comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑior. gerit cimentis affectũ.
Ille enim quasi homo iuim mor¬
tis ignorat: iste aut̃ quasi ds
incorpore constitutus. fragili¬
tatem carnis exponit: ut eorũ
quisacramentũ. incarnatio¬
nis aburant excluderetur
impietas. Deniq ⁊ hoc dixit
⁊ manicheus non credidit: ua¬
lentinus negauit.: marcion fan¬
tasma uidicauit. Eoaũt usq
hominẽ quẽ ueritate corꝑis
demonstrabat: equabat. affectu:
ut diceret. s tamen ñsicut ego
uolo s sicut tuuis. Suscepit gͦ
uoluntatem meã: suscepit tri¬
stitiam meã. Confidenter tristi
tiam nomino: quia crucẽ p̃dico.
Mea ẽ uoluntas quã suam dixit:
quia ut homo suscep̃ cristiciã meã.
ut homo locutꝰ ẽ. Et id̾oait.ñsic̃ ego uolo:
s sic̃tuiuis. Mea est tristicia: quã meo
suscepit affectu: Ergo ꝓme doluit
qui ꝓse nichil habuit quod do¬
leret:⁊ sequestrata d electatione
diuinitatis ȩternȩ. tedio meȩ infir¬
mitatis afficitur. Tristis ẽ inquit
anima mea usq ad mortẽ. Non ꝓpt̃

Expanded text:
superior gerit timentis affectum. Ille enim quasi homo uim mortis iin corpore constitutus, fragilitatem carnis exponit, ut eorum qui sacramentum Incarnationis abjurant excluderetur impietas. Denique et hoc dixit, et Manichaeus non credidit, Valentinus negavit, Marcion phantasma judicavit. Eo autem usque hominem, quem veritate corporis demonstrabat, aequabat affectu, ut diceret: Sed tamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis . Suscepit ergo voluntatem meam, suscepit tristitiam tiam nomino, quia crucem praedico. Mea est voluntas quam suam dixit, quia ut homo suscepit tristitiam meam, ut homo locutus est: Et ideo ait: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis. Mea est tristitia, quam nemo suscepit affectu. Ergo pro me doluit, qui pro se nihil habuit quod doleret. Et sequestrata delectatione divinitatis aeternae taedio meae infirmitatis afficitur. Tristis est, inquit, anima mea usque ad mortem. Non propter
Abbreviated transcription (Latin):
ineum ingrediatur imꝑat: qͥa ille
ueracit̾ ademonica dominatione
uberatur: qui ad peccata qͥb semel
penitendo mundatus ẽ. uitat male
uuendo reu̾ti. E exclamans et
multũ discerpens eum: exut abeo.
E riturus abhomine sp̃c immundꝰ
discerpit eum. ac furenti clamore
terruit intuentes:quia plerumq
diabolus dum de corde expellit.
acriores ineo temptationes genat.
qͣm pͥus excitauerat: qn hoc qͥetus
possidebat.
Et fact̾us ẽ sic mortuus: ita ut
multi dicerent: qͥa mortuus ẽ.
bc autem tenens manum illiuis. ele¬
uauit eum: et surrexit. Quẽ hostiᷤᷤ
impius iam fugere compulsꝰ stra¬
uit. ac mortuo similem reddidit:
hẽ pius saluator miti sue dexterȩ
dactu leuauit. Qui sic̃ uerum se
ẽẽ dm̃ potentia saluandi docuit:
ita etiã ueram se hiusse carnis na¬
duram. more tactus humani de¬
clarauit. Negat namq manes
insanus ueraciter eum carne indu¬
tum fuisse: s ipse cum tot languenteᷤ

Expanded text:
in eum ingrediatur imperat. Quia ille in eum ingrediatur imperat. Quia ille veraciter a daemoniaca dominatione liberatur, qui ad peccata a quibus semel poenitendo mundatus est, vitat male vivendo reverti. Exclamans, et multum discerpens eum, exiit ab eo. Exiturus ab homine spiritus immundus discerpit eum, ac furenti clamore terruit intuentes. Quia plerumque diabolus dum de corde expellitur, acriores in eo tentationes generat, quam prius excitaverat quando hoc quietus possidebat. Et factus est sicut mortuus, ita ut multi dicerent quia mortuus est. Jesus autem tenens manum ejus, elevavit illum et surrexit. Quem hostis impius jam fugere compulsus stravit, ac mortuo similem reddidit, hunc pius Salvator miti suae dexterae tactus levavit. Qui sicut verum se esse Deum potentia salvandi docuit, ita etiam veram se habuisse carnis naturam more tactus humani declaravit. Negat namque Manichaeus insanus veraciter eum carne indutum fuisse: sed ipse cum tot languentes
Abbreviated transcription (Latin):
nimis qͥsq incoat: ut ad magna
ꝑueniat. Alia namq sunt uurte¬
tis exordia: aliud ꝓfectus: aliud
ꝑfectio. Si .N. et ipsa fides. ad ꝑ¬
fectionem suam non quib dam gͣ¬
dib duceretur: iste interrogatus
an crederet. nonresponderet:cre¬
do dñe: adiuua incredulitatem
meam. Si enim credebat: cur in¬
credulitatem dicebat: Si uͦ incredi¬
litatem hre se nouerat: quomͦ cre¬
debat : S quia ꝑ occultam inspi
rationem gr̃ȩimeritoꝵ suorum
gradib fides crescit: uno eodẽq
tempore. is qui necdum ꝑfecte
crediderat. simul et credebat: &
incredulus erat. E cum uideret¬
illi. Surde & mute sp̃c. ego tibi
p̃cipio exi ab eo: et amplius ne
introeas ineum. Comminatio
dñi: diuini ẽ uirtus imperii. Ñ
aũ puero qui ium patiebatur.
s demoni qui inferebat com¬
minatus ẽ: quia qui peccantẽ emen¬
dure desiderat: uitium utiq incre¬
pundo. ⁊ execrando debet extermina
lit ab homine. simul ne amplius

Expanded text:
nimis quisque inchoat, ut ad magna nimis quisque inchoat, ut ad magna perveniat. Alia namque sunt virtutis exordia, aliud profectus, aliud perfectio. Si enim et ipsa fides ad perfectionem suam non quibusdam gradibus duceretur, iste interrogatus an crederet, non responderet: « Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam. » Si enim credebat, cur incredulitatem dicebat? Si vero incredulitatem habere se noverat, quomodo credebat? Sed quia per occultam insprationem gratiae meritorum suorum gradibus fides crescit, uno eodemque tempore is, qui necdum perfecte crediderat, simul et credebat, et incredulus erat. § 2. illi: Surde et mute spiritus, ego tibi praecipio, exi ab eo, et amplius ne introeas in eum. Comminatio Domini divini est virtus imperii. Non autem puero qui vim patiebatur, sed daemoni qui inferebat comminatus est. Quia qui peccantem emendare desiderat, vitium utique increpando et exsecrando debet exterminarlit ab homine, simul ne amplius
Abbreviated transcription (Latin):
unius redemptoris iħu xp̃i fide s̃
diȩ facinora designat. Ignis nãq
ardor ad feruorem iracundiȩ refe¬
rendus ẽ. aqua ad uoluptates car¬
nis: quȩ dissolue mentem ꝑ deliciã
solent. Uel certe inignẽ defertuꝵ
demoniacus. qͦ adulterantium
corda succensa sunt: et inaqͣs que
solent extinguere caritatẽ. S si qͥd
potes. adiuua nos: misertus nr̃i.
Ih̾c aũ ait illi. Si potes credere:
omnia pos sibilia st̃ eredendi. Aptũ
dñs responsum. reddit petenti
Ipse .ti. ait. si quid potes adiuua
nos:⁊ dñs. si potes inquit crede.
possum uos misertus adiuuare:
Quia fides non ficta. omia quȩ sa¬
lubriter petit. impetrare meret᷑.
Cui contra leꝓsus qui fideliter cla¬
mabat. dñe si ius potes me mun¬
dare: congruum sue fidei accepit n¬
sponsum uolo mundare. E contime
exclamans pater pueri cũ lacͥmis.
aiebat: credo dñe. adiuiua incredi
litatem meam. Nemo repente fit
summꝰ s in bona conu̾satione ami¬

Expanded text:
unius Redemptoris Jesu Christi fide sunt unius Redemptoris Jesu Christi fide sunt ecordiae facinora designat. Ignis namque ardor ad fervorem iracundiae referendus est. Aqua ad voluptates carnis, quae dissolvere mentem per delicias solent. Vel certe in ignem fertur daemoniacus, quo adulterantium corda succensa sunt, et in aquas quae solent extinguere charitatem. Sed si quid potest, adjuva nos, misertus nostri. Jesus autem ait illi: Si potes credere, omnia possibilia credenti. Aptum Dominus responsum reddit petenti. Ipse enim ait: Si quid potes, adjuva nos. Et Dominus: Si potes, inquit, credere, possum vos misertus adjuvare, quia fides non ficta omnia quae salubriter petit, impetrare meretur. Cui contra leprosus qui fideliter clamabat: Domine, si vis, potes me mundare , congruum suae fidei accepit responsum: Volo, mundare . Et continuo exclamans pater pueri cum lacrymis aiebat: litatem meam. » Nemo repente fit summus, sed in bona conversatione a mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣd ȩccłie sc̃ẽ pͥmordus tot grauissi¬
ma inferebat certamina ꝑsecutionũ:
qd suo regno dolebat subito anima¬
rogauit patrem eius. Quantũ tẽꝑis
ẽ ex quo hoc ei accidit: At ille ait.¬
Ab infantia. Et frequenter eum &¬
inignem & inaq̃s misit: ut eum
ꝑderet. Erubescat uilianus. qͥ dicẽ
audet om̃s homines absq ullo
peccati contagio nasci incarne: tã¬
qͣm innocentes ꝑ om̃ia quã fuit
adam qn creatus ẽ. Quid .ii. hu̾it
iste puer ut ab infantia demonio
ueraretur acerbissimo. si nullo
originalis peccati uincło tenebat᷑:
quẽ constat nullũ adhuc ꝓpͥũ potius¬
se hre peccatum: Confiteatur ca¬
tholicus. quia nemo immunis
anoxa pͥme p̃uaricationis nascitur:
& inuocet grãmdiqͣ liberet᷑ de corꝑe
ligat sc̾ba doctus in regno cȩlorum.
in hoc demoniaco a dño curato. salua¬
tionem om̃ium fidelium ẽẽ desig¬
natam: qͥ originalis tulpe reatu as¬
tricti ueniunt inmundum: nec nisi

Expanded text:
quod Ecclesiae sanctae primordiis tot gravissiquod Ecclesiae sanctae primordiis tot gravissima inferebat certamina persecutionum, quot suo regno dolebat subito animarrogavit patrem ejus: Quantum temporis est, ex quo hoc ei acciditAb infantia. Et frequenter eum in ignem et in aquas misit, ut eum perderet. » Erubescat Julianus, qui dicere audet omnes homines absque ulla contagione peccati nasci in carne tam innocentes per omnia, quam fuit Adam quando creatus est. Quid enim habuit iste puer, ut ab infantia a daemonio vexaretur acerbissimo, si nullo originalis peccati vinculo tenebatur, quem constat nullum adhuc proprium potuisse habere peccatum? Confiteatur catholicus quia nemo immunis a noxa primae praevaricationis nascitur, et invocet gratiam Dei, qua liberetur de corpore ligat scriba doctus in regno coelorum, in hoc daemoniaco a Domino curato salvationem omnium fidelium esse designatam, qui originalis culpae reatu astricti veniunt in mundum, nec nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Ogeneratio incredula: quam diu
apud uos ero. qͣm diu uos paciar
Ion qͦ dedio suꝑatus sit mansuetꝰ
acmitis: qui non aꝑuit sic̃ agnꝰ.
coram tondente os suum. nec u
uerba furoris erupit:d̃ qͦ in simi¬
litudinẽ medici. si egrotum ui¬
deat contra sua p̃cepta se gerere.
dicat. Usq quo accedam ad domũ
am: me aliud iubente. et de aliud
ꝑpetrante : In tantum aũ non ẽ
uatus homini. s uitio: et ꝑunũ
hominẽ iudeos arguit infideli¬
tatis: ut statim intulerit. Afferte
illum adme. Et attulerunt inquit eũ.
& cum uidisset illum. statum sp̃s con¬
turbauit eum:̃ elisus interram uolu¬
tabatur spumans. Allatum domino
puerum sp̃s. conturbat & elidit: qͥa
sepe dum conuerti ad dm̃ post pecc̃a
conamur: maiorib nouisq antiqui
hostis pulsamur insidus. Qd obid
utiq callidꝰ facit adu̾sarius: ut uł
odium uirtutis incutiat: uel expul¬
sionis sue uindicet iniuriam. hinc
ẽ .ii. ut de speciȩ transeamꝰ ad genꝰ ÷

Expanded text:
O generatio incredula, quandiu O generatio incredula, quandiu apud vos ero, quandiu vos patiar? Non quod taedio suac mitis, qui non aperuit sicut agnus coram tondente os suum , nec in verba furoris erupit; sed quo in similitudinem medici, si aegrotum videat contra sua praecepta se gerere, dicat: Usquequo accedam domum iam, me aliud jubente te, et te aliud perpetrante? In tantum autem non est iratus homini, sed vitio, et per unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: Afferte illum ad me. Et attulerunt, inquit, eum. Et cum vidisset illum, statim spiritus conturbavit eum, et elisus in terram volutabatur spumans. Allatum Domino puerum spiritus conturbat et elidit, quia saepe dum converti ad Dominum post peccata conamur, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis. Quod ob id utique callidus facit adversarius, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Hinc est enim ut de specie transeamus ad genus
Abbreviated transcription (Latin):
mutumq : matheus uͦ. lunaticũ
fuisse commemorant. Significat
autem eos de quib scͥptum ẽ: stul¬
tus ut luna mutatur. Qui nun¬
qͣm in eodem statu ꝑmanentes:
nunc ad hec nunc ad illa uicia
mutati crescunt. atq decrescunt:
qui muti sunt. non confitendo
fidem: surdi. nec ipsum aliqͣtenꝰ
ueritatis audiendo sermonem.
Spumant aũ: cum stulticia ta¬
bescunt. Stultoꝵ namq & languen¬
tium. atq hebetumẽ spumas sa¬
liuarum exore demittẽ. Strident
dentib: cumiracundiȩ furore flã¬
mascunt. Arescunt. cumotio torpen¬
te languescunt: et nulla uirtutis
industria confortati eneruiter ui¬
uunt. Quod aut̃ ait. et dixi disci¬
pulis tuis ut eicerent illum. et
non potuerunt: latent̾ accusat a¬
postolos: cum impossibilitas cu¬
randi. interdum non ad imbecil¬
litatem curantium .s ad eoꝵ qui
curandi sunt fidem referat᷑. dicen¬
te domino: fiat tibi sodm fidem
tuam. Qui respondens eis dixit.

Expanded text:
mutumque, Matthaeus vero lunaticum mutumque, Matthaeus vero lunaticum fuisse commemorat. Significat autem eos de quibus scriptum est: Stultus ut luna mutatur. Qui nunquam in eodem statu permanentes, nunc ad haec, nunc ad illa vitia mutati, crescunt atque decrescunt. Qui muti sunt, non confitendo fidem: surdi, nec ipsum aliquatenus veritatis audiendo sermonem. Spumant autem cum stultitia tabescunt. Stultorum namque et languentium atque hebetum est spumas salivarum ex ore dimittere. Strident dentibus, cum iracundiae furore flammescunt. Arescunt, cum otio torpente languescunt, et, nulla virtutis industria confortati, enerviter vivunt. Quod autem ait: Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum, et non potuerunt, latenter apostolos accusat, cum impossibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt fidem referatur, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tuam . Qui respondens eis dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
dentib et arescit. Et dixi discipliꝰ
tus ut eicerent illum:i non potu¬
erunt. Notandum autem qͦd sẽꝑ
loca reb congruunt. In monte dñs
orat:. trans format᷑: discipulis archana
sue maiestat᷑ aꝑit: in inferiora descen¬
dens turbe occursu excipitur. mi¬
seroꝵ fletu pulsatitr. Sursum
discipulis mysteria regni reserat
deorsum turbis peccata infideli¬
tatis exꝓbat. Sursum patͥs uocẽ
his qui sequi se poterant pandit:
deorsum sp̃c malos abhis qui ue¬
xabantur expellit. Qui etiam nẽ
ꝓ qualitate meritoꝵ alus ascende:
alus uero nondesistit descendere.
Nam carnales adhuc et ĩcipientes
qͣsi una petens confortat : docet:
castigat: ꝑfectiores quorum con¬
u̾satio incelis ẽ sublimiꝰ extollen¬
do. glorificat: liberius de et̾nis ĩ ftruit
⁊sepe eaque aturbis nec audiri qͥdẽ
ualeant. docet. Demoniacum aut̃
hunc. quẽ descendens de monte
dñs sanauit: marcus qͥdẽ surdum

Expanded text:
dentibus, et arescit. Et dixi discipulis dentibus, et arescit. Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum, et non potuerunt. Notandum autem quod semper loca rebus congruunt. In monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit. In inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur. Sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat. Sursum Patris vocem iis qui sequi se poterant pandit; deorsum spiritus malos ab his qui vexabantur expellit. Qui etiam nunc pro qualitate meritorum aliis ascendere, aliis vero non desistit descendere. Nam carnales adhuc et incipientes, quasi ima petens confortat, docet, castigat. Perfectos autem quorum conversatio in coelis est, sublimius extollendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe quae a turbis ne audiri quidem valeant docet. Daemoniacum autem hunc, quem descendens de monte Dominus sanavit, Marcus quidem surdum
Abbreviated transcription (Latin):
eos: i scͥbas conquirentes cum illis.
& confestim om̃is populꝰ uidens eũ
stupefactus ẽ. et expauerunt: & accur¬
rentes salutabant eum. Notanda in
om̃ib locis distantia mentis scͥbaꝵ
& turbȩ. Frat .it. cum discipulis
turba: erant & sebe s adueniente
dño. mox omniᷤᷤ turba stupefacta
expauit: eumq salutans accurrit:
Sebe nichil deuotionis. fidei. humi¬
litatis. ⁊ reuerentiȩ ei exhibuisse
narrantur. Quid autem cum disci¬
pulis dñi. turbe siue scbe conqui¬
rerent: euanglista nondic̃. Potest
uͦ ni fallor apte intelligi. de hoc
questionem fuisse motam:quare
cum ipsi eent discipuli saluatoriᷤ.
saluare demoniacum qͥ inmedio
erat positus non possent. Quod ex
conseq̃ntib euangłu uerbis potest
conici. dum dicitur. & interroga¬
uit eos: quid inter uos conquiri¬
tis: Et respondens unus detur¬
ba. dixit. Magister. attuli filium
meũ ad te: hntem sp̃m mutum.
qͥ ubicumq app̃henderit eum.¬
allidit eum:i spumat. & stridet

Expanded text:
es cum illis. Et confestim omnis populus videns eum stupefactus est, et expaverunt. Et accurrentes salutabant eum. Notanda in omnibus locis distantia mentis scribarum et turbae. Erat enim cum discipulis turba, erant et scribae; sed, adveniente Domino, mox omnis turba stupefacta expavit, eumque salutans accurrit. Scribae nihil devotionis, fidei, humilitatis et reverentiae, ei exhibuisse narrantur. Quid autem cum discipulis Domini turbae sive scribae conquirerent, evangelista non dicit. Potest vero ni fallor apte intelligi de hoc quaestionem fuisse motam, quare ipsi cum essent discipuli Salvatoris, salvare daemoniacum, qui in medio erat positus, non possent. Quod ex sequentibus Evangelii verbis potest conjici, dum dicitur: Et interrogavit eos: Quid inter vos conquiritis? Et respondens unus de turba dixit: Magister, attuli filium meum ad te, habentem spiritum mutum; qui ubicunqallidit eum, et spumat, et stridet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ harismata scĩsp̃s quib ince¬
de ꝑungam᷑ conscende debere.
Et ait eisiħs. Om̃s scandalizabi¬
t mini innocte ista. Edicit quod
passuri s int. ut cũ passi fuerĩt
ñ desperẽt salutẽ. s agentes pe¬
quentiã liberent᷑. Et signanter
udidit in nocte ista scandalira¬
timini: quia quomodo qui me¬
inant nocte mebriant᷑: sic i qͥscanda¬
s̃patuint᷑ in nocte ⁊ intenebris susti¬
ant. Nͥos uͦdicamꝰ. Noxp̃t̾iit dies aut̃
alopinquauit Qiua scriptii ẽ ꝑcutiã
otrẽ. et disꝑgent᷑ oues: Hoc alis u̾bis in¬

Expanded text:
et charismata sancti Spiritus, quibus in coet charismata sancti Spiritus, quibus in corde perungamur, conscendere debere. Et ait eis Jesus: Omnes scandalizabimini in nocte ista. Praedicit quod passuri sunt, ut cum passi fuerint, non desperent salutem, sed agentes poenitentiam liberentur. Et signanter addidit in nocte ista scandalizabimini, quia quomodo qui inebriantur nocte inebriantur, sic et qui scandalum patiuntur, in nocte et in tenebris sustinent. Nos vero dicamus: Nox praeterit, dies autem appropinquavit . Quia scriptum est: Percutiam pastorem, et dispergent
Abbreviated transcription (Latin):
in regno di acsiaꝑte dicat Nõ
ultra carnalib synagoge cerimo¬
niis delectabor. Inquib etiam
ista paschalis agni sacra. locũ te¬
nuere p̃cipuum. aderit enim
tempus meȩ resurrectionis: adent
dies ille: cum ipse in regno dipo¬
situs. idẽ gła uitȩ immortalis sub¬
limatus. desalute eiusdem ppł̃i
fonte grẽ spiritalis regeneratioĩs.
nouo uob̾cum gaudio ꝑfũdar
Et hymno dicto: exierunt in mo¬
dem oliuarũ. Hoc ẽ quod inpsal¬
mo legimus. Edent pauperes⁊
saturabuntur: ⁊ laudabunt
dñm quirequirũt eum. Potest
aut̃ hẏmnus eciam ille intelligi
agens de cantabat: in quo ⁊ ꝑse
bum eorum credituri erãt. eleua¬
tis sursum ocłis p̃cabat᷑. Et pul¬
chre discipłos sacramentis sui
corporis ac sanguinis imbutos.
⁊ hymno pie utercessionis patͥ
cõmendatos. inmontẽ educit
oliuarum: ut tpice de signet
nos ꝑacceptionẽ sacramentorum
suorum. ꝑq opẽ suȩ inderces¬
sionis adaltiora uirtutũ dona

Expanded text:
in regno Dei. Ac si aperte dicat: Non in regno Dei. Ac si aperte dicat: Non ultra carnalibus Synagogae caeremoniis delectabor, in quibus etiam ista paschalis agni sacra locum tenuere praecipuum. Aderit enim tempus meae resurrectionis, aderit dies ille, cum ipse in regno Dei positus, id est, gloria vitae immortalis sublimatus, de salute ejusdem populi fonte gratiae spiritus regenerati, novo vobiscum gaudio perfundar. Et hymno dicto, exierunt in montem Olivarum. Hoc est, quod in psalmo legimus: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum, qui requirunt eum . Potest autem hymnus etiam ille inteagens decantabat, in quo et prois, qui per verbum eorum credituri erant, elevatis sursum oculis, precabatur. Et pulchre discipulos sacracorporis ac sanguinis imbutos, et hymno piae intercessionis Patri commendatos, in montem educit Olivarum, ut typice designet nos per acceptionem sacramentorum suorum, perque opem suae intercessionis, ad altiora virtutum dona
Abbreviated transcription (Latin):
legem distinguens ⁊ euuangłiũ.
pulcherima expositione acple¬
naria ratione declarat. Amen di¬
co uob̃. quod iã ñ bibã de genimine
uicis. usq indiem illum: cũ illud
bibam nouum in regno di. Yitẽ
siue uineam dii appellatã ẽẽ sỹna¬
gogã ⁊ omĩs sparsim scriptura:
⁊ aꝑtius testatur ysaias incantico
de illa cantatolinea inquiens
dnĩ sabaoth. domus isrł ẽ. Dequa
nimirum uinea dñs multo tẽpo¬
re bibebat: quãus plurib ramis
inamaritudinẽ uitis aliene con¬
uersis: quia tãisi multis in illa
plebe exorbitantib arecto fides
itinere. ñ defuere plurimi doto
legis tempore. quorum piis cogi¬
tationib summisq uirtutib
delectaret᷑ ds. Uerum incarne
passo dnõ acresurgente amortu¬
isͥ. tempus fuit ut legalis illa ⁊
figuralis obseruatio cessaret:
atq ea quȩ scđ̃m litteram gerebã¬
tur inspiritalẽ translata sensũ.
ad passionẽ dñsait. Iã ñbibam
degenimine uitis:usq indiem
illum cum illud bibã nouum

Expanded text:
legem distinguens et Evangelium, pulcherrima expositione ac plenaria ratione declarat. Amen dico vobis, quod jam non bibam de genimine usque in diem illum, cum illud bibam novumsive vineam Domini appellatam esse Synagogam, et omnis sparsim Scriptura, et apertius testatur Isaias in cantico de illo cantato: Vinea, inquiens, Domini sabaoth, domus Israel est , de qua nimirum vinea Dominus multo tempore bibebat, quamvis pluribus ramis in amaritudinem vitis alienae conversis, quia tametsi multis in illa plebe exorbitantibus a recto fidei itinere, non defuere plurimi toto legis tempore, quorum piis cogitationibus summisque virtutibus delectaretur Deus. Verum passo in carne Domino ac resurgente a mortuis, tempus fuit ut legalis illa et figuralis observatio cessaret, atque ea quae secundum litteram gerebantur in spiritalem translata sensum, ad passionem Dominus ait: Jam non bibam de genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam novum
Abbreviated transcription (Latin):
tius. tanꝗͣ exꝑiriamplius uolentis
ignotum. Neq enĩ frustra scͥptũ
ẽ. qui facile credit: leuis corde mi¬
norabitur. E nemo iam audebat
eum interrogare. Pharisei ce sa¬
ducei & ceteri principes iudeorum
querentes occasionẽ calumpiue. &
uerbum aliquod inuenire quod
pateret insidus: quiꝰ in sermonibꝰ
confutati sunt. ultra non interro¬
gant:s aꝑtissime comp̃hensum.
romane tradunt potestati. Exquo
intelligimus uenena inuidiȩ pos¬
se quidẽ suꝑari:s difficile conqͥes¬
cere. E respondens ihc: d cebat do¬
cens in templo. Quom dicunt sc̃

Expanded text:
tius, tanquam experiri amplius volentis tius, tanquam experiri amplius volentis ignotum. Neque enim frustra scriptum est: Qui facile credit, levis corde minorabitur . Et nemo jam audebat eum interrogare. Pharisaei et Sadducaei, et caeteri principes Judaeorum quaerentes occasionem calumniae, et verbum aliquod invenire quod pateret insidiis, quia in sermonibus confutati sunt, ultra non interrogant, sed apertissime comprehensum Romanae tradunt potestati. Ex quo intelligimus venena invidiae posse quidem superari, sed difficile conquiescere. Et respondens Jesus, dicebat docens in templo: Quomodo dicunt scribae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionis ẽ ꝓpͥa: factor extitisse ꝓ¬
batus ẽ. Unde sollertius inquiren¬
dum ẽ. quomͦ dicat matheus quod
scba hic siue legis doctor. ut ipse
appellat temptans dominũ. de mã¬
dato pͥmo. siue maximo interroga¬
uerit: quẽ secundum hunc euan¬
głistam dñs non longe eẽ aregno d̃i.
asseuerat: cum constet eos qui temp¬
tando sapientiam quęrunt. hanc arr¬
inuenire non posse: ideoq nec regni
celestis quȩ sapientib solum pan¬
ditur: apꝓpinquare ianuȩ. Dicit
enim sẽptura. U in simplicitate
cordis quęrite illum: qm̃ inueni¬
tur abhis qui non temptant illũ.
Nisi forte dicamus qͦd temptaturꝰ
qͥdem dñm adierit: s: audito eiꝰ
responso correctus. mox ad pieta¬
dis grãm redierit: et quem pͥus
temptando decipiendum pu¬
tabat. post modum amplect̾endo
sequendum eẽ cognouerit. aut
certe ipsam temptationẽ non acci¬
piamus malam tanqͣm deciꝑe
uolentis inimicum:s cautam po¬

Expanded text:
rfectionis est propria, fautor exstitisse prfectionis est propria, fautor exstitisse probatus est. Unde solertius inquirendum quomodo dicat Matthaeus quod scriba hic sive legis doctor ut ipse appellat tentans Dominum, de mandato primo sive maximo interrogaverit, quem secundum hunc evangelistam Dominus non longe esse a regno Dei asseverat, cum constet eos qui tentando sapientiam quaerunt hanc invenire non posse, ideoque nec regni coelestis quae sapientibus solum panditur appropinquare januae. Dicit enim Scriptura: Et in simplicitate cordis quaerite illum, quoniam invenitur ab iis, qui non tentant illum . Nisi forte dicamus quod tentaturus quidem Dominum adierit, sed audito ejus responso, correptus, mox ad pietatis gratiam redierit; et quem prius tentando decipiendum putabat, postmodum amplectendo sequendum esse cognoverit. Aut certe ipsam tentationem non accipiamus malam, tanquam decipere volentis inimicum, sed cautam po
Abbreviated transcription (Latin):
tellectu.iextotaanima  ex tota fortitu¬
dine: et diligere ꝓximum tanquã
se ipsum. maius ẽ om̃ib holocau¬
stomatib et sacͥficus. Ostenditur
ex hac responsione scbe grauẽ sepe
inter sc̾bas et phariseos questionẽ
eẽ uersatam. quod eẽt mandatum
pͥmum. siue maximum diuine
legis: quib dam uidelicet hostiaᷤᷤ
et sacrificia laudantib. aliis uero
maiore auct̾oritate fidĩ et dilecti¬
onis opera p̃ferentib. eo qͦd plu¬
rimi patrum ante legem absq
omni uictimarum et sacͥficiorũ
consuetudine. ex fide tantum que
ꝑ dilectionẽ oꝑatur placerent dõ.
summiq apud ipsum loci habe¬
rentur: nemo aut̃ umqͣm absq fi¬
de ac dilectione ꝑ holocausta so¬
lum:⁊ sacͥficia dõ placuisse inue¬
niretur. Inqua sententia scriba
iste. etiam se fuisse declarauit.
Ihc autem uidens quod sapient̃
respondisset: dixit illi. Non es
longe aregno dĩ. Non longe fuit
aregno dĩ: quia sententie illius
que noui destamenti. euangłice

Expanded text:
rtitudine, et diligere proximum tanquam seipsum, majus est omnibus holocaustomatis et sacrificiis. Ostenditur ex hac responsione scribae gravem saepe inter scribas et Pharisaeos quaestionem esse versatam quod esset mandatum primum sive maximum divinae legis, quibusdam videlicet hostias et sacrificia laudantibus, aliis vero majore auctoritate fidei et dilectionis opera praeferentibus, eo quod plurimi patrum ante legem absque omni victimarum et sacrificiorum consuetudine ex fide tantum, quae per dilectionem operatur, placerent Deo, summique apud ipsum loci haberentur; nemo autem unquam absque fide ac dilectione per holocausta solum et sacrificia Deo placuisse inveniretur. In qua sententia scriba iste etiam se fuisse declaravit. Jesus autem videns quod sapienter respondisset, dixit illi: Non es longe a regno Dei. Non longe fuit a regno Dei, quia sententiae illius quae Novi Testamenti et evangelicae
Abbreviated transcription (Latin):
bet ad solitudinẽ ꝑgere: ⁊ in mon¬
tib desertisq latitare: in altero
aut trans gressio legis ẽ sifugere
uoluerint. auc mors imminens.
si remanserint. Si aũt de comsum¬
matione mundi intelligitur: hoc
p̃cipit ut ñ refrigescat fides nrã.
mopere di torpeamus uirtutum¬
.x. sabbato. hec ⁊ enim di locutio
partim ad captiuitatẽ uidaicã
quȩ aromanis factaẽ: partim ad
diem iuditii ꝑtinet. Nã ⁊ apud
matheum: ita discipuli dñm cum
hec eẽt locuturus. interrogasse le¬
gunt᷑. Dic nob̃ quando hec erũc.
⁊ quod signũ aduentus tui. ⁊ cõsũ¬
⁊ mationis scłi. Erunt enim dies illi

Expanded text:
bet ad solitudinem pergere, et in monbet ad solitudinem pergere, et in montibus desertisque latitare; in altero aut transgressio legis est, si fugere voluerint, aut mors imminens, si remanserint. Si autem de consummatione mundi intelligitur, hoc praecipit ut non refrigescat fides nostrain opere Dei torpeamus virtutum sabbato. Haec enim Domini locutio partim ad captivitatem Judaicam quae a Romanis facta est, partim ad diem judicii pertinet. Nam et apud Matthaeum ita discipuli Dominum, cum haec esset locuturus, interrogasse leguntur: Dic nobis quando haec erunt et quod signum adventus tui, et consummationis saeculi? Erunt enim d
Abbreviated transcription (Latin):
Sennus enim quia si terrestris
domus nr̃a huius habitationis
dissoluat᷑. quod edifficationẽ ex
do habemus. Et qui oꝑatur in
eccła acsicut paulus ⁊ apollo
plantat ⁊ rigat: ñ respitiat sp̃ẽ se¬
cularẽ eui renuntiauit: nec retina¬
resumere incautus p̃sumat. Lle
aut̃ peregrinantib ⁊ nutrientib
in illis dieb. ue p̃senti captiuita¬
de p̃gnantib ⁊ nutrientib: quarũ
uel uteri uel manus filiorũ sarci¬
na p̃grauatȩ. fugȩ necessitatẽ
ñminimũ impediũt. Lege regũ
hẏstoriã: ubi uxor ionathȩ malũ
captiuitatis p̃ꝓꝑa fuga uitando.
lapsum sinu filiũ ꝑpetuo claudũ
recepit. Orate uero ut hicme ñfiant.
ti Inmatheo scriptum ẽ orate autẽ:
ut ñ fiat fuga urã hyeme uel sab¬
bato. Si decaptiuitate ierłm uolu¬
erimus accipere. quando atito ⁊ ue¬
spasiano capta ẽ: orare debent. ne
fuga eorũ hieme uel sabbato fiat:
quia inaltero duritia frigoris ꝓhi¬

Expanded text:
Scimus enim quod si terrestris Scimus enim quod si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo habemus . Et qui operatur in Ecclesia, ac sicut Paulus et Apollo plantat et rigat , non respiciat spem saecularem, cui renuntiavit, nec retinaresumere incautus praesumat. Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. Vae praesenti captivitate praegnantibus et nutrientibus, quarum vel uteri vel manus filiorum sarcina praegravatae, fugae necessitatem non minimum impediunt. Lege Regum historiam, ubi uxor Jonathae malum captivitatis praepropera fuga vitando lapsum sinu filium perpetua claudum recepit. Orate vero ut hieme non fiant. In Matthaeo scriptum est: Orate autem ut non fiat fuga vestra hieme vel sabbato. Si de captivitate Jerusalem voluerimus accipere, quando a Tito et Vespasiano capta est, orare debent ne fuga eorum hieme vel sabbato fiat, quia in altero duritia frigoris prohi
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ romanoꝵ imꝑio subditus
agebat. Iuxta uero sensus spiri¬
iales cum uiderimus abomina¬
tionẽ desolationis stare ubi ñde¬
bet. hoc ẽ hereses ⁊ flagitia regna¬
re inter eos qui cȩlestib misteriis
uidebant᷑ eẽ consecrati: cũ oꝑan¬
us iniquitatem. loquentes men¬
datium. uros sanguinũ ⁊ dolosos
quos abominatur dñs. pacem
sideliũ turbare ꝑpenderimus:
tunc quicumq in iudea hocẽ
inconfessione uere fidei ꝑsisti¬
mus. ñ terrenis infimisq actibꝰ
mancipari: s tanto altius uir¬
tutum culmen debemus ascẽ¬
dere. quanto plures ampla ⁊er¬
rabunda uitiorũ sequi itinera
iudemus. Tunc qui suꝑ tectũ ẽ
hocẽ qui excedens animo carna¬
lia. iamquã inaura lib̃a spirita¬
liter uiuit. ne descendat ad in¬
simos actus pͥstine conuersatio¬
nis: neq ea quȩ relinquerat mũdi
carnisue de sideria repetat. Domꝰ
ipsa in qua degimus. nr̃a intelli¬
genda ẽ caro. Da qua dicit apłs.

Expanded text:
semper Romanorum imperio subditus semper Romanorum imperio subditus agebat. Juxta vero sensus spiritales, cum viderimus abominationem desolationis stare ubi non debet, hoc est haereses et flagitia regnare inter eos qui coelestibus mysteriis videbantur esse consecrati, cum operantes iniquitatem, loquentes mendacium, viros sanguinum et dolosos quos abominabitur Dominus, pacem fidelium turbare perpenderimus, tunc quicunque in Judaea, hoc est in confessione verae fidei persistimus, non terrenis infirmisque actibus mancipari, sed tanto altius virtutum eulmen debemus ascendere, quanto plures ampla et errabunda vitiorum sequi itinera videmus. Tunc qui super tectum est, hoc est qui excedens animo carnalia, tanquam in aura libera spiritualiter vivit, ne descendat ad infimos actus pristinae conversationis, neque ea quae reliquerat mundi carnisve desideria repetat. Domus ipsa in qua degimus, nostra intelligenda est caro, de qua dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
Ñ desolationis. Quando aut̃ ad
incelligentiã ꝓuocamur: mifti¬
cũ monstratur eẽ qͦd dictũẽ.
Pocest aut̃ simpliciter aut de
antixpõ accipi. aut de imagine
cesaris quã pilatus posuit intẽ¬
plo: aut deadriani equestri sta¬
tua. quȩ in ipso scõscõrũ loco mul¬
do tempore stecit. Ab hominatio
quoq seđm ueterẽ scripturã ide¬
lum nuncupat᷑: udcirro addit¬
dis desolationis: quod indesoli¬
to templo atq deserto idolũ po¬
E situm sit. Tunc qui inuideas
fugiant in montes: ⁊ qui suꝑtec¬
tum. ne descendat indomũ: nec
introeat tollere aliquid dedomo
sua. Et qui in agro erit. ñ reuertas
recro tollere uestimentũ suum.
Hec iuxta litterã facta cẽ con¬
stat. cũ ad ꝓpinquante romano
bello. ⁊ exterminio udaice grisd̃
oraculo admonit. om̃s qui crãt
inꝑuintia xp̃iani longius disceᷤᷤ¬
srunt ut eccłastica narrat histo¬
na: i transiordanẽ secedentes ma¬
nebant ad tempus inciuitate
pella. subtutela agrippe regis

Expanded text:
is. Quando autem ad intelligentiam provocamur, mysticum monstratur esse quod dictum est. Potest autem simpliciter aut de Antichristo accipi, aut de imagine Caesaris quam Pilatus posuit in templo, aut de Adriani equestri statua, quae in ipso sancto sanctorum loco multo tempore stetit. Abominatio quoque secundum veterem Scripturam idolum nuncupatur. Et idcirco additur, desolationis, quod in desolato templo atque deserto idolum positum sit. Tunc qui in Judaea sunt fugiant in montes. Et qui super tectum, ne descendat in domum, nec introeat tollere aliquid de domo sua. Et qui in agro erit, non revertatur retro tollere vestimentum suum. Haec juxta litteram facta esse constat, cum appropinquante Romano bello et exterminio Judaicae gentis, oraculo admoniti, omnes qui erant in provincia Christiani longius discesserant, ut ecclesiastica narrat Historia, et trans Jordanem sedentes, manebant ad tempus in civitate Pella sub tutela Agrippae regis
Abbreviated transcription (Latin):
datum dicitur: hoc ẽ quod ante
om̃ia debeamus intimo incorde
singłi qͣsi unicum pietatis fun¬
damentum locare. Quod aꝑtius
in conclusione demonstrauit: cũ
ait. Maius horum. aliud man¬
datumñ ẽ. Primum gͦ omnium
et maximum mandatum ẽ. co¬
gnitio atq confessio diuine
unitatis: cum executione bonȩ
oꝑationis. Bona autẽ operatio
indilectione dĩ et ꝓximi ꝑficit᷑.
Q̾breuit̃ aliis uerbis commen¬
dat apls dicens. In xp̃o .N. ihu¬

Expanded text:
datum, dicit hoc est, quod ante omnia debeamus intimo in corde singuli qdamentum locare. Quod apertius in conclusione demonstravit, cum ait: Majus horum aliud mandatum non est. Primum et maximum mandatum est cognitio atque confessio divinae unitatis cum exsecutione bonae operationis. Bona autem operatio dilectione Dei et proximi perficitur. Quod breviter aliis verbis commendat Apostolus dicens: «
Abbreviated transcription (Latin):
nere solebat. quib ad repellendᷤ
noctium umbras lumen alitur:
soluuntur infirmitates:÷ reqͥes
lapsis tͥbuitur: Que cuncta spi¬
cialiter in eccłia fieri: ꝓbat ipsa
cum dicit. Ego autem sicut oliu
fructifera indomo dñi: speraui
inmiscđia di mei. E respondes

Expanded text:
nere solebat, quibus ad repellendas nere solebat, quibus ad repellendas noctium umbras lumen alitur, solvuntur infirmitates et requies lassis tribuitur. Quae cuncta specialiter in Ecclesia fieri probat ipsa cum dicit: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Domini sperabo in misericordia Dei mei . Et respondens
Abbreviated transcription (Latin):
et typo cessante ueroꝵ. ipsa iam
ueritas. ꝑ orbem declarata palmã
tenẽt. Et cum sederet inmonte
oliuarum contra templum: interro¬
gabant eum separatim petrus &
iacobus. et iohannes:⁊ andreas. Dic
nobis quando ista fient: et qͦd sig¬
num erit. qñ hec omnia incipient
consummari. Quia laudantibꝰ
quib dam edificationes templi.
dñs palam responderat hec esse
om̃ia destruenda: discipuli secre¬
to tempus et signa p̃dict̾e destru¬
ctionis interrogant. Sedet autẽ
dñs inmonte oliuarum contra
templum. cum de ruina templi
et excidio gentis disputat: ut etiam
ipso corꝑis situ. uerbis que loqu¬
tur congruat: mystice designans
quia quietus manens inscĩs suꝑ¬
borũ detestatur amentiam. Qn
non uideat quod mons oluetifti¬
ctiferam designet scẽ eccłie celsitu¬
dinem. qͣm dñs semꝑ inhabitar
delect̾atur: qͥa uidelicet mons ille
non infructuosas habere arbors
& siluam sterilem. s olueta gig¬

Expanded text:
et typo cessante, veriorem ipsa jam et typo cessante, veriorem ipsa jam veritas per orbem declarata palmam teneret. Et cum sederet in monte Olivarum contra templum, interrogabant eum separatim Petrus, Jacobus, et Joannes et Andreas. Dic nobis quando ista fient, et quod signum erit quando haec omnia incipient consummari? Quia laudantibus quibusdam aedificationes templi, Dominus palam responderat haec esse omnia destruenda, discipuli secreto tempus et signa praedictae destructionis interrogant. Sedet autem Dominus in monte Olivarum contra templum, cum de ruina templi et excidio gentis disputat, ut etiam ipso corporis situ verbis quae loquitur congruat, mystice designans quia quietus manens in sanctis, superborum detestatur amentiam. Quis enim non videat quod mons Oliveti fructiferam designet sanctae Ecclesiae celsitudinem, quam Dominus semper inhabitare delectatur? Quia videlicet mons ille non infructuosas habere arbores, et silvam sterilem, sed olivas gig
Abbreviated transcription (Latin):
de templo. omĩa legis edificia:⁊ com¬
positio mandatoꝵ ita destructa ẽ.
& capite sublato. uniuersa inter se
Rmenbra compugnent. E: quia fun¬
data ingentib fide & eccłia. xp̃i.
iudea dignas suȩ ꝑfidie penas erat
luitura : apte dñs post laudatam
inpauꝑe uidua deuotionẽ eccłie.
egreditur de templo:ruinamq
eius futuram. atq edificia tunc
ammiranda non multo post com¬
plananda eẽ p̃dixit. Duunitus
autem ꝓcuratum ẽ. ut pate fact̾a ꝑ
orbem fidi ȩuangłice gr̃a. templũ
ipsum quondam augustum cui
sius cȩrimonus tolleretur: ne qͥs
forte ad huc paruulꝰ ac lactans in
fide fiuideret illa ꝑmanẽ. que aꝓphe¬
tis scĩs fact̾a. que adño sunt in¬
stituta. ammirando scm̃ scłare.
paulatim a sinceritate fidi quȩ
ẽ in xp̃o iħu. ad carnale labere¬
tur iudaismum. ꝓuidens ergo
dñs infirmitati nr̃e. et eccłiam
suam multiplicari desiderans:
omnia illa subuerti fecit. ac pe¬
nitus auferri: quatinus umbra

Expanded text:
ia legis aedificia et compositio mandatorum ita destructa est, et capite sublato, universa inter se membra compuguant. Et quia fundata in gentibus fide, et Ecclesia Christi, Judaea dignas suae perfidiae poenas erat luitura, apte Dominus post laudatam in paupere vidua devotionem Ecclesiae, egreditur de templo, ruinamque ejus futuram atque aedificia tunc admiranda non multo post complananda esse praedixit. Divinitus autem procuratum est ut patefacta per orbem fidei evangelicae gratia, templum ipsum quondam augustum cum suis caerimoniis tolleretur, ne quis forte adhuc parvulus ac lactens in fide, si videret illa permanere quae a prophetis sanctis facta, quae a Domino sunt instituta, admirando sanctum saeculare, paulatim a sinceritate fidei, quae est in Christo Jesu, ad carnalem laberetur judaismum. Providens ergo Deus infirmitati nostrae, et Ecclesiam suam multiplicari desiderans, omnia illa subverti fecit ac penitus auferri, quatenus umbra
Abbreviated transcription (French):
seruare iubemur: ne nos dormien¬
des dñs ueniens inueniat. sedulo
singłi p̃cauere debemus. Unusqͥsq
enum: ꝓse reddet rationem dõ. Ui¬
gilat autem: qui adaspectũ ueri
luminis mentis occłos aꝑtostenet
igilat. quu seruat oꝑando quod
credit. Uigilat:qui se atorporis ⁊ ne

Expanded text:
servare jubemur. Ne nos dormienservare jubemur. Ne nos dormientes Dominus veniens inveniat, sedulo singuli praecavere debemus. Unusquisque enim pro se reddet rationem Deo. Vigilat autem, qui ad aspectum veri luminis, mentis oculos apertos tenet. Vigilat, qui servat operando quod credit. Vigilat, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
ueni t sero anmedia nocte. angal¬
licantu. anmane: necũ uenerit
repente. inueniat uos dormientes.
homo aut̃ qui peregre ꝓfectus
reliquit domum sua aud dubi¬
im quin xp̃s sit: qui ad patrẽ post
iesurrectionẽ uictor ascendens. ec¬
clam corpora liter reliquit. quam
tamen nunquã diuine p̃sidio p̃¬
sentie deseruit: manens in illa om¬
nibus dieb usq ad consumationẽ
scłi. Carnis ⁊ enim locus: ꝓprie terra
e.quȩ uelut ad peregrina ducta
e collocata. Deditaut̃ potestatẽ
libus suis concessa scĩ sp̃s grã fa
cultatẽ tribuit bonis oꝑib ser¬
uiendi. Ianitori quoq p̃cepit ut
uigilaret: qui ordini pastoꝵ acrec¬
torum sꝑitalium. cõmisse sibi ȩccłe
curam solerti obseruantia iubet
impendere. Quodaut̃ uob̃ dico:
omĩb dico uigilate. Non autem¬
apłitantum. ⁊ successores corum
itctores nimirũ eccłȩ. s ⁊ om̃s ui¬
gilare p̃cipimur: uniuersi ianuas
cordium nr̃m ne hostis antiquus
male suggerendo irrũpat. instãt

Expanded text:
eniat, sero, an media nocte, an galli cantu, an mane. Ne cum venerit repente, inveniat vos dormientes. Homo autem qui peregre profectus reliquit domum suam, haud dubium quin Christus sit, qui ad Patrem post resurrectionem victor ascendens, Ecclesiam corporaliter reliquit: quam tamen nunquam divinae praesidio praesentiae destituit, manens in illa omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Carnis enim locus proprie terra est, quae velut ad peregrina ducta  collocata. Dedit autem libus suis, concessa sancti Spiritus gratia, facultatem tribuit bonis operibus serviendi. Janitori quoque praecepit ut vigilaret: quia ordini pastorum ac rectorum spiritalium, commissae sibi Ecclesiae curam solerti observantia jubet impendere. Quod autem vobis dico, omnibus dico: Vigilate. Non apostoli tantum et successores eorum, rectores nimirum Ecclesiae, sed et omnes vigilare praecipimur. Universi januas cordium nostrorum, ne hostis antiquus mala suggerendo irrumpat, instanter
Abbreviated transcription (Latin):
ẏmaginem et similitudinẽ dĩ. qͣm
peccando corrupit. Bonum ergo
eiꝰ ẽ uerum atq eternum: si rẽ¬
niascendo signetur. & mirabãtur
uꝑco. Qui credere debuerant. ad
tantam sapientiam: mirati sunt q
calliditas eoꝵ insidiandi non in¬
uenis set locum. Et sicut mathe¬
us scbit relict̾o eo abierunt: infide¬
ltatem partter cum miraculo re¬
portantes. Et uenerunt ad eum
saducei: qui dicunt resurrectionẽ
non eẽ. Duȩ erant hereses in iudeiᷤ:
una phariseoꝵ. et altera saduce¬
oꝵ. Pharisei traditionum et ob¬
seruationum qͣs illi deuterosis uo¬
uant. iusticiam p̃ferebant: unde:⁊
diuisi uocabantur apopulo. Sa¬
ducei autem qui interp̃tantur

Expanded text:
imaginem et similitudinem Dei, quam imaginem et similitudinem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum si renascendo signetur. Et mirabantur super eo. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt, quia calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, sicut Matthaeus scribit, relicto eo abierunt, infidelitatem pariter cum miraculo reportantes. Et venerunt ad eum Sadducaei, qui dicunt resurrectionem non esse. Duae erant haereses in Judaeis, una Pharisaeorum, et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant, unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui interpretantur
Abbreviated transcription (Latin):
rantiãe et ñ dispensatio¬
Ne discant exp̃senti loco qd utis potie
sed interrogat. ut ad sermonẽ eoon
competenter respondeat. Dicunt il¬
li. Cesari. Respondens autem ih¬
dixit illis. R eddite gͥ que sun
cesaris cesari:÷ que sunt dĩ do. Q¬
nummum. tributum. et pecuniam
Equȩ sunt dĩ dõ: decimas pͥmiciasi
oblationes ac uictimas sentiamus:
Quomͦ et ipse reddidit tributa ꝓst
et petro: et dõ reddidit que dĩ st̃¬
s̃ patͥs faciens uoluntatem. Alit. Ail¬
dite que cesaris sunt cesari: et que
a. sunt dĩ. dõ. Quemadmodum gsa
auobis exigit in pressionem yma¬
ginis suȩ. sic & ds̃: ut quemadmo¬
dum illi redditur nummnꝰ sic do
anima lumine uultus eius illus¬
trata atq signata. Uñ psalmista
Signatum ẽ inquit in nobis lumar
uultus tui dñe. Hoc quoq lumes
ẽ totum hominis. et uerum bonũ
qͦd non ocłis.s mente conspicitur.
Signatum autem dixit in nobis.
tanqͣm denarius signetur regis
ymagine. Nomo enim factus ẽ ad

Expanded text:
n dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Dicunt illi: Caesaris. Respondens autem Jesus, ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Di, id est, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei Deo, decimas, primitias et oblationes ac victimas sentiamus, quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, patris faciens voluntatem. Aliter, reddite quae Caesaris sunt, Caesari; et quae Dei sunt, Deo. Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quoque lumen est totum hominis, et verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad
Abbreviated transcription (Latin):
ne ẽ delectatio tollitur: et futurȩ ma
gis conuersatio uite intenta mente
suspiratur. Annon hostia sacro igne
salita erat qui dicebãt: nr̃a autem
conuersatio in cęlis ẽ. unde etiam
saluatorem expectamus dominũ
iħm xp̃m. qui reformauit corpus
humilitatis nr̃e configuratum cor¬
poꝵ claritatis sue: Qui enim spe
ertissima future inmortalitatis
qͣsi iam reformatum insimilitudinẽ
dnice resurrectionis. corpus suȩ fra¬
gilitatis intuebantur. qͣsi sacratȩ
igne spiritali dõ uictime etiam in
p̃senti uiuebant: iuxta illud idem

Expanded text:
ne est delectatio, tollitur, et futurae magis ne est delectatio, tollitur, et futurae magis vitae conversatio intenta mente suspiratur. An non hostia sacro igne salita erat qui dicebat: Nostra autem conversatio in coelis est . Unde etiam Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae . Qui enim spe certissima futurae immortalitatis quasi jam reformatum in similitudinem dominicae resurrectionis, corpus suae fragilitatis intuebantur, quasi sacrata igne spiritali Deo victima etiam in praesenti vivebant, juxta illud ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. Omnis enim igne saliet᷑
dinem arcet. Qd̃ uͦ igne salitur: id:¬
ignib sale asꝑsis conditur: ñ solũ
omnem u̾mium contagionem longe
abigit: s: ipsam qͦ que ita salitut
carnem consumit. Quod in hostus q̃
in altari cremabantur fieri solere diui¬
ne legis scita declarant: ubi in omni
uictima et sacrificio sal offerri pre¬
ceptum ẽ. Sal gͦ dulcedinem sapien
om̃is igne salitur: quia omnis elec¬
tus debet sapientia spiritali acorrup¬
tione concupiscentie carnalis expur¬
gari: ut uictima diuinis altaribꝰ
apta possit effici. Unde bene cum di¬
xisset. om̃is enim igne salietur: ad¬
didit. et omnis uictima saliet᷑. Ille
& enim ueraciter uictima domini
existit. qui suum corpus et animã
auiciis emondando. ꝑ amorem scĩ
spc̃ do consecrat. Nec solum uictima
talis sale aꝑgitur. s & igni consu¬
mitur: q̃n non peccati tantum con¬
tagio pellitur. s ab electoꝵ mente
ipsa etiam uite p̃sentis. que incar¬

Expanded text:
is. Omnis enim igne salieturis. Omnis enim igne salieturdinem arcet. Quignibus sale aspersis conditur, non solum omnem vermium contagionem longe abigit, sed ipsam quoque quae ita salitur carnem consumit. Quod in hostiis quae in altari cremabantur, fieri solere divinae legis scita declarant, ubi in omni victima et sacrificio sal offerri praeceptum est. Sal ergo dulcedinem sapientomnis igne salietur, quia omnis electus, sapientia debet spiritali a corruptione concupiscentiae carnalis expurgari, ut victima divinis altaribus apta possit effici. Unde bene, cum dixisset, Omnis enim igne salietur, addidit: Et omnis victima sale salietur. Ille etenim veraciter victima Domini existit qui suum corpus et animam a vitiis emundando per amorem sancti Spiritus Deo consecrat. Nec solum victima talis sale aspergitur, sed et igni consumitur, quando non peccati tantum contagio pellitur, sed ab electorum mente ipsa etiam vitae praesentis quae in car