comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑceperint. liberare ñ possunt euntẽ si ne
cessatione ad falsa beatitudinẽ . & ad ueram
miseriã sine cessatione redeuntẽ. Quomodo
enĩ uera beatitudo ẽ. decuius nũquã ae ter¬
nitate confi: dit᷑: dũ anima uenturam
miseriã aut imperitissime inueritate nescit
Aut infelicissime in beatitu dine ꝑtimescit.
Adsi ad miserias nũ quã ulterius reditura. exhis
adbeatitudinẽ ꝑgit.: fit ergo aliquid norii in
tẽpore. qđ sinẽ ñ habet tẽporis. Curergo non
& mundus cur ñ & homo factus in mundo
ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapien¬
tib fallacib. q cõꝑti indoctrina sana tramite
recti itineris uitent᷑. Nã quidã & illud qđ
legit᷑ in libro salomonis qui uocat᷑ ecclesiastes
quid est qđ fuit. ipsũ qđ erit: Et quid est
qđ factũ ẽ. ipsũ qđ fiet. & ñ est om̃e recens sub
soleuiloquit᷑ & dicit. ecce hoc norũ ẽ. iã fuit

Expanded text:
perceperit, liberare non possunt euntem sine perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. quomodo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut imperitissime in ueritate nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? at si ad miserias numquam ulad beatitudinem pergit, fit ergo aliquid novi in tempore quod finem non habet temporis. Cur ergo non et mundus, cur non et homo factus in mundo, ut illi nescio qui falsi circuitus, a falsis sapientibus fallacibusque comperti, in doctrina sana, tramite recti itineris vitentur? Nam quidam et illud quod legitur in libro Salomonis qui vocatur Ecclesiastes: « Quid est quod fuit? ipsum quod erit; 30 et quid est quod factum est? ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole: quis loquatur et dicat: Ecce hoc novum est, jam fuit
Abbreviated transcription (Latin):
& imperita ꝑseueret infirmitas potuerundT
& qui suerunt antenos ipsis recentib. hominis
creat tẽporibus. istã mouere quȩstionẽ.
Ipse deniq primus homo uel post triduũ. uel
eodẽ die postea quã factus est potuit in qui¬
rere. cur ñ ante sit factus. & quandocũq
antea factus eaẽ: ñ uires tunc alias. & alias
nunc. uel etiã postea ista de initiorerũ
temporaliũ. controuersia repperisset.
Hanc autẽ se philosophi mundi huius. non
alit̃ putauerunt posse uel debere dissoluere.
nisi ut circuitus tẽporũ inducerent. quibus
eadẽ sẽꝑ fuisse . nouata & repetita in rerũ
natura. atq ita de inceps fore sine cessatione
Asseuerarent itolumina uenientiũ & p̃tereun¬
tiũ scłorũ. siue mundo ꝑmanente isti circuitꝰ
fierent: siue certis int̃uallis oriens & occiders
mundus eadẽ semꝑ quasi noua quae trans acta
& uentura sunt exhiberet. A quo ludibrio
ꝓrsus immortalẽ animã etiã cũ sapientiã

Expanded text:
 imperita perseueraret infirmitas. potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die, posteaquam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad solos scõs homines ꝑtinere uerũ etiã
de sc̃is angłis posse dici qđ caritas dĩ diffusa
tũ hominũ sed primitus p̃cipueq angłorũ
bonũ cẽ. qđ scriptũ est. Mih autẽ adherere
dõ bonũ est. Hoc bonũ quib cõmune ẽ habeN
& cũ cui adherent & int̃ se scãm societatẽ. & sufł
una ciuitas dĩ. eadẽq uiuũ sacrificiũ uiuũq
tẽplũ eius. cuius pars quae coniungenda im¬
mortalib angłis ex mortalib hominib c̃gregat᷑
ae nunc mutabilit̃ peregrinat᷑ int̾ris. uel in eis
qui morit obierunt secretis animarũ recep¬
taculis. sedibus requiescit.
xxxxUII.

Expanded text:
non ad solos sanctos homines pertinere uerum etiam non ad solos sanctos homines pertinere uerum etiam de sanctis angelis posse dici quod caritas dtum hominum, sed primitus praecipueque Angelorum bonum esse, quod scriptum est, Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Hoc bonum quibus corent et inter se sanctam societatem et sunt una ciuitas dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque templum eius. cuius pars, quae coniungenda immortalibus angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mortaliter peregrinatur in terris uel in eis qui morte obierunt secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit. XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
mala uoluntas bonȩ uoluntatis effectria :
Sibona iã ergo habebant. Et istã quis fecerat.
nisi ille qui coscũ bona uoluntate. idẽ cũ
Amore tasto quo illi adhererent creauit.
si mul eis ce condens naturã & largiens grãmꝰ
Unde nisibona uoluntate. hoc ẽ. dĩ amore.
nũ quã scõs angłos fuisse credendũ est: Isti
Autẽ quicũ boni creati essent. tam̃ malis:
mala ꝓpria uoluntate. quã bona natura
ñ fecit. nisi cũ ab ono sponte defecit. ut mali
causa ñsit bonũ. sed defectus abono.
A ut minorẽ acceperunt a moris diuini gram
quã illi qui in eadẽ ꝑstiter̃ : Aut si utriusq
boni aequalit̃ creati sunt. istis mala uolun¬
tate cadentibus. illi amplius ad iuti ad eã
beatitudinis plenitudinẽ undese nũ quã
casuros certissimi fierent. ꝑuener̃ sicut
iã in libro qui sequit᷑ ista tractauimus.
Confitendũ ẽ igit᷑ cũ debita laude creatoris.

Expanded text:
esse mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? esse mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? si bona, iam ergo habebant. et istam quis fecerat nisi ille qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaerent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? unde nisi bona uoluntate, hoc est dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum \' est. isti autem qui cum boni creati essent, tamen mali sunt — mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono — aut minorem acceperunt amoris diuini gratiam quam illi qui in eadem perstiterunt aut, si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt, sicut iam in libro quem sequitur iste tractauimus. confitendum est igitur cum debita laude creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
boni. quã eẽ. cũ bona uoluntate cȩperunt.
Aut si ñ potuer̃ seipsos facere meliores quã eos
ille fecerat quo nemo melius quic quã facit:
ꝓfecto & bonã uoluntatẽ qua meliores essent
nisi operante ad iutorio creatoris habere
ñ possent. Et cũ id egit eorũ uoluntas bona
ut ñ ad seipsos qui minus erant. sed ad illũ
qui sũ me ẽ. conuerterent᷑ eiq adherentes
magis essent. eiusq participatione sapient̃
beateq uiuerent: quid aliud ostendit᷑ nisi
uoluntatẽ bonã qualibet bona in opẽ fuisse
in solo desiderio remansura. nisi ille quibonã
naturã ex nichilo sui capacẽ fecerat. ex se
ipso faceret implendo melioꝵẽ . prius faciens
ex citando auidiorẽ nã & hoc discutiendũ ẽ
Siboni angłi ipsi inse fecer̃ uolunta tẽ bonã.
utrũ aliqua eã anulla uoluntate fecerunt:
Si nulla. utiq nec fecerunt. Si aliqua utrũ
mala anbona. Si mala : quomodo eẽ potuit

Expanded text:
boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet boin solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt uoluntatem bonam, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. si nulla, utique nec fecerunt; si aliqua, utrum mala an bona? si mala, quomodo potuit
Abbreviated transcription (Latin):
sed dõ coaet̃ na e credat᷑. Cũ ergo ipsi facti sint:
quomͦ ñ illa facta eẽ dicet᷑: Porro qr facta ẽ
utrũ cũ ipsis facta ẽ ansine illa fuerunt
prius. Sed sicũ ipsis: ñ dubiũ qđ ab illo facta
sit a quo & ipsi. Simulq ut facti sunt xa quo
facti sunt amore cũ quo facti sunt adheser̃
eoq sunt isti ab illorũ societate discreti. qđ
illi in eadẽ bona uoluntate manserunit.
Isti ab ea deficiendo mutati sunt mala scilicet
uoluntate: hoc ipso qđ abona defecerunt.
A qua ñ defecissent. nisi utiq uoluissent. Si aut̃
boni angłi fuer̃ prius sine uolunta tebona
eãq in seipsi dõ ñ operante fecerunt. ergo
meliores ase ipsis quã ab illo factisunt: absit.
uid enĩ erant sine bona uoluntate nisi mali :
Aut si ꝓpt̃ea ñ mali qr nec mala uoluntas
eis inerat. neq enĩabea quã ñdũ cȩperant
habere defeterant : Certe ñdũ tales ñ dũ tã

Expanded text:
sed deo coaeterna esse credatur. cum ergo ipsi facti sint, sed deo coaeterna esse credatur. cum ergo ipsi facti sint, quomodo non illa facta esse dicetur? porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est an sine illa fuerunt prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt mala scilicet uoluntate hoc ipso, quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi utique uoluissent. si autem boni angeli fuerunt prius sine uoluntate bona eamque in se ipsi deo non operante fecemeliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽperantia qua reb. spiritalit̃ pulchriorib
& incorruptibilit̃ su auiorib coapta m.
Iec iactantia uitiũ ẽ. laudis huma nae:
sed animae ꝑuerse amantis laudari ab ho¬
minib sp̃to testimonio conscientiae.
iet suꝑbia uitiũ ẽ. dantis potestatẽ uł ipsius
etiã potestatis sed animae ꝑuerse a mantis
potestatẽ suã potentioris iustiore c̃tẽpta
cꝑhoc qui ꝑuerse amatcuius libet naturȩ
bonũ etiã si ad ipiscat᷑. ipse sit in bono malus
& miser meliore priuatus. Cũ ergo malae
uoluntatis efficiens naturalis uel si dici
potest essentialis nulla sit causa. ab ipsa
quippe incipit spiritu ũ mutabiliũ malũ.
quominuit᷑ atq deprauat᷑ nature bonũ.
ec talẽ uoluntatẽ facit nisidefectioqua
deserit᷑ ds̃ cuius defectionis etiã causa
utiq deficit. Si dixerimus nullã esse
efficientẽ causã eti ã uoluntatis bonae: cauendũ
ẽ. neuoluntas bona bonorũ angłorũ ñ facta.

Expanded text:
temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta,
Abbreviated transcription (Latin):
ligit: hoc scio naturã dĩ nũ quã. nusquã.
nulla ex parte posse deficere. & ea posse
deficere quȩ ex nihilo facta suntꝰ. Quae tam̃
quanto magis & bona faciunt. tunc enim
aliquid faciunt: causas habent efficientes.
Inquantũ autẽ deficiunt: & ex hoc mal ami
faciunt: Quid enĩ tunc faciunt nisi unta
causas habent deficientes : Itẽq scio inquo
fit mala uoluntas id in eo fieri. qđ si nollet
nonfieret. Et ideo ñ necessarios sed uolun¬
tarios defectus iusta pęna consequitur.
eficit᷑ enĩ ñ ad mala sed male. id ẽ. ñ ad ma¬
las naturas. Sed ideo male qr contra or dinẽ
naturarũ. ab eo qđ sũ me ẽ ad id qđ minus
ẽ. Neq auri uitiũ ẽ. a uaritia. sed homi¬
nis ꝑ uersẽ amantis aurũ. iusticia derelic¬
ta. quae in cõparabilit̃ auro debuit ante¬
poni. Nec luxuria uitiũ ẽ. pulchrorũ
suaui ũq corporũ. sed animae ꝑuersae
amantis corporeas uoluptates. neglecta

Expanded text:
ligit? Hoc scio, naturam Dei, nunquam, nusquam, ligit? Hoc scio, naturam Dei, nunquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere, et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt, quae tamen quando magis sunt, et bona faciunt, tunc enim aliquiin quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt — quid enim tunc faciunt nisi uana? — causas habent deficientes. itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchritudinis suauium corporum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta
Abbreviated transcription (Latin):
sed deficientes. uelle inuenire . taleẽ acsi
quisquã uellet uidere tenebras. uel audire
silentiũ. Qđ tam̃ utrũq nobis notũ ẽ. neq illud
nisi ꝑ oculos. neq hoc nisi ꝑ aures. Nonsane
inspecie. sed inspeciei priuatione. Nemoergo
ex me scire quȩrat. qđ me nescire scio. nisi
forte ut nescire discat. qđ scire ñ posse sciendũ ÷
Ea quippe quae non inspetie. sed incu ius pri¬
uatione nesciunt᷑. sidici aut intelligi potest.
quodũ modo nesciendo sciunt᷑: ut sciendo
nesciant᷑. Cũ enĩ acies oculi corporalis currit
ꝑspecies corporales. nũ quã tenebras uidet
nisi ubi c̾eperit non uidere. Ita etiã ñ ad aliquẽ
alienũ sensũ sed ad solcis aures ꝑtinet sentire
silentiũ. Qđ tam̃ nullomodo. nisi ñ audiendo
sentit᷑. Sic species intelligibiles. mens quidem
nr̃a intelligendo conspicit. sed ubi deficiunt
nesciendo nondiscit. Delicta enĩ qui s intel¬

Expanded text:
sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. Nemo ergo ex me scire quaerat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. Sic species intellnostra intelligendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit, Delicta enim quis intel
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ sibi fecisse uoluntatẽ malã. qui utiq
bonus ante uoluntatẽ malc̃ fuerit: quȩrat
cur eã fecerit. Utrũ quia natura ẽ: anquia
ex nibilo facta ẽ. & inueniet uoluntatem
malã ñ exeo eẽ. incipere qđ natura ẽ sed ea
eo qđ denihilo facta natura ẽ. Nãsinat᷑a¬
causa ẽ uoluntatis malȩ. quid aliud cogimur
dicere nisi abono fieri malũ & bonũ eẽ.
causã mali : Si quidẽ natura bona fit
uoluntas mala. qđ inde fieri potest ut
natura bona quã uis mutabilis. antequã
habeat uoluntatẽ malã faciat aliquid
mali. hoc ẽ ipsc̃ uoluntatẽ malã. Nemo
igit᷑ quaerat efficientẽ causã malȩ uoluntatis.
Nemo enĩ ẽ efficiens sed deficiens. quia nec illa
effectio. sed defectio. Deficere nãq ab eo quod
sũ me ẽ. ad id qđ minus ẽ hoc ẽ. incipere
habere uoluntatẽ malã. Causcis porro defecti¬
onũ istarũ cũ efficientes non sint ut diaci.

Expanded text:
ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, qui utique ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, qui utique bonus ante uoluntatem malam fuerit: quaerat quur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo eeo quod de nihilo facta natura est. CAPUTcausa est voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? Siquidem a natura bona fit voluntas mala, quod unde fieri potest ut natura bona, quamvis mutabilis, antequam habeat voluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam voluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae voluntatis: non enim est efficiens, sed deficeffectio sed defectio. Deficere namque ab eo, quod summe est, ad id, quod minus est, hoc est incipere habere uoluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc quoq impedim̃tũ ab ista quȩstione
tollat᷑ si eadẽ tẽptatione ambo tt̃ptent᷑. & unꝰ
et cedat atq consentiat. alt̃ idem qui fuerat
ꝑ seueret: quid aliud apparet nisi unũ noliussẽ
Alterũ uoluisse a castitate deficere: Unde
nisi ꝓpria uoluntate. ubi eadẽ fuerat in utroq
corporis & animi affectio: amborũ oculis
parit̃ uisa ẽ. eadẽ pulchritudo. ambobus parit̃
instituit occulta tẽptatio. Propriã igit᷑siN
uno eorũ uoluntatẽ malã res quae fecerit
scire uolentib. sibene in tueant᷑ nihil occurrit.
Sienĩ dixerimus qđ ipse eã fecerit. quid erat
ipse ante uoluntatẽ malã : nisi naturabona
cuius auctor ds̃ quiẽ. immutabile bonũ :
Q ui ergo dicit eũ qui consensit tẽptanti atq sua¬
denti cui ñ consensit alius illicite utendũ
pulchro corpore qđ uidendo ambob parit̃
affuit. cũ ante illã uisionẽ ac tẽptationiẽ
similes ambo animo & corpore fuerint.

Expanded text:
ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat adque consentiat, alter idem qui fuerat perseueret: quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria uoluntate. ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio? Amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus, qui est inmutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui consensit tentanti adque suadenti, cui non consensit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendum ambobus pariter adfuit, cum ante illam uisionem ac tentationem similes ambo animo et corpore fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
sed rem inferiorẽ praue atq in ordinate ipsa
quia factaẽ. appetiuit. Si enĩ aliqui duo aeqͣlit̃
affecti. animo & corpore uideant unius corporis
pulchritudinẽ. qua uisa unus eorũ ad illicite
fruendũ moueat᷑. alt̃ in uoluntate pudica
stabilis ꝑseueret: quid putamus ec̃i causȩ ut
in illo fiat. in illo ñ fiat uoluntas mala quae
illã res fecit in quo facta ẽ: Neq enĩ pulchri¬
tudo illa corporis. nã eã non fecit in ambob
Quando quidẽ ab horũ ñ disparilit̃ occurrit
aspec tibus. Ancaro in tuentis causa est.
utrius que : Ambos enĩ & animo & corpore.
aequalit̃ effectos fuisse p̃dixcimus. AN
dicendũ est alterũ eorũ occulta maligni
sps̃ suggestione tẽptatũ. quasi non eidẽ sug¬
gestioni. & qualicũq suasioni. ꝓpria uo¬
luntate consenserit: Hanc igit᷑ consensionẽ.
hanc malã quã male suadenti adhibuit
uoluntatẽq̃ in eores fecerit. quȩrimus: Nã

Expanded text:
sed rem inferiorem praue atque inordinate, ipsa sed rem inferiorem praue atque inordinate, ipsa quia facta est, appetiuit. si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moneatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntillam res rem fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis, nam eam non fecit in ambobus quandoquidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis causa est utriusque? ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus? An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicunque suasioni propria voluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit voluntatem, quae in eo res fecerit quaerimus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas fuit. Haec utrũ superior sit reqͥro.
an inferior: an aequalis. Sed si superior : utiq
melior. Quomodo nullius ac ñ potius boriae
uoluntatis. hoc iđẽ ꝓfecto & aequalis. Duo
quippe. quã diusunt parit̃. uoluntas bona¬
ñ facit. alt̃ in altero uoluntatẽ malã.
elinquit᷑ ut ñ inferior rescui nulla uolun¬
tas ẽ. fecerit angelicae naturae quae
prima peccauit. uoluntatẽ malũ. Sed eti ã
res ipsa quaecũq inferior usq ad infimã
t̃ram. qm̃ natura & essentia ẽ. ꝓcul dubio
bona ẽ. habens modũ & spetiem suã ingenere
atq ordine suo. Luo modo ergo resboNa
efficiens est uoluntatis malȩ : quomodo
in quã bonũ ẽ. causa mali : cũ enĩ se uoluntas
relicto superiore. ad inferiora conuertit.
efficit᷑ mala Non quia malũ ẽ. quose con¬
uertit. sed quia ꝑ uersa ẽ. ipsa conuersio.
Id circo ñ res inferior uoluntatẽ malã facit.

Expanded text:
voluntas fuit. Haec utrum superior sit requiro, voluntas fuit. Haec utrum superior sit requiro, an inferior, an aequalis, sed si superior utique melior: quomodo ergo nullius, ac non potius bonae voluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe, quanon facit alter in altero uoluntatem malam. relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. sed etiam res ipsa, quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. quomodo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? quomodo, inquam, bonum est causa mali? cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio: idcirco non res inferior uoluntatem malam facit,
Abbreviated transcription (Latin):
tas mala. quã fecit uoluntas malit sed illa
prima ẽ. quã nulla fecit. Nã si p̃cessit qua
fieret. illa prior est quȩ alterã fecit. Sires¬
pondet᷑ qđ eã nulla res fecerit. & ideo semper
suerit. quȩro utrũ in aliqua natura fuerit.
S ienĩ in nulla fuit. omĩno ñ fuit. Si autẽ in a¬¬
liqua. uiciabat eã & corrũ pebat. eratq. illi
noxia. ac ꝑ hoc bono priuabat. Et ideo iN
mala natura. uoluntas mala eẽ . ñ poterat.
sed in bona. Mutabili tam̃. cui uitiũ hoc
nocere posset. Sienĩ ñ notuit. ñ utiq uiciũ
fuit. Acꝑhoc. nec mala uoluntas fuisse dicen¬
da est. Porro si nocuit bonũ auferendo. uel
minuendo utiq nocuit. Nonigit᷑ eẽ potuit
sempit̃na uoluntas mala inere. in quabonũ
naturale p̃cesserat. qđ mala uoluntas nocen¬
do posset adimere. Siergo ñ erat sempit̃ na.
quis eã fecerit inquiro. Restat ut dicat᷑. qđ
eares fecerit malã uoluntatẽ. in qua nulla

Expanded text:
tas mala, quam fecit voluntas mala, sed illa tas mala, quam fecit voluntas mala, sed illa prima est quam nulla fecit. Nam si praecessit a qua fieret, illa prior est quae alteram fecit: si respondetur quod eam nulla res fecerit, et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua natura fuerit? si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, vitiabat eam et corrumpebat, eratque illi noxia, ac per hoc bono privabat, et ideo in mala natura voluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui vitium hoc nocere posset; si enim non nocuit, non utique vitium fuit. Ac per hoc nec mala voluntas fuisse dicenda est: porro si nocuit bonum auferendo vel minuendo, utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna voluntas mala in ea re in qua bonum naturale praecesserat quod mala voluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero? Restat ut dicatur quod ea res fecerit malam voluntatem, in qua nulla
Abbreviated transcription (Latin):
eo qui sũ me ẽ. frui posset. A quo a uersa.
non quidẽ nulla. sed tam̃ minus ẽẽatq obhoc
misera fieret. Huius porro malȩ uoluntatis
causa efficiens siquaerat᷑. nihil inuenitur.
Quid ẽ. enĩ qđ facit uoluntatẽ malã. cũ ipsa
faciat opus malũ : ac ꝑ hoc maliuoluntas.
efficiens est operis mali. Malȩ autẽ uolun¬
tatis efficiens nihil est. Am̃sires aliqua ẽ.
aut habet aut non habet aliquã uoluntatẽ.
Si habet. aut bonã ꝓfecto habet aut malã.
Sibonã. quis ita desipiat ut dicat. qđ bona
uoluntas faciat uoluntatẽ malã: Erit
enĩ siita ẽ. bona uoluntas causa peccati. qͦ
absurdius putari nihil potest. Si autẽ res
ista quae putat᷑ facere uoluntatẽ malã.
ipsa quoq habet uoluntatẽ malã etiã eã
quȩ fecerit res consequent̃ int̃ rogo. Atq ut sit
aliquis inquirendi modus: causã prime malȩ
uoluntatis inquiro. Nonẽ enĩ prima uolun¬

Expanded text:
eo qui summe est frui posset, a quo auersa eo qui summe est frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset atque ob hoc misera fieret. huius porro malae uoluntatis causa efQuid est enim quod facit voluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum? ac per hoc mala voluntas efficiens est operis mali. Malae autem voluntatis efficiens nihil est: quoniam si res aliqua est, aut habet aut non habet aliquam voluntatem; si habet, aut bonam profecto habet aut malam: si bonam, quis ita desipiat ut dicat quod bona voluntas faciat voluntatem malam? Erit enim, si ita est, bona voluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest; si autem res ista quae putatur facere voluntatem malam, ipsa quoque habet voluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo. Atque ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae voluntatis inquiro. Non est enim prima volun
Abbreviated transcription (Latin):
s qui sũ me ẽ atq obhoc ab illo facta
est omis essentia quae non sũ me est.
qrꝰ neq illi aequalis eẽ . deberet. quae de
nihilo facta eẽt. neq ullo modo eẽ. posset.
si ab illo facta non etẽ. nec ullorũ uiciorũ
offensione uituperandus : & om̃iũ naturarũ
consideratione laudandus ẽ Pro inde causa
beaticudinis angłorũ bonorũ. ea uerissi me
resꝰ perit᷑. qđ ei ad herent qui sũ me ẽ. Cũ uero
miseria malorũ angłorũ quȩritꝰ. ea merito
occurrit. qđ ab illo quisũ me ẽ auersi : ad se
ipsos conuersi sunt. qui nonsũ me sunt. Et hoc
uiciũ qͥd aliud quã suꝑbia nucupat᷑: in iciũ
quippe om̃is peccati suꝑbia Noluerunt
ergo ad illũ custodire fortitudinẽ suã &
qui magis essent siei quisũ me ẽ. adhererent.
se illi p̃ferendo id qđ minus ẽ. p̃tulerurit.
Hic primus defectus & prima in opia. primũꝙ.
uitiũ eius naturae. quae ita creata ẽ. ut nec
sũ me eã. & tam̃ ad beatitudinẽ habendã

Expanded text:
 qui summe est atque ob hoc ab illo facta est omnis essentia, quae non summe est — quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta esset, neque ullo modo esse posset, si ab illo facta non esset — nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis peccati superbia. noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. hic primus defectus et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset et tamen ad beatitudinem habendam
Abbreviated transcription (Latin):
Autẽ minorẽ auri. argenti. uestisq cõpia
paratione diuitiarũ quas postea hẏerosolumnȩ
consetutus ẽ. quȩ maxime in salomone
rege ostendunt᷑. tanta fit cuncta scientia
quȩ quidẽ ẽ. utilis collecta de librisgentiũ
sidiuinarũ scripturarũ scientiaȩ cõparetꝰ
Nã quic quid homo extra didicerit si noxiũ
ẽ. ibi dãnat᷑. Si utile ẽ ibi inuenit᷑. Et cũ
ibi quisq in uenerit omĩa quae utiliter
Alibi didicerit multo habundantius ibi
inueniet ea quae nusquã omnino alibi.
sed in illarũ tantũ modo scripturarũ mira¬
bili altitudine & mirabili humilitate
discunt᷑. Hac igit᷑ instructione p̃ditũ.
cũ signa in cognita lectorẽ ñ impedierunt¬
t mitẽ & humilẽ corde sub iugatũ lenit̃ xp̃o.
& honeratũ sarcina leui. fundatũ & radica¬
tũ. & aedificatũ incaritate quẽ scientia
inflare ñ possit. accedat ad ambigua signa

Expanded text:
autem minor est auri, argenti uestisque copia, autem minor est auri, argenti uestisque copia, paratione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum leniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non po
Abbreviated transcription (Latin):
animab ur̃is. Iugũ enĩ meũ leue ẽ & sarcina
mea leuis ẽ. Quib nisi mitib. & humilibus
corde. quos ñ in flat scientia. sed caritas aedi¬
ficat: meminerit ergo eorũ qui pascha illo
tẽpore ꝑ umbrarũ imaginaria celebrabarit.
cũ signari postes sanguine agni iuberentur :
hr̃sopo fuisse signatos. Haerba haec humilis
& mitis ẽ. & nihil fortius & penetrabilius eiꝰ
radicibus. ut in caritate radicati & fundati possimꝰ
cõprehendere cũ omnib sc̃ĩs quae sit latitudo &
longitudo & altitudo & ꝓfundũ. idẽ. crucẽ
dñi. Est etiã in hỹsopouis purgatoria. ne in¬
flante scientia dediuitus ab aegỹpto ablatis.
suꝑbe aliquid pul mo tu midis anhelet Asꝑges
&e suꝑ niuẽ dealbabor. Auditui meo dabis excil¬
tationẽ &lȩatiã. Deinde consequent̃ anneo¬
tit ut ostendat purgationẽ a suꝑbia significari
hrsopo. Exultabunt osia humilata. Quanto

Expanded text:
animabus vestris. Jugum enim meum lene est, et sarcina animabus vestris. Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est : quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed charitas aedificat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos . Herba haec mitis et humilis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitate radicati et fundati possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo et altitudo et profundum, id est crucem domini. est etiam in ysopo uis purgatoria, ne inflante scientia de diuitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: asperges et super niuem dealbabor. auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit, ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto
Abbreviated transcription (Latin):
Aurũ & argentũ & uestẽ suã exeunti de agr̃pto
popłodĩ. nescientes quẽ ad modũ illa quaȩ dabanł
inxp̃i obsequi ũ redderent᷑. Illud enĩ in exodo
factũ. si ne dubio figuratũ ẽ. ut hoc p̃signaret
qđ sine p̃iudicio alterius. aut paris aut meli¬
oris intelligentiae dixerim. Sed hoc modo in¬
structus diuinarũ scripturarũ studiosũs. cũ
ad eas ꝑscrutandas accedere cȩperit. illud
apł̃icũ cogitare ñ cesset. Scientia inflat. caritas
aedi ficat. Ita enĩ sentit᷑. quã uis de aegỹpto diues
ex eat. tam̃ nisi pascha egerit saluũ se esse
ñ posse. Pascha autẽ nr̃m immolatus ẽ xp̃s.
Nihilq magis immolatio xp̃i nos docet quã illud
qđ ipse lamat tã quã ad eos qtios in aegipto sub
pharaone uidet laborare. Uenite ad me qui
laboratis & honerati estis. & ego uos reficiam.
Tollite iugũ meũ suꝑuos. & discite ame qm̃¬
mitissũ & humilis corde. & inuenietis requiẽ

Expanded text:
aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim in exhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius aut paris aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentit, quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi pascha egerit, saluum se esse non posse. pascha autem nostrum immolatus est Christus nihilque magis immolatio christianos doeet, quam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite aenietis requiem
Abbreviated transcription (Latin):
tuta. sed tam̃ accomodata humanae socie¬
tati. qua in hac uita carere ñ possumus.
accipere atq habere licuerit inusũ conuer¬
tendã xp̃ianũ. Nã quid aliud fecerunt
multiboni fideles nr̃i : non&e aspicimus
quanto auro & argento & ueste suffarcinatꝰ
exierit de aegr̃pto cr̃prianus. & doctor sua¬
uissimus & martrr beatissimus: quanto
lactantius. quanto uictorinus. optatus.
hilarius: Ut de uiuis taceã. quanto in nume¬
rabiles greci. qđ prior ipse fidelissimus dĩ
famulus mor̃ses fecerat. dequo scriptũ est
qđ eruditus fuerit om̃i sapientia egiptiorũ :¬
uib. om̃ib uiris suꝑstitiosa gentiũ consue¬
tudo & maxxime illis tẽporib. cũ xp̃i retutiens
iugũ. xp̃i anos ꝑse quebat᷑. disciplinas quas
ut les habebant nũ quã cõmodaret. si eas in
usũ colendi unius dĩ quo uanus idolorũ cultꝰ
scinderet᷑. conuersũ iri suspicarent᷑. Sed deder̃

Expanded text:
tuta, sed tamen accommodata humanae societuta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt
Abbreviated transcription (Latin):
atq or nam̃ta de auro & argento & uestẽ quȩ
ille popłs exiens de agipto. sibi potius tã quã
adusũ meliorẽ clanculo uindicauit. nor
auctoritate ꝓpria. sed p̃cepto dĩ ipsis aegiptius
nescienter accomodantib ea quib ñ berie
utebant᷑. Sic doctrinae om̃s gentiliũ. ñ solũa
simulata & suꝑstitiosa. figmenta. gra uesq
sarcinas suꝑuacui laboris habent quae unus
debet ab hominari atq uitare. sed etiã liberales
disciplinas usui ueritatis aptiores & quȩdã morũ
p̃cepta quȩ utilissima continent. deque ipso uno
tuerunt. sed dequibus dã quasi medullis diuinȩ
ꝓuidentiae. quae utiq in fusa ẽ. eruunt arru¬
t quod ꝑuerse atq iniuriose ad obsequia
demonũ abutunt᷑. cũ ab eorũ misera societate
sese ani moseparat. debet ab eis auferre m¬
xxp̃ianus ad usũ iustũ p̃dicandi euangelii.
U estẽ quoq illorũ. idẽ. hominũ quidẽ inst¬

Expanded text:
et ornamenta de auro et argento qu uestem, quae et ornamenta de auro et argento qu uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusqdebet abhominari atque uitare, sed etiam liberales discpraecepta quae utilissima continent, deque ipso uno tuerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem insti
Abbreviated transcription (Latin):
detestentꝰ. Alienent etiã studiũ a suꝑfluis.
Aluxuriosis hominũ institutis : Illa uero
instituta hominũ quat ã societatẽ conuiuen¬¬
tiũ ualent ꝓipsa uite huius necessitate non
neglegant. Incȩteris autẽ doctrinis quae apud
gentes in ueniunt᷑. p̃ter historiã rerũ uel
p̃teria tẽporis uel p̃sentis ad sensus corporis ꝑti¬
Aannumerant᷑ & p̃ter rationẽ disputationis
& numeri. nihil utile cẽ. arbitror. in quib
om̃ib tenendũ ẽ. nequid nimis & maxime
in his quae ad corporis sensus ꝑtinentia.
uoluunt᷑ tẽporibus & continent᷑. cclxXi
UOD UTILESDISCIEUINAS EHILOSO¬
EHORŨ HUIUS SCII TAMAUAM DIUITI¬
AS DE ACGYETO EXIENS XPIARIUS
uera & fidei nr̃e accomodata dixerunt.
maxime platonic ñ solũ formidanda nons
in u sũ nr̃m uindicanda. Sicut enĩ aȩgr̃ptu
ñ tantũ idola habebant & honera grauia. quȩ
popłs isrł de testaret᷑ & fugeret. sed etiã uasa

Expanded text:
detestentur, alienent etiam studium a superfluis et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertiannumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et continentur lociuod utiles disciplinas philosophorum huius saeculi tamquam diuitias de Aegypto exiens christianus uera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sin usum nostrum uindicanda. sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera grauia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa
Abbreviated transcription (Latin):
bilia quae in cõmutabilia eẽ cõprehenderit.
ac sic abspecie corporũ usq ad humanã m̃tẽ
ꝑ ueniens. cũ & ipsi mutabilẽ inuenerit
qđ ÷ iunc docta. nunc indocta sit constita¬
ta : tam̃ inter in cõmutabilẽ suprase ueri¬
tatẽ & mutabilia in frase & cȩtera. ad unius
dĩ laudẽ atq dilectionẽ cemeta conuertere.
a quo cuncta cẽ. cognoscit doctus uideri
potest. et̃. autẽ sapiens nullo modo Quã
obrẽ uidet᷑ mihi studiosis & ingeniosis ado¬
lescentib & tim̃tib dm̃. beatãq uitã quę¬
rentib salubrit̃ p̃cipi. ut nullas doctrinas
ant. sed eas sobrie diligent̃q di udicent.
Et siquas inuenerint ab hominib institutas.
uarias ꝓpt̃ di uersã uoluntatẽ instituentiũ
& ignotas ꝓpt̃ suspitiones errantiũ. maocime
si habent etiã cũ demonib initã societatẽ.
ꝑquarudã significationũ quasi quaed am
pacta atq conuenta. repudient penitus &

Expanded text:
bilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, bilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinas,ant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et
Abbreviated transcription (Latin):
am uero numeri disciplina. cuilibet tardis¬
simo clarũ ẽ. qđ ñ sit ab hominib: instituta.
sed potius indagata & inuenta. Non enĩ
sicut primã syllabã italiae quã breuẽ ꝑnun¬
ciauerunt ueteres. uoluit uirgilius & longa
facta ẽ. ita quis quã potest efficere cũ uolu¬
erit ter terna ut ñsint nouẽ. aut nor
possint efficere quadratã figurã. aut non
ad t̃nariũ numerũ tripla sint. ad senariũs
et qua ad nullũ du pla. quia intelligibilis
numeri semissem ñ habent. Siue ergo inse
ipsis considerent᷑. siue ad figurarũ. aut ad¬
ꝑsonarũ. aliarũ ue motionũ legis numeri
Ahbeanit᷑: in cõ mutabiles regulas huabent.
neq ullo modo abhoru nib institutas. sed
ingeniosorũ sagacitate cõꝑtas Que tament
omĩa quis quis ita dilexerit ut iactare sẽ int̃
imperitos uelit. & ñ potius querere unde
sint uera quae tantũ modo uera eẽ. ꝑsenserit.
& unde quedã ñ solũ uera sed etiã in cõmuta¬

Expanded text:
am uero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inuenta. non enim, sicut primam syllabam Italiae, quam breuem pronuntiauerunt ueteres, uoluit Vergilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere, cum uoluerit, ut ter terna aut non sint nouem aut non possint efficere quadratam figuram aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sesqua, ad nullum dupla, quia intellegibilis numeri semissem non habent. siue ergo in se ipsis considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
audeat quando habet qđ faciat. ut qđ
cauere oportet euadat. Neq enĩ & apłs
paulus desperauerat ad iutoriũ ꝑtectionẽq
diuinã. fidẽq ꝑdiderat: quando ꝑ murũ
insporta sub missus ẽ : ut in imicorũ manꝰ
effugeret. Non ergo indm̃ ñ credendo
sic fugiit. sed dm̃ tẽptare metuendo.
LXXII AUIDRERŨ FIURAUIRINT

Expanded text:
audeat. quando habet, quod faciat, ut quod audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, effugeret. Non ergo in Deum non credendo sic fugit, sed Deum tentare metuendo LXXII. Quid rerum figuraverint
Abbreviated transcription (Latin):
uitã & coniugis pudiciciã Pertinet aut̃
adsanã doctrinã quando habet ut faciat
homo ñ tẽptare dñm dm̃ suũ. Neq eñĩ
& ipse saluator ñ poterat tueri discipłos
suos. quib tam̃ ait. Siuos ꝑ secuti fueriNT
in una ciuitate. fugite in aliã. Cuuis
rei. prior exẽplũ p̃buit.Nã cũ potes¬
tatẽ haberet ponendi animã suã. nec
eã poneret nisi cũ uellet. In aegr̃ptũ tam̃
in fans portantib parentib fugit & ad
diem festũ ñ euident̃ sedlatent̃ ascendit.
cũ alias palã loqueret᷑ iudȩis irascentib¬
& de inimicissimo animo audientibus.
nec tam̃ ualentib. in eũ mitere manus.
qr ñdũ uenerat hora eius. Noncuius
horȩ necessitate cogeret᷑ mori. sed cuius
horȩ oportunitate dignaret᷑ occidi.
Q ui ergo palã docendo & arguendo. & tam̃
inimicorũ rabiem ualere inse aliquid
ñ si nendo dĩ demonstrabat potestatẽ :
iđe cam̃ fugiendo & latendo. hominis
ostendebat infirmitatẽ nedm̃ tẽptare

Expanded text:
uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet, quod faciat homo, non temptare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare
Abbreviated transcription (Latin):
PROPHETAE DE QUIBUSAIT
APOSTIOIUS. SECUNDO PROEHETAS.
EX UDRO AUESTIONUM AD
PAULINUM NOIANUM EEISCOEUM
ł ꝓphetis qud ait apłs. quosdã quidẽ
dedit ds̃ in eccła apłos. quosdã autẽ
ꝓphetas. Hoc incelligo qđ ipse scripsisti.
ꝓphetas eos dictos  istoloco ex quibus
agabus erat. ñ illos qui uenturũ incarne
dnm̃ ꝓpheta uerunt. Euangelistas uero in¬
uenimus quos apłos fuisse ñ legimus. sicut
fuerunt marcus & lucas. Pastores autẽ &
doctores quos maxime ut discernere mus
uoluisti. eosdẽ puto eẽ. sicut & tibi uisũ
ẽ. ut ñ alios pastores alios doctores intel¬
liga mus. Sed ideo cũ p̃diocisset pastores.
sub iunxisse doctores. ut intelligerent
pastores ad officiũ suũ ꝑtinere doctrinã.
Icleo enĩ ñ ait. quosdã autẽ pastores.
quosdã uero doctores. sed cũ superiora
ipso locutionis genere distingueret dicen¬
do quosdã apłos. quosdã autẽ ꝓpħas
quosdã uero euangelistas. sed hos tã quã
TIONES. POSTUIATIONES GRATIARŨ

Expanded text:
prophetae de quibus ait Apostolus, secundo prophetas; ex libro Quaestionum ad Paulinum Nolanum episcopum. phetis quod ait apostolus: Quosdam quidem dedit deus in ecclesia apostolos, quosdam autem prophetas, hoc intellego, quod ipse scripsisti, prophetas eos dictos isto loco, ex quibus Agabus erat, non illos, qui uenturum in carne dominum prophetauerunt. euangelistas uero inuenimus, quos apostolos fuisse non legimus, sicut fuerunt Marcus et Lucas. pastores autem et doctores, quos maxime ut discuoluisti, eosdem puto esse, sicut et tibi uisum est, ut non alios pastores, alios doctores intellegamus, sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. ideo enim non ait: "quosdam autem pastores, quosdam uero doctores", sed, cum sipso locutionis genere distingueret, dicendo, Quosdam apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas; sed hoc tanquam tiones, postulationes, gratiarum