comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionis apud dm̃ fuit scĩssimo seni: quante a¬
pud homines głe: Hic magnꝰ uere ꝓbatꝰ. qui
potuit imꝑatori dicẽ demonstrans ꝓuintiȩ totiꝰ
ppłos. hos tͥ omnes reseruaui. hii uiuunt bene¬
ficio tui senatꝰ: hos tua curia iã morti abstulit.
Quanto hoc utiliꝰ quam illud qd̾ ꝓxime rome
factum ẽ. ciectos c̃ẽ urbe amplissima. qͥ plurimã
illic iam etatẽ transĩgerant. flentes cũ filiis abisse.
quibꝰ uelut cuubꝰ ad moliendũ exilium deplora¬
rent: int̾ruptas compluriũ necessitudines. dirt̃p¬
tas affinitates: & certe arriserat anni fecunditas.
inuecticio urbs sola egebat frum̃to. Potuisset iu¬
uari. si pet̾etur ab italis frum̃tum: quoꝵ filii ex¬
pellebant᷑. Nichil hoc turpiꝰ excludere quasi alie¬
nũ: & exigere qͣsi suum. Quid illũ eicis qui de
suo pascit᷑: Q uid illũ eicis qui te pascit: Seruũ
retines trudens parentẽ. Fr̃um̃tum suscipis. nec

Expanded text:
tionis apud Deum fuit sanctissimo seni, quantae ationis apud Deum fuit sanctissimo seni, quantae apud homines gloriae! Hic magnus vere probatus, qui vere potuit imperatori dicere, demonstrans provinciae totius populos: Hos tibi omnes reservavi, hi vivunt beneficio tui senatus, hos tua curia morti abstulit. 49. Quanto hoc utilius quam illud quod proxime Romae factum est, ejectos esse urbe amplissima, qui jam plurimam illic aetatem transegerant, flentes cum filiis abiisse, quibus velut civibus amoliendum exsilium deplorarent, interruptas complurium necessitudines, diremptas affinitates! Et certe arriserat anni fecunditas, invectitio urbs sola egebat frumento: potuisset juvari, si peteretur ab Italis frumentum, quorum filii expellebantur. Nihil hoc turpius, excludere quasi alienum, et exigere quasi suum. Quid illum ejicis, qui de suo pascitur? Quid illum ejicis, qui te pascit? Servum retines, trudis parentem? Frumentum suscipis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
consuerunt: Hos nolumꝰ in tempore necessita¬
tis pasce. qui nos om̃i ętate pauerunt: Quan¬
ta ft̃ quȩ ab ipsis nobis hoc ipso tẽpore mini-¬
strant᷑. Non in solo pane uiuit homo. Nr̃ã
illic familia: pleriq etiã nr̃i parentes sunt.
Reddamꝰ quod accepimꝰ: s uerem᷑ ne cumu¬
lemꝰ inopiam. Primũ omniũ miscłia nun¬
quam destituit᷑: s adiuuat᷑. Deinde subsidia
annonȩ quȩ his imꝑtienda st̃ collatione redi-¬
mamꝰ: reparemiis auro. Nunqͥd his deficientibꝰ.
ñ alii nobis redimendi cultores uident᷑: Quan¬
to uiliꝰ ẽ pascere quã emere cultorẽ. Ubi etiam
repares. uͥ etiam inuenias quẽ reformes: Adde
si inuenias: quod ignarũ. & alieni usus. nu¬
mero possis substituere ñ cultui. Quid plura:
Collata auro. coacta frum̃ta sunt. Ita nec ha¬
bundantiã urbis minuit: & ꝑegrinis alimo¬
niam subministrauit. Quante hoc cõmenda¬

Expanded text:
consuerunt: hos nolumus in tempore necessitaconsuerunt: hos nolumus in tempore necessitatis pascere, qui nos omni aetate paverunt? Quanta sunt quae ab ipsis nobis hoc ipso tempore ministrantur! Non in solo pane vivit homo . Nostra illic familia, plerique etiam nostri parentes sunt. Reddamus quod accepimus. 47. Sed veremur ne cumulemus inopiam. Primum omnium misericordia numquam destituitur, sed adjuvatur. Deinde subsidia annonae, quae his impartienda sunt, collatione redimamus, reparemus auro. Numquid his deficientibus, non alii nobis redimendi cultores videntur? Quanto vilius est pascere, quam emere cultorem! Ubi etiam repares, ubi invenias quem reformes? Adde si invenias, quod ignarum, et alieni usus, numero possis substituere, non cultui. 48. Quid plura? Collato auro, coacta frumenta sunt. Ita nec abundantiam urbis minuit, et peregrinis alimoniam subministravit. Quantae hoc commenda
Abbreviated transcription (Latin):
iam ꝓuecta ꝓcessisset etate. & famẽ toleraret
ciuitas: atq ut in talibꝰ solet peterent uulgo
ut ꝑegrini urbe ꝓhiberent᷑. prefecturȩ ur¬
bane curã çteris maiorem sustinens. conuo¬
cauit honoratos. & locupletiores uiros. popos¬
cit ut in mediũ consulerent dicens: Tam im-¬
mane ẽẽ ꝑegrinos eici. quã hominẽ ab homine
exiii: qui cibũ morienti negaret. Canies ante
mensam impastos c̾ẽ ñ patimur. & hoĩes exclu-¬
dimꝰ: Quã inutile quoq tot ppłos mundo
ꝑire: quos dira conficiebat tabes. Quantos ur-¬
bi suȩ ꝑire qͥ solerent adium̃to ẽẽ: uł in confe¬
rendis subsidiis. uł in celebrandis cõmertiis.
Neminẽ famem alienã iuuare: ꝓtrahere ut
plurimũ diem posse non inopiam repellere.
Immo tot cultoribꝰ extinctis. tot agricolis oc¬
cidentibꝰ: occasura in ꝑpetuũ subsidia frum̃¬
taria. Hos gͥ excludimꝰ qͥ uictũ nobis inferre

Expanded text:
jam provecta processisset aetate, et famen toleraret jam provecta processisset aetate, et famen toleraret civitas, atque ut in talibus solet peterent vulgo ut peregrini urbe prohiberentur, praefecturae urbanae curam caeteris majorem sustinens, convocavit honoratos et locupletiores viros, poposcit ut in medium consulerent, dicens quam immane esse peregrinos ejici, quam hominem ab homine exui, qui cibum morienti negaret. Canes ante mensam impastos esse non patimur, et homines excludimus: quam inutile quoque tot populos mundo perire, quos dira conficiebat tabes: quantos urbi suae perire, qui solerent adjumento esse, 120 vel in conferendis subsidiis, vel in celebrandis commerciis: neminem famem alienam juvare: protrahere ut plurimum diem posse, non inopiam repellere; immo tot cultoribus exstinctis, tot agricolis occidentibus, occasura in perpetuum subsidia frumentaria. Hos igitur excludimus, qui victum nobis inferre
Abbreviated transcription (Latin):
Qui continet inquit frumentum. relinquet
ñ legitime acqͥrit᷑: quasi uentis quibꝰdam ex
extraneis diripientibꝰ dissipatur. Et addidit.
Captans annonam maledictus in plebe ẽ: bene¬
dictio autem ei incapite qui participat. Uideᷤ
gͦ quod largitorem frumenti ẽẽ deceat: ñ p̃cii
captatorem. Non est gͥ istautilitas. in qua plꝰ
honestati detrahitur: quam utilitati adiun¬
quaquam ꝓbandisunt. Ex pellere eo temꝑe
quo deberet iuuare: separare a cõmercus
cõmunis parentis. fusos omnibꝰ partꝰ negare.
Inita iam consortia uiuendi aũrucare. cumqͥbꝰ
fuerint cominunia iura: emhis nolle in dem¬
ꝑe necessitatis subsidia partiri. Ferȩ non ex-¬
pellunt feras: & homo excludit hominẽ.
Fere ac bestiȩ cõmunẽ putant omnibꝰ uic¬
tum: quẽ terra ministrat. Ille etiã confor¬
mem generis sui adiuuant: homo impug¬
nat: qui nichil a se alienũ debet credere
qͥcqͥd humani ẽ. Quanto ille rectiꝰ qui cũ

Expanded text:
Qui continet, inquit, frumentum, relinquet Qui continet, inquit, frumentum, relinquet enit. Quod non legitime acquiritur, quasi ventis quibusdam, ita extraneis diripientibus dissipatur. Et addidit: Captans annonam maledictus in plebe est: benedictio autem ejus qui participat . Vides ergo quod largitorem frumenti esse deceat, non pretii captatorem. Non est igitur ista utilitas, in qua plus honestati detrahitur, quam utilitati adjunquaquam probandi: expellere eo tempore quo debent juvare, separare a commerciis communis parentis, fusos omnibus partus negare, inita jam consortia vivendi averruncare: cum quibus fuerint communia jura, cum his nolle in tempore necessitatis subsidia partiri. Ferae non expellunt feras, et homo excludit hominem. Fere ac bestiae communem putant omnibus victum, quem terra ministrat. Illae etiam conformem sui generis adjuvant, homo impugnat, qui nihil a se alienum debet credere quidquid humani est. 46. Quanto ille rectius, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
catur usura: Tufrumentũ qͣsi fen̾ator occultaᷤ.
quasi uenditor auctionaris. Quid imp̃caris ma¬
le omnibꝰ. qͥa maior fut᷑a sit fames. Quasi nichil
frugum suꝑsit: qͣsi infecundior annus sequat᷑.
Lucrum tuum dãpnũ publicum ẽ. Ioseph sc̃s
omnibꝰ aꝑuit horrea ñ clausit: nec p̃cia capta¬
uit annone: s ꝑhennȩ subsidiũ collocauit. Ni¬
chils acquisiuit:s quemadmodũ fames in
posterum uincetur. ꝓuida ordinatione disposu
it. Tegistis quemadmodũ hunc frumentari¬
um p̃cii captorem exponat in ȩuangłio dñs
iħc. cuius possessio diuites fructus atculit: et
ille quasi egens dicebat. Quid faciam: Nonha.¬
beo quo congregem.Destruam horrea et ma¬
iora faciam: cum scire ñposset utrum sequen¬
ti nocte anima sua ab eo reposceret᷑. Nesciebat
quid facet: quasi ei alimenta deessent. Here¬
bat ambiguo: ñ capiebant annonam horrea
et ille se egere credebat. Recte igitur salomon.

Expanded text:
catur usura: tu frumentum quasi fenerator occultas, catur usura: tu frumentum quasi fenerator occultas, quasi venditor auctionaris. Quid imprecaris male omnibus, quia major futura sit fames, quasi nihil frugum supersit, quasi infecundior annus sequatur? Lucrum tuum damnum publicum est. 42. Joseph sanctus omnibus aperuit horrea, non clausit: nec pretia captavit annonae, sed perenne subsidium collocavit: nihil sibi acquisivit, sed quemadmodum fames etiam in posterum vinceretur, provida ordinatione disposuit . 43. Legisti quemadmodum hunc frumentarium pretii captatorem exponat in Evangelio Dominus Jesus, cujus possessio divites fructus attulit, et ille quasi egens dicebat: Quid faciam? Non habeo quo congregem, destruam horrea, et majora faciam ; 119 cum scire non posset, utrum sequenti nocte anima sua ab eo reposceretur. Nesciebat quid faceret: quasi ei alimenta deessent, haerebat ambiguo. Non capiebant horrea annonam, et ille se egere credebat. 44. Recte igitur Salomon:
Abbreviated transcription (Latin):
enim non sentiunt beneficia fecunditatis. te
auctionante p̃cium. te condente frumentum:
optant potius nichil nasci. qͣm te de fame publi¬
canegotiari. fmbis frum̃torũ indigentiam. ali¬
mentorũ pęnuriam: uberis soli partus ingemis¬
cis: fles publicam fertilitatẽ. Horrea plena fru¬
gum deploras. ex ploras quando st̃ilior ꝓuentus
sit: qͣndo ex ilior partꝰ. Uotis tuis gaudes arrisis¬
se maledictum: ut nichil cuiqͣm nasc̾etur. Tunc
messem tuam uenisse letaris: tẽ tͥ de omnium
miseria congerisopes. Et hanc tu industͥam
uocas. hanc diligentiam nominas: que callidi¬
tatis u̾sutia. que astucia fraudis ẽ: Et hoc cu
remedium uocas. qđ cõm̃tũ ẽ nequitie: La¬
trocinum hoc anfenus appellem: Captãt᷑
tanqͣm latcinii temꝑa: quibꝰ inuiscera homi¬
num durꝰ insidiator obre pas. Auget᷑ p̃cium
tanqͣm sorte cumulatũ fenoris: quo ꝑiculum
capitis aceruat᷑. Tibi condite frugis multipli¬

Expanded text:
enim non sentiunt beneficia fecunditatis, te enim non sentiunt beneficia fecunditatis, te auctionante pretium, te condente frumentum, optant potius nihil nasci, quam te de fame publica negotiari. Ambis frumentorum indigentiam, alimentorum penuriam, uberes soli partus ingemiscis, fles publicam fertilitatem, horrea frugum plena deploras, exploras quando sterilior proventus sit, quando exilior partus. Votis tuis gaudes arrisisse maledictum, ut nihil cuiquam nasceretur. Tunc messem tuam venisse laetaris, tunc tibi de omnium miseria congeris opes: et hanc tu industriam vocas, hanc diligentiam nominas, quae calliditatis versutia, quae astutia fraudis est; et hoc tu remedium vocas, quod est commentum nequitiae. Latrocinium hoc, an fenus appellem? Captantur tamquam latrocinii tempora, quibus in viscera hominum durus insidiator obrepas. Augetur pretium tamquam sorte cumulatum fenoris, quo periculum capitis acervatur. Tibi conditae frugis multipli
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃ta in abundantia collegit ĩcaritate uen¬
didit. Nũ carus aliqͥs em̾e cõpellit᷑: Nũuis ad¬
hibet᷑ emptori : Dĩbꝰ defert᷑ eñdi copia. nulli
disputantis exurgit aliꝰ dicens. Bona qͥdẽ
agricultura q̃ fructꝰ minisit᷑ oĩbꝰ: q̃ sĩplici ĩ duff̾a
accumulat t̃rarũ fecunditatẽ. nichil doli. nicħ
fraudis ĩtserens. Deniq siqͥd uicĩi fu̾it. plꝰ dispen¬
dii ẽ: ꝗͣ si bene aliqͥs seminau̾it. meliꝰ mecet. Si sin¬
cerũ tͥtici gͣnũ seuerit: puriorẽ ac sincerã mes¬
sem colligit. Fecunda t̾ra multiplicatum red¬
det qđ acceꝑit. Fidelis ager. fen̾atos solet resti¬
tuere ꝓuentus De reditibꝰ gͥ uberis glebe ex¬
pectare debes tui mercedem laboris:de ferti¬
litate pingunis soli iusta sꝑare compendn. Cur
ad fraudẽ queras nature ĩdustã: Cur ĩuideᷤ
usibꝰ hominum publicos partꝰ.: Cur populis
minus abundantiam s Cur asfectas in opiams
Cur optari facis a pauꝑibus sterilitatem: Cũ

Expanded text:
 charitate vendidit. Num charius aliquis emere compellitur? Num vis adhibetur emptori? Omnibus defertur emendi copia, nulli disputatis, exsurgit alius, dicens: Bona quidem agricultura, quae fructus ministrat omnibus, quae simplici industria accumulat terrarum fecunditatem, nihil doli, nihil fraudi interserens. Denique si quid vitii fuerit, plus dispendii est; quia si bene aliquis seminaverit, melius metet: si sincerum tritici granum severit, puriorem ac sinceram messem colligit. Fecunda terra multiplicatum reddit, quod acceperit: fidelis ager feneratos solet restituere proventus. 41. De reditibus igitur uberis glebae exspectare debes tui mercedem laboris, de fertilitate pinguis soli justa sperare compendia. Cur ad fraudem convertis naturae industriam? Cur invides usibus hominum publicos partus? Cur populis minuis abundantiam? Cur affectas inopiam? Cur optari facis a pauperibus sterilitatem? Cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊incuriam ruris incultire p̃hendisolere. Ara¬
ui inquit studiosius. ub̃ius seminaur: diligen¬
tius excolui: bono collegi ꝓuectir: sollic itius
recondi: seruaui fidelit᷑: ꝓuidi. custodiui.
Nunc in temꝑe famis uendo. subuenio: exuri¬
entibꝰ uendo frumentũ: ñ alienũ. s meum.
Non plusqͣmcet̾i: immo ⁊̃ minorip̃tio. Qa
hic fraudis ẽ cum multi possent ꝑiclitari. siñ
hab̾ent qđ em̾ent: Nũ industria incͥm̃ ẽ:¬

Expanded text:
et incuriam ruris inculti reprehendi solere. 39. Araet incuriam ruris inculti reprehendi solere. 39. Aravi, inquit, studiosius, uberius seminavi, diligentius excolui, bonos collegi proventus, sollicitius recondidi, servavi fideliter, provide custodivi. Nunc in tempore famis vendo, subvenio esurientibus: vendo frumentum non alienum, sed meum; non pluris quam caeteri, immo etiam minori pretio. Quid hic fraudi est, cum multi possent periclitari, si non haberent quod emerent? Num industria in
Abbreviated transcription (Latin):
lat̾et scłm hoc. Et nos gͦ simili mͦ absconda¬
mus uitã nr̃ãm xp̃i exemplo: fugiamꝰ iactan¬
tiam: p̃dicari ñ expetamꝰ. Melius ẽ hic e̾ẽ in
humilitate. ibi in gła. Cum . xp̃c inquit appa¬
ruerit: tunc ⁊ uos cum illo apparebitis ingła.¬
Nonuincat gͥ honestatẽ utilitas: s honestas uti¬
litatem. Hanc dico utilitatemr q̃ estimat᷑ scdm
uilgi opimonem. Morti ficet᷑ auarita mori¬
atur concupiscentia. Sc̃os in negotiationẽ
introisse negat: quia p̃tiorũ captare increm̃¬
ta. non simplicitatis s u̾sutie ẽ. Et alius ait.
Captans p̃tia frumenti. maledictꝰ in plebe ẽ.
Definita ẽ sententia. nichil disputationirelin¬
quens. Quale controu̾sum genꝰ solet dicendi
ẽẽ. cum alius agͥcult᷑am allegat laudabilem
apdom̃s hab̾i÷ fructꝰ t̃̾re simplicesẽẽ. plus qͥ
seminau̾it eo ꝓbatiorem fore: uberiores red¬
ditꝰ industrie ñ fraudari: negligentiã magis

Expanded text:
lateret saeculum hoc. Et nos ergo simili modo abscondalateret saeculum hoc. Et nos ergo simili modo abscondamus vitam nostram Christi exemplo, fugiamus jactantiam, praedicari non exspectemus. Melius est hic esse in humilitate, ibi in gloria. Cum Christus, inquit, apparuerit, tunc et vos cum illo apparebitis inNon vincat igitur honestatem utilitas, sed honestas utilitatem: hanc dico utilitatem, quae aestimatur secundum vulgi opinionem. Mortificetur avaritia, moriatur concupiscentia. Sanctus in negotiationem introisse se negat; quia pretiorum captare incrementa non simplicitatis, sed versutiae est. Et alius ait: Captans pretia frumenti, maledictus in plebe est . 38. Definita est sententia, nihil disputationi relinquens, quale controversum genus solet dicendi esse, cum alius allegat agriculturam laudabilem apud omnes haberi, fructus terrae simplices esse, plus qui seminaverit eo probatiorem fore, uberiores reditus industriae non fraudari, negligentiam magis
Abbreviated transcription (Latin):
tuenti. ⁊ regnum offerebat exilii. Abiopꝰ
fuit iohanni gigeo anulo: qui si tacuisset.
ñ eẽt occisus ab herode: Prestare hoc illi
potuit silentium suum: ut et uidet᷑ et ñ
occiletur. S quia ñ solum peccare se ꝓptͣ
salutis defensionem passus ñ ẽ. s ne alie¬
num ẽ quidem peccatũ ferre ac ꝑꝑeti po-¬
tuit: idõ in se causam necis excitauit.
Certe hoc negare ñ possunt potuisse fieri
ut tac̾et: qui de illo negant potuisse fieri
ut anuli beneficio abseondetur. Ss fabula ⁊ si
uim ñ habet u̾itatis. hanc tam̃ rõnem habet:
ut si possit celare se uir iustꝰ. tamen ita peccatũ
declinet ut celare ñ possit nec ꝑsonam suam
condat: sicut apłs ait. quia uita ur̃a abscondi¬
ta ẽ cum xp̃o in dõ. Nemo gͦ hic fulgere que¬
rat: nemos arroget: nemo se iactet. Nolebat
se. xp̃c hic cognosciͥ nolebat p̃dicari in ȩuan¬
głio nomensuum. cũ in t̾risu̾saret᷑: uenit ut

Expanded text:
tuenti, et regnum offerebat exsuli. 35. Ubi opus tuenti, et regnum offerebat exsuli. 35. Ubi opus fuit Joanni Gygeo annulo, qui si tacuisset, non esset occisus ab Herode ? Praestare hoc illi potuit silentium suum, ut et videretur et non occideretur: sed quia non solum 117 peccare se propter salutis defensionem passus non est, sed ne alienum quidem peccatum ferre ac perpeti potuit; ideo in se causam necis excitavit. Certe hoc negare non possunt potuisse fieri ut taceret, qui de illo Gyge negant potuisse fieri ut annuli beneficio absconderetur. 36. Sed fabula, etsi vim non habet veritatis, hanc tamen rationem habet, ut si possit celare se vir justus; tamen ita peccatum declinet, quasi celare non possit: nec personam suam condat, sicut Apostolus ait: Quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo . Nemo ergo hic fulgere quaerat, nemo sibi arroget, nemo se jactet . Nolebat se Christus hic cognosci, nolebat praedicari in Evangelio nomen suum, cum in terris versaretur: venit ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑim̾et᷑. Nã cũ dice̾t ci abisay ꝯclusit hodie dñs
inimicũ tuũ ĩ manibꝰ tuis: ⁊ ñc occidã eũ: respos¬
dit. Non consumes eum. Qm̃ quis iniciet ma
aut nisi hora illius uen̾it ut moriatur. aut
in pugnam descendit: ⁊ apponatur michi:
lanceam que erat ad capud eiꝰ. ⁊ lenticulã
sustulit. Itaq dormientibꝰ eunctis. egressus
de castris tͣnsiuit in cacumen montis: ⁊co¬
arguere cepit stipatores regios. ⁊ p̃cipue
pͥncipem militiȩ abner: qd̾ neqͣqͣm fidam ad¬
ticula que erat ad capud eius. Et appellatꝰ
arege: lanceam dedit. Et dñs inquit resti¬
tuat unicuiq iusticias suas ⁊ fidem suam.
sicut tͣdidit te dñs in manus meas: ⁊ nolui
uindicare manumea in xp̃m dñi. Et cũ
hȩc dic̾et. timebat tam̃ insidias eius :⁊ fugit.
sedem exilio mutans: nec tam salutem pͣ-¬
tulit innocentie. cum iam scdõ facultate
sibitͥbuta regis necandi noluiss uti occasi¬
onis beneficio. que ⁊ securitatẽ salutis me-¬

Expanded text:
perimeretur. Nam cum diceret ei Abessa: Conclusit hodie Dominus inimicum tuum in manibus tuis, et nunc occidam eum? respondit: Non consumas eum, quoniam quis injiciet manserit illum, aut nisi hora illius venerit, ut moriatur, aut in pugna discesserit, et apponatur mihi; lanceam quae erat ad caput ejus, et lenticulam sustulit. Itaque dormientibus cunctis, egressus de castris transivit in cacumen montis, et coarguere coepit stipatores regios, et praecipue principem militiae Abner, quod nequaquam fidam ticula quae erat ad caput ejus. Et appellatus a rege lanceam reddidit: Et Dominus, inquit, restituat unicuique justitias suas, et fidem suam: sicut tradidit te Dominus in manus meas, et nolui vindicare manu mea in christum Domini. Et cum haec diceret, timebat tamen insidias ejus, et fugit, sedem exsilio mutans. Nec tamen salutem praetulit innocentiae, cum jam secundo facultate sibi tributa regis necandi, noluisset uti occasionis beneficio: quae et securitatem salutis me
Abbreviated transcription (Latin):
s alt̾ius. Unde ⁊ alibi dicit. Alter al¬
terum ex istimantes suꝑiorẽ sͥ: ñque
sua sunt singłi cogitantes: s que alio¬
nemo suam laudem. Galt̃ius. Qdeur¬
denter etiam in ꝓuerbiis declaratum
sp̃u. fili si sapiens fueris. tͥ sapiens eris et
ꝓximis. Si autem malus eris: solus hau¬
seris mala. Sapiens enim aliis consulit
sicut iustus: qͣndoquidẽ consors sui ẽ. utriꝰ¬

Expanded text:
sed alterius. Unde et alibi dicit: Alter alsed alterius. Unde et alibi dicit: Alter alterum existimantes superiorem sibi, non quae sua sunt singuli cogitantes, sed quae alionemo suam laudem, sed alterius. Quod evidenter etiam in Proverbiis declaratum Spiritu: Fili, si sapiens fueris, tibi sapiens eris et proximis; si autem malus evaseris, solus hauries mala . Sapiens enim aliis consulit, sicut justus; quando quidem consors sui est, utriu
Abbreviated transcription (Latin):
Alia scđm hominis possibilitatem:
alia scđm ꝑfectionẽ futuri. Ds̃ autem
iustus ꝑ omĩa: sapiens suꝑ omĩa: ꝑfectꝰ
in omnbꝰ. Int̃ ipsos quoq homines
distantia ẽ. Alit̃ damhel sapiens. de
quo dictũ est. quis damhele sapienti¬
or: alit̃ alii sapientes. alit salomon. qͥ
repletus est sapientia suꝑ omnẽ sapi
sua commoda: s ad illud quod et̾nũ est.
quod decorũ atq honestum toto affectu
intendit: querens non quod sͥutile ẽ sed
quodomnibꝰ. Itaq hec sit formula. ut
int̾ duo illa honestum atq utile errare
nequeamꝰ. eo quod iustꝰ nichil alt̾i detͣ¬
hendũ putet: ne alt̾ius in eommodo su-¬
um commodũ augere uelit. Hanc for-¬
mam tibi rescribit apłs dicens. Om¬
nia michi licent: s non omĩa expedi¬
unt. Omĩa licent: s non omĩa edificant.
Nemo quod suum ẽ querat: s qđ ałtiꝰ.
hoc ẽ. nemo cõmodũ suum querat: s
alt̾ius. Nemo honorẽ suum querat:

Expanded text:
alia secundum hominis possibilitatem, alia secundum hominis possibilitatem, alia secundum perfectionem futuri. Deus autem justus per omnia, sapiens super omnia, perfectus in omnibus. 12. Inter ipsos quoque homines distantia est. Aliter Daniel sapiens, de quo dictum est: Quis Daniele sapientior ? Aliter alii sapientes, aliter Salomon, qui repletus est sapientia super omnem sapientiam  commoda: sed ad illud quod aeternum est, quod decorum atque honestum, toto affectu intendit, quaerens non quod sibi utile est, sed quod omnibus. 13. Itaque haec sit formula, ut inter duo illa, honestum atque utile, errare nequeamus; eo quod 111 justus nihil alteri detrahendum putet, nec alterius incommodo suum commodum augeri velit. Hanc formam tibi praescribit Apostolus dicens: Omnia licent, sed non omnia expediunt: omnia licent, sed non omnia aedificant. Nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius ; hoc est nemo commodum suum quaerat, sed alterius: nemo honorem suum quaerat,
Abbreviated transcription (Latin):
uiorib delectari epulis usitatũ ẽ:
ieiunarc aut̃ et continentem esse
paucorum est alieni cupidum non
esse rarum Contra aut̃ decrahere
uelle alten. et non ẽẽ concentũ suo.
nam in hoc cum plerisq consortum
est. alia igitur pnia. aua media
officia Pnma cum paucis: media
cum plurib. Demq in his dem uer.¬
bis. frcquenter discrecio ẽ. Aliter
enĩ bonum dm̃ ddieinus. alit̃ ho¬
minem ⁊ alit̃ iustum dm̃ appella¬
mus: altter hominem Sumlider &
sapientem dm̃ aliter dicimꝰ aliter
hominem: quo et in euangłio do¬
cemur E stote ergo et uos ꝑfecti:
sicut et pater ur qui in cęlis ẽ. ꝑfectꝰ
est Ipsum paulum lego ꝑfectum.
et non ꝑfectum. Nam cũ dixisset
non quod iam acceperim ut iam
ꝑfectus sim. sequor aut̃ si cõprehen-¬
cdam: stati subiecit. Quicunq
enĩ ꝑfecc̃i sumus. Duplex enĩ forma
ꝑfectionis: alia medios. alia plenos
numeros habens. Alia hic alia ibi:

Expanded text:
vioribus delectari epulis usitatum est: vioribus delectari epulis usitatum est: jejunare autem et continentem esse paucorum est; et alieni cupidum non esse, rarum: contra autem detrahere velle alteri, et non esse contentum suo; nam in hoc cum plerisque consortium est. Alia igitur prima, alia media officia. Prima cum paucis, media cum pluribus. 11. Denique in iisdem verbis frequenter discretio est. Aliter enim bonum Deum dicimus, aliter hominem: aliter justum Deum appellamus, aliter hominem. Similiter et sapientem Deum aliter dicimus, aliter hominem. Quod et in Evangelio docemur: Estote ergo et vos perfecti, sicut et pater vester qui in coelis est, perfectus est . Ipsum Paulum lego perfectum et non perfectum. Nam cum dixisset: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim: sequor autem si comprehendam , statim subjecit: Quicumque ergo perfecti sumus . Duplex enim forma perfectionis: alia medios, alia plenos numeros habens: alia hic, alia ibi:
Abbreviated transcription (Latin):
litatem inter se compare debeamꝰ:
et querere quid sit sequendũ. Siẽ
enĩ supra tractauimus uttum ho¬
nestum illud anturpe essec.⁊ scdo
loco utrum utile an inutile: similit̃
hoc loco utrum honestum sit an
utile. non nulli requirendum putas
Nos aut̃ mouemur ne int̾ se uelut
compugnantia inducere uideam᷑.
quȩ iam supra unum c̾e̾ ostendimꝰ:
nec honestum ee̾ posse. nisi quod
utile. nec utile nisi quod honestum.
quia non sequim᷑ sapientiã carnis
apud qm utilitas pecuniarie istius
cominoditatis pluris habetur: sed
sapientiã que exdeo ẽ. apua quã
ea que in hoc scło magna estiman¬
tur. pro decrimento habentur. Hoc
et absolucum officium est. et auero
uirtutis fonte ꝓficis icur. Cui scdm
est cõmune officium quod ipso ser¬
mone significatur: non esse arduę
uirtutis ac singularis. quod potest
plurimis esse commune. Nam pecu¬
niȩ compendia captare. familia re
multis clegantiori coniuiuo et sua¬

Expanded text:
litatem inter se comparare debeamus, litatem inter se comparare debeamus, et quaerere quid sit sequendum. Sicut enim supra 110 tractavimus, utrum honestum illud an turpe esset; et secundo loco, utrum utile an inutile: similiter hoc loco, utrum honestum sit an utile nonnulli requirendum putant. 9. Nos autem movemur, ne haec inter se velut compugnantia inducere videamur, quae jam supra unum esse ostendimus: nec honestum esse posse, nisi quod utile: nec utile, nisi quod honestum; quia non sequimur sapientiam carnis, apud quam utilitas pecuniariae istius commoditatis pluris habetur, sed sapientiam quae ex Deo est, apud quam ea quae in hoc saeculo magna aestimantur, pro detrimento habentur. 10. Hoc et absolutum officium est, a vero virtutis fonte proficiscitur. Cui secundum est commune officium, quod ipso sermone significatur non esse arduae virtutis ac singularis, quod potest plurimis esse commune. Nam pecuniae compendia captare familiare multis, elegantiori convivio et sua
Abbreviated transcription (Latin):
misso in aquas ligno facit super¬
natare. aut emundatione lepsum.
aut siccitatẽ imbrib. aut famen
mutat fecunditate Quando ergo
iustus solus est. qui cum ddeo semꝑ
est: Quando solitarius est. qͥ nun
confido quia neq mors. neq uita.
neq angłs. Quando aut̃ feriatur
a negotio qui nunqͣm fcriat᷑ a meri¬
to: quo consũmatur negotium : Q¬
bus aut̃ locis circumscribitur: cui
totus mundus diuitiarum posses¬
sio est: Qua estuatione definit᷑:
qui nunqͣm opimone dep̃henditur:
E tenĩ quasi ignoratur et cognoscit᷑:
quasi morit᷑ et ecce uiuit. Quasi tri-¬
stis et sẽꝑ lecior. ut egenus. ⁊ largus
qui nichil habeat. et possideat om̃ia
Nichil enĩ expectat uir iustus: nisi
quod constans et honestum est. Et
ideo eciam si alii uideatur ꝑauper.
sibi diues est: qui non eorum quȩ ca¬
duca. sed eorum que eterna sunt esti¬
nestum illud et utile tractauimus:
sequitur utrum honestatem et uti¬

Expanded text:
misso in aquas ligno, facit supermisso in aquas ligno, facit supernatare: aut emundatione leprosum, aut siccitatem imbribus, aut famem mutat fecunditate 7. Quando ergo justus solus est, qui cum Deo semper est? Quando solitarius est, qui numConfido quia neque mors, neque vita, neque angelus . Quando autem feriatur a negotio, qui numquam feriatur a merito, quo consummatur negotium? Quibus autem locis circumscribitur, cui totus mundus divitiarum possessio est? Qua aestimatione definitur, qui numquam opinione comprehenditur? Etenim quasi ignoratur et cognoscitur: quasi moritur, et ecce vivit: quasi tristis, et semper laetior: ut egenus, et largus: ut qui nihil habeat, et possideat omnia . Nihil enim spectat vir justus, nisi quod constans et honestum est. Et ideo etiamsi alii videatur pauper, sibi dives est: qui non eorum quae caduca, sed eorum quae aeterna sunt, aestinesequitur utrum honestatem et uti
Abbreviated transcription (Latin):
nebat quib cauerent locis: Quod
ubi regi syriȩ matfestatum ẽ. mis¬
so erercitu clausit ꝓpħam Orauit
helyseus et om̃s eos cȩcitate ꝑcuti
fecit: et captiuos intrare in sama-¬
riam. qui uenerant obsidere eum.
Conferamus hoc otrum. cum alioꝵ
otio. Alii enĩ requiescendi causa ab¬
ducere animum a negoeus solent.
et aconuentu cetuq hominum sub.¬
trahere se: et aut ruris petere secre¬
tum: captare agrorum solitudines
aut intra urbem uacare animo.
indulgere quiet et tranquillitati.
heliseus aut insolicudine iorda¬
nem tͣnsitu suo diuidit. ut pars de¬
fluat posterior. suꝑior aut̃ in fon¬
dem recurrat: aut incarmelõ resolu¬
la difficultate generandi. inopia
sterilem conceptione fecundat:
aut resuscitat mortuos. aut cybo¬
rum temꝑat amaritudines et fac̃
farinȩ admixtione dulcescere:
aut decem panib distributis re¬
liquias colligit plebe saturata.
aut ferrum securis excussum. et in
fluuii iordanis mersum ꝓfundo.

Expanded text:
nebat quibus 109 caverent locis. Quod nebat quibus 109 caverent locis. Quod ubi regi Syriae manifestatum est, misso exercitu, clausit prophetam. Oravit Elisaeus, et omnes illos caecitate percuti fecit, et captivos intrare in Samariam, qui venerant obsidere eum . 6. Conferamus hoc otium cum aliorum otio. Alii enim requiescendi causa abducere animum a negotiis solent, et a conventu coetuque hominum subtrahere sese; et aut ruris petere secretum, captare agrorum solitudines, aut intra urbem vacare animo, indulgere quieti et tranquillitati: Elisaeus autem aut in solitudine Jordanem transitu suo dividit ; ut pars defluat posterior, superior autem in fontem recurrat: aut in Carmelo resoluta difficultate generandi, inopina sterilem conceptione fecundat: aut resuscitat mortuos: aut ciborum temperat amaritudines, et facit farinae admixtione dulcescere: aut decem panibus distributis, reliquias colligit, plebe saturata: aut ferrum securis excussum, et in fluvii Jordanis mersum profundum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo moyses et insilentio loque¬
batur: et in ocio oꝑabatur. Cuius
aut̃ maiora negotia quam huius
ocia: qui quadraginta dieb posi¬
tus in monte dotam legem cõple¬
xus ẽ. et in illa solitudme qui cum
tur uestimenta corum: et sanitas
deferebatur: Sermonẽ locutus ẽ.
helias et pluuia stecit. nec cecidit
suꝑ terram. trib annis et sex m̃¬
sib. Iterum locutus ẽ. ⁊ hyaria
farine non defecit. et uas olei
toto famis diurnȩ tempore non
est ermanitum. Et qm̃ pletosq
cdelectant bellica: quid est p̃stan.¬
tius exercitus magni lacercis. an
solis meritis confecisse preliũ: Se¬
debat helyseus in uno loco. et rex
syrie: magnã belli molem infere¬
bat ppło patrum diuersisq consi¬
liorum aceruabat fraudibus: et
circumuenire insidiis moliebatur.
Se om̃s eiꝰ apparatus ꝓpħa ddep̃¬
hendebat. et uigore mentis ꝑ gra¬
tiam dĩ ubiq p̃sens. cogitationes
hostium suis annuntiabat. et mo¬

Expanded text:
Ergo Moyses et in silentio loqueErgo Moyses et in silentio loquebatur, et in otio operabatur. Cujus autem majora negotia, quam hujus otia, qui quadringinta diebus positus in monte, totam Legem complexus est, et in illa solitudine qui cum tur vestimenta eorum, et sanitas deferebatur . 4. Sermonem locutus est Elias, et pluvia stetit nec cecidit super terram tribus annis et sex mensibus. Iterum locutus est, et hydria farinae non defecit, et vas olei toto famis diurnae tempore non est exinanitum . 5. Et quoniam plerosque delectant bellica; quid est praestantius, exercitus magni lacertis, an solis meritis confecisse praelium? Sedebat Elisaeus in uno loco, et rex Syriae magnam belli molem inferebat populo patrum, diversisque consiliorum acervabat fraudibus, et circumvenire insidiis moliebatur: sed omnes ejus apparatus propheta deprehendebat, et vigore mentis per gratiam Dei ubique praesens, cogitationes hostium suis annuntiabat, et mo
Abbreviated transcription (Latin):
docuit nos tanquam in
am̃pla domo deambulare incor¬
de nr̃o et conuersan cum eo tanqͣm
cum bono contubernali. ut ipse
sibi diceret et loquerecur secum
ut est illud. dixi custodiã uias
meas Salomon quoq filius erꝰ¬
dirit. Bibe aqͣm de tuis uasis. et
de putcorum tuorũ fontib hoc ẽ
tuo consilio utere. Aqua eñ alta
consilium in corde uiri. Nemo in¬
quit alienus parciceps sit tibi fos
aque tue sit tibi ꝓprius. ⁊ iocundda.¬
re cum uxore quȩ ẽ. aiiuentute
¶eruus amicicie et pullus gr̃arũ.
confabulentur tecum Non ergo
primus scipio scunt solus non eẽ
cum solus ẽet. nec minus ociosus
cum ociosus c̾ẽt S̾ ciuit ante ipsũ
moyses. qui cum taceret clamabat.
cum ociosus staret preliabatur. Nec
solũ preliabatur. sed etiã de bstib
quos non contigerat triumpha¬
bat. Adeo ociõsus. ut manus eiꝰ
alii sustinerent: nec minus quã
ceteri negociosus. qui ociosus ma¬
nib expugnabat hostem. quẽ ñ
poterant uincere qui dimicabas.

Expanded text:
docuit nos tamquam in ampla domo deambulare in corde nostro, et conversari cum eo tamquam cum bono contubernali; ut ipse sibi diceret, et loqueretur secum, ut est illud: Dixi, custodiam vias meas . Salomon quoque filius ejus ait: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus ; hoc est tuo consilio utere. Aqua enim alta, consilium in corde viri . Nemo, inquit, alienus particeps sit tibi. Fons aquae tuae sit tibi proprius: et jucundare cum uxore, quae est tibi a juventute. Cervus amicitiae et pullus gratiarum confabulentur tecum . 2. Non ergo primus Scipio scivit solus non esse, cum solus esset; nec minus otiosus, cum otiosus esset: scivit ante ipsum Moyses, qui cum taceret, clamabat : cum otiosus staret, praeliabatur; nec solum praeliabatur, sed etiam de hostibus, quos non contigerat, triumphabat . Adeo otiosus, ut manus ejus alii sustinerent: nec minus 108 quam caeteri negotiosus, qui otiosis manibus expugnabat hostem, quem non poterant vincere qui dimicabant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ. graue ẽ. ut detͣhamꝰ aliquidei cui cõpati
oportet: ⁊ cui debemꝰ consortiũ ministii.
ut alt̃ alt̾i tanqͣm unius partes corporis.
inuicem deferamꝰ. Nec det᷑hendũ quicqͣ.
putemꝰ: cũ contͣ nature legem sit ñ iuuare.
Sicut enim nascim᷑. ut consentiant menbͭ
menbris: ⁊ alt̾um alti adhereat: ⁊ obse¬
quant᷑ sͥ mutuo minist̾io. Quod si unum
desit: offitio suo impediant᷑ cet̾a. Qđsi eru¬
at manus oculum: nonne sͥ oꝑis sui usũ
negabit: Si pedem uuln̾et: qͣntorum sͥ
actuum ꝓfectũ inuiderit: Et qͣnto gͣuiuᷤ
ẽ. totum hominẽ. qͣm unum menbrũ de¬
trahi: Iam si in uno menbro totũ corpus
uiolat᷑: utiq in uno homine cõmunio to¬
tiꝰ humanitatis soluit᷑. Uiolat᷑ natura ge-¬
n̾is humani. ⁊ sc̃e eccłe congregatio: que
in unum conxũ corpꝰ atq compactũ unita

Expanded text:
quam grave est ut detrahamus aliquid ei, cui nos compati quam grave est ut detrahamus aliquid ei, cui nos compati oportet: et cui debemus consortium ministerii, ut alter alteri tamquam unius partes corporis invicem deferamus. Nec detrahendum quidquam putemus, cum contra naturae legem sit non juvare. Sic enim nascimur ut consentiant membra membris, et alterum alteri adhaereat, et obsequantur sibi mutuo ministerio. Quod si unum desit officio suo, impediantur caetera: ut si eruat oculum manus, nonne sibi operis sui usum negavit? Si pedem vulnactuum profectum inviderit? Et quanto gravius est totum hominem quam unum membrum detrahi? Jam si in uno membro totum corpus violatur, utique in uno homine communio totius humanitatis solvitur; violatur natura generis humani, et sanctae Ecclesiae congregatio, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
usq adu̾sum nat᷑am sit. pͥusq totũ hominẽ
exuas. qͣm menbrorũ tuorũ minist̾ia con-¬
u̾tas: si aut de sinistra c ibũ suggeras. aut
de dext̾a fungaris minist̾io sinistre: ut re¬
liquias ciborum abluat. nͥ forte poscat ne¬
cessitas. Finge hanc ⁊da oculo uirtutem:
ut posst detrahere sensum capitir: audtũ
auribus: menti cogitatione s: odoratum nari¬
bꝰ: ori saporem: ⁊ sibi conferat. Nonne om¬
nẽ statum dissoluent nature: Snde pul¬
chre apłs ait. Si totum corpꝰ oculus: ubi
auditus: Si totum auditꝰ. ubi odoratus:
Om̃s gͦ unũ corpꝰ sumꝰ ⁊ diu̾sa m̃bra: sed
omia corpori necessaria. Non enim potest
menbrum de menbro dice: ñ ẽ mͥ neces¬
sarium. Quinetiã ipsa q̃uident᷑ infirmio¬
ra menbra ẽẽ. multomagis necessaria sunt:
⁊ maiorem plerũq tuendi se requirunt
sollicitudinẽ. Et sicui dolet menbrum
unum: cõpatiunt᷑ ei menbra omĩa. Vnde

Expanded text:
usque, adversum naturam sit; priusque totum hominem usque, adversum naturam sit; priusque totum hominem exuas, quam membrorum tuorum ministeria convertas: si aut de sinistra cibum suggeras, aut de dextera fungaris ministerio sinistrae, ut reliquias ciborum abluas nisi forte poscat necessitas. 18. Finge hanc et da oculo virtutem, ut possit detrahere sensum capiti, auditum auribus, 112 menti cogitationes, odoratum naribus, ori saporem, et sibi conferat; nonne omnem statum dissolvet naturae? Unde pulchre Apostolus ait: Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum auditus, ubi odoratus ? Omnes ergo unum corpus sumus et diversa membra, sed omnia corpori necessaria; non enim potest membrum de membro dicere: Non est mihi necessarium. Quin etiam ipsa quae videntur infirmiora membra esse, multo magis necessaria sunt, et majorem plerumque tuendi se requirunt sollicitudinem. Et si quid dolet membrum unum, compatiuntur ei membra omnia. 19. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
multis: sicut querebat ⁊ paulus. Hoc est
enim conformarixp̃o. Alienum ñ q̃rere:
nichil alt̾i detͣhere: ut adquirat sͥ. Xp̃c
enim dñs cũ ẽẽt indĩ forma. exinaniuit
se. ut formam susciꝑet hominis: quam
oꝑum suorum locupletaret uͥtutibꝰ. Tu
ergo spolias. quem xp̃c induit: Tu exi¬
is. quẽ uestiuit. xp̃c : Noc enim agis: qͣn¬
do alt̾ius detͥmento tua commoda auge¬
ri appetis. Consida homo. unde nomen
sumpseris. Ab humo utiq. que nichil
cuiquam eripit: s omma largit᷑ omnibꝰ:
&r diuersos in usus om̃ium animantiũ fru¬
ctis ministrat. Inde appellata humanitaᷤᷤ
specialis ⁊ domestica uirtus hominis: q̃
consortẽ adiuuet. Ipsa te doceat forma
tui corporis. menbrorũq usus. Nunquid
menbrũtuum alt̾ius menbri officia sibi
uendicat: aut oculus officium oris. aut os
oculi sibiuendicat: aut manus pedũ mi¬
nist̾iũ aut pes manuu. Quinetiã ipsa
manuꝰ dextͣ ac sinistra disꝑtita habent
officia pleraq: ut siusum commutes utri¬

Expanded text:
multis, sicut quaerebat et Paulus. Hoc est enim conformari Christo, alienum non quaerere, nihil alteri detrahere, ut acquirat sibi . Cenim Dominus cum esset in Dei forma, exinanivit se, ut formam susciperet hominis, quam operum suorum locupletaret virtutibus. Tu ergo spolias, quem Christus induit? Tu exuis, quem vestivit Christus? Hoc enim agis, quando alterius detrimento tua commoda augere expetis. 16. Considera, o homo, unde nomen sumpseris; ab humo utique, quae nihil cuiquam eripit, sed omnia largitur omnibus, et diversos in usum omnium animantium fructus ministrat. Inde appellata humanitas specialis et domestica virtus hominis, quae consortem adjuvet. 17. Ipsa te doceat forma tui corporis, membrorumque usus. Numquid membrum tuum alterius membri officia sibi vindicat, aut oculus officium oris, aut os oculi officium sibi vindicat, aut manus pedum ministerium, aut pes manuum? Quin etiam ipsae manus dextera ac sinistra dispartita habent officia pleraque, ut si usum commutes utri
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ipse dñs ait. Potestatem
habco ponendi animam meã:
et potestatem habeo iterum su¬
mendi eam. Usq adeo autẽ illũ
liberum ab inferm legib udi¬
cauit: ut etiam se abhis posce̾t

Expanded text:
sicut ipse Dominus ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo 160 iterum sumendi eam . Usque adeo autem illum liberum ab inferni legibus judicavit, ut etiam se ab iis posceret
Abbreviated transcription (Latin):
uit scͥptum eẽ. quo iudicio iudicaueritis
iudicabitur de uobis. absq dubio lenis &
moderatus. et mitis ẽ: et plus bonitate cogit.
qͣm seueritate compellit. Amicus indulgen¬
tie. familiaris ẽ uenie: et dum eam frequen¬
ter imꝑtit: ad̾no semꝑ accipiet. Siquidem
prudentis ẽ rectoris. ita terrenos honores a¬
gere: ut honorȩficentiã cȩlestis dignitatiᷤᷤ
adquirat. xuii.

Expanded text:
it scriptum esse: Quo judicio judicaveritis, eodem judicabitur de vobis ; absque dubio lenis, moderatus et mitis est: et plus bonitate cogit, quam severitate compellit: amicus indulgentiae, familiaris est veniae; ut dum eam frequenter impertit, a Domino semper accipiat. Si quidem prudentis sit rectoris ita terrenos honores agere, ut honorificentiam coelestis dignitatis acquirat. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
candum. Scimus iam hoc exẽ¬
plo: quẽad modum nr̃a peccata
curemus. Escce nichil nob̾ apłs
nocuit quod negauit: et pluri¬
mum ꝓfuit quod emendauit
Deniq imitemur eum dicentẽ¬
alibi. Cum enim tercio interro¬
amas me: respondit tercio. dñe
tuscis qͥa amo te. Ait dñs. Pasce
oues meas. Et hoc tercio: quod
quidem dictum. ad compensa¬
tionem prioris ꝓfecit erroris:
Quienim dñm tercio negaue¬
rat. tercio confidetur: & quotiens
culpam delinquendo contrare¬
rat. totiens grãm diligendo con¬
quirit. Uidete gͦ: quantũ fletus
ꝓfuerit petro. Antequam fleret
lapsus est: postea quam fieuit.
electus ẽ. Et qui ante lacrimas.
p̃uaricator extitit: post lacinas.
pastor assumptus est: & alios re

Expanded text:
candum. Scimus jam hoc exemcandum. Scimus jam hoc exemplo, quemadmodum nostra peccata curemus. Ecce nihil nobis apostolus nocuit quod negavit, et plurimum profuit quod emendavit. Denique imitemur eum alibi dicentem: cum enim tertio interroamas me? Respondit tertio: Domine, tu scis, quia diligo te: ait Dominus: Pasce oves meas . Et hoc tertio: quod quidem dictum ad compensationem prioris fecit erroris; qui enim Dominum tertio negaverat, tertio confitetur; et quoties culpam delinquendo contraxerat, toties gratiam diligendo conquirit. Videte ergo, quantum fletus profuerit Petro: antequam fleret, lapsus est: posteaquam flevit, electus est; et qui ante lacrymas praevaricator exstitit, post lacrymas pastor assu
Abbreviated transcription (Latin):
et qd defendi non potest: ab
lui pocest. Lauat enim lacͥma
delictum: qđ uoce pudor ẽ con¬
fiteri. Lacrime gͦ uerecundie
consulunt pariter et saluti: nec
erubescunt in petendo. et impe
quam. tacitȩ quo damm preces¬
sunt: ueniam non postulant. &¬
merentur: causam non dicunt.
quam sermonum: quia sermo
in precando forte fallit: lacͥma.¬
omnino non fallit. Sermo em̃
interdum ñ totum ꝓfert nego¬
tium: lacrima semꝑ totũ ꝑdit
affectum. Et ideo petrus iam ñ
utitur sermone quo fefellerat.
quo peccauerat. quo fidem omi¬
serat: ne ꝑ id ei non credaturad
confitendum. quo usus fuerat
ad negandum. Ac ꝑ hoc mauult
causam suam flere. quam dicere:
et qđ uoce negauerat. lacrimis
confiteri. Inuenio autem & aliud
cur tacuerit petrus: ne tam cita
uenie postulatio. ꝑ impuden¬
tiam plus offenderet. quã im¬
petraret. Solet enim citius me¬
reri indulgentiam: qui uerecun¬
dius dep̃catur. In omni igitur
culpa ante fiendum ẽ: & sic dep̃¬

Expanded text:
et quod defendi noet quod defendi nolui potest. Lavant enim lacrymae delictum quod pudor est voce confiteri; lacrymae ergo verecundiae consulunt in flendo et saluti, non erubescunt impetrando, et impetquam, tacite quodammodo procedunt, veniam postulant 405 et merentur; causam non dicunt,  quam sermonum, quia sermo in precando fortasse fallit, lacomnino non fallit; sermo enim interdum non totum profert negotium; lacryma semper totum prodit affectum. Et ideo Petrus jam non utitur sermone quo fefellerat, quo peccaverat, quo fidem amiserat; ne per id ei non credatur ad confitendum, quo usus fuerat ad negandum; ac per hoc mavult et causam suam flere, quam dicere, et quod voce negaverat, lacrymis confiteri. Invenio autem et aliud cur tacuerit Petrus; ne tam cito veniae postulatio per impudentiam plus offenderet quam impetraret; solet enim citius mereri indulgentiam, 168 qui verecundius deprecatur. In omni igitur culpa ante flendum est, sic pre
Abbreviated transcription (Latin):
apło: quã ꝓthoplasto subuenit᷑.
Hunc et enim ds̃ ad uesꝑum re¬
quirit errantem: illum dominꝰ
pullorum cantu de negantem.
Adam reuis facti. nudus erubu¬
it: petrus conscius dicti. correctꝰ
ingemuit. Ille tanquã dep̃hen¬
sus. festinat ad latebras: hic tan¬
quam emendatus.prumpit ad
lacrimas. Uelut latenti enim ꝙ
celanti se diuinitati ade dicit᷑.
adam ubi es: non qd adam con¬
spectum dñi latere potuerit : s
qđ peccatrici conscientie nullus
locus tutus uel certus sit. dum
metuit dep̃hendi. Respexit dñs
petrum: & aꝑtis oculis cĩ em̃da¬
uit errorem. Recte aꝑtis oculis
emendauit: quia scriptum est.
Oculi dñi suꝑ nistos: et aures
cius inp̃ces corum. Ergo petrus
prumpit ad lacrimas: nichil
uoce p̃catur. Inuenio enĩ quod
fleuerit: non inuenio qͥd dixe¬
rit. Lacrimas eius lego: satisfa¬
ctionem non lego. Recte plane
petrus fleuit et tacuit: quia qđ
defleri solet. ñ solet excusari:

Expanded text:
apostolo, quam protoplasto subvenitur. apostolo, quam protoplasto subvenitur. Hunc enim Deus ad vesperam requirit errantem, illum Dominus pullorum cantu denegantem. Adam reus facti nudus erubuit, Petrus conscius dicti, correptus ingemuit; ille tanquam deprehensus festinat ad latebras, hic tanquam emendatus prorumpit ad lacrymas; veluti latenti enim, et celanti se a Divinitate Adae dicitur: Adam ubi es ? Non quod Adam conspectum Domini latere potuerit, sed quod peccatrici conscientiae nullus locus tutus vel certus sit, dum metuit deprehendi. Respexit Dominus Petrum, et apertis oculis ejus emendavit errorem . Recte oculis emendat, quia scriptum est: Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum . Ergo Petrus prorupit ad lacrymas, nihil voce precatus. Invenio enim quod fleverit: non invenio quid dixerit; lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego. Recte plane Petrus flevit et tacuit, quia quod defleri solet, non solet excusari,
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem euȩ. petrum
ostiaria mulier quoq
deccpit: et sicut adam
femina circum scripserit: ita et a¬
postolum femina circum uenerit.
Usitatus enim ad decipiendum
serus ẽ. Fr̾audis sue uasculum in
ostiaria diabolus recognouit. Fide¬
les uiros: non nisi ꝑmulierẽ oppu¬
guare consucuit ibiadam pcũã
suꝑat: hic petrum uincit ꝑostia¬
riam. fuit enim sicut legimus
in paradyso deliciarũ diabolus.
nec defuit sicut indelligimus in
p̃torio iudeorum. Ibi immine
bat sathanas serpens: hic iudas
coluber ꝑurgebat. Est gͦ cadem
similitudo deceptionis in pedro.
que madam fuit: qm̃ eadem ẽ
et similitudo mandati. Accep̾it
enim adño uterq mandatum:
aclam ne tangeret: apłs ne ne¬
garet. Ille ne lignum scientie
presumeret: hic ne crucẽ sapi¬
entiȩ p̃teriret. S: transgrediens
uterq p̃ceptum: pari modo de¬
linquunt. Gustat ille qđ non
licet: loquit᷑ iste qd non decet
Et tam̃ facilior negatio petri:
qua adȩ p̃uaricatio. Citius eñi

Expanded text:
litudinem Evae, Petrum ostiaria mulier quoque deceperit: et sicut Adam femina circumscripserit, ita et apostolum femina circumvenerit. Usitatus enim ad decipiendum sexus est: fraudis suae vasculum in ostiaria diabolus recognoscit, quia fideles viros nonnisi per mulierem oppugnare consuevit. Ibi Adam per Evam fugat ; hic Petrum vincit per ostiariam; fuit enim, sicut legimus, in paradiso deliciarum diabolus; nec defuit, sicut intelligimus in praetorio Judaeorum. Ibi immine bat Satanas serpens: hic Judas coluber perurgebat. Est ergo eadem similitudo deceptionis in Petro quae in Adam fuit, quoniam eadem est et similitudo mandati. Accepit enim a Domino uterque mandatum, Adam ne tangeret, et apostolus ne negaret; ille ne lignum scientiae praesumeret, hic ne 166 crucem sapientiae praeteriret; sed transgrediens uterque praeceptum, pari modo delinquunt; gustat ille quod non licet, loquitur iste quod non decet; et tamen facilior negatio Petri, quam Adae praevaricatio; citius enim
Abbreviated transcription (Latin):
duo miscłiarum fontes sunt: qͥ
et uitam tribuunt. et peccata do¬
nant. Qui utrumq custodierit:
regii cęlestis honore ditabit᷑. Qui

Expanded text:
duo misericordiarum fontes sunt, qui et vitam tribuunt, et peccata condonant; qui utrumque custodierit regni coelestis honore ditabitur, qui