comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cybis: adhibent᷑ nitentes mini¬
strimagno emptip̃tio:. sũptu
maiore pascendi.Bibitur in
nocte dies contuio claudi¬
tur: ebrietatedeficit :surgit
ille uini plenus:uacuus opũ
dormit: inlucem euigilans. sõ¬
num putat Et enim ut insom¬
nis sibi uidetur subito diues
ex paupere:sic etiam egenus ex
diuite: Dum defluit int̾im pe¬
cuma usura suꝑfluit: tempus
minuitur: fenus augecur. thes¬
aurus exinanit᷑: sors accumi¬
latur. Paulatim conuiuȩ se
subtrahunt:sponsores conuen¬
unt: Mane fenerator pulsat ao
ianuas:queritur dies solutionie
transsisse p̃scriptos: in iuriis
uigilantem adoritur: in sõns
dormientem excitat. Non noctes
quiete:non dies suauis est: non
sol iocundus: De trahuntur pan¬
latim aurate ac serice uestes:et
ueneunt dimidio minoris: Po¬
nit cum..lacrimis ornamenti
coniunx iam tristior empta ca¬
rius. uendenda iuliꝰ. In auctio¬
ne pueri consticuuntur mense
ministri:et male assueti empto¬

Expanded text:
cibis, adhibentur nitentes minicibis, adhibentur nitentes ministri magno empti pretio, sumptu maiore pascendi, bibitur in noctem, dies conuiuio clauditur, ebrietati deficit. surgit ille uini plenus, uacuus opum, dormit in lucem, euigilans somnium putat. etenim ut in somnis sibi uidetur subito diues ex paupere, sic etiam egenus ex diuite. dum defluit interim pecunia. usura superfluit. tempus minuitur, faenus augetur: thensaurus exinanitur, sors accumulatur. paulatim conuiuae se subtrahunt, sponsores conueniunt: mane faenerator pulsat ad ianuas, queritur dies solutionis transisse praescriptos, iniuriis uigilantem\' adoritur, in somnis dormientem excitat. non noctes quietae, non dies suauis est, non sol iucundus. detrahuntur paulatim auratae ac sericae uestes et ueneunt dimidio minoris. ponit cum lacrimis ornamenta coniux iam tristior empta carius, uendenda uilius. in auctione pueri constituuntur mensae ministri et male adsueti empto
Abbreviated transcription (Latin):
flos tẽporis.Coronemus nos rosis
antequam marcescant:nullum
pratum sit quod non ꝑtranseat
lururia nr̃a. Ubiq relinquamus
signa leciciȩ: qm̃ hec est pars nr̃a
et hec est sors. Et uere sors om̃is
illorum facta est:tuautẽ rema¬
nes exors bonorum: Nontales
intertales sortes  dauid sc̃s memo¬
rat dormiendum:dicens.sidormi¬
atis inter medias sortes. Namsi
mmedio illarum dormisses sor¬
tium. idẽ uet̃is et noui testam̃ti:
nonte pecumȩ cupiditas inuora¬
ginem det̃rimi fenoris demersis¬
set: s grã spũalis.fidei tibi dediss
argentum: et inspeciem auridi¬
uine sapientiȩ institutione for¬
masset: Et enim sinos unum
testimonium diuine scripture
posuimus. et luxuriosum illud
conuiuium declinauimꝰ: utiq
potuit et iste saluari.si oraculis
cȩlestib in hesisset. Reuercamur
tamen ad conuiuium:non ut eiꝰ
degustemꝰ epulas:s: cauendas
aliis de monstremus.Oneratur
mensa ꝑegrinis et exquisicis

Expanded text:
flos temporis. coronemus nos rosis, flos temporis. coronemus nos rosis, antequam marcescant. nullum pratum sit, quod non pertranseat luxuria nostra: ubique relinquamus signa laetitiae, quoniam haec est pars nostra et haec est sors. et uere sors omnis illorum facta est, tu autem remanes exors bonorum. non talis inter tales sortes Dauid sanctus memorat dormiendum dicens: si dormiatis inter medias sortes. nam si in medio illarum dormisses sortium, id est ueteris et noui testamenti, non te pecuniae cupiditas in uoraginem deterrimi faenoris demersisset, sed gratia spiritalis fidei tibi dedisset argentum et in speciem auri diuinae sapientiae institutione formasset. etenim si nos unum testimonium diuinae scripturae posuimus et luxuriosum illud conuiuium declinauimus, utique potuit et iste saluari. si oraculis caelestibus inhaesisset. Reuertamur tamen ad conuiuium, non ut eius degustemus epulas, sed cauendas aliis demonstremus. oneratur mensa peregrinis et exquisitis
Abbreviated transcription (Latin):
tamen placidum statuentis ma¬
re. semꝑ fenoris unda iactatur.
Mergit naufragos:ex puit nudos:
uestitos ex. uit: insepultos relin¬
quit: Nũmum ergo petis: et nau¬
fragium suscipis. Hinc caryb¬
dis circumstrepit:hinc syrenis:
quȩ uoluptatis specie et canore
dulcedinis suauitate.inuada
ceca deductos.repetende domus
it ferunt fabulȩ spe et cupidita¬
te fraudabant.Statim uendico¬
res unguenti et diuersarum spe¬
cierum irruunt uelut canes
quidam.sagaci p̃de uagantis
odore prestricti: uenatores. pisca¬
tores.aucupes.caupones quoq
miscentes mero aquam:qui no¬
bilicatem uecustigeneris et pa¬
trie. ac nacalem diemuinicur¬
consonent:Circumstant repen¬
de parasici:quemante solebant
sꝑnere. salutant:deducunt. ad
leciciam ꝓuocant:adsũptum in¬
citant dicentes. Uenite et fruam᷑
bonis que sunt:et utamur crea¬
tura tanquã in iuuentute celerit̃:
Uinop̃tioso et unguentis nos
impleamus:et non p̃tereat nos

Expanded text:
tamen placidum stat uentis matamen placidum stat uentis mare, semper faenoris unda iactatur. mergit naufragos, expuit nudos, uestitos exuit, insepultos relinquit. nummum ergo petis et naufragium suscipis. hinc Charybdis circumstrepit, hinc Sirenes, quae uoluptatis specie et canorae dulcedinis suauitate in uada caeca deductos repetendae domus, ut ferunt fabulae, spe et cupiditate fraudabant. statim uenditores unguenti et diuersarum specierum inruunt uelut canes quidam sagaci praedae uagantis odore perstricti, uenatores, piscatores, aucupes, caupones quoque miscentes mero aquam, qui nobilitatem uetusti generis et patriae ac natalem diem uini circumsonent. circumstantes repente parasiti quem ante solebant spernere salutant, deducunt, ad laetitiam prouocant, ad sumptum incitant dicentes: uenite et fruamur bonis quae sunt et utamur creatura tamquam iuuentute celeriter. uino pretioso et unguentis nos impleamus, et non praetereat nos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc specialicer ore ꝓphetico pre¬
dicatur. quod inpatres contulit.
re inferunt seruitutẽ: quasi dice¬
ret: exseruitutis uinculo ereptos.
reddidit lib̃cati: Graue uocabulũ
debitorum: debita peccata dicunt̾
Debitores quoq criminosi appel¬
lantur: Sic enim et isti sicut illi
de capite decernunt culpe: Tañ
habent nominum suorum. ut
factorum diu̾sitatem debita: quã¬
ius diuerse quantitatis unum
habent nomen. unũ onus.unum
pieulum. Nescit ergo quid poscat.
Infelix qui pecuniam pecit mu¬
tuam:quid accipiat ignorat: Nõ
nouit pecunia feneratoris uno
diucius locostare:solita transire
ꝓplurimos: Unoteneri nescit sac¬
culou̾sari ac numerari expecit:
Inum requirit: ut ad quirat usu¬
ram. fluctus quidã a est maris:
non fructus.Pecunia nũquam
requiescit: labit᷑ uelut scopulo il¬
lisa. ita gremium debitoris ꝑcu¬
ut: et continuo relabitur eo ũn
ꝓcessit. Cum murmure uenit:
cum gemicu reu̾cicur. frequent̃

Expanded text:
hoc specialiter ore prophetico praehoc specialiter ore prophetico praedicatur, quod in patres contulit, rae inferunt seruitutem, quasi diceret: ex seruitutis uinculo ereptos reddidit libertati. graue uocabulum debitorum. debita peccata dicuntur, debitores quoque criminosi appellantur; sic enim et isti sicut illi de capite decernunt. culpae tamen habent nominum suorum ut factorum diuersitatem: debita quamuis diuersae quantitatis unum habent nomen, unum onus, unum periculum. nescit ergo quid poscat infelix qui pecuniam petit mutuam: quid accipiat ignorat. Non nouit pecunia faeneratoris uno diutius loco stare solita transire per plurimos. uno teneri nescit sacculo, uersari\' ac numerari expetit: usum requirit, ut adquirat usuram. fluctus quidam est maris, non fructus. pecunia numquam quiescit. labitur uelut scopulo inlisa: ita gremium debitoris percutit et continuo relabitur eo, unde processit. cum murmure uenit, cum gemitu reuertitur. frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
reposcit: Quid uob̃ iniquius: qui
nec sic capitis estis solucione con¬
tenti: Quid uob̃ iniqͥus. qui pe¬
cuniam datis. et uitam obligatis.
et patrimoniũ accipitis. aurum
argentumq ꝓpignore: et adhuc
illum debitorem dicitis. qui uob̃
plus credidit. quam accepit auob:
Uos creditores asseritis.:qui am¬
plius debeatis: Uos inquam di¬
citis creditores: quia non homi¬
ni s pignori credidistis: Bene
fenus appellatur. quoddatis. ica
uile ac fenum est.Sorcẽ dicitis
quod debetur. Et enim uelut ur¬
na ferali. misera sors uoluit᷑ ꝑicu¬
ri debitoris luenda supplicio:
Stant pallentes reiadsortis euen¬
tum. Non sictrepidant:de quorũ
damnatione sors ducicur. Non
sic deiecti acsuspensi pauicant:
de quorum captiuitate expec̾tat᷑
sortis euentus. Illic enim unius
captiuitas. hic plurimorum ad¬
dicitur.Et fortasse ideo sors:quia
ineuentu sunt patrimonia. que
sub hac sorte uoluunt᷑: Magnum
et memorabile beneficium dei

Expanded text:
reposcit. quid uobis iniquius, qui reposcit. quid uobis iniquius, qui nec sic capitis estis solutione contenti? quid uobis iniquius, qui pecuniam datis et uitam obligatis et patrimonium? accipitis aurum argentumque pro pignore et adhuc illum debitorem dicitis qui uobis plus credidit quam accepit a uobis? uos creditores adseritis, qui amplius debeatis, uos inquam dicitis creditores, qui non homini, sed pignori credidistis. bene faenus appellatur, quod datis: ita uile ac faeneum est. sortem dicitis quod debetur. etenim uelut urna ferali misera sors uoluitur perituri debitoris luenda supplicio. stant pallentes rei ad sortis euentum. non sic trepidant de quorum damnatione sors ducitur, non sic deiecti ac suspensi pauitant de quorum captiuitate expectatur sortis euentus. illic enim unius captiuitas, hic plurimorum addicitur. et fortasse ideo sors, quia in euentu sunt patrimonia, quae sub hac sorte uoluuntur. magnum et memorabile beneficium dei.
Abbreviated transcription (Latin):
deplorat sc̃s ꝓpheta dauiddicens:
Uidi iniquitatẽ et contradictio¬
nem inciuicate:et nondefecit
inquit de placeis eius usura et
dolus. Itaq cum ꝓdicionẽ uide
subiceret. hoc p̃misit:siue quod
ultra sacrilegii inuidiam con¬
iuratis dominioȩ necie fenoris
crimen accederet:siue quod
tantum sacrilegium satis abun¬
deq usura fenoris ulcum iret:
Mali feneratores: qui dederunt
pecumam. ut interficerent sa¬
lucis auctorem: Mali et isti qui
dant. ut interficiant innocentẽ:
Et isti quoq qui pecuniam acce¬
perunt ut ꝓdicor iudas: laqueo
se et ipse sũspendit: Ipsum qͦq
iudam hoc maledicto putauit
ẽẽ dãnandum.ut scrutaretur
fenerator eius substanciã:quia
quod ꝓscriptio tyrannorũ aut
latronum manus oꝑari solet:
bolum comparatum:qui uires
animȩ et p̃tiose mentis patrimo¬
nium fenerat: quodã usurario
iniquitatis euercit: Sic sũptu
capit: sic auro illicit: sic reatu
inuoluit.sic caput ꝓchesauro

Expanded text:
deplorat sanctus Dauid dicens: deplorat sanctus Dauid dicens: uidi iniquitatem et contradictionem in ciuitate. et non defecit inquit de plateis eius usura et dolus. itaque cum proditionem Iudae subiecerit, hoc praemisit, siue quod ultra sacrilegii inuidiam coniuratis dominicae necis faenoris crimen adcederet siue quod tantum sacrilegium satis abundeque usura faenoris ultum iret. mali faeneratores, qui dederunt pecuniam, ut interficerent salutis auctorem, mali et isti qui dant, ut interficiant innocentem. et iste quoque qui pecuniam acceperit ut proditor ludas laqueo se et ipse suspendit. ipsum quoque ludam hoc maledicto putauit esse damnandum, ut scrutaretur faenerator eius substantiam. quia quod proscriptio tyrannorum aut latronum manus operari solet, bolum conparatum, qui res animae et pretiosae mentis patrimonium faenore quodam usurariae iniquitatis euertit. sic sumptu capit, sic auro inlicit, sic reatu inuoluit, sic caput pro thensauro
Abbreviated transcription (Latin):
usuras exigit: kalendis inquit
usuras dabis.fenꝰ int̾im si non
habueris unde restituas:non
requiro. Ita ut semel det freqͦn¬
ter exagitat: et semꝑsibi debere
efficit: Hac arte tractat uirum:
laq prius eum eyrographis
ligat: et ad stringit uocis sue
nexib. Numeratur pecunia:ad¬
dicitur lib̃tasͬ ab soluitur miser
minore debito:. maiore alligat᷑:
Talia sunt ur̃a diuites beneficia:
Minꝰ datis: et plus exigitis: Talis
humanitas:ut spoliecis etiam
cum subuenitis. fecundus uob̃
etiam pauꝑ ad questũ est.usura¬
rius est egenus: cogentib uobis
habet quod reddat: quod inpen¬
dat non habet:Misericordes
plane uiri quem alii absoluitis:
uob̃ ad dicitis: Usuras soluit: qͥ
uictu indiget. Anquicquam gra¬
uius: Ille medicamentum que¬
rit: uos offertis uenenũ. Pane
implorat: gladium porrigitis:
libtatem obsecrat: seruitutẽ irro¬
gatis: Absolucionem p̃catur:
informis laquei nodum stringi¬
tis: Hanc p̃cipue in iusticiam

Expanded text:
usuras exigit. \'calendis\' inquit usuras exigit. \'calendis\' inquit \'usuras dabis, faenus interim, si non habueris unde restituas, non requiro\'. ita ut semel det, frequenter exagitat et semper sibi debere efficit. hac arte tractat uirum. itaque prius eum chirographis ligat et adstringit uocis suae nexibus. numeratur pecunia, addicitur libertas, absoluitur miser minore debito, maiore alligatur. talia sunt uestra, diuites, beneficia: minus datis et plus exigitis. talis humanitas, ut spolietis etiam, cum subuenitis. fecundus uobis etiam pauper ad quaestum est. usurarius est egenus: cogentibus uobis habet quod reddat, quod inpendat non habet. misericordes plane uiri quem alii absoluitis uobis addicitis. usuras soluit qui uictu indiget. an quicquam grauius? ille medicamentum quaerit, uos offertis uenenum: panem implorat, gladium porrigitis: libertatem obsecrat, seruitutem inrogatis: absolutionem precatur, informis laquei nodum stringitis. Hanc praecipue iniustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
tatem non subleuat: fragilitatẽ
cõmunẽ non considerat. Stat
inflȩxibilis. resupinꝰ. non p̃cibus
inclinatur:non lacrimis moue¬
tur: nonheiulatib frangitur:
iurans quod non habeat. immo
et ipse feneratorẽ requirat. ut
necessitatib subueniat suis: Qd
addis duritiȩ et auaritie tue sa¬
cramentum: Non absolueris ꝑ¬
iurio. s ligaris: At ubi usurarũ
mentio facta fuerit aut pigno¬
ris : tunc deiecto suꝑcilio fenera¬
tor adrisit: et qũe ante sibi cogni¬
tum denegabat. eundem tan¬
quã pat̾nam amicitiam recor¬
datus. osculo suscipit: heredita¬
riȩ pignus caritatis appellat:
flere ꝓhibet:Queremꝰ inquit
domi siquid nob̃ pecunie est:
frangam ꝓpt̃ de argentũ pater¬
num: quod fabre factum est:
Plurimum damnierit: Que
usure compensabunt p̃tia em¬
blematorum: Sed ꝑaiico dis¬
pendium non reformidabo:cũ
reddideris reficiam. Itaq ante¬
quam det recipere festinat: et
qui insũma subuenire se dicit.

Expanded text:
tatem non subleuat, fragilitatem tatem non subleuat, fragilitatem communem non considerat, stat inflexibilis, resupinus, non precibus inclinatur, non lacrimis mouetur, non heiulatibus frangitur, iurans quod non habeat, immo et ipse faeneratorem requirat, ut necessitatibus subueniat suis. quid addis duritiae et auaritiae tuae sacramentum? non absolueris periurio, sed ligans. at ubi usurarum mentio facta fuerit aut pignoris, tunc deiecto supercilio faenerator adrisit et quem ante sibi cognitum denegabat eundem tamquam paternam amicitiam recordatus. osculo suscipit, hereditariae pignus caritatis appellat, Here prohibet. quaeremus, inquit, domi si quid nobis pecuniae est, frangam propter te argentum paternum, quod fabrefacti est. plurimum damni erit. quae usurae conpensabunt pretia emblematorum? sed pro amico dispendium non reformidabo. cum reddideris, reficiam. itaque antequam det, recipere festinat et qui in summa subuenire se dicit
Abbreviated transcription (Latin):
reddit grãm.Si fraudaris pecu¬
nia:adquiris iusticiam. Iustus
est enim:qui miseretur et cõmo¬
dat. Si amittit᷑ pecunia: cõpa¬
ratur miscdĩa. Scriptũ est em̃
Qui facit miscđiam. fenerat ꝓ¬
ximo: Multi dispendii metũ.
non fenerant.dum fraudẽ ueren¬
tur: et hoc est quod petentibus
consueuerunt referre: Horum
unicuiq dicitur. Perde pecunã
ꝓpcer frẽm et amicum: et non
abscondas illam sub lapide inꝑ
dicionem. Pone thesaurum tuũ
inp̃ceptis altissimi: et ꝓderit cibi
magis quã aurum. S obsurduer̃t
aures hominum adtam saluta¬
ria p̃cepta: et maxime diuites
aere illo pecumȩ suȩ aures clau¬
sas habent: Dum pecuniã nume¬
rant: responsa nonaudiunt. Si¬
mul ut aliquis necessitate con¬
strictus aut ꝓsuorũ redẽptione
sollicitus. quos captiuos barba¬
rus uendat. rogare ceꝑit. statim
diues uultum au̾tit. naturam
non recognoscit. Humilicatem
supplicis non misereat: necessi¬

Expanded text:
reddit gratiam. si fraudaris pecureddit gratiam. si fraudaris pecunia, adquiris iustitiam; iustus est enim qui miseretur et commodat. si amittitur pecunia, comparatur misericordia; scriptum est enim: qui facit misericordiam faenerat proximo. Multi dispendii metu non faenerant, dum fraudem uerentur, et hoc est quod petentibus consueuerunt referre. horum unicuique dicitur: perde pecuniam propter fratrem et amicum et non abscondas illam sub lapide in perditionem. pone thensaurum tuum in praeceptis altissimi, et proderit tibi magis quam aurum. sed obsurduerunt aures hominum ad tam salutaria praecepta et maxime diuites aere illo pecuniae suae aures clausas habent. dum pecuniam numerant, responsa non audiunt. simul ut aliqui necessitate constrictus aut pro suorum redemptione sollicitus, quos captiuos barbarus uendat, rogare coeperit, statim diues uultum auertit, naturam non recognoscit, humilitatem supplicis non miseratur, necessi
Abbreviated transcription (Latin):
reposcere.quam sollicitus ne frau¬
daret heredem: Quod igit᷑ cõmen¬
dauit pecuniam et non fenerauit:¬
iusti seruauit officium. Malum
est enim fenus quo querunt᷑ usu¬
re.s non illud fenus malum. de
quo scriptum est.Fenera ꝑximo
tuo. intempore necessitatis illius:
Nam et dauidait. Iustus et mise¬
retur et cõmodat: Aliud illud
fenus est.iure execrabiledare in
usuram pecuniam:quod lex ꝓhi¬
bet: S tobis hoc refugiebat. qui
monebat filium ne p̃ceptum
domini p̃teriret: ut exsubstantia
elemosinam faceret.nonpecum¬
am feneraret:non auerteret fa¬
ciem suam abullo paupere: Hhȩc
qui monet.condemnat usuras
fenoris: ex quo multi questum
fecerunt.et multis cõmodare
pecuniam negotiatio fuit: Et
quidem eam ꝓhibuere sancti:
Quo grauius malum fenus est.e
laudabilior qui illud refugit:
Dapecuniam si habes: ꝓsic alii qͦ
tibi est otiosa.Da quasi non recep¬
turus: ut delucro cedat si reddita
fuerit.Qui non reddit pecuniã:

Expanded text:
reposcere quam sollicitus ne fraureposcere quam sollicitus ne fraudaret heredem. quod igitur conmendauit pecuniam et non faenerauit,iusti seruauit officium; malum est enim faenus, quo quaeruntur usurae. sed non illud faenus malum, de quo scriptum est: faenera proximo tuo in tempore necessitatis illius. nam et Dauid ait: iustus miseretur et commodat. aliud illud faenus est iure exsecrabile, dare in usuram pecuniam, quod lex prohibet. sed Tobis hoc refugiebat, qui monebat filium, ne praeceptum domini praeteriret, ut ex substantia sua elemosynam faceret, non pecuniam faeneraret, non auerteret faciem suam ab ullo paupere. haec qui monet condemnat usuras faenoris, ex quo multi quaestum fecerunt et multis conmodare pecuniam negotiatio fuit. et quidem eam prohibuere sancti. quo grauius malum faenus est, eo laudabilior qui illud refugit. da pecuniam, si habes: prosit alii quae tibi est otiosa. da quasi non recepturus, ut de lucro cedat, si reddita fuerit. qui non reddit pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
cor autẽ stultorũ in domo epula¬
rum: Nichil hoc officio p̃stantiꝰ:
ei conferre.qui tibi iam non pos¬
sit reddere: Uindicare auolacili¬
bus. uindicare abestiis consortẽ
nature: fere hanc humanitatem
defunctis corporib detulisse pro¬
dunt᷑: homines denegabunt: Tã
scõ fessus offessus officio ꝓpheca.
dum requiescit incubiculo suoca¬
dentide passerũ nido albugine.
cecicatem incidit: nec cõquestus
ingemuit:nec dixit hec merces
laborum meorum. fraudarise ma¬
gis doluit obsequiorum quã ocu¬
lorũ munere:nec cecitatẽ penam.
s ĩnpedim̃tum putabat: et cum
uictũ mercede leuaret coniugis:
ne quid furtiuũ domũ suã intra¬
ret. cauebat: Uxor he dum ꝓmer¬
cede acceꝑat: at ille plus honesta¬
ti quam pietati consulens:cui suã
debebat alimoniam cõmendaue
suȩ spatio intanta indigentia ñ
poposcit Uix ubi se fessum uidit
et depositum senectute. insinuauit
filio: non tamcupiens cõmendatũ

Expanded text:
cor autem stultorum in domo epulacor autem stultorum in domo epularum. nihil hoc officio praestantius, ei conferre qui tibi iam non possit reddere, uindicare a uolatilibus, uindicare a bestiis consortem naturae. ferae hanc humanitatem defunctis corporibus detulisse produntur: homines denegabunt? Tam sancto fessus officio propheta dum requiescit iu cubiculo suo, cadenti de passerum nido albugine caecitatem incidit. nec conquestus ingemuit nec dixit: \'haec merces laborum meorum?\' fraudari se magis doluit obsequiorum quam oculorum munere nec caecitatem poenam, sed inpedimentum putabat. et cum uictum mercede leuaret coniugis, ne quid furtiuum domum suam intraret cauebat. uxor haedum pro mercede acceperat; at ille plus honestati quam pietati consulens cui suam debebat alimoniam <fidem non suae spatio in tanta indigentia non poposcit. uix ubi se fessum uidit et depositum senectute, insinuauit filio non tam cupiens conmendatum
Abbreviated transcription (Latin):
Calis flagitii dep̃hensus reus:
uix tandem ꝑamicum potuit
direpto patrimonio egenus.
exul resticui suis. Iderum in his
tisabatur officiis. Siquid alim̃¬
ci foret.peregrinum cum quo
cibum sumeret querens. Itaq
cum fessus asepultura reu̾cis¬
set meridie: appositis sibi eden¬
di suibsidiis. misso filio querebat
consortem cõuiuii. Dum c̃uiua
acersit: nuntiatis insepulti cor¬
poris reliquiis. conuiuiũ desere¬
bat: nec putabat pium. ut ipse
cibum sumeret.cum inpublico
corpus iaceret examme. Hoc
illi cotidianum opꝰ: et magnum
quidem. Nam si uiuences oꝑire
nudos lex p̃cipit:quantomagis
debemus operire defunctos:
Siuiantes ad longinquiora de¬
ducere solemꝰ: quantomagis in
illam ȩt̃nam domũ ꝓfectos. un¬
de iam non reu̾tantur: Ego in¬
quit iob suꝑ omnẽ infirmũ fleui:
Quis infirmior de functo: de qͦ
scriptura dicit alibi. supͣ mortu¬
um plora: Ecclesiastes aut̃e ait:
Cor sapientium indomo luctus:

Expanded text:
talis flagitii deprehensus reus talis flagitii deprehensus reus uix tandem per amicum potuit direpto patrimonio egenus exul restitui suis. iterum in his uersabatur officiis, si quid alimenti foret, peregrinum cum quo cibum sumeret quaerens. itaque cum fessus a sepulturae reuertisset munere, adpositis sibi edendi subsidiis misso filio quaerebat consortem conuiuii. dum conuiua adcersitur, nuntiatis insepulti corporis reliquiis conuiuium deserebat nec putabat pium, ut ipse cibum sumeret, cum in publico corpus iaceret exanimum. hoc illi cotidianum opus, et magnum quidem; nam si uiuentes operire nudos lex praecipit, quanto magis debemus operire defunctos! si uiantes ad longinquiora deducere solemus. quanto magis in illam aeternam domum profectos, unde iam non reuertantur? ego inquit Iob super omnem infirmum fleui. quis infirmior defuncto, de quo dicit scriptura alibi: supra mortuum plora? Ecclesiastes autem ait: cor sapientium in domo luctus,
Abbreviated transcription (Latin):
Decꝰto ꝓphetico libro qui in¬
scribicur dobis. quãuis plene
nobis uirtutes sc̃i ꝓphecȩ scͥptu¬
ra insinuauerit. tamen cõpendi¬
ario michi sermone de eius me¬
rids recensendis et oꝑib apud
uos utendũ arbitror:ut ea que
scriptura historico more digessit
latius. nos stricꝰtius comp̃hen¬
damus:uirtutum eius genera
uelut quodam breuiario colli¬
gentes: fuit uir iustus. miseriars.
hospitalis: et hoc uirtutũ choro
p̃ditus. Subiit erũnam capti¬
uitatis. quam ferebat humilit̃
atq pacienter:cõmunẽ magis
iniuriam qua pͥuatã dolens:
nec sibi uirtutũ suffragia ni¬
chil ꝓfuisse de plorans.s magis
eam sibi concumeliam minor̃e
peccatorum suorũ pretio illa¬
tam arbitratus. Edic̾tũ meru¬
it: ne quis ex filiis captiuitatis
mortuum sepulture daret: At
illȩ inter dicto non reuocabat᷑.¬
s mayr gis quam incitabatur. ne
deserere officium pietatis. mor¬
tis metu uideret᷑. Erat eñi mi¬
sericordie p̃tium: pęna mortis

Expanded text:
ecto prophetico libro, qui inscribitur Tobis, quamuis plene nobis uirtutes sancti prophetae scriptura insinuauerit, tamen conpendiario mihi sermone de eius meritis recensendis et operibus aput uos utendum arbitror, ut ea quae scriptura historico more digessit latius nos strictius conprehendamus uirtutum eius genera uelut -quodam breuiario colligentes. fuit uir iustus misericors hospitalis: et hoc uirtutum choro praeditus subiit aerumnam captiuitatis, quam ferebat humiliter atque patienter, communem magis iniuriam quam priuatam dolens nec sibi uirtutum suffragia nihil profuisse deplorans, sed magis eam sibi contumeliam minorem peccatorum suorum pretio inlatam arbitratus. edictum meruit, ne quis ex filiis captiuitatis mortuum sepulturae daret; at ille interdicto non reuocabatur magis quam incitabatur, ne deserere officium pietatis mortis metu uideretur; erat enim misericordiae pretium poena mortis.
Abbreviated transcription (Latin):
nos seruare congruit: Ie existi¬
mationis et utilitatis grauia
damna subeamus: hoc gͥ pignꝰ
est. quod lex ꝓhibet pignorari:
ec uiolent au̾ferri: Siem̃ habet
scriptura: Si debitum tibi fue¬
ritaꝓrimo tuo quod cumq. ñ
introibis indomũ ipsius pignorare.

Expanded text:
 seruare nos congruit, ne et existi seruare nos congruit, ne et existimationis et utilitatis grauia damna subeamus! hoc igitur pignus est, quod lex prohibet pignoraii et uiolenter auferri. sic enim habet scriptura: si debitum tibi fuerit a proximo tuo quodcumque, non introibis in domum ipsius pignorare
Abbreviated transcription (Latin):
pignus sp̃m incordib nr̃is: Tri¬
pliciter aut̃ pignus. et cõmenda¬
tum. et dispositum dicitur. Pignꝰ
dicitur quod ꝓmo mutuo ere
susceptum est. Cõmendatũ aut̃
et depositum: quod nos custodie
causa alicui commisimus: Unde
ait apłs. Scio cui credidret certꝰ
sum.quia potens est cõmendatũ
meum custodire in illum diem:¬
De deposito quoq deinde docuit
quid eẽt: dicens. bonum depositũ
auri argentiq custos est. aut per
sp̃m sc̃m pecunia custodicur:
Sp̃uale igitur pignus custodit᷑
asp̃u:.ne aues celi ueniant. et aufe¬
rant illud de cordib nr̃is. Pecamꝰ
ergo ut custodiat in nob̃ xp̃e hoc
pignus quod ipse donauit: et
depositum suum cõmendatũq
conseruet: Nichil enim accepit
anobis:s: ipse nob̾credidit quod
nr̃m nonerat:et ideo detrimento
honestatis afficitur. qui deposicũ¬
iolarit alienum: Si cõmendatũ
hominis nulla debemus fraude
uiolare: quantomagis diuinum
et spuale deposicum. bona fide¬

Expanded text:
pignus spiritum in cordibus nostris. tripignus spiritum in cordibus nostris. tripliciter autem et pignus et conmendatum et depositum dicitur. pignus dicunt quod pro mutuo aere susceptum est, conmendatum autem et depositum quod nos custodiae causa alicui commisimus. unde ait apostolus: scio cui credidi et certus sum, quia potens est commendatum meum custodire in illum diem. depositum quoque idem docuit quod esset dicens: bonum depositum argenti aurique custos est aut per spiritum sanctum pecunia custoditur? spiritale igitur pignus custoditur ab spiritu, ne aues caeli ueniant et auferant illud de cordibus nostris. petamus ergo, ut custodiat in nobis Christus hoc pignus, quod ipse donauit, et depositum suum conmendatumque conseruet; nihil enim accepit a nobis, sed ipse nobis credidit quod nostrum non erat. et ideo detrimento honestatis adficitur qui depositum uiolarit alienum. si commendatum hominis nulla debemus fraude uiolare, quanto magis diuinum et spiritale depositum bona fide
Abbreviated transcription (Latin):
igitur dei filio dictum est: mucu¬
abitur peccator et non soluet:
Tibi dieitur aduena qui est inte
ascendet suꝑte: tuautem descen¬
des mimum: Nescit enim sũmũ:
qui xp̃m ignorat. In inferno sẽꝑ
est.qui non ascendit ad xp̃m: in
sũmo autem popłs qui uerbũ
recipit:. hic habet fidei omne pa¬
trimonium. De hoc dixit lex: hic
tibi fenerabit: tu autem fenerabis
ei: Hic tibierit caput. tu autem
eris cauda: hoc est.ille erit pͥmus.
tu ultimus et abiectus: Auferam
aiudea caput et caudam: initiũ
et finem Initium xp̃m: qui inter¬
rogatus quis eẽt. respondit. ini¬
tium qui et loquor uob̃:finem
quoq xp̃m dicit: ipse est enim
finis legis ad iusticiã om̃i creden¬
ci: Ergo qui non credit adiusticiã.
nec initium nec finem habet:s
ipse sui finis est:Cognouimus fe¬
nus legitimum: cognoscamus
et pignus quod lex reddi iubet
ante solis occasum: Quid sit istud.
audi dicentem apłm: Bedit deus

Expanded text:
igitur a dei filio dictum est: mutuigitur a dei filio dictum est: mutuabitur peccator et non soluet. tibi dicitur: aduena qui est in te ascendet super te, tu autem descendes in imum. nescit enim summum qui Christum ignorat, in inferno semper est qui non ascendit ad Christum, in summo autem populus qui uerbum recipit. hic habet fidei omne patrimonium, de hoc dicit lex: hic tibi faenerabit, tu autem non faenerabis ei: hic tibi erit caput, tu autem eris cauda, hoc est: ille erit primus, tu ultimus et abiectus. auferam a Iudaea caput et caudam, initium et finem: initium Christum, qui interrogatus qui esset respondit: initium, quod et loquor uobis. finem quoque Christum dicit; ipse est enim finis legis ad iustitiam omni credenti. ergo qui non credit ad iustitiam nec initium nec finem habet, sed ipse sui finis est. Cognouimus faenus legitimum, cognoscamus et pignus, quod lex reddi iubet ante solis occasum. quod sit istud audi dicentem apostolum: dedit deus
Abbreviated transcription (Latin):
centuplum ferat fructum. Ex¬
pande igitur sinum mentis: ut
huius pecuniȩ numeracam tibi
suscipias quantitatem: Intende
cordis optutu: ut agnoscas pecu¬
niȩ huiꝰ imaginem et inscriptios¬
Exere hanc pecuniam: ȩxcute
cabulam supramensam anime
cue: quȩ stabilib uirtutib sit qua¬
drata: Constitue.c̃de inchesau¬
ro pectoris dur:de quo dictus
scriba de ꝓmit noua et uetera:
Uides qualis hec pecunia sit. que¬
admodum creditorem debitorẽq
iuisa inse coniungat nomina:
Qui inuehebar infeneratores:
iam ꝓuoco debitorem: Huius gͦ
feneratores pecunie uos ẽẽ desi¬
dero.ut aduos qui mutuum su¬
mant sponte festinent: ꝑquam ñ
nũmum s regnum possitis ad qͥ¬
rere:ꝑquam non maledicta quȩ¬
ratis. s benedictionis grãm. Hanc
pecumã fenerauit popłs natio¬
num:qui sciuit accipere fenera¬
tum.qui sciuit cernere. quisciuit
ercutere: Recusati ind iga fe¬
noris spũalis egere cepisti: De te

Expanded text:
centuplum ferat fructum. excentuplum ferat fructum. expande igitur sinum mentis, ut huius pecuniae numeratam tibi suscipias quantitatem: intende cordis optutum, ut agnoscas pecuniae huius imaginem et inscriptionem. certe hanc pecuniam excute, tabulam supra mensam animae tuae, quae stabilis uirtutibus sit, quadratam constitue, conde in thensauro pectoris tui de quo doctus scriba depromit noua et uetera. uides qualis haec pecunia sit, quemadmodum creditorem debitoremque inuisa in se coniungat nomina. qui inuehebar in faeneratores, iam prouoco debitorem. huius ergo faeneratores pecuniae uos esse desidero, ut ad uos qui mutuum sumant sponte festinent, per quam non nummum, sed regnum possitis adquirere, per quam non maledicta quaeratis, sed benedictionis gratiam. hanc pecuniam faenerat populus nationum, qui sciuit accipere faeneratum, qui sciuit cernere, qui sciuit excutere. recusasti indiga faenoris spiritalis: egere coepisti. de te
Abbreviated transcription (Latin):
ignorant: p̃tium eius nesciunt.
figuram eius et formam noncog¬
nouerunt. Nam si cognouissent:
nũquam auctorem eius pecunie
denegassent:dicentes nolumus
hunc regnare suꝑ nos. Quiqͥdẽ
accepto regno rediens.iussit uo¬
care seruos suos. quib dedit pe¬
cuniam: et eos qui fenerassent
pecuniam. p̃ditauit: ei autẽ qui
pecuniam tenuit otiosam dñi
sui. respondit: Sciebas quod ego
austerłs homosum. tollo quod
non posui. et meco quod nonsemi¬
naur et quare non dedisti pecum¬
am meam ad mensam.et egotie¬
niens cum usuris utiq erigissẽ
illam: Audistis quȩ pecunia
boni feneratoris sit. quȩ pecuna
bonas adquirat usuras: que pe¬
cunia non infamet feneratore.
non oppͥmat debitorem:quam
pecuniam erugo non possit ob¬
ducere. non penetrare tinea.qͦ
pecunia non de terreno thesaun
sit s eterno: quȩ pecunia diuitẽ
faciat accipientem: nec aliquid
imminuat feneranti: Hec pectina
usuram habet. noncendesimam
eius quod dederis portionem.si

Expanded text:
ignorant, pretium eius nesciunt, ignorant, pretium eius nesciunt, figuram eius et formam non cognouerunt. nam si cognouissent, numquam auctorem eius pecuniae denegassent dicentes: nolumus hunc regnare super nos. qui quidem accepto regno rediens iussit uocari seruos suos, quibus dedit pecuniam et eos qui faenerassent pecuniam praedicauit, ei autem qui pecuniam tenuit otiosam domini sui respondit: sciebas quod ego austerus homo sum: tollo quod non posui et meto quod non seminaui. et quare non dedisti pecuniam meam ad mensam? et ego ueniens cum usuris utique exegissem illam. Audistis quae pecunia boni faeneratoris sit, quae pecunia bonas adquirat usuras, quae pecunia non infamet faeneratorem, non opprimat debitorem, quam pecuniam aerugo non possit obducere, non penetrare tinea, quae pecunia non de terreno thensauro sit, sed aeterno, quae pecunia diuitem faciat accipientem nec aliquid imminuat faeneranti. haec pecunia usuram habet, <ut> non centesimam eius quod dederis portionem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Primum enim dixit ad discipu¬
lum legis. Si audieritis legem
et custodieris. fenerabis gentib:
quod factum est apatrib nr̃is:
fenerauit moyses gentib qui ꝓ¬
selitos adquisiuit᷑. Fenerauit᷑
ihesu naue. fenerauit gedeon.fe¬
nerauit samuel.dauid. salomon.
helias. heliseus: et siquis uole¬
bat uerbum cognoscere ad illos
ꝑgebat: Regina austri uenit au¬
dire sapientiam salomonis: ubi
cȩpit popłs iudeorum non custo¬
dire legem: Ceperunt aduene
hoc est ex pło nationum qui in
ihesum dñm crediderunt:inter¬
pretationem scripturarum illi
uetusto populo fenerare:fene¬
rauit chimotheus patre greco
ortus. uerbum iudeis: cum sac̾-¬
docium recepiss.feneremus
hodieq sacerdotes in ecclesia uer¬
bum iudeis: qui de sinagoga
ad eccłam transierunt:fenerae¬
mus et nouam et uetustam pe¬
cuniam: Et enim quam habue¬
runt.non habent: Oculos habent.
et non uident aures habent. et
non audient: Pecuniam habent.
et non habent. quia usum eius

Expanded text:
primum enim dixit ad discipuprimum enim dixit ad discipulum legis: <si audieris legem et custodieris, faenerabis gentibus.\' quod factum est a patribus nostris. faenerauit Moyses gentibus, qui proselytos adquisiuit, faenerauit esus Naue, faenerauit Gedeon, faenerauit Samuhel Dauid Solomon Helias Helisaeus, et si quis uolebat uerbum cognoscere, ad illos pergebat: regina austri uenit audire sapientiam Solomonis. ubi coepit populus Iudaeorum non custodire legem, coeperunt aduenae, hoc est ex populo nati.. onum. qui in esum dominum crediderunt, interpretationem scripturarum illi uetusto populo faenerare. faenerauit Timotheus patre Graeco ortus uerbum Iudaeis, cum sacerdotium recepisset, faeneramus hodieque sacerdotes in ecclesia uerbum Iudaeis, qui de synagoga ad ecclesiam transierunt, faeneramus et nouam et uetustam pecuniam. etenim quam habuerunt iam non habent, oculos habent et non uident. aures habent et non audiunt. pecuniam habent et non habent, quia usum eius
Abbreviated transcription (Latin):
hanni dicitur. fenerabis geritibꝰ:
acobo dicitur. quib dictum est
ite baptizate gentes: Dicuur
paulo patrum. si custodieris man¬
data benedictus eris: et fenera¬
bis gentib uerbum: Deniq non
de pecuma dici significant seqͣn¬
tia: Princeps eris gentib multis:
tibi audem nemo dominabitur:
Consticuat ce dñs ds̃ tuus caput
et non caudam: et eris cunc supͣ
et non subter:si exaudieritis
uocem domini dei ur̃i. Et sequit᷑:
Si autem non audieritis:maledi¬
ctus tu inciuitate. et maledictꝰ
tu inagro: Et infra: Maledicta
ꝓgenies uentris. Non pecunia
utiq benedictum facit. s cogni¬
tio dei.p̃dicatio uerbi: Si grãm
dñi feneremus:si indigentib
eloquia dñi conferamus:si ob¬
seruemus mandata celestia:
at contra maledictum non facit.
sidesit pecunia quȩfeneretur:
s si desit studium. si desit obserua¬
tio cęlestium statuorum. maledi¬
ctus eris: Deniq mysterium ec¬
clesie euidenter exprimitur:

Expanded text:
hanni dicitur: faenerabis gentibus, hanni dicitur: faenerabis gentibus, Iacobo dicitur ..... quibus dictum est: ite baptizate gentes. dicitur populo patrum: si custodieris mandata, benedictus eris et faenerabis gentibus uerbum. denique non de pecunia dici significant sequentia: princeps eris gentibus multis: tibi autem nemo dominabitur. constituat te dominus deus tuus in caput et non in caudam, et eris tunc supra et non subter, si exaudieritis uocem domini dei uestri. et sequitur: si autem non audieritis, maledictus tu in ciuitate et maledictus tu in agro. et infra: maledicta progenies uentris tui. non pecunia utique benedictum facit, sed cognitio dei, praedicatio uerbi, si gratiam domini faeneremus, si indigentibus eloquia domini conferamus, si obseruemus mandata caelestia. et contra maledictum non facit, si desit pecunia quae faeneretur; sed si desit studium, si desit obseruatio caelestium statutorum, maledictus eris. Denique mysterium ecclesiae euidenter exprimitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ambula. Ooptanda pauꝑtas:
oditior inopia: Claudicabat
cui diuites dabant: unus pau
dedit: et statim qui claudus erat.
santis est factus. habet ergo iustꝰ
quo feneret: habet et argentum
quo feneret:sermones suos:.fenerat
hoc est iusti argentum: Eloquia
enim domini.eloquia casta argen¬
tum igne examinatum: ꝓbatum
terre.purgatum septuplum: hoc
fenerat.qui legem accipit. qui legẽ
meditatur. qui legem exercet. Hoc
fenerauit petrus.hoc fenerauit
paulus: quib dicitur: ut aduiros
nationum ꝑgerent. Petro ad cor¬
nelium centurionem: cui dicitur.
surge uade nichil dubitans. qm̃
ego misi illos: et surrerit. et iuit.
et infra dixit. nun quid aquã ue¬
tare possumus:nebaptizentur
hiqui sp̃m scm̃ acceperunt: Its¬
sitq eos baptizari. hoc est. fenerab̃.
ras: tu audem non mutuaberis:
Mutuatur enim peccator et non
soluet peccata sua: quia peccator
est. Paulo dicitur fenerabis gen¬
tib: qui missus adgentes ef. Io¬

Expanded text:
ambula. o optanda paupertas, ambula. o optanda paupertas, o ditior inopia! claudicabat cui diuites dabant: unus pauper dedit, et statim qui claudus erat sanus est factus. Habet ergo iustus quod faeneret, habet et argentum quod faeneret: sermones suos faenerat. hoc est iusti argentum; eloquia enim domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplo. hoc faenerat qui legem accipit, qui legem meditatur, qui legem exercet: hoc faenerauit Petrus, hoc faenerauit Paulus. quibus dicitur, ut ad uiros nationum pergerent, Petro ad Cornelium centurionem, cui dicitur: surge et uade nihil dubitans, quoniam ego misi illos. et surrexit et iuit. et infra dixit: numquid aquam uetare possumus, ne baptizentur hi qui spiritum sanctum acceperunt? iussitque eos baptizari, hoc est: faenerabisras, tu autem non mutuaberis; mutuatur enim peccator et non soluet peccata sua, quia peccator est. Paulo dicitur: faenerabis gentibus, qui missus ad gentes est, Io
Abbreviated transcription (Latin):
adse et ad iohannem. argentum
et aurum non habeo: Nichil gͦ
dabis pauꝑi apostoledas tamen.
et plus das quamalii. Das inopi
quod alii donare nonpossunt:
das inopi post quod egere non
possit: das inopi quod etiam di¬
uites accipere concupiscunt:
Das inopi quod hi qui istud argen¬
tum et aurum habent conferre
non nouerunt. quia auaritia
eos impedit:das inopi quoeum
diuitib facias ditiorem: Incitasti
animum meum:concupisco hoc
donum tuum: Dic cito rogoqͥd
des: nolo me diu suspensum red¬
dere. Cupio petere: sicito soluas:
s soliuisticito. non distulisti iop̃e¬
non despexisti inopem: non des¬
pexisti p̃cem pauꝑis: non diutiꝰ
enim desꝑare fecisti.non uacuus
gentum et aurum non habeo:
Non illi plenis manib ascendunt :¬
qui aurum et argentũ habent:
ascendit et pauꝑ non uacuus:
ascendit et ille non uacuus qui
aurum et argentum non habet:
Audiamus quid det iste pauper
S quod habeo inquit: dotibi In
nomine iħu nazareni. surge et

Expanded text:
ad se et ad Iohannem: argentum ad se et ad Iohannem: argentum et aurum non habeo. nihil ergo dabis pauperi, apostole? das tamen et plus das quam alii, das inopi quod alii donare non possunt, das inopi post quod egere non possit, das inopi quod etiam diuites accipere concupiscunt, das inopi quod hi qui istud argentum et aurum habent conferre non nouerint, quia auaritia eos inpedit, das inopi, qui eum diuitibus facias ditiorem. incitasti animum meum, concupisco hoc donum tuum. dicito. rogo, quid des. noli me diu suspensum reddere; cupio petere si cito soluas. sed soluisti cito: non distulisti inopem, non despexisti precem pauperis, non diutius eum desperare fecisti, non uacuus gentum et aurum non habeo. non illi soli plenis manibus ascendunt qui aurum et argentum habent: ascendit et pauper non uacuus, ascendit et ille non uacuus, quia aurum et argentum non habuit. audiamus quid det iste pauper. sed quod habeo inquit do tibi. in nomine Iesu Nazaraei surge et
Abbreviated transcription (Latin):
est.plenius et exp̃ssius dispucare
et docere quid fenerandum.et qͥb
legis statuta p̃scribant. Precedit
enim fenoris causa: pignoris cau¬
sa: Mutuabitur inquit peccator
et non soluet: iustus autem misere¬
tur et tribuet: Audis debitor qͥd
debeas declinare:audis creditor
quid debeas imitari: Et infra:
Iuuenis fui et senui: et nonuidi
iustum derelictum. nec semen eiꝰ
querens panem: tota die miseret᷑
et fenerat: Unde huic iusto quod
tota die feneret: Ergodiues iustus
est: et quanto ditior unus quisq
fuerit.tanto iustior:qui plus ha¬
buerit inde feneret. ipse erit iusti
sancte dauid: contra me ꝓtulite¬
stimonium. nisi michi fu̾buenis:
Petrus dicebat: Argentum et au¬
rum non habeo. nun qͥd non erat
itistus: Cu michi ergo expone qͥd
feneret.Dixistienim: Beatus uir
qui miserecur et cõmodat:dispo¬
net sermones suos in iudicio: In¬
ueni quid fenerat iustus: Petrus
quoq me docet et ipse quid fene¬
ret: qui dixit inopi adtendenti

Expanded text:
est plenius et expressius disputare est plenius et expressius disputare et docere quid faenerandum et quibus legis statuta praescribant; praecedit enim faenoris causa pignoris causam. mutuabitur inquit peccator et non soluet, iustus autem miseretur et tribuit. audis, debitor, quid debeas declinare: audis, creditor, quid debeas imitari. et infra: iuuenis fui et senui, et non uidi iustum derelictum nec semen eius quaerens panem. tota die miseretur et faenerat. unde huic iusto quod tota die faeneret? ergo diues iustus est et quanto ditior unusquisque fuerit tanto iustior? qui plus habuerit unde faeneret ipse erit iustiosancte Dauid! contra me protuli testimonium, nisi mihi subuenis. Petrus dicebat: argentum et aurum non habeo: numquid non erat iustus? tu mihi ergo expone quid faeneret. dixisti enim: beatus uir qui miseretur et commodat, disponet sermones suos in iudicio. inueni quid faenerat iustus. Petrus quoque me doceat et ipse quid faeneret, qui dixit inopi adtendenti
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius ad occasũ solis: et dormiet
muestimento suo. et benedicet
te.et erit inte miscdia coram
dño deo tuo: Et alibi inquiunt
scriptum est: Non pignorabis
Non accipies pignus uestim̃ti
uidue: Unde argũmentantur
quia specialia pignora sint inter¬
dicta non om̃ia. idẽ pauꝑis et
rari: Scum ꝑiezechiel ꝓphetam
ipse dñs dicat iustum ẽe qui pignꝰ
reddidit. iniustum qui tenuit :
utiq non speciale aliquod s gene¬
raliter omne pignus suadet ẽẽ
reddendum:cum dicat iobcon¬
scriptionem quam habui aduer¬
unt sus aliquem iuramento conceptã.
imponens coram legebam: et si ñ
scindens eam reddidi. nichil ac¬
cipiens a debitore: Cum dñs nichil
abhis quib mutum dederimus.
sperandum ẽe p̃cipiat quod reci¬
pere debeamus: quomodo pignꝰ
scđm legem pucant ẽẽ retinendũ:
Ac ne pari recrudescant modo.
et dicant etiam ad feuerandũ se
incitari legis oraculo quia scͥptũ
est. fenerabis gentib multis. tu
autem non mucuaberis: Tempꝰ

Expanded text:
ipsius ad occasum solis, et dormiet in uestimento suo et benedicet te et erit in te misericordia coram domino deo tuo. et alibi, inquiunt, scriptum est: non pignorabis non accipies pignus uestimenti uiduae. unde argumentantur quia specialia pignora sint interdicta - non omnia -, id est pauperis et rari. sed cum per Ezechiel prophetam ipse dominus dicat iustum esse qui pignus reddidit, iniustum qui tenuit, utique non speciale aliquod, sed generaliter omne pignus suadet esse reddendum. cum dicat Iob: conscriptionem quam habui aduersus aliquem iuramento conceptam, inponens coronam legebam, et si non scindens eam reddidi nihil accipiens a debitore. cum dominus nihil ab his quibus mutuum dederimus sperandum esse praecipiat, quod recipere debeamus, quomodo pignus secundum legem putant esse retinendum? Ac ne pari recrudescant modo et dicant etiam ad faenerandum se incitari legis oraculo, quia scriptum est: faenerabis gentibus multis, tu autem non mutuaberis, tempus
Abbreviated transcription (Latin):
est.grãm reꝓmissoris ne obluus¬
caris.Dedit enim ꝓte animam
bonam.necesse est dicas. Quis
enim te querebat fidem dicere:
Nam nisi tu fidem dixisses: ego
non accepissem pecuniam. Ac̃¬
ulteram accepi pecuniam: es
auro admixtum michi dedit:
utinam te non obtulisses. fortas
se creditor suborinauit uel tu
illum. Ergo caue ne alieno de
obliges debito:ne hoc quoq:
uendidisse dicaris: ne si quid
tibi ut habet usus  amicitie de¬
bitor dederit gr̃ã te uideat᷑ emi¬
sisse.aut siuis interuenire.mo¬
ueris amici obsecratus oratis
erubescis negare. ita interuenit
ut si debitor soluendo non fue¬
rit: de tuo noueris ẽẽ soluendũ.
Inhec paratus  accede: Legisti
enim. non spondeas suꝑuirtu¬
tem tuam.Si enim spospon¬
deris: quasi resticuens cogita.
Et infra: Recipe ꝓximum scđm
uirtutem cuam. et attende tibi
ne cadas.id est ne maiore ce obli¬
ges nominis quantitate. quam
ferre possunt atq exsoluere du¬
arum copie facultatum.Siem̃

Expanded text:
est: gratiam repromissoris ne obliuisest: gratiam repromissoris ne obliuiscaris; dedit enim pro te animam bonam. necesse est dicas: quis enim te quaerebat fidem dicere? nam nisi tu fidem dixisses, ego non accepissem pecuniam. adulteram accepi pecuniam, aes auro admixtum mihi dedit: utinam te non optulisses! fortasse te creditor subornauit uel tu illum. ergo cane ne alieno te obhges debito, ne hoc quoque uendidisse dicaris, ne si quid tibi, ut habet usus amicitiae, debitor dederit gratiae, te uideatur emisse. aut si uis interuenire, moueris amici obsecratus oratis, erubescis negare, ita interueni, ut si debito soluendo < par> non fuerit, de tuo noueris esse soluendum. in haec paratus accede. legisti enim: non spondeas super uirtutem tuam; si enim spoponderis, quasi restituens cogita et infra: recipe proximum secundum uirtutem tuam et adtende tibi ne cadas, id est ne maiore te obliges nominis quantitate quam ferre possunt atque exsoluere tuarum copiae facultatum. si enim
Abbreviated transcription (Latin):
abadam exilloculpa. exquo et
eua:exillop̃uaricatio. exquoet
humana condicio. s ideo xp̃e ad¬
uenit. ut inueterata aboleret:
noua conderet: et quȩ inuet̾raie¬
rat culparenouaret gr̃a: Ideose
passioni obculit. ut renouaret
tur spũ:ut absolueret uniu̾sos:
Diabolus autem euã de cepit.
ut supplantaret uirum:obli¬
garet hereditatem.Quid fene¬
ratores faciunt: Decipiant fene¬
ratores.:obligent fide. iussores:
S non tobias pignus quesit:
aut fide iussorem poposcit:
Currendum est gͥ ut fide. iusso¬
rem requiras:uteum tuis no¬
minib obstringas: Ecce parat᷑
alter inimicus. Namcum tu
non habueris unde debitum
soluas.ille ꝓte tenebitur. Inue¬
niris ineo circumuentor et fal¬
lax:qui amicum deceꝑis. Ille
nudabitur:ille ꝓte inuincla
dricetur. Illum grauiorem ex¬
actorem creditore patieris.qui
allegit stimulo ciuem tuum:
quem spospondisti. ita fiet. ut
ipsi quoq eẽ incipias ingratus:
et p̃tereas illud quod scripcum

Expanded text:
ab Adam, ex illo culpa, ex quo et ab Adam, ex illo culpa, ex quo et Eua, ex illo praeuaricatio, ex quo et humana condicio. sed ideo Christus aduenit, ut inueterata aboleret, noua conderet, et quae inueterauerat culpa renouaret gratia, ideo se passioni optulit, ut renouaret spiritu et absolueret uniuersos, diabolus autem Euam decepit, ut subplantaret uirum, obligaret hereditatem. quid faeneratores faciunt? decipiunt defaeneratos, obligant fideiussores. sed non Tobias pignus quaesiuit aut fideiussorem poposcit. currendum est igitur, ut fideiussorem requiras, ut eum tuis nominibus obstringas. ecce paratur alter inimicus. nam cum tu non habueris unde debitum soluas, ille pro te tenebitur. inuenieris in eo circumuentor et fallas, qui amicum deceperis. ille nudabitur, ille pro te in uincla ducetur, illum grauiorem exactorem creditore patieris, qui alleget: \'stimula ciuem tuum, quem spopondisti.\' ita fiet, ut ipse quoque esse incipias ingratus et praetereas illud quod scriptum