comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
radicis dico. et pinguediniᷤ:
fractos .i. uoli insulcare
IIQ Iinał alt̾ius. Et si eiũ pucata ẽ oliua: nos
ramOL. tñ amputata. illi suꝑbi ⁊ blasphemi.
ri meruit. Ini amiser̃t radice̾. Iste tenuit eam. et fac¬
tꝰ est sociꝰ radicis. et pinguedius oliue iuspe ꝓmissio
rem et legem instionis. bona enĩ arbor innon bõã
inseri solet. Hic aũ ñ boa. mibõa. Dicit enĩ oleastr᷑ in¬
sertũiut surcutꝰ fructũ radicis afferat. noli gͦ gaude
ininc̾dulitate illoꝵ. ut enĩ ait salomon. displicet qõ:
qui insultat iti mał alt̾iꝰ. nec enĩ cã gentium ab iecti st̃.

Expanded text:
radicis, dico, et pinguedinis ofractos, id est noli insultare malis alterius. Et si enim putata est oliva non tamen amputata. Illi enim superbi et blasphemi per ri meruit. Illi amiserunt radicem, et iste tenuit eam, et factus est socius radicis, et pinguedinis olivae in spe promissiorem et legem insertionis. Bona etenim arbor in non bonam inseri solet. Hic autem non bona in bonam. Dicit enim oleastrum insertum, ut surculus fructum radicis afferat. Noli ergo gaudere in incredulitate illorum. Ut enim ait Salomon: Displicet Deo qui insultat malis alterius. Nec enim causa gentium abjecti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓfuiss nob̾ uasci
erudiens uos. exemplo
uite. et doctsa. in quo
eũ sequi debes .s. ut e¬
rudias. erudiens nos
dico: adhociut nos ab¬
negatites .i. sugientes
impiecatẽ. uane cult᷑
uignorantiã. et desid̾ia
hiuꝰ pͥncipe suggerũt᷑
fragili nos dico ex¬
pectantes uͥ certi: i sol

Expanded text:
fuisset nobis nasci, erudiens nos exemplo vitae et doctrina, in quo eum sequi debes, scilicet ut erudias. Erudiens nos dico ad hoc, ut nos abnegantes, id est fugientes, impietatem, vanae culturae et ignorantiam et desideria hujus principe suggerunturfragili. Nos dico exspectantes, ut certi et sol
Abbreviated transcription (Latin):
dũ tuM Iꝙ ait. scabellũ pet. plenã
subiectionem significat. Sł ꝑ pedes. intelli¬
grͣ humanitas xp̃i. quẽ est uferior uatura
et suꝑ se. sentiant Uł sede quo adusq po.¬
I subiectos potentie dmninitatis. ꝑ pedes.R.
stabilitas et̾na signifcant᷑. nͥ qi uestigiis po¬
sitis iitute oñipocentiȩ. ꝯsistit: Ad quẽ aũ
ad miniftratorii. filii¬

Expanded text:
 plenam subjectionem significat. Vel per pedes intelligitur humanitas Christi quae inferior natura est et super se sentiant. Vel, sede quoadusque pon subjectos potentiae divinitatis. Per pedes enim stabilitas aeterna significatur, quae quasi vestigiis positis virtute omnipotentiae consistit. Ad quem autem administratorii Filii
Abbreviated transcription (Latin):
ł: sub ditos dico: moĩ¬
et placentes. U ł ita dis¬
tinguȩ. in omib pla¬
non concͣlicentes. hoc
si non musitauerint.¬
cũ dñi. eis. aliqͥd iusse¬
rint: non staudandes.

Expanded text:
 Subditos dico in omniet placentes. Vel ita distingue: in omnibus plon contradicentes. Hoc si non mussitaverintcum domini aliquid jusserint, non fraudantes
Abbreviated transcription (Latin):
securi sumus. de spe:
dedit dico: adhoc ut
ab omĩ iniquitate. tã
originali qmͣ actuali
et mundaret in bapt̾o
Aculpa et pena ppłms
acceptabilẽ. ł peculia

Expanded text:
securi sumus de spe. Dedit dico, ad hoc, ab omni iniquitate, tam originali quam actuali, et mundaret, in baptismo a culpa et poena, populum sibi acceptabilem, vel peculia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcꝰ Q. humił fuit p̾dicã
uos ininfirmitate .i. intͥbu¬
latione ⁊ timore aĩ .i. in
Anxio aĩo. Et incretuore
qui pͥuatĩ fiebat. et p̃dica
asibilia fuer̾t ũba mea ñ
inostensione spc nͥ tutis .i.

Expanded text:
cat: Humilis fuit praedicativos in infirmitate, id est in tribulatione, et timore animi, id est anxio animo; et tremorequi privatim fiebat, et praedicatasibilia fuerint verba mea, non in ostensione spiritus et
Abbreviated transcription (Latin):
ri .i. arde libidine. Yri
.N. ẽ desidiis angi. ł tunci.
Non gͥiõ dicit melius ꝙ.
bonũ sit. uri. ⁊ nube me¬
lius. s ꝯsuetudinem lo¬
cutionis: secutus. His ã.¬
ti sunt. p̃cipio n̾ego .q. ħ¬

Expanded text:
st ardere libidine. Uri enim est desideriis angi vel vinci. Non igitur ideo dicit melius, quod bonum sit uri, et nuberelius, sed consuetudinem locutionis est secutus. His autti sunt p
Abbreviated transcription (Latin):
aens. Insipiens cu qui nõ attendis. ꝙ cotidie
nͥ pͥus nisi pͥus moriat᷑ .i. putrefiat. eum animali
hoĩe ñ legis auctoritate agit. s cdocum̃ta seii¬
nũ. ad hibet. quib mortuor ĩ meliꝰ reformatio
fuzura c̃cdatur manenteꝰ gne. Seqrͣ. de eodem.
ĩdõ ddic̃. qnͥ tͥcicũ ex c̾cico futur̾ sic. s qi uemo se¬
minat ħbam. ł stipłam. ł que in paleam multi¬
plicia sunt tegum̾ta gͣnoꝵ eum quib tũ semi¬
na exurgunt idõ addit. Sed nudũ gͣnũ¬
C ue puta gͣnũ tͥcici aut
Deus autem dat illi grano corpꝰ cum palea. et

Expanded text:
otidie non prius moriatur, id est putrefiat, cum animali homine non legis auctoritate agit, sed documenta adhibet, quibus mortuorum in melius reformatio futura credatur, manente naturae genere. ideo dicit quin triticum ex tritico futurum sit, sed quia nemo seminat herbam vel stipulam, vel quae in palea multiplicia sunt tegumenta granorum, cum quibus tamen semina exsurgunt. Ideo addit: Sed nudum granum ut puta granum tritici aut Deus autem dat illi grano corpus, cum palea et
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ħ enĩ dicit ꝑꝑ eos qui quasi in¬
riem᷑. chil fucartĩ sit pꝰ mortẽ. uent̾ tm̃ stu¬
dent. ut peccora. qui fideui asseutiti resurrectio¬
uẽ itridet̃. dioeutes. Qͥs iñ uenit: ñ audiui
uocẽ eiũꝰ qͣm. iũ uenientis ex quo positꝰ est. iͥ auꝰ
meus. exquo actauꝰ m̃s. exqno pat̾ ns. ułliꝰ
nocem andiui. quib respondetur. stulte. si
pat̃ tiuiꝰ siurgẽt. ccłes. Ds om̃iũ surrexͥ et nõ
eredis: qui uoluit mori et surg̾e. ut õs uni c̃¬
deuiꝰ. uea nultis de ciꝑciũ credes patͥ itm mori¬
turo. et ũ c̃clis iam ĩmortali: qui etiã se ꝯte¬
tandũ discipłis p̾buit. quib uidentib ĩcelũ
asceudit. cirius fideui de ceł misss spũ orb recep̃

Expanded text:
bant. Hoc enim dicit propter eos qui quasi nihil futurum sit post mortem, ventri tantum student, ut pecora, qui fidem asserentium resurrectionem irrident dicentes: Quis inde venit? non audivi vocem cujusque inde venientis ex quo positus est ibi avus meus, ex quo atavus meus, ex quo pater meus, nullius vocem audivi; quibus respondetur: Stulte, si pater tuus resurgeret, crederes? Deus omnium surrexit et non credis, qui voluit mori et surgere ut omnes uni crederemus, ne a multis deciperemur: crederes patri iterum morituro, et non credis jam immortali? Qui etiam se contrectandum discipulis praebuit, quibus videntibus in coelum ascendit, cujus fidem de coelo misso
Abbreviated transcription (Latin):
adoit. factũ sub lege. Saluator fieri debebat sub
ge. ut cncũcisus apparet. qi filiꝰ abrahe. cii ꝓ¬
nssus erat. signũ hñs eius: cii ꝓmussus fuerat᷑. iu
quo impleta est. circũcisio. ⁊ ĩo sigñ. iam cessat
aroidit .i. abrahã. habitur filiũ inquo bñdicen
s̃ om̃s gͥs. ꝙ iam factum credimꝰ. faccũ gͦ sub le
dit q et circuncisus ẽ: ⁊ hostia legał ꝓ ilło oblata
Q u̾mirũ si eo illa legis oꝑa sustuiuit: ex qͥb lib̾a¬
nt eos qui eis seruilit̾ tenebant᷑. qui etiã morcẽ
sustinuit: ut ex illa alios lib̾aret. factus ẽ gͦ sub
lege .i sud oñ legis. sicut sub aliis penis: nouut¬
penis. Uñ: subdit ut eos qui sublege erant p̃ssi. ⁊
rei. redim̃et. adiabolo: aꝑdictione: apecc̾is: ⁊ uota
qõ duo ꝓposuit. scili scm ex muliere. fc̃m sub le¬
qr. s mutato ordine: ilł alia duo respondit. ad id.

Expanded text:
ius. Salvator fieri debebat sub lege ut circumcisus appareat, quasi filius Abrahae cui promissus erat, signum habens ejus cui promissus fuerat, in quo impleta est circumcisio, et ideo jam signum cessat. Credidit enim Abraham se habiturum filium in quo benedicentum credimus. Factum ergo sub lege, dixit, quia et circumcisus est, et hostia legalis pro illo oblata. Nec mirum si et illa legis opera sustinuit ex quibus liberaret eos qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex illa alios liberaret. Factus est ergo sub lege, id est sub onere legis, sicut sub aliis ponis. Unde subdit: Ut eos qui sub lege erant pressi et rei, redimeret a diabolo, a perditione, a peccatis. Et nota quod duo proposuit, scilicet factum ex muliere, factum sub lege, sed mutato ordine, illis alia duo respondent. Ad id
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ filii. Głre. ad op si .i. participes e̾emꝰ diuine głȩ.
Sicut enim participat nr̃a natura: ita ad siam
iideudam nos ad optat. hinc euim ad optiouem
rcipimꝰ. qd ille unicꝰ d̾i filius: non dediguatꝰ ẽ.
participationẽ nate̾ nr̃e factus ex misliere: ut ñ
uimistis frib fieret. Ad optionẽ autẽ dicit: ut dis¬
ancte iutelligamꝰ. unic̃ dĩ filiũ. uos enĩ bnficio. ⁊¬

Expanded text:
. Id est, ut participes essemus divinae gloriae. Sicut enim ipse natura participat, ita ad ipsam videndam nos adoptat. Hinc enim adoptionem recipimus, quod ille unicus Dei Filius non dedignatus est participationem nostrae naturae, factus ex muliere, ut non in multis fratribus fieret. Adoptionem autem dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei Filium. VERS. 6.-- Misit
Abbreviated transcription (Latin):
uid̃i. qui credimꝰ filii
sumus. s etiam uos gen¬
tiles: estis filii d̾i. ꝙ ꝓ
bat effectꝰ. qm̃ misit
ds pr sp̃m filii sui. quẽ
etiam filius mictit: in
.s. quam gentiũ. qui sp̃c¬

Expanded text:
i qui credimus, filii Dei sumus, sed etiam, vos geniles, estis filii Dei. Quod probat effectus. Quoniam misit ritum filii sui, quem etiam Filius mittit in t quam gentium, qui Sp
Abbreviated transcription (Latin):
us misit g .. f .s.s. ex mu. forte hoc monet qd̾
oicitꝰ. ex mu. non ait exuͥgine. s ñ moueat. utrũ¬
ua posut: more locutionis hebreoꝵ. us
eui. hebree locutionis mulieres dicitꝰ uouuguu¬
ate corruptas. s feminas: sicut ingruesi legͥ: Ae
eua qñ ipͥa facta est: formauit eãm ĩniuliere. n
aohuc passa erat: ꝯeubitũ iuri. Item ñ de offendat.¬

Expanded text:
hoc movet quod dicit ex muliere, non ait ex virgine, sed non moveat. Utrumfemina posuit more locutionis Hebraeorum. Usus enim Hebraeae locutionis mulieres dicit, non virginitate corruptas, sed feminas, sicut legitur de Eva, quando ipsa facta est: Formavit eam mulierem , nec adhuc passa erat concubitum viri. Item, non te offendat
Abbreviated transcription (Latin):
alia sestinantes. Si tñ sob̾e ded̾i filio que digna st
opinem᷑ iõ missĩ intellig̾e debm̃s. qi ex illo inꝯp¬
hensibili. in enarrabiliq secreto iuaiestatis ꝓ sun¬
de decdit se ꝯp̃henͣtium mentib nr̃is di u̾bũ
non solum cum se exinaniret: seciam ẽ habi¬
Solent autem ob tend̾e: minorem patie. &̃ filuĩ.
qr mmissius ẽ ꝯstat᷑ autem eo non minorẽ et: qpuul

Expanded text:
. Si ergo sobrie de Dei Filio quae digna sunt opinemur, ideo missum intelligere debemus, quia ex illo incomprehensibili inenarrabilique secreto majestatis profundae dedit se comprehendendum mentibus nostris Dei Verbum, non solum cum se exinaniret, sed etiam cum habiSolent enim obtendere minorem Patre esse Filium, quia missus est. Constat autem eo non minorem esse, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dum missus est qr exiuit apr̾e: ⁊ ueuit inh̾c nuid̾.
⁊ in ħ mũdo erat: illuc gͦ missus ẽ: ubierat. uñ: ⁊
ilts in ꝓpħa dicit. selũ ⁊ t̾ram ego impleo. Qd̃ si de
patre dicũ accipiat᷑. ubi potinit eẽ. sine u̾bo suo
sũ sapĩa sua. quȩ ꝑ tendit a fine usq ad finẽ. sor

Expanded text:
dum missus est, quia exivit a Patre, et venit in hunc mundum, et in hoc mundo erat, illuc ergo missus est ubi erat. Unde et illud in propheta dicit: Coelum et terra ego impleo . Quod si de Patre dictum accipiatur, ubi potuit esse sine Verbo suo, sine sapientia sua, quae pertendit a fi
Abbreviated transcription (Latin):
ũctiõẽ ħ significat. qua se¬
pe sit u̾etiam bonũ sit ho¬
mini molestũ. sicut pha¬
riseis displicebat doctͥna
tem qua iuuid̾unt doctͥ
tȩ xͥ. ec saluti gentiũ. dedit

Expanded text:
unctionem hic significat, qua saepe fit ut etiam bonum sit homini molestum, sicut Pharisaeis displicebat doctrinatem, qua inviderunt doctrinae Christi et saluti gentium. Dedit
Abbreviated transcription (Latin):
est .i. qui tumnet cafũ uitioꝵ mãndu. olus .i. denues. c ati¬
dos cibos qui ñ sunt fom̃tũ uicioꝵ. etabstineat abiłtł qͥl
libido excitatur. Crassitudo eiũ carniũ. et deliciose epile
pͭ. uondisceptare decogita
sint. is qui manduaat ou̾¬
indifferent̾. non sꝑnar. nͥ¬

Expanded text:
est qui timet casus vitiorum, manducet olus, id est tenues et aridos cibos qui non fomentum vitiorum, et abstineat ab illis quibus libido excitatur. Crassitudo enim carnium, et deliciosae epulapit non disceptare de cogitasint, is qui manduindifferenter non spern
Abbreviated transcription (Latin):
dos: manclucet olus. hic
indigea assumpimi: qui
ꝑmictit᷑ ede olus inquo
secta. ꝯsentit. Infirmꝰ gͦ
qui cibos difcerint. eoqͥ

Expanded text:
dos, manducet olus. Hic indiget assumi qui rmittitur edere olus, in quo secta consentit. Infirmus ergo est qui cibos discernit, eo
Abbreviated transcription (Latin):
re suffieit. et nota: ꝙ ait. sicut te ipm̃ sicut señ
pͥ ꝓrimũ dilig̾e: qui ñ diligit se. se aucem ñ diligͣ
honos mores ꝑtinent. et ilła quȩ insacͣm̃tis st̾.
eb̾n alib̾is intelligunt᷑ nͨ carnałr obseruant᷑ a
serius: ad caritatem referaut᷑: necesse ẽ Od̾ si¬
.q. indilectione ꝓximi
lex implet᷑ : qd̾ simui¬
cem mordecis .i. in aliqͦ
detrahitis: et comed itis¬
.i. totũ deuoratis. onĩa
uituꝑando exinuidia:¬

Expanded text:
re sufficit. Et nota quod ait: sicut teipsum. Sicut non potest proximum diligere, qui non diligit se. Se autem non diligibonos mores pertinent, et illa quae in sacramentis sunt, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur a servis, ad charitatem referantur necesse est. Quod sin dilectione proximi lex impletur. Quod si im mordetis, id est in aliquo detrahitis, et comeditist totum devoratis omnia vituperando ex invidia
Abbreviated transcription (Latin):
uauamq uiccoriam: uuitate: occasi¬
IniM. oue caritatis: heoꝵ uiciũ tetigit. qr
dissensio inimica ẽ: dilectionis ħ enĩ maxime ui¬
cio ꝯtentionis. et inuidie: ꝑuiciosa iiter eos uir¬
gia nutͥebant᷑. quil ꝯsumit᷑ societas et iita

Expanded text:
vanamque victoriam mutata occasione charitatis hoc eorum vitium tetigit, quia dissensio inimica est dilectionis. Hoc enim maxime vitio contentionis et invidiae et perniciosa inter eos jurgia nutriebantur, quibus consumitur societas et vita
Abbreviated transcription (Latin):
titiẽ autẽ inisi ephe¬
sũ. penulam ꝙͣ reli¬
qui croade. ap̃car¬
pũ: ueniens affer tẽ¬
cũ. et libros. quos
ibi cdimisi maxĩe aũ
menbranas. ut ibi se¬
bam epłas meas. hec
penula scłm aimno¬
nem: data fint pat̾
pauli. in uisignȩ aro¬
manis. qñ susceptꝰ ÷
in sociũ: ⁊ ciuẽ roni¬
antĩ. uñ et pautus
seciue rouianũ ap¬
pellat. peuula enĩ
uestis erat ꝯsulariᷤ
qua in cluebant᷑ ꝯsu¬
les romaniz ingͣdien¬
tes in curiã. de qua
acciłit. respondeo
romanos. hanc hũi¬
se ꝯsuetudinẽ. qnͣ
monarchiam tociuᷤ
orb̾ sͥ adqͥrebant. ut
q̃ cũq gens eũ pace

Expanded text:
Tychicum autem misi Ephesum, penulam quam reliqui Troade apud Carpum veniens affer tecum et libros, quos ibi dimisi, maxime autem membranas, ut ibi scribam Epistolas meas. Haec penula secundum Aimonem data fuit patri Pauli in insigne a Romanis quando susceptus est in socium et civem Romanum. Unde et Paulus se civem Romanum appellat. Penula enim erat vestis consularis qua induebantur consules Romani ingredientes in curiam. De qua acciderit, respondeo Romanos hanc habuisse consuetudinem quando monarchiam totius orbis sibi acquirebant, ut quaecunque gens cum pace
Abbreviated transcription (Latin):
festina cito uenire ad
mecum hr̃e solebã
mͦ non habeo. demaᷤ
me dereliquit. tp̃r
adũsitatis diligens
ħ scłm et habiit cheᷤᷤ¬
abiit ingalatiã mi̾¬
um tẏtꝰ abiit in
dalmiatiam. misuᷤᷤ

Expanded text:
festina cito venire ad mecum habere solebam modo non habeo. Demas me dereliquit, tempore adversitatis, diligens hoc saeculum et abiit Thesabiit in Galatius vero abiit in Dalmatiam. Et sic,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. et estis gaudiũ nr̃m.
estis. quid eritis nobis
sustientes amp lius.ig
rem de ꝯstantia ur̃a:
placuit nob̾ soł .i. s. mͥ¬

Expanded text:
sias, et estis gaudium nostrum estis, quid eritis nobis sustinenterem de constantia vestra, placuit nobis solis,
Abbreviated transcription (Latin):
iure aduos. Ego qͥd̾e
paulus qui plus aliis
curo: ⁊ semel. ⁊ it̾m. uo¬
thanas qui saluti ad¬
uersaturꝰ inpedunt uoᷤ.
io mag̾ cauete. ⁊ dimete.
pediri: neueniret ad
eos: ad maiorẽ coronã
istoꝵ ẽ. si stecerint.eo
ab sente. Quȩ enĩ. & ao¬

Expanded text:
nire ad vos. Ego quidem Paulus, qui plus aliis curo, et semel et iterum, votanas, qui saluti adversatur, impedivit nos. Ideo magis cavete et timete, pediri, ne veniret ad eos. Ad majorem istorum est, si steterint eo absente. Quae enim. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ st̃ qui labores fruc¬
tuũ suoꝵ eritis edituri
st̃. fruetus enĩ magistit
ẽ obedientia discipłi. cuꝰ
bona ꝯu̾satio: coronã
dat magistro: iuidioe xͦ.¬

Expanded text:
enim qui labores fructuum suorum edituri sunt. Fructus enim magistri est obedientia discipuli, cujus bona conversatio, coronam dat magistro judice
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ uos offendit. Ytide
subdit. et nulli sicis red¬
dentes malũ ꝓmalo. ⁊̃¬
si qui offendant uos De
iũmonet. ne etiã licita.
c̃ scandalo fiant dicens.¬
⁊ sitis. ꝓtudences bonaũ¬

Expanded text:
eorum offendit. Unde subdit: Nulli sitis reddentes malum pro malo, etiamsi qui offendant vos. Ade monet ne etiam licita cum scandalo fiant, dicenst sitis providentes bona
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentes. corꝑa sua uiolant. maxime ille qui urorẽ
pat̾s ht. Et qr templũ dĩ molans. desꝑd̾tur. Nemo

Expanded text:
viventes corpora sua violant, maxime illi qui uxorem patris habet, et quasi templum Dei violans disperdetur. Ideo nemo
Abbreviated transcription (Latin):
talia deserit xp̃m. qmͣ us doleat c̃ anuctit. Saluꝰ qͥ¬
dẽ erit ip̾e qd̾ sic tñ erit¬
uricur dolore amissoꝵ¬
urit eum dolor amissoꝵ¬
ñ subũcit neq ꝯsumit
eũ. fundam̃ti stabilita

Expanded text:
eat cum amittit, salvus quidem erit ipse. Quod sic tamen erituritur dolore amissourit eum dolor amisson subvertit, neque consumit eum fundamenti stabilita
Abbreviated transcription (Latin):
ficatio. tendit ad sũma. uͥ suũ ẽ su̾dam̾tũ. Nam et põ¬
dͥeri gemina st̃ gn̾a quoꝵ alia una petunt. ut lapiᷤ
sr̃ aquam poitus. et agua sr̃ oleũ aliauͦ sũma petũt.
ut ignis et oleũ. semꝑ enĩ ignis suꝑiora petit. et oleũ
etiã subt̃ aquã fusũ. ñ seꝑatit᷑. subt̃. sic eccłia. uc̃ ĩ
unio poi̾ta tendit ad celił. u fundam̃tũ eiꝰ est. xͦ sedens¬

Expanded text:
ficatio tendit ad summa, ubi suum est fundamentum. Nam et ponderum gemina sunt genera, quorum alia ima petunt, ut lapis super aquam positus, et aqua super oleum. Alia vero summa petunt, ut ignis et oleum. Semper enim superiora ignis petit. Et oleum etiam subter aquam fusum non se patitur. Sic Ecclesia nunc in imo posita tendit ad coelum, u
Abbreviated transcription (Latin):
ta inũdi. t̾ra minꝰ speciosa ẽ qmͣ cecã. Inui¬
sibił aũ: ꝓpt̃ ob scuritatẽ. eadẽ mat̾ia in¬
forruus: etiam aqua dicta ÷. suꝑ qmͣ fe
reb uoluntas artificis. Ido uͦ aqua dicta¬
ue aĩalia suȩ arbores: uł herbe. ⁊ similia: ab
humore inoipiunt formari atq nut̾ri. ead̾
etiam iat̾ia dicta ⁊ abyssus qr ꝯfusa erat.
cũ teneb̾s. ⁊ aqͣ suꝑ qͣm ferebatur sp̃c. illa ĩ¬
foris mat̾ia uocata ÷. ut res ignota: notiᷤͤ
uocabuł insinuatet᷑. imꝑitiorib. et ñ uno:
nam si uno. ħ eẽ putaret᷑. ꝙ. ꝯsueuerãt hoĩes

Expanded text:
mundi terra minus speciosa est quam caetera; invisibilis autem, propter obscuritatem, eadem materia informis etiam aqua dicta super quam ferrebus voluntas artificis. Ideo vero aqua dictave animalia sive arbores vel herbae et similia ab humore incipiunt formari atque nutriri. Eadem etiam materia dicta est abyssus, quia confusa erat cum tenebris et aqua super quam ferebatur spiritus, illa informis materia vocata est, ut res ignota notis vocabulis infirmaretur imperitioribus et non uno. Nam si in uno, hoc esse putaretur quod consueverant ho
Abbreviated transcription (Latin):
aptata .i. sapient̾ dis¬
usibilib .i. ex informib cdem̃tis: uisibilia .i. fo¬
niata fierẽrent:. dñ enim: quam d̾s uerũ oĩ¬
rent. que distincta et formata st̃. quaui cre¬
do: agrecis. chaiͦs appellari. ecĩo: ds rocte cre¬
qit᷑ omĩa denichilo fecisse:. qi etiam si om¬
nia formata de ista mat̾ia facta st̃: ħ ip̃a
tũ mat̾ia. de nchilo facca est. qmͣ ioyses
sig̾cauit dicens. Inpͥncipio focit q̃s ce. ⁊t̃.
Iñformen enĩ mat̾iam eo ꝯfusam quȩ chã¬
os dicta ẽ. uũ omĩa facta st̃: nominib oxli
et t̾re quȩ inde futura erant. sig̾̃cauit .i. no
minib uisibilũ rerũ ꝑꝑ infirmitatem par¬
p̃bendene. eccc̃. erant tenebre .i. lucis ab sen¬
tia ñ enim tenebre. aliquid sunt. s ip̾a lu¬
cis absentia. sicut silentiũ: ñ aliqua res ÷
s ubi sonus noq ÷. silentiũ dĩzet nuditas.
ñ aliqua res ests incorꝑe. uͥ degiñtum ñ
÷⁊ nuditas dr. sicut et mauitas nos ⁊ aliꝙͥ¬

Expanded text:
 est sapienter disvisibilibus, id est ex informibus elementis, visibilia formata fierent. Ante enim quam Deus rerum omnrent quae distincta et formata sunt quam credo a Graecis chaos appellari. Et ideo recte Deus creditur omnia de nihilo fecisse, quia etiam si omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est quam Moyses significavit dicens: In principio fInformem enim materiam et confusam quae chaos dicta est, unde omnia facta sunt, nominibus coeli et terrae, qui inde futura erant significavit, id est nominibus visibilium rerum, propter infirmitatem parprehendere: et tunc erant tenebrae, id est, lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est silentium dicitur. Et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est nuditas dicitur; sicut et inanitas non est ali
Abbreviated transcription (Latin):
senes ꝑfidem sc̃. ꝯse¬
cuti testimoniũ ius¬
ticie: sicut apparet
inhoc: abel fide .i. ꝓ¬
fidem inuisibiliũ.
obtulit o hostiam
biliorem. et plaris p̃¬

Expanded text:
Senes per fidem consecuti sunt testimonium jutiae, sicut apparet in hoc: Abel fide, id fidem invisibilium obtulit Deo hostiam biliorem et pluris p
Abbreviated transcription (Latin):
sibiliat sigͣcatur ĩnuisibilis mundus. qui
erat in łi sapĩa. ad eꝰ similitudinẽ faͥtus ẽ
s usibił mundus. ħ utiq uisibilia ante¬
quam fierent: ñ eraut. quomͦ gͦ do̾ nota
erant. quȩ no erant.⁊ et rursus quomͦ ea
facet: quȩ sibi nota noq erapt: Nos enĩ qͥe¬
quã fecit: ignorans. ꝓota gͦ fecit: ñ facta
coguouit. ꝓui anteqͣ sierenti ierant. mõ

Expanded text:
nvisibilis qui erat in Dei sapientia, ad cujus similitudinem factus est hic visibilis mundus. Haec utique visibilia, antequam fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent
Abbreviated transcription (Latin):
ceumncisionẽ functus sac̾docio. ut nͥ gences
etii fuit unctꝰ oleo iuisibili. ut moy ses uisu¬
tuit. s oles exultacionis. et puritãte. fidi
nec aialia ininolauit s pane et uio p̃. sac̃¬
dotiũ dedicauit sine patre ⁊ matre. ũxxese

Expanded text:
us sacerdotio, ut non gentes Et non fuit unctus oleo visibili, ut Moyses instituit, sed oleo exsultationis et puritate fidei, nec animalia immolavit, sed pane et vino Christi sacerdotium dedicavit. Non vere sine patre et
Abbreviated transcription (Latin):
anuos habuisse. et
abrahe ut ne poti ob¬
uiasse. et panem i
refectionem eiꝰ et su¬
oꝵ ꝓtulisse. et ut sa¬
c̾dotem d̃i decimas
accepisse. Salem nͦ¬
regionis sichem. qd̾
et᷑ hodie salem dr̃
ubi ex magnitridĩs
rusnaꝵ: palaciun

Expanded text:
annos habuisse, et Abrahae ut nepoti obviasse, et panem in refectionem ejus et suorum protulisse, et ut sacerdotem Dei decimas accepisse. Salem plregionis Sichem, quod et hodie Salem dicitur, ubi ex magnitudine ruinarum palatium
Abbreviated transcription (Latin):
rimeant corrumpi. et qͥ
eniunt ut facunt ꝯͥuga¬
ti qui prudent filiis. suit
non apponant coi ꝑitͦis.
reb s sic habeant uta¬
niũsalr̃ coligã. qui utũt᷑
ħ iundo. sint tanqͣm ñ
faciant. Hona. ñ malifiat.
q̃bona u ꝓutent᷑ mala:
bonis datitur. Idemq tol¬
liicur ut ꝓbentur. ne
dantiur ⁊ mnał. Itemq eiꝰ
collũt᷑. ut crucent᷑. Eti̾t¬

Expanded text:
iter corrumpi; et qui emunt, ut faciunt conjugati, qui provident filiis, sint non apponant cor perituris rebus; sed sic habeant, ut aniversaliter colligam, qui utuntur hoc mundo, sint tanquam non faciant bona, non mali fiant: quae bona ne putentur mala, bonis dantur. Itemque tollentur ut probentur, ne dantur et malis. Itemque eis tollunt
Abbreviated transcription (Latin):
de bono oꝑe tuo lauclas dm. et cum blasphematur
m̃broꝵ. gras agens ei. qui tͥ pͥbuit mortali. et fba¬
gili. ista supplem̃toꝵ solatia es.b cuus et ꝓ otris.
laudat cłm. si uͦ uiodũ nat᷑e dẽbitũ nimodatioẽ
uoratitatis exceclas. et innoleutia te ĩgiugites. qnͣ

Expanded text:
 opere tuo laudas Deum; et cum blasphematur mbrorum, gratias agens ei qui tibi praebuit mortali et fragili ista supplementorum solatia; et cibus tuus et potus tuus laudat Deum: si vero modum naturae debitum immoderatione voraci
Abbreviated transcription (Latin):
am place̾ querit. suꝑbia est. et do nõ placet. Eũ
autem ꝓpt̾ u̾itatẽ hoĩb placet. iam t̃ homo. s
ds placet. utrũq gͦ rocte dicipͣ. etego placeo
ego ñ placeo. si enĩ ad sit bonus intellector pĩq
pulsator patebit utrũq ⁊ nulla int̾ se repugnan¬

Expanded text:
lacere quaerit, superbia est, et ideo non placet. Cum autem propter veritatem hominibus placet, jam non homo, sed Deus placet. Utrumque ergo recte dici potest: Et ego placeo, et ego non placeo. Si enim adsit bonus intellector piusque pulsator, patebit utrumque, et nulla inter se repugnan
Abbreviated transcription (Latin):
ł mensib ł antis uolunt. ł nolunt. aliqͥd incho¬
oulꝑat. qui ꝯstellationes sequunt᷑. dicentes. nõ
ꝓficisear. qr sic luna fertur Uł ꝓficis car̾ut ꝓsꝑa
cedant. qr ita se ħt: positio sẏderũ: agam ħ mease
ꝯm̾cuĩ. qr illa stella agat mensen non plantabo
ħ aunonineã. q bif seitꝰ ÷ tales culpant᷑. ñ qui
naturales clementoꝵ effcccus: ĩ sicrũ ordinatissi
nia ꝯũsione nouerunt. ut.s. tempestate ñ naui¬
gent. antuno seminent. De qͥb cum ꝯd̾ent᷑ dic¬
stote sicut ego. ego sum. qui legem

Expanded text:
vel mensibus vel annis volunt vel nolunt aliquid inchoculpat qui constellationes sequuntur, dicentes: Non proficiscar, quia luna sic fertur, vel proficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; agam hoc mense commercium, quia ista stella agit mensem; non plantabo hoc anno vineam, quia bissextus est. Tales culpantur, non quia naturales elementorum effectus in siderum ordinatissima conversione noverunt, ut scilicet tempestate non navigent, autumno seminent: de quibus cum conderentur dicstote sicut ego sum qui legem
Abbreviated transcription (Latin):
ses obser ut neomenias. osenses etiam c̾todnuit.
pus egressionis e egẏpto: tpra etiam colebant. qͥ
ꝑannos singłos. ierosolunã ueniebant. putantes
seimplere dñi p̃ceptũ dicentis. tͥb tpr̃ib aniri diẽ
festum agentis. mͥ. et apparebit mascłinũ tiuĩ in ꝯ¬
spectu d̾itiu ⁊ antros. septimos. puto eqͥdem ħ de
scptimũ anuũ septine decadis: colutr̃t. qui pͭ ĩ
tellgi uł sexagesimꝰ. Uii. annus: quo iudulta ÷: eiᷤ
acuo ⁊ dario. licentia redeundi: de babilonia. Uñ
ꝯpletis amiis septuaginta: redier̃t. Uł potuis sep¬
facitis: peiis autẽ timeo .s. ue forte laborauerĩ in
pitis. Ac srdieat. urãm seuitatẽ tinmeo: ñ aliud. uł
ta. quouꝰ it̾m. St ħ de eriore geutiliũ in tlligamꝰ.

Expanded text:
nses observatis, ut neomenias. Menses etiam custodiunt,pus egressionis de Aegypto: tempora etiam colebant qui per annos singulos Hierosolymam veniebant, putantes se implere Domini praeceptum, dicentis: Tribus temporibus anni, diem festum agetis mihi, et apparebit masculinum tuum in conspectu Dei tui . Et annos septimos. Puto equidem hoc de septimum annum septimae decadis coluerunt, qui potest intelligi vel sexagesimus unus annus quo indulta est eis a Cyro et Dario licentia redeundi de Babylonia, unde completis annis septuaginta redierunt. Vel potius sepfacitis, pejus autem timeo, scilicet ne forte laboraverim in pitis. Ac si dicat: Vestram levitatem timeo, non aliud. Vel ita: quomodo iterum, ut hoc de errore gentilium intelligam
Abbreviated transcription (Latin):
festum ẽ ent̃ uolumina tpr̃m: ꝑ elementa huiꝰmũ¬
di. ħ ẽ cetum et t̾ram. et inotꝰ. acq ordinẽ syderũ:
Administrari. quȩ infirina appellat. exeo: qd̾ infir¬
ma et instabili sp̾e uarrantur: egena uͦt eo qd̾ eget
sĩma et stadili sp̃e creatoris. ut pͥossut ẽe qͦ mͦ s̃. uł¬

Expanded text:
enta hujus mundi, hoc est coelum et terram, et motus, atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur, egena vero, eo quod egent summa et stabili specie Creatoris ut possint esse quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Qim̃ͣ Nulgatissimꝰ enĩ ẽ error iste gentaliũ. ut uł
magendis reb uł in expectandis euentib uitȩ. et
negotioꝵ suoꝵ. ab astrologis. et caldeis: uotatos dieᷤᷤ
ittses. ⁊ amios et tp̃ra. obsernent: quos ⁊xdarguit
diceus. uc ã c̃. cog. dm̃: qͦ .i.e. ad in .⁊. ele. qͥb. de. ser.¬

Expanded text:
 Vulgatissimus enim est error iste gentilium, ut vel in agendis rebus, vel in exspectandis vitae et negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Quos redarguit, dicens: Nunc autem cum cog
Abbreviated transcription (Latin):
dicio futo pacientib
⁊ iuferentib sit dau¬
dũ. si enĩ tam seuere
punit d̾s pecc̃a. ⁊ mnpe¬
nitentib. quid faciet
induratis: io: dicit.
pͥsuras iustoꝵ exeni¬
płi ẽẽ iusti iudicii d̾i:
ut intłigat᷑ qd̾ ñ par¬
cet impiis. tanꝙͣ sar¬
m̃tis. p̾cisis ad ꝯbusti¬
onẽ qͥñ parcit iust ꝑꝑ¬

Expanded text:
uro patientibus et inferentibus sit dandum. Si enim tam severe punit Deus peccata in poenitentibus, quid faciet induratis? Ideo dicit pressuras justorum exemplum esse justi judicii Dei, ut intelligatur quod non parcet impiis tanquam sarmentis praecisis ad combustionem, qui non parcit just
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ saluabitur. pecca¬
Sustinetis dico ĩo: ut¬
digni habeamini .i. ĩt
alios głiosi. in regno di.

Expanded text:
tus vix salvabitur, peccaSustinetis, dico, digni habeamini, id est inter alios gloriosi in regno Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
et aliqͣ ad uentus antixͥ signa licet obscura: de¬
nunerat. agens de abolicione romani regni. et
paut. obsec̾t: premictit aũ salutacionẽ dicer Is.
IAULUS EC
siluanꝰ et chi

Expanded text:
et aliqua adventus Christi signa licet obscura denuntiat, agens de abolitione Romani regni et dpiant obsecrat. Praemittit autem salutationem dicens: Paulus, et Silvanus, et Ti
Abbreviated transcription (Latin):
paulatĩ tendit. q̃ sana
st̃ corrumpends uta
ad impietatẽ trahendo
ut abhis specialit̾ caue¬
at. quos et ꝓphanos ⁊
impios designat. et
erͣautes au̾itate. und̾
subdie qui ex cider̃t
au̾itate. inqua olun
fuer̾t iõq adhuc eis
norii sunt. s abea de¬
eicłunt. dicentes resur¬
tectionẽ. corꝑm iã fac¬
tã eẽ ut ñ sꝑet᷑ abia qd̾

Expanded text:
paulatim tendit, quae sana sunt corrumpendo, et ita ad impietatem trahendo.ut ab his specialiter caveat; quos et profanos et impios designat, et errantes a veritate. Unde subdit: Qui exciderunt a veritate, in qua olim fuerunt; ideo adhuc eis noxii sunt; sed ab ea exciderunt, dicentes resurrectionem corporum jam factam esse, u
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis ꝑfidem et bapcm uiuificat᷑. uñ qͥcre¬
dicłit inmer tͣnsib it de morte aduitã. alt̾am:
orit corꝑm que erit uidiȩ iudicii. De illa re
cum ait dicentes resurroctionẽ m̃tium: iam
ẽẽ factam mbaptistuo. ⁊ in fide. ⁊ ulłam cor¬
pm̃ resurrectionẽ futuram. Omĩs enĩ secte.
que aliqͣm religionẽ ꝓ mictunt concedunt
resurrectionem m̃tium infide. alit̾ enĩ nonu
rent audienduolentes gͣ credi sibi om̃s etiã
qun instituert alieᷤ false reugioniᷤᷤ sectam: ne¬
garo istam resurrectionẽ inentiũ ñ pocuere.
diñs de illa ꝯsenser̾t. seo corꝑm resurrechionẽ
enłti negauert. sient isti quos noĩat apłs. ⁊ sub¬

Expanded text:
per fidem et baptismum vivificatur. Unde: Qui crediderit in me transibit de morte ad vitam. Altera erit corporum, quae erit in die judicii. De illa rescum ait: Dicentes resurrectionem mentium, jam esse factam, in baptismo et fide, et nullam corresurrectionem corporum futuram. Omnes sectae quae religionem promittunt, concedunt resurrectionem mentium in fide. Aliter enim non viderentur audiendi. Volentes ergo credi sibi omnes etiam qui instituerunt alicujus falsae religionis sectam, negare istam resurrectionem mentium non potuerunt, omnes de illa consenserunt. Sed corporum resurrectionem multi negaverunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
l̃e ÷ post lapsñ ali¬
quem rebaptirari.
frucaficet. et hoc ÷¬
ꝙ ait. t̾ra enĩ. ⁊c̃. Po¬
test et alit̾. ħ capitu

Expanded text:
est post lapsum aliquem rebaptizari, ficet. Et hoc d ait, terra enim, etc. Potest etiam aliter hoc capitu
Abbreviated transcription (Latin):
xui. ita scdo: ꝑbapti mori ẜeccatis fas¬
tieni sumiꝰ ꝓbaptustiiũ ꝯformes sinilitudi¬
sepultẽ: qui putat scło baptirari sod or
be offentui. sit enĩ semei mortiut̾ ⁊ lear¬
ne itanos inbapt̃o: semel pecratis mori¬
mi. ñ sedo ł t̾cio. ħaptismus enĩ nicħ ali¬
ua ⁊. qm intitus eiꝰ qui baptratur.⁊ re¬
surr̃o. Eita rarsus cruci. et refert᷑ alihoe¬

Expanded text:
per baptismum mori peccatis. Facti enim sumus per baptismum conformes similitudisepulturae, qui putat secundo baptizari, secundo, bere ostentui. Ut enim semel mortuus est in carne, ita nos in baptismo semel peccatis morimur, non secundo vel tertio. Baptismus enim nihil aliud est quam interitus ejus qui baptizatur et resurrectio. Vel ita: Rursus crucifigentes. Et refertur ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
unũ eorpꝰ inci filiidi. sicut .ꝙ. unũ corpꝰ hoĩs
uattis ostat menbris. et uegetat omĩa m̃bra
una aĩa. faciens inoccło: ut uideat. in aurelit
m̃brũ p̃eisũ: formã quid̾e qua cognoseit iet̾i¬
sis qͥc̃q ap̃dicte pacis uinitate diuisus ÷ sacra¬
meutũ quid̃m: tanꝙͣ formam retiuet: s spũp

Expanded text:
ut enim unum corpus hominis multis constat membris, et vegetat omnia membra una anima faciens in oculo ut videat, in aure ut membrum praecisum, formam quidem, qua cognoscitur, retisic quicunque a praedictae pacis unitate divisus est, sacramentum quidem tanquam formam retinet, sed spiri
Abbreviated transcription (Latin):
qr intho uicimus. ĩmo porcus ip̃ius coruithi.
Er hoc apparet. decorincho scripta. exeo
qd dicit salutat uos. G aius hospes meꝰ.
de quo scribens corinthiis: ꝯmemorat
ddicens. S iãs ago do ineo. qd̃ nenuneor
urm baptitamꝰ. uisi cͥspũ et gaiũ. H ec gͦ

Expanded text:
rintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. rintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
luce. quos in hc errorem occasio de dux̃ hͦ
scribit᷑ et longe facundiore et splendidiore sti¬
lo quã cet̾e: edita est: quib susficien¬
der respondetur. hoc modo. qr id̾o noꝰ ÷
dicenda pauli. qđ nom̃ euis intitulo. uõ
ht gͥ nec barnabe nec alicuius p̃dictoꝵ c̃
nulliꝰ eoꝵ noĩe p̃titulata sit. nec ob idqͦ
pauli no ẽẽ putantla ẽ. qr diligentius ẽ
scͥpta. cum naturale sit unicuiq plusua¬
re in sua lingua: qmͣ inꝑegͥna. Illam enĩ
erat. eum legis destructorem. arbitntibꝰ.
Quo oͥca. de legis: atq c̃̾imomaꝵ abolicio¬
ue tracticiꝰ: recte nomĩ suũ subticuit. ne
p̃ scripti noĩs in uidia: ucilitatem seq̃ntis
cxcł udet leccionis. E st itaq. et illa epis¬
disposite: quo ab apło edite: qd̾ constat
non ẽẽ: cum epła quȩ romanis sebitur
decur. qr hanc decornicho scͥpsisse. eiuden¬
⁊̃ monstratur. ex eo ꝙ dicit. E õmendo phe
est chenẽs. Chencris enĩ dicitur locus. co¬

Expanded text:
Lucae. Quos in hunc errorem occasio deduxit hujata praescribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: Quia si ideo non est dicenda Pauli, quia nomen ejus in titulo non habet: ergo nec Barnabae, nec alicujus praedictorum, cum nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta, cum naturale sit unicuique plus valere in sua lingua quam in peregrina: illam enim erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum tacuit, ne praescripti nominis invidia, utilitatem sequentis excluderet lectionis. Est itaque et illa Episdispositae, quo ab Apostolo editae, quod constat non esse, cum Epistola quae ad Romanos scribitur, detur, quia hanc de Corintho scripsisse evidenter monstratur ex eo quod dixit: Commendo vobis est Cenchris . Cenchris enim dicitur locus Co
Abbreviated transcription (Latin):
catione fidem tenences. ꝯfirmare se uelle pau¬
lus dicit. ũ qđ mniuis accepissent apecio. s
ut duol apłis accestantib atq doccorib: coꝵ
corrobararetur fides. Harũ itaq aucto¬
ritatum. conflictum. qui uidetur dirimdes.
dicimꝰ petrũ pͥmũ p̃dicasse romanis. qͣnͣtiu
ad alios apłos. s non pͥmũ: qnͣtũ adom̃s eͤ¬
dentes. Item diciꝰ. achenis epłe uel pardem
scͥpsisse. coruichi uͦ ꝑfecisse. atq iñ romanis¬
eam destiuasse. Uł pocius ĩo pͥma ponit᷑. qr pri¬
om̃is pecc̃i. suꝑbia est. que natione cȩlestis. sub¬
limiũ mences in habitat. subcui̾e. ⁊cilicio lati¬
tans. quȩ romanos adeo occupauerat: ut int̾ se
Alteantes. et se sibi iuuioem ꝓreferentes issensi¬
ones. et scisinata fac̾ent. E rant iomani. de
uidiᷤ et gentib: adxp̃m ꝯu̾si. Iutłi aucem ꝓpt̾¬

Expanded text:
catione fidem tenentes confirmare se velle Paucatione fidem tenentes confirmare se velle Paulus dicit: non quod minus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fides. » Harum itaque auctoritatum conflictum qui videtur dirimentes, dicimus Petrum primum praedicasse Romanis, quantum ad alios apostolos, sed non primum quantum ad omnes credentes. Item, dicimus Athenis Paulumsisse, Corinthi vero perfecisse, atque inde eam Romanis destinasse. Vel potius igitur prima ponitur, quia priomnis peccati superbia est . Quae natione coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim Romani de Judaeis et gentibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
apło sit scͥpta. s causa diguitatis roma¬
ab ant. Interp̃taut᷑ romani. sublumẽs.
slue tonantes. qr illo demꝑr quo apls
hauc epistolam eis misit: enuctis gentib
dũabant᷑. Idoq sublimiores erant omĩb
ppłis. et inconabant p̾cepta publica. et pͥuata.
coꝵa fama: omĩũ hoĩũ resonabat iore. anno
añ. ab achenis apłm scͥpsisse romanisdic̾ his
ũb. Abatheuis ciuitate grecoꝵ scͥpsit apłs ro
nianis. hanc epłam. quosũ ip̃enoq petrus. ł
cui erant ip̃i subiecti. que apud ih erosolimã
didicerant romanis eugłiauer̾t. Attende
diligent̃ qd̾ auno dicit. apłui ab athenis sc̾p¬
sisse. origenes de coritho. Itẽ inspice ł respice.¬
qdꝰ iłe aͦuno ait. petrũ romanis primũ nos¬
p̃dicasse. cum eccłiastica hẏstoria sic ꝯtineat.
Claudii demꝑib clem̃tia diunȩ ꝓuidentie pe¬
trũ adurbem romam deduxit. Iste adueni¬
ens. pͥmus murbe roma. eugłii siũ clauibe:
iannam regni celestis aꝑuit. Ibi ieronimꝰ qͣ¬

Expanded text:
 sit scripta, sed causa dignitatis Romaerabant. Interpretantur autem Romani sublimes sive tonantes, quia illo tempore, quo Apostolus hanc Epistolam eis misit, cunctis gentibus dominabantur: ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata: eorumque fama omnium hominum resonabat in 2 ore. Haimo autem ab Athenis Apostolum scripsisse Romanis dicit his verbis: « Ab Athenis civitate Graecorum scripsit Apostolus Romanis hanc Epistolam, quos non ipse, non Petrus, non cui erant ipsi subjecti, quae apud Jerosolymam didicerant, Romanis evangelizaverunt. » Attende diligenter, quod Haimo dicit Apostolum ab Athenis scripsisse, Origenes vero, de Corintho. Item inspice quod idem Haimo ait Petrum Romanis primum praedicasse, cum ecclesiastica historia sic contineat: « Claudii temporibus clementia divinae providentiae Petrum adens primus in urbe Roma euangelii sui clauibus ianuam regni caelestis aperuit. Igitur cum
Abbreviated transcription (Latin):
na. ad que cos hortat᷑. Intendit uicia eoꝵd̾e
di tał ÷. more scribenttum. epłas salutacio¬
nem p̃mitcit. iiqua tͥa. fac̃. C õmendat .N.
ꝑsonam suam. et nego ciũ et auctorem nego¬
cii. inquib congrue captat. bñuolentiam.
Post salucacionem uero. ut̾q p᷑tis uicia ar¬
guit. ostendens gentiles. apat᷑ali ratione.:⁊
uideos alege exhorbitasse. Dei᷑ plurib¬

Expanded text:
na, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem di talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. Deinde plurib
Abbreviated transcription (Latin):
suit. om̃s illoꝵ contenciones. hĩc i dirimens.
et qͣiͣ botius ꝯtionator: uoce sotiora. illos allo¬
qnͣs: ad unã om̃s ꝯcordiam addux̃. ostend̾ns
ulłos eoꝵ : sius m̾itis ẽẽ saluatos. qr om̃s et
uidi et gentiles sub peccato tenebantur. s ꝑ
grãm dĩ. Pali̾catiouentaq p̃diota. scͥbit roma¬

Expanded text:
suit, omnes illorum contentiones hinc inde dirimens, et quasi bonus concionator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantur, sed per gratiam Dei. Pro altercatione itaque praedicta scribit Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ti: gentib se p̃ferebant dicentes. Nos degn̾e
abnhe sumꝰ. cui pͥmum facta fuit ꝓmissio.
nos ppłs ꝑeculiaris di sumus. nos de egipto
forti manũ. et inirbilib signis: ds eauxit.
uos sicco uestigio. mare rubrũ tͣnsire fecit. iid̾¬
serto: mannaᷤ ꝑauic. Aquã de petra  dux̃. atq
aliis sub silentio relictis. uios soli digni fiumꝰ. legẽ
dĩ acciꝑe. et eius uoluntatem cognosc̾e. Ad nos
quoq specialit̾ di filus uenit. ut ip̃e meugłio
ait. Nonsum missus nisi ad oues que ꝑier̾t do¬
bũficia uob̾ exibita memoratis. tanto uos det̃¬
ores ẽẽ : ostenditis. E isdem siquidem pͤdib
quib mare tͣnsistis: añ ydola. postea saltastis.
quȩ et ꝓpriis manib fecistis. ⁊ illo ore quo pau¬
lo añ de submersione pharaonis. ⁊ egiptior
laudem ło ꝑsolueratis: idola adorastis. Pret̾e¬
a manua celitꝰ datũ in deserto. fastidistis cu¬
pientes redire inegyptũ: adollas carniũ. Se¬

Expanded text:
ti, gentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio relictis, nos soli sumus digni legem Dei accipere et ejus voluntatem cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei Filius venit, ut ipse in Evangelio ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt doeneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad ollas carnium. Sae
Abbreviated transcription (Latin):
it dignꝰ supplicio: ꝓmaleclictione ꝯsecritus
est gram. et ꝓ dampuatione. suscepit mĩã.
inquo ipso: spes nr̃a plurimũ fubleuat᷑.
Sicut enim cũ auduus.d. homicidam.
collitur: ita cum saulũ pͥus eccłie ꝑ secuto¬
rem: postea factum apłm et p̃dicatorem
adũtunus: uoi modicũ spes nr̃a atollitur.

Expanded text:
it supplicio, pro maledictione consecutus est gratiam, et pro damnatione suscepit misericordiam. In quo ipso spes nostra plurimum sublevatur. Sicut enim cum audimus David homicidam epeccatori tollitur, ita, cum Paulum prius Ecclesiae persecutorem, postea factum apostolum et praedicatorem advertimus, non modicum spes nostra attolitur.
Abbreviated transcription (Latin):
paulus inlege. ec ꝓpħis ꝑitꝰ: ad fiłi catholi¬
cȩ assertionem: congrua auecoritatũ logis.
ẽt ꝓpħie in duxit testimonia. uit ẽec bałis.
sub columpnia. In gr̾e comendatione. sau
spei sub leuatione: ꝙi contͣ suꝑbos. et arrogã¬

Expanded text:
Paulus in lege et prophetis peritus ad fidei catholicae assertionem congrua auctoritatum legis et prophetiae induxit testimonia, ut esset basis sub columna; in gratiae commendatione, seu spei sublevatione, quia contra superbos et arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ. ꝑꝑea et gr̃am uocari. ostendit: qr ñ ꝯiͣ debi¬
tum iusticie roddita ÷. s gͣtuit᷑ data. Quid en ĩ
est grã : gratis data donata non reddita. Si
em̃ tibi debebant᷑ Autqquam grãm. hab̾es. m̃¬
ces tibi reddita ẽ. ũ grã: douaca. Merito itaꝙ¬

Expanded text:
ea et gratiam vocari ostendit, quia non quasi debitum justitiae reddita est, sed gratuito data. Quid enim est gratia? Gratis data, donata, non reddita. Si enim tibi debebatur, antequam gratiam haberes, merces tibi reddita est, non gratia donata. Merito ita
Abbreviated transcription (Latin):
cłias. adiaboli potestate. et ydolatrie ser¬
uitute. redẽptas. decem epłarum doctriua
sitͥ ut duoꝵ testam̾tor concordiam atq
ꝯuenientiam. signaret. quam moyses. in
duab tabuł lapideis. simł iunctis. quibꝰ
legis decalogus inscͥptus erat ostendit.
ł pascha celebnͣs. figuraũ. Ibi et enĩ la¬
pis reꝓbus quem gessit angulus. nura pͦs¬
tans inoccłis ur̃is pauem suꝑ celestem.
qui noue legis sacram̃ti. forma est:duo
testamenta figurauit. atq illa duo testa¬

Expanded text:
clesias a diaboli potestate, et idololatriae servitute redemptas, X epistolarum doctrina sit, ut duorum Testamentorum concordiam atque convenientiam significaret, quam et Moyses in duabus tabulis lapideis simul junctis, quibus legis Decalogus inscriptus erat, ostendit. s figuravit. Ibi enim lapis reprobatus, quem gessit angulus, mira praestans in oculis nostris, panem supercoelestem qui novae legis sacramenti forma est, duo Testamenta figuravit, atque illa duo conju
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ caritatis. qͣi int̾̃ alios ñ possent ha¬
bitare: cansa sc̃itatis sue qmꝑotiuis suo erẽs¬
lantes eosi ꝯsolatur lahoranteur. qui pari
tꝰuiabore ꝑsistit. qr sublenatio labor.ẽ
uisio cbslaborantis. utͥitin̾e fit. et taritomas
ꝯsoleisi qnͣtomag̃ indertas diem. redbutiois
ꝑdassionẽ eꝓpinquantẽ .q grio pnoies¬

Expanded text:
unitatem charitatis, quasi inter alios non possent habitare causa sanctitatis suae, qui potius suo exemlantes eos. Consolatur laborantem qui pariter in labore consistit, quia sublevatio laboris est visio collaborantis, ut in itinere fit. Et tanto magis consolemur, quanto magis videritis diem retributionis per passionem appropinquantem.
Abbreviated transcription (Latin):
inꝓmissis mr̃is. tenea
dietur. s inꝓuocatiõe
caritatis. quȩ ĩaio ÷. et̾
alt̾ alt̾uis exemplo: ꝓ¬
uocecur. addilationẽ.
et bũ oꝑandũ. et est sẽ¬
fecti. minores. cos hor¬
tando. ⁊ minores: per¬
fectos. imitaudo. eos¬
ꝯsiłemꝰ nos inuice᷑
dico. non deserentes.
tp̃r ꝑsecutionis. collee¬

Expanded text:
in promissis nostris. Teneamdietur, sed in provocatione charitatis quae in animo est, et  alterius exemplo, pvocetur ad dilectionem, et bene operandum. Et est cet perfecti minores eos hortando et minores perfectos imitando eosnsideremus nos invicem dico, non deserentes persecutionis, collec
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ dm. Et ũe de h solo
nou est glia. q nocesse ẽ ħ
ꝓiniunctione. qd̾ ita ait.
necessitas em̃ p̃cepti. inͥ in¬
cumbit. nͨ audeo omitt̃e

Expanded text:
apud Deum. Et vere de hoc solo non est gloria, quia necesse est injunctione; quod ita ait: Necessitas enim praecepti mihi incumbit: nec audeo omittere,
Abbreviated transcription (Latin):
neam qlus ella fligi. qm ut quis eua¬
cuet głiam meã. ꝙ eẽt si acciꝑem .i. si¬
s desuis laborib tͣnsigendo cotidianũ uictum.
ħ est ꝗd̾ stabulacio ad qͤm uulu̾atus ille qui
incidit inlatͦnes. ꝑductus ẽ. dns ait. si qd̾ amp liꝰ
bat ap̃dicatione. ñ accipiendo. ꝙ ñ uisi ꝑ temꝑalib

Expanded text:
est affligi, quam ut quis evacuet gloriam meam: quod esset si acciperem, ised de suis laboribus transigendo quotidianum victum. Hoc est quod stabulario, ad quem vulneratus ille qui incidit in latrones perductus est, Dominus ait: Si quid amplius bat a praedicatione non accipiendo, qui non nisi pro temporalibus