comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prior inquit mͥ erat sicut dñs factus ẽ
adiuitor m̃õ. Non enim dns factura est.
s factum ẽ ut me adiuuaret. Et fact
ẽ dñs refugiũ pauꝑum. id ÷ factum ẽ
utad eum refugerẽt pauꝑes. Et facta ẽ
suꝑ me manꝰ dñi id÷ factum ẽ ut suꝑ
me eẽc & multa talia inscͥpturis repperi¬
unt᷑. Et dixit dñs ad moysen. Accipe iii.¬
duces populi et ostenta eos dño contra
solem et auferet᷑ ira animationis dñi ab
isrl. iratus ds̃ de fornicationib isrł. ce
carnalib et spiritalib. Nã et filiabus
moab se impudice miscuerant. et ydoliᷤ
fuerant consecrati. hoc admoysen dir̃
ut ostentaret dño duces ppłi contͣ so¬
lem. In quo uerbo intelligitur eos ius¬
sos eẽ crucifigi. ut hoc sit ostenta eos
dño contra solẽ. id: palam inconspicuo
digia exemplum dicit᷑. Nã p̃t̃ septuagini¬
ta interpretes aqͥla ꝑhibetur dixisse con¬
fige uel potius sursũ confige. qͦd ẽ anape¬

Expanded text:
prior me, inquit, erat, sicut: dominus factus est prior me, inquit, erat, sicut: dominus factus est adiutor meus; non enim dominus factura est, sed factum est, ut me adiuuaret, et: factus est dominus refugium pauperum, id est factum est, ut ad eum refugerent pauperes, et: facta est super me manus domini. id est factum est, ut super me esset; et multa talia in scripturis reperiuntur. Et dixit dominus ad Moysen: accipe duces populi et ostenta eos domino contraa animationis domini ab Israhel. iratus deus de fornicationibus Israhel et carnalibus et spiritalibus — nam et filiabus Moab se inpudice miscuerant et idolis fuerant consecrati — hoc ad Moysen dixit, ut ostentaret domino duces populi contra solem. in quo uerbo intellegitur eos iussos esse crucifigi, ut hoc sit: ostenta eos domino contra solem, id est palam in conspicuo δειγμα exemplum dicitur. nam praeter septuaginta interpretes Aquila perhibetur dixisse "confige" uel potius "sursum confige", quod est ᾶνάπη
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ os asine. et ait adbalaam. Quid feci tͥ
quia ꝑcussisti me tertio hoc : et ait ba¬
laam asinȩ. Quia illusisti mͥet si ha¬
berem gladium inmanu mea. iam tranͤ¬
firissem te. Nimirum uste tanta cupi¬
ditate ferebatur. ut nec tanti monstri mira¬
culo terreretur. et responderet qͣsi adho¬
minem loquens. Cum ds̃ tiq ñ asine
animã innaturam rationalẽ uertisset.
sed qͦd illi placuerat. exilla sonare fecisset
adilliꝰ uesaniam cohibendam. illud for¬
tasse prefigurans. qͥa stulta mundi elec¬
turus erat d̾s ut c̃funderet sapientes. pro
illo spiritali et uero isrl. hoc ẽ ꝓmissioniᷤ
filiis. Et factus ẽ sp̃s dñi suꝑ illum. u
id÷ suꝑ balaam: ñ factus ẽ sp̃s dĩ tanqͣm
factura sit sp̃s dei. s factus ẽ suꝑ illum.
id÷ factum ẽ ut suꝑ illũ eẽt qͦmͦ qui
post me uenit ante me factus ẽ. id÷ fac¬
tũ ẽ ut ante me eẽt ut p̃poneretur mͥ qͥa

Expanded text:
deus os asinae et ait ad Balaam: quid feci tibi, deus os asinae et ait ad Balaam: quid feci tibi, quia percussisti me tertio hoc? et ait Balaam asinae: quia inlusisti mihi. et si haberem gladium in manu mea, iam transfixissem te. nimirum iste tanta cupiditate ferebatur, ut nec tanti monstri miraculo terreretur et responderet quasi ad hominem loquens, cum deus utique non asinae animam in naturam rationalem uertisset, sed quod illi placuerat, ex illa sonare fecisset ad illius uesaniam cohibendam, illud fortasse praefigurans, quia stulta mundi electurus erat deus, ut confunderet sapientes pro illo spiritali et uero Israhel, hoc est promissionis filiis. Et factus est spiritus dei super illum, id est super Balaam. non factus est spiritus dei, tamquam factura sit spiritus dei; sed factus est super illum, id est factum est, ut super illum esset: quomodo: qui post me uenit, ante me fe me esset, ut praeponeretur mihi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
eã inuia macheria hinc ⁊maceria hinc. In
hac ergo uia corrigẽ uoluit asinã balaã.
ut int̃ macerias ambularet: interpositũ
ẽ autem. et stetit angłs dĩ insulcis uine¬
arum. inuna scilicet uinearum quȩ in
medio ponebant uiam & cum audisset
asina angłm dĩ compressit se ad parie¬
tem. id÷ admaceriam illius. utiq uineȩ in
qua nonerat angłs. qm̃ abalia parte erat
insuicis uinearum et compressit pedem
balaam adparietem: & adiecit adhuc ce¬
dere eam. Etapposuit angls di et adici¬
ens subsistit in loco angusto. Iam ñinsulciᷤ
uinearum. sed int̃ ipsas macerias. idẽ in
uia. inquorum ñfuit declinare dextram
neq sinistram. Et cum uidisset asina
angelum dĩ consedit subbalaã. Cesa
enim inrero ñibat. inpartẽ non se p̃me¬
bat. qm̃ non abaltera parte terrebatur.
sed inmedia uia inangusto angls erat.
Restabat ergo ut subsideret. Firatus ẽ ba¬
lam et ꝑcutiebat asinam uirga et aꝑuit

Expanded text:
eam in uia, maceria hinc et maceria hinc. in eam in uia, maceria hinc et maceria hinc. in hac ergo uia corrigere uoluit asinam Balaam, ut inter macerias ambularet. interpositum est autem: et stetit angelus dei in sulcis uinearum, in una scilicet uinearum, quae in medio ponebant uiam. et cum uidisset asina angelum dei, compressit se ad parietem, id est ad maceriam illius utique uineae, in qua non erat angelus, quoniam ab alia parte erat in sulcis uinearum. et compressit pedem Balaam ad parietem; et adiecit adhuc caedere eam. et adposuit angelus dei et abiens substitit in loco angusto — iam non in sulcis uinearum, sed inter ipsas macerias, id est in uia — in quo non fuit declinare dextram nec sinistram. et cum uidisset asina angelum dei, consedit sub Balaam. caesa enim retro non ibat, in parietem non se premebat, quoniam non ab altera parte terrebatur, sed in media uia in angusto angelus erat; restabat ergo ut subsideret. et iratus est Balaam et percutiebat asinam uirga. et aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
rat uelut hac atq illac ferat tempesta¬
te uerborum qͣsi discer pat et dissipet
qdille quidẽ accusando uidebat᷑ eẽ fac¬
turus. sed et differre eum inuia. sic intel¬
lexerims quia distulit angłs eiꝰ festi¬
nationẽ remorando. ut ei qͦd opꝰ erat
it demonstraret et diceret: ñ absurda ẽ
huꝰ uerbi etiam subista significatione
positio. Q cum uidisset asina an¬
gelũ dĩ resistentem inuia. &gladium
iuaginatum inmanu eius. et declina¬
uit asina deuia. & ibat incampũ: cam¬
pus iste adhuc extra macerias uinea¬
rum fuit et ꝑcussit asinã in iuirga.
ut corrigeret eam inuia. et stetit angłs
dĩ insulcis uinearum. maceria hiic ⁊
maceria hinc. Mlerito hinc queritur si
hinc atq inde maceriȩ inmedio ponebant
uiam sicut fieri solet. qͦmͦ ibi stans angłs
dicitur stetisse insulcis uinearum. Neq e¬
nim inuia inter macerias potuerunt sulci
ẽẽ uinearum. sed ordou̾borũ ẽ. ut corrig̾et

Expanded text:
rat" uelut "hac atque illac ferat tempestarat" uelut "hac atque illac ferat tempestate uerborum", quasi" discerpat et dissipet": quod utique ille accusando uidebatur esse facturus. sed et si "differre eum in uia" sic intellexerimus, quia distulit angelus eius festinationem remorando, ut ei quod opus erat et demonstraret et diceret, non absurda est huius uerbi etiam sub ista significatione positio. Et cum uidisset asina angelum dei resistentem in uia et gladium euaginatum in manu eius, et declinauit asina de uia et ibat in campum. campus iste adhuc extra macerias uinearum fuit. et percussit asinam in uirga, ut corrigeret eam in uia. et stetit angelus dei in sulcis uinearum, maceria hinc et maceria hinc. merito quaeritur, si hinc atque inde maceriae in medio ponebant uiam, sicut fieri solet, quomodo ibi stans angelus dicitur stetisse in sulcis uinearum; neque enim in uia inter macerias potuerunt sulci esse uinearum. sed ordo uerborum est: ut corrigeret
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ueritas ⁊ iusticia dĩ irasci angłm dĩ
fec̃ Nã insurrerit quod dictum ẽ. utiq
ammotione intelligendũ ẽ. Deinde qͦd
ait differre eum inuia. qͦd grecȩ posi¬
nũẽ diaballin. hoc iinconsequentibus
dic ipse angłs. Et ecce ego exii indilati¬
inẽ tuã. uͥ grecꝰ habet diabolitẽ ubi for¬
tissis accusatio congruentiꝰ intelligitur.
ut hic qͦd dictũ ẽ differre eum inuia. ac¬
cusare accipiatur. Unde creditur etiam
diabolꝰ appellatus tanqͣm accusator la¬
tine dicendus sit. Non quia nemo pos¬
sit etiam bene recteq accusare s qm̃ di¬
abolus amat accusare. utiq inuidentiȩ
stimulᷤ agitatus. qͣle illi in apocalipsi
testimonium ꝑhibetur. Positum est
autẽ hoc uerbũ & incomedia unde la¬
tinum eẽ ñ dubiũ ẽ. subeadẽ significa¬
tione uel certe uicina. uͥ depatre irato
dicit᷑ filio. orationẽ sperat inuenisse se qͣ
differat te. Solet autẽ hic intelligi diffe¬

Expanded text:
quoniam ueritas et iustitia dei irasci angelum quoniam ueritas et iustitia dei irasci angelum fecit. nam "insurrexit" quod dictum est, utique commotione intellegendum est. deinde quod ait: differre eum in uia, quod graece positum est BtapaXsiv, hoc et in consequentibus dicit ipse angelus: et ecce ego exii in dilationem tuam, ubi graecus habet SiafioXTjv. ubi fortassis accusatio congruentius intellegitur, ut hic quod dictum est "differre eum in uia", accusare accipiatur. unde creditur etiam diabolus appellatus, tamquam accusator latine dicendus sit, non quia nemo possit etiam bene recteque accusare, sed quoniam diabolus amat accusare utique inuidentiae stimulis agitatus, quale illi in Apocalypsi testimonium perhibetur. positum est autem hoc uerbum et in comoedia, unde latinum esse non dubium est, sub eadem significatione uel certe uicina, ubi de patre irato dicitur filio: orationem sperat inuenisse se, qua differat te. Solet autem hic intellegi "diffe
Abbreviated transcription (Latin):
monsiris assuetus.ira ꝑseuerante respon¬
dit. Postea illi ⁊angłs loquitur. arguensl
imꝓbans eius uiã. Quo uiso tam̃ exteritꝰ
adorauit. Deinde ire ꝑmissus ẽ. ut iã per
ipsum ꝓpħia clarissima ꝓferretur. Nam
omnino ꝑmiss non ẽ dice qͦd uolebat.
s qͦd uirtute sp̃s cogebatur. & ipse quidẽ
repbus mansit. Nam posterior de illo scũ
scͥptura ita locuta ẽ. ut quidã rep̃hensibi¬
les ⁊reꝓbi uiam eius secuti dicerentur. de¬
cuti inqͥt uiam balaam filii beor. qͥ mer¬
cedem iniquitatis dilexit. xlix.¬
De angło qͥ locutus ẽ balaam inuia qͦuiso
asina eiꝰ ꝓgredi non ausa ẽ. scͥptura ita
loquitur. & iratus ẽ animatione ds̃ qͥa
ibat ipse: et insurrexit angłs dĩ differrecũ
ĩuia. Ubi pͥmo notandũ ẽ. quẽ admodũ qͥaulal
ẽ ds exurcȩx̃ angłs i. nec int̾ posuit natũ dm̃
misisse angłim. s tanquã in angłimarauioiñ
significausi.

Expanded text:
monstris assuetus, ira perseverante responmonstris assuetus, ira perseverante respondit. Postea illi et angelus loquitur, arguens et improbans ejus viam: quo viso tamen exterritus adoravit. Deinde ire permissus est, ut jam per ipsum prophetia clarissima proferretur. Nam omnino permissus non est dicere quod volebat, sed quod uirtute spiritus cogebatur. et ipse quidem reprobus mansit; nam posterior de illo sancta scriptura ita locuta est, ut quidam reprehensibiles et reprobi uiam eius secuti dicerentur. secuti, inquit, uiam Balaam filii Beor, qui mercedem iniquitatis dilexit. De angelo qui locutus est Balaam in uia, quo uiso asina eius progredi non ausa est, scriptura ita loquitur: et iratus est animatione deus, quia ibat ipse; et insurrexit angelus dei differre eum in uia. ubi primoet insurrexit angelus dei nec interposuit iratum deum misisse angelum, sed tamquam in angelo iratum deum significauit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisit eum ire. ut ꝑuimentum quo ue¬
hebatur eius auariciam coherceret. hoc ip¬
so confundens illam dementiam qͦd pro¬
hibitionem dñi ꝑ angłm factã transg̾di
asina ñ auderet. qͣm ille cupiditate trans¬
gredi conaretur. Quamuis candẽ cupidi¬
tatem timore sub primeret. Uenit enim
ds̃ adbalaam nocte et ait illi Si uocare
te uenerunt homines. exurgens sequere
eos: sed uerbum qͦdcumq locutus fuero
adte hͦc facias. Et exurgens balaam mane
strauit asinam suã. et abiit cum princi¬
pibus moab Cur postistã ꝑmissionem
dm̃ iterum ñ consuluit. & post illã ꝓhi¬
bitionem iterum consulendũ putauit
nͥ quia eiꝰ maligna cupiditas apparebat.
qͣmius timore dñi premeretur: Deniq
scͥptura sequitur Et iratꝰ est animatione
ds̃ quia ibat ipse. Et insurrexit angłs
cuntur donec asina loqueretur. Nichil
hic sane mirabiliꝰ uidet᷑ qͣm qͦt loquente
asina t̾ritus ñẽ. s insuꝑ ei uelut talibus

Expanded text:
permisit eum ire, ut per iumentum quo uepermisit eum ire, ut per iumentum quo uehebatur eius auaritiam coherceret, hoc ipso confundens illam dementiam, quod prohibitionem domini per angelum factam transgredi asina non audebat, quam ille cupiditate transgredi conaretur, quamuis eandem cupiditatem timore supprimeret. uenit enim deus ad Balaam nocte et ait illi: si uocare te uenerunt homines, exsurgens sequere eos; sed uerbum quodcumque locutus fuero ad te, hoc facies. et exsurgens Balaam mane strauit asinam suam et abiit cum principibus Moab. cur post istam permissionem deum iterum non consuluit et post illam prohibitionem iterum consulendum putauit, nisi quia eius maligna cupiditas adparebat, quamuis timore domini premeretur? denique scriptura sequitur: et iratus est animatione deus, quia ibat ipse; et insurrexit angelus quuntur, donec asina loqueretur. Nihil hic sane mirabilius videtur, quam quod loquente asina territus non est, sed insuper ei, velut talibus
Abbreviated transcription (Latin):
ipse loquitur. Quod ait balaam xluiii.¬
tterum adse missis honoratiorib nuncus
Si dełit mͥ balaac plenã domũ suã argen¬
to et auro ñpoterd p̃uaricare uerbũ dñi
facẽ illud pusillũ uel magnũ inmente
mea. nullũ habet omnino peccatũ. s qͦd
sequit᷑ non ẽ sine graui peccato. Iã enim
constans ẽẽ debuit semel audito qͦd ei
dixerat dñs. Nonibis tum eis neq ma¬
ledices populum. ẽ enim benedictus.
nec eis ullã spem daret qͦd poss et dñs
tanqͣm ipse balaam munerib ethono¬
rib flexus aduersꝰ ppłm suum quẽ be¬
nedictum eẽ dixerat suã mutare senten¬
ciam. S ibi se uictum cupiditate mon¬
strauit. ubi loqui sͥ dnm̃. dehac re ite¬
rum uoluit dequa eius iam cognoue¬
rat uoluntatem. Quid enim opus erant
quȩ secuntur adiungere: ⁊nc̃ sustinete
ibi et uos nocte hac. & sciam qͥd adiciet
dñs loqui adme. Minde dñs uidens etus¬
mentẽ cupidita cͤaptã deuictamq muneribꝰ

Expanded text:
ipse loquitur. Quod ait Balaam iterum ad se missis honoratioribus nuntiis: si dederit mihi Balac plenam domum suam argento et auro, non potero praeuaricare uerbum domini <dei> facere illud pusillum uel magnum in mente mea, nullum habet omnino peccatum: sed quod sequitur non est sine graui peccato. iam enim constans esse debuit semel audito, quod ei dixerat dominus: non ibis cum eis neque maledices populum; est enim benedictus, nec eis ullam spem dare, quod posset dominus tamquam ipse Balaam muneribus et honoribus flexus aduersus populum suum, quem benedictum esse dixerat, suam mutare sententiam. sed ibi se uictum cupiditate monstrauit, ubi loqui sibi dominum de hac re iterum uoluit, de qua eius iam cognouerat uoluntatem. quid enim opus erat quae sequuntur adiungere: et nunc sustinete ibi et uos nocte hac, et sciam quid adiciet dominus loqui ad me? proinde dominus uidens eius cupiditatem captam deuictamque muneribus
Abbreviated transcription (Latin):
sed quosdã eoꝵ dic̃ offendisse inquib
eorum peccata commemorat Similes
quippe istos parentib suis ita euiden¬
tius docet & ista scriptura deuterono¬
mii. qͦd consequenter adiungit idicit¬
& incoreb exacerbastis dominum: uͥ
certe illi exacerbauerunt. qui ꝓpterea¬
dẽ mala merita sua non sunt interrã
ꝓmissionis inducti .xU.
Nillo tempore dixit dominus adme.
Excide tibi duas tabulas lapideas.
quemadmodum priores. et ascende
adme inmontẽ. & facies tibi archã
ligneam. & scribam intabulis uer¬
ba que erant intabulis prioribus

Expanded text:
sed quosdam eorum dicit offendisse, in quibus sed quosdam eorum dicit offendisse, in quibus eorum peccata commemorat. similes quippe istos parentibus suis ita euidentius docet et ista scriptura Deuteronomii, quod consequenter adiungit et dicit: et in Coreb exacerbastis dominum. ubi certe illi exacerbauerunt, qui propter eadem mala merita sua non sunt in terram promissionis inducti. In illo tempore dixit dominus ad me: excide tibi duas tabulas lapideas quemaad me in montem, et facies tibi arcam ligneam, et scribam in tabulis verba quae erant in tabulis prioribus
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ populus dura ceruicȩ es. Certe
isti sunt qui propterea ñ meruerũt
perire indeserto.quia nescierunt.
dextra aut sinistra. Ecce iam dura
ceruice appellantur. Unde uiden¬
dum ẽ illud insacramento eẽ dictum
non qͦd istorum merita commendata
sint. Nam neqͥs existimet. subito istoᷤ
utuperabiles factos. qui merito fuis¬
sent ante laudati. Paulo post eis di¬
citur Memor esto ne obliuiscaris qͣn¬
tũ exacerb asti dnm̃ dm̃ tuũ inde¬
serto. exqua die existis deterra egypti.
donec uenistis inlocum hunc. incredu¬
li ꝑseuerauistis quȩ addñm. Quod si qͥ¬
dam eorum tales erant. Quidã uͦ fideleᷤ
ethoni etiam sic non utiq illis dat᷑ t̃ra
ꝓmissionis. qͥ nesciunt dextra aut si¬
nistra. Ut hoc sic intelligamꝰ qͣsi non
offenderint dm̃. Nam et patres eoꝵ
qͥ mortui sunt nec in eandem terram
intrare ꝑmissi sunt. Tales inueni¬
untur fuisse. ut ineis essent quidam
etiam boni. ꝓpter quod apłs ñ om̃s

Expanded text:
quoniam populus dura ceruice es. certe quoniam populus dura ceruice es. certe isti sunt, qui propterea non meruerunt perire in deserto, quia nescierunt dextera aut sinistra. ecce iam dura ceruice appellantur. unde uidendum est illud in sacramento esse dictum, non quod istorum merita commendata sint. nam ne quis existimet subito istos uituperabiles factos, qui mento fuissent ante laudati, paulo post eis dicitur: memor esto, ne obliuiscaris quanta exacerbasti dominum deum tuum in deserto: ex qua die existis de terra Aegypti, donec uenistis in locum hunc, increduli perseuerabatis quae ad dominum. quodsi quidam eorum tales erant, quidam uero fideles et boni, etiam sic non utique illis datur terra promissionis, qui nesciunt dextra aut sinistra, ut hoc sic intellegamus quasi non offenderint deum. nam et patres eorum, qui mortui sunt nec in eandem terram intrare permissi sunt, tales inueniuntur fuisse, ut in eis essent quidam etiam boni. propter quod apostolus non omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
rabis. Non ita preceptum accipiendum ẽ
quasi usserit uirari. sed in alteriuis alicꝰ
dĩ nomine uirare ꝓhibuit. Meliꝰ autẽ
fit si scđm euuangłium nec iuraueris.
iurium incidatur. facilitate uirandi¬
Qui enĩ uirat ñsolum uerum s etiam
falsum potest uirare. Qui autẽ om¬
nino ñiurat. aꝑiurio longe ambulat
Et recordaberis omnem uiam ꝑ xiii.¬
quã duxit te dñs ds̃ tuus indeserto
ut affligeret te. et temptaret te. & cog¬
nita faceret que incorde tuo sunt. si
obseruabis mandata eius annon
Hic aꝑtius dictum ẽ qͦd alibi genere
qnis eum. Intelligit᷑ enim positum eẽ
sciat ꝓeo qͦd ẽ ut sciri faciat qmͦ di¬
lucide dictum ẽ ut temptaret te. et co¬
gnita faceret quȩ incorde tuo sunt.
I onenim ait & cognosceret qͦd quidẽ
si dixisset. intelligendum erat cogni¬
ta facẽt. Et scies hodie quia xiiii.
ñ ꝓpter iusticias tuas dñs ds̃ tuus
tat tͥ terram bonã istam hereditare.

Expanded text:
rabis, » non ita praeceptum accipiendum est, rabis, » non ita praeceptum accipiendum est, quasi jurare jusserit, sed in alterius alicujus Dei nomine jurare prohibuit. Melius autem fit, si secundum Evangelium non juraveris.  perjurium incidatur facilitate qui enim iurat, non solum uerum, sed etiam falsum potest iurare; qui autem omnino non iurat, a periurio longe ambulat. Et recordaberis omnem uiam quam duxit te dominus deus tuus in deserto, ut adfligeret te et tentaret te et cognita faceret quae in corde tuo sunt, si obseruabis mandata eHic apertius dictum est, quod alibi genere ciat si diligatis eum. » Intelligitur enim positum esse, ut sciat pro eo quod est, ut sciri faciat, quomodo dilucide dictum est, ut tentaret te et cognita faceret quae in corde tuo sunt. Non enim ait, Ut et cognosceret. Quod quidem si dixisset, intelligendum erat, cognita facpropter iustitias tuas dominus deus tuus dat tibi terram bonam istam hereditare,
Abbreviated transcription (Latin):
Auferam eis cor lapideum et dabo eis cor
carneum quod ꝓpter sensum dictũ
ẽ quẽ caro habet. et lapis non habet.
uerbo utiq translato: hoc ipsũ ⁊ alibi
dic̃. Eece dies ueniunt dic̃ dñs et eon¬
summabo suꝑ domum isrł. et suꝑ do¬
mum iuda. testamentum nouum. ñ
scłm testamentum qͦd disposui adpa¬
tres eorum. indie qua apprehendi ma¬
num eorum ut educerem eos deterra
egypti. Qm̃ hoc testamentum qͦd dispo¬
sui ad eos post dies illos dans leges meas
incor eoꝵ et inmente eorum suꝑ scbam
eas. & iniquitatum es ⁊peccatoꝵ eorũ
non memorero amplius. hic enim dis¬
creuit nouum testamentũ aueteri qͦs
inueteri data ẽ lex intabulis lapideis in
nouo autẽ incordib qͦd fit ꝑgrãm
Unde et apłs dic̃. Non intabulis lapide¬
is. sedintabulis cordis carnalib. Ealio
loco. Idoneos nos inquit fec̃ muustros
noui testamenti non litiera sed sp̃u. xi
Q uod ait de domino & in nomine eiꝰ ui

Expanded text:
auferam eis cor lapideum et dabo eis cor auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum: quod propter sensum dictum est, quem caro habet et lapis non habet, uerbo utique translato. hoc ipsum et alibi dicit: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum non secundum testamentum quod disposui ad patres eorum in die qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. quoniam hoc testamentum quod disposui ad eos: post dies illos dans leges meas in cor eorum et in mente eorum superscribam eas et iniquitatum eorum et peccatorum eorum non memor ero amplius. hic enim discreuit nouum testamentum a uetere, quod in uetere data est lex in tabulis lapideis, in nouo autem in cordibus, quod fit per gratiam. unde et apostolus dicit: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, et alio loco: idoneos nos, inquit, fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritus. Quod ait de domino: et in nomine eius
Abbreviated transcription (Latin):
tur inexodo ubi primum narrata s̃
quȩ mͦ repetunt᷑. Unde intelligamus
qͦd aliquociens iam commemoraui ñ
eẽ inmendatio deputandum. si aliis
quibuslibet uerbis eadem uoluntas.
manifestatur. ꝓpter euuangłistarũ etiã
uerba quȩ abimperitis & calumpnio¬
sis tanqͣm repugnantia rep̃hendunt᷑.
Neq enu magnum erat moysi attend̾e
quȩ in exodo scripserat. et eisdẽ omnino
uerbis illa repetere. nͥ ꝑtineret adscõs
doctores nrõs. hoc ipsum insinuare di¬
centib ut nichil aliud in uerbis loquen¬
tium querant nͥ uoluntatẽ. ꝓpter quã
enunciandam uerba instituta sunt.
Quid ẽ qͦd ait moyses dictum sͥ eẽri.
adño de ppło hebreo. quis dabit es̃ sic
cor eorum inttimeant me. et custodi¬
ant mandata mea: Anhic iam uult
intelligi gr̃a sua concedi hoc benefici¬
um. ut sit inhominib iusticia dĩ ex
fide non quasi ꝓpria uelut exlege.
Hoc enim et ꝑppħam significat dicens.

Expanded text:
tur in Exodo, ubi primum narrata sunt, tur in Exodo, ubi primum narrata sunt, quae modo repetuntur. unde intellegamus, quod aliquotiens iam commemoraui, non esse in mendacio deputandum, si aliis quibuslibet uerbis eadem uoluntas manifestatur, propter euangelistarum etiam uerba, quae ab inperitis et calumniosis tamquam repugnantia reprehenduntur. neque enim magnum erat Moysi adtendere quae in Exodo scripserat et eisdem omnino uerbis illa repetere, nisi pertineret ad sanctos doctores nostros hoc ipsum insinuare discentibus, ut nihil aliud in uerbis loquentium quaerant nisi uoluntatem propter quam enuntiandam uerba instituta sunt. Quid est quod ait Moyses dictum sibi esse a domino de populo hebraeo: quis dabit esse sic cor eorum in eis, ut timeant me et custodiant mandata mea? an hic iam uult intellegi gratia sua concedi hoc beneficium, ut sit in hominibus iustitia dei ex fide non quasi propria uelut ex lege? hoc enim et per prophetam significat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit: qͦd cum sustinere ñ posset
audito decalogo. postulauit ut ꝑmoy¬
sen cȩtera audiret. Restat ergo ut
quod positum ẽ dicens. ꝓeo positỹ
intelligamꝰ. Ac si eẽt. ut diceret ut
iste sit sens Et ego stabã int̾ dnm̃ ⁊
uos intempore illo adnuntiare uob̃
uerba dñi. qm̃ timiustis a facie igniᷤᷤ
et ñ ascendistis inmontem Cumdi¬
ceret ego sũ dñs ds̃ tuus. ut subaudi¬
atur cum dic̾et utiq dñs. Cum enĩ
hȩc uerba diceret dñs quȩ consequen¬
ter exdecalogo cuncta cõmemorat.
Tunc timuit ppłs afacie ignis. ⁊non
ascendit inmontẽ. & rogauit ut ꝑ¬
moysen pocius u̾ba domini audiret. ꝗ̃
uerba moyses commemorat ideute¬
ronomio dicta sibi apopulo. cum au¬
dire iam nollent uocem di. s ꝑeum
peterent sͥ dici quȩ dicebat ds̃. idest
ecce ostendit dñs ds̃ nr̃ nob̃ gloriam
suã. et uocem eius audiuimꝰ emedio
ignis & cȩtera. Noneadem prorsꝰ legun¬

Expanded text:
audiuit: quod cum sustinere non posset audiuit: quod cum sustinere non posset audito decalogo, postulauit. ut per Moysen cetera audiret. restat ergo, ut quod positum est "dicens" pro eo positum intellegamus, ac si esset: "cum diceret", ut iste sit sensus: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiar uobis uerba domini, quoniam timuistis a facie ignis et non ascendistis in montem, cum diceret: ego sum dominus deus tuus. ut subauditur "cum diceret utique dominus". cum enim haec uerba diceret dominus, quae consequenter ex decalogo cuncta commemorat, tunc timuit populus a facie ignis et non ascendit in montem et rogauit, ut Moysen potius uerba domini audiret. Quae uerba Moyses commemorat in Deuteronomio dicta sibi a populo, cum audire iam nollent uocem dei, sed per eum peterent sibi dici quae dicebat deus, id est: ecce ostendit dominus deus noster nobis gloriam suam et uocem eius audiuimus e medio ignis et cetera, non eadem prorsus legun
Abbreviated transcription (Latin):
am & pater tales querit. qui adorent
um. Sp̃s ẽ ds̃. et eos qui adorant eum.
nspũ et ueritate. oportet ad orare. Me¬
dium gͦ dixit moyses non int̃ dĩ substan¬
tiam et populum int̃ uallo aliquo loci. s
quia ꝑeum placuit ppło audire cȩtera
di uerba postea qͣm uehementir ẽ territꝰ
Audita de medio ignis uoce dĩ dicentis
decalogum legis. S merito querit᷑ qͣmͦ
accipiantur hec uerba deuteronominii.
dicente moyse. E ego stabam int̃ dm̃
et uos intempore illo adnunciare uob̃
uerba domini. qm̃ timiustis afacie ig¬
nis et non ascendistis inmontẽ dicens.
Ego sum dominꝰ ds̃ tuus & cȩtera. quȩ¬
iam uerba dĩ sunt. quȩ decalogus con¬
tinet. Quid gͦ uult qͦd addidit dicens:
Sienim putauerimꝰ yꝑbatõ ut ordo uer¬
boꝵ sit. Et ego stabã inter dnm et uos
illo intẽpore adnuntiare uob̃ uerba do¬
mini dicens. Ego sum dñs ds̃ tuus.
non erit uerum. Non enim hec uerba
ꝑmoysen populus. sed demedio ignis

Expanded text:
pater tales quaerit qui adorent eum. spiritus est deus et eos qui adorant eum in spiritu et ueritate oportet adorare. medium ergo se dixit Moyses non inter dei substantiam et populum interuallo aliquo loci, sed quia per eum placuit populo audire cetera dei uerba, posteaquam uehementer est territus audita de medio ignis uoce domini dicentis decalogum legis. Sed merito quaeritur quomodo accipiantur haec uerba Deuteronomii dicente Moyse: et ego stabam inter det uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini, quoniam timuistis a facie ignis et non ascendistis in montem, dicens: ego sum dominus deus tuus et cetera: iam uerba dei sunt. quae decalogus continet. quid ergo uult quod addidit: dicens? si enim putauerimus hyperbaton, ut ordo uerborum sit: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini dicens: ego sum dominus deus tuus, non erit uei-um. non enim haec uerba per Moysen populus, sed de medio ignis
Abbreviated transcription (Latin):
tra scandali. Qui cum reꝑbaret᷑ abȩdi¬
ficantib factus ẽ incaput anguli.
quẽ prefigurauit et illa petra que
potũ sitienti populo ligno ꝑcussa
ꝓfudit dequa dic̃ apłs. Bibebant
autem de spiritali sequenti petra.
P etra autem erat xp̃s. Unde et cultel¬
lis petrinis populum circum cidit
iste ductor egregius. qͥ cultri petrini
c̃ illo etiã sepulti st̃. ut ꝓfundũ misteriũ
demonstrarent posteris ꝓfuturũ. Sic gͦ
& istũ lapidẽ quãuis uisibilit̃ statutũ.
spiritalit̃ debemꝰ accipe intestimoniũ

Expanded text:
tra scandali, qui cum reprobaretur ab aeditra scandali, qui cum reprobaretur ab aedificantibus, factus est in caput anguli. quem praefigurauit et illa petra quae potum sitienti populo ligno percussa profudit, de qua dicit apostolus: bibebant autem de spiritali sequenti petra; petra autem erat Christus. unde et cultellis petrinis populum circumcidit iste ductor egregius: qui cultri petrini cum illo etiam sepulti sunt, ut profundum mysterium demonstrarent posteris profuturum. sic ergo et istum lapidem quamquam uisibiliter statutum spiritaliter debemus accipere in tes
Abbreviated transcription (Latin):
exparte. tunc autem cognoscam.
sicut et cognitus sum xxx.
pulum inillo die et dedit illi legẽ.
uudicium insi lo coram tabnacło
dñi di isrł. et scripsit uerba hȩc in
libro legis di. & accepit lapidẽ ma¬
gnum. et statuit illum ihesꝰ sub
therebintho ante dñm. et dix̃ ihes
ad populum. Ecce lapis iste erit uobin
testimoniũ quiahicaudiuit oĩa q̃ dicta
hicerit uob̾ intestimoniũ in nouissimis
altiꝰ ꝑscrutant̃ nequaquã tantũ uir̾ tã in¬
sipientem putare debent ut uerba dei
quȩ locutus ẽ ppło. inanimatũ lapidem
audisse credidit qui etiam si abartifice
in hominis similitudinẽ effigiatus eẽt.
int̃illos utiq deputaret᷑. de quib i
psalmo canitur. Aures habent ⁊ ñ
audient: neq enim ydola gentium.
aurum & argentum sola ñaudiunt.¬
& si lapidea sint audiunt. S ꝑhũc lapidẽ
ꝓfecto illum significauit. qͥ fuit lapis
offensionis non credentib uideis ⁊ pe¬

Expanded text:
ex parte; tunc autem cognoscam ex parte; tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum . XXXpulum in illo die, et dedit illi Legem et judicium in Silo coram tabernaculo Domini Dei Israel. Et scripsit verba haec in libro Legis Dei; et accepit lapidem magnum, et staterebintho ante dominum. et dixit Iesus ad populum: ecce lapis iste erit nobis in testimonium, quia hic audiuit omnia quae dicta hic erit uobis in testimonium in nouissimis altius perscrutantur, nequaquam tantum uirum tam insipientem putare debent, ut uerba dei quae locutus est populo inanimum lapidem audisse crediderit: qui etiam si ab artifice in hominis similitudinem effigiatus esset, inter illos utique deputaretur, de quibus in psalmo canitur: aures habent et non audient. neque enim idola gentium aurum et argentum sola non audiunt et, si lapidea sint, audiunt. sed per hunc lapidem profecto illum significauit, qui fuit lapis offensionis non credentibus Iudaeis et pe
Abbreviated transcription (Latin):
inuob̃. proinde ꝓpha sc̃s. incordib eoꝵ
eẽ cernebat cogitationes de do alienas adõ
upsas ammonebat auferri. Quis quis
enim talem cogitat deũ. qualis non est
ds̃. alienum dm̃ utiq & falsum inco¬
gitacione portat. Quis ẽ autẽ qui si
cogitet deum quemadmodũ ille est:
ac ꝑhoc relinquiuur fidelib qͣmdiu
peregrinantur adomino. auferre acor¬
de suo irruentia uana fantasmata. gͦ
se cogitantib ingerunt. uelut talis aut
talis sit ds̃ qualis utiq non ẽ. et dirige¬
re cor adillum fideliter. que madmodũ
et quantũ nobis expedire nouit ipse
se insinuet ꝑspm suum. donec absu¬
matur. omne mendatium. Unde dictũ
ẽ Omnis homo mendax et transacta
ñsolum impia falsitate uerũ etiã
ipso speculo et enignate. facie ad fa¬
ciem cognoscamus sic̃ et cogniti su¬
mus. quẽ admodum apłs dic̃ uide¬
mus nunc ꝑspeculum inenigmate.
tunc autem facie adfaciẽ nc̃ scio

Expanded text:
in vobis. Proinde Propheta sanctus in cordibus eorum in vobis. Proinde Propheta sanctus in cordibus eorum esse cernebat cogitationes de Deo alienas a Deo, et ipsas admonebat auferri. Quisquis enim talem cogitat Deum qualis non est Deus, alienum Deum utique et falsum in cogitatione portat. Quis est autem qui sic cogitet Deum quemadmodum ille est? Ac per hoc relinquitur fidelibus, quamdiu peregrinantur a Domino , auferre a corde suo irruentia vana phantasmata, quae se cogitantibus ingerunt, velut talis aut talis sit Deus, qualis utique non est: et dirigere cor ad illum fideliter, ut quemadmodum et quantum nobis expedire novit, ipse se insinuet per Spiritum suum, donec assumatur omne mendacium, unde dictum est, Omnis homo mendax ; et transacta non solum impia falsitate, verum etiam ipso speculo et aenigmate, facie ad faciem cognoscamus, sicut et cogniti sumus: quemadmodum Apostolus dicit, Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem: nunc scio
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ qͦd ait idem iħs loquens .xxix
adpopulum ⁊ nc̃ circum auferte deos
alienos qui sunt inuob̾. idirigite corda
ur̃a addominum dm̃ isrł. Hon euĩ cre¬
dendi sunt adhuc habuisse apud se
aliqua gentium simulachra cũ suꝑiꝰ
eoꝵ obedientiam p̃dicauerit. aut ueros
si haberent posttantas legis commina¬
tiones illa eos ꝓspera sequerent᷑. cum sic
ineos uindicatum sit qͦd unus eoꝵ de
anathemate furtum fecerat. Deniq ia¬
cob dixit hoc eis qͥcum illo exierant de
mesopotamia. uͥ sic ydola colebantur ut
et rachel paterna furaretur S post illã
ammonitionem. iacob dederunt quȩ
habebant: unde apparuit. hoc eis ita dic¬
tum eẽ. quia sciebat eos habere. ille qui
diperat. Nunc uͦ post hanc ammoniti¬
onem ihesu naue. nullus tale aliqͥd pro¬
tulit. nec tam̃ putandum ẽ hoc illum
inaniter p̃cepisse. Non enim ait ⁊ nẽ
auferte dõs alienos. si qͥs ẽ inuob s om¬
nimo tanqͣm sciens eẽ. qui sunt inquit

Expanded text:
Quid est quod ait idem Jesus loquens ad Quid est quod ait idem Jesus loquens ad populum, Et nunc circum auferte deos alienos qui sunt in vobis, et dirigite corda vestra ad Dominum Deum Israel? Non enim credendi sunt adhuc habuisse apud se aliqua gentium simulacra, cum superius eorum obedientiam praedicaverit: aut vero si haberent, post tantas legis comminationes, illa eos prospera sequerentur, cum sic in eos vindicatum sit, quod unus eorum de anathemate furtum fecerat. Denique Jacob dixit hoc eis qui cum illo exierant de Mesopotamia, ubi sic idola colebantur, ut et Rachel paterna furaretur . Sed post illam admonitionem Jacob, dederunt quae habebant: unde apparuit hoc eis ita dictum esse, quia sciebat eos habere ille qui dixerat. Nunc vero post hanc admonitionem Jesu Nave nullus tale aliquid protulit. Nec tamen putandum est hoc illum inaniter praecepisse; non enim ait: Et nunc auferte deos alienos si qui sunt in vobis; nino tanquam sciens esse, qui sunt, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
mo dicit. ꝑ angłos malignos. nisi forte
qͥs dicat. non omnia quȩ facta sunt eẽ
conscripta. & hoc qͦ uisibiliter factum
ut ueras uespas uellet intelligi. xxuiii
¶uidẽ qͦd dixit iħs adpopulum ñ poters
seruire dño quia ds sc̃s est: Anqͥa illiꝰ sc̃ita¬
ti ꝑfecta seruitute quodãm contemꝑari.
humane fragilitati impossibile ẽ. qͦ au¬
dito isti nonsolum eius eligere seruitutẽ.
sed etiam deadiutorio eiꝰ et miscdia p̃¬
sumere debuerunt. Qmͣ ille intellerit qͥ
dicit inpsalmo. Nonintres inuidicium
cum seruo tuo: qm̃ noniustificabitur
in conspectu tuo omnis uiuens. Isti au¬
tem de sepotius p̃sumere delegerunt qͦd
dõ possent sine ulla offensione seruire.
utiam tc̃ inciperent qͦd de illis expreˢ¬
sit apłs. Ignorantes enim dĩ iusticiam
&esuam uolentes constituere. iusticiȩ
d̃i non sunt subiecti. Ita eis iam lex sub¬
intrabat. ut habundaret delictum.⁊ po¬

Expanded text:
mo dicit: per angelos malignos? nisi forte mo dicit: per angelos malignos? nisi forte quis dicat non omnia quae facta sunt esse conscripta et hoc quoque uisibiliter factum, ut ueras uespas uelit intellegi. Quid est, quod dixit Iesus. ad populum: non poteritis seruire domino, quia deus sanctus est? an quia illius sanctitati perfecta seruitute quodam modo contemperari humanae fragilitati inpassibile est? quo audito isti non solum eius eligere seruitutem sed etiam de adiutorio eius et misericordia praesumere debuerunt: quam ille intellexit, qui dicit in psalmo: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. isti autem de se potius praesumere delegerunt, quod deo possent sine ulla offensione seruire, ut iam tunc inciperent. quod de illis expressit apostolus: ignorantes enim dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; ita eis iam lex subintrabat, ut abundaret delictum et po
Abbreviated transcription (Latin):
uersꝰ uos qui habitabant hiericho.
Queri potest qͦmꝰ id uerum sit cũ clausis
portis se muroꝵ ambitu tantum m̃ tũ¬
erentii sed recte dictum ẽ quia etelau¬
dere aduersum hostẽ portas adbellum
ꝑtinet. Non enim miserunt legatos. q
poscerent pacẽ Unde si dictum eẽt pu¬
gnauerunt aduersum uos. falsũ eẽt
eq enim bellum continuas pugnas hĩ
sed aliquando crebras. aliquando ia¬
ras. aliquando nullas. Bellum ẽ tame
qͣndo ẽ quodãmͦ armata dissensio.
Quid ẽ qͦd int̾cȩtera. quȩ ihesus naue ergi
isrłitas dm fecisse commemorat dieit
Misit ante uos uespas. et eiecit illos a facie
ur̃a: qͦd etiam in libro sapientiȩ legitur
nec tam̃ uspiam factum eẽ inhis quę
gesta sunt inuenitur: anforte tͣnslato
uerbo uespas intelligi uoluit acerrimoᷤ
tunoris aculeos quibusdam quodamm̃
uolantib rumorib pungebantur. ut fu¬
gerent. aut aerios occultos sp̃s qͦd inpsal¬

Expanded text:
uersus uos qui habitabant Iericho. uersus uos qui habitabant Iericho. quaeri potest quomodo id uerum sit, cum clausis portis se murorum ambitu tantummodo tuerentur. sed recte dictum est, quia et claudere aduersum hostem portas ad bellum pertinet. non enim miserunt legatos, qui poscerent pacem. unde, si dictum esset: pugnauerunt aduersum uos, falsum esset. neque enim bellum continuas pugnas habet sed aliquando crebras, aliquando raras, aliquando nullas. bellum est tamen quando est quodam modo armata dissensio. Quid est, quod inter cetera quae Iesus Naue erga Israhelitas dominum fecisse commemorat dicit: misit ante uos uespas et eiecit illos a facie uestra? quod etiam in libro Sapientiae legitur nec tamen uspiam factum esse in his quae gesta sunt inuenitur. an forte translato uerbo "uespas" intellegi uoluit acerrimos timoris aculeos, quibus quodam modo uolantibus rumoribus pungebantur, ut fugerent, aut aerios occultos spiritus, quod in psal
Abbreviated transcription (Latin):
addidisset sic̃ et om̃s qui sunt suꝑ ter¬
ram. nulla eẽt questio neq enim aliud
deillo crederemꝰ qͣm qͦd cum dignum eẽ
legimus. Cũ uͦ additum ẽ sic̃ ⁊ om̃s qͥ
sunt suꝑ terram. Mirũ si hoc qͦd latino
interpres recurro posuit. ñ magis per¬
curro uel excurro dicendũ ẽ. si hoc po¬
test dici qͦd grecus habet. ãtropexo.
Om̃s eñ ꝑcurit uł ercurrunt hiuo
uitȩ uiã cum adeius finẽ ꝑuenerint.
S quia hoc uerbum positũ ẽ. ubi parẽ¬
dñi tui. Ideo et hic ita hoc uerbum in¬
terpretatum ẽ. Quod septuaginta in¬
terpretes habent. ⁊ assumpsi ros¬
patrem ur̃m abraham detrans flum̃¬
induxi eum int̾ram chanaam. Mirũ
ẽ gͦ si septuaginta ꝓterra chanaam
omnẽ terram ponere uoluerunt nisi
intuentes ꝓpħiam ut magis erpmis¬
sione di tanqͣm factum accipiatur. qͦd
abrahȩ non infiliis carnis sed infiluis
ꝓmissionis. Etbellauerunt ad xiui.¬

Expanded text:
addidisset: sicut et omnes qui sunt super teraddidisset: sicut et omnes qui sunt super terram, nulla esset quaestio; neque enim aliud de illo crederemus, quam quod eum dignum esse legimus. cum uero additum est: sicut et omnes qui sunt super terram, mirum si hoc, quod latinus interpres "recurro. posuit, non magis percurro" uel "excurro" dicendum est, si hoc potest dici quod graecus habet azoTir/a>. omnes enim percurrunt uel excurrunt huius uitae uiam, cum ad eius finem peruenerint. sed quia hoc uerbum positum est, ubi parenr <filii> domini tui, ideo et hic ita hoc uerbum interpretatum est. Quod septuaginta interpretes habent: et adsumpsi patrem uestrum Abraham de trans flumiinduxi eum in terram Chanaan. mirum est ergo. si Septuaginta pro terra Chanaan omnem terram ponere uoluerunt nisi intuentes prophetiam, ut magis ex promissione dei tamquam factum accipiatur, quod m semen Abrahae non in filiis carnis, sed in filiis promissionis. Et bellauerunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uerbũ intelligi. Unus enim dñs
gere xpos meos. S utrum salutares di¬
ei possint. uel salutaria. ñ facile audien¬
dum ẽ Solus enim ipse saluator corꝑis.
Quod dic̃ iħs desua ꝓpinquante xxiiii¬
morte. Ego autem recurro uiam sicut
& omnes qui suꝑ terram. inea interpre¬
tatione ꝗ̃ ẽ exhebreo. inuenimus ing̾¬
dior uiam. Ita gͦ accipiendum ẽ. qͦd septu¬
aginta dixerunt recurro. sic̃ dictum ẽ¬
homini. donec reuertaris interrã unde
sumptus es. ut scđ̾m corpꝰ dictũ intel¬
ligatur. Secundum animã uͦ si uolu¬
erimꝰ ita acciꝑe quemadmodũ in eccłi¬
astice positumẽ. & sp̃s reuertetur ad
dm̃ qui dedit cum non arbitror deom¬
nib posse dici. sed dehis qui sic uixerint
ut addm̃ uenire mereantur. tanqͣm ad
auctorẽ a qͦ cieati sunt. Neq enim hoc
et deillis recte intelligi potest dequib
dicitur sp̃s ambulans & non reuertens.
ste autem uir sc̃s ihesus naue si non

Expanded text:
hoc uerbum intellegi: unus enim dominhoc uerbum intellegi: unus enim domingere christos meos; sed utrum salutares dici possint uel salutaria, non facile audendum est; solus enim ipse saluator corporis. Quod dicit Iesus de sua propinquante morte: ego autem recurro uiam sicut et omnes qui super terram, in ea interpretatione quae est ex hebraeo inuenimus: ingredior uiam. ita ergo accipiendum est quod Septuaginta dixerunt ..recurro., sicut dictum ehomini, » donec revertaris in terram unde sumptus es ; ut secundum corpus dictum intelligatur. Secundum animam vero si voluerimus ita accipere, quemadmodum in Ecclesiaste positum est: et spiritus reuertetur ad deum qui dedit eum, non arbitror de om posse dici, sed de his qui sic uixerint, ut ad deum redire mereantur tamquam ad auctorem, a quo creati sunt. neque enim hoc et de illis recte intellegi potest, de quibus dicitur: spiritus ambulans et non reuertens. iste autem uir sanctus Iesus Naue si non
Abbreviated transcription (Latin):
ea regula quȩ aliis scripturarum locis
nobis satis innotuit. Causa autem si
queritur. cur hec trib inea sorte quȩ
illi obuenit non obtinuerit sufficien¬
tes terras. & ab eis aquib tenebantur af¬
flicta sit Indei quidẽ secreto consilio
ẽẽ credendum ẽ. Ueruntamen c̃ iacob
filios suos benediceret. talia dix̃ de isto
dan ut de ipsa tribu existimetur exsur¬
recturus antixpistus unde nunc plu¬
ra dicere non suscipimus cũ etiã sic
solui possit hȩc questio. quia ñrestitit
quisqͣm aute faciem illorum ab omnib
inimicis eorum. Cũ simul subuniꝰ du¬
cis imperio bellum gererent. ante qͣm
singulis tribub sua defendenda diuide¬
rentur loca. Et insacrificiis salu. x xiii.¬
tarium nor̃um. Quia pluraliter dicta sunt
sacrificia. pluraliter etiam salutaria: ub
aduertendum ẽ diligentius quẽ ad modũ
dici soleat sacrificium salutaris. qm̃ si xp̃m
ñ occurrit quẽ admodũ pluraliter possit

Expanded text:
ea regula quae aliis Scripturea regula quae aliis Scripturnobis satis innotuit. causa autem si quaeritur, cur haec tribus in ea sorte, quae illi obuenit, non obtinuerit sufficientes terras et ab eis a quibus tenebantur adflicta sit, in dei quidem secreto consilio esse credendum est. uerum tamen cum Iacob filios suos benediceret, talia dixit de isto Dan, ut de ipsa tribu existimetur exsurrecturus Antichristus. unde nunc plura dicere non suscepimus. cum etiam sic solui possit haec quaestio, quia non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum, cum simul sub unius ducis imperio bellum gererent, antequam singulis tribubus sua defendenda diuiderentur loca. Et in sacrificiis salutarium nostrorum. quia pluraliter dicta sunt sacrificia, pluraliter etiam salutaria. ubi aduertendum est diligentius, quemadmodum dici soleat sacrificium salutaris, quoniam, si non occurrit quemadmodum pluraliter possit
Abbreviated transcription (Latin):
nandȩ uel exaliis usq ad flum̃ eufraten.
aut subuigandȩ si ñresisterent. aut ꝑ
inqͥb exerc̾entur. ne carnalib affectibus
icupiditatib infirmi repentinã tantã
rerum temporaliũ ꝓsperitatem modeste
ac salubriter sustinere ñpossent. s elati
cicuis interient: qͦd oportune alio loco de¬
monstrabitur. Omnis gͦ illis terra data
ẽ quia ulla pars quȩ nondum data fu¬
erat inpossessionem iã data fuerat iN
qͣndam exercitationis utilitatem . xxii.
Quod ait non restitit quicqͣm ante faciẽ
illoꝵ abomnib inimicis eoꝵ. Queri po¬
test qͣm uerum sit cum detribudansu¬
ꝑius scͥptum sit qͦd eos hostes eoꝵ non
ꝑmiserint descendere inuallem.⁊pre¬
ualuerunt eis inmontib: s qͦd diximꝰ
cum duodecim filios iacob scriptura
inmesopotamia natos commemoras¬
set. uͥ ñ fuerat natus beniamin. hoc
etiam hic intelligendũ sit. quia ꝓum
uerso ppło undecim trib deputatȩs.

Expanded text:
nandae uel ex aliis usque ad flumen Euphraten nandae uel ex aliis usque ad flumen Euphraten aut subiugandae. si non resisterent, aut pein quibus exercerentur, ne carnalibus adfectibus et cupiditatibus infirmi repentinam tantam rerum temporalium prosperitatem modeste ac salubriter sustinere non possent, sed elati citius interirent, quod oportune alio loco demonest; quia et illa pars quae nondum fuerat in possessionem data, jam data fuerat in quamdam exercitationis utilitatem. XXII. Ib. XXI, 42. Quod ait, Non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum, quaeri potest quomodo verum sit, cum de tribu Dan superius scriptum sit, quod eos hostes eorum non permiserint descendere in vallem, et praevaluerint eis in montibus . Sed quod diximus cum duodecim filios Jacob Scriptura in Mesopotamia natos commemorasset, ubi non fuerat natus Benjamin ; hoc etiam hic intelligendum est, quia pro universo populo undecim tribus deputatae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eos interris ubi consederent bello lacesse¬
re audebat. Ideo dictum ẽ. et qͦd deinde
adiungitur. non restitit quisqͣm ante
faciem illorum. ab omitib inimicis eoꝵ
Q uod uero sequitur. s om̃s immicos eoꝵ
tradidit dñs illis inmanus eorum. hos
intelligi uoluit inimicos. qui obuiam
ire inbellum ausi sunt Deinde qͦd dic̃
nondecidit exomnib uerbis bonis quȩ
locutus ẽ dñs filiis isrł. omnia aduene¬
runt. ita ut uult intelligi quia cũ iã
illi contra preceptum dnĩ fecissent. qͥb̃¬
dam parcendo exillis septem gentibus.
et eos obedientes faciendo adhuc tam̃
inter eos salui erant Ideo cum dirisset
exomnib uerbis addidit bonis. qͥa
nondum aduenerant maledicta contem¬
ptorib & tͣns gressorib constituta. Restat
q̃ ut quod ait. dedit dñs ifrł̃ omnẽ terram
q̃m uirauerat dare patrib eoꝵ scđm hoc
intelligat᷑. quia et si adhuc erant exillis
gentib reliquiȩ conterende & extermi¬

Expanded text:
eos in terris ubi consederant bello lacesceeos in terris ubi consederant bello lacescere audebat. Ideo dictum est et quod deinde adjungitur: Non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum. quod uero sequitur: sed omnes inimicos eorum tradidit dominus illis in manus eorum, hos intellegi uoluit inimicos, qui obuiam ire in bellum ausi sunt. deinde quod dicit: non decidit ex omnibus uerbis bonis quae locutus est dominus filiis Israhel; omnia aduenerunt, ita uult intellegi, quia, cum iam illi contra praeceptum domini fecissent quibusdam parcendo ex illis septem gentibus et eos oboedientes faciendo, adhuc tamen inter eos salui erant. ideo cum dixisset: ex omnibus uerbis, addidit "bonis", quia nondum aduenerant maledicta contemptoribus et transgressoribus constituta. restat ergo, ut quod ait: dedit dominus Israheli omnem terram quam iurauerat dare patribus eorum, secundum hoc intellegatur, quia etsi adhuc erant ex illis gentibus reliquiae conterendae et extermi