comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opera illius maligna fuerunt. frĩs autẽ eius
iusta. Dat᷑ intelligi ꝓpt̃ ea dm̃ ñ respexisse
in munus eius. quia hoc ipso male diuidebat.
dans dõ aliquid suũ sibi autẽ se ipsũ qđ om̃s
faciunt. qui ñ dĩ sedsu ã sectantes uoluntatẽ.
id ẽ. ñ recto sed ꝑ uerso corde uiuentes. offer̃
tam̃ dõ munus. qui eo putant eũ redimi. ut eoꝵ
ñ opitulet᷑ sanandis prauis cupiditatib sed ex¬
plendis. Et hoc ẽ t̃raenae ꝓpriũ ciuitatis. dm̃
uel deos colere. quib. ad iuuantib regnet iN
uictoriis & pace t̃raena ñ caritate c̃sulendi
sed dominandi cupiditate. Boni qui ppe ad hoc
utunt᷑ mundo. ut fruant᷑ dõ. Mali autẽ
contra ut fruant᷑ mundo. uti uolunt dõ
Qui tam̃ eũ uel eẽ. uel res humanas curare
iã credunt. Sunt enĩ multo deteriores.
qui nec hoc quidẽ credunt. Cognito itaq ca in
qđ suꝑ eiꝰ germani sacrificiũ. nec su ꝑ suũ

Expanded text:
opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta, datur intellegi propterea deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans deo aliquid suum, sibi autem se ipsam. quod omnes faciunt, qui non dei, sed suum sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. et hoc est terrenae proprium ciuitatis, deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. boni quippe ad hoc utuntur mundo ut fruantur deo, mali autem contra ut fruantur mundo uti uolunt deo: qui tamen eum uel esse uel res humanas . curare iam credunt. sunt enim multo deteriores qui ne hoc quidem credunt. cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium nec super suum
Abbreviated transcription (Latin):
quisq tractator scđm fidei regulã id conatur
exponere. Recte quippe offert᷑ sacrificiũ. cũ
offert᷑ dõ uero. cui unitantũ modo sacrifican¬
dũ ẽ. Non autẽ recte diuidit᷑ dũ ñ discernun¬
t recte uel loca uel tẽ pora. uel resipsȩ quae
offerunt᷑. uel qui offert  cui offert᷑ uel hi quib
Ad uescendũ distribuit᷑ qđ oblatũ ẽ ut diuisio¬
nẽ hic discretionẽ intelligamus. siue cum
offert᷑ ubi ñ oportet. aut qđ ñ ibi sed alibi
oportet. siue cũ offert᷑ quando ñ oportet. aut
qđ ñ tunc sed alias oportet. siue cũ id offert᷑
qđ nusquã & nũquã penitus debuit. si ue
cũ electiora sibi eiusdẽ generis rerũ tenet
homo quã sunt ea quae offert dõ. siue eius rer
quae oblata ẽ. fit particeps ꝓfanus. aut qui¬
libet quẽ fas nonẽ. fieri. In quo autẽ horũ
ca in inquit qui ex maligno erat & occidit
fratrẽ suu. Et cuius rei gr̃a occidit eũ: quia

Expanded text:
quisque tractator secundum fidei regulam id conatur quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte quippe offertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae, quae offeruntur, uel qui offert, cui offertur, uel hi quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet aut quod non ibi, sed alibi oportet, siue cum offertur quando non oportet aut quod non tunc, sed alias oportet, siue cum offertur id quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert deo; siue eius rei, quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. in quo autem horum Cain, inquit, ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? quia
Abbreviated transcription (Latin):
TELLIGI. SIREC TE OFFERAS RECTE
AUTẼ NON DIUIDAS PECCASTI. EXLIBRO
Nũ ds̃ locutus ẽ. ad cam eo more quo
primis hominibus ꝑcreaturã subiectã
Nuelut eorũ socius forma c̃grua loque¬
bat᷑. quid ei ꝓfuit: ñ ne c̃ceptũ scelus in
necando fratre etiã post uerbũ diuinae
ad monitionis impleuit : nã cũ sacrificia
discre uisset amborũ. in illius respiciens.
huuis despiciens qđ ñ dubitandũ ẽ. potuisse
cognosci signo aliquo attestante uisibili.
& hoc ideo fecisse dm̃. qr mala erant opera
eius fr̃ĩs uero eius bona. Contristatus est
ca in ualde & c̃cidit facies eius. Sic enĩ scrip¬
tũ est. Et dixit dñs ad cam. Quare tristis
factus es & quare c̃cidit facies tuas non ne
illius. In hac ai monitione uel monitu quaẽds̃
ꝓtulit ad cain. illud quidẽ qđ dictũ ẽ ñ ne siret¬
te offeras recte autẽ ñdiuidas peccasti. quia
ñ elucet cur uel unde sit dictũ. multos sensus
peperit eius obscuritas. cũ diuinarũ scripturarũ

Expanded text:
telligi: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, ex libro XV us locutus esset ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis ao inpleuit? Nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens, quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo adtestante uisibili, et hoc ideo fecisset Deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona: contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus ad Cain: Quare tristis factus es et quare concidit facies tuaillius ? in hac admonitione uel monitu, quem deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusq hominis prauitas quanto periculosiorẽ
tati tribuendũ. ac ñ illius largitati qui etiã
fornicanti a se animae & eunti post a mato¬
res suos dedit panẽ suũ. & uinũ suũ. & oleũ
suũ. & alia uel alim̃ta uel ornam̃ta quȩ
nec a se ipsa. nec ab eius ama torib ei sunt.
sed ab illo qui eã miscrans ubiq uoluit ad

Expanded text:
cuiusque hominis prauitas quanto periculosior cuiusque hominis prauitas quanto periculosior tati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad
Abbreviated transcription (Latin):
baptitari ex tra ȩccłe catholice cõmuni¬
onẽ. Aliũ uero hoc idẽ sentire. sed in catholica
baptizari exis timantẽ ipsã eẽ catholicã
fidẽ. istũ nundũ hereticũ dico nisi mani¬
festata sibi doctrina catholice fidei resis¬
tere maluerit. & illud qđ tenebat elegerit.
qđ ante quã fiat. manifestũ ẽ. illũ qui foris
est eẽ. peiorẽ. Itaq in hoc sola falsa opinio.
in illo autẽ etiã ipsa diuisio corrigenda ẽ sed
in neutro ipsorũ sacram̃ti ueritas repetenda
Quod si quis quã idem sentiat qđ illi. & esse
heresim nouerit. ab unitate catholica sepa¬
ratã. ubi hoc docet᷑ & discit᷑. sed alicu uis
secularis emolum̃ti causa. catholica uni¬
tate baptizari uoluerit. uel in eabaptizatus
ꝓpt̃ hoc inde exire noluerit: ñ solũ separatus
habendus ẽ. uerũ etiã tanto sceleratius
quantomagis errori heresis. & diuisioni unitati
fallaciã simulationis adiungit. Quã obrem

Expanded text:
baptizari extra ecclesiae catholicae communibaptizari extra ecclesiae catholicae communionem, alium uero hoc idem sentire sed in catholica baptizari, existimantem ipsam esse catholicam fidem. istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud quod tenebat elegerit. quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris est esse peiorem. itaque in hoc sola falsa \'opinio, in illo autem etiam ipsa diuisio corrigenda est, sed in neutro ipsorum sacramenti ueritas repetenda. quodsi quisquam idem sentiat quod illi et esse haeresem nouerit ab unitate catholica separatam ubi hoc docetur et discitur, sed alicuius saecularis emolumenti causa in catholica unitate baptizari uoluerit uel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit, non solum separatus habendus est, uerum etiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et diuisioni unitatis fallaciam simulationis adiungit. quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi succedere ñ potest. quia nec decedere pot est.
Ad hoc ergo heretici ad catholicã ueniunit.
ut qđ eorũ malũ ẽ. corrigat᷑. ñ qđ dĩ bonũ¬
illuminatsẽ. repetat᷑. Dicit aliquid. Nihilne ergo
int̃ est si duo inerrore pari atq malicia
constituti sunt. nec uita & corde mutato.
alius eorũ foris alius intus baptizatur. o
t ateor inter eẽ. Ille enĩ peior ẽ qui etiã foris
baptitat᷑. ñ eo qđ bapti⁊at᷑. sedeo qđ foris ẽ
Est etiã ipsius diuisionis nec nullũ nec paruũ
malũ. sitam̃ ille qui intus baptizat᷑ ñ ꝓpt̃
Aliquod t̃renũ aut tẽporale cõ modũ intus
etẽ. uoluit. sed qđ unitatẽ ȩccłe toto orbe
diffusã scis matũ conscissionib p̃tulit
Alioquin. etiã ipse int̃illos qui forissunt de¬
putandus ẽ. Constituamus ergoduos aliqͦs
isto modo. Unũ corũ uerbi gr̃ã id sentire
dexp̃o qđ fotinus opinatus ẽ & in eiꝰ heresi

Expanded text:
sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. ad hoc ergo haeretici ad catholicam ueniunt, ut quod eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est repetatur. Dicit aliquis: \'nihilne ergo interest, si duo in errore pari adque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius eorum foris alius intus baptizetur?\' fateor interesse. ille enim peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur sed eo quod foris est — est enim etiam ipsius diuisionis nec nullum nec paruum malum —, si tamen ille qui intus baptizatur non propter aliquod terrenum aut temporale commodum intus esse uoluit, sed quod unitatem ecclesiae toto orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum uerbi gratia id sentire de Christo quod Fotinus opinatus est et in eius haeresi
Abbreviated transcription (Latin):
tas honorat᷑. & m̃tis uanitas em̃ dat᷑. etiã¬
si confirmata & fortasse multis contentionib
defensa caluerat. Qua ꝓpt̃ etiã hereticus
qui ꝑspicut foris ẽ. baptismũ illic euangłicũ
accepit. non tale utiq baptis mũ accepit
quali errore cecat᷑. & ꝓpterea si respiciens
uiderit relinquendũ eẽ qđ male tenuerat.
ñ simul relinquendũ ẽ bonũ qđ acceperat.
nec quia error illius imꝓbandus ẽ. ꝓpterea
in illo xp̃i baptismus ex : ufflandus est.
Iã enĩ exhis quos intus contigit dedõ falsa
opinantes baptizari: satis elucet discernen¬
dã eẽ . sacram̃ti ueritatẽ amale credentis
errore. quã uis utrũq in homine uNo
ualeat inueniri. Et ideo cũ etiã foris in
errore aliquo constitutus. uero ta men
sacram̃to fuerit baptizatus cũ ȩccłae
reddit᷑ unitati. sicut false fidei uera
succedit. ñ sic potest etiã uero baptis mo
uerus baptismus succedere. quia idẽ ipse

Expanded text:
tas honoratur et mentis uanitas emendatur, etiamtas honoratur et mentis uanitas emendatur, etiamsi confirmata et fortasse multis contentionibus defensa calluerat. quapropter etiam haereticus qui perspicue foris est baptismum illic euangelicum accepit, non talem utique baptismum accepit quali errore caecatur. et propterea si resipiscens uiderit relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum est bonum quod acceperat, nec quia error illius inprobandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus est. iam enim ex his, quos intus contingit de deo falsa opinantes baptizari, satis elucet discernendam esse sacramenti ueritatem a male credentis errore, quamuis utrumque in homine uno ualeat inueniri, et ideo cum etiam foris in errore aliquo constitutus uero tamen sacramento fuerit baptizatus, cum ecclesiae redditur unitati, sicut falsae fidei uera succedit, non sic potest etiam uero baptismo uerus baptismus succedere, quia idem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ã satis ostendimus ad baptismũ qui uerbis
euangelicis c̃secrat᷑. ñ ꝑ tinere cuiusquã uel
siue despũ scõ alit̃ sentiat. quã doctrina
cȩlestis insinuat. Multi enĩ carnales &
animales etiã in tus baptizantꝰ. cũ aperte
dicat a pł̃s. Animalis autẽ homo ñ ꝑcipit¬
ea quae sunt sp̃sdĩ. Et ꝑ cepto iã baptis mo.
dicit eos adhuc animales eẽ. Scđm sensũ
autẽ carnalẽ ñ potest nisi carnaliter
dedõ sapere anima corporeis sensib: dedita.
unde multi post baptismũ ꝓficientes. &
maxime qui infantes & pueribaptizatis :
quanto magis eorũ intellectus serenaturet illum ina
dũ interior homo renouat᷑ dedie indiem:
priores suas opiniones quas dedõ habebant
cũ suis fantas matis ludificarent᷑ irrident.
& detestantes atq confitentes abiciunt.
Necta m̃ ideo ñ accepisse baptis mũ eocistimant᷑.
auttale baptismũ accepisse dicunt᷑ qualis
fuit error ipsorũ. sed in eis & sacram̃ti in tegri¬

Expanded text:
am satis ostendimus ad baptismum qui uerbis euangelicis consecratur non pertinere cuiusquam uel siue de spiritu sancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat apostolus: animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus dei, et percepto iam baptismo dicit eos adhuc animales esse. secundum sensum autem carnalem non potest nisi carnaliter de deo sapere anima corporeis sensibus dedita. unde multi post baptismum proficientes et maxime qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur de die in diem, priores suas opiniones, quas de deo habebant cum suis phantasmatis ludificarentur, inridentes et detestantes adque confitentes abiciunt, nec tamen ideo non accepisse baptismum existimantur aut tale baptismum accepisse dicuntur qualis fuit error ipsorum, sed in eis et sacramenti integri
Abbreviated transcription (Latin):
flãma in uilissimũ ardescat. Et sanius
quisq maluerit more dñi pisce uesci. quã
lenticula more esau nepotis abrahã. aut
hordeo more ium̃torũ. Nonenĩ ꝓpterea
continentiores nobis sunt pleriq. bestiae
qr uiliorib alunt᷑ aescis. Nã in om̃ib. huius¬
cemodireb ñ ex earũ rerũ natura quibus
utimͦ. sed ex causa utendi & modi appeten¬
di uel ꝓbandũ ẽ. uel imꝓbandũ qđ facimus

Expanded text:
flamma in vilissimum olus ardescat, et sanius flamma in vilissimum olus ardescat, et sanius quisque maluerit more Domini pisce vesci, quam lenticula more Esau, nepotis Abrahae, aut hordeo more jumentorum. Non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia vilioribus aluntur escis. Nam in omnibus hujuscemodi rebus non ex earum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi vel probandum est, vel improbandum quod facimus.
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ manducauerimus egebimus. Et illud.
Non ẽ. regnũ dĩ aesca & potus sed iusticia & pax
& gaudiũ. Et qr solent homines multum
gaudere de tarnalib epulis: addidit inspũ
tẽpora oportuna cẽ. debere. facilitatẽ uero
carendi talib & amorẽ fruendi a terrenis
ñ uariari oportere ꝑ tẽpora. sed ꝑpetuo
retineri
eaneri . CLXXUIII. DEUORACITATE
ETIAM IRNUIUSSIMIS CYBISUITANDA
EX UBRODEDOC TRINA XẼIANA.
uisquis autẽ reb. p̃ terruntib. restric̃
tius utit᷑ quã sese habent mores eorũ
cũ quib uiuit. aut tẽperans. aut suꝑ sticio¬
sus ẽ. Quis quis uero sic eis utit᷑. ut metas
consuetudinis bonorũ int̃ quos uersatur
excedat. Aut aliquid significat. aut
locis & tẽpori. & ꝑ sonis conueniat. diligent̃
adtendendũ est. nete mere flagicia rep̃ hen¬
damus. Fieri enĩ potest. ut sine ali quo utcio
cuppediȩ uel uora citatis. p̃ciosissimo cr̃bo
sapiens utat᷑. insipiens autẽ fedissima gulae

Expanded text:
si non manducaverimus egebimus; et illud: si non manducaverimus egebimus; et illud: Non est enim regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium. Et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit, in Spitempora opportuna esse debere, facilitatem vero carendi talibus, et amorem fruendi aeternis, non variari oportere per tempora, sed perpetuo retineri. CAPUT CLXXVIII. De voracitate, etiam in vilissimis cibis, ex libro III de Doctrina Christiana. Quisquis autem rebus praetereuntibus restius utitur, quam sese habent mores eorum, cum quibus vivit, aut intemperans, aut superstitiosus est. Quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum, inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut locis, et temporibus, et personis conveniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. Fieri enim potest, ut sine aliquo vitio cupidinis vel voracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissima gulae
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ. Neq quantũ sumas multũ inter est.
cũ uideamus aliorũ stomachũ craussaciari.
& eos tam̃ ipsi illi paruo quo saciant᷑ ardent̃
& in tolerabilit̃. & omino turpit̃ in hiare.
Alios autẽ plusculo quidẽ saciari. sed tolera¬
bilius in opiã ꝑpeti. & uel ante ora positas
epulas si id intẽpore aut opussit aut necesse
sit cũ tranquillitate aspicert. neq tangere.
Magis ergo inter est. ñ quid uelquantũ alim̃toꝵ
ꝓ congruentia hominũ atq ꝑsonae sut. & ꝓsuȩ
ualitudinis necessitate quis capiat. sed quanta
facilitate & serenitate animi careat. cũ his
uel oportet uel etiã necesseẽ. carere. ut
illud animo xp̃iani cõpleat᷑ qđ apłs dicit.
Scio & minus habere. scio & habundare.
Ubiq & in om̃ib imbutus sũ. & saciari &esu¬
rire & habundare & penuriã pati. Omĩa¬
possũ in eo quime confortat. Et illud Neq
simanduca uerimus habundabimus neq

Expanded text:
dum est. neque quantum sumas multum interest, dum est. neque quantum sumas multum interest, cum uideamus aliorum stomachum citius satiari et eos tamen illi ipsi paruo, quo satiantur, ardenter et intolerabiliter et omnino turpiter inhiare; alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti et uel ante horam positas epulas, si id in tempore aut opus sit aut necesse sit, cum tranquillitate aspicere neque tangere. magis ergo interest non quid uel quantum alimentorum pro congruentia hominum atque personae suae et pro suae ualetudinis necessitate quis capiat, sed quanta facilitate et serenitate animi careat, cum his uel oportet uel etiam necesse est carere, ut illud in animo christiani compleatur quod apostolus dicit: scio et minus habere, scio et abundare; ubique et in omnibus imbutus sum, et satiari et esurire, et abundare et penuriam pati: ompossum in eo qui me confortat; et illud; Neque si manducaverimus abundabimus, neque
Abbreviated transcription (Latin):
epueris sedentib inforo & ad in uicẽ daman¬
tib c̃ uerso ordine ad ꝓpositarespondit.
Nã qđ ait. lam̃ tauimus & ñ plorastis : ad ioħem
ꝑ tinet. cuius abstinentia acr̃bis & potu.
luctũ penitentiae significabat Nd autẽ
Ait cantauimus trbus & ñ saltastis.
potu. lȩtitiã regni figurabat. At illi nec
humiliari cũ iohanne nec cũ xp̃o gaudere
uolucrunt. dicentes illũ demoniũ habere.
istũ uoracẽ & ebriosũ. & amicũ publicanoꝵ
taẽ. sapientia ab om̃ib filiis suis. ostendit
do nec in manducando eẽ. iusticiã. sed in
equa nimitate to lerandi in opiã. & tẽperan¬
tiã ꝑ abstinentiã ñ se corrũpendi. atq.
oportune sum̃di uel ñ sumendi. quorum
non usus sed concupiscentia rep̃hendeoida ẽ.
Nonenĩ inter ẽ. omnino quid alim̃torũ sumas ut
succurras necessitati corporis. dũ modo c̃gruas
in generib alim̃torũ his cũ quib tibi uiuen¬

Expanded text:
pueris sedentibus in foro et ad invicem clamanpueris sedentibus in foro et ad invicem clamantibus, converso ordine ad proposita respondit. Nam quod ait, Lamentavimus et non plorastis, ad Joannem pertinet, cujus abstinentia a cibis et potu luctum poenitentiae significabat. Quod autem ait, Cantavimus tibiis et non saltastis, potu laetitiam regni figurabat. At illi nec humiliari cum Joanne, nec cum Christo gaudere voluerunt, dicentes illum daemonium habere, istum voracem et ebriosum, et amicum publicanorum ta est sapientia a filiis suis; ostendensdo nec in manducando esse iusticiam, set in aequanimitate tolerandi inopiam et temperantiam per abundantiam, non se corrumpendi atque opportune sumendi uel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
ũ diceret nemo nouit filiũ
nisi pat̃. ñ dixit & cui uoluerit pater
reuelare. quẽ ad modũ cũ diceret nemo
nouit patrẽ nisi filius. addidit. & cui uolu¬¬
erit filius reuelare. Qđ ñ ita intelligendũ
ẽ. quasi filius an ullo possit cognosei nisi
a patre solo. pat̃ autẽ ñ solũ asilio sed etiã
ab eis quib. reuela uerit filius. Sic enĩ
potius dictũ ẽ. ut in telligamus & patrẽ
& ipsũ filiũ ꝑfiliũ reuelari. qr ipse est
menti nr̃ae lum̃. Et qđ postea intulit.
& cui uoluerit filius reuelare . ñ patrẽ
tantũ sed etiã filiũ accipias. Ad totũ enĩ
qđ dixit. ullatũ est. Uerboenĩ suo. sepat̃
declarat. Uerbũ autẽ ñ solũ id qđ ꝑ uerbũ
declarat᷑. sed etiã seipsũ declarat. C¬
CLXXUII.
PEPUERIS SEDENTIBUS INFORO ETCIA¬
MANTIBUS ADIILOS UUINEHUOnLI-¬
ARI CŨ IOHANNE. NECCŨXP̃O GAUDERE
UOIUERUNT UBIQUAESIT UERA CYBOR
PARSIMONIA PULCHERRIME DOCET
EX UBRO QUESTIONU EUANG̃VI SC̃B̃O

Expanded text:
um diceret: nemo nouit filium nisi pater, non dixit: "et cui uoluerit pater reuelare", quemadmodum cum diceret: nemo nouit patrem nisi filius, addidit: et cui uoluerit filius reuelare. quod non ita intellegendum est, quasi filius a nullo possit cognosci nisi a patre solo, pater autem non solum\' a filio sed etiam ab eis quibus reuelauerit filius. sic enim potius dictum est, ut intellegamus et patrem et ipsum filium per filium reuelari, quia ipse est menti nostrae lumen, ut, quod postea intulit: et cui uoluerit filius reuelare, non patrem tantum sed etiam filium accipias. ad totum enim quod dixit inlatum est. uerbo enim suo se pater declarat; uerbum autem non solum id quod per uerbum declaratur, sed etiam se ipsum declarat. CLXVIII.De pueris sedentibus in foro, et clamantibus ad illos qui nec humiliari cum Joanne nec cum Christo gaudere voluerunt, ubi quae sit vera ciborum parcimonia pulcherrime docet, ex libro II Quaestionum Evangelii. De
Abbreviated transcription (Latin):
horreat miracula dȩmonũ. ñ ideo tam̃
aut ñ se posse talia dolebit. aut obhoc
illos meliores ẽẽ iudicabit. cũ sint p̃sertĩ
in societate scõrũ qui ꝑ uirtutẽ dĩ cui
cuncta sub iectasunt. & minime falla¬
cia & multo maiora fecerunt. siue
homines. siue angłi bonii¬

Expanded text:
horreat miracula daemonum, non ideo tamen horreat miracula daemonum, non ideo tamen aut non se posse talia dolebit, aut ob hoc illos meliores esse judicabit; cum sit praesertim in societate sanctorum, qui per virtutem Dei cui cuncta subjecta sunt, et minime fallacia, et multo majora fecerunt, sive homines, sive Angeli boni
Abbreviated transcription (Latin):
acile ẽ enĩ spiritib. nequissimis ꝑ aerea
corpora facere multa quȩ mirent᷑
animȩ t̃renis corporib: aggrauatȩ. etiã
melioris affectus. Sienĩ corpora ipsa t̃ren
ñ nullis artibus & exercitationibus
modificata inspectaculis theatricis tanta
miracula hominib exhibent. ut hi qui
nũ quã talia uiderunt. narrata uix credanł.
uid magnũ est diabolo & angłis eius. de
corporeis elem̃tis ꝑ aerea corpora facere
quae caro miret᷑ : aut etiã occultis inspi¬
rationib: ad illudendũ humanos sensus
phantas mata imaginiũ machinari. quib.
uigilantes dormientesq decipiat. uel
furentes exagitet. Sed fieri potest. ut
homo uita ac morib melior spec tet
nequissimos homines uel infune ambu¬
lantes uel multi modis motib: corporũ
multa incredibilia facientes. nec ullo
modo tale aliquid facere concupiscat.
nec ꝓpter ea sibi p̃ponendos existimet.¬
Sic anima fidelis & pia. ñ solũ si uideat.
uerũ etiã siꝑpt̃ fragilitatẽ carnis ex¬

Expanded text:
acile est enim spiritibus nequissimis per aeria corpora facere multa quae mirentur animae terrenis corporibus aggravatae, etiam melioris affectus. Si enim corpora ipsa terrena, nonnullis artibus et exercitationibus modificata, in spectaculis theatricis tanta miracula hominibus exhibent, ut hi qui nunquam talia viderunt narrata vix credant, quid magnum est diabolo et angelis ejus de corporeis elementis per aeria corpora facere quae caro miretur, aut etiam occultis inspirationibus, ad illudendum humanos sensus, phantasmata imaginum machinari, quibus vigilantes dormientesque decipiat, vel furentes exagitet? Sed si fieri potest ut homo vita ac moribus melior spectet nequissimos homines, vel in fune ambulantes, vel multimodis motibus corporum multa incredibilia facientes, nec ullo modo tale aliquid facere concupiscat, nec eos propterea sibi psic anima fidelis et pia, non solum si videat, verum etiam si propter fragilitatem carnis ex
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus utnit. surgite obuiã ei. Inicto
oculi. in nouissima tuba. om̃s resurgemꝰ.
Ergo surrexerunt om̃s illȩ uirgines. &
apta uerunt lam padaes suas. id ẽ rationes
reddendas operũ suorũ. Oportet enĩ nos
ex hiberi ante tribunalxp̃i. ut illic
recipiat unus quisq qđ gessicancor pore.
siue bonũ siue malũ. Et dicerutit
stultae ad sapientes. Date nobis deoleo
ur̃o. quia lam pades nr̃e extinguntur.
Quorũ enĩ facta aliena laude fulciunt᷑.
eadẽ sub tracta deficiunt. & de consue¬
tudine id semꝑ inquirit unde gaudere
Animus solet. Itaq hominũ qui corda
ñ uident testimoniũ uolunt habere.
apud dm̃ qui cordis inspector ẽ. Sed qͥd
responderunt sapientes : Neforte nod
sufficiat nobis & uobis. Unus quisq enĩ
ꝓse rationẽ reddet: nec alieno testi monio
quis quã ad iuuat᷑ apud dm̃. cui secreta
cordis apparent. & uix sibi quisq sufficit
ut ei testimoni ũ ꝑhibeat conscientia sua

Expanded text:
sponsus uenit, surgite obuiam ei: in ictu sponsus uenit, surgite obuiam ei: in ictu oculi, in nouissima tuba omnes resurgimus. ergo surrexerunt omnes illae uirgines et aptauerunt lampades suas, id est rationes reddendas operum suorum. oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod gessit in cosive bonum, sive malum . Et dixerunt stultae ad sapientes: Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostrae exstinguuntur. Quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt; et de consuetudine id semper inquirit, unde gaudere animus solet. Itaque hominum, qui corda non vident, testimonium volunt habere apud Deum, qui cordis inspector est. Sed quid responderunt sapientes? Ne forte non sufficiat nobis et vobis. Unusquisque enim pro se rationem reddet, nec alieno testimonio quisquam adjuvatur apud Deum, cui secreta cordis apparent; et vix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua.
Abbreviated transcription (Latin):
ergo habent oleũ secũ. Nã ipsã lȩtitiã oleo
significari arbitror. Propt̃ea inquit ũnax itte
ds̃ dĩ tuus oleo exultationis. Qui autem
ñ ꝓpterea gaudet quia dõ intrinsetus placet.
ñ habet olcũ secũ. Prudentes autẽ acceper̃
bonorũ operũ in corde atq conscientia
posuerunt. Sic && apłs monet. Probet autẽ
se homo inquit. & tunc insemet ipso habebit
głam & non in altero Tardante ergo sponso.
dormita uerunt om̃s: quia ex utroq genere
continentiũ hominũ. siue eorũ qui corã
dõ exultant siue eorũ qui in laudibhominũ
Ad quiescunt. moriunt᷑ hoc int̃ uallo tẽporis
donec subaduentu dni fiat resurrectio
mortuorũ Media autẽ nocte. idẽ. nullo
sciente aut sperante. quippe cũ ipsedicat
dñs dedie autẽ illa & hora nemo sc̃iti &
apłs dicit dies dñi tã quã fur in nocte.
ita ueniet. Ede quo significat penitus
latere cũ uenit. Clamor factus ẽ ecce

Expanded text:
ergo habent oleum secum. Nam ipsam laetitiam oleo ergo habent oleum secum. Nam ipsam laetitiam oleo significari arbitror. Propterea unxit, inquit, te Deus, Deus tuus oleo exsultationis . Qui autem non propterea gaudet, quia Deo intrinsecus placet, non habet oleum secum. Prudentes autem acceperunt bonorum operum in corde atque conscientia posuerunt. Sic et Apostolus monet: Probet autem se homo, inquit, et tunc in semet ipso habebit gloriam, et non in altero. tardante ergo sponso dormierunt omnes, quia ex utroque genere continentium hominum, siue eorum qui coram deo exsultant, siue eorum qui in laudibus hominum adquiescunt, moriuntur hoc interuallo temporis, donec sub aduentu domini fiat resurrectio mortuorum. media autem nocte, id est nullo sciente aut sperante — quippe cum ipse dicat dominus: de die autem illa et hora nemo scit; et apostolus dicit: dies domini tamquam fur in nocte ita ueniet; ex quo significat penitus latere, cum uenit — clamor factus est: ecce
Abbreviated transcription (Latin):
titus. a uoluptate oculorũ. Auoluptate
auriũ. a uoluptate ol faciendi gustandi tan¬
gendi. Sed quia ista continentia partĩ corã
dõfit ut illi placeat᷑ interi ore gaudio consci¬
entae partĩ corã hominib tantũ ut gloria
humana capiat᷑. quinq dicunt᷑ sapientes
& quinque stultae. utraeq tam̃ uirgines.
qd̃ utraq continentia ẽ. quã uis di uerso
fomitt gaudeat. Lampades autẽ sunt qr
manib gestant᷑ opera quae scđm istã cora¬
tinentiã siunt. Dictũ ẽ. autẽ. luceant
opera ur̃a corã hominib Om̃s uero acceper̃
lã pades suas. & uenerunt obuiã sponso. In
agitur. radonenĩ possunt qui xxp̃iani ñ sunt.
sponso xp̃o uenire obuiã. Sed quinq fatuȩ.
acceptis lã padib ñ sũpserunt oleũ secũ.
Multi enĩ quã uis dexp̃i bonitate plurimũ
sperent. gaudiũ tam̃ non habent dũ conti¬
nent̃ uiuunt. nisi in laudibi hominũ. paon

Expanded text:
titus a uolutitus a uoluaurium, a voluptate olfaciendi, gustandi, tangendi; sed quia ista continentia partim coram Deo fit, ut illi placeatur in interiore gaudio conscientiae, partim coram hominibus, tantum ut gloria humana capiatur, quinque dicuntur sapientes et quinque stultae: utraeque tamen virgines, quia utraque continentia est, quamvis diverso fomite gaudeat: lampades autem sunt, quia manibus gestantur opera quae secundum istam continentiam fiunt; dictum est autem: Luceant opera uestra coram hominibus. omnes uero acceperunt lampades suas et uenerunt obuiam sponso. intagitur. non enim possunt qui christiani non sunt sponso Christo uenire obuiam. sed quinque fatuae acceptis lampadibus suis non sumserunt oleum secum. multi enim quamuis de sperent, gaudium tamen non habent, dum continenter vivunt, nisi in laudibus hominum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
utiq uirginũ. qđ quinq adimittunt᷑. quinq
ex cludunt᷑. bonorũ & malorũ discretionẽ
significat. Qua ꝓpt̃ si uirginitatis nomen
honorabile ẽ. cur receptis ex clusisq cõmune
ẽ : Deinde quid sibi uult numerus in utraq
parte quinarius Quid autẽ significat
eas quȩ ita ꝑfectȩ sunt ut absponso recipian¬
tur. Quo nomine nullo dubitante. dñs¬
ihs ap̃s significat᷑. & mistricordes eẽ. oporit¬
at ad prestanclũ ex eo qđ habent. p̃scribente
tribue.uid ẽ. autẽ qđ posset dando nori
sufficere utrisqꝰ hec maxime augent
quaestionis difficultatẽ. quã quã & cętera
diligent̃ considerata ut omĩa in unã ratio¬
nẽ concurrant. nibilq in una parte dicat᷑
qđ impediat aliã. magna cautio ẽi adhiben¬
cda. Uident᷑ itaq mii quinq uirginesi signi¬
ficare quinq ꝑ titã conanentiã a carnis
illecebris. Continendus ẽ. eiũ animi appe¬

Expanded text:
utique uirginum quod quinque admittuntur, quinque utique uirginum quod quinque admittuntur, quinque excluduntur, bonorum et malorum discretionem signihonorabile est, cur receptis exclusisque commune est? Deinde quid sibi vult numerus in utraque parte quinarius? Quid autem significat eas quae ita perfectae sunt ut ab sponso recipiantur, quo nomine, nullo dubitante, Distus significatur, et misericordes esse oporteat ad praestandum ex eo quod habent, praescribente tribue. quid est autem, quod posset dando non sufficere utrisque? haec maxime augent quaestionis difficultatem, quamquam et cetera diligenter considerata, ut omnia in unam rationem concurrant nihilque una parte dicatur, quod impediat aliam, magna cautio est adhibenda. Videtur itaque mihi quinque uirgines significare quinquepertitam continentiam a carnis inlecebris. continendus est enim animi appe
Abbreviated transcription (Latin):
nter parabolas ad ñõ dic̾tas. solet quȩren¬
tes multũ exercere ista que dedecẽ uirgi¬
nib. posita ẽ. Et multi quidẽ hinc multa
sen serunt. quae ñ sint p̃ter fidẽ. sed quomͦ
partib eius om̃ib c̃ueniat ex positio id
elaborandũ ẽ. Legi etiã in quadã scripta¬
ra. ex earũ genere quaȩ apo chri fae nomi¬
nant᷑. qđ non sint contra catholicã fidema
sed huc loco minus mihi congruere uisa ẽẽ
c̃sideranti om̃s huius similitudinis parteo
Dequa tarex positione temere nihil audecq
iudicare. ne forte ñ eius in conuenientia
milui angastias fecerit. sed mea tarditas eam
conuenientiã ñ inuenerit. Quid alitẽ mihi
uideat᷑. ñ ab surde hoo boco accipti quantũ
potero breuit̃. & diligent̃ eoc ponã. Inter¬
rogatus igit᷑ dñs nr̃ secreto adiscipulis. de
consũ matione scł. int̃ multa quae lo cutus
ẽ. hoc quoq diceit. Tunc simile aestimabit᷑
regnũ caelorũ decẽ uirginibus. & cȩtera. Decẽ

Expanded text:
nter parabolas a domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis partes. de qua tamen expositione temere nihil audeo iudicare, ne forte non eius inconuenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea conuenientiam non inuenerit. quid autem mihi uideatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero, breuiter et diligenter exponam. Interrogatus igitur dominus noster secreto a discipulis de consummatione saeculi inter multa, quae locutus est, hoc quoque dixit: tunc simile aestimabitur regnum caelorum decem uirginibus et cetera. decem
Abbreviated transcription (Latin):
nullo cruento uulnere occisus est: Et qui
forte pauci adhue tangere ista formidant
aceteris irrident᷑. Ita om̃iũ animos in hacre
tenuit illa sententia ueritatis. Non qđ intrat
in os ur̃m uos co inquinat: sed qđ exxit. Nullã
cibi naturã quã societas aimitit humana
sed quae iniquitas cõmitat peccata c̃dẽpneis.
lxx uIII. DEEO QUODSCRIPTŨ EST

Expanded text:
nullo cruento uulnere occisus est? et qui nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris irridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit peccata condemnans. .LXV. DE EO QVOD SCRIPTVM EST
Abbreviated transcription (Latin):
abstinerent xp̃iani. ne p̃focatis carnibus
uescerent᷑ elegisse mih uident᷑ ꝓtempore
rẽ facilẽ & nequaquã obseruantib. honerosã.
inqua cũ israhelitis etiã gentes ꝓpt̃ angularẽ
illũ lapidẽ duos in se condente᷑ aliquid cõmu¬
nit̃ obseruarent simul: & ani monerenti te
ipsa archa noe. quando ds̃ hoc iussit. ȩccłam
om̃iũ gentiũ fuisse figuratã cuius facti
pphetia iã gentib. ad fidẽ accedentib incipi¬
ebat impleri. Trans acto uero illo tẽpore quo
illi duo parietes unus ex circũcisione alter
ex p̃putio uenientes. quã uis in angulari
lapide concordarent. ram̃ suis quibusdã ꝓpri¬
xtatibus distinctius eminebant. A tubi ȩccła
gentiũ talis effecta ẽ. ut in ea nullus is rahelita
carnalis appareat. quis iã hoc xp̃ianus
obseruat. ut turdos uel minutiores auiculas
ñ adtingat. nisi quarũ sanguis effusus est:
A ut leporẽ ñ edat. simanu aceruice ꝑcussus.

Expanded text:
abstinerent christiani nec praefocatis carnibus abstinerent christiani nec praefocatis carnibus uescerentur, elegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe, quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio . uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant, ac ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis appareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus
Abbreviated transcription (Latin):
carnis eã. immunda. utiq & nescientẽ
contaminaret. Neq enĩ eominus ipsa cẽt. quo
minus absciente acciperet᷑. Sed ꝓpt̃ conscieñ¬
tiã. ne demonib: cõmunicasse uideat᷑. Mortici¬
nũ autt̃ puto qđ ad aes cã usus hominũ non
ad misit. eo qđ ñ occisorũ sed mortuorũ ani¬
maliũ morbida caro ẽ. nec apta ad salutẽ
corporis. cuius causa sumimus alimentũ.
figura p̃ceptũ ẽ. idẽ ipsi noe post diluui ũ.
qđ iã quid significet ostendimus. Pleriq in¬
telligunt & in actib apłorũ hoc legi p̃ceptũ
ab apłis ut abstinerent gentes tantũ a forni¬
catione. & ab immolatis & a sanguine. Id est
ne quicquã ederent carnis. cuius sanguis
ñ eoẽ effusus. Qđ alii ñ sic intelligunt. sed
a sangune p̃ceptũ et̃ abstinendũ noquis
homicidio se contaminet. Hoc nunc discu¬
tere longũ ẽ. & ñ necessariũ. quia & si hoc
tunc apłi p̃ceperunt. ut animaliũ sanguine

Expanded text:
carnis esset inmunda, utique et nescientem carnis esset inmunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est corporis, cuius causa sumimus alimentum. figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluuium — quod iam quid significaret ostendimus — plerique intellegunt et in actibus apostolorum hoc legi praeceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes tantum a fornicatione et ab immolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non est effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia etsi hoc tunc apostoli praeceperunt, ut animalium sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
anniuersariae in ecđa celebrant᷑ quae insig¬
nit̃ excellentia certis dieb facta sunt. ut eoꝵ
necessariã salubrẽq. memoriã festiuitas
concelebrata custodiat. Si uultis ergo nosse
quare celebramus pascha: quia tunc ꝓ nobis
immolatus est xp̃s. Si uultis nosse quare
ñ illud ritu iudaicocelebremus. qr illa erat
teritũ. nec ipsis uerbis nr̃is eo modo enunciat᷑.
Unde iã satis. in hoc opere locuti sumus.
Si autẽ & hoc quaeritis cur ex omĩb cibis aqͥb.
in umbra futurorũ popłs est ille ꝓhibitus.
nos morticino & immolaticio ñ uescimur:
Et hoc audite. & calũỹniis uanitatis uerũ
aliquando p̃ponite. Cur enĩ ñ expediat
uos inquit socios fieri demoniorũ. Neq enĩ
ipsã immolationẽ rep̃hendit quã faciebant
patres p̃figurantes sanguinẽ sa crificii quo
nos xp̃s redemit : sed quae immolant gentes.
de moniis inquit immolant & ñdõ. Deinde
adiccit qđ dixi. Nolo uos fieri socios demo¬
niorũ. Nã si natura ipsa immolaticiae

Expanded text:
anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat. si uultis ergo nosse, quare celebramus pascha, quia tunc pro nobis inmolatus est Christus'. si uultis nosse, quare non illud ritu Iudaico celebremus quia illa erat teritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et inmolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat uos, inquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsam inmolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit. sed quae inmolant gentes, daemoniis, inquit, inmolant et non deo. deinde adiecit, quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa inmolaticiae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ille diues dixit. id eo quid fratres age¬
rent. uel quid paterent᷑ illo tẽpore sciuit.
Ita illi fuit cura deuiuis. quã uis quidage¬
rent omĩno nesciret. quẽ ad modũ ẽ. nobu
cura demortuis. quã uis quid agant utiq¬
nesciamus. Nã si nihil demortius curaremꝰ.
ñ utiq ꝓ illis dõ supplicaremus. cc cxii.
UTRUAL MARTYRES INBEREFICIISQUE
CORM̃ ORATIONIBUS CORFERUNTUR

Expanded text:
hoc ille diues dixit, ideo quid fratres agehoc ille diues dixit, ideo quid fratres agerent uel quid paterentur illo tempore sciuit? ita illi fuit cura de uiuis, quamuis quid agerent omnino nesciret, quemadmodum est nobis cura de mortuis, quamuis quid agant utiqnesciamus: nam si nihil de mortuis curaremus, non utique pro illis Deo supplicaremus. CAPUT CCCVIII. Utrum martyres in beneficiis quae eorum orationibus conferuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cis fuisse credunt᷑. nec ad tendunt qui
haec audiunt similit̾ ab eis absentiũ at que
nescientiũ quorudã etiã imagines uisas eẽ.
uiuorũ. Ubi ergo sunt sp̃s̃ defunctorũ ubi
ñ uident quae cũq agunt᷑. aut cueniunt
in ista uita hominũ : Quomodo ergo uidel
tumulos suos. & corpora sua utrũ ab iecta
iaceant ansepulta : Quomodo intersunt
miseriae uiuorũ. cũ uelsua ipsi mala patiant᷑.
si talia merita contrageerunt. uel in pace
requiescant sicut iosiae ꝓmissũ ẽ. ubi mala
ulla nec patiendo nec cõpatiendo sustine¬
ant. liberati ab om̃ib malisquaȩ patiendo
& cõpatiendo cũ hic uiuerent sustineba nt
Dixerit aliquis. Sinulla ẽ. mortuis cura
deuiuis. quo modo ille diues qui apud in¬
feros torquebat᷑ rogabat abrahã patrem
ut mittat latarũ adquinq frs suos ñdũ
mortuos. & agat cũ eis neueniant ipsi in
eun dẽ torm̃torũ locũ : Sed nũ quid qr

Expanded text:
cum eis fuisse creduntur: nec attendunt qui cum eis fuisse creduntur: nec attendunt qui haec audiunt, similiter ab eis absentium atque nescientium quorumdam etiam imagines visas esse vivorum. Ibi ergo sunt spiritus defunctorum, ubi non vident quaecunque aguntur aut eveniunt in ista vita hominibus: quomodo ergo vident tumulos suos aut corpora sua utrum iaceant, an sepulta? quomodo intersunt miseriae uiuorum, cum uel sua ipsi mala patiantur, si talia merita contraxerunt, uel in pace requiescant, sicut huic Iosiae promissum est, ubi mala ulla nec patiendo nec conpatiendo sustineant, liberati ab omnibus malis, quae patiendo et conpatiendo, cum hic uiuerent, sustinebant? Dixerit aliquis: si nulla est mortuis cura de uiuis, quomodo ille diues, qui apud inferos torquebatur, rogabat Abraham patrem, ut mittat Lazarum ad quinque fratres suos nondum mortuos et agat cum eis, ne ueniant et ipsi in eundem tormentorum locum? sed numquid quia
Abbreviated transcription (Latin):
imagines som niet. Similia sunt autẽ
somnis ñ nulla etiã uisa uigilantiũ qui
orbatos habent sensus sicut frenetici. uel
quocũq furentes modo. Nã & ipsi loc̃unt᷑
sȩpe cũ uere p̃sentib loqͥunt᷑ etiã cũ absen¬
tibus. quorũ imagines cernunt siue uiuoꝵ
siue mortuorũ. Sed quẽ ad modũ hi qui
uiuunt ab eisse uideri & cũ eis seloqui
nesciunt. neq enĩ reuera ipsi ad sunt. aut
ipsi sermocinant᷑. sed turbatis sensib. homi¬
nes talia uisa imaginaria patiunt᷑. eo modo
& hi qui ex hac uita migrarunt sic affectis
hominib uident᷑ quasi p̃sentes cũ sint ab¬
sentes. & utrũ aliquis eos imaginalit̃ uideat
omĩno nescientes. Huic rei simile ẽ & illud
cũ homines altius quã sidormirent subtra¬
huntꝰ corporis sensib & occupant᷑ talib. uisis
Et his enĩ apparent i magines uiuorũ at que
mortuorũ. Sed cũ fuerint sensib redditi
quos cũq mortuos uidisse dioxerint uere

Expanded text:
imagines somniet? Similia sunt autem imagines somniet? Similia sunt autem somniis nonnulla etiam uisa uigilantium, qui turbatos habent sensus, sicut phrenetici uel quocumque furentes modo. nam et ipsi locuntur saepe cum uere praesentibus, locuntur etiam cum absentibus, quorum imagines cernunt siue uiuorum sine mortuorum. sed quemadmodum hi qui uiuunt ab eis se uideri et cum eis se loqui nesciunt — neque enim re aera ipsi adsunt aut ipsi sermocinantur, sed turbatis sensibus homines talia uisa imaginaria patiuntur — eo modo et hi qui ex hac uhominibus videntur quasi praesentes, cum sint absentes, et utrum aliqui eos imaginaliter videant omnino nescientes. Huic rei simile est et illud, cum homines altius quam si dormirent subtrahuntur corporis sensibus, et occupantur talibus visis: et his enim apparent imagines vivorum atque mortuorum, sed cum fuerint sensibus redditi, quoscunque mortuos vidisse se dixerint, vere
Abbreviated transcription (Latin):
lestia liberaret᷑. Sed eodẽ ipso ferme tẽpo-¬
re quo id audiuimus. idẽ nobis apud me¬
dio laniũ constitutis. chartaginis rhetor
eulogius qui meus in eadẽ arte discipłs
fuit. sicut ipse mihi postea quã in africã re¬
meauimus retulit. cũ rhetoricos erceronis
libros discipłis suis traderet. recensens lectio¬
nẽ quã post diem fuerat traditurus. quendã
locũ offendit obscurũ. quo ñ intellecto uix
potuit dormire sollicitus. Qua nocte som¬
nianti ego illi qđ ñ intelligebat ex posui.
Immo ñ ego sed imago mea nesciente me. &
tã longe trans mare aliquid aliud siue
agente siue somniante. & nihilde illius¬
curis omĩno curante. Q uomodo fiant ista
nescio. Sed quo modo libet fiant cur ñ eodẽ
modo fieri credimus ut in somnis quis que
uideat mortuũ. quo modo fit ut uideat
eũ & uiuũ. Ambobus utiq nescientib. neq
curantib quis. uel ubi. uel quando eorum

Expanded text:
lestia liberaretur. sed eodem ipso ferme tempolestia liberaretur. sed eodem ipso ferme tempore, quo id audiuimus, id est nobis apud Mediolanium constitutis, Carthaginis rhetor Eulogius, qui meus in eadem arte discipulus fuit, sicut ipse mihi, posteaquam in Africam remeauimus, rettulit, cum rhetoricos Ciceronis libros discipulis suis traderet, recensens lectionem, quam post diem fuerat traditurus, quendam locum offendit obscurum, quo non intellecto uix potuit dormire sollicitus. qua nocte somnianti ego illi quod non intellegebat exposui, immo non ego, sed imago mea nesciente me et tam longe trans mare aliquid aliud siue agente siue somniante et nihil de illius omnino curante. quomodo fiant ista nescio. sed quomodolibet fiant, cur non eodem modo fieri credimus, ut in somnis quisque uideat mortuum, quomodo fit, ut uideat eum et uiuum, ambobus utique nescientibus neque curantibus, quis uel ubi uel quando eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ sibi apparuisse ñ dubitet. quasi ñ
possint & mortuorũ hominũ eodẽ modo
nescientiũ. ñ anime sed si militudines ap¬
parere dormientib: Procerto cũ mediola nii
essemus. audiuimus qđ cũ debitũ repete¬
retꝰ a quodã de functi patris cautione
ꝓlata. qđ filio nesciente a patre iã fuerat
ꝑ solutũ. c̃ tristari homo grauissime coepit.
atq mirari qđ ei pat̾ moriens ñ dixcerit
quid deberet. cũ fecisset etiã testamentũ.
Tuncei ancio apparuit idẽ pat̃ eius in som¬
onis. & ubi etẽ. recautũ qͦ illa cautio uacu¬
ata fuerat indicauit. Quo inuento iuuenis
atq. monstrato. ñ solũ falsi debiti calũ niã
ꝓpulsauit. sed etiã pat̃nũ recepit crrogra¬
phũ. qđ pat̃ ñ receperat quando ẽ. peccunia
ꝑ soluta. Hic utiq putat᷑ anima hominis
curã gessisse ꝓfilio. & ad eũ uenisse dormi¬
entẽ. ut docens qđ ignorabat magna mo¬

Expanded text:
dinem sibi apparuisse non dubitet. quasi non dinem sibi apparuisse non dubitet. quasi non possint et mortuorum hominum eodem modo nescientium non animae, sed similitudines apparere dormientibus. pro certo, cum Mediolani essemus, audiuimus, quod cum debitum repeteretur a quodam defuncti patris cautione prolata, quod filio nesciente a patre iam fuerat persolutum, contristari homo grauissime coepit atque mirari, quod ei pater moriens non dixerit quod deberet, cum fecisset etiam testamentum. tunc ei anxio apparuit idem pater eius in somnis et ubi esset recautum, quo illa cautio euacuata fuerat, indicauit. quo inuento iuuenis atque monstrato non solum falsi debiti calumniam propulsauit sed etiam paternum recepit chirographum, quod pater non receperat, quando est pecunia persoluta. hic utique putatur anima hominis curam gessisse pro filio et ad eum uenisse dormientem, ut docens quod ignorabat magna mo