comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repulsi Tum gallum media insede
componimus Quicum diu nobili
sua uerecundia silentium tenu issec.
tandem ita exorsus est Conuenistis¬
inquitꝰ me audiendum. & scĩ & diser¬
ti: sed religiosas potius quã doctas
aures ut arbitror adtulistis. audi¬
turi me fides testes. nonoratoris co¬
pia locuturum Quȩ aut̃ hesterno
dicta sunt: non reuoluã: illa qui no
audierunt: exscriptis reco gnoscunt:
Noua postumianus expectat nuntia¬
turus orienti: nese in cõparatione
martini preferat occidenti Ac¬
primum gestit animus. qđ refrigi¬
rius in aurem suggerit explicari.

Expanded text:
repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistisinquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. acprimum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicar
Abbreviated transcription (Latin):
primȩ mortales putant : neq habent.
neq habere cupiunt: Nam cũ egi¬
illi presbitero decem num mos obtu¬
aureos
lissem : refugit altiore consilio.
protestatus aeccłam auro non strui.
sed potius destrui Aliquantulum
ei uestimentorum indulsimus.
Quodcum ille bonigne accepisset.
reuocantibus nos admare nautis
discessi mus

Expanded text:
prima mortales putant, neque habent, neque habere cupiunt: nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos detulissem, refugit, altiore consilio protestatus, Ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. Aliquantulum ei vestimentorum indulsimus. VI. Quod cum ille benigne accepisset, revocantibus nos ad mare nautis, discessimus
Abbreviated transcription (Latin):
N eq enĩ aliõ promilite suo xp̃s debuit
prȩstare uictoriam : quã ut subactis
sinic farguine hostib nemo moreret᷑.
XIN DE
RELC TA NMII

Expanded text:
neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare victoriam, quam ut, subactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. V. Exinde relicta mi
Abbreviated transcription (Latin):
gressus es coeptum opus explica.
Tum ille. Lam qui dem uobis inquit
tanta narraui : ut satis facere studiis
uestris meus sermo debuerit Sed
quia uoluntati urãe non obsecundare
mihi non licet : quantum adhuc diei
suꝑ est loquar N amcefte dumstram̃
illud. quod in lectos nr̃os paratur as¬
pitio : subuenit. in memoriam etiam
destramine inquo martinus iacue¬
rat
factam. eẽ. uirtutem Resita
gesta est.

Expanded text:
gressus es, coeptum opus explica. Tum ille, iam quidem uobis, inquit, tanta narraui, ut satisfacere studiis uestris meus sermo debuerit: sed quia uoluntati uestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest loquar. nam certe dum stramen illud, quod in lectos nostros paratur, aspicio, subuenit in mede stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est
Abbreviated transcription (Latin):
uenire conpexit: occurrit. agit gras.
ducit ad cellulam: Cum in gressi pa¬
riter ambo conspiciunt palmitiam calido pane con¬
sportam forib ad fixam: de poste pendere:
ac primum calidi: panis odor sentitur.
tactu uero acsic ante paululum focis
eet̃. ereptus ostenditur: Aegyptu
tam̃ panis. forma nõ cernitur. O bstupe¬
facti ambo : munus caeleste cognoscuNt.
Cum ille hoc abbatis aduentui prestitum
fateretur : abbas uero illius fidei ac
uistuti id potius adscriberet: ita
ambo cęlestem panem cum multa
exultatione fregerunt: Quod cum
senex admonasterium ꝑ regressus
fribus retulisset: tantum omnium
incenderat ardor animu̾s. ut certatim
adheremum. et scacrds solitudines ire
properarent: Miseros se fatentes
qui diutius in congregatione multoꝵ.

Expanded text:
uenire conspexit, occurrit, agit gratias, uenire conspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi priter ambo, conspiciunt palmiciam sportam, calido pane congestam, foribus adfixam ante postem pendere. ac primum calidi panis odor sentitur, tactu uero ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet: ita ambo caelestem panem cum multa exusenex ad monasterium post regressus fratribus retulisset, tantus omnium incenderat ardor animos, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, qui diutius in congregatione multo
Abbreviated transcription (Latin):
pescuit. multum obuirgatos. cur ipsi
qđ ꝑeos dñs operatus fuerat prodidissent:
opus ille non sue fidei: sed diuinȩ fuisse
uirtutis: Discerent potius dõ in hu¬
militate. seruire : et non insignis & uir¬
tutib glouari. quia melior esset in¬
firmitatis conscientia uirtutũ uani¬
tate. Hoc ubi ille monachus audiuit.
& periclitatos in fantulos serpentis
occursu & ipsos insuꝑmulta uerbera
uicto serpente meruisse : abbatem
obsecrat. ne sibi posthȩo panis ullus
aut cybus aliquis mitteretur Iamq¬
octauus dies fuerat emensus : quo se homo
xp̃i intra periculum famis ipse concluse¬
rat. A rebant membra ielunio: sed defi¬
cere cęlo intenta nõ poterat Corpus
in aedia fateͥscebat. fides firma dura¬
bat. Cum interim ad monitus abbas
ille ꝑ spm̃ ut discipulum uisitaret.
pia sollicitudine cognoscere cupiens
quauitae substantia uir fidelis aleret᷑.
Qui ministrari sibi panem ab homine
noluisset : ad requirendum eum ipse
ꝓfisciscitur. Ille enim eminus senẽ

Expanded text:
pescuit, multum objurgatos, cur ipsi quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent: ejus illud non suae fidei, sed divinae fuisse virtutis: discerent potius, Deo in humilitate servire, non in signis et virtutibus gloriari: quia melior esset infirmitatis conscientia virtutum vanitate. XI. Hoc ubi ille monachus audivit, et periclitatos infantulos serpentis occursu, et ipsos insuper multa verbera victo serpente meruisse; abbatem obsecrat, ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliquis mitteretur. Jamqoctavus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat: arebant membra jejunio, sed defimens coelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat: cum interim admonitus abbas ille per spiritum, ut discipulum visitaret; pia sollicitudine cognoscere cupiens, qua vitae substantia vir fidelis aleretur, qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad reqproficiscitur. ille ubi eminus senem
Abbreviated transcription (Latin):
fisus in dño.
intrepidus operiens. cum iam fra¬
gorem sui pinus concidens ȩdidisset.
iam cadenti iam perse ruenti eleuata
nit: Tum uero turbinis modo r&ero
actam putares. diuersamq in partẽ
ruit: Adeo ut rusticos qui tuto
in loco steterant. poene prostraue¬
rit. Tum uero incęlum clamore
sublato : gentiles stupere miraculo.
monachi flere prȩgaudio : xp̃i nom̃
in commune ab omnib: predicari:
Satisq constitit: eodie salutem
illi uenisse

Expanded text:
fisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuatanit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ comunionis illius malum. cui se uel
puncto tẽpous. necessitate nõ spũ misciuss&:
detrim̃tum sentire uirtutis. postea uixit

Expanded text:
pter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc nobis iam dudum agentibus.
quid tutam obstinate sulpicita esꝰ
egot inquĩ non solum modo taceo.
sedolim deistis tacere disposui
Iamquia quandam uiduam uagam.
nitidulam. sumptuosam oburgauerĩ
lasciuius uictitantem. itidemq uir¬
ginem adules centem cuidam mihi
caro indecentius adherentem. cũ quidẽ
ipsam frequenter audissem: alios
&iam quitalia agent increpantẽ.
tanta mihi om̃ium feminarum
cunctorumq monachorum odia
concitaui. ut auer summe utrȩ̨q
legiones uirata bella susciperent.
Unde queso taceatis. ne etiam hoc¬
qđ uos loquimini ad meam¬
referatur inuidiam.
Tota uobis istoꝵ

Expanded text:
haec nobis iam dudum agentibus, haec nobis iam dudum agentibus, quid tu tam obstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut aduersum me utraeque legiones iurata bella susceperint. unde quaeso taceatis, ne etiam quod uos loquimini ad meamreferatur inuidiam. tota nobis isto
Abbreviated transcription (Latin):
sed deferebat obsequium Disce igit᷑
disciplinam: Peruiat tibi matrona
non imper&. & seruiat non recumbat.
Sicut martha illa ministrauit dnõ.
nectamen est ad scita conuiuio : immo
p̃lata est ministranti. quae uerbum
potius audiebat: Sed inmartino
ista regina utrumq compleuit:
tministrauit ut martha : & audiuit
ut maria Quod siquis hoc uti uolu¬
erit exemplo : ꝑ om̃a teneat exẽplũ
Talis causa sit. talisq persona : tale
obsequium. tale conuiuium: et in om̃i
uita semel tantum. Praeclare inquid
postumianus: nr̃os istos ut martini
non egrediantur exemplum : tu a
constringit oratio Sed profiteor
tibi : quia hȩc surdis auribus audient᷑
N am si martini sequeremur uias: nũquã
causas deosculo diceremus. Et uni ũsu
sçȩuȩ opinionis. et opprobriis care¬
remus Uerum sicut tusoles dicere.
cum edacitatis argueris. galli sum
ltanos in hac parte num quã uel mar¬
tini exemplo. ueltuis disputationib¬

Expanded text:
sed deferebat obsequium. disce igitur sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuit ut Maria. quodsi quis hoc uti uoluerit exemplo, per omnia teneat: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale conuiuium, et in omni uita semel tantum. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia haec surdis auribus audientur. nam si Martini sequeremur uias, numquam causas de osculo diceremus et uniuersis . scaenae opinionis opprobriis careremus. ceterum, sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus: ita nos in hac parte numquam nec Martini exemplo uel tuis disputationib
Abbreviated transcription (Latin):
umquam fȩmina ferebatur ꝓpius
adstitisse martino: ecce ista regina
nonsolum adstitit. sed &iam mi¬
nistrauit Etuereor neisto aliquan¬
tulum se tueantur exemplo: quoli
benter faeminis inserentur. I
gallus. Quid tu inquit nonuides. qđ
solent docere grammatici. locum.
tempus. personam: propone enim
tibi ante oculos. captum in palatia
imperatoris praecib ambiri : fide
reginȩ cogi. temporis necessitate
constringi: ut clausos carcere liberare.
exiliis datos restitueret : Haec quanti
putas constare ep̃o debuisse. ut ꝓhis
om̃ib nonaliquantulum derigore
propositi relaxaret : uerum tamen
quia occasione hui exempli male usuros
.eẽ. aliquos arbitraris: Illi uero felices
erunt. si adisciplina exempli istius
quia martino semel tantum inuita
iam ipso scõ septuagenario ñ uidua
uiuens: ipso uiro pariter supplicante
regina seruiuit. et ministrauit Haec-
astin ȩdenti : noncum aepulante dis cubuit.
nec ausa . ẽ. participare conuuium.

Expanded text:
umquam femina ferebatur propius adstitisse Martino? ecce ista regina non solum adstitit, sed etiam ministrauit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui benter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exiliis datos restitueret, bona adempta rehiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a disciplina exempli istius nt enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua vivens, ipso viro pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est parti
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nos conpungit : abolenda ÷.: Te inquã
postumiane : te potius audiamus.
aciam inquid gallȩ quod precipis:
quatenus tam studiosos. eẽ. audiendi
uos uideo: sed mementote : quia nõ
sine foenore istum apđ uos depono
sermonem Libens presto qđ poscitis.:
dum modo paulo post qđ poposcere
non negetis Nos uero inquam
N ichil habemus in qͦ tibi mutuũ uł sine
foenore restituere possimus Sed
tamen quicquid putaueris imperato.
dũ modo ut coeperas desideriis nr̃is

Expanded text:
quae nos compungit, abolenda est. Te, inquam, quae nos compungit, abolenda est. Te, inquam, Postumiane, te potius audiamus. Faciam, inquit, Sulpici, quod praecipis, quatenus tam studiosos audiendi esse vos video; sed memesine faenore istum apud uos depono sermonem: libens praesto quod poscitis, dummodo paulo post quod poposcero non negetis. Nos uero, inquam, nihil habemus, in quo tibi mutuum uel sine faenore restituere possimus.. sed tamen quidquid putaueris, imperato, dummodo, ut coeperas, desideriis nos
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur : siquidem id deeorum uir¬
tutib. & abbatis ipsius testimonio
& om̃ium fratrũ. audierim sermone
num quã uidiss& iratum Adhȩc:
gallus me intuens. Osiar ille
nolo nom̃ edicere nunc ad eẽt: uelĩ
ad modum istud audiret exemplũ.
quẽin multorum sȩpe ꝑsonis nimium
exꝑti sumus uehementer irasci.
Sedtamen quia inimicissuis quantũ
audio. nuꝑ lgnouit : si istud audir&
magis magisq proposito confirmaret᷑
exemplo: prȩclaram. eẽ. uirtutem
iracundia non moueri N ec uer
inficiabor. iustas illi causas irarum
fuisse: Sed ubi durior pugna : ibi
gloriosior est corona Unde quendã
siagnoscit : censto iurȩ laudandũ.
Qđcum eum libertus deseruerit in¬
gratus : miseratus. ẽ. potius quã in¬
sectatus ab euntem. sedneq illi
irascitur : a quo uidetur aliductus.
go autem nisi istud iuncendȩ ira¬
cundiȩ postumianus prodidissec
exemplum : grauiter irascerer dis¬
cessione fugituu S edquia irasci
non licet. tota istorum commemoratio

Expanded text:
uidetur, siquidem id de eorum uirtutibus et abbatis ipsius testimonio et omnium fratrum audierim sermone numquam uidisset iratum. Ad haec Gallus me intuens: o si uester ille — nolo nomen dicere - nunc adesset, uellem admodum istud audiret exemplum, quem in multorum saepe personis nimium experti sumus uehementer irasci: sed tamen, quia inimicis suis, quantum audio, nuper ignouit, si istud audiret, magis magisque proposito confirmaretur exemplo, praeclaram esse uirtutem iracundia non moueri. nec uero infitiabor iustas illi causas irarum fuisse: sed ubi durior pugna, ibi gloriosior est corona. unde quendam, si agnoscis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset exemplum, grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irascinon licet, tota istorum commemoratio
Abbreviated transcription (Latin):
ibi quicquam proprium habebat: om̃a
in medid̾ conferebantur: Nonemere
aut uendere ut plerisq monachis moris
.ẽ: quicquam licebat: Ars ibi exceptis
scriptoribus. nulla habebat᷑ Quitam̃
operi minor aetas deputabatur.
maiores orationi uacabant: Rarus

Expanded text:
ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus
Abbreviated transcription (Latin):
cum sub ulcum algentem acpene nudũ
inpellitia ueste uidisset : en inquit
adam eiectus de paradiso in ueste pel¬
licia sues pascit. Sednos illo uetere
deposito qui adhuc inisto manet.
nouum adam potius induamus:
Boues exparte prata depauerant.
Porci etiam non nulla suffoderant.
Pars cetera quȩ manebat inlesa : di¬
uersis florbus quasi picta uernabat.
Dpeciem inquit gerit pars illa coniugii:
quae pe core depasta & si non pae¬
nitus gratiam amisit herbarũ: nullã
tamen florum recinet dignitatem.
lla uero quam porti peccora in mundi
foderent : fornicationis imaginem
faedam praetendit. Cȩterum illa
porcio quae nullam sensit inuiriã:
gloriam uirginitatis ostendit Herbis
fęcunda luxuriat. foenͥ in ea fructus
exuberat: et ultra omnem speciem
distincta floribus quasi gemmis
micantib ornata radiaut B eata
species & dõ digna: nichil enim uir¬
ginitatiest comparandũ Ita ecilli
qui coniugia fornicationi comparant
uehementer errant. Et illi qui con¬

Expanded text:
cum subulcum algentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui con
Abbreviated transcription (Latin):
quantum in ipso fuit c̾m̃s uirtutes suas
latere uoluisset. Qumquã &iam
exhis quȩ compesta notis erant plura
omisimus : quia sufficere credimus.
si tantum excellentia notarentur
simul et legentib consilendũ fuit.
ne quodhis pateret copla congesta
fastidium Obsecro autẽ eos quilecturi
sunt. ut fidem dictis. Alhibeant
neq me quicquã nisi conꝑt et probatũ
scripsisse arbitrentur Alioquin: ta¬
cere. quã falsa dicere maluissẽ:

Expanded text:
quantum in ipso fuit, omnes uirquantum in ipso fuit, omnes uirlatere voluisset. Quamquam etiam ex his quae comperta nobis erant, plura omisimus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant; neque me quidquam nisi compertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere, quam falsa dicere, maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
querere. Nonscribendo. aut pugnando.
uł philophando. sed pie scȩ̃q religio¬
se uiuendo. Qui quidem error huma¬
nus litteris traditus intantũ ualuit.
ut multos tamen aemulos uł in anis
philosophiȩ. uel stulte illius uirtutis
inuenerit: Unde facturus mihi opere
praecium uideor. siuitam scĩsimi uiri
exemplo aliis mox futurã perscrip¬
sero: Quoutiq aduerã sapientiam
et caelestem miliciam diuinamq uir¬
tutem legentes incitabuntur: In quo
ita nri quoq rationem commodi dcim.
ut non inanem ab hominib memoriã
sed aeternum adõ praemium expec¬
temus: Quia & supsi nonita uiximꝰ
ut exemplo aliis esse possimus. dedimꝰ
tamen operam ne is lateret qui eet̃
imitandus. Igitur scĩ Martini
uitã scribere exordiar. et quȩ uł ante
episcopatum uel inepiscopatu gesserit.
quauis nequaquã adom̃a illius poterim
peruenire. Adeo ea inquibus iꝑse tantũ
sibi conscius fuit nesciantur: quia
laudem ab hominib non requirens.

Expanded text:
quaerere, non scribendo aut pugnando quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens,
Abbreviated transcription (Latin):
mortalium studio et
gloria sȩculari in aniter
dediti: exilide ꝑ ennem
ut putabant remoriam
nominisisu quȩ iluerunt.¬
siuitas clarorum uirorum stilo illustras¬
sent: quȩ res utiq non ꝑhennem qdidẽ.
sed aliquantulum. tamen concepte spei
fructum ad ferebat: quia et sui memo¬
riam lic& in cassum propagabant. et
propositis magnorũ uirorũ exemplis.
non parua aemulentia legentibus
excitabatur. S edtamen nichil ad
beatam illam aeternãq uitam: haec
eorum cura pertinuit: quid enĩ aut
ipsis occasura cũ sđo scriptorum suoꝵ
gloria profuit. aut quid posteritas
emolumenti tilit legendo haectorẽ
pugnantem: aut socratem philosophantẽ
cum cos nõsolum imitari stulticia sit
sed non acerrime &iam inpugnare dem̃
Quippe qui humanam uitam
presentibus tantum actib aestimantes.:
spes suas fabulis animas sepulcris dede¬
runt: Siquidem ad solam hominũ
memoriam se perp&uandos credider̃:
cũ hominis officium sit perennẽ potius
uitam quam per ennem memoriam

Expanded text:
mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt,si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
dudum inquit galle audienste loquen¬
tem : uchementer ad miror regginȩ
fidem Sedubiest illud quod nulla

Expanded text:
dudum, inquit, Galle, audiens te loquentem uehementer admiror reginae fidem: sed ubi illud est, quod nulla
Abbreviated transcription (Latin):
ut siues in propria substantia conti¬
neret. siue indiuersas figuras spi¬
ritalesq nequitias transtulisset.
quea libet abeo sub im agine uideret᷑
Quod cum diabolus sciret se effugere
non posse: conuitiis eum frequenter
urguebat. qui a fallere non possit
in sidiis. Quodam autem tempore
cornu bouis cruentum in manu tenens.
cum ingenti fremiti cellulam euis
inrupit: cruentamq ostentans dex-¬
teram: et aumisso recens scelere
congaudens Ubi est inquid mastine
uirtus tua: unum decuis modo inter¬
feci:

Expanded text:
ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in mancum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci
Abbreviated transcription (Latin):
confragosos scalȩ gradus decidens
multis uulneribus. eet. affectus:
Cum exanimis iaceret incellula. et
in modicis dolorib cruciaretur :

Expanded text:
confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur
Abbreviated transcription (Latin):
citus.: Diabolus prȩsumptione con¬
funditur. aecła uirtute roboratur.
sacerdotes reuelatione glorificant᷑.
Quem michahel assupsit cum angelis.
maria suscepit cum uirginum chorus.
paradisus retinet lȩtum cũ scis :
Sed quid nos in laudem eius tep̾tamus.
quod nõ sufficimus ad implere:¬
ipse est enim laus cͥls. cuius laus
ab eius ore numquam recessit iħs¬
Nam nos utiniam iđ sumnpplicem possimus historam explicare:

Expanded text:
citus; diabolus praesumptione concitus; diabolus praesumptione confunditur, eclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplereIpse est enim laus illius, cuius laus ab eius ore numquam recessitam vel simplicem possimus historiam exp
Abbreviated transcription (Latin):
minicȩ diei ista erat consu&udo.
ut ueniens lector cum libro. non antea
cionem beati pauli proferret: bea¬
tissimus antistes ambrosius suꝑ scm
altare obdormiret Q uod uidentes¬
multi. cum nullus eum pęnitus ex¬
citare prȩ sumeret : transactis fere
duarum aut trium horarũ spacus.
tionem legere. E xpectat enim
populus : ualde iam lassus Respon¬
dens autem beatus ambrosius :
Nolite inquit turbari Multum enĩ
mihi ualet sic obdormisse: cuitale
Iam noueritis fratrem meum martinũ
me autẽ eius funeri obsequium p̃buisse:
Peractoq ex more seruitio : capitellum
tantum uobis excitantibus ponex¬
pleui Tunc illi stupe facti parit̃
& admirantes. diem & tempus notant
sollicite requirentes: Qui ipsum diem
tempusq repperlunt: quo beatus
confessor dixerat se eius obsequuis
deseruisse O beatum uirum in cuiꝰ
transitu scõium canit numerus.
angłorum exultat chorus. om̃ĩumq
cȩlestium uirtutum occurrit exer¬

Expanded text:
minicae diei ista erat consuetudo, minicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea tionem beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntesmulti, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis,tionem legere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui talNam noveritis, fratrem meum Martinum me autem eius funere obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium virtutum occurrit exer
Abbreviated transcription (Latin):
Uoces psallentium tamquam incȩlo
audio : sed quidsit prorsus ignoro.
Cui ille. E go tibi quidsit narrabo
Domnus meus MARTIΝUS episcopus
migrauit exhoc mundo : et nunc
angeli canendo eum deferunt
in excelsum Etut parumper mora
ess& uthaec audirentur : diabolus
eum cum iniquis angłis retinere
tepintauit Nichilq suum in eun¬
dem repperiens: confusus abscessit.
Quid ergo denobis peccatoribus erit
sitantum sacerdotem uoluit pars
iniqua nocere. Haec sacerdote
Haec sacerdote
loquente : notatum tempus archidiaconꝰ
turonis misit uelociter.: qui hȩc
diligenter inquireret Qui ueni¬
ens. eo die horaq mai¬
festissime cognouit transisse be¬
atum uirum: quo sc̃s seuerinus
audiuit psallentium chorum.
Sed et si ad seueri recurramus his¬
toriam: ipsa hora eum si bi
scripsit. cum libro uitae suae
fuisse reuelatum.
TE MPORE BEATUS
ambrosius cuius ho¬
die flores eloquii per
totam aeccłam redo¬
lent: mediolanensi ciuitati prȩ erat
episcopus Cui cȩ̨lebranti festa do¬

Expanded text:
oces psallentium tanquam in coelo audio, sed quid sit prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid sit narrabo. Dominus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum deferunt in eesset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdoteHaec sacerdote loquente notavit tempus archidiaconus, et Turonos misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scripsit in Al., cum libro vitae suae fuisse revelatum. tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Do
Abbreviated transcription (Latin):
Tumego. Absitte
inquã ista querere : quae aut una
mecũ ut puto nosti. aut si ignoras.
nõ audire sit melius.

Expanded text:
Tum ego, Absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum, ut puto, nosti, aut si ignoras, non audire sit melius.
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝑ refrigerius prbt. quẽ coram
uidetis. ab agarido fideli uiro ex
tribunis sub inuocatione diuin e
maiestatis audiuit. qui sibi hoc
nolo miremini me hodie¬
facere quod hesterno non feci: ut ad
singulas quasque uirtutes. nomina

Expanded text:
nuper Refrigerius presbyter, quem coram nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc eterum nolo miremini me hodiefacere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina
Abbreviated transcription (Latin):
genio coniectantes. neminẽ nocte
posse uigilare: nedum illi crederent
in illo noctis horrore iacere ante¬
aliena limina sacerdotem:
Idq:
auiciano facile persuasum : rursũ
soluitur insoporem: Sed mox .iii.
maiore concussus: exclamat marti¬
num stare proforibus: sibi ideo nullã
quietem animi corporisq permitti
Tardantibus seruis: ipse adlimina
exteriora progreditur: Ibi martinũ
ut sensenserat. deprehendit ꝑculsus
Quid inquit mihi hoc domine fecisti.
nichilte loqui est necesse. Scio quid¬
Scio quid
desideras: uideo quid requiras Disce¬
de quantocius : neme ob iniuriã tuã
cȩlestis ira consumat Satis solueri
huc usq prenarum:
Crede. quia
non leuiter apud me actum est: ut
ipse procederem Post discessum
autem scĩ. aduocat officiales suos:
iu bet om̃s custodias relaxari: et
mox ipse proficiscitur: Ita fugato
auitiano. l&ata est ciuitas. & li¬
berata: H ec cum multis auitiano
referente conperta sint : tum

Expanded text:
genio coniectantes neminem nocte genio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere antealiena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus e, quid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum
Abbreviated transcription (Latin):
Noueratis barbaram nimis.
turonum ciuitatem. sequentib eum
mi rabili facie oidinibus cathenatis.
diuersa perpendis parari iubet
genera penarum : disponens posten
die ad tonita ciuitate ad opus tã¬
triste procedere Quodubi mar¬
tino compertum est : solus paulo
ante mediam noctem. ad praetoriũ
bestiȩ illius tendit Sedcum
profundȩ noctis silentio. quiescen¬
tibus cunctis. nullus foribus obse¬
ratis pateret ingressus: ante
limina cruenta prosternitur :¬
nterea auicianus graui som no
sopitus: angelo ingruente. ꝑcellit̃
Seruus in quit dĩ ad tua limina iacet.
et tu qui escis: qua ille uoce ꝑcepta.
electo suo turbatus excutitur:
Conuocatisq seruis. trepidus exclamat
martinum . eẽ. proforibus: Iren
protinus. claustra reserarent: Ne
dei seruus pateretur in iuriam:
Sedilli ut est omium Nactura seruoꝵ.
uix prima limina egressi. in in riden¬
tes dominum suum quod som no
fuisset in lusus. negant quem quã¬
.eẽ. proforibus. Ex suo nempe in¬

Expanded text:
noueratis barbaram nimis engressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquaesse-pro foribus, ex suomet in
Abbreviated transcription (Latin):
tilium rusticoium in eum irruit
multitudo:
umq unus audatior
c&eris. stricto eum gladio peteret
reiecto pallio. nudam ceruicem per¬
cussuro prebuit: Nec cunctatus. ferire
gentilis: sedcum dexteram altius extu¬
lisset : resupinus ruit: consternatusq
diuino metu: ueniam praecabatur.
DIS SIMILE

Expanded text:
tilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior teris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile
Abbreviated transcription (Latin):
tium: Curnos pat̾ deseris. aut cui
nos desolatos relinquis: inuadent enĩ¬
gregem tuum lupi rapaces: Etquis
eos amortibus nr̃is percusso pastore
prohibebit: Scimus quidem deside¬
rare te xp̃m: sed salua sunt tibi tua
prȩmia : nec dilata minuentur: nr̃i
potius miserere quosdeseris Tum
ille motus his flecibus. ut totus semꝑ
lacrimas se ꝑhibetur. Conuersusq
addnm̃: hactantum flentibus uoce
respondit Dnẽ. si adhuc populo
tuo sum necessarius.¬
laborẽ fiat uoluntas tua Himirũ
inter spem amoremq positus.
dubitauit pęne quid mallec: quia
nechos deserere. nec axp̃o uolebat
diutius separari: Nichiltam̃ in
uoto suo ponens. aut uoluntati
relinquens: totũ se dñi arbitrio
potestatiq committens Non ne tibi
corporeȩ pugna miliciȩ. et iam
satis est qđ huc usq certaui:
Sedsi adhuc in eodem labore pro
castris tuorum stare me p̃cipis. non
recuso: nec fatiscentẽ causabor aetatẽ.
munia tua deuotus implebo : sub

Expanded text:
aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus sempelacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo uo sum necessariuslaborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens, sic orauit corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub
Abbreviated transcription (Latin):
testium. personasq subnectam. Adquas
siquis fuerit incredulus: quia adhuc
incorpore sunt recurrat.
Ixigit id

Expanded text:
testium personasque subnectam, ad quas, si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. Exigit id
Abbreviated transcription (Latin):
lucres congregatȩ. relicto flumine.
montes siluasq petierunt : non sine
ad miratione multorum ÷ quitantam
in martino ustutem uiderent: ut¬
&iam auibus imperaret. Aliquandiu
ergo inuico illo uel in aecła. ad quã
ierat commoratus. pace int̃ dericos
restituta. cum iã regredi ad monasteriũ
cogitaret : uiribus corporis coepte re¬
pente destitui: Conuocatisq discipłis

Expanded text:
lucres congregatae, relicto flumine, lucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratri
Abbreviated transcription (Latin):
obitunt saunt lonege
ante presciuit.
dixitq fr̃ĩb disso¬
lutionem sui cor pous inmi nere:
nterea causa extitit: quaconda¬
tensem diocesim uisitaret N am
clericis interse aeccłȩ illius dis¬
cordantibus pacem cupiens reformare:
licet finem dierum suoium nonig
modi causam non recusauit: bonã
hanc uirtutum suarum consum ma.¬
tionem existimans: si pacem aeccłȩ
redditam reliquisset Ita profectus
cum suo illo ut semꝑ frequentissimo
ditiptiborum scĩssimoq comitatu:
mergos in flumine conspicatur pisciũ
predam sequi. et rapacem ingluuiẽ.
assiduis urg ere capturis Forma¬
Forma
inquit hȩc : daemonum est Insidi¬
antur in cautis: capiunt nescientes:
captos deuorant: ex saturariq non
quȩ̨unt deuoratis: Imperat deinde
potenti uirtute uerborum. ut eum
cui innatabant gurgitem relinquentes.
aridas peterent desertasq regiones.
Eo mirum circa aues illas usus impe¬
rio. quo dȩmones fugare consueuerat::
ta grage facto. om̃s inunum ille uo¬

Expanded text:
obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non igmodi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uo
Abbreviated transcription (Latin):
phemat exemplo: quid ergo quisquis
es: martinus ideo non potens. ideo
non ses. quia est periclitatus incendio.
Obeatum & ꝑ omnia similem apłis.
etiam inhis conuiciis uirum. Hempe
hoc et depaulo gentiles cumui pera
momor disset: sensisse referuntur:
hic homo debet homicida. eẽ: quem
scluum factum demari facta uiuere
non sinuerunt:
At ill e excussa ui pera

Expanded text:
emat exemplo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera
Abbreviated transcription (Latin):
adustus incendio periculose fuisset
obnoxius passioni Distum quisquis
.ẽ. miserum: Iudeoꝵ. in uerbis eius per¬
fidiam et dicta cognoscimus. qui inerue
positum dnm̃ his uerbis increpabat᷑
Alios saluos fecit. seipsum saluum
facere non potest: Uere plane iste

Expanded text:
adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere
Abbreviated transcription (Latin):
conspexerat: euangelicu
inquit mandatũ: ista com
Duas habuit tunicas: unã
earum. largita est nonhabenti. Ita
ergo & uos: facere debetis Item

Expanded text:
conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item
Abbreviated transcription (Latin):
ost tridiaũ palatium
petit Practermultas quas euoluere
longum est: has principales peticiones
habebat: pronar sete comite. ecleucadio
p̃sidȩ : quoium ambo gratia fuerant.
explicare. irã uictoris e meriti. Illa
p̃cipua curas Netribum cũ iure gladioꝵ.
adhis panias mitterent᷑. Pia enim erat
sollicitudo martino: ut nõ solũ xp̃ianiͦs¬
qui sub illa occasione erant uexandi. sed

Expanded text:
ostridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partiumoris explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianqui sub illa erant occasione uexandi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
infidelitas plurimorum : qui in aliquib
quȩ hesterno memorata sunt. nutare
dicuntur. Accipiant ergo testes
adhuc incolͥmes atq uiuentes.
quib quia defide nr̃a dubitant. ma¬
gis credant Sedsi adeo infideles s̃.
profiteor quia nec illis sunt creditun
Miror autẽ quendam qui uel tenuem
sensum religionis habeat. tantum
piaculi uelle committere : ut putet
quenquam demartino posse mentiri:
Facessat aquoquã qui sub dõ uiuit.
ista suspicio Neq enim martinus
hoc indig&: ut mendatiis asseratur:
Sedtamen totius sermonis fidem apđ¬
te xp̃ẽ deꝓminius : nos nec alia dixisse.
nec alia dicturos quãquȩ aut ipsi uidimꝰ.
aut quȩ manifestis auctorib uel
plerumq ipso referente cognouimꝰ.
eterum & sidialogi speciem. quo
adleuandum fastidium leccio uaria¬
retur assũpsimus: nos piȩ prȩstruere
profitemur historiȩ ueritatem:
Haecme extrinsecus in serere.: nõ nulloꝵ
incredulitas. nõ sine meo dolore con¬
Sedredeat ad nr̃m sermo

Expanded text:
infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore consed redeat ad nostrum sermo
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑis quasi firmissima fidei columna
effulsit. Huius disciplinis se sanctus
MARTINOS post relictũ militiȩ cingulũ
sotiauit: ut tanti uiri eruditus exem-¬
plis apĩanam fortit̾ ꝓcessissee ad pugnã
fideis armatus galea & lorica iustitiȩ
accinctus & gladio uerbi dei armatus:
intrepidus contra omĩa tela maligni
bellator muniretur Idẽ quoq sc̃s uir¬

Expanded text:
temporis quasi firmissima fidei columna temporis quasi firmissima fidei columna effulsit: cujus disciplinis se sanctus Martinus, post relictum militiae cingulum, sociavit, ut tanti viri eruditus exemplis Christianam fortior processisset ad pugnam, fidei armatus galea, et lorica justitiae accinctus, gladio verbi Dei armatus, intrepidus contra omnia tela maligni bellator muniretur. IV. Parentes i
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dilatare imꝑium: nec dura roma¬
noꝵ lege popłos subicere feroces.: sed
leue cepĩ iugũ. plurimarũ collo inicere
gentium: Qui post sacri baptisma¬
tis mysteriũ. magnis in mũdo claru¬
it miraculis: & doctrinis catholicis¬
longe lateq resplenduit in orbe:
Cuius hãt prima leguntur insignia:
Dum adhiic eẽt cateciiminus: hiema¬
li frigore. media suę clamidis pauꝑem
parte uestiuit. Qua oeiam parte cla¬
midis suȩ. int̾ angelicos exercitus dñm
iħm. diuinitus illuminatus. nocte se-¬
quenti uestitũ aspexit: ut uerum essẽ¬
intelligerae. qd ipse dñs iħis euangelicis
intonat paginis: quã diu uni fecistiꝰ ex
his minimis: michi fecistis: Nic uir¬
diolana transegit in urbe: quam tunc
temꝑ̾is. arriana fauente auxentio multũ
maculauit ꝑfidia. Cui sc̃s MARTINUS
ut fortis athleta apĩ uirilit̾ restitit
in partes : uenerabiliq pictauiensis ur.¬
bis antistiti hilario iunctus. qui tunc

Expanded text:
anum dilatare imperium; nec dura Romaanum dilatare imperium; nec dura Romanorum lege populos subjicere feroces, sed leve Christi jugum plurimarum collo injicere gentium. Qui post sacri baptismatis mysterium magnis in mundo claruit miraculis, et doctrinis longe lateque resplenduit in orbe; cujus haec prima leguntur insignia. Cum adhuc catechumenus esset, hiemali frigore, media suae chlamydis pauperem parte vestivit. Qua etiam parte chlamydis suae, inter angelicos exercitus Dominum Jesum, divinitus illuminatus, nocte sequente, vestitum aspexit; ut verum intelligeret quod ipse Dominus Jesus evangelicis intonat paginis: Quandiu fecistis uni ex his minimis meis, mihi fecistis . Idiolana transegit in urbe, quam tunc temporis Ariana, favente Auxentio, multum maculavit perfidia; cui sanctus Martinus ut fortis athleta Christi viriliter restitit, in partes, venerabilique Pictaviensis urbis antistiti Hilario junctus, qui tunc