comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes spiritales uictimas acceptas dõ ꝑiħm xp̃o
quia continet scriptura: Fece pono ĩsyon lapi¬
dẽ angularẽ electum. preciosum: et qui credidit
millũ ñconfundetur Ergo ut fiat quisq
lapis uiuus adtalem fabricam ydoneus.
spintalit intelligat templi renouationem
exriuuna uetere que inadam facta ẽ repa¬
ratione noui popłi scđm nouũ hominem.
atq celestem: ut sic̃ portauimus imaginẽ
t̾reni portemus & imaginẽ eius qui decȩlo
ẽ quo possimus post om̃s huius scli etates.
tanqͣm post septuaginta annos ꝗͥmystico
ꝑfectionis numero p̃signantur: ae tanquam
post captiitatem longinque peregrina¬
tionis ñruitura mole construi: sed eterna in¬
mortalitate solidari Spiritalem quippe ie¬
rusalem ñmagis iudeorum qͣm urãm esse
deputetis Sicut enĩ dicit apłs ĩam non
estis peregrim & inquilim: sed estis ciues
scõꝵ etdomestici dĩ. suꝑ edificati suꝑ fun

Expanded text:
tes spiritales hostias, acceptabiles Deo per tes spiritales hostias, acceptabiles Deo per quia continet Scriptura, Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum, et qui crediderit in illum, non confundetur» . Ergo ut fiat quisque lapis vivus ad talem fabricam idoneus, spiritualiter intelligat templi renovationem ex ruina vetere quae in Adam facta est, reparationem novi populi secundum novum hominem atque coelestem: ut sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est , quo possimus post omnes saeculi hujus aetates tanquam post septuaginta annos, qui mystico perfectionis numero praesignantur, et tanquam post captivitatem longinquae peregrinationis, non ruitura mole construi, sed aeterna immortalitate solidari. Spiritualem quippe Jerusalem, non magis Judaeorum, quam vestram esse deputetis. Sicut enim dicit Apostolus, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestic
Abbreviated transcription (Latin):
guita sperabatur Qui cũ complerent᷑ subda¬
rio rege babilonis impleti sunt spũ scõ hi duo
cem intra unum annum ꝓpħare ceꝑunt: qd
adrenouationem templi sicut tanto ante pre¬
dictum ẽ ꝑtinere uidebatur: Sed quisqͥs cor¬
poraliter gestis ocłm cordis infigit. neq inde
ingrãm spũalis intellectus extenditur: habi¬
tat cogitatione inlapidib templi. qͥb uisibi¬
lis fabrica manib hominũ instructa consur¬
git nec ipse lapis huius efficitur. templo illi
accominodatus atq aptus qđ insuo corpore
pͥmum dñs figurauit. cum ait Soluite tem¬
plum hoc: ⁊ in t̾duo suscitabo illud Est enim
corpꝰ dñi plenuis ipsa sc̃a eccłia cuius caput
ascendit incelum: qui ẽ maximȩ lapis uiuus.
lapis angłaris: dequo beatus petrus apl̃s dicit.
Ad quem accedimus lapidẽ uiuum: abhomini:¬
bus reꝓbatum: ado electum ethonorificatum:
Et uos gͦ tanqͥm lapides uiui edificamini indo
mum spiritalem. in facerdotium scm̃: offeren¬

Expanded text:
 sperabatur : qui cum complerentur, sub Dario rege Babylonis impleti sunt Spiritu sancto hicem intra unum annum prophetare coeperunt, quod ad renovationem templi, sicut tanto ante praedictum est, pertinere videtur . Sed quisquis corporaliter gestis oculum cordis infigit, neque inde in gratiam spiritualis intellectus extenditur, habitat cogitatione in lapidibus templi, quibus visibilis fabrica manibus hominum instructa consurgit; nec ipse lapis vivus efficitur, templo illi accommodatus atque aptus, quod in suo corpore primum Dominus figuravit, cum ait: «Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud» . Est enim corpus Domini plenius ipsa sancta Ecclesia, cujus caput ascendit in coelum, qui est maxime lapis vivus, lapis angularis, de quo beatus Petrus dicit: «Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum; et vos ergo tanquam lapimum spiritalem, in sacerdotium sanctum, offeren
Abbreviated transcription (Latin):
indño. Inqͦ nos coedificamini in habita¬
culum dñi in spũ hoc ẽ templum di: ad qđ
ꝑtinet sacramentum ꝓphetationis aggei &
racharie Cui rursus idem apłs dicit. Tem
adopus huius coedificationis. & ad spẽ scẽ
firmeq compaginis tanqͣ lapidẽ uiuũ abhus mĩs
rumosa labe conu̾tit intelligit titulũ psalm
intellig̃ ꝯu̾sionem aggei et ⁊ acharie: Cantet
gͦ que secuntur ñ tam linguȩ uoce qͣm uitȩ
rit enim edificii ꝑfectio. ineffabilis par illa
sapientiȩ cuiꝰ initium ẽ timor dñi Inde gͥ
incipiat: quem coedificat conuersio ista¬

Expanded text:
 et vos coaedificamini in habitaculum Domini in spiritu» . Hoc est templum Dei, ad quod pertinet sacramentum prophetationis Aggaei et Zachariae: cui rursus idem apostolus dicit,ad opus hujus coaedificationis, et ad spem sanctae firmaeque compaginis, tanquam lapidem vivum ab hujus mundi ruinosa labe convertit; intelligit titulum Psalmi, intelligit conversionem Aggaei et Zachariae. Cantet ergo quae sequuntur, non tam linguae voce, quam vitae. Erit enim aedificii perfectio, ineffabilis pax illa sapientiae, cujus initium est timor Domini : inde ergo incipiat, quem coaedificat ista
Abbreviated transcription (Latin):
spicatum: qͥs nam sit iste pauꝑ. Orationẽ audi¬
amus. & ꝑsonam agnoscamus. Necubi erres.
quando audieris aliquid q̃d coaptari capiti
non pos sit. Ideo prelocutus sum: ut si quid tale
audieris. ex infirmitate corporis aduertas so¬
nare: et uocem menbrorum agnoscas incapite.
Rationem in opis. hoc habet titulus: cum
angeretur. et in conspectu domini effudit
precem suam. Ipse ille pauꝑ ẽ qui alibi dicit:
A finib terre adte clamaui: dum angeretur
cor meum. Iste ip̃se pauꝑ ẽ: quia idem ipse xͦ
ẽ qui se apud propħam & sponsum dixit &¬
sponsam. Sicut sponso alligauit mͥ mitrã.
& sicut sponsam induit me ornamento. Se
dixit sponsum. se dixit sponsam Unde hoc
inhis uocib nos quoq agnoscamus. Et si extra
esse. nos uiderimus: ibi eẽ laboremus.

Expanded text:
spicatum quisnam sit iste pauper; orationem audiamus, et personam agnoscamus: necubi erres, quando audieris aliquid quod coaptari capiti illius non possit; ideo praelocutus sum, ut quod tale audieris, ex infirmitate corporis advertas sonare, et vocem membrorum agnoscas in capite. «Oratio inopis,» hoc habet titulus, «cum angeretur, et in conspectu Domini effudit precem suam.» Ipse ille pauper est, qui alibi dicit: «A finibus terrae ad te clamavi, cum angeretur cor meum» . Iste ipse pauper est, quia idem ipse Christus est; qui se apud prophetam, et sponsum dixit, et sponsam: «Sicut sponso alligavit mihi mitram; et sicut sponsam induit me ornamento» . Se dixit sponsum, se dixit sponsam; unde hoc,in his vocibus nos quoque agnoscamus; et si nos extra esse viderimus, ibi esse laboremus.
Abbreviated transcription (Latin):
et ule seruus quamuis talentum habuerit: ta¬
men quia erogare noluit audit adomino ui¬
dio serue nequã etpiger: & alio euangłi loco
dictum ẽ. qđ multi exprincipib uideoꝵ credi¬
dissent ineum: sed ñ eum confitebantur: ne
expellerentur desynagogis: Sed etiam ipsi
reprehensi: atq imꝑbati sunt Sequit᷑ enim
euangelista dicens Amauerunt enim głam
hominum: magis quam di Sĩ ergo ⁊ illi
qui uerum quod locuntur ñcredunt. ⁊illiqͥ
uerum qđ credunt ñ locuitur merito repro¬
bantur: quis erit seruus uere dicendus fidelis.
nͥ ille cui dicitur. euge serue bone. qm̃ inmo¬
dico fidelis fuisti. supra multa te constituã
intra ingaudium domini tui: Talis itaq
seruus. nec ante quã credat loquitur: nec
cum crediderit tacet. ne ł sic eroget ut ipse ñ
habeat: uł qd habet ñerogando non habeat.
id÷ sacrificans dño sacrificium laudis: a qͦ
auditurus ẽ. intra ingaudium domini tui: ex¬

Expanded text:
et ille servus quamvis talentum habuerit, taet ille servus quamvis talentum habuerit, tamen quia erogare noluit, audit a Domino judice: «Serve nequam et piger.» Et alio Evangelii loco dictum est quod multi ex principibus Judaeorum credidissent in eum, sed non eum confitebantur, ne expellerentur de synagogis; sed etiam ipsi reprehensi atque improbati sunt: sequitur enim Evangelista dicens, «Amaverunt enim gloriam hominum magis quam Dei» . Si ergo et illi qui verum quod loquuntur non credunt, et illi qui verum quod credunt non loquuntur, merito reprobantur; quis erit servus vere dicendus fidelis, nisi ille cui dicitur: «Euge, serve bone, quoniam in modico fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium domini tui?» Talis itaque servus nec antequam credat loquitur, nec cum crediderit tacet; ne vel sic eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non erogando non habeat. id est, sacrificans Domino sacrificium laudis, a quo auditurus est, «Intra in gaudium Domini tui;» ex
Abbreviated transcription (Latin):
tem: quia xp̃s ueritas ẽ Deistis autẽ dic̃ qd̃
xp̃m annuntient. sed ñcaste: id÷ ñ animo
simplici & puro. exfide sincera quȩ ꝑdilectio¬
nem oꝑatur:. Terrenis quippe cupiditatib
consulentes. regnum celoꝵ annuntiabant:
habentes inpectore fassitatem: inlingua ue¬
ritatem. Sciens ttaq apl̃s etiã ꝑuidam euan¬
gelirantem credentes eẽ libatos. istos qͦ ita ꝑ¬
mittit Siue inquit occasione. sue ueritate:
xp̃c annuntietur: Ueritatem quippe an¬
nuntiabant. etiã si ñueritate: id÷ non uero
animo Isti locuntur qđ noncredunt: etido
reprobati funt qͣmius sint utiles eis. qͦs iN¬
struit dominus dicens. Quȩ dicunt facite:
quȩ autem faciunt facere nolite. Dicunt enĩ:
&e ñfaciunt: Unde. nͥ quia utilia ñcredunt eẽ
quȩ dicunt: Sunt autem alii qͥ credunt & ñ
locuntur qđ credunt: ut pigricia ut timore: Nã

Expanded text:
tem; quia Christus veritas est . De istis autem dicit quod tem; quia Christus veritas est . De istis autem dicit quod Christum annuntient; sed non caste, id est, non animo simplici et puro, et fide sincera quae per dilectionem operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, regnum coelorum annuntiabant, habentes in pectore falsitatem, in lingua veritatem. Sciens itaque Apostolus etiam per Judam evangelizantem credentes esse liberatos, istos quoque ita permittit: «Sive,» inquit, «occasione, sive veritate Christus annuntietur» . Veritatem quippe annuntiabant, etiamsi non veritate, id est non vero animo. Isti loquuntur quod non credunt, et ideo reprobati sunt; quamvis sint utiles eis quos instruit Dominus, dicens: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» . Unde, nisi quia utilia non credunt esse quae dicunt? Sunt autem alii qui credunt, et non loquuntur quod credunt, vel pigritia, vel timore. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
omnium fides: et qđ maior
ẽẽ soleat infidelium multitu¬
do non ignoratis. ꝓpt̃ quos
dicitur. dñe qͥs credidit au¬
ditui nr̃o: interqͦs etiam illi
numerantur dequib dicit
idem apłs. om̃s sua querunt
ñ quȩ iħu xp̃i: qͦs alio loco dicit. ñ exueritate
sedexoccasione predicare uerbum dĩ ñcaste:
idẽ ñ exanimo pure ac sincerȩ caritatis Aliud
enim sentiebant qđ ineorum morib appa¬
rebat: et aliud predicabãt ut scõ nomine pla¬
cerent hominib. Nam dehis iterum dic̃. Neq
enim isti do seruiunt. sed suo uentri: qͦs tam̃¬
xpm̃ aniruntiare ꝑmittit: Quamius enim
ea potius crederent que ipsi faciebant ut mo¬
rerentur: ea tam̃ p̃dicabant quȩ si alii creden¬
tes facerent saluarentur: Nonenim aliud an¬
nuntiabant: pret̃ regłam fidei Eos quippe
excludit apłs dicens: si quis uob̃ annuntia¬
uerit preter id qd̃ accepistis: anathema sit li¬
li ñ xp̃m annuntiant qͥ annuntiant falsita¬

Expanded text:
omnium est fides» ; et quod major esse soleat infidelium multitudo, non ignoratis: propter quod dicitur, «Domine, quis» «credidit auditui nostro» ? Inter quos etiam illi numerantur, de quibus dicit idem apostolus, «Omnes sua quaerunti» : quos alio loco dicit non ex veritate, sed ex occasione praedicare verbum Dei, non caste , id est, non ex animo purae et sincerae charitatis. Aliud enim sentiebant, quod in eorum moribus apparebat; et aliud praedicabant, ut sancto nomine placerent hominibus: nam de his iterum dicit, «Neque enim isti Deo serviunt, sed suo ventri» . Quos tamm annuntiare permittit. Quamvis enim ea potius crederent quae ipsi faciebant, ut morerentur: ea tamen praedicabant, quae si alii credentes facerent, salvarentur; non enim aliud annuntiabant praeter regulam fidei. Eos quippe excludit Apostolus, dicens: «Si quis vobis annuntiaverit praeter id quod accepistis, anathema sit» istum annuntiant qui annuntiant falsita
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium xp̃o quẽ occiderunt iudei: et oc¬
ciditur abherode. qui dicebat ei. ñ tibi licet ha-¬
bere uxorẽ fr̃is tui: neq enim fr̃ ciꝰ sine posteri¬
tate decesserat: ꝓlege quidẽ ueritatis: ꝓeqͣlitate.
ꝓiusticia Ideo sc̃s: & ideo martyr: s tam̃ ñ pro
illo nomine quo xp̃iani sumus Quare hoc nisi
ut impleretur singłaris sum ego donec transeam:¬

Expanded text:
testimonium Christo, quem occiderunt Judaei; et occiditur ab Herode, quia dicebat ei, «Non tibi licet habere uxorem fratris tui» . Neque enim frater ejus sine posteritate decesserat. Pro lege quidem veritatis, pro aequalitate, pro justitia: ideo sanctus, ideo martyr; sed non tamen pro illo nomine, quo christiani sumus. Quare hoc, nisi ut impleretur, «Singularis ego sum, donec transeam
Abbreviated transcription (Latin):
trauit saul ubi erat dauid: nesciens qͦd illic esset
dauid Adnecessaria uentris ille intrauit: surrex̃
dauid sensim & lente post ipsum: precidit uli de
ueste panniculum quẽ illi ostendẽt. ut nosset quia
ulũ habuerat ĩpotestate: et non necessitate s uo¬
luntate peꝑcerat: et noluit occidẽ: forte ipsã man¬
suetudinem commendauit mͦ dicens Memento
dñe dauid: & omnis mansuetudinis euis Hoc se¬
cundum rerum gestarum fidẽ: quã scriptura di¬
uina ut diximꝰ continet: S solemus in psalmis
ram scrutari mysteria: Et meminit caritas ur̃a.
quia cuiusdam hominis uocem inomnib psal.¬
mis solemꝰ audire: qui unus habet caput &¬

Expanded text:
travit Saül ubi erat David, nesciens quod illic esset travit Saül ubi erat David, nesciens quod illic esset David: ad necessaria ventris ille intravit. Surrexit David sensim et lente post ipsum, praecidit illi de veste panniculum, quem illi ostenderet, ut nosset quia illum habuerat in potestate; et non necessitate, sed voluntate pepercerat, et noluit occidere . Forte ipsam mansuetudinem commendavit modo dicens, «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» Hoc secundum rerum gestarum fidem, quam Scriptura divina, ut diximus, continet. Sed solemus in Psalmis ram scrutari mysteria. Et meminit Charitas vestra quia cujusdam hominis vocem in omnibus Psalmis solemus audire; qui unus habet caput
Abbreviated transcription (Latin):
emento dñe dauid: et omnis maN¬
suetudinis eius: Sicut uirauit dño:
uotum uouit dõ iacob Dauid scł
fidem rerum gestarum unus homo
erat: rex isrł. filius iesse Erat qui¬
dem & ipse mansuetus. sicut eum
indicat atq cominemorat scriptura
diuina: et ita mansuetꝰ ut nec ꝑsecutori suo sauli
malum ꝓmalo reddidit: Seruauit autẽ erga eũ
tantã humilitatem. ut illum regẽ fateretur: seau¬
tem canem: Et non ꝓterue nec suꝑbȩ cum esset
in dõ potentior respondebat regi: s eum placare po¬
tius affectabat humilitate. quam concitare suꝑ¬
bia Etiam inpotestate datus ẽ ei saul. et hoc a
domino dõ: ut ei faceret quiequid uellet: Sed qͥa
preceptum illi nonerat ut occideret. s tantũ in
potestate datum illi erat: licet autem homini
uti potestate sua: adlenitatem potius deflexit:
qđ ei ds̃ concessit Qui si uellet occidere: careret in¬
imico: Sed quomͦ diceret dimittȩ mͥ debita. sicut¬
& ego dimitto debitorib meis : Inspeluncam in¬

Expanded text:
omine, David, et omnis mansuetudinis ejus. Sicut juravit Domino; votum vovit Deo Jacob.» David secundum fidem rerum gestarum unus homo erat, rex Israel, filius Jesse. Erat quidem et ipse mansuetus, sicut eum indicat atque commendat Scriptura divina, et ita mansuetus ut nec persecutori suo Saüli malum pro malo reddiderit. Servavit autem erga eum tantam humilitatem, ut illum regem fateretur, se autem canem: et non proterve nec superbe, cum esset in Deo potentior, respondebat regi; sed eum placare potius affectabat humilitate, quam concitare superbia. Etiam in potestate datus est ei Saül, et hoc a Domino Deo, ut ei faceret quidquid vellet: sed quia non praeceptum illi erat ut occideret, sed tantum in potestate datus illi erat licet autem homini uti potestate sua; ad lenitatem potius deflexit quod ei Deus concessit. Qui si vellet occidere, careret inimico: sed quomodo diceret, Dimitte mihi debita, sicut et ego dimitto debitoribus meis . In speluncam in
Abbreviated transcription (Latin):
tis collegam meum: p̃sentem omnib nob Et
mͦ non negauit. sed distulit: el ideo hoc indico
caritati ur̃e. ut mecũ ꝓmissũ teneatis. N fuit au¬
tem absurdum caritati nrȩ ut prior obtempe.¬
rarem iubenti Extorsit enim mͥ. ut eẽt mͦ au¬
ditor m̃s: eo sane pacto ut et ego sim ipsius: qͥa
inipsa caritate om̃s euis auditores sumus. qui
unus nob̃ incęlo magister ẽ Ergo animum ĩ¬
tendite ad psalmum quẽ in ordine sic̃ nostis
tractandũ habemus: Est etiam ipse p̃notatus
cantieum graduum. & aliquanto cȩteris subeo¬
dem titulo ꝓlixior Non ergo immoremur nͥ
ubi necessitas coegerit: ut totum si dñs ꝑ mi¬
serit explicare possimus: Quia et uos non tanqͣm
rudes omnia debetis audire: aliquid & depreteritis
auditionib adiuuare nos debetis: ne omiua tan¬
quam noua a nob dici necesse sit Et noui quidẽ
eẽ debemus: quia uetustas nob obrĩꝑe ñdebet: s
etiam crescendum & ꝓficiendum ẽ De ipso quip¬

Expanded text:
mus collegam meum, praesentem omnibus nobis. Et modo non negavit, sed distulit: et ideo hoc indico Charitati vestrae, ut mecum promissum teneatis. Non fuit autem absurdum Charitati vestrae, ut prior obtemperarem jubenti: extorsit enim mihi ut esset modo auditor meus, eo sane pacto ut et ego sim ipsius, quia in ipsa charitate omnes ejus auditores sumus, qui unus nobis in coelo Magister est . Ergo animum intendite ad Psalmum, quem in ordine, sicut nostis, tractandum habemus. Est etiam ipse praenotatus, «Canticum graduum;» et aliquanto caeteris sub eodem titulo prolixior. Non ergo immoremur, nisi ubi necessitas coegerit; ut totum, si Dominus permiserit, explicare possimus. Quia et vos non tanquam rudes omnia debetis audire; aliquid et de praeteritis auditionibus adjuvare nos debetis, ne omnia tanquam nova a nobis dici necesse sit. Et novi quidem esse debemus, quia vetustas nobis obrepere non debet; sed etiam crescendum et proficiendum est. De ipso quip
Abbreviated transcription (Latin):
mus Agentes gͦ iui grãs dicamus cũ ipso
psalmo ultimos uersus: quos iam dudiumn
etiam dixit Ex altare suꝑcȩlos ds̃:. et suꝑ
omnem terram gła tua: Hoc enun ei dicit
ꝓpħa ante tot annos: hoc mͦ uidemus noᷤ.

Expanded text:
mus . Agentes ergo illi gratias, dicamus cum ipso Psalmo ultimos versus, quos jamdudum etiam dixit: Exaltare super coelos Deus, et super omnem terram gloria tua. Hoc enim ei dixit Propheta ante tot annos: hoc modo videmus no
Abbreviated transcription (Latin):
Impletũ ẽ ibi qđ diximus: qͥa ñ repellet do¬
minus plebem suã. Uideamus etaliũ pa¬
rietẽ. Qm̃ inmanu ex fines terre. Ecce abi
paries momnib gentib: inmanu eius fi¬
nes terrȩ Uenerunt etiã om̃s gentes adla¬
pidẽ angularem: ibi osculum pacis agno¬
uerunt millum unum qui deduob fecit
unum: ñ quemadmodũ heretici: qui de
uno fecerunt duo. Hoc enim idem ait a płs
nr̃a: qui fecit utraq unum. Ergo iubile¬
mꝰ illi Quare: Quia ñ repellet dñs ple¬
bem suam. Iterum quare: Qm̃ inmanu
eiꝰ fines terrȩ: & altitudines montiũ ipsiꝰ
iunt. Altitudines montiũ: sublimitates
terrarum. Aliquando istȩ sublimitates. id÷
ipse t̾renȩ potestates aduersatȩ sunt ȩccłiȩ
Leges contra ȩccłiam ꝓmulgauerunt: nomen
xp̃ianum deterta delere conati sunt. S po¬

Expanded text:
impletum esse ibi quod diximus, «Quia non repellet Doimpletum esse ibi quod diximus, «Quia non repellet Dominus plebem suam:» videamus et alium parietem. «Quoniam in manu ejus fines terrae.» Ecce alius paries in omnibus gentibus: «In manu ejus fines terrae.» Venerunt etiam omnes gentes ad lapidem angularem, ubi osculum pacis agnoverunt; in illum unum qui de duobus fecit unum: non quemadmodum haeretici, qui de uno fecerunt duo. Hoc enim idem ait apostonostra, qui fecit utraque unum» . Ergo jubilemus illi. Quare? «Quia non repellet Dominus plebem suam.» Iterum quare? «Quoniam in manu ejus fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt.» Altitudines montium, sublimitates terrarum. Aliquando istae sublimitates, id est, ipsae terrenae potestates, adversatae sunt Ecclesiae; leges contra Ecclesiam promulgarunt, nomen christianum de terra delere conati sunt: sed po
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s fines terrȩ. Agnoscimꝰ lapidẽ angłarem.
Lapis angularis: xp̃c Non potest eẽ. angulꝰ
nͥ duos inse copulau̾it panetes. Adangulũ
de diuerso ueniunt: s mangulo sibi ñ ad¬
uersantur. Uenit exuna parte circumcisio:
uenit exalia parte preputium. Inxp̃o am¬
bo popłi concordauerunt: quia ille factus
ẽ. lapis de quo scriptum ẽ. Lapidem quem
repbauerunt ȩdificantes: hic factus ẽ inca¬
put anguli. Si ergo. xp̃c incaput anguli:
ñ attendamus diu̾sitatem de longe ueni¬
entium: s ꝓpinquitatem inxp̃o cohȩren¬
tium. Ibi gͥ ibi uideamus: qm̃ ñ repellet
dñs plebem suã. Ecce unus paries: in qͦ
iam ut diximus ñ reppellit dñs plebẽ suã
Inde apłi: inde isrłite om̃s qui credidert̃
ac uenditarum rerum suarum p̃cia. ante pe¬
des apłorum posuerunt: uoluntate paupes:
de do diuites. Agnouimus unũ parietem.

Expanded text:
jus fines terrae.» Agnoscimus lapidem angularem; jus fines terrae.» Agnoscimus lapidem angularem; lapis angularis, Christus. Non potest esse angulus, nisi duos in se copulaverit parietes: ad angulum de diverso veniunt, sed in angulo sibi non adversantur. Venit ex una parte circumcisio, venit ex alia parte praeputium: in Christo ambo populi concordaverunt; quia ille factus est lapis, de quo scriptum est, «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli» . Si ergo Christus in caput anguli, non attendamus diversitatem de longe venientium, sed propinquitatem in Christo cohaerentium. Ibi agitur, ibi videamus, «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Ecce unus paries, in quo jam, ut diximus, «non repulit Dominus plebem suam.» Inde Apostoli, inde Israelitae omnes qui crediderunt, ac venditarum rerum suarum pretia ante pedes Apostolorum posuerunt; voluntate pauperes, de Deo divites. Agnovimus unum parietem;
Abbreviated transcription (Latin):
rent: qđ diues unus ñfecit quando hoc ore
dñi audiuit. & ad nõ tristis abscessit. Hoc fe¬
uulnus erat incorde ipsoꝵ: tanto auidius
medicum quesierunt. Cum gͦ inde uli om̃s
fuerunt: deipsis dicit mͦ psalmus: qm̃ non
repellet dñs plebẽ suam. Nam hoc testimo¬
nio psalmi cum hine loqueretur usus est
quid dñs reppulit plebem suam quã p̃sci¬
uit: Absit. Nam et ego isrłita sum: exsemi¬
ne abrahȩ detribu beniamin. Non reppu¬
lit ds̃ plebem suã quam p̃sciuit ytiq si re¬
pelleret añs plebem suam: non esset uñ ipeẽ
set apls. Unde autem ipse: inde et alii. Inhis
plebs dñi. ñ inomnib: s quemadmodũ sc̃ꝑ¬
tum ẽ reliquiȩ saluȩ erunt: ñ in omnib. s
area uentilata. massa intromissa ẽ: palca ia¬
cet. Totum quicquid uides: iudeoꝵ repboꝵ
paleam uides. Unde uides istam paleã iã
inde exiit massa: iã inhorreo recondita est.
Ambas res uideamus: ambas discernamus.

Expanded text:
rent . Quod dives unus non fecit, quando ore rent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fevulnus erat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt, de ipsis dicit modo Psalmus: «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Nam hoc testimonio Psalmi, cum hinc loqueretur, usus est quid Deus repulit plebem suam; quam praescivit? Absit: nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit» . Utique si repelleret Dominus plebem suam, non esset unde esset ipse Apostolus: unde autem ipse, inde et alii. In his plebs Domini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventilata, massa intro missa est, palea jacet . Totum quidquid vides Judaeorum reproborum, paleam vides. Unde vides istam paleam, jam inde exiit massa, jam in horreo recondita est. Ambas res videamus, ambas discernamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs: Si tu exnaturali incisus oleastro.
& contra naturam insertus es inbonã oliuam.
quantomagis qͥ scđdm naturam sunt uiserent᷑
delitate meriusti inseri inoliuam cum esses
oleaster: sic isti correcti facilius suȩ oliue na¬
turaliter inserentur. Hoc deillis apłs. Ergo
ipsa ẽ. arbor: etiam & si aliqui exiamis frac¬
ti sunt: non om̃s. Lam si om̃s rami frangeren¬
tur: unde petrus. unde ioħs. unde thomas.
et suo fiuctu oliuam testabatur: Nonne isti
om̃s inde: Unde etiam quingenti illi fr̃s:
quib dñs post resurrectionem appariit: yñ
tot milia aduocem petri: quando spũ sc̃õ re¬
pleti apłi. omnium gentiũ linguis locuti s̃:
Tanta auiditate di laudis & suȩ accusationis
conu̾si sunt: ut qͥ primo sanguinẽ dñi fu¬
derunt seuientes: bibere discecent iam cre¬
dentes. Sic autem omnia illa conu̾sa sunt
milia hominum. ut ressuas uenderent. & p̃¬
cium rerum suarũ ante pedes apłoꝵ pone¬

Expanded text:
ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur delitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petrus? unde Joannes? unde Thomas? et suo fructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum pone
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝑlebẽ suã: laus illi: iubilatio illi. Quã
plebẽ ñ repellet: Hic nob̾ interpritari aliqͥd
non licet: prescriptum habemꝰ ab apło. Expo¬
suit hoc apłs unde sit dictũ. Erat enĩ plebs
uidea plebs ubi fuerunt ꝓpħe: plebs ubi fue¬
runt patriarchȩ: plebs etiam scdm carnẽ ꝓ¬
pagata desemine abrahȩ: plebs inqua p̃celle¬
iunt omĩa sacramenta. saluatorẽ nr̃m ꝓmit¬
tentia: plebs ubi institutũ ẽ. templum unc¬
tio sacerdos adfiguram: ut cũ om̃s ipse uin¬
bre p̃terirent: ipsa lux adueniret. Erat ergo
ista plebs dĩ: adeam ꝓpħe missi : in illa nan
qͥmissi: eis tradita & credita eloquia dĩ. &d
ergo: Totum ulud dampnatum ẽ: Absit
Arbor oluis ipsa dicta ẽ abapło. Cept en
ista arbor apatriarchis: s fuerunt ibi rami
aridi: quia nimis alti: ꝑsuꝑbiam precisi. gͦ¬
inseitus ẽ olcaster ꝓpt̃ humilitatẽ. Uerunta¬
men Rm̃i ne suꝑbiret oleaster insertus. quio

Expanded text:
Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi insertus oleaster pmi, ne superbiret oleaster insertus, quid
Abbreviated transcription (Latin):
inmedio autem dos discernit. deos dirit parti¬
cipatione non natura: gr̃a qua uoluit facere dõs.
Quantus ds̃ ẽ qui facit deos: Aut quales dii st̃
qͦs facit homo: Quam ille magnus deos faci¬
endo. tam isti nichil qui abhomine facti ft̃.
Ds̃ uerus fac̃ deos credentes inse: quib dedit po¬
testatem filios dĩ fien. Et ideo ipse uerus ds̃.
quia non factus ẽ ds̃. Hos autem facti ñ ueri
dii: meliores tamen illis quos homo facit: q̃m
simulacra gentium argentũ &aurũ opꝰ manu¬
um hominum: os habent & ñloquent᷑: ocłos
habent & ñ uidebunt. Nob̃ autem ds̃ ñr ocł̃os
uidentes fecit: nec in eo tamen deos nos fecit.
quia uidentes ocłos nob̃ fecit. Nam fecit hoc
&e pecorib. S ideo nof deõ fcc̃. quia interiores
ocłos nr̃os uluminauit Ergo si laus illi: con¬
fessio illi sit. iubilatio illi: qͥa magnꝰ ẽ dñs:
&rex magnus suꝑ om̃s dõs. Quia ñ repellet

Expanded text:
in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit partiin medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos homo facit. Quoniam simulacra Gentium argentum et aurum, opus manuum hominum: os habent, et non loquentur; oculos habent et non videbunt . Nobis autem Deus noster oculos videntes fecit. Nec in eo tamen nos deos fecit, quia videntes oculos nobis fecit; nam fecit hoc et pecoribus: sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros illuminavit. Ergo sit laus illi, confessio illi, sit jubilatio illi: «Quia magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» 7. «Quia non repellet
Abbreviated transcription (Latin):
gentes demonib: habet ds̃ sacrificiũ. Et enĩ
illi demones uolentes uideri dii. ñ sibi ista
exigerent ut fallerent: nͥ quia sciunt ea de¬
beri uero deo. Hoc enim mos ẽ deberi uͦ dõ:
qđ sibi exigit falsus ds̃. Ergo uerũ templũ
dei agnoscimus. Templum enim dĩ sc̃m̃
ẽ: inquit qđ estis uos. Si ergo nos sumus
templum dĩ: ara dĩ anima nĩa ẽ. Sacrifici¬
um dei quid ẽ: Forte hoc facimus mͦ. Emponi¬
mus inara sacrificium: quando dm̃ laudamus.
Docet enim nos psalmus dicens. Sacrificiũ lau¬
dis honorificauit me: & ibi uia c̃ ubi ostendã
illi salutare cłi. At uͦ sacerdotem si requiras.
supra celos ẽ Interpellat ꝓte: qui interra mor¬
tuus ẽ. ꝑte. Ergo ds̃ magnus ẽ dñs: & rex magnꝰ
suꝑ om̃s deos. Hic accipe homines dõs. Non em̃
rex dominus suꝑ demonia. Ethinc habemꝰ scrpp¬
tuit testimonium. Ds̃ stetit insynagoga deoꝵ.

Expanded text:
gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim gentes daemonibus; habet Deus sacrificium. Etenim illi daemones volentes videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero Deo. Hoc enim mos est deberi vero Deo, quod sibi exigit falsus deus. Ergo verum templum Dei agnoscimus. «Templum enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis vos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi via est, ubi ostendam illi salutare Dei» . At vero sacerdotem si requiras, super coelos est; interpellat pro te, qui in terra mortuus est pro te . Ergo «Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Hic accipe homines «deos:» non enim rex Dominus super daemonia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum;
Abbreviated transcription (Latin):
pħam dm̃ et dñm tuum. Parum enim erat:
quia terribilis suꝑ omnia demonia ds̃. Qͥ d
magnum ẽ suꝑ omnia demonia: Quia dii
gentium demonia. ubi autem ds̃ tuus: Dñs
autẽ celos fȩcit. Illud fȩc̃ dñs tuus: ubi non
possent habitare demonia. De celis enim: de¬
iecta sunt demonia. Celi enim p̃ponunt᷑
demoniis: dñs tuus et celis: quia dñs tuus
et cȩlos secit. Quanto ergo altior ademoniis
diis gentium. qui altior ẽ. celis: unde cecide¬
runt angłi. ut fierent demonia : Et tamen
gentes om̃s subdemonib erant. Demonib¬
autẽ templa fabricata sunt: demonib are
constricte: demonib sacerdotes instituti: de¬
monib: oblata sacrificia: demonib arrepti¬
cii. tanquam uades instituti. Hec omnia de¬
monib gentes exhibuerunt. hec omĩa uero
ñ nͥ uni magno deo debentur. Templũ fece¬
runt gentes demonib: habet ds̃ tomplum.
Sacerdotes fecerunt gentes demonib: habet
ds̃ sacerdotem. Sacrificium exhibuerunt.

Expanded text:
am Deum et Dominum tuum. Parum enim erat quia terribilis super omnia daemonia Deus: quid magnum, esse super omnia daemonia? «Quia dii Gentium daemonia.» Ubi autem Deus tuus? «Dominus autem coelos fecit.» Illud fecit Dominus tuus, ubi non possunt habitare daemonia: de coelis enim dejecta sunt daemonia. Coeli praeponuntur daemoniis, Dominus tuus et coelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daemonibus arreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemonibus gentes exhibuerunt; haec omnia vera nonnisi uni magno Deo debentur: templum fecerunt gentes daemonibus; habet Deus templum: sacerdotes fecerunt gentes daemonibus; habet Deus sacerdotem: sacrificium exhibuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
pidib istis suscitare filios abrahȩ. Crgo di¬
xi: semꝑ isti errant corde. Et isti ñ cognoue¬
runt uias meas: quib uiraui inira mea:
si introibunt in requiẽ meã. Quib iura¬
ui inira mea: si introibunt inreqͥẽ meam.
Magnus terror. Ab exultatione cȩpimus:s
admagnũ timorẽ conclusit psalmꝰ istȩ.
Quib iuraui inira mea: si introibunt inre¬
quiẽ meã. L. oqui dm̃ magnum ẽ qͣnto
magis iurare dm. Iurantem hominem¬

Expanded text:
pidibus istis suscitare filios Abrahae» ? Ergo, «dipidibus istis suscitare filios Abrahae» ? Ergo, «dixi, Semper isti errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam. Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam:» magnus terror. Ab exsultatione coepimus, sed ad magnum timorem conclusit psalmus iste: «Quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam.» Loqui Dominum magnum est; quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
meis. N uno dic: non duob: s quadragin¬
ta annis ꝓximus fui generationi huic.
Et diriꝰ semꝑ isti enant corde. Hoc signifi¬
cauerunt quadraginta anni: qđ ẽ semꝑ.
Quadragenarius enĩ istȩ numerus istȩ indicat
integritatẽ scłoꝵ: tanquã ꝑficiant᷑ scła ꝑ
hunc numerum. Ideo dñs quadraginta di¬
remo: & xl dieb fuit cũ discipłis post re¬
surrectionẽ. Primis quadraginta dieb tem
hoc scło. S non de ẽ. ille consolator qͥ dixit:
ecce ego uobiscum sũ usq inconsummatio¬
nẽ scłi. Et dixi. semꝑ isti errant corde.Adħ
cum illis fui quadraginta annis: ut osten¬
derem genꝰ tale hominũ qđ me semꝑ exa
totum scłm significare uoluit. Quid ergo:¬
ꝓillis ñerunt alii qͥ intrent in requiem dĩ
Imꝓbati sunt ilii quib displicuit miscdia
di: qͥ restiterunt do corde indurato. Iilis
imꝓbatis: nunquid ꝑdidit ds̃ popłm su¬
um: Non erit uerum. Potens ẽ ds̃ de la¬

Expanded text:
meis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginmeis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginta annis proximus fui generationi huic; et dixi, Semper isti errant corde.» Hoc significaverunt quadraginta anni, quod et «semper.» Quadragenarius enim iste numerus indicat integritatem saeculorum, tanquam perficiantur saecula per hunc numerum. Ideo Dominus quadraginta diraginta diebus fuit cum discipulis post resurrectionem . Primis quadraginta diebus tenhoc saeculo; sed non deest ille consolator qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . «Et dixi, Semper isti errant corde.» Ad hoc cum illis fui quadraginta annis, ut ostenderem genus tale hominum, quod me semper exactotum saeculum significare voluit. 15. illis non erunt alii qui intrent in requiem Dei? Improbati sunt illi quibus displicuit misericordia Dei, qui restiterunt Deo corde indurato; illis improbatis, numquid perdidit Deus populum suum? Non erit verum, «Potens est Deus de la
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a: sic̃ in amaricatione scđm diẽ tempta¬
tionis in descrto. Ubi temptauerunt. me pa¬
tres ur̃i. Iam tales ñ sint padres ur̃i: nolite
eos imitari. Patres ur̃i erant: s si ñ imita¬
ti fueritis. patres ur̃i ñerunt: tam̃ quia
de his nati estis: patres ur̃i erant. Et si gen¬
tes uenientes abextremo derrȩ sieut dic̃
ieremias. adte gentes uenient abextumo
t̾ix. et dicent uere mendatia coluerunt pa¬
tres nr̃i simulachia in qͥb ñc̃. utilitas: si
gentes dimiscrunt simnulachia sua. ut
uenirent addm isrł: qͦs ipse ds̃ isrł deegy¬
pto ꝑmare rubrũ duxit. in qͦ inimicos eoꝵ
consequent oꝑuit: qͦs in deseitum edur̃
mãna pauit: nunquã uirgã suã ab eoꝵ
disciplina tulit: nunquã beneficia mi¬
scdiȩ subtraxit: ipsi debent descrere dm̃
suum: cũ gentes uenerint addm̃ ipsoꝵ:
cerbauerunt me Ante illos miracula in
manu moysi faciebã: ⁊ ipsi magiꝰ magiq cor¬

Expanded text:
vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentavestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae mendacia coluerunt patres nostri, simulacra in quibus non est utilitas» : si Gentes dimiserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, inconsequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes venerint ad Deum ipsorcerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque cor
Abbreviated transcription (Latin):
bem suã ds̃: non solum illam plebem suam
quam non reppulit. s etiam omnem plebẽ
suã. Loquitur enim in angulo utriq parieti:
eritis: nolite obdurare corda uĩa. Aliquando
enim audistis uocem illius ꝑ moysen: et ob¬
durastis corda ur̃a. ꝑpreconem locutus est
quando obdurastis corda uĩa: ꝑse nunc lo¬
quitur: mollescant corda ur̃a. Qui p̃cones
antt se mittebat: ipse uenire dignatus est
Ore suo hic loquit᷑: qui loquebatur ꝑora
meministis quid soleant faccre patres ur̃i.
nolite obdurare corda ur̃a: quẽ admodũ ĩ
illa amaricatione scđm diem temptatio¬
nis indeserto. Recolitis certe fr̃s: qđ ille
popłs temptauert di: accepit disciplinã :¬
& recesserit indescito tanquam aboptimo
sessore frenis legum. frenis p̃ceptoꝵ: nec sit
desertus tamen adeo etiã indomitus. Non
solũ beneficiis p̃sentib: s etiã uirga emen¬
dationis ñ desistente. Nolite gͦ obdurare corda

Expanded text:
bem suam Deus, non solum illam plebem suam bem suam Deus, non solum illam plebem suam quam non repellet, sed etiam omnem plebem suam. Loquitur enim in angulo utrique parieti eritis, nolite obdurare corda vestra.» Aliquando enim audistis vocem illius per Moysen, et obdurastis corda vestra. Per praeconem locutus est, quando obdurastis corda vestra; per se nunc loquitur, mollescant corda vestra. Qui praecones ante se mittebat, ipse venire dignatus est; ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda
Abbreviated transcription (Latin):
incanticis canticoꝵ: ꝑfectos quosdam dicens
tanquam dentes eccłiȩ scẽ. sponse suȩ. Dentes
tui sic̃ grex detonsarũ ascendentium de la¬
uachro: quȩ geminos pariunt: & sterilis ñ ẽ
in illis. Quid.ẽ dentes tui: ꝑquos loqueris.
Dentes enim ȩccłiȩ: ꝑqͦs loquitur ȩccłia. Qua¬
les dentes tui: Tanquã grex detonsarum.
Qre detonsarum: Qa sarcinã scł deposuer: Ine de
tonse erant oues ille dequib paulo ante
dicebam: qͦs p̃ceptum dĩ totonderat dicen¬
tis: uade uende omnia tua da pauꝑibus.
et habebis thesaurum incȩlis: & ueni se¬
quere me: Fecerunt hoc p̃ceptum: detonsi
uenerunt. Et qͥa baptirati sunt credentes
inxp̃m: quid ibi dicit: Ascendentium de
lauachro: id÷ ascendentium de mundatio¬
ne: et om̃s geminos crtant. Quos geminos:
Duo illa precepta: in quib tota lex pendet &
ritis. Oplebs mea: plebs dei. Alloquitur ple¬

Expanded text:
in Canticis canticorum, perfectos quosdam dicens in Canticis canticorum, perfectos quosdam dicens tanquam dentes Ecclesiae sanctae sponsae suae: «Dentes tui sicut grex detonsarum ascendentium de lavacro, quae geminos pariunt, et sterilis non est in illis» . Quid est, «Dentes tui?» Per quos loqueris: dentes enim Ecclesiae, per quos loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves illae, de quibus paulo ante dicebam, quos praeceptum Dei totonderat, dicentis: «Vade, vende omnia tua, da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» ? Fecerunt hoc praeceptum; detonsi venerunt. Et quia baptizati sunt credentes in Christum, quid ibi dicitur? «Ascendentium de lavacro;» id est, ascendentium de mundatione. «Et omnes geminos creant:» quos geminos? Duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et ritis.» O plebs mea, plebs Dei! Alloquitur ple
Abbreviated transcription (Latin):
autem securi ante illum ꝓcidamꝰ & ploremᷤ.
nos qui sumus: Nos autem popłs pascuȩ aius.
& oues manuum eius. uide quam eleganter
uerboꝵ ordinem commutauit: & tanquã ñ
ꝓpria reddidit: ut ip̃sos intelligamꝰ oues q
sunt & popłi. Non dixit oues pascus eus õe
popłs manuum eius qđ magis putabatin
posse congruere: quia oues ad pascua gtinc̃
s ait: popłs pascuȩ euus. Cigo pops. oues
sunt: quia dic̃ popłs pascuȩ eius. Ipse popłs.
oues sunt. S rursus quia nos habemus oues
qͣs einimus: non quas fecimꝰ: dixerat autem
suꝑius: ꝓcidamus ei qui fecit nos: recte dictũ
ẽ oues manuum eius: quia nullus hominũ
sibi fecit oues. Emere potest: donari possũt:
inuenire potest. aggregare potest: postremo
furari potest: facere oues non potest. At uero
dñs nr̃ fȩcit nos: ideo popłs pascuȩ eius. et ouẽ
manuum eius ipsȩ sunt: quas sibi ipse facere
dignatus ẽ gr̃a sua. Has enim oues laudat &

Expanded text:
autem securi ante illum procidamus et ploremus, nos quid sumus? «Nos autem populus pascuae ejus, et oves manuum ejus.» Vide quam eleganter verborum ordinem commutavit, et tanquam non propria reddidit; ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non dixit, Oves pascuae ejus et populus manuum ejus; quod magis putabatur posse congruere, quia oves ad pascua pertinent: sed ait, «populus pascuae.» Ergo populus oves sunt, quia dicit, «populus pascuae ejus;» ipse populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; dixerat autem superius, «Procidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, invenire potest, aggregare potest, postremo furari potest; facere oves non potest. At vero Dominus noster fecit nos; ideo «populus pascuae ejus et oves manuum ejus,» ipsae sunt quae sibi ipse facere dignatus est gratia sua. Has enim oves laudat et
Abbreviated transcription (Latin):
tebatur. pęnitens erat: Illum nichil penttere
poterat: quia nichil culpabiliter fȩcerat. secd
confitebatur inlaude patris. Pigo quia et hic
exultationis locus ẽ forte illam debemꝰ intel¬
ligere confessionẽ quȩ ẽ. inlaude dĩ. Vnde &
laus cantiq: ut non hic intelligamus confes¬
sionem penitentium. s laudantiũ. Et quid. ẽ
qđ continuo nos admonet de quadã confes¬
sione cum ait: p̃ueniamus faciẽ eius incon¬
fessione: Qͥd ẽ preueniamus faciem eius in
confessione: Uenturus ẽ p̃ueniamꝰ faciem¬

Expanded text:
tebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere tebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Quid est, «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Venturus e
Abbreviated transcription (Latin):
gnius facit lingua. Uere puto qđ ipsa sut uo¬
ta: dequib dicit inalio psalmo: reddã t uo
ta mea: quȩ distinxerunt labia mea. Hich ista
distinctione sublimius: nichil tã necessarium
& adintelligendũ. & adfaciendum. Quom̾ gͦ
distinguis uota quȩ reddis deo: yt illũ lau¬
des: te accuses: qͥa illius ẽ. misccłia: ut peccata
nr̃a dimittat. Nam si uellet ꝓmeritis agere: ñ
inueniret ñͥ qͦs dampnaret. Uenite gͦ dicens ut
recedamus iã apeccatis nr̃is et ñ nobiscũ dedu¬
cat rationem depreceritis: s tanquã tabule no¬
ue fiant incensis omnib cyrographis debitoꝵ
nr̃oꝵ. Quanta gͦ illius laus. quanta miscdia:
confiteamur itaq laudantes. Nam si semꝑ
confessio penitentis ec̃t: ñ diceretur in euglio
de ipso dño: milla hora exultauit iħs inspũscõ.
abscondisti hec asapientib & prudentib: &
reuelasti ea paruulis. Hunquid qͥa. xp̃c confi¬

Expanded text:
gnius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vognius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quomodo ergo distinguis vota quae reddis Deo? Ut illum laudes, te accuses; quia illius est misericordia, ut peccata nostra dimittat. Nam si vellet pro meritis agere, non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis omnibus chirographis debitorum nostrorum. Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, confiteamur, utique laudantes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa hora exsultavit Jesus in bscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Numquid quia Christus confi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. Quid. ẽ. iubilare: Saudium uerbo non
posse explicare: & tamen uoce testari quod
intus conceptum ẽ. Q đ uerbo explicari ñ po¬
A test: hoc ẽ iubilare. Nam consideret ca¬
ritas uĩa: qui iubilant incantilenis quibusq
et quasi inccrtamine quodam leticiȩ scłaris:
et uidetis quasi inter cantica uerbis expressa
exundantes lȩticia: eui lingua dicendo ñ suf¬
ficit quemadmodũ iubilent: ut ꝑillã uocẽ
indicetur animi effectus: uerbis explicare q̃
ualentes qđ corde conspicitur. Si gͦ illi de
gaudio terreno iubilant: nos de gaudio &e¬
lesti iubilart debemus: qa uere uerbis erp̃¬
sione. Confessio quidem duob modis accipi¬
tur inscripturis. Est confessio laudantis:
et ẽ confessio gementis. Confessio laudantis.
adhonorẽ ꝑtinet eius qui laudatur: Confes¬
sio gementis: adpęnitentiã ꝑtinet eiꝰ qͥ confi¬
tetur. Confitẽtur enum homines cũ laudat
dm: confitent᷑ cum accusant. se: & nichil di¬

Expanded text:
nostro.» Quid est jubilare? Gaudium verbis non nostro.» Quid est jubilare? Gaudium verbis non posse explicare, et tamen voce testari quod intus conceptum est et verbis explicari non potest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas Vestra qui jubilant in cantilenis quibusque, et quasi in certamine quodam laetitiae saecularis; et videtis quasi inter cantica verbis expressa exundantes laetitia, cui lingua dicendo non sufficit, quemadmodum jubilent, ut per illam vocem indicetur animi affectus, verbis explicare non valentis quod corde concipitur. Si ergo illi de gaudio terreno jubilant; nos de gaudio coelesti jubilare non debemus, quod vere verbis explsione.» Confessio quidem duobus modis accipitur in Scripturis. Est confessio laudantis, est confessio gementis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus qui laudatur: confessio gementis, ad poenitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant Deum: confitentur, cum accusant se; et nihil di