comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa uindicta. ẽ qua premitur seua ini¬
quitas eoꝵ ingladio dĩ. de quo dictum ẽ.
accingere gladio tuo: uel cum ꝑseueran¬
des inimici infine puniuntur. Nã mala
temporalia quȩ in hoc scło patiuntur: cõ¬
munia sunt possunt haberi cũ bonis. Est
aliud uindicte genus: quo eccłie dilatati¬
onem et fȩcunditatem in hoc scło post
tantas ꝑsecutiones. quib eam omnino
pituram putabant: peccator et incredu¬
lus et inimicus uidet et uascitur: denti¬
bus suis frendet & tabescit. Quis enĩ ne¬
gare audeat. hanc etiam eẽ. grauissimã
penam: Sed nescio utrũ satis eleganter
accipiatur: qđ ait ante ocłos nr̃os. Si .N.
hoc penȩ genus intelligamus. qđ in in¬
timis cordis agitur: et torquet etiã illos.
qui nobis adulanter arrident: nec anob̃
uideri potest. quid in homine interiore
patiantur. Illud autem qđ siue eis cre¬
dentib iniquitas eoꝵ interimitur. siue
inmalignitate ꝑseuerantib. supplicium
nouissimum redditur: sine scrupulo que¬

Expanded text:
ur saeva iniquitas eorum gladio verbi Dei, de quo dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes inimici in fine puniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genus, quo Ecclesiae dilatationem et fecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter eorum linguam: pat ꝓpt̾ nrãm.
Hoc ẽ. enim abba: qđ et pater. Unde domi¬
nus qui dixit. non sum missus nͥ adoues
que pererunt domus isrł. ostendens illi
genti redditam presentie ipsius ꝓmissio¬
nem: ait tamen alio loco. Habeo aliaᷤᷤ ouc̃
que non sunt ex hoc ouili: oportet me
ipsas adducere ut sit unus grex. et unus
pastor: gentes significans quas erat ad¬
ducturus. non quidem ꝑsuam p̃sentiam
corporalem: ut illud uerum sit. non sum
missus nisi adoues quȩ perierunt domus
isrł: sed tamen ꝑeuuangłium suum quod
erant disseminaturi speciosi pedes euuan¬
gelirantium pacem: annuntiantiũ bona

Expanded text:
propter illorum linguam, Pater propter nostram; propter illorum linguam, Pater propter nostram; hoc est enim Abba, quod Pater. Unde Dominus qui dixit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ostendens illi genti redditam praesentiae ipsius promissionem; ait tamen alio loco, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : Gentes significans, quas erat adducturus, non quidem per suam praesentiam corporalem, ut illud verum sit, « Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; » sed tamen per Evangelium suum, quod erant disseminaturi « speciosi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bona
Abbreviated transcription (Latin):
te si post resurreccionem et ascensionem
domini accipienda. ẽ hic cominemora¬
ta hereditas di: ea sunt intelligenda qͤ
acultorib ydolorum. et inimicis nomi¬
nis. xp̃i. eccłia eius intanta martyrum
numerositate ꝑpessa ẽ. Quamquã enim
asaph synagoga interpretetur. quȩ est
congregatio idq nomen usitatum in¬
sederit genti iudeoꝵ: tamen eccłiã istã
posse dici congregationem: et illum ue¬
terem populum dictum ẽẽ. eccłiam. iã
inalio psalmo satis aꝑteq monstrauimꝰ.
Hec igitur eccłia. hec hereditas dĩ. excir¬
cumcisione et preputio congregata est:
idest expopulo isrł. et exceteris gentib
plapidem quem reꝓbauerunt ȩdifican¬
des. et factus ẽ. incaput anguli: in quo
angulo tanquam duo parietes de diuer¬
so uenientes copularentur. Ipse ẽ. enim
par nrã qui fecit utraq unum. ut duos
conderet inse inunum nouum hominẽ
faciens pacem: & commutaret utrosq
inuno corpore do: inquo corpore sumꝰ
filii dei. clamantes abba pater: abba

Expanded text:
te si post resurrectionem et ascensionem Domini accipienda est hic commemorata haereditas Dei; ea sunt intelligenda quae a cultoribus idolorum et inimicis nominis Christi, Ecclesia ejus in tanta martyrum numerositate perpessa est. Quanquam enim Asaph Synagoga interpretetur, quae est congregatio, idque nomen usitatius insederit genti Judaeorum; tamen et Ecclesiam istam posse dici congregationem, et illum veterem populum dictum esse Ecclesiam, jam in alio psalmo satis aperteque monstravimus. Haec igitur Ecclesia, haec haereditas Dei ex circumcisione et praeputio congregata est, id est ex populo Israel et ex caeteris Gentibus, per lapidem quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; in quo angulo tanquam duo parietes de diverso venientes copularentur. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem, et coadunaret utrosque in uno corpore Deo ; in quo corpore sumus filii Dei, clamantes, Abba, Pater : Abba
Abbreviated transcription (Latin):
milia uiroꝵ: qui ñ curuauerunt genua
ante baal. Sic gͦ et in hoc tempore reliqͥe
pelectionem gr̃e salue facte sunt. Iste reli-¬
quiȩ sunt exilla gente hereditatis dĩ: ñ illi
dequib paulo post dicit: ceteri uͦ excecati
sunt. Sic enim ait. Quid ergo: Qđ quere¬
bat isrł hoc non ẽ. consecutus: electio au¬
tẽ consecuta ẽ: cȩteri uero excȩcati sunt.
sta gͥ electio. istȩ reliquiȩ. ista plebs dĩ quã
non reppulit ds̃: hereditas eius dicitur
Inillo autem irł qui hoc non ẽ. consecutꝰ
in illis ceteris exceeatis. non erat iam here¬
ditas dei: dequasdici posset post. xp̃i in
celis glorificationem tempore titi impe¬
ratoris. ds̃ uenerunt gentes inheredita¬
cem tuam: & cȩtera quȩ illius populi et
templi. et ciitatis uastatione uidentur
inhoc psalmo eẽ. predicta. Proinde aut
ea debemus intelligere quȩ facta sunt
abalus hostib ante quam xp̃c uenisset

Expanded text:
genua ante Baal. Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. » Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit: « Caeteri vero excaecati sunt. » Sic enim ait: « Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificationem, tempore Titi imperatoris, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, et caetera quae de illius populi et templi et civitatis vastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus, antequam Christus venisset
Abbreviated transcription (Latin):
sine miscdia: sed ei qui non facit miseri¬
cordiam. Qđ autem adiungit. quia pau¬
ꝑes facti sumus nimis. hoc uult intelligi.
anticipare nos miscđias di: ut nr̃a pau¬
ꝑtas id: infirmitas eo miserante adiuue¬
tur adeius precepta facienda: ne adiu¬
dicium eius dampnandi ueniamus. Ido¬

Expanded text:
sine misericordia, sed ei qui non fecit miserisine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta facienda, ne ad judicium ejus damnandi veniamus.
Abbreviated transcription (Latin):
moris ẽ dici: nec solũ uulgo loquentium:
uerum etiam disertissimoꝵ auctoꝵ elo¬
quentie. Nec ab ipsa diuia seriptura: hoc
genus locutionis alienum ẽ. Posuit enim
et ipsa ranam ꝓranis: locustam ꝓlocustis:
et innumerabilia talia. Qđ uͦ dictum ẽ.
comederunt iacob: hoc bene intelligitur.
qđ multos in suũ malignum corpus hoc
ẽ. in suam societatem terrendo transire co
merito pessimȩ uoluntatis exira di digna
reddenda sint: non tamen eos aliquid ad¬
uersus hereditatem eius uolere potuisse:
nͥ eam uellet ipse ꝓpeccatis eius flagellan¬
do emendare. Inde subiungit. Ne memi¬
neris miquitatum nr̃arum antiquarum.
Non ait pretentarum quȩ possent ẽẽ. etiam
recentiores:s: antiquarum: hoc ẽ aparen¬
tib uenientium. Talib quippe iniquita¬
tib dampnatio ñ correctio debetur. Cito
anticipent nos miscđiȩ tue. Anticipent
utiq adiudicium tuum: suꝑ exaltatur
enum miscđia iniuidicio: Iudicium autẽ

Expanded text:
moris est dici, nec solum vulgo loquentium, moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coemerito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium autem
Abbreviated transcription (Latin):
lentes. sed et nomen eius ñ inuocantes: atq
cum eius desolauerunt. Iacob quippe fi¬
guram gestauit ȩcełie: sic̃ esau ueteris sy¬
nagoge. Un de dictum ẽ: et maior seruiet
minori. Potest in hoc nomme intelligi ea
dequa loquebamur hereditas dei: inquã
inuadendã atq uastandã post resurrec̾ti¬
onem et ascensionem dñi gentes ꝑsequendo
uenerunt. Sed locum iacob quomͦ intuea¬
mur intelligendum ẽ. Magis enim locus
iacob illa ciuitas putari potest inqua erat
et templum: quo unuiersam gentẽ illã
sacrificandi et adorandi causa et pascha ce¬
lebrandi dñs preceperat conuenire. Nam
si xp̃ianoꝵ conuentus in hibitos atq com¬
pressos aꝑsecutorib ꝓpħa uellet intelligi:
loca desolata uideretur dicere debuisse ñ
locum. Sed possumus dicere ꝓnumero
plurali numerum singularem ẽẽ. positũ:
sicut uestem ꝓuestib: militẽ ꝓmilitibus:
pecus ꝓpecorib. Multa enĩ huius modi

Expanded text:
lentes, sed et non ejus nomen invocantes, atquelentes, sed et non ejus nomen invocantes, atquecum ejus desolaverunt. Jacob quippe figuram gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem dñi sui et facit indigna plagis
uapulabit multis: si maior ira dĩ ẽ ingen¬
tes quȩ dm non cognouerunt: Ineo qͥppe
qđ ait effunde iram tuam: satis hoc uer¬
bo indicat quam multam iram uoluent
intelligi. Unde postea dieit. redde uiemis
nr̃is septies tantum. An quia multũ int̃ est
mter seruos qui licet nesciant uoluntatem
dñi sui. tamen inuoeant nomen eius: eta¬
uenos a familia tanti patris familias. qui
sic ignorant dm ut nec inuocent deum:
Inuocant enim ꝓeo uł simulachia. uel de¬
monia: uł quamlibet creaturã: non crea¬
torem. qui ẽ. benedictus inscła. Neq enm
istos dequib hoc ꝓpħat ita nescientes si¬
gnificant sui dñi uoluntatem: ut tamen
ipsum dominũ tueant: sz ita ipsũ dñm ne¬
scientes: ut nec inuocent eum: et inimici no¬
minis existant. Multum ergo distat int
seruos uoluntatem dñi sui nescientes. et ta¬
men infamilia eiꝰ atq: indomo uiuentes:
et inunicos ñ solum ipsum dñm seire no¬

Expanded text:
luntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire no
Abbreviated transcription (Latin):
nebit: He forte dicant ingentib ubi est
ds̃ eorum: et reliqua: magis ꝓipsis gentib
c̃ accipiendum. Male enu ꝑeunt. qui
de do uero despauerunt: putantes eum uł
non eẽ. uel suos ñ adiuuare: nec eis ẽẽ. pro¬
picium. Illud uͦ qđd sequitur. ultio sangui

Expanded text:
ngit, Nequando dicant in Gentibus, Ubi est Deus eorum? magis pro ipsis Gentibus est accipiendum. Male enim pereunt qui de Deo vero desperaverint, putantes eum vel non esse, vel suos non adjuvare, nec eis esse propitium. Illud vero quod sequitur, Et i
Abbreviated transcription (Latin):
latria eos ꝓsiluisse significat. Arcus ergo ꝑ¬
uersus ẽ non ꝓnomine domim. s contra no¬
men dñi: qͥ dirit eidem popło. non erunt
tibi dii alii preter me. Parcum autem: si¬
gnificat animȩ intentionem. Hoc ipsum
deniq psalmus planius exprimens: et in
remanserunt: qui deo adiuuante fuerunt
qđ fuerunt: Nimirum autẽ rem illã gestã
commemorat: quando uicti sunt ab allo¬
filis tempore heli sacerdotis: et archa dñi ca¬
pta ẽ: et magna strage uastati sunt. Hoc s̃
qđ dicit. Et reppulit tabernaculũ sẏlo:
tab̾naculum suum ubi habitauit inho¬
minib. E leganter exposuit quare rep¬
pulit cabernaculum suum: cum ait ubi
habitauit in hominib. Cum gͦ digni non
essent inquib habitaret: cur non repelle
bi uidebantur iniuicti. et unde sibi plaude¬
bant: uirtutem et pulchritudinẽ eoꝵ dicit.
Deniq et postea male uiuentes & de templo

Expanded text:
lolatriam eos prosiluisse significat. Arcus ergo plolatriam eos prosiluisse significat. Arcus ergo perversus est, non pro nomine Domini, sed contra nomen Domini, qui dixit eidem populo: Non erunt tibi dii alii praeter me . Per arcum autem significat animi intentionem. Hoc ipsum denique planius exprimens, Et in remanserunt, qui Deo adjuvante fuerunt quod fuerunt? Nimirum autem rem illam gestam commemorat, quando victi sunt ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini capta est, et magna strage vastati sunt . Hoc est quod dicit, Et repulit tabernaculum Selom, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Eleganter exposuit quare repulerit tabernaculum suum, cum ait, ubi habitavit in hominibus. Cum ergo digni non essent in quibus habitaret, cur non repellerbi videbantur invicti, et unde sibi plaudebant, virtutem et pulchritudinem eorum dicit. Denique et postea male viventes, et de templo
Abbreviated transcription (Latin):
uitare fecit intabnaculis eoꝵ: trib isrł. In
tab̾naculis inquit gentium: habitare fecit
crib isrł. Qd̃ spiritaliter sic melius deside¬
randum puto: ut incȩlestem głam unde pec
grãm subuchamur. Illa enim generatio pra¬
ua et amaricans: qm̃ istis beneficiis corpo¬
ralib ponebat tunicam uetustatis. Et tem¬
ptauerunt adhuc & exacerbauerunt deũ
excelsum: et testimonia eius non custodiert̃.
c tauerterunt se. et non seruauerunt pactum:
quemadinodum patres eoꝵ. Pacto enim et¬
quodã placito dixerunt: omĩa quȩ locutꝰ
dum sane qđ ait. quemadmodũ patres eoꝵ:
cum ꝑtotum psalmi textũ. tanquam de ho¬
minib eisdem loqui uideretur. Apparet ta
men deillis nunc dici. qui iam erant interrã
ꝓmissionis: et patres eoꝵ dictos qͥ inheremo
amaricauerunt. Conuersi sunt inquit in
arcum prauum: uel sicut alii codices hñt
marcum ꝑuersum. Quid autem hoc sit.
ineo qđ sequitur magis apparet: ubi ait. Et
mira concitauerunt eũ incollib suis. Inydo¬

Expanded text:
itare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. In tabernaculis, inquit, Gentium habitare fecit tribus Israel. Quod spiritualiter sic melius disserendum puto, ut ad coelestem gloriam, unde peccristi gratiam subvehamur. Illa enim generatio prava et amaricans, quoniam istis beneficiis corporalibus non ponebat tunicam vetustatis, tentaverunt adhuc et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt: et averterunt se, et non servaverunt pactum, quemadmodum patres eorum: pacto enim quodam et placito dixerunt, Omnia quae locutusdum sane quod ait, quemadmodum patres eorum: cum per totum Psalmi textum tanquam de hominibus eisdem loqui videretur, apparet tamen nunc de illis dici qui jam erant in terra promissionis, et patres eorum dictos qui in eremo amaricaverunt. 34. Conversi sunt, inquit, in arcum pravum: vel, sicut alii codices habent, in arcum perversum. Quid autem hoc sit, in eo quod sequitur magis apparet, ubi ait: Et in iram concitaverunt eum in collibus suis. In ido
Abbreviated transcription (Latin):
uoluent pauꝑtatem intelligi meo quod
direrat. qm̃ paupes facti sumus nimis.
psa ẽ. quippe infirmitas: cui salutaris
ẽ necessarius. Cum uadiuuari nos uult.
ipsũ aliquid agit. Addidit. et ꝓpter glo¬
riam nominis tui dñe libera nos: ut qͥ
merentur peccata nr̃a. quam debita et di¬
gna supplicia. Sed ꝓpicius esto peccatis
nr̃is. ꝓpter nomen tuum. Sic ergo nos
liberas. id÷ erius amalis: cum et adiuuas
nos adfaciendam iusticiam: et ꝓpicus es
peccatis nr̃is. sine quib inhac uita ñ sum.
quia ñ iustificabitur in conspectu tuo om¬
nis uiuens: Peccatum autẽ: iniquitas ẽ.

Expanded text:
oluerit paupertatem intelligi in eo quod dixerat, Quoniam pauperes facti sumus nimis: ipsa est quippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, r seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, ut quimerentur peccata nostra, quam debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Sic ergo nos liberas, id est, eruis a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Peccatum autem ini
Abbreviated transcription (Latin):
mundauit. Pęnitentis enim uox ẽ et adelic¬
to meo munda me: et cor mundum crea ĩ
me ds̃: et sp̃m rectum innoua inuiscerib
salem inpomoꝵ custodiam: et ipsa eccłia
hoc nomine recte intelligitur hierłm lib̾a
mater nr̃a. de qua scriptum ẽ: letare sterilis
quȩ non paris: erumpe etclama quȩ non
parturis: qm̃ multi multi filii deserte. ma¬
gis quam eius quȩ habet uirum. Incusto¬
diam pomoꝵ qd dictum ẽ. desertionem
diam: quia deseruntur pomoꝵ custodiȩ.
cum poma transieri nt.E⁊ certe quando
gentib ꝑsequentib: ȩccłiam deserta uisa ẽ
incelestem mensam sp̃s martyrum quasi
de orto dñico multa et suauissima poma
uorum tuoꝵ escas uolatilib celi: carnes scõꝵ
tuoꝵ bestiis terrȩ. Qd dictum ẽ. morticina

Expanded text:
mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicmundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus salem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine recte intelligitur, « Jerusalem libera, mater nostra, de qua scriptum est, Laetare sterilis quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum » . « In custodiam pomorum, » quod dictum est, desertionem m pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et certe quando Gentilibus persequentibus Ecclesia deserta visa est, in coelestem mensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico multa et suavissima poma,vorum tuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Quod dictum est, morticina
Abbreviated transcription (Latin):
de nos. hanc hereditatem non moriens pa¬
ter filio reliquit sed ipse filius eam sua
morte muabiliter acquisiuit: cum resur¬
rectione possedit. Si ergo de hac intelli¬
gendum ẽ. qđ inꝑsalmi huius ꝓpħia
canttur. ds̃ uenerunt gentes inheredita¬
tem tuam. ut uenisse gentes accipiamus
mȩccłiam. non credendo sed ꝑsequendo:
id÷ eam inuasisse uoluntate delendi atq
omnino ꝑdendi. sicut tot ꝑsecutionum
erempla monstrarunt: oportet ut qđ̃ sequi¬
tur polluerunt templum sc̃m tuum. non
inlignis et lapidib. s inipsis intelligat᷑ ho¬
minib : de quib tanquã lapidib iuuis
construi dicit apls petrus domum dei.
Unde et apłs paulus aꝑtissime dicit. Templũ
cłi scm̃ ẽ: qđ estis uos. Hoc itaq templum.
ꝑsecutores in his utiq polluerunt qͦs adne¬
gandum . xp̃m derrendo uel excruciandocoe¬
gerunt: atq ut ydolis supplicarent uehem̃¬
ter instando fecerunt. Quorũ multos pem¬
tentia reparauit: atq ab illa inquinatione

Expanded text:
de nos . Hanc haereditatem non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unde et apostolus Paulus apertissime dicit, Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc itaque templum persecutores in his utique polluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel cruciando coegerunt, atque ut idolis supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. multi filii deserte magis quam eius
que habet uirum: paulopost ei dicitur.
et qui eruit de ds isrł uniuerse terre uo¬
cabitur. Eireuitus gͦ huius hierusalem
in hoc psalmo intelligendus ẽ. quo usq
tunc fuerat eadem eccłia dilatata. fruc¬
tificans et crescens inuniuerso mundo:
quando inomni parte eius ꝑseeutio seui¬
ebat: & martyrum stragem quoꝵ sangͥs
sicut aqua effunebatur : cum magnis
lucris thesaurorum cȩlestium faciebat.
Quod uͦ adiunctum ẽ. et non erat qui se¬
peliret: aut non incredibile debet uide¬
ri tam magnum inaliquib locis fuis¬
se terrorem. ut sepultores seõrs corpors
nulli prorsus existerent: aut certe quia
insepulta cadauera inmultis locis diu
iacere potuerunt: donec areligiosis quo¬
dammꝰ furata sepelirentur. F acci sumꝰ¬

Expanded text:
est, Multi filii desertae, magis quam ejus est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, paulo post ei dicitur, Et qui eruit te, Deus Israel universae terrae vocabitur . Circuitus ergo hujus Jerusalem in hoc psalmo intelligendus est quousque tunc fuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis sicut aqua effundebatur, cum magnis lucris thesaurorum coelestium faciebat. Quod vero adjunctum est, Et non erat qui sepeliret: aut non incredibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores sanctorum corporum nulli prorsus existerent; aut certe quia insepulta cadavera in multis locis diu jacere potuerunt, donec a religiosis quodammodo furata sepelirentur. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵtuoꝵ hoc repetitum ẽ. sanctorũ tuoꝵ
Iuud tantummꝰ uariatum ẽ: uolatilib cȩłi
et bestuis terrȩ. Melius sane interpretati sũt
qui mortiema posuerunt: quam sicut qui¬
dam mortalia. Morticina enim non dicun¬
tur nisi mortuoꝵ. mortalia uͦ etiam inuoꝵ
corpoꝵ nomen ẽ. Cum ergo sicut diri ad
agricolã suum sp̃s martyrum uelut po¬
ma transissẽt: morticina eoꝵ. et carues eoꝵ¬
posuerunt uolatilib celi et bestuis terre:
quasi quicquam eoꝵ resurrectiom deper¬
iret. E xoccultis nature sinib totum re¬
dintegratur abillo: eui et capilli nr̃i nu
uiriltter incireuitu iherusalem. Si ieru¬
salem terrenam hic urbem accipimus.
eoꝵ sangumem intelligimus effusum
incircuitu eius. quos hostes extra muros
reꝑire potuerunt. Si autẽ hierusalẽ uiã
intelligimus de qua dietum ẽ multi filii
deserte magis quam eius que habet ui¬
rum: eireuitus eius ẽ. ꝑumuersam terrã.
Inea quippe lectione ꝓpħica ubi seriptũ

Expanded text:
uorum, hoc repetitum est, sanctorum tuorum: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eoposuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrectioni deperiret, ex occultis naturae sinibus totum redintegraturo illo, cui et capilli nostri nt viliter: in circuitu Jerusalem. Si Jerusalem terrenam urbem hic accipimus, eorum sanguinem intelligimus effusum in circuitu ejus, quos hostes extra muros reperire potuerunt. Si autem Jerusalem illam intelligimus, de qua dictum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, circuitus ejus est per universam terram: in ea quippe lectione prophetica, ubi scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ renatus fuerit exaqua et spũ: ñ intrabit
inregnum cȩloꝵ. Deniq quia inisto scło
annuntiatur laus di: nam in futuro scło cũ
uidebimus eum sicuti ẽ: cui deinceps an¬
nuntietur ñerit. Nos gͦ populus tiuuis &
oues gregis tui. quas ꝑsequendo illi credi¬
derunt se posse consumere. confitebimur
finem quã illi delere conati sunt. Ingenera¬
tione et generationem annuntiabimus
laudẽ tuã. Quȩ laus ut taceretur: in nos fi¬
nire conati sunt. Alultis autem iam lociꝰ
sanciarum scripturarum insinuauimus
confessionẽ etiam ꝓlaude pom: sicuti est
illud. hȩc dicetis inconfessione oꝑa dñi uni¬
uersa qm bona ualde maximeq illud qđ
ait ipse saluator. qui nullum habebat om¬
nino peccatum. qđ penitendo confiteretur.

Expanded text:
n renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur:
Abbreviated transcription (Latin):
inter pretari potest. S ꝓloco intelligeN¬
dum: qͥd melius intelligendũ sit. Sens.
gͦ huis loci magis mͥ uidetur ostendere
inscłm dici oportere: id÷ usq in finẽ seculi.
Sequens enim uersus more scripturarum
maximeq psalmorum. repeticio suꝑioris
ẽ. ordine commutato: prius habens qđ
ibi ẽ. posterius. ⁊ posteriꝰ qđibi ẽ pͥus: Nam qđ̃
ibi dictum ẽ. confitebimur tͥ: ꝓipso hic dic

Expanded text:
interpretari potest; sed pro loco intelligendum quid melius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posterius, et posterius quod ibi est prius. Nam quod ibi dictum est, confitebimur tibi, pro ipso hic d
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ignoranti s iudicanti: ac sic aut appto¬
banti qđ docuit: aut qđ non docuit rep̃¬
hendenti: maxime quia sp̃e precantis ꝓ¬
pħa eos inse transsigurans. qͥ tunc futuri
essent quando ista ueniebant. Solent au¬
tem inoratione dici deo quȩ iundicans
fecerit: et adiungi peticio. ut iam mise¬
reatur et parcat. Hoc mͦ et hic dicuntur
a quo predicuntur: tanquã ab eis dican¬
tur quib acciderunt: et ipsa deploratio

Expanded text:
non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut pronon ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fecerit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat. Hoc modo et hic dicuntur a quo praedicuntur, tanquam ab eis dicantur quibus acciderunt; et ipsa deploratio
Abbreviated transcription (Latin):
plo dĩ: qđ nec ȩdificatum adhuc erat.
Post mortem quippe dauid. filiũ eiꝰ
salomonem deo templum fecisse quis
dubitat: Dicitur ergo tanquam pre¬
tenitum: qđ inspũ uidebatur eẽ futurum:
S uenerunt gentes inheredi¬
tatem tuam: Qua loquen¬
di consuetudine etiam iud̃
ẽ. ꝓpħatum de dñi passio¬
ne: dederunt ineseam meã
fel. et insiti mea potauert̃
me aceto: et alia quȩ ineodem psalmo uen¬
tura uelut facta narrantur: Nec illud mi¬
randum ẽ qđ deo ista dicuntur. Non enĩ
nescienti indicantur: quo reuelante pre¬
seiunt᷑. sed anima cum do loquitur pieta¬
tis affectu quem nouit ds̃. Nam et angłi
que hominib nunciant: nescientib nunti¬
ant. Quȩ autem dõ nuntiant scienti nun¬
diant: quando illi offerunt orationes nr̃as.
et ineffabili mͦ deactib suis ȩternam uerita¬
dem tanquam legem incommutabilem con¬
sulunt. Et iste ergo homo di dicit dõ qđ
discat adeo: tanquam discipłs magistro.

Expanded text:
plo Dei, quod nec aedificatum adhuc erat. plo Dei, quod nec aedificatum adhuc erat. Post mortem quippe David, filium ejus Salomonem Deo templum fecisse quis nesciat? Dicitur ergo tanquam praeteritum, quod in spiritu videbatur esse futurum: Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam. Qua loquendi consuetudine etiam illud est prophetatum de Domini passione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro
Abbreviated transcription (Latin):
dum de nr̃a uelut ex nob̃ sit intelligentia
fidimus: eius manib nos credendo sub¬
damus. Ipse innob̃ eam faciat: ut mnintel¬
ligentia manuum suarũ nos deducat
erutos abenore: eoq ꝑducat ubi iam non
possimus errare. hic. ẽ fructus populi dei
attendentis legem di: & melmantis aurẽ
suam inuerba oris eius: ut dirigat ineo
cor suum. et sit cum illo creditus sp̃s eius:
ne immutetur ingenerationẽ prauam et
amaricantem. Sed his sibi omnib annun¬
tiantis: non solum adpresentem uitam.
uerũ etiam adeternam: nec tantum
adrecipienda bonoꝵ oꝑum premia s
etiã inipsa bona oꝑa facienda: ponat in
deo spem suam: Explic̃ de psalmo lxxuiͦi
Ñtitulo psalmi huius tam breui et sim¬
plici: immorandum esse non puto.Prophe¬
tiam ueno quã hic premissã legimus:
euidenter scimus impletam. Cum enĩ
ista canerentur temporib: regis dauio:
nichil tale adhuc contigerat exaduer¬
sitate gentium ciuitati ierłm. nec tem¬

Expanded text:
dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia fidimus, ejus manibus nos credendo subdamus. Ipse in nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nos deducat erutos ab errore, eoque perducat ubi jam non possimus errare. Hic est fructus populi Dei, attendentis legem Dei, et inclinantis aurem suam in verba oris ejus, ut dirigat in eo cor suum, et sit cum illo creditus spiritus ejus, ne immutetur in generationem pravam et amaricantem; sed his omnibus sibi annuntiatis, non solum ad praesentem vitam, verum etiam ad aeternam, nec tantum ad recipienda bonorum operum praemia, sed etiam in ipsa bona opera facienda, ponat in Deo spem suam. IN PSALMUM LXXVIII n titulo psalmi hujus tam brevi et simplici immorandum esse non puto. Prophetiam vero quam hic praemissam legimus, evidenter scimus impletam. Cum enim ista canerentur temporibus regis David, nihil tale adhuc contigerat ex adversitate Gentium civitati Jerusalem, nec tem
Abbreviated transcription (Latin):
lectu cordis. Hic autem qui magis quam
alii quid loqueretur sciebat: cordi malu¬
it adiungere innocentiam: et manib
intelligentiam. Illud ꝓpterea quantum
existimo: quia multi sibi uident᷑ in no¬
centes qui non faciunt mala: cũ timẽt
ne patiantur si fecerint:uellent autem
facere. si impune potiuissent. Tales uideri
possunt habere innocentiam manuum non
tamen cordis. Et que tandem aut qualis ẽ.
ista innocentia. si cordis ñẽ. ubi homo fac¬
tus ẽ. adimaginem di: Qđ uͦ ait. in intel¬
lectu. uł mintelligentia manuũ suarum
dedurit eos: uidetur mͥ eam dixisse intel¬
ligentiam quã ipse fac̃ incredentib. Ideo
manuum suarũ. facere quippe admanus
ꝑtinet. Sed sicut possunt intelligi manꝰ
di: qͥa et xp̃e sic homo. ut etiam ds̃. hoc cer¬
te ille dauid de ciuus ẽ iste semine facere
non poterat inpopło.cui sicut homo reg¬
nabat. Sed ille hoc facit. cui fidelis anma
cabor legem tuã. Proinde nec abillo erremꝰ

Expanded text:
lectu cordis: hic autem qui magis quam lectu cordis: hic autem qui magis quam alii quid loqueretur sciebat, cordi maluit adjungere innocentiam, et manibus intelligentiam. Illud propterea, quantum existimo, quia multi sibi videntur innocentes, qui non faciunt mala, cum timent ne patiantur si fecerint; vellent autem facere, si impune potuissent. Tales videri possunt habere innocentiam manuum, non tamen cordis. Et quae tandem aut qualis est ista innocentia, si cordis non est, ubi homo factus est ad imaginem Dei? Quod vero ait, In intellectu, vel intelligentia manuum suarum deduxit eos, videtur mihi eam dixisse intelligentiam quam ipse facit in credentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertinet: sed sicut possunt intelligi manus Dei, quia et Christus sic homo, ut etiam Deus. Hoc certe ille David, de cujus est iste semine, facere non poterat in populo cui sicut homo regnabat; sed ille hoc facit, cui recte anima ftabor legem tuam . Proinde, ne ab illo erremus,
Abbreviated transcription (Latin):
oues: ideo abillo semine alienate sunt: qd̃
ẽ lacob et isrł. Semen ẽ enim abrahȩ sem̃
pmissionis: de quo ei dñs dixit. mysaac uo¬
cabit᷑ tͥsemen. Qd̃ exponens apls: non in¬
quit filii carnis. s. filii ꝓmissionis depitã¬
tur insemine. Ex gentib enim erant fide¬
les: quib dicebat. Si autem uos . xp̃i: gͦ
abrahȩ semen estis: scđ̾m repmissionẽ he¬
redes. M. d uero ait iacob seruum suum.
et isrł hereditatem suam: more suo scriptu¬
ra repetiuit eandem sententiã: nisi forte qͥs¬
piam sic distinguere uelit ut hoc tempore
iacob seruiat: tune autem sit eterna here¬
ditas di. quando uidebit dm̃ facie ad fa¬
Quid illo innocentius. quid illuo peccatũ
non solũ aquo uinceretur: sed etiam qđ
uinceret non habebat: Et inintellectũ
manuum suarũ deduxit eos: uel sic̃ alii
codices habent inintellectib manuũ sua¬
rum. Alius putaret ita congruentius potu¬
isse dici: inineocentia manuum et intel¬

Expanded text:
oves, ideo ab illo semine alienatae sunt, quod oves, ideo ab illo semine alienatae sunt, quod est Jacob et Israel. Semen est enim Abrahae, semen promissionis, de quo ei Dominus dixit: In Isaac vocabitur tibi semen . Quod exponens Apostolus: Non, inquit filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine . Ex gentibus enim erant fideles quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum repromissionem haeredes ? Quod vero ait, Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam, more suo Scriptura repetivit eamdem sententiam. Nisi forte quispiam sic distinguere velit, ut hoc tempore Jacob serviat; tunc autem sit aeterna haereditas Dei quando videbit Deum facie ad faQuid illo innocentius, qui ullum peccatum, non solum a quo vinceretur, sed etiam quod vinceret non habebat? Et in intellectu manuum suarum deduxit eos: vel, sicut aliqui codices habent, in intellectibus manuum suarum. Alius putaret ita congruentius potuisse dici, In innocentia manuum et intel
Abbreviated transcription (Latin):
uelut manducando ceteros traicis. hoc itaꝙ
significantes dentes tui sic̃ grex detonsanĩ
ascendentes delauachro: quȩ om̃s geminoᷤᷤ
creant: et sterilis non ẽ in eis. Deposuerunt
enim tunc uelut uellera onera scłi. qͣndo
ante pedes apłoꝵ uenditarum rerum suaꝵ
precia posuerunt: ascendentes de lauachro
ilo de quo eos admonet apłs petrus sollici¬
tos qd xp̃i sanguinem fuderint et dicit:
agite penitentiam et baptiretur unusqͥsq
ur̃m innomine domini nr̃i ihu xp̃i: et di¬
mittuntur uobis peccata ur̃a. Geminos
autẽ cieauerunt: oꝑa scilicet duoꝵ p̃cep¬
torum gemine earitatis: dilectionis dei.
et dilectionis ꝓximi. Unde sterilis non erat
meis.De post has oues fȩtantes dauid nr̃
acceptus ẽ: nunc alios greges pascit ingenti¬
bus: et ipsos iacob et isrł. Si enim dictum
pascere iacob seruum suũ: & isrł hereditatẽ
suam. Non enim quia exgentib sunt iste

Expanded text:
velut manducando, caeteros trajicis; hoc itaque velut manducando, caeteros trajicis; hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes Apostolorum venditarum rerum suarum pretia posuerunt , ascendentes de lavacro illo, de quo eos admonet apostolus Petrus, sollicitos quod Christi sanguinem fuderint, et dicit. Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi, et dimittentur vobis peccata vestra . Geminos autem creaverunt, opera scilicet duorum praeceptorum geminae charitatis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde sterilis non erat in eis. De post has oves fetantes David noster acceptus, nunc alios greges pascit in Gentibus, et ipsos Jacob et Israel: sic enim dictum est, Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Non enim, quia ex Gentibus sunt istae
Abbreviated transcription (Latin):
Hostet autem dauid ipse iħs abhominib ad
homines: aiudeis adgentes: tamen scđm pa¬
rabolam abouib adoues. ablatus atq: trãs¬
latus ẽ. Non sunt enim mͦ interra illa eccłiȩ
ti passione et resurrectione dñi nr̃i: de quib
dicit apłs: eram autem ignotus facie eccliis
iudȩ. quȩ sunt inxp̃o. Tantum autem au¬
diebant: quia is qui aliquando nos ꝑseque¬
batur. nunc eiiangelitat fidem quam aliqͣn¬
do uastabat: et inme magnificabant dnm.
Lam hinc ille eccłiȩ transierunt populoꝵ
cireuicisoꝵ: ac ꝑhoc iniudea quȩ modo
interra ẽ. non ẽ. modo xp̃c Ablatus ẽ inde:
nunc gentium greges pascit. Sane de post
fetontes inde acceptus ẽ. Ille quippe prio¬
res fuerunt tales. dequalib dicitur incanti¬
co canticoꝵ uni ȩccłiȩ quȩ constat exmul¬
tis: idest uni gregi. euius menbra sunt mt¬
ti greges. De talib ergo ei dicitur. dentes tui
idest ꝑquos loqueris. uł ꝑquos incorpꝰ tuũ

Expanded text:
noster autem David, ipse Jesus, ab hominibus ad noster autem David, ipse Jesus, ab hominibus ad homines, a Judaeis ad Gentes; tamen secundum parabolam ab ovibus ad oves ablatus atque translatus est. Non sunt enim modo in terra illa Ecclesiati passione et resurrectione Domini nostri; de quibus dicit Apostolus: Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae quae sunt in Christo: tantum autem audiebant quia is qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Dominum . Jam hinc illae Ecclesiae transierunt populorum circumcisorum; ac per hoc in Judaea quae modo in terra est, non est modo Christus: ablatus est inde; nunc Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes tui, id est, per quos loqueris, vel per quos in corpus tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Et continuo miscđiȩ eius lumen re¬
cepunt: qui a uerum erat qđ clamauert̃
hoc ideo ñtranseunter dicit sed attente com¬
mendat apłs: dicens ad thimoteum. Me¬
mor esto xpm iħm resurrexisse amortius
ex semine daiud scđm euuangłium meũ.
in quo laboro usq aduincula tanquã ma¬
le faciens sed sermo dĩ non ẽ alligatus ple
autem saluator scdm carnem factus exse¬
mine dauid figuratur in hoc loco nomine
dauid aꝑiente dño inparabolis os suum:
Nec moueat quod cum dirisset et elegit dd̃
quo nomine xpm significauit: addidit
seruum suũ ñ filium suũ: inmo uͦ hinc
agnoscamus ñpatri coȩternam unigeni¬
ti substantiam. s formam serui susceptam
exsemine dauid. Et sustulit eum de gre¬
gib ouium: de post fetantes accepit eum:
pascere iacob seruum suum: et isrł heredi¬
tatem suam. Ille quidem dauid exeuius
semine caro xp̃i ẽ ab officio pastotali pe¬
corum adhominum regnũ translatus ẽ.

Expanded text:
id; et continuo misericordia ejus lumen receperunt , quia verum erat quod clamaverunt. Hoc ideo non transeunter dicit, sed attente commendat Apostolus, scribens ad Timotheum: Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum, in quo laboro usque ad vincula, tanquam malefaciens; sed sermo Dei non est alligatus . Ipse itaque Salvator secundum carnem factus ex semine David, figuratur in hoc loco nomine David, aperiente Domino in parabolis os suum. Nec moveat quod cum dixisset, Et elegit David, quo nomine Christum significavit, addidit, servum suum; non, filium suum: imo vero hinc agnoscamus, non Patri coaeternam Unigeniti substantiam, sed formam servi susceptam ex semine David. 44. Et sustulit eum de gregibus ovium; de post festantes accepit eum, pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Ille quidem David, ex cujus semine caro Christi est, ab officio pastorali pecorum ad hominum regnum translatus est:
Abbreviated transcription (Latin):
monium de prenuntiata futura incredu¬
litate popłi isrł: tota die expandi manus
meas adpopłm non credentem et contra¬
dicentem. Hinc gͦ ne quisq male intelli¬
gens uniuersum illum popłm crimine in¬
credulitatis et contradict̾ionis arbitretur
eẽ. cdampnandũ: continuo subiecit. Dico
ergo.Nunquid reppulit ds̃ plebem suam:
Absit. Nam et ego isrłita sum exgenere isrł:
detribu beniamin.hic ostendit quã ple¬

Expanded text:
monium de praenuntiata futura incredumonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. hinc etiam illi post resurrectionem eiꝰ:
quorum die uno tria. et alio quinq milia
baptirati sunt. in animã unam et cor unũ
caritatis igne conflati: quoꝵ nemo dicebat.
aliquid ꝓprium: s erant illis omnia com¬
cie pauliis ignotus: notus autem seuicia
lupus rapax. mane rapiens. et aduespũ diui¬
dens escas: idest prius rapiens ꝑsecutor ad
mortem: postea pascens predieator adui¬
tam. hĩc erat ex illo populo hereditas dĩ.
unde ait et ipse minimus apłoꝵ. doctor
gentium: Dicat ergo. Nunquio reppulit
ds̃ plebem suã: Absit. Nam et ego isrłita
sum exsemine isrł detribu beniamin. Ñ
reppulit ds̃ plebem suã quam presciuit.
Hec plebs quȩ exilla gente xp̃i corpori ac
qm̃ ñ repellet dñs plebem suã. ubi autem
sequitur et hereditatem suã ñderelinquet:
ibi euidenter apparet talem plebem esse
hereditatem di. Ut enim hoc diceret apłs
supra commemorauerat ꝓpħicum desti¬

Expanded text:
dem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, dem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia comcie Paulus ignotus , notus autem saevitiaLupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimus Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accQuoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iħs xp̃c post resurrectionem et ascen¬
sionc̃ suam p̾dicaretur ingentib non m
occurrit quomͦ iam dici potuerit ille popłs
hereditas dei.ñtenens xp̃m: quo reꝓbato &
occiso factus ẽ. rebrobus: qui ineum nec post
cius resurrectionem credere uoluit: et insuꝑ
martyres eius occidit. E xillo enim popło
sentatio. et quodammꝰ ꝓmissi redaicio salu¬
bris atq fructuosa: dequib et ipse dominꝰ
dic̃. non sũ missus nͥ adoues quȩ perierunt
domus isrł: ipsi exillis sunt filii ꝓmissionis:
ipsi deputantur insemine: ipsi ꝑtinent ad
hereditatem dei. Hinc sunt ioseph homo u
ioh̃s baptista amicus sponsi: et parentes er
Hinc alius ioseph: qui expectabat etiam
ipse regnum dei. Hinc tanta illa multitu¬
do quȩ precedebat que et sequebantur. iu¬
mentum eius dicens: benedictus qui ue¬
nit innomine domini: inqua erat et con¬
gregatio pueroꝵ. inquib dirit impletum
exore infantium et lactentium ꝑfecisti lau¬

Expanded text:
nem et ascensionem suam praedicaretur in Gentibus; non mihi occurrit quomodo dici potuerit jam ille populus haereditas Dei, non tenens Christum, quo reprobato et occiso factus est reprobus, qui in eum nec post ejus resurrectionem credere voluit, et insuper martyres ejus occidit. Ex illo enim populo praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo j : hinc Joannes Baptista, amicus sponsi, et parentes ejus hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti lau