comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illeutrumq dixiss& : quia utrũque
idem sp̃s dicer& . & hoc ipsum aliter.
ut sinon eadem uerba. idem tam̃ sensus
bene intellegentib diluces cer&. & ali¬
quid p̃ter mitter& & aliquid ad der&
ut &iam hinc otenderctur. non huma¬
nam fuisse in illo opere seruitutem
quam uerb delebat interpres. sed di¬
uinam potius potestatem quaem̃ tem
replebat & regebat interp̃tis: Non
dos putarunt: Nec tam̃ ausi sunt
diderunt. qua ein hebreis inuenta apud
quibus dam instellarum modũ factis
ad capita corundom uersũ hotauerunt.
qua esigna asteriscos uocant. Illauero
ad capita uersuum iacentibus uirgulis
sicut scribuntur unciȩ signauerunt :¬
& multi codices has notas habentes
us quequaq diffusisunt & latini
Qua eautem non pretermissa uel addita
sed aliter dicta sunt. siuealium sensum
faciant &iam ipsum non abhorrentẽ.
siuealio modo eundem sensum explica¬
remonstrentur : nisi utrisq codicibus
inspectis. pequeunt repperiri Siergo

Expanded text:
ille utrumque dixisset, quia utrumque ille utrumque dixisset, quia utrumque idem Spiritus diceret, et hoc ipsum aliter, ut, si non eadem uerba, idem tamen sensus bene intellegentibus dilucesceret, et aliquid praetermittere et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere seruitutem, quam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatem, quae mentem replebat et regebat interpretis. Nondos putarunt; nec tamen ausi sunt dideris quibusdam, in stellarum modum ad capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa asteriscos uocant. Illa uero, Septuaginta. similiter ad capita uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa uel sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciunt etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. si ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
& temporibus nostris prbt hieronim
homo doctissimus. & omnium trium
linguarum peritusi qͣuinon ex greco
sed ex hebreo inlatinum eloquium eas¬
dem scripturas conuerterit : sed eius
ta mlitteratum laborem. qua quam
auctoritati abelea zaro tẽ pontifice
adhoc tantum opus clectorum nemi¬
nem iudicant preferendum: Qui &
sinonin eis unus apparuis s& sp̃s. sine
dubitatione diuinus: sed interse uer
more hominum contulissent. ut quod
placuiss& omnib: hoc maner&. nullus
eis unus interpres debuit ante poni:
Cum uero tantum in eis signũ diuinita¬
tis apparuit : profecto quisq alius
illarum scripturarum: exhebrea in
quam lib& aliam linguam. interp̃s. ẽ.
Uerax. aut congruit illis lxx inter¬
precibus: aut sinon congruereuid&
altitudo ibi ꝓphetica ee. credenda c̃:
Sp̃s enim quun prophetiserat quando
illa dixerunt: iden ipseerat &iam
qui profecto auetoritate diuina: &
aliud dicere potuit tamquã ꝓpħta

Expanded text:
 temporibus nostris presbyter Hieronymus,  temporibus nostris presbyter Hieronymus, homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus. qui non ex Graeco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem . scripturas conuerterit. Sed eius tam litteratum laborem quamuis Iuauctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerbmore hominum contulissent, ut, quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illarum scripturarum ex Hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta interpretibus, aut si non congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse credenda est. Spiritus enim, qui in prophetis erat, quando illa dixerunt, idem ipse erat etiaqui profecto auctoritate diuina et aliud dicere potuit, tamquam propheta
Abbreviated transcription (Latin):
tã mirabile acstupendũ planeq diuinũ.
in eorũ uerb fuis se consensum: ut cum
adhocopus separatim singuli sederint:
ita enim eorum fiden ꝑtholomeo placu¬
it explorare. innullo uerbo quodide
significar& & tantundẽ ualer& uelin
uerborũ ordine alter abaltero discre¬
par&. sed tamquam unus e&. interpres:
& ideo tammirabile dimunus acceperant.
utillarum scripturarum nonta in quã
humanarum. sed sicuterat tã quã diui¬
narum &iamistomodo cõm̃dar& auc¬
toritas. credituris quandoq gentib
profutura. quodiam uidem effectum:
Nam cum fuerint & alii interptes quiex
hebrea lingua ingrecam sacra illa
eloquia trans tulerunt. sicut aquila
symmachus. theo dotionsicut &iam
illa .e. interpretatio cuius auctor N
appar&. &obhoc sine nomine inter¬
pretqͥs : quinta editio nuncupatur
utrum alia sit aliqua ignorant: ex hac
linguam interp̃tatũ .e. quod eđȩ li
tine tenent: quamuis non de fuerit¬

Expanded text:
tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset interpres, Et ideo tam mirabile Dei munus acceperant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectum. Nam cum fuerint et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus, Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur: utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac linguam interpretatum est, quod ecclesiae Latinae tenent; quamuis non defuerit
Abbreviated transcription (Latin):
magnꝰ cognominatus ẽ. miri ficentissi¬
maminimeq: diuturnam potentiam.
qu a uniuersam asiam immo penetotũ
orbem. partimꝰui. & armis. partm terro¬
resubegerat: quando intercetera orien¬
tis &iam iudeam ingressus obtinuit:
Eomortuo : comites eius cum regnum
illud amplissimum non pacifice int̾se
pos ses suri diuisis sent : sed potius dis¬
sipassent bellis omnia uastaturi pto¬
lomeos reges habere coepit egyptus:
Quorum primus la gi filius: multos
ex iudea captiuos in agyptũ trans¬
tulit: Huic autem succedens alius
pto lomeus qui .e. appellatꝰ phila del¬
fus: om̃s quos ille adduxerat subiuga¬
tos. liberos redire ꝑmisit: in suꝑ & do¬
na regia intẽplum dĩ misit: Petiuitq
ab eleazaro tunc pontifice. dari sibi scrip¬
turas quas ꝓfecto audierat fama p̃di¬
cantediuinas & ideo concupierat habe¬
re in biblyotheca quã nobilissimam
fecerat: Has ei cum idem pontifex mi¬
gulis duodecim trib: senihomines. linguȩ

Expanded text:
Magnus cognominatus est, mirificentissiMagnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem, partim ui et annis, partim terrore subegerat, quando inter cetera Orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit; eo mortuo comites eius cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges habere coepit Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit; insuper et dona regia in templum Dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex migulis duodecim tribubus seni homines, linguae
Abbreviated transcription (Latin):
tremtuam ds̃ iussit: Sidictum .e. non
mec haberis. non homicidium facias.
non furaberis. &c&. huius modi: Non
hȩc humana sedoracula diuina fudor
quicquid phrlosophi quidam inter
falsaq̃ opinati sunt. ufꝑũ uidere
potuerunt & luboriosis disputatio¬
nibus ꝑ suadere molitisunt quod mun¬
dumistum ds̃ fecerit. eumq ipse pro¬
uidentis sim administr& dehonesta¬
te uir tutum: deamore patriȩ. defide
amicitiȩ. debonis operib atqueomnib
admores probos ꝑtinentib rebus:
quamuis nescientes ad quem fine. &
quonãmodo. eent. ista om̃a reftrend&
propheticis. hoc .e. diuinis uocibus
quamuis ꝑ homines in illa ciuitate populo
cõm̃data sunt non argum̃ tationum
concer tationib inculcata. ut non ho¬
minis ingenium seddĩ edoquium con¬
tepnere formidare quiilla cognoscer&¬
Has sacras litteras. &iam unptolomeoꝵ
regum aegrpti nos sestuduit & habere:
Nampost alexandri macedonis qui&iã

Expanded text:
trem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non trem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque ipse prouidentissimus administret, de honestate uirtutum, de amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamuis nescientes ad quem finem et quonam modo essent ista omnia referenda, propheticis, hoc est diuinis, uocibus, quamuis per homines, in illa ciuitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus inculcata, ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognoscerHas sacras litteras etiam unus Ptolomaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sialiqua ueradicebantur. ea dẽ licentia
dicebantur & falsa: Pror sus ut non
frustra talis ciuita s. mysticum uoca¬
bulum babrlonis acceperit: Babylon¬
quippe: interp̃tatur confusio. quod
nos iam dixisse meminim Nec int̃ .ẽ.
diaboli regis eius. quam contrãriis interse
rixentur erroribus: quos merito multę
uariȩq impietatis pariter possid&:
A tuero gens illa illepopulus. illa ciuitas
illa res publica. illi israhelite quibus
credita sunt eloquia dñi : Nullo modo
pseudo prophetas. cumueris ꝓphetis
parilitate licentię confuderunt. Sed
concordes interse atque innullo dissen¬
tientes sacrarum litterarum ueraces ab
eis agnos cebantur & tenebantur. auc¬
tores ipsicis erant philosophi. hocama¬
tores sapientię:. Ipsi sapientes. ipsithe¬
ologi. ipsi prophetȩ Ipsidoctores ꝓbitatis
atque pictatis Quicumq illos sapute
bi siprohibitum .e. sacrilegium: dsꝓhi¬
buit: Sidictũ .e. honora patre & ma¬

Expanded text:
etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babquippe interpretatur Confusio, quod nos jam dixisse meminimus . Nec interest diaboli regis ejus, quam contrariis inter se rixentur errouariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque sebi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et ma
Abbreviated transcription (Latin):
diuina alii fortuitu & casibus agi alii
inmortales eẽ animas: aliimortales
& quuinmortales: alii reuolui inbestias:
aliinequaquam: Quiuero mortales: alii
mox interire post corpus : alii uiuere
&iam postea. uel paululũ ł diutius. non
tamen semꝑ: Alii incorpor econ fatuen¬
tes finem boni: alui in animo. alii inutroq
alii extrinsetus posita &iambona ad
animum & corpus addentes: alii sensib:
corporis semꝑ: aliin onsemꝑ. aliinum¬
quam putant. ee. credendum: Has &
alias pene innumerabiles dissensiones
philo sophorum. quisum quam populus.
quis senatus. qua e p otestas uel dignitas
publica impie ciuitatis diudicans &
alias probandas acrecipiendas. alias
in probandas repudiendasq curauit.
acnonpas simsine ullo iudicio. confuseq
habuit in gremio suo totcontro¬
uersias hominum dis sidentiu. nonde
agris & domibus uelqua cum que pecu¬
nia ria ratione : sed dehis rebus quib
aut misere uiuitur. auebeate: ubi&

Expanded text:
diuina, alii fortuito et casibus agi; alii diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
dem ciuitate. gloria floruerit eprcurus
uixeritssecurus. Non solum solemud
ullum siderum dm̃ eẽ non credens : sed
nec iouem pec ullum deorum omnino
inmundo habitare contendens ałque
preces hominum supplicationesq ꝑ¬
tineant: Nonne ibi aristhyppus in
uoluptate corporis sumum bonuponens.
Ibi antistones uirtute animipotius ho¬
minẽ fieribeatum as seuerans duo phi¬
lo sophi nobiles & ambo socratici in tã
diuersis atque interse contrariis fi¬
nib uitȩ sumãuocantes : quorum &iam
ille fugiendum ee iste adminis trandũ
sapierti dicebat . eẽ. rempublicam
Ad suam quisq sectam sec tandam
dis cipulos congregabat. Nenpepala
inconspicua & notissima porticu: in
gimna sus: inhortulis & in locis pub¬
licis ac priuatis : cateruatim ꝓ sua
quisq opinione certabant: aliiad¬
serentes unum: alii innumerabiles
mundos: ipsum autẽ unum: Alii
ortum eẽ: aliiuero initium non habere
Alii in teriturũ. alii seꝑ futurũ. aluim te

Expanded text:
dem ciuitate gloria floruerit Epicurus dem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente
Abbreviated transcription (Latin):
giosis disputationibus garruli : sed
in agris atq: inurbibus cũ doctis atq
in doctis. torͣ antique populi credider:
Ipsi sane pauci esse debuerunt: nemulti¬
tudine uiles cer&. quod religione carũ
cẽ oporter& N ec tamen ita pauci ut
eorum non sit miranda consensio: Neq
enim in multitudine phylosophorum.
quilabore &iam litterarũ. munim scõꝵ
dogmatum reliquerunt: facilequis in¬
uenerit. inter quos cuncta quȩ sensere
conueniant : quod ostendere hoco pere
longum ẽ: Quis autem sectȩ cuius lib&
ductor. sic .e. in hac dęmonicola ciuita¬
te adꝓbatus. utceteri in probarentur:
qui diuersa et adursa senserunt. Non¬
ne apud athenas. & epicura clarebant.
ad serentes res humanas addeorum
curam nonꝑtinereꝰ. & stbici qui contra¬
ria sentientes easregatque munir diis
adiutorib aitutoribus disputabant
undemiror cur ana xagoras reus fac¬
tus sit. quisolen suum dixit lapidem
ardentem : Negans utiq dm̃: cum in ea¬

Expanded text:
giosis disputationibus garruli, sed giosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoctis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in ea
Abbreviated transcription (Latin):
pes sendam: Cur dis senserunt & ama¬
giftris discipuli. interse condiscipuli.
nisi quia ut homines humanis sensib
& humanis ratio cinationib: ista quȩ¬
sierunt: ubiquam uis . cẽ. potuerit¬
& studium gloriandi quoquisq alio
sapientior &acutior uideri cupit.
nec sententiȩ quod ammodo addictus
alienȩ. sed suidogmatis & opinionis
inuentor : Tam̃ ut ñ nullos uel &iã plu¬
rimos corum fuisse concedim. quos
a suis doctorib uel discendi socus amor
ueritatis abruperit. ut ꝓ ea certarent
quã ueritatẽ putarent. siueilla ess&
siue non ess&. quidait. aut quo ł qua
utad beatitudine ꝑueniatur. Humana
seporrigit infelicitas : sidiuina non
ducit auctoritas : Denique auctores
nostri. in quibus non frustra sacrarũ
litterarum figitur & terminatur cañ.:
absit utinterse aliqua ratione dissm¬
tiant: Vnde non inmerito cũ illa scri¬
berent: eis dnm̃ uelꝑ eos locutum. non
pauci inscolis atque grmnasus liti¬

Expanded text:
pessendam, quur dissenserunt et a mapessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis liti
Abbreviated transcription (Latin):
quam qui etiam futura predixit. quȩ p̃¬
sentia: iam uidim: Nametipsa histori¬
corum interse dissonantia. copiã nob̃
preb&. ut ei potius credere debeamus.
quidiuine quam teneus non repugnat
hiftorię: Porro autem ciues impię ciui¬
tatis. diffusi. usquequaq ꝑterras. cũ le¬
gunt doctis simos homines. quorum
nullius contempnenda uideatur aucto¬
ritas. interse derebus gestis & ab&atis
nostrȩ memoria remotis simis discre¬
pantes: cui potius credere debeant
non inueniunt: Nosuero innrã religi¬
onis historia fulti auctoritate diuina
quicquid ei resistit. non dubitamꝰ. eẽ.
falsissimum. Quomodo lib& sese ha¬
beant cetera insccularib litteris. quȩ
seauera seu falsa sint. nihil mom̃tiad¬
ferant quo recte beateq uiuam: Vtaut̃¬
iam cognitionem omittamꝰ historiae.
qui non uidentur laboras se instadiis sus
nisi ut inuenirent quomodo uiuendum
ess& accomodate adbeatitudinẽ ca¬

Expanded text:
quam qui etiam futura praedixit, quae praequam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamuiam cognitionem omittamus historiae, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem ca
Abbreviated transcription (Latin):
sel tamen post abraham &isaac. & ia cob.
& ioseph nimirum &iam post ipsum
moysen: Eo quippe tempore quomo¬
yses natus .e. fuisse repperitur atlas
ille magnus astrologus promecha fra¬
ter. maternus auus mercurii maloris.
cuius nepos fuit. tris megiftus iste
presumptione garriunt quidam: di¬
centes ex quo agyptus rationem side¬
rum conprehendit. Amplius quam
centum annorũmilia numerari: In qͥb
enim libris istum numerũ collegerunt.
qui non multũ ante annorum duo
milia litteras magistra i sididicerunt :
non enim prauus auccor in hiftoria. ẽ.¬
uarro qui hoc prodidit: quod alite¬
rarum &iam diuinarum ueritate Nĩ
dissonat: Cum enim abipso primo ho¬
mine qui est appellatus adam . ñdũ
sex milia annorum compleantur.
quomodo non ifti potius ridendi. quã
repellendi sunt. quidespatio temporũ
diuersa & huic exploratę ueritati
tam contraria ꝑ suadere conantur:
cuienim melius narranti preterita credimꝰ.

Expanded text:
sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob t Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quippe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus iste praesumtione garriunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex annorum milia conpleantur, quo modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus,
Abbreviated transcription (Latin):
archas & prophetas nr̃os. quib diuina
inherat sapientia ulla seuanitate iac¬
tauerit : quando nec agyptus inuenit̃
quae sol& falso & inaniter desuarum
doctrinarum antiquitate gloriari.
quali cũq sapientia sua. patri archarũ
nr̃orum tempore puenisse sapientiã
Nequeenim quisquã dicere audebit mira¬
bilium disciplinarum eos peritissimos
fuisse antequam litteras nos sent. id .ẽ
antequã isis. eo ueniss& easqueibi
docuis s& : ipsa Porro eorum memorabilis
doctrina quaeappellata .ẽ. sapientia.
quid erat nisimaxime astronomiȩ. &
siquid alium talium disciplinarum
magis ad exercenda ingenia quamad
in luminandas uera sa pientia m̃tes sol&
ualere: Nam quod adtin& adphilo¬
sophiam quae sedocere profiteretur
a liquid unde fiant homines beaticir¬
ca tempora mer curii quemtris inegistũ
uocauerunt : in illis terris eius modi
studia claruerunt: longequidem
ante sapientes. uel philo sophos grecie:

Expanded text:
archas et prophetas nostros, quibus diuina archas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisset. Ipsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et si quid aliud talium disciplinarum magis ad exercenda ingenia quam ad inluminandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante sapientes uel philosophos Graeciae,
Abbreviated transcription (Latin):
scietię ualent. qm̃ ut r̃ueorum sint qͦꝵ
.ec̃. dicuittur incertum .ẽ. &obhoceis
non habctur fides: maxime his inqui¬
bus &iam contra fidem libror ũ cano¬
nicorum qua edam leguitur. Propter
quod ea pror sus non cẽ. appara illoꝵ¬
Nonitaque credendum .e. quod non¬
nulli arbitrantur. hebream tantum
linguam ꝑ cum quiuocabat᷑ heber.
unde hebreorum uocabulũ .ẽ. fuis se
seruatam. at quende ꝑuenis se ada¬
braham: Hebreas autem lit teras a loge
cȩpisse quaedata . ẽ. ꝑmoysen. sed
potius ꝑ illam successione patru memo¬
ratam linguam cum suis litteris custo¬
ditam: Deniq mor ses in populo cons¬
tituit. qui docendis litteris p̃. eãt.
prius quam diuinę legis ullas litteras
pos sunt litterarum inductores uel
intro ductor es: eo quodeas inducant
id .e. intro ducant quod aminodo in
corda discentium. uel ineas potius
ipsos quos docent Nulla igtur gens
deantiquitate sua sapientiȩ. suꝑpatri¬

Expanded text:
scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum est; et ob hoc eis non habetur fides, maxime his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse apparet illoNon itaque credendum est, quod nonnulli arbitrantur, Hebraeam tantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham, Hebraeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen, sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras possunt litterarum inductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patri
Abbreviated transcription (Latin):
quaeres gestas contin&. dequib adem
scripturę canonicę credim. cõmemoran¬
tur plurima quȩ ibi non e xplicantur
& in libris dicuntur aliis inueniri quos ꝓ¬
phetę scripserunt. & alicubi corum quoq
prophetarum nomina nontacentur. nec
tamen inueniuntur in canone quẽ reci¬
pit populus di: Cuius rei fateor causa
melat& nisi quod ex fstimo &iam
ipsos quibus eaque m auctoritatt
religionis ce. debirent Sc̃s utique
sp̃s rcudabat. alia sicut homines
historica diligentia. alia sicut pro¬
phetas inspiratione diuina scribere
potuisso. Atque hec ita fuis se dis¬
tincta utilla tamquam isis. istauero
tainquamdo ꝑ scipsos loquenti iudi¬
carentur. eẽ. tribuenda. ac sic illa ꝑ¬
tinerent adubtatẽ cognitionis. hec
adreligionis auctoritatem Inqua
auctoritate custoditur canon: pre¬
ter queiam siqua &iam sub no¬
nomine utrorum ꝓphetarum scripta
proferuntur necadipsam copia in

Expanded text:
quae res gestas continet, de quibus eidem quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos prophetae scripserunt, et alicubi eorum quoque prophetarum nomina non tacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus ea, quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique Spiritus reuelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam si qua etiam sub nomine uerorum prophetarum scripta proferuntur, nec ad ipsam copiam
Abbreviated transcription (Latin):
quando abrahȩ iamnepores repperi¬
untur exorti: Iamuero si longe anti
quiora repetam & ante illud diluuium
grande nr̃erat utique noe patriarcha.
quãm prophetam quoq: non in merito
dixerim: Siquidem ipsa arca quã fecit
& inqua cum suis cuasit. ꝓphetia nr̃oꝵ
temporum fuit: Quidenoch. septimus
abadam. nonne &iam incanonica
epła apli iudę prophetasse p̃dicatur.
quorum scripta ut apud iudgos &apud
nos in auctoritataron essent. nimia
fecit antiquitas. Propter quam uide¬
bantur habenda .ec̃. suspecta: nepro¬
ferrentur falsa proueris. Nam & ꝓ¬
feruntur quaedam quaipsorum es se
dicantur. ab eis qui prosuo sensu passi
quod uolunt credunt: sed ea castitas
canonis non recipit. Non quod eorũ
hominum quidõ placuerunt reb&ur
auctoritas: sed quodista. eẽ. non credant᷑
ipsorum: Nec mirum deb& uideri quod
sus pecta habentur qua subtantę antiqui¬
tatis nomine proferuntur. Qũ in quidem
in ipsa historia regum iuda & regum isrł

Expanded text:
quando Abrahae iam nepotes reperiquando Abrahae iam nepotes reperiuntur exorti. quiora repetam, et ante illud grande diluuium noster erat utique Noe patriarcha, quem prophetam quoque non inmerito dixerim; si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid Enoch septimus ab Adam, nonne etiam in canonica epistula apostoli Iudae prophetasse praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non recepit, non quod eorum hominum, qui Deo placuerunt, reprobetur auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum Iuda et regum Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hocquantum ad grecos attin&.
in qua lingua litterȩ huius scłi maxi¬
me ferbuerunt: nihil habent unde
sapientiam suam iactent. quo religi¬
onenr̃a ubiuera sapientia .ẽ. sinon
superior saltim uideatur antiquior¬
U erum quod fatendum .e. non quidẽ
ingrecia. sed in barbaris gentibus
sicut in aegrpto iam fuerat antemo¬
ysen nonnulla doc trina. qua aillorũ
sapientia diceretur: alio quin non scrip¬
tum es sot in libris scĩs. mor sen erudi¬
tum eẽ. omni sapientia agrptiorũ.
tunc utiq quandoibinatus &a filia
pharaonis adoptatus atq nutritus:
&iam liberuliter edocatus. ẽ Sed nec
sapientia agyptiorum. sapientiam
ꝓphetarum nr̃orum tepore antece¬
derepotuit: quando quidẽ &abraha
ꝓpheta fuit: Quidautem sapientię
potuit . eẽ. in a egrpto antequã cis
isis quã mortuam tãquã magnã dcã
colendam putarunt. littera strader&.
isis porro in achi filia fuis se ꝓditur.
qui prim regnare coeit argiuis.

Expanded text:
ac per hoc, quantum ad Graecos adtinet, ac per hoc, quantum ad Graecos adtinet, in qua lingua litterae huius saeculi maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam iactent, quo religione nostra, ubi uera sapientia est, si non superior, saltem uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris gentibus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur; alioquin non scriptum esset in libris sanctis, Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum, tunc utique, quando ibi natus et a filia Pharaonis adoptatus adque nutritus etiam liberaliter educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum sapientiam prophetarum nostrorum tempore antecedere potuit, quando quidem et Abraham propheta fuit. Quid autem sapientiae potuit esse in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tamquam magnam deam colendam putarunt, litteras traderet? Isis porro Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argiuis,
Abbreviated transcription (Latin):
ir& : quibus si addamus &iam superiores.
qui nondum philo sophi uocabantur:
septem scilic& sapientes. acdeinde phr̃¬
sicos quithal&i successerunt : in ꝑ¬
scrutanda natura rerum ftudiũ eius
imitati : anaximandrum scilic& & anaxi¬
menen. & anaxagoram. aliosq: non¬
nullos : antequam phytagoras primꝰ¬
sephilosophum profiteretur: nec illi
prophetasnr̃os uniuersos. teporis anti¬
quitate p̃cedunt: quando quidem
tales post quem ceteri fuerunt. regnan¬
te romulo ominuis se fertur. quando
defontib isrł. in eis litteris que toto
orbe manarent ꝓphetieflum̃ crupit :
Solugitur ille theo logi poetȩ horpheas
linus museus. & siquis alius a pud grecos
fuit: his prophetis hebreis quorum
scripta in auctor itatthabenus. annis
repperiuntur priores. Sednet ipsiue¬
rum theologuinnrm morsen. quiunũ
uerum dm̃ uera citer p̃dicauit. cuius
nunc scripta in auctoritate canonica
prima sunt: tepora preuenerunt:

Expanded text:
iret. Quibus si addamus etiam superiores, iret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi uocabantur, septem scilicet sapientes ac deinde physicos, qui Thaleti successerunt in perscrutanda natura rerum studium eius imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram aliosque nonnullos, antequam Pythagoras philosophum primus profiteretur: nec illi prophetas nostros uniuersos temporis antiquitate praecedunt, quando quidem Thales, post quem ceteri fuerunt, regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. Sed nec ipsi uerum theologum nostrum Moysen, qui unum uerum Deum ueraciter praedicauit, cuius nunc scripta in auctoritatis canone prima sunt, tempore praeuenerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
canonicȩ. sed in aliis inuenitur. in qͥb s̃
& machabeorum libri. quos non iudȩi
sed ecła ꝓ canonicis hab& ꝓpter quo¬
rundam martyrum passiones uehe¬
mentes atq mirabiles. qui antequã xp̃s
uenis s& incarne.usq ad mortem plige
dĩ certatisunt. & mala grauissima
atq horribilia ꝑtulerunt: Ieporagit
prophetarum nrorum quorum iamscrip¬
ta ad notitiam fereomnium gentium
ꝑuenerunt. & multo magis posteos fu¬
erunt philosophi geitium qui hoc&iã
nomine uocarentur. quod cepit a sa¬
mio phitagora. quieo tempore qułiu¬
deorum .e. soluta captiuitas. tepit ex¬
cellere atq cognosci: Multo magis ergo
ceteri philosophi. post prophetas reppe¬
riuntur fuisse: Namipse socratꝰ es
atheniensis. magister omnium qui tunc
maxime claruerunt : tenens in ea parte
quaemoralis uel actiua dr̃ principatũ.
post es dram inchronicis inuenitur
Non multo post &iam platonatus .e. qui
longe ceteriͦs socratis discipulos ante¬

Expanded text:
canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri, quos non Iudaei, sed ecclesia pro canonicis habet propter quorundam martyrum passiones uehementes adque mirabiles, qui, antequam Christus uenisset in carne, usque ad mortem pro Dei lege certarunt et mala grauissima adque horribilia pertulerunt. CAPUTprophetarum nostrorum, quorum iam scripta ad notitiam fere omnium gentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythagora, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi post prophetas reperiuntur fuisse. Nam ipse Socrates Atheniensis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe ceteros Socratis discipulos ante
Abbreviated transcription (Latin):
culcabitis iniquos: &erunt cinis sub
pedibus uestris indic in quo ego facio
dicit dñs om̃ps. Hic .ẽ. quidicitur
dies iudicii: dequo suo loco sids̃ uolue¬
prophetas. aggrum. ⁊ achariam. mala¬
chiam ꝑ idantempus liberationis populi
ex baby lonica seruitute. scripsit &ũ
es dras. quimagis rerum gestarum
scriptor .ẽ. habitus quam ꝓph&a sicu¬
ti est liber qui appellatur hester. cuius
res gesta in laudem dĩ non longe abhis
temporibus inuenitur. nisi fortees dras
in eo xp̃m prophecasse intellegenđ .ẽ.
quod inter quos dam iuuenes ortaques¬
tione Quid amplius ualer& in rebus:
cum reges unus dixiss&. alter uinum.
ter tius mulieres quaeplerũq regibus
imperarents Idem tamen ter tius uerita¬
tem suꝑ omnia monstrauit. eẽ. uictricẽ:
iudeos restituto templo: non reges sed
principes fuerunt us que ad aristobo¬
lum: quorum sub putatio temporum.
non inscripturis scĩs quȩ appellantur

Expanded text:
culcabitis iniquos, et erunt cinis sub culcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris in die, in quo ego facio, dicit Dominus omnipotens. Hic est qui dicitur dies iudicii; de quo suo loco, si Deus uolueprophetas, Aggaeum, Zachariam, Malachiam, per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inuenitur; nisi forte Esdras in eo Christum prophe tasse intellegendus est, quod inter quosdam iuuenes orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uictricem. Iudaeos restituto templo non reges, sed principes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
ros aueteris terrena felicitate. qua
plerumq: datur & malis: in grauastis
inquit suꝑme uerba ur̃a dicitꝰ dñs
& dixistis: in quo detraximꝰ dete.
dixistis. uanus .ẽ. om̃is quiscruit dõ:
& quidplus. quia custo diuimꝰ obserua¬
tiones cius. & quia ambulauimꝰ suppli¬
cantes ante faciem dnĩ ompt̃is.
& nunc nos beatificamꝰ alienos. & recdi¬
ficantur om̃s qui faciunt iniqua: ad¬
uersati sunt do. et salui facti sunt
Haecoblocuti sunt quitimebant dnm
unus quisque ad proximũ suum
& anim ad Ist dñs & audiuit: & scrip¬
sit librũ memoriȩ in cons pectu suo eis
quitiment dñm: & reuerent᷑ nom̃eiꝰ:
Isto libro: significatum . ẽ. testam̃tum
nouum: Deniq quod sequit᷑ audia mus
Cterunt mihi dicit dñs om̃ps indiem
uientem & non seruientẽ : Qm̃ eccedies
neque sarmentum: &orietur uob tim̃tib
nomen meum soliuftitiȩ: & sanitas in
pennis cius & ex hibitis & exultabitis
sicut uituli exuinculis resoluti : & con¬

Expanded text:
ret a ueteris terrena felicitate, quae ret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo detraximus de te? Dixistis: Vanus est omnis, qui seruit Deo, et quid plus, quiacustodiuimusobseruationes eius, et quia ambulauimus supplicantes ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatificamus alienos, etreaedificanturomnes, quifaciunt iniqua; et aduersati sunt Deo, et salui facti sunt. Haec oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum suum; et animaduertit Dominus et audiuit; et scripsit librum memoriae in conspectu suo eis, qui timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum est testamentum nouum. Denique quod sequitur audiamus: Et erunvientem Deo et non servientem. Quia ecce dies neque ramus. Et orietur vobis qui timetis nomen meum sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius; et exibitis et exultabitis sicut uituli ex uinculis resoluti; et con
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ps &quis sus tinebit diem introitꝰ
eius. autquis resist& in aspectueius.
tiauit aduentum: Primum scilic& de
quo ait. & subito ueniet dñs intẽplũ
suum idẽ. in carnẽ suam Dequadix̃
in eugło. Soluite templum hoc & in
dñs quemuos queritis. & angelus testa¬
menti quemuos uultis. significauit &ia
utiq iudeos scđm scripturas quas le¬
gunt. xp̃m querere & uelle: sed multi
eorum quem quesierunt & uoluerunt.
uenis se non agnouerunt. excecati
in cordib suis precedentib meritissuis
quod sane hic nominat testam̃tũ Vel ip̃
ubiait Tes tamentũmeum erat cumco.
uelhic ubi eum dixit. angelũ testam̃ti:
Nouum ꝓ culdubio testam̃tum debemꝰ
accipere ubi sempiterna: nonuetus
Vbi temporalia sunt promissa : que pro
magno habentes plurimi infirmi. & do
uero talium rerum mercede seruientes
quando uident eis impios abundare.
turbantur: Propter quodidem ꝓpħta
ut noui testam̃ti ernam beatitudinẽ
qua enondabitur nisi bonis: diftingue¬

Expanded text:
 quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? tiauit aduentum; primum scilicet, de quo ait: Et subito ueniet in templum suum, id est in carnem suam, de qua dixit in euangelio: SolDominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utique etiam Iudaeos secundum scripturas, quas legunt, Christum quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiterna, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingue
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos crudelitate mirabili cũibi
non eent̃. nisicatholici quoru plurimi
martrrio coronatisunt. sicut a quib:¬
dam fr̃ibus qui tunc illi pueri fuerant¬
& seista uidisse incunctanter recor¬
dabantur audiuim Quid modo inꝑ
side: nonne ita in xp̃ianos fer u& ꝑse¬
cutio. sitam̃ iam qui euit. &fugientes
inde non nulli usq adromana oppida
ꝑuenirent. Hec atq huius modi cogitan¬
tĩnon eudetur. eẽ definiendus numerus
ꝑsecutionum. quibus exerceri oport&
eccłam: sedrur sus ad firmare aliquas
futuras a regib preter illa nouissimam
relinquimꝰ. neutram parte questionis
huius ad struentes siuedestruentes. sed
tantũmodo ab affirmanti quod lib&
horum audati p̃suptionẽ reuocan tes

Expanded text:
est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse incunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo in Perside? Nonne ita in Christianos ferbuit persecutio si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirmare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, relinquimus neutram partem quaestionis huius adstruentes siue destruentes, sed tantummodo ab adfirmandi quodlibet horum audaci praesumtione reuocantes
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ nonnumerant indecem : anipse ñ ÷
litteras docere ł discere uetuit: sub quo
ualetianior. quipost eũ tertius
imperator fuit. fidei xp̃iane confessor
extitit. militiaq priuatus. e utomit¬
tam quȩapud anti ochiam facerecepoti
nisiunus fidelis simi & constantis simi
iuuenis. quimultis ut corquext᷑near
adpheasiis ꝑ totum diem primꝰ ẽ. tortꝰ.
anter ungulas. cruciatusq psallertis
lib tatem atque hilaritatẽ miratus hor¬
ruiss& & inceteris deformius eubesco¬
re timuiss&: post tremo nr̃a memoria
ualens. su pradicti ualeatiniani frat̃
arrianus. nonne magna ꝑ secutione
ꝑorientis partes catholicã uastauit
ec łam: quale .ẽ. aute non con siderare
eccłam ꝑ totũmundum fructi ficantẽ
atque ir crescentẽ. posse in aliquibus
gentibus ꝑ secutionẽ pati a regibus &
quando in aliis non patitur. nisi forte
non ẽ ꝑ secutio conputanda. quando
rex gothorum in ipsa gothici ꝑ secut .

Expanded text:
quem non numerant in decem? An ipse non equem non numerant in decem? An ipse non elitteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ caput .ẽ. ad peitum & occisum: quid
agent deilla quȩ postea quã xp̃s ascenđ
incelum hiero solimis facta ẽ : ubi beatꝰ
stephanus lapidatus .e. ubiia cobus fr̃
iohis gladio trucidatus. ubi apłspe¬
trus ut occideretur inclusus. & ꝑ an¬
gelum liberatus: ubi fugatis at que
disꝑsis dehiero solimis fratribus
saulus qui postca pauł apłs factus ẽ.
ua staba t ecłam: ubi ipsequoq iã fide
quã ꝑ sequebatur euangelizans. qualia
faciebat .ẽ passus siue ꝑ iudeam siue
ꝑ alias getes quacũq xp̃m feruentis¬
simus predicabat: Curergo asanerone
uidetur ordiendum. cũadneronis tepora
inter atrocis simas ꝑsecutiones dequib
nimis longum .e. cuncta dicereeła
cres cendo ꝑamerit. quod si a regibus
factas ꝑ secutiones innumero exꝑstiman
.ee debere: Rex fuit herodes. qui &iã
post̃ ascensũ dñi grauis simam fecit:
Demi dem quidres pondent &iã deiuliano

Expanded text:
ipsum caput est adpetitum et occisum: quid ipsum caput est adpetitum et occisum: quid agent de illa. quae, postea quam Christus adscendit in caelum, Hierosolymis facta est, ubi beatus Stephanus lapidatus est, ubi Iacobus frater Iohannis gladio trucidatus, ubi apostolus Petrus ut occideretur inclusus et per angelum liberatus, ubi fugati adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi Saulus, qui postea Paulus apostolus factus est, uastabat ecclesiam, ubi ipse quoque iam fidem, quam persequebatur, euangelizans, qualia faciebat, est passus, siue per Iudaeam siue per alias gentes, quacumque Christum feruentissimus praedicabat? Quur ergo eis a Nerone uidetur ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissimas persecutiones, de quibus nimis longum est cuncta dicere, ecclesia crescendo peruenerit? Quod si a regibus factas persecutiones in numero existimant esse debere: rex fuit Herodes, qui etiam post adscensum Domini grauissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Iuliano,