comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñsufficit sola uoluntas hominis. s ñ sit
etiam misccłia dĩ. ñ gͦ sufficit & sola mi¬
scdĩa dĩ. si ñ etiam sit uoluntas hominis.
Ac ꝑ hoc si recte dictũ. ẽ. ñ uolentis
hominis s miserentis. ẽ. dĩ. qr id uo¬
luntas hominis sola ñ impl&. cur ñ¬
& a contrario recte creditur. ñ mise¬
rentis. ẽ. dĩ s uoluntatis . ẽ. hominis.
qr id misccłia dĩ sola ñ impla. Porrosi
nullus dicere xp̃ianus audebit. ñ mise¬
rentis. ẽ. dĩ s uoluntatis. ẽ. hominis.
ne apło aꝑtissime contradicat. reftat ut
ꝓptẽa recte dictũ intelligat᷑ ñ uolentis
neq currentis s miserentis. ẽ. di. ut to¬
tũ decur deo qui hominis uoluntatẽ bo

Expanded text:
n sufficit hominis voluntas sola, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, nisi sit etiam voluntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est: Non volentis hominis, sed miserentis Dei est, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non e contrario recte dicitur: Non miserentis Dei, sed voluntatis est hominis? quia id misericordia Dei non implet. Porro si nullus dicere Christianus audebit: Non miserentis Dei est, sed voluntatis hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: non volentis, neque currentis, sea Dei miserentis, ut totu
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ tamen fortuis ille ipse ib sensus. e̾
Quod aut ipsius miscłiȩ suę firmitatẽ.
ds ista repeticione monstrauit. sicut
amͦ am̃. sicut fiat fiat. sicut repeticio
somnis pharaonis. pluraq similia: aut
in utrisq ppłis. id÷ gentib & hebreis. hoc
mͦ d̾s p̃nuntiauit miscdiam se. ẽẽ. factu¬
rum. Qd̃ apłs ita dicit: sicut etũ uos
aliquando ñ creditlistis deo. nunc autẽ

Expanded text:
 tamen fortius ille ipse ibi sensus est, quod aut ipsius misericordiae suae firmitatem deus ista repetitione monstrauit — sicut: "amen, amen", sicut: "fiat, fiat", sicut repetitio somnii Pharaonis pluraque similia — aut in utrisque populis, id est gentibus et Hebraeis, hoc modo deus praenuntiauit misericordiam se esse facturum. quod apostolus ita dicit: sicut enim uos aliquando non credidistis deo, nunc a
Abbreviated transcription (Latin):
ds:: Primũ gͦ fundam̃tũ fidei pone.
Nunquid iniquitas apud dm̃ . Latẽ
quare cui uult miscretur. & quẽ uilt
obdurat. Expectas a me homo: si & ti
homo. & ego homo: Ambo audiuimꝰ. O
homo tu quis es qui respondeas deo: me¬
lior gͦ fidelis ignorantia. quã temeraria
quitur. O homo tuquis es qui respondeis
deo. & ego in dignor quia ñ noui iusticũ
dĩ: Si homo sum ñ indignor. Exielĩ
hominẽ si possum: & fonitẽ attingã.S
& si attigero. homini ñ dicã. Excedat
& ipse. & attingat mecum. Ꝙ quis.ł.
inquis qui hominẽ excedat: Ergo ñqul
citis ego pauli ego apollo. nonne homu¬
nes estis: quid eos facere uolebat. qul¬
b exxꝓbrat quod homines erantꝰ Ho¬
mo es ad adam ꝑtines. Ptine ad filium

Expanded text:
Deus? Primum ergo fundamentum fidei pone: Deus? Primum ergo fundamentum fidei pone: Numquid iniquitas apud Deum ? Latere quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et ego homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temeraria quitur, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Et ego indignor, quia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecum. Et quis est, inquis, qui homo hominem excedat? Ergo non qucitis, Ego Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam pertines. Pertine ad Filium
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ unuiersus mundus sub captiuitate te¬
nebatur benedictũ. ẽ. Miserebor cus
misertus fuero. & miscdĩam p̃stabo cui
misericors fuero. Si enĩ totus mundus
sub captiuitate. totus mundus it peccato:⁊
totus mundus uistissime supplicio desti.¬
natus : s exc parte ꝑ miscd̃iam lib̾atus.
Quis dicat deo quare dãpnas mundũ:
quomodo accusatur uidex ds: quan¬
do dãpnatur mundus reus : reus es.
Si quid debeas consideres. pęna uocat᷑.
Nec cũ te debitũ exigitur. ex actor ui¬
ste rep̾hendatur. R ep̃hendatur ex ac¬
tor. si indebitum exxigit. Cũ uͦ debitũ
quid ad huc conqueritur. Nam uolua
euis quis resistit. O homo tu quis es
qui respondeas deo: Qui sit ille attendi
qui sis tu at tende. Ille d̾s. ẽ: tu homo. S
iusticiã loqui uideris. & fons ille uisting
siccatus. ẽ. Si iustũ loqueris. unde tbi
aut inuistũ loqueris & debes tacere. aut
uistũ loqueris.⁊ ñ habes nisi de fonte
iusticiȩ: fo̾ns autẽ iusticiȩ. quis . ẽ. nͥ

Expanded text:
go universus mundus sub captivitate tenebatur, bene dictum est, Miserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misertus fuero. Si enim totus mundus sub captivitate, totus mundus in peccato, totus mundus justissime supplicio destinatus, sed ex parte per misericordiam liberatus, quis dicat Deo, Quare damnas mundum? Quomodo accusatur judex Deus, quando damnatur mundus reus? Reus es: si quid debeas consideres, poena vocatur; nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui responquis sis tu, attende. Ille Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi loqui videris tu, et fons ille justitiae siccatus est? Si justum loqueris, unde tibi? Aut injustum loqueris, et debes tacere: aut justum loqueris, et non habes nisi de fonte justitiae: fons autem justitiae quis est, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dictũ. ẽ. miserebor cui misertus ero .¬
& miscðiam p̾stabo. cui miscdĩam p̾sti¬
tero. Quib uerbis ꝓhibuit hominem.
uelut de ꝓpriarũ urtutũ meritis glori¬
ari: ut qui głatur in dn̾o glori etur.
Non eñi aitꝰ miserebor talib & talib:
si cui misericors fuero. Ut neminẽ p̃ce¬
dentẽ bonis oꝑib suis. miscdĩam tantę
uocationis. meruisse demonstraret.

Expanded text:
t> miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum uirtutum meritis gloriari, ut qui gloriatur, in domino glorietur. non enim ait: miserebor talibus uel talibus, sed "cui misericors fuero, ut neminem" praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae uocationis meruisse demonstret.
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓ miscd̾ia sua. Qm̃ enĩ se gentes in¬
troducturũ pollicebat̃. dicens. Uocabo
nomine dñi in conspectu tuo: comm̃da¬
uit hoc se misericordit facere: sicut
apłs dicit. Dico enĩ xp̃m ministrũ fuisse
cirtũcisionis ꝓpt̾ ueritatẽ dei. ad confir.¬
mandas ꝓmissiones patrũ: Eentes autẽ¬

Expanded text:
sericordia sua. quoniam enim se gentes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patrum,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod dictũ. ẽ. Alt in esau fi.u¬
guratꝰ sit maior ppłs dĩ. hoc. ẽ no
isrłicus scd̾m carnẽ: ꝑ iacob autẽ figi¬
ratus sit. ipse iacob scd̃m spiritalẽ ꝓgenẽ.
S. etiam historica ꝓprietate hoc respon¬
sum inuenit᷑. eẽ. completĩt. U̾ b ppłs istł
hoc.ẽ. iacob minor filius. suꝑauit idu¬
meos hoc . ẽ. gentẽ quã ꝓpagauit esau
eosq fecerunt tributarios ꝑ dd̾. Quod
diu fuerunt usq ad regẽ sub quo idume

Expanded text:
 ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumae
Abbreviated transcription (Latin):
includuntur. ierunt pꝰ cogitationes sua.
Uolentes disputare de dei ꝓfundo. mer¬
si sunt in ꝑfundum. Eccurrit enĩ eis
apłs uolens grãm comindare. & elegit
illos geminos inutero rebeccȩ & dicit.
Nondũ em̃ natis. nec qui aliquid egeruit
boni aut mali. U ide quead modũ tulit
uanis hominibi. phantasias conuersatio¬
ins animarũ. ante corpus incęlo. Si eñi
iam ibi conuersati sunt iam aliquid bo¬
nI egerunt ł mali. & ꝓ meritis suis ad
corpora terrena detrusi sunt. Si plac&
contradicamꝰ apło qui dixit. Nondum
nati nec qui aliquid boni egerint aut ina
tentiam respuit catholica fides. quod ani¬
mȩ in cęlis prius uuant. & conuersent᷑.
& illic recipiendoꝵ corpoꝵ merita assu¬
mant: mͦ isti nouelli ñ audent dicere.
ipsorũ. ita disputant. &rsus in quiunt
ꝓ meritis sius om̃s hiomines moruntur:
quia peccarunt. Non enĩ mors. ẽẽt. nisi
ueniens de peccato optime quidẽ & ue

Expanded text:
includuntur. Ierunt post cogitationes suas; includuntur. Ierunt post cogitationes suas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim eis Apostolus, volens gratiam commendare, et elegit illos geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis hominibus phantasias conversationis animarum ante corpus in coelo. Si enim ibi jam conversatae sunt, jam aliquid boni egerunt vel mali, et pro meritis suis ad corpora terrena detrusae sunt. Si placet, contradicamus Apostolo, qui dixit, Nondum natis, nec qui aliquid egerint boni aut malem sententiam respuit catholica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti novelli non audent dicere. ipsorum ita disputant: Prorsus, inquiunt, pro meritis suis omnes homines moriuntur, quia peccaverunt; non enim esset mors, nisi veniens de pec
Abbreviated transcription (Latin):
si in talib questib ad suę capacitatis
onsidͤationẽ reuocare hominẽ. uerbo
quoẽ breui. s re ip̃sa. magna. ẽ. reddi¬
cio rationis. Si enĩ hȩc ñ capit quis. ẽ.
qui respondeat: Si autẽ capit. magis ñ
nuerit quio responideat. Ulid& . it. si capitumi¬
nersũ genus humanũ tam iusto uidicio
diuuno in apostatica radice dãpnatũ. ut
am si nullus inde lib̾aretur nemo recte
pos& dei uituꝑare iusticiã. &̾ qui li¬
lutar sio oportuisoe lib̃ari. ut expluribꝰ
ñ lib̾atis. atq in dãpnatione uistissima
derelictis. ostenderetur quidꝰ meruissae
uniuersa consparsio. &̾ quo etiã istos
debitũ uidiciũ dĩ ducerae. nisi eus inde¬
bita miscdĩa subueniss&. ut uolentiũ de
suis meritis głari. om̃e os gbstruatur. &¬
ꝓfundo querentes reddere rationẽ infa¬
bulas uanitatis abierunt. Aliqui dicen¬
tes quia animȩ sursũ incȩlo peccant. &
scđm sua peccata ad corpora ꝓ meritis di¬
rigunt᷑. & dignis sib quas carcerib

Expanded text:
 in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriprofundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatis abierunt. Aliqui dixerunt quod animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus
Abbreviated transcription (Latin):
Ist qui nati sunt. ut arbitraris. peccarun.
Nam si ñ peccarent inquis: ñ morerent᷑.:
quid de illis dicis qui inutero moriuntur⁊
Dangustia. & ips inquit peccauer: ideo
moriuntuꝵ: m̃tiris an falleris: Contra¬
dicit apłs. Nondũ natis nec agentib ali¬
monium refellis. uade tib potuis ad illas
uagationes. & dic qr incȩlo peccauer̃. & ins
incorpora p̃cipitat sunt. Non dico inquiͦ.
Quare ñ dicis ꝰ qr dicit apłs. ñdũ natisꝰ
nec aliquid agentib boni aut mali. Sĩ
ñ eos accusas in celo: quare accusas inute ro
Ad utrũq respondae apłs. & eis responde
qui dicunt incȩlo peccauer̃. & eis respon¬
d& qui dicunt in utero peccauerunt. Qui

Expanded text:
Isti quia nati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Contradicit Apostolus: Nondum natis, nec aliquid agentimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet qui dicunt, In coelo peccaverunt; et eis respondet qui dicunt, In ut
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ intrauit in mundũ. & ꝑ peccatũ
mors. & ita in om̃s homines ꝑtransiit in
quo om̃s peccauerunt. Om̃s enĩ unus
fuerunt. Sic audio dicentẽ. morte̾ homi¬
nis de peccato. eẽ. Non inquit. & quid
lem creat. M irabilis nouitas. Quto
dicis: Prsus inquit omnẽ hominẽ d̃
immortalẽ creat. Quare gͦ moriuntur
pariuil infantes: nara si dicam quare mo¬
riuntur grandes. dicturiis es mͥ. peccauer̃
Ergo de maiorũ ętate ñ disputabo. Par¬
uulorũ infantiã. contra te testem citabo.
infances. in suis oꝑib utiq innocentes s̃.
Nichil secũ nisi quod de primo homine
traxerunt habentes. Quib ꝓpt̾ea. ẽ. gr̃a
xp̃i necessaria. ut in xp̃o uiuificent᷑. qui
in adam mortui sunt. Ut quia inquinat
sunt generatione. pur gent᷑ regeneratio ẽ.
Ipsos gͦ testes citabo. R esponde mͥ: quare
moriunt᷑. s om̃s homines immortales nas¬
cuntur. & qm peccãti deo moriunt᷑: qͥd
putatis dici potuisse: quȩ aures fer̃. pec¬

Expanded text:
it in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Omnes enim unus fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid lem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Quare ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem citabo. infantes in suis utique operibus innocentes sunt, nihil secum nisi quod de primo homine traxerunt habentes: quibus propterea est gratia Christi necessaria, ut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis dici potuisse? Quae aures ferant? Pec
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ lauacrũ regenerationis saluus ef¬
fectus.ẽ. ut ubi habundauit peccatũ
suꝑhabundarae grã. Quid hic respor¬
deant om̃ino ñ uideo: qui uolentes
humanis coniecturis usticiã di defende
& ignorantes altitudinẽ grȩ fabulas
rat. ob hoc ome ingenu gents. infiliis
miscđiȩ ñ preterisse. Itemq om̃e in¬
genii genus in gehennȩ filiis p̃terire :
scripturȩ. que nescit fally nec fallere.
& sicut ñdum nacos ad discernenda
merita corum aliquid boni uł mali egis¬
se ñcredunus. ita om̃s sub peccato. ẽẽ.
qd̃ ꝑ unum hominẽ uttrauit in murtoũ

Expanded text:
et per lauacrum regenerationis saluus efet per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, humanis conjecturis justitiam Dei defendere, et ignorantes altitudinem gratiae, fabulas rat , » ob hoc omne ingenii genus in filiis misericordiae non praeterisse: itemque omne ingenii genus in gehennae filiis praeterire. «Scripturae, quae nescit falli, nec fallere. Et sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid boni vel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
i hominis potestate: Elb inquã hec
tam diuersa merita contraxerunt.
Sim cęlo egerunt aliquã uitã ut ꝓsuis
actib ꝓpellerentur. uł labent᷑ in terras.
congriusq suȩ antȩ u̾itȩ actȩ corporeis
receptaculis tenerent᷑ : ille utiq melus
ante hoc mortale corpus uixisse creden¬
dus. ẽ. qui eo ñ multum meruit p̃¬
grauariUt & bonũ hab̾& ingeniũ. &
concupiscentiis eius mitiorib urgeret᷑.
quis possae facile suꝑare. Et tamen
itam sgr̃am p̃dicari ñ meruit. q̃sola possec
asetunoȩ mortis ꝑnitie lib̃ar. Ille
ditẽ ꝓ meritis deceriorib sicut putaN
guuans corpors implicitus. & ob hoc cor¬
dis optunsi cum carnis illecebris arderi¬
tissima cupidine uinceret᷑. & ꝑ nequis¬
simã uitam peccatis pristinis quib ad
hoc uenire meruerat addera&e peiora
terrena. aut in cruce tam̃ audiuit.
hodie mecũ eris inparadiso. aut alicus
cohesit aplõ. cuius p̾dicatione mutatus

Expanded text:
in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec tam diuersa merita contraxerunt? si in caelo egerunt aliquam uitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare, et tamen eam sibi gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secunautem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ꝓpositũ dĩ manerae ñ ex oꝑib s
exuocante dictũ. ẽ. quod maior ser¬
ua minori nec ipsi tam̃ qui hoc senti¬
unt euadunt huiuis questionis angu¬
mas. S in eis coartati & herentes si¬
milit̾ o altitudo exclamare coguntur.
Unde eñi fit ut homo ab ineunt pu
raparte libidinum uictor. qu oderit
ao uirtatẽs ceteras ꝓueccior aptiorq
corsurgat. & tam̃ eo loco sit. ubi ei p̃¬
dicari gr̃a xp̃iana ñ possit. Quomͦ
eñi inuocabunt inquẽ ñ crediderunt.
ant quomͦ credent quẽ ñ audierunt.
Quomodo autẽ audient sine p̃dican¬
te: alius autẽ tardꝰ ingenio. libiditiosꝰ.
deditus flagitũs. & facinorib coopertꝰ.
ta gub̃netur ut audiat. credat. bapti¬
zetur. rapiatur Aut s dententus hic
suerit. laudabilit̃ hic uiuat : ub duo
sti tam diuersa merita contraxerunt.
idico ut iste credat ille ñcredat quod ÷
ꝓne uoluntatis. S ut iste audiat.
qd credat. ille ñ audiat. hoc eñi ñ. ẽ.

Expanded text:
situm dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte puea parte libidinum uictor, qui oderit ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? — alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur aut, si detentus hic fuerit, laudabiliter uiuat? ubi duo isti tam diucrsa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae uoluntatis, sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat — hoc enim non est
Abbreviated transcription (Latin):
cũ. Ergo inquit cui uult miseretur &
que uult obdurat. Miseretur scilic&
magna bonitate. obdurat nulla iniqui¬
tateelt nec liberatus de suis meritis
qletur. nec dãpnatus nisi de suis meritis
cnquerat᷑. Sola enĩ gr̃a redẽptos discer¬
nt a ꝑditis. qͥuos mnuna ꝑdicionis concre¬
auerat massa : ab origine ducta causa
comimunonis. Hoc autẽ qui eo mͦ audit
ut dicat. quio ad huc conquerit᷑ ⁊ am
uoluntati euis quis resistit. tanquã ꝓpt̾¬
ea malus ñuideatur. ẽẽ. culpandꝰ. qr ds̃
cuius uult miseretur. & quẽ uult obdu¬
rat: Absit ut pudeat nos respondisse
quod respondisse qued uidemus apłm.
Ohomo tu quis es qui respondeas deo:
Nunquid dic̃ figm̃tũ eiqui se furcit. qua¬
re me fecisti sic. An ñ ht̃ potestatẽ figu¬

Expanded text:
cium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? Annon h
Abbreviated transcription (Latin):
nulla hoc iniquitate dĩ fiers. moyses en¬
eñi nisĩ insipiens dm iniquũ put&e. siue
uidicium pęnale ingerat digno. siue ms¬
ricordiam p̃stat indigno: Deniq infer
&e dicit. Igitur ñ uolentis neq currera
s miserentis . ẽ. des. Ambo itaq ganii
natura filii renascebantur. nullis quid̃

Expanded text:
nulla hoc iniquitate Dei fieri, innulla hoc iniquitate Dei fieri, inenim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura
Abbreviated transcription (Latin):
Quib ñdũ natis. nec aliquid agentib¬
seu boni seu mali. ut scdm eleccionem
ꝓpositum dĩ maneret. ñ ex oꝑib s eoc
uocante dictũ. ẽ. quia maior serui&
minori. ꝓpt̃ quod adhibuit alterũ ꝓpħi¬
cum testimoniũ ubi scriptũ. ẽ. Iacob di¬
lexi. esau autẽ odio habui. Sentiens
autẽ quẽ aomodũ possae hoc quod dic-¬
tum. ẽ. ꝑ mouere eos qui penetrare in¬
telligendo ñ possunt. hanc altitudinẽ
gr̃ȩ. Quio gͦ dicemus aitꝰ. Nunquid
iniquitas apud dm̃ iniquũ eñi uidet᷑
ut sine ullis bonoꝵ ł maloꝵ oꝑum me-¬
ritis. unum d̾s diligat. oderit alterũ.
Qua in re si futura oꝑa. ł bona huiꝰ.
uł mala illiuis. quȩ d̾s utiq p̾sciebat.
utlla& intelligi. nequaquã dicera ñ ex
istam soluerae questionẽ. immo nulli
solui opus. ẽẽt facer&e mentionẽ. Nin.
uero cum respondiss& absit. id÷ abst
ut sit iniquitas apud dm̃: max ut ꝓbint

Expanded text:
quibus nondum natis, nec aliquid agentibuquibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret
Abbreviated transcription (Latin):
a peccato cuuis . ẽ. unuis dies uita suꝑ
terrã. Q̾ illud in psalmo. Ego mini¬
quitatib conceptus sum & in peccatis
mat̃ mea me in utero aluit. Q̾ quod
in adam om̃s moriuntur inquo om̃s pec¬
cauerunt. Nunc autẽ liquido teneamus
quȩ libe parentũ merita trahiciantur
in ꝓlem. quȩcunq gr̃a dĩ antequã nascat᷑
quẽq scific& nec iniquitatẽ. ẽẽ. apud dm̃
nec boni maliue agere quẽquã quod ad
ꝓpriam ꝑsonam ꝑtineat antequã natus. ẽ
Illamq sententiã qua ñnull putanit alib
trusas. apłicȩ ñ conuenire sententiȩ cũ
aꝑtissimȩ diotũ sit nichil egisse ñoum
natos seu boti siue mali. Quis porro tã
umpie desipiat ut dicat hominũ dm̃
malas hominũ uoluntates quas uoluerit
quando uoluerit uͥuoluerit ĩ bonũ posse conũ¬
tere: s cum facit: ꝑ miscdĩam facit Cũ
autem ñ facit ꝑ udicium ñ facit: Qm̃
cui uult miseret᷑ & quẽ uult obdurat.
rebeccȩ utero geminis fuerat iam locutꝰ.

Expanded text:
unius diei vita super terram ; et illud in Psalmo, Ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit; et quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccaverunt . Nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita trajiciantur in prolem, quaecumque gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere quemquam quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est: illamque sententiam qua nonnulli putant alibi trusas, apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu mali. impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus,
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ uult intelligi gr̾ȩ docum̃tum.
Q uia ñdũ illis natis nec aliquid agato
boni seu mali sine ullis meritis eligtꝰ
minor. maiore reꝓbato. Quando ꝓ¬
culdubio quantũ attin&̾ ad originale
peccatũ ambo pares erant. Quantũ
qutẽ ad ꝓpriũ ullius eorũ nullũ erat.
Anforte illud iã explosũ repudiatumꝙ
sentiendũ. ẽ. quod animȩ prius in cȩ¬
lesti habitatione peccantes. gradatim
atq paulatim ad suoꝵ meritoꝵ corpori
ueniant. ac ꝓ ante gesta uita magis
minusue corporeis pestib affligatius
Cui opimoni quãuis scã scriptura iꝑ¬
tissime contradicat. quȩ cũ grãm cõm̃.¬
dar&. ñ dãpnatis inquit. neq qui alis¬

Expanded text:
magnum uult intellegi gratiae documentum, quia nondum illis natis nec aliquid agentibus boni seu mali sine ullis bonis meritis eligitur minor maiore reprobato; quando procul dubio, quantum adtinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum erat.An forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendar
Abbreviated transcription (Latin):
t ut parerae uxor euis. quȩ sterilis
erat. concessiss& dñs quod petebat in
hab̾ae illa conceptũ. gestiebant gemin
ad huc inutero eius inclus. Qua ni¬
lestia cũ agitaretur. dñm intr̃ogaut
accepitq respongũ. Duȩ gentes n
utero tuo sunt. & duo ppł de uente¬

Expanded text:
 ut pareret uxor eius, quae sterilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
russa ista massa mertco dãpnata ẽ.
atimeliam debitã reddit iusticia Ho-¬
cẽ donat indebitũ gratia. Non me-¬
nnĩ p̃rogatiuã ñ fat᷑al necessitate. ñ
mirtate fortune: s altitudĩe diuitiarũ

Expanded text:
rsa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit justitia, et honorem donat indebitum gratia, non meriti praerogativa, non fati necessitate, non temeritate fortunae, sed altitudine divitiarum
Abbreviated transcription (Latin):
tem figulus luti ex eadẽ massa facere
aliud uas in honorem aliud in contume¬
liam: Hȩc massa si. ẽet utiq media. ut
quẽ ad modũ nichil boni ita nec mali
aliquid mereret᷑: ñ frustra uideretar ini¬
quitas. ut ex ea fierent uasa in conitu.¬
meliam. Cum uͦ ꝑ liberũ arbitriũ primi
homanis in condẽpnationẽ uniuersa
defluxerit: ꝓculdubio quod ex ea fuiN
uasa in honoaẽ. ñ ipsuis iusticiȩ quȩ
gratiã nulla p̾cessit. s de miscdiȩ. Qs¬

Expanded text:
tem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam? haec massa si esset ita media, ut quem ad modum nihil boni ita nec mali aliquid mereretur, non frustra uideretur iniquitas, ut ei ea fierent uasa in contumeliam; cum uero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea fiunt uasa in honorem, non ipsius iustitiae, quae gratiam nulla praecessit, s
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ eni loquimini dicendo nos facimꝰ.
Q d̾ ille facturũ se ꝓͥmisit. In isaac
quippe qui abrahe ꝓmissus. ẽ. filius.
hi p̃figurat sunt. ñ qui se ipsos iustos.
s quos d̾s fuerat ipse facturus. U̾nde

Expanded text:
Deum enim loquimini, dicendo, Nos facimus: quod ille se facturum esse promisit. In Isaac quippe, qui Abrahae promissus est filius, hi praefigurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Deus fuerat ipse facturu
Abbreviated transcription (Latin):
didi ꝓpt̾ quod locutus sum: & nos cre¬
dimus ꝓpt̾ quod & loquim᷑. Non autẽ
merito acctp. s miscd̾ia eius qui cui
uult miseretur. manifestissime osten¬
dit. ub de se ipso ait. miscdĩam conse.¬
cutus sũ. ut fidelis. eẽm. It eat Lee¬

Expanded text:
didi, propter quod et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis essem. Si dixe
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s ꝓ nob̃ quis contra nosꝰ p̃ destinatis a dõ.
uocatis. ustificatis. głificatis. qui uult
aduersari. par& se s potest bellare
to uersus dm̃. Ub eñi audimus si ds̃
ꝓ nob quis contra nos. nis qui dm̃ uin¬
cit ñ ledit nos:ꝰ & quis. ẽ. qui uincit
omipotentẽ: Quicũq reluctari uo¬
luerit sib noc&. Hoc. ẽ. quod & pau¬
lo adhuc saulo de celo xp̃c clamauit.
Non tib expedit contra stimulũ calci¬
trare. Seuiat. seuiat quantũ potest.
qui calces aduersus stimulũ mittit.

Expanded text:
contra nos? Praedestinatis a Deo, vocatis, justificatis, glorificatis, qui vult adversari, paret se, si potest bellare adversus Deum. Ubi enim audivimus, Si Deus pro nobis, quis contra nos? nisi qui Deum vincit, non laedit nos. Et quis est qui vincit Omnipotentem? Quicumque reluctari voluerit, sibi nocet. Hoc est, quod et Paulo adhuc Saulo de coelo Christus clamavit: Non tibi expedit contra stimulum calcitrare . Saeviat, saeviat quantum potest; qui calces adversus stimulum mittit,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii defensores imino deceptores
aes ips sib quas a talib diceretur
abiat. Dicis itaq mͥ quid ad huc
onquentur ꝯmnã uoluntat eius quis re¬
sta: Hanc contradictionẽ sibin&e
psi tanquã ab altero opposuit. uelut
a eũ uoce. qui nolunt acciꝑe qd̃
supus dixerat. Ergo cui uult misere
t & que uult obdurat. Talib itaq
am apło dicamus. Non enĩ meluis
lo inuenire possumus. quid dicamus.
D homo tu quis es qui respondeas deo:
Querimꝰ enĩ meritũ obdurationis: &

Expanded text:
arbitrii defensores. immo deceptores a talibus diceretur. obiecit? Dicis itaque mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. talibus itaque cum apostolo dicamus — non enim melius illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui respondeas deo? Quaerimus e
Abbreviated transcription (Latin):
missionis uocant᷑. Neq enĩ nesciebat
qͥd loqueretur tantꝰ apls. qui duo testa¬
menta in ancilla & liba allegorica sig¬
nificatione distincta. eẽ. dicebat. Ulet̾
filios carnis. nouo filios ꝓmissioniis at¬
tribuens. Non qui fili carnis inquit.
hi filii dt̃. S filii ꝓmissionis deputant᷑
in semine. Filii gͦ carnis ꝑtinent ad ter¬
renam ihrłm quȩ seruit cũ filiis suis.
Filii autẽ ꝓmissionis ad eam quȩ sursũ
.ẽ. liberã matrẽ uram ę̧ternã incęlis.
Unde ꝑspicitur qui ad regnũ terre¬
num. terrenũ & qui ꝑtineant ad reg¬
num cęloꝵ. Istam distinctionẽ qui
etiã illo tẽpore ꝑ dĩ gr̃am intelligentes
filii ꝓmissionis effect sunt. Noui testa¬
menti des heredes in occulto dez consilio
deputati sunt. etiam si uetus testam̃¬
tũ ꝓ tempoꝵ distributione diuinitus
datũ. ppło ueteri congruent̃ ministraue¬
runt. Non solũ aute s & rebecca ex uno
Iconcubitu habens isaac patrẽ nr̃m. Cũ

Expanded text:
mines quaerunt. neque nesciebat enim quid loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis ad eam quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem diuinitus datum populo ueteri congruenter ministraueus non solum autem sed et Rebecca ex uno concubitum habens Isaac patre nostro cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ ipsũ moriuntur. Prsus in ipsa ȩccłia.
dicã catholica. putatis defuisse. aut de. ẽẽ.
potuisse. qui causa uanȩ głȩ paterentur:
S s ñ. eẽnt huiusmod homines. ñ dice
r& apłs. Si dedero corpꝰ meũ ut ardeam
caritatẽ autẽ ñ habeam nichil mͥ ꝓdest.
S ciebat gͦ posse. eẽ. quosdã. qui hoc
iactatione facerent. ñ dilectione. Id eo
obscurũ. ẽ. D̾s hoc solus uid&. nos non
possumus. Ipse solus potest uidicare.
qui nouit occulta cordis. Quęsierunt
tes. Coronã inquã uincentes. & uitasi¬

Expanded text:
pter ipsum moriuntur? Prorsus in ipsa Ecclesia, pter ipsum moriuntur? Prorsus in ipsa Ecclesia, dicam, catholica, putatis defuisse aut deesse posse, qui causa humanae gloriae paterentur? Si deessent hujusmodi homines, non dice Si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Sciebat ergo esse posse quosdam qui hoc jactatione facerent, non dilectione. Ideo obscurum est; Deus hoc solus videt, nos non possumus. Ipse solus potest judicare, qui novit occulta cordis. Quoniam tes: coronam, inquam, promerentes, et vitam si
Abbreviated transcription (Latin):
rar& ȩccłã. hinc sũpsit uersum. quẽ int̾¬
poner& ad exhortationẽ ⁊ consolationẽ
patientiȩ. Hinc enĩ dictũ. ẽ. quod ille in
eplã sua posuit. ꝓpt̾ te mortificam᷑ tota
die. d eputati sumus ut oues occisionis.
Uocẽ gͦ martẏrum audiamus in psalmo.
& uax martyrũ utoete qua bonã causã
habeat cũdicit ꝓpt̃ te. Namae dñs ideo
addidit ꝓpt̃ iusticiã cũdicerae: Beati qui
ꝑ secitionem patiunt᷑ ꝓpt̾ iusticiã. Ne quis-¬
qurã ꝑsecutionẽ patiens ex ipsa pena que¬
rerae głãm. nͥ bonã habens causam: &
hinc exhortatus suos ait. Beati eritis cũ
uob̃ illa & illa fecerint homines ꝓpt̾ no
.ẽ. nouit occulta: Quoniã ꝓpt̾ te mor¬
tificam̃ totadie. deputat sumꝰ uelut
oues occisionis. Potes enĩ uidere mor¬
tificari hominẽ. quare mortificetur ne¬
scis. D̾s hoc nouit. Res in occulto. ẽ. S
dic& mͥ aliquis. Ecce ꝓ nomine xp̃i deti¬
heretic nom̃ xp̾ confitentur  s ñ tam̃

Expanded text:
umpsit versum, quem interponeret ad exhortationem et consolationem patientiae. Hic enim dictum est, quod ille in Epistola sua posuit: Propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis . Vocem ergo martyrum audiamus in Psalmo: et vox martyrum videte quam bonam causam habeat, cum dicit, Propter te. Nam et Dominus ideo addidit, propter justitiam, cum diceret: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam : ne quisquam persecutionem patiens, ex ipsa poena quaereret gloriam, non bonam habens causam. Et hinc exhortatus suos ait, Beati eritis cum vobis illa et illa fecerint vel dixerint hoae occulta? Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis. Potes enim videre mortificari hominem; quare mortificetur, nescis: Deus hoc novit; res in occulto est. Sed dicit mihi aliquis: Ecce pro nomine Christi detihaeretici
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ. S autẽ ñ c̾tẽpserit.e̾tiam ut ñ
nam se ist ex cusabunt modosNempe
illo quẽ breuit̃ tanquã ex eoꝵ uog
sib obiecit apłs: ut dicat: quio ⁊o¬
huc conqueritur: Uam uoluntat ͥ
quis resifiteꝰ hoc. ẽ. eñi ddicere: qui
de nob fit querela. quod dm̃ offeroi¬
mus male uiuendo. cũ illius uoluntat
nemo possit resistere. qu nos obduri¬
puda hac excusatione. ñ nob s aplo¬
contradicere. cur nos pigeat qͥuoo qͥ¬
xit apłs eis. hoc idẽ atq identide
dicere. o homo tu quis es respondes
deoꝰ. Nũquto dicit figm̃tũ ei qui se
finxit quare sic me fecisti : Anñ h̃¬

Expanded text:
ratum; si autem non contempserit, etiam ut non nam se isti excusabunt modo? Nempe illo, quem breviter tanquam ex eorum voce sibi objecit Apostolus, ut dicant: « Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurapudet hac excusatione non nobiscontradicere, cur nos pigeat eis quod dixit Apostolus, hoc idem atque identidem dicere: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? annon h
Abbreviated transcription (Latin):
uersant᷑ insania. Sinant filiũ homi¬
nis in qualib& ȩtate querere & saliũ
facere quod ꝑierat. Nec de in serita¬
bilib iudiciis eius audeant uidicare.
quandoquidẽ illi rebeccȩ habenti gemi¬
nos ex uno concubitu isaac patris nr̃
cũ illi r̃tdũnat. nichil egissent boniłne
facit ipse. ñ inuenit. Hon ex oꝑib sed
ex uocante dicit. minori serutturũ ẽt.
maiorẽ Nn quã sententiã heatus apl̃.
etiam testimoniũ ꝓph̃e longe posterions
assupsit. iacob dilexi. esau autẽ odoo
habui. ut intelligeretur hoc aꝑtũ pea
erat in dei p̃destinatione ꝑ gram: qͥo
eni diligebat in iacob antequã ñ fecis¬
set aliquio boni. nisi gratuitũ misccdie
suȩ donũ. Ꝙ quio oderat in esai.
antequã natus feciss& aliquid mah.
nis originale peccatũ : Nam nec m illo
diligere iusticiã quã nullã ille fece¬
rat: neq in isto odiss&e naturã quã boni¬
ipse fecerat. Cũ enĩ rẽ stupenoã ꝓpo¬
suissae. quomodo de nt̃oũ natis nec all¬

Expanded text:
versentur insania. Sinant filium hominis in qualibet aetate quaerere et salvum facere quod perierat. Nec de inscrutabilibus judiciis ejus audeant judicare, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati nihil egissent boni vel facit ipse. non inuenit, non ex operibus sed ex uocante dicit minori seruiturum esse maiorem? in quam sententiam beatus apostolus etiam testimonium prophetae longe posterioris adsump- sit: Iacob dilexi. Esau autem odio habui, ut intellegeretur hoc apertum poerat in dei praedestinatione per gratiam. quid enim diligebat in Iacob. antequam natus fecisset aliquid boni. nisi gratuitum misericordiae suae donum? et quid oderat in Esau, antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? nam nec in illo diligeret iustitiam, quam nullam ille fecerat. neqipse fecerat. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec ali
Abbreviated transcription (Latin):
miscđiȩ. sic ostendens quid eis largut
Cũ id suppliciũ recipiant uasa irȩ. qd̾
parit̾ om̃ib debebat᷑: Satis sit inter̃
xp̃iano ex fide ad huc uiuenti. & ndũ
cernenti quod ꝑfectũ. ẽ. s ex parte
scienti nosse uł credere. qd̾ nemint̃
d̾s lib̃ae. nis gratuita miscd̃ia. ꝑ dñm¬

Expanded text:
d eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuita misericord
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ filius uerus scđm diuinitatẽ. & filiꝰ
hominis uerus scđm carnẽ. Non ex eo
quoo.ẽ. suꝑ om̃ia ds̃ benedictus in scła.
ex femina natus. ẽ. Si ex illa infirmita¬
te quã suscepit ex nob̃ ut in ea morere¬
tui ꝓ nob̃ etiã sanara in nob̃. Non ex
forma de in qua cũ. ẽẽt ñ rapitã ar-¬
biratus. ẽ. ẽẽ. ęqualis deo. natus ex fe¬
mana. ẽ. S exx forma serui quã acci¬
pendo semae ipsũ ex inauit. Neq ob
alito eñi ex inanisse se dictus. ẽ. nisi
iccipiendo formã serui. ñ amit tendo
fornã d̃. Illa enĩ natura qua in forma
ñ equalis. ẽ. patri. in cõmutabilit̃ ꝑ¬
maniente suscepit mutabilẽ nr̃am. ꝑ

Expanded text:
r filius dei uerus secundum diuinitatem, et filius hominis uerus secundum carnem, non ex eo, quod est super omnia deus benedictus in saecula ex femina natus est, sed ex illa infirmitate, quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis et eam sanaret in nobis; non ex forma dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, natus ex femina est. sed ex forma serui, quam accipiendo semet ipsum exinan uit. neque enim ob aliud exinanisse se dictus est nisi accipiendo formam serui, non amittendo formam dei. illa enim natura, qua in forma dei aequalis est patri, incommutabiliter permanente suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ apłs quto sit in ysaac uocabitur
tib sem̃. id est inquit. ñ qui filii car¬
nis hi filii dĩ. s filii ꝓmissionis de¬
putant᷑ in semine. Ac ꝑ hoc filii ꝓmis¬
sionis ut sint sem̃ abrahȩ. in isaac uo-¬
cant᷑.hoc. ẽ. in xp̃m uocante gr̃a con¬

Expanded text:
cabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia con
Abbreviated transcription (Latin):
do etĩ dictũ. ẽ. in isaac uocabiturͤ se¬
m̃. ꝑtinens utiq sem̃ ad ciuitatẽ des:⁊
Separatũ. ẽ. in de aliud sem̃ abrahe.
quod erat in ancillȩ filio: & quod fu¬
turũ erat infiliis cęturȩ. S adhuc
erat ambiguũ de duob geminis fili¬
is isaac ad utrũq ad unũ eoꝵ illa be¬
nedictio ꝑtinera: & s ad unũ. quisnã
ẽẽt illorũ. Quod tunc declaratũ. ẽ. qͥ

Expanded text:
do enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratu
Abbreviated transcription (Latin):
eis direnf. Si dimittas illis peccatũ ui¬
mitte. Sin autẽ. dele me de librotuo.
Ub demonstratũ. ẽ. int̾ cessio sc̃orum.
quantũ ꝓ illis ualeat apud dm̃. Setus̃
enĩ moẏses. de iusticia dĩ. qua eum oedl¬
re ñ possae. impecrauit miscdiam. ne ills

Expanded text:
eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos
Abbreviated transcription (Latin):
uno tp̃r concepti. Quod autẽ dictũ.
maior serui& m inori. nemo nr̃oꝵ fere dei .xui.
alit̾ intellexit. quã maiorẽ ppłm iude¬
orum. minori xp̃iano ppło seruiturum.
& reuera quauis ingente idumeorũ
quȩ nata .ẽ. de maiore cui duo nomina
erant. nã & esau uocabat᷑ & edom. unde
idu mes. hoc uideri possit impletã. qr
postea suꝑanda erat a ppło qui ortus. ẽ.
ex minore idẽ isrłico. eiq fuerat futura
subiecta: tam̃ aliquid mauis intentã fuisse
istam ꝓpħiam. qua dictũ. ẽ. ppłs ppłm suꝑa¬

Expanded text:
uno tempore concepti. Cum enim nondum uno tempore concepti. Cum enim nondum Maior seruiet minori, nemo fere nostrorum aliter intellexit. quam maiorem populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico, eique fuerat futura subiecta: tamen in aliquid maius intentam fuisse istam prophetiam, qua dictum est: Populus populum su
Abbreviated transcription (Latin):
on solum autẽ s & rebecca ex uno con¬
cubitu hñs ysaac patris nr̃i. Non solũ
inquit isaac ꝓmissus. ẽ. cum dictũ. ẽ.
ad hoc tempꝰ ueniam. ⁊ erit sarrȩ filius.
qui utiq nullis oꝑib ꝓmeruerat dm̃ ut
nascituris ꝑmitteretur. ut ĩisaac uoca¬
retur sem̃ abrahę. id ẽ. ille ꝑtinerent
ad sortem sc̃oꝵ quȩ in xp̃o. ẽ. qui se in¬
telligerent filios ꝓmissionis. ñ suꝑbien¬
tes de mertcis suis. s grẽ uocationis de¬
putantes quod coheredes. ẽẽnt xp̃i. Ctĩ
eñi ꝓmissum. ẽ. ut. eẽnt: nichil utiq
meruerunt qui ñdum erant. S & rebeo¬
ca ex uno concubitu hñs isaac patris nr̃.
Uigilantissime ait ex uno concubitu.
Ei emini ctũ concepti erant. ne uł pat̃¬
nis meritis tribueretar. s quisquã forte
dicera. ldd talis natus . ẽ. filius qr pat̃
ita erat affectus illo ĩ tp̃r. cũ seuit in
utero matris. aut ita mat̾ erat affecta
cũ eũ concepit. Sunul enĩ ambo sunt

Expanded text:
on solum autem illa, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Non solum inquit Isaac promissus est, cum dictum est, ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius , qui utique nullis operibus promeruerat Deum, ut nasciturus promitteretur, ut in Isaac vocaretur semen Abrahae, id est, illi pertinerent ad sortem sanctorum, quae in Christo est, qui se intelligerent filios promissionis non superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes, quod cohaeredes essent Christi. Cum enim promissum est, ut essent, nihil utique meruerunt qui nondum erant, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, vigilantissime ait, ex uno concubitu, gemini concepti erant, ne vel paternis meritis tribueret, si quisquam forte diceret: ideo talis natus est filius, quia pater ita erat affectus illo in tempore, cum sevit in utero matris, aut ita erat mater affecta, cum eum concepit, simul enim ambo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
apparae. ub dicit ds. deleam eos. & faciãte
ingentẽ magnã Ille int̾cedit paratie
deleri ꝓ ipsis quã ipsof. Sciens apito nu¬
scdem se id agere. qui qm̃ nullomͦ delere
ipsum. etiam illis parceret ꝓpt̃ ipsũ. Si

Expanded text:
apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille intercedit, paratior deleri pro ipsis quam ipsos; sciens apud misericordem se id agere, qui quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis ipsis parceret propter ipsum. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
en̾i sunt ꝓmissiones di. in illo etiã. & ti
mͥ dicis. usrłitas de cxp̃o nichil p̾cdixisse po¬
pħas: qͥuio gͥ restat nis ut eligam utiũ
manicheo credam fabulam uanã & longĩ
contra paulũ narranti. an paulo ꝓmo.¬
nentNSi quis uob̃ ȩuangłizauerit pret¬
quã quod ȩuangłi auimꝰ uob̃ anathemi

Expanded text:
i, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema
Abbreviated transcription (Latin):
Et legis constitutionẽ & ꝓmissiones:
de quo ꝓmissiones nisi de xp̃o quod
breuit̃ alio loco determinat cĩ de apͥo
loquit᷑ dicens. Quot quot eni sunt pmis¬
ones d̃. in illo etiã. Dicit mͥ apłs ispłtari¬

Expanded text:
et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Pa