comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hec in usũ cedunt ꝓficientiũ. uixta illud
aplĩ Oport& & hereses eẽ. ut ꝓbati manifesti
fiant inuobis Unde etiam scriptũ ẽ. Filius eru¬
ditꝰ sapiens erit. imprudente aũ ministro utit̃
Multa qͥppe ad fidẽ catholicã ꝑtinentia dũ
hereticoꝵ callida in quictudine exagitantur.¬
ut aduersus eos defendi possint. & consideran¬
t̃ diligentiꝰ. & intelliguntur clariꝰ. & instantius
p̃dicant᷑. & ab aduersario mota questio. dis¬
cendi existit occasio Quã uis ñ solũ qui sunt
uideri medio noc filio figurati. Passionẽ quippe
xp̃i quȩ illiꝰ hominis nuditate significata ẽ. & ad¬
nunciant ꝓfitendo. & male agendo exhonorant:
De talib ergo dictũ est: Ex fructib eoꝵ cognoscetiseos.
Ideo chã infilio suo maledictꝰ ẽ. tanꝗ in fructu suo.
ia est in opc suo Unde conuenient & ipse filiꝰeꝰ cha¬
naan. inttrp̃tatur motꝰ eoꝵ Quod qͥd aliud ẽ
quã opꝰ eoꝵ : Semuͦ & iaphet tã ꝗͣ circũcisio &

Expanded text:
c in usum cedunt proficientium, juxta illud Apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Unde etiam scriptum est, Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticout adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur, et ab adversario mota quaestio discendi existit occasio: quamvis non solum qui sunt uideri medio Noe filio figurati; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorum; quod aliud quid est quam opus eorum? Sem uero et Iapheth tamquam circumcisio et
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt: qͥd si ꝓpt̾a dsꝰ uoluit etiã ñ nullas
gts ita creare. ne in his monstris quȩ apud nos opor¬
tet ex hominib nasci. eiꝰ sapientiã quã natura fin¬
git humanã. uelut artẽ cuiꝰpiã minꝰ ꝑfecti opifi¬
cis putaremꝰ errasse : Non itaq nobis uideri de¬
bet absurdũ. ut quẽ admodũ in singulis qͥb q
gentib quedã monstra sunt hominũ ita in uni¬
uerso genere humano quedã monstra sint gen¬
tium: Qua ꝓpt̾ ut istam questionẽ pede temp¬
tĩ cauteq̃ concludã. aut illa quę talia deqͥb¬
dam gentib scripta sunt. om̃ino nulla sunt
aut si sunt. homines ñ sunt. aut ex adã. sunt
si homines sunt:¬

Expanded text:
scripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas scripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in uniuerso genere humano quaedam monstra sint gentium. Quapropter ut istam quaestionem pedetemtim cauteque concludam: aut illa, quae talia de quibusdam gentaut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homines sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pita. duo pectora. quatuor manus. uent̾ aut̃
unꝰ. & pedes duo sicut uni homini Et tam
diu uix̃. ut multos ad eum uidendũ fama con¬
traher&: Quis aut̃ om̃s cõmemorare possit
humanos fetꝰ longe dissimiles his ex quibꝰ na
tos eos et̃ certisimꝰ est : Sicut ergo hec exillo
umno negri ñ possunt originẽ ducere. ita quecũ ꝙ
gentes in diuersitatib corpoꝵ ab usitato nature.
cursu quẽ plures & ꝓpc om̃s tenent uelut exorbitas¬
se traduntur. si definitione illa indudunt᷑ ut raci¬
onalia animalia sint atq̃ mortalia ab eodẽ ipso
dũ ẽ. sitam uera sunt quȩ de illarũ nationũ ua¬
rietate. & tanta inter se atq nobiscũ diuerfitate
traduntur: Nam & simias & circopeticos. & phin¬
gas sinesciremꝰ non homines eẽ s bestias: possent
illi hẏstorici de sua curiositate gloriantes. uelut
gentes aliquas hominũ nob̃ impunita uanitate
mentiri Sed si homines sunt de qͥb illa mira con¬

Expanded text:
pita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem pita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere, ita quaecumque gentes in diuersitatibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipsodum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira con
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ errasse creatorẽ. quã uis nesciens curhoc fe¬
cerit Ita & si maior diuersitas ori at᷑. scit ille qͥd
egerit. cuiꝰ oꝑa iuste nemo rep̾hendit Aput
ipponẽ Zaritũ ẽ homo quasi lunatas habens
plantas. & in eis binos tantũ modo digitos suni¬
les & manꝰ Si aliꝗͣ gens talis ẽẽt. illicuriosȩ att
mirabili ad deretur hystorie: Nonigitur ꝓpt̃
atus ẽ. eẽ ꝓpagatum Andragimni quos etiã
herma froditos nuncupant: quãuis ad modum
rari suit difficile ẽ tam̃ ut temꝑib desint. in
quibꝰ sic uterꝙ sexꝰ appar&. ut ex quo potius de¬
beant acciꝑe nomen incertũ sit: A meliore tam̃
hoc est a masculino ut appellarentur. loquen¬
di consuetudo preualuit: Nam nemo unqͥn
androginas. aut herma froditas nuncupa¬
uit Ante annos aliquot nr̃e certe memoriȩ
in oriente duplex homonatꝰ ẽ suꝑiorib men¬
bris. inferiorib simplex. Nam duo erant ca¬

Expanded text:
torum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fetorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. Aput Hipponem Zaritum est homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adderetur historiae. Num igitur istum atus est, esse propagatum? Androgyni, quos etiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant ca
Abbreviated transcription (Latin):
racionale mortale. qualib& nr̃is in usitatã sensib
gerat corporis formã. seu colorẽ. siue motũ. siue
nature. ex illo uno ꝓthoplasto originẽ ducere
nullus fidelium dubitauerit. Appara tam̃ qͥd
in plurib natura obtinuerit. & quid sit ipsa
raritate mirabile Qualis aut̃ racio redditur
de monstruosis apud uos hominũ partib talis
de monstruosis quibdã gentib reddi potest:
Ds̃ enĩ creator ẽ om̃ium. qui ubi & quando erea¬
ri quid oporteat uł oportuerit ipse nouit. sciens
uniuersitatis pulchritudinẽ quarũ partiũ uł
similitudie uł diuersitate contexat: Sed qui
totũ inspicere ñ potest. tamqͣm deformitate
partis offenditur. qm̃ cui congruat. & qͦ referat᷑
ignorat: Plurib quã quinis digitis in manib &
pedib nasci homines nouimꝰ. & hȩc leuior est
quã ulla distantia: Sed tam̃ absit ut quis ita
desipiat. ut existimet in numero humanoꝵ digi¬

Expanded text:
rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam, seu colorem, sive motum, sive naturam: ex illo uno protoplasto originem ducere nullus fidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio redditur de monstrosis aput nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digi
Abbreviated transcription (Latin):
naturã. & dextrã mãmam uirilẽ. sinistrã mu¬
liebrẽ. uicibq int̾ se coeundo. & gignere & pa¬
rere. aliis ora ñ eẽ. eosq ꝑ nares tantũ modo ali¬
tu uiuere. alios statura ẽẽ cubitales. quos pigme¬
os acubito greci uocant. alibi quinquennas con
cipere feminas. & octauũ uite annũ ñ excedere:
Item ferunt eẽ gentẽ ubi singula crura in pedib
habent. nec poplitẽ flectunt. & sunt mirabili
celeritatis. quos sciopadas uocant. quod ꝑ estum
in terra iacentes resupini. umbra se pedũ ꝓte¬
gant. quosdã sine ceruice oculos habentes in
humeris. & cetã hominũ uł quasi hominum
genera quȩ in maritima platea carthaginis
musuo picta sunt: ex libris de ꝓmpta uelut
curiosioris hẏstorie Quid dicam de cynoͣpha¬
lis. quoꝵ canina capita atq ipsa latratꝰ magis
bestias quã homines confitetur: Sed om̃a gnã
hominũ ꝗͦ dicuntur ec̃. credere ñ est necesse:
Aerum quisqͥs uspiam nascit̾ hõ. id ẽ animal

Expanded text:
naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes cipere feminas, et octavum vitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent, nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas vocant, quod per aestum int erra jacentes resupini umbra se pedum protegant: quosdam sine cervice oculos habentes in humeris: et caetera hominum, vel quasi hominum genera, quae in maritima platea Carthaginis musivo picta sunt, ex libris deprompta velut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita atque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal
Abbreviated transcription (Latin):
uium quo ea quȩ in archa ñ erant cuncta deleta sunt.
potueras & iã in insulis eẽ pͥotuer si reparata ñ sunt. nͥ ex his quoꝵ
genera in utroq sexu archa seruauit: Possunt quidem
credi ad insulas natando transisse. sed ꝓorimas Suns
aut̃ quedã tam longe posite a continentib terris. ut
ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarũ. Qͦd
si homines eas captas secum adduxer̃. & eo modo ubi ha¬
bitabant earũ gn̾a instituer̃. uenandistudio fieri po¬
tuisse incredibile ñ est: quã uis iussu dĩ siue ꝑmissu.
& iam oꝑc. angłoꝵ negandũ ñ sit potuisse transferri
Siuero de terra exorte st̃ scđm originẽ pͥmam. quan¬
do dix ds ꝓducat terra animam uiuã. multo
clariꝰ appar& ñ tam reparandorũ animaliũ causa.
quã figurandarũ uariarũ gentiũ ꝓpt̾ ȩcclẽ sacra
mentũ in archa fuisse om̃a genera. sim insulis quo
transire non possent. multa animalia terra ꝓdux̃¬

Expanded text:
uium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam mentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non possent, multa animalia terra produx
Abbreviated transcription (Latin):
tra dm̃. qua ẽ impia significata suꝑbia. Me¬
rito aũ malꝰ puntur affectꝰ etia cui ñ sucedit
effectꝰ. Genꝰ uͦ ipsũ poenc quale fuit: Qm̃ dñatio im¬
pantis in linguaẽ. ibi dampnata c̃ suꝑbia. ut non in¬
telligeretur iubens homini. qͥ noluit intelligere.
ut oboedir& dõ iubenti: Sic enĩ illa conspiratio dis¬
sduta ẽ. cũ qͥsq ab eo quẽ ñ intelligebat absceder&
nec se nisi ei cũ quo loqui poterat ad gregar&. Et
ꝑ linguas diuise sunt gentes. disꝑseꝙ̃ ꝑ terras sic̃
do placuit. qͥhoc modis occultis. nob̾ꝙ in cõphensi

Expanded text:
tra Deum, qua est inpia significata superbia. Metra Deum, qua est inpia significata superbia. Merito autem malus punitur adfectus, etiam cui non succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegeretur iubens homini, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et per linguas diuisae sunt gentes dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque inconprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
uana p̃sumptio. cuiꝰ lib& & quantũ lib& in celũ
aduersus dm̃ altitudinẽ molis extoller&. quando
montes transcender& uniuersos. quando spacium
nebulosi aeris huiꝰ euader&: Quid demiq noce¬
rx dõ. quanta cumꝙ uł sp̃alis uł corporalis elatio.
Tutã uerãq in cclũ uiã molitur humilitas. sur¬
sũ leuans cor ad dñm . ñ contra dñm. sic̃ dictũ ẽ
gigas iste uenator contra dñm Qͦd ñ intelligen¬
tes ñ nulli ambiguo greco falsi sunt : ut ñ interp̃¬
ꝑe. & cont᷑ & ante significat. Hoc enĩ uerbũ est
in psalmo. Et ploremꝰ ante dnm qui fecit nos:
Et hoc uerbũ est etiam inlibro iob. ubi scriptum
ẽ In furorẽ erupisti contͣ dñm Sic ergo intdl¬
ligendũ est. gigas iste uenator cont̃ dnm. Qͥa
aut sic significatur hoc nomine qͦd ẽ uenator. nͥ
animaliũ terrigenarũ deceptor. oppressor. ex¬
tinctor: Frigebat ergo cũ sius poplis turre con¬

Expanded text:
uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dominum, sicut dictus est gigans iste uenator contra Dominum. Quod non intellegentes nonnulli ambiguo Graeco falsi sunt, ut non interprpe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor extinctor ? Erigebat ergo cum suis populis turrem con
Abbreviated transcription (Latin):
uitas qͦ appellata ẽ confusio. ipsa ẽ babilon. cuiꝰ mira¬
bilẽ constructionẽ etiam gentiũ cõmendat hẏstoria
Babilon qͥppe. int̾p̃tatur confusio Unde colligit᷑
gigantẽ illũ nembroth fiusse illiꝰ conditorẽ qͦd su¬
ꝑiꝰ breuit̃ fuerat intimatũ. ubi cũ de illo scriptu¬
ra loqueret᷑. ait iniciũ regni eiꝰ fuisse babilonem:
id est quȩ ciuita tũ ceterarũ gener& pͥncipatum.
ubi esset tanꝗ̃ in metropoli habitaculũ regni. ꝗͥ.¬
uis ꝑfecta ñ fuerit usq in tantũ modũ quantũ suꝑ¬
ba cogitabat impietas Nã nimia disponebatur
altitudo. que dictaẽ usq ad celũ. siue uniꝰ ttrris
eiꝰ quã p̃cipuã moliebant̾ inter alias. siuc om̃ium
turriũ quȩ ꝑ numerũ singularc̃ ita significate st̃.
ut dr̃ mille. sed intelligunt᷑ milia miliũ. ut rana
& locusta. sic enĩ appellata ẽ multitudo ranarũ
aclocustarũ. in plagis quib egẏptii ꝑcussi suns
ꝑ moysen. Quid aut̃ factura fuerat humana &

Expanded text:
Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et
Abbreviated transcription (Latin):
s potiꝰ ꝓdiderat nuditatẽ: Unde etiã quod secut
ad unx̃. benedictionẽ duoꝵ maximi & minimi fi¬
lioꝵ dicens. benedictꝰ dñs dsꝰ sem. & erit chanaan
puer illiꝰ. Latific& ds iaphet. & habit& in domi¬
b sem: Sicut ipsa eiꝰdem noc & uinee plantatio
& ex eiꝰ fructu in ebriato. & dormientis enudatio.
& qͦ ibi ceta facta att conscripta sunt: ꝓphicis
sunt grauidata sensib & uclata tegminib
consecuto. quę oꝑta fuerant satis aꝑta
sunt. Quis enĩ hȩc diligent̃ & intelligent̃
aduertens ñ agnoscat in xp̃o : Sem quippe
de cuiꝰ semine incarnatꝰ ẽ xpꝰc. int̾p̃tatur no¬
ubiq iã fraglat. ita ut in cantico canticoꝵ
etiã ipsa p̃cedente ꝓphetia unguento cõparat᷑
effuso : In cuiꝰ domib idest in ecclesus. habitat
gentiũ latitudo: Nã iaphet. latitudo interp̃¬
tatur : Chã porro qͦd int̾p̃tatur callidꝰ. medius

Expanded text:
sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plantatio et ex eius fructu inebriatio et dormientis enudatio, et quae ibi cetera facta adque conscripta sunt, propheticis sunt grauidata sensibus et uelata tegminibusconsecuto, quae operta fuerant, satis aperta sunt. Quis enim haec diligenter et intellegenter aduertens non agnoscat in Christo? Sem quippe, de cuijam ubique fragrat: ita ut in Cantico Canticorum, etiam in se praecedente prophetia, unguento comparetur effuso ; in cujus domibus, id est, ecclesiis, habitat gentium latitudo; nam Japhet, latitudo interp. Porro Cham, qui interpretatur callidus, medius
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia ciuitatis utrũ continuata sunt:¬
an inter currentib impietatis int̾ rupta
temporib ita ut nullꝰ hominũ ueri uniꝰ
dĩ cultor exister&. ad liquidũ scripturis
Noquentib inuenire difficile ẽ. ꝓpt̃a
quia in canonicis libris post noe: qͥ cum
coniuge ac trib filuis totidemq nurib
suis meruit ꝑ archam uastatione diluuis¬
liberiri. ñ inuenimꝰ usq ad abrahã cuiꝰꝙͣ pictatem eui¬
denti diuino eloquio p̃dicatã. nͥ quod noe duos fi¬
lios suos sem & iaphet ꝓphĩca benedictione cõm̃¬
dat. intuens & p̃uidens quod longe fuerat pꝰ futurũ
VUInde factũ est etiam illud. ut filium suũ medium
hoc ẽ pͥmogenito iuniorẽ ultimo ꝙ̃ maiorẽ qui pec¬
cauerat in patrẽ. non in ipso sed infilio eiꝰ suone¬
pote. maledicer& his uerbis Maledictꝰ chana¬
an puer: famulꝰ erit fr̃ĩb suis Chanaan porro
natꝰ fuerat ex cham: qͥ patris dormientis ñ texerat

Expanded text:
uestigia ciuitatis utrum continuata san intercurrentibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuiliberari, non inuenimus usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat,
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ homo de anglis intelligi. quod dicti
e. faciamꝰ hominẽ. quia ñ dix̃. faciã. sed qr
seqͥtur ad imaginẽ nrãm. nefas c̃ credere adima
trinitatis. quȩ tam̃ trinitas quia unꝰ ds̃ ẽ. etiã cũ
dix̃ faciamꝰ. & fec̃ inqͥt ds hominẽ ad imaginẽ

Expanded text:
i quod dictum est, Faciamus hominem, quia non dixit, Faciam: sed quia sequitur, ad imaginem nostram; nec fas est credere ad imaTrinitatis. Quae tamen Trinitas, quia unus est Deus, etiam cum dixisset, Faciamus: Et fecit, inquit, Deus hominem ad imag
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ tardiusculos. addidimꝰ particulã. id est ne.:
ginta duȩ gentes totidemq lingue ꝑ t̾ras eẽ coe¬
per̃. que crescendo & insulas impleuer̃ Auctꝰ
ẽ aut̃ numerꝰ gentiũ. multo ampliꝰ quã lingua¬
rũ Nã & in asfrica. barbaras gentes in una lin
gua plurimas nouimꝰ. & homines qͥdem multi¬
plicato genere humano. ad insulas in habitan¬
as nauigio transire potuisse qͥs abigat : ui¬

Expanded text:
propter tardiusculos addidimus particulam, id est, Ne, upropter tardiusculos addidimus particulam, id est, Ne, uginta duae gentes totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo et insulas impleverunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gegua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat?
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ anglis suis scis. nobis aut̃ alit̾ longe positis
Quando etiam nos aliquid talis loquutionis inte¬
riorib aurib capimꝰ. angłis ꝓpinquamꝰ. Non
itaq: michi assiduc racio reddendaẽ: in hoc ope.
de loquutionib dĩ. Aut enĩ ueritas in cõmutabi¬
lis ꝑse ipsã in effabilit̃ loquitur racionalis creaturȩ m̃¬
tib. aut ꝑ mutabilẽ creaturã loquitur siue sp̃ali¬
b imaginib nr̃o spui. siue corporalib uocib cor¬
poris sensui. Illud sane quod dictum ẽ. & nc̃ non
deficient ex illis om̃a qͦ conati fuerint facere. ñ dic¬
tũ ẽ confirmando. s tanꝗ int̾rogando. sicut solet¬
a cõminantib dici. quẽ ad modũ ait quidã:
Non arma expedient. tota ꝙͥ ex urbe sequentur :
Dic gͦ accipiendũ est: tanquã dixerit Nonne
omã deficient exillis qui conati fuerint facere :
Sedsi ita dicatur. ñ expͥmit cõminantẽ Uerum

Expanded text:
quitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. quitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddeabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sa comminantibus dici, quemadmodum ait quidam, non arma expedient, totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tanquam dixerit, Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere? Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
filium &e spm̃ sc̃m̃. uenit & descendentes confun¬
damꝰ ibi linguã eoꝵ. si aliqͥd esset qͦd angłoꝵ ꝓ hiber&
intelligi. qͥb potiꝰ conuenit uenire ad dm̃ motib sc̃is
hoc ẽ cogitationib piis. qͥb ab eis c̃sulitur incõmuta¬
bilis ueritas tamꝗ̃ lex ȩterna in illa eoꝵ curia suꝑna.
Neꝙ enĩ sibi ipsi sunt ueritas. sed creatricis participes
ucritatis. ad illã mouentur tamꝗͣ ad fontẽ uitę. ut
quod ñ habent ex se ipsis. capiant ex ipsa. Et ideo¬
eoꝵ stabilis ẽ iste motus. qͦueniunt: qr ñ recedunt: Nec
sic loquit᷑ anglis dsꝰ. quomodo nos inuicẽ nob. uł dõ
uł anglis. uł ipsi anglif. uł ipsi anglĩ nob̃. siue ꝑ illos
ds̃ nobis. s in effabili suomodo nobis aut̃ hocͣdicatur
nio modo. Dĩ quippe fublimior ante suũ factũ locu¬
tio ipsius sui facti ẽ immutabilis racio. quȩ ñ ha¬
bet sonum strepentẽ atq transeuntẽ. sed uim sem¬
piternę manentẽ. & temꝑꝰalit operantẽ: Haclo¬

Expanded text:
escendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac lo
Abbreviated transcription (Latin):
que lib& etiã desideria motꝰ uc animȩ matris ualcantali¬
qͥd liniam̃toꝵ aut coloꝵ asꝑgere teneris mollibꝰq con¬
ceptibꝰ. ipsas oĩno nat᷑as. quȩ sic uł sic in suo gñe afficiant᷑.
ñ fac̃ nͥ summꝰ dꝰ. Quiꝰ occulta potentia cunctapenetrans
ñ posset Q ꝓpt̾ sun illa specic ꝗͣ forinsetꝰ corporalibꝰ
opifices reb impont̃ urbẽ romã. &urbem alexandnã.
ñ fabros & architectos. s reges. qͦrũ uoluntate. c̃silio.
impio. fabricate st̃. illã romulũ. illã alexandrũ ha¬
buisse dicimꝰ conditores. qͥto potiꝰ ñ nͥ dm̃ debemꝰ c̃ditort̃ dicẽ
nat᷑arũ. qͥneq ex ea materia fac̃ aliqͥd. qͦd ipse ñ fecerit.
necoꝑarios hab& nͥ qͦs ipse creauerit. & si potentiã suã ut
itadicã fabricatoriã rebꝰ subt᷑hat. ita ñ er̃ sic̃ anteꝗͣ fic¬
rent ñ fuer̃. s ante dico ęt̃nitate ñ tẽꝑe Qͥs enĩ aliꝰ cre

Expanded text:
quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, cuius occulta potentia cuncta penetrans non posset. Quapropter si in illa specie, quam forinsecus corporalibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam, ut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt. Sed ante dico aeternitate, non tempore. Quis eni
Abbreviated transcription (Latin):
legamꝰ neq qͥ plantat c̃ aliqͥd neq qͥrigat.s qͥ in crem̃¬
tũ dat ds .s. neq ipsã qͥdem t̾rã. ꝗ̃ uismat̃ oĩum fecun¬
da uideat᷑. quȩ germinibꝰ erũ pentia ꝓmou&. & fixira¬
dicibꝰ continet. cũ itidẽ legamꝰ. dsꝰ illidat corpꝰ qͦmͦ uo¬
luerit. & unicuiq sominũ ꝓpͥum corpꝰ Itanec feminã
sui puerperii creatricẽ appellare debemꝰ.s potiꝰ illũ
qͥ cuidã famulo suo dix̃. priusꝗͣ te formarẽ in utero no¬
uite. Et quis aĩa sic uł sic affecta pregnantes ualeat
aliqͥbꝰ uelut in duere qualitatibꝰ fȩtũ uelut de uirgis
uariatis fec̃ iacob ut peccora colore uario gignerent᷑.
naturã tam̃ illa q gignit̾. tã ipsa ñ fec̃ . ꝗ̃ nec ipsase fec̃
Quã lib& gͥ corporales uł seminales cause gignendis rebꝰ
adhibeant᷑ siuc oꝑationibꝰ anglõꝵ aut hominũ aut quoꝵ¬
cũq animaliũ. siue mariũ feminarũq cõmixtionibꝰ

Expanded text:
plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus; sed ne ipsam quidem terram, quamuis mater omnium fecunda uideatur, quae germinibus erumpentia promouet et fixa radicibus continet, cum itidem legamus: Deus illi dat corpus quo modo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare debemus, sed potius illum qui cuidam famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus;
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris potentia. qͥ dix̃. celũ & t̾ram ego impleo. &
cuiꝰ sapientia c̃ que attingit afine usq ad finẽ fortit᷑. &
disponit om̃a suauit̃. ꝓ inde facti pͥmitꝰ angłi. cuiꝰ mo¬
diministtriuĩ prebucrint creatori cetã facienti: nescio
Nec tribuert illis audeo qͦd forte ñ posst̃. ned debeo
denegare qͦd posst̃. creationẽ tam̃ c̃ditionẽq õiũ natu¬
rarũ qͥ fit ut oĩno nature sint. illisq fauontibꝰ illidõ tri

Expanded text:
Creatoris potentia, qui dixit, Coelum et terram ego impleo : et Creatoris potentia, qui dixit, Coelum et terram ego impleo : et cuius sapientia est, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. Proinde facti primitus angeli cuius modi ministerium praebuerint Creatori cetera facienti nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, q
Abbreviated transcription (Latin):
cuicumq matheriȩ corporali. sic̃ oꝑant᷑ homincs
figuli & fabri. atq id genꝰ opificis. qͥetiã pingunt
& fingunt formas similes corporibꝰ mnimaliũ. aliaũ quȩ
intrinsecꝰ eficientes causas habent de secreto & occulto
nature uiuentis atq inte. ligentis arbitrio. quȩ ñ solũ
naturales corporeas species uerũ etiã ipsas animantiũ
animas dũ non fit facit. supͣdicta illa species artificibꝰ qͥ¬
bꝰq tribuat᷑. Hȩc aut̃ altã ñ nͥ uni artificicreatori &
conditori dõ qͥ mundũ ipsũ & anglos sine ullomundo. &
sine ullis anglis fcc̃ Quia enĩ diuina ui & ut itadicã effec¬
tiua quȩ fieri nescit s facere. accep̃specic̃ tũ mundꝰ fier&
rotunditas eeli : rotunditas solis. eadẽ in diuina & effecti¬
ua quȩ fierinesc̃.s facere. accep̃specic̃ rotunditassolis.
rotunditas pomi. & cet̾ẽ figurȩ naturales. quas uidemꝰ
in rebꝰ qͥbꝰq nascentibꝰ. ñ extrinsetꝰ adhiberi. s intima

Expanded text:
 materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri adque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia uero, quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto naturae viventis atque intelligentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, verum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supradicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera nonnisi uni artifici creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et Angelos sine ullo mundo et sine ullis Angelis fecit. Qua enim vi divina, et, ut ita dicam, effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rotunditas coeli et rotunditas solis; eadem vi divina et effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rotunditas oculi et rotunditas pomi, et caeterae figurae naturales quas videmus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima
Abbreviated transcription (Latin):
beat. s ut ueniã ñ accipiat: Porrosi Eaenat y a
illa dicenda ẽ. cũ animo contingere om̃ino ñ po¬
test ullꝰ affectꝰ. qͥs hunc stuporẽ ñ oĩb uitiis uidic&
ec̃ pciort̃ : Potest gͦ non absurde dici ꝑfectambea¬
titudinẽ sine stimulo timoris. & sinc ullatristitia
futu rã: Nibiaũ futurũ amorẽ gaudiumq qͥsdixe¬
rit. nͥ omimodo aueritate seclusus: Siaũ capbã¬
tia illa est. ubi nec metꝰ ullus exterr&. nec tangit
dolor. auersanda c̃ in hac uita. si recte hoc ẽ scdm̃
dm̃ uiuerc uolumꝰ: In illa uͦ beata qͦ sẽpitna ꝓmit¬
tit᷑. plane speranda ẽ Timor namq ille deqͦdic̃
ille qͦ timebat apłs Paulꝰ. ne chorinthii serpentina
seducerent᷑ astutia. hunc enĩ timorẽ hab& caritas.
ĩmoñ hab& nͥ caritas. sed illiꝰ genis c̃ timor qͥñ ẽ in

Expanded text:
beat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhta beat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhta illa dicenda est, cum animum contingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus? Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa uero beata, quae sempiterna promittitur, plane speranda est. Timor namque ille, de quo dicit ille quo timebat apostolus Paulus, ne Corinthii serpentina seducerentur astutia ; hunc enim timorem habet charitas, imo non habet nisi charitas: sed illius est generis timor, qui n
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ fuit: Nã oĩno ñ dolere dũ sumꝰ in hoc locomiscrie
ꝓfecto sic̃ quidã etiam apud scli huiꝰ litt̾atos sensit. &
dix̃. ñ sinc magna mercede contingit ĩmanitatis in
Animo stuporis in corpore. U circa illa qͥ grece aẜ ha
lia dr̃. qͦ si latine poss& impassibilitas diceretur. si
ita intellegenda ẽ: in animo quippe ñ in corpore ac¬
cipitur. ut sine his affectionib uiuat̾. qͥ contia rati¬
onc̃ accidunt mentemq ꝑturbant. bona plane & ma¬
xime optanda ẽ Sed nec ipsa huiꝰ ẽ uite Non enĩ
qualiũ cũq hominũ uox ẽ. si maxime pioꝵ multoꝵq
iustoꝵ atq sanctoꝵ. Si dixerimꝰ qm̃ peccatũ ñ habe¬
mꝰ. nos ipsos seducimꝰ. & ueritas in nobis non ẽ Tc itaq
Eehalia istaerit. quando peccatũ in homine nullũ
erit: Nunc uͦsatis bene uiuit᷑ sinc crimine. Sinc pecca¬
to aũ qͥse uiuert existimant. ñ id agit ut peccatũ ñ ha¬

Expanded text:
et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca illa, quae arcflKteia Graece dicitur quae si Latine posset inpassibilitas diceretur, si ita intellegenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his adfectionibus uiuatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa huius est uitae. Non enim qualiumcumque hominum uox est, sed maxime piorum multumque iustorum adque sanctorum: Si dixerimus, quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non ha
Abbreviated transcription (Latin):
is manducare pascha. qͦd ꝓpinquante passione tris¬
tis fuerit aĩa eiꝰ. ñ falso utiq referunt᷑. Uerũ ille
hos motꝰ cerit dispensationis gra ita cũ uoluit susceꝑ̾
humano animo. ut cũ uoluit factꝰ ẽ homo. Proinđc
qͦd fatendũ ẽ. etiam cũ rectas& sedm̃ dm habelnꝰ hasaf¬
fectiones. huiꝰ uite sunt: ñ illiꝰ qͥm futurã sꝑamꝰ. & sẽpe
illis etiam inuiti cedimꝰ: Itaq aliqͥndo quauis ñ culpa
bili cupiditate s laudabili caritate moucam̃. etiam
dũ nolumꝰ flemꝰ: Habemꝰ crgo eas ex humanę condi¬
cionis in firmitatt. ñ aũ ita dñs ihꝰc. cuiꝰ & infirmi¬
tas fuit ex potestate Sed dũ uite huiꝰ infirmitatẽ
gerimꝰ. si eas om̃ino nullas habemꝰ. tc̃ potiꝰ ñ recte
uuimꝰ. Uituꝑabat enĩ & detestabatur a płs qͦsdam
qͦs etiam eẽ dix̃ sine affectione: Culpauit etiam illos
sacer psalmꝰ deqͥb ait: Sustinui qͥ simul contristarit᷑

Expanded text:
is manducare pascha, quod propinquante passione trisis manducare pascha, quod propinquante passione tristis fuerit anima eius: non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dispensationis gratia ita cum uoluit suscepit animo humano, ut cum uoluit factus est homo. Proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et fectiones, hujus vitae sunt, non illius quam futuram speramus, et saepe illis etbili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae condicionis infirmitate; non autem ita Dominus Iesus, cuius et infirmitas fuit ex potestate. Sed dum uitae huius infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine adfectione. Culpauit etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã luctũ suũ denunciantẽ qͥbdam qͥ ante pecca¬
uer & ñ eger̃ poenitentia suꝑ in mundicia & fornica¬
tionib suis: Hii motꝰ hi affectꝰ de amore boni & de scã ca¬
ritate uenientes siuicia uocanda st̃. sinamꝰ ut qͦ uerd
seqͥntur iste affectiones quando ubi oport& adhiben¬
tur. quiscas tc̃morbos seu uiciosas passiones audeat dice:
Quã obit̃ etiã ipse dñs informã serui agere uitã dignatꝰ¬
c̃humanã. sed nullũ habens omino peccatũ. adhibu¬
it eas ubi adhibendas eẽ uidicauit. Neq enĩinquo ucrũ
aat hominis corpꝰ. & uerꝰ hominis animꝰ. falserat hima¬
nus affectꝰ. Cũgͦ cis in euuangłio ista referunt᷑. qͦd suꝑ
duriciã cordis uideoꝵ cũ ira contristatꝰ sit. qͦd dixerit
gaudeo ꝓpt̃ uos ut credatis: qͦd lazarũ suscitaturꝰ eti¬
am lacrimas fuderit. qͦd concupiuerit cũ disciplissu¬

Expanded text:
etiam luctum suum denuntiantem quibusdam qui ante peccaetiam luctum suum denuntiantem quibusdam qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, qsequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam ob rem etiam ipse Dominus in forma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod dixerit: Gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis su
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ p̃sentes ab illo uidebant᷑. uerũ etiã illos qͥ futuri
p̃uidebant᷑ instrux̃. illũ inquã uirũ adlethã xp̃i docꝰ¬
tinab illo. unctũ de illo. crucifixũ cũ illo. gloriosũ
in illo. in theathio huiꝰ mundi spectaculũ factũ. &
anglis & hominib legitunę magnũ agonẽ oertan¬
tom. & palmã suꝑne uocationis in anteriora sectan¬
tem. oculis fidei libentissime spectantẽ. gaudetoy
gaudentibꝰ. flere cũ flentib foris habentẽ pugnas.
intꝰ timores. cupientẽ dissolui. & ec̃ cum xp̃o. desi¬
derantẽ iudere romanos. ut aliquẽ fructũ habeant.
& in illis sicut & in cetis gentibꝰ emulantẽ chorinthi¬
os. & ipsd emulatione metuentẽ ne seducant᷑ eoꝵ
mentes a castitate quȩ in xp̃o ẽ: magnã tristitiam
& continuũ dolorẽ cordis sui de israhelitis habentẽ.
qͦd ignorantes dĩ iustitiã. & suã uolentes constitue¬
re. iustitiȩ dĩ ñ eẽnt subiecti. nec solũ dolorẽ. uerũ

Expanded text:
debantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulationmentes a castitate quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis sui de Israhelitis habentem, quod ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; nec solum dolorem uerum
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ recta uita ducenda ẽ: qua ꝑueniendũ ẽ ad
beatã uitã. om̃s affectꝰ istos uita recta rectos hab&
& ꝑũsa ꝑũsos Beatauͦ eademq et̃na. amorẽ habe¬
bit & gaudiũ. ñ solũ rectũ uerũ etiã certũ. timorẽ
aũ ac dolorẽ nullũ Vnde iã appar& uttũq qua

Expanded text:
quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum; timorem autem ac dolo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanens in scłm sclĩ: sic crit & in futuro sđo. Nã
quo aliomodo potest intelligi ꝑmanere inscliñ
sclĩ : Non c̃timor exterrens amalo quod accidẽ
potest. s tenons in bono qͦd amati ñ potest Ubi
eni boni ad epti linor inmutabilis ẽ. ꝓfecto sidi¬
ci potest. mali ciuenditanor sccurꝰ c̃ Timoris qͥp¬
pe casti nomine ea uoluntas c̃ significanda. qua
nos necesse crit nolle peccare. & ñ sollicitudinc in¬
firmitatis. nc focit peccemꝰ. s tranqͥllitate carita¬
tis cauet peccitũ. A ut si nulliꝰ omino gnis amor
ec̃ poterit. in illa certissima securitate ꝑpetuoꝵ fe¬
liciũq gaudioꝵ. sic c̃dictũ. timor dni castꝰ ꝑma¬
nens in sclm sclĩ. quẽ ad modum dictũ ẽ. patien
tia pauꝑum ñ ꝑibit in finc̃ Neq enĩ et̾na crit
ipsa patientia quę necessaria non ẽ: nͥ ubi tole¬
randasunt mala. si et̃nũ erit qͦ ꝑ patientiã ꝑuenit᷑
Ita fortassc timor castꝰ in sclm sclĩ dictꝰ ẽ ꝑmanere¬

Expanded text:
m saeculi, si erit et in futuro saeculo, nam quo alio modo potest intellegi permanere in saeculum saeculi? non est timor exterrens a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est, profecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine ea uoluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cauere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque gaudiorum, sic est dictum: Timor Domini castus permanens in saeculum saeculi, qtia pauperum non peribit in aeternum . Neque enim aeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala: sed aeternum erit, quo per patientiam pervenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qui ꝑ seuerauerit usq in finẽ. hic saluus erit. Ut
doleant in peccatis. audiunt: Si dixerimꝰ qr peccatũ
ñ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ. & ueritas in nob̃ ñ est
Ut gaudeant in oꝑib bonis. audiunt: Hy lartindato¬
rem. diligitdsꝰ. Items sicuti se infirmi¬
tascoꝵ firmitasq habucrit. metuunt temptari.
cupiunt temptari. Dolent in temptationib. gau¬
dent in tẽptationib. Ut cnĩ metuant tẽptari. au¬
diunt. Siquis p̃occupatꝰ fuerit in aliqͦ delicto.
uosqui sp̃ales estis instruite huiꝰ modi in sp̃u lenita

Expanded text:
est: Qui perseveraverit usque in finem, salvus erit. Ut est: Qui perseveraverit usque in finem, salvus erit. Ut doleant in peccatis, audiunt: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ut gaudeant in operibus bonis, audiunt: Hilarem datorem diligit Deus. Item, sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari: dolent in tentationibus, gaudent in tentationibus. Ut enim metuant tentari, audiunt: Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui spiritales estis, instruite hujusmodi in spi
Abbreviated transcription (Latin):
ERu hisphilosophis qͦd istam uiiii
questionẽ deanimi ꝑturbationib attin&.
iam respondimꝰ in nono huiꝰ oꝑis libro
ostandentes eos ñ tam de reb ꝗͣ de uerb cupidiors
eẽ c̃tentionis qͣm ueritatis Apud nos aũ iuxta scrip¬
turas scãs sanãq doctrinã: ciue sc̃ę ciuitatis dĩ
in huiꝰ uite ꝑegrinatione scđdm dm̃ uiuentes. metu
unt. cupiuntq dolent gaudentq. Et qr rectꝰ
camor eoꝵ. istas om̃s affectiones rectas habent.
Metuunt poenã ȩt̾nam. cupiunt uita etnam. Do¬
lent in re: qr ipsi in semet ipsis ad huc ingemiscunt
adoptionẽ ex pectantes redemptionẽ corporis sui.
Baudent inspe. quia fiet sermo qui scriptꝰ ẽ Ab¬
sorta ẽ mors in uictoria: Item metuunt peccare.
cupiunt ꝑ seuerare. dolent in peccatis. gaudent in
oꝑib bonis. Ut enĩ metuant peccare. audiunt:
Q m habunddaũ in iquitas. refrigesc& caritas mul¬
toꝵ. Ut cupiant ꝑseuerare. audiunt qͥd scriptũ

Expanded text:
philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, jam respondimus in nono hujus operis libro, ostendentes eos non tam de rebus, quam de verbis cupidiores esse contentionis, quam veritatis . Apud nos autem juxta Scripturas sacras sanamque doctrinam, cives sanctae civitatis Dei in hujus vitae peregrinatione unt cupiuntque, dolent gaudentque; et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semetipsis adhuc ingemiscunt, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoriam. Item metuunt peccare, cupiunt perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. Ut enim metuant peccare, audiunt: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Ut cupiant perseverare, audiunt quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
in quantũ nature st̃: utiq bone sunt: Detrahit᷑ por¬
ro malũ ñ aliqͦ natura ꝗͦ accesserat uł ulla eiꝰ parte
sublata. sed eaquȩ uiciata ac depͣuata fuerat sana¬
ta atq correcta : Arbitriũ gͥ uoluntatis tunc ẽuere¬
liberũ. quando uitiis peccatisq ñ seruit: Tale datũ est
adõ. qd amissũ ꝓpͥo uicio nͥ aqͦ dari potuit reddi non
porest. Vnde ueritas dic̃: Sicios filiꝰ libaucrit. tc̃
uere liberi eritis. Id ipsũ ẽ aũ. acsi dicera: Si uosfi¬
r&. Siuosfiliꝰ saluos fecerit. tc̃ uere salui critis Inde
quippe libator. unde saluator Uiuebat itaq homo
scdm̃ dm̃ in paradiso. c: corporali & spali Neq enĩ
erat paradisus corporalis. ꝓpt̃ corporis bona. & ꝓpt᷑
mentis ñ erat spãlis. aut u̾tro erat sp̃alis qͦꝑ interio¬
res & ñ erat corporalis quo ꝑ exterioros sensus hõ

Expanded text:
in quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porin quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porro malum non aliqua natura, quae accesserat, uel ulla eius parte sublata, sed ea, quae uitiata ac deprauata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis tunc est uereliberum, cum uitiis peccatisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. Id ipsum est autem, ac si dicerlius saluos fecerit, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores,