comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.i. eoꝵ: qui mortui erant in pecẽis. qͥ dicuntur
xp̃i. qr eos nullus alius curare potuit. qͣliter
aliquis curandꝰ a medico: illiꝰ medici dr̃ infir¬
mus. Pot̃ etiã de humana natura hoc accipi.
ista humanȩ nate᷑ tanta ce tam excelsa ⁊ sum¬
ma subuectio: ut quo attolleret᷑ altius ñ ħret.
sicut ꝓ nob̾ ipsa diuinitas. quo usq se depone¬
ret humiliꝰ non habuit: quã suscepta natura
hominis eũ infirmitate carnis. usꝙ ad mortẽ
crucis. De hoc code aimo ita ait. Non de u̾bo ħ¬
loguit᷑ apłe.s. dc homine qui ñ erat ante qͣm
factus eet. humanitas enim: q̃ non erat ana.
suis mitis. ut cẽt filiꝰ di in uirtute.i. eẽt assũp¬
ta a u̾bo existente in eade uirtute diuinitatis
cum patre. & unita illi in unitate ꝑsone. Seqͣr¬

Expanded text:
 eorum qui mortui erant in peccatis, qui dicuntur Christi, quia eos nullus alius curare potuit, qualiter aliquis curandus a medico, illius medici dicitur infirmus. Potest etiam de humana natura hoc accipi, ista humanae naturae tanta et tam excelsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius non haberet, sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. De hoc eodem Haimo ait: Non de Verbo tolus, sed de homine, qui non erat antequam factus esset: humanitas enim, quae non erat antea, suis meritis, ut esset Filius Dei in virtute, id est esset assumpta a Verbo existente in eadem virtute divinitatis cum Patre, et unita illi in unitate personae. Se
Abbreviated transcription (Latin):
.÷. scd̾m oꝑationẽ sp̃s scĩ. qui scõs facit homines.
qui etiã formauit & scĩficauit. ip̃m hoĩem in
uto uirginali ex semme mulicris. sine semine
uiri. Sequit᷑. ex resurrectione mortuoꝵ. hoc re¬
c̃ filius dei: cui humana natura unita c̃: patet

Expanded text:
dum operationem Spiritus sancti, qui sanctos facit homines, qui etiam formavit et sanctificavit ipsum hominem in utero virginali ex semine mulieris, sine semine viri. Ex resurrectione mortuorum. Hoc reuod ipse est Filius Dei, cui humana natura unita est, patet
Abbreviated transcription (Latin):
borum. etiam aus̃ porit. s dicit alterũ ordinẽ
c̃tiorẽ & ineliorẽ sͥ uideri. Uł alit̾ pot̾ legi ut
p̃destinatus. sicut p̾scitus accipiatur. &e re¬
fert᷑ hoc. ad cognitionẽ hominum. sic̃ &e illud.
qͥ latebat in carne quideẽt: p̃destinat᷑ꝰ est. id÷
p̃scit᷑ ab et̾no. manifestari filiꝰ di inuirt̾. resur¬
gendi .s. cum resurgit a mortiis. Om̃is enim
ambiguitas & diffidentia. resurrectione eiuᷤᷤ
caleata est & compͥssa. slam in morte eĩ etiam
discipuli dubitauerunt .ẜ. in resurrectione eiꝰ¬
uirtus diuinitatis emicuit. sic̃ ip̃e ait: cum
manifestari: filiꝰ dim u̾tute resurrectionis ⁊ scd̾¬

Expanded text:
inus ponit, sed dicit alterum ordinem certiorem et meliorem videri. Vel ita potest legi, ut praedestinatus sicut praescitus accipiatur et referatur hoc, ad cognitionem hominum, sicut et illud: latebat in carne quid esset, praesdestinatus est id est, praescitus ab aeterno, manifestari Filius Dei in virtute resurgendi, scilicet cum resurgit a mortuis. Omnis enim ambiguitas et diffidentia, resurrectione ejus calcata est et compressa. Nam in morte ejus etiam discipuli ejus dubitavere, sed in resurrectione virtus divinitatis emicuit, sicut ait: Cum ego manifestari Filius Dei in virtute resurrectionis secu
Abbreviated transcription (Latin):
dit sp̃m scificomis. S c̃ificationis dico. incep¬
ceptȩ: ex resurrectione aĩe .i. a remissione pec¬
catorum. ꝑ quã anima resurgit a uiciis. Est e¬
nĩ dupplex resurrectio. una animȩ. alt̾a corꝑiᷤᷤ.
De resurrectione aĩs: ait apłe in seq̃nti. Surge
qͥ dormis. ⁊ exurge a mortius. ⁊ illuminabit te

Expanded text:
itum sanctificationis, sanctificationis dico incoeptae ex resurrectione animae, id est a remissione peccatorum per quam anima resurgit a vitiis. Est enim duplex resurrectio una animae, altera corporis. De resurrectione animae ait Apostolus in sequenti: Surge, qui dormis, et exsurge a mortu
Abbreviated transcription (Latin):
uocati. ut sitis iħnxͥ: qui omium gentium salus
ẽ. Cum auduint romam int̾ eetos se uocatoᷤͤ.
scire possunt qd̾ non debent sub lege agere.
qr sine lege suscepunt cet̾e gentes fidem xp̃i.
Ceti popłi uocati sunt sine lege moysi. ⁊ hu eã
suare debent. Sequit᷑. Omĩb qui sunt rome.¬

Expanded text:
isti, qui omnium gentium salus est. Cum audiunt Romani inter caeteros se vocatos, scire possunt quod non debent sub lege agere, quia sine lege susceperunt caeterae gentes fidem Christi, caeteri populi vocati sunt sine lege Moysi, et hi eam servare debent. Omnibus qui sunt Rom
Abbreviated transcription (Latin):
Ed qͥa nẽ fas ẽ dic̾e. aut sentire. p̃dictarum aue¬
toritatũ uba. sic intelligi. sane possunt. ut hõ
xp̃c. siue homo ille: sõo dicatur assumpt᷑ au̾bo:
quia amia eiꝰ ce caro: in quib subsistit homo:
sunt assumpta au̾bo. ut ad ipsiꝰ hominis xp̃i
naturam respicias: ñ ad ꝑsonã: cum assũptum
dicis. ¶tem queri solet. utrum homoille: ceꝑit
uł dei filium. semꝑ fuisse. nec cepisse. De hoc au¬
gustinus itaait. Habuit aliq̃n di filius. qd̃ nun¬
dum huit. ide ipse hominis filius. quia nundr
erat homo. Item. Sic nos electi. quomodo illecla¬
rificatus qͥa priꝰ quam mundꝰ eẽt. nec nos eramꝰ.
tñ ẽ ec̾nus ds. Alibi aut̃ legit᷑. qd puer ille erea¬
uit stellas. Et ip̃e xp̃cait. Ego pͥncipium qui
ce loquor uob̃. Itaq auctoritatib in nullo re¬
fragantes: dicimus qd̃ homoille: in qͣntũ hõ
ẽ: eẽ cepit. in quantum ẽ uerbum: semꝑ fuit.
In huiꝰmodi enĩ locutionib. sine adiectione

Expanded text:
d nefas est dicere aut sentire. Praedictarum auctoritatum verba sic intelligi sane possunt, ut homo Christus sive homo ille, ideo dicatur assumptus a Verbo, quia anima ejus et caro, in quibus subsistit homo, sunt assumpta a Verbo, ut ad ipsius hominis Christi naturam respicias, non ad personam, cum assumptum dicis. Item, quaeri solet utrum homo ille coepit stum, vel Dei Filium semper fuisse nec coepisse. De hoc Augustinus ita ait: Habuit aliquando Dei Filius quod nondum habuit idem ipse hominis filius, quia nondum erat homo. Item, sic nos electi, quomodo ille clarificatus, quia, priusquam mundus esset, nec nos eramus, tamen aeternus Deus est. Alibi autem legitur quod puer ille creaverit stellas, et ipse Christus ait: Ego principium qui et loquor vobis . His itaque auctoritatibus in nullo refragantes dicimus quod ille homo, in quantum homo est, esse coepit; in quantum est Verbum, semper fuit. In hujusmodi enim
Abbreviated transcription (Latin):
electus. ñ solum ut ipse eẽt caput nr̃m. ⁊ ut:
nec origine trah̾et. nec uoluntate ꝑpetraret¬
.i. ineade potentia cum patre. Et qd̾ ipse sit fi¬
lius di: pot̃ uideri ex hoc: qr conceptus ẽ ⁊ natꝰ.¬
nec dicunus illum patrem eẽ hominis. xp̃i.
ne dicant᷑ duoesse patres. s de sp̃u sc̃o ꝯceptus

Expanded text:
eelectus, non solum ut esset caput nostrum, et ut nec origine traheret, nec voluntate perpetraretest in eadem potentia cum Patre. Et quod ipse sit Filius Dei, potest videri ex hoc quod conceptus est et natnec dicimus illum patrem esse hominis Christi, ne dicantur duo esse patres. Sed de Spiritu sancto conceptus
Abbreviated transcription (Latin):
patͥ: non ẽ gr̃ȩ. s nature. Qd̃ aut̃ in unitate ꝑ¬
sonȩ unigenit assumptus ẽ homo: gr̃e est.
ñ nature. Queri solet a quib dam. an scdm
destinatus est. ut sit filius di. s illud est: qd̾
ut sit. p̃destinatus est.s̃. qr p̃destinatꝰ est
homo: est filius dei Adqõ respõdmꝰ dicentes.
xp̃m eẽ id qd̾ p̃destinatus ẽ: ut sit. s ñ est il¬
lud: scd̃m id: scd̃m qd p̃destinatus ẽ. Est enĩ
p̃destinatus. ut sit dei filius ⁊ ipse utiq ẽ
ue filius di. s p̃destinatus ẽ ad hoc: scd̃m
qd homo. quia ꝑ gr̾am hoc accepit: scd̾m
qͥd homo. Ipse tam̃en. scd̾m qd homo:. non¬
ñ est illud. nͥ forte. scd̾m unitatis ꝑsone sit

Expanded text:
e, sed naturae: quod autem in unitate personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae. Quaeri solet a quibusdam, an secuntus est, ut sit Dei Filius; sed illud est quod ut sit praedestinatus est. Ergo, quia praedestinatus est, homo est Filius Dei. Ad quod respondemus, dicentes esse id ad quod praedestinatus est, ut sit; sed non est illud secundum id, secundum quod praedestinatus est. Est enim praedestinatus, ut sit Dei Filius. Et ipse itaque est vere Filius Dei, sed praedestinatus est ad hoc, secundum quod homo, quia per gratiam hoc accepit, secundum quod homo; ipse tamen secundum quod homo non est illud, nisi forte, secundum unitatis sit
Abbreviated transcription (Latin):
scłm qd̃ homo: sit ꝑsona. Ad qd dicimus. si scd̾m.
causam: uł conditionẽ nature notat. scd̾m qd̾
homo. ñ est ꝑsona. quia ex eo qd homo: uł in
nali ꝓprictate discretus a patre.⁊ sp̃u scõ. quia
in quantum honio: non ẽ genitus a patre. uł fi¬
dixit augustinꝰ: qui suscepit: & qd̃ suscepit. ui¬
na est int̾ͥratate ꝑsona: hec aũt auctoritas
innuere usdetur: qd̾ natura humana cũ u̾bo.
sit una ꝑsona in tͥnitate. Qd̃ si est: gͦ natura
humana cum u̾bo: est ds. gͦ aliꝗ̃ natura cũu̾

Expanded text:
quod homo, sit persona. Ad quod dicimus: Si secundum causam vel conditionem naturae notat, secundum quod homo non est persona, quia ex eo quod homo vel in nali proprietate discretus a Patre et Spiritu sancto, quia in quantum homo non est genitus a Patre, vel Fidixit Augustinus: Qui suscepit et quod suscepit una est in Trinitate persona. Haec enim auctoritas innuere videtur quod natura humana cum Verbo sit una persona in Trinitate. Quod si est, ergo natura humana cum
Abbreviated transcription (Latin):
renatus ẽ. de sp̃u. ille natꝰ est. sp̃u fit. in nobis:
remissio pecc̃oꝵ. sp̃u factum ẽ in illo: ut nullũ
se nullis eoꝵ p̾cedentib mitis. facit credentes
in cum. quib dimittat omne pecẽm. qui fecit
illum talem: ut nun qͣm habuerit. habiturꝰq
sit uoluntatẽ malam. ipse facit in menbris
eĩ ex mala uoluntate bonã. Et illum gͥ. & nos.
p̾destinauit. qͥa ⁊ mn illo ut eẽt caput nr̃m:¬

Expanded text:
renatus est, de Spiritu ille natus est: spiritu fit in nobis renatus est, de Spiritu ille natus est: spiritu fit in nobis remissio peccatorum; spiritu factum est in illo ut nullum se nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut e
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ de re. quȩ semꝑ fuit:
an de re: que ex tẽꝑc fuit.
&e uttũ de ꝑsona. an de na¬
tura. ⁊ si de ꝑsona est. Post¬
ca attendendũ ẽ: scđ̾m qͣm
naturam sit p̾destinata.
Predestinatio ẽ: gr̃e p̾ꝑatio.
ce cunctis quos p̾scuit con¬
formes fietiymaginis fili
sui. bona: sinc meritis p̾¬
parauit. Preclarissimum
enĩ lumen p̃destinationis
& gr̃e. est. ipse mediator¬
bo patͥ coct̾no inunitatẽ ꝑsone assũptus: dĩ fi
liꝰunigenitꝰ eẽt: unde hoc mneruit : Qd̾ eius bo¬
num qualecunꝙ p̾cessit: ut ad hanc in effabiłe
excellentiã ꝑueniret : faciente ac suscipiente
ec̃ cepit. filium dei unicum. femina illa gr̃a ple¬
ua: concepit de sp̃u sco. Ex iuirgine maria. d̃s uni¬
cus natꝰ ẽ. non carnis cupidine. s. solo dĩ mun̾e.¬
qͣntomagis peccare ñ poterat. Apparet itaq no¬
bis in nostro capite ip̃e fons gre: a quo in cunc
homo ille ab inicio fuctus ẽ xp̃c. de ip̃o sp̃u. hic.

Expanded text:
trum de eo quod semper fuit, an de eo quod ex tempore fuit; et utrum de persona, an de natura: et, si de persona est, postea attendendum est, secundum quam naturam sit praedestinata. Praedestinatio est gratiae praeparatio, et cunctis quos praescivit conformes fieri imagini Filii sui, bona sine meritis praeparavit. Praeclarissimum enim lumen praedestinationis et gratiae est, ipse mediatorbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit, quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret; faciente ac suscipiente unicus esse coepit; Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit de Spiritu sancto. Ex Virgine Maria Deus unicus natus est, non carnis cupiditate, sed solo Dei munento magis peccare non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, a quo in cuncthomo ille ab initio factus est Christus: de ipso Spiritu hic
Abbreviated transcription (Latin):
turam diuinã. & filium d̾i. nusquã adoptuũ
inueni. S sicut xp̃c in qͣntum d̃s ẽ: naturalit̾
habet. ut sit naturalis d̾i filius: & sit. d̾s. ita:
inquantũ homo: ꝑ gr̃ã ht̃. ut sit id̾e di filius
pͥcessit. ⁊ ille quid̾e natura filius ẽ. nos uͦ adop¬
tione. Ille nunqͣm filius ñ fuit. nos añ quam
essemꝰ: p̃destinati sumꝰ. & tunc sp̃m adoptioniᷤ
accepimus: qñ credidimꝰ in filium d̃i. de hoc¬
mere patri qd̃ pat̾ est: dum uolunt filio au¬
ferre qd̾ filius ẽ. Adimunt aut cum dicunt:
qt̃ ñ de natura sit filius. Non ex natura aut̃
enm filius est natura. cui alia ac dissimił exit
a patre substantia. Pater aut̃. quomͦ erit: si ñ
uerus & ppriꝰ est filius. origine: ñ adoptione.
u̾itate. non mincupatione. natiuitate. ñ crea

Expanded text:
turam, et Filium Dei nusquam adoptivum inveni. Sed, sicut Christus in quantum Deus est, naturaliter habet, ut sit naturalis Dei Filius, et sit Deus; ita, in quantum homo per gratiam habet, ut sit idem Filius praecessit. Ille quidem natura filius est, nos vero adoptione; ille nunquam filius non fuit, nos antequam essemus, praedestinati sumus; et tunc spiritum adoptionis accepimus, quando in Filium Deiest Patri adimant, dum volunt Filio auferre quod filius est. Adimunt autem, quando cum his non de natura sit filius. Non ex natura autem enim filius est, cui alia ac dissimilis erit a patre substantia. Pater autem quomodo erit, si non verus et proprius est filius, origine, non adoptione; veritate, non nuncupatione; nativitate, non crea
Abbreviated transcription (Latin):
cade que ds est: esset & homo. ¶Nouet nos
quoq quoꝙ quomͦ supͣ dixertc aug̃: illum
hoĩem assumptũ a u̾bo. cũille. non sit ꝑso¬
na.⁊ ꝑsona non sit assumpta. Alibi qͦq exp̃s¬
sius rdem dicit: quo magis mouemur. Siqͥc
dei assumptum ñ fuisse: anathema sit. Et
ita uidetur. qd ꝑsona a ꝑsona sit assupta.¬

Expanded text:
t nos quoque quomodo supra dixerit Augustinus illum hominem assumptum a Verbo, cum ille sit persona, et persona non sit assumpta. Alibi quoque expressius idem dicit quo magis movemur: Si quiDei assumptum non fuisse, anathema sit. Et ita videtur quod persona a persona sit assumpta
Abbreviated transcription (Latin):
sus est. ut uir &e mulier
in uno concubitu eoeant:
Cont᷑ naturam uͦ. ut maᷤᷤ¬
culus masculum pollu¬
at. & mulier mulierem
Siquis uͦ relicta ꝯiuge

Expanded text:
sus est ut vir et mulier in unum concubitum coeant: contra naturam vero est, ut masculus masculum pollt mulier mulierem. Si quis, relicta conjuge,
Abbreviated transcription (Latin):
runt:seueri¬
datem. In te
aut̃ bonita¬
tem di. si per¬
manseris in
bonitate
Alioqum. &
tu excideris:
Sed ce illi si
ñ ꝑmanserit
in incredulita¬
de: inserentur:
Potens enĩ est
ds iterũ insere¬
re illos. excisus es.

Expanded text:
runt severitatem, in te autem bonitatem Dei, si permanseris in bonitate. Alioquin et tu excideris. Sed et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illo
Abbreviated transcription (Latin):
in moyse .i. in ducatu moysi:
signa illa. quia ꝑea ce a mor
te immmente liberati suit.
& ab ignorantia dei. que¬
p̾mebat: tunc onĩs gentes
mundati. p̃parati sunt:¬
ad accipiendam legem.
Et om̃s: eand̾e escam.¬

Expanded text:
in Moyse, id est in ducatu Moysi, signa illa; quia per ea, et e imminente liberati sunt; et ab ignorantia Dei qumebat tunc omnes gentes mundati, praeparati suntad accipiendam legem: et omnes eamdem escam
Abbreviated transcription (Latin):
cant. sinubant. uł
dicunt. tam̃. leuiꝰ¬
est cẽ sinc comugio
iugati. habebunt
tͥbulationẽ carnis
ꝓreb necessariis. ꝓ¬

Expanded text:
cant si nubunt vel ducunt, tamen leviuesse sine conjugio, jugati, habebunt tribulationem carnis, rebus necessariis
Abbreviated transcription (Latin):
ab uxore. noli q̃rereux.
si potes continere. hec
lo dñi constringentis
te dimissa sunt. In hiᷤ
sulens. Si aut̃. Qͭͣ.¬

Expanded text:
ab uxore, noli quaerere uxorem, si potes continere. Hailo Domini constringentis te dimissa sunt. In his sulens. Si autem. Q
Abbreviated transcription (Latin):
borib. Spem
aũt habentes
crescentis ficdi
magnificari
sccłm regulã
bundantia:
etiam in illa
quȩ ultra uoᷤ
sunt euangłi¬
tare. ñ in alie¬
na regula:in
his que p̾para¬
ta sunt głari

Expanded text:
ribus, spem autem habentes crescentis fidei magnificari secundum regulam abundantia, etiam in illa quae ultra vos sunt evangelizare, non in aliena regula in his quae praeparata sunt glori
Abbreviated transcription (Latin):
tiles gentilib comꝑit coniuges. ex quib si non¬
ambo cred̾ent. s unꝰ: uł una: & infidelis cum s¬
deli consentiret habitare: nec ꝓhiberi a dño de¬
buit. fidelis infidelem dimitte: nec iuberi. hoco
aut̃ ñ ꝓhiberi. qͥa iusticia ꝑmitit: a fornicante
discedere. & infidclis hoĩs formcatio: est maior.
in corde:. Iooaut̾ nec iuberi. qͥa nec cont̃ iussionẽ
dñi: gentiles fuerunt ambo coiuncti. Licitum
gͦ erat. ꝑ iustictam s licitum ñ erat faciendum:
tͥ libam beniuolentiã. ¶Saitẽ dixit de uiro:¬

Expanded text:
tiles gentilibus comperit conjuges, ex quibtiles gentilibus comperit conjuges, ex quibambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideonec prohiberi, quia justitia permittit a fornicante discedere; et infidelis hominis fornicatio est major 84 in corde. Ideo autem nec juberi, quia non contra jussionem Domini gentiles fuerunt ambo conjuncti. Licitum ergo erat per justitiam, sed licitum non erat faciendum propter liberam benevolentiam; quod dixerat de viro
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. licite dunitt̾e possit. Quia cnĩ fidelis
infidelẽ licite relinquere pot̃̾: ido: hoc dñs non
ꝓhibet. Qd̃ enĩ dñs ꝓhibet: fieri omino ñ licet.
Hoc aut: fieri licet. slam si fornicatio earnis de¬
testanda ẽ in coniuge: qͣntomagis formeatio
ñ expediat: ne ꝓpt̾ coniugium seꝑationes: ip¬
sam doctrinam salutis: homines offensi exhor
infidelib nec iubent᷑ a dño: nec ꝓhibent᷑: fide¬
les recedere. Nam si iubentur tales dimittere
nentis apłi: ne hoc fieret. legit᷑ tam̃: qd̾ esdraᷤᷤ
ꝓpha. immo dominꝰ ꝑcum: non modo ꝑmist.
s etrã ussit isrłitis: uxores dimitt̾e alienigenas.
ꝑqͣs ibant ad deos alienos. ñ ille: ꝑ maritosac¬
Srebant᷑ deo. Recte itaq hoc p̾cepit. qͥa nundũ
tanta gr̃a saluatoris illuxerat. Et ꝑ moysendo¬
minus uisserat: nequis uxorẽ alienigenã duce¬
eum cognoscitur: emendandum. Cum uͦ cepisset
gentib euanglium p̾dicari. iam coniunctosgen¬

Expanded text:
sit. Quia enim fidelis infidelem relinquere licite potest, ideo Dominus non prohibet. Quod enim Dominus prohibet, fieri omnino non licet: hoc autem fieri licet. Nam si fornicatio carnis detestanda est in conjuge, quanto magis fornication expediat, ne propter conjugum separationes ipsam doctrinam salutis homines offensi exhorinfidelibus nec jubentur a Domino, nec prohibentur fideles recedere. Nam si dimittere nentis Apostoli, ne hoc fieret. Legitur tamen quod Esdras propheta, imo Dominus per eum non modo permisit, sed etiam jussit Israelitis uxores dimittere alienigenas, per quas ibant ad deos alienos ; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte itaque hoc praecepit, quia nondum tanta gratia Salvatoris illuxerat. Et per Moysen Dominus jusserat, ne quis uxorem alienigenam ducecum cognoscitur emendandum est. Cum vero coepisset gentibus Evangelium praedicari, jam conjunctos gen
Abbreviated transcription (Latin):
pit apłs: s consulit. ut
siquis alit̾ agat: ñ sit tͣnᷤ¬
gressor. sicut & post de
uirginib consulit. Mõ¬
net gͦ. qd est lucrandioc¬
casio. cum posset licite¬
relinquere. s ñ expedit.

Expanded text:
postolus, sed consulit, ut si quis aliter agat non sit tgressor, sicut et post de virginibus consulit. Moergo quod est lucrandi occasio, cum posset licirelinquere, sed non expedit.
Abbreviated transcription (Latin):
fert impedimentũ salu
ꝓhibet dñs: quia coram illo. ñ est miusta .s apłs
ne fiat. suadet ꝯsilio earitatis. ut nemo in eare.¬
iussionis nccessitate tencatur. s consilii uolun¬
tate. libere. faciat. Hoc gͦ michiuisum ẽ: apłm
monendo dixisse. Comunx cñ fidelis: licite po¬
test relinquere infidelẽ. Udolatria enĩ. & q̃lib
noxia suꝑstitio: formcatio ẽ. & dñs: causa for¬
nicationis: ꝑmisit quide uxorẽ dumiti. s ñ ius

Expanded text:
fert impedimentum salutohibet Dominus, quia coram illo non est injusta. Sed Apostolus ne fiat, consilio charitatis suadet, ut nemo in ea remissionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Hoc ergo mihi visum est Apostolum monendo dixisse. Conjux enim fidelis licite potest relinquere infidelem. Idololatria enim et quaelibet noxia superstitio fornicatio est, et Dominus causa fornicationis permisit
Abbreviated transcription (Latin):
subͥa .i. in hac datione
ut me p̾uemant ad uoᷤ¬
faciant paratam esse:
q̃nueniemus. hanc re¬
sam bñdictionẽ .i. ele
mosinã. quȩ recte dicit᷑
bñdictio: qr causa ẽ et̾ne
b̃ndictionis. paratam
dico. sicutiq: quasi b̃n¬
dictionẽ . s. ut sit opus
caritatis.⁊ magnum.
ñ quasi auariciã. ut do¬
leant ꝓ dato.⁊ parum
sit. qd̾ dent Hoc aut̃.¬
cur large detis: hoc di
co .i. p̾scribo. quia qui
ille: qui parũ habens:
parum largitur. sianz¬
qd̃ ñ ait. dat. s seminat.
qr dare elemosiuã: non
ẽ amitt̾e. s seminare.
.s. ad tempꝰ carere. ut plꝰ
habeatur in ficturo:
Et qͥ seminat in bened̾.
ubi plus pensatur anz¬
mus: qͣmcensꝰ: de bn¬
dictionib dĩ. & metet

Expanded text:
st in hac datione ut me praeveniant ad vosparent paratam esse, quando veniemus, hanc resam, benedictionem, id est eleemosynam, quae recte dicitur benedictio, quia causa est aeternae benedictionis. Paratam dico, sic utique, quasi benedictionem, scilicet ut sit opus charitatis et magnum, non quasi avaritiam, ut doleant pro dato, et parum sit quod dant. Hoc autcur large detis, hoc dico, id est praescribo, quia qui ille qui parum habens parum largitur, si aniquod non ait dat, sed seminat, quia dare eleemosynam non est amittere, sed seminare, scilicet ad tempus carere, ut plus habeatur in futuro. Et qui seminat in benedictionibus, ubi plus pensatur animus quam census, de benedictionibus Dei et metet,
Abbreviated transcription (Latin):
ualet in salutẽ om̃i credenti. euangłium dico:
lutem: & liberationẽ: habebant necessariam
ualde. atpote. etiam alios seducentes. Iusticia

Expanded text:
alet in salutem omni credenti; Evangelium dico, lutem et liberationem habebant necessariam valde, utpote etiam alios seducentes.
Abbreviated transcription (Latin):
uirom e E sapientes uͦ dicit illos:
stis euanQE cruditierant. Insipien¬
llarE imꝑtti sunt. his aut̃ om̃ib se.
debitorẽ testatur. quia missus ad omnes. stul¬
liemĩ gentium ppło specialis debet᷑ hec p̾dica¬
tio. quia ad hoc missus funt: ut omĩb p̃dica¬
ret. qui ad hoc accepit doctrinã: ut alus tra¬
deret. de iudeis aũt tacet: qr magist̾ gentiũ
erat. Et sicut aliis debeo: ita & uob̾ qui rome.
estis. debeo euangłitare. qr omĩb debitor sũ.
&e si ego ad hoc ꝑatus sum: gͦ alt̾ius culꝑa re¬
mansit. quãius se missum dicat p̾ͥdicare oĩb
gentib. ꝓmptumr tñ se romanis asserit euã¬
głitare. apud quos regni romani caput ẽ: &
sedes. Ad menbra enĩ ꝑtinet: si caput inqͥetũ
ñ fuit. Id̃o romanoꝵ pacem oꝑtat: ut ñ mul¬
tum se iactet sathanas: & ut meliores sui
oꝑis fructus habeat. Seqͣr Non enĩ erubes

Expanded text:
ros. Sapientes vero dicit illos ibus eruditi erant, insipienrerum imperiti sunt. His autem omnibus debitorem testatur, quia missus ad omnes; nulli enim gentium populo specialius debetur haec praedicatio, quia ad hoc missus fuit, ut omnibus praedicaret, qui ad hoc accepit doctrinam ut aliis traderet. De Judaeis autem tacet, quia magister gentium erat; et sicut aliis debeo, ita et vobis qui Romae estis debeo evangelizare, quia omnibus debitor sum. remansit. Quamvis missum se dicat praedicare omnibus gentibus promptum tamen Romanis se asserit evangelizare, apud quos regni Romani caput est, et sedes. Ad membra enim pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum se jactet Satanas, et ut meliores sui operis fructus habeat. VERS. 16.-- « Non enim erubes
Abbreviated transcription (Latin):
tio. nͥ unde &e ip̃a fides:i. a sp̃u sc̃o: slon enĩ esset
in nob̃. nͥ diffun detur in cordib ꝑ sp̃m. C aritas
aut̃ di dicta ẽ. diffundi in cordib nr̃is. ñ qua nos
ipse diligit: s qua nos facit dilectores suos. sic̃
iusticia dei d̾r:. qua nos iusti eiꝰ mun̾e efficim᷑. & do¬
mini salus: qua nos saluat. & fides xp̃i: qua nos
fideles facit. Unus gͦ sp̃s ẽ: qui duos timores
facit. Duo enĩ hic timores insumant᷑. unus. qͥ
ẽ in ꝑfecta caritate . s. timor castus. alt̾. qui ñ
est in caritate.s. seruilis. in quo: quamuis deo
credat᷑. non tñ in dm. & si bonũ fiat: ñ tñ bene.
slemo enĩ inuitus bene facit. etiam si bonumẽ.
qd facit. Hii aut̃ duo timores. faciunt duoge¬
nera seruorum. Est cnĩ seruus. qui ẽ &e filius.
qͥ timet dominũ. & honorat patrẽ. Uñ ꝑ ma¬
lachiam dñs ait. Si dñs sum. ubi ẽ timoriñs:¬
penam: s ñ diligit iusticiam. Et q de timorib

Expanded text:
sancto? Non enim esset in nobis nisi diffunderetur in cordibus per spiritum. Charitas autem Dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut justitia dicitur Dei, qua nos justi ejus munere efficimur, et Domini salus, qua nos salvat; et fides Christi, qua nos fideles facit. Unus ergo spiritus est qui duos timores facit. Duo enim timores hic insinuantur, unus qui est in perfecta charitate, scilicet timor castus, alter qui non est in charitate, scilicet servilis, in quo quamvis Deo credatur, non tamen in Deum: etsi bonum fiat, tamen non bene. Nemo enim invitus bene facit, etiam si bonum est quod facit. Hi autem duo timores faciunt duo genera servorum. Est enim servus qui est et filius, qui timet dominum et honorat patrem. Unde per Malachiam Dpoenam, sed non diligit justitiam. Et quia de timoribus
Abbreviated transcription (Latin):
utͦq popło in eccłia collecti. clamamꝰ intense. ñ¬
ingrati de iusticia. Clamor iste: cordis ẽ. ñ labi¬
orum. Intus sonat aurib di: qualit̾ susanna
utrunq dñm in passione dixisse cõmemorat.
Et fortasse: dñs ꝓpt̾ sacramentũ ȩcłie insinu¬
laris: uenienti partim ex hebreis ad quos ꝑ¬
tinet: abba. partum ex gentib: ad quos ꝑtinet
pat̾. Quia eccłia ẽ de utroꝙ popło. inuno angi¬
lari lapide collecta. qui fecit utrunꝙ unum.
ut unus ee̾t grex. ce unus pastor. Cui eccłiȩ bo
te temꝑe passionis eoꝵ ex humana fragilita¬
te iͥsticia nrepit. cum eamuicerint. uolunta¬
t sue p̃ponendo uoluntat̾e dĩ. E legant̾ gͦ: &
si frustra. duarum linguarũ uerba posuit. &
id̃e significantia. ꝓpt̾ uniu̾sum popłm: qui
de iudeis &e gentib in unitatẽ fidei uocatus
hoc enim recognoscͥe:¬
& hoc est. Ipse em̃ sp̃s¬

Expanded text:
utroque populo in Ecclesia collecti, clamamus intense, scilicet non ingrati. Clamor iste cordis est non labiorum, intus sonat auribus Dei, qualiter Susanna utrumque Dominum in passione dixisse commemorat. Et fortasse Dominus propter sacramentum Ecclesiae insinulapis, venienti partim ex Hebraeis, ad quos pertinet, Abba, partim ex gentibus, ad quos pertinet, Pater, 40 quia Ecclesia est de utroque populo in uno angulari lapide collecta, qui fecit utraque unum, ut unus esset grex, et unus pastor; cui Ecclesiae bte tempore passionis eorum, ex humana fragilitate tristitia irrepit cum eam vicerint, voluntati suae praeponendo voluntatem Dei. Eleganter ergo, et non frustra duarum linguarum verba posuit, et idem significantia propter universum populum, qui de Judaeis et gentibus in unitatem fidei vocatus hoc enim recognosceEt hoc est: Ipse enim Spi
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio Pec ẽ. cognitio peccati. nõ.
consuptio. Si gͦ cognos¬
call cunt ce ñ cauent: puaricatio est. &
ita.ira .i. pena debetur. C auere aut̃ homo ñ po¬
test pecc̃m. si ñ aduuet grͣa. ut cognitum eaue¬
ẽ in p̃uaricatore: qui ꝑ legẽ. noscit peccatum:
dicit: ꝑ legem peccatum cognosci. ñ ido ħ dic̃:
qd̾ peccata añ legem ꝓrsꝰ nescirentur. cum oc
ioseph accusatus de crimine: missus sit in cat¬
cerem. Et fr̃es eius dixert̃. Merito hec patim᷑:
qͥa peceauimꝰ in fr̃em nr̃m. S id̾o dic̃tt᷑ pec̾ca cog¬
nosei ꝑ legem: quia quedam cognita sunt pecca
quȩ ante ignorabantur eẽ pecc̃a. & quedã gra¬
iora ꝑ legem cognita sunt. qm ante putaren

Expanded text:
itio peccati, non consumptio. Si ergo cognoscunt et non cavent, praevaricatio est; et ita ira, id est poena debetur. Cavere autem non potest homo peccatum, si non adjuvet gratia, ut cognitum caveest in praevaricatore, qui per legem noscit peccatum, dicit per legem peccatum cognosci, non ideo hoc dicit quod peccata ante legem prorsus nescirentur, cum etiam Joseph accusatus de crimine missus sit in carcerem; et fratres ejus dixerunt: Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum . Sed ideo dicuntur peccata cognosci per legem, quia quaedam cognita sunt peccata, quae ante ignorabantur esse peccata; et quaedam graviora per legem cognita sunt, quam ante putaren
Abbreviated transcription (Latin):
carnis sunt
non: Quia sapiunt ea
ns concupiscentes. qd
bulans scd̾m sp̃m. est¬
iustus. qr etiã ille. qui
S ẽ scd̃meum. & hoc est

Expanded text:
carnem sunt, non? Quia sapiunt ea s concupiscentes; quobulans secundum spiritjustus, quia etiam ille qui est secundum eum. Et hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
te: qui ħt prudenti¬
am carnis. qd̃ est. cũ
studiosiꝰ implet. quȩ¬
carnis sunt. appecen
naturas rerum tan
detur scł̃arib hominib. prudentia aut̃ carni
ẽ mors. prudentia aut̃ sp̃s: quȩ ẽ cum studio¬
se quis agit sp̃ualia: ẽ uita .i. causauitȩ infu¬
turo. ⁊ hic: pax mentis: Uł ẽ uita &e ꝑax.i. ui¬
ta cum pace. quȩ erit in futuro. Were prudn¬
tia carns. est mors. quia sapientia carnis:
s que adeo intendit carnalib. inimica ẽ do¬
.i. qui sapit scd̾m carnẽ. inimicꝰ est dõ. quẽ sib
finẽ non ostituit. uł qr nil putat dm posse. p̃t̾

Expanded text:
prudenm carnis; quod est cum studiosus implet qucarnis sunt, appetendnaturas rerum tantsaecularibus hominibus. Prudentia carnis est mors. Prudentia autem spiritus, quae est cum studiose quis agit spiritualia, est vita, id est causa vitae in futuro, et hic pax mentis, vel est vita et pax, id est vita cum pace quae erit in futuro. Vere prudentia carnis est mors, quia sapientia carnis, scilicet quae adeo intendit carnalibus, inimica est Deest qui sapit secundum carnem, inimicus est Deo, quem sibi finem n
Abbreviated transcription (Latin):
unqͣ̃m peceauit. In pena gͥ similis ẽ nr̃e. non
tñ pec̃ti: que ex concupiscentie motu concep¬
ta est: omĩno ñ hũit. Iõo gͦ ñ erat caro pecq̃:
quia ñ ex carnali uelectauone nata erat. sed
tñ erat similis. qr mortalis. Non peccatrix gͦ fu
it. quia nec in libidinis ꝯcupiscentia. concẽpta.
ncc peccati causam in se habuit. nec ip̃e iilla un
quã peccauit. In hanc similitudinẽ misit ds fi
lium suum: ut sic dampnaret pecẽm. Uñ subdit.

Expanded text:
unquam peccavit. In poena ergo similis est nostrae, non tamen peccati quae ex concupiscentiae motu concepta est, omnino non habuit. Ideo ergo non erat caro peccati, quia non ex carnali delectatione nata; sed tamen erat similis, quia mortalis. it, quia nec in libidinis concupiscentia concepta, nec peccati causam in se habuit, nec in ea peccavit. lium, ut sic damnaret peccatum. Unde subdit:
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝑ eũ dampnatur pecc̃m: ut iustificatiolegiᷤᷤ
.i. iustieia qͣm lex moysi ꝓmisit: impłctur .i. con¬
sũmaretur: in nob̾. Lex enim moysi tm̃ precipit
s lex sp̃s implet: in nob̃. dico talib. qui ñ am¬
bulamꝰ actib sodm carnẽ. & si aliq̃ncadamꝰ. s scd̾
carnis. Scdm sp̃m ambulat: qui uiuat᷑ spũ scõ
in mente: ne post concupiscentias eat. Ecce
catum. erat impossibile legi naturali. uł scrip¬
te. impleuit iusticiam: in quo .i. in quare. scił
inuistificatione implenda. in firmabat᷑ ler ꝑ¬

Expanded text:
eum damnatur peccatum. Ut justificatio legis, id est justitia quam lex Mosi promisit, impleretur, id est consummaretur, in nobis. Lex enim Mosi tantum praecipit, sed lex spiritus implet, in nobis, dico, talibus, qui non ambulamus, actibus, secundum carnem, etsi aliquando cadamus, sed carnis; secundum spiritum ambulat qui juvatur spiritu in mente ne post concupiscentias eat. Ecce licet damnare peccatum, erat impossibile legi, naturali, vel scriptae, implevit justitiam, in quo, id est in qua re, scilicet in justificatione implenda, infirmabatur lex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ carnalitatẽ. quȩ rebellabat. & audita lege:
ampltꝰ incitata. ⁊ sic infirma c̃ lex litt̾e: ꝑ carnẽ.
&ẽ id̃o. ei erat impossibile: lib̾are a lege peccati
& mortis. Qui enĩ. ⁊c̃. uere ambulans scłm¬
nec enam ille: qui est

Expanded text:
 carnalitatem quae rebellabat, et audita lege amplius est incitata, et sic infirma est lex litterae per carnem, et ideo ei erat impossibile liberare a lege peccati et mortis. Qui enim etc. Vere ambulans secnec etiam il
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib. s dicet. ex oꝑib. Quia gͦ sine mitis alterũ
elegit. alt̾m reꝓbauit: nunqͥo do miq̃: Absit. si
em̃ iniquus ẽ. quia unu dilexit.⁊ altmn odit. quia
iusticiam repbauit. In qͦ neutro. ẽ iniquitas.
slemo aut̃ dicat. đm quia futura oꝑa p̾uide¬
ne quisquã de suoꝵ oꝑm mitis audeat głari

Expanded text:
alterum elegit, alterum reprobavit. Nunquid ideo iniquus? Absit! Non enim iniquus est, quia unum dilexit et alterum odit, quia justitiam reprobavit. In quo neutro est iniquitas. Nemo autem dicat Deum quia futura opera praevidene quisquam de suorum operum meritis audeat gloria
Abbreviated transcription (Latin):
pera uehement̾ eccł̃iam di ꝑsecutus: ꝓ quo sum¬
mo fuit dignus supplicio: ꝓ maledictione con¬
secutꝰ est gr̃am. ⁊ ꝓ dampnatione. suscepit mi¬
scd̾ĩam. in quo ipo. spes nr̃a: płimum subleua¬
tur. Sieut eni. cum audiuimꝰ dauid homici
Ita eũ psaulum priꝰ eccłiȩ ꝑsecutorẽ. postea fac
ꝙ testam̃ti sũma contineri monstraretur. ꝑ dena¬

Expanded text:
o summo dignus fuit supplicio, pro maledictione consecutus est gratiam, et pro damnatione suscepit misericordiam. In quo ipso spes nostra plurimum sublevatur. Sicut enim cum audimus David homicidita, cum Paulum prius Ecclesiae persecutorem, postea factsque Testamenti summa contineri monstraretur. Per dena
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ez echiel. Ex p̾dictis itaꝙ patet: mystii
eusdentissima ratio. qua epłas .xiiii. oscͥpsit. &
distincte: decem ad eccłias: quatuor ad ꝑsonas
direxit. Uñ. quoꝵ dam in sama ꝑ cutitur. di¬
centium epłam quȩ ad hebreos scribit᷑. ñ fu¬
isse pauli. s barnabȩ. uł clementis. uł tertu¬
lian. uł lucȩ. quos in hunc errorẽ occasio de¬
duxit huiꝰmodi. quia nec salutatio. eiꝰ noĩe
intitulata p̾scribitur. & longe facundiore
&e splendidiore stilo. quam cetere: edita est.
Quib sufficient̾ respondetur hoc modo. quia
sid̾o ñ est dicenda pauli qd̾ nom̃ eiꝰ intytulo
ñ habetur gͦ nec barnabe. nec alicuiꝰ p̃dictoꝵ

Expanded text:
vidit Ezechiel. Ex praedictis itaque patet mysterii vidit Ezechiel. Ex praedictis itaque patet mysterii evidentissima ratio, qua Epistolas XIV scripserit et distincte X ad Ecclesias, IV ad personas direxerit. Unde quorumdam insania repercutitur, dicentium Epistolam, quae ad Hebraeos scribitur, non fuisse Pauli, sed Barnabae, vel Clementis, vel Tertulliani, vel Lucae. Quos in hunc errorem occasio deduxit hujusmodi, quia nec salutatio ejus nomine intitulata praescribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: Quia si ideo non est dicenda Pauli, quia nomen ejus in titulo non habet: ergo nec Barnabae, nec alicujus praedictorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ut utriq legi se ꝯsentire insinuaret. atꝙ e¬
muloꝵ calumpniam dilueret. ipsum. legis dei
ꝑ moysen datȩ destructorẽ fore. calumniantiũ.
cumq in odium iudeoꝵ trahentium. qͦsplaca¬
tos habere uolens: x ad eccł̃ias scͥpsit Nt sic̃ mo¬
yses isrłitico popło apharaonis & egyptiorum
seruitute educto decem mandatoꝵ doctrinam
state.⁊ ydolatriȩ serintute redemptas: decem¬
epłarum doctna: informaret. Iõo etiam decẽ¬
& quatuor scripsit. ut duoꝵ testam̃toꝵ ꝯcor¬
diam. atq conuenientiã signaret. quam ⁊ mo¬
yses in duab tabulis lapideis simul uinctis.
ꝓb quẽ gessit angulus mira p̾stans in ocłis
nr̃is. panẽ suꝑcelestem. cũ typico agnooum¬
& enĩ quim uet̾ lege sollempnis hostia erat:¬
& panẽ. qui noue legiꝰᷤ sacramenti forma est:
duo testamenta figurauit. atq illa duoniun¬
gens: p̾dictoꝵ testamentoꝵ consonantiã de¬
claraiit. Est enim rota in medio rotȩ: sicut

Expanded text:
sit, ut utrique legi se consentire insinuaret, atque aemulorum calumniam dirueret, ut ipsum legis Dei per Moysen datae destructorem esse calumniantium, eumque in odium Judaeorum trahentium; quos placatos habere volens, X ad Ecclesias scripsit. Ut sicut Moyses Israelitico populo a Pharaonis et Aegyptiorum servitute educto X mandatorum doctrinam state, et idololatriae servitute redemptas, X epistolarum doctrina informaret. Ideo et XIV scripsit, ut duorum Testamentorum concordiam atque convenientiam significaret, quam et Moyses in duabus tabulis lapideis simul junctis, probatus, quem gessit angulus, mira praestans in oculis nostris, panem supercoelestem cum typico agno conjunetenim qui in veteri lege solemnis erat hostia, et panem qui novae legis sacramenti forma est, duo Testamenta figuravit, atque illa duo conjungens, praedictorum Testamentorum consonantiam declaravit. Est enim rota in medio rotae, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ta. de lacu ignorantie. &e infidelitatis: pecc̃or ad
gr̃e cõmendatione. seu spei subleuatione. In oꝑiᷤ
ꝓfunditate: qͥa hoc opꝰ &e cet̾is ꝓlixius:. & ad intel¬
ligendũ ẽ difficilius. In fidei assertione: quia
paulus in lege &e ꝓpħis ꝑitꝰ. ad fidei catholice
assertionẽ: congrua auctoritate legis ⁊ ꝓpħrȩ.
induxit testimonia. ut eẽt basis sub columpna.
In gr̃e comendatione. seu spei subleuatione. qr
contͣ suꝑbos: & arrogantes: & de suis oꝑib pre

Expanded text:
ta , de lacu ignorantiae et infidelitatis peccator ad ta , de lacu ignorantiae et infidelitatis peccator ad gratiae commendatione, seu spei sublevatione: In operis profunditate, quia hoc opus et caeteris prolixius est, et ad intelligendum difficilius; in fidei assertione, quia Paulus in lege et prophetis peritus ad fidei catholicae assertionem congrua auctoritatum legis et prophetiae induxit testimonia, ut esset basis sub columna; in gratiae commendatione, seu spei sublevatione, quia contra superbos et arrogantes, et de suis op
Abbreviated transcription (Latin):
Re Ryorequirenda
sunt prius. ut earum
noticia plenior possit
haberi. Tunc enĩ de¬
mum faciliꝰ poterit
cause ratio declara¬
ri: si eius origo discat᷑.
ueti testam̃to: post legis mosaicȩ eruditionẽ: ubi
culture diuinȩ mandata continebant᷑ ꝓpħica
poctrina fuit necessaria: quȩ rediuiua popłi pec¬
cata supplicioꝵ denunciatione compesc̾et. atq
eundẽ popłm. bonoꝵ repinissionib ad obedi¬
endum. ac seruiendum deo uiuenti cõmoneret.
ita in nouo testamento post euangłium:in
quo xp̃ianȩ religionis ordo: &e ꝑfecte scĩtatis
doctrina traditur: epłarum pauli. & alioꝵ ꝑu¬
tilis secuta ẽ doct᷑na. ut eccłiam dei contͣ ħeticaᷤᷤ
p̾muniret prauitates:⁊ suborientia uicia re¬
secaret.⁊ post. futuras questiones excluderet.
Hii sunt panni. qui ad extrabendum ieremiã
de lacu. funib circumligati sunt. E płarũ siqui¬
dem doctrina: legis &e ꝓpħie. atq euangłii con¬
sonis testimonis. uelut tͥplici fune circũliga¬

Expanded text:
rerum requirenda sunt prius, ut earum notitia plenior haberi possit. Tunc enim demum facilius poterit causae ratio declarari, si ejus origo discatur.Veteri Testamento post legis Mosaicae eruditionem, ubi culturae divinae mandata continebantur, prophetica doctrina fuit necessaria, quae rediviva populi peccata suppliciorum denuntiatione compesceret, atque eumdem populum bonorum repromissionibus ab obediendum ac serviendum Domino viventi commoneret, ita in Novo Testamento post Evangelium, in quo Christianae religionis ordo et perfectae sanctitatis doctrina traditur, Epistolarum Pauli et aliorum perutilis secuta est doctrina, ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extrahendum Jeremiam de lacu, funibus circumligati sunt . Epistolarum siquidem doctrina, legis et prophetiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut triplici fune, circumliga
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃. hic d̾r apło de eis nun¬
ciasse. & id̾o eum sͥ in
hac salutatione adiun¬
git. ꝑ hoc indieans: qd̃
ꝓ illis ualde sollicitus
nuit. Id̾o aut̃ fr̃ dicit
quia ꝑ hoc remouet suᷤ¬
picionẽ sinistrã ab illo.
ostendens qd̾ non ma¬
lo animo ei nunciauit:
s ex caritate &e desid̾io
correctionis. Paulus in¬
qͣm: & sostenes scribuit

Expanded text:
eis nuntiasse, et ideo eum sibi in hac salutatione adjungit, per hoc indicans quod pro illis valde sollicitus nuit. Ideo autem frater dicit, quia per hoc removet suspicionem sinistram ab illo, ostendens quod non malo animo de eis nuntiavit, sed ex charitate, et desiderio correctionis. Paulus, inquam, et Sosthenes, scribit
Abbreviated transcription (Latin):
AUlUs apłe ꝯcet̾a Hancitem
epłam scribit apłc corintbiis. qͦ¬
re si pͥmo otͥstati: postea tñ em¬
p̾ferebant. Quib dam gͦ corinthioꝵ: ꝑ pͥmam
ceptionẽ p̃dicationis eoꝵ. & se multis modis cõ¬
mendans. Norat etiã illos:. in elemosinis parcoᷤᷤ.
Precipit quoq correctum fornicatorẽ recipi:
labant᷑. se eis in exemplum patientiȩ ꝓponit.
docens: eos ñ debere egre ferre. cum ip̃e ꝓalioꝵ
salute. ꝑicłis cotidie & morti subiaceat. Est gͥ in¬
tentio eiꝰ in hac epła. in correctos corrig̾e. & correc¬
tos: ad ult̾iora ꝓuocare. & pseudo cum sui cõmen¬
datione: depͥmere: Modꝰ tractandi talis est. More
solito: salutationẽ p̃mittit. Dem̃: de bonis ꝑ grãm
collatis: gr̾as d̾o agitt. loquens ꝑfectis. Post. ad
tołantiã passionis: siu exemplo inuitat. Postea.
pseudo apłos depͥmendo. redarguit. detegens
dem: subdit᷑ moralis ammonitio: cũ iteratione
benedictionis. Premittens aut̃ salutationem:

Expanded text:
 etc. Hanc item epistolam scribit Apostolus Corinthiis, quetsi primo contristati, postea tamen empraeferebant. Quibusdam ergo Corinthiorum per primam ceptionem praedicationis eorum, et se multis modis commendans. Notat etiam illos in eleemosynis parcos. Praecipit quoque correctum fornicatorem recipi, labantur, se eis in exemplum patientiae proponit, docens eos non debere aegre ferre, cum ipse pro salute periculis quotidie et morti subjaceat. Est ergo intentio ejus in hac Epistola incorrectos corrigere, et correctos ad ulteriora provocare, et pseudo sui commendatione deprimere. Modus tractandi talis est: More solito salutationem praemittit; deinde de bonis per gratiam collatis gratias Deo agit, loquens perfectis; post ad tolerantiam passionis suae exemplo invitat; postea pseudoapostolos deprimendo redarguit, detegens dem subditur moralis admonitio cum iteratione benedictionis. Praemittens autem salutationem,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩuos in dño multum:
hospitor: cũ domestica
¶ASalutant uos õs fr̃s
de. Et ut sciant eiꝰesse
hanc epłam: subdit.Sa¬
lutatio m̃a sẽpta ẽ manu
luto. S siqͥs ñ amatido.¬

Expanded text:
vos in Domino multum, la, uxor, cum domestica . Salutant vos omnes de. Et ut sciant ejus esse hanc Epistolam, subdit: Salutatio mea scripta est manu luto, sed si quis non amat Do
Abbreviated transcription (Latin):
noticia plemior possit
haberi. Tunc enĩ de¬
mum faciliꝰ poterit
cause ratio declara¬
ri: si eius origo discat᷑.
uet̾ testam̃to: post legis mosaicȩ eruditionẽ: ubi
culture diuinȩ mandata continebant᷑: ꝓpħica
doctrina fuit necessaria: quȩ rediuiua popłi pec¬
cata supplicioꝵ denunciatione compesc̾et:atq
eundẽ popłm. bonoꝵ repmissionib ad obedi¬
endum. ac seruiendum deouiuenti cõmoneret.
ita in nouo testamento post euangłium: in
quo xp̃ianȩ religionis ordo: & ꝑfecte scĩtatis
doctrina traditur: epłarum pauli. & alioꝵ ꝑu¬
tilis secuta ẽ doctͥna. ut eccłiam dei contͣ ħeticaᷤᷤ
p̾muniret prauitates. ⁊ suborientia uicia re¬
secaret.⁊ post. futuras questiones excluderet.
Hii sunt panni: qui ad extrahendum ieremiã
de lacu. funib circumligati sunt. E płarũ siqui¬
dem doctrina: legis & ꝓpħiȩ. atq euangłii con¬
somis testimoniis. uelut tͥplici fune cireũliga¬

Expanded text:
notitia plenior haberi possit. Tunc enim demum facilius poterit causae ratio declarari, si ejus origo discatur.Veteri Testamento post legis Mosaicae eruditionem, ubi culturae divinae mandata continebantur, prophetica doctrina fuit necessaria, quae rediviva populi peccata suppliciorum denuntiatione compesceret, atque eumdem populum bonorum repromissionibus ab obediendum ac serviendum Domino viventi commoneret, ita in Novo Testamento post Evangelium, in quo Christianae religionis ordo et perfectae sanctitatis doctrina traditur, Epistolarum Pauli et aliorum perutilis secuta est doctrina, ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extrahendum Jeremiam de lacu, funibus circumligati sunt . Epistolarum siquidem doctrina, legis et prophetiae atque Evangelii consonis testimoniis, velut triplici fune, circumliga
Abbreviated transcription (Latin):
orbitasse a lege. Deinde. plurib moois ostendit
sola fide xp̃i. eos constituat. Circa finemuͦ:
moralis subditur instructio. atq in actio¬
ne gratiarum: finem tenet epła. Premit¬
tit autem salutationem: dicen:¬

Expanded text:
exorbitasse. Deinde pluribus modis ostendit exorbitasse. Deinde pluribus modis ostendit sola fide Christi eos constituat. Circa finem vero moralis subditur instructio, atque in actione gratiarum finem tenet Epistola. Praemittit autem salutationem, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
radicem ꝑiiit. ¶ Essignatis rationib oꝑis
numeri: & ordinis epłarum. explicato quoq un¬
de: & quare: apłs romanis scripserit. suꝑest.
de mat̾ia: & intentione: & modo tractandi:. exe¬
qui. Generalis omĩum epłarum mat̾ia ẽ: doc¬
⁊tina euangłii. Intentio ẽ monere ad obedien¬
dum. euangłice doctrine. Pret̾ hec aut̃: in sin¬
gulis: ꝓprias intentiones: & mat̾ias: requirimꝰ.
Prima itaꝙ epła. mat̾iam habet. romanorum
uicia. atq gr̃e dei bona: ad quȩ eos hortatur.
Intentio: uicia eorumdem increpare. & ad ue¬
ram pacem. & frat̾nam concordiam: sub manu
gr̃e humiliare. Modus tractandi. talis est.
More scribentium epłas: salutationẽ p̾mitait
in qͣ tria facit. Cõmendat enĩ ꝑsonam suam.
& negocium. & auctorẽ negocii. in quib con¬
grue captat beniuolentiam. Post salutatio¬
nem u̾o. utriusq partis. uicia arguit. osten¬
dens gentiles a naturali ratione. & iudeos ex

Expanded text:
radicem perimit. Assignatis rationibus operis, radicem perimit. Assignatis rationibus operis, numeri et ordinis Epistolarum, explicato quoque, unde et quare Apostolus Romanis scripsit, superest de materia et intentione et modo tractandi exsequi. Generalis omnium Epistolarum materia est doctrina Evangelii; intentio, monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias intentiones et materias requiremus. Prima itaque Epistola materiam habet Romanorum vitia, atque gratiae Dei bona, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae humiliare. Modus tractandi talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege