comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audisse. Tum ille du multũq cunctatꝰ. sed
nichil erat qͦd ei sulpitiꝰ ñ extorq̃ret in uito.
in credibiliora forte dicturꝰ sũ: s xp̃o teste non
mentior. nͥ qͥsqͣm ẽ tã sacrilegꝰ. ut martinũ esti¬
met fuisse m̃titũ. dicã inquid uobis. s uos q̃¬
so nulli dicatis. Agnes. tecla. & maria mecũ
fuer̃t. Referebat aũ nobis uultũ atꝙ habitũ
singłarẽ. Nec uͦ illoꝵ tantũ die. s frequent sẽ
abeis confessus ẽ uisitari. Petrũ etiã & paulũ
apłos uideri a se sepiꝰ ñ negauit. Iam uͦ demo¬
nes ꝓut ad eũ qͥsꝙ uenisset. suis nominib in¬
crepabat. Mercuriũ maxime patiebat᷑ infestũ:
iouẽ brutũ atq hebetẽ ẽẽ dicebat. Hȩc plerisꝙ
etiã in eode monast̾io constitutiꝰ in credibilia ui
debant᷑: ne dũ ego confidã om̃s qͥ hec audient
credituros. Nam nͥ mnestimabilẽ uitã atq uͥtutẽ

Expanded text:
audisse. Tum ille diu multumque cunctatus sed audisse. Tum ille diu multumque cunctatus sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret invito. Incrementior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitdebantur; nedum ego confidam omnes qui haec audient, credituros: nam nisi inaestimabilem vitam atque virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uixũ frequent̃ affectu etiã angłi freqntarĩt.
postumiane hoc tͥ. me aũ intuebat᷑ teste recte
ꝑhibeo. Quodã die ego & sulpiciꝰ iste ꝓ forib
illiꝰ excubantes. iã ꝑ aliquot horas cũ silentio
sedebamꝰ ingenti honore & tremore: ac si ante
angłi tabernaculũ mandatas exccubias duce¬
remꝰ. Cum qͥde clauso cellule sue ostio nos ibi
ẽẽ nesciret. interĩ colloquentiũ murmͣ audiui¬
mꝰ. & mox horrore qͦda circũ fundim᷑. ac obstupen¬
tes. nec ignorare potuimꝰ nescio qͥd fuisse diui¬
nũ. Post duas fere boras. ad nos martinꝰ egre¬
dit᷑: ac tũ eũ iste sulpiciꝰ sicut apud eũ nemo
familiariꝰ loq̃bat᷑ cepit orare. ut ꝑqͥrentib
indicaret. qͥd ilid̃ diuni fuisset hororis. quod
fatebam᷑ nos ambo sensisse. uel cũ qͥb fuiss
in cellula collocutꝰ. tenuem enĩ nos licet &
uic intellectũ sermocinantiũ sonũ ꝓ forib

Expanded text:
tum uirum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. tum uirum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius sicut apud eum nemo familiarius loquebatur coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud divini fuisset horroris quod fatebamur nos ambo sensisse, vel cum quibus fuisset in cellula collocutus: tenuem enim nos licet et vix intellectum, sermocinantium sonum pro foribus
Abbreviated transcription (Latin):
illa qͣlecũꝙ a se repulit sac̃dotẽ. s in eiꝰ uiri con¬
spectu ñ uenit puella. quẽ uidere salus uiden¬
tiũ fuit. Qͥs aũ hoc aliꝰ pret̾ martinũ sacer¬
dos ñ ad suã inuiriã retulisset Mos adũsũ
Hereticã iudicasset: & anathemati tandã ẽẽ
decreuiss. Quã uͦ illi beate anime illas uͥgi¬
nes p̃tuliss. q̃ crebris occursibꝰ ubiq se p̾bẽt
obiuas sac̃doti: q̃ conuiuia sũptuosa dispont̃:
q̃ una parit̾ accũbunt: S qͦ ducit oratio:
Paululũ iste liberior sermo repͥmendus ẽ: ne
in aliqͦrũ forsitan incurrat offensam. Etenĩ in¬
fidelib obuirgationis u̾ba ñ ꝓderũt. fidelib
aũ satisfaciet ecemplũ. Nerũ ego ita uͥtirtẽ
huiꝰ uͥginis p̾dicabo: ut tam̃ nichil illis q̃ ad
martinũ uidendũ ex longinqͥs regionib sepe
uenerũt. arbitrer derogandũ. Siqͥde hoc bea¬

Expanded text:
illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conilla quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum icasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogandum, siquidem hoc bea
Abbreviated transcription (Latin):
iio tuo libro de uͥtutib beati iuiri te ꝓfessus
es p̾terisse. Age gͦ: qͥa non illa ate audire desi¬
dero quȩ scripta sufficiunt: illa q̃ tu uel ꝓpt̾̃
legentiũ ut credo fastidiũ p̾teristi. multis id und
mecũ ate poscentib exeplicent᷑. Et qͥdẽ postumi¬
ane inquã. cũ te iã dudũ de scorum uͥtutib
intentꝰ audirẽ. tacitis ad martinũ meũ cogita¬
tionib recurreba: merito ꝑspiciens omĩa illa
q̃ singuli diu̾sa ferissent ꝑ unũ istũ facile cõ¬
pleta. slam eũ excelsa retuleris qͦd mͥ dixisse liceat
pace scõium: nichil a te penitus audiui. in qͥ mar¬
tinus eẽt inferior.

Expanded text:
illo tuo libro de virtutibus beati viri professus illo tuo libro de virtutibus beati viri professus es praeterisse. Age ergo, quia non illa arte audire desidero quae scripta sufficiunt, illa quae tum vel propter legentium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. XXIV. Equidem, Postumiane, inquam, cum te jamdudum de Sanctorum virtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa quae singuli diuersa fecissent, per unum istum facile conpleta. nam cum excelsa retuleris, quod mihi dixisse liceat pace sanctorum, nihil a te penitus audiui, in quo Martinus esset inferior.
Abbreviated transcription (Latin):
fere in orbe t̾rarũ locꝰ sic. ubi ñ materia tam
felicis hystorie ꝑuulgata teneat᷑. Primꝰ enĩ
romane urbi uir studiosissimꝰ tui paulinus
inuexit. Deinde cũ in tota certatĩ urbe rapet᷑.
exultantes librarios uidi. qͦd nichil ab his
questiosiꝰ haberet᷑. siqͥde nichil illo ꝓmptius
nich il cariꝰ uenderet᷑. Hic nauigatioĩs mee
cursus longe ante ꝓgressus. cũ ad affricã ue¬
nissem. iam ꝑ totã cartaginẽ legebat᷑. Solus
eũ cyrenensis ille prbr ñ habebat. s me lar¬
giente descripsit. Nam qͥd ego de alexandria
loquar. ubi pene oĩb magis quã tͥ notꝰ ẽ: Hie
egyptũ. nitriã. thebaida.: ac tota memphitica
regna transiuit. Nunc ego in heremo a qͦdam
sene legi uidi: cui cũ me familiarẽ tuũ ẽẽ dix¬
issem. & ab illo & amultis frib hec mͥ iniune¬
ta legatio ẽ. ut si umꝗͣ t̾ras istas te incolumi
contigissem. ea te supplere cõpellerẽ: quȩ in

Expanded text:
fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiae pervulgata teneatur. Primus eum Romane urbi vir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic nauigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. solus eum Cyrenensis ille presbyter non habebat, sed me largiente descripsit. nam quid ego de Alexandria loquar? ubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniunta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere compellerem quae in
Abbreviated transcription (Latin):
spũ liberatus: ad heremũ unde discesserat
mox regressus. & ipse correctus. & aliis post
futurus exemplo: ne quẽ aut false iusticie
u̾bra decipiat. aut incerta mobilitas inutili
leuitate cõpellat semel cȩpta deserere. Hec
uobis de uͥtutib dni qͦs in seruis suis uel
imitanda oꝑatus ẽ. uel tim̃da sure sufficiãt.
S qͥa satis feci urĩs aurib. immo etiã u̾bosior
fui fortasse quã debui. tu mͦ ad me uͭ loquebari
debitũ fenus exxsolue. ut te de martino
tuo ut es solitꝰ plura referentẽ. iã pͥdem in
cit. quẽ ipse tu nosti me de illiꝰ uita atq uir¬
tutib edidisse:
gnosco id qͥde postumianꝰ inqͥd. neq um¬
quã a cdextera mea lib̾ ille discedit. Nam si
agnoseis: aꝑit librũ qͥ sub ueste latebat. En
ip̃m. hic mͥ inqͥd t̾ra ac mari comes: hic in ꝑe¬
gͥnatione tota sociꝰ & consolator fuit. S referã
tͥ plane qͦ lib̾ iste penetrauerit. & quã nullus

Expanded text:
spiritu liberatur; ad eremum unde discesserat, spiritu liberatur; ad eremum unde discesserat, mox regressus est, et ipse correptus, et aliis post futurus exemplo, ne quem aut falsae justitiae umbra decipiat, aut incerta mobilitas inutili levitate compellat semel coepta deserere. Haec vos de virtutibus Domini, quas in servis suis vel imitanda operatus est vel timenda, scire sufficiat. Sed quia satisfeci vestris auribus, immo etiam verbosior fui fortasse quam debui, tu modo ad me autem loquebatur debitum fenus exsolve, ut te de Martino tuo, ut es solitus, plura referentem, jam pridem in cit, quem ipse tu nosti me de illius vita atque virtutibus edidisse? Agnosco id quidem, Postumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber ille discedit: nam si agnoscis aperit librum qui veste latebat, en ipsum. Hic mihi, inquit, terra ac mari comes, hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. Sed referam tibi plane, quo liber iste penetraverit, et quam nullus
Abbreviated transcription (Latin):
sine impietate negligeret. Istuismodi gͦ fal¬
se iusticie colore suꝑatꝰ. pꝰ quadrienniũ fere
cellula suã atq ꝓpositũ heremita deserurt.
S ubi ad ꝓximum monast̾i̾um quod a mł¬
tis frib habitabat᷑ accessit: causã discessioĩs
atq consiliũ q̃rentib conficet᷑. Renitentib
cunctis & p̃cipue loci illius abbate: male anĩ¬
mo fixi sententia non potuit euelli. Igitur
infelici se obstinatione ꝓripiens: cũ dolore
omniũ digressus a fr̃ib: uix e conspectu ab¬
cesserat. implet᷑ a demone: cruentasꝙ spu¬
mas ore ꝓuoluens. suis dentib se ipse lacera¬
bat. Oeinde ad idẽ monast̾ium frũm hume¬
ris reportatus. cũ choerceri in eo ĩmundus
sp̃e ñ ualeret. necessitate cogente ferreis nexi¬
b alligat᷑. pedes cũ manib uinciuntur
Non immerita pena fugitiuo:. ut quẽ non
cohibuerat fides. catene cohiberent. Post
bienniũ demũ. oratione scõiũ ab ĩmundo

Expanded text:
sine impietate negligeret. Istiusmodi ergo falsine impietate negligeret. Istiusmodi ergo falsae justitiae colore superatus, post quadriennium fere cellulam suam atque propositum et emita deseruit. Sed ubi ad proximum monasterium, quod a multis fratribus habitabatur, accessit, causam discessionis atque consilium quaerentibus confitetur. Renitentibus cunctis, et praecipue loci illius abbate renitente, male animo fixa sententia non potuit avelli: igitur infelici se obstinatione proripiens, cum dolore omnium digressus est a fratribus. Vix e conspectu abscesserat, impletur a daemone, cruentasque spumas ore provolvens, suis dentibus se ipse lacerabat. Deinde ad idem monasterium fratrum humeris reportatus, cum coerceri in eo immundus spiritus non valeret, necessitate cogente, ferreis nexibus alligatur, pedes cum manibus vinciuntur: non immerita poena fugitivo, ut quem non cohibuerat fides, catenae cohiberent. Post biennium demum oratione Sanctorum ab immundo
Abbreviated transcription (Latin):
faciã postumianus inquid: nec te dactius
tenebo suspensum
dolescens quidã ex asia p̃diues opib.
genẽre clarus. habens uxorẽ & filiũ par¬
uulũ. cũ in egypto tͥbunus eẽt. & frequen¬
tib adũ sũ blembos expeditionib q̃dã here¬
mi contigisset: scorũ etiã tab̾nacula cõplura
uidisset: a beato uiro iohanne u̾bũ salutis
accepit. Nec moratꝰ inutile̾ militiã cũ uano
illo honore contẽpnere. heremũ constant̃
ingressus. breui tꝑe in om̃i genere uͥtutũ
ꝑfectꝰ emicuit. potens in ieiuniis. humi¬
litate conspicuꝰ. fide firmꝰ. facile se antiqͥs
monachis studio uͥtutis equauerat. Cum
interim subiit eum cogitatio iniecta ꝑ dia¬
bolũ. quod rectiꝰ eẽt ut rediret ad patriã.
filiũq unicũ ac domũ totã cũ uxore salua¬
ret : quod utiq eẽt acceptius deo. quã si so¬
lũ se scło eripere contentꝰ. salutẽ suorũ non

Expanded text:
faciam, Postumianus inquit, nec te diutius faciam, Postumianus inquit, nec te diutius tenebo suspensum. XXII. Adolescens quidam ex Asia praedives opibus, genere clarus, habens uxorem et filium parvulum, cum in Aegypto tribunus esset, et frequentibus adversum Blembos expeditionibus quaedam eremi contigisset, Sanctorum etiam tabernacula complura vidisset, a beato viro Joanne verbum salutis accepit. Nec moratus inutilem militiam cum vano illo honore contemnere, eremum constanter ingressus, brevi tempore in omni genere virtutum perfectus emicuit. Potens jejuniis, humilitate conspicuus, fide firmus, facile se antiquis monachis studio virtutis aequaverat; cum interim subiit eum cogitatio, injecta per diabolum, quod rectius esset ut rediret ad patriam, filiumque unicum ac domum totam cum uxore salvaret: quod utique esset acceptius Deo, quam si solum se saeculo eripere contentus, salutem suorum non
Abbreviated transcription (Latin):
cellula contentꝰ habitare. erigit excelsa laq̃¬
aria: construit multa conclauia. sculpie
ostia. ꝑingit armaria. uestẽ respuit grossiore.
indum̃tũ molle desiderat:. atq hec haris
iudius ac familiarib mandat tͥbuta uͥgini¬
b. illa ut hirrũ rigentẽ: hec ut fluentẽ tex¬
at luẽnã. Nerũ hec describenda mordacius
beato uiro ieronimo relinquamꝰ. ad ꝓpositũ
reu̾tam᷑. Tu uͦ in quid gallus m̃s nescio quid
ieronimo reliq̃ris disputandũ. Ita breuiter
uniu̾sa nr̃orũ instituta cõplexꝰ es. ut pauca
hec tua u̾ba si eqͣnimit̾ acceꝑint e patientꝰ
expenderint. multũ eis arbitrer. ꝓfutura:
ut ñ indigeant libͥs post hec ieronimi coher¬
ceri. S tu illa potiꝰ euolue q̃ ceꝑas: & illud
qͦd adu̾sus falsã iusticiã dicturũ te eẽ ꝓmise¬
ras ꝓde docum̃tũ. Nam ut uere tͥ fatear. nul
lo ꝑniciosiꝰ malo intra gallias laboramꝰ. Ita

Expanded text:
cellula contentus habitare erigit celsa laqucellula contentus habitare erigit celsa laquearia, construit multa conclauia, sculpit ostia, pingit armaria, uestem respuit grossiorem, indumentum molle desiderat, adque haec caris uiduis ac familiaribus mandat tributa uirginibus, illa ut byrrum rigentem, haec ut fluentem texat lacernam. uerum haec describenda mordacius beato uiro Hieronymo relinquamus: ad propositum reuertamur. Tu uero, inquit Gallus meus, nescio quid Hieronymo reliqueris disputandum: ita breuiter uniuersa nostrorum instituta conplexus es, ut pauca haec tua uerba, si aequanimiter acceperint et patienter expenderint, multum eis arbitrer profutura, ut non indigeant libris posthac Hieronymi coerceri. sed tu illa potius euolue quae coeperas, et illud, quod aduersus falsam iustitiam dicturum te esse promiseras, prode documentum: nlo perniciosius malo intra Gallias laboramus. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
atq optatiꝰ uanitate. S mͥ ista replicanti nia
infelicitas. nr̃a occurrit infirmitas. Quis
eni nr̃m ẽ quẽ si unꝰ homunculus humilis
salutauerit. aut fatus atꝙ aculantib ũbis
femina una laudauerit: ñ continuo elatus
suꝑbia. ñ statĩ inflatus sit uanitate. ut etiãsi
ñ habeat conscientiã scĩtatis. tam̃ qi uł stultorũ
adulatione. aut fortassis errore sc̃s ẽẽ dicat᷑.
scĩssimũ se putabit: Iam uͦ si ei munera cre¬
bra mittant᷑. dĩ se magnificentia asserit ho¬
norari: cui dormienti atq resoluto necessaria
conferant᷑. Quod si de modico ei aliqua uir¬
tutis signa succederent. angłm se putaret.
Cetũm cũ neq oꝑe neꝙ uͥtute conspicuꝰ sit.
si qͥs clericus fuerit effectus. dilatat con¬
tinuo symbrias suas: gaud̃et salutationib.
inflat᷑ occursionib: ipse etiã ubiq discurrit.
Et qͥ ante pedib aut asello ire consueuerat.

Expanded text:
adque optatius, uanitate. Sed mihi ista replicanti nostra adque optatius, uanitate. Sed mihi ista replicanti nostra infelicitas, nostra occurrit infirmitas. quis enim nostrum est, quem si unus homunculus humilis salutauerit aut fatuis adque adulantibus uerbis femina una laudauerit, non continuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit uanitate? ut, etiamsi non habeat conscientiam sanctitatis, tamen, quia uel stultorum adulatione aut fortasse errore sanctus esse dicatur, sanctissimum se putabit! iam uero si ei munera crebra mittantur, Dei se magnificentia adseret honorari, cui dormienti adque resoluto necessaria conferantur. quodsi uel de modico ei aliqua uirtutis alicuius signa succederent, angelum se putaret. ceterum cum neque opere neque uirtute conspicuus sit, i ei quis clericus fuerit effectus, dilatat continuo fimbrias suas, gaudet salutationibus, inflatur occursibus, ipse etiam ubique dis currit: et qui antea pedibus aut asello ire consueuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ile ubi pͥmũ potuit in se sentire. gras¬
sari: dui multũꝙ discutere conatꝰ ẽ. s repelli
penitꝰ uł tacita conscientia uanitas ꝑseueran¬
te uͥtute ñ potuit. Ubiꝙ nom̃ eiꝰ demones
fatebantur: exeludere a se confluentiũ plos
n̾i ualebat. Cirus interĩ latens serpebat in
pectore: e cuiꝰ nutu. ex aliorũ corporib demo¬
nes fugabant᷑. se ipsũ occultis cogitationib
uanitatis purgare ñ poterat. Totis gͥ p̃eib
conũsus ad dm̃ fertur orasse: ut ꝑmissa
in se m̃sib quinꝙ diaboli potestate. similis
his fieret quos ipse curauerat. Quid multis
morer: Iue p̾potens. ille signis atꝙ uͥtutib
toto oriente uulgatꝰ. ille ad cuiꝰ limina pli
ante confluxerant. ad cuiꝰ fores sume istuis
scłi se ꝓstrauerãt potestates correptus a demo¬
ni solent ferre ꝑpessus: qͥnto demũ m̃se pur¬
gatꝰ ẽ ñ tantũ demone. s qͦd illi erat utilius

Expanded text:
lum ille ubi primum potuit in se sentire graslum ille ubi primum potuit in se sentire grassari, diu multumque discutere conatus est, sed repelli penitus uel tacita conscientia uanitatis perseuerante uirtute non potuit. ubique nomen eius daemones fatebantur: excludere a se confluentium populos non ualebat. uirus interim latens serpebat in pectore, et cuius nutu ex aliorum corporibus daemones fugabantur, se ipsum occultis cogitationibus uanitatis purgare non poterat. totis igitur precibus conuersus ad Deum fertur orasse, ut permissa in se mensibus quinque diabolo potestate similis his fieret, quos ipse curauerat. quid multis morer? ille praepotens, ille signis adque uirtutibus toto Oriente uulgatus, ille ad cuius limina populi ante confluxerant, ad cuius fores summae istius saeculi se prostrauerant potestates, correptus a daemonergumeni solent ferre, perpessus quinto mense purgatus est non tantum daemone, sed, quod illi erat utilius
Abbreviated transcription (Latin):
inflationẽ misere uanitatis exemplũ. al¬
terũ adũsus falsã iusticiã non mediocre
docum̃tũ. Quida gͦ sc̃s fugandorũ le cor¬
ꝑib obsessis demonũ incredibili p̃ dlitus
potestate: in audita ꝑ singłos dies signa
faciebat. Non solũ eñi presens neꝙ uerbo
tantũ. s absens quoꝙ inc̾dũ cilicii sui fim¬
beus aut epłis missis: corpora obsessa cu¬
rabat. Hic gͦ mirũ immodũ frequentaba¬
tur a płis. ex toto ad eũ orbe uenientib.
Taceo d̃e minorib : p̃fecti comitesꝙ ac diũ¬
sarũ uidices potestatũ ꝓ forib illiꝰ sepe iacu
ci humilit̾ postulantes: scĩficatos se ac dli¬
uino munere illustratos. quotiens manũ
illiꝰ uestẽꝙ contigerant. ñ ĩmerito credider̃t.
Hic ferebat᷑ om̃i potu ĩppetuũ penitꝰ absti¬
nere: ac ꝓ cibo tͥ sulpiei in aure loquar ne
gallus hoc audiat septẽ tantũ caricis susten¬
tari. Interea scõ uiro ut ex uirtute honorita
ex honore uanitas cepit obripere. Quod ma¬

Expanded text:
inflationem miserae uanitatis exemplum, alterum aduersus falsam iustitiam non mediocre documentum. quidam ergo sanctus, fugandorum de corporibus obsessis daemonum incredibili praeditus potestate, inaudita per singulos dies signa faciebat. non solum enim praesens, neque uerbo tantum, sed absens quoque interdum cilicii sui fimbriis aut epistulis missis corpora obsessa curabat. hic ergo mirum in modum frequentabatur a populis ex toto ad eum orbe uenientibus. taceo de minoribus: praefecti comitesque ac diuersarum iudices potestatum pro foribus illius saepe iacueci humiliter postulantes, sanctificatos se ac diuino munere inlustratos, quotiens manum illius uestemque contigerant, non inmerito crediderunt. hic ferebatur omni potu in perpetuum penitus abstinere ac pro cibo - tibi, Sulpici, in aurem loquar, ne Gallus hoc audiat — sex tantum caricis sustentari. interea sancto uiro ut ex uirtute honor, ita ex honore uanitas coepit obrepere. quod ma
Abbreviated transcription (Latin):
ab oĩb fidelib ẽẽ facienda: qͥ martinũ ñ cre¬
dit ita fecisse: ñ credit xp̃m ita dixisse. S
infelices. degeneres. somnolenti. q̃ ip̃i facere
ñ possunt. facta ab illo erubescunt: & malũt

Expanded text:
ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non creab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, ninfelices, degeneres, somnolenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt: et malunt
Abbreviated transcription (Latin):
Non illi ego quẽquã audebo monachoru. exx¬
te ñ eꝑorũ quẽquã cõꝑare. Hoc egyptꝰ fatet᷑.
hoc syria. hoc ethyops cõperit. hoc indus au¬
aiuit. hoc parthꝰ e ꝑses nouerunt. nec ignorat
armenia: bofforus exclusa cognouit: & pos¬
tremo si qͥs aut fortunatas insulas. aut
glaciale frequentat occeanũ. Qͦ miserior ẽ
regio ista nr̃a: q̃ tantũ uirũ eũ in ꝓximo ha¬
buerit. nosse ñ meruit. Nec tam̃ huie cͥmini
miscebo populares: soli illũ clerici. soli nes¬
ciunt saẽdotes. Nec immerito nosse illum
inuidi noluerũt: qͥa si uͥtutes illiꝰ nossent. sua
uitia cognouissent. Horreo dicere qd̾ nuꝑ au¬
diu infelicẽ dixisse nescio quẽ. te in illo libro
tuo plura mentitũ. Non ẽ hominis uox ista
s diaboli. Nec martino in hac parte detͣhit᷑:
s fidei eugłi derogat᷑. Nam cũ dñs ip̃e testa¬
tus sit istiusmodi oꝑa q̃ martinꝰ impleuit.

Expanded text:
non illi ego quemquam audebo monachorum, cernon illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops comperit, hoc Indus audivit, hoc Parthus et Persa noverunt, nec ignorat Armenia; Bosphorus exclusa cognovit, et postremo si quis aut fortunatas insulas, aut glacialem frequentat oceanum: quo miserior est regio ista nostra, quae tantum virum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. Nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes. Nec immerito nosse illum inuidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus inpleuit,
Abbreviated transcription (Latin):
pugnasse. Parua qͥdẽ s ñ p̃te reunda dicturꝰ
sũ: qͥa & ille laudandus ẽ. qͥ sũ ma p̾ditꝰ potes¬
tate. tã religiosã ad reuerentiã beati uiri
ostenderet uoluntatẽ Memini uncentiũ
p̾fectũ uirũ egregiũ. &e qͦ nullus sit intra
gallias oĩ uͥtutũ genere p̾stantior: dũ turo¬
nis p̃teriret a martino sepius poposcisce. ut ei
coniuuiũ in suo monastĩo daret: in qͦ qͥd̃e ecem¬
plũ beati ambrosii eꝑi p̾ferebat: qͥ eo tp̃r con¬
sules & p̾fectos subinde pascere ferebatur. S
uirũ altioris ingenii. ne qua ex hoc uanitas
atꝙ inflatio obreperet noluisse. Ergo fatearis
necesse ẽ in martino om̃iũ illoꝵ qͦs enumerasti
siusse uͥtutes: martini aũ in illis oĩb ñ fuisse.
Mͥa tu inqͥd postumianꝰ ita mecũ: qͣsi ñ eacdẽ
tecũ sentiã semꝑq senserim: xIII.
monachos p̾dicabo. laudabo anachoritas.
mirabor heremitas: martinũ semꝑ excipiđ̃

Expanded text:
pugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus pugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino sconvivium in suo monasterio daret in quo quidem exemplum beati Ambrosii episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur; sed virum altioris ingenii, ne qua ex hoc vanitas atque inflatio obreperet, noluisse. Ergo fatearis necesse est, in Martino omnium illorum quos enumerasti, fuisse virtutes; Martini autem in illis omnibus non fuisse.i non eadem tecum sentiam semperque senserim. Ego monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam:
Abbreviated transcription (Latin):
si ãmirandũ est qͦd illũ egyptiũ fl̾ama ñ attigit.
it. hic familiarit̾ &e rabie bestiarũ. & serꝑen¬
tiũ uenena cõpeseuit. Quod si illũ conferas
qͥ ĩmundis sp̃ib obsessos u̾bi imꝑio aut etiã
fymbriarũ uͥtute curabat: ne in hac qͥde par¬
de inferiorẽ fuisse martinũ młta docum̃ta st̃.
Si etiã ad illũ recurras qͥ setis suis ꝓ ueste con¬
tectus putatur ab angłis uisitari:. cũ isto coqi¬
die angli loq̃bant᷑. Iam uͦ adũsus uanitatẽ
atq iactantiã ita inuictũ sꝑm gessit. ut illa
uitia fortiꝰ nemo contẽpserit: cũ qͥde ĩmun¬
dis sꝑib afflatos absens plerũꝙ curauerit.
nec solũ comitib aut p̾fectis. s ipsis etiã regi¬
d imꝑaret. Minimũ ẽ id qͥde in illis uͥtutib:
s credas ueli ñ solũ uanitati. s causis etiã
atꝙ occasionib uanitatis neminẽ fortiꝰ re¬

Expanded text:
si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non attigit; si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non attigit; it; hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium venena compescuit. Quod si illum conferas qui immundis spiritibus obsessos verbi imperio ac etiam fimbriarum virtute curabat; ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius re
Abbreviated transcription (Latin):
eã sicut nullius ũquã cũ illiꝰ uiri meri¬
tid ꝓfiteor ẽẽ conferendã uͥtutẽ: ita e illud ani¬
madũti decet iniqua illũ cũ heremitis ueletiã
anachoritis conditione conferri. Iui enĩ aboĩ
impeclim̃to lib̾i. cȩlo tantũ atꝙ anglis testib
plane ãmirabilia docent᷑ oꝑari. iste in medio
cetu & conu̾satione płorum. int̾ clericos dissi¬
dentes. int̾ eꝑos seuientes. cũ fere cotidianis
scanclalis hinc atq inde p̾meret᷑. inexpugna¬
bili tam̃ adũsus oĩa uͥtute fundatꝰ stetit. &
tanta oꝑatꝰ est. quanta ne illi qͥde qͦs adeaudiui
mꝰ in heremo ẽẽ uel fuisse fecert. Ae si illi paria
fecissent: qͥs uidex tã eẽt iniuistꝰ. ut ñ istu eẽ ꝑo¬
tioiẽ merito iudicarete Puta enĩ istũ fiuisse
militẽ. qͥ pugnauerit in iniqͦ loco: & tam̃ uictor
euaserit. illos aũ eñ cõpone militib. qͥ ex eqͦ
mortuũ suscitatũ. Qꝰ uno utiꝙ de necesse est
confiteri: martino nenunẽ conferenddũ. Nam

Expanded text:
ed sicut nullius umquam cum illius uiri meritis profiteor conferendam esse uirtutem, ita illud animaduerti decet, iniqua illum cum eremitis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui emortuum suscitatum: quo uno utique necesse est co
Abbreviated transcription (Latin):
catorib p̾dicatam: cum utiꝙ si utile fuisset¬
nefas putarem tanti uiri latere uirtutes: apud
me ipse didici. ut soloecismis non erubescerem.
quia nec magnam istarũ unquã rerũ scien¬
tiam contigissem: & si quid ex his studiis olim
fortasse libassem. totum id dissuetudine tanti
tempis ꝑdidissem. Sed tamen ne nos maneat
tam molesta defensio. suppress.o si tͥ uidetur¬
auctoris nomine libellus eclatur. Quoc̃ ut
fieri ualeat. titulum frontis erade quo muta sit

Expanded text:
catoribus praedicatam; cum uticatoribus praedicatam; cum utinefas putarem tanti uiri latere uirtutes, apud me ipse decidi, ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem, et si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit
Abbreviated transcription (Latin):
desiderio
xissimo
salutem
Ego qui¬
unani¬
mis libel¬
lum quẽ
de uita
sancti
martini scripseram sceda sua ꝓmere. &
uitra domesticos parietes cohibere decre
ueram. quia ut sum natura infirmus.
uidicia humana uitabam: ne quod fore
sermo incultior arbitror legentib displice¬
ret omniumq reprehensione dignissimꝰ
iudicarer. qui materiam disertis merito
scriptorib reseruandam impudens oc¬
cupassem: sec petenti tibi sepus negare non
potui. Quid enim eẽt quod̃ non amori tuo uel
cum detrimento mei pudoris imꝑenderem ÷
Ea tͥ filucia libellum edidi qua nulli a te pro¬
dendum reor: quia id spopondisti. Sed uereor
ne tu ei ianua sis futurus: & emissus semel
quib eum legi uideris bona uenia id a lecto¬
rib postulabis. ut res potius quam uerba ꝑpen¬
aant. & equo animo ferant. si aures eoꝵ iuitio¬
sus forsitan sermo ꝑculerit: quia regnũ dei non¬
in eloquentia. sed in fide constat. Meminerint
etiam salutem scło non ab oratorib. sed apis¬

Expanded text:
DESIDERIO issimo salutem. Ego quiunanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decrueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudoris inpenderem? uerumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus semel uibus eum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uitiosus forsitan sermo in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a pis
Abbreviated transcription (Latin):
tis excipitur. fd̃ quam cum sollicitus astitis¬
set. & quis eẽt hic fletus inquireret: indicatur unũ
e familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse.
Quo cognito cellulam in qua corpus iacẽbat ingre¬
ditur: exclusisꝙ omnibus turbis. superstratus cor¬
pori aliquantisper orauit. Mox uiuiscente uul¬
tu. marcescentibus oculis. in ora illius defunctus
erigitur: lentoꝙ conamine enisus assurgere. ap¬
prehensa beati uiri dextera in pedes constitit: atꝙ
ita cum eo usꝙ ad uestibulum domus turba om¬
ni inspectante ꝓcessit.

Expanded text:
tis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitistis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit.
Abbreviated transcription (Latin):
clamore compleuerat. Quo audito qui ꝓ forib as¬
titerant. statim irruunt. Mirum spectatuilum:
quod uidebant iuiuere quem mortuum reliquis¬
sent. Ita redditus uitȩ. statim baptisma consecu¬
tus. plures postea uixit annos: primusꝙ apud
nos martini uirtutum uel materia uel testimo¬
nium fuit. Idem tamen referre erat solitus se
corpore exutum. ad tribunal uidius ductum.
deputandumꝙ obscuris locis & uulgarib tur¬
bis tristem excepisse sententiam: tum ꝑ duos
angelos udici fusse suggestum hunc ẽẽ ꝓ quo
martinus oraret: ita ꝑ eosdem angelos se uissum
reduci. & martino redditum: uiteꝙ pristine resti.¬
tutum. Ab hoc primo tempore beati uiri nom̃
enituit: ut qui sanctus iam ab omnibus habe¬
batur. potens etiam & uere apostolicus haberet᷑.
ec multopost dum agrum lupicimui
cuiusdam honorati secundum seculum
uiri preteriret. clamore & luctu turbȩ plangen¬

Expanded text:
clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adsclamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangen
Abbreviated transcription (Latin):
interpositis diebus languore correptus. ui febriũ
laborabat. Actum martinus forte discescerat. Et cũ
ꝑ triduum desuisset. regressus exanime corpus
inuenit. Ita subita mors fuerat: ut absꝙ baptisma¬
te humanis rebus eccederet. Corpus in medio po¬
situm: tristi merentium fratrum frequentaba¬
tur officio. Cum martinus flens & heuilans
accurrit. Tum uero tota sanctum spiritum
mente concipiens. egredi cellulam in qua corpꝰ
iacebat cȩteros iubet: ac forib obseratis. super
exanimata defuncti fr̃is menbra ꝓsternitur.
Et cum aliquandui orationi incubuisset. sensis
lum. & in defuncti ora deficus orationis sue ac
misericordie domini intrepidus exspectabat e¬
uentum. Qix duarum fere horarum spatiũ
intercesserat. uidet defunctum paulatim menbris
omnibus commoueri: & lacatiss in usum uiden¬
di palpitare luminibus. Tum uero magna ad
dominũ uoce conuersus gratias agens: cellulam

Expanded text:
interpositis diebus languore correptus ui febrium interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . slum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam
Abbreviated transcription (Latin):
ceps arrianorum grauissime insectatus est.
multisq affectum iniuriis de ciuitate extur¬
bauit. Cedendum itaq tempori arbitratus.
ad insulam gallinariam nomine secessit: co¬
mite quodam presbitero magnarum iurtu¬
tum uiro. Hic aliquandui radicib uixit herb̃a¬
rum. Quo tempore elleborum uenenatum. ut
ferunt gramen in cibum sumpsit. Sed cum ium
ueneni in se grassantis uicina iam morte sensis¬
set. imminens periculum oratione repulit.
statimq om̃is dolor fugatus est. Nec multopost
cum sancto hylario comperisset regis peniten¬
tentia p otẽstãtens inclultam fuisse redeundi: rome
ei demꝑtauit occurrere. Profectusꝙ est ad ur̃bem.
Aum iam hylarius preterisset.
ninlĩta ẽum est e uestĩgio ꝓsecutus. Cumꝙ ab
eo gratissime fuisset susceptus. hauellonge sibi
ab oppido monasterium collocauit. Quo temꝑe
se ei quidam catecuminus uincit: cupiens sanc¬
tissimi uiri institui disciplinis. Paucis quippe

Expanded text:
ceps Arrianorum, grauissime insectatus est, ceps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque
Abbreviated transcription (Latin):
set. diabolus in itinere humana specie assump¬
da se ei obuiam tulit: quo tenderet querens.
Tumꝙ il a martino responsi accepisset. se quo
dominus uocaret intendere: ait ad eum. Quocũꝙ
iexis. uel quecumꝙ temptaueris. diabolus tͥ aduer¬
sabitur. Tunc ei prophetica uoce respondit. Dñs
ut animo ac mente conceperat. matrem genti¬
litatis absoluit errore: patre in malis perseuerante.
Plures tamen suo saluauit exemplo Deinde cum
heresis arriana ꝑ totum orbem & maxime intra-
illiricum pullulasset. cum aduersus ꝑfidiam
sacerdotum solus pene acerrime pugnaret. mul¬
tisꝙ suppliciis eẽt affectus. nam & publice iur¬
gis cesus est. & ad extremum de ciuitate exire
compulsus. italiam repetens. eum intra gallias
quoꝙ discessu sancti hylarii quem ad exilium
hereticorum uis coegerat. turbatam ecclesiam
comperisset. mediolani sibi monasterium sta¬
tuit. Ibi quoque eum auxentius auctor & prin¬

Expanded text:
set, diabolus in itinere, humana specie adsumpset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Domiut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et prin
Abbreviated transcription (Latin):
secutus. incidit in latrones. Cumꝙ unus securi ele¬
uata in capud eius librasset. ictum ferientis clex-¬
dre sustinuit alter. Ninctis tamen post tergum
manib. uni seruandus & eustodiendus traditur. Qui
cum eum ad temotiora duxisset:. ꝑcunctari ab eo
cepit quisnam eẽt. Respondit xꝑianum se eẽ. Que¬
rebat etiam ab eo an timeret. Tunc uero constan¬
tissime ꝓficetur nunquam se tam fuisse securum:
quia sciret miscdĩam dñi maxime in temptationi¬
bus affuturam. se magis illi dolere qui xp̃i miseri¬
corcia utpote latrocinia exercens eẽt indignus.
Ingressus ꝙ eũgelicam disputationem: uerbum dĩ
latroni predicabat. Quid longius morer: Latro
credicdit. Prosecutusꝙ martinum uie reddidit.
orans ut pro se dominum precaretur. Idemꝙ pos¬
tea religiosam agens uitam uisus est ut hec que
supra retulimus ab eo audita dicantur. Igitur
martinus inde ꝓgressus. cum mediolanum p̃teris¬

Expanded text:
secutus incidit in latrones. cumque unus securi elesecutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeteris
Abbreviated transcription (Latin):
hylarium pyctaue episcopum ciuuitatis. cuiꝰ
tunc in dei rebus expectata & cognita fides habeba¬
tur expetiit: & aliquandui apud eum cõmoratus ẽ.
Temptauit autem idem hylarius imposito diaconii
officio sibi eum artius implicare: & ministerio uin¬
ciri diuino. Sed cum sepissime restitisset indignũ
se ẽẽ uociferans. intellexit uir dei altioris ingenii
hoc eum modo posse constringi: si id ei officii
imponeret. in quo quidam locus inuirie uideret᷑.
Itaꝙ exorcistam eum ẽẽ precepit. Quam ille ordinati¬
onem ne despexisse tanquam humiliorem iuidere¬
tur: non repudiauit. Nec multopost ammonitus
ꝑ soporem. ut patriam parentesq quos adhuc
gentilitas detinebat religiosa sollicitudine uisitaret:
ex uoluntate scĩ hylarii ꝓfectus est: multisꝙ ab eo
obstrictus precib & lacrimis ut rediret. mestus ut
ferunt peregrinationem illam aggressus est. contes¬
tatus fr̃s multa se aduersa passurum quod postea
ꝓbauit euentus. Ac primum inder alpes deuia

Expanded text:
Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃mq in se monstrabat oꝑantẽ qͥ scm̃ suũ us¬
ꝙ quꝗꝙ glificans diũsarũ munera gratiarum
in unum hominem conferebat. xiii¬
estabat᷑ arborius ex p̃fecto uidisse se max¬
tini manũ sacrificiũ offerentis. uestitã quoda¬
mͦ nobilissimis genimis luce micare purpu¬
rea. & ad motũ dexctere collisarũ int̾ se fragore
audisse geminarum. xiiii¬
eniam ad illud quod ꝓpter temporũ notã¬

Expanded text:
Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usChristum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gemmarum. Veniam ad illud, quod propter temporum nota
Abbreviated transcription (Latin):
ante. horã refectionis int̾rogat an haberet᷑ in
ꝓmptu. Tum cato diaconꝰ ad quẽ monast̾ii am¬
ministratio ꝑtinebat doctꝰ & ipse piscari. negat
ꝑtotũ diem sibi ulla cessisse capturã: s neq
alios piscatores qͥ uendere solebant quicquã
agere qͥuisse. Uade inqͥd mitte linũ tuũ: capt᷑a
ꝓueniet. Contigua flumini ut sulpiciꝰ iste de¬
scripsit habebamꝰ habitacula: ꝓcessimus cũcti
ut pote feriatis dieb uidere piscantẽ omĩum
speb intentis. non incassũ futã temptamina
quib piscis martino auctore martini usib q̃re¬
ret᷑. Ad pͥmũ iactũ in rete ꝑmodico iminanem
esocẽ diaconꝰ exxtraxit: ad monast̾ĩum letus accur¬
rens. Nimirũ ut dixit poeta nescio quis. utim
enĩ ũsu scolastico qͥa int̾ scolasticos fabulam᷑.
captuũq suem mirantib intulit argis. Nere
xcp̃i iste discipulus gestarũ a saluatore uͥtutũ
quas in excemplũ scĩs suis edidit emulator.

Expanded text:
ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator,
Abbreviated transcription (Latin):
postiodũ futurus excempli. cũ oculum
grauiter dolere cepisset. etiam pupillã eiꝰ crassior
nubes suꝑducta texisset. oculum ei martinus
pęniculo contigit: pristinãq ei sanitatẽ sublato
omni dolore restituit.

Expanded text:
postmodum futurus exempli, cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
egypti monachos p̃dicabo. laudabo anachoritas ana¬
choritas. mirabor heremitas. martinũ lemꝑ expetã
non illi ego audeo monachorũ. certe non eporũ quẽ¬
piam comparare.
at ille respondit arbitror rectius istũd a gallo esse
allus respondit. licet impar lim tanto oneri. tam̃
p̃latis a postumiano obedientie cogor exemplis. ut
minus istud quod imponitis non recusem.
ncipit dialogus
um in unum locum ego e
gallus nẽ conutnissemus
uir mͥ ee ꝓpt̾ martini memoriam ex ilius eñĩ
aiscipulis erat. & ꝓpter sua merita harissimus

Expanded text:
Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas: Martinum semper excipiam: non illi ego audeo monachorum, certe non episcoporum quempiam conparare.am, arbitror rectius istud a Gallo esse allus, licet impar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano obedientiae cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis, non recusem: I DIALOGVS Cum in unum locum ego et Gallus conuenissemus, uir mihi et propter Martini memoriam — ex illius enim discipulis erat — et propter sua merita carissimus