comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ipse fec̾it suum testamentum. & qͥ
fecit. fec̃ ⁊ scribi. & de rebꝰ suis quȩ uo¬
luit. quibꝰ uoluit ipse diuisit. qͦd resi¬
duum fuit. duob abb̃ib assistentib
tunc sͥ & mͥ parit̾ qui absens eram di¬
uidendum cõmisit. qđ nob nota ẽẽnt
loca pauꝑiora scoꝵ. Porro ab̃b̃es ili
domum uenientes & non inuenientes
me. decinebar enĩ tunc temporis ex
ur̃o mandato pacis querende uego¬
tiis. nichilominꝰ pecunã sic̃ eis ui¬
sum ẽ. diuiserunt. me ñ solum nͣ com¬
uente s & nesciente qͥd fec̾int. Cedit
iam si placet maiiseste indignatio
iũtati. nec mͥ deinceps frons rugetus.
aut suꝑcilium deponatur. s sola reae¬
at serenitas blando & benigno uulcti
ac suo denuo sole leta facies indualͥ
multis scͥptitationib meis. ħ me iã
metuere non oportebit: qmͣ facilei
mendabo Scio scio p̃sũpsi plus qͣ
oportuit. parum attñdens. qͥs cuisͥs¬

Expanded text:
quod ipse fecerit suum testamentum; et quod quod ipse fecerit suum testamentum; et quod fecit, fecit et scribi: et de rebus suis quae voluit, quibus voluit, ipse divisit: quod residuum fuit, duobus abbatibus assistentibus tunc sibi, et mihi pariter qui absens eram, dividendum commisit; eo quod nobis nota essent loca pauperiora sanctorum. Porro abbates illi domum venientes, et non invenientes me detinebar enim tunc temporis ex vestro mandato pacis quaerendae negotiis, nihilominus pecuniam, sicut eis visum est, diviserunt, me non solum non connivente, sed et nesciente quid fecerint. Cedat jam, si placet, manifestae indignatio veritati, nec mihi deinceps frons rugetur, aut supercilium deponatur: sed solita redeat serenitas blando et benigno vultui, ac suo denuo sole laeta facies induaturmultis scriptitationibus meis, hoc me jam metuere non oportebit, quoniam facile emendabo. Scio, scio, praesumpsi plus quam oportuit, parum attendens quis cui scr
Abbreviated transcription (Latin):
Putabam me aliqñ aliqͥd uł modic̃ ẽẽ.
s nc̃ ut sentio ꝓrsus ad nichilum re¬
dactus sum dum nesciui. Nec enĩ me
dixerĩ omĩo nichilum tc̃ fuisse. cura
ocłi mei dñi suꝑ puerũ suũ essent.
& aures eiꝰ ad p̃ces meas. cum om̃e qͦd
scb̾em obuiis manib accepisset. & uul¬
tu hylari ꝑlegisset. benignissime atq
plenissime ad om̃ia postulata respon¬
des. Modo aũ me m̾ito non modicũ
dico  s nichilum. qm̃ ab heri ꝙ nu¬
diꝰ terciꝰ au̾tit faciem suam ame. Cur
hoc: Qͥd peccaui : Multum fateor si
peccunia cardinalis yuonis bone me¬
morie. meo arbitͥo distͥbuta fuit. & ñ
ad nutum ipsiꝰ. qͦd utiq ad aures dñi
hebes. ut ignorem eccłie eẽ. qͥcqͥd ille
suarum rerum non dedit. S iam an¬
dite simplicem uitatem: Si fu̾it inna
tum inore meo m̃datium: ipsum os
meum ꝯdẽpnabit me. Qnͣ hõ eruit
hominem. absens eram. ĩ mo & ualbe
remotꝰ. Audiui aũ abhis qui affueruit

Expanded text:
Putabam me aliquando aliquid vel modicum esse: Putabam me aliquando aliquid vel modicum esse: sed nunc, ut sentio, prorsus ad nihilum redactus sum, dum nescivi. Nec enim me dixerim omnino nihilum tunc fuisse, cum oculi domini mei super puerum suum essent, et aures ejus ad preces meas: cum omne quod scriberem, obviis manibus accepisset, et vultu hilari perlegisset, benignissime atque plenissime ad omnia postulata respondens. Modo autem me merito non modicum dico, sed nihilum, quoniam ab heri et nudiustertius avertit faciem suam a me. Cur hoc? quid peccavi? Multum, fateor, si pecunia cardinalis Ivonis bonae memoriae meo arbitrio distributa fuit, et non ad nutum ipsius: quod utique ad aures domini hebes, ut ignorem Ecclesiae esse quidquid ille rerum suarum non dederit. 2. Sed jam audite simpliciter veritatem. Si inventum fuerit in ore meo mendacium, ipsum os meum condemnabit me. Quando homo exuit hominem, absens eram, imo et valde remotus. Audivi autem ab his qui adfuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tis defensor sub uireuirando ꝓmittere.
quatinꝰ sentñtiam ex cõmunicationis
a legato ur̃o bone memorie magistro y¬
uone datam int̾ram. ꝙ ꝑsonam adult̾i
tyranni. qui caput & auctor extitit ho¬
rum om̃ium malorum & dolorum. atq¬
in ipsam adult̾am. fac̾et amoueri. Qd sa¬
ne tam̃ p̃fatus pͥnceps fecit p̃ce & con¬
silio non nulloꝵs fidelium sapientium¬
q uiroꝵs. Dicebant namq id a uob̃fa¬
cile. & absq lesione eccłie impetrari.
dũ in manu ur̃a sit eande denuo sentñ¬
tiam que iꝰte data fuit incontiuenti
statuere. & in retͣctabilit̾ confirmare.
quatinꝰ & ars arte deludat᷑. & pax ꝑmñ
obtincat᷑. &. qui głat᷑ in malicia. ꝙ po¬
tens ẽ in iniquitate. nicħ inde lucret᷑.
Multa habeo dic̾e uob̃. s non ẽ opꝰ de õibꝰ
scͥbere. cum p̾sens sit qui om̃ia scit. ꝙ
uiua uoce plauiꝰ pot᷑ ꝙ pleniꝰ aꝑire.
no & patͥ reu̾endo. Innocentio:
b̾narcdꝰ. Nichilum id quod est.

Expanded text:
t defensor, sub jurejurando promittere quatenus sententiam excommunicationis, a legato vestro bonae memoriae magistro Ivone datam in terram et personam adulteri tyranni, qui caput et auctor exstitit horum omnium malorum et dolorum, atqin ipsam adulteram, faceret amoveri: quod sane tamen praefatus princeps fecit prece et consilio nonnullorum fidelium sapientiumque virorum. Dicebant namque id a vobis facile et absque laesione Ecclesiae impetrari, dum in manu vestra sit eamdem denuo sententiam, quae juste data fuit, incontinenti statuere, et irretractabiliter confirmare: quatenus et ars arte deludatur, et pax proinde obtineatur; et qui gloriatur in malitia, et potens est in iniquitate, nihil inde lucretur. Multa habeo dicere vobis, sed non est opus de omnibus scribere, cum praesens sit qui omnia scit, et viva voce planius potest et plenius no et Patri reverendissimo INNOCENTIO, BERNARDUS, nihilum id quod est. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
disiuuxit camera: In qͦ facto illd solum
conuenient ꝓuisum ẽ: qͦd in tenebͥs fac¬
ta sunt oꝑa tenebrarum. Qui enĩ male
agit. odit lucem. & non uenit ad lucem
ut nͣ arguant᷑ oꝑa eiꝰ aluce. Qd meruit
comes theobaldus: Qͥd peccauit hõ il¬
le: Si pecc̃m ẽ qͦd diligit iusticiam.
& odit iniquitatem: non pot̃ excusa¬
ti.Si pecc̃m ẽ. qͦd reddit regi. que re¬
gis sunt. & que sunt clĩ dõ. non pot᷑
excusari. Si archiep̃m bituricensẽ
suscepit ad imꝑium ur̃m: hoc ẽ max¬
iũ & pͥmum peccm. En sangius
ste de manu eiꝰ exquirit᷑. Qui recbu¬
unt mala ꝓ bonis detͣhunt ei. qm seqͥt᷑
bonitatem. Multi clamant aduos into¬
to corde suo. ut inuiriã filii ur̃i & opp̾s¬
sionem eccłie digna animadu̾sione uin¬
dicetis. & artifices huiꝰ scełis cum ipso
eoꝵ capite. cui qͥcqͥd libuit licuit: apłi¬
co uigore coħceatis. ut in u̾ticem ipsiꝰ ii¬
iquitas eiꝰ descendat. Ad eunde. cc uii.

Expanded text:
disjunxit camera? In quo facto illud solum convenienter provisum est, quod in tenebris facta sunt opera tenebrarum. Qui enim male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus a luce. Quid meruit comes Theobaldus? quid peccavit homo ille? Si peccatum est quod diligit justitiam et odit iniquitatem, non potest excusari. Si peccatum est quod reddidit Regi quae regis sunt, et quae sunt Dei Deo, non potest excusari. Si archiepiscopum Bituricensem suscepit ad imperium vestrum, hoc est maximum et primum peccatum. En sanguis iste de manu ejus exquiritur! Qui retribuunt mala pro bonis, detrahunt ei, quoniam sequitur bonitatem. Multi clamant ad vos in toto corde suo, ut injuriam filii vestri et oppressionem Ecclesiae digna animadversione vindicetis, et artifices hujus sceleris cum ipso eorum capite, cui quidquid libuit, licuit, apostolico vigore coerceatis, ut in verticem ipsius iniquitas ejus descendat. EPISTOLA CCXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
scisma in eccłia sit. ꝙ qͣm sit decestã¬
dum. & om̃unodis deuitandum. eudñ¬
ter qͦndam ostendit famosa & horrenda
mors uiroꝵ illoꝵ. quos obistiꝰmodi pes¬
tem t̾ra deglutiens. iiuos tnsinisit ad
inferos. Ostendit & illa ꝑsequutio gni¬
b̾tina. siue burdini ten̾tas. qͦs nr̃a iã
tempora exꝑta sunt. int̾ regnum & sac̃¬
dotium diuidentes. plaga pene incu¬
rabili. & castigatione crudeli. Ostñdit
& illa que nuꝑ adhuc pꝰ multam &. mul¬
tifariam eccłie uexationem & uastatio¬
nem. tandem dõ miserante finem acce¬
pit rabies leonina. Merito ꝓiũ salua

Expanded text:
schisma in Ecclesia sit, et quam sit detestadum et omnimodis devitandum, evidenter quondam ostendit famosa et horrenda mors virorum illorum, quos ob istiusmodi pestem terra deglutiens, vivos transmisit ad inferos. Ostendit et illa persecutio Guibertina, sive Burdini temeritas, quos nostra jam tempora experta sunt, inter regnum et sacerdotium dividentes plaga pene incurabili, et castigatione crudeli. Ostendit et illa quae nuper adhuc, post multam et multifariam Ecclesiae vexationem et vastationem, tandem Deo miserante finem accepit rabies Leonina. Merito proinde Salva
Abbreviated transcription (Latin):
Icriptum ẽ. Qͦd d̾s conuuxit: homo
non separet. Surrexerunt uiri au¬
daces: qui ñ timuerunt ꝯunctos a do.
cont᷑ d̾m disiungere. Neq id solum. insu
dentes p̃uaricationem. Lacerant᷑ sacra
ad cumulum doloris. abhis a quibꝰ resar¬
ciri debuerant. Amici tui ds & ꝓrimi
tui. adu̾sum te appropinquauert̃. & stece¬
it̃. Nam qui mandatum tuum tͦnsgͥdi¬
unt᷑: ñ sunt alieni. ñ sunt extranei a
scuario tuo. s eorum hodie locum te¬
nent quibꝰ dixisti. si diligitis me: man¬
data mea seruate. Comitem radulfum
& uxorem eiꝰ ds̃ ꝯuinxerat ꝑministͦs ec

Expanded text:
criptum est: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Surrexerunt viri audaces, qui non timuerunt conjunctos a Deo contra Deum disjungere. Neque id solum, insupdentes praevaricationem. Lacerantur sacra ad cumulum doloris, ab his a quibus resarciri debuerant. Amici tui, Deus, et proximi tui adversum te appropinquaverunt et steterunt . Nam qui mandatum tuum transgrediuntur, non sunt alieni, non sunt extranei a sanctuario tuo, sed eorum hodie locum tenent, quibus dixisti: Si diligitis me, mandata mea servate . Comitem Radulfum et uxorem ejus Deus conjunxerat per ministros Ec
Abbreviated transcription (Latin):
uitum qͦq uincłis & carcerib. Ipsa reli¬
gio uenit in obpbͥum & contẽptum.
ꝓbro ducit᷑ apd̃ nos: saltẽ mentionẽ fac̾e
pacis. Nusqͣm fides: musqͣm innocentia
tuta. Amator innocentie. & pietatis cul¬
tor comes theobaldꝰ. pene tͣditus ẽ in ani¬
mam inimicoꝵ eius. Impulsus ẽ ut ca¬
dẽt. ꝙ dũs suscepit eum. & gaudet qđ
iusticia & ur̃a obedientia in causa sit:
apłõ acqͥescens qui ait. Si qͥd patimini
ꝓpt̾ iusticiam: beati. Et in eugłio. Be¬
ati qui ꝑsequitionem patiunt᷑: ꝓpt̾ uis¬

Expanded text:
vitum quoque vinculis et carceribus. Ipsa religio venit in opprobrium et contemptum. Probro ducitur apud nos saltem mentionem facere pacis. Nusquam fides, nusquam innocentia tuta . Amator innocentiae et pietatis cultor eomes Theobaldus pene traditus est in animam inimicorum ejus. Impulsus est ut caderet, sed Dominus suscepit eum; et gaudet quod justitia et vestra obedientia in causa sit, apostolo acquiescente, qui ait: Si quid patimini propter justitiam, beati : et in Evangelio: Beati qui persecutionem patiuntur p
Abbreviated transcription (Latin):
mendabilem possunt. Et nͥ fallor quiei
tbulant falsi sunt: & non ẽ in ore eog
u̾itas. Deniq uos ꝓbabitis: & nonẽ. mͥ
uerbis laborandum suꝑ hoc. Est p̃tra
cumeo uir religiosus & sc̃s. G

Expanded text:
eddere possunt. Et, nisi fallor, qui eum tribulant, falsi sunt, et non est in ore eorum veritas. Denique vos probabitis, et non est mihi verbis laborandum super hoc. Est praeterea cum eo vir religiosus et sanctus G
Abbreviated transcription (Latin):
se sꝑabam. siue fingebam. S nunquid
credendum fuit. me hoc meum consiliũ
ipsi nuncio quodutiq contra suum mo¬
nast̾ium excogitaueram. uoluisse pate¬
facere S iam ne quod de nr̃a erga uoᷤ
ailectione huc usq credidistis. falso uos
credidisse inueniatis: ꝓ uĩa ut uideo
causa. non saltim ȩque ut ꝓ mea um¬
mo multo amplius laborandum est
mͥ. ⁊ hoc non quo modo huc usq so¬
lebam. ut uidelicet nr̃a uuanimitas
fortius solidetur: s ne penitus dissol¬
uatur. Quid dicam uobis: Ego cer¬
te nec uobis de uobis tale aliquid cre¬
dere possem: quale uos sola de me sus¬
pitione diuinastis. De cet̾o nouenit
ura benignitas comitem theo baldũ
nras ꝓ humberto lttas iam recepisse:
s necdum suo mͥ rescripto quicquam
respondisse. Quid suꝑ hoc uobis agen¬
dum sit. ipsa uos melius pietas docebit:
si pie hominis iniuste exu lantis mise¬
riam pensare. non negligitis.

Expanded text:
se sperabam sive 47 fingebam. Sed nunquid se sperabam sive 47 fingebam. Sed nunquid credendum fuit, me hoc meum consilium ipsi nuntio, quod utique contra suum monasterium excogitaveram, voluisse patefacere? Sed jam, ne quod de nostra erga vos dilectione hucusque credidistis, falso vos credidisse inveniatis; pro vestra ut video causa, non saltem aeque ut pro mea, imo multo amplius laborandum est mihi, et hoc non quomodo hucusque solebam, ut videlicet nostra unanimitas fortius solidetur, sed ne penitus dissolvatur. Quid dicam vobis? Ego certe nec vobis, nec de vobis tale aliquid credere possem, quale vos sola de me suspicione divinastis. De caetero noverit vestra Benignitas, comitem Theobaldum nostras pro Humberto litteras jam recepisse, sed necdum suo mihi rescripto quidquam respondisse. Quid super hoc vobis agendum sit, ipsa vos melius pietas docebit, si pie hominis injuste exsulantis miseriam pensare non negligitis.
Abbreviated transcription (Latin):
credidi. quod in fine illarum posuisse
me memini: si tam̃ eo a uobis oculo
legeretur. quo ame seriptum fuit. Nã
cum denuntiatis malis quȩ non inm̾to
uobis metuebam tandem inferrem.
quod si hec omĩa pati melus ducitis
quam illum amitt̾e. mea nichil intet
uos uideritis. aut enim ipsa mea t̾iba
sunt hȩc. aut ꝓpe ipsa: cum itaq hoc
infine dii. quid aliud uobis quã illa
suꝑiora dispensatorie ut non dicam
simulatorie a me ita scripta fuisse. lateni
intimaui: Quod uͦ scͥpsistis me ꝑ nunci¬
um eidem monacho de querenda si ad
nos diuertisset ipsius absolutione priua¬
tim insinuasse: ueritatẽ testor hoc ue¬
rum non ce. Ego ne de notissimo mͥ
monastio. uel iactarem uł sꝑarem mona¬
chum me posse. stisciꝑe. queni nec uos qͥd̾ pu¬
tosine grandi scandalo posse retinere:S
esto. Inuidebam illum uobis ⁊ michi
atthere gestiens: aliquid de eius opti¬
nenda absolutione. Machinari me pos.¬

Expanded text:
credidi, quod in fine illarum posuisse credidi, quod in fine illarum posuisse me memini, si tamen eo a vobis oculo legeretur, quo a me scriptum fuit. Nam, cum denuntiatis malis quae non immerito vobis metuebam, tandem inferrem, « Quod si haec omnia pati melius ducitis, quam illum amittere; mea nihil interest, vos videritis: » aut enim ipsa mea verba sunt haec, aut proprie ipsa: cum itaque hoc in fine dixi, quid aliud vobis quam illa superiora dispensatorie ut non dicam, simulatorie a me ita scripta fuisse latenter intimavi? 2. Quod vero scripsistis, me per nuntium eidem monacho de quaerenda, si ad nos divertisset, ipsius absolutione privatim insinuasse; veritatem testor, hoc verum non esse. Egone de notissimo mihi monasterio vel jactarem, vel sperarem monachum me posse suscipere, quem nec vos quidem puto sine grandi scandalo posse retinere? Sed esto. Invidebam illum vobis et mihi attrahere gestiens, aliquid de ejus obtinenda absolutione machinari me pos
Abbreviated transcription (Latin):
qstod sibi. In nr̃is prioribus litt̾is aut
ego quantũ ex ur̃is ꝑpenditur minus
apte scripsi quod uolui: aut nos alit̃
ullas intellexistis quam debuistis. Siqͥ¬
dem que uobis de monachi illius sus¬
ceptione euentura denunciaui: ue¬
racit̾ ita timui ⁊ adhuc timeb. ut
scripsi. Non tamen ad hoc illa uobis p̃di¬
cere studui. quo uel suaderem. uel consu¬
lerem. uel certe ut scribitis censerem illũ
debere reddi: quippe qui iꝑsius iam¬
dudum feruentissipanm desidiem ħo¬
ui. et ei potius quod nunc illud adim¬
pleuerit debeo congratulari. S cum
a familiarissimõ nobis abbate eius. ⁊ ab
archiep̃o remensi nr̃e litte ad requiren¬
dum illum uehement̃ exigerentur: ut
a me si fieri ꝑ osset. dͥmem̃ depellerem
suspiciõnem. tales ꝓ ut sciui dictare.
curaui. quibus ⁊ ipsis satiffacerem.⁊
uos contra eoꝵdem imminentes calũp¬
nias. uobis illas non tacendo p̃munitẽ.
Hec me ita in illis littis sensisse. ur̃am
sagacitatem uel exeo aduert̾e posse

Expanded text:
quod sibi. 1. In nostris prioribus litteris aut ego, quantum ex vestris perpenditur, minus aperte scripsi quod volui; aut vos aliter illas intellexistis quam debuistis. Siquidem quae vobis de monachi illius susceptione eventura denuntiavi, veraciter ita timui, et adhuc timeo, ut scripsi. Non tamen ad hoc illa vobis praedicere studui, quo vel suaderem, vel consulerem; vel certe ut scribitis, censerem illum debere reddi: quippe qui ipsius jamdudum ferventissimum desiderium novi, et ei potius, quod nunc illud adimpleverit, debeo congratulari. Sed cum a familiarissimo nobis abbate ejus, et ab archiepiscopo Remensi, nostrae litterae ad requirendum illum vehementer exigerentur; ut a me, si fieri posset, omnem depellerem suspicionem, tales, prout scivi, dictare curavi, quibus et ipsis satisfacerem, et vos contra eorumdem imminentes calumnias, vobis illas non tacendo, praemunirem. Haec me ita in illis litteris sensisse vestram sagacitatem vel ex co advertere posse
Abbreviated transcription (Latin):
dictus. et qui benedixerit tͥ. benediedi¬
onib repleatur. S et tu muro inex¬
pugnabili conscientiȩ tuȩ circum¬
munitus: deintus responde et dic.
Si consistant aduersum me castra:
non timebit cor meum. Si exurgat
aduersũ me p̃liũ. in hoc ego sꝑabo.
Non enim confunderis: eum sic lo¬
queris. inimicis tuis in porta. Con¬
fido autem in dnõ. qł si ad primoᷤᷤ
ictus fortiter stederis. et nec minis
eoꝵ cesseris nec blandimentis. cito con¬
teres sathanan sub pedib tuis: et tc̃
uidebunt recti et letabuntur. et oĩs
iniquitas oppilabit os suum.

Expanded text:
dictus; et qui benedixerit tibi, benedictidictus; et qui benedixerit tibi, benedictionibus repleatur . Sed et tu muro inexpugnabili conscientiae tuae circummunitus, de intus responde, et dic: Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum; si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo . Non enim confunderis cum sic loqueris inimicis tuis in porta. Confido autem in Domino, quod si ad primos ictus fortiter steteris, et nec minis eorum cesseris nec blandimentis, cito conteres Satanam sub pedibus tuis: et tunc videbunt recti et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum.
Abbreviated transcription (Latin):
cepisti: et in quo arbitraris de non
comprehendisse. iam comp̃bende¬
ras. Nemo quippe ꝑfectus: qui ꝑ¬
fectior eẽ non appetit. Et in eo qͥsq
ꝑfectiorem se ꝓbat. quo ad maiorẽ¬
is cuius inuidia mors intrauit in
orbem terrarum. arcum suum de¬
tendit et parauit illum: et quia
pulsus de corde tuo. intus potesta¬
tem amisit. foris seuiet quantum
poterit. Et ut aptius loquan:
nescis quia pharisei scandalirati sunt.
in hoc qͦd fecisti: S memiento non om¬
nium scandalum magnoꝑe curandũ:
iuta responsionẽ dñi dicentis. Sini¬
te uios ceci sunt. duces cecoꝵ. Melius
est enim ut scandalum oriatur. ꝙͣ
ueritas relinquatur. Memento qͥ
natus fuerit in ruinam et resurrec¬
donem multoꝵ: et non mireris si tu
quoq aliis quidẽ sis odor uitȩ in
uitam: aliis odor mortis in mortẽ.
Si maledictiones intentauerint:
si a nathematum intorserint spi¬
cula: audi ysaac ꝓte respondentẽ.
Qui maledirerit tibi sit ille male¬

Expanded text:
coepisti; et in quo arbitrabaris te non coepisti; et in quo arbitrabaris te non comprehendisse, jam comprehenderas. Nemo quippe perfectus, qui perfectior esse non appetit; et in eo quisque perfectiorem se probat, quo  ais cujus invidia mors intravit in orbem terrarum, arcum suum tetendit, et paravit illum: et quia pulsus de corde tuo intus potestatem amisit, foris saeviet quantum poterit. Et, ut apertius loquar, nescis quia Pharisaei scandalizati sunt in hoc verbo quod fecisti? Sed memento non omnium scandalum magnopere esse curandum, juxta responsionem Domini dicentis: Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Melius est enim ut scandalum oriatur, quam veritas relinquatur . Memento, qui natus fuerit in ruinam et resurrectionem multorum ; et non mireris, si tu quoque aliis quidem sis odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem. Si maledictiones intentaverint, si anathematum intorserint spicula, audi Isaac pro te respondentem: 48 Qui maledixerit tibi, sit ille male
Abbreviated transcription (Latin):
Uam non inm̾ito tun iam du¬
dum non mediocri fueram
affectus amore : nunc apparet dilectis¬
sime drogo. Et ante quidem totum
pulcrum. totum erat amabile quod cer¬
nebaris: s ego nescio quid aliuad de te su¬
pra id quod uidebam ant audiebam ex
te:. excellentiori dignum ueneratione. p̃¬
senseram. Nunquid forte. celestis spon¬
si cuius nunc aitius castis te amplexibꝰ
imp̃ssisti. iam tc̃ uocem audieras di¬
centis ad pudicissimam turturẽ suã.
animam tuam: tota pulcra es amica
mea.tota pulera absq eo quod intͥnsecꝰ
latet: Quid fecisti: Quis hoc crederet:
Sẽm te ac religiosissimum tota ciuitaᷤᷤ
ꝑsonabat. ita ut nichil tibi addi pos¬
se crederetur ex om̃ib bonis: et tu ue¬
luit e secularib unus. monasterium
tanquã seculum cdeserens. iam attri¬
non erubescis: In te nunc fr̃ ueram
ꝓbamus ẽẽ illam sententiã. qua di¬
citur. Cum consuminatus fuerit
homo. tunc incipit. Indicium gͦ
duȩ consummationis ẽ quod nunc

Expanded text:
uam non immerito tui jamdudum non mediocri fueram affectus amore, nunc apparet, dilectissime Drogo. Et ante quidem totum pulchrum, totum erat amabile quod cernebaris; sed ego nescio quid aliud de te supra id quod videbam aut audiebam ex te, excellentiori dignum veneratione praesenseram. Nunquid forte coelestis Sponsi, cujus nunc arctius castis te amplexibus impressisti, jam tunc vocem audieras dicentis ad pudicissimam turturem suam animam tuam: Tota pulchra es, amica mea; tota pulchra, absque eo quod intrinsecus latet? Quid fecisti? Quis hoc crederet? Sanctum te ac religiosissimum tota civitas personabat, ita ut nihil tibi addi posse crederetur ex omnibus bonis: et tu velut e saecularibus unus, monasterium tanquam saeculum deserens, jam attrion erubescis? In te nunc, frater, veram probamus illam esse sententiam, qua dicitur: Cum consummatus fuerit homo, tunc incipit . Indicium ergo tuae consummationis est quod nunc
Abbreviated transcription (Latin):
quam quidam sanctorum insimili
stit᷑ causa ꝓ tulisse. Siquidem insti¬
gantibus eum quibusdam frĩbus atq
in cripantibus. eur suum in sui inui¬
nam ab alia susceptum eccłia. fugitiuũ
non requiteret. nequaquam inquit. U̾¬
cumq enim ẽ. sibonus ẽ meus ẽ: Fraudu¬
lent̃ tibi ⁊ non fidelit̾ consulo: si id ipsũ
a me ipse non exigo. Nam cum unus
nr non solum religione ꝓfessus. s ⁊ car¬
ne ꝓpinquus. cluniaci me inuito ⁊ sus¬
ceptus sit. ⁊ detineatur: doleo quidẽ.
s sileo. orans ⁊ ꝓillis ut uelint ablatum
redde. ⁊ ꝓ illo ut uelit sponte redire:
sin uero. seruans ei uindictam qui fa
lausanna ore tuo ⁊ nr̃o spũ cõmone¬
mus. non om̃i spũi erede.⁊ ne eito
moueatur certa ꝓ incertis deserere:
sciens diabolum soli semꝑ ꝑseueranti¬
x insidiari. quam solam uirtutum
nouit coronari. tuciusq t̾e in eauo¬
catione qua uocatus ẽ. simplicit̃ ꝑse¬
uerare. quã sitb̃ sp̃e quasi melioris

Expanded text:
quam quidam sanctorum in simili quam quidam sanctorum in simili fertur causa protulisse. Siquidem instigantibus eum quibusdam fratribus atque increpantibus, cur suum in sui injuriam ab alia susceptum Ecclesia fugitivum non requireret: « Nequaquam, » inquit, « Ubicunque enim est, si bonus est, meus est. » 3. Fraudulenter tibi et non fideliter consulo, si idipsum a meipso non exigo. Nam, cum unus noster non solum religione professus, sed et carne propinquus, Cluniaci me invito et susceptus sit, et detineatur; doleo quidem, sed sileo, orans et pro illis ut velint ablatum reddere, et pro illo ut velit sponte redire: sin vero, servans ei vindictam qui facLausanna ore tuo, et nostro spiritu commonemus non omni spiritui credere, et ne cito moveatur certa pro incertis deserere, sciens diabolum soli semper perseverantiae insidiari, quam solam virtutum novit coronari: tutiusque esse in ea vocatione qua vocatus est, simpliciter perseverare, quam sub specie quasi melioris
Abbreviated transcription (Latin):
metiumꝰ. Qm̃quidẽ sic̃ scĩs ⁊ electis
łbulatio oꝑatur pacientiã. patientia
ꝓbationem. ꝓbatio spem. spes aut ñ
confundit. sic dãpnaudis. ⁊ repbis.
tͥbulatio parit e contrario pusillam¬
mitatem. pusillanimitas ꝑ turbati¬
onem. ꝑ turbatio desꝑationẽ: ⁊ illa
int̾imit. Ne gͦ te hec tam horrenda
quod deus auertat. demergat tẽpe¬
stas aquȩ. ne huius tam tremendȩ
ab yssi absorbeat ꝓfundum. ne ue
urgeat suꝑ te tam ineiplebilis pute¬
us os suum: sollieite studeat humił
prudentia tua nonuinci a malo. s
uincere in bono malum. Uinces aũt.
spem tuam indõ fortit̾ figendo: ⁊ rei
finem longanimit᷑ eipectando. Et
si quidẽ ille resipuerit. siue ob tuiti¬
morem. siue obsuum laborem: bene.
Sin aũt. bonum ẽ tibi hunuliari sub
potenti manu dĩ: ⁊ nequaquã uelle
resistere suꝑnȩ dispositioni. ⁊quia
si ex dõ ẽ non potit dissolui. Conandũ
ẽ potius tibi tuę licet iustȩ indignati¬
onis stimulos illa reprimere. seutentia

Expanded text:
 sicut sanctis et electis tribulatio operatur patientiam, patientia probationem probatio spem, spes autem non confundit ; sic damnandis et reprobis tribulatio parit e contrario pusillanimitatem, pusillanimitas perturbationem, perturbatio desperationem, et illa interimit. 2. Ne ergo haec te tam horrenda quod Deus avertat demergat tempestas aquae, ne hujus tam tremendae abyssi absorbeat profundum, neve urgeat super te tam inexplebilis puteus os suum: sollicite studeat humilis prudentia tua non vinci a malo, sed vincere in bono malum. Vinces autem, spem tuam in Deo fortiter figendo, et rei finem longanimiter exspectando. Et si quidem ille resipuerit, sive ob tui timorem, sive ob suum laborem; bene: sin autem, bonum est tibi humiliari sub potenti manu Dei, et nequaquam velle resistere supernae dispositioni; quia 46 si ex Deo est, non poterit dissolvi. Conandum est potius tibi, tuae licet justae indignationis stimulos illa reprimere sententia,
Abbreviated transcription (Latin):
tephano mettensis ȩccłȩ dĩ gra
strenuo ministro: eius inp̃o
tati dignanter sociastis. nr̃is uos ora¬
tionibus humilit̾ commendastis. sẽꝑ
solliciti fuimus ut debiumus. aliquid
scire de eͥe ur̃o: et euentus ur̃os crebro
sciscitari studumus aquibus potupmꝰ.
desidantes iugit᷑ ⁊ orantes uos ꝓsꝑari
indĩ oꝑe ad quod assumtꝰ fueratis. &
gressus urõs dirigi insemitam manda
torum ipsitis. Benedictus itaq deus
qui non amouit orationẽ nrãm et
miscđiam suam anobis: letificans uti
credimus oculis de ur̃a sospitate ⁊ ꝓsꝑi¬
tate. ac pace ꝑ uos eccłȩ reddita. Con¬
gratulam᷑ uobis. s damus głam dõ. sci¬
entes quod estis ⁊ quod potestis ipsius
non ur̃m ẽẽ. Quod ⁊ uos semꝑ sentire
inuobis amicabilit̾ ammonemus ne
nicħ ⁊⁊ ee ⁊ posse incipiatis. si quid a¬
liter sapitis. ⁊ ur̃is quod absit m̾itis
uel uiribus quippiam horum ascribitis.
Auoquin uerendum ne conuertat᷑
pax ur̾a in ꝑturbationem. ⁊ꝓsꝑitas in

Expanded text:
TEPHANO Metensis Ecclesiae Dei gratia strenuo ministro; ejus in Chrtati dignanter sociastis, nostris vos orationibus 44 humiliter commendastis; semper solliciti fuimus, ut debuimus, aliquid scire de esse vestro; et eventus vestros crebro sciscitari studuimus a quibus potuimus, desiderantes jugiter et orantes vos prosperari in Dei opere ad quod assumptus fueratis et gtorum ipsius. Benedictus itaque Deus, qui non amovit orationem nostram, et misericordiam suam a vobis; laetificans utiqcredimus oculis de vestra sospitate et prosperitate ac pace per vos Ecclesiae reddita. Congratulamur vobis; sed damus gloriam Deo: scientes quod estis et quod potestis, ipsius, non vestrum esse. Quod et vos semper sentire in vobis amicabiliter admonemus: ne nihil et esse, et posse incipiatis, si quid aliter sapitis, et vestris quod absit meritis vel viribus quidpiam horum adscribitis. Alioquin verendum, ne convertatur pax vestra in perturbationem, et prosperitas in
Abbreviated transcription (Latin):
potiu. ad abbatẽ qui eum suscepit. no¬
stras mor sicut scis ꝓ eo litt̾as misi. S
nune suꝑ hoc quid tibi ultra possum
facere pater: Iam uero quantũ ad te
ꝑtinet optimẽ nouit inecũ sc̃itas tua.
ꝑfectos solere uros non solum inspe s
eos scͥpt᷑a ⁊ sic loquente. Uasa siguli ꝓ¬
bat fornax: ⁊ homines iustos tẽptatio.

Expanded text:
potui, ad abbatem qui eum suscepit, nopotui, ad abbatem qui eum suscepit, nostras mox, sicut scis, pro eo litteras misi. Et nunc super hoc quid tibi ultra possum facere, pater? Jam vero quantum ad te pertinet, optime mecum novit Sanctitas tua, perfectos solere viros non solum in spe, seos Scriptura, et sic loquente: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio .
Abbreviated transcription (Latin):
ne obluusci antiqui amoris. ⁊ bene¬
ficioꝵ que domui nr̃ȩ tam largit̃
contulisti: Utinam ipse ꝓ cuꝰ amore
fecisti: inet̾num non obliuscatur deus.
Nam nos quantum innobis ẽ. minime
ꝓrsus ingrati memoriam habundanti¬
e suauitatis tuȩ mente retinemꝰ: et
si liceret oꝑe monstraremꝰ. O quã liben¬
ti animo. ⁊ corpori tuo parit᷑. ⁊ animȩ
ꝓuidissemus. si datum fuisset. ut simł
fuissemus Quod quia non ẽ: restat ut
quẽ p̃sentem habere non possumus:
nicasii remensis. xxxii.¬
uanto tibi affectu condoleam:
scit ille qui nr̃os om̃ium do¬
lores in suo corꝑe tulit. Quam libent̃
tibi siscirem consulerem. si possem suc¬
currerem: tam efficacit̃ ipse mͥ qui
omĩa scit ⁊ omĩa potest. in cunctis
meis necessitatibus consulat ⁊ succur¬
rat. Si fr̃ drogo de sua discessione.
me consuluisset. ab sit ut consentirẽ.
Si pꝰ discessionem ad nos diuertisset:
absit ut susciꝑem. Deniq quod solũ

Expanded text:
sne oblivisci antiqui amoris et benesne oblivisci antiqui amoris et beneficiorum quae domui nostrae tam largiter contulisti? Utinam ipse pro cujus amore fecisti, in aeternum non obliviscatur Deus! Nam nos, quantum in nobis est, minime prorsus ingrati, memoriam abundantiae suavitatis tuae mente retinemus, et, si liceret, opere monstraremus. O quam libenti animo, et corpori tuo pariter et animae providissemus, si datum fufuissemus! Quod quia non est, restat ut quem praesentem habere non possumus, NICASII REMENSIS. uanto affectu tibi condoleam, scit ille qui nostros omnium dolores in corpore suo tulit. Quam libenter tibi, si scirem, consulerem; si possem, succurrerem: tam efficaciter ipse mihi qui omnia scit, et omnia potest, in cunctis meis necessitatibus consulat et succurrat. Si frater Drogo de sua discessione me consuluisset, absit ut consentirem: si post discessionem ad nos divertisset, absit ut susciperem. Denique, quod solum
Abbreviated transcription (Latin):
curius confidentes. sꝑamus nos uĩx ut¬
usq deuotioni iuita quod definitũ
erat satis e̾e facturos. Arbitramur enĩ
acceptum eẽ dõ. si quantum in nobis
ẽ. nemini oueri ẽẽ studuerimus: ne
non tam fructũ quã datũ in hoc eiꝰ
negotio requirere quod absit uideam
Et p̃cipue ur̃is nos maioribis atq
instantioribus occupationibus. sub
huius rei occasione inportunius inge¬
rere. ⁊ molestos cum necesse uon ẽ.
uobis exhibere: ⁊ hoc gratum nonee
dõ. ⁊ nr̃is scuꝰ moribus non congru
militem templi factum .xxxi.¬
les. ⁊ pauꝑ ex diuite: in hoc ꝓfec¬
toͣ tibi ut iustum ẽ. congratulam᷑.
⁊ inte dm̃ głificamus. scientes. quia
hec ẽ mutatio dext̾e excelsi. C et̾m
quod tua iocunda p̃sentia nobis ita
nescio quo dĩ ẽ subtiacta uidicio. ut
ne interdum quidẽ uidere te uale¬
amus. sine quo nũquã si fieri posset
ẽẽ uellemus: hoc ȩquanimit᷑ fateor
non portamus. Q uid enu: Possumꝰ¬

Expanded text:
curius confidentes, speramus nos vestrae utcurius confidentes, speramus nos vestrae utriusque devotioni juxta quod diffinitum erat, satis esse facturos. Arbitramur enim acceptum esse Deo, si quantum in nobis est, nemini oneri esse studuerimus: ne non tam fructum, quam datum in hoc ejus negotio requirere quod absit videamur; et praecipue vestris nos majoribus atque instantioribus occupationibus sub hujus rei occasione importunius ingerere, et molestos, cum necesse non est, vobis exhibere; et hoc gratum non esse Deo, et nostris scimus moribus non congrueMILITEM TEMPLI FACTUM.les, et pauper ex divite, in hoc profecto tibi, ut justum est, gratulamur, et in te Deum glorificamus scientes quia haec est mutatio dexterae Excelsi. Caeterum quod tua jucunda praesentia nobis ita, nescio quo Dei est subtracta judicio, ut ne interdum quidem te videre valeamus, sine quo nunquam, si fieri posset, esse vellemus, hoc aequanimite; fateor, non portamus. Quid enim? Possumu
Abbreviated transcription (Latin):
tensis ȩccłiȩ primicerio: fr̃s qͥ
inclaraualle qualicũq obsequio serui¬
unt dõ. sał. ⁊ orationes. Fidelem eurã
urãm in his quȩ dĩ sunt. ⁊ si iam olim
et audieramus ⁊ ui deramus: s nunc
in nobis ipsis exꝑiendo ꝑsensimus. Ce¬
terum cum in his quȩ nuꝑ a nobis
missi fr̃s ur̃o quidem consilio sugges
quia tam̃ dĩ quoq beneplacitũ inom¬
nibus. his maume que ad eum ꝑtinẽt.
ante omĩa ⁊ suꝑ omĩa necesse ẽ nos⁊
inquirere ⁊ custodire. iccireo ad com¬
ꝓbandum certius quid ipse potus de
hac ie uelit: rem sicut int̾ ep̃m mona¬
chosq conuenerat. ur̃a utiq industͥa
mediante ⁊ ordinante qualit̃ fieri
deberet. ⁊ hortante ut celerit̃. ⁊ ui
uante ut honorabilit̾ fieret: non qͥdẽ
omittendam. s usq post messionem
tate expectanda. necessario intermittendã
tas meodem ꝑstiterit. ⁊ uobis nichilomi.¬
nus id ipsum ȩque ut modo placuerit:
tali comectura dĩ quoq ẽet consilium se¬

Expanded text:
tensis Ecclesiae primicerio, fratres qui in Clara-Valle qualicunque obsequio serviunt Deo, salutem et orationem. Fidelem curam vestram in his quae Dei sunt, etsi jam olim et audieramus et videramus; sed nunc in nobis ipsi experiendo persensimus. Caeterum cum in his quae nuper a nobis missi fratres, vestro quidem consilio, suggessquia tamen Dei quoque beneplacitum in omnibus, et his maxime quae ad eum pertinent, ante omnia et super omnia necesse est nos et inquirere, et custodire; idcirco ad comprobandum certius quid ipse de hac re potius velit, rem sicut inter episcopum monachosque convenerat, vestra utique industria mediante et ordinante qualiter fieri deberet, et hortante ut celeriter, et juvante ut honorabiliter fieret; non quidem omittendam, sed usque post messionem,opportunitate exspectanda, necessario intermittendam tas in eodem perstiterit, et vobis nihilominus idipsum aeque ut modo placuerit: tali conjectura Dei quoque esse consilium se
Abbreviated transcription (Latin):
catoris oratio.⁊ si qui paupi
pit scĩtas ur̃a: et si nõ ut dig¬
nũ:⁊ꝓfecto ut possibile pro
tẽpore fuit. Tanta ap̃ nos
uͥq malicia grassat᷑: ut
uix id tantillũ qđ factũ ẽ.
fieri licuerit. Misimꝰ tam
ditandũ: cũ primũ adduc¬
taẽ ei rebecca ꝑ puerum
abraã ꝑhenni ꝯiugio feli¬
citer copulanda. Nec cõ¬
tẽnendũ semẽ: de qͦ illud ĩ

Expanded text:
atoris oratio, et si quid pauperis pit Sanctitas vestra, et si non ut dignum, profecto ut possibile pro tempore fuit. Tanta apud nos ubique malitia grassatur, ut vix id tantillum, quod factum est, fieri licuerit. Misimus tamditandum, cum primum adducta est ei Rebecca per puerum Abraham, perenni conjugio feliciter copulanda . Nec contemnendum semen, de quo illud in
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ oꝑante dĩ grã nouos
de ueterib homines ꝓduce¬
mꝰ. Sit nomẽ dñi benedic¬
tũ in scła : de cuiꝰ munere
uenit. ut ꝯmunes habeã
filios uob̾cũ: quos ur̃a p̃¬
dicatio plantaũ: nr̃a exor¬
tatio rigaũ: ds autẽ ĩ cre¬
mentũ dedit. Sc̃itatẽ ur̃ã
rogamꝰ ut uerbũ dñi p̾di¬
cetis: ad dandã scientiã ple
legationis.⁊ ep̃ali negotio.
De cet̾o qm̃ in multis of¬
fendimꝰ om̃s. ⁊ int̾ hoĩes
scłi frequent̃ positi. młtũ¬

Expanded text:
novos de veteribus homines producemus. Sit nomen Domini benedictum in saecula, de cujus munere venit, ut communes habeam filios vobiscum, quos vestra praedicatio plantavit, nostra exhortatio rigavit, Deus autem incrementum dedit. Sanctitatem vestram rogamus ut verbum Domini praedicetis, ad dandam scientiam salulegationis, et episcopali negotio. De caetero, quoniam in multis offendimus omnes , et inter homines eculi frequent
Abbreviated transcription (Latin):
reualł uocatꝰ abbas. inueni¬
re gr̃am apud dñm. Inter
multiplices estus. ⁊ curas
pectoris mei. p̃multitudi¬
ne quarũ anima mea tͣ¬
bata ẽ ualde: fr̃s de terra
longinꝗͣ uemientes ut ser¬
tuus ipsa me ꝯsolata st̃. Epła
in ostensione bone uolunta¬
tis: baculꝰ ad sustentandũ
corpus infirmicatis: fr̃s qͥ
do seruiunt in sp̃u humi¬
litatis. Omĩa suscepim̾us:
omĩa placent: oĩa pariter
cooꝑant᷑ in bonũ. Qd̃ aũ
uoluistis duos de fr̃ibus
micti uob̃. ad p̃uidendũ
locũ: cõmunicato cũ fr̃ib
consilio dignũ duximꝰ non
eos separandos abinuicem.
donec plemꝰ in eis formetur
xp̃e: donec ad integrũ doce¬
fuerint in scola scĩ sp̃e eru¬
diti: eũ induti uirtute ex
alto: tũc demũ ad patrem
filii reu̾tent᷑. ut cantẽt cã¬
ticũ dñi. nõ iam in t̾ra ali¬
ena. s in sua. Uos autẽ ĩte¬
riiuxta sapientiã datam

Expanded text:
rae-Vallis vocatus abbas, invenire gratiam apud Dominum. 1. Inter multiplices aestus et curas pectoris mei, prae multitudine quarum anima mea turbata est valde, fratres de terra longinqua venientes, ut sertuus ipsa me consolata sunt: epistola in ostensione bonae voluntatis, baculus ad sustentandum corpus infirmitatis, fratres qui Deo serviunt in spiritu humilitatis. Omnia suscepimus, omnia placent, omnia pariter cooperantur in bonum. Quod autem voluistis duos de fratribus mitti vobis ad praevidendum locum; communicato cum fratribus consilio, dignum duximus non eos separandos ab invicem, donec plenius in eis formetur Christus, donec ad integrum docefuerint in schola sancti Spiritus eruditi, cum induti virtute ex alto; tunc demum ad patrem filii revertentur, ut cantent canticum Domini, non jam in terra aliena, sed in sua. 2. Vos autem interim juxta sap
Abbreviated transcription (Latin):
lare dignet᷑. ipse fons pie
tro. Nisi lauero te: ñ habe¬
bis partẽ mecũ. S et hoc
ipsũ. nõ solũ p̃cib uerũ etiã
quasi ex debito requiro. cũ
ego elamẽ ad dñm ꝓ uob̃
si qͥd possit peccatoris oratio.
In dño ualete. axend¬

Expanded text:
lare dignetur ipse fons piettro: Nisi lavero te, non habebis partem mecum . Sed et hoc ipsum, non solum precibus, verum etiam quasi ex debito requiro, cum ego clamem ad Dominum pro vobis, si quid possit peccatoris oratio. In Domino valete. E
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi oꝑi oꝑam dare iubes
ꝑ qd tollendũ sit scaudalũ de regno
di. libenter accipio: s qͦmͦ id uelis si¬
eri. nec dũ satis elucet mͥ: Nam illam
tuam dulcissimam epłam legens ac
intellexi qͥdẽ te uelle ut illis qͥ de noł
tanqm detractorib cluniacensis ordi¬
nis conq̃runtur. satisfaciã: quatinꝰ ui¬
delicet sciatur ñ ẽẽ uerũ. qđ male hic¬
usq de nob̾ putarunt: uel putari i¬
luerunt: At si post hanc satisfactio¬
nem. rursus uictus eorũ ac uestitus
suꝑfluitatẽ. &. cet̾a quȩ subitinigis. quꝰ¬
admoclũ inuingis carpere uoluero.s
mͥ uidebor contͣdicere. &. qͦmͦ sine scai¬
dalo facere q̃am ñ uideo. nͥ forte ꝙ. ol¬
dinẽ qͥdẽ laudabilẽ. &. ordinis rep̃hen
pedire uides. manda aꝑtius: ꝙ it
ualeam qđ uis eo mͦ qͦ uis: ora instan¬
tius: Scito tñ non modico me il¬
huiusmodi scͥptitationib feriri detri¬
mento: qr multũ hinc mͥ deuotionis
subtrahitur. dũ studiũ or̃onis int̾mit¬

Expanded text:
hujusmodi operam dare jubes, per quod tollendum sit scandalum de regno Dei, libenter accipio: sed quomodo id velis fieri, necdum satis elucet mihi. Nam illam tuam dulcissimam epistolam dulcitintellexi quidem te velle, ut illis qui de nobis tanquam detractoribus Cluniacensis Ordinis, conqueruntur, satisfaciam: quatenus videlicet sciatur non esse verum, quod male hucusque de nobis putarunt, vel putari voluerunt. At si post hanc satisfactionem rursus victus eorum ac vestitus superfluitatem, et caetera quae subjungis, quemadmodum injungis, carpere voluero; et mihi videbor contradicere, et quomodo sine scandalo facere queam, non video. Nisi forte, et Ordinem quidem laudabilem, et Ordinis reprehenspedire vides, manda apertius; et ut valeam quod vis, eo modo quo vis, ora instantius. Scito tamen non modico me hujusmodi scriptitationibus feriri detrimento: quia multum hinc mihi devotionis subtrahitur, dum studium orationis intermit
Abbreviated transcription (Latin):
dicro. p̃sũptionis ñ timeã notam: Ete¬
fatiuncłam quã tͥ mitti iussisti: non
habu mͦ ad manũ: Neq enĩ ad huc
uis: qͥ dedit uelle. det & ꝑficere ꝓbo
na uoluntate. om̃i mͥ amicicie iure
colende. pie ac reuerentissime paten

Expanded text:
diero, praesumptionis non timeam notam. Praediero, praesumptionis non timeam notam. Praefatiunculam quam tibi mitti jussisti, non habui modo ad manum: neque enim adhuc dvis; qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate, omni mihi amicitiae jure colende, pie ac revere
Abbreviated transcription (Latin):
plus me diligere. quẽ meliorẽ eẽ ñ
dubito. me uero minꝰ illũ qͣm debeo.
dico. maior. ẽ. caritas. tanto minus
contẽpnenda. ẽ. a te nr̃a possibilitas.
qr &. si plus diligis. qͣm plus uales:
non cñ plus diligis qͣm uales: Nos
aũ &. si minꝰ diliginus qͣm debenius
diligimus tũ qͥntũ ualemus: Tantũ
aũt ualemus. qͦntũ accepinus: Trahe
nos post te. ut te app̃hendamus: & te¬
cũ amplius accipiamus. unde largius
diligamus: Qͥd ergo tu niteris nos
app̃hendẽ. ꝙ. q̃reris non posse quos iam¬
apphendisti si attendisti. & adhuc fac̾e
poteris cũ uolueris. qͥles qͥdẽ sumus
non qͣles sꝑabas: Nescio qͥipe qͥd aliud
untueris in nob̾ qđ ñ habemts: ꝙ se¬
queris ꝓ nob̃ qđ non sumus: Ideoq
ñ consequeris. qr ñ sufficimus: ꝓ it
deniq in epistola tua causaris inste¬
ds tͥ in nob̾. ñ nos deficimus: Nunc
uero si talia placent qͣlia mͦ nugatus
sum. mandato. & adiciam: ut cũ obe¬

Expanded text:
plus me diligere, quem meliorem esse non plus me diligere, quem meliorem esse non dubito; me vero minus illum quam debeo, dico major est charitas, tanto minus contemnenda est a te nostra possibilitas, quia, etsi plus diligis, quoniam plus vales; non tamen plus diligis quam vales. Nos autem, etsi minus diligimus quam debemus, diligimus tamen quantum valemus: tantum autem valemus, quantum accepimus. Trahe nos post te, ut te apprehendamus et tecum amplius accipiamus, unde largius diligamus. Quid ergo tu niteris nos apprehendere, et 89 quereris non posse? quos apprehendisti, si attendisti; et adhuc facere poteris, cum volueris, quales quidem sumus, non quales sperabas. Nescio quippe quid aliud intueris in nobis, quod non habemus; et sequeris pro nobis, quod non sumus. Ideoque non consequeris, quia non sufficimus: et ut denique in epistola tua juste causaris, Deus tibi in nobis, non nos deficimus. Nunc vero si talia placent, qualia modo nugatus sum, mandato, et adjiciam: ut cum obe
Abbreviated transcription (Latin):
fugatisq tenebris iam ũ uideatur in
lumine tuo nͥ lumen. seutio qͥdẽ de
munere tuo qd eũ diligã: s necdum
uideo in lumine tuo. si uł satis diligã:
Neq euĩ scio si iam ꝑuenerĩ ad illam
qͣ nemo maiorẽ ht dilectionẽ. ut ani¬
niã suã ponat qͥs ꝓ amicis suis: Nam
qͥs głabitur castũ se habere cor. necdũ
ꝑfectũ : O dñe qͥ illuminas luceruã
meã qua iam uideo. & horreo tenebͣs
meas. d̾s m̃s illumina ipsas qͦq tene¬
bras meas. ut uideã & gaudeã ordi¬
natam in me caritatẽ. scicus & dili¬
gens q̃ diligenda sunt. & qͣntũ & ad
qł diligenda sunt. me qͦ noleus di¬
ligi nͥ inte: & qͣntũ diligendus sũ:
Ue etenĩ mͥ. si qđ ualde uereor. aut e¬
go plus ab illo qͣm merui. aut ille
a me minꝰ qͣm dignus sit: diligatur:
Serũptũ si meliores magis diligendi
sunt. sunt aũ meliores qͥ magis di¬
ligunt: qͥd aliud dixerĩ qͣm illum

Expanded text:
fugatisque tenebris jam non videatur in fugatisque tenebris jam non videatur in lumine tuo nisi lumen: sentio quidem de munere tuo quod eum diligam; sed necdum video in lumine tuo, si vel satis diligam. Neque enim scio si jam pervenerim ad illam, qua nemo majorem habet, dilectionem, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Nam quis gloriabitur castum se habere cor, nedum perfectum? O Domine, qui illuminas lucernam meam, qua jam video et horreo tenebras meas; Deus meus, illumina ipsas quoque tenebras meas, ut videam et gaudeam ordinatam in me charitatem, sciens et diligens quae diligenda sunt; et quantum, et ad quid diligenda sunt; me quoque nolens diligi nisi in te, et quantum diligendus sum. Vae etenim mihi, si quod valde vereor aut ego plus ab illo quam merui, aut ille a me minus quam dignus sit, diligatur. Verumtamen si meliores magis diligendi sunt sunt autem meliores, qui magis diligunt: quid aliud dixerim, quam illum
Abbreviated transcription (Latin):
Sciebam enĩ qͥ dixit: filioli. non cdili¬
gamus uerbo neq lingͣ. s oꝑe & ue
ritate: Qñ uero unqͣm oꝑe meo opꝰ
tͥ fuit. & defuit: Oscrutans renes
& corda dͦs. qui unus sol iusticie di¬
uersa seruorũ tuorũ corda. diuersis
gratiis uelut radiis illustras. qđ di¬
ligam illũ ex dono tuo & suo meri¬
to. tu scis: & ego sentio: Quatenus
autẽ diligã: tn scis ego nescio Tu
inqͣm dnẽ qͥ dedisti. scis qͣntũ dedis¬
ti: uel illi me. uel mͥ illũ amare: Et
qͦmͦ aliqͥs nr̃m cui tu ñ dixisti. au¬
det dicere plus amans minus dili¬
gor. nͥ forte qui iã in lumine tuo tii¬
deat lumen suũ. id ẽ. in lumine tue
ueritatis agnoscat. qnto ardeat ig¬
ne caritatis: Ego autẽ dñe interĩ
contentus uidere in lumine tuo te¬
nebras meas. quoadusq uisites sedũ¬
tẽ in tenebris & umbra mortis. & ꝑ
te reuelentur cogitationes cordiũ. &.
manifesta fiant abscondita tenebrarũ.

Expanded text:
Sciebam enim qui dixit: Filioli, non diliSciebam enim qui dixit: Filioli, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate Quando vero unquam opere meo opus tibi fuit, et defuit? O scrutans renes et corda Deus! qui unus sol justitiae diversa servorum tuorum corda diversis gratiis, velut radiis, illustras; quod diligam illum ex dono tuo, et suo merito, tu scis, et ego sentio: quatenus autem diligam, tu scis, ego nescio. Tu, inquam, Domine, qui dedisti, scis quantum dedisti vel illi me, vel mihi illum amare. Et quomodo aliquis nostrum, cui tu non dixisti, audet dicere, « Plus amans, minus diligor: » nisi forte qui jam in lumine tuo videat lumen suum, id est, in lumine tuae veritatis agnoscat quanto ardeat igne charitatis? 3. Ego autem, Domine, interim contentus videre in lumine tuo tenebras meas, quoadusque visites sedentem in tenebris et umbra mortis, et per te revelentur cogitationes cordium, et manifesta fiant abscondita tenebrarum,
Abbreviated transcription (Latin):
ditione dñi nec uisuis sidentes cousci¬
entiis. singłi responclebant: Numqͥd
ego sum dũe: Dauid suã de se igno¬
rantiã fatetur. oraus ꝙ clamans. ꝙ
ignorantias meas ne memineris: Tu
uero nescio qͦ fiducia. ñ solũ de tuo.
h & de meo corde tam aꝑte declamas.
ut plus amans inquiens. minus dili¬
gar: Hec qͥppe sunt uerba tua. quȩ
nollem fuisse tua: qr nescis si sunt
uera: S &. tu si scis. unde scis: ñ
inqͣm ꝓbasti magis nos a te diligi qͣm
te a nobis : An ex hoc qđ in tiuis lit¬
teris subiuux isti. qr uidelicet qͥ ua¬
dunt ꝙ. ueniunt ꝑte de nr̃is. nullũ
tͥ a nobis deferunt mouim̾itũ gr̾e uł
amoris: Qđ uero monim̃tũ. qđ amo¬
ris exꝑimentũ a nobis reqͥris: Ntun¬
qͥd forte scrupulũ mouet tͥ. qł ad płu¬
ra iã tua. ad nos scͥpta. necdum uł
semel rescͥpsi: S qͣndo ego maturi¬
tatẽ sapientiȩ tuȩ delectari posse pu¬
tarẽ. Scͥptitationib imꝑitie mee:

Expanded text:
roditione Domini, nec in suis fidentes consciroditione Domini, nec in suis fidentes conscientiis, singuli respondebant: Nunquid ego sum, Domine? David suam de se ignorantiam fatetur orans et clamans: Et ignorantias meas ne memineris Tu vero nescio qua fiducia, non solum de tuo, sed et de meo corde tam aperte declamas: « Ut plus amans, » inquiens, « minus diligar. » 2. Haec quippe sunt verba tua, quae nollem fuisse tua, quia nescio si sunt vera. Sed et tu, si scis, unde scis? unde, inquam, probasti magis nos a te diligi, quam te a nobis? An ex hoc quod in tuis litteris subjunxisti, quia videlicet qui vadunt et veniunt per te de nostris, nullum tibi a nobis deferunt monimentum gratiae vel amoris? Quod vero monimentum, quod amoris experimentum a nobis requiris Nunquid forte scrupulum movet tibi, quod ad plura jam tua ad nos scripta, necdum vel semel rescripsi? Sed quando ego maturitatem sapientiae tuae delectari posse putarem scriptitationibus imperitiae meae?