comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Conuersus autem & uioens
eos sequentes dixit. Quio
queritis: Non quasi ignorãs
interrogat: s int̾rogat ut
mercedem habeant respon¬
dentes. Ouid queritis: Nec
diccit quem queritis: ne se
uideretur ostendere. Ouid
queritis: Rem interrogat: ut illi
ꝑsonam significent. Quid que¬
ritis: Qui dixerunt. rabbi. Ip¬
sa appellatio responsionis: indi¬
cium est fidei. Quando enu
dicunt rabbi quod intellegit᷑
magister & secuntur eum: uti¬
ꝙ magistrum secuntur. Et di.¬
cunt. Ubi habitas: Dicit eis.
Uenite & uidete. Uolunt habi¬
taculum nosse iħ̃u. uolunt s
ostendi qualem habitationẽ
habeat saluator:. It cũ ille os¬
tenderit in quibus cp̃s habi¬
tet. tales se exhibeant in qͥbꝰ
possit dñs habitare. Et dicit
eis. Uenite & uidete. Uultis
uidere habitaculum meum᷑:
sermone explicari non pot¬
est: oꝑe demonstratur. Ueni¬
te & uidete. Isti quia de testi¬
monio legis uenerant. quia
statim in ipso nomine confi¬
tentur: et dicunt rabbi qđ

Expanded text:
Conversus autem, et videns Conversus autem, et videns eos sequentes se, Dixit: Quid quaeritis? Non quasi ignorans interrogat, sed interrogat ut mercedem habeant respondentes. Quid quaeritis? Non dixit, Quem quaeritis? ne se videretur ostendere; sed Quid quaeritis? Rem interrogat, ut illi personam significent. Quid quaeritis? Qui dixerunt ei: Rabbi. Ipsa appellatio responsionis indicium est fidei. Quando enim dicunt Rabbi, quod intelligitur magister, et sequuntur eum, utique magistrum sequuntur, et dicunt: Ubi habitas? Dicit eis: Venite, et videte. Volunt habitaculum nosse Jesu, volunt sibi ostendi qualem habitationem habeat Salvator, ut cum ille ostenderit in quibus Christus habitet, tales se exhibeant, in quibus possit Dominus habitare; et dixit eis: Venite, et videte. Vultis videre habitaculum meum? Sermone explicari non potest, opere demonstratur. Venite, et videte. Isti quidem testimonio legis venerant, quia statim in ipso nomine confitentur, et dicunt Rabbi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui ostendit᷑ digito de¬
monstratur. Dicit gͦ ad dis¬
cipulos suos. O uid me seqͥ¬
mini. quio me putatis ma¬
gistrum habere: Hcce agnꝰ
dĩ Illum sequimini: illum
oportet crescere me autem
minui. Nemo prudentũ
eum qui minuit᷑ sequitur:
et relinquit eum qui cres¬
cit. Et audierunt eũ duo
discipuli loquentem. Magis¬
tri imperium sunt secuti. Tes¬
timonium iohannis. fides est
discipuloꝵ. Et secuti sunt iħ̃m.
Sequentes iħm reliquerunt
iohannem: Sequentes euan¬
gelium. legem amiserunt.
Sic tamen secuti sunt euange¬
lium: ut testimonio uterent᷑
e lege. C onuersus aut̃ iħs:
& uidens eos. Discipuli iohan¬
nis cõminus et coram &ante¬
cessu iħm uidere non poterãt:
s tergum illius sequebantur
ut uiderent. Ergo illi disci¬
puli faciem dñi uidere non
poterant. Conuertit se et
quodammodo de sua maies¬
tate lescendit: ut possent dis¬
cipuli contemplari faciem
illius. Conuertit se. ut ea
lege. a discipulis cerneret᷑.

Expanded text:
ille qui ostenditur, digito deille qui ostenditur, digito demonstratur. Dicit ergo ad discipulos suos: Quid me sequimini? Quid me putatis magistrum habere? Ecce agnus Dei. Illum sequimini, illum oportet crescere, me autem minui. Nemo prudentum eum qui minuitur, sequitur, et relinquit eum qui crescit. Et audierunt eum duo discipuli loquentem magistrum: Magistri imperium sunt secuti. Testimonium Joannis fides est discipulorum. Et secuti sunt Jesum. Sequentes Jesum, relinquerunt Joannem; sequentes Evangelium, Legem amiserunt. Sic tamen secuti sunt Evangelium, ut tese lege. Conversus autem Jesus, et videns eos. Discipuli Joannis cominus et coram antecessu Jesum videre non poterant, sed tergum illius sequebantur, ut viderent. Ergo illi discipuli faciem Domini videre non poterant. Convertit se, et quodammodo de sua majestate descendit, ut possent discipuli contemplari faciem illius. Convertit se, ut ex lege a discipulis cernerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ suꝑbiam recessimus homines
a dõ. filius dĩ ꝑ misericordiam
factus ẽ homo ut idem ipse
& ꝑ diuinitatem patri. et ꝑhu.
manitatem congrueret nob:
t ꝑ humanitatem nr̃e simi¬
lem ꝓ nobis cum hoste con¬
fligere. ꝑ diuinitatem patri
consubstantialem. ad imaginẽ
nos dĩ & si militudinẽ quam
peccando amisimus. posset
digne recreare. Per mortem
nr̃e fragilitatis destrueret
eum qui habebat mortis in¬
ꝑium: & ꝑ inpassibilem suȩ
diuinitatis potentiam recon¬
ciliaret nos dõ patri .iii.
hannes: quia credebat in dño.
Et duo ex discipulis eius. Sta¬
tim enim crediderunt: & secu
mus singula scripturarũ u̾ba
tractare: qr iohannes stans &
iħs ambulans dicit᷑. Et aspi¬
ciens ih̃m ambulantẽ: dicit.
Nice agnus dĩ. I.ex dat testi¬
monium. Hece agnus dĩ. Ag¬
qui tollit peccata mundi. Ag¬
nus qui exterminatorem eg¬
ypti populum israel ꝑcute¬
re non sinit. Ecce agnus dĩ.
do dicit᷑ ecce: quodammodo

Expanded text:
per superbiam recessimus omnes per superbiam recessimus omnes a Deo, Filius Dei per misericordiam factus est homo, ut idem ipse et per divinitatem Patri et per humanitatem congrueret nobis; ac per humanitatem nostri similem pro nobis cum hoste configere, per divinitatem Patri consubstantialem, ad imaginem nos Dei et similitudinem, quam peccando amisimus, posset digne recreare; ut per mortem nostrae fragilitatis destrueret eum qui habebat mortis imperium, et per impassibilem suae divinitatis potentiam reconciliaret nos Deo Patri. » VERannes, quia credebat in Domino, et duo ex discipulis ejus; statim enim crediderunt, et secumus singula Scripturarum verba tractare, quare Joannes stans, et Jesus ambulans dicitur: Et aspiciens Jesum ambulantem, dicit: Ecce agnus Dei. Lex dat testimonium: ecce agnus Dei, agqui tollit peccata mundi, agnus qui exterminatorem Aegypti populum Israel percutere non sinit. Ecce agnus Dei. do dicitur ecce, quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
sequantur: ꝓ eternoꝵ deside¬
rio lugeant. esuriant & sitiãt
iusticiam. misericordiam᷑. mũ¬
ditiam cordis et tranquillita¬
tem pacis amplectant᷑: sed &
ꝓ obseruatione iusticie ꝑsecu¬
tionem pati non uereantur:
elemosinis. mationibus. &¬
autem ad tempus: ne semꝑ.
infirmos curandi. mortuos
suscitandi. leprosos mundan¬
di. demones eiciendi. uel eti¬
am ꝓphetandi possint habe¬
re uirtutẽ. Manet semper
ut mirabilit᷑̾ ipsi uiuant: ue¬
nit ad tempus. ut etiam aliis
ꝑ miraculoꝵ signa quales sit.
dixerat post me uenit uir
qui ante me factus ẽ. nunc
testimonium ꝑhibet quia hic ẽ
filius dĩ. Utruisq nature uerita¬
tem & humane uidelicet et di¬
manifeste designans. Hrubes¬
cat manicheus audiens uenit
iur: conticescat fotinus. audiens
hic est filius dĩ. Audiant man¬
sueti et letent᷑. quia uenit uir
post iohannem fortior iohanne.
qui baptirat in spũ scõ: et quia
hic est filius dĩ. Quia enim

Expanded text:
sequantur, pro aeternorum desidesequantur, pro aeternorum desiderio lugeant, esuriant et sitiant justitiam, misericordiam, munditiam cordis, et tranquillitatem pacis amplectantur: sed et pro observatione justitiae persecutionem pati non vereantur, eleemosynis, orationibus, jautem ad tempus, ne semper infirmos curandi, mortuos suscitandi, leprosos mundandi, daemones ejiciendi, vel etiam prophetandi possint habere virtutem. Manet semper, ut mirabiliter ipsi vivant: venit ad tempus, ut etiam aliis per miraculorum signa, quales sint dixerat: Post me venit vir, qui ante me factus est: nunc testimonium perhibet, quia hic est Filius Dei: utriusque naturae veritatem, et humanae videlicet et dimanifeste designans. Erubescat Manichaeus, audiens: Venit vir. Conticescat Photinus, audiens: Hic est Filius Dei. Audiant mansueti et laetentur, quia venit vir post Joannem, fortior Joanne, qui baptizat in Spiritu sancto, et quia hic est Filius Dei. Quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
eum in quo semꝑ manebat
baptizatum descendere sp̃s os¬
tenditur: ut et baptista ipse
nosceret : et credentibus dare¬
tur indicium. nequaquam se
nisi baptizatos aqua. sp̃s eius¬
dem posse baptisma mereri.
Ouerendum est interea quomͦ
speciale. filii dĩ agnoscendi sig¬
num fuerit. quo suꝑ eum des¬
cenderit & manserit sp̃s: cũ
etiam discipulis ipse promit.¬
tat dicens eis. Ego rogabo pa¬
trem & alium paraclitum da¬
bit uobis: ut maneat uobis¬
cum in eternum. sp̃m uerita¬
tis. Et paulo post. Ouia apuo
uos manebit & in uobis erit.
Si enim apud seruos dĩ electos
manet & in illis erit sp̃s: quid
magni ẽ filio dĩ. quod in ipso
manere sp̃s adstruatur: No¬
tandum quoq qđ semꝑ in do¬
mino manserit sp̃s sc̃s: in scĩs
autem hominibus quã du
mortale corpus gestauerint. par-¬
tim maneat in et̾num : partun
rediturus recedat. Manet qͥꝑ
pe apud eos. ut bonis insistant
actibus: uoluntariam pauꝑta¬
tem diligant: mansuetudinẽ

Expanded text:
eum, in quo semper manebat, eum, in quo semper manebat, baptizatum descendere Spiritus ostenditur, ut et Baptista ipse nosceret; et credentibus daretur indicium, nequaquam se nisi baptizatos aqua, Spiritus ejusdem posse baptisma mereri. Quaerendum est interea quomodo speciale filii Dei agnoscendi signum fuerit, quod super eum descenderit, et manserit Spiritus? Cum etiam discipulis ipse promittat, dicens eis: Ego rogabo Patrem, et alium paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis . Et paulo post: Quia apud vos manebit, et in vobis erit . Si enim apud servos Dei electos manet, et in illis erit Spiritus, quid magni est filio Dei, quod in ipso manere Spiritus astruatur? Notandum ergo quod semper in Domino manserit Spiritus sanctus; in sanctis autem hominibus, quandiu mortale corpus gestaverint, partim maneat in aeternum, partim rediturus rpe apud eos, ut bonis insistant actibus, voluntariam paupertatem diligant, mansuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
set suꝑ quem uideris sp̃m des¬
cendentem: addidit et manẽ¬
tem suꝑ eum. Et in scõs enim
euis sp̃s descendit. Uerum qr
quam dui sunt in corpore
peccato carere nequeunt. qr
celestium contemplatione
semꝑ oculum mentis inten¬
dere non sufficiunt. s sepuiꝰ
hunc ad terrene curam con¬
uersationis inflectunt. In
eoꝵ ꝓcul dubio cordibus sp̃s
aliquando uenit. aliquando
recedit. Unde dictum est.
Sp̃s ubi uult spirat. & uocẽ
eius audis: s non scis unde
ueniat et quo uadat. Uenit
quippe ad scõs. uadit ascĩs sp̃s:
ut quem semꝑ habere idonei
non sunt. eius ꝑ temꝑa rede¬
untis crebra luce reficiunt᷑.
In solo autem mediatore dĩ
in quo nec sordide cogitatio¬
nis maculam quam refug¬
it ullam inuenit. Nansit
autem totus in illo non ex
eo solum tempore quo hũc¬
iohannes suꝑ eum uidit descen¬
dentem: s ex qͦ homo fieri inci¬
piens eius ministerio & oꝑe con
ceptus est. Idcirco autem suꝑ

Expanded text:
set: Super quem videris Spiritum desset: Super quem videris Spiritum descendentem, addidit, Et manentem super eum; in sanctos enim ejus Spiritus descendit. Verum quia quandiu sunt in corpore, peccato carere nequeunt, quia coelestium contemplationi semper oculum mentis intendere non sufficiunt, sed saepius hunc ad terrenae curam conversationis inflectunt, in eorum proculdubio cordibus Spiritus aliquando venit, aliquando recedit. Unde dictum est: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed non scis unde veniat, aut quo vadat . Venit quippe ad sanctos, vadit a sanctis Spiritus, ut quem semper habere idonei non sunt, ejus per tempora redeuntis crebra luce reficiantur. In solo autem mediatore Dei in quo nec sordidae cogitationis maculam, quam refugeret, ullam invenit. Mansit autem totus in illo non ex eo solum tempore quo huncJoannes super eum vidit descendentem, sed ex quo homo fieri incipiens ejus ministerio ceptus est. Idcirco autem super
Abbreviated transcription (Latin):
os. hoc ẽ quasi agnus int̾ lu¬
pos apparens: etiam peccatores
& impios iustificandi habet
potestatem. Suomodo autem
peccata mundi tollat. quo ordi¬
ne iustificet impios: apls petrꝰ
ostendit qui ait. Non corrupti¬
bilibus argento uel auro redẽp¬
ti estis de uana ur̃a conu̾satio.¬
ne pat̾nȩ traditionis: s p̃tioso

Expanded text:
os, hoc est, quasi agnus inter luos, hoc est, quasi agnus inter lupos apparens, etiam peccatores et impios justificandi habet potestatem. Quomodo autem peccata mundi tollat, quo ordine justificet impios, apostolus Petrus ostendit, qui ait: Non corruptibilibus, argento vel auro redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis,
Abbreviated transcription (Latin):
demonstraret ꝑ obedientiam
fidei om̃s ad xp̃i baptisma de¬
bere ꝑuenire: sicut magis
mandatum est ꝑ aliam uiam
reuerti. In patriam:ita nobis
paradisi gaudia ꝑuenire. Nam
nr̃i parentes ꝑ inobedientiȩ cul¬
pam inde eiecti sunt: nos uero
ꝑ obedientie bonum & ꝑ obser¬
uationem mandatoꝵ dĩ. ad et̃¬
ne beatitudinis paradysum ꝑ¬
uenire debemus. Altera die
nientem. Iohannes intͣpreta¬
tur gr̃a dĩ. Altera dies est po-¬
pulo xpĩano sub gr̃a: qui p̾ci
oso sanguine xp̃i redemptus
est. Altera dies fuit populo
pͥori sub lege: qui mystice san¬
guine agni redemptus est a
seruitute egyptiaca. Iue agnꝰ
significabat istum agnum:
quem p̾sentem beatus iohan¬
nes baptista digito ostende
Ecce innocens & ab omĩ pecca¬
to inmunis: ut pote qui osqͥ¬
dem de ossibus adam & car
de carne peccatrice traxit ma¬
culam culpe. Ecce qui tollit
peccata mundi: ecce qui uistꝰ
int̾ peccatores. mitis int̾ impi¬

Expanded text:
demonstraret per obedientiam demonstraret per obedientiam fidei omnes ad Christi baptisma debere pervenire. Sicut enim Magis mandatum est per aliam viam reverti in patriam , ita nobis paradisi gaudia pervenire; nam nostri parentes per inobedientiae culpam inde ejecti sunt; nos vero per obedientiae bonum, et per observationem mandatorum Dei ad aeternam beatitudinis paradisum pervenire debemus. Altera die ad se. Joannes interpretatur gratia Domini. Altera dies populo oso sanguine Christi redemptus est. Altera dies fuit populo priori sub lege, qui mystice sanguine agni redemptus est a servitute Aegyptiaca. Ille agnus significabat istum agnum, quem praesentem beatus Baptista digito ostendebecce innocens et ab omni peccato immunis, ut pote qui os quidem de ossibus Adam, et cade carne peccatrice traxit maculam culpae. Ecce qui tollit peccata mundi; ecce qui justus inter peccatores, mitis inter impi
Abbreviated transcription (Latin):
Seo huius incarnationis mys¬
terium.humanus oculus pe
netrare non sufficit. Inuesti¬
gari enim nullatenus potest.
quomodo incorporatur uer¬
bum: quomͦ summus & uiui¬
ficator sp̃s intra uterum matris
animatur: quomͦ is qui initium
non habet & existit. & concipit᷑.
Corrigia gͦ calciamenti. ẽ ligatu¬
ra mysterii. Iohannes gͦ solue¬
re corrigiam calciamenti eius
non ualet: quia incarnationis
my sterium nec ipse inuestiga¬
re sufficit. qui hanc ꝑ ꝓpħie spi¬
ritum agnouit. Quid ÷ ergo
dicere: non sum dignus soluere
corrigiam calciamenti eius. nͥ
aꝑte & humilit̾ suam ignoran¬
tiam ꝓfiteri: Ac si patent̾ dicat.
Quid mirum si michi ille p̾latus
ẽ. quem post me quidem na¬
tum consideroͭ. seo natiuitatis
eius mysterium non adp̾hen
do: Hec inbethania facta sũt
transiordanem: ubi erat iohan¬
nes bapticans. Bene p̾cursor
dñi nri inbethania dicitur bap¬
tirasse. Nam bethania. domꝰ
obedientie int̾pretatur. t

Expanded text:
sed hujus incarnationis myssed hujus incarnationis mysterium humanunetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest, quomodo corporatur Verbum, quomodo summus et vivificator Spiritus, intra uterum matris animatur, quomodo is qui initium non habet, existit et concipitur; corrigia ergo calceamenti est ligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia incarnationis ejus mysterium nec ipse investigare sufficit, qui hanc per prophetiae spiritum agnovit. Quid est ergo dicere: Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus, nisi aperte et humiliter suam ignorantiam profiteri? Ac si patenter dicat: Quid mirum, si mihi ille prolatus est, quem post me quidem natum considero, sed nativitatis ejus mysterium non apprehendo. Haec in Bethania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Bene praecursor Domini nostri in Bethania dicitur baptizasse; nam Bethania domus obedientiae interpretatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rem intempore nascitur: sine
tempore ẽ a patre generatus.
Qui quante reuerentiȩ humi¬
litatem debeat: subdendo ma¬
nifestat. Cuius non sum dig¬
nus soluere corrigiam calcia¬
menti. Nos apud ueteres fu¬
it. ut si quis eam quȩ sibi cõ¬
peteret accipere uxorem no¬
let: ille ei calciamentum solue¬
ret. qui ad hanc sponsus iure
ꝓpinquitatis ueniret. Quid
igitur inter homines xp̃s nisi
quo et iste iohannes dicit. S
habet sponsam sponsus est.
S quia iohannem homines xp̃m
ẽẽ putauerunt. quod isdem
iohannes negat: recte se in¬
dignum esse ad soluendum
corrigiam eius calciamenti de¬
nuntiat. Ac si aꝑte dicat. Ego
redemptoris uestigia denu¬
dare non ualeo: quia sponsi
nomen michi inmeritus nõ
usurpo. Quod tamen intelleͥ¬
gi & aliter potest. Ouis enĩ
nesciat quod calciamenta ex
mortius animalibus fiant:
Incarnatus uͦ dñs ueniens
quasi calciatus apparuit: qͥ
in diuinitate sua morticina
corruptionis nr̃e adsumpsit.

Expanded text:
rem in tempore nascitur, sine rem in tempore nascitur, sine tempore est a patre generatus. Qui quantae reverentiae humilitatem habeat subdendo manifestat. Cujus non sum dignus, ut solvam ejus corrigiam calceamenti, etc. Mos apud veteres fuit, ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret, quid igitur inter homines Christus, quo et iste Joannes dicit: Qui habet sponsam sponsus est , sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod et iste Joannes negat. Recte se indignum esse ad solvendum corrigiam ejus calceamenti denuntiat, ac si aperte dicat: Ego redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immeritus non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest, quis enim nesciat, quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant, incarnatus vero Dominus veniens, quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina corruptionis nostrae assumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ ꝑ ueniam non lauat.
Cur ergo baptirat qui peccata
ut p̾cursionis suȩ ordinem
seruans. qui nasciturũ nascen¬
oo preuenerat baptiraturũ
quoq dñm baptirando pre¬
ueniret: Et qui p̃dicando
factus ÷ p̾cursor xp̃i: baptiran¬
do etiam pcursor eius fieret
imitatione sacramenti. Qui int
hec mysteriũ redemptoris nr̃i
adnuntians. hunc in medio ho
minum et stetisse asserit. & nes¬
ciri: Quia ꝑ carnem dñs appa¬
rens et usibilis stetit corpore.
et inuisibilis maiestate. De qͦ
etiam subdit. Qui post me
uenit. ante me factus est. Sic
namq dicit᷑ ante me factus:
ac si dicat᷑ ante positus. Post
me gͦ uenit: quia post modũ
natus. Ante autem factus est
quia michi p̾latus. S hec pau¬
lo suꝑus dicens: etiam p̾latio¬
nis eiꝰ causas aperuit cũ subum¬
xit. Quia prior me erat. Ac si
aꝑte dicat. Inde me etiam me¬
post natus superat: quo eum
natiuitatis sue tempora non
angustant. Nam qui ꝑ mat¬

Expanded text:
sed tamen per veniam non lavat. sed tamen per veniam non lavat. Cur ergo baptizat, qui peccata ut praecursionis suae ordinem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret? Et qui praedicando factus est praecursor Christi, baptizando etiam praecursor ejus fieret, imitatione sacramenti? Qui inter haec mysterium Redemptoris nostri annuntians, hunc in medio hminum et stetisse asserit, et nesciri, quia per carnem Dominus apparens, et visibilis exstitit corpore et invisibilis majestate. De quo etiam subdit: Qui post me venit, ante me factus est. Sic namque dicitur: Ante me factus, ac si dicatur, Ante me positus. Post me ergo venit, quia postmodum natus; ante me autem factus est, quia mihi praelatus. Sed haec paulo superius dicens, etiam praelationis ejus causas aperuit cum subjunxit quia praperte dicat: Inde me etiam post natus superat, quo eum nativitatis suae tempora non angustant. Nam qui per mat
Abbreviated transcription (Latin):
ser uabit: et pater m̃s diliget
eum: et ad eum ueniemus.
& mansionem apud eum faci¬
emus. Ouisquis gͦ insuꝑbia
mentem eleuat: quisquis aua¬
ricie estibus anhelat: quisqͥs
se luxuride inquinationibuꝰ
polluit: cordis hostium contra
ueritatem claudit. Ne ad se
dñs ueniat: claustra animi
seris uitioꝵ damnat. Seo ad¬
huc qui missi sunt ꝑcoͣntan
quod quia non studio cognos¬
cende ueritatis. s malitie̾ exer¬
cende emulationis dicitur. en¬
angelista tacite innotuit. qui
subiunxit dicens. Et qui mis¬
si fuerant: erant eix phariseis.
Ac si aꝑte dicat. Illi iohannem
de suis actibus requirunt: qui
doctrinam nesciunt querere:
sed inuidere. Sed sc̃s quisq etiã
cum ꝑuersa mente requiritur:
abonitatis suȩ studio non mu¬
tatur. Inde iohannes quoq
ad uerba inuidie: p̃dicam̃ta
respondit uite. Nam protinuꝰ
adungit. Ego baptiro in aqua:
medius autem ur̃m stetit. qͥm
uos nescitis. Iohannes non sp̃u
s aqua baptiratoꝵ corꝑa lauat:

Expanded text:
bit; et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Quisquis ergo in superbia mentem elevat, quisquis avaritiae aestibus anhelat, quisquis se luxuriae inquinationibus polluit, cordis ostium contra veritatem claudit, ne ad se Dominus veniat claustra animi seris vitiorum damnat. Sed adhuc qui missi sunt percontanQuod quia non studio cognoscendae veritatis, sed malitia exercendae aemulationis dicitur, evangelista tacite innotuit, cum subjunxit, dicens: Et qui missi fuerant, erant ex Pharisaeis. Ac si aperte dicat: Illi Joannem de suis actibus requirunt, qui doctrinam nesciunt quaerere, sed invidere. Sed sanctus quisque etiam cum perversa mente requiritur, a bonitatis suae studio non mutatur. Unde Joannes quoque ad verba invidiae praedicamenta respondit vitae. Nam protinus adjungit Ego baptizo in aqua, medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Joannes non spiritu, sed aqua, baptizatorum corpora lavat,
Abbreviated transcription (Latin):
quia u̾bum p̃cedit. Aduentũ
itaq dominicum p̃currens
uox dicitur: quia ꝑ eius mi¬
nisterium patris uerbũ ab
hominibus auditur. Qui etiã
in deserto clamat: quia dere¬
licte ac destitute uidee solaci¬
um redemptoris adnuntiat.
Qud autẽ clamat: insinuat cũ
subiungit. Dirigite uiamdo.¬
mini: sicut dixit isayas ꝓpħa.
Uia dñi ad cor dirigitur: cum

Expanded text:
t. Adventum itaque Dominicum praecurrens, vox dicitur, quia per ejus ministerium Patris Verbum ab hominibus auditur. Qui etiam in deserto clamat, quia derelictae destitutaeque Judaeae solatium Redemptoris annuntiat. Quid autem clamet insinuat cum subjungit: Dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta . Via Domini ad cor dirigitur cum
Abbreviated transcription (Latin):
es: et cetera. Ex his uerbis is¬
hannis humilitas cõmendatur.
Qui cum tante uirtutis esset. ut
xp̃s credi potuisset: elegit soli¬
de subsistere inse: ne humana
opinione raꝑetur maniter su¬
ꝑ se. Nam confessus est et non
negauit: confessus ẽ. quia non
sum ego xp̃s. Sed quia dicrit
non sum. negauit plane qđ
non erat: sed non negauit qđ
erat᷑. Ut ueritatem loquens
eius menbrum fieret: cuius
sibi nomen fallacit᷑ non usur.
paret. Cum ergo non uult
appetere nomen xp̃i. factus
est membrum xp̃i. Ouiadũ
infirmitatem suam studuit
humilit᷑ agnoscere: illius cel¬
situdinem meruit ueracit᷑
obtinere. Quis nam sit con¬
tinuo exprimit. dum subim¬
git. Ego uox clamantis in
deserto. Scitis quia unige¬
nitus filius u̾bum patris
uocat᷑. iohanne ad testante
qui ait. In pͥncipio erã u̾bũ.
& uerbum erat apud dm̃:

Expanded text:
s, et caetera. Ex his verbis Joannis humilitas commendatur, qui cum tantae virtutis esset, ut s credi potuisset, elegit solide subsistere in se, ne humana opinione raperetur inaniter super se. Nam confessus est, et non negavit, et confessus est: Quia non sum ego Christus. Sed quia dixit Non sum, negavit plane quod non erat, sed non negavit quod erat, ut veritatem loquens, ejus membrum fieret cujus sibi nomen fallaciter non uparet. Cum ergo non vult aperte nomen Christi, factus est membrum Christi, quia dum infirmitatem studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Quisnam sit, continuo exprimit, dum subjungit: Ego vox clamantis in deserto. Scitis quia unigenitus Filius Verbum Patris vocatur, Joanne attestante, quia ait: In principio erat Verbum, et Verbum e
Abbreviated transcription (Latin):
enim inpotentia ditatis cunc¬
ta creantem regnantemq non
cognouerant: ipsum in carnis
infirmitate miraculis coruscan
tem reciꝑe noluerunt. Et qđ
grauius: sui eum non receꝑũt:
homines scilicet quos ipse cre¬
auit. Iudei quos peculiarem sͥ
elegerat in plebem. quibus suȩ
cognitionis reuel auerat arca¬
num. quos mirificis patrum
glorificauerat actis. quibꝰ suȩ
legis doctrinam contulerat. ex
quibus se incarnandũ ꝓmisȩ¬
rat. et in quibus se incarnatũ
ut ꝓmiserat ostendit: ipsi eũ
reciꝑe uenientem magna ex
parte recusarunt. N eq enim
om̃s recusarunt. Auoquin nul¬
lus esset saluus: & suꝑ uacua
eius esset incarnatio. Nunc
autẽ multi eum ex utroq po¬
pulo non credendo respuerũt
multi credendo receperunt.
De quibus ȩuangũsta conseqͥi¬
ter insinuat dicens. Suotqui¬

Expanded text:
enim in potentia Deitatis cuncenim in potentia Deitatis cuncta creantem regentemque non cognoverant, ipsum in carnis infitem recipere noluerunt. Et quod gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostendit, ipsi eum recipere venientem magna ex parte recusarunt. Neque enim omnes recusarunt; alioquin nullus esset salvus, et supervacua ejus esset incarnatio. Nunc autem multi eum ex utroque populo non credendo respuerunt, multi credendo receperunt: de quibus evangelista consequenter insinuat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quia ds̃ erat. quia totus ubiq
quia suȩ p̾sentia maiestatis sine
labore regens & sine onere con¬
tinens quod fecit. Et munous
eum non cognouit: quia lux
in tenebris lucet. et tenebrȩ e¬
am non comp̃henderunt. Nũ¬
dum namq hoc in loco dicit
homines mundi amore decep¬
tos: atq inherendo creature: ab
agnoscenda creatoris sui maies¬
tate reflexos. In ꝓpria uenit:
quia in mundo quem ꝑ diuini¬
tatem fecit. ꝑhumanitatẽ natꝰ
apparuit. Inꝓpͥa uenit: quia in
gente uidea quam sibi p̾cetis
nationibus speciali gratia copu¬
lauerat. incarnari dignatus ẽ.
Inmundo gͦ erat: et in mundũ
uenit ꝑ incarnationem. Ueni¬
re quippe uł abire humanita¬
tis:: manere et esse diuinitatis.
Siua gͦ cum in mundo esset ꝑ
diuinitatem mundus eum
non cognouit: dignatus est
uenire in mundum ꝑhuma¬
nitatẽ. ut uel sic eum mundꝰ
cognosceret. Sed uideamus
quid sequit᷑. In propͥa uenit:
& sui eum non receperunt. Quẽ

Expanded text:
est, quia Deus erat, quia totus ubique, est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens, et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit, quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae a noscenda Creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo ergo erat, et in mundum venit per Incarnationem. Venire quippe vel abire, humanitatis est; manere et esse, divinitatis. Quia ergo, cum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit: dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur: In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes quo maior inter
natos mulierũ nemo surre¬
xit lux non ẽẽ asseritur. ut uide¬
licet xp̃s non esse quod putaba¬
tur. monstraretur. Ille enim ut
scriptum ẽ erat lucerna ardens
& lucens. Ardens scilicet fide
& dilectione lucens uerbo et
de quo dicitur. Erat lux uera:
quȩ inluminat omẽm homi¬
nem uenientem in mundum.
Omnem uidelicet qui inlumi¬
natur siue naturali ingenio:
seu sapientia diuina. Sicut
enim nemo a se ipso esse. ita
etiam nemo a se ipso sapiens
esse potest. Sed illo inlustran
te. de quo scriptũ est. Omnis
sapientia adño dõ ẽ. Quius
utramq naturam. & diuinã
uidelicet qua semꝑ ubiq to¬
tus manet. et humanam ex
qua in tempore natus. loco
inclusus apparuit: consequen¬
ter euangelista descripsit di¬
cens. In mundo erat et mun.¬
diis ꝑ ipsum factus :: et mun¬
dus eum non cognouit. In
ꝓpͥa uenit: et sui eum non re¬
ceperunt. In mundo quippe
erat. & mundus ꝑ ipsum factus

Expanded text:
Joannes, quo major inter Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit, lux non esse asseritur, ut videlicet Christus non esse, quod putabatur, monstretur. Ille enim, ut scriptum est: Erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et de quo dicitur: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venienteomnem videlicet, qui illuminatur sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potte, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est, cujus utramque naturam, et divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In mundo erat. Nondus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quia unicuiq nr̃m da¬
ta ÷ gratia scdm mensuram
donationis xp̃i. De solo nam¬
q mediatore dĩ & hominum
homine ih̃u xp̃o: ueraciter
dici potuit. Et requiescet
& fortitudinis: sp̃s scientie &
pietatis: et replebit eum sp̃s
timoris dñi. Om̃s uero scĩ non
plenitudinem sp̃s euis. sed de
plenitudine eius quantum il¬
le donat accipiunt: Quia
alii ꝑ sp̃m dat᷑ sermo sapientie.
alii sermo scientie scd̃m eun¬
dem sp̃m. Alteri fides: in eodẽ

Expanded text:
mus, quia unicuique nostrum damus, quia unicuique nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi . De solo namque Mediatore Dei et hominum, homine Jesu Christo veraciter dici potuit: Et requiescet et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini . Omnes vero sancti non plenitudinem Spiritus ejus, sed de plenitudine ejus, quantum ille donat, accipiunt, quia alii per Spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae, secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
eum dignitate antecelleret:
aperuit cum sub iunocit. Ma
prior me erat. Id est quod et̃¬
nus ante scła ds̃ erat. Prop¬
terea me licet posterior natꝰ.
gloria maiestatis etiam in ad¬
sumpta humanitate p̾ibit.
Exposito autem euan gelista
p̃cursoris dñi testimonio qͦd
de illo ꝑhibuerit: reditꝰ statum
sue quoq assertionis quo ce¬
perat illi testimonium dare.
factũ est. & habitauit in nobis:
et uidimus gloriam eius glo¬
riam quasi unigeniti a patre.
plenum gratia et ueritate.
Suod cumpcursoris quoq ei tes¬
timonio confir masset dicens.
hic erat quem dixi uobis qui
post me uenturus ẽ ante me
factus ẽ quia pͥor me erat: rur¬
sus ipse quod ceꝑat exsequit᷑
dicens. Et de plenitudine eius
nos om̃s accepimus. gratiam
ꝓ gr̃a. P lenus quippe erat de
quia sicut apłs ait. in ipso ha¬
bitat omĩs plenitudo diuini¬
tatis corporaliter. De cuius
plenitudine nos om̃s iuxta mo¬
dum nr̃e capacitatis accepi¬

Expanded text:
eum dignitate antecelleret, eum dignitate antecelleret, aperuit, cum subjunxit: Quia prior me erat, id est, quia aeternus ante saecula Deus erat, propterea me licet posterior natus, gloria majestatis etiam in assumpta humanitate praeibit. Exposito autem evangelista praecursoris Domini testimonio quod de illo perhibuerat, reddit statim suae quoque assertionis, quod coeperat, illi testimonium dare. factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. Quod cum praecursor quoque ejus testimonio confirmasset, dicens: Hic erat, quem dixi vobis, qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat, rursus ipse, quod coeperat exsequitur, dicens: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, gratiam pro gratia. Plenus quippe erat Domquia, sicut Apostolus ait, In ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . De cujus plenitudine nos omnes juxta modum nostrae capacitatis accepi
Abbreviated transcription (Latin):
turus est ante me factus est:
quia pͥor me erat. In eo nam¬
q quod ait qui post me uen¬
turus est. ordinem humane
dispensationis qua post eum
natus. post eum etiam p̾dica¬
turus. baptizaturus. signa fac¬
turus. et mortem erat passu¬
rus insinuat. In eo uͦ quod
subiungit ante me factus ÷:
sublimitatem eiusdem huma¬
nitatis quȩ cet̾is omĩbus cre¬
aturis erat merito p̃ferenoa.
designat. Quod enim ait ante
me: non ad ordinem temporis
sed addistantiam ꝑtinet dig¬
nitatis. Iuxta qđ de ioseph
filiis benedicente iacob scrip¬
tum est. Constituitq effraum
ante manassem. Ubi recte po¬
tuit dicere manasses. Oui pꝰ
me uenit ante me factus est.
id est qui post me natus ÷ po¬
tentia me regni antecessit:
quem admodum iohannes de
dño. qui post me inquit uen¬
turus est. ante me factus est
id est qui post me ad p̾dican¬
dum uenturus est. culmine
me regni & sacerdotii ꝑennis
ante cellit. Quare autem is
qui post eum uenturus erat

Expanded text:
turus est, ante me factus est, turus est, ante me factus est, quia prior me erat . In eo namque quod ait, qui post me venturus est, ordinem humanae dispensationis, qua post eum natus, post eum etiam praedicaturus, baptizaturus, signa facturus, et mortem erat passurus insinuat. In eo vero quod subjungit, ante me factus est, sublimitatem ejusdem humanitatis, qua caeteris omnibus creaturis erat merito praeferenda, designat. Quod enim ait, ante me, non ad ordinem temporis, sed ad distantiam pertinet dignitatis, juxta quod de Joseph filiis benedicente Jacob scriptum est: Constituitque Ephraim ante Manassen , ubi recte potuit dicere Manasses, qui post me venit, ante me factus est, id est, qui post me natus est, potentia me regni antecessit. Quemadmodum Joannes de Domino, qui post me, inquit, venturus est, ante me factus est, id est, qui post me ad praedicandum venturus est, culmine me regni et sacerdotii perennis antecellit. Quare autem is qui post eum venturus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ sequit᷑ plenũ gr̃ę ⁊ uerita¬
tis. gratie plenus erat. et est
homo xp̃s ih̃s: cui singulari
munere p̾cet̾is mortalibus
datum est. ut statim ex quo
in utero uirginis concipiet
homo fieri inciperet. uerus
esset & ds̃. Unde et eadem
gloriosa semꝑ uirgo Maria
non solum hominis xp̃i: seoet
dĩ gene̾tria recte credenda
et confitenda ẽ. Idem uerita¬
te plenus erat & est. Ipsa ui¬
delicet uerbi diuinitate. que
hominem illum singularit᷑
electum cũ quo una xp̃i ꝑso¬
na esset assumere dignata::
n on aliquid suȩ diuinȩ subs¬
tantie ut heretici uolunt in
faciendam hominis naturã
cõmutans: sed ipsa apud patrẽ
manens. totũ quod erat. totã
de semine dd naturam ueri
hominis quam non habebat.
ptoris nrͣi p̾cursor testimoniũ
de ipso ꝑhibens: celsitudinem
humanitatis eius pariter &di¬
uinitatis ęt̃nitatem. manifes¬
ta uoce ꝓnuntiat. Clamat
enim dicens. Hic erat quem
dixci uobis. qui post me uen¬

Expanded text:
autem sequitur: Plenum gratiae et veritaautem sequitur: Plenum gratiae et veritatis; gratiae plenus erat et est homo Christus Jesus, cui singulari munere prae caeteris mortalibus datum est ut statim ex quo in utero Virhomo fieri inciperet, verus esset et Deus; unde et eadem gloriosa semper virgo Maria non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritatis plenus erat, et est ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una Christi persona esset, assumere dignata est, non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, in faciendam hominis naturam commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non hptoris nostri praecursor testimonium de ipso perhibens, celsitudinem humanitatis ejus pariter et divinitatis aeternitatem manifesta voce pronuntiat. Clamat enim dicens: Hic erat, quem dixi vobis, qui post me ven
Abbreviated transcription (Latin):
& anima const&. Ds̃ ab ȩt̾no
in ȩt̾num existens uerus utẽ
rat: hominem ex tempore
ad sumens inunitatẽ sue ꝑ¬
sone uerum quem non ha¬
buerat. S equitur. Et uidimꝰ
gloriam eius: gloriam quasi
unigeniti a patre.plenum
gr̃e & ueritatis. E loriam d̾¬
quam ante incarnationem
uidere non poterant homi¬
nes: post incarnationem ui¬
derunt. Aspicientes huma¬
nitatem miraculis refulgen¬
tem: & intellegentes duum¬
tatẽ intus latitantem. Iili
maxime qui & eius clarita¬
tem ante passionem transsi¬
gurati in monte sc̃o contem¬
plari meruerunt: uoce de¬
lapsa ad eum huuscemodi
a magnifica gła. hnc est fil
m̃s dilectus in quo michi complacui.
Et post passionem.resurrectio¬
nis ascensionisq ipsius gła cõs¬
pecta:. sp̃s eius sunt dono mi¬
rifice refecti. Ouibus omĩbꝰ
manifeste cognouert: qđ hu-¬
iusmodi gloria non cuilibet
scoͬꝵ. s illi soli homini qui es¬
set in diuinitate unigenitus
a patre conueniret. Ouod

Expanded text:
et anima constet, Deus ab aeterno et anima constet, Deus ab aeterno in aeternum existens: verrat, hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Gloriam quam ante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem; illi maxime, qui et ejus claritatem, ante passionem transfigurati in monte sancto, contemplari meruerunt, voce delapsa a Deo hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est filius meus dilectus, in quo mihi complacui , et post passionem resurrectionis, ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti ; quibus omnibus manifeste cognoverunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi soli homini qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
lista. quia & ipse filius dĩ homo
dignatus sit: ut humane par¬
ticeps existendo fragilitatis.
bitauit in nobis. Ouod ÷ dice¬
re. ħilius dĩ homo factus est:
& int̾ homines conu̾satus est.
Solet namq scriptura modo
animȩ: modo carnis uocabu¬
lo. totum designare hominẽ.
Animȩ uidelicet ut scriptum
est: quia descendit iacob inȩ¬
gyptum in animabus septu¬
aginta. Carnis uero: ut rur¬
sus scriptũ est. Et uidebit om¬
nis caro salutare dĩ. Neque
enim uel anime sine corpori¬
bus in egyptum descendere:
uł caro sine anima uidere
aliquid potest. Sed hic per
animam totus homo. ibi si¬
gnat᷑ ꝑ carnem. Sic gͦ hoc
in loco quod dicit᷑ & uerbũ
caro factũ÷. nichil aliud debet
intelle̾gi: quam si diceret᷑. et d̃s
nomo factus est. Carnem ui¬
delicet induendo & animam:
ut sicut quisq nr̃m unus homo
ex carne constat & anima:. ita
unus ab incarnationis temꝑe
xxp̃s. ex diuinitate & carne

Expanded text:
lista, quia et ipse Filius Dei homo lista, quia et ipse Filius Dei homo dignatus sit, ut humanae particeps existendo fragilitatis, bitavit in nobis. Quod est dicere: Et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem. Animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam totus homo, ibi signatur per carnem. Sic ergo hoc in loco, quod dicitur: Et Verbum caro factum est, nihil aliud debet intelligi quam si diceretur: Et Deus homo factus est, carnem videlicet induendo, et animam, ut sicut quisque nostrum unus homo ex carne constat, et anima, ita unus ab Incarnationis tempore Christus ex divinitate, carne
Abbreviated transcription (Latin):
qui eramus longe. mereamur
fieri ꝓpe in sanguine xp̃i. Ui¬
deamus quod dicit᷑. quia qͦt¬
qͦt receperunt eum. dedit illis
potestatẽ filios dĩ fieri. Quoc
quot inquit receperunt. Non
ẽ enim ꝑsonarum acceptor ds̃:
sed in om̃i gente qui timet eũ
& oꝑatur iusticiam. acceptus ẽ
illi. Quo autem ordine creden¬
tes filii dĩ possent fieri. et quan¬
tum hȩc generatio a carnali
distet: subsecutus euangelis¬
ta designat. Qui non ex san¬
guinibus inquit neq ex uo¬
luntate carnis. neq ex uolun¬
tate uiri: s ex dõ nati sunt.
Carnalis quippe nr̃a singuloꝵ
generatio. ex sanguinibus
id ÷ ex semine maris & femi¬
ne. Acomplexu conuigii du¬
xit originem. At uͦ spiritalis:
sp̃s scĩ gratia ministrat᷑. Quã
a carnali distinguens dñs ait.
Nisi quis renatus fuerit ex a¬
qua & sp̃u: non potest intͦi
ne quis hominum dubit&e fili¬
ũ se dĩ. et coheredem xp̃i posse
fieri: dat exemplum euange¬

Expanded text:
qui eramus longe, mereamur qui eramus longe, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur, Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem fNon est enim personarum acceptor Deus , sed in omni gente, qui timet Deum, et operatur justitiam, acceptus est illi. Quo autem ordine credentes, filii Dei possent fieri, et quantum haec generatio a carnali distet, subsecutus evangelista designat. Qui non ex sanguinibus inquit neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Carnalis quippe nostra singulorum generatio ex sanguinibus, id est, ex semine maris et feminae, a complexu conjugii duxit originem; at vero spiritalis Spiritus sancti gratia ministratur; quam a carnali distinguens Dominus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua ne quis hominum dubitet filium se Dei cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evange
Abbreviated transcription (Latin):
redemptoris nr̃i. quã magna sit
multitudo dulcedinis eius.
Unicus ex patre natus÷ & nolu¬
it remanere unus. D escend.¬
it ad t̾ram: ubi fr̃s sibi. quibuꝰ
regnum patris sui dare pos¬
set. ad quirerae. Ds ex dõ na¬
tus÷. & noluit dĩ tantum fili¬
us manere: hominis quoq
filius fieri dignatus ẽ. Non
amitteris quod erat. s adsu¬
mens quod non erat᷑. It ꝑhoc
homines in dĩ filios transfer
ret. gloriȩq sue faceret co¬
hereoes. Oui quod ipse sem¬
ꝑ habebat ꝑ naturam. inci-¬
ꝑent habere ꝑ gratiam. Con¬
sideremus quanta uirtus:
fidei: cuius merito potestas
datur hominibus filios dĩ
fieri. Unde bene scriptum
ẽ quia iustus ex fide uiuit.
Uiuit enim ustus ex fide. nõ
illa quȩ labioꝵ tantũ confes¬
sione ꝓfert᷑: s ea quȩ ꝑ dilec¬
tionem oꝑat᷑. Alioquin fi¬
des si non habeat oꝑa: mor¬
tua ÷ insemet ipsa. Nullus
se ipsum dispiciat: nullus
de sua salute desperet. Qurre¬
mus om̃s curremus singłi: ut

Expanded text:
Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, et noluit remanere unus. Descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret, Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere, hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod non erat, ut per hoc homines in Dret, gloriaeque suae faceret cohaeredes: ut quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, Quia justus ex fide vivit . Vivit enim justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilectionem operatur; alioquin fides si non habet opera, mortua est in semetipsa. Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet: curramus omnes, curramus singuli, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tris significat. Neq enim si¬
nus patris pueriliter est cog¬
itandus in similitudinem
nr̃i sinus quem habemus in
uestibus: aut putandus est ds̃
qui huma noꝵ forma menbro¬
rum compaginatus non est.
sic sedere quemadmodum
nos: s quia sinus nr̃ intus ẽ.
more nr̃o loquens scriptura
in sini patris ẽẽ dicit. quem in
secreto patris quo humanus in¬
tuitus ꝑtingere non ualet. sem¬
ꝑ manentẽ uult intelleͥgi. Non
tunc autem solum enarrabit u¬
nigenitus filius dm̃. id est sc̃ȩ
⁊ indiuidue trinitatis quȩ est
unus ds gloriam manifestabit
hominibus. cum post uniu̾sa¬
le uidicium om̃s pariter electos
ad uisionem claritatis eius in¬
ducet: s & cotidie narrat. cum
singulis quibusq fidelium ꝑ¬
fectoꝵ max a carnis corruptioe
solutis implere ceꝑit qͦd ꝓmi¬
sit. Oui diligit me diligetur
a patre meo: et ego diligam
eum & manifestabo me ipsũ
illi. Ne ipsum inquit mani¬
festabo dilectoribus meis. ut

Expanded text:
tris significat. Neque enim sitris significat. Neque enim sinus Patris pueriliter est cogitandus in similitudinem nostri sinus quem habemus in vestibus; aut putandus est Deus, qui humanorum forma membrorum compaginatus non est, sic sedere quemadmodum nos; sed quia sinus noster intus est, more nostro loquens Scriptura, in sinu Patris esse dicit quem in secreto Patris, quo humanus intuitus pertingere non valet, semper manentem vult intelligi. Non tunc autem solum enarrabit unigenitus Filius Deum, id est sanctae et individuae Trinitatis, quae est unus Deus, gloriam manifestabit hominibus, cum post universale judicium omnes pariter electos ad visionem claritatis ejus introducet. Sed et quotidie narrat, cum singulis quibusque fidelibus perfectorum mox a carnis corruptione solutis implere coepit quod promisit: Qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi . Meipsum, inquit, manifestabo dilectoribus meis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
filius qui est in sinu patris. ip¬
se enarrauit. Qui simile est
qͦd ipse dñs ait. Nemo uenit
ad patrem: nisi ꝑ me. Ealibi.
Nemo nouit filium nisi pater.
neq patrem quis nouit nisi
filius: et cui uoluerit filius
reuelare. Ipsius quippe duca¬
tu ad patrem uenire: ipsius
magisterio patrem & filium
nenͦ non et sp̃m sanctum unũ
dm ac dñm nosse debemus. Ouia
nimirum ipse homo factus pro
nobis in hominis habitu loquẽs.
nobis quid de sc̃ę trinitatis uni¬
tate recte sentiendum. qualit̃
ad eius contemplationem fide¬
libus ꝓperandum. quibus acti¬
bus ad hanc sit ꝑueniendum.
dara luce reuelauit. T pse sacra¬
mentis suȩ incarnationis nos
imbuens. sui nos sp̃s carismati¬
bus sanctificans. ut ad hanc
uenire ualeamus aduiuat:
ipse ꝑacto in hominis forma
iudicio nouissimo. ad uisionẽ
nos diuine maiestatis sublimi¬
ter introducet: atq archana
nobis regni cęlestis mirabili¬
ter enarabit. Sane qͦd ait qͥ
est in sinu patris: in secreto pa¬

Expanded text:
n sinu Patris ipse narravit . Cui simile est quod ipse Dominus ait: Nemo venit ad Patrem nisi per me . Et alibi: Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Ipsius quippe ducatu ad Patrem venire, ipsius magisterio Patrem et Filium, nec non et Spiritum sanctum, unum Deum ac Dominum nosse debemus; quia nimirum ipse homo factus pro nobis, in hominis habitu loquens, nobis quid de sanctae Trinitatis unitate recte sentiendum, qualiter ad ejus contemplationem fidelibus properandum, quibus actibus ad hanc sit perveniendum, clara luce revelavit. Ipse sacramentis suae incarnationis nos induens, sui nos Spiritus charismatibus sanctificans, ut ad hanc venire valeamus adjuvat. Ipse peracto in hominis forma judicio novissimo, ad visionem nos divinae majestatis sublimiter introducet, atque arcana nobis regni coelestis mirabiliter enarrabit. Sane quod ait: Qui est in sinu Patris, in secreto Pa
Abbreviated transcription (Latin):
infestius dicit apłs. Oem nemo
uidit hominum: nec uidere
potest. Nemo ħominum di¬
citur. nemo humano adhuc
habitu circumdatus. humana
conuersatione caducus. Hinc
est enim quod moyses qui dm̃
quem in angelo uidebat.In ip¬
sa eius natura uidere deside¬
rans orabat᷑ Si inueni grãm
in conspectu tuo. ostende michi
gloriam tuam: audiuit. Non
poteris uidere faciem meam:
non enim uidebit me homo

Expanded text:
nifestius dicit Apostolus: Quem nemo nifestius dicit Apostolus: Quem nemo vidit hominum, nec videre potest . Nemo enim hominum dicitur, nemo humano adhuc habitu aggravatus, humana conversatione caducus. Hinc est enim quod Moyses qui Deum, quem in angelo videbat, in ipsa ejus natura videre desiderans, orabat: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi gloriam tuam , audivit: Non poteris videre faciem meam, non enim videbit me homo,