comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igne conburer&. minutatĩ cõcider&. &in aquã spargeret &
potũ popło dar&: maiorẽ ĩtentionẽ ꝑscrutande significationis
inqͥrit. Siẽnĩ tabulas quas digito dĩ hoc est operatione sp̃sscĩ
scriptas accepẽrat idõ fregit. ꝗcͦ in dignos eos qͥb eas legeret
iudicauit : Sit deniq ut ab eis ille uitudus penitꝰ aboleretur
in cendit eũ. contriuit. in aqͣ sparsit atq subͥmer sit. ut qͥd
apotũ hoc popło dedit : que ñexcitet factũhoc adiqͥrendĩ din¬
talligendĩ ꝓphecicã signficationẽ : Occurrat erȩ ia ĩ tentas
m̃tib tanꝗ daboli corpꝰ inuitulo ad ẽ homines iom̃ib
gentib qͥb adhec scrlega capud hocest auctor dabolꝰ a urcũ¬

Expanded text:
am spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos quibus eas legeret iudicauit; si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrileg
Abbreviated transcription (Latin):
dõ eẽ seruiendũ : ea quę uulgo
infelitas dicit᷑ ꝓ illa felicitate
sub euncla fuerat & ferenda:
Itaq inplenitudine tẽporũ
filius dĩ factus ex muliere
factus sub lege ut eos qͥ sublege
erant redimeret. factus ex
semine dauid scđ̾m carnẽ.
mittit discipulos uelud oues
inmedio lupoꝵMou& ne timeant eos
qͥ corpus oecidunt. animã aut̃ non possuã
occidere : Promittit &iã ipsius corporis
renouandã integritatẽ usq ad capilli
reparationem: Tetri gladiũ reuocat

Expanded text:
o esse seruiendum, ea quae uulgo infelicitas dicitur pro illa felicitate subeunda fuerat et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, factus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, promittit etiam ipsius corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat
Abbreviated transcription (Latin):
gandas tenebras miratus laudar& : quã irruentes sibi
ueteres tenelras. nisi sua luce contenebrata euitare
non poss& ÷ infelix siꝑturbatus. crudelis sisecurus
hoc fecit Melius enĩ certe ase factã lucẽ uider& bonia :
quã ase genitã ficer& malã: Iuȩ sic ab eo neppulit
tenebras inimicas : ut ci ficr& inimica: Hoc enĩ culpȩ
imputabitur daninandis inglobo neliquus. qđ

Expanded text:
gandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi gandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis
Abbreviated transcription (Latin):
sana doctrina. conuersi ad sacrilegas fabulas. nit ũ q
ꝑ uersi & alienati a societate scon. nec ex noro testam̃to
corrigi uultis: unde talia ꝓferimꝰ qualia in uetere
arguitis : Vnde fit : ut aduersus uos sicut aduensus
paganos utrumq testam̃tũ defendere comp&llam᷑:
Sed facite aliquẽ prorsus carnalit̃ ita desipientẽ
ut dm̃ colat. non qualem colimus qui unus & uenus est:
sed qualẽ nos colene dicitis. qui ur̃is uł calũnus uel
suspicionib: fictus ẽ: Nonne otiã iste meliorẽ
colit quã uos : queso enim aduertite : & quales cũq
oculos aperite: Neq enim opus ẽ. magno acumine
ingenu : ut hoc qđ dicam ꝑspici possit: Om̃s prudentes
impnudentesq appello: audite. aduertite : iudicate:
Quanto enĩ melius dsur̃ ex eteriicate uersaitis esset
intenebris : quã coeternã sibi & cognatã lucẽ mersis sc&
in tenebras: quantomelius sibi exortã nouã lucẽ ad fu-¬

Expanded text:
sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut deum colat, non qualem colimus, qui unus et uerus est, sed qualem nos colere dicitis, qui uestris uel calumniis uel suspicionibus fictus est, nonne etiam iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras ! quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fu
Abbreviated transcription (Latin):
congnuis sacrificis impositis. ꝑ quas dam figuras uerũ
sacri ficiũ promittentem : nec lurida ꝑturbatione:
sed tranquilla bonitate zelantem: ne unidõ debens
anima casticaten ꝑmultosfalsos corrupta & prosti¬
tuta curpet᷑: ne ira uelut humana turbide seuientẽ:
s alia diuna seuere iusta retribuentẽ: quȩ non ꝓpt̃
ulcis cendi libidinem sed propt̃ iuclicanli uigorem
cente usu locutionis ira nominatur : Nec obleuia uł
nulla cõmissa hominum milia ꝑimentem: sed aquis¬
simo ex aniine ꝑtemporales mortalium mortes.
utilitatem tunonis sui popłis inponentem : Mec sine
ullo delicto. cȩca confusione iustos peccatoresq
punientem : sed iuistis salubnẽ corriptionẽ ꝓpt̃
ꝑfectionẽ. peccantib aut̃ debitã seueritatẽ.
ꝓpt̃ a̧ qͥ tatẽ distribuntẽ : Vnde uos appan&¬
manichei suspicionib ur̃is esse deceptos : cum male
intelligendo scripturas nr̃as. uł malos intellectores
experiendo falsa decatholicis creditis : acsic relicta

Expanded text:
congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adpaManichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta
Abbreviated transcription (Latin):
& surditestes diount᷑ apłi.Utinã tu non tan¬
tũ gecꝰ & surdus finsses. netã uana & sacrilega
disceres sed etiã mutꝰ netalia diceres. sfaxtux.
scriptura testat᷑ Nã pannũ in qͥđ nouũ nemo
assuituestim̃toueteri : aliõ qͥn maior scisura fi&. Nuia
ergo maiorẽ siti uos surã facere caueo . xpĩanã
nouitatẽ hebraicȩ uetꝰtati non misceo. Quis enĩ
non etiã sordidũ iudic& nouis uestib: indutis. non
donare inferibb ueteres : qua ꝓpt̃ ego etiã sinatꝰ
eem̃ udeuꝰ ut fuer̃ apłi: dignũ erit me nouo accepto

Expanded text:
et surdi testes dicuntur apostoli. utinam tu non tantum caecus et surdus fuisses, ne tam uana et sacrilega disceres, sed etiam mutus, ne talia diceres! LIBER OCTscriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen e
Abbreviated transcription (Latin):
uideat qui potuerit. Ego autem ne homini calumniari
puter. nibil ũ obicio: De albo & ngro. calido ssrugiedo.
dedulei & amaro. & sanitate atq in firmitate prȩseribam:
Sienim album && clulce duo bona sunt. nigrum aut̃
& amałum luo mala : quomͦ plurima uua omnisq
oliua nigres cendo clulcescit: id est mali amplius habenedo
fit melior : Item siduo bona sunt. calor & sanitas. duo
uero mala frigus & in firmitas :Cur calescendo corpora¬
ȩgrescunt: inforte sina februint Nonergo haec
obicio: quȩ forte non cautus aut ꝓquib lib& contrarus
potius quam ꝓbonis & inalis cõmemorauit : Imȩsertim
quia inẽ gentis tenebrarũ numquam frigidum fuisse
dixerunt : sed calorem eius utiq malum: Ulerum
ut ista omittamus: illa uideamus quȩ ita cõme¬
morauit bona in his contrarnis. ut norit inde dubitari:
Sanitaten. copram. dulcedinem: itane in illa gente

Expanded text:
uideat qui potuerit. ego autem ne homini calumniari uideat qui potuerit. ego autem ne homini calumniari puter, nihil obicio de albo et nigro, calido et frigido, de dulci et amaro et sanitatem atque infirmitatem praescribam. si enim album et dulce duo bona sunt, nigrum autem et amarum duo mala, quomodo plurima uua omnisque oliua nigrescendo dulcescit, id est mali amplius habendo fit melior? item si duo bona sunt calor et sanitas, duo uero mala frigus et infirmitas, cur calescendo corpora aegrescunt r an forte sana febriunt? non ergo haec obicio, quae forte non cautus aut pro quibuslibet contrariis potius quam pro bonis et malis commemorauit, praesertim quia ignem gentis tenebrarum numquam frigidum fuisse dixerunt, sed calorem eius utique malum. Uerum ut ista omittamus, illa uideamus, quae ita commemorauit bona in his contrariis, ut nolit inde dubitari, sanitatem, copiam, dulcedinem. itane in illa gente
Abbreviated transcription (Latin):
Iste ipse faustus in hoc ipso sermone ciui nunc responcdeo.
multa sibim& contraria eliganter opponere uisus est.
Sanitatẽ & insirmitatem: copiam & egestatem: album
& ingrum : caliclum & frigidum: dulce & amarum:
inquibus omitto de albo & nigro aliquid dicere: aut si ullum
momentum boni & mali est in coloribus: ut album
dicant addeum pertinere. nigrum autem adhylen:
cum omnia genera uolatilium hẏlencreassẽ perhibeant:
sialbum colorem plumis earum cleus aspersit ubi latebant
corui. quando cigni candore persusi sunt : item deca lido
& frigido cdisputare: nonopiis est. Utrũq: enim temperant̃
adhibitum salubre.: intẽperanter autem perniciosũ est
Cetera uideamus. Bonum & malum quod in primis
forte ponore debuit: inhisdem contrarus ita udetur
posuisse: ut tanquã generalia uell& intellegi:
Scilic& ut adhonum pertineat sanitas. copra album.
calidũ dulce admalum autẽ infirmitas. egestas. nigrum.
frigidũ. amarum: Qũa imperite & considerate:

Expanded text:
Iste ipse Faustus in hoc ipso sermone, cui nunc respondeo, multa sibimet contraria eleganter obponere uisus est: sanitatem et infirmitatem, copiam et egestatem, album et nigrum, calidum et frigidum, dulce et amarum: in quibus omitto de albo et nigro aliquid dicere, aut si ullum momentum boni et mali est in coloribus, ut album dicant ad deum pertinere, nigrum autem ad hylen. cum omnia genera uolati- ' lium hylen creasse perhibeant, si album colorem plumis eorum deus aspersit, ubi latebant corui, quando cygni candore perfusi sunt? item de calido et frigido deputare non opus est; utrumque enim temperanter adhibitum salubre, intemperanter autem perniciosum est. cetera uideamus. bonum et malum, quod in primis forte ponere debuit in iisdem contrariis. ita uidetur posuisse, ut tamquam generalia uellet intellegi, scilicet ut ad bonum pertineat sanitas, copia, album. calidum, dulce, ad malum autem infirmitas., egestas, nigrum, frigidum. amarum, quam inperite et inconsiderate.
Abbreviated transcription (Latin):
adintelle gencla quȩ iis p̃nuntiata s: amplettam᷑. iuia
& ipsa figurȩ nrẽ fuer̃. & om̃ĩa taliã multis & uaruis
modis unũ sacrificiũ cuꝰ nunc memoriã celebramus¬
sacrist̃ significauer̃. Unde isto reuelato & suotepore oblato.
illa dea gendi celebritate sublatas. sed in significandi
auctoritate manser̃. Scripta s emĩ ꝓpt̃ nos in quos
finis sołorũ obuenit. Sed in eis uidelic & int̾fectio uos
mou& animaliũ. cũ ista onis creatura usib: hominũ.
quedã modo conditiona lit̃ seruiat. Seduos qͥ homini
ĩ dico esurienti panẽ non porrigitis miseri cordes
estis mnpe cora qͥb: animas humanas ineẽ creditis.
D ñs aut̃ iħsinea crudelis fuit. cũ demones ingre gẽ
porcoꝵ cũ id abeo peterent ire ꝑmisit. Qui etiam
ñ dũ demonstrato ꝑ passiomnẽ sãcrificio corporis sui

Expanded text:
ad intellegenda, quae his praenuntiata sunt, amplectamur, quia ad intellegenda, quae his praenuntiata sunt, amplectamur, quia et ipsa figurae nostrae fuerunt et omnia talia multis et uariis modis unum sacrificium, cuius nunc memoriam celebramus, significauerunt. unde isto reuelato et suo tempore oblato illa de agendi celebritate sublata sunt, sed in significandi auctoritate manserunt; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. sed in eis uidelicet interfectio uos mouet animalium, cum ista omnis creatura usibus hominum quodam modo condicionaliter seruiat. sed uos, qui homini mendico esurienti panem non porrigitis, misericordes estis in pecora, quibus animas humanas inesse creditis. dominus autem Iesus in ea crudelis fuit, cum daemones in gregem porcorum, cum id ab eo peterent, ire permisit. qui etiam nondum demonstrato per passionem sacrificio corporis sui
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat ã lidentib: ergo electis & pona carpentib: gaudere
debut non plorare. illũ transtoriũ dolorẽ tanta felieitate
cõpensans & tantã euadois miseriã si in alios incidiss&.
uritaq: pomũ ñdecor patis. cũdecẽpto tã multas plagas
doloresq ingͣratis : respondete si pote ftis. Nec ipsi ieiuna
uob cõpetunt. Nonenĩ oport& uacart fornacẽ: inqua
spiritale aurũ desccoris cõmixtione purgat᷑. & amiseran¬
dis nexib diura menbra soluunt᷑. Nuia ꝓpt̃ ille est
misericerdiorintuos: quise potuerit exercere. ut
nibil etus ualitudin obsit sȩpe crudos cibos sumere.
& multa consumere. Uosaut̃ &tantas penas escȩ urȩ̃
irogando crudelit manducaas & a menbroꝵ diurioꝵ
purgatione cesiando crudelit̃ ieuinatis. e audetistam̃
etia sacificia testamt ueteris execrari. & idolatriã
uteã tam̃ inmsteri is diumar uł sacrarũ serpturarũ

Expanded text:
conueniat. uenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere conueniat. uenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere debuit, non plorare illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens miseriam, si in alios incidisset. cur itaque pomum non decerpatis, cum decerpto tam multas plagas doloresque ingeratis? respondete, si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; non enim oportet uacare fornacem, in qua spiritale aurum de stercoris commixtione purgatur et a miserandis nexibus diuina membra soluuntur. quapropter ille est misericordior inter uos, qui se potuerit ita exercere, ut nihil eius ualetudini obsit saepe crudos cibos sumere et multa consumere. uos autem et tantas poenas escae uestrae inrogando crudeliter manducatis et a membrorum diuinorum purgatione cessando crudeliter ieiunatis. Et audetis tamen etiam sacrificia testamenti ueteris execrari et idolatriam ut ea tamen in mysteriis diuinarum scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
trans uorari : ut unũ saltẽ dolorẽ cũ decerpunt᷑ non
auoł̵ sedaur̃is audittrib: paterent᷑. Sed licitis. Quo¬
modo sub uenimꝰ antȩ uitȩ siea tantũ ab suminius
quȩ in cocta & mollia poss̃ ab sorberi: Siergo ista cõ-¬
pensatione tã multos cib uris dolores infligitis. cur
ab illo solo abstinetis ad quẽ maxime ista neressitas
cogi  nã fructus potest & erudus comedi sic̃ se
non nulli urĩ exercuer̃ ut hoc nontantũ de pomis
uerũ etiã de om̃ib: holerib: facorent. Siaut̃ non
uellat᷑ aut decidat᷑. aut quo quomodo dematur
ex tr̃a ł arbore uenire adescã nullo pacto potest.
ocergo facile debuit eẽ ueniale sine quo ei sub uenire
ñ ualeretis non illitã multi crutiatꝰ quos in p̃parandis
ȩscis menbris dĩ ur̃i nondubitatis inferre. At enĩ plorat
arbor cũfructus carpit᷑. Noc quippe dicere non erubes¬
citis. Certe nout om̃a uita quȩ ibi est. & p̃senti quiadeã

Expanded text:
transuorari. ut unum. saltem dolorem, cum decerpuntur, non transuorari. ut unum. saltem dolorem, cum decerpuntur, non a uobis, sed a uestris auditoribus paterentur. Sed dicitis: quomodo subuenimus tantae uitae, si ea tantum absumimus, quae incocta et mollia possunt absorberi ? si ergo ista conpensatione tam multos cibis uestris dolores infligitis, cur ab illo solo abstinetis, ad quem maxime ista necessitas cogit? nam fructus potest et crudus comedi, sicut se nonnulli uestri exercuerunt, ut hoc non tantum de pomis, uerum etiam de omnibus oleribus facerent. si autem non uellatur aut decidatur aut quoquo modo dematur ex terra uel arbore, uenire ad escam nullo pacto potest. hoc ergo facile debuit esse ueniale, sine quo ei subuenire non ualeretis, non illi tam multi cruciatus, quos in praeparandis escis membris dei uestri non dubitatis inferre. at enim plorat arbor, cum fructus carpitur, hoc quippe dicere non erubescitis. certe nouit omnia uita, quae ibi est, et praesentit, quis ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
uos non estis rei : uidete quẽ ad modũ uob̵ expedir&
ut qđ uno die in septẽ faciunt iudei uos qbtidie faceretis
&tali etiã domestico oꝑe cessaretis lã qͥd inigne pati¬
ant᷑. ubicerit non reformat᷑ uitaquȩ in eisẽ : nonenĩ
feruensolla scõuentri cõparari potest & tam̃ ih ride¬
tis tanquã suꝑ fluã sabbati cessationẽ. Quanto
utiq: saniss nonsolũ eã non rep̃henderetis in patrib:
quand suꝑflua non fuit:  ed eciã nunc quando
iã suꝑfluaẽ ipsã potiꝰ teneretis quã istã urãm non
significatione acceptabilẽ sederroro dãpnabilẽ.
quã etiã non ĩplendo rei estis scđm opinionẽ urȩ̃ ua¬
Nitatis & uani scđm uidiciũ ueritatis. Diciti senĩ
dolorẽ sentire fructũ cũ dearbo re carpit᷑sentire
cũ conciditur. cũ teritur. cũ coquitur. cũ mandit᷑.
onergo debustis uesci. nsi eis quȩ cruda & illesi poss̃

Expanded text:
uos non estis rei? uidete, quemadmodum uobis expediret, uos non estis rei? uidete, quemadmodum uobis expediret, ut quod uno in septem diebus faciunt Iudaei, uos cotidie faceretis et a tali etiam domestico opere cessaretis. iam quid in igne patiantur, ubi certe non reformatur uita, quae in eis est? non enim feruens olla sancto uentri conparari potest; et tamen inridetis tamquam superfluam sabbati cessationem. quanto utique sanius non solum eam non reprehenderetis in patribus, quando superflua non fuit, sed etiam nunc, quando iam superflua est, ipsam potius teneretis quam istam uestram non significatione acceptabilem, sed errore damnabilem; quam etiam non inplendo rei estis secundum opinionem uestrae uanitatis. et uani secundum iudicium ueritatis. dicitis enim dolorem sentire fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, cum manducatur. non ergo debuistis uesci nisi eis. quae cruda et inlaesa possunt
Abbreviated transcription (Latin):
uctũ multũ decerpunt : sed nec¬
id indomo concidunt aut coquunt. Vosaut̃ cessantes
qͥdẽ expeotatis quis auditorũ urẽrũ ꝓpt̃ uos pascen¬
dos cultello uł falcicula armatusinortũ ꝓsiliat homi¬
cida cu curbitarũ quarũ uob̵ afferat mirũ dictu
uiua cadauera. Nã si non easea foccidit qͥd uos in
tali facto mȩtuitis . si aut̃ occidunt᷑ cũ decerpunt᷑.
qmodo eis inẽ : uita cui purgandȩ atq: ereandȩ mandu¬
cando atq ructando uos adseritis subueniro : Ac oi¬
pͣis argo uuentes cu curbitas : quas si possetis de gluttire
deberetis iit post illud unũ uulnus inquo eascũ decerpsit
ur̃ auditor reus factus ÷. urã indulgentia lib̵andus :
saltẽ de inceps adofficinã aqualiculi urĩ ubi dm̃ urm̃
illo p̃lio confractũ reformare possitis inlesȩ at
in tegrȩ ꝑuenirent. Nunc aut̃ antequã eis conteren¬
dis dontes incũbant : minutatĩ si hoc palato placuerit
concidunt᷑ a uob̵. Quib: tã crebris uulnerib: earũ quomꝰ

Expanded text:
uctum nullum decerpunt, sed nec in domo concidunt aut coquunt. uos autem cessantes quidem expectatis, quis auditorum uestrorum propter uos pascendos cultello uel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum uobis adferat, mirum dictu, uiua cadauera. nam si non eas occidit, quid uos in tali facto metuistis? si autem occiduntur, cum decerpuntur, quomodo eis inest uita, cui purgandae atque recreandae manducando atque ructando uos adseritis subuenire? accipitis ergo uiuentes cucurbitas, quas, si possitis, degluttire deberetis, ut post illud unum uulnus, in quo eas cum decerpsit uester auditor reus factus est uestra indulgentia liberandus, saltem deinceps ad officinam aqualiculi uestri, ubi deum uestrum illo proelio confractum reformare possitis, inlaesae atque integrae peruenirent. nunc autem antequam eis conterendis dentes incumbant, minutatim, si hoc palato placuerit, conciduntur a uobis; quibus tam crebris uulneribus earum quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
quo cũ in forma dĩ eẽt. non rapinã arbitra¬
tus ẽ . eẽ. ȩqua ł dõ. sed sem& isum ex inaniuit
formã serun accipiens: Peliquisse etiã matrẽ
sina go gã uideoꝵ ueteri testamento carnalit̃
inȩrentẽ. & adhȩsisse uxorisuȩ sc̃ẽ ecclesiȩ
ut pace noui testa m̃ti eent̃ duo in carneuna.
quia cũ sit ds̃ apđ patrẽ ꝑ quẽ facti sumꝰ. factus
ẽ. ꝑ carnẽ partic es por̃ ut illius capitis corpꝰ¬
cam eẽ possimꝰ. Sic̃ cam sacrificiũ exerę fructib¬
aibel rȩꝓbatur. abelaut̃ sacrificiũ exoiul: & carum
ad ipe scipitur ñ ta noui testimenti fides ex inno¬
centia gr̃ȩ dm̃ laudans ueteris testam̃ti trenis
oꝑib ante ponitur: Quia & si ante udei recte
illa fecer : in eo tam̃ infidelitatis reis. quia
xpõ ueniente uã tẽpus noui testam̃ti atẽpore uete¬
ris testamenti non distuxer̃. Dix̃ enĩ ds̃ ad cam.

Expanded text:
non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Ca
Abbreviated transcription (Latin):
morienti ȩccła de sacramento singuinis qui de
latere mortur ꝓflux̃. Vocati eui uita &
mat̃ uiuorũ. quȩ deuirqͥ suilatere facta ẽ. &
dic̃ dñs in euangelio. Siquis non manducauerit
carnẽ meã & biberit sanguinẽ meum: non
ha þebit inse uitã. Et omĩã quȩ illic intella¬
guntur enucleate minutatim: tractanda.
siue imał. Neq enĩ frustra dix̃ apłs adã qui
ẽ. forma futuri ut ił lud. Relinquet homo
patrẽ & matrẽ & adherebit uxori suȩ. & er̃
duo in carne una. Sacramentũ hoc in qđ mag

Expanded text:
morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita et mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque tractanda siue in malis. neque enim frustra dixit apostolus: Adam, qui est forma futuri, et illud: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. sacramentum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi contexta ponant᷑. ita coniungunt in con¬
testatione xp̃i noces suas ut cuius uis oltim¬
si surditas erubescat. Sex dieb: in gonesi con¬
sum mauit ds̃ om̃ia oꝑa sua & scptimo reqͥerit:
sex gtatib: humanũ genꝰ hoc scł ꝑ suc cessiones
teporũ dĩ oꝑa insigniunt. Quarũ pͥma .e. ab¬
adã usq ad noe. Scđa a noe usq adabraham.
Fertia ab abraham. usq ad dđ. Quarta ã dđ. usq
ad transmigrationẽ babilonis. Ruinta inde
udiciũ. Septima uero intellgitur in reqͥe
scoꝵ. ñ in hac uita sed in alia: Vbiuidit reqͥes¬
contẽ panꝑẽ diues illo cũ apđ inferostor que¬
retur : Ubi non fit uoꝑa qr nullus ibirerũ defec¬
tus ẽ. Sexto die ingenesi format᷑ homo adimaginẽ dĩ.¬
I Sexta ȩtate scłi manifestit᷑ reformatioxrã in nouitate
mentis sođm imaginẽ eiꝰ qui creauit mos. sic dic̃ apłs.
it ufro dormienti coniix delatere. fit xp̃o

Expanded text:
quasi contexta ponantur, ita coniungunt in conquasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum de usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniux de latere: fit Christo
Abbreviated transcription (Latin):
Nne uͦ cũ hoc ĩpleri udeamꝰ qđ tanto ante
p̃nuntiatũ legimꝰ. cũ om̃s gentes iã benedicane᷑
in semine ħabrahȩ ciu dictũ ẽ. annoꝵ mulia
in semine tuo bene dicent᷑ om̃s gentes qͥstã ꝑtina¬
cit in saniat. ut uł aliũ xpm̃ qui nonsit ex semi¬
ne ħ abrahȩ conetur inducere: uł deisto uero
xp̃o ꝓphetias hȩbreas ciuiꝰ gentis pat̃ ẽ. habraham
niliil existim & p̃nuntiasse.  qͥs aut̃ potest non
dico Pna breui responsione qualos in hoc oꝑe ha¬
bere coartam᷑. sed quo lib& ingenti uolumine
onnã cõme morare p̃conia ꝓphetarũ hebreoꝵ
isũ  Secdexercitationẽ quȩ renei & delecta¬
tionẽ inuenientis multo plura ibi ꝑ allegornas
&enigmata partĩ uerb̵ soł in sinuant᷑ : Partĩ
etiã facta narrant᷑ Veruntam̃ nisi aliqua
ibi manifesta eẽnt : ñ conp̃hendet᷑ sens quo eti ũ
obscura clarescereg Quanquã & ex ilł quȩ figu¬
nis in uoluta s̃: si quȩdã uelud sub uno aspectu

Expanded text:
ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemorare praeconia prophetarum Hebraeorum  excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
eius xpĩ qui fallax fuit. sed eiꝰ qͥ om̃i no non fuit.
falla cib: p̃dicatorib: ñ credimus. Habemꝰ enĩ xp̃m
uerũ atq uera: cẽ p̃dictũ a ꝓphetis p̃dicatũ
ab apłis. p̃dicationi suȩ testimonia exlege &
ꝓphetis adibentib sic̃ mnumerabilib: locisos¬
tendunt. Qđ paulus breuissi me uerissimeq con apłs¬
plexs ẽ. dicens. Nunc aut̃ sine lege ititia di
manifestata ẽ. testificata ꝑlegẽ & ꝓphecas.
Quos ꝓ pphetas. nisi israhelitas: quoꝵ eẽ aꝑ¬
tissime dix̃ & testam̃ta. & legis c̃stitutionẽ
& ꝓmissiones. De quo ꝓmissiones nisi de xp̃o.
qđ breuit̃ alio loco de t̾minat. cũ de xp̃o
nes dĩ millo etiã. & tũ dicis is rahelitas dexp̃õ nihil
p̃ dixisse ꝓphetas.  qͥdigit᷑ :estit insi ut eligã
utrũ manicheo credã fabulã uanã & longuam
contra paulũ narranti. an paulo p̃ponentisi qͥs
uob̵ euangeli tauerit p̃t quã qđ euangeli xiuimꝰ

Expanded text:
eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praedicatoribus non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab apostolis praedicationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. quos prophetas nisi Israhelitas, quorum esse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo nes dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enimirũ ẽ qđ resurgenti xp̃o & dicenti opor¬
tebat ĩpleri om̃ia quȩ scriptas in lege morsi & ꝓphe¬
tis & silmis deme. nolunt isti cređe qͣndo qͥdexs
cuidã dunti.cũ apđ inferos torqueret᷑. & pete¬
r& inde mittialiquẽ ad frs suos a quo docenrent᷑
ne & ipsi uemisñt in illũ locũ tormentoꝵ hoc
enĩ eidiotũ est habent ibi morsen & ꝓphetas.
Etcũ il le dixisset non eos credituros nis aliqͥd
resurrexisset amortuis: uerissime responsũ ẽ.
Si moysen & ꝓphetas non audiunt: nec si qͥs amor¬
tuis resurrexerit credent. Qua ꝓpt̃ isti non au¬
dientes morsen & ꝓphetas non solũ a mortius re¬
siirgenti xp̃o. sed om̃ino xp̃ma mortius resur¬
rexisse non credunt. Quomꝰ eñĩ resurrexisse cre¬
dunt quẽ mortu ũ fiusse non credunt. : Nam
quo modo mortuum fuisse credunt quẽ mortale
corpꝰ habuisse non credunt : nos aut̃ non ilł tanqͣm

Expanded text:
neque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oporneque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me, nolunt isti credere, quandoquidcuidam diuiti, cum apud inferos torqueretur et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi uenirent in illum locum tormentorum. hoc enim ei dictum est: habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientes Moysen et prophetas non solum a mortuis resurgenti Christo, sed omnino Christum a mortuis resurrexisse non credunt. quomodo enim resurrexisse credunt, quem mortuum fuisse non credunt? nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
quam si eum sibi concupiuis set adulterum:
Denique cum iussu eius produceretur ad
mortem et uirgam monile atque anulum
protulisset dicens ab eo se grauidatam cuius
pignera illa essent. ubi ea quae dederat ille
cognouit. istam magis quanse iustisicatam
esse tres pondit. quod ei silium suum maritũ
coniungere noluis sec: qua destitutione
compulsa illo modo potius quam nullo modo
posteritatem non aliunde quam ab eadem
stirpe conquireret. In qua sententia ñ eam
iustificatam ten sed eam magis quamise
iusti ficatam dicens nec ipsam laudauit sed
in sui comparatione p̃posuit. Desideriũ sci¬
licet habendȩ prolis quo ducta illa se socero
sub posuerat minus culpans: quam libidinosi
concubitus ardorem. quo ipse uelud ad mg eor¬
transieris ad xp̃m: ñ quale isi finxer̃ sed qualẽ
patres hebrei ꝓphetauer̃. Sic enĩ idẽ apłs ait.
Cũ aut̃ transieris ad dominũ : auferet᷑ uelamen.

Expanded text:
quam si eum sibi concupisset adulterum. quam si eum sibi concupisset adulterum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretrtransierint ad Christum, non qualem ipsi finxerunt, sed qualem patres Hebraei prophetauerunt. sic enim idem apostolus ait: cum autem transieris ad dominum, auferetur uelamen.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlem : sed ad satiandem libinẽ proposi¬
tarum diuina atq aeterna lege clam¬
na tur. Omnem quippe dehonestat
emptorem : turpitudo uenalis. Ac ꝑhoc
iudas et sic grauius peccasset: si nurũ sciens
cum ea concumbere uoluisset. Si enim uir
& uxor sicut dñs dicit non iam duo sed una
caro .ẽ: non aliter nurus est deputanda.
quam filia. Tamen cum quantũ in ipso erat
de formiter cum meretrice cubasse. non du¬
bium est. At illa quae socerum fofellit. non
carnis eius concupiscentia nec meretriciae
mercedis cupiditate pec cauit : sed ex ipso
sanguine prolem requirens. ex quo duob:
iam fratrib nupta tertio quoque denegato
habere non potuit. patri eorum socero suo
fetandũ corpus fraude subiecit. pignore
mertedis accepto quod non ad ornamentũ
sed ad testimonium reseruauit Melius
quidem sine filus remaneret: quam si ne
iure matrimonii mater fieret: Lon ge
tamen alia intentione peccauit. quod
filus suis patrem ꝓuidit socerum suum.

Expanded text:
lem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per das etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quiserat insanson obuiũ leonẽ necans. cũ petendȩ uxoris
causa ad alienigonas tender&. nisi qui ȩcdesia uocaturꝰ
ex gentib dix̃. gaidete quia ego uici scłm. s qͥd sibi uult
inore ipius leonis occisi fauns extructus. nisi qiec ee
nunc iã ꝑ ẽp̃ta feritate
dulcedini euangelicȩ p̃dicandȩ
etiã munim̃ta p̃bere & Quid est illa mulier plena
fiduciȩ hostis tp̃rã ligno tranfi nisi fides ȩcdẽ cruce

Expanded text:
quis erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia eccnunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce
Abbreviated transcription (Latin):
phete in omĩb gentib: clareant atq ad cris¬
tianã salutẽ tanta fideliũ examuna ad¬
dicant. Dicere aut̃ non eẽ. aptã gentib
hebream ꝓphetiã ut credant in xpm cũ
uideat om̃s gentes ꝑhebreã ꝓphetiam

Expanded text:
rophetae in omnibus gentibus clareant atque ad chrisrophetae in omnibus gentibus clareant atque ad christianam salutem tanta fidelium examina adducant. dicere autem non esse aptam gentibus Hebraeam prophetiam, ut credant in Christum. cum uideat omnes gentes per H
Abbreviated transcription (Latin):
Hebreorũ uero testimonia. nob etiã sisunt uera. ane
fidẽ inutilia s̃ post fidẽ suꝑ uacua: quia ante qͥdem¬
eis cređe non poteramꝰ: nuc uero ex suꝑfluo credimꝰ.
suꝑior tã ꝓlixa responsio. Pato enĩ ĩ qͥillã legort
rrdor istũ talia delirantẽ & ad huc dicentẽ xpm̃
filiũ di hȩbrȩos non p̃nuntiasse ꝓphetas. inqua sola
sacerdote sacratissimũ fuit. nec inde sublatũ
anteꝗ ipse ueniss& qui inilł figurabatur.
Respondeait aut̃ ipsi xpĩ nom̃ unde didi¬
cerint. Sia manicheo : quȩro ipsq mani¬
chȩo quomꝰ crediderint ut alios taceãnt homi¬
nes afrihomini ꝑse cũ faustus rephendat
romanos & grecosuł alias gentes si hebreis
ꝓphetis tanꝗ alienigens dexpõ credider̃
dicatq illis ad cõmoderatiora eẽ. uaticinia
sibille & orphei ułsĩqua forte alia suatũ
gentiliũ ut creditur in xp̃m nec ad tendat
in nulł ȩxclȩsiis illa recitari cũ hebrei ꝓ¬

Expanded text:
; Hebraeorum uero testimonia nobis, etiamsi sint uera, ante fidem inutilia sunt, post fidem superuacua. quia ante quidemeis credere non poteramus. nunc uero ex superfluo credimus.superior tam prolixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhuc dicentem Christum filium dei Hebraeos non praenuntiasse prophetas: in qua sola in rege et in sacerdote sacratissimum fuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui in illis figurabatur. respondeant autem ipsi, Christi nomen unde didicerint. si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae. cum Faustus reprehendat Romanos et Graecos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam alienigenis de Christo crediderint, dicatque illis adcommodatiora esse uaticinia Sibyllae et Orphei uel si qua forte alia -sunt uatum gentilium, ut credatur in Christum. nec adtendat in nullis ecclesiis illa recitari, cum Hebraei p
Abbreviated transcription (Latin):
remeabit ad sua. Ita nihil ut dixi eccłȩ xp̃ĩanȩp
hebreoꝵ testimonia confer. quȩ magis const& exgenspd¬
tib quã ex uideis. Sane sis aliqua ut fama ẽ. sibillȩ
de xp̃o p̃sagia. aut hermetis quẽ dicunt trime gistrũ

Expanded text:
remeabit ad sua? ita nihil, ut dixi, ecclesiae christianae remeabit ad sua? ita nihil, ut dixi, ecclesiae christianae Hebraeorum testimonia conferunt, quae magis constet ex gentibus quam ex ludaeis. sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis. q
Abbreviated transcription (Latin):
& longe alterius religionis homini de magid
dubiis dubia conaret᷑ astruere. Quid ergo opꝰ
erat nisi utante ꝓphetis mͥ credendũ. eõ ꝑsiada¬
a&ł tum Eꝓphetas xpr̃: Quod iĩ ut fier& opꝰ itẽ
erat aliis ꝓphetis qͥ ꝓistis facerent fide. Qua
xpm̃. ed paganꝰ utriusq: eorũ condicione liber
phetis. Ita totũ nulli alii quã suȩ fidĩ deb&. qͥ cũq
fit exgentib cristianis. Atq ut ex ẽplo fiat id qđ
dicimꝰ aꝑtiꝰ ponamꝰ aliquẽ nunc a nob cate ti tari
gentilẽ ciu ad sidentes dicamꝰ. Credo xpõ quia ds̃ẽ.
Il le uero unde hoc mͥ ꝓbatis dicat . & nonꝰ respon¬
dentes dicamꝰ. exꝓpłns. Rursum illo querente
subridens dicat. Sed his ego minime credo : Nos
aut̃ responde amꝰ. Quid qđ eos xp̾c con¬
firmat. & Idẽ uͦ multomagis ridens dicat. Quid
qđ ego neo ipsi credo oꝰ Quid fi& his ita tractatis .&
Non ne herebimꝰ & ille risis nob̵ tanꝗ in prudentib

Expanded text:
et longe alterius religionis homini, de magis et longe alterius religionis homini, de magis dubiis dubia conaretur astruere. Quid ergo opus erat, nisi ut ante Prophetis mihi credendum es Prophetas Christo? Quod ipsum ut fieret, opus item erat aliis Prophetis, qui pro istis facerent fidem. Quam ? sed paganus utriusque eorum condicione liber phetis. ita totum nulli alii quam suae fidei debet. quicumque fit ex gentibus christianus. atque ut exemplo fiat id, quod dicimus. apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari gentilem. cui adsidentes dicamus: "crede Christo, quia deus est," ille uero "unde hoc mihi probatis" dicat, et nos respondentes dicamus ex prophetis'. rursum illo quaerente. atque ille subridens dicat: sed his ego minime credo. nos autem respondeamus: quid? quod eos Christus confirmat. idem uero multo magis ridens dicat: quid ? quod ego nec ipsi credo. quid fiet his ita transactis ? nonne haerebimus et ille risis nobis tamquam inprudentibus
Abbreviated transcription (Latin):
mistice inxerint. Quoꝵ uitã nob laudabiliter¬
apłi euangelio suo p̃dicar̃ sic illi sua ꝓphetia futuros
ceperit faustus patri archas & ꝓphetas non generali atq
inde finita rep̃hensione sic̃ hic fec̃ sedꝓpͥe facta eorum
cõmemorando criminari : adiuuabit me dñs ds̃ eorũ
qͥ e. &iã nr̃ ut adingula congruent̃ apteq: respondeam
Nunc uero illos homines faustus manicheus uituperat.
Quomꝰ xpm̃ colitis ꝓphetas repudiantes quorũ exp̃¬
ꝓbare qͥs possit cũ res coepent examinari. Verun
tam̃ sihoc etiã ita habeat qͥd adnos. Illos man&
hȩc rephensio qͥe xiuidaismo forte ad cristianisnum
c̃uersi sub testi moniis ut ꝑibes ꝓphetarũ postea neg¬
glexerint eos utbeneficiorũ in grati. Porro aut̃ nos
gentilitas uates apellat. atq ex his postea sumꝰ ad xpr̃¬
anqs conuersi . Ñ ante effecti uidei ut meritohebraicoꝵ
ꝓphetarũ sequerem᷑ fidẽ euntes ad xpĩanisinũ sed sola
hunc ego ꝓtinꝰ dementẽ putarẽ. quigentile mͥ

Expanded text:
mystice uixerint. quorum uitam nobis laudabilitertoli euangelio suo praedicarunt, sicut illi sua prophetia futuros coeperit Faustus patriarchas et prophetas non generali atque indefinita reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commemorando criminari. adiuuabit me dominus deus eorum, qui est etiam noster, ut ad singula congruenter apteque respondeam. nunc uero illos homines Faustus Manichaeus uituperat. um colitis prophetas repudiantes, quorum ex prprobare quis possit, cum res coeperit etiam si hoc ita se habeat, quid ad nos? Illos manet haec reprehensio, qui ex Judaismo forte ad Christianismum conversi sub testimoniis, ut perhibes, Prophetarum, postea neglexerint eos, ut beneficiorum ingrati. Porro autem nos Gentilitas vates appellat, atque ex his postea sumus ad Christianismum conversi: non ante effecti Judaei, ut merito Hebraicorum Prophetarum sequeremur fidem, euntes ad Christianismum, sed sola hunc ego protinus dementem putarem, qui Gentili mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
reuelata nin lib̾tatẽ uocatis filiis di uigo seruitutis
ablato : qđ duro ⁊ carni dedito popło congruebat.
ecol eruntam̃ si antiqͥ uisti qͥ sacramtis ilł intelligebant
uenturũ p̃nuntiari. reuelatione fidĩ ex qualic &
adhuc oꝑta ⁊ abscondita munere tam̃ pietatis intel¬
lecta &iã tunc ipsi uiuebant. qr in hac uita nemo
ꝓ ilł p̃nuntiatiuis sacram̃tis  rerũ nondũ ĩpletarũ
figuris omĩa dura ⁊horrenda ꝑ petiparati fuer̃ &
pleriq ꝑ pessi s̃. si tres pueros damielẽq p̃dicamꝰ
qr de mensaregis contaminari noluer̃. qđ erat contra
illiꝰ tprĩs sacramtũ si macchabeos cũ ingenti ad¬
miratione p̃ferimꝰ qr̃ ȩscas qͥb: nunc xp̃i ani

Expanded text:
reuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis reuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellecta etiam tunc ipsi uiuebant, quia in hac uita nemo sti pro illis praenuntiatiuis sacramentis et rerum nondum inpletarum figuris omnia dura et horrenda perpeti parati fuerunt et plerique perpessi sunt; si tres pueros Danihelemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt, quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabaeos cum ingenti admiratione praeferimus. quia escas
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ etiã magnũ. simonẽ legimꝰ : fiunt tales
quales apłsait. Habentes formã pietatis : uirtutẽ aut̃
ciꝰ ab negantes. Virtꝰ aut̃ pietatis ẽ. finis p̃cepti ĩdẽ caritas
decorde puro. ⁊ constientiaboni ⁊ fide nonficta. unde
loqueret᷑ : sic & uos in qͥt. simili forma baptisina saluos fac̃.
Etne sibi sufficere putarent ui sibile sacram̃tũ ꝑ qđ ha¬
bebant formã pietatis ⁊ ꝑ malos mores ꝑdite uiuendo
uirtutẽ eiꝰ ab negarent : continuo subiec̃ . Noncarnis
depositio sordidũ s constientiȩ bone int̃rogatio
Pinde pͥma sacram̃ta quȩ obseruabant᷑ acelebrabant᷑
exlege : p̃nuntiatiua erant xp̃i uentur. Quȩ cũ suo
aduentii xp̃c impleuss&. ab lata s. nidõ ablata . qr im
lappleta. Non enĩ uenit legẽ soluere : s adĩplere. Et¬
s alia s̃ instituta uirtute maliora. utilitate meliora
iactu faciliora. nu mero pauciora : tanꝗ iticia fider

Expanded text:
baptismum etiabaptismum etiaquales Apostolus ait, Habentes formam pietatis, virtutem autem ejus abnegantes . Virtus autem pietatis est finis praecepti, id est, charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta . Uloqueretur, sic et uos, inquit. simili forma baptisma saluos facit. et ne sibi sufficere putarent uisibile sacramentum. per quod habebant formam pietatis. et per malos mores perdite uiuendo uirtutem eius abnegarent, continuo subiecit: non carnis depositio sord ium. sed conscientiae bonae interrogatio. Proinde prima sacramenta. quae obseruabantur et celebrabantur ex lege, praenuntiatiua erant Christi uenturi: quae cum suo aduentu Christus inpleuisset. ablata sunt. et ideo ablata, quia inpleta; non enim uenit legem soluere. sed adinplere. et alia sunt instituta uirtute maiora, utilitate meliora. actu faciliora. numero pauciora, tamquam iustitia fidei
Abbreviated transcription (Latin):
quid mirũ ẽ. qͥd ab sirdũ. ĩ mo qͥd m̃ congriuũ ⁊ consen¬
taneũ si pꝰeiꝰ cessuit aduentũ Quic qͥd idõ fiebat ut eiꝰ p̃nun¬
tiar& aduentũ.  Figure igit᷑ rerũ quȩ ad hoc obseruabant᷑
ut ipsa earũ obseruatione uenturus xp̃s ꝓpħaret᷑ usq
ad eo nondebent ꝓpterea putari ꝑxpĩ aduentũ non ĩ¬
plete. qr̾ illo ueniente non obseruant᷑: ut nisi iã ꝑ aduentũ
xp̃i ĩplerent᷑ adhuc obseruarent᷑ . In nullũ aut̃ nom̃ re¬
ligionis seu uerũ scu falsũ. coagulari homines poss̃ nisi
aliquo signaculoꝵ uł sacram̃toꝵ uisibiliũ consertio colligent᷑.
Quorũ sacram̃toꝵ uis inenarrabilit̃ ual& plurimũ : &
idõ contẽpta sacrilegos fac̃. Impie qͥppe contẽpnitur :
sine qua ñ potesiꝑfici pietas. Ueruntam̃ qͥa uisibilia
sacram̃ta pietatis in eẽ poss̃ etiã ĩpiis sic̃ habuisse scm̃

Expanded text:
quid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consenquid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret aduentum ? figurae igitur rerum, quae ad hoc obseruabantur, ut ipsa earum obseruatione uenturus Christus prophetaretur, usque adeo non debent propterea putari per Christi aduentum non inpletae, quia illo ueniente non obseruabantur. ut nisi iam per aduentum Christi inplerentur. adhuc obseruarentur. in nullum autem nomen religionis. seu uerum. seu falsum. coagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum uel sacramentorum uisibilium consortio conligentur: quorum sacramentorum uis inenarrabiliter ualet plurimum et ideo contempta sacrilegos facit. inpie quippe contemnitur, sine qua non potest perfici pietas. Uerumtamen quia uisibilia sacramenta pietatis inesse possunt etiam inpiis, sicut habuisse sanctum