comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnunciauerint quȩdĩ uenisse testatasint.
ex eode libro quasdo
XUI Itẽ de eodẽ saciam̃to mediatoris ea libro
udȩ consensu euangelistarũ .I.
XII.Uđ plato posset si uiuens int̾rogaret᷑ de
ap̃iaia religione respondere. quȩ in cõ¬
matabili ueritati idem dõ inherere
m̃tẽ doceat. quaeq uariis morbis diuersa
congruent̃ doctrinae medela succurrens
om̃ibus etiã cõmunit̃ clamat nolite dilige¬
remundũ. & qualit̃ eccła gentib hereticis.
scismaticis atq. iudaeis utatur. ex libro
deuera religione.
Auã congrue hominib sapientiadĩ xp̃s
humanitate subuenerit. quinatus matrẽ
quã ad turbas loquens. & ad aquã inuinũ
uestendã negauerit. decruce cognitam
discipło cõm̃darit. cuius tota uita discipli¬
na morũ fuerit. lta ut nullũ peccatũ ad¬
mittatur. nisidũ aut appetunt᷑ quȩ ille
contẽpsit. aut fugiuntur quae ille susti¬
nuit. & de modis doctrinae eius ex lib̾. ss̃.
Arguit uoluptuosos curiosos suꝑbos singulis

Expanded text:
uenisse testarint. ex eodem libro IIII. 18. Item de eodem sacramento mediatoris. ex libro de consensu euangelistarum I. 19. Quid Plato posset si uiuens interrogaretur de christiana religione respondere, quae incommutabili ueritati, id est deo, inhaerere mentem doceat quaeque uariis morbis diuersa congruenter doctrinae medella succurrens omnibus etiam communiter clamat: nolite diligere mundum; et qualiter ecclesia gentibus, haereticis, schismaticis atque Iudaeis utatur. ex libro de uera religione. Quam congrue hominibus sapientia dei Christus humanitate subuenerit, qui natus matrem, quam ad turbas loquens et ad aquam in uinum uertendam negauerit, de cruce cognitam discipulo commendarit; cuius tota uita disciplina morum fuerit, ita ut nullum peccatum admittatur, nisi dum aut appetuntur quae contemsit aut fugiuntur quae ille sustinuit; et de modis doctrinae eius. ei libro supra scripto. 21. Arguit uoluptuosos, curiosos, superbos, singulis
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̃ dilignde. sed cũ om̃ib quos parit᷑
quos diligit ꝓdesse non possit nisi coniunc¬
de uera religione.
Qđ di lex alta qua edã disciplina sit. quae se
nosse desiderantibus geminũ or dinẽ sequi
iubet. cuius una pars uitae sit alteraeru¬
ditionis. & inutraq parte ad olescentibo.
septẽ plicit̃ muniuerit. ex ponit quoq illud
apł̃i quia neq mors neq uita & cetera. sepa¬
rare nos possint a caritate xp̃i. & quod
saluberrime in eccła rationẽ prȩcedat
plex sensuũ platio. si nonsit contra fidem
ex libro confessionũ .xii.

Expanded text:
iligendae, sed cum omnibus quos pariter quis diligit prodesse non possit, nisi coniuncde uera religione. 23. Quod dei lex alta quaedam disciplina sit, quae se nosse desiderantibus geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae sit, altera eruditionis; et in utraque parte adulescentibus septempliciter muniuerit; et exponit illud apostoli: quia neque mors neque uita et cetera separare nos possint a caritate dei; et quod saluberrime in ecclesia rationem praecedat plex sensuum prolatio, si non sit contra fidem. ex libro confessionum XII.
Abbreviated transcription (Latin):
iustutib prudentia. tẽperantia. fortitu di-
ori libro distinxit. in libro demoribus ecclesiae
catholicae disserens ad unũ eas mandatum
retulit caritatis.
An uirtutes quibus ad aet̾nitatẽ tenditur.
desituraesint: cũ ad aet̾ nas ꝑduxerint. agit
in libro de trinitate . xiiii.t. uiiii.
De quãtuor affectionibus quas aciceroNe
ꝑ turbationes. ab ali is passiones appellatas.
uirgilius homini ꝓpt̃ carnẽ in eẽ putat̃.
cũ his diabolus quoq ñ careat. qui est
utiq sine carne scõs autẽ quib rectus
est amor. om̃s has affectiones probat
rectas habere in libro deciuitate dĩ
XIIII.T .iii.
III De quinq corporis sensib ex libro confessio¬
UItẽ dehisdẽ quinq sensibus oratio pulchra
Animarũ exlibro confessionũ.x.
UIItẽ de eodẽ sacram̃to ex libro deciuitate¬
UIͥIIDe causis originalib creaturarũ naturaliũ.¬
quas mundo creator inseruit. ex eodẽ libro

Expanded text:
temperantia, fortitudine,ori libro distinxit; in libro de moribus ecclesiae catholicae disserens ad unum eas mandatum rettulit caritatis. III. 3. An uirtutes, quibus ad aeternitatem tenditur, desiturae sint cum ad aeterna perduxerint, agit in libro de trinitate XIIII. IIII. 4. De quattuor affectionibus, quas a Cicerone perturbationes, ab aliis passiones appellatas Vergilius homini propter carnem inesse putat, cum his diabolus quoque non careat, qui est utique sine carne; sanctos autem, quibus rectus est amor, omnes has affectiones probat rectas habere. ex libro de ciuitate dei XIIII. Y. 5. De quinque corporis sensibus. ex libro confessioItem de isdem quinque sensibus oratio pulchra animarum. ex libro confessionum X. VII. 7. Item de eodem sacramento. ex libro de ciuitate trinitate III. 11. De causis originalibus creaturarum naturaliuquas mundo creator inseruit. ex eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
aduitã xp̃oiħu. ex eodẽ libro de trinitate
XIIDe facilitate ludificationũ quib homines¬
immundi sp̃s fallunt. ex eodẽ libro .iiii.t .xi.
XIPefalsis & deceptorus purgationib ex eodẽ
XII PDehis qui sibi purgationẽ de uirtute ꝓpria

Expanded text:
ad uitam Christo Iesu. ex eodem libro de trinitate IIII. 14. De facilitate ludificationum, quibus hominesimmundi spiritus fallunt. ex eodem libro IIII. 15. De falsis et deceptoriis purgationibus. ex eodem 16. De his
Abbreviated transcription (Latin):
aliquẽ tueat᷑. Nonigit᷑ iñ tiendũ indoctri¬
na pietatis : magnũ enĩ scelus ẽ & primum
genus de testabilis mendacii. Non est
m̃ tiendũ scđo genere . qr nulli facienda est
in iuria. Nonest m̃tiendũ tercio genere.
quia nulli cũ alterius in iuria c̃sulendũ ẽ.
Non ẽ m̃tiendũ quarto genere. ꝓpt̃ menda cu
libidinẽ. quae ꝑse ipsã uiciosa ẽ. Non est
mentiendũ quinto genere : qi nec ipsa ueritas
genere. Neq enĩ recte etiã testimonii ueri¬
tas ꝑ cuiusquã tẽporali cõmodo ac salute
corrũpit᷑. Ad sempit̃nã uero salutẽ nullus
ducendus ẽ opitulante m̃datio. Non enĩ
malis conuertentiũ morib ad bonos mores
conuertendus ẽ. qr sierga illũ faciendũ est.
debet ctiã ipse conuersus facere erga alios:
Atqita ñ ad bonos. sed ad malos mores conueriet᷑ :
cũ hoc ei p̃bet᷑ imitandũ conuerso. qđ ei p̃stitũ

Expanded text:
aliquem tueatur. Non igitur mentiendum in doctrialiquem tueatur. Non igitur mentiendum in doctrina pietatis, magnum enim scelus est, et primum genus detestmentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas genere; neque enim recte etiam testimonii ueritas pro cuiusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendus est, quia, si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum
Abbreviated transcription (Latin):
quoq genera deuitent᷑ a fortib. & fidelibus.
& ueracib. uiris ac feminis. Nonergo menti¬
endũ quaerenti ubi sit quise fidei cuius piã
cõmiserit : sed fortius respondendũ : Nec
ꝓdã : nec mentiar: Fecit hoc ep̃s quondã
tagastensis ȩcłaẽ firmus nomine. firmior
uoluntate. Nã cũ ab eo quȩreret᷑ homo
iussu imperatoris ꝑ apparitores ab eo missos:
quẽ ad se confugientẽ diligentia quanta pot̃at
occultabat. respondit querentib nec mentirȩ
se posse. nec hominẽ ꝓdere. Passusq n multa
torm̃ta corporis. ñdũ enĩ erant imperatores
xp̃iani ꝑ mansit insententia. Deinde ad
impera torẽ ductus: usq ad eo mirabilis appa¬
ruit: ut ipse homini quẽ seruabat indulgen¬
tiã sine ulla difficultate impetraret.  uid
hoc fieri potest fortius. atq constantius:
Octauũ ẽ. genus m̃dacii : qđ & nulli obest.
& adhoc ꝓdest ut ab immundicia corporali

Expanded text:
quoque genera devitentur a fortibus, et fidelibus, quoque genera devitentur a fortibus, et fidelibus, et veracibus viris ac feminis. Non ergo mentiendum quaerenti ubi sit qui se fidei cujuspiam commiserit, sed fortius respondendum: Nec prodam, nec mentiar. Fecit hoc episcopus quondam Tagastensis Ecclesiae, Firmus nomine, firmior voluntate. Nam cum ab eo quaereretur homo jussu imperatoris, per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse, nec hominem prodere, passusque tam multa tormenta corporis nondum enim erant imperatores Christiani, permansit in sententia. Deinde ad imperatorem ductus usque adeo miserabilis apparuit, ut ipse homini quem servabat indulgentiam sine ulla difficultate impetraret. Quid hoc fieri potest fortius atque constantius? Octavum est genus mendacii quod et nulli obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporali
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm. ut aliquẽ ledat in iusteͫ Q uodtale ẽ. ut &¬
nulli prosit. & obsit alicui. Tertiũ qđ ita ꝓdest
alteri. ut obsit alterit quã uis ñ ad immundi¬
ciã obsit corporalẽ. Quartũ sola mentiendi
fallendiq libidine. qđ uerũ mendaciũ es t.
Quintũ : qđ sit placendũ cupiditate desua uiloqͥo.
His om̃ib penitus euitatis atq. reiectis . sequit᷑
sex tũ genus. qđ & nulli obest. & ꝓdest alicui:
Uelut si quispiã percuniã alicuuus iniuste
tollendã sciens. ubi sit nescire se mentiatur.
sinolens hominẽ ad mortẽ quȩsitũ ꝓdere
m̃tiat᷑ n solũ iustũ atq in nocentẽ sed & reũ.:
quia xp̃ianȩ disciplinae sit ut neq decuius quã
correptione desperet᷑. neq cũ iusquã pęni¬
tendi aditus intercludat᷑. De quib duobus
generib quaesolent habere magnã contro¬
uersiã satis tractauimus. & quid nobis place¬
ret ostendimus: ut suscipiendis in cõmodita¬
tib quae honeste acfortit̃ tolerant᷑ haec

Expanded text:
m, ut aliquem laedat iniuste: quod tale est, ut et nulli prosit et obsit alicui. tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamuis non ad inmunditiam obsit corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suauiloquio. his omnibus penitus euitatis atque reiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui: uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam scisi nolens hominem quaesitum prodere mentiatur non solum justum atque innocentem, sed et reum quia Christianae disciplinae sit ut neque de cujusquam correptione desperetur, neque cuiquam poenitendi aditus intercludatur. De quibus duobus generibus quae solent habere magnam controversiam, satis tractavimus, et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus quae honeste ac fortiter tolerantur, haec
Abbreviated transcription (Latin):
EUDERIT. ANSCÕO CÕ MEMORATŨ
cũ eo. & statuit ia cobtitulũ in loco in
quo locutus ẽ. cũ eo. titulũ lapideũ. & libauit
suꝑ eũ libamen. & in fudit suꝑ illũ oleũ. &
uocauit ia cob nom̃ loci inquo locutus ẽ cũ eo
illic ds̃ bethel. Iterũ factũ ẽ. hoc loco qđ factũ
suerat. an iterũ cõmemoratũ ẽ. Sed qđ¬
libet horũ sit. suꝑ lapidẽ libauit iacob. non
lapidi libauit ia cob. Nonergo sicut idolatrȩ¬
solent aras ante lapides constituere. & tã quã
diis libare lapidibus. xcuiiiꝰ uestioñt
QT̃ PUODECĨ FILIILACOS CÕEUTETUR
ÑDŨNAIO BENIAAUN. SOLUIT PER

Expanded text:
DERIT AN SE- CVNDO COMMEMOBATVM cum eo. et statuit Iacob titulum in loco, in quo locutus est cum eo, titulum lapideum. et libauit super eum libamen et infudit super illum oleum et uocauit Iacob nomen loci, in quo locutus est cum eo illic deus, Bethel. iterum factum est hoc loco quod factum fuerat, an iterum commemoratum est P sed quodlibet horum sit, super lapidem libauit Iacob, non lapidi libauit: non solent aras ante lapides constituere, et tanquam diis libare lapidibus. CAPUT XCVIII. Quaestionem quod duodecim filii Jacob computentur nondum nato Benjamin, solvit per
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓmisit & fecit ut ab incredulis gentib
in credibilia crederent᷑: Si autẽ respondeNt
ꝓpt̃ ea se ñ credere. quae dehuma nis semꝑ
humanorũ corporũ naturã nouimus longe
Alit̃ institutã. Unde nec illa ratio hic reeddi
potest. quae de illis naturis mirabilib. red¬
debat᷑. ut dici possit. uis ista naturalis ẽ.
rei huius ista natura ẽ. qm̃ scimus humanȩ
carnis istã ñ eẽ. naturã. Habemus quidẽ
quid respondeamus de litteris sacris. ha nc
ipsã scilicet humanã carnẽ alit̃ institutã
fuisse anit peccatũ. id ẽ ut possit nũ quã
ꝑpeti mortẽ. Alit̃ autẽ post peccatũ.
qualis in erũ na huius mortalitatis in¬
notuit. ut ꝑ petẽ uitã tenere ñ possit.

Expanded text:
qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur. Si autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hic reddi potest, quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit: „uis ista naturalis est, rei huius ista natura est," quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus autem quid respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est ut posset numquam perpeti mortem; aliter autem post peccatum, qualis in aerumna huius mortalitatis innotuit, ut perpetem uitam tenere non possit;
Abbreviated transcription (Latin):
maculȩ offundunt᷑ exoleo splendido. similit̃
nigrae lineae de candido imprimunt᷑ argento
De carbonib etiã quo accendente igni sic
uertant᷑ in contrariũ. ut delignis pulcher¬
rimis. tetri. fragiles deduris. impu tribiles
de putribilib fiant. Sed ideo etiã ipsa
posui. qm̃ apud eorũ contra quos agimus
historicos legi. ut ostenderẽ qualia multa
multiq eorũ nulla reddita ratione in suorũ
litteratorũ scripta luteris credant. qui nobis
credere quando id qđ eorũ experientiã sensũq
trans gredit᷑. omĩ potentẽ dm̃ dicimus eẽ.
facturũ nec reddita ratione dignent᷑. Nã
quae melior & ualidior ratio dereb talibus
reddit᷑. quã cũ om̃ps ea posse facere ꝑhibȩt᷑.¬
& facturus dicit᷑ quae p̃nunciasse ibi legit᷑
ubi alia multa p̃nunciauit quae fecisse
monstrat᷑ : Ipse quippe faciet. qr se facturũ
eẽ. p̃dixit. quae impossibilia putantur.

Expanded text:
maculae offenduntur ex oleo splendido, similiter maculae offenduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido imprimuntur argento; de carbonibus etiam quod accendente igne sic vertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis tetri, fragiles de duris, imputribiles de putribilibus fiant. Sed ideo etiam posui, quoniam apud eorum contra quos agimus historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id quod eorum experientiam sensumque transgreditur omnipotentem deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignantur. nam quae melior et ualidior ratio de rebus talibus redditur, quam cum omnipotens ea posse facere perhibetur et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? ipse quippe faciet, quia se facturum ipse praedixit quae impossibilia putantur,
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiensq responsio. Sed cũ ds̃ auctor sit
naturarũ om̃iũ. tur nolunt fortiorẽ nos
red dererationẽ. quando aliquid uelut
impossibile nolunt credere. eisq. redditi¬
onẽ rationis poscentib respondemus hanc
uult potest. qui potuit creare tã multa
quae nisi ostenderent᷑. aut acredendis
hodieq dicerent᷑ testib ꝓfecto impossibi
lia putarent᷑. ñ solũ quae ignotissima apud
nos uerũ etiã quae notissima posuit sicut
de calce qđ feruet in aqua. in oleo frigidaẽ.
de magnete lapide qđ nescio qua sorbitione
in sensibili stipulã ñ moueat. & ferrũ rapiat.
de carne ñ putrescente pauonis. cũ putru¬
erit & platonis Depalea sic frigente ut
fluescere niuẽ ñ sinat. sic calente. ut
maturescere poma cõpellat. de igni ful-¬
gido. qđ scđm suũ fulgorẽ lapides coquendo
candificet. & contra eudẽ suũ fulgorem
urendo plurima obfuscet. Tale ẽ. qđ nigrȩ

Expanded text:
sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt volunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem rationis poscentibus respondemus, hanc m quidquid vult potest, qui potuit creare tam multa, quae nisi si non ostenderentur, aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto impossilia putarentur, non solum quae ignotissima apud nos uerum etiam quae notissima posui: sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida de magnete lapide quod nescio qua sorbitione insensibili, stipulam non moveat et ferrum rapiat; de carne non putrescente pavonis, cum putruerit et caro Platonis; de palea sic frigente ut fluescere nivem non sinat, sic calente ut maturescere poma compellat; de igne fulgido quod secundum suum fulgorem lapides coquendo candificet, et contra eumdem suum fulgorem urendo plurima offuscet. Tale est quod et nigrae
Abbreviated transcription (Latin):
faciat. aqua crepitareiqi haec ẽ. natura eiꝰ
ad hoc eẽ potius contra naturã uidet᷑ quae
ñ igni sed aquȩ dedit salẽ soluere. torrore
autẽ igni ñ aque. Sed ista inquiunt salis
huius naturalis ẽ .uis. ut his c̃traria patiat᷑.
Haec igit᷑ ratio retddit᷑ & de illo fonte garaman¬
tino. ubi una uena friget dieb noctibus
feruet. ui utraq molesta tangentibus.
aec & de illo alio qui cũ sit c̃trectantibus
frigidus & facẽ sicut alii fontes ex tinguat
Accensã dissimilit̃ tam̃ atq mirabiliter
idẽ ipse accendit extinctã. Haec & de
lapide as besto. qui cũ ignẽ nullũ habeat
ꝓpriũ. accepto tam̃ sic ardet alieno. ut¬
non possit ex tingui. Haec decȩteris quae
piget rettxere. quib. licet uis insolita
c̃tra naturã in eẽ . uideat᷑ alia tam̃ de illis
ñ reddit᷑ racio. nisi ut dicat᷑ hanc eorũ eẽ.
naturã. Breuis sane istaẽ racio. fateor

Expanded text:
faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus noctibusque feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes extinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter ipse idem accendit extinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamnon possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet vis insolita contra naturam inesse videatur; alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor,
Abbreviated transcription (Latin):
surgant corpora mortuorũ. & igne
aet̃ no crucient᷑ corporadã natorũ.
qui fecit mundũ incaelo. in t̾ra: in aere: in
aquis. innumerabilib miraculis plenũ.
cũ sit om̃ib quib. plenus ẽ. ꝓcul dubio magis
& excellentius etiã mundus ipse miraculũ :
Sed isti cũ quib uel contra quos agimus.
qui & dm̃ eẽ. credunt a quo factus ẽ. mundus.
& dominos ab illo factos ꝑquos ab illo ad¬
ministrat᷑ mundus. & mira culorũ effec¬
trices siue spontaneorũ. siue cultu & ritu
quolibet impetratorũ. siue etiã magicorũ
mundanas uel ñ negant. uel insuꝑ & p̃dicaNt
potestates. quando eis rerũ uĩ mirabilem
ꝓponimus aliarũ quae nunc animalia s̃
rationalia. nec ulla ratione p̃diti sp̃s. sicut
sunt ea quorũ pauca cõmemorauimus
respondere assolent. Uis ẽ. ista natura e.
natura eorũ sic sese habet. ꝓpriarũ istȩ sunt
efficatiae naturarũ. Tota itaq ratio est.
cur agrigentinũ salem flãma fluere

Expanded text:
gant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in caelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere
Abbreviated transcription (Latin):
lȩpe autẽ accidit. ut quisqs in meliori gadi
suricalis uitae uel est uel eẽ seputat.
figurae dicta eẽ. arbitret᷑. que inferiorib.
gadi p̃cipiunt᷑. Ut uerbigrã. sicelibem
amplexus ẽ uitã & se castrauit ꝓpt̃ regnũ cȩloꝵ
quicquid de uxore diligenda & regenda sc̃i libri
p̃cipiunt. ñ ꝓprie sed trans late accipi oporte¬¬
re contendat. & quisquis statuit seruare in¬
nuptã uirginẽ suã tã quã figuratã locutionẽ
conet᷑ int̃p̃tari. qua dictũ ẽ. trade filiã. &
grande opus ꝑ ftceris. Erit igit᷑ etiã hoc iN
obseruationib intelligendarũ scripturarũ.
ut sciamus alia om̃ib cõmunit̃ p̃cipi. alia
singulis quibusq generib ꝑsonarũ. ut ñ solũ
aduniuersũ statũ ualitudinis. sed etiã ad
suã cuiusq m̃bri ꝓpriã infirmitatẽ medi¬
cina ꝑueniat. Insuo quippe genere curandũ
ẽ. qđ ad melius genus ñ potest erigi.
CCLAX UIB QUOD UNA EADEMQUERESPER

Expanded text:
epe autem accidit ut quisquis in meliori gradu spiritualis vitae vel est, vel esse se putat, figurate dicta esse arbitretur, quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est: trade filiam, et grande opus perfeceris. erit igitur observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum; ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina pertineat. In suo quippe genere curandum est, quod ad melius genus CAPUT CCLXXVIII. Quod una eademque res per
Abbreviated transcription (Latin):
accensa. In uenimus autẽ zelfam eiꝰ ancillã
int̾p̃tari osiens. Qua ꝓpt̃ in p̃dicatione fidei
euangłic&e quorũ os eat. & cor ñ eat: cũ in
scripturis aduerterimus. haec intelligit᷑ ancilla
liae. Scriptũ ẽ. enĩ dequibusdã Popłs hic
labiis me honorat: cor autẽ eorũ longeẽ ame.
ut etiã ꝑhanc c̃ditionalẽ libera illa uxor
ia cob laborans. filios heredes regni suscipiat.
ideo dñs dicit. Quaedicunt facite : qua autẽ
faciunt facere nolite. Unde in labore uin¬
culorũ. uita apłica. Siue inquit occasione:
siue ueritate xp̃s annuncietꝰ. & in hoc gau¬
deo. sed & gaudebo. tãquã & ancilla pariente.
de plenumerosiore laetata es⁊.
DEFACTO IUDE QUODC̃SUA NURU
CONCUBUIT. EXEODẼ UBRO
CONTRA FAUSTUM XXXII.

Expanded text:
accensa. inuenimus autem Zelfam eius ancillam accensa. inuenimus autem Zelfam eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicatione fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me.ut etiam per hanc condicionalem illa libera uxor Iacob laborans filios heredes regni suscipiat, ideo dominus dicit: quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica: siue, inquit, occasione siue ueritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo, tamquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetata est. LX. DE FACTO IVDAE, QVOD CVM SVA NVRV CONCVBVIT. EX EODEM LIBRO CONTRA FAVSTVM XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatib necessitatib. q c̃sulit᷑. quã ad illã
unde diuinũ & in cõmutabile aliquid dr̃.
Hic dolor siguratus uidet᷑ in eo qđ scriptũ est.
Et relauit rachel sororẽ suã. Proinde quia
liquidus purusq incellectus de illa substan¬
tia quae corpus ñ est. ac ꝑhoc ad carnissensũ
ñ ꝑ anet uerbis carne editis ex primi ñ potest:
elegit doctrinã sapientiae ꝑ quas libet corpo
reas imagines & similitudines. ut cũq. cogi¬
tanda in sinuare diuina. quã officio talia
docendi cessare. sicut elegit rachel ex uiro suo
& ancilla suscipere filios. quã sine filiis om̃ĩno
in ueterata. Hanc habuit ancillã rachel
Deuetere quippe uita carnalib sensib dedita
corporet cogitant᷑ i magines etiã cũ aliqͥd
de spiritali & in cõmutabili substantia
diuinitatis audit᷑. Suscipit &lia deancilla
sua filiosi amore habendȩ numerosioris plis

Expanded text:
firmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, firmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet coreas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere filios quam sine filiis omnino ari "inueterata"; hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili diuinitatis substantia auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua liberos amore habendae numerosioris prolis
Abbreviated transcription (Latin):
firmos etiã liae oculos ñ ꝑ turbat. Rachel
autẽ clara aspectu. m̃ te ex cidit dõ. & uidet
in principio uerbũ dm̃ apud dm̃. & uult
parere & ñ potest. quia generationẽ eius
quis enarrabit: Pro inde uita quȩ studio c̃tẽ¬
plationis cõpetit. ut ea quaȩ carnis sunt in ui¬
sibilia ñ infirmis oculis m̃tis. ꝑ ea quae factas
intellecta conspiciati & sõpit̃ nã dĩ uirtutẽ
acdiuinitatẽ in effabilit̃ cernat. Ua care uult
ab om̃ĩ negotio & idõ sttrilis. Affectando
quippeociũ: quo studia c̃ tẽplationis ignescunt:
ñ c̃tẽperat᷑ in firmitati hominũ. qui inuarus
p̃ssuris sibi desiderant subueniri. Sed quia &
ipsa ꝓcreandi caritate in ardescit. uult enĩ
docere qđ nouit. neq cũ inuidia tabescente
it̃ habere uidet sororẽ labore agendi atq
patiendi filiis habundantẽ & dolet potius
currere homines ad eã uirtutẽ qua eorũ in¬

Expanded text:
firmos etiam-Liae oculos non perturbat. Rachel firmos etiam-Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis conpetit, ut ea, quae carni sunt inuisibilia, non infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. adfectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum in
Abbreviated transcription (Latin):
aggrauat animã & deprimit t̃raena in¬
habitatio sensũ multa cogitantẽ. Ad unũ
ergo tendendũ sed ꝓpt̃ hoc multa ferendas:
Itaq duae s̃ uxores ia cob libera. Ambȩ
quippe s̃ filiae remissionis peccatorũ. hoc ẽ
de albationis qđ ẽ laban. Uerũ tam̃ una
amat᷑. alia tolerat᷑: sed quae tolerat᷑ ipsa
prius & uberius fecundat᷑. ut si ñ ꝓpt̃
se ipsã. certe ꝓpt̃ filios diligat᷑. Labor enĩ
iustorũ. maximũ fructũ habet in eis
quos regno dĩ generat. in t̃ multas tẽpta¬
tiones & tribulationes p̃dicando euangłiũ
& eos ꝓpt̃ quos s̃ in laborib abundantius.
in plagis supra modũ. in mortib sepius
Propt̃ quos habent foris pugnas. in tus
timores. gaudiũ & coronã suã uocant
Nascunt᷑ eis aut facilius atq copiosius ex
illo sermone fidei quo p̃dicant xp̃m
crucifiocũ. & quicquid humilitatis cius
citius humana cogitatione ꝑcipit᷑. & in¬

Expanded text:
aggravat animam, et deprimit terrena inaggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Jacob liberae, ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis quod est Laban. Verumtamen una amatur, altera toleratur: sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quicquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et in
Abbreviated transcription (Latin):
bandũ studiũ. sed ad ordinẽ reuocandũ.
ut a fide incipiat. & bonis morib: enitatur
ꝑ uenire quo intendit. In eo quippe quo
uersat᷑: uirtus ẽ laboriosa. in eo uero qđ ap¬
petit. luminosa sapientia. Qđ opus ẽ. inqͥt
credere. qđ ñ mihi ostendit᷑ manifestũ : aliqͥd
uerbũ ꝓme. quo uideã rerũ om̃iũ principiũ.
denĩ ẽ. in quo maxime ac primitus in arde scit.
si ueri studiosus ẽ. animus rationalis. Cui
respondet᷑. Pulchrũ ẽ quidẽ qđ desideras. &
amari dignissimũ. sed prius nubit lia. &
postea rachel. Ardor ergo iste adidualeat
ut ordo ñ recuset᷑. sed potius toleret᷑. si ne quo
ñ potest adid ꝑueniri qđ tanto ardore
diligit᷑. Cũ autẽ ꝑuentũ fuerit: simul
habet᷑ in hoc scđo. ñ solũ speciosa intelligentia
sed eti ã laboriosa iusticia. Quã libet enĩ
acute sincerit̃q cernat᷑ amortalib: in cõ¬
mutabile bonũ. adhuc corpus qđ corrũpit᷑

Expanded text:
robandum studium, sed ad ordinem reuocandum. robandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est respondeatur: Pulchrum est quidem quod desideras et amari dignissimum, sed prius nubit Lia, et postea Rachel. Ardor ergo iste ad id valet, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perveniri, quod tanto ardore diligitur. Cum autem perventum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo, non solum speciosa intelligentia, sed etiam laboriosa justitia. Quamlibet enim caute acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus quod corrumpitur
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. ad ia cob. Non ẽ. moris in loco nr̃o.
ut minor nubat priusquã maior. quia ñ
absurde maior appellat᷑. quȩ tẽpore prior
ẽ. Prior ẽ. autẽ in recta hominis cruditione
labor operandiquae iusta s̃: quã uoluptas
in telligendi quae uera sunt. Ad hoc ualet
qđ scriptũ ẽ. Concupisti sapientiã. serua
mandata. & dñs p̃bet illã tibi. Mandata
utiq ad iusticiã ꝑtinentia. iusticia autẽ
quae ex fide ẽ. quae intẽptationũ incerta
uersat᷑. ut pie credendo qđ ñdũ intelligit.
etiã intelligentiae meritũ c̃sequat᷑. Quantũ
enĩ ualet quomodo cõmemoraui eẽ. scriptũ:
Concupisti sapientiã serua mandata. & dñs
p̃bet illã tibi. tantũ & illud ualere arbitror.
Nisi credideritis. ñ intelligetis. ut iusticia
ad fidẽ. ad sa pientiã uero intelligentia per¬
tinere monstret᷑. Pro inde in his qui flagraN
ingenti a more ꝑspicue ueritatis: ñ ẽ. imꝓ¬

Expanded text:
dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appellatur quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi quae iusta sunt quam uoluptas intellegendi quae uera sunt. ad hoc ualet quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temtationum incerta uersatur, ut pie credendo quod nondum intellegit etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet quod amodo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inp
Abbreviated transcription (Latin):
ne cuiquã homini noceat᷑. Id ẽ. honora patrẽ
& matrẽ ñ mȩchaberis. ñ occides: ñ furaberis.
ñ falsũ testimoni ũ dices. ñ concupisces uaorẽ
ꝓximitui. Quib quantũ potuerit obserua¬
tis. postea quã homini ꝑ c̃cupita & sperata
pulcherrima delectatione doctrinae: per
tẽptationes uarias quasi ꝑhuius scłi noctẽ
tolerantia laboris adheserit. uelut ꝓ rachel
lia inopinata c̃iuncta sit. Et hanc sustinet
ut ad illã ꝑueniat. si ꝑseuerant̃ amat. accep¬
tis aliis septẽ p̃ceptis. Acsi ei dicat᷑. Serui
alios septẽ annos ꝓpt̃ rachel. ut sit pauꝑ
spũ. mitis. lugens esuriens sitiensq iusticiã
misericors: mundicors: pacificus. Uellet enĩ
homo si fieri posset. sine ulla tolerantia
laboris quaȩ in agendo patiendoq ã plecten¬
da ẽ. statĩ ad pulchiae atq ꝑfecte sapientiae
delicias ꝑuenire. sed hoc ñ potest int̃ra
morientiũ. Hoc enĩ uidet᷑ significare qđ

Expanded text:
ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem, non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod
Abbreviated transcription (Latin):
nis peccatorũ. seruire iusticiae: nisi ut
quiete uiuat in uerbo ex quo uidetur
principiũ qđ ẽ. ds̃. Ergo ꝓpt̃ rachel: non
ꝓpt̃ liã. Nã quis tandẽ amauerit in
operib iusticie laborẽ actionũ atq pas¬
sionũ. quis eã uitã ꝓpt̃ se ipsã ex petiuerit
sicut nec ia cobliam: Sed tam̃ sibi nocte sub¬
positã in usũ generandi am plexus. & fecun¬
ditatẽ eiusex ꝓtus ẽ. Dñs enĩ eã. qr ꝑse ipsã
diligi ñ poterat primo ut rachel ꝑuenire᷑
tolerari fecit. deinde ꝓpt̃ filios cõm̃dauit.
Ita uero unusquisq utilis di seruus subde alba¬
tionis peccatorũ suorũ grã constitutus. quid
Aliud insua conuersatione meditatus ẽ. quid
aliud corde gestauit. quid aliud ad amauit.
nisi doctrinã sapientiae : quã pleriq se ad epturos
& ꝑcepturos putant. statĩ ut se in septẽ p̃ceptis
legis exercuerit. quaȩ sunt de dilectione ꝓximi

Expanded text:
nis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut nis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium; quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum ? quia eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsa diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi,
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ. illarũ etiã nomina feminarum.
Dicunt enĩ qđ lia int̃ p̃tet᷑ laborans. Rachel
Autẽ. uisũ principiũ. siue uerbũ ex quo
uidetꝰ principiũ. Actio ergo humatiae
mortalitatisq uitae inqua uiuimus ex fide.
multa laboriosa opera facientes. incerti
quo exitu ꝓueniant. adutilitatẽ eorum
quib consulere uolumus ipsa ẽ lia prior
uxor ia cob. ac ꝑhoc & in firmis oculis fuisse
cõmemorat᷑. Cogitationes enĩ mortaliũ.
timidȩ & incertȩ ꝓuidentiae nr̃ae spes
uero aet̃nae c̃tẽplationis dĩ habens certã &
delectabilẽ intelligentiã ueritatis. ipsa ẽ
rachel. Unde etiã dr̃ bona facie. & pulchra
specie. Hanc enĩ amat omĩs pie studiosus.
& ꝓpt̾ hanc seruit graẽ dĩ. qi peccata nr̃a.
& si fuerint sicut phȩniciũ. tã quã nix
de albabunt᷑. Laban quippe int̃p̃tatur
de albatio cui seruit ia cob ꝓpt̃ rachel.
Neq enĩ se quisq conuerat sub grã remissio¬

Expanded text:
gendum illarum etiam nomina feminarum. gendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim quod Lia interpretatur "laborans", Rachel autem uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium". actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel.\' unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur „dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisque conuertit sub gratia remissio
Abbreviated transcription (Latin):
QUATUOR UXORESLACOB. EXTODẼ
De futato crimine. qđ nefarius error
Nobiecit. delibro ut possumꝰ m ẏsterioꝵ
secreta rimem. pulsemusq fidei pietate.
ut nobis aperiat᷑ ad nõ. quid rerũ figu
rauerint quatuor iste uxores ia cob.
quarũ duae liberȩ due ancillȩ fueruNT.
Uidemus enĩ apłm in libera & ancilla
quas habuit abrabã duotestamenta
intelligere. sed ibi in una & una. facilius
apparet qđ dr̃ Hic autẽ duȩ sunt & duȩ
Deinde ibi ancillae filius exheredat᷑. hic
uero ancillarũ filii simul cũ filiis lib̾arũ
t̃rã ꝓmissionis accipiunt. Unde hic ꝓcul
dubio aliquid aliud significat᷑. Quã quã
enĩ duas liberas uxores iacob ad nouũ
testam̃tũ quo in libertate uocatisumus
ueniri potest. due uitae nobis in xp̃i corpore
p̃dicant᷑. una tẽporalis inqua laboramus
Alia aet̃na inqua delectationẽ dĩ c̃ tẽpla¬
bim̃. Istã dñs passione. illã resurrectione
declarauit. An monent nos adhoc intelli¬

Expanded text:
quatuor uxores Jacob, ex eod. Refutato crimine quod nefarius error objecit, de libro ut possumus mysteriorum secreta rimemur, pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a Domino, quid rerum frauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus,ueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia aetbimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intelle
Abbreviated transcription (Latin):
qui uitã nolunt a consuetudine scelerũ
in melius cõmutare. Quia & in hoc qđ
Ait quando uni ex minimis meis ñ fecistis.
mihi ñ fecistis. ostendit eos ñ facere. etiã
quando se facere existimant. Sienĩ xp̃ia¬
no esurienti panẽ tãquã xp̃ia nodarent.
det᷑ attendit. Quiergo xp̃m diligit in
xp̃iano. hoc animo ei porrigit elemosinã
quo accedit ad xp̃m. ñ quo uult recedere
impunitus a xxp̃o. Tanto enĩ magis quisq
deserit xp̃m. quantomagis diligit qđ im¬

Expanded text:
qui uitam nolunt a consuetudine scelerum qui uitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare, quia et in hoc quod ait: quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi quando se facere existimant. Si enim Christiano esurienti panem tamquam Christiano darent, detur, adtendit. Qui ergo Christum diligit in Christiano, hoc animo ei porrigit elemosynam, quo accedit ad Christum, non quo uult recedere inpunitus a Christo. Tanto enim magis quisque deserit Christum, quanto magis diligit q
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquid eis ꝓdesse ñ posset. Quiergo dignas
ꝓsuis peccatis elemosinas facit. prius eas
facere incipit a seipso. Indignũ ẽ. enĩ ut in se
ñ faciat qui facit in ꝑximũ. cũ audiat
dicen tẽ dm̃. Diliges ꝓximũ tuũ. tãquã te
ipsũ. Itẽq audiat. Miserere animȩ tuae.
su is elemosinas facere dicendus ẽ : Ad hoc
enĩ & illud scriptũ ẽ. Quisibi malignus ẽ.
cubonus erit. Orationes quippe ad iuuant
elemosinȩ. & utiq intuendũ ẽ. qđ legimus
Fili peccasti. ne adicias iterũ. & de p̃teritis
dep̃care. ut tibi dimittant᷑. Propt̃ hoc
ergo elemosinȩ faciendȩ sunt. ut cũ de
p̃teritis peccatis dep̃camͦ. ex audiamͦ. non
ut in eis ꝑseuerantes licentiã male facien¬
di nos ꝑ elemosinas cõparare credamus.
Ideo autẽ dñs & dextris elemosinas ab eis
factas & sinistris ñ factas se imputaturũ
eẽ . p̃dixit. ut hinc ostenderet quantũ:
ualeant elemosine ad priora delenda.

Expanded text:
aliquid eis prodesse non posset. qui ergo dignas aliquid eis prodesse non posset. qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas facit, prius eas facere incipit a se ipso. indignum est enim, ut in se non faciat qui facit in proximum, cum audiat dicentem deum: diliges proximum tuum tamquam te ipsum; itemque audiat: miserere animae tuae suis elemosynas facere dicendus est? ad hoc enim et illud scriptum est: qui sibi malignus est, cui bonus erit? orationes quippe adiuuant elemosynae; et utique intuendum est quod legimus: fili, peccasti; ne adicias iterum et de praeteritis deprecare, ut tibi dimittantur. propter hoc ergo elemosynae faciendae sunt, ut, cum de praeteritis peccatis deprecamur, existimant, non ut in eis perseuerantes licentiam male faciendi nos per elemosynas comparare credamus. Ideo autem dominus et dextris elemosynas ab eis factas et sinistris non factas se imputaturum esse praedixit, ut hinc ostenderet quantum ualeant elemosynae ad priora delenda,
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ fateri fieriposse ut opulentissimus
homo decẽ nũ mulis diurnis in elemosinis
impensis. homicidia & ad ulteria & nefaria.¬
& quaeq facta redimeret. Qđ si absurdis¬
simũ atq in sanissimũ ẽ. dicere. ꝓfecto
si quęrat᷑ quae digne sint ꝓpeccatis elemo¬
sinȩ. dequib etiã xep̃ĩ p̃cursor ille dicebat.
facite ergo fructus dignos penitentiae.
ꝓcul dubio ñ inuenient᷑ eas facere. qui
uitã suã usq ad mortẽ cotidia norũ crimi¬
nũ ꝑpetratione confodiunt. Primo. quia
in auferendis reb alienis longe plura
diripiunt. ex quib ꝑ exigua pauperibus
largiendo xpm̃se ad hoc pascere ex istiman
ut licentiã male factorũ abillo emisse.
uel cotidie potius emere credentes. sec uri
dã nabilia tanta cõmittant. Qui a si ꝑ
uno scelere onĩ a distribuerent indigen¬
tib. m̃ bris xp̃i. nisi desisterent a talibus
factis habendo caritatẽ quae ñ agit ꝑperã:

Expanded text:
rentur fateri fieri posse, ut opulentissimus rentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in elemosynas impensis homicidia et adulteria et nefaria quaeque facta redimeret. quod si absurdissimum atque insanissimum est dicere, profecto, si quaeratur quae dignae sint pro peccatis elemosynae — de quibus etiam Christi praecursor ille dicebat: facite ergo fructus dignos paenitentiae — procul dubio non inuenientur eas facere qui uitam suam usque ad mortem cotidianorum criminum perpetratione confodiunt. primo quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo emisse uel cotidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. qui si pro uno scelere omnia sua distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis habendo caritatem, quae non agit perperam,
Abbreviated transcription (Latin):
haec oratio ñ dicat᷑.: lta nullũ ẽ cotidianũ
qualetũq peccatũ. qđ ꝑ illã ñ dimittat᷑.
cũ dicimus. dimitte nobis debita Nr̃a.
si qđ sequit᷑ facere curemus. Sicut & nos
dimittimus debitorib nr̃is. Monenĩ ait
dñs inquiunt. si dimi seritis peccata hominib.
dimittet uobis pat̃ ur̃ cotidiana paruaq
peccata. sed dimitet inquit uobis peccata
urã. Qualia cũq ergo. uel quantacũq sipt
etiã si cotidie ꝑpetrent᷑ꝰ. nec ab eis uita dis¬
cedat in melius cõmutata: ꝑ elemosinã
ueniae ñ ne gratȩ remicti posse p̃sumurt.
Sed bene qđ isfi dignas ꝓpeccatis elemosinas
cõmonent eẽ. faciendas. qm̃ sidicerent
quales cũq elemosinas ꝓpetcatis cotidianis
& magnis && quanta cũq sc̃elerũ c̃suetudine
miscđiã posse impetrare diuinã. & eã coti¬
diana remissio sequeret᷑. uiderent se rem
dicere absurdã atq ridiculã. Sic enĩ coge¬

Expanded text:
haec oratio non dicatur: ita nullum est quotidianum haec oratio non dicatur: ita nullum est quotidianum qualecumque peccatum, quod per illam non dimittatur, cum dicimus: dimitte nobis debita nostra, si quod sequitur facere curemus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. non enim ait dominus, inquiunt: "si dimiseritis peccata hominibus, dimittet nobis pater uester cotidiana parua peccata" sed: dimittet, inquit, uobis peccata uestra. qualiacumque ergo uel quantacumque sint, etiam cotidie si perpetrentur nec ab eis uita discedat in melius commutata, per elemosynam ueniae non negatae remitti posse praesumunt. sed bene, quod isti dignas pro peccatis elemosynas commonent esse faciendas; quoniam, si dicerent qualescumque elemosynas pro peccatis. cotidianis et magnis et quantacumque scelerum consuetudine misericordiam posse impetrare diuinam, ut ea cotidiana remissio sequeretur, uiderent se rem dicere absurdam atque ridiculam. sic enim coge