comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauratione rerum. sine satisfactione
iniuriaꝵ. ⁊ sine cunctis p̃cib debito¬
rib suis indulgere. insuꝑ & sua tͥbue¬
re. & obsequia caritatis exhibere. Pui¬
deat gͥ uinisqͥsq sͥ in or̃õne ista. dimit¬
te nobis debita nr̃a sicut & nos dimitti¬
mꝰ debitorib nr̃is. ut qualem indul¬
gentiam a deo cupit acciꝑe. talem stu¬
deat & aliis fac̾e̾. Sin autem scd̃m me¬
um consilium taceat. ⁊ istam orõnem
minime dicat. Dimitte nob̾ de bita
nr̃a sicut & nosdimittimꝰ debitorib
nr̃is. Dimitte nobis pat̾ debita nr̃a
sicut & nos dimittimꝰ debitorib nr̃ss.
& si ꝓ aliqua fragilitate. uł cẽ ꝑnicie.
nos uideas non dimittere sicut debe¬
mus. da nob̃ grãm ut scd̃m uolunta¬
tem tuam dimittamꝰ. ⁊ sic tuam in¬
dulgentiam consequam᷑. Da ut sic
diligamꝰ homines. ut eoꝵ ñ diligamꝰ
errores. ut sic diligamꝰ in eis naturã:
ut ñ diligamꝰ culpani. Ut sic diligamꝰ
qd̃ sunt. ut non diligamꝰ qd̾ male fa¬

Expanded text:
tauratione rerum, sine satisfactione injuriarum, et sine ullis precibus debitoribus suis indulgere; insuper et sua tribuere, et obsequia charitatis exhibere. Provideat ergo unusquisque sibi in oratione ista: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, ut qualem indulgentiam a Deo cupit accipere, talem studeat aliis facere. Sin autem, secundum consilium meum taceat, et istam orationem minime dicat: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Dimisicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et si pro aliqua fragilitate vel etiam pernicie nos videas non dimittere sicut debemus, da nobis gratiam ut secundum voluntatem tuam dimittamus, et sic tuam indulgentiam consequamur. Da ut sic diligamus homines, ut eorum non diligamus errores, ut sic in eis diligamus naturam, ut non diligamus culpam; ut sic diligamus quod sunt, ut non diligamus quod male fa
Abbreviated transcription (Latin):
dicit beatus augustinus. diuina mise¬
ratio condescendens concedit. ut sal¬
tem tunc debitorib suis debita dimit¬
tant. cum ipsi debitores indulgentiam
ab eis sͥ dari postulau̾int. sicut dñs ser¬
uosuo neqͣm fecisse legitur. quẽ ad mo¬
dum scriptũẽ. Serue nequam omẽ
debitum dimisi tibi qm̃ rogastime. Qͥ¬
cunq autẽ rogatus a debitore debitũ
cuius libet iniurie dimit ere contẽnit.
inuanum sibi adnõ dimitti debitum
peccĩ sui pecit. qͥnimmo magis illud
coram ocłis uidicis aggrauat. qͣm al¬
leuiat. Quãuis uͦ imꝑfectis concedat᷑
sua posse requirere. satisfactionem de
inuria sͥ illata reciꝑe. ⁊ a debitorib de
indulgentia rogari. debent tam̃ si con¬
tingat nichil hoꝵ fieri. debent oĩb¬
modis iram ꝓprii cordis refrenare. &e
de semet ipsis tenebras odioꝵ pellere.
ẽ.Irauiri iusticiam deiñ oꝑatur. Litẽ.

Expanded text:
dicit beatus Augustinus, divina misedicit beatus Augustinus, divina miseratio condescendens, concedit ut saltem tunc debitoribus suis debita dimittant, cum ipsi debitores indulgentiam ab eis sibi dari postulaverint. Sicut Dominus sersuo nequam fecisse legitur, quemadmodum scriptum est: Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me . Quicunque autem rogatus a debitore, debitum cujuslibet injuriae dimittere contemnit, in vanum sibi a Domino dimitti debitum peccati sui petit; quinimo magis illud coram oculis judicis aggravat quam allevet. Quamvis vero imperfectis concedatur sua posse requirere, satisfactionem de injuria sibi illata recipere, et a debitoribus de indulgentia rogari: debent tamen, si contingat nihil horum fieri, omnibus iram proprii cordis refrenare, et de semetipsis tenebras odiorum pellere, est: Ira viri justitiam Dei non operatur ; et
Abbreviated transcription (Latin):
i mitte nobis debita nr̃a sic̃ ⁊ noᷤ
dimittimꝰ debitorib nr̃is. Quã
ẽ fr̃s ista oratio. Multis & enim plus
confert decrim̃ti qͣm augm̃ti. plus
damni qͣm lucri.Sunt namq quida
qui ꝑ magnã uel longam malignitatiᷤ
& odioꝵ maliciam obdurati. illos qui
ꝑ aliquã iniuriam eis facti st̃ debitoreᷤ
manib suis ugulare. aut trucidare.
concupiscunt. nec ꝓtimore dei nec ꝓ
p̃cib hominũ satis factionem reciꝑe
uel concordiam facẽ uolunt. De talib
scriptũ ẽ. Uua eoꝵ uua fellis: ⁊ botrꝰ
amarissimꝰ. fel draconũ uinũ eoꝵ. &r
uenenũ aspidum insanabile. Qui cũ
talessint. secure tñ ad eccłiam conflu¬
unt. ⁊ coram deo ⁊ altarieius orantes
dicunt. Pat̾ nr̃ dimitte nobis debita
nr̃a sicut & nos dimittimꝰ debitorib
nr̃is. S o misera insipientia. o infelix
ꝓuocare. homo homim reseruat iram.
⁊ adeo querit miscd̃iam: St̃ autem qͥ¬
damimꝑfecti. quoꝵ imꝑfectioni sicut

Expanded text:
imitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quam est fratres, ista oratio! multis enim plus confert detrimenti quam augmenti; plus damni quam lucri. Sunt namque quidam, qui per magnam et longam malignitatem, et odiorum malitiam obdurati; illos, qui per aliquam injuriam eis facti sunt debitores, manibus suis jugulare aut trucidare concupiscunt, nec pro timore Dei; nec pro precibus hominum satisfactionem recipere vel concordiam facere volunt. De talibus scriptum est: Uva eorum uva fellis, et botrus amarissimus, fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile ; qui cum tales sint secure tamen ad Ecclesiam confluunt, et coram Deo et altari ejus orantes, dicunt: Pater noster, dimitte nobis debita stra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Sed o misera insipientia, o infelix provocare! Homo homini reservat iram, et a Deo quaerit misericordiam? Sunt autem quidam imperfecti, quorum imperfectioni, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe pastum. Quidam ex eis delon¬
ge uenerunt. Qui nichil carnalis cor
ruptionis exꝑtus ad seruitiũ dñi fe¬
stinat. de longinquo non uenit. Qui
etiam nulla impudicitia nullis fla¬
gitiis inquinatus. solum autẽ conui¬
gium exꝑtus ẽ non uenit de longin¬
quo. Qui uͦ multis ⁊ magnis fiagi¬
tiis semetipsum polluit. ⁊ post hec
ad dñm redit. de longinquo uenit.
Q si dimisero eos ieiunos deficient
in uia. Conu̾si namq peccatores in
p̃senti uite uia deficient. si in sua
conscientia sine doctrine pabulo
dunittantur. Septem sporte de fra¬
gm̃tis implete. spũales uiri sunt. qͥ
sublimiora que capacitatem minoꝵ
suꝑant. ⁊ colligunt ⁊ custodiunt. Et
dimisit eos. Dñs refectos dimitut. c̃
spuali doctrina eruditos. ut cogni¬
ta ꝑficiant in ꝓpͥo ⁊ libero arbitrio
seoꝵ ẽ simulatio religionis. tenacitas
auaricie. intemꝑantia cupiditatis.

Expanded text:
accipere. Quidam ex eis de longe venerunt. Qui enim nihil carnalis expertus corruptionis ad servitium Domini festinat, de longinquo non venit. Qui etiam nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus est, non venit de longinquo. Qui vero multis et magnis flagitiis semetipsos polluunt, et post hoc ad Deum redeunt, de longinquo veniunt. Et si dimisero eos jejunos deficient in via. Conversi namque peccatores in praesentis vitae via deficiunt; si in sua conscientia sine pabulo doctrinae dimittantur. Septem sportae de fragmentis impletae, spirituales viri sunt, qui sublimiora, quae capacitatem minorum superant, et colligunt et custodiunt. Et dimisit eos. Dominus refectos dimittit, cum spirituali doctrina eruditos, ut cognita perficiant; in proprio et libero arbitrio saeorum est simulatio religionis, tenacitas avaritiae, intemperantia cupiditatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ex septem panil & paucispisciculis¬
satiat. quando ꝑseptiformis sp̃c dona.
⁊ ꝑ p̃cedentiũ patrũ exempla. qui de
ne in huius scłi cursu deficiamꝰ p̃bent.
quatuor inqͣm milia hominũ satiat:
quando electos credulitate. qͣtuor euã¬
gelioꝵ comp̃hensos. ⁊ qͣtuor pͣncipal¬
bus uirtutib exercitatos. donis sp̃ua¬
lib & exemplis patrum ꝑfecte docet
et iustificat. Et notandum qd̾ piscicłi
dicunt᷑ pauci. quia ualde rari fuert
iusti antiqui. Triduo autem sustinẽt¬

Expanded text:
ex septem panibus, et paucis pisciculis quando per septiformis spiritus dona, et per praecedentium patrum exempla, qui de ne in hujus saeculi cursu deficiamus, praebent. Quatuor, inquam, millia hominum satiat, quando electos credulitate quatuor Evangeliorum comprehensos, quatuor principalibus virtutibus exercitatos, donis spiritualibus et exemplis patrum perficit, docet et justificat. Et notandum quod dicuntur pisciculi pauci, quia valde rari fuerunt justi antiqui. Triduo autem Domin
Abbreviated transcription (Latin):
sam uolubilitatem nationũ. qua de
de finib tyri exiens. ueniensq ꝑ sy¬
donem ad mare galilee int̾ medios
fines decapoleos. surdum & mutũ sa¬
nauit. qndo angustias infidelis udee
deserens. ferocitatem gentiũ compri¬
mens. & fluctuositatem sedans. in p̃¬
dicatione decalogi noxiam tacit᷑ni¬
tatem ⁊ surditatem curauit gen̾is
humani. manũꝙ illi imposuit. qͣnͣ
fitendi. Adductores sunt apłi & p̃di¬
catores. qui ꝓsanando infirmo toti¬
ens rogant. quotiens ꝓ conu̾tendis
infidelib supplicit̾ orant. Sanandũ
uͦ infirmum dñs de turba seorsum
ducit. qñ quẽlibet impium iustifi¬
cans. de societate & cõmunione infi¬
delit̾ ⁊ male uiuentiũ diuidit. Di¬
gitos quoq in auriculas sanandi
mitcit. ⁊ expuens linguam tangit.
di gr̃am. ⁊ confitendi ⁊ p̃dicandi sa¬
pientiã tribuit. Qd̃ autem inge¬
muit. nobis tantũmͦ exemplum
gem̃di ꝓ aliis dedit. Aures deniq

Expanded text:
sam volubilitatem nationum quae de sam volubilitatem nationum quae de de finibus Tyri et Sidonis exiens per Sidonem ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos, surdum et mutum sanavit, quando angustias infidelis Judaeae deserens, ferocitatem gentium comprimens et fluctuositatem sedans in praedicatione Decalogi, noxiam taciturnitatem et surditatem curavit generis humani. Manumque illi imposuit quandofitendi; adductores sunt apostoli et praedicatores, qui pro sanando infirmo toties rogant, quoties pro salvandis infidelibus suppliciter orant. Sanandum vero infirmum Dominus de turba ducit seorsum, quando quemlibet impium justificans, de societate et communitate iufidelium, et male viventium dividit. Digitosque in auriculas sanandi mittit et exspuens linguam tangit, di gratiam, et confitendi, et praedicandi sapientiam tribuit. Quod autem ingemuit, nobis tantum modo exemplum gemendi pro aliis dedit. Aures denique
Abbreviated transcription (Latin):
fines decapoleos. ⁊ adducunt ei surdũ
⁊ mutum. ⁊ dep̃cabantur eum ut i¬
ponat ei manũ. Genus humanũ tanꝗͣ.
unus homo uaria peste in ꝓthoplasto
deprauatũ. amisit lumen dum ꝑdi¬
dit claritatem contemplationis diuii¬
ne. amisit auditum. dum ꝑdididit
dum ꝑdididit uir tutem discretionis
amisit gustum. dum ꝑdidit saporem¬
ut̾ue dulcedinis. amisit tactum dũ
ꝑdidit lenitatem int̾ne suauitatis. a¬
misit loquelam. dum ꝑdidit confes¬
sionem diuinitatis. amisit manum.
dum ꝑdidit exhibitionem bonio¬
ꝑis. & quasi singłoꝵ sensuum. ⁊ m̃bro¬
rũ officia amisit. dum omniũ uir¬
tutum exercitationem. ⁊ bonorum
oꝑum exhibitionem ꝑ peccatum o¬
riginale ꝑdidit. Incuruatur dũ sũ
monio dum se palam tradit demonũ
&e actuum inhumano genere de¬
signant restaurationes. Exiensiħc
ait. innuens quod eam ẽẽt derelictu¬
merum denarii .x. diuine legis p̃ce¬
pta figurat. Mare galilee que inter¬
p̃tatur transmigratio facta. fluctuo¬

Expanded text:
adducunt ei surdum et mutum, et deprecabantur eum, ut imponeret ei manum . Genus humanum tanquam unus homo varia peste in protoplasto depravatum amisit lumen; dum perdidit divinae contemplationis claritatem; amisit auditum, dum perdidit dum perdidit discretionis amisit gustum, dum perdidit internae dulcedinis saporem; amisit tactum, dum perdidit lenitatem internae suavitatis; amisit loquelam, dum perdidit confessionem divinitatis; amisit manum, dum perdidit exhibitionem boni operis; et quasi singulorum sensuum et membrorum officia amisit, dum omnium virtutum exercitationem, et bonorum operum exhibitionem, per peccatum originale perdidit. Incurvatur, dum summis monio, dum se palam tradit daemonumrtutum et actuum in humano genere designant restaurationes. Exiens Jesus ait, innuens quod eam esset derelictumerum denarium, decem divinae legis praecepta figurat. Mare Galilaeae quae interpretatur transmigratio facta, fluctuo
Abbreviated transcription (Latin):
nor uidelicet etas. numero sunt in¬
digni. Istisig̾c̾ant infirmos in fide.
ũdum idoneos pugne. Possunt etiã
ꝑ mulieres et paruulos reꝓbifigu¬
rari. qui quãuis cum electis come¬
dant ꝑ auditum p̃dicationis. extra
numerum tam̃ electoꝵ sunt. ꝑ pͣu¬
tatem conu̾sationis. Extulerunt re¬
liquias.xii. cophinos fraginentoꝵ
plenos. Reliquie sunt sp̃ualis intel¬
ligentie subtiliora ⁊ secretiora docu¬
menta. que arudib capi nequeunt. q̃
non sunt negligenter relinqñda. sed
a duodecim apłis. & eoꝵ successoribus
diligenter querenda. Cophinis seruili
scientie. ꝑ p̃dicationem aliis appon̾e.
ne ꝑ nr̃am negligentiam in uiã de¬
ficiant. aut fame ꝑeant. De .uii. panib¬

Expanded text:
nor videlicet aetas, sunt numero innor videlicet aetas, sunt numero indigni. Isti significant infirmos in fide nondum idoneos pugnae. Possunt etiam per mulieres et parvulos reprobi significari qui, quamvis cum electis comedant per auditum praedicationis, extra numerum tamen electorum sunt per pravitatem conversationis. Et tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentorum plenos. Reliquiae, sunt spiritualis intelligentiae subtiliora, et secretiora documenta: quae a rudibus capi nequeunt. Quae non sunt negligenter relinquenda, sed ab apostolis, et eorum successoribus diligenter quaerenda. Cophinis serviliascientiae per praedicationem aliis apponere, ne per nostram negligentiam in via deficiant, aut fame pereant. CAP. VI
Abbreviated transcription (Latin):
panes ordeacei sunt .u. libri moysi. in
quib sub palea litt̾e continetur me¬
dulla spũalis intelligentie. Duo pisceᷤᷤ
sunt libri ꝓpħaꝵ ⁊ psalmi. De hocci¬
bo dñs ait. Que scripta sunt in lege
& ꝓpħis &e psalmis de me. Hunc uͦ ci¬
bum dñs apłis. ut eum ppłis appo¬
uerent fregit. quando illis in scrip¬
turas intelligent sensum aꝑuit. Ili
autem acceptũ cibum illis apposuert.
qͣudo scripturam legis & ꝓphetarũ
⁊ psalmoꝵ. ꝑ totũ mundum sp̃ualit̾
eẽ intelligendam & obseruandam p̃¬
dicauert. Comedentes qͦ suꝑ fenum
discumbunt. qͣndo p̃dicatione uelle¬
ctione pasti. carnem suã ne sibi dñe¬
cur ieuiniis ⁊ ugiliis p̃munt. Qͥ rec¬
te quinq milia fuisse referunt᷑ ꝓpt̾
qͥnq sensus corporis quos bene & ꝑ¬
fecte regunt. quib p̃sunt. ꝑ quos
oꝑantur. Comedentes deniq sacian¬
tur. cum auditores de omnilz que
inquit mulierib ⁊ paruulis. Mu¬
lieres sexus fragilis. ⁊ paruili mi¬

Expanded text:
panes hordeacei sunt quinque libri Moysi, in quibus sub palea litterae continetur medulla spiritualis intelligentiae. Duo pisces, sunt libri prophetarum et psalmi. De hoc cibo Dominus ait: Quae scripta sunt in lege, et prophetis, et psalmis de me . Hunc vero cibum Dominus apostolis, ut eum apponerent populis fregit, quando illis, ut Scripturas intelligerent, sensum aperuit. Illi autem acceptum cibum aliis apposuerunt, quando scripturam legis, et prophetarum, et psalmorum per totum mundum spiritualiter esse intelligendam, et observandam praedicaverunt. Comedentes quoque super fenum discumbunt, quando praedicatione vel lectione pasti, carnem suam ne sibi dominetur jejuniis et vigiliis premunt. Qui quinque millia fuisse reperiuntur, propter quinque sensus corporis, quos bene et perfecte regunt, quibus praesunt, per quos operantur. Comedentes denique satiantur, cum auditores de omnibus, quinquit, mulieribus et parvulis. Mulieres, sexus fragilis; et parvuli, mi
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie ꝑ electos suos in eccłia agit.
plangit reꝓbos qui nesciunt eur
derent. seipsos cũ electoꝵ lacͥmis plan¬
gerent. qui in ꝑu̾sitate sua diẽ suã
hic habent. in qua &e pacem habent
ex abundantia temporaliũ. ⁊ suppl¬
cia nẽ abscondunt᷑ ab ocłis eoꝵ. qr
refugiunt futura p̃uidere. que tem¬
poralem letitiam ꝑturbant. S ue¬
munt dies qͣndo animas exeuntes
a corporib de mones inimici circun¬
dabunt uallo. trahentes eas ad socie¬
tatem sue damnationis: iundiq circũ¬
dabunt & coangustabunt. qñ ñ solum
rem redigetur. filii etiam cadent cũ¬
in illa die ꝑibunt omnes cogitatioes
eoꝵ. que cogitationes etiam ꝑ lapides
signantur. cum subditur. & non relui¬
quent in te lapidem suꝑ lapidem. ꝑ¬
u̾sa eium anima ẽ ꝑuerse cogitatio¬
ni ꝑuersiorem adicit. quasi lapidem
suꝑ lapidem struit. s cum anima
ad ultionem rapitur. talis cogitatio¬
num constructio dissipatur. L hoc idõ
quia ñ cognouit tempus uisitationiᷤ

Expanded text:
quotidie per electos suos in Ecclesia plangit reprobos, qui nesciunt cur derent, seipsos cum electorum lacrymis plangerent. Qui in perversitate sua diem suam hic habent, in qua et pacem habent ex abundantia temporalium, et supplicia nunc absconduntur ab oculis eorum, quia refugiunt ventura praevidere, quae temporalem laetitiam perturbant. Sed veniens dies quando animas exeuntes a corporibus daemones inimici circumdabunt vallo, trabentes eas ad societatem suae damnationis. Et undique circumdabunt et coangustabunt, quando non sorem redigetur. Filii etiam cadent, cum illa die peribunt omnes cogitationes eorum . Quae cogitationes etiam per lapides signantur, cum subditur: Non relinquetur in te lapis super lapidem, Perversa enim anima, cum perversae cogitationi perversiorem addit, quasi lapidem super lapidem struit. Sed cum anima ad ultionem rapitur, talis cogitationum constructio dissipatur. Et hoc ideo, quia non cognovit tempus visitationis
Abbreviated transcription (Latin):
chus. archꝰ ochifiliꝰ. darius arsimi filius.
Alexander magnus. S anteqͣm ad ꝑsi¬
cum bellum et gesta alexandri. narrã¬
da accedam. pͥus ortum regni macedo¬
mie. in qua pͥmum ipse alexander re¬
gnauit paucis expedire curabo. De

Expanded text:
chus, Atses Ochi filius, Darius Arsis filius, Alexander Magnus. Sed antequam ad Persicum bellum, et gesta Alexandri narranda accedam, prius ortum regni Macedoniae in qua primum ipse Alexander regnavit, paucis expedire curabo.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. ium̃tum caro. oleum blanda ꝯ¬
solatio. uinum austera increpatio.e¬
leuatio redemptio. stabulum eccłia.
stabularius p̃lati. Duo denarii scienti¬
a utriusq testamenti. De sagena et

Expanded text:
 jumentum caro; oleum, blanda consolatio; vinum, austera increpatio; elevatio, redemptio; stabulum, Ecclesia; stabularii, praelati; duo denarii, scientia utriusque Testamenti. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
molestia dedecoris intumescunt. Ponde¬
rosus g̾ ẽ. qui totis cogitationib ad lasci¬
uiã defluens: pondus turpitudinis ge¬
stat ui corde. Et quãuis pͣua ñ exerceat
oꝑa. ab his tam̃ ñ euellit᷑ m̃te. nec ad
usũ boni oꝑis in aꝑto ualet assurgere:
qͥa grauat hunc in abditis pondꝰ turpe.

Expanded text:
molestia dedecoris intumescunt. Pondemolestia dedecoris intumescunt. Ponderosus ergo est, qui totis cogitationibus 14 ad lasciviam defluens, pondus turpitudinis gestat in corde; et quamvis prava non exerceat opere, ab his tamen non evellitur mente. Nec ad usum boni operis in aperto valet assurgere, quia gravat hunc
Abbreviated transcription (Latin):
habet in corpore: qͥsqͥs auaricia uasta¬
tur inm̃te. Que si in paruis ñ cõpescit᷑.
minirũ sine m̃sura dilatat᷑. Impetigo
occupati tedio excrescens. m̃broꝵ decorẽ
fedat. qͥa auaricia capti animũ dũ qͣsi
delectat exulcerat: dũ adipiscenda q̃q
cognitioni obicit ad inmicicias accen¬
dit. Et dolorem inuuln̾e ñ facit. qͥa
estuanti animo exculpa abundantiã
ꝓmittit: s decor m̃broꝵ ꝑditur qi alia¬
rũ quoq uirtutũ ꝑ hanc pulcritudo
depͣuat᷑. Et qͣsi tocũ corpꝰ exasꝑat. qͥa
ꝑ uniu̾sa uicia animũ supplantat: pau¬
lo atcestante qui ait. Radix omniũ ma¬
loꝵ ẽ cupiditas. Ponderosus uͦ ẽ. quit᷑¬
pitudinẽ ñ exercet in oꝑe: sed tñ ab
hac cogitatione continua sine mode¬
ramine gͣuat᷑ in mente. Qui neqͣ qͣm
qͥdem usq ad opꝰ nefariũ rapit᷑: sedeꝰ
animꝰ uoluptate luxurie sine ullo re¬
pugnationis stimulo delectat᷑. Uiciũ
secrũ ad uirilia labitur. q̃ ꝓfecto cum

Expanded text:
re, quisquis avaritia vastatur in mente: quae si in parvis non compescitur, nimirum sine mensura dilatatur. Impetigo occupati taedio excrescens membrorum decorem foedat, quia et avaritia capti animum dum quasi delectat, exulcerat; dum adipiscenda quaeque cogitationi objicit, ad inimicitias accendit, et dolorem in vulnere non facit, quia aestuanti animo ex culpa abundantiam 13 promittit. Sed decor membrorum perditur, quia aliarum quoque virtutum per hanc pulchritudo depravatur; et quasi totum corpus exasperat, quia r universa vitia animum supplantat, Paulo attestante qui ait: Radix omnium malorum est cupiditas . Ponderosus vero est, qui turpitudinem non exercet opere, sed tamen ab hac cogitatione continua sine moderamine gravatur in mente; qui nequaquam quidem usque ad opus nefarium rapitur, sed ejus animus voluptate luxuriae sine ullo repugnationis stimulo delectatur. Vitium scerum ad virilia labitur, quae profecto cum
Abbreviated transcription (Latin):
uite cuntes suffocant᷑. & ñ referunt
fructũ. Lippꝰ uͦ ẽ. cuiꝰ quidem ingeniũ
ad cognitionẽ ueritatis einicat: sedtñ
hoc carnalia oꝑa obscurant. In lippis
quippe ocłis pupille sane sunt. sed hu¬
more defluente infirmate palpebre
gͦssescunt. quaꝵ qͥa infusione crebro
atterit᷑. etiã acies pupille uiciat᷑. Et st̃
ñ nulli quoꝵ sensũ carnalis uite oꝑa¬
tio sauciat. qui uidere recta subtilit̾ ꝑ
ingeniũ poterant. s usu pͣuoꝵ accuũ
caligant. Lippꝰ itaq ẽ. cuius sensũ nat᷑a
eracuit. s conu̾sationis pͣuitas confun¬
dit. Cui bene ꝑ angłm dicit᷑. Collirio
inunge ocłos cuos ut uideas. Collirio qͥp¬

Expanded text:
vitae euntes suffocantur, et non referunt vitae euntes suffocantur, et non referunt fructum . Lippus vero est, cujus quidem ingenium ad cognitionem veritatis emicat, sed tamen hoc carnalia opera obscurant. In lippis quippe oculis pupillae sanae sunt, sed humore defluente infirmatae palpebrae grossescunt; quorum, quia infusione crebro atteruntur, etiam acies pupillae vitiatur. Et sunt nonnulli quorum sensum carnalis vitae operatio sauciat, qui videre recta subtiliter per ingenium poterant, sed usu pravorum actuum caligant. Lippus itaque est, cujus sensum natura exacuit; sed conversationis pravitas confundit. Cui bene per angelum dicitur: Collyrio inunge oculos tuos ut videas . Collyrio quip
Abbreviated transcription (Latin):
subdit᷑: uł gͣndi &e cortonaso. Nasus ce eñ
gͣndis ce tortꝰ ẽ. discretionis subtilitas
immod̾ata. q̃ dũ plusqm decet excreu̾it:
actionis sue rectitudinẽ ipsa confundit.
Fracto aut̃ pede uł manu ẽ. qͥ uiã dei
ꝑg̾e omnino ñ ualet. atq a bonis acti¬
b funditꝰ exsors uacat: quatiꝰ hec ñ
ut claudꝰ saltemcũ infirmitate teneat.
s ab his omnib alienꝰ existat. Gilb uͦẽ.
quẽ terrene sollicitudinis pondꝰ depri¬
mit. ne unqͣm ad suꝑna respiciat. sed
solis his q̃ in infimis calcant᷑ intendat.
Qui & si q̃n aliqͥd de bonis patͥe celestis
audierit. ad hoc ninirũ ꝑuerse consu¬
etudinis pondere p̃grauatꝰ. cordis sa¬
ciem ñ accollit: quia cognitionis statũ cor¬
rigere ñ ualet. quẽ t̾rene usus sollicitudi¬
nis curuũ tenet. Ex hoꝵ qͥppe specie psal¬
in spinis cecidit. hu sunt qͥ audiert̃ & a
sollicitudinib & diuitiis. & uoluptatib

Expanded text:
subditur: Vel grandi et torto naso. Nasus enim subditur: Vel grandi et torto naso. Nasus enim grandis et tortus est discretionis subtilitas immoderata, quae dum plus quam decet excreverit, actionis suae rectitudinem ipsa confundit. Fracto autem pede vel manu est, qui viam Dei pergere omnino non valet, atque a bonis actibus funditur exsors vacat, qinfirmitate teneat, sed ab his omni modo alienus existat. Gibbus vero est quem terrenae sollicitudinis pondus deprimit, ne unquam ad superna respiciat, sed solis his quae in infimis calcantur, intendat. Qui etsi quando aliquid ex bono patriae coelestis audierit, ad hoc nimirum perversae consuetudinis pondere praegravatus, cordis faciem non attollit. Quia cogitationis statum erigere non valet, quem terrenae usus sollicitudinis curvum tenet. Ex horum quippe specie Psalin spinis cecidit, hi sunt qui audierunt, et a sollicitudinibus, et divitiis, et voluptatibus
Abbreviated transcription (Latin):
sus. dũ uenturã lucẽ neqͣqͣm diligendo
conspicit. quo g̾ssum oꝑis porrigat ne
debeat aspicit. sed infirmitate m̃tis.
uidet. quia ad iurtutis statũ dũ flixa
ciuit᷑. Hincetem̃ paulus dicit. Remissas
manꝰ et dissoluta genua erigite. ⁊ gressꝰ
rectos facite pedibur̃is: ut ñ claudicais
qͥs erret. magis autẽ sanet᷑. Paruo autẽ
naso ẽ: qui ad tenendã m̃suram discreti¬
onis idoneus ñ ẽ. Naso qͥppe odores fetores¬
q discernimꝰ. Recte gͦ ꝑ nasũ discretio
expͥmit᷑: ꝑ quã uircutes eligimꝰ. delicta
reꝓbamꝰ. Unde & in laude sponsedicit᷑.
Nasus cuus sicut tͣris que ẽ in libano: qͥa
nimirũ scã eccłia. quib ex causis singła
temptam̃ta ꝓdeant discretione conspi¬
cit. & uentura uicioꝵ bella ex alto dep̃¬
hendit. Sed st̃ ñ nulli. qui dũ se estima¬
ri he betes nolunt. sepe se in qͥbdam in¬
quisitionil. płꝰqͣm neceẽ ẽ excentes. ex
nimia subtilitate fallunt᷑. Unde hic qͦq

Expanded text:
s, dum venturam lucem nequaquam diligendo conspicit, quo gressum operis porrigat nesdebeat aspicit, sed per infirmitatem mentis, videt; quia ad virtutis statum, dum fluxa quuntur. Hinc etenim Paulus dicit: Remissas manus, dissoluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur . Parvo autem naso est, qui ad tenendam mensuram discretionis non est idoneus. Naso quippe odores, fetoresque discernimus. Recte ergo per nasum discretio exprimitur, per quam virtutes eligimus, vitia reprobamus. Unde in laude sponsae dicitur: Nasus tuus sicut turris, quae est in Libano , quia nimirum sancta Ecclesia, quae ex causis s discretionem conspicit, et ventura vitiorum bella ex alto deprehendit. Sed sunt nonnulli qui dum aestimari hebetes nolunt, saepe se in quibusdam inquisitionibus plus quam necesse est exercentes, ex nimia subtilitate falluntur. Unde hic quoque
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationis adiuuamꝰ. Albuginẽ uͦ habet
in ocło. qui ueritatis lum̃ uidere ñ si¬
uit᷑. qr arrogantia sapĩe seu iusticie ce¬
catur. Pupilla nãq ocłi nigra uidet.
albuginẽ tolerans niluidet. Quia ui¬
delicet sensus humane cogitationis. si¬
se stultum peccatorẽq intelligit. cog¬
nitionẽ intime claritatis app̃hendit
Si autẽ candorem sibi iusticie seu sapĩe
tribuit. a luce se suꝑne cognitionis ex¬
cludit. Et eo claritatẽ ueri luminis ne¬
qͣqͣm penetrat. quose apud se ꝑ arrogã¬
tiam exaltat. sicut de quibdam dicitur.
Dicentes enĩ se ẽẽ sapientes stulti factist̃.
Iugem uͦ ht̃ scabiem. cui carnis petulan
enim feruor uiscerum ad cutem trahit᷑.
ꝑ quã recte luxuria designat᷑. Quia si
cordis temptatio usq ad oꝑationẽ ꝓsilit.
nimirũ feruor uitimꝰ usq ad cutis sca¬
biem ꝓrumpit. & foras iamcorpꝰ sauciat.
quia dum in cogitatione uoluptas ñ
repͥmit᷑. etiã in actione dñat᷑. Quasienĩ

Expanded text:
lbuginem vero habet in oculo, qui veritatis lucem videre non sinitur, quia arrogantia sapientiae seu justitiae caecatur. Pupilla namque oculi nigra videt, albuginem tolerans nil videt, quia videlicet sensus humanae cogitationis si stultum se peccatoremque intelligit, cognitionem intimae claritatis apprehendSi autem candorem sibi justitiae seu sapientiae tribuit, a luce se supernae cognitionis excludit, et eo claritatem veri luminis nequaquam penetrat, quo se apud se per arrogantiam exaltat, sicut de quibusdam dicitur: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Jugem vero habet scabiem, cui carnis petulantenim fervor viscerum ad cutem trahitur, per quam recte luxuria designatur. Quia si cordis temptatio usque ad operationem prosilit, nimirum fervor intimus usque ad cutis scabiem prorumpit, et foras jam corpus sauciat, quia dum in cogitatione voluptas non reprimitur, etiam in actione dominatur. Quasi enim
Abbreviated transcription (Latin):
sum tropologicum ẽ abraham
quelibet fidelis anima que offert dõ
sacrificium scilicet iusticie fructum.¬
Offert animalia id est bona oꝑa. q̃
circa t̾rena negocia u̾santur. Offert
tes. Animalia separantur. quia bona
oꝑa que in reb terrenis pximis exhi¬
bentur. ꝑ multa negocia diuidunt᷑.
aues autem minime diuidunt᷑. qͥa co¬
gitationes contem platiue ad solamin¬
tentionẽ suꝑne uisionis erigunt᷑. Uo¬
lucres sacrificio insidiantes. demones
sunt. siue immunde cogitationes. qͣs
instantia orationis & cautela discreti

Expanded text:
um, Abraham est quaelibet fidelis anima quae offert Deo sacrificium, vel justitiae fructum. Animalia, id est opera bona, quae circa terrena negotia versantur. Offert t. Animalia separantur, quia bona opera, quae rebus terrenis proximis exhibentur, per multa negotia dividuntur. Aves autem minime dividuntur, quia cogitationes contemplativae ad solam intentionem supernae visionis eriguntur. Volucres sacrificio insidiantes daemones sunt sive immundae cogitationes, quas instantia orationis et cautela discreti
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Sed cum a thesifonte castra mo¬
iusset: & iam pugnaturus ex̾citũ or¬
dinaret: incertũ a quo. uentre saucia¬
tus punitur. & dum moreret᷑. cepit
xp̃m dm̃ blasphemare dicens. Uicisti
galilee uicisti. Atq in his u̾bis miserex¬
ouinianus imꝑium consecutus: imꝑa¬
uit mensib octo. Qui cum uiolenter
post uliani necem a militib ad imꝑi¬
um traheretur: dixit non se uelle pa¬
ganis hominib imꝑare. cum ipse eẽt
xp̃ianus. Cumq uox omniũ ꝓclamas¬
set dicentiũ se quoq eẽ xp̃ianos. susce¬
pit imꝑium. Pepigitq fedus cũ sapore
rege ꝑsarum: & nisibin oppidum par¬
cemq supioris mesopotanne ei conces¬
sit. Morꝙ ꝑsarum rex foꝵ uenalium
illi in deserto p̃parari fecit. Et ita ioui¬
nianus de medio hostium romanum

Expanded text:
coepit. Sed cum a Ctesiphonte castra mocoepit. Sed cum a Ctesiphonte castra movisset, et jam pugnaturus exercitum ordinaret, incertum a quo ventre sauciatus, punitur et dum moreretur, coepit Christum Deum blasphemare, dicens: Vicisti, Galilaee, vicisti. Atque in his verbis sceovianus imperium consecutus imperavit mensibus octo, qui cum violenter post Juliani necem a militibus ad imperium traheretur, dixit non se velle paganis hominibus imperare, cum ipse esset Christianus. Cumque vox omnium proclamasset, dicentium se quoque esse Christianos, suscepit imperium. Pepigitque foedus cum Sapore rege Persarum, et Nisibim oppidum, partemque superioris Mesopotamiae ei concessit. Moxque Persarum rex forum venalium rerum illi in deserto praeparari fecit. Et ita Jovinianus de medio hostium Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
nistrum ꝑcussit: dicens se illa asꝑsio¬
ne potius maculatũ qͣm mundatum.
Qd̾ cernens ulianus iussit eũ in cu¬
stodiam recipi: ac demum ad here¬
mum destinar. Sedcum annus et
pauci transissent dies: ille ꝓ meroede
confessionis inꝑium recepit. Deniq¬
iulianꝰ impudent̾ baptisma diluens. san¬
guine sacrificioꝵ cuncta faciebat: quib
demones placari solent. Ipsequoq in a¬
chanasium ꝑsecutionẽ fecit. seo eum dĩ
nutu comp̃hendere nequiuit. His p̃t̾ea
dieb passisunt rome iohannes &e paulꝰ
martyres xp̃i. Sed et apud sebastem pa¬
lestine urbem. scĩ iohannis baptiste se¬
pulchrum ppłs paganoꝵ funestis ma¬
nib effregit: et eiusdem mrĩs reliqͥas¬
igne concremauit. & pulueri immix.¬
tas ꝑ agros sparsit. Affuere tñ quidam
incendio furtim abstraxere: & secũ re¬
deunites deuexere. Deniq ulianꝰ ad
bellum parchicũ ꝓfecturus: amplius
effrenata rabiem xp̃i cultores deseuire

Expanded text:
nistrum percussit, dicens se illa aspersionistrum percussit, dicens se illa aspersione potius maculatum quam mundatum. Quod cernens Julianus, jussit eum in custodiam recipi, ac demum ad eremum destinari. Sed cum annus et pauci pertransissent dies, ille pro mercede confessionis imperium recipit. DeniqJulianus, impudenter baptisma diluens sanguine sacrificiorum, cuncta faciebat quibus daemones placari solent. Ipse quoque in Athanasium persecutionem fecit, sed eum Dei nutu comprehendere nequivit. His praeterea diebus passi sunt Romae Joannes et Paulus martyres Christi, sed et apud Sebasten Palaestinae urbem sancti Joannis Baptistae sepulcrum populus paganorum funestis manibus effregit, et ejusdem martyris reliquias concremavit, et pulveri immistas per agros sparsit. Adfuere tamen quidaincendio furtim subtraxere, et secum redeuntes devexere. Denique Julianus ad bellum Parthicum profecturus, amplius effrenata rabie in Christi cultores desaevire
Abbreviated transcription (Latin):
pomorphitarũ. Cuius auctor audeus
quidam excitit. qui dixit formam ha¬
bere duunitatem. ⁊ corporis partib
rium ẽ doctrine. De iuliano aposta
ulianus igitur apostata factꝰ. ta.iii.¬
imꝑator reserait templa gentiliũ:
et factus est xp̃ianoꝵ ceteris ꝑsecutori¬
b callidior ꝑsecutor. Porro militie cr¬
gulum ⁊ ꝓcurationẽ ꝑuinciaꝵ. & of¬
ficium iuris dicendi xp̃ianis ñ debere
cõmitti dicebat: ut pote quib lex ꝓ¬
pria gladio uti uecuisset. Unde mili¬
tib publico postmodum p̃cepit edicto
ut aut sacrificarent. aut militie ce¬
derent. Uerum quidam catholici offi
ciuĩ quamfidem ⁊elodei deserere ma¬
luert̃. ꝑidem tempꝰ ualentinianꝰ qui
postea factusẽ imꝑator. relum quẽ
ꝓ pietate habuit ñ celauit. Quadam
namq die dum templũ ingredetur
augustus. ⁊ minister aqua ingredien¬
tes asꝑgeret ualentinianꝰ uidens gut¬
cam unam in clamide sua pugno mi¬

Expanded text:
pomorphitarum. Cujus auctor Andes pomorphitarum. Cujus auctor Andes quidam exstitit, qui dixit formam habere divinitatem, et corporis partibus rinae. CAP. III. De Juliano Apostata. Julianus igitur Apostata, factus imperator, reseravit templa gentilium, et factus est Christianorum caeteris persecutoribus callidior persecutor. Porro militiae cingulum, et procurationem provinciarum, officium juris dicendi, Christianis non debere committi dicebat, ut pote quibus lex propria gladio uti vetuisset. Unde militibus publico postmodum praecepit edicto, ut aut idolis sacrificarent, aut militiae cederent. Verum quidam catholici officium militiae quam fidem zelo Dei deserere maluerunt. Peridem tempus Valentinianus, qui postea factus est imperator, zelum, quem proprietate habuit, non celavit. Quadam namque die dum templum ingrederetur Augustus, et minister aqua ingredientes aspergeret, Valentinianus, videns guttam unam in chlamyde sua, pugno mi
Abbreviated transcription (Latin):
no. ⁊ constante fratrib. ii¬
suos acatholica fide. euuis p̃sidio fulti
plerosq catholicos uiros sibi uiriliter
ꝓ fidei iusticia resistentes. exilio dam¬
nauerunt. Deniq constantinus con¬
stantinopolitanꝰ augustus in subur¬
bino nichomedie defunctus ẽ. Constãs
quoꝙ frater eius dumse incolerandis
uiciis tradidisset: magnenti tyranni
dolo necatus est. Mortuo quoꝙ constan¬
te. aduocauit constantius augustus
iulianum quendam nepotem mag¬
ni constantini. et constituit eum cesa¬
rem galliarum. Iulianꝰ itaq factus
cesar. deuicit gallos mira felicitate.
Et cum militib eẽt gratꝰ. appellatus
est ab eis augustus. Quo nominetu¬
mens: spreto constantio augusto. ita¬
liam et illiricum ꝑuasit. Quod audi¬
ensconstantius instructione bellipart¬
ci derelicta: uenit contra illum. Sed
in itinere defunctꝰ est. anno uite sue
tinopolim ueniens: factus ẽ imꝑator hac
p̃cerea tempestate: nata ẽ heresis antro¬

Expanded text:
no et Constante fratribus. Cno et Constante fratribus. Csuos a catholica fide; cujus praesidio fulti plerosque catholicos viros sibi viriliter pro fidei justitia resistentes exsilio damnaverunt. Denique Constantinus Constantinopolitanus Augustus in suburbio Nicomediae defunctus est. Constans quoque frater ejus, dum se intolerandis vitiis tradidisset, Magnetii tyranni dolo necatus est. Mortuo vero Constante, advocavit Constantius Augustus Julianum quemdam nepotem Magni Constantini, et constituit eum Caesarem Galliarum. Julianus itaque factus Caesar devicit Gallos mira felicitate, et cum militibus esset gratus, appellatus est ab eis Augustus. Quo nomine spreto Constantio Augusto, Italiam et Illyricum pervasit. Quod audiens Constantius expeditione belli Parthici derelicta, venit contra illum. Sed in itinere defunctus est anno vitae suatinopolim veniens factus est imperator. Hac praeterea tempestate nata est haeresis Anthro
Abbreviated transcription (Latin):
eidem eccłie pontifex consecratur. Porro
xit habitum suũ geminis et caput su¬
um ꝑpetuo exornauit diademate. Nu¬
triuit p̃terea semꝑ bonas artes. sed p̃ci¬
pue studia litt̾arum: legebat et ipse scri¬
bebat. et meditabat᷑. Cui successert̃ tres
filii eius. Constantinꝰ rome. Constantiꝰ
constantinopoli. constans antiochie.
Isti sunt autem qui post constantinũ
magnum diuiso imꝑio rome & con¬
stantinopoli regnauert̃. Rome con¬
stantinus. Iulianus apostata rome ⁊
constantinopoli. Ioiunianꝰ rome et
constantinopoli. Ualentinianꝰ. gratia¬
nus. theodosius. rome &e constantino¬
poli. honorius. ualentinianꝰ. maximi¬
anus. auitus. Morianꝰ. archemius. o¬
limbrius. glicerius. nepos. augustulꝰ.
odacer. theodericus. a thalaricus. theo¬
dod̾. & uitigis tocila. Constantino poli
constantinꝰ. Iulianiis apostata: constã¬
tinopoli et rome. ualens. ualentinianꝰ:
T̃heodosiꝰ constantinopoli & rome. Ar¬
chadius. theodosius. martianꝰ. leo pͥmꝰ

Expanded text:
eidem Ecclesiae contifex consecratur. Porro xit habitum suum gemmis, et caput suum perpetuo exornavit diademate. Nutrivit praeterea semper bonas artes, sed praecipue litterarum studia, legebat et ipse, scribebat, et meditabatur. Cui successerunt tres filit sui, Constantinus Romae, Constantius Constantinopoli, Constans Antiochiae. Isti sunt autem, qui post Constantinum Magnum diviso imperio Romae et Constantinopoli regnaverunt. Romae Constantinus, Julianus Apostata; Romae et Constantinopoli Jovinianus. Romae et Constantinopoli Valentinianus, Gratianus, Theodosius. Romae et Constantinopoli Honorius, Valentinianus, Maximianus, Avitus, Majoranus, Athemius, Olybrius, Glycerius, Nepos, Augustulus, Odoacer, Theodericus, Athalaricus, Theodoadus, et Vitigis, Totila. Constantinopoli Constantinus, Julianus Apostata. Constantinopoli et Romae Valens, Valentinianus, Theodosius. Constantinopoli et Romae Arcadius, Theodosius, Martianus, Leo primus,
Abbreviated transcription (Latin):
onem accipiant. Helena quoq mater
eius magnificentia singularis. diuimiˢ
admonita uisionib: iherosolimã pe¬
tiit. lignum dñice crucis exquisiuit
it lege crucis supplicium. qd̃ apud ro¬
manos erat in usu: et figuratione soli¬
doꝵ illud iussit inscribi. Erat ꝑidẽ
tempꝰ apud antiochiam hereticus qͥ¬
dam p̃sbiter nomine arrius qui p̃di¬
ab eo creatum. Addebat etiam. erat
tinus. coadunari fecit synodum apud
niceam bithinie urbem anno incarna
um patri consubstantialem.⁊ arruiᷤᷤ dã¬
natus est: et ab eccłia segregatꝰ. Floruit

Expanded text:
onem accipiant. Helena quoque mater onem accipiant. Helena quoque mater ejus magnificentia singularis, divinis admonita visionibus, Jerosolymam petiit, lignum Dominicae crucis exquisivit,lata lege crucis supplicium, quod apud Romanos erat in usu, et figuratione solidorum illud jussit inscribi. Erat per idem tempus apud Antiochiam haereticus quidam presbyter, nomine Arius, qui praediab eo creatum. Addebat etiam quod etinus coadunari fecit synodum apud Nicoeam Bythiniae urbem anno Incarnatum Patri esse consubstantialem, et Arius damnatus est, et ab Ecclesia segregatus. Floruit
Abbreviated transcription (Latin):
bellum indixit. Facta gͥ congressi¬
one in bichinia cura erisopolim uic¬
tus est licinius et comp̃hensus. atq a¬
pud thessalonicam capite truncatus
Sicq constantinꝰ dei nutu soliditatem
romani imꝑu solus obtinuit. Post hec
edificauit constantinꝰ bizantiũ ma¬
ritimam urbem: uocauitq constan¬
tinopolum de nomine suo. Urbenu̾
romam cum palatio suo qd̃ lateranen¬
se dicit᷑. concessit apłis petro & paulo
et scõ pape siluestro. ⁊ constantinopolĩ
imꝑialem sedem constituit. Dignita¬
te tam̃ romani imꝑatores appellati st̃
successores usq ad tempꝰ illud quo ro¬
manũ imꝑium ad reges francoꝵ tͣnͣs¬
latum ẽ. Postea enim hii qui apd̾ con¬
stantinopolim imꝑabant grecoꝵ potiꝰ
imꝑatores sunt uocati. Exinde nãq
series tempoꝵ ꝑ reges francoꝵ suppu¬
tatur. Porro constantinus sanctiute ut
omnia que ad eccłiasticum ordinem
ꝑtinent. romani ep̃i uidicio dispositi¬

Expanded text:
bellum indixit. Factaque congressibellum indixit. Factaque congressione, in Bithynia circa Chrysopolim victus est Licinius et comprehensus, atque apud Thessalonicam capite truncatus. Sicque Constantinus Dei nutu soliditatem Romani imperii solus obtinuit. Post haec aedificavit Constantinus Byzantium maritimam urbem, vocavitque Constantinopolim de nomine suo; Urbem vero Romam cum palatio suo, quod Lateranense dicitur, concessit apostolis Petro et Paulo, et sancto papae Sylvestro, et Constantinopolim imperialem sedem constituit; dignitate tamen Romani imperatores appellati sunt successores usque ad tempus illud, quo Romanum imperium ad reges Francorum translatum est. Postea enim ii, qui apud Constantinopolim imperabant, Graecorum potius imperatores sunt vocati. Exinde namque series temporum per reges Francorum supputatur. Porro Constantinus sancivit ut omnia quae ad ecclesiasticum ordinem pertineant, Romani episcopi judicio dispositi
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. Et ꝓpiciatꝰ earum pueros uissit re¬
stitui matrib suis. Transacta deniq die
apparuert̃ ei insomins apli petrus et
panlus. dicentes ei ut aduocaret de
monte serapti siluestrũ papam. quia¬
et ipse ei ostenderet piscinam in qua
lauaretur ce sanaretur. Aduocatus
itaq papa. fidem xp̃i illi exposuit.:⁊
credentem baptirauit. & egrediens
de fonte constantinꝰ. lepra corporis &
anime parit̾ est curatꝰ. Constantinꝰ
igitur magnus xp̃ianus effectus. ꝑ
totum romanum imꝑium publico
p̃cepit edicto ut templa ydoloꝵ clau¬
derentur. & eccłie edificarent᷑. Deniq
incredibile est memoratu. qͣmbreui
euis studro. scã late ꝑ totum orbem
creuerit eccłia. Porrolicinus muidia
stimulatus discidium molie batur.
hoc in querelam deuocans. quod ñ
ita ꝓse sicut ꝓ constantino xp̃ian
sollemnib orationib excubarent.
Sed postqͣm intelligit molimina sua
parum ꝓdesse: manifeste imꝑatori

Expanded text:
ruit, et propitiatus earum pueros jussit reruit, et propitiatus earum pueros jussit restitui matribus suis. Transacta autem die, apparuerunt ei in somnis apostoli Petrus et Paulus dicentes ei ut advocaret de monte Soracte Sylvestrum papam, quia ipse et ostenderet piscinam, in qua lavaretur et sanaretur. Advocatus itaque papa fidem Christi illi exponit, et credentem baptizavit, et egrediens de fonte Constantinus lepra corpore et animae pariter est curatus. Constantinus igitur Magnus, Christianus effectus, per totum Romanum imperium, publico praecepit edicto ut templa idolorum clauderentur et Ecclesiae aedificarentur. Denique incredibile est memoratu quam brevi ejus studio sancta late per totum orbem creverit Ecclesia. Porro Licinius invidia stimulatus dissidium moliebatur, hoc in querelam revocans, quod non ita pro se sicut pro Constantino Christiani solemnibus orationibus excubarent. Sed postquam intelligit molimina sua parum prodesse, manifeste imperatori
Abbreviated transcription (Latin):
uei demersus interut. Tunc constan¬
tinus romam triumphans ingredit᷑.
et ita tocius occidentis imꝑium tã ad
constantinum ꝙͣ. adlicinium ꝑuenit.
Adhuc tñ regnabat in orientis parti¬
bus maximianus uirimpus & m̃te
ferox. quem licinius a roma digressꝰ
expugnare parauit. Et cum iamfer¬
rolicinii cecidisset exercitus maximi¬
ani. pars que suꝑerat licinio se subdi¬
dit. or maximianꝰ turpit̾ fugit. Uerũ
dum reparasset exercitum et scđo uellet
cum hoste confligere. dolore int̾noꝵ
uiscerum correptus est. ac demũ lumi¬
nib morbo amissis. iuuendi finem
secte Int̾ea constantinus ualida squalo¬
ris lepra ꝑfunditur. Et cum a medi¬
cis curari ñ posset. sacerdotes capitolus
dixerunt illi debere fieri piscinam
in capitolio et impleri sanguine in¬
nocentum. & calente eolotum posse
sanari. Sed agregatis innocentib dũ
pus pͥnces matrum lacrimas uidit.
et euilatum audiuit. ilico facmꝰ ex hor¬

Expanded text:
vei demersus interiit. Tunc Constanvei demersus interiit. Tunc Constantinus Romam triumphans ingreditur et ita totius Occidentis imperium, cum ad Constantinum, tum ad Licinium pervenit. Tamen adhuc regnabat in Orientibus partibus Maximianus, vir impius, et mente ferox, quem Licinius Roma digressus expugnare paravit. Et cum jam ferro Licinii cecidisset exercitus Maximiani, pars quae supererat Licinio se subdidit, et Maximianus turpiter fugit. Verum dum reparasset exercitum, et secundo vellet cum hoste confligere, dolore internorum viscerum correptus est, ac demum luminibus morbo amissis vivendi finem fecit. Interea Constantinus valida squaloris lepra perfunditur, et cum a medicis curari non posset, sacerdotes Capitolii dixerunt illi debere fieri piscinam in Capitolio, et impleri sanguine innocentum, et calente eo lotum posse sanari. Sed aggregatis innocentibus, dum pius princeps matrum lacrymas vidit, et ejulatum audivit, illico facinus exhor
Abbreviated transcription (Latin):
gnus constantu mo¬
deratissimi et egregii
pͥncipis filius inbri¬
tannia dei nutumi
partib regnabat maximianus galeriꝰ
adhuc augustus. Rome autẽ a p̃toria¬
nis militib maxentius maximiani her¬
culei filius imꝑator erat institutꝰ. qui
postea in tanta fece uicioꝵ uersabat᷑.
ut nichil facinoris ab eius uita uelacti¬
b eẽt alienum. Igitur cũ septimum
annum in imꝑio suo ꝑageret. constan¬
tinus adu̾sus maxentium conspirante
secum collega suo licinio bellum parauit.
Eccũ multa de imminentis belli necessi¬
tate ꝑtractaret. uidit ꝑsoporem in celo
et euigilans signum quod uid̾at inue¬
xilla depinxit militaria. Et cum iam
ꝓcul a ponte milino castra posuisset.
maxentius furia instigatus. ab urbe
ꝑ pontem nauigiis compositũ egressus
ce scẽ crucis ꝓsterneretur. ad urbem
fugiendo remeare uolens maxentiꝰ.
pontem quẽ diximꝰ nauigus composi¬
tum ascendit. Et continuo subsedere
naues. et iꝑse lapsu equi in ꝓfundo al¬

Expanded text:
gnus, Constantii moderatissimi, et egregii principis filius, in Britannia Dei nutu impartibus regnabat Maximianus Galerius adhuc Augustus; Romae autem a praetorianis militibus Maxentius, Maximiani Herculei filius, imperator erat constitutus; qui postea in tanta fece vitiorum versabatur, ut nihil diri facinoris ab ejus vita vel actibus esset alienum. Igitur cum septimum annum in imperio suo perageret Constantinus, adversus Maxentium conspirante secum collega suo Licinio bellum paravit. Et cum multa de imminentis belli necessitate pertractaret, vidit per soporem in coeloEt evigilans signum, quod viderat, in vexillo depinxit militari, et cum non procul a ponte Milvio castra posuisset, Maxentius furia instigatus ab Urbe per pontem navigiis compositum egressus,te sanctae crucis prosterneretur, ad Urbem fugiendo remeare volens Maxentius, pontem quem diximus navigiis compositum, ascendit, et continuo subsedere naves, et ipse lapsu equi, in profundo al
Abbreviated transcription (Latin):
chus. Sello pares. Lampͥdes. Sosares.
Lampares. Pamas. Sosarmus. Mitra¬
ens. Tantanes. Thenteus. Tmeus. Der¬
gilius. Eupales. Laostenes. Pyrritiades.
Offrateus. Offratanes. Acrazapes. To¬
nos. Concolores qͥ grecedicit᷑ sardapal¬
lus. Porro isti sunt reges qui post sar¬
dana pallũ in asya regnasse creduntur.
sicut refert diuina historia. ful. ĩeglat
phalasar. salmanasar. sennacherib.
Deniq p̃fatus sardana pallus. fuit uir
muliere corruptior. Semꝑ enim int̾
feminarũ contubernia uersabatur.
Ad quẽ admito cũ die quadam p̃fectꝰ
medis arbastus qui ce ar baces uocaba¬
tur obtinuisset. inuenit eum int̾ scor¬
toꝵ greges purpuram colo nentem.
⁊ int̾ uirgines pensa diuidentem. Qͦ
uiso reu̾sus ad socios que uiderit re¬
fert. negatq illi se prsus parere posse.
qui se malit eẽ feminã qͣm uirum.
Moxq fit coniuratio medoꝵ contͣ
gentem assyrioꝵ : uindicitur bellum
sardanapallo. At sardanapallus cum

Expanded text:
chus, Bellopares, Lamprides, Sosares, chus, Bellopares, Lamprides, Sosares, Lampares, Pamas, Sosarinus, Mitraeus, Tautories, Theutheus, Tineus, Pergilius, Eupales, Laosthenes, Piorithiades, Offrateus, Offratenes, Acrazepes, Thonos, Conolores, qui Graece dicitur Sardanapalus. Porro isti sunt reges qui post Sardanapalum in Assyria regnasse creduntur, sicut refert divina historia: Ful, Teglat, Falasar, Salmanasar, Sennacherib. Caeterum praefatus Sardanapalus fuit vir muliere corruptior. Semper enim inter feminarum conturbernia versabatur, ad quem admitti cum die quadam praefectus Medis Arbastus, qui et Arbaces vocabatur, obtinuisset, invenit eum inter scortorum greges purpuram colo nentem, et inter virgines pensa dividentem. Quo viso reversus ad socios, quae viderit refert, negat se illi prorsus parere posse, qui se malit esse feminam quam virum, moxque fit conjuratio Medorum contra Assyrios, et indicitur bellum Sardanapalo. At Sardanapalus cum