comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serando & compatiendo: omni hõ
mendax.Quid ẽ omnis homo men¬
dax: Omĩs homo infirm᷑: omnis
homo miser ⁊ impotens: qͥ nec se
nec alium possit saluare. Sicut di¬
citur. fallax equus ad salutem. ñ
qͦd equus aliquem fallat. s quia is
se ipsum fallit. qui infortitudine
eius confidit: sic omĩs homo dicitur
mendax id: fragilis. mutabilis. aquo
salus non possit uł sua uł aliena sꝑa¬
ri: quin potius maledictionem ĩcur¬
rat. qui spem suã in homine ponit.
Proficiens itaq humilis ꝓpħa ꝑdu
catum ueritatis. qͦdq in se lugebat
uidens in aliis: dum apponit scien¬
tiam. apponat ⁊ dolorem: ac gene¬
ralit᷑. s ueraciter dicat: omĩs homo
mendax. Uide quam longe aliud
senserit de se phariseus ille suꝑb.
Quid deprompsit in excessu suo:
Ds grãs ago tͥ: quia non sum sicut
ceteri hominum. Dum inse singu¬
lanter exultat: aliis arroganter in¬
sultat dauid aliter Ait enim. Dĩs
homomendar. Neminem excipit

Expanded text:
serando et compatiendo: Omnis homo serando et compatiendo: Omnis homo mendax. Quid est, Omnis homo mendax? Omnis homo infirmus, omnis homo miser et impotens, qui nec se, nec alium possit salvare. Sicut dicitur: Fallax equus ad salutem , non quod equus aliquem fallat, sed quia is seipsum fallit, qui in fortitudine ejus confidit: sic omnis homo dicitur mendax, id est fragilis, mutabilis, a quo salus non possit vel sua, vel aliena sperari: quin potius maledictionem incurrat, qui spem suam in homine ponit . Proficiens itaque humilis Propheta per ducatum veritatis, quodque in se lugebat videns in aliis, dum apponit scientiam, apponat et dolorem, ac generaliter, sed veraciter dicat: Omnis homo mendax. 17. Vide quam longe aliud senserit de se Pharisaeus ille superbus. Quid deprompsit in excessu suo? Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum . Dum in se singulariter exsultat, aliis arroganter insultat. David autem aliter. Ait enim: Omnis homo mendax. Neminem excipit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nimis enim. ꝓꝑfecte podest intelli¬
gi: ut ibi. Inmandatis eius uolet
nimis. Qd̃ si quis contendat nimiᷤ
hic ꝓualde positum eẽ non ꝓꝑfec¬
te: quia et expositores id ipsum ui¬
dentur astruere: neq hoc discordat
a sensu ꝓpħȩ. ut sic sentiamꝰ eum di¬
xisse Ego quidem cum adhuc ue¬
ritatem ñ nossem: aliquid me puta¬
bam ẽẽ cum nichil eem̃. At postꝗͣ
inxp̃m credendo. id÷ eius humili¬
tatem imitando. ueritatẽ agnoui:
ipsa quidẽ exaltata ẽ. in me exmea
confessione: s ego humiliatus sum
nimis. id÷ ualde uilui mͥ. ex meiꝯ
in alio psalmo. & in ueritate tua
humiliasti me. semetipsum atten¬
dat: & exꝓpria miseria generalẽ
ꝑpendat: sicq ad scđm transiens.
dicat in excessu suo: omnis homo
mendax. In quo excessu suo: In u¬
lo ꝓculdubio quo se se excedens ac
uertati adherens: seipsum diu¬
dieat. In illo gͦ excessu suo dicat. ñ
indignando. aut insultando. s mi¬

Expanded text:
Nimis enim pro Perfecte potest intelliNimis enim pro Perfecte potest intelligi; ut ibi: In mandatis ejus volet nimis . Quod si quis contendat, nimis hic pro Valde positum non pro Perfecte, quia et expositores id ipsum videntur astruere; neque hoc discordat a sensu Prophetae, ut sic sentiamus eum dixisse: Ego quidem, cum adhuc veritatem non nossem, aliquid me putabam esse, cum nihil essem. At postquam in Christum credendo, id est ejus humilitatem imitando, veritatem agnovi; ipsa quidem exaltata est in me ex mea confessione: sed ego humiliatus sum nimis, id est, valde vilui mihi ex mei in alio psalmo: Et in veritate tua humiliasti me ; semetipsum attendat, et ex propria miseria generalem perpendat: sicque ad secundum transiens dicat in excessu suo, Omnis homo mendax. In quo excessu suo? In illo procul dubio, quo sese excedens, ac veritati adhaerens, seipsum dijudicat. In illo ergo excessu suo dicat, non indignando aut insultando, sed mi
Abbreviated transcription (Latin):
inse cognoscere curat: necesse ẽ. ut
semota trabe suꝑbiȩ quȩ oculum
arcet aluce ascensiones in corde fuo
disponat: ꝑ qͣs inseipso se ipsum in¬
quirat: & sic post duodecimũ humi¬
liratis. ad pͥmum u̾itatis gradum ꝑ¬
tingat. Cum autem u̾itate inuenta
in se. immo se inuento inu̾itate di¬
cere potuerit. credidi ꝓpt̃ qͦd locu
dat homo ad cor altum. ut exalte¬
tur uentas: & ad gradum scđm ꝑ
ueniens. dicat in excessu fuo: om̃is
ħo mendax. Putas hunc ordinem
dauid ñ tenuit: Putas hoc ꝓpha
inquit: ueritati dicenti. qͥ sequitur
me non ambulat in denebris. Credi¬
di gͦ sequendo: ꝓpt̃ qͦd locutus sũ
confitendo. Quid confitendo: Uen¬
tatem: qͣm cognoui credendo. Post¬
quam autẽ & credidi ad iusticiam
& locutus sum ad salutẽ. humiliatꝰ
sum nimis. hoc ẽ ꝑfecte. Tam quam
diceret. Quia uentatem cognitam
mnme. confiteri contra me non eru¬
bui: ad ꝑfec̾tionẽ humilitatis ꝓfeci.

Expanded text:
in se cognoscere curat, necesse est ut in se cognoscere curat, necesse est ut semota trabe superbiae, quae oculum arcet a luce, ascensiones in corde suo disponat, per quas seipsum in seipso inquirat, et sic post duodecimum humilitatis ad primum veritatis gradum pertingat. Cum autem veritate inventa in se, imo se invento in veritate, dicere potuerit, Credidi, propter quod dat homo ad cor altum, ut exaltetur veritas, et ad gradum secundum perveniens dicat in excessu suo: Omnis homo mendax . Putas, hunc ordinem David non tenuit! Putas, hoc non inquit, Veritati dicenti: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris . Credidi ergo sequendo, propter quod locutus sum confitendo. Quid confitendo! Veritatem quam cognovi credendo. Postquam autem et credidi ad justitiam, et locutus sum ad salutem, humiliatus sum nimis, hoc est perfecte. Tanquam diceret: Quia veritatem cognitam in me confiteri contra me non erubui, ad perfectionem humilitatis profeci.
Abbreviated transcription (Latin):
umbrat: ita ut si tuam occupau̾it
mentem. iam tu te uidere. iam te
talem qualis es. uł qualis ẽt̃ potes.
non possis sentire:
s qualem
te amas. talem te uł putes eẽ. uł speᷤ
fore. Quid enim aliud ẽ suꝑbia: ꝙͣ¬
excellentiȩ: Ande ⁊ nos possumus
dicere ꝑ contranum: humilitatem
ꝓpriȩ excellentiȩ ẽẽ contemptum.
Amor uero sic̃ nec odium: ueritatis
uidicium nescit. Uis iudicium ue¬
nitatis audire: Sicut audio: sic ui¬
dico. Non sicut odi: ñ sic̃ amo: ñ sic̃
timeo. Est iudicium odii: ut illud.
paricida. Parcite inquit puero ab¬
salon. Et legib humanis statutũ
& in causis tã eccłiasticis quam se¬
cularib seruatum scio: speciales a¬
mieos causantium ñ debere admit¬
ti adiudicium: ne ut fallant ul fal¬
lantur amore suorum. Qͦd si culpã
amici tuo iudicio amor illius. aut mi¬
nuit. aut ꝓrsꝰ abscondit: qͣntoma¬
gis amor dui. tuũ contra de iudici¬
um fallit. Qui gͦ plene ueritatem

Expanded text:
umbrat: ita ut, si tuam occupaverit umbrat: ita ut, si tuam occupaverit mentem, jam tu te videre, jam te talem, qualis es, vel qualis esse potes, non possis sentire: sed qualem te amas, talem te vel putes esse, vel speres fore. Quid enim aliud est superbia, excellentiae? Unde et nos possumus dicere per contrarium, humilitatem propriae et excellentiae esse contemptum. Amor vero, sicut nec odium, veritatis judicium nescit. Vis judicium Veritatis audire! Sicut audio, sic judico . Non sicut odi, non sicut amo, non sicut timeo. Est judicium odii, ut illud: parricida: Parcite, inquit, puero Absalon . Et legibus humanis statutum, et in causis, tam ecclesiasticis, quam saecularibus servatum scio, speciales amicos causantium non debere admitti ad judicium: ne vel fallant, vel fallantur amore suorum. Quod si culpam amici tuo judicio amor illius aut minuit, aut prorsus abscondit: quanto magis amor tui tuum contra te judicium fallit! 15. Qui ergo plene veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
cordes ꝓnuntiati sunt. & apłs cum
spiritales hortaretur adinstruendũ
carnales: adiunxit Inspũ lenitatis.
Instructio quippe frm̃ ꝑtinet admi¬
sericordes: sp̃c lenitatis ad mites. ac
si dicet. Int̾ miscdes deputan non
potest: qui insemetipso mitis ñ ẽ.
E cce apłs aꝑte ostendit. qͦd suꝑiꝰ me
ostensurum ꝓmisi: pͥꝰ uidelicet ue¬
ritatem inquirendam ẽẽ in nob ꝗͣ
in ꝓximis: considerans inquiens te¬
ipsum. hoc ẽ qͣm facilis ad temptan¬
dum. qͣm ꝓnus ad peccandũ: qͣtinꝰ
ex tui considatione mitescas: sicq
ad succurrendum aliis in spũ lenita¬
tis accedas. Alioquin si monentẽ
ñ audis discipłm: arguentem time
magistium. Hypocrita: eice pͥmũ
trabem de ocło tuo: & sic iudebis
festucam eicere de ocło frĩs tui. T̃ra¬
bes inocło grandis & grossa suꝑbra
inmente ẽ: quȩ quadã corpulentia
sui. uana ñ sana. tumida ñ solida.
ocłm mentis obscurat: ueritatẽ ob¬

Expanded text:
cordes pronuntiati sunt . Et Apostolus cum cordes pronuntiati sunt . Et Apostolus cum spirituales hortaretur ad instruendum carnales, adjunxit, in spiritu lenitatis. Instructio quippe fratrum pertinet ad misericordes; spiritus lenitatis, ad mites. Ac si diceret: Inter misericordes deputari non potest, qui in semetipso mitis non est. Ecce Apostolus aperte ostendit, quod superius me ostensurum promisi , prius videlicet veritatem inquirendam esse in nobis, quam in proximis; considerans, inquiens, teipsum, id est, quam facilis ad tentandum, quam pronus ad peccandum: quatenus ex tui consideratione mitescas, sicque ad succurrendum aliis in spiritu lenitatis accedas. Alioquin si monentem non audis discipulum, arguentem time Magistrum: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo; et sic videbis festucam ejicere de oculo fratris tui . Trabes in oculo grandis et grossa, superbia in mente est: quae quadam corpulentia sui vana, non sana; tumida, non solida, oculum mentis obscurat, veritatem ob
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. ds̃. S iam ad ꝓpositum redeamus.
Si gͦ se miserũ fec̃ qͥmiser ñ erat ut
expiretur qͦd & ante sciebat:ꝰ qͣnto
magis tu. non dico ut te facias qͦd ñ
es. s ut attendas qͦd es quia uere mi¬
ser es. & sic discas misereri qui hoc a¬
liter scire non podes: Ne forte si ꝓri¬
mi malum consideres & tuũ non at¬
tendas mouearis non ad miseratio¬
nem. s ad indignationem: non ad
iuuandum. s adiudicandũ: deniq
ñ adinstruendum in sp̃u lenitatis. s
ad destruendũ in sp̃u furoris. Uos qͥ
spiritales estis ait aplłs huiusmi in¬
struite in spũ lenitatis. Apłi consiliũ.
siue etiam preceptum ẽ: ut mansue.
quo tͥ uis subueniri cum egrotas: &
ut scias qualiter erga delinquentem
mansuescere possis: considerans in¬
quit te ipsum ne et tu temptens. Con¬
siderare libet: quam bene discipulꝰ
uentatis. ordinem sequatur magist̃¬
Inbeatitudinib quas supra memora
uisic̃ pnus misericordes qͣm mundi¬
cordes: sicut prius mites qͣm miseri¬

Expanded text:
. 13. Sed jam ad propositum redeamus. Si ergo se miserum fecit, qui miser non erat, ut experiretur quod et ante sciebat: quanto magis tu, non dico ut te facias quod non es, sed ut attendas quod es, quia vere miser es, et sic discas misereri, qui hoc aliter scire non potes! ne forte, si proximi malum consideres, et tuum non attendas, movearis non ad miserationem, sed ad indignationem; non ad adjuvandum, sed ad judicandum: denique non ad instruendum in spiritu lenitatis, sed ad destruendum in spiritu furoris. Vos, qui spirituales estis, ait Apostolus, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis. Apostoli consilium sive etiam praeceptum est, ut mansuetoquo tibi vis subveniri cum aegrotas. Et ut scias qualiter erga delinquentem mansuescere possis, Considerans, inquit, teipsum, ne et tu tenteris . 14. Considerare libet, quam bene discipulus Veritatis ordinem sequatur MagistrIn beatitudinibus, quas 565 supra memoravi , sicut prius misericordes quam mundicordes, sic prius mites quam miseri
Abbreviated transcription (Latin):
Porro pietatis opꝰ qͦd ꝑ illam cepit: in
ista ꝑfecit. Non qͦd sola illa non posset
ꝑficere: s quia nob ñ potuit absq is¬
ta sufficere. Utraq siquidẽ necessaria:
s nob̾ hec magis congrua fuit. O in¬
effabilis pietatis excogitatio. Qnͣdo
nosi L Ia. m miram miscđiam
cogitarem: qͣm precedens miseria ñ
informat: Quando illã aduerteremꝰ
incognitã nob compassionem: quȩ
ñ passione p̃uenta cum impassibili¬
tate ꝑdurat: At tamen si illa quȩ
miseriam nescit miscdia ñ p̃cessisset
ad hanc cuius miseria mat̾ ẽ. non
accessisset. Si non accessisset: nonat.¬
traxisset. Si non attraxisset: ñ extia¬
xisset. Vnde audem extraxit: nͥ de
lacu miseriȩ & de luto fecis: Nec ulã
tamen miscđiam deseruit: s hanc ĩ¬
seruit. Nonmutauit. s multiplica¬

Expanded text:
Porro pietatis opus, quod per illam coepit, in Porro pietatis opus, quod per illam coepit, in ista perfecit: non quod sola illa non posset perficere; sed quia nobis non potuit absque ista sufficere. Utraque siquidem necessaria; sed nobis haec magis congrua fuit. O ineffabilis pietatis excogitatio! Quando nos illam miram misericordiam cogitaremus, quam praecedens miseria non informat? Quando illam adverteremus incognitam nobis compassionem, quae non passione praeventa, cum impassibilitate perdurat? Attamen si illa, quae miseriam nescit misericordia non praecessisset, ad hanc, cujus miseria mater est, non accessisset. Si non accessisset, non attraxisset: si non attraxisset, non extraxisset. Unde autem extraxit, nisi de lacu miseriae, et de luto faecis? Nec illam tamen misericordiam deseruit, sed hanc inseruit: non muta
Abbreviated transcription (Latin):
esse cepit: & scdm sempiternum
scđm demporale uͦ multa tempora¬
liter exꝑtum fuisse: cur fateri dubi¬
tas. ut esse extempore cepit in car¬
ne. sic carnis qͦ miserias scire cepis¬
se: illo dum taxat mͦ cognitionis.
quem docet defectio carnis: Quod
utiq genus scientiȩ ꝓtoplasti sapi¬
entius fe ͣs in licusq nescirent:
quando id attingere nͥ stultȩ misere¬
q ñ poterant. S plasmator eoꝵ ds̃
requirens qͦd ꝑierat: opꝰ suũ misera¬
tus ꝓsecutus ẽ. Descendens & ipse mise¬
ricordit̃. quo illi ceciderant miserabi¬
liter: uoluit exꝑiri inse. qͦd tili facien¬
do contra se merito paterent᷑: ñ simi¬
li quidem curiositate. s mirabili ca¬
ritate. Non ut miser cum miseris re¬
maneret:s ut misericors fac̾tus mi¬
seros liberaret. Factus inqͣm miseri¬
cors. ñ misericordia illa qͣm felix ma-¬
nens habuit abȩterno: s qͣm medi-¬
ante miseria repꝑit in habitir nr̃o.

Expanded text:
esse coepit; et secundum sempiternum esse coepit; et secundum sempiternum secundum temporalem vero, multa temporaliter expertum fuisse: cur fateri dubitas, ut esse in tempore coepit ex carne, sic carnis quoque miserias scire coepisse, illo duntaxat modo cognitionis, quem docet defectio carnis? Quod utique genus scientiae protoplasti sapientius feliciusque nescirent, quando id attingere nisi stulte misereque non poterant. Sed plasmator eorum Deus requirens quod perierat, opus suum miseratus prosecutus est, descendens et ipse misericorditer, quo illi ceciderant miserabiliter. Voluit experiri in se, quod illi faciendo contra se merito paterentur, non simili quidem curiositate, sed mirabili charitate: non ut miser cum miseris remaneret, sed ut misericors factus miseros liberaret. Factus, inquam, misericors, non illa misericordia, quam felix manens habuit ab aeterno, sed quam mediante miseria reperit in habitu nostro.
Abbreviated transcription (Latin):
ham fieret ego sum. Ego sum ait:
non filius hominis ẽ. Nec dubtum
quin de illa essentia diceret qua
ante abraham. & sine initio ẽ: ñ
qua post habraham.⁊ exabrahã
factus ẽ. Alibi qͦ hominum de se
rogans: uos autem non quem filiũ
hominis. s quem me ait ẽẽ dicitis:
Carnalis uidelicet popłi sententiam
de carne inquirens nomen carnis qͦd
ꝓpriȩ ẽ filius hominis posuit: spũa¬
les uͦ discipłos de sua deitate int̾ro¬
gans non filium hominis s signan¬
ter me dixit. Qͦd deniq petrus in¬
telligens: quid ꝑ hoc qͦd dixerat
me. requisiti fuissent. sua responsio¬
ne aꝑuit: tu es inquiens ñ iħs filiꝰ
uirginis. s xp̃c filius dĩ. Qͦd utiq si
respondisset: nichilominus u̾itatem
dixisset.S in uerbis int̾rogationi:
sensum interrogantis prudenter ad¬
uertens: competent̃ ꝓprieq ad int̃¬
rogata respondit dicens. Tu es xp̃e
quidem ꝑsona duas habere naturaᷤ.
unam qua semꝑ fuit. alteram qua

Expanded text:
ham fieret, ego sum . Ego sum, ait: ham fieret, ego sum . Ego sum, ait: non, Filius hominis est. Nec dubium, quin de illa essentia diceret, qua ante Abraham et sine initio est, non qua post Abraham et ex Abraham factus est. Alibi quoque hominum de se : Vos autem, non quem Filium hominis, sed quem me, ait, esse dicitis? Carnalis videlicet populi sententiam de carne inquirens, nomen carnis, quod proprie est Filius hominis, posuit: spirituales vero discipulos de sua divinitate interrogans, non Filium hominis, sed signanter me dixit. Quod denique Petrus intelligens, quid per hoc quod dixerat, me. requisiti fuissent, sua responsione aperuit: Tu es, inquiens, non Jesus filius Virginis, sed Christus Filius Dei . Quod utique si respondisset, nihilominus veritatem dixisset: sed in verbis interrogationis sensum interrogantis prudenter advertens, competenter proprieque ad interrogata respondit, dicens: Tu es Christus, quidem persona duas habere naturas, unam qua semper fuit, alteram qua
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa preterita scilicet p̃sentia atq
futura plustrando. diẽ qͦ illum pa¬
lam habebat: non tamen ullis car¬
nis suȩ sensib expiendo agnou̾at.
Alioquin. iam spũ oris sui antixp̃m
int̾fecerat: iam aurib sui corꝑis ar¬
changl̃m uociferantem. & cubã so-¬
nantem. in quo strepitu mortui su¬
scitandi sunt audierat: iam ocłis
suȩ carnis oues hedosq qui abin
iuuicem segregandi sunt ꝑspexerat.
Deniq ut intelligas qͦd ill afantũ co¬
gnidione quȩ ꝑ carnem fit. se illũ
diẽ nescire ꝑhibuerit: uigilanter re-¬
spondens non ait. nec ego scio: s nec
ipse inquit filius hominis scit. Qͥd ẽ
filius hominis nͥ nomen assump¬
te carnis: Quo siquidẽ nomine ĩ¬
telligi datur: quia dicens se aliqͥd
minem loquitur. Alias quippe lo¬
quens de se scd̃m suã deitatem: ñ fi¬
lius uel filium hominis. s ego uel
me sepius pone consueuit: ut ibi.
Amen amen dico uob: antͥqͣm habra¬

Expanded text:
omnia, praeterita scilicet, praesentia atque omnia, praeterita scilicet, praesentia atque futura perlustrando, diem quoque illum palam habebat; non tamen ullis carnis suae sensibus experiendo agnoverat. Alioquin jam spiritu oris sui Antichristum interfecerat, jam auribus sui corporis archangelum vociferantem, et tubam sonantem, in quo strepitu mortui suscitandi sunt, audierat: jam oculis suae carnis oves haedosque, qui ab invicem segregandi sunt, perspexerat. 11. Denique ut intelligas, quod illa tantum cognitione, quae per carnem fit, se illum diem nescire perhibuerit, vigilanter respondens, non ait: Nec ego scio, sed nec ipse, inquit, Filius hominis scit . Quid est Filius hominis, nisi nomen assumptae carnis? Quo siquidem nomine intelligi datur, quia dicens se aliquid minem loquitur. Alias quippe loquens de se secundum suam divinitatem, non Filius, vel Filium hominis; Sed ego, vel Me, saepius ponere consuevit, ut ibi: Amen, amen dico vobis, antequam Abra
Abbreviated transcription (Latin):
portasse cognoscimus: & in eo qͦ
passus ẽ. ipse nob̃ compati posse
ñ dubitamus. Non gͦ debet absur¬
dum uideri. si dicitur xp̃m non
quidem aliquid scire cepisse quod
aliquando nescierit: scire tamen
aliomͦ miscdiam ab ȩterno ꝑ diui¬
nitatem: & alider intempore didi¬
cisse ꝑcarnem. Uide ne ⁊ simili lo¬
cutionis mͦ illud dictum sit quod
dñs requirentib discipłis de die
ultimo se nescire respondit. Nam
quomͦ diem ulum ille nesciebat: ĩ
re negabat: q̾d certum ẽ. quia nesc¬
re non poterat: Nuinquid forte m̃¬
daciter eis uoluit celare: qͦd utiliter
non ualuit innotescere: Absit. Sic̃
nichil ignorare poterat. cum sap̃ĩa
sit. sic nec mentiri cum ueritas sit.
S uolens discipulos ab inutilis in¬
quisitionis curiositate compescere.
qͦd inquirebant se scire negauit:
ñ omnim᷑ quidẽ. s tali quodãmͦ
quo negare uernciter potuit. Nam
&e si suȩ diuinitatis intuitu equȩ

Expanded text:
portasse cognoscimus , et in eo quo portasse cognoscimus , et in eo quo passus est ipse, nobis compati posse non dubitamus. 10. Non ergo debet absurdum videri, si dicitur, Christum non quidem aliquid scire coepisse, quod aliquando nescierit; scire tamen alio modo misericordiam ab aeterno per divinitatem, et aliter in tempore didicisse per carnem. Vide ne et simili locutionis modo illud dictum sit, quod Dominus requirentibus discipulis de die ultimo se nescire respondit. Nam quomodo diem illum ille nesciebat, in re negabat, quod certum est quia nescire non poterat? Numquid forte mendaciter eos voluit celare, quod utiliter non valuit innotescere? Absit. Sicut nil ignorare poterat, cum sapientia sit: sic nec mentiri, cum veritas sit. Sed volens discipulos ab inutilis inquisitionis curiositate compescere, quod inquirebant, se scire negavit: non omnino quidem, sed tali quodam modo, quo negare veraciter potuit. Nam, etsi suae divinitatis intuitu aeque
Abbreviated transcription (Latin):
ds. beati di filius in ea forma qͣ
non rapinam arbitratus ẽ eẽ se
equalem łs. patͥ ꝓculdubio im¬
passibilis: priusquam se exinanis¬
set formã serui accipiens: sicut
miseriã uł subiectionem exꝑtus
ñ erat: sic misericordiam uł obedi
tem sciebat ꝑ exꝑientiam. At ubi
minoratus ẽ non solum a seipso. s
etiam paulominꝰ ab angłis qui &
ipsi impassibiles sunt ꝑ grãm non
ꝑ naturam: usq ad ilam formam
in qua pati & subici posset. qͦd utiq
sicut dictum ẽ in sua non posset:
& in passione exꝑtus ẽ miscdiam:
& in subiectione obedientiã. ꝑ quã
camen exꝑientiam. non illi ut dixi
scientia. s nob̾ fiducia creuit: dum
ex hoc misero genere cognitioniᷤ
is aquo longe erraueramꝰ factus
ẽ. ꝓp ior nob̃. Quando enim illi
apꝓpinquare auderemꝰ: in sua
inpassibilitate manenti: Nunc au¬
tem apło suadente monemur cũ
fiducia adire chronum gr̃ae ipsiᷤ
quẽ nimirum sic̃ alibi scriptum

Expanded text:
Deus, beatus Dei Filius, in ea forma, qua Deus, beatus Dei Filius, in ea forma, qua non rapinam arbitratus est esse se aequalem Patri, procul dubio impassibilis, priusquam se exinanisset formam servi accipiens , sicut miseriam vel subjectionem expertus non erat, sic misericordiam vel obeditem sciebat per experientiam. At ubi minoratus est non solum a seipso, sed etiam paulo minus ab Angelis, qui et ipsi impassibiles sunt per gratiam, non per naturam, usque ad illam formam, in qua pati et subjici posset, quod utique sicut dictum est in sua non posset; et in passione expertus est misericordiam, et in subjectione obedientiam. Per quam tamen experientiam, non illi ut dixi scientia, sed nobis fiducia crevit, dum ex hoc misero genere cognitionis, is a quo longe erraveramus, factus est propior nobis. Quando enim illi appropinquare auderemus, in sua impassibilitate manenti? Nunc autem, Apostolo suadente, monemur cum fiducia adire thronum gratiae ipsius , quem nimirum, sicut alibi scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
quit fieret. Et hoc ais cur ñ rec̾te
ad corpꝰ referri potest: S audi
qͦd paulopost sequitur. In eo enim
inquo passus ẽ ipse ⁊ temptatus:
potensẽ ⁊ eis qui temptantur au¬
xiliari. In quib uerbis qͥd melius
intelligi possit non uideo. ñ quod
ideo pat̾i ac temptan omĩbq abs¬
q peccato humanis uoluit cõmu¬
nicare miseriif. qͦd ẽ ꝑ omĩa fr̃ib
similari: ut similit̃ passis ac tem¬
ptatis. misereri ac compati ipso di¬
sceret exꝑimento. Quo quidẽ exꝑim̃¬
tonon dico ut sapientior efficeret᷑.
s ꝓpinquior uideret᷑: quatinus ĩ¬
firmi filii adam quos suos fieri ⁊ ap¬
pellari fr̃s ñ dedignatus ẽ. suas illi
infirmitates committere non du¬
bitarẽt: qui sanare illas & posset ut
dsͥ & uellet ut ꝓximus: ⁊ cognosci¬
ret ut eadem passus. Unde ysaias
lurum eum appellat doloꝵ: ⁊ sci
Temptatum autẽ ꝑ omĩa: ꝓ simi¬
litudine absq peccato. Beatꝰ qͥppe

Expanded text:
quit, fieret. Et hoc, ais, cur non recte quit, fieret. Et hoc, ais, cur non recte ad corpus referri potest? Sed audi quod paulo post sequitur: In eo enim, in quo passus est ipse et tentatus, potens est et eis qui tentantur auxiliari . In quibus verbis quid melius intelligi possit non video; nisi quod ideo pati ac tentari, omnibusque, absque peccato, humanis voluit communicare miseriis quod est per omnia fratribus simulari, ut similiter passis ac tentatis misereri ac compati ipse disceret experimento. 563 9. Quo quidem experimento non dico ut sapientior efficeretur, sed propinquior videretur: quatenus infirmi filii Adam, quos suos fieri et appellari fratres non dedignatus est , suas illi infirmitates committere non dubitarent, qui sanare illas et posset ut Deus, et vellet ut proximus, et cognosceret ut eadem passus. Unde Isaias virum eum appellat dolorum, et sTentatum autem per omnia pro similitudine, absque peccato . Beatus quippe
Abbreviated transcription (Latin):
suo corꝑe didicisse: dum tamen
sibi insua ꝑsona nil qͦd se ante
latuerit credatur ex tempore po¬
tuisse accedere. Sicq ipse sit qͥ
miserer aut obedire doceat. ipse
qui discat: quia caput ⁊ corpꝰ unꝰ
quin rectus sit. S exalio loco ip¬
sius epłȩ suꝑior interpretatio ui¬
detur apꝓbari: ubi dicitur. Nlus¬
uerba sic ad caput referenda sin:
ut corꝑi penitus aptari ñ possint.
De uerbo utiq d̃ĩ dictum ẽ qͦd ñ
angłos app̃hendit. hoc ẽ ñ in unã
sibi ꝑsonam assumpsit: s semen
abrahȩ. Neq enim legitur uerbũ
angłs factũs ẽ. s uerbum caro fac¬
tum ẽ: & caro de carne habrahȩ
iuxta ꝓmissionem quȩ illi fac̾ta ẽ.
Ande id÷ ex qua seminis assump¬
tione debuit ꝑomnia frĩb simi¬
lari: id: oportuit ac necesse fuit.
ut similis nob̾ passibilis. nr̃arũ
omnia excepto peccato genera
miseriarum ꝑcurreret. Si queris
qua necessitate: ut misericors in¬

Expanded text:
suo corpore didicisse: dum tamen suo corpore didicisse: dum tamen sibi in sua persona nil, quod se ante latuerit, credatur ex tempore potuisse accedere. Sicque ipse sit qui misereri doceat aut obedire, ipse qui discat: quia caput et corpus unquin rectus sit: sed ex alio loco ipsius Epistolae, superior interpretatio videtur approbari, ubi dicitur: Nusverba sic ad caput referenda sunt, ut corpori penitus aptari non possint. De Verbo utique Dei dictum est quod non Angelos apprehendit, hoc est, non in unam sibi personam assumpsit, sed semen Abrahae. Neque enim legitur, Verbum angelus factum est, sed Verbum caro factum est , et caro de carne Abrahae, juxta promissionem, quae illi primum facta est. Unde, id est ex qua seminis assumptione, debuit per omnia fratribus assimilari; id est, oportuit ac necesse fuit, ut similis nobis passibilis, nostrarum omnia, excepto peccato, genera miseriarum percurreret. Si quaeris, qua necessitate? Ut misericors, in
Abbreviated transcription (Latin):
ebat ab ȩterno temporali didicit
exꝑimento. O forte durum tibi
uidet᷑ qͦd dixidĩ sapientiã xp̃m
didicisse miscd̃iam: quasi is ꝑ quẽ
omnia fac̾ta sunt. aliqͥd aliqͣndo
ignorasset exhis quȩ sunt: maxi¬
me cum illud qͦd ex epła adhebre¬
os ad id comꝓbandum cõmemo¬
raui alio sensu qui non ita iuidea¬
tur absurdus possit intelligi: ut
hoc qͦd dic̾tum ẽ didic̃ ñ ad ipfũ
eaput referatur in sui ꝑsona. ss
sensus. Et didicit exhis quȩ pas¬
sus ẽ obedientiã: hoc ẽ obedien¬
tiã didicit in suo corꝑe. ex his q̃
passus ẽ incapite. lam illa mors.
illa crux. obꝓbria. sputa. flagel
cumenta fuerunt: Xp̃e enim
uestigia etus: id÷ ut imitemini
obedientiam eius. Ex his gͦ quȩ
passus ẽ discimus. quanta nos qͥ
puri homines sumꝰ. oporteat pro
obedientia ꝑpeti: ꝓ qua is qui⁊
ds̃ erat non dubitau̾it mori. E
hoc mͦ inquis inconueniens ñ¬
uł miscłiam. seu aliqͥd aliud in

Expanded text:
ebat ab aeterno, temporali didicit ebat ab aeterno, temporali didicit experimento. 7. Sed forte durum tibi videtur, quod dixi Dei sapientiam Christum didicisse misericordiam; quasi is per quem omnia facta sunt, aliquid aliquando ignorasset ex iis quae sunt: maxime cum illud quod ex Epistola ad Hebraeos ad id comprobandum commemoravi, alio sensu, qui non ita videatur absurdus, possit intelligi; ut hoc quod dictum est, didicit, non ad ipsum caput referatur in sui persona, sed sensus: Et didicit ex iis quae passus est obedientiam, hoc est, obedientiam didicit in suo corpore ex iis quae passus est in capite. Nam illa mors, illa crux, opprobria, sputa, flagellcumenta fuerunt? Christus vestigia ejus , id est, ut imitemini obedientiam ejus. Ex his ergo quae passus est, discimus quanta nos, qui puri homines sumus, oporteat pro obedientia perpeti, pro qua is, qui et Deus erat, non dubitaverit mori. Et hoc modo, inquis, non inconveniens evel misericordiam, seu aliquid aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ĩta se fr̃b ñ consotiant. s econ¬
trario aut flentib insultant. aut
gaudentib derogant: dũ qͦd inil¬
lis ẽ. in se ñ sentiunt. qͥa similiter
affecti non sunt. u̾itatem in ꝑximiᷤᷤ
qualit̃ deprehendẽ possunt: Bene
namq conuenit illis illud uulga¬
re ꝓuerbium. Nescit sanus qͥd senti¬
at eger: aut plenus qͥd patiat᷑ ieui¬
nus. Et eger egro. & ieuimis ieumo.
quanto ꝓpinquus. tanto familia¬
ruis compatiuntur. Sicut enĩ pu¬
ra ueritas. ñ nͥ puro corde uidetur:
sic miseria frĩs. ueriꝰ misero corde
sentitur. S ut ob alienã miseriam¬
cor miserum habeas. oportet tuam
prius agnoseas: ut ꝓximi mentẽ
in tua inuenias. & exte noueris qͣ¬
liter illi subuenias: exemplo scilic
saluatoris nr̃i. qui pati uoluit. ut
compati sciret: miser fieri ut mi¬
sereri disceret: ut quomͦ de ipso
nesciret. cuius miscdia ab eterno
⁊usq ineternum: s qͦd natura sci¬

Expanded text:
vero ita se fratribus non consociant, sed e convero ita se fratribus non consociant, sed e contrario aut flentibus insultant, aut gaudentibus derogant, dum quod in illis est, in se esse non sentiunt, quia similiter affecti non sunt, veritatem in proximis qualiter deprehendere possunt? Bene namque convenit illis illud vulgare proverbium: Nescit sanus quid sentiat aeger, aut plenus quid patiatur jejunus. Et aeger aegro, et jejunus jejuno quanto propinquius, tanto familiarius compatiuntur. Sicut enim pura veritas non nisi puro corde videtur; sic miseria fratris verius misero corde sentitur. Sed ut ob alienam miseriam miserum cor habeas, oportet ut tuam prius agnoscas: ut proximi mentem in tua invenias, et ex te noveris, qualiter illi subvenias, exemplo scilicet Salvatoris nostri, qui pati voluit, ut compati sciret; miser fieri, ut misereri disceret, ut quomodo de ipsnesciret, cujus misericordia ab aeterno, et usque in aeternum: sed, quod natura sci
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ꝑtingat.
iiquuimus namq u̾itatem: in
nob̾: maxrimis: in sui natura. In
nob: nosmetipsos duudicando. In
ꝓrimis: eoꝵ malis compatiendo.
Insui natura: mundo corde contem¬
plando. Obserua sic̃ numerũ ⁊ ita
Tordinẽ. Primo de doceat uentas
ipsa: qͦd pͥꝰ in ꝑximis qͣm in sui
debeat inquiri natura. Post hȩc ac¬
cipies: cur prius inte qͣm in pirimiᷤ
inquirere debeas. Innumero siqͥdẽ
beatitudinum qͣs suo sermone dis¬
tinxit: prius misericordes qͣm mũ¬
dicordes posiuit. Misericordes qͥppe
cito in ꝓrimis ueritatẽ dep̃hendt̃
dum suos affectus in illos extendt̃.
dum sic ꝑ caritatẽ se illis confor¬
mant. ut illoꝵ uł bona uł mala
tamqͣm ꝓpria sentiant. Cum ĩfir¬
mis infirmantur: cum scandabea¬
tis uruntur: gaudere cum gauden¬
tib. flere cum flentib consueuer̃t.
Hac caritate fraterna. cordis acie
mundanta: ueritatem delectant᷑
in sui contemplari natura: ꝓ euiꝰ
amore mala dolerant aliena. Qui

Expanded text:
tatis pertingat. Inquirimus namque veritatem in nobis, in proximis, in sui natura. In nobis, nosmetipsos dijudicando: in proximis, eorum malis compatiendo: in sui natura mundo corde contemplando. Observa sicut numerum, ita et ordinem. Primo te doceat Veritas ipsa, quod prius in proximis quam in sui debeat inquiri natura. Post hoc accipies, cur prius in te, quam in proximis inquirere debeas. In numero siquidem beatitudinum, quas suo sermone distinxit Dominus, prius misericordes, quam mundicordes posuit . Misericordes quippe cito in proximis veritatem deprehendunt, dum suos affectus in illos extendunt: dum sic per charitatem se illis conformant, ut illorum vel bona, vel mala, tanquam propria sentiant. Cum infirmis infirmantur, cum scandalizatis uruntur . Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus consueverunt . Hac charitate fraterna cordis acie mundata, veritatem delectantur in sui contemplari 362 natura, pro cujus amore mala tolerant aliena. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad quem appelleris. potestatem
exercere. negligere rationem:Tu¬
ne maior dño duo. qui ait. non ue
bitu agere: nec iudicio agis ed ap¬
petitu. Quid tam bestiale: et si in¬
dignum cuiuis u tenti ratione
uiuere pecus. qui sinte rectore
omĩum tantã contumeliã nat᷑ͣȩ
iniuriam honoris ferat: Sic dege

Expanded text:
ad quem appelleris, potestatem ad quem appelleris, potestatem exercere, negligere rationem? Tune major Domino tuo, qui ait: Non venbitu agere; nec judicio agi, sed appetitu. Quid tam bestiale? Et si indignum cnivis utenti ratione vivere ut pecus, quis in te rectore omnium tantam contumeliam naturae, honoris injuriam ferat? Sic dege
Abbreviated transcription (Latin):
menbrari. Uel nullȩ ut pauce admo¬
dum sunt:quȩ plagam istam aut ñ
doleant aut non timeant. Queris
qͣm: Subtrahuntur abbates epĩs:
Mirum si excusari queat ut opꝰ. Sic
factitando ꝓbatis uos habere ple¬
nitudinẽ potestitis. s iusticiȩ forte
nonita. facitis hoc quia potestis:
sutrum & debeatis questio ẽ. Ho¬
norum ac dignitatum gradus:
ordines quibq suos seruare posit
estis non inuidere: ut quidã ur̃oꝵ
homo ille qͥ omĩa diuidicat ut
ipse anemine iudicetur: om̃e opꝰ
suum trina quadã consid̾atione
p̃ueniet. Primum quidẽ an liceat
deinde an deceat: postremo anet
expediat. slam ⁊ si constet in xͥana
utiq phylosophia ñ decere nͥ qͦd
licet. ñ expedire nͥ qͦd decet. ⁊ licet:
non continuo tamen om̃e qͦd li-¬
cet decere aut expedire conseqñs
erit. Age. aptemꝰ si possumꝰ tͥa ipsa
oꝑi huic. At quomͦ ñ indecens tͥ
uoluntate ꝓlege ut. & quia nonẽ

Expanded text:
membrari. Vel nullae, vel paucae admomembrari. Vel nullae, vel paucae admodum sunt, quae plagam istam aut non doleant, aut non timeant. Quaeris quam? Subtrahuntur abbates episcopMirum si excusari queat vel opus. Sic factitando probatis vos habere plenitudinem potestatis, sed justitiae forte non ita. Facitis hoc, quia potestis: sed utrum et debeatis, quaestio est. Honorum ac dignitatum gradus et ordines quibusque suos servare positi estis, non invidere, ut quidam vestrorum homo ille qui omne dijudicat, ut ipse a nemine judicetur , omne opus suum trina quadam consideratione praeveniet. Primum quidem, an liceat; deinde, an deceat; postremo, an et expediat. Nam etsi constet in christiana utique philosophia non decere nisi quod licet, non expedire nisi quod decet et licet: non continuo tamen omne quod licet, decere aut expedire consequens erit. Age, aptemus, si possumus, tria ipsa operi huic. At quomodo non indecens tibi voluntate pro lege uti; et quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
licere. & si alias fortasse liceat: qͥcqͥd
male fuerit coloratum. Demq in¬
terroga maiores tuos ⁊ dicent tͥ
Ab om̃i sp̃e mala abstinete uos. Sa¬
ne minister dñi dmmn unitetur qͥa
fortis in fide. decorus in gła: et ꝓba¬
sti de imitatorem dĩ forcitudo duafi¬
ducia fidelis conscientiȩ: decor tu¬
us. splendor bonȩ opinionis. Ita q̃so
induere fortitudinẽ et enim gau¬
dium dñi fortitudo tua. Porro spẽ
tua & pulcritudine tua. nichiloni¬
nus tanqͣm ꝓpna similitudine de¬
lectat᷑. Induere uestimentis głe cuȩ
uestire duplicib quib domesticoᷤ
suos fortis illa mulier induere con¬
sueuit. Non sit in conscientia nu¬
tans infirmitas modice fides:. non
sponsam animã tuã: et gaudebit
suꝑ de d̃s̃ tuus. Miraris quorsum
hȩc: ignarus usq ad huc qͥd dic̃e
uelim. Non de tollo diutius. mur¬
mur loquor & querimoniã ȩccłia¬
rum.Truncari se clamitant acde¬

Expanded text:
licere etsi alias fortasse liceat quidquid licere etsi alias fortasse liceat quidquid male fuerit coloratum. Denique interroga majores tuos, et dicent tibi: Ab omni specie mala abstinete vos . Sane minister Domini Dominum imitetur, quia fortis in fide, decorus in gloria; et probasti te imitatorem Dei. Fortitudo tua, fiducia fidelis conscientiae: decor tuus, splendor bonae opinionis. Ita, quaeso, induere fortitudinem; etenim gaudium Domini fortitudo tua. Porro specie tua et pulchritudine tua nihilominus tanquam propria similitudine delectatur. Induere vestimentis gloriae tuae, vestire duplicibus, quibus domesticos suos fortis illa mulier induere consuevit . Non sit in conscientia nutans infirmitas modicae fidei, non  sponsus super sponsam animam tuam, et gaudebit super te Deus tuus. Miraris quorsum haec, ignarus usque adhuc quid dicere velim. Non te tollo diutius. Murmur loquor et querimoniam ecclesiarum. Truncari se clamitant ac de
Abbreviated transcription (Latin):
munificus notaretur. Accep̃ clam:
qͦd palam dedit. Sic de tuo sac¬
culo. consultum ẽ uerecundiȩ curi.
Sic qͦ curiȩ morem gerens: tuo be¬
neficio inuidiam declinauit eoꝵ qͥ
diligunt munera. Non potes abscõ¬
dere: & factum nouimꝰ & ꝑsonam.
Audire grauat: Eego eo libentius
p̃dico: quo tuid molestius audis.
Si tͥ sic expedit: & mͥ sic. Tam ñ opor¬
tet xp̃i głam me silere: quam nec
te querere tuã. Et si ꝑgis murmu¬
rare adhuc respondebit᷑ tibi exe
uuangłio. Quanto eis p̃cipiebat
tantomag̃ plꝰ p̃dicabat dicentes. bene
omĩa fecit. Audi aliud si tam̃ ali
ud. Adidem enim fortassis ꝑtin̾e
quis dicat. Tua considatio uidit
hoc. M uidetur non longe auero
dissentire. qui id forte inter auari¬
tiȩ sp̃es locandum putau̾it. Ego uͦ
ilius aut spẽm eẽ. aut spẽm hab̃e
ñ negarim. Sane inter ẽ tuȩ ꝑfec¬
dionis. ⁊ malares ⁊ malas pariter
sp̃es deuitare. In altero conscientiȩ:
in altero fame consulis. Puta tͣ non

Expanded text:
munificus notaretur: accepit clam, quod palam dedit. Sic de tuo sacculo consultum est verecundiae viri, sic quoque curiae morem gerens, tuo beneficio invidiam declinavit eorum qui diligunt munera. Non potes abscondere: et factum novimus, et personam. Audire gravat? Et ego eo libentius praedico, quo tu id molestius audis: si tibi sic expedit, et mihi sic. Tam non oportet Christi gloriam me silere, quam nec te quaerere tuam. Et si pergis murmurare adhuc, respondebitur tibi ex Evangelio: Quanto eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant, dicentes: Bene omnia fecit ud. Ad idem enim fortassis pertinere quis dicat. Tua consideratio viderit hoc. Mihi videtur non longe a vero dissentire, qui id forte inter avaritiae species locandum putaverit. Ego vero illius aut speciem esse, aut speciem habere non negaverim. Sane inter est tuae perfectionis, et malas res, et malas pariter species devitare. In altero conscientiae, in altero famae consulis. Puta tibi non
Abbreviated transcription (Latin):
bile congrue potest: qͦd soli con¬
stat licere dõ dieatur pene ĩmu¬
tabile: qͦd ne ipsi quidem. penitꝰ
immutabile nominet᷑

Expanded text:
bile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominet
Abbreviated transcription (Latin):
ligit. Istius reuera oculum non in¬
merito simplicem dixerim. ut pote
cui neutrum bonum desit: nec ze¬
lus scilicet bonus. nec scientiã. Hẽ
ꝓfecto requirit ocłm ds̃: cum re¬
spicit suꝑ filios hominum. ut
uideat si ẽ intelligens aut requi¬
rens dm. Est e contrario qͥ bonũ
minime diligens. ex malicia qͥdẽ
ꝑueisus ẽ: s sapiens ut faciat ma¬
lum ꝑ ignorantiam cecus non est.
Quem quidem ideo nondum ap¬
pellauerim neqͣm: qͦd unum ei lie
ad suũ malum non desit bonũ id:
scientia. S ẽ. qui bonũ forte nesciꝰ
qͦd non diligit agit: cui ꝓfec̾to non
incongrue id qͦd dicitur nequam
assignauerim. eo qͦd neutro careat
malo: nec cecitate scilicet nec ꝑuer¬
sitate. Dicitur siquidem neqͣm qͣsi
nequaquam. uiis solũm neꝗͣ appellet᷑¬

Expanded text:
ligit. Istius revera oculum non imligit. Istius revera oculum non immerito simplicem dixerim, utpote cui neutrum bonum desit, nec zelus scilicet bonus, nec scientia. Hunc profecto requirit oculum Deus, cum respicit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum . Est e contrario qui bonum minime diligens, ex malitia quidem perversus est: sed sapiens ut faciat malum, per ignorantiam caecus non est. Quem quidem ideo nondum appellaverim nequam, quod unum ei, licet ad suum malum, non desit bonum, id est scientia. 39. Sed est qui bonum forte nescius quod non diligit, agit: cui profecto non incongrue id quod dicitur nequam assignaverim, eo quod neutro careat malo, nec caecitate scilicet, nec perversitate. Dicitur siquidem nequam, quasi nequaquam, ut is solummodo nequam appellet
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Ceterum sicut oculum simpli¬
cem duo ista faciunt bona. amor
boni & cognitio ueri: sic nequam
oculum duo e regione mala con¬
stituuntꝰ cecitas qua fit ut ueri¬
tatem non agnoscat. & ꝑu̾sitas
qua ut diligat iniquitatem. Por¬
ro inter duo hec bona quȩ nec
fallere nec falli sinunt. & duou
la mala quȩ tam falli qͣm fallere
faciunt. duo sunt media: unum
quidem bonum. ꝑ qͦd ocłs int̾ior
& si falli queat ignorantia ueri.
zelo tamen bom fallere penitꝰ ñ
consentit: alterum uͦ malum qͦd
licet ueri noticiam non impedi¬
at. amorem tamen boni p̃mali¬
res melius diuisione innoteseit:
scđm hoc duplex malum & illud
item geminum bonum quadri¬
fariam diuidimus ocłm cordis:
in bonum & meliorem. in malũ.
& peiorem. Et subdamꝰ exempla
Est qui bonum diligit: & malum
nescius agit. huius bonus quidẽ
ẽ. ocłs. quia pius: non tamen sim¬
plex quia cecus. E ẽ qui bonum
& libenter agit: & prudent̃ intel¬

Expanded text:
sit. 37. Caeterum sicut oculum simplisit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista faciunt bona, amor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut veritatem non agnoscat; et perversitas, qua fit ut diligat iniquitatem. Porro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec falli sinunt; et duo illa mala, quae tam falli, quam fallere faciunt, duo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus interior, etsi falli queat ignorantia veri, zelo tamen boni fallere penitus non consentit: alterum vero malum, quod licet veri notitiam non impediat, amorem tamen boni prae malires melius divisione innotescit: secundum hoc duplex malum, et illud item geminum bonum, quadrifariam dividamus oculum cordis, in bonum et meliorem, in malum et pejorem. Et subdamus exempla. Est qui bonum diligit, et malum nescius agit. Hujus quidem bonus est oculus, quia pius: non tamen simplex, quia caecus. Et est qui bonum et libenter agit, et prudenter intel
Abbreviated transcription (Latin):
bau̾it. Esgo uͦ. ut interior oculus
uere simplex sit. duo illi ẽẽ arbitor
necessania: caritatem inintentio¬
ne: & in electione ueritatem. Nã
si bonum quidẽ diligat. s uerũ
non eligat: habet quidem ⁊elum
di. s non scđ̾m scientiam: & nescio
quemadmodum iudicio u̾itatis
uera ẽẽ possit cum falsitate simpli¬
citas: Uolens deniq adueram in¬
magistra ueritas: estode inquit
prudentes sic̃ serpentes & simpli¬
ces sicut columbe. Premisit gͦ pru¬
dentiam: sine qua neminem satis
eẽ posse simplicem sciret. Quomͦ
deniq uere simplex erit ocłs. cum
ignorantia ueritatis: Aut uero
uera dici potest simplicitas: quã
simplex ignorat ueritas: Scriptũ
ẽ enim. Ignorans ignorabit᷑ Patet
gͦ laudabilem illam & a dño lau¬
datam simplicitatem. absq his
duob non ẽẽ bonis.beniuolentia
atq prudentia: ut ocłs uidelicet
cordis ñ solum pius qui fallere no¬
lit: s et cautus sit qui falli ñ pos¬

Expanded text:
baverit! 36. Ego vero ut interior oculus baverit! 36. Ego vero ut interior oculus vere simplex sit, duo illi esse arbitror necessaria, charitatem in intentione, et in electione veritatem. Nam si bonum quidem diligat, sed verum non eligat; habet quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam: et nescio quemadmodum judicio Veritatis vera esse possit cum falsitate simplicitas. Volens denique ad veram dimagistra Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Praemisit ergo prudentiam, sine qua neminem satis esse posse simplicem sciret. Quomodo denique vere simplex erit oculus cum ignorantia veritatis? aut vero vera potest dici simplicitas, quam simplex ignorat veritas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur . Patet ergo laudabilem illam et a Domino laudatam simplicitatem absque his duobus non esse bonis, benevolentia atque prudentia: ut oculus videlicet cordis, non solum pius qui fallere nolit, sed et cautus sit qui falli non pos
Abbreviated transcription (Latin):
credidit. Qͦd si annuero: rursum
ꝑgitis inquirere cur ñ econtͣrio
tm̃ cuiq bonum sit qͦd oꝑatur.
qͣntum uł falso opinatur. Mirũ
quippe uob̃ immo ⁊ iniustum ui¬
detur: ut plus in malo qͣm in bo¬
no humanȩ ualeat intentionis
opinio. Si respondõ. de malis qͥ¬
dem merito ita credi ꝓpt̾ oculũ
neqͣm: respondebitis & mͥ ñ ĩme¬
rito qͦ ꝓpt̾ simplicem ocłm idem
eque putandum ⁊ de bonis. Nam
qui dixit. ex oculo neqͣm corporiᷤ
tenebras estimari:indicauit ⁊ de
simplici lucem equȩ corꝑis appro¬
bari. S uidete ne forde non sit ue¬
re ocłs simplex qui fallitur. Falli¬
tur enim. tam qui bonũ malum.¬
& malum bonũ: qͣm qui malum.
bonum putauerit. Scitis autem
neutrum horum ue illud euitare
ꝓphicum. ue qui dicitis bonum
malum. & malum bonum: cum
tamen nemo qui hoc uelit cauere
maledic̾tum de quo ueritas pro¬
nunciat. qͦd sit lucis tociꝰ corꝑis
u̾itatem: maledicat is qͦd illa pro¬

Expanded text:
crediderit. Quod si annuero, rursum crediderit. Quod si annuero, rursum pergitis inquirere, cur non e contrario tantum cuique bonum sit quod operatur, quantum vel falso opinatur. Mirum quippe vobis, imo et injustum videtur, ut plus in malo, quam in bono humanae valeat intentionis opinio. Si respondero, de malis quidem merito ita credi propter oculum nequam: respondebitis et mihi non immerito quoque propter simplicem oculum idem aeque putandum et de bonis. Nam qui dixit ex oculo nequam corporis tenebras aestimari, indicavit et de simplici lucem aeque corporis approbari . Sed videte, ne forte non sit vere oculus simplex, qui fallitur. Fallitur enim tam qui bonum malum, quam qui malum bonum putaverit. Scitis autem neutrum horum Vae illud evitare propheticum, Vae qui dicitis bonum malum, et malum bonum : cum tamen nemo, qui hoc 515 velit cavere maledictum, de quo Veritas pronuntiat, quod sit lucis totius corporVeritatem; maledicat is quod illa pro
Abbreviated transcription (Latin):
conscientiis: quam noxia illa re¬
cumbentium inydolio libertas. ĩ
alienis. Necesse ẽ enim qui huuis¬
modi est exꝓpria ꝑire sententia:
quemadmodum in illis scientia cla¬
mat apłs infirmũ ꝑire frẽm. Et
quomͦ nichil eẽ commune itẽ ipse
ꝑhibet qͦd cum gr̃arum ac̾cione ꝑ¬
cipitur nͥ ei qui aliquid putat esse
commune: ita & regłaris ꝓfessio
qͣntum in se ẽ. dampnabilis non ẽ
nͥ ei qui dampnabilem putat. Qͦd
quatenus putari oporceat: puto
satis suꝑuis demonstratum.
unc iam respondendum ẽ. que¬
stiunculȩ quȩ incidit uobis ex
occasione apłici presentis capituli.
Queritis nempe utrum nam ista
de ydolotitis pauli sententia. puto
quia nichil commune ẽ in xp̃o.
nͥ ei qui putat quid commune
eẽ illi commune ẽ & rursum. si
comedit dampnat᷑ ẽ quia ñ ex
fide in generalem regłam trahi
possit: quatinꝰ malum cuiq sit bo¬
num qͦ qͦd agit. si malum eẽ cre¬
didit: ac tantum malũ qͣntum

Expanded text:
conscientiis, quam noxia illa reconscientiis, quam noxia illa recumbentium in idolio libertas in alienis. Necesse est enim qui hujusmodi est, ex propria perire sententia, quemadmodum in illius scientia clamat Apostolus infirmum perire fratrem . Et quomodo nihil esse commune item ipse perhibet, quod cum gratiarum actione percipitur, nisi ei qui putat aliquid esse commune : ita et regularis professio, quantum in se est, damnabilis non est, nisi ei qui damnabilem putat. Quod quatenus putari oporteat, puto satis superius demonstratum.unc jam respondendum est quaestiunculae, quae incidit vobis ex occasione apostolici praesentis capituli. Quaeritis nempe, utrumnam ista de idolothytis Pauli sententia, Puto quia nihil commune est in Christo nisi ei qui putat quid commune esse, illi commune est; et rursum, Si comederit, damnatus est, quia non ex fide ; in generalem regulam trahi possit, quatenus malum cuilibet sit bonum quoque quod agit, si malum esse crediderit; ac tantum malum, quantum