comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peceatoꝵ. & de sp̃itali hominis regeneratio¬
ne. utrum posset apud seis maticos uł he¬
reticos fieri difficile ratio redderet᷑: & p̃ce¬
deret auctoritas agrippiii. & non nulloꝵ
qui ei consenserant hominum in hac que¬
stione deficientium. qui maluerant aliqͥd
nouum moliri.quam tenere consuetudi¬
nem cuiꝰ defensiouem ñ intelligebant: iR¬
ruerunt in ocłos ammȩ uerisimiles ratio¬
nes:& intercluserunt iter puestigande ue¬
ritatis. Nec arbitror beatum cyprianum
ꝓpt̾ aliud contͣ consuetudinem quid senti¬
ret libius exprompsisse. pͥoremq dixisse.
nisiut alium si forte existeret cui ẽẽt meliꝰ
reuelatum gratissime accipet. & ostendet
imitandam ñ solum docendi diligentiã.
s etiam discendi modestiam. Si autem
nullus existeret qui tale aliquid afferret.
unde ille om̃s uerisimiles rationes quibus
mouebat᷑ refellerent᷑. in eadem sententia
ꝑmaneret Bene sibi conscius. & non occulta¬

Expanded text:
peccatorum et de spiritali hominis regeneratiopeccatorum et de spiritali hominis regeneratione, utrum posset aput schismaticos uel haereticos fieri, difficile ratio redderetur et praecederet auctoritas Agrippini et nonnullorum qui ei consenserant hominum in hac quaestione deficientium, qui maluerant aliquid nouum moliri quam tenere consuetudinem cuius defensionem non intellegebant, inruerunt in oculos animae uerisimiles rationes et intercluserunt iter peruestigandae ueritatis. Nec arbitror beatum Cyprianum propter aliud contra consuetudinem quid sentiret liberius exprompsisse prioremque dixisse, nisi ut alium, si forte existeret cui esset melius reuelatum, gratissime acciperet et ostenderet imitandam non solum docendi diligentiam sed etiam discendi modestiam, si autem nullus existeret qui tale aliquid adferret, unde illae omnes uerisimiles rationes quibus mouebatur refellerentur, in eadem sententia permaneret, bene sibi conscius et non occulta
Abbreviated transcription (Latin):
seruationem. Sondum enim erat dili¬
gent̃ illa questio baptisin ꝑtractata: sed
tamen salubrimam consuetudinem tene¬
bat ȩccłia: in ipsis quoq scismaticis & he¬
reticis corrigere qͦd prauum est: ñ tt̃are
quod datum est. Sanare quod uulnera¬
tum est: non curare quod sanum est. Qͣ
consuetudinem credo ex apłica tͣditione
uemientem. sic̃ multa non inueniuntur
in litteris eoꝵ. neq in concilus post̃orum:
& tamen qͥa ꝑuniũsam custodiunt᷑ eccle¬
siam. non nisi ab ipsis tracdita & comm̃¬
data credunt᷑. Hane gͦ saluberrimam cõ¬
suetudinem. ꝑ agrippinum p̃decessorem
suum dicit sc̃s cypͥanus quasi cȩpisse cor¬
rigi. S sicut diligentius inquisita ueritaᷤᷤ
docuit. quȩ post magnos dubitationis
fluctꝰ ad plenarii concilis confirmationem
ꝑducta est: uerius credit᷑ ꝑ agrippinum
corrumpi cȩpisse ñ corrigi. Irruente itaq
tam magna questione.cum de remissione

Expanded text:
seruationem. nondum enim erat diliseruationem. nondum enim erat diligenter illa quaestio baptismi pertractata, sed tamen saluberrimam consuetudinem tenebat ecclesia in ipsis quoque schismaticis et haereticis corrigere quod prauum est, non iterare quod datum est, sanare quod uulneratum est, non curare quod sanum est. quam consuetudinem — credo ex apostolica traditione uenientem, sicut multa non inueniuntur in litteris eorum neque in conciliis posterorum et tamen, quia per uniuersam custodiuntur ecclesiam, non nisi ab ipsis tradita et conmendata creduntur — hanc ergo saluberrimam consuetudinem per Agrippinum prodecessorem suum dicit sanctus Cyprianus quasi coepisse corrigi; sed sicut diligentius inquisita ueritas docuit, quae post magnos dubitationis fluctus ad plenarii concilii confirmationem perducta est, uerius creditur per Agrippinum corrumpi coepisse, non corrigi. inruente itaque tam magna quaestione cum de remissione
Abbreviated transcription (Latin):
leiuora que fingitis fugitis: ipsum sa¬
crilegium scismatis quod omnibus¬
est grauius cominisistis: An forte iã
placet fateri ñ fuisse iam illos uł scis¬
matieos uel heretieos. qui extra com¬
munionem eccłie. uel in scis mate a
liquo uel in heres e fuerant baptiza¬
ti: quia transeundo ad eccłiam & er¬
rores suos pͥstinos anathematizando
destiterant ẽẽ quod erant: Quomͦ¬
gͦ non sinebaptismo suꝑ eos remanse¬
rant scelera eoꝵ: An ile baptismus
xp̃i erat. s eis extra eccłiȩ communionem ꝓ¬
desse ñ pot̾at: cum autem uenerunt. & a¬
nathematirato p̃t̾ito errore. in ecclie pacẽ
ꝑ manus impositionem recepti fc̃.tẽ in
caritate radicatis & fundatis. sine qua
infructuosa sunt cȩt̾a. ꝓdesse cȩpit & ad
remissionem peccatoꝵ & ad sanctificatio¬
nem uite. quod sine fructu extͣ portabãt:
Nolite gͦ nobis auctoritatem obicere cypͥa
biscum exemplum cypͥani ad unitatis cõ¬

Expanded text:
leuiora quae fingitis fugitis, ipsum saleuiora quae fingitis fugitis, ipsum sacrilegium schismatis quod est omnibus grauius commisistis? an forte iam placet fateri non fuisse iam illos uel schismaticos uel haereticos, qui extra communionem ecclesiae uel in schismate - aliquo uel in haerese fuerant baptizati, quia transeundo ad ecclesiam et errores suos pristinos anathemando destiterant esse quod erant? quomodo ergo sine baptismo non super eos remanserant scelera eorum? an ille baptismus Christi erat, - sed eis extra ecclesiae communionem prodesse non poterat, cum autem uen-erunt et anathemato praeterito errore in ecclesiae pacem per manus inpositionem recepti sunt, tunc in caritate radicatis adque fundatis, sine qua infructuosa sunt cetera, prodesse coepit et ad remissionem peccatorum et ad sanctificationem uitae quod sine fructu extra portabant? Nolite ergo nobis auctoritatem obicere Cypriabiscum exemplum Cypriani ad unitatis con
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aut̃ infirma ouis in solitudine as¬
picitur. ubi pastor qͥ reclamet absens
uidet᷑: dentes exerunt᷑. frangit᷑ guttur
inualidum. Bonus homo si non es tͣchi¬
tor. consule anime tuȩ: esto xp̃ianus.
Oinpbam rabiem. Cum xp̃iano dicit᷑
esto xp̃ianus: quid aliud docetur. nͥ se
negare xp̃ianum: Nunquid erat ali¬
ud quod docere cupiebant illi xp̃iano¬
rum ꝑsecutores: quib qui restiterunt
martyres factisunt: An leuius puta¬
tur quod gladio minante: quam quod
lingua insidiante cõmitcit᷑: d ista res¬
pondete lupi rapaces: qui pellibus oui¬
nis inclui cupientes. beati eypͥam littãs
ꝑuobis ẽẽ arbitramini. Contaminabat
cyprianum sacrilegium scismaticors:
aut non contaminabat: Si contami¬
nabat.iam tẽ ꝑut eccłia: non erat unde
ꝓpagaremini. Si autem non conta¬
minabat: quo scelere alieno possunt
in unitate eontaminari innocentes.
si scismatis sacrilegio non possunt:
Quare uos gͦ separastis: Quare cũ

Expanded text:
cum autem infirma ouis in solitudine ascum autem infirma ouis in solitudine aspicitur, ubi pastor qui reclamet absens uidetur, dentes exeruntur, frangitur guttur inualidum: \'bonus homo, si non esses traditor; consule animae tuae, esto christianus.\' o inprobam rabiem! cum christiano dicitur: <esto christianus us: quid aliud docetur nisi se negare christianum? numquid erat aliud quod docere cupiebant illi christianorum persecutores, quibus qui restiterunt martyres facti sunt? an leuius putatur quod gladio minante, quam quod lingua insidiante committitur? Ad ista respondete, lupi rapaces, qui pellibus ouinis indui cupientes beati Cypriani litteras pro uobis esse arbitramini: contaminabat Cyprianum sacrilegium schismaticorum an non contaminabat? si contaminabat, iam tunc periit -ecclesia, non erat . unde propagaremini. si autem non contaminabat, quo scelere alieno possunt in unitate contaminari innocentes, si schismatis sacrilegio non possunt? quare uos ergo separastis? quare, cum
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare. Nam quomodo ipse tam mui¬
ta de scelerib seismatum & herestm lo¬
quitur: aut qͦmͦ canit᷑ in psalmis si tiere
iusticiam diligitis. recta iudicate filii ho¬
minum: Cur aut̃ ipse dñs dicit. noli¬
te iudicare ꝑsonalit̃.s rectum iudicium
iudicate:si non licet de aliquo iudicare:
Postremo ipsi de illis traditorib de qͥb
falsa iudicauerunt. cur omnino iudi¬
cauerunt de seruis alienis: Suo dño
stabant: aut cadebant. Cur demq de
recentib maximianistis.plenarii con¬
cilii sic̃ dicunt ore ueridico ñ dubitaue¬
runt tale ꝓferre iudicium: ut eos pͥmis
illis scismaticis qͦs uiuos t̾ra sorbuit cõ¬
pararent: Quoꝵ tamen quosdam qͦd
negare ñ possunt. aut in nocentes dam¬
nauerunt: aut nocentes it̃m reccꝑunt.
S cum uerum dicit᷑ cui respondere ñ
possunt: rodunt murmura salebrosa.
Sic uolumus. Tu qͥs es qui iudices alie¬
num seruum:. Suo dñostat. aut eadit.

Expanded text:
iudicare. nam quomodo ipse tam muliudicare. nam quomodo ipse tam multa de sceleribus schismatum et haeresum loquitur? aut quomodo canitur in psalmis: si uere iustitiam diligitis, recta iudicate, filii hominum? cur autem ipse dominusdicit:nolite iudicare personaliter, sed rectum iudicium iudicate, si non licet de aliquo iudicare? postremo ipsi de.illis traditoribus, de quibus falsa iudicauerunt, cur omnino iudicauerunt de seruis alienis? suo domino stabant aut cadebant. cur denique de recentibus Maximianistis plenarii concilii, sicut dicunt, ore ueridico non dubitauerunt tale proferre iudicium, ut eos primis illis schismaticis quos uiuos terra sorbuit conpararent? quorum tamen quosdam, quod negare non possunt, aut innocentes damnauerunt aut nocentes iterum receperunt. sed cum uerum dicitur, cui respondere non possunt, rodunt murmura salebrosa: sic uolumus. tu quis es qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit.
Abbreviated transcription (Latin):
Scisma hiatu t̾re. sepultis auctorib uiuis:
& cȩtis cȩlesti igne consumptis. Quisiam
dubitauerit hoc ẽẽ sceleratius cõmissum :¬
quod ẽ grauius uindicatum: A talibus
sacrilegis uenientes sine baptismo ut di¬
citis: cypͥanum ñ contaminabant. Qͦ mͦ
uos contaminare pot̃ant non conuicti s
conficti tradidores: qui ñ si libros incen¬
dendos tradidissent. s eosipsi suis manib
incendissent. minoris fuissent utiq scele¬
ris. quam si scisma committerent: quia
illud mitius. illud grauius uindicatum
est non humano arbitrio s diumo iudi¬
cio: Quare gͦ uos separastis: Si ullus
sensus in uobis est:uidetis uos certe qͥd
responcderi possit non inuenire. Nusq
adeo inquiunt omnia defecerunt: ut ñ
possimꝰ respondere. Sic uolumus. Tu
quis es qui iudices alienum sertium:
Suo dominostat. aut cadit. Quod eis
dictum ñ intelligunt: qui uolebant ñ
de factis manifestis.s de alienis cordib

Expanded text:
schisma hiatu terrae, sepultis auctoribus uiuis schisma hiatu terrae, sepultis auctoribus uiuis et ceteris caelesti igne consumptis. quis iam dubitauerit hoc esse sceleratius commissum quod est grauius uindicatum? a talibus sacrilegis uenientes sine baptismo ut dicitis Cyprianum non contaminabant: quomodo uos contaminare poterant non conuicti sed conficti traditores? qui non si libros incendendos tradidissent, sed eos ipsi suis manibus incendissent, minoris fuissent utique sceleris quam si schisma committerent, quia illud mitius, illud grauius uindicatum est non humano arbitrio, sed diuino iudicio. Quare uos ergo separastis? si ullus sensus in uobis est, uidetis uos certe quid responderi possit non inuenire. non usque adeo\', inquiunt, omnia defecerunt, ut non possimus respondere: sic uolumus. tu quis es qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit it. quod eis dictum non intellegunt, qui uolebant non de factis manifestis, sed de alienis cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
minare cyprianum. Nonse tamen ille
separauit. Et quia ꝑmanebat eccłia: ma¬
nifestum est quod contamriari ñ potuit.
Quare gͦ uos ñ dico abinnocentib quod
ꝓbat᷑.s ab ipsis qͦd non ꝓbat᷑ traditorib
separastis: An ut dicere cȩꝑam. grauiora
sunt crimina tͣditoꝵ. quam scis maticoꝵ:
Non afferamus stateras dolosas. ubi ap¬
pendamus quod uolumꝰ & qͦmͦ uolumus
ꝓ arbitͥo nr̃o. dicentes hoc gratie hoc le¬
ue est:s afferamꝰ cuinam stateram de scͥp¬
turis scĩs. tanqͣm de thesauris dominicis:
& in illa quid sit grauius appendamus:
immo non appendamis a domino appen¬
sa recognoscamus. Tempore illo quo domi¬
nus pͥora delicta recentib penarum exem¬
plis cauenda monstrauit. & idolum fabri¬
catum atq adoratum est. & ꝓpħicus uber
ira regis contemptoris incensus. & scisma
temptatum: idolat̾a gladio punita ẽ. ẜeu¬
stio libri bellica cede & pegrina captiuitate.

Expanded text:
minare Cyprianum. non se tamen ille minare Cyprianum. non se tamen ille separauit, et quia permanebat ecclesia manifestum est quod contaminari non potuit. quare uos ergo non dico ab innocentibus quod probatur, sed ab ipsis quod non probatur traditoribus separastis? an, ut dicere coeperam, grauiora sunt crimina traditorum quam schismaticorum? non adferamus stateras dolosas, ubi appendamus quod uoluØluS et quomodo uolumus, pro arbitrio nostro dicentes: hoc graue, hoc leue est,\' sed adferamus diuinam stateram de scripturis sanctis tamquam de thensauris dominicis et in illa quid sit grauius appendamus, immo non appendamus, sed a domino appensa recognoscamus. tempore illo, quo dominus priora delicta recentibus poenarum exemplis cauenda monstrauit et idolum fabricatum adque adoratum est et propheticus liber ira regis contemptoris iucensus et schisma temptatum, idololatria gladio punita est, exustio libri bellica caede et peregrina captiuitate,
Abbreviated transcription (Latin):
Anforte scis matici sine baptismo recep¬
ti non contaminant: & traditores scõꝵ
libroꝵ contaminant: Llrõs quidem fu¬
isse traditores. manifestissima rerum gesta
testant᷑. Et si tẽ in illos quos arguebatis ue¬
ra diceretis: causam ur̃am unitati orbis
t̃rarum ꝑsuasissetis: ut uob̃ retentis illi
excluderent᷑. Quod si conati estis facere
& ñ obtinuistis: innocens est orbis t̾rarũ:
qui iudicib eccli̾asticis potiꝰ quam uictis
litigatorib eredidit. Si aut̃ noluistis
agere causam ur̃am: innocens est orbis
t̾rarum qui damnare ñ potuit maudi¬
tos. Quare gͦ uos ab innocentib sepa¬
rastis: Sacrilegium scismatis ur̃i defen¬
dere ñ ualetis. S hec omitto. Hoc dico.
si uos possent contaminare traditores
qui ñ sunt a uob̃ conuicti. & a quib uos
estis uicti: multomagis possent sacͥlegia
scismaticoꝵ & hereticoꝵ. sine baptis mo
scđm sententiam ur̃am recepta. conta¬

Expanded text:
An forte schismatici sine baptismo recepAn forte schismatici sine baptismo recepti non contaminant et traditores sanctorum librorum contaminant? uestros quidem fuisse traditores manifestissima rerum gesta testantur. et si tunc in illos quos arguebatis uera diceretis, causam uestram unitati orbis terrarum persuasissetis, ut uobis retentis illi excluderentur. quod si conati estis facere et non optinuistis, innocens est orbis terrarum, qui iudicibus ecclesiasticis potius quam uictis litigatoribus credidit. si autem noluistis agere causam uestram, innocens est orbis terrarum, qui damnare non potuit inauditos. quare ergo uos ab innocentibus separastis? sacrilegium schismatis uestri defendere non ualetis. sed haec omitto, hoc dico: si uos possent contaminare traditores, qui non sunt a uobis conuicti et a quibus uos estis uicti, multo magis possent sacrilegia schismaticorum et haereticorum sine baptismo secundum sententiam uestram recepta conta
Abbreviated transcription (Latin):
uideo cypͥantm & alios collegas eius: qͥ
facto concilio censuerunt om̃s qui extra
eccłiȩ communionem fuerint baptirati
baptismum ñ habere: & ideo eis dandũ
ẽẽ cum ueniunt. S ecce rurs in eadem
unitate uideo qͦsdam de hac re diũsa
sentire: & eos qͥ ab hereticis uł scismati¬
cis uenerint. agnito in eis baptis mo. x
ñ audere iterum baptizare. Hos om̃s ca¬
tholica unitas mat̾nosinu complectitur:¬
inuicem onera sua portantes. & studentes
seruare unitatem sp̃s in uincło pacis: do¬
nec alt̾̃i eoꝵs siqͥd alit̃ sapiebant dñs re
uelaret. Si uera isti sentiebant: ab illis
non contaminabant᷑. Si uera illi sen¬
tiebant: ab istis non contaminabant᷑
An contaminabant᷑ : Quod uolueri¬
tis eligite. Si contammnabant᷑: iam tẽ ñ
erat eccłia. Kespondete unde huc existis.
Si aut̃ ꝑmanebat eccłia: nullomͦ boni
a malis tali communione contaminant᷑.¬
Respondete: quare uinculum dirupistis:

Expanded text:
video Cyprianum et alios collegas ejus, qui video Cyprianum et alios collegas ejus, qui facto concilio censuerunt omnes qui extra Ecclesiae communionem fuerint baptizati, Baptismum non habere, et ideo eis dandum esse cum veniunt. Sed ecce rursus in eadem unitate video quosdam de hac re aliter sentire, et eos qui ab haereticis vel schismaticis venerint, agnito in eis Baptismo Christi non audere iterum baptizare. Hos omnes catholica unitas matinvicem onera sua portantes, et studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis, donec alteris eorum, si quid aliter sapiebant, Dominus reuelaret. si uera isti sentiebant, ab illis non contaminabantur an contaminabantur? si uera illi sentiebant, ab istis non contaminabantur an contaminabantur? quod uolueritis eligite. si contaminabantur, iam tunc non erat ecclesia. respondete: unde huc existis? si autem permanebat ecclesia, nullo modo boni a malis tali communione contaminanrespondete: quare uinculum dirrupistis?
Abbreviated transcription (Latin):
ni.Respondete: quare uos separastis:
Quare contͣ orbem t̾rarum altare erexi¬
stis: Quare non communicatis eccłus
Quare uos separastis: ꝓpt̃ea certe ne ma¬
loꝵs cominunione ꝑiretis. Quomodo gͦ
non ꝑierunt eypͥanus. & tot college ipsiꝰ.
qui cum credent hereticos & scismaticos
baptismum ñ hab̾e. sine baptismo tamen
receptis. cum peccata eoꝵ tam immania
tamq sacͥlega suꝑ eos ẽẽ credent. eis tam̃
communicare quam separari ab unitate
maluerunt:dicente eypͥano neminem iu¬
dicantes. aut a iure communionis aliqͣm
si diũsum senserit amouentes: Si gͦ tali
communione maloꝵ ꝑeunt iusti:iam eccłia
temporib cypͥani ꝑierat. Unde igitur exti¬
tit origo donati: Ubi cathezizatꝰ est: Uͥ
baptizatus: Clbi ordinatꝰ. quandoiam ec¬
clesiam contagio communionis extinxe¬
rat: Si autem erat eccłia: nicħ obẽe mali
bonis in una communione potuerunt.
Quare uos separastis: Ecce in unitate

Expanded text:
ni. respondete: quare uos separastis? ni. respondete: quare uos separastis? quare contra orbem terrarum altare erexistis, ququare vos separastis? Propterea certe, ne malorum communione periretis. Quomodo ergo non perierunt Cyprianus et tot collegae ipsius? Qui cum crederent haereticos et schismaticos Baptismum non habere, sine Baptismo tamen receptis, cum peccata eorum tam immania tamque sacrilega super eos esse crederent, eis tamen communicare, quam separari ab unitate maluerunt, dicente Cypriano, Neminem judicantes, aut a jure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. 8. Si ergo tali communione malorum pereunt justi, jam Ecclesia temporibus Cypriani perierat. Unde igitur exstitit origo Donati, ubi catechizatus est, ubi baptizatus, ubi ordinatus, quando jam Ecclesiam contagio communionis exstinxerat? Si autem erat Ecclesia, nihil obesse mali bonis in una communione potuerunt. Quare vos separastis? Ecce in unitate
Abbreviated transcription (Latin):
rantissima tolerantia. non fusosangui¬
ne s in unitate fuso: quia si tradet corpꝰ
suum ita ut arcdẽt. & non haberet carita¬
tem nicħ ei ꝓdesset. ꝑ martyrii confessio¬
nem. ꝑuenit ad anglicam lucem: ut si ñ
antea. ibi certe reuelatum agnosceret: qͦd
cum alit̃ saꝑet. sententiam diũse opini¬
onis uincło ñ p̃posuit unitatis. Uos itaq
donatiste quid ad hec dicitis: Si nostra
sententia de baptismo uera est: omnes qui
alit̃ sapiebant cypͥani temporib non ft̃
ab unitate eccłie separati: donec illud qͦd
alit̾ saꝑent d̾s illis reuelaret.Uos gͦ qua¬
re separatione secrilega pacis uinculum
dirupistis:Si aut̃ ur̃a sententia de bap.¬
tismouera est: cyprianus & cȩt̃i cum qͥb
eum tale concilium celebrass e ꝑhibetis.
cum eis qͥ alit̃ sapiebant in unitate man.¬
serunt. Qͣ re uos pacis uincłm dirupi.¬
stis: Quodlibet hoꝵ elegeritis: cont᷑ ue¬
stram p̃cisionem sententiam ferre cogimi¬

Expanded text:
rantissima tolerantia non fuso sanguirantissima tolerantia non fuso sanguine sed in unitate fuso, quia si traderet corpus suum ut arderet et non haberet caritatem nihil ei prodesset, per martyrii confessionem peruenit ad angelicam lucem, ut si non antea, ibi certe reuelatum agnosceret, quod cum aliter saperet sententiam diuersae opinionis uinculo non praeposuit unitatis. Uos itaque, Donatistae, quid ad haec dicitis? si nostra sententia de baptismo uera est, omnes qui aliter sapiebant Cypriani temporibus non sunt ab unitate ecclesiae separati, donec illud quod aliter saperent deus illis reuelaret. uos ergo quare separatione sacrilega pacis uinculum dirrupistis? si autem uestra sententia de baptismo uera est, Cyprianus et ceteri, <;um quibus eum tale concilium celebrasse perhibetis, cum eis qui aliter sapiebant in unitate manserunt. quare uos pacis uinculum dirrupistis? quodlibet horum elegeritis, contra uestram praecisionem sententiam ferre cogimi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectio est. Quia itaq homines sumꝰ.
S spe angłi dei sumus. quib equales
in resurrectione futuri sumus:quam¬
diu ñ habemꝰ ꝑfectionem angłi: non ha¬
beamus p̃sumptionem diaboli. Ideo
dicit apłs. Temptatio uos non app̃hen¬
dat nisihumana. Humanum est: ali¬
quid alit̾ saꝑe. Ept̾ea dicit alio loco. Qt¬
quot gͦ ꝑfecti: hoc sapiamus. Et siqͥd alit̃
sapitis: hoc quoq uobis ds reuelabit. Qͥ¬
bus autem reuelat eum uoluerit. siue ĩ
hac uita. siue post hanc uitam. uusi am¬
bulantib in uia pacis: & in nullam p̃qi¬
sionem deuiantib: Non quales istift̃
qui uiam pacis non agnouert:nec ꝓpt̃
aliud unitatis uincłm diruꝑunt. Idoq
apłs cum dixisset & siquid alit̃ sapitis.
hoc quoq uob̃ ds reuelabit: ne putareñ
p̃t̃ uiam pacis quod alt̃ sapiebant sibi
posse reuelari. continuo addidit. Uerun¬
tamen in quod ꝑuenimꝰ: in eo ambule.¬
mus. In quo ambulans ceypͥanus ꝑseue¬

Expanded text:
perfectio est. quia itaque homines sumus, perfectio est. quia itaque homines sumus, sed spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praecisionem deuiantibus, non quales isti sunt, qui uiam pacis non agnouerunt nec propter aliud unitatis uinculum dirruperunt?ideoque apostolus cum dixisset: et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus in eo ambulemus. in quo ambulans Cyprianus perseue
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cognoscunt. Quoꝵ duoꝵ manifesta¬
tum tenemꝰ unum in beato cypͥano: id ẽ
quomͦ tenuerit unitatem cum eis a qͥb
diũsum sentiebat. Ait enim. Neminem
iudicantes: aut a iuire communionis
aliquem si diũsum senserit amouentes.
Alt̾um aut̃. id est quomͦ acciꝑe potuerit
ueritatem contͣ id quod sentiebat inuen¬
tam: & si litterȩ tacent merita clamant.
Si epła non inuenit᷑: corona testat᷑. Di
concilium ñ indicat ep̃oꝵ: consortium
indicat angłoꝵ. Non enim parum do¬
cumentum ẽ paccatissime animȩ in ea
unitate martyrium meruisse: unde se
diũsum sentiens noluit separare. Hoiẽs
enim sumus. Unde alit̃ aliquid sapere
quam res se habet:humana temptatio
est. Nimis aut̃ amando sententiam su¬
am. uel inuidendo meliorib usq ad p̃¬
cidende communionis. & condendi sciᷤ.¬
matis tił heresis sacrilegium ꝑuenire:
diabolica p̃sumptio ẽ. In nullo autem
alit̃ saꝑe quam se res habet: angelica

Expanded text:
esse cognoscunt. quorum duorum manifestaesse cognoscunt. quorum duorum manifestatum tenemus unum in beato Cypriano, id est quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus diuersum sentiebat; ait enim: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. alterum autem, id est quomodo accipere potuerit ueritatem contra id quod sentiebat inuentam, etsi litterae tacent, merita clamant. si epistula non inuenitur, corona testatur; si concilium non indicat episcoporum, consortium indicat angelorum. non enim paruum documentum est pacatissimae animae in ea unitate martyrium meruisse, unde se diuersum sentiens noluit separare. homines enim sumus, unde aliquid aliter sapere quam se res habet humana temptatio est. nimis autem amando sententiam suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ illo tempore int̃ ep̃os gesta sunt. me¬
morie litc̃is q mandari potuerunt: aut
omnia quȩ mandata sunt nouimus.
Quomodo enim potuit ista res tantis alt̃¬
cationum nebulis inuoluta. ad plenarii
concilii luculentam illustrationem con¬
firmationemq ꝑduci:nisi pͥmo diutius
ꝑ orb t̾rarum regiones. multis hinc atq
ꝑtractata constaret: Hoc autem facit sa¬
nitas pacis: ut cum diutꝰ aliqua obscurio¬
ra querunt᷑. & ꝓpt̃ inueniendi difficulta¬
tem diũsas pariunt infr̃na disceptatio.¬
ne sententias:donec aduerum liquidũ
ꝑueniat᷑. uinculum ꝑmaneat unitatis:
ne in parte p̃cisa. remaneat insanabile
uulnus erroris. Et ideo plerunq doctio¬
ribus minus aliquid reuelat᷑: ut eorum
patiens & humilis caritas. in qua fructꝰ
maior est comꝓbet᷑ : uł quomͦ teneant
unitatem eum in reb obscuriorib diu̾sa
sentiunt: uel quomͦ accipiant ueritatem
cum contͣ id quod sentiebant declaratam

Expanded text:
quae illo tempore inter episcopos gesta sunt, mequae illo tempore inter episcopos gesta sunt, memoriae litterisque mandari potuerunt aut omnia quae mandata sunt nouimus. quomodo enim potuit ista res tantis altercationum nebulis inuoluta ad plenarii concilii luculentam inlustrationem confirmationemque perduci, nisi primo diutius per orbis terrarum regiones multis hinc adqueiscoporum pertractata constaret? hoc autem facit sanitas pacis, ut, cum diutius aliqua obscuriora quaeruntur et propter inueniendi difficultatem diuersas pariunt in fraterna disceptatione sententias, donec ad uerum liquidum perueniatur, uinculum permaneat unitatis, ne in parte praecisa remaneat insanabile uulnus erroris. Et ideo plerumque doctioribus minus aliquid reuelatur, ut eorum patiens et humilis caritas in qua fructus maior est comprobetur, uel quomodo teneant unitatem, cum in rebus obscurioribus diuersa sentiunt, uel quomodo accipiant ueritatem, cum contra id quod sentiebant declaratam
Abbreviated transcription (Latin):
& salubrit̾ suggerunt᷑. si sint uera & legit¬
tima ipsa potius nr̃a dicamus: satis osten¬
dit. facillime se correct᷑um sententiã suã
siquis ei demonstraret baptismum xpisti
sic dariposse ab eis qui foras exierunt: qͣm¬
admodum amittinon potuit cum foras
exierint. Unde multa iam diximꝰ. Nec
nos ipsi tale quid auderemus asserere: nͥ
umũs e eccłiȩ concordissima auetoritate
firmati: cui &e ipse sine dubio cedet: siã
illo tempore questionis huiꝰ ueritas eliqͦ¬
ta. & declarata. ꝑ plenarium concilitum
solidaret᷑. Si enim petrum laudat. & p̃¬
dicat ab uno postĩore collega patienter
concordit̃q correctum: quanto citius ip¬
se cum concilio ꝓuintiȩ suȩ. uniũsi orbiᷤᷤ
auctoritati patefacta ueritate cessisset :
Qui ꝓfecto ce uni uerum dicent. & de¬
monstranti posset facillime consentire:
tam scã anima quam paccata. Et fortasse
factum est: s nescimꝰ. Neq enim omnia

Expanded text:
et salubriter suggeruntur, si sint uera et legiet salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicamus, satis ostendit facillime se correcturum fuisse sententiam suam, si quis ei demonstraret baptismum Christi sic dari posse ab eis qui foras exierunt, quemadmodum amitti non potuit cum foras exirent, unde multa iam diximus. nec nos ipsi tale aliquid auderemus adserere nisi uniuersae ecclesiae concordissima auctoritate firmati, cui et, ipse sine dubio cederet, si iam illo tempore quaestionis huius ueritas eliquata et declarata per plenarium concilium solidaretur. si enim Petrum laudat et praedicat ab uno posteriore collega patienter concorditerque correctum, quanto ipse citius cum concilio prouinciae suae uniuersi orbis auctoritati patefacta ueritate cessisset! quin profecto et uni uerum dicenti et demonstranti posset facillime consentire tam sancta anima, tam pacata. et fortasse factum est, sed nescimus. neque enim omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
monem forte sapientiorem cuiꝰlibet in ea
ctoritatem. doctioremꝙ prudentiam. &
ꝑconcilia. licere rep̃hendi. siquid in eis
forte a ueritate deuiatum est: & ipsa con¬
cilia quȩ ꝑsingłas regiones uł ꝓuincias
fiunt plenarioꝵ concilioꝵ auctoritati. q̃
fiunt ex uniũs o orbe xp̃iano sine ullis
ambagib cedere: ipsaq plenaria sepe pͥo¬
ra a postĩorib emendari. cum aliqͦ exꝑim̃¬
to rerum aꝑit᷑ quod clausum erat. & cog¬
noscit᷑ quod latebat: sine ullo tẏposacri¬
lege suꝑbie: sine ulla inflata ceruice arro¬
gantie⁊ sine ulla contentione liuide muidiȩ:
cum sc̃a humilitate. cum pace catholica: cũ
ca ritate. xp̃iana: Quappt̃ sẽs eyprianus
tanto excelsior quanto humilior: qui do¬
cumentum petͥ sie amauit ut diceret. do
cumentum scilicet nob̃ & concordiȩ & pati¬
entiȩ tͥbuens. ut non ꝑtinacit᷑ nr̃a amemꝰ.
s que aliqnͣdo a fr̃ib & collegis nr̃is utilit̃

Expanded text:
monem forte sapientiorem cuiuslibet in ea monem forte sapientiorem cuiuslibet in ea ctoritatem doctioremque prudentiam et per concilia licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et ipsa concilia, quae per singulas regiones uel prouincias fiunt, plenariorum conciliorum auctoritati, quae fiunt ex uniuerso orbe christiano, sine ullis ambagibus cedere ipsaque plenaria saepe priora a posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat et cognoscitur quod latebat, sine ullo tyfo sacrilegae superbiae, sine ulla inflata ceruice arrogantiae, sine ulla contentione liuidae inuidiae, -cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum caritate christiana? Quapropter sanctus Cyprianus, tanto excelsior quanto humilior, qui documentum Petri sic amauit ut diceret: documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et collegis nostris utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
unus. & solus habens potestatem. & p̃ponen¬
di nos in eccłie suȩ gub̃natione : ce de actu
nr̃o iudicandi. Nc̃ se si audent suꝑbȩ & tu¬
midȩ ceruices hereticoꝵ. adũsus sc̃am hu¬
militatem huiꝰ sermonis extollant: insans
donatistȩ. quos ad pacem atq unitatem
scẽ eccłie remeare. atq in ea sanari cupimꝰ.
& optamꝰ: Qͥd ad hec dicitis: Ulos certe
nob obicere soletis cypͥani litteras: cypͥani
sententiam: cypͥani concilium. Cur auctori¬
tatem cypͥani ꝓ ur̃o scismate assumitis: &
eiꝰ exemplum ꝓ eccłie pace res puitis: O
autem nes ciat sc̃am scͥpturam canonicã
tam uet̃is quam noui testamenti certis
siuis t̾minis contineri. eamq omnib po¬
sterioril ep̃oꝵ litt̃is ita p̃poni. ut de illa
omnino dubitari & disceptari non possit.
utrum uerum uel utrum rectum sit. qͥc¬
quid in ea scͥptum ẽẽ constiterit. ep̃orum
autem litteras quȩ post confirmatum
canonem uł scͥpte sunt uł scͥbunt᷑. & ꝑ ser¬

Expanded text:
st solus habens potestatem et praeponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu nostro iudicandi. Nunc se, si audent, superbae et tumidae ceruices haereticorum aduersus sanctam humilitatem huius sermonis extollant. insani Donatistae, quos ad pacem adque unitatem sanctae ecclesiae remeare adque in ea sanari cupimus et optamus, quid ad haec dicitis? uos certe nobis obicere soletis Cypriani litteras, Cypriani sententiam, Cypriani concilium; cur auctoritatem Cypriani pro uestro schismate adsumitis et eius exemplum pro ecclesiae pace respuitis? quis autem nesciat sanctam scripturam canonicam tam ueteris quam noui testamenti certis suis terminis contineri eamque omnibus posterioribus episcoporum litteris ita praeponi, ut de illa omnino dubitari et disceptari non possit, utrum uerum uel utrum rectum sit quidquid in ea scriptum esse constiterit, episcoporum autem litteras, quae post confirmatum canonem uel scriptae sunt uel scribuntur, et per ser
Abbreviated transcription (Latin):
quam maneat baptismi sacramentum. E
ideo illa quȩ de diũsors hereticoꝵ uarieta¬
te dicunt᷑. ad istam questionem ñ ꝑtinẽt.
Illud enim in uno quoq corrigendum ẽ.
quod ille ꝑ quem corrigit᷑ prauum esse
pspecerit: illud sanandum est qͦd egͥtat:¬

Expanded text:
mentum. et ideo illa, quae de diuersorum haereticorum uarietate dicuntur, ad istam quaestionem non pertinent. illud enim in quoque corrigendum est, quod ille per quem corrigitur prauum esse perspexerit, illud sanandum est quod aegrotat
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ non habet: ut habeat baptizandus est.
Qͥ aut̃ non utiliter habet: ut utilit̾ habe¬
at corrigendꝰ. Nec adult̾a ẽ aqͣ in baptismo
hereticoꝵ: qͥa nec ipsa creat᷑a quam deus
condidit mala ẽ: nec ũba euangelica in
quiblibet errantib rep̃hendenda sunt:
s error illoꝵ in qͦ adult̾a ẽ anima : &e si a
legitimo uirosacram̃ti habeat ornam̃tũ.
pat᷑ uł de filio. uł de sp̃u sc̃o sentiant quã
ueritas ht̃. siue abunitate p̃cisi ñ colligant
cũ xp̃o s spargant: qr pot̾ nob̃si frum̃ta do¬
minica sumꝰ. etiam intꝰ cum auaris. cũ
raptoribꝰ. cũ ebriosis. & cęt̾is eiꝰ modi pesti¬
& baptis matis sacram̃tum ẽẽ commune:
&e tam̃ uitia qͥb a regno di separantur
ñ ẽẽ communia. Neq enim de solis here
tere. q̃ simul enumeret. Manifesta in qͥt
st̃ oꝑa carnis: q̃ st̃. forncationes. immun¬
diciȩ. luxurie. idoloꝵ seruitꝰ. ueneficia.

Expanded text:
qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibuslibet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo uiro sacramenti habeat ornamentum.patre uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi pestiet baptismatis sacramentum esse commune et tamen uitia quibus a regno dei separantur non esse communia. Neque enim de solis haerertere quae simul enumeret. manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae, idolorumseruitus, ueneficia
Abbreviated transcription (Latin):
miserans ubiq uoluit ad quem redeat ad¬
monere. Nunquid potest inquit uis bap¬
tismi ẽẽ maior aut potior qͣm confessio.
qͣm passio: ut qͥs coram hominib xp̃m con¬
fiteat᷑. & sanguine suo baptiret᷑ : Et tamen
inquit. neq hoc baptisma heretico ꝓdest:
si quamuis xp̃m confessus excͣ eccłiam fu̾t
occisꝰ. Hoc uerissimum ẽ. Ectͣ eccłiam qͥpoe
occisus. caritatem ñ habuisse conuincit᷑.
de qͣ apłs dicit. Et si tͣdidero corpus incũ¬
ita ut ardeam. caritatẽ autem ñ habeam:
nicħ mͥ ꝓdest. Oͦd si ꝓpt̾ hoc qͥa caritas
deest. passio nicħ ꝓdest: nec illis prodest.
qͦs intꝰ in inuidia & maliuolentia. Sine
caritate uiuere pauilꝰ dicit: cyprianus
exponit. Et tam̃ uerum baptisma possĩ
&e acciꝑe & tͣcłe. Salus extra eccłiam ñ est.
Oͥs negat: Et ideoquecunq ipsiꝰ ecclesiȩ
habent᷑: extͣ eccłiam non ualent ad salit̃.
S aliuid est ñ hab̾e : aliud ñ utilit̃ hab̃e.

Expanded text:
miserans ubique uoluit ad quem redeat ammiserans ubique uoluit ad quem redeat ammonere. Numquid potest, inquit, uis baptismi esse maior aut potior quam confessio, quam passio, ut quis coram hominibus Christum confiteatur et sanguine suo baptizetur? et tamen, inquit, neque hoc baptisma haeretico prodest, si quamuis Christum confessus extra ecclesiam fuerit occisus. hoc uerissimum est. extra ecclesiam quippe occisus caritatem non habuisse conuincitur, de qua apostolus dicit: et si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. quodsi propter hoc quia caritas deest passio nihil prodest, nec illis prodest, quos intus in inuidia et maliuolentia sine caritate uiuere Paulus dicit, Cyprianus exponit, et tamen uerum baptisma possunt et accipere et tradere. salus extra ecclesiam non est. quis negat? et ideo quaecumque ipsius ecclesiae habentur, extra ecclesiam non ualent ad salutem. sed aliud est non habere, aliud non utiliter habere.
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦ o si qͥsqͣm idem sentiat quod illi. &e eẽ
heresem nou̾it ab unitate catholica sepa¬
ratam. ubi hoc docet᷑ & discit᷑. s alicuius
scłaris emolumenti causa in catholica
unitate baptizari uoluerit. uł in ea bap¬
titatꝰ ꝓpt̾ hoc inde exire nolu̾it̾. ñ solum
separandus habendꝰ ẽ: uerum etiã tanto
sceleratius. qͣntomag̃ errori heresis. & diuisio¬
ni unitatis fallaciam simulationis adiunq̃
Quamobrem cuiꝰq hominis prauitas qͣn¬
to ꝑicłosior est & tortuosior: tanto instantiꝰ
& oꝑosius corrigenda ẽ. Nec ideo tamen
siquid habet integrum p̃sertim ñ suum
s dei. ꝓpt̾ eiꝰ prauitatem uł nullum putan¬
dum ẽ: uł eodem mͦ uituꝑandum. uel eiꝰ
pͣuitati tͥbuendum. ac ñ illiꝰ largitati. qui
etiam fornicanti a se animȩ & eunti post
amatores suos dedit panem suũ & umũ
suum & oleum suum. & alia uł alimenta
uł ornamenta. q̃ nec a se ipsa nec ab eius
amatorib ei st̃ concessa: s ab illo qui eam

Expanded text:
quodsi quisquam idem sentiat quod illi et esse haeresem nouerit ab unitate catholica separatam ubi hoc docetur et discitur, sed alicuius saecularis emolumenti causa in catholica unitate baptizari uoluerit uel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit, non solum separatus habendus est, uerum etiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et diuisioni unitatis fallaciam simulationis adiungit. quamobrem cuiusque hominis prauitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. nec ideo tamen si quid habet integrum praesertim non suum sed dei, propter eius prauitatem uel nullum putandum est uel eodem modo uituperandum uel eius prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam
Abbreviated transcription (Latin):
hac sententia quam nunc eccłia catholi¬
ca tenet. ut xp̃i baptismꝰ non ex meritoeo¬
rum ꝑ qͦs dat᷑. s ex ipsiꝰ de quo dictum ẽ.
hic ẽ qui baptizat. agnos cendꝰ & appro¬
bandus sit: in ꝓgressu sermonis nostrires
ipsa indicab it. Arbitrem᷑ itaq iam illam
epłam quȩ ad iubaianum ab eodem da¬
ta ẽ recitatam nobis: sic̃ in concilo recta¬
ta est. Legat eam pͥmo. qui lecturꝰ est hȩc
quȩ dicturꝰ sum: nequid forte necessariũ
me stibtraxisse arbitret᷑. Nimis enim lon¬
gum est. nec ad explicationem susceptȩ
rei ꝑtinet: ut omnia t̾iba huiꝰ epłȩ nunc
commemorent᷑ a nobis. Siquis autem
querit quid int̃im teneam dum ista per

Expanded text:
hac sententia quam nunc ecclesia catholihac sententia quam nunc ecclesia catholica tenet, ut Christi baptismus non ex merito eorum per quos datur, sed ex ipsius de quo dictum est: hic est qui baptizat agnoscendus et adprobandus sit, in progressu sermonis nostri res ipsa indicabit. arbitremur itaque iam illam epistulam quae ad lubaianum ab eodem data est recitatam nobis, sicut in concilio recitata est. legat eam primo qui lecturus est haec quae dicturus sum, ne quid forte necessarium me subtraxisse arbitretur. nimis enim longum est nec ad explicationem susceptae rei pertinet, ut omnia uerba huius epistulae nunc commemorentur a nobis. Si quis autem quaerit, quid interim teneam dum ista per
Abbreviated transcription (Latin):
qͥspiam. Quid gͦ tu amͦ dicis. quid adiu¬
baianum scͥpserit cypͥanus: Iam legi fate¬
or:& ꝓfecto issem in eandem sententiam.
nisi me ad diligentiorem considerationẽ
reuocaret tanta auctoritas abioꝵ: quos
uł pares gr̃a doctrine. uł etiam fortass e
doctiores. ꝑ tot gentes. latinas. grecas.
barbaras. & ipsam hebream. ecclia toto
orbe t̾rarum diffusa parere potuit: quȩ
ipsum qͦq peꝑerat. Qui mͥ nullomodo
uideri potuerunt frustra noluisse istam
tenere sententiã. ñ quuia fieri ñ potuit. ut
in obscurissima questione uertus plurib
unꝰ paticiue sentirent: s qͥa ñ facile ꝓuno
uel paucis adu̾sus innumerabiles eiꝰdem
religionis & tinitatis utros. & magno in¬
genio. & ub̃ior doctͥna p̃ditos: nisi ꝑtͣcta¬
tis ꝓ uirib atq ꝑspectis reb ferenda sen¬
tentia ẽ. Itaq sollitiꝰ inquirent quanta
metiã ipsiꝰ cypͥani litterȩ suggesserint ꝓ

Expanded text:
quispiam: quid ergo? tu modo discis quid ad Iuquispiam: quid ergo? tu modo discis quid ad Iubaianum scripserit Cyprianus?\' iam legi, fateor, et profecto issem in eandem sententiam, nisi me ad diligentiorem considerationem reuocaret tanta auctoritas aliorum, quos uel pares gratia doctrinae uel etiam fortasse doctiores per tot gentes Latinas Graecas barbaras et ipsam Hebraeam ecclesia toto orbe diffusa parere potuit, quae ipsum quoque pepererat, qui mihi nullo modo uideri potuerunt frustra noluisse istam tenere sententiam, non quia fieri non potuit ut in obscurissima quaestione uerius pluribus unus pauciue sentirent, sed quia non facile pro uno uel paucis aduersus innumerabiles eiusdem religionis et unitatis uiros et magno ingenio et uberi doctrina praeditos nisi pertractatis pro uiribus adque perspectis rebus ferenda sententia est. itaque sollicitius inquirenti quanta mihi etiam ipsius Cypriani litterae suggesserint pro
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ut coram deo inueniret grãm. nullo
ꝓrsꝰ mͦ crediłim in sc̃op̃sertim concilio col¬
legarum auud ore ptulisse quam corde
gestabat: p̃sertim cum addat & dicat. S
expectemꝰ unit̃ĩsi iucdictum dñi nr̃i ihefu
xp̃i: qui unus & solus habet potestatem &
p̃ponench nos in eccłie fue gub̃natione:
& de actui nr̃o iudicandi. Sub tanti gͦ cõ¬
memoratione iudicii uerum expectans
audire a collegis: pͥor eis mentiendi p̃b̃et
exemplum : Aũterit ds hanc dementiam
a quolibet xp̃iano: quantomagis a cypͥa¬
no. Habemus gͦ querendi libum arbitũ.
ipsiꝰ cypͥani nob̃ mitissimo & ueracissimo
sermone concessum. Iam quidem inc¬
piunt eiꝰ college ꝓpͥas ꝓferre sententias:
s ad iubaianum datas litteras audieruñ.
Recitate sunt enĩ. sicut in exordio comme¬
moratum est. Et nob̃ gͦ recitent᷑: ut nos qͦq
inde quid sentiri oporteat quantum do¬
minus adiuuat indagem. Dicit forsitan

Expanded text:
tem, ut coram deo inueniret gratiam, nullo tem, ut coram deo inueniret gratiam, nullo prorsus modo crediderim in sancto praesertim concilio collegarum aliud ore protulisse quam corde gestabat, praesertim cum addat et dicat: sed expectemus uniuersi iudicium domini nostri Iesu Christi qui unus et solus habet potestatem et praeponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu nostro iudicandi. sub tanti ergo commemoratione iudicii uerum expectans audire a collegis prior eis mentiendi praeberet exemplum? auerterit deus hanc dementiam a quolibet christiano, quanto magis a Cypriano! habemus ergo quaerendi liberum arbitrium ipsius Cypriani nobis mitissimo et ueracissimo sermone concessum. Iam quidem incipiunt eius collegae proprias proferre sententias, sed ad Iubaianum datas litteras audierunt; recitatae sunt enim, sicut in exordio commemoratum est. et nobis ergo recitentur, ut nos. quoque inde, quid sentiri oporteat, quantum dominus adiuuat indagemus. dicit forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas a querendo quid uerum sit. qͣn¬
do habeat inquit omnis ep̃s ꝓlicentia lib̃¬
tatis & potestatis suȩ arbitrium ꝓprium.
tamq iudicari ab alio non possit: quam
nec ipse potest alterum iudicare. Opmor
utiq in his questionib. quȩ nondum eli¬
quatissima ꝑspectione discussȩ sunt. No¬
uerat enim quantam sacramenti ꝓfundi¬
tatem tẽ omnis eccłia uaria disputatione
ũsabat liberumq faciebat querench arbi¬
trium: ut examinata ueritas panderetur.
N eq enim mentiebat᷑. & simpliciores eol¬
legas suos in t̃bo caꝑe cogitabat: ut cũse
diũsum sentire ꝓdissent. tunc contͣ quã
ꝓmiserat excominumcandos ẽẽ censeret.
Absit ab anima tam scã. ista scelerata ꝑfi¬
dia. Qui hoc de tali uiro quas cum eius
laude sentiunt: nicħ aliud quam se ipgos
dales eẽ ꝓfitent᷑. Ego cypͥanum catholicũ
ep̃m. catholicum martyrem. & qͣntomag̃
magnꝰ erat. tanto se in omnib humilian¬

Expanded text:
auctoritas a quaerendo quid uerum sit. quanauctoritas a quaerendo quid uerum sit. quando habeat, inquit, omnis episcopus pro licentia libertatis et potestatis suae arbitrium proprium tamque iudicari ab alio non possit quam nec ipse potest alterum iudicare, opinor utique in his quaestionibus quae nondum eliquatissima perspectione discussae sunt. nouerat enim, quantam sacramenti profunditatem tunc omnis ecclesia uaria disputatione uersabat, liberumque faciebat quaerendi arbitrium, ut examinata ueritas panderetur. neque enim mentiebatur et simpliciores collegas suos in uerbo capere cogitabat, ut, cum se diuersum sentire prodidissent, tunc contra quam promiserat excommunicandos esse censeret. absit ab anima tam sancta ista scelerata perfidia. qui hoc de tali uiro quasi cum eius laude sentiunt, nihil aliud quam se ipsos tales esse profitentur. ego Cyprianum, catholicum episcopum, catholicum martyrem et quanto magis magnus erat tanto se in omnibus humilan
Abbreviated transcription (Latin):
ni littere. qͥb ꝑ sua sincera & religios a
deuotone ad epłam nr̃am reseribens.
non tantum consensit: s & instructum
se ẽẽ grãs egit. His ũbis beati eyprian ac¬
cepimus eum a tubaiano ẽẽ consultum:
consulenti: & quod ille instructum se
eẽ gr̃as eg̃it. Nunquidiam ꝑtinaces exi¬¬
stimari debemus: si considerare uolueri¬
mus eandem ipsam epłam qua hoc iu¬
baiano ꝑsuasum est: Donec enim ꝑsuade¬
atur & nobis. si hoc ꝑsuaderi ueris ratio.¬
nib potest: securos nos de iure catholice
communionis facit ipse cyprianus. Se.¬
quit᷑ enim & dicit. Suꝑest ut de hac ip¬
sa re singłi quid sentiamus ꝓferamus:
neminem iudicantes: aut a iuire commu
nionis aliquem si diũsum senserit amo¬
uentes. N solum gͦ mͥ saluo iure cominui¬
nionis adhuc tierum querere: s etiam
diu̾sum sentire concedit. Neq enm qͥsquã
rannico t̃rore ad obsequendi necessitatem
collegas suos adigit. Q uid mansuetius:
quid humiltus: Nulla nos certe det̾ret

Expanded text:
ra et religiosa dcuotione ad epistulam nostram rescribens non tantum consensit, sed et instructum se esse gratias egit. his uerbis beati Cypriani accepimus eum a Iubaiano esse consultum consulenti et quod ille instructum se esse gratias egit. numquid iam pertinaces existimari debemus, si considerare uoluerimus eandem ipsam epistulam qua hoc Iubaiano persuasum est? donec enim persuadeatur et nobis, si hoc persuaderi ueris rationibus potest, securos nos de iure catholicae communionis facit ipse Cyprianus. Sequitur enim et dicit: superest ut de hac ipsa re singuli quid sentiamus proferamus, neminem iudicantes anionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. Non solum ergo mihi salvo jure communionis adhuc verum quaerere, sed etiam diversum sentire concedit. Neque enim quisquam rannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit. quid mansuetius, quid humilius? nulla nos certe deterret
Abbreviated transcription (Latin):
sub agͥppino fieri iam cȩꝑat. Anni suñ
inquit multi & longa ȩtas: ex quo sub
agͥppino bonȩ memoriȩ uiro.conueni¬
entes ep̃i plurimi hoc statuerunt. ⁊m¬
de abipso agͥppinores noua facta est.
Quom autem dicat. atq exinde in ho¬
diernum tot milia hercticoꝵ in ꝓuin¬
ciis nr̃is ad ȩccłiam conuersi non asꝑna¬
ti sunt. neq cunctati. immo e rationa¬
bilit̃ & libent̃ amplexi sunt: ut lauacͥ
uitalis & salutaris baptismi gr̃am con¬
sequerent᷑. non uideo:nisiforte hoc di¬
cat exinde in hodiernum: quia nulla

Expanded text:
ppino fieri iam coeperat. anni sunt, inquit, multi et longa aetas ex quo sub Agrippino bonae memoriae uiro conuenientes episcopi plurimi hoc statuerunt. proinde ab ipso Agrippino res noua facta est. quomodo autem dicat: adque exinde in hodiernum tot milia haereticorum in prouinciis nostris ad ecclesiam conuersi non aspernati sunt neque cunctati. immo et rationabiliter et libenter amplexi sunt, ut lauacri uitalis et salutaris baptismi gratiam consequerentur, non uideo, nisi forte hoc dicat \'exinde in hod