comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ peccatoꝵ. ꝯfiteri ad salutẽ. Uideat¬
iuros ipsiuis ciutatis tamꝗͣ munitio¬
circuit toto orbe t̾rarũ. ut insine tempoꝵ
mors inimica nouissima destruat᷑. et exim¬
pioꝵ ꝑditione unica domꝰ tamꝗͣ unica
eccłia liberatur. mundata aturpitudine
fornicationis. ꝑ fenestrã ꝯfessionis insan-¬
ciũ deinde. postea regnũ. inq ipsis tenr¬
rari. Quis erat insamson. obuũ leonẽ
netans cũ petendȩ uxous causa ad aliem¬
genas tenderet. nͥ qui ecłiam uocaturꝰ
exgentib dixit. gaudete qr ego uici sđm e
Quid sͥ uult inore ipsius leonis occisi
fauus ꝯstructus. nͥ qr ecce ꝯspicimꝰ leges
dini enangelice p̃dicande &̃ munim̃ta
p̃bere e Quid ÷ illa mulier plena fidu¬
dȩ. hostis tꝑa ligno transfigens. nͥ fides
eccłiȩ. cruce xꝑi regna diaboli ꝑimens:
Quid uellus cõplutũ area sicca. et postea
cõpluta area sicco uelere nͥ una gens
hebreoꝵ pͥmo habens occulte insc̃is my¬

Expanded text:
nem peccatorum confiteri ad salutem. DEnem peccatorum confiteri ad salutem. DEmuros ipsius civitatis, tanquam munitiocircuit totum orbem terrarum; ut in fine temporum mors novissima inimica destruatur, et ex impiorum perditione unica domus tanquam unica Ecclesia liberetur, mundata a turpitudine fornicationis, per fenestram confessionis, in sancium, deinde regnum: inque ipsis temrari. quis erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges dini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis my
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo die post astũ pascha. uenit s p̃s
sc̃s qunquagesimo die ptͦst dñi passionẽ
Dicitur illic scripta lex digito dĩ. dicit dñs.
de sp̃u sc̃o in digito dĩ eitio de monia.
et clamat faustus nichil se in illis letceris
in uenisse. quod ad p̃mntiationẽ x ꝑi
ꝑ tineat. Quid aut mirũ si oculos ha¬
bet ad legendum. ⁊ cor ad intelligendũ
fiat. Iustum ẽ it ut claudat᷑ suꝑbis ianua
salutis. Ueniat mansuetꝰ quẽ docet dñs
uias suas. uideat & hȩc in illis libris et
cetera. uł omnia uł quedã qualia credat
momnib. Uideat iħm introducentẽ
popłm int̾rã repinssionis. Neq it te
mere hoc abiiitio uocabat᷑. s ex ipsa
dispensatione nomine mutato iñc appel
latus ÷. Uideat botrũ de t̾ra ꝓmissionis
inligno pendentẽ. Uideat in iherico
tamꝗͣ in hoc mortali scło meretricẽ. de
qualib ait dñs quod p̃cedant suꝑbos
est utiq sanguinis signũ. ꝑꝑ remissio¬

Expanded text:
gesimo die post actum pascha: uenit spiritus gesimo die post actum pascha: uenit spiritus sanctus quinquagesimo die post domini passionem. dicitur illic scripta lex digito dei: dicit dominus de spiritu sancto: in digito dei eicio daemonia. et clamat Faustus oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet ad legendum et cor ad intellegendum fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas : uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam, qualia credat in omnibus. Uideat Iesum introducentem populum in terram promissionis. neque enim hoc temere ab initio uocabatur. sed ex ipsa dispenlatus est. uideat botrum de terra promissionis in ligno pendentem. uideat in Hiericho tamquam in hoc mortali saeculo meretricem — de qualibus ait dominus, quod praecedant superbos est utique sanguinis signum - propter remissio
Abbreviated transcription (Latin):
septuginta palmȩ arbores irrigantes.
apostolicã gr̃am p̃figurant. popłos in¬
septenario mimero decuplato largantẽ.
ut ꝑseptiforms sp̃c donũ legis de calo¬
molitus uiã. extensis moysi manibus.
signo crucis dñicȩ suꝑat᷑. Et morsus
mortiferi serpentũ : ex altato ⁊ respec¬
to eneo serpente sanant᷑. Quod uerbi
ipsius dm̃ dedaratur. Sicut ex altauit
inquit̾ moyses serpentẽ in heremo: sic
oportet ex altari filiũ hominis. ut
omnis qͥ crediderit in eũ ñ pereat. s
habeat uitã et̾nã. ltane &̃ isti ũ cla¬
mant. tantãne ÷ surditas incordibus
occiditur xp̃c. de quo in eugło dicit᷑.
Ecce aginus dĩ. ecce qui tollit peccata
mundi. ꝓhibent᷑ qui pacha faciunt¬
attestante eugłista. hinc ẽẽ dictũ. os eiꝰ
ñ cõminuetis. Danguine illimuntur
postes ut ꝑnicies de pellatur. signant᷑
signo dñiçe passionis infroncib pli
ad tutela salutis. Datur ibi lex quinqua¬

Expanded text:
septuaginta palmae arbores inrigantes septuaginta palmae arbores inrigantes apostolicam gratiam praefigurant popseptenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme spiritus donum legis decalomolitus uiam extentis Mosi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane est surditas in cordibus occiditur Christus, de quo in euangelio dicitur: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi prohibentur qui paadtestatur euangelista hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. datur ibi lex quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
uiuus qͥ de cęlo descendit e Quo ue¬
re qui uescunt᷑: sp̃ualiter uiuunt.
lam illi ueterẽ figurã carnalit̃ accipi¬
cybum sp̃ualem manducauer̃: osten¬
dit & illũ spũalit̃ intelligi in xp̃o. sicut
potũ. cur spualem dixisset aperuit cum
subunxit. Fetra aut̃ erat xp̃e. Quo
⁊ fulciens in firmitatẽ nr̃am. ꝑ noctem
lucẽs ⁊ ꝑdiem ñ lucens. ut qui ñ uident
uideant. ⁊ qͥ indent ceci fiant : Rubet
⁊ mare rubrũ baptismus utiq. xp̃i san¬
guine ꝯsecratꝰ. Hostes atergo sequen
tes moriunt᷑. peccata p̃cerita. Ducit᷑
popułs ꝑdesertũ. baptizati om̃s non¬
dum ꝑfruentes ꝓ missa patria . s. quod
non uident sꝑando ⁊ ꝑ patientiã ex pec¬
cando. camꝗͣ inde serto s̃. & illic labori¬
ose eo ꝑiculose tẽptationes. Ne reuer¬
deserito. Nam et illa colũpma ñ rece¬
dit. ⁊ amarȩ aquȩ dulcescunt ligno.
qr immici płi signo crucis xꝑi honor¬
ficato. mansuescunt. Et duo decĩ fonteᷤ

Expanded text:
uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipicibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo t firmus et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam expectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temptationes, ne reuerdeserit; nam et illa columna non recedit. et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi signo crucis Christi honorificato mansuescunt: et duodecim fontes
Abbreviated transcription (Latin):
deorsũ incorpore suo. qđ est ȩccłia Ipsum
& scalam intelligimꝰ. qr ipse dixit. ego sũ
uia. Ad ipsum gͦ ascendit᷑ ut in excelsis
intelligat᷑.⁊ ad ipsũ descenditur: ut in
menbris suis paruuli nutriant᷑. Et ꝑ
illũ ascendit᷑ ⁊ descendit᷑: ex emplũ qͥppe
eiꝰ sequentes p̃dicatores eiꝰ: ñ solum se eri¬
gunt ut eũ sublimit̾ expectent. s etiã
humiliant. ut eũ tẽꝑanter annuntient.
Uidete apłm ascendentẽ Siue inquit
m̃te ex cedimꝰ: deo. Uidete ⁊ descenden¬
tem. Siue inquit temꝑantes sumꝰ. uob.
Dicat ⁊ ꝑ quẽ ascenderit et descenderit.
Raritas it inquit ꝓ p̃i cõpellit nos. uidi¬
cantes hoc. q̃m unus ꝓ omnibꝰ mortuꝰ¬
ẽ. ut et qͥ uiuunt iam nͥ cͥ. uiuant sed
ei qͥ ꝓ omnibꝰ mortuus ẽ. et resurrexit
Hȩc inscripturis scĩs scã spectacula quẽ
ñ delectant: sanã doctrinã ñ sustinenᷤ
ad fabulas ꝯuertit᷑. Et ille quidẽ sabulȩ
ammas inqualibet cordis etate puerilẽ.

Expanded text:
deorsum in corpore suo, id est, Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenmembris suis paruuli nutriantur; et per illum ascenditur et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter expectent, sed etiam humiliant, ut eum temperanter adnuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus. deo; uidete et descendentem: siue, inquit, temperantes sumus, uobis. dicat et per quem ascenderit et descenderit: caritas enim, inquit. Christi conpellit nos iudicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro eis mortuus est et resurrexit. Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant, sanam doctrinam non sustinet; ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ fidei tamꝗͣ in pacis angulo ꝯcurren¬
tes. S & om̃s qui qͦslibet nr̃i kanonᷤ
libros accipuint. & legunt. ubi xp̃o
mortalit̾ natus ⁊ passus ostendit᷑. nec
tam̃ eandẽ mortalitatẽ in passione nu¬
datã ꝯsociato unitatis sacram̃to hono¬
rifice uelant. s sine scientia pietatis et
karitatis nuntiant illud unde nati
sumꝰ. quã uis int̾se discentiant ⁊ indei
ab hereticis. ⁊ ipsi heretici ab aliis una

Expanded text:
tem fidei tamquam in pacem anguli concurrentem fidei tamquam in pacem anguli concurrentes. sed et omnes, qui quoslibet nostri canonis libros accipiunt et legunt. ubi Christus mortaliter natus et passus ostenditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sacramento honorifice uelant, sed sine scientia pietatis et caritatis nuntiant illud, unde omnes nati sumus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnũtiabat᷑. cum diceret᷑. Letificet ds̃ ia¬
feth. et habitet indomib sem. Iidete
manichei. uidete. Ecce in ꝯspectu ũro
est orbis trarũ. Hoc stupetis. hoc doletis
in popłis ur̃is. qr letificat ds iafeth. Uide¬
runt. Audite quid dicat saulus. iam
fidelib gentib. Qui eratis in quid in
habitat iafeth. indomib sem. D pau¬
lopost quem ad modũ ꝯdudat ad u̾tite.
gitur iam inquid ñ estis peregrin ⁊ in¬
quilini s estis cui es scõr ⁊ domestici dei.
suꝑ edificati suꝑ fundam̃tũ apłoꝵ ⁊ ꝓpħa¬
rum. ipso sũmo angulari lapide ȩxisten¬
te x p̃o i tĩ u. Ecce quomͦ dilatatur
deputauerĩ. nͥ in illa maledicta medie¬
tate. cui ñ est lapis angularis x p̃ce
Quia nec in illo pariete uos agnoscimꝰ qͥ
excirtũcisione credidit in xꝑm. unde
erant ⁊ apłi. nec inisto. qͥ ex p̃putio ÷ uñ
s̃ om̃s ex ceteris gentib in eandẽ unita¬

Expanded text:
praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapraenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uiderunt. audite, quid dicat Paulus iam fidelibus gentibus: qui eratis, inquit, ilhabitabat Iapheth in domibus Sem. sed paulo post quemadmodum concludat, aduertite. igitur iam, inquit, non estis peregrini et inquilini, sed estis ciues sanctorum et domestici dei superaedificati supra fundamentum aporum ipso summo angulari lapide existente Christo Iesu. ecce quomodo dilatatur deputauerim, nisi in illa maledicta medietate, cui non est lapis angularis Christus? quia nec in illo pariete uos agnoscimus, qui ex circumcisione credidit in Christum, unde erant et apostoli, nec in isto, qui est ex praeputio, unde sunt omnes ex ceteris gentibus in eandem unita
Abbreviated transcription (Latin):
nec ultimꝰ ingentib credidit: uidit
nuditatẽ patris. qr consensit in necẽ
xp̃i. & nuntiauit foras fr̃ib ꝑ eũ qͥppe
manifestatũ ẽ & qͦd ãmͦ pliblicatũ qͦs
erat inꝓphetia secretũ. id eoq fit seruus
fr̃m suor. Quid ẽ it alud hodieq gens
ipsa. nͥ quedã scrimaria xp̃ianoꝵ. baui-¬
lans legẽ ⁊ ꝓpħas. ad cestimoniũ assertio¬
nis ȩccłȩ ut nos honoremꝰ ꝑ sacramentũ.
qd nuntiat illa ꝑ litteram : Quẽ aũ
ñ excitet. quẽ ñ uł infirmet uł ꝯfirmet
in fide. quod ita benedicunt᷑ duo illi
qui nuditatẽ patris honoraner̃ quã ui
auersi. udut quib factũ sceleratȩ uineȩ
displicuerit : Benedictus inquid dñs
ds̃ sem. Quã quã it sit ds̃ omnũ gen¬
impsis iam gentib dicitur d̃s̃ isrł. Et
unde hoc factũ est nͥ ex benedictione ia-¬
feche In populo it gentiũ totum orbẽ
t̾rarũ occupauit ȩccła. Noc ꝓrsus. hoc

Expanded text:
nec ultimus in gentibus credidit — uidit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria christianorum baiulans, legem et prophetas, ad testimonium assertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram? Quem non autem excitet, quem non uel informet uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit ? benedictus, inquit, dominus deus Sem. quamquam enim sit deus omnium genin ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et unde hoc factum est nisi ex benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ret in nubibꝰ. qui nũꝗͣ nͥ desole resplende.
Iili eĩ ñ ꝑeunt diliuuo separati abȩccł
ampliꝰ tumefcant. sciant ita significari
xp̃m aliquãdo ꝑ solẽ sicut ꝑ leonẽ. ꝑ ag¬
nũ. ꝑ lapidẽ. cuiꝰdã similitudinis causa
ñ ꝓprixtatis substantia. Iã uͦ illud. quod
de uinea quã plantauit in ebriatꝰ noe.
nutlatꝰ ẽ in domo sua. cui ñ appareat. fͤ
passus in gente sua: tunc enĩ nudata est
mortalitas carnis eiꝰ. uideis scandalum
gentib autẽ stulticia. ipsis aut̃ uocatis.
iudeis ꝙ gentib. tanꝙͣsem & iafeth dĩ¬
uirtꝰ & dĩ sapientia. qr qd̾ stultũ ẽ dĩ:
sapientiꝰ ẽ quã homines. & qd infirmum
ẽ dĩ. fortiꝰ ẽ quã homines. Proiide in
duob filiis maximo & minimo. duo
ppłi figurati. unam uestẽ a tergo por¬
tantes sacram̃tũ scilicet iã p̃teritȩ at¬
non consentiunt. & tam̃ honorant ue¬
lamento. tanquã scientes unde sint

Expanded text:
ret in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet: ret in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluuio separati ab eccleamplius tumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeis et gentibsapientia; quia quod stultum est dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atnon consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes unde sint
Abbreviated transcription (Latin):
liorũ euis. Nunc ꝯiunctĩ cõmemorati¬
s. masculi ⁊ feminȩ. qr in fine scłi atq
inresurrectione iustoꝵ omnimoda et
ꝑfecta pace spui corpus ad herebit. nul¬
la mortalitatis indigentia. uł ꝯcupis¬
centia resistente. Cur anmalia quãui
⁊ munda &ĩmunda in archa fuerint
tm̃ post egressũ de archa ñ offerunt᷑
dõ in sacrificiũ nͥ munda. Quid dem¬
de sͥ uelit dõ loquente ad noe. ⁊ tamꝗͥ
rursus ab exordio qr multis modis
eadẽ significari oportebat figurã ȩxcli
cõmendãte. Quod ꝓgenies eius benedi¬
citur ad implendã t̾rã. quod dantur eis
in escam cuncta animalia. sicut in illo
disco Petro dr̃ macta ⁊ manduca. quod
eiecto sangume iubent᷑ manducare.
ne uita prͥstina quasi suffocata in gͥca¬
entia teneat᷑. s habeat tamꝗͣ effusio
nẽ ꝑ ꝯfessionẽ. Quod testam̃tũ posuit
ds̃ inter se ⁊ homines atq omnẽ aĩam
uiuã ne ꝑdat eã diliuuo arcũ. qͥ appa¬

Expanded text:
 eius, nunc coniuncte commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi atque in resurrectione iustorum omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit nulla mortalitatis indigentia uel concupiscentia resistente. cur animalia, quamuis et munda et inmunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur deo in sacrificio nisi munda? Quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eadem significari opor- . tebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad inplendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus inter se uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum, qui appa
Abbreviated transcription (Latin):
rib accestationib indigent. ut omictã
gͦ calia quẽ ñ moueant ad salubrẽ fidẽ
noe cum suis ꝑ aꝗͣ et lignũ liberatur.
sicut familia xp̃i ꝑ baptissnũ crucis
passioẽ signatũ. Quod delignis quadra¬
cis eadem archa fabricat᷑. sicut ecdia de
scĩs ꝯstruitur. ad omne opus bonũ semꝑ
paratis. Quadratũ n: quac̃q uerteris.
firmit stet. Quod sȩxies longa ad lati¬
tudinc̃ suã ⁊ decies ad altitudinẽ slam
humam corporis instar ostendit. qr in
corꝑe humano x p̃c apparuit. Quod
cubitis qunquaginta latitudo eiꝰ ex pan¬
ditur. sicut dicit apłs. cor nr̃m dilatatũ est.
Unde  karitate spirituali ꝑꝑ quod itẽ ipse
dicit. Raritas di diffusa ẽ. incordib nr̃is

Expanded text:
ribus adtestationibus indigent, ut omittam ribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: sicut dicit apostolus: cor nostrum dilatatum est. unde nisi caritate spiritali? propter quod ipse item dicit: caritas
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ⁊ si manithei isti ꝯsiderarent:
⁊ intelligerent: non in tantã blas¬
phemiã caderent. putando se ẽẽ na¬
turã & substantiã dĩ. S ideo ñ possc̃:
qr ñ quiescunt. Sabbatũ it coidis ñ
intelligt. Nam si quiescerent sicut
dictũ ẽ ad kayn. peccatũ suũ ad se ꝯ¬
uerteraent. id ÷. s cribuerent. ñ genti
nescio cui tenebrarũ. atq ita ꝑ gr̃am
dĩcidem peccato dñarent᷑. ¶ lunc uͦ et
ipsi et om̃s qui diuersis errorib ẽtuma¬
ces resistendo ueritati ex eunt a facie di
sicut kayn sicut iudei ꝑditi. babitant
int̃pretat᷑ epulationẽ. ubi ÷ plantatꝰ para¬
dysus. Lam cetera pauca de multis bre¬
sionis meç minia longitudine sermomᷤᷤ
impediã. Quẽ it ñ moueat ad querendũ
⁊ intelligendũ xp̃m millis libris. ut hȩc
omictã quȩ ꝗͣ uis canto suauiꝰ ꝯtemplent᷑:
quanto ex ab sconditioribꝰ locis enudeant᷑
cam̃ exigunt ꝓlixitatẽ disercionis. qr plu¬

Expanded text:
quod et isti Manichaei si considerarent quod et isti Manichaei si considerarent et intellegerent, non in tantam blasphemiam caderent putando se esse naturam et substantiam dei. sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intellegunt. nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se conuerterent, id est sibi tribuerent, non genti nescio cui tenebrarum, atque ita per gratiam dei eidem peccato dominarentur. nunc uero et ipsi et omnes, qui diuersis erroribus contumaces resistendo ueritati exeunt a facie dei, sicut Cain, sicut Iudaei perditi, habitant interpretantur epulationem, ubi est plantatus paradisus. iam cetera pauca de multis bresionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucleantur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia plu
Abbreviated transcription (Latin):
nis ñ amiserit signũ legis suȩ. qͦ acet̾is
gentib popłis ꝙ distinguit᷑. et omnis
imꝑator uł rex qui eos in rego suo in¬
uenit cũ iplo signo eos inuenit. neo oci¬
dit. id ÷. ñ effecit. ut ñ sint udei. cerco
quodã ⁊ ꝓpris  obseruationis signo.
a ceterarũ gentiũ cõmunione discre
ad motũ pedes meos ⁊ manꝰ peccatoꝵ
ñ moueant me.⁊ qui tribulant me
exultabunt simotꝰ fuero. et dñs adȩx¬
tris est mͥ ne cõmouear. Et in nume¬
rabilia talia. qd̃ patiunt᷑ om̃s qui
exeunt a faciȩ dei ad ÷. amiscđia di
lectionis eius. Unde dr̃ in quodam
psalmo. Ego dixi in mea abundantia
ñ mouebor in ec̃num. S uide quod
sequitur. Dñe in uoluntate tua p̾sti¬
cisti de cori meo urtutẽ. Auertisti
faciẽ cuã a me. ⁊ factus sũ ꝯturbatꝰ
Uñ incelligit᷑ omnẽ animã participa¬
cione lucis dĩ ñ ꝑse ipsam ẽẽ pul¬
chrã ⁊ decorã. ⁊ uirtute pollentẽm.

Expanded text:
nis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris nis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit, ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discretin motum pedes meos, et: manus peccatorum non moueant me, et: qui tribulant me, exultabunt, si motus fuero; et: dominus a dextris est mihi, ne commouear et innumerabilia talia: quod patiuntur omnes, qui exeunt a facie dei. id est a misericordia dilectionis eius. unde dicitur in quodam psalmo: ego dixi in abundantia mea, non mouebor in aeternum. sed uide, quid sequitur: domine, in uoluntate tua praestitistautem faciem tuam et factus sum conturbatus. unde intellegitur omnem animam participatione lucis dei, non per se ipsam, esse pulchram et decoram et uirtute pollentem.
Abbreviated transcription (Latin):
sapit. Ec ab scondi a facie dĩ id ÷ iratũ dm̃
habere graue eẽ non putat. nͥ ne inueniat᷑
⁊ occidat᷑. Carnalit it sapit. tamꝗͣ oꝑans
t̾rã. cuius uirtutẽ ñ accipit. Daꝑe autẽ¬
scdm carnẽ : mors est. Quã ille ñ intel¬
ligens amisso regno gemit. ⁊ corporalẽ
sic inquit. s om̃is qui occiderit kayn. seꝑ¬
tẽ uindictas exsoluet. id ÷. ñ sic quomͦ
dicis. ñ corporali morte interibit genus
impiũ carnaliũ iudeoꝵ. Quicũq enĩ
eos ita ꝑdiderit. septẽ uindictas ex sol¬
uet. id ÷. auferet ab eis septẽ uindictas
dñm int̾fecer̃. Et pofuit dñs ds̃ in ka¬
yn signũ. ut ñ eũ occideret omĩs qui in¬
uenisset. Hoc reuera multũ mirabile
ẽ. quẽ ad modũ om̃s gs̃ quȩ a romanis
sub ingatȩ sunt. in ritũ romanoꝵ sacrilegi
tͣnsierint. eaq sacrilegia obseruanda
⁊ cȩlebranda susceꝑint. gens aut̃ uidea
siue sub paganis regib siue sub xp̃ra¬

Expanded text:
sapit et abscondi a facie dei, id est iratum sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat, nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sasecundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalemsic, inquit, omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, id est non sic quomodo dicis, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum: quicunque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas dominum interfecerunt. Et posuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc reuera multum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christia
Abbreviated transcription (Latin):
ex infirmitate. s uiuit ex uirtute dĩ sic̃
dicit apłs. Hȩc gͦ est uirtus t̾rȩ illius.
quã ñ ostendit impiis ⁊ incredulis. Uñ
nec resurgens eis aqͥb erat crucifixus ap¬
paruit: tamꝗͣ kayn oꝑanti t̾rã ut gra¬
nũ illud seminaret᷑. ñ ostendens eadem
t̾ra fructũ uirtutis suę. qm̃ oꝑaberis in¬
quid t̾rã. ⁊ ñ ad iciet uirtutẽ suã dare tͥ.
Semens ⁊ crem̃s eris suꝑ t̾rã. Nunc ecce
quis ñ uideat. quis ñ agnoscat intota t̾ra
quacũq disꝑsus ẽ ille popłs. quomͦ ge¬
mat merore amissi regni.⁊ tremat timo¬
re sub innumerabilib ꝑopłis xp̃ianis:
mea. Si eicis me hodie: a faciȩ t̾rȩ. et a-
facie cua absondar. ⁊ ero gemens ⁊tre¬
m̃s suꝑ t̾rã. Et erit omnis qͥ inuenerit
me occidet me. Uere gemit et tremit.
ne regno etiã ꝑdito t̾reno. ista uisibili
morte occidatur. Hanc dicit maiorẽ¬
causã quã illam qd ei t̾ra non dat uirtu¬
tẽ suã. ne sp̃aliter moriat᷑ Carnalit̃ enĩ

Expanded text:
 infirmitate, sed uiuit in uirtute dei, sicut dicit apostolus. haec ergo est uirtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorecausam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ habuisse ñ credunt : Nos aut̃
ñ illis tamꝗͣ eius xp̃i qui fallax fuit:
s eius qui omnino ñ fuit. fallacib p̃di¬
rũ atq ueracẽ: p̃dictum aꝓpħis: predicatũ
ab apłis. p̃dicationis suȩ testimonia ex lege
ꝓph̃is exhibentibꝰ. sicut umu merabilib
locis ostendunt. Quod faulus breuissime¬
atq apertissime cõplexus est dicens. Nunc
stam̃ta ⁊ legis ꝯstitutiones. ⁊ ꝓmissiones :
Dequo ꝓmissiones. nͥ de xͦ : Quod brem¬
t̾ alio loco detminat. cũ de xͦ loqueret᷑
ẽẽ legis ꝯstitutiones. dicit &̃ finis legis¬

Expanded text:
corpus habuisse non credunt ? Nos autem corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praediuerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab apostolis praedicationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc stamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur esse legis constitutionem; dicit etiam: finis eni
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ falsitatis sectatores ꝯgruent̃ ⁊ ipsi
mentiunt᷑. nͥ qđ impudent̃ ꝯͥ credi uo¬
lunt. cũ se m̃cientis discipłos ẽẽ ꝓfiteant᷑
ꝯtingit eis qd̃ de ipsis infidelib iudeis
dicit apłs. Cum legit᷑ moyses. nelam̃
nͥ tͣnsierint ad xp̃m ñ qualẽ ipsi finxer̃.
doqͥdẽ x p̃c ipse narrauit. quid abrahã
dixerit in miscdi cuidã diniti. cũ aput
inferos corqueret᷑. et peteret inde mitti
aliquẽ ad fr̃s suos. aquo doterent᷑. ne ⁊
ipsi uenirent in illũ locũ corm̃toꝵ.
ñ eos credituros nͥ aliquis resurrexisset
amortuis: uerissime responsũ ẽ. Si mo¬
ysen ⁊ ꝓpħas ñ audiunt: neq siquis ex
mortuis resurrexerit credẽt. Qua ꝓpt̃
isti ñ audiens moysen ⁊ ꝓpħas: ñ solum
amortuis resurgenti xp̃o: s omnino
x p̃ oi. amortuis resurrȩxisse ñ credunt.
Quomͦ i resurrȩxisse credunt. quẽ mor¬
tuũ fuisse ñ credunt e Nlam quomͦ¬
eũ mortuũ fuisse credunt. que mortale

Expanded text:
cuius falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur, nisi quod inpudenter sibi credi uolunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur: contigit eis, quod de ipsis infidelibus Iudaeis dicit apostolus: cum legitur Moyses, uelamen nisi transierint ad Christum: non qualem ipsi finxerunt, doquidem Christus ipse narravit, quid Abraham dixerit immisericordi cuidam diviti, cum apud inferos torqueretur, et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi venirent in illum locum tormentorunon eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, verissime responsum est: Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientes Moysen et prophetas non solum a mortuis resurgenti Christo, sed omnino Christum a mortuis resurrexisse non credunt. quomodo enim resurrexisse credunt, quem mortuum fuisse non credunt? nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale
Abbreviated transcription (Latin):
dentes ⁊ descendentes suꝑ filiũ hominis.
Toc it isrł uiderat. cũ illũ lapidem ad ca¬
put habebat. a t̾ra in cęlũ scalam ꝑ quã
ascendebant & descendebant angłi dei
inquib significati s̃ euangelistę p̃dicato¬
res xͥ. ascendentes utiq cũ ad intelligẽ¬
dam eiꝰ suꝑ eminentissã diuinitatẽ. ex

Expanded text:
dentes et descendentes super filium hominis. hoc enim Israhel uiderat, cum illum lapidem ad caput habebat, a terra in caelum scalas, per quas ascendebant et descendebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius superemi
Abbreviated transcription (Latin):
kayn. quȩ aꝑuit os suũ. acciꝑe sangui¬
nẽ fr̃is de manu eiꝰ. S ideo malec̾uctꝰ
intelligit᷑ ab ac tra. qm̃ oꝑat᷑ c̾ram quȩ¬
ñ adiciet uircutẽ suã dare illi. id ÷. ideo
popłm iudeoꝵ maledictũ agnoscit et o
impietate ⁊ infidelitate ꝑseuerantib.
qr nouo cestam̃to reuelata ⁊ et ñ cͣnse¬
untib ad dñm ñ eis aufert᷑ uelam̃ qđ̃
inlectione ueteris testam̃ti manet qͥa
in solo xp̃o euacuat᷑. ñ ipsa lectione ue¬
teris testam̃ti quȩ habet absconditam
uirtutẽ s et uelam̃ quo ab sconditur.

Expanded text:
Cain, quae aperuit os accipere sanguiCain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam open adiciet uirtutem suam dare illi; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum agnoscit et osimpietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo absconditur.
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis. quam sanguis ipse ex primit
ex ore fideliũ eodem sanguine redẽptoꝵ
Dicit ds̃ ad kayn. Ec nunc maledictiis cu
at̾ra. quȩ aperuit os suũ acciꝑe sangui¬
nẽ frĩs cui de manu cua. Qm̃ oꝑaberis
t̃rã et ñ adiciet uirtutẽ suã dare tͥ. Ge
mens ⁊ tremens eris int̾ra. Non dixit
maledicta t̾ra s maledictus tuã tra.
q̃ apuit os suũ acciꝑe sanguinẽ fr̃is coi
de manu tua. Malediccus ⁊ n pops̃ iudai¬
cus infidelis at̾ra. id ÷ abȩccłia. que aꝑuit
ossuũ in ꝯfessione peccatoꝵ. de manu ꝑse¬
quutoris nolentis ẽẽ sub gr̃a s sub lege. ut
eẽt ab eccłia maledictus. id ÷ ut eũ intellę¬
geret et ostenderet ȩccłia maledictum.
sub maledicto s̃. Deinde cũ dixisset ma¬
ledictus tu ã t̾ra quȩ aꝑuit os suũ acci¬
ꝑe sanguinẽ fr̃is cui de manu tua: non
terrã. ⁊ ñ adiciet uirtutẽ suã dare tibi.
Unde ñ ÷ necẽe eandẽ t̾rã in telligere oꝑari

Expanded text:
uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram, et mens et tremens eris in terra . Non dixit, Maledicta terra; sed, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaicus infidelis a terra, id est, ab Ecclesia, quae aperuit st in remissione peccatorum de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab ecclesia maledictus, id est ut eum intellegeret et ostenderet ecclesia maledictum sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit. os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari
Abbreviated transcription (Latin):
caq occidit᷑ abel minor nacu. a fratro
maiore natu. occiditur xp̃c caput połi
minoris natu a pło uideoꝵ maiore na¬
tu. Ille incampo: iste incaluariȩ loco:
Int̾rogat ds̃ kayn non camꝗͣ ignarus
eũ a quo discat. s camꝗͣ iudex reũ quẽ
puniat. ubi sit fr̃ eiꝰ. Respondet ille.
nescire se nec eiꝰ se ẽẽ custodẽ. Usq adhuc
quid nob̾ respondent is dei cũ eos dei
quẽ dicimꝰ : Fallax it kain ignoratio.
iydeoꝵ est falsa negatio. Essent autẽ
quodã mͦ x ꝑi custodes. si xꝑianã fidẽ
acciꝑe ⁊ custo dire uoluissent. Nam qͥ
custodit in cordo suo xp̃al non dicit
quod kayn. Numquid ego custos sũ
frĩs mei ⁊ Dicit ds̃ adkayn. Quiã
fecisti ⁊ Uox sanguinis fr̃is cui abel.¬
clamat ad me de t̾ra. Sic arguit in
scripturis scĩs uox diuina indeos. Ha¬
bet it magnã uocem xp̃i sanguis in
t̾ram. cũ eo accepto ab omnibꝰ gentib
respondet᷑ amens. Hȩc est uox clara

Expanded text:
itaque occiditur Abel minor natu a fratre itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara
Abbreviated transcription (Latin):
medicꝰ s male habentib. ñ ueni uocare
iustos s peccatores in penitentiã.&. om̃is
qui facit peccatũ. seruus est peccati. et si
uos filius liberauerit. tunc uere liberi eri¬
tis: ad se ꝯuertissent peccatũ suũ incfes¬
sione. sicut inpsalmo scriptũ : medico
dicentis. ego dixi dñe miserere mei sana
animã meã qr peccaui tͥ: ide peccato ꝙͣ¬
spem gr̃ȩ liberi dñarent᷑. Nunc aute
ignorantes dĩ usticiã ⁊ suã uolentes ꝯsti¬
tuere: elati de oꝑib legis. ñ humiliati de
nante peccato eoꝵ mortah corpore ad obedi¬
endũ de sideriis eiꝰ. offendet̾ in lapidẽ of¬
fensionis: et ex arser̃ odio ad uersus eũ cuiꝰ
oꝑa uidentes dõ accepta ẽẽ doluer̃. illo
qui cecus natus fuerat sͥ dicente. Scimꝰ
qr peccatores ds̃ ñ exaudit: s siquis colue¬
rit eum ⁊ uoluntatẽ eiꝰ fecerit: hunc exau¬
dit: Tamꝗ̃ hoc eis diceret. Suꝑ sacrificiũ
kayn ñ respicit s sacrificiũ abel respicit.

Expanded text:
entibus; non ueni uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam, et: omnis qui facit peccatum, seruus est peccati, et: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi, eritis, ad se conuertissent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, medico dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibus legis, non humiliati de eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ꝯstitutionẽ quȩ israhelitis data est.
ñ incelligentes eiꝰ dispensationẽ qr iam
ñ uult ds̃ eẽ sub lege s sub gr̃a: rep̃hen¬
dere isti solent imperitia furiosa. Cedaĩ
gͦ auctoritati apłicȩ quȩ laudans atq cõ¬
m̃dans israhelitarũ ex cellentiã. & hoo e¬
numerat. qd̃ eoꝵ sit legis ꝯsticutio. Quȩ
si mala eẽt: ñ utiq in eoꝵ laude poneret᷑.
Di aut̃ x p̃ m ñ predic̾et: ñ ipse dñs diceret.
Si crederetis moysi. crederecis forsitan et
mͥ. De me it ille scripsit. Nec post resur¬
rectionẽ sic ei aitestaret᷑ dicens. O porte¬
bat impleri omnia ꝗ̃ scripta s̃ in lege mo-¬

Expanded text:
itis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israhelitarum excellentiam etiam hoc enumerauit, quod eorum sit legis constitutio. quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur; si autem Christum non praedicaret, non ipse dominus diceret: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, nec post resurrectionem sic ei adtestaretur dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Mo
Abbreviated transcription (Latin):
uicio non natura. qui cũ libent̃ audi¬
ant uerba sapientie: postea de his om¬
nino ñ cogitant. Quod it utile aud¬
erit quis. uelut ab in testino meniorie
tamꝗͣ ad os cogitationis recordandi
dulcedine reuocare. quid ẽ aliud qua
sp̃aliter quodam mͦ ruminare: Qua
qui ñ faciunt: illors ammaliũ genen
figurant᷑. Unde ⁊ ipsa atalib carnib
abstinentia: tale uiciũ nos cauere p̃¬
monuit. Cum it t̾esaurus desidera¬
biles sit ipsa sapientia: de hac mundia¬
desiderabilis requiescit in ore sapien¬
cis: uir aut̃ stultus gluttit illũ. N ex
aut̃ similitudines rerũ locutionib et
obseruationib figuratis. ꝑꝑ querendi
⁊ cõꝑandi exercitationẽ. racionabiles

Expanded text:
uitio, non natura; qui cum libenter audiuitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare P quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditidesiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in locutionibus uel obseruationibus figuratis propter quaerendi et comparandi ex
Abbreviated transcription (Latin):
creatura di bona ẽ si posst̃ intelligant.
hoc apłm de ipsis dixisse naturis. illas aũ
litteras ꝓꝑ quasdã p̃figurationes temp̃ri
ꝯgruentes animalia quedã ñ natura. s
significatione ĩmunda dixisse. Itaq u̾bi
gr̃a si de porco et agno requirat᷑: utrũq
natura mundũ ÷ qͥa om̃is creatura dei
bona ẽ. quadã uͦ significatione agnꝰ mun¬
dus. porcus ĩmundus ẽ. tamꝗͣ si stultũ et
sapientẽ diceres: utrũq hoc uerbũ natura
uocis et luterarũ et syllabarũ quib con-¬
stant utiq mundũ est hoc uerbũ. signifi¬
catione aut̃ unũ hoꝵ uerbũ qđ dr stultꝰ¬
in mundũ dici potest ñ tatura sui.s
qm̃ quid dã immundũ significat. Et for¬
tasse qd̾ est in rerũ figuris porcus: hoc
qͥppͤ illud animal inlege positũ est eoqb
non ruminet: ñ aut̃ hoc eiꝰ uiciũ s na¬
tura est. Sunt aut̃ homines qui ꝑ
hoc animal significant᷑. ĩ mundi ꝓpri

Expanded text:
creatura Dei bona est , si possunt, intelligant creatura Dei bona est , si possunt, intelligant hoc Apostolum de ipsis dixisse naturis; illis autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. Itaque verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est; quia omnis creatura Dei bona est : quadam vero significatione agnus mundus, porcus immundus est; tanquam si stultum et sapientem diceres: utrumque hoc verbum natura vocis, et litterarum, et syllabarum quibus constat, utique mundum est; significatione autem unum horum verbum, quod dicitimmundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam immundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc quippe illud animal in lege positum est eo quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal\' significantur, immundi proprio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dicit. Immundi s aut̃ ⁊ infidelib nichil
est mundũ. s polluta s̃ eoꝵ ⁊ mens ⁊ conᷤ¬
cientia. Unde re uera manicheis omni¬
no nichil ẽ. mundũ. quandoquidẽ etiã
ipsam di sub stanciã uł naturã. ñ solum
ẽe. uerũ etiam ex om̃i parte recuꝑari mũ¬
dariq ñ pose. Unde mirũ ÷ qd̃ ita se di¬
cunt in mundas om̃s carnes existimare.
⁊ obhoc ab eis abstinere. quasi aliqͥd exi¬
stiment ẽẽ mundũ. ñ solũ escarũ. s om̃iũ
creaturarũ. Nam ⁊ ipsa holera ⁊ poma
⁊ fruges ⁊ totã terrã. ⁊ celum. cõmixtione
gentis tenebrarũ ꝓhibent in quinata.
Utnam gͦ & inceteris cybis errori suo cõ¬
gruerent. atq ab his quȩ ĩmunda dicũt
omnib abstinendo. fame potiꝰ morerent᷑.
lius quis ñ intelligat: Testam̃to autẽ
ueteri ubi quidã cybi carmũ ꝓhibent᷑.
cur ñ sit contraria ista sententia qua
dicit apłs om̃ia munda mundis ⁊ omĩs

Expanded text:
 dicit: Immundis autem et infidelibus nihil  dicit: Immundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Unde revera Manichaeis omnino nihil est mundum, quandoquidem etiam ipsam Dei substantiam vel naturam, non solum cesse, verum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. Unde mirum est quod ita se dicunt immundas omnes carnes existimare, et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum, non solum escarum, sed omnium creaturarum. nam et ipsa olera et poma et omnes fruges et totam terram et caelum commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata. utinam ergo et in ceteris cibis errori suo congruerent atque ab his, quae inmunda dicunt, omnibus abstinendo fame potius morerentur lius quis non intellegat? Testamento autem ueteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contdicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
has artissimas et fallaciã suã manifesta
ueritate p̃focantes angustias conatꝰ euadẽ¬
dixisse. quasi paucis ille in secreto uera di¬
ceret. in turbas aut falsa iactaret. cũ ⁊ hoc de
dño credere sacrilegũ sit. ⁊ om̃s qui legunt
nouerint hoc ad turbas et remotis turbis
eum plamꝰ dixisse dicipulis. Qua ꝓpter
quia in exordio harũ literarũ suarũ faust̃
sic miratur ad imatũ. ut ei solum p̃ferat
manicheũ. compendio requiro. utrũ ista
dñi sentencia ꝗͣ dixit non inquinari ho¬
minẽ his quȩ inos eius in trant uera. an
falsa sit. Si falsa. dicant cur eã tantus
eoꝵ doctor ad imatus a x p̃ o ꝓlatam
dicens. ad expugnandũ uetus cestam̃tũ
obiecit. Si aũt uera ẽ. cur ad uersus eam
credunt se inquinari. si quacũq carne
dicere apłm non dixisse omia munda he¬
recitis. s om̃ia munda mundis. Cur t
ñ sint istis hȩc munda: idem apls seqͥt᷑

Expanded text:
has artissimas et fallaciam suam manifestissima has artissimas et fallaciam suam manifestissima ueritate praefocantes angustias conatus euadedixisse, quasi paucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere sacrilegum sit, et omnes qui legunt, nouerint hoc et remotis turbis eum planius dixisse discipulis. quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum. ut ei solum praeferat Manichaeum, conpendio requiro, utrum ista domini sententia, qua dixit non inquinari hominem his, quae in os eius intrant. uera an falsa sit. si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens ad expugnandum testamentum uetus obiecit? si autem uera est, cur aduersus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne dicere apostolum non dixisse: omnia munda haereticis, sed omnia munda mundis. cur enim non sint istis h
Abbreviated transcription (Latin):
in crare. ñ possunt. Ita delirantes: ad¬
huc putatis qd ido simꝰ inimici ueteris te¬
stam̃ti. ꝙr nullam carnẽ in mundã dici¬
mus. tenentes apłi sententiã dicentis. oĩa
munda mundis. et illud ubi dñs ait. ñ
qd̃ intrat in os ur̃m uos coiquinat. s
cheum faustus p̃cipue laudat. cũ ueteri
testam̃to calũpniaret᷑ uoluit intelligi.s
etiam remotꝰ a turbis hoc idem discipulis
suis eudentius ⁊ exp̃ssius. ẽ. locutus.
Cũ it hanc dm̃ sententiã testam̃to ueteri
opposuisset ad imatꝰ. quia in illo scripta
sunt quȩdã inmunda carnũ a quibus
ille popłs iussus ẽ. abstinere: timuit ne
sibi diceret᷑. Cur gͦ uos ñ quasdã s om̃s¬
carnes in mundas existimatis. atq ab eden¬
di om̃ib tem peratis. cũ ta ipse ꝓferas
euangelitũ cestimoniũ. ñ co inquinari ho-¬
minẽ his quȩ in nos ingrediunt᷑. et in uen¬
trem uadunt. ⁊ in latrinã emittunt᷑ e Itaq

Expanded text:
intrare non possunt! Ita delirantes adintrare non possunt! Ita delirantes adhuc putatis quod ideo sumus inimici Veteris Testamenti, quia nullam carnem immundam ducimus, tenentes Apostoli sententiam, dicentis, Omnia munda mundis ; et illud ubi Dominus ait, Non quod intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed chaeum Faustus praecipue laudat, cum Veteri Testamento calumniaretur, voluit intelligi; sed etiam remotus a turbis, hoc idem discipulis suis evidentius et expressius elocutus est. Cum enim hanc Domini sententiam Testamento Veteri opposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam immunda carnium, a quibus ille populus jussus est abstinere, timuit ne sibi diceretur: Cur ergo vos non quasdam, sed omcarnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt atque in latrinam emittuntur ? itaque
Abbreviated transcription (Latin):
re dicant. quib ut putant uiuentib tan¬
ta uulnera ⁊ manib ⁊dentib in gerunte
Cur aut̃ si carnib uesci ñ uulcis. ñ ipsa
animalia deo ur̃o oblata mactatis ut aĩe
ille quas non solũ putatis humanas. s a
ita diunas. ut ipsas dĩ membra ẽẽ creda¬
tis. acarnis carcere timittant᷑. ⁊ ne iterũ
redeant: ur̃is orationib cõmendentur c
An amplius eas adiuuatis uentre quã
mente. et illa potius dĩ nacura saluatur
quȩ ur̃is uicerib exalari meruerit. quã
que ur̃is p̃cib comm̃dari : Propterea gͦ
uentri ur̃o pecora ñ sacrificatis. quia ea
uiua ab sumere ñ potestis. ut eors animas
inttessione ur̃i stomachi liberetis. Obeata
holera. quib et manu auulsis. et ferro c̃¬
cisis. ⁊ igne cruciatis. ⁊ dente contritis. con¬
cessum ẽ tam̃. ut ⁊ ur̃oꝵ in testinoꝵ aras
uiua ꝑueniant. et o misera pecora. quȩ
cũ citius de corpore ęxeunt. in ur̃a corꝑa

Expanded text:
re dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanre dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus et dentibus ingerunt! Cur autem, si carnibus uesci non uultis, non ipsa ani- . malia deo uestro oblata mactatis, ut animae illae, quas non solum putatis humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei membra esse credatis, a carnis carcere dimittantur, et ne iterum redeant uestris orationibus commendentur ? an amplius eas adiuuatis uentre quam mente et illa potius dei natura saluatur, quae uestris uisceribus exhalari meruerit, quam quae uestris precibus commendari? propterea ergo uentri uestro pecora non sacrificatis, quia ea uiua absumere non pintercessione vestri stomachi liberetis. O beata olera, quibus et manu evulsis, et ferro concisis, et igne cruciatis, et dente contritis, concessum est tamen ut ad vestrorum intestinorum aras, viva perveniant! et o misera pecora, quae cum citius de corpore suo exeunt, in vestra corpora