comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidã ita destruerentur ut non ȩdificarent᷑
non diceretur: destrue eos & non ȩdificabis
eos. Propter eos gͦ qui destruuntur et ȩdifi¬
eantur. ne putarent ȩdificationem qua ȩdi-¬
ficantur eẽ temporalem: sicut temporalis
fuit ruina in qua destruuntur: tenuit se
istȩ cuius os seruit ueritati di adipsã ueri¬
tuarem: uerbo tuo confirmarer: qm̃ dixi¬
sti. Quid dixisti: Inȩternum miscđia edi¬
ficabitur: incęlis preparabitur ueritas tua.
Quomͦ suꝑius: ita inconsequentib miscdiasᷤ
tuas dñe inquit in ȩternum eantabo: in
generatione et generationem annuntiabo
ueritatem tuã inore meo. Dixit miscdias:
dixit ueritatem: ita rursus utrumq con¬
iunxit. Qm̃ dixisti. ineternum miscđia
edificabitur: incęlis preparabitur uerita ᷤᷤ
tua. Et hic repetiuit miscđiam et ueritatẽ.
Uniuersȩ enim uiȩ dñi: miscdia et ueritas.
Neq enim ex hiberetur ueritas in impletio¬
ne ꝓmissoꝵ: nͥ precederet miscđia in remis¬

Expanded text:
carentur, non diceretur: «Destrues eos, et non aedificabis illos» . Propter eos ergo qui destruuntur et aedificantur, ne putarent aedificationem qua aedificantur, esse temporalem, sicut temporalis fuit ruina in qua destruuntur; tenuit se iste, cujus os servit veritati Dei, ad ipsam verituarem, verbo tuo confirmarer. «Quoniam dixisti.» Quid dixisti? «In aeternum misericordia aedificabitur. In coelis praeparabitur veritas tua.» Quomodo superius, ita in sequentibus. «Misericordias tuas, Domine,» inquit, «in aeternum cantabo: in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Dixit misericordias, dixit veritatem; ita rursus utrumque conjunxit: «Quoniam dixisti, In aeternum misericordia aedificabitur. In coelis praeparabitur veritas tua.» Et hic repetivit misericordiam et veritatem. Universae enim viae Domini misericordia et veritas . Neque enim exhiberetur veritas in impletione promissorum, nisi praecederet misericordia in remis
Abbreviated transcription (Latin):
num cantabo. Ingeneratio¬
ne et generationem: annun¬
tabo ueritatẽ tuã inore meo.
Obsequantur menbra inqͥt
mea: dño meo: loquor: s tua
loquor Annuntiabo ueritatem tuã inore
meo. Si non obsequor: seruus non sum. Si a
me loquor: mendax sum. Ergo ut et abste
dicam: & ego dicam: duo quȩdam sunt.
Unum tuum: unum meum. Ueritas tua os
meum. Quam gͦ ueritatem annuntiet: qͣs
tõ: hec ẽ ueritas tua. Huic annuntiandȩ
seruit os meum: qm̃ dixisti: inȩternũ mi¬
scdia ȩdificabitur. Sic in quit edifico ut ñ
destruam: qm̃ quosdã sic destrues ut ȩdifi¬
ces: quosdam uͦ sic destrues: ut non edificen¬
tur. Hisi enim quidam destruererentur ut
ȩdificarentur: non diceretur ieremiȩ: ecce
posui te ad destructionem. & a dedificatio¬
nem. Et uuq om̃s qui ydola colebant &
lapidib seruiebant: inxp̃o non ȩdificaren¬

Expanded text:
in generationem et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Obsequantur membra, inquit, mea Domino meo: loquor, sed tua loquor; «annuntiabo veritatem tuam in ore meo.» Si non obsequor, servus non sum; si a me loquor, mendax sum. Ergo ut et abs te dicam, et ego dicam, duo quaedam sunt: unum tuum, unum meum; veritas tua, os meum. Quam ergo veritatem annuntiet, quas to; haec est veritas tua, huic annuntiandae servit os meum: «Quoniam dixisti, In aeternum misericordia aedificabitur.» Sic, inquis, aedifico, ut non destruam: quoniam quosdam sic destruis, ut non aedifices: quosdam vero sic destruis, ut aedifices. Nisi enim quidam destruerentur, ut aedificarentur, non diceretur Jeremiae, «Ecce posui te ad destructionem, et aedificationem» . Et utique omnes qui idola colebant et lapidibus serviebant, in Christo non
Abbreviated transcription (Latin):
Sa l YM istum de qͦ
loqui ꝓposuimus carita¬
ti uĩȩ donante dño acci-¬
pite de spe quam habemꝰ
animos: quia ille qui pro¬
misit ita cȩtera comple-¬
turus ẽ. ut multa comple¬
uit. Dat enim nobis adeum fiduciam. non
meritum nrm: sed ulius miscd̃ia. Et ipse
ẽ quantum arbitror intellectus ȩthan isrłi¬
te: unde istȩ psalmus ditulum accepit. ui¬
deris enim quis homo fuerit qui uocabat᷑
ethan. Interpretatio enim nominis huius:
robustum indieat. Et nemo in hoc scło ro¬
bustus ẽ: ñ inspe ꝓmissionis cł̃i. Quantum
enĩ attinet admerita nr̃a infirmi sumus
quantum adeuis miscđiam robusti sumus.
taq istȩ infirmus inse robustus inmiscłia
dei inde cȩpit.

Expanded text:
salmum istum, de quo loqui proposuimus Charitati Vestrae, donante Domino, accipite de spe quam habemusanimos, quia ille qui promisit, ita caetera completurus est, ut multa complevit. Dat enim nobis ad eum fiduciam, non meritum nostrum, sed illius misericordia. Et ipse est, quantum arbitror, «Intellectus Aethan Israelitae»; unde iste psalmus titulum accepit. Videris enim quis homo fuerit, qui vocabatur Aethan; interpretatio tamen nominis hujus Robustum indicat. Et nemo in hoc saeculo robustus est, nisi in spe promissionis Dei: quantum enim attinet ad merita nostra, infirmi sumus; quantum ad ejus misericordiam, robusti sumus. Itaque iste infirmus in se, robustus in misericordia Dei, inde coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
felicitate temporali: ꝓ di¬
gnitate scłari: postremo ꝓ
ipsa etiã salute corporis.
quȩ patrimonium ẽ. pauꝑis. Prohis atq hurꝰ¬
modi reb multi clamant addeum: uix quisquã
ꝓpter ipsum dominum: facile quippe homi¬
ni ẽ quodlibet desiderare adnõ. et ipsum dñm
non desiderare: quasi suauius ec̃. possit qd dat.
quam ipse qui dat. Quisquis ergo ꝓalia re quali¬
bet clamat addominum: nondum ẽ transiliẽs.
Hic uero transiliens quid dicit: Noce mea addo¬
minum clamaui. Et ne arbitreris uocem ipsr
qua clamauit ad dominum ꝓpter aliud emi¬
sam quam ꝓpter ipsum dñm: secutus alt
t uox mea addnm̃. fmittitur enim uox qua
clamemus addeum: et ipsa uox ad aliud ẽ
non addeum: Ad hoc enim ẽ. uox: ꝓpter qd̃
editur uox. Istȩ uͦ qui gratis dm̃ amabat: qͥ
uoluntariȩ deo sacrificabat: qui transilierat
quiequid infra ẽ: nichilq aliud supra se uide¬
rat quo effunderet ani mam suã: nisi exquo.
et ꝑquem. et in quo creatus erat: ad quem cla¬

Expanded text:
ate temporali, pro dignitate saeculari; postremo pro ipsa etiam salute corporis, quae patrimonium est pauperis. Pro his atque hujusmodi rebus multi clamant ad Dominum; vix quisquam propter ipsum Dominum. Facile quippe homini est quodlibet desiderare a Domino, et ipsum Dominum non desiderare; quasi vero suavius esse possit quod dat, quam ipse qui dat. Quisquis ergo pro alia re qualibet clamat ad Dominum, nondum est transiliens. Hic vero transiliens quid dicit? Voce mea ad Dominum clamavi. Et ne arbitreris vocem ipsius qua clamavit ad Dominum, propter aliud emissam quam propter ipsum Dominum, secutus ait: Et vox mea ad Deum. Emittitur enim vox qua clamemus ad Deum, et ipsa vox ad aliud est, non ad Deum. Ad hoc enim est vox, propter quod editur vox. Iste vero qui Deum gratis amabat, qui voluntarie Deo sacrificabat , qui transilierat quidquid infra est, nihilque aliud supra se viderat quo effunderet animam suam, nisi ex quo, et per quem, et in quo creatus erat, ad quem cla
Abbreviated transcription (Latin):
Inmemoria eterna erit iustus: abauditu ma¬
lo ñ timebit. Quid. ẽ. auditus malus: Ite
inignem ȩternum: qui paratus ẽ diabolo
& angłis eius. Qui gaudebit adauditũ
bonũ: non tuebit ab auditu malo. Quo¬
modo gaudebunt ad auditum bonum:
Uenite benedicti patris mei. Eta quo audi¬
tu ñtimebunt: Ite inignem ȩternum: qͥ
paratus ẽ diabolo & angłis eius. Hec ẽ ȩqui¬
tas: hȩc ẽ ueritas. Iudicabit norbẽ terrarũ
inȩquitate: & popłos inueritate sua. An
quia iniustus es iustus non erit uudex:
Aut quia tu mendar es. uerax non erit uen¬
tas: S ius habere misericordem: esto mi¬
sericors ante quam ueniat. Dimitte si qͥd
inte commissum ẽ: da exeo qđ abundas.
Et de cuius das. nisi de illius: Cum de illiꝰ

Expanded text:
«In memoria aeterna erit justus; ab auditu ma«In memoria aeterna erit justus; ab auditu malo non timebit» . Quid est, auditus malus? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Qui gaudebit ad auditum bonum, non timebit ab auditu malo. Quomodo gaudebunt ad auditum bonum? «Venite, benedicti Patris mei.» Et a quo auditu non timebunt? «Ite in ignem aeternum, is ejus.» Haec est aequitas, haec veritas. «Judicabit» enim «orbem terrarum in aequitate, et populos in veritate sua.» An quia tu injustus es, justus non erit judex? aut quia tu mendax es, verax non erit veritas? Sed si vis habere misericordem, esto misericors antequam veniat: dimitte si quid in te commissum est, da ex eo quo abundas. Et de cujus das, nisi de illius? Si de tuo
Abbreviated transcription (Latin):
Multum quidem est: sed qui sit artifex cogi¬
tate. Ille refecit qui fecit: ule reformauit qui
formauit. Iudicabit orbẽ terrȩ in ȩquitate
& popłos inueritate sua. Quȩ ẽ equitas et ue¬
ritas: Congregabit secum electos suos adui¬
dicandum: cęteros autẽ separabit abinuicẽ
Positurus ẽ enim alios addexteram: alios ad
sinistram. Quid autem equius. quid ueruis:
quam ut ñ expectent miscđiam de iudice:
qui noluerunt facere miscđiam ante quam
ueniret iudex: Qui autem uoluerunt facẽ
miscđ̃iam: cum miscdia iudicabunt̃. Dicet᷑
enim eis ad dexteram positis: uenite bene-¬
dicti patris mei: ꝑcipite regnũ qd̃ uobis pa¬
ratum ẽ ab origine mundi. Et imputat
cȩtera. Rursus adsinistram positis quid
imputabitur:: Quia noluerunt facere mise¬
ricordiam. Et quo ibunt: Ite inignem eter¬
num. Iste auditus malus: magnum gemi¬
tum faciet. Sed quid dixit alius psalmus:

Expanded text:
multum quidem est, sed qui sit artifex, cogimultum quidem est, sed qui sit artifex, cogitate. Ille refecit, qui fecit; ille reformavit, qui formavit. «Judicabit orbem terrarum in aequitate, et populos in veritate sua.» Quae est aequitas et veritas? Congregabit secum electos suos ad judicandum, caeteros autem separabit ab invicem: positurus est enim alios ad dexteram, alios ad sinistram. Quid autem aequius, quid verius, quam ut non exspectent misericordiam de judice, qui noluerunt facere misericordiam, antequam veniret judex? Qui autem voluerunt facere misericordiam, cum misericordia judicabuntur. Dicetur enim eis ad dexteram positis: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi.» Et imputat me,» et caetera. Rursus ad sinistram positis quid imputatur? Quia noluerunt facere misericordiam. Et quo ibunt? «Ite in ignem aeternum.» Iste auditus malus magnum gemitum faciet. Sed quid dixit alius psalmus?
Abbreviated transcription (Latin):
quid: Qm̃ uenit iudicare terram. Et exul¬
tabunt omnia ligna siluarum. Uenit pͥmo:
& postea iudicare terram. Exultantes inue¬
niat eos qui primo eius aduentui credide
Totum iudicare habet: quia ꝓtoto precium
dedit. Audistis euangłium: quia eũ ue¬
nerit inquit: congregabit electos suos a
quatuor uentis cęli. Congregat electos õs
aquatuor uentis. Ergo de toto orbe terra¬
rum quia & ipse adam. Aliquando hoc
dixeram orbem terrarum significat: scđm
grȩcam linguam. Quatuor enim litterȩ
sunt: a asa  m. Sicut enun grȩci locun¬
tur: quatuor orbis partes has incapite litteraᷤ
habent. Anatholen dicunt orientem: disis
em. meridiem. Habes adam. Ipse gͦ adam to¬
to orbe terrarum sparsus ẽ Inuno loco fu¬
it & cecidit: et quodammͦ comminutus im¬
pleuit orbem terrarum. S miscdia domini
undiq collegit fracturas: & conflauit igne
caritatis. & fecit unum qđ̃ fractum erat. No¬
uit illud facere artifex ille. Nemo desperet.

Expanded text:
Quoniam venit judicare terram.» Et «exsultabunt omnia ligna silvarum.» Venit primo, et postea judicare terram: exsultantes inveniet eos qui primo ejus adventui crediderTotum judicare habet, quia pro toto pretium dedit. Audistis Evangelium, quia cum venerit, inquit, «congregabit electos suos a quatuor ventis» . Congregat electos omnes a quatuor ventis: ergo de toto orbe terrarum. Quia et ipse Adam aliquando hoc dixeram orbem terrarum significat secundum graecam linguam. Quatuor enim litterae sunt, A, D, A, et M. Sicut autem Graeci loquuntur, quatuor orbis partes has in capite litteras habent, Ἀνατολὴν dicunt Orientem; Δύσιν, αν, Meridiem: habes, Adam. Ipse ergo Adam toto orbe terrarum sparsus est. In uno loco fuit, et cecidit, et quodam modo comminutus implevit orbem terrarum: sed misericordia Dei undique collegit fracturas, et conflavit igne charitatis, et fecit unum quod fractum erat. Novit illud facere artifex ille; nemo desperet:
Abbreviated transcription (Latin):
dño. Inuitat ad
magnas epulas ex¬
ultandi: non scło
sed domino. Nisi
enim esset inhoc
scło exultatio ma¬
la quȩ distingu¬
ẽnda ÷ ab exultati¬
one bona: sufficeret dicere: uenite exultem
Sed breuiter distixit. Quid ÷ bene exultare
Domino exultare Ergo exultatio mala est.
exultare scło. Exultatio  bona ẽ: exultare dõ.
Die debes dño exultare: si uis securus mundo
insultare. Quid ÷ autem uenite: Unde uo¬
cat ut ueniant. cum quib tuilt exultare do¬
mino: nisi quia longe sunt ueniendo pro¬
pinquent: ꝓpinquendo accedant: acceden¬
do exultent: Unde autem longe sunt: Nun¬
quid locis longe potest homo eẽ abeo qui
ubiq ẽ: Uis eẽ. ab eo longe: Quo ibis ut ab¬
eo longe sis: Nam quidam peccator quidem
s: tamen cum spe salutis pęnitens & dolens
depeccatis. & metuens iram dĩ: & uolens pla¬
care dm̃: sic inalio psalmo loquitur. Quo
ibo absp̃u tuo: & afaciȩ tua quo fugiam:
Si ascendero incęlum: tu ibi es. Quid gͦ restat:

Expanded text:
no.» Invitat ad magnas epulas exsultandi, non saeculo, sed Domino. Nisi enim esset in hoc saeculo exsultatio mala, quae distinguenda est ab exsultatione bona, sufficeret dicere, «Venite, exsultemus:» sed breviter distinxit. Quid est bene exsultare? Domino exsultare. Ergo exsultatio mala est, exsultare saeculo; exsultatio bona est, exsultare Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus mundo insultare. Quid est autem, «Venite?» Unde vocat ut veniant, cum quibus vult exsultare Domino; nisi quia longe sunt ut veniendo propinquent, propinquando accedant, accedendo exsultent? Unde autem longe sunt? Numquid locis longe potest homo esse ab eo qui ubique est? Vis esse ab eo longe? Quo ibis, ut longe sis? Nam quidam peccator quidem, sed tamen cum spe salutis poenitens et dolens de peccatis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Quo ibo ab spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat?
Abbreviated transcription (Latin):
gis se posse esse felicia: Si patrem
beekebub uocauerunt: quantom
mestieos eius: Non ergo speremus
quamur: Si enim auestigio eui
quid prefigurabatur. uidetis: Re
malum insaul: regnum bonum
faceret inimicus. Numquid enim
quiequam facit. Ergo etiam ipsi
aqua maxime habemus ꝑseeutior
ciuius finitur infine contentio. cum
rexerimus amortus: sicut finita ẽ
inuenti: Nam mortuus ille: mortis
tor fuit: Et magis in illo mors mor
quam ipse inmorte: Deniq etiam
ipsum si at tendamus: non. ẽ sine
appeticio: Quid enim dubitare
nos nobis fecisse istam mortem:¬

Expanded text:
magis se posse esse felicia? Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? Non ergo speremus sequamur. Si enim a vestigio ejus in Saül quid praefigurabatur, videtis: regnum malum in Saül, regnum bonum nobis faceret inimicus. Numquid enim Angelis quidquam facit? Ergo etiam ipsa mors, a qua maxime habemus persecutionem, cujus finitur in fine contentio cum resurrexerimus a mortuis, sicut finita estinventi. Nam mortuus ille mortis interfector fuit, et magis in illo mors mortua est, quam ipse in morte. 2. Denique etiam nomen ipsum si attendamus, non est sine est appetitio. Quid enim dubitare debemus nos nobis fecisse mortem
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum adđm oraret coram dño ubi mentiri ñ
posset: inoratione sua dixit. ita sibi fuisse illa
ornamenta regalia sicut pannũ menstruatȩ :
rursus continuo gratulemur omnib homi¬
nib qͦs uidemus agere negotia cȩlestia: qͥa
& filii pestilentiȩ sedent aliqͣndo incathedra
moysi. dequib dicitur. Quȩ dicunt facite:
quȩ autem faciunt facere nolite: Dicunt .N.
& ñ faciunt: Illi int̾renis reb leuant eor in
cȩlum: isti incęlestib uerbis trahunt cor in
terram: Hemet autem tempꝰ uentilabri. qñ
utrunq diligentissime discernat᷑: ne gra¬
num aliqđ transeat inaceruum paleȩ com¬
burendum: nec una stipula transeat admaᷤ¬
sam in horreo recondendam: Quandiu gͦ
nunc ꝑmixtum ẽ. audiamus hinc uocem
nrãm: idest ciuium regni cęloꝵ. Hoc enĩ
affectare debemus: tolerare hic malos. quã
tolerari abonis: et coniungamus nos huic
uoci. & aure. & lingua. & corde. & opere:
Qđ si fecerimus: nos hic loquemur inhis

Expanded text:
et cum oraret coram Deo, ubi mentiri non posset, in oratione sua dixit, ita sibi fuisse illa ornamenta regalia sicut pannum menstruatae . rursus continuo gratulemur omnibus hominibus quos videmus agere negotia coelestia; quia et filii pestilentia sedent aliquando in cathedra Moysi, de quibus dicitur, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt. Illi in terrenis rebus levant cor in coelum, isti in coelestibus verbis trahunt cor in terra. Veniet autem tempus ventilabri, quando utrumque diligentissime discernatur, ne granum aliquod transeat in acervum paleae comburendum, ne una stipula transeat ad massam in horreo recondendam . Quamdiu ergo nunc permixtum est, audiamus hinc vocem nostram, id est civium regni coelorum hoc enim affectare debemus, tolerare hic malos, quam tolerari a bonis; et conjungamus nos huic voci, et aure, et lingua, et corde, et opere. Quod si fecerimus, nos hic loquimur in his
Abbreviated transcription (Latin):
e quo loquendum su
nos. donec illum enodemus ut possumꝰ.
quantum adiuuerit dñs: Neq enim pas¬
sim pret̾eunda sunt hȩc: quandoquidem
placuit fr̃ib non tantum aure & corde.
sed et stilo exciperequȩ dicimus: ut
non auditorem tantum. s etlectorem et¬
am cogitare debeamus: Ilata est quidẽ
occasio psalmo huic exre quadam gesta:
quam uobis etiam fecimus recitari de libro
regnorum: Saul enim rex non adꝑmanen¬
dum electus adño: sed etiam scđm popłi
cor durum & malum datur adeorum cor
qui regnare facit hominem hẏpocritam
ꝓpter ꝑuersitatem popłi Cum gͦ talis es¬
ꝓ set saul ꝑsequebatur dauid: in quo ds̃ pre¬
figurabat regnum salutis ȩternȩ: et quem
d̾s elegerat ꝑmansurum insemine suo: qͣn¬
doquidem futurus erat rex nr̃. rex scłoꝵ:
cum quo regnaturi sumiis inȩternum. exse¬
mine ipsius dauid scd̾m carnem Cum
gͦ dauid ds̃ elegisset. et preelegisset. & pre¬

Expanded text:
e quo loquendum susnos, donec illum enodemus, ut possumus, quantum adjuverit Dominus. Neque enim passim praetereunda sunt haec; quandoquidem placuit fratribus, non tantum aure et corde, sed et stylo excipienda quae dicimus: ut non auditorem tantum, sed et lectorem etiam cogitare debeamus. Nata est quidem occasio psalmo huic ex re quadam gesta, quam vobis etiam fecimus recitari de libro Regnorum. Saül enim rex non ad permanendum electus a Domino, sed secundum populi cor durum et malum datus ad eorum corQui regnare facit hominem hypocritam, propter perversitatem populi : cum ergo talis esset Saül, persequebatur David , in quo Deus praefigurabat regnum salutis aeternae, et quem Deus elegerat permansurum in semine suo; quandoquidem futurus erat rex noster, rex saeculorum cum quo regnaturi sumus in aeternum, ex semine ipsius David secundum carnem . Cum ergo David Deus elegisset, et praeelegisset, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
salium istum uobiscum
tract̾andum qͣntum dñs
suggerit suscipimꝰ: Iubete
fr̃s ut uelimus: et orate ut
possimus Si quid festina¬
tione forte precermisero:
implebit inuobis qui et nobis dare dignat᷑
quod dicere potuerimus: Titulus eius est:
infinem ꝓmelech intellectus ipsi dauid
Romelech sicut inhebreoꝵ
interpretationib nomimum inueni¬
mus: uidetur diccre ꝓparturiente.
siue dolentez Quis autem in hoc se¬
culo parturiat et doleat agnoseunt
fideles: quia inde sunt : Xp̃s hic parturit:
xp̃s hic dolet Caput ẽ sursum: menbra
deorsum: Neq enim ñ parturientis & non do¬
lens diceret: saule saule quid me ꝑsequeris:
Quo ꝑsequente. parturiebat: eum conuersum
parturire fecit Namq & ipse postea illumi¬
natus. ẽ: et illis quȩ ꝑsequebatur menbris
insertus eadem karitate pregnans dicebat.
Filioli mei. quos iterum parturio: donec for¬

Expanded text:
um istum vobiscum tractandum, quantum Dominus suggerit, suscipimus. Jubet frater ut velimus, et orat ut possimus. Si quid festinatione forte praetermisero, implebit in vobis qui et nobis dare dignatur quod dicere potuerimus. Titulus ejus est: In finem pro Maeleth, intellectus ipsi David. Pro Maeleth, sicut in hebraeorum interpretationibus nominum invenimus, videtur dicere, Pro parturiente sive dolente. Quis autem in hoc saeculo parturiat et doleat agnoscunt fideles, quia inde sunt. Christus hic parturit, Christus hic dolet; caput est sursum, membra deorsum. Neque enim non parturiens et dolens diceret: Saule, Saule, quid me persequeris ? Quo persequente parturiebat, eum conversum parturire fecit. Namque et ipse postea illuminatus est, et illis quae persequebatur membris insertus, eadem charitate praegnans dicebat: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Chr
Abbreviated transcription (Latin):
quando et interfeccio xp̃i dimissa est con¬
fitentib. Inde gͦ dictum ẽ Quia ds̃ susce
timebat. nec hominẽ uerebat᷑: quẽ inter pel¬
labat ula uidua cotidie ut audiret eam
Et cessit tedio: qͥ ñflectebatur miscd̃ia Ee
ait sibi iudex nequam: Si nec dm timeo
nec homines reuereor: uł ꝓpter tediũ qđ
mͥ cotidie fac̃ hȩc uidua. audiã eausã eiꝰ
et uindicabo illam Et ait dñs. Si iudex
nequam hoc fecit: pater ur ñ uindicabit
electos suos. qui adeum clamant nocte
et die: Ita dico uob: faciet iudiciũ eoꝵ
cito: Ergo ñ deficiamus inoratione: ille
qđ concessurus ẽ. et si differt non aufert:
Securi depollicitatione eiꝰ ñ deficiamus in¬
orando: et hoc exbeneficio ipsius ẽ. Prop¬
terea dixit. Benedictus ds̃: qui non amo¬
uit deprecationem meam. et miscdiã suã
ame Cum uideris ñ ate amotam depre-¬
cationem tuã securus esto: quia non est

Expanded text:
quando et interfectio Christi dimissa est conquando et interfectio Christi dimissa est confitentibus. Inde ergo dictum est, Quia Deus suscetimebat, nec hominem reverebatur; quem interpellabat illa vidua quotidie ut audiret eam: et cessit taedio qui non flectebatur misericordia; et ait sibi judex nequam: « Si nec Deum timeo, nec homines revereor; vel propter taedium quod mihi quotidie facit haec vidua, audiam causam ejus, et vindicabo eam. Et ait Dominus: Si judex nequam hoc fecit, Pater vester non vindicabit electos suos qui ad eum clamant die ac nocte? Ita dico vobis; faciet judicium eorum cito » . Ergo non deficiamus in oratione. Ille quod concessurus est, etsi differt, non aufert: securi de pollicitatione ipsius non deficiamus orando; et hoc ex beneficio ipsius est. Propterea dixit: Benedictus Deus meus, qui non amovit deprecationem meam, et misericordiam suam a me. Cum videris non a te amotam deprecationem tuam, securus esto, quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
legis tuȩ: ut gens iudeoꝵ maneret: et ea ma¬
gentes manent certe & uidei sunt:nec desti¬
terunt esse qd erant: id÷ gens ipsa: Non cessit
ita iniur a romanoꝵ. ut amiserit formam
iudeoꝵ: s ita subdita ẽ romanis. ut etiam
Decimatis mentam & cyminum: et relinqui¬
tis quȩ grauiora sunt legis. miscdiam et
iudicium: liquantes culicem. camelũ glut
tientes: Hoc ens dñs dic̃. Et reuera ita sunt:
Tenent legem: tenent ꝓpħ̃as: legunt omĩa:
cantant omnia: lucem ꝓpħarum non ibi
non uident cum sedet incȩloͬ s nec tunc ui¬
derunt quando inter illos humilis ambu¬
labat: et facti sunt rei fundendo sanguinẽ
eius: sed non om̃s: Hoc et hodie commen¬
damus caritati ur̃e: Non om̃s: quia mul¬
ti eoꝵ conuersi adeum quẽ occiderunt. &
ineo credentes ueniam de effusione ipsius
sanguinis meruerunt: exemplumq pre¬
buerunt hominib. quã non debeant dif¬
fidere dimitti sibi qualecunq peccatum:

Expanded text:
legis tuae; ut gens Judaeorum maneret, et ea malegis tuae; ut gens Judaeorum maneret, et ea magentes manent certe, et Judaei sunt, nec destiterunt esse quod erant: id est, gens ista non ita cessit in jura Romanorum, ut amiserit formam Judaeorum; sed ita subdita Romanis est, ut etiam Decimatis mentam et cyminum, et reliquistis quae graviora sunt Legis misericordiam et judicium; liquantes culicem, camelum autem glutientes . Hoc eis Dominus dicit. Et revera ita sunt; tenent Legem, tenent Prophetas; legunt omnia, cantant omnia: lucem Prophetarum non ibi  nunc non vident, cum sedet in coelo: sed nec tunc viderunt, quando inter illos humilis ambulabat, et facti sunt rei fundendo sanguinem ipsius; sed non omnes. Hoc et hodie commendamus Charitati Vestrae. Non omnes: quia multi eorum conversi ad eum quem occiderunt, et in eum credendo, veniam et de effuso ipsius sanguine meruerunt; exemplumque praebuerunt hominibus quam non debeant diffidere dimitti sibi qualecumque peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ celetitate animalium. ñ elatione pennarũ
hoc enim dimisetamus: cum cȩpisset demimi
cis loqui. dicens do. N e occideris eos: ne¬
quando obliuiscantur legis tuȩ: Quamuis
eos inimieos suos eẽ dixerit: rogauit tam̃
dm ne occiderentur: et obliuiscerentur legẽ
ipsius. Non tamen denere legem. id: ñ obli¬
usci legem iam ꝑfectio ẽ: et quasi securitaᷤ
depremio: & nulla sollicitudo de supplicio
Sunt enim qui tenent legem memoria: et ñ
implent uita: Qui uero implent legẽ uita:
ñpossunt ñtenere memoria. Ergo qͥ morib
p̃cepta dĩ facit. et quoꝰ dammꝰ uiuendo sẽꝑ
incorde suo nedeleatur legit qđ tenet: uiuen¬
doq semꝑ cominemorat quid ei incorde scͥp¬
tum sit delege di: ipse fructuose tenet legem
di: ipse non inimicus deputabitur: Nã ecce
immic iudei quos uidetur significare psal¬
mus iste. legem tenent: et ideo de ulis dic̾tũ
ẽ ne oceideris eos nequando obliuiscantur

Expanded text:
non celeritate animalium, non elevatione pennarum, non celeritate animalium, non elevatione pennarum, hoc enim dimiseramus, cum coepisset de inimicis suis loqui dicens Deo: Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae. Quamvis eos inimicos suos esse dixerit, rogavit tamen Deum ne occiderentur et obliviscerentur legem ipsius. Non tamen tenere legem, id est non oblivisci legem, jam perfectio est, et quasi securitas de praemio, et nulla sollicitudo de supplicio. Sunt enim qui tenent legem memoria, et non implent vita: qui vero implent vita, non possunt non tenere memoria. Ergo qui moribus praecepta Dei facit, et quodam modo vivendo, semper in corde suo ne deleatur agit quod tenet, vivendoque se commemorat quid ei in corde scriptum sit de lege Dei, ipse fructuose tenet legem Dei; ipse non inimicus deputabitur. Nam ecce inimici Judaei, quos videtur significare psalmus iste, legem Dei tenent, et ideo de illis dictum est, Ne occideris eos, nequando obliviscantur
Abbreviated transcription (Latin):
protractus: debitorem me in
hodiernum reliquit: Quia
aduenit. Quam uͦ sumus noᷤ
deuote debitores: tam debe¬
tis uos esse auidi exactores:
Hoc ẽ qđ ile donat: et nos
reddimus. Ille enim dñs: nos serui sumus.
Sic accipiatis: ut sit fructus in auditione
ur̃a deuita nr̃a. Incultus enim ager fructũ
ñ reddens. et ingratus agricolȩ. ꝓfrugib spi¬
nas afferens: non horreum. s ignem querit:
Dñs autem ds nr̃ sieut eum eiudetis hanc ter¬
nr̃m uerbo suo tanquam agrum suum ui¬
sitare dignatur. Et de corde nr̃o fructus q̃¬
rit: quia nouit et quid ibi seminet. et quan¬
tum pluat. Et quia reuera nic hil sine illo
sumus. quia etante quam essemus mchil
eramus: et quisquis iam homo ẽ. et sine illo
ẽẽ uoluerit. nichil aliud quam homo pec
mus. recedendo amittimus. Yigilare debet
semꝑ mens nr̃a: non abillo recedere: s et si lon¬
ge erat. magis magisq ꝓpinquare et accedẽ.
non gressu pedum. ñ subuectione uehieuloꝵ.

Expanded text:
protractus, debitorem me in hodiernum reliquit: quia advenit. Quam vero sumus nos devoti redhibitores, tam debetis vos esse avidi exactores: hoc est, ut quod ille donat, et nos reddimus ille enim Dominus, nos servi sumus, sic accipiatis, ut sit fructus in auditione vestra de vita vestra. Cultus enim ager fructum non reddens, et ingratus agricolae pro frugibus spinas afferens, non horreum, sed ignem quaerit, Dominus autem Deus noster, sicut eum videtis hanc ternostrum verbo suo tanquam agrum suum visitare dignatur; et de corde nostro fructus quaerit, quia novit et quid ibi seminet, et quantum pluat. Et quia revera nihil sine illo sumus, quia et antequam essemus, nihil eramus, et quisquis jam homo est et sine illo esse voluerit, nihil aliud quam homo peccmus, recedendo amittimus: vigilare debet semper mens nostra non ab illo recedere, sed et si longe erat, magis magisque propinquare et accedere; non gressu pedum, non subvectione vehiculorum,
Abbreviated transcription (Latin):
phylippum. docuitq omnem hominem qui
xp̃m intelligeret etiam ineo habere finem: qͥa
ipse et pater unum sunt. Tanto inquit tem¬
pore uobiscum sum et non uidistis me: Phy¬
lippe. qui me uidet. uidet et patrem. Quis qs
ergo psalmi huius amiam sentire unitari. te¬
nere uult: omnia desideria carnalia transiliat:
scłiq huius pompam et illecebram calcet nch̃q
sibi aliud ꝓponat. ubi consistat. nisi exquo st̃
omnia: Inquib omnib etiam ipse laborat:
donec adfinem ꝑueniant. Quid nob ergo indi¬
cat istȩ transiliens:

Expanded text:
Philippum, docuitque omnem hominem qui Philippum, docuitque omnem hominem qui Christum intelligeret, etiam in eo habere finem, quia ipse et Pater unum sunt: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non vidistis me? Philippe, qui me videt, videt et Patrem . Quisquis ergo psalmi hujus animum sentire, imitari, tenere vult, omnia desideria carnalia transiliat, saeculique hujus pompam et illecebram calcet, nihilque sibi aliud proponat ubi consistat, nisi ex quo sunt omnia: in quibus omnibus etiam ipse laborat donec ad finem perveniat. Quid nobis ergo indicat iste transiliens
Abbreviated transcription (Latin):
salmi huius limen: ita scri¬
bitur. Infinem ꝓydithun:
psalmus ipsi asaph. Infinẽ
quid sit nostis. Finis enim
legis xp̃c: adiusticiã omi
credenti:. Idithun: interpre¬
tatur transiliens eos Asaph.
interpretatur congregatio.
loquitur ergo hic congregatio transiliens: ut ꝑ¬
transilienda: ut adillum finem puenire possi¬
mus. ubi iam qđ transiliamus non habemus:
textus psalmi ipse demonstrat. Et enim tam¬
diu transilire debemus quicquid nobis impe¬
dit. quicquid irretit. quicquid uisco quodã illi¬
gat et onere aggrauat uolatum nr̃m: donec
ꝑueniamus ad id qd̃ sufficit. ultra qđ nichil ẽ.
infra qd sunt omnia et exquo sunt omnia
Patrem quippe ipsum uolebat phylippus in¬
patrem et sufficit nob̃: tanquam tandiu tͣns¬
iliendum illi eẽt. quicquid aliud eẽt: donec ꝑ¬
ueniret adpatrẽ ubi iam securus adsisteret: &¬
quid ei ultra requirendum eẽt. non haberet
Hoc ẽ enĩ sufficit. Uerum ille qui uerissimȩ di¬
xerat. ego et pater unum sumus. admonuit

Expanded text:
salmi hujus limen ita inscribitur: In finem, pro Idithun, Psalmus ipsi Asaph. In finem quid sit, nostis: Finis enim Legis Christus ad justitiam omni credenti . Idithun interpretatur Transiliens eos; Asaph interpretatur Congregatio. Loquitur hic ergo congregatio transiliens, ut p itaque transilienda, ut ad illum finem pervenire possimus, ubi jam quod transiliamus non habebimus, Psalmi textus ipse demonstrat. Etenim tamdiu transilire debemus quidquid nos impedit, quidquid irretit, quidquid visco quodam illigat, et onere aggravat volatum nostrum, donec perveniamus ad id quod sufficit, ultra quod nihil est, infra quod sunt omnia, et ex quo sunt omnia. Patrem quippe ipsum volebat Philippus inPatrem, et sufficit nobis; tanquam tamdiu illi transiliendum esset quidquid aliud esset, donec perveniret ad Patrem, ubi jam securus assisteret, et quid ei ultra requirendum esset non haberet: hoc est enim, Sufficit. Verum ille qui verissime dixerat, Ego et Pater unum sumus , admonuit
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ faciunt boni ciues ierłm. qui ñ in
malicia. s inbonitate głantur: primo ut
ñ inse. s in dño głentur: deinde ut ea quȩ
adedificationem faciunt. studiose faciãt.
&talia faciant. quȩ ualeant adꝑmanen¬
dum: Quȩ autẽ faciunt ad destructionẽ:
faciant ꝓpt̃ disciplinam ꝓficientium: ñ
ꝓpt̃ oppressionẽ innocentium: Huic ergo
potentiȩ comparatum illud corpꝰ t̾renũ:
sine interuallo. sine pausatione: Et qͣndo¬
ñ facis. cogitas. ut quando aliquid mali
abest amanib: acorde ñ absit. Aut nen fa¬
cis malum: aut dum ñ potes facere dicis
malum. hoc. ẽ. maledicis: aut quando nec
hoc potes. uis & cogitas malũ. Tota die gͦ.
idẽ. sine intermissione expect̾amus huic
homini penam: Parua sibi pęna. ẽ si mina¬
ris eytu Cũ ei minaris: quo eũ uis mit¬
tere: In malum: Dimitte illum inse. Ibi
multum seuiorib subiectus est bestiis. In
se ipsum peior. ẽ bestiis: Bestia enim lace¬

Expanded text:
Hoc ergo faciunt boni cives Jerusalem, qui non in Hoc ergo faciunt boni cives Jerusalem, qui non in malitia, sed in bonitate gloriantur: primo ut non in se, sed in Domino glorientur; deinde ut ea quae ad aedificationem faciunt, studiose faciant, et talia faciant quae valeant ad permanendum; quae autem faciunt ad destructionem, faciant propter disciplinam proficientium, non propter oppressionem innocentium. Huic ergo potentiae comparatum corpus illud terrenum, sine intervallo, sine pausatione. Et quando non facis, cogitas; ut quando aliquid mali abest a manibus, a corde non absit: aut facis malum, aut dum non potes facere, dicis malum, hoc est, maledicis: aut quando nec hoc potes, vis et cogitas malum. Tota die ergo, id est sine intermissione. Exspectamus huic homini poenam. Parva sibi poena est? Minaris ei: tu eum ei minaris, quo cum vis mittere in malum? Dimitte illum in se. Ut multum saevias, subjecturus es bestiis: in seipsum pejor est bestiis. Bestia enim lace
Abbreviated transcription (Latin):
Qux gloria: Quid gloriatur in malitia
qui potens ẽ id.ẽ qui inmalitia potens
ẽ. qͥd glatur: Optis. ẽ potentem eẽ. s inbo¬
ntate ñ inmalicia Aliqͥd magnũ ẽ glo¬
riari inmalitia : E dificare domũ paucoꝵ
ẽ destruere quiuis ignarus potest. Se¬
minare frumenta. excolere segetem. ex¬
pectare donec maturescat. et mei fructu
in quo laborauit gaudere. paueoꝵ ẽ.UIna
scintilla omnẽ segetem incendere. quiuis
potest: Susciꝑe infantem natũ. nutrire.
educare. adiuuenilem etatem ꝑducere.
magnum officium ẽ: Occidere illũ uno
puncto temꝑis. quiuis potest: Ergo ea q̃
addestruetionẽ fiunt: facillimȩ fiunt:
Qui głatur: in dño gletur: Qui glat᷑: in bo¬
nitate głetur Głaris. quĩ potens es inmalo:
Quid facturus es õpodens. Quid facturus es
multum te iact᷑ans: Occisurus es hominẽ.
hoc &scorpius: hoc & una febris: hoc &
fungus malus. Huccine redacta ẽ. omnis
potentia tua: ut malo fungo eoȩquetur:

Expanded text:
est gloria? Quid gloriatur in malitia qui potens est? id est, qui in malitia potens est, quid gloriatur? Opus est potentem esse, sed in bonitate, non in malitia. Aliquid magnum est gloriari in malitia? Aedificare domum paucorum est, destruere quivis ignarus potest. Seminare frumenta, excolere segetem, exspectare donec maturescat, et in ejus fructu in quo laboravit gaudere, paucorum est: una scintilla omnem segetem incendere quivis potest. Suscipere infantem, natum nutrire, educare, ad juvenilem aetatem perducere, magnum officium est: occidere illum uno puncto temporis quivis potest. Ergo ea quae ad destructionem fiunt, facillime fiunt. Qui gloriatur, in Domino glorietur : qui gloriatur, in bonitate glorietur. Gloriaris, quia potens es in malo. Quid facturus es, o potens, quid facturus es, multum te jactans? Occisurus es hominem: hoc et scorpius, hoc et una febris, hoc et fungus malus. Hucne redacta est omnis potentia tua, ut malo fungo coaequetur?
Abbreviated transcription (Latin):
potestates. atq untutes: tamen si uis eris
cherubin. Si enim cherubin sedes ẽ. dĩ: au¬
di quid dicat scriptura. Anima iusti. sedes
ẽ sapientiȩ. Quomodo inquis ero plenuudo
scientie: Quis hoc implet: Habes unde im¬
pleas. Plenitudo legis caritas. Noli ꝑmulta ire
atq distendi. Terret te ramorum diffusio: T̃e¬
ne radicem: et de magnitudine arboris noli
cogitare. Sit inte caritas: et necesse ẽ plem¬
tudo scientiȩ consequatur. Quid enim nescit
qui caritatem scit quandoquidem dictum

Expanded text:
potestates atque virtutes; tamen si vis, eris potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoquidem dictum
Abbreviated transcription (Latin):
SA sideratur ut ue¬
niat. Ergo dirigentes inueniat. Qͥ deducis
inqͥt uelut oues ioseph. Ipsum ioseph ue¬
lut oues. Ipse ioseph oues sunt: et ipse io¬
seph oitis ẽ. Audito iosepħ quanquã etiã
interpretatio nominis eius multum ui¬
uet significat enim augmentum: et ido
utiq uenit ille ut mortificatum granũ
multipliciter surgeret. hoc ẽ augeretur
popłs di: tam̃ exeo qđ lam nostis conti¬
gisse ioseph ueniat inmentem afrĩbus
uenditus: ueniat asuis exhonoratus. a¬
pud alienigenas exaltatus: et intellige¬
tis in cuius grege eẽ debeamus. simul
cũ illis qui iam cor dirigunt suum: ut
lapis reꝓbatus abȩdificantib fiat mea¬
put anguli: tenens duos parietes de diuer¬
so uenientes. s inangulo coneordantes. Qui
sedes suꝑ cherubin. Cherubin sedes ẽ głȩ
dei: et interpretatur plenitudo scientiȩ. Ibi
sedet ds̃: inplenitudine scientiȩ. Licet in¬
telligamus cherubin sublimes esse cęlors

Expanded text:
sideratur ut vesideratur ut veniat. Ergo dirigentes inveniat: Qui deducis, inquit, velut oves Joseph: ipsum Joseph velut oves. Ipse Joseph oves sunt, et ipse Joseph ovis est. Audito Joseph, quanquam et interpretatio ejus nominis multum juvet; significat enim Augmentum, et ideo utique venit ille, ut mortificatum granum multipliciter surgeret , hoc est, augeretur populus Dei: tamen ex eo quod jam nostis contigisse Joseph, veniat in mentem a fratribus venditus, veniat a suis exhonoratus, apud alienigenas exaltatus , et intelligetis in cujus grege esse debeamus, simul cum illis qui jam dirigunt cor suum, ut lapis reprobatus ab aedificantibus fiat in caput anguli , tenens duos parietes de diverso venientes, sed in angulo concordantes. Qui sedes super Cherubim. Cherubim sedes est gloriae Dei, et interpretatur Plenitudo scientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam eruditi insco¬
la xp̃i currere debemus quȩ plana sunt:
ut si forte obseura exigunt officium inter¬
pretandi: ea quȩ plana sunt legendi offi¬
cium ame debeant flagitare. Cantatur
quantum apparet illuminatus atq cor¬
rectus: cuius nomine nostis signifieari sy¬
nagogam: Deniq titulus psalmi ẽ Infi¬
nem ꝓhis qui commutabunt᷑ utiq in me¬
lius: quando xp̃c finis legis ideo uenit.
ut immutet inmelius. Et ait testimoni¬
um ipsius asaph: bonum testimonium
ueritatis. Deniq hoc testimonium et xͦ
et uineam confitetur: hoc ẽ caput et cor¬
pus : regem et plebem: pastorẽ et gregem:
et totum omnum scripturarum mysteri
um: xp̃m et ȩccłiam: Concludit autem
ttulus psalmi passiriis. Ashrii interpre¬
tantur diugentes. Iam ergo ñ sit gene¬
ratio quȩ cor non direxit cor suum: sed
generatio iam dirigens. Ergo iam audi¬
amus: qui dicat in hoc testimonio:¬
ẽ qui pascis isrł intende:
seph. Inuoeatur ut irenlat:
expectatur ut ueniat: ut de¬

Expanded text:
tanquam eruditi in schola Christi, currere debemus quae plana sunt; ut si forte obscura exigunt officium interpretandi, ea quae plana sunt legendi officium a me debeant flagitare. Cantatur quantum apparet, illuminatus atque correctus, cujus nomine nostis significari Synagogam. Denique titulus Psalmi est, In finem pro his qui immutabuntur: utique in melius, quoniam Christus finis Legis ideo venit, ut immutet in melius. Et addit, testimonium ipsi Asaph: bonum testimonium veritatis. Denique hoc testimonium et Christum et vineam confitetur; hoc est caput et corpus, regem et plebem, pastorem et gregem, et totum omnium Scripturarum mysterium Christum et Ecclesiam. Concludit autem titulus Psalmi, pro Assyriis. Assyrii interpretantur, Dirigentes. Jam ergo non sit generatio quae cor non direxit suum , sed generatio jam dirigens. Ergo audiamus quid dicat in hoc testimonio. Qui pascis Israel, intende. seph? Invocatur ut veniat, exspectatur ut veniat, de
Abbreviated transcription (Latin):
correctionem. s tanquam diabolus cuius
dies in hoc scło multi sunt. quia earne non
moritur: extollimini ut eadatis. ꝑdiabo¬
luam quippe suꝑbiam factum ẽ ut xp̃is
eis qui huius scłi diligunt excellentiam.
Proinde ut hoc uicium sanetur: exipsius
ꝓphe ꝑsona dicitur. Surge ds̃ iudica
terram. Tmuit enim terra: cum te crucifi¬
geret. Surge amortius. et iudiea terram.
qm̃ tu disꝑdes inomnib gentib. Quid
nisi terram. hoc ẽ eos qui terrena sapiunt:
siue ipsum affectum incredentib terrenȩ
cupiditatis elationem assumens: siue ñ
credentes terrã conterendam disꝑdendãq
discernens. sic ꝑmenbra sua quorum con¬
uersatio incęlis ẽ. iudicat terram: et disꝑ¬
get inomnib gentib. Nec pretereundũ¬
ẽ. quod non nulli codices habent. qm̃ tu
hereditabis in omnib gentib: quia et hoc
non inconuenenter accipitur: necq ut si¬
mul utrumq sit quicquam repugnat.

Expanded text:
correctionem; sed tanquam diabolus, cujus correctionem; sed tanquam diabolus, cujus dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per diabolicam quippe superbiam factum est, ut Chrieis qui hujus saeculi diligunt excellentiam. 7. «vers.» 8. Proinde ut hoc vitium sanetur, ex ipsius prophetae persona dicitur: «Surge, Deus, judica terram.» Tumuit enim terra, cum te crucifigeret; surge a mortuis, et judica terram. «Quoniam tu disperdes in omnibus gentibus:» quid, nisi terram? hoc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque discernens. Sic per membra sua, quorum conversatio in coelis est, judicat terram, et disperdit in omnibus gentibus. Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent, «Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc non inconvenienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quidquam repugnat.
Abbreviated transcription (Latin):
pbia ẽ Contra quã uenis
humilitas xp̃i: exꝓbrans eis quos uult ex
humilitate filios altissimi facere: atq inere¬
pans. Ego dixi dii estis: & filii altissimi
om̃s. Uos autem sicut homines moriemi¬
ni. & sicut unus exprincipib cadetis. Siue
adillos dixerit ego dixi dii estis & filii altis¬
simi om̃s: adeos utiq qui predestinati suñ
inuitam ȩternam: ad alios uero uos autem
sicut homines moriemini. & sieut unus
exprincipib eadetis: hoc modo etiam dos
discernens. siue om̃s simul inerepat: ut
obȩdientes correctosq discernat. Ego inqͥt
dixi dii estis: et filii altissimi om̃s: id: om¬
nib uobis ꝓmisi cęlestem felicitatem: uos
autem ꝑinfirmitatem carnis sicut homi¬
nes moriemini: et pelationem animi sic̃
unus exprincipib id÷ diabolus non ex¬
tollemini s cadetis. Uelut si diceret. Cum
tam pauci sunt dies uitȩ ur̃ȩ ut erto siẽt
homines moriamini: non uob ꝓdest ad

Expanded text:
bia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Sive ad illos dixerit, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes,» ad eos utique qui praedestinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit, «dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes;» id est, omnibus vobis promisi coelestem felicitatem; «vos autem,» per infirmitatem carnis, «sicut homines moriemini, et,» per elationem animi, «sicut, unus ex principibus,» id est diabolus, non extollemini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad
Abbreviated transcription (Latin):
predicauerim. ipse reꝑbus efficiar. Ergo fr̃s mei
estote incircutu eius: ut ꝑquemcunq uob ue¬
ritas sonuerit non illam imputetis ei ꝑquem
sonat: sed de medio sit omnib: quia ȩqualit̃
ad ẽ. omnib. Et estote humiles. ne uob et uos
ipsi usupetis si qͥd forte boni illius dono intel¬
lexeritis: quia et nos qđ melius intellexerimꝰ
ur̃m ẽ et quod uos melius intellexeritis nr̃m ẽ
ut incucuitu eius simus. et humiles simus.
Atq ita ꝑdentes sp̃m nr̃m offeremus munera
terribili. suꝑ om̃s reges terre: id: suꝑ om̃s re¬
gentes carnem suam. s subiectos creatori suo¬

Expanded text:
praedicans, ipse reprobus efficiar . Ergo, fratres mei, estote in circuitu ejus, ut per quemcumque vobis veritas sonuerit, non illam imputetis illi per quem sonat; sed de medio sit omnibus, quia aequaliter adest omnibus. Et estote humiles, ne vobis et vos ipsi usurpetis, si quid forte boni illius intellexeritis: quia et nos quod melius intellexerimus, vestrum est, et quod vos melius intellexeritis, nostrum est, ut in circuitu ejus simus, et humiles simus. Atque ita perdentes spiritum nostrum, offeremus munera terribili super omnes reges terrae, id est super omnes regentes carnem suam, sed subjectos Creatori suo
Abbreviated transcription (Latin):
et incrementum dat. Agricola autẽ homo
uineam colit hactenus ut aret: putet:
adhibeat cȩtera quȩ ꝑtinent adagricola¬
rum diligentiam: pluere uineȩ suȩ non
potest. Qd si forte irrigare potest: de curꝰ
potest: Ipse quidem ducit irriguum: s
ds̃ implet fontem: Postremo inuinea sua
incrementum dare sarmentis non potest:
formare fructus ñ potest: modificare semi¬
na ñpotest:tempora gignendi temꝑare
non potestz Ds̃ autem qui omnia potest.
agricola nr̃ ẽ securi sumus: Forte ait aliqͥs
agricolas dico: qui dixerunt. ego plantaui.
apollo rigauit: Si ego dico: nemo credat
ta: pater m̃s agricola: Sitiat ergo terra.
etedat uoces sitis suȩ: qm̃ scrptũ ẽ diima
mea si cut cena iue aqula ⁊¬

Expanded text:
et incrementum dat. Agricola autem homo et incrementum dat. Agricola autem homo vineam colit hactenus, ut aret, putet, adhibeat caetera quae pertinent ad agricolarum diligentiam: pluere vineae suae non potest. Quod si forte irrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare fructus non potest, modificare semina non potest, tempora gignendi temperare non potest. Deus autem qui omnia potest, agricola noster est: securi sumus. Forte ait aliquis, o Apostolos agricolas dico, qui dixerunt, Ego plantavi. Apollo rigavit. Si ego dico, nemo credat:ta, Pater meus agricola . Sitiat ergo terra, et edat voces sitis suae; quoniam scriptum est: Anima mea sicut terra sine aqua
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ȩdificatio estis. Inreb huius mundi uisi¬
bilib uitis ñ ẽ edificium: et ȩdificium non
ẽ uinea. Nos autem uinea dñi sumus: qͥa
colit nos adfructum E dificium dĩ sumꝰ.
quiaꝰ colit nos habitat innob̃. Et qͥd ait
idem apłs: Ego plantaui apollo rigauit
s deus incrementum dedit. Ergo neq qui
plantat ẽ aliquid neq qui rigat s qui in¬
crementum dat ds̃: Iile ergo incrementum
dat: Nunquid forte isti sunt agricole: Agri¬
cola enim dicitur: qui plantat. qui rigat:
Dirit autem apls. Ego plantaui: apollo ri¬
gauit: Querimus unde ipse iam fecerit:
Respondet apls. Non ego autem: s grã dei
mecum: Ergo quocunq te uerteris. siue ꝑ
angłos dm̃ inuenies agricolam tuũ: siue
eundem ipsum agnosce agricolam tuum:
Quid ergo nos: Fortasse oꝑarii sumus agrico¬
le ipsius: ethoc ipsum abhoc ipso imꝑtitis
uirib et abipso donata gr̃a. Ipse ergo colit.

Expanded text:
Dei aedificatio estis. In rebus hujus mundi visiDei aedificatio estis. In rebus hujus mundi visibilibus, vitis non est aedificium, et aedificium non est vinea: nos autem vinea Domini sumus, quia colit nos ad fructum; aedificium Dei sumus, quia qui colit nos habitat in nobis. Et quid ait idem Apostolus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Ergo neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ille ergo incrementum dat. Numquid forte isti sunt agricolae? Agricola enim dicitur qui plantat, qui rigat: dixit autem Apostolus, Ego plantavi Apollo, rigavit. Quaerimus unde ipse hoc fecerit? Respondet Apostolus: Non ego autem; sed gratia Dei mecum . Ergo quocumque te verteris; sive per Angelos, Deum invenies agricolam tuum; sive eumdem ipsum agnosce agricolam tuum. Quid ergo nos? Fortasse operarii sumus agricolae illius, et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus, et ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit,