comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qualis solus inuentus ẽ xp̃s sine ullo omĩno
peccato. Prom̃ quia post iudicium cũ fuerint
etiam igne mundati qui eiꝰmodi mundatione
sunt digni. inomnib scĩs nullũ inuenet᷑
omĩno peccatum atq ita se ipsos offerent in
iusticia ut tales hostiȩ omĩmodo iminacu¬
latȩ. ac sine ullo uiciosint future: erunt ꝓ¬
fecto sicut pristinis dieb. ⁊ sicut annis pͥori¬
b quando intmbra huiꝰ rei futurȩ mundis¬
sime offerebant᷑ hostie. Hȩc erit nanq mun¬
dicia tunc inimmortali carne ac mente scõꝵ:
quȩ figurabatur inillarum corporibꝰ hosti¬
cxUii arum. Deinde ꝓpt̾ eos qui non mundatione
s dampnatione sunt digni: et accedam in¬
quit ad uos imudicium. ⁊ ero testis uelox
suꝑ maleficos. ⁊ suꝑ ad ulteros. ⁊ cet̾a. Quib
dampnabilib enumeratis criminib addidit
÷Cum uos mucauerit ⁊ indeteriꝰ culpa ur̃a. et in
meliꝰ grã mea: ego non mutor. Testem uͦ se dic̃

Expanded text:
qualis solus inuentus est Christus, sine ullo omnino qualis solus inuentus est Christus, sine ullo omnino peccato. Proinde quia post iudicium, cum fuerint etiam igne mundati, qui eius modi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia, ut tales hostiae omni modo inmaculatae ac sine ullo uitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra huius rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit namque munditia tunc in inmortali carne ac mente sanctorum, quae figurabatur in illarum corporibus hostiarum. Deinde propter eos, qui non mundatione, sed damnatione sunt digni: Et accedam, inquit. ad uos in iudicium, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros. et cetera, quibus damnabilibus enumeratis criminibus addidit\'Cum uos mutauerit et in deterius culpa uestra et in melius gratia mea, ego non mutor.\' Testem uero se dicit
Abbreviated transcription (Latin):
hominib qñ eos sua de paradiso eiecit iniqͥ¬
tas. eidem ligno circumposita ẽ ignea terri¬
bilisq custodia: Quod si quisquã illos dies
ligniuitȩ quos cõmemorauit ꝓpħa ysaias is¬
ipsumq xp̃m lignum uite ꝓpħicȩ dictum.
quia ipse ẽ sapientia dei de qua salomon
ait. lignum uitȩ ẽ omnib amplectentib eã.
nec annos egisse aliquos in paradyso illos
pͥmos hominesunde tam cito eiec̃ti sunt ut
nullum ibi gignerent filium. et ideo ñpos¬
se illud tempus indelligi m eo quod dictũ ẽ
sicut diebus pͥstinis. ⁊ sicut annis pͥoribus:
istam p̃tereo questionem ne cogar quod ꝓ¬
lixum ẽ cuncta discutere ut aliquid hoꝵ
ueritas manifestata ꝯfirmet. Uideo qͥppe
alterum sensum ne dies pͥstinos ⁊ annos
pͥores carnalium sacrificioꝵ nob̾ ꝓmagno
corib immaculatȩ acsine ullo prorsus uitio
iubebant᷑ offerri. et significabant hominesscõs

Expanded text:
hominibus, quando eos sua de paradiso eiecit iniquihominibus, quando eos sua de paradiso eiecit iniquitas, eidem ligno circumposita est ignea terribilisque custodia? Quod si quisquam illos dies ligni uitae, quos commemorauit propheta Esaias, isipsumque Christum lignum uitae prophetice dictum, quia ipse est sapientia Dei, de qua Salomon ait: Lignum uitae est omnibus amplectentibus eam; nec annos egisse aliquos in paradiso illos primos homines, unde tam cito eiecti sunt, ut nullum ibi gignerent filium, et ideo non posse illud tempus intellegi in eo quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestionem, ne cogar, quod prolixum est, cuncta discutere, ut aliquid horum ueritas manifesta confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carnalium sacrificiorum nobis pro coribus inmaculatae ac sine ullo prorsus uitio iubebantur offerri, et significabant homines sanctos,
Abbreviated transcription (Latin):
non dicat quia uiuit ex fide: ñqͥd dicturꝰ ẽ
quispiam hoc fidei tempꝰ illi fim ẽẽ coeqͣndũ.
qñ igne iudicii nouissimi mundabunt᷑ qui
talem mundationem nullum peccatum iuste
habituros ẽẽ credendum ẽ: ꝑfecto illud tp̃s
quantum attinet ad non habere peccatum.
nulli tempori comparandum ẽ. nͥ qñ pͥmi
homines inparadiso ante p̃uaricationẽ inno¬
centissima felicitate iuxerunt. Recte itaq in¬
telligit᷑ hoc significatum ẽẽ cum dictum ẽ.
sicut dieb pͥstinis. ⁊ sicut annis pͥoribꝰ. Nam
⁊ ꝑ ysaiam postea quam cȩlum nouũ. ⁊ t̾ra no¬
ua ꝓmissa ẽ. interceter quȩ ibi de scoꝵ bea¬
titudine ꝑ allegorias ⁊ enigmata exequit᷑ qͥb
expositionem congruam reddere nos phibuit
uitande longitudinis cura: scđm dies inquit
ligni uitȩ erunt diespopłi mei. Quis autem
sacras litteras attigit et ignorat ubi ds̃ planta¬
uerit lignum uitȩ.a cuiꝰ cibo separatis illis

Expanded text:
non dicat, quia ex fide uiuit: numquid dicturus est non dicat, quia ex fide uiuit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini esse coaequandum, quando igne iudicii nouissimi mundabuntur, quuoniam post talem mundationem nullum peccatum iustos habituros esse credendum est, profecto illud tempus, quantum adtinet ad non habere peccatum, nulli tempori conparandum est, nisi quando primi homines in paradiso ante praeuaricationem innocentissima felicitate uixerunt. Recte itaque intellegitur hoc significatum esse, cum dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribquam caelum nouum et terra noua promissa est, inter cetera, quae ibi de sanctorum beatitudine per allegorias et aenigmata exsequitur, quibus expositionem congruam reddere nos prohibuit uitandae longitudinis cura: Secundum dies, inquit, ligni uitae erunt dies populi mei. Quis autem sacras litteras adtigit et ignorat ubi Deus plantauerit lignum uitae, a cuius cibo separatis illis
Abbreviated transcription (Latin):
eo ut sacerdos ipse quem debemꝰ utiq credere
ceteris fuisse itstiorem. scđm dei mandatum
ꝓpopłi. Quaꝓpt̃ exponere nos oportet qͦmͦ
sit accipiendum quod dictum ẽ Sicut dieb
pͥstinis. & sicut annis pͥorib. Fortassis enim tẽ¬
pus illud commemorat: quo pͥmi homines
inparadiso fuerunt. Tunc enimpuri atq inte¬
gri abomni sorde labe ac peccati seipsos deo
mundissimas hostias offerebant. Ceterum ex
quo commisse p̃uaricationis causa inde di¬
missi sunt atq humana in eis natura dãp¬
nata ẽ: ercepto uno mediatore ⁊ post lauacrũ
regenerationis quibꝰq adhuc paruulis. ne¬
mo mundus a sorde sicut scriptum ẽ nec in¬
fans cuiꝰ ẽ umꝰ diei uita suꝑ t̾ram. Quod si re-¬
spondetur etiam eosmerito diciposse offer¬
re hostias iniusticia qui offerunt infide. iu¬
stus enim exfide uiuit. quamuis seipsum se¬
ducat si dixerit se non habere peccatum. et idõ

Expanded text:
eo ut sacerdos ipse, quem debemus utique credere eo ut sacerdos ipse, quem debemus utique credere caeteris fuisse justiorem, secundum Dei mandatum pro populi . Quapropter exponere nos oportet quomodo sit accipiendum quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri adque integri ab omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo mundissimas hostias offerebant; ceterum ex quo commissae praeuaricationis causa inde dimissi sunt adque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore et post lauacrum regenerationis quibusque adhuc paruulis nemo mundus a sorde, sicut scriptum est, nec infans. cuius est unius diei uita super terram. Quod si respondetur etiam eos merito dici posse offerre hostias in iustitia, qui offerunt in fide iustus enim ex fide uiuit; quamuis se ipsum seducat, si dixerit se non habere peccatum, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tas in nob̾ non ẽ:s. qualis tunc erit uelut area
ꝑuentilationem. ita ꝑ iudicium purgata no¬
uissimũ. eis quoq igne mundatis quibꝰ tał
mundatio necessaria ẽ itaut nullꝰ omĩno sit qͥ
offerat sacrificium ꝓpeccatis suis. Om̃s enim
qui sic offerunt. ꝓfecto in peccatis sunt ꝓquib
dimittendis offerunt: ut cũ obtulerint accep¬
tumq dõ fuerit tunc dimittant᷑. XX UI
inista consuetudine non futuram: dixit
filios leui oblaturos hostias iniusticia. Non gͦ
inpeccato: ac ꝑhoc non ꝓpeccato. Unde intelli¬
gi pot̾ in eo qd secutus adiunxit atq ait. et pla¬
cebit domino sacrificium iuda et hierłm sic̃
dieb pristins et sicut annis pͥorib: frustra sibi
rudeos scđm legem uetĩs testamenti. sacrificioꝵ
suoꝵ p̃terita tempora polliceri. Non enĩ tunc
inusticia s inpeccatis hostias offerebant. qñ
ꝓpeccatis p̃cipue ac pͥmitꝰ offerebant: usq ad¬

Expanded text:
tas in nobis non est; sed qualis tunc erit, uelut area tas in nobis non est; sed qualis tunc erit, uelut area per uentilationem, ita per iudicium purgata nouissimum, eis quoque igne mundatis, quibus talis mundatio necessaria est, ita ut nullus omnino sit, qui offerat sacrificium pro peccatis suis. Omnes enim qui sic offerunt, profecto in peccatis sunt, pro quibus dimittendis offerunt, ut, cum obtulerint acceptumque Deo fuerit, tunc dimittantur. CAPUT in ista consuetudine non futuram dixit filios Leui oblaturos hostias in iustitia; non ergo in peccato ac per hoc non pro peccato. Unde intellegi potest in eo quod secutus adiunxit adque ait: Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudsuorum praeterita tempora polliceri. Non enim tunc in justitia, sed in peccatis hostias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
natio purgatio sit istorum. qr sine talium
de cetero ꝑmirtione uicturi sunt. S cũ di¬
cit ⁊ emundabit filios leui ⁊ fundet eos
sicut aurum ⁊ argentum et erunt dnõ offe¬
rentes hostias iniusticia. et placebit dño sacͥ¬
ficium iuda ⁊ hierłm: utiq ostendit eos ip¬
sos qui emundabunt᷑ deiceps in sacrificuis
iusticiȩ domino ẽẽ placituros acꝑhoc ipsi asua
iniusticia mundabunt᷑ in qua dnõ displice¬
bant. Hostiȩ porro in plena ꝑfectaq iusticia
cum mundati fuerint ipsi erunt. Quid enim
acceptiꝰ deo tales offerunt quam se ipsos: Ue¬
rumista questio depurgatoruis penis ut di¬
ligentiꝰ ꝑtractet᷑ intempꝰ aliud differenda ẽ.
filios autem leui ⁊ iuda. ⁊ ierłm. apsam dei ec¬
clesiam debemus accipere. non ex hebreis
tantum. s ex aliis etiam gentib cong̾gatã:
nec talem quał nunc ẽ ubi si dixerimꝰ quia pec¬
catum non habemus nos ipsos seducimꝰ.⁊ ueri¬

Expanded text:
natio purgatio sit istorum, quia sine talium natio purgatio sit istorum, quia sine talium de cetero permixtione uicturi sunt. Sed cum dicit: Et emundabit filios Leui et fundet eos sicut aurum et argentum; et erunt Domino offerentes hostias in iustitia, et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem, utique ostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis iustitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua iniustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque iustitia, cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius Deo tales offerunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios autem Leui et ludam et Hierusalem ipsam Dei ecclesiam debemus accipere, non ex Hebraeis tantum, sed ex aliis etiam gentibus congregatam; nec talem, qualis nunc est, ubi, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueri
Abbreviated transcription (Latin):
dieb pͥstinis et sicut annis pͥorib. Et accedam
aduos imudicio et ero testis uelox suꝑ maleficos
⁊ suꝑ adulteros. ⁊ suꝑ cos qui iurant in nomine meo
mendacit̃.⁊ qui fraudant mercedẽ mercenna¬
rio. ⁊ opprimunt ꝑpotentiam uiduas.⁊ ꝑcu¬
tunt pupillos. ⁊ꝑuertunt iudicium aduenȩ.
uidet᷑ cuidentius apparere in illo iudicio quas¬
dam quoꝵdam purgatorias pęnas futuras.
ubi enim dicit᷑ quis sustinebit die n introitꝰ eiꝰ.
aut quis ferre poterit ut aspiciat eũ. qͥa ip̃se
ingrediet᷑ quasi ignis conflatorii.⁊ quasi her
filios leui. ⁊ fundet cossicut aurum ⁊ sicut ar¬
gentum quid aliud intelligendum ẽ: Dicit a
liqͥd tale ⁊ ysaias. Lauabit dñs sordes filioꝵ¬
syon.⁊ emundabit sanguinem de medio eor
spũ iudicii. ⁊ spũ combustionis: Nisi forte
sic eos dicendum ẽ emundaria sordib ⁊ eli¬
quari quodãmͦ cum ab eis mali ꝑpenale u¬
dicium separant᷑ ut illoꝵ segregatio atq dãp¬

Expanded text:
annis prioribus. Et accedam ad uos in iudicio, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros et super eos, qui iurant in nomine meo mendaciter, et qui fraudant mercedem mercennario et obprimunt per potentiam uiduas et percutiunt pupillos et peruertunt iudicium aduenae, uidetur euidentius apparere in illo iudicio quasdam quorundam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur: Quis sustinebit diem introitus eius, aut quis ferre poterit, ut adspiciat eum? Quia ipse infilios Leui, et fundet eos sicut aurum et argentum: quid aliud intellegendum est? Dicit tale aliquid et Esaias: Lauabit Dominus sordes filionem emundabit de medio eorum spiritu iudicii et spiritu combustionis. Nisi forte sic eos dicendum est emundari a sordibus et eliquari quodam modo, cum ab eis mali per poenale iudicium separantur, ut illorum segregatio adque dam
Abbreviated transcription (Latin):
ris uox eiꝰ nec audit᷑. qnquidẽ ab eis qͥ foris ab
eiꝰ corpore p̃cisi sunt. non illi obedit᷑: ipsosq
suos ꝑsecutores iudeos qui calamo quassato ꝑ¬
dita integritate ⁊ lino fumanti amisso lumine
comparati sunt. noncontriuit nec extinxit.
quia peꝑcit eis: quia nondum uenerat eos iu¬
dicare. s iudicari ab eis. Inueritate sane ꝓtu¬
lit iudicium: p̃dicens eis quando puniendi
eent. si insua malignitate ꝑsisterent. Refulsit
inmonte facies eiꝰ: morbe fama eiꝰ. Nec confractꝰ
siue contritus ẽ: quia neq inse. neq in ȩccłia
sua ut ẽẽ desisteret ꝑsecutorib cessit Et idõ ñ ẽ

Expanded text:
ris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab ris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt, non contriuit, non exstinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puniendi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et i
Abbreviated transcription (Latin):
um gentib ꝓferet. Non clamabit neq cessabit.
neq audiet᷑ foris uox eiꝰ. Calamum quassatũ
non conteret. ⁊linum fumigans non extin¬
guet: s inueritate ꝑferet iudicium refulge¬
bit et non confringet᷑. donec ponat int̾ra iu¬
dicium. ⁊ in nomine eiꝰ gentes sꝑabunt. In
hebreo non legt᷑ iacob ⁊ isrł. s qđ ĩbi legit᷑ ser¬
uus ms̃ nimirum lxx. interpretes uolentes ad¬
monere quatenus id accipiendum sit q scili¬
cet ꝓpt̾ formam serui dictum ẽ in qua se altis¬
simus humillimũ p̃buit: ipsius hominis
nom̃ ad eum significandum posuerunt de cui
genere eadem serui forma suscepta ẽ. Datus est
in eum sp̃s sc̃s quod incolumbe specie eugłio te¬
ste monstratum ẽ. Iudicium gentib ꝓtulit:
quia ꝓnuntiauit futurũ qđ gentib erat occul¬
tum. Mansuetudine non clamauit: nec tñ in
p̃dicanda ueritate cessauit S non ẽ audita fo¬

Expanded text:
um gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit um gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit neque audietur foris uox eius. Calamum quassatum non conteret et linum fumans non exstinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legitur seruus meus, nimirum septuaginta interpretes uolentes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius genere eadem serui forma suscepta est. Datus est in eum Spiritus sanctus, quod et columbae specie euangelio teste monstratum est; iudicium gentibus protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita fo
Abbreviated transcription (Latin):
rato.⁊ crucem suam portanti.⁊mligno iam
pendenti utiq insultauerunt. Promde in:¬
p̃tationem non sequentes unam s utranq
iungentes. cum et insultauerunt ⁊ confixert̃
legimus: plenius ueritatem dñicȩ passionis
agnoscimus.
um gͦ in ꝓpħcis litteris ad nouissimũ u¬
dicium faciendum ds̃ legit᷑ eẽ uenturus:
⁊ si eiꝰ alia distinctio non ponatur tantũmͦ ꝓpt̃
ipsum iudicium xp̃s debet intelligi. Quia ⁊¬
si pater iudicabit: ꝑ aduentum filii hominis
iudicabit. Nam ipse ꝑsue p̃sentie manifesta¬
tionem non iudicat quenquam: s: omne iu¬
dicium dedit filiot Qui manifestabit᷑ homo
iudicaturus sicut homo ẽ iudicatꝰ. Quis est
enim alius de quoitem ds̃ loquit᷑ ꝑ ysaiam
sub nomine iacob. ⁊ isrł. de cuiꝰ semine corpus
accepit: Qđ ita scriptum ẽ. Iacob puer m̃s sus¬
cipiam illum: et isrł electus ms̃. assumpsit eũ
anima mea. Dedi sp̃m meum in illum: iudici¬

Expanded text:
rato et crucem suam portanti et in ligno iam rato et crucem suam portanti et in ligno iam pendenti utique insultauerunt. Proinde interpretationem non sequentes unam, sed utramque iungentes, cum et insultauerunt et confixerunt legimus, plenius ueritatem dominicae passionis agnoscimus. Cum ergo in propheticis litteris ad nouissimum iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur, tantummodo propter ipsum iudicium Christus debet intellegi, quia etsi Pater iudicabit, per aduentum filii hominis iudicabit. Nam ipse per suae praesentiae manifestationem non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, qui manifestabitur homo iudicaturus, sicut homo est iudicatus. Quis est enim alius, de quo item Deus loquitur per Esaiam sub nomine Iacob et Israel, de cuius semine corpus accepit? quod ita scriptum est: Iacob puer meus, suscipiam illum; Israel electus meus, adsumsit eum anima mea. Dedi Spiritum meum in illum, iudici
Abbreviated transcription (Latin):
delligendi sunt ubi dictum ẽ ⁊ effundam suꝑ
domum dauid. et suꝑ habitatores iherłm sp̃m̃¬
grẽ ⁊ mĩe. et aspicient ad me ꝓ eo quod insulta¬
uerunt: s tamen de illoꝵ stirpe uenientes. qͥ
ꝑheliam illo tempore crediturisunt. S sicut
dicimus iudeis uos occidistis xp̃m. quãuis
hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dole¬
bunt fecisse quodammꝰ qđ fecerunt illi ex qͦ¬
rum stirpe descendunt. Quamius gͦ accepto
cum impiis parentib suis: dolebunt tam̃ tan¬
bunt reatu criminis: s pietatis affectu. Sane
ubi dixerunt septuaginta interp̃tes ⁊ aspicient
adme ꝓ eo quod insultauerunt: sic int̃p̃tatũ
ẽ ex hebreo. Et aspicient ad me quem confixer̃.
etꝰ uniuersȩ non defuit passiomi. Nam ⁊ deten¬
to.⁊ alligato. ⁊ adiudicato. ⁊ opꝓbrio ignomi¬
niosȩ uestis induto. ⁊spinis coronato. ⁊ calamo
incapite ꝑcusso. ⁊nrrident̃ flexis genibꝰ ado¬

Expanded text:
tellegendi sunt, ubi dictum est: Et effundam super tellegendi sunt, ubi dictum est: Et effundam super domum Dauid et super habitatores Hierusrdiae; et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt; sed tamen de illorum stirpe uenientes, qui per Heliam illo tempore credituri sunt. Sed sicut dicimus Iudaeis: \'Vos occidistis Christum\', quamuis hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dolebunt fecisse quodam modo, quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. Quamuis ergo acceptcum inpiis parentibus suis, dolebunt tamen tambunt reatu criminis, sed pietatis adfectu. Sane ubi dixerunt septuaginta interpretes: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, sic interpretatum est ex Hebraeo: Et adspicient ad me, quem confixerunt; eius uniuersae non defuit passioni. Nam et detento et adligato et adiudicato et obprobrio ignominiosae uestis induto et spinis coronato et calamo in capite percusso et inridenter fixis genibus ado
Abbreviated transcription (Latin):
niunt contra eam. id ẽ contrariȩ sunt ei. ł sieut
alii sunt interpretati ueniunt suꝑ eam. id ẽ ut
eam sibi subiciant: aut effundere suꝑ domũ
dauid. ⁊ suꝑ habitatores eiusdem ciuitatis
sp̃m gr̃e ⁊ misericordiȩ: Hoc utiq dei ẽ ⁊ ex¬
ꝑsona dei dicitur ꝑ ꝓpħam. Etcamen huncdm̃n
hȩc tam magna ⁊tam diuina facientem se ip
sum xp̃s ostendit adiungendo atq dicendo.
Et aspicient ad me ꝓeo quod insultauerunt.
⁊ plangent suꝑ eum planctum quasi suꝑ ca¬
rissimum siue dilectum. ⁊ dolebunt dolore
quasi suꝑ uingenitum. Penicebit qͥppe iudõs
indie illa etiam eos qui accepturi sunt sp̃m gr̃ẽ
cum ad cum aspexerint insua maiestate uenien¬
tem. eumq eẽ cognouerint. quempͥꝰ humilẽ
insuis parentib illuserunt. Quamuis ⁊ ipsi
parentes coꝵ tante illius impietatis auctores
resurgentes uidebunt cum. s pumendi iam ñ
ad huc corrigendi. Nonitaq hoc loco ipsi in¬

Expanded text:
niunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut niunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ... eam, id est, ut eam sibi subiciant; aut effundere super domum Dauid et super habitatores eiusdem ciuitatis spiritum gratiae et misericordiae? Hoc utique Dei est, epersona Dei dicitur per Prophetam: et tamen hunc Deum haec tam magna et tam divina facientem sese Christus ostendit, adjungendo atque dicendo, Et aspicient ad me, pro eo quod insultaverunt; et plangent super eo planctum quasi super carissimum siue dilectum et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Paenitebit quippe Iudaeos in die illa, etiam eos, qui accepturi sunt spiritum grcum ad eum adspexerint in sua maiestate uenientem eumque esse cognouerint, quem prius humilem in suis parentibus inluserunt; quamuis et ipsi parentes eorum tantae illius inpietatis auctores resurgentes uidebunt eum, sed puniendi iam. non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi in
Abbreviated transcription (Latin):
suis. ac sic impletum ẽ quod inpsalmo legt᷑.
Erues me de contradictionib ppłi constitues
me in caput gentium. ut qui spoliauerant
isrłitas. quib q isrłite seruierant. qñ sunt
gentib subditi: nonuicissim eodẽ mͦ spoliarent᷑
s. ipsi spolia fierent isrłitarum. Hoc enĩ apłis
ꝓmiserat dicens. faciam uos piscatores homi¬
num. Et unicoꝵ. Ex hoc iaminquit homines
eris capiens. Spolia gͦ fierent s inbonũ. tan¬
quam ereptauasa illi forti. s fortius alligato.
quit. indie illa quȩram auferre om̃s gentes
quȩ ueniunt contra ierłm. ⁊ effundam suꝑ
domũ dauid. ⁊ suꝑ habitatores ierłm spm̃¬
gr̃ẽ et misericordie: et aspicient ad me ꝓ eo qd̃
insultauerunt. ⁊ plangent suꝑ eum planctum
quasi suꝑ carissimum.⁊ dolebunt dolore qͣsi
suꝑ unigenitum. Nunquid nisi dei ẽ auferre
om̃s gentesinimicas scẽ ciuitatis ierłm quȩ ue¬

Expanded text:
suis: ac sic impletum est quod in Psalmo legitur, suis: ac sic impletum est quod in Psalmo legitur, Erues me de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium : ut qui spoliaverant Israelitas, quibusque Israelitae servierant, quando sunt gentibus subditi, non vicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia fierent Israelitarum. Hoc enim Apostolis promiserat, dicens, Faciam vos piscatores hominum . Et uni eorum, Ex hoc jam, inquit, homines eris capiens . Spolia ergo fierent sed in bonum, tanquam erepta vasa illi forti, sed fortius alligato .quit, in die illa, quaeram auferre omnes gentes quae veniunt contra Jerusalem, et effundam super domum David, et super habitatores Jeruseo quod insultauerunt, et plangent super eo planctum quasi super carissimum, et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Numquid nisi Dei est auferre omnes gentes inimicas sanctae ciuitatis Hierusalem, quae ue
Abbreviated transcription (Latin):
poris ũbum posuit. Et assiduae ꝓpħia sic lo¬
quit᷑. Est alius locus apud zachariam qͥ hoc
euidenter ostendit. qđ omĩpotentẽ misit omp̃s
Quis. quẽ. nisi ds̃ pater dm̃ filium: Namita
misit me suꝑ gentes quȩ spoliauerunt uos:
qͥa qͥ tetigerit uos quasi quitangit pupillam
oculi eiꝰ. Ecce ego inferam manum meã suꝑ
cos ⁊erunt spoliahis qui seruierant eis: et co¬
gnoscetis quia dñs omp̃s misit me. Ecce dic̃
hic audeat intelligere nisi xp̃m. loquentem
scilicet ouib quȩ ꝑierant domus isrł: Ait
nanq: in euangłio. Non sum missꝰ nͥ ad oud
quȩ ꝑierunt domꝰ isrł. Quas hic comparauit
pupillȩ oculi dĩ ꝓpt̃ excellentis simum
dilectionis affectum. Ex quo ulliget gen̾e
ouium etiam ipsi apłi fuerunt. S post głam
resurrectionis utiq sus. quȩ antequam fie¬
ret ait euangłista. iħs nundum erat m¬
głificatꝰ et iam suꝑ gentes missusẽ in apostoł

Expanded text:
poris verbum posuit. Et assidue prophetia sic loporis verbum posuit. Et assidue prophetia sic loquitur. 2. Est et alius locus apud Zachariam, qui hoc evidenter ostendit, quod omnipotentem misit omnipotens: quis quem, nisi Deus Pater Deum Filium? Nam itamisit me super gentes, quae spoliaverunt vos; quia qui tetigerit vos, quasi qui tangit pupillam oculi ejus. Ecce ego inferam manum meam super eos, et erunt spolia his qui servierant eis; et cognoscetis quia Dominus omnipotens misit me . Ecce dicihic audeat intelligere nisi Christum loquentem, scilicet ovibus quae perierant domus Israel? Ait namque in Evangelio, Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel : quas hic comparavit pupillae oculi Dei, propter excellentissimum dilectionis affectum; ex quo genere ovium etiam ipsi Apostoli fuerunt. Sed post gloriam resurrectionis utique suae, quae antequam fieret, ait evangelista, Jesus nondum erat glorificatus ; etiam super gentes missus est in Apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tam̃ iħs xp̃s euidenter appareat: ut ⁊ qñ ñ
sic apparet. ⁊ tamen ad illud ultimum iudici¬
um dñs ds̃ dicitur ẽẽ uenturus. possit iħc
xp̃s intelligi. Est locus apud ysaiam ꝓpħam
qui hoc quod dico euidenter ostendit. Ds̃ enĩ
ꝑꝓpħam: audi me inquit iacob. ⁊ ifrł quẽ ego
ternũ. Manꝰ mea fundauit t̾ram.⁊ dextera
mea firmauit cȩlum. Uocabo eos ⁊ stabunt si¬
mul. ⁊ cong̃gabunt᷑ om̃s ut audiant. Quis
enĩnuntiauit hȩc: Diligens te feci uoluntatẽ
tuam suꝑ babylonem. ut auferrem semen
chaldeoꝵ ⁊ locutus sum. Et ego uocaui addu¬
xi cum ⁊ ꝓsꝑam feciuiam eiꝰ. Accedite ad me
⁊ audite hec. Non apͥncipio in abscondito lo¬
cutꝰ sum. quando fiebant ibi eram. Et nunc
dñs ds̃ misit me: et sp̃s eiꝰ. Nempe ipse ẽ qͥlo¬
quebat᷑ sicut dñs ds̃. nec tamen intelligeret᷑
admodum apud eundem ꝓpħam legit᷑. Sic̃
oius adimmolandũ ductus ẽ. Non enim art
ducct᷑. s ꝓeo quod futurum erat p̃teriti tẽ¬

Expanded text:
 Christus euidenter appareat, ut et quando non sic apparet et tamen ad illud ultimum iudicium Dominus Deus dicitur esse uenturus, possit Iesus Christus intellegi. Est locus aput Esaiam prophetam, qui hoc quod dico euidenter ostendit. Deus enim prophetam: Audi me, inquit, Iacob et Israel quem ego ternum, et manus mea fundauit terram, et dextera mea firmauit caelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes et audient. Quis ei nuntiauit haec? Diligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego uocaui; adduxi eum et prosperam feci uiam eius. Accedite ad me et audite haec. Non a principio in abscondito locutus sum; quando fiebant, ibi eram. Et nunc Dominus Deus misit me et Spiritus eius. Nempe ipse est, qui loquebatur sicut Dominus Deus; nec tamen intellegeretur madmodum apud eumdem prophetam legitur, Sicut ovis ad immolandum ductus est . Non enim ait, Ducetur: sed pro eo quod futurum erat, praeteriti tem
Abbreviated transcription (Latin):
cendo quod pater diligat filium. ut ⁊ iudei
dicerint dilectionem patris infiliũ. Quod uͦ
sequit᷑ ⁊ corhominis ad ꝑximum suum id ẽ
conuertet helias cor hominis ad ꝓximum suũ
qͥd meliꝰ intelligt᷑ quam cor hominis ad ho¬
minem xp̃m: Cum enimsit in forma dĩ ds̃
nr̃: formam serui accipiens. ẽẽ dignatꝰ ẽ etiã
proximꝰ nr̃. Hoc gͦ faciet helias. Ne forte in¬
quit ueniam ⁊ ꝑcutiam tram penitꝰ. Terra st̃
enim qui terrena sapiunt sicut iudei carna¬
les usq nunc. Exquouicio contra dnmmͣmu¬
ra illa uenerunt. quia mali ei placent: ⁊ uanꝰ¬
ulta alia sc̃ scripturarum testimonia diui¬
narum de nouissimo iudicio dĩ. que si oĩa
colligam. nimis longumerit. Satis gͦ sit qđ
⁊ nouis ⁊ ueterib litteris sacris hoc p̃nuntia
uenturum. non tanqͣm nouis euident̃ exp̃ssũ
ẽ: ꝓpterea quia cum ibi dicit dñs ds̃ se esse
uenturum. ł dnm dm̃ dicit᷑ ẽẽ uenturũ. ñ

Expanded text:
cendo quod Pater diligat Filium; ut et Iudaecendo quod Pater diligat Filium; ut et Iudaedicerint dilectionem Patris in Filium. Quod uero sequitur: Et cor hominis ad proximum suum, id est, conuertet Helias et cor hominis ad proximum suum: quid melius intellegitur quam cor hominis ad hominem Christum? Cum enim sit in forma Dei Deus noster, formam serui accipiens esse dignatus est etiam proximus noster. Hoc ergo faciet Helias. Ne forte, inquit, ueniam et percutiam terram penitus. Terra sunt enim, qui terrena sapiunt, sicut Iudaei carnales usque nunc; ex quo uitio contra Deum murmura illa uenerunt: Quia mali ei placent, et: Vanulta alia sunt scripturarum testimonia diuinarum de nouissimo iudicio Dei, quae si omnia colligam, nimis longum erit. Satis ergo sit, quod et nouis et ueteribus litteris sacris hoc praenuntiuenturum, non tam, quam nouis, euidenter expressum est, propterea quia, cum ibi dicit Dominus Deus se esse uenturum uel Dominum Deum dicitur esse uenturum, non
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura scã testatur. Cum uenerit gͦ exponen¬
do legem spũaliter quam nunc iudei carnali¬
ter sapiunt. conuertet corpatris ad filiũ: id ẽ
cor patrum ad filios. Singularem qͥppe pro
numero plurali interp̃tes septuaginta po¬
suerunt. Et ẽ sensus ut etiam filii sic intelligant
legem.idẽ iudei quemadinodum eam patres
intellexerunt. id ẽ ꝓpħȩ in quib erat ⁊ ipse
moyses. Sic enim cor patrum conuertet᷑ ad
filios. cum intelligentia patrum ꝑducet᷑
ad intelligentiam filioꝵ. ⁊ cor filioꝵ ad patres
eoꝵ: dumin id qđ senserunt illi consentiunt et
isti. Ubi septuaginta dixerunt. ⁊ corhominis
ad proximũ suum. Sunt enim int̃ se ualde ꝓ¬
ximi patres ⁊ filii Quanqͣm inu̾bis lex inter¬
p̃tum. qui ꝓpħice interp̃tati sunt. potest aliꝰ
sensus idẽq electior inueniri: ut intelligatur
helyas cordei patris conuersurus ad filiũ ñ
utiq agendo ut pater diligat filium s do¬

Expanded text:
sancta scriptura testatur. cum uenerit ergo expo- nensancta scriptura testatur. cum uenerit ergo expo- nendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios. singularem quippe pro numero plurali interpretes septuaginta posuerunt; et est sensus, ut etiam filii sic intellegant legem, id est Iudaei, quemadmodum eam patres intellexerunt, id est prophetae, in quibus erat et ipse Moses. sic enim cor patrum conuertetur ad filios, cum intellegentia patrum perducetur ad intellegentiam filiorum et cor filiorum ad patres eorum, dum in id quod senserunt illi, consentiunt et isti; ubi Septuaginta dixerunt: et cor hominis ad proximum suum. sunt enim inter se ualde proximi patres et filii. quamquam in uerbis sepretum, qui prophetice interpretati sunt. potest alius sensus idemque electior inueniri. ut intellegatur Helias cor Dei Patris conuersurus ad Filium: non utique agendo ut Pater diligat Filium, sed do
Abbreviated transcription (Latin):
tur boni esse miseri. ⁊ felices mali: hoc in¬
quit labor ẽ ante me. donec intrem inscũa¬
rium der⁊ intelligam innouissima. Iudicio
quippe nouissimo non sic erit. s aꝑta iniqͦꝵ
nunc est aliudapparebit. xix¬
um autem admonuisset ut meminissent
legis moysi qm̃ p̃uidebat eos multo ad.¬
huc tempore non eam spũalit̃ sicut opor¬
tuerat accepturos: continuo subiecit.  ecce ego
mitto uobis helyam tesbitem antequam ue¬
niat dies domini magnꝰ ⁊ illustris qͥ conu̾tet
cor patris ad filium. ⁊ cor hominis ad proxi¬
mum suum: ne forte ueniens ꝑcutiam trã
penitus. Phunc helyam magnum mirabi¬
lemq ꝓpħam exposita sibi lege nouissimo
ẽ insermonib cordib q fidelium. Ipse qͥppe
ante aduentum iudicis saluatoris ñ imme¬
rito sꝑatur ẽẽ uenturus: qui etiam nunc ui¬
uere non immerito credit᷑. Curru nanq igneo
raptꝰ ẽ de reb humanis: qđ euidentissime

Expanded text:
tur boni esse miseri et felices mali: Hoc, intur boni esse miseri et felices mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei et intellegam in nouissima. Iudicio quMe nouissimo non sic erit; sed in aperta i longe quam nunc est aliud apparebit.  Cum admonuisset, ut meminissent legis Mosi — quoniam praeuidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos — continuo subiecit: et ecce ego mittam uobis Helian Tesbiten, antequam ueniat dies domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo temest in sermonibus cordibusque fidelium. ipse quippe ante aduentum iudicis saluatoris non immerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non immerito creditur. curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime
Abbreviated transcription (Latin):
pliꝰ quia custodiuimus mandata eiꝰ. ⁊ qͥa
ambulauimus supplices ante faciẽ dei omĩ¬
potentis: Et nunc nos beatos dicimus alie
ubi mali nec saltem falso sint beati. s aꝑtis
iuii porali saltem miseria laborent. s cla¬
ra ac sempiterna beatitudine ꝑfruant᷑
Dixerat quippe istorum talia quedam ũba
etiam suꝑius dicentium. Omnis qͥ facit
malum bonus ẽ inconspectu dñi: ⁊ talesei
placent Ad hȩc in quam contra dm̃ mur-¬
mura ꝑuenert̃ legẽ moysi accipiendo carnalit̃.
Unde ⁊ ille inpsalmo septuagesimo scđo pene
commotos dicit fuisse pedes suos ⁊ effusos gres¬
sus suos utiq in lapsum quiazelauit inpec¬
catorib pacem peccatoꝵ intuens ita ut inter
cetera diceret. Quomodo sciuit ds̃ ⁊ si ẽ scien¬
tia inaltissimo: Diceret etiam. Nunqͥd in ua¬
no iustificaui cormeũ. ⁊ laui int̾ innocentes
manus meas: Ut autem solueret hanc dif¬
ficillimam questionem quȩ fit cum uiden¬

Expanded text:
plius, quia custodiuimus mandata eius et quia plius, quia custodiuimus mandata eius et quia ambulauimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienubi mali nec saltem falso sint beati. sed apertmporali saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudine perfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicentium: Omnis, qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent. Ad haec, inquam, contra Deum murmura peruenerunt legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde et ille in psalmo septuagensimo secundo paene commotos dicit fuisse pedes suos et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelauit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter cetera diceret: Quo modo sciuit Deus, et si est scientia in Altissimo? diceret etiam: Numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas? Ut autem solueret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum uiden
Abbreviated transcription (Latin):
ħdistantia p̃miorum atq penarum iustos
dirimens ab iniustis. quȩ subisto sole in husꝰ
uitȩ uanitate noncernit᷑. qñ sub illo sole iu¬
sticiȩ in illiꝰ uitȩ manifestatione clarebit:
tunc ꝓfecto erit iudicium quale nunquã fuit
Quod uero subiungit idẽ ꝑꝓpħa. mementote x¬
legis moysi serui mei quam mandaui ei in
choreb ad omnemł domum ifrł. p̃cepta et iu¬
dicia oportune commemorat. pꝰ declaratũ
futurum tam magnum int̃ obseruatores
legis contemptoresq discrimen: simul etiã
ut discant legem spiritalit̃ intelligere. ⁊ in¬
ueniant in ea xp̃m ꝑquem iudicem facienda
est inter bonos ⁊ malos ipsa discretio. Non c¬
nim frustra idẽ dñs ait iudeis. Si crederetis
moysi. crederetis ⁊ mͥ. De me enim ille scripsit.
Carnaliter quippe accipiendo legem. et eiꝰ ꝑ¬
missa t̾rena rerum cȩlestium figuras ẽẽ nesci¬
entes: in illa murmura corruerunt. ut dicẽ
auderent. Uanus ẽ qui seruit deo. Et qͥd am¬

Expanded text:
distantia praemiorum adque poenarum iustos dirimens ab iniustis, quae sub isto sole in huius uitae uanitate non cernitur, quando sub illo sole iustitiae in illius uitae manifestatione clarebit, tunc profecto erit iudicium quale numquam fuitQuod uero subiungit idem propheta: Mementote legis Moysi serui mei, quam mandaui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Carnaliter ■ quippe accipiendo legem et eius promissa terrena rerum caelestium figuras esse nescientes in illa murmura conruerunt. ut dicere auderent: Vanus est qui seruit Deo, et quid am
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã dei dicentis miscdiam uolo quam sacri¬
ficium. aut si suꝑ sacrificia insacrificiis intelli¬
gtur dictum. quomͦ suꝑ t̾ram fieri dicit᷑ quod
fit utiq int̾ra: ꝓfecto ipsa oꝑa miscdiȩ sunt sa¬
crificia quib placet᷑ ds̃. sicut in libro huiꝰ oꝑis
decimo me disseruisse reminiscor. Inquib oꝑi¬
b disponunt iusti testamentum dĩ: qͥa ꝓpt̃
ꝓmissiones quȩ nouo eiꝰ testamento continent᷑
hȩc faciunt. Unde congregatis sibi iustis suis
⁊ ad suam dexteram constitutis nouissimo uti¬
q iudicio dicturus ẽ xp̃s. Uenite benedicti pa¬
ẽ ab constitutione mundi. Esuriui enĩ et de

Expanded text:
tentiam Dei dicentis: Misericordiam uolo quam sacritentiam Dei dicentis: Misericordiam uolo quam sacrificium; aut si super sacrificia in sacrificiis intellegitur dictum, quo modo super terram fieri dicitur quod fit utique in terra: profecto ipsa opera misericordiae sunt sacrificia, quibus placetur Deo, sicut in libro huius operis decimo me disseruisse reminiscor; in quibus operibus disponunt iusti testamentum Dei, quia propter promissiones, quae nouo eius testamento continentur, haec faciunt. Unde congregatis sibi iustis suis et ad suam dexteram constitutis nouissimo utique iudicio dicturus est Christus: Venite, benedicti pa a cons
Abbreviated transcription (Latin):
sum aduocabit angłos exsuꝑnis ⁊ excelsis lo¬
cis cum quib descendat ad faciendum iud¬
cium.Aduocabit ⁊ t̾ram id ẽ homines int̾ra
utiq iudicandos.Si autemutrunq subaudi¬
endum ẽ cum dicit᷑ et t̃ram. id ẽ aduocabit.
sursum. ut iste sit sensus aduocabit cȩlum sur¬
sum. ⁊ t̾ram aduocabit sursum: nichil meliꝰ¬
obuiam xp̃o in aera. S celum dictum ꝓpder
animas. t̾ram ꝓpter corpora. Discerne̾ porro
a malis tanquam oues abhedis: Deinde con¬
uersio sermonis ad angłos facta ẽ. Congrega¬
te illi scõs eiꝰ. Pfecto enim ꝑ angłicum mini¬
sterium tanta resꝑagenda ẽ. Si autem querimꝰ
quos iustos ei congregaturi si nt angłi: qͥ dispo¬
nunt inqͥt testamentum ciꝰ suꝑsacrificia. Hȩc ẽ
omnis uita iustorum: disponere testamentũ dĩ
suꝑ sacrificia. Aut enim oꝑa misericordiȩ suꝑ sa
crificia sunt. id ẽ sacrificus p̃ponenda iurta sen¬

Expanded text:
sum \'aduocabit angelos in supernis et excelsis losum \'aduocabit angelos in supernis et excelsis locis, cum quibus descendat ad faciendum iudicium\'; aduocabit et terram, id est homines in terra utique iudicandos. Si autem utrumque subaudiendum est, cum dicitur et terram, id est et aduocabit. et sursum, ut iste sit sensus: Aduocabit caelum sursum, et terram aduocabit sursum: nihil meliuobuiam Christo in aera, sed caelum dictum propter animas, terram propter corpora. Discernere porroa malis, tamquam oues abversio sermonis ad Angelos facta est: Congregate illi justos ejus. Profecto enim per angelicum ministerium tanta res peragenda est. Si autem quaerimus, quos justos ei congregaturi sunt Angeli: Qui disponunt, inquit, testamentum ejus super sacrificia. Haec est omnis vita justorum, dispsuper sacrificia. Aut enim opera misericordiae sunt super sacrificia, id est sacrificiis praeponenda, iuxta sen
Abbreviated transcription (Latin):
illo ꝑ ysaiam legimus ꝓpħatum. ⁊ ineuangłio
uidemus ad impletum. Deigne uero ⁊ tempe¬
state. cum in ysaie ꝓpħia tale aliquid tractare¬
mus: quomͦ eẽnt hec intelligenda iam dixi¬
mus. Quod uͦ dictũ ẽ aduocabit cȩlum de sur
sum. qm̃scĩet iust recte cȩlum appellant᷑: ni¬
mirum hoc ẽ qd ait apłs simul cumillis rapi¬
emur innubib obuiam xp̃o inaera. Nam se¬
cundum litterȩ suꝑficiem quomͦ aduocat᷑
cȩlum sursum quasi possit eẽ nisi sursum :
Quod uero ad iunctum ẽ. et t̃am discernere
popłm suum. si tm̃mꝰ subaudiat᷑ ad uocabit.
id ẽ ad uocabit et t̾ram. nec sub audiat᷑ sur¬
sum: hunc uidet᷑ habere sensum scd̾m recta
fidem ut cęlum intelligat᷑ ineis qui cum illo
iudicaturi sunt. et tra ineis qui iudicandift̃.
Ut aduocabit cȩlum sursum non hic intelliga¬
mus rapiet inaera: s in iudiciarias eriget sedes.
Potest ⁊ illud intelligi aduocabit cȩlum sur¬

Expanded text:
illo per Esaiam legimus prophetatum et in euangelio illo per Esaiam legimus prophetatum et in euangelio uidemus inpletum. De igne uero et tempestate, cum in Esaiae prophetia tale aliquid tractaremus, quo modo essent haec intellegenda, iam diximus. Quod uero dictum est: Aduocabit caelum sursum: quoniam sancti et iusti recte caelum appellantur, nimirum hoc est, quod ait apostolus: Simul cum illis rapiemur in nubibus in obuiam Christo in aera. Nam secundum litterae superficiem, quo modo aduocatur caelum sursum, quasi possit esse nisi sursum? Quod autem adiunctum est: Et terram discernere populum suum, si tantummodo subaudiatur aduocabit, id est aduocabit et terram, nec subaudiatur sursum, hunc uidetur habere sensum secundum rectam fidem, ut caelum intellegatur in eis, qui cum illo iudicaturi sunt, et terra in eis, qui iudicandi sunt; ut aduocabit caelum sursum non hic intellegamus \'rapiet in aera\', sed \'in iudiciarias eriget sedes\'. Potest et illud intellegi aduocabit caelum sur
Abbreviated transcription (Latin):
entiam laudauerunt qͥa istum psalmum ñ lege¬
rant Inpsalmo etiam xłͦ. nono. de iudicio dei
nouissimo intelligit᷑ dictum. Ds manifestꝰ ue¬
niet. ds̃ nr̃ ⁊ non silebit. Ignis inconspectu eiꝰ ar¬
debit: ⁊ incircuitu eiꝰ tempestas ualida. Ad uo
catut celum desursum: ⁊ t̾ram discernere ppłm
suũ. Congregate illiustos eiꝰ. qui disponunt te¬
stamentum eiꝰ suꝑsacrificia. Hȩc nos de dño nr̃o
iħu xp̃o intelligimus: quem sꝑamꝰ decelo ẽẽ uen¬
turum aduiuos ⁊ mortuos ⁊ iudicandos. Manife¬
stus enimueniet int̃ iustos ⁊ iniustos iudicaturꝰ
iuste: qui pͥus uenit occultꝰ ab iniustis iudicandꝰ
iniuste. Ipse inquam manifestus ueniet ⁊ ñ si¬
lebit. id ẽ inuoce iudicis euidens apparebit. qͥ
pͥus cum uenisset occultꝰ ante iudicẽ siluit. qñ
sicut oiuis adimmolandum ductꝰ ẽ. ⁊ sic̃ agnꝰ
coram tondente fuit sine uoce: quemadiodũ de

Expanded text:
entiam laudauerunt, quia istum psalmum non legeentiam laudauerunt, quia istum psalmum non legerant. In psalmo etiam quadragensimo nono de iudicio Dei nouissimo intellegitur dictum: Deus manifestus ueniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu eius ardebit, et in circabit caelum sursum et terram discernere populum suum. Congregate illi iustos eius, qui disponunt testamento eius super sacrificia. Hoc nos de Domino Iesu Christo intellegimus, quem speramus de caelo esse uenturum ad uiuos et mortuos iudicandos. Manifestus enim ueniet inter iustos et iniustos iudicaturus iuste, qui prius uenit occultus ab iniustis iudicandus iniuste. Ipse, inquam, manifestus ueniet et non silebit, id est, in uoce iudicis euidens apparebit, qui prius cum uenisset occultus, ante iudicem siluit, quando sicut ouis ad immolandum ductus est et sicut agnus coram tondente fuit sine uoce, quem ad modum de
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ relinquere. qđ ꝑiturum ẽẽ non dixe¬
rit. Ubi enim dicit᷑ oꝑa manuũ tuarũ st̃
cęli. ipsiꝑibunt. quam nullum eoꝵ ab oꝑe dei. tã
nullum eoꝵ aꝑditione secernit᷑ Nonenm dig¬
nabunt᷑ de petri apłi locutione quem uehem̃t
oderunt hebreorum defendere pietatem dõr suo¬
rum oracłis apꝓbatam: ut saltem ne totꝰ mundꝰ
ꝑiturus ẽẽ credat᷑ siͤ a toto pars accipiat᷑ in eo qd
dictum ẽ ipsi ꝑibunt. cumsoli cęli infimi ꝑicu¬
risint quemadmodum inapłica illa epła a toto
pars accipit᷑ quod diluuio ꝑisse dictꝰ ẽ mundꝰ
quamuis sola eiꝰ cum suis cęlis pars ima ꝑierit.
S quia hoc ut dixi non dignabunt᷑. ne uł apłi
petri apꝓbent sensum ł tantum concedantꝯ
flagrationi nouissimȩ quantum dicimꝰ ua¬
luisse diluuium qͥ nulł aquis nulł flãmis
totum genꝰ humanũ ꝑire posse contendunt:
restat ut dicant qđ ꝓpterea diieoꝵ hebream sapi¬

Expanded text:
uidetur relinquere, quod periturum esse non dixeuidetur relinquere, quod periturum esse non dixerit. Ubi enim dicitur: Opera manuum tuarum sunt caeli, ipsi peribunt. quam nullum eorum ab opere Dei, tam nullum eorum a perditione secernitur. Non enim dignabuntur de Petri apostoli locutione, quem uehementer oderunt, Hebraeorum defendere pietatem, deorum suorum oraculis adprobatam, ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensum, uel tantum concedant conflagrationi nouissimae, quantum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nullis flammis totum genus humanum perire posse contendunt: restat ut dicant, quod propterea di eorum Hebraeam sapi
Abbreviated transcription (Latin):
et quȩ in ipsa sunt oꝑa exurent᷑ ac deinde sub¬
iecit His omnib pereuntib quales oportet
ẽe uos: possunt illi cęli intelligi ꝑituri quos dix̃
repositos ignireseruandos et ea elementa accipi
arsura quȩ mhac na mundi parte subsistunt
ꝓcellosa et turbulenta inqua eosdem cȩlos di¬
rit ẽẽ repositos. saluis illis suꝑiorib. ⁊ in suam
tegritate manentib in quoꝵ firmam̃to sunt
sydera constituta. Nam ⁊ illud qd̃ scͥptum est
stellas de celo eẽ casuras pret̃ qđ potest multo
ꝓbabilius et aliter intelligi: magis ostendit
mansuros eẽ illos cȩlos si tam̃ stellȩ inde casurȩ
sint cum uel tropica sit locutio quod ẽ credi¬
bilius. uel misto imo cęlo futurum sit utiq
mirabiliꝰ quam nunc fit. Unde et illa stella
uirgiliana facem ducens multa cum luce cu¬
currit: et idea se condidit silua. Hoc autem
qd̃ de psalmo commemoraui nullum cȩloꝵ

Expanded text:
et que in ipsa sunt opera exurentur. Hiet que in ipsa sunt opera exurentur. Hiiecit: His omnibus pereuntibus quales oportet esse uos? possunt illi caeli intellegi perituri. quos dixit repositos igni reseruandos, et ea elementa accipi arsura. quae in hac ima mundi parte subsistunt procellosa et turbulenta, in qua eosdem caelos dixit esse repositos, saluis illis superioribus et in sua integritate manentibus, in quorum firmamento sunt sidera constituta. Nam et illud quod scriptum est, stellas de caelo esse casuras, praeter quod potest multo probabilius et aliter intellegi, magis ostendit mansuros esse illos caelos, si tamen stellae inde casurae sunt; cum uel tropica sit locutio, quod est credibilius, uel in isto imo caelo futurum sit, utique mirabilius quam nunc fit. Unde et illa stella Vergiliana facem ducens multa cum luce cucurrit, et Idaea se condidit silua. Hoc autem quod de psalmo commemoraui, nullum caelorum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicet legit᷑ cȩlos ẽẽ ꝑituros. cur usq adeo ua¬
na ẽ ista fallacia ut infide xp̃ianoꝵ uel int̃
cetera ł p̃ceteris hoc detestent᷑ quod mea ꝑi¬
turus credit᷑ mundus. quo utiq nͥ ꝑeunte cęl
ꝑire non possunt: Et in litteris quidẽ sacris
quȩ ꝓpͥȩ nr̃ȩ sunt non hebreis nob̃q cõmunes.
id ẽ euangłicis et apłicis libris legit᷑ Preterit fi¬
gura huius mundi. Legit᷑ mundꝰ transit. Legit᷑
celum ⁊ t̾ra transibunt. S puto qdđ p̃terit transit.
tunc erat ꝑisse dictus ẽ mundus: satis clarũ
est ⁊ quȩ pars mundi a toto significata. ⁊ qua¬
tenus ꝑisse sit dict̾a. ⁊ qui cęli repositi igni re¬
seruandi indiem iudicii ⁊ ꝑditionis hominũ
impioꝵ. Et meo qđ paulopꝰ ait tieniet dies do¬
miniut fur in quo cȩli magno impetu transc̾¬
rent elementa autem ardentia resoluent᷑. ⁊ t̾ra

Expanded text:
praedicet, legitur caelos esse perituros: quur usque adeo uapraedicet, legitur caelos esse perituros: quur usque adeo uana est ista fallacia, ut in fide Christianorum uel inter cetera uel prae ceteris hoc detestentur, quod in ea periturus creditur mundus, quo utique nisi pereunte caeli perire non possunt? Et in litteris quidem sacris, quae proprie nostrae sunt, non Hebraeis nobisque communes, id est in euangelicis et apostolicis libris legitur: Praeterit figura huius mundi; legitur: Mundus transit: legitur: Caelum et terra transibunt. Sed puto. quod praeterit, transit, tunc erat perisse dictus est mundus, satis clarum est, et quae pars mundi a toto significata. et quatenus perisse sit dicta, et qui caeli repositi igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum; et in eo quod paulo post ait: Veniet dies Domini ut fur, in quo caeli magno inpetu transcrent. Elementa vero calore solventur: et terra