comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
truge. Sarabare sunt. fluxa ac sinuosa uesti¬
menta de quib legit᷑ in daniele. et sarabare
eorum ñ sunt inmutate. Et publius. Ut qͥd
gͦ inuentre tuo part i sarabara suspenderũt:
Apud quosdã autẽ sarabare quedã capitum
tegmina ñcupant᷑. qualia uidimꝰ in capita ma¬
gorũ picta. Linee. saga quadra. et mollia sunt.
de quib plautus. Lino cooꝑta est textrino gal¬
lia. Renones sunt. uelamina humerorũ et
pectoris usq umbilico. atq intortis uillis. ad co
hispida. ut imbrẽ respuant. quos uulgo reptos
uocant eo qđ longitudo uillorũ quasi reptat.
De quib salustius. germani incectũ renonib
corpus tegunt. Dicti autẽ renones a reno ger¬
manie flumine. ubi his frequenter utuntur.
Mastruga uestis germanica expelliculis fera¬
rum. De qua cicero proscauro. quẽ purpura
regalis ñ cõmouit. eum sandorũ mastruga mu¬
tauit. Mastruga autẽ quasi monstruosa eo qđ̃

Expanded text:
trucae. 2. Sarabara sunt fluxa ac sinuosa vestitrucae. 2. Sarabara sunt fluxa ac sinuosa vestimenta, de quibus legitur in Daniele: Et sarabara eorum non sunt immutata. Et Publius: Ut quid ergo in ventre tuo Parthi sarabara suspenderunt? Apud quosdam autem sarabara quaedam capitum tegmina nuncupantur, qualia videmus in capite magorum picta. 3. Lenae, saga quadra et mollia sunt. De quibus Plautus: Lena cooperta est textrina Gallia. 4. Rhenones sunt velamina humerorum et pectoris usque 454 ad umbilicum, atque intortis villis adeo hispida, ut imbres respuant, quos vulgo reptos vocant, eo quod longitudo villorum, quasi reptat. De quibus Sallustius: Germani intectum rhenonibus corpus tegunt. Dicti autem rhenones a Rheno Germaniae flumine, ubi iis frequenter utuntur 5. Mastruca, vestis Sarda ex pelliculis ferarum, de qua Cicero pro Scauro: Quem purpura regalis non commovit, eum Sardorum mastruca mutavit. Mastruca autem dicta, quasi monstruosa, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ri utunt᷑. Unde et hieremias cranseufraten
tulit lumbare suum. ibiq illud in foramine
petrȩ abscondit. et postea scissum repꝑit. Hoc
a quib dam et renale dr. qr in renib alligat᷑
Limus est uestis. quȩ ab umbilico usq ad pe¬
des ꝓducitur. Hȩc autẽ uestis habet in extre¬
mo sui purpurã limã. id est fluxosã. unde
et nom̃ accepit. Nam limũ obliquũ dicimus.
licinum uocatum qđ cextura eius ligata sit
arm alausa .c. littera ablata. Camisias uocare.
qd in his dormimꝰ in camis. id est in stratis nr̃is.
fẽmoralia appellata eo qd̾ femora tegant. Ipsȩ
et bracȩ. qđ sint breues et uerecunda corporis
uelent. Tubrucus uocatus. qđ tibias bracasq
cegat. Tubraci quod abracis ad tibias usq ꝑ¬
ueniant. De ꝓprio quarũdã gentiũ habitu.
uibusdam autẽ nationib sua cuiq ꝓpͥa
uestis est. Ut partis sarabarȩ. gallis lincȩ.
germanis renones. spanis stringes. sardis mas

Expanded text:
ri utuntur. Uri utuntur. Utulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et pa quibusdam et renale dicitur, quia in renibus alligatur. Limus est vestis quae ab umbilico usque ad pedes producitur. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est fluxuosam; unde et nomen accepit, nam limum obliquum dicimus. Licinum vocatum quod textura eius ligata sit armiclausa, C littera ablata. Camisias vocari quod in his dormimus in camis, id est in stratis nostris. Femoralia appellata eo quod femora tegant. Ipsae et bracae, quod sint breves et verecunda corporis his velentur. Tubrucos vocatos quod tibias bracasque tegant. Tibraci, quod a braciis ad tibias usque perveniant. De proprio quarundam gentium habitu . uibusdam autem nationibus sua cuique propria vestis est, ut Parthis sarabarae, Gallis linnae, Germanis renones,
Abbreviated transcription (Latin):
q mnateriȩ abscissas p̃semina uocant. Leuidẽ¬
sis qđ raro filo fit leuiterq densata. Pauiten¬
sis contraria leuidensi dicta qđ grauit᷑ pressa
atq calcata sit. Citrosa. quasi concrispa ad si
fertur ex insulis. Exotica uestis peregrina de
foris ueniens: ut in spania a grecis. Polimita.
multi coloris. polimitus enim cextus multoꝵ¬
colorum est. Acupicta uestis acu textilis uel a¬
cu ornata. eadem et frigia. Huius enĩ artis pe-
qr est et simplex. ut biblex. Rulla que uulgo
rasilis dr̃. Interpola uestis illa uocat᷑. quȩ dũ
sit uetus: ad nouam sp̃em recurrat᷑. Pannuci.¬
a nuncupata. qđ sit diuersis pannis obsita.
Colobium dictum qr longum ẽ et sine mani-¬
cis. antiqui enim magis hoc utebant᷑. Leuico¬
rium est. colobium lineũ. sine manicis. quali
egiptii monachi utunt᷑. Lumbare uocatur.
qđ lumbis religet᷑ uel qđ lumbis hereat. Hoc
in egipto et siria non tantum femine s et ui¬

Expanded text:
ue materiae abscissas praesegmina vocant. 19. Levidenue materiae abscissas praesegmina vocant. 19. Levidensis, quod raro filo sit, leviterque densata. Pavitensis contraria levidensi dicta, quod graviter pressa atque calcata sit. 451 20. Citrosa, quasi concrispa ad simfertur ex insulis. Exotica vestis est peregrina de foris veniens, ut in Hispaniam a Graecis. Polymina, multi coloris. Polymitus enim textus multocolorum est. Acupicta vestis acu textilis vel acu ornata. Eadem et Phrygia; huius enim artis periquia est et simplex et bilex. Ralla, quae vulgo rasilis dicitur. Interpola vestis illa vocatur quae dum sit vetus ad novam speciem recuratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis pannis obsita. Colobium dictum quia longum est et sine manicis; antiqui enim magis hoc utebantur. Levitonarium est colobium lineum sine manicis, quale Aegyptii monachi utuntur. Lumbare vocatur quod lumbis religetur, vel quod lumbis haereat. Hoc in Aegypto et Syria non tantum feminae sed et vi
Abbreviated transcription (Latin):
resplendens. Malochina que maluarũ stagmi¬
ne conficitur. quã alii melocina. alii maluellã
uocant. Bombicina ẽ bombice uermiculo. qͥ
longissima ex se fila generat. quorũ textura
bombicinũ dr̃. conficit᷑q in insula choo. Apo¬
calama serica a serico dicta. uel qđ eam seres pͥ¬
mi miserunt. Oloserica cota serica. olo enitotũ.
Tramoserica stamine lineo. et trama ex serico.¬
Olophara tota expurpura. olo enĩ tocũ. Bissina
candida confecta ex quodã genere lini grossi¬
oris. Sunt et qͥ genus quoddã lini bissũ esse exi¬
stiment. Fibrina trama de fibri lanã habens.
beat. Linea quia ex solo lino sit. Linostema ue¬
stis est ex lana linoq contexta. et dicta linoste¬
ma qr instamine linũ in trama lanam babet.
Recta łr uestis quã sursũ uersũ stantes q te¬
runt. Sementa tonis quib dã et quasi preci¬
osis amentis ornata. Nam et partieulas cuicũ-¬

Expanded text:
resplendens. 12. Molochinia, quae malvarum stamiresplendens. 12. Molochinia, quae malvarum stamine conficitur, quam alii molocinam, alii malvellam ns. Bombicina est a bombice vermiculo, qui longissima ex se fila generat, quorum textura bombicinum dicitur, conficiturque in insula Choo Apocalania. Serica a serico dicta, vel quod eam Seres primi miserunt. Holoserica tota serica, olo enim totum. Tramoserica stamine lineo, tHoloporphyra tota ex purpura; ὅλον enim totum. Byssina candida confecta ex quodam genere lini grossioris. Sunt qui et genus quoddam lini byssum esse existimant. Fibrina tramam de fibri lana habens. mena. Linea, quia ex solo lino fit. Linostema vestis est ex lana linoque contexta: et dicta linostema quia in stamine linum, in trama lanam habet. Recta dicitur vestis quam sursum versum stantesque texunt. Segmentata zonis quibusdam et quasi prisamentis ornata. Nam et particulas cuicunq
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ de paradiso adam et eua indutisunt. Ta
laris tunca dicta eo qđ talos usq descendat.
et ad pedes defluat. sicut peccoralis qui apud
antiquos breuis erat. ut tantũ pectus oꝑiret.
licet nunc ꝓfusior est. Manieleata tunica id
est manicata eo qd habeat manicas. qua cuo
ditam greci uocant. Dalmatiea uestis pͥmũ¬
in dalmatica prouincia greciȩ texta est. Tum¬
ca sacerdotalis candida cum clauis et purpura.
Rosata quam greci feniceam uocant. nos coci¬
neam. reꝑtam a lacedemonis. ad celandũ colo¬
ris similitudine sanguinẽ quocies quis in aci¬
e uulneratur. ne contẽplanti aduersario ani¬
mos augesceret. Hac sub consulib romani u¬
si sunt milites unde etiam rosati uocabantur.
Solebant etiam pͥdie quã dimicandũ esset añ
principia ꝓponi quasi ad monicio et indiciũ
futurȩ pugne. Laculata est. quȩ lacus quadra¬
tos quosdam cum pictura habet intęxtos aut
additos acu. Lacintina uestis est. aerio colore

Expanded text:
nem de Panem de Palaris tunica dicta, eo quod ad talos usque descendat, et ad pedes defluat, sicut pectoralis, quia apud antiquos brevis erat, ut tantum pectus operiret, licet nunc profusior sit. Manicleata tunica, id est manicata, eo qριδωτὸν Graeci vocant. 449 9. Dalmatica vestis primuin Dalmatia provincia Graeciae texta est, tunica sacerdotalis candida cum clavis ex purpura. 10. Russata, quam Graeci phoeniceam vocant, nos coccineam, reperta a Lacedaemoniis ad celandum coloris similitudine sanguinem, quoties quis in acie vulneraretur, ne contemplanti adversario animus augesceret. Hac sub consulibus Romani usi sunt milites, unde etiam russati vocabantur. Solebant etiam pridie quam dimicandum esset ante principia proponi, quasi admonitio et indicium futurae pugnae. 11. Laculata est quae lacus quadratos quosdam cum pictura habet intextos, aut additos acu. Hyacinthina vestis est, aerio colore
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. Discernit᷑ autẽ uestitus a cultu. qm̃ latuis
intelligit᷑ cultus. tt encultus habitu. Nam habi¬
tus ad naturam ꝑtinet. cultus ad homines. Nle¬
req autẽ uestiũ aut a tempore qđ maxime in
usu sunt appellant᷑ aut a locis ubi uel pͥmũ con¬
fecte uel maxime uendicant᷑ aut a genere co¬
loris. aut a nomine reꝑtorũ. Uestis antiquis¬
sima hominũ fuit periromatũ. id est succin¬
torum quo tantũ genitalia contegunt᷑. Hoc
primum pͥmi mortales e folus arborum sibi fe-
cerunt. quando post preuaricationẽ erubescen¬
tes pudenda uelauerunt. cuius usum qued am
barbare gentes dum sint nudeusq hodie te¬
nent. Hec et campestria nuncupant᷑. pro eo qđ¬
exeisdem uiuenes qui nudi exercent᷑ in cãpo
pudenda oꝑiunt. Tunica uestis antiquissi¬
ma appellata qr inmotu incedentis sonũ fa¬
cit. tonus enĩ sonus est. Primũ autẽ fuert̃
pelliciȩ tunicȩ. quib post offensam et eiectio¬

Expanded text:
ctus. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius ctus. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius intellegitur cultus. Item cultus ab habitu; nam habitus ad naturam pertinet, cultus ad homines. Plerique autem vestium aut a tempore, quo maxime in usu sunt, appellantur, aut a locis, ubi vel primum confectae vel maxime venditantur, aut a genere coloris, aut a nomine repertorum. Vestis antiquissima hominum fuit perizomatum, id est subcinctorium, quo tantum genitalia conteguntur. Hoc primum primi mortales e foliis cerunt, quoniam post praevaricationem erubescentes pudenda velarunt. Cuius usum quaedam barbarae gentes, dum sint nudae, usque hodie tenent. Haec et campestria nuncupantur, pro eo quod eisdem iuvenes, qui nudi exercentur in campo, pudenda operiunt. Tonica vestis antiquissima appellata quia in motu incedentis sonum facit; tonus enim sonus est. Primum autem fuere pelliciae tunicae, quibus post offensam et eiectio
Abbreviated transcription (Latin):
humero lapides duos smaragdos auro concli¬
sos in quib sculpta erant nomina patriarchi¬
rum. Logium. quod latine dr racionale. paniꝰ
duplex. auro et quatuor textus colorib habens
magnitudinẽ palini ꝑ quadrũ. cui incexa
erant duodecim preciossisimi lapides. Hic
pannus supra humerale contra pectus pon¬
tificis ad nectebat᷑ Petalum aurea lamind
infronte pontificis. quȩ nomen dei tetgmos
heboraicis litteris habebat scriptum. B̾atm. siue
feminalia id est brace lincȩ usq algenua ꝑtin¬
gentes. quib uerecunda sacerdotis uelabantur.
indumentũ uestimentũ et reliqua. Teg¬
men dictum eo qđ cegat menbra sicut tegumen
tecta quȩ tegunt corpora. Nestimentũ uero est.
quodusq ad uestigiũ pretendit᷑ quasi uestigim̃¬
tum ut est tunica talaris. s et hoc consuetudo
scrmonis auctorũ confundit. Indumentũ qđ
itus ad corpus induit. quasi intumentũ ami¬

Expanded text:
humero lapides duos smaragdinos auro concluhumero lapides duos smaragdinos auro conclusos, in quibus sculpta erant nomina patriarcharum. Logium, quod Latine dicitur rationale, pannus duplex, auro et quattuor textus coloribus, habens magnitudinem palmi per quadrum, cui intexti erant duodecim pretiosissimi lapides. Hic pannus superhumerali contra pectus pontificis adnectebatur. Petalum aurea lammina in fronte pontificis, quae nomen Dei tetragrammaton Hebraicis litteris habebat scriptum. Batin sive feminalia, id est bracae lineae usque ad genua pertingentes quibus verecunda sacerdotis velabantur. indumentum, vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum eo quod tegat membra; sicut tegumen tecta, quae tegunt corpora. Vestimentum vero est quod usque ad vestigium pertenditur, quasi vestigimentum, ut est tunica talaris. Sed et hoc consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi intumentum. Ami
Abbreviated transcription (Latin):
ua dr. qi nichil excellentius est ingenio. quo re¬
guntur uniuerza. De uestitu sac̃dotaliũ in lge
cto sunt in lege genera sacerdotaliũ uesti¬
mentorũ. Poderis est sacerdotalis linea gi¬
pori adstricta et usq ad pedes descendens. unde
et nuncupata quã uulgo camisiam uocant. Ab¬
anet eingulum sacerdotale. rotundũ. polimita
arte. excoco. purpura. lacinctoq contextũ. ita it
fiores atq geminȩ in eo esse uideant᷑ distincte. Pl¬
leuniest ex bisso. rotundũ quasi spera media ca
put tegens sacerdotale. et in occipitio uitta con¬
stric tum. hoc greci et nr̃i ciarã uel galeam uo¬
cant. Machil. quod est tunica talaris. iacintina.
habens ad pedes septuaginta duo cintinnabula.
totidemq pͣmixta ac dependentia punica¬
mala. Ephot quod interpretat᷑ latine suꝑindu¬
mentũ. erat enĩ palliũ suꝑ humerale. ex quatu¬
or colorib et auro contextũ habens in utroq

Expanded text:
va dicitur quia nihil excellentius est ingenio, quo reva dicitur quia nihil excellentius est ingenio, quo reguntur universa. De veste sacerdotali in lege . Octo sunt in lege genera sacerdotalium vestimentorum. Poderis est sacerdotalis linea, corpori adstricta et usque ad pedes descendens; unde et nuncupata; quam vulgo camisiam vocant. Abanet cingulum sacerdotale rotundum, polymita arte ex cocco, purpura, iacinthoque contextum, ita ut flores atque gemmae in eo esse viderentur distinctae. Pilleput tegens sacerdotale et in occipitio vitta constrictum, hoc Greci et nostri tyaram vel galeram vocant. Machil quod est tunica talaris, tota hyacinthina, habens ad pedes septuaginta duo tintinnabula, totidemqmala. Ephod, quod interpretatur Latine superindumentum; erat enim pallium superhumerale ex quattuor coloribus et auro contextum, habens in utroque
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ mnanubrio breui ex aduersa parte referens
uel simplicẽ malleũ aut cauatũ. uel bicorne as¬
trũ. scalprus dictus qđ scalpturis et foramini¬
b sit aptus quasi scalphorus. cuiꝰ diminutiuũ
scaͥpellus. Terebra uocata auerme ligni qͥ nun¬
cupatur terebra. quẽ grece teredonẽ uocant.
quasi terrefora uel quasi transforans. Laratrũ.
Iineruam quandam gentiles multis ingenus
predicant. Hanc enini pͥmã lanificii usũ
monstrasse. hanc etiã telam ordisse. et colorassẽ
lanas ꝑhibent. Oliue quoq hanc dicunt in¬
uentricẽ. et fabrice multarũq arciũ reꝑtricẽ.
ideoq illi uulgo oppifices supplicant. E hoc poe¬
tice fingitur. Non enĩ minerua istarũ arcium
princeps est. s: qr sapientia in capite esse dicitur
hominis et minerua de capite iouis fingit᷑ nata.
hoc ẽ ingeniũ. Ideo q sensus sapientis qui in¬
uenit omĩa in capite est. ideo et dãarciũ miner¬

Expanded text:
autem manubrio brevi ex aversa parte referens, autem manubrio brevi ex aversa parte referens, vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. 13. Scalprus dictum, quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cujus diminutivum scalpellus. 14. Terebra vocata a verme ligni qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. quasi terefora, vel quasi transforans. 15. Taratrum, Minervam quamdam gentiles multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam lanificii usum monstrasse, hanc etiam telam ordisse et colorasse lanas perhibent. 2. Olivae quoque hanc dicunt inventricem, et fabricae, multarumque artium repertricem. Ideoque illi vulgo opifices supplicant. Sed et hoc poetice fingitur. Non enim Minerva istarum artium princeps est, sed quia sapientia in capite esse dicitur hominis, et Minerva de capite Jovis nata fingitur, hoc est ingenium; ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. Ideo et dea artium Miner
Abbreviated transcription (Latin):
artifices nuncupant. Pro cinus artis inuentiõe
dedalus magister eius inuidie liuore ꝑ romotus.
precipitẽ puerũ ex arte ꝗ apͤnauit. dchinc exula¬
tus cretã abut ibiq aliquandiu fuit et ut fabu¬
le ferunt excreta pennis uolauit et in ciciliam
cuxulũ. Huiꝰ modus duplicata linea fit quȩ
simplex ꝑlatitudinẽ extensa fuerat. Punctus
autem in medio circini centrũ a giecis dr̃. in eu¬
ius medium cuncta conuergunt. Securis uo
Icem securis quasi semicuris. Ex una enĩ parte
acuta est. ex altera fossoria. hȩc apud ueteres pen¬
na uocabat᷑. utrãq enĩ habens aciem bipennis.
Nam bipennis dr̃ qđ exutraq parte habeat acu¬
tam aciem quasi duas pennas. Pennũ autẽ an¬
tiqui dicebant. unde et auiuĩ pennȩ. qr acute. Et
habeat duo labra. nã securis simplex est. Dextͣ¬
lis dexterȩ habilis. Ascia ab hastulis dicta quas
aligno eximit. cuiꝰ diminutiuũ est asciola. Est

Expanded text:
artifices nuncupant. Pro cujus artis inventione artifices nuncupant. Pro cujus artis inventione Daedalus magister ejus, invidiae livore permotus, praecipitem puerum ex arce dejecit. Dehinc exsulatus Cretam abiit, ibique aliquandiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pennis volavit, et in Ciliciam circulum, cujus modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur, in cujus medium cuncta convergunt. De circino quasi succuris. Item securis, quasi semicuris. Ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec et apud veteres penna vocabatur, utramque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur, quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pennas. Pennum autem antiqui acutum dicebant. Unde et avium pennae, quia acutae. Et habeat duo labra: nam securis simplex est. Dextralis, dexterae habilis. 12. Ascia ab hastulis dicta, quas a ligno eximit, cujus diminutivum nomen est asciola. Est
Abbreviated transcription (Latin):
qł copulent in se luctantes. qđ erecti inuicem
se teneant more luctantiũ. Agrantes. Asseres
ab asse dicti quia soli ponunt᷑ nec coniuncti.
Scindule eo quod scindant᷑ idest diuidant᷑.
Epigri claui sunt quib lignũ ligno adheret.
Claui aut dicti quasi calibi qͥ ex calibe fiunt. id
est ferro calibs enĩ ferrũ est. Tabulȩ autẽ aue¬
terib tagulȩ uocabant᷑. a tegendo scilicet uñ
et tegule. Cõmissura dr tabularũ coniunetio.
Scctio autẽ dicta asequendo ea quȩ ceꝑit. Nã
secare sectari et sequi est. Serrȩ autẽ nomen
de sono factum est. id est astridore. Serrȩ circimi
q usum ꝑdicem quidam adolescens inuenit.
quẽ puerum dedalus frat matris suȩ studiis ꝑ¬
docendum acceꝑat. cuius pueri tantũ ingeniũ
fertur: ut dum materiȩ diuidende cõpendium
quereret. spinã piscis imitatꝰ et ferri laminã ex¬
asꝑans dentiũ mordacitate armauit. quã serrã

Expanded text:
quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e caliest, ferro. Chalybs enim ferrum est. 8. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo, scilicet, unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum conjunctio. 444 Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit. Nam secare, sectari et sequi est. 9. Serrae autem nomen de sono factum est, id est, a stridore. Serrae, circini que usum Perdices quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae, studiis perdocendum acceperat. Cujus pueri tantum ingenium fertur, ut dum materiae dividendae compendium quaereret, spinam piscis imitatus de ferro laminam exasperans dentium mordacitate armaverit, quam serram
Abbreviated transcription (Latin):
ligni opifex appellat᷑ Carpentarius speciale
nomen est. Carpentũ enim solum facit sicut
nauicularius. quia tantũ nauiũ fabricator¬
est. et artisex. Sarcitector dictus qđ ex multis hĩc
inde conuinctis tabulis unũ tecti sarciat corpꝰ.
Idem et cignarius quia tectoria lignis inducit.
Lignum uocatũ greca ethinologia qr incen¬
sum in lumen conuertit᷑. et in flãmã unde et
ne lignũ quod exea aliquid efficiat᷑. uel si ad
ianuam referas. uel adstatuã materia erit. ad
aliquidenim semꝑ materia accipienda ẽ. sic̃
elementa materiã rerũ esse dicimus. quia in¬
de ea quȩ sunt facta uidemus et materia qͣsi
mater dicta. Trabes uocate. quł in transuerso
posite utrosq parictes contineant. Aliud aut
sunt tigna. aliud trabes. Tigna enim iuncta tͣ¬
bem faciunt. trabes autẽ sunt cum sint dolate.
Tolus ꝓpͥe est ueluti scrutum breue. qđ in me¬
dio tecto est in qua trabes coeunt Cudȩ uocate

Expanded text:
igni opifex appellatur. Carpentarius speciale igni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. Lignum vocatum Graeca etymologia, quia incensum in lumen convertitur et in flammam. Unde etne lignum quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus quia inde ea, quae sunt, facta videmus; et materia quasi mater dicta. Trabes vocatae quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae
Abbreviated transcription (Latin):
ma dicta greco uocabulo. extraquam nichil
rectum fieri potest. Componitur extrib regu¬
lisita ut duȩ sint binorum pedũ. tercia habe¬
at pedes duos. uncias decem. quas equali cras¬
situdine politas extremis cacuminib subiun¬
qt ut soemam trigoni faciant id erit norma.
Regula adicta quod sit recta quasi irctula et ĩ¬
peditentũ non habeat. Perpendiculũ est qđ
semꝑ appendit᷑. Deniq in fabrica nͥ omnia ad
ꝑpencdiculũ et certã regulam fiant. necesse est¬
ut cuncta mendosa instruant᷑. ut aliqua pra¬
ua sint aliqua cubantia. prona ñnulla. alia
supina e ꝓpt̾ hoc ũniuersa sunt construeta.
Lmea agenere suo appellata qi ex lino fit.
Crulle nomen factum eo qđ trudit et decrudit.
idest ineludit calce. uel luto lapides. Martel.¬
lus machina. scalȩ ascandendo. idest ascenden¬
do uocate. herent enĩ parietib. scalȩ autẽ di¬
cunt᷑ ut unȩ sint aut plures qr nuñ tantum

Expanded text:
ma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil ma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Conponitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habet pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitudine politas extremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum et certam regulam fiant, necesse est cuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures, quia numeri tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mitione corrumpunt᷑. Melinum dictum qd̃
eius metalli ferax sit una excicladib insula me¬
lonomine. Est enim candidum nec utuntur
eum pictores: propter nimiam pinguedinem.
amil are quod uocant candidum est qđ muli¬
ebres picturȩ luminantur. fit et ipsum ex cre¬
ta admutis uitreis gemiis. Cerusa fit hoc mͦ.
inuase enim aceto acerrimo impleto sarm̃ta
aminea in eodem uasculo collocabis. ac super
sarmenta tabulas plumbi tenussimas pones.
demde uas diligentissime claudes inliniesq
ne aliquid spiraminis exeat. Post dies autem
criginta uas aꝑiat᷑ et exdistillatione tabulaꝵ
innata cerusa inuenitur. qđ ablatũ et arefac¬
tum teritur. atq iterũ aceto admixto in pas¬
tillis diuidit᷑ et in sole siccat᷑. Hac obseruantia.
silaminis ereis. sarmentis suꝑponas: eruginem
creant calcantium. De instructuris edificiorũ.
Nstructuram aucem parietũ ad normã fieri.
et ad ꝑpendiculum respondere oportet. Nor¬

Expanded text:
mixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod mixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem triginta vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthum. De instrumentis aedificiorum . Instructura autem parietum ad normam fieri et ad perpendiculum respondere oportet. Nor
Abbreviated transcription (Latin):
incer facticios est. Fit enim et fuligine plurib
modis suꝑardentes cedas resina adiecta la¬
cusculo edificato qͥ fumũ retineat. Huic pic¬
tores cũ aqua admiscunt gluten ut illustriꝰ
resplendeat. Ad festinationẽ autẽ oꝑis etiam
sarmentorũ ueterũ carbones cum glutino tri¬
ci inducendis parietib atramenti speciem red¬
dunt. Sunt et qui uni fecem siccatã exquo¬
quant adfirmantq si ex bono uino fex sue¬
rit. indici speciem atramenti probare. S et
sarmenitũ uue nigrȩ uino optimo tinctum.
post ea quã siccitate aruerit. si exuras et con¬
teras adiecto glute nitorem indici reddet is¬
ta quȩ plurimũ necessaria est nullo nego cis
prouenit. Nam et si glebam silicis bene ex¬
coquas igne. et aceto acerrimo suꝑfusã exal¬
quas. madefacta iffungia colorem purpureum
reldet eam ubi contriueris usta erit. Omne aũ
atramentũ sole ꝑficitur. Omnes colores calcis ad¬

Expanded text:
inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate aruerint, si exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis ad
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Nenetum ceruleũ temꝑare primũ alexan¬
dria repꝑit. In italia ex arene puluere et nitri
flore udem faciunt. S si ciprium infornace ad¬
ustum huic ꝑmixtioni addes. uestoriani simi¬
litudo erit. Purpurissum excreta argentaria
cum purpuris pariter tinguitur. bibitq eum
colorem celerius lanis. Precipuum est tamen
illud. qđ adhuc uas rudib medicamentis me¬
briatum ꝑximũ est. Egesto eo addita ereta in
uisidem et quoties id factum est eleuat᷑ bonitas
Preciosissime purpure causa est. quod discino
maxime inficitur rubeaq. Indic ũ in indi¬
cis inuenitur calams spuma adherente limo
Est autẽ coloris cĩnei mixturã purpure ceruli¬
q mirabilem reddens. Est alterũ genus in pur¬
purariis officinis spuma in ereis cortinis inna.¬
tans: quam infectores detrahentes siccant Atra.¬
mentum dictum quod fit atrum. Cuius sp̃es.
et pieturȩ et cotidiano usui necessaria ẽ. Iste

Expanded text:
fit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexanfit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste
Abbreviated transcription (Latin):
ca in insula rubrimaris topatio nascit᷑ colo¬
recinnabari. odore sulfureo. Inuenitur autẽ
in aureis. et in argentariis metallis. melior. qͦ
magis rufa qͦ magis uirus redolet. qũaquã et
cerosa si torreatur infornace sandaracũ facit.
Unde et colore fiãmeus. Quod si torreat᷑. equa
parte rubrica admixta sandicẽ reddit. Arse¬
nicum quod latini ob coloreni auripigmentũ
uotant. colligit᷑ in ponto. exauraria materia.
ubi eciã sandaraca optimũ est. qđ in aureũ
colorem tratsit. purum et fusile. gracili uena¬
rum discursũ. Quod uͦ pallidius aut sanda¬
race simile est: deterius udicat᷑. Est et ter¬
cuim genus squamosum quo miscct᷑ aureus
color. iis earum ut sandarace. s acrior. O¬
era et ipsa in insula rubrimaris toparion
gignitur. ubi et sandaraca. fĩt quoq et ocra ex¬
usta rubrica mollis nouis. luto circũlitis. quȩ
quantomagis in camino arserit. tantũ melior

Expanded text:
ca in insula Rubri maris Topazo nascitur, coloca in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa quoque magis virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior
Abbreviated transcription (Latin):
tradunt᷑. cuuis pigmenti. sp̃anla ceteris regio¬
nib plus habundat. Unde etiam nomen ꝓpͥo
flumini dedit. Huius distillatio argentum
liqͥdum gignit. Minion autẽ. hoc quidã di¬
cunt esse cinnabarin. Cinnabarin adraco-
ne et barro idest elefanto cognominatum.
Aiunt enim draconũ esse sanguinẽ dum ĩpli¬
cant elefantos. ruunt enĩ belue et dracones
obruunt᷑: quorũ fusus cruor terrã inficit. sitq
pigmentũ qͥcqͥa solo cinxerit. Est enim puluis¬
coloris rubri. Prasin idest creta uiridis. et si in
aliquib terris ꝓmiscue generetꝰ: optima tam̃
in libia curenensi. Crissocola colore prastua est.
dicta qđ uena eius aurũ habere tradit᷑. Hec
et in armenia nascit᷑. s ex macedonia proba¬
bilis uenit. Foditur enim ex metallis eris. cu¬
uis inuentio argentũ atq indicũ ꝓdit. Nam
uene eius cum his habent nature societatẽ. si¬
pria ab insula cipro. iͥ płima repꝑit᷑. Sandara¬

Expanded text:
traduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regiotraduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse cinnabarin. Cinnabarin ne et barro, id est elephanto cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem, dum implicant elephantos. Ruunt enim bellve et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quicquid solo tinxerit. Est enim pulcoloris rubri. Prasin, id est creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur enim ex metallis aeris, cuius inventio argentum atque Indicum prodit. Nam venae eius cum his habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandara
Abbreviated transcription (Latin):
aut nascuntur aut funt. Nascuntur ut si¬
nopis. rubrica. paritoniũ. mellinũ. frecia au¬
ripigmentũ. Ceteri fingunt᷑ aut arte aut
ꝑmixtione. Sinopis inuenta primũ in p̃o¬
to est. unde nomen a sinope urbe accepit.Spe¬
cies eius tres rubra. et minus rubens. et inter
has media. Rubrica uocata quod sit rubra.
et sanguineo ꝓxima. Hec plurimis locis gig¬
nitur. s optima ponto. unde et pontica dicit᷑.
siricũ rubri coloris pigmentũ. ex quo et li¬
brorũ capita scribuntur. Ipsum est et feni¬
ceun appellatũ eo quod in siria colligit᷑ inli¬
torib rubri maris ubi fenices inhabitant.
Aliud est autẽ sericum. aliud siricũ. Nam
sericum lana est. qd seres nuctunt. siricũ uͦ
pignentũ qđ siri fenices in rubri maris lito¬
rib colligunt. E st autem et inter facticios. nam
sepe fit aut si nopide aut sandice mixtis. Mi¬
nium primi greci in efesiorum solo inuenisse

Expanded text:
aut nascuntur aut fiunt. Nascuntur, ut Siaut nascuntur aut fiunt. Nascuntur, ut Sinopis, rubrica, Paraetonium, Melinum, Eretria, auripigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rubri coloris pigmentum, ex quo et librorum capita scribuntur. Ipsud est et Phoeniceum, appellatum ita eo quod in Syria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse
Abbreviated transcription (Latin):
cta non ueritas. Hinc et fucata id est ficte qͦ¬
dam colore inlita. nichil fidei et ueritatis ha¬
bentia. Unde et sunt quedam picturȩ. quȩ
corpora ueritatis studio coloris excedunt. et
fidem dum augere contendunt ad menda¬
cia prouehunt. Sicut qui chimeram trica¬
pitẽ pingunt. uel scillam hominẽ sursum.
caninis autẽ capitib cinctũ deorsum. Pic¬
turam autẽ egiptii primũ excogitauerunt.
umbra hominis lineis circũducta. Itaq
inicio talis. sccda singulis colorib. post ea di¬
uersis. sicq paulatim sese ars ipsa distinxii.
et inuenũ lumen atq uinbras differentias¬
q colorum. Uude et nunc pictores prius ũ¬
bras quasdam et lineas futurȩ imaginis
ducunt deinde colorib complent. tenentes
ordinem inuente artis. De coloribus. x.
olores autẽ dictos quod calore ignis uel
sole ꝑficiuntur. siue qd inicio colaban¬
tur. ut sũme subtilitatis existerent. Colores

Expanded text:
cta, non veritas. Hinc et fucata, id est ficto quocta, non veritas. Hinc et fucata, id est ficto quodam colore inlita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt et fidem, dum augere contendunt, ad mendacium provehunt; sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam deorsum. Picturam autem Aegyptii excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque colorum. Unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducent, deinde coloribus conplent, tenentes ordinem inventae artis. De coloribus . Colores autem dictos quod calore ignis vel sole perficiuntur, sive quod initio colabantur ut summae subtilitatis existerent. Colores
Abbreviated transcription (Latin):
Quis autẽ marmora secanda in crustas exco¬
gitauerit non constat. Fiunt autẽ arena et
ferro serraq in preteniu linea premente a¬
renas tractuq ipso secante. s crassior arena¬
plus erodit marmoris. Nam tenuis fabri¬
cis et pollituris accõmodata est. De licostiotis.
Li tostrota sunt elaborata arte pieture. pͥr¬
uulis crustis ac tessellis tinctis inuarios co¬
lores. Tesselli autẽ a cesseris nominati id est
ex gipso effigies. signaq expͥmere pin¬
giq coloribus. Plasticen autẽ dictũ grece.
quod latine est fingere: terra uelgipso si¬
militudines. Nam et impressa argilla for¬
mam aliquã facere plastis est. unde et ꝓto¬
plastus est dictus homo qui exlimo primꝰ
est conditus. De pictur is.uiiii.
Iictura autem est imago exprimens spe¬
ciem rei alicuius. quȩ dum uisa fuerit
ad recordationem mentem reducit. Pictura
autẽ dicta. quasi fictura. Est enim imago fi¬

Expanded text:
Qui autem marmora secandi in crustas excoQui autem marmora secandi in crustas excogitaverint non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuqplus erodet marmoris. Nam tenuis fabricis et polituris accommodata est. CAPUT XIV. De lithostrotis. 1. Lithostrota sunt elaborata arte picturae parvulis crustis, ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem a tesseris nominati, id estpso effigies signaque exprimere pingique coloribus. Plastice autem dictum Graece, quod Latine est fingere terra vel gypso similitudines. Nam et inpressa argilla formam aliquam facere plastis est. Unde et protoplastus est dictus homo qui ex limo primus est conditus. De pictura . Pictura autem est imago exprimens speciem rei alicuius, quae dum visa fuerit ad recordationem mentem reducit. Pictura autem dicta quasi fictura; est enim imago fi
Abbreviated transcription (Latin):
lȩ aquarum sunt dicte qđ aquas fundant et
emittant. Nam stole grece mittere ẽ. Forme
earũ ꝓ magnitudine aquȩ et capacitate fuĩ
ꝑquas aque ꝑcertos modulos diuiduntur.
t quib est uncia et quinaria. digitus qua¬
dratus. digitus rotundus. et ceteri modicd¬
iq causȩ. De uenugtate .iiii.
quc usq partes constructionis. Sequitur
Ide uenustate edificiorum. Nenustas est.
quicquid illud ornamenti et decoris causa
edificiis additur. ut tectorum auro distineta
laquearia. et preciosi marmoris crustȩ: et co¬
cus quosdam quadratos uel rotundos ligno.
uel gipso uel colorib habeat pictos cũ sig¬
nis intermicantibus. Principaliter autem
lacus dr. ut luciꝰ. resultant edesq lacusq Cu¬
ius diminutiuũ lacunar facit. ut oracuis.
Neq aureum mea renitet in domo lacunar.
Inde fit. alia diminutio lacunaria. et per
antisticon laquearium facit. De crustis.ui.
Rustȩ tabulȩ sunt marmoris. unde et
marmorati parietes crustati dicuntur.

Expanded text:
lae aquarum sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur, E quibus est uncia, et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et caeteri modi quique. CAPUT XI. De venustate. 1. Hucusque partes constructionis, sequitur de venustate aedificiorum. Venustas est quidquid illud ornamenti, et decoris causa aedificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, et pretiosi marmoris crustae, et cocus quosdam quadratos vel rotundos ligno vel gypso vel coloribus habeat pictos cum signis intermicantibus. Princlacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laqueariCrustae tabulae sunt marmoris; unde et marmorati parietes crustati dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ricȩ lonicȩ turcanie corinteȩ. mensura gros¬
situdinis et altitudinis inter se distantes. En¬
tum genus est earũ que uocant᷑ atticee. qua¬
ternis angrilis. aut ampluis parib laterũ int̾¬
uallis. Dases fulture sunt colunnarũ que a
sundamento consurgunt: et suꝑposite fabri
ce sustinent pondus. Basis autem nomen pe¬
tre est fortissime. siro sermone. Capitalia dic¬
ta qdđ sint colunnarũ capita quasi suꝑcollum
caput. Epistilia sunt quȩ suꝑ capitella colun¬
narũ ponunt᷑ et ẽ grecũ. Pauimenta originem¬
eo qd paueant᷑ id est cedant᷑. unde et pauor q
cecdit cor. Ostragus ẽ paiumentũ testacium.
eo qd fractis cestis calce admixto feriat᷑. Testa
lant lapides contusos et calce ad mixtos quos
in pauimentis faciendis suꝑfundunt. unde¬

Expanded text:
Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crasDoricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intetionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superposice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. Capitella dicta, quod sint in columnarum capita; quasi super collum caput. Epistillia sunt, que super capitella columnarum ponuntur et est grecum. Pavimenta eeo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam  lapides contusi et rotundi et calce admixti quos in pavimentis faciendis superfundunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ antifrasin putant. qđ non sit mundũ. nam
omne lotum mundum est. Calcis uiua dic
ta. quia dum sit tactu frigida. intus occul¬
quid facit. Postquã enim arserit: aquis incen¬
ditur. quib solet ignis extingui. Oleo extin¬
guitur: quo solet ignis accendi. usus eius in¬
structuris fabrice necessarius. Nam lapis
lapidi non potest adherere forcuis nͥ calce
conuinctus. Cupsum enĩ cognatũ calci est.
et est grecũ nomen. Plura eius genera Omiũ¬
est autem optinũ lapidum speculari. est eñ
signis edificiorum et coronis gratissimus. a¬
rena ab ariditate dicta non abherendo in
fabricis ut quidam uolunt. Huius ꝓbatio.
si manu impressa stridet. aut siin uestẽ can¬
didam sparsa nic hil sordis relinquat. Colũ¬
ne ꝓ longitudine et rotunditate uocate. in
quib tocius fabrice pondus erigitur. Antiqͥ
ratio erat colunnarũ altitudinis. tercia pars
latitudinũ. Ei enera rotundarũ quatuor do

Expanded text:
per antiphrasin putant quod non sit mundum; nam per antiphrasin putant quod non sit mundum; nam omne lotum mundum est. Calcis viva dta, quia dum sit tactu frigida, intus occulquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. lapidi non potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Gipsum cognatum calci est et est grecum nomen; plura sunt eius genera, omnium autem optimum lapis specularis, est enim insigniis edificiorum et coronis gratissimum. Arenafabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat. Arenae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur lapis non saxum est. Pallidus in
cemento raro utilis. glob contra inurias for¬
tis et instructura infidus. nisi fuerit multa
suffrenatione deuinctus. Nuui atilis silex sẽ
ꝑueluti madens est. Hunc estate exhiberi o¬
portet. nec ante bienniũ inserere instructu¬
ris domorũ fictiliũ oꝑm ad parietes et funda¬
menta. quȩ coctis laterculis ad tecta: imbricu¬
lis tegulisq aptant᷑: Tegulȩ uocate qđ tegant
edes. et imbrices. quod accipiant imbres. Te¬
gulȩ autẽ pͥme positionis nomen cuiꝰ dimi¬
nutiuũ tigillum. Laterculi uero uocati qđ
lati forment᷑. circũ actis undiq quatuor ta¬
bulis. Lateres autẽ crudi sunt. qui et ipsi iñ
nominati quod lati ligneis formis efficiunt᷑.
quorum crates dnr. in quib lutũ prohisdẽ
laterib crudis portare solent. Sunt enĩ cone¬
xiones cannarũ. dicti a potocratin id est qđ
se inuicẽ teneant. Lutũ autẽ uocatũ quidã

Expanded text:
invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. 13. Globus contra injurias fortis, et in stsuffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisque aptantur. Tegulae vocatae quod tegant aedes, et imbrices quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cuius diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati quod lati formentur circumactis undique quattuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati quod lati ligneis formis efficiuntur. Quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro isdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim conexiones cannarum, dicti ἀπὸ τοῦ κρατεῖν, id est quod se invicem teneant. Lutum autem vocatum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
exciditur. Diꝑinꝰ subalbidus. cũ punctis ni¬
gris. durꝰ atq fortissimus. Cocleatius. cocleis.
lapillisq et arena concretus asꝑrimꝰ. et int̾¬
dũ fistulosus. Columbinus a colore auis ñ¬
cupatus. natura uicinus gipso et mollicie si¬
millimꝰ. Molaris in parictib utilis. qr ẽ que¬
dam pinguior natura eiꝰ duraq et asꝑa ex quo
etiã et mole fiunt. unde et nomen trarit. Hu¬
ius quatuor genera. Alb niger. ꝑmixtus. ac
fistulosus. Iffungia lapis creatus exaqua le
uis ac fistulosus. s in cameris aptus. Silex.
durus lapis excuius genere nigri silices optum.
quibusdam in locis et rubentes. Albi silices cõ¬
tra uetustatẽ incorrupti idem et inmonum¬
tis scuplti et incorrupti ꝑmanent. quib ne ig¬
nis quidem nocet. Nam ex his etiã formȩ fiunc
inquib era fundunt᷑. Uiridis silex uehem̃ter
et ipse igni resistens. s nusquã copiosus. et uͥ

Expanded text:
exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis niexciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris, durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natura eius, duraque et aspera. Ex quo etiam et molae fiunt; unde et nomen traxit. Huius quattuor genera: albus, niger, permixtus ac fistulosus. Spongia lapis creatus ex aqua, levis, ac fistulosus, et cameris aptus. 432 12. durus lapis, ex cujus genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti. Iidem et in monumentis scalpti, et incorrupti permanent, quibus nec ignis quidem nocet. Nam ex iis etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex, vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus, et ubi