comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sa est se uideri. O martinum bea¬
tum: qui illam repulsam. nõ ad cõ¬
tinueliam suam duxite ẜed magni¬
ficaus illius cum exultatione uirtu¬
tem: inusitatum. in his dumtaxat
regionibus. gaudebat exemplum
Ergo cium haud longe ab illa uil¬
lula nos mau̾e nox imninens coe¬
gisset: xenium beato uiro. eadem
illa uirgo transmisit: fecitq mau¬
tsaus quod antea non fecerat. Nul¬
lius muus accepit. Nichil ex hĩ
que uirgo uenerabilis miserat re¬
futauit: dicens benedictionẽ illiꝰ.
a sacerdote minime respuendam:
que ess multis sacerdotibus prefe¬
renda. Audiant queso uirgiues
istud exemplum: ut fores suas si eas
mali obsidere uoluerint: etiã bonis
claudant. s nead se improbis sit
liber ingressus. nõ uereantur ex¬
cludẽ etiam sacerdotes. Totus hoc
mundus exaudiat: iuderi se a marti¬
no. uirgo non passa est. Non utiq
quencumq illa a se reppulit sacdo¬
tem: sed in enuis iuri conspectu puel¬

Expanded text:
sa est se uideri! o Martinum beasa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puel
Abbreviated transcription (Latin):
llud uero sulpici meminisse te cre¬
do. quo affectu nobis. cum et tu co¬
ram adesses. illam uirginem pre¬
dicaret: que ita se penitus. ab om̃i¬
um uiroꝵ oculis remouisset: ut ne
ipm. quidem ad se martinũ cũ eã
ille officii causa uisitare uellet.
adiserit. Nam cum ꝓpt̾ agel¬
lumi illiꝰ preceriret. in quo se iam¬
ante cõplures annos pudica cohi¬
bebat. audita fide illuis atq uir¬
tute diu̾tit: ut tam illustris meri¬
ti. puellam. religioso officio episco¬
pui honoraret. Nos consequen¬
tes. gauisuram illam uirgĩnem
ꝑutabamus: siquidem hoc testi¬
monium uirtutis sue esse habitu¬
ram: ad quam tanti nominis sac̃¬
dos. deposito ꝓpositi rigort uenis¬
sec. Uerum illa fortissimi uincla ꝑ¬
positi: ne martini quidem comte᷑¬
platione laxauit. Ita uir beatꝰ accep¬
ta per aliam feminã. excusatione
laudabili: ab illius foribus que uidẽ¬
dam se salutandamq non dederat.
letus abscessit. Ouirginem glorio¬
sam: que ne a martino quidem. pas¬

Expanded text:
llud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem pas
Abbreviated transcription (Latin):
Scio enim quod dextera sancti uiri
ad auxilia porrigenda mayune in ne¬
cessitatibus sit parata. Hec eo dicẽ¬
te erectis a deo nauibus. muuitatoq
uento contrario in scd̾m nullo ꝑe¬
unte ꝑuenerunt ad litus: ubi tã
presens occurrit beati confessoris suf

Expanded text:
scio enim, quod dextera sancti viri scio enim, quod dextera sancti viri ad auxilia porregenda maxime in necessitatibus sit parata'. Haec eo dicente, directis a Deo navibus mutatoque vento contrario in secundo, nullo pereunte, pervenerunt litore, ubi tam praesens occurrit beati confessoris suf
Abbreviated transcription (Latin):
Subito saliens magnꝰ ex gurgͥite pis¬
cis. in nauim cẽcidit. Quem cõfestĩ
opp̃ssum transpositis hominuib do¬
mũ regressus sum: uenditoq pisce
teris sum refectus. Ergo nou̾itis
quia uelocit̾ in id quod inuocatus
fuerit. si petatur fideliter aꝑpebit.
Testor autem deũ: quia hec ab ipsiꝰ
naute ore cognoui.
uodam die dum guntramius¬
boso contra uicẽ ambioensem
ligexim finuium tͦnsmearet. et irru¬
entibus iam tenebris mũdum nox
horribilis retineret: subito adu̾sãte
uento. naute turbantur in pelago.
seꝑatisq nauibus que pontem illum
sustinebant. et aqua usq ad summũ
repletis ascendunt. cuncti usq ad cĩ¬
gulum cũ ip̃is nauib in ꝑfundo. ne¬
quaquam tam̃ nauib S̾ubductis
a pedibus. Ext̾ritis q oñuib boso nõ
rauce uociferans. beati martini aux¬
iliũ proclamabat. et ut eis ad liberã¬
dum festunꝰ occurreret precabatur:
dicens. fidenter suis. nolite timere:

Expanded text:
subito excussus magnus ex gurgite pissubito excussus magnus ex gurgite piscis in navim cecidit; quem confestim obpressum, transpositis hominibus, domi regressus sum, vinditumque piscem teris sum refectus. Ergo noveritis, quam velociter in id quod invocatus fuerit, si petatur fideliter, apparebit'. Testor autem Deum, quia haec ab ipsius nautae ore cognovi. 17. Quodam die, dum GunthramnusBoso contra vicum Ambiacensim Ligerem fluvium transmearet, et, inruentibus iam tenebris, mundum nox horribilis reteneret, subito adversante vento nautae turbantur in pelago, separatisque navibus, quae pontem illum sustenebant, et aqua usque ad summum repletis, discendunt cuncti usque ad cingulum cum ipsis navibus in profunde, nequaquam tamen navibus subductis a pedibus. Exterritis autem omnibus, Boso non rauce vociferans beati Martini auxilium proclamabat et, ut eis ad liberandum festinus occurreret, precabatur, dicens fidenter suis: 'Nolite timere;
Abbreviated transcription (Latin):
uit et ułud insigne miraculũ
cum dñs in die epiphaniorum
obtentu beati antistitis ex aquis faler¬
na produxit: Ac de aluei profundo ui¬
num elicuit. pauperi qui quondã la¬
tices in uina mutauit. Igitur dũ quo¬
dam tẽpore iter agerem in pago bal¬
alteri transpon̾e debebat sollicite re¬
quireremus loca in que piscaturi ꝑ¬
cederemꝰ locum indicat dicens. Sit ño¬
bis beatus martinus in aduitorium
qualit̾ per inuocationem nomiuis
opitulante domino qd̾ optaui ꝓme¬
riii. Deniq dies erat epiphauiorũ:
et ingressus in promptuariũ. nichil
potui qd̾ haurirem ĩuenire: egressꝰ¬
q oraui. dicens. Beatissime marti¬
ne trausmicte michi in hac sancta
sollempuitate aliquid uini ne epu¬
lantib aliis ego ieuinus remaueaui
Dum autem tacitus orarẽ. uocẽ in ul¬
teriore ripa. audio me uocantẽ: ut na¬
uim homini qui iter agebat adduce¬
rem. Uerum ubi acceptis contis. tim¬
sorum etiam impetu. fluctus secare ci¬
pi. et in medio ut pote ãnne ꝑueni:

Expanded text:
uit et illud insigne miraculum, cum Dominus in die Epiphaniorum obtentu beati Antistitis ex aquis Falerna produxit, ac de alvei fundo vinum elicuit pauperi, qui quondam latices in vina mutavit. Igitur cum quodam tempore iter ageremus in pago Balalteri transponere debebat, sollicite requireremus loca in quae piscaturi procederemus, locum indicat, 1048 dicens: Sit vobis beatus Martinus in adjutorium.qualiter per invocationem nominis ejus, opitulante Domino, quod optavi promerui. Denique dies erat Epiphaniorum, et ingressus in promptuario, nihil potus quod haurirem inveni, egressusque oravi, dicens: Sanctissime Martine, transmitte mihi in hac sacra solemnitate aliquid vini, ne epulantibus aliis, ego jejunus remaneam. Dum autem haec tacitus orarem, vocem in ulteriori ripa audivi me vocantem, ut naim homini qui iter agebat adducerem. Verum ubi, acceptis contis, tunsorum etiam inpetum fluctus secare coepi et in medio utpute amne perveni,
Abbreviated transcription (Latin):
puram ad restinguẽdũ febris ardorẽ
haurire cõsueuerat: nunc uina deside¬
rat. Facit hoc uirtus autistitis que se¬
pe miseris opem proflua miseratione tͥ¬
buit: et infirmis medicam̃ta largitur.

Expanded text:
puram ad restinguendum febris ardorem haurire consueverat, nunc vinum desiderat. Facit haec virtus Antistitis, quae saepe miseris opem proflua miseratione tribuit, et infirmis medicamenta largitur.
Abbreviated transcription (Latin):
est diabolus. professionis audatiã. Mar¬
tine quid dubitas. credere dũ uideas
Ap̃c ego sum. Tum ille. reuelante
sibi spũ. ut intelligeret diabolũ esse
non deum: non se inquit dũs ⁊ hesus
purpuratum. et diademate reuiteu¬
tem uenturum ẽẽ predixit. Ego criꝰ¬
tum uisi in eo habitu formaq. qͣ passꝰ
est nisi crucis stigmata proferentem:
ueuisse. non credam. Ad hanc ille uo¬
cem statim. ut fumus euanuit: et cel¬
lulam. tauto fetore compleuit: ut ĩ du¬
bia indicia relinqueret. diabolum se
fuisse. Hoc ita gestum. ut supra retu¬
limus. ex ip̃ius martini ore cognoui:
ne quis forte existimet. fabulosum

Expanded text:
est diabolus professionis audaciam: Marest diabolus professionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquit, Jesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt. eodem tempore in oriente ꝙ̃¬
dam extitisse: qui se iohannem esse
iactitaret. Ex quo conitere possi¬
mus istiusmodi psendo ꝓphetis exis¬
tentibus. ancixp̃i aduentum immi¬
nere: qui iam in istis ministeriũ ñq̃¬
tatis oꝑatur. Nec enim pretereiu
martinum sub hisdem temporibus.
diabolus arte temptauerit. Quodã
euim die premissa pre se. et ciecũiee¬
tus ip̃a luce purpuria. quo facilius cla¬
ritate assumpti fulgoris illuderet.
ueste etiam regia indutas. diademate
ex gẽmis. auroq redimitus: calceis ay¬
ro illitis. sereno ore. leta facie. ut ni¬
chil minus quam diabolus putaret᷑.
oranti in cellula astitit. Cumq marti¬
nus pͥmo aspectu eius fuisset hebeta¬
tus: diu multumq ambo silentium
tenuerunt. Tum prior diabolus. as¬
nosce inquit martine quem ceruis.
xp̃e ego sum. Descensurus ad terras.
prius me manifestare tibi uolui. Ad
hec cum martinus taceret. nec quis¬
quam responsi referret: iterare aus

Expanded text:
lerunt, eodem tempore in Oriente qulerunt, eodem tempore in Oriente quemdam exstitisse, qui se Joannem esse jactitaret. Ex quo conjicere possumus, istiusmodi pseudoprophetis exsistentibus, Antichristi adventum imminere, qui jam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum Martinum sub iisdem diebus diabolus arte tentaverit. Quodam enim die praemissa prae se et circumjectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnosce, inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi volui. Ad haec cum Martinus taceret, nec quidquam responsi referret, iterare ausus
Abbreviated transcription (Latin):
liquum noctis: hĩnis psalmisq cõ¬
sunit᷑. At ubi illuxit dies. app̃hẽsũ
dextera . trahere ad martinum uole¬
bat: bene conscius illudi eum diabo¬
li arte non posse. Tunc uero reniti
ac reclamare miser cepit. Int̾dictũ¬
q sibi esse dicebat: ne se martino os¬
tenderit. Cumq inuitum ire com¬
pellerent: inter trahentiũ mauꝰ
uestis euanuit. Unde quis dubitet
hanc etiam martini fuisse uirtutẽ:
ut fantasiam suam diabolus. cum
erat martini oculis ingerenda. dis¬
simulare diutiꝰ. aut reg̾e nõ possetꝰ
Animaduersum est tamen eodẽ fere
qui cum sibi multis signis auctoritatẽ
parauisset: eo usq elatus est. ut se heli¬
am profiteretur. Quod cura pleriq
temere credidissent. ad didit ut se xp̃m
esse diceret. In quo etiam adeo illusit:
ut eum quidam ep̃c. Rufus nomine
ut dominum adoraret: propter qd̾.
eum postea ab ep̃atu deiectum uidi¬
mus. Pleriq etiam. nobis e fr̃ĩb retu¬

Expanded text:
liquum noctis hymnis psalmisque conliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset? XXIV. Animadversum est tamen, eodem fere qui cum sibi multis signis auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo illusit, ut eum quidam episcopus, nomine Rufus, ut Dominum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu dejectum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retu
Abbreviated transcription (Latin):
qui dei ueste donatus sim. Cuni uero
grandis om̃ium ad hauc professionẽ
expͤtatio. Itaq ad mediam fere noc¬
t̾em: fremitu insultantiũ cõmoueri
om̃e monasterium loco. insum est
Cellulam autem in qua idem a doles¬
cens continebatur. crebris cerueres
micare luminibus. fremitusq in ea
discurrentiuni: et murmur qddã
multarum uocum audiebat᷑. De¬
in facto silentio. gressus unũ de
fratribus ad se uocat: tunicamq
ei. qua erat indutus ostendit. Ob¬
stupefactus ille cõuocat cet̾os: ip̃e
etiam clarus accurrit. Adhibitoq
lumiue: uestem om̃s diligenter
inspiciunt. Erat autem sũma mol¬
licie caudore eximio. micanti pur¬
pura: nec tamen cuiꝰ ess generis
aut uelleris. poterat agnosci. Curio¬
suiꝰ tamen. oculis aut digitis attrec¬
tata᷑ nõ aliud qͣm uestis ꝑutabatur̃
Interea clarus frẽs admonet orõni
instare. ut manifestius ei dominꝰ
quiduam esset ostenderet. Itaq re¬

Expanded text:
qui Dei ueste donatus sim. tum uero qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum de fratribus Sabatium nomine ad se uocat tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstuetiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque re
Abbreviated transcription (Latin):
tumq om̃ium culien. enituit. Ita¬
q cum haud longe sibi ab ep̃i monas¬
terio tabernaculum constituiss mł¬
tiq apud eum frẽs cõmorarent: iu¬
uenis quidam ad eum. anacholius
nomine. sub professione monachi. oĩ
humilitate. atq innocentia. mentit̾
accessit: habitauit qz aliquandiu in
cõmune cum ceteris. Dem procedente
tempore: Angelos apud se loqui solere
dicebat. Cuni fidem nullus ad hiberet:
signis quibꝰdam. plerosq ad credendũ
cohortabatur. Postremo eo usq pro¬
cessit: ut inter seac dñi augelos dis¬
curr̾e predicaret: iamq se unũ ex pro¬
phetis haberi uolebat. Clarus tamẽ
nequaquam ad credendum cogi potu¬
it. Ine ei iram dñi. et p̾sentes plagã
tur saucto non crederet cõmimiari
Postremo in hanc uocem erupisse
fertur. Ette hac nocte uestem michi
candidam dñs de celo dabit: qua ĩdu¬
tus in medio ur̃m diu̾sabor: ioq uob̾
signum erit. me in dei esse uirtute:

Expanded text:
tumque omnium culmen enituit. itatumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem,
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑtui̾e ad ueniam criminosos. ꝙ
semel lapsis. nullam a dño prestari cle
mentiam: tuno in hanc uocem fertur
exclamasse martinus. Si tu ip̃e o mise¬
rabilis ab hominum insectatione desis¬
teres. et te factorum tuoꝵ. uel hoc tẽ¬
pore. cum dies iudicii in proxuno est
peniteret: ego tibi uere confisus in
domino: xp̃i misericordiam polliceret
O quam sancta. de domini pietate pre¬
sumptio: in qua et si auctoritatem p̃s¬
tare non potuit: ostendit affectum. Ꝙ
quia de diabolo. eiusq actibus sermo
exortus est. non ab reuidetur. licet ex¬
trinsecus referre. quod gestum est: qͥa
et quedam in eo martini uirtutũ por¬
tio est. et res digna miratulo. recte
memorie mandabitur: in exemplum
canendi. si quid deinceps uspiã tale
contigerit.
larus. quidam nomine a doles¬
ceuns nobilismus mo p̃sbiter
nunc felici beatus excessu cum relic¬
tis om̃ibus se ad martinum contuliss.
breui tempore ad sunnũ fidei iurtu¬

Expanded text:
non pertinere ad ueniam criminosos, et non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Domino Jesu Christo misericordiam pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
illudere. insibilem se ei formis diu̾sissi¬
mis ingerebat. Nam int̾dum. in io¬
uis ꝑsonam. plerumq mercurii: ꝑ sẽs¬
pe etiam se ueneris ac minerue trans¬
figuratum uultibus offerebat. Ad u̾¬
sus quem. semꝑ m̃ꝑterritus: signo se
crucis et orationis auxilio. protegebã
Audiebantur plerumq couitia: qui¬
bus ilsum turba demonũ proteruus
nocibus increpabat. Sed onĩa falsa
et uana cognostens: nõ mouebatur
obiectis. Testabantur autem aliqui
ex fr̃ibus. audiuisse se demonem. pro¬
teruis martinum uocibus increpan¬
tem. cur intra mouasterium aliqͦs
ex foĩbus qui olim baptismũ diuer¬
sis erroribus ꝑdidissẽt. conu̾sos ptꝰ¬
ea recepisset. exponentem cͥmina
singulorum: martinũ diabola re¬
puguantem. respondisse constant̾.
antiqua delicta. melioris uite couuer¬
satione purgari: et per misericordiã
diũ. absoluendos esse p̾catis. qui p᷑ca¬
re desinerent. Contradicente diabolo

Expanded text:
inludere, uisibilem se ei formis diuersissiinludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo,
Abbreviated transcription (Latin):
quid diabolus indicasset. Sollicitos
esse precepit. per cellulas singulorũ.
quis nam hoc casu fuisset affectus
seminem quidem deesse de mona¬
chis: sed unum rusticum. mercede
conductum. ut uehiculo ligna defer¬
ret. isse ad siluam nuntiant. Iubet
igitur aliquos ire ei obuiam. It a haut
longe a monasterio: iam pene exa¬
nimis inuenitur. Extremũ tamẽ
spiritum trahens. indicat fratribꝰ
causam mortis et uulneris: uinctis
scilicet bobus. dum dissoluta artiuꝰ
lora constringit: bouem sibi excus¬
so capite inter inguina cornu inie¬
cisse. Nes multum post. uitam red¬
didit. Uideris quo indicio dñi. diabo¬
lo data fuerit hec potestas. In mar¬
tino istud mirabile erat: quod nõ so¬
lum hoc quod supra reculiimis. s ed
multa istiusmodi si quociens acadis¬
sent. longe aute preuidebat. et sibr
nuitiata frĩbus indicabat. frequẽ¬
ter autem diabolus dum mille nocẽ¬
diartibus. sanctum uirum conabat᷑

Expanded text:
quid diabolus indicasset: sollicitos quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu adfectus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur
Abbreviated transcription (Latin):
nic̾torem: Sed parno post tempore
periturum. Quod quidem ita iudi¬
mus. Nam pͥmo aduentu eius ualẽ¬
tinianus sn fugam uersus est: Dem
post annũ fere resumptis uiribus.
captum intra aquileie muros maxi¬
mum int̾fecit.
onstat autem. etiam Angelos
ab eo plerumq uisos: ita ut
conserto apud eum innici
⁊ loquerentur.
iabolum uero. tam conspicabi¬
lem et subiectum oculis habe¬
bat: ut siuese ĩ propria substãtia
contineret. siue m̃ diuersas figuras
spũalesq nequitias transtulisset: qͣ¬
libet ab eo sub imagine uideret᷑. Qd
cum diabolus sciret se effug̾e nõ pos¬
se conuitiis. cum frequenter urge¬
bat: quiã fallere non posset insiduͤ
Quodam. autem tempore cornu bo¬
iis cruentum in mai tenens. cũ
ingenti fremitu cellulam eius ir¬
rupit: cruentamq ostentans dex¬
teram et ad misso recens congau¬
dens: ubi est inquit martine uirtus
tua: Nnũ de tius modo interfeci
Tunc ille conuocatis fr̃ibus: refert

Expanded text:
uictorem, sed paruo post tempore esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert
Abbreviated transcription (Latin):
frater regis et patriuuis. Medius mẽ
hos mart̾ii presbit̾ accubuerat. Ip̃e
Aucem sellula iuxta regem posita cõ¬
sederat. Ad medium fere cõuiuiũ
ut moris est. pateram regi minister
obtalit. Iue sancto admodum ep̃o po
tuis dari iubet: expectans acq ambi¬
ens: ut ab illius dextera: pocłm sume¬
uet. Sed martiiis ubi ebibit. pate¬
ram presbitero suo tradidit: nul¬
lum scilicet existimans digniorem
qui possit prior bibere: nec incegtũ
sibi pore. si aut regem ip̃m. aut eos
qui a rege erant proximi presbitero
preculisset. Quod factum impator
omuesq qui tunc aderant. ita admi¬
rati sunt: ut hoc ip̃m eis in quo con¬
tempti sunt placeret. Celeberrimu ꝑͦ
om̃e palatium fuit. fecisse martinum
in regis prandio: quod ĩ ĩ fimorũ in
set. Eidemq maximo longe ante p̃¬
dixit. futurum. ut si ad italiam per¬
geret. quo ire cupiebat bellum ualẽ¬
tiniano inferens imperatori. sciret
se pͥmo quidem impetu futurũ esse

Expanded text:
frater regis et patruus: medius inter frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudiset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse
Abbreviated transcription (Latin):
tas subdidisset: in solo martino apłi¬
ca anctoritas ꝑmanebat. Nam et si ꝑ
aliquib supplicandum regi fuit: imp̾e¬
rauit pocuis quam rogauit. Et a con¬
uiuio cius frequenter rogatus absti¬
nuit: dicens se mense illius participẽ
esse non posse: qui imperatores ununi
regno alterum uita expulisset. Postͤ¬
mo cum maximus se non sponte sũp¬
sisse imperium affirmaret. S impõi¬
tam sibi a nulitibꝰ diuino nutu reg¬
ui necessitatem. armis defendisset.
et non alienam ab eo dei uoluntatẽ
uideri. penes quen iam incredibili
euentu uictoria fuisset. nullumq ex
Adu̾sariis. nisi in acie occubuisse: tãdẽ
uictus uel ratione uel precibus. ad con¬
uiuium uenit᷑. mirum in modũ gau¬
dente rege. quod id impetrasset. Con¬
uiue autem aderant. ueluti ad diem
festum euocati sũmi atq illustres ui¬
ri p̃fectus. idemq consul euodius uir
quo nichil uinquam illo iustius fuit:
comites duo suma potestate prediti:

Expanded text:
tas subdidisset, in solo Martino apostolitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti,
Abbreviated transcription (Latin):
iam iaceret in cellula. et inmodicis do¬
loribus cruciaretur: nocte ei angłs
iusus est eluere milnera: et salubri
ungninue contuisi corporis membra
ꝯtingere. atq ita postero die. resti¬
tutus est sanitati: ut nichil umquã ꝑ¬
tulisse incominodi putaretur. Sed qͥa
longum est ire per singula: fufficiãt
hec uł pauca de plurimis. Satisq¬
sit nos. et in excellentib non subtra.¬
here ueritatem: et in multis uitare
fast idium. atq nt minora tantis in¬
seram. quamuis ut est nr̃oꝵ etas tẽ¬
porum. quibus iam deprauata. om̃ĩia
atq corrupta sunt. ut pene precipu¬
um sit. Adulationi regie. sacerdota¬
Iem non cessisse constanciam:
cum ad imperatorem maxiurũ
ferocis ingenii uirum et bello¬
uu cuulium uictoria elatum. plures
ex diu̾sis partibus ep̃i cõuenissent ꝙ
feda cirta principem om̃tum adula¬
tio notaretur. seꝙ degeneri int̃stan¬
tia. regie clientele. sacerdotalis digni¬

Expanded text:
 jaceret in cellula, et immodicis do jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca de plurimis: satisqsit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis digni
Abbreviated transcription (Latin):
tibus morbos effugarunt.
rborius autem nir profecto¬
rius. sancti admodum. et fi¬
delis ingenii. cum filia eius gͣ uissi¬
mis quartane febribus ureretur:
epłam martini que casu ad eum de¬
lata fuerat. pectori puelle. in ip̃o ar¬
gata febris est. Que res apud arbo¬
rium in tantum ualuit. ut statim
puellam deo uoueret᷑. et ꝑpetue iuir¬
ginitati dicaret. Profectusq ad
martinuim. puellam ei presens. ob iur¬
tutum eius testanonium. que ꝑ ab¬
sentem licet curata ess obtulit. neq
ab alio eam. quam a martino. habitu
uirginitatis imposito. passus est cõ¬
secrari.
aulimis uero uir magni post¬
modum futurus exempli. cum
oculum grauit̾ dolere cẽpisset. et iã
pupillami eius. crassior. mibes suꝑ¬
ducta texisset: oculum ei martinus
peniculo contigit: pristinamq ei sa¬
nitaten. sublato om̃i dolore restituit.
pse auteurcum casu quodam esset de
cenaculo deuolutus. et per confrago¬
sos scale gradus cecidens multis uul¬
nerib esset affectus. cum exauimis.¬

Expanded text:
tibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso acgata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens, multis vulneribus esset affectus, cum exanimis
Abbreviated transcription (Latin):
ui iubet. Imperat. ut au uerus es¬
set hic nuntuis fateretur. Tunc cõ¬
fessus est. sedecim demones fuisse. qͥ
rumorem hunc. per populum dissemi¬
nassent: ut hoc saltem metu ex illo
martiuus oppido fugaretur: barba¬
ros nichil minus quam irruptionẽ
cogitare. Ita cum hec iniundꝰ sp̃c
media in eccłia fateretur: metu. et
curbatione p̃senti ciuitas libata est
pud parisuis uero dumi
portam ciuitatis illuis. maguiꝰ
socum turbis euntibus int᷑iret: leꝑ¬
sum miserabili facie. horrentibus
cunctis. osculatus est. atq benedix¬
it. Statimq om̃i malo emundatus:
postero die ad eccłiam ueniens. ni¬
tenti cute: gr̃as pro sanitate quam
receperat agebat Sed nec hoc pre¬
dereundum est: quod fimbrie uesti¬
mento eins. cilicioq detracte. crebras
super infirmantib egere uirtutes
Nam cum aut digitis illigate. aut
collo indite sunt: ꝑsepe ab egrotan

Expanded text:
ri jubet: imperat ut, an verus esri jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. pud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotan
Abbreviated transcription (Latin):
do ingressus patrisfamilias cu¬
iuisoam domum in limine ip̃o cõsti¬
tit.. dicens. horribile in atrio domꝰ
demonium. se uid̾e. Cui cum ut dis¬
cederet imperaret: quemdam e fami¬
lia. qui mn interiori parte ediũ moraba¬
tur arripuit. Seuire dentibus miser
cepit: et obuios quosq lauiare. Com¬
mota domus. familia turbata: popłs
in fugam uersus. Martinus se furen¬
ti obiecit: ac pͥmum stare ei imperat.
Sed cum dentibus fremeret. hianti¬
q ore morsum minaretur. digitos
ei martimis in e intulit. Si habes ĩ¬
quit aliquid potestatis. hos deuora.
Tinc uero ac si candens ferrinui fauci¬
bus accepisset. longe reductis dentibꝰ
digitos beati uiri. uitabat atting̾e.¬
Et cum fugere de obsesso corpore. pe¬
nis et cruciatibus cogeretur. nec ta¬
men exire ei per os liceret. feda relin¬
quens uestigia. fluxu uentris egestꝰ ẽ
nterea cum de metu atq impetu
barbarorum subito ciuicatem fama
turbasset: demoniacum ad se exhibe¬

Expanded text:
do ingressus patris familias cudo ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attinget cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. XVIII. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
matis gressibus. ppło teste surrexit
odemq tempore.
tetradii cuiusdam proconsula
ris uiri seriiis. demonio corceptus:
dolendo exitu cruciabatur. Rogatꝰ
ergo martinus. ut ei manũ inpou̾et:
deduci eum ad se iubet. Sed nequã
spẽ. nullo proferri modo. ex cella in
qua erat pocuit: ita in adueniẽtes
rapidis dencibus seuiebat. Tum tecͤ¬
dius ad genua beati uiri ad uolustur.
orans. ut ad domum in qua demonia¬
cus habebatur. ip̃e descenderet. Tum
suero martinus negare: dicens se ꝓ¬
fani. et gencilis domum abire nou¬
posse Nam tetradius eodem tẽpo¬
re. adhuc gencilitatis errore impli¬
citus tenebatur. Spondet ergo se
si de puero demon fuisset exactus xͥa¬
nuni fore. Ita martinus. imposita
manu puero: inmundum ab eo spi¬
ritum eiecit. Quo uso: tetraduis
dũui iħm xp̃m credidit. Statimꝙ
cathecuminus factus. nec młto post
baptizatus est. semꝑq martinũ. salu¬
tis sue auctorem: miro coluit affec
or idem tempus. in eodem oppi¬

Expanded text:
matis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsulris uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppi
Abbreviated transcription (Latin):
primo mou̾e se. sũmo couamine niterẽ¬
tur ultra acced̾e non ualentes. ridicu¬
lam in uertiginem rotabantur. douͦ
uicti corporis omis deponunt actoui¬
ti: et semet inuicem aspͤtantes.
Sed cum beatus uir comꝑisset. exse¬
quiarium esse illam frequentiã nõ
sacrorum: eleuata rursum manu
dat eis abeundi. et tollendi corpus
potestatẽ. Ita eos et cum uoluit.
stare compulit: & cum libuit: abi¬
re ꝑmisit.
tem dum in uico quodam. tem

Expanded text:
promouere se summo conamine niterenpromouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes,sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam tem
Abbreviated transcription (Latin):
uidissec. exposuit: iussit q ex eo loco.¬
altare quod ibi fuerat submoueri: at¬
q ita ppłm suꝑstitionis illiꝰ ab soluit
errore.
ccidit antem in sequenti tem¬
pore. dum iter ageret: ut gen¬
tilis cuiꝰdam corpus. qd̾ ad sepulchrũ
cum suꝑstisioso fun̾e deferebat᷑: obui¬
um haberet. Conspicatusq eminus
uenientium turbam: quidnam id es¬
set ignarus. paululum stetit. Nã cũ¬
fere quingentorum passuũ int̾uall̃
esset. ut difficile fuerit diuosc̾e quid
uideret: tamen quia rusticã manum
cerneret. et agente uento linteami¬
na corpori suꝑiecta uolitarent: profa¬
nos sacrificioꝵ ritus agi credidit. quia
esset hec gallorum rusticis consuetudo:
simulacra demonũ. candido tecta ue¬
lamine: misera per agros suos circun¬
ferre dementia. Eleuato gͦ in aduer¬
sum signo crucif imperat turbe non
moueri loco: onusq depon̾e. Hic u̾o
mirum in modum. iideres miseros
pͥmũ uelut saxa riguisse. Dem cum

Expanded text:
uidisset exposuit iussitquidisset exposuit iussitqaltare, quod ibi fuerat, submoveri: atque ita populum superstitionis illius absolvit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cujusdam corpus, quod ad sepulcrum cum superstitioso funere deferebatur, obvium haberet: conspicatusque eminus venientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum intervallum erat, ut difficile fuerit dignoscere quid videret. Tamen quia rusticam manum cerneret, et agente vento linteamina corpori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta velamine misera per agros suos circumferre dementia. Elevato ergo in adversos signo crucis, imperat turbmoueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ab hus qui maiores natu erant pbris
nel cłicis. flagitabat nomen sibi marti¬
ris. et tempora passionis ostendr̃ gran¬
di se scrupulo ꝑmoneri. quod nichil
certi constans. sibi maiorum memoria
tradidisset. Cun aliquandiu ergo a
loco illo se abstinuisset. nec derogans
religioni quia incertus erat. nec auc¬
toritatem suam uulgo accommodãs.
ne. suꝑstitio conualesceret. qͦdã die
paucis secum adhibitis frĩb: ad lo¬
cum pergit. Dem super sepulcrũ.
ipsius astans: orauit ad dnim ut
quis esset uł cuius meriti sepultus
ostenderet. Tum cõuersus ad leuam:
uidet ꝓpe assistere ubram. sordidam.
trucem. Imperat nomen meritumꝙ¬
ut loqueretur. Nomen edicit de cͥmine
conficetur: latronem se fuisse ob sce¬
lera ꝑcussum uulgi eyrore celebratũ:
sibi nichil cum martiribus esse cõmu¬
ne: cum illos głia se pena retineret.
Mirum in modum uocem loquẽtio.
qui aderant audiebant. ꝑsonã tamẽ
non uidebant. Tm martinꝰ quid

Expanded text:
ab his, qui maiores natu erant, presbyteris ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid
Abbreviated transcription (Latin):
tis scriptoribus nulla habebat᷑: cui
tameu oꝑi minor etas deputabatur.
maiores orõni uacabant. Rarꝰ cui¬
quam extra cellulam suam egressus.
nisi cum ad locum orationis cõuenie¬
bant. Cibum una post horam ieinniz
accipiebant. Uinum nemo nouerat:
nisi quem infirmitas coegisset. Ple¬
riq camelorum setis uestiebanturr.
Mollior ibi habitus pro cͥmine erat
Quod eo magis sit mirum necesse
est qd̾ multi int̾ eos nobiles habebã¬
tur. qui loage aliter educati. ad hãc
se humilitatem & pacientiam coege¬
rant. Pluresq ex eis postea ep̃os ui¬
dimus. Que enim esset ciuitas aut
eccłia. que nou se de Martini monas¬
teris. habere cuperet sacerdotes.¬
ed ut reliquas uirtutes eiꝰ
quas in episcopatu egit agg̾diar
erat haud longe ab oppido proximus
monasterii locus. quem falsa hõmũ
opinio. uelut consepulti s ibi martiri¬
bus consecrauerat slam et altare ibi
tinus non tenĩe adhibẽs inc̾tis fidẽ

Expanded text:
tis scriptoribus nulla habebatur, cui tis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi tinus non temere adhibens incertis fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
et grẽ. implebat ep̃i dignitatem:
ut non tamen ꝓpositum monachi. uir¬
tutemq desereret. Aliquandiu er¬
go adherenti ad eccłiam cellula usus
est dem cum inquietudinem freq̃u¬
tantium. ferre non poss. duobus fere
extra cuiitateni milibus: monasteriũ
sibi statuit. Qui locus tam secretus
et remotus erat: ut heremi solitudi¬
nem non desideraret. Ex uno emĩ la¬
tere precisa moutis excessa rupe am¬
biebatur: reliquam planitiem. liger
fliuꝰ reducto paululum sinu clauserat.
Nna tantum eademq arta ad modum
nia. adiri poterat. Ip̃e ex liguis cõ¬
textam cellulam habebat᷑. Multi qui
dem e frĩbus. in euudem modum: pleri¬
q saxo suꝑiecti montis cauato: recep¬
tacula sibi fecerant. Discipuli uero
octoginta erant. qui ad exemplum
beati magistri instituebant᷑. Nemo
ibi quicqͣm ꝓprium habebat: oninia
in medio conferebant᷑. Non emere
ant uend̾e ut plerisq monachis mo¬
ris est quicqͣm licebat. Ars ĩbr excep¬

Expanded text:
et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi excep
Abbreviated transcription (Latin):
habebatur: potens etiam et uere apłi¬
cus haberetur.
ec multo post. dum agrum lu¬
picini cuiusdam honorati iecũ¬
¶dim seculum uiri preteriret: clamore
et luctu tur be plangentis excipit᷑:. Ad
quam cum sollicitus astitisset. et qͥs ess
hic fletus inquireret. indicatur. unũ
e fanulia. sermilum: laqueo sibi uitam
extorsisse. Quo coguito: cellulam in qͣ
corpꝰ iacebat ingreditur. Exclusisq oĩbꝰ
turbis: suꝑstratus corpori. aliqͣntisꝑ
orauit. Nox reuiuiscente uultir. mar¬
cescentibus oculis: in ora illius defune¬
tus erigitur. Lentoq conamine eni¬
sus assurg̾e. app̃hensa beati uiri dex¬
tera. in pedes constitit. atq ita cũ
eo usq ad uestibulum domns. tur¬
ba om̃i inspͤtante processit. Iam u̾o
titerit: non est nr̃e facultatis euolu̾e
Idem enĩ constantissime ꝑseuerabat.
tui prius fuerat. Eadem̃ in corde hu
militas: eadem in uestitu eius uilitas
erat: atq ita plenus auctoritatis

Expanded text:
habebatur, potens etiam et uere apostolihabebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub titerit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis