comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ altitudine mistica nobis ipsa trinitas intime
rat. qͦd hoc loco scripturarũ id accipiendũ ẽẽ
ꝓhibea̾t. multi sermonis ẽ questio. nec om̃a uno uolu¬
mine ut explicemꝰ urgendũ ẽ: Credimꝰ & tenemꝰ. &¬

Expanded text:
utrum altitudine mystica nobis ipsa trinitas intimetutrum altitudine mystica nobis ipsa trinitas intimetrat, quod hoc loco scripturarum id accipiendum esse prohibeat, multi sermonis est quaestio, nec omnia uno uolumine ut explicemus urgendum est. CAPUT XXIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de corpori pulchritudinis s etiã saluti rerũ
corporaliũ consuluisse artificem dm̃. s hoc po¬
tiꝰ euenisse. quia una anima sic peccauerat. ut
tali corpore mereretur indudi. ac ꝑ hoc si conti¬
gisset. ut non una sed duȩ. ĩmoñ duȩ̃ s decem uł
centũ similit̾ ȩqualit̾q peccassent. centũ soles habe¬
r& hic mundus: Qd ut ñ fier&. ñ opificis ꝓuisi¬
one mirabili ad rerũ corporaliũ salutem decorẽq
consultum ẽ. s contigit potiꝰ tanta uniꝰ anime ꝓ¬
gressione peccantis: ut solatale corpꝰ mereretur:
Non plane animarũ de qͥbꝰ nesciunt qͥd loquantur.
s eoꝵ ipsoꝵ qͥ talia sapiunt multũ longe a uerita
te & merito est coercenda ꝓgressio Hec gͦ tria
quȩ suꝑiꝰ cõmendaui. cũ in una quaq creatura re¬
qͥrunt᷑. quis eam fecerit. ꝑ qͥd fecerit. quare fece¬
rit. ut respondeatur ds ꝑ uerbum quia bonaẽ

Expanded text:
non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una, sed duae; immo non duae, sed decem uel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus? Quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum, de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum, qui talia sapiunt multum longe a ueritate, et merito est cohercenda progressio. Haec ergo tria, quae superius commendaui, cum in unaquaque creatura requirantur, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, ut respondeatur Deus, per Verbum, quia bona est\',
Abbreviated transcription (Latin):
uersitas rerũ siqͥs possit intueri. etiã cum peccato¬
ribꝰ pulchraẽ: quãuis ꝑse ipsos consideratos. sua
deformitas turpet Deinde uidere debuit orige¬
nes. & qͥcumq ita sentiunt. si hȩc opinio uera es¬
set mundũ ideo factũ. ut anime ꝓ meritis pec¬
catoꝵ suoꝵ tamꝗͣ. ergastula qͥbꝰ penalit᷑ in clu¬
derent᷑ corpora acciꝑent. suꝑiora & leuiora quȩ
minꝰ inferiora uͦ & guiora que ampliꝰ peccauer̃.
demones qͥbꝰ deteriꝰ nichil ẽ t̾rena corpora qͥbꝰ infe¬
riꝰ &g̃uiꝰ nichilẽ potius ꝗͣ homines etiam bonos
habert debuisse N c̃ uero ut intelligeremꝰ anima¬
rũ merita non qualitatibꝰ corpoꝵ eẽ pensanda
aeriũ pessimꝰ demon. homo aũ. & nc̃ lic&̃ malus.
longe nunoris mitiorisq maliue. & certe anit pec¬
catũ. tam̃ luteũ corpꝰ accepit: Qͥd aut̃ stulciꝰ dici
potest. quã istum solẽ ut in uno mundo unꝰ eẽt

Expanded text:
uersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatouersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum- ideo factum, ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter includminus,1 inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse.nunc uero ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon; homo autem, et nunc licet malus\' longe minoris mitiorisque malitiae et certe ante -peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sam fuisse mundi faciendi. ut ñ contempnerentur
bona. s: ut mala cohiberent᷑. Hino origenes ui¬
re culpat᷑ In libris enĩ quos appellabat periar¬
chon id est de pͥncipiis. hoc sensit hoc scripsit. ubi
plusꝗͣ dici potest miror hominẽ in ȩccłãsticis lit¬
teris tãdoctũ. & exercitatũ. non ad tendisse pͥmũ
ꝗͣ hoc ẽẽt contrariũ scripturȩ huiꝰ tantȩ aucto¬
ritatis intentioni. quȩ ꝑ om̃a oꝑadĩ subuingens¬
& uidit dsꝰ quia bonum ẽ: completisq om̃ibꝰ inferens.
& iudit d̾sꝰ cuncta quȩ fec̃. & ecce bona ualde. nul¬
ut bona fierent abono dõ Ubi si nemo peccasset.
tantũ modo naturis bonis esset ornatꝰ mundꝰ & ple¬
nꝰ Et qͥa peccatũ est. ñ ideo cuncta sunt impleta
peccatis. cum bonoꝵ longe maior. numerꝰ in ce
iusti dĩ leges om̃a benȩ ordinantis effugit. Qm̃
sic̃ pictura cũ colore nigro loco suoposita. itauni¬

Expanded text:
sam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur sam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. Hinc Origenes iure culpatur. In libris enim, quos appellat nep2 ἀρχω̄ν, id est de principiis, hoc sensit, hoc scripsit. Ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non adtendisse, primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia Et uidit Deus, quia bonum est, conpletisque omnibus inferens: Et uidit Deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, nuli ut bona fierent a bono Deo. Ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inpleta peccatis, cum bonorum longe maior numerus in caeiusti Dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito, ita uni
Abbreviated transcription (Latin):
luntate mutari in deteriꝰ & peccato corrumpi po¬
tuit. atq ita in cõmutabilis ueritatis luce pͥuari.
non dĩ partẽ nec eiꝰ naturȩ quȩ ds ẽ: s ab illo con¬
ditã longe in parẽ conditori. xpãna sanitate senti
ꝑent: Sed multo ẽ mirandũ ampliꝰ. quod etiam
dã qͥunũ nobiscũ credunt omĩum rerũ eẽ pͥnci¬
pium ullãq naturã quȩ ñ ẽ qͦd ds ẽ. nͥ ab illo
conditore ẽẽ non posse. noluer̃ tamen istam cau¬
sam fabricandi mundi tã bonam ac simplicem.
bene ac simplicit᷑ credere. ut dꝰ bonꝰ conder& bo¬
na. & essent pꝰ dm̃ quȩ ñ essent qͦd ẽ dsꝰ. bona tam̃
quȩ ñ faceret nͥ bonꝰ ds Sed animas dict̃ ñ qͥdẽ
partes dĩ s factas adõ peccasse. a conditore rece¬
dendo. & diuersis ꝓgressibꝰ ꝓdiuersitate pecca¬
toꝵ a cęlis usq ad terras diuersa corpora. qua¬
si uincula merusse. Et hunc ẽẽ mundũ. eãq cau¬

Expanded text:
luntate mutari in deterius et peccato corrumpi poluntate mutari in deterius et peccato corrumpi potuit adque ita incommutabilis ueritatis luce priuari, non Dei partem nec eius naturae, quae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Conditori Christiana sanitate senti Sed multo est mirandum amplius, quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, ullamque naturam, quae non est quod Deus est, nisi ab illo conditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut Deus bonus conderet bona et essent post Deum quae non essent quod est Deus, bona tamen, quae non faceret nisi bonus Deus; sed animas dicunt, non quidem partes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa corpora quasi uincula meruisse, et hunc esse mundum eamque cau
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ parua non sua gran ditate ñnulla sunt: s ar¬
tificis sapientia metienda sunt. sic̃ inspecie uisibilis
chil corpori. & ꝗͣ multũ detrahitur pulchritudi
ue menbroꝵ Nec sane multũ mirandũ ẽ.: qͦd hi
ñ nullã malã putant ẽẽ naturã. suo qͦdam con¬
erario exortã ꝓpagatãq pͥncipio. uolunt acciꝑe
istam cansam creationis rerũ. ut bonꝰ d̾s conder&
lgna. credentes eũ potiꝰ adhȩc mundana moli¬
mina rebellantibꝰ aduersum se mali repellendi
extremanecessitate ꝑductũ. suamq naturã bo¬
nã malo coercendo suꝑandoq miscuisse. ꝗͣ tur¬
pissime pollutã. & crũdelissime captiuatã. &op¬
pressa labore magno uix emund& & liber&:
Nontam̃ totã s qͦdeiꝰ non potuerit ab illa in qͥnatione
purgari. tegm̃ ac uinculũ futurũ hostis uicti &
in clusi Sic aut̃ manichei ñ desiperent. uł potiꝰ in¬
cui nocere nulla respossit: Animã uero quȩ uo¬

Expanded text:
quae parua non sua granditate nam nulla est, sed arquae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis dum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudinne membrorum! Nec sane multum mirandum est, quod hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt accipere istam causam creationis rerum, ut bonus Deus conderet bona, credentes eum potius ad haec mundana molimina rebellantis aduersum se mali repellendi extrema necessitate perductum suamque naturam bonam malo cohercendo superandoque miscuisse, quam turpissime pollutam et crudelissime captiuatam et obpressam labore magno uix mundet ac liberet; non tamen totam, sed quod eius non potuerit ab illa inquinatione purgari, tegmen ac uinculum futurum hostis uicti et inclusi. Sic autem Manichaei non desiperent uel potius incui nocere nulla res possit; animam uero, quae uo
Abbreviated transcription (Latin):
utamur. cõmoditatis attribuant. ita ut uenena
ipsa que ꝑ inconuemientiã ꝑniciosa sunt: conuenent̾
adhibita. in salubria medicamenta uertant᷑. quãq
a contrario etiã hȩc qͥbꝰ delectant᷑. sicut eybꝰ & potꝰ &
ista lux immoderato & in oportuno usu noxia senti¬
ant᷑. Undẽ nos ãmon& diuina ꝓuidentia. ñ res insi¬
pient̃ uituperare. sed utilitatẽ rerũ diligent̃ inqui¬
rere. & ubi nrm in genium uł infirmitas deficit.
ita credere occulta quedã sicut erant quę uix potu¬
imꝰ inuenire. quia & ipsa utilitatis occultatio. aut
humilitatis exercitatio ẽ: aut elationis attritio: e
omino natura nulla sit malũ. nomenq hoc non sa
nͥ pͥuationis boni. s a t̾renis usq ad cȩlestia. & aui¬
sibilibꝰ usq ad iuisibilia sunt alus alia bona me¬
liora. adhoc in eqͥlia: ut cͥent om̃a: Ds aut̃ itadt
artisex magnꝰ in magnis. ut minor non sit in paruis:

Expanded text:
utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena ipsa, quae per inconuenientiam perniciosa sunt, conuenienter adhibita in salubria medicamenta uertantur; quamque a contrario etiam haec, quibus delectantur, sicut cibus et potus et ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, et ubi nostrum ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio est aut elationis adtritio; cum omnino natura nulla sit malum nomenque hoc non sit nisi priuationis boni. Sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; Deus autem ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis;
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. siuc ista legerit. siue ab his qͥ legerant forte
cognouerit. siuie accrrimo ingenio inuisibilia dĩ
ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta conspexerit. siue ab
his qͥ ita conspexerant. & ipse didicerit Hanc tam̃¬
causa id est ad bona creanda bonitatẽ di. hanc inqͣ
causã tã iustã atq idoneã. quȩ diligent᷑ considera:¬
ta & pie cogitata om̃s controuersias querentium n .¬
mundi originẽ terminat. qͥdã hereacinon uiderunt
quia egonam carnis huiꝰ fragilemq inortalitatem.
iã de iusto supplicio uenientẽ. dum ei non conue¬
niunt plurima offendunt. sicut ignis. aut frigꝰ.
aut ftra bestia. uł quid aꝰ modi Nec attendunt
quã uł in suis locis naturisq uigeant. pulchroqi or¬
dine disponantur. quantũq unuersitati rerũ pro
sus portionibꝰ decoris tamꝗͣ in cõmunẽ rẽ publicã
conferant. uł nobis ipsis si eis congruent᷑ atq scienter

Expanded text:
fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspexerit, siue ab his qui ista conspexerant et ipse didicerit. CAcausam, id est ad bona creanda bonitatem Dei, hanc, inquam, causam tam iustam adque idoneam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes controuersias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia egenam carnis huius fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, sicut ignis aut frigus aut fera bestia aut quid eius modi; nec adtendunt, quam uel in suis locis naturisque uigeant pulchroque ordine disponantur, quantumque uniuersitati rerum pro sui portione decoris tamquam in communem rem publicam conferant uel nobis ipsis, si eis congruenter adque scienter
Abbreviated transcription (Latin):
duplicauit. uł ex aliqua parte auxit. tãꝗͣ mino¬
ris scientiȩ fuerit priusꝗͣ facer& qͦd uider&. qͥ tam
sinuandum ẽẽt qͥs feccrit lucẽ. sufficei& dicert. fec d i
lucem Si aut̃ non solum qͥs fecerit uerum etiã ꝑc
fecent. satis eẽt ita enunciari Et dix̃ dsꝰ. fiat lux. &
facta ẽ lux: ut nͣ tantũ dm̃. sed etã ꝑuerbũ lucemst¬
cisse nossemꝰ. Quia uͦ tria quedã maxime scienda de
crcatura nob oportuit intimari. quis eã feccrit. ꝑ qͥd
fecerit. qͣre fecerit: dix̃ dsꝰ inqͥt fiat lux. & facta ẽ lux.
& iudit lucc̃ quia bona est: Sigͦ qucrimꝰ qͥs fecerit:
dsͦ: Si ꝑquid fecerit: dix fiat. & facta ẽ Si quare fe¬
cerit. quia bona est. N ec auctor ẽ ex cellentiordõ. nec
ars efficatior di uerbo. nec causa melior. ꝗͣ ut bonum
crearetur abono Hanc etiam plato causam conden¬
di mundi iustissimã dicit. ut abono dõ bona oꝑa

Expanded text:
duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoduplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusquam faceret quod uideret, qui tam sinuandum esset quis fecerit lucem, sufficeret dicere, fecit Deus lucem; si autem non solum quis fecerit, uerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; ut non tantum Deum, sed etiam per Verbum lucem fecisse nossemus. Quia uero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis oportuit intimari, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit: Dixit Deus, inquit: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est. Si ergo quaerimus, quis fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatione mutata. sed omino in cõmutabilit᷑ ui¬
d&. ita ut illa quidem quȩ temporalit̾ fiunt. & fu¬
tura nondũ sint. & p̃sentia iam sint. & p̃terita iam
ñ sint Ipse uͦ hȩc om̃a stabili ac sempit̾na p̃sentia
comphendit. nec alit̾ occulis. alit̾̃ mente. non ex a
numo eni constat & corport. nec alit̃ nunc. & alit̃
antea. & alit̾ postea. qm̃ non sic̾ nr̃a. ita eiꝰ qͦq sci¬
entia trium tempoꝵ p̃sentis uidelic&. p̃teriti & fu¬
turi uarictate mutat᷑. apud quẽ nonc̃ inmutatio.
nec momenti obumbratio. Neq enĩ eiꝰ intentio de
cogitatione in cogitationẽ transit: in cuiꝰ in corpo¬
reõ intuitu. simul ad sunt cuncta quȩ nouit. qm̃
temꝑa itanouit. nullis suis temꝑibꝰ notionibꝰ. quẽ
admodũ temporalia mouet. nullis suis temꝑalibꝰ
motibꝰ. Ibi gͦ uidit bonũ ec̃ quod fec̃. ubi bonũ
eẽ uidit ut facer& Nec quia factũ uidit. scientia

Expanded text:
cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter vicogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter videt, ita ut illa quidem quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint, et praesentia jam sint, et praeterita jam non sint; ipse vero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia comprehendat, nec aliter oculis, aliter mente: non enim ex animo constat et corpore, necantea et aliter postea; quoniam non sicut nostra, ita eius quoque scientia trium temporum, praesentis uidelicet et praeteriti uel futuri, uarietate mutatur, aput quem non est inmutatio nec momenti obumbratio. Neque enim eius intentio de cogitatione in cogitationem transit, in cuius incorporeo contuitu simul adsunt cuncta quae nouit; quoniam tempora ita nouit nullis suis temporalibus notionibus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ artem facti quȩ sapientia dĩ est. ds autẽ usq
adeo non cũ factũ ẽ tc̃ udit bonũ. ut nil eoꝵ fie¬
r&. si ei fuisset in cognitũ : Dum gͦ uidet quiabonũ
ẽ: quod nisi uidiss& anteqͣ fier&. non utiq fier&¬
id doc& bonũ ẽẽ non discit Et plato quidem plus
ausus est dicere. elatum ẽẽ scilic& dm̃ gaudio mun¬
di uniuersitate ꝑfecta. Ubi & ipse ñ usq ad eo desi¬
piebat. ut putar& diñ sui oꝑis nouitate factũ bea¬
tiorẽ. sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iã
factũ. quod placuerat in arte faciendũ. Non qͦd ul
lomͦ dĩ scientia uarietur. ut aliud in ea faciat quȩ
non dũ sunt: aliud quȩ iã sunt. aliud quȩ fuerunt:
Nlon enĩ more nr̃o ille uł quod futurum ẽ. ꝓspic̃¬
uł qͦd p̃sens ẽ aspic̃. uł qͦd p̃teritũ est respicit. sed
aliomͦ quodam anrãrũ cogitationũ consuetudine
longe alteq diuerso. Ille quippe ñ ex hoc in illud

Expanded text:
cti, quae sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non, cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo uidet quia bonum est, quod, nisi uidisset antequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae fuerunt; non enim more nvel quod praesens est aspicit, vel quod praeteritum est respicit, sed alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe aliterque diverso. Ille quippe non ex hoc in illud
Abbreviated transcription (Latin):
s de tribulationibꝰ ad humilitatẽ ꝑducentibꝰ intel¬
ligi uoluit. Et septies in die laudabote. qͦd alibi
alio mͦ dictũ ẽ semꝑ laus eiꝰ in ore meo & multahu¬
iusmodi in diuinis auctoritatibꝰ repperiunt᷑. in
quibꝰ septenariꝰ numerꝰ ut dixi ꝓ cuiꝰq reiuniũ¬
sitate ponisolet P ropt̾ hoc eodem sepe numero
ueritatẽ. Ibi reqͥes dĩ. ꝗͥ reqͥescitur in dõ. In toto
qͥppe id est in plena ꝑfectione reqͥes. in parte aũ
labor: Ideo laboram᷑ qͣdiu ex parte scimꝰ s cum
uenerit qͦd ꝑfectũ ẽ. quod ex parte ẽ euacuabit᷑:
Hino ẽ qͦd etiã scripturas istascũ laborerimamur.
scĩ uͦ anglĩ quoꝵ societati & congregationi in hac
ꝑegrinatione laboriosissima suspiramꝰ. sic̃ habent
ꝑmanendi ȩt̃nitatẽ. ita cognoscendi facilitatẽ
& reqͥ escendi felicitatẽ: Sine difficultate quippe

Expanded text:
sed de tribulationibus ad humilitatem perducentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; et multa huius modi in . diuinis auctoritatibus reperiuntur, in quibus septenarius numerus, ut dixi, pro cuiusque rei uniuersitate poni solet. Propter hoc eodem saepe numero ueritatem. Ibi requies Dei, qua requiescitur in Deo. In toto quippe, id est in plena perfectione, requies; in parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ex parte scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Hinc est quod etiam scripturas istas cum labore rimamur. Sancti uero angeli quorum societati et congregationi in hac peregrinatione laboriosissima suspiramus, sicut habent permanendi aeternitatem, ita cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe
Abbreviated transcription (Latin):
isti. In scptimo aut̃ diȩ. id est eodem dic septies repe¬
tito. qͥ numqrꝰ etiã ipse alia ratione ꝑfectꝰ ẽ: dĩre¬
quies cõmondat᷑. in ꝗͥ pͥmum scĩficatio sonat. lta
dsꝰ noluit istum dic̃ in nullis suis oꝑibꝰ sc̃ĩficare. sed
in requie sua. quȩ ñ hab& uesꝑam. Neq em̃ ulla
creatura est: ut etiã ipsa aliter in di uerbo. aliter
inse cognita faciat. aliam uelut diurnã. aliã ue¬
lut uesꝑtinã noticiã De septenarii porro numcri
ꝑfectione. dici quidẽ plura possunt: S & liber iste
iam ꝓlixꝰ est. & uertor ne occasione compta. scientio¬
lã nram̃ leuit᷑ magis quã utilit̾ iactitart uelle uidẽ¬
amur: Habenda ẽ itaq ratio moderationis atq
guitatis. ne forte cũ de numero multũ loqͥmur.
mensurã & pondꝰ neglegere iundicoñ. Hoc itaq satis sit .i. do. ꝑt ce. setia ẽ.¬

Expanded text:
. In septimo autem die, id est eodem die septiens repetito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat. Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut etiam ipse aliter in Dei Verbo, aliter in se cognita faciat aliam uelut diurnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt; sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est itaque ratio moderationis adque grauitatis, ne forte, cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus neglegere iudicemur. Hoc itaque satis sit admonere,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ꝑ nos ipsos nosse non possumꝰ. alios hinc testes ut
querimꝰ uł habemꝰ: De quoꝵ fide cur nulla debeat
eẽ dubitatio. non est iste. s posterior erit disscrendilocꝰ
futuri sunt desertores. int̃ qͦs & illos qͥ et̃nã lucem dese ⁊ͦ¬
rentes tenebre factist̃. dm̃ pͥmitꝰ diuisisse iã diximꝰ. illons
aduiante qͥd cepimꝰ ut possumꝰ explicemꝰ: Illi qͥppẽri¬

Expanded text:
quoniam per nos ipsos nosse non possumus, alios hinc testes uel quoniam per nos ipsos nosse non possumus, alios hinc testes uel quaerimus uel habemus: de quorum fide quur nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius dis umquam nec futuri sunt desertores, inter quos et illos, qui aeternam lucem deserentes tenebrae facti sunt, Deum primitus diuisisse iam diximus, illo adiuuante quod coepimus ut possumus explicemus. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa nec aliqͦ modo essent. nec aliqͥ specie contine¬
rentur. nec aliquẽ ordinem uł appeterent uł te¬
nerent. nͥ ab illo facta essent. qͥ sũme sapiens est: qͥ
summe bonus est: tãꝗͣ ꝑ omã quȩ fecit mirabili
stabilitate currenttͥs. quasi quedã eiꝰ alibi magis ali¬
biminꝰ impressa uestigia colligamꝰ. in nobis aut̃ ip¬
sis eiꝰ imaginẽ contuentes. tãqd minor ille euuangłi¬
cꝰ filiꝰ ad nosmet ipsos reuersi surgamꝰ. & ad illũ re¬
deamꝰ aqͦ peccando recesseramꝰ: Ibi eẽ nr̃m non
habebit mortẽ. ibi nosse nr̃m ñ habebit errorẽ:
ibi amare nr̃m ñ habebit offensionẽ. Nc̃ aũ tria
ista nr̃a quãuis certa teneamꝰ. nec alusea crecdimꝰ testibꝰ. sed
nos ipsi p̾sentia sentiamꝰ. atq interiore ueracissimo cerna¬
mꝰ aspectu. tam̃ quamdiu futura. uł utrũ numqͣ de¬
futura. & qͦsi male qͦ aut̃ si bene agant̾ ꝑuentura sunt:

Expanded text:
ipsa nec aliquo modo essent nec aliqua specie contineipsa nec aliquo modo essent nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo facta essent, qui summe est, qui summe sapiens est, qui summe bonus est, tamquam per omnia, quae fecit mirabili stabilitate, currentes quasi quaedam eius alibi magis, alibi minus inpressa uestigia colligamus; in nobis autem ipsis eius imaginem contuentes tamquam minor ille euangelicus filius ad nosmet ipsos reuersi surgamus et ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem tria ista nostra quamuis certa teneamus nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus adque interiore ueracissimo cernamus aspectu, tamen, quamdiu futura uel utrum numquam defutura et quo si male, quo autem si bene agantur peruentura sint,
Abbreviated transcription (Latin):
essemꝰ. carnalẽ uitam & qͥd scdm̃ sensum eiꝰ est ama
cum esset nobis bene. nichil aliud quereremꝰ. Itt̃
si arbores essemꝰ : nichil quidem sentientẽ motũ a ma¬
re possemus. Ueruntam̃ id quasi appetert uidere¬
mur. qͦ feratiꝰ essemꝰ uberiꝰq fructuose: Si essemus
lapides. aut fluctꝰ. aut uentꝰ. aut flamma. uł qͥd
eiusmodi. sine ullo quidẽ sensu atq uita. ñ tam̃
nob̾ de esset. quasi quidã nr̃oꝵ locoꝵ atq ordinis
appetitꝰ. Nã uelut amores corporũ mom̃ta sunt
ponderũ. siue deorsum in gͣuitate. siue sursum
leuitate nitant᷑: Ita enim corpꝰ pondere. sic̃ animꝰ
amore fertur q̾cumq fertur Qm̃ gͥ homines sumꝰ¬
ad nr̃i creatoris unaginẽ creati. cuiꝰ ẽ uera et̃nitas.
et̾na ueritas. ȩt̾na & uera trinitas. caritasq ipsa et̃¬
na & uera. & caratrinitas ẽ: neq confusa neq se¬
parata. in his qͥdem rebꝰ quȩ infra nos sunt: qm̃ &

Expanded text:
essemus, caressemus, carcum esset nobis bene, nihil aliud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, verumtamen id quasi appetere videremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides, aut fluctus, aut ventus, aut flamma, vel quid ejusmodi, sine ullo quidem sensu atque vita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum atque ordinis appetitus. Nam velut amores corporum momenta sunt ponderum, sive deorsum gravitate, sive sursum levitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sicut animus amore fertur, quocumque fertur. Quoniameati, cuius est uera aeternitas, aeterna ueritas, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cara trinitas neque confusa neque separata: in his quidem rebus, quae infra nos sunt, quoniam et
Abbreviated transcription (Latin):
illis essentia scilic& & noticia quantũ ament᷑ in nobis.
& quem admodũ etiam in cetis rebꝰ quȩ infra sunt.
eoꝵ repperiatur. &si differens quedã tam̃ similitudo.
quantũ suscepti huiꝰ oꝑis ratio uisaẽ postulare.
satis diximꝰ. De amorẽ aut̃ quo amantur. utrũ &
ipse amor ametur. non dictũ ẽ. Amat᷑ autem:
Ethino ꝓbamꝰ. qͦdm hominibꝰ qͥ rectiꝰ amant᷑: ip¬
se magis amatur. Neq enĩ uir bonꝰ merito dr̃
qͥ scit quod bonũ ẽ.: sed qͥ diligit. Cur gͦ & in nobis
ipsis ñ & ipsum amort̃ nos amare sentimꝰ qͦama¬
mꝰ. quicqͥd boni amamꝰ : Est enĩ & amor qͦama
t᷑. & quod amandũ nonẽ: Et istũ amorẽ odit in
se qͥllũ diligit. qͦ id amat᷑. qͦd amandũ est: Posst̃
enĩ ambo esse in uno homine Et hocbonũ est ho¬
mini ut illo ꝓficiente qͦ bene uiuimꝰ. iste deficiat
quomale unumꝰ: donec ad ꝑfectũ sanctur. & in
bonũ cõmutetur omẽ qͦd uiuumꝰ. Si enim peccora

Expanded text:
illis, essentia scilicet et notitia, quantum amentur in nobis, et quem ad modum etiam in ceteris rebus, quae infra sunt, eorum reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti huius operis ratio uisa est postulare, satis diximus; de amore autem, quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem; et hinc probamus, quod in hominibus, qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim uir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit Quur ergo et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quidquid boni amamus? Est enim et amor, quo amatur et quod amandum non est, et istum amorem odit in se, qui illum diligit, quo id amatur quod amandum est. Possunt enim ambo esse in uno homine, et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene uiuimus, iste deficiat quo male uiuimus, donec ad perfectum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim pecora
Abbreviated transcription (Latin):
in arbustis hoc simile ẽ sensibꝰ qͦ alunt᷑ & gignunt:
Ueruntam̃ & hȩc & om̃a corporalia. latentes in
natura causas habent. s formas suas qͥbꝰ mundi
huiꝰ uisibilis structura formosa ẽ. sentienda sensibꝰ
p̃bent. ut ꝓeo qͦd nolle non possunt. quasi in no¬
tescere uelle uideant᷑. Sed nos easensu corporisita
capimꝰ: ut de his ñ sensu corporis iudicemus. Ha¬
bemꝰ enĩ aliũ interioris hominis sensũ isto longe
p̃stantiorẽ. qͦ usta & in iusta sentimꝰ. Iusta ꝑ inteli¬
gibilẽ speciem. iniusta ꝑ eiꝰ pͥuationem Ad huius
sensus officium. ñ acies pupille. ñ foram̃ auriculȩ.
ñ spuramenta narium. ñ gustꝰ fauciũ. ñ ullꝰ tactus
corporeus accedit: Ibi me & ẽẽ & hoonosse certꝰ sũ.

Expanded text:
in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu corporis ita capimus, ut de his non sensu corporis iudicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo iusta et iniusta sentimus, iusta per intellegibilem speciem, iniusta per eius priuationem. Ad huius sensus officium non acies pupulae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
tremo corpora. qͥbꝰ non solũ sensus. s nec ulla saltẽ
seminalis est uita. ita tam̃ uł exiliunt in suꝑna. uł
inima descendunt. uł librantur in mediis. ut essentiã
suam ubi scdm̃ naturã possunt ẽẽ custodiant: Iam
uͦnosse ꝗͣtũ amet᷑. ꝗͣq falli nolit humana natura. uł
hinc intelligi potest. qͦd lamentari qͥsq sana mente
ma uult. quã letari in amentia: Que uis magna
atq mirabilis. mortalibꝰ p̃t̾ homini animantibꝰ
nulla est: lic& eoꝵ quibꝰdam ad istam lucẽ contuen¬
dã. multo quã nobis acrior sit sensus oculoꝵ S lucẽ
in corporeã contingere nequeunt. qͣ mens nr̃a qͦ¬
dãmͦ radiat᷑. ut dehis om̃ibꝰ recte uidicare possi
tam̃ in est sensibꝰ in racionaliũ animantiũ. & scien¬
tia nullomͦ: at cerie c̃ quedã scientie similitudo:
Cetã aut̃ rerũ corporaliũ. ñ qui a sentiuint. sed
qͥa sentiuntur sensibilia nuncupata sunt: Quoꝵ

Expanded text:
tremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem tremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est vita, ita tamen vel exsiliunt in superna, vel in ima descendunt, suam. ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quantum ametur quamque falli nolit humana natura, uel hinc intellegi potest, quod lamentari quisque sana mente mauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte tamen inest in sensibus inrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ quia satis appar&. quam refugiat natura ñ ẽt̃.
atq ideo cum se nouerint ẽc̃ morituros. ꝓmagno bene¬
ficio sibi hanc impendi miscdĩam desiderant. ut aliꝗͣ¬
to ꝓductiꝰ in eadem miseria uiuant. tardiꝰq morian¬
t᷑. Procul dubio gͦ indicant inmortalitatẽ saltem ta¬
lem quȩ ñ habeat finem mendicitatis. ꝗ̃ta gͣtulatio¬
ne susciperent: qͥd ammalia om̃a etiam in raciona¬
bilia qͥb cdatum non est ista cogitare. ab in mensis
draconibꝰ usq ad exiguos uermiculos. nonne sc ẽc̃
uelle. atq obhoc interitũ fugere om̃ibꝰ qͥbꝰ posst̃
motibꝰ indicant : Qͥd arbusta om̃sq frutices. qͥbꝰ
nullꝰ est sensus. ad uitandã maniftsta motione ꝑniciẽ :¬
Nonne ut in auras tutum culminis germ̃ emittant.
lliud terre radicibꝰ affigunt. qͦ alimentũ trahant.
atq ita suũ quodammodo eẽ conseruant. ppsa pos¬

Expanded text:
nisi quia satis apparet quam refugiat natura non esse? nisi quia satis apparet quam refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint esse morituros, pro magno beneficio sibi hanc inpendi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria uiuant tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant, inmortalitatem, saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omnia etiam inrationalia, quibus datum non est ista cogitare, ab inmensis draconibus usque ad exiguos uermiculos nonne se esse uelle adque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad uitandam manifnonne ut in auras tutum culminis germen emittant, altius terrae radices affigunt, quo alimentum trahant, atque ita suum quodammodo esse conservent? Ipsa pos
Abbreviated transcription (Latin):
berer ab amore falsoꝵ. sime illa amare falsum esset: Cũ
uͦ & illa uera atq certa sint: quis dubit& qͦd eoꝵ cum
et̃ iocundũ ẽ: ut ñ ob aliud & hi qͥ miscri st̃ nolint in¬
terire: Et cũ se miseros ec̃ sentiant: ñ se ipsos de rebꝰ s
miseriam suã potiꝰ auferri uelint: Illis etiam qͥ & sibi mi¬
serrimi apparent. & plane sunt. & non solũ asapientib
qm̃ stulti. uerũ & abhis qͥ se beatos putant miscri uidi¬
cant᷑. qr pauperes & mendici sunt. si qͥs ĩmortalitatem
dar&. qua nec ipsa miseria moreretur. ꝓposito sibi qͦd
sii eadẽ miseria semꝑ ẽẽ nollent. nulli & nusꝗͣ essent
futuri. s omĩ modo ꝑituri. ꝓfecto exultarent leticia.
& sic semꝑ eligerent ẽẽ. ꝗͣ om̃ino non eẽ Huiꝰ reites¬
tis est notissimꝰ sensus illoꝵ Unde enĩ mori metuunt.¬
& malunt in illa erumna uiucre. ꝗͣ ea morte finiri.

Expanded text:
berer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum berer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum uero et illa uera adque certa sint, quis dubitet quod eorum,esse iucundum est, ut non ob aliud et hi qui miseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miserrimi apparent et plane sunt et non solum a sapientibus, quoniam stulti, uerum et ab his, qui se beatos putant, miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt, si quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod, si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exultarent laetitia et sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus illorum. Unde enim mori metuunt et malunt in illa aerumna uiuere, quam eam morte finire,
Abbreviated transcription (Latin):
uł fantas matum imaginatione. ludificatoria michi ẽẽ.
me idq nosse & amare certissimũ ẽ: Nulla in his ueris acha¬
demicoꝵ argumenta formido dicentiũ. Qd si falleris:
Sienĩ fallor. sũ. Nãq siñ ẽ: utiq nec falli potest Ac ꝑ
hoc sum. si fallor Quia gͦ sum si fallor. quomͦ me ẽc̃ fal¬
lor. quando certũ ẽ: me ec̃ si fallor: Quia gͥ ẽem qͥfal¬
lcrer. etiã si fallerer. ꝓculdubio in eo qͦd me noui ẽt non
fallor: Consequens ẽ aut̃. ut etiã in eo qͦd me noui nos¬
se. ñ fallar: Sicut enĩ noui esse me: ita noui hoc ipsũ¬
etiam nosse me: Caq duo cũ amo. eundẽ qͦq amorẽ
quiddam terciũ nec imparis estimationis cis quas noui rebꝰ
adiungo: Neq enĩ fallor amare me: cum in his quȩ amo¬
ñ fallar. quamꝗͣ & si illa falsa c̾ent. falsa me amart ue¬
rumesset. Nam qͦ pacto recte rephenderer. & recte ꝓhi¬

Expanded text:
uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec falli potest: ac per hoc sum, si fallor. Quia sum ergo si fallor, quo modo esse me fallor, quando certum est me esse, si fallor? Quia igitur essem qui fallerer, etiamsi fallerer, procul dubio in eo, quod me noui esse, non fallor. Consequens est autem, ut etiam in eo, quod me noui nosse, non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eundem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohi
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis tã &e sinon ȩqlem imimo ualde longeq cdstes¬
tantẽ neq cocternã. & qͦd breuiꝰ totũ dr̃ non eiusdem
substantiȩ cuiꝰ dꝰ ẽ: tamen qͥdo nichil sit in rebꝰ adõ fictis
natura ꝓpinquis. imaginem dĩ hoc est illiꝰ sũmȩ trinita
tis agnoscimꝰ. ad huc reforinationẽ ꝑficiendã. ut sit
etiã similitudine ꝓxima. Nam & sumꝰ & nos ẽc̃ nouimꝰ.
& id ẽẽ. & nosse diligimꝰ. In his aut̃ tribꝰ quȩ dixi. nul¬
la nos falsitas ueri similis turbat. Non enĩ easicut illa
que foris sunt ullo sensu corporis tangimꝰ. uelut colo¬
res uidendo. sonos audiendo. odores olfaciendo. sapo¬
res gustando. dura & asꝑa. & mollia contrectando sen¬
timus: Quoꝵ sensibiliũ etiã imagines eissimillimas.
nec iã corporeas cogitatione uersamꝰ. memoria tenemꝰ. &
ꝑ ipsas in istoꝵ desideria concitam᷑. s sine ulla fantasiarum

Expanded text:
in nobis, tametsi non aequalem, immo ualde longeque disin nobis, tametsi non aequalem, immo ualde longeque distantem, neque coaeternam et, quo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura propinquius, imaginem Dei, hoc ormatione perficiendam, ut sit etiam similitudine proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo, sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum
Abbreviated transcription (Latin):
ra ingenio. doctrina scientia. usus fructu diuidicandꝰ
ẽ: Nec ignoro qͦd ꝓpͥe fructꝰ fruentis. usus sit utensiara
tis. Atq hoc int̾ ẽt uidcatur. qͦd eare frui dicimur.
quȩ nosñ aliud reftrenda nͥ ꝑ semet ipsã delectat.
utendũ c̃: qua fruendũ. ut friu meream̃ ȩternis. ñ sic̾ ꝑue¬
men et loquendimͦ quem plus obtinuit consuctudo. &
sophis inuenta est disciplina: naturalis ꝓpt̃̾ naturã.
racionalis ꝓpt̾ doctrinã. moralis ꝓpt̾ usũ: Sigͦ na¬
tura nr̃a esset a nobis. ꝓfecto & nram nos genuissemꝰ
sapientiã. nec eã doctrinã ides t aliunde discendo ꝑ¬
ciperc curaremꝰ. & nr̃ amor a nobis ꝓfectꝰ & ad nos
relatꝰ ad bene uiuendum sufficer&. nec bono quo
frueremur ullo alio indiger&: Nunc uͦ quia natusefi
ra nr̃a ut ẽẽt. deum hab& auctorẽ: ꝓculdubio ut in¬
uera sapiamꝰ. ipsum debemꝰ habere doctort̃. ipsum eta

Expanded text:
ra ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus ra ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit, adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, quae nos non ad aliud referenda per se ipsa delectat; utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis; non sicut peruemen eo loquendi modo, quem plus obtinuit consuetudo, et sophis inuenta est disciplina, naturalis propter naturam, rationalis propter doctrinam, moralis propter usum. Si ergo natura nostra esset a nobis, profecto et nostram nos genuissemus sapientiam, nec eam doctrina, id est aliunde discendo, percipere curaremus; et noster amor a nobis profectus et ad nos relatus et ad beate uiuendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc uero quia natura nostra, ut esset, Deum habet auctorem, procul dubio ut uera
Abbreviated transcription (Latin):
pars appellat᷑ phisica. altera lorca. tercia ȩchica: Qua¬
rũ nomina latina iam multoꝵ litieris frequentata sunt.
ut naturalis. racionalis. moralisq uocarent᷑. Quasetũ
in octauo libro breuit᷑ ꝑstrinximꝰ: Non qͦsit consequens.
ut isti in his tribꝰ aliquid sedm̃ dm̃ de trinitate cogita¬
uerint. quãuis plato pͥmꝰ istam distributionẽ reppe¬
risse & cõmendasse dicatur. cui neq naturarũ om̃iũ
auctor nͥ ds uisus ẽ: neq intelligentiȩ dator. neq
amoris quo benc beateq uiuitur inspirator: Sed
certe cũ & de natura rerũ & deracione in dagan¬
de ueritatis. & de fine boni ad quẽ cuncta que agi¬
mꝰ referre debemꝰ. diuersi diuersa sentiant. in histam̃
tribꝰ magnis gͣeneralibꝰ questionibꝰ om̃is eoꝵ uersat᷑
intentio. ita cum in una quaq earũ qͥd qͥsq sectet᷑. mul¬
Tria etiã sunt: quȩ in uno qͦq homine artifice expec far¬
tant᷑. ut aliqͥd efficiat. natura. doctrina. usus Nlatu s¬

Expanded text:
pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint, quamuis Plato primus istam distributionem repperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus uisus est neque intellegentiae dator neque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur mulTria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur, ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natu
Abbreviated transcription (Latin):
decimã qͦd ẽ unũ. habet sextã quę sunt duo. hab&
quartã que sunt tria. habet t̾ciã que st̃ qͥtuor. hab&
dimidiam que sunt sex Unũ aũ. & duo. & tria. &
quatuor. & sex. ñ duodecĩ. s ampliꝰ id est sedecĩfuns.
Hoc breuit̾ cõmemorandũ putaui. ad cõmendandĩ se¬
narii numcri ꝑfectionẽ. qͥ pͥmꝰ ut dixi partibꝰ suis in sũ¬
mã redactis ipse ꝑficitur. inqͦ ꝑfe̾cit ds oꝑa su
Unde ratio numeri contempnenda ñ est. quȩ in mul¬
tis scãrũ scripturarũ locis quã magni estimanda eluc&
diligent᷑ intuentibꝰ Nec frastra in laudibꝰ dĩ dictũ¬

Expanded text:
decimam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet decimam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quae sunt tria; habet tertiam, quae sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt sex; unum autem et duo et tria et quattuor et sex non duodecim, sed amplius, id est sedecim, fiunt. Hoc breuiter commemorandum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non est, quae in multis sanctarum scripturarum locis quam magni aestimanda sit elucet diligent
Abbreviated transcription (Latin):
tione numeroꝵ illȩ intellegendȩ sunt. quȩ quottȩ sint
dicipotest. sic̃ dimidia. t̾cia. & qͣrta. & demccps. ab ali¬
qͦ numero denominate Neq enĩ exempli grã qͥa mn
nouenario numero quatuor pars eꝰ aliq̾ ẽ.: ideo dicipo¬
test qͦtaeiꝰ sit. unũ aut̃ potest: Na nonaeꝰ ẽ. & tria potist.
Nã t̾cia ciꝰ est. Coniuncte uͦ istȩ duç partes non a scilic&
atq t̾cia. idẽ unũ & tria. longe sunt atota sũma eiꝰqͦd
ẽ nouem: ltemq indenario quat̾nariꝰ ẽ aliqͣ pars cius.
s quota sit dici ñ potest. unũ aut̃ potest Nã decima
pars eiꝰ hab& & quintã qͦd st̃ duo. hab& & dimidiã
quod sunt quinq. S hetres partes ciꝰ decima & qͥnta
& diidia. idest unũ & duo qͥnq simul ducte. Om
plent decẽ Sunt aũ octo Duo denarũ uͦ numcri
partes in summã ducte. transeunt cũ Hab& enĩ duo¬

Expanded text:
tione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint tione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint dici potest; sicut dimidia, tertia, quarta et deinceps ab aliquo numero denominatae. Neque enim exempli gratia quia in nouenario numero quattuor pars aliqua eius est, ideo dici potest quota eius sit; unum autem potest, nam nona eius est: et tria potest, nam tertia eius est. Coniunctae uero istae duae partes eius, nona scilicet adque tertia, id est unum et tria, longe sunt a tota summa eius, quod est nouem. Itemque in denario quaeternarius est aliqua pars eius; sed quota sit dici non potest; unum autem potest; nam decima pars eius est. Habet et quintam, quod sunt duo; habet et dimidiam, quod sunt quinque. Sed hae tres partes eius, decima et quinta et dimidia, id est unum et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; sunt enim octo. Duodenarii uero numeri partes in summam ductae transeunt eum; habet enim duo
Abbreviated transcription (Latin):
aquis ammaliũ. uoluchrũ scilio& atq pisciũ belu¬
arũq natantiũ. sic̃ quoꝵq in t̾ra gradientiũ atq
repentiũ. & ipsiꝰ hominis qͥ cunctis in terra rebꝰ ex¬
celler&: oĩa hȩc alit̃ in uerbo dĩ cognoscunt᷑ ab an¬
glis. ubi habent causas racionesq suas. id est sedm̃
quas facta sunt. in cõmutabilit̾ ꝑmanentes. alit̾ in
se ipsis. illa clariore. hac obscuriore cognitione
siꝰ creatoris laudẽ uencrationẽq referunt᷑. tamqͥ
mane lucescit in m̃tibꝰ contemplantiũ: Hȩc aut̃
ꝓpt̃ senarũ numeri ꝑfectionẽ. eodem die sexisp¬
repenitio sex dicbꝰ ꝑfecta narrant᷑. Non quia dõ fucrit neces¬
saria mora tempoꝵ quasi qͥ non potuerit omã creare simul.
ũ is que deinceps congrius motibꝰ ꝑ agerent temꝑa.s: quia ꝑ
senariũ numerum. operũ ẽ significata ꝑfectio Numerꝰ
quippe senariꝰ pͥmꝰ complet᷑ suis partibꝰ. idẽ sexta suipar
te & tertia & dimidia. quȩ sunt unũ & duo. & tria.

Expanded text:
 beluarumque natantium; sicut quorumque in terra gradientium adque repentium et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sunt, incommutabiliter permanentes, aliter in se ipsis; illa clariore, hac obscuriore cognitione, ad ipsius Creatoris laudem uenerationemque referuntur, tamquam mane lucescit in mentibus contemplantium. CAPUT XXX. De senarii numeri perfectione, ito sex diebus perfecta narrantur, non quia Deo fuerit necessaria mora temporum, quasi qui non potuerit creare omnia simul, quae deinceps congruis motibus peragerent tempora; sed quia per senarium numerum est operum significata perfectio. Numerus quippe senarius primus conpletur suis partibus, id est sextte, tertia et dimidia: quae sunt unum, et duo, et tria:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ in separabilẽ trinitatẽ. singulasq in ea ꝑsonas unã¬
ẽt substantiã. & tam̃ om̃s nontres deos eẽ .s. unũ dm̃ita
nouer̃: ut eis magis ista ꝗͣ nos ipsi nobis cogniti sumꝰ:
psã qͦq creaturã meliꝰ sibi hoc ẽ in sapientia dĩ tam¬
quã in arte qua factaẽ : quã in ea ipsa sciunt Ac
ꝑhoc & in se ipsos ibi meliꝰ ꝗͣ inse ipsis: ueruntamen
& in se ipsis: Factist̃ enĩ. & aliud sunt. ꝗͣ ille qͥfec̃:
Ibigͥ tamꝗͣ in diurna cognitione. in se ipsis autẽ tã¬
ꝗͣ in uesꝑtina sic̃ iã sup̃ diximꝰ. Multũ enĩ differt.
utrũ in ea ratione cognoscat᷑ aliqͥd scdm̃ ꝗͥ factum
ẽ: aninse ipso: Sicut alit̃ scit᷑ restitudo lincarum.
seu ueritas figurarũ. cum intellecta conspicit᷑. alit̃
cum inpuluere scribit᷑: & alit̃ iusticia describitur¬
in ueritate in cõmutabili. alit̾ in anima iusti Sic
demde cetã. sic̃ firmamentũ int̾ aquas suꝑiores &

Expanded text:
e inseparabilem trinitatem singulasque in ea personas esse substantiam, et tamen omnes non tres deos esse, sed unum Deum, ita nouerunt, ut eis magis ista, quam nos ipsi nobis cogniti simus. Ipsam quoque creaturam melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tamquam in arte, qua facta est, quam in ea ipsa sciunt; ac per hoc et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, uerum tamen et in se ipsis. Facti sunt enim et aliud sunt quam ille qui fecit. Ibi ergo tamquam in diurna cognitione, in se ipsis autem tamquam in uespertina, sicut iam supra diximus. Multum enim differt, utrum in ea ratione cognoscatur aliquid, secundum quam factum est, an in se ipso; sicut aliter scitur rectitudo linearum sen ueritas figurarum, cum intellecta conspicitur, aliter cum in puluere scribitur; et aliter iustitia in ueritate incommutabili, aliter in anima iusti. Sic deinde cetera, sicut firmamentum inter aquas superiores et