comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do calcauit: ac demde int̾positis
diebus cum ipsa carne iam immor¬
tali quam ꝑ nr̃a salute hostiam dõ
fecerat. ad gaudia suꝑne ciuitatiᷤ
ascendit. Et unusquisq nr̃m pͥus
aqua baptismi a peccatis om̃ibus.
quasi uera circumcisione purgat᷑.
ac sic ꝓficiente gr̃a nouȩ lucis. ad
altare scm̃ salutari hostia dñici
corꝑis et sanguinis consecrandus
ing̃dit᷑. Nam et ipsa singłariter
simplex et casta nr̃i saluatoris hu¬
ñ incongrue ꝑ immolationẽ colũ¬
bȩ siue turturis. potest figuralit̾
expͥmi. S et om̃is in fine mundi
eccłia. pͥmo communi resurrectione
cunctam terrenȩ mortalitatis labẽ¬
et corruptionis exuet: ac deinceps
in regnum celestis iherłm. bonoꝵ
uictimis oꝑum dño comm̃data
transferet᷑. Qd̃ autẽ symeon & an-¬
na ꝓuecte uidelicet ȩtatis uir et
femina. deuotis confessionũ offi¬
ciis. dnm̃ quẽ corpore paruum ui¬
dent. s magnũ diuinitate intel¬

Expanded text:
do calcavit; ac deinde interpositis do calcavit; ac deinde interpositis diebus cum ipsa carne jam immortali, quam pro nostra salute hostiam Deo fecerat, ad gaudia supernae civitatis ascendit. Et unusquisque nostrum prius aqua baptismi a peccatis omnibus, quasi vera circumcisione purgatur, ac sic proficiente gratia novae lucis, ad altare sanctum salutari hostia Domini corporis et sanguinis consecrandus ingreditur, nam et ipsa singulariter simplex et casta nostri Salvatoris hunon incongrue per immolationem columbae sive turturis potest figuraliter exprimi. Sed et omnis in fine mundi Ecclesia primo communi resurrectione cunctam terrenae labem mortalitatis et corruptionis exuet, ac deinceps in regnum coelestis Hierusalem bonorum victimis operum Domino commendata transferetur. Quod autem Simeon et Anna, provectae videlicet aetatis vir et femina, devotis confessionum officiis Dominum, quem corpore parvum vident, sed magnum divinitate intel
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ dico uob̃. quia plorabitis et
flebitis uos: mundus autẽ gaude¬
bit: uos autẽ contͥstabimini: s
tristicia ur̃a u̾tetur in gaudium
Et rursus. B eati quilugent: qm̃
ipsi consolabunt᷑. Merito gͦ turt᷑
et columba dño offeruntur in ho¬
stiam: quia nimirũ simplex et pu¬
dica fidelium conu̾satio gratũ ẽ
illi sacͥficium iusticiȩ. quia qui
laborat in gemitu suo. qui lacri
mis stratũ suũ singulas ꝑ noctes
abluit: acceptissimã ꝓrsus dõ
uictimam mactat. Cum uͦ utraq
auis ista ꝓpt̾ consuetudinẽ gem̃di.
p̃sentes scoꝵ luctus et desideria suꝑ¬
na designet: hoc tam̃ differt̃ qd
turt᷑ soliuagus. columba autem
gregatim gemere consueuit: et
obͣ ista secretas orationum lacͥmaᷤ:
illa publicos eccłie conuentꝰ insinu¬
at. Bene autẽ puer iħc pͥmo circũ¬
ciditur: ac sic int̾positis dieb ihe¬
rosolimã cum hostia defert᷑. quia
et ipse iuuenis. pͥusomnẽ carnis cor¬
ruptionẽ moriendo ac resurgen¬

Expanded text:
tis et flebitis vos, mundus autem gaudebit; vos autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium ; et rursus: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Merito ergo turtur et columba Domino offeruntur in hostiam, quia nimirum simplex et pudica fidelium conversatio gratum est illi sacrificium justitiae; quia qui laborat in gemitu suo, qui lacrymis suis stratum suum singulas per noctes abluit, acceptissimam prorsus Deo victimam mactat. Cum vero utraque avis ita propter consuetudinem gemendi praesentes sanctorum luctus et desideria superna designet, hoc tamen differunt quod turtur solivagus, columba autem gregatim gemero consuevit; et ob id ista secretas orationum lacrymas, illa publicos Ecclesiae conventus insinuat. Bene autem puer Jesus primo circumciditur, ac sic interpositis diebus Hierosolymam cum hostia defertur, quia et ipse jam juvenis prius omnem carnis corruptionem moriendo ac resurgen
Abbreviated transcription (Latin):
diuidit potestas: ñ discernit et̾nitaᷤ.
Hicẽ filius m̃s. ñ adoptiuus s ꝓpͥus:
ñ al iunde creatus s ex me genitus
ñ de aliena nat᷑a mͥ factus compara¬
bilis: s de mea ẽẽntia natus equał.
Hic filius m̃s ꝑ quẽ om̃ia facta st̃.
et sine quo factum ẽ nicħ: qͥa om̃ia
que facio similit̾ facit: et quicqͥd
oꝑor inseparabilit̾ mecum. atq in¬
differenter oꝑatur. In patre enim
ẽ filius. & in filio pater: nec unqͣm
unitas nr̃a diuidit᷑: et cum alius
ego sim qui genui. alius ille quẽ
genui: ñ aliud tam̃ de illo uob̃ cogi¬
tare fasẽ quam de me fentire possibi¬
le ẽ.Hic ẽ filius m̃s: qui eam quam
mecum habet equalitatẽ non rapina
appetiit. nec usurpatione p̾sumpsit:
s manens in forma glẽ mee. ut ad
reparandum genꝰ humanum ȩxe¬
queret᷑ commnune consiliũ. usq

Expanded text:
dividit potestas, non discernit aeternitas. dividit potestas, non discernit aeternitas. Hic est Filius meus, non adoptivus, sed proprius; non aliunde creatus, sed ex me genitus; nec de alia natura mihi factus comparabilis, sed de mea essentia mihi natus aequalis. Hic est Filius meus, per quem omnia facta sunt, et sine quo factum est nihil : quia omnia quae facio similiter facit, et quidquid operor, inseparabiliter mecum atque indifferenter operatur. In Patre enim est Filius, et in Filio Pater , nec umquam unitas nostra dividitur. Et cum alius ego sim qui genui, alius ille quem genui, non aliud tamen de illo vobis cogitare fas est, quam de me sentire possibile est. Hic est Filius meus, qui eam quam mecum habet aequalitatem non rapina appetiit , nec usurpatione praesumpsit; sed manens in forma gloriae meae, ut ad reparandum genus humanum exsequeretur commune con
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ complacui: ipsum audite. P̃sens
quidẽ erat in filio pater: et in illa
dm̃ claritate quã ad discipłoꝵ tem¬
ꝑarat aspectum. ñ separabat᷑ ab uni¬
genito genitoris eẽntia: s ad comm̃¬
dandam ꝓpͥetatem utͥusq ꝑsone.
sicut uisu significauit. filium splen¬
dor ex corpore: sic auditu patrẽ uox
nuntiauix ex nube. Qua uoce accep¬
ta discipłi qđ in faciem cecidert̃. et
timuert̃ ualde: non de patͥs tantũ.
s et de filii maiestate tremuerunt.
Aitiore enim sensu utͥusq intellexe¬
re dĩtatem: et quia in fide ñ erat he¬
fitatio: ñ fuit in timore discretio. La¬
in sono uocis auditum ẽ. Dicente enĩ
patre hic ẽ filius m̃s dilectus in quo
mͥbene complacui ipsum audite:
ñne euident̾ auditum ẽ. hic ẽ filius
m̃s cuiex me. et mec̃sine tempore eẽ¬
ẽ. quia nec genitor genito pͥor. nec
genitus ẽ genitori post̾ior: Hicẽ filiꝰ
ms̃ quema me ñ separat dĩtas: non

Expanded text:
mihi bene complacui, ipsum audite . Praesens mihi bene complacui, ipsum audite . Praesens quidem erat in Filio Pater, et in illa Domini claritate, quam ad discipulorum temperarat aspectum, non separabatur ab Unigenito Genitoris essentia; sed ad commendandam proprietatem utriusque personae, sicut visui significavit Filium splendor ex corpore, sic auditui Patrem vox nuntiavit ex nube. Qua voce accepta, discipuli quod in faciem ceciderunt et timuerunt valde, non de Patris tantum, sed et de Filii majestate tremuerunt: altiori enim sensu unam utriusque intellexerunt Deitatem: et quia in fide non erat haesitatio, non fuit in timore discretio. Lain sono vocis auditum est. Dicente enim Patre: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite; nonne evidenter auditum est: Hic est Filius meus, cui ex me et mecum esse, sine tempore est? Quia nec Genitor Genito prior, nec Genitus est Genitore posterior. Hic est Filius meus, quem a me non separat Deitas, non
Abbreviated transcription (Latin):
impleta ẽ ꝓmissio figurarum. et lega¬
lium racio p̃ceptoꝵ: dum et ueram do¬
cet ꝓpħiam ꝑ sui p̾sentiam: et possibi¬
tatus: mundana sꝑnens. & t̾rena fasti¬
diens. in et̾noꝵ desidium. quodam
m̃tis rapiebat᷑ excessu: & gaudio totiꝰ
insionis impletus. ibi cum iħu opta¬
bat habitare. ubi manifestata eiꝰ gła
lerabatur. Unde et ait. Dñe: bonum
ẽ noshie ẽẽ. Siuis faciamꝰ hic tͥa taber¬
nacła. Tibi unũ: moysi unũ: et helye
unum. S huic suggestioni dñs ñ
respondit: significans ñ quidem im¬
cum saluari mundus nͥ xp̃i morte ñ
posset: et exemplo dñi in hoc uoca¬
retur credentium fides: ut licet non
oporteret de beatitudinis ꝓmissione
dubitari: intelligeremꝰ tam̃ int̾ temp¬
tationes istius uite pͥus bonis toleran¬
tiam postulandam ẽẽ quam głam:
qͥa tempora patiendi. ñ potest felici¬
tas p̃uenire regnandi. Adhuc itaͬlo¬
brauit eos. Et ecce uox de nube di¬
cens. Hic ẽ filius ms̃ dilectus: in qͦ

Expanded text:
impleta est figurarum et legalium ratio praeceptorum, dum et veram docet prophetiam per sui praesentiam, et possibitatus, mundana spernens et terrena fastidiens, in aeternorum desiderium quodam mentis rapiebatur excessu; et gaudio totius visionis impletus, ibi cum Jesu optabat habitare, ubi manifestata ejus gloria laetabatur; unde et ait: Domine, bonum est nos hic esse: si vis, faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, et Eliae unum . Sed huic suggestioni Dominus non respondit, significans non quidem imcum salvari mundus nisi Christi morte non posset, et exemplo Domini in hoc vocaretur credentium fides, ut licet non oporteret de beatitudinis promissionibus dubitari, intelligeremus tamen inter tentationes 196 hujus vitae prius nobis tolerantiam postulandam esse quam gloriam: quia tempora patiendi non potest felicitas praevenire regnandi. CAP. VI. Adhuc itabravit eos, et ecce vox de nube dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
nemo de xp̃i cruce ꝑ quam mundꝰ
redemptus ẽ. erubescat: nec ideo qͥsꝗͣ
aut pati ꝓ iusticia timeat. aut de
ꝓmissoꝵ retͥbutione diffidat. quia
ꝑ laborẽ ad requiem. et ꝑ mortem tnͣ¬
situr ad uitam: cum omnẽ humili¬
tatis nr̃e infirmitatẽ ille susceꝑit.
in quo si in confessione et dilectione
ipsius ꝑmanemꝰ. & qđ uicit uincimꝰ
& qdđ̃ ꝓmisit accipimꝰ: quia siue ad
facienda mandata. siue adu̾sa tole¬
debet nris aurib insonare dicen

Expanded text:
nemo de Christi cruce, per quam mundus nemo de Christi cruce, per quam mundus redemptus est, erubescat. Nec ideo quisquam aut pati pro justitia timeat, aut de promissorum retributione diffidat, quia per laborem ad requiem, et per mortem transitur ad vitam: cum omnem humilitatis nostrae infirmitatem ille susceperit, in quo si in confessione et in dilectione ipsius permaneamus, et quod vicit vincimus, et quod promisit accipimus. Quia sive ad facienda mandata, sive ad toledebet semper aurib
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ p̾dicatione manifestor: cuiꝰ hu¬
militate clarificor. incunctanter
audite: quia ipseẽ u̾itas et uita.
Ipse uirtus mea. atq sapientia. Ip¬
sum audite: quem legis mystĩa pre¬
nuntiart̃: quem ꝓpħarum ora ceci¬
nert. Ipsum audite: qui mundũ¬
sanguine suo redemit: qui diabo¬
lum ligat. et uasa eiꝰ rapit: qͥ pecca¬
ti cyrographum. et p̃naricationis
pacta dirumpit. Ipsum audite qͥ
uiam aꝑit ad celum: et ꝑ crucis sup¬
plicium. gradus uob̃ ascensionis
parat ad regnũ. Quid trepidatis
redimi: quid pauetis sci lib̃ari :
fiat qđ me uolente uult xp̃e. Abi¬
cite carnalem formidinẽ: & fideli
uos armate constantia. Indignum
ẽ ut in saluatoris passione timeatiᷤ.
qđ ipsiꝰ mun̾e nec in ur̃o fine me¬
tm̃ utilitatẽ dicta st̃. qui ea ꝓpͥis
audiert̃ aurib: s in illis tͥbus apłĩs
uniu̾sa eccl̃ia didicit. quicquid eoꝵ
et aspectus uidit. et auditus accepit.
Confirmetur gͦ scđin p̾dicationem
sacratissimi eugłii omniũ fides: et

Expanded text:
cujus praedicatione manifestor, cujus humilitate clarificor, incunctanter audite: quia ipse est veritas et vita, ipse virtus mea atque sapientia. Ipsum audite, quem legis mysteria praenuntiaverunt, quem prophetarum ora cecinerunt. Ipsum audite, qui sanguine suo mundum redimit, qui diabolum ligat, et vasa ejus rapit, qui peccati chirographum et praevaricationis pacta dirumpit. Ipsum audite, qui viam aperit ad coelum, et per crucis supplicium gradus vobis ascensionis parat ad regnum. Quid trepidatis redimi? quid pavetis saucii liberari? Fiat quod me volente vult Christus. Abjicite carnalem formidinem, et fideli vos armate constantia: indignum est enim, ut in Salvatoris passione timeatis, quod ipsius munere nec in vestro fine mes audierunt, sed in illis tribus apostolis universa Ecclesia didicit quidquid eorum et aspectus vidit et auditus accepit. Confirmetur ergo secundum praedicationem sacratissimi Evangelii omnium fides, et
Abbreviated transcription (Latin):
Confirmandis uapłis. et ad omnem
scientiam ꝓuehendis: alia qͦ in illo
miracłõ accessic instructio. Moyses
enim et helias. lex scilicet et ꝓpħe.
apparuert̃ cum dño loq̃utes: ut ue¬
rissime in illa quinq uiroꝵ p̃sentia
compleret᷑ qđ dictum ẽ. In d uobꝰ uł
tͥhus testibꝰ: stat omne u̾bum. Qd
hoc stabiliꝰ. qͥd firmius u̾bo: in cuiꝰ
p̃dicatione uet̾is ac noui testam̃ti con¬
cinit tuba: et cum euglica doctrina
antiquarum ꝓtestationũ instrum̃¬
ta concurrunt: Astipłantur enim
sibi inuicem utͥusq fedis pagine:
et quẽ sub uelamine myst̾ĩoꝵ p̃ce¬
dentia signa ꝓmiserant: manifestũ
atq ꝑspicuũ p̃sentis gle splendor
ostendit: qͥa sic̃ ait beatus iohs̃. lex

Expanded text:
Confirmandis vero apostolis et ad omnem scientiam provehendis, alia quoque in illo miraculo accessit instructio. Moses enim et Elias, lex scilicet et prophetae, apparuerunt cum Domino loquentes: ut verissime in illa quinque virorum praesentia compleretur quod dictum est: In duobus vel tribus testibus stat omne verbum . Quid hoc stabilius, quid firmius verbo, in cujus praedicatione veteris et novi Testamenti concinit tuba, et cum evangelica doctrina, antiquarum protestationum instrumenta concurrunt? Astipulantur enim sibi invicem utriusque foederis paginae; et quem sub velamine mysteriorum praecedentia signa promiserant, manifestum atque perspicuum praesentis gloriae splendor ostendit: quia, sicut ait beatus Joannes, lex
Abbreviated transcription (Latin):
cum cet̾is corꝑis formam tanto splen¬
dore clarificat: ut et facies eiꝰ solis ful¬
gorisimilis: et uestitus candori mui¬
um eẽt equalis. In qua tnsfiguratio¬
ne illud quidem pͥncipalit̾ agebat᷑
ut de cordibus apłoꝵ crucis scanda

Expanded text:
cum caeteris corporis formam tanto splencum caeteris corporis formam tanto splendore clarificat, ut et facies ejus solis fulgori similis, et vestitus candori nivium esset aequalis . In qua transfiguratione illud quidem principaliter agebatur, ut de cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
Utgͦ istam felicis constantie fortitu¬
dinem. toto apł̃i corde conciꝑent. et
nicħ de suscipiende crucis asꝑitate
trepidarent: et ut de supplicio . xp̃i
ñ erubesc̾ent. nec pudendam sibi
eam patientiã credent. que fic subi-¬
tura erat seuiciã passionis. ut non
eiꝰ ec conscenso cum eis seorsum monte
p̃celso. claritatem illis sue glẽ demon¬
strauit. Qͥa licet intellerissent in eo
maiestatẽ dĩ: ipsius tam̃ corporis quo
diuinitas tegebat᷑ potentiam nesciebant̃.
Et idõ ꝓpͥe signanterq ꝓmiserat qͦsda
deastantib discipłis ñ pͥus gustare
mortẽ quã uiderent filium hominiꝰ
uenientẽ in regnosuo.idest in regia
claritate: quã specialit̾ ad nat᷑am sus¬
cepti hominis ꝑtinentem. his tͥbus
uiris uoluit ẽẽ conspicuã. Nam illã
ipsius dĩtatis ineffabilem et maccessi¬
bilem uisionẽ. que in et̾nã uitã mun¬
dis corde seruat᷑: nullomͦ mortali ad¬
huc carne circumdati intueri pot̾ant
b głam suam. et communẽ illam

Expanded text:
go istam felicis constantiae fortitudinem toto apostoli corde conciperent, et nihil de suscipiendae crucis asperitate trepidarent, ut de supplicio Christi non erubescerent, nec pudendam sibi eam patientiam crederent, quae sic subitura erat saevitiam passionis, ut non em ejus Joannem , et conscenso cum eis seorsum monte praecelso, claritatem illis suae gloriae demonstravit: quia licet intellexissent in eo majestatem Dei, ipsius tamen corporis, quo Divinitas tegebatur, potentiam nesciebant. Et ideo proprie signanterque promiserat quosdam de astantibus discipulis non prius gustare mortem, quam viderent Filium hominis venientem in regno suo , id est in regia claritate, quam specialiter ad naturam suscepti hominis pertinentem, his tribus viris voluit esse conspicuam. Nam illam ipsius Deitatis ineffabilem et inaccessibilem visionem, quae in aeternam vitam mundis corde servatur, nullo modo mortali adhuc carne circumdati intueri poterantbus gloriam suam, et communem illam
Abbreviated transcription (Latin):
fidem uoluntarie humilitas passio¬
nis. quib reuelata eẽt abscondite ex¬
cellentia dignitatis. S ñ minore ꝓui¬
dentia spes scẽ eccłie fundabat᷑: ut
totum xp̃i corpus agnosc̾et. quali eẽt
cominutatione donandũ: et eiꝰ sibi
honoris consortium m̃bra ꝓmitterent.
qui in capite p̃fulsisset. De quo idem
dñs dix̾at: cum de aduentus sui maie¬
state loqueret᷑. Tunc iusti fulgebunt
sicut sol in regno patͥs sui. ꝑ testante
hoc ipsobeato paulo apło: atq dicen¬
te. Ex istimo enĩ qđ ñ sunt condigne
passiones huiꝰ temporis: ad fut᷑am
głam que reuelabitur in nob̃. Et ite¬

Expanded text:
ariae humilitas passionis, quibus revelata esset absconditae excellentia dignitatis. Sed non minore providentia spes sanctae Ecclesiae fundabatur, ut totum corpus Christi agnosceret quali esset commutatione donandum, et ejus sibi honoris consortium 195 membra promitterent, qui in capite praefulsisset. De quo idem Dominus dixerat, cum de adventus sui majestate loqueretur: Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui ; protestante hoc ipsum beato Paulo apostolo, et dicente: Existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
soli homines resistunt. in tantumꝰ
inobedientes st̃: hi soli contempnt̃
ideoq et hi soli in iudicio dampna¬
bunt᷑. et a iusticia punientur: uelut
det̾iorͤ mutis animalib. uł his qui
sine sp̃u &. anima sunt in isto mun¬
do. Mirabantur gͦ illi quia mare
compescuit. et uenti mitigati st̃:
admirem᷑ et nos qñb enignitates
et beniuolentias ostendit circa nos
de tumultib noslib̾at. qñ ab in seg̃n
tibus inimicis eruit nos miremur:
mirantes grãs agamus: gr̃e obaudi-¬
amus: obaudientes timeamꝰ: tm̃tes
diligamus: ut eterne caritatis ab eo¬
dem heredes efficiamur. Mirabant᷑
dicentes. Qualis ẽ iste. Sicut homo
uidetur: et sicut ds̃ potentiam ostñ¬
dit:i sicut unus carnalium puta¬
cur eẽ et suꝑ om̃ia carnalia mag¬
na ostñ dit mirabilia: dormit sic̃
homo: et imꝑat mariet uentissic̃
ds̃: et in nauicła sedet: et omnẽ
creaturam russione inclmat ubi

Expanded text:
soli homines resistunt, hi tantum soli homines resistunt, hi tantum inobedientes sunt, hi soli contemnunt, ideoque et hi soli in judicio damnabuntur, et a justitia punientur velut deteriores multis animalibus, vel his qui sine spiritu et anima sunt in isto mundo. Mirabantur ergo illi quia mare compescuit et venti mitigati sunt. Admiremur et nos quando beniget benevolentias ostendit circa nos, de tumultibus nos liberat, quando ab inimicis eruit nos, miremur et mirantes gratias agamus. amus, obaudientes timeamus, timentes diligamus, ut aeternae charitatis ab eodem haeredes efficiamur. Mirabantur dicentes: Qualis est hic? Sicut homo videtur, et sicut Deus potentiam ostendit. Sicut unus carnalium putatur esse, et super omnia carnalia magna ostendit mirabilia. Dormit sicut homo, et imperat mari et ventis sicut Deus. In navicula sedet, et omnem creaturam jussione inclinat ubi
Abbreviated transcription (Latin):
talis ẽ cui uenti et mare obediunt.
Qualis ẽ iste. hoc ẽquantꝰ. quam
fortis. quam potens. quam magnus.
Qualis ẽ iste. Maior moyse:potentior
helia. Illi enim ambo. quoꝵ unꝰ ligno
mare ꝑcussum cum labore discidit.
alius ictu melote iordanen ptͣnͣsiit᷑:
iste uͦ uno u̾bo mandat illis qui ñ
habent u̾ba et obediunt ei:hi qui
ñ habent auditũ obtemꝑant: hiqͥ
prudentie et intellectus exꝑtes sunt
inclinantur iubenti: quib neq lo¬
quela. neq ut diximꝰ sermo ẽ obedi¬
unt: in eadem autẽ substantia. in
qua st̃ et sua nat᷑a mouentur. et iussi¬
om deseruiunt. Ad confusionẽ mor¬
talium. ad condemnationẽ corrup¬
tibilium iubet mari et ñ contemnit
dicit uentis et tempestatib. & mox
compescunt᷑. iubet om̃i creature. &
ñ suꝑgredit᷑ iussionẽ eius et unũ¬
hominum genus. & unũ qđ scdm̃
similitudinẽ dĩ honori factum ẽ
cui u̾bum et prudentia data ẽ hi¬

Expanded text:
talis est cui mare et venti obediunt. talis est cui mare et venti obediunt. Qualis est iste! hoc est, quantus, quam fortis, quam potens, quam magnus! Qualis est iste! major Moyse, potentior Elia. Illi enim ambo, e quibus unus ligno mari percusso, cum labore discidit, alius ictu melotae Jordanem pertransiit. Iste vero uno verbo mandat illis qui non habent verba, et obediunt ei; hi qui non habent auditum, obtemperant; hi qui prudentiae et intellectus expertes sunt, inclinantur jubenti: quibus neque loquela, neque, ut dixi, sermo est, obediunt. In eadem enim substantia in qua sunt, et sua natura moventur, et jussioni deserviunt, ad confusionem mortalium, ad condemnationem corruptibilium. Jubet mari, et dicit ventis et tempestatibus, et mox compescuntur, iubet omni creaturae et non supergreditur iussionem eius; et hominum genus unum, quod secundum similitudinem Dei honorificatum est, cui verbum et prudentia data e
Abbreviated transcription (Latin):
reticoꝵ. Quemadmodũ sepius sicut
maris fluctus irruebant. comminan¬
tes et conterrentes huiꝰ pͥncipes mun¬
di: ꝑ om̃ia ꝑdere se eccłie filios arbi¬
trantes.S surgens dñs increpauit
demonum uentis: et om̃s euanesc̾e
fecit audaces. adu̾sarios fidĩ: mag¬
namq pacem. et tͣnquillitatẽ dedit
eccłie sue. Homines autẽ illi in naui¬
cula: miratist̃. Qui homines: Scili¬
cet hanc habentes nauicłam. et ei¬
apłos significatos: s semꝑ aut apli¬
aut discipłi nominant᷑. M irabant᷑
gͦ illi homines. hi qui cum eo naui¬
gabant: hi quoꝵ erant nauicula
illi qui in eadem nauicła sese tͣnsi¬
gebant. himirabant᷑. Etammira¬
tione dignum fuit. mare aꝓfundo
commotũ mitigari: eiusq elatos
deplacari fluctus: uentos furentes
compesci. Mirabant᷑ gͦ dicentes. Qua¬
lisẽ iste. Quia uentiet mare obedi¬
unt ei. Non introgantes dicunt
qualis ẽ iste. s asserentes qđ hic

Expanded text:
reticorum. Quemadmodum saepius sicut reticorum. Quemadmodum saepius sicut maris fluctus irruebant, comminantes et conterentes hujus principes mundi, per omnia perdere se Ecclesiae filios arbitrantes. Sed surgens Dominus increpavit daemonum ventos, et omnes evanescere fecit audaces adversarios fidei, magnamque pacem et tranquillitatem dedit Ecclesiae suae. Homines autem illi in navicula mirati sunt. Qui homines? scilicet, hanc habentes naviculam. Navapostolos significatos. Nusquaaut discipuli nominantur. Mirabantur ergo illi homines, hi qui cum eo navigabant, hi quorum erat navicula, illi qui in eadem navicula sese transigebant, hi mirabantur. Et admiratione dignum fuit, mare a profundo commotum mitigari, ejusque elatos deplacari fluctus, ventos furentes compesci. Mirabantur ergo dicentes: Qualis est iste, quia venti et mare obediunt ei! Non interrogantes dicunt, Qualis est iste! sed asserentes quod hic
Abbreviated transcription (Latin):
nauicła cum dño ꝑhunc undosum
suꝑnatatis mundum. et si ipse dñs
dormiat. pio somno. urãm patientiã
et tolerantiã ex pectans. uł impioꝵ
penitentiã et conu̾sionẽ sustinens:
alacrit̾ accedite ad eum. orationib
instantes. atq cũ ꝓpħa dicentes. Ex¬
urge. quare dormis dñe: exurge et
ne repellas nos usq in finẽ. Et it̾um.
Exurge dñe adiuua nos: et redime
nos ꝓpter nom̃ tuum. Et ipse sur¬
gens increpat uentis his aeriis: de¬
monum sp̃itib. Ipsi maris tempe¬
states commouent̾. hoc ẽ amaros et
elatos concitant fluctus. huiꝰ pͥncipe̾
mundi ad ꝑsecutiones scĩs hominibꝰ
immittendas: ad contumelias fide¬
uibꝰ ingerendas. Om̃ibus dñs incre¬
pat. omnib comminat᷑. O m̃ia nri¬
tigat: facitq tranquillitatem magnã
circa corpus et sp̃m: pacem eccłie. et
serenitatem mundo. Quom̾ namq
sepius concilia fidelium. commota st̃
adu̾sus ueram et firmam eccłiam.
aliquotiens paganoꝵ. aliquotiens he¬

Expanded text:
navicula, cum Domino per hunc undosum supernatatis mundum, etsi ipse Dominus dormiat, pio somno nostram patientiam et tolerantiam exspectans, vel impiorum poenitentiam et conversionem sustinens, alacriter accedite ad eum, orationibus instantes, atque cum Propheta dicentes: Exsurge quare obdormis, Domine? exsurge, et ne repellas nos usque in finem . Et iterum: Exsurge, Domine, adjuva nos, et redime nos propter nomen tuum . Et ipse surgens imperabat ventis, id est aereis daemonum spiritibus. Ipsi enim maris tempestates commovent, hoc est, amaros et elatos concitant fluctus, id est principes mundi ad persecutionem sanctis omnibus immittendam, ad contumelias fidelibus ingerendas. Omnibus Dominus imperat, omnibus comminatur, omnia mitigat, facitque tranquillitatem magnam circa corpus et spiritum, pacem Ecclesiae, et serenitatem mundo. Quomodo namque saepius concilia infidelium commota sunt adversus veram et firmam Ecclesiam? Aliquoties paganorum, aliquoties hae
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ iudicatoꝵ a dño: qui ñ quidẽ
om̃ia sua pariter reliquert̃:.s de
his tam̃ que habebant. cotidianaᷤᷤ
dare elemosinas pauꝑib.xp̃i cura¬
bant. Inde auditurist̃ in rudicio.
Henite benedicti patͥs mei: possi¬
dete paratum uob̃ regnum a con¬
stitutione mundi: efuriui enim

Expanded text:
alius judicandorum a Domino, qui non quidem alius judicandorum a Domino, qui non quidem omnia sua pariter reliquerunt, sed de his tantum quae habebant quotidianas dare eleemosynas pauperibus Christi curabant. Unde audituri sunt in judicio: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi:
Abbreviated transcription (Latin):
decim tͥbus ifrt̃. In hac quippe ui¬
regenerati: qui in uitam caducã
iudices cum eo humane cotu̾satio¬
nis asfideant: et qui a sequendis
eiꝰ uestigiis nulla ratione pot̾ant
auelli: usq ad fastigium iudicia¬
rie potestatis. illum sequendo ꝑue¬
mant. Nemo autem putet duode
sicut nec duodecim solȩ st̃ tͥbus
ifrł iudicandȩ: alioquin tribus
leui quȩ t̾eia decrma ẽ inudicata
recedit: et paulus qui t̾ciꝰ decimꝰ
pͥuabit᷑: cum ipse dicat. Nescitis qͥa
angłos iudicabimꝰ: quantomagis
scłaria: Sciendum namq: ẽ om̃s
qui ad ȩxemplum apłoꝵ. sua reli¬
quert̃ om̃ia. et secuti sunt xp̃m.
iudices cum eo uent᷑os: sic̃ etiam
om̃e mortalium genꝰ ẽẽ iudicandũ.
Quia enim duodenario sepe nu¬
mero.solet in scͥpturis uniu̾sitas
defignari: ꝑ duodecim sedesapłoꝵ
Unde notandum qđ duo sunt
ordines electoꝵ in iudicio futuri.
Unus iudicantiũ cum dño: de
quib hoc loco memorat᷑. qui re-¬
liquert̃ om̃ia et secuti sunt illũ:

Expanded text:
dere noluerunt. In hac quippe viregenerati, qui in vitam caducam er cum eo humanae conversationis assideant; et qui a sequendis ejus vestigiis nulla ratione poterant avelli, usque ad fastigium judiciariae potestatis illum sequendo perveniant. Nemo autem sicut nec duodecim solae sunt tribus Israel judicandae, alioqui tribus Levi, quae tertia decima est, injudicata recedet, et Paulus qui decimus tertiprivabitur cum ipse dicat: Nescitis quia angelos judicabimus, quanto magis saecularia? Sciendum namque est omnes qui ad exemplum apostolorum sua reliquerunt omnia, et secuti sunt Christum, judices cum eo venturos, sicut etiam omne mortalium genus esse judicandum. Quia enim duodenario saepe numero solet in Scripturis universitas designari, per duodecim sedes apostUnde notandum quod duo sunt ordines electorum in judicio futuri: unus judicantium cum Domino, de quibus hoc loco memoratur, qui reliquerunt omnia, et secuti sunt illum:
Abbreviated transcription (Latin):
saluando clarifica. Iħc gͦ nom̃ ẽ filii
qui ex uirgine natus ẽ. angło expo¬
nente significans. quod ipse saluet
popłm suum a peccatis eoꝵ. Qui
autẽ saluat a peccatis: idem utiq
a corruptionib m̃tis et corꝑis que
dignitatis. Nam et sacerdotes acre¬
ges in lege ac carismate. id ẽ unc¬
tione olei scĩ appellabantur . xp̃i.
significantes eum qui uerus rex et
A qua unctione. id ẽ charismate ipse
xp̃c. et eiusdem unctionis. id ẽ gr̃e
sp̃ualis participes. sunt. xp̃iam uo¬
cati. Qui ꝑ id quod saluator ẽ nos
saluare a peccatis: ꝑ id quod ponti¬
fex ẽ. nos reconciliare deo patͥ: ꝑ id
quod rex ẽ. regnum nobis patris
sui dare dignetur et̾num: iħc rp̃c¬

Expanded text:
salvando clarifica. Jesus ergo nomen est Filii salvando clarifica. Jesus ergo nomen est Filii qui ex Virgine natus est, angelo exponente, significans quod ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Qui autem salvat a peccatis, idem utique a corruptionibus mentis et corporis quae l regiae dignitatis. Nam et sacerdotes ac reges in lege a chrismate, id est unctione olei sancti, appellabantur christi, significantes eum qui verus rex et A qua unctione id est chrismate ipse Christus et ejusdem unctionis id est gratiae spiritualis participes sunt christiani vocati, qui per id quod Salvator est nos salvare a peccatis, per id quod pontifex est nos reconciliare Deo Patri, per id quod Rex est regnum nobis Patris sui dare dignetur in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
genuit filiũ : pͥusꝗͣ u̾bo ueritatis
adoptionis sibi filios redimendo
gigneret aliquos. coet̾num sibi pat̾
et̾nus genuit u̾bum. Unde ipsum
u̾bum. ipse dĩ filius. uidelicet uirtꝰ¬
et sapientia loquit᷑. Ego ex ore altis¬
sumi ꝓdiui: pͥmogenita aute omnẽ
creaturam. Peꝑit gͦmaria filium
suũ pͥmogenitum: id ẽ sue substan¬
cie filium: peꝑit eum. qui et ante
omnẽ creaturam ds̃ de deo natus
erat: et in ea qua creatus ẽ humani¬
tate omnẽ merito creaturam p̃ibat
Et uocabis inquit nom̃ eius iħm.
Ihc hebraice. latine salutaris. siue
saluator dr̃. Cuiꝰ uocationem no¬
minis. ꝓpħis liquet ẽẽ certissimã.
Inde sunt illa magno uisionis eiꝰ
desiderio cantata. Anima autem
mea exultabit in dño: et delectabit᷑
in salutari eiꝰ defecit in salutari tuo
anima mea. ego autem in dño gła¬
bor: gaudebo in dõ iħu meo. Et ma¬
xime illud. Ds̃ in nomine tuo saluũ
me fac. Ac si diceret. Nominis tui

Expanded text:
genuit Filium; priusquam verbo veritatis genuit Filium; priusquam verbo veritatis adoptionis sibi filios redimendo gigneret aliquos, coaeternum sibi Pater aeternus genuit Verbum. Unde ipsum Verbum, ipse filius, Dei videlicet et sapientia loquitur: Ego ex ore Altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam . Peperit ergo Maria Filium suum primogenitum, id est, suae substantiae filium; peperit eum qui et ante omnem creaturam Deus de Deo natus erat, et in ea qua creatus est humanitate omnem merito creaturam praeibat. Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum. Jesus Hebraice, Latine Salutaris sive Salvator dicitur; cujus vocationem nominis prophetis liquet esse certissimam, unde sunt illa magno visionis ejus desiderio cantata: Anima autem mea exsultabit in Domino, et delectabitur in salutari ejus . Defecit in Salutari tuo anima mea. Ego autem in Domino gloriabor . Gaudebo in Deo Jesu meo . Et maxime illud: Deus in nomine tuo salvum me fac , ac si d
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quos p̃scuut. et p̃destinauit
conformes fieri imaginis filii sui. ut
sit ipse pͥmogenitꝰ in multis fr̃ibus.
Primogenitꝰ quippe mortuoꝵ uo¬
catur. qui a post multos licet fr̃es
incarnatus. pͥmus omniũ surrexit
a mortuis: et uiam de morte credenti¬
bus uite celestis aꝑuit. Primogenitꝰ¬
ẽ in multis fr̃ib: quia quotquot re¬
cepert̃ eum. dedit eis potestatẽ filioᷤ
dĩ ficri. Quoꝵ recte pͥmogenitꝰ appel¬
latur: quia om̃s adoptionis filios.
etiam illos qui incarnationis eiꝰtem¬
ꝑa nascendo p̃cessert̃ dignitate pre¬
greditur. Siquidem illi possunt cũ
iohe ueracissime testari qͥa qui post
nos uenit. ante nos factus ẽ: id ẽ post
nos quidẽ in mundo genitus:s me
rito uirtutis et regni. pͥmogenitus
omniũ nr̃m iure uocatꝰ. Qui et in
ipsa diumna natiuitate ñ inconue¬
nient̾ potest pͥmogenitꝰ dici: quia
pͥusquã creaturam faciendo gigne¬
ret aliquam. coeternũ sibi pat̾ et̾nꝰ

Expanded text:
Nam Nam conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Primogenitus quippe mortuorum vocatur, quia post multos licet fratres incarnatus, primus omnium surrexit a mortuis, et viam de morte credentibus vitae coelestis aperuit. Primogenitus in multis fratribus, quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri ; quorum recte primogenitus appellatur, quia omnes adoptionis filios etiam et illos qui incarnationis ejus tempora nascendo praecesserunt, dignitate praegreditur. Siquidem possunt illi cum Joanne veracissime testari: Quia qui post nos venit, ante nos factus est, id est, post nos quidem in mundo genitus est, sed merito virtutis et regni primogenitus omnium nostrum jure vocatur. Qui et in ipsa divina nativitate non inconvenienter potest primogenitus dici, quia priusquam creaturam faciendo gigneret aliquam, coaeternum sibi Pater
Abbreviated transcription (Latin):
nitate p̃claros: et ñ filios s cognatõ
eoꝵ fr̃es dñi consueto scͥpturarum
more nuncupari. s ob id eugłistã
an post natum ei filium eãcognoue¬
rit dicere ñ curasse: quia nulli m¬
hoc ambigendum putauerit. Et
reuera nulli ambigendum ẽ qđ iꝰti
comuges. quib in uirginitatis ca¬
stimonia ꝑmanentib dĩ filium
nasci singłari grã datũ ẽ. nullatenꝰ
ex eo castitatis uira temerare: et tem¬
plum dĩ sacroscm̃n sue semine corrup¬
tionis attaminare potuerint. Notan¬
dum qͦ ẽ. qđ pͥmogeniti ñ iuxta he-¬
reticoꝵ opinationẽ soli sint. qͦs fr̃es
secunt᷑ alii. s uixta auctoritatem
scͥpturarum om̃s qui pͥmi uul¬
uam aꝑiunt. siue frẽs eos aliqui
seu nulli sequant᷑. Attam̃ dñs
speciali ratione potest pͥmogenitꝰ
dictus intelligi: iuxta hoc qđ in
apocalipsi dicit deilloioħs. Qui ẽ¬
testis fidelis. pͥmogenitꝰ mortuoꝵ: &
pͥnceps regum terre. Et apłs pauluᷤ.

Expanded text:
nitate praeclaros, et non filios, sed cognatos nitate praeclaros, et non filios, sed cognatos eorum fratres Domini consueto Scripturarum more nuncupari, sed ob id evangelistam an post natum ei filium eam cognoverit dicere non curasse, quia nulli hoc ambigendum putaverit. Et revera nulli ambigendum est quod justi conjuges, quibus in virginitatis castimonia permanentibus Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare, et templum Dei sacrosanctum suae semine corruptionis attaminare potuerint. Notandum quoque est quod primogeniti non juxta haereticorum opinationem soli sint quos fratres sequuntur alii, sed juxta auctoritatem Scripturarum omnes qui primi vulvam aperiunt, sive fratres eos aliqui, seu nulli sequantur. Attamen Dominus speciali ratione potest primogenitus dictus intelligi, juxta hoc quod in Apocalypsi dicit de illo Joannes: qui etestis fidelis, primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae . Et apostolus Paulus:
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾q ostendat licitum fuisse apud
iudeos ut sponse sue quisq carnali
copula misceret᷑: et sano eiꝰ intellec¬
tui libent̾ cedimꝰ: tantum ne erga
matrẽ dñi quicquã gestũ. qđ publi¬
ca opnuo possit infamare credamꝰ.
Qđd uͦ additur donec peꝑit filium
suũ pͥmogenitũ: nemo ita intelligen¬
dum putet. quasi post natũ filium
eam cognouerit: ut quidã ꝑuerse
opinantur. Scire enĩ debet ur̃a fr̃¬
nitas: quia fuere heretici qui ꝓpt̃
hoc quod dictum ẽ. non cognosce-¬
bat eam donec peꝑit filium. crede¬
rent mariam post natũ dñm cog¬
nitam ẽẽ a ioseph. & inde ortos eos
quos frẽs dñi se̾ptura appellat: as¬
sum̃tes et hoc in adiutoriũ sui erro¬
ris. qđ pͥmogenitꝰ nuncupat᷑ dñs.
Au̾tat ds̃ hancblasfemiam a fide
om̃ium nr̃m: donecq nobis catho¬
lica pietate intellig̾e parentes nr̃i
saluatoris. intem̾ata sẽꝑ fuisse uirgi¬

Expanded text:
pariterque ostendat licitum fuisse apud pariterque ostendat licitum fuisse apud Judaeos ut sponsae suae quisque carnali copula misceretur, et sano ejus intellectui libenter cedimus: tantum ne erga matrem Domini quidquam gestum, quod publica opinio possit infamare, credamus. Quod vero additur, Donec peperit filium suum primogenitum, nemo ita intelligendum putet quasi post natum filium eam cognoverit, ut quidam perverse opinantur. Scire enim debet vestra fraternitas, quia fuere haeretici qui propter hoc quod dictum est, Non cognoscebat eam donec peperit filium, crederent Mariam post natum Dominum cognitam esse a Joseph, et inde ortos eos quos fratres Domini Scriptura appellat, assumentes et hoc in adjutorium sui erroris, quod primogenitus nuncupatur Dominus. Avertat Deus hanc blasphemiam a fide omnium nostrum, donetque nobis catholica pietate intelligere parentes nostri Salvatoris intemerata semper fuisse virgi
Abbreviated transcription (Latin):
utramq naturã uniꝰ ꝑsone ipsiꝰ
significat. Qui enim ant̾e temꝑa
natus ex patre ds̃ ẽ: ipse in pleni¬
tudine tempoꝵ emmanuel. id ẽ nob̃¬
cum ds̃ in ut̃o matͥs factus ẽ: quia
nr̃e fragilitatem nature. in unitatẽ
sue ꝑsone susciꝑe dignatus ẽ. qnͣdo
u̾bum caro factum ẽ. & habitauit
in nobis: mirum uidelicet in modũ
incipiens ẽẽ qđ nossumꝰ. et ñ desineis
ẽẽ qđ erat: sicassumens naturam
nrãm. ut quod erat ipse ñ ꝑderet.
Erurgens autem iosepħ a somno
fecit sicut p̃cepit ei angłs dñi: et
accepit coniugem suã. et non cognoᷤ¬
cebat eam. Accepit eam ad nom̃ con¬
iugis. ob causas quas p̃diximꝰ. et ñ
cognoscebat eam ad opus coniugale
ob archana que didiscerat. Qđ siqͥs
huic nr̃e expositioni obsistere et con¬
tende uoluerit. beatam dĩ genitͥcem
numquã a celebratis ioseph nuptiis
in nom̃ coniugis assumptã: exponat
ipse meliꝰ. hunc sc̃i euangłii locum:

Expanded text:
utramque naturam unius personae ipsius utramque naturam unius personae ipsius significat. Qui enim ante tempora natus ex Patre Deus est, ipse in plenitudine temporum Emmanuel, id est nobiscum Deus, in utero matris factus est, quia nostrae fragilitatem naturae in unitatem suae personae suscipere dignatus est, quando Verbum caro factum est et habitavit in nobis: mirum videlicet in modum incipiens esse quod nos sumus, et non desinens esse quod erat, sic assumens naturam nostram, ut quod erat ipse non perderet. Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei angelus Domini, et accepit conjugem suam, et non cognoscebat eam. Accepit eam ad nomen conjugis ob causas quas praediximus, et non cognoscebat eam ad opus conjugale ob arcana quae didicerat. Quod si quis huic nostrae expositioni obsistere, et contendere voluerit beatam Dei genitricem nunquam a Joseph celebratis nuptiis in nomen conjugis assumptam, exponat ipse melius hunc sancti Evangelii locum,
Abbreviated transcription (Latin):
uemet locis. Adhibet autem eugłista
partui uirginali etiam ꝓpħici ser-¬
monis exemplum: ut tante miracu¬
lum maiestatis. eo certius crederet᷑.
quo hoc ñ solum ipse factum p̃dica¬
ret. s etiam a ꝓpħa p̃dictum reco¬
leret. Nam et huic euangłiste. id. ẽ.
matħo moris ẽ: om̃ia que narrat
etiam ꝓphicis affirmare testimo¬
niis. Scͥpsit namq euangłium suũ
ob eoꝵ uł marime causam qui ex u¬
deis crediderant: nec tam̃ a legis
cerimoniis. quamuis renati in xp̃o
ualebant euelli: & ꝓpt̾ea satagebat
eos a carnali legis et ꝓpħarum sen¬
su. ad sp̃ualem qui de xp̃o ẽ erigere.
quatinꝰ sacram̃ta fidĩ xp̃iane. tanto
securiꝰ ꝑciꝑent. quanto hec ñ alia ẽẽ
quam que ꝓpħe p̃dixerant agnos¬
cerent. Ecce uirgo inquit in utero
habebit. et pariet filiũ: & uocab̃t
nom̃ eiꝰ emmanuhel. qđ ẽ int̾pre¬
tatũ nobiscum d̃s. Nom̃ saluatoriᷤ
qd nobiscũ ds̃ a ꝓph̃a uocatur.

Expanded text:
veniet locis. Adhibet autem evangelista veniet locis. Adhibet autem evangelista partui virginali etiam prophetici sermonis exemplum, ut tantae miraculum majestatis eo certius videretur, quo hoc non solum ipse factum crederet, sed etiam a propheta praedictum recoleret. Nam et huic evangelistae, id est Matthaeo, moris est omnia quae narrat etiam propheticis affirmare testimoniis. Scripsit namque Evangelium suum ad eorum maxime causam qui ex Judaeis credebant, nec tamen legis ceremoniis, quamvis renati in Christo, valebant avelli. Et propterea satagebat eos a carnali legis et prophetarum sensu, ad spiritualem, quae de Christo est, erigere, quatenus sacramenta fidei Christianae tanto securius perciperent, quanto haec non alia esse quam quae prophetae praedixerant, cognoscerent. « Ecce virgo inquit in utero habebit et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus . Nomen Salvatoris, quod nobiscum Deus a propheta vocatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Pariet autẽ filium: & uocabis nom̃
eiꝰ iħm. Ipse enĩ saluum faciet po¬
płm suum: a peccatis eoꝵ. Quib
ꝓfecto u̾bis. modus conceptionis
simul et dignitas partus edocetur.:
quia uidelicet de sp̃u sc̃o concepit¬
& paritura sit. xp̃m. quem et si aꝑta
uoce angłs. xp̃m ñ appellat: in eo
tam̃ qđ echimologiam nominis iħu
exponens. ipsum salutis ostendit
auctorem. popłiq saluatorẽ: cum
popłm eiꝰ nuncupat manifesta rati¬
one quia sit. rp̃c significat: ut ꝑ hec
et que nescierat discat ioseph. et a
contactu dĩ genitͥcis funditꝰ m̃tem
ammoueat. Quã tam̃ dispensati¬
one iuste necessitatis accipe iubet᷑¬
solo de nomine coniugẽ: ne uideli¬
cet quasi adult̾a lapidaret᷑ a iudeiᷤ:
et eͣgiptũ fugiens haberet solatiũ
masculi. qui familiari cura et tutor
feminee fragilitatis. et testis eẽt eiꝰ
lici expositores et alias causas. quare
dĩ genitͥcem ioseph acciꝑe debuerit
coniugem: quas in suis qui uult in¬

Expanded text:
Filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Quibus profecto verbis modus conceptionis simul et dignitas partus edocetur: quia videlicet de Spiritu sancto concepit, et paritura sit Christum; quem etsi aperta voce angelus Christum non appellat, in eo tamen quod etymologiam nominis Jesu exponens, ipsum salutis ostendit auctorem populique Salvatorem, cum populum ejus nuncupat, manifesta ratione quia sit Christus significat, ut per haec et quae nescierat discat Joseph, et a contactu Dei genitricis funditus mentem amoveat. Quam tamen dispensatione justae necessitatis accipesolo de nomine conjugem, ne videlicet quasi adultera lapidaretur a Judaeis, et ut in Aegyptum fugiens haberet solatium masculi, qui familiari cura et tutor femineae fragilitatis, et testis ejus perplici expositores et alias caDei genitricem Joseph accipere debuit conjugem, quas in suis qui vult, in
Abbreviated transcription (Latin):
optimum duxrit. ut neq hoc aliis
ꝓderet. neq ipse eam acciꝑet urorẽ.
s mutato occulte nuptiaꝵ ꝓposito
in conditione eam sponse manere
pat̾etur ut erat. Nam et in isaia le¬
gerat. uirginem de domo dauid ẽe¬
concepturã. & pariturã dñm: de qua
etiam domo nouerat genus duxisse
mariã: atq idõ ñ discredebat in ea
ꝓphiam hanc fuisse complendam.
S si eam occulte dimittẽt. neq acci¬
ꝑet coniugem. et illa sponsa pareret:
nimirũ ꝑpauci eent qui eam uir¬
ginem et ñ potiꝰ autumarent ẽẽ me¬
retͥcem. Unde consiliũ ioseph repente
consilio meliore mutat᷑ : ut uidelicet
ad conseruandam mariȩ famam.
ipse eam celebrato nuptiarũ comnuio
coniuigem acciꝑet: s castam ꝑpetuo
custodiret. M aluit namq dñs aliqͦs
modũ sue generationis ignorare:quã
sue castitatem infamare genitricis.
Nam sequit᷑. Hec autẽ eo cogitante
ecce angłs dñi in somns apparuit

Expanded text:
optimum duxit ut neque hoc aliis optimum duxit ut neque hoc aliis proderet, neque ipse eam acciperet uxorem, sed mutato occulte nuptiarum proposito, in conditione eam sponsae manere pateretur ut erat: nam et in Isaia legerat virginem de domo David concepturam et parituram Dominum, de qua etiam domo noverat genus duxisse Mariam, atque ideo non discredebat in ea prophetiam hanc fuisse complendam; sed si eam occulte dimitteret, neque acciperet conjugem, et illa sponsa pareret, nimirum perpauci essent qui eam virginem et non potius autumarent esse meretricem. Unde consilium Joseph repente consilio meliore mutatur, ut videlicet ad conservandam Mariae famam, ipse eam, celebrato nuptiarum convivio, conjugem acciperet, sed castam perpetuo custodiret. Maluit namque Dominus aliquos modum suae generationis ignorare, quam suae castitatem infamare genitricis. Nam sequitur: Haec autem eo cogitante, ecce angelus Domini in somnis apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e scĩtati constat ẽẽ notissimum:
dicendum paucis de his que matheꝰ
tiarũ que p̃cedere solent tempꝰ in¬
sinuatũ: quando ea que pͥus spon¬
sata fuerat ẽẽ coniunr incipit.
Eego antequã conuenirent. dicit
anteꝗͣ nuptiaꝵ sollemnia rite cele¬
brarent: inuenta ẽ in ut̾o habens
de sp̃ũ scõ. Si quidẽ memorato or¬
dine postea conuenert: quando
iosephad p̃ceptum angłi accepit con¬
iugem suam. S ñ concumbebant:
quia sequit᷑. et ñ cognoscebat eam.
Inuenta ẽ in ut̾o habens. a nullo alio
quam ioseph. qui licentia maritali
fut᷑e uroris pene om̃ia nouerat: idõq
tum̃tem eiꝰ uterum mox curiose de¬
p̃hendit intuitu. S equit᷑. Ioseph
autẽ uir eiꝰ cum eẽt uir iustus et nol¬
let eam traducere: uoluit occulte di¬
mitte eam. Nidens ioseph sponsam
concepisse suã. quam bene nouerat
a nullo uiro fuisse attactam: cum
eẽt iustus. et iuste om̃ia uellet ag̾e

Expanded text:
vestrae sanctitati constat esse notissimum, vestrae sanctitati constat esse notissimum, dicendum paucis de his quae Matthaeus tiarum quae praecedere solent tempus insinuatum, quando ea quae prius sponsata fuerat, esse conjux incipit. Ergo antequam convenirent dicit, antequam nuptiarum solemnia rite celebrarent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Si quidem memorato ordine postea convenerunt, quando Joseph ad praeceptum angeli accepit conjugem suam, sed non concumbebant, quia sequitur, Et non cognoscebat eam. Inventa est autem in utero habens a nullo alio quam Joseph, qui licentia maritali futurae uxoris pene omnia noverat, ideoque tumentem ejus uterum mox curioso deprehendit intuitu. Sequitur: Joseph autem vir ejus cum esset vir justus, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. Videns Joseph sponsam concepisse suam, quam bene noverat a nullo viro fuisse attactam, cum esset justus et juste omnia vellet agere,
Abbreviated transcription (Latin):
ante scła dĩ filius. hominis ex temꝑe
filiꝰ apparuit: matheus euangłista
breui quidem sermone. s plena ue¬
ritate describit. Qui cum patrum
generationes ab abraham usq ad io¬
seph uirum marie ꝑduxifset. om̃sq
cominuni humane creationis ordine
genitos simul et generantes osten¬
disset: mox de ipso locuturus. quan¬
cum eiꝰ generatio a cet̾is distaret aꝑu¬
it: quia uidelicet cet̾i ꝑ comunctio¬
nem maris et femine solitam. ipse
autẽ ꝑ uirginẽ. ut pote dĩ filius nas¬
ceretur in mundũ. Et quidem de¬
cebat om̃imodis. ut cũ ds̃ homo ꝓpt̾
homines fieri uellet. ñ alia quam
uirgine matre nasceret᷑: cum uir¬
ginem generare conting̾et. ñ aliũ
quam qui ds̃ eẽt filium ꝓcrearet.
Cum eẽt inquit desponsata mat̾ eiꝰ
maria ioseph: anteꝗͣ conuenirent
inuenta ẽ in ut̾o habens de sp̃u sc̃o.
Quo hec ordine. uł qua in ciuitate
sit celebrata conceptio: lucas euangłi¬
sta sufficient̾ exponit. Quod quiã

Expanded text:
ante saecula Dei Filius hominis ex tempore filius apparuit, Matthaeus evangelista brevi quidem sermone, sed plena veritate, describit, qui cum patrum generationes ab Abraham usque ad Joseph virum Mariae perduxisset, omnesque communi humanae creationis ordine genitos simul et generantes ostendisset, mox de ipso locuturus, quantum ejus generatio a caeteris distaret aperuit; quia videlicet caeteri per conjunctionem maris et feminae solitam, ipse autem per virginem, ut pote Dei Filius nasceretur in mundum. Et quidem decebat omnimodis, ut cum Deus homo propter homines fieri vellet, non alia quam virgine matre nasceretur; cum virginem generare contingeret, non alium quam qui Deus esset Filium procrearet. Cum esset, inquit, desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Quo haec ordine, vel qua in civitate sit celebrata conceptio, Lucas evangelista sufficienter exponit; quod quia
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitꝰ dĩ filius. suis fidelib narrais
beati inquit mundo corde: qm̃ ipsi
dm̃ uidebunt. Et de qua patri sup¬
plicans ait. Hȩc ẽ autẽ uita eterna:
ut cognoscant te uerum et unum
Que nimirum beatissima ꝑceptio
ta fieri ñ potestꝰ recte dr̃ dm̃ ne¬
mo uidit umquã: id ẽ nemo cor¬
ruptibili adhuc et mortali carne cir¬
cumdatus. incͥcum scͥptam diuinita¬
tis potest lucem contu ere. Inde ma¬
nifestius dicit apłs. Quem nemo ui¬
dit hominũ: nec uidere potest. Nemo
enĩ hominũ dr̃: nemo humano adhuc¬
habitu aggrauatꝰ: humana conu̾sati.¬
one caducus. H inc ẽ enim qđ̃ moyses
qui dm̃ quem in angło uidebat. in
ipsa eiꝰ natura uidere desiderans ora¬
bat: si inueni grãm in conspectu tuo
ostende mͥ głam tuã: audiuit. ñ po¬
teris uidere faciem meã. N em̃ uide

Expanded text:
unigenitus Dei Filius suis fidelibus narrans: unigenitus Dei Filius suis fidelibus narrans: Beati, inquit, mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , et de qua Patri supplicans ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum et unum Quae nimirum beatissima perceptio vita fieri non potest, recte dicitur: Deum nemo vidit unquam, id est, nemo corruptibili adhuc et mortali carne ciacumdatus, incircumscriptam divinitatis potest lucem intueri. Unde manifestius dicit Apostolus: Quem nemo vidit hominum, nec videre potest . Nemo enihabitu aggravatus, humana conversatione caducus. Hinc est enim quod Moyses qui Deum, quem in angelo videbat, in ipsa ejus natura videre desiderans, orabat: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi gloriam tuam , audivit: Non poteris videre faciem mea