comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q possit ꝓdesse : demon credit. nec diligit.
Nemo diligit qui ñ credit. F rustra qͥdem
s tamen pocest sꝑare ueniam qͥ ñ diligit.
nemo aut̃ pot᷑ desꝑare qui diligit. Itaq
ubi dilectio ẽ ibi necessario fides &e spes
& ubi dilectio ꝓximi ibi necessario etiã
ñ diligit & seipsum: Est quippe impius
&& iniquis. Qui aut̃ diligit iniquitatẽ.
ñ plane diligit s odit animam suam
Hõc gͦ p̃ceptum domini teneamus. ut
nos inuicem diligamus: & quicqͥd alius
p̃cepit faciemus. qm̃ quicqͥd ẽ aliud hic
habemus. Discernitur quippe ista dilechio
ab ea dilectione. qua se muicem diligũt
homines sieut homines. Nam ut discer¬
neretur. adiunctum ẽ sicut dilexi uosꝰ.
Ut quid enim nos dilexit xͦ. msi ut¬
possimus regnare cum xͦ ad hocgͦ & nos
discernamus aceteris. qui ñ ad hos se
diligunt. q nec diligunt. Qui aut̃ se ꝑpt̃
habendum dm̃ diligunt. ipsi se diligunt

Expanded text:
 possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam o diliet iniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus, et quidquid aliud praecipit, faciemus, quoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit possimus cum ipso regnare? Ad hoc ergo discernamus a caeteris, qui non ad hoc se diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uͦ & ipsa forma serui subtracta
eorum ẽẽt aspectib: tunc uͦ ex omni par¬
te impletum ẽ. iustus ex fide uiuit
Est enim fides sicut in epła quȩ ad
hebreos ẽ definitur sꝑantium substan¬
tia coniuctio rerum quȩ ñ uidentur:
S quid ẽ iam ñ uidebitis me: Ñ enim
ait ad patrem uado & ñ uidebitiꝰ me.
ut temporis inter uallum qd ñ uidebit᷑
significasse intelligetur. siue breue siue
longum. tñ utiq terminatum: s di

Expanded text:
Cum vero et ipsa forma servi subtracta Cum vero et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est, Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola quae ad Hebraeos est definitur, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur. 3. Sed quid est, Jam non videbitis me? Non enim ait, Ad Patrem vado, et non videbitis me; ut temporis intervallum quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique termin
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt. de quib dixerat qr ñ credt̃
in me. S peccatum quid uocaret ex¬
ponens. de illis loquutus ẽ dicens: qr
ñ credunt inme. Exponens aut̃ q̃n
diceret iustitiam. de qua dixit mundꝰ
arguitur: ad ipsos quib loquebatur
se conuertit atq ait. qr ad patrem
uado & iam ñ uidebitis me. Qua ꝓpt̾
mundus de peccato quidem suo. de
iustitia uͦ arguitur aliena: sicut argu¬
untur de lumine tenebrȩ. Omnia enĩ
quȩ arguuntur ait apłs. alumine ma¬
nifestantur. Quantum enim malum
apparer e qui credunt. & qm̃ ista uox
in fidelium ẽẽ consueuit. qͦmͦ credimꝰ
qͣ ñ uidemus: id̾o credentium iustitiã
sic oportuit definiri. qr ad patrem
uado & iam ñ uidebitis me. B eati
enim qui ñ uident & credunt. Nam
qui uiderunt xꝑm. ñ in eo laudata ẽ
fides eorum quia credebant q uide¬
bant id ẽ filium hominis. s qr cre¬
debant q̃ ñ uidebant id ẽ filium dĩ

Expanded text:
videbunt me, de quibus dixerat, Quia non credunt videbunt me, de quibus dixerat, Quia non credunt in me; sed peccatum quid vocaret, exponens, de illis locutus est, dicens: Quia non credunt in me. Exponens autem, quam diceret justitiam, de qua dixit, mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, se convertit, atque ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena: sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur Quantum enim malum apparere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit: Quomodo credemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . Nam et qui viderunt Christum, non eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est Filium Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
arguendum qͥsqͣm putabit & iustum
ꝓpterea quia iustus ẽ: Absit. Nam &e si
aliquando iustus arguitur. iđo recte
arguitur. quia sicut scriptum ẽ. ñ ẽ
iuftus interra qui faciat bonum & ñ
peccauit. Quo circa etiam cum uistus
arguitur. de peccato arguit᷑ ñ de iꝰtitia:
qm & in illo qͥ legimus diuinitus dic¬
tum. noli effici iustus multum. ñ ẽ
notata iustitia sapientis. s suꝑbia p̾¬
sumentis. Qui gͦ fit iustus multum.
ipso nimio fit imustus. M ultũ enĩ
se facit iustum. qui dicit ñ se hab̾e
peccatum. aut qui se putat ñ grã di
s sua uoluntate sufficiente effici iꝰtũ:
nec recte inuendo iustus ẽ s potius
eors qui credunt. Ipsa quippe fideli¬
um comꝑatio infidelium ẽ uituꝑatio:
Hoc & ipsa expositio satis indicat. Uo¬
lens enim aꝑire qͥd dixerit: de iꝰtitia
uͦ inquit. qr ad patrem uado & iam
ñ uidebitis me. Non ait etiam non

Expanded text:
arguendum quisquam putabit et justum arguendum quisquam putabit et justum propterea quia justus est? Absit; nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia, quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum: Noli effici justus multum , non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit justus multum, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum, aut qui se putat non gratia, sed sua voluntate sufficiente, effici justum. Nec recte videndo justus est, sed potius r de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit: De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non
Abbreviated transcription (Latin):
erat caritas in coidib eoꝵ que foras
mittit timorem. quo impediri possent
ne arguere mundum qui ꝑsecutionib
fremebat auderent: ꝓꝓterea dixit:
ille arguet mundum. Tanqͣm diceret.
ille diffundet in ur̃is cordib caritatẽ:
Sic enim timore de pulso arguendi ha¬
bebitis lib̃tatem. Sepe aut̃ diximus
inseꝑabilia ẽẽ oꝑa trinitatis. s singil¬
latim commendandas fuisse ꝑsonas.
ut ñ solum sine sepatione. uerum etiã
sine confusione & unitas intelligatur &
trinitas. E xponit deinde qͥd dixerit
de peccato. & de iustitia. & de iudicio:
De peccato quidem inquit. qr ñ credũt
inme. Hoc enim peccatum qͣsi solũ sit
p̃ceteris posuit. qr hoc manente cetera
detinentur. & hoc discedente cetera
remittuntur. De iustitia uͦ inquit. qr
ad patrem uado & iam ñ uidebitis me:
Hic primo uidendum ẽ si recte quisqͣm¬
arguitur de peccato. qͦmͦ recte arguat᷑
& de iustitia. Nunquid enim si argu¬
endus ẽ peccator ꝓpterea qr peccator ẽ

Expanded text:
erat charitas in cordibus eorum , quae foras mittit timorem , quo impediri possent ne arguere mundum qui persecutionibus fremebat, auderent; propterea dixit, Ille arguet mundum: tanquam diceret, Ille diffundet in cordibus vestris charitatem; sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia opera esse Trinitatis ; sed singillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisqarguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Nunquid enim, si arguendus est peccator, propterea quia peccator est,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ mandatum meum uelut ñ sit aliud.
quid putamus fr̃s mei : Nunquid nam
solum eiꝰ de ista dilectione mandatum ẽ
qua diligimus inuicem: Nonne ẽ ⁊ aliud
maius ut diligamus dm̃: aut uͦ de sola
nobis ds dilectione mandauit. ut alia
ñ inquiramus: Tria certe commendat
apłs dicens. Manent aut̃ fides. spes. ca¬
ritas. tria hec maior aut᷑ his caritas: &
sun caritate hoc ẽ in dilectione conclu¬
duntur duo illa p̃cepta. miaior tamen
dicta ẽ eẽ ñ sola. De fide gͥ nobis quam
multa mandata sunt. qͣm multa de sp̃e.
quis pot̾ cuncta colligere. qͥs enum̃ando
sufficere: s intueanur ꝗ ait idem apło.
plenitudo legis caritas. Ubi gͦ caritas est

Expanded text:
Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut nobis Deus dilectione mandavit, ut alia non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charit
Abbreviated transcription (Latin):
dra moysi sedent. & de quib ait. qͦ
dicunt facite. qͦ aut̃ faciunt fac̾e nolice:
Dicunt enĩ & ñ faciunt. Ncent sermo¬
nib : q soluunt moril. Consequens ẽ
gͦ ut qui minimꝰ ẽ in regno celoꝵ qͣlis
nunc ẽ eccła. ñ intret in regnũ celoꝵ.
qualis tunc erit eccła: qm̃ docendo q
soluit. ad eoꝵ. societatẽ qͥ faciunt q̃
docent ñ ꝑtinebit. Q̾ id̃o ñ erit in

Expanded text:
sedent, et de quibus ait, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt : docent sermonibus, quod solvunt moribus. Consequens est ergo, ut qui minimus est in regno coelorum, qualis nunc est Ecclesia, non intret in regnum coelorum, qualis tunc erit Ecclesia; quoniam docendo quod solvit, ad eorum societatem qui faciunt quod docent, non pertinebit: et ideo non erit in
Abbreviated transcription (Latin):
amamꝰ. qr ñdum nouimꝰ nec h abemus:
ħ ꝑ io ħem significata ẽ minꝰ amantẽ. atq
ideo & ad ipsam & ad eiꝰ in nob̾ amorẽ
qͣlis ei debet᷑ implendũ donec ueniat
dñs expectantẽ. s plꝰ amatũ: qr id q̃ ꝑ
illum figuratum ẽ hoc efficit beatum:
Nemo tamen istos insignes apłos. separet:
Q̃ in eo q significabat ꝑetrus ambo erãt.
& in eo q̃ sig̃nificabat ioħs ambo futur
erant. Significando sequebat᷑ iste.
manebat ille. Credendo aut̃ ambo
mala p̾sentia hꝰ miseriȩ tolerabant.
ambo futura bona illiꝰ beatitudinis
expectabant. Nec ipsi soli. s un ruiersa
ħ facit sc̃a eccła sponsa xͥ. ab istis tẽp¬
tationib eruenda. in illa felicitate ser¬
uanda quas duas uitas petrus & ioħs
figurauerunt singłi singłas. Uerũ &e
in hac temꝑalit̾ ambulauerunt ambo

Expanded text:
ec habemus: haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus exspectantem; sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. 7. Nemo tamen istos insignes apostolos separet. Et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant. Significando sequebatur iste, manebat ille: credendo autem ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant, ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda. Quas duas vitas Petrus et Joannes figuraverunt, singuli singulas: verum et in hac tem
Abbreviated transcription (Latin):
occulta iꝰticia desoluenda questione tam in¬
genti ꝓ uirib qͦs ipse donauerit disputare:
Huc usq enĩ ꝓposita ẽ ñ exposita. Exponende
uͦ eiꝰ ħ sit exordium. ut memmerimꝰ in hoc
corruptibili corꝑe qd aggͣuac animã uitã nos
miserã uiuere. S qr iam redempti ꝑ mediatorẽ¬

Expanded text:
occulta justitia, de solvenda quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enim proposita est, non exposita. Exponendae vero ejus hoc sit exordium; ut meminerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempti
Abbreviated transcription (Latin):
qr resurgente dño uice alteriꝰ p̾cessit
exemplum. Nunc ẽ petre ut mortem
ñ timeas. uiuit qͤm mortuum dole¬
bas. & qͣm ꝓ nobis mori carnali
amore ꝓhibeas. Ausus p̃uenire doc¬
torem. formidasti eiꝰ ꝑsecutorẽ. Iam
p̃̾cio ꝓte fuso nunc ẽ ut sequaris
emptorẽ. & sequeris omnino usq ad
mortẽ crucis. Uerba eiꝰ audisti qͣm iã
ueracẽ ꝓbasti. passurum te ipse p̾dix̃.
ac tercio utrum petrus eum diligat. nec
aliud totiens auditꝰ petro qͣm se diligi. nec
aliud tociens cõm̃dat petro. qͣm suas
oues pasci. Reddit᷑ negationi trine trina
confessio. ne minus amori lingua seruiat
qͣm timori. & plꝰ uocis elicuisse uideat᷑
mors imminens qͣm uita p̃sens. Sit
amoris officio pascere dñicum gregẽ. si
fuit timoris indicium negare pastorẽ:
Qͥ ħ animo pascunt oues x ut suas ue¬

Expanded text:
quia, resurgente Domino, vitae alterius praecessit quia, resurgente Domino, vitae alterius praecessit exemplum. Nunc est, Petre, ut mortem non timeas: vivit quem mortuum dolebas; et quem pro nobis mori carnali amore prohibeas, ausus es praevenire doctorem, formidasti ejus persecutorem. Jam pretio pro te fuso, nunc est ut sequaris emptorem , et sequeris omnino utque ad mortem crucis. Verba ejus audisti, quem jam veracem probasti. Passurum te ipse praedixit, ac tertio, utrum Petrus eum diligat; nec aliud toties audit a Petro, quam se diligi; nec aliud toties commendat Petro, quam suas oves pasci. Redditur negationi trinae trina confessio ne minus amori lingua serviat, quam timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens quam vita praesens. Sic amoris officium, pascere dominicum gregem, si fuit timoris indicium negare pastorem. Qui hoc animo pascunt oves Christi, u
Abbreviated transcription (Latin):
manus tuas & alius te cinget. & ducet
quo tu ñ uis. hoc aut̃ dixit. significans
qua morte clarificaturus ẽẽt am̃. Hunc
inuenit exitum ille negator & amator
p̾sumendo elatus. negando ꝓstratus.
flendo purgatꝰ. confitendo ꝓbatꝰ. paci¬
endo coronatꝰ. H unc inuenit exitum.
ut ꝓ eiꝰ nomine ꝑfecta dilectione mo¬
reret᷑. cum quo se moriturum ꝑ uersa
festinatione ꝓmiserat. Faciat eiꝰ resur¬
rectione firmatꝰ. q̃ inmaturȩ p ollicebat᷑
infirmus. ħ oc enim oportebat ut pͥus
predicatione moreret᷑. Prep osterum
fuit qd audere ceꝑat humana temeri¬
tas. cum istum disposuisset ordinem
petrus putabat ꝓliberatore lib̾andus.
cum xͦ uenisset animã suã positurus
ꝓsuis ouib : in quib erat & petrus:
Qd ecce iam factum ẽ. Nunc iã firmi
tas cordis ad suscipiendam mortẽ ꝓ
nomine dñi uera ipso donante sumat᷑.
ñ falsa nobis errantib p̃sumat᷑. Nc̃ ẽ
ut uite huiꝰ ñ metuamus inceritum.

Expanded text:
et ducet quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. » Hunc invenit exitum ille negator, et amator; praesumendo elatus, negando prostratus, flendo purgatus, confitendo probatus, patiendo coronatus: hunc invenit exitum, ut pro ejus nomine perfecta dilectione moreretur, cum quo se moriturum perversa festinatione promiserat. Faciat ejus resurrectione firmatus, quod immature pollicebatur infirmus. Hoc enim oportebat, ut priupraedicatione moreretur. Praeposterum fuit quod audere coeperat humana temeritas, cum istum disposuisset ordinem hristo Petrus putabat , pro liberatore liberandus; cum Christus venisset animam suam positurus pro suis omnibus, in quibus erat et Petrus; quod ecce jam factas cordis ad suscipiendam mortem pro nomine Domini vera ipso donante sumatur, non falsa nobis errantibus praesumatur. Nunc est ut vitae hujus non metuamus interitum,
Abbreviated transcription (Latin):
diligendo uullo mͦ ẽẽ possimus. Cur gͦ
ioħs mauiꝰ eum diligebat qͣm petrus.
uolo eum manere id ẽ expectare donec
uenio. qm̃ & ipsum amorẽ qui tunc
multo amplior erit ñdum habemus
s futurũ expectamꝰ. ut cũ ipse uenerit
habeamꝰ: Nã sic̾ in epła sua idem dic̃
apłs. ñdum apparuit qͥd erimꝰ. Scimꝰ
qm̃ cũ apparuerit similes ei erimus.
qm uidebimꝰ eum sicuti ẽ. Tunc gͦ
ampliꝰ qͥ uidebimꝰ. diligemꝰ. Ipse aut̃
dñs illam quȩ futura ẽ uitã nr̃am
qualis in nob̃ futura sit sciens p̾des¬
tinatione plꝰ amat. ut ad eam nos
amando ꝑducat. Quo circa quoniã
seriam nr̃am p̃sentẽ nouimiꝰ qr sentimꝰ:
& ideo miscdiam dñi qͣm nob̾ de mise¬
ria lib̾andis exhiberi uolumus plus
amamꝰ. eamq cotidie maxime ꝓ pec¬
cators remissione poscimus & habemꝰ.
hoc ꝑ petrum significatum ẽ plꝰ aman¬
tem s minꝰ aniatum. qr minꝰ nos amat

Expanded text:
diligendo, nullo modo esse possimus. Cur ergo diligendo, nullo modo esse possimus. Cur ergo Joannes minus eum diligebat quam Petrus, ictum est, Volo eum manere, id est exspectare, donec veniam, quoniam et ipsum amorem qui tunc multo amplior erit, nondum habemus, sed futurum exspectamus, ut cum ipse venerit, habeamus? Nam sicut in Epistola sua idem dicit apostolus, Nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Tunc ergo amplius quod videbimus, diligemus. Ipse autem Dominus illam quae futura est vitam nostram, qualis in nobis futura sit sciens, praedestinatione plus amat, ut ad eam nos amando perducat. Quocirca quoniam seriam nostram praesentem novimus, quia sentimus; et ideo misericordiam Domini, quam nobis de miseria liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime pro peccatorum remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus amantem, sed minus amatum; quia minus nos amat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eum significat᷑. ñ utiq nunc. s cum
significat᷑ cui dictum ẽ tci me sequere.
nisi nunc agat᷑: ñ ꝑueniet᷑ ad illnõ
q expectat᷑. In hac aut̃ actiua uita qͣntoma¬
gis xp̃m diligimus. tanto facilius lib̾an᷑i
a malo. At ipse minꝰ nos diligit qͣles nc̃
sumꝰ. & hinc idõ liberat ne semꝑ tales
simus. Ibi uͦ ampliꝰ nos diligit. qm̃ qͣ
ei displiceat & q̃ anobis auferat ñ ha¬
bebimus. Nec obaliud hic nos diligit.
Nͥ ut sanet & transferat ab his quȩ ñ
diligit. Hic gͦ minꝰ ubi ñ uult remane¬
amus. ibi ampliꝰ q uult tͣnseamus. &
unde ñ uult ut ꝑ eamus. Amet gͦ eũ
petrus ut ab ista mortalitate lib̾emur.
amet᷑ ab eo iołis ut in illa in mortali¬
tate seruemur. S ista ratione illud
ostendit᷑ cur amplius ioħem quam
scło ubi cum illo sine fine uiuemus.
qͣm inisto unde eruimur ut illic
semꝑ simꝰ : ꝓpter ea nos tunc eũ miꝰ
dilec̾turi sumus qͣndo meliores erimꝰ.
cum meliores utiq nisi amplius eum

Expanded text:
 eum significatur, non utique nunc, sed cum significatur, cui dictum est, Tu me sequere, nisi nunc agatur, non pervenietur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto magis Christum diligimus, tanto facilius liberamur a malo. At ipse nos minus diligit quales nunc sumus; et hinc ideo liberat, ne semper tales simus. Ibi vero amplius nos diligit; quoniam quod ei displiceat, et quod a nobis auferat, non habebimus: nec ob aliud nos hic diligit, nisi ut sanet et transferat ab his quae non diligit. Hic ergo minus, ubi non vult remaneamus: ibi amplius, quo vult transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur: ametur ab eo Joannes, ut in illa immortalitate servemur. 6. Sed ista ratione illud ostenditur, cur amplius Joannem quam o, ubi cum illo sine fine vivemus, quam in isto unde eruimur, ut illic semper simus, propterea nos tunc eum minus dilecturi sumus quando meliores erimus; cum meliores utique nisi amplius eum
Abbreviated transcription (Latin):
tã magna gła. S si pastor bonus qͥ posuit
animã suã ꝓ ouib suis ex ipsis ouib tam
multos mr̃es fecit qͣntomagis debent
usq ad mortẽ ꝓ ueritate certare. & usq
ad sanguinẽ aduersꝰ peccatum quib oues
ipsas pascendas hoc ẽ docendas regendasq
cõmittit: Ac ꝑ ħ p̃cedente passionis eiꝰ
exemplo. quis ñ uideat magis debere
imitando pastori herere pastores si eũ
multȩ eciã imitate sunt oues: sub qͦ
pastore uno. in grege uno. & pas¬
tores ipsi sunt oues. Omnes qͥppe
fecit suas oues ꝓ quib ẽ omnib passꝰ
qr & ipse ut ꝓ omnib pateret᷑ ouis est

Expanded text:
a martyrum. Sed si pastor bonus qui posuit animam suam pro ovibus suis, ex ipsis ovibus tam multos martyres fecit, quanto magis debent usque ad mortem pro veritate certare, et usque ad sanguinem adversus peccatum, quibus oves ipsas pascendas, hoc est, docendas regendasque, committit? Ac per hoc praecedente passionis ejus exemplo, quis non videat magis debere imitando pastori haerere pastores, si eum multae etiam imitatae sunt oves? sub quo pastore uno, in grege uno, et pastores ipsi sunt oves. Omnes quippe fecit suas oves, pro quibus est omnibus passus, quia et ipse ut pro nobis pateretur ovis est
Abbreviated transcription (Latin):
homines seipsos amantes. Qͦd uitiũ max¬
ime cauendum ẽ eis qͥ pascunt oues .xͥ. ne
sua querant ñ quȩ iħi x: & in usus cupi
ditatum suarum conferant ꝓ quib san
oues eiꝰ in tam magnũ debet sp̃italẽ crescẽ
ardorem. ut uincat ⁊ mortis naturalem
timorẽ qͦ mori nolumꝰ & q̃ncũ xͦ uuere¬

Expanded text:
homines seipsos amantes. Quod vitium maxhomines seipsos amantes. Quod vitium maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne sua quaerant, non quditatum suarum conferant, pro quibus oves ejus, in tam magnum debet spiritualem crescere ardorem, ut vincat etiam mortis naturalem timorem, quo mori nolumus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tib ñ obedientes. & eis qui illos corrig̾e
uolunt qr perire nolunt mala ꝓ bonis
reddant sicut ingrati. int̾ficiant᷑ animas¬
& suas & alienas sicut scelesti. materna
eccłȩ uiscera dissipent sic̃ in religiosi. non
compatiant᷑ infirmis sic̾ sine affectione.
famã scõrs maculare conent᷑ sic̃ detͣctores
cupiditates pessimas ñ refrenent sicut
incontinentes. exerceant lites sic̾ immuites
nesciant subuenire sic̃ sine benignitate.
indicent mimicis pior quȩ occultanda
cognouerint sic̃ ꝓditores. humanã uere¬
cundiam in uerecunda exagitatione ꝑtur¬
bent sic̾ ꝓcaces. ñ intelligant neq quȩ lo¬
cunt᷑ neq de quib affirmant sic̾ cecati.
leticias carnales sp̃italib gaudiis ante¬
ponant sic̾ uoluptatum amatores magis
qͣm dĩ. Hȩc enim atq huiꝰmodi uitia
siue uni homini accidant omnia siue
his alia. illis alia dominent᷑: ex illa ra¬
dice qͣdãmodo pullulant: cum sunt

Expanded text:
tibus non obedientes; et eis qui illos corrigere tibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt, quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati; intet suas et alienas, sicut scelesti; materna Ecclesiae viscera dissipent, sicut irreligiosi; non compatiantur infirmis, sicut sine affectione; famam sanctorum maculare conentur, sicut detractores; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda exagitatione perturbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant , sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores magis quam Dei. Haec enim atque hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe amorẽ & dilectionẽ. Nam ⁊ dñs
nouissime ñ ait diligis me. s ama me:
Ñ gͦ nos s ipsum amemus. & in pascendis
ouib eiꝰ. ea quȩ sunt eiꝰ. ñ ea quȩ sunt
nr̃a queramus. Nescio quo nã in expli¬
cabili modo quisquis seipsum nͨ dm̃
amat. ñ se amat. Q̾ quisqͥs dm̃. ñ seip¬
sum amat. ipse se amat. Qui enĩ nͨ põt̾
ui uere de se.mout᷑ utiq amando se:
Ñ gͦ se amat. qͥ ne uiuat se amat. Cum uͦ
ille diligit᷑ de quo uiuit᷑. ñ se diligenbo
magis diligit. qui ꝓꝓpterea se ñ diligit.
ut eum diligat de quo uiuit. Ñ sint gͦ
seipsos amantes qͥ pascunt oues xͥ ne
tanqͣm suas ñ tanqͣm ipsius eas pascant.
& uelint ex illis sua lucra conquirere
sicut amatores pecunie. uł eis dñari
sicut elati. uł głari de honorib quos
ab eis sumunt sicut suꝑbi. uł intantũ
ꝓgredi ut ⁊̃ hereses faciant sic̃ blasphe¬
mi. nec contendant scĩs patrib sic̾ paren¬

Expanded text:
esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae sunt nostra quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se: non ergo se amat, qui ne vivat se amat. Cum vero ille diligitur de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, sed tanquam ipsius eas pascant; et velint ex illis sua lucra conquireresicut amatores pecuniae; vel eis dominari, sicut elati; vel gloriari de honoribus, quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel intantum progredi, ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi, nec cedant sanctis patribus, sicut paren
Abbreviated transcription (Latin):
aliud si diligis me pasce oues meas. qͣm si
diceret᷑. si me diligis ñte pasc̾e cogita
oues meas: s sicut meas pasce. ñ sicut
tuas. Gła̾m meã in eis quere ñ tuam.
dominium meũ ñ tuũ. lucra mea ñ tua.
ne sis in eoꝵ societate qui ꝑtinent ad
temꝑa ꝑiculosa se ipsos amantes. & cet̾a
qͣ hurmalors initio conectunt᷑. Cũ enĩ
dixisset apłs erunt enim homines se¬
ipsos amantes: secutꝰ adiunxit amatoreᷤ.
p̾ecunie elati. suꝑbi. blasphemi. paren¬
tib ñ obandientes. ingrati. scelesti. in¬
religiosi.sine affectione. detractores.
incontinentes. in mites. sine benigni¬
tate. ꝓdicores. procaces. cecati uolupta¬
tumꝰ amatores magis qͣm d̃ĩ. habentes
spetiem pietatis. uirtutẽ aut̃ eiꝰ ab¬
negantes. ħ ec omĩa mala ab eo uelut
fonte manant. qd pͥmum posuit se ipsoᷤᷤ
amantes. M erito dr petro diligis me:
& respondet amo tẽ. Siq refert᷑ pasce
agnos meos. & hoc iterum. ħ tercio:
Ubi etiam demonstrat᷑. unũ atq idem

Expanded text:
aliud, Diligis me? pasce oves meas, quam si diceretur, Si me diligis, non te pascere cogita: sed oves meas, sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; dominium meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectuntur? Cum enim dixisset Apostolus, « Erunt enim homines seipsos amantes; » secutus adjunxit, « Amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, irreligiosi, sine affectione, detractores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, voluptatum amatores magis quam Dei; habentes speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes » . Haec omnia mala ab eo velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos amantes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio. Ubi etiam demonstratur unum atque idem
Abbreviated transcription (Latin):
luit donec ueniat: qͥs facile aliuo dictã
ẽẽ credat qͣm qͥ fr̃s crediderant qͥ tunc
aderant eo qd scilicet ñ ẽẽt discipłs ille¬
moriturus s donec iħc ueniret iste
maneret inuita: s hanc opinionem
ioħs ipse abstulit. ñ hoc dixisse dum
aꝑta contͣdictione declarans. Cur enim
hominũ cordib qͣ falsum fuerat inhe¬
reret: s cui placet adhuc resistat. &
dicat uerum ẽẽ qd ait ioħs. ñ dixisse dnm
qͣ discipłs ille ñ morit᷑. s hoc tam̃ signi¬
ficatum ẽẽ talib uerbis qͣlia eum dixisse
dormire potius eum qͣm mortuum ia¬
cere contendat. Assumat in argum̃tum
qͥ illic terra sensim scatere & quasi ebul¬
lire ꝑhibet᷑. atq hoc eiꝰ anhelitu fieri
sius constant᷑ siue ꝑtinacit᷑ asseueret:
N eiũ possunt deeẽ qͥ credant. si nͭ dest̃
eiꝰ sepulchrum ñ inueniri. & apparuit
cum dño in monte ubi & helyas fuit qͦm

Expanded text:
luit donec veniat? Quis facile aliud dictum luit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc erant, eo quod scilicet non esset discipmoriturus, sed donec Jesus veniret, iste maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? Sed cui placet, adhuc resistat, et dicat verum esse quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive constanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in monte, ubi et Elias fuit , quem
Abbreviated transcription (Latin):
Exiit gͦ sermo iste int̾ fr̃s qr discipłs
ille ñ morit᷑. Q ñ dixit ei iħe ñ morit᷑.
s sic eum uolo manere donec ueniã qͥd
ad te. Ecce quousq in hoc eugłio exten¬
dit᷑ questio. quȩ sua ꝓfunditate ñ medioerit᷑¬
mentẽ scrutantis exercet. Cur enĩ dr petro
sequere me. nec dr̃ ceteris qui simul aderat.
& ꝓ fecto eum sic̃ magistrum discipłi se¬
quebant᷑: s si ad passionẽ intelligendũ ẽ
ñquid solus ꝓ xͥana ueritate passꝰ ẽ petrꝰ:
Nonne ibi erat m illis septem aliꝰ filius
zebedei fr̃ iohannis. qͥ pꝰ eiꝰ ascensionẽ
ab herode manifestatur occisus : uerũ
aliquis dixerit. qͣm ñ ẽ iacob crucifixus.
merito dictum ẽẽ petro sequere me. qͥ
expertꝰ ẽ. Sit hoc. si nichil aliud qđ sit
conuenientiꝰ potuerit inueniri:
Cum gͦ de ioħe dictum ẽ. sic eum
uolo manere donec ueniã : qͥd ad te. &
repetitum ẽ tu me sequere. tanqͣm ille
ideo ñ sequeret᷑ qm̃ eum manere uo¬

Expanded text:
res, quia discipulus ille non moritur. Et non dixit ei Jesus, Non moritur; sed, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Ecce quousque in hoc Evangelio extenditur quaestio, quae sua profunditate non mediocritmentem scrutantis exercet. Cur enim dSequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant, et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur? Et si ad passionem intelligendum est, nunquid solus pro Christiana veritate passus est Petrus? nonne ibi erat in illis septem alius filius Zebedaei, frater Joannis, qui post ejus ascensionem ab Herode manifestatur occisus? Verum aliquid dixerit, quoniam non est Jacobus crucifixus, merito dictum esse Petro sequere me, qui expertus est. Si hocnveniri. Cur ergo de Joanne dictum est, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? et repetitum est, Tu me sequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere vo
Abbreviated transcription (Latin):
patientiã expectamꝰ. Inmalis aut̃ quȩ qͥsq
patit᷑. ñ in bonis qͥb fruit᷑ opꝰ ẽ patientia:
Hanc itaq uitã de qͣ scͥptum ẽ. ñquid ñ tẽp¬
tatio ẽ uita humana suꝑ terrã. in qͣ cotidie
clamamꝰ ad dũm libera nos amalo: ħ cogit᷑
hõ tolerare ⁊̃ remissis peccatis. qͣmuis ut
ineã ueniret miseriam pͥmum fuerit¬
causa peccatũ. Iducdior ẽ enĩ pena qͣm culpa.
ne parua putaret᷑ culpa si cum illa finiret᷑
& pena. Ac ꝑ ħ uł ad demonstrationẽ debitȩ
miseriȩ. uł ad emendationẽ culpabilis uite.
uł adexercitationẽ necessariȩ pacientiȩ.
temꝑalit̾ hominẽ deunet pena.:⁊ qͦm iã
ad dampnationẽ sempit̾nã reũ ñ retinet
culpa. ħ ẽ istoꝵ. dierum quos in hac mor¬
talitate agimꝰ malos. qͣmuis in eis diligamꝰ
uide di es bonos.flenda qͥdem s ñ repre¬
hendenda conditio. Uenit enĩ de ira dei
iusta. de qͦ scͥptura loquens ho inqͥt natꝰ
ex muliere. breuis uitȩ & plenꝰ irȩ. cum

Expanded text:
patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa, ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis viecessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum
Abbreviated transcription (Latin):
an ille quẽ minus qͣm condiscipłm eiꝰ
diligit xp̃c. cũ plꝰ ipse qͣm suus con¬
discipłs diligat xp̃m : hic plane cunc̃¬
tat᷑ responsio. & anget᷑ questio. Qntũ
aut̃ sapio. meliorẽ qui plꝰ diligit xp̃m.
feliciorẽ uͦ qͦm plꝰ diligit .xͦ. facile res

Expanded text:
an ille quem minus quam condiscipulum ejus an ille quem minus quam condiscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, felicio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ addidit plꝰ his. hoc respondit qd de se¬
ipso sciebat. Non enim qͣntum ab alio
quolibet diligeret᷑ scire poterat. qui
cor alterius uidere ñ ꝑ oterat. S tam̃
suꝑiorib uerbis dicendo. etiam dñe
tu scis: satis & ipse declarauit scientẽ
dñm interrogasse q̃ interrogauit. Sci¬
ebat gͥ dñs ñ solum q diligeret. uerũ
⁊ qd̃ plꝰ illis eum diligeret petrus. Q
tamen si ꝑponamꝰ querentes quis duoꝵ
sit melior utrum qͥ plꝰ an qui minus
diligit xp̃m : qͥs dubitabit respondere eũ
qͥ plꝰ diligit ẽẽ meliorem: Item si ꝑpona¬
mus quis duoꝵ sit melior. utrum qͦm
diligit᷑ a xͦ meliorẽ ꝓculdubio responde¬
bimus. In illa gͦ cõmꝑatione qͣm prius
posui petrus ioħi. in hac uͦ altera iołis
ance ponit᷑ petro. Pinde terciã sic ꝓponi¬
mus. Qͥs ẽ duoꝵ discipłors melior qui
minus qͣm cum discipłs eiꝰ diligit xp̃m
& plus qͣm condiscipłs eiꝰ diligit᷑ a xͦ.

Expanded text:
non addit plus his; hoc respondit quod de senon addit plus his; hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat; sed tamen superioribus verbis dicendo: Etiam, Domine, tu scis, satis et ipse declaravit scientem Dominum interrogasse quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus; et tamen si proponamus quaerentes, quis duorum sit melior, utrum qui plus, an qui minus diligit Christum, quis dubitabit respondere eum qui plus diligit esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior, utrum quem Christo, meliorem procul dubio respondebimus. In illa ergo comparatione quam prius posui, Petrus Joanni; in hac vero altera, Joannes anteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: quis est duorum discipulorum melior, qui minus quam condiscipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur a Christo?
Abbreviated transcription (Latin):
cito ipse possit intelligi: hoc addit
q̃ eum diligebat iħc. qͣsi solum dili¬
geret. ut hoc signo discerneret᷑ a ce¬
teris. quos om̃s utiq diligebat. Qͥd gͦ.
nisi amplius se dilectum. cum hoc di¬
ceret. uolebat intelligi: Qͦd absit ut
mendacit̾ diceret. Qͦa aut̃ maiꝰ dare
potuit iħc maioris gͦ eum suȩ dilec¬
lionis indicium. qͣm ut hõ cũ ceceris
condiscipłis suis socius tante salutis.
solus tam̃ discubuerit suꝑ pectꝰ ipsiꝰ
saluatoris: Poiro q apłs petrus plꝰ
aliis dilexerit xp̃m. possunt quidẽ
docum̃ta multa ꝓferri. S ut longe
in alia ñ eamus. in ipsius terciȩ mani¬
festationis paulo suꝑiore lectione quȩ
istam p̾cedit satis euident̾ apparet. uͥ
interrogans eum dixit diligis me plꝰ
his. q utiq sciebat & tam̃ interrogabat.
ut etiam nos qui legimus eugłm amo¬
rem petri gͥ dñm. & in illo interrogãte.¬
& in isto respondente nossemus. Qͦđ
aut̃ in eo qͦd respondit petrus amo te

Expanded text:
cito ipse possit intelligi, hoc addit cito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos omnes utique diligebat. Quid ergo nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen recubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexerit Christum, possunt quidem documenta multa proferri; sed ut longe in alia non eamus, in ipsius tertiae manifestationis paulo superius lectione quae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interrogans eum dixit: Diligis me plus his? quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos qui legimus Evangelium amorem Petri erga Dominum, et illo interrogante, et isto respondente, nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te,
Abbreviated transcription (Latin):
bat intantum ut suꝑ pectus eiꝰ discumbe
mereret᷑ ꝓ magno munere longum in
corꝑe donauerit somnum. cũ beatum
petrum apłm ꝑ ingentẽ marcyrii głam
ab onere ipsius corꝑis soluerit. eiq con¬
cesserit q apłs paulus se concupisse dix̃
& scͥpsit dissolui & ẽẽ cum xͦ. Si aut̃ q¬
magis credit᷑ ideo sc̃s ioħs ait ñ dixisse
dnm ñ morit᷑. ne illis uerbis quȩ dixit
hoc uoluisse intelligi putaret᷑. corpꝰq
eiꝰ in sepulchro eiꝰ ex anime sic̾ alioꝵ
mortuoꝵ iacet: restat ut si uere ibi
fit q sparsit fama de terra qͦ subinde
ablata subcrescit. aut ido fiat ut eo
nos lacet: manet tamen questio cur
dixerit dñs de homine morituro. sic
eum uolo manere donec ueniã. Illud
⁊ in his duob apłis petro & iohanne
qͣm ñ moueat adquirendum. cur ioħeo
plꝰ dilexerit dñs. cum ipsum dñm plꝰ
dilexerit petrus : Ubicumq: enim se
commemorat ioħs. ut nomine suo ta¬

Expanded text:
bat, in tantum ut supra pectus ejus discumbere bat, in tantum ut supra pectus ejus discumbere mereretur, pro magno munere longum in corpore donaverit somnum, cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam ab onere ipsius corporis solverit, eique concesserit quod apostolus Paulus se concupisse dixit et scripsit, dissolvi et esse cum Christo gis creditur, ideo sanctus Joannes ait, non dixisse Dominum, Non moritur, ne illis verbis quae dixit, hoc voluisse intelligi putaretur; corpusque ejus in sepulcro ejus exanime sicut aliorum mortuorum jacet: restat ut si vere ibi fit quod sparsit fama de terra, quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat ut eo nos latet. Manet tamen quaestio cur dixerit Dominus de homine morituro, Sic eum volo manere donec veniam. 4. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanquem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? ubicunque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo ta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊in quibꝰdã scͥpturis qͣmuis apocriphis
repperit᷑. qn sibi fieri iussit sepulchrũ
incolumẽ fuisse p̾sentẽ. eoq effosso &
diligentissime preꝑato. ibi se tanqͣm in
lectulo collocasse.statimq ẽẽ defuuctum.
gunt ñ defunctum. s defuncto similẽ
occubuisse. & cũ mortuus putaret᷑ sepul¬
tum fuisse dormientẽ. & donec xͦ ueniat
sic manere. suamq uitam scatur igine
pulueris indicare. qͥ pulnis credit᷑ ut
ab imo ad suꝑficiem tumuli ascendat
flatu quiescentis impelli: huic opinii
suꝑ uacuum existimo reluctari. Uiderit̃
enĩ qͥ locũ scuint utrum hoc ibi faciab
cedamꝰ opinioni qͣm certis documentis
refellere ñ ualemꝰ. ne rursꝰ aliud qͥa
nob̾ querat᷑ ex surgat cur suꝑ humatĩ
mortuum ipsa humꝰ qͦd̾amodo uiueri
ac sperare tudeat᷑. S ñ qͥd hinc tanta
ista soluit᷑ questio. si magno miracło
in sopore sub terra ẽ donec ueniat t̾minꝰ
scłi: quim immo fit amplior & difficilior.

Expanded text:
in quibusdam Scripturis quamvis apocryphis reperitur, quando sibi fieri jussit sepulcrum, incolumem fuisse praesentem; eoque effosso et diligentissime praeparato, ibi se tanquam in lectulo collocasse, statimque eum esse defunctum: intelligunt, non defunctum, sed defuncto similem cubuisse; et cum mortuus putaretur, sepultum fuisse dormientem; et donec Christus veniat sic manere, suamque vitam scaturigine pulveris indicare: qui pulvis creditur, ut ab imo ad superficiem tumuli ascendat, flatu quiescentis impelli. Huic opinioni supervacaneum existimo reluctari. Viderint enim qui locum sciunt, utrum hoc ibi faciat cedamus opinioni, quam certis documentis refellere non valemus, ne rursus aliud quod a nobis quaeratur exsurgat, Cur super humatum mortuum ipsa humus quodammodo vivere ac spirare videatur. Sed numquid hinc tanta ista solvitur quaestio, si magno miraculo, in sopore sub terra est, donec veniat terminus saeculi? Quin imo fit amplior et difficilior,
Abbreviated transcription (Latin):
ut credentes uitam habeatis in nomine
eiꝰ. Hoc capitulum uelut libri huius
indicat finem. s narrat᷑ hic ileinde
qͣm admodum se
manifestauerit
dñs ad mare tibe¬
riadis. & in
captura pisci cõm̃dauerit eclȩ
sacram̃tum qualis futura ẽ ultima re

Expanded text:
ut, credentes, vitam habeatis in nomine ejus. Hoc capitulum libri hujus indicat finem. Sed narratur hinc deinde quemadmodum se manifestaverit Dominus ad mare Tiberiadis, et in captura piscium commendaverit Ecclesiae sacramentum, qualis futura
Abbreviated transcription (Latin):
temptationib uelut imbrib fluminib¬
& tempestatib quatit᷑ & ñ cadit. qm fin¬
data ẽ suꝑ petͣm unde petrus nomen
accepit. Non enĩ apetro petͣ. s petrus
petram ȩdificabo ȩccłam meã: qr dix̃at

Expanded text:
tentationibus velut imbribus, fluminibus, tempestatibus, quatitur et non cadit, quoniam fundata est super petram, unde Petrus nomen accepit. Non enim a Petro petra, sed Petrus petram aedificabo Ecclesiam meam ; quia dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
surrexerunt qñ passꝰ ẽ x. & pꝰ eiꝰ resurres¬
tionẽ apparuerunt multis in scã sicut
scͥptum ẽ ciuitate. S tñ ut dic̃e ceꝑam
siquidẽ moy sen mortuum negant. qͤm
scͥptura ipsa ubi sepulchrum eiꝰ sit nͦꝙͣ
inueniri legimꝰ. mortuum tñ ẽe sine ulla
ambiguitate testat᷑: qͣncomagis ioħs
ex istoꝵs occasione uboꝵ ubi ait dns.¬

Expanded text:
surrectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate . Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum ubi D
Abbreviated transcription (Latin):
oN parua questio ẽcur apło pe¬
tro quando se tercio manifestauit
discipłis dixerit dñs sequere me:
de apło aut̃ ioħe. sic eum uolo manere
donec ueniam quid adte. Hinc questioni

Expanded text:
on parva quaestio est, cur apostolo Petro, quando se tertio manifestavit discipulis, dixerit Dominus, Sequere me; de apostolo autem Joanne, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Huic quaestioni,
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit cui dictum ẽ. cũ senueris duce
fieri pot̾ tͣnseat ame calix iste. Qutiq
mori uenerat nec habebat mortis ne¬
cessitatẽ s uoluntatẽ. potestate posi¬
turus auinã suã. & rursꝰ eã potestate
sumpturꝰ. S molestia qͣntacumq sit
mortis. debet eam uincere uis amoris:
qͥ amat᷑ ille qui eum sit uita nr̃a. ⁊
mortẽ uoluit ꝑferre ꝓ nobis. Nãsi nulla

Expanded text:
potuerit, cui dictum est, Cum senueris, ducepotuerit, cui dictum est, Cum senueris, ducefieri potest, transeat a me calix iste : qui utique mori venerat, nec habebat mortis necessitatem, sed voluntatem, potestate positurus animam suam, et rursus eam potestate sumpturus. Sed molestia quantacumque sit mortis, debet eam vincere vis amoris, quo amatur ille qui cum sit vita nostra, etiam mortem voluit perferre pro nobis. Nam si n
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiã dissolui & ẽẽ cũ xͦ. ingemis¬
cit t̃n grauatꝰ & ñ uult spoliari s suꝑ¬
uestiri. ut absorbeat᷑ mortale auita. Q
hic dñs dilectori suo. Cum senueris inqͥt
extendes manus tuas & aliꝰ te cinget. &
ducet qͦ ñ uis. hoc enĩ ei dixit significars
qͣ morte głificaturus erat dm̃. Extendes
inqͥt manus tuas. ħ ẽ crucifigeris. Ad hoc
uis. s qͦ ñ uis. Priꝰ dixit qͣ fieret. deinde
qmͦ fieret. Ñ enĩ crucifixꝰ s utiq erucifi¬
gendꝰ. qͦ nollet ẽ ductus. Nam crucifixus nͭ
qͦ nolebat abiit: s potius qͦ uolebat. Solutꝰ
quippe a corpore uolebat ẽẽ cum xͦ. s si
fieri posset p̾t̾ mortis molestiã uitã con¬
cupiscebat ȩcernã. Ad qͣm molestiã no¬
lens ductus ẽ. s ab ea uolens eductus ẽ
Nolens ad eam uenit. s uolens eã uicit.¬
& reliquit hunc infirmitatis affectum qͦ
nemo uult mori usq ad eo naturalem.
ut eũ beato petro nec sonecꝰtꝰ auferre

Expanded text:
emiscit tamen gravatus, et non vult exspoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita . Et huic Dominus dilectori suo, Cum senueris, inquit, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis. Hoc enim ei dixit, significans qua morte clarificaturus erat Deum. Extendes, inquit, manus tuas, hoc est cruuo non vis. Prius dixit quod fieret, deinde quomodo fieret. Non enim crucifixus, sed utique crucifigendus quo nollet est ductus: nam crucifixus non quo nolebat abiit, sed potius quo volebat. Solutus quippe a corpore volebat esse cum Christo, sed si fieri posset, praeter mortis molestiam vitam concupiscebat aeternam: ad quam molestiam nolens ductus est, sed ab ea volens eductus est: nolens ad eam venit, sed volens eam vicit; et reliquit hunc infirmitatis affectum quo nemo vult mori, usque adeo naturalem, ut eum beato Petro nec senectus auferre
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. Qͦd ñ ad ipsas demonstrationes. s
addies referre debemus. id ẽ pͥmo die
cum resurrexit & pꝰ dies octo qͣndo dis¬
cipłs chomas uidit & credidit. & hodie
quando hoc de piscib fecit. Post quot
aut̃ dies id fecerit. dictum ñ ẽ. Nam ipso
pͥmo die ñ semel uisus. sicut eugłistaꝵ
omĩum cestimonia collata demonstrant.
s sicut dictum ẽ scđm dies nimerande
sunt manifestationes eiꝰ. ut ista sit tercia:
Prima quippe habenda ẽ eademq una
quib cumq die illo quo resurrex it
ostendit. scđa pꝰ dies octo. & ħ tercia:
& deinde quotiens uoluit usq ad diẽ
qͣdragesimum quo ascendit in celum.
qͣmuis ñ scripta sint omnia. Cum gͦ¬

Expanded text:
tuis, Quod non ad ipsas demonstrationes, sed tuis, Quod non ad ipsas demonstrationes, sed ad dies referre debemus: id est, primo die, cum resurrexit; et post dies octo, quando discipulus Thomas vidit et credidit; et hodie quando hoc de piscibus fecit; post quot autem dies id fecerit, hic dictum non est: nam ipso primo die non semel visus est, sicut evangelistarum omnium testimonia collata demonstrant, sed sicut dictum est, secundum dies numerandae sunt manifestationes ejus, ut ista sit tertia; prima quippe habenda est eadem una quibuscunque in illo quo resurrexit, ostendit; secunda post dies octo, et haec tertia; et deinde quoties voluit, usque ad diem quadragesimum, quo ascendit in coelum, quamvis non scripta sint omnia: »