comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tanta fateor audire de te . &. si desidera¬
bam: non tamen sꝑabam: Quis nempe
te crederet saltu ut ita dicam repentino
sũma occupare uirtutũ. sullimia meri¬
torum attingere: Sed absit ut ꝓ nr̃e
fidei. spei ue angustiis. inmensa cdi pie¬
tas estimetur: qui qͦd uult in quo uult
oꝑatur. accelerans opus: & alleuans o¬
nus: Qdenim: Tua certe. non & tu¬
orum errata. scõrũ carpebat zelus: Tu¬
is non ipsorum excessib succensebant.
solamq in ꝑsonam tuam. non etiam
in abbariam: fraternũ susurriũ in mar¬
murabat: Solum deniq te in causã
uocauerant: Tu te corrigeres & nil
residuum qͦd pateret calũptuȩ: Te
inquam mutato: mox om̃is tumultus
concideret. quiesceret strepitus: So¬
lumq ac totum erat qͦd nos mouebat.
tuus ille habitus scilicet ꝙ apparatus
cum ꝓcedẽs: qđ paulo insolentior ap¬
pareret: Deponeres fastum. habitumq
mutares: & facile om̃iũ quiescere po¬

Expanded text:
tanta fateor audire de te, etsi desideratanta fateor audire de te, etsi desiderabam, non tamen sperabam. Quis nempe te crederet saltu, ut ita dicam, repentino summa occupare virtutum, sublimia meritorum attingere? Sed absit ut pro nostrae fidei speive angustiis immensa Dei pietas aestimetur, qui quod vult, in quo vult operatur, accelerans opus, et allevans onus! Quid enim? tua certe, non et tuorum errata, sanctorum carpebat zelus; tuis, non ipsorum excessibus succensebant, solamque in personam tuam, non etiam in abbatiam fraternum susurrium immurmurabat. Solum denique te in causam vocaverant. Tu te corrigeres, et nil residuum quod pateret calumniae. Te, inquam, mutato, mox omnis tumultus concideret, quiesceret strepitus. Solumque ac totum erat quod 79 nos movebat, tuus ille scilicet habitus et apparatus cum procederes, quod paulo insolentior appareret. Denique deponeres fastum, habitumque mutares, et facile omnium quiescere po
Abbreviated transcription (Latin):
dimitte: sin autẽ dele me de libro tu¬
Oquem scripsisti: fidelis aduocatus.
qui qm non querit quȩ sunt: sua: fa¬
cile obtinet om̃e qͦd querit: Plane
benignus. qui tanquã caput unitũ
membris. genti suȩ sirma caritate
coherens. aut illã saluabit secum. aut
non potest nisi idẽ cum illis subire
passionis. non contentionis assenfu
pre cõmuni erilio & seruitute. contemp¬
Quippe cui ceteris migrantib libere manc¬
re in patria liberum fuit. s maluit cap¬
ipsa captiuitate nouerat necessarium:
Paulus eocdẽ ꝓculclubio sp̃u optans ana
tia: fortis est ut mors dilectio: dura si¬
cut inferus emulatio: Sidetis. quorũ
uos imitatorem ꝓbaueritis: Sed addo
adhuc quem peue p̃termiseram & scm̃
dauid. qui cernens dolensq popłi stra¬
gem. angło ꝑcutienti festinus occurrit:¬
& in se potius domũq patris sui diui¬
nam transferri flagitat ultionem: Qͥs
hanc tibi ꝑfectionem ꝓponebat: Ego

Expanded text:
dimitte; sin autem, dele me de libro tudimitte; sin autem, dele me de libro tuo quem scripsisti . Fidelis advocatus, qui, quoniam non quaerit quae sua sunt, facile obtinet omne quod quaerit. Plane benignus, qui tanquam caput unitum membris, genti suae firma charitate cohaerens, aut illam salvabit secum, aut non potest nisi idem cum illis subire passionis, non contentionis assensu, prae communi exsilio et servitute contempQuippe cui caeteris migrantibus libere manere in patria liberum fuit; sed maluit capipsa captivitate noverat necessarium. Paulus eodem procul dubio spiritu optans anatt illa sententia: Fortis est ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio . Videtis quorum vos imitatores probaveritis? Sed addo adhuc quem pene praetermiseram et sanctum David, qui, cernens dolensque populi stragem, angelo percutienti festinus occurrit, et in se potius domumque patris sui divinam transferri flagitat ultionem . 3. Quis hanc tibi perfectionem proponebat? Ego
Abbreviated transcription (Latin):
succurrit. eo qͥppe mori ꝑatus ꝓ singłis:
qͦ desꝑatus de uniuersis: At uero dum
paulisꝑ retentare.ꝙ. retardare nititur
insequentes. suos uero quos ualet erigit
corruentes. reuocat fugientes: fit ple¬
rumq ut in manu forti tam gratam
qͣm inopinatam obtineat salutem su¬
is. hostib confusionem: Fugant tandẽ
quos fugiebant. suꝑant quos pene sus¬
tinebant uictores Et qui prius ꝑicli¬
tabantur de uita: post modũ exultãt¬
& de uictoria: Sed qͥd nos tam religi¬
osum. qm forte fact᷑um scł̃arib com¬
ꝑamus. quasi exempla nobis de ipsa
desint religione: Annon liquido
certus erat deo pollicente moyses. si
quidẽ ꝑisset popłs cui p̾erat. se non
solum: ꝑiturum non esse. sed insuꝑ ꝙ
missum iri in gentem magnam : Et
tamen quo affectu. quo studio. quib
pietatis uscerib irritantibꝰ subuenit.
obuiat irascenti: Ueniq &. se obiciens
ꝓ delinquentib: ait: Si dimittis.

Expanded text:
succurrit, eo quippe mori paratus pro singulis, succurrit, eo quippe mori paratus pro singulis, quo desperatus de universis. At vero, dum paulisper retentare et retardare nititur insequentes, suos vero quos valet, erigit corruentes, revocat fugientes; fit plerumque ut in manu forti tam gratam quam inopinatam obtineat salutem suis, hostibus confusionem. Fugant tandem quos fugiebant, superant quos pene sustinebant victores; et qui prius periclitabantur de vita, postmodum exsultant de victoria. 2. Sed quid nos tam religiosum, tam forte factum saecularibus comparamus, quasi exempla nobis de ipsa desint de religione? An non liquido certus erat Deo pollicente Moyses, si quidem perisset populus cui praeerat, se non solum pariter periturum non esse, sed insuper et missum iri in gentem magnam? Et tamen quo affectu, quo studio, quibus pietatis visceribus irritantibus subvenit, obviat irascenti? Denique et se objiciens pro delinquentibus ait: Si dimittis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. mirant᷑ etiã qui te non nouert̃.
li factus es. atq in te deũ glorificãt:
Aug&. uero gaudiũ & miracłm pari¬
ter. qͦd salutis consilium celitus in¬
fusum tibi. ꝓtinus tius refuudere:
atq ita implere sategisti qͦd legit᷑:
Qui audit: dicat ueni: & illud Qͦd
dico uobis in tenebris dicite in lumi¬
ne: & qͦd in aure auditis. predicate
super tecta: Sic strenuus in bello
miles. immo sic pius ac fortis mili¬
tum dux. ubi suos forte conspexerit
in fugam uersos. iamq hostili passim
gladio trucidari: &. si se uel solum ui¬
deat euadere posse. lib& tamen mo¬
ri magis cum illis. sine quib uiuere
puclet: Prouide stat in p̾lio. fortit᷑
dimicat.&. inter cruentos gladios.
per medias acies hac illacq discur¬
rens. uoce &. ense terret quantum
ualet aduersarios: animat suos: Sͥ
acrius insistere hostem. sociisq gra¬
uius comꝑit imminere ꝑicłm: ibi
adest: Ocurrit ferienti. ꝑeunti

Expanded text:
et mirantur etiam qui te non noverunt et mirantur etiam qui te non noverunt li factus es, atque in te Deum glorificant. Auget vero gaudium et miraculum pariter, quod salutis consilium, coelitus infusum tibi, protinus tuis refundere, atque ita implere sategisti quod legitur: Qui audit, dicat: Veni ; et illud: Quod dico vobis in tenebris, 78 dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Sic strenuus in bello miles, imo sic pius ac fortis militum dux, ubi suos forte conspexerit in fugam versos, jamque hostili passim gladio trucidari, etsi se vel solum videat evadere posse, libet tamen mori magis cum illis, sine quibus vivere pudet. Proinde stat in praelio, fortiter dimicat, et inter cruentos gladios per medias acies hac illacque discurrens, voce et ense terret quantum valet adversarios, animat suos. Ubi acrius insistere hostem, sociisque gravius comperit imminere periculum, ibi adest. Occurrit ferienti, pereunti
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate scͥpturarũ. diuinũ angłi
consiliũ poterant ignorasse. presertĩ
ut horũ reuelandorũ p̾rogatiua ma¬
tri uirgini seruaretur: Primũ e¬
quidẽ est tempus. scđm locus. ter¬
ciũ modus. quartũ.: electio ꝑsone uirgi¬
nalis: Hoc responde fr̃ib qui me rep̃¬
hendunt. qͦd dixerim ad laudem
uirginis icleo positũ esse a deo. ne cus
forte uel beatorũ angłorũ suum con¬
silium deus priusquã uirgini re¬
uelasse putetur: excepto dum taxat
archangło gabrihele: Suum consi¬
lium dixi. non de opere. sed de oꝑis
tempore: de loco. de modo. de ꝑso¬
ne quoq electione: Sale
x iit sermo bonus in terram nos¬
tram. in bonũ sine dubio bonis co¬
operaturus. ad qͦscũq ꝑuenerit
Enimuero audientes om̃s qui timeis
deum quauta fecit animȩ tuȩ: gau¬
dent &. stupent super tanta &. tã
subita mutatione clextere excelsi:
Ubiq in domino laudatur anima
tua. audiunt mansueti & lȩtaut᷑.

Expanded text:
veritate Scripturarum, divinum Angeli veritate Scripturarum, divinum Angeli consilium poterant ignorasse, praesertim ut horum revelandorum praerogativa matri Virgini servaretur? Primum equidem est tempus, secundum locus, tertium modus, quartum electio personae virginalis. Hoc responde fratribus, qui me reprehendunt quod dixerim ad laudem Virginis, ideo positum esse a Deo, ne cui forte vel beatorum Angelorum suum consilium Deus priusquam Virgini, revelasse putetur, excepto duntaxat archangelo Gabriele. Suum consilium dixi, non de opere, sed de operis tempore, de loco, de modo, de personae quoque electione. ValeExiit sermo bonus in terram nostram, in bonum sine dubio bonis cooperaturus, ad quoscumque pervenerit. Enim vero audientes omnes qui timent Deum, quanta fecit animae tuae, gaudent et stupent super tanta et tam subita mutatione dexterae Excelsi. Ubique in Domino laudatur anima tua, audiunt mansueti et laetantur;
Abbreviated transcription (Latin):
archani in comp̃hensibilis.ꝙ. ineffabilis
sacramenti: quo quasi in umbra cum
sola ꝙ. in sola uirgine sola tͥnitas con¬
ceptũ fuerat oꝑatura diuimũ. Ad hos
quoq inuestigandũ misteriũ. minus
se idoneũ confitetur magnus ille io¬
hannes: cum se inelignũ ꝑhib&. solu̾e
corrigiam calciamenti: S &. ipsam uir¬
gnnem rogo unde ꝓbabitur ex nomine
uel ex facie ante cognitam angłis. qͦd ipsa
uidelicet esset quã deus elegerit in ma¬
trem sibi. excepto dum taxat archan¬
gło. cui &. seruanda ab inicio tradita
fuisse credenda est: Porro autẽ si dia¬
bolus eam nec post conceptionem ag¬
nouit. ioseph utiq desponsatione de¬
ceptus. credi potest ꝙ sanctis angłis
uel ante minime innotusse: qͦd ipsa ui¬
delicet esset dei mater futura: Sane
et enim reꝓbi sp̃c. & si destituti sunt
participatione gratiȩ spiritalis: non
tamen uiuacitate industriȩ natura¬
lis: Uides ue in quantis salua ficde. &.

Expanded text:
arcani incomprehensibilis et ineffabilis arcani incomprehensibilis et ineffabilis sacramenti, quo quasi in umbra cum sola, et in sola Virgine, sola Trinitas conceptum fuerat operatura divinum. Ad hoc quoque investigandum mysterium minus se idoneum confitetur magnus ille Joannes, cum se indignum perhibet solvere corrigiam calceamenti. Sed et ipsam Virginem, rogo, unde probabitur ex nomine, vel ex facie ante cognitam Angelis, quod ipsa videlicet esset quam Deus elegerit in matrem sibi, excepto duntaxat archangelo, cui et servanda ab initio tradita fuisse credenda est! Porro autem si diabolus eam nec post conceptionem agnovit, Joseph utique desponsatione deceptus; credi potest et sanctis Angelis vel ante minime innotuisse, quod ipsa videlicet esset Dei mater futura. Sane etenim reprobi spiritus, etsi destituti sunt participatione gratiae spiritualis, non tamen vivacitate industriae naturalis. 22. Videsne, in quantis, salva fide et
Abbreviated transcription (Latin):
s magis affirmando illud respondisse
contenditur. memor utiq p̾fati testi¬
monii qͣm natareus uocabitur. non
tam̃ perinde qͦd in narareth concep¬
tus fuerit ihesus. eum agnouisse con¬
stabit. cũ multȩ aliȩ causȩ occurre¬
re potuissent. cur illud ꝓpheta p̃dire¬
rit : Potuit ergo & de conceptionis
loco. ut ꝓphetas sic & angłos diuinum
latuisse confilium: Moclũ deinde il¬
lũ tã in comp̃hensibilẽ quẽ & uirgo
sollicita requisiuit. unde queso doce¬
ri queam angłis fuisse p̃cognitũ: Di¬
chi uero uidetur. ne ipsi quidem ut
pace eius dixerim qui nunciabat:
Quod &. ipse fatetur: si eius uerba di¬
ligenter aduertimus: Respondens
aperte mittit ad magisteriũ sp̃c scĩ.
cuius unctione doceatur de omnibꝰ.
quorũ ipse sibi non pͣsiunit scientiã.
&. cdiscat erꝑiendo. qͥd audiendo non
poterat : Ueniq subiungit: Et uirtꝰ
altissimi obumbrabit tibi. expressius
ꝓfecto significans modũ secretissimĩ

Expanded text:
sed magis affirmando illud respondisse sed magis affirmando illud respondisse contenditur, memor utique praefati testimonii, quoniam Nazaraeus vocabitur: non tamen perinde, quod in Nazareth conceptus fuerit Jesus, cum agnovisse constabit; cum multae aliae causae occurrere potuissent, cur illud propheta praedixerit. Potuit ergo et de conceptionis loco, ut Prophetas, sic et Angelos divinum latuisse consilium. 635 21. Modum deinde illum tam incomprehensibilem, quem et Virgo sollicita requisivit, unde, quaeso, doceri queam Angelis fuisse praecognitum? Mihi vero videtur, ne ipsi quidem ut pace ejus dixerim qui nuntiabat: quod et ipse fatetur, si ejus verba diligenter advertimus. Respondens aperte mittit ad magisterium Spiritus sancti, cujus unctione doceatur de omnibus, quorum ipse sibi non praesumit scientiam, et discat experiendo quod audiendo non poterat? Denique subjungit: Et virtus Altissimi obumbrabit tibi ; expressius profecto significans modum secretissimum
Abbreviated transcription (Latin):
erat in isrł. nichilq facile ignoraret
ex om̃ib et tamen tota fidutia insta¬
bant monstrantes. scripturas non lo¬
qui xp̃m uenire a galilea. cuius nara¬
reth eiuitas eẽ cognoscitur. Plus sane
ad manum fuit cis testimonium de
ꝓpħa. ex quo regi locum sciscitanti
natiuitatis: incunctanter bethleem
responderunt. Itaq natus in beth
q aꝑte p̃dixisse ꝓpħas manifestum ẽ.
Conceptus equȩ ẽ et in natareth ei¬
uitate galileȩ. nec tamen uisum est
occurrere quippiam uel nichodemo.
ꝑ quod siue galileam siue narareth.
ad xp̃i aduentum undecumq ꝑti¬
nere doceret. Sic quoq nathanahel
doctus et ipse in lege: philippo nun¬
cianti iħm filiũ ioseph a natareth.
mex sub interrogatione admirando
respondit: A natarech inquit po¬
test aliquid boni esse: Nimirũ ad¬
mirans quod a narareth xp̃e nunci¬
aretur. qͦd ex nulla penitꝰ scͥptura re¬
coleret: Aut si non interrogando qͥde

Expanded text:
erat in Israel, nihilque facile ignoraret erat in Israel, nihilque facile ignoraret ex omnibus: et tamen tota fiducia instabant, monstrantes Scripturas non loqui Christum venire a Galilaea, cujus Nazareth civitas esse cognoscitur. Plus sane ad manum fuit eis testimonium de propheta, ex quo Regi locum sciscitanti nativitatis, incunctanter Bethlehem responderunt. Itaque natus in Bethlue aperte praedixisse Prophetas manifestum est. Conceptus aeque est et in Nazareth civitate Galilaeae: nec tamen visum est occurrere quidpiam vel Nicodemo, per quod sive Galilaeam, sive Nazareth ad Christi adventum undecunque pertinere doceret 20. Sic quoque Nathanael, doctus et ipse in lege, Philippo nuntianti Jesum filium Joseph a Nazareth, mox sub interrogatione admirando respondit: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse? Nimirum admirans quod a Nazareth Christus nuntiaretur, quod ex nulla penitus Scriptura recoleret. Aut si non interrogando quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
respondisse. non ẽ inquiens ur̃m nos¬
se tempora et momenta. quȩ pater
posuit in sua potestate: Quȩ me rur¬
sum credere compellat necessitas. ange¬
los iam ante aduertisse ciuitatẽ nara¬
reth. quam illo cernerent missum
archangelum uirginem salutare.
et partum nunciare diuinum:
Siquidẽ quod p̃electa fuerit belle¬
em natiuitati.iherłm passioni: etiã
sic aꝑte p̃seitum et p̃dictum ẽ a
ꝓpħis. Quod autẽ : narareth ꝓuisa
similiter ẽ conceptioni. non tamen
similiter ut arbitor p̃uisum fuisse
et a ꝓpħis. euidens aliquod muenit̃¬
de scripturis testimonium. Nam qͦd
legitur. qm̃ narareus uocabitur. ꝓfec¬
to euuangelista qui hoc de ꝓpħa fu¬
mit. non tam ad conceptionem quã
educationem referri satis eudenter
ostendit: quod illo uidelicet ex egyp¬
to reportatus fuerit. illicq nutritus.
Beniq iudei ad nichodemum. scru¬
lea non surgit. Et quidem scienti
legem loquebantur. et qui magister

Expanded text:
respondisse: Non est, inquiens, vestrum nosrespondisse: Non est, inquiens, vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate? Quae me rursum credere compellat necessitas, Angelos jam ante advertisse civitatem Nazareth, quam illo cernerent missum archangelum Virginem salutare, et partum nuntiare divinum? Siquidem quod praeelecta fuerit Bethlehem nativitati, Jerusalem passioni; etiam sic aperte praescitum et praedictum est a Prophetis. Quod autem et Nazareth praevisa similiter est conceptioni, non tamen similiter, ut arbitror, praevisum fuisse et a Prophetis, evidens aliquod invenitde Scripturis testimonium. Nam quod legitur, Quoniam Nazaraeus vocabitur , profecto evangelista, qui hoc de propheta sumit, non tam ad conceptionem, quam ad educationem referri satis evidenter ostendit, quod illo videlicet ex Aegypto reportatus fuerit, illicque nutritus. Denique Judaei ad Nicodemum, Scruta a Galilaea non surgit . Et quidem scienti legem loquebantur, et qui magister
Abbreviated transcription (Latin):
ad implendum ꝓpositum suum eligis¬
set deus. si inquam hoc dei consiliũ
non de oꝑe s de tempore. loco. modo.
atq ꝑsona. etiam scõs ignorasse ange¬
los senserim et seripserim: ꝓfecto ñ
uideo cur ineredibile uideatur: Sa¬
ne ibi unusquisq in suo sensu securꝰ
habundat. ubi aut certe rationi. aut
non contempnendȩ auetoritati. qͦd
sentitur non obuiat. Quȩnam enĩ
me ratio siue auctoritas sentire cogat.
etiam tempus illud ab antiquo an¬
gelis innotuisse. de quo apłs. postꝗͣ
uenit inquit plenitudo temporis.
misit deus filium suum factum ex
muliere. factum sub lege: Credib¬
lius magis fortasse uidetur. ut sicut
futuri aduentus dñi ipso teste diẽ
prorsus ignorant: ita quoq prioris
tempus nequaquam p̾scierint. Quis
scisͣ enim si modo illo spiritali. dei sa¬
pientia de pͥmo aduentu suo. et ange¬
lis illud locuta sit. quod apłis ꝑ os
carnis assumptȩ de secundo legitur

Expanded text:
ad implendum propositum suum elegisad implendum propositum suum elegisset Deus; si, inquam, hoc Dei consilium non de opere, sed de tempore, loco, modo, atque persona, etiam sanctos ignorasse Angelos senserim et scripserim; profecto non video cur incredibile videatur. Sane ibi unusquisque in suo sensu securus abundat, ubi aut certae rationi, aut non contemnendae auctoritati quod sentitur non obviat. 19. Quaenam enim me ratio sive auctoritas sentire cogat, etiam tempus illud ab antiquo Angelis innotuisse, de quo Apostolus: Postquam venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege? Credibilius magis fortasse videtur, ut sicut futuri adventus Domini, ipso teste, diem prorsus ignorant ; ita quoque prioris tempus nequaquam praescierint. Quis scit enim, si modo illo spirituali Dei Sapientia de primo adventu suo et Angelis illud locuta sit, quod Apostolis per os carnis assumptae de secundo legitur
Abbreviated transcription (Latin):
eandem sententiam non constanter
affirmo. s cum temꝑamento suspen¬
dens sub disiuncꝰtiua particula: uel
ideo inquam dictum ẽ a deo. Siqui¬
dem p̃missa una causa quȩ mͥ uide¬
batur. cur euuangelista cum diceret.
missus ẽ angelus gabrihel. nomina¬
tim subiecerit a deo. alteram quoq
temꝑate quid et sub disiunctione
subumxi. quo et mͥ non incumberet
defendendi necessitas. et lec̾tori daret̾
luisset. Si igitur una quȩ libet illa¬
rum stare potest. de altera quid sug¬
gillor. quippe qui neutram asfirmanᷤ.
lectoris utramq magis iudicio dere¬
linquo: Quamquam et si ex senten¬
tia chxerim. ignotum usq acdhuc
scĩs angelis fuisse dei consilium. Non
quidem quia ꝑ incarnandi uerbi
misterium dei ꝓpositum erat quan¬
doq oꝑari salutem in medio terrȩ.¬
hoc enim et multis mortalium et pres¬
cire donatum ẽ et p̃dicere. s quod potis¬
simum tempus. quem ue locum. uel
modum. p̃cipueq quam uirginem.

Expanded text:
eamdem sententiam non constanter eamdem sententiam non constanter affirmo, sed cum temperamento, suspendens sub disjunctiva particula: « Vel ideo, » inquam, « dictum est, a Deo. » Siquidem praemissa una causa quae mihi videbatur, cur Evangelista, cum diceret: Missus est angelus Gabriel, nominatim subjecerit, a Deo ; alteram quoque temperate quidem et sub disjunctione subjunxi, quo et mihi non incumberet defendendi necessitas, et lectori daretur luisset. Si igitur una quaelibet illarum stare potest, de altera quid suggillor, quippe qui neutram affirmans, lectoris utramque magis judicio derelinquo? Quanquam etsi ex sententia dixerim, ignotum usque tunc  al. adhuc sanctis Angelis fuisse Dei consilium, non quidem quia per incarnandi Verbi mysterium Dei propositum erat quandoque operari salutem in medio terrae hoc enim et multis mortalium et praescire donatum est, et praedicere, sed quod potissimum tempus, quemve locum, vel modum, praecipueque quam virginem,
Abbreviated transcription (Latin):
postoloꝵ. quandoquidẽ non solum
malum e̾e̾ nescierunt int̾ficere illos.
s insuꝑ quoq id faciendo. arbitrati
sunt obsequium se p̃stare deo:
S & frustra in cruce saluator pro
suis orabat crucifixorib quippe
nescientib ipso ceste quid faceni
et ita nequaquam peccantib.
Neq enim fas ẽ ullatenus sus¬
picari mentitum fuisse dnm̃
quid facerent. et si forte de apło du¬
bitet quis. quod carnem suam emu¬
lans sicut homo mentiri potuerit
ubi ait. Si enim cognouissent: numꝙͣ
non ex his satis apparet. in quantis
laceat ignorantiȩ tenebris. qui igno¬
rat peccari posse int̾dum per igno¬
Irantiam: Sed de his hactenus.
n fine micbi insinuas amicabiliter
quidem. moueri aliquos suꝑ quadã
mea sententia. qua dixi cum euuan¬
gelium exponerem. consilium dei
milli etiam beatoꝵ angeloꝵ anteq̃
ungini reuelatum. Primo quidem in¬
de ut arbitror quia non satis iuste
mouentur aduertere possunt. quod

Expanded text:
postolorum, quandoquidem non solum postolorum, quandoquidem non solum malum esse nescierunt interficere illos, sed insuper quoque id faciendo arbitrati sunt obsequium se praestare Deo? Sed et frustra in cruce Salvator pro suis orabat crucifixoribus, quippe nescientibus, ipso teste, quid facerent , et ita nequaquam peccantibus. Neque enim fas est ullatenus suspicari mentitum fuisse Dominquid facerent; etsi forte de Apostolo dubitet quis, quod carnem suam aemulans, sicut homo mentiri potuerit, ubi ait: Si enim cognovissent, nunquanon ex his satis apparet, in quantis jaceat ignorantiae tenebris, qui ignorat peccari posse interdum per ignorantiam? Sed de his hactenus.n fine mihi insinuas, amicabiliter quidem, moveri aliquos super quadam mea sententia, qua dixi cum Evangelium exponerem, consilium Dei nulli, etiam beatorum Angelorum, antequam Virgini revelatum. Primo quidem inde, ut arbitror, quia non satis juste moventur, advertere possunt quod
Abbreviated transcription (Latin):
rursum. Qui orabit ꝓ eo quod nes¬
ciens fecerit. et dimittetur ei: quia
ꝑ errorem deliquit in dño. Si ig¬
norantia numquam peccatum ẽ.
cur dictum ẽ in epła ad hebreos.
quia in scdo tab̾naculo semel in an¬
no solus pontifex intraret non sine
sanguine. quem osferret ꝓ sui et po¬
puli ignorantia: Si peccatum ig¬
norantiȩ nullum ẽ. non ergo pecca¬
uit saulus quod ꝑsecutus ẽ eccłiam
cdi. qm̃quidem ignorans hoc fecit:
manens in meredulitate. Bene ita¬
q faciebat quod erat blasphemus.
et ꝑsecutor et contumeliosus. quod
erat spirans minarum et cedis in
discipulos ihu. in hoc ipso quippe
habundant̃ emulator existens pater¬
narum suarum traditionum. Non
ergo debuit dicere. misccłiam conse¬
cutus sum. s mercedem recepi: quip¬
pe quem ignorantia a peccato redde¬
bat immimẽ. insuꝑ et emulatio re¬
munerabilẽ iudicabat. Si inquam
ignorantia numquã peccatur. quid
ergo causamur aduersꝰ decisores a¬

Expanded text:
rursum: Qui orabit pro eo quod nesrursum: Qui orabit pro eo quod nesciens fecerit, et dimittetur ei, quia per errorem deliquit in Dominum . 17. Si ignorantia nunquam peccatum est, cur dictum est in Epistola ad Hebraeos, quia in secundo tabernaculo semel in anno solus pontifex intraret, non sine sanguine, quem offerret pro sui et populi ignorantia? Si peccatum ignorantiae nullum est, non ergo peccavit Saulus, quod persecutus est Ecclesiam Dei, quoniam quidem ignorans hoc fecit, manens in incredulitate. Bene itaque faciebat, quod erat blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; quod erat spirans minarum et caedis in discipulos Jesu; et in hoc ipso quippe abundanter aemulator existens paternarum suarum traditionum . Non ergo debuit dicere: Misericordiam consecutus sum ; sed, Mercedem recepi; quippe quem ignorantia a peccato reddebat immunem, insuper et aemulatio remunerabilem judicabat. Si, inquam, ignorantia nunquam peccatur; quid ergo causamur adversus occisores A
Abbreviated transcription (Latin):
forte tam ꝓteruus sit: ut deum ho¬
mines sine culpa damnare existi¬
met. Uerendum tamen. ne si uel
breuiter non respondetur stulto
iuita stultitiam suam putans for¬
te sapientiam. securius spargat se¬
minarium uecordiȩ in aurib in¬
sipientium: et ita iam insipien¬
tiȩ eius non sit numerus. Ueri¬
tatis ꝓinde tefamoniis paueis
et manifestis: manifestum mendati¬
um confutetur. Is forsitan qui as¬
serit non posse peccari ꝑ ignorantiã.
nunquam ꝓ suis ignorantiis depre¬
catur. s potius ꝓph̾am irrideat de¬
p̃cantem. et dicentem. Delicta iuuen¬
tutis meȩ et ignorantias meas ne
memineris. Forsitan et rep̃hendet
dm̃. exigentem ꝓ peccato ignorantiȩ
satisfactionem. Loquit᷑ enim in le¬
uitico ad moylen dicens. Anima
si peccauerit ꝑ ignorantiam. feceritq
tur. et peccati rea intellexerit imqui¬
tatem suam: offeret arietem iminacu¬
latum de gregib sacerdoti. iuxta men¬
suram estimationemq peccati. Et

Expanded text:
forte tam protervus sit, ut Deum hoforte tam protervus sit, ut Deum homines sine culpa damnare existimet. Verendum tamen, ne si vel breviter non respondetur stulto juxta stultitiam suam; putans forte sapientiam, securius spargat seminarium vecordiae in auribus insipientium, et ita jam insipientiae ejus non sit numerus. Veritatis proinde testimoniis, paucis et manifestis, manifestum mendacium confutetur. Is forsitan qui asserit non posse peccari per ignorantiam, nunquam pro suis ignorantiis deprecatur, sed potius prophetam irrideat deprecantem et dicentem: Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris . Forsitan et reprehendet Deum exigentem pro peccato ignorantiae satisfactionem. Loquitur enim in Levitico ad Moysen dicens: Anima si peccaverit per ignorantiam, feceritque tur, et peccati rea intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti, juxta mensuram aestimationemque peccati; et
Abbreviated transcription (Latin):
cabant: ita ut nunc om̃is populus
xp̃ianus scire et confiteri debeat fidẽ.
quam eo tempore pauci admodum
et ꝑfectiores quiq nouerunt. quam¬
uis omĩs dei populus etiam tunc
eiusdem misteria fidei in legalib
cerimoniis tẏpice portaret. Multa
sunt quȩ adhȩc confirmanda con¬
currunt. s modus epłaris cuncta
non patitur. nec opus ẽ. Arbitror
enim ut ante iam dixeram. me quoq
non respondente. ea potuisse susfi
multum nobis arbitror laborandũ.
tum quod manifestam. nimis pre¬
ferat falsitatem. tum quod ipse eiꝰ
inuentor in sua suꝑiori sententia
ipsam ꝑ se satis impugnet: sibimet¬
ipsi contrarius. Cum enim de noc¬
turno illo pͥuatoq susurio dñi cum
nichodemo. laqueum nectat publi¬
cȩ damnationis ꝑ totum orbem ig¬
norantib arbitrans uidelicet nemi¬
nem exilla hora potuisse saluari
qui non fuerit baptiratus. nonne
aꝑte peccatum ignorantiȩ. et pecca¬
tum damnabile confitetur: Nisi

Expanded text:
cabant: ita ut nunc omnis populus cabant: ita ut nunc omnis populus christianus scire et confiteri debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt; quamvis omnis populus Dei etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis typice portaret. » Multa sunt quae ad haec confirmanda concurrunt: sed modus epistolaris cuncta non patitur, nec opus est. Arbitror enim, ut ante jam dixeram, me quoque non respondente, ea potuisse sufficmultum nobis arbitror laborandum, tum quod manifestam nimis praeferat falsitatem; tum quod ipse ejus inventor, in sua superiori sententia ipsam per se satis impugnet, sibimetipsi contrarius. Cum enim de nocturno illo privatoque susurrio Domini cum Nicodemo, laqueum nectat publicae damnationis per totum orbem ignorantibus, arbitrans videlicet neminem ex 633 illa hora potuisse salvari, qui non fuerit baptizatus; nonne aperte peccatum ignorantiae, et peccatum damnabile confitetur? Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tamen certa spe et fide ut ꝓmis¬
sa fuerat firmissime tenuerunt: Qua¬
nti hodieq ꝓfecto in populo xp̃iano.
uitȩ eternȩ seculiq futuri quod indu¬
bitanter credunt et sꝑant. et ardent̃
desiderant. formã tamen ac statum
ne cogitare quidem uel tenuit̃ norunt:
Ita ergo multi ante saluatoris aduentũ.
dm̃ om̃ipotentẽ tenentes. et diligentes
suȩ salutis gratuitum ꝓmissorẽ. ere¬
dentes in ꝓmissionei fidelem. sꝑan¬
tes certissimum redemptorem. in
hac fide et expectatione salua¬
nti sunt. licet quando. et qualit̃.
et quo ordine salus reꝓmissa fi¬
eret: ignorarent. Deniq beda
aꝑte docet. aꝑta omĩa om̃ibys
nequaquam fuisse quȩ de xp̃o
futura erant: quod tu quoq testimo¬
nium in tua epła posuisti. Unum
inquit idemq dũicȩ erucis tropheũ.
prius ꝓpħȩ et moyses quam apłi no¬
uerant. et p̃dicabant: s ꝓpħȩ hoc ali
facta luce euuangelii. semꝑ aꝑte p̃di¬

Expanded text:
quae tamen certa spe et fide, uti promisquae tamen certa spe et fide, uti promissa fuerant, firmissime tenuerunt? 15. Quanti hodieque profecto in populo christiano vitae aeternae, saeculique futuri, quod indubitanter credunt et sperant, et ardenter desiderant, formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt? Ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum Redemptorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt: licet quando, et qualiter, et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Denique Beda aperte docet aperta omnia omnibus nequaquam fuisse quae de Christo futura erant, quod tu quoque testimonium in tua epistola posuisti. « Unum, » inquit, « idemque dominicae crucis tropaeum prius Prophetae et Moyses, quam Apostoli noverant et praedicabant: sed Prophetae hoc aliqfacta luce Evangelii semper aperte praedi
Abbreviated transcription (Latin):
rit rerum ipsarum exhibitio: atq
p̃sentia exhibentis. Deniq et audiunt.
Beati oculi qui uident. quȩ uos iude¬
tis. Item. Uos autẽ dixi amicos. quia
omĩa queciunq audiui a patre meo
nota feci uob̃. Nulti inquit reges et
ꝓphȩ uoluerunt uidere quȩ uos ui¬
detis. et non uiderunt: et audire quȩ
auditis. et non audierunt. Quare :
Ut uidelicet clarius largiusq ꝑcipe¬
rent: quid uix tenuitur obscureq
p̃senserant. Auoquin quid opus
erat foris uidere carnem. et carnis au¬
dire sermones: si iam intus a spu fu¬
erant ꝑfecte instructi de omib. pre¬
sertim cum dñs dicat. caro non pro¬
dest quicquam. sp̃c ẽ qui uiuificat:
Quod si ꝓphȩ et qui illustriores ui¬
debantur in illo populo. non om̃s
om̃ia liquido equaliter agnoscere
ualuerunt. s alii plus. alii minus.
pro ut ei ᷤ sp̃c dabat. diuidens
singulis
detrimento salutis. saluationis tempꝰ.
modum et ordinẽ nescire potuerunt.

Expanded text:
rit rerum ipsarum exhibitio, atque rit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patrs et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si Prophetae, et qui illustriores videbantur in illo populo, non omnes omnia liquido aequaliter agnoscere valuerunt, sed alii plus, alii minus; prout eis Spiritus dabat, dividens singulis detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
num expectamus. et nos milibus
hominum certitudinem de om̃ĩb
nr̃o mendatio confirmamus: Nec
ipsos de se ita ueteres sensisse:. pau¬
cis aduertere possumus. Moyses seri¬
bit dm̃ ad se loquentẽ dixisse sic
Ego sum d̾s abraham. et cdeus ysaac.
et cłs iacob. et nomen meum adonas.
non indicaui eis: subaudis sicut tͥ
Oscendit ergo se de dei noticia plus
aliquid p̃cedentib patrib accepisse.
Dauid quoq suꝑ doctores suos et
seniores: donum sibi intelligentiȩ
audacter p̃sumit itadicens. Suꝑ
om̃s docentes me intellexi: quia de¬
stimonia tua meditatio mea ẽ
Et rursum. Suꝑ senes intellexi.
S et ꝓpħa daniel. ꝑ transibunt
ait plurimi. et multiplex erit sci¬
entia: ampliorẽ scilicet rerum no¬
ticiam ꝓmittens et ipse posteris. Sigͦ
um patrum. et quanto uiciniores
aduentui saluatoris extitert̃ tanto
my. sterium saluns plenius ꝑceꝑum.
non ẽ dubium quin his qui et p̃sen¬
des fuerunt multo amplius contule¬

Expanded text:
lium exspectamus , et nos millibus lium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, um patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contule
Abbreviated transcription (Latin):
ueteres iustos pares facimus insei¬
entia. numquid uon et suꝑiores
in gr̃ã consequenter fateri necesse
est: utpote quos non lectio sicut
nos aut p̃dicatio: s ipsa unctio do¬
cuerit om̃s de om̃ib: Esto tamen.
toleremus nos nrãm iniuriam. et
apłi quoq suam: ut et ipsis mini¬
mi etiam antiquoꝵ iustoꝵ compa¬
rentur in scientia. p̃ferantur in gr̃a.
S ẽ sane quod ullo om̃ino pacto me¬
Uide autem si non uere falsum fa¬
teri cogimur ueritatis hoc destimo¬
nium. si taretũ hoc tribuamus ue¬
terib quantum nec ioh̾i uendicare
ualemus. Non utiq fit imuria ioħi.
siquid ignorasse creditur aut dicitur:
nimirum quod et ipse non disfite¬
tur. S siquod p̃coni ueritatis negamꝰ.
contra p̃conium ueritatis alteri cda¬
mus: hoc non tantum in iuria s
et blasphemia ẽ. et plane contra¬
dicere non ioħi. s ueritati. Quid
ergo: Amicus sponsi dubitat et
querit. tu es qui uenturus es an a¬

Expanded text:
veteres justos pares facimus in sciveteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quoque suam, ut et ipsis minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, praeferantur in gratia. Sed est sane quod ullo omnino pacisse . Vide autem si non vere falsum fateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an a
Abbreviated transcription (Latin):
ut illud ꝓrsus incredibili felicitate cer¬
neretur impletum. quod moyses op¬
tabat cum diceret. Quis dabit ut
om̃s ꝓpħent: Queso quid simile at¬
tulit euu̾gelium: Frustra głatur pau¬
uas de pͥmitiis sp̃c. quas / se putat
cum suis cõapłie accep isse. cum
nil tale in dieb suis potuerit
exꝑiri. Deniq aiebat. Numqͥd
de euuangelio suo. quia non ab ho¬
mine neq ꝑ hominem illud acce¬
ꝑit. s quasi speciali quadam p̃ro
populis reuelatum. S nec apłs pe¬
trus ꝓfecto debuit ꝓpheticum illud
ad sua tempora retorquere. Esfun¬
dam de spu meo suꝑ filios et filias
ur̃as. et ꝓpħabunt filii ur̃i et filiȩ.¬
si habundantior iam p̃cesserat
transactis seculis esfusio sp̃c. aut
certe ꝓpħa uel potius in ꝓpħa d̾s.
si uere illa tempora apłica eũ hoc
diceret intuebatur. non plane es¬
fundam. s subtraham magis de
spũ meo dixisse debuerat. Quid
enim: Si filiis euuangelii omnes

Expanded text:
ut illud prorsus incredibili felicitate cerut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit, sed quasi speciali quadam praerpopulis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spiritu meo super filios et filias vestras, et prophetabunt filii vestri et filisi abundantior jam praecesserat transactis saeculis effusio Spiritus. Aut certe Propheta, vel potius in Propheta Deus si vere illa tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum sit: restat ut fateamar
om̃ia om̃ib ꝑ spm̃ reuelata fuisse et
sic om̃s spuales. om̃s ꝑfectos. om̃s exti¬
tisse ꝓpħas. quotquot ab aduentu
añ retro iusti et salui fuerunt. Fuit
itaq antiquis temporib. aut ꝑ rara
salus. aut numium numerosa ꝑfectio:
quoꝵ quidem quodlibet saꝑe. disere¬
tionis t̾minos excedere ẽ. Quod si
uicdetur tolerabilius. immo et deo
dignius iudicatur. replesse potius
et ditasse secula illa multitudine
ꝑfectoꝵ. quam saluandoꝵ tanta fuis¬
se paucitate contentum. quatinus
et salui non pauci tunc fierent. et
om̃s nichilominus repleti sp̃u
ꝓpħico. necdum reuelata misteria iã
tunc penetrarent: si inquam hoc recipi¬
tur benedicimus quidem deum in do¬
nis suis: s quid tempori grẽ reserua¬
tum sit. non uidsmus. nisi quod tempꝰ
grẽ illud potius uixta sententiam hanc
fuerit appellandum. in quo tot et tan¬
tȩ dei populo diuitiȩ: spc̃ affluebant:

Expanded text:
manifestum sit: restat ut fateamur manifestum sit: restat ut fateamur omnia omnibus per Spiritum revelata fuisse; et sic omnes spirituales, omnes perfectos, omnes exstitisse prophetas, quotquot ab adventu Domini retro justi et salvi fuerunt. Fuit itaque antiquis temporibus aut perrara salus, aut nimium numerosa perfectio: quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. 12. Quod si videtur tolerabilius, imo et Deo dignius  al. justius judicatur, replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum, quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti spiritu prophetico, necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae illud potius juxta sententiam hanc fuerit appellandum, in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant;
Abbreviated transcription (Latin):
terita legunt. deum ꝓfecto aut nimis
p̃dicat. aut nimis largum. oculum
discretionis ex nulla parte aꝑiens.
Aut enim numerum electoꝵ illius
temporis. sub paucitate redigit ra¬
rissimoꝵ spũalium. quos ꝓ suȩ scĩta¬
tis speciali excellentia insignes illustris¬
q illis temporib extitisse. ac singula¬
ri munere sp̃e. singula uti uentura
erant p̃uidere certissime potuisse. seri¬
ptura cominemorat: et sic nimis ab¬
breuiat manum dei. dum p̃ter paucos
illos ꝑfectissimos neminẽ eo tempore
putat potuisse saluari: aut certe si
et illa tempora multitudinẽ saluan
doꝵ etiam p̃ter istos habuisse non
difficetur. magnam s inauditam
diuini muneris largitatẽ ueteri col
latam populo asserit. siquidem om¬
nem illam multitudinẽ om̃ia quȩ
de mifterio nr̃e redemptionis suꝑ¬
ius enumerata sunt. liquido precog¬
nouisse contiterit. Cum enim ex his
quippiam tunc. nec seriptum ma¬
nifeste. nec publice p̃dicatum fuisse

Expanded text:
terita legunt; Deum profecto aut nimis terita legunt; Deum profecto aut nimis aedicat, aut nimis largum, oculum discretionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insignes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere certissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitudinem salvandorum 631 etiam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed inauditam divini muneris largitatem veteri populo collatam asserit: siquidem omnem illam multitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
erucem. mordem. sepulturam. dis¬
censum ad inferos. resurrectionem.
et ad cȩlos ascensionem. sic om̃mo
om̃ib illoꝵ tempoꝵ iustis. aꝑte om¬
nia et distincte singula fuisse pre¬
cognita. quemadmodũ suo sunt tẽ¬
pore post exhibita et mͦ cognita
nob̾: adeo ut nec iusti fuerint nec
salui sint quib ita clara om̃ia et
ꝑspicua non fuerunt. Et id qͥdẽ
falsum. Uerum ad refellen¬
dum tu tanta in tua epła posuis
nitus putem. et pene quid addi
possit. non inueniam. De homi¬
ne tamen qui ista loqͥtu .r. pace
ipsius dico paucis quod sentio.
uidetur mͥ plus nouitatis curiosꝰ
quam studiosus ueritatis: grauariq de
omi re sentire cum aliis. et dicere quod
aut solus non dixerit. aut pͥmus. Un¬
de fit. ut in his quȩ sentit uel loquar.
modum omĩno denere aut ignoret. aut
dissimulet. Ecce enim et in hac asser¬
tione sua dum pares in scientia facit
om̃s qui uentura sꝑabant. his qui pre¬

Expanded text:
crucem, mortem, sepulturam, descrucem, mortem, sepulturam, descensum ad inferos, resurrectionem, et ad coelos ascensionem, sic omnino omnibus illorum temporum justis, et aperte omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad refellendum tu tanta in tua epistola posnitus putem; et pene quid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio, videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique de omni re sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui prae
Abbreviated transcription (Latin):
ab his exigendam fidem: quos no¬
uit ꝓpriam nullã habere culpã.
Porro aliena opus ẽ fide. cũ sine
sorde non nascantur aliena. qua¬
tinus nec a paruulis alienum sit.
quod de om̃ib generaliter dicit᷑:
fide mundans corda eoꝵ. Nec
dubium quod macula contracta
ab aliis. alioꝵ quoq fide ualeat
uel debeat emundari. Hȩc funt¬
quippe iudicia diuinȩ iustitiȩ. in qͥb
exultans sanctus dauid. memor fui
inquit iudicioꝵ tuoꝵ a seculo dñe:
et consolatus sum. Huc usq de his.
Asserit p̃terea ut dicis. ille quem di¬
cis. om̃s antiquos iustos. quotquot
uidelicet xp̃i aduentum p̃cesserunt.
tantam om̃ino habuisse p̾scientiã
futuroꝵ. quantam nos qui post
sumus p̾teritoꝵ scientiam: ita ut
nullius uel simplicium iustoꝵ. ali¬
quid ꝓrsus ignoraret ex om̃ib quȩ
modo nobis euuangelica pandit
historia. Uerbi grã. Uerbum in¬
carnatum. partum uirginalem.
doctrinam saluatoris. miracula.

Expanded text:
ab his exigendam fidem, quos noab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam habere culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans corda eorum . Nec dubium, quod macula contracta ab aliis, aliorum quoque fide valeat vel debeat emundari. Haec suntquippe judicia divinae justitiae, in quibus exsultans sanctus David, Memor fui, inquit, judiciorum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum . Hucusque de his.Asserit praeterea, ut dicis, ille quem dicis, omnes antiquos justos, quotquot videlicet Christi adventum praecesserunt, tantam omnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginalem, doctrinam Salvatoris, miracula,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓderit fides. si cum possit. non ꝑcipit
saeramentum. Quamquã et fidẽ
conuincitur non habere ꝑfectam: si
negligit. Uera enim et plena fides:
uniuersa p̃cepta complectitur. Est
autẽ hoc unum: ipsumq p̃cipuũ
ex p̃ceptis. Merito ergo non fidelis.
s plane rebellis atq contemptor re¬
putabatur. quisquis obedire renuerit.
Quomodo deniq fidelis. qui dei con¬
tempnit sacramentum: Sane in¬
fantes quia hanc ꝓhibente etate
non possunt habere fidem.Hoc
ẽ cordis ad deum conuersionem:
consequenter nec salutem. si abs¬
q baptisii ꝑceptione moriunt᷑.
Non quod uel ipsi quando bap¬
tirantur. fide om̃imꝰ careant. sine
qua imposibile ẽ uel ipsos pla¬
cere deo: s saluantur et ipsi per
fidem. non tamen suam. s alie¬
nam. Dignum nempe ẽ et ad
dei spectat benignitatem. ut qͥb
fidem etas denegat ꝓpriam: grã
ꝓdesse concedat alienam. Nec enim
om̃ipotentis iustitia ꝓpriam putat

Expanded text:
proderit fides, si cum possit, non percipit proderit fides, si cum possit, non percipit Sacramentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed salvantur et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriam, gratia prodesse concedat alienam. Nec enim Omnipotentis justitia propriam putat