comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e pͥncipes tam ꝓpħa quam dñs corri¬
tur a cmine ob quaꝵs delicias &e lururi¬
am depasti sunt eractores uineam dñi:
& rapina pauꝑis indonib eorum est:
& attriuerunt popłm eiꝰ. ce facies pauiꝑ¬
um confuderunt. Qͥs quidam putant
uere feminas tudeoꝵ: alii metaforicos
de tirbib iudee dici arbitrant᷑: que
appellant᷑ filie syon minores uidelicet
ciuitates. uici ae oppida. Unde ce inli¬
bro iħu ꝑ singłas trib ponunt᷑ noĩa
ciuitatum: &e postea describunt᷑ iillę
atq castella. &e filię nuncupant᷑. fAlii
scđm tropologiam mulieres animas
arbitrant᷑. q̃ si extento collo ambulau̾int.
ce se erexerint insuꝑbiam.⁊ non uirilem
duriciam. s dissolutionem sectatȩ fuerit̃
feminarum. corripiant᷑ a sermone ꝓpħi¬
co. c omnia ꝑdant ornam̃ta uircutu.
qͦ sublunulis torquibq ce monilib. atq armilł.¬
sinitris ⁊ discͥminalib ⁊ cet̾is huimodi descͥbunt᷑. Abutendũ ẽ

Expanded text:
et principes tam propheta quam Dominus corriet principes tam propheta quam Dominus corritur a crimine, ob quarum delicias atque luxuriam depasti sunt exactores vineam Domini: et rapina pauperis in domibus eorum est, et attriverunt populum ejus, et facies pauperum confuderunt. Quas quidam putant vere feminas Judaeorum, alii 60 metaphorice de urbibus Judaeae dici arbitrantur, quae appellantur filiae Sion: minores videlicet civitates, vici et oppida. Unde et in libro Jesu per singulas tribus ponuntur nomina civitatum , et postea describuntur villae atque castella, et filiae nuncupantur. Alii secundum tropologiam, mulieres animas arbitrantur, quae si extento collo ambulaverint, et se erexerint in superbiam, et non virilem duritiam, sed dissolutionem sectatae fuerint feminarum, corripiantur a sermone prophetico, et omnia perdant ornamenta virtutum, quae sub lunulis torquibusque et monilibus atque armillis, mitris et discriminalibus caeterisque hujusmodi, describuntur. Abutendum est
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum ẽ. Beatus qui intelligit super
egenum &e paupem. Et paulus apłs.
tantum inquit ut paupum memores
cẽmus. Qͦdq sequit᷑ quare atteritis po¬
pulum meum &e facies pauꝑum cõmo¬
litis siue confunditis: manifeste ad
pͥncipes dr iudeorum. S ce ad nr̃os pͥn¬
cipes referri potest: si atterant subiectã
sͥ plebem : & pauꝑes delinquentes publi¬
ce arguant atq confundant: dtuitib
autem maiora peccantib ne mutum qͥ¬
dem facere audeant. Et rapina pauꝑũ
in domib eorum ẽ: qnreplent thes aui¬
ros suos. & eccłie opib abutunt᷑ in deli¬
cias: publicasq stipes q̃ ad sustentatio¬
nem pauꝑum date sunt. uł sͥ reseruãt.
uel ꝓpinquis distribuunt: & alienam
inopiam fuas suorumq faciunt ẽẽ diii¬
tias. Et cdicit dns. P eo quodeleuate ft̃
filie syon. & ambulauert̃ extento collo.
& nutib ocłorum ibant. & plaudebãt.
ambulabant & pechib suis composito
graduincedebant. Supra & popłm

Expanded text:
scriptum est: Beatus qui intelligit super scriptum est: Beatus qui intelligit super egenum et pauum memores essemus . Quodque sequitur: Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commollitis, sive confunditis, manifeste ad principes dicitur Judaeorum. Sed et ad nostros principes referri potest, si atterant subjectam sibi plebem, et pauperes delinquentes publice arguant atque confundant, divitibus autem pejora peccantibus ne mu quidem facere audeant. Et rapina pauperum in domibus eorum est, quando replent thesauros suos, et Ecclesiae opibus abutuntur in delicias, publicasque stipes, quae ad sustentationem pauperum datae sunt, vel sibi reservant, vel propinquis distribuunt, et alienam inopiam, suas suorumque faciunt esse divitias. Et dixit Dominus: pro eo quod elevatae sunt filiae Sion, et ambulaverunt extento collo, et nulibus oculorum ibant, et plaudebant, et ambulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant. Supra et populum
Abbreviated transcription (Latin):
michea qͦ ꝓpħa tale quid legimus qͦd
in suoloco int̃pretat fumus. G contͣ
cipit᷑. Int̾ senes autem & pͥncipes hoc
ftusse reor in ueq̃ popło: quod nẽ est
domo ur̃a. Quare atcerttis populta
metim: facies pauꝑtm commolitis
pretati sunt confunditis: Seruat con¬
suetudinem ꝓpħalem. ut mutet repen¬
de ꝑsonas. Sitpra enum ipse dñs dixerat.
Popłs m̃s qͥ te beatum dicunt. ipsi te de¬
ciptitnt. & postea ꝓpħa scibiecerat. Stat¬
qͥ adtudicium uenerat cum senib po¬
puli sui &e pͥncipib eiꝰ. loquit᷑ ad eos
& corripit delinquentes. Quare depa¬
sti estis uineam meam: De qͣ scͥptum ẽ.
Uineam de egypto tͥnstulist. Et ĩ hoc
eodem ꝓpħa. Uinea dñ sabaoth domꝰ
est isrł. Hane uineam &e in euangelio
locauit dñs agͥcolis pessimis: qͥ missũ
adse patͥssamiliȩ filium interfecerunt.
Rapina ait paupis. in domib ur̃is. Pau¬
perem uł simplicit̃ accipe qui indiget
elemosina. uł certe pauꝑem sp̃u. de qͦ

Expanded text:
ropheta tale quid legimus , quod in suo loco interpretati sumus. Ergo contra cipitur. Inter senes autem et principes hoc fuisse reor in veteri populo, quod nunc est re atteritis populum meum, et facies pauperum commollitis, pretati sunt, confunditis. Servat consuetudinem prophetalem, ut mutet repente personas: supra enim ipse Dominus dixerat: Popule meus, qui 59 beatum te dicunt, ipsi te decipiqui ad judicium venerat cum senibus populi sui et principibus ejus, loquitur ad eos, et corripit delinquentes: Quare depascitis vineam meam? de qua scriptum est: Vineam de Aegypto transtulisti . Et in hoc eodem propheta: Vinea Domini sabaoth, domus est Israel . Hanc vineam et in Evangelio locavit Dominus agricolis pessimis, qui missum ad se patrisfamilias filium iuterfecerunt . Rapina, ait, pauperis in domibus vestris. Pauperem vel simpliciter accipe, qui indiget eleemosyna: vel certe pauperem spiritu, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
bestias contemplarer. Extruri torcu¬
lar: ut in eodem potissimum loco p̃¬
merentur uue. & uinum funderent
Qͥa hec gͥfeci. que facere debui: res¬
pondeant mͥ habitatores irłm ⁊ tude
imino uidicent int̃ me ⁊ uinea meã.
Quid est quod facere debui & non fe¬
cerim: Et illis tacentib sibitpsi res¬
pondit. Nisi forte in hoc erraui quod
ꝓlabore meo expectaui ut uuas fac̾et
non labruscas: quas inculta & deser¬
tauinea afferre consueint. Tale quid
& nathan ꝓpħ̃a ad dauid misstis
loquitur. & int̃rogat eum ꝑ parabo¬
lam: ut dum de alioitidicat: de se

Expanded text:
bestias contemplarer. Exstruxi torcubestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeant mihi habitatores Jeimmo judicent inter me et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per parabolam, ut dum
Abbreviated transcription (Latin):
est imꝑfectos. Lxx. &e theodotio spinaᷤ
quib tudei dñm coronauerunt. Illo
enim expectande ut uindemie dempo¬
re deferrent uuas ad toreularia.ꝓ
quib octauus &e occogesimuᷤᷤ terciꝰ
psalmꝰ hñt titulos: isti se curis ⁊ uitus
scli demergentes q̃ in euanglio spine
inter p̃tantur: blasphemiarum stimu¬
los obtulerunt. Puto aut̃ meliꝰ esse
bus im labruscas quam spinas intelli¬
gi: ut cȩpte tͣnslationis similitcidoser¬
uetur. Unde & saluator dic̃ in eugłio.
tator es irłm &e uiri tuda iudicate int
me ce uineam meam. Quid ẽ quod
debui ultra facere umee mee ce ñ fe¬
cerim ei: An quod expect̾aui ut fa¬
ceret uuas & fecit labrus cas: Feci
inquit unũsa que debiq: plantaui
uineam in loco ubrimo. etrcum de¬
di maceriam. elegi lapides.⁊flagel¬
la etus hastilib calamisq fubrexi.
Vttis qͦq ipsa ñ fuit una de plurib
missimam turrim in qͣ fruges recon¬
derem. &e de qua insidiantes fitigib

Expanded text:
est, imperfectos: LXX et Theodotio spinas: est, imperfectos: LXX et Theodotio spinas: quibus Judaei Dominum coronaverunt. Illo enim exspectante, ut vindemiae tempore deferrent 70 uvas ad torcularia, pro quibus octavus et octogesimus tertius psalmus habent titulos, isti se curis et vitiis saeculi demergentes, quae in Evangelio spinae interpretantur, blasphemiarum stimulos obtulerunt. Puto autem melius esse, Busim labruscas, quam spinas intelligi, ut coeptae translationis similitudo servetur. Unde et Salvator dicit in Evangelio: tatores Hierusalem et viri Juda, judicate inter me et inter vineam meam. Quid est quod debui ultra facere vineae meae et non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? » Feci, inquit, universa quae debui, plantavi vineam in loco uberrimo: circumdedi maceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque subrexi: vitis quoque ipsa non fuit una de pluribusmissimam turrim, in qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus
Abbreviated transcription (Latin):
hebrei sorechgenꝰ ẽẽ uitis obtime. qͦd
ubes fructus faciat atq ꝑpetuos. De¬
pretatur: quod nos in pulchertimos
fructꝰ uertere possumꝰ. Edificauit qͦ
durrim in medio eiꝰ. templum uideli¬
cet in media ciuitate. Et torcular ex¬
truxit in ea: quod quidam altare sig¬
nificari putant. Sic̃ enim ad torclar
omnes uue comportant᷑ atq calcantur
ut ex eis expͥmatur tunum: sic altare
omnis popłi susciꝑit fructꝰ. & immo¬
latas hostias detiorat. iuxta illud qͦd
de beniamin in cuiꝰ tribu demplum
fuit & altare legimꝰ. Beniamin luptis
rapax mane comedet. & aduesperam
ditudet escam. Cuncta quȩ dicuntur
de umea. possunt ⁊ ad anime humanȩ
referri statum. q̃ a deoplantata in bo¬
num. ñ uuas attulit s labruscas: et
postea tradita sit bestus conculeanda.
nec diumum imbrem susceꝑit doctri¬
narum. qͥa p̃t̾ita dona contempserit.
Et expectaui ut faceret uuas: ce fec̃
labruscas. Plabruscis quas nos tier¬
timus in hebreoscͥptum est busim̃.

Expanded text:
Hebraei Soreth genus esse vitis optimae, quae uberes fructus faciat atqrpretatur: quod nos in pulcherrimos fructus vertere possumus. Aedificavit quoque turrim in medio ejus, templum videlicet in media civitate: et torcular exstruxit in ea, quod quidam altare significari putant. Sicut enim ad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinum, sic altare omnis populi suscipit fructus, et immolatas hostias devorat; juxta illud quod de Benjamin, in cujus tribu templum fuit et altare, legimus: Benjamin lupus rapax, mane comedet: et ad vesperam dabit escam . Cuncta quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvas attulerit, sed labruscas; et postea sit tradita bestiis conculcanda: nec divinum imbrem susceperit doctrinarum; quia praeterita dona contempserit. Et exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Pro labruscis, quas nos vertimus, in Hebraeo scriptum est BUSIM
Abbreviated transcription (Latin):
dita lit̃ta uł mrutata. sic uerborum si¬
maltaidinem temꝑauit. ut ꝓ mes phãt¬
diceret mesphaa. & ꝓsadaca poner et sa¬
aca: & clegantem structuram sonumq
uborum uixta hebream linguam red¬
deret. Expectauit autẽ ds ut populꝰ
iudeorum faceret tudicium.i. uuas.⁊¬
fecit iniguitatem.i. labruscas. Et er¬
pectͥauit iusticiam. ut largitorem tan¬
torum mimerũ a patre missum susciꝑ
et: & fecit clamorem. quo uociferatus
bit. Ommis ira ce clamor. ⁊ blasphemia
auferat᷑ a uob̃ eum omni malicia. Ut
certe qm̃ iustisanguinẽ fudetant.⁊ san¬
gitis dñicȩ passioiis clamabat ad dm̃.

Expanded text:
dita littera, vel mutata, sic verborum sidita littera, vel mutata, sic verborum similitudinem temperavit, ut pro MESPHAT, MESPHAA: et pro SADACA poneret SAACA, et elegantem structuram sonumque verborum, juxta Hebraeam linguam redderet. Exspectavit autem Deus, ut populus Judaeorum faceret judicium, id esfecit iniquitatem, id est labruscas: et exspectavit justitiam, ut largitorem tantorum munerum a Patre missum susciperet, et fecit clamorem, quo vociferatus ibit: Omnis ira et clamor, et blasphemia auferatur a vobis cum omni malitia . Vel certe quoniam justi sanguinem fuderant, sanguis Dominicae passionis clama
Abbreviated transcription (Latin):
dies. Hoc dico. ut comparatione isrł
.i.x. tribuum amabilem atq dilectum
ostendam tudam. in qͦ erant sac̾dotes
& leuite & dei religio uers abat᷑: eotẽ¬
pore quo ꝓpħa ysaias loquebat᷑ ad po¬
pulum. Et pulchre isrł hoc est totus
populus domꝰ est: iudas autem qui
separatis tͥbub postea pullulauit no¬
uellum dr delectabile. S ce hoc no¬
tandum quod iuxta cons uetudinem
ꝓphalem q̃ prits ꝑ methaforam dic̃¬
ta sunt uel ꝑparabolam: postea erpo¬
nuntur manifestius qͦduinea ce nouel¬
la plantatio isrł &e tudas sit. Expect̾a¬
ui ut faceret iudicium &e ecce ingui¬
tas: & iusticiam & ecce elamor. Siue
ut .lxx. tͣnstulerunt. expectaui ut fa¬
ceret tudicium & fecit inquitatem:
& ñ iusticiam s clamorem. Uolumꝰ
latiꝰ insinuare aurib: qͦd ab hebrcis
didicimꝰ. Iudicium apud eos appellat᷑
mes phat. iniqͥtas siue dissipatio ut
int̃pretatus est aquila. uocatur. m̃es¬
phaa. Rursum iusticia dr sadaca. cla

Expanded text:
dies . Hoc dico, ut comparatione Israel, id est, decem tribuum, amabilem atque dilectum ostendam Judam, in quo erant sacerdotes et levitae, et Dei religio versabatur eo tempore, quo propheta Isaias loquebatur ad populum. Et pulchre Israel, hoc est, totus populus, domus est: Judas autem, qui separatis 73 tribubus postea pullulavit, novellum dicitur delectabile. Sed et hoc notandum, quod juxta consuetudinem prophetalem, quae prius per metaphoram dicta sunt, vel per parabolam, postea exponuntur manifestius: quod vinea et novella plantatio, Israel et Judas sit. Et exspectavi ut faceret judicium, et ecce iniquitas: et justitiam, et ecce clamor, sive erunt, Exspectavi ut faceret judicium, et fecit iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem. Volumus Latinis insinuare auribus quod ab Hebraeis didicimus: Judicium, apud eos appellatur MESPHAT  : iniquitas, sive dissipatio, ut interpretatus est Aquila, MESPHAA  . Rursum justitia dicitur SADACA  :
Abbreviated transcription (Latin):
naculum erit in umbracłm diei ab
estai. & in securitatem &e in absconfio¬
nem a turbine & a pluuia. Hunc loc̃
iudei ad antixp̃m referunt. quem per
turbinem & tempestatem fignificari
estimant: qñ eos dñs a potentissimo ad¬
uersario defensurꝰ fic. Nos autem oĩa
referamꝰ ad pͥmum aduentum xp̃i. de
qͦ &e inpsalmis legimꝰ: ꝓtexit me in abs¬
conchito tab̃nacħ sui. in petͣ exaltauit
me. Suꝑ qm fundata eccłia nulla tẽ¬
pestate concuat᷑. nullo turbine uentisq
subuertit᷑. Plurimi iudeoꝵ ce hȩc et
umũsa quib ista sociata sunt : super
babylonia captiuitate ce reditu ĩ irłm
sub ⁊orobabel ce etra ce neemia intel
pheta carm̃ lam̃tabile popłoisrael
quod cõposint ille de quoscͥptum est.
in euangłio. Cum autem uidisset eã
haud dubium qͥn irłm: fleuit fuper

Expanded text:
b aestu, et in securitatem, et in absconsionem a turbine et a pluvia. Hunc locum Judaei ad Antichristum referunt, quem per turbinem et tempestatem significari aestimant, quando eos Dominus a potentissimo adversario defensurus sit. Nos autem omnia referamus ad primum adventum Christi, de quo et in psalmis legimus: Protexit me in abscondito tabernaculi sui: in petra exaltavit me : super quam fundata Ecclesia nulla tempestate concutitur, nullo turbine ventisque subvertitur. Plurimi Judaeorum et haec et universa, quibus ista sociata sunt, super Babylonia captivitate et reditu in Jerusalem sub Zorobabel et Ezra et Neemia intellpheta carmen lamentabile populo Israel, quod composuit ille, de quo scriptum est in Evangelio: Cum autem vidisset eam haud dubium quin Jerusalem f
Abbreviated transcription (Latin):
sirrator. & ut theodotio tioluit incan¬
tatus tamin lege &e in ꝓphis quam in
eingłio ce apłis. qui possit singulas
amii ꝑtirrbationes sana sanare doct̃¬
na. & adstatum m̃tis reducere: dum
ce scortator recrpit castitatem. & ganeo
frugatitatẽ. & qͦndam auarꝰ dat elemo¬
sinam. Euentila om̃s tudeoꝵ synago¬
gas. ce nullum pot̃is intienire doctorẽ

Expanded text:
surrator, et ut Theodotio voluit, incansurrator, et ut Theodotio voluit, incantatus tam in Lege et Prophetis, quam in Evangelio et Apostolis, qui possit singulas animi perturbationes sua sanare doctrina, et ad statum mentis reducere: dum et scortator recipit castitatem, et ganeo frugalitatem, et quondam avarus, dat eleemosynam. Eventila omnes Judaeorum syanagogas, et nullum poteris invenir
Abbreviated transcription (Latin):
S c in paralipomenon libro legimꝰ
uallem artificum. Saratas autem ge¬
nuit ioab patrem uallis artificum
Ibi qͥppe artifices erant. Qͥ ꝓpterea
Fhabitare dicunt᷑ inualle quod ñ eos
inflabat scientia. s humilem atq mã¬
fuetum sequebant᷑ iħm: & cum apło
Et alibi. Ex parte cognos cimꝰ &e ex pa
mistici. Pro quo .lxx. interpretati st̃
prudentem auditorem: theodotio
prudentem incantatorem. aquila
prudentem fusuirratorẽ. symmacꝰ
prudentem eloqͥi mistiei. quem et
nos in hoc loco secuti sumus. Dicen¬
dum pͥmum iuxta .lxx. quodinter
cx̧t̾as grãs sp̃itales. etiam prudens au¬
dicor in eccłia necessariꝰ sit.Auii emin
datur ꝓpħia. alii discretio sp̃tium. Un¬
de ce constituti erant inpoplo tudeor
sacerdotales graduis. qui ꝓphas psendo¬
q uropħas discernerent. hoc est intel¬
ligerent. qui de dei sp̃ti loguerentur
qui de contiario. Legamus ieremiam.
Prudens autem eloquii mistic fiue fu¬

Expanded text:
Sed et in Paralipomenon libro legimus Sed et in Paralipomenon libro legimus vallem artificum: Saraias autem genuit Joab patrem vallis artificum: ibi quippe artifices erant . Qui propterea habitare dicuntur in valle, quia non eos inflabat scientia, sed humilem atque mansuetum sequebantur Jesum, et cum Apostolo Et alibi: Ex parte cognoscimus, et ex pamystici. Pro quo LXX interpretati sunt, prudentem auditorem; Theodotio, prudentem incantatorem; Aquila, prudentem susurratorem; Symmachus, prudentem eloquii mystici, quem et nos in hoc loco secuti sumus. Dicendum primum juxta LXX; quod inter caeteras gratias spiritales, etiam prudens auditor in Ecclesia necessarius sit. Alii enim datur prophetia: alii discretio spirituum . Unde, et constisacerdotales gradus, qui prophetas, pseudoprophetasque discernerent: hoc est, intelligerent, qui de Dei spiritu loquerentur, qui de contrario. Legamus Jeremiam. Prudens autem eloquii mystici , sive su
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum in auro ce argento. s in ere ce
cȩt̃is q̃ moyses enumerat. qͥ edificauit
tabernacłm dei. Iilis gͦ ꝑdentibus ar¬
chicect̾os. omnis ȩdificand gr̃a tͣnsla¬
ta est adeccłiam. Unde pauilus apłs¬
dicit. Quasi sapiens architectꝰ. fundam̃¬
tum posui. Et ieremias architectꝰ erat :¬
qͥ non solum eradicabat ce sufto diebat
structor maceriarum: & ineuangłio
filiꝰ fabri faggillat᷑. qui umuersa con¬
didderit. In regum qͦq uolumine legimꝰ
qͦdiniserit rex salomon & tulerit hyrã
tyrtum filium mulieris uidue qͥ erat
de tͥbuneptalim. & habebat patrem
dortum aroficem eris: ingresstisq est
ad regem. ce fecit ommia oparegi salo¬
moni. In qͦ typus est edificande eccłiȩ
qͦd non solum de tribuitida s de nep¬
talim qͦ & patre dyrio generatus sit.
qͥ habuit matrem uiduam. qͥa pͥorem
uirum ꝑdidat: &e multo plures funt
fili deserte mag̃ qͣm eiꝰ que ht̃ turum.

Expanded text:
non solum in auro, et argento, sed et in aere, et non solum in auro, et argento, sed et in aere, et caeteris quae Moses enumerat, qui aedificavit Tabernaculum Dei . Illis ergo perdentibus architectos, omnis aedificandi gratia translata est ad Ecclesiam. Unde Paulus aposdicit: Quasi sapiens architectus fundamentum posui . Et qui non solum eradicabat, et suffodiebat, structor maceriarum . Et in Evangelio filius fabri sugillatur, qui universa condiderit . In Regum quoque volumine legimus, quod miserit rex Salomon, et tulerit Hyram Tyrium, filium mulieris viduae, qui erat de tribu Nephthali, et habebat patrem Tyrium, artificem aeris. Ingressusque est ad regem, et fecit omnia opera regi Salomoni: in quo typus est aedificandae Ecclesiae, quae non solum de tribu Juda, sed de Nephthali quoque, et patre Tyrio generatus sit, qui habuit matrem viduam; quia priorem virum perdiderat . Et multo plures sunt filii desertae, magis quam ejus quae habet virum .
Abbreviated transcription (Latin):
at. scđm qͥ sapientem audiat. Qui
acitem utͦq careat. hc̃ inutilem ẽẽ tã
sibi qm omnib. Unde ce illudinno¬
stris lib̾s legimius. Amicisint tͥ pluri¬
mi: consiliariꝰ autem unꝰ de mille. Et
tc̃m. ¶ um consilio omnia age. & da¬
bit tibi dñs ꝓuidentam. Ammirab¬
lem consiliartum. Senatꝰ quoq con¬
fulta dictnt᷑. & pͥncipes qͣndam romo
nn constiles appellat sunt. uel a con¬
fulendo etuib. tił a gerendo cunct̃a¬
cum consilio. Et nos habemꝰ in eccłia
senatum nr̃m: centum p̃sbit̃orum. Cũ
gͦ int̃ eec̃a etiam senes itidea ꝑdiderit
qͣm potit hab̃e consiltu quod ꝓprie
semorum est: Et sapientem architeẽ¬
tum. Pro qͦ aquila transtrilit sapi¬
entissimum artisicum. ut ostenderet
cos plures qͦndam habuisse artifices.
qualis &e ille fuit beseleel filiusuri filii
ur de tͥbunida quem implecit ds sp̃u
sapientie & intelligendiȩ ac disciplinȩ.
ut in omni oꝑe eẽt faber ꝑfectissimus:

Expanded text:
at; secundum, qui sapientem audiat. » Qui at; secundum, qui sapientem audiat. » Qui autem utroque careat, hunc inutilem esse, tam sibi, quam omnibus. Unde et illud in nostris libris legimus: Amici tibi sint plurimi, consiliarius autem unus de mille . Et iterum: Cum consilio omnia age : et dabit tibi prudentia admirabilem consiliarium. Senatus quoque consulta dicuntur, et princini, consules appellati sunt, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Et nos habemus in Ecclesia senatum nostrum, coetum presbyterorum. Cum ergo inter caetera etiam senes Judaea perdiderit, quomodo poterit habere consilium, quod proprie seniorum est? Et sapientem architectum. Pro quo Aquila transtulit sapientissimum artificum, ut ostenderet eos plures quondam habuisse artifices: qualis et ille fuit Beseleel filius Uri, filii Ur de tribu Juda, quem implevit Deus spiritu sapientiae, et intelligentiae, ac disciplinae, ut in omni opere esset faber perfectissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
etus uͦ saluatur ex eis: qui conuersus
ad p̃ces. pęnitentie sacramenta cogno¬
ticrat. Unde ce itidei nolentes m̃
ẽe p̃fec̾tum. nec pͥncipem qͥnquage¬
nartum: dicunt ad eum L. annos
Et ille sciens se ẽẽ non solum pentten¬
tium pͥncipem s &e iustorum: respon¬
dit. Antequam abraham eẽt. ego fũ.
Qtiod autem dñs sit princeps quin¬
quagenariꝰ. ex una festruitate intel¬
ligere posfumus: de qua ait. Dñs est
sabbi filius hominis. Quod si sabbat.
ce kalencarum. Di kalendarum: ce
pasche .i. azimorum. Si pasche. de tu¬
belei. Si iabelei: &e tabnaclortim. Si
dabnaeuilor: & pentecostes. que ad
qͥnquagesimum refercur numerum.
rio: lxx. unumuirum ãmirabilem
confiliariũ tͣnstulerunt. Int̃ &eteras
grãs etiam hoc dñs auferet aitidatit
iuslum hãnt consiliartum: s faciãt
cuncta absq consilio. Et greci poete
laudabilis ulace ammiranda senten¬
dia ẽ pͥmtim ẽẽ beatum qui ꝑ se sapi¬

Expanded text:
tius autem salvatur ex eis, qui conversutius autem salvatur ex eis, qui conversue sacramenta cognoverat. Unde et Judaei, nolentes Dominum esse perfectum, nec principem quinquagenarium, dicunt ad eum: QuinquagiEt ille sciens se esse non solum poenitentium principem, sed et justorum respondit: Antequam Abraham esset, ego sum . Quod autem Dominus Princeps sit Quinquagenarius, ex una festivitate intelligere possumus, de qua ait: Dominus est Sabbathi, filius hominis . Quod si Sabbathi, et Kalendarum. Si Kalendarum, et Paschae, id est, Azymorum. Si Paschae, et Jubilei. Si Jubilei, et Tabernaculorum. Si Tabernaculorum, et Pentecostes, quae ad quinquagesimum refertur numerum. rio, LXX unum virum admirabilem consiliarium transtulerunt. Inter caeteras gratias etiam hoc Dominus auferet a Judaea, ut nullum habeant consiliarium: sed faciant cuncta absque consilio. Et Graeci poetae laudabilis illa et admiranda sententia est: « Primum esse beatum, qui per se sapi
Abbreviated transcription (Latin):
damus. Ingenesi legints loquente
ẽe saluandam. Et .uii. ebdomadarum
innumeris.i. pentecostes celeberrima
annꝰ qui septens annorum ebdomadi
guntur tube. & ad om̃s reuertitur
antiqua possessio. hoc continet sacͣ
mentum. Uude &e dauid in .i. nũo
de hominib quã de tum̃tis accipi¬
ant sac̃dotes. & qͥnqͣgesimum leuite. qͥ
custodiunt fores tab̃nacħ. Illa quoq
euangłii parabola in qua dicuntur
duo debitores unꝰ debebat quingentoᷤᷤ
Unde &e apłs apud ephesios quibus
mistica q̃q dissoluerat uult ꝓmanere
usq ad pentecosten. donec ꝑfecte ad
dũm conu̾tant᷑ dicens. Ostium enĩ
mnͥ aꝑtum ẽ magnum & euidens. s
aduersari multi. Imitatur audem
&e diabolus isrłiticum exercitum de qͦ
ysi consilium ut constitueret siꝑ po¬
pulum tribunos ce centuriones et
qͥnquagenarios. Unde impius rer
mittit duos qͥnquagenarios cum sub¬
ditis sibi militib. ut exhibeant helyã
qͥ diuino igne consumpti sunt. Cer¬

Expanded text:
damus. In Genesi legimus, loquente damus. In Genesi legimus, loquente esse salvandam. Et septem hebdomadarum in Numeris, id est, Pentecostes celeberrima  qui septenis annorum ebdomadibgebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua pomentum. Unde et David in quinquagede hominibus, quam de jumentis accipiant sacerdotes, et quinquagesimum levitae, qui custodiunt fores tabernaculi. Illa quoque Evangelii parabola , in qua dicuntur duo debitores, unus qui debebat quingentos dUnde et Apostolus apud Ephesios, quibus mystica quaeque dissolverat, vult permanere usque ad Pentecosten, donec perfecte ad Dominum convertantur, dicens: Ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, sed adversarii multi . Imitatur autem, et diabolus Israeliticum exercitum, de quo si consilium, ut constitueret super populum tribunos et centuriones et quinquagenarios . Unde impius rex mittit duos quinquagenarios cum subditis sibi militibus, ut exhiberent Eliam: qui divino igne consumpti sunt. Ter
Abbreviated transcription (Latin):
abraham tuxisse homines legerimus:
nullus aliꝰ priꝰ appellatus est prbit̃
id ẽ senex nisi abraham. qui multo
pauciorib annis uixisse conuincit᷑.
nde scribit &e ioħs post pueros
& tuuenes etiam ad senes dicens.
Scͥpsi uobis patͤs. quia cognotustis
cum qͥ apͥncipio ẽ. Et roboam filiꝰ
salomonis ideo ꝑchichit regnum qͥa
noluit audire presbit̾os. Principẽ
rikooẽ. a parte dotum. Quomodo
enm centuriones uocant᷑ qͥ oeutum¬
p̃funt militib. & chiliarchi qͥmille
quos nos tͥbimos appellamus ab eo qͦd
p̃sunt tͥbui. sic & inisrłitico exercitu
qͥnquagenarii uocabant᷑ qͥ in capite
erant .l. militum. Unde a decanos
dicimus. qͥ .x. p̃sunt hominibus.
Nec mirum.si apud iudeos ꝑierit
omnis dignitas bellatorum: cũmi¬
litandi sub gladio & arma portan¬
dinon hãnt potestatem.Quia uero
quinquagenar ius numerus semꝑ
refertur adpenitentiam. pͥncepsq
penitentiȩ & caput eorum qui sal

Expanded text:
Abraham vixisse homines legamus , Abraham vixisse homines legamus , nullus alius prius appellatus est presbyter, id est, senex, nisi Abraham, qui multo paucioribus annis vixisse convincitur. Unde scribit et Joannes post pueros et juvenes, etiam ad senes, dicens, Scripsi vobis, patres, quia cognovistis eum, qui a principio est . Et Roboam filius Salomonis ideo perdidit regnum, quia noluit audire presbyteros . Principem κδοχικῶς a parte totum. Quomodo enim Centuriones vocantpraesunt militibus, et Chiliarchi, qui mille, quos nos Tribunos appellamus, ab eo quod praesint tribui: sic in Israelitico exercitu Quinquagenarii vocabantur, qui in capite erant quinquaginta militum. Unde et Decanos dicimus, qui decem praesunt hominibus. Nec mirum si apud Judaeos omnis perierit dignitas bellatorum, cum militandi sub gladio, et arma portandi non habeant potestatem. Quia vero quinquagenarius numerus semper refertur ad poenitentiam: princepsque poenitentiae, et caput eorum, qui sal
Abbreviated transcription (Latin):
tati funt diuinum. exceptis.lxx. qui
ꝓhoc comectorem tnstulerunt. Et
dicendum quod sepe etiam ꝑ alienoᷤᷤ
futura dicant᷑. fic̃ in balaam diumno
stinarum.gaze. ascalonis. geth acca¬
ronis & azod. qui dant consiltum.
qͦmͦ archa dñi remittat᷑. Et ẽ sensꝰ
Et uera ce falsa a iudeis parit̃ aufe¬
tum a iudeis: qui scierit in scͥpturiᷤᷤ
scis p̃sbros merito & sapientia eligi
non etate. Neq enm apudiudeos ienes
ẽẽ cessarunt. quosusq ad decrepitam se¬
nect̾utem sepe uenire conspicnnus: &
inuet̾atos dierum maloꝵ duos prbroᷤᷤ
iuxta theodotonem in danielis pͥn¬
cipio legerimꝰ. Nam ce moysi p̃cigitur
ut eligat prb̃ros quos scrret ẽẽ prb̃ros.
Et apłs paulus quales prbri eligi
debeant plenissime scribit ad thimo
cies: Haud dubium qͥn sapientia.
de qua scͥptum est. Canicies hõĩum
prudentia est. Cumq nongentos
& eo ampliꝰ annos ab adam usq ad

Expanded text:
rpretati sunt divinum: exceptis LXX, qui rpretati sunt divinum: exceptis LXX, qui pro hoc conjectorem transtulerunt. Et dicendum quod saepe etiam per hariolos futura dicantur, sicut in Balaam divino stinarum, Gazae et Ascalonis, Geth, et Accaronis, et Azoti, qui dant consilium quomodo arca Domini remittatur . Et est sensus: Et vera et falsa a Judaeis pariter aufetum a Judaeis, qui scierit in Scripturis sanctis presbyteros merito et sapientia eligi, non aetate. Neque enim apud Judaeos senes esse cessarunt, quos usque ad decrepitam senectutem saepe venire conspicimus. Et inveteratos dierum malorum duos presbyteros juxta Theodotionem in Danielis principio legimus . Nam et Mosi praecipitur, ut eligat presbyteros, quos scit esse presbyteros . Et apostolus Paulus, qualis presbyter eligi debeat, plenissime scribit ad Timothties? haud dubium quin sapientia, de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est . Cumque nongentos, et eo amplius annos ab Adam usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
partem hoc ẽ de dño saluatore in oc¬
tatio decimo psalmo legimus. Exul¬
tauit ut gẏgas ad currendam uiam:
a summo cęlo egressio eiꝰ. & occursus
etus usq ad sum mum etus. Sin aut̃
legerimus nemroth gygantem qͥ futt
uenator coram dño. & gygantes ꝓpt̃
qͦs uenit diluunum suꝑ terram: in
contrariam partem accipiendisitnt.
Utrum quoq bellatorem iuxta hy¬
stortam sic intelligunꝰ quod capti sint
&e usq hodie seruiant &e ñ depofuer̃
seruitutis tugum: s ne fudices qͥdem
hãnt ꝓpͥos: romanisq subiciantur
tudicib: in tm ut de pͥncipib eorũ
qui ẽẽ uident᷑ in popło roman pͥn¬
cipes iudicent. S & hoc dicendum
quod millus sit apud eos bellator in
lege. hñs scientiam tudicandi. s oĩa
uana stint & caduca &e plena stulti¬
cie. De ꝓpħa autem qͦd apud eos eẽ
cessauerit: null dubium est. Que¬
rimus ruxta hebraicum quomͦ int̾y¬
temur ariolum.quem omnes inty¬

Expanded text:
partem, hoc est, de Domino Salvatore, in ocpartem, hoc est, de Domino Salvatore, in octavo decimo psalmo legimus: Exultavit ut gigas ad currendam viam suam: a summo coelo egressio ejus, et 48 occursus ejus usque ad summum illius . Sin autem legerimus, Nemrod gigantem , qui fuit venator coram Domino, et gigantes , propter quos venit diluvium super terram, in contrariam partem accipiendi sunt. Virum quoque bellatorem juxta historiam sic intelligimus, quod capti sint, et usque hodie serviant, et non deposuerint servitutis jugum. Sed ne judices quidem habeant proprios, Romanisque subjiciantur judicibus: in tantum ut de principibus eorum, qui esse videntur in populo, Romani principes judicent. Sed et hoc dicendum, quod nullus sit apud eos bellator in lege, habens scientiam judicandi: sed omnia vana sint, et caduca, et plena stultitiae. De Propheta autem, quod apud eos esse cessaverit, nulli dubium est. Quaerimus juxta Hebraicum, quomodo interpretemur hariolum, quem omnes inte
Abbreviated transcription (Latin):
legutis. Aꝑi ocłos tuos ⁊ replere pa¬
nib. Habent iudei panem s absq
fortitudine:. habent aquas s absq ro¬
bore. Legunt enim scͥpturas ce non in¬
in membranis scͥptus est ꝑdiderunt.
Lact̾e enim alunt᷑ quas paruuli: et
ñsolidocibo. Et quia fortitudinem
ꝑdiderunt. & infirmi funt : ꝓpterea
olera comedunt. Athletarum autẽ
solidꝰ cibus ẽ: qui ce uitam susten¬
tat humanam. &e uiuentib prebet
fortitudinem. De istĩmi pane ce aqͣ
quod auferant᷑ a iudeis: etiam aliꝰ
ꝓpħa testatur dicens. Ecce dies ueni¬
ent dicit dñs. & mittam famem suꝑ
tiam. non famem panis neq fitim
aque: s famem audiendi sermones dñi.
fortem &e itirum bellatorem iudicẽ ⁊ ꝓpħã¬
⁊ ariolĩri senem. ꝓforti quod solum ẽ
in hebreo duosimul.lxx. tͣnstulerunt
gygantem &e fortẽ: eundem uolentes gy¬
gantem ẽẽ quem fortem. De forti supͣ
dict̾um est. Oygantem autem ĩ bonã

Expanded text:
legimus: Aperi oculos tuos, et replere palegimus: Aperi oculos tuos, et replere panibus . Habent Judaei panem, sed absque fortitudine; habent aquas, sed absque robore. Legunt enim Scripturas, sed non intum, qui in membranis scriptus est, perdiderunt . Lacte enim aluntur, quasi parvuli, et non solido cibo. Et quia fortitudinem perdiderunt, et infirmi sunt, propterea olera comedunt. Athletarum autem solidus cibus est, qui et vitam sustentat humanam, et viventibus praebet fortitudinem . De istiusmodi pane et aqua, quod auferantur a Judaeis, etiam alius Propheta testatur, dicens: Ecce dies veniet, dicit Dominus, et emittam famem super terram: non famem panis, neque sitim aquae, sed famem audiendi sermones Domini . Fortem et virum bellatorem, judicem et Pariolum, et senem. Pro forti, quod solum est in Hebraeo, duo simul LXX transtulerunt, gigantem et fortem, eumdem volentes gigantem esse, quem fortem. De forti supra dictum est. Gigantem autem in bonam
Abbreviated transcription (Latin):
legimtis ualidum & ualidam: ualido
illud possumus coaptare. donec occur¬
ramus om̃s in tuirum ꝑfec̾tum in mñsu¬
ram etatis plenitudinis xp̃i. Porro
ualide: uolo inquit om̃s uos uͥginẽ
castam exibẽ xp̃o. fortitudo autem pa¬
nis &e fortitudo aq̃. pro omni cibo ce
panemñ comedit. ce aqͣm ñ bib̃it.
Iuud qͦq qͦd ad adam dđr. in sudore
uultꝰ tui comedes panem tuum do¬
nec reũtaris in t̃ram de qua sumptꝰ
es. similit̃ audiendum. Necnon qͦd
a saluatore dicit᷑ non in solo pane ui¬
uit homo: s in omm ũbo quod egre¬
dit᷑ ꝑ osdi. fortitudo gͥ panis auferet᷑
ab eis ille qͥ dicit. egosum panis ui¬
uus qui de celo descendi. & fortitu¬
do aque de quaidem dñs loqueba¬
dur. omnis qui bibit ex aqua hac fi¬
tiet ĩm. qui autem bibit ex aqua ꝗͣ
ego dabo e non sidiet in et̃num.sed
aqua qtiam dabo ei fiet in eo fons
aque salientis in uitam ȩternam.
De huiꝰcemod panib ce in ꝓũbiis

Expanded text:
legimus validum et validam; valido illud possumus coaptare: Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi . 47 Porro validae: Volo, inquit, omnes vos virginem castam exhibere Christo . Fortitudo autem panis, et fortitudo aquae, pro omni cibo, etpanem non comederit, et aquam non biberit . Illud quoque quod ad Adam dicitur: In sudore vultus tui comedes panem tuum, donec revertaris in terram, de qua sumptus es , similiter audiendum. Nec non quod a Salvatore dicitur: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur per os Dei . Fortitudo igitur panis auferetur ab eis: ille qui dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Et fortitudo aquae, de qua idem Dominus loquebatur: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum: sed aqua, quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . De hujusmodi panibus et in Proverbiis
Abbreviated transcription (Latin):
manentem in eo ipse est. In zacha¬
ria qͦ legimꝰ. Suꝑ lapidem unum
.UII. ocłos: &e inuno aureo candela¬
bro.uii. lucernas. ce .uii. suffusoria.
& duas oliuas ex utraq parte lam¬
padis.firma radice fundatas. Qd̾
expositione ñ indiget. S quia mn
hominib semꝑ patiebatur obpbũ
uullo uiuente ut sp̃c scĩ dona poscebãt.¬
ꝓpterea iħu nomen sͥ cupiunt inuoca¬
ri. ut qͦd in lege imꝑfectum erat in e¬

Expanded text:
manentem in eo, ipse est . In Zacharia quoque legimus super lapidem unum septem oculos, et in uno aureo candelabro septem lucernas, et septem suffusoria, ac duas olivas ex utraque parte lampadis, firma radice fundatas . Quoexpositione non indiget. Sed quia in hominibus semper patiebatur opprobrium, nullo vivente, ut Spipropterea Jesu nomen sibi cupiunt invocari, ut quod in lege imperfectum erat in E
Abbreviated transcription (Latin):
serpentis. si c̃ aspidis furde &e obturan¬
tis autres fuas. quȩ ñ exauchiet uocem
mcantantiũ. & uenefici medicantis
sapient. Omnis sermo apłi contraser¬
pentes ce aspides incantatio est. quẽ
non exaudiunt peccatores & herecici.
qͥ claudant aures suas ne audiant
ueritatem. Et dabo pucros pͥnetpes
eorum. Si ex ꝑsona ꝓpħe dicitur. ec¬
dabo pueros principes eorum. & effe¬
minati dominabtintur eis : Ergo
ruxta consuetudinem ꝓpħarum lo
quitur ꝓpha subito ds loguitur per
ꝓpham ex ꝑsona fua ae dicit. Da¬
bo pueros principes ecum. Subla¬
tis enĩ his q̃ ante donaueram. ce qͣs
rio dabo mala. Tuli senem ae qͥnqua¬
genartum. & ãmrabilem confiliariũ.
ce sapientem architectam. & pruden¬
tem auditorem. & cȩt̾a. ꝓ his dabopu¬

Expanded text:
serpentis: sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudit vocem incantantium, et venefici medicantis sapienter . Omnis sermo Apostoli contra serpentes et aspides incantatio est, quem non exaudiunt peccatores, et haeretici, quia claudunt aures suas, ne audiant veritatem. Et dabo pueros principes eorum. Si ex persona Prophetae dicitur: EcDabo pueros principes eorum, et effeminati dominabuntur eis? Ergo juxta consuetudinem prota, subito Deus loquitur per Prophetam ex persona sua, et dicit: Dabo pueros principes eorum: sublatis enim his quae ante 53 donaveram, et quasi rio dabo mala. Tuli senem et quinquagenarium, et admirabilem consiliarium, et sapientem architectum et prudentem auditorem
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ latitudinẽ consides. a riuo egyp¬
q usq ad fluutum magntim etifra¬
ten contͥ orientem: & ad leptemtrionalem
plagam.usq ad taurum montem ⁊ ze¬
phrium cilicie quod maruimminet.
Cornu aut regnum sig̾care &e podentiam
sepe legimꝰ ut est illud in euangłio. Sus¬
citauit cornu salutis nr̃e. in domo dd̃
pueri sui. Et in te inimicos nros cornu
tientilabimꝰ. Et inzacharia .iiii. cor¬
nua. iiiͦi. potentissima regna demon¬
ti loco atq sublimi. qͥ appellat᷑ filiꝰ olei:
uel qͦd indigeat deimisedia. & eiꝰ susten¬
tetur auxilio. uł qͦd cunctis gentibtis
clarum dei noticie lumen p̃buerit:
Et sepsit cam &e lapides elegit ex illa
& plantauit uineam sorech: &e edifica¬
uit turrim in medio eiꝰ. ⁊ torculaꝵ
extrurit in ea. ꝑmetaforam ut prius
diximus uinee descͥbit poplm iudeoꝵ
quem seysit anglorum auxilio. & lapi¬
des elegit ex eo uel idola uel omnia q̃
dei cultum poterant impedire. Et

Expanded text:
illius latitudinem consideres, a rivo Aegypillius latitudinem consideres, a rivo Aegypti usque ad flumen magnum Euphratem contra Orientem: et ad septentrionalem plagam usque ad Taurum montem et Zephyrium Ciliciae: quod mari imminet. Cornu autem regnum significare, et potentiam saepe legimus, ut est illud in Evangelio: Suscitavit cornu salutis nostrae in domo David pueri sui . Et, In te inimicos nostros cornu ventilabimus . 69 Et in Zacharia quatuor cornua quatuor potentissima regna demonti loco atque sublimi, qui appellatur filius olei, vel quod indigeat Dei misericordia, et ejus sustentetur auxilio: vel quod cunctis gentibus clarum Dei notitiae lumen praebuerit. Et sepsit eam, et lapidos elegit ex illa, et plantavit vineam Sorec, et aedificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit in ea. Per metaphoram, ut prius diximus, vineae, describit populum Judaeorum, quem sepsit Angelorum auxilio. Et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia quae Dei cultum poterant i
Abbreviated transcription (Latin):
mia legimus. Ego plantaui de uineã
fructiferam dotam ueram: qͦmͦ cont̾isa
es in amaritudinem uinea aliena:
ecclie ce popło quondam gentium ali¬
ud carmen est editum: de qͦ in psalmiᷤᷤ
legimus. Cantate dño omnis terra.
annunciate diemex die salutare eiꝰ.
annunciate in gentib głam illius:
in omnib popłis mirabilia eiꝰ. Et
rurstum. Cantate dño cantictim no¬
uum: qͥa mirabilia fecit. Ostendit dĩs
salutare suum: in cons pectu genttum
reuelauit iusticiam suam. Tinea fa¬
ct̾a est dilecto meo in cormfilio olei.
Hoc iuxta hebraicum theodotio ce aqͥ¬
la tͣnstulerunt: symmachꝰ aut̃ more
suo manifestiꝰ. Uinea facta ẽ dilecto
meo. in cornum meio oliuarum. Por¬
ro .lxx. sensum magis quam uerbum
int̃pretatsunt. Uinea fact̾a ẽ dilecto
in cornu in locopinguisiue tiberi.
Pion enim utrumq sig̃cat. Et reue¬
ra mcħ t̃ra reꝓmissionis pingutus: si
ñ montana queq atq deserta s omnẽ

Expanded text:
mia legimus: Ego plantavi te vineam mia legimus: Ego plantavi te vineam fructiferam, totam veram: quomodo conversa es in amaritudinem, vinea aliena ?Ecclesiae, et populo quondam gentium, aliud carmen est editum, de quo in psalmis legimus: Cantate Domino, omnis terra, annuntiate diem ex die salutare ejus. Annuntiate in gentibus gloriam illius in omnibus populis mirabilia ejus . Et rursum: Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Ostendit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit justitiam suam . Vinea facta est dilecto meo in cornu filio olei. Hoc juxta Hebraicum Theodotio et Aquila transtulerunt: Symmachus autem more suo manifestius: Vinea facta est dilecto meo in cornu in medio olivarum. Porro LXX sensum magis quam verbum interpretati sunt: Vinea facta est dilecto meo in cornu, in loco pingui, sive uberi, πίων enim utrumque significat. Et revera nihil terra Repromissionis pinguius, si non montana quaeque atque deserta, sed omnem
Abbreviated transcription (Latin):
elem. xl.iii. psalmi nos inscͥptio do¬
cet canticum ꝓ dilecto. Et uox des pa¬
tris in eugłio. Hic ẽ filius ms̃ dilectus
in quo in complacui. Et in sexagesi¬
mo.uiͦi. psalmo legimus. Dñs dabit
uerbum euangłizantib uirtute mol¬
da. rex uirtutum dilecti. Hic gͦ dile¬
ctus carm̃ lugubre fecit uineȩ suȩ:¬
quod ego cantabo dilecto atq misera¬
bil poplo meo. Qt certe ita intelli¬
gendum. C antabo omnipotenti deo
patri canticum xp̃i qui est patruelis
m̃s. hoc ẽ ex eadem mecum gente ge¬
neratus. Quod autem umea dei ap¬
pellet᷑ popłs isił. & infine huiꝰ canti¬
ci legimis. Uinea dñi exercituũ domͦ
isrł est. & uir iuda germenlaudabile
de egypto tͣnstulisti. ciecisti gs̃ e plan¬
tasti cam. In eugłio qͦq pene eis dem
parabolam. Homo qͥdam erat pater¬
familias qͥ plantauit uineam. & ma¬
ceriam illi circumdechit. &e fodit ĩ ea
dorcular. & edificauit durrtm. &e lo¬
cauit eam agricolis. ⁊c̃.Et in ihere¬

Expanded text:
esimi quarti psalmi nos inscriptio docet: Canticum pro dilecto. Et vox Dei Patris in Evangelio: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Et in sexagesimo septimo psalmo legimus: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. Rex virtutum dilecti . Hic ergo dilectus carmquod cantabo ego dilecto atque miserabili populo meo. Vel certe ita intelligendum: Cantabo omnipotenti Deo Patri canticum Christi, qui est patruelis meus, hoc est ex eadem mecum gente generatus. Quod autem pellatur populus Israel, et in fine hujus cantici legimus: Vinea Domini exercituum domus est Israel, et vir Juda germen laudabile de Egypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam. In Evangelio quoque pene eisdem vinus texit parabolam: Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et maceriam illi circumdedit: et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam agricolis, etc. . Et in Jere
Abbreviated transcription (Latin):
s quod possidentium animꝰ ñ impleat᷑.
Utraq autem gens &e iudeoꝵ &e roma
noꝵ ꝑhec uerba atiaricie sugillat᷑. Qͦd
hystorie quoq: tam grece narrant qͣm
latine nicħ iudeoꝵ & romanorum gen¬
te est auariꝰ. Qude & repetundarum
furanctum furaris. furem iudicem au¬
dit atq condemnat iudex furatior. in
alio de se promens sententiam. Et re¬
pleta est terra eiꝰ equis. & iumera¬
biles quadrige etus. Ion emm dig¬
ntuu est numero. quod contra dezim¬
pertum possidet᷑. Unde &e in psalmiᷤᷤ
dr. fallax equus ad salutem. Et in ex¬
odo. Equum & ascensorem deiecit in
mare. Et in alio psalmo. Hi incurri¬
bus & hi in eqͥs: nos audem in nomine
dm̃ deiñi inuocabimꝰ. Potest aut̃ utrũq
intelligi quod &e popłs iudeorum con¬
tra p̃teptum dñisibi equos & quadri-¬
gas multiplicauerit: &e tra iudec uic¬
torum eqͥs &e currib sit repleta. Et
irpleta est terra eiꝰ idolis. Opus manu¬

Expanded text:
sed quod possidentium animus non impleatur. sed quod possidentium animus non impleatur. Utraque autem gens et Judaeorum et Romaper haec verba avaritiae sugillatur. Quod historiae quoque tam Graecae narrant quam Latinae, nihil Judaeorum et Romanorum gente esse avarius. Unde et repetundarum furandum, furaris . Furem judicem audit atque condemnat judex furacior, in alio de se promens sententiam. Et repleta est terra ejus equis et innumerabiles quadrigae ejus. Non enim dignum est numero quod contra Dei imperium possidetur. Unde et in Psalmis dicitur: Fallax equus in salutem . Et in Exodo: Equum et ascensorem dejecit in mare . Et in alio psalmo: Hi in curribus, 37 et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus . Potest autem utrumque intelligi, quod et populus Judaeorum contra praeceptum Dei sibi equos, et quadrigas multiplicaverit, et terra Judaeae victorum equis et curribus sit repleta. Et repleta est terra ejus idolis: opus manu
Abbreviated transcription (Latin):
choruiscante. & infidelitas untũsarum
gentium &e turpitudo deleta est. Porro
.lxx. comuges eorum mnolatas ẽẽ sigran
dum filios alienos iudeis generant.
Symmachꝰ quodam circuttu & hone¬
stosermone plaudentium. eandemcũ
pueris turpitudinem demonstrauit.
Repleta ẽ terra argento & uuro. &i
elt fimis chesaurorum niul. nt cet̾a¬
uitia t̾re domus iacob. etiam auri et
argenti multitudo numerat᷑. Int som¬
na ce augures. cqͦs &e quadrigas quas
ds multiplicari prohibuit regib ifrł.
tnt̃ idola q̃ sunt oꝑa manuum hoĩum.
auaricia condemuat᷑. Unde dominꝰ
p̃cipit in euangłio ne thesaurizemus¬
nobis in terra. & ne faciamꝰ thesauros
de quib fur possit arriꝑe. ad extͤnum
inferens ñ potestis deoseruire &e mam¬
mone. Pulchre audem illud comici ũsi¬
culi semꝑ auarꝰ eget. aluis uerb̃ ꝓpħa
signauit dicens. & ñ est fims thes auroꝵ
eiꝰ: non qͦd thes auri finem ñ habeant.

Expanded text:
coruscante, et infidelitas universarum coruscante, et infidelitas universarum gentium, et turpitudo deleta est. Porro LXX conjuges eorum violatas esse significant, dum filios alienos Judaeis generant. Symmachus quodam circuitu, et honesto sermone plaudentium, eamdem cum pueris turpitudinem demonstravit. Et repleta est terra argento et auro, et non est finis thesaurorum ejus. Inter cerrae domus Jacob, etiam auri et argenti multitudo numeratur. Inter omina et augures, equos et quadrigas, quas Deus multiplicari prohibuit regibus Israel: inter idola, quae sunt opera manuum hominum, avaritia condemnatur. Unde Dominus praecepit in Evangelioos in terra, et ne faciamus thesauros, de quibus fur possit eripere, ad extremum inferens: Non potestis Deo servire et mammonae . Pulchre autem illud comma versiculi: Semper avarus eget, aliis vericavit dicens: Et non est finis thesaurorum ejus. Non quod thesauri finem non habeant,
Abbreviated transcription (Latin):
diuers arum genttum accole sunt ad¬
duct̾i. a tito ce uespasiano ce adriano
cctisq pͥncipib. Aui autem putant
hoc ñ ꝑtinete ad romana tempora.
s ad suꝑiora pͣquam ababilonus ua¬
statentur: qͦd sub impus regib fecisse
narrant᷑. & a dño derelictisunt. Et
pueris aliems adheserunt. I quo
.lxx. transtulerunt: & filii multi aliem¬
gene natisunt eis. Symmachꝰ. &e cum
filiis aliens applauserunt. qͦ scͥptũ
est in hebraico iesficum qͦd hebrei int̃¬
adheserũt. ut uitorum in gente su
autem g̃ci ce roman: hoc quondam
uitio laborauerunt. ut & clarissunt
philosophoꝵ grecie hab̾ent publice
concubinos. & adrianꝰ ghilosophie
artib eruditus antinoum consecra¬
rit in dm̃. templumq ei ac uict̾imaᷤ
ce sacerdotes instituerit. & ex eo egyp¬
t ciuitas ac regio nomen acceꝑit. Int̃
scorta qͦ informeib spectacłoꝵ pueri
stecerint publiec libidini erpositi. donec
sub constantino imꝑatore xp̃i euanglio

Expanded text:
diversarum gentium accolae sunt, addiversarum gentium accolae sunt, adducti a Tito, et Vespasiano, et Hadriano, caeterisque principibus. Alii autem putant hoc non pertinere ad Romana tempora, sed ad superiora, priusquam a Babyloniis vastarentur, quod sub impiis regibus fuisse narrantur, et a Domino derelicti sunt. Et pueris alienis adhaeserunt. Pro quo LXX transtulerunt: Et filii multi alienigenae nati sunt eis. Symmachus: Et cum filiis alienis applauserunt. Pro quo scriptum est in Hebraico JESPHICU  , quod Hebraei inteadhaeseruautem Graeci, et Romani hoc quondam vitio laboraverunt, ut et clarissimi philosophorum Graeciae haberent publice concubinos: et Adrianus philosophiae artibus eruditus, Antinoum consecrarit in Deum, templumque ei ac victimas, et sacerdotes 36 instituerit, et ex eo Aegypti civitas ac regio nomen acceperit. Inter scorta quoque in fornicibus spectaculorum pueri steterint publicae libidini expositi: donec sub Constantino imperatore, Christi Evangelio