comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxta hunc sensum de cȩteris quoq uir¬
tutibus intelligendum. quod scilicet
fortis et prudens. piꝰ & castus. iustus. et
temꝑans. intlum plene. urt̃dum ab iisi¬
ue accipiantur. Gra uobis et pax ad eo
nit et pacem ꝑ quas absq oꝑum merito
& peccata nobis concessasunt pristina.
et pax indulta post ueniam: Sed pru¬
denter iam causam agit aduersum eos
qui fuerant alege preuenti. et putabãt
se posse exoꝑib iustificari.ut scirent
se saluos gr̃a in eo ꝑseuerare debere qd̃
ceꝑant: qui dedit semet ipsum ꝓpecca¬
tis nr̃is ut eripet nos de presenti seło
malo. scd̾m uoluntatem dĩ et patris nr̃i
cui ẽ głã in scła scłorũ amen. Neq filius
se dedit ꝓpeccatis nr̃is absq uoluntate
patris: neq pat̾ tradidit filiũ sine filii
uoluntate. S hec ẽ uoluntas filii uolun¬
tatem patris implere ut ipse loquitur
inpsalmo: ut facerem uoluntatẽ tuam
ds̃ m̃s uolui. Bedit se aũt filius ut in¬

Expanded text:
Juxta hunc sensum de caeteris quoque virJuxta hunc sensum de caeteris quoque virtutibus intelligendum: quod scilicet fortis et prudens, pius, castus, justus, et temperans, interdum plene, interdum abusive accipiantur. Gratia vobis, et pax a Deo nit, et pacem, per quas absque operum merito, et peccata nobis concessa sunt pristina, et pax indulta post veniam: sed prudenter jam causam agit adversum eos qui fuerant a Lege praeventi, et putabant se posse ex operibus justificari, ut scirent se salvos gratia, in eo perseverare debere quod coeperant. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eriperet nos de praesenti saeculo malo, secundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui est gloria in saecula saeculorum. Amen. Neque Filius se dedit pro peccatis nostris absque voluntate Patris, neque Pater tradidit Filium sine Filii voluntate; sed haec est voluntas Filii, voluntatem Patris implere ut ipse loquitur in psalmo: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui . Dedit se autem Filius, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
lo scientes semel om̃ia: qm̃ iħc populũ
de terra egipti saluans. scdõ eos qui ñ
crediderunt ꝑdidit. Unde non tam le¬
gis oꝑa dampnantur. quam hi quitan¬
tum ex oꝑib iustificari se posse confidt̃.
saluatore quoq addiscipulos loquente.
ta sint. que explere nullus queat. et
econtrario dicendum. quedam legis eti¬
am ab his fieri qui ignorent eam: sed
ideo non iustificari oꝑatores eius quia
absq fide. xp̃i fiant. uerbi gr̃a. Nondor¬
mire cum uro dormitione mulieris. non
adulteraire. non raꝑe. sed magis honora¬
re patrẽ et matrẽ. et cȩtera que imꝑata
sunt facere. Quod si de scĩs uiris nobis ex¬
empla ꝓtulerint. quod in lege uersati ea
que legis fuerant ꝑpetrarint: dicemus
quia iusto lex non ẽ posita sed iniquis. et
non subditis. impiis et peccatorib. conta¬
minatis et inmundis. Qui aũt adõ doctꝰ
sit non habere eũ necesse ut saltim de
caritate doceat. paulo quoq dicente.
Decaritate aũt non necesse habeo scribere

Expanded text:
 scientes semel omnia: quoniam Jesus populum de terra Aegypti salvans: secundo eos qui non crediderunt, perdidit . Unde non tam Legis opera damnantur, quam hi qui tantum ex operibus justificari se posse confidunt, Salvatore quoque ad discipulos loquente, ta sint, quae explere nullus queat. Et econtrario dicendum, quaedam Legis etiam ab his fieri qui ignorent eam. Sed ideo non justificari operatores ejus, quia absque fide Christi fiant: verbi gratia, non dormire cum viro dormitatione mulieris, non adulterari, non rapere, sed magis honorare patrem et matrem, et caetera, quae imperata sunt, facere. Quod si de sanctis viris nobis exempla protulerint: quod in Lege versati, ea quae Legis fuerant, perpetrarint, dicemus: Quia justo Lex non est posita, sed iniquis et non subditis, impiis et peccatoribus, contaminatis et immundis . Qui autem a Deo doctus sit, non habere eum necesse, ut vel de charitate doceatur, Paulo dicente: De charitate autem non necesse habeo scribere
Abbreviated transcription (Latin):
rum nocte demissus sit. et uenerit iheroso¬
limam. temptans se iungere discipulis
aquib co uita retur et cimerent adeũ
accedere. abarnaba ad apłos illum eẽ ꝑ¬
ductum: et ibi narrasse quomͦ dñm̃ uide¬
rit initinere. et damasci fidutialit egerit

Expanded text:
rum nocte demissus sit, et venerit Jerosorum nocte demissus sit, et venerit Jerosolymam tentans se jungere discipulis. A quibus cum vitaretur, et timerent ad eum accedere, a Barnaba ad apostolos illum esse perductum: et ibi narrasse quomodo Dominum viderit in itinere, et Damasci fiducialiter egerit
Abbreviated transcription (Latin):
ret filiũ suũ inme: et adextremũ. ut
euangelirem illum ingentibus. Conti¬
nuo ut aꝓprio incipiat exordio. non con¬
tulicum carne et sangiune: magisq ar¬
bitrandũ ẽ sic stare sensum. quia quista¬
rit nrnecmoris quibusdã tempus ꝓ¬
duxerit eundo ad apłos et reuelationẽ
dñi cum hominib conferendo. sed abie¬
rit in arabiam. et rursus ciama scũ post
mũ iherosolimam ueniens. petrũ iohem
et iacobũ uiderit. Neq ueni iberosoli¬
mam ad antecessores meos apłos. Si
de apłis dixerat non contuli cũ carne
et sanguine. quid necesse fuerat id¬
ipsum iterare dicente. neq ueni ihero¬
solimam ad antecessores meos apsos. Isitaq
sensus tenendus quem supra ex posuimus
sed abii marabiam et iterum reuersus sum
damascum. Nonsibi uidetur historiȩ ordo
concinere. referente luca in actibus apłoꝵ
tos euangłm damasci loqueretur audent̃.
facte fuerint ei insidiȩ. et insporta ꝑmu¬

Expanded text:
ret Filium suum in me. Et ad extremum: Ut ret Filium suum in me. Et ad extremum: Ut evangelizarem illum in gentibus continuo: ut a proprio incipiat exordio: Non contuli cum carne et sanguine; magisque arbitrandum est sic stare sensum: quia qui starit: nec moris quibusdam tempus produxerit eundo ad apostolos, et revelationem Domini cum hominibus conferendo: sed abierit in Arabiam, et rursus reversus Damascumum Jerosolymam veniens, Petrum, Joannem et Jacobum viderit. Neque veni Jerosolymam ad antecessores meos apostolos. Si de apostolis dixerat, non contuli cum carne et sanguine, quid necesse fuerat idipsum iterare dicendo: Neque veni Jerosolymam ad antecessores meos apostolos? Is itaque sensus tenendus, quem supra exposuimus. Sed abii in Arabiam: et iterum reversus sum Damascum. Non sibi videtur historiae ordo concinere, referente Luca in Actibus apostotos Evangelium Damasci loqueretur audenter, factae fuerint ei insidiae, et 393 in sporta per mu
Abbreviated transcription (Latin):
ribus sc̃ptũ sit. Non ꝑmanebit sp̃s m̃s
in hominib istis quia carnessunt. cum
talib quia caro et sangius erant quȩ¬
petro qͦq non reuelauerunt filiũ dĩ.
non contulit apłs euangłm quod ei
fuerat reuelatum. sed paulatim eos de
carne et sanguine uertit in sp̃m: et tẽ
demum eis occulta euangłii sacram̃ta
commisit. Dicat quispiã. si statim non
contulit cumcarne et sangune euan¬
gelium tam̃ subintelligitur quod
post mocdieum eum carne et sanguine con¬
tulerit. et sensus hic quo apłi excusantur
ne caro et sanguis sint stare non poterit:
dum nichilominus qui inpͥncipio eum
carne et sanguine non contulit. Postmo¬
dum ut dixi cũ carne et sanguine con¬
tulerint. quȩ ꝓpositionos coartat ut sic
distinguamus. ne statim siue continuo eũ
carne iungamus et sanguine. sedcum
supioribus herere fatiamus et legatur.
Cii aũt placuit ei qui me segregauit de
utero matris meȩac deinde. ut reuela¬

Expanded text:
ribus scriptum sit: Non permanebit spiritus meus ribus scriptum sit: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia caro sunt . Cum talibus, qui caro et sanguis erantPetro quoque non revelaverunt Filium Dei , non contulit Apostolus Evangelium quod ei fuerat revelatum, sed paulatim eos de carne et sanguine vertit in spiritum: et tunc demum eis occulta Evangelii sacramenta commisit. Dicat quispiam: Si statim non contulit cum carne et sanguine Evangelium, tamen subintelligitur, quod postmodum cum sanguine et carne contulerit: et sensus hic, quo apostoli excusantur, ne caro et sanguis sint, stare non poterit: dum nihilominus qui in principio cum carne et sanguine non contulit, postmodum, ut dixi, cum carne et sanguine contulerit. Quae praepositio nos coarctat, ut sic distinguamus, ne statim, sive continuo, cum carne jungamus et sanguine; sed cum superioribus haerere faciamus, et legatur: Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris meae. Ac deinde: Ut revela
Abbreviated transcription (Latin):
uicinos. non aliena diripiant. magisq ui¬
meo sinequo esse non possunt. Lotest et
alit̃ accipi in paulo dĩ filius reuelatus:
quod p̃dicante illo cognitus sit gentib¬
quem ante nesciebant. Continuo non
acdquieui carni et sanguini siue ut in
greco meliꝰ ħt nonꝯtuli cũ carne ⁊ sãgui̾e
Seio plerosq de apłis ħ dictũ arbitrari:
N ã ⁊ porfiruis obieit quod post reuelationẽ xͥ
ñ fuerit dignatus ire ad hoĩes ⁊ cũ eis ꝯferre
sermonẽ: ne post doctrinã uidł dĩ a carne i
sanguine instrueretur. Sed absit ut ego
petrũ ioħem et iacobum carnẽ et san¬
guinem putem. quȩ regnũ dĩ possidere
non possunt. Sispĩtales et apłi caro et
sanguis sunt. quid de coaicis arbitramur:
Noncontulit paulus post reuelationem
xp̃i cum carne et sanguine quia nolu¬
it margaritas ꝓ icere ante poreos. nec¬
dare scm canib. Hide quid de peccato¬

Expanded text:
vicinos: non aliena diripiant: magisque juvicinos: non aliena diripiant: magisque ju  Al. credant in eo sine quo esse non possunt. Potest et aliter accipi in Paulo Dei Filius revelatus: quod, praedicante illo, agnitus sit gentibuquem antea nesciebant. . Continuo non acquievi carni et sanguini. Sive ut in Graeco melius habet: Non contuli cum carne et sanguine. Scio, plerosque de apostolis hoc dictum arbitrari. Nam et Porphyrius objicit, quod post revelationem Christi non fuerit dignatus ire ad homines, et cum eis conferre sermonem: ne post doctrinam videlicet Dei, a carne et sanguine instrueretur. Sed absit ut ego, Petrum, Joannem et Jacobum carnem et sanguinem putem; quae regnum Dei possidere non possunt . Si spirituales apostoli, caro et sanguis sunt, quid de χοϊκοῖς arbitramur? Non contulit plane Paulus post revelationem Christi cum carne et sanguine, quia noluit margaritas projicere ante pordare sanctum canibus. Vide quid de peccato
Abbreviated transcription (Latin):
re et custodire antequã nascatur. alium
detestari: et causas huius rei adpriorem
uitã referunt. quod unus quisq ꝓmerito
suo. aprimostatim ortu aut bonis aut
malis angłis assignetur: totumq illũ lo¬
cum de iacob et esau cuiꝰ nunc fecimus
mentionẽ. ita ad romanos scriptũ uenti¬
lant ut non absq sudore et chrysippi
eis possit elleboro responderi. Non est
sidiceret ut reuelaret filiũ suũ michi. Cui
eni quid reuelatur. hiuc illud potest reuela¬
riquod ante in eo nonerat. In quo uͦ reuelat᷑:
illid reuelatur quod prus fuit ineo. et
postea reuelatum ẽ. Simile ẽ illud in
tis. Et alibi. Erat lux uera que illuminat
omẽm hominẽ uenientem in hẽ mundũ
Ex quo ꝑspicuũ fit natura om̃ib dĩ in eẽ
noticiam. nec quẽquã sine xp̃onasci. et
non del ere semina inse sapientie. iusticiȩ.
reliquarũq uirtutum. Unde multi absq
inopi manũ porrigant. non oppͥmant

Expanded text:
re et custodire prius quam nascatur, alium re et custodire prius quam nascatur, alium detestari? Et causas hujus rei ad priorem vitam referunt, quod unusquisque pro merito suo, a primo statim ortu bonis aut malis angelis assignetur. Totumque illum locum de Jacob et Esau, cujus nunc fecimus mentionem, ita ad Romanos scriptum 391 ventilant , ut non absque sudore et Chrysippi eis possit helleboro responderi. Non est quod si  Al. quasi diceret, ut revelaret Filium suum mihi. Cui enim quid revelatur, huic illud potest revelari, quod ante in eo non erat. In quo vero revelatur, illud revelatur quod prius fuit in eo, et postea revelatum est. Simile est illud in citis Joan. I, 26. Et alibi: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in mundum . Ex quo perspicuum fit, natura omnibus Dei inesse notitiam, nec quemquam sine Christo nasci, et non habere semina in se sapientiae, et justitiae, reliquarumque virtutum. Unde multi absqueinopi manum porrigant: non opprimant
Abbreviated transcription (Latin):
test simplicit̾ responderi hoc exdĩ pres¬
cientia ꝓuenire. ut quẽ scit iustũ futu¬
rum prius diligat quã oriatur exuto.
et quẽ peccatorẽ oderit ante quã peccet.
non quo et inamore et modio iniquitas
di sit. sed quod non alit̃ eos habere debe¬
at. quosscit uł peccatores futuros ẽẽ uł
iustos. Nos ut homines tantũ de p̃sentib
uidicare. illũ cui futura iam facta sunt
de fine rerum non de exordiisferre sen¬
tentiam. Et hȩc quidẽ simplicius dicta.
sint et absq altiori dissertione. possunt
ut cumq placare lectorem. Ceterum
qui iustum dm̃ nicunt᷑ asserere post u¬
lud quod dudũ posuimus. ab alienati
sunt peccatores auulua. inferunt etiã
cetera quȩ secuntur: Errauerunt ab
utero loquuti sunt falsa. et dicunt quo¬
modo statim abutero errauerunt pec¬
catores et falsa lo quuiti sunt. qui nec
sermonẽ potuerunt habere nec sensum:
Aut quȩ ẽ iusticia p̃scientiȩ dĩ aliũ ama¬

Expanded text:
test simpliciter responderi, hoc ex Dei praestest simpliciter responderi, hoc ex Dei praescientia evenire, ut quem scit justum futurum, prius diligat quam oriatur ex utero: et quem peccatorem, oderit antequam peccet: non quo et in amore et in odio iniquitas Dei sit; sed quo non aliter eos habere debeat, quid scit vel peccatores futuros esse, vel justos: nos ut homines tantum de praesentibus judicare, illum cui futura jam facta sunt, de fine rerum, non de exordiis ferre sententiam. Et haec quidem simplicius dicta sunt: et absque altiori dissertione possunt utcumque placere lectori. Caeterum qui injustum Deum nituntur asserere, post illud quod dudum posuimus, abalienati sunt peccatores a vulva, inferunt etiam caetera quae sequuntur: Erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Et dicunt, quomodo statim ab utero erraverunt peccatores, et falsa locuti sunt, qui nec sermonem potuerunt habere, nec sensum? Aut quae est ista justitia praescientiae Dei, alium ama
Abbreviated transcription (Latin):
gregatũ in euangło dei se ẽẽ sẽbit
et iheremias ante quã formaretur in
utero. et conciꝑetur inuulua matris
suȩ notus dõ scĩficatusq ꝑhibetur.
Et exiusti siue ut quidam putant ex
saluatoris ꝑsona dicitur. inte ꝓiectus
sum exuulua. ex utero matris meȩ
ds̃ m̃s estu. Contra de peccatoribus
dauid canit. Ecce eñi in iniquitatib
conceptussum. et indelictis concepit
me mat̃ mea. Et in alioloco. Abalie¬
natist̃ peceatores auulua. et inutrãq
partem antequã paruuli nascerentur. ds̃
iacob dilexit. esau aũt odio habuit. Inue¬
niunt locũ heretici qui diuersas naturas
esse pretendunt. sp̃ĩtalem uidelicet et ani¬
malem et coicam. et aliam saluari. aliam
ꝑire. aliam int̾utramq consistere: quod
nunquã aut iustus eligeret᷑ ant equã
aliquid boni faceret. aut peccator ocdi¬
ret᷑ ante delictũ nisi eẽt ꝑeuntiũ et sal¬
uandorũ natura diuersa. Ad quod po¬

Expanded text:
gregatum in Evangelium Dei esse se scribit. gregatum in Evangelium Dei esse se scribit. Et Jeremias antequam formaretur in utero, et conciperetur in vulva matris suae, notus Deo sanctificatusque perhibetur . Et ex justi, sive, ut quidam putant, ex Salvatoris persona dicitur : In te projectus sum ex vulva: ex utero matris meae, 390 Deus meus es tu. Contra de peccatoribus David canit: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum: et in delictis concepit me mater mea . Et in alio loco: Abalienati sunt peccatores a vulva . Et in utramque partem antequam parvuli nascerentur: Deus Jacob dilexit, Esau autem odio habuit . Inveniunt locum haeretici, qui diversas naturas esse praetendunt, spiritualem videlicet et animalem, et χοϊκὴν, et aliam salvari, aliam perire, aliam inter utramque consistere, quod numquam aut justus eligeretur, antequam aliquid boni faceret, aut peccator odiretur ante delictum, nisi esset pereuntium et salvandorum natura diversa. Ad quod po
Abbreviated transcription (Latin):
grassator eccłam et predo uastabat. Nec
Et ꝓficiebam inquit inuidaismo supra
multos coȩtaneos ingenere meo:Abun¬
dantius ȩmulator existens pat̾narum
mearũ traditionum. Rursum ꝓfectũ
non legis dĩ sed uidaismi uocat. nec supra
om̃s sed supra plurimos. nec supra senes
sed supra coetaneos. ut et studiũ suũ re¬
ferret in legem et iactantiam declina¬
ret. Pat̾nas aũt traditiones nondñi
mandata commemorans. et se phari¬
seum exphariseis indicauit: et habu¬
isse quidẽ zelum dĩ sed non scđm sci¬
entiam. Usq hodie aũt qui uidaico
sensu scͥpturas intelligunt ꝑsecuntur
eccłam xp̃i et populantur illam. ñ
studio legis dĩ sed traditionibus ho¬
minũ deprauati. Cum aũt placuit
ei qui me segregauit de utero ma¬
tris meȩ et uocauit ꝑgrãm suam
ut reuelaret filiũ suũ inme ut euan¬
gelirem illum ingentib. Non solum
in hoc loco ẜ & adromanos paulus se¬

Expanded text:
grassator Ecclesiam et praedo vastabat. Nec grassator Ecclesiam et praedo vastabat. Nec Et proficiebam, inquit, in Judaismo supra multos coaetaneos in genere meo: abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. Rursum profectum non Legis Dei, sed Judaismi vocat. Nec supra omnes, sed supra plurimos, nec supra senes, sed supra coaetaneos, ut et studium suum referret in Lege, et jactantiam declinaret. Paternas autem traditiones, non Domini mandata commemorans, et se Pharisaeum ex Pharisaeis indicavit, et habuisse quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam. Usque hodie autem qui Judaico sensu Scripturas intelligunt, persequuntur Ecclesiam Christi, et populantur illam, non studio Legis Dei, sed traditionibus hominum depravati. Cum autem placuit ei qui me segregarit de utero matris meae: et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizem illum ingentibus. Non solum in hoc loco, sed ad Romanos Paulus se
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i grãm et nouitatẽ uult habere. cum
inuidia om̃iũ. quam uetustatem legis cũ
laude multorũ. quid nos facere oportet
qui ex gentilitate essecepimus xp̃iani:
Pulchre uͦ adiunxit. supra modũ ꝑseque¬
bar eccłam dĩ. ut et hĩc quoq admiratio
nasceretur. quod non unus quicumq de
his qui leuit̃ ꝑsequebantur eccłam. Sed
ille qui ceteros inꝑsecutione iuncebat cõ¬
uersus ad fidẽ sit:. Et prudent̃ dum aliud
narrat inserit non tam dĩ se seruisse legi
quã pat̾nis id ẽ phariseorũ traditionib
quidocent doctrinas et mandata homi¬
num et reiciunt legem dĩ ut statuant tra¬
ditiones suas. Quam elegans aũt obser
uatio pondusq uerborũ. Audistis inqͥt
nonmodo. non inuida ismo non in lege dĩ.¬
qm̃ supramodũ ꝑsequebar eccłam dĩ et
deuastabam illam. Non ꝑsequebar ut ce¬
teri sed supra modũ. nec sufficiebat quã¬
ius uehemens ꝑsecutio. sed quasi quidã

Expanded text:
Christi gratiam et novitatem vult habere cum Christi gratiam et novitatem vult habere cum invidia omnium, quam vetustatem Legis cum laude multorum: quid nos facere oportet, qui ex gentilitate esse coepimus Christiani? Pulchre vero adjunxit: Supra modum persequebar Ecclesiam Dei, ut et hinc quoque admiratio nasceretur, quod non unusquisque de his qui leviter persequebantur Ecclesiam: sed ille qui caeteros in persecutione vincebat, conversus ad fidem sit. Et prudenter dum aliud narrat, interserit non tam Dei se servisse Legi, quam paternis, id est, Pharisaeorum traditionibus; qui docent doctrinas et mandata hominum ; et rejiciunt Legem Dei, ut statuant 389 traditiones suas. Qvatio pondusque verborum: Audistis, inquit, non modo in JuQuoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei; et devastabam illam. Non persequebatur ut caeteri, sed supra modum. Nec sufficiebat quamvis vehemens persecutio: sed quasi quidam
Abbreviated transcription (Latin):
nullius ꝓ lege et auctoritate moueatur qui
xp̃m solum euangłii habeat p̃cessorem.¬
Porro reuelationẽ illã significat cũ damas¬
diintuitus ẽ. Audistis eñi conuersationẽ
meã aliquando inuidaismo. qm̃ supramo¬
dũ ꝑsequebar eccłam dĩ et expugnabam
illam et ꝓficiebam inuidaismo supra mul¬
coscoetaneos ingenere meo: Abundantius
emulator existens pat̾narũ mearũ tradi¬
tionum. Plurimũ prodẽ galathis ista nar-¬
ratio quomodo paulus uastator quondam
eccłe. et uidaismi acerrimus defensor. ad
xp̃i fidem repente conuersussit: et hoc
eo temꝑe quo erucifixus primũ adnunti¬
abatur inmundo. quo nouũ dogina et a
gentib et auideis tocuis orbis finibus pel¬
lebatur. Dicere eñi poterant: si ille qui apar
ua etate phariseoꝵ institutus ẽ disciplinis
qui om̃s coetaneos suos iniudaica traditi¬
one suꝑabat nc̃ defendit eccłam quam
quondã ualidissime ꝑsequebatur. et magis

Expanded text:
nullius pro Lege et auctoritate moveatur, qui nullius pro Lege et auctoritate moveatur, qui Christum solum Evangelii habeat praePorro revelationem illam significat, cum Damasdi intuitus est. Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo, quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei, am in Judaismo, supra multos coaetaneos in genere meo: abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. Plurimum prodest Galatis ista narratio, quomodo Paulus, vastator quondam Ecclesiae et Judaismi acerrimus defensator, ad Christi fidem repente conversus sit. Et hoc eo tempore quo crucifixus primum annuntiabatur in mundo; quo novum dogma et a gentibus et a Judaeis totius orbis finibus pellebatur. Dicere enim poterant: Si ille qui a parva aetate Pharisaeorum institutus est disciplinis, qui omnes coaetaneos suos in Judaica traditione superabat, nunc defendit Ecclesiam, quam quondam validissime persequebatur; et magis
Abbreviated transcription (Latin):
opansum erat: quod cum fuisset reductũ
ea quȩ ante abscondita fuerant ꝓdebantur.
et ut ipso uerbo utar. reuelabantur. Si
itaq bi qui disertos scłi legere consuert̃.
Ceꝑi nt nobis de nouitate et uilitate
sermonis illudere mutamus eos ad cice¬
ronis libros qui de questionib philosophie
p̃notantur. et uideant quanta ibi necessita¬
te compulsus sit. tanta uerboꝵ portenta
ꝓferre qͣta nunquã latini hominis au¬
ris audiuit. et hoc cũ de greco quȩ lingua
uicina ẽ transferret in nr̃am. quid pati¬
untur illi qui de hebreis difficultatibus
ꝓprietates exprimere conantur. et tam̃
multo pauciora st̃ intantis uoluminib
scͥpturarũ que nouitatẽ sonent. quã ea
que ile in paruo oꝑe congessit. Lotest
ait sicut in principio diximus cum expone¬
remus. paulus apłs non ab hominib neq
ꝑ hominẽ. ita et inp̃senti loco obliq in pe¬
trum accipiet incȩteros p̃cessores eius qd̃

Expanded text:
oppansum erat: quod cum fuisset reductum, oppansum erat: quod cum fuisset reductum, ea quae ante abscondita fuerant, prodebantur: et ut ipso verbo utar, revelabantur. Si itaque hi qui disertos saeculi legere consueverunt, coeperint nobis de novitate et vilitate sermonis illudere, mittamus eos ad Ciceronis libros, qui de quaestionibus philosophiae praenotantur; et videant, quanta ibi necessitate compulsus sit, tanta verborum portenta proferre, quae numquam Latini hominis auris audivit: et hoc cum de Graeco, quae lingua vicina est, transferret in nostram. Quid patiuntur illi, qui de Hebraeis difficultatibus proprietates exprimere conantur? et tamen multo pauciora sunt in tantis voluminibus Scripturarum quae novitatem sonent, quam ea quae ille in parvo opere congessit. Potest autem, 388 sicut in principio diximus, cum exponeremus: Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem: ita et in praesenti loco oblique in Petrum accipi, et in caeteros praecessores ejus: quod
Abbreviated transcription (Latin):
pit ȩuangłm cu primũ insinuatur.
et ad fidẽ eius adducitur. ut credat ue¬
ra eẽ quȩ scͥpta sunt. Discit aũt is qui
ea quȩ iillo ꝑ enigmata et parabolas
figurata st̃. ex planata et diserta cog
noscit: non homine reuelante secl
xp̃o qui reuelauit paulo. aut paulo
inquo loquitur. xp̃s. Uerbũ qͦq ipsũ¬
ꝓpriȩ scͥpturarũ ẽ. et anullo sapientiũ
scłi apud gyrecos usurpatum. Unde mͥ
stulerunt. ita et in hoc magnoꝑe cẽ cona¬
ti ut ꝓpͥetatẽ ꝑ egrini sermonis expͥme¬
rent. noua noius rebus uerba fingentes:
et sonare cum quid tectum et uelatum
ablato desuꝑ oꝑimento ostenditur. et ꝓ¬
fertur inlucẽ. Hocut manifestius fiat acci¬
pite exemplũ. Moyses cum dõ reuelata et
oꝑta fatie loquebatur id ẽ absq uelamine:
ad popłm aũt loquens quia inuultu euis
attendere non ualebant uelamen ponebat
infatiẽ. Ante arcbam quoq testam̃ti uelũ

Expanded text:
accipit Evangelium, cui primum insinuatur, accipit Evangelium, cui primum insinuatur, et ad fidem ejus adducitur, ut credat vestra esse quae scripta sunt. Discit autem is, qui ea quae in illo per aenigmata et parabolas figurata sunt, explanata et disserta cognoscit: et cognoscit, non homine revelante sed Christo, qui revelavit Paulo, aut per Paulum, in quo loquitur Christus. Verbum quoque ipsuproprie Scripturarum est, et a nullo sapientum saeculi apud Graecos usurpatum. Unde mihi tes transtulerunt, ita et in hoc magnopere esse conatos, ut proprietatem peregrini sermonis exprimerent, nova novis rebus verba fingentes: et sonare, cum quid tectum et velatum, ablato desuper operimento, ostenditur et profertur in lucem. Hoc ut manifestius fiat, accipite exemplum. Moyses cum Deo revelata et aperta facie loquebatur , id est, absque velamine: ad populum autem loquens, quia in vultum ejus attendere non valebant, velamen ponebat in facie . Ante Arcam quoque Testamenti velum
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ ẽẽ euangłm sed insensu:. non in
suꝑfitie sed inmedulla. non insermonũ
foliis sed in radice rationis. Dicitur in
ꝓpħade dõ. sermones euis boni sunt
cum eo: tunc scriptura utilis ẽ audien¬
tibus cum extra xp̃m nondicitur. cũ absq
patre non ꝓfertur. cum sine sp̃u noneã
insinuat ille qui p̃dicat. Alioquin et
diabolus loquitur descripturis
et om̃s hereses scđ̾m et echiel unde
sibi consuunt ceruicalia que ponãt
sub cubitu uniuersȩ ȩtatis. Ego qͦq
ipse qui loquor si xp̃m inme habeo
non habeo euangłm hominis. sinaut̃
peccator sum dicitur michi. peccatori
dixit ds̃. quare tu enarras iusticias me¬
as et assumis in labiis cius testam̃tum
meũ. Tu aũt odisti disciplinã et ꝓie¬
cisti uerba mea post te. et cȩtera que
secuntur: grande ꝑiculũ ẽ in ȩccłã lo¬
aut quod peuis ẽ diaboli. Int̾ acciꝑe
aũt et discere hoc inter est quod acce

Expanded text:
turarum esse Evangelium, sed in sensu: non in turarum esse Evangelium, sed in sensu: non in superficie, sed in medulla; non in sermonum foliis, sed in radice rationis. Dicitur in propheta de Deo: Sermones ejus boni sunt cum eo . Tunc Scriptura utilis est audientibus, cum absque Christo non dicitur, cum absque patre non profertur, cum sine Spiritu non eam insinuat ille qui praedicat. Alioquin et diabolus qui loquitur de Scripturis, et omnes haereses secundum Ezechielem inde sibi consuunt cervicalia, quae ponant sub cubito universae aetatis. Ego quoque ipse qui loquor, si Christum in me habeo, non habeo Evangelium hominis; si autem peccator sum, dicitur mihi: Peccatori dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas: et assumis in labiis tuis Testamentum meum? Tu autem odisti disciplinam, et projecisti verba mea post te , et caetera quae sequuntur. Grande periculum est in Ecclesia loaut quod pejus est, diaboli. Inter accipere autem, et discere, hoc interest, quod ille
Abbreviated transcription (Latin):
qui paulo euangłm reuelauit. Quodsi nõ
ẽ homo consequent̃ ds̃ ẽ. non quod ho¬
minẽ negemus assũptum. sed quo tan¬
tum hominẽ renuamus. Queritur utrũ
tocius orbis ecclȩ dĩ accsꝑint euangłm
ati hominis:. quotus eñi quisq nrm̃
ꝑreuelationẽ. xp̃i didicit. et non ho¬
mine p̃dicante cognouit. Ad quod res¬
pondebimus eos qui possint dicere.
docere quã in ipsis dm̃ qui ad scõs lo¬
quatur. Ego dixi dii estis et filii ex¬
celsi om̃s. et statim de peccatorib uos
aũt ut homines moriemini. et tanꝗͣ
unus de pͥncipib cadetis. Cum igit᷑
paulus loquitur et petrus qui non
moriuntur ut homines. neq ut unus
de pͥncipib corruunt: deos eos eẽ ma-¬
nifestum ẽ. Qui aũt dii sũt dĩ tradũt
euangłm et non hominis. Marcion et
basilides et cȩterȩ hereticorũ pestes
ñ habent dĩ euangłm quia non habẽt
spm sc̃m sine quo humanũ fic euangłin
quod docetur: nec putemus in uerbis scͥp¬

Expanded text:
qui Paulo Evangelium revelavit. Quod si non est homo, consequenter Deus est. Non quo hominem negemus assumptum; sed quo tantum hominem renuamus. Quaeritur utrum totius orbis Ecclesiae Dei acceperint Evangelium, an hominis: quotus enim quisque nostrum per revelationem Christi didicit, et non homine praedicante cognovit? Ad quod respondebimus, eos qui possunt dicere: docere, quam in ipsis Deum, qui ad sanctos loquatur: Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes ; et statim de peccatoribus: Vos autem ut homines moriemini, et tamquam unus de principibus cadetis. Cum igitur Paulus loquitur et Petrus, qui non moriuntur ut homines neque ut unus de principibus corruunt, deos eos esse, manifestum est. Qui autem dii sunt, tradunt Dei Evangelium, et non hominis. Marcion et Basilides et caeterae haereticorum pestes, non habent Dei Evangelium; quia non habent Spiritum sanctum, sine quo humanum fit Evangelium, quod docetur. Nec putemus in verbis Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
quia non ẽ scđm hominẽ. neq eñĩ ego ab
homine accepi illud neq didici. sed ꝑ re¬
uelationẽ ib̃u xp̃i. Et ex hoc loco hebio¬
nis et fotini dogina conteritur. quod ds̃
sit xp̃s. et non tantũ homo. Si enĩ euan-¬
głin pauli non ẽ scđm hominẽ. neq ab ho¬
mine accepit illud aut didicit sed ꝑreue¬

Expanded text:
quia non est secundum hominem, neque enim ego ab quia non est secundum hominem, neque enim ego ab cepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu Christi. Ex hoc loco Ebionis et Photini dogma conteritur: quod Deus sit Christus, et non tantum homo. Si enim Evangelium Pauli non est secundum hominem, neque ab homine accepit illud, aut didicit, sed pe
Abbreviated transcription (Latin):
placuerat. Hoc ẽ gͦ quod ait. Numquid
quero uideis placere quib displicendo
dõ placui: Si enĩ illis placerem adhuc ix p̃i
seriuis non eẽm. Assererem quippe legem
et ȩuangłii grãm destruerẽ. Nunc autẽ
ꝓptẽa ne insimulatione quidẽ simulan¬
de legis adducor. quia nonqueo et deo
placere parit et uideis quibuscumq
uerbũ suadere de humano usu sũpcum ẽ.
cum quis id quod ipsehabet et semel inbi¬
bit etiã ceteris conatur inserere. et inplu¬
rimis scͥpturarũ locis legitur: ex quibus
illud ẽ. suasio. Non ẽ ex eo qui uocauit uos.
Necnon et inactibus apłorũ. Uenerunt
gͦ ad eũ uidei in hospitiũ multi. quib ex¬
ponebat contestans eos de regno dĩ. suadẽsq
eosde iħu ex lege moysi et ꝓpħis usq ad
tum de eo fuerat occulte illũ custodire legẽ
et iherosolimis cum his qui uidaizabant
consortiũ miscuisse. Notum eñi uobis fa¬
cio fr̃s euangłm quod euangłiratũ ẽ ame

Expanded text:
placuerat. Hoc est ergo quod ait: Numquid placuerat. Hoc est ergo quod ait: Numquid quaero Judaeis placere, quibus displicendo, Deo placui? Si enim illis placerem, adhuc Christi servus non essem. Assererem quippe legem, et Evangelii gratiam destruerem. Nunc autem propterea nec in simulationem quidem observandae legis adducor: quia non queo  Al. quaero et Deo placere pariter et Judaeis; quibus verbum, suadere, de humano usu sumptum est, cum quis id quod ipse habet, et semel imbibit, etiam caeteris conatur inserere: et in plurimis Scripturarum locis legitur, ex quibus illud est: Suasio non est ex eo qui vocavit vos . Necnon et in Actibus apostolorum: Venerunt ergo ad eum Judaei in hospitium multi: quibus exponebat, contestans eis regnum Dei, suadensque eis de Jesu, ex Lege Moysi et Prophetis usque ad tum de eo fuerat, occulte illum custodire Legem, et in Jerosolymis cum his qui judaizabant, consortium miscuisse. Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me:
Abbreviated transcription (Latin):
cur om̃ibus ꝑom̃ia placeat: non querẽs
inquiens quod michi utile ẽ sed quod
multis ut saluentur. Qui aũt ex ea cari¬
tate q̃ ñ querit quȩ suast̃ sedque alie
na. placet omnib ut saluentur. utiq dõ
primũ placet cui salus hominũ cara ẽ.
habet aũt et uerbũ quod hic spetialit
additum ẽ. modo. uł placendũ eẽ ꝓtem¬
pore hominib uł displicendũ. ut quoͥ
modo non placet ꝓpt̃ euangłii uerita¬
tem. placuerit quondã obsalutẽ pluri¬
morũ. Placuerat paulus aliquando ui¬
deis cũ emulator existens pat̾narũ
traditionum sine que rela inlege uer¬
satus ẽ. et tantũ habuit inmaiorũ ce¬
rimoniis ardoris et fidĩ. ut instephani
nece particeps fuerit. et damascũ ꝑre¬
xit ad eos qui alege dssciuerant uinci¬
endos. Sed postquã inuas electionis de
ꝑ secutore translatus ẽ. et cepit p̃dica¬
re fidẽ quã quondã expugnauerat. ce¬
pit parit̃ displicere uideis quib ante

Expanded text:
cur omnibus per omnia placeat: Non quaerens, cur omnibus per omnia placeat: Non quaerens, inquiens, quod mihi utile est: sed quod multis, ut salventur. Qui autem ex ea charitate, quae non quaerit quae sua sunt, sed quna, placet hominibus, ut salventur, utique Deo primum placet, cui salus hominum chara est. Habet autem et verbum, quod hic specialiter additum est, modo, vel placendum esse pro tempore hominibus, vel displicendum, ut qui modo non placet propter Evangelii veritatem, placuerit quondam ob salutem plurimorum. Placuerat Paulus aliquando Judaeis, cum, aemulator existens paternarum traditionum, sine querela in lege versatus est, et tantum habuit in majorum caeremoniis ardoris et fidei, ut in Stephani nece particeps fuerit, et Damascum perrexerit ad eos, qui a lege desciverant, vinciendos . Sed postquam in vas electionis de persecutore translatus est, et coepit praedicare fidem, quam quondam expugnaverat, coepit pariter displicere Judaeis, quibus ante
Abbreviated transcription (Latin):
mel didicerant. Se itaq et angłm no¬
minatim posuit. alios uͦ absq nomine.
Siquis inquit uobis euangłiz auerit
ut ingenerali uocabulo nec p̃cessorib
faceret iniuriam. et tam̃ nomina eorũ
latent̃ ostenderet. Modo eñi homi¬
nibus suadeo. aut quero hominibus
placere: Si ad huc hominib placerẽ:
xp̃i seruus non essem. Non putemꝰ
ab apło nos doceri. ut exemplo suo¬
hominũ uidicia contempnamus.
qui in alio loco dixerit. Scientes gͦ
timorẽ dñi hominib suademus dõ
aũt manifesti sumus et illud: Sine
offensione estote uideis et grecis
et eccłȩ dĩ. sicut ego om̃ibus ꝑ om̃ia
placeo. non querens quod michi uti¬
le. ẽ sed quod multis ut saluentur. Sed si
fieri potest ut parit᷑ et dõ et hominibus
placeamus: Placendũ ẽ et hominib sin
aũt alit̾ non placemus hominib nisi dõ
displiceamus: dõ magis quã hominibus
placere debemus. Alioquin et ipse infert

Expanded text:
mel didicerant. Se itaque et angelum nomel didicerant. Se itaque et angelum nominatim posuit; alios vero absque nomine. Si quis, inquit, vobis evangelizaverit, ut in generali vocabulo, nec praecessoribus faceret injuriam; et tamen nomina eorum latenter ostenderet. Modo enim hominibus suadeo an Deo: aut quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. Non putemus ab Aphominum judicia contemnamus, qui in alio loco dixit: Scientes ergo timorem Domini hominibus suademus, Deo autem manifesti sumus. Et illud: Sine offensione estote, Judaeis et gentibus, et Ecclesiae Dei, sicut ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salventur . Sed si fieri potest, ut pariter Deo et hominibus placeamus, placendum est et hominibus. Sin autem aliter non placemus hominibus, nisi Deo displiceamus: Deo magis quam hominibus placere debemus. Alioquin et ipse infert,
Abbreviated transcription (Latin):
madianitarũ detestationi et anathema¬
ti habenda dñs imꝑauit. Interrogemus
et usq ad illud tempus ignorati uel fi¬
liũ asserunt ẽẽ uł seruũ: qui malsdice¬
re nesciat. nec nouerit aliquem con¬
dempnare quomͦ nunc apłs eius uer¬
bouideorũ id ẽ creatoris utatur. et ꝑire¬
uł angłm uł apłm uelit cum ipse non
soleat uleisei. Quod aũt addidit. sicut
p̃diximus et nunc iterũ dico. ostendit
se et in pͥncipio hoc ipso cauentẽ denun¬
tiasse anathema eis qui alit̃ p̃dicaturi
erant: et nunc postquã p̃dicatũ ẽ id
anathema decernere quod ante p̃dixe¬
rat. Propt̾ea aũt et sibi quẽ aluid inui¬
dea facere. aluid docere ingentib cri¬
minabantur: et angło quẽ maiorẽ etiã
p̃cessorib suis apłis eẽ constabat ana¬
thema denuntiauit. ut non magna
petri et ioħis putaretur auctoritas.
cũ nec sibi licet alit̃ docere ꝗͣ añ docue¬
rat. nec angło alit p̃dicare quam se¬

Expanded text:
Madianitarum detestationi et anathemaMadianitarum detestationi et anathemati habenda Dominus imperavit. Interrogemus et usque ad illud tempus ignorati, vel filium asserunt esse, vel servum, qui maledicere nesciat, nec noverit aliquem condemnare: quomodo nunc Apostolus ejus, verbo Judaeorum, id est, Creatoris 384 utatur: et  apostolum velit, cum ipse non soleat ulcisci. Quod autem addidit, sicut praediximus, et nunc iterum dico, ostendit se et in principio hoc ipsum caventem, denuntiasse anathema eis qui aliter praedicaturi erant, et nunc postquam praedicatum est, id anathema decernere quod ante praedixerat. Propterea autem et sibi, quem aliud in Judaea facere, aliud docere ingentibus criminabantur, et angelo quem majorem etiam praecessoribus suis apostolis esse constabat, anathema denuntiavit: ut non magna Petri et Joannis putaretur auctoritas, cum nec sibi liceret qui eos ante docuerat, nec angelo aliter praedicare, quam se
Abbreviated transcription (Latin):
nolunt hoc dictũ eẽ. sed uere quod scilicet
possint et apłs et angłi ad peiora conuerti:
illud aͦppomint quod et ipse paulus scierit.
se posse labi segnius ageret dicens. Subicio
aũt cor pus meũ et inseruitutem redigo: ne
aliis p̃dicans ipse reꝓbus inueniar. Angłos
quoq eẽ mutabiles qui non seruauerunt
principatũ suũ. sed relinquentes ꝓpriũ
domiciliũ in uidicio magni dei. uinculis
solius nature ẽ inmutabilem eẽ de quo
scribitur. Tuuͦ ipse es. Et ipse de se. Ego
ds̃ ur̃ et non mutor. Cecidisse luciferum
qui mane oriebatur. et eũ qui mittebat
quondã ad gentes scandalum int̾ra esse
contritũ. Elegant̃ in hoc loco uir doctis¬
simus tertullianus aduersus appellen et
eius uirginem filuminen quam angłs
quidã diabolici sp̃s et ꝑuersus impleue¬
rat. hunc ẽẽ scribit angłm. eui multo
antequã appelles nasceretur sp̃s sc̃i uati¬
cinio sit anathemna ꝑ apłin ꝓpħatum.
ris quando om̃ia que erant in iericho et

Expanded text:
 hoc dictum esse, sed vere: quod scilicet possint et apostoli et angeli ad pejora converti, illud opponunt, quod et ipse Paulus scierit posse se labi, si segnius ageret, dicens: Subjicio autem corpus meum, et in servitutem redigo, ne aliis praedicans, ipse reprobus inveniar . Angelos quoque esse mutabiles, qui non servaverint principatum suum; sed relinquentes proprium domicilium, in judicio magni diei vinculis solius naturam esse immutabilem, de quo scribitur: Tu vero ipse es . Et ipse de se: Ego Deus vester, et non mutor . Cecidisse luciferum, qui mane oriebatur; et eum qui mittebat quondam ad omnes gentes, in terra esse contritum. Eleganter in hoc loco vir doctissimus Tertullianus, adversus Apellem, et ejus virginem Philumenem, quam angelus quidam diabolici spiritus et perversus impleverat, hunc esse scribit angelum, cui multo antequam Apelles nasceretur, Spiritus sancti vaticinio sit anathema per Apostolum ris , quando omnia quae erant in Jericho et
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. Nam et postea legimus paulũ cum si¬
la egressum ꝓhibitum eẽ asp̃u sc̃õ uerbũ
in asia loqui. Alit̃. Sed abii marabiam:
et iterũ reuersussum damascũ. Quid
michi ꝓdest ista relatio silegam. quod
paulus post reuelationem xp̃i statim
ierit in arabiam. et de arabia damascũ
fuerit reuersus. nec sciam quidibi gesse¬
rit quid ue utilitatis habuerit itus ac

Expanded text:
ceret. Nam et postea legimus Paulum cum Siceret. Nam et postea legimus Paulum cum Sila egressum, prohibitum esse a Spiritu sancto verbum in Asia loqui . Aliter: Sed abii in Arabiam; et iterum reversus sum Damascum. Quid mihi prodest ista relatio, si legam quod Paulus post revelationem Christi statim ierit in Arabiam; et de Arabia statim Damascum fuerit reversus: nec sciam quid ibi gesserit, quidve utilitatis habuerit itus ac
Abbreviated transcription (Latin):
tatus. fusset eũ cũ discipulis qui erant
damasci ꝑ dies aliquot. Et stupentibus
cunctis insinagogis uideorũ p̃dicasse con¬
tinuo quod iħc eẽt filius dĩ. et tune isse in
arabiam. et de arabia damascũ reuertisse:
et ibi fecisset triennium. quos dies multos
scͥptura testatur dicens. Cĩ implerentur
aũt dies multi consiliũ fecerunt uidei ut
eũ int̾ficerent. Note aũt facte st̃ saulo insi¬
dic eorũ. et custodiebant portas die acno¬
cte ut eũ int̾ficerent. Accipientes ergo
discipuli eũis nocte ꝑmurũ dimiserũt
eũ submutentes sportã. Cum aũt uenis¬
set ierłm temptabat se iungere discipu¬
lis. Lucam uͦ iccuro de arabia preterisse
quia forsitan nichil dignũ apłatunt arabiȩ
ꝑpetrasset et ea potius compendiosa nar¬
ratione dixisse. quȩ digna xp̃i ȩuangło
uidebantur. Nec hoc segnitiȩ apli depu¬
tandum si frustra in arabia fuerit: sed quo ali

Expanded text:
tatus, fuisse eum cum discipulis qui erant tatus, fuisse eum cum discipulis qui erant Damasci per dies aliquot . Et stupentibus cunctis in synagogis Judaeorum praedicasse continuo quod Jesus esset Filius Dei, et tunc isse in Arabiam, et de Arabia Damascum revertisse, et ibi fecisse triennium: quos dies multos Scriptura testatur, dicens: Cum implerentur autem dies multi, consilium fecerunt Judaei, ut eum interficerent . Notae autem factae sunt Saulo insidiae eorum: et custodiebant portas die ac nocte, ut eum interficerent. Accipientes ergo discipuli ejus nocte, per murum dimiserunt eum, submittentes in sporta. Cum autem venisset Jerusalem, tentabat jungere se discipulis. Lucam vero 394 idcirco de Arabia praeterisse, quia forsitan nihil dignum apostolatu in Arabia perpetrarat: et ea potius compendiosa narratione dixisse, quae digna Christi Evangelio videbantur. Nec hoc segnitiae Apostoli deputandum, si frustra in Arabia fuerit  Al. commora
Abbreviated transcription (Latin):
bat cũ grecis. illi aũt querebant occidere
eũ. Quod cũ cognouissent fr̃s deduxerũt
eũ cesareã et dimiserunt charsũ. Hicaũt
dicit se primũ isse inarabiam. et iterum
reuersũ. i damascũ. post triennium
uenisse in ihero solimã uidisse petrũ. et
cũ eo mansisse dieb qͥn decim. nec preter
absentib poterant: sub testatione confir¬
mat dicens. Quȩ aũt dico uobis ecce coram
dõ quia non mentior. Possumus igitur es¬
timare isse quidẽ paulũ secdm luce histo¬
riam iherosolimam. non quasi ad anteces¬
sores aplosut aliquid ab illis disceret. sed
ut ꝑsecutionis impetum declinaret qui si¬
bi damasci ꝓpt̃ euangłium xp̃i fuerat con¬
citatus. et sic uenisse iberosolimam qua¬
si ad quamcumq aliam ciuitatẽ. et inde
eum statim ꝓpt̃ insidias recessisse. et ue¬
nisse arabiam siue damascum. atq inde
post crienniũ adudendum petrũ ihe¬
rosolimam reuertisse. uił certe statim
ut baptizatus sit et accepto cibo confor¬

Expanded text:
ant occidere eum. Quod cum cognovissent fratres, deduxerunt eum Caesaream, et dimiserunt Tarsum. Hic autem dicit se primum isse in Arabiam, et iterum reversum Damascum. Post triennium venisse Hierosolymam, vidisse Petrum, et cum eo mansisse diebus quindecim. Nec, praeteabsentibus poterant sub testatione confirmat dicens: Quae autem dico vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. Possumus igitur aestimare isse quidem Paulum secundum Lucae historiam Hierosolymam, non quasi ad antecessores apostolos, ut aliquid ab illis disceret, sed ut persecutionis impetum declinaret, qui sibi Damasci propter evangelium Christi fuerat concitatus, et sic venisse Hierosolymam quasi ad quamcunque aliam civitatem. Unde eum statim propter insidias recessisse, et venisse in Arabiam sive Damascum. Atque inde post triennium ad videndum Petrum Hierosolymam revertisse. Vel certe statim ut baptizatus sit, et accepto cibo confor
Abbreviated transcription (Latin):
dacter ei resistat infatie ueritate compul¬
sus. Michi enĩ qui uidebant᷑ eẽ nichil con¬
tulerunt: Ipse suꝑus cum illis contu¬
lit. et multa ad eos retulit quȩ ingenti¬
bus ꝑpetrarat. illi nicħ contulerunt ei.
sed tantũ mͦ que ab eo dicta sunt conpro¬
bantes. dex tras dederunt consorcii. et
unũ suũ pauliquȩ euangłm firmauert̃.
Rursũ notandũ quod contulerunt. uer¬
bum ipsũ sit ingreco dequo ante tracta¬
uimus. Sed contra cum uidissent quod
creditum est michi euangłm p̃putii si¬
cut petro circumcisionis. Qui eñi oꝑatus¬

Expanded text:
dacter ei resistat in faciem, veritate compuldacter ei resistat in faciem, veritate compulsus. Mihi enim qui videbantur, nihil contulerunt. Ipse superius cum illis contulit, et multa ad eos retulit, quae in gentibus perpetraret: illi nihil contulerunt ei, sed tantummodo quae ab eo dicta sunt comprobantes, dexteras dederunt consortii, et unum suum Paulique Evangelium firmaverunt. Rursum notandum, quod contulerunt, verbum ipsum sit in Graeco, de quo ante tractavimus. Screditum est mihi Evangelium praeputii, sicut Petro circumcisionis. Ut pra
Abbreviated transcription (Latin):
S aduersum eos qui nunc legem p̃ponũt
grẽ: nec detraho p̃cessoribus. nec inaliqua
parte accuso maiores: sed hocdico quia ds̃
ꝑsonam hominis non accipit. Non eñi ac¬
cepit moysi. non accepit dauid. non ac-¬
et si ipsi mecũ sentiant petro quoq dicen¬
te. Inueritate cognosco quia non ẽ ac¬
ceptor ꝑsonarũ ds̃. sed inom̃i loco qui
timet cum et oꝑatur iusticiam accepta¬
bilis ẽ ei. Quo itaq argum̃to ipse sc̃s
apłs petrus aduersum eos qui incorne¬
lio exgentib baptizato. nec circum ciso.
scandalũ sustinebant. utitur. et placat
eos se non potusse negare aquã his qui
sp̃m scm̃ acceꝑant: eodẽ nunc sc̃s apłs
paulus aduersum ipsũ petrũ disputat
quod ꝑsonarũ non sit acceptor ds̃. sed
unũ quemq pro ueritate udicet. et ita
caute et pedetentim inter laudem et ob¬
uirgationẽ petri medius incedit. et ut p̃¬
cessori apło deferat. et nichilominus au¬

Expanded text:
sed adversus eos qui nunc legem proponunt sed adversus eos qui nunc legem proponunt gratiae. Nec detraho praecessoribus, nec in aliparte accuso majores, sed hoc dico, quia Deus personam hominis non accipit. Non enim accepit Moysi, non accepit David, non acetsi ipsi mecum sentiant, Petro quoque dicente: In veritate cognosco, quia non est acceptor personarum Deus: sed in omni loco qui timet eum, et operatur justitiam acceptabilis ei est . Quo itaque argumento ipse sanctus apostolus Petrus adversum eos qui in Cornelio ex gentibus baptizato, nec circumciso, scandalum sustinebant, utitur, et placat eos se non potuisse negare aquam his quisanctum acceperant: eodem nunc sanctus apostolus Paulus adversum ipsum Petrum disputat, quod personarum non sit acceptor Deus, sed unumquemque pro veritate judicet. Et ita caute et pedetentim inter laudem et objurgationem Petri medius incedit, ut et praecessori apostolo deferat, et nihilominus au
Abbreviated transcription (Latin):
uitutem. ne ad tempus quidẽ eis cessimus
ut circum cideremus titum. maxime cũ
et aliqua ob ȩccłasticam pacem potuerit
nos necessitas excusare. Et hoc totum fe¬
cimus ut uobis nulla fieret occasio ab
euangłii gr̃a recedendi. Si igitur nos
iherosolimis int̃ tantos uideos imminen¬
tibus hinc inde falsis fr̃ĩbus. et his qui ma¬
iores erant aliqua ex parte conibentibus
nulla potumus ui ac ratione compelli
ut obseruaremus circumcisionẽ quam
sciebamus eẽ finitam. Uos ex gentibus
uosingalathia uos quibus milla ius in¬
ferri potest. ultro agr̃ã recedentes. adlegis
iã abolitȩ transcendistis uetustatẽ. Abhis
aũt qui uidebantur eẽ aliquid quales ali¬
quando fuerit. nichil mea int̃ ẽ. Ds ꝑ
sonam hominis non accipit. licet inquit
petrũ et ioħem dñis se cũ apłos habuerit
et transfiguratũ eum inmonte iuderint
et suꝑ ipsos eccłȩ sit positum fundam̃tũ.
eos loquor qui eo temꝑe dñm sequebant᷑.

Expanded text:
vitutem, ne ad tempus quidem eis cessimus, vitutem, ne ad tempus quidem eis cessimus, ut circumcideremus Titum: maxime cum et aliqua ob Ecclesiasticam pacem potuerit nos necessitas excusare: et hoc totum fecimus, ut vobis nulla fieret occasio ab Evangelii gratia recedendi. Si igitur nos Jerosolymis inter tantos Judaeos imminentibus hinc inde falsis fratribus, et his qui majores erant aliqua ex parte cohibentibus, nulla potuimus vi ac ratione compelli, ut observaremus circumcisionem quam sciebamus esse finitam: vos ex gentibus, 402 vos in Galatia, vos quibus vis nulla inferri potest, ultro a gratia recedentes, ad Legis jam abolitae transcendistis vetustatem. Ab his autem qui videbantur esse aliquid, quales aliquando fpersonam hominis non accipit. Licet, inquit, Petrum et Joannem Dominus secum apostolos habuerit, et transfiguratum eum in monte viderint, et super ipsos Ecclesiae sit positum fundamentum, eos loquor qui eo tempore Dominum sequebantur,