comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neat. doceat. hortetur. corripiat. impendat beni uolentiã. exerceat dis¬
ciplina. ita indomo sua eccłasticum & quoda mͦ episcopale impleuit
officiũ. ministrans xp̃o. ut in ęternum sit cum ipso. Na & illa maximã
passionis ministrationẽ. multi ex ur̃o numero ministrarunt. Multi
non ep̃i. neq clerici. uiuenes & uirgines. seniores cũ iuniorib multi con¬
uigati & coniugate. multres patres matresq familias ministrantei
etiã animas suas in eius martyrio posuert̃. & honorificante eos patre co¬
ronas gloriosissimas receꝑunt amen¬

Expanded text:
neat, doceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, exerceat disneat, doceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, exerceat disciplinam: ita in domo sua ecclesiasticum et quodammodo episcopale implebit officium, ministrans Christo ut in aeternum sit cum ipso. Nam et illam maximam passionis ministrationem multi ex vestro numero ministrarunt: multi non episcopi neque clerici, juvenes et virgines, seniores cum junioribus, multi conjugati et conjugatae, multi etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas gloriosissimas recepe
Abbreviated transcription (Latin):
strat. recteq illi dicet᷑. Cum uni exminimis ineis fecistis. mͥ fecistis. N ec¬
xp̃m faciens. Tunc enĩ erunt bona. qͥm finis legis xp̃s adiusticia omi
credenti. Minifter ẽ. xp̃i. usq ad illud opus magnȩ caritatis. quod
sua membra dicturus ẽ. Cum ꝑistis fecisti. mͥfecisti. ꝓme fecisti. Detali
quippe oꝑe etia se ministrum facere & appellare dignatus est. ubi ait:
Sicut filius hominis non uenit ministrari sed ministrare. & anima sua
onere ꝓmultis. hinc gͦ est unus quisq ministꝰ. xp̃i. unde ẽ. minis
& xp̃c. Sic ministrantẽ. xp̃o honorificauit pat̾ eius. honore illo magno.
ep̃os & clericos cogitare. Etiã uos ꝓ modo ur̃o ministrate. xp̃o bene uiuen¬
do. elemosynas faciendo. nomen doctrinã quȩ eius quib potueritis p̃¬
dicando ut unus quisq etiã pat̾ familias: hoc nomine agnoscat pat̾-¬

Expanded text:
strat; recteque illi dicetur, Cum uni ex minimis meis fecisti, mihi fecisti . Necstrat; recteque illi dicetur, Cum uni ex minimis meis fecisti, mihi fecisti . Necm faciens tunc erunt enim bona, quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti , minister est Christi usque ad illud opus magnae charitatis, quod oc propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecisti, pro me fecisti. De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis . Hinc est ergo unusquitus. Sic ministrantem Christo honorificabit Pater ejus, honore illo magno, episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modo vestro ministrate Christo, bene vivendo, eleemosynas faciendo, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis praedicando; ut unusquisque etiam paterfamilias hoc nomine agnoscat pater
Abbreviated transcription (Latin):
festum necessaria p̾parare. uel indigentib aliquid dare. N ullo modo
gͥ de huiuscemodi ministris diceret dñs. ubi sum ego ibi erit & minist̾
ñs. & siquis mͥ ministrauerit. honorificabit eum pat̾ m̃s. qm uidat.
lia ministrantẽ. reꝓbatum potiꝰ qua honoratũ uidemꝰ. Ut quid gͦ alibi
quęrimꝰ quid sit ministrare xp̃o. & non potius inistis ipsis uerbis agnoᷤ¬
cunus: Cũ eni dixit siquis mͥ ministrat me sequatur. hoc intellegiuo¬
uit acsi diceret. Si quis me non sequitur. p̃ michi ministrat. M inifti
U ias ambulet meas. non suas sicut alibi scriptum ẽ. Qui se dicit incep̃o
manere. debet sicut ille ambulauit & ipse ambulare. D ebet etia si por¬
igit esurienti panẽ de miscđia facere. non de iactantia. non aliud ibi
quęrere qua opꝰ bonũ. nesciente sinistra quid faciat dextera. id est ut alie¬
netur intentio cupiditatis. ab oꝑe caritatis. Qui sic ministrat. xp̃o mini¬

Expanded text:
festum necessaria praeparare vel indigentibus aliquid dare. Nullo modo festum necessaria praeparare vel indigentibus aliquid dare. Nullo modo igitur de hujuscemodi ministris diceret Dominus: Ubi ego sum, ibi erit et minister meus. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus, lia ministrantem, reprobatum potius quam honoratum videmus. Utquid ergo alibi quaerimus quid sit ministrare Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus? Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur; hoc intelligi voluit, ac si diceret, Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Ministran, vias ambulet meas, non suas: sicut alibi scriptum est, Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ambulavit ille, et ipse ambulare . Debet etiam, si porrigit esurienti panem, de misericordia facere, non de jactantia; non aliud ibi quaerere quam opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextera , id est, ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitatis. Qui sic ministrat, Christo mini
Abbreviated transcription (Latin):
bit ei pat ins. Nam que maiore honore acciꝑe poterit ad optatꝰ. qua ut
sit ubi ẽ. unicus. non ȩqualis factꝰ diuinitati. sed consociatus ȩternitati:
Quid sit aut̃ ministrare. xp̃o cui oꝑi merces tanta ꝓponitur. hoc potiꝰ
debemꝰ inquirere. Si eni hoc putauerimꝰ ẽẽ. xp̃o ministrare. ea quȩ st̃
corpori necessaria p̾parare. aut cȩnanti cibum coquere uel apponere.
uel poculũ dare potumq miscere fecert hoc illi qui potuer̃ eũ incoi¬
re habere p̾sentẽ sicut martha & maria. quando & latarꝰ unus erat ex
recumbentib. Sed eo modo. xp̃o etiã udas ꝑditus ministrauit. Na &
loculos ipse habebat. & qua uis ex eis quȩ mittebantur sceleratissime fura¬
retur. ꝑ illũ tamen etia necessaria parabant᷑. h inc ẽ. illud qđ cũ ei diceret
dñs. quod facis fac celerit. arbitratisunt quidã qd̾ eũ usserit ꝓpt̾ diem

Expanded text:
bit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus, quam ut bit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus, quam ut sit ubi est Unicus; non aequalis factus divinitati, sed consociatus aeternitati? 12. Quid sit autem ministrare Christo, cui operi merces tanta proponitur, hoc potius debemus inquirere. Si enim hoc putaverimus esse Christo ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere, vel poculum dare potumqpore habere praesentem, sicut Martha et Maria, quando et Lazarus unus erat ex recumbentibus. Sed eo modo Christo etiam Judas perditus ministravit. Nam et loculos habebat ipse. Et quamvis ex eis quae mittebantur sceleratissime furaretur, per illum tamen etiam necessaria 412 parabantur. Hinc est illud quod cum ei diceret Dominus: Quod facis fac velociter, arbitrati sunt quidam quod eum jusserit propter diem
Abbreviated transcription (Latin):
endu ec̃. contra di preceptum: aut exhac uita emigrandũ. quoꝵ duoꝵ
homo cogatur alterũ eligere. cõminante mortẽ ꝑsequutore. ibi eligat
dõ dilecto & mori. quã offenso uiuere. Ibi oderit in hoc mundo anima suã.
ut inuitã ȩt̾na custodiat ea. Siquis mͥ ministrat. me sequat᷑. Quid ẽ. me
quens nobis exemplũ: ut sequam᷑ uestigia eiꝰ. Ecce qđ dictũ est. siquis mͥ
ministrat. me sequat᷑. Quo fructu. qͣ mercede. qͦ prȩmio: & ubi sũ inquit
ego. illic & minister ms erit. Gratis amet᷑. & oꝑis quo ministratur illi.
ꝯciũ sit ẽe. cum illo. Ubi enĩ bene erit sine illo: Aut quando eẽ. male pe¬
terit cũ illo: Audi euidentius. Siquis mͥ ministrabit. honorificabit eũ
pat̾ mis. Quo honore. nisi ut sit cum filio eius. d enĩ suꝑuis ait ubi ego
sũ illic & minist᷑ ms erit. hoc intellegitur exposuisse cũ dicit. honorifica¬

Expanded text:
ciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigrandum, quorum duorum ciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigrandum, quorum duorum homo cogatur alterum eligere, comminante mortem persecutore; ibi eligat Deo dilecto emori, quam offenso vivere: ibi oderit in hoc mundo animam suam, ut in vitam aeternam custodiat eam. 11. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid est, me nquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce quod dictum est: Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quo fructu? qua mercede? quo praemio? Et ubi sum, inquit, ego, illic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi, pretium sit esse cum illo. Ubi enim bene erit sine illo, aut quando esse male poterit cum illo? Audi evidentius. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quod enim superius ait, Ubi ego sum, illic et minister meus erit; hoc intelligitur exposuisse cum dicit, honorifica
Abbreviated transcription (Latin):
Magna & mira sententia que ad modu sit hominis in anima sua a
ut pereat. odiũ ne ꝑeat. Si male amaueris. tunc odisti. Si bene oderis. tc̾
amasti. Felices qui oderunt custodiendo. ne ꝑdant amando. Sed uide ne¬
tͥ subrepat ut te ipsum uelis interimere. sic intellegendo quod debes odis¬
se in hoc mundo anima tua. Hinc eni quida maligni atq ꝑ uersi & ii
ipsis crudeliores & sceleratiores homicidȩ. flamis se donant. aquis prę¬
focant. precipitio conlidunt & ꝑeunt. Hoc xp̃s non docuit. immo eciã
diabolo p̾cipitium suggerenti. respondit. Redi retro satanas. scriptĩ¬
ẽ. eni. non temptabis dnm dm̃ tuũ. Petro autẽ dixit. significans qua
morte głificaturꝰ erat dm̃. Cum esses iunior cingebas te. & ibas quo uo¬
lebas. Cum aut̃ senueris. alt̾ te cinget & feret quo tu non iuis. Ubi sa¬
tis expressit non ase ipso sed abalio debere occidi. qui uestigia sequitur
Si. Cum gͦ causȩ articulus uenerit ut hȩc conditio ꝓponatur. aut fa¬

Expanded text:
vita. Mira sententia, quemadmodum sit hominis amor in animam suam ut pereat; odium, ne pereat. Si male amaveris, tunc odisti; si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne tibi subrepat ut teipsum velis interimere, sic intelligendo quod debes odisse in hoc mundo animam tuam. Hinc enim quidam maligni atque perversi, et in seipsis crudeliores et sceleratiores homicidae, flammis se donant, aquis praefocant, praecipitio collidunt, et pereunt. Hoc Christus non docuit, imo etiam diabolo praecipitium suggerenti respondit: Redi retro, satanas; scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum . Petro autem dixit, significans qua morte glorificaturus erat Deum: Cum esses junior, cingebas te, et ibas quo volebas; cum autem senueris, alter te cinget, et feret quo tu non vis . Ubi satis expressit, non a seipso, sed ab alio debere occidi, qui vestigia sequitur Christi. Cum ergo causae articulus venerit, ut haec conditio proponatur, aut fa
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiat futurã plenitudine gentiũ. & ꝓmittit iam iamq ad esse hora
głificationis suȩ. qua facta incęlis gentes fuerant crediturȩ. Unde p̾dictũ¬
do. dequa dicit apłs. Cecitas exparte inisrł facta est: donec plenitudo gen¬
tiũ intraret. Sed altitudinẽ głificationis. oportuit ut prȩcederet humi¬
litas passionis. Ideo secquutꝰ adiuncit. Amen amen dico uobis. nisi gͣnũ
frum̃ti cadens int̾rã mortuũ fuerit. ipsũ solũ manet. Si autẽ mortuũ

Expanded text:
annuntiat futuram plenitudinem Gentium; et promittit jam jamque adesse horam annuntiat futuram plenitudinem Gentium; et promittit jam jamque adesse horam glorificationis suae, qua facta indo, de qua dicit Apostolus: Caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret . Sed altitudinem glorificationis oportuit ut praecederet humilitas passionis. Ideo secutus adjunxit: Amen, amen dico vobis, nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum sol
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ accessert adphilippu qui erat abethsaida galileȩ: & rogabant eum
dicentes. D ñe. uolumꝰ iħm uidere. U enit philippus: & dicit andreę.
Andreas rursũ & philippus. dicunt iħu. Audiamꝰ quid dñs adista res¬
ponderit. Ecce uolunt eu iudȩi occidere. gentiles uidere. S ed etia illi ex
iudȩis erant. qui clamabant benedictus qui uenit innomine dnĩ rexisrł
Ecce illi excircumcisione. illi exp̃putio uelut parietes duo deduierso ueni¬
entes: & inuna fidem xp̃i. pacis osculo concurrentes. Audiamꝰ gͦ uocem
lapidis angularis. Iħc autẽ inquit. respondit eis dicens. Uenit hora: ut
głificetur filius hominis. Hic quisqua forsitan putet ideo se dixisse głifi¬
atũ. quia gentiles eum uolebant uidere. Nonita est: seduidebat
sos gentiles. post passionẽ & resurrectionẽ sua in omibus gentib creditu¬
ros. quia sicut dicit apłs. cȩcitas exparte isrł facta est: donec plenitudo
gentium intraret. Ex occasione gͥ iftoꝵ gentiliũ qui eu uidere cupiebant.

Expanded text:
bant eum, dicentes: Domine, volumus Jesum videre. Venit Philippus, et dicit Andreae: Andreas rursum et Philippus dicunt Jesu. » Audiamus quid Dominus ad ista responderit. Ecce volunt eum Judaei occidere, Gentiles videre: sed etiam illi ex Judaeis erant qui clamabant, Benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. Ecce illi ex circumcisione, illi ex praeputio, velut parietes duo de diverso venientes, et in unam fidem Christi pacis osculo concurrentes: audiamus ergo vocem lapidis angularis. Jesus autem, inquit, respondit eis dicens: Venit hora ut glorificetur Filius hominis. Hic quisquam forsitan putat ideo se dixisse glorificatum, quia Gentiles eum volebant videre. Non ita est. Sed videbat ipsos Gentiles post passionem et resurrectionem suam in omnibus gentibus credituros: quia, sicut dicit Apostolus, Caecitas ex parte in Israel facta est donec plenitudo Gentium intraret . Ex occasione igitur istorum Gentilium qui eum videre cupiebant,
Abbreviated transcription (Latin):
trepidare cum patitur. qui aule sanguis funditꝰ: ꝑquem tuum
delictum deleatꝰ: & uita reddatꝰ. Sed pullum asinȩ inquo nemo sede¬¬
rat. hoc enim apud alios euuangłistas inuenit᷑: intelligimꝰ popłm
gentiuim. qui legẽ dñi non acceꝑat: Asinam uero: quia utrunq
umentu dño adductu est. plebem eiꝰ quȩ ueniebat ex popło isrł: nc
indomita plane. sedquȩ p̃sepe dni agnouit. Hȩc non cognouerunt discipłi
eiꝰ pͥmu. sed quando głificatus ẽ. iħc. id ẽ. quando uirtute suȩ resurrectioniᷤᷤ
ostendit. tunc recordatisunt quia hȩc erant scripta de eo. & hȩc fecerunt ei.
d ẽ. ñ alia fecerunt ei: qua illa quȩ erant scripta de eo. Recolentes qu

Expanded text:
atur, et noli trepidare cum loquitur, quia ille sanguis fundetur, per quem tuum atur, et noli trepidare cum loquitur, quia ille sanguis fundetur, per quem tuum delictum deleatur, et vita redimatur. Sed pullum asinae in quo nemo sederat hoc enim apud alios evangelistas invenitur intellige populum gentium, qui legem Domini non acceperat; asinam vero quia utrumque jumentum Domino adductum est plebem eam quae veniebat ex populo Israel, non indomita tamen, sed quae praesepe Domini agnovit. Haec non cognoveruejus primum: sed quando glorificatus est Jesus, id est, quando virtutem suae resurrectionis ostendit: tunc recordati sunt quia haec scripta erant de eo, et haec fecerunt ei, id est, non alia fecerunt ei, quam illa quae erant scripta de eo. Recolentes quippe
Abbreviated transcription (Latin):
rex iudaeorum: in cęlis ẽ. dñs angłor. Et inuenit iesus a sellum: et
sedit suꝑ eum. hic breuit̾ dictum e. Nam quem admodum sit faccũ.
apud alios euuangłistas plenissime legitur. Adhibetur autem huic facto
ꝓpheticum testimonium: ut appareret quod maligni pͥncipes udacorũ
cum non intelligebant: in quo implebantꝰ quȩ legebant. Inuenit e
iesus asellũ & sedit suꝑ eũ: sicut scriptum ẽ. Noli timere filia syon :
ecce rextuus uenit sedens suꝑ pullum asinȩ. In illo gͦ popło: erat fili a
sion. Ipsaẽ. ierłm: quȩ syon. In illo inquam popło reꝓbo et cȩco. erattam̃
filiasion: cui diceretur. Nolitimere filia: ecce rextuus uenit: sec
suꝑpullum asinȩ. Hȩc filia sion cui dr̃ diuinitus ista dicuntur: in¬
ullis erat oiibus quȩ uocem pastoris audiebant. in illa erat multitu¬
dinequȩ dñm uenientẽ tanta deuotione laudabat : tanto agmine

Expanded text:
rex Judaeorum, in coelis est Dominus angelorum. Et invenit Jesus asellum, et rex Judaeorum, in coelis est Dominus angelorum. Et invenit Jesus asellum, et sedit suapud alios evangelistas plenissime legitur. Adhibetur autem huic facto propheticum testimonium, ut appareret, quod maligni principes Judaeorum eum non intelligebant, in quo implebantur quae legebant. Invenit ergo Jesus asellum, et sedit super eum « Sicut scriptum est: Noli timere, filia Sion, ecce rex tuus venit sedens super pullum asinae. In illo ergo populo erat filia Sion: ipsa est Jerusalem quae Sion. In illo, inquam, populo reprobo et caeco, erat tamen filia Sion, cui diceretur, Noli timere: ecce rex tuus venit sedens super pullum asinae. Haec filia Sion cui diillis erat ovibus quae vocem pastoris audiebant. In illa erat multitudine quae Dominum venientem tanta devotione laudabat, tanto agmine
Abbreviated transcription (Latin):
OST EA quatriduanum mortuum suscitauit stupentib
uidaeis & aliis eorum uidendo credentibus. aliis in uidendo
ꝑeuntib ꝓpt̾ odorem bonũ: qui ẽ. aliis aduitã. aliis ad mor¬
tem: p̾ea quam discubuit in domo cum recumbente lazaro qui fuerat
mortuus suscitatꝰ: pꝰunguentum diffusum suꝑ pedes eiꝰ. unde domꝰ
odore completae. pꝰea quam uanã seuitiã & stultis simũ & demen¬¬
tis simũ scelꝰ iudȩi etiã occidendo lazaro corde ꝑditoconceperunt. de.
quibus omĩbus ut potuimus qd̾ dñs dedit supioribus sermonibus
locuti sumꝰ: nuncintendat caritas urã ante dñi passionem. ꝙntꝰ
uetus apparuerit p̃dicationis cus: & quantꝰ grex ouium exiis quȩ piera

Expanded text:
s quatriduanum mortuum suscitavit stupentibus Judaeis, et aliis eorum invidendo credentibus, aliis invidendopereuntibus, propter odorem bonum, qui est aliis ad vitam, aliis ad mortem ; posteaquam discubuit in domo cum recumbente Lazaro, qui fuerat mortuus suscitatus, post unguentum effusum super pedes ejus, unde domus odore completa est; posteaquam vanam saevitiam, et stultissimum et dementissimum scelus Judaei etiam de occidendo Lazaro corde perdito conceperunt; de quibus omnibus ut potuimus, quod Dominus dedit, superioribus sermonibus locuti sumus: nunc intendat Charitas vestra, ante Domini passionem quantus fructus apparuerit praedicationis ejus, et quantus grex ovium ex his
Abbreviated transcription (Latin):
ceperunt ramos palmarum: ⁊ ꝓcesserunt obiuam ei. & clamabant. Osann
benedictꝰ quiuenit in nomine dñi: rexisrl. Rami palmarũ: laudes st̃
significantes uictoriam. quia erat dñs mortẽ moriendo suꝑaturꝰ: & tropheo
crucis dediabolo mortis pͥncipe truimphaturus. Uox aut̃ obsetrantis ẽ.
osanna: sicut non nulli dicunt qui hebreã linguam nouer̃. magis affectũ
idicans. quam rem aliquã significans: sicut sunt in latina lingua qr
int̾iectiones uocant. uelut cum dolentes dicimꝰ eheu: uelcum delectamur
et dicimus uah: uelcum miramꝰ & dicimꝰ: orem magnam. Tunc enim o
nichil significat: nisi mirantis affectũ. Quodidõ credendum ẽ. ita
ẽ. quia neq grecus neq latinus hoc int̾p̾tari potuit: sic̃ ulud qui d¬
rit fr̃i suo racha. Nam & hȩcint̾iectio ee. phibet᷑: affectum in dignantis
ostendens. Benedictus autẽ quiuenit in nomine dñi: rex isrł: sic potuis
accipiendum ẽ. ut in nomine dñĩ. in nomine dĩ patris intelligatꝰ. Quã

Expanded text:
ramos palmarum, et processerunt obviam ei, et clamabant, Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. Rami palmarum laudes sunt, significantes victoriam; quia erat Dominus mortem moriendo superaturus, et tropaeo crucis de diabolo mortis principe triumphaturus. Vox autem obsecrantis est, Hosanna, sicut nonnulli dicunt qui hebraeam linguam noverunt, magis affectum indicans, quam rem aliquam significans: sicut sunt in lingua latina quas interjectiones vocant, velut cum dolentes dicimus, Heu! vel cum delectamur, Vah! dicimus; vel cum miramur, dicimus, O rem magnam! tunc enim, O, nihil significat, nisi mirantis affectum. Quod ideo credendum est ita esse, quia neque Graecus, neque Latinus hoc interpretari potuit: sicut illud, Qui dixerit fratri suo, Racha . Nam et haec interjectio esse perhibetur, affectum indignantis ostendens. 3. Benedictus autem qui venit in nomine Domini, rex Israel, sic potius accipiendum est, ut in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
nichil boni significatur. quando ꝑ
erucem xp̃i quani fecerunt mali.
incelebratione sacramentorum
eius bonum nobis omne signat᷑ͦ¬
Sed hec hactenus. Quȩ aut̃ secun¬
tur alias ut ds opitulabitur dis¬
serendo uidebimus. Exelicit¬
Usco adait Et milites Quidem
HAEC FECERUNT USA ET INCLI

Expanded text:
nihil boni significatur, quando per nihil boni significatur, quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione sacramentorum ejus bonum nobis omne signatSed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, disserendo videbimus. TRACTsequitur, Et milites quidem haec fecerunt; usque ad i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerantiam in longitudine tem¬
poris usq infmem. Alta .ẽ. in eacu.
sursum uersus excedit. & signifi¬
cat suꝑnum fitiem quo cuncta
oꝑa referuntur. qm̃ cuncta quȩ
latitudine ac longitudine bene ac
ꝑseueranter fiunt. ꝓpt̾ altitudinẽ
diuinorum facienda sunt premiorũ.
Profunda ẽ in ea parte qua in terra
figitur. lbi quippe & occulta e̾ nec
uideri potest. s cuncta eius apparen¬
tia & eminentia inde consurgunt.
Sicut bona nr̃a. de ꝓfunditate grẽ di
quȩ conprehendi acdiudicari non
potest unuersa ꝑcedunt. S & si erux
bus & concupiscentiis: quam mag¬
num bonum ẽ. Nec tamen facit hoc:
nisi concupiscens aduersus carneni
sp̃s bonus. cum illam crucem xp̃i
fecerit inimicus : id.ẽ sp̃s malus.
Postremo quid ẽ qͦd om̃s nouerunt
signum nisi adhibeatur siue fron¬
regenerãtur. siue oleo quo crisimate
unguntur. siue sacrificio quo alun¬
tur. nichil eorum rite ꝑficitur.
Quomodo gͦ ꝑ id qͦd male faciunt

Expanded text:
perseverantiam in longitudine temperseverantiam in longitudine temporis, usque ad finem; alta est in cacumisursum versus exceditur, et significat supernum finem quo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum; profunda est in ea parte, qua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux bus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen hoc facit, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est, spiritus malus. Postremo quid est quod omnes noverunt signum, nisi adhibeatur sive fronrenascantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum vita perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
A quo toto sicut greca indicat lingua:
catholica uocatur ȩxđ̾a. Insorte aut᷑.
quid nisi dĩ gr̃a cõmendata ẽ. Sic
quippe inuno ad om̃s ꝑuenit: cuni
sors om̃ib placuit. quia & dĩ grã
munitate ad om̃s ꝑͥuenit. Et cum
sors mittitur non ꝑsone cuiusq uel
meritis. s occulto dĩ iudicio cedi¬
tur. Nec idõ ista non aliquid boni
significasse quis dixerit. quia ꝑ
malos facta sunt. nonscilicet ꝑeos
qui xp̃m secuti. s qui sunt ꝑseruti.
Quid enim de ipsa cruce dicturi su¬
nius. quȩ certe similiter ab inieis
atq impiis xp̃o facta &e impacta ẽ :
Et tamen ea significari recte in telli¬
gitur : quod ait apłs. Quȩ sit lati¬
tudo & longitudo & altitudo ce ꝓ¬
fundum. Lata ẽ quippe intransuerso
ligno quo extenduntur pendentis
manus. & significat oꝑa bona in lati¬
tudine caritatis. Longa ẽ. atrans.¬
uerso ligno usq ad terram. ubi dor¬
sum pedesq figuntur. & sigiificat

Expanded text:
a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: Quae est latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus, et significat opera bona in latitudine charitatis; longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum et pedes figuntur, et significat
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ caritateni xp̃i. ltemq alibi. Suꝑ
omĩa aut̃ hec. caritatem quȩ .ẽ. uin¬
culum ꝑfectionis. Si gͦ caritas & suꝑ¬
eminentiorem habet̾ uiam. & suꝑ e¬
minet scientiȩ. &. suꝑ omnia p̾cepta
ẽ: merito uestis qua signisicatur. de suꝑ
conterta ꝑhibetur. In consutilis autem:
ne aliquando dissuatur. Et ad unum ꝑ¬
uenit : quia munum om̃s colligit.
Sicut in apłis cum. ẽe̾t. & iam ipse numerꝰ
duodenarius: idẽ. quadriꝑtitus int̾¬
nos. & om̃s e̾e̾nt in terrogati. solus
petrus respondit. Tu es xp̃s filius
dĩ unii. Et ei dicitur. Tibi dabo daues
reggnicęlorum : tanquam ligandi &
soluendi solus acceꝑit potẽstatem.
cum a. illud unus ꝓomĩb dixerit. &
hoc cum om̃ib tanquani ꝑsonam ge¬
rens ipsuis unitatis acceꝑit. Idõ unꝰ
ꝓom̃ib: quia unitas est inom̃ib Unde
&hic cum dixisset desuꝑ contexta:
addidit ꝑ totum. E d si referamus ad
id qͦd significat. nemo eius. ẽ. ex pers.
qui ꝑtinere inuenitur ad totum.

Expanded text:
Itemque alibi: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit; sicut in apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est, quadripartitus in ternos, et omnes essent interrogati, solus Petrus respondit: Tu es Christus Filius Dei vivi, et ei dicitur: Tibi dabo claves regni coelorum ; tanquam ligandi et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit; ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta, addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertinere inveniatur ad totum:
Abbreviated transcription (Latin):
hinc discipło quod opus erat. ut illie
&iam beate marię tanquã matris
eius porcio poneretur: Magis sic de¬
bennis acciꝑe. quod dictum. ẽ. ex illa
hora suscepit eam discipłs insua : ut
ad eius curam quicquid ei e̾et. neces¬
sarium ꝑtineret. Suscepit gͦ eam in
sua. non predia quȩ milla ꝓprie pos¬
sidebat: sed osficia que ppria dis¬
pensatione exequenda curabat. de
inde subiungit. Postea sciens iħe qr
onn̾a comsummata sunt. ut aclimple¬

Expanded text:
huic discipulo quod opus erat, ut illic huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessarium pertineret? Suscepit ergo eam in sua, non praedia, quae nulla propria possidebat; sed officia, sed propria dispensatione exsequenda curabat. 4. Deinde subjungit: « Postea sciens Jesus quia omnia consummata sunt, ut c
Abbreviated transcription (Latin):
enim non exeis erat: quidrerunt
ei. Eece nos reliquimus om̃ia. & se¬
cuti sumꝰ te. S ibi quoq audierant.
Q inicimq ista dimiserit ꝓpt̾ me: accipi&
in hoc scło centies tantum. Habebat gͦ
ille discipłs. centupliciter plura quã
dimiserat : inq susciꝑet eius matr̾e.
qui illa donauerat: Sed in ea societa.
te beatus ioħs receꝑat centuplum:
ubi nemo dicebat aliquia suum. sed e¬
rant illis omĩa cõmunia: sicut in a¬
płorum actib seriptum ẽ. Sic enĩ
apłi erant quasi nchil habentes: &
omĩa possidentes. Quomodo gͦ ma¬
trem magistri & dñi sui discipłs &
famulus acceꝑit insua. ubi aliquid
siuum nemo dicebatꝰ An quia paulo
post in eodem libro legitur. quot¬
quot enim possessores prediorum
iuel domorumn erant. uendentes
afferebant precia illorum & ponebant
ante pedes apłorum. distribuebantur
aut unicuiq ꝓut opus erat. in tel¬
ligendum. ẽ. sic distributum fuisse

Expanded text:
enim non ex eis erat qui dixerant enim non ex eis erat qui dixerant ei: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te; sed ibi quoque audierat: Quicunque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea socite beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat , intelligendum est sic distributum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Siquis aut̃ suis & maxime domes¬
ticis non ꝓuidet : fidem negat. & est
infideli deterior. Quid aut̃ tam cuiq
domesticum quam parentes filiif aut
parentib filii: Huiis itaq salubertitni
precepti: ipse magister scõrum deseip¬
so constituebat exemplum: quando ñ
ut famule dĩ quam creauerat & re¬
gebat. sed ut matri homo dequa ere¬
atus fuerat & quan relinquebat: alte¬
rum ꝓse quodam modo filium ꝓuide¬
bat. Nam cur hoc feceritꝰ: quod sequi¬
tur indicat. Ait enim euuangelista.
Et ex illa hora: accepit eam discipłs in
sua. deseipso dicens. Sic quippe com¬
memorare se solet: quod eum dilige
bat iħc. Qui utiq om̃s. sed ipsum p̃
ceteris & familiarius diligebut: ita ut
in coninino suꝑ pectus suum discum¬
berefaceret. credo ut istius euange¬
lii quod ꝑ eum fuerat p̾dicaturus.
diuinam excellentiam hoc modo al¬
tius cõmendaret. Sed in quȩ sua io¬
hannes matrem dñi accepit: Neq

Expanded text:
bat: Si quis autem suis, et maxime domesbat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe commemorare se bat Jesus, qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret. Credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque
Abbreviated transcription (Latin):
inis tiius. Deinde dicit discipło. Eece
mater tua. Et ex illa hora. accepit eam
discipłs in sua. hec nimirum. ẽ. illa ho¬
ra: de qua iħe aquam conuersurus in
umumi. dixerat matri. Quid michi
ꝙ tibi ẽ mulier: Nondum uenit hora
mea. Hanc itaq horam p̃hxerat. quȩ
tunc nondum uenerat: iꝗͣ deberet
agnoscere moriturus. dequa fuerat
mortaliter natus. Iunc gͦ diuina factu¬
rus. non diuinitatis sed infirmitatis ma¬
trem: uelud incognitam repellebat.
Nuc autem humana iam patiens. ex qua
fuerat factus homo: affectu cõmendabat
humano. Tunc enim qui mariam erea¬
uerat in notescebat uirtute: nunc uͦ
qͦd mauia pepererat pendebat incruce.
Moralis gͥ insinuatur locuis. Facit quod
faciendum admonet: & exemplo suo suos
instrarit preceptor bonus ut afiliis
piis impendatur cura parentib. tanꝗͣ
lignum illud ubi erant fixa menbra
morientis & iani cathedra foret magistri
docentis. Ex hac doctrina sana didicerat
paulus apłs qͦd docebat. quan do dice¬

Expanded text:
ius tuus: deinde dicit discipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat Paulus apostolus quod docebat, quando dice
Abbreviated transcription (Latin):
a cue Gest̾asout
iuxta c̾rucem dñi cum
iam crueifixus esset :
isto quantum adiuuat
sermone tractemꝰ. Mili¬
tes gͦ cum crucifixissent eum: acce¬
punt uestimenta eius & fecerunt quatuor
partes. unieuiq militi partẽ. Et tunicã

Expanded text:
a quae gesta sunt juxta crucem Domini, cum jam crucifixus esset, isto, quantum adjuvat, sermone tractemus. « Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes; unicui
Abbreviated transcription (Latin):
partib equaliter. iẽ. concorditer dis¬
tributam. Propt̾ qđ alibi dicit missu¬
rum se angłos suos. ut colligant elec¬
tos eius a quatuor uentis Quodquid.ẽ.
nisi aquatuor partib mundi. oriente.
occidente. aquilone. meridie : lunica
uͦ illa sortita: ominum partium signi¬
ficat unitatem. quȩ caritatis uinło
continetur. De caritate aut̃ locuturꝰ

Expanded text:
partibus aequaliter, id est concorditer dispartibus aequaliter, id est concorditer distributam. Propter quod alibi dicit missurum se Angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis : quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus
Abbreviated transcription (Latin):
isset quis &iam illam tumcam toller&:
ut sic contentio diuidentium finire¬
tur : uel nulla pocius oriretur. Qd
gͦ ait quilquid tolleret. quandoqui¬
dem hoc sorti deputatur: non ad om¬
nia que diuisa sunt uestimenta re¬
ferendum ẽ. Sors enim missa ẽ. qͥs
illam tunicam tolleret. Dequa qm̃
narrare pretermisit qualis fuerit.
& que madinodum equalib factis par¬
tib sola remanserit. que non consi¬
detur ueniret insortem: ꝓea. po¬
situm ẽ. qͦd ait quis quid colleret.
id ẽ. quis eam tolleret. Tan quã si totũ
ita diceretur. Diuiserunt uestunenta
etus mittentes sortem suꝑ eis. quis tu¬
nicam que partib ȩqualib suꝑ fueratꝰ
tolleret. Querat forte aliquis: quid
significet in tot partes uestimentoꝵ.
facta diuisio. & de tunica illa sorticio.
Q uadriꝑtita uestis dm̃i iħu xp̃i. quadri¬
ꝑtitam figurauit eam eccłam. toto
scilicet qui quatuor partib constat
terrarum orbe diffusam: & om̃ib eisdẽ

Expanded text:
isset quis etiam illam tunicam tolleret, isset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadripartita vestis Domini Jesu Christi, quadripartitam figuravit ejus Ecclesiam, toto scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
tes. diuidentes enim uenerunt adtu¬
nicam. de qua.ẽ. facta sorticio. ut inter
eos uniuersa uestimentorum eius di¬
uisio cõpleretur. Quid aut̃ inter est.
utrum dicatur diuidentes nuserunt
sortes quod ait lucas. an diuiserunt.
sortem. mittentes quod ait matheus.
nisi quod lucas dicendo sortes pluralẽ
ꝓsingulari numero posuit. Que locu¬
cio scripturis scĩs insolita non .ẽ. Quã¬
uis non nulli codices sortem reꝑiant᷑
hab̾e. non sortes. Marcus itaq solus. ui¬
detur aliquam intulisse questionem.
*Dicendo enim mittentes sortem suꝑ eis
quisquid tolleret: tanquã suꝑ om̃ib
uestimentis. non suꝑ sola tunica
sors missa sit. loccitus uidetur. Sed
& iam hic. breuitas obscuritate facit.
Sic enim dictum ẽ. mittentes sortẽ
suꝑ eis: ac si diceretur mittentes sor¬
tem cũ diuidentur. Qd & factum ẽ.
O mĩum qͥppe uestimentorũ eiꝰ diui¬
sio cõpleta non e̾e̾t: iisi forte cdaru¬

Expanded text:
tes . Dividentes enim venerunt ad tutes . Dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur: Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt sortem mittentes, quod ait Matthaeus? nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numerum posuit: quae locutio Scripturis sanctis insolita non est, quamvis nonnulli Codices sortem reperiantur habere, non sortes. Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem. Dicendo enim: Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret , tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors sit missa, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit. Sic enim dictum est mittentes sortem super eis, ac si diceretur: Mittentes sortem cum dividerentur. Quod et factum est; omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claru
Abbreviated transcription (Latin):
narrationi: consonat & iam ꝓphetieũ
testimonium. qd ce ipse continuo sub¬
iungens. ut scriptura inquid imple¬
retur dicens. Partiti sunt uestuenta
measibi. & suꝑ uestem meam miserunt
sortem. Non enim sortiti s part̾iti:
nec ait sortientes partiti sunt: s in
ceteris uestimentis sortem omĩno non
nominans. postea dixit. Et in uestem
meam miserunt sortem. ꝓpt̾ illam
reliquam tunicam. De qua re dicam
quod ipse donauerit. cum prius eã
que oboriri potest tanquam cuuan
geliste interse discrepent calumniã
p̃pulsauero. de monstrans nullus cete¬
rorum uerba. narrationi ioħis esse
contraria. Matheus enimi dicendo.
diuiserunt uestimenta eius sortem
mittentes. ad totam diuisionem uesti¬
mentorum uoluit intelligi & iam
illam tunicam ꝑtinere dequa sortẽ
miserunt: quia utiq om̃s uestes diui¬
dendo in quib & illa fuit. deipsa sorti¬
ti sunt. Tale ẽ qͦd ait &iam lueas. diui¬
dentes uestimenta eius. miserunt sor¬

Expanded text:
narrationi consonat etiam propheticum narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens, Ut scriptura, inquit, impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et super vestem meam miserunt sortem. Non enim, ait, sortiti; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam qugelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenta ejus, miserunt sor
Abbreviated transcription (Latin):
fixessent eum: acceꝑunt uestimenta
eius. & feccrunt quatuor partes uniauq
militi partem. & tunicam. Sub audi¬
endum est: acceꝑunt. Ut iste sit sensus
Acceꝑunt uestimenta eius & fecerunt
quatuor partes unicuiq miltti par¬
tem. Acceꝑunt & tumicam. Et sic locut᷑ꝰ
ẽ: ut deceteris uestimentis nullam sor¬
tem missam. ẽẽ. uideamus. s de tunica
quã simul cum ceteris acceꝑunt. s non
similiter diuiserunt. De hac enimse¬
quitur. exponens. Erat aut̃ tunica in¬
consutilis. de suꝑ contęxta ꝑ totum.
Cur autͣ ͤ illa sortem miserunt. narrans.
dixerunt gͦ inquid adinuicem. Non
seindamꝰ eam: s sortiamur de illa cuius
sit. Apparet itaq in aliis uestib equa¬
les eos habuisse partes ut sortiri necesse
nonfuerit. milla uͦ una non eos hab̾e
potuisse singulas partes. nisi scindet᷑
ut pannos eius inutiliter tollerent.
Q d nefacerent: ad unũ eã ꝑuenire sor¬
ticione maluerunt. Hunus euangeliste

Expanded text:
fixissent eum, acceperunt vestimenta fixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam; subaudiendum est, acceperunt: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo, inquit, ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent; quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae
Abbreviated transcription (Latin):
sit̾. Ut scriptura impleretur: dicens.
Partiti sunt uestimenta mea sibi: &
inuestem meam nuserunt sortem.
Factum ẽ. qͦd uoluerunt iudei. Non ipsis:
milites qui parebant pilato: iudicante
ipso crucifirerunt iħm. Et tamen siuo¬
luntates. si inuidias. si oꝑam. si traditi¬
onem. postremo si extorquentes clamo.¬
res eorum cogitemus : magis utiq cru¬
cifixerunt iudei iħm. S de particione
& sortione uestimentorum eius. non ẽ.
pretereunter loquendum. Quamuis
enim om̃s euuangeliste quatuor huius
rei meminernit. ceteri tamen breuius
quam iħes. Et dause illi: iste uͦ aꝑtis¬
sime. Nam matheus ait. Post quam aut̃
crucifixerunt eum: diuiserunt uesti¬
menta eius. sortem mittentes. Marcus.
Et crueifigentes eum: diuiserunt uesti¬
menta eius mittentes sortem suꝑ eis:
cis eius feccrit᷑ dirit. id ẽ quatuor:
ut suigulas tollerent. Unde aparet
quatuor fuisse milites. qui in eo cuui.¬
cifigendo presidi paruerunt. Manife¬
ste quippe ait. Milites gͦ cum oruoi¬

Expanded text:
sit. Ut Scriptura impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum. 2. Sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes . Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, tis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum cruci
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc de uidȩis qui excecatisunt & indurati: ds̃ pͣsciuit atq in eius spu ꝓpħa p̃dix¬
Qđ ũ adidit. & conu̾tantur & sane eos utrũ subaudiendũ sit non: idẽ. ñ
conũtantur. conexa desuꝑ sententia ubi dictũ ẽ. ut non uideant oculis. &
intellegant corde. quia & hic utiq dictum ẽ. ut non intellegant. & ipsa
enĩ conuersio de illius grã ẽ. cui dicitur. ds uirtutũ conũtenos: anforte
& hoc desuꝑnȩ medicinȩ miscdia factũ intellegendũ est. ut qm ꝑuersȩ¬
& suꝑbȩ uoluntatis erant. & sua iusticia constĩtuere uolebant: ad hoc
esererentur ut excecarentur. ad hoc excecarent᷑ ut offenderent᷑ inlapi
offensionis. & impleretur facies eoꝵ ignominia. atq ita humiliati quęre¬
rent nomen dñi. & non sua qua inflatur suꝑbus. sed iusticiã di qua iusti
ficatur impius. Hoc enimultis eoꝵ ꝓficit inbonũ. qui de suos celere cõ¬

Expanded text:
Hoc de Judaeis qui excaecati et indurati suntHoc de Judaeis qui excaecati et indurati suntaddidit, Et convertantur et sanem eos: utrum subaudiendum sit, non, id est, non convertantur, connexa desuper sententia, ubi dictum est, ut non videant oculis et intelligant corde; quia et hic utique dictum est, ut non intelligant? et ipsa enim conversio de illius gratia est, cui dicitur, Deus virtutum, converte nos . An forte et hoc de supernae medicinae misericordia factum intelligendum est, ut qusae voluntatis erant, et suam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qficatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui, de suo scelere co
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ut negent sibi eẽ. necessariũ diuinũ adiutoriũ adbene uiuendũ. ne poᷤ¬
sint credere in xp̃m. Pon eni aliquid ꝓsunt syllabȩ nominis xp̃i & sacram̃¬
ta xp̃i. ubi resistitur fidei xp̃i. F̃ ides autẽ xp̃i. est credere in eũ qui iustificat
impũ. credere inmediatorẽ sine quo int̾ posito ñ reconciliamur dõ. credere
insaluatorẽ quiuenit qd̾ perierat quȩrere. atq saluare crȩdere ineũ qui dixit.
sine me nichil potestis facere. Quigͦ ignorans di iusticia qua iustificatur
impus: suã uult constituere qua conuincatur suꝑbus. in hunc ñ potest
credere. Hinc & illi non poterant credere. non quia mutari homines in me¬
liꝰ non possunt. sed quã diutalia sapiunt non possunt credere. Hinc ex¬
cecantur & indurantur. quia negando diuinũ aduitoriũ ñ aduiuant᷑:

Expanded text:
dum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non posdum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum. Non enim aliquid ramenta Christi, ubi resistitur fidei Christi. Fides autem Christi est credere in eum qui justificat impium; credere in mediatorem, sine quo interposite non reconciliamur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quod perierat quaerere atque salvare; cSine me nihil potestis facere . Quia ergo ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus, in hunc non potest credere. Hinc et illi non poterant credere: non quia mutari in melius homines non possunt; sed quamdiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur, et indurantur; quia negando divinum adjutorium, non adjuvantur.