comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctibilib ad intelligibilia dege¬
nerant Qñ a puritate simplicis
intelligentiȩ quȩ nulla corpoꝵ
fuscatur imagine. ad uisibiliũ
imaginationẽ descendunt. rur¬
sũq beatiores fiunt qñ se abh¬
ac distractione ad simplicẽ na¬
turȩ suȩ font̾e colligentes. qua¬
si quodã optimȩ figurȩ signo
impressȩ componunt᷑. est gͣ ut
aꝑtius dicam intellectibile in
nob̃. id quod ẽ intelligentia.
intelligibile uͦ id qͦd ẽ imagin¬
atio. Intelligentia uͦ ẽ de solis
rerum pͥncipiis. id.ẽ. do. ideis.
&. ile.⁊ de incorporeis substanti¬
is. pura certaq cognitio.¶ ma¬
ginatio ẽ. memoria sensuum
ex corpoꝵ reliquiis inherenti
passio animȩ in corpore. ex qua¬
litatib extra accidentibus:
ere qͣntitatẽ. in partib qͣntita¬
tis sp̃es eiꝰ querere oportet.qͣn¬
citas abstract᷑a nicħ ẽ aliud nisi
forma uisibilis scq̃m liniam̃ta¬
tem dimensionẽ animo imprẽ¬

Expanded text:
ctibilibus ad intelligibilia degectibilibus ad intelligibilia degenerant: quando a puritate simplicis intelligentiae quae nulla corporum fuscatur imagine, ad visibilium imaginationem descendunt: rursumque beatiores fiunt, quando se ab hac distractione ad simplicem naturae suae fontem colligentes, quasi quodam optimae figurae signo impressae componuntur. Est igitur, ut apertius dicam, intellectibile in nobis id quod est intelligentia: intelligibile vero id quod est imaginatio. Intelligentia vero est de solis rerum principiis, id est Deo, ideis, et hyle: et de incorporeis substantiis pura certaque cognitio. Imaginatio est memoria sensuum ex corporum reliquiis in haerentpassio animae in corpore, ex qualitatibus extra accidentibus. ere quantitatem: in partibus quantitatis species ejus quaerere oportet. « Quantitas abstracta nihil aliud est nisi forma visibilis secundum lineamentarem dimensionem animo impres
Abbreviated transcription (Latin):
a qua pͥus discesserat cũ adhu¬
manũ corpꝰ regendũ descendebat.
Quodautẽ in octoginta. meta
humanȩ uitȩ naturalit᷑ consistat.
plam ꝓg̃ssionẽ illũ quat᷑nariũ
animȩ de qͦ stipra loquuti sumuᷤ
qͥdã intellig̃ndũ putant eũq ad
differentiã qͣt̾ narii corporis. qͣter
narium aminȩ appellatum. De qͣ
riũ. Sicut monas animȩ: ita di¬
as corpori congruit. Dic bis duo.
fiunt qͣtuor. dic bis qͣtuor. fiunt
octo. dicbis octo. fiunt sexdecim.
dic bis sexdeci. fiunt tͥginta duo.
hic in quarco loco similit idem
numerꝰ id. ẽ. binarius a qͦ multi¬
plicatio initiũ sumpsit tͥ occurrit
idemq si in infinitũ ꝓcesseri̾s in¬
dubitant᷑ continget. ut quarto
semꝑ gradu binarius emineat.
Et hic ẽ quat᷑nariꝰ corporis in qͦ
intelligi dat᷑ om̃e qͦd asolubilibꝰ
compositionẽ accipit. ipsũ qͦ ẽẽ
dissolubile. Uides nc̃ satis aꝑte
ut puto quomͦ animȩ de intelle¬

Expanded text:
a qua prius discesserat, cum ad hua qua prius discesserat, cum ad humanum corpus regendum descendebat. Quod autem in octoginta meta humanae vitae naturaliter consistat, plam progressionem illum quaternarium animae, de quo supra locuti sumus quidam intelligendum putant: eumque ad differentiam quaternarii corporis, quaternarium animae appellatum. CAP. Vrium. Sicut monas animae, ita dias cfiunt quatuor; dic bis quatuor, fiunt octo; dic bis octo, fiunt sexdecim; dic bis sexdecim, fiunt triginta duo. Hic in quarto loco similiter idem numerus 1, binarius, a quo multiplicatio initium sumpsit, tibi occurrit - idemque si in infinitum processeris, indubitanter continget ut quarto semper gradu binarius emineat. Et hic est quaternarius corporis, in quo intelligi datur omne quod a dissolubilibus compositionem accipit, ipsum quoque esse dissolubile. Vides nunc satis aperte? ut puto, quomodo animae de intelle
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiam solam terciã partẽ
animȩ dicere possumꝰ. cũ nec ali¬
ud nec minꝰ sit in sub̾a ratio qͣm
anima. nec aliud nec minꝰ ira ꝙͣ
tias suas. diu̾sa sortitur uocabri¬
la.Deinde auirtuali t̾nario scđa
ꝓg̃ssione ad regenda humani cor¬
poris musicam descendit. quae
nouenario componitur. qͥa noũe
sunt foramina in humano cor
quo idem corpꝰ uegetat᷑ ⁊ regit᷑.
Hic qͦ ordo ẽ. qͥa pͥus naturalit᷑
anima potentias suas habet. ꝗͣ
corꝑi cõmisceat᷑ postea autem in
se ꝓfusa ad iusibilia. hȩc quȩ ꝑ¬
ẽ. & tͥna dimensione ad similitu¬
dinẽ corporis extendit᷑ figuran¬
t᷑ dispensanda ꝑ infinitas actio¬
nes dissipat᷑. In quarta autẽ pro¬
g̃ssione soluta a corpore ad pu
ubi ter uiginti septe in octogin¬
ta. unũ monas excreuit. in sũ¬
mo apparet. ut euident᷑ clareat.
qd anima p̾t huiꝰ uitȩ t̾minũ
qui ꝑ octoginta designat᷑. ad¬
unitatẽ suȩ simplicitatis redeat.

Expanded text:
cupiscentiam solam tertiam partem cupiscentiam solam tertiam partem animae dicere possumus: cum nec aliud nec minus sit in substantia ratio quam anima; nec aliud, nec minus ira quam tias suas diversa sortitur vocabula. Deinde a virtuali ternario secunda progressione ad regendam humani corporis musicam descendit quae novenario componitur: quibus quia novem sunt foramina in humano corpquo idem corpus vegetatur et regitur. Hic quoque ordo est, quia prius naturaliter anima potentias suas habet quam corpori commisceatur. Postea autem in se profusa: ad visibilia haec quae est, et trina dimensione ad similitudinem corporis extenditur, figurantur dispensanda, per infinitas actiones dissipatur. In quarta autem progressione soluta a corpore ad uniubi ter viginti septem in octoginta unum excrevit, monas in summo apparet, ut evidenter clareat, quod anima post hujus vitae terminum, qui per octoginta designatunitatem suae simplicitatis redeat,
Abbreviated transcription (Latin):
ter unũ fiunt tria. dic tertriafi
unt nouem. dic ter nouẽ. fiunt
uiginti septem. dic ter iuginti
septem. fiunt octoginta unum.
Ecce tͥ in quarto gradu unitas pͥ¬
ma occurrit. ideq euenire uideb
siusq ad infinitũ duxeris multi¬
plicationẽ. ut semꝑ in quarto gͣ¬
du unitas emineat. Rectissime
nitate expͥmitur. quȩ ipsa quoq¬
incorporea est. Ternarius qͦ ꝓpt̃
indissolubile mediȩ unitatis uin¬
Sicut quat᷑nariꝰ qͥa duo media
habet. id̃oq dissolubilis ẽ ꝓpͥead
corpꝰ ꝑtinet. Prima gͥ ꝓgressioa¬
nimȩ ẽ. qua de simplici eẽntia su¬
a quȩ monade figurat᷑. in uirtu¬
alem tnariũ se extendit ubi iam
ꝑ conrupiscentiã aliud appetat:
aliud ꝑ iram contempnat. ꝑ rati¬
onemint̾ utrumq discernat. O
recte amonade intͥadẽ ꝓ flucre
dr: qͥa om̃is ẽẽntia naturaliter
prior ẽ potentia sua. Rursũ qđ̃
potentiis consistat. Neq enĩ uł
rationẽ solã. uł iram solam. uł cõ¬

Expanded text:
ter unum, et fiunt tria; duc ter tria, et fiunt novem. Duc ter novem, fiunt viginti septem. Duc ter viginti septem, fiunt octoginta unum. Ecce tibi in quarto gradu unitas prima occurrit. Idemque eveniet si usque ad infinitum duxeris multiplicationem, ut semper in quarto gradu unitas emineat; rectissime nitate exprimitur, quae ipsa quoqincorporea est. Ternarius quoque propter indissolubile mediae unitatis vinsicut quaternarius, quia duo media habet, ideoque indissolubilis est, proprie ad corpus pertinet. Prima igitur progressio animae, qua de simplici essentia sua, quae monade figuratur, in virtualem ternarium se extendit: ubi jam per concupiscentiam aliud appetat, aliud per iram contemnat: per rationem, inter utrumque discernat. Et recte a monade in triadem profluit, quia omnis essentia naturaliter prior est potentia sua. Rursum quodgulis suis potentiis consistat. Neque enim vel rationem solam, vel iram solam vel con
Abbreviated transcription (Latin):
netur. inuet̾i uidelicet et
nouo. Utrumq testam̃tum
trib ordinib diftinguitur.
Uetus testamentũ contin&
patres.Primus ordo ueteris
testamenti .i. lex. quam hebre¬
i. thorach nominant. pentha

Expanded text:
et Novo. Utrumque Testamentum tribus ordinibus distinguitur. Vetus Testamentum continet stolos, Patres. Primus ordo Veteris Testamenti, id est lex quam Hebraei , thorath nominant, Penta
Abbreviated transcription (Latin):
odus legendi. legendi:
in diuidendo constar.
Diuisio fit. ⁊ partitione. et
inuestigatione. Partien¬
dodiindimus. qñ ea quȩ cõ¬
fusa sunt distinguimus.
Inuestigando diuidimus.
qͣnͣdo ea quȩ occulta sunt
pendiosius potumͦ explica¬
ta sunt. De reliqua uͦ par¬
te doctrinȩ .i. meditatione
aliquid in p̃senti dic̾e omitto.
qͥa restanta speciali tͤctatum
diget. ⁊ dignum magis ẽ om¬
mno silere in huiͦmodi. quã
aliqͥd imꝑfecꝰte dicẽ. Resenĩ
ualde subtilis ẽ. ⁊ simuliocũ¬
da. quȩ ⁊ incipienteserudit.¬
⁊ ȩxercet consũmatos. in exꝑ¬
ta adhuc stilo. ideoq ampli¬
us prosequenda.
Logemus gͥ nunc sapien¬
tłam. ut radiare dignet᷑ in
cordib nr̃is. ⁊ illuminare no¬
bis insemitis suis. ut intͦdu¬
cat nos ao puram ⁊ sine ani¬
malibus ceNam: dunsio¬

Expanded text:
odo legendi. Modus legendi in dividendo constat. Divisio fit et partitione et investigatione. Partiendo dividimus, quando ea quae confusa sunt, distinguimus. Investigando dividimus, quando ea quae occulta sunt,pendiosius potuimus, explicata sunt. De reliqua vero parte doctrinae, id est meditatione aliquid in praesenti dicere omitto, quia res tanta speciali tractatu indiget; et dignum magis est omnino silere in hujusmodi, quam aliquid imperfecte dicere. Res enim valde subtilis est, et simul jucunda, quae et incipientes erudit, et exercet consummatos, inexperta adhuc stylo, ideoque amplius prosequenda. Rogemus ergo nunc sapientiam, ut radiare dignetur in cordibus nostris, et illuminare nobis in semitis suis, ut introducat nos ad puram, et sine animalibus coenam.
Abbreviated transcription (Latin):
uenimus. Int̾ quȩ pͥma sunt
dulcia sermonũ cõmercia qͥb
homines adinuicem suã uo¬
luntates communicant. p̃te¬
rita narrant. p̃sentia indicãt.
fut᷑a nuntiant. occulta reue¬
lant. adeo ut sihis careat ui¬
ta humana. bestiis compara¬
bilis uideatur. Quid autem
concentꝰ auiũ. qͥd humane
uocis melos iocundũ. quid
dulces modos sonoꝵ oium
cõmeinorem. qͥa tam multa
sunt armonie gen̾a. ut ea
nec cogitatus ꝑcurrere. nec
sermo facile explicare possit.
que tñ cunc̾ta auditui serui¬
unt. & in eiꝰ delicias creatast᷑.
Sic ẽ de olfac̾tu. Habent thi¬
miamata odorem suũ. hñt
unguenta odorem suũ. ha¬
bent rosaria odorẽ suu̾ hñt
stant fraglantiã. & dulces
spirant odores olfacꝰtui serui¬
unt. & in eiꝰ delicias creatast᷑
Nodem modo gustꝰ & tactus
uaria hñt oblectam̃ta. quę
ex similitudine pͥorum satis

Expanded text:
venimus. Inter quae prima sunt venimus. Inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant; praeterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos sonorum omnium commemorem? Quia tam multa sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile explicare possit, quae tamen cuncta auditui serviunt, et ad ejus delicias creata sunt, sic est de olfactu. Habent thimiamata odorem suum, habent unguenta odorem suum, habent rosaria odorem suum, habent stant fragrantiam et dulces spirant odores, olfactui serviunt, et in ejus delicias creata sunt. Eodem modo gustus et tactus varia habent oblectamenta, quae ex similitudine priorum satis
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥmodo  ammos intu¬
entium rapit. qñ uere nouo
noua quadã uita g̾mina ꝓde¬
unt. & erecta sursum in spicu¬
lis siris quasi deorsum morte
calcata ad imaginẽ fut᷑ȩ resur¬
rectionis in lucem parit᷑ erũ¬
punt. S quid de oꝑib d̃ĩ lo¬
quim᷑. cum etiã humanȩ in¬
dustriȩ fucos adult̾ina qͣdã
sp̃e fallentes oculos tantoꝑe
rerum disserere debemꝰ.
Ob hoc ꝓuidentia creatoris
tam diu̾sas qualitates reb
Indidit. ut omnis sensus ho¬
minis sua oblectamenta in¬
ueniat. Aliud ꝑcipit iusus.
aliud auditꝰ. aliud odoratuͤ.
aliud gustus. alud tactus.
Uisum pascit pulchritu¬
do coloꝵ. Suauitas cantile¬
nȩ de mulcet auditũ. fraglã¬
tia odoris olfactũ. dulcedo
saporis gustũ. aptitudo
corporis tact᷑um. & quisom̃s
delicias sensuũ enumerare
queat: Quȩ tam multipli¬
putet. Quot enĩ oblectam̃ta
oculoꝵ in diu̾sitate colorum
monstrauimꝰ. tot oblectam̃ta
auriũ in uarietate sonor in¬

Expanded text:
de, quomodo animos intude, quomodo animos intuentium rapit; quando vere novo, nova quadam vita germina prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia fallentes oculos tantoperrerum disserere debemus, ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplitatum putet. Quot enim oblectamenta oculorum in diversitate colorum monstravimus, tot oblectamenta aurium in varietate sonorum in
Abbreviated transcription (Latin):
coris addit᷑ cũ tam uariis
distinct᷑a colorib adornał.
Quid luce pulchrius. q̃ cum
colorem in se ñ habeat. õium
tñ colores rerum ipsa quodã¬
mͦ illuminando colorat: Qͥd
iocundius ad idendũ cȩlo
cum serenũ ẽ. quod respłe¬
det quasi saphirus. & grati¬
simo quodã suȩ claritati tẽ¬
ꝑam̃to uisũ excipit. & dem¬
ule aspectũ: Sol sicut aur̃
rutilat: luna pallet quasi
elecꝰtrũ. Stellaꝵ quȩdã flam¬
meo aspectu radiant. quȩdã
luce rosea micant. q̃dam uͦ
alt̾natim nunc roseũ. nẽ uiri¬
dem. nc̃ candidũ fulgorem
demonstrant. Quid de gem¬
mis & lapidib p̾ciosis narrẽ.
quori ñ solũ efficacia utilis.
s aspecꝰtus qͦ mirabilis est:
Exce tellus redimita florib
rosas. candida lilia. purp᷑ea
lliolas. in quib om̃ib ñ so¬
lum pulchritudo. s origo
qͦ mirabilis ẽ. quomͣ scilic
dĩ sapientia de terrȩ pulue
talem ꝓducit sp̃em. Postre¬
mo suꝑ om̃e pulchrũ uiri¬

Expanded text:
coris additur, cum tam variis distincta coloribus adornatur. Quid luce pulchrius, quae cum colorem in se non habeat, omnium tamen colores rerum ipsa quodammodo illuminando colorat? Quid jucundius ad videndum coelo cum serenum est, quod splendet quasi sapphirus; et gratissimo quodam suae claritatis temperamento visum excipit et demulcet aspectum? Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu radiant; quaedam luce rosea micant, quaedam vero alternatim nunc roseum, nunc viridem, nunc candidum fulgorem demonstrant. Quid de gemmis et lapidibus pretiosis narrem? quorum non solum efficacia utilis, sed aspectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribusrosas, candida lilia, purpureas violas, in quibus omnibus non solum pulchritudo sed origo quoque mirabilis est. Quomodo scilicet Dei sapientia de terrae pulvere talem producit speciem. Postremo super omne pulchrum viri
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is natura hominẽ docet.
Om̃is nat᷑a rationẽ parit. et
nicħ inumu̾sitate infecun¬
dum est: De ordine librorũ.
Ion idem ordo librorũ
in hystorica ⁊ allegorica
clectione seruandus ẽ. Hysto¬
Uria ordinem tempoꝵ sequit᷑.
ad allegoriam magis ꝑtinz
ordo cognitionis. qͥa sicut
supͣdictum ẽ. doctꝰrina sem¬
per ñ ab obscuris. s aꝑtis. et
abhis quȩ magis nota sunt.
erordium sumere debet. Un¬
de consequens ẽ. ut nouum
testam̃tũ in quo manifesta
tione ueteri p̃ponatur. ubi
eadem ueritas figuris adũ¬
brata. occulte p̃nunciatur.
Eadem utͦbiq ueritas.sed
ibi occulta. hic manifesta.
ibi ꝓmissa. hic exhibita. Au¬
disti cum legetur in apoka¬
lipsi. qͥa signatus erat liber
⁊ nemo inueniri pot̾at qui
solu̾et signacula eiꝰ. nisileo
de tͥbu iuda. Signata erat
lex. signatȩq erant ꝓpħiȩ.
quia occulte tp̃ra uenturȩ
redemptionis p̃nuntiaban¬

Expanded text:
inem docet. Omnis natura rationem parit, et nihil in universitate infecundum est. CAP. VI. De ordine librorum. Non idem ordo librorum in historica et allegorica lectione servandus est. Historia ordinem temporis sequitur, ad allegoriam magis pertinet ordo cognitionis; quia, sicut supra dictum est, doctrina semper non ab obscuris, sed apertis, et ab iis quae magis nota sunt exordium sumere debet. Unde consequens est, ut Novum Testamentum, in quo manifesta tione Veteri praeponatur, ubi eadem veritas figuris adumbrata occulte praenuntiatur. Eadem utrobique veritas, sed ibi occulta, hic manifesta; ibi promissa, hic exhibita. Audisti cum legeretur in Apocalypsi, quia signatus est liber; et nemo inveniri poterat, qui solveret signacula ejus, nisi leo de tribu Juda . Signata erat lex, signatae erant prophetiae; quia occulte tempora redemptionis ventura
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ aliud in presenti
dicam. quam qͦd supra dicꝰtũ
ẽ. excepto qđ ad eam magis
rerum qͣm uocũ significatio
ꝑtinere indet᷑. In illa enim
naturalis iufticia ẽ. ex qua

Expanded text:
hil aliud in praesenti dicam, quam, quod supra dictum est, excepto quod ad eam magis rerum quam vocum significatio pertinere videtur. In illa enim naturalis justitia est, ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. E gressus eiꝰ ab uutio
a dieb etnitatis. Lego u̾bũ
caro factũ ẽ ⁊ habitauit in
nobis. Rccordor ꝓpħiȩ quȩ
dicit. Uocabis nomen eius
emmanuel. id ẽ nobiscũ ̃s.
Et ne forte singła ꝓseq̃ndo
fastidiũ tͥ faciam. nisi prius
natiuitatẽ. rp̃i. p̃dicationẽ.
passionem. resurrecꝰtionem.
atq ascensionem. ⁊ cȩt̾a quȩ
incarne ⁊ ꝑ carnemgessit a¬

Expanded text:
dicit: Egressus ejus ab initio dicit: Egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Lego: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Recordor prophetiae quae dicit: Vocabitur nomen ejus Emmanuel, id est nobiscum Deus. Et ne forte singula prosequendo fastidium tibi faciam, nisi prius nativitatem Christi, praedicationem, passionem, resurrectionem atque ascensionem; et caetera, quae in carne
Abbreviated transcription (Latin):
trib ⁊ linguę ipsi seruient.
Potestaseius potestas ȩt̃na
quȩ ñ auferet᷑. Quis putas
hȩc anteqͣm implerent᷑ intel¬
ligere poterat: Signata e¬
rant. ⁊ nemo poterat solu̾e
signacula. nisi leo de tribu
uida. Uenit gͦ filius dĩzin¬
duit naturam nr̃am. natus
est de uirgine.crucifixus.
sepultus. resurrerit. ascen¬
dit ad cȩlos. ⁊ implendo q̃
ꝓmissa erant. aꝑuit quȩ la¬
tebant. Lego inengłio qd
angłs gabriel admariam iͥ¬
ginem mittit᷑. parit᷑am p̃nũ¬
tiat. Recordor ꝓpħiȩ quȩdic̃
ecce uirgo concipiet. Lego qͥa
cũ eẽt ioseph in bethleem cũ
maria uxore sua pregnante
uenit tempꝰ eiꝰ pariendi ⁊ pe¬
ꝑit filiũ suum pͥmogenitum.
quẽ angłs p̃dixerat regnatu¬
rũ inchrono. dd.patris sui.
Recordor ꝓphetiȩ. Bethlecm
effrata paruulꝰ es in milib
uida. ex te mͥ egrediet᷑ qui sit
dñator in isrł. Lego rursum.
Inpͥncipio erat uerbũ.⁊ uer¬
bum erat apud dm.⁊ dserat
uerbũ. Recordor ꝓpħiȩ quȩ

Expanded text:
ent: potestas ejus potestas aeterna, quae non auferetur . Quis putas haec, antequam complerentur, intelligere poterat? Signata erant, et nemo poterat solvere signacula, nisi leo de tribu Juda. Venit ergo Filius Dei, et induit naturam nostram: natus est de Virgine, crucifixus, sepultus, resurrexit, ascendit ad coelos, et implendo quae promissa erant, aperuit quae latebant. Lego in Evangelio, quod angelus Gabriel ad Mariam Virginem mittitur, parituram praenuntiat . Recordor prophetiae quae dicit: Ecce virgo concipiet. Lego quod cum esset Joseph in Bethlehem, cum Maria uxore sua praegnante, venit tempus ejus pariendi, et peperit filium suum primogenitum, quem angelus praedixerat regnaturum in throno David patris sui . Recordor prophetiae Bethlehem Ephrata: Parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel. Lego rursum: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Recordor prophetiae quae
Abbreviated transcription (Latin):
rach. ⁊ lib̾ uidith ⁊ tobias.
⁊ libri machabeorum. qui
legunt᷑ quidem. s non scri¬
buntur. in canone. Primus
ordo noui testamenti. qua
pauli. numero .xiiii. subu¬
no uolumine contextas. et
canonicas epłas. apok alip¬
sin. ⁊ actus apłoꝵ. In t̾cio or¬
decretalia. quos canones .i.
regłares appellamus. Deinde
scripta. hieronimi. augusti¬
ni.Gregorii. ambrosii. Isy¬
dori. origenis. Bede. ⁊ alioꝵ
multoꝵ ortodexorum quȩ
tam infinita sunt ut num̃¬
ari non possint. Ex quo ꝓ¬
fect᷑o apparet. quantũ in
fide xp̃iana feruorem habuer̃t
ꝓ cuiꝰ assertione tot ⁊ tantao¬
ꝑa memoranda posteris reli¬
querunt. Unde nr̃a quoq
pigritia arguitur. qui legere
non sufficimus. quȩ dictare
illi potuerunt. In his aut̃e
ordinib maxime utͥusq te¬
successerunt. & mira quadã
diuinȩ dispensationis rati
one actum ẽ. ut cum ĩsin¬
gulis plena ⁊ ꝑfecta ueritaᷤᷤ
consistat. nulla tamen suꝑ¬

Expanded text:
rach, et liber Judith, et Tobias rach, et liber Judith, et Tobias et libri Machabaeorum, qui leguntur quidem, sed non scribuntur in canone. Primus ordo Novi Testamenti, quatPauli numero quatuordecim sub uno volumine contextas et canonicas Epistolas, Apocalypsim et Actus apostolorum. In tertio orDecretalia, quos canones, id est regulas appellamus; deinde scripta, Hieronymi, Augustini, Gregorii, Ambrosii, Isidori, Origenis, Bedae, et aliorum multorum orthodoxorum, quae tam infinita sunt, ut numerari non possint. Ex quo profecto apparet quantum in fidem Christianam fervorem habuerunt, pro cujus assertione tot et tanta opera memoranda posteris reliquerunt. Unde nostra quoque pigritia arguitur, qui legere non sufficimus quae dictare illi potuerunt. In his autem ordinibus, maxime utriusque Tesuccesserunt. Et mira quadam divinae dispenone actum est, ut cum in singulis plena et perfecta veritas consistat, nulla tamen sup
Abbreviated transcription (Latin):
teucum hab&e.i. quinq libs
moysi. In hoc ordine. pͥmus ẽ
bresith. quiest genesis. Sccłs
hellesmoth qui ẽ exodus. t̃¬
cius uaiecra. qui ẽ leuiticus.
Quartus uaiedaber. qui est
numeri. Quintus adabarim
qui ẽ deuteronomuus. Scd̾s
ordo ẽ. ꝓpħarum. Hic conti¬
net octo uolumina. Primũ
iosue bennun .i. filium nun.
ue nuncupatur. Scđ̾m soph¬
tim. qui ẽ lib̃ iudieum. Ter¬
cium. Samuh el. qui est pͥmus
& scđs regum. Quartũ ma¬
lachim. qui ẽ tercius ⁊ quart᷑
regum. Qͥntum ysaiam. Se¬
atum iheremiam. Septimũ
iherechiel. Oc̾tauũ thareas¬
ra. qui ẽ duodecim ꝓpħarum.
Deinde tercius ordo. nouem
habet libros. Primus est. iob.
Scds. ẽ d. Tercius ẽ masloth
quod grece parabolȩ. latine
ꝓuerbia. sonat. uidelicet sa¬
lomonis. Quartus. coeleth.
qui est ȩccłiastes. Quintus
sirasyrin .i. cantica canticoꝵ
Sextus. damel. Septimus da¬
breiamin. qui est paralipo
quidam libri. ut sapientia
salomonis. lib̾ iesu filii sy¬

Expanded text:
teuchum habet, id est quinque libros Moysi. In hoc ordine primus est , bresith, qui est Genesis; secundus , Hellesmoth, qui est Exodus; tertius vajetra, qui est Leviticus; quartus Vajedaber, qui est Numeri; quintus Adabarim, qui est Deuteronomius. Secundus ordo est prophetarum, hic continet octo volumina. Primum Josue bennun, id est filium Nun, ve nuncupatur; secundum Sophtim, qui est liber Judicum; tertium Samuel, qui est primus et secundus Regum; quartum Malachim, qui est tertius et quartus Regum; quintum Isaiam; sextum Jeremiam; septimum Ezechielem; octavum Thareasra, qui est duodecim prophetarum. Deinde tertius ordo, octo libros babet. Primus est Job; secundus David; tertius Masloth, quod Graece parabolae, Latine proverbia sonat, videlicet Salomonis, quartus Cohelet, quod est Ecclesiastes, quintus Sirasirin, quod est Cantica canticorum, sextus Daniel, septimus Dabrequidam libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Si
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinis. ut si dixerim
gramimaticam dialectica an¬
tiquiorem. uł arithmeticam
ratione. quȩ ẽ incontinua se¬
ric. Alius in expositione. Or¬
do in disciplinis atcenditur
scłm naturam. In libris scdđm
ꝑsonam auctoris. uł subiec¬
tam mat̾iam. In narratione
scłm dispositionem. quȩ du¬
plex ẽ. naturalis iidelicet
quando res eo refertur or¬
dine quo gesta est. ⁊ artifi¬
cialis .i. quando id quod pꝰ¬
ea gestũ ẽ pͥus narratur. et
quod pͥus. post modũ dicit᷑.
Expositio tria continet. lit¬
teram. sensũ. sententiam. Lit¬
tera ẽ. congrua ordinatio di¬
ctionũ. quod etiam constru¬
ctionẽ uocamus. Sensi is est
facilis quędam ⁊ aꝑta signi¬
ficatio. quã litt̾a pͥma fronte
p̃fert. Sencentia ẽ ꝓfundior
intelligentia. quȩ nisi expo¬
sitione. uł int̃pretatione ñ
inuenit᷑. In his ordo ẽ. ut pri¬
pnũ lict̾a. deinde sensus. de¬
inde sententia inquiratur.
quo facto ꝑfecta ẽ expositio.

Expanded text:
disciplinis, ut si dixerim disciplinis, ut si dixerim grammaticam dialectica antiquiorem, vel arithmeticam ratione, quae est in continua serie. Alius in dispositione. Ordo in disciplinis attenditur secundum naturam; in libris secundum personam auctoris, vel subjectam materiam. In narratione secundum dispositionem, quae duplex est: naturalis, scilicet quando res eo refertur ordine qua gesta est; et artificialis, id est, quando id quod postea gestum est prius narratur: et quod prius, postmodum dicitur. Expositio tria continet, litteram, sensum, sententiam. Littera est congrua ordinatio dictionum, quam etiam constructionem vocamus. Sensus est facilis quaedam et apta figuratio, quam littera prima fronte praefert. Sententia est profundior intelligentia, quae nisi expositione vel interpretatione non invenitur. In his ordo ut primum littera, deinde sensus, postea sententia requiratur: quo facto, perfecta est expositio.
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ. neminẽ alterũ ad ꝑ¬
fectum ducere possit. sicut
nulla ꝓdesse possunt lucra.
ubi deẽ custodia. ⁊ incassum
receptacula munit. qui qͦd
recondat non habuerit. In¬
geniũ inuenit. ⁊ memoria
custodit sapientiã. Ingeniũ
ẽ ins quędam naturalit̾ aĩo
insita. ꝑ se ualens. Ingeniũ
a natura ꝓficiscit᷑. usũ iuua¬
tur. immod̾ato labore retũ¬
dit᷑. ⁊ temꝑato acuit᷑ exerci¬
cio. Unde satis elegant aquo¬
dam dic̾tũ ẽ. Uolo tandem
tibi parcas. labor ẽ in carcis.
eurre ꝑ aera. Duo st̃ quȩ in¬
geniũ exercent. lectio ⁊ me¬
ditatio. Lectio ẽ. cũ ex hisq̃
scripta sunt. regulis ⁊ p̾cept̃i
informamur. Trimodũ ẽ lec¬
tionis genus. docentis. discẽ¬
tis. uł ꝑ se inspicientis. dici¬
mus enĩ. lego librũ illi. et
lego librũ ab illo. ⁊ lego lib¬
rum. In lecꝰtione maxime
considanda sunt. ordo. et
modus. de ordine legendi.
rdo considerat᷑. alius in

Expanded text:
alterum, neminem alterum ad palterum, neminem alterum ad perfectum ducere possit, sicut nulla prodesse possunt lucra, ubi deest custodia; et incassum receptacula munit, qui quod recondat non habuerit. Ingenium invenit et memoria custodit sapientiam. Ingenium est vis quaedam naturaliter animo insita per se valens. Ingenium a natura proficiscitur, usu juvatur, immoderato labore retunditur, et temperato acuitur exercitio. Unde satis eleganter a quodam dictum est: « Volo tandem tibi parcas; labor est in chartis, curre per aera. » Duo sunt quae ingenium exercent: lectio et meditatio. Lectio est, cum ex his quae scripta sunt, regulis et praeceptis informamur. Trimodum est lectionis genus docentis, discentis, vel per se inspicientis. Dicimus enim lego librum illi, et lego librum ab illo, et lego librum. In lectione maxime consideranda sunt ordo et modus. CAP. IX. De ordine legendi. Ordo consideratur, alius in
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur ea quȩ dicere de¬
bemus. Id tandem in unaqͣ
arte queras. qd ad eam speci¬
alit᷑ ꝑtinere constiterit. dem¬
de cum legeris artes.⁊ quid
uniusciiusq sit ꝓpͥum agno¬
ueris disputando ⁊ conferen¬
do. tumndemũ rationes sin¬
gularũ inuicem conferre lice¬
bit. ⁊ ex alt̾na considãtione
uicissim quȩ minus pͥus intel¬
lexeras inuestigare. Doli mul¬
tiplicare diu̾ticula. quoadus¬
q semitas didiceris. securus
discurres. cũ errare ñ timue¬
ria sunt studentibus
necessaria. Natura. Exerci¬
cium. disciplina. In natura
considatur ut facile audita
ꝑcipiat. ⁊ ꝑcepta firmit̾ reci¬
neat. In erercicio. ut labore
⁊ sedulitate naturalem sen¬
sum excolat. In disciplina.
ut laudabilit̾ uiuens. morẽ
cum scientia componat. De
his trib ꝑ singula modo in¬
troductionis. pauca ꝑstrin¬
dant. ingenio simul &
memoria pollere debent. quȩ
duo in om̃i ftridio ⁊ discipli¬
na ita sibi cohent. ut si desit

Expanded text:
dicantur ea quae dicere dedicantur ea quae dicere debemus; id tandem in unaquaque arte quaeras quod ad eam specialiter pertinere constiterit. Deinde cum legeris artes, et quod uniuscujusque sit proprium agnoveris disputando et conferendo, tunc demum rationes singularum invicem conferre licebit; et ex alterna consideratione vicissim quae minus prius intellexeras investigare. Noli multiplicare diverticula quoadusque semitas didiceris: securus discurres cum errare non timueria sunt studentibus necessaria, natura, exercitium, disciplina. In natura consideratur ut facile audita percipiat, et percepta firmiter retineat. In exercitio, ut labore et sedulitate naturalem sensum excolat. In disut laudabiliter vivens, mores cum scientia componat. De his tribus per singula modo introductionis pauca perstrindant, ingenio simul et memoria pollere debent, quae duo in omni studio et disciplina ita sibi cohaerent, ut si desit
Abbreviated transcription (Latin):
tanto ininus eaquȩ sunt ucili
a capere possis uel retinere In
qualib gͥ ate duo nobis ma¬
xime discnenda st̃. ⁊ difting¬
uenda. pͥmũ qualit̃ oporteat
de ipsa arte agere. scqm. qua¬
lit̾ oporceat iͦpsuis artis rati¬
ones quibuslib&e aliis rebus
accõmodare. Duo sunt. agere
de arte. ⁊ agere ꝑ artem. Uer¬
bi gr̃a. Agẽre de arte ut est.
graminatica. ⁊ agere grãmatice.
De grammnatica agit. qui regu¬
las de uocib datas. ⁊ p̾cepta
adhãc aitẽ ꝑtinẽtia tractat.
Srammatice agit. omnis qͥ
regularit᷑ loquit᷑. uł scribit.
Agere gͥ de grammatica qui¬
ut pͥsciano. donato. Seruio
cendo ubi om̃a ad compen¬
diũ restringenda st̃.⁊ adfa¬
cilem intelligentiã euocan¬
da. sufficere debet. id dequo
agit᷑ qͣntum breuius ⁊ aꝑtiũ
pocest explanare. ne si alien¬
as miniũ rationes multipli¬
cauerimus. magis turbemꝰ
qͣm edificemus lectorem. N
om̃a dicenda sunt quȩ dic̃e
possumus. ne minꝰ utiliter

Expanded text:
tanto minus ea quae utilia tanto minus ea quae utilia sunt capere possis vel retinere. In qualibet igitur arte duo nobis maxime discernenda sunt et distinguenda: primum, qualiter oporteat in ipsa arte agere; secundum, qualiter oporteat ipsius artis rationes quibuslibet aliis rebus accommodare. Duo sunt agere de arte, et agere per artem. Verbi gratia, agere de arte, ut est aarte, ut est agere grammatice. De grammatica agit, qui regulas de vocibus datas, et praecepta ad hanc vocem pertinentia tractat; grammatice agit omnis qui regulariter loquitur vel scribit. Agere igitur de grammatica, quiut Prisciano, Donato, Servio,cendo ubi omnia ad compendium restringenda sunt, et ad facilem intelligentiam revocanda, sufficere debet id de quo agitur, quanto brevius et aptius potest explanare, ne si alienas nimium rationes multiplicaverimus, magis turbemus quam aedificemus lectorem. Non omnia dicenda sunt quae dicere possumus, ne minus utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ec quidem ita sibi cohe¬
rent. ⁊ alt̾nis uicissim ra¬
tiõnib indigent. ut siuł u¬
na defuerit. cȩt̾e philosoph¬
um facere ñ possint. Unde
mͥ errare uident᷑ qui ñ atten¬
dentes talem in aitib cohe¬
rentiam. quasdam sibi exip¬
sis eligunt. ⁊ cęt̾is intacꝰtis ĩ
his se posse fieri ꝑfectos pu
Ost rursum alius error
ñ multo minor isto. qũe
summoꝑe uitare oportet. St
enĩ quidam. qui licet ex hisq̃
legenda st̃ nicħ pret̾mittant
nulli camen arti quod suu̾ẽ
tribuere norunt. s in singłis
legunt om̃s. In gͣminatica de
syllogismoꝵ ratione disputãt.
In dialectica inflȩxiones casu¬
ales inquirunt. & quod ma¬
gis irrisione dignũ ẽ. in ty¬
tulo totũ pene legunt librũ
⁊ incipit. tercia uix lectione
expediunt. Non allos doceit
huiꝰmodi. s ostentant suã¬
scientiam. S utinam qualẽ
mͥ.tales omnib apparerent.
Atcende qͣm ꝑuersa sit hec
consuctudo. cũ ꝓfecto qͣnto
magis suꝑflua aggregauis.

Expanded text:
e quidem ita sibi cohaerent, et alternis vicissim rationibus indigent, ut si una defuerit, caeterae philosophum facere non possint. Unde mihi errare videntur, qui non attendentes talem in artibus cohaerentiam, quasdam sibi ex ipsis eligunt, et caeteris, intactis, his se posse fieri perfectos putm esse. Est rursum alius error non multo minor isto, quem summopere vitare oportet. Sunt enim quidem, quae licet ex iis quae legenda sunt nihil praetermittant, nulli tamen arti quod suum est tribuere norunt, sed in singulis legunt omnes. In grammatica de syllogismorum ratione disputant; in dialectica inflexiones casuales inquirunt, et quod magis irrisione dignum est, in titulo totum pene legunt librum, et incipit tertia vix lectione expediunt. Non alios docent hujusmodi, sed suam ostentant scientiam. Sed utinam quales mihi, tales omnibus apparerent! Attende quam perversa sit haec consuetudo; cum profecto quanto magis superflua aggregaveris,
Abbreviated transcription (Latin):
lbros. Infinitus ẽ librorũ
numerus.tu noli sequi
infinita. ubi finis ñ est. re¬
quies eẽ non potest. ubi
requies ñ ẽ. pax nulla est.
ubi par non ẽ. ds habita¬
re ñ potest. In pace in qͥt
ꝓpħa facꝰtus ẽ locus eius.
⁊ in sy on habitatio eius.
Insyon: s in pace. Essesy¬
on oportet. s pacemñ a¬
mittere. Contemplare.⁊
occupari noli. Noli aua¬
rus eẽ. ne forte semꝑ ege¬
as. Audi salomonem.
audi sapientem ⁊ discepri¬
dentiam. filimi inquit ã¬
plius his ñ requitas. faci¬
endi plures libros nullus
ẽ finis. frequensq medita¬
tio. carnis afflictio est. Ubi

Expanded text:
libros. Infinitus est librorum libros. Infinitus est librorum numerus; tu nolis sequi infinita. Ubi finis non est requies esse non potest; ubi requies non est, pax nulla est; ubi pax non est, Deus habitare non potest. In pace, inquit Propheta, factus est locus ejus, et in Sion habitatio ejus . In Sion, sed in pace, esse Sion oportet, sed pacem non amittere. Contemplare, et occupari noli. Noli avarus esse, ne forte semper egeas. Audi Salomonem, audi Sapientem, et disce prudentiam. Fili mi, inquit, amplius his ne requiras; faciendi plures libros, nullus est finis, frequensque meditatio carnis af
Abbreviated transcription (Latin):
negotiationẽ. introibomn
potentiã dm̃i. dñe memo¬
rabor iusticiȩ tuȩ soluis.
d̃s̃ dociusti me aiuuentute
mea. Qui enĩ ad occupationẽ
scripturas. et ut ita dicã
ad afflictionẽ spc̃ legit. ñ
philosophatur.seo nego¬
ciatur. uixq tam uehem̃s
⁊ indiscreta intentio uiti¬
osuꝑbiȩ carere ualet. Qͥd
autem de lecꝰtione simpli¬
cis pauli dicam. qui ante
implere legem uoluit qͣm
discere: Quȩ nobis ꝓfe¬
cto satis exemplo eẽ potest.
non auditores neq lec̾tores¬
legis. s factores potius iustõ
ẽẽ ante dm̃. Consid̾andum
p̃ceraa ẽ. quod lecꝰtio duob
modis animo fastidium in¬
gerere solet. ⁊ affligere sp̃m.¬
& qualitate uidelic& si ob¬
scurior fuerit. ⁊ quantitate
si ꝓlixior extiterit. in quo
utroq magno uti moda¬
mine oportet. ne quod ad
refec̾tionem quesitũ ẽ.su¬
matur ad suffocationem.
Sunt qui om̃a legere uo¬
lunt.tu noli contendere.
sufficiat tibi. nicħ tua in¬
terest annon om̃s legeris

Expanded text:
n potentias Domini; Domine, memorabor justitiae tuae solius. Deus, docuisti me a juventute mea, etc. Qui enim ad occupationem Scripturas, et ut ita dicam ad affiictionem spiritus legit, non philosophatur, sed negotiatur; vixque tam vehemens et indiscreta intentio superbiae carere valet. Quid autem delectione simplicis Pauli dicam, qui ante implere legem voluit quam discere? Quae nobis profecto satis exemplo esse potest, non auditores, neque lectores, sed factores potius justos esse ante Deum. Considerandum praeterea est, quod lectio duobus modis animo fastidium ingerere solet, et affligere spiritum, qualitate videlicet si obscurior fuerit, et quantitate si prolixior exstiterit, in quo utroque magno uti moderamine oportet, ne quod ad refectionem quaesitum est, sumatur ad suffocationem. Sunt qui omnia legere volunt; tu noli contendere, sufficiat tibi, nihil tua interest, an non omnes legeris
Abbreviated transcription (Latin):
na tantũ non suftinens
pondus.cepit mox ⁊ reima¬
gnitudine. ⁊ intentionĩ iu¬
gitate deficere. tantaq: hu¬
ius importunȩ occupatio¬
nis cura confundi. ut non
solum iam ab utilib. s etiã
anecessariis acͣtib cessaret.
Uerso siquidẽ euentu in
contrariũ. qui legere scrip¬
turas ad edificationẽ uitę
suȩ ceꝑat. qͥa discretionis
modamine uti non nouit.
easdem nunc occasionem
erroris habebat. Sed mise
s scõrum patrũ uitam. et
martytũ tͥumphos. alias¬
q tales simplicistilo dic¬
tatas frequentare consu¬
esceret. sicq inbreui ad
statũ pͥstinũ reductus. tã¬
tam int̾nȩ quietis gr̃am
accipe meruit. ut uere m¬
eo illam dñi uocem imple¬
tam diceres. qua ipse nr̃m
laborem ⁊ dolorem consid¬
ans.pie nos consolari uo¬
luit dicens. Uenite ad me
om̃s qui laboratis ⁊ onera¬
ti estis.⁊ ego reficiã uos. ⁊
deinceps inuenietis in qͥt
requiem animab ur̃is. ħ
exemplũ ideo apposui. ut

Expanded text:
na tantum non sustinens na tantum non sustinens pondus, coepit mox et rei magnitudine, et intentionis jugitate deficere, tantaque hujus importunae occupationis cura confundi, ut non solum jam ab utilibus, sed etiam a necessariis actibus cessaret. Verso siquidem eventu in contrarium, qui legere Scripturas ad aedificationem vitae suae coeperat; quia discretionis moderamine uti non novit, easdem nunc occasionem erroris habebat. Sed misersed sanctorum Patrum vitam et martyrum triumphos, aliasque tales simplici stylo dictatas, frequentare consuesceret; sicque in brevi ad statum pristinum reductus, tantam internae quietis gratiam accipere meruit, ut vere eo illam Domini vocem impletam diceres, qua ipse nostrum laborem et dolorem considerans, pie nos consolari voluit, dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos et deinceps invenietis, inquit, requiem animabus vestris . Hoc exemplum ideo apposui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
portet autem ut qͥ
hane in gressus fue¬
erit uiam. in libris quosle¬
gerit discat. non solum ca¬
loie dictaminis. s uirtutũ
emulatione ꝓuocari. ut eũ
nontam uerboꝵ pomposi¬
tas. aut concinnatio. qͣm tie¬
ritatis pulchritudo delec¬
tet. Sciat etiam ad ꝓpositũ
suũ non conducere. ut in¬
ani raptus desid̾̃io scienti¬
e obscuras ⁊ ꝓfundȩ intel¬
ligentiȩ scripturas exqͥrat.
inqͥbus magis occupetur.
quam edificet᷑ animus. ne
sic eũ sola lectio teneat.ut
a bono oꝑe uacare compel¬
lat. Ap̃iano philosopho
lectio exhortatio deb eẽ.
non occupatio.⁊ bona de¬
sideria pascere. non necare.
Relatum michi aliqͣndo
memini. de quodam satis
ꝓbabilis uite uiro. qͥ tanto
sanctarum scripturarum
amore flagrabat. ut eis
continuum impenderet
studium. Cumq in dies
crescente scientia. cresc̾et
& desid̾ium eius. cepit
tandem sapientiã ⁊elatus
dandis. ⁊ mysticis sacram̃to¬
rũ intellectib uebement᷑
insistere. Sed mens huma¬

Expanded text:
Oportet autem ut qui hanc ingressus fuerat viam in libris quos legerit, discat non solum colore dictaminis, sed virtutum aemulatione provocari, ut eum non tam verborum pompositas aut concinnatio, quam veritatis pulchritudo delectet. Sciat etiam ad propositum suum non conducere, ut inani raptus desiderio scientiae, obscuras, et profundae intelligentiae Scripturas exquirat, in quibus magis occupetur quam aedificetur animus, ne sic eum sola lectio teneat, ut a bono opere vacare compellat. Christiano philosopho lectio exhortatio debet esse non occupatio; et bona desideria pascere, non necare. Relatum mihi aliquando memini de quodam sitis probabilis vitae viro, qui tanto sanctarum Scripturarum amore flagrabat, ut eis continuum impenderet studium. Cumque in dies crescente scientia cresceret et desiderium ejus; coepit tandem sapientiam zelatus dandis, et mysticis sacramentorum intellectibus vehementer insistere. Sed mens huma
Abbreviated transcription (Latin):
si uacat legant᷑. qͥa aliquando
plꝰ delect᷑are solent seriis am¬
mixta ludicra. et raritas p̃¬
ciosum facit bonũ. Sic in me¬
dio fabulȩ cursu inuentam
sententiam auidius aliqͣndo
recinemus. Ueruntñ in sep¬
tem lib̾alib artib fundam̃¬
tum ẽ omĩs doctrinȩ. quȩ p̃
cȩtis om̃ib ad manũ haben¬
de sunt. ut pote sine quibuᷤᷤ
nicħ sol&e aut potest disci

Expanded text:
si vacat, legantur, quia aliquando si vacat, legantur, quia aliquando plus delectare solent seriis admista ludicra, et raritas pretiosum facit bonum. Sic in medio fabulae cursu inventam sententiam avidius aliquando retinemus. Verumtamen in septem liberalibus artibus fundamentum est omnis doctrinae, quae prae caeteris omnibus ad manum habendae sunt, utpote sine quibus nihil solet aut potest phi
Abbreviated transcription (Latin):
compilantes. quasi de mul¬
tis colorib ⁊ formis una pic¬
turam facere. Nota que di¬
stinxi. duo st̃. artes.⁊ appen¬
ditia artiũ. s int̾ hec canta
mͥ distantia esse uidetur.
ut ille ait. Lenta salix qͣn¬
tũ pallenti cedit oliuȩ.
puniceis humilis quantum
saliunca rosetis. ita ut quic̃¬
q ad scientiam ꝑtingere cu¬
pit. si relic̾ta ueritate artiũ
reliquis se implicare uolue¬
rie. mat̾iam laboris. ut non¬
inueniat. ⁊ frucꝰtũ ex iguũ.
Deniq artes sine appenditiis
suis ꝑfecꝰtũ facere lecꝰtorem
possunt. illa sine artib nicħ
ꝑfectionis conferre ualent.
Maxime cum nichil inse ex¬
petendũ habeant. unde le¬
ctorem inuicent. nisi tͣdu¬
ct᷑um ab artib ⁊ ac cõmo¬
datum. neq quisqͣm que¬
am dandam ẽẽ artib ubi fun¬
dam̃ta sunt omniũ. & pura
simplexq ueritas aꝑitur. ma¬
xime his septem quas p̃diri
quȩ cotius philosophiȩ instru¬
menta st̃. deinde cet̾a quoq

Expanded text:
compilantes, quasi de mulcompilantes, quasi de multis coloribus et formis, unam picturam facere. Nota quae tibi distinxi. Duo sunt artes et appenditia artium. Sed inter haec tanta mihi distantia esse videtur, ut ille ait: Lenta salix quantum pallenti cedit olivae, Puniceis humilis quantum saliunca rosetis. Ita ut quicunque ad scientiam pertingere cupit, si relicta veritate artium reliquis se implicare voluerit, materiam laboris neinebit, et fructum exiguum. Denique partes sine appendiciis suis perfectum lectorem facere possunt; illa sine artibus nihil perfectionis conferre valent. Maxime autem cum nihil in se expetendum habeant unde lectorem invitent, nisi traductum ab artibus et accommodatum; neque quisquera danda esse artibus ubi fundamenta sunt omnium; et pura simplexque veritas aperitur; maxime his VII quas praedixi, quae totius philosophiae instrumenta sunt. Deinde caetera quaeque,
Abbreviated transcription (Latin):
genera scripturarum. pͥ¬
mũ genus ẽ earũ quȩ ꝓprie
artes appellant᷑. Scdm ẽ earũ
quȩ sunt appenditia aitiũ.
Artes sunt que philosophi¬
e supponunt᷑ .i. quȩ aliquã
certam ⁊ determinatã partẽ¬
am. ut ẽ graminatica. diale¬
cͣtica. ⁊ cȩce̾re huiusmodi. ap¬
penditia artiũ sunt. quȩ cm̃
ad philosophiam spect᷑ant.
.l. quȩ in aliqua extra philo¬
sophiam matia uersantur.
aliquando t̃q̃dã ab artib
discerpta sparsim ⁊ confuse
actingunt. uł si simplex nar¬
ratio est. uiam ad philosophi¬
am p̃parant. Hinusmodi sunt
om̃a poetarũ carmina. ut it̃
tragediȩ. comediȩ. satyrȩ. he¬
roica quoq ⁊ lyrica. ⁊ iambi¬
ca.⁊ didascalica quedam. fab¬
ulȩ qͦ ⁊ hẏstoriȩ. Illorum etiã¬
scripca. quos nunc philophoᷤ
appellare solemus qui ⁊ bre¬
uem mat̾iam longis uerbo¬
rum ambagib extendere
consueuerunt. ⁊ facilem sen¬
sum pplexis sermonib obseu¬
rare. uł etiam diu̾sa simul

Expanded text:
genera scripturarum. Primum genus est earum quae propriae artes appellantur. Secundum est earum quae sunt appendentia artium. Artes sunt quae philosophiae supponuntur, id est quae aliquam certam et determinatam nt, ut est grammatica, dialectica, et caeterae hujusmodi. Appendentia artium sunt, quae tantum ad philosophiam spectant, id est quae in aliqua extra philosophiam materia versantur; aliquando tamen quaedam ab artibus discerpta sparsim et confuse attingunt, vel si simplex narratio est, viam ad philosophiam praeparant. Hujusmodi sunt omnia poetarum carmina, ut sunt tragoediae, comoediae, satirae, heroica quoque et lyrica, et iambica, et didascalica quaedam; fabulae quoque et historiae; illorum etiascripta, quos nunc philosophos appellare solemus, qui et brevem materiam longis verborum ambagibus extendere consueverunt, et facilem sensum perplexis sermonibus obscurare, vel etiam diversa simul
Abbreviated transcription (Latin):
ri ñ corꝑeis uinculis. s affecꝰtib
quibusdam colligat᷑. ad mouen¬
dũ ⁊ sensificandũ ipsũ corpꝰ scd̾m
quã ꝯmiciciã ne mo carnẽ suam
odio habuit. Musica hȩc ẽ ut
amet᷑ caro. s plus sp̃c. ut fouea¬
tur corpꝰ. ñ ꝑimat᷑ uirtꝰ. Musica
instrum̃talis. alia in pulsu. ut
fit intympanis.⁊ cordis. alia in
flatu. ut in cybiis ⁊ organis. ali¬
a in uoce. ut in carminib ⁊can¬
tilenis. Tria qͦ: st̃ genera musico¬
rũ. unũ qͦd carmina fingit ali
titur. id ẽ longũ ⁊latũ. ⁊ exten¬
dit᷑ ante ⁊ retro. dextrorsũ ⁊ sinis¬
troisũ: Altimetͥa altũ metit᷑. ⁊ ex¬
tendit᷑ sursũ ⁊ deorsũ. Nam ⁊ ma¬
re altũ dicit᷑. id. ẽ ꝓfundũ. ⁊ arbor
alta. id.ẽ. sublimis. cosmos mun¬
dus interp̃tat᷑. ⁊ inde dict᷑aẽ cos¬
mimetͥa. id ẽ mensura mundi.ħ
metit᷑ sperica. idẽ. globosa. ⁊ rot¬
tunda. sicut ẽ pila.⁊ ouum. unde
etiam aspera mundi ꝓpt᷑ excelle¬

Expanded text:
ri non corporeis vinculis, sed affectibus quibusdam colligatur ad movendum et sensificandum ipsum corpus, secundum quam amicitiam nemo carnem suam odio habuit. Musica haec est, ut ametur caro: sed plus spiritus, ut foveatur, corpus, non perimatur virtus. Musica instrumentalis: alia in pulsu, ut fit in tympanis et chordis; alia in flatu, ut in tibiis et organis; alia in voce, ut in carminibus et cantilenis. Tria quoque sunt genera musicorum: unum quod carmen fingit, alititur, id est, longum et latum, et extenditur ante et retro, dextrorsum et sinistrorsum. Altimetria altum metitur, et extenditur sursum et deorsum. Nam et mare altum dicitur, id est, profundum; et arbor alta, id est sublimis. Κόσμος mundus interpretatur, et inde dicta est cosmimetria, id est mensura mundi: haec metitur sphaerica, id est, globosa, rotunda, sicut est pila et ovum, unde etiam a sphaera mundi propter excelle
Abbreviated transcription (Latin):
geometͥa mensura terre dicit᷑ uł
possumꝰ dicere qđ id qͦd geome¬
tͥa in sꝑa mundi considat. id ẽ
dimensio regionũ ⁊ eirculoꝵ cele¬
stiũ immobile sit. scqm s qͣd ad
geometͥcã consicdationẽ ꝑtinet.
geometͥa enĩ ñ considat motum
s: spaciũ. Qͦd autẽ astronomia
speculat᷑ mobile sit. ro. ẽ. cursus
astroꝵ ⁊ int̾ualla tẽpoꝵ. Sicq
uniu̾salit̾ dicemꝰ. immobilẽ ma¬
gnitudinẽ geometͥȩ eẽ subiectã.
mobilem astronomiȩ.qͥa liczam¬
bȩ de eade re agant. una tñcon¬
templat᷑ id qͦd ꝑmanet. alt̾a idd q̃
tnͣsit speculatur: diffinicio

Expanded text:
geometria mensura terrae dicitur. Vel possumus dicere quod id quod geometria in sphaera mundi considerat, id est dimensio regionum et circulorum coelestium, immobile sit, secundum hoc quod ad geometricam considerationem pertinet. Geometria enim non considerat motum, sed spatium. Quod autem astronomia speculatur mobile sit, id est, cursus astrorum et intervalla temporum. Sicque universaliter dicemus immobilem magnitudinem geometriae esse subjectam: mobilem astronomiae; quia, licet ambae de eadem re agant, una tamen contemplatur id quod permanet, altera id quod transit speculatur. C
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quȩ hebraice scribimus
om̃e quod loquimur.⁊eoꝵ
mitiis uox humana comp̃¬
henditur. ita uiginti duo
uolumina supputantur. qͥ¬
b quasi litteris ⁊ exordiis in
dei doct᷑rina tenera adhuc
et lactens uiri iusti erudit᷑
infantia. Quidam hẏsto¬
riam ruth. ⁊ lamentatioẽs
hieremiȩ seorsum ꝑ se int̾
agyographa computantẽ

Expanded text:
per quae Hebraice scribimus omne quod loquimur, et eorum initiis vox humana comprehenditur; ita viginti duo volumina supputantur, quibus quasi litteris et exordiis in Dei doctrina tenera adhuc et lactens viri justi eruditur infantia. Quidam historiam Ruth et lamentationes Jeremiae seorsum per se inter agiographa computantes,