comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
florentem te patͥam putas relicturum : O fio¬
res ñ plane fructuum. s spinarum. Compara
nunc utrum malis florere patͥam tuã pietate
an impunitate correctis morib. an securis au-¬
sibus. Compara ista. ⁊ uide utrum in patͥȩ tuȩ
amore nos uincas: utrum eam magis ueriꝰq
cupias florere ꝗͣ nos. Intuere paululum ipsos
de re publica libros unde illum affectũ aman¬
tissimi ciuis ebibisti. qͦd nuliꝰ sit patͥȩ c̃sulendi
modus.aut fims bonis.Intuere obsecro te.⁊
cerne quantis ibi laudib frugalitas ⁊ continẽ¬
tia p̃dicetur. ⁊ erga conugale uinculum fides.
certiq honesti ac probi mores. quib cum pre-¬
pollet ciuitas. uere florere dicenda ẽ. Hi aut̃
mores in ȩccłiis toto orbe crescentib tanquã
in scĩs auditoriis ppłorum docentur atq dis¬
cuntur. ⁊ maximȩ pietas qua uerus ⁊ uerax
colatur ds̃: qui hȩc omnia quib animus hu¬
manus diuina societate ad inhabitandam e-¬

Expanded text:
florentem te patriam putas relicturum? o floflorentem te patriam putas relicturum? o flores non plane fructuum sed spinarum! compara nunc, utrum malis florere patriam tuam pietate an impunitate, correctis moribus an securis ausibus; compara ista et uide, utrum in patriae tuae amore nos uincas, utrum eam magis ueriusque cupias florere quam nos. Intuere paululum ipsos de re publica libros, unde illum affectum amantissimi ciuis ebibisti, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis. intuere, obsecro te, et cerne, quantis ibi laudibus frugalitas et continentia praedicetur et erga coniugale uinculum fides castique honesti ac probi mores, quibus cum praepollet ciuitas, uere florere dicenda est. hi autem mores in ecclesiis toto orbe crescentibus tamquam in sanctis auditoriis populorum docentur atque discuntur et maxime pietas, qua uerus et uerax colatur deus, qui haec omnia, quibus animus humanus diuinae societati ad inhabitandam ae
Abbreviated transcription (Latin):
laborib nullum tibi finem statueris consu¬
lendi. Uerum hoc donec fiat. neq enĩ des¬
perandum ẽ illam te patͥam posse acqͥrere.
uel iam acquirendam prudentissime cogitare.
ad quam te pater etiam qui inista genuit añ¬
cessit: hoc gͣ donec fiat da nob̃ ueniam si ꝓpter
patͥam nr̃am ꝗͣ cupimus nunquam relinq̃re.
contristamus patͥam tuam quam cupis flo¬
rentem relinquere. De cuiꝰquidem floribus
si cum tua prudentia disputemus ñ ẽ ueren¬
dum. ne tibi difficile ꝑsuadeatur: aut uͦ etiã
ñ facile occurrat quemadmodum florere ci¬
uitas debeat. Commemorauit poeta ille ur̃aꝵ
clarissimus litt̾arum quosdam flores italie.
s nos in ur̃a patria ñtam exꝑti sumus quib
floruit terra illa uiris. quam quib arserit ar¬
mis. Immo uͦ ñ armis s flammis. nec arserit
s incendit. Quod tantum scelus si fuerit im¬
punitum. nulla digna correctione prauorum

Expanded text:
laboribus nullum tibi finem statueris consulaboribus nullum tibi finem statueris consulendi. Verum hoc donec fiat — neque enim desperandum est illam te patriam posse adquirere uel iam adquirendam pl\'Udentissime cogitare, ad quam te pater etiam, qui in ista genuit, antecessit — hoc ergo donec fiat, da nobis ueniam, si propter patriam nostram, quam cupimus numquam relinquere, contristamus patriam tuam, quam cupis florentem relinquere. de cuius quidem floribus si cum tua prudentia disputemus, non est uerendum, ne tibi difficile persuadeatur aut uero etiam non facile occurrat, quem ad modum florere ciuitas debeat. commemorauit poeta ille uestrarum clarissimus litterarum quosdam flores Italiae; sed nos in uestra patria non tam experti sumus, quibus floruit terra illa uiris, quam \'quibus arserit armis>, immo uero non armis sed flammis nec arserit, sed incenderit. quod tantum scelus si fuerit inpunitum nulla digna correctione prauorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ssum supplicatione deposco. ut si defendenda res
c̃. innoxius defendatur. ab innocentib molestia
separetur. presta hoc quod scd̾m naturam tuã
ꝑuides postulari. De damnis facilis potest
haberi taxatio. tantum supplicia deprecamur.
Acceptior dco uiuas dñe insignis. & merito
omino exiorio merito¬
q honorabili fr̃ĩ nectario: au¬
gustinus. Iam semo frigescen¬
tibus menbris feruere aĩmũ
demonstrare quod nullus sit patriȩ consulen¬
di modus. aut finis bonis ñ inuitus inimo õ
libens accipio. Unde suꝑnȩ cuiꝰdam patriȩ in
cuius sco amore ꝓnr̃o modulo inter eos quib
ad illam capessendam consulimus ꝑiclitam᷑¬
atq laboramus. talem etiã te. ipsum ciuẽ
habere uellemus. ut eius porciunculȩ in
hac t̾ra peregͥnanti nullum consulendi
modum. finemq censeres. tanto melior
effectus. quanto meliori ciuitati officia de¬
bita p̃rogares. in eius ȩterna pace nullum
gaudendi finem inuenturus. cuiꝰ ad tempꝰ

Expanded text:
ssum supplicatione deposco, ut, si defendenda res est, innoxius defendatur, ab innocentibus molestia separetur. praesta hoc, quod secundum naturam tuam peruides postulari. de damnis facilis potest haberi taxatio; tantum supplicia deprecamur. acceptior deo uiuas, domine insignis et merito OMINO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI FRATRI NECTARIO AUGUSTINUS. Iam senio frigescentibus membris feruere animum demonstrare, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis, non inuitus, immo etiam libens accipio. unde supernae cuiusdam patriae, in cuius sancto amore pro nostro modulo inter eos, quibus ad illam capessendam consulimus, periclitamuatque laboramus, talem etiam te ipsum ciuem habere uellemus, ut eius portiunculae in hac terra peregrinanti nullum consulendi modum finemque censeres tanto effectus melior, quanto meliori ciuitati officia debita praerogares in eius aeterna pace nullum gaudendi finem inuenturus, cuius ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
oorino exiono meritoq:
honorabili & suspiciendo fi¬
lio orontio. augustinus. Ago
itum misisti eloqͥum. ut tuo pͥus affatu quã
aspectu fruerem: & diu desid̾ãtam noticiam
eplari solatio quodãmͦ p̃gustantes expectare
& p̃currentib officiis debitum resalutationis
obseqͥum: incolumitatẽ tuam gaudens nun¬
ciatam. optansq continuam. Et qd̾ rescͥpta
reposcendo addidisti dicens. si tam̃ idde tanta
scĩtate possumꝰ ꝓmereri: Nullomͦ audeo des¬
perare sc̃ĩtatis eiꝰdem ciiꝰ haustu ꝓ nr̃o modr¬
lo aliqͥd sumus. ipsum fontẽ ñ solum laudan¬
dum uerum etiã nobcum pardicipandum
tuȩ prudentiȩ pͥaciturũ. ut ds̃ incõꝑabilit̃
atq immutabilit̾ bonus ꝑsuam potentiã
tam bone tuȩ mentis institutor. sit etiã per

Expanded text:
OMINO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI ET SUSCIPIENDO FILIO ORONTIO AUGUSTINUS. Ago itum misisti conloquium, ut tuo prius affatu quam aspectu frueremur et diu desideratam notitiam epistulari solacio quodam modo praegustantes expectaremet praecurrentibus officiis debitum resalutationis obsequium incolumitatem tuam gaudens nuntiatam optansque continuam. et quod rescripta iae reposcendo addidisti dicens: \'Si tamen id de tanta sanctitate possumus promereri\', nullo modo audeo desperare sanctitatis eiusdem, cuius haustu pro nostro modulo aliquid sumus, ipsum fontem non solum laudandum uerum etiam nobiscum participandum tuae prudentiae placiturum, ut deus incomparabiliter atque incommutabiliter bonus per suam potentiam tam bonae tu
Abbreviated transcription (Latin):
asaẽ. & amniuntiatur omnib gentib. Undeil¬
los parum est quod p̃cisos eẽ non pudet. nec si¬
da in ignem mict̾c conentur. Quaꝓpt̃ fi tibi ip¬
si angłs astitisset. quẽ sibi ille ꝓpt̾ te astitisse.
quantum arbit᷑mur astuta uanitate confin¬
git: & hec ip̃a tibi dixisset. que isto mandato
illius tͥ se insinuare dicit: oportet de apłice sen¬
tentie memor̃e fieri. qͥ ait. Licet si nos aut an¬
gelus de celo uob̃ euuangelizauerit p̃ter id
qđd cuuangelizauimꝰ uobis: anathema sit. Su¬
angelizatum ẽ enim tibi ꝑ uocem dm̃i nr̃i iħu

Expanded text:
ata est et adnuntiatur omnibus gentibus. unde ilata est et adnuntiatur omnibus gentibus. unde illos parum est quod praecisos esse non pudet nec sida in ignem destinare conentur. quapropter si tibi ipsi angelus adstitisset, quem sibi ille propter te adstitisse, quantum arbitramur, astuta uanitate confingit, et haec ipsa tibi dixisset, quae iste mandato illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apostolicae sententiae memorem fieri, qui ait: Licet si nos aut angelus de caelo uobis euangelizauerit praeter id, quod euangelizauimus uobis, anathema sit. euangelizatum est enim tibi per uocem ipsiu
Abbreviated transcription (Latin):
sitis ceteris. nulla si dño placuerit int̾pellente mo¬
lestia. quot quot diebus potuerimus ad hoc ua¬
cantes. & unusqͥsq nr̃orum apud suum hospitẽ
dnmn dep̾cantes. aduante ip̃o cui pax xp̃iana
gratissima ẽ. rem tantam. & bono animo ceptã.
ad inquisitionis t̾minum ꝑducamus. Res cͥbite
sane: qͥd de hacre uel uobis uel illi uideatur
Generoso. fortunatus. alipius.
Augustinus. in dño salutem:
Qm̃ nob̃ notam ẽẽ uoluisti epi¬
stolam. quam ad te donatistarũ
p̃biter dedit. quanquam eam tu
quoq catholico animo deriseris: tamen ut ei
potius si ñ desꝑate desipit. consulas: hec ad eũ
rescͥpta petimus ꝓferas. Ille enu ordinem xp̃i¬
anitatis ciuitatis ur̃e tibi ut insinuaret iuissis¬
se sibi angłm scͥpsit: cum tu tencas xp̃ianitatẽ
ciuitatis non tue tantum ciuitatis. nec tantũ af¬
frict uel affrorum. sed totiꝰ orbis t̾re. que annunti¬

Expanded text:
sitis ceteris nulla, si domino placuerit, interpellante mositis ceteris nulla, si domino placuerit, interpellante molestia, quotquot diebus potuerimus, ad hoc uacantes et unusquisque nostrum apud suum hospitem dominum deprecantes adiuuante ipso, cui pax Christiana gratissima est, rem tantam et bono animo coeptam ad inquisitionis terminum perducamus. rescribite sane, quid de hac re uel uobis uel illi uideatur. GENEROSO FORTUNA- TUS, ALVPIUS, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quoniam nobis notam esse uoluisti epistulam, quam ad te Donatistarum presbyter dedit, quamquam eam tu quoque catholico animo deriseris, tamen, ut ei potius, si non desperate desipit, consulas, haec ad eum rescripta petimus perferas. ille enim ordinem Christianitatis ciuitatis uestrae tibi ut insinuaret, iussisse sibi angelum scripsit, cum tu teneas Christianitatem non ciuitatis tuae tantum nec tantum Africae uel Afrorum sed totius orbis terrae, quae adnunti
Abbreviated transcription (Latin):
duxisse: ut cum illo quantum ip̃ius tẽporis
patiebant᷑ angustie. aliqͥd loquẽmut. Quem
postea quam uenturum ẽẽ cõꝑit uidẽs nos aliud
susccpisse negotium: cum & ip̃m nescio que ne¬
cessitas ꝓfectionis urgeret: benigne a nob̃. pla¬
cide q discessit. Uidetur autẽ mͥ: ut turbulen¬
tas tͣbas. & impedimentum potiꝰ quam adiu¬
mentum afferentes. omnino deuitemus. ꝙuere
ex animo amico atq eͣnquillo. susceptũ tam
magnum negotium dño opitulante ꝑagamꝰ:
ad aliquam uillam nos conuenire dede ñ mag¬
nam. ubi uulliꝰ nr̃m ect eccła: quam tam̃ uillã
cõmunit̃ possident homines & nr̃e cõmunionis
& ipsius: sicuti ẽ uilla ticiana. Siue gͦ in tubur¬
sicensi. siue in tagastensi. talis locus. uel ille quẽ
cominemoraui. uel aliqͥs alius inuentus fuerit.
faciamus codices canonicos p̃sto cẽ: ꝙ si qua ꝓfer¬
ti potuerint ex utraq parte documenta. ut ppo¬

Expanded text:
duxisse, ut cum illo, quantum ipsius temporis duxisse, ut cum illo, quantum ipsius temporis patiebantur angustiae, aliquid loqueremur. quem posteaquam uenturum comperit, uidens nos aliud suscepisse negotium, cum et ipsum nescio qua necessitas profectionis urgueret, benigne a nobis placideque discessit. Videtur autem mihi, ut turbulentas turbas et impedimentum potius quam adiumentum adferentes omnino deuitemus et uere ei animo amico atque tranquillo susceptum tam. magnum negotium domino opitulante peragamus, ad aliquam uillam nos conuenire debere non magnam, ubi nullius nostrum esset ecclesia, quam tamen uillam communiter possident homines et nostrae communionis et ipsius, sicuti est uilla Titiana. siue ergo in Tubursicensi siue in Tagastensi talis locus uel ille, quem commemoraui, uel aliquis alius inuentus fuerit, faciamus codices canonicos praesto esse et, si qua proferri potuerint, ex utraque parte documenta, ut postpo
Abbreviated transcription (Latin):
queri. ea facta pollicitatione discessimus. ut
exhiberemus ei plures collegas nrõs certe uel
decem. qui tanta beniuolentia & lenitate. &
tam pio studio id queri uellent: quantũ in
nob eum iam animadu̾tisse. atq approbass e
sentiebamus. Hoc &̃ de suo numero & ip̃e pol¬
licitus ẽ. Vnde uos hortor. & obcestor ꝑ domi¬
ni sanguinem. ut eum ꝓmissi sui commonea¬
tis. & gnauiter instetis. ut res cepta ꝑagatur:
quam ꝓpe ad finem ꝑuenisse iam cetnitis. Quã¬
cum enim arbitror: difficillime pocestis inueni¬
re in ep̃is urĩs tam utilem animũ & uoluntatẽ:
quam in isto sene ꝑspeximus. Postero enim die
ipse ad nos uenit: & iterum querere ceꝑamus.
Sed quia ordinandi ep̃i necessitas nos inde iã
iamq rapiebat: diutus cum eo ec̃ neqͥuimus:
lam enĩ miseramus ad maiorem celicolarum:
quẽ audieramus noui apud eos baptisii in¬
stitutorem institisse. & multos illo sacͥlegio se¬

Expanded text:
quaeri, ea facta pollicitatione discessimus, ut quaeri, ea facta pollicitatione discessimus, ut exhiberemus ei plures collegas nostros certe uel decem, qui tanta beniuolentia et lenitate et tam pio studio id quaeri uellent, quantum in nobis eum iam animaduertisse atque adprobare sentiebamus. hoc etiam de suorum numero et ipse pollicitus. Unde uos hortor et obtestor per domini sanguinem, ut eum promissi sui commoneatis et gnauiter instetis, ut res coepta peragatur, quam prope ad finem peruenisse iam cernitis. quantum enim arbitror, difficillime potestis inuenire in episcopis uestris tam utilem animum et uoluntatem, quam in isto sene perspeximus. postero enim die ipse ad nos uenit et haec iterum quaerere coeperamus. sed quia ordinandi episcopi necessitas nos inde iam iamque rapiebat, diutius cum illo esse nequiuimus. iam enim miseramus ad Maiorem Caelicolarum, quem audieramus noui apud eos baptismi institutorem institisse et multos illo sacrilegio se
Abbreviated transcription (Latin):
tempus urgeret. Ibi plane ille senex dix̃. iã
formam ẽẽ factam: ut qͥsqͥs ad eos fidelium
a nobis uenerit. baptiretur. Qđ̃ eum inuitũ
& cũ dolore dicere qnͣtum potãt apparebat: sa¬
ne cum & ipse multa mala suorum aꝑtissi¬
me gemẽt. atq ostendet. qđ totiꝰ ciuitatis eiꝰ
testimonio ꝓbatur. quam eẽt remotꝰ a talibꝰ
factis. que ipsis suis dicẽ soleat. modesta
conquestione ꝓferret: nosq cõmemoraremꝰ
illud iezechielis ꝓpħe. ubi aꝑte scͥptum est.
nec filii culpam pat̾. nec culpam patͥs filio
nibus. in talibus disputationibus iuiolenta
facta malorum hominum. nob ab inuicem
obicinon deb̃e. Remanebat gͦ scismatis questi¬
o. Itaq hortati eum sumus. ut &̃ atq &̃ placi¬
do & pacato animo annitatur nob̃cum. ut
diligenti examinatione tanta. inqͥsitio t̾mi¬
num sumat. Ubi ille benigne cum diccret.
nos solum ista. querẽ nolle autem nrõs hec̃

Expanded text:
tempus urgueret. ibi plane ille senex dixit iam tempus urgueret. ibi plane ille senex dixit iam formam esse factam, ut, quisquis ad eos fidelium a nobis uenerit, baptizetur, quod eum inuitum et cum dolore dicere, quantum poterat, apparebat. sane cum etiam ipse multa mala suorum apertissime gemeret atque ostenderet, quod totius ciuitatis eius testimonio probabatur, quam esset remotus a talibus factis et, quae ipsis suis dicere soleat, modesta conquestione proferret nosque commemoraremus illud Ezechielis prophetae, ubi aperte scriptum est nec filii culpam patri nec patris culpam filio nibus in talibus disputationibus uiolenta facta malorum hominum nobis ab inuicem obici non debere. remanebat ergo schismatis quaestio. itaque hortati eum sumus, ut etiam atque etiam placido et pacato animo adnitatur nobiscum, ut diligenti examinatione tanta inquisitio terminum sumat. ubi ille benigne cum diceret nos solum ista quaerere, nolle autem nostros haec
Abbreviated transcription (Latin):
pacem atq tołantiam illos ñ tenuisse diceba¬
mus qͥ scisma fectrunt: ut nc̃ int̾ suos. qͥ mitio¬
res corum sunt. grauiora tolerent. ne scindat᷑
quod scissum est: cum leuiora nollent ꝓ ipsa
unitate tołare. Dicebamus &̃ nundum fuisse tẽ¬
porib uecerum pacem unitatis & tołantiam
tanta comnĩdatione p̃dicatam: sicut ęxẽplo
dñi: & noui testamenti caritate. Et tamen
ꝓpħas illos. & scõs uiros dic̃e solere in ppło se¬
lera eorum: cũ tamen se ab illiꝰ ppłi unitate.
& a communione parit̾ accipiendorũ sacra¬
mentorum que cc̃ fuerunt. diuellere ñ temp¬
tassent. Inde nescio quomodo uentum ẽ ad
contra illos cõpresserit: & effectum. habere ñ
siucrit. Laudabant illum om̃s: & benissime
p̃ferebant: int̾ quas laudes a nob̃ subiectũ
est. qđ ẽ ip̃e tamen genethlius si eors ma¬
nus incidisset rebaptirandus censeret᷑. Et
hec iam stantes loquebamͣ: quia discedendi

Expanded text:
pacem atque tolerantiam illos non tenuisse dicebapacem atque tolerantiam illos non tenuisse dicebamus, qui schisma fecerunt, ut nunc inter suos, qui mitiores eorum sunt, grauiora tolerent, ne scindatur, quod scissum est, cum leuiora nollent pro ipsa unitate tolerare. dicebamus etiam nondum fuisse temporibus ueterum pacem unitatis et tolerantiam tanta commendatione praedicatam. sicut exemplo domini et noui testamenti caritate et tamen prophetas illos et sanctos uiros dicere solere in populum scelera eorum, cum tamen se ab illius populi unitate et a communione pariter accipiendorum sacramentorum, quae tunc fuerunt, diuellere non temptassent. Inde nescio quo modo uentum est adcontra illos compresserit et effectum habere non siuerit. laudabant illum omnes et benignissime praeferebant. inter quas laudes a nobis subiectum est, quod etiam ipse tamen Genethlius, si in eorum manus incidisset, rebaptizandus censeretur. et haec iam stantes loquebamur, quia discedendi
Abbreviated transcription (Latin):
autem indignũ: sacram̃ta in eo ñ ad salutem.
s ad ꝑniciem. ꝑmanebunt tamen. Cũ ista qͦsi
rum dñi. non sibi fiusse querendum. Inde ite¬
rum in aliud. multis ut potañt utrĩq sermo¬
cinantibus. Int̾que dictum qdđ̃ adhuc eos nr̃i
ꝑsecuturi ecñt: nob̃ q dicebat. uidere se uelle.
quales nos ẽẽmus in illa ꝑsecutione p̃bituroᷤ.
utrum consensuri ẽẽmus tali seuicie: an nullũ
cõmodaturi consensum. Nos enĩ dicebamus.
dm̃ uidẽ corda nr̃a. que ipsi ñ possent: & illõ
temere sibi adhuc ista metuere. Que si contige¬
rint. a malis contingẽ: qͥb deteriores ip̃i ha¬
bent: nec tamen ideo nos a catholica commu¬
nione segregare deb̃e: si qͥd forte nob inuitrꝰ ut
&̃ si ualuerimus contradicentib factum fuit:
cum tolerantiam pacificam didicerimꝰ. dicente
apło. Sufferentes inuicem in dilectione: studen¬
tes seruare unitatem sp̃c in uincło pacis: quã

Expanded text:
autem indignum, sacramenta in eo non ad salutem autem indignum, sacramenta in eo non ad salutem sed ad perniciem permanebunt tamen. cum ergo ista rum domini non sibi fuisse quaerendum. Inde itum in aliud multis, ut poterant, utrimque sermocinantibus. inter quae dictum est, quod adhuc eos nostri persecuturi essent, nobisque dicebat uidere se uelle, quales nos essemus in illa persecutione praebituros, utrum consensuri essemus tali saeuitiae, an nullum commodaturi consensum. nos dicebamus deum uidere corda nostra, quae ipsi non possent, et illos temere sibi adhuc ista metuere, quae si contigerint, a malis contingere, quibus deteriores ipsi habent; nec tamen ideo nos a catholica communione segregare debere, si quid forte nobis inuitis uel etiam, si ualuerimus, contradicentibus factum fuerit, cum tolerantiam pacificam didicerimus dicente apostolo: Sufferentes inuicem in dilectione, studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. quam
Abbreviated transcription (Latin):
nionem illã cum sccłato ñ obfuisse apłis: quia
ñdum habebant baptismũ xp̃i: sed baptismũ
ioħis. Qđ postea quã dixit. cepi ab co querẽ. quẽ
admodum gͦ scͥptũ eet̃. qđ iħc baptirauerit plu¬
res quam ioħs. cũ ipẽ non baptizaret sed disci¬
puli qus: hoc ẽ ꝑsuos discipłos baptiraret. qͦ mͦ
gͦ dabant quẽ non acceꝑant: qd ipsi maxime
solent dicẽ. An forte. xp̃c baptismo ioħis bapti¬
zabat: Deinde in hac sententia multa quesitu¬
rus eram: qͦmͦ ab ip̃o ioħe tc̃ quesitum sit de bap¬
tismo dñi: & respondit. qđ ille hab̃et sponsã. ꝙ
ille et̾t sponsus. Nũquid gͦ fas erat ut baptismo
ioħis baptiraret sponsus: id est baptismo amici.
uel serui: Deinde qͦ modo potant eucharistiam
acciꝑe: ñdum baptizati: fAut qͦm petro uolenti
ut totũ se lauaret. responderit. qͥ lotus ẽ semel.
non eum oportet itm lauati. s est mundus totꝰ

Expanded text:
nionem illam cum scelerato non obfuisse apostolis, quia nionem illam cum scelerato non obfuisse apostolis, quia nondum habebant baptismum Christi sed baptismum Iohannis. quod posteaquam dixit, coepi ab eo quaerere, quem ad modum ergo scriptum esset, quod Iesus baptizauerit plures quam Iohannes, cum ipse non baptizaret sed discipuli eius, hoc est per suos discipulos baptizaret quo modo ergo dabant, quod non acceperant, quod ipsi maxime solent dicere? an forte Christus baptismo Iohannis baptizabat? deinde in hac sententia multa quaesiturus eram, quo modo ab ipso Iohanne tunc quaesitum sit de baptismo domini et responderit, quod ille haberet sponsam et ille esset sponsus. numquid ergo fas erat, ut baptismo Iohannis baptizaret sponsus, id est baptismo amici uel serui? deinde quo modo poterant eucharistiam accipere nondum baptizati? aut quo modo Petro uolenti, ut totum se lauaret, responderit: Qui lotus est semel, non eum oportet iterum lauari, sed est mundus totus?
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝓculdubio nouit cui c̃ ꝓsit occidi. Exige¬
bat gͦ ut docerem iam noui testam̃ti temꝑi¬
bus qͥ iustorum. aliquem occiderit: &̃ sceleratũ
& impium. Tunc reditum ẽ ad suꝑiorem trac¬
tatum qͦ uolebamꝰ ostendẽ. neq nos illis deb̾e
obicert suorum scelera: neq illos nob̃. si qua in¬
uenirentur talia facta nr̃orum: De nouo autẽ
testamento ostendi qͥdẽ ñ posse qͦd iustus qͥsqͣm
int̾fecerit aliquem: sed camen illud ꝓbari pos¬
se ipso exemplo dñi. scełatos ab innocentibus
fuisse tołatos: traditorem enim suum qͥ iam
p̃cium eius acceꝑat. usq ad ultimũ oscłm pa¬
cis. int̾ innocentes secum ec̃ ꝑpessus est: qͥb ñ ta¬
cuit eẽ int̾ illos tanti sceleris hominem: & tam̃
pͥmum sacram̃tum corꝑis & sanguinis su¬
i. ñdum illo excluso com  ͥᷝ ͤ munit̃ omĩbus
dedit. Quo exemplo cum omnes ꝓepe mouen¬
tur. temptauit dicẽ ante passionem dñi cõmu¬

Expanded text:
qui procul dubio nouit, cui etiam prosit occidi. exigequi procul dubio nouit, cui etiam prosit occidi. exigebat ergo, ut docerem, iam noui testamenti temporibus qui iustorum aliquem occiderit etiam sceleratum et impium. Tunc reditum est ad superiorem tractatum, quod uolebamus ostendere neque nos illis debere obicere suorum scelera neque illos nobis, si qua inuenirentur talia facta nostrorum. de nouo enim testamento ostendi quidem non posse, quod iustus quisquam interfecerit aliquem; sed tamen illud probari posse ipso exemplo domini sceleratos ab innocentibus fuisse toleratos. traditorem enim suum, qui iam pretium eius acceperat, usque ad ultimum osculum pacis inter innocentes secum esse perpessus est. quibus non tacuit esse inter illos tanti sceleris hominem et tamen primum sacramentum corporis et sanguinis sui nondum illo excluso communiter omnibus dedit. quo exemplo cum prope omnes mouerentur, temptauit dicere ante passionem domini commu
Abbreviated transcription (Latin):
uit: iam querendum ñ erat. Ait enim: ꝙ̃
malum ñ debuisse occidi a xp̃ianis & iusti ͦ.
quasi nos eos qͥ hec in catholica faciunt iu¬
stos uocemus: que tamen ab istis nobis dici
facilius quam ꝓbari solent: cum tã multas
hominum furiosissimorum: non catholici.
sed ñnum quam &̃ siuis. ubi possunt inferre
non cess ent. Que cum ita sint: dissimulans
tamen a sccłatissimis factis eorum que ipse
plus nouit: urgebat. ut dicerem: qͥs iustoꝵ ł malũ
aliquem occidet. Qđ &̃ si ad causã iã non
ꝑtinebat: facebamur enim hec ubicũꝙ sub
nomine.xp̃iano fierent. ñ fieri a nobis: sed
tamen tit ammonẽtur quid eẽt querendũ.
respondimus querentes utrum helias iustu
ei uidetur fuisse: quod negare non potuit:
Deinde subiecimus quam multos pseudo ꝓ¬
phetas sua manu ꝑemerit. Hic reuera uidit
quod udendum erat: talia licuisse tẽ iustiᷤ.
hec enim ꝓphetico sp̃u auctoritate di faciebant.:

Expanded text:
uit, iam quaerendum non erat. ait enim etiam uit, iam quaerendum non erat. ait enim etiam malum non debuisse occidi a Christianis et iustis; quasi nos eos, qui haec in catholica faciunt, iustos uocemus. quae tamen nobis ab istis dici facilius quam probari solent, cum tam multas hominum furiosissimorum non catholicis sed non numquam etiam suis, ubi possunt. inferre non cessent. quae cum ita sint, dissimulans tamen ab sceleratissimis factis suorum, quae ipse plus nouit, urguebat, ut dicerem, quis iustorum uel malum aliquem occiderit. quod etiam si ad causam iam non pertinebat, fatebamur enim haec ubicumque sub nomine Christiano fierent, non fieri a bonis, sed tamen ut admoneretur, quid esset quaerendum, respondimus quaerentes, utrum Helias iustus ei uideretur fuisse, quod negare non potuit. deinde subiecimus, quam multos pseudoprophetas sua manu peremerit. hic re uera uidit, quod uidendum erat, alia licuisse tunc iustis; haec enim prophetico spiritu auctoritate dei faciebant,
Abbreviated transcription (Latin):
suos cum cogitarent culpam ceciliani. ne
scisma fieret. quoquomõdo uelle sopire. de¬
disse quendam int̾uentorem ppło suc cõmu¬
monis apud carthaginem constituto: anteꝗͣ
maiorizius adu̾sus cecilianum ordinaretur.
Hunc gͦ int̾uentorem. in suo conuenticulo a
nr̃is dicebat occisum. Qđ fateor nunquam
antea ꝓrsus audieram. cum tam multa
ab eis obiecta cͥmina refellerent᷑. & redar¬
guerentur a nr̃is: atq in cos plura & ma¬
iora iacerentur. Sed tamen postea quam
hoc narrauit ui.rursus a me instant̃
cepit querẽ: t quem iustum putarẽ:
missum. Dicebam gͦ: pͥus utrum uerum
cẽt ẽẽ querendum. H oti enĩ temere credio¬
portere quecunq dicuntut: & tam̃ ficri po¬
tiusse. uel ambo eque mali etñt: uel &̃ peio¬
rem qͥsquam malus occicłet: Reuera enim
fieri podest: ut sceleratior sit rebaptitator
totius hominis: quam unius corꝑis int̾emp¬
tor. Unde ꝙ̃ illud quod a me postea quesi¬

Expanded text:
suos, cum cogitarent culpam Caeciliani, ne suos, cum cogitarent culpam Caeciliani, ne schisma fieret, quoquo modo uelle sopire, dedisse quendam interuentorem populo suae communionis apud Carthaginem constituto, antequam Maiorinus aduersus Caecilianum ordinaretur. hunc ergo interuentorem in suo conuenticulo a nostris dicebat occisum. quod, fateor, numquam antea prorsus audieram, cum tam multa ab eis obiecta crimina refellerentur et redarguerentur a nostris atque in eos plura et maiora iacerentur. sed tamen postea, . quam hoc narrauit, rursus a me instanter coepit quaerere, quem iustum putarem, missum. dicebam ergo prius, utrum uerum esset, esse quaerendum; non enim temere credi oportere, quaecumque dicuntur; et tamen fieri potuisse, ut uel ambo aeque mali essent uel etiam peiorem quisquam malus occideret. re uera enim fieri potest, ut sceleratior sit rebaptizator totius hominis quam solius corporis interemptor. Unde etiam illud, quod a me postea quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc eum multum immorari. ut iusticiã
sue partis ex eo certam uellet intelligi qͥa
ꝑsecutionem passa fuit: quesiui ab eo. u¬
trum iustum & xp̃ianum putaret. epm̃
mediolanensis eccłe ambrosium. Cogeba¬
tur utiq negare qđ ille uir. xp̃ianus eẽt
& iustus: qͥa si fac̾etur. statim obicẽmꝰ. qđ
eum rebaptirandum eẽ censeret. Cum gͦ e¬
a loqͥ cogẽtur. qͥbus ille non eẽt habenduᷤ
ap̃ianus ce iustus: commemoraui quantã
ꝑsecutionem ꝑtulerit. circundata &̃ mili¬
tib armatis eccła. Quesiui &̃ utrum maxi¬
mianum qͥ ab eis apud cartaginem scisma
fecerit. & iustum & xp̃ianum putaret. Non¬
potãt nͥ negare. Commemoraui gͦ ctiam il-¬
lum talem ꝑsecutionem ꝑtulisse: ut eccla
eiꝰ usq ad fundam̃ta dirucretur. His gͥ exẽ¬
plis ei si possem ꝑsuade moliebar: ut iam
ne. iusticie certissimum ẽẽ docum̃tum. Har¬
rauit cẽ in ipsa scismatis nouitate. maiores

Expanded text:
in hoc eum multum inmorari, ut iustitiam in hoc eum multum inmorari, ut iustitiam suae partis ex eo certam uellet intellegi, quia persecutionem passa fuerit, quaesiui ab eo, utrum iustum et Christianum putaret episcopum Mediolanensis ecclesiae Am- \' brosium. cogebatur utique negare, quod ille uir Christianus esset et iustus, quia, si fateretur, statim obiceremus, quod eum rebaptizandum esse censeret. cum ergo ea loqui cogeretur, quibus ille non esset habendus Christianus et iustus, commemoraui, quantam persecutionem pertulerit circumdata etiam militibus armatis ecclesia. quaesiui etiam, utrum Maximianum, qui ab eis apud Carthaginem schisma fecerit, et iustum et Chripoterat nisi negare. Commemoravi ergo etiam illum talem persecutionem pertulisse, ut ecclesia ejus usque ad fundamenta dirueretur. His igitur exemplis ei, si possem., persuadere moliebar ut jam e iustitiae certissimum esse documentum. Narrauit etiam in ipsa schismatis nouitate maiores
Abbreviated transcription (Latin):
tos. Unde apud nos constitit. arrianorũ
fuisse concilium: quib isti ep̃i catholici
uchementissime resistebant. Itaq ad dili¬
gentiorem etiam temporum discussionem.
uoluimꝰ ip̃m uolumen acciꝑe: atq affer¬
re nob̾cum. Qui noluit dare: dicens ibi
nos habere illud: quando &̃ aliquid con¬
sidare uellemus. Rogaui etiam ut manu
mea notari ꝑmittẽt: faceor. timens ne mͥ for¬
te causa existente. cum petendum ec̃c ꝓ il¬
lo aliud ꝓferretur: neq hoc uoluit. Dem¬
de michi instare cepit. ut ad int̾rogationẽ
suam breuiter responderem: querens ame
quem iustum haberem. eum qͥ ꝑsequẽtur.
an eum qͥ ꝑsecutionem pateretur. Cui re¬
spondebam non recte ita int̾rogari fieri
enim posse ut ambo iniqͥ sint: fieri etiã
posse ut iniqͥorem iustior ꝑsequat᷑ Non
ergo eẽt consequens. ut ideo sit qͥsq usti¬
or quia ꝑsecutionẽ patitur: quamius id
plerumq contingat. Teinde cum uidẽm

Expanded text:
tos. unde apud nos constitit Arrianorum tos. unde apud nos constitit Arrianorum fuisse concilium, quibus isti episcopi catholici uehementissime resistebant. itaque ad diligentiorem etiam temporum discussionem uoluimus ipsum uolumen accipere atque auferre nobiscum. qui noluit dare dicens ibi nos habere illud. quando aliquid in eo considerare uellemus. rogaui etiam, ut manu mea notari permitteret, fateor, timens, ne mihi forte, causa exigente cum petendum esset, pro illo aliud proferretur. neque hoc uoluit. Deinde mihi coepit instare, ut ad interrogationem suam breuiter responderem, quaerens a me, quem iustum putarem, eum, qui persequeretur, an eum., qui persecutionem pateretur. cui respondebam non recte ita interrogari; fieri enim posse, ut ambo iniqui sint, fieri etiam posse, ut iniquiorem iustior persequatur: non ergo esse consequens, ut ideo sit quisque iustior, quia persecutionem patitur, quamuis id plerumque contingat. deinde cum uiderem
Abbreviated transcription (Latin):
set ꝓbare donatum partis donati ep̃m no¬
mine illo accipiendum cẽ: quando ne id
quidem ꝓbare posset. utrum ad affricana¬
rum spetialit̾ ecclesiarum epõs ille litcere
misse fuerint: Quamquam enim dona¬
ti nomen affrum eẽ soleat. non tamen re¬
pugnaret a uero. ut uel illarum partium
aliquis uocaretur affro nomine: uel aliqͥs
affer in illis partib constituẽtur ep̃s. Neq
enim in eis uel diem. uel consulem inueni¬
mus: ut saltem consicdatis temporib certi a¬
liquid eluceret. Sane qm̃ nescio quando
audieramus. arrianos cum a communio¬
ne catholica discrepassent. donatistas in¬
in affrica sibi sociare temptasse: ad aurem
mͥ hoc ipsum fr̾ alipus suggessit. Tunc ac-¬
cepto ipso uolumine eiusdem concilii sta¬
tuta considerans. legit athanasium ep̃m
alexandrinum. catholicum. cuius maxi¬
me adũsus arrianos acerrimarum dispu¬
tadionum conflictus emicuit: & iulium
cum. ilio concilio sardicensi fuisse imꝓba¬

Expanded text:
set probare Donatum partis Donati episcopum noset probare Donatum partis Donati episcopum nomine illo accipiendum esse, quando ne id quidem probare posset, utrum ad Africanarum specialiter ecclesiarum episcopos illae litterae missae fuerint. quamquam enim Donati nomen Afrum esse soleat, non tamen repugnaret a uero, ut uel partium illarum aliquis uocaretur Afro nomine uel aliquis Afer in illis partibus constitueretur episcopus. neque enim in eis uel diem uel consulem inuenimus, ut saltem consideratis temporibus certi aliquid eluceret. sane quoniam nescio quando audieramus Arrianos, cum a communione catholica discrepassent, Donatistas in Africa sibi sociare temptasse, ad aurem mihi hoc ipsum frater Alypius suggessit. tunc accepto ipso uolumine eiusdem concilii statuta considerans legi Athanasium episcopum Alexandrinum catholicum, cuius maxime aduersus Arrianos acerrimarum disputationum conflictus eminuit, et Iulium ecccum illo concilio Serdicensi fuisse inproba
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis innocentiam tͣnsmarinarum eccłarum
contaminari potuisse: quandoqͥdem nullo
modo ꝓbaretur illis auctoribus etiam ficĩ¬
se que fecerat: s de compendio quet̾e ma¬
lui. si macharii seuicia ex qͦ in eam conscn¬
sisse dicebant᷑ transmarine eccłe suam in¬
nocentiam ꝑdiderunt. utrum saltem ꝓ¬
barctur. usq ad illa tẽpora cdonatistas
cum orientalibus ecclesus. cecerisq orbis
partibus in unitate mansisse. Tunc ꝓtu¬
lit quoddam uolumen. ubi uolebat os¬
tendere sardicense concilium ad epos af
fros qͥ erant communionis donati donas¬
se licteras. Qđ cum legẽtur: audiuimus
donati nomen int̾ cettros epõs. qͥb illi
scͥpserant. Itaq flagitare cepimus ut do¬
cerecur utrum ipse eẽt donatꝰ de cuiꝰ par¬
te isti cognominantur. fieri enim potuis¬
se: ut alicui donato alteriꝰ hercsis scͥpserint
epõ: cum maxime in illis nominibꝰ nec af¬
frice mentio facta sit. fuit. Quomodo gͦ poᷤ¬

Expanded text:
poris innocentiam transmarinarum ecclesiarum poris innocentiam transmarinarum ecclesiarum contaminari potuisse, quando quidem. nullo modo probaretur illis auctoribus etiam fecisse, quae fecerat; sed de- compendio quaerere malui, si Macarii saeuitia, ex quo in eam consensisse dicebantur transmarinae ecclesiae, suam innocentiam perdiderunt, utrum saltem probaretur usque ad illa tempora Donatistas cum orientalibus ecclesiis ceterisque orbis partium in unitate mansisse. Tunc protulit quoddam uolumen, ubi uolebat ostendere Serdicense concilium ad episcopos Afros, qui erant communionis Donati, dedisse litteras. quod cum legeretur, audiuimus Donati nomen inter ceteros episcopos, quibus illi scripserant. itaque flagitare coepimus, ut doceretur, utrum ipse esset Donatus, de cuius parte isti cognominantur; fieri enim potuisse, ut alicui Donato alterius haeresis episcopo scripserint, cum maxime in illis nominibus nec Africae mentio facta fuerit; quo modo ergo pos
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt eos ꝓpt̾ iniusticiam potiꝰ quam ꝓpt̾ uis¬
ticiam passos ꝑsecutionem. & ido numero
beatorum adiungi ñ posse: de quib dictũ
est: beati qui ꝑsecutionem patiuntur ꝓpr̃¬
Ibi commemorata est famosior quam cer¬
tior codicum illa traditio: sed responde¬
batur a partib nrĩs. pͥncipes illorũ po
litteris credamus ipsorum: sed tam̃ seque¬
strata illa dubia questione. querebam qͦ
modo illi iuste se seꝑassent ab innocentia
ceterorum xp̃ianorum. qui per orbem t̾ra¬
rum successionis ordinem custodientes.
in antiqͥssimis eccłiis constituti. penitus
ignorarent qͥ fucrint in affrica traditores:
sedere in sedib ep̃alib audiebant. Respon¬
dit. cãdiu tͣnsmarinarum partium eccłas
mansisse innocentes: donec consensissent in
corum sangͥnem. quos macharianam perse¬
cutionem ꝑtulis se dicebat. Ubi ego qͥdem
possem dicere. nec inuidia macharianitẽ¬

Expanded text:
esset eos propter iniustitiam potius quam propter iusesset eos propter iniustitiam potius quam propter iustitiam passos persecutidictum est: Beati, qui persecutionem patiuntur pribi commemorata est famosior quam certior codicum illa traditio. sed respondebatur a partibus nostris principes illorum potlitteris credamus ipsorum. Sed tamen sequestrata ista dubia quaestione quaerebam, quo modo se isti iuste separassent ab innocentia ceterorum Christianorum, qui per orbem terrarum successionis ordinem custodientes in antiquissimis ecclesiis constituti penitus ignorarent, qui fuerint in Africa traditores, uos sedere in sedibus episcopalibus audiebant. respondit tam diu transmarinarum partium ecclesias mansisse innocentes, donec consensissent in eorum sanguinem, quos Macarianam persecutionem pertulisse dicebat. ubi ego possem quidem dicere nec inuidia Macariani tem
Abbreviated transcription (Latin):
noscetis eos. Que u̾ba dñi cum dicẽmus
eadem de illis a nobis posse recitari: uentũ
est inde ad exaggerationem ꝑsecutionis:
quam sepe suam partem ꝑtulisse dicebat:
hinc uolens ostende suos eẽ xp̃ianos: quia
ꝑsecutionem paterentur. Int̾ que u̾ba cum
ego ꝑarem ex euuangelio respondẽ. idem
capitulũ cõmemorauit pͥor ubi ait dñs. beati
qͥ ꝑsecutionem patiuntur ꝓpt̾ iusticiam: qm̃
ipsorum ẽ regnum celorum. Quo loco ego
gratulatus subieci statim. id gͦ ẽẽ queren¬
dum: utrum illi ꝑsecutionem ꝓpt̾ iusti¬
ciam passi fuerint. In qua questione dis¬
cuti cupiebam quod quidem omnib cla-¬
rum erat: utrum eos in unitate eccłe con-¬
stitutos. an scismate iam diusos macharia¬
la temꝑa inuenerint: ut qͥ uidẽ uellent
utrum ꝓpt̾ iusticiam ꝑsecutionem passifu¬
erint. id potius attenderent. utrum se rec¬
te a totius orbis unitate p̃cicdint. Qd si
iniuste fecisse inueturentur: manifestum

Expanded text:
noscetis eos. quae uerba domini cum diceremus noscetis eos. quae uerba domini cum diceremus eadem de illis a nobis posse recitari, uentum inde est ad exaggerationem persecutionis, quam saepe suam partem pertulisse dicebat hinc uolens ostendere suos esse Christianos, quia persecutionem paterentur. inter quae uerba cum ego pararem ex euangelio respondere, inde capitulum commemorauit prior, ubi dominus ait: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum. quo loco ego gratulatus subieci statim id ergo esse quaerendum, utrum illi persecutionem propter iustitiam passi fuerint. in qua quaestione discuti cupiebam, quod quidem omnibus clarum erat, utrum eos in unitate ecclesiae constitutos an schismate iam diuisos Macariana tempora inuenerint, ut, qui uidere uellent, utrum propter iustitiam persecutionem passi fuerint, id potius adtenderent, utrum se recte a totius orbis unitate praeciderint, quod si iniuste fecisse inuenirentur, manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
uarrantibus se comꝑisse dicebat. p̃dicare
dignatus ẽ. adiungens dixisse se uobis nos
om̃a que de nobis insinuaueratis beneface
potuisse: si in eccła face̾mus. Temde quere
cepimus quenam cẽt illa eccła. ubi uiue̾
an illa quam pars exigua uel affrorum. uel
affrice contineret. Hic pͥmo asserẽ conatus ẽ¬
ubiq t̾rarum cẽ communionem suam. Que¬
rebam utrum epłas communicatorias quas
formatas dicimus. possent qͦ uellem dare:
& affirmabam qđ manifestum erat omi¬
bus. hoc mͦ facillime illam t̾minari possc
tur. quas in apłicis auctoritatibus parit̾ le¬
geremus illo iam tẽꝑt fuissc fundatas. Sed
quia res aꝑte falsa crat: ꝑmixtis u̾bis cito
inde discessum ẽ. Int̾ que u̾ba cuuangłicã
illam dñi ammonitionem commemorauit
qua dixit. cauete a pseudoppħis. multi ad
uos uenient in uestitu ouium. intus autẽ
sunt lupi rapaces: ex fructib eorum cog¬

Expanded text:
narrantibus, se comperisse dicebat, praedicare narrantibus, se comperisse dicebat, praedicare dignatus est: adjungens se dixisse vobis, nos omnia, quae de nobis insinuaveratis, bene facere potuisse, si in Ecclesia faceremus. Deinde quaerere coepimus, quaenam illa esset ecclesia, ubi uiuere an illa, quam pars exigua uel Afrorum uel Africae contineret. hic primo adserere conatus ubique terrarum esse communionem suam. quaerebam, utrum epistulas communicatorias, quas formatas dicimus, posset, quo uellem, dare, et adfirmabam, quod manifestum erat omnibus, hoc modo facillime illam terminari possetur, quas in apostolicis auctoritatibus pariter legeremus illo iam tempore fuisse fundatas. Sed quia res aperte falsa erat, permixtis uerbis cito inde discessum est. inter quae uerba euangelicam illam domini admonitionem commemorauit, qua dixit: Cauete a pseudoprophetis; multi ad uos uenient in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces; ex fructi. bus eorum cog
Abbreviated transcription (Latin):
ut a notariis u̾ba nr̃a exciꝑentur. Tui ab illo. uł
ei consentientib reluctatum ẽ. Postea tamen ipse
concessit: sed notarii qͥ aderant. atq id strenue fa
cere potãnt: nescio qua causa exciꝑe noluerunt:
Egimus saltem ut fr̃s qͥ nob̾cum erant. quanquam
in hac re tardius possent. exciꝑent: pollicentes.
nos ibi easdem tabulas relicturos. Consen¬
sum est. Ceperunt uerba nr̃a excipr & aliqͥ
ab inucem ad tabulas dicta sunt. Postea
mordinatas ꝑstrepentium int̾pellationes. &
ꝓpt̾ca nrãm qͦq turbulentiorem disputatio¬
nem notarii non ualentes sustinẽ. cesserunt :
nob̾ sane non desistentibus. & ut cuiq fa¬
cultas dabatur multa dicentibus. E.x qͥb
omnibus ũbis nt̃is. quantum recordari
potui cause totiꝰ auctionem. dilectionẽ ur̃ãm
fraudare nolui. Botestis enim ei litteras me-¬
as legere: ut uel approbet me uera scͥpsisse.
uel ipse uob̃ si quid melius recolit incunc¬

Expanded text:
ut a notariis uerba nostra exciperentur. diu ab illo uel ut a notariis uerba nostra exciperentur. diu ab illo uel ei consentientibus reluctatum est; postea tamen ipse conccere poterant, nescio qua causa excipere noluerunt. Egimus saltem ut fratres qui nobiscum erant, quanquam in hac re tardius possent, exciperent, pollicentes nos ibi easdem tabulas relicturos. Consensum est. Coeperunt verba nostra excipi, et aliqua ab invicem ad tabulas dicta sunt. Postea inordinatas perstrepentium interpellationes, et propterea nostram quoque turbulentiorem disputationem notarii non valentes sustinere, cesserunt; nobis sane non desistentibus, et ut cuique facultas dabatur, multa dicentibus. Ex quibus omnibus verbis nostris, quantum recordari potui, causae totius actionem, Dilectionem vestram fraudare nolui. Potestis enim ei litteras meas legere, ut vel approbet vera me scripsisse; vel ipse vobis, si quid melius recolit, incunc
Abbreviated transcription (Latin):
ad instructionem salutis xp̃iana aeuotione
conuenerant. Quappt̾ nec silentium nob̃ p̃bere.
nec intente. atq nobiscum modeste saltem & or¬
dinate colloqͥ potuerunt: exceptis ut dixi paucis.
qͣrum religiosa & simplex apparebat intentio. Itaq
libere ꝓ sui cuiusq animi motu. immodãte lo¬
quentium strepitui. omnia t̃babantur: nec eum¬
cert. siue nos. siue ipse rogando. int̾dum ctiã ob¬
iurgando potuimꝰ: ut nobis modestum silenti¬
um p̾beretur. Res tamen uttunq agi cepta est: &¬
aliquot horas in alt̾no sermonc ꝓtraximꝰ qnͣtum
uocibꝰ int̾qͥescentibꝰ uarie tumultuantibꝰ sinebam᷑
S ĩ ipsodisputatioĩs exordio c̃ uidemus ea que dice¬
bautur subinde labi de memoria. uel nr̃a. uel eo¬
rum qͦrum salutem maxime curabamꝰ: & ut es¬
set nobis cautior. modestior ꝙ tractatio: simul
ut ꝙ uos. atq alii fr̃s qͥ absentes crant. quid inter
nos actum eẽt legendo cognosctretis: postulauimꝰ.

Expanded text:
ad instructionem salutis Christiana deuotione ad instructionem salutis Christiana deuotione conuenerant. quapropter nec silentium nobis praebere nec intente atque nobiscum modeste saltem et ordinate conloqui potuerunt exceptis, ut dixi, paucis, quorum religiosa et simplex apparebat intentio. itaque libere pro sui cuiusque animi motu inmoderate loquentium strepitu omnia turbabantur nec euincere siue nos siue ipse rogando, interdum etiam obiurgando potuimus, ut nobis modestum silentium praeberetur. Res tamen utcumque agi coepta est et aliquot horas in alterno sermone protraximus, quantum uocibus interquiescentibus uarie tumultuantium sinebamur. sed in ipso disputationis exordio cum uideremus ea, quae dicebantur, subinde labi de memoria uel nostra uel eorum, quorum salutem maxime curabamus, et ut esset nobis cautior modestiorque tractatio, simul et uos atque alii fratres, qui absentes erant, quid inter nos actum esset, legendo cognosceretis, postulauimus,
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimis & p̃dicabilibus fr̃i¬
us. elcusio & olorio felicibꝰ: au¬
oustinus. fortumum quem tu¬
busicum habetis ep̃m. ꝑ candẽ
ciuitatem. quanquam festinan¬
tissime. cum ad cyrcensem ecclesiam ꝑgẽmuˢ
exꝑti sumus. ita omnino. ut de illo solccis be¬
nignissime polliceri. Eam ipsam qͥppe ur̃am
de illo nobis sermotinationem cum ei renun¬
tiaremus: uolentes eum uidẽ. non abnuit. Ue¬
minus itaq ad eum: qͥa etati eius id a nobis
deferendum uidebatur. potius quam exigen¬
dum. uc ipse ad nos ueniret pͥor. Perreximus
gͦ comitantibus non paucis: quos forte aggre¬
gatos nobis illud tempus inuenerat. Cum au¬
tem apud eum consedissemus: rumore disꝑso
non parua p̃terea turba confluxit: sed nob̃¬
in illa multitudine ꝑpauci apparebant: qͥ utilit̾
ac salubrit̾ agi causam illam. & tantam rei qͤ
tanta est questionem. prudent̾ & pie discuti cu¬
perent: Ceceri uͦ. magis ad spectacłm quasi al¬
t̾cationis nr̃e. ꝓpe theatca consuctudine. quam

Expanded text:
DILECTISSIMIS ET PRAEDICABILIBUS FRATRIBUS ELEUSIO, GLORIO ET FELICIBUS AUGUSTINUS. Fortunium, quem Tubursicu habetis episcopum, per eandem ciuitatem quamquam festinantissime cum ad Cirtensem ecclesiam pergeremus, experti sumus ita omnino, ut de illo soletis benignissime polliceri. eam ipsam quippe uestram de illo nobis sermocinationem cum ei renuntiaremus uolentes eum uidere, non abnuit. uenimus itaque ad eum, quia aetati eius id a nobis deferendum uidebatur potius quam exigendum, ut ipse ad nos ueniret prior. perreximus rgo comitantibus non paucis, quos forte adgregatos nobis illud tempus inuenerat. cum autem apud eum consedissemus, rumore disperso non parua praeterea turba confluxit. sed in tota illa multitudine perpauci apparebant, qui utiliter ac salubriter agi causam illam et tantam reique tantae quaestionem prudenter et pie discuti cuperent. ceteri uero magis ad spectaculum quasi altercationis nostrae prope theatrica consuetudine quam
Abbreviated transcription (Latin):
ca qͥsq commisit: Si c̾men incognitum ñ gͣuat
quẽquam: unde potuit orbis t̾rarum cognoscẽ.
uel cͥmen iudicum uel reorum: Iudicate qͥ cor ha¬
betis. Hec ẽ ħetica iusticia. ut qͥa orbis t̾rarum
non dap̃nat cͥmen incognitum: pars donati da¬
mpnet orbem t̾rarum inauditum. Sed sanesuf¬
isdem sc̃pturis agnosct̾ eccłam: uͥ & rex eiꝰ xp̃c ag
noscitur. Ubi enim de xp̃o talia p̃dicta sunt qu¬
a completa in eugłio legimꝰ: illic p̾dicta sunt de
eccła. qualia complcri toco orbe iam cernimuᷤ.
ñ forte quem quam prudentium ꝑmoucbit qd
de baptismo solent dicẽ. tẽ eẽ ucrum baptismum
xp̃i cum ab homine iusto datur: cum & hinc te¬
neat orbis t̾rarum euidentissimam & euglicam
ueritatem. il ioħis ait. qͥ me misit baptizare in aꝗͣ
ipse m dix̃. Suꝑ quem uideris sp̃m descendentẽ

Expanded text:
ca quisque commisit? si crimen incognitum non grauat ca quisque commisit? si crimen incognitum non grauat quemquam, unde potuit orbis terrarum cognoscere uel crimen iudicum uel reorum? iudicate, qui cor habetis. haec est haeretica iustitia, ut, quia orbis terrarum non damnat crimen incognitum, pars Donati damnet orbem terrarum inauditum? sed sane sufisdem scripturis agnoscere ecclesiam, ubi et rex eius Christus agnoscitur. ubi enim de Christo talia praedicta sunt, qualia completa in euangelio legimus, illic praedicta sunt de ecclesia, qualia compleri toto orbe iam cernimus. Nisi forte quemquam prudentium permouebit, quod de baptismo solent dicere, tunc esse uerum baptismum Christi. cum ab homine iusto datur, cum et hinc teneat orbis terrarum euidentissimam et euangelicam ueritatem, ubi Iohannes ait: Qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit: \'Super quem uid