comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ hi dies mali. iusto iudiciodĩ laborib.
dolorib timorib. ꝑicłis pleni. quȩ omĩa
mala absit ut essent in illa felicitate pa-¬
radisi. Ac ꝑhoc. ñ pullulauerunt nisi de
radice peccati. Qͥd ipsa ingenia. si di¬
mittant᷑ ut nata sunt. nec doctrinis
solertib excolant᷑. labore magno docentiũ
atq discentiũ: Nonne apparet. qualia re¬
manebunt: S uos hominib & corpore
et animo uitio sonatis. ur̃m impleca pa¬
radisum: ut infelicit oculis clausis. & im¬
pudent̃ ore aꝑto. negetis originale peccatũ.
ulianꝰ. Probabilitate itaq & ea mediocͥ¬

Expanded text:
tur hi dies mali, justo judicio Dei, laboribus, tur hi dies mali, justo judicio Dei, laboribus, doloribus, timoribus, periculis pleni: quae omnia mala absit ut essent in illa felicitate paradisi; ac per hoc non pullulaverunt nisi de radice peccati. Quid? ipsa ingenia, si dimittantur ut nata sunt, nec doctrinis solertibus excolantur labore magno docentium atque discentium, nonne apparet qualia remanebunt? Sed vos hominibus et corpore et animo vitioso natis vestrum implete paradisum, ut infeliciter oculis clausis, et impudenter ore aperto negetis originale peccatum. CLXIII. JUL. Probabilitate itaq
Abbreviated transcription (Latin):
caristia cataplasinate. cũ iã puer quinq
fere aut ampliꝰ eẽt annoꝵ. Unde hoc se
satis meminisse narrabat. O mitto illum
cuglicũ cȩcum natũ: cui lumina que ꝓpt̃
cõm̃danda mirabilia sua minus fecerat.
ipse artifex reddidit. Ibienĩ curcecꝰ natꝰ
fuerit causa non tacita est: ñ scilicet ꝓpt̃
peccatũ suũ uel parentũ. s ut manifesta¬
rent̾ oꝑa dĩ in illo. Uerũtam̃ int̃roga me¬
dicos: & dicant tͥ quã multis uͥ possunt
opitulent᷑: ne uitia corporib innata per¬
maneant. uł etiam nacos necent. Nam
quidam sicut alii orib ita clausis inferi¬
orib meatib oriunt᷑. quȩ utiq uitia si ma¬
neant. ñ eos sinunt inuere. Neq enim cũ
his medicinali peritia subuenit᷑ homini¬
b: dĩ oꝑa culpata em̃dant᷑. Qͥs eñuerax
dĩ cultor ignorat. qđ tales sic nasci opor¬
tebat. ut nati sunt: s. etiã hoc ꝑtinet ad
erũpnas generis humani. in quib agun¬

Expanded text:
charistia cataplasmate, cum jam puer quinque charistia cataplasmate, cum jam puer quinque fere aut amplius esset annorum, unde hoc se satis meminisse narrabat. Omitto illum evangelicum caecum natum, cui lumina, quae propter commendanda mirabilia sua minus fecerat, ipse Artifex reddidit. Ibi enim cur caecus natus fuerit, causa non tacita est; non scilicet propter peccatum suum, vel parentum, sed ut manifestarentur opera Dei in illo. Verumtamen interroga medicos, et dicant tibi quam multis, ubi possunt, opitulentur, ne vitia corporibus innata permaneant, vel etiam natos necent. Nam quidam, sicut alii oribus, ita clausis inferioribus meatibus oriuntur, quae utique vitia si maneant, non eos sinunt vivere. Neque enim cum his medicinali peritia subvenitur hominibus, Dei opera culpata emendantur. Quis enim verax Dei cultor ignorat, quod tales sic nasci oportebat ut nati sunt? Sed etiam hoc pertinet ad aerumnas generis humani, in quibus agun
Abbreviated transcription (Latin):
poris mortẽ. lul. Nes clara est:. & iã
in primo oꝑe sufficient̃ impleta. Uerũ
qm̃ tu adõ pellax ẽẽ uoliusti. ut aliquã
int̃ te & manicheũ distinctionẽ facere
nitereris: Idõ necesse mͥ nuncẽ urgere
causã. ut non solum p̃teritis dictis tiuis.
s etiã siqua deinceps inferre tẽptaueris cla¬
reat obitiatũ. Dicimꝰ itaq tãbonũ e̾e̾ opꝰdiinnas¬
Auꝰ tũ confitet᷑. alit̃ fieri debuisse: illũ sine dubio rep̃¬
hẽdit quẽ corrigende ĩ alt̾ã formã creature ꝯfitet᷑ ac
ceptã. Tace obsecro: qͥdloqͣris ignoraᷤᷤ. Nõ nulli clausis
orib natisunt: & eis a medicis sunt aꝑta.
Erat apud nos acatiꝰ quidã. honesto apud
suos ortus loco. Clausis oculis natũ se eẽ
dicebat: s quia intus sani. palpebris co¬
herentib ñ patebant. medicũ eos ferro a¬
ꝑire uoluisse: neq hoc ꝑmisisse religiosã
matrem suã: s id effecisse. imposito ex eu¬

Expanded text:
poris mortem. CLXII. JUL. Res clara est, et poris mortem. CLXII. JUL. Res clara est, et in primo opere jam sufficienter impleta. Verum quoniam tu adeo pellax esse voluisti, ut aliquam inter te et Manichaeum distinctionem facere nitereris: ideo necesse mihi nunc est urgere causam, ut non solum praeteritis dictis tuis, sed etiam, si qua deinceps inferre tentaveris, clareat obviatum. Dicimus itaque, tam bonum esse opus Dei in nastum confitetur, aliter fieri debuisse: illum sine dubio reprehendit, quem corrigendae AUG. Tace, obsecro: quid loquaris ignoras. Nonnulli clausis oribus nati sunt, et eis a medicis sunt aperta. Erat apud nos Acatius quidam, honesto apud suos ortus loco: clausis oculis natum se esse dicebat; sed quia intus sani palpebris cohaerentibus non patebant, medicum eos ferro aperire voluisse, neque hoc permisisse religiosam matrem suam, sed id effecisse imposito ex Eu
Abbreviated transcription (Latin):
scendat absurditas: Dic. quo merito ima¬
go dei cum tanta m̃tis deformitate nasca¬
tur: ut nullo robore ȩtatis. nulla plixi¬
tate temporis. nullo labore studioꝵ. nul¬
la industria magisttoꝵ. nullis penis ũbe¬
rũ possit. Non dico ad sapientiã. s ad
qualẽcũq doctrinã utilẽ puenire: qui
non uis credere. dm̃ iustũ idõ de paradi¬
so hoc est felicitatis loco uitiatã atq dã
pnatã humanã dimisisse naturã. ne
mors illic ulla contingeret: idest nec tẽ¬
ꝑalis corporis. nec totiꝰ hominis sempit̃¬
na. nec ista tot ac tanta quȩ ingenere
humano cernimꝰ ingemoꝵ & corporũ
mala. que de radice deprauata atq pu¬
nita & massa ꝑdita nasci oportebat. in
regione beatitudinis ulius nascerentur.
s potiꝰ in his terris. miseriȩ mortaliũ ꝗͣ
iustissime inflicta est deputatis. reatu p¬
sequente nascentes. neq a renascentib
labore recedente erumpnoso. usq ad cor¬

Expanded text:
scendat absurditas: dic quo merito imascendat absurditas: dic quo merito imago. Dei cum tanta mentis deformitate nascatur, ut nullo robore aetatis, nulla prolixitate temporis, nullo labore studiorum, nulla industria magistrorum, nullis poenis verberum possit, non dico ad sapientiam, sed ad qualemcumque doctrinam utilem pervenire; qui non vis credere Deum justum ideo de paradiso, hoc est, felicitatis loco, vitiatam atque damnatam naturam humanam dimisisse, ne mors illic ulla contingeret, id est, nec temporalis corporis, nec totius hominis sempiterna, nec ista tot ac tanta quae in genere humano cernimus ingeniorum et corporum mala, quae de radice depravata atque punita et massa perdita nasci oportebat, in regione illius beatitudinis nascerentur; sed potius in his terris miseriae mortalium, quae justissime inflicta est, deputatis, reatu persequente nascentes, neque a renascentibus labore recedente aerumnoso usque ad cor
Abbreviated transcription (Latin):
cusationẽ dĩ. Ac ꝑhoe. sicut ñ pocest
natura eẽ peccatum. quo fulmine mani¬
chei dognia dissilint: ita recurit.ut qđ
peccatum ẽ naturale eẽ ñ possit. Res enĩ
uoluntatis. ñ transit in conditionẽ sub¬
stantiȩ: qđ tu factum arbitraris. Multo
aũt magis constat. dm̃ bonũ. malos nũ¬
quã creare. Apparuit itaq: peceatũ in
nascente quem ds̃ crcat. et ñ posse. auoꝰ.
taconstat. dm̃ bonũ malos non creare.
quẽ admodum constat. dm̃ sapientẽ fatu¬
os non creare. Si enim dixeris. creat sapi¬
malose llnde factus intentus. cum quesieris
unde nascant᷑ fatui. quos tam̃ homines
ds̃ creat: ibi forte inuenies originis uitiũ.
qui fateri nonuns originale peccatũ. An
si paratus es dicere. nullo ulla p̃cedente
peceato. etiam fatuos nasci in illa para¬
disi felicitate potuisse: qui erudiri non
dico ferulis s nec fustib possent: Qđ
si non dicis. ne omnẽ fatuitatem hec tran¬

Expanded text:
cusationem Dei? Ac per hoc, sicut non potest cusationem Dei? Ac per hoc, sicut non potest natura esse peccatum, quo fulmine Manichaei dogma dissiliit; ita recurrit, ut quod peccatum est, naturale esse non possit. Res enim voluntatis non transit in conditionem substantiae: quod tu factum arbitraris. Multo autem magis constat, Deum bonum malos nunquam creare. Apparuit itaque, peccatum in nascente, quem Deus creat, esse non posse. AUG. Ita constat Deum bonum malos non creare, quemadmodum constat Deum sapientem fatuos non creare. Si enim dixeris, Creat sapi et bonus malos? Unde factus intentus cum quaesieris unde nascantur fatui, quos tamen homines Deus creat; ibi forte invenies originis vitium, qui fateri non vis originale peccatum. An vero paratus es dicere, nullo ullius praecedente peccato, etiam fatuos nasci in illa paradisi felicitate potuisse, qui erudiri, non dico ferulis, sed nec fustibus possent? Quod si non dicis, ne omnem fatuitatem haec tran
Abbreviated transcription (Latin):
cure uiciũ. qđ accidit sinente dõ. Iusto aũt
iudicio dm̃ ita sinere. ñ utiq dubitamꝰ
ita destrumus. & manicheos malos rui¬
nȩ suȩ structores: & pelagianos maniche
cuneus rationis effudit. Qͥd gͥ de te speras:
cuiꝰ tria sunt ita in lubrico. sicut illiꝰ unũ
dicis enim. primo naturale eẽ peccatum:
scdo. bonum dm̃ qui mala idẽ peccata
condat. informet. extendat. Tertio uero.
rẽ uoluntatis inmixtã eẽ seminib. Hȩc
gͦ tria diffinitionũ tuoꝵ capita. singłã
immo ut funes ẽ sabulo. dilabunt᷑ ante¬
quã coeant. Unũ gͦ idẽ naturale peccatũ.
iam in manicheo ex directo quidẽ destru¬
ctũ iacet. Alia aũt duo que opimonis
ur̃ȩ sunt ꝓpͥa. manicheo cotidẽ int̾eunte.
s consueta ceciderunt. Nam sille reos
nasci homines. nec ꝑmalam naturã. nec
ꝑ principem tenebrarum. potuit undi¬
care. quantomagis uos stulti. qui ad osten¬
denda nascentium crimina iunxistis ac¬

Expanded text:
turae vitium, quod accidit sinente Deo: justo autem turae vitium, quod accidit sinente Deo: justo autem judicio Deum ita sinere, non utique dubitamus. Ita destruimus et Manichaeos malos ruinae suae structores, et Pelagianos Manichaecuneus rationis effudit. Quid igitur de te speras, cujus tria ita sunt in lubrico, sicut illius unum? Dicis enim primo, naturale esse peccatum; secundo, bonum Deum, qui mala, id est peccata, condat, informet, extendat; tertio vero, rem voluntatis immixtam esse seminibus. Haec ergo tria definitionum tuarum capita simo ut funes e sabulo, dilabuntur antequam coeant. Unum ergo, id est, naturale peccatum jam in Manichaeo, ex directo quidem destructum jacet: alia autem duo quae opinionis vestrae sunt propria, Manichaeo totidem intereunte, sed consueta ceciderunt. Nam si ille reos nasci homines, nec per malam naturam, nec per principem tenebrarum potuit vindicare; quanto magis vos stulti, qui ad ostendenda nascentium crimina junxistis ac
Abbreviated transcription (Latin):
illud fundam̃tum esꝰ eũtimꝰ. qui natu¬
ralt̃ facuitatẽ idõ dicimꝰ. quia nascunt᷑
homines fatui. ex accidenti scilicet utio.
ex quo huiꝰ modi origo merito traherct᷑.
ñ quia praua ẽ pͥmitus humana insti¬
tuta natura. sicut desipit manicheus:
Ac ꝑhoe etiã qđ consequent̃ adiungit.
eandẽ fatuã eẽ naturam. nos ꝓpt̃ uitiũ
cũ quo natus ẽ fatuus homo. ñ ꝓpt̃ qđ
in ulo ẽ opificium conditoris bom. uerũ
ẽẽ concedimꝰ. Natus ẽ eñi fatuus acciden¬
te uitio: Homo aũt creatus ẽ oꝑante dõ.
Deinde qđ addit. fatuȩ aũt rei auctorem
non ẽc̃ sapientẽ. ut res ipsa homo intelli¬
gat᷑. ñ eẽ conseqͣns dicimꝰ. Eius quippe
hominis qui fatuus natus est. dm̃ dicimꝰ:
quãuis ñ dicamꝰ ipsius fatuitatis aucto¬
rem. Que fatuitas ñ ẽ natura atq substã¬
tia quȩ ñ nascit᷑ nͥcreante dõ: s ciꝰdẽ na¬

Expanded text:
illud fundamentum ejus evertimus, qui natuillud fundamentum ejus evertimus, qui naturalem fatuitatem ideo dicimus, quia nascuntur homines fatui: ex accidente scilicet vitio, ex quo hujusmodi origo merito traheretur, non quia prava est primitus humana instituta natura, sicut desipit Manichaeus. Ac per hoc, etiam quod consequenter adjungit, eamdem fatuam esse naturam; nos propter vitium, cum quo natus est fatuus homo, non propter quod in illo est opificium conditoris boni, verum esse concedimus. Natus est enim fatuus, accidente vitio; homo autem creatus est, operante Deo. Deinde quod addit, fatuae autem rei auctorem non esse sapientem, ut res ipsa homo intelligatur; non esse consequens dicimus. Ejus quippe hominis qui fatuus natus est, Deum dicimus, quamvis non dicamus ipsius fatuitatis, auctorem. Quae fatuitas non est natura atque substantia, quae non nascitur nisi creante Deo; sed ejusdem na
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcludit ac ꝑħ fatuoꝵ hõiũ genꝰ reputandũ pͥncipi
tenebrarũ. Sic eñi cotu ꝯclusisti dicens: acꝑhoc
omne humanũ genus reputandũ principi
tenebrarũ. Ecce manicheus ore tuote uicit:
tuote gladio ingulauit. Quides acturus:
neq eñi te adu̾sus eũ potest aliqͥd adiuua¬
re: Ac ñ etiã plus premere atq confodere
qđ adiungis & dicis. totum hoc utiq stare
potuisse. nisi illud primũ eiꝰ suffodisset
ueritas. idest. ꝓeccatũ opus liberȩ uolũ¬
tatis. doceri naturale non posse.:Et qͥcꝗ
fuisset naturale. peccatũ ec̃ non possc Qd
te hoc adiuuat: & quomͦ ñ magis magisq
suffocat. Nunqͥd eñi potes dicere. fatui¬
tatẽ naturalc̃ eẽ ñ posse. Stat gͦ adũ¬
sus te. qđ insimili ratiocinatione primũ
posuit manicheus. qm̃ ẽ naturalis fatui¬
tas.cui uelud fundam̃to cęcera eiꝰ puta¬
sti consequenter astructa. usq ad culm̃
u̾dicit. tale hominũ genꝰ reputandũ
principi tenebrarũ. Nos aũt primum

Expanded text:
c per hoc, fatuorum hominum genus reputandum principi tenebrarum sic enim et tu conclusisti, dicens: « Ac per hoc, omne humanum genus reputandum principi tenebrarum. » Ecce Manichaeus ore tuo te vicit, tuo te gladio jugulavit. Quid es acturus? Neque enim te adversus eum potest aliquid adjuvare, ac non etiam plus premere atque confodere, quod adjungis, et dicis, « totum hoc utique stare potuisse, nisi illud primum ejus suffodisset veritas, id est, peccatum opus liberae voluntatis doceri naturale non posse, et quidquid fuisset naturale, peccatum esse non posse. » Quid te hoc adjuvat, et quomodo non magis magisque suffocat? Numquid enim potes dicere, fatuitatem naturalem esse non posse? stat ergo adversus te, quod in simili ratiocinatione primum posuit Manichaeus, quoniam est naturalis fatuitas: cui velut fundamento caetera ejus putasti consequenter astructa, usque ad culmen ubi dicit, tale hominum genus reputandum principi tenebrarum. Nos autem primum
Abbreviated transcription (Latin):
quã boni. unde crubescunt & mali et
boni: Meliusq credimꝰ apło qͥdicit. qͥa
ñ habitat in carne ica bonum: & alibi.
Non ẽ libido nuptiarum bonũ. s obsceni¬
tas peccantiũ. necessitas generantium.
lasciuiarum ardor. nuptiarum pudor::
& illud. qđ postea ꝓpagatione fecerunt.
hocẽ conubii bonũ. Qd uͦ priꝰ confusi¬
one texerunt. hoc ẽ concupiscentiȩ malũ.
Qđ uitat ubiq conspectũ. & querit puden¬
do secretũ. Delalia quib adhoc argum̃¬
tum uti solens. Memoria tua magis ꝗͣ
ingenio ꝓlata sunt. Manicheus gͦ affli-¬
ctus ẽ. ut ea que putabat acuta cõponc¬
ret: Tu uͦ frustratus. qui putasti latere põ¬
se qđ legeras &e tenebas.Ausꝰ. Uscm̃ est
qui uł tenuit manicheoꝵ dogina cogno¬
uit: & lateat cũ manicheos dicere.malã
ẽẽ concupiscentiã carnis: S nẽ hoc ꝓ¬
priũ. dogmatis eoꝵ. Nam qͥd aliud dicit
etiam ille qui dicit. caro concupiscit ad
dicit. qͥs qͥs dilexerit mundum. non est

Expanded text:
t mali et boni: meliusque credimus Apostolo, qui dicit, Quia non habitat in carne mea bonum » Et alibi: « Non est libido nuptiarum bonum, sed obscenitas peccantium, necessitas generantium, lasciviarum ardor, nuptiarum pudor » . Et illud: « Quod postea propagatione fecerunt, hoc est connubii bonum: quod vero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum, quod vitat ubique conspectum, et quaerit pudendo secretum . Vel talia quibus ad hoc argumentum uti soles, memoria tua magis quam ingenio prolata sunt. Manichaeus ergo afflictus est, ut ea quae putabat acuta componeret; tu vero frustratus, qui putasti latere posse quod legeras et tenebas. AUG. Quis enim est, qui vel tenuiter Manichaeorum dogma cognovit, et lateat eum Manichaeos dicere malam esse concupiscentiam carnis? Sed non est hoc proprium dogmatis eorum: nam quid aliud dicit etiam ille qui dicit, Caro concupiscit advdicit, Quisquis dilexerit mundum, non est
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorio dĩ. Q ꝓpt̃ea tu subtraxisti. si¬
ne adiutorio dĩ: ut tͥ campus aꝑiretur
ubite loquaciꝰ quam eloquentiꝰ ꝑ mul-¬
ta iactares: quib non delectares legentẽ.
s intelligere uolentẽ. quantum posses po¬
tiꝰ impedires. Subdimini dõ. ut corrri¬
gamini. Nemo ẽ liber adagendũ bonũ:
sine adiucorio dĩ. Quid. ut p̃cipitetis hu¬
manam extollitis uoluntatẽ: orate potiꝰ
ne intretis intemptationẽ. Iuł. Propt̃¬
ea aũt insuꝑiorib uoluntatẽ ꝑfectam ma¬

Expanded text:
adjutorio Dei. Et proptera tu subtraxisti, « siadjutorio Dei. Et proptera tu subtraxisti, « sine adjutorio Dei, » ut tibi campus aperiretur, ubi te loquacius quam eloquentius per multa jactares, quibus non delectares legentem, sed intelligere volentem, quantum posses, potius impedires. Subdimini Deo, ut corrigamini. Nemo est liber ad agendum bonum sine adjutorio Dei. Quid, ut praecipitetis, humanam extollitis voluntatem? Orate potius, ne intretis in tentationem. CXI. JUL. Propterea autem in superioribus voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatib conceptus sum: ñdũ di¬
cebat᷑. qͥs enim ẽ mundus ã sorde:. nec
infans cuiꝰ ẽ dici uniꝰ uita suꝑ terram:
postremo non dicebat᷑. ñ qđ uolo sed
qđ odio ullud facio: Et scio quia ñ
habitat ime. hoc ẽ in carne mea bonũ:
uelle enim adiacet mͥ. ꝑficere aũt bonũ
non inuenio: Et iudeo aliã legem in m̃¬
bris meis repugnantẽ legi mentis mee
hoc malum. inadam quando rectus
creatus est non erat: quia natura hu-¬
mana deprauata nondum erat recto¬
rem habebat. quem libero reliquit ar¬
bitrio: non liberatorem querebat. ꝑquẽ
fieret liber auitio. Nam & si u̾ba illa.
non qđ uolo ago & cętera talia. homi¬
nis sunt ut dicitis nondum sub xꝑ̃i gr̃a
constituti: gͦ etiam hinc conuincimini.
qđ tam infirmȩ uoluntatis ad agendũ
bonũ homines. xp̃c inuenit. & qd arbittii li¬
re natura. Ac ꝑhoc uerum ẽ qđ dixi. ne¬
minẽ ẽẽ liberum adagendũ bonũ sine

Expanded text:
iniquitatibus conceptus sum . Nondum diiniquitatibus conceptus sum . Nondum dicebatur, Quis enim est mundus a sorde? Nec infans cujus est diei unius vita super terram . Postremo non dicebatur, Non quod volo, sed quod odio, illud facio; et Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum: velle enim adjacet mihi; perficere autem bonum, non invenio; et, Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae . Hoc malum in Adam, quando rectus creatus est, non erat; quia natura humana depravata nondum erat. Rectorem habebat, quem libero reliquit arbitrio: non liberatorem quaerebat, per quem fieret liber a vitio. Nam et si verba illa, Non quod volo, ago, et caetera talia, hominis sunt, ut dicitis, nondum sub Christi gratia constituti; ergo etiam hinc convincimini, quod tam infirmae voluntatis ad agendum bonum homines Christus invenit, et quod arbitrii lire natura. Ac per hoc verum est quod dixi, Neminem esse liberum ad agendum bonum sine
Abbreviated transcription (Latin):
absoluta paucis illuminet᷑ exemplis:
ut tam liberum sit homini. sacͥlegium
facere uelle quã nolle. tam liberum sit.
parricidium uelle ꝑpetrare quã nolle:
tam liberum sit. ad ulteriũ cõmittere
uelle quã nolle: tam possibile sit. uerũ
testimonium ꝑhibere quam falsum: tã
liberum. dõ obedire imꝑanti. quam dia¬
bolo ꝑsuadenti. aug̃. Uerum dicis: hoc
ẽ liberum arbitrium: tale omino accepit
adam. S qđ datũ ẽ a conditore. & de-¬
ceptore uiciatũ. utiq a saluatore sanan¬
dumẽ. Hoc uos non uultis cum ȩccłia
confiteri: hinc estis heretici. Homo qui ñ
cogitas ubi sis. & indieb malis tanquã
in bonis cȩcus extolleris: quando erat
tale quale de scͥbis liberũ arbitriũ ñdũ
homo uanitati similis factus erat. ut
dies eiꝰ sicut umbra preterirent. Non e¬
nim uanitas ds̃. ad cuiꝰ similitudinem
factus erat: que ꝑeis grãm renouatur
dedie in diem: nondum dicebat᷑. ego in

Expanded text:
absoluta paucis illuminetur exemplis; absoluta paucis illuminetur exemplis; ut tam liberum sit homini sacrilegium facere velle, quam nolle; tam liberum sit parricidium velle perpetrare, quam nolle; tam liberum sit adulterium committere velle, quam nolle; tam possibile sit verum testimonium perhibere, quam falsum; tam liberum Deo obedire imperanti, quam diabolo persuadenti. AUG. Verum dicis: hoc est liberum arbitrium, talo omnino accepit Adam: sed quod datum est a conditore, et a deceptore vitiatum; utique a salvatore sanandum est. Hoc vos non vultis cum Ecclesia confiteri: hinc estis haeretici. Homo qui non cogitas ubi sis, et in diebus malis tanquam in bonis caecus extolleris: quando erat tale, quale describis, liberum arbitrium, nondum homo vanitati similis factus erat, ut dies ejus sicut umbra praeterirent . Non enim vanitas Deus, ad cujus similitudinem factus erat, quae per ejus gratiam renovatur de die in diem. Nondum dicebatur, Ego in
Abbreviated transcription (Latin):
luntati uit sine adiutorio dĩ deputatis.
intratis. Uellem sane quomͦ dixeris nos
doceres. qđ ea quȩ in bonis uelin malis
hominum appellant᷑ excerna. sicut diui¬
tiȩ uel pauꝑtas &ȩ cȩtera: casib ferantur
incertis. Etiam enim catholica fides
ita demit humane:ꝙͣ diuinȩ tribuat
potestati. Hoc aũt dico quia timeo uob̃.
ne forte id quoq ur̃o addideritis errori:
ut quicquid homines patiunt᷑ uel adipi¬
scunt᷑ siue incorporib suis siue in reb
externis. ad diuinam negetis ꝓuidenti¬
am ꝑtinere. Ac ꝑhoc quicquid maloꝵ
ꝑpetiunt᷑ & paruuli. ita incertis casib
deputetis. ut aiudicio eiꝰ sine cuiꝰ uo¬
luntate ut ipse dñs dicit nec passer
cadit interram. hȩc alienare conemini:
Qm̃ uidetis heresim ur̃am in hac paruui¬
loꝵ miseria naufragare: quȩ sub dõ iu¬
sto nulla eẽt. nisi eam natura humana
primi peccati magnitudine uiciata &
dampnata meruisset. Iuł. Et utres

Expanded text:
luntati vestrae sine adjutorio Dei deputatis, luntati vestrae sine adjutorio Dei deputatis, intratis. Vellem sane quomodo dixeris, nos doceres, quod ea quae in bonis vel in malis hominum appellantur « externa, » sicut divitiae vel paupertas et caetera, « casibus ferantur incertis. » Etiam haec enim catholica fides ita demit humanae, ut divinae tribuat potestati. Hoc autem dico, quia timeo vobis, ne forte id quoque vestro addideritis errori, ut quidquid homines patiuntur vel adipiscuntur, sive in corporibus suis, sive in rebus externis, ad divinam negetis providentiam pertinere: ac per hoc, quidquid malorum perpetiuntur et parvuli, ita incertis casibus deputetis, ut a judicio ejus, sine cujus voluntate, ut ipse Dominus dicit, nec passer cadit in terram , haec alienare conemini. Quoniam videtis haeresim vestram in hac parvulorum miseria naufragare, quae sub Deo justo nulla esset, nisi eam natura humana primi peccati magnitudine vitiata et damnata meruisset. CX. JUL. Et ut res
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ. S si hoc habcremus in potesta¬
te propriȩ uoluntatis: non moncrem.
ut id orando a dño posceremus. Cui gͦ
dicitur. declina ãmalo. Hoc utiq dicit᷑.
ut acrimine suam cohibeat uoluntatẽ.
Et tam̃ apls cum posset etiam hoc rede
dicere. precipimꝰ uob̃ neqͥd faciatis ma-¬
li: oramus inqͥt ad dm̃ neqͥd faciatis
mali. Ecce quare dixi. ñ sicut tu dixis¬
se medicis: neminẽ liberum ad agen¬
dum bonũ sine ad iutorio dĩ. Hoc qͥp¬
pe adiutorium fidelib orabat apls: ñ
ex natura hominis liberum auferebat
arbitrium: homines elati & inflati: no¬
lite inur̃a uirtute confidere. Dõ uos
subdite. atq ut uoluntatẽ cohibeatis a
crimine. & intemptationẽ non intretis.
orate: nec existimetis ñ uos intrare in tẽ¬
ptationẽ. quando ab oꝑe aliquo malo
concupiscentiã carnis forti uoluntate
cohibetis. Ignoratis u̾sutias temptatoris:
in maiorẽ temptationẽ quando hȩc uo¬

Expanded text:
tationem. Sed si hoc haberemus in potestatationem. Sed si hoc haberemus in potestate propriae voluntatis, non moneremur ut id orando a Domino posceremus. Cui ergo dicitur, Declina a malo : hoc utique dicitur, ut a crimine suam cohibeat voluntatem. Et tamen Apostolus cum posset etiam hoc recte dicere, Praecipimus vobis, ne quid faciatis mali: Oramus, inquit, ad Deum, ne quid faciatis mali. Ecce quare dixi non sicut tu dixisse me dicis, Neminem liberum ad agendum bonum sine adjutorio Dei. Hoc quippe adjutorium fidelibus orabat Apostolus: non ex natura hominis liberum auferebat abitrium. Homines elati et inflati, nolite in vestra virtute confidere: Deo vos subdite, atque ut voluntatem cohibeatis a crimine, et in tentationem non intretis, orate. Nec existimetis non vos intrare in tentationem, quando ab opere aliquo malo concupiscentiam carnis forti voluntate cohibetis. Ignoratis versutias tentatoris: in majorem tentationem, quando haec vo
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ respiciunt ꝑuagari. Transeamꝰ gͥ
a naturalib ad externoꝵ discussionẽ.
Cui agroꝵ fecunditas. cui ꝓsꝑitas na¬
iugationũ. cui nobilitas & opes. cuiꝰ
stantia ipsius nobilitatis iniure consti¬
tit uoluntatis: ut ueladhoꝵ uel adsi¬
miliũ sibi conquisitionẽ. uoluntate
se lib̃a a dõ effectum eẽ faterct᷑. Natura¬
lia gͦ in concussis ordinib: externa uͦ
casib semꝑ ferunt᷑ incertis. In quib gͥ
homines bestiis antecellunt: ꝓpter
qđ addĩ imaginẽ facti sunt. & quo so¬
lo diuini examinis iusticia continct᷑:
inquo ẽ hoc inquã arbitrium liberum:
Qđut manicheos negare certum ẽ. ita
catholicos asserere etiam tu fateris: fine du¬
bio. ineo ut possibile sit homini uolun-¬
tatem suam sine aliquo ineuitabili natu¬
ralium coactu uł inmittere incrimen.
uel acrimine cohibere. augͣ. Cohibere
acrimine uoluntatem. hoc ip̃sum est
nec aliud quicquam. non intrare intẽp¬

Expanded text:
tionem respiciunt pervagari. Transeamus igitur tionem respiciunt pervagari. Transeamus igitur a naturalibus ad externorum discussionem. Cui agrorum fecunditas, cui prosperitas navigationum, cui nobilitas et opes, cui constantia ipsius nobilitatis in jure constitit voluntatis, ut vel ad horum vel ad similium sibi conquisitionem voluntate se libera a Deo effectum esse fateretur? Naturalia ergo inconcussis ordinibus; externa vero casibus semper feruntur incertis. In quibus ighomines bestiis antecellunt, propter quod ad Dei imaginem facti sunt, et quo solo divini examinis justitia continetur? in quo est hoc, inquam, arbitrium liberum; quod ut Manichaeos negare certum est, ita Catholicos asserere etiam tu fateris? Sine dubio, in eo ut possibile sit homini voluntatem suam, sine aliquo inevitabili naturalium coactu, vel immittere in crimen, vel a crimine cohibere. AUG. Cohibere a crimine voluntatem, hoc ipsum est, nec aliud quidquam, non intrare in ten
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. ita nunc p̃sse cogimꝰ: ut osten¬
das quẽadmodum liberum arbitriũ
non negaris. Insidat autẽ hoc lectori
nr̃o. te uidelicet confessum cẽ liberum
arbitrium. & dm̃ nascentiũ conditorẽ
catholicis p̃dicare: quȩ duo nũquã nͥ
manicheus negauit. S cũ hec cõmu¬
nit ambo dederimus. nec tͥ aũt nec do¬
gmati tuo libertas constet arbitrii: con¬
ficit᷑. omnino te & dogmatuũ de fide
catholica nichil tenere. Int̾rogo ergo qͦ
uissit que ue diffinitio liberi arbitrii.
Certe mesꝰ potestate. naturaliũ nulla
mutauit officia: u̾b grã. ut uoces na¬
rib aut auribus susciperet odores: nc¬
mo sexus sui conu̾tit ꝓprietatẽ. Nemo
informã transire animantis alterius :
Nemo ꝑliberum arbitrium pilos corpo¬
ris sui innatis potuit mutare uellerib:
nemo sibi ꝓ ingenio aut qualitatem a¬
ut qͣntitatẽ corporis usndicauit: his
exemplis: licet omĩa quȩ ad hanc condi¬

Expanded text:
cimus, ita nunc presse cogimus, ut ostencimus, ita nunc presse cogimus, ut ostendas quemadmodum liberum arbitrium non negaris. Insidat autem hoc lectori nostro, te videlicet confessum esse liberum arbitrium, et Deum nascentium conditorem Catholicis praedicare; quae duo nunquam nisi Manichaeus negavit: sed cum haec communiter ambo dederimus, nec tibi autem, nec dogmati tuo libertas constet arbitrii; conficitur omnino, te et dogma tuum de fide catholica nihil tenere. Interrogo ergo quae vis sit, quaeve definitio liberi arbitrii. Certe in ejus potestate, naturalium nulla mutavit officia, verbi gratia, ut voces naribus, aut auribus susciperet odores: nemo sexus sui convertit proprietatem: nemo in formam transire animantis alterius, nemo per liberum arbitrium pilos corporis sui innatis potuit mutare velleribus: nemo sibi pro ingenio aut qualitatem aut quantitatem corporis vindicavit. His exemplis licet omnia quae ad hanc condi
Abbreviated transcription (Latin):
a dño uoluntatem. ut ñ intrent intẽꝑ¬
tationẽ. Preparat᷑ enim uoluntas a dño:
Et orate inquit ipse dñs. ne intretis intẽ¬
qͥd faciatis mali. Iuł. Prior gͦ sententi¬
a tua: nichil obscuritatẽ ꝓmouebit. Scda
uͦ. qua repetis qm̃ liberum quidẽ confice¬
ris arbitrium. non tam̃ ut quisq homo
liber ad agendum bonũ credat᷑. uuscera
tua tota nudauit. auoꝰ. Cogis me ia
tͥ tribuere: qđ codici pauloante tribue¬
bam. Ecce enim sic repetis sententiã me¬
am. ut eam ñ impleas u̾bis meis: quȩ
ualde sunt necessaria. uob̃q contraria.
Ego enĩ dixi. non ẽẽ liberũ quẽquã ad
agendum bonũ: sine adiutorio dĩ. Tu
autem dicis. fateri me qͥdem liberũ ar¬
bitrium. ñ tam̃ ut qͥsquã homo liber
ad agendum bonũ credat᷑: nec addis
qđ ego addidi. sine adiutorio dĩ. Non
accuso furem: ablata cunlit̃ repeto: rtd¬
de u̾ba mea. & nebil ualebunt tua.
Iuł. Ecce enĩ nos sicut pͥmo libro fe¬

Expanded text:
 voluntatem, ut non intrent in tentationem. Praeparatur enim voluntas a Domino ; et, Orate, inquit Dominus ipse, ne intretis in tequid faciatis mali . CVIII. JUL. Prior ergo sententia tua nihil obscuritate promovebit: secunda vero, qua repetis, quoniam liberum quidem confiteris arbitrium, non tamen ut quisque homo liber ad agendum bonum credatur, viscera tua tota nudavit. AUG. Cogis me jam tibi tribuere, quod codici paulo ante tribuebam. Ecce enim sic repetis sententiam meam, ut eam non impleas verbis meis, quae valde sunt necessaria, vobisque contraria. Ego enim dixi, « Non esse liberum quemquam ad agendum bonum sine adjutorio Dei. » Tu autem dicis, fateri me quidem liberum arbitrium « non tamen ut quisquam homo liber ad agendum bonum credatur: » nec addis quod ergo addidi, « sine adjutorio Dei. » Non accuso furem, ablata civiliter repeto: redde verba mea, et nihil valebunt tua. CIX. JUL. Ecce enim nos, sicut primo libro fe
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. nͨ nec hoc timuisse dep̃henderis: id̾o
aut ñ tẽptasse refellere. qm̃ defirmissimo
& tanquã adã antino fundam̃do inde po¬
cius ꝑim̃dũ cua iacła resilirent. oid̾o de
antichetis disputadionẽ int̾posuisse suꝑflu¬
Sic qͥppe ĩbecillitacẽ corpis ĩ fantił młti obnoxiã
casib intulisti. quasi uel inipsa crucia-¬
rentur. uel in eiꝰ tanta infirmitate p̃me¬
rent᷑: uel in cis accidere in illa etate mali
aliquid posset. si natura humana sic̃
instituta fuerat ꝑmaneret. Cur exsuf¬
stende si potes: aut eos exsufflandos ñ eẽ
contende si potes: aut obmutesce si non
potes: immo obmutesce quia ñ potes. Iuł¬

Expanded text:
dum, nisi ne hoc timuisse deprehendereris: ideo dum, nisi ne hoc timuisse deprehendereris: ideo autem non tentasse refellere, quoniam de firmissimo, et tanquam adamantino fundamento, in te potius perimendum tua jacula resilirent: et ideo de antithetis disputationem interposuisse superfluSic quippe imbecillitatem corporis infantilis, multis obnoxiam casibus intulisti, quasi vel in ipsa curciarentur, vel in ejus tanta infirmitate premerentur, vel eis accidere in illa aetate mali aliquid posset, si natura humana sicut instituta fuerat, permaneret. Cur exsufstende, si potes; aut eos exsufflandos non esse contende, si potes; aut obmutesce, si non potes: imo obmutesce, quia non potes.
Abbreviated transcription (Latin):
lis ñnegetis. Cum enĩ cȩꝑis dicere: ibi ap¬
parebit. quare istauana & ad rem quȩ agit᷑
non ꝑtinentia. tam̃ int̃ponenda putauie¬
ris. Iuł. Ecce enim breuit responde¬
o. adõ nͣ sxp̃i medicinã paruulis quos
innocentes nouimus ñ negare: ut illos
potissimũ copiosiore ea indigere fateam᷑.
Nascunt᷑ eñĩ exigui debiles: qui ñ solum
ali ꝓprio labore nonpossint: uerũ nec
implorare queant opem parentũ: qͥ tã
multis casib obnoxii sunt. ut eis etiam
lac densius. & lactantiũ plerũq somnꝰ.
exitio sit. Aubꝰ. Ecce quare memoriȩ le¬
ctoris. int̃ponendo res suꝑfluas. obstre¬
pas. Medicum xp̃m ñ negatis paruulis
necessariũ ꝓpt̾ mala corporis. cuiꝰ imbe¬
cillitade uiciant᷑ inualidi uel necantur:
& negatis eis necessariũ medicũ xpm̃ ꝓpt̃
baptirandi ex sufflant᷑. ut ħ tͥ obiectũ ñ in¬
telligaris obaliud ꝓposuisse qͣsi refellen¬

Expanded text:
lis non negetis: cum enim coeperis dicere, ibi aplis non negetis: cum enim coeperis dicere, ibi apparebit quare ista vana, et ad rem quae agitur, non pertinentia, tamen interponenda putaveris. CXLVI. JUL. Ecce enim breviter respondeo: adeo nos Christi medicinam parvulis, quos innocentes novimus, non negare, ut illos potissimum copiosiore ea indigere fateamur. Nascuntur enim exigui, debiles; qui non solum ali proprio labore non possint, verum nec implorare queant opem parentum; qui tam multis casibus obnoxii sunt, ut eis etiam lac densius, et lactantium plerumque somnus exitio sit. AUG. Ecce quare memoriae lectoris, interponendo res superfluas, obstrepas. Medicum Christum non negatis parvulis necessarium propter mala corporis, cujus imbecillitate vitiantur invalidi, vel necantur; et negatis eis necessarium medicum Christum, baptizandi exsufflantur: ut hoc tibi objectum non intelligaris ob aliud proposuisse quasi refellen
Abbreviated transcription (Latin):
tatis indicare malebas: consonanti totũ
elocutione signasse̾. Nunc aut̃. quasi mu¬
renula int̃ diffinitionũ saxa ꝓlaberis. Cũ
enim te ueritas cõpulisset. ut nos confi¬
tereris bonã hominũ dicere naturã adõ
bono conditã. atq in ea parte sententiȩ.
ut multã rationẽ. ita inuidiã nullã ui¬
deres: ad alia continuo u̾ba migrasti:
subiciens. s ita nos eam sanã defendere.
ut medicinam xp̃iei necessariã ñ esse
credamꝰ. Qđsi totũ tu ꝑimꝑiciã incur¬
ris. bardissimꝰ. Sinaut̃ id astu facis.
uaferrimus inueniris. augꝰ. Quando
ista diceres n non habendo qđ diceres:
Nonem̃ debiumꝰ ut putas ita sanã quã
diximꝰ bonã. ne sibi non uera opponerẽt᷑
anticheta. Qđ imꝑitia quanta dicas si
ostendere uelim: reb ñ necessariis tui simi¬
lis immorabor: de medio dolle suꝑflua. &
om̃ino etiam si uera eeñt tͥ minime ꝓfut᷑a:
& dic si potes. quomͦ medicũ xp̃m pariui¬

Expanded text:
tatis indicare malebas; consonanti totum tatis indicare malebas; consonanti totum elocutione signasses. Nunc autem quasi murenula inter definitionum saxa prolaberis. Cum enim te veritas compulisset, ut nos confitereris bonam hominum dicere naturam a Deo bono conditam, atque in ea parte sententiae ut multam rationem, ita invidiam nullam videres; ad alia continuo verba migrasti, subjiciens, sed ita nos eam sanam defendere, ut medicinam Christi ei necessariam non esse credamus. Quod si totum tu per imperitiam incurris, bardissimus; sin autem id astu facis, vaferrimus inveniris. AUG. Quando ista diceres, nisi non habendo quod diceres? Non enim debuimus, ut putas, ita sanam, quam diximus bonam, ne sibi non vera opponerentur antitheta: quod imperitia quanta dicas, si ostendere velim, rebus non necessariis, tui similis immorabor. De medio tolle superflua, et omnino, etiamsi vera essent, tibi minime profutura; et dic, si potes, quomodo medicum Christum parvu
Abbreviated transcription (Latin):
uidiȩ⁊ s: tam̃ discussa uanesceret. Posui¬
sti enĩ nos dicere bonã adõ bono condi¬
tam naturam: s ita eẽ sanã. ut necessariã
penuria ueritatis labores: qui & inipsis
tum tã ꝑspicuũ facere non uercris. Nam
cum supra ꝓposuisses bonam naturam.
subdidisti ita eẽ sanã. Nũqͥd. aNTIS E¬
toÑ boni. sanũẽ. Certe cum dicimus
bonũ: nichil contra hoc ꝓprie ponimus
nisi malũ. Si aũt causa poscit ut sanum
dicamꝰ. ex adu̾so debile. si debite. uł egrum
locamꝰ: Ut si sanũ ẽ. non utiq debile. si
debile. sanũ non ẽẽ dicat᷑. Cum aũt dici¬
mus. bonũc̃ hoc: a contrario eiꝰ. ñ sani no¬
m̃. s mali uocabulũ sistimꝰ. Tibi gͦ dicen¬
dum fuit. quia diffimremus nos bonã
ã dõ conditam naturam hominũ: s ita
ẽẽ in paruulis bonã. ut institutionissuȩ
nullum quereret emĩdatorẽ. Aut si eaquȩ
bona erant. alieno uocabulo idest sani¬

Expanded text:
vidiae, sed tamen discussa vanesceret. Posuividiae, sed tamen discussa vanesceret. Posuisti enim nos dicere, bonam a Deo bono conditam naturam, sed ita esse sanam, ut necessariam ritatis labores, qui et in ipsis tum tam perspicuum facere non vereris. Nam cum supra proposuisses, Bonam naturam, subdidisti, Ita esse sanam. Numquid ἀντίθετον boni sanum est? Certe cum dicimus bonum, nihil contra hoc proprie ponimus nisi malum: si autem causa poscit ut sanum dicamus, ex adverso debile vel aegrum locamus; ut si sanum est, non utique debile; si debile, sanum non esse dicatur: cum autem dicimus, Bonum est hoc; a contrario ejus, non sani nomen, sed mali vocabulum sistimus. Tibi ergo dicendum fuit, quia definiremus nos bonam a Deo conditam naturam hominum, sed ita esse in parvulis bonam, ut institutionis suae nullum quaereret emendatorem: aut si ea quae bona erant, alieno vocabulo, id est, sani
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium hominũ asserimꝰ conditorẽ.
augꝰ. Qd em̃ aliud & nos dicimꝰ dedño
dõ om̃ium hominũ conditore: s quod
absit ã nob. saluatorem dm̃ paruulis
necessariũ uos negatis : sic eoꝵ naturã
bonã ec̃ asserendo. ut ei mali mebil in¬
ẽẽ dicatis. ꝓpt̃ qđ indigeat medico xͦ:
adhoc responde. qđ tͥ redarguendũ
ꝓposueras. primoredargue. Cur ex¬
sufflent᷑ baptirandi paruuli ostende:
aut uniu̾se antiqͥssimȩ ecclesiȩ bellum
aꝑtissimũ indicens. ex sufflari eos non
debere contende. hoc age: hic insiste. hu¬
ic firmam̃to si potes aliqͥd unde concu¬
tiat᷑ impinge. Qͥd fugis subpelles loqͣ¬
citatis tuȩ: qͥd fumos uanissimos subi¬
cis. quib hȩc obtecta & obscura ita
lector obliuiscat᷑. ꝙ te responde nichil
ualent̃. dicere aliqͥd arbitret᷑.¬
Hanc gͣ partẽ sententiȩ ñ solũ ã nr̃a diffi¬
nitione remouisti: s ꝓhac etiã intulisti
tuã. quȩ prima fronte aliqͥd hab̃et in¬

Expanded text:
inum asserimus conditorem. AUG. Quid enim aliud et nos dicimus de Domino Deo omnium hominum conditore? Sed, quod absit a nobis, salvatorem Deum parvulis necessarium vos negatis, sic eorum naturam bonam esse asserendo, ut ei mali nihil inesse dicatis, propter quod indigeat medico Christo. Ad hoc responde; quod tibi redarguendum proposueras, primo redargue: cur exsufflentur baptizandi parvuli ostende; aut universae antiquissimae Ecclesiae bellum apertissimum indicens, exsufflari eos non debere contende: hoc age, hic insiste, huic firmamento, si potes, aliquid unde concutiatur, impinge. Quid fugis sub pelles loquacitatis tuae? Quid fumos vanissimos subjicis, quibus haec obtecta et obscura ita lector obliviscatur, ut te respondere nihil valentem dicere aliquid arbitretHanc ergo partem sententiae non solum a nostra definitione removisti; sed pro hac etiam intulisti tuam: quae prima fronte aliquid haberet in
Abbreviated transcription (Latin):
catum opus lib̾ȩ uoluntatis. doceri na¬
turale non posse: & quicqͥd fuisset natu¬
rale. peccatum eẽ non posse. Augꝰ. Simi¬
lit̃ contra te potest ratiocinatio ista con¬
texi. Quia ñ ita fatuus es. ut ingenia
fatua idẽ fatuos hoĩes nasci neges.Gaudi:
tua facuitate quantũ adiuueris dem̃tiã
manichei. Dic̃ em̃i doctꝰ ade ipso. qm̃ ẽ naturał¬

Expanded text:
s doceri naturale non posse, et quidquid fuisset naturale, peccatum esse non posse. AUG. Similiter contra te potest ratiocinatio ista contexi: Quia non ita fatuus es, ut ingenia fatua, id est fatuos homines, nasci neges: ergo audi tua fatuitate quantum adjuveris dementiam Manichaei. Dicit enim doctus a te ipso, quoniam natura
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte aliqua uidetur spirare. cum con¬
fertur tͥ. Illi enim tota dogiatis sui fun-¬
dam̃to euis tantũmͦ nutante. structura col¬
labitur: t aut̃ tria similit uacillant. ut
illi unum. Ac ꝑhociude utrũ ȩdificii tus
quicquã possit assurgere. Manig̾. pu¬
rium eẽ ñ potest: inuacuo fundamenta
locauit. Reliqua uero iuixta se conseqͣnt̃
imposuit: dicens. qm̃ ẽ naturale peccatũ.
malam eẽ naturã: Malȩ aut̃ rei auctorẽ
bonum non eẽ: Ac ꝑhoc. omne humanũ

Expanded text:
ex parte aliqua videtur spirare, cum confertur tibi. Illi enim tota dogmatis sui, fundamento ejus tantummodo nutante, structura collabitur: tibi autem tria similiter vacillant, ut illi unum. Ac per hoc, vide utrum aedificii tui quidquam possit assurgere. Manes ergo purium esse non potest, in vacuo fundamenta locavit. Reliqua vero juxta se consequenter imposuit, dicens, quoniam est naturale peccatum, malam esse naturam; malae autem rei auctorem bonum
Abbreviated transcription (Latin):
naturã.: s tam̃ peccato ẽẽ uitiatã. eti¬
dõ xp̃i indigere medicina. Inprimo
quidẽ libro p̃sentis oꝑis. quã nullodi¬
staret fides ur̃a manicheoꝵ ꝓphani¬
tate. quippe exqua eã natamẽẽ ma-¬
nifestum est: iunctis amboꝵ opinio¬
nib indicaui. Ubiapparuit io uinia-¬
no te ꝑtimorẽ copulari: manicheo aũt
omnino ꝑ amorem. Hoc gͦ etiã inpre¬
senti nob̃ genere disserendum ẽ: s priꝰ
nr̃a. post ur̃a distinguo. Uerũgͦ dixi¬
sti.nos dicere.abono dõ naturã huma-¬
nã bonã conditã. s hucusq nr̃m est.
Unã enum partẽ qua suppletur nr̃a sen¬
tentia. aut non indistraut supp̃ssisti.
Aliam aũt de tuo.cum sit nr̃a posusti.
Nos aũt ñ solum dicimꝰ naturã homi¬
is bonã adõ ẽẽ conditam in adam. s

Expanded text:
naturam; sed tamen peccato esse vitiatam, et inaturam; sed tamen peccato esse vitiatam, et ideo Christi indigere medicina . In primo quidem libro praesentis operis, quam nullo distaret fides vestra a Manichaeorum profanitate, quippe ex qua eam natam esse manifestum est, junctis amborum opinionibus indicavi: ubi apparuit Joviniano te per timorem copulari; Manichaeo autem omnino per amorem. Hoc ergo etiam in praesenti nobis genere disserendum est: sed prius nostra, post vestra distinguo. Verum ergo dixisti, nos dicere a bono Deo naturam humanam bonam conditam: sed huc usque nostrum est: unam enim partem, qua suppletur nostra sententia, aut non vidisti, aut suppressisti; aliam autem de tuo, cum non sit nostra, posuisti: nos autem non solum dicimus naturam hominis bonam a Deo esse conditam
Abbreviated transcription (Latin):
creatorem. Qui uͦ negat ei malum meẽ.
misericordẽ uitiate iuidet saluatorẽ
Quappt̃ in hominib nascentib. nec ex¬
cusanda sunt adulteria. ꝓbonũ qđ inde
a conditore bono creatũ est: nec accusan¬
da coniugia. ꝑmalũ qđ ibi amisericor¬
dssaluatore sanandũ ẽ. Hȩc tam multa
que detuis scͥptis posu. qm̃ grandem
mhis erumpnã cogitationis ꝑtuleras.
ut acute aliqͥd dicere uidereris: & exmo¬
re nr̃o quo ũfute nichil aginꝰ. E exuen¬
tatis securitate. qm̃ tuis sermonib uix
intelligi queunt. nr̃a oporcet repetitione
distingui. Dixistigͦ manichȩos carnis
u ituperare naturam. atq asserere homi¬
nem factũ ex cõmixtione duarũ natu¬
rarum. uniꝰ bonȩ alteriꝰ malȩ. Nos aut̃
quos hereticos uocas dicere abono dõ
conditã humanam naturã testimonio
auctoris sui bonã. minfantib ita esse
sanã. ut xp̃i ñ habeant necessariam me¬
dicinã  Te aut dicert bonã qͥdem adõ
bono conditam aliquando adȩ fuisse

Expanded text:
qui vero negat ei malum inesse, misericordem vitiatae invidet salvatorem. Quapropter in hominibus nascentibus, nec excusanda sunt adulteria per bonum, quod inde a conditore bono creatum est, nec accusanda conjugia per malum, quod ibi a misericorde salvatore est sanandum . Haec tam multa quae de tuis scriptis posui, quoniam grandem in his aerumnam cogitt acute aliquid dicere videreris, et ex more nostro, quo versute nihil agimus, et ex veritatis securitate, quoniam tuis sermonibus vix intelligi queunt, nostra oportet repetitione distingui. Dixisti ergo, Manichaeos carnis vituperare naturam, atque asserere hominem factum ex commixtione duarum naturarum, unius bonae, alterius malae: nos autem, quos haereticos vocas, dicere a bono Deo conditam humanam naturam testimonio auctoris sui bonam, in infantibus ita esse sanam, ut Christi non habeant necessariam medicinam: te autem dicere bonam quidem a Deo bono conditam aliquando Adae fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
fruit᷑. Ad sunt tam̃ ad iuitoria gr̃ẽ dĩ: quȩ
inparte uirtutis nunquã destituunt uo¬
luntatẽ. Cuiꝰ licet innumerȩ speties tali
tam̃ semꝑ moderatione adhibent᷑. ut nũ¬
quam liberum arbitrium loco pellant.
s p̃beant adminicula qͣndiu eis uolue¬
rit inniti: cum tam̃ ñ opprimant relu-¬
ctantẽ animum. Inde quippe ẽ. qđ ut alii
aduntutes amciis ascendunt: ita etiã
alii ad uicia auirtutib relabunt᷑. Aubꝰ.
Unde fieri potest. ut adiutoria gr̃e dĩ li¬
berum arbitrium loco pellant: qđ potiꝰ
uiciis pulsum & nequitiȩ subiugatum
ut in locum suum redeat liberãt: s cũ
queritur a uob̃ quȩ sint ista adiutoria
grẽ dĩ: edicitis quȩ supra cõmemorasti.

Expanded text:
fruitur. Adsunt tamen adjutoria gratiae Dei, quae fruitur. Adsunt tamen adjutoria gratiae Dei, quae in parte virtutis nunquam destituunt voluntatem: cujus licet innumerae species, tali tamen semper moderatione adhibentur, ut nunquam liberum arbitrium locopell ant, sed praebeant adminicula, quamdiu eis voluerit inniti; cum tamen non opprimant reluctantem animum. Inde quippe est, quod ut alii ad virtutes a vitiis ascendunt, ita etiam alii ad vitia a virtutibus relabuntur. AUG. Unde fieri potest, ut adjutoria gratiae Dei liberum arbitrium loco pellant; quod potius vitiis pulsum et nequitiae subjugatum, ut in locum suum redeat, liberant? Sed cum quaeritur a vobis, quae sint ista adjutoria gratiae Dei, edicitis quae supra commemoras
Abbreviated transcription (Latin):
habet. liberum uoluntatis arbitrium:
Si habet: quare ñ facit bonũ qđ uult.
s malũ qđ odit agit : si aut̃ ꝓpt̃ca ñ ha¬
bet. quia sub grã xp̃i ñdum est. Ecce qd̃
ñ agendum. pot̾ hab̃e liberum uolunta¬
tis arbitrium: non ut uoluntaᷤtis ciꝰ ad
bonum sicut ad malum captiua rapiat᷑
s ut a captiuitate liberata. ad liberatorẽ
suum lib̾ali suauitate amoris. ñ seruili
amaritudine timoris attrahat᷑. Iuł¬
St̃ quidẽ dulcia incitamenta itiorum.
amara etiam frequent quȩ a ꝑsecutorib
excitant᷑ torm̃ta pęnarum: s et illa cen¬
sura honestatis cuerberat: & ista consu¬
init magnitudo patientiȩ. auõ Inter
illos declamas qui confidt̃ inuircute
sua: attende tͥ. ne int̃ illos clames qͥ tor¬
quebunt᷑ desuꝑbia sua. Iuł. Uerũta¬
men nec uirtutum ẽ erumpnosa posses¬
sio: quȩ extra regnũ qđdam bonȩ conscien¬
tiȩ. ꝓmissa ȩt̃nȩ beatitudinis sublimitate

Expanded text:
habet liberum voluntatis arbitrium? habet liberum voluntatis arbitrium? Si habet; quare non facit bonum quod vult, sed malum quod odit agit? Si autem propterea non habet, quia sub gratia Christi nondum est; ecce quod non agendum, potest habere liberum voluntatis arbitrium non ut voluntas ejus ad bonum sicut ad malum captiva rapiatur; sed ut a captivitate liberata, ad liberatorem suum liberali suavitate amoris, non servili amaritudine timoris attrahatut quidem dulcia incitamenta vitiorum, amara etiam frequenter quae a persecutoribus excitantur tormenta poenarum: sed et illa censura honestatis everberat, et ista consumit magnitudo patientiae. AUG. Inter illos declamas, qui confidunt in virtute sua : attende tibi, ne inter illos clames, qui torquebuntur de superbia sua. CXIV. JUL. Verumtamen nec virtutum est aerumnosa possesio, quae extra regnum quoddam bonae conscientiae promissa aeternae beatitudinis sublimitate