comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cula eius nos liberos fecerunt. Corona spi¬
nea capitis eius diadema regni adepti sumꝰ
uulnerib eius sanati sumꝰ. Sepultura eius
resurgimꝰ. descensione eius ad inferos: ascen¬
dimus in cȩlos. Hic inuenitur melinoreleo¬
tili eccła. de popłis maris collecta. Item ea
scandalizante exitus in fine. iudaica rursꝰ
induitur plebe. Cũ enĩ intrauerit plenitui¬
dogentiũ: tc̃ om̃is isrł saluus erit. M. cẽc¬
xeuntes autt inuenerunt homiẽ cyre¬
neum uenientẽ deiulla nomine symo¬
nem: patrõ alexandri & rufi. hunc angaria¬
uerunt: portare crucẽ postĩm. Magnȩ
oprnionis symon iste fiusse iuidet᷑. cũ fili enã
eius tanquã noti om̃ib ex nomine designant᷑.
Alii quidẽ ꝑ merita patrũ suoꝵ cõmemoran
symor̾ filioꝵ meritis qui erant discipuli
comm̃dati. ꝑ hoc admonem᷑ in present
uita parentes adiuuari ꝑ merita filioꝵ suoꝵ.
ene symon crucẽ portare descͥ. Bepa.¬

Expanded text:
cula ejus nos liberos fecerunt. Corona spicula ejus nos liberos fecerunt. Corona spinea capitis ejus diadema regni adepti sumus, vulneribus ejus sanati sumus, sepultura ejus resurgimus, descensione ejus ad inferos, ascendimus in coelos. Hic invenitur mel in ore leotili Ecclesia de populis maris collecta. Item, ea scandalizante, exutus in fine, judaica rursus induitur plebe. Cum enim intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit . M 3xeuntes autem, invenerunt hominem Cyrenaeum venientem de villa, nomine Simonem, patrem Alexandri et Rufi. Hunc angariaverunt portare crucem post Jesum. Magnae opinionis Simon iste fuisse videtur, cum filii etiam ejus tanquam noti omnibus, ex nomine designantur. Alii quidem per merita patrum suorum commemoraSimon filiorum meritis, qui erant discipuli, commendatur. Per hoc admonemur in praesenti vita parentes adjuvari per merita filiorum suorum. Bene Simon crucem portasse descri
Abbreviated transcription (Latin):
duerunt eũ uestim̃tis eiꝰ. & duxert̃ eũ ut cru¬
cifigeretur. N. banilantẽ sͥ crucẽ. Iexx in
Dic inducrtir abel in agruma Mancũ.¬
fr̃e. ut ꝑnatim. Hic adest ysaac cũ li¬
gnis. & abraham cũ ariete nit uepres he¬
rente. hic adest ioseph cũ talari tunica li¬
ta sangume. hic adest moyses cũ urga &
serpente suspenso in ligno. hic botrus cum
ligno portatus. Hic ad est heliseus cũ lig¬
no ad querendã securim. q̃ in imo demersa
ẽ. & natauit ad lignũ. ud genus humanũ
qđ ligno uetito in infernũ cecidit. ꝑ lignũ
crucis xp̃i & baptismũ aquȩ ad parady sum
natauit. Hic ẽ ionas de ligno sortis. in ma¬
reuentremq cet triduo missus. Cruce sua
cruciatũ nr̃m soluit & ꝑ mortẽ suã nr̃am
necat. Cum forma serpentis serpentẽ ne¬
cat. quia serpente de iurga facto. ali absor¬
ti sunt serpentes. Unde ait ꝑ ꝓpħam. E ro
mors tua o mors. & morsus tuus inferne.
Opꝓbriaeius nr̃m abstulere opꝓbriũ uin¬

Expanded text:
eum vestimentis ejus, et duxerunt eum ut crucifigerent, A. bajulantem sibi crucem. HIERON. Hic inducitur Abel in agrum a fratre, ut perimatur . Hic adest Isaac cum lignis, et Abraham cum ariete inter vepres haerente . Hic adest Joseph cum talari tunica lita sanguine . Hic adest Moyses cum virga, et serpente suspenso in ligno . Hic botrus cum ligno portatus . Hic adest Eliseus cum ligno ad quaerendam securim, quae in imo demersa est, et natavit ad lignum , id est, genus humanum, quod ligno vetito in infernum cecidit, per lignum crucis Christi et baptismum aquae ad paradisum natavit. Hic est Jonas; de ligno sortis in mare ventremque triduo ceti missus. Cruce sua cruciatum nostrum solvit, et per mortem suam, nostram necat. Cum forma serpentis serpentem necat, quia serpente de virga facto, alii absorpti sunt serpentes. Unde ait per prophetam: Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne . Opprobria ejus nostrum abstulere opprobrium, vin
Abbreviated transcription (Latin):
quia multitudinis credentium erat cor
& anima una. De qua docebat turbas.
quia auctoritate ipsius ȩccłȩ docet usq
loqui: dixit ad symonẽ. Duc in al¬
tum: & laxate retia ur̃a in capturam.
Quod symonẽ rogauit nauem a terra
reducere pusillũ. significat. uel tẽꝑate
utendum uerbo ad turbas. ne in ꝓfunda
sacram̃toꝵ tantũ eatur. ut auditores ñ
intelligant. uel prius in ꝓximis regioni¬
b predicandũ. ut qͦd dr duc in altum ad
remotiores gentes ꝑtineat. quib postea
predicatũ est. Loħes crisostomꝰ in omelia.¬
abemus ꝓ naue ȩccłam. ꝓgub̃nacłis¬

Expanded text:
quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia auctoritate ipsius Ecclesia docet usque loqui dixit ad Simonem: Duo in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod Simonem rogavit navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ne in profunda sacramentorum tantum eatur, ut auditores non intelligant; vel prius in proximis regionibus praedicandum, ut quod dicitur, duc in altum, ad remotiores gentes pertineat, quibus postea praedicatum est. Joannes Chrysostomus: « Habemus pro nave Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
hannes in apocalipsi. Qui dilexit nos &
lauit nos a peccatis nr̃is in sanguine suo.
Nonsolũ aũt lauit nos quando sangumẽ
suum dedit ꝓ nob̃. uel qñ baptiram᷑ in
mysterio passionis alius. uerũetiam co¬
tidie lauat nos in sanguine suo. cũ eiꝰdẽ
beatȩ passionis memoria ad altare repli¬
catur. cũ panis ⁊ uni creatura in sacram̃¬
tum carnis ⁊ sanguinis eiꝰ ineffabili sp̃s
scĩficatione transfertim. Magis der¬
eccatũ mundi dr̃ originale peccatũ.

Expanded text:
annes in Apocalypsi: Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . Non solum autem lavit nos, quando sanguinem suum dedit pro nobis, vel quando baptizamur in mysterio passionis illius; verum etiam quotidie lavat nos in sanguine suo, cum ejusdem beatae passionis memoria ad altare replicatur, cum panis et vini creatura in sacramentum carnis et sanguinis ejus ineffabili Spiritus sanctificatione transfertur. Peccatum mundi d
Abbreviated transcription (Latin):
significabat capturã hominum ꝑ eum.
A x UͦIT. Et credider̃ in eũ discipłi eiꝰ
c̾tis ad ttrrã nauib relictis om̃ib secuti
qui i hoc scło nichil amare studuert̃.
sccularis uite sollicitudine ac pat̾nȩ do¬
mus consuetudine ñ teneri. Mas ister.¬
Iota quia uiso miraculo de captura
piscium tanquã firmius credentes
qui uocabant᷑. ñ solum retib s & om̃ib re¬
lictis secuti st̃ iũm ad ꝑmanendũ cũ illo.
Naues aũt iccirco subduxert ad terram.
licet ñ postea redituri ad ꝓpria. ut sic
cautius seruarent᷑ ad usum. qͦusq in
alicuius possessionẽ transirent. Decebat
enim apłos qͦs ds formã uerȩ religionis
toti mundo constituebat. ñ suꝑbe ñ minꝰ
caute mundũ contẽpnere. qͦd legimꝰ philo¬
sophos fecisse. Crathes enĩ thebanus ut
ait ieronimꝰ ad ioumiamĩ. ꝓiecto in mare
ñ paruo auri pondere: abite inqͥt pessũ
male cupiditates. Ego uos mergam.

Expanded text:
significabat capturam hominum per eum. significabat capturam hominum per eum. A. 18X Et crediderunt in eum discipuli ejus. ctis in hoc saeculo nihil amare studuerunt. aecularis vitae sollicitudine, ac paternae domus consuetudine non teneri. Nota quia viso miraculo de captura piscium, tanquam firmius credentes, qui vocabantur, non solum retibus, sed et omnibus relictis, secuti sunt Jesum ad permanendum cum illo. Naves autem idcirco subduxerunt ad terram, licet non postea redituri ad propria, ut sic cautius servarentur ad usum, quousque in alicujus possessionem transirent. Decebat enim apostolos, quos Deus formam verae religionis toti mundo constituebat, non superbe, non minus caute mundum contemnere, quod legimus philosophos fecisse. Crates enim Thebanus, ut ait Hieronymus ad Jovinianum, projecto in mare non parvo auri pondere: Abite, inquit, pessum, malae cupiditates; ego vos mergam,
Abbreviated transcription (Latin):
cundederat esĩ. & om̃s qui cũ illo erant in
captura pisciũ quam cȩꝑant. Sumiliter
aũt iacobũ & ioħem filios ⁊ ebedȩi. qui
erant socii symonis. Carnales in ȩccła
regim̃ sp̃ualium in quib maxime ꝑso
na xp̃i eminet. a se quodãmͦ repellunt.
ñ lingua. s morib ⁊ actione. tim̃tes non
posse pati regim̃ eoꝵ. & tam̃ eos maxime
honorant. licet ab eis morib & factis dis¬
sentiant. Honorificentiã signauit petreꝰ.
cadens ad pedes dñi. Mores aũt dissimi¬
les in eo qͦd ait. exia me quia homo pecta¬
tor sum dñe. Dñs tam̃ ñ recessit ab eo. qͦd
significat sp̃uales uiros ñ debere cõmoue
ri peccatis turbarũ. ut deserant munus
nales confortandi sunta spũalib. ne de
conscientia culpȩ suȩ timentes. & alioꝵ
innocentia stupentes. sc̃itatis iter formi¬
dent aggredi. Quod aut sequit᷑ ex hoc iã
homines cris capiens. ad petrũ specialit᷑
ꝑtinet. cui dñs exponit qͦd captura pisciũ

Expanded text:
in captura piscium, quam coeperant. Similiter autem Jacobum et Joannem filios Zebedaei, qui erant socii Simonis. Carnales in Ecclesia, regimen spiritualium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt, non lingua, sed moribus et actione, timentes non posse pati regimen eorum: et tamen eos maxime honorant, licet ab eis moribus et factis dissentiant. Honorificentiam significavit Petrus, cadens ad pedes Domini; mores autem dissimiles in eo quod ait: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Dominus tamen non recessit ab eo: quod significat, spirituales viros non debere commovere movere peccatis turbarum, ut deserant munus nales confortandi sunt a spiritualibus, ne de conscientia culpae suae timentes, et aliorum innocentiam stupentes sanctitatis iter formident aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens, ad Petrum specialiter pertinet, cui Dominus exponit, quod captura piscium
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad augusti ipsius finem. Tunc
iideis accusantib illius ferocitatẽ apud
nomanos: passus ẽ exiliũ in uiennaur be
gune. Deinde romani ut regni uidaici
ninuerent potentiã. diuisa in quatuor
partes ꝓuincia quatuor fr̃s archelai
cidem regendȩ p̃fecert̃. Qui singuli a
pͥncipatu quartȩ partis. greco sermone
sunt tetrarchȩ uocat. E quib unus
fuit herodes qui iohem decollauit. et
in passione dm̃ pilato assensũ prebuit.
seqs antipater. tercius lysanias. quar¬
tus philippꝰ ut scriptores tempoꝵ pro¬
dunt. Notandũ tamen quoꝵdam esse
opimonẽ quod herodes euoluto anno
post xp̃i natiuitatẽ. occiderit infantes
i himatu⁊ infra. Timebat enĩ ut aiuñ.
ne puer cui sidera famulabant᷑. paulo
supra etatẽ uel infra. speciem sͥ transfor¬
ma qui sic incipit. dñ & saluatoris nr̃i
aduentus in carne: dicit magos uidis¬
se ignotissimã stellam. ñ ante paucos
dies s ante ferme bienniũ. sicut inqͥ¬
renti herodi patefecert̃. Unde a buna¬

Expanded text:
us Augusti finem. Tunc Judaeis accusantibus illius ferocitatem apud Romanos, passus est exsilium in Vienna urbe Galliae. Deinde Romani, ut regni Judaici minuerent potentiam, divisa in quatuor partes provincia, quatuor fratres Archelai eidem regendae praefecerunt. Qui singuli a principatu quartae partis, Graeco sermone sunt tetrarchae vocati. E quibus unus fuit Herodes qui Joannem decollavit, et in passione Domini Pilato assensum praebuit; secundus Antipater, tertius Lysania, quartus Philippus, ut scriptores temporum produnt. Notandum tamen quorumdam esse opinionem, quod Herodes evoluto anno post Christi nativitatem, occiderit infantes a bimatu et infra. Timebat enim, ut aiunt, ne puer cui sidera famulabantur, paulo supra aetatem vel infra, speciem sibi transfora, qui sic incipit: Domini et Salvatoris nostri adventus in carne, dicit magos vidisse ignotissimam stellam, non ante paucos dies, sed ante ferme biennium, sicut inquirenti Herodi patefecerunt. Unde a bima
Abbreviated transcription (Latin):
Sẏmonẽ quẽ cognominauit .XXX.¬
petrum. ⁊ andream frẽm eius. iacobũ ⁊e¬
bedei ⁊ ioħem frẽm iacobi. quib imposu¬
it nomina boanerges. qđ ẽ filii tonitrui.
philippũ & barcholomeũ. matheũ & tho¬
mam. iacobũ alphei. & symonẽ qͥ uocat᷑
relotes. iudam iacobi. & iudam scarioth
qui fuit proditor. leuonimue
Id montana descendit. ut turbas ad
altiora traheret. Sed turbis ascende
ñ ualentib. secunt᷑ discipłi. Quib sedenᷤ
loquit᷑. ñ enim intelligerent illũ loquen¬
Etem in maiestate sua. Mas.¬
trumtam̃ ꝓbabile ẽ turbas quodã¬
mͦ alonge secutas fuisse. & sermonẽ quẽ
matheus ⁊ lucas diuerse narrant audis¬
se cum discipłis in aliqua planitie late¬
ris montis. postquã dñs in monte illos
elegit. & forte tunc etiã multa eis dixit.
quȩ scripta ñ habemꝰ. Qđ siqͥs affirma¬
recontendat matheũ ⁊ lucã ñ unum
s duos retulisse sermones. mltam̃ ꝓhi¬
bet in hoc oꝑe iuxta regulas p̃occupandi

Expanded text:
cognominavit Petrum et Andream, fratrem ejus, Jacobum Zebedaei et Joannem fratrem Jacobi, quibus imposuit nomina Boanerges, quod est, filii tonitrui. Philippum et Bartholomaeum, Matthaeum et Thomam, Jacobum Alphaei, et Simonem qui vocatur Zelotes, Judam Jacobi et Judam Scarioth, qui fuit proditor. HIERON. Ad montana conscendit, ut turbas ad altiora traheret. Sed turbis ascendere non valentibus, sequuntur discipuli. Quibus sedens loquitur: non enim intelligerent illum loquentem in majestate sua. Verumtamen probabile est, turbas quodammodo a longe secutas fuisse et sermonem quem Matthaeus et Lucas diverse narrant audisse cum discipulis in aliqua planitie lateris montis, postquam Dominus in monte illos elegit; et forte tunc etiam multa eis dixit, quae scripta non habemus. Quod si quis affirmare contendat, Matthaeum et Lucam non unum sed duos retulisse sermones, nil tamen prohibet, in hoc opere juxta regulas praeoccupandi
Abbreviated transcription (Latin):
docebat. Abiit opino enis id fama ꝑ
totam sẏriam. Syria ẽ om̃is regio ab eu¬
frate usq ad mare magnũ. a capadocia
usq in egyptũ. continens inter alias ꝓ¬
uincias palestinã. in qua iudei habitant.
Torm̃ta dicit acutas passiones. ñ diu¬
carnas. Lunatiei ꝓpͥe funt. qͥ ñ sẽꝑ sensũ
amitunt. s aliquando ꝑ lunationes. un¬
ae demones limaria tempora obseruare
ficientes. creaturã infamare cupiebant.
faralitici sunt contracti. uel membris dis¬
soliti. Decapolis ẽ quȩdã regio decẽ urbi¬
um. De transiordanen. id de loco quiẽ
ultra iordanẽ fluuium. Lx xxiii. R
t detinebant illũ. ne disce. XUII.¬

Expanded text:
danem. Abiit opinio ejus, id est, fama per totam Syriam Syria est omnis regio ab Euphrate usque ad mare magnum, a Cappadocia usque in Aegyptum, continens inter alias provincias Palaestinam in qua Judaei habitant. Tormenta dicit acutas passiones, non diuturnas. Lunatici proprie sunt, qui non semper sensum amittunt, sed aliquando per lunationes, unde daemones lunaria tempora observare facientes, creaturam infamare cupiebant. Paralytici sunt conracti, vel membris dissoluti. Decapolis est quaedam egio decem urbium. De trans Jordanem, id est, de loco qui est ultra Jordanem fluvium. L. 28VIII R. 17 Et detinebant illum ne disce
Abbreviated transcription (Latin):
ut quem in ꝓpħarũ uoluminib solit
erant legere. p̃sentẽ oꝑib contuerentur
eẽ expeditũ. & ñ acceptorẽ ꝑsonaꝵ.
Languor ẽ diuturnꝰ morbus. infirmitas
quelibet uel mom̃tanea. Et abiit opinio
eius in totã syriam. & obtulert̃ ei om̃s ma¬
le habentes. uariis languorib & torm̃tis
comprehensos. & qͥ demonia habebant.

Expanded text:
ut quem in prophetarum voluminibus soliti erant legere, praesentem operibus contuerentur.se expeditum et non acceptorem personarum. Languor est diuturnus morbus, infirmitas quaelibet vel momentanea. Et abiit opinio ejus in totam Syriam, et obtulerunt ei omnes male habentes variis languoribus et tormentis comp
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt & interrogauero: ñ respondebitis
smichi. neq dimittetis. Be da.
tpe illis dixerat xp̃m se ẽẽ audelicet
quoq qͦmͦ dicerent. xp̃m filiũ eẽ dauid. cũ ip¬
ñ respondant ei. Itaq nec dicenti credere. nec
int̾roganti respondere: nec eũ qui umoxiuᷤ
erat dimittere uolebant. M.cc̃cx̾ .R. c̃xci.

Expanded text:
Si autem et interrogavero, non respondebitis mihi, neque dimittetis. BEDA. Saepe illis dixerat Christum se esse, videlicet quoque, quomodo dicerent Christum Filium esse David, cum ip sed illi nec dicenti credere, nec interroganti respondere, nec eum qui innoxius erat dimittere volebant. VERS. 69.
Abbreviated transcription (Latin):
acerdos int̃rogat filiũ Leꝵ in marcum.
dĩ. ui̾c respondet filiũ hõis. ut intelliga¬
mus filium eundẽ ẽẽ dĩ & filiũ hoĩs. & ne
quat̾uitatẽ faciamus in tͥnitate. s hõindõ
& dẽ in homine sit. Beda in Marciim.

Expanded text:
acerdos interrogat Filium Dei. Jesus respondit filium hominis, ut intelligamus Filium eumdem esse Dei et filium hominis, et ne quaternitatem faciamus in Trinitate, sed homo in Deo, et Deus in homine sit. BEDA.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sol. id estus ꝑsecutionis. uł cuiꝰlibet
tribulationis: exestuauit. id ÷ ad sicci¬
tatem uenit.⁊ ex toto exaruit. eo qd̾ fir¬
mi desidi radicẽ ñ habebat. Altitudo
quidẽ terrȩ ẽ. ꝓbitas animi disciplinis
celestib eruditi. & in temptationib ꝓ¬
bati. Alia aũt cecidunt in spinas. &
creuerunt spinȩ. ⁊ suffocauerunt ea.
Alia semina cecid̾unt in spinas. hoc est
int̾ spinas. Cadit quoq u̾bum dei inter
spinas. cum suscipit᷑ a corde diuitiarum
cura sollicito. ⁊ tunc multiplicatȩ diuitiȩ
q̃ ꝑ spinas intelligunt᷑ occupant mentẽ.
ut fructus sp̃ualis in ea ꝓficere ñ possit.
Alia uͦ cecid̾unt in terrã bonã. & dabant
fructũ. aliud centesimũ. aliud sexagesi¬
mum. aliud tricesimũ. Sicut in terra
mala tres fuere diu̾sitates. sic sunt in
bona tres. Alius enĩ bonus c̃. alius me¬
lior. ⁊ alius optimꝰ. Cum denariꝰ numeꝰ
ꝓ ꝑfectione soleat accipi. quia in decẽ
preceptis legis custodia continet᷑. cente¬

Expanded text:
sol, id est aestus persecutionis, vel cujuslibet tribulationis, exaestuavit, id est ad siccitatem venit, et ex toto exaruit, eo quod firmi desiderii radicem non habebat. Altitudo quidem terrae, est probitas animi disciplinis coelestibus eruditi, et in tentationibus probati. Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. Alia semina ceciderunt in spinas, hoc est inter spinas. Cadit quoque verbum Dei inter spinas, cum suscipitur a corde divitiarum cura sollicito, et tunc multiplicatae divitiae quae per spinas intelliguntur, occupant mentem, ut fructus spiritualis in ea proficere non possit. Alia vero ceciderunt in terram bonam, et dabant fructum: aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. Sicut in terra mala tres fuere diversitates, sic sunt in bona tres. Alius enim bonus est, alius melior, et alius optimus. Cum denarius numerus pro perfectione soleat accipi, quia in decem praeceptis legis custodia continetur; cente
Abbreviated transcription (Latin):
uisuri erant eũ uiuentẽ. & ad patrem ascen¬
dentem Quouiso credituri erant. qđ filiꝰ
dĩ eẽt qͥ hoc potuit. slam fides ẽ rerum quȩ
credunt᷑. & ñ uidentur. Credituri inquã
erant filium di ñ noua fide. quia & prius
credicdant. s auct̾a fide & refecta. quia &
mͦ cum hȩc diceret parua erat. & cũ more¬
retur pene iam nulla. Iam ñ multa loqͦͥr
uobiscum. Uenit enim pͥnceps mundi hu
ius: & in me ñ habet quicquam.x.
Princeps peccatoꝵ ĩnaturarũ uenit
accepta licentia a dõ. ut me tradat in ma¬
nus uidȩoꝵ & ego sponte sequar eũ in me
ñ habeat quicquã qđ ad se ꝑtineat. No¬
luit dñs habere qđ ꝑderet. pauꝑ uenit.
ne haberet diabolus qđ auferret. Prin¬
ceps mundi huius ẽ diabolus. mundus.
mundi amatores. Unde scriptum ẽ. Qui
ẽstituetur. S ed ut cognoscat mundus
quia diligo patrem: & sicut mandatũ de¬
dit m pater: sic facio. Hoc subiecit. quasi

Expanded text:
visuri erant eum, viventem et ad Patrem ascenvisuri erant eum, viventem et ad Patrem ascendentem. Quo viso, credituri erant quod Filius Dei esset qui hoc potuit, Nam fides est rerum quae creduntur et non videntur. Credituri, inquam, erant, Filium Dei non nova fide, quia et prius crediderant, sed aucta fide et refecta; quia et modo cum haec diceret, parva erat; et cum moreretur, pene jam nulla. Jam non multa loquar vobiscum. Venit enim princeps mundi jus, et in me non habet quidquam. » Princeps peccatorum non naturarum venit accepta licentia a Deo, ut me tradat in manus Judaeorum, et ego sponte sequar, cum in me non habet quidquam quod ad se pertineat. Noluit Dominus habere quod perderet. Pauper venit, ne haberet diabolus quod auferret. Princeps mundi hujus est diabolus; mundus, mundi amatores. Unde scriptum est: « Qui constituitur . » « Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi sic facio. » Hoc subjecit quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uinitati conuenit: ante scłm fundauit me.
Qd ẽ dicere. ante om̃ia tẽporagenuit me.
ltẽ dicunt. Quare carnẽ quã creaturã ẽẽ ñ
nogas. cũ diuinitate adoras: ꝓpt̾ea quia
diuinitati umta ẽ. ut dĩ filius ds̃ sit & hõ.
Demq si hoĩem separaueris adõ. nunꝗͣ ei
seruio. uelut siqͥs purpurã aut diadema
regale inuenat. slunqͥdadorabit: Cũ uͦ
rex suerit eis indutꝰ ꝑiculũ mortis incurre
qui ea cum rege contẽpserit adorare. Siqͥs
gͦ adorare contẽpserit carnẽ dĩtati unitam:
penam ȩt̃nȩ mortis patiet᷑. Si diligeretis
me gaudetis utiq quia uado ad patrẽ. qͥa¬
puer. xp̃c ctiã parentib suis minor erat.
Gaudetis inquit. quia humanȩ nature gra¬
tulandum ẽ q̃ leuatur ad dexteram patris.
in quoidem sͥ sꝑant cet̾ Et nunc dixiuo¬
bis pͥusquã fiat. ut cũ factũ fuerit credatis.
P redixit se iread patrẽ. & hi post mortẽ

Expanded text:
vinitati convenit: « Ante saeculum fundavit me . vinitati convenit: « Ante saeculum fundavit me . » Quid est dicere: Ante omnia tempora genuit me? Item dicunt: Quare carnem quam creaturam esse non negas, cum divinitate adoras? Propterea quia ita divinitati unita est, ut Dei Filius Deus sit et homo. Denique si hominem separaveris a Deo, nunquam ei servio, velut si quis purpuram aut diadema regale inveniat, nunquid adorabit? Cum vero rex fuerit eis indutus, periculum mortis incurret, qui ea cum rege contempserit adorare. Si quis ergo adorare contempserit carnem deitati unitam, poenam aeternae mortis patietur. « Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, qtus etiam parentibus suis minor erat. Gauderetis, inquit, quia humanae naturae gratulandum est, quae levatur ad dexteram Patris, in quo idem sibi sperant caeteri. Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Praedixit se ire ad Patrem, et hi post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
pax plena ẽ. quia cogitationes nr̃as inuicẽ
ñuidemꝰ. & quȩdam de nob̃ q̃ ñ st̃ in nobis
uł in melius inuicẽ uł in det̾ius opinam᷑.
Nec ignoro hoc sic accipi posse ut repetitio
udectur. & meam pͥus subaudiat᷑. Mun¬
dus aut̃ idest hoĩes qui diligunt mundũ.
ꝓptẽa dant sͥ pacem: ut sine lite ñ dõ s
mundo fruantur. Et quando iustis
dant pacem ut ñ eos ꝑsequant᷑: ñ ẽ uera
pax. quia corda disiuncta st̃. Nontur¬
betur cor ur̃m: neq formidet. Audistis
quia ego dixiuobis: uado & uenio aduos
uia pacẽ do ut unum cor sursũ habea¬
tis: ne turbemini de eo qđ dix uado. qͣsi
pastoris ab sentia gregẽ lupus inuadat.
Et si a uobis corpore uado ut hõ: maneo
biciunt nob̃ arriani dĩ filiũ ẽẽ crea¬
turam. ex dictis salomonis dicentis.
Dñs creauit me in pͥncipio uiarũ suarũ
pͥusquam terram faceret. S de humani¬
tate dictum ẽ. creauit me in inicio uiarum
erangłiũ demonstrarẽ. Subsequens aut̃ di¬

Expanded text:
invicem non videmus, et quaedam de nobis, quae non sunt in nobis, vel in melius invicem, vel in deterius opinamur. Nec ignoro hoc sic accipi posse, ut repetitio videatur, et meam prius subaudiatur. Mundus autem, id est homines qui diligunt mundum, propterea dant sibi pacem, ut sine lite non Deo, sed mundo fruantur. Et quando justis dant pacem ut non eos persequantur, non est vera pax, quia corda disjuncta sunt. « Non turbetur cor vestrum, neque formidet. Audistis quia ego dixi vobis: Vado et veniam ad vosQuia pacem do vobis, ut unum cor sursum habeatis, ne turbemini de eo quod dixi vado, quasi pastoris absentia gregem lupus invadat.ado, ut homo, maneo Objiciunt nobis Ariani Dei Filium esse creaturam ex dictis Salomonis dicentis: « Dominus creavit me in principio viarum suarum, priusquam terram faceret . » Sed de humanitate dictum est, creavit me in initio viarum Evangelium demonstraret. Subsequens autem di
Abbreviated transcription (Latin):
inuillã quȩ dr̃ gethsemani. A trans
torrentẽ cedron. ubi erat hortus.
in quem intͦiuit ipse & discipłi eiꝰ. Ieronimꝰ¬
ad radices montis oliueti. & int̃preta¬
tur uallis pinguiũ. Ibi tauri pingues obse.¬
derunt dñm. & uituli multi cirtundedert̃
cum. Aꝓpropians morti uenit in ualsẽ pin¬
guedinis qui ꝑ uallẽ humilitatis & pingue¬
dinem caritatis ꝓ nob mortẽ subiit. A lt̾aiꝰ.
h horto capi disposuit. ut deleret peccatũ
cõmissum in horto deliciarũ. Trans torren¬
tem cedron comp̃hendi uoliit. & iuxta psal¬
mistam de torrente in uia bibit. In uia huius
uitȩ bibit de torrente passioĩs ꝓpt̾ea exaltaũ
caput. Cedron genitiuus pluralis ẽ in greco.
qui latme potest dici cedroꝵ. A.cͦ luii.
ciebat aũt & uidas qui tradebat eũ locũ:
quia frequent̃ iñc conuenerat illuc cũ di¬

Expanded text:
thsemani, trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus. BEDA. Gd radices montis Oliveti, et interpretatur vallis pinguium. Ibi tauri pingues obsederunt Dominum, et vituli multi circumdederunt eum . Appropians morti, venit in vallem pinguedinis, qui per vallem humilitatis et pinguedinem charitatis pro nobis mortem subiit. ALBINUS. In horto capi disposuit, ut deleret peccatum commissum in horto deliciarum. Trans torrentem Cedron comprehendi voluit, et juxta Psalmistam: De torrente in via bibet . In via hujus vitae bibit de torrente passionis, propterea exaltavit caput. Cedron genitivus pluralis est in Graeco, qui Latine potest dici cedrorum. A. 157X Sciebat autem et Judas qui tradebat eum locum: quia frequenter Jesus convenerat illuc cu
Abbreviated transcription (Latin):
nec uadam & orem. & orate ne intẽptatiõe
eparantur in oratione qui separant᷑ in
passione. quia ille orat. illi dormiunt. pi¬
guedine cordis oppressi. BrbaiN m arcum¬
um in monte orat: tacite nos admonet
ꝓcȩlestib bonis orandũ ẽẽ. Cũ in ualle
orat pinguedinis. insinuat nob̃ humilita¬
tem seruandamẽe in oratione. & pinguedi¬
nem int̾nȩ dilectionis Et assumpto petro
& duob filiis ⁊ ebedei iacobo & ioħe. cepit
contͥstari & mestꝰ eẽ. Iere in matħm ⁊ ĩ marẽ.

Expanded text:
nec vadam et orem, et orate, ne tentatione eparantur in oratione qui separantur in passione, quia ille orat, illi dormiunt pinguedine cordis oppressi. BEDA. Cum in monte orat, tacite nos admonet pro coelestibus bonis orandum esse. Cum in valle orat pinguedinis, insinuat nobis humilitatem servandam esse in oratione, et pinguedinem internae dilectionis. Et assumpto Petro et duobus filiis Zebedaei Jacobo et Joanne, coepit contristari et moest
Abbreviated transcription (Latin):
siret ab eo hora. dicens. Fat̾. si possibile ẽ.
abba pat. om̃ia tͥ possibilia st̃. mipat̃. si
possibile ẽ. transfer calicẽ hec̃a me.Tere
Dibitu corporis ostendit humilitatẽm̃ti.
Et precipuũ exaltationis: humilitas ẽ. Non
ter utͥusq popłi saluatorẽ ostendit. Idẽ
emi significat abba qđ pat̃. S abba ẽ hebre¬
um. pat̾ grecũ & latinũ. Ergo utraq lingua
pͥmus ipsc inuocat. ut doceat ab utroq po¬
pulo eum inuocandũ. Non ẽ emĩ distinctio
ecundũ qđ cepit pauere & tristari etiã
orat calicẽ passionis transire a se. itaurom¬
mno neq gustaret amaritudinẽ eiꝰ. si tam̃
possibile eẽt quantũ adiusticiam dĩ. Qđ
enm dicebat si possibile ẽ ad potentiã dei
parit̃ & iusticiam referebat. qm̃ quantũ ad
nisticiam eius qui ñ solũ potens ẽ.s etiã uistꝰ.
ñ st̃ possibilia nͥ eaquȩ iusta st̃. Habebat¬

Expanded text:
siret ab eo hora, dicens: Pater, si possibile est; siret ab eo hora, dicens: Pater, si possibile est; Abba, Pater, omnia tibi possibilia sunt; mi Pater, si possibile est, transbitu corporis ostendit humilitatem mentis, et praecipuum exaltationis humilitas est. Non riusque populi Salvatorem Deum ostendit. Idem enim significat abba quod pater, sed abba est Hebraeum, pater Graecum et Latinum. Ergo utraque lingua primus ipse invocat, ut doceat ab utroque populo eum invocandum. Non est enim distinctio Secundum quod coepit pavere et tristari, etiam orat calicem passionis transire a se, ita ut omnino neque gustaret amaritudinem ejus, si tamen possibile esset quantum ad justitiam Dei. Quod enim dicebat: si possibile est, ad potentiam Dei pariter et justitiam referebat, quoniam quantum ad justitiam ejus; quia non solum potens est, sed etiam justus, non sunt possibilia nisi ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ uocationis consistat. qm̃ & om̃is gratia
quamuis fuerit magna. habet suꝑiorem.
Ad hoc aũt adduxit eos. maxime petrũ ma¬
gna de scconfidentẽ. ut uideant & audrant
ubi ẽ posse hoĩs. & qͦm̾ impetiat᷑. Uideant
cadentẽ in faciem: audiant dicentẽ. Pater
si possibile ẽ. transeat calix iste a me. Et
discant ñ magna de se saꝑe.s humilia esti¬
mare: ñ ueloces eẽ ad ꝓmitendũ s sollici
tiad orandum. Ideo & illos dixit quiuide¬
bantur ficleliores & fortes similes petro.
aut̃ quantũ ad ꝑiculũ dico iactantiȩ.ip¬
safidei exguitate muii sunt. M. c̾e xẽ¬
ipse ꝓgressus ẽ ab eis qͣntũ iactꝰ ẽ lapidis.
ypice mnuit. ut in eũ diri Beca¬
gant lapidem.id: usq adipsũ ꝑducant
intentionem legis. quȩ sc̃pta erat in lapi¬
de. fimis enimlegis ẽ xp̃c ad iusticiã om̃i
credenti. Et positis genib ꝓcidit in fa¬
ciem suam. & orabat ut si ficri posset tran¬

Expanded text:
suae vocationis consistat, quoniam et omnis gratia, suae vocationis consistat, quoniam et omnis gratia, quamvis fuerit magna, habet superiorem. Ad hoc autem adduxit eos, maxime Petrum magna de se confidentem, ut videant et audiant ubi est posse hominis et quomodo impetratur. Videant cadentem in faciem, audiant dicentem: Pater, si possibile est, transeat calix iste a me. Et discant non magna de se sapere, sed humilia aestimare, nec veloces esse ad promittendum, sed solliciti ad adorandum. Ideo et illos duxit, qui videbantur fideliores et fortes, similes Petro, autem, quantum ad periculum dico jactantiae, ipsa fidei exiguitate muniti sunt. M. ipse progressus est ab eis quantypice innuit, ut in eum dirigant lapidem, id est, usque ad ipsum perducant intentionem legis, quae scripta erat in lapide. Finis enim legis est Christus ad justitiam omni credenti . Et positis genibus, procidit in faciem suam, et orabat ut, si fieri posset, tran
Abbreviated transcription (Latin):
unc ait ilis. Tristis ẽ anima mea usq
ad mortẽ. Hinc alibi dicit. Baptismo ha¬
beo baptizari & quomͦ angor usq dũ ꝑfi¬
ciatur: Usq ad mortẽ tͥstis ẽ. donec apłos
suos sua libet passione. Mors quippecor
timeat. Petrus dicit. anmã meã pono ꝓte.
xp̃c dicit. anima meaturbat᷑. Utrunq ue¬
rumẽ. & ratione plenum. quia inferior ñ
timet. & suꝑiorgerit tim̃tis affectũ. lueem̃
quasi homo um mortisignorat iste qͣsi d̃s
in corpore constitutus. fragilitatẽ carms
exponit. ut eoꝵ qui sacram̃tum incarnatio¬
nsabiurant. excludetur impietas. Sest
Sustinete hic: & iugilate mecũ. Origenes
ugilantes a somno infidelitatis. & tor¬
pore m̃tis. Ceteris quidem iussi sedere ibi
quasi inferiores ab agone isto seruans eas
securos. uos aut̃ quasi firmiores usq hue
adduxi. s nolo uos ult̾us ꝓgredi. necdum
enim potestis. Propt̃ hoc manete hic uigi¬
lantes. sic̃ & ego uigilo. ut unusqͥsq in gͥdu

Expanded text:
unc ait illis: Tristis est anima mea usque ad mortem. Hinc alibi dicit: Baptismo habeo baptizari, et quomodo angor usque dum perficiatur ? Usque ad mortem tristis est, donec apostolos suos sua liberet passione. Mors quippe coron timeat. Petrus dicit, animam meam pono pro te. Christus dicit, anima mea turbatur. Utrumque verum est et ratione plenum, quia inferior non timet et superior gerit timentis affectum. Ille enim, quasi homo, vim mortis ignorat; iste, quasi Deus in corpore constitutus, fragilitatem carnis exponit, ut eorum qui sacramentum incarnationis abjurant, excluderetur impietas. Sequitur: Sustinete hic, et vigilate mecum. GREGOR. gilantes a somno infidelitatis et torpore mentis. Caeteris quidem jussi sedere ibi, quasi inferiores ab agone isto, servans eos securos; vos autem quasi firmiores usque huc adduxi, sed nolo vos ulterius progredi. Necdum enim potestis. Propter hoc manete hic vigilantes, sicut et ego vigilo, ut unusquis que in gradu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpassio. s passio ñ dñat᷑ eiꝰ. animo. Mat̾.¬
ciendũ quia poterat xp̃c natura ñ mori.
sicut adam potuit ñ mori ante peccatũ.
In eo enim nullũ culpe debitũ. nullus pec¬
cati uestigiũ fuit. Uoluntarie aũt assũpsit
infirmitates nr̃as quȩ a dõ ñ separant:
uelut ignorantia seu concupiscentia sepa¬
rat. Sicut uerã humanitatẽ ita & humanaᷤ
infirmitates assũpsit. ut eas cruciaffigeret.¬
& nos fortes efficeret. Itaq uoluntatẽ no¬
stram suscepit & t̾sticiam. Tristiciam confi¬
denter dico: qui crucẽ predico. S ẽ quȩdam
tͥsticia & quidã timor rationẽ submergens.
& hominẽ contẽpto dĩ p̃cepto duicens inpec¬
catum. sicut petrꝰ timore negauit. De huius¬
modi loquunt᷑ expositores quando dicunt
xp̃m ñ timuisse. qui ad hoc uenerat ut pa¬
teretur. & petrum timiditatis arguerat:
Est & alius timor modatus. quinaturalit̃
inest om̃i homini. & sine peccato ẽ. ut fa¬
mes. sitis. & ille fuit in xp̃o. horruit qͥppe

Expanded text:
passio, sed passio non dominatur ejus animo. Sciendum quia poterat Christus natura non mori, sicut Adam potuit non mori ante peccatum. In eo enim nullum culpae debitum, nullius peccati vestigium fuit. Voluntarie autem assumpsit infirmitates nostras, quae a Deo non separant, velut ignorantia seu concupiscentia separat. Sicut veram humanitatem, ita et humanas infirmitates assumpsit, ut eas cruci affigeret, et nos fortes efficeret. Itaque voluntatem nostram suscepit et tristitiam. Tristitiam confidenter dico, qui crucem praedico. Sed est quaedam tristitia, et quidam timor rationem submergens, et hominem, contempto Dei praecepto, in peccatum ducens, sicut Petrus timore negavit. De hujusmodi loquuntur expositores, quando dicunt Christum non timuisse, qui ad hoc venerat ut pateretur, et Petrum timiditatis arguerat. Est alius timor moderatus, qui naturaliter inest omni homini, et sine peccato est, ut fames, sitis, et ille fuit in Christo. Horruit quippe
Abbreviated transcription (Latin):
fide & adorabunt corã te dñe. De eodem
sophonias. Adorabunt eũ unusqͥsq de
loco suo: etiã om̃s insulȩ gentium. Mab̃.

Expanded text:
fide, et adorabunt te, Domine . De eodem Sophonias: Adorabunt eum unusquisque de loco suo, etiam omnes insulae gentium .
Abbreviated transcription (Latin):
de. In diuitiis notatur concupiscentia
ocłoꝵ. in p̃ciosis uestib suꝑbiauitȩ: In
splendida epulatione concupiscentia
carnis. Iccirco diues iste quasi ig¬
notus apud dm nomine non de¬

Expanded text:
. In divitiis notatur concupiscentia oculorum; in pretiosis vestibus, superbia vitae; in splendida epulatione, concupiscentia carnis. Idcirco dives iste, quasi ignotus apud Deum, nomine non de
Abbreviated transcription (Latin):
hi ex inuidia nouissimor. murmurañ.
uelut illi qͥ iicio nascentis eccłȩ uocatiᷤ
exgentib se p̾ferebant. Itaq de cõmu¬
niter dictis q̃dam referunt᷑ ad bonos.
ut illud. Uolo sicut tͥ. & huic nouissimo
dare. Ad alios uͥ faiso putantes demariũ¬
se accepturos. quedã ꝑtinent. ut illud
Et accipientes murmurabant. Et de

Expanded text:
Hi ex invidia novissimorum murmurant; Hi ex invidia novissimorum murmurant; velut illi qui initio nascentis Ecclesiae vocatis ex gentibus se praeferebant. Itaque de communiter dictis quaedam referuntur ad bonos, ut illud: « Volo tibi sicut et huic novissimo dare. » Ad alios vero falso putantes denariuse accepturos, quaedam pertinent, ut illud: « Et accipientes murmurabant. » Et de
Abbreviated transcription (Latin):
nuitur tͥ p̃mium meriti. Quid q̃ris am¬
plius: Uade. id ꝑseuera in adepta iusti¬
cia. Uolo aũt & huic nouissimo dare.
sicut & tͥ. An ñ licet mͥ qd̃ uolo facere:
Anocłs tuus nequam ẽ. quia egobonus
sum: Uolo ut coequalis & concorpora¬
lis tibi fiat ppłs gentilis. Nonne potesta ᷤ Si
ẽ iudicis uł iusticiam facere. uł miscdiã
cui uult impendere: Caue gͦ ne occasio¬
ne bonitatis meȩ inuido ocło ꝓximum
respicias. mͥ aũt soli. inuisibili. immor¬
ic uidelicet ut ostensũ ẽ. equabunt᷑ no¬
iussimi & pͥmi. Sicut enĩ in corona
nec inicium ẽ nec finis: ita int̃ sc̃os quan¬
tum ad tempus in illo scło nemo nouis¬
simus dr̃. nemo primꝰ. Multi enĩ sunt
uocati. pauci li electi Hoc ñ ad suꝑioreᷤ
scõs s ad gentes ꝑtinet. quia plures ad
fidẽ ueniunt. plures eccłȩ parietes im
telligunt ñ solum bonos s & quosdã
qui ceꝑunt in uinea & ñ ꝑseuerauerunt.

Expanded text:
nuitur tibi praemium meriti. Quid quaeris amnuitur tibi praemium meriti. Quid quaeris amplius? Vade, id est persevera in adepta justitia. Volo autem et huic novissimo dare, sicut et tibi. Aut non licet mihi quod volo facere? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? » Volo ut coaequalis et concorporalis tibi fiat populus gentilis. Nonne potestas est judicis vel justitiam facere, vel misericordiam cui vult impendere. Cave ergo ne occasione bonitatis invido oculo proximum respicias. Mihi autem soli invisibili et immoric, videlicet ut ostensum est, aequabuntur novissimi et primi. Sicut enim in corona nec initium est, nec finis; ita inter sanctos, quantum ad tempus, in illo saeculo nemo novissimus dicitur, nemo primus. « Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. » Hoc non ad superiores sanctos, sed ad gentes pertinet, quia plures ad fidem veniunt, plures Ecclesiae parietes impigunt non solum bonos, sed et quosdam qui coeperunt in vinea, et non perseveraverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscennam scłi. Hoc idõ dr̃. qͥa olim
om̃ib bonis mundꝰ ꝓsꝑabat᷑. Et idõ qui
tc̃ fuer̃ cũ maiori difficultate iusticiam
seruauert̃. quia felicitas mundi impe¬
dim̃tum ẽ amimȩ. Multũ gͦ tc̃erat bonꝰ
qͥustus poterat ẽẽ. multũ u̾malus qͥ ñ
fugit ad dm̃. cũ plurib adu̾sitatib p̃¬
mi uideat mundũ. Pondꝰ etiã posst̃ intel¬
ligi onerosa mandata legis. estus uͦ urens.
error temptationũ. quas conflabant
maligni sp̃s inantiquos. ad emulatio¬
nem gentiũ eosirritantes. At ille res¬
pondens: uni eoꝵ dix̃. Amice. ñ facio tibi
miuriã. Nonne ex denario c̃uenisti meẽ:
Tolle qͦdtuũ ẽ & uade. Unidr̃ respondis
se. quia par erat in om̃ib murmurandi
occasio. Amicus iste ꝓthoplastus intelli¬
gitur. & illo tẽpore credentes. Cum dicit
ex denario: tale ẽ quasi dicat. Mercedẽ
ꝓmissam recepisti. hoc ẽ imaginẽ & simi¬
litudinẽ meam. nec alt̾ius consortio mi¬

Expanded text:
a olim omnibus bonis mundus prosperabatur. Et ideo qui tunc fuerunt cum majori difficultate justitiam servaverunt, quia felicitas mundi impedimentum est animae. Multum ergo tunc erat bonus qui justus poterat esse; multum vero malus qui non fugit ad Deum, cum pluribus adversitatibus primi videat mundum. Pondus etiam possunt intelligi onerosa mandata legis, aestus vero urens error tentationum quo conflabant maligni spiritus in antiquos ad aemulationem gentium eos irritantes. « At ille respondens, uni eorum dixit: Amice, non facio tibi injuriam. Nonne ex denario convenisti mecum? Tolle qse, quia par erat in omnibus murmurandi occasio. Amicus iste, protoplastus intelligitur et illo tempore credentes. Cum dicit, ex denario, tale est quasi dicat: Mercedem promissam recepisti, hoc est imaginem et similitudinem meam, nec alterius consortio mi
Abbreviated transcription (Latin):
cum egressus eẽt in uia. pro¬
currens quidã genu flexo ante
cum. rogabat eum. Magist᷑ bone qͥd bo¬
ni faciam. ut habeã uitã et̃nam: Qui
dixit ei. Quid me int̾rogas de bono: Ne¬
mo bomis. nͥ unus ds. Aũs de concordia

Expanded text:
cum egressus esset in via, procurrens quidam genu flexo ante eum rogabat eum: Magister bone, quid boni faciam, ut habeam vitam aeternam? Qui dixit ei: Quid me interrogas de bono? Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
Non in solo pane iuuit homo. s in u̾bod̃i.
nec tẽpora uite diuitiarũ multitudine
ꝓtendunt᷑. Prouidete inquit. ocłoscilct
rationis. Et ñ ait cauete ab auaricia s
adiunxit om̃i. quia ñ nulla simplicit᷑ ho¬
minib geri uident᷑. q̃ int̾mis arbit̾ cerm
qua intentione fiant. Quis cũ fr̃e heredi¬
tatem diuidi. fructus agri in horrear¬
condi. ꝓ crimine deputaret: S ipse testi
ẽ ds. quia ñ bona intentione hoc faciebat.
Undeet exemplũ stulticie sue ꝓpomt ei.
Dirit aut̃ similitudinẽ ad ilos dicens.
hominis cuiusdã diuitis uberes fructus
ager attulit. et cogitabat intrase dicens Qo
faciã qd̃ ñ habeam qͦ congregẽ fructꝰ meos:
Ecce nimia sollicitudo ex auaricra stuan¬
te bona sua in futurũ luxurie reseruare.
& ex sollicitudine sequit᷑ deliberatiof
dixit. Hoc faciã. Destruam horrea mea

Expanded text:
on in solo pane vivit homo, sed in verbo Dei: nec tempora vitae divitiarum multitudine protenduntur. Providete, inquit, oculo scilicet rationis, et non ait: Cavete ab avaritia, sed omni adjunxit: Quia nonnulla simpliciter hominibus geri videntur, quae internus arbiter cernit qua intentione fiant. Quis cum fratre haereditatem dividi, fructus agri in horrea recondi, pro crimine deputaret? Sed ipse testis est Deus, quia non bona intentione hoc hic faciebat. Unde et exemplum stultitiae suae proponit ei. Dixit autem similitudinem ad illos, dicens: Hominis cujusdam divitis uberes fructus ager attulit, et cogitabat intra se dicens: Quid faciam, quod non habeo quo congregem fructus meos? Ecce nimia sollicitudo ex avaritia studente bona sua in futurum luxuriae reservare, et ex sollicitudine sequitur deliberatio. Et dixit: Hoc faciam: destruam horrea m
Abbreviated transcription (Latin):
e turba aut̃ multi credider̃ in eũ. & di¬
cebant. Ap̃c cum uenerit. nũ qͥd plura
signa faciet quã q̃ hic facit: Utiq si
duo ñ erunt: hic ẽ xp̃c. Hec turba fuit cõ¬
mota miraculis. q̃ in eũ credens hoc dicebat.
it anteai eNoaq ei de turba Ma¬
gister. dic fr̃i meo ut diuidat me¬
cum hereditatẽ. At iletix̃ ei. Homo quis
me c̃stituit iudicẽ aut diuisorẽ suꝑ uos:
erto refutat᷑ hic frat᷑. qͥ magist᷑ Beai.
suꝑne pacis uult ingerere molestiam
terrene diuisionis. Merito homo uocat᷑
id carnalis. ut paulus ait.Cũ enĩ sit int̾
uos ⁊ elus et contentio. ãne carnales estis:
Nonne homines estis. & scłm hominem
ambulatis: Bene aũt terrena declinat
qui ꝓpt̾ diuina descenderat. nec dignat᷑
ẽẽ iudex litium uł arbit̃ facultatũ. qu

Expanded text:
urba autem multi crediderunt in eum, et dicebant: Christus cum venerit, nunquid plura signa faciet quam quae hic facit? Utique si duo non erunt, hic est Christus. Haec turba fuit commota miraculis, quae in eum credens, hoc dicebat. it autem quidam ei de turba: Magister, dic fratri meo ut dividat mecum haereditatem. At ille dixit ei: Homo, quis me constituit judicem, aut divisorem super vos? Merito refutatur hic frater, qui magistro supernae pacis vult ingerere molestiam terrenae divisionis. Merito homo vocatur, id est carnalis, ut Paulus ait: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis? Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis? Bene autem terrena declinat, qui propter divina descenderat; nec dignatur esse judex litium vel arbiter facultatum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
test pati p̃uideat. Unde paulus dic̃. Tlos
aũt fr̃s ñ estis intenebris. ut uos dies illa
tanquã fur comp̃hendat. Om̃s enim uos
filii lucis estis.& filii diei. P salmista etiã
cum de auaro quolibet p̃misisset. s ⁊ fru¬
stra conturbat᷑. adiunxit. thesaurrat &
ignorat. cui congregabit ea. Dicere aũt
ai ad pũsos ẽ: prauas eoꝵ machinatio¬
nes subita aniaduersione cõpescere.
Nc ẽ qui s thesaurizat. & ñ ẽ indm̃ diues.
Sic ẽ uidelicet stultus. & in nocte a diui¬
nis iudiciis rapiendꝰ. cuiꝰ expectatio ñ ẽ dns.
qͥ transitoria ñ distribuit pauꝑib ut ab
cis reciꝑetur in ȩt̃nis tab̃naculis. In dm
aut̃ cdiues ẽ ciuius substantia id conscien¬
tiȩ possessio qua sustentat᷑ & pascit᷑. ẽ apd̃

Expanded text:
test pati praevideat. Unde Paulus dicit: Vos test pati praevideat. Unde Paulus dicit: Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut vos dies illa tanquam fur comprehendat. Omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei . Psalmista etiam cum de avaro quolibet praemisisset, sed et frustra conturbatur, adjunxit: Thesaurizat et ignorat cui congregabit ea . Dicere autem Dei ad perversos, est pravas eorum machinationes subita animadversione compescere. Sic est qui sibi thesaurizat, et non est in Deum dives. Sic est, videlicet stultus, et in nocte a divinis judiciis rapiendus, cujus exspectatio non est Dominus, qui transitoria non distribuit pauperibus, ut ab eis reciperetur in aeternis tus est, cujus substantia, id est conscientiae possessio qua sustentatur et pascitur, est apud
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia q̃ nata st̃ mͥ. & bona mea. & dicã am¬
me mee. Anima. habes multa bona. posi¬
ta in annos plurimos. requiesce. comede.
bibe epulare Congregabo inquit q̃ nata
st̃ plus solito mͥ. id meo labore. uł ꝓpter
me solũ. Dicens requiesce. pesti auaricie
pestem rungit desidie. ut nec ꝓ tẽporalib
dm̃ int̃pellet. Comede & bibe. contra esu¬
riem & sitim. & epulare luxuriose. magno
deliciarũ apparatu. Dixit aũt iui ds̃.
Stulte hac nocteanimã tuã repetuntate
q̃ aũt parasti cuiꝰ erunt: Non st̃ hõis bona
q secum auferre ñ potest. s sola iniscd̾ia co¬
nes ẽ defunctor. Non tam̃ ieo rep̃hendi¬
tr iste diues qd̾ t̾ram coluerit. & fructꝰ
seruareuoluerit.s qd̾ om̃em uitȩ suȩ fidu¬
ciam in sia abundantia posuerit. & nil
pauꝑib erogare constituerit. uixta imꝑi¬
um adñi dicentis. Q suꝑest date elemosi¬
nam. In nocte aufert᷑ anima illuis qͥ con¬
siderationis lucẽ habere negligit. ut qd̾ po¬

Expanded text:
na mea, et dicam animae meae: Anima, habes multa bona posita in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare. Congregabo, inquit, quae nata sunt plus solito mihi, id est meo labore, vel propter me solum. Dicens, requiesce, pesti avaritiae pestem jungit desidiae, ut nec pro temporalibus Deum interpellet. Comede ac bibe, contra esuriem et sitim, et epulare luxuriose magno deliciarum paratu. Dixit autem illi Deus: Stulte, hac nocte animam tuam repetent a te, quae autem parasti, cujus erunt? Non sunt hominis bonauferre non potest, sed sola misericordia comes est defunctorum. Non tamen in eo reprehenditur iste dives, quod terram coluerit et fructus servare voluerit, sed quod omnem vitae suae fiduciam in sua abundantia posuerit, et nil pauperibus erogare constituerit, juxta imperium Domini dicentis: Quod superest, date eleemosynam , in nocte aufertur anima illius, qui considerationis lucem habere negligit, ut quod po
Abbreviated transcription (Latin):
scitis. & ameipsoñ ueni. s ẽ uerus qͥmi¬
sit me. quẽ uos nescitis. Ego scio eum. qͥa
ab ipso sum. & ipse me misit. Et si chixero
quia nescio eum: ero similis uob mendax.
De scitis dictum ẽ de facie hominis. q̃ nota
eis erat. Unde simscitis scilicet a narareth.
A me ipso ñ ueni. tale ẽ quasi dicat. scdm
diuinitatẽ me nescitis. dm̃ nemo uidit
unquã. Ego aũt scio eum. quia sũ ueri¬
tas abipso.qui ex seuerus ẽ.Ergo ame
q̃rite. in me credite. quia uenit ad patrẽ.
cui uoluerit filius reuelare. A. LXͦ xxi.

Expanded text:
 a meipso non veni, sed est verus qui misit me, quem vos nescitis. Ego scio eum, quia ab ipso sum, et ipse me misit. Et si dixero quia nescio eum, ero similis vobis mendax. Me scitis, dictum est de facie hominis, quae nota eis erat. Unde sim, scitis, scilicet a Nazareth. A me ipso non veni, tale est quasi dicat: Secundum divinitatem me nescitis: Deum enim nemo vidit unquam. Ego autem scio eum quia sum veritas ab ipso, qui ex se verus est: ergo a me quaerite, in me credite, quia venit ad Patrem cui voluerit Filius revelare. A. 77I
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑfectionẽ iubetur. confidentiã legis
& sacrificioꝵ quib carnalit utebatur re¬
linquere admonetir. Om̃ia mandant᷑
felici cõmercio mutari. & ut meminerit
umbrã ueritatis in eis eẽ. quȩ deinceps
gentib spũalit̃ pauꝑib sit sub ipsuis
neminẽ posse efficere indicat: ñ qui seqͥ
tristis recessit. multã enim opulentiȩ fi¬
duciam habebat ex lege. N. cͦ xc.u. R¬
adolescens u̾bum: abũt tͥstis. Erat

Expanded text:
ad perfectionem jubetur, confidentiam legis ad perfectionem jubetur, confidentiam legis et sacrificiorum, quibus carnaliter utebatur, relinquere admonetur. Omnia mandantur felici commercio mutari, et ut meminerit umbram veritatis in eis esse, quae deinceps gentibus spiritualiter pauperibus sint sub ipsius neminem posse efficere indicat, nisi qui seqtristis recessit: multam enim opulentiae fiduciam habebat ex lege. M. 19II R. 1adolescens verbum, ab