comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos. Exꝑgiscimini qͥ ebrii estis umno.
Suꝑ hoc inũ. & suꝑ huiꝰcemodi uuas
& uineas pluit dñs sulphur. & ignẽ.
a dño. & quicũq ex earũ uino biberit
estuat atq cõburit᷑. Reqͥrit cytharam.
& psalteriũ. cuiꝰ reꝑtor. ẽ. iubal de ca¬
in styrpe gen̾atus. nec audit dñm̃
dicentẽ ad aaron. uinũ & sicerã ñ bi¬
betis tu & filii tui qͣndo ingredimi
ni tab̾nacłm testimonii. aut accedi¬
tis ad altare. Has cytharas & lyrastym¬
panũq & tybias rex babylonius habu¬
it qͥb consonantibꝰ uniũsarũ gentiũ
ppłi ꝓsternebant᷑ in t̾rã & adorabant
aureã statuã. Qd̾ aut̃ pͥmũ tempus
humanȩ sapientiȩ qͣndo egredimur
pueritia. & ad rationalẽ uenimꝰ etatẽ.
mane in scͥpt᷑is intelligat᷑: multa testi¬
monia docere potert᷑. De qͥb exempli
tebã pphas. &. mane exaudies orationẽ

Expanded text:
ad eos: Expergiscimini qui ebrii estis a vino. ad eos: Expergiscimini qui ebrii estis a vino. Super hoc vinum, et super hujuscemodi uvas ac vineas pluit Dominus sulphur et ignem a Domino: et quicumque ex earum vino biberit, aestuat atque comburitur. Requirit citharam et psalterium, cujus repertor est Jubal, de Cain stirpe generatus , nec audit Dominum dicentem ad Aaron: Vinum et siceram non bibetis tu et filii tui, quando ingredimini in tabernaculum testimonii, aut accedetis ad altare . Has citharas, et lyras, tympanumque, et tibias rex Babylonius habuit, quibus consonantibus, universarum gentium populi prosternebantur in terram, et adorabant auream statuam . Quod autem primum tempus humanae sapientiae, quando egredimur pueritiam, et ad rationalem venimus aetatem, mane in Scripturis intelligatur, multa testimonia docere nos poterunt: de quibus exempli tebam Prophetas; et: Mane exaudies orationem
Abbreviated transcription (Latin):
in uescendo & bibendo. s in auriũ
quoꝙ oblectatione in diu̾sis musicȩ artiᷤ
geñib. Qui cũ ista faciant: opus dnĩ ñ
respiciunt. nec consid̾ant quȩ uent᷑a suł.
Abitamͣ hoc testimonio adu̾sũ pͥncipes
eccłie qui de mane consurgunt ad sec¬
tandũ sicerã. & bibendũ usq ad uesꝑã.
De qͥb malio loco dr᷑. Ue tͥ ciuitas cuius
tex iuuenis. & pͥncipes tui mane come¬
dunt. Qui deliciis occupati ex creat᷑is ñ
intelligunt creatorẽ: nec consid̾ant oꝑa
manuũ eiꝰ de qͥb legimꝰ. u̾bo dñi cęli fir¬
mati st̃. & sp̃u oris eiꝰ omĩs uirtus eoꝵ.
Potest iuxta altiorẽ intelligentiã om̃is
aĩe ꝑturbatio ebrietas appellari. quȩ
concipit᷑ de uino furoris draconũ. & de
ueneno aspidũ insanabili. qͦd ñ nulli
bibunt ab adolescentia usq ad senectu¬
tem. hoc ẽ. de mane usq ad uesꝑam.
Alii uͦ hora t̾cia. sexta. uel nona. & un¬
decima suscitant᷑ de coninuo. & dicit᷑

Expanded text:
aurium quoque oblectatione, et in diversis musicae artis generibus. Qui cum ista faciunt, opus Domini non respiciunt, nec considerant quae ventura sint. Abutamur hoc testimonio adversum principes Ecclesiae, qui de mane consurgunt ad sectandam siceram, et bibendum usque ad vesperam: de quibus in alio loco dicitur: Vae tibi civitas, cujus rex juvenis est, et principes tui mane comedunt . Qui deliciis occupati, ex creaturis non intelligunt Creatorem, nec considerant opera manuum ejus, de quibus legimus: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Potest juxta altiorem intelligentiam, omnis animae perturbatio ebrietas appellari, quae concipitur de vino furoris draconum, et de veneno aspidum insanabili, quod nonnulli bibunt ab adolescentia usque ad senectutem, hoc est, de mane usque ad vesperam . Alii vero hora tertia, sexta, vel nona, et undecima suscitantur de convivio, et dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uineȩ meȩ. & ñ fecerim ei: An qͦd expe¬
taui ut fac̾et uuas. & feci labruscas:
feciinqͥt uniu̾sa quȩ debui: plantaui
uineã meã uberrimã. circũdedi ma¬
ceriã. elegi lapides. & flagella eiꝰ ha¬
stilib calamisq subrexi. Uitis qͦꝙ ipsa
ñ fuit una de plurib s electa: & kaa¬
in qua fruges reconderẽ: & de qͣ insidi.¬
antes frugib bestias contẽplarer.
dtruxi torcular ut in eod ẽ potissimo
loco p̃merent᷑ uue: & uinũ fund̾ent.
Quia hȩc gͥ feci quȩ fac̃e debui: respoi¬
deant mͥ habitatores ierłm & iude. im¬
mo iudicent int̾ me. & uineã meã. Qͥd
est qͦd fac̾ẽ debui. & ñ fecerim: Et illis
tacentib sibi ipse respondit: nͥ forte
in hoc erraui qͦd ꝓlabore meo expecta¬
uiut uuas faceret. ñ labruscas. quas
Nulta ac deserta uinea afferre con¬
euit: Tale qͥd & nathan ꝓpħa ad
daud missus loqͥt᷑: & int̾rogat eũ
bpatabolã ut dũ dealio iudicat de
e ꝓmat sententiã. Ergo & hic p̃płs

Expanded text:
vineae meae et non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? Feci, inquit, universa quae debui, plantavi vineam in loco uberrimo, circumdedi maceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque subrexi: vitis quoque ipsa non fuit una de pluribus, sed electa et κin qua fruges reconderem, et de qua insidiantes frugibus bestias contemplarer. Exstruxi torcular, ut in eodem potissimum loco premerentur uvae, et vinum funderent. Quia haec igitur feci, quae facere debui, respondeant mihi habitatores Jerusalem et Judae: immo judicent inter me et vineam meam, quid est quod facere debui, et non fecerim? Et illis tacentibus, sibi ipse respondet: Nisi forte in hoc erravi, quod pro labore meo exspectavi, ut uvas faceret, non labruscas, quas inculta ac deserta vinea afferre consuevit. Tale quid et Nathan Propheta ad David missus loquitur , et interrogat eum per parabolam, ut dum de alio judicat, de se promat sententiam. Ergo et hic populus
Abbreviated transcription (Latin):
iussi ut iudicaretis int̾ me & uineã
meã: & int̾rogans ut dic̾etis qͥd debu¬
erim fac̃e qͦd ñ fecerim. Et qͥa iuxta
euͣngłicã parabolã ñ uultis respon¬
dere qͦd sciscitor: ego mͥ respondebo
ipse ꝓuobis. indicans qͥd facturus sim.
Qm̃ feciuineȩ meȩ cuncta quȩ debui.
& ꝓ uius attulit labruscas: auferã uni¬
uersa quȩ dederã. tollã angłoꝵ auxi¬
lia de qͥb in psalmis scͥptũ est. Circũ¬
dabit angłs dñi incircũitu tim̃tiũ eũ:
& lib̾abit eos. & diripiet᷑ ab adu̾sariiᷤᷤ.
Destruã muros & inimicis gentibus
sub iacebit. eritꝙ deserta. & ñ putabi¬
tur inȩt̾nũ. nec fodiet᷑ ut redigatur

Expanded text:
Judae, ut judicaretis inter me et vineam meam, et interrogavi, ut diceretis quid debuerim facere quod non fecerim. Et quia juxta Evangelicam parabolam non vultis respondere quod sciscitor, ego mihi respondebo ipse pro vobis, indicans quid facturus sim: Quoniam feci vineae meae cuncta quae debui, et pro uvis attulit labruscas, auferam universa quae dederam. Tollam angelorum auxilia, de quibus in psalmis scriptum est: Circumdat Angelus Domini in circuitu timentium eum, et liberabit eos : Destruam muros ejus, et inimicis gentibus subjacebit. Eritque deserta, et non putabitur in aeternum, nec fodietur, ut redigatur
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ saluator exeqͥt᷑: & qͦd hic p̃termissũ
est scͥbas & phariseos int̾rogat. In ysaia
enĩ nichil dictũ est de agricolis nec gͦ
passuri ft̃ indicat᷑: s tantũ de uinea
sermo ẽ. Ibi aut̃ qͣsi alia sit uinea &
alii agricolȩ. sic de pͦpło loqͥt᷑ & magi¬
stris. ut malos male ꝑdat. & uineam
aliis agricolis locet. significans & apo¬
stolos. & eos qui apłis successuri st̃.
mant. in eo qͦd ait. an qͦd expectaui
ut fac̾et uuas & fecit labruscas. Supͣ
em̃ apud se tacitꝰ loqͥt᷑: hic aut̃ qͦd co¬
gitau̾at alios int̾rogai t nc̃ ostendã
uob̾ qͥd ego faciã uineȩ meȩ. auferem
sepẽ eiꝰ & erit indireptionẽ. Diruã ma

Expanded text:
lvator exequitur , et quod hic praetermissum est, Scribas et Pharisaeos interrogat. In Isaia enim nihil dictum est de agricolis, nec quae passuri sint indicatur; sed tantum de vinea sermo est: ibi autem quasi alia sit vinea et alii agricolae, sic de populo loquitur et magistris, ut malos male perdat, et vineam aliis agricolis locet; significans apostolos et eos qui apostolis successuri sunt. mant in eo quod ait: An quod exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas? Supra enim apud se tacitus loquitur, hic autem quod cogitaverat, alios interrogat. Et nunc ostendam vobis quid ego faciam vineae meae: Auferam sepem ejus, et erit in direptionem: dir
Abbreviated transcription (Latin):
nunc fultus incedis: ibi senties igno¬
la & inolatũ templũ dei tui ista pati¬
eris: detrahã te de gradutuo & pon¬
tificatꝰ officio ꝓiciam. Et ꝓte heliachĩ
seruũ meũ filiũ helchie induã uestim¬
tis tuis. & cingło tuo decorabo. sic̃ elea¬
tar uestim̃tis aaron patͥs indutus ẽ. ip¬
si dabo potestatẽ templi. qui habebit
ppłm ñ subiectũ sibi. quasi seruũ. sed
amore sun qͣsi filiũ ipse accipiet. Et cla¬
uẽ domꝰ mex in suo portabit humero:
ipse habebit cerimoniarũ omniũ po¬
testatẽ. Et qͣmͦ paxillus si figat᷑ inpa¬
riete templi & in loco fortissimo collo¬
cet᷑ omĩa uasa sacerdotũ & leuitarũ
tamꝙ in sacͥficiis necessaria st̃. qͣm oĩs

Expanded text:
nunc fultus incedis. Ibi senties ignonunc fultus incedis. Ibi senties ignomala, et violatum Templum Dei tui ista patieris. Detraham te de gradu tuo, et de pontificatus officio projiciam, et pro te Eliacim servum meum filium Helciae induam vestimentis tuis, et cingulo tuo decorabo: sicut Eleazar vestimentis Aaron patris indutus est. Ipsi dabo potestatem Templi, qui habeat populum non subjectum sibi quasi servum, sed amatorem sui quasi filium. Ipse accipiet clavem domus meae, et in suo portabit humero, ipse habebit caeremoniarum omnium potestatem. Et quomodo paxillus si figatur in pariete Templi, et in loco firmissimo collocetur, omnia vasa sacerdotum et Levitarum, tam quae in sacrificiis necessaria sunt, quam omnis
Abbreviated transcription (Latin):
cam ueritatẽ. Et theodotion ait. ln¬
gred̾e ad ioachim istũ qͦd int̾ptar
potest equũ & rectũ. ut scilicet. cãta
uus. ad pontificẽ templi: & dices ei.
Qui habitas in domo dei. cuiꝰ scelera
in tota ciuitate bacchant᷑. cur securꝰ
in oꝑib tuis qͣsi ñ uerearis captiuita¬
tem. excidisti tͥ in petra sepulchrũ
& tam suꝑbe ȩdificasti ut ambitis
te in mortem sequeret᷑: Audi qus¬
sit in te dñ sententia. quomͣ gallus
gallinatiꝰ humero portantis aufertur.
& singłi hominũ leuant in scapulam
palliũ suũ. sic tua facilis erit in cap¬
tiuitatẽ tͣnslatio. Habebis coronã ñ
lãminȩ aureȩ & scĩficatiõis dñ s tri¬
bulationis & angustiȩ. Sicut eñ pila
si mttat᷑ in ꝓcliui stare ñ potest. sed
ueloci cursu uoluit᷑: ita & tu ad t̾ram
latissimã deduceris. quã aut egyp¬
tum. aut babylome campos intelli¬
gimꝰ. ibis morieris. & ibi erit currus
głe tuȩ. omis potentia & opes quib

Expanded text:
n ait: Ingredere ad Socen istum, quod interpretari potest, aequum et rectum ut scilicet κατὰ avus , ad pontificem templi, et dices ei: Qui habitas in domo Dei, cujus scelera in tota civitate bacchantur, cur securus es in operibus tuis, quasi non verearis 225 captivitatem: excidisti tibi in petra sepulcrum, et tam superbe aedificasti, ut ambitio te et in morte sequeretur? Audi qusit in te Domini sententia: quomodo gallus gallinaceus humero portantis aufertur, et singuli hominum levant in scapula pallium suum: sic tua facilis erit in captivitatem translatio. Habebis coronam non laminae aureae, et sanctificationis Domini, sed tribulationis et angustiae. Sicut enim pila si mittatur in proclive, stare non potest, sed veloci cursu volvitur: ita et tu ad terram latissimam deduceris, quam aut Aegyptum, aut Babyloniae campos intelligamus, ibique morieris: et ibi erunt currus gloriae tuae, omnes potentiae et opes, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
deli. franget᷑. & cadet. & ꝑibit qͦd pe¬
pend̾at in eo. qͥa dñs locutꝰ est multiad
sobnã refert̃ quod heliachim intreo
parillo prior pax illus qui infixus fu¬
factũ est:. intelligimꝰ hoc dici qͥd depo¬
sito sobna pontificatũ acceꝑit helia¬
tit extrema captiuitas. Qui iuxta a¬
nagogen cuncta accipiunt. uolunt
in sobne pontificatu sacerdotiũ iude¬
orũ cad̾e: & in successione heliachim
qui int̾p̃tat᷑ ds̃ resurgens eũngłici

Expanded text:
 peribit quod pependerat in eo, quia Dominus locutus est, multi ad Sobnam referunt, quod Eliacim infixa paxillo, prior paxillus qui infixus fufactum est, intelligimus hoc dici, quod deposito Sobna, Pontificatum acceperit Eliatit extrema captivitas. Qui juxta ἀναγωγὴν cuncta accipiunt, volunt in Sobnae Pontificatu Judaeorum sacerdotium cadere, et in successione Eliacim, qui interpretatur Deus resurgens
Abbreviated transcription (Latin):
etiã apłs usus est scribens ad chorip¬
thios de resurrectione. Si mortui ñ re¬
surgunt. manducemꝰ & bibamꝰ cras
enim moriem᷑. Hec dicit dñs as exer¬
cituũ. Uade in gred̾e ad eũ qͥ habitat᷑¬

Expanded text:
etiam Apostolus abusus est, scribens ad Corinetiam Apostolus abusus est, scribens ad Corinthios de resurrectione: Si mortui non resurgunt, manducemus, et bibamus, cras enim moriemur . Haec dicit Dominus Deus exercituum: vade, ingred
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs ds̃ exercituũ. Captiuitate p̃
pͥncipes & uulgus miserabili desꝑatioẽ
peuntiũ se tradebat epulis. Nichil au
sic offendit dm̃ qͣm post peccata erecta
ceruix & ex desꝑatione contẽptus. Qd̃
& ꝑ amos loqͥt᷑. Suꝑ tres & qͣttuor im¬
pietates ñ ad u̾sabor eũ. qͦd & cogita¬
uerit & fecerit & non egit penitentiã.
insuꝑ & docuerit malum. Unde & nc̃
drͣ. si dimnittit᷑ iiqͥtas hȩc uobis do¬
nec moriamini. Putant allegorici int̃¬
pretes de passione. xp̃i eẽ.p̃dicatum
qͦd uocau̾it ds̃ etiã post crucẽ anisal¬
uatoris infelicẽ p̃płm ad penitentiam̃
& nichilominꝰ illi se despatione tiadr¬
derit & uoluptati. Principnĩꝙ istrͣ ui¬
sionis inquo ait. clamoris plena. urbs
frequens ciuitas exultans. & ad iliuo
tempꝰ refert̃ qͣndo pharisei p̾płos inci¬
tatos. pari contra iħm uoce resonabati
crucifige. crucifigetalẽ. non habemus
regẽ nͥ cesarẽ. Huiꝰ testimonũ eremplũ

Expanded text:
ptivitate praprincipes, et vulgus miserabile desperatione pereuntium se tradebat epulis. Nihil autem sic offendit Deum quam post peccata erecta cervix, et ex desperatione contemptus. Quod et per Amos loquitur: Super tres et quatuor impietates non aversabor eum; quod et cogitaverit, et fecerit, et non egerit poenitentiam: insuper et docuerit malum. Unde et nunc dicitur: Si dimittetur iniquitas haec vobis, donec moriamini . Putant allegorici Intpretes de passione Christi esse praedictum, quod vocaverit Deus etiam post crucem Domini Salvatoris infelicem populum ad poenitentiam, et nihilominus ille se desperationi tradiderit, et voluptati. Principium quippe istius visionis, in quo ait: Clamoris plena, urbs frequens, civitas exsultans, ad illud tempus referunt, quando a Pharisaeis populus incitatus, pari contra Jesum voce resonabat: Crucifige, crucifige talem: non habemus regem nisi Caesarem . Hujus testimonii exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
uides. uidebis in illa die armamentari¬
um domꝰ saltus & scissuras cintatis dđ¬
und ebitis qͥa multiplicatȩ st̃. Manifeste
captuitatẽ describit: quȩ undecimo
anno regis sedechiȩ facta est. De qua
& ieremias loqͥt᷑. Ecce ego conuocabo
om̃s cognatio nes regnor aqͥlonis ait
p̃dictũ. & oꝑe ñ expletũ: idem iheremi¬
as ait. Undecimo anno sedechie mense
qͣrto qͥnta mensis aꝑta.ẽ. ciuitas. & in¬
gressi st̃ om̃s pͥncipes regis babylonis
& sedert̃ in porta media. Tunc gͦ in cir
cuitu ciuitatis ierłm innumerabilis fus
pulatione ẽ. reseratũ. & ꝑ cunctas urbis
partes diuisis muris hostis ingressus ẽ.¬

Expanded text:
et videbis in illa die armamentarium domus saltus, et scissuras civitatis David videbitis, quia multiplicatae sunt. Manifeste captivitatem describit, quae undecimo anno regis Sedechiae facta est, de qua et Jeremias loquitur: Ecce ego convocabo omnes cognationes regnorum Aquilonis, ait praedictum, et opere non expletum, idem Jeremias ait: Undecimo anno Sedechiae, mense quarto, quinta mensis, aperta est civitas, et ingressi sunt omnes principes regis Babylonis, et sederunt in pcuitu civitatis Jerusalem innumerabilis fusupulatione reseratum, et per cunctas urbis partes divisis muris hostis ingressus e
Abbreviated transcription (Latin):
assyriis ꝓdidit ciuitatẽ. S qͥa hoct¬
ditionis est hebraice & scͥpt᷑a ñ loqt
intelligamꝰ eũ suꝑbũ. tumidũ. & uoli¬
tuosum. suisꝙ pedib conculcanĩ. S
cerdotiũ eiꝰ ad heliachim filiũ helche
fuisse tͣnslatũ: ut illo eiecto noui
pontifex fieret. Ex quo intelliginis
omni studio suꝑbiã declinandã q
offendit᷑ d̾s. Et ne pontificat᷑ꝰ quidi
pͥuilegio dignꝰ ẽẽ. potest iste sobna
ut qͥdã putant heliachim de qͥbus

Expanded text:
qui Assyriis prodidit civitatem. Sed quia hoc traditionis est Hebraicae, et Scriptura non loquitur, intelligamus eum superbum, tumidum, et voluptuosum, suisque pedibus populos cerdotium ejus ad Eliacim filium Helciae fuisse translatum, ut illo ejecto, novus Pontifex fieret. Ex quo intelligimus, omni studio superbiam declinandam, quae offendit Deum, et ne pontificatus quidem privilegio tuta esse potest. Iste est Sobna sicut quidam putant et Eliacim, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
imi tricestimi nom psalmi ẽ. Rursũq¬
qd dicit᷑ quorũ os maledictione er ama¬
raudine plenum ẽ. de nono psalio
sumpturiẽ. Tres aut uersiculi quise¬
cuntur. uelo ces pedes eorum ad effite¬
dendum sanguinẽ. contritio ec uifeli¬
citas inuuiis eorum. et iam pacisigno

Expanded text:
imi tricesimi noni psalmi est. Rursum quod dicitur QUORUM OS MALEDICTIONE ET AMARITUDINE PLENUM, de nono psalmo sumptum est. Tres autem uersiculi qui sequuntur: VELOCES PEDES EOREM AD EFFUNDENDAM SANGUINEM, CONTRITIO ET INFELICITAS IN VIIS EORUM,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdider̃ ueritatem. Et multiplicauerunt
fornicationẽ suam ñ inuno dognate
s in plurib et fecerunt a se eccłarum
p̃sides angłos recedere. Qui non concen¬
tifornicatione uitina mittunt legatos
ultra t̾minos suos ad gentilium dog¬
mata et errores gentium barbararum:

Expanded text:
perdiderint veritatem, et multiplicaverint perdiderint veritatem, et multiplicaverint fornicationem suam, non in uno dogmate, sed in pluribus, et fecerint a se Ecclesiarum praesides Angelos recedere: qui non contenti fornicatione vicina, mittunt legatos ultra terminos suos ad gentilium dogmata et errores gentium barbararum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ si a me recefsisses et iunxisses ama-¬
torib tuis: plus aliquid inuenires:
Cui et ꝑ iezechiel loquit᷑ deus. Onmib
meretricib dant᷑ mercedes. tu autẽ dedi¬
sti mercedes et in te ꝑu̾sum factum ẽ.
istud. Nonsolum enim nichil accepi¬
sti ab amatorib tuis: s etiam ea que
a iuiro acceꝑas ꝑdidisti. Qd̃q sequitur
dilatasti eubile tuum. et pepigisticũ
eis : in .lxx. non habet᷑. Hec dilexidi¬
miences secum speculatores cecosec id¬
nes mutos qui dormientes uidarsom¬
nia uanitatis. et multiplicauit br¬
cationem suam: ut ñ semel neccũmo
s freq̃nt̃ et cum płimis misceret᷑. Pupͤ
quod multos fecit a se longe recedert¬
uel angelos qui in ciꝰ p̃sidiis erant ul
scõs uiros qui ab huiꝰcemodi merete¬
cis consortio recesser̃. Quod qͥoem ecd
hereticis possumꝰ dicere. qui derelieto
dosuo secunt᷑ errores: et putant se aliqͥd
plus habere cum sequentes menda ra

Expanded text:
quod si a me recessisses et junxisses te amaquod si a me recessisses et junxisses te amatoribus tuis, plus aliquid invenires? Cui et per Ezechiel loquitur Deus: Omnibus meretricibus dantur mercedes; tu autem dedisti mercedes, et in te perversum factum est istud . Non solum enim nihil accepisti ab amatoribus tuis, sed etiam ea quae a viro acceperas, perdidisti. Quodque sequitur: Dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eis, in LXX non habetur. Haec dilexit dormientes secum speculatores caecos, et canes mutos, qui dormientes vident somnia vanitatis. Et multiplicavit fornicationem suam, ut non semel cum uno, sed frequenter et cum plurimis misceretur. 674 Propter quod multos fecit a se longe recedere: Angelos qui in ejus praesidiis erant, vel sanctos viros qui ab hujuscemodi meretricis consortio recesserunt. Quod quidem et de haereticis possumus dicere, qui derelicto Deo, suos sequuntur errores, et putant se aliquid plus habere cum sequentes mendacia,
Abbreviated transcription (Latin):
ut et usu et odore adulteros ꝓuoca¬
res. Qd̾ aucem dicit̃ omasti te regi du
plicit̃ incelligitur. Autregi do dim
bis omaris que ille dederat. et idobon
sticueres. aut certe regi idolo anno¬
anicarum qui appellatur molocbies
in linguam ur̃am regem sonat. qut̃
uixta .lxx. in aliis locis melchom le¬
grinus. Et misisti legatos tuos ꝓcul.
uit non solum in uicinarum gentum
idolis.s et in longe positarũ haberis
studium fornicandi. Significat aute
babylomos deos et egyptios. Et hu¬
miliata es ait usq ad inferos. non a
humilitate que in laude ẽ.s qua ano
sororem suam thamar humiliautras
Et reuera grandis humilitas. ĩmo us
ad inferos p̃cipitatio: de luce et eulmi¬
ne castitatis. in tenebris lupanaris ĩmo
in baratrum libidinum p̃cipitari. cui
dicit᷑ in alio loco: usq ad inferos dedu¬
ceris. Iuxta .lxx. in his que dissonant
hic mͥ sensus uidetur. Putasti meritͥx

Expanded text:
ut et visu et odore adulteros provocaut et visu et odore adulteros provocares. Quod autem dicitur: ornasti te regi unguento, dupliciter intelligitur: aut regi Deo, dum his ornaris quae ille dederat, et idolis prostitueris: aut certe regi idolo Ammonitarum, qui appellatur Moloch, et in lingua nostra, regem sonat: quam juxta LXX in aliis locis Melchom legimus . Et misistis legatos tuos procul, ut non solum in vicinarum gentium idolis, sed et in longe positarum haberes studium fornicandi. Significat autem Babylonios deos et Aegyptios. Et humiliata es, ait, usque ad inferos. Non ea humilitate quae in laude est, sed qua Ammon sororem suam Thamar humiliaverat . Et revera grandis humilitas, immo usque ad inferos praecipitatio, de luce et culmine castitatis in tenebras lupanaris, immo in barathrum libidinum praecipitari. Cui dicitur in alio loco: Usque ad inferos deduceris. Juxta LXX, in his quae dissonant, hic mihi sensus videtur: Putasti, meretrix,
Abbreviated transcription (Latin):
quod in hoc loco multum distat a. lxx.
Ad quam supra dixerat suꝑ montem ex¬
celsum et sublimem posiusti cubile tu¬
um. et quasi meretricem arguerat in
introitu domorũ et locis tenebrosis. pꝰ
hostia ꝓsticutam ut qͥcumq edes uell&
intrare hab̃et ante oculos expositam
uoluntatem: eandem nc̃ quasi uxorem
adult̾am arguit atq confutat. quod
susceꝑit et discooꝑuerit pallium tm¬
mo dilatauerit stratum suũ. et fec̃it
pactum quasi dotis instrum̃ta confi¬
ciens cum adult̾̃is. Hoc aut̃ dicit: ut
ostendat qd̃ non solum in agris et
domib idola coluerit: s in templo
quoq posuerit simulachrum bahal.
quod iezechiel quoq ꝑfosso pariete
uidisse se dicit. Dilexisti inquit stra¬
tum eorũ manu aꝑta: ut ñ erubes¬
ceres in peccato tuo. nec fornicatio¬
nis cuꝑes absconde turpitudinem.
s tota lib̾tate peccares. et ornasti te regi
unguento: et multiplicasti idola tua.
Et ẽ sensus. Uaria ornam̃ta quesisti

Expanded text:
quod in hoc loco multum distat a LXX. quod in hoc loco multum distat a LXX. Ad quam supra dixerat: Super montem excelsum et sublimem posuisti cubile tuum, et quasi meretricem arguerat, in introitu domorum et in locis tenebrosis, post ostia prostitutam, ut quicumque aedes vellet intrare, haberet ante oculos expositam voluptatem: eamdem nunc quasi uxorem adulteram arguit atque confutat, quod susceperit, et discooperuerit pallium, immo dilataverit stratum suum, et fecerit pactum, quasi dotis instrumenta conficiens cum adulteris. Hoc autem dicit, ut ostendat quod non solum in agris et domibus idola coluerint, sed in Templo quoque posuerint simulacrum Baal, quod Ezechiel quoque perfosso pariete vidisse se dicit. Dilexisti, inquit, stratum eorum manu aperta , ut non erubesceres in peccato tuo, nec fornicationis cuperes abscondere turpitudinem, sed tota libertate peccares. Et ornasti te regi unguento, et multiplicasti idola tua. Et est sensus: Varia ornamenta quaesisti,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmictunt. ascendunt doginatũ suoꝵ
montes sublimissimos. et illic suum
imnitantes uxorem lochmutant᷑ in
statuam salis : habentes imaginem
eccłiastice conditure. et saporem pe¬
nitus ñ habentes. Qui ꝓiciunt᷑ foras
et in nichil utiles sunt: nisi ut cun-¬
ctorũ pedib conculcent᷑. Quã ob rem
monet dñs in euangłio ut qui aratͥ
stiuam tenet: pꝰ ẽgum non respiciat.
uia nxta me discooꝑusti et sus¬
cepĩsti adult̾um. dilatasti cubile tiũ
et pepigisti cum eis. Dilexisti stratum
eorũ manu aꝑta: et ornasti te unguen¬
to. et multiplicasti pigmenta tua. Mi¬
fisti legatos tuos ꝓcul. et humiliata
es usq ad inferos. Lxx. Putabas quia si¬
a me recessisses plus aliquid haberes:
dilexisti dormientes et multiplicasti
fornicationem tuam cũ eis. Multosq
fecisti ꝓculate: et mifisti legatos ult̃
t̾minos tuos: et bumiliata es usq ad
inferos. Primũ hebraicum disseramꝰ.

Expanded text:
promittunt, ascendunt dogmatum suorum promittunt, ascendunt dogmatum suorum montes sublimissimos, et illic suum imitantes uxorem Lot , mutantur in statuam salis, habentes imaginem Ecclesiasticae conditurae, et saporem penitus non habentes: qui projiciuntur foras, et in nihil utiles sunt, nisi ut cunctorum pedibus conculcentur. Quamobrem monet Dominus in Evangelio, ut qui aratri stivam tenet, post tergum non respiciat . Quia juxta me discoocepisti adulterum: Dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eis foedus: dilexisti stratum eorum manu aperta. Et ornasti te regio unguento, et multiplicasti pigmenta tua. Misisti legatos tuos procul, et humiliata es usque ad inferos. LXX: Putabas quoniam si recessisses a me, plus aliquid haberes. Dilexisti dormientes tecum, et multiplicasti fornicationem tuam cum eis, multosque fecisti procul a te, et misisti legatos ultra terminos tuos, et humiliata es usque ad inferos. Primum Hebraicum disseramus,
Abbreviated transcription (Latin):
celsum posusti cubile tuũ. et illuc
ascendisti ut ĩmolares hostias. et pꝰ bo¬
stium et retro postem posiusti memo¬
riale tuum. Lxx. similit̃. Qd̃ in excel¬
sis montib collibꝰq diis gentium ifrł̃
hostias inmolarit. et quasi ꝓcacissima
meretrix cunctis demonib diuarica¬
ric pedes suos: sacra narrat hystoria.
Nullusq fuerit locꝰ qui ñ idolatrie sor¬
dib in quinatꝰ sit in tantũ ut pꝰ fores do¬
morũ idola ponerent. qͦs domesticos
appellant lares: et tam publice quam
priuatĩ animarũ suarũ sanguinem
fundent. hocerrore et pessima confu¬
etudine uetustatis. multarũ ꝓuincia¬
rum urbes laborant: ipsaq roma orb̃
dña. in singuł insulis domibꝰq tutele
simulachrũ ccreis uencrans ac luc̾nis
quã ad tuitionem edium isto appel¬
lant nomine: ut tam intͣntes quam
exeuntes domos suas inoliti cõmoue¬
ant᷑ erroris. Heretici quoq qͦrum cor
eleuat᷑ insuꝑbiam. et qui eccłastica¬
humilitate contempta sibi excelsa

Expanded text:
em posuisti cubile tuum, et illuc ascendisti, ut immolares hostias. Et post ostium, et retro postem posuisti memoriale tuum. LXX similiter. Quod in excelsis montibus collibusque diis gentium Israel hostias immolarit, et quasi procacissima meretrix cunctis daemonibus divaricarit pedes suos, sacra narrat historia: nullusque fuerit locus qui non idololatriae sordibus inquinatus sit, intantum ut post fores domorum idola ponerent, quos domesticos appellant Lares, et tam publice quam privatim animarum suarum sanguinem funderent. Hoc errore et pessima consuetudine vetustatis multarum provinciarum urbes laborant: ipsaque Roma orbis domina in singulis insulis domibusque, Tutelae simulacrum cereis venerans ac lucernis, quam ad tuitionem aedium isto appellant nomine, ut tam intrantes quam exeuntes domos suas, inoliti semper commoneantur erroris. Haeretici quoque, quorum cor elevatur in suhumilitate contempta, sibi excelsa
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓuocauer̃. immolauer̃ demoniis
et non deo. Et hoc fecerunt ꝓpͥa uolun¬
tate: quia in nr̃o consistit arbicrio bo¬
num malum ue elig̾e. Deniq bis qui
se dõ uirtutib obtuler̃ dicit᷑. Elegit
nob̃ hcreditatem suam: pulchricudi¬
nem iacob quam dilex̃. Et in alio loco.
facta ẽ. pars domini populus eiꝰ. ia¬
cob fumculus hereditatis enis ifrł.
Et mactib apłorum refert᷑. quod in
partem sortemq pauli et sile płimi
sederint. Qui gͦ fuerint pars et sors do¬
mini: sic̃ leuite habebunt partẽ dnĩ.
et dicere poter̃ cum dauid. pars mea
dñs. Que possumꝰ et suꝑ hereticorum
ꝑsonã acciꝑe. Ipsi enĩ dimisso cultu
offerunt uictimas ac libamina defen-¬
dunt: facientes abscondite que tͣpe :
dicere. Et captiuas ducentes mulier¬
culas oneratas peccatis: que dicuntur
uariis desid̃us semꝑ dicentes et ñqͣ
ad scientiam u̾itatis ꝑuenientes. Cum¬

Expanded text:
am provocaverunt: immolaverunt daemoniis am provocaverunt: immolaverunt daemoniis et non Deo . et hoc fecerunt propria voluntate, quia in nostro consistit arbitrio bonum malumve eligere. Denique his qui se Deo virtutibus obtulerunt, dicitur: Elegit nobis haereditatem suam: pulchritudinem Jacob quam dilexit . Et in alio loco: Facta est pars Domini populus ejus Jacob: funiculus haereditatis ejus Israel . Et in Actibus Apostolorum refertur, quod in partem sortemque Pauli et Silae plurimi se dederint. Qui ergo fuerint pars et sors Domini, sicut Levitae, habebunt partem Domini et dicere poterunt cum David: Pars mea Dominus . Quae possumus et super haereticorum persona accipere: ipsi enim dimisso cultu offerunt victimas ac libamina effundunt, facientes abscondite, quae turpe est etiam dicere, et captivas ducentes mulierculas oneratas peccatis, quae ducuntur variis desideriis, semper discentes, et numquam ad scientiam veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ minant᷑ ruinas: que ꝓdiũsia¬
te mendacii et uarietate dogmatul
ꝑũsorum plures appellant᷑ pete hos
autem unam habemus petram que
semꝑ ꝑseqͥtur popłm dĩ. de qua bibe¬
bat quondam popłs ifrł: quande sa¬
miliaritate domini fruebatur.
partib torrentis pars tua. hec ẽ. sors
tua ec ipsis effudisti libam̃. optulista
sacrificium. Nũ quid suꝑ hii non ii¬
dignabor: Lxx. hec ẽ pars tua hec
sons cura: et illis effudisti libamina et
ins p̃parasti hostias. Suꝑ his ergo non
pleni erant cultu demonum: de quib
lo qͥtur ieremias. qd̾ patres acfilii ligna
comportent ignemq succendant: ut fa¬
ciant enauonas militie celi: conteren¬
cent siue crustulas manu artifici p̃pa¬
ratas hoc enim in lingua nr̃a chauonaᷤᷤ
sonat. Ochis ex ꝑsona domini ꝓpħali¬
spũ p̃cinebat moyses in cantico deute¬
ronomũ. Ir ritauer̃ me in alienis: et
in abhominationib suis ad iracundi¬

Expanded text:
semper minantur ruinas, quae pro diversitasemper minantur ruinas, quae pro diversitate mendacii, et varietate dogmatum perversorum, plures appellantur petrae. Nos autem unam habemus petram, quae semper sequitur populum Dei, de qua bibebat quondam populus Israel, quando familiaritate Domini fruebatur. In partibus torrentis pars tua: haec est 671 sors tua, et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium: numquid super his non indignabor? LXX: Haec est pars tua, haec est sors tua: et illis effudisti libamina et his praeparasti hostias. Super his ergo non pleni erant cultu daemonum, de quibus loquitur Jeremias: Quod patres ac filii ligna comportent, ignemque succendant, ut faciant chavonas militiae coeli, conterencent, sive crustulas in manu artificis praeparatas. Hoc enim lingua nostra chavonas sonat. De his ex Domini ptu, praecinebat Moyses in Cantico Deuteronomii: Irritaverunt me in diis alienis, et in abominationibus suis ad iracundi
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾. iste frat̾ tuus ꝑierat et inuencuse.
mortuus erat et reuixit. Numq̃ eĩ pit
nisi qd̾ priꝰ saluum fuit: et numqua
moritur nisi qd̃ ante uix̃at. Ergo isti
qui nc̃ appellant᷑ filii ꝑditionis fiuemi¬
quitatis ac sceleris. ꝓpͥo uitio dereliquer
dĩ: et de filiis domini filii ꝑditiomis ẽ
ceꝑunt. dicente ad eos hoc eodem ꝓpha¬
possumꝰ hec scđm tropologiam et su
hercticis acciꝑe qui filii ꝑditionis fin
et sem̃ pessimum siue mendatii. Abmi¬
tio enim mendaces sunt sic̃ diabolus
qui ẽ. pat̾ eius. id ÷ pat̾ omnis m̃dacũ.
Isti uocant eos quos deceꝑunt ad idola
siue ad simulachra doginatũ suorũ
subt̃ frondosas arbores atq nemoro
quã peccauerat abscondit se in parady.¬
so subt̃ arborem: ne dĩ pateret aspectu
Nec dubium ẽ. quin istiꝰ modi ꝑditio¬
nis filii et semen iniquum habeant
płimos filios quoscũq deccꝑint. et oc¬
cidant in ꝓfundis uallib et mbarat᷑
impietatis subt̃ imminentes petras q̃

Expanded text:
pater: Iste frater tuus perierat et inventus est, mortuus erat, et revixit; nunquam enim perit nisi quod prius salvum fuit, et nunquam moritur nisi quod ante vixerat. Ergo isti qui nunc appellantur filii perditionis, sive iniquitatis ac sceleris , proprio vitio dereliquerunt Deum, et de filiis Domini, filii perditionis esse coeperunt, dicente ad eos hoc eodem pPossumus haec secundum tropologiam, et super haereticis accipere, qui filii perditionis sunt, et semen pessimum, sive mendacii. Ab initio enim mendaces sunt, sicut diabolus, qui est pater ejus, qui est pater omnis mendacii. Isti vocant eos quos deceperunt ad idola, sive ad simulacra dogmatum suorum, subter frondosas arbores atque nemoroquam peccaverat, abscondit se in paradiso subter arborem, ne Dei pateret aspectui . Nec dubium est, quin istiusmodi perditionis filii, et semen iniquum, habeant plurimos filios quoscumque deceperint, et occidant in profundis vallibus, et in barathro impietatis subter imminentes petras, quae
Abbreviated transcription (Latin):
innoxium. sanguinem filiorũ et filia¬
rum suarũ: et ĩmolauer̃ sculptilibus
chanaan. Et infecta ẽ. t̾ra in sanguini¬
bus: et polluta ẽ. in oꝑib suis. Cũ ergo
manifesta sit hẏstoria qd̾ filii sint int̃
questio qͦmodo filii dicant᷑ filiĩ ꝑditio¬
naturas. Aliam que ꝑdita sit et mala
et saluari nequeat: et aliam bonam que
pire ñ potest. Si enim ut illi putant filii
ꝑdicionis nature pessime funic: quom
iuentum ẽ. Qd pͥus ꝑdicum fuerato
Dentq in parabolis penicentium. etoui

Expanded text:
innoxium: sanguinem filiorum et filiarum suarum, et immolaverunt sculptilibus Chanaan. Et infecta est 670 terra sanguinibus, et polluta est in operibus suis . Cum ergo manifesta sit historia, quod filii sint interquaestio, quomodo filii dicantur filii perditionaturas: aliam quae perdita sit et mala, et salvari nequeat; et aliam bonam, quae perire non possit. Si enim, ut illi putant, filii ditionis naturae pessimae sunt: quomodo inventum est quod prius perditum fuerat? Denique in
Abbreviated transcription (Latin):
de quib dictum ẽ. et mechabant᷑ in lig¬
num et in lapidem. ac meretricis. haut
dubium quin eadem significet de qua
conspuences faciem eiꝰ. barbamq uel¬
lentes. et suꝑ quem dilatastis et aꝑui¬
stis os urm. et linguã eiecistis. dicen¬
tes ei samarithanus es et demonium
habens. Et icerum. Iste non eiecit demo¬
moma. nisi in belzebub pͥncipe demo¬
morum. Et postea in passione. Cruci
fuꝑnos: et suꝑfilios nros. Et alibi.
Uah qui destruit templum: et in tri¬
duo instaurat illud. alios saluos fecit
seipsum saluum facere ñ potest: Des¬
cendat nc̃ de cruce: et credimꝰ ei. Nũ

Expanded text:
de quibus dictum est: Et maechabantur in ligde quibus dictum est: Et maechabantur in lignum et lapidem ac meretricis: haud dubium quin eamdem significet, de quaconspuentes faciem ejus, barbamque vellentes; et super quem dilatastis et aperuistis os vestrum, et linguam ejecistis, dicentes ei: Samaritanus es, et daemonium habes ? Et iterum: Iste non ejicit daemonia, nisi in Beelzebub principe daemoniorum . Et postea in passione: Crucifsuper nos et super filios nostros . Et alibi: Vah, qui destruis Templum, et in triduo instauras illud. Alios salvos fecit, seipsum salvum facere non potest. Descendat nunc de cruce, et credi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ quem dilatastis os. et eiecistis lin¬
guam: Lxx. Uos aut̃ accedite huc filu¬
iniqui: semen adulterorum et mere¬
tricis. In quo lusistis: Suꝑ quem apu¬
istis osur̃m: Et suꝑ quo eiecistis lin¬
guam ur̃am: Subłato iusto cuiꝰ sepul¬
tura in pace ẽ. inmo sublata de medio:
uos qui estis filii iniquitatis. accedite
ad me et audite que dicam. Quomodo
eiuim qui fac̃ iniquitatem scruus ẽ.
iniquitatis: sic qui iuxta udam ꝓ¬
ditorem filius ẽ ꝑditionis. appellari
potest filius iniquitatis. Demiq scrip¬
tum ẽ. de domino saluatore: et filius
imquitatis ñ apponet ut affigat eũ.
Pro iniquitate siue iniqͦrum qd̾ lxx
transtulerunt. theodotio ipsum uer¬
bum ebraicum posuit. unnina. quod
nos iuxta symmachum ut auguria¬
tricem ũtimus: qd̾ scilicet semꝑ ierłm
que ẽ. mat̾ audientium idolatric de¬
dita fuerit. Quam obrem appellat
eos semen adulteri siue adulterorum:

Expanded text:
super quem dilatastis os, et ejecistis linsuper quem dilatastis os, et ejecistis linguam? LXX: Vos autem accedite huc, filiniqui, semen adulterorum et meretricis in quo lusistis? super quem aperuistis os vestrum: et super quo ejecistis linguam vestram? Sublato justo, cujus sepultura in pace est, immo sublato de medio, vos qui estis filii iniquitatis, accedite ad me, et audite quae dicam . Quomodo enim qui facit iniquitatem, servus est iniquitatis, sic qui juxta Judam proditorem, filius est perditionis, appellari potest filius iniquitatis. Denique scriptum est de Domino Salvatore: Et filius iniquitatis non apponet ut affligat eum . Pro iniquitate, sive iniquorum, quod LXX transtulerunt, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posnos juxta Symmachum, in auguratricem vertimus, quod scilicet semper Jerusalem, quae est mater audientium, idololatriae dedita fuerit. Quamobrem appellat eos semen adulteri, sive adulterorum 669
Abbreviated transcription (Latin):
płalmi pͥncipio ẽ. Necmn hoc cuiquam
uideatur eẽ diu̾sum: si qd̾ in fuis locis
mumero dicitur singłari ab apło plura¬
lit̃ ponitur. qui scribebat ad płimos.¬
et inunum sensũ multa cogebat exem¬
pla. arbitror solutam questionẽ tuam:
et nr̃am regłam suꝑ translationem ue¬
teri instrum̃ti concussam magis eẽ. ꝗͣ
motam. et non tam apłm de psalmo
betur: quam eos qui artem contexen¬
darum int̾ se scripturarũ apłi nescie¬
bant. quesisse aptum locum ubi affũ¬
ptum ab eo ponerent testimonium:
qd̾ absq auctoritate in script᷑a positũ
non putabant. Deniq om̃s grecie tra¬
ctatores qui nob eruditionis sue in
psalmos cõmentarios reliquer̃. hosuer¬
siculos ueru annotant atq p̾tereunt:
liquido conficentes in hebraico non
citur: et in toto orbe diuersa ẽ.S iam
tempꝰ ẽ. ut cepto incumbamꝰ oꝑi: et
reliqua ꝑsequantur. Uos autẽ acce¬
dite huc filii auguriatiicis. semen ad¬
ulteri et fornicarie. Suꝑ quem lusistis:

Expanded text:
ante oculos ejus. Nec in hoc cuiquam videatur esse diversum, si quod in suis locis numero dicitur singulari, ab Apostolo pluraliter ponitur, qui scribebat ad pet in unum sensum multa cogebat exempla. Arbitror solutam quaestionem tuam, et nostram regulam super translatione veteris Instrumenti concussam magis esse quam motam. Et non tam Apostolum de psbraico non habetur, quam eos qui artem contexendarum inter se Scripturarum Apostoli nesciebant, quaesisse aptum locum, ubi assumptum ab eo ponerent testimonium, quod absque auctoritate in Scriptura positum non putabant. Denique omnes Graeciae tractatores, qui nobis eruditionis suae in Psalmos Commentarios reliquerunt, hos versiculos veru annotant atque praetereunt, liquido confitentes in Hebraico non ece κοινὴ dicitur, et in toto orbe diversa est. Sed jam tempus est, ut coepto incumbamus operi, reliqua persequamur. Vos autem accedite huc, filii auguratricis: semen adulteri et fornicariae super quem lusistis?
Abbreviated transcription (Latin):
tras: l.xx. Nonne uos estis filiĩ ꝑditio¬
nis sem̃ iniquũ qui uacatis ad idola
subt̃ frondosas arbores ĩmolances filios
urõs in uallib in medio petre: Nos in¬
quit ista fecistis que p̃teritꝰ sermo nar¬
iauit: qui estis. filii scelerati siue ꝑdi¬
tionis qualis fuit et iudas ꝓditor. qui
appellatus ẽ. filius ꝑditionis. Et semen
miquũ siuie mendax atq mendacii. qͥ
delectamini in diis subt̃ om̃ĩ frondosa
arbore. et ĩmolatis filios uros in torrenti¬
bus. De quo et regũ ac para lypomenon
narrat hẏstoria qd̾ ĩmolauerint diis fili¬
os suos et in igne consecrauerint. Quod
quidẽ et achab regem isrł et manassem
regem iuda fecisse ñ dubium ẽ: qui patͥ¬
cidio lib̾orum ad ꝓpħarum sanguinem
ꝑuener̃. De quo et osee. Immolatis ait
homines. uituli enĩ defecer̃ siue ut in
hebreo scriptum ẽ. imm olantes homi¬
nes uitulos adorantes. Et in psalmis
plenius scribit᷑. Cõmixti sunt in gentibꝰ
et didicerunt oꝑa eorum et seruieruns

Expanded text:
tras? LXX: Nonne vos estis filii perditionis: semen iniquum, qui vocatis idola subter frondosas arbores: immolantes filios vestros in vallibus in medio petrae? Vos, inquit, ista fecistis, quae praeteritus sermo narravit. Qui estis filii scelerati, sive perditionis, qualis fuit et Judas proditor, qui appellatus est filius perditionis : et semen iniquum sive mendax atque mendacii, qui delectamini in diis subter omni frondosa arbore, et immolatis filios vestros in torrentibus . De quo et Regum ac Paralipomenon narrat historia, quod immolaverint diis filios suos, et in igne consecraverint . Quod quidem et Achab regem Israel, et Manassen regem Juda fecisse, non est dubium, qui a parricidio liberorum ad Prophetarum sanguinem pervenerunt, de quo et in Osee: Immolate, ait, homines, vituli enim defecerunt . Sive ut in Hebraeo scriptum est: Immolantes homines, vitulos adoratis. Et in psalmis plenius scribitur: Commixti sunt gentibus, et didicerunt opera eorum, et servierunt
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinem. Contritio et infelicitas in
uiis eorum. et uiam pacis ignorauer̃t
non ẽ. timordĩ ante oculos eorũ. Qd
cum audissem : quasi a fortissimo
pugillo ꝑcussus eẽm. cepi tacitus eat¬
are: et stuporem m̃tis uultꝰ pallore
signare. Hebreus inquã ex hebreis
scđm legem phariseus eruditusq ad
pedes gamaliel: aut ignorauit hec aut
eorum qui lecturi erant abusus c̃ ig
norantia. Quorum alterum mnerudi¬
ti. alt̾um callidi ẽ. ad malitiam. nec eiꝰ
qui dixerit et si imꝑitꝰ sermone: non
tñ scientia. Et icerum. In simplicitace
et sinc̾itate: annuntiaui uob̾ u̾bum.
Tandem in memet reu̾sus uniꝰ dicispa¬
crum postulaui: ut responsio mea ne¬
quaquam argumentum humani eẽt
ingenii. s fructus assidue lectionis. Ias
omẽm scripturã mente ꝑlustrans: am¬
madũti sic̃ omnis pene ad romanos cpi¬
stola de uet̾i structa instrum̃to. fcae
hoc testimonium depsalmis et y sã
eẽ contextum. Nam duo pͥmi u̾sus se¬

Expanded text:
io et infelicitas in viis eorum: Et viam pacis non cognoverunt: Non est timor Dei ante oculos eorum . Quod cum audissem, quasi a fortissimo pugile percussus essem, coepi tacitus aestuare, et stuporem mentis vultus pallore signare. Hebraeus, inquam, ex Hebraeis, secundum legem Pharisaeus, eruditusque ad pedes Gamalielis, aut ignoravit haec, aut eorum, qui lecturi erant, abusus est 667-668 ignorantia . Quorum alterum ineruditi, alterum callidi est ad malitiam, nec ejus qui dixerit: Et si imperitus sermone, non tamen scientia ; et iterum: in simplicitate et sinceritate annuntiavi vobis verbum . Tandem in memet reversus, unius diei spatium postulavi, ut responsio mea nequaquam argumentum humani esset ingenii, sed fructus assiduae lectionis. Itaque omnem Scripturam mente perlustrans, animadverti, sicut omnis pene ad Romanos Epistola de veteri structa est Instrumento, sic et hoc testimonium de Psalmis, et Isaia esse contextum . Nam duo primi versus: Se
Abbreviated transcription (Latin):
Gregia disertissimi
oratoris sententia ẽ.
illis soli artifices ni¬
dicarent. Ac ne a ꝑfa¬
nis tantum sumere uidear exemplũ
nimirum hoc illud ẽ. qd̾ aliis uerbis
ꝓpħa demonstrat. Beatus qui in aures
audientium loqͥtur. Qua facilitate
tu filia eustochium me competem eẽ
fecisti. Nam cum ant̾ioris libri p̃faci¬
uncłam leg̾es. in qua asserui apłos et
ponere testimonia. que cum hebraico
consonarent. si qua autẽ abaliis addi¬
ta sunt omĩno negligere. ⁊ilico m̃non
paruam questiuncłam detulisti. qd
scilicet octo u̾sus qui legunt᷑ in eccłis
et in hebraico habent᷑ tercĩ et decimipsl¬
mi apłs usurparet scribens ad romano¬

Expanded text:
gregia disertissimi oratoris sententia est,illis soli artifices judicarent. Ac ne a profanis tantum sumere videar exemplum, nimirum hoc illud est quod aliis verbis Propheta demonstrat: Beatus qui in auresaudientium : Qua felicitate tu, filia Eustochium, me compotem esse fecisti; nam cum anterioris libri praefatiunculam legeres, in qua asserui, Apostoloonere testimonia, quae cum Hebraico consonarent: si qua autem ab aliis addita sunt, omnino negligere: illico mihi non parvam quaestiunculam detulisti, quod scilicet octo versus, qui leguntur in Ecclesiis, et in Hebraico non habentur, tertii decimi psalmi, Apos
Abbreviated transcription (Latin):
bis semetrore ꝑspexerint & sustin̾e
famẽ ueritatis: tc̃ contͥstent᷑ siue iras¬
cant᷑ a maledicant uobis qͦs qͣsi deos
suos. & reges putabant. & frustra ad
celũ t̾rãꝙ respiciant. cũ semꝑ in tene¬
bris sint & ñ possint de ur̃is auolare

Expanded text:
ore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint de vestris avolare
Abbreviated transcription (Latin):
uos scribe & pharisei. ut eos audl¬
tis qͥoĩa uents causa faciunt. & uꝰ
rem magoruĩ stridunt in incantatio¬
pib sus ut uos decipiant: hoc eis res¬
uonde aebets. ñ mirũ si uos ur̃as tra¬
Qotiones liqmim: cũ una queꝙ gens¬
uaconsulat ydola. Ergo & nos auo¬
usmortius de uiuentib consulere.
n debem magis nob̾ ds legẽ dedit &
testimnoma script᷑arũ quȩ si sequi no¬

Expanded text:
s audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testim
Abbreviated transcription (Latin):
les ce. cognoscite: & emmanuele p̃sen¬
te nichił posse contͣ ierłm urbẽ dei.
Ethoc ñ solũ uos qui uicini estis. sed
cuncta ꝓcul t̾ra cognoscat. Quãuis enĩ
exercitũ congregetis & accingatis uos
ad p̾liũ. & maior sit numerus obsiden
ieritis consiliũ: dissipabit᷑. Et licet su¬
pra dixeritis. ascendamꝰ ad uidã. & suᷤ¬
eũ filiũ tabeel: loq̃mim qͥdẽ ũbũ sed¬

Expanded text:
esse cognoscite, et Emmanuele praesente, nihil posse contra Jerusalem urbem Dei: et hoc non solum vos, qui vicini estis, sed cuncta procul terra cognoscat. Quamvis enim exercitum congregetis, et accingatis vos ad praelium, et major sit numerus obsidentieritis consilium, dissipabitur. Et licet supra dixeritis : Ascendamus ad Judam, et suseum filium Tabeel: loquimini quidem
Abbreviated transcription (Latin):
est aliꝰ p̾ter me. & multa his similia:
ꝓ eo qͦd in latino dr᷑ ds̃. in hebraico hel
scͥptũ est. Qd̃ ꝙ seqͥt᷑ fortis: hebraice
gibbor appellat᷑. Unde & in eo loco
ubi idẽ ꝓpħa cõmemorat. ert̃ confi¬
dentes suꝑ dõ scõ isrł inueritate &
qͦd residuũ est iacob suꝑ deo forti. ꝓ
deo forti in hebraico scͥptũ habet
hel gibbor. Patrẽ aut̃ fut᷑ scłi & re¬
surrectionis qͦd in nr̃a uocatione com¬
plet᷑. & pͥncipẽ pacis qui locutus est
ad apłos. pacẽ meã do uob̾. pacem
relinquo uobis. Non dubitabit qui
pacẽ nram iuxta apłm paulũ leg̾it
saluatorẽ. Quia nominũ maiestate
ꝑt̾ritos .lxx. reor ñ eẽ. ausos de pue¬
ro dic̾e qͦd aꝑte ds̃ appellandꝰ sit &
cet̾a. s ꝓ his sex nõib posuisse qͦd
in hebraico ñ habet᷑ magni consilii¬

Expanded text:
ter me , et multa his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR   appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in Hebraico scriptum habet EL GIBBOR. Patrem autem futuri saeculi et resurrectionis, quod in nostra vocatione completur; et principem pacis, qui locutus est ad Apostolos: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis : non dubitabit, qui pacem nostram juxta Paulum apostolum legerit Salvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera: sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, ma
Abbreviated transcription (Latin):
suimꝰ editionẽ qͥa uulgatũ est testimo¬
nũ. & usurpatũ ab eungłista ma¬
theo. ut uel diu̾sitas int̾p̃tationis uł
similitudo noscat᷑. Ac pͥmũ notandũ
qͦd testimoniũ hoc eũngłista matħs
ñ uxta .lxx: s iuxta hebreos posuerit.
Dĩ enĩ sermo eungłicus. Audiens aut̃¬

Expanded text:
vulgatum est testimonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicus: Audiens aut