comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lut ex nobis. Auoquin nr̃a oꝑa sic erunt ut
sint humana. aut peccata. aut cũ timore ñ cũ
dilectione: & idõ seruilia sine requie. Plem¬
tudo. aut̃ sabbatrerit inrequie sempiterna.
Non cm̃i frustra institutũ est & sabbatum sab¬
batorũ suꝑiꝰ quando prius locutus ds̃ dec̃a
bernaculo unguendo. dixit eadẽ unctione
scĩficari illa omnia & ficri sc̃a scõrum: altare
aut̃ holocaustorum cadẽ unctione scĩficatũ
dixerat fieri scm̃ sc̃i: & hoc inter c̾ẽ uidebadur
qd̾ nchil eorũ dixisset scm̃ scorum: nisi qd can¬
tũ uelo separabat᷑ ascõ. idẽ ubi erat arca testa¬
menti. et altare incensi. Nunc aut̃ eadẽ repe¬
tere dixit de tab̃naculo uncto & his que in
illo eẽnt. qd̾ ea unctione sc̃ificarent᷑ ec fierent
sc̃ã. Illud aũt altare holocaustomatũ dequo
prius dixerat qd̾ fieret sc̃m sc̃i eadem unctiõe:
nc̃ dixit ficri scm scõrum. Unde dat᷑ intelligi

Expanded text:
lut ex nobis. Alioquin nostra opera sic erunt, ut lut ex nobis. Alioquin nostra opera sic erunt, ut sint humana, aut peccata: aut cum timore, non cum dilectione. Et ideo servilia sine requie. Plenitudo autem sabbati erit in requie sempiterna. Non enim frustra institutum est et sabbatum sabbatorum superius. Quando prius locutus est Deus de tabernaculo ungendo, dixit eadem unctione sanctificari illa omnia, et fieri Sancta sanctorum. Altare autem holocaustomatum, eadem unctione sanctificatum, dixerat fieri Sanctum sancti. Et hoc interesse videbatur, qui nihil eorum dixisset Sanctum sanctorum, nisi quod tantum velo separabatur a sancto, id est, ubi erat arca testamenti et altare incensi. Nunc autem cum eadem repeteret, dixit de tabernaculo uncto, et his quae in illo essent, quae ea unctione sanctificarentur et fierent sancta. Illud autem altare holocaustomatum, de quo prius dixerat, quod fieret Sanctum sancti, eadem unctione nunc dixit fieri Sanctum sanctorum. Unde datur intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
diret Cũ & hoc ineisdem preceptis decem
iegatur: An et hoc simile ẽ uelam̃to quo faci¬
em obtexit: quia splendorẽ uultus eiꝰ filii isrł
non poterant intuen: Nam ex decẽ precep¬
tis hoc solũ popło precepit. qd figurate ibi dic¬
tum est. Aua quippe nouem sicut precepta
sunt etiam innouo testam̃to obseruanda:
minime dubitamꝰ. Iuud aũt unũ de sabba¬
to usq ad eo figura diei septimi obseruatiõe
apud isrłitas uelatũ fuit: ⁊ mistiũ p̃ceptũ fuit: &
quodã sacͣmto fig᷑abat᷑ hodi a nobis non obserue¬
tur. s solũ qd̃ significabat intueam᷑. Iniua
aut̃ requie ubi oꝑa seruilia iubent᷑ cessare:
magna ẽ alcitudo gr̃e dei. Tunc eñ fiunt cum
requic oꝑa bona: cumfides ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑
Timor aut̃ tormentũ habet. Et incormenco
que requies : Unde timor nonẽ incaritate.
saritas aut̃ diffusa ẽ incordib nr̃is ꝑspm̃ scm̃¬
sc̃a dño. deiscilicet gr̃e tribuendanũ nobis ue¬

Expanded text:
diret, cum et hoc in eisdem praeceptis decem diret, cum et hoc in eisdem praeceptis decem legatur? an et hoc simile est uelamento, quo faciem obtexit. quia splendorem uultus eius filii Israhel non poterant intueri? nam ex decem prae. ceptis hoc solum populo praecepit, quod figurate ibi dictum est; alia quippe ibi nouem sicut praecepta sunt etiam in nouo testamento obseruanda minime dubitamus. illud autem unum de sabbato usque adeo figurata diei septimi obseruatione apud Israhelitas uelatum fuit et in mysterio praeceptum fuit et quodam sacramento figurabatur, ut hodie a nobis non obseruetur, sed solum quod significabat intueamur. in illa autem requie ubi opera seruilia iubentur cessare, magna est altitudo gratiae dei. tunc enim fiunt cum requie opera bona, cum fides per dilectionem operatur, timor autem tormentum habet et in tormento quae requies? unde timor non est in caritate; caritas autem diffusa est in cordibus nostris per ssancta Domini, Dei scilicet gratiae tribuenda non nobis ve
Abbreviated transcription (Latin):
editionẽ que dixit dñs facere ea. Ambigue posi¬
tum est utrũ facere ea ipse dñs: anilli. S utiq
manifestum ẽ qd ilii. Iussit quippe ille que fi¬
erent. S fogte idõ sic positũ est. ut ex utroq
accipiatur. quia & dñs facit cũ facientes ad iu¬
uat: scđm illud apłi. intimore & tremore ur̃ã
ipsorũ salutẽ oꝑamini. Ds̃ eñi est inuobis qui
sex dieb facietis opꝰ. septimus dies erit uobis sc̃s
sabbatum & requies dñi. Postea quã descendit¬
moyses de monte oꝑa cõmendant᷑ tab̃naculz
construenda. & uestis sacerdotalis: dequib fa¬
ciendis antequã aliquid ꝑcipet locutus ẽ ad
popłm de sabbati obseruacione.Ubi nonim¬
merito mouet cũ decem uerba legis acceperit
intabulis lapideis.Iterum quas ipse excidit ip¬
se conscripsit: quare de solo sabbato postea ꝗͣ
descendit popłm admonuit. Si em̃ propt̾ea
.x. precepta legis suꝑfluũ fuit ut popłs iterũ
audiret: cur ñ fuit suꝑfluũ ut de sabbato au¬

Expanded text:
erba, quae dixit dominus facere ea. ambigue positum est, utrum "facere ea" ipse dominus an illi; sed utique manifestum est quod illi: iussit quippe ille quae fierent. sed forte ideo sic positum est, ut ex utroque accipiatur, quia et dominus facit, cum facientes adiuuat, secundum illud apostoli: in timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; deus enim est quiSex diebus facietis opus: septimus dies erit vobis sanctus, sabbatum et requies Domini. Posteaquam descendiMoyses de monte, opera commendantur tabernaculi construenda et vestis sacerdotalis. De quibus faciendis antequam aliquid praeciperet, locutus est ad populum de sabbati observatione. Ubi non immein tabulis lapideis iterum, quas ipse excidit, ipse conscripsit, quare de solo sabbato, posteaquam descendit, populum admonuit. si enim propterea decem praecepta legis superfluum fuit, ut populus iterum audiret, cur non fuit superfluum, ut de sabbato au
Abbreviated transcription (Latin):
tusero. & miscdiam prestabo cui miscdiam p̃sti¬
tero: ibi plane expressius ostendit uocationem
introducturũ pollicebat᷑ dicens. uocabo nomen
dñi in conspectu tuo: cõmendauit hoc se miseri¬
corditer facere. sicut apłs dicit. Dico eñĩ xp̃m im
nistrum fuisse circuncisionis propt̃ ueritatem
dci. ad confirmandas ꝓ missiones patrũ: gen¬

Expanded text:
tus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patru
Abbreviated transcription (Latin):
gram̃ inconspectutuo. ostende mͥ temet ip¬
sum manifeste ut uideã te: ut sim inuenien
prorimi ubiait. & ut sciam quia popłs
tuus est gens hec. Querit᷑ quomͦ ds̃ admoy¬
sendirerit scio te. quasi preomnibz. Nun¬
quid ds plus aliqua scit. & aliqua minꝰ: In
tur scire que illi placent nescire que displi¬
cent. ñquia ignorat ea si quia non approbat.
sicut ais recte dr̃ nescire uidia cũ improbet
te preom̃ib qđ illi ds postea quam hoc ipse
dixit. legit᷑ dixisse. ande aut̃ non legit᷑: ut in¬
telligamus ñ omnia cẽ scripta que cũ illo ds̃
locutus est. s diligentiꝰ requirendum ẽ. in

Expanded text:
gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipgratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te, ut sim inueniens proximi, ubi ait, Et ut sciam, quia populus tuus est gens haec. Quaeritur quomodo Deus ad Moysen dixerit, Scio te prae omnibus: Nunquid Deus plus aliqua scit et aliqua minus? antur scire quae illi placent, nescire quae displicent. Non quia ignorat ea, sed quia non approbat. Sicut ars recte dicitur nescire vitia cum improbet te prae omnibus, quod illi Deus posteaquam hoc ipse dixit, legitur dixisse, ante autem non legitur. Ut intelligamus non omnia esse scripta, quae cum illo Deus locutus es
Abbreviated transcription (Latin):
& ut sciam quia popłs cuus est gens hec.
Qd̃ habet grecus. Gnos ⁊ os. hoc quidã latim
int̃ pretati sunt manifeste cũ scriptura non
dixerit. Pnaneros. Potuit gͦ fortasse anpo¬
tius dici sunuen grãm inconspectutuo os¬
tende mͥ cemetipsum scient̃ ut uideam te.
Quib uerbis satis ostendit moyses. qd non
ita uidebat dm̃ in illa tanta familiaritate
conspectus ut desicdabat uidere: qm̃ uie
om̃s uisiones dei que mortaliũ prebeban¬
tur aspectib. & ex quib fiebat sonus quo
mortalis attingeretur auditꝰ sic exhibeban¬
tur assumpta sicut ds uolebat specie qua
uolebat: ut ñ in eis ipsa ullo sensu corporᷤ
sentiretur diuina natura. que inuisibilis
uitia: pre om̃ib ds moysen sciebat. quia deo
preom̃ib moyses placebat. Notandũ est ne¬
ubiq tota est. & nullo continet᷑ loco. Et
quia in duob preceptis hocẽ. dilectionis
dei & proximi tota lex pendet: idõ moyses
inutroq suum desideriũ demonstrabat.
Indilectione scilicet dei ubiait. si inuemi

Expanded text:
s est gens haec.  Quod habet Graecus γνωστὸς, hoc quidam Latini interpretati sunt manifeste, cum Scriptura non dixerit φανερῶς. Potuit ergo fortasse potius dici, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum scient, ut videam te. Quibus verbis satis ostendit Moyses, quod non ita videbat Deum in illa tanta familiaritate conspectus, ut desiderabat videre. Quod ille omnes uisiones dei, quae mortalium praebebantur aspectibus et ex quibus fiebat sonus, quo mortalis adtingeretur auditus, sic exhibebantur adsumpta, sicut deus uolebat, specie qua uolebat, ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sentiretur diuina natura, quae inuisibilisvitia. Prae omnibus Deus Moysen sciebat, quia Deo prae omnibus Moyses placebat. Notandum est ubique tota est et nullo continetur loco. et quia in duobus praeceptis, hoc est dilectionis dei et proximi, tota lex pendet, ideo Moyses in utroque suum desiderium demonstrabat: in dilectione scilicet dei, ubi ait: si inueni
Abbreviated transcription (Latin):
ultionis uisitabo & hoc peccatũ eorũ. it an.¬
fidorum ut deleat eos:quia certissime & sine
ulla dubietate uenturus est iudicare uiuos oe
mortuos: iustis dare premio ꝑemnẽ glam: ac
peccatorib ꝑpetuam penam.
amnunc depone ornatũ tuum.uin quid
cipiendum est: sicut alibi ignorare. proñ mani¬
festare. unde ẽ illud in euangłio. Dedie aũt illa
& hora nemo nouit. neq angłi celorũ. neq fi¬
lius nisi pater solus.
Noyses quoq tollens tab̃nacłm tetendit
extra castra procul: uocauitq nomeneiꝰ

Expanded text:
ultionis visitabo et hoc peccatum eorum: ultionis visitabo et hoc peccatum eorum: fidorum, ut deleat eos; quia certissime et sine ulla dubietate venturus est judicare vivos ac mortuos: justis dare praemium, perennem gloriam, ac peccatoribus perpetuam poenam. Jam nunc depone ornatum tuum, ut sciamcipiendum est, sicut alibi ignorare pro non manifestare. Unde illud in Evangelio: De die autem illa et hora, nemo novit, neque angeli coelorum, neque Filius, nisi Pater solus. Moyses quoque tollens tabernaculum, tetendit ex
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ cũ dure ceruicis hominib. nichil ẽ aliud:
quã uindicando ad e̾ẽ atq puniendo. Unde
cũ eo mͦ malis non adẽ. parcendo facit. quoꝑ
tinet illud qd̾ dr̃. Auerte faciem tuam apecca¬
tis meis: quia si auertit euertit. Sicut em̃ fluit
cera afacie ignis sic pereant peccatores afaciedi.
udiens autẽ popłs sermonẽ hunc pessi¬
mum luxit: & nullus exmore indutus ẽ
cultu suo. Pessimũ sermonẽ dicunt audisse
popłm hoc ẽ crudelissimũ atq mestissimum.
Qd̾ eñi maius alicui poc̃ prestare beneficium:
quam dei grãm habere presentẽ. acconditorẽ
suum agnoscere sibi c̾ẽ propiciũ: Aut qd ma¬
ius est discrimen quam auctoris sufferre iram:
Nichil habet boni. qui creatoris sui carebit gr̃ã
atq presentia.
iritq dñs ad moysen. Loquere filiis isrł.
Popłs dure ceruicis es: semel ascendã inme¬
dio tui & delebote. Hoc ẽ qd̾ ante dixit indie

Expanded text:
deum cum durae ceruicis hominibus nihil est aliud deum cum durae ceruicis hominibus nihil est aliud quam uindicando adesse atque puniendo: unde cum eo modo malis non adest, parcendo facit. quo pertinet illud quod dicitur: auerte faciem tuam a peccatis meis, U quia si auertit, euertit; sicut ecera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. Audiens autem populus sermonem hunc pessimum, luxit, et nullus ex more indutus est cultu suo. Pessimum sermonem dicit audisse populum, hoc est, crudelissimum atque moestissimum. Quod enim majus alicui potest praestari beneficium, quam Dei gratiam habere praesentem, ac conditorem suum agnoscere sibi esse propitium? Aut quod majus est discrimen, quam auctoris sufferre iram? Nihil habet boni, qui creatoris sui carebit gratia atque praesentia. Dixitque Dominus ad Moysen: Loquere filiis Israel: Populus durae cervicis es, semel ascendam in medio tui, et delebo te. Hoc est, quod ante dixit: In die
Abbreviated transcription (Latin):
sen uade ascende hinc cu &e popłs cuus quem
eduristi de derra egypci in terram quã iuraui
mini ur̃o dabo eam: continuo canquã ad ipsũ
moysen adhuc loquat᷑ occulta conuersione
loquit᷑ dicens. & simul mittã angłmn meum
antete. & eiciet chananeũ et amorreũ. & cethe¬
um. et ferereũ. & gergeseũ. & eueum et iebu¬
scum. & introducet te interrã fluentẽ lac &e mel.
Noncm̃ ascendã decũ: quia popłs dure ceruicis
es. ut ñ deleamte inuia. Magna sacramenti
&e mira profunditas. tanquã maiorẽ misciłiam
posset angłs habere quã dñs qui popło dure
implere se dicit qd patrib eorũ iurauit: canqua
&e hic ostendens hoc se idõ facere. quia illis patb
iustis promisit. non qđ isti digni ee̾nt. Quid gͦ
significat᷑. Nisi forte idõ se cũ eis non ẽc̃ qui
dura ceruice sunt. quia non eũ propiciũ & sa¬
lubrem nisi humilitas & pietas capit. Esse aũ

Expanded text:
sen: Vade, ascende hinc, tu et populus tuus quem sen: Vade, ascende hinc, tu et populus tuus quem eduxisti de terra Aegypti, in terram quam iuraui mini uestro dabo eam, continuo tamquam ad ipsum Moysen adhuc loquatur occulta conuersione,loquitur dicens: et simul mittam angelum meum ante te et eiciet Chananaeum et Amorrhaeum etChettaeum et Pherezaeum et Gergesaeum et Euaeum et Iebusaeum, et introducet te in terram fluentem lac et mel. non enim ascendam tecum, quoniam populus dura ceruice es, ut non deleam te in uia. magna sacramenti et mira profunditas, tamquam maiorem misericordiam posset angelus habere quam dominus, qui populo durae inplere se dicit quod patribus eorum iurauit, tamquam et hic ostendens hoc se ideo facere, quia illis patribus iustis promisit, non quod isti digni essent. quid ergo significauit nisi forte ideo se non esse cum eis, quia dura ceruice sunt, quia non eum propitium et salubrem nisi humilitas et pietas capit? esse autem
Abbreviated transcription (Latin):
ce congerere. Iue itaq ibisensus imꝓmpcuẽ: qd̾
his uerbis significauit ds̃ plurimũ apudse pro¬
desse illi popto. quia sic ab illo uiro diligeban¬
tur quẽ sic dñs diligebat: ut eo mͦ ad monerem᷑
releuari nos apud cum illorum meritis posse qͦs
diligit. Nam cũ ab om̃ipodente dr̃ homini sine
me &e conterã eos: quid aliud dr̃ quã contererẽ
eos nsi diligerent᷑ abste: Ita gͦ dictũ est. sine
me: acsi diccret᷑ noli eos diligere. & conterã eos:
Quiane idfaciam: dilectio tua millos int̾cedit
michi. Ob demꝑandum aut̃ ẽẽt dño dicenci
noli eos diligere. si hoc iubendo dixisset: et
ñ potiꝰ admonendo & exprimendo quid illũ
abcorum sunplicio reuocaret. Nec cam̃ illoin¬
tercedente. sine flagello discipline popłm de¬
reliquit. Nescio quo eñi modo ut sic dilige̾t¬
eos ipse moyses ds̃ illos occultiꝰ diligebat. qͥ
manifesta uoce terebat. Ubi dicit ds̃ ad moy¬

Expanded text:
te conterere. Ille itaque ibi sensus in promptu est, quod te conterere. Ille itaque ibi sensus in promptu est, quod his verbis significavit Deus plurimum apud se prodesse illi populo, quia sic ab illo viro diligebantur, quem sic Dominus diligebat, ut eo modo admoneremurelevari nos apud eum illorum meritis posse quos diligit. Nam cum ab Omnipotente dicitur homini, Sine me, et conteram eos, quid aliud dicitur, quam contererem eos nisi diligerentur abs te. Ita ergo dictum est, Sine me, ac si diceretur, Noli eos diligere, et conteram eos, quia ne id faciam dilectio tua in illos intercedit mihi. Obtemperandum autem esset Domino dicenti: Noli eos diligere, si hoc jubendo dixisset, et non potius admonendo et exprimendo, quid illum ab eo supplicio revocaret. Nec tamen etiam illo intercedente, sine flagello disciplinae populum dereliquit. Nescio quo enim modo ut sic eos diligeret ipse Moyses, Deus illos occultius diligebat, qui manifeste terrebat, ubi dicit Dominus ad Moy
Abbreviated transcription (Latin):
bo eam. Hade ascende hinc tu & popłs cuus quẽ
eduristi deterra egypti. Os̃ iratus dicere uidetur.
tu & popłs cuus quẽ eduxisti. Alioquin dixisset
tu et popłs nis quem eduxisti de terra egypti.
S illi quando idolũ poposcerunt: ita locuti
sunt. Moyses eñĩ hic homo qui eduxit nos det̾ra
egypti: ñ scimus quid factũ sit ei. Lib̾ationẽ suã
in hominẽ constituendo defecerant. Hoc eis mͦ
replicat᷑ cũ dicit᷑: tu& popłs tuus quẽ eduristi
ae cerra ego pti. Qd lis ẽ eriminis non inoysi.
spem ponerent: & dm̃ miscdia se in gr̃arum actiõe
crederent abilla scruitute lib̾atos. Cuiꝰ tam̃ apud
dm̃ tanquã fidelissimi famuli tantũ erat me¬
ritum ꝑ illiꝰ grãmut eis diceret ds. sine me ut ira¬
tus ira conteram cos. Qd̃ utrũ iubentis sit cũ ait.
sine me anquasi petentis: utrũq uideat᷑ absurdũ.
Nam & si iubebat ds in obedient famulus ñ pare¬
bat: et dm̃ hoc aseruo uelut probeneficio petere

Expanded text:
 1. Vade ascende hinc, tu et populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti. Deus iratus dicere videtur, tu et populus tuus, quem eduxisti; alioquin dixisset, tu et populus meus, quem eduxi de terra Aegypti: sed illi quando idolum poposcerunt, ita locuti sunt, Moyses enim hic homo qui eduxit nos de terra Aegypti, non scimus quid factum sit ei; liberationem suam in homine constituendo defecerant. Hoc eis modo replicatur cum dicitur, tu et populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti, quod illis est crimini, non Moysi. spem ponerent et domini misericordia se in gratiarum actione crederent ab illa seruitute liberatos. cuius tamen apud deum tamquam fidelissimi famuli tantum erat meritum per illius gratiam, ut ei diceret deus: sine me, et iratus ira conteram eos. quod utrum iubentis sit cum ait: sine me, an quasi petentis, utrumque uidetur absurdum. nam et, si iubebat deus, inoboedienter famulus non parebat, et deum hoc a seruo uelut pro beneficio petere
Abbreviated transcription (Latin):
quiemdabo tibi. & ait moyses. Sinon
tu ipse precedes: ne educas nos de loco isto. In
quo em̃i scire poterimus ego & popłs cuus
inuenisse nos grãm in conspectu tuõ nisiam¬
bulaueris nobis cum. ut glificem᷑ ab om̃ib
popłis qui habitant suꝑ terrã: Dix̃¬
aut̃ dñs ad moysen. Et uerbũ istud
qd̾ locutus es faciam. Inuenisti eñi grãm
corã me: & te ipsum noui exnomine. Quiait.
Ostende mͥgłam tuam. Respondit. Ego osten¬
dam omine bonũ tibi: & uocabo innomine
añi coramte & mmiserebor cui uoluero. & cle¬
mens ero inquẽ mͥ placuerit. Rursũq ait.

Expanded text:
idetur. Et ait Moyses: « Si non tu ipse praecedas, non educas nos de loco isto. In quo enim scire poterimus ego, et populus tuus, invenisse nos gratiam in conspectu 122 tuo, nisi ambulaveris nobiscum, ut glorificemur ab omnibus populis, qui habitant super terram? nus ad Mosen et verbum istud quod locutus es faciam invenisti enim gratiam coram me et te ipsum novi ex nomine qui ait ostende mihi gloriam tuam respondit ego ostendam omne bonum tibi et vocabo in nomine Domini coram te et miserebor cui voluero et clemens ero
Abbreviated transcription (Latin):
& admans ait. Si inueni grãm inconspectu
tuo dñe: obscero ut gradiaris nobiscũ. Popłs
eñi dure ceruicis est: & auferas iniquitates
nr̃as atq peccata. nosq possideas. Respon¬
dit dñs. Ego mmibo pactũ uidentib cunctis sig¬
na faciam que nunquã st̃ uisa suꝑ terram.
nec inullis gentib ut cernat popłs incuius
es medio opus dñi terribile qd facturus sum.
Quid ẽ qđ moysi de precanti prosalute popłi
sibi cõmissi. quatinꝰ dñs gram suam illis con¬
cedet eorum peccata atq delicta auferret.
respondit dñsꝰ Ego imbo pactum uidentib
cunctis signa faciam que ñ sunt uisa super
terram. Eteetera. Que sunt illa signa que
ñ quam uisa sunt suꝑ terram. Anforte signa
illa adnouũ cestamentum ꝑtinent̾. incarna¬
tionis ui delicet passionis ac resurrectionis
dm̃i: Dequib signis ad ꝑfidũ regem qui no¬
luit iussus a dño petere signũ. isaias propħa
dicit. Audite gͦ domus dauid. Nunquid parũ

Expanded text:
it: Si inveni gratiam in conspectu tuo, Domine, obsecro ut gradiaris nobiscum populus enim durae cervicis est, et auferas iniquitates nostras atque peccata, nosque possideas. Respondit Dominus: Ego inibo pactum, videntibus cunctis signa faciam, quae nunquam sunt visa super terram, nec in ullis gentibus, ut cernat populus in cujus es medio, opus Domini terribile, quod facturus sum. Quid est quod Moysi deprecanti pro salute populi sibi commissi, quatenus Dominus gratiam suam illis concederet, eorumque peccata atque delicta auferret. Respondit Dominus, Ego inibo pactum, videntibus cunctis signa faciam, quae non sunt visa super terram, etc. Quae sunt illa signa, quae nunquam sunt visa super terram? An forte signa illa ad Novum Testamentum pertinent, incarnationis videlicet, passionis ac resurrectionis Domini? De quibus signis ad perfidum regem, qui noluit jussus a Domino petere, Isaias propheta ait, Audite ergo domus David: Nunquid parum
Abbreviated transcription (Latin):
istũ qd̃ pronussit admalũ. Dixerunt mͥ.
fac nobis deos qui precedant nos: huic enm
moysi qui nos eduxit deterra egypti ignoramꝰ
quid acciderit. Quib ego diri. Quis urm ht̃
aurum: Tulerunt & dederunt mͥ. et proieci
illud mignẽ: egressusq ẽ hic uitulus. Hic com¬
pendio locutus c̃. non dicens qd̃ ipse formaue
rit. ut exiret uiculus fusilis: anexcusadionis cau¬
sa timendo mentitꝰ est. tanquã ipse iignẽ ꝑitu¬
rum aurũ proiesc̃it᷑:.atq ipso ñ id agente forma
untuli exierit: Qd id̾o non ẽ credendũ hoc cum
animo dirisse: quia nec latere moysen posset.
quid cẽt inuira cũ quo ds loquebat᷑ & frem de
mendacio ñ redarguit.

Expanded text:
istum, quod pronus sit ad malum. Dixerunt mihi: istum, quod pronus sit ad malum. Dixerunt mihi: Fac nobis deos qui praecedant nos. Huic enim Moysi qui nos eduxit de terra Aegypti, nescimus quid acciderit. Quibus ego dixi: Quis vestrum habet aurum? tulerunt et aederunt mihi, et projeci illud in ignem, egressusque est hic vitulus. Hic compendio locutus est, non dicens, qrit, ut exiret uitulus fusilis. an excusationis causa timendo mentitus est, tamquam ipse in ignem periturum aurum proiecerit atque ipso non id agente forma uituli exierit? quod ideo non est credendum hoc eum animo dixisse, quia nec latere Moysen posset quid esset in uiro, cum quo deus loquebatur, et fratrem de mendacio non redarguit.
Abbreviated transcription (Latin):
sum ouit litudinẽ imagims corruptibili¬
D. hominis. & uolucrũ. et quadrupedũ
& scrpentiũ. Ex hac quasi sapientia iste intulus
aureus. qualia solebant egyptiorũ ipsi primate̾
& tanquã docti homines adorare figmenta. Hoc
gͦ uitulo significatũ est omne corpus. idest
omnis societas gentiliũ idolatrie deditorum.
acalore eius: dũ ineum credunt gentes igne
uirtutis eiꝰ diabolica ineis forma soluitur.
Totum deinde corpus illud cõminuit᷑. id est
ab illa male conspirationis & conflatione dis¬
cissum uerbo ueritatis humiliat᷑: & cõminu¬
tum inaqua mittitur:ut eos isrlice idẽ euan¬
głii predicatores exbaptismo insuamenbra
hoc ẽ indũicũ corpus transferant. Qumum
bibe: Ita ille uiculus ꝑ ignem zeli. et aciem
uerbi. & aquã baptismiabeis potius quos
obsorbere conabat᷑ absorcus ẽ. Bixitq ad¬
aaron. Quid tibi fecit hic popls̾ ut induceres suꝑ
cum peccatum maximũ: Cui ille respondit.
Non indignet᷑ dñs ms̃. Tu eñi nosti popłm

Expanded text:
similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ex hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id est euangelii praedicatores, ex baptismo in sua membra, hoc est in corpus dominicum, transferant. quorum bibe ? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius, quos absorbere conabatur, absorptus est. Si es super eum peccatum maximum? Cui ille respondit: Ne indignetur Dominus meus. Tu enim nosti populum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum uitulũ igni cõbussit. minutatmq con¬
cidit: & inaquam asꝑgens potum popło dedit:
Si enĩ tabulas quas digito dei hoc ẽ oꝑacione
sp̃s sc̃i scriptas acceperat ido fregit. quia indig¬
nos cos quib cas legeret iudicauit: si deniq¬

Expanded text:
ipsum vitulum igne combussit, minutatimque conipsum vitulum igne combussit, minutatimque concidit, et in aquam aspergens potum populo dedit? Si enim tabspiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos quibus eas legeret iudicauit; si deniq
Abbreviated transcription (Latin):
alia exemplaria:&e propitiatꝰ est dñs dc malicia
quã dixit facere popło suo. Maliciam hic penam
intelligi uoluit: sicuti est estimata malitia ex
adeo: ñ scd̃in malitiã quahomines malist̃. Malus
em̃d̾s ñ est. s malis ingerit mala quia iustus est.
treuersus est moyses demonte portans auas
tabulas lapideas testimonii digito dei scrip¬
tas exutraq parte factas oꝑe dei. Cunq appropin¬
quasset ad castra: uidit uitulũ & coros. Iratusq
ualde proiecit de manu tabulas et confregit
eas ad radicẽ montis. Iratusquidẽ moyses. uidet᷑
tabulas destimonii digito deiscriptas collisisse atq¬
confregisse: magno cam̃ misterio figurata est
iteratio destamenti. qm uetus fuerat abolendũ:
&e constituendũ nouũ. Atripiensq uitulũ quẽ
fecerant: combussit & contriuit usq ad puluerẽ.
quẽ sparsit inaqua: et dedit ex co potũ filiis isrł.
S quid sibi uelit iste uitulus quẽ fecert̃ filis
isrł insolitudine. uel quid significet qd moyses

Expanded text:
 est Dominus de malitia quam dixit facere populo suo. Malitiam hic poenam intelligi voluit, sicuti est aestimata malitia exia Deo, non secundum malitiam, quae homines mali sunt. Malus enim Deus non est, sed malis ingerit mala quia justum est. Et reversus est Moyses de monte, portans duas tabulas testimonii manu Dei scriptas ex utraque parte, factas opere Dei. Cumque appropinquasset ad castra, vidit vitulum et choros iratusque valde, projecit de manu tabulas et confregit eas ad radicem montis. Iratus quidem Moyses videtur tabulas testimonii digito Dei scriptas, collisisse atque fregisse: magno tamen mysterio figurata est iteratio testamenti, quoniam vetus fuerat abolendum, et constituendum novum. Arripiensque vitulum quem fecerant, combussit et contrivit usque ad pulverem, quem sparsit in aqua et dedit ex eo potum filiis Israel.  quid sibi velit iste vitulus, quem fecerunt filii Israel in solitudine: vel quid significet quod Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
ut abeis ille uitulus penitus aboleret᷑ incendit
&e contriuit. et inaqua sparlit atq submersit:
ut quid & potũ hoc popło dedit: Quẽ non exci¬
tet factum hoc adquerendam & intelligendã
propħicam significationẽ: Occurrat gͦ iamin¬
tentis mentib quia diaboli corpus significat᷑
inuitulo: id ẽ homines in om̃ib gentib quib
ad hec sacrilegia caput. hoc ẽ auctor ẽ diabolus.
Aurcũ propterea:quia uident᷑ idolatrie ritus
uelut asapientib instituti: de quib dicit apłs.¬

Expanded text:
ut ab eis ille vitulus penitus aboleretur, incendit eum, contrivit, in aqua sparsit atque submersit, utquid et potum hoc populo dedit? Quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intelligendam propheticam significationem? Occurrat ergo jam intentis mentibus, tanquam diaboli corpus in vitulo, id est, homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est, auctor est diabolus. Aureum propterea, quia videntur idololatriae ritus velut a sapientibus instituti: de quibus dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aduertendũ est. qũa:: tũ malũ in illo
peccato ꝑspexerit moyses: qd̃ tanta cede cre¬
diderit expiandũ. qui eos sic diligebat ut ꝓ
eis illa uerba deo funderet. Merito queritur.
cũ suꝑiꝰ popłm nudasse uel dissipasse dictus
sit aaroncur in ipsũ uindicta nulla proces¬
serit:. neq cũ moyses int̾fici iussit omnẽ qui
leuitis euntib ad portam & redeuntib occur¬
risset armatis: neq cũ postea factum ẽ quod
scriptura u dicit: & ꝑcussit dñs popłm
propt̃ facturam uituli quẽ fecit aaron: mari

Expanded text:
tamen advertendum est quantum malum in illo tamen advertendum est quantum malum in illo peccato perspexerit Moyses, quod tanta caede crediderit expiandum, qui eos sic diligebat, ut pro eis illa verba Deo funderet. Merito quaeritur, cum superius populum nudasse vel dissipasse dictus sit Aaron, cum in ipsum vindicta nulla processerit, neque cum Moyses interfici jussit omnem, qui Levitis euntibus et ad portam redeuntibus occurrisset armatis, neque cum postea factum est quod Scriptura dicit: Et percussit Dominus populum propter facturam vituli quem fe
Abbreviated transcription (Latin):
am sordis. & int̾ hostes nudũ consticuerat. No¬
candum ẽ quẽ admodũ illud cocum mali quod
popłs fecit. ipsi aaron tribuacur: qd eis consen¬
serit ad faciendũ qd male petiuerant. Magis
em̃ dictum ẽ. spoliauit uel dissipauit eos aaron
qm̃ cessit eis.: quã dissipauerunt se ipsi qui tan¬
cummalũ flagitauerunt.
cstans inporca castrorũ ait. Siquis ẽ dñi
iungaturmͥ. Congregatiq sunt ad eum
dite de porcausq ad portam ꝑmediũ castroꝵ:
& occidat unusquisq frem & amicũ et ꝓxi¬
mũ suum. feceruntq filii leui iuxta sermo¬
nem moysi &e rłꝗ. Cũ moyses dicit ad dm̃ pre¬
cor peccauit popłs iste peccatũ magnũ. & fece¬
runt sibi deos aureos. & nunc siquidẽ remit¬
tens ulis peccatum illorũ remitte: sin audem
dele me aelbro cuo que scripsisti: securus qͥdẽ
hoc dixit. uta consequentib ratiotinatio con¬
cludat᷑: idẽ ut quia dñs moysen non deleret
delibro suo: popło peccatũ remicteret. Uerun¬

Expanded text:
am sordis, et inter hostes nudum constituerat . Notandum est, quemadmodum illud totum malum quod populus fecit, ipsi Aaron tribuatur, quod eis consenserat ad faciendum quod male petiverant. Magis enim dictum est, spoliavit, vel dissipavit eos Aaron, m cessit eis, quam dissipauerunt se ipsi, qui tantum malum flagitauerunt.Stans in porta castrorum ait: Si quis est Domini iungatur mihi. Congregatique sunt ad eum nt de porta ad portet occidat unusquisque fratrem et amicum et proximum suum. Feceruntque filii Levi juxta sermonem Moysi, et reliqua. Cum Moyses dicit ad Dominum, Precor peccavit populus iste peccatum magnum, et fecerunt sibi deos aureos. Et nunc si quidem remittis illis peccatum illorum, remitte: sin autem, dele me de libro tuo, quem scripsisti. Securus quidem hoc dixit, ut a consequentibus ratiocinatio concludatur, id est, ut quia Deus Moysen non deleret de libro suo, populo peccatum illud remitteret. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ facturam uituli quẽ fecerunt᷑ s quẽ
fecit aaron. et tam̃ non ẽ ꝑcussus aaron.
Quid etiam illud qd desacerdotio eiꝰ ance pec¬
catum cius ds precipiebat impletumẽ. S
iussit & ipsum et filios ablui: & sic ordinati
sunt insaceidotio. Ille nouit ita cui parcat.
usq ad cõmutationẽ inmeliꝰ. & cui parcat ad
tempus quanuis eum prescierit inmeliꝰ ñ mu¬
tanr: & cuiñ parcat ũ mutet᷑ in meliꝰ ÷ ⁊ cui ñ parcat.
ita ut nec ĩmutationẽ eiꝰ expectet. Et totũ ħ adidredit
apssdicit exclamans: quã inscrutabilia sunt iudi¬
cia cius & inuestigabiles uie eiꝰ. Nunc autem
quid etiam prophice significationis habuerit
requirendum ẽ: qd̾ exeis mulcos qui sibi absente
ip̃o idolum ipsũ fabricauerunt. sine ulla cuiꝰq
necessitudinis distentione iussit interimi. fa¬
cileẽ ut intelligat᷑ hõiũ illorũ interemptione
significari uitiorũ taliũ necem qualib ade¬
andum idolatriam defluxerunt. Intalia qͥp¬

Expanded text:
propter facturam vituli, quem fecerunt, sed quem fecit Aaron: et tamen non est percussus Aaron. Quid etiam illud quod de sacerdotio ejus ante peccatum ejus Deus praecipiebat, impletum est. Sed jussit et ipsum et filios ablui, et sic ordinati sunt in sacerdotium. Ita novit ille cui parcat usque ad commutationem in melius et cui parcat ad tempus, quamvis eum praescierit in melius non mutari; et cui non parcat, ut mutetur in melius, et cui non parcat, ita ut nec mutationem ejus exspectet. Et totum hoc ad id redit, quod Apostolus dicit exclamans: Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, investigabiles viae ejus! Nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est quod ex eis multos qui sibi absente ipso idolum fabricaverunt, sine ulla cujusque necessitudinis distentione jussit interimi. Facile est ut inteltelligatur hominum illorum interemptione significari vitiorum talium necem, qualibus ad eamdem idololatriam defluxerunt. In talia quip
Abbreviated transcription (Latin):
ueti poncificis iħu xp̃i: qui semet ipsum ob¬
culit oblationẽ & hostiam dõ pro nob modorẽ
suauitatis qui et uire potest tr̃ moysiuocari.
Quis eñ amplius alterifr̃no est federe conenis:
qua xp̃c moysilegigr̃a. nouũ tessamentum
ueteri:¬

Expanded text:
metipsum obtulit oblationem et hostiam Deo pro nobis, in odorem suavitatis; qui et jure potest frater Moysi vocari. Quis enim amplius alteri fraterno est foedere connexus, quam Christus Moysi; legi, gratia, Novum Testamentum Veteri
Abbreviated transcription (Latin):
corem: & loquetis cunctis sapientib corde
quos itpleui spũ prudentie: ut faciant uestesaa¬
ton inquib scificatus minisitet m. Uestes sc̃e
aaron quas illi moyses fecit: oꝑa sunt iusticie
& sc̃itatis. quescriptitia sacra leg is doctorib
habenda cõmendat: quoũq inhis qui pte¬
cessere in xp̃o exempla que imittent᷑ osten¬
dit. Sapientes aut̃ corde quos ad faciendas
casciem uestes as spũ prudentie repleuit. ip¬

Expanded text:
orde, quos replevi spiritu prudentiae, ut faciant vestes Aaron, in quibus sanctificatus ministret mihi . Vestes sanctae Aaron quas illi Moyses fecit, opera sunt justitiae et sanctitatis, quae Scriptura sacrae legis rectoribus habenda commendat, quorum et in his qui praecessere in Christo exempla quae imitentur, ostendit. Sapientes autem corde, quos ad faciendas easdem vestes, Deus spiritu prudentiae replevit, ip
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. Tabernacłm aũt illud abrahȩ
ipsam ieri̾m de signauit. ubi pro tẽpore
primũ ad uenien᷑ acredentib acceptus:
ab increduliᷤ ĩ ligno suspensus ẽ. Intrib
aũt uiris qui uenerunt ad illũ. xp̃i pro
nunciat᷑ aduentꝰ. cũ quo duo angłi comi¬
tabantur. quos pleriq moysen &e heli¬
am accipiunt. Unũ priscȩ legis ladoẽ:
qui ꝑeandẽ legẽ aduentum dñi indi¬
cauit. Alium qui infine mundi uen¬

Expanded text:
perunt. Tabernaculum autem illud Abrahae, ipsam Jerusalem habuit, ubi pro tempore primum adveniens, a credentibus acceptus, ab incredulis in ligno suspensus est. In tribus autem viris qui venerunt ad illum, Donuntiabatur adventus; cum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysem et Eliam accipiunt: unum, priscae legis latorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit; alium, qui in fine mund
Abbreviated transcription (Latin):
regno priorib et poffiorib regib adimple¬
tum est. Cũ aũt dr̃ depatre eẽ soror xp̃i ee
cłia ñ de matre. ñ de terrene generationis q̃
natio cõmendatur: scdm quã grãm genus
mortale non erimus. accepta potestate ut
fiui dei uocemur &e simus. Neq eñĩ grãm hãc
de sinagoga matre xp̃i scdm carnẽ: s dedo
Negare nos xp̃c doeuit ñ fateri cũ discipłs
ait. ne uobis dicatis patrẽ interra: unus est
em̃ pat̃ ur̃ qui incelis est. Qd uero eccłia
cuius uxor sit occultat᷑ alienigenis. cuiꝰ dit̃
soror non tacet᷑: hec interim causa facile oc
currit: quia occultũ est & difficile adintel¬
ligendũ. quomͦ anima humana uerbo dei
copulet᷑ siue misceat᷑. siue qͥd meliꝰ uel aptiꝰ¬
diei potest. cũ sit ille ds. ista creatura. Se¬
cundũ hoc em̃ sponsus et sponsa uel uir e
matre & affabiliꝰ dr̃. &e capaciꝰ audit᷑. Nam

Expanded text:
regno prioribus et posterioribus regibus adimpleregno prioribus et posterioribus regibus adimpletum est. Cum autem dicitur de patre esse soror Christi Ecclesia non de matre, non terrenae generationis, quae natio commendatur, secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam hanc de Synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo negare nos Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne vobis dicatis patrem in terra, unus est enim pater vester, qui in coelis est . Quod autem Ecclesia cujus uxor sit occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, haec interim causa facile non occurrit, quia occultum est et difficile ad intelligendum, quomodo anima humana verbo Dei copuletdici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir ematre, affabilius dicitur et capacius auditur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
teret. sicut nec primũ apharaone. Inde et
abimelech sommio cõmonitꝰ. ñ cõmaculauit
ut sit uiro suo sine macula &e ruga. Ingła
quippe xp̃i recte uiuit eccłia. ut pulchri¬
tudo eius honor sit uiro suo. sicut abrahã
propt̃ sare pulchritudinẽ int̃̾ alienigenas
tudini merito reges offerunt munera. sicut
sare obtulit rex abimelech. plus inea miran
forme decus qd amari pocuit. & uiolari ñ
spuali anima humana in heret uerbo di.
ut sint duo incarne una. Qd magnicon¬
iugii sacramentũ inxp̃o et ineccłia cõme¬
dat apłs. Proinde regnũ terrenũ scłi hui
cuius figurã gerebant reges. qui saram
polluere ꝑmissi ñ sunt: nonẽ ex ꝑtũ nec ine
nit eccłra ꝯiugen xp̃i nsi cũ uiolare tẽptaui
Diumo enĩtestimonio ꝑfidẽ martirũ cessi
correptũq inposteriorib regib honoraut
munere. quã corruptioni sue inpriorib
rege prius &e posteriꝰ figuratũ est: hoc inisto

Expanded text:
teret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et teret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somnio commonitus, non maculavit ut sit viro suo sine macula aut ruga. In gloria quippe Christi recte vivit Ecclesia, ut pulchritudo ejus, honor sit viro ejus: sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas ritudinis merito reges offerant munera. Sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non secreto spiritali anima humana inhaeret verbo Dei, ut sint duo in carne una, quod magnum conjugii sacramentum in Christo et in Ecclesia commendat Apostolus . Proinde regnum terrenum saeculi hujus, cujus figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est, neiolare tentavit. Divino autem testimonio per fidem martyrum cessit, correctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere inrege prius et posterius figuratum est, hoc in isto
Abbreviated transcription (Latin):
etiam abimelech abrahã. & dixit ei. Quid
fecisti nobis: Quid peccauimus inte. Quid
induxisti suꝑ mẽ & suꝑ regnũ meũ peccatũ
grande: Quȩ ñ debuisti facere fecisti nobis.
Rursusq expostulans ait. Quid uidisti ut
hoc faceres: Respondit abrahã. Cogitaui
mecũ dicens. Fositan ñ est ti mor der inlo¬
co isto. & int̾ficient me propt̾ uxorẽ meam.
Alias aut̃ et uere soro mea est filia patris
mei &e non filia matris meȩ. & duxi eam.
uxorẽ. Et eñiu soror mea estde patre. s non
de matre. idest fr̃ĩs ẽ aran filia ñ sororis. S
quia inhebreo habet. uere sorm mea ẽ.filia pa¬
tris mei.s non filia matris meȩ: & magis so¬
nat qd soror abrahe fuerit. mercusatione eiꝰ
dicimus nec dũ illo tẽpore tales nuptias lege
prohibitas. De hinc historia de abimelech
quando abrahã tacuit sarã uxoẽ suam. Et
Arxit sororẽ: ne se occiso ab alienigenis captiua poᷤ¬
sideret᷑. certus de deo qd̾ eam uiolari ñ ꝑmit¬

Expanded text:
tem Abimelech etiam Abraham, et dixit ei: Quid fecistis nobis? quid peccavimus in te, quia induxisti super me et super regnum meum peccatum grande? Quae non debuisti facere fecisti nobis. Rursusque expostulans ait: Quid vidisti ut hoc faceres? Respondit Abraham: Cogitavi mecum dicens: Forsitan non est timor Dei in loco isto, et interficient me propter uxorem meam. Alias autem et vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae, et duxi eam uxorem. Etenim vere soror mea est de patre et non de matre, id est, fratris Aaran filia, non sororis. Sed quia in Hebraeo habet: Vere soror mea est, filia patris mei, sed non filia matris meae, et magis sonat quod soror Abrahae fuerit, in excusatione ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Dehinc historia de Abimelech, quando Abraham tulit uxorem suam Saram et dixit sororem, ne, se occiso, ab alienis captiva possideretur, certus de Deo, quod eam violari non permit
Abbreviated transcription (Latin):
tem masasonchamar. Hoc oppidũ ẽ qd̵
nunc uocatur engaddi. balsami &e palma¬
rũ fertile. Porro asasonchamar inlingua
rat: nunciauit abrahã transicori. Ipse u̾
sedebat ad quercũ mãbre amorrei frĩs es¬
col. & frĩs aner aunan qͥ erant comurati

Expanded text:
 Asasonthamar. Hoc oppidum est quod nunc vocatur Engaddi, balsami et palmarum fertile. Porro Asasonthamar in linguarat, nuntiavit Abram transitori. Ipse vero sedebat ad quercum Mambre Amorrhaei fratris Escol, et fratris Aunan, qui erant conjurati
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitq dñs ad abram. post quã diui¬
sus est abco loch. Leua ocłos tuos ce ui¬
de aloco inquo nunc es adaquilonẽ ce
meridiem. adorientẽ &e occidentẽ omnẽ
terrã quã conspicis dabo tibi. & semini
tuo. usq insempiternũ. faciam sem̃ tuũ

Expanded text:
Dixitque Dominus ad Abram postquam divisus est Loth ab eo: Leva oculos tuos, et vide a loco in quo nunc es ad Aquilonem, et Meridiem, et ad Orientem et ad Occidentem: omnem terram quam conspicis tibi dabo et semini tu
Abbreviated transcription (Latin):
mnorienis propt̃ mulierẽ quã tulist Habet enĩ
uirũ. Abi melech uero ñ tetigerat eam. & ait.
Dñe nũ gñtẽ ignorantẽ & iustã int̾ficies:
Donne ipse dixit mͥ soror mea est. Et ipsa
ait frat̾ ms̃ est. Insimplicitate cordis mei
& mundicia manuũ mearũ fecihoc. Queri¬
magis formȩ illius uis miranda ẽ. quȩ ad¬
huc amari potuit: quã questio difficilis pu¬
canda. Dixitq ad eũ ds̃. Et ego scio qđ insim¬
plicitate cordis feceris. & idõ custodiuite
igitur redde urorẽ ui ro suo quia propħa ẽ.
& oabit prote & uiues. Sinaũt nolueris
redd̃e: scito qd̾ morte morieris tu & omnia
que tua sunt. Qs ait ds adabimelech propt̃
sarã pcꝑcitib. ut ñ peccares mnine quando
cam admonuit uxorẽ abrahã ẽẽ. quã puta¬
quando talia cõmittunt᷑. que putant ho¬
mines leuit̃ habenda tanquã incarne
peccati. Qd̾ aut̃ dirit ei tu morieris:i ħ no
tandũ est quomͦ dicat ds. tanquã predicenᷤᷤ

Expanded text:
morieris propter mulierem quam tulisti habet enim virum Abimelech vero non tetigerat eam et ait Domine num gentem ignorantem et iustam interficies nonne ipse dixit mihi soror mea est et ipsa ait frater meus est in simplicitate cordis mei et munditia manuum mearum feci hoc dimagis formae illius vis miranda est quae adhuc amari poterat, quam quaestio difficilis putanda. Dixitque ad eum Deus: Et ego scio quod simplici corde feceris, et ideo custodivisse, igitur redde uxorem viro suo quia propheta est et orabit pro te et vives si autem nolueris reddere scito quod morte morieris tu et omnia quae tuaSaram, Et peperci tibi ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem Abrahae esse, quam putaquando talia committuntur quae putant homines leviter habenda, tanquam in carne peccata. quod autem dixit ei: ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat deus, tamquam praedicens
Abbreviated transcription (Latin):
se ut custodiant uiã dñi. et faciant iusticia
& iudiciũ. ut ad ducat dñs propt̾ abraham
omma que locutus est ad eũ. Bene quoꝙ
na. de quo certus erat qd uoluntatis lue.
& preceptoꝵ suoꝵ fidelis executor existeis
de quo etiam & ipse futurus erat incarns
nasciturus inquo atcestante paulo hab¬
cant om̃s chesauri sapientie &e scientie abs¬
conditi. Nec ñ promittit dñs abrabe ñ solũ
oremia. s etiam obȩdientiȩ filioꝵ eiꝰ iusticiã.
ut circa eos etiã promissa p̃mia cõpleantur.
Qursũq promittit᷑ ei filiꝰ isaac ingentẽ mag¬
nã futurus. & qd meo benedicent᷑ om̃s gentes
cerre. Quib uerbis duo illi promissa sunt.
noc ẽ genus iudeors scđm carnẽ. & omnes
gentes scđm fidem.
Sirit itaq dñs. Clamor sodomoꝵ &e go

Expanded text:
se, ut custodiant viam Domini et faciant iustitiam se, ut custodiant viam Domini et faciant iustitiam et iudicium, ut adducat Dominus propter Abraam omnia que loquutus est ad eum. Dixitque untatis suae et praeceptorum suorum fidelis exsecutor existeret. De quo etiam et ille futurus erat in carne nasciturus, in quo, attestante Apostolo, habitant thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Necnon promittit Dominus Abrahae, non solum praemia, sed etiam obedientiae filiorum ejus justitiam, ut circa eos etiam praemia promissa compleantur. Rursumque promittitur filius Isaac in gentem magnam futurus, et quod in eo benedicentur omnes gentes terrae. Quibus verbis duo illi promissa sunt, hoc est, genus Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum fidem. Dixit itaque Dominus: Clamor Sodom
Abbreviated transcription (Latin):
intelligebant dm̃ eẽ. qui loquebat᷑. cũ etũ
negare ausa sit sara qd riserit. tanquã ille
hoc posset ignorare: Nisi forte sara homine
putabat. abrahã uero dm̃ intell gebat s:
etiã ipse humanitatis officia prebendo. que
necessaria nisi infimȩ carni ẽẽ ñ possent:
mirũ nisi homines primũ eẽ arbitratus est.
S fortassis in quib dã dm loqui intellexit.
quib dã diuine maiestatis existentib et ap¬
parentib signis. sicut hominib dm̃sepe
apparuisse scriptura cõmemorat.S rursus
querit᷑ si ita ẽ. unde angłos postea cognoue¬
Ũ gͦ surrexissent inde uiri. direxert̃ ocłos
contrasodomã: & abrahã simul gradiebaiͦ.
deducens eos. Dixitq dñs. Nũ celare potero
abrahã qd̾ gesturus sum. cũ futuris sit ingen¬
tẽ magnã et robustissimã. &e benedicende
sint ieo om̃s nationes terre: Scio eñi qd̃
precepturus sit filiis suis. & domui sue post

Expanded text:
intelligebant esse Deum qui loquebatur, cum etiam intelligebant esse Deum qui loquebatur, cum etiam negare ausa sit Sara quod riserit, tanquam ille hoc posset ignorare, nisi forte Sara homines putabat, Abraham vero Deum intelligebat? Sed etiam ipse illa humanitatis officia praebendo, quae necessaria nisi infirmae carni esse non possent, mirum nisi homines prius esse arbitratus est, sed fortassis, in quibus Deum loqui intellexit, quibusdam divinae majestatis existentibus et apparentibus signis sicut in hominibus Dei saepe apparuisse Scriptura testatur. Sed rursus quaeritur: Si ita est, unde angelos postea fuisse cognovergo surrexissent inde viri direxerunt oculos suos contra Sodomam et Abraham simul gradiebatur deducens eos dixitque Dominus num celare potero Abraham quae gesturus sum cum futurus sit in gentem magnam ac robustissimam et benedicendae sint in illo omnes nationeprecepturus sit filiis suis et domui sue post