comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ꝓpt̃ alioꝵs in mundiciã negligi
non oportebat. Et cum eum temp¬
tatores interrogabant. Responde¬
batq illis ita: ut quid contradice¬
rent ñ haberent. quamuis uenenis
suis contabescerent. potius quam
illius cibo saturarentur. Alii tam̃
qͥ poterant caꝑe. ex illoꝵ occasio¬
ne multa utilit audiebant.
Iui autem qui digni habebuntur
seculo illo. et resurrectione exmor¬
tuis. neq nubunt. neq ducunt uro¬
res. Non ita intelligendum ẽ qͣsi dig¬
ni tantum. Uł resurrecturi. ut sine
nuptiis futuri sint: in digni autem
id÷ peccatores. uel minime resurrec¬
tur. uel adinnuptias resurrecturi sit
credendi. Sed ita potius sentiendũ:
quod omnes & resurrecturi. et absq
nuptiis sint inscło illo mansuri. Dñs
autem saluator ut adglam resurrec¬
tionis animos excitaret inquirendã.
deelectis solumm᷑ uoluerit face ser¬
monem. Si autem inresurrectione
neq nubunt. neq ducunt uxores:

Expanded text:
quos propter aliorum immunditiam negligi quos propter aliorum immunditiam negligi non oportebat, et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis ita, ut quid contradicerent haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius quam illius cibo saturarentur, alii tamen qui poterant capere ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Illi autem qui digni habebuntur saeculo illo et resurrectione ex mortuis, neque nubunt neque ducunt uxores. Non ita intelligendum est, quasi digni tantum vel resurrecturi vel sine nuptiis futuri sint, indigni autem, id est, peccatores, vel minime resurrecturi, vel ad nuptias resurrecturi sint credendi: sed ita potius sentiendum quod omnes et resurrecturi, et absque nuptiis sint in saeculo illo mansuri, Dominus autem Salvator ut ad gloriam resurrectionis animos excitaret inquirendam, de electis solummodo voluit facere sermonem. Si autem in resurrectione neque nubunt neque ducunt uxores,
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt. ut resurrectionis deneget̃
ueritatẽ. Uerũ mẏstice septẽ hi fr̃o si¬
ne filiis defuncti: reꝓbi quibq con¬
giuunt. qui ꝑtotam huius scłi uitã.
quȩ septem dieb uoluitur. abonis
oꝑib steriles existunt. Quib uirttĩ
morte misera p̃reptis adultimum
& ipsa mundana conu̾satio. quã il¬
li sine uitali opere transegerant. qͣsi¬
uxor infecunda transibit᷑.
Et ait illis iħ̾s. Filii scłi huus nu¬
bunt: & traduntur adnuptias. Cũ
dominus dicat nolite dare scm̃ ca¬
nib nrq mittatis margaritas urãs
añ porcos. quod ipse quedam uł hic
de gła resurrectionis. uel alibi de di¬
spensationis aut etiam diuinitatis
sue mysterio dixisse inuenitur. que
muiti qͥ ad erant. uel resistendo. uel
contempnendo ñ acceperunt. Hon
putandus ẽ scm̃ dedisse canib. aut
margaritas misisse ante porcos.N
enim eis dedit qui capere ñ poterãt
s eis qui poterant. et simul aderant.

Expanded text:
ponunt, ut resurrectionis denegent ponunt, ut resurrectionis denegent veritatem. Verum mystice septem hi fratres sine filiis defuncti reprobis quibusque congruunt, qui per totam hujus saeculi vitam, quae septem diebus volvitur, a bonis operibus steriles existunt. Quibus viritim morte misera praereptis, ad ultimum et ipsa mundana conversatio, quam illi sine vitali opere transegerant, quxor infecunda transibit. Et ait illi Jesus. Filiis saeculi hujus nubunt et traduntur ad nuptias. Cum Dominus dicat, nolite dare sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos, quod ipse quaedam vel hic de gloria resurrectionis, vel alibi de dispensationis, aut etiam divinitatis suae mysterio dixisse invenitur quae multi qui addiderant vel resistendo vel contemnendo non acceperunt, non putandus est sanctum dedisse canibus, aut margaritas misisse ante porcos. Non enim eis dedit qui capere non poterant, sed eis qui poterant et simul aderant,
Abbreviated transcription (Latin):
sit nobis. Si frater alicuius mortuus
fuerit habens uxorem. et hic sine filiis
fuerit: ut accipiat eam fr̃ euis uxo¬
rem. et suscitet semen fratri suo.
uide distanciam littere. et sp̃s. Iux¬
ta litterã nubere cogitur inuita.
ut defuncti semen excitet fr̃. Sp̃s
autem magister ẽ castitatis.
Septem gͦ fr̃s erant. et primiis
accepit uxorem. et mortuus ẽ sine
filiis. & sequens accepit illã. et ipse
mortiuus ẽ sine filio. et tercuis accep̃
illam. Similiter et om̃s septem. E
ñreliquerunt semen et mortui sũt.
Nouissima omnium mortua: ⁊mulier
Qui resurrectionem corporũ non cre¬
debant. animã uidicantes interire cũ
corporibus. recte istius modi fingũt
fabulam. quȩ deliram̃ti arguat eos.
qui resurrectionem adserant mortu¬
orum Notest autem fieri. ut fuere ĩ
gente eoꝵ aliquando hoc acciderit.
Nresurrectione gͦ cuius eoꝵ erit uxor:
Isiquidem septem habuerunt eam
urorem: Turpitudinẽ fabulȩ op¬

Expanded text:
sit nobis, si frater alicujus mortuus sit nobis, si frater alicujus mortuus fuerit habens uxorem, et hic sine filiis fuerit, ut accipiat eam frater ejus uxorem, et suscitet semen fratri suo. Vide distantiam litterae et spiritus. Juxta litteram nubere cogitur in vita, ut defuncti semen excitet frater, spiritus autem magister est castitatis. Septem ergo fratres erant, et primus accepit uxorem, et mortuus llam, et ipse mortuus est sine filio; et tertius accepit illam, similiter et omnes septem, et non reliquerunt semen et mortui sunt. Novissima omnium mortua est et mulier. Qui resurrectionem corporum non credebant, animas judicantes interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos qui resurrectionem asserant mortuorum, potest autem fieri ut fere in gente eorum aliquando hoc acciderit. In resurrectione ergo cujus eorum erit uxor: siquidem septem habuerunt eam uxorem. Turpitudinem fabulae op
Abbreviated transcription (Latin):
quam denaruis signatur regis ima¬
gine: homo enim factus ẽ adima¬
ginem & similitudinem dĩ. quam
peccando corrupit. Bonum gͦ eus ẽ
uerũ atq et̃num. si renascendo signe¬
tur. Et non potuerunt uerbũ euis
rep̃hendere corã plebe: et mirati in
responsis eiuis. tacuerunt. Qui cred̾e
debuerant adtantam sapientiã. mi¬
rati sunt quod calliditas. eoꝵ insidi¬
andi ñ inuenisset locum. Accessert̃
autem quidam saduceoꝵ. qͥnegant
ẽẽ resurrectionem. Due erant here¬
ses inuideis. una phariseoꝵ. et alt̾a
saduc̃oꝵ. Pharisei traditionum.⁊
obseruationum qͣs illi deuterosis
uocant iusticiam preferebant. Unde
et diuisi uocabant᷑ apopulo: Saducez
autẽ qͥ int̾pretantur iusti. et ipsi uin¬
dicabant sibi. qͦd nonerant: priorib &
corporis et anime resurrectionẽ cre¬
deutib confitentibq anglos et sp̃c:
sequentes uxta actus apłoꝵ omĩa
denegabant. Et interrogauerunt
eum. dicentes. Magister moyses scͥp¬

Expanded text:
quam denarius signatur regis imaquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe, et mirati in responsis ejus tacuerunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Accesserunt autem quidam Sadducaeorum qui negant esse resurrectionem. Duae erant haereses in Judaeis, una Pharisaeorum et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum, quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant. Unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem, qui interpretantur justi, et ipsi vindicabant sibi quod non erant. Prioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque angelos et spiritus, sequentes, juxta Acta apostolorum, omnia denegabant. Et interrogaverunt eum dicentes: Magister, Moyses scrip
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt cesaris cesari. et quȩ dĩ sũt¬
dõ. Cesarem non putemus augustũ.
sedtiberium significari. pͥuignũ erꝰ
qͥiniloco successerat uitrici. sub quo
et passus ẽ dñs. Om̃s autẽ reges ro¬
mani apruo gaio cesare qui imꝑi¬
um arripuerat. ces ares appellati s
Porro quod ait Reddite gͦ que sunt
cesaris ces ari. id÷ nũmũ tributum ⁊
pecuniam. et que sunt dĩ dõ. Peci¬
mas pͥmicias. oblationes. ac iucti¬
mas sentiamus. Quomͦ et ipse red¬
dit tͥbuta ꝓse et petro. et dõ reddit
sunt cesari. etquȩ d̃i sunt do. Quem¬
admodum cesar auobis exigit in¬
pressionem imaginis sue. sic et ds̃.
Ut quẽ ad modum illi reddit᷑ nũmus.
Sic deo anima. luminã uultus eius
illustrata. atq signata. Unde psal¬
mista. Signatum ẽ inquit innobis
lum̃ uultus tui dñe: Hoc quippelu¬
men ẽ. totum hominis et uerũ bonũ.
qͦd non ocłis. sed mente conspicitur.
Signatũ autem dixit in nobis. tan¬

Expanded text:
ergo quae Caesaris sunt Caesari, et quergo quae Caesaris sunt Caesari, et quesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari, privignum ejus, qui in loco successerat vitrici, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo C. Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro, quod ait, Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, id est, nummum, tributum, et pecuniam. Et quae sunt Dei, Deo, decimas et primitias, et oblationes, ac victimas sentiamus, quomodo et ipse reddit tributa pro se, et Petro; et Deo sunt Caesari, et quae Dei sunt Deo; quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultu ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tan
Abbreviated transcription (Latin):
butum cesari. annon: Blanda &
fraudulenta interrogatio illuc ꝑ¬
uocat respondentẽ. ut magis deũ
quã cesarẽ timeat. et dicẽt. ñ deb̾e
tͥbuta solui: ut statim audientes.
ministri p̃sidis qui uixta alios
euuangłistas ad fuisse leguntur. se¬
ditionis contra romanos principem
teneant. Considerans autẽ dolũ
iuoꝵ dixit adeos Quid me tẽpta¬
tis: Ostendite mͥ denariũ. cuiꝰ habet
imaginem. & inscriptionem. Sapi¬
entia semꝑsapient̃ agit ut suis potis¬
simũ tẽp̃tatoreᷤ sermonib ꝯfutentur.
Ostendite mͥ inquit denariũ. hoc est
genus nummi. qͦd ꝓdecem num mis
imputabatur. et habebat imaginem
cesaris: Qui autẽ putant interroga¬
tionem saluatoris ignorantiã esse.
& ñ dispensationem: discant expre¬
senti loco. qͦd utiq potuerit scire iħs.
cuiꝰ imago esset innummo.S inter¬
rogat.ut ad sermonem eoꝵ competen¬
ter respondeat. Nespondentes dire¬
runt. cesaris: et ait illis. Reddite gͦ¬

Expanded text:
dare Caesari, an non? Blanda et dare Caesari, an non? Blanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes ministri praesidis, qui juxta alios evangelistas adfuisse leguntur, seditionis contra Romanos principem teneant. Considerans autem dolum illorum, dixit ad eos: Quid me tentatis? ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus, cujus imago esset in nummo. Sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes dixerunt: Caesaris. Et ait illis: Reddite
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑse ñ poterant: p̃sidis manib¬
morte eius uiderentur inmunes.¬
Nuper enim subcesare augusto u¬
dea subiecta romanis quando into¬
to orbe celebrata descriptio: stipen¬
diaria facta fuerat. et erat inppło
magna sedicio: dicentib aliis ꝓse
curitate. et quiete qua romani pro
omnib militarent. debere tributa ꝑ¬
solui. Phariseis uͦ qui sͥ ad plaudebãt
iusticiam: econtrario nitentib non
debere ppłm dĩ qui decimas solu̾et
et pͥmitiua daret. et cȩtera quȩ in
lege scripta sunt. humanis legibus¬
subiacere. Cuius seditionis ado fomes
inualuit: ut post dñi passionẽ in¬
sistentib sͥ romanis. patriam. gen¬
tẽ & regnum. nobileꝰ illud cũ sua
religione templũ. immo ipsã lucẽ
ꝑdere. qͣm tͥbuta pende maluerit
Et introgauerunt illũ dicentes.
Alagister scimus quia recte dici ᷤᷤ ⁊docᷤ
et non accipis ꝑsonã. s inueritate
uiam dĩ doces. licet nobis dare tͥ

Expanded text:
quod per se non poterant, praesidium manibquod per se non poterant, praesidium manibmorte ejus viderentur immunese Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militabant, debere tributa persolvi; Pharisaeis vero qui sibi applaudebant in justitia, e contrario nitentibus, non debere populum Dei qui decimas solveret, et primitias daret, et caetera quae in lege scripta suntsubjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo ipsam lucem perdere, quam tributa pendere maluerint. Et interrogaverecte dicis, et doces; et non accipis personam, sed in veritate viam Dei doces. Licet nobis tributum
Abbreviated transcription (Latin):
ritui gr̃ȩ qͦ scĩficatus ẽ. contumeliã
fecerit. ꝑdito malo cultore uinea da¬
bitur alteri: cum dono gr̃ȩ qͦd suꝑ¬
bus spreuit. humilis quisq dabit᷑.
S et hoc qͦd principes sacerdotum:⁊
scͥbȩ manum mittere querentes in
iħm. terrore ppłi retinentur. Cottidie
geritur inȩccłia. cum quilibet solo
de nomine fr̃ eam quam non diligit.
eccłiasticȩ fidei ac pacis unitatem.
ꝓpt̃ quo habitancium frm̃ bonorũ
multitudinem uł erubescit uł timet
impugnare. Qui tam̃ sic̃ destultis¬
sima auium structione dñs ait. Cũ
tempus fuerit in altum alas eriget.
quia ꝑsequendo ȩccłiam. qͣsi dnm̃
cruci addicere. et ostentui gaudebit
habere. Et obseruantes. miserunt
insidiatores. qui se uistos simularẽt
ut caperent eum insermone. et tra¬
derent illum pͥncipatui. et potesta¬
ti p̃sidis. Querentes dñm compre¬
hendere pͥncipes sacerdotum. &
scribȩ. timuerunt populũ. atq ido

Expanded text:
ritui gratiae quo sanctificatus est, contumeliam ritui gratiae quo sanctificatus est, contumeliam fecerit. Perdito malo cultore, vinea dabitur alteri, cum dono gratiae quod superbus sprevit humilis quisque ditabitur. Sed et hoc quod principes sacerdotum et scribae manum mittere quaerentes in Jesum terrore populi retinentur, quotidie geritur in Ecclesia, cum quilibet solo de nomine frater eam quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem, propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem, vel erubescit, vel timet, impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait, cum tempus fuerit, in altum alas eriget, quia persequendo Ecclesiam, quasi Dominum cruci addicere et ostentui gaudebit habere. Et observantes miserunt insidiatores, qui se justos simularent, ut caperent eum in sermone, et traderent illum principatui et potestati praesidis. Quaerentes Dominum comprehendere principes sacerdotum et scribae, ti
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ hanc Principes sacerdo¬
tum et scribȩ quasi mentientẽ contͣ
se dñm querebant interficẽ. sed hoc
idem querendo docebant. uera esse
quȩ dicebat. Ipse qͥppe ẽ heres. cuiꝰ
iniustam necem agebat ẽẽ iun¬
dicandam. Iuii nequã coloni. qͥ ab
occidendo dĩ filio admodicũ qͥdẽ ti¬
more humano retardari donec ue¬
niret hora eius. Humquam uͦ di¬
uino amore potuere cohiberi. Mo¬
rali sane intellectu cuiq fideliũ
cum mysterium baptismi quod
eĩceat oꝑando. commitutur. ser¬
uus. qͣsi uinea quã excolat locatur.
Muttitur seruus unus. alter. et ter¬
cius. qui de fructui accipiant. cũ lex
psalmodia. ꝓpħica quarũ moni¬
tionem bene agendo sequat᷑. legit᷑:
S missus seruus contumeliis affec¬
tus uł cesus eicitur: cum sermo au¬
ditus. uel contempnit᷑. uel qͦd peuis
ẽ etiam blasphematur:. Missũs in¬
suꝑ heredẽ: qͣntum inse ẽ occidit.
qui et filium dĩ conculeauerit. et spi¬

Expanded text:
litudinem istam. Principes sacerdolitudinem istam. Principes sacerdotum et scribae quasi mentientem contra se Dominum quaerebant interficere, sed hoc idem quaerendo docebant vera esse quae dicebat. Ipse quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam; illi nequam coloni, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari donec veniret hora ejus, nunquam vero divino amore potuere cohiberi. Morali sane intellectu, cuique fidelium cum mysterium baptismi quod exerceat operando committitur, quasi vinea quam excolat locatur. Mittitur servus unus, alter et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum monitionem bene agendo sequatur, legitur. Sed missus servus contumeliis affectus vel caesus ejicitur, cum sermo auditus vel contemnitur, vel, quod pejus est, etiam blasphematur. Missum insuper haeredem quantum in se est occidit, qui et Filium Dei conculcaverit, et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
uinxit. Uornis qui ceciderit supͣi
lum lapidẽ: conquassabitur. supra
quẽ autem ceciderit. comminu
etatem. Qui peccator ẽ. et tam̃ illi
credit. cadit qͥdẽ suꝑ lapidẽ. &
conquass.atur. s ñ omnino cõmi¬
nuitur. Reseruatur enĩ ꝑpatien¬
tiam adsalutẽ. Supͣ quẽ uͦ ille
eciderit hoc ẽ cui lapis ipse urru¬
erit: et qui xp̃m penitus negarit com¬
minuet eum. ut nec testa qͥdẽ rema¬
neat. inqua hauriatur aquȩ pusillũ:
Siue dehis dic̃. qͦd cadunt suꝑ eũ. qui
uium mͦ contempnunt uel inuirus af¬
ficiunt. Ideo non dũ penitus int̾eunt.
sed tam̃ conquassantur. ut ñ recti am¬
bulent. Supra qͦs autẽ cadit. ueniet
ulis desuꝑ iniudicio. cum pena p¬
ditionis. Ideo dirit communiet eos
ut sint impii tamqͣm puluis. quẽ ꝓ¬
icit uentus a facie terrȩ.
Et querebant principes sac̾dotũ. &
scribe. mittere in illum manus illa
hora. et tunuerunt ppłm. Cognou̾¬
unt enim. qͦd adipsos dixerit simi¬

Expanded text:
junxit. Omnis qui ceciderit super junxit. Omnis qui ceciderit super illum lapidem, conquassabitur: supra quem autem ceciderit, comminue per impietatem. Qui peccator est, et tamen illi credit, cadit quidem super lapidem et conquassatur, sed non omnino comminuitur, reservatur enim per sapientiam ad salutem. Supra quem vero ille ceciderit, hoc est, cui lapis ipse erit, et qui Christum penitus negarit, comminuet eum, ut ne testa quidem remaneat in qua hauriatur aquae pusillum. Sive de iis dicit quod cadunt super eum, qui illum modo contemnunt vel injuriis afficiunt. Ideo nondum penitus intereunt, sed tamen conquassantur, ut non recti ambulent. Supra quos autem cadit, veniet illis desuper in judicio cum poena perditionis. Ideo dixit comminuet eos, ut sint impii tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae . Et quaerebant principes sacerdotum et scribae mittere in illum manus illa hora, et timuerunt populum. Cognoverunt enim quod ad ipsos dixerit simi
Abbreviated transcription (Latin):
edificantib reꝓbatum. incaput
anguli dicit ẽẽ ponendum. nͥ qa
credituris ẽ gentib predicandus.
ut q̃si lapis angularis duos condẽs
insemetipsũ. exutroq populo unã s
fidelium cuitatẽ. unum templũ edi¬
ficet Eosdem enim synagoge ma¬
gistros quos supra colonos dixerat.
ic ȩdificantes appellat: quia qͥ sub¬
ditã sͥ plebem ã fereꝗdos uitȩ fruc¬
tus qͣsi uineã excolere. ipsi hanc deo
in habitato re dignã qͣsi domũ eon¬
struere & onare uidebant᷑. Unde &
apss fidelib scribens ait: Dĩ agricul¬
tura. di ȩdificatio estis. S qui uineȩ
ũ fructũ negđre quasi agricolȩ ma¬
li id̾. qͣsi mali cemen̾arii domiu
dĩ iapidẽ p̃ciosũ electum qui uel
infundamentis uinangulo ponen¬
dus erat subtra here. hoc ẽ fidẽ xp̃i
auditorib suis conabantur eriꝑe.
S illis ucet nolentib. idẽ lapis cap̃
anguli firmauit: quia deutroq
ppło q̃tqt ip̃ uoluit. sua fide con¬

Expanded text:
aedificantibus reprobatum in caput aedificantibus reprobatum in caput anguli dicit esse ponendum, nisi qcredituris est gentibus praedicandus? ut quasi lapis angularis duos condens in semetipsum, ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet. Eosdem enim Synagogae magistros, quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat, quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam excolere, ipsi hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere et ornare jubebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui vineae Dei fructum negare quasi agricolae mali, iidem quasi mali caementarii Domini Dei lapidem pretiosum electum, qui vel in fundamentis in angulo ponendus erat, subtrahere, hoc est, fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Sed illis licet nolentibus, idem lapis caput anguli firmavit, quia de utroque populo quotquot ille voluit sua fide con
Abbreviated transcription (Latin):
uile ꝓiecerunt. quia qͣntũ in se erat.
asuis eum finib exeludentes. genti¬
bus suscipiendum dederunt.
Qu id gͦ faciet illis dñs uinee: ue¬
niet̾. et ꝑdet colonos istos. et dabit iu¬
neam aliis. quo audito. dixerunt illi
absit. Contradixerunt sentencie
dñi. quia contͣ suã ꝑfidiã dictã eẽ
cognouerunt: Intelligebant enĩ pa¬
rabolam ñ merito sanctitatis ad ca¬
pienda mẏsterii u̾ba lampati idest¬
maliciȩ fłamis adagenda q̃ dicebant᷑
accensiꝰ atq iõ q̃ inmente habuerĩ.
qͣmuis inparabolis dictã qͣsi iam o¬
lim meditata cognoscere parati.
Negantib gͦ uideis iustũ fore sciã diune
legis quam ipsi spernebant. ad
gentes transferri: Quid saluator
respondeat intuere. Ille autem
aspiciens eos. ait. Quid ẽ gͦ hoc qͦd
scriptum ẽ. Iapidẽ quẽ reꝓbauẽ¬
runt edificantes. hic factus ẽ uica¬
put anguli: Quomͦ inquit imple¬
bitur hec ꝓpħia. que lapidẽ ab

Expanded text:
vile projecerunt. Quia, quantum in se erat, vile projecerunt. Quia, quantum in se erat, a suis eum finibus excludentes, gentibus suscipiendum dederunt. Quid ergo faciet illis dominus vineae? Veniet et perdet colonos istos, et dabit vineam aliis. Quo audito, dixerunt illi: Absit. Contradixerunt sententiae Domini, quia contra suam perfidiam dictam esse cognoverunt. Intelligebant enim parabolam non merito sanctitatis ad capienda mysterii verba jam paratmalitiae flammis ad agenda quae dicebantur accensi; atque ideo quae in mente habuerant, quamvis in parabolis dicta, quasi jam olim meditata cognoscere parati. Negantibus ergo Judaeis justum fore scientiam divinae legis, quam ipsi spernebant, ad gentes transferri, quid Salvator respondeat, intuere. Ille autem aspiciens eos, ait: Quid est ergo hoc quod scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quae lapidem ab
Abbreviated transcription (Latin):
re: et suam magis que exlege ẽ usti¬
ciam p̃ferre. ac gentib inbuendis eo¬
nabantur inserere. Eteiectũ illum
extra uineam. occiderunt. Extra ui¬
neam heres uinee trucidatur: quia
iħs ut sactificaret ꝑsuum sanguinẽ
populum: extra portã passus est.
Siue eiectus extra uineam et occisꝰ
ẽ. quia prius abincredulorum cor¬
de repulsus. ac deinde cruci addictꝰ
ẽ. Incuius figuram moyses altare
holocausti inquo uictimarum san¬
giuis funderetur non intra taberna¬
lum. sed ad ostium posuit. Mystice
docens. quia et dominicȩ crucis alta¬
re extra iherosolimorum portã po¬
nendum. et ipse uera patris hostia
rus adierat. nonintimo corde recipi¬
endus: sed foris esset suo cruore din¬
gendus. Quod uero scłm marcum
mutato ordine dicitur: et ad pre¬
hendentes eum. occiderunt. et eie¬
cerunt extra uineam. notat eos ꝑ¬
tinaciȩ. qui nec crucifiro et resuscita¬
credere uoluerunt. S qͣsi cadauer

Expanded text:
re, et suam magis, quae ex lege est, justire, et suam magis, quae ex lege est, justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et ejectum illum extra vineam, occiderunt. Extra vineam haeres vineae trucidatur, quia Jesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est . Sive ejectus extra vineam et occisus est, quia prius ab incredulorum corde repulsus, ac deinde cruci addictus est. In cujus figuram Moyses altare holocausti, in quo victimarum sanguis funderetur, non intra tabernaculum, sed ad ostium posuit : mystice docens quia et Dominicae crucis altare extra Hierosolymorum portam ponendum, et ipse vera Patris hostia rus adierat, non intimo corde recipiendus, sed foris esset suo cruore tingendus. Quod vero secundum Marcum mutato ordine dicitur: Et apprehendentes eum occiderunt, et ejecerunt extra vineam , notat eos pertinaciae, qui nec crucifixo et resuscitacredere voluerint, sed quasi cadaver
Abbreviated transcription (Latin):
sitan cum hunc uiderint. uerebun¬
tur. Quod dñs uineȩ dubitatiuȩ
et non deliberatiuo mͦ loqui dicit᷑.
non de ignorantia uenit. Quid enĩ
nesciat dñs uineȩ. qui hoc loco ds̃
pat̃ intelligitur. S semꝑ ambigere
dicitur ds̃. ut libera uoluntas ho¬
mini reseruetur. Qem cum ui¬
dicentes hic ẽ heres.: occidamus eũ.
ut nr̃a fiat hereditas. Manifestis¬
sime dñs ꝓbat uideoꝵ principes
non ꝑignorantiam s ꝑ inuidentiã
crucifixisse filium dĩ. Intellexert̃
enĩ hunc eẽ. cui dictum ẽ. Postula
ame. & dabo tͥ gentes hereditatem
aiebant. Eece mundus totus post
eum abut: et si dimittimus eum
sic: omnes credent in eum. Hereditaᷤ
gͦ filii eccłia ẽ cunctis ei data gentib.
Quam non moriens illi pat̾ reliquit.
sed ipse sua morte mirabilit acqui¬
siit. quia resurgendo possedit: Hãc
autem occiso eo mali coloni p̃riꝑe
moliebantur. Cum crucifigentes eũ
eum uidei. fidẽ que ꝑeũ ẽ extingue¬

Expanded text:
sitan, cum hunc viderint verebunsitan, cum hunc viderint verebuntur. Quod Dominus vineae dubitative, et non deliberativo modo loqui dicitur, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat Dominus vineae, qui hoc loco Deus Pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservetur. Quem cum vivicem: Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas. Manifestissime Dominus probat Judaeorum principes non per ignorantiam, sed per invidiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem aiebant: Ecce mundus totus post eum abit; et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo Filii Ecclesia est cunctis ei data de gentibus, quam non moriens illi Pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem occiso eo mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem, quae per eum est, exstingue
Abbreviated transcription (Latin):
adueri paschȩ sacramenta transiri:
Iunc autẽ in honorem tanti tamq
terribilis sacramenti placuisse ma¬
gistris ȩccłiȩ. primo dominicȩ pas¬
sionis participatione muniri. pri¬
mospiritalib ȩpulis interius exte¬
riusq sacrari. ac deinde terrenis
dapib corptᷤᷤ et ulib escis refici. Qd
autem dicit. hic ẽ calir nouum te¬
stamentũ insanguine meo: addistĩ¬
ctionem ueteris destamenti respic̃
qͦd hyrcoꝵ et uituloꝵ ẽ sangume de¬
dicatum. dicente int̾ asꝑgendũ leg̃¬
iatore. Hic sangus testam̃ti. qͦd man¬
dauit aduos ds̃: Necesse ẽ enĩ exem

Expanded text:
ad veri paschae sacramenta transiri. ad veri paschae sacramenta transiri. Nunc in honorem tanti tamque terribilis sacramenti placuisse magistris Ecclesiae, primo nos dominicae passionis participatione muniri, primo spiritalibus epulis interius exteriusque sacrari, ac deinde terrenis dapibus corpus et vilibus escis refici. Quod autem dicit: Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, ad distinctionem veteris Testamenti respicit, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum, dicente inter aspergendum legislatore: Hic est sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus . Necesse est enim exe
Abbreviated transcription (Latin):
fundetur. Qͦd dicit similiter et cali¬
ut sit plena sententia. Similiter &
calicem postquã cenauit dedit eis
uero sanguinem operatur uicarne
hic adcorpus xp̃i mysticȩ. illudre¬
fertur adsanguinem Uerum qͥa
aquẽ miscctur Ad testante enĩ ioħe.
aque ppłi sunt. & neq aquã solam.
neq solum uinum. sic̃ nec granum
frumenti solum sine aque admixtio¬
ne et confectione inpanem cui quã
licet offerre. ne talis uidelicet obla¬
tio quasi caput amenbris secernẽ¬
dum esse significet. Et uł xp̃m si¬
ne nr̃e redemptionis amore pati po¬
tuisse. uel nos sine. xp̃i passione sal¬
uari. ac patri offerre posse confinga.
Quod si quẽ mouet. cum cenatis salua¬
tor apłis suũ corpus ac sanguinem
tradiderit. Quare nos uniuersalis
eccłiȩ consuetudine ieiuni doceam̃.
Eadem sacramenta ꝑcipere. breuiter
audiat. Ideo tunc cenatos cõmunicaᷤᷤ¬
se apłos. qͥa necesse erat pascha illud
typicum antea consummari. et sic

Expanded text:
fundetur. Quod dicit: Similiter et califundetur. Quod dicit: Similiter et caliut sit plena sententia: Similiter et calicem, postquam coenavit, dedit eis. vero sanguinem operatur in carne, hic ad corpus Christi mystice, illud refertur ad sanguinem. Verum quia aqua miscetur. Attestante enim Joanne, aquae populi sunt . Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in panem, cuiquam licet offerre, ne talis videlicet oblatio quasi caput a membris secernendum esse significet, et vel Christum sine nostrae redemptionis amore pati potuisse, vel nos sine Christi passione salvari, ac Patri offerri posse confingat; quod si quem movet, cum coenatis Salvator apostolis suum corpus ac sanguinem tradiderit, quare non universalis Ecclesiae consuetudine jejunii doceamur eadem sacramenta percipere, breviter audiat ideo tunc coenatos communicasse apostolos, quia necesse erat pascha illud typicum antea consummari, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
porrigit ut ostendat corꝑis sui
fractionem. ñ sine sua sponte fu¬
turam. s sic̃ alibi dicit potestatẽ se
habere ponendi animam suam.
& iterum sumendi eam. Et sicut
deueterib terminandis egerat: sic
et denouis incipiendis patri gras
agit. nobis pariter exemplũ tribu¬
ens. inomni bomi operis inchoatio¬
ne uel ꝑfectione. patrẽ qui ẽ incelis
esse głificandũ. Ed autẽ dic̃. hoc fa¬
cite inineam commemorationem.
exponit apl̃s paulus. qui cũ uerba
ipsius poneret dicentis. hoc facite
inmeã commemorationẽ. hoc᷑ corpꝰ
meũ qͦd ꝓuobis confringitur. & it̾m.
hic ẽ calix nouũ testamentũ ime
um sanguinẽ. hoc facite qͦcienscũq
bibetis inmeã commemorationem.
subiunxit exponendo. et ait: Quoti¬
enscumq enĩ manducabitis panẽ
hunc. et calicẽ bibetis. mortẽ dni
annunciate donec ueniat.
Similit & calicem. postquam cena¬
uit dicens. hic ẽ calix nouũ testa¬
mentum insanguine meo. qͥ ꝓuob

Expanded text:
porrigit, ut ostendat corporis sui porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non sine sua sponte futuram, sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et iterum sumendi eam. Et sicut de veteribus terminandis egerat, sic et de novis incipiendis Patris gratias agit, nobis pariter exemplum tribuens, in omni boni operis inchoatione vel perfectione, Patrem qui est in coelis esse glorificandum. Quod autem dicit: Hoc facite in meam commemorationem, exponit apostolus Paulus. Qui cum verba ipsius poneret dicentis: Hoc facite in meam commemorationem, hoc est corpus meum quod pro vobis confringitur, Et iterum: Hic est calix novum testamentum in meo sanguine, hoc facite quotiescunque bibetis, in meam commemorationem, subjunxit exponendo, et ait: Quotiescunque enim manducatis panem hunc, et calicem bibitis, mortem Domini annuntiate, donec veniat. . Similiter et calicem, postquam coenavit, dicens: Hic est calix novum testamentum in sanguine meo, quod pro vobis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ait. qͥ manducauimꝰ & bibimu
cũ illo. postquam resurrexit amortu¬
is .S multo consequentius ut sic̃ supͣ
typicum agni ȩsum: sic etiã potum
paschȩ typicum cum neget se ultra
gustaturum. donec ostensa et mani¬
festata resurrectionis suȩ gła. regni des
fides mundi adueniat. et ꝑ duo maxi¬
ma legis edicta. ȩsum uidelicet potũq
paschalem spiritaliter immutata di¬
sceres omnia legis sacramenta. uł uissa
quȩ carnalit sonare uidebantur. ad
spiritalem iã nc̃ obseruantiã fuis se
transferenda. Et accepto pane gr̃as
Finitis paschȩ ueteris sollempniis. qͦ
in commemorationẽ antiq̃ deegy pto
liberationis agebantur. Transit adno¬
uum. qͦd insuȩ redemptionis memoriã
eccłiam frequentare desid̾at. ut uideli¬
cet ꝓcarne agni. uel sanguine suȩ
carnis sanguinisq sacram̃tũ. inpa¬
nis aciun figura substituens. ipsũ
se esse monstraret. cui uirauit dñs.¬
inȩternum scđm ordinẽ melchise¬
dech frangit autẽ ipse panem qͦm

Expanded text:
qui ait: Qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . Sed multo consequentius, ut sicut supra typicum agni esum, sic etiam potum paschae typicum neget se ultra gustaturum, donec ostensa et manifestata resurrectionis suae gloria, regni Dei fides mundo adveniat. Ut per duo maxima legis edicta, esum videlicet potumque paschalem spiritaliter immutata, disceres omnia legis sacramenta, vel jussa quae carnaliter sonare videbantur, ad spiritalem jam nunc observantiam fuisse transferenda. Et accepto pane, gratiFinitis paschae veteris solemniis, quae in commemorationem antiquae de Aegypto liberationis agebantur, transiit ad novum, quod in suae redemptionis memoriam Ecclesia frequentare desiderat. Ut videlicet pro carne agni vel sanguine suae carnis sanguinisque sacramentum in panis ac vini figura substituens, ipsum se esse monstraret, cui juravit Din aeternum secundum ordinem Melchisedech . Frangit itaque ipse panem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
plum regis ȩterni: qͣsi uniores eis qͥbꝰ
regendis p̃sunt efficiant᷑ ac ministͥ.
quia nimirum necesse ut sic bene
agentib ꝑhumilitatẽ sint socii. qͣ¬
tinus contra delinquentiũ uicia ꝑde
lum iusticiȩ sint erecti: ut et bonis
innullo se p̃ferant. & cũ prauorum
culpa exigit. potestatem ꝓtinus sui
prioratus agnoscant. Ne enĩ p̃siden¬
tis animus ad elationẽ potestatis
sue delectatione rapiat᷑ recte ꝑqͣn¬
dã sapientẽ dicit᷑: Ducem te consti¬
tuerunt noli extolli. s esto miillis.
qͣs unus exillis: Hinc etiã petrꝰ ait.
Non dñantes inclero. s forma facꝰti
gregi Et tam̃ ñ quam grauius
delinquitur. si int̃ ꝑuersos plus
equalitas qͣm disciplina eustodia¬
tur: Quia enĩ falsa pietate suꝑa¬
tus ferire heli delinquentes filioᷤ
noluit: apud districtũ uidicẽ se¬
met ipsum cũ filiis crudeli damp¬
natione ꝑcussit. Unde necesse ẽ. ut
rectorem subditis & matrẽ pietas:

Expanded text:
plum Regis aeterni, quasi juniores eis quibus plum Regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt efficiantur ac ministri. Quia nimirum necesse est ut sic bene agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum justitiae sint erecti, ut et bonis in nullo se praeferant, et cum pravorum culpa exigit, potestatem protinus sui prioratus agnoscant. Ne enim praesidentis animus ad elationem potestatis suae delectatione rapiatur, recte per quemdam sapientem dicitur: Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . Hinc etiam Petrus ait: Non dominantes in clero, sed forma facti gregi . Et tamen nonnunquam gravius delinquitur, si inter perversos plus aequalitas quam disciplina custodiatur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum judicem semetipsum cum filiis crudeli damnatione percussit . Unde necesse est, ut rectorem subditis et matrem pietas et
Abbreviated transcription (Latin):
incognita Neq enim incredibile ẽ.
quia iuxta hoc qͦd alibi p̃cipitur con¬
tendite intrare ꝑ angustam portam:
honore se inuicem preueniendo cer¬
tarint. Uerum qualibet excausa con¬
tenderint. nos pocius non carnales ad¬
huc discipuli quid gesserint. s spiri¬
talis magister quid uisserit. uideamꝰ
Dixit autẽ eis. Reges gentiũ dñant᷑
eoꝵ. et qͥ potestatẽ habent suꝑ eos be
nefici uocantur. Uos aut̃ non sic. Sed
qͥ maior ẽ inuobis. fiat sic̃ unior. E
qui p̃cessor ẽ. sic̃ ministrator: Certan¬
tib depͥoratu discipłis: pus magi¬
ster eos non initȩ contentionis argu¬
it: sed formam qͣm sequantur humi¬
litatis modesta ratione describit:. In
qua tam̃ forma obtinenda maiores
et p̃cessores: idẽ doctores eccliȩ non
minima discretione opus habent
ne uidelicet regum gentiũ instar
dñari subiectis. seq abeis gaudeant
suꝑuacuis laudib attolli: s adexẽ¬

Expanded text:
incognita. Neque enim credibile est incognita. Neque enim credibile est quia juxta hoc quod alibi praecipitur: Contendite intrare per angustam portam , honore se invicem praeveniendo certarint . Verum qualibet ex causa contenderint, nos potius non carnales adhuc discipuli quid gesserint, sed spiritalis Magister quid jusserit, videamus. Dixit autem eis: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent sci vocantur. Vos autem non sic; sed qui major est in vobis fiat sicut junior, et qui praecessor est, sicut ministrator. Certantibus de prioratu discipulis, pius Magister eos non initae contentionis arguit, sed formam quam sequantur humilitatis modesta ratione describit. In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est doctores Ecclesiae, non minima discretione opus habent, ne, videlicet, regum gentium instar, dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed, ad exem
Abbreviated transcription (Latin):
maior Sicut bonis ẽẽ moris solet in
scͥpturis semꝑ exempla patrũ prece¬
dentium qͥb admeliora ꝓficiant. qͥb¬
admeliora agnitis desuis actib hu¬
milientur inquirere: sic econtrario
repbi si qͥd forte inelectis rep̃hensibi¬
le reꝑuint: qͣsi suas exeo nequicias
obtecturi. aut ꝓiusto defensuri. liben¬
tissime solent amplecti. Ideoq multo
ardentius legunt. qͦd facta ẽ eonten¬
tio int̾ discipłos xp̃i. qͥs eoꝵ uideret᷑
esse maior. quam qͦd multitudinis
credentium erat cor et anima una.
multo recolunt denacius. qͦd factaẽ
dissensio int barnabam et paulum.
ita ut discederent abinuicem: quã
uos zelus et contentio. ñne carnales
estis. ñne homines estis. qͣsi nobis ĩ¬
firmitas scõꝵ imitanda ꝓponatur.
& non illud potius.quia conualue¬
runt deinfirmitate. fortes facti sũt
inbello:. hoc maximȩ in loco. ubi &
ipsa contentionis eoꝵ causa ẽ nob

Expanded text:
majomajoScripturis semper exempla Patrum praecedentium, quibus ad meliora proficiant, quibus agnitis de suis actibus humilientur, inquirere, sic e contrario reprobi, si quid forte in electis reprehensibile reperiunt, quasi suas ex eo nequitias obtecturi, aut pro justo defensuri, libentissime solent amplecti. Ideoque multo ardentius legunt quod facta est contentio inter discipulos Christi quis eorum videretur esse major, quam quod multitudinis credentium erat cor unum, et anima una . Multo recolunt tenacius quod facta est dissensio inter Barnabam et Paulum, ita ut discederent ab invicem , quavos zelus et contentio, nonne carnales estis? nonne homines estis ? quasi nobis infirmitas sanctorum imitanda proponatur, et non illud potius quia convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello , hoc maxime in loco, ubi et ipsa contentionis eorum causa est nobis
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorib menbris uidelicet sius.:
qͥb illud inestimabile et inuiolabile
dñi corpꝰ uiolare presumit: Ille dñm
uendit: qͥ eius amore ac timore ne¬
glecto. terrena et caduca immo etiã
criminosa plus amare. et curare con¬
uincitur. Ue inquã illi homini. de
quo iħs qui altarib sacro scĩs int̃ im¬
molandum ut pote ꝓposita consecra¬
turus adesse nondubitatur ad stan¬
tib sͥ ministris cȩlestib queri cogit᷑
Ecce inquiens manus tradentis me.
mecum ẽ inmensa. Et ipsi ceꝑunt
querere int se. qͥs esset ex eis. qui hoc
facturus esset. Et certe nouerant. xi.
gitarent. sed plus credunt magistro
qͣm sͥ. ettimentes fragilitatem suã.
tristes querunt de peccato. cuiꝰ con¬
scientiam ñ habebant. Querit ⁊ u¬
das inpudens: sicut math̃s marcusq
commemorant: ut audatia bona con¬
scientiã mentiret᷑ facta ẽ autẽ icon¬
tentio inter eos. qͥs eoꝵ uideret᷑ esse

Expanded text:
peccatoribus, membpeccatoribus, membquibus illud inaestimabile et inviolabile Domini corpus violare praesumit. Ille Dominum vendit, qui ejus amore ac timore neglecto, terrena et caduca, imo etiam criminosa plus amare et curare convincitur. Vae, inquam, illi homini, de quo Jesus qui altaribus sacrosanctis inter immolandum, ut pote proposita consecraturus, adesse non dubitatur, astantibus sibi ministris coelestibus quaeri cogitur: Ecce, inquiens, manus tradentis me, mecum est in mensa. Et ipsi coeperunt quaerere inter se quis esset ex eis qui hoc facturus esset. Et certe noverant undecgitarent, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam, tristes quaerunt de peccato, cujus conscientiam non habebant. Quaerit et Judas impudens, sicut Matthaeus Marcusque commemorant, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. Facta est autem et contentio inter eos, quis eorum videretur esse
Abbreviated transcription (Latin):
hebreos epłam int̃ legẽ distinguẽs.
et euuangłiũ. pulcherrima exposi¬
tione et plenaria ratione declarat.
Uerumtamen ecce manus tradentis
me mecum ẽ inmensa. Et quidẽ fi¬
lius hominis scd̃m qͦd definitũ est
uadit. uerumtam̃ ue illi homini
ꝑquẽ tradetur. Qui de passione pre¬
direrat: et deꝑditore p̃dicit. dans lo¬
cum penitenciȩ. ut cum intellexis¬
set sciri cogitaciones suas et oceul¬
ta consilia: peniteret eũ facti sui.
E tam̃ ñ designat specialit: ne ma¬
feste correptus impudentior fieret:
Mittit crim̃ uinumero: ut agat con¬
scius pęnitentiã Pdicit et penam:
ut quẽ pudor ñuicerat: corrigant de¬
nuntiata supplicia: S et hodie qͦ⁊
insempiternum ue illi homini. qͥ ad
mensam dñi malignꝰ accedit qͥ insi¬
diis mente conditis. qͥ p̃cordiis aliqͦ
scelere pollutis: mysterioꝵ xp̃i secre¬
tis participare ñmetuit. Et ille enĩ
inexemplũ uidȩ filiũ hominis tͣdit.
ñ quidẽ uideis peccatorib. s tamen

Expanded text:
Hebaeos Epistolam, inter legem distinguens et Evangelium, pulcherrima expositione et plenaria ratione declarat. Verumtamen ecce manus tradentis me mecum est in mensa. Et quidem filius hominis secundum quod definitum est vadit, verumtamen vae illi homini per quem tradetur. Qui de passione praedixerat, et de proditore praedicit, dans locum poenitentiae, ut cum intellexisset sciri cogitationes suas et occulta consilia, poeniteret eum facti sui. Et tamen non designat specialiter, ne, mafeste correptus, impudentior fieret. Mittit crimen in numero, ut agat conscius poenitentiam. Praedicit et poenam ut quem pudor non vicerat, corrigant denuntiata supplicia. Sed et hodie quoque et in sempiternum vę illi homini, qui ad mensam domini malignus accedit, qui insidiis mente conditis, qui pręcordiis aliquo scelere pollutis mysteriorum Christi secretis participare non metuit. Et ille enim in exemplum Iudę filium hominis tradit, non quidem Iudęis peccatoribus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. sic̃ qͥ ministrat. Ad uerba ex hor¬
tationis sumet adiungit exẽpla.
quȩ ioħs euuangłista pleniꝰ cõme¬
morans. int̾cetera scribit: Si ego laui
pedes urõs dñs et magister. et uos
debetis alter alteriꝰ lauare pedes:
Quãuis etiã uerbo ministrandi
possint omnia quȩ ds̃ incarne
gessit intelligi. Nam et ipsũ suisã¬
guinis sacramentũ ministrandũ
nob se effund̃e significẽt. cũ dicit.
Sicut filius hominis. ñuenit mi¬
nistrari sed ministrare. et dare
animam suã redemptionẽ ꝓmul¬
um ministrandi genꝰ imitandũ
ostendens. ut ñ solũ misericordis ȩle¬
mosinȩ. doctrine salutaris. spiritał
exempli ministeria fr̃ib impenda¬
mus. uerum etiam sic̃ ille ꝓnob̃ a¬
minam suã posuit ita et nos ꝓin
uicẽ animas ponere discamus:
Uos autẽ estis qͥ ꝑmansistis mecũ
intemptationib meis. & ego dispo¬
no uob̃. sic̃ disposuit mͥ pat̾ meus

Expanded text:
icut qui ministrat. Ad verba exhortationis suimet adjungit exempla, quae Joannes evangelista plenius commemorans inter caetera scribit: Si ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes . Quamvis etiam verbo ministrandi possint omnia quae Deus in carne gessit intelligi. Nam et ipsum sui sanguinis sacramentum imministrandum nobis se effundere significat, cum dicit: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro mulum ministrandi genus imitandum ostendens, ut non solum misericordiis, eleemosynae, doctrinae salutaris, spiritalis exempli ministeria fratribus impendamus, verum etiam sicut ille pro nobis animam suam posuit, ita et nos pro invicem animas ponere discamus. Vos autem estis qui permansistis mecum in tentationibus meis, et ego dispono vobis, sicut disposuit
Abbreviated transcription (Latin):
mansionem p̃parat. quia cuncta uel
paschȩ sacramenta. uel cȩtera legis de¬
creta decreta deeo scripta intelligit.
di paschȩ designat que ut sepius in¬
culcatũ ẽ. quartadecima die mensis
pͥmi ꝑducta aduesꝑam. et quintade¬
cima luna iã terris apparente. uixta
edicta legis instabat. Etait illis. de¬
siderio desideraui. hoc pascha man¬
ducare uobiscũ. ante quam patiar.
Desiderat pͥmo tẏpicr̃ pascha c̃ dicipłis
manducare: et sic passionis sue mun¬
do mystica declarare Quatinus ⁊ an¬
tiqui legalisq paschȩ ꝓbatur existat
& hoc adsuȩ dispensationis figurã
ꝑtinuisse docendo. carnalit ultra ue¬
tet exhiberi. Immo umbra tͣnseunte.
ueri iã pasche lum̃ aduenisse demon¬
stret. Ed pulchrȩ temporib iosuȩ con¬
summandi man ne tempꝰ & ordo p̃¬
figurat. Uͥ scͥptum ẽ. E fecerunt pha¬
se quarta decima die mensis aduesꝑ¬

Expanded text:
mansionem praeparat, quia cuncta vel mansionem praeparat, quia cuncta vel Paschae sacramenta, vel caetera legis decreta de eo scripta intelligit. di paschae designat, quae, ut saepius inculcatum est, quarta decima die mensis primi perducta ad vesperam, et quinta decima luna jam terris apparente, juxta edicta legis instabat. Et ait illis: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar. Desiderat primo typicum pascha cum discipulis manducare, et sic passionis suae mundo mysteria declarare, quatenus et antiqui legalisque paschae probator existat, et hoc ad suae dispensationis figuram pertinuisse docendo, carnaliter ultra vetet exhibenti, imo, umbra transeunte, veri jam paschae lumen advenisse demonstret. Quod pulchre temporibus Josue consummandi mannae tempus et ordo praefigurat, ubi scriptum est: Et fecerunt paschae quarta decima die mensis ad ves
Abbreviated transcription (Latin):
tisma consecretur. Et dicetis pat̾¬
familias domus: Dicit tͥ magister.
ubi ẽ diuersorium. ubi pascha cum
discipłis meis manducem:
Consultȩ uel aquȩ bauili. uł dñi
domus sunt p̃termissa uocabula.
ut omnib pascha celebrare uolen¬
tib hoc ẽ xp̃i sacram̃tis imbui
xp̃m suȩ mentis hospicio suscipe
querentib facultas danda signetur.
Et ipse uobis ostendet cenaculũ ma¬
gnum stratum. & ibi paratȩ. Euntes
autem inuenerunt sicut dixit illis.
& parauerunt pascha. Cenacłm
magnũ. lex sp̃alis ẽ quȩ de angusti¬
is litterȩ egrediens. insublimi loco
recipit saluatorẽ. Nam qui adhuc
occidentẽ litteram seruauerit. qui ñ
aliud inagno quam pecus intelle
xerit. iste numirũ inimis pascha fa¬
cit. quia sp̃s maiestatem comp̃hen¬
dere. nec dum dic̃: At qui aquȩ baui¬
lum hoc ẽ gr̃e p̃conẽ indomũ ȩccle¬
sie fuerit secutus. hic ꝑspm iuufi
do. in altomentis diuersorio xp̃o

Expanded text:
tisma consecretur. Et dicetis patrtisma consecretur. Et dicetis patrifamilias domus: Dicit tibi magistet: Ubi est diversorium ubi pascha cum discipulis meis manducem? Consulte vel aquae bajuli, vel Domini domus sunt praetermissa vocabula, ut omnibus Pascha celebrare volentibus, hoc est, Christi sacramentis imbui, Christum suae mentis hospitio suscipere quaerentibus, facultas danda signetur Et ipse vobis ostendet coenaculum magnum stratum, et ibi parate. Euntes autem invenerunt sicut dixit illis, et paraverunt pascha. Coenaculum magnum, lex spiritualis est, quae de angustiis litterae egrediens, in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui adhuc occidentem litteram servaverit, qui non aliud in agno quam pecus intelxerit, iste nimirum in imis Pascha facit, quia spiritus majestatem comprehendere necdum didicit. At qui aquae bajulum, hoc est gratiae praeconem in domum Ecclesiae fuerit secutus, hic per spiritudo, in alto mentis diversorio Christo