comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
one ꝑcipit᷑. Ergo &e ipsi paulo ñ solũuiro¬
iͦ uerumetiã dispensatori. maxime fi¬
deli. nec solum cognitori uerũ etiã doc¬
tori ueritatis. Omis utiq in cibis crea¬
tura d̾i ñ simulate suere bona erat.
Cur gͥ nichil simulate suscipiendo sacro¬
rum. cerimoniarũq gentiliũ. s de cibis
& p̾putio uerum sentiendo ac docendo.
tam̃ tanqu̾a gentilis factus. ẽ. gentibus.
ce ñ potuit fieri tanquã utdęus iudeis:
nisi fallacit̾ suscipiendo sacram̾ta uide¬
orum: Cur oleastro inserto seruauit di¬
spensationis ueracẽ fidẽ. & naturalibꝰ
ramis. ñ extra s in arbore constitutis.
nescio quod dispensatoriũ simulationis
uelam̃ obtentit. Cur factus tanquã gen¬
tilis gentib qͦuod sentit docae: quod agit
claudit inpectore. aluid ꝓmit inuerꝰ¬
bis: in factis. inscriptis: s absit hoc saꝑe.
Utrisq enim debebat caritatẽ de corde
puro ce conscientia bona. & fide noi

Expanded text:
one accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiroone accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, s aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. quod miscđit̾ illa simulauerit:
similiagentib. Quȩ tu quoq cõme¬
morasti. atq mneo me quod ñ ingrate
fateor adiuiusti. Cũ eñi abste quesissẽ
in epła mea. quomodo putet᷑ ideo fac¬
tus uideis tanqũa iudeus quia fallaci-¬
ter suscepit sacram̃ta udeoꝵ. cũ &
gentib tanquam gentilis factus sit.
nec tam̃ susceꝑit fallacit᷑ sacrificia get¬
tium tu respondist ineo factum gentib
tanqu̾a gentilẽ. quod p̾putium receꝑit.
quod indifferent᷑ ꝑmiserit uesci cibis.
quos dãpnant uidȩi. Ub ego quero.
utrũ & hoc simulate fecerit. Iuod si
absur dissimum atq falsissimũ: sic ergo
ce illa inquib udeoꝵ consuetudini
congruebat. Lib̾tate prudent. ñ neces¬
sitate seruili÷ Aut quod. ẽ. indignius :
dispensatione fallaci potiuis quã fideli.
Fidelib eñi & his qui cognouerunt ueri¬
tatem. sicut ipse testatur. nisi forte &
hic fallit om̃is creatura dĩ bona . ẽ: &
nichil. ẽ. abiciendum quod gr̃arũ acti¬

Expanded text:
dixi, quod misericorditer illa simulauerit, similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum acti
Abbreviated transcription (Latin):
specie uisibil. Quod tam̃ hoc idem
significarae uirtute spal. Iuomodo
eñi eundẽ potumꝰ. Bibebant inquit
in signo. uerus xp̃c inuerbo & carne.
& quomodo biberunt: ł cussa . ẽ. pe¬
tra de uirga bis. Gemina ꝑcussio duo
ligna crucis significat. Hic. ẽ. gͦ panis
de cęlo descendens. ut si quis ex ipso¬

Expanded text:
ecie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit,in signo, verus Christus in Verbo et Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis
Abbreviated transcription (Latin):
nium demoniũ. ẽ. audisti & ibi. Quę
immolant gentes demonib immolat̃
& ñ deo. Nolo uos socios fieri demonioꝵ.
Nouimus quia ñ .ẽ. ds̃. Utinã & ipsi
sicuorint. S ꝓpt̾ eos qui hoc ñ norunt
infirmos. ñdeb& ꝑcuti conscientia ipsoꝵ.
Hoc mon& apłs. Nam & ill quoo num̃
habeant. & ꝓ numine accipiant illã
statuã ara testatur. Quio illic facitara.
si illud ñ habetur ꝓnumine: nemo mͥ
dicat. ñ ẽ. num̃: ñ.ẽ. ds̃. Iam dixi.
Utinã sic ipsinorint hoc. quomͦ noui¬
mus om̃s nos. S quio habeant. ꝓ qua
cit hominũ colentiũ mentes: ñ conuin.¬

Expanded text:
nium daemonium est, audisti et ibi: Quae nium daemonium est, audisti et ibi: Quae immolant Gentes, daemonibus immolant, et non Deo: nolo vos socios fieri daemoniorum . Novimus quia non est Deus; utinam et ipsi sic norint: sed propter eos qui hoc non norunt infirmos, non debet percuti conscientia ipsorum. Hoc monet Apostolus. Nam et illi quod numen habeant et pro numine accipiant illam statuam, ara testatur. Quid illic facit ara, si illud non habetur pro numine? Nemo mihi dicat. Non est numen, non est Deus. Jam dixi, Utinam sic ipsi norint hoc, quomodo novimus omnes nos. Sed quid habeant, pro qua cit omnium colentium mentes, non convin
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: Nega xp̃m dm̃. Audes negare
xp̃m dm̃ : An aluto inidolio cũ recũ¬
beres didicist: Non admittit istã doc¬
trinam .Ax p̃ doctrina: quaere ubi didi
dicere. Uide quid faciunt mensȩ malȩ.
Uides qm̃ corrũpunt mores bonos col¬
loquia mala. Tu ibi de euangłio loqͥ
ñpotes. &. de idolis loquentes audis:
bibis. in ȩccłia uomis. Eorte hic audes
loqui. forte int̾ turbas audes murmu¬
rare. Nũquio xp̃c ñ homo fuit. n̾ne
crucifixꝰ. ẽ. a paganis. hoc didicisti.
salutẽ ꝑdidist. fimbriam ñ tetigisti.
Tange & in hoc fimbriam. recipe salutẽ.
S icut eã te tang̾e dociumꝰ. in eo quod
scriptũ. ẽ. qui uiderit inidolio recũben¬
tẽ. Iange illã & de diuinitate xep̃i.
De iudeis dicebat eadẽ fimbria. quorum
que uerũ dm̃ peccas. dũ discu̾bis aputo dõs
taginis. Quasisimars aut mercuriꝰ. eẽt
d̃s̃.eẽt. S quomͦ ab ipsis habeat᷑ atters¬
erunt genium liartaginis. Si autẽ ge¬

Expanded text:
Deum? Nega Christum Deum. Audes negare Deum? Nega Christum Deum. Audes negare Christum Deum? An aliud, in idolio cum recumberes, didicisti? Non admittit istam doctrinam Christi doctrina. Quaero ubi didicdicere. Vides quid faciunt mensae malae? Vides quoniam corrumpunt mores bonos colloquia mala ? Tu ibi de Evangelio loqui non potes, et de idolis loquentes audis. od ibi bibis, in Ecclesia vomis. Forte hic audes loqui, forte inter turbas audes murmurare: Numquid Christus non homo fuit? nonne crucifixus est? A Paganis hoc didicisti, salutem perdidisti, fimbriam non tetigisti. Tange et in hoc fimbriam, recipe salutem. Sicut eam te tangere docuimus in eo quod scriptum est, Qui viderit fratrem in idolio recumbentem: tange illam et de divinitate Christi. De Judaeis dicebat eadem fimbria, Quorum quem verum Deum peccas, dum discumbis apud deos thaginis. Quasi si Mars aut Mercurius esset, Deus esset. Sed quomodo ab ipsis habeatur, attenerunt genium Carthaginis. Si autem ge
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpnere siñ uultis deleri de libro uitȩ.
Iuadui conam luculente ⁊ delectabiłr uob̾dr̃ẽ.¬
Quicunq uolueruit ista contẽpuere
in xp̃m peccant. Uideant quid agant.
Paganos reliquos colligi uolumus. La¬
picdes estis iniua. Uenire uolentes of¬
fendunt & redeunt. Dicunt eñi incordib
suis. Quare nos relinquamꝰ deos. quos. xp̃s¬
ani ipsi nob̾cũ colunt. Absit ame inqt.
ut ego dõs gentium colã. Noui. intelligo.
credo. Quit facis de conscientia infirmi
quã ꝑcutis. Iuto facis de p̾cio. sicon¬
tẽpnis quod emptus est. Uide quanti ẽp-¬
tũ. ẽ. ꝑibit inquit infirmus. intua conscieis¬
tia. Quãte dicis hab̾e. ut scias quia nichil
.ẽ. idolum: Et ammocogites dm̃. & sic
recũbas in idolio. In hac scientia. ꝑit in
tum mundũ appende. Et ne adhuc te¬
putares ininfirmũ peccare. & leue du¬
ceres peccatũ. ac paruipenderes in xp̃m
inquit peccatis. Solent eñĩ homities
dicere in hominẽ pecco. nũquid in

Expanded text:
temnere, si non vultis deleri de libro vitae. Quamdiu conamur luculenter et delectabiliteQuicumque voluerint ista contemnere, in Christum peccant, videant quid agant. Paganos reliquos colligi volumus, lapides estis in via; venire volentes offendunt, et redeunt. Dicunt enim in cordibus suis: Quare nos relinquamus deos, quos Christiani ipsi nobiscum colunt? Absit, a me, inquit, ut ego deos Gentium colam. Novi, intelligo, credo. Quid facis de conscientia infirmi, quam percutis? Quid facis de pretio, si contemnis quod emptum est? Vide quanti emptum est, Peribit, inquit, infirmus in tua scientia: quam te dicis habere, ut scias quia nihil est idolum, et animo cogites Deum, et sic recumbas in idolio. In hac scientia perit intotum mundum appende. Et ne adhuc putares te in infirmum peccare, et leve duceres peccatum ac parvi penderes, In Christum, inquit, peccatis. Solent enim homines dicere: In hominem pecco, numquid in
Abbreviated transcription (Latin):
tione fallatię. Fit en̾i tanquã egrotus
qui nunistrat egroto. Nam cũ se febreᷤᷤ
habere mentit᷑. s cum animo condo¬
lentis cogitat. quẽadmodũ sibi seruiri
uellet sĩ ipse egrotaroe. Quod autẽ¬

Expanded text:
tione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quem ad modum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit homo inaliquo delicto. uos qui
sp̃ales estis instruite huiusmod inspũ
lenitatis intendens te ipsum ne & tu
tẽpteris. Uide siñ dix̾it. fiere tanqua
ille. ut illum lucrifacias. ñ utiq ut ipsu
delictũ fallacit᷑ ager&. aut se id hab̾e
simulara: S ut in alterus delicto
quid etiam sib accidẽ possit attend̾e
Atqͣ alteri. tanquã sibi ab altero uelle
miscdit᷑ subuenira&: Hoc ÷ ñ mentien¬
tis astu. s cõpatientis affectu. Sy iudo
siegentih. sic cuilib& homini paulis
in errore uł peccato aliquo conftuto
ĩ fusando quod erat. s cõpatiendo
qua ee̾. potuisset. tanquã qui se ho¬
nnse̾ cogitare: om̃ib ꝯm̃ia factus. ẽ.
ai cuius infirmitatẽ portare uolumus
qł ab ilo nob̾ uellemus exhiberi. si
sorte nos mnea. ẽẽmus & ipse ñ. ẽẽt.
pouiisse unde cupielat alterum lib̾ari.
Compatiendo eñi potiꝰ id agebat ñm̃¬
tindo sicut quidam suspicantur: Et
himaxime qui mdaciis suis defendeti¬

Expanded text:
o delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuin errore vel peccato aliquo constituto, non simulando quod non erat, sed compatiendo, quia esse potuisset, tanquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo nobis uellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus et ipse non esset. potuisse, unde cupiebat alium liberari, compatiendo potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime qui mendaciis defenden
Abbreviated transcription (Latin):
ũ mos. ẽ. diuinorũ inscripturis scĩs
nisteriorũ. ut idẽ homo alias. aliam
nq aliam ꝓre aliqua significanta ꝑ¬
sonam gerat. tunc moẏses ppł udeoꝵ
siblege positi ꝑsonã gerebat. eũq in
ꝓpsica p̃nuntiatione figurabat. Sic̃
moyses petram uirga ꝑcutiens de
dĩ uitute dubitauit: ita ille ppłs qui
siblege ꝑ moysen data tenebatur.
xp̃m ligno crucis affigens. eum uirtu¬
tẽ dĩ. ee. ñ credidit. S sicut ꝑcussa
pecra manauit aquã sitientib. sic pla¬
gi dominicȩ passionis effecta. ẽ. ui¬
ti credentibꝰ. Habenius enĩ de hac re

Expanded text:
enim mos est divinorum in Scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat; tunc Moyses populi Judaeorum sub Lege positi personam gerebat, eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. Sicut ergo Moyses petram virga percutiens de Dei virtute dubitavit; ita ille populus, qui sub Lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis affigens, eum Virtutem Dei esse non credidit. Sed sicut percussa petra manavit aqua sitientibus; sic plaga dominicae passionis effecta est vita credentibus. Habemus enim de hac re
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inplurib eorũ. erant ergo ibi aliqui.
in quib beneplacitũ. ẽ. Et cũ. ẽẽnt
om̃ta cõmunia sacram̃ta. ñ cõmunis erat
om̃ib gr̃a. quȩ sacram̃toꝵs uircus. ẽ.
Sicut nunc iam reuelata fide quȩ tunc
erũ regenerationis. S ipsa grã cuns
ipsa sunt sacram̃ta qua menbra corpes
xp̃i cũ suo capite regenerata sunt non
cõmunis. ẽ. om̃ibꝰ Ham & heretici ha¬
bent eundẽ baptismũ. Ꝙ̾ falsi fis̃ in
cõmunione catholici nomtnis. Ergdae
hic recte dr̃. S ñ inom̃ib illis bene¬

Expanded text:
n in omnibus, » erant ergo ibi aliqui in quibus beneplacitum est Deo; et cum essent omnia communia sacramenta, non communis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc crum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis bene
Abbreviated transcription (Latin):
tisa quasi hoc exponens adiecit. &
herbam seruitut hominum. Ne ñ
nteligeretur quod dictũ. ẽ ł ducens
sanmꝰ iumtis. repecicione exposuit.
quoo p̃misit. Qđ it dix̃ sup̃fenũ pꝰea herba nõaũ.

Expanded text:
t quasi hoc exponens adjecit, «Et herbam servituti hominum:» ne non intelligeres quod dictum est, «Producens fenum jumentis,» repetitione exposuit quod praemisit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ũ me seruũ feci. ut plures lucrifaciã.
Et quib dixit inlib̾tat̾ẽ uocati estis.
quid adiunxit : tantũ ne lib̾tatẽ in oc¬
cisionẽ carnis detis: s ꝑ caritatẽ serui¬
te minuicem. Quos liberos fecerat.
struos fecit. Non conditione. s tam̃ xp̃i
redẽptione. Non necessitate. s caritate.
ꝑ caritate inquit. seruite inuicẽ.S.¬
bene seruientẽ pluriis in ꝓpħa legit᷑.
De nullo insi de xep̃o accipi soloe. Aitoi

Expanded text:
omnium servum me feci, ut plures lucrifacerem» . Et quibus dixit, «In libertatem vocati estis?» et quid adjunxit? «Tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem» . Quos liberos fecerat, servos fecit; non conditione, sed tamen Christi redemptione; non necessitate, sed charitate: «Per charitatem,» inquit, «servite invicem.«Bene servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓpt̾ hoc cȩcera queramus. Hon deb&
sub. eẽ. sollicitudo ne illa desinit. quȩ
huic uite ꝓpt̃ regnũ dĩ sunt necessaria.
om̃ium indigetis. & ideo cũ dixiss&.
querite primũ regnũ & iusticiã des.
ñ dicit. deinde ista querite. quãuis sint¬
necessaria : S ait. Hȩc om̃ia apponent᷑
uob̾. Id÷ consequent̃. si illa queratis sine
ullo ur̃o impedĩto: Ne cũ ista queritis
illic auertamini÷ Aut ne duos fines
constituatis. ut & regnũ dĩ ꝓpt̾ se appe¬
tatis. & ista necessaria. S hȩc potius
ꝓpt̾ illud. Ita uobis ñ deerunt. quia
duob dñis seruire ñ potestis. Duob
aut̾ẽ dñis seruire conatur: quia &e reg¬
nũ dĩ ꝓ magno bono appetit. ⁊ hȩc t̾epo¬
piunt annonã & stipendiũ sic omnes
ȩuangłizantes accipiunt uictũ ⁊ tegu
Sic ñ om̃s ꝓpt̾ salutẽ ȩccłię ministrant
dõ. s ꝓpt̾ hȩo temporalia quȩ tanquã
annonã &e stipendia consecunt᷑. Aut ⁊

Expanded text:
ra quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. omnium indigetis. Et ideo cum dixisset: Quaerite primum regnum et justitiam Dei, non dixit: Deinde ista quaerite, quanecessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. Quia duobus dominis servire non potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et haec tempopiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum et tegusic non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipe
Abbreviated transcription (Latin):
Eum suauissimo adolemus incenso. cũ
in eius conspectũ pio scõq amore flagramꝰ
Ei dona eius innob̃. nosq ipsos uouemꝰ
& reddimus. Ei beneficiorũ eius sollẽp¬
nitatib festis & dieb statutis dicamus
sacramusq memoriam: Ne uolumine
tẽporum ingrata subrepat obliuio. Ei
sacrificamus hostiam humilitatis & lau¬
dis inara corois igne feruitã caritatis.
Adhunc uidendũ sicut uideri potent.
eiq coherendum ab om̃i peceateꝵ ee api¬
ditatum malarũ labe mundam᷑. ce eł no¬
mine consecramur. Ipse eñi fons nre be¬
atitudinis. ipse om̃is appeticionis. ẽ. fius
Hunc eligentes uł potiuis reeligentes.
amiseramus negligentes. Nunc gͦ reea¬
gentes unde & religio dieta ꝑhibetur
ad eum dilectione tenditnus. ut ꝑuenien¬
do quiescamus. Iaõ bĩ quia illo fine ꝑfeeg.¬

Expanded text:
eum suauissimo adolemus incenso, cum eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. Hunc eligentes uel potius religentes amiseramus enim neglegentes — hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perueniendo quiescamus, ideo beati, quia illo fine pe
Abbreviated transcription (Latin):
te fulciatur. & ei fidce atq immobili tan¬
quã imponat᷑. ut possit integrũ atq in¬
libatum. ẽẽ. quod loquimur. Nam multi
heretic ñ habentes altare id÷ ueram fide̾
blasphemias ꝓ laude dixerunt. Terrenis
uidelic& opinionib ad grauat uotũ suu̾
tanquã uiterram ꝓicientes. S debae. ẽe.
sana etiam offerentis intentio. cum tale
inint̾iore dĩ templo. Templũ en̾idĩ sc̃m. ẽ
inquit quod estis uos. Et in interiore
homine habitare xp̃m ꝑfidẽ incordib¬
urĩs.¶&̾ illis immortalib ac beatis. &
sacram̃tis. siue innobis ipsis debemus. Huiꝰ
enĩ templũ simul omnes & singħ templa
sumus. Quia &e om̃iũ concordiam. &e sin¬
gulos uhabitare dignat᷑. Non in om̃ib
qua insingłis maior. qm̃ nec mole dis¬
tenditur. nec particione minuit᷑. Cũ ao
illũ sursũ. ẽ. eius. ẽ. altare cor nr̃m. E iꝰ
unigenito eum sacerdote placamus. Ei
cruentas uictimas cedimus. quando usq
ad sanguinẽ ꝓ eius ueritate certamus.

Expanded text:
ciatur, et ei fixe atque immobiliter imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt, terrenis videlicet opinionibus aggravati votum suum tanquam in terra projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et proptein interiore Dei templo; Templum enim sanctum est, inquit, quod estis vos , et: In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibur et illis inmortalibus ac beatis et busque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, quoniam nec mole distenditur nec partitione minuitur. Cum ad illum sursum est, eius est altare cor nostrum; eum Unigenito eius sacerdote placamus; ei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ me habebunt mercedẽ ȩugłii. qui
euangłm ipsum me p̾dicante diligent.
Ego autẽ ñ habeo. Quia ñ ipsũ ȩugłm
diligo. s eius p̾cium in illis tẽporalib
constitutũ. Quod nefas ẽ. fieri. ut ñ tãꝗͣ
filiꝰ ministr&e quisq eugłium: s tanquã
seruus cui dispensatio credita. ẽ. Ut t̾ãꝙ
alienum erogans nichil inde ipse capi-¬
at p̾t̃ cibaria:. Quȩ n̾de participatioe
regni. s ad sustentaculũ miserȩ serui¬
tutis dantur extrinsecus: Quãqũã alio
loco & dispensatorẽ se dicat. Potest en̾i
& seruus in filiorũ numero adoptatus.
eandẽ rem in qua coheredis sortẽ meru¬
it. fidelit̾ dispensare participib suis. Si
nunc ubi ait. si autẽ inuitus dispensatio
mͥ credita .ẽ. talem dispensatorẽ intelli¬
gi uoluit qui alienũ dispensat. unde ip¬
se nichil accipiat. Hoc. ẽ. gͦ primũ que
ore locoponere. illud posteriore. Si
autẽ idõ queramus cibũ ut habeamus

Expanded text:
per me habebunt mercedem Evangelii, qui per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligent; ego autem non habebo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum. Quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisque Evangelium, sed tanquam servus cui dispensatio credita est; ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse accipiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam alio loco et dispensatorem se dicat. Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est; talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. 55. Ergo quaecumque ore loco ponere, illud posteriore. Si autem ideo quaeramus cibum, ut habeamus
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde sequit᷑ e dicit. Non autẽ scrip¬
sihȩe ut ita fiant inine. bonũ. ẽ. michi
magis mori. quã ut głam meam quisꝗͣ
manem faciat. Hoc dixit quia iam
lauerat ꝓpt̾ quosdã occasion̾e queren¬
tes manib suis uictũ transigere. Si en̾i
snẽ euangłii in cibo &e potu & uestitu
ollocauero. S quare ñ est ei gloria:
Necessitas eni michi incumbit. Id.ẽ.¬
ut id eo ȩuangłiz em. quia unde uiuã
l habeo. Aut ut ad quirã temporalem
faitũ. de p̃dicõe et̃norũ. Sic enĩ iã ue¬
cessitas erit in ȩuangłio ñ uoluntas. Ue
eñi mͥ erit inquit sĩ ñ ȩuangłi auero. S¬
quomͦ deb&e ȩuangłizare.ꝰ Scilic&e ut
inipso euangłio & in regno dĩ ponã mer¬
cedẽ. Ita enĩ potest Nonꝰ coactus ȩuangłi¬
zare. s uolens. Si en̾i uolens inquid hoc
ago mercedẽ habeo si autẽ inuitus dis-¬
pensatio michi credita. ẽ. Id: si coactus
inopia earum rerum quȩ temporali uttȩ
sunt necessariȩ. p̃dico euangłium. alii

Expanded text:
 Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam gloriam meam quisquam inanem faciat. » Hoc dixit, quia jam statuerat, propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. Si enim finem Evangelii in cibo et potu et vestitu collocavero. Sed quare non est ei gloria? Necessitas enim, inquit, mihi incumbit; id eut ideo euangelizem, quia unde uiuam non habeo aut adquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. sic enim iam necessitas erit in euangelio, non uoluntas. uae enim mihi est, inquit, si non euangelizauero. quomodo debet euangelizare? sciin ipso Evangelio, in regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest, non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est : id est, si coactus inopia carum rerum, quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii
Abbreviated transcription (Latin):
quã cibũ. Et erit bonum nr̃m in man¬
as. monib siuis iuietũ suũ tolerauit.
linis ũ alio loco dicit. Ut amputẽ oc.¬
done his qui querunt occasionẽ. Qũa¬
qã etiã sicut ceceri &e boni apłi ꝑmissu¬

Expanded text:
quam cibum: et erit jam bonum nostrum in manApostolus, manibus suis victum suum toleravit. De his enim alio loco dicit: Ut amputem occasionem, qui quaerunt occasionem. Quanquam etiam sicut caeteri boni apos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ humana suspitione. s apłico id.ẽ.
diuino & dñico magisterio. Ds en̾i
loquebat᷑ in eis. Ꝙ quãuis de carne¬
is nubibus tam̃ dñs uitonabat. Cer¬
te gͦ tanto testimonio manifestũ. ẽ.
illa om̃ia figurate gesta nunc uim̃a
salute compleri. Qͦ ua tunc figͥura
p̃nuntiabant᷑. nunc p̃t̾ita leguntur.
ce p̃sentra noscuntur. Quidꝰ. ẽ. caris.
simi: Qui uos cognoscitis isrłitas.
scđ̾m sem̃ abraham. qui estis domus
iacob. scđm ꝓmissionẽ heredes. Cog¬
noscite uos ettam exisse ab egẏpto qui
hiuc scło renuntiastis. Exisse de
ppło harbaro. qui confessione pietatis
uos a blasphemiis gentium seuix istis.
ħon.ẽ. enĩ lingua ur̃a s barbara quȩ
dm̃ laudare ñ nouit. cui uos cantatis
inuob̾. Non eñi qui inmanifesto ui¬
deus. ẽ. neq quȩ in manifesto carne

Expanded text:
non humana suspicione, sed apostolico, id est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Asimi? Qui vos cognoscitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantatis in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in
Abbreviated transcription (Latin):
na ñ recedit. Et morsus mortiferi ser
pentum. ⁊ exalto & respecto aeneo
serpente sanantur. Quod uerbis ipsiꝰ
dñi declaratur. Sicut exaltauit inqͥt
moyses serpentẽ in heremo sic opor¬
tae exaltari filium hominis ut omnis
qui crediderit ineum ñ ꝑeat s habeat
uitam ȩcernam. Agyptus autẽ qm̃¬
int̾p̃tatur afflictionẽ uł affugentẽ
uł comprim̃tẽ sepe inimaginem ponit᷑
hiuius sch. A quo sp̃italit̃ recedendũ
.ẽ. ne simus uigum ducentes cũ insi¬
delib. Sic. eñi quisq iħrłm eelestis
fit cliiis idoneus cum primo hiue scło
renuntiauerit. Quẽadmodũ iue pps
interrã ꝓmissionis induci ñ potuit.
nͥ prius ab egẏpto recedde. S sicut ile
ñ inde discessit nisi diumo p̃sidio. ita
scłi. inhac sicut bs̃ iohannes scribit
hora nouissima. quotidianis ȩccłȩ
actib inuno quoq credente cõpletur.
Audi apłm doctorẽ gentiũ docentiẽ
de instruentẽ. Certe manifestũ. ẽ.¬

Expanded text:
na non recedit. na non recedit. pentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam. interpretatur Afflictio, vel Affligens, vel Comprimens, saepe in imagine ponitur hujus saeculi; a quo spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus . Sifit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit, quomodo ille populus in terram promissionis induci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino praesidio, ita i, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ &e manna xp̃c: Tanquã panisiuuus
qui de cȩlo descendit. quo uere quiuescun¬
t᷑ sp̃italit̾ uiuunt. Nam illi ueterẽ fi.¬
qurã carnalit̃ accipientes mortui sunt.
S. cũ dicit apłs cundẽ cibum sp̃italẽ
martoucauer̃ ostendit & illud sp̃italit̃
intelligi in xp̃o. Sicut & potũ cur sp̃i¬
talẽ diciss aꝑuit cũ subiunxit. Petra
autẽ erat xp̃c. Suo aꝑto. cuncta fulser̃.
tus & firmus et fulciens infirmitatem
nrãm. ꝑ noctẽ lucens. ꝑ diẽ ñ lucens.
Ut quiñ uident uideant. & qui uide¬
ant ceci fiant. Ruibae &e mare rubrũ.
Baptismus utiq xp̃i sanguine consecratꝰ.
cata p̃terita. Ducit᷑ ppłs ꝑ desertũ. bap¬
tizati om̃s ñ dũ ꝑfruentes ꝓmissa patria.
s quod ñ uident sꝑando &e ꝑ patienti¬
am expectando. tanquã indeserto sunt. Exsermor¬
Et illic laboriosȩ & ꝑiculosȩ tẽptatio de uerba¬
nes ne reuertant᷑ corde inegyptũ. Hec
ib tam̃ xp̃c deserit. Nam oe illa colũ¬

Expanded text:
non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunta, quia rectus et firmus et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. cata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam expectando tamquam in deserto sunt; eillic laboriosae et periculosae temptationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa colum
Abbreviated transcription (Latin):
rite prium regnũ dĩ &e iusticiam eius.
&e iustia eiꝰ bonum nr̃m. ẽ. Ꝙ hoc apꝰ.¬
petendum ce ibi finis constituendus. ꝓpt
quod om̃ia faciamus quȩcũq facimus.
S quia in hacuita militamus ut ad illud
regnum ꝑuenire possimus. quȩ uita sine
his necessarũs agi ñ potest. apponentur
xxit illud primumꝰ significauit quia hoc
posterus querentũ. ẽ. ñ tempore. sed
dignitate. Iilitotanꝗ̃ bonum nr̃m. hoc
tanꝗ̃ necessarium nr̃m. N ecessariũ au̾t
ꝓpter illicobonum. neq eñi uerbi gr̃a¬

Expanded text:
m ejus, et justitia Dei bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecumque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest; « Apponentudixit illud « primum, » significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate: illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum; necessarium autem propter illud bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
tent suã necessitatẽ. s ñ negligant oui¬
um infirmitatẽ. Nonhoc ib querant tã¬
quã cõmodũ suum. ut ex necessitate pe¬
nuriȩ suȩ. uideantur annuntiare ȩuani¬
głm. S hominib inluminandis parent
lucem uerbi ueritatis. Sunt eñi tanꝗͣ
lucernȩ sicut dictũ. ẽ. Sint lunb ur̃i
accincti. & lucernȩ ardentes. Et nemo

Expanded text:
tent suam necessitatem, sed non negligant ovitent suam necessitatem, sed non negligant ovium infirmitatem. Non hoc ibi quaerant, tanquam commodum suum, ut ex necessitate penuriae suae videantur annuntiare evangelium, sed hominibus illuminandis parent lucem verbi veritatis. Sunt enim tanquam lucernae, sicut dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et lucern
Abbreviated transcription (Latin):
ñsteriles sine lactis ubtate. Itaq cum
ẽẽt quodam tẽpore in magna indi¬
gentia. uinctus inconfessione uerita¬
ts missũ ẽ. illi a fr̃ib unde necessita¬
ti & indigentiȩ eiꝰ mnistraretur.
Respondet autẽ illis gras agens ce
dicit. Benefecistis cõmunicando ne-¬
cessitatib meis. Ego eni didici in quib
sũ sufficiens. ẽẽ. Scio & abundare no¬
ui &e penuriã pati. Om̃ia possũ ineo
qui me confortat. Uerũtam̃ uos bene¬
fecistis usib meis mittere. S ut osteri.¬
aer& in eo quod illi benefeceriut qd̾
ipse quererae ne int̾ illos. ẽẽt. qui
se ipsos pascunt noues. Non tam suȩ
gauo & subuentũ. ẽẽ. necessitat. quã
ulloꝵ gratulat᷑ fecunditat. Quto gͦ
ro daitum. s requiro fructũ. Honut
ego inquit explear. s ne uos manes
remaneatis. Quigͦ ñ possunt facere
quod paulus ut m̾anib sius se transi¬
gant. accipiant de lacte ouiũ. Susten.¬

Expanded text:
non steriles, sine lactis abertate. Itaque cum non steriles, sine lactis abertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum est illi a fratribus, unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dixit: Benefecistis communicantes necessitatibus meis: ego enim didici in quibus sum sufficiens esse. Scio et abundare, novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Verum tamen vos benefecistis, usibus mittere meis . Sed ut ostenderet in eo quod illi benefecerunt, quid ipse quaereret, ne inter illos esset, qui se ipsos pascunt, non oves: non tam suae gaudet subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo t, datum, sed requiro fructum. Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanes remaneatis. Qui ergo non possunt facere quod Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de lacte ovium: susten
Abbreviated transcription (Latin):
u̾eius ñ edit. Quis pascit gregẽ. & de
sͣ. ee. lac gregis quicquid a plebe dis
nbuit᷑ p̃positis ad sustentantũ uictũ
ĩporalẽ. Inde eñi loquebat᷑ apłs. cũ
legerit mauib suis trausigi. & nec
psum lac querere ab ouib. tam̃ lac-
sꝑcipieno potestatẽ hab̾e se dix̾.
Et sic dũm dusposuisse ut qui ȩuan¬
głm annuntiant de ȩuangłio uiuant.
Ꝙ aicit alios coapłos suos usus fuisse
hac potestate ñ usurpata s data. Plus
ile fecit. ut nec quod debebat᷑ acciꝑ&.
Ipse gͦ donauit & debitũs alius ñ exe¬
cabat. euȩgrũ cũ adducerce ad stabu¬
lum dixit. Si quid amplius erogaue¬
ris. inredeunt o reddã tib. De his gͦ
qui ñ indigent lacte gregis quid plu¬
ra dicamus. miscłiores sunt. uł po¬
tius ipsuis miscdiȩ affectũ largius impets¬
dunt. Possiuit & quod possunt faci-¬
unt. laudent᷑ hi nec dãpuent᷑ illi.
Nam ce ipse apłs datũñ querebat.
tructuosas tam̃ oues siras. eẽ. cupiebat.

Expanded text:
tu ejus non sumit? Quis pascit gregem, et de rgo esse lac gregis, quidquid a plebe Dei tribuitur praepositis ad sustentandum victum temporalem. Inde enim loquebatur Apostolus, cum gi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus, tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum disposuisse, ut qui evangelium annuntiant, de evangelio vivant. Et dicit alios coapostolos suos usos fuisse hac potestate, non usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur, acciperet. Ipse ergo donavit et debitum, sed ab aliis non execabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Misericordiores sunt, vel potius ipsius misericordiae officium largius impendunt: possunt enim, et quod possunt faciunt. Laudentur hi, nec damnentur illi. Nam et ipse Apostolus datum non quaerebat. Fructuosas tamen oves suas esse cupiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
drxit m illo stadio in illo spectaculo.
unus tam̃ accipit brauium cęteri uic¬
i discedunt ce ꝑseuerauerunt in cur¬
rendo. S cum acceꝑit unus remanebt̃
ȩteri qui similit̃ laborauerunt. Hac
ñ eͥ. sic. Quot quot currunt si ꝑse¬
uerant̃ currunt om̃s accipiunt. &
quiprior uenerit expectat ut cum
posteriore coronetur. Agonẽ quippe
isũ. ñ cupiditas s caritas facit. Os
currentes amant se. & ipse amor

Expanded text:
dixit, in illo stadio, in illo spectaculo, unus tamen accipit bravium: caeteri victi discedunt . Et perseveraverunt in currendo: sed cum acceperit unus, remanent caeteri qui similiter laboraverunt. Hac non est sic. Quotquot currunt, perseveranter currant, omnes accipiunt: et qui prior venerit, exspectat ut cum posteriore coronetur. Agonem quippe istum non cupiditas, sed charitas facit: omnes currentes amant se, et ipse amor
Abbreviated transcription (Latin):
e habent uoluntatẽ nocend &e rati¬
ae cogitartoi sub diuinis legib ordina
s unt. ne aliquto iniustũ quisq pati¬
tr. ita om̾ia ce animalia &e corpora
ungenere suo &e inordine suo di
cr ꝓuidentiȩ legib subdita admi¬
aerantur. Id̾o dñs dicit. Nonne duo
pseres asse ueneunt ce unus eorũ ñ
odit int̾ram sine uoluntate patris
m̃: Hoc eñi dixit uolens ostendere
quequid uilissimũ homines putans̃
m̃ipotentia dñi gub̾tiari. Sic eñi &
ulatilia cęli ab eo pasci. & lilia agri
Ueo uestiri ueritas loquit᷑. quȩ capil¬
b etiã nr̃os numeratos. ẽẽ. dicit.
d qmmundas animas rationales ꝑ
st ipse ds̃ curat. siue in optimis &
nagnis angłis siue in hominib to¬
⁊ sibi uoluntate seruientib cetera uͦ
pipsos gub̾nat. uerissime dici potu¬
t eiam illito ab apło. Non eñi de bu
hura. ẽ. In scripturis eñi scĩs ds̾ ho¬
mnes docce. quom cũ hominib agat᷑.
upsi dõ seruiant. Quom autẽ agant

Expanded text:
quae habent uoluntatem nocendi et rationem cogitandi, sub diuinis legibus ordinatae sunt, ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, et animalia et corporalia, in genere suo et in ordine suo diuinae prouidentiae legibus subdita administrantur. ideo dominus dicit: nonne duo passeres asse ueneunt? et unus eorum non cadit in terram sine uoluntate patris uestri. hoc enim dixit, uolens ostendere quidquid uilissimum homines putant omnipotentia dei gubernari. sic enim et uolatilia caeli ab eo pasci et lilia agri ab eo uestiri ueritas loquitur, quae capillos etiam nostros numeratos esse dicit. sed quoniam mundas animas rationales per se ipse deus curat, siue in optimis et magnis angelis siue in hominibus tota sibi uoluntate seruientibus, cetera uero per ipsos gubernat, uerissime dici potuit etiam illud ab apostolo: non enim de bubus cura est deo. in scripturis enim sanctis deus homines docet, quomodo cum hominibus agant et ipsi deo seruiant; quomodo autem agant
Abbreviated transcription (Latin):
quã exx necessitate sustentandȩ uite.
inmala oꝑa delabat᷑. Qui furabat᷑ in
quit iamñ furetur. Magis autẽ labo¬
r&e manib suis bonũ ut habeat unde
tribuerre cui opus . ẽ. Hoogͦ scire
sufficit. quia & in ipso oꝑe corporali
id qd̾ bonum.ẽ. oꝑabatur apłs. Quat¬
doautẽ soleret oꝑari id÷ quib tẽpoꝵ
spatiis ne ab ȩuangłiz ando impedire.¬
tur. quis possit comp̾hend̾e: Sane
quia &e diurnis e nocturnis horis
oꝑabatur ipse ñtaeuit. Mirandã¬

Expanded text:
quam ex necessitate sustentandae uitae quam ex necessitate sustentandae uitae in maquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non tacuit uerumta
Abbreviated transcription (Latin):
neste quȩ accepta sunt humanis usib
oꝑabatur. Sicut sese habent oꝑa fabro.¬
rum. structoꝵ. sutoꝵ. rusticoꝵ. & his
similia. Neq eñi honestas ipsa rep̾henoit.
quod rep̾hendit suꝑbia eorum qui hone¬
st uocari amans s.cẽ. ñ amant. Nongͥ
dedignaretur apłs siue rusticanũ ali¬
quod opus ad gredi. suie in opificum
labore uersari. Qui eñi ait sine offen¬
sione estote uideis & grecis et eccłiȩ
dĩ quos in hac causa reuereri possoe ig¬
noro. Si uideos dixeruit. patriarchȩ
pecora pauerunt. Si grecos quos eciam
paganos dicimus etiã phylosophos
multũ sibi honorabiles sutores habuer̃.
Siȩccłiã dĩ homo ille iustus & ad testi¬
moniũ conuigalis semꝑ mansurȩ uir-¬
guitatis electus. cui desponsata erat
uirgo maria quȩ peꝑit xp̃m. fab̾ fuit.
Quic quid eorũ gͦ cum innocentia &
sine fraude homines oꝑant᷑ bonũ. ẽ.
Nam p̾cau& hoc & ipse apłs. ne quis.¬

Expanded text:
neste quae apta sunt humanis usibus neste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sibi deberi: S deberi ostendit. &e
debito se usum ñ esse. nec omr̃ino ut
uelle ꝓfessus . ẽ. Eo ipso factus infir¬
mus quo potestate sua uti noluit. Lã
miscdi scilice inditus affectir ut cogi¬
tarae qũe admodũ secũ agi uellae. si ce
ipse ita infirmaret᷑ ut poss&e de illis
ꝑ quos sibi euangłm p̾dicaretur si eo
fderae sumptus acciꝑe. quasi mer¬
cimonioꝵ nundinas suspicari. Hic
fortasse aliquis dicat. Si corporale opͦ
oꝑabatur apłs uitoe uitã istã susten¬
tara. quod erat ipsũ opus. & quan¬
care: Cui respondeo. Puta me nescire.
Corporalit᷑ tam̃ oꝑatũ. eẽ. & inde in
carne uixisse. ñ utentem potestate.
qu̾a dñs apłis dederat. ut euangłin
anuntians de ȩuangłio uiuerae. ea
quȩ supradicta surit sine ulla dubrta¬
tione testant᷑. Unũ scio quianec furta
faciebat. nec effractor aut latro erat.
nec auriga aut uenator. nec histrio.
nec turpitulucrus. S innocent̾ & ho¬

Expanded text:
non sibi deberi: sed deberi ostendit, et non sibi deberi: sed deberi ostendit, et debito se usum non esse, nec omnino uti velle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit; tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi vellet, si et ipse ita infirmaretur, ut posset de illis per quos sibi Evangelium praedicaretur, si eos videret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas suspicari. Cfortasse aliquis dicat: si corporale opus operabatur apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat ipsum opus et quancare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur. faciebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ miscd̾em cõpassionẽ. ñ ꝑuersipellẽ
sinulationẽ. Id ut eo mͦ subuenirae¬
& carnali uicdeo &e pagano. quom sib
psẽ si hoc. ẽẽt subueniri uoluissa&
Portans itaq eori infirmitatẽ in cõpassi¬
ones similitudine. ñ fallens inm̃datis
fictione. Sicut continuo sequit᷑ & dic̃.
Factus sum infirmis infirinus ut infir.¬
mos lucrifacerẽ. Hinc eñi loquebatur
ut etiã ula om̃na dicer&e. Sicut gͦ qd̃
factus. ẽ. infirmis infirmus. ñ erat
m̃tdatiũ. sic & cet̾a illa suꝑus. Iuã en̾i
dicit infirmitatẽ suã erga infirmos
fuisse nisi compatieitodͥ eis. in tantũ
ut ne uide̾tur uenditor ȩugłi & u̾b
dĩ cursum apud imꝑitos inmalam sus¬
pitionẽ decidens impedir&. uollet acci¬
ꝑe. quod eiure dñico debebatur.
Quoo siuellas ñ utiq mentiret᷑. qr
uere debebatur. Et quia uere nolu¬
it ñ utiq mentitus. ẽ. Neq eñĩ diaxit

Expanded text:
dem conpassionem, non per uersipellem dem conpassionem, non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, utfactus est infirmis infirmus, non erat mendacium; sic et caetera illa superius. Quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse, nisi compatiendi eis, in tantum ut, ne videretur venditor Evangelii, et verbi Dei cursum apud imperitos in malam suspicionem decidens impediret, nollet accipere quod jure dominico debebatur? Quod si vellet, non utique mentiretur, quia vere debebatur: et, quia noluit, non utique mentitus est. Neque enim dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ut lucrifacer̾ẽ eos qui sine lege erautꝰ.
d̾ ñ simulandi uersutia faciebat s com
gent iudeũ. sicut ñuill pitauerunt¬
a legtuna uetera hierosolimnis obser¬
uinsententiã suã qͣua dicit. Circũ¬
as qus uocatus. ẽ. ñ adducat. id.ẽ.
ias parũ attendentib fuxisse putatꝰ
÷ sudeus eñi erat. Et circuncisus uo¬
ansinoluit adducere. io÷ noluit ita
uiert ae si cirtuncisus ñ. eẽt. Hoc cñi
ãmpotestate habebat. & sublege
qudẽ ñ erat. sicitt illi qui eam seruilit̃
updi manichei solent dicere. Alio
qunsi cũ illa fecit fanxisse putandus
e fureit & paganũ. ⁊ sacrificauit
dolis quia dicit factũ se fuisse insqui
sne lege sunt quasi sine lege. quos
inq ñ nisi gentiles quos paganos di¬
siblege. aliud inlege. aliud sine lege.
Sub lege carnales uidei. in lege sp̃a
uauer̃ morẽ illũ patriũ s honera inso¬
lta credentib gentib ñ imposuerunt.
Qid̃o nec illi circuncisi adduxerunt.¬
Quib tam̃ se apłs congruisse testatur.

Expanded text:
ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt. quod non simulandi uersutia faciebat, sed cogeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunta uetera Hierosolymis obsersententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat, id est tibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege quidem non erat sicut illi, qui eam seruiliterperditi Manichaei solent dquin si cum illa fecit, finxisse putandus est; finxit et paganum et sacrificavit idolis, quia dicit factum se fuisse iis qui sine Lege sunt quasi sine Lege. Quos utique non nisi Gentiles, quos Paganos disub Lege, aliud in Lege, aliud sine Lege. Sub Lege carnales Judaei: in Lege spirivaverunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus Gentibus non imposuerunt; et ideo et illi circumcisi suntquibus tamen se Apostolus congruisse testatur
Abbreviated transcription (Latin):
ut id ipsũ donarce t̾rȩ. Ego inquit
nulliuis horũ usus sũ. Ostendit sibi de.¬
beri & ñ accipit. Nec condẽpnauit
qui acceperunt quod debebatur. Con¬
dẽpiandi eñi erant exigentes inacbi¬
ta ñ accipientes mercede̾ suã. Ille tam
e ipsam mercedẽ donauit. Num qr¬
tib alius donauit. tu ñ debes alteri:
ium̃tis. Si nolunt iuim̃ta fenũtuũ ñͥte
tam̃ sterilem inueniant. Accipis sp̃alia
redde carnalia. Debita sunt militi ot

Expanded text:
ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem suam donavit. Non quia alius tibi donavit, non debes alteri; jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non te tamen sterilem inveniant. Accipis spiritualia, redde carnalia: debita sunt mil