comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentium regna: Reꝓbat autem cogita¬
tiones populoꝵ: beatitudinẽ terrenã
concupiscentiarum: Et reꝓbat con¬
silia principum: talib populis domi
quo beatum non facit nͥ subditum sibi:
manet inȩcernum: Cogitationes cordis
eius inscła scłorum: Cogitationes sapi¬
entiȩ eius. non sunt mutabiles: s ma
adcelestem ciuitatem: quȩ sibi dnm̃ ñ
nͥ dđm suũ diligit P opulus quẽ elegit
dñs inhereditatem sibi Neq hõc ase¬
ipsa. s dĩ munere electa ẽ: ut possiden¬
do eam. incultam et miseram esse non
miscdit̾ uidit dñs om̃s qui innouam
bitaculo suo: de habitaculo susceptio¬
nis humanȩ qđ parauit sibi: respex̃
suꝑ om̃s qui habitant terram: Mise¬
ricordit uidit om̃s qui inhabitant car¬
nem: ut presit illis inregendo eos:
buit: ut nec totum corpus ocłs. nec
totum auditus: s alius sic. alius autẽ
sic incorporentur. xp̃o. Qui intelli¬
git omnia oꝑa eorum: Apud illum
saluus fit. qui carnem suam regit: si in

Expanded text:
robat autem cogitationes populorum: beatitudinem terrenam concupiscentium. Et reprobat consilia principum: talibus populis dominquo beatum non facit nisi subditum sibi, manet in aeternum. Cogitationes cordis ejus in saecula saeculorum: cogitationes sapientiae ejus non sunt mutabiles, sed maad coelestem civitatem, quae sibi Dominum nonnisi Deum suum elegit. Populus quem elegit Dominus in haereditatem sibi: neque haec a seipsa, sed Dei munere electa est, ut possidendo eam, incultam et miseram esse non misericorditer vidit Dominus omnes qui in novam  De praeparato habitaculo suo: de habitaculo susceptionis humanae, quod praeparavit sibi. Rexpexit super omnes qui inhabitant terram: misericorditer vidit omnes qui inhabitant carnem, ut praesit illis in regendo eos. buit, ut nec totum corpus oculus, nec totum auditus ; sed alius sic, alius autem sic incorporentur Christo. Qui intelligit omnia opera eorum: apud illum salvus fiet qui carnem suam regit, si in
Abbreviated transcription (Latin):
XUIDATE IUSTI
indño. Exultate iusti non
inuobis: non enim hoc iustr̃
ẽ. s indño: Rectos decet col¬
laudatio: Ipsi laudant dñm:
qui se subdunt domino: Alit̃
enim distorti et praui sunt: Confitemini
tes ei corp̃ra ur̃a hostiã uiuam: Inpsal¬
terio decacordo psallite ei: Seruiant men¬
bra ur̃a dilectioni dei et proximi: inqͥb
canticum gr̃ȩ fidei Bene cantate ei in
iubilatione: Bene cantate ei mnleticia:
quisquã se meritis oꝑum ꝑuenisse ad fidẽ
putet: cum in ipsa fide sint omnia opera
gauerit exigit Miscłia dñi plena est
terra: Porbem peccata dimittuntur ho
bo dm̃i iusti firmati sunt Et sp̃ũ oris
confessionem mortificati peccati: ne ꝑsu
ꝑbiam libere defluant: ꝑ onens inthe¬
sauris abyssos: Et eis occulta sua seruat
bipso autem commoueant᷑ uniuersa: Nec
derrdrib hominum uł cuius quã creaturȩ.

Expanded text:
ate justi in Domino: exsultate justi, non in vobis, non enim hoc tutum est; sed in Domino. Rectos decet laudatio: ipsi laudant Dominum, qui se subdunt Domino; aliter enim distorti et pravi sunt. 2. vers. 2.tes ei corpora vestra hostiam vivam . In psalterio decachordo psallite ei: serviant membra vestra dilectioni Dei et proximi, in quibus canticum gratiae fidei. Bene cantate ei in jubilatione: bene cantate ei in laetitiaquisquam se meritis operum pervenisse ad fidem putet, cum in ipsa fide sint omnia opera gaverit exigit. Misericordia Domini plena est terra: per orbem peccata dimittuntur hombo Domini justi firmati sunt. Et Spiritu oriconfessionem mortificati peccati, ne per superbiam libere defluant. Ponens in thesauris abyssos: et in eis occulta sua servat Ab ipso autem commoveantur: nec terroribus hominum vel cujusquam creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
calix tuus inebrians quam p̃clarus:
mebriabuntur enim abub̃tate domꝰ
Etuȩ. Calicem autem ꝓpterea puto ap¬
pellatum: nequid pret̃ modum atq
mensuram. uł in ipsis peccatorum sup¬
pliciis ꝑ diuinam ꝓuidentiam fieri ar¬
bitremur. Et ideo tanquam rationem
reddens quare id fiat: subicit. Quoniã
iustus dominus: et iusticias dilex̃ nõ
frustra pluralit᷑ nisi qͥa homines dicit:
lit ꝓ iustis. iusticiȩ intelligantur positę.
In multis enim iustis tanquam multę
iusticiȩ uidentur eẽ. cum sit una dĩ. cuiꝰ
om̃s participant: tanquam si una facie
intueatur plura specula: quod in illa sin¬
gulare ẽ. de illis plurib pluraliter red
se refert dicendo. Equitadem uidit fa¬
cies eius. fortasse pro eo sit positum. equi¬
tatem uidit facies eius. ac si diccretur.
equitas uisa ẽ infacie cius: id est in eiꝰ
noticia. facies enim dĩ ẽ: potentia. qua
dignis innodescit. Aut certe equitatẽ

Expanded text:
calix tuus inebrians quam praeclarus ! calix tuus inebrians quam praeclarus ! Inebriabuntur enim ab ubertate domus tuae . Calicem autem propterea puto appellatum, ne quid praeter modum atque mensuram, vel in ipsis peccatorum suppliciis, per divinam providentiam fieri arbitremur. Et ideo tanquam rationem reddens quare id fiat, subjecit: Quoniam justus Dominus, et justitias dilexit. Non frustra pluraliter, nisi quia homines dicit, ut pro justis, justitiae intelligantur positae; in multis enim justis quasi multae justitiae videntur esse, cum sit una Dei, cujus omnes participant: tanquam si una facies intueatur plura specula, quod in illa singulare est, de illis pluribus pluraliter redd se refert, dicendo, Aequitatem vidit facies ejus: fortasse pro eo sit positum, Aequitatem vidit facies ejus, ac si diceretur, Aequitas visa est in facie ejus, id est in ejus notitia; facies enim Dei est potentia qua dignis innotescit: aut certe, Aequitatem
Abbreviated transcription (Latin):
piorum atq fidelium: sicrit exempli
gr̃a quod scriptumẽ. & crunt duoincar.¬
ne una. si ad libidinem quisq interpre¬
tetur. laqueum pluit suꝑ peccatorem:
si autem intelligas sicut illequiait. ego
autem dico in xp̃o &c in eccła: ymbrẽ
pluit suꝑ fertilem t̃ram. Eadem autem
nube. id ẽ diuina scriptura: utrumq
exit. Audit hoc peccator: & gulam pa¬
rat uoracitati. Audit hoc iustus: & a
ciborum discernendorum suꝑsticione
muniitur. Et hinc igitur eadem scrip¬
turarum nube. ꝓsuo cuiusq merito &
peccatori pluiuia laqueorum: &e iusto
pliuia ubtatis infusa est.Ignis et
sulphur. & sp̃c ꝓcelle: pars calicis eoꝵ.
Hec pena eorum est atq exitus. ꝑ quos
blasphematur nomendĩ: ut primo cu¬
piditatum suarum igne uastentur: de¬
inde malorum oꝑm fecore. a cętu beato¬
rum abiciantur: postremo arreptiatq
submersi. ineffabiles penas luant. Hec
enim pars ẽ calicis corum: sic̃ iustorum

Expanded text:
piorum atque fidelium. Sicut exempli piorum atque fidelium. Sicut exempli gratia, quod scriptum est, Et erunt duo in carne una , si ad libidinem quisque interpretetur, laqueum pluit super peccatorem; sin autem intelligas, sicut ille qui ait, Ego autem dico in Christo et in Ecclesia , imbrem pluit super fertilem terram: eadem autem nube, id est divina Scriptura, utrumqueexit . Audit hoc peccator, et gulam parat voracitati: audit hoc justus, et a ciborum discernendorum superstitione munitur. Et hic igitur eadem Scripturarum nube, pro suo cujusque merito, et peccatori pluvia laqueorum, et justo pluvia ubertatis infusa est. 11. Ignis et sulphur et spiritus procellae pars calicis eorum. Haec poena eorum est atque exitus, per quos blasphematur nomen Dei, ut primo cupiditatum suarum igne vastentur, deinde malorum operum putore a coetu beatorum abjiciantur, postremo abrepti atque submersi, ineffabiles poenas luant. Haec enim pars est calicis eorum; sicut justorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ metiumus. ne aliquid nobis
obsint impii. si forte nob̃cum sacram̃¬
ta ñ sincero corde communicant: qͣndo
ille introgat iustum et impium : ui
autem diligit iniquitatem: odit animã
suã. Idẽ. non ei qui credit dõ. & spem su¬
am ñ ponit in homine: s tantum ani¬
neralit̾ ꝓpħȩ intelliguntur. siue boni.
siue mali qui etiam pseudo ꝓpħȩ appel¬
ut de his laqueos suꝑ peccatores pluat
Non enim quisquam ieos sectandos in¬
cidit nͥ peccator: suie ad p̃parationem
ertremi iudicii. si ꝑseuerare in peccato
maluerit: siue ad desudandam suꝑbiã.
si aliquando dm̃ cura sinceriore iequisicrit.
Si autem nubes non nisi boni ce ucri ꝓpħe
intelliguntur: & dehis manifestum ẽ
suꝑ peccatores laqueos pluere dm̃: quam¬
uis de his etiam pios ad fructificandum
aiumas irrigantes: nubes dici possunt.
Qui cum male intelliguntur. plitit deus
sup peccatores laqueos ignis: cum autẽ
bene intelliguntur. fecundat pectora

Expanded text:
Quid ergo metuimus ne aliquid nobis Quid ergo metuimus ne aliquid nobis obsint impii, si forte nobiscum sacramenta non sincero corde communicant, quando ille interrogat justum et impium? Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam: id est, non ei qui credit Deo et spem suam non ponit in homine, sed tantum anineraliter Prophetae intelliguntur, sive boni, sive mali, qui etiam pseudoprophetae appelut de his laqueos super peccatores pluat: non enim quisquam in eos sectandos incidit nisi peccator; sive ad praeparationem extremi supplicii, si perseverare in peccando maluerit; sive ad desuadendam superbiam, si aliquando Deum cura sinceriore quaesiverit. Si autem nubes nonnisi boni et veri Prophetae intelliguntur; et de his manifestum est super peccatores laqueos pluere Deum, quamvis de his etiam pios ad fructificandum mas irrigantes, nubes dici possunt: qui cum male intelliguntur, pluit Deus super peccatores laqueos; cum autem bene intelliguntur, foecundat pectora
Abbreviated transcription (Latin):
quib nob in ꝑniciem suam & ad nr̃am&
rectionem insultant heretici. ꝑeos honl¬
numꝗͥ abeis qui hoc ẽẽ uolunt. auertuĩ
ocłos dĩ: Ocłi enim cius in pauperem
respiciunt. Numquid metuendum est.
ne inturba diuitum paucos pauperes
uidẽ ñ possit: quos in eccłẽ catholicȩ gr¬
mio custoditos enutͥat: Palpebix̧ eis.
introgant filios hominum. Hic filio
hominum illa regula libent̃ acceperi.
de ueterib regeneratos ꝑ fidem. Hi qͥppe
quibusdam scripturarum locis obscuris.
tanquam clausis ocłis dei exercentur ut
querant: & rursus quibusdam locis ma¬
nifestis. tanquã aꝑtis ocłis dĩ illuminan¬
tur ut gaudeant. Et ista inlibris scĩs
crebra oꝑtio atq ad aꝑtio. tanquam pal¬
pebre s̃ dĩ: quȩ int̾rogant. idẽ que ꝓbãt
filios hominum: qui neq fatigantur
rerum obscuritatib. s exercentur : neq
inflantur cognitione. s confirmantur.
Dominus int̾rogat uistum & impiũ.

Expanded text:
quibus nobis in perniciem suam et ad nostram quibus nobis in perniciem suam et ad nostram correctionem insultant haeretici, per eos hominumquid ab eis qui hoc esse volunt, avertunt oculos Dei? Oculi enim ejus in pauperem respiciunt. Numquid metuendum est ne in turba divitum paucos pauperes videre non possit, quos in Ecclesiae catholicae gremio custoditos enutriat? Palpebrae ejus interrogant filios hominum. Hic filios hominum, illa regula libenter acceperim, de veteribus regeneratos per fidem. Hi quippe quibusdam Scripturarum locis obscuris, tanquam clausis oculis Dei, exercentur ut quaerant: et rursus quibusdam locis manifestis, tanquam apertis oculis Dei, illuminantur ut gaudeant. Et ista in sanctis libris crebra opertio atque adapertio tanquam palpebrae sunt Dei, quae interrogant, id est, quae probant filios hominum, qui neque fatigantur rerum obscuritate, sed exercentur, neque inflantur cognitione, sed confirmantur.Dominus interrogat justum et impium.
Abbreviated transcription (Latin):
Iẽplũ .ii. dĩ uiolat: qͥ uiolat unitatẽ. N .ii. tenet ca¬
put. ex quo totum corpus conexum et
compactum ꝑomnẽ tactum subministra¬
tionis. scđm oꝑationem. in m̃suram unius¬
cuiusq partis.increm̃tum corporis facit. e¬
in edificationem sui. incaritate. In hoc
templo scõ suo dominus ẽ: qd constat mł¬
tis m̃bris suis. sua queq officia gerentib
inunam edificationem caritatis constrłctis:
qd uiolat. quisquis causa principatus sui.
acatholica societate disiungitur. Dominꝰ
intemplo scõ suo. Dñs incelo sedes eius.
Si celum acceꝑis iustum. sic̃ t̾ram accipis
peccatorem. cui dictum ẽ. tra es & in t̃ram
ibis: qd dictum ẽ. dominus in templo sco
suo: repetitum intelligis dum dictum ẽ.
dominus in cȩlo sedes eius Oculi eiusi
pauꝑem respiciunt: quippe eui dercle¬
tus ẽ pauꝑ. & qui factus ẽ refuigium pan¬
ꝑi: & ideo seditiones om̃s & tumultus i¬
fra ista retia donec ꝑducãtur adlitus. di

Expanded text:
. Templum Dei violat, qui violat unitatem: non enim tenet caput , ex quo totum corpus connexum et compactum per omnem tactum subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque partis incrementum corporis facit, in aedificationem sui in charitate . In hoc templo sancto suo Dominus est; quod constat multis membris suis, sua quaeque officia gerentibus, in unam aedificationem charitate constructis; quod violat, quisquis causa principatus sui a catholica societate disjungitur. Dominus in templo sancto suo, Dominus in coelo sedes ejus. Si coelum acceperis justum, sicut terram accipis peccatorem, cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quod dictum est, Dominus in templo sancto suo, repetitum intelliges dum dictum est, Dominus in coelo sedes ejus. 8. Oculi ejus in pauperem respiciunt. Quippe cui derelictus est pauper, et qui factus est refugium pauperi . Et ideo seditiones omnes et tumultus intra ista retia, donec perducantur ad littus, de
Abbreviated transcription (Latin):
ge est enum apeccatorib salus: & signatũ:¬
alio psalmo homines iumentis adsociatos.
non ꝑ presentem interiorem illuminatio.¬
nem.s. ꝑ multiplicationem miscđĩȩ dĩ. qͣ
cius bonitas usq ad infima tenditur. saluos
fieri dicit cum ipsis iumentis: q̃m carnali¬
um hominum salus carnalis ẽ. tanquatu
pecorum: filios audem hominum scutn.¬
gens ab eis quos homines pecudib uĩ
longe sublimiori modo. ipsius ueritatis il¬
lustratione. & quadam uitalis fontis imira¬
datione beatos fieri predicat. Sic enundi
Homines &e iumenta saluos facies dñe
sicut multiplicata est miscđia tua dñe.
filii autem hominum: in ꝓtectione alay

Expanded text:
nge est enim a peccatoribus salus . Et signatunge est enim a peccatoribus salus . Et signatualio psalmo homines jumentis associatos, non per praesentem interiorem illuminationem, sed per multiplicationem misericordiae Dei qua ejus bonitas usque ad infima intenditur, salvos fieri dicit cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominum salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autem hominum sejungens ab eis quos homines pecudibus junxit, longe sublimiori modo, ipsius veritatis illustratione, et quadam vitalis fontis inundatione, beatos fieri praedicat. Sic enim dicit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Filii autem h
Abbreviated transcription (Latin):
sonat homo.aut filius hominis: mani¬
festior insinuadur distantia. Hoc sane
retinendum ẽ. quia om̃is filius hominis
homo: quamius non omĩs homo.filius
hominis possit intelligi. Adam quippe
homo: s ñ filius hominis. Quaꝓpter
hinc iam licet attende atq discernere.
quid hoc in loco inter hominem ot fili¬
um hominis distet: ut qui portant ima¬
ginem terreni hominis qui nonẽ filius
hominis. hominum nomine sigraficent᷑:
qui autem portant imaginem celestis ho¬
minis. filii hominis potius appellentur.
Ille enim ce uetus homo dr̃: iste aũt no¬
uus.S nouus ex uetere nascitur.⁊ qm̃
spũalis regeneratio mutatione uitȩ uemñş
atq scłaris inchoatur: & idõ iste filius
hominis nuncupatur. Homo gͥ hoc loco
terrenus ẽ. filius autem hominis. celestis:
& ille longe sciunctus a deo: hic autem¬
presens deo. Et ꝓpterea illius memor est.
tanquam in longinquo positi: hunc uex
iusitat. quem p̃sens illustrat uultu suo. Lo¬

Expanded text:
sonat, homo, aut filius hominis, manisonat, homo, aut filius hominis, manifestior insinuatur distantia. Hoc sane retinendum est, quia omnis filius hominis homo, quamvis non omnis homo filius hominis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter hominem et filium hominis distet: ut qui portant imaginem terreni hominis, qui non est filius hominis, hominum nomine significentur; qui autem portant imaginem coelestis hominis , filii hominum potius appellentur. Ille enim et vetus homo dicitur, iste autem novus : sed novus ex vetere nascitur, quoniam spiritualis regeneratio mutatione vitae terrenae atque saecularis inchoatur; et ideo iste filius hominis nuncupatur. Homo terrenus est; filius autem hominis, coelestis; et ille longe spraesens Deo, et propterea illius memor est, tanquam in longinquo positi: hunc vere visitat, quem praesens illustrat vultu suo. Lo
Abbreviated transcription (Latin):
firmant. Isti quippe celi. idest isti libri:
suam potius quam salutem hominum
atdenderunt. sine spu scõ locuti sunt: in
incȩlo sunt fundate: quia cr unu̾salis
eccła incuius sepe significatione luna po¬
nitur. & particulatim ꝑloca singula ȩccłe
quas nomine stellarum insinuatas arbi¬
tror. ineisdem scripturis collocate sunt. qͣs
cȩlorum uocabulo positas credimus. Cur
autem luna recte significet eccłam. opor¬
tunius inalio psalmo considerabitur: uͥ
dictum ẽ. peccatores intender̃ arcum: ut
sagittent inobscura luna reccos corde
Quid est homo. quia memor es eius: aut
filius hominis. qm̃ tu uifitas eum: Quid
inter hominem & filium hominis distee:
queri potest. Si enim nicħ distarce: noN
ita poneretur homo. aut filtus hominis.
ꝑ disuinctionem. Nam si ita scriptũ eẽt.
quid ẽ homo quia memor es eius. & filiꝰ
hominis qm̃ uisitas eum: repetitum ui¬
deretur qd̃ dictum ẽ homo. Nunc uͦ cum

Expanded text:
firmant. Isti quippe coeli, id est isti libri, firmant. Isti quippe coeli, id est isti libri, suam potius quam salutem hominum attenderunt, sine Spiritu sancto locuti sunt, in in coelis sunt fundatae: quia et universalis Ecclesia in cujus saepe significatione luna ponitur, et particulatim per loca singula Ecclesiae quas nomine stellarum insinuatas arbitror, in eisdem Scripturis collocatae sunt, quas coelorum vocabulo positas credimus. Cur autem luna recte significet Ecclesiam, opportunius in alio psalmo considerabitur, ubi dictum est: Peccatores intenderunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos cordeQuid est homo, quia memor es ejus; aut filius hominis, quoniam tu visitas eum? Quid inter hominem et filium hominis distet, quaeri potest; si enim nihil distaret, non ita poneretur, homo, aut filius hominis, per disjunctionem. Nam si ita scriptum esset: Quid est homo quia memor es ejus, et filius hominis quoniam visitas eum: repetitum videretur quod dictum est, homo; nunc vero cum
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo canitur. & inclinauit celo ⁊ descend.
& hoc fecit ꝓpter inimicos: qͥ ꝑsupbiam
loquacitatis inimici crucis xp̃i. etiamcũ
aliqua uera dicunt⁊ paruut tamenet
laetentib prodesse non possunt. Ita de¬
struitur inunicus & defensor: qui siue sa¬
pientiam. siue ctiam . xp̃i nomen defende
iudeatur: ab huius tamen gradu fidei.
oppugnat eam ueritatem. quam promp¬
tissime pollicetur. Propterea etiam illam
non habere conuincituR: quia oppug¬
nando gradum cius qu̾bͣd ẽ fides. quem¬
admodum ineam conscendatur ignorat.
Hinc gͦ destruitur temerarius & cecus pol¬
licitator ueritatis. qui ẽ inimicus &e de¬
fensor: cum uidentur celi oꝑa digitoꝵ
dĩ. id est intelliguntur scͥpturȩ. ꝑduete
usq ad infantium tarditatem: et eos
ꝑ humilitatem hẏstorieȩ fidĩ quȩ tem¬
poraliter gesta ẽ. ad sublimitatem intel¬
ligentiȩ rerum eternarum bene nutri¬
dos & roboratos erigunt. in ea que con¬

Expanded text:
psalmo canitur: Et inclinavit coelum, et descendit . psalmo canitur: Et inclinavit coelum, et descendit . Et hoc fecit propter inimicos, qui per superbiam loquacitatis inimici crucis Christi, etiam cum aliqua vera dicunt, parvulis tamen et lactentibus prodesse non possunt. Ita destruitur inimicus et defensor, qui sive sapientiam, sive etiam Christi nomen defendere videatur, ab hujus tamen gradu fidei oppugnat eam veritatem quam promptissime pollicetur. Propterea etiam illam non habere convincitur; quia oppugnando gradum ejus, quod est fides, quemadmodum in eam conscendatur, ignorat. Hinc ergo destruitur temerarius et caecus pollicitator veritatis, qui est inimicus et defensor, cum videntur coeli opera digitorum Dei, id est, intelliguntur Scripturae perductae usque ad infantium tarditatem, et eos per humilitatem historicae fidei, quae temporaliter gesta est, ad sublimitatem intelligentiae rerum aeternarum bene nutritos et roboratos erigunt in ea quae con
Abbreviated transcription (Latin):
de ipso moyse.amagis re rampi: gis pha¬
raonie cum ab co suꝑati eẽnt: ligitus
dei ẽ hic. Et quod scriptum ẽ. celum plica¬
bitur sicut liber: etiam si de isto ethereo
celo dictumẽ: congrue tamen ex hac eadẽ
similitudine. inallegoria. librorum. cęli
nominantur. Qm̃ uidebo inquit celos
oꝑa digitorum tuorum : Idẽ cernamet
ꝑministros tuos conscripsisti. Possunt
itaq etiam suꝑius cęli nominati idem
libri accipi ubi ait: q̃m eleurata ẽ magni¬
ficentia tua. suꝑ celos: ut totꝰ iste sit sensꝰ.
sn magnificentia tua eleuata ẽ sr̃ cȩlo. Excedđ̾.ti.
magnificẽtia tua. õiũ scͥpt᷑aꝵ eloqͥa. Eaore ĩ fantiũ⁊
inciꝑent. qui cupuint ad tuȩ magnifi¬
centie noticiam ꝑuenire. Que suꝑ scͥpt᷑as
ecleuata ẽ: quia transit &t suꝑat om̃ium
uerborum linguarumq preconia. Incli¬
nauit gͦ scͥpturas ds̃ usq adinfantium
&e lactentium capacitatem: sicut in alio

Expanded text:
de ipso Moyse a magis regis Phade ipso Moyse a magis regis Pharaonis, cum ab eo superati essent, Digitus Dei est hic ; et quod scriptum est, Coelum plicabitur sicut liber , etiam si de isto aethereo coelo dictum est, congrue tamen ex hac eadem similitudine in allegoria librorum coeli nominantur. Quoniam videbo, inquit, coelos, opera digitorum tuorum: id est, cernam et  sancto per ministros tuos conscripsisti. 8. Possunt itaque etiam superius coeli nominati, iidem libri accipi, ubi ait, Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut totus iste sit sensus, Quoniam magnificentia tua elevata est super coelos: Excedit enim magnificentia tua omnium Scripturarum eloquia; ex ore infantium et d tuae magnificentiae notitiam pervenire, quae super Scripturas elevata est, quia transit et superat omnium verborum linguarumque praeconia. Inclinavit ergo Scripturas Deus usque ad infantium et lactentium capacitatem, sicut in alio
Abbreviated transcription (Latin):
sapientibus eium dixit: non quia sapien¬
tes sunt.sed quia ẽẽ se putant. Vt destru¬
as inimicum ce defensorem. Quem nisi he¬
recicum: Nam ipse ẽ inimicus & defensor:
qui fidem xp̃ianam cũ oppugnet uidet᷑
defendere: quamquam philosophi etiam¬
huius mundi. bene intelligantur inumi¬
ci &x defensores: quandoquidem filius dĩ.
uirtus & sapientia dei ẽ: qua illustratur
om̃is. quisquis ueritate sapiens efficitur.
Huius illi se amatores eẽ ꝓfitentur: uñ
etiam philosophi nominantur. & ꝓpt̃ea
illam uidentur defendẽ.cum inunici sitt
ecius: q̃m suꝑticiones noxias. ut colantur
scriptam legem. &r datam ꝑ moysenscm̃
seruum eius: quem digitum dei. multi
intelligunt sp̃m sc̃m. Quaꝓpter. si digitoᷤᷤ
dĩ. eosdem ipsos ministros sco spu repletoᷤ
recte accipimus: qm ꝑ eosdem nob omnis
diuina scriptura confecta ẽ: conuenient᷑
intelligimus. hoc loco cȩlos dictos libroᷤ
utriusq testamenti. Dictum ẽ aũt. etiã

Expanded text:
pientibus enim dixit, non qui sapientes sunt, sed qui esse se putant. Ut destruas inimicum et defensorem. Quem, nisi haereticum? Nam et ipse est inimicus et defensor, qui fidem christianam cum oppugnet, videtur defendere. Quanquam etiam philosophi hujus mundi bene intelligantur inimici et defensores: quandoquidem Filius Dei Virtus et Sapientia Dei est, qua illustratur omnis quisquis veritate sapiens efficitur. Hujus illi se amatores esse profitentur, unde etiam philosophi nominantur: et propterea illam videntur defendere, cum inimici sint ejus; quoniam superstitiones noxias, ut colantur scriptam Legem, et datam per Moysen sanctum servum ejus : quem digitum Dei multi intelligunt Spiritum sanctum. Quapropter si digitos Dei, eosdem ipsos ministros Spiritu sancto rerecte accipimus, quoniam per eosdem nobis omnis divina Scriptura confecta est; convenienter intelligimus hoc loco coelos dictos libros utriusque Testamenti. Dictum est autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sti amorduis. & ascendisti in celum. & sedcᷤ
ad dexteram patris: quȩlibet gͦ harum
sententia placeat. quo iste uersus refera¬
hoc domino iħu xp̃o dici: quam ipsum
dicere accipimus. Quis enim alius inere¬
quam ascendit incelũ misit spm̃ sc̃m. quo
completi apli cum fiducia predicarent
uerbumdĩ. & peccata hominum libere ar¬
guerent: Qua increpatione ꝑrit impius.
dum luna minuitur. & rursus implet᷑
dum sol omni anno locum suum repetit:
dum uer. uł estas. uł autunnus. uł hyemp̃
sic transit ut redeat: ęt̃nitatis quȩdã ii¬
tatio ẽ. S huius scłi scłm ẽ. quod incom¬
mutabili ęternitate consistit: sic̃ uersus
inanimo: & uersus inuoce. Ille ĩtelligit᷑.
iste auditur. Et ille istum modificat
& idõ ille marte oꝑatur & manet: iste iN
aere sonat & transit. Sic huius mutabił
scłi modus ab illo incominutabili scło
net. hoc autem in creature amministra¬

Expanded text:
sti a mortuis, et ascendisti in coelum, et sedes sti a mortuis, et ascendisti in coelum, et sedes ad dexteram Patris: quaelibet ergo harum sententia placeat, quo iste versus referahoc Domino Jesu Christo dici, quam ipsum dicere, accipimus. Quis enim alius increquam ascendit in coelum, misit Spiritum sanctum, quo completi Apostoli, cum fiducia praedicarent verbum Dei, et peccata hominum libere arguerent? qua increpatione periit impiusdum luna minuitur et rursus impletur, dum sol omni anno locum suum repetit, dum ver, vel aestas, vel autumnus, vel hiems sic transit ut redeat, aeternitatis quaedam imitatio est. Sed hujus saeculi saeculum est quod incommutabili aeternitate consistit. Sicut versus in animo, et versus in voce: ille intelligitur, iste auditur; et ille istum modificat: et ideo ille in arte operatur et manet, iste in aere sonat et transit. Sic hujus mutabilis saeculi modus ab illo incommutabili saeculo net; hoc autem in creaturae administra
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. Sed quare infirmabuntur. & ꝑibt̃
impii a facie tua. Dm̃ fecisti uidicium me¬
um inquit: & causam meam. Idẽ. uidici¬
um illud in quo iudicari uisus sum. me¬
um fecisti: & causam illam inqua me ui¬
stum &e innocentem homines dampna¬
uerunt. meam fecisti. Hec enimei milita¬
uerunt ad nr̃am lib̃ationem: sic̃ & nau¬
tȩ dicunt uentum suum. quo utunti
ad benenauigandum Sedisti super
thronum: qui uidicas equitatem. Siue
filius patri dicat. qui etiam illud dixit.
non haberes inme potestatem nisi tibi
data ẽẽt desuꝑ: id ipsũ & ad cquitatem
patris & ad occulta sua referens. qd uidex
hominum adutilitatem hominum iudi¬
catus ẽ: siue homo dicat dõ. scdisti suꝑ
thronum qui udicas equitatẽ. animam
suam thronum eius appellans ut corpꝰ
lii. quia introduxit eam rex incubiculũ
suum. dicat sponso suo. scdisti suꝑ thro¬
num qui iudicas cquitatẽ. quia resurreri¬

Expanded text:
Christus . Sed quare infirmabuntur, et peribunt Christus . Sed quare infirmabuntur, et peribunt impii a facie tua? Quoniam fecisti judicium meum, inquit, et causam meam: id est, judicium illud in quo judicari visus sum, meum fecisti; et causam illam in qua me justum et innocentem homines damnaverunt, meam fecisti. Haec enim ei militaverunt ad nostram liberationem: sicut et nautae dicunt ventum suum, quo utuntur ad bene navigandum. 6. Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem. Sive Filius Patri dicat, qui etiam illud dixit, Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum fuisset desuper , idipsum ad aequitatem Patris et ad occulta sua referens, quod judex hominum ad utilitatem hominum judicatus est: sive homo dicat Deo, Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem, animam suam thronum ejus appellans, ut corpus lii, quia introduxit eam rex in cubiculum suum , dicat sponso suo, Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem, quia resurrexi
Abbreviated transcription (Latin):
sum: s beneficium. Et tale beneficium:
ut huic comparari nicħ possit. Quidenĩ
beatius quam deponere suꝑbiam. & nõ
uelle. xp̃m precedẽ. ueluti sanus sit cui
medicus non sit necessarius⁊ s malle re¬
tro ire post xp̃m. qui discipulum uocans
ut ꝑficiatur dicit. ueni. scquere me: Sed
tamen accommodatius de diabło dictũ
inrelligitur: inconuertendo ininucum me¬
um retrorsum. Diabłs quippe retrorsũ cõ¬
uersus ẽ etiam in ꝑsecutione iustorum:
& mulco utilius ꝑsceutor est. quam sidor
&e princeps p̃iret. Psallendum ergo ẽ no¬
mini domini altissimi. inconuertendo ini
ꝑsequentem fugere quam ducentẽ sequi.
Habemus enim quo fugiamus. &r abscon¬
damur inoccultis filii: quia dominus
& ꝑibunt: nisi iniqui &e impiĩ: Infirma¬
buntur dum nichil ualebunt: o ꝑibunt
quia non erunt impii:a faciedĩ idest acog¬
nitione dĩ: sicut ꝑut ille qui docit. Ui¬
uo autem iam non ego: uunt uero in me

Expanded text:
sum; sed beneficium, et tale beneficium, sum; sed beneficium, et tale beneficium, ut huic comparari nihil possit. Quid enim beatius quam deponere superbiam, et non velle Christum praecedere, veluti sanus sit cui medicus non sit necessarius; sed malle retro ire post Christum, qui discipulum vocans ut perficiatur, dicit, Sequere me Sed tamen accommodatius de diabolo dictum intelligitur: In convertendo inimicum meum retrorsum. Diabolus quippe retrorsum conversus est etiam in persecutione justorum, et multo utilius persecutor est, quam si dux et princeps praeiret. Psallendum est igitur nomini Altissimi in convertendo inimpersequentem fugere, quam ducentem sequi: habemus enim quo fugiamus et abscondamur in occultis Filii, quia Dominus et peribunt, nisi iniqui et impii? Infirmabuntur, dum nihil valebunt; et peribunt, quia non erunt impii; a facie Dei, id est a cognitione Dei, sicut periit ille qui dixit: Vivo autem jam non ego, vivit autem in me
Abbreviated transcription (Latin):
Hiuis gͦ inimicus. qͣndo retro conuersus
ẽ: An quando ei dictum ẽ. redi retro sado¬
nas: Tunc enim qui temptando se pl¬
ponere cupiebat. retro factus ẽ: non decipi¬
endo temptatum. & in eum nicħ ualendo.
Recro cium sunt t̃reni homines: celestis
autem homo prior factus est. quamuis
post uenerit. Primus enim homo de tr̃a
t̾renus: scđs homo de celo celestis. Sedde
ipsa stirpe ueniebat. ã quo dictum ẽ: qͥ
post me uenit. ante me factus ẽ. & apls
ea que retro sunt obliuiscitur: & in ea quȩ
ante sunt se extendit. Conuersus ẽ igitur
immicus retro. postquam ñualuit ho¬
minem celestem deciꝑe temptatum: &
se ad terrenos conuertit. uͥ dominaripo¬
test. Quapropter nullus hominum eum
p̃cedit. & retro eum ẽẽ facit: nͥ qui deponẽs
imaginem t̃reni hominis. portauerit una¬
ginem celestis. Iamuero si quod dictum ẽ
inmicum meum. generaliter peccatorẽ.
inconuertendo mimicum meum retror¬

Expanded text:
Hujus ergo inimicus quando retro conversus Hujus ergo inimicus quando retro conversus est? An quando ei dictum est: Redi retro. Satanas tunc enim qui tentando se praeponere cupiebat retro factus est, non decipiendo tentatum et in eum nihil valendo. Retro enim sunt terreni homines; coelestis autem homo prior factus est, quamvis post venerit: primus enim homo de terra terrenus; secundus homo de coelo coelestis . Sed de ipsa stirpe veniebat, a quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Et Apostolus ea quae retro sunt obliviscitur, et in ea quae ante sunt se extendit . Conversus est igitur inimicus retro, postquam non valuit hominem coelestem decipere tentatum, et se ad terrenos convertit ubi dominari potest. Quapropter nullus hominum eum praecedit et retro eum esse facit, nisi qui deponens imaginem terren hominis portaverit imaginem coelestis . Jam vero si quod dictum est, inimicum meum, generaliter vel peccatorem In convertendo inimicum meum retror
Abbreviated transcription (Latin):
in isto scło: ñ inuoluptate contrectationis
corporum: nec in palati &e lingue saporib
nec insuauitate odorum: nec in iocundi¬
tate sonorum transeuntium : nec infor¬
mis corporum uarie coloratis. nec in uam¬
tate laudis humanȩ: nec in conuigio & ꝓl
moritura: nec insuꝑfluis tempͦraliumdi¬
uitiarum: nec inconquisitione huius scł̃i
siue que locorum spaciis tenditur. siue q̃
successione temporis uoluitur: s letabor
&e exultabo inte: uidelicae in occultis fil
ubi signatum ẽ in nob lumen uultus tu
domine. E cnum abscondes eos inquit:
in abscondito uultus tu. Letabitur crg̃
& exultabit inte: qui narrat omĩa miti¬
bilia tua. Narrabit autem mirabilia ti
siquidem nunc ꝑ ꝓpħiam dictũ ẽ. ille
qui ñuenit uoluntatem suam facere. s
nim incipit apparere ꝑsona domini us
hoc psalmo loquentis. Nam sequitur
Psallam nomini tuo altissime. Incon¬
uertendo inuicum meum retrorsum.

Expanded text:
in hoc saeculo; non in voluptate contrectationis in hoc saeculo; non in voluptate contrectationis corporum, nec in palati et linguae saporibus, nec in suavitate odorum, nec in jucunditate sonorum transeuntium, nec in formis corporum varie coloratis, nec in vanitatibus laudis humanae, nec in conjugio et prole moritura, nec in superfluis temporalium divitiarum, nec in conquisitione hujus saeculi, sive quae locorum spatiis tenditur, sive quae successione temporis volvitur: sed laetabor et exsultabo in te, videlicet in occultis Filii, ubi signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine ; etenim Abscondes eos, inquit, in abscondito vultus tui . Laetabitur ergo et exsultabit in te, qui narrat omnia mirabilia tua. Narrabit autem omnia mirabilia tua, siquidem nunc per prophetiam dictum est, ille qui non venit voluntatem suam facere, sed nim incipit apparere persona Domini in hoc psalmo loquens. Nam sequitur: Psallam nomini tuo, Altissime, in convertendo inimicum meum retrorsum.
Abbreviated transcription (Latin):
tia eius inaliquo dubitat.:
qui iamcernit occulta sapientiae dei.
quantum sit inuisibile premium eius
qui dicit. gaudemus intribulationib:
& quemadmodum om̃s cruciatus qui
corporaliter inferuntur. aut ut exerceãt
conuersos ad dm̃. aut ut conuertantur
ammoneant. aut uste dampnationi
ultimȩ p̃parent obduratos: & sicomnia
ad diuinȩ ꝓuidentiȩ regimen referantur.
quȩ stulti quas casu &e temere. & nulla
diuina amministratione fieri putatt̃:
Harrabo omnia mirabilia tua. Nartat
omnia mirabilia dei. quiea non solum i
corporib palam: s in animis inirisibi¬
liter quidem.s: longe sublumius & excel¬
lentius ficri uidet. Nam t̃rem homines &
oculis dediti. magis mirantur resurrexisse
in corpore mortuum lazarum: quam re¬
surrexisse in anima ꝑsecutorem saulum.
S quoniam urisibile miracłm ad illumi¬
nationem animam uocat. ⁊ inuisibile aũt
eam quȩ uocata uenit illuminat: om̃ia
narrat mirabilia dĩ: qui credens uisibili

Expanded text:
tia ejus in aliquo dubitat: sed tia ejus in aliquo dubitat: sed qui jam cernit occulta sapientiae Dei, quantum sit invisibile praemium ejus, qui dicit, Gaudemus in tribulationibus ; et quemadmodum omnes cruciatus, qui corporaliter inferuntur aut exerceant conversos ad Deum, aut ut convertantur admoneant, aut justae damnationi ultime praeparent obduratos, et sic omnia ad divinae providentiae regimen referantur, quae stulti quasi casu et temere et nulla divina administratione fieri putant. Narrabo omnia mirabilia tua. Narrat omnia mirabilia Die, qui ea non solum in corporibus palam, sed in animis invisibiliter quidem, sed longe sublimius et excellentius fieri videt. Nam terreni homines et occultis dediti, magis mirantur resurrexisse in corpore mortuum Lazarum, quam resurrexisse in anima persecutorem Paulum. Sed quoniam visibile miraculum ad illuminationem animam vocat, invisibile autem eam quae vocata venit illuminat; omnia narrat mirabilia Dei, qui credens visibilib
Abbreviated transcription (Latin):
de morte aduitam. ꝑ nonnullam afflicti¬
onem qua flagellat omnem filium quẽ
recipit: iudicium occultum ẽ. Qui autẽ
non credit inquit. iam iudicatus ẽ: id÷ isto
occulto iudiciorã p̃paratus ẽ adillud ma¬
nifestum. Hec duo uidicia etiam in sapien¬
tia legimus. uͥ scriptum ẽ: ꝓpter hoc tanꝗͣ
pueris insensatis. iudicium inderisum de¬
disti. Hic autem ħ iudicio ñcorrecti: dig¬
num dĩ iudicium exꝑituri s̃. Qui ergo
non corriguntur isto occulto uidicio:
dignissime illo manifesto punientur.
Quocirca. in hoc psalmo obseruanda sunt
occulta filii: id est & humilis eius aduen¬
tus. quoprofuit gentib cum cecitate iu¬
deorum : & pena quȩ nunc occulte agit᷑.
nondum dampnatione peccantium: sed
aut exercitatione conuersorum. aut am¬
monitione. ut conuertantur: aut cecita¬
te. ut dampnationi preparentur qui con¬
onfitebor tibi domine. intoto
corde meo. Non intoto corde
conficetur dõ. qui de ꝓuiden¬

Expanded text:
de morte ad vitam, per nonnullam afflictide morte ad vitam, per nonnullam afflictionem, qua flagellat Dominus omnem filium quem recipit, judicium occultum est. Qui autem non credit, inquit, jam judicatus est ; id est, occulto judicio jam praeparatus est ad illud manifestum. Haec duo judicia etiam in Sapientia legimus, ubi scriptum est: Propter hoc tanquam pueris insensatis judicium in derisum dedisti; hi autem hoc judicio non correcti, dignum Dei judicium experturi sunt . Qui ergo non corriguntur illo judicio occulto, dignissime illo manifesto punientur. Quo circa in hoc psalmo observanda sunt occulta Filii, id est, et humilis ejus adventus, qui profuit gentibus, cum caecitate Judaeorum; et poena quae nunc occulte agitur, nondum damnatione peccatorum, sed aut exercitatione conversorum aut admonitione ut convertantur, aut caecitate ut damnationi praeparentur qui cononfitebor tibi, Domine, in toto corde meo. Non in toto corde confitetur Deo, qui de providen
Abbreviated transcription (Latin):
facta est. ut plenitudo gentium intraret.
Duo enim iudicia insinuantur ꝑ scͥpt᷑as:
siquis aduertat. Unum occultum: alterũ
manifestum. Occultum minc agitur:
de quo apłs petrus dicit. Tempus ẽ ut iu¬
dicium incipiat a domo domini. Occril¬
tum itaq uidicium ẽ. pena qua nunc u¬
nusquisq hominum aut exercetur ad
purgationem. aut ammonetur ad con¬
uersionem: aut si contempserit uocati¬
onem & disciplinam dĩ: excecatur ad dãp¬
nationem. Iudicium autem manifestũ
est. quo uenturus est dominus iudicare
uiuos & mortuos: om̃ib fatentib eum
c̃ẽ. a quo & bonis premia. & malis suppli¬
cia tribuentur. S tune illa confessio. nõ
ad remedium malorum: s ad cumulum
dampnationis ualebit. De his duobus
iudieũs. uno occulto altero manifesto.
uidetur michi dominus dixisse. ubiait:
qui in me credit. transiet a morte ad uitã:
nec. inuidicium ueniet ⁊ iudicium sci¬
licet manifestum. Namhoc qđ transit

Expanded text:
facta est, ut plenitudo gentium intraret . facta est, ut plenitudo gentium intraret . Duo enim judicia insinuantur per Scripturas, si quis advertat: unum occultum, alterum manifestum. Occultum nunc agitur, de quo apostolus Petrus dicit: Tempus est ut judicium incipiat a domo Domini . Occultum itaque judicium est poena qua nunc unusquisque hominum aut exercetur ad purgationem, aut admonetur ad conversionem, aut si contempserit vocationem et disciplinam Dei, excaecatur ad damnationem. Judicium autem manifestum est, quo venturus est Dominus, judicare vivos et mortuos, omnibus fatentibus eum esse a quo et bonis praemia et malis supplicia tribuentur. Sed tunc illa confessio, non ad remedium malorum, sed ad cumulum damnationis valebit. De his duobus judiciis, uno occulto, altero manifesto, videtur mihi Dominus dixisse, ubi ait: Qui in me credit, transit de morte ad vitam, nec in judicium venit : in judicium scilicet manifestum. Nam hoc quod transit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum unigenitum uult intelligi: uͥait.
Si uos filius lib̾auerit: tunc uere liberi
eritis. Non enim dixit filius dĩ: sedtan¬
tum dicendo filius.dat intelligicuus sit
filuis. Quam locutionem ñrecipit. nͥ ex¬
cellentia euis: de quo ita loquimur. ut õe¬
si non eum nominemus. possit intelligi.
Ita enim dicimus. Pluit. serenat. tonat.
&. siqua sunt alia: nec addimus quis hoc
faciat. quia omnium m̃tib sese sponte
offert excellentia facientis: nec uerba de¬
siderantur. Que sunt gͥ occulta filii: In
quo uerbo primo intelligendumẽ. esse
aliqua filii manifesta: aquib distingun¬
tur hec quȩ appellantur occulta. Quam¬
obrem qm̃ duos aduentus domini credimꝰ:
unum preteritum quem iudei ñ intelle
xerunt. alterum futurum quem utͬique
sꝑamus: & qm iste quem uidei non intel¬
lexerunt gentibus profuit : noninconue¬
nienter accipitur de hoc aduentu dictum.
prooccultis filii: ubi cccitas ex parte isrł

Expanded text:
ipsum unigenitum vult intelligi, ubi ait: ipsum unigenitum vult intelligi, ubi ait: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Non enim dixit, Filius Dei; sed tantum dicendo Filius, dat intelligi cujus sit filius. Quam locutionem non recipit nisi excellentia ejus de quo ita loquimur, ut etiamsi non eum nominemus, possit intelligi: ita enim dicimus, Pluit, serenat, tonat, et si qua sunt talia, nec addimus quis id faciat; quia omnium mentibus sponte sese offert excellentia facientis, nec verba desiderat. Quae sunt igitur occulta Filii? In quo verbo primum intelligendum est esse aliqua Filii manifesta, a quibus distinguuntur haec quae appellantur occulta. Quamobrem, quoniam duos adventus Domini credimus, unum praeteritum, quem Judaei non intelxerunt; alterum futurum, quem utrique speramus: et quoniam iste, quem Judaei non intellexerunt, gentibus profuit, non inconvenienter accipitur de hoc adventu dictum, pro occultis Filii, ubi caecitas ex parte Israel
Abbreviated transcription (Latin):
centes. Domine. dominus nr̃ : quam am¬
mirale ẽ nomen tuum in uniuersa terra.
Decenter quippe pꝰ textum sermonis ad
caput reditur: quo totus idem psalmus
huius inscriptio ẽ. Aud. in finem prooc¬
cultis filii. psalmus dauib mi
e occultis filii queri potest. s qr
non addit sui: ipsum unigeni¬
tum dĩ filium oportet intelli¬
gi. Ubi enim de filio dauid psalmus in¬
scriptus ẽ. cum fugeroe inquit a facie ab¬
salon filii sui: cum ce nomen eius dictum
eẽt & obhoc latere non posset de quo dice¬
retur: non tamen dictum ẽ a facie absa¬
lon filii: sed addicum ẽ sui. Hic uͦ &e qd
non additum ẽ sui. & qd degentib młta
dicit: non potest recte accipi absalon..
Neq enim bellum qd cum patre ille ꝑditꝰ
gessit. ullomodo ad gentes ꝑtinoe: cum
popłs tantũ isrł aduersus se ibi diuisus
sit. Canitur itaq iste psalmus. ꝓoccultis
unigeniti filii dĩ. Nam & ipse domintus
cum sine additamento ponit filium. se¬

Expanded text:
centes: Domine Dominus noster, quam adcentes: Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Decenter quippe post textum sermonis ad caput reditur, quo totus idem sermo hujus inscriptio est: In finem pro occultis Filii, Psalmus ipsi David. De occultis Filii quaeri potest: sed quia non addidit cujus, ipsum unigenitum Dei Filium oportet intelligi. Ubi enim de filio David Psalmus inscriptus est, Cum fugeret, inquit, a facie Abessalon filii sui ; cum et nomen ejus dictum esset, et ob hoc latere non posset de quo diceretur, non tamen dictum est tantum, a facie Abessalon filii, sed additum est, sui. Hic vero, et quod non additum est, sui, et quod de Gentibus multa dicit, non potest recte accipi Abessalon: neque enim bellum quod cum patre ille perditus gessit, ullo modo ad Gentes pertinet, cum populus tantum Israel adversus se ibi divisus sit. Canitur itaque iste psalmus pro occultis unigeniti Filii Dei. Nam et ipse Dominus cum sine additamento ponit Filium, se
Abbreviated transcription (Latin):
temptamento. ualere apud illum potuit
inimicus: hoc de illo dr̃: Postquã cõpleuit
Propter torculariorum itaq significati¬
onem. subiecta s̃ sub pedibus eius. non
solumuina s etiam uinacia: ñsolum
scił oues &e boues. id ẽ sc̃e ammȩ fideliũ
uł inplebe uł inministris: sed insupes
& pecora uoluptatis. & uolucres suꝑbis
et pisces curiositatis: quȩ om̃ia genera
peccatorum. nunc bonis & scĩs mirta c̃
ieccłiis indemus. Oꝑetur gͥ ineccłris su¬
is: & auinaciis uinum separet. Nos demꝰ
oꝑam ut uinum simus. & oues aut boueᷤ
non unacia. aut pecora campi. aut uolu¬
cres celi. aut pisces maris qui ꝑambulant
semitas maris: non quia ista nomina isto
solomͦ intelligi & explicari possunt ⁊ sed
ꝓlocis. Namq alibi aliud significant.
& hec regula in om̃i allegoria retinendaẽ.
ut pro sententia presentis loci considẽtur.
mum uersum. qui etiam in pͥncipio psal¬
mi ponitur: & laudemus dominum di¬

Expanded text:
tentamento valere apud eum potuit tentamento valere apud eum potuit inimicus, hoc de illo dicitur. Postquam complevit Propter torculariorum itaque significationem, subjecta sunt pedibus ejus non solum vina, sed etiam vinacia: non solum scilicet oves et boves, id est sanctae animae fidelium, vel in plebe, vel in ministris; sed in super et pecora voluptatis, et volucres superbiae, et pisces curiositatis: quae omnia genera peccatorum nunc bonis et sanctis mixta esse in Ecclesiis videmus. Operetur igitur in Ecclesiis suis, et a vinaciis vinum separet: nos demus operam ut vinum simus et oves aut boves; non vinacia, aut pecora campi, aut volucres coeli, aut pisces maris qui perambulant semitas maris. Non quia ista nomina isto solo modo intelligi et explicari possunt, sed pro locis; namque alibi aliud significant. Et haec regula in omni allegoria retinenda est, ut pro sententia praesentis loci consideretur mum versum qui etiam in principio Psalmi ponitur, et laudemus Deum di
Abbreviated transcription (Latin):
semitas maris s ꝑambulant dix̃: ostendẽs
ꝑtinacissimum studium. inania & p̃terflu¬
entia requirentium. Hȩc autem tria gene¬
ra uiciorum. idẽ uoluptas carnis. & suꝑ¬
bia. & curiositas. om̃ia peccata concludt̃.
quȩ mn uidentur a ioħe apło enumerata
cum dicit. Nolite diligere mundum: qm̃
omĩa que inmundo sunt. concupiscentia
carnis ẽ. & concupiscentia ocłorum. & am¬
bicio scłi. Pocłos enim. maxime curiositaᷤ
p̃ualet. Reliqua uͦ quo ꝑtineant: mani¬
festumẽ. Et illa dominici hominis temp¬
tatio. triꝑtitaẽ. ꝑcybum. idest ꝑconcupis¬
centiam carnis: uͥ suggeritur. dic lapidib
istis ut panes fiant. Pinanem iactantiam:
uͥei in monte constituto ostendunt᷑ om̃ia
regna mundi huius t̃re: & ꝓmittuntur
si adorauerit. ꝑcuriositatem: uͥ de pinna
templi ammonetur ut se deorsum mittat
temptandi gr̃a. utrum ab angłis suscipi¬
atur. Itaq postea quam nullo istorum

Expanded text:
semitas maris; sed, perambulant dixit; ostendens semitas maris; sed, perambulant dixit; ostendens pertinacissimum studium inania et praeterfluentia requirentium. Haec autem tria genera vitiorum, id est voluptas carnis, et superbia, et curiositas, omnia peccata concludunt. Quae mihi videntur a Joanne apostolo enumerata, cum dicit: Nolite diligere mundum, quoniam omnia quae in mundo sunt, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Per oculos enim maxime curiositas praevalet; reliqua vero quo pertineant, manifestum est. Et illa Dominici hominis tentatio tripartita est: per cibum, id est per concupiscentiam carnis, ubi suggeritur, Dic lapidibus istis ut pane fiant : per inanem jactantiam, ubi in monte constituto ostenduntur omnia regna hujus terrae, et promittuntur si adoraverit: per curiositatem, ubi de pinna templi admonetur ut se deorsum mittat, tentandi gratia utrum ab Angelis suscipiatur. Itaque postea quam nullo istorum
Abbreviated transcription (Latin):
lant semitas maris. Pecora enucampi
congruentissime accipiuntur. homines
incarnis uoluptate gaudentes: ubi nil
arduum. nic laboriosum ascendunt.
Campus ẽ enim oẽ latauia. quȩ ducit ad
interitum: & in campo abel occiditur.
Quare metuendum ẽ. ne quisq descen¬
dens amontib iusticiȩ dĩ. iusticia enim
inquit tua uelut montes dĩ: laritudi¬
nes & facilitates uoluptatis carnalis eli¬
gens. adiabolo trucidetur. Uide nunc õ
uolucres celi suꝑbos: de quib dicitur.
posuerunt in celum os suum. Lude quã
in altum uento portentur. qui dicunt:
linguam nr̃am magnificabimus. labia
re etiam pisces maris. hoc est curiosos: qͥ
ꝑambulant scmitas maris. id ẽ inquir̃t
inprofundo huius scłi tempr̃alia: quȩ tan¬
quam semite in mari. tam cito euanescunt
& intercunt. quam rursꝰ aqua confundit᷑.
postquam transeuntib locum dederit uel
nauib uł quibuscumq ambulantib aut
natantibus. Non enim tantum ambulant

Expanded text:
lant semitas maris. Pecora enim campi lant semitas maris. Pecora enim campi congruentissime accipiuntur homines in carnis voluptate gaudentes, ubi nihil arduum, nihil laboriosum ascendunt. Campus est enim etiam lata via, quae ducit ad interitum ; et in campo Abel occiditur . Quare metuendum est, ne quisque descendens a montibus justitiae Dei, Justitia enim, inquit, tua velut montes Dei , latitudines et facilitates voluptatis carnalis eligens, a diabolo trucidetur. Vide nunc etiam volucres coeli, superbos, de quibus dicitur: Posuerunt in coelum os suum . Vide quam in altum vento portentur, qui dicunt: Linguam nostram magnificabimus, labia re etiam pisces maris, hoc est curiosos qui perambulant semitas maris, id est, inquirunt in profundo hujus saeculi temporalia, quae tanquam semitae in mari tam cito evanescunt et intereunt, quam rursus aqua confunditur, postquam transeuntibus locum dederit vel navibus, vel quibuscumque ambulantibus aut natantibus. Non enim ait tantum, Ambulant