comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus. Caracteristica. ydionata sunt .i.
detiminatiue ꝓpͥetates. ypostaseos. ⁊ non
nature.: ⁊ enim ypostasim detiminant :¬
⁊ ñ nat᷑am. Ideoq licet pat̾nitas ⁊ filiatio
suit in diuina eẽntia: cum eam non
det̾minent: ñ ideo p̃ dici qͦd diuina
eẽntia & generet ce generet᷑. ł quod ead
res stt sͥ. uat̾ ⁊ filiꝰ. Ita enim ꝓprietas
det̾miat ꝑsonam: ut hac ꝓpͥetate y¬
postasis sit g̾n̾ans. ⁊ illa alia ypostasis
ste genita ⁊ ita ñ idem generat ⁊ ge¬
neratur: s alt̾ alterum. Queritur.¬

Expanded text:
ur: «Caracteristica ydiomata sunt, id est determinative proprietates, ypostaseos et non naturae; etenim hypostasim determinant et non naturam. Ideoque licet paternitas et filiatio sint in divina essentia, cum eam non determinent, non ideo potest dici quod divina essentia et generet et generetur; vel quod eadem res sit sibi Pater et Filius. Ita enim proprietas determinat personam, ut hac proprietate hypostasis sit generans, et illa alia hypostasis sit genita; et ita non idem generat et generatur, sed alter alterum. 8. Quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
sidicẽt. Si ad instar c̃at᷑aꝵ de c̾atore sentis. cogis
cum sp̃s dĩ deus sit. ⁊ dei filiꝰ sit deus.
Quod non aliud est ds ⁊ que sua sunt: tta
ut insint. Alia enimsua funt. que isunt:
alia que non insunt. Nongͦ scđm cor¬
porales modos. ut in eadem serie subdit.
accipienda sunt hec: que de deo dicuntur.
Ubi euacuans opinionem eors. qͥ ita pu¬
tant aliud ẽẽ dm.⁊ aliud ꝙ dei est. aliudq
naturam dei.⁊rem nature. ut est in creatis:
quid ei simile. cum alicubi erit: alibi non
cubi sit. ds autem immense uirtutis. ui
uens potestas: qͥ nusꝙͣ ñ assit. nec desit
usquam: se omnem ꝑsua edocet: ⁊ suañ¬
aliud quam se ẽẽ sig̾cat ͥut ubi fua in¬
sint. ipse ẽẽ ꝑsua intelligat᷑. N autem
corporali mͦ. cum alicubi sit. ñ ⁊ ubiq
ẽẽ credatur: cum ꝑsua in omnibus
ẽẽ non desinat. Non aliud autem sĩ.
qm ꝙ ẽ ipse. que sua funt. ⁊ hec ꝓpt̾¬
nat᷑e intelligentiam dict̾a funt. His
ub aꝑte significat. si tam̃ intelligis

Expanded text:
si diceret: Si ad instar creaturarum de Creatore sentis, cogericum Spiritus Dei Deus sit, et Dei Filius sit Deus. 4. Quod non aliud est Deus et quae sua sunt, ita ut insint; alia enim sunt quae insunt, alia quae non insunt. Non ergo secundum corporales modos, ut in eadem subdit serie, accipienda sunt haec quae de Deo dicuntur; ubi evacuans opinionem eorum qui ita putant aliud Deum esse et aliud quod Dei est, aliudque naturam Dei et rem naturae, ut est in creaturis, ud ei simile, cum alicubi erit, tamen alibi non cubi sit. Dvens potestas, quae nusquam non adsit, nec desit usquam, se omnem per sua edocet; et sua naliud quam se esse significat, ut ubi sua insint, ipse esse intelligatur: non autem corporaliter: ut cum alicubi sit, non etiam ubique esse credatur; cum per sua in omnibus esse non desinat: non aliud autem sint, quam quod est ipse, quae sua sunt. « Haec intnaturae intelligentiam dicta sunt. His verbis aperte significatur, si tamen intelligis,
Abbreviated transcription (Latin):
stinct̾ionem aliqͣm habendam fore.
scdm intelligentie rationem. cũ dr
ypostasis. & cum dr ẽẽntia: qr ibi sig¬
nificat᷑ ꝙ est commune tͥb. hic uͦ ñr ẽ
tam̃ ypostasis eẽntia. ⁊ econuerso. fa¬
teamur gͦ. unum atqidem ẽẽ tͦs ꝑsonaᷤ
scdm ẽẽntiam: differentes autem ꝓpͥt¬
tatib. Unde aus suꝑ locum psalmi p̃

Expanded text:
dam fore secundum intelligentiae rationem, cum dicitur hypostasis, et cum dicitur essentia; quia ibi significatur quod est commune tribus, hic vero non. Est tamen hypostasis essentia, et e converso. Fateamur ergo unum atque idem esse tres personas secundum essentiam, differentes autem proprietatibus. Unde Aug., to
Abbreviated transcription (Latin):
terdum referri Ex p̾dictis constat ques
sic̃ eẽntia. ita potentia. sapĩa. bonitas de
sap̃ia eadem bonitas. Unde aꝑit᷑ in tͥnttate
incomp̃hensibilis bonitas: recte dr ⁊ credi
summum bonum. Cumq unum ⁊ idem
penitꝰ sit in deo potentia. sapĩa. bonitas.
in sacra tñ scͥptura frequent solent hec no¬
mina distincte ad ꝑsonas referri: ut patri
potentia: filio sapientia: spui sc̃o bonitas
facere curauit: ne dei immensitatem simib¬
tudine creat᷑e metirem᷑. Bixerat enm scͥp¬
tura sc̃a. qi d̾s pat̾ est.:⁊ qͦd qͥs filius est st
audiuit hec homo. qͥ hominem patrem
uidat: dm patrem ñ uidat: ⁊ cogitare cep̃
ita eẽ in creatore. ut uiderat increaturis
a qͥb hec nomina tͣnslata sunt ad ereatorẽ
In qͥb pat̾ est pͥor filio: fuĩ est postior patre:
i ex antiquitate in patre defectꝰ: ex postitat.
n filio imꝑfectio sens solet notari. Ideo oc¬
qerie scͥptura: dicens. patrem potentemr:

Expanded text:
terdum referri. Ex praedictis constat quod sicut essentia, ita potentia, sapientia, bonitas de sapientia, eadem bonitas. Unde aperitur in Trinitate incomprehensibilis bonitas, recte dicitur et creditur summum bonum. Cumque unum et idem penitus sit in Deo potentia, sapientia, bonitas, in sacra tamen Scriptura frequenter solent haec nomina distincte ad personas referri, ut potentia, Filio sapientia, Spiritui sancto bonitas facere curavit, ne Dei immensitatem similitudine creaturae metiremur. Dixerat enim Scriptura sacra, quia Deus Pater est, et quod Deus Filius est; et audivit hoc homo qui hominem patrem viderat, Deum Patrem non viderat; cogitare coepit ita esse in Creatore ut viderat esse in creaturis, a quibus haec nomina translata sunt ad Creatorem, in quibus pater est prior filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem,
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia inqͥt anteqͣ fierent ñ erant. Qͦmͦ
gͦ donota erant q̃ ñ erant: Irurs. Qͦmͦ ea
fac̾et q̃ sͥ nota ñ erant: Ñ enĩ qͥcqͣm fecit
ignoranᷤ. Notagͦ fec̃. ñ fc̃a cognouit. Linde
añꝙͣ fierent. ⁊erant: ⁊ ñerant. Erant in
discĩa. ñ erant in suanat᷑a. Ipsi aut̃ deo
ñ audeo dic̾e. aliomͦ innotuisse. cum ea
fecisset qͣm illo qͦ ea nou̾at ut faceret.
Apd̃ qͣm ñ ẽ tͣnsmutatio. nec uicissitudi¬
nis obumbratio. Ecce hic habes qͥa
hec uisibilia anteqͣm fierent: in di scĩa
erant. Ex hoc gͥ sensti. omnia dicunt᷑

Expanded text:
isibilia, antequam fierent, non erant. Quomodo ergo Deo nota erant quae non erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent et erant et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sua natura. Ipsi autem Deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset quam illo quo ea noverat uapud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Ecce hic habes quod haec visibilia antequam fierent, in Dei scientia erant. Ex hoc ergo sensu omnia dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Hic consid̾andum ẽ. eum ds trabit.
tͣs ꝑsone. sic̃ una eẽntia dr tres ꝑsone:
utrum ita ualeat sane dici unꝰ deus
uniꝰ ẽẽntie. In his locutionib sẽpt̾e
usus nob̾ emulantꝰ uidet᷑. uͥfreq̃nt᷑ re¬
ita forte acciꝑet᷑ in diuiniᷤᷤ tum ꝑsonar¬
ꝑsonis: ut accipit᷑. cum de creaturis

Expanded text:
t tres personae, sicut una essentia dicitur tres personae, utrum ita valeat sane dici, unus Deus us essentiae. In his locutionibus Scripturae usus nobis aemulandus videtur, ubi frequenter reita forte acciperetur in divinis personis, ut accipitur cum de creaturis
Abbreviated transcription (Latin):
hplariꝰ. comparatio trenoꝵ ad dm̃ nulla est.
Esi comparationum exempla int̾dum affe¬
runtur: nemo ea estimet absolute in se ra¬
tionis ꝑfectionem in se continere. Nenim
humanosenfu de deo loquendum est.
Quod ꝓpt̾res creatas illud dixerit: non ide
est natura. & res nature. Ed naturanigͦ
terum ereatars respiciens. inqͥt. ñ idemẽ na

Expanded text:
medio, comparatio terrenorum ad Deum nulla est; et si qua comparationum exempla interdum afferuntur, nemo ea existimet absolute in se rationis perfectionem continere. Non enim humano sensu de Deo loquendum est. 3. Quod propter res creatas illud dixerit: Non idem est natura et res naturae. Ad naturam ergo rerum creatarum respiciens, inquit: Non idem
Abbreviated transcription (Latin):
debeant intelligi.⁊ quod sps sc̃s est res
uniꝰ nature patͥs ⁊ filii: ⁊is est ipsa nat᷑a.
Hoc qͥd̾ dict̃. non intendentes pra dili¬
gentia scͥpture circumstantiam: qua
hylariꝰ. Subseqtient̾ enim in eadem
seriȩ ostendit. in sp̃u cħ aliquandosig¬
nificari patrem: ut cum dr. sp̃s dñi
omnem carnem. Qͦd dic̃ consummatumsu
ostendit: inquiens tta. Hec iccͥco Ubamlats¬
sunt demonstrata: ut quacunꝙ ponit qnub
parte. heretiea falsitas se contu p̃misserum
habitat ds. ⁊ cum habitat in uob sp̃s xͥ: ñ alus¬
ẽẽ noscendum est: ⁊ cum ꝑ nat᷑am di nata
ipsa habitit in uob̾. indifferens nat᷑a filii.
ñc gͥ quo ñ ex nat᷑a unum sunt: d patre
ꝓcedit sp̃s u̾itatis: a filio iittit᷑: ⁊ a filio acc¬
pit. s omina que ħt pat̾ filii st̃. Iccirco qͥ
Resnature filii est: s ⁊ eadem res. ⁊ naturi
aliqͦ differt xp̃i ⁊ dei natura. ne eadem sit si
docet ueritas unitatem ẽẽ nat᷑e: non soli¬

Expanded text:
debeant; et quod Spiritus sanctus est res unius naturae Patris et Filii, et est ipsa natura. Hoc quidam dicunt, non intelligentes pia diligentia Scripturae circumstantiam; qua Hilarius. Subsequenter enim in eadem serie ostendit in Spiritu Dei aliquando significari Patrem, ut cum dicitur: Spiriomnem carnem. Quod dicit consummatum fuiostendit inquiens ita: Haec idcirco sunt demonstrata, ut quacumque parte haeretica falsitas se contulisset, habitat Deus. Et cum habitat in nobis Spiritus Chrisesse noscendum est; et cum per naturam Dei natura ipsa habitat in nobis, indifferens natura Filii non ex natura unum sunt? A Patre procedit Spiritus veritatis, a Filio mittitur, et a Filio accipit. Sed omnia quae habet Pater, Filii sunt. Idcirco qui Res naturae Filii est, sed et eadem res et naturae aliquo differt Christi et Dei natura, ne eadem sit, si docet Veritas unitatem esse naturae, non soli
Abbreviated transcription (Latin):
patet. quod pat̾ ñ est sapiens sapientia
genita: s se ipso sapientia ingenita. Utrũ
tiħsit sapiens sapientia genita. uł inge
Post hec queri solet a qͥbdam: nita¬
utrum filiꝰ sit sapiens sapientia genita. ul
ingenita. Si enim ñ est sapiens sapientia
ginita: nͨ seipso sapiens est. Si uͦ sapientia
genita sapiens est. ñ uidet᷑ ẽẽ sapiens sapĩa
ingenita. ⁊ ita ñ uidet᷑ fapiens a patre: cũ¬

Expanded text:
tia genita, sed seipso Sapientia ingenita. 4. Utrum Filius sit sapiens Sapientia genita vel ingenita. Post haec quaeri solet a quibusdam, utrum Filius sit sapiens Sapientia genita, vel ingenita. Si enim non est sapiens Sapientia genita, nec seipso sapiens est; si vero Sapientia genita sapiens est, non videtur sapiens esse Sapientia ingenita, et ita non videt
Abbreviated transcription (Latin):
natura. quod res nature. Et quero nẽ.
in sp̃u di utrum naturam. an rem nat᷑e
significatam estimes. Non idem est enim
illis u̾b. Huiꝰ dicti occasione p̃fati here¬
tici dogmatizar̃. ñ idem ẽẽ ꝑsonam. ce
naturam d: asserentes. naturam di ñ eẽ
tres ꝑͣs. Intelligente in his p̾missis u̾bis
hylarii. ꝑ rem nature. ꝑsonam:⁊ noĩe
nature. diuinam naturam: ⁊ iõ dic̃t.
hylar̾ int̾rogasse hereticum. utrum ꝑ
sp̃m di. putaret significatam eẽ nat̾am
aut rem nat᷑e: ut sic ostendet distin¬
guendum eẽ int̾ nat̾am ⁊ rem nature¬

Expanded text:
natura, an res naturae. --Et quaero nunc in Spiritu Dei utrum naturam, an rem naturae significatam existimes. Non idem est enim Dei est. Hujus dicti occasione praefati haeretici dogmatizaverunt non idem esse personam et naturam Dei, asserentes naturam Dei non esse tres personas, intelligentes in his praemissis verbis Hilarii per rem naturae personam, et nomine naturae divinam naturam. Et ideo dicunt Hilarium interrogasse haereticum utrum per Spiritum Dei putaret significatam esse naturam, an rem naturae; ut sic ostenderet distinguendum esse inter naturam et rem natur
Abbreviated transcription (Latin):
rente: uiuus a utuo: ñ natura detabo
alia ⁊ alia: qꝙ ambo unum. hec credo¬
do. incipe ꝓcurreꝰ psiste: ⁊ si non ꝑuti¬
turum sciam: tñ gratulabor ꝓfecdi¬
rum. Qui enim prȩ infinita ꝑsequtꝰ
⁊ si ñ contingat aliquando: tamenp¬
ficiet ꝓdeundo. S ne te inseras in us
secretum. ⁊ archano in opinabilis m¬
tiuitatis ne te immergas: summat
intelligentiȩ comp̾hendere p̃sumens
ħ intellige in comp̃hensibilia ẽẽ Hi.
alusq multis. euident ostendit᷑. nobi
nullatenꝰ licere. maiestatem ꝑscrutam¬

Expanded text:
on natura deitatis alia et alia, quia ambo unum. Hoc credendo incipe, percurre, persiste; etsi non perventurum sciam, tamen gratulabor profecturum. Qui enim pie infinita prosequitur, etsi non contingat, aliquando tamen proficiet prodeundo. Sed ne te inseras in illud secretum et arcanum inopinabilis nativitatis, ne le immergas, summam intelligentiae comprehendere praesumens; sed intellige incomprehensibilia esse. His aliisque multis evidenter ostenditur nobis nullatenus licere majestatem perscruta
Abbreviated transcription (Latin):
est. sube non est: aꝑte inquiunt osturoit.
ostendit eum ñ ẽẽ patrem. eo qͦ fub̾a est.
honenim simplicit dix̃. pat̾ ñ est illud
ꝙ est: s ait: cum ꝑat̾ ẽ. non illud eit ꝙ ẽ:
hec illi ita exponentes. sua commenta. sim¬
plicib ⁊ incautis uera uideri faciunt.
c̃ĩntia ds ẽ: ⁊ ditate sub̾a ẽ. Co enim suba¬

Expanded text:
est substantia non est, aperte inquiunt ostendi idostendit eum non esse Patrem eo quod substantia est. Non enim simpliciter dixit: Pater non est illud quod est; sed ait: Cum Pater est, non estHaec illi ita exponentes, sua commenta simplicibus et incautis vera videri faciunt. essentia Deus est, et deitate substantia est. Eo enim sub
Abbreviated transcription (Latin):
iuita ẽẽ possunt: ita ut ñ eam det̾¬
solabor me tam̃. Archangłi nesciuñ:
angłi ñ audierunt: scła non tenent:
ꝓpha ñ sensit: apłs non int̾rogauit:
filiꝰ ipse ñ edidit. Cesset gͦ dolor quere¬
larum. Non putet homo sua intel¬
ligentia generationis sacramentũ
posse conseqͥ. Absolutȩ tamen intellis¬
dus ẽ pat̾: oe filius. ce sp̃s se̾s. Stat inhe¬

Expanded text:
ia esse possint, ita ut non eam detersolabor me tamen. Archangeli nesciunt, angeli non audierunt, secula non tenent, propheta non sensit, Apostolus non interrogavit, Filius ipse non edidit. Cesset ergo dolor querelarum: non putet homo sua intelligentia generationis sacramentum posse consequi. Absolute tamen intelligendus est Pater et Filius et Spiritus sanctus. Stat in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ . s. bonis ⁊ malis: ⁊ de p̃sentib p̃t̾itis.
&e futuris: & ñ tm̃ de temporalibus:
h ⁊̃ de et̾nis. N Ion enim itascit deus
ista temporalia. ut seipsum nesciat. s in¬
se solus. seip̃m ꝑfecte nouit: cuiꝰ scientie
comparatione. omnis creat᷑e scientia

Expanded text:
 bonis et malis, et de praesentibus, praeteritis et futuris; et non tantum de temporalibus, sed etiam de aeternis. Non enim ita scit Deus ista temporalia, ut se ipsum nesciat, sed ipse solus seipsum perfecte novit; cujus scientiae comparatione omnis creaturae scientia
Abbreviated transcription (Latin):
iumus. dm̃ hoc ẽẽ oĩno. ꝙ in se habet: e¬
cepto ꝙ pat̾ ħt filium. nec ẽ fliꝰ: ⁊ filius
ñ it̾amꝰ. ne fastidium lectori in geramꝰ.¬
singła eaꝵs est id in qͦ est. ⁊ unum: eads
uita singłe sunt. fateamur gͦ ⁊ ꝓpͥetates
diuinam ẽẽntiam. Auctoritate astrus
quod ꝓpͥetas sit natura. Quod emim
rius dicens. natiuitatem filii ẽẽ nat᷑m¬
non differt: unum sunt. pat̾ & filius. ht̃ gͥ
hoe sacramenti natiuitas. ut complect̾atur
isẽ. & nom̃. ⁊ naturam.⁊ potestatem: quia
nanuitas ñ p̃ ñ ẽẽ ea nat᷑a. uñ nascat᷑ filius.
Idem in.xi. Natiuitas. ꝓpͥetas ẽ: ueritas est.

Expanded text:
od in se habet, excepto quod Pater habet Filium, nec est Filius, et Filius non iteramus, ne fastidium lectori ingeramusingula earum est id in quo est, et unum eademque vita singulae sunt. Fateamur ergo et proprietates divinam essentiam. 3. Auctoritate astruit quod proprietas sit natura. Quod enim rius, dicens nativitatem Filii esse naturnon differt; unum sunt Pater et Filius. Habet ergo hoc sacramenti nativitas, ut complectatur in se et nomen, et naturam, et potestatem, quia nativitas non potest esse ea natura unde nascitur Filius. Idem, in 6: Nativitas proprietas est, veritas est
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃. ¶s ħ in illa tͥnitate ĩqͥt aus. opina¬
ri ł affirmare p̃sumat: Cam tamen
questionem lectors diligentie pleniꝰ
diiudicandam atq obsoluendam
relinquimus: ad hoc minꝰ sufficien
ost supradict̾a int̾ius considerari.
atq fubtilit̾ inqͥri oportet. utrum
sonis ut ñ sint ꝑsone: ac ꝑhoc. nec
diuina eẽntia. Qsͦ enim in ꝑsonis
sint ꝓpͥetates. nemo inficiari audet:
cum aꝑte clamet auctoritas. ꝙ in
ꝑsonis est ꝓpͥetas. & in eẽntia uni¬
tas. Suꝑiꝰ quoq multis scõrum te¬
sti moniis astruximus. ꝑsonas ꝓpͥe

Expanded text:
 haec in illa Trinitate, inquit Aug., opinari vel affirmare praesumat? Eam tamen quaestionem lectorum diligentiae plenius dijudicandam atque absolvendam relinquimus, ad hoc minus sufficienPost supra dicta interius considerari atque subtiliter inquiri oportet, utrum ersonis, ut non sint personae, ac per hoc nec divina essentia. Quod enim in personis sint proprietates, nemo inficiari audet, cum aperte clamet auctoritas quod in personis est proprietas, et in essentia unitas. Superius quoque multis sanctorum testimoniis astruximus personas per
Abbreviated transcription (Latin):
pientia patͥs ingenita:. ⁊ ea pat̾ sapieno ẽ
Est gͦ quedam sap̃ĩa patͥs. qua sapiens est
pientia ingenita est sapientia patͥs. &
sapientia genita est sapientia patͥs. ñẽ.
autem sapientia ingenita: sapĩa gentta ̃
his similia. tanquam sophẏstica.⁊ a uri¬
tate longinqͣ: cunct̾isq in theologia ptiꝰ
patentia abicimꝰ: responso indigna ao¬
uertentes. Id tam̃ adicientes. qr unaẽ¬
dr ea. qua sapiens est. Diu̾sa ẽ gͦ ratioti¬
sapientia patͥs: qͥa sapĩa genita. ẽ eadem
sapientia que ⁊ ea qua sapiens est: siue
ea qua sapiens est intelligat᷑ ꝑͣ patris.
ficatur cum dr sap̃ia genita. una eadeq
sapĩa ẽ. que eẽntia diuina intelligit᷑:
communis trib ꝑsonis. Ut in trinitate
est dilectio. que est triuitas: & tamen sp̃s
sẽs est dilect̾io. que ñ est trinitasͥ nec
ideo duȩ funt dilectiones: ita ⁊ de sapĩa.
⁊ siẽ in tͥnitate dilectio est. que ẽ pat¬

Expanded text:
apientia Patris ingenita, et ea Pater sapiens est. Est ergo quaedam Sapientia Patris, qua sapiens espientia ingenita est sapientia Patris, et sapientia genita est sapientia Patris. Non est aliqua sapientia his similia, tanquam sophistica et a veritate longinqua, cunctisque in theologia peritis patentia abjicimus, responso indigna advertentes; id tamen adjicientes, quia una tur ea qua sapiens est. Diversa est ergo ratio diSapientia Patris, quia Sapientia genita est eadem Sapientia, et ea qua sapiens est; sive ea qua sapiens est intelligatur persona Patris, ficatur cum dicitur Sapientia genita, una eademque Sapientia est; quae essentia divina intelligitur communis tribus personis. 7. Quod in Trinitate est dilectio quae est Trinitas, et tamen Spiritus sanctus est dilectio quae non est Trinitas; nec ideo duae sunt dilectiones; ita et de Sapientia. Et sicut in Trinitate dilectio est, quae est Pat
Abbreviated transcription (Latin):
siusposuit. hoꝵs u̾boꝵs.i. patͥs. ⁊ imaginiˢ
ce mun̾is. et̾nitatis. speciei. ⁊ usꝰ. abditã
scrutatꝰ intelligentiam. quantum ua¬
leo: non eum secutum arbitͦr in et̾ni¬
tatis uocabulo. nͥ qͦd pat non ht̃ patrẽ
de qͦ sit: filiꝰ autem de patͤ est ut sit:
atut illi coet̾nus sit. Ex quo sensu¬

Expanded text:
imaginis, et muneris, aeternitatis, speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam, quantum valet, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet patrem de quo sit, Filius autem de Patre est, ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago en
Abbreviated transcription (Latin):
ideo pat̾ neget᷑ saꝑe sa pĩa quam
plicabił ẽ. questio excellit i¬
firmitatem hominis. Difticilẽ
ẽẽ iͥ hanc fateor questionem p̃cipue solłuẽ
cum ex dictis oriat᷑. que similem ui¬
dent᷑ habe rationem: ꝙ mee intelli¬
gentie auendens infirmitas t᷑bat᷑.
cupiens magis ex dictis scors refer¬
intelligentiam expectet ex dict̾is
potiꝰ quam imponat: ⁊ retulerit
magis qͣm attulerit:. neq cogat᷑ ui¬
deri dict̾is contineri. ꝙ añ lectionẽ
p̃sumpserit intelligendum. Cum
gͥ de reb dei sermo est. concedamꝰ
deo sui cognitionem:dictisq eitis
pia ueneratione famulemur. In¬
uestiget gͦ diligent̾ piꝰ lecꝰtor die¬
tors rationem: si forte dictorum
aliquã ualeat repꝑire causam: qͣ nota.
p̃missa questio aliquatenus explica¬
questionem non absoluens. s errorẽ
eccludens: ꝓfiteor non ita dict̾um ẽẽ.¬
patrem diligere filium. ł filium pa
tanquam ea dilect̾ione pat̾ sit ł filiꝰ.

Expanded text:
igitur Pater negetur sapere sapientia quam lit infirmitatem hominis. Difficilem mihi fateor hanc quaestionem, praecipue cum praedictis oriatur quae similem videntur habere rationem; quod meae intelligentiae attendens infirmitas turbatur, cupiens magis ex dictis sanctorum referintelligentiam expectat ex dictis potius quam imponat; et retulerit magis quam attulerit; neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum ergo de rebus Dei sermo est, concedamus Deo sui cognitionem, dictisque ejus pia veneratione famulemur. Investiget ergo diligenter pius lector rationem dictorum, si forte dictorum aliquam valeat reperire causam; qua nota, ipsa praemissa quaestio aliquatenus explicaquaestionem non absolvens, sed errorem excludens, profiteor non esse dictum Patrem diligere Filium, vel Filium Pattanquam ea dilectione Pater sit vel Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
U bi quertt᷑. utrum ita sit
pat sapientie ⁊ uirtutis sue. ut hac fapĩa
sapens fit quam genuit: ⁊ hac uͥtute po¬
sapientia quam genuit catisa est illi ut
sapienssit: ⁊̃ ut sit ipsa illi catisa est: qͦd
ficri ñp̃. nͥ gignendo eum. aut faciendo:
s ngentt̾cem. nͨ conditͥcem patͥs ullo mͦ
qlam diẽit sapĩam. Qdenimẽ insaniꝰ: gͦ¬

Expanded text:
Ubi quaeritur utrum ita sit Pater Sapientiae et Virtutis suae, ut hac Sapientia sapiens sit quam genuit, et hac Virtute poSapientia quam genuit causa est illi ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est; quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo; sed nec genitricem, nec conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit Sapientiam; quid enim est insani
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃dictis constat.ꝙ. filiꝰ ñ est sapiens
a se. neq de se: s a patre ⁊ de patre. En
autem solet. utrum filiꝰ sit sapiens se¬
ipso ł ꝑseipsum. Quidam Solittio scdm¬
fieri intelligenti am dicunt : & tdeo di¬
stinguendum fore ita: ut cum dicis
filium eẽ sapientem seipso. ł ꝑ seipsum:
si sui nat᷑i. ⁊ eẽntia. sapientẽ intelligaᷤᷤ
uerꝰ sit intellectꝰ. Si uͦ a seipsoł de se ip̃so
sapientẽ ẽẽ intelligas falsitati subiectã
habe intelligentiã. lii uͦsĩplicit̾. ⁊
absq det̾minatiõe ꝯcedt̃. hꝰmͦi locutiões

Expanded text:
dictis constat quod Filius non est sapiens a se neque de se, sed de Patre et a Patre. Quaeri autem solet utrum Filius sit sapiens seipso vel per seipsum? Quidam dicfieri intelligentiam, et ideo distinguendum fore; ita ut cum dicis Filium esse sapientem seipso vel per seipsum, si sui natura et essentia sapientem intelligas, verus sit intellectus; si vero a seipso vel de seipso sapientem esse intelligas, falsitati subjectam habeas intelligentiam. Alii vero simpliciter et absque determinatione concedunt hujusmodi locutiones
Abbreviated transcription (Latin):
ipsas ꝓpͥetates eẽ ꝑsonas. Cuiꝰ hic tiba
ꝑstͥngimus: quia supra latius posuimꝰ
Q uod ꝓpͥetates. sint diuina essentia.
Cumq de simplicitate deitatis supra
disseremꝰ᷑: auctoritatib fc̃oꝵ .s. aus̃. hil

Expanded text:
ipsas proprietates esse personas; cujus hic verba perstringimus, quia supra latius posuimus. 2. Quod proprietates sint divina essentia. Cumque de simplicitate deitatis supra dissereremus, auctoritatibus sanctorum, scil
Abbreviated transcription (Latin):
unitas est: ita ut ꝑse agat filius. ne a
se agat:⁊ ita non a se agat. ut per se
agat. Intellige filium agentem: ⁊ ꝑeũ
patrem agentem. Nase agit. cum pa¬
der in eo manere monstratur: ꝑ se ag̃.
cum scđm natiuitatem filii agit ipse
que placita sunt. Infirmꝰ ñ a se agendo:
nͥ a deo ipse agit. Non sit uͦ in unitate
nature. si que agit. ⁊ in quib placet. ñ
ꝑse agit. Siẽ gͦ inqͥunt filiꝰ ꝑse agit. s

Expanded text:
unitas est, ut ita per se agat, ne a se agat; et ita non ab se agat, ut per se agat. IntePatrem agentem. Non a se agit, cum Pater in eo manere monstratur. Per se agit, cum secundum nativitatem Filii agit ipse quae placita sunt. Infirmus sit non a se agendo, nisi a Deo ipse agit; non sit vero in unitate naturae, si quae agit et in quibus placet non per se agit. Sicut ergo, inquiunt, Filius per se agi
Abbreviated transcription (Latin):
Oredictis est adiciendum. qͦd quidam.
ꝑu̾si sens homines in tantam ꝓsil iert̾
insaniam: ut dicent. ñ idem ẽẽ naturã
di ⁊ ꝑsonam. siue ypostasim: dicentes
eand̾ ẽẽntiam ñ posse ẽẽ patrem ⁊ filiũ.
fine ꝑsonars confusione. Si enim inqͥ¬
unt. ea eẽntia que pat̾ est .filiꝰ est. Idem
sͥ pat̾ est ⁊ filiꝰ. Si hanc rem dicis ẽẽ pa¬
trem: aliam quere. qͣm dicas ẽẽ filiũ.
Si uͦ aliam ñ q̃sieris: s eandem dixeris.
idem genuit ⁊ genit᷑ est ꝓpt̾ hec.⁊ huiꝰ¬
modi. int̾ naturam ⁊ ꝑsonam diuidt̃:
ita ut non recipiant unam deitatis
naturam ⁊ simplicẽ ẽẽ tͤs ꝑsonaᷤ. Aue¬
de libro hylar. dq testimonio hyla¬
rii defendere nitunt᷑: qͥ in xii.li. de tͥ.
quit ita. Gentium p̃dicator uolens nat᷑e
unitatem in patre ⁊ filio doce att.Sp̃s di in

Expanded text:
edictis autem adjiciendum est, quod quidam perversi sensus homines in tantam prosiluerunt insaniam, ut dicerent non idem esse naturam Dei et personam sive hypostasim; dicentes eamdem essentiam non posse esse Patrem et Filium sine personarum confusione. Si enim, inquiunt, ea essentia quae Pater est, est Filius, idem sibi Pater est et Filius. Si hanc rem dicis esse Patrem, aliam quaere quam dicas esse Filium. Si vero aliam non quaesieris, sed eamdem dixeris, idem genuit et genitus est. Propter haec et hujusmodi, inter naturam et personam dividunt, ita ut non recipiant unam deitatis naturam et simplicem esse tres personas. res personas. Idque testimonio Hilarii defendere nituntur, qui in lib. 8 de Trinit., quit ita: Gentium praedicator volens naturae unitatem in Patre et Filio docere ait,
Abbreviated transcription (Latin):
que non est pat̾. ł sp̃s sc̃s. Nec ideo due
sapientie ibi sunt: q sapĩa que ꝓprie ẽ
filius. est sapĩa que est tͥnitas: ipsa tam̃
ñ ẽ tͥnitas: sic̃ filius ẽ eẽntia que est
tͥntas ͥ ipse tamen non est trinitas.
Quaratione pat non łr sapiens. ea sapia:
quam genuit. Cadem. uidetur debe dici
quod non sit diligens pat̾ ł filius. dilectio

Expanded text:
 sanctus. Nec ideo duae Sapientiae ibi sunt, quia Sapientia quae proprie est Filius est Sapientia quae est Trinitas, ipsa tamen non est Trinitas, sicut Filius non essentia quae est Trinitas, ipse tamen non est Trinitas. 8. Qua ratione Pater non dicitur sapiens ea Sapientia quam genuit, eadem videtur debere dici quo
Abbreviated transcription (Latin):
lius. Ita ⁊ pat̾ est intelligens: ca que
ipse ẽ sua utelligentia. Non enim
sapiens cẽt: qui ñ eẽt intelligens. fi¬
lius autem intelligentia patͥs. de in¬
telligentia genitꝰ est que est pater:. de
qua ⁊ intelligens est. Pinde pater est
sapientia: & filiꝰ sapientia. ⁊ ut̾q una

Expanded text:
Ita et Pater est intelligens ea, quae ipse est, sua Intelligentia. Non enim esset sapiens, qui non esset intelligens. Filius autem, Intelligentia Patris, de Intelligentia genitus est, quae est Pater; de qua et intelligens est. Proinde Pater est Sapientia, et Filius Sapientia, et uterque una
Abbreviated transcription (Latin):
Snet̾ea diligent̃ notandum est: qͦd ea
iatione. qͣ pat̾ non dr ẽẽ sapiens sapĩa
quam genuit᷑. uidet᷑ fore dicendum. ꝙ
pat̾ non diligat filium. ł filius patrem.
sic̃ negat᷑ pat̾ ẽẽ sapiens sapĩa quam
genuit: qr si ea diceret᷑ sapiens. non
ipsa ab eo. s ipse ab ea intelligeretur
c̃e: ita uidet᷑ ñ deb̾e concedi. qͦd pat̾

Expanded text:
d ea ratione qua Pater non dicitur sapiens ea Sapientia quam genuit, videtur fore dicendum quod Pater non diligat Filium, vel Filius Patrem esicut negatur Pater esse sapiens sapientia quam genuit; qui si ea diceretur sapiens, non ipsa ab eo, sed ipse ab ea intelligeretur esse; ita videtur non debere concedi quod Pater
Abbreviated transcription (Latin):
nita:⁊ sapĩa genita est. de sap̃ia ingeni¬
ta. ł a sapientia ingenita. Et cum idem
sit ibi eẽ. ꝙ sapientem ẽẽ: relinquit᷑.
ut sapientia genita sit sapiens de sapĩa
ingenita. N gͦ filiꝰ dicit᷑ sapientia der:
tanquam ipse solꝰ sit intelligens uel
intelligit. & sibi ⁊ patͥ ⁊ sp̃ui sancto ad
illam redit᷑ absurditatem: ut pater
non sapiens: de seipso s de filio: Nec
sapĩa sapientiam genuerit: s ea sap̃ia
pat̾ dicat᷑ sapiens ẽẽ. quam genuit. uͥ
filius intelligit patͥ: ꝓfec̾to filius pat᷑m
sapientem facit. Qsi hoc est deo ẽẽ qͦd
saꝑe:. ⁊ ea illi ẽẽntia ẽ. quȩ sapĩa : non
filius a patre.ꝙ. uerum ẽ: s a filio po
ea qua ipse est sapientia: ⁊ de ea filiꝰ¬

Expanded text:
nita; et Sapientia genita est de Sapientia ingenita, vel a Sapientia ingenita. Et cum idem sit ibi esse quod sapientem esse, relinquitur ut Sapientia genita sit sapiens de Sapientia ingenita. Non ergo Filius dicitur Sapientia Dei, tanquam ipse solus intelligens sit vel intelligit et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de seipso, sed de Filio: nec Sapientia Sapientiam genuerit, sed ea Sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi Filius intelligit Patri: profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et illa ea essentia est quae sapientia, non Filius a Patre quod verum est, sed a ea, quae ipse est, sapientia sua, et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
uti. ad ostendendum uitum de unoq
nͨ filiꝰ de filio: ꝙr non simul ambo fil¬
gentiam ꝑsonaꝵ distincte faciunt. ta
int̾dum totiꝰ tͥnitatis simul. Un aus il
eod. li. ait. In patͥs nomine. ipse pat̾¬

Expanded text:
uti ad ostendendum unum de uno, quod nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filgentiam personarum distincte faciunt, ita etiam interdum totius Trinitatis simul. Unde Aug., in eodem libro, ait: In Patris nomine, ipse Pat
Abbreviated transcription (Latin):
maioris intelligentie p̃iudicio dieimꝰ
malentes. in aꝑtione tam clausorum
sermonum ꝑiciores audire. quam ali¬
quid aliis influere. Quare in sp̃u sc̃o
dicitur ẽẽ utriusq concordia. ł conerio
yod autem in sp̃u scõ d̾r eẽ utriusq

Expanded text:
majoris intelligentiae praejudicio dicimus, malentes in apertione tam clausorum sermonum peritiores audire, quam aliquid aliis influere. 11. Quare in Spiritu sancto dicatur esse utriusque concordia vel connexio. Quod autem in Spiritu sancto dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus. qͣre eqͣlitas dicat᷑ ẽẽ infi¬
lio: cum una & sumnra sit eqͣlitas
trium. Hoc ĩo forte dict̾um est: quia
filiꝰ genitꝰ est a patͤ. equalis gignenti.
&e dono. ꝙ ab utͦq ꝓcedit: ⁊ ĩo illa tͥa¬

Expanded text:
videamus quare aequalitas dicatur esse in Fivideamus quare aequalitas dicatur esse in Filio, cum una et summa aequalitas sit trium. Hoc ideo forte dictum est, quia Filius genitus est a Patre aequalis gignenti, et dono quod ab utroque procedit; et ideo illa t
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: ut ẽẽt tͥnitas nominum sine fubsi¬
stentia ꝑsonaꝵs. Utͣmq pestem ut ait
aus̃ suꝑ ioħm elidit u̾itas. dicens. ego
& pat̾ unum sumꝰ. Utrumq audi: &
adũte. ⁊ unum.⁊ sumus: & a caribdi.
⁊ a scilla libaberis. Quod enim dix̃
unum: lib̾at te ab arrio: quod dixit
sumus: libat te asabellio. Siunum:
gͦ non diu̾sum. Si sumus: gͦ ⁊ pat̾ &
filius. Sumus enim non diceret de
uno: nͨ unum de diuso. Prubes cant
gͦ sabelliani. qͥdict ipsum patrem eẽ¬
qui est filiꝰ. confundentes ꝑsonas:
qui ⁊ dicti sunt patͥ passiani: qi dicuñ
patrem fuisse passum. Arriani uͦ dict̾.
aliud patrem eẽ. aluro filium: non
unam subam. s duas: patrem maiorẽ:
filium minorem.Noli hoc dicere
ꝑicłosum latꝰ deuita: & dic. pat̃. pat̾
est. ⁊ filiꝰ futtis est. Aliꝰ pat̾. alius filiꝰ.:
sñ alurd. inmo hoc ipsum: qr unus
ds. Ecce ostensum est. quare unitas¬
ẽẽ in patre dicat᷑. cum ts illi unum
cum sit una equalitas trium. Hc̃

Expanded text:
e; ut esset Trinitas nominum sine substantia personarum. Utramque pestem, ut ait Aug. super Joannem, elidit Veritas dicens: Ego et Pater unum sumus. Utrumque audi et adverte, et unum, et sumus: et a Charybdi et a Scylla liberaberis. Quod enim dixit unum, liberat te ab Ario; quod dixit sumus, liberat a Sabellio. Si unum, ergo non diversum; si sumus, ergo Pater et Filius. Sumus enim non diceret de uno, nec unum de diverso. Erubescant ergo Sabelliani, qui dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius, confundentes personas; qui dicti sunt Patripassiani, quia dicunt Patrem fuisse passum. Ariani vero dicunt aliud esse Patrem, aliud Filium: non unam substantiam, sed duas: Patrem majorem, Filium minorem. Noli hoc dicere, osum latus devita: et dic: Pater Pater est, Filius Filius est; alius Pater, alius Filius, sed non aliud, imo hoc ipsum, quia unus Deus. Ecce ostensum est quare unitas in Patre esse dicatur, cum tres illi unum cum sit una aequalitas trium. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Illa dilectioͬ. delectatio. felicitas. sco qͣre¬
ł beatitudo. si tam̃ aliqua hu us dicat᷑.¬
mana uoce digne dr. us ab illo appel¬
lata est breuit᷑: ⁊ est in tͥnitate sp̃s sc̃s ñ
genit᷑. s genitoris. genitiq suauitas: in¬
genti largitate atq ub̃tate ꝑfundens
om̃s creat᷑as: ꝓ captu ears. Itaq illa tͥa. ⁊
a se inuicem det̾inari uident᷑. ⁊ in se
infinita sunt. Qui uidet hoc ł ex par¬
te. l ꝑ specłm in enigmate: gaudeat.

Expanded text:
 dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo si tamen aliqua humana voce digne dicitur usus ab illo appellata est breviter, et in Trinitate Spiritus sanctus non genitus, sed genitoris genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum. Itaque illa tria et a se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum in aenigmate, gaudeat c
Abbreviated transcription (Latin):
mago enim si ꝑfecte implet illud cuiꝰ
imago ẽ. ipsa coequat᷑ ei: non illud
imagini sue. In qua ima hic quare¬
gine speciem nominauit: imagini spes.¬
Credo ꝑꝓ pulchritudinem: uͥ ẽ tanta
congruentia. & pͥma equalitas. & pͥ¬
ma similitudo. nulla in re dissidens.
& nullo modo inequalis.⁊ nulla ex
parte dissimilis. s ad identidem res¬
pondens ei. cuiꝰ imago est: tibi ẽ pͥma. &
summa utcu. cui non est aliud uiuere.
quam u̾bum ꝑfectum. cui non desit
aliqͥd: ce ars quedam omnipotentis
a sapientis dei. plena omnium ratio¬
num uiuentium. incommutabilium. ⁊
om̃s unum in ea. sic̃ ipsa unum de uno:
cum qͦ unum. Ibi nouit omnia ds: que

Expanded text:
mago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere fectum; cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis et sapientis Dei, plena omnium rationum, viventium incommutabilium: et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
auctor ostendit᷑ id habens nomen.
qd neq ex alio ꝓfectum intelligat᷑. ⁊
ex quo is qͥ genitꝰ est subsitasse doce¬
atur. Nouit eccłia unum innascibi¬
lem dm̃: nouit unigenitum di filiũ:
confitet᷑ patrem ab origine liberum:
confitet᷑ & filii originem ab intcio.¬
s ab eo qͥ a nemine est: ñ ẽẽ ab initio:

Expanded text:
ostenditur; id nomen habens, quod neque ex alio profectum intelligatur, et ex quo is qui genitus est substitisse doceatur. Novit Ecclesia unum innascibilem Deum; novit unigenitum Dei Filium. Confitetur Patrem ab origine liberum; confitetur et Filii originem ab initi a
Abbreviated transcription (Latin):
hnon unꝰ: qr res eiꝰdem nat᷑e recde possunt
dici ẽẽ unum simplicit̾. ⁊ cum adiectione:
Res uͦ diu̾sȩ nature non possunt dici unũ:
nisi dicatur. quid rinum. Hic dici
łuna. ñ pͭ dici de diu̾sis rebꝰnisi addat᷑ qͥd
Nescio utrum inueniat᷑ in scͥpturis
dictum. unum sunt: quoꝵ est diu̾sa
nat᷑a. Si autem ⁊ aliqͣ pła eiꝰdem nature
st.i diu̾sa sentiant: ñ st̾ unum. inquan
tum diũsa sentiunt. Cum gͦ sic dicitur
unum. ut ñ addat᷑ quidunum: ⁊ płra
unum dñr: ead nat᷑a atq eẽntia. non
dissidens neq dissentiens sigcatur.

Expanded text:
non unus: quia res ejusdem naturae recte possunt dici unum simpliciter esse, et cum adjectione; res vero diversae naturae non possunt dici unum, nisi dicatur quid unum. Hic dici vel una non potest dici de diversis rebus, nisi addatur quid nescio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non stum diversa sentiunt. Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicuntur, eadem natura atque essentia, non dissidens neque dissentiens significat
Abbreviated transcription (Latin):
nominib ñ significauit. iuxta p̃dictã
aug̃i expositionem: nͥ solonomine eti¬
tatis: qͦ ñ ipsam pat̾nitatem: s eam uo¬
luit intelligi notionem. qua dr ingenit᷑.
Quod eandem ꝑsonaꝵs distinctionem
notat aus aliis ub. sine crp̾ssione trium

Expanded text:
ta praedictam Aug. expositionem; nisi solo nomine aeternitatis, quo non ipsam paternitatem, sed eam voluit intelligi notionem qua dicitur ingenitus. 7. Quod earumdem personarum distinctionem notat August. aliis verbis sine expressione trium
Abbreviated transcription (Latin):
endus audocie. Quicqͥd ult̾ querit:
non intelligit᷑. Quomodo improbi
heretici insistunt: alia addentes.
eterum hereticorum imꝓbitas. in¬
stinctu diabolicȩ fraudulentie excita¬
ta. ñdum quiescit: s in tanta rerum
nitas ⁊ filiatio in deo siue in diuina
Nam in quo pat̾nitas ẽ. pat̾ est:⁊ in
quo filiatio .filiꝰ est. Si gͥ una eadẽq
res ht̃ in se pat̃nitatem ⁊ filiationẽ:
Ipsa. ⁊ generat &e generat᷑: quod di¬
centes. in sabellianam heresim ꝑtra¬
huntur: extendentes patrem in filtũ:
cum ipsum s filium. ipsum propo
opinionis assertionem: ut u̾itatis formã
dissecent. Responsio. contra hanc eorum
penitus ita ẽẽ in dei ẽẽntia. sicut in yposta
atq ignor antiȩ ꝓuidentes: audebimꝰ
aliqͥd suꝑ hoc loqͥ. Patnitas & filiatio. ñ
ita ẽẽ omnino dicunt᷑ in diuina sub̾a¬

Expanded text:
endus audaciae, quidquid ultra quaeritur, endus audaciae, quidquid ultra quaeritur, non intelligitur. 6. Quomodo improbi haeretici insistant alia addentes. Caeterum haereticorum improbitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum rnitas et filiatio in Deo sive in divina Nam in quo paternitas est, Pater est; et in quo filiatio est, Filius est. Si ergo una eademque res habet in se paternitatem et filiationem, ipsa generat et generatur: quod dicentes, in Sabellianam haeresim pertrahuntur, extendentes Patrem in Filium, cum ipsum sibi Filium proponopinionis assertionem, ut veritatis formam dissecent. 7. Responsio contra hanc eorum penitus ita esse in Dei essentia, sicut in hypostaatque ignorantiae providentes, audebimus aliquid super hoc loqui. Paternitas et filiatio non ita esse omnino in divina sub
Abbreviated transcription (Latin):
unum funt: ꝑsonis ac nominib distin¬
gunt᷑. Secda. S it̾̃m aodunt. Si ꝓprietates
ipse diuina ẽẽntia sunt: cum eẽntia non
cẽntia est. cum in ẽentia unum s int̾:
Pesponsio ad p̃missa: auctoritate nitens.
Hoꝵs doctrinis nouis. ⁊ humanis com¬
mentis: u̾bis hylarii respondeo. Imm̃¬
sum ẽ ꝙ exigit᷑: & incomp̃hens ibile
Extra significantiam sermonis est:
extra sensus intentionem. ñ enunciat᷑
ñ attingit᷑: ñ tenet᷑: u̾boꝵs significanti¬
am. rei ipsitis nat᷑a consumit. Sensꝰ
contemplationem inꝑspicabile lum̃
obcecat: intelligentiȩ capacitatem. ꝙ
fine nullo cõtinet᷑. excedit. M gͦ
in sensu labes est: in intelligentia stu¬
por est. In sermone uͦ non iam infir¬
mitatem: s silentium confitebor ꝓi¬
culosum nimis ẽ. de reb tantis. ac tã
reconditis. aliqͥd ultͣ p̃scͥptum celeste.
ꝓferre: tt ult̃ pfinitionem di sermo
de deo sit. forma fidei: certa est. Ñ gͦ
aliqͥd addendum ẽ: s modꝰ constitu¬

Expanded text:
unum sunt, sed personis ac nominibus distinguuntur. Sed iterum addunt: Si proprietates ipsae divina essentia sunt, cum essentia non essentia est, cum in essentia unum sunt? 5. Responsio ad praemissa auctoritate nitens. Horum doctrinis novis et humanis commentis verbo Hil. respondeo: Immensum est quod exigitur et incomprehensibile; extra significantiam est sermonis, extra sensus intentionem; non enuntiatur, non attingitur, non tenetur; verborum significantiam rei ipsius natura consumit; sensus contemplationem imperspicabile lumen obcaecat, intelligentiae capacitatem quod fine nullo continetur excedit. Mihi ergo in sensu labes est, in intelligentia stupor est; in sermone vero non jam infirmitatem, sed silentium confitebor; periculosum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis aliquid ultra praescriptum coeleste proferre, ut ultra praefinitionem Dei sermo de Deo sit. Forma fidei certa est. Non ergo aliquid addendum est, sed modus constitu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾nitatis tamen nomine eadem uidet᷑
designata ꝓpͥetas: quam notat hoc nom̃
ingenitꝰ. S uideamus qͥd sit. quod ait :
Imago si ꝑfecte implet illud. cuiꝰ imago
est. ipsa coequat᷑ ei : non illud imagini¬

Expanded text:
nitatis tamen nomine eadem videtur designata proprietas, quam notat hoc nomen ingenitus. Sed videamus quid sit quod ait. Imago si perfecte implet, cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud suae imagini
Abbreviated transcription (Latin):
uicommnutabilitas: eadem maiestas. eab
potestas. In his uib̾ aꝑtȩ insinuat᷑ ꝑsona¬
rum trium distinctio. Quare pat atu¬
buitur unitas: & filio equialitas Seo
plurimos mouet. qͦd patͥ atͥbuit unitaten
filio equalitatem. Cum enim unttas dica¬
buitur patͥ unitas. scđm aus̃. qua supͣ eide

Expanded text:
incommutabilitas, eadem majestas, eadem potestas. In his verbis aperte insinuatur personarum trium distinctio. 8. Quare Patri attribuatur unitas, et Filio aequalitas. Sed plurimos movet quod Patri attribuit unitatem, Filio aequalitatem. Cum enim unitas diciribuitur Patri unitas secundum Aug. qua supra eidem
Abbreviated transcription (Latin):
cce habes qualit̾ uba sc̃ĩ bylarii p̃¬
missa accipienda sint: licet tante sint
ꝓfunditatis: ut etiã adhibita expositio¬
ne uix aliquatenus ea intelligere ua¬
leat humanꝰ sensꝰ: cum ⁊ ipsa eors ex¬
planatio quam hic aus edidit. plu¬
rimum in se habeat difficultatis. &
tionem: non distingunt᷑ ibi ꝓpͥetateᷤᷤ
ꝑsonars tres. N on enim scđm pre¬
missam expositionem distinguntur
hic tres ille ꝓpͥetates suꝑiꝰ assignate:
s ipse ypostas es distincte ab inuicẽ

Expanded text:
cce habes qualiter verba Hilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat difficultatis et nc expositionem non distinguuntur ibi proprietates personarum tres. Non enim secundum praemissam expositionem distinguuntur hic tres illae proprietates superius assignatae, sed ipsae hypostases distinctae ab invicem
Abbreviated transcription (Latin):
latio tm̃ relatiua ẽ. Equalitas gͦ patͥs i fiui
oc idem etiam dicimus. de simili ⁊ sim¬
litudine. Cum enim dr filius similis pat
relatiue qͥdem dr. S similis est patͥ. ꝓpt
unitatem eẽntie. Est gͦ appellatio tm̃ rela¬

Expanded text:
latio tantum relativa est. Aequalitas ergo Patris et Filii oc idem etiam dicimus de simili et similitudine. Cum enim dicitur Filius similis Patri, relative quidem dicitur; sed similis est Patri propter unitatem essentiae. Est ergo app
Abbreviated transcription (Latin):
ses det seipsum: utrum ad seipsum rela¬
tiue dicat᷑: cum dictt᷑ dari. ł donar i.¬
Solutio. Cui questioni respondentes di¬
cimus sp̃m sc̃m dici datum ł donatumre¬
latiue: ⁊ addantem.⁊ ad illum cui dat᷑.
Dans autem siue donator ẽ pat̾ cum filio
se. S appellatio datił donati refert᷑ ⁊ ad
dantem. ⁊ ad recipientem: qr non pͣ ali¬
quid dicidatum. nͥ ab aliqͦ ⁊ alicui det᷑

Expanded text:
s det seipsum, utrum ad seipsum relative dicatur, cum dicitur dari vel donari. Cui quaestioni respondentes, dicimus Spiritum sanctum dici datum vel donatum relative, et ad dantem, et ad illum cui datur. Dans autem sive donator, est Pater cum Filio se, sed appellatio dati vel donati refertur et ad dantem et ad recipientem, quia non potest aliquid dici datum, nisi ab aliquo et alicui detur.
Abbreviated transcription (Latin):
fubam. Et si relatiue: utrum sedm rela¬
tionem. an scđdm eẽntiam considanda
sit equalitas. Dem̃. quid sit ipsa equali¬
tas. ad qd̾ dicimꝰ. qr sit̃ simile ncħ sibi ẽ:
similitudo enim ut ait hylariꝰ sibi ipsi

Expanded text:
relative, utrum secundum relationem, an secundum essentiam consideranda sit aequalitas; deinde, quid sit ipsa aequalitas: Ad quod dicimus quia sicut simile nihil sibi est similitudo enim ut ait Hilarius, sibi ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
cipium sp̃s sei. ⁊ filiꝰ: ansit alia notio
qͣpat̾ dicat᷑ pͥncipium sp̃s sc̃i: ⁊ alia
qͣ filiꝰ. dd ꝙ dicimus. Cumpat᷑ dica¬
dat᷑ a pat᷑ quam a filio:. sane intelligi
p̃. patrem ⁊ filium eadem relatione
ł notione dici pͥncipium sp̃s sancti.¬
sit illa notio. ꝗͣ ibi notat pͥncipium:
nom̃ eiꝰ non habemꝰ. ħ non est ipsa pa¬
liter de deo dñr. ⁊ relatiuie scłm ascideuo
Quod non deo. sed ereaturis accioit.
Sunt enim quedam que et tempore de
leo dñr. eiꝙ temporalit̾ conueniunt sant
sui maiccadione. ⁊ relaitiue dñt scł̃m ac cioxe¬
ñ qͦd accidit deo. sꝙ accioit creatis atiat¬
ator. dominꝰ refugium. datum. ł donatun
ehuiꝰmodi. De his auis. in .x.li. de tꝰitant
ueluti hoc ipsum. ꝙ donatum dixints
Nam semptt̾ne sp̃i est dontim: tempora¬
latio relatiua ex tempore est deo. fqon eñ
semptt̾nam dicere. Qͥa ille semptt̃ne non
dominaret᷑: ñ etiam ista sempit̾nt

Expanded text:
itus sancti, et Filius, an sit alia notio qua Pater dicatur principium Spiritus sancti, et alia ua Filius. Ad quod dicimus, cum Pater dicat a Patre quam a Filio. Sane intelligi potest, Patrem et Filium eadem relatione sempiterna dici principium Spiritus sanctisit illa notio quam ibi notat principium, nomen ejus non habemus; sed non est ipsa paLITER DE DEO DICUNTUR ET RELATIVE SECUNDUM ACCIDENS, QUOD NON DEO, SED CREATURIS ACCIDIT. 1. Sunt enim quaedam quae ex tempore de Deo dicuntur, eique temporaliter conveniunt sine sui mutationen quod accidit Deo, sed quod accidit creaturis; ut Creator, Dominus, refugium, datum, vel donatum et hujusmodi. De his Aug., in l. 5 de Trin., ueluti hoc ipsum quod donatum ‹dicimus›. Nam sempiterne spiritus donum, temporalatio relatiua ex tempore est deo. Non emm ssempiternam dicere, quia ille sempiterne non dominaretur, nisi etiam ista sempiterne
Abbreviated transcription (Latin):
hylarius. Hoc utiq subdens dec̾imni¬
nauit. qͦmͦ acceꝑit initium. inquiens
originem filii eẽ ab initio. de si dic̃et
Ntta intelligas originem filii ẽẽ ab in¬
itio: qͣsi ipse filiꝰ babeat initium: s ꝙ
tyse ẽ ab initiali. id ẽ a pat᷑: a qͦ sc̃ ꝯ̃a
Nam licet filius sit pͥncipium de
pͥncipio: ñ ẽ tñ concedendũ ꝙ filiꝰha¬
beat pͥncipium. Cũ q filiꝰ sit pͥncipium¬

Expanded text:
iabili. Hoc utique subdens determinavit quomodo acceperit initium, inquiens originem Filii esse ab initio, ac si diceret: Non ita intelligas originem Filii esse ab initio, quasi ipse Filius habeat initium; sed quia ipse est ab initiabili, id est, a Patre a quo sunt omnia. Nam licet Filius sit principium de principio, non est tamen concedendum quod Filius habeat principium. Cumque Filius sit p
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝙ gignit pͥncipium ẽ pat̾ ad filium
pͥncipium ẽ: qr genuit eum. Utrum
autem ⁊ ad sp̃m sc̃m pͥncipium sit pat̾:
quia dict̾um ẽ de patre ꝓcedit: ñ par¬
ua questio ẽ. Qͦd si ita est: ñ iam pͥnci¬
pium ei tĩnrei erit quam gignit. aut
facit. s etiam ei qm dat: ⁊ quȩ ꝓcedit ab¬
habet a quodat᷑ ł ꝓceditꝰ fatendum ẽ.
turam relatiue unꝰ creator ⁊ unus
dñs dr: sic relatiue ad sp̃m sc̃m unum
pͥncipium. Ad creaturam uͦ pat̾ ⁊ filiꝰ¬

Expanded text:
id quod gignit principium est, Pater ad Filium principium est, quia gignit eum. Utrum autem et ad Spiritum sanctum principium sit Pater, quoniam dictum est, De Patre procedit, non parva quaestio est. Quia si ita est, non jam principium ei tantum rei erit quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat. Ubi et habet a quo datur vel procedit, fatendum est turam relatiue unus creator et unus dominus, sic relatiue ad spiritum sanctum unum principium. ad creaturam uero pater et fili