comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥope hȩc agt̃ ex simplicitate aliqͣnti
ex caritate. aliquanti exnecessita¬
te. Quidam namq simpliciteri¬
sta tenent. qm̃ sic eis p̃cipitur: pa¬
rati alicer agere si aliter p̃cipetur.
Quidam autem ne discorditer ab eiꝰ
uiuant cũ quib habitant: sectan¬
tes in his non suã libidinẽ. s alioꝵ
pacem. Alii uͦ quia resistere ñ ua¬
lent multitudim contradicentiũ:
qui hȩc utiq tanquam ꝓ ordine
libera uoce defendunt: & quotiens
isti aliqua ꝓut ratio dictat restͥn¬
gere uł mutare incipiunt. illi mox
tota eis auctoritate resistunt. Qͥs¬
inpͥncipio cũ ordo cȩpit monasti¬
cus: ad tantã crederet monachos
inerciam deuenire: O qͣntum di¬
stamus abhis qui in dieb andonii
extidere monachi. Siquidem illi
cum se inuicẽ ꝑtempꝰ ex caritate re¬
uiserent.tanta abinuicem auidita¬
te panẽ ammarum ꝑcipiebant:
ut corꝑis cibum penitus obliti di¬
em plerumq dotum ieuinis: uen¬

Expanded text:
quippe haec agunt ex simplicitate, aliquanti quippe haec agunt ex simplicitate, aliquanti ex charitate, aliquanti ex necessitate. Quidam namque simpliciter ista tenent, quoniam sic eis praecipitur; parati aliter agere, si aliter praeciperetur. Quidam autem ne discorditer vivant ab eis cum quibus habitant; sectantes in his, non suam libidinem, sed aliorum pacem. Alii vero, quia resistere non valent multitudini contradicentium, qui haec utique tanquam pro Ordine libera voce defendunt; et quoties isti aliqua, prout ratio dictat, restringere vel mutare incipiunt illi, mox tota eis auctoritate resistunt. in principio, cum Ordo coepit monasticus, ad tantam crederet monachos inertiam devenire? O quantum distamus ab his qui in diebus Antonii exstitere monachi! Siquidem illi cum se invicem per tempus ex charitate reviserent, tanta ab invicem aviditate panem animarum percipiebant, ut corporis cibum penitus obliti, diem plerumque totum jejunis ven
Abbreviated transcription (Latin):
consilium admonentis atq dicen¬
tis.Miserere ammȩ tuȩ placens dõ.
Bona mĩa misereri aĩe tuȩ. nec potest ñ
mereri miscdiam qua fit ut pla¬
oeas do. Alias autem non ẽ mĩa
caritas. s iniquitas: non ẽ discre¬
tio. s confusio: sterilem quȩ non
parit pascere. id÷ inuicilis carnis
concupiscentiis inseruire: & ui¬
duȩ nil boni facere. animȩ uideli¬
cet excolendis uirtutib nullam
oꝑam dare. Quȩ utiq licet inte
rim sponso sit iuduata cȩlesti. sen¬
sus tamen de spũ scõ conciꝑe &
parere ñ desinit immortales: qui
uidelicet in corruptibilis cȩlestisq
hereditatis ualeant ẽẽ capaces: E
si pium habeant studiosumq cul¬
torem. Sub hac tamen abusione
iam fere ubiq sic ꝓ ordine tenent᷑.
sere iam ita ab omnib sine quere
la atq irreprehensibiliter obseruã¬
tur quam quam dissimilit: Non¬
nulli qͥppe his omnib tanquam
non utentes utuntur: & ideo aut ẽ
nulla offensa aut cũ minima. Aliqͣnti

Expanded text:
consilium, admonentis atque dicentis: Miserere animae tuae placens Deo . Bona misericordia, misereri animae tuae; nec potest non mereri misericordiam, qua fit ut placeas Deo. Alias autem non est misecharitas, sed iniquitas; non discretio, sed confusio, sterilem quae non parit pascere, id est, inutilis carnis concupiscentiis inservire; et viduae nil boni facere, animae videlicet excolendis virtutibus nullam operam dare. Quae utique, licet Sponso interim sit viduata coelesti, sensus tamen de Spiritu sancto concipere et parere non desinit immortales; qui videlicet incorruptibilis coelestisque haereditatis valeant esse capaces, sed si pium habeant studiosumque cultorem. 18. Sub hac tamen abusione jam fere ubique sic pro ordine tenentur, fere jam ita ab omnibus sine querela 535 atque irreprehensibiliter observantur; quanquam dissimiliter. Nonnulli quippe his omnibus tanquam non utentes utuntur; et ideo aut cum nulla offensa, aut cum minima. Aliquanti
Abbreviated transcription (Latin):
dumq dispensatorem. rationis ubi
forte dispensat sequi iudicium: ñ
suȩ placit.um uoluntatis. Ande ⁊
intimat. ei non semel: qͦd de om̃ib
iudiciis suis deo redditurus sit
rationem. Lego ꝓfecto in regła ħ
consid̾atio penes abbatẽ sit: &
hoc uł illud ẽẽ in ꝓuidentia ut
arbitrio seu dispositione abbatiᷤ.
Ut autem ꝓ sua uoluntate aliquid
mutet: me ibi legisse ñ recolo. Qͥn¬
immo. in omnib inquit om̃s ma¬
gistram sequantur regłam: nec
ab ea temere deuietur a quoqͣm.
Ergo nec abipso abbate. Om̃s
inquit magistram sequant᷑ regu¬
lam. Nemo gͥ suã uoluntatẽ. Ab
sane nec abbatem excipi puto. ui¬
detis qͣntum necessitati tͥbuitur:
subtrahitur uoluntati: Quid ⁊̃:
Nonne regularis ipsa ꝓfessio. qͣ
se iunior subdit sponte priori.
eque alligat & priorem:Cõmu¬
nis equidem pacti pari reor utr¬
umq necessitade denerĩ fieriq
duos ꝑunius sponsionẽ alteru¬

Expanded text:
dumque dispensatorem, rationis, ubi dumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi legisse non recolo: quinimo, « In omnibus, » inquit, « omnes magistram sequantur Regulam, nec ab ea temere devietur a quoquam. » Ergo nec ab ipso abbate. « Omnes, » inquit, « magistram sequantur Regulam. » Nemo ergo suam voluntatem: ubi sane nec abbatem excipi puto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alteru
Abbreviated transcription (Latin):
tiis: ne ipsa quidem in eius uo
luntate posita ẽ ut eidem deser-¬
uiat uoluntati: s mag̃ caritati.
Neq enim abbas supra regłam
ẽ cui semel. & ipsaspontanea
se ꝓfessione submisit: & si quod
negandum non ẽ. dĩ regła cari¬
tas regule scĩ benedicti iure pre¬
ponitur. Esto ꝓinde ut interdũ
regłȩ littera cedat ꝓ tempore ca¬
ritati. cum ratio necessitatis ex¬
egerit: absit tamen ut hominis
cuiuspiam subdatur uoluntati.
Suꝑ fr̃m sane transgressiones ñ
suꝑ patrum traditiones constitu¬
itur.qui abbas eligitur: manda¬
torum cultor: & ultor uiciorũ.
Arbitror namq scãs illas obser¬
uantias. prelatoꝵ prudentiȩ &
fidei creditas: non subditas uo¬
luntati. Hinc ẽ qͦd idem legisla¬
tor in his quȩ abbati dispensan¬
da reliquit: caute nusquam ut
memini uoluntatem. s aut con¬
siderationem aut dispositionẽ.
aut ꝓuidentiã. aut certe arbit̾¬
um. seu aliquid huiusmͦi ponit.
uolens nimirum ꝓuidum fi¬

Expanded text:
tiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fi
Abbreviated transcription (Latin):
timendum ẽ: Si enim cum bonꝰ
sit. non potest uli placere meum
malum: quanto minus suũ: Me¬
um quippe dixerim contra eius
uoluntatem aliquid uelle: suũ
autẽ si uindicet sese. Tam gͦ quod¬
cumq scelus ñ ualet uelle uleiᷤ¬
ci: quã nec uult nec ualet sua
bonitate priuari. Fallis te mi¬
ser: fallis te non dm̃. Te inquã
fallis.: ⁊ mentitur iniquicas sibi ñ
dõ. Dolose quidem agis: s in con¬
spectu eius. Te gͦ fallis: non dm.
Et quia de magno eius bono inte.
tu magnum in eum excogitas ma¬
lum: merito iniquitas tua inueni¬
tur ad odium. Quȩ namq maior
iniquitas: quam ut inde creator¬
ate contempnatur. unde plus
amari merebatur: Quȩ maior
iniquitas: quam cum de poten¬
dia dĩ non dubites. quin te sciliez
destruere possit qui condere po¬
tuit: confisus tamen de. multa eiꝰ
dulcedine qua sꝑas eum nolle uĩ

Expanded text:
timendum est? Si enim cum bonus timendum est? Si enim cum bonus sit, non potest illi placere malum meum, quanto minus suum? Meum quippe dixerim contra ejus voluntatem aliquid velle: suum autem, si vindicet sese. Tam ergo quodeunque scelus non valet velle ulcisci, quam nec vult, nec valet sua bonitate privari. Fallis te, miser, fallis te, non Deum. Te, inquam, fallis, et mentitur iniquitas sibi, non Deo. Dolose quidem agis, sed in conspectu ejus. Te ergo fallis, non Deum. Et quia de magno ejus bono in te, 573 tu magnum in eum excogitas malum, merito iniquitas tua invenitur ad odium. Quae major namque iniquitas, quam ut inde a te Creator contemnatur, unde plus amari merebatur? Quae major iniquitas, quam cum de potentia Dei non dubites, quin te scilicet destruere possit qui condere potuit; confisus tamen de multa ejus dulcedine, qua speras eum nolle vi
Abbreviated transcription (Latin):
posse resistere putas: At uͦ nͥ te con¬
ditum ẽẽ dubitaueris. dubitare te
non crediderim de om̃ipotentia.
siue de omnimoda scientia ac bo¬
nitate conditoris: qui de de nichi¬
lo potuit. talem sciuit. tantũ con-¬
dere uoluit. Quomͦ gͦ deum con¬
sentire estimas qͦd fieri nolit. ac
refellere possit: An forte inde ui¬
deo compleri. immio a de initiari.
qd post ce ac ꝑte. atui similib
in terris frequentatũ. solet uul¬
galiter dici: priuat᷑ dñs temera
tate dum fiduciam nefariã sumiᷤ.
factus es & contra scientiam im¬
pudens: & contra potentiã au-¬
dax.¶Hoc ẽ enim oimpie. hoc
ẽ qͦd cogitas: hȩc ẽ iniquitas qͣm
meditaris incubili tuo: & dicis.
Putas creator opus suũ destruat:
Scio quidem quia non latet dm
qualiscumq cogitatio mea. ds̃
enim ẽ. nec placet ei talis eogita¬
tio mea. quia bonus ẽ. S nec si
uelit ego effugiam manus eius:
quia potens ẽ. Numquid tam̃ mͥ

Expanded text:
posse resistere putas? At vero nisi te conposse resistere putas? At vero nisi te conditum esse dubitaveris, dubitare te non crediderim de omnipotentia, sive de omnimoda scientia ac bonitate Conditoris, qui te de nihilo potuit, talem scivit, tantum condere voluit. Quomodo ergo Deum consentire aestimas, quod fieri nolit, ac refellere possit? An forte in te video compleri, imo a te initiari, quod post te, et per te a tui similibus in terris frequentatum solet vulgariter dici: Privatus dominus temerartate dum fiduciam nefariam sumis, factus es et contra scientiam impudens, et contra potentiam audax. 32. Hoc est enim, o impie, hoc est quod cogitas; haec est iniquitas, quam meditaris in cubili tuo, et dicis: Putas Creator opus suum destruat? Scio quidem quia non latet Deum qualiscunque cogitatio mea: Deus enim est. Nec placet ei talis cogitatio mea, quia bonus est. Sed nec si velit effugiam manus ejus, quia potens est. Nunquid tamen mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Iam te uideo. iam te ꝑspicio: nes¬
cio quȩ supͣ de curiosius alta rimã¬
dem. Ponam inquis sedem meã
ad aquilonem. Cetis astantibus
celicolis. dum tu sedere solus af¬
fectas: frm concordiã. totius cele¬
stis patriȩ pacem ipsius qͣntum
inte ẽ. quietem tͥnitatis infestas.
Quo te tua miser curiositas ducitꝰ
ut p̃sumptione singulari. ñ dubiteᷤᷤ
cuub scandalum. iniuriam face̾
regi: Milia milium ministrant ei.
& decies centena milia assistunt
ei. ubi nemosedere ꝑhibetur. nisi
solus is qui sedet suꝑ cherubin.
tius ꝑuadendo. sedem tͥ collocas
in celo ut sis similis altissimo:
Quo fine: Qua fiducia: Metire in¬
sipiens uires: pensa finem: exco¬
gita modum. Sciente hoc altis¬
simo presumis. annesciente:uo¬
lente annolente: S quomͦ ma¬
lum quodcunq machinaris. aut
uelle aut ignorare potest cuius
optima uoluntas. cuius ꝑfecta
scientia ẽ: Num quid autem &
scire & nolle non dubitas: s non

Expanded text:
Jam te video, jam te perspicio nesJam te video, jam te perspicio nescio quae supra te curiosius alta rimantem. Ponam, inquit, sedem meam ad aquilonem . Caeteris astantibus coelicolis, dum tu solus sedere affectas, fratrum concordiam, totius coelestis patriae pacem, ipsius, quantum in te est, quietem Trinitatis infestas. Quo te tua, miser, curiositas ducit, ut praesumptione singulari non dubites civibus scandalum, injuriam facere Regi? Millia millium ministrant ei, et decies centena millia assistunt ei , ubi nemo sedere perhibetur, nisi solus is qui sedet super Cherubimtius pervadendo, sedem tibi collocas in coelo, ut sis similis Altissimo? Quo fine? qua fiducia? Metire, insipiens, vires, pensa finem, excogita modum. Sciente hoc Altissimo praesumis, an nesciente? volente, an non volente? Sed quomodo malum quodcunque machinaris, aut velle, aut ignorare potest, cujus optima voluntas, cujus perfecta scientia est? Numquid autem et scire, et nolle non dubitas, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & indicium commissȩ: & causa ẽ
committende. Te enim indenta ad
aliud: latenter interim in eor tuũ
serpens illabitur: blande alloqͥt᷑
Blandiciis rationẽ. mendaciis timo¬
rem compescit: nequaqͣm inqͥens
moriens.Auget curam: dum in¬
citat gulam. Acuit curiositatem:
dum suggenit cupiditatem. Offert
tandem ꝓhibitum: & aufert con¬
cessum. Porrigit pomum: subrip̃
paradysum. Hauris uirus ꝑitura:
& ꝑituros pͣitura. Peri̾t salus: non
destitit partus. Nascimur: morim̃:
ideoq nascimur morituri: qr priꝰ
morimur nascituri. Propterea gra¬
ue iugum suꝑ om̃s filios tuos: us¬
q in hodiernum diem.
Sed & tu signaculum similitu¬
dmis: non inparadyso. s in delicii
paradysi dĩ positus es. Quid am¬
plius querere debes: Plenus gͦ sa¬
pientia. & ꝑfec̾tus decore. altiora te
ne quesieris: & fortiora te nescru¬
tatus fueris. Sta inte: ne cadas a
te. si ambulas in magnis & in mi¬
rabilib suꝑ te. S quid interim
ex obliquo intendis ad aqͥlonem:

Expanded text:
et indicium commissae, et causa est committendae. Te enim intenta ad aliud, latenter interim in cor tuum serpens illabitur, blande alloquitur. Blanditiis rationem, mendaciis timorem compescit. Nequaquam, inquiens, morieris . Auget curam, dum incitat gulam: acuit curiositatem, dum suggerit cupiditatem. Offert tandem prohibitum, et aufert concessum: porrigit pomum, et subripit paradisum. Hauris virus peritura, et perituros paritura. Perit salus, non destitit partus. Nascimur, morimur: ideoque nascimur morituri, quia prius morimur nascituri. Propterea grave jugum super omnes filios tuos usque in hodiernum diem. 31. Sed et tu, signaculum similitudinis, non in paradiso, sed in deliciis paradisi Dei positus es . Quid amplius quaerere debes? Plenus ergo sapientia, et perfectus decore, altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. Sta in te, ne cadas a te, si ambulas in magnis et in mirabilibus super te. Sed quid interim ex obliquo intendis ad aquilonem?
Abbreviated transcription (Latin):
Peccatum gͥ ẽ. Atrumq ꝓinde com¬
plectitur presens capitulum. om̃e
qͦd non ẽ ex fide peccatum ẽ & cecã
uidelicet maliciam. & deceptã in¬
nocentiam: quia qͦd anesciente fit
& bonum ꝓrsus condempnat in¬
tentio praua. & malum ñ penit᷑
excusat rect̾a. Siue itaq malũ
putes bonum qͦd forte agis. siue
bonum malum qͦd oꝑaris. utrũq
peccatum ẽ. quia neutrũ ex fide:
licet sane leuius admodum pecce¬
tur:ubi sana intentione sola repre¬
hensibilis actio foris apparet: qͣm
mala actione intentio. Uerum qͦd
absq uł minimo peccato non est:
purum bonum minime ẽ. Quo
pac̾co gͦ bonum ñ purum. puro
malo comparabitur in efficientia :
hoc ẽ. ut cam effieax ad bonum
illud sit qͣm ad malum istud:
Et hec suꝑ hac questione suffi¬
ciant. Nam ad suꝑiores qͦ satis
eẽ reor responsum suꝑius. E quidẽ
uos easdem sepus dubĩtationes
iteratis atq reuoluitis: s mea non

Expanded text:
Peccatum igitur est. Utrumque proinde comPeccatum igitur est. Utrumque proinde complectitur praesens capitulum, Omne quod non est ex fide peccatum est, et caecam videlicet malitiam, et deceptam innocentiam: quia quod a nesciente fit, et bonum prorsus condemnat intentio prava, et malum non penitus excusat recta. Sive itaque malum putes bonum quod forte agis, sive bonum malum quod operaris, utrumque peccatum est, quia neutrum ex fide: licet sane levius admodum peccetur, ubi sana intentione sola reprehensibilis actio foris apparet, quam mala actione intentio. Verum quod absque vel minimo peccato non est, purum bonum minime est. Quo pacto ergo bonum non purum puro malo comparabitur 517 in efficientia, hoc est ut tam efficax ad bonum illud sit, quam ad malum istud? Et haec super hac quaestione sufficiant. Nam ad superiores quoque satis reor esse responsum superius. Et quidem vos easdem saepius dubitationes iteratis atque revolvitis: sed mea non
Abbreviated transcription (Latin):
rio malum fac̃ & bonum putat.
iurta suam fidem similit̃ ⁊ ipse
inueniat. Quare: Non ẽ quippe
simplex ocłs ille: qui ex iudicio ue¬
ritatis totum corpꝰ lucidum reddat:
qualem ꝓfecto suꝑius diffiniuimꝰ.
Neq enim ex toto adhuc tenebrȩ
desunt: ubi ignorantia ueritatis.
nonne ratio iudetur exigere. ut
plus ille noceat qͣm ꝓsit istȩ: Neq
enim consequens ẽ ut tantum ua¬
leat in bonum. bonum unũ: qͣn¬
tum duo mala in malum. Et qͥdẽ
laude dignam dixerim. ut solam
intentionem piam: nec plane con¬
digna remuneratione fraudabit᷑
inoꝑe quoq non bono ipsa bona
uoluntas: attamen sine malo qͦc̃¬
q non erit decepta simplicitas.
Cur inquis:Numquid ñ ex fide
Prorsus ex fide: s falsa: uel certe po¬
dius nonex fide. quia fides falsa fi¬
des non ẽ. Deniq de fide uera non
falsa. puto dixisse apłm. Omẽ qͦd
non ẽ ex fide: peccatum ẽ. Non ay¬
dem ex fide uera. bonum creditur
qͦd malum ẽ. Est enim falsum.

Expanded text:
rio malum facit, et bonum putat, rio malum facit, et bonum putat, juxta suam fidem similiter et ipse inveniat. Quare? Non est quippe simplex oculus ille, qui ex judicio Veritatis totum corpus lucidum reddat, qualem profecto superius definivimus. Neque enim ex toto adhuc tenebrae desunt, ubi ignorantia veritatis lnonne ratio videtur exigere, ut plus ille noceat, quam prosit iste? Neque enim consequens est, ut tantum valeat in bonum bonum unum, quantum duo mala in malum. Et quidem laude dignam dixerim vel solam intentionem piam: nec plane condigna remuneratione fraudabitur in opere quoque non bono ipsa bona voluntas. Attamen sine malo quocumque non erit decepta simplicitas. Cur inquis? nunquid non ex fide? Prorsus ex fide, sed falsa; vel certe potius non ex fide, quia fides falsa, fides non est. Denique de fide vera, non falsa puto dixisse Apostolum: Omne quod non est ex fide, peccatum est . Non autem ex fide vera bonum creditur quod malum est: est enim falsum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ignorantia quippe securiorem: se¬
curitas segniorem facit: non ne¬
quiorem. Est camen ex hoc pro¬
culdubio deterior: qͦd ille solum
habet malum. malã intentionẽ:
iste & falsam considerationem.
Ille uno caret eduob bonis. bono
zelo: iste & uero iudicio. Ex hoc
itaq pessimo ocłõ qui neutrum
bonum habet. & item ex illo op¬
timo qui neutro caret: sentiendũ
ẽ. ueritatem disseruisse. aut tene¬
bris obuolui dotũ corpꝰ aut luce
ꝑfundi. Nam reliqui duo quoꝵ
neuter utrumq aut bonũ hab⁊
aut malum: & si ex parte possunt
non tamen toti sufficiunt uł lucẽ
reu̾tamur is uere ocłs neqͣm est
qui ꝑuersus pariter & cecꝰ bonum
agit. & malum credit: utiq rec¬
de oꝑando. s opinando iniquȩ
bonum sibi in malũ uertit & tan¬
tum malum qͣntum credidit. qͣn¬
doquidem iurta sententiam dñi
totum corpꝰ tenebrosum reddit
oculus nequam. Quid enim luci
relinquitur: ubi nec pia intentio
nec uera opino inuenitur: At
non ideo sequitur ut qui econtͣ¬

Expanded text:
Ignorantia quippe securiorem, securitas segniorem facit, non nequiorem. Est tamen ex hoc proul dubio deterior, quod ille solum habet malum, malam intentionem; iste et falsam considerationem. Ille uno caret e duobus bonis, bono zelo; iste et vero judicio. Ex hoc itaque pessimo oculo, qui neutrum bonum habet, et item ex illo optimo qui neutro caret, sentiendum est Veritatem disseruisse, aut tenebris obvolvi totum corpus, aut luce perfundi. Nam reliqui duo, quorum neuter utrumque aut bonum habet, aut malum; etsi ex parte possunt, non tamen toti sufficiunt vel lucem revertamur is vere oculus nequam est, qui perversus pariter et caecus bonum agit, et malum credit; utique recte operando, sed opinando inique, bonum sibi in malum vertit; et tantum malum, quantum crediderit: quandoquidem juxta sententiam Domini, totum corpus tenebrosum reddit oculus nequam. Quid enim luci relinquitur, ubi nec pia intentio, nec vera opinio invenitur? At non ideo sequitur, ut qui e contra
Abbreviated transcription (Latin):
s unde ꝓdeant non discernunt. dũ
miserum beatificant. in errorem in
i .&. quid intendat ñ attendit. Ob¬
luuscitur intentionem: dum am¬
plectitur opinionem. Quiq de oĩ
alia re plus sibi credit quam aliis
de se solo plus aliis credit qͣm sibi:
ut iam ñ uerbotenus aut sola oꝑm
ostentatione. suã preferat religionem.
s intimo cordis credat affec̾tu se om¬
nib sanctiorem. Est quicquid de se
laudatũ agnou̾it: ñ ignorantiȩ at
bemuolentiȩ laudatoris. s suis me¬
ritis arroganter ascribit. Unde pꝰt
singłaritatem: sextum sibi gradum
iure arrogantia uendicatut. Post
hane p̃sumptio inuenit᷑: in qua se

Expanded text:
sed unde prodeant non discernunt; dum sed unde prodeant non discernunt; dum miserum beatificant, in errorem ind et quod intendat non attendit. Obliviscitur intentionem dum amplectitur opinionem. Quique de omni alia re plus sibi credit, quam aliis, de se solo plus aliis credit, quam sibi: ut non jam verbo tenus, aut sola operum ostentatione suam praeferat religionem, sed intimo cordis credat affectu omnibus se sanctiorem: et quidquid de se laudatum agnoverit, non ignorantiae aut benevolentiae laudatoris, sed suis meritis arroganter ascribit. Unde post singularitatem, sextum sibi gradum jure arrogantia vindicat. Post hanc praesumptio invenitur, in qua se
Abbreviated transcription (Latin):
sum sibi crudeliter subtrahere. quod
necessarium uictui indulgendum
preuiderat: plus głe metuens detͥ¬
mentum quam famis cruciatum.
Si quem macriorem si quem pallidi¬
orem ꝓsperent ulem se estimat
numquam requiescit. Et qm̃ uultũ
ipse suum uidere non potest. qͣlem¬
se scilicet intuentib offert. manꝰ
quas potest & brachia spectans. pal¬
pat costas. humeros attrectat ⁊ lũ¬
bos: ut sedm qͦd corꝑis sui menbͣ
uł minus uł satis exilia ꝓbat. pal¬
lorem ac colorem oris discernat.
Ad omĩa deniq sua strenuus. ad
cominunia piger: uigilat in lecto:
dormit inchoro. Cumq aliis psal¬
lentib ad uigilias dota nocte dor¬
micet: post uigilias aliis inelaustro
quiescentib solus in oratorio rema¬
net. Excreat ⁊ tussit: gemitib ac
suspiriis aures foris sedentium de
angulo implet.Cum autem exhis
quȩ singlariter s mnaniter agit ap̃
simpliciores eius opinio excreu̾it.
qui ꝓfecto oꝑa ꝓbant quȩ cernunt.

Expanded text:
sum sibi crudeliter subtrahere, quod sum sibi crudeliter subtrahere, quod necessarium victui indulgendum praeviderat, plus gloriae metuens detrimentum, quam famis cruciatum. Si quem macriorem, si quem pallidiorem perspexerit, vilem se aestimat, nunquam requiescit. Et quoniam vultum ipse suum videre non potest, qualem scilicet se intuentibus offert, manus quas potest et brachia spectans, palpat costas, humeros attrectat et lumbos: ut secundum quod corporis sui membra, vel minus, vel satis exilia probat, pallorem oris ac colorem discernat. Ad omnia denique sua strenuus, ad communia piger. Vigilat in lecto, dormit in choro: cumque aliis psallentibus ad vigilias tota nocte dormitet, post vigilias aliis in claustro quiescentibus solus in oratorio remanet: exscreat, et tussit, gemitibus ac suspiriis aures foris sedentium 577 de angulo implet. Cum autem ex his quae singulariter, sed inaniter agit, apud simpliciores ejus opinio excreverit, qui profecto opera probant quae cernunt,
Abbreviated transcription (Latin):
euis: ita ut seueros qͦ & graues am¬
mos in leiutatem concitet risus. &
ut totum in breui colligam: imul-¬
tiloquio nota iactantiã. In hoc ha¬
bes quartum gradum: & descͥptũ.
& nominatum. fuge rem: & tene
nomen. Hac eadem cautela. iamac¬
cede ad quintum: quem nomino
Itat. si non plus ceteris aliquid a¬
gͣat: ꝑ quod ultra ceteros appareat.
Proinde non sufficit ei: qͦd cominuns
monasterii regła uł maiorum cohor¬
tantur exempla. Nec tamen melior
ẽẽ studet: s uideri. Non melius uiu̾e.
s uideri uincere gestit: quatmꝰ dic̃e
possit. Non sum sieut ceteri hominũ.
Plus sibi blanditur de uno ieiunio ꝙ
cet̾is prandentib fac̃ ꝗͣ sicũ ceteris .uii.
dies ieuinau̾it. Cõmodioi sͥ uidet᷑ una
oratiuncła peculiaris. ꝗͣ tota psalmo¬
dia unius noctis. Inter prandendũ
crebro solet ocłos iac̾tare ꝑ mensas.
ut siquem minus comedere uiderit.
uictum se doleat: & incipiat id ip¬

Expanded text:
ejus, ita ut severos quoque et graves anejus, ita ut severos quoque et graves animos in levitatem concitet risus. Et ut totum in brevi colligam, in multiloquio nota jactantiam. In hoc habes quartum gradum et descriptum, et nominatum. Fuge rem, et tene nomen. Hac eadem cautela jam accede ad quintum, quem nomino tat, si non plus caeteris aliquid agat, per quod ultra caeteros appareat. Proinde non sufficit ei quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla. Nec tamen melior esse studet, sed videri. Non melius vivere, sed videri vivere gestit, quatenus dicere possit: Non sum sicut caeteri hominum . Plus sibi blanditur de uno jejunio, quod caeteris prandentibus facit, quam si cum caeteris septem dies jejunaverit. Commodior sibi videtur una oratiuncula peculiaris, quam tota psalmodia unius noctis. Inter prandendum crebro solet oculos jactare per mensas, ut si quem minus comedere viderit, victum se doleat, et incipiat idip
Abbreviated transcription (Latin):
non querenti respondet. Ipse quent
ipse soluit: & uerba collocutoris im¬
ꝑfecta p̃cidit. Cum autẽ pulsatosi¬
gno. necesse ẽ interrumpi colloquiũ.
horam longã. breue queritur inter¬
uallum: querit licentiã ut ad fabu¬
las reuertatur post horam: non ut
quempiam edificet. s ut scientiam
iactet. Edificare potest: s non edifi¬
care intendit. Noncurat de docere. ł
ate doceri ipse qͦd nescit: s ut scire
sciatur qͦd scit. Qͦd si de religione a¬
gitur: statim uisiones ⁊ somnia ꝓfe¬
runt᷑ Demde laudat ieiuma cõm̃dat
uigilias: suꝑ omĩa orationes exaltat.
De patientia. de humilitate. aut de
singłis uirtutib plenissime s uanis¬
sime disputat: ut tuscilicet si audi¬
eris dicas. qͦd ex abundantia cordis
osloquit᷑: & quia bonus homo de bo¬
no thesauro suo ꝓfert bona. Si ad
ludiera sermo conuertitur: inhis
quanto assuetior. tanto loquatior
inuenitur. Dicas si audias riuũ ua¬
nitatis. fluuium ẽẽ scuirilitatis os

Expanded text:
non quaerenti respondet. Ipse quaerit, ipse solvit, et verba collocutoris imperfecta praescindit. Cum autem pulsato signo necesse est interrumpi colloquium, horam longam, breve queritur intervallum; quaerit licentiam, ut ad fabulas revertatur post horam, non ut quempiam aedificet, sed ut scientiam jactet. Aedificare potest, sed non aedificare intendit. Non curat te docere, vel a te doceri ipse quod nescit; sed ut scire sciatur quod scit. Quod si de religione agitur, statim visiones et somnia proferuntur. Denique laudat jejunia, commendat vigilias, super omnia orationes exaltat; de patientia, de humilitate, et de singulis virtutibus plenissime, sed vanissime disputat: ut tu scilicet, si audieris, dicas, quod ex abundantia cordis os loquitur, et quia bonus homo de bono thesauro suo profert bona . Si ad ludicra sermo convertitur, in his quanto assuetior, tanto loquacior invenitur. Dicas, si audias rivum vanitatis, fluvium esse scurrilitatis os
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum desursum & terra discer¬
nere ppłm suũ: in qͦ sane tĩdũ ne
ꝓiciaris tu: cum ipso & angłis
eius: si tamen inuentus fueris
iniudicatus. Alioquin. spũalis
homo qui omĩa diuidicat: ipse
a nemine iudicabitur. Propt̃ hoc
gͦ. iudicium incipit adomo dei.
ut suos qͦs nouit iudex cũ uene¬
rit inueniat iudicatos: et iã de¬
illis nil habeat tunc iudicare: qñ
uidelicet iudicandi sunt hi qui
in labore hominum non sunt. &
eum hominib non flagellant᷑.

Expanded text:
coelum desursum, et terra discercoelum desursum, et terra discernere populum suum : in quo sane timendum, ne projiciaris tu cum ipso et angelis ejus, si tamen inventus fueris injudicatus. Alioquin spiritualis homo, qui omnia dijudicat, ipse a nemine judicabitur . Propter hoc ergo judicium incipit a domo Dei, ut suos, quos novit judex, cum venerit inveniat judicatos: et jam nil de eis habeat judicare, quando videlicet judicandi sunt hi qui in labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellant
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat inquiens mͥ pes suꝑbiȩ.
& manus peccatoris ñ moueat .m.
Cuius & precipitium se omino
ꝑhorrescere fatetur: cum in alio
psalmo ita loquitur orans. Con
it & conquassatur: humilis descẽ¬
dit & minime ꝑiclitatur. Suꝑb
excusat peccatum suum: humił
accusat: sciens qͥa ds̃ ñ iudicat¬
bis in idipsum: & qͦd si nos met¬
ipsos iudicauimꝰ. non utiq iudi¬
qͣm horrendũ sit incidẽ in manꝰ
di uiuentis: facile ꝓrumpit in
uerba malicie adexcusandas ex¬
cusationes in peecatis. Magna
reuera malicia tui te ñ misereri:
& solum post peccatum remediũ
confessionis ate ipso repellere: ig¬
nemq insinu tuo in uoluere po¬
tius qͣm excutere: nec prebere au¬
rem consilio sapientis qui ait.
Miserere anmȩ tuȩ placens deo.
Pinde qui sibi neqͣm cui bonus:
Nunc uidicium ẽ mundi: nc̃ pͥn.¬
ceps huiꝰ mundi eicietur foras.
hoc ẽ de corde tuo: si de tamen¬
ipse humiliando duudicas Erit
iudicium cȩli quando uocabit᷑

Expanded text:
i, inquiens, pes superbiae, et manus peccatoris non moveat me . Cujus et praecipitium se omnino perhorrescere fatetur, cum in alio psalmo ita loquitur, orans: Confit, et conquassatur: humilis descendit, et minime periclitatur. Superbus excusat peccatum suum: humilis accusat, sciens quia Deus non bis judicat in idipsum; et quod si nosmetipsos judicaverimus, non utique judi sit incidere in manus Dei viventis, facile prorumpit in verba malitiae ad excusandas excusationes in peccatis. Magna revera malitia, tui te non misereri, et solum post peccatum remedium confessionis a te ipso repellere, ignemque in sinu tuo involvere potius, quam excutere, nec praebere autem consilio Sapientis qui ait: Miserere animae tuae placens Deo . Proinde qui sibi nequam, cui bonus? Nunc judicium est mundi, nunc princeps hujus mundi ejicietur foras , hoc est de corde tuo, si te tamen humiliando ipse dijudicas. Erit judicium coeli, quando ipsum vocabitur
Abbreviated transcription (Latin):
scenditur in montem oliueq:
descenditur in uallem iosaphat:
ut sic diuicias diuinȩ misediȩ
eogites. quatinus horrorem iudi¬
cii nequaqͣm dissimules: quia &¬
si in multis miserationib suis
multus ẽ ad ignoscendum. iu¬
dicia tam̃eiꝰ nichilominus abyͤ¬
sus multa: quib agnoseitur ual¬
de omnino terribilis suꝑ filios
hominum.Daiud deniq qͥ mon¬
tem oliueti demonstrat dicens.
homines & iumenta saluab dñe.
quemadmodũ multiplicasti.m.¬

Expanded text:
scenditur in montem Oliveti, descenditur in vallem Josaphat: ut sic divitias divinae misericordiae cogites, quatenus horrorem judicii nequaquam dissimules; quia etsi in multis miserationibus suis multus est ad ignoscendum, judicia tamen ejus nihilominus abyssus multa, quibus agnoscitur valde omnino terribilis super filios hominum. David denique qui montem Oliveti demonstrat, dicens, Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti m
Abbreviated transcription (Latin):
uerit rationem semꝑ comitem.
& quodammꝰ pedisseqͣm: non qͦd
semꝑ ex ratione. s qͦd numqͣm
absq ratione moueatur: ita ut
multa faciat ꝑ ipsam contra ip¬
rium. contra eius consilium si¬
ue iudicium. Ande ẽ. illud. Pru¬
dentiores sunt filii scłi huiꝰ filiis
lucis in generatione sua. Qe rur¬
sum. Sapientes sunt ut faciant
mala. Neq enim prudentia seu
sapientia in ẽẽ creature potest. ł
in.mnalo: nͥ utiq ꝑ rationem. Est
uero ratio data uoluntati. ut in¬
struat ilam: non destruat. Destro¬
eret autem. si necessitatem ei ullã
imponeret: quo minus libere ꝓ
arbitrio sese uolueret. siue in ma¬
lum consentiens appetitui. aut
nequam spui. ut sit animalis ñ
pcipiens uel certe & ꝑsequens ea
quȩ sunt sp̃s d̃i: siue ad bonum
grãm sequens. & fiat spũalis.quȩ

Expanded text:
onem comitem, et quodammodo pedissequam: non quod semper ex ratione, sed quod nunquam absque ratione moveatur, ita ut multa faciat per ipsam contra iprium, contra ejus consilium sive judicium. Unde est illud: Prudentiores sunt filii hujus saeculi filiis lucis in generatione sua ; et rursum: Sapientes sunt ut faciant mala . Neque enim prudentia seu sapientia inesse creaturae potest, vel in malo, nisi utique per rationem. 4. Est vero ratio data voluntati ut instruat illam, non destruat. Destrueret autem, si necessitatem ei ullam imponeret, quominus libere pro arbitrio sese volveret, sive in malum consentiens appetitui, aut nequam spiritui; ut sit animalis, non percipiens, vel certe et persequens ea quae sunt spiritus Dei: sive ad bonum gratiam sequens, et fiat spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
Iȩ cum ita sint: ut ad ea redeã
de quib potissimum queritur: pa¬
tet qͦd magna ex parte regularis
traditio subẽ eius qui preẽ &si ñ
uoluntati. certe discretioni. S di¬
citis. Quid gͦ relinquit᷑ necessitati:
Audite qͣm plunmum. Primo qͥdẽ
quicquid de spũalib in ipsa regu¬
la traditum ẽ: in manu abbatis.
ut supͣ taxatum ẽ nequaqͣm relin¬
quitur. Demnde reliqua pars quȩ
in corporalib constat obseruan

Expanded text:
e cum ita sint, ut ad ea redeam, de quibus potissimum quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observan
Abbreviated transcription (Latin):
mobediens seniori. stabilitatis insuꝑ
preuarieans pactum. & primã ir¬
ritã faciens fidem: Uerumtam̃
neutra uista querimonia ẽ. Nam qͥ
quippe cum ꝓfitetur spondet regu¬
lam: s determinate scdm regłam
sui quisq conu̾sionem. sũãq de¬
inceps conu̾sationem sese dirigere¬

Expanded text:
inobediens seniori, stabilitatis insuper inobediens seniori, stabilitatis insuper praevaricans pactum, et primam irritam faciens fidem? Verumtamen neutra justa querimonia est. Nam qui quippe cum profitetur, spondet Regulam, sed determinate secundum Regulam sui quisque conversionem, suamque deinceps conversationem sese
Abbreviated transcription (Latin):
quam ꝓbemus exꝑti iã nolumꝰ:
uno ꝓpe momento id ipsum &
cupientes & respuentes tã leuiter
quam & irrationabiliter. Quales
utiq non paucos frequenter exꝑi¬
mur.qui una uix hora in una uo¬
luntate durantes. aura leuitatis
impulsi. uagi & instabiles hac ⁊
illac uelut ebrii nutant. mutantq
ꝓexꝑimento iudiciũ: immo sine
iudicio fluctuantes & tumultuan¬
des tot de se consilia p̃sumunt. quot
loca reuisunt: semꝑ qͦd ñ habent
cupientes. & qͦd habent fastidien¬
tes. Et quomͦ ego ait aliqͥs ꝓfesdꝰ
reglam ñ scdm regłam cum bona
queam degere conscientia: Siqͥdẽ
uouens & ñ soluens qͥd nͥ peiero:
Quasi ñ multomagis habeas un¬
de conqueri alibi qͦ: cum ceꝑis pu¬
re uirta regłam conu̾sari. Pfecto ⁊̃
tunc. & qua nam inquies conscĩa
habitare sustineã extra domũ meã
priorem. quȩ me de scło fugientẽ
excepit. initiauit ad bonum. signa¬
uit in salucem. molestus fratrib.

Expanded text:
quam probemus, experti jam nolumus, quam probemus, experti jam nolumus, uno prope momento idipsum et cupientes, et respuentes, tam leviter quam et irrationabiliter. Quales utique non paucos frequenter experimur, quia una vix hora in una voluntate durantes, aura levitatis impulsi, vagi et instabiles hac et illac velut ebrii nutant; mutantque pro experimento judicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes, tot de se consilia praesumunt, quot loca revisunt: semper quod non habent cupientes, et quod habent fastidientes. 47. Et quomodo ego, ait aliquis, professus Regulam, non secundum Regulam cum bona queam degere conscientia? siquidem vovens, et non solvens, quid nisi pejero? Quasi non multo magis habeas inde conqueri alibi quoque, cum coeperis pure juxta Regulam conversari. Profecto etiam tunc: Et quanam, inquies, conscientia habitare sustineam extra domum meam priorem, quae me de saeculo fugientem excepit, initiavit ad bonum, signavit in salutem; molestus fratribus,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen. si melius inuenerit & eleg̾¬
it: meo nichilominꝰ iam consilio
ñ regreditur ad inferius bonum
qͦd reliquerat et contempserat p̃
meliori: p̃sertum si illud melius
tale fuerit. qͦd eius primȩ ꝓfessionz
congruere uideatur. Ipse nempe
uderit qua ratione qua ue inten¬
tione altiora seu artiora p̾sumpserit:
nam adinferiora iam ut remissiora.
me consulente nequaqͣm apostata-¬
bit. si non tamen loci prioris uici¬
nia reuocetur: quia de noto mona¬
aliquis de clumacensib institutis
ad cisterciensium sese string̾e pau¬
ꝑtatem: eligens p̃ ills nimirum
consuetudinib magis regłȩ puri-¬
tadem. Si me consulit. ñ consulo:
si non sane id abbatis sui usurpa¬
rit assensu. Quam obrem: Primo
ꝓpt̃ scandalum ipsoꝵ qͦs deserit:
deinde quia certa ꝓ dubiis relin¬
quere tutum non ẽ. Forte enm ħ
tenere potest:illud non poterit.
Tercio suspectam habeo leuitatem
qua id sepe qͦd facile uolumꝰ ante¬

Expanded text:
tamen, si melius inventerit et elegetamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihilominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod reliquerat et contempserat prae meliori: praesertim si illud melius tale fuerit, quod ejus primae professioni congruere videatur. Ipse nempe viderit, qua ratione, quave intentione altiora seu arctiora praesumpserit: nam ad inferiora jam vel remissiora, me consulente, nequaquam apostatabit: si non tamen loci prioris vicinia revocetur, quia de noto monaaliquis de Cluniacensibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis Regulae puritatem. Si me consulit, non consulo, si non sane id abbatis sui usurparit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere tutum non est; forsitan enim haec tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo levitatem, qua id saepe quod facile volumus ante
Abbreviated transcription (Latin):
cum incederent. s unum qͦdq an¬
de faciem suam gradiebat᷑: Et
hi om̃s id sentiendo: non aliud
qͣm magistri sui sententiam se¬
cuti sunt. dicentis in euangelio.
Nemo mittens manum suam ad
aratrum & respiciens retro:aptus
ẽ regno dĩ. Prescribat ꝓinde stabili¬
tatis pactum. omi deinceps iemis¬
s.o descensui: contentioso discessui.
uago & curioso discursu: tocius
deniq in constantiȩ leuitati: non
tamen his quȩ inꝓfessionis seriȩ
sequunt᷑. morum uidelicet conu̾sio¬
ni & obedientiȩ quȩ scđm regłam
sit. Nam si he ibidem ꝓ imꝓbitate
minirum atq irreligiositate coha¬
bitantium obtineri forte nequiue¬
rint: duce sp̃u lib̾tatis transire in¬
dubitanter suadeo ad locum aliũ.
uͥ non impediatur homo redd̃e uo
ta sua dõ. quȩ distinxerunt labia
giosis ac beneordinatis monasteri¬
is: nullus ꝓfessoꝵ meo consilio. ne
artioħis quidem uitȩ desidio sine
licentia sui senioris egredit᷑. Eg̾ssus

Expanded text:
cum incederent, sed unumquodque ancum incederent, sed unumquodque ante faciem suam gradiebatur? Et hi omnes id sentiendo, non aliud quam Magistri sui sententiam secuti sunt, dicentis in Evangelio: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Praescribat proinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discursui, totius denique inconstantiae levitati; non tamen his quae in professionis serie sequuntur, morum videlicet conversioni, et obedientiae quae secundum Regulam fit. Nam si haec ibidem, pro improbitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium, obtineri forte nequiverint; duce spiritu libertatis transire indubitanter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua, quae distinxerunt labia giosis ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum meo consilio, ne arctioris quidem vitae desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. Egressus
Abbreviated transcription (Latin):
rib minusq onerosis. contemptus
dampnabilior quam actus lauda
bilior estimetur.
tenus etiam tenenda sit ipsa quȩ
in ꝓfessione firmari solet locista¬
bilitas: & quib si quib tamen ex
causis rumꝑe illam uł liceat cui¬
quam uł expediat. Et hinc siđ
dubitare uos dicitis. Ad qͦd inde¬
rim nc̃ securus responderim abo¬
no qͦd semel quis uouent descen¬
dere non licere: & adhoc mutare
locum quẽ sibi quisq delegerit.
et cui se sua uoluntate. ⁊ uoce fir¬
mau̾it. omnino non consulo. S
nec sc̃s papa gregorius. Ait enim.
ꝑfecti quiq magna se discretionis
subtilitate conspiciunt: ne ad de¬
teriora unqͣm uł in oꝑe uł incogi¬
tatione dilabantur. S qͦd hinc
sensit uir apłicus hoc se apłs im¬
plere głatur: quȩ inquiens retro
oblitus. & ad ea quȩ ante sunt
extentus. An & ꝓpb̃a ezechiel idẽ
non significauit cum de scĩs ani¬
malib diceret: non reuertebant᷑

Expanded text:
ribus minusque onerosis contemptus ribus minusque onerosis contemptus damnabilior, quam actus laudabilior aestimetur. atenus etiam tenenda sit ipsa, quae in professione firmari solet, loci stabilitas, et quibus si quibus tamen ex causis rumpere illam vel liceat cuiquam, vel expediat. Et hinc siquidem dubitare vos dicitis. Ad quod interim nunc securus responderim, a bono quod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc mutare locum, quem sibi quisque delegerit, et cui se sua voluntate et voce firmaverit, omnino non consulo, sed nec sanctus papa Gregorius. Ait enim: « Perfecti quique magna se discretionis subtilitate conspiciunt, ne ad deteriora unquam vel in opere, vel in cogitatione dilabantur. » Sed quod hinc sensit vir apostolicus, hoc se Apostolus implere gloriatur: Quae, inquiens, 518 retro oblitus, et ad ea quae ante sunt extentus . An et propheta Ezechiel idem non significavit, cum de sanctis animalibus diceret: Non revertebantur
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt᷑ hominib: sine quib nec
saluari queunt. Hinc illud apud gẽ¬
tilem. Non feci furtum: ñ pasces
in cruce coruos. Et in ȩuangłio. Si
diligitis eos qui uos diligunt. qͣm
mercedẽ habebitis: Si salut au̾itis
fr̃s urõs tantum: qͥd ampliꝰ facietiᷤ:
Deniq & unuisaliter. Cum fec̾itis¬
inquit omĩa quȩ mandata fu̾int
uob̾: dicite quia serui inutiles sumꝰ:
quȩ facere debuimꝰ fecimꝰ. Ac si di¬
cat. Si solis contenti estis p̃ceptis ⁊
traditionib imposite legis:⁊ non
sponte etiã ꝑfectionis uos consiliis
& suasionib mancipatis: liberi qui¬
dem estis a debito: non tam̃ ꝓmito
tas cogit parem nos in singłis quȩ
iniunct̾a fuerint. & formidare uitio¬
nem de transgressione: & de obser¬
uatione sꝑare remũnerationem:
Ea ꝓpt̃ in talib generalis hȩc regła
teneatur: ut in difficiliorib quidẽ
agendis. obeditio gratior qͣm gͣuior
preuaricatio iudicetur: & infacilio¬

Expanded text:
ponuntur hominibus, sine quibus nec ponuntur hominibus, sine quibus nec salvari queunt. Hinc illud apud gentilem: Non feci furtum. Non pasces in cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? Denique et universaliter, Cum feceritis omnia quae mandata sunt vobis, dicite quia servi inutiles sumus, quae facere debuimus, fecimus. Ac si dicat: Si solis contenti estis praeceptis et traditionibus impositae legis, et non sponte etiam perfectionis vos consiliis et suasionibus mancipatis; liberi quidem estis a debito, non tamen pro mtas cogit parem in singulis, quae injuncta fuerint, et formidare ultionem de transgressione, et de observatione parare remunerationem? Eapropter in talibus generalis haec regula teneatur, ut in difficilioribus quidem agendis obeditio gratior, quam gravior praevaricatio judicetur: et in facilio
Abbreviated transcription (Latin):
merito utriusq querendum.
utrum uidelicet. inquibq pre¬
ceptis qͣntum obedientia ualet
tantum grauet inobedientia:
ut uerbi gr̃a. uł abraham de im¬
molando filio. uł ille nescio qͥs
de filio itidem furni incendiis
exponendo. tantum diuinȩ in¬
dignationis ⁊ ultionis merito in¬
curnssent. si ñ obedissent: qͣntum
laudis ⁊ gr̃ȩ receꝑunt ꝓeo q̃d obe¬
dierunt. Qͦd uob̃ quidẽ ⁊ durum
uidetur ⁊ necessarium:s ñ ẽ ita.
Enimuͦ constat nonnulla nec fie¬
ri sine gła. & posse non fieri sine
culpa: ideoq si fiant digna esse
p̃miis. non tamen suppliciis. si
non fiant. Nam & non tang̾e mu¬
lierẽ m̾it ẽ ñ mediocris: & nullius
tamen delicti ꝓpriam amplecti
coniugem. Istiusmͦi sunt quecũq
euangłieo illi capitulo congruere
possunt: qui potest caꝑe capiat.
Et rursum quedã ꝑ contrarium.
neglecta quidẽ offensam contraht̃.
ctorem non glificant. Talia sunt
quecumq diuinitꝰ lege publica im¬

Expanded text:
merito utriusque quaerendum, utrum videlicet in quibusque praeceptis quantum obedientia valet, tantum gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel Abraham de immolando filio , vel ille nescio quis de filio itidem furni incendiis exponendo , tantum divinae indignationis et ultionis merito incurrissent, si non obedissent, quantum laudis et gratiae receperunt pro eo quod obedierunt. Quod vobis quidem et durum videtur, et necessarium: sed non est ita. Enimvero constat nonnulla nec fieri sine gloria, et posse non fieri sine culpa; ideoque si fiant, digna esse praemiis, non tamen suppliciis si non fiant. Nam et non tangere mulierem, meriti est non mediocris; et nullius tamen delicti propriam amplecti conjugem. Istiusmodi sunt quaecunque evangelico illi capitulo congruere possunt: Qui potest capere, capiat . 43. Et rursum quaedam per contrarium, neglecta quidem offensam contrahunt,ctorem non glorificant. Talia sunt quaecumque divinitus lege publica im
Abbreviated transcription (Latin):
statando. S ⁊ ante qͦ licet ñ sine
scandalo. dutiꝰ tuam sine dubio
ad id qͦd putasti melius securus
es conscientiã: reddere qͣm si in
priori bono & loco contra consei¬
entiam. ꝓmaneres: quamquãse¬
cure id posses. si sane hinc eandẽ
tuã ipsius conscientiam redd̃e
securam posses. Qua ꝓpt̃ qͦd de
manducante ⁊ ñ manducante
decernit apłs. usurpemꝰ ⁊ nos in
niẽ huius disputatiuncłȩ conelusi¬
one: ut et qui ꝓpria impellente
scientia suũ deserit locum. ne su¬
um qͦd putat deserat uotum. non
deserentem ñ sꝑnat: & qui secura
conscientia fraternum scandalum
timens fr̃s ñ deserit deserentem ñ
iudicet. Et de his me accipite sane

Expanded text:
statando. Sed et ante quoque, licet non sine statando. Sed et ante quoque, licet non sine scandalo, tutius tuam sine dubio ad id quod putasti melius, secutus es conscientiam, quam si in priori bono et loco contra conscientiam permaneres, quanquam secure id posses: si sane hinc eamdem tuam ipsius conscientiam reddere securam posses. 51. Quapropter quod de manducante, et non manducante decernit Apostolus , usurpemus et nos in nostrae hujus disputatiunculae conclusione, ut et qui propria impellente conscientia suum deserit locum, ne suum quod putat deserat votum; non deserentem non spernat: et qui secura conscientia fraternum scandalum timens, fratres non deserit; deserentem non judicet. Et de his me accipite sane