comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si hunc collis. alia quȩ salubrius.
atq iocundius amentur de monstrẽ.
H. Si tp̃alia ista & inisibilia ic¬
ciro amari debere existimas. qͥa¬
in illis quendã sui gen̾is decorẽ
inẽe conspicaris: cur te ipsã potiꝰ
non diligis: quȩ sp̃e tua om̃iũ
uisibilium decorem & pulchritu¬
dinem uincis: Osi te ipsam aspi¬
ceres. Osi faciem tuam uideres:
agnosc̾es certe qͣnta rep̃hensione
digna fueras: cum aliquid extͣ
te amore tuo dignũ existimabã.
AOculus cuncta uidet. se ipsũ
ñ uidet. & eo lumine quo reliqͣ
cernimus. ipsam in qua positũ
est lumen faciem nr̃am non
udemus. Alienis indiciis disct
hommes facies suas. & sp̃em
uultus sui audiendo sepius qͣm
uidendo cognoscunt: nisi forte
quoddã alt̾ius gem̃s speculum
afferas. in quo faciem cordis mei
cognoscam & diligam. quasi ⁊ illũ
non reccissime insipientem qͥsq
diceroe. qui ad pascendũ amorẽ
suum similitudinem uultus sui

Expanded text:
si hunc tollis, alia quae salubrius si hunc tollis, alia quae salubrius atque jucundius amentur, demonstres. HOMO. Si temporalia ista et visibilia idcirco amari debere existimas, quia illis quemdam sui generis decorem inesse conspicaris, cur teipsam potius non diligis, quae specie tua omnino visibilium decorem et pulchritudinem vincis? O si teipsam aspiceres! O si faciem tuam videres, agnosceres certe quanta reprehensione digna fueras, cum aliquid extra te amore tuo dignum existimabas! ANIMA. Oculus cuncta videt, seipsum non videt, et eo lumine, quo reliqua cernimus, ipsam, in qua positum est lumen, faciem nostram non videmus. Alienis indiciis discunt homines facies suas, et speciem vultus sui audiendo saepius quam videndo cognoscunt, nisi forte quoddam alterius generis speculum afferas, in quo faciem cordis mei cognoscam et diligam, quasi et illum non rectissime insipientem quisque diceret, qui ad pascendum amorem suum similitudinem vultus sui
Abbreviated transcription (Latin):
amorem ñ inuenis ȩt̃noꝵ. Sed
magnum salutis p̾ncipium tͥ ẽẽ
potest. qd̃ amorem tuũ mutare
didicisti in melius: quia sic ab o¬
mnni tp̃alium amore auelli pote¬
ris: si maiortͥ pulchritudo osten¬
sa fuerit. quã grati amplectaris.
.A. Quomodo potest de monst᷑¬
ri: quod uideri ñ potest: Qd
autem uidĩ non pot̾ ⁊ quomͦ po¬
test diligiꝰ Certe si in reb tp̃ali¬
b & quȩ inderi possunt uerus
⁊ ꝑmanens amor non est.amari
autem non potest qđ non pot̃
uideri: et̾na miseria semꝑ uiuẽ¬
tem sequit᷑. si semꝑ ꝑmanens
amor non inuenitur. Nemon.
sine amore beatus ẽẽ potest: quia
uł in hoc solo miserum ẽẽ constat:
quod ñ diligit id quod est linmo
uͦ quis illum non dico beatum. s
uł hominem diceret: qui huma¬
nitatis oblitus. ⁊ societatis pacẽ
respuens: solitaria quadã ⁊ mise¬
ta dilectione se solum amaret:
Necesse est gͥ ut aut eoꝵ quae
uidentur amorem approbes:aut

Expanded text:
amorem non invenis aeternorum. Sed amorem non invenis aeternorum. Sed magnum salutis principium tibi esse potest, quod amorem tuum didicisti mutare in melius, quia sic ab omni temporalium amore avelli poteris, si major tibi pulchritudo ostensa fuerit, quam gratius amplectaris. ANIMA. Quomodo potest demonstrari, quod videri non potest? quod autem videri non potest, quomodo potest diligi? Certe si in rebus temporalibus, et quae videri possunt, verus et permanens amor non est, amari autem non potest, quod non potest videri, aeterna miseria semper viventem sequitur, si semper permanens amor non invenitur. Nemo enim sine amore esse beatus potest, quia vel in hoc solo miserum esse constat, quod non diligit id quod est. Imo vero quis illum non dico beatum, sed vel hominem diceret, qui humanitatis oblitus, et societatis pacem respuens, solitaria quadam et misera dilectione se solum amaret? Necesse est igitur, ut aut eorum quae videntur amorem approbes, aut
Abbreviated transcription (Latin):
aut horum quȩ uident᷑ aliquid
amas: aut si iam p᷑posuisti uniũ¬
sa hec: aliud habes quod p̃om̃ib
his diligas. R. Sicut amare
non possum quod nunqͣm uidi.
sic de his omnib quȩ uident᷑. ni-¬
cħ adhuc amare ñ potui: ectñ
de his omnib qͥd suꝑ om̃a aman¬
dum sit nundum inuem. Mul¬
tis iam exꝑim̃tis didici fallacẽ
eẽ & fugacem amorem huii scłi:
quem semꝑ uł cũ ꝑit. id qd̾ mͥ ele¬
placeat suꝑuen̾it. cogor cõmuta¬
re. Sic adhuc desit̾iis incerta
flucꝰtuo: dum nec sine amore ẽẽ
possũ. nec uerum amorẽ inueni
o.H. Gaudeo quod saltem in
amore temporaliũ ñ figeris: s
doleo qd̃ in amore ȩtͣnoꝵ ñdũ
requiescis. Infelicior eẽs sideexi¬
lio patriã fac̾es: nunc uͦ qr in
exilio erras: ad uiam reuocan¬
da es. De exilio patͥam faceres.
si in ista uita transitoria ȩt̾num
amorem habere uelles. Nunc uͦ
in exilio erras: quiadum traheris
ꝑ concupiscentiam temporaliũ:

Expanded text:
aut horum quae videntur aliquid aut horum quae videntur aliquid amas, aut si jam postposuisti universa haec, aliud habes quae prae omnibus his diligas. ANIMA. Sicut amare non possum quod nunquam vidi, sic de his omnibus quae videntur, nihil adhuc amare non potui, et tamen de his omnibus quid super omnia amandum sit nondum inveni. Multis enim jam experimentis didici fallacem esse, et fugacem amorem hujus saeculi, quem semper, vel cum perit id quod mihi eleplaceat, supervenerit, cogor commutare; sic adhuc desideriis incerta fluctuo, dum nec sine amore esse possum, nec verum amorem invenio. HOMO. Gaudeo quod saltem in amorem temporalium non figeris, sed doleo quod in amore aeternorum nondum requiescis. Infelicior esses, si de exsilio patriam faceres; nunc vero, quia in exsilio erras, ad viam revocanda es. De exsilio patriam faceres, si in ista vita transitoria aeternum amorem habere velles. Nunc vero in exsilio erras, quia dum traheris per concupiscentiam temporalium,
Abbreviated transcription (Latin):
illi pudor uera respondẽre.
Dic michi queso anima mea
quid est quod suꝑ om̃a dilig̾e
Ago scio quod uita tua dilet¬
o est. & scio quod sine dilectiõe
ẽẽ ñ potes: s uelim mͥ sine uere¬
cundia confitearis. qͥd int̃ om̃a
diligendũ elegeris. Dicam ad¬
huc ut manifestius intelligas
qͥd te interrogem. Aspice mun¬
dum & om̃a que in eo sunt.
Multas ibi sp̃es pulchras ⁊ ile¬
cebrosas inuenis. quȩ huma¬
nos affectus illiciunt: ⁊ scd̾mua¬
rias utentiũ delectationes ad
fruendũ se desidĩa accenduis.
Habet anrũ. hñt lapides p̃ci¬
osi fulgorem suũ. ht̃ decor
carnis spẽm: picta tapetia
& uestes fucatȩ colorem Insi¬
nita sunt talia. S hȩc curi
enumereme sece & tu noussi
om̃a. uidisti pene singła: ex ꝑta
plurima. Multa iam te uidisse
recolis. & adhuc multa uides.
in quib quod dico exꝑiri ⁊ com¬
quod singłarit᷑ amplecti. qͦ semꝑ
ꝑfrui uelis. Certus enĩ sum qd̃

Expanded text:
illi pudor vera respondere. illi pudor vera respondere. Dic mihi, quaeso, anima mea, quid est quod super omnia diligis? Ego scio, quod vita tua dilectio est et scio quod sine dilectione esse non potes. Sed velim mihi sine verecundia confitearis, quid inter omnia diligendum elegeris? Dicam adhuc, ut manifestius intelligas quid te interrogem. Aspice mundum, et omnia quae in eo sunt; multas ibi species pulchras et illecebrosas invenies, quae humanos affectus illiciunt, et secundum varias utentium delectationes ad fluendum se desideria accendunt. Habet aurum, habent lapides pretiosi fulgorem suum, habet decor carnis speciem, picta tapeta et vestes fucatae colorem. Infinita sunt talia. Sed haec cur tibi enumerem? Ecce et tu novisti omnia, vidisti pene singula, experta plurima. Multa jam te vidisse recolis, et adhuc multa vides, in quibus quod dico experiri et comquod singulariter amplecti, quo semper perfrui velis? Certus enim sum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ascto fr̃ĩ.G. cȩterisq ser¬
ius xp̃i. hamerisleuȩ degen¬
tibus: h. qualiscunq ur̃ae
sc̃ĩtatis sertius. in una pace ambula¬
re.&. ad unã reqͥem ꝑuenire. Solilo¬
quium dilectionis quod de arra a¬
ut discatis ubi uos oporteat uerũ
amorem querere. & que madmo¬
dum debeatis corda ur̃a sp̃ualium
studio meditationum ad suꝑna
riam mei suscipiatis: nec quod
specialit᷑ uobis mittitur cęteros
excludat: nec quod cominunit᷑
omnibus datur. muneris pre¬
rogatiuam imminuat. Holo
uos hic prouocare colore dicta¬
minis: seo quia celare non potu¬
i meȩ erga uos affectum deuo¬
tionis. Salutate fratrem .B. et
fratrem.a. ⁊ omnes alios quoꝵ
nomina ⁊ si ego in presenti singil¬
latim enumerare non ualeo: o¬
mna tamen in libro uite conscri¬
bi eropto: Uał:¬
Incipit Solilo quium
cione exigã ab ea quod scire cu¬
pio. Nemo alienus admittet᷑:
s aꝑta conscientia soli uerba
conseremus. Sic enim nec michi
timor erit occulta querere: nec

Expanded text:
cto fratri G. caeterisque servis Christi Hameris levae degentibus H. qualiscunque vestrae sanctitatis servus, in una pace ambulare, et ad unam requiem pervenire. Soliloquium dilectionis, quod de Arrha aut discatis ubi vos oporteat verum amorem quaerere, et quemadmodum debeatis corda vestra spiritualium studio meditationum ad superna riam mei suscipias, nec quod specialiter tibi mittitur, caeteros excludat, nec quod communiter omnibus datur, muneris praerogativam imminuat. Nolo vos hic provocare colore dictaminis, sed quia celare non potui meae erga vos affectum devotionis. Salutate fratrem B. et fratrem A. et omnes alios, quorum nomina, etsi ego in praesenti sigillatim enumerare non valeo, omnia tamen in libro vitae conscribi exopto. Valete. SOLILOQUIUM tione exigam ab ea quod scire cupio. Nemo alienus admittetur, sed aperta conscientia soli verba conferemus. Sic enim nec mihi timor erit occulta quaerere, nec
Abbreviated transcription (Latin):
thei. Marci. lucȩ. Ioħis. ad
similitudinem qͣtuor flumi¬
nũ paradysĩ. ⁊ quatuor ue¬
ctiũ archȩ.⁊ qͣtuor anima¬
lium in ezechiele. Primũ
Matħs euangłium suũ scri¬
psit hebraice. Scd̃s marcꝰ
grece scripsit. Tercius lucã
int̾ om̃s euangłistas greci
sermonis eruditissimus. Qp¬
pe ut medicus. in grecia
euangłm scͥpsit cheophilo
ep̃o. ad quem etiã actus
apłoꝵ idem scribit. Quar¬
sit epłas. decẽ ad ȩccłias.
.iiii. ad ꝑsonas. ultimam
autem ad hebreos. pleriq dic̃t
ñ ẽẽ pauli. eandemq. alii bar¬
naban. scripsisse. alii clemente
suspicant᷑. Canonicȩ epłȩ septẽ
sunt. una iacobi. duȩ petri.

Expanded text:
thaei, Marci, Lucae, Joannis, ad similitudinem quatuor fluminum paradisi, et quatuor vectium arcae, et quatuor animalium in Ezechiele . Primus Matthaeus Evangelium suum scripsit hebraice. Secundus Marcus, graece scripsit. Tertius Lucas, inter omnes Evasermonis eruditissimus, quippe ut medicus, in Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, ad quem etiam Actus apostolorum idem scripsit; quarstolas, decem ad Ecclesias, quatuor ad personas. Ultimam autem ad Hebraeos plerique dicunt non esse Pauli; eamdemque alii Barnabam scripsisse; alii Clementem suspicantur. Canonicae epistolae septem sunt: una Jacobi, duae Petri
Abbreviated transcription (Latin):
opus naturȩ sicut cemꝑalit̾
ex occulta causa in actum ꝓf¬
luit: ita eode actu tp̃alit̃ dest¬
ructo. eo unde uen̾at reuer¬

Expanded text:
opus naturae sicut temporaliter ex occulta causa in actum profluit: item eodem actu temporaliter destructo eo, unde venerat, rever
Abbreviated transcription (Latin):
in lecꝰtione. consum matiom
meditatione. Quam siquis fa¬
miliaris amare didicerit. eiq
sepius uacare uoluerit. iocun¬
dam ualde redut uitam.⁊ ma¬
ximã in tͥbulatione p̃stat con¬
solationem. Ea enĩ maxĩr q̃ a
ĩã ã terrenoꝵ accͦuum strepi¬
tu segregat. ⁊ in hac uita etiã
ȩtͣnȩ quietis dulcedinẽ quodã¬
modo p̾gustare facit. Cumq
iam per ea quȩ facta st̃ eũ qui
fecit om̃a querere didicerit
⁊ intelligere. tunc animũ pa¬
rit̾ ⁊ scientia erudit. ⁊ lecicia
ꝑfundit. Unde fit ut maxi
meditations. Unũ constat
in circũspectione morũ. Ali¬
ud inscrutatione mandato¬
rum. tͣcium in inuestigatiõe
diuinoꝵ oꝑum. Mores sunt
in uiciis ⁊ turtutib Manda¬
tum diuinũ. aliud p̃cipienᷤ.
aliud ꝓmitens. aliud terrenꝰ.
Opus di ẽ.⁊ quod creat poten¬
tia. ⁊ qͦd moderat᷑ sapientia.
⁊ qͦd cooꝑatur gr̃a. Quȩ oĩa
quanta sint ammiratione
digna. tantomagis quisque
nouit. quanto atcentius dĩ

Expanded text:
in lectione, consummatio in meditatione. Quam si quis familiarius amare didicerit, eique saepius vacare voluerit, jucundam valde reddit vitam, et maximam in tribulatione praestat consolationem. Ea enim maxime est quae animam a terrenorum actuum strepitu segregat, et in hac vita etiam aeternae quietis dulcedine, quodammodo praegustare facit. Cumque jam per ea quae facta sunt, eum qui fecit quaerere didicerit et intelligere, tunc animam pariter et scientia erudit et laetitia profundit: unde fit ut maximmeditationis. Unum constat in circumspectione morum, aliud in scrutatione mandatorum, tertium in investigatione divinorum operum. Mores sunt in vitiis et virtutibus. Mandatum divinum aliud praecipiens, aliud promittens, aliud terrens. Opus Dei est et quod creat potentia, et quod moderatur sapientia, et quod cooperatur gratia. Quae omnia quanta sint admiratione digna tanto magis quisque novit, quanto attentius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ordinauit. ⁊ tytulos
addidit. Parabolas. autẽ
⁊ ȩccłiasten. ⁊ cantica canti¬
corum salomon composuit.
damel sui libri aucꝰtor fuit
Liber esrrȩ auc̾toris sui titu¬
lo p̃notatur. cin cuius tertu
eiusdem ez re. nee miȩq ser¬
mones parit᷑ continentur.
Librũ hest̾ ezras creditur
conscripsisse. Lib̾ sapientiȩ
apud hebreos nusqͣm ẽ. uñ
⁊ ipse stilus grecam magis
eloquentiam redolet. hunc
quidam iudei filonis eẽ af¬
firmant. Librum eccłiasti¬
cum certissime iesus filius
sẏrach iherosolimita nepoͣ
iesu sacerdotis magni. cinꝰ
meminit zacharias. compo¬
suit. Hic apud hebreos repe¬
ritur. s inter apocrifos ha¬
bet᷑. Iudith uͦ ⁊ tobi. ⁊ libri
machabeorũ. quoꝵ ut testa¬
tur hieronimus sed̾s mag̃
grecus eẽ ꝓbatur. quibus
auctorib seripti sint mini
ibi libri recondantur. Nã
o interp̃tatur. Bibliotecam
uet̾is testam̃ti ezras scriba
pt incensam legem a chal

Expanded text:
sunt ordinavit, et titulos sunt ordinavit, et titulos addidit. Parabolas autem et Ecclesiastem, et Cantica canticorum Salomon composuit. Daniel sui libri auctor fuit. Liber Esdras auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Librum Esther Esdras creditur conscripsisse. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est: unde et ipse titulus graecam magis eloquentiam redolet. Hunc quidam Judaei Philonis esse affirmant. Librum Ecccum certissime Jesus filius Sirac Jerosolymita, nepos Jesu sacerdotis magni cujus meminit Zacharias composuit. Hic apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Judith vero et Tobias, et libri Machabaeorum quorum, ut testatur Hieronymus, secundus magis Graecus esse probatur, quibus auctoribus scripti sint minimuod ibi libri recondantur. Nam um interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chal
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sit p̃scripta mat̾ia le
moyses scripsit. Labri iosue
idem iosue cuiꝰ nomine in¬
seribitur auctor fuisse cre
ditur. Librum iudicum
a samuhele editũ dicunt.
Primã partem libri samu¬
el. ip̃se samuel scripsit. se¬
quentia uͦ usq ad calcem da¬
uid. Malachim. iheremias
pͥmum in unum uolumen
collegit. nam antea sparsus
erat. ꝑ singłorum regum
hystorias. Isaias.bieremias.
hezechiel. singuli librossu¬
os fecerunt. qui inscriptist̃
nominib eoꝵ Liber etiam
mos. abdias.Ionas. Micheaᷤᷤ
Naum. abacuc. Sophonias.
aggeus. zacharias. ⁊ mala¬
chias. qui ꝓpt̾ea minores
dicunt᷑. quia sermones eoꝵ
breues sunt. unde ⁊ uno
uolumine comprehendũ¬
tur. Lsayas autem.⁊ hiere¬
mias. ⁊ ezechiel. ⁊ damel.
hii quatuor maiores sunt
singuli suis uoluminibus
distincti. Librum iob. ali¬
i moysen. alii unũ ex ꝓphiᷤ
non nulli ipsum iob scrip¬
sisse credunt. Labrum ps¬
almoꝵ. d̃d. edidit. ez ras aut̃
postea psalmos ita ut nc̃

Expanded text:
sibi sit praescripta materia lecMoyses scripsit. Libri Josue, id est Josue cujus nomine inscribitur, auctor fuisse crditur. Librum Judicum a Samuele editum fuisse credunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit: sequentia vero usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in volumen unum collegit; nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. Liber etiam mos, Abdias, Jonas, Micheas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias; qui propterea minores dicuntur, quia sermones eorum breves sunt, unde et uno volumine comprehenduntur. Isaias autem et Jeremias et Ezechiel et Daniel, hi quatuor majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tam faciunt. aquila. Simac¬
hus. theodotion. quorũ pri
hebionitȩ. heretici. Optimui¬
it tamen usus. ut pꝰt .lxx. in
terp̃tes. eccłiȩ grecorũ eorũ
reciꝑent exemplaria ⁊ lege¬
rent. Quinta ẽ uulgariscꝰ
auctor ignoratur. unde sibi¬
specialit̾ uendicauit ut qͥn¬
ta appellet᷑. Sexta ⁊ septima
est origenis. cuius codices
eusebius ⁊ pamphilus uulga¬
uerunt. Octaua ẽ hie ronimi.
quȩ merito cȩt̾is antefertur.
nam ⁊ uerborum tenacior ẽ:
ꝑspicuitate sententiȩ clarior.

Expanded text:
m fecerunt Aquila, Symmachus, Theodotion. Quorum primHebionitae haeretici fuit tamen usus ut post Septuaginta interpretes Ecclesiae Graecorum eorum reciperent exemplaria, et legerent. Quinta est vulgaris, cujus auctor ignoratur, unde specialiter sibi vindicavit, ut quinta appellaretur. Sexta et septima est Origenis, cujus codices Eusebius et Pamphilus vulgaverunt. Octava est Hieronymi, quae merito caeteris antefertur, nam et verborum tenacior est, et perspicuitate sententiae clarior.
Abbreviated transcription (Latin):
deis. dum iudei regressist̃
erant a gentib corrupta cor
rexit. totumq uetꝰ testam̃tũ
in .xxii. libros constituit. ut
breos sunt. caph. mem. num.
phe.Sade. Aliter enĩ ꝑhas
scribunt pͥncipia mediecates¬
q uerboꝵ: alit̾ fines. Unde
⁊ qͥnq libri a plerisq dupli¬
ces estimant᷑. Samuhel.Ma¬
lachim.dabreniamin. ezras.
hieremias. cũ cinoth .i. lam̃
tes. quos ptolomeus cog¬
nomento philadelfus. rex
egypti. omnis litt̾ature
sagacissimus. cum pisistra¬
cum atheniensium tyran¬
num. qui primus apud
grecos bibliotecam inftitu
it. ⁊ Seleucum nichanorẽ.
⁊ alexandrum ⁊çeteros pͥo¬
res. qui sapientie oꝑam de¬
derant. in studio bibliote
gentium scripturas. s etiam
diuinas licteras in bibbiotecã
suam conferens. ita ut .lxx.
milia libroꝵ in tempore eius
alexandriȩ inuenirent᷑. ab ele¬
azaro pontifice petens scrip¬
turas uet̾is testamenti in gre¬
cam uocem ex hebrea lingua
int̾p̃tari fecit. S singuli ĩsin¬

Expanded text:
deis, dum Iudei regressi fuierant a gentibus corrrexit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut braeos sunt, caph, mem, nun, phe, sade. Aliter enim per has scribunt principia medietatesque verborum, aliter fines. Unde et quinque libri a plerisque duplices existimantur. Samuel, Malachim, dabre iamin, Esdras, Jeremias cum cynoth, id est, ta quos Ptolemaeus cognomento Philadelphus rex Aegypti omnis litteraturae sagacissimus, cum Pisistratum Atheniensium tyrannum, qui primus apud Graecos bibliothecam instituit, et Seleucum, Nicanorem, et Alexandrum, et caeteros priores qui sapientiae operam dederant, in gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam am conferens, ita ut septuaginta millia librorum in tempore ejus Alexandriae invenirentur, ab Eleazaro pontifice petens Scripturas Veteris Testamenti in Graecam vocem ex Hebraea lingua interpretari fecit. Sed singuli in sin
Abbreviated transcription (Latin):
Rithinetica arithinetica.
mat̾iam h̃t̃ parẽ. ⁊ imparẽ
numerũ. Par numerꝰ. alius ẽ pa¬
rit᷑ par. alius parit᷑ impar. alius
imparit᷑ par. Impar qͦ numerus

Expanded text:
rithmetica. Arithmetica materiam habet parem et imparem numerum. Par numurus, alius est pariter par; alius pariter impar, alius impariter par. Impar quoque numerus
Abbreviated transcription (Latin):
mundana. humana. instru¬
mentalis. Mundana. alia in elem̃¬
tis. alia in planetis. alia intempo
planetis alia insitu alia in motu
alia in natura. In temporib aliaĩ
dieb iicissitudine lucis & noctĩ
alia in mensib crem̃tis detm̃tiq
lunarib. alia in annis. mutatione
ueris.estatis. autumm ⁊ hyemis.
humana musica. alia in corpore
alia in anima. alia in conexuutͥ
ne. scd̾m quã crescit. quȩ omnib
nascentib conuenit. Alia est in
humorib ex quoꝵ complexione
ñ nutͥat᷑ cupiditas. unde infirm¬
itas foueri debet. sicut lucanus
in laudem catonis refert: Huice¬
pulȩ uicisse famem. magniq pe¬
nates. sũmouisse hye memtecto
romani more quiritis. induxisse
ẽ in uirtutib ut ẽ iusticia. pietã.
temꝑantia. alia inpotentiis. ut
ẽ ratso. ira. ⁊ concupiscentia. Mu¬
sica int̾ corpꝰ ⁊ animã ẽ illa natu¬
ralis amicicia qua anima corpo

Expanded text:
mundana, humana, instrumentalis. Mundana, alia in elementis, alia in planetis, alia in tempoplanetis: alia in situ, alia in motu, alia in natura. Quae in temporibus; alia in diebus, vicissitudine lucis et noctis, alia in mensibus, crementis, decrementisque lunaribus; alia in annis, mutatione veris, aestatis, autumni, hiemis. Humana musica: alia in corpore, alia in anima, alia in connexu utne, secundum quam crescit, quae omnibus nascentibus convenit. Alia est in humoribus: ex quorum complexione non nutriatur cupiditas: unde infirmitas foveri debet. sicut Lucanus in laude Catonis refert. Huic epulae vicisse famem, magnique penates Submovisse hiemem tecto: Romani more Quiritis, Induxisse est in virtutibus, ut est justitia, pietas et temperantia; alia in potentiis, ut est ratio, ira et oncupiscentia. Musica inter corpus et animam: est illa naturalis amicitia qua anima corpo
Abbreviated transcription (Latin):
corrumꝑ&: aut castitatẽ uio¬
laret: Et qͥd si ñ uiolaret᷑ casti¬
tas: quare indegͥtas corrumꝑe
dicat qͥ pocest. Beata autẽ
urgo maria ut supͣ pͥmã con¬
ditionem eẽt scdã restauratio.
& naturam gen̾is gr̃a uineẽt sal

Expanded text:
corrumperet, aut castitatem viocorrumperet, aut castitatem violaret? Et quidem si non violaretur castitas, quare integritas corrumperetur? dicat qui potest. Beata autem virgo Maria ut supra primam conditionem esset secunda restauratio, et naturam generis gratia vinceret Sal
Abbreviated transcription (Latin):
posse astrui qđ in concipien¬
dolibidinem ñ sensisse ꝑhi¬
bet᷑. Restat nuc nouissimũ
h exhis tͥb quȩ ꝓposita erant.
ut eam etiam sine dolore peꝑisse.
nullumq in pariendo uirginita¬
tis det̾mentũ sustinuisse demon¬
stremus. Audiui ego aliqͣn uirgi¬
nem concepisse. s ñ peꝑisse uͥgiẽ:
quia de uro concepit qđ peꝑit.
Merito namq in partu corru
Nequaqͣm enĩ partus dolorẽ affer¬
ret: si conceptus ñ sensiss& libi¬
dinem. qͥa si culpa delectationis
illicitȩ concipientẽ non polluẽt.
numqͣm pena doloris parientẽ
cruciaret. Prima namq illa
nñi gen̾is & doloris mat̾ pꝰtqͣm
malam delectationẽ conceꝑat:
tũ demũ qđ filios in dolore
parit᷑a cẽt audiebat. ut aꝑte
demonstraret᷑ qđ ñ iccirco pa¬
riat cum dolore qđ ãuiro con¬
cipit. s qđ cũ libidine. Quisit.
possit dic̾e. si homo ñ ꝑ eccass
utrũ partus humanus etiam
de uiro conceptꝰ. aut integͥtat᷑ẽ

Expanded text:
posse astrui, quod in concipienposse astrui, quod in concipiendo libidinem non sensisse t. Restat nunc novissimum hoc ex his tribus quae proposita erant, ut eam etiam sine dolore peperisse, nullumque in pariendo virginitatis detrimentum sustinuisse demonstremus. Audivi ego aliquando virginem concepisse, sed non peperisse virginem, quia talis de viro concepit quod peperit. Merito namque in partu corrupNequaquam partus dolorem afferret, si conceptus non sensisset libidinem. Quia si culpa delectationis illicitae concipientem non pollueret, nunquam poena doloris parientem cruciaret. Prima namque illa nostri generis et doloris mater, postquam malam delectationem conceperat, tunc demum quod filios in dolore paritura esset, audiebat, ut aperte demonstraret, quod non idcirco pariat cum dolore, quod a viro concipit, sed quod cum libidine. Quis enim possit dicere, si homo non peccasset, utrum partus humanus etiam de viro conceptus aut integritatem
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ solum uirgo concepit. qͦd de
suacarne ꝑ amorẽ & oꝑationẽ
sp̾c scĩ accepit: de qͦ ẽ solo sine
uirilis seminis ãmixtione filiũ
genuit. Ei gͦ libido carniscon¬
ceptionẽ in uͥgine oꝑata est :
quȩ nec de carne iuiri sem̃ acce¬
pit mec de sua carne ꝑ amorẽ
uiri concepit: s ꝑ amorem &
oꝑationẽ sp̃c scĩ. Nec ipse sp̃s
qͥa eius amor conceptionẽ uir¬
ginis oꝑatus est: qͥ a ñd̃sua eẽn¬
tia uirgini semen partuscri¬
buit. s ipsi de carne ꝓpͥa ungi¬
ni ꝑ amorem suũ atq uirtut̾e
substantiã ministrauit. X p̃c gͦ
& de uirgine natus est. qͥa de
carne uͥginis carnis sub̃ am ac
pariturȩ ꝑ angłm dicit᷑. Sp̃s
namq uirgini suꝑuenit. ut ꝑ
eius oꝑationẽ caro xp̃i de car¬
ne uirginis formaret᷑: & uirtꝰ
altissimi obumbrauit ei. ne sub¬
stantiã carnis ministrans car¬
nali concupiscentia ureretur.
& sic qͥdem nos intelligendũ
go concepisse dicit᷑. sic etiam

Expanded text:
igitur solum virgo concepit, quod de igitur solum virgo concepit, quod de sua carne per amorem et operationem Spiritus sancti accepit, de quo etiam solo, sine virilis seminis admistione filium genuit. Non ergo libido carnis conceptionem in virgine operata est, quae nec de carne viri semen accepit, nec de sua carne per amorem viri concepit, sed per amorem et operationem Spiritus sancti. Nec ipse Spiritus quia ejus amor conceptionem virginis operatus est, quia non de sua essentia virgini semen partus tribuit; sed ipsi de carne propria virgini per amorem suum atque virtutem, substantiam ministravit. Christus ergo et de Virgine natus est quia de carne Virginis carnis substantiampariturae per angelum dicitur: namque virgini supervenit, ut per ejus operationem caro Christi de carne virginis formaretur. Et virtus Altissimi obumbravit ei, ne substantiam carnis ministrans, carnali concupiscentia ureretur. Et sic quidem nos intelligendum to virgo concepisse dicitur. Sic etiam
Abbreviated transcription (Latin):
la muliere formandũ concipit᷑:
qđ simul a uiro & muliere se¬
minat᷑. Qđ quid sicut iamdic¬
tum est inmuliere ꝑ amorem
uiri. & iniuro ꝑ amorem mu¬
lieris natura oꝑat᷑. ꝓpt̃ qͦd &̃¬
mulier non nͥ a utiro conciꝑe
dicit᷑. lic&e tam de se qͣm de u¬
ro accipiat unde fecundatur.
& recte de solo uiro concipit. qr
id qͦd concipit in alt̾o qͥdem de
carne uiri sumit᷑: in alt̾o autẽ
ꝑ amorem uiri ministrat᷑. Non
itaq ħ solum de uiro concipit.
scõ concepisse. Concepit gͦ ma¬
ria de sp̃u scõ ñ qđ de substan¬
tia sp̃c sc̃i semen partus acceꝑit:
s quia ꝑ amorem & oꝑationem
sp̃c scĩ ex carne uirginis diuino
partui natura subam ministra¬
uit.Nam qr in corde eiꝰ amor sp̃c
scĩ singłarit᷑ arcdebat. idõ incar¬
ne eiꝰ uirtus sp̃c sc̃i mirabilia fa
ciebat. Cuiꝰ dilectio in corde illiͤ
ñ suscepit sociũ: eiꝰ oꝑatio ĩ car¬
ne illius. ñ hẽbat exemplũ. ħ

Expanded text:
la muliere formandum concipitur, la muliere formandum concipitur, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri, et in viro per amorem mulieris natura operatur. Propter mulier non nisi a viro concipere dicitur, licet tam de se quam de viro accipiatur unde fecundatur. Et recte de solo viro concipit, quae id quod concipit, in altero quidem de carne viri sumitur, in altero vero per amorem viri ministratur. Non itaque hoc solum de viro concipit, sancto concepisse . Concepit ergo Maria de Spiritu sancto, non quod de substantia Spiritus sancti semen partus acceperit, sed quae per amorem et operationem Spiritus sancti, ex carne virginis divino partui natura substantiam ministravit. Nam quia in corde ejus amor Spiritus sancti singulariter ardebat, ideo in carne ejus virtusciebat. Cujus dilectio in corde illius non suscepit socium, ejus operatio in carne illius non habebat exemplum. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
soluendam impendit. ita ꝓrfꝰ
sine ulla necessitate aut coactiõe
ab ea requirit᷑. ut nͥ sola dilectiõe
& ut sic chx̾im spontanea carita¬
te ad tribuendũ id ñ inclinet᷑.
Nicħ i. ẽ. pret̾ solam dilectio¬
nẽ qd̃ ħ debitũ anat᷑a extorq̃re
possit: s cum spontanea fuerit
caritate ꝑsuasa tunc nimirũ
sibi ad inuicem ad opꝰ consũmã¬
dũ exut᷑q parte libent᷑ atq gͣ¬
tant᷑ occurrit. Sane qͥcqͥd uio¬
lent᷑ nolenti abripit᷑ ad eiꝰ modi
cause effectum incongruũ ꝓrsus
atq inefficax demonstrat᷑. So
lagͦ dilecꝰtio est quȩ naturã ꝑ¬
suadere & uolentẽ qͦdam mͦ co¬
gere pot̾ ad seminandũ paitũ.
in uiro aut̾e amor mulieris id
agere soler. ut qͥa in alt̾o solum
natura sibisufficiens ñ est. alte¬
rutrum sibi ꝑ dilectione subue¬
niat. ut qͦd in neutra ꝑ se potu¬
it. in ut᷑q ꝑse cum alt̾a possit.
Igit᷑ semen humani partus ãso¬

Expanded text:
solvendam impendit, ita prorsus solvendam impendit, ita prorsus sine ulla necessitate, aut coactione ab ea requiritur, ut nisi sola dilectione, et, ut sic dixerim, spontanea charitate, ad tribuendum id non inclinetur. Nihil enim est praeter solam dilectionem, quod hoc debitum a natura extorquere possit, sed cum spontanea fuerit charitate persuasa, tunc nimirum sibi ad invicem ad opus consummandum ex utraque parte libenter atque gratanter occurrit. Sane quidquid violenter nolenti arripitur; ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratur. Sola ergo dilectio est quae naturam persuadere, et volentem quodammodo cogere potest ad seminanduin viro autem amor mulieris id agere solet, ut quae in altero solum sibi natura sufficiens non est, alterutrum sibi per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit in utraque per se cum altera possit. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
dum est qr obscura sunt. nec iõ
aliqͥd tem̾e diffimendũ qͥa cre¬
denda sunt. Queramꝰ gͦ quid
concepit maria. Aut carnem
ñ concepit & carnẽ ñ genuit:
aut si carnem genuit. carne con¬
cepit. Qd enĩ concepit. ħgenu¬
it. S qͦmͦ carne̾ ministrare po¬
tuit ñcaro: aut non carnem
gignere caro: Ista pplexa inqͥsi¬
tio siue q̃rendi rõ qͣ ad modum
sane & competent᷑ intellignia¬
leat considẽmus. Et pͥmũ qͥdẽ
in ea quȩ scdm solitam oc usita¬
tam naturȩ oꝑationem ꝑagit᷑
concept̃ione eiusdẽ naturȩ opꝰ
quomͦ cõmpleat᷑ intueam᷑. In pa¬
rentib carnalit᷑ generantibus
& ꝑ carnis coitũ nascit᷑am car¬
nem excarne fabricantib utro¬
biq nat᷑a substantiam miniftt᷑.
partui creando ut ex itͥusq
carne ꝓcedat quȩ solũ iuniui
carne formanda est caro. Tam̃
ħ uectigal qd̃ nat᷑a quasi debi¬
tũ qdđdam ex instituto creatoriᷤᷤ
ad fabricam humani corpoñab¬

Expanded text:
dum est, quia obscura sunt, nec ideo dum est, quia obscura sunt, nec ideo aliquid temere definiendum, quia credenda sunt. Quaeramus ergo quid concepit Maria. Aut enim carnem non concepit, et carnem non genuit; aut si carnem genuit, carnem concepit. Quod enim concepit, hoc genuit? Sed quomodo carnem ministrare potuit non caro, aut non carnem gignere caro? Ista perplexa inquisitio sive quaerendi ratio, quemadmodum sane et competenter intelligi valeat consideremus. Et primum quidem in ea quae secundum solitam ac usitatam naturae operationem peragitur conceptione quomodo compleatur intueamur. In parentibus carnaliter generantibus, et per carnis coitum nascituram carnem ex carne fabricantibus, utrobique natura substantiam ministrat partui creando, ut ex utriusque carne procedat, quae solum in unius carne formanda est caro. Tamen hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris, ad fabricam humani corporis ab
Abbreviated transcription (Latin):
carnem ꝑ carnis coitũ suscepi᷑¬
se memorat᷑. & hȩc quidẽ sub¬
stantia carnis. de carne uiriꝑ
ipsumm carnis coitũ tnͣsfusacũ
carne mulieris una caro effici¬
tur. ut id qđ nascit᷑um ÷. exu¬
tͥusq substantia ueracit᷑ ori¬
ginẽ sumens ab illo ꝑ istamãe
ab ista gen̾et᷑. Gͦ mulier ã uiro
concipit cum acarne uiri ꝑ co¬
itũ carnis semen suscipit ad
geñandã carnem. Nec aliud
concipit qͣm ille ẽ ã qͦ concipit.
aut ipsa quȩ concipit. & qđ
concipit hoc parit. Quid gͦ
tus infudit aluo uirginis:
Quomͦ gͦ se men carnis mini¬
strare potuit sub̃a sp̃ualis:
anforte sem̃ carnis ñ fuit qd̾
conceptũ ẽ. & caro fuit qd̃
natum est Quid dicemus:
Q uomͦ maria de sp̃u sc̃o con¬
cepit: & si de sp̃u scõ conce
Hȩc om̃a magna considatione in¬
digare. ne forte inre difficili et
ualde obscura sensus humanꝰ
aliqͥd amplius sila possibilitare
p̃stimat: nec ido de his dubitã¬

Expanded text:
carnem per carnis coitum suscepiscarnem per carnis coitum suscepisse memoratur. Et haec quidem carnis substantia, de carne viri per ipsum carnis coitum transfusa, cum carne mulieris una caro efficitur et id quod nasciturum est ex utriusque substantia veraciter originem sumens ab illo, per istam etiam ab ista generetur. Ergo mulier a viro concipit cum a carne viri per coitum carnis semen suscipit ad generandam carnem, nec aliud concipit, quam ille est a quo concipit: aut ipsa quae concipit, et quod concipit hoc parit. Quid ergtus infudit alvo Virginis? Quomodo ergo semen carnis ministrare potuit substantia spiritalis? An forte semen carnis non fuit quod conceptum est et caro fuit quod natum est. Quid dicemus? Quomodo Maria de Spiritu sancto concepit? Et si de Spiritu sancto conceHaec omnia magna consideratione indigent, ne forte in re difficili et valde obscura sensus humanus aliquid amplius sua possibilitate praesumat. Nec ideo de his dubitan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũq continentiȩ. comugii
sacram̃tũ suscepisse. ectñ uirgini¬
tatis ꝓpositũ ñ mutasse: ueracit᷑
nomen sumpsisse conuigis: et
ꝑseu̾ant̃ uotũtenuisse integri¬
TATIS
RIora gͥ ꝓpositionis parte
ꝓbata. qua dictũ est qđ maria
in consensu coniugali. uͥginita¬
tis ꝓpositũ ñ mutauit: nunc
ad expositionẽ scdȩ partis qͣ
dictũ ÷ qd̾ ñ de uiro. s de sp̃u
scõ sine libidine concepit: ser¬
mo necee ÷ ordinẽ suũ ꝓseqͣtur.
Primȩ siqͥdem partis senten¬
tia qͥa magis in q̃stione u̾saba¬
tur. ꝓlixiori disputatione in¬
diguit. ħ autẽ qm̃ de ea minꝰ
dubitatũ ÷: ñ tam ꝓbationẽ
qͣm expositionẽ reqͥrit. Qerendũ
itaq in pͥmis est. quomͦ intel¬
ligi oporteat qd̵ dictũt beatã
mariam de sp̃u scõ concepisse.
Scimus namq & om̃s iam fre¬
quentissimo naturȩ usudidi¬
cimus. qđ cum mulier a iuro
concepisse dicit᷑. ñ aliud insi
su bstantiã carnis ad gen̾andã

Expanded text:
 continentiae, conjugii sacramentum suscepisse, et tamen virginitatis propositum non mutasse, veraciterque nomen sumpsisse conjugis, et perseveranter votum tenuisse integritatisitur propositionis parte probata, qua dictum est quod Maria in consensu conjugali, virginitatis propositum non mutavit, nunc ad expositionem secundae partis, qua dictum est quod non de viro, sed de Spiritu sancto sine libidine concepit, sermo necesse est ordinem suum prosequatur. Primae quidem partis sententia quia magis in quaestione versabatur prolixiori disputatione indiguit. Haec autem quoniam de ea minus dubitatum est, non tam probationem quam expositionem requirit. Quaerendum itaque in primis est, quomodo in elligi oporteat quod dictum est, beatam Mariam de Spiritu sancto concepisse. Scimus namque et omnes jam frequentissimo naturae usu didicimus, quod cum mulier a viro concepisse dicitur, non aliud nisi substantiam carnis ad generandam
Abbreviated transcription (Latin):
des erat inppło uno & tempus
ad multiplicandũ numer̃ fide¬
lium oꝑa officiĩ coniugał indi¬
guit. carnale cõm̾ciũ ab uno in
plurib exercebat᷑. ettñ unici
ultiplicandus ẽ. ad cominen¬
dandã singłaris sacͤmenti uni¬
tatem quod ẽ in sp̃u. ñ nisiuna
uni in carne una fecdat᷑. Tunc
ꝓpt̾ necessitatẽ licentia carni fo¬
ris in oꝑe laxabatur. ettñ scĩtas in¬
tus in uirtute sacͣmenti in tegra
gitur.&. in eo tñ unitas sacra¬
m̃ti ñ efficit᷑. sed cominendat᷑:
Hec dicta sint ꝓ eo quod ꝓpositũ
erat demonstrare qͥa sin e consen¬
su carnał commerciĩ coniugium
scm̃ & uerum eẽ possit. neq in
assensu coitus carnis. sc̃itas sacͣ¬
menti conugał consistat. Post
hȩc nunc suꝑest ut de matre
uirgine sermonem in medium
ꝓponamus & inquiramus qua
ratione uł auctoritate ꝓbari
possit. ipsam & u̾am fuisse
iugem. & in assensu tñ conui¬
gali uͥginitatis ꝓpositũ ñ mu¬

Expanded text:
des erat in populo uno, et tempus des erat in populo uno, et tempus ad multiplicandum numerum fidelium opera officii conjugalis indiguit, carnale commercium ab uno in pluribus exercebatur, et in unici ultiplicandus est ad commendandam singularis sacramenti unitatem, quod est in spiritu, non nisi una uni in carne una foederatur. Tunc propter necessitatem licentia carnis foris in opere laxabatur; et tamen sanctitas intus in virtute sacramenti integra sgitur; et in eo tamen unitas situr, sed commendatur. Haec dicta sunt pro eo quod propositum erat demonstrare, quod sine consensu carnalis commercii conjugium sanctum et verum esse possit; neque in assensu coitus carnis, sanctitas sacramenti conjugalis consistat. Post haec nunc superest, ut de matre virgine sermonem in medium proponamus et inquiramus qua ratione vel auctoritate probari possit, ipsam et veram fuisse conjugem, et in assensu tamen conjugalis virginitatis propositum non mu
Abbreviated transcription (Latin):
men dĩ: Ille gͥ h semen dĩ in
sp̃i requirit. qͥ ibi semen car¬
nis in carne multiplicandũ
imꝑauit. Ibi dictum est eruił
duo in carne una. Hic dictũt.
cũ odio habueris dimitte eã.
ut eadem carnis commixtio
quȩ ibi int̾ uirũ & mulierem
fut᷑a p̃dicitur. hic sine federe
dilectionis quȩ ÷ in sp̃u nichil
ꝓdesse de monstret᷑. Hoc÷ enĩ
cũ odio hũeris eã dimitte. ñ
imꝑantis discidiũ. s docentiᷤᷤ
qd̃ sine dilectionis fede cassa
neat societas carnis. Hongͦ
uirtus sacram̃ti coniuigalis ĩcar¬
ne est.s inmente. nec ille consen¬
sus ad sc̃ĩtatem ꝑficiendam re¬
quirit᷑: qui &e ante pecẽm ꝯuga¬
tis indicebat᷑ adofficium. post
peccatũ uͦ eousq descendit. ut
iam nunc concedat᷑ ad remediũ.
Dequaqͣm gͦ ex eo pensandũ ẽ.
coniugii sac̾mentũ in quo tunc
ñ scĩficaret᷑ s exercẽtur comuga¬
lis castitas. & nunc ñ sanctificat᷑
coniugatoꝵ. Propt̾ea olim qñ fi¬

Expanded text:
men Dei? Ille igitur hic semen Dei in men Dei? Ille igitur hic semen Dei in spiritu requirit, qui ibi semen carnis in carne multiplicandum imperavit. Ibi dictum est: Erunt duo in carne una. Hic dictum: Cum odio habueris eam, dimitte, ut eadem carnis commistio, quae ibi inter virum et mulierem futura praedicitur, hic foedere dilectionis quae est in spiritu nihil prodesse demonstretur. Hoc est enim. Cum odio habueris eam, dimitte; non imperantis dissidium, sed docentis, quod sine dilectionis foedere cassa neat societas carnis. Non ergo virtus sacramenti conjugalis in carne est, sed in mente, nec ille consensus ad sanctitatem perficiendam requiritur, qui et ante peccatum conjugatis indicebatur ad officium. Post peccatum vero eo usque descendit, ut jam nunc concedatur ad remedium. Nequaquam ergo ex eo pensandum est conjugii sacramentum, in quo tunc sanctificaretur, sed exerceretur conjugalis castitas; et nunc . Propterea olim, quando fi
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis tibi fact᷑um est. ut os¬
tendẽtur quod conugium ñ
sacrat unio carnis. s cordis. ne
excellere putes minift̾iũ offi¬
cii. suꝑ scĩtatem sacramenti.
Instas ut consensus carnis scĩ¬
tas sit comugał. nec p̃t̃ pactũ
coitus uincłm matͥmonii ratũ
esse concedis. Quia manifeste
dirit erunt duo incarne una
& ñ manifeste dixit erunt
duo in spu uno. Quid sitibi
in carne una. postea manifeste
causam: Quia dominus tes¬
tificatus est int̾ te & uxorẽ
pubtatis tuȩ quam tu despe¬
xisti & hec particeps tua &
uxor fedis tin. Donne unus fec̃
stodite gͦ sp̃m ur̃m. ⁊ uxorem
adolescentiȩ tuȩ noli despicẽ.
Cum odio hũeris eam dimit¬
te dicit dñs ds isrł. Illic gͦ di¬
ctum est. hoc nunc os exossib
meis & caro de carne mea.hic
nis dicit᷑. hic portio sp̃c nõiat᷑.
Ibi dicꝰtũ ⁊ crescite & multipli¬
camini. & replete terram. hic
dictũ ÷. & quid unꝰ querit nͥ se¬

Expanded text:
fortassis ibi factum est ut osfortassis ibi factum est ut ostenderetur quod conjugium non fuerat unio carnis, sed cordis, ne excellere putes ministerium officii super sanctitatem sacramenti. Instas ut consensus carnis sanctitas sit conjugalis, nec praeter pactum coitus, vinculum matrimonii ratum esse concedis, quia manifeste dixit: Erunt duo in carne una; et non manifeste dixit: Erunt duo in spiritu uno. Prius in carne una; et non manifeste causam? Quia Dominus testificatus est inter te et uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti: et haec particeps tua et uxor foederis tui. Nonne unus fecit, in spiritu uno. Per prophetam Deus adolescentiae tuae noli despicere. Cum odio habueris eam; dimitte, dicit Dominus Deus Israel . Illic ergo dictum est: Hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; hicnis dicitur, hic portio spiritus nominatur; ibi dictum est: Crescite et multiplicamini, et replete terram. Hic dictum est: Et quid unus quaerit nisi se
Abbreviated transcription (Latin):
homo relicto pr̃e suo & matre
sua. elig̾et. uxori suȩ unice ⁊ sin¬
gularit᷑ in diuidua semꝑ dile¬
ctione sociari. Huic autẽ socie¬
tati ad commodum fut᷑ gn̾̃is
multiplicandi certi & rõnabi¬
lis sacram̃ti causa. officium
postea gen̾andi iniunxit. non
quidem ut ineo conugium
consisteret. s ut ex eo conugi¬
um & ꝑ obedientiã miniftĩi
in merito cresc̾ẽt. & ꝑfecum¬
ditatem prolis fructuosius
appareret. Recte gͦ dicitur.
Relinquet homo prẽm suũ¬
& matrem suã & adħebit. u¬
xorisuȩ & erunt duo in car¬
ne una. ut in eo qd̾ adheret
urori sue sacram̃tũ sit iuisi¬
bilis societatis quȩ in sp̃ufa¬
cienda ẽ int̾ dm̃ & animam.
in eo autẽ quod duo sunt in
carne una sacramentũ sit u¬
sibilis participationis quȩ
in carne facta est. int̾xp̃m&¬
erunt duo incarne una in rp̃o
& ȩccłia. s marus sacram̃tũ eruił
duo in corde uno. indilectione
una. in deo & anima. Don satis

Expanded text:
 relicto patre suo et matre  relicto patre suo et matre sua, eligeret uxori suae unice et singulariter individua semper dilectione sociari. Huic autem societati ad commodum futuri generis multiplicandi, certi et rationabilis sacramenti causa officium postea generandi injunxit; non quidem ut in eo conjugium consisteret, sed ut ex eo conjugium et per obedientiam ministerii in merito cresceret, et per fecunditatem prolis fructuosius appareret. Recte ergo dicitur: Relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, ut in eo quod adhaeret uxori suae sacramentum sit invisibilis societatis, quae in spiritu facienda est inter Deum et animam; in eo autem quod duo sunt in carne una, sacramentum sit invisibilis participationis quae in carne facta est intErunt duo in carne una, in Christo et Ecclesia; sed majus sacramentum, Erunt duo in corde uno, in dilectione una, in Deo et anima. Non satis
Abbreviated transcription (Latin):
Abter gͦ ds̃ ÷ illorũ qui ab eo
solummꝰͦ ut eẽnt acce ꝑunt alit᷑
uͦ illoꝵ qui ut non solumabeo
essent. s ut in eo beati essent
c i p̃mium acceꝑunt. Illi qͦd
ipsi sunt ab eo acceꝑunt. ifti
ut beate sint quod ipsisunt.
quod ipse est ab eo accipiunt.
Minus gͦ diligendum est qđ
sumus. & amplius quod beati
sumus. quia millotantũ ẽ hoc
qđ nos sumus. imisto uͦ cũ eo
quod nos sumus. id etiam qͦd
ipse est.a quo accepimus qͦd
sumus. Relinquet gͦ homo
pr̃em suum & matrem suam
& adhebit urori suȩ. ut uet̾a
nouis suꝑuenientib pꝰͦponen᷑.
ãpͥncipio ꝑ dilectionẽ ueniat.
& in fine ꝑ dilectionẽ reqͥescat.
Uides nunc quale &e qͣntũ
sacramentũ p̃fert amor con¬
iugał. ut in hoc discat anima
rationalis sui finis consortium
sine fine elige. & indiiduo illi
amoris nexii. & singłaris dile¬
ctionis parilitate adherere.
Hȩc fuit pͥncipalis causa con¬
iugii ꝓpt̾ quam d̾s instituit. ut¬

Expanded text:
Aliter ergo Deus est illorum, qui ab eo Aliter ergo Deus est illorum, qui ab eo solummodo ut essent acceperunt; aliter vero illorum qui ut non solum ab eo essent, sed ut in eo beati essent eum in praemium acceperunt. Illi quod ipsi sunt ab eo acceperunt; isti ut beate sint quod ipsi sunt, quod ipse est, ab eo accipiunt. Minus ergo diligendum est quod sumus et amplius quod beati sumus, quia in illo tantum est hoc quod nos sumus; in isto vero cum eo quod nos sumus id etiam quod ipse est a quo accepimus quod sumus. Relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, ut vetera novis supervenientibus postponens, a principio per dilectionem veniat, et in fine per dilectionem requiescat. Vides nunc quale et quantum sacramentum praefert amor conjugalis, ut in hoc discat anima rationalis sui finis consortium sine fine eligere, et individuo illo amoris nexu et singularis dilectionis parilitate adhaerere. Haec fuit principalis causa conjugii, propter quod Deus instituit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Magna res. Prefeit pͥncipiofi¬
nem. Pat̾ & mat̾ pͥncipium ẽ
unde uenit. uxor finis est ubi
dilectio requiescit. Ibi dilec̾tio¬
nem oꝑata est sola conditio:
hic electionem sine conditiõe
fecit sola dilectio. diligit ita¬
q homo prẽm suũ & matre
ñiam quia de ipsis semel uitã
accepit. s plus uxorem suam
diligit quia cum ipsa semꝑ
uruere elegit. Diuinum ꝓrsus
sacramentũ & ꝓfundum my¬
st̾ium. pulchrũq & ãmirand̾
humane conditionis ȩxem¬
plum. Habemus pͥncipium
nrm̃ unde accepimus ut simͦ
habemus & finem nr̃m sine
quo beati eẽ non possumus.
Ab illo ꝑ conditionẽ naturȩ
adeẽ uenimus. i illo ꝑ ele¬
ctionem gr̃e beatũ ẽẽ accipimͦ.
ab illo ẽẽ hñt om̃a quȩ sunt:
diligendum est ab illo esse. m¬
ultum autem amplius est. et
amplius diligendum est. ũllo
beatum ẽẽ. utrumq tñ mag¬
num & dilectione dignum:
& ab illo eẽ & in illo beatũ eẽ.

Expanded text:
Magna res. Praefert principio fiMagna res. Praefert principio finem. Pater et mater principium est, unde venit; uxor finis est, ubi dilectio requiescit. Ibi dilectionem operata est sola conditio; hic electionem sine conditione facit sola dilectio. Diligit itaque homo patrem suum et matrem suam, et de ipsis semel vitam accepit; sed plus uxorem suam diligit; quia cum ipsa semper vivere elegit divinum prorsus sacramentum et profundum mysterium, pulchrumque et admirandum humanae conditionis exemplum. Habemus principium nostrum unde accepimus ut simus; habemus et finem nostrum sine quo beati esse non possumus. Ab illo per conditionem naturae ad esse venimus; in illo per electionem gratiae beatum esse accipimus. Ab illo esse habent omnia quae sunt; inus diligendum est ab illo esse. Multo autem amplius est, et amplius diligendum est in illo beatum esse; utrumque tamen magnum et dilectione dignum est, et ab illo esse, et in illo beatum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
quid gͦ relinquet homo prẽm
siũ & matrem suam & adhere¬
bit uxorisuȩ. nisi sod̾m illam
singłarem societatem inqua¬
ut᷑q semet ipsum debet alt̾iꝰ
in qua homo affectũ pr̃ĩs et
matris ñ quidem deponit ut
affectũ uroris solum eligat. s
pponit affectũ patris & matris
ut affectũ uxoris illi p̃ferat. ut
eum non solũ. s singłarẽ hãt.
Nongͥ de commixtione carnis
s de affectu cordis & uinculo
socialis dilectionis dictum ẽ.
adherebit urori suȩ ut ꝑ id qͥ
dicit᷑. adherebit uxori suȩ sac᷑¬
mentũ coniugii quod inspũ
÷ intelligas. ꝑ iduͦ qđ subdit᷑
& erunt duo in carne una. of¬
ficiũ comugii qđ in carne est.
non pactum fedis coniigalis
agnoscas. Relinquet gͦ homo
pr̃em suum & matrem suã ⁊ ad¬
herebit urori suȩ & erunt duo
in carne una. Eece hic est coniu¬
gium adherebit uxori suȩ. hic
est comugii officiũ erunt duo
in carne una. Quare gͦ relinq̃t
homo prẽm suum & matrem
suam & adherebit uxori suȩe

Expanded text:
quid ergo relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, nisi secundum illam singularem societatem in qua semetipsum debet alteri? in qua homo affectum patris et matris non quidem deponit, ut affectum uxoris solum eligat; sed postponit affectum patris et matris, ut affectum uxoris illi praeferat; ut eum non solum sed singularem haberet? Non igitur de commistione carnis, sed de affectu cordis et vinculo socialis dilectionis dictum est: adhaerebit uxori suae. Ut per hoc quod dicitur: adhaerebit uxori suae, sacramentum conjugii quod in spiritu est intelligas. Per id vero quod subditur: et erunt duo in carne una, officium conjugii quod in carne est non pactum foederis conjugalis agnoscas. Relinquet ergo homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Ecce hic est conjugium, adhaerebit uxori suae; et hic est conjugii officium, erunt duo in carne una. Quare ergo relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae?