comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liter hoc sit quod ipse: alt̾am de gente tenebrarũ.
quã ds̃ nec genuerit nec fecerit. nec protulerit.
nec abiecerit. s. quȩ suã uitam. suã terram. suos
fecus. & animalia. suum postremo regnum ha¬
buerit ingenitumq pͥncipium. s quodã tp̃r
adũsus am̃ rebellasse. dm̃ autẽ qui aliud quod
faceret ñ haberet &. quomꝰ alit̾ poss& hosti resi¬
sicre ñ inuenira. necessitate opp̃ssum misisse huc
opimones refellimus. qd̾ partim iam fecimus.
partim quantũ ds siuerit faciemus: s. in hoco¬
pere quomꝰ adiisus eos fides catholica tuta sit.
&. quomͦ ñ ꝑturbent animũ ea quib cominoti
homines in eoꝵ cedunt sententiã. rationib qͣs
añs dare dignatur. quantũ possumus demon¬
stramus. Iuud sane in primis tenere te uolo
qui bene nosti animũ meũ. non hoc me fugi¬
ende arrogantiş gr̃a. quasi sollemnit̃ dicere:
quicquid inhis littis erroris iuenirĩ poteris.

Expanded text:
liter hoc sit quod ipse; alteram de gente tenebrarum, liter hoc sit quod ipse; alteram de gente tenebrarum, quam Deus nec genuerit, nec fecerit, nec protulerit, nec abjecerit; sed quae suam vitam, suam terram, suos fetus et animalia, suum postremo regnum habuerit, ingenitumque principium; sed quodam tempore adversus Deum rebellasse, Deum autem cum aliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc iniones eorum refellimus, quod partim jam fecimus, partim quantum Deus siverit faciemus: sed in hoc opere quomodo adversus eos fides catholica tuta sit, et quomodo non perturbent animum ea quibus commoti homines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gratia quasi solemniter dicere, quidquid in his litteris erroris inveniri poterit,
Abbreviated transcription (Latin):
lumus quam lucem ueritatis intueri. Quaꝓpt̃
multi ut diem dĩuideant & gaudeant: ꝑhereticoᷤsᷤ
de somno excitant᷑. Utamur g̃ etiam hereticis. ñ
ut eorum aꝓpbemus errores. s ut catholicã disci¬
plinam adusus eorũ insidias asserentes. uigilan¬
tiores & cautiores simus. etiam si eos ad salutem
ut ista scͥptura precedente pietate legentib bonis.
ñ adu̾sus unã aliquã. s adu̾sus om̃s prauas &
falsasopiniones possit ualere. Contra eos tam̃
potissimũ ÷ instituta qui duas nat᷑as uł sub̃as
singłis pͥncipiis adu̾sus inuicẽ rebelles ẽẽ arbi¬
trant᷑. Offensi enim quibdam rebus. & rursu
quibusda delectati. ñ earum quib offendunt᷑
s earum quib delectant᷑ uolunt eẽ auctorẽ dm̃:
& cum consuetudinẽ suam uincere nequeunt.
iam carnalib laque. is irretit duas animas eẽ
in uuo corpore existimant: unã de dõ quȩ nat᷑a¬

Expanded text:
lumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter lumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem ut ista scriptura, praecedente pietate, legentibus bonis, non adversus unam aliquam, sed adversus omnes pravas et falsas opiniones possit valere. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas ve. substantias singulis principiis adversus invicem rebelles esse arbitrantur. Offensi enim quibusdam rebus, et rursus quibusdam delectati, non earum quibus offenduntur, sed earum quibus delectantur, volunt esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus laqueis irretiti, duas animas esse in uno corpore existimant: unam de Deo, quae natura
Abbreviated transcription (Latin):
oportuisse. doleamusq illos hec ñ credentes qui
nos antea credentes irridere quã nob̾cum crede
maluerunt. Nonenim iam illa hominis sacro¬
sca susceptio. & uirginis partus. & mors filii dei
ꝑ nob. & resurrectio a mortius. & incȩlum ascen¬
sio .& consessus ad dext̃am patris. & peccatorum
abolitio & iudicii dies &. corporum resuscitatio.
cognita etnitate trinitatis. & mutabilitate cre¬
ature creduntur tantum: & ñ etiam iudicantur
adsummi di miscdiam qm generi humano exhi
Ex hisenim hominib heretici fiunt. qui etiam¬
sic̃ent in eccła. nichilominꝰ errarent. Cum autẽ
foris sunt plurimum prosunt. ñ ucrum docendo
quod nesciunt: s ad ucrum querendum carnales.
& ad uerum apiendum sp̃itales catholicos exci¬
tando. Sunt enim inumerabiles in scã eccłia
qo probati uiri. s manifesti ñ sunt int̾ nos. quã¬
diu imꝑitie nr̃e tenebris delectati. dormire ma¬

Expanded text:
oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui nos antea credentes irridere, quam nobiscum credere maluerunt. Non enim jam illa hominis sacrosancta susceptio, et Virginis partus, et mors Filii Dei pro nobis, et resurrectio a mortuis, et in coelum ascensio, et consessus ad dexteram Patris, et peccatorum abolitio, et judicii dies, et corporum resuscitatio, cognita aeternitate Trinitatis et mutabilitate creaturae, creduntur tantum, et non etiam judicantur ad summi Dei misericordiam, quam generi humano exhibEx his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in Ecclesia sancta Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire ma
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ modus. diuinis p̃ceptis conciliat᷑. & idoneã
faciet sp̃italib ꝑcipiendis. quȩ nec pret̾ita sunt
nec futura. s eodẽ modo semꝑ manentia. nulli
in dubiatione ꝑspicit᷑. non ut aliã parde totius
qcature fecisse intelligat᷑ pat̃. & aliã filiꝰ. & aliam¬
sp̃e sc̃s̃ s & simul om̃ia & unã quãq naturam.
patie fecisse ꝑfilium in dono sp̃c sc̃ĩ. Om̃is enim
es uł substantia us eẽntia. uł nat᷑a. uł si quo alio
uerbo melius enunciat᷑ simul hab& hȩc tria: ut
ꝙ unum aliquid sit. & spetie propria discernatui
icecis. & rerum ordinẽ non excedat. Qͦ cognito la¬
as arparebit. qntum hõ assequi potẽ. quam ne¬
ceslarus & iustis & inuicti legibus do & domino
suo cuncta subiecta sint. Ex quo illa omnia q̃
primo eredidimus nichil nisi auctoritatẽ secuti.
param sic intelligunt᷑. ut uideamus eẽ c̃tissima:
parum sic ut iideamus fieri posse. atq ita fieri

Expanded text:
vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualibus percipiendis, quae nec praeterita sunt, nec futura, sed eodem modo semper manentia, nulli la dubitatione perspicitur; non ut aliam partem totius creaturae fecisse intelligatur Pater, et aliam Filis, sed et simul omnia et unamquamque naturam Patrem fecisse per Filium in dono Spiritus sancti. Omnis enim res, vel substantia, vel essentia, vel natura, vel si quo alio verbo melius enuntiatur, simul haec tria habet; ut et unum aliquid sit, et specie propria discernatur a caeteris, et rerum ordinem non excedat. CAPUT tis apparebit quantum homo assequi potest, quam necessariis et invictis et justis legibus, Deo et Domino suo cuncta subjecta sint: ex quo illa omnia, quae primo credidimus, nihil nisi auctoritatem secuti, partim sic intelliguntur, ut videamus esse certissima; partim sic, ut videamus fieri posse, atque ita fieri
Abbreviated transcription (Latin):
losophia consec̃ntur. & his qui uł praua opini
one uł aliqua simultate suꝑbientes. aregula &¬
a cõmunione eccłe catholice deuiarunt: & his
qui suarũ scͥpt̾arum lum̃. & sp̃italis ppłi gr̃ãm
quod nouum destam̃tum uocatur. hr̃e noluer̃.
quoᷤ quanta potui breuitate ꝑstrinxi: tenenda ÷
nob xp̃iana religio. & eius ecciȩ cõmumcatio q̃
catholica ÷ & catholica nominat᷑ ñ solumasius.
uerum ÷ ab om̃ib inimicis. Telint nolint enĩ
ipsi quoq heretici. & scismatũ alum:ni. q̃ndoñ
cum suis s cũ ext̾ncis loquunt᷑: catholica nichil
aliud qͣm catholicã uocant. Non enim possunt
intelligi nisi hoc eã nomine disc̃nant: quo ab
uniũso orbe nuncupat᷑. Nuius religionis sec¬
tande. caput ẽ hystoria & prophetia dispensati¬
onis temporalis diuinȩ prouidentie: ꝓ salute
generis humani in ȩt̃nam uitam reformandi atq
reꝑandi. Quȩ cum credita fu̾int. mentẽ purgabit

Expanded text:
loloone, vel aliqua simultate superbientes, a regula et communione Ecclesiae catholicae deviarunt; et his qui suarum Scripturarum lumen, et spiritalis populi gratiam, quod Novum Testamentum vocatur, habere noluerunt, quos quanta potui brevitate perstrinxi: tenenda est nobis christiana religio, et ejus Ecclesiae communicatio quae catholica est, et catholica nominatur, non solum a suis, verum etiam ab omnibus inimicis. Velint nolint enim ipsi quoque haeretici, et schismatum alumni, quando non cum suis, sed cum extraneis loquuntur, Catholicam nihil aliud quam Catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur. 13. Hujus religionis sectandae caput est historia et prophetia dispensationis temporalis divinae providentiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi atque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit
Abbreviated transcription (Latin):
uł eadẽ tempestate ꝑseu̾ante. uł ne suo reditu
talis aut seior oriatur. tenent uoluntatẽ cõ¬
sulendi etiã eis ipsis quorũ motibus ꝑturba¬
tionibq cesserunt: sine ulla conuenticuloꝵ
segregatione usq ad mortẽ defendentes. & te¬
stimonio iuuandes eã fidem qm in eccłia catho¬
lica p̃dicari sciunt. Hos coronat in occulto pat̃
in occulto uidens. Rarum hoc uidetur genus:
s tam̃ exempla ñ desunt: immo plura sunt ꝗͣ
credi potest. Ita om̃ib genib hominũ & exem¬
plorum ad animarũ curationẽ. & ad institutio¬
nes sꝑitalis ppłi.utitur diuina ꝓuidentia. Qm̃¬
Rĩe mͥ Romaniane. quid de uera religione sen¬
tirem: tempuᷤᷤ nunc ẽẽ arbitratꝰ sum. postquam
tuas ascerrimaᷤ int̾rogatione ᷤ sine ullo c̾to fine
fluctuare. ea caritate qua t obstrictus sum diu¬
tius sustinere ñ possum. Repudiatis ghis om¬
nibus qui neq in sac̾s philosophant᷑. nec in phi¬

Expanded text:
vel eadem tempestate perseverante, vel ne suo reditu vel eadem tempestate perseverante, vel ne suo reditu talis aut saevior oriatur; tenent voluntatem consulendi etiam eis ipsis quorum motibus perturbationibusque cesserunt, sine ulla conventiculorum segregatione usque ad mortem defendentes, et testimonio juvantes eam fidem quam in Ecclesia catholica praedicari sciunt. Hos coronat in occulto Pater, in occulto videns. Rarum hoc videtur genus, sed tamen exempla non desunt: imo plura sunt quam credi potest. Ita omnibus generibus hominum et exemplorum ad animarum curationem, et ad institutionem spiritualis populi, utitur divina providentia. bere, charissime mihi Romaniane, quid de vera religione sentirem , tempus nunc esse arbitratus sum, postquam tuas acerrimas interrogationes, sine ullo certo fine fluctuare, ea charitate qua tibi obstrictus sum, diutius sustinere non possem. Repudiatis igitur omnibus qui neque in sacris philosophantur, nec in phi
Abbreviated transcription (Latin):
aut error cuiuslib&. donec aut accusatorẽ inuc¬
niat. aut prauam opinionẽ ꝑtinaci ammositate
defendat. Exclusi autẽ aut penidendo redeunt:
aut in nequiciã male lib̃i defluunt ad admoni¬
dionẽ nr̃e diligentiȩ:aut scisma faciunt ad exer¬
citationẽ nr̃ȩ patientiȩ: aut heresim aliqͣm gig¬
nunt ad examen siue occasionẽ nr̃ȩ intelligen¬
tiȩ. Hi sunt exitus xp̃ianorũ carnalium: qui
ñ potuerint corrigi aut sustineri. Sepe ctiã sinit
diuina ꝓuidentia ꝑ ñnullas nimiũ turbulentaᷤ
carnalium hominũ seditiones expelli de congre¬
gatione xp̃iana etiã bonos uiros. Quã contume¬
liam uł iniuriã suam cum pacientissime ꝓeccłiȩ
pace tulerint. neq ullas nouitates uł scismatiꝰ uł
heresis moliti fuerint:docebunt homines quam
uero affectu. & quanta sinceritate caritatis deo
seruiendum sit. Talium gͥ uirorum ꝓpositumẽ
aut sedatis remeare turbinib: aut si id ñ sinant᷑.

Expanded text:
aut error cujuslibet, donec aut accusatorem inveaut error cujuslibet, donec aut accusatorem inveniat, aut pravam opinionem pertinaci animositate defendat. Exclusi autem aut poenitendo redeunt, aut in nequitiam male liberi defluunt, ad admonitionem nostrae diligentiae; aut schisma faciunt, ad exercitationem nostrae patientiae; aut haeresim aliquam gignunt, ad examen sive occasionem nostrae intelligentiae. Hi sunt exitus christianorum carnalium qui non potuerunt corrigi aut sustineri. 11. Saepe etiam sinit divina providentia, per nonnullas nimium turbulentas carnalium hominum seditiones expelli de congregatione christiana, etiam bonos viros Quam contumeliam vel injuriam suam cum patientissime pro Ecclesiae pace tulerint, neque ullas novitates vel schismatis vel haeresis moliti fuerint, docebunt homines quam vero affectu, et quanta sinceritate charitatis Deo serviendum sit. Talium ergo virorum propositum est, aut sedatis remeare turbinibus; aut si id non sinantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nantur: id integritatis custodes & recta sectã¬
tes. Hec enim eccła catholica ꝑtotum orbẽ ua¬
lide lateq diffusa: omnib errantib utitur
ad ꝓuectus suos. & ad eorũ correctionẽ. cũ eui¬
gilare uoluerint.titur enim gentib ad mate¬
riam oꝑationis suȩ: hercticis ad ꝓbationẽ doct᷑¬
ne suȩ. scismaticis ad docum̃tum stabilitatis suȩ
udeis. ad comꝑationẽ pulchritudinis suȩ. Alioᷤ
gͦ inuitat: alios excludit: alios relinqͥt: alios an
decedit. Omnib tam̃ gr̃e di participande dat
potestatẽ: siue illi formandi sint adhuc siue illi¬
reformandi.siue recolligendi.: siue admittendi:
Carnales autẽ suos. id: uiuentes aut sentientes
carnalit̾ tan quã palcas tolerat. quib in arca fru¬
menta tutiora sunt. donec talib tegminib exu¬
antur.S: quia in hac area ꝓuoluntate quisq
uel palea uł frum̃tum ẽ. tam diu sustinet᷑ pecẽm

Expanded text:
nantur, id est integritatis custodes et recta sectannantur, id est integritatis custodes et recta sectantes. Haec enim ecclesia catholica per totum orbem ualide lateque diffusa omnibus errantibus utitur ad prouectus suos et ad eorum correctionem, cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Iudaeis ad comparationem pulchritudinis suae. alios ergo inuitat, alios extecedit: omnibus tamen gratiae Dei participandae dat potestatem; sive illi formandi sint adhuc, sive reformandi, sive recolligendi, sive admittendi. Carnales autem suos, id est viventes aut sentientes carnaliter, tanquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus exuantur. Sed quia in hac area pro voluntate quisque vel palea, vel frumentum est, tamdiu sustinetur peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
exclusi a catholica cõmunione &e pardicipatiõe
quauis parium sacram̃toꝵ propͥa uocabula
ꝓpͥosq conuentus ñ insermone tantum. sed
etiã in suꝑsticione maluerunt. ut fotinani a&
atriani multiq pretea. Nam de his quiscis¬
mata fecerunt. alia questio ẽ. Poss& enim eoᷤᷤ
area dominica usq ad tempus ultimȩ uend¬
lationis uelut paleas sustinere: nisi uendo su¬
udie mimia leuitate cesuisent. & sele a nob ilt̃
separassent. Iudei uͦ qͣmiuis uni om̃ipotenti
do supplicent. sola tam̃ temporalia & uisibilia
bona de illo expectantes. rudĩta noui ppłiab
humilitate surgentia in ipsis suis scripturis
nuia securitate noluerunt adu̾tere: atq ita
in ueti homine remanser̃ Quȩ cum ita sint. neq
in confusione paganorum. neq inpurgam̃tis
hereticorũ. neq in languore scismaticorũ. neq
ĩcecitate iudeorũ querenda religio ẽ. s apud eos
solos qui xp̃iam. catholici. uł orthodoxi nomi¬

Expanded text:
exclusi a catholica communione et a participatione exclusi a catholica communione et a participatione quamuis parium sacramentorum propria uocabula propriosque conuentus non in sermone tantum sed etiam in superstitione meruerunt, ut Photiniani et Ariani multique praeterea; nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est. posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae uentilationis uelut paleas sustinere, nisi uento superbiae nimia leuitate cessissent et sese a nobis ultro separassent. Iudaei uero quamuis uni omnipotenti deo supplicent, sola tamen temporalia et uisibilia bona de illo exspectantes rudimenta noui populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis nimia securitate noluerunt aduertere atque ita in uetere homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque in purgamentis haereticorum neque in languore schismaticorum neque in caecitate Iudaeorum quaerenda religio est, sed apud eos solos qui christiani catholici uel orthodoxi nomi
Abbreviated transcription (Latin):
na sanatum uidemus: ineffabili laude p̾dican¬
dam eẽ nemmẽ negare oporteret. Hereses nãꝙ
tam innumerabiles a regła xp̃ianitatis au̾sȩ:
testes sunt. ñ admitti ad cõmunicanda sac̃mta
cos qui de patre dõ & sapientia eiꝰ & munere di¬
uino alit̃ sentiunt & hominib ꝑsuade conant᷑
quã ueritas postulat. Sic enim credit᷑ a docet᷑
quod÷ humanȩ salutis caput. ñ aliam ẽẽ phi¬
losophiam. id: sapientic studium. & aliam reli¬
gionẽ: cum hi quorũ doctrinam non axꝓbani.
nec sac̾mta nobcum cõmunicant. Quod in illis
minus mirandum: qui eorũ quoq sacͤm̃toꝵ
ritu dispares eẽ uoluerunt. sic̃ nescio qui ser¬
pentim qui appellant᷑ manichei. si c̃ alii nonnulli:
s: in illis magis aninadũtendũ hoc magisq ꝑ¬
dicandum. qui paria sacram̃ta celebrantes dñqa
sententia dispares sunt. & errores suos animosiꝰ
defende quam cautius corrigere maluerunt.

Expanded text:
na sanatum uideremus, ineffabili laude praedicanna sanatum uideremus, ineffabili laude praedicandam esse neminem negare oporteret. haereses namque tam innumerabiles a regula christianitatis auersae testes sunt non admitti ad communicanda sacramenta eos qui de patre deo et sapientia eius et munere diuino aliter sentiunt et hominibus persuadere conantur quam ueritas postulat. sic enim creditur et docetur, quod est humanae salutis caput, non aliam esse philosophiam, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus nec sacramenta nobiscum communicant. quod in illis minus mirandum est qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares esse uoluerunt; sicut nescio qui Serpentini qui appellantur, sicut Manichaei, sicut alii nonnulli. sed in illis magis animaduertendum hoc magisque praedicandum, qui paria sacramenta celebrantes, tamen quia sententia dispares sunt et errores suos animosius defendere quam cautius corrigere maluerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto cui auctoritate facilius consuleretus
hominibꝰ e paucis mutatis uerb̃ atq sententis
xp̃iam fierent. sic̃ plenq recentiorũ nr̃orumq
tempoꝵ platonici fecerunt: aut si hoc. ñ fate¬
rent᷑ nec fac̾ent. in suꝑbia & inuidia remanen¬
tes. nescio utrum possent ad ea ipsa que appe¬
tenda & desid̾anda eẽ dix̾ant. cũ istis sordibus
& inuidiam iitio curiositatis in ꝑcunctandiᷤ
demonib quo isti maxime cũ quib nunc a¬
gitur pagani ã xp̃iana salute reuocane. aqre minis
puerile e. nescio utrum tales illz prepedirent᷑
uiri. Ss qͦqͦ m̃ se habeat philosophorũ iactã¬
tia: ulud cuiuis intelligere facile ẽ. religionem
ab eis ñ ẽẽ querendã. qui eadem sacra suscipiebãt
cũ popłis. & de suorũ deoꝵ natura ac summo
bono diu̾sas cont̾riasq sententias in scolis suiᷤ
eadẽ teste muttitudine ꝑsonabant. Q uod si
hoc unum tantum uitium xp̃iana discipli¬

Expanded text:
profecto cuius auctoritate facilius consuleretur profecto cuius auctoritate facilius consuleretur hominibus et paucis mutatis uerbis atque sententiis christiani fierent, sicut plerique recentiorum nostrorum temporum Platonici fecerunt; aut si hoc non faterentur nec facerent in superbia et inuidia remanentes, nescio utrum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant cum istis sordibus o uitio curiositatis in percontandis daemonibus, quo isti maxime cum quibus nunc agitur pagani a christiana salute reuocantur, quia nimis puerile est, nescio utrum tales illi praepedirentur uiri. Sed quoquo modo se habeat philosophorum iactantia, illud cuiuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac summo bono diuersas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant. quod si hoc unum tantum uitium christiana discipli
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ & credant dõ. ꝑquẽ poplis iam omnibus
hec credenda ꝑsuasa sunt. Quod utiq ab ipsis¬
fieret si tantum ualerent. aut si ñ fieret. cͥmen
inuidentiȩ uitare ñ possent. Eigo cedant ei a
quo factum ẽ: nec curiositate. aut mani iac¬
tantia impediant᷑ quo minus agnoscant quid
int̾sit. inter paucorũt imidas comiecturas. &
manifestam salutẽ correptionẽq popłorum
lui enim si reuiuiscent quorũ isti nominibꝰ
głantur. & inuenirent iefeitas ȩccłas. templa
deserta. acupiditate bonorũ temporaliĩ atq¬
affluentium. ad spem uite et̾̃ne & ad bona spi¬
ritalia & intelligibilia uocari & currere huma¬
num genus: dicerent fortasse si tales essent q̃leᷤᷤ
fuisse memorant᷑. Hec sunt que nos ꝑsuadere
ppłis ñ ausi sumus: & corum potius consue¬
tudimi cessimus. q̃m illos in nr̃am fidẽ uolun¬
tatemq tratuximus. Itaq si hanc uitã uiRi
illi nobcum rursus agere potuissent. uident

Expanded text:
Deum et cedant Deo, per quem populis jam omnibus Deum et cedant Deo, per quem populis jam omnibus haec credenda fieret, si tantum ualerent; aut si non fieret, crimen inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. illi enim si reuiuescerent, quorum isti nominibus gloriantur, et inuenirent refertas ecclesias, templa deserta, a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aeternae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dicerent fortasse, si tales essent quales fuisse memorantur: haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem uoluntatemque traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum rursus agere potuissent, uiderent
Abbreviated transcription (Latin):
dis a. honorib huiꝰ mundi ex om̃i hominũ
geuere uni do sũmo totam uitam dicare uo¬
dentium. desertȩ qͦndam insule. ac multarum
ttarum solitudo compleat᷑. si deniq ꝑurbes
atq oppicla castella. uicos. agros etiam uillãq
priuatas in tantum aꝑte suadetur & appetit᷑
a terrenis aũsio. & in unum dm̃ uerumq cõ¬
uersio. ut cotidie ꝑumu̾sum orbem humanũ
genus una pene uoce respondeat sursum cor
se habe ad dñm:. quid adhuc oscitamus crapu¬
lam hesternã. & in mortuis pecudib diuina
eloquia ꝑscrutamur: si quando autẽ ad dis¬
putationẽ uenitur. platonico nomine ora
crepantia quã pectus uero plenum magis ha¬
bere gestimus: Qui ergo sensibilẽ istum mun¬
dum contempnere. & animã uirtute purgan¬
dam dõ summo subicere atq subiungere ua¬
num aut malum putant. alia ratione refellen
disunt.: si tam̃ cum his dignum ÷ disputare. Q
autẽ bonum appetendum fatentur: cognoscãt

Expanded text:
tiis et honoribus huius mundi ex omni hominum tiis et honoribus huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, uicos, agros etiam uillasque priuatas in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio, ut cotidie per uniuersum orbem humanum genus una paene uoce respondeat sursum cor habere se ad dominum: quid adhuc oscitamus crapulam hesternam et in mortuis pecudibus diuina eloquia perscrutamur? si quando autem ad disputationem uenitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus uero plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere et animam uirtute purgandam summo deo subicere atque subiungere uanum aut malum putant, alia ratidi sunt: si tamen cum his dignum est disputare. Qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant
Abbreviated transcription (Latin):
neq: ea que in mundo sunt. qm̃ omnia que ĩ
mundo sunt concupiscentia carnis ẽ. & concu¬
piscentia oculoꝵ. & ambitio scłi: si hec ꝑ totum
orbem iam ppłis leguntur. & cũ uen̾atione li¬
bentissime audiunt̃. si pꝰ tantum sanguinem.
tantos ignes. tot cruces martyrũ tanto fertiliꝰ
& uberius usq ad barbaras natione s ȩccłiȩ pul¬
lularunt. si tot iuuenum & uirginum milia
contempnentiũ nuptias. casteq uiuentium.
iam nemo miratur: quod cũ feciss&e plado usq
ado ꝑu̾sam temporum suoꝵ timuit opinio¬
nem ut ꝑhibeatur sacrificasse naturȩ. nat᷑am
si hec sic accipiunt᷑ ut quomͦ antea talia dispu¬
tare. sic nunc contra ñ disputare monstruosũ
sit. si tal pollicitationi atq sponsiomi ꝑ om̃s
terrarũ partes quas homines incolunt sacra
xp̃iana tradunt᷑ si hȩc cotidie leguntur in ȩccłis
& asacdotib exponunt᷑. si tundunt pectora
qui hec implere conantur. si tam innumera¬
biles aggrediunt᷑ hanc uiam ut deseras diui¬

Expanded text:
a quae in mundo sunt concupiscentia carnis est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi; si haec per totum orbem iam populis leguntur et cum ueneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes ecclesiae pullularunt; si tot iuuenum et uirginum milia contemnentium nuptias casteque uiuentium iam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo peruersam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrificasse naturae, tamquam si haec sic accipiuntur, ut quomodo antea talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; si tali pollicitationi atque sponsioni per omnes terrarum partes, quas homines incolunt, sacra christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc uiam, ut desertis diui
Abbreviated transcription (Latin):
NUMOMNIS UITE
bone ac beatȩ uia in
uera religione sit con¬
stituta. in qua unus
ds colitur & purga¬
tissima pietate cognoᷤᷤ¬
citur. principiũ na¬
Iturarum omnium. a
quo unit̾isitas omnis & inchoatur & ꝑficitur
& continetur: hinc euidentius error dephendit᷑
eorum popłorum qui multos dõs colere. qͣm
unum dm̃ uerum & dñm omnium maluert̃:
qd eorum sapientes qͦs philosophos uocant
scolas habebant dissentientes. & templa comu¬
ma. Non enim uel populos uel sacerdotes late¬
bat de ipsorum dorum natura quam diuersa
sentirent. cum suam quisq opinionẽ publice
ꝑfiteri n formidar&: atq omnib si poss&. plua¬
dere moliretur: oms tam̃ cum sectatoribus suis
diũsa & aduisa sentientib ad sacra commuma
nullo ꝓhibente ueniebant. Non nuncagitur
quis eorum senserit uerius. s certe illud satis
quantum in udetur appara: aliud cos in religi¬
one suscepisse cum popło: & aliud eode ipso po
pulo audiente defendisse priuatim. Socrates

Expanded text:
um omnis vitae bonae ac beatae via in vera religione sit constituta, qua unus Deus colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error deprehenditur eorum populorum, qui multos deos colere. quam unum verum Deum et Dominum omnium maluerunt, quod eorum sapientes, quos philosophos vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum verius senserit; sed certe illud satis, quantum mihi videtur, apparet, aliud eos in religione suscpulo audiente defendisse priuatim. Socrates
Abbreviated transcription (Latin):
religionis auferatur necesse ẽ. Uoluntate gͦ
peccatur: & qm̃ peccari ñ dubium ẽ ne hoc qͥdẽ
dubitandũ uideo. hab̃e animas lib̃um uolunta¬
tis arbitrium. Tales enim seruos suos meliores
eẽ iudicauit ds: si ei seruirent libalit᷑. Qd̾ nullomͦ
fieri poss&: si non uoluntate s necessitate ser

Expanded text:
religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur. Et quoniam peccari non dubium est, ne hoc quidem dubitandum video, habere animas liberum voluntatis arbitrium. Tales enim servos suos meliores esse Deus judicavit, si ei servirent liberaliter: quod nullo modo fieri posset, si non voluntate, sed neces
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit sula potentia frus quã dĩ. Qmquã enĩ
autẽ minus ẽ quã erat: ñ in quantum: s in q̃n¬
cum minus: malum ẽ. Eoenim quo minus:
quam erat: tendit ad mortem. Qͥd aut̃ mirum
si fit ex defectu in opia. & ex inopia inuidentia:
tum occuparet. iecte iniusta pena uideret᷑. que
peccantẽ consequit᷑ & quȩ dãpnatio nuncupat᷑.
sunc uͭ usq ado pecc̃m uoluntariũ malum ẽ:
ut nullom̃ sit peccatum. si ñ sit uoluntarium.
& hoc quidem ita manifestum ẽ ut nulla hĩc
doctorũ paucitas. nulla indoctorũ turba dis¬
sentiat. Quare. aut negandum ẽ pecc̃m cõmit¬
ti. aut fatendum ÷ uoluntate cõmitti. Non
aute recte negat peccasse animã: qui &e peni¬
tendo eam corrigi fatetur. & ueniam penitenti
dari. & ꝑseuerantẽ in peccatis iusta di lege dãp
nari. Postremo si non uoluntate malefacimus:
nemo obiurgandus om̃ino aut monendus:
Quib sublatis: xp̃iana lex & disciplina om̃is

Expanded text:
voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim autem minus est quam erat, non in quantum est, sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est quam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, tum occuparet, recte injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et quae damnatio nuncupatur. Nunc vero usque adeo peccatum voluntarium est malum, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium; et hoc quidem ita manifestum est, ut nulla hinc doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. Quare aut negandum est peccatum committi, aut fatendum est voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa lege Dei damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus est omnino, aut monendus: quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis
Abbreviated transcription (Latin):
scafit. s̃ ipsum etiã corpus uiuificabit᷑. eritq
in natã sua mundissimũ. Iue enim dicit: Mũ¬
ddate que intus sunt. & ea quȩ foris sunt munda
ergo peccato: aufert᷑ pena peccati. Et ubi est
malum: tbi ÷ mors contentio tua: uͥ÷ mors
aculeus tuus: Sincit enim essentia nichilum.
& sic absorbetur mors in uictoriã: nec aliquid
quia & ipse in quantum angłs ÷ non ẽ malum.
s in qͣntum ꝑu̾sus ẽ. propria uoluntate. Faten¬
dum ÷ enim & angłos natura ẽẽ mutabiles:. si
solus ds̃ ÷ incõmutabilis.: s ea uoluntate qua
magis dm̃ quã sc ipsos diligunt. firmi & stabiles
manent in illo. & fruunt᷑ maiestate ipsius: ei
uni libentissime subditi. Iue autẽ angłs magis
seipsum quã dm̃ diligendo. subditus ei ẽẽ noluit.
& intuiuit ꝑsuꝑbiam. & a summa essentia de¬
fecit &. lapsus ẽ & obhoc minuis ẽ quam fuit.
quia eo qđ minus erat frui uoluit: cum magis

Expanded text:
sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda ergo peccato, auferetur et poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in victoriam . CAPUT XIII.quia et ipse, in quantum angelus est, non est malus, sed in quantum perversus est propria voluntate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis
Abbreviated transcription (Latin):
mortalibus: & ad eas uincendas grãdi se adiu¬
uari credat. mente illi scruiens & bona uolũ¬
tate: sine dubitatione reꝑabitur. &. amultis
mutabilib ad unum incõmutabilem reutetin
reformata ꝑ sapientiã non formatam. s ꝑ qͣm
iudicans ut ipse anemine iudicetur. diligns
drm dm̃ suum in toto corde. in tota anima.
in totamente: & diligens proximum suum
noncarnalit. s. tan quã se ipsum. Seipsum aut̃
sp̃italit diligit. qui ex toto quod in eti uiuit.
ut pꝰ mortem corporalẽ quam debemus pͥmo
peccato. tp̃s suo atq ordine suo hoc corpꝰ resti¬
tuatur pristine stabilitati: quã non ꝑse habe¬
bit. so ꝑanimã stabilitam indõ. Que rursus
non ꝑse stabilitur. s: ꝑ dm̃. quo fruit̾. ldoq ã¬
plius quã corpus ugebit. Corpus enĩ ꝑ ipsam
ingebit. & ipsa ꝑ incõmutabilẽ ueritatẽ. que
filius dĩ unicus ÷ atq ita & corpus ꝑ ipsum

Expanded text:
mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjumortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens proximum suum non carnaliter, sed tanquam seipsum. Se autem spiritualiter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebit: corpus enim per ipsam vigebit, et ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fructu corporis delectata negligit dm̃. in¬
clinatur ad nchilum: & ista ÷ nequitia. Hoc
pacto autẽ uita carnalis & terrena efficitua:
& ob hoc etiam caro & terra nominat᷑. & qͣndiu
ita÷ regnumdi non possidebit. & eripitur ei
quod amat. Id enim amat qd & minus: quam
iita quia corpus ẽ. & propt ipsum peccatum
quod amatur fit corruptibile. ut fluendo de
serat amatorẽ suum: quia & ille hoc amando
deseruit dm̃. P recepta enim eius neglexit di¬
centis. Hoc manduca: &. hoc noli. Trahitur
ꝗ ad penas.: quia diligendo inferiora in egesta¬
te uoluptatum suarui. & in dolorib apud infe-¬
ros ordinat᷑. Qd: enim dolor qui dr̃ corꝑis:
nisi corruptio repentina salutis eius rei quam
male utendo anima corruptioni obnoxiauit:
Quid÷ autẽ dolor qui dẽ animi:. nisi carere mu¬
tabilib rebus quibus fruebatur. aut frui se poᷤ
stadio uitȩ humanȩ anima degit. uincat eas
quas adũsum se nutriuit cupiditates fruendo

Expanded text:
quae fructu corporis delectata negligit Deum, inquae fructu corporis delectata negligit Deum, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc facto autem vita carnalis et terrena efficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur, et quamdiu ita est, regnum Dei non possidebit, et eripitur ei, quod amat. Id enim amat, quod et minus est, quam vita, quia corpus est, et propter ipsum peccatum, quo amatur, fit corruserat amatorem suum, quia et ille hoc amando deseruit Deum. Praecepta enim ejus neglexit dicentis: Hoc manduca, et hoc noli . Trahitur ergo ad poenas: quia diligendo inferiora, in egestate voluptatum suarum et in doloribus apud inferos ordinatur. Quid est enim dolor, qui dicitur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei quam male utendo anima corruptioni obnoxiavit? Quid autem dolor, qui dicitur animi, nisi carere mutabilibus rebus, quibus fruebatur, aut frui se possstadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo
Abbreviated transcription (Latin):
illo ẽ. Qͥs ÷ autẽ hic nisiunus ds. una uerita ᷤ.
una salus om̃ium. & prima atq summa es¬
sentia. ex quo ÷ omne quicqͥd: in quantũ ẽ.
quia in quantũ ÷ quicqͥd ÷ bonum ẽ. & iđo¬
ex do ñ ÷ mors: Non enim ds mortẽ fecit. nec
letatur in ꝑditione uiuorũ: qm summa es¬
sentia ẽe fecit om̃e quod ẽ: unde & essentia
dr̃. Mors aut̃ non ẽẽ cogit quicqͥd moritur.
in quantũ moritur. Nam si ea quȩ moriunt᷑
penitus morerent᷑: ad nichilum sine dubio ꝑ¬
uenirent. S tantum moriunt᷑. quantũ minꝰ
ẽẽ participant: qd breuius ita dici potest. Tan¬
to magis moriunt̾: quanto minus sunt. Corpꝰ
autẽ minus ÷ quam uita quelib&: qm̃ qͣntulũ¬
cumq manet in specie ꝑuitam manet: siue q̃
unumqdq animal. siue qua uniu̾sa nat᷑a mũ¬
di administrat᷑. Corpus ergo magis subiacet
morti: & ido uicinus ÷ nichilo. Quappt̾ uita

Expanded text:
illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una veritas, illo est. Quis est autem hic, nisi unus Deus, una veritas, una salus omnium, et prima atque summa essentia, ex qua est omne quidquid est, in quantum est; quia in quantum est quidqex Deo non est mors; non enim Deus mortem fecit, nec laetatur in perditione vivorum, quoniam summa essentia facit esse omne, quod est, unde et essentia dicitur. Mors autem non esse cogit, quidquid moritur, in quantum moritur. Nam si ea, quae moriuntur, penitus morerentur, ad nihilum sine dubio pervenirent. Sed tantum moriuntur, quantum minus essentiae participant. Quod brevius ita dici potest: tanto magis moriuntur, quanto minus sunt. Corpus autem minus est, quam vita quaelibet, quoniam, quantulumcunque manet in specie, per vitam manet, sive qua unumquodque animal, sive qua universa natura mundi administratur. Corpus ergo magis subjacet morti, et ideo vicinius est nihilo. Quapropter vita,
Abbreviated transcription (Latin):
se fons uite. Nec aliqua uita in quantũ uita ÷
malum ẽ: s in quantum u̾git ad mortẽ. Morᷤ
aut̃ uite. non ÷ nisi nequitia: quȩ ab eo quod
nec quicquam sit. dicta ẽ. & ido nequissum
homines. nichili homines appellant᷑. uita
ergo uoluntario defectu deficiens ab illo
qui eam fecit. & cuiꝰ essentia fruebat᷑. & uoleis
contra dĩ legem frui corporib quib eã ds̃
prefecit. ũgit ad nichilum: & hȩc ÷ nequitia
non quia iam corpus nichil ẽ. nam & ipsũ
hab& aliquã concordiam pardium suarum.
sine qua om̃ino eẽ ñ poss&. Ergo ab eo fac¬
tum ẽ & corpus: qui om̃is concordiȩ caput:
Hab& & corpus quandã pacẽ sue forme: sine
qua prors nichil eẽt. Eigo ille ÷ & corporis cõ¬
ditor. a quo pax om̃is ẽ: & qui forma ÷ infabͥ¬
cata. atq om̃ium formosissima. Hab& aliq̃
spẽm: sine qua corpus ñ÷ corpus.Si ergo q̃¬
ritur quis instituerit corpus: ille queratur qͥ
ẽ om̃ium spec iosissimus. Om̃is eñi sp̃ẽs: ab

Expanded text:
e, nec aliqua vita in quantum vita est, malum est, sed in quantum vergit ad mortem: mors autem vitae non est, nisi nequitia, quae ab eo quod ne quidquam sit, dicta est; et ideo nequissimi homines, nihili homines appellantur. Vita ergo voluntario defectu deficiens ab eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei legem frui corporibus, quibus eam Deus praefecit, vergit ad nihilum; et haec est nequitia: non quia corpus jam nihilum est. Nam et ipsum habet aliquam concordiam partium suarum, sine qua omnino esse non posset. Ergo ab eo factum est et corpus, qui omnis concordiae caput est. Habet corpus quamdam pacem suae formae, sine qua prorsus nihil esset. Ergo ille est et corporis conditor, a quo pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet aliquam speciem, sine qua corpus non est corpus. Si ergo quaeritur quis instituerit corpus, ille quaeratur qui est omnium speciosissimus. Omnis enim species ab
Abbreviated transcription (Latin):
trahere. & c̃ hoc mundo ire uelle extra mundũ:
Quẽ propt̾ea ipsum eẽ non putat: quia eius ela¬
norem paitẽ ꝑ infinitum falsa cogitatione disten¬
dit quod non solum de hac luce. s etiã de aqua:
postirmo de uino. de melle. de argento. deauro.
de ipsis denq pulpis uł sanguine. uł ossibus
quorulibet animalium & cct̃is huiuscemodi rebꝰ
facillime fieri potest. Nichil enim ẽ corporis qd̃
uel ñ unum uisum possit innumerabilit̾ cogita¬
ri. uel in paruo spatio uisum possit cade imaginã¬
di facultate ꝑ infinita diffundi. S facillimum ẽ
execrari carnẽ: difficillimũ aut̃ non carnalit sape

Expanded text:
trahere, et cum hoc mundo ire velle extra mundum; trahere, et cum hoc mundo ire velle extra mundum; quem propterea ipsum esse non putat, quia ejus clariorem partem per infinitum falsa cogitatione distendit. Quod non solum de hac luce, sed etiam de aqua, postremo de vino, de melle, de auro, de argento, de ipsis denique pulpis, vel sanguine, vel ossibus quorumlibet animalium, et caeteris hujusmodi rebus facillime fieri potest. Nihil enim est corporis, quod non vel unum visum possit innumerabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi facultate per infinita diffundi. Sed facillimum est exsecrari carnem, difficillimum autem non carnaliter sape
Abbreviated transcription (Latin):
malum ẽ quo ita diligitur. fit penalis dilecto¬
risuo. & eum implicat erumnis & pascit fallaes¬
bus uoluptatib. quia neq ꝑmanent neq satiars̃
& torquent doloribus. quia cũ ordinem suum ꝑ¬
agit pulchra mutabilitaᷤ temporũ deserit aman¬
tem speties concupita: & ꝑ cruciatum sentientis
discedit a sensibus & erroribus agitat. ut hanc
ee primam spẽm putet quȩ om̃ium infima ẽ.
naturȩ scilicae corporeȩ. quã ꝑ lubricos sensus
caro male dilecta nunciauerit: ut cum aliquid
cogitat. intelligere se credat umbris illusus fan¬
tasmatum. Si quando aute non tenens in teg̃m
diuine ꝓuidentiȩ disciplinã. s tenere se arbit᷑ns
carni resistere conatur. usq ad uisibilium rerum
imagines ꝑuenit. & lucis huius quã certis c̾minis
circũ scͥptam uid&. immensa spatia cogitatione
format in aniter. & hanc spẽm sͥ future habitati¬
onis pollicet᷑: nesciens oculorũ concupiscentiam se

Expanded text:
malum est, quo ita diligitur, fit poenalis dilectomalum est, quo ita diligitur, fit poenalis dilectori suo, et eum implicat aerumnis, et pascit fallacibus voluptatibus: quia neque permanent, neque satiant, sed torquent doloribus. Quia cum ordinem suum peragit pulchra mutabilitas temporum, deserit amantem species concupita, et per cruciatum sentientis discedit a sensibus, et erroribus agitat; ut hanc esse primam speciem putet, quae omnium infima est, naturae scilicet corporeae, quam per lubricos sensus caro male delectata nuntiaverit, ut cum aliquid cogitat, intelligere se credat, umbris illusus phantasmatum. Si quando autem non tenens integram divinae providentiae disciplinam, sed tenere se arbitrans, carni resistere conatur; usque ad visibilium rerum imagines pervenit, et lucis hujus quam certis terminis circumscriptam videt, immensa spatia cogitatione format inaniter: et hanc speciem sibi futurae habitationis pollicetur; nesciens oculorum concupiscentiam se
Abbreviated transcription (Latin):
tuꝑetur. Quod si corrigat: ubi erit malum:. Si
quis repente meridianum solem intueatur: reꝑ¬
cussi oculi turbabunt᷑. Num ido aut sol malũ
erit. aut oculi: Nullomͦ. Sunt enim substantiȩ.
S malum ÷ mordinatus aspectus. & ipsa que
consequit᷑ ꝑturbatio. Quod malum non erit cũ
oculi fuint recreati. & lucem suam congruenter
aspexerint. Neq cum eadem lux que ad oclos
ꝑtinet. pro luce sapientiȩ que ad ment̾e ꝑtinet
colitur. ipsa fit malum: s suꝑsticio malum est.
qua creaturȩ potius quam creatori seruitur:
Qd̾ malum om̃ino nullum erit: cum anima
recognito creatore. ipsium se subiecerit. & ceta
ꝑ eum subiecta sͥ ẽẽ ꝑsenserit. Ita omnis corpo¬
rea creatura si tantummͦ possideat᷑ ab anima
quȩ diligit dm̃. bonum ÷ infimum. & in genẽ
suo pulchrum: qm̃ forma & spetie continetur.
Si autẽ diligatur ab anima quȩ negligit dm̃:
nec sic quidẽ malum fit ipsa so qm̃ peccatum

Expanded text:
tuperetur: quod si corrigat, ubi erit malum? Si tuperetur: quod si corrigat, ubi erit malum? Si quis repente meridianum solem intueatur, repercussi oculi turbabuntur: num ideo aut sol malum erit aut oculi? Nullo modo; sunt enim substantiae: sed malum est inordinatus aspectus, et ipsa quae consequitur perturbatio; quod malum non erit, cum oculi fuerint recreati, et lucem suam congruenter aspexerint. Neque cum eadem lux quae ad oculos pertinet, pro luce sapientiae quae ad mentem pertinet, colitur, ipsa fit malum: sed superstitio malum est, qua creaturae potius quam Creatori servitur; quod malum omnino nullum erit, cum anima recognito Creatore, ipsi uni se subjecerit, et caetera per eum subjecta sibi esse persenserit. 40. Ita omnis corporea creatura, si tantummodo possideatur ab anima quae diligit Deum, bonum est infimum, et in genere suo pulchrum; quoniam forma et specie continetur: si autem diligatur ab anima quae negligit Deum, ne sic quidem malum fit ipsa; sed quoniam peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
nem: Contigit ex illa arbore que contra uetitũ
tacta ẽ. dinoscentia boni & mali: quia cũ suo
peccato anima fũit implicata. luendo penas
discit quid int̾sit inter preceptum qd̾ custodi¬
re noluit. & peccatum qd fecit. Atq hoc modo
malum quod cauendo non didicit: discit senti¬
endo: & bonum qđ optemperando minus dili¬
gebat: ardentius diligit comꝑando. Uitium gͦ
animȩ ẽ quod fecit. & difficultas ex uitio pena:
quã patitur. & hoc ÷ totum malum. Facere aut̃
Sicenim nec aqua malum ẽ. nec animal quod
uiuit in acre: nam iste substantiȩ sunt: S malũ
ẽ uoluntaria precipitatio in aquã. & suffocatio
quam mersus patitur. Stilus ferreus alia paide
qua scribamus. alia qua deleamus a fabro factus
est: & in suo genere pulcher. & adusum nr̃m ac¬
commodatꝰ. At si quispiam ea parte scribere q̃
deletur. & ea uelit delere qua scribitur: nullom
stilum malum fecit. cum ipsum factum iure ui¬

Expanded text:
nem, contingit ex illa arbore, quae contra vetitum nem, contingit ex illa arbore, quae contra vetitum tacta est, dignoscentia boni et mali: quia cum suo peccato anima fuerit implicata, luendo poenas, discit quid intersit inter praeceptum quod custodire noluit, et peccatum quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, discit sentiendo; et bonum quod non obtemperando minus diligebat, ardentius diligit comparando. 39. Vitium ergo animae est quod fecit, et difficultas ex vitio poena est quam patitur; et hoc Sic enim nec aqua malum est, nec animal, quod vivit in aere; nam istae substantiae sunt: sed malum est voluntaria praecipitatio in aquam, et suffocatio, quam mersus patitur. Stilus ferreus alia parte, qua scribamus, alia, qua deleamus, a fabro factus est, et in suo genere pulcher, et ad usum nostrum accommodatus: at si quispiam ea parte scribere, qua deletur, et ea velit delere, qua scristilum malum fecerit, cum ipsum factum jure vi