comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idixit s qͥa int̾ ieges queq illa imꝑtecta dicit᷑ inꝗͣ nulla deii¬
antib pęna sancitur. Ideo in conclufione oꝑis penã saneit enctra
hȩo p̃cepta uiuentib quem locũ exsile platonic̾ copiosiꝰ executꝰ
est secula infinita dinumerans. qͥb nocentũ aĩe in cadẽ pendu
sepe reuotitȩ sero decarcere ꝓmittunt᷑ ein̾gere. ad natune Eie
pͥncipia qd̾ est celũ tandẽ ꝑpetrata purgatione reriea ea necesse
st enĩ om̃em animã ad originis suȩ sede̾ reu̾ti. s ã corpꝰ tanquape¬
grine incolunt. cito post corpꝰ uelut ad patͥam reu̾tunu. Q lor
ne faciamꝰ. hoc adiecto qd̾ conclusionẽ decebit qͥa cũ suit dociꝰ piu¬
losophis tres partes moralis. natutalis &e racionalis & sit moratis
iam de trib tuilius in hoc sõpnio p̾termisit. Nã illa ad uirtutes
amorẽq patriȩ &e ad contemptũ ql̵e adortacio qͥo aliud cõtinet

Expanded text:
edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiedixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; quem locum Er ille Platonicus copiosius exsecutus est, saecula infinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae suae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, qune faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralilam de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud continet
Abbreviated transcription (Latin):
ita romaneseunt. quĩ gͥ affricanꝰ nost̾ quẽ mͦ auus p̃ceptor usti¬
tuit ex iuo geuere est qd̾ ⁊ de doctrina uiuendi regłam mutua¬
tur. ⁊ statũ puplicũ untutib fulcit. Ideo ei ꝑsecdionis gemin erẽ¬
cepta mandantur. s ut in castris locato ac sudanti sud arinos. pri¬
mũ untutes politicȩ suggerunt᷑ hiis u̾bis. sũt aut̃ optums cite
de salute pat̾e qͥb agitatꝰ philosophis subduntur. cũ dicie ioq¬
ocꝰ faciet nia tunc cũ erit inclusus ĩ corpore eminebit srabee rea
q̃ extra erunt cõtemplans quã maxiine se a corpore abstrabet. hoc¬
enĩ uliꝰ sũt p̃cepta doctrineq illã dicit mortẽ ꝑ hilosophantib aape¬
tendam. ex qͣ fit ut adhuc ĩ corpore positi corpꝰ ut alieua sare nanti
in quantũ patit᷑ natura despiciant. ⁊ facile nẽ atq oportune iurco¬
tes siadet pꝰquã quanta & quã diuina p̾mia uirtutib debeant᷑

Expanded text:
ita Roma nesciuit. Quoniam igitur Africanus noster, quem modo auus praeceptor instiita Roma nesciuit. Quoniam igitur Africanus noster, quem modo auus praeceptor instituit, ex illo genere est quod et de doctrina uiuendi regulam mutuatur et statum publicum uirtutibus fulcit, ideo ei perfectionis geminae praecepta mandantur. Sed ut in castris locato ac sudanti sub armis primum uirtutes politicae suggeruntur his uerbis: «Sunt autem optimae curae de salute pat faciet, si iantamen cum erit inclusus in corpore eminebit foras et ea que extra erunt contemplans quam maxime se a corpore abstrahet». enim illius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune uirtutes suadet, postquam quanta et quam diuina praemia uirtutibus debeantur
Abbreviated transcription (Latin):
ture ñ sit aptꝰ adagendũ s solũ optima cõscientiȩ dote erectꝰ ad su¬
ꝑa doctrine suꝑledilem ad exercitũ diuinȩ disputationis exspendat
sedator celestium de huiꝰ caducceũ is qͦ ad &li uertic̃ẽ ocus uirtu¬
tib subuehetur. sepe taĩ euenit ut idem pectus ⁊ agendi ⁊ dis¬
putandi ꝑsedione sublimescit. ⁊ glum utroq adipiscatur exerci¬
cio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur cuiꝰ ui¬
ta inrtutes. nunquã deserunit. iemꝑ exercuit. In itõo pytha¬
goras qͥ agendi nescnis fuit artifex disserendi & sola doctrinȩ &e
conscientiȩ uirtutes secutꝰ est. sit ĩtercio amirto genere apd̾ gre¬
cos iỹgurg̾ ae solon. int̾ romanos mima catones anbo. muttiq
alii ae physosopliã hausorunt attiꝰ ⁊ fe̾rm̃amam̃tũ rei publice pre¬
stiterunt. soli enĩ sapientiȩ ocio deditos ut habunde grecia ⁊ ulist

Expanded text:
turae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad suturae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad supera, doctrinae supellectilem ad exercitium diuinae disputationis expendat, sectator caelestium, deuius caducorum, is quoque ad caeli uerticem otiosis uirtutibus subuehetur. Saepe tamen euenit ut idem pectus et agendi et disputandi perfectione sublime sit, et caelum utroque adipiscatur exercitio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam deseruit, semper exercuit; in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi et solas doctrinae et conscientiae uirtutes secutus est; sit in tertio ac mixto genere apud Graecos Lycurgus et Solon, inter Romanos Numa, Catones ambo, multique alii qui et philosophiam hauserunt altius et firmamentum rei publicae praestiterunt: soli enim sapientiae otio deditos, ut abunde Graecia tulit,
Abbreviated transcription (Latin):
ininebit. soraĩ ⁊ ea q̃ extra erunt contemplans quã maxime se
corepore abstrahet. Dãq eorũ animi qͥ se corporis uoluptatib dede¬
runt: earũꝙ se qͣsi ministros p̃buerunt. Impulsuq libidinũ uo¬
iuptatib obidientiũ d̾orũ ⁊ hominũ ura uiolauerunt. corporib
elapsi cutũ t̾ram ipsã uolitantuu. nec in locũ hũc nisi multis scd̃is¬
reuertuntur. In supiore huiꝰ oꝑis parte diximis alias ociosas. alia
negociosas ẽẽ untutes. & illas phyiosophis has rerũ publicarũ
rectorib ꝯuenire. utrasq tam̃ exeicentẽ facere beatũ. heȩ urcutes
na habeat᷑ alienꝰ. In re publica taiũ ⁊ prudens . ⁊ tẽꝑatus. ⁊ fortis
uinstus sit. hic aferiatis iemotꝰ. eminet tam̃ actualiũ uigore iur¬
tutũ qͥb nichiloiinꝰ celũ oȩdit in p̃iuiũ. Siqͥs ui insita quiete na¬

Expanded text:
eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Namque eorum animi, qui se corporis voluptatibus dediderunt earumque se quasi ministros pluptatibus oboedientium deorum et hominum iura uiolauerunt, corporibus elapsi circum terram ipsam uolutantur, nec hunc in locum nisi multis exagireuertuntur.» In superiore huius operis parte diximus alias otiosas, alias negotiosas esse uirtutes, et illas philosophis, has rerum publicarum rectoribus conuenire, utrasque tamen exercentem facere beatum. Hae uirtutes na habeatur alienus, in re publica tamen et prudens et temperatus et fortis et iustus sit, hic, a feriatis remotus, eminet tamen actualium uigore uirtutum, quibus nihilo minus caelum cedit in praemium. Si quis uero insita quiete na
Abbreviated transcription (Latin):
itĩ ꝓdeobens rasies fluctiat ptlioꝵ motꝰ el est qs̃ inbesiderta
rapimur. qd̃ cupiditatibus ailigaiur. S hii motꝰ si racione guber¬
nentur ꝓueniunt salures. Si destituantur in p̃ceps &e rapuntur
&e rapiunt. didicisti motꝰ aĩȩ qͦs modo ministerio corporis modo ꝑ
corpꝰ exercet. Si uero ipsius mundanȩ auimȩ motꝰ reqͥres cȩlestẽ uo¬
lubilitatẽ & spherarum subiaceutiã rapidos impetꝰ. Intuere oct̾ũ
occasum ue solis. cursus syderum uł recursus q̃ omĩa aĩa mouen¬
te ꝓueniunt. Immobilem uͦ eam dicere q̃ mouet omnia aristo¬
tii ñ cõuenit. qͥ quantꝰ in aliis sit ꝓbatũ est. s illi tantũ quẽuis
nature q̃ racio manifestat ñ moueat. E docdo gͥ atq asserto aĩȩ mo¬
tu: africanꝰ qͣlit̾ exercicio eiꝰ utendũ sit in hȩc u̾ba mandat ⁊ p̃ci¬
cit. Hauc ti exeire optimis in reb. sũt aut̃ optimȩ curȩ de sa
lute patriȩ. qͥb agitatus & exercitatꝰ animꝰ uelociꝰ in hanc sedẽ

Expanded text:
luctuat proeliorum; motus eius est quod in desideria rapimur, quod cupiditatibus alligamur. Sed hi motus, si ratione gubernentur, proueniunt salutares, si destituantur, in praeceps et rapiuntur et rapiunt. Didicisti motus animae, quos modo sine ministerio corporis, modo per corpus exercet. Si uero ipsius mundanae animae motus requires, caelestem uolubilitatem et sphaerarum subiacentium rapidos impetus intuere, ortum occasumue solis, cursus siderum uel recursus, quae omnia anima mouente proueniunt. Immobilem uero eam dicere quae mouet omnia, Aristoteli non conuenit, qui quantus in aliis sit probatum est, sed illi tantum quem uis naturae, quem ratio manifesta non moueat. Edocto igitur atque adserto animae motu, Africanus qualiter exercitio eius utendum sit in haec uerba mandat et praecipit: «Hanc tu exerce optimis in rebus; sunt aulute patrie, quibus agitatus exercitatusve animus in
Abbreviated transcription (Latin):
est. Itẽ sunt ĩ celo temꝑies.au.o. usq ao .p. & a. A. in .R. Iõo hie qͦ sũt tẽꝑate ab¬

Expanded text:
est. Item sunt in caelo temperies, ab O usque ad P, et a Q in R: ideo hic quoque sunt temperaest. Item sunt in caelo temperies, ab O usque ad P, et a Q in R: ideo hic quoque sunt tempera
Abbreviated transcription (Latin):
in .L. ini.R. hũs dempictis sine difficultate
constabit singulas terie partes a singłis
cęli pantib suꝑ n̾ticẽ suiĩ positis qͣnta¬
tem cirea minietatẽ uł tẽꝑiem mu¬
tuari Nã qd̃ est susũ.a .I. usq ad
.R. hoc despicit t̾rȩ ab .s. uisq ad
R. & qd̾ est esin cęlo ab .R. usq
ad. q: hoc inficit t̾rȩ .a.R. usq
ad .L. Et qd̾ incelo esta. Q: usq
nrp: tale facit in t̾ra ab.L. usq
ad .m. ¶leq est desuꝑ a .p. usq ad
.o. tale int̾ra abm. usq ad .ii. Et qͣle
illic ab .o. uisq ad .c. tale hic est ab Ni.
nsq ad .t. Sunt aũt in ęchere extremitates
anibȩ idest a.d: usq ad .R. & a. c. usq ad .o. et̃no rigore
densctȩ. Iõo interra idem est. ab. s: usq ab R. &a.t. usq ad .ii. Rursus u celo
a. Q usq ad .p. nimio calore feruet. Id̾o in t̾ra ꝙͦab. Lusꝙ ad.m. idem fernor

Expanded text:
in L, in K. His depictis, sine difficultate in L, in K. His depictis, sine difficultate constabit singulas terrae partes a singulis caeli partibus super uerticem suum positis qualitatem circa nimietatem uel temperiem mutuari. Nam quod est susum a D usque ad R, hoc despicit terrae ab S usque ad K: et quod est in caelo ab R usque ad Q, hoc inficit terrae a K usque ad L: et quod in caelo est a Q usque in P, tale facit in terra ab L usque ad M; qualeque est desuper a P usque ad O, tale in terra ab M usque ad N: et quale illic ab O usque ad C, tale hic est ab N usque ad T. Sunt autem in aethere extremitates ambae, id est a D usque ad R et a C usque ad O, aeterno rigore densetae: ideo in terra idem est ab S usque ad K et a T usque ad N. Rursus in caelo a Q usque ad P nimio calore feruet: ideo in terra quoque ab L usque ad M idem feruor
Abbreviated transcription (Latin):
sit: eamdem inficit parcem t̾rȩ quã despicit ambiendo. Et qͥa has dinersitates
q̃ ceatis finb t̾mminantur cingulos ĩ celo uocauerunt. necesse est totidẽ cingłos
etiã hic intelligi sicut ĩ breuissimo speculo cũ facies monstratur ingens: tenent
in angusto menbra uł limamenta ordinem: quẽ sua in uero disgesserat ampli¬
tudo.S hic qͦ asserendi qd̃ dicitur iminuennus laborem oculis subiciendo pic¬
turam. Esto enĩ cęli sphȩra. a.B.c. d. & int᷑ se claudat sphęrã terrȩ cui ad scͥp¬
ta sunt .s.x.t.u. & ducat᷑ in celi sphȩra circulus septẽtrionalis ab.i. usq in
.o. tropitꝰ estiuus a .s. iii .p. & eqͥnodialis. a .b. in .a. & tropicꝰ hyemalis
ab. F. in .&. ii australis ab .ẽ. in R. S ⁊⁊ todiacꝰ ducatur ab. F. iii.ꝑ. Rursus
in iphera t̾re oucantarꝰ idem limites cingulorũ qͦ snpͣ oeicͥpaimꝰ. in as ĩ ꝙ

Expanded text:
sit, eadem inficit partem terrae quam despicit ambiendo. Et quia has diuersitates, sit, eadem inficit partem terrae quam despicit ambiendo. Et quia has diuersitates, quae certis finibus terminantur, cingulos in caelo uocauerunt, necesse est totidem cingulos etiam hic intellegi, sicut in breuissimo speculo cum facies monstratur ingens, tenent in angusto membra uel liniamenta ordinem quem sua in uero digesserat amplitudo. Sed hic quoque adserendi quod dicitur minuemus laborem oculis subiciendo picturam. Esto enim caeli sphaera A B C D, et intra se claudat sphaeram terrae, cui adscripta sunt S X T V; et ducatur in caeli sphaera circulus septentrionalis ab I usque in O, tropicus aestiuus a G in P, et aequinoctialis a B in A, et tropicus hiemalis ab F in Q, et australis ab E in R; sed et zodiacus ducatur ab F in P; rursus, in sphaera terrae, ducantur idem limites cingulorum quos supra descripsimus, in N, in M,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq milia ducenta. Ex hac parte qͣita orbis t̾rarum cuiꝰ m̃suram euidenter exp̃s¬
ueris. dimensura qͦ infericeis medietatis. idest a . D. ꝑ b. usq ad .c. similit̾ instru¬
cris. Modo enĩ qͥa orbem t̾re in plano puiximus. In plano aũt mediũ expͥiere ñ pos¬
sumiis speralem tumorem: mutuati sumus altitudinis intellectum acritulo. qͥ magiꝰ
oriton quã qne meridianꝰ uidet᷑. Cetm uolo hoc m̃te ꝑcipias. ita nos hanc ꝓtulisse¬
ꝓpͥum sortito finem: nc̃ illud qd̃ ꝓbandũ ꝓmisimꝰ asseramius. hos cingulos ⁊ bene
manionem celo: & bene t̾re assignasse citeronem. ⁊ utrũq ñ discrepancia s cõso¬
na cademq dixisse. Natura enĩ cȩli indiuersis t̾rȩ partib hanc temꝑiem nunieta¬
temq distinxit. &e qͣlitas uł trigoris uł caloris q̃ cinlibet ȩthęris partti semel tuhȩ¬

Expanded text:
quinque milia ducenta. Ex hac quarta parte orbis terrarum, cuius mensuram euidenter expresquinque milia ducenta. Ex hac quarta parte orbis terrarum, cuius mensuram euidenter expresueris, de mensura quoque inferioris medietatis, id est a D per B usque ad C, similiter instrueris. Modo enim quia orbem terrae in plano pinximus, in plano autem medium exprimere non possumus sphaeralem tumorem, mutuati sumus latitudinis intellectum a circulo qui magis horizon quam meridianus uidetur. Ceterum uolo hoc mtatu proprium sortito finem, nunc illud quod probandum promisimus adseramus: hos cingulos et bene Maronem caelo et bene terrae adsignasse Ciceronem, et utrumque non discrepantia, sed consona eadem dixisse. Natura enim caeli hanc in diuersis terrae partibus temperiem nimietatemque distinxit, et qualitas uel frigoris uel caloris, quae cuilibet aetheris parti semel inhae
Abbreviated transcription (Latin):
o medietas eiꝰ q̃ est a . O: ꝑ orientem. idest ꝑ .a. usq ad .c. habet tͥginta seragesintas
& stadiorum milia centũ ugniti sex Qluaata uͦ pans quȩ ab.a. usq ad .c. incipiens a
medio ꝑustȩ: habet sexagesimas qͥndecim ⁊ stadiorũ milia sexaginta & tͥa. huiꝰ qͣtttȩ
partio mensura relata constabit totiꝰambitꝰ plȩna dim̃sio ab. a. gͥ usq ad .N. qd̾ est
medietas ꝑustȩ habet sexagisimas qͣtuor. q̃ faciunt stadiorũ milia sexdecim. cũ
ocdingentoꝵ adiectione. Ergo ouñs ꝑusta seragesimarũ octo est. & tenet stadiorum
milia tͥginta cria ⁊ sexcenta insuꝑ. Latitudo aut̃ cinguli nr̃i qͥ temꝑatꝰ est. id est
ab.N. usq ad .i. habet sexagesimas qͥnq q̃ faciunt stadioꝵ inilia ingiunti unũ. &.
spacium frigide ab .i. usq ad .c. habet sexagesias sex q̃ tenet stadiorum uiguiti

Expanded text:
o medietas eius, quae est a D per orientem, id est per A usque ad C, habet triginta sexagesimas o medietas eius, quae est a D per orientem, id est per A usque ad C, habet triginta sexagesimas et stadiorum milia centum uiginti sex. Quarta uero pars, quae est ab A usque ad C, incipiens a medio perustae, habet sexagesimas quindecim et stadiorum milia sexaginta et tria. Huius quartae partis mensura relata, constabit totius ambitus plena dimensio. Ab A igitur usque ad N, quod est medietas perustae, habet sexagesimas quattuor, quae faciunt stadiorum milia sedecim cum octingentorum adiectione. Ergo omnis perusta sexagesimarum octo est, et tenet stadiorum milia triginta tria et sescenta insuper. Latitudo autem cinguli nostri qui temperatus est, id est ab N usque ad I, habet sexagesimas quinque, quae faciunt stadiorum milia uiginti unum; et spatium frigidae, ab I usque ad C, habet sexagesimas sex, quae tenent stadiorum uiginti
Abbreviated transcription (Latin):
tauerit. S nec de ipsis potest esse dulitacio. quin tͣnsuersos nobis stare dixe¬
rit inferiorẽ tone nr̃e partẽ tenentes. obliqͦs uͦ eos qͥ australis cinguli deuera
sortiti sũt. Suꝑest ut de t̾rȩ ipsuis spaciis quanta habitationi cesserit quanta
ant ĩculta referamus. ⁊ dest q̃ sit singłorũ dimensio circuloꝵ. uł cingłoꝵ. qd̾
ut facile dinoscas redeundũ tibi est ad orbis t̾rȩ descͥptionẽ quã paulo ante sub¬
iecimus. ut ꝑ adscͥptarum litta̾rum notas racio dim̃sionĩ lucidiꝰ explicetira.
Muis t̾re orbis idest circulus qͥ uniu̾sum ambitũ claudit: cui adscͥp¬
ta sunt.a.B.c. D. ab hiis qͥ eũ racione dimensi sũt. in sexaginta
diuisus est partes. Habet aũt totus ipse ambitus stadioꝵ ducenta qͥnqͣginta duo mi-¬
lia. Ergo singulȩ seragesimş extendinit᷑ stadiis qͣternis milib ducentenis. & sine dubi¬

Expanded text:
rauit, sed nec de ipsis potest esse dubitatio quin transuersos nobis stare dixerauit, sed nec de ipsis potest esse dubitatio quin transuersos nobis stare dixerit inferiorem zonae nostrae partem tenentes, obliquos uero eos qui australis cinguli deuexa sortiti sunt. Superest ut de terrae ipsius spatiis, quanta habitationi cesserint, quanta sint inculta referamus, id est quae sit singulorum dimensio cingulorum. Quod ut facile dinoscas, redeundum tibi est ad orbis terrae descriptionem quam paulo ante subiecimus, ut per adscriptarum litterarum notas ratio dimensionum lucidius explicetur. Omnis terrae orbis, id est circulus qui uniuersum ambitum claudit, cui adscripta sunt A B C D, ab his qui eum ratione dimensi sunt in sexaginta diuisus est partes. Habet autem totus ipse ambitus stadiorum ducenta quinquaginta duo milia. Ergo singulae sexagesimae extenduntur stadiis quaternis milibus ducenis. Et sine dubi
Abbreviated transcription (Latin):
tonȩ suȩ incolunt partẽ int̾ieda australi gelida seꝑantira. Rursꝰ illos qͥ ab antoe¬
cis suis idest ꝑ nt̃i circuli inferiora uiuentib int̾ietio ardentis sequestrat
& iiii a uobis septẽtrionalis extremitatis rigore remouentur. & qͥa ñ est una
om̃rũ affinis continnacio: s int̾iectȩ sunt solitudines: ex calore uł frigore
imituũ negantib cõmeatũ. has t̾rȩ partes q̃ a qͣtuor hominũ generib incolim¬
tur maculas habitationũ uocauit. Quẽadmodũ aũt cȩteri om̃s uestigia sua fige¬
gere ad nr̃a credantur ipse distinxit. & australes qͥdem aꝑte ꝓnuntiauit adu̾soᷤ
stare a nobis. dicendo. Qnoꝵ. australis ille: inqͦ qui insistunt ad u̾sa uobis ur¬
gent uestigia. & id̾̃o adu̾si nobis sunt: quia in parte sphere q̃ cont᷑ nos est
morantua. Restat inquirere qͦs transuersos ⁊ qͦs obliqͦs nobis stare memo¬

Expanded text:
zonae suae incolunt partem, interiecta australi gelida separantur; rursus illos ab antoezonae suae incolunt partem, interiecta australi gelida separantur; rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli inferiora uiuentibus, interiectio ardentis sequestrat, et illi a nobis septentrionalis extremitatis rigore remouentur. Et quia non est una omnium adfinis continuatio, sed interiectae sunt solitudines ex calore uel frigore mutuum negantibus commeatum, has terrae partes quae a quattuor hominum generibus incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri omnes uestigia sua figere ad nostra credantur, ipse distinxit, et australes quidem aperte pronuntiauit aduersos stare nobis, dicendo «quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia»: et ideo aduersi nobis sunt quia in parte sphaerae quae contra nos est morantur. Restat inquirere quos transuersos et quos obliquos nobis stare memo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ait alios p̃ter nos tra incolere t̾ram: ut a se int̾rupti millã habeant ad se
facultatem meandi. & uerba ipsa declarant. ñ eum de uno hominũ genere lo¬
qui in hac stꝑficie a nobis solius torridȩ int̾iectione diuisa. Sic em̃ magis dice
ret int̾ruptos ut nichil ab illis adnos manare possit. s dicendo ita int̃ruptoᷤᷤ
ut uichil int̾ ipsos ab aliis ad illos manare possit. qͣlit̾ int̾ se illa hominĩ ge¬
nera sint diuisa significat. Qõ au̾t uere ad nr̃am parten referretur adiecit.
dicendo de illis qui &e a nouis & a se inuicẽ diuisi sunt. partim obliquos partĩ
tͣnsisos. partim etiam adu̾sos stare nobis. Int̾ruptio gͦ ñ tiiꝰ generis a nobiᷤᷤ
s om̃iũ generũ a se diuisorum refertira: q̃ ita distinguenda est. hiis quos
seꝑarat a nobis ꝑusta: quos greci autoecos uocant. similit̃ ab illis qͥ inferiorem

Expanded text:
enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interrupti nullam meandi ad se enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interrupti nullam meandi ad se habeant facultatem, et uerba ipsa declarant non eum de uno hominum genere loqui in hac superficie a nobis solius torridae interiectione diuiso. Sic enim magis diceret: «ita interruptos ut nihil ab illis ad uos manare possit»; sed dicendo: ita «interruptos ... ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit»>, qualiter inter se illa hominum genera sint diuisa significat. Quod autem uere ad nostram partem referretur, adiecit, dicendo de illis qui et a nobis et a se in uicem diuisi sunt: «partim obliquos, partim transuersos, partim etiam aduersos stare» nobis. Interruptio ergo non unius generis a nobis, sed omnium generum a se diuisorum refertur, quae ita distinguenda est. Hi quos separat a nobis perusta, quos Graeci ἀντοίκους uocant, similiter ab illis qui inferiorem
Abbreviated transcription (Latin):
dit ꝑ omẽ terre corpꝰ eamdẽ temꝑatorũ cingnlorũ cõtintiatã ẽẽ temꝑiem. Et cñ
ait in t̾ra maculas habitationũ uideri: non eas dicit q̃ in parte uiẽ habitationiᷤ
ñnullis desertis locis int̾postis incoluntim. Nã enĩ adiceret in ipsis maculis
uastis solitndines int̾iectas: u ipias solituoines diceret. int̃ quas ceite partes
macularũ instan haberent᷑. S qͥa maculas dicit has qͣtuor qͣs ĩ duab t̾rȩ hemisphȩ¬
riis biuas ec̃ racio monstrauit. beneadiecit int̾iectas solitudines. Nãsicut pans q̃
habitatur a nobis multa solitudinũ int̾iectione distinguit᷑. credendũ in ipsis qͦ¬
tͥb aliis habitationib sumles eẽ int̾ deserta & culta distructiones. S & qͣtrior
habitationiĩ incolas &e relatione situs: & ipsa ꝙͦ standi qͣlitate depiuxit. Pͥriĩ

Expanded text:
dit per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum dit per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait in terra maculas habitationum uideri, non eas dicit quae in parte nostrae habitationis non nullis desertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ipsis ... maculis ... uastas solitudines interiectas», si ipsas solitudines diceret, inter quas certae partes macularum instar haberentur, sed quia maculas dicit has quattuor quas in duobus terrae hemisphaeriis binas esse ratio monstrauit, bene adiecit «interiectas solitudines». Nam sicut pars quae habitatur a nobis multa solitudinum interiectione distinguitur, credendum est in illis qa et culta distinctiones. Sed et quattuor habitationum incolas et relatione situs et ipsa quoque standi qualitate depinxit. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͦ ce apud illos mimis rerum ꝑitos hoc estimare de nobis: nec credere posse nos
in quo sumꝰ loco degere. s opinari squis sub pedib eoꝵ temptaret stare casurũ
Numquã tam̃ aptit nos qͥs quam timuit necaderet in celum. Ergo nec apd̃ illos
qͥs quã insuꝑiora casurus est. sicut omia mitu suo pondera int̾ta ferti suꝑiꝰ rela¬
ta docuerunt. Postremo qͥs ambigat in sphera t̃rȩ eaq̃ inferiora dicuntur. suꝑio¬
rib stus ẽc̃ cõtraria. ut oriens occidenti: Nã in utͣq parte par diametror habe¬
tur. Cũ gͦ & orientem ⁊ occioentẽ sumlit̾ constet habitari: quid qõ fidem huiꝰ qͦ ĩt
diuerse sibi habitationis excludat: hȩc omĩa ñ ociosiis lector intã paticis u̾bis cice¬
ronis inueniet. Nam cũ dicit t̾ram cingulis suis redimittã atq circũdatam: osten¬

Expanded text:
quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de nobis, nec credere posse nos quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de nobis, nec credere posse nos in quo sumus loco degere, sed opinari, si quis sub pedibus eorum temptaret stare, casurum. Numquam tamen apud nos quisquam timuit ne caderet in caelum, ergo nec apud illos quisquam in superiora casurus est, sicut «omnia nutu suo pondera» in terram ferri superius relata docuerunt. Postremo quis ambigat in sphaera terrae ea quae inferiora dicuntur superioribus suis esse contraria, ut est oriens occidenti? Nam in utraque parte par diametros habetur. Cum ergo et orientem et occidentem similiter constet habitari, quid est quod fidem huius quoque diuersae sibi habitationis excludat? Haec omnia non otiosus lector in tam paucis uerbis Ciceronis inueniet. Nam cum dicit terram cingulis suis «redimitam atque circumdatam», osten
Abbreviated transcription (Latin):
reat. Nam si nobis uiuendi facultas est inhac t̾rarũ parte quã colimus. qͥa calcan¬
tes humũ celum suspicimus suꝑ uertict̃. Qͥasol nobis ⁊ oritur ⁊ occidit. qͥa circũ fu¬
so frumur aere. cuiꝰ spiramꝰ hausta. Cur ñ ⁊ illic aliquos uiuere crectimꝰ ubi ca¬
dem semꝑ in ꝓuitu sunt: nã qͥ ibi dicuntur morari eaidem credendi sũt spi¬
rare auram. qͥa eadem est in eiꝰdem ⁊onalis ambitꝰ cõtinuatione temꝑies. Idem
sol ulis ⁊ obire dicetur nrõ ortui & orietur cũ nobis occidet. calcabunt ȩquȩ ut
nos humũ. ⁊ suꝑ uerticem semꝑ cęlum uidebunt. Nec metꝰ erit ne det̾ra in
cȩlum decidant. cũ nichii iquã possit ruere fursũ. Sieiĩ nobis qd̃ asserere
genus ioci est uisũ habetur ubi est terra. & susũ uͥ cȩluur illis qͦ susũ erit
qd̾ de inferiore suspicient nec aliquando insuꝑna casuri sunt. Affirinauerĩ

Expanded text:
reat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac terrarum parte quam colimus quia, calcanreat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac terrarum parte quam colimus quia, calcantes humum, caelum suspicimus super uerticem, quia sol nobis et oritur et occidit, quia circumfuso fruimur aere cuius spiramus haustu, cur non et illic aliquos uiuere credamus ubi eadem semper in promptu sunt? Nam qui ibi dicuntur morari eandem credendi sunt spirare auram, quia eadem est in eiusdem zonalis ambitus continuatione temperies; idem sol illis et obire dicetur nostro ortu et orietur cum nobis occidet; calcabunt aeque ut nos humum, et super uerticem semper caelum uidebunt; nec metus erit ne de terra in caelum decidant, cum nihil umquam possit ruere sursum. Si enim nobis, quod adserere genus ioci est, iusum habetur ubi est terra et susum ubi caelum, illis quoque susum erit quod de inferiore suspicient, nec aliquando in superna casuri sunt. Adfirmauerim
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis est blando rigore septẽtrio. S qͥa ꝑflamniã torride zonȩ adnas cõmeat.: ad¬
mixtus calescit. Et qͥ incipit frigidꝰ calidꝰ ꝑuenit. Neq enĩ uł racio uł natura pate¬
retur ut ex duol ȩquo presis rigore cardinib dissimili tactu flatꝰ eiiterent᷑.
ec dubiũ est nrm qͦ septenitrionẽ ad illos qui australi adiacent ꝓpt̾ eaudem ra¬
cionem calidũ ꝑuenire: & austrum corporib eoꝵ gemino aurȩ suȩ rigore blan¬
diri. Cadem racio uos ꝑinittit ambigere qͥn ꝑ illã qͦ suꝑficiem t̃re q̃ adnos ha¬
bet᷑ inferior integer zonarũ ambitus q̃ hic temꝑatȩ sunt. eodem dudii tẽꝑatꝰ
habeatur: atq id̾o unc ꝙͦ hȩedem duȩ tonȩ a se distantes simmilit̾ incolantur. Aut
aicat qͥs quis huic fidei obuiare mauult. qͥd sit qd̾ ab hac eũ disfinitione deter¬

Expanded text:
dabilis est blando rigore septentrio; sed quia per flammam torridae zonae ad nos commeat, addabilis est blando rigore septentrio; sed quia per flammam torridae zonae ad nos commeat, admixtus igni calescit et qui incipit frigidus, calens peruenit. Neque enim uel ratio uel natura pateretur ut ex duobus aequo pressis rigore cardinibus dissimili tactu flatus emitterentur. Nec dubium est nostrum quoque septentrionem ad illos qui australi adiacent propter eandem rationem calidum peruenire, et austrum corporibus eorum genuino aurae suae rigore blandiri. Eadem ratio nos non permittit ambigere quin per illam quoque superficiem terrae, quae ad nos habetur inferior, integer zonarum ambitus quae hic temperatae sunt eodem ductu temperatus habeatur, atque ideo illic quoque eaedem duae zonae a se distantes similiter incolantur. Aut dicat quisquis huic fidei obuiare mauult quid sit quod ab hac eum definitione deter
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑiem meslat᷑ similit̾ incolat᷑. S a qͥb neq iicuit uinquã nobis. neq licebit cog¬
noscere. Intrecta em̃ toerida utͥq hominũ generi conmerciũ ad se denegat com¬
mitanoi. Demq oc qͣtuoe habitationis mỹ cardinib ouens. occideus &e septẽtrio
suis uocadinis nuncupant᷑ qͥa ab ipsis excediis suissciunt᷑ a nobis. Namr isi septẽ¬
trionalis extremitas in habitabilis est. ñ multo tam̃ est a nobis reuiota. Quatto
mẽ habitationis cardim causa hȩc alterum nom̃ dedit. ut meridies ñ australiꝰ
nocareti. a ce nre est ꝓprie austialis qͥ de altera extremitate ꝓcedens adu̾sus seꝑ¬
temtrionali est. & hunc meridiem iure uocitan facit locꝰ oe quo incipit nobsꝰ.
ad nos cardinem ꝑuenit. idest auster: ⁊ta in origine sua gelioꝰ est. ut apd̃ nos connñ¬

Expanded text:
icuit umquam nobis nec licebit agicuit umquam nobis nec licebit agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab ipsis exordiis suis sciuntur a nobis nam etsi septentrionalis extremitas inhabitabilis est, non multo tamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitationis cardini causa haec alterum nomen dedit, ut meridies, non australis uocaretur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens aduersus septentrionali est, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo incipit nobis: ad nos cardinem peruenit, id est auster, ita in origine sua gelidus est ut apud nos commen
Abbreviated transcription (Latin):
subiecto calore: & subdito rigore tem
N ã qͥa sentiri incipit a medio t̾re inqua est usus diei: id̾o tamquã medidies
una mitata uttera meridies numcupat᷑ est. Sciendñ est aut̃ qõ uentꝰ q̃ ꝑ ht̃¬
ꝑiem. Nec excogitatas a nobis lineas qͣs diximꝰ estimet᷑. Cirei st̃ enĩ de qͥb su¬
p̃ retulimꝰ. septẽtrionalis. ⁊ anstralis. & tropici duo. Nam eqͥnoctialem hoc loco
qͥ de t̾ra loqͥmun: ñ oportet aoscͥbi qͥ oportinnore loco rursus aodecun. Licet
qͥ sint heẽ duȩ mortalib egris mimere concessȩ diuum qͣs diximꝰ ceꝑatas ñ
tam̃ ambȩ tonȩ hominib nri generis indultȩ sunt. s sola suꝑior q̃ est ab.i. usq
ad .ii. incolitur ab om̃i qͣie scnte possinus hominũ genere. romani greciue suit. uł
rarbati cinꝰꝙ nationis. Ina uͭ ab .l. usq ad f: sola racione intelligit᷑: qd ꝓpt̃ similẽ¬

Expanded text:
superiecto calore et subdito rigore temsuperiecto calore et subdito rigore temnam quia sentiri incipit a medio terrae in qua est usus diei, ideo tamquam quidam medidies, una mutata littera meridies nuncupatus est. Sciendum est autem quod uentus qui lineas quas duximus aestimetur: circi sunt enim de quibus supra rettulimus, septentrionalis et australis et tropici duo. Nam aequinoctialem hoc loco quo de terra loquimur non oportet adscribi, qui opportuniore loco rursus addetur. Licet igitur sint hae ...duae mortalibus aegris munere concessae diuum quas diximus temperatas, non tamen ambae zonae hominibus nostri generis indultae sunt, sed sola superior, quae est ab I usque ad N, incolitur ab omni quale scire possumus hominum genere, Romani Graeciue sint uel barbari cuiusque nationis. Illa uero ab
Abbreviated transcription (Latin):
cingulus & iõo maximꝰ et̾no afflatu continui caloris ustiis: spaciũ qd̃ &e lato &e
ambitu ꝓlirius occupauit. minietate caloris facit in habitabile uituris. Int̾
ex tremos uͦ ⁊ mediũ duo maiores ultimis. medio inores exutͥusq uiciuitatiꝰ
intemꝑie temꝑant᷑. In hiis q̃ tantũ uitales auras natura dedit incolis carpere.&
qͥa ammo faciliꝰ illabitur concepta racio quã serinone descͥptione: esto oebis t̃rs
q̃ dicmꝰ. ioest a.G. ii.i ab co. iiii.a R. inl. ab.e in.f. Spaciagͥ duo¬
aduersa sibi: idest unũ a .c.
usq ad lineam quȩ in .i. duc¬
ta est: alterum ab .e. usq
ad lineam q̃ in .F. ducta
est. intelligantur pru¬
ina obriguisse ꝑpetua.
ab .ii. usq in .L. dona
sit torrida. Restat ut
cingulus ab.i. usq ad
.I. de subiecto calore &e
suꝑiore frigore temꝑet᷑. Rursꝰ
cona q̃ est mnt̾ .L. & f: accipiat de

Expanded text:
cingulus, et ideo maximus, aeterno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et cingulus, et ideo maximus, aeterno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius occupauit nimietate feruoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maiores ultimis, medio minores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisque tantum uitales auras natura dedit incolis carpere. Et quia animo facilius inlabitur concepta ratio descriptione quam sermone, esto orbis terraquae dicimus, id est a G in I, ab M in N, a K in L, ab E in F. Spatia iaduersa sibi, id est unum a C usque ad lineam quae in I ducta est, alterum a D usque ad lineam quae in F ducta est, intellegantur pruina obriguisse perpetuaab N usque in L, zona sit torrida. Restat ut cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiore frigore temperetur, rursus ut zona quae est inter L et F accipiat de
Abbreviated transcription (Latin):
tulimꝰ. Ergo medietas cuiꝰ partẽ nos incolimꝰ sub eo cȩlo est qd̃ fuerit suꝑ t̾ram
e reliquia medietas sub illo. Qd̃ dũ uoluit᷑ ad ea loca q̃ ad nos uident᷑ inferiora
descendit. In medio enĩ locata: ex omĩ sui parte cȩlũ suscipit. hinꝰ gͥ ao cȩlũ bre-¬
uitas cui punctũ est: ad nos u imm̃sa globositas distinguit᷑. locis int̾ se uicissĩ
piȩiis. miietate uł frigoris uł caloris. geminã nada int̃ duisa temꝑiẽ. Nã &
septemtrionalis ⁊ australis extremitas ꝑpetua obriguerũt pruina. & hiĩ ue¬
lit ouo sũt cinguli qͥb t̾ra redimit᷑ s ambitu breues. qͣs extreia cingentes.
Horũ ut̃q imꝑatiens habitationis est qͥa torpor illeglacialis nec aminali nec fru¬
giuitã prȩstat. uł ministrat. Iuo enĩ aere corpꝰ autur qͦ herba nutritira. Mediꝰ

Expanded text:
tulimus. Ergo medietas cuius partem nos incolimus sub eo caelo est quod surgit super terram, tulimus. Ergo medietas cuius partem nos incolimus sub eo caelo est quod surgit super terram, et reliqua medietas sub illo quod, dum uoluitur, ad ea loca quae ad nos uidentur inferiora descendit: in medio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, cui punctum est, ad nos uero immensa globositas, distinguitur locis inter se uicissim pressis nimietate uel frigoris uel caloris, geminam nacta inter diuersa temperiem. Nam et septentrionalis et australis extremitas perpetua obriguerunt pruina, et hi uelut duo sunt cinguli quibus terra redimitur, sed ambitu breues quasi extrema cingentes. Horum uterque habitationis impatiens est, quia torpor ille glacialis nec animali nec frugi uitam ministrat: illo enim aere corpus alitur quo herba nutritur. Medius
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ dunisionẽ de qͣ paulo post disseremꝰ nosse cupientib intelligendã reliqͥt. deqͥnq
aut cuigulis ne quęso estimes duorũ romanȩ facundiȩ parentũ inauonis & tullis
dissentire dodrinã. cũ hic ipsis cingulis t̾ram redimitã dicat: ille hiisoemi quas gre¬
co nomine ronas uocat asserat cȩlũ teneri. Utrũq enĩ incorruptam ueramq nec
aiteri contrariã retulisse rationem ꝓcedente disputatione constabit. S ut omĩa
q̃ hoc loco explananda recepiiꝰ iiquere possint. habendꝰ est pͥmũ sermo de cingui¬
iis qͥa situ eoꝵ. ante oculos locato cetera ert̃ intellectui ꝓmora. Pͥrins aũt qͣnt̃ t̃¬
ram corporent. deinde quẽ admodum cȩlum teneant: explicandũ est. Terra no¬
na & uitrina sphȩra est. hãc diudit orizon idest finalis circulus. deqͦ ante ret-¬

Expanded text:
eius diuisionem, de qua paulo post disseremus, nosse cupientibus intellegendam reliquit. De quinque eius diuisionem, de qua paulo post disseremus, nosse cupientibus intellegendam reliquit. De quinque autem cingulis ne quaeso aestimes duorum Romanae facundiae parentum, Maronis et Tullii, dissentire doctrinam, cum hic ipsis cingulis terram redimitam dicat, ille isdem quas Graeco nomine zonas uocat adserat caelum teneri. Vtrumque enim incorruptam ueramque nec alteri contrariam rettulisse rationem procedente disputatione constabit. Sed ut omnia quae hoc loco explananda recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cingulis, quia, situ eorum ante oculos locato, cetera erunt intellectui proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quemadmodum caelum teneant explicandum est. Terra nona et ultima sphaera est. Hanc diuidit horizon, id est finalis circulus de quo ante ret
Abbreviated transcription (Latin):
ceanũ appellatis in terris. Qui tam̃ tanto nomine qũa sit paruus uides. p¬
quã cęlum qͦ om̃ĩa continentur ⁊ subiedarũ sphęrarũ ordinẽ motũꝙ ac
de motu sonũ celestis innisio modos ⁊ numeros erplicantẽ ⁊ aerẽ subditũ
line. t illianꝰ sermo ꝑnecessaria ⁊ p̃senti oꝑi apta dntus ad t̾ram usq descͥsit.
ipsius iam terrȩ descͥptionẽ uerborũ parcus rerũ fexundꝰ absoluit. Etenĩ maculaꝰ
habitationĩ ac de ipsis habitatorib alios int̾ruptos. adu̾sosq obliquos etiã ⁊ tͥns¬
u̾sos alios nominando: t̾renȩ sphere globositatẽ tantũ ñ colorib pixit. Iuõ ꝙͦ ñ si¬
ne ꝑfectione doctrinȩ est qd̾ cũ aliis nos ñ patitur erro e. qͥ t̾rã semel cingi occe¬
mari. uinĩ occeam ambitũ dedisset intelligi. S aditiendo q̃ colitur a nobis ueram

Expanded text:
ceanum appellatis in terris; qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides.» Pceanum appellatis in terris; qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides.» Postquam caelum quo omnia continentur, et subiectarum sphaerarum ordinem motumque, ac de motu sonum caelestis musicae modos et numeros explicantem et aerem subditum lunae, Tullianus sermo, per necessaria et praesenti operi apta ductus, ad terram usque descripsit, ipsius iam terrae descriptionem uerborum parcus, rerum fecundus absoluit. Et enim maculas habitationum ac de ipsis habitatoribus alios interruptos aduersosque, obliquos etiam et transuersos alios nominando, terrenae sphaerae globositatem tantum non coloribus pinxit. Illud quoque non sine perfectione doctrinae est, quod cum aliis nos non patitur errare qui terram semel cingi Ocemari...», unum Oceani ambitum dedisset intellegi; sed adiciendo «quae colitur a uobis...», ueram
Abbreviated transcription (Latin):
terram ñ modo int̾ruptos ita eẽ ut nichil int̾ ipsos ab aliis ad alios mane¬
re possit. S partim obliqͦs partim tranu̾sos. partim adu̾sos stare uobis:
a qͥb exspectare gloriam certe millã potestis. Cernis aut̃ eamdẽ terrã qͣsi
qͥbdam redimitã & circũdatã curulis. eqͥb duos maxime int̾ se diusos
⁊ celi nerticib ipsis exutraq parte subniros obriguisse pruma uides. me¬
oium aut ulum ⁊ maximũ solis ardore torreri. duo sũt habitabiles qͦrum¬
australis ille in qͦ qͥ insistunt adu̾sa nobis urgent uestigia nichil ad nr̃m ge¬
nꝰ. hic aut̃ alt̃ subiectus aqͥloni quẽ incolitis cerne quã tenui uos parte
contingat. Om̃is eiũ t̾ra q̃ colitur a uobis angusta uerticib. laterib iacioa.
parua q̃dam est insula circũfusa illo mari. qd̾ allanticũ. qd̾ magnũ. qd̾ oc¬

Expanded text:
terram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manaterram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim transversos, partim etiam adversos stare vobis; a quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, qAustralisille, in quo qu insident, adversa nobis urgent vestigia, nihil ad ucstrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni quem incolitis cerne quam tenui uos parte contingat. Omnis enim terra quae colitur a uobis, angusta uerticibus, lateribus latior, parua quaedam est insula, circumfusa illo mari quod Atlanticum , quod Magnum, quem O
Abbreviated transcription (Latin):
tonis adscribitur. Nec hoc int̾ p̃tereunda ponemus qd̾ musicã ꝑpetua cȩli
uolubilitate nascentẽ id̃o claro ñ sentimꝰ auditii: qͣͥa maior sonꝰ est quã ut hu¬
manarũ aurium recipiat᷑ angustiis. Nam si nili catadupa ab aurib incolarum
amplituoinẽ fragoris excludunt: qͥd mirũ si urm̃ sonus excȩdit auoitum
quẽ mundanȩ molis impulsus emittit. Nec enĩ de uichilo est qd̃ ait qd̃ cõplet
aures meas tantꝰ ⁊ tã dulcis sonꝰ. s uoluit intelligi qd̃ si eiꝰ qͥ cȩlestib meruit
int̾esse secrȩtis. cõpletȩ aures sunt soni magnitudine. suꝑest in cȩteroꝵ ho¬
nimũ sensus mundanȩ concinnentiȩ ñ capiat auditum. S ĩa tctatũ adse¬
quentia c̃feramꝰ. Nides habitari in terra raris ⁊ angustis locis & ĩ ipsis ꝗͣ¬
si maculis ubi habitatur uastassolitudines int̾iectas. eosq qui incolant¬

Expanded text:
tonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli tonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanarum aurium recipiatur angustiis. Nam si Nili Catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunt, quid mirum si nostrum sonus excedit auditum, quem mundanae molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus», sed uoluit intellegi quod, si eius qui caelestibus meruit interesse secretis completae aures sunt soni magnitudine, superest ut ceterorum hominum sensus mundanae concinentiae non capiat auditum. Sed iam tractatum ad sequentia conferamus. «Vides habitari in terra raris et angustis locis, et in ipsis quasi maculis ubi habitatur uastas solitudines int
Abbreviated transcription (Latin):
&e quid in sonis ꝓlittera: qͥs ꝓ fillaba. quid ꝓ untegro nomine accipiatur assereres
Ostentantis est ñ docentis. Nec enĩ qͥa fȩcit in hoc loco cicero musicȩ mentionem:
occasione hac eundum est ꝑ umu̾sos tͣctatꝰ qͥ possunt ẽẽ de mnusica. qͦs quantũ
niea fert opinio t̾minũ habere ñ ęstimo. s illa sunt persequenda qͥbs uerba
q̃ explananda receꝑis possint liquere. qͥa in re naturalit̾ obscura: qͥ in exponen¬
do plura quã necessi est suꝑfundit: addit tenebras. ñ adimit densitatẽ. unde
finẽ de hac tractatus paute faciemus. adieto uno qd̃ scitu dignũ putamus.
qͥa cũ suit melodiȩ musicȩ tria genera: enarmoniũ. diatonũ. & cromati¬
cũ. pͥmũ qͥdem ꝓpter nunã sui difficultatẽ ab usu recessit. Terciũ uͦ est in¬
fame moilicie. unde medium idest diatonũ mundanȩ musicȩ ootrina pla¬

Expanded text:
et quid in sonis pro littera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur adserere et quid in sonis pro littera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uniuersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quantum mea fert opinio, terminum habere non aestimo, sed illa sunt persequenda quibus uerba, quae explananda receperis, possint liquere, quia, in re naturaliter obscura, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus parte faciemus, adiecto uno quod scitu dignum putamus, quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chromaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Pla
Abbreviated transcription (Latin):
gas dicimus ab occidente in orientẽ feruntur. nona t̾ra. sine motu. Octo
sunt gͥ quȩ mouentur. s septẽ soni sunt qͥ concuentiã de uolubilitate
confitiunt. ꝓpterea quia mercurialis & uenerius orbis pari ambitu comi¬
tati solem uiȩ eiꝰ tamquã satellites obsecuntur. Et id̾o añnullis astrono¬
miȩ studentib eamdẽ uim sortiti existimantur. Unde ait. Iui aut̃ octo
cursus in qͥb eadem uis est duorũ septẽ efficiunt distinctos interuallis so
nos. qui nuinerus rerum om̃iũ fere nodus est. Septenariũ aut̃ numerũ
rerum om̃iũ nodũ cẽ plenȩ cũ de numeris suꝑiꝰ loqueremur expressimꝰ.
Ad illuminandã ut ęstimo obscuritatẽ u̾boꝵ. ciceronis. de musica tractatꝰ
succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Naminethas ethypataᷤᷤ
aurũq fidium uocabula ꝑcurre ⁊ tonorũ uł liminatũ miuta subi¬

Expanded text:
gas dicimus, ab occidente in orientem feruntur; nona, terra, sine motu. Octo gas dicimus, ab occidente in orientem feruntur; nona, terra, sine motu. Octo sunt igitur quae mouentur, sed septem soni sunt qui concinentiam de uolubilitate conficiunt, propterea quia Mercurialis et Venerius orbis, pari ambitu comitati solem, uiae eius tamquam satellites obsequuntur, et ideo a nonnullis astronomiae studentibus eandem uim sortiti existimantur. Vnde ait: «Illi autem octo cursus in quibus eadem unos, qui numerus rerum omnium ferrerum omnium nodum esse plene, cum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uerborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, et tonorum uel limmatum minuta subt
Abbreviated transcription (Latin):
stis contingit & eininꝰ positis. Ergo orbis altissimꝰ & ut in iinuensũ patens:
e ut spn eo fortiore quo origini suę uicinior est incitatus: sonorũ de se acum̃
emuttit. Nox ultimi ⁊ ꝓspacii breuitate ⁊ ꝓ longinqͥtate iam frangitur. Hĩc
impulsum fieri lemoeem. ut cicͤa terrani q̃ ultima sphęrarũ est: tã concretus
tã densus habeatur: uit causa sit terrȩ inuna sede semꝑ herendi. nec in quam¬
ubet partem ꝑmittatur moueri. obsessa undiq cucususi spũs densitate.
In sphęra aũt ultimũ locũ eẽ qͥ medius est: antecedentib iã ꝓbatum est. Eigo¬
uniuersi mundam corporis spherȩ nouem sunt. Prima illa stellifera q̃ ꝓpͥo
nomine cȩlũ dicitur. Et adplanes apud grecos uocatur. arcens ⁊ continens
ceteras. hȩc ab oriente semꝑ uoluitur in occasum. subiedȩ septem quas ua-¬

Expanded text:
stis contingit et eminus positis. Ergo orbis altissimus, et ut in immensum patens, stis contingit et eminus positis. Ergo orbis altissimus, et ut in immensum patens, et ut spiritu eo fortiore quo origini suae uicinior est incitatus, sonorum de se acumen emittit; uox ultimi et pro spatii breuitate et pro longinquitate iam frangitur. Hinc impulsum fieri leniorem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, tam concretus, tam densus habeatur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moueri, obsessa undique circumfusi spiritus densitate; in sphaera autem ultimum locum esse qui medius est, antecedentibus iam probatum est. Ergo mundani corporis sphaerae nouem sunt. Prima, illa stellifera, quae proprio nomine caelum dicitur et ἀπλανής apud Graecos uocatur, «arcens et continens ceteras». Haec ab oriente semper uoluitur in occasum; subiectae septem, quas ua