comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dico nec ipsi exꝑti fuerint. qui experiri potu¬
erunt. qm̃ p̃ occupante peccato. exiliũ depa¬
radiso anit meruer̃. quam sibi in oꝑe scrende
ꝓpaginis. tranquillo arbitrio conuenirent.
quomodo nõ cum ista cõmemorantur sensib
occurrit humanis. nͥ expientia libidinis
turbide. ñ coniectura placide uoluntatis :
Hinc ẽ quod impedit loquentẽ pudor. & si ñ
ficiat racio cogitantem: xX U¬
cruntam̃ omi potenti dõ summo ac sũ¬
me bono creatori om̃ium creaturarũ.
uoluntatũ aũ bonarũ. ad uitori & remu¬
nerltori. malarũ aũ relictori & dampnato¬
ri. utrarũq ordinatori: non defuit utiq consi¬
lium. quo certũ numerũ ciuium insua sapien¬
tia p̃destinatũ. etiã ex dampnato genere hu¬
mano suȩ ciuitatis impler&. Non eos iam
ineritis quando quidem uniuersa massa .tã qͣm
in uiciata radice dampnata ẽ. sed gr̃ã discer¬
nens. & liberatis non solũ de se ipsis. ucrũ etiã

Expanded text:
dico nec ipsi experti fuerint, qui experiri potudico nec ipsi experti fuerint, qui experiri potuerunt quoniam praeoccupante peccato exilium de paradiso ante meruerunt, quam sibi in opere serendae propaginis tranquillo arbitrio conuenirent, quo modo nunc, cum ista commemorantur, sensibus occurrit humanis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura placidae uoluntatis? Hinc est quod inpedit loquentem pudor, etsi non deficiat ratio cogitantem. Verum tamen urnnipotenti Deo, summo ac summe bono creatori omnium naturarum, uoluntatum autem bonarum adiutori et remuneratori. malarum autem relictori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum ciuium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae ciuitatis inpleret, non eos iam meritis, quando quidem uniuersa massa tamquam in uitiata radice damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum de ipsis, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qr exꝑientia ꝓbari non potest ideo credendũ ñ ẽ.:
quando illas corporis partes non a ger& turbid calor
s spontanea potestas sicut opꝰ est adhiber&. ita
tt̃ potuisse uttro conuigis salua integritate fe¬
mine genitalis uirile semon inmitti. sic̾ nunc
potest eadem integritate salua ex utero uirginis
fluxus menstrui cruoris emati. Fadem quippe
ua posset illud mitti. qua hoc potest eioi
Ut enĩ ad parturindũ non doloris gemitos. sed
maturitatis impulsus feminea uiscera relaxar&.
sic ad fetandum & concipiendũ non libidinis
appecitꝰ. sed uoluntartꝰ usus naturam utramq
coniunger& : De reb enĩ loquimur nc̃ puderi¬
dis. & ideo quãuis antequam earum puder& qͣ¬
les et potuissent coniciamꝰ ut possumꝰ. tam̃ neces¬
se c̃ ut nr̃a disputatio magis frenetur. ea quȩ nos
reuocat ueretundia. quã eloquentia que nob̾
parum suppetit ad iuuetur Nam cũ id qͦd

Expanded text:
quia experientia probari non potest, ideo credendum non est, quia experientia probari non potest, ideo credendum non est, quando illas corporis partes non ageret turbidus calor, sed spontanea potestas, sicut opus esset, adhiberet, ita tunc potuisse utero coniugis salua integritate feminei genitalis uirile semen inmitti, sicut nunc potest eadem integritate salua ex utero uirginis fluxus menstrui cruoris emitti. Eadem quippe uia posset illud inici, qua hoc potest eici. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis inpulsus feminea uiscera relaxaret, sic ad fetandum et concipiendum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius usus naturam utramque coniungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis frenetur ea, quae nos reuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. Nam cum id quod
Abbreviated transcription (Latin):
tuebatur extrinsecꝰ. Sũma in carne sanitas. in animo
tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus estꝰ aut
frigꝰ. itamciꝰ habitatore nulla & cupiditate uł ti¬
more a cocdebat bone uoluntatis offensio: Nichil
om̃ino triste. nieul erat in anit̾ letum: Gaudium
uerũ ꝑpetuabat᷑ ex dõ. in quẽ flagrabat karitas
de cor de puro. & conscientia bona.: & fide non ficꝰ¬
ta. atq int̾se coniugũ fida ex honesto amore soci¬
ctas. concors mentis corporisq uigilia. & man¬
dati sine labore custodia: Non lassitudo fatiga¬
bat cciosũ non somnꝰ p̃mebat inuitũ: Intanta
facilitate rerũ & felicitate hominũ. absit ut suspi¬
cemur ñ potuisse plem seri sine libidinis morbo. sed
eo uoluntatis nutu mouerentur. menbra illa quo
cet̾a. & si non ardoris illecebroso stimulo cũ tranqͥl¬
litate animiꝰ corporis nulla corruptione integri¬
tatis infunderetur gremio maritꝰ uxoris Neq enĩ

Expanded text:
tuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, sic in eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium uerum perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, adque inter se coniugum fida ex honesto amore societas, concors mentis corporisque uigilia et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat inuitum. In tanta facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest id fieri quod uis: id uelis qͦd possis. ñ ideo
beatꝰ ẽ: qr patient̃ miser est Beata quippc uita siñ
amatur. non habetur. Porrosiamatur & habetur. et¬
tis omib rtb excellentiꝰ necesse ẽ ametur. qm̃ ꝓpt̃¬
hoc amandũ ẽ: quicqͥd aliud amat᷑. Porrositantũ
amatur. quantũ amari dignaẽ. non enĩ beatꝰẽ. a quo
ipsa beata uita ñ amatur ut digna ẽ. fierinon potest.
ut eam qͥ sic anat ñ et̾namudit: Tc̃ igntur beata
erit. quando eterna erit.
di hoc uolebat quod d̾s iusserat. Uiuebat
fruensdõ ex quo bono erat bonꝰ Uiuebat
sine ulla egestate. ita semꝑ uiuere. habens in po¬
testate. Cyb Aderat ne surir&. potꝰ nesitira. lignũ
uite ne illum senecta dissolucra: Nichil corruptionis
in corpore. uł ex corpore. nulla molestia ullis eiꝰsen¬
sib ingerebatur. nullꝰ intrinsetꝰ moib: nulł ictꝰ me¬

Expanded text:
non potest id fieri quod uis, Id uelis quod possis: num ideo non potest id fieri quod uis, Id uelis quod possis: num ideo beatus est, quia patienter miser est? Beata quippe uita si non amatur, non habetur. Porro si amatur et habetur, ceteris omnibus rebus excellentius necesse est ametur, qc amandum est quidquid aliud amatur. Porro si tantum amatur, quantum amari digna est non enim beatus est, a quo ipsa beata vita non amatur ut digna est, fieri non potest, ut eam qui sic amat, non aeternam velit. Tunc igitur beata erit quando aeterna erit. diu hoc uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus me
Abbreviated transcription (Latin):
De eo quod cam successio in osto abrabam gencra¬
tionẽ duditur & in posteris & ab eodem patre
aoam Noe decimus inuenitur: XUIIII¬
Qua racione cõmemorato enoch qͥ fuit filiꝰ cam to¬
tiꝰ generationis eius usq ad diluuium sit continua
onis humane pͥncipiũ sit reditum: x &¬

Expanded text:
De eo, quod Cain successio in octo ab Adam generationes clauditur, et in posteris ab eodem patre Adam Noe decimus inuenitur. DiQua ratione commemorato Enoch, qui fuit filius Cain, totius generationis eius usque ad diluuium sit continuatonis humanae principium sit reditum. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
modo mancipauit. ut moucri non ualeant si ipsa
defuerit. & nisi ipsa uł ultro uł excitata surrexe¬
rit: Hocc̃ quodpudet. hocẽ qͦd intuentiũ oculos
crubescendo deuitat. magisq fert homo expet¬
tantiũ multitudinẽ quando in iuste trascitur
homini. quã uł uniꝰ aspectũ. & quando iuste
miscetur uxori:¬

Expanded text:
modo mancipauit, ut moueri non ualeant, si ipsa modo mancipauit, ut moueri non ualeant, si ipsa defuerit et nisi ipsa uel ultro uel excitata surrexerit. Hoc est quod pudet, hoc est quod intuentium oculos erubescendo deuitat; magisque fert homo spectantium multitudinem, quando iniuste irascitur homini, quam uel unius aspectum et quando iuste miscetur uxori
Abbreviated transcription (Latin):
ciose ñ erant Non enĩ contra rectã uolunta¬
tẽ ad aliquid mouehistur: unde necesse ẽẽt eas
racione tã qͣm frenis regintib abstinere. Nam
qͦd nc̃ ita mouentur. & ab eis qͥ temꝑant᷑ & uiste &
pic uiunt. alias faciliꝰ. alias difficiliꝰ tam̃ cohi¬
bendo & repugnando modificant᷑. ñ ẽ utiq sani¬
tas ex natura .s. langor exculpa Qͦd aut̃ irȩ oꝑa
aliarumq affectionũ in qͥbq dictis atq factis. ñ
sic̃ abscondit ucrecundia. ut oꝑa libidinis quȩ
fiunt ingenitalib menbris: quid cause ẽ : nͥ qr in
cetĩs menbris corporis non ipse affectiones. sed quȩ
cis consenserit uoluntas mou&. quȩ in usu coꝵ om̃i¬
no dominat᷑: Nam quisquis uerbũ emittit ira¬
tꝰ. uł etiam quẽqͣm ꝑcutit. non posset hoc face¬
re nisi lingua & manꝰ iubente quoda modo uolun¬
tate mouerent᷑ Quȩ menbra: etiam cũ iranul¬
laẽ: mouentur eadom uoluntate. At uero geni¬
tales corporis partes. ita libido suo iuri quodam

Expanded text:
ant. Non enim contra rectam uoluntatem ad aliquid mouebantur, unde necesse esset eas rationis tamquam frenis regentibus abstinere. Nam quod nunc ita mouentur et ab eis, qui temperanter et iuste et pie uiuunt, alias facilius, alias difficilius, tamen cohibendo et repugnando modificantur, non est utique sanitas ex natura, sed languor ex culpa. Quod autem irae opera aliarumque adfectionum in quibusque dictis adque factis non sic abscondit uerecundia, ut opera libidinis, quae fiunt genitalibus membris, quid causae est, nisi quia in ceteris membra corporis non ipsae adfectiones, sed, cum eis consenserit, uoluntas mouet, quae in usu eorum omnino dominatur? Nam quisquis uerbum emittit iratus uel etiam quemquam percutit, non posset hoc facere, nisi lingua et manus iubente quodam modo uoluntate mouerentur; quae membra, etiam cum ira nulla est, mouentur eadem uoluntate. At uero genitales corporis partes ita libido suo iuri quodam
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ uidemꝰ ad huc et̃ philosophos cinicos:. Hi enim
Nemo tam̃ eoꝵ audet hoc facere Qͦd si aliquid ausi
ẽent. ut ñ dicã ictib lapidantiũ certe conspuentium
saliuis obruerent᷑ Pudet igit᷑ humanã huiꝰ libidi
nis sinc ulla dubitatione naturã. & merito pudet:
neiꝰ quippe in oboedientia qͥ genitalia corporis in¬
bra solis suis motib subdidit. & potestat uoluntatis
eripuit. satis ostenditur. qͥd sit hominis illi pͥmȩ in¬
oboedientiȩ̨ retributũ Qͦd in ea maxime parte
oportuit apparere qua generatur ipsanatura. quȩ
illo pͥmo & magno in deteriꝰ ẽ mutata peccato:
A cuiꝰ nexu nullꝰ eruitur: nͥ id qͦd cũ om̃s in uno
eent in cõmunẽ ꝑniciẽ ꝑpetratũ ẽ. & di iustitia uin

Expanded text:
nunc uidemus adhuc esse philosophos Cynicos; hi enim nunc uidemus adhuc esse philosophos Cynicos; hi enim nemo tamen eorum audet hoc facere, quod si aliqui ausi essent, ut non dicam ictibus lapidantium, certe conspuentium saliuis obruerentur. Pudet igitur huius libidinis humanam sine ulla dubitatione naturam, et merito pudet. In eius quippe inoboedientia, quae genitalia corporis membra solis suis motibus subdidit et potestati uoluntatis eripuit, satis ostenditur, quid sit hominis illi primae inoboedientiae retributum; quod in ea parte maxime oportuit apparere, qua generatur ipsa natura, quae illo primo et magno in deterius est mutata peccato; a cuius nexu nullus eruitur, nisi id quod, cum omnes in uno essent, in communem perniciem perpetratum est et Dei iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ox ili cani philosophi hocẽ. cinimi ñ uider
ꝓstrentes contrahumanã ucrecundiã. quid ali¬
ud qͣm caninam. hocẽ in mundã impudentẽ¬
q señtentiã. ut scilic& qm̃ iustũ ẽ quodfit in uxore
palãñ pudeat id agere nec in uico. aut in platea
qualib& coniugalem concubitũ deuitare : Uicit
tam̃ pudor naturalis. opinionẽ huiꝰ erroris. Nã
& si ꝑhibent hoc aliquando gloriabundũ fecisse dio¬
genem ita putantẽ sectam suã nobiliorẽ futurã. si
in hominũ memoria in segnitior eiꝰ inpudentia fi¬
geretur. postea tam̃ a cinicis fiericessatum est:
Plusq ualuit pudor ut erubescerent homines homi¬
nib quã error ut homines canib eẽ sinles affecta
arbitror concumbentiũ motꝰ dedisse oculis hominum
nescientiũ quid sub pallio gereretur. quã humano p̾¬
sente conspectu potiusse illam ꝑ ag uoluptatem
bi enĩ philosophi ñ erubescebant se uideri uelle con¬
cumbere. uhi libido ipsa erubescera. surgere: Et

Expanded text:
oc illi canini philosophi, hoc est Cynici, non uiderunt, proferentes contra humanam uerecundiam quid aliud quam caninam, hoc est inmundam inpudentemque sententiam? ut scilicet, quoniam iustum est quod fit in uxore, palam non pudeat id agere nec in uico aut platea qualibet coniugalem concubitum deuitare. Vicit tamen pudor naturalis opinionem huius erroris. Nam etsi perhibent, hoc aliquando gloriabundum fecisse Diogenem, ita putantem sectam suam nobiliorem futuram, si in hominum memoria insignior eius inpudentia figeretur, postea tamen a Cynicis fieri cessatum est, plusque ualuit pudor, ut erubescerent homines hominibus, quam error, ut homines canibus esse similes adfectararbitror concumbentium motus dedisse oculis hominum nescientium quid sub pallio gereretur, quam humano premente conspectu potuisse illam peragi uoluptatem. Ibi enim philosophi non erubescebant uideri se uelle concumbere, ubi libido ipsa erubesceret surgere. Et
Abbreviated transcription (Latin):
De parilitate annoꝵ qui isdem quib nẽ spacus & in
priorib seculis cu currerunt:
AN credibile sit pͥmi sdi uiros usq ad eã etatem qͥ
tia ad filios generasse referuntur ac̃cubitu continuisse .xui
spo De ure coniuigioꝵ qͦd dissimile a sub sequentib
matronis habuerint prima conubia: xUII.¬

Expanded text:
De parilitate annorum, qui eisdem quibus nunc spatiis et in prioribus saeculis cucurrerunt. An credibile sit primi saeculi uiros usque ad eam aetatem, qua filios generasse referuntur, a concubitu continuisse. Di De iure coniugiorum, quod dissimile a subsequentibus matrimoniis habuerint prima conubia.
Abbreviated transcription (Latin):
cerint. p̃t mittendo eas. qͥb similit̾ edes & aras de¬
dicare potuerꝰ : Cur temperantia dea et̃ meruit.
cũ eiꝰ nomine non nulli romani pͥncipes non par¬
uã głam compararint: Curdeniq fortitudo dea
non ẽ: quȩ affuit mutio. cum dexterã porrexit
in flammas: quȩ affuit curtio cum se ꝓ patria
in abrupta t̾ram p̃cipitẽ dedit: que affuit decio
patri & dicio filio. cũ ꝓ exercitu st uouer̃. si ta¬
m̃ his om̃ib uera in erat fortitudo : Unde mͦ
ñ agitur. quare prudentia quare fipientia. nul¬
la numinũ loca meruer̃: Anquia in nomine
gencrali ipsiꝰ uirtutis om̃s colunt᷑: Sic gͦ posset &
unꝰ ds̃ coli. cuiꝰ partes cȩteri diĩ putant᷑. Sed in il¬
la una uirtute. & fides ẽ & prudentia. quȩ tam̃ in

Expanded text:
cerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras decerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Quur temperantia dea esse non meruit, cum eius nomine nonnulli Romani principes non paruam gloriam conpararint? Quur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio. cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri et Decio filio, cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? An quia in nomine generali ipsius uirtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cuius partes ceteri di putantur. Sed in illa una uirtute et fides est et pudicitia, quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtur. ñ saltem mulicbris: sed uirilis potiꝰ loque¬
rctur. ut non ipse quȩ̨ simulachrũ dedicauer̃.
ꝑuta rent᷑ tantũ miraculũ muliebri loquacitate
irtutt̃ quoq eã feccr̃¬
Quȩ quidem si dea ess&. multis fucrat p̃¬
ferenda Et nc̃ qͥa dea ñ c̃: sed donũ dĩ ẽ.
ipsa ab illo impetret᷑. a qͦsolo dari potest. & om̃is fal¬
sorũ dõꝵ turba uanescat. Sed cur & fides dea cre¬
dita ẽ: & accepit etiam ipsa templũ & altare : Quã
quisquis prudenter agnoscit. habitaculũ illi sc ipsũ
facit Unde aut̃ sciunt illi qͥd sit fides. cuiꝰ primũ
doqͥdem uirtutẽ in quatuor species distribuendã
In partib iustitȩ fides ẽ: maximũq locũ apud nos
hab&. quicũq scimꝰ qͥd sit: qͦd iustus ex fide uiuit:
Sed illos miror appetitores multitudinis deoꝵ. Si
fides dea c̃: quare aluis tã multis deab in uiriã fe¬

Expanded text:
quitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loquequitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitateirtutem quoque deam fecerquae quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo inpetretur, a quo solo dari potest, et omnis falsorum deorum turba uanescet. Sed quur et Fides dea credita est et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides, cuius primumdo quidem uirtutem in quattuor species distribuendam in partibus iustitiae fides est maximumque locum aput nos habet, quicumque scimus quid sit, quod iustus ex fide uiuit. Sed illos miror adpetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus iniuriam fe
Abbreviated transcription (Latin):
diua fessonia : ꝓpt̃ hostes depellendos. diua
pellonia : ꝓpt̃ egros medicꝰ. uł apollo. uel
esculapiꝰ. uł ambo simul. quando esset grande
ꝑiculum. nec ds̃ spinensis. ut spinas ex agris era¬
dicar&. nec dea rubigo. ut ñ accederet roga¬
retur. una felicitate p̃sente & tuort. uł nulla
mala exorirent᷑. uł facillime pellerentur: Pos¬
tremo qm duab istis deab uirtute & felicita¬
it tractamꝰ. si felicitas uirtutis ẽ p̃miũ. nondea
sed donũ dĩ ẽ Si aut̃ deac̃. cur non dicatur &
uirtutẽ ipsa conferrȩ. ꝗͣdo quidem. uirtutẽ con

Expanded text:
diua Fessona, propter hostes depellendos diua diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre,
Abbreviated transcription (Latin):
honorio ut honorarentur: Deȩ pecuniȩ. ut
pecimiosi ẽt̾nt. dõ esculano. & filio ciꝰ argentino.
ut haberent creã argenteãq peccuniã: Nam idõ
patrẽ argentini ȩsculanũ posucr̃. quia priꝰ erca
peccunia inusu cepit eẽ pꝰ argentũ. Miror
aut̃ quod argentinus ñ genuit aurinũ. quia &
aurca sub sequuta ẽ Quẽ dm̃ isti si haberent.
sicut saturno. iouẽ. ita & patri argentino. & auo
esculano aurinũ p̃ponerent Quid gͦ erat ne¬
cesse ꝓpt̾ hec bona uł animi uł corporis. uł
extna tantã dõꝵ turbam colere. uł inuocare.
quos neq om̃s cõmemoriui. nec ipsi potuerunt
om̃ib bonis humanis minutatĩ singulati di¬
gestis. deos minutos & singulos ꝓuidere. cum
posset magno. fliciq compendio una  felicitas
cuncta conferit. nec solum ad bona capienda
qͥsꝗͣ aliꝰ. sed neq ad debellanda mala quere¬
retur : Cur enĩ esset in uocanda ꝓpt̾ fessos.

Expanded text:
Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos
Abbreviated transcription (Latin):
ce aen e ñ dr̃ uirtꝰ nom̃ artis latinos tradu¬
xisse puta uer̃ Sed si uirtꝰ non nisi ad in geniosũ
posset uenire. qͥd opꝰ erat deo catio patre. qui catos
a cutos facer&. cum hoc poss& conferre felicitas:
Ingeniosũ quippe nasci. felicitatis c̃ Vnde etia¬
si non potuit a non dũ nato coli dedifelicitas. ut
turientib inuocare lucinã. cũ si ad esset felicitas. non
solũ benc parerent. s caam bonos: Qͥd necesse  oͣpi
dee cõmendare nascenits : Deo uaticano uagientes:
Dex cunine. iacenits : Dec rumine. sugentes: Dõ
tutillmo stantes: Dec ad conȩ ad euntes: Ab eone ab¬
euntes: Deç menti. ut bonã haber& inatt̾ : Dõ
uolumino. & dex uoluminę ut bona uellent:
Duis nuptialib ut bene coniuigarent᷑ : Diis a gresti¬
b ut fructꝰ uberrimos caperent: Et maxime
ipsi diue fructisee : Marti & bellonę. ut benc
belligerarent : Deȩ uictorię. ut uincerent: Dõ

Expanded text:
ce Aperrj dicitur uirtus, nomen artis Latinos traduce Aperrj dicitur uirtus, nomen artis Latinos traduxisse putauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut turientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo
Abbreviated transcription (Latin):
as deas non ucritas. s uanitas fecit: Hȩcenĩ
ueridĩ munera sunt: non ipse sunt deģ Ue¬
runtam̃ ubiẽ uirtꝰ. & felicitas. quid aliud que¬
ritur: Quid &i sufficit. cui uirtꝰ felicitasq non
sufficit: Om̃a quippe agenda complectitur
uirtꝰ. om̃a optanda felicitas: Si iupit̃ ut hec
dar& ideo colebat᷑. quia si bonũ ẽ aliquid la
titudo regni. atq diuturnitas. ad eandẽ ꝑtinet
felicitate. cur ñ intellectũ ẽ dona dĩ esse non deas:
Si aut̃ putate sunt deę. saltem alia tanta deoꝵ tur¬
ba non quereretur Consideratis cnĩ officiis deoꝵ
dearumq om̃iũ. quȩ sicut uoluer̃: ꝓ sua opinati¬
one finxcr̃. inueniant si possunt aliquid qͦd p̾sta¬
ri ab aliquo deo posset homini habenti uirtu¬
tẽ. habenti felicitatẽ Qͥd doctrine uł a mer¬
curio uł a minerua petendũ c̃it. cũ uirtꝰ om̃a se¬
cũ haber& : Ars quippe ipsa bene recteq uiuen¬
di. uirtꝰ a ueterib definitac̃̾: Unde ab eo qͦd ge¬

Expanded text:
as deas non ueritas, sed uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtus a ueteribus definita est. Unde ab eo, quod Grae
Abbreviated transcription (Latin):
Uio ẽ gͦ quod ꝓ ingeniti beneficio uar¬
ro iactat p̃stare sc ciuib siuis. qͥx¬
non solũ cõmemorat dõs quos coli oporteat a romanis
uerũ etiã dicit qͥd ad quẽ ꝓtineat: Qm̃ nichil ꝓdest¬
inquit uarro homini alicuiꝰ medici nom̃ formãq
nosse. & qͥt sit medicꝰ ignorare. Ita dicit niehil ꝓ¬
desse scirc dm̃ ec̃ esculapiũ. si nesciaseũ ualitudini
opitulari. atq ita ignores curei debeas supplicare:
Hoc etia alia similitudine affirmat dics. ñ mͦ bene ui¬
uere sed uiuere om̃ino neminẽ posse. si ignorat
quisnã sit faber. qͥspistor. quis tector. aqͦ quid uten¬
sile petere possit. quẽ ad uitorẽ assumere. quẽ du¬
cẽ. quẽ doctorẽ. Eo mͦ nulli dubiũ ec̃ asserens.
ita et̃ inutilẽ cognitionẽ doꝵ. si sciatur ꝗͣ quisq uĩ
ds̃ & facultatẽ ac potestatẽ cuiꝰq rei habeat Ex

Expanded text:
 ergo, quod pro ingenti beneficio Varro iactat praestare se ciuibus suis, quinon solum \'commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, uerum etiam dicit quid ad quemque pertineat? Quoniam inquit, hominis alicujus medici nomen formamque nosse, et quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire, deum esse Aesculapium, si nescias eum valetudini opitulari, atque ita ignores cur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine affirmat, dicens, non modo bene vivere, sed vivere omnino neminem posse, si ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit: quem adjutorem assumere, quem ducem, quem doctorem: eo modo nulli dubium esse asserens, ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus vim et facultatem ac potestatem cujusque rei h
Abbreviated transcription (Latin):
rio putabatur anima reditura. qͥd restat conuenien¬
tiuis pietati. ꝗ̃ credere ñ ẽt̃ inpossibile dõ. & ea quȩ
nũꝗͣ fecerit noua facere. & in effabili p̃scientia uo¬
luntatẽ mutabilc̃ ñ babere: Porro aũ utrũ animarũ libã¬
tarũ nec ulteriꝰ admiscrias rediturarũ numerꝰ possit semꝑ
augeri. ipsi uderait qͥ de rerũ infinitate cohibenda tam
subtilit̃ disputant: Nos uͦ racionationẽ nr̃am. ex utroq
latere t̾minamꝰ: Si eni potest quid cause est: ut negetur
ereari potuisse qͦd nũꝗͣ antea creatũ ẽẽt. si liberatarũani¬
marũ numerꝰ qͥnumꝗͣ antea fuit. ñ solũ factꝰ est semel. s
fierinũꝗͣ desin& : Si aut̾ oport& ut certꝰ sit numerꝰ libã¬
tarũ aliqͥs animarũ. quȩ ad miscriã nũꝗͣ redeant. neq
utiq nũꝗͣ fuit. Qͥ ꝓfecto crescere & ad sue qͥntitatis termi

Expanded text:
rio putabatur anima reditura: quid restat conuenienrio putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati quam credere non esse inpossibile Deo et ea, quae numquam fecerit, noua facere et ineffabili praescientia uoluntatem mutabilem non habere? Porro autem utrum animarum liberatarum nec ulterius ad miserias rediturarum numerus possit semper augeri, ipsi uiderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid causae est, ut negetur creari potuisse quod numquam antea creatum esset, si liberatarum animarum numerus, qui numquam antea fuit, non solum factus est semel, sed fieri numquam desinet? Si autem oportet ut certus sit liberatarum alutique numquam fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis termi
Abbreviated transcription (Latin):
s. cũ hoc fit in rebꝰ nichil noui ficri. qm̃ sẽꝑ alic atq aliç
liberatȩ st̃. liberant᷑ & libãbunt᷑. hoccerte concedunt.
suta est nouas animas fieri. qͥbꝰ sit & noua miseria. & no¬
ualibãtio: Nã si antiqͣs eas et̃ dict̃. & retrorsũ sc̃pit̃¬
nas. ex qͥbꝰ quottidic noui fiant homines. de quoꝵ cor¬
poribꝰ si sapient̃ uixerint ita libent᷑. ut nũꝗͣ ad mise¬
rias reuoluant᷑. consequent᷑ dicturi st̃ infinita Qntꝰ¬
lib& nãq finitꝰ numerꝰ fuiss& animarũ. infinitis retrose¬
clis. sufficere ñ ualer&. ut ex illo semꝑ hominos fierent.
quoꝵ ẽcnt animȩ ab ista semꝑ mortalitate libandę.
numꝗͣ ad eam deinceps rediture: Nec ullomodo ex¬
plicabunt. quomͦ in rebꝰquas ut dõ notȩ ẽcnt possint.
funtas uolt̃. infinitꝰ sit numerꝰ animarũ: Qͥ ꝓpt̃ qm̃¬
circuitꝰ illuã explosi st̃ qͥbꝰ ad easdem miscrias necessa¬

Expanded text:
sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae liberatae sunt et liberantur et liberabuntur: hoc certe conmiseria et noua liberatio. Nam si antiquas eas esse dicunt et retrorsum sempiternas, ex quibus cottidie noui fiant homines, de quorum corporibus, si sapienter uixerint, ita liberentur, ut numquam ad miserias reuoluantur, consequenter dicturi sunt infinitas. Quantuslibet namque finitus numerus fuisset animarum, infinitis retro saeculis sufficere non ualeret, ut ex illo semper homines fierent, quorum essent animae ab ista semper mortalitate liberandae, numquam ad eam deinceps rediturae. Nec ullo modo explicabunt, quo modo in rebus, quas, ut Deo notae esse possint, finitas uolunt, infinitus sit numerus animarum. Qcircuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem miserias necessa
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ. qm̃ ad eã reũtit᷑. in qua sẽꝑ fuit. ipsa certe
liberatio noua fit. cũ demiseria libãt᷑. in qͦnũ qͣ fuit.
& ipsa iniserit nouitas in ea facta ẽ que nũꝗͣ fuit. Hec
aũ nouitas siñ in rerũ qͦ diuina ꝓuidentia gub̾nant᷑
ordinẽ uenit. s casu euenit potiꝰ. ubi sunt illidet̾mina¬
ti. dimensiq circuitꝰ. in qͥbꝰ nulla noua funt. s re¬
petunt᷑ eadem quȩ fuer̃. Siaũ & hȩc nouitas abor¬
dinatione ꝓuidentie ñ excludit̾. siue data sit in ani¬
ma siue lapsa sit. posst̃ fieri noua que neq antea facꝰ¬
tast̃. nec tam̃ arerũ ordine aliena sint: Et si potu¬
it anima ꝑ in prudentiam facere sibi nouã miscriam.
negare diuinitatt̃ posse facere resnonsibi s. mundono¬
uas qͥsneq ante fecerit. nec unꝗͣ habucrit in ꝓuisas :
Si aut̃ dict libãtas qͥdẽ animas ad miseriã ñ reuersuras.

Expanded text:
uitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe uitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe liberatio noua fit, cum de miseria liberatur in qua numquam fuit, et ipsa miseriae nouitas in ea facta est quae numquam fuit. Haec autem nouitas si non in rerum, quae diuina prouidentia gubernantur, ordinem uenit, sed casu potius euenit, ubi sunt illi determinati dimensique circuitus, in quibus nulla noua fiunt, sed repetuntur eadem quae fuerunt? Si autem et haec nouitas ab ordinatione prouidentiae non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: possunt fieri noua, quae neque antea facta sint nec tamen a rerum ordine aliena sint. Et si potuit anima per inprudentiam facere sibi nouam miseriam, negare diuinitatem facere posse res, non sibi, sed mundo nouas, quas neque antea fecerit nec umquam habuerit inprouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas ad miseriam non reuersuras,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritꝰ & qͦd in libro decimo cõmemoraui. dicerema¬
luit animã ꝓpt̾ cognoscenda mala t᷑ditã mundo ut
ab eis liberata atq purgata cũ ad patrẽ redierit. nichil
ulteriꝰ tale patiatur. ꝗͣtomagis nos istã inimicã xp̃anę
fidei falsitatẽ detestart ac deuitare debemꝰ : His aut̃¬
compellit ideo putare non habere mitiũ temporis ex qͦ
ẽt ceꝑitgenꝰ humanũ. quia ꝑnescio qͦs circuitꝰ nichil sit
in rebꝰ noui qͦ d ñ & antea certis interuallis tempoꝵ fuerit.
& postea sit futurũ: Sienĩ liberat᷑ anima non reditura
ad miserias. sicut ante nũꝗͣ liberata est. fit in illa aliqͥd
quodantea nũꝗͣ factum est. Et hoc qͥdem ualde mag¬
nũ. idẽ quȩ nũꝗͣ desinat et̾na felicitas: Siem̃ in natinra
inmortali fit tanta nouitas. nullo repetita. nullo re¬
petenda circuitu. cur uirebꝰ mortalibꝰ fieri non posse
credatur : Si dict̃ non fieri in anima beatitudinis no¬

Expanded text:
ueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maluit animam propter cognoscenda mala traditam mundo, ut ab eis liberata adque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam Christianae fidei falsitatem detestari ac deuitare debemus! His autconpellit ideo putare non habere initium temporis ex quo esse coeperit genus humanum, quia per nescio quos circuitus nihil sit in rebus noui, quod non et antea certis interuallis temporum fuerit et postea sit futurum. Si enim liberatur anima non reditura ad miserias, sicut numquam antea liberata est, fit in illa aliquid, quod antea numquam factum est, et hoc quidem ualde magnum, id est quae numquam desinat aeterna felicitas. Si autem in natura inmortali fit tanta nouitas nullo repetita, nullo repetenda circuitu, quur in rebus mortalibus fieri non posse contenditur? Si dicunt non fieri in anima beatitudinis no
Abbreviated transcription (Latin):
misera. qͥbꝰ transactis ad beatitudinẽ sub leuet᷑. quã
beata qͥbꝰ transactis in miserũ reuoluat᷑. atq ista spes
infelicitatis nr̃c c̃ felix. & felicitatis infelix Unde
fit ut qͥa hic mala p̃sentia patim̾. ibi metuamꝰ ĩminen¬
tia : ueriꝰ sẽꝑ miseri. ꝗͣ beati aliꝗͣdo eẽ possimꝰ. Sed
qm̃ hȩc falsast̃. clamanit pietate coniuncente ucrita¬
te illa enĩ ueracit̾ nobis ꝓmittit᷑ uera felicitas. cuiꝰ
erit sẽꝑ retinenda. & nulla infelicitate rũpenda cer¬
ta sccuritas. uiã rectã seqntes quȩ nobis ẽ xpꝰc. eo duce
ac saluatore. a uano & in epto impioꝵ circuitu. it̃
fidei mentemq auertamꝰ: Sienĩ de istis circuitibus.
& sine cessatione alt̾nantibꝰ initionibꝰ & reditionibus
animarũ porphiriꝰ platonicꝰ suoꝵ opinionẽ seqͥ noluit.
siue ipsiꝰ rei uanitate ꝑmotꝰ. siue iã tẽꝑa xp̃ana re¬

Expanded text:
misera, quibus transactis ad beatitudinem subleuetur, quam misera, quibus transactis ad beatitudinem subleuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam reuoluatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis est felix et felicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala praesentia patimur, ibi metuimus inminentia, uerius semper miseri quam beati aliquando esse possimus. Sed quoniam haec falsa sunt clamante pietate, conuincente ueritate illa enim nobis ueraciter promittitur uera felicitas, cuius erit semper retinenda et nulla infelicitate rumpenda certa securitas: uiam rectam sequentes, quod nobis est Christus, eo duce ac saluatore a uano et inepto inpiorum circuitu iter fidei mentemque auertamus. Si enim de istis circuitibus et sine cessatione alternantibus itionibus et reditionibus animarum Porphyrius Platonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate permotus siue iam tempora Christiana re
Abbreviated transcription (Latin):
ipse torpescat: Nã qͥs remissiꝰ at tepidiꝰ amet eũ quẽ
secogitat necessario deserturũ. & contra eiꝰ uolunta¬
tẽ sapientiãq sensurũ. & hoc cũ ad eiꝰ plenã ꝓsua
capacitate noticiã beatitudinis ꝑfectione ꝑuenerit.
qͣdo nec hominẽ amicũ possit qͥsq amare fidelit᷑. cui
se futurũ nouit inimicũ : S absit. ut uera sint quȩ
nobis minantur uerã miseriã nũꝗͣ finiendã.s int̃posi¬
tionibꝰ falsȩ beatitudinis sepe ac sine fine rumpendã.
Qͥd enĩ illa beatitudine falsiꝰ atq fallaciꝰ. ubi nosfu¬
turos miscros aut in tanta ueritatis lucc nesciamꝰ. aut
in sũma felicitatis arce timeamꝰ: Sienĩ uenturã ca¬
lamitatẽ ignoraturi sumꝰ. peritior est hic nr̃a misria.
ubi uenturã beatitudinem nouimꝰ. Si aũ nos illic eda¬
des ĩminens ñ latebit. beatiꝰ temꝑa transigit anima

Expanded text:
ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum, et contra ejus veritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad ejus plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione pervenerit; quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitudine falsius adque fallacius, ubi nos futuros miseros aut in tanta ueritatis luce nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam calamitatem ignoraturi sumus, peritior est hic nostra miseria, ubi uenturam beatitudinem nouimus; si autem nos illic clades inminens non latebit. beatius tempora transigit anima
Abbreviated transcription (Latin):
que in fiutast̃ in dagare qͥs hec audeat. qͥs eredat qͥs ferat:
Que si uera ẽtit. non solũ tacerentur prudeatiꝰ uerĩ euĩ
ut qͦmͦ ualeo dicã qͦd uolo. doctiꝰ nescirent᷑: Nã si hȩc illic
inmemoria ñ habebimꝰ. & id eo beati erimꝰ. cur hic ꝑcoꝵ
scientiã gͣuat᷑ ãpliꝰ nr̃a miscria: Si aũ ibi necessario
scituri sumꝰ. hic saltẽ nesciamꝰ. ut hic felicior sit expectatio
ꝗͣ illic ad eptio summiboni. quando hicȩt̃na uita c̃sequen¬
da cxpectat᷑. ubi aũ bcata s ñ eterna qͣdoq amuttenda
cognoscit᷑: Si aut̃ dict̃ neminẽ posse ad illã beatitu¬
dinẽ ꝑuenire. nͥ hos circuitꝰ ubi beatitudo & miseria
uicissi alt̾nant. in huiꝰ uitȩ erudicione cognouerit.¬
qͦmͦ gͦ fatent᷑ ꝗͣto plus qͥsq amauerit dm̃. tanto eum
faciliꝰ ad beatitudinc̃ ꝑuenturũ. qͥ ea docent qͥbꝰ amor

Expanded text:
quae infinita sunt, indagare? quis haec audiat? quis credat? quis ferat? quae infinita sunt, indagare? quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si vera essent, non solum tacerentur prudentius, verum etiam ut quomodo valeo dicam quod volo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus, et ideo beati erimus, cur hic per eorum scientiam gravatur amplius nostra miseria? Si autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit exspectatioquam illic adeptio summi boni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae eruditione cognoueritgo fatentur, quanto plus quisque amaverit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem perventurum, qui ea docent quibus amor
Abbreviated transcription (Latin):
Post tammagna mala. tamq multa & horrenda. tan¬
dẽ aliqͣdo ꝑueram religionẽ atq sapientiã exprata
atq finita. ita ꝑuenire ad conspectũ dĩ. atq ita fic¬
ribeatũ contemplatione corporet lucis. ꝑ participa¬
tionẽ in mutabilis in mortalitatis eiꝰ cuiꝰ adipiscen de
amore flagramꝰ. ut eam quandoq necesse sit descri.
& eos qͥ deserunt᷑. ab illa et̃nitate. ueritate. fdicitate deict¬
tos. tartaree mortalitati. turpistulticię. miseriis exe¬
crabilibꝰ ĩplicari. ubi dꝰ amitatur. ubi odio ueritas
habeatur. ubiꝑ in mundas neqͥtias beatitudo querat᷑
& hoc itidẽ atq itidemsine ullo finc pͥorũ. & posterioꝵ
certis interuallis & dimensionibꝰ scłoꝵ factũ & futurũ.
& hoc ꝓpta ut possint dõ circuitibꝰ diffinitis euntibꝰ semꝑ
atq redeuntibꝰ ꝑ nr̃as falsas beatitudines & ueras miserias
alt̾riatĩ qͥdẽ s reuolutatione incessabili sempitna̾ notaet

Expanded text:
post tam magna mala tamque multa et horrenda tanpost tam magna mala tamque multa et horrenda tandem aliquando per ueram religionem adque sapientiam expiata adque finita ita peruenire ad conspectum Dei adque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis per participationem inmutabilis inmortalitatis eius, cuius adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri et eos, qui deserunt, ab illa aeternitate ueritate felicitate deiectos tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus inplicari, ubi Deus amittatur, ubi odio ueritas habeatur, ubi per inmundas nequitias beatitudo quaeratur, et hoc itidem adque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum; et hoc propterea, ut poatque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et veras miserias, alternatim quidem, sed revolutione incessabili sempiternas, nota
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ sit p̃ter hȩc duo aliqͥd aliud de sclis scłõꝵ pos¬
sit intelligi. ꝓfundissima. questio ẽ Neq hoc qͦd nc̃
agimus impedit . si in discussa interim differat᷑. siue a¬
liqͥd in ea definire ualeamꝰ. siue nos faciat cautiores
diligentior ipsa tractatio. ne in tanta obscuritate re
rũ affirmare temere aliqͥd audeamꝰ. Nc̃ enĩ contͣ opinio¬
nẽ disputamꝰ. quia illi circuitꝰ asserunt᷑. qͥbꝰ semꝑ eadẽ
ꝑ interualla temp̃m necesse eẽ repeti ex istimantur:
Quelib& aut̃ illarũ scientiarũ de scdis sclõꝵ uera sit:
natissima ꝓcurrenti a liberatoꝵ beatitudine sine
ullo recursu miseriarũ certissima ꝑ manente. si ue
ditoꝵ. circuitꝰ illi eadem reuoluentes. ñ habent lo
Uorũ enĩ aures pioꝵ ferant pꝰ inmensam tot
tantisq calamitatibꝰ uitã. si tam̃ uita ista di¬
cenda ẽ: quȩ potiꝰ mors est: ita gͦuis. ut mors
quȩab U hac liberat. mortis huiꝰ amore timeat᷑.¬

Expanded text:
ter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intelligi, profundissima quaestio est: neque hoc quod nunc agimus impedit, si indiscussa interim differatur; sive aliquid in ea definire valeamus, sive nos faciat cautiores dilrum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, natissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissima permanente, siue sditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, uorum enim aures piorum ferant post emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huius amore timea
Abbreviated transcription (Latin):
uod utrum faciat. & con¬
tinuata sibi conexione copulent᷑. quȩ ap¬
pellantur sclã scloꝵ alia tam̃ atq alia or¬
dinata dissimilitudine ꝓcurrentia eis dũ¬
taxat qͥ ex miseria liberantur in sua beata immor¬
sła in dĩ sapientia dĩ in concussa stabilitate manentia. istor
quȩ cũ temꝑe transeunt. tamꝗͣ efficientia sclõꝵ definirt ñ
audeo: fortassis enim possit dici slm̃ quȩ sunt selã. ut nichil

Expanded text:
uod utrum ita faciat, et cotinuata sibi connexione copulentur quae appellantur saecula saeculorum, alia tamen atque alia, ordinata dissimilitudine procurrentia, eis duntaxat qui ex miseria liberantur in sua beata immorsaecula in sapientia Dei inconcussa stabilitate manentia istorum, quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum, quae sunt saecula, ut nihil
Abbreviated transcription (Latin):
adũsarios nuptiarũ. ut in ipso patre multarũ gen¬
tiũ postobitũ c̃iugis itm̃ conuigari. demonstraret᷑
ñ eẽ peccatũ : Et mortuusc̾ abrahã. cũ eẽt annoꝵ¬

Expanded text:
adversarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum genadversarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum conjugis iterum conjugari demonstraretur non esse peccatum? Et mortuus est Abraham, cum esset anno
Abbreviated transcription (Latin):
ra: Eoce ambe dicunt᷑ uxores. abe porro con¬
cubinc fuisse repperiuntur. postea dicente scrip¬
tura. Dedit aũ abrahã omem censũ suũ isa ac
filiosuo. & filiis concubinarũ suarũ dedit abra¬
ham munera & donationes. & dimisit eos ab isa¬
ac filio suo ad huc se uiuo ad orientẽ. int̾ram
orientis: Habent gͦ ñ nulla munera filii con¬
cubinarũ. s ñ ꝑueniunt ad regnũ ꝓmissũ. nec
heretici. nec uidei carnales: qr p̃terisaac nul¬
lus ẽ heres. Et ñ qui filii carnis hufilii sunt dĩ.
s filii ꝓmissionis deputantur in semine: de qͦ
dictũ ẽ: In isa ac uocabit᷑ tͥ semen Neꝙ enĩ
uideo cur etiam cehtura post uxoris mortẽ
ducta: nͥ ꝓpt̾ hoc misteriũ dicta sit concubi¬
na: Sed quisquis hȩx ñ uult in istis signifi¬
tionib accipere. ñ calumnictur abrahe: Quid si
enĩ & hoc ꝓuisũ est. c̃tra hereticos futuros scđarũ

Expanded text:
ra. Ecce ambae dicuntur uxores: ambae porro conra. Ecce ambae dicuntur uxores: ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente Scriptura, Dedit autem Abraham omnem censum suum Isaac filio suo, et filiis concubinarum suarum dedit Abraham dationes, et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se vivo, ad Orientem, in terram Orientis . Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed non perveniunt ad regnum promissum, nec haeretici, nec Judaei carnales: quia praeter Isaac nullus est haeres; et non qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine , de quo dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen . Neque enim video, cur etiam Cethura post uxoris mortem ducta, nisi propter hoc mysterium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non vult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc provisum est contra haereticos futuros secundarum
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã post mortẽ sare cechturã dux̃ uxo¬
rẽ ubi qued absit ut in continentiã suspice¬
m̃ͣ. p̃sertĩ in illa ĩ etate & in illa fi¬
dei scĩtatt : An adhuc ꝓcreandi filii qͦrebantur.
cũ iã dõ ꝓmittente tanta multiplicatio filioꝵ ex
isaac ꝑstellas cęli & harenã t̾re fide ꝓbatissima te¬
neretur : SDed ꝓfecto si agar & hasmael doctore
aplõ significauer̾ carnales ueteri testamenti. curñ
ctiã cęthura & filuciꝰ significent carnales. qͥ se ad
testamentũ nouũ existimant ꝑtinere: Ambe
quippe & uxores abrahe: & concubine sunt apel¬
late. sara uero numquã dicta est concubina.
Nã quando datac̃ agar abrahe. ita scriptũ est
Et app̃hendit sarai uxor abrã agar egiptiã an
cillã suam pꝰ x annos qͥ habitauerat abrabã int̾̃¬
rachanaan. & dedit ei abrã uiro ipsi uxorẽ De
cehtura aũ ꝗͣ pꝰ obitũ sare accep̃. siclegit᷑. Adici¬
ens aũ abraham: sumpsit uxorẽ cui nom̃ cectu¬

Expanded text:
Cetturam duxit uxorem? Ubi absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa iam aetate et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum iam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas caeli et harenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar et Ismael, doctore apostolo, significauerunt carnales ueteris testamenti, quur non etiam Cettura et filii eius significent carnales, qui se ad testamentum nouum existimant pertinere? Ambae quippe et uxores Abrahae et concubinae sunt appellatae; Sarra uero numquam dicta est concubina. Nam et quando data est Agar Abrahae, ita scriptum est: Et adprehendit Sara uxor Abram Agar Aegyptiam ancillam suam, post decem annos quam habitaverat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram viro suo, ipsi uxorem . De Cethura autem quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adjiciens autem Abraham sumpsit uxorem, cui nomen Cethu