comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. qm senserunt non pos¬
se dici ego & pater unum su¬
mus: nisi ubi equalitas est pa¬
tris & filii. Dñs autem uidete
quid responderit praius. Ui¬
det eos non ferre splendorẽ
ueritatis: et eũ temꝑ auit in
uerbis. Non ne scriptum est
in lege ur̃a. id est uobis data :
quia ego dixi dii estis: Dñs
dicit ꝑ prophetam in psalmo.
hominibus. Ego dixxi. du estis.
It legem appellauit dns ge¬
neraliter om̃s ilas scripturas.
quam uis alibi specialiter di¬
cat a prophetis eam distin¬
guens: Sicuti est. Lex & pro¬
phete. usq ad iohannem. It
in his duobus preceptis: tota
lex pendet & prophete. Au-¬
quando autem intria distri¬
buit easoem scripturas: ubi
ait. O portebat impleri om̃a.
quȩ scripta sunt in lege. & pro¬
phetis & psalmis de me. Nun
uero etiam psalmos. legis no¬
mine nuncupauit: ubi scri¬
ptum est. Ego dixi. dii estis
Si illos diocit ad eos ad quos ser¬
mo dĩ factus ẽ. & non potest
solui scriptura: quem pater

Expanded text:
sunt, quoniam senserunt non possunt, quoniam senserunt non posse dici, Ego et Pater unum sumus, nisi ubi aequalitas est Patris et Filii. 9. Dominus autem videte quid responderit tardis. Vidit eos non ferre splendorem veritatis, et eum temperavit in verbis. Nonne scriptum est in Lege vestra, id est, vobis data, quia ego dixi, Dii estis? Deus dicit per Prophetam in Psalmo hominibus: Ego dixi, Dii estis . Et Legem appellavit Dominus generaliter omnes illas Scripturas: quamvis alibi specialiter dicat Legem, a Prophetis eam distinguens; sicuti est, Lex et Prophetae usque ad Joannem ; et, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Aquando autem in tria distribuit easdem Scripturas, ubi ait: « Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis de me . » Nunc vero etiam psalmos legis nomine nuncupavit, ubi scriptum est: « Ego dixi: Dii estis. » « Si illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura: quem Pater
Abbreviated transcription (Latin):
unum unam naturam signi¬
ficat: sicut sumus duas perso¬
nas. Sequamur apostolicam
fidem quam beatus petrus
princeps apostoloꝵ confessus
est: tu es xp̃s filius dĩ uiui.
Iudei uidelicet uerba dñi au¬
dientes. et uc usq sustinuert᷑.
dum uero ait. ego et pater
unum sumus. non pertulert᷑:
s more suo duri ad lapioes
cucurrerunt. Sicut euange¬
lista dicit. Tulerunt lapides:
ut lapidarent eum. Dñs quia
non patiebatur. quod nole¬
bat pati. et non est passus.
nisi quod uoluit pati: adhuc
eos lapidare cupientes allo¬
quit᷑. Sustulerunt uidei la¬
pides: ut lapioarent illum.
Responoit eis iħs. Multa oꝑa
bona ostendi uobis ex patre
meo: propter quod eoꝵ opus
me lapioatis: Et illi respon.¬
derunt. De bono opere non lapi¬
damus te. s de blasphemia:
Quia tu homo cum sis. facis te¬
ipsum dm̃. Ad illud hoc respõ¬
derunt quod dixerat: ego &
pater unum sumus. Icce uidei
intellexerunt: qđ arriani nõ
intellegunt. Ideo enim irati

Expanded text:
unum unam naturam signiunum unam naturam significat, sicut sumus duas personas. Sequamur apostolicam fidem, quam beatus Petrus princeps Apostolorum confessus est: Tu es Christus filius Dei vivi . Judaei, videlicet, verba Domini audientes, hucusque sustinuerunt; dum vero ait: Ego et Pater unum sumus, non pertulerunt, sed more suo duri, ad lapides cucurrerunt, sicut Evangelista dicit: Tulerunt lapides, ut lapidarent eum. Dominus, quia non patiebatur, quod nolebat pati, et non est passus, nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. Sustulerunt Judaei lapides, ut lapidarent illum. Respondit eis Jesus: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo, propter quod eorum opus me lapidatis? Et illi responderunt: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum. » Ad illud hoc responderunt quod dixerat, Ego et Pater unum sumus. Ecce Judaei intellexerunt quod non intelligunt Ariani. Ideo enim irati
Abbreviated transcription (Latin):
incarnationis accepit. Et ne¬
mo potest rapere de manu
patris mei: Aperte dans in¬
cellegi unam atq indissimi¬
lem esse manum. hoc est uir.¬
tutem suam & patris. Atq
ideo xp̃m se esse credendum:
qui non sicut ceteri sc̃i. factus
per gratiam exx tempore: seo
uerus semꝑ extiterit filius
dĩ. Quod etiam sequenti sen¬
tentia: luce clarius aperit
dicens. Ego et pater. unum
sumus. Unum inquit sumꝰ.
na nobis substantia: una
est diuinitas: una eternitas.
ꝑfecta equalitas: dissimilitu¬
do nulla. Ouibus profecto
uerbis non presentem solũ¬
modo uideoꝵ questionem.
quam an ipse esset xp̃s int̾¬
rogabant explicauit: sed
etiam hereticoꝵ ꝑfidiam
quã futuram preuidit. quan¬
tum sit exxecranda monstra¬
uit. Conticescat sabellius
audiens. ego et pater: qui
unam personam patris & filii
praua doctrina disseruit. Nam
& ego pater: due sunt persone.
Item erubescat arrius audiens
unum sumus: qui duas natu¬
ras in patre & filio astruit. dũ

Expanded text:
Incarnationis accepit, et neIncarnationis accepit, et nemo potest rapere de manu Patris mei. Aperte dans intelligi unam atque indissimilem esse manum, hoc est, virtutem suam, et Patris; atque ideo Christum se esse credendum, qui non, sicut caeteri, factus per gratiam ex tempore, sed verus semper exstiterit Filius Dei, quod etiam sequenti sententia luce clarius aperit, dicens: Ego et Pater unum sumus. Unum, inquit, sumus; una nobis substantia, una est divinitas, una aeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo nulla. Quibus profecto verbis non praesentem solummodo Judaeorum quaestionem, qua an ipse esset Christus, interrogabant, explicavit, sed etiam haereticorum perfidiam, quam futuram praevidit, quantum sit exsecranda, monstravit. Conticescat Sabellius audiens Ego et Pater, qui unam personam Patris et Filii prava doctrina disseruit; nam Ego et Pater duae sunt personae. Item erubescat Arius audiens, Unum sumus, qui duas naturas in Patre et Filio astruit, dum
Abbreviated transcription (Latin):
qui semper natus de patre si¬
lius: de dõ ds̃: de eterno coe¬
ternus. Pater autem non de
filio ds̃: filius de patre. deus
Idõ paterfilio gignendo de¬
dit. ut ds̃ esset: gignendo dͥe¬
dit ut equalis esset. Hoc est
quod maus est omnibus Tos
transcendit iste iohannes oms
altitudines creaturarum. &
milia ecercitus angeloꝵ. et
magna om̃a: & ꝑuenit adil¬
lud quod mauis est omnibꝰ.
& dixcit. In principio erat u̾¬
bum: & uerbum erat apud
dm̃: et ds̃ erat uerbum. Hoc
est quod mauis est om̃ibus:
id ẽ ut sim uerbum eius. ut
sim unigenitus filius eius.
ut sim splendor lucis eius.
Idõ nemo rapit oues de ma¬
nu mea: & ne mo potest ra¬
pere de manu patris mei.
Nanus patris & manus filii.
una manus est: id est una
potestas : Quia una diuini¬
tas. una maiestas. una eter¬
nitas: una equalitas. Quam
uidelicet equalitatẽ. ipse di
indiuinitate habuit. priusquã
mundus esset apud patrem:
Ipse in humilitate ex tempore

Expanded text:
qui semper natus de Patre Fiqui semper natus de Patre Filius, de Deo Deus, de aeterno coaeternus. Pater autem non de Filio Deus, Filius de Patre Deus. Ideo Deus Pater, ideo gignendo dedit ut Deus esset, gignendo dedit ut aequalis esset: hoc est quod majus est omnibus. Ideo transcendit iste Joannes omnes altitudines creaturarum, et millia exercitus angelorum, et magna omnia, pervenit ad illud quod majus est omnibus, et dicit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Hoc est quod majus omnibus est, id est, ut sim Verbum ejus, ut sim unigenitus Filius ejus, ut sim splendor lucis ejus. Ideo nemo rapit oves de manu mea. Et nemo potest rapere de manu Patris mei. Manus Patris et manus Filii una manus est, id est, una potestas, quia una divinitas, una majestas, una aeternitas, una aequalitas. Quam videlicet aequalitatem ipse Dominus in divinitate habuit, priusquam mundus esset, apud Patrem , ipse in humilitate ex tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ad impios dicturus erit.
Non noui uos. Sequitur de o¬
uibus. Et ego uitam ęternã
do eis. Hec sunt pascua quȩ
superius promisit ouibus suis:
ubi nulla herba arescit: totum
iuret. totum uiget. totum inte¬
grum permanet: et quicquid
semel accipitur. semꝑ habetur.
It non peribunt in eternum:
Hic subaudiendum est. quomͦ
uos peribitis: quia non estis
dedit michi: mauis om̃ĩbus
est. Quod dedit pater filio.
mauis est omnibus. ut ipse il¬
li esset unigenitus filius: equa¬
lis. consubstantialis. Quidẽ
quod dedit: utiq gignendo
dedit: Quia non minorem
sibi genuit. non tempore pꝰ¬
teriorem: sed coeternum. si¬
ne itio temporis semꝑ dm̃.
Non est dicendum non erat:
antequam natus erat. Num¬
quam enim non natus erat:
qui patri coeternus erat. S
sapit capit:Qui non capĩt
credat. Nutri atur fide: ut
possit capere uerbum dĩ. qr
uerbum filius. Semper gͦ
filius: et semꝑ ȩqualis. Non
crescendo. s nascendo equalis ẽ.

Expanded text:
Unde ad impios dicturus erit: « Unde ad impios dicturus erit: « Non novi vos . » Sequitur de ovibus: « Et ego vitam aeternam do eis. » Haec sunt pascua quae superius promisit ovibus suis, ubi nulla herba arescit, totum viret, totum viget, totum integrum permanet: et quidquid semel accipitur, semper habetur. « Et non peribunt in aeternum. » Hic subaudiendum est, quomodo vos peribitis qui non estis dedit mihi, majus omnibus est. » Quod dedit Pater Filio, majus omnibus est ut ipse illi esset ungenitus Filius, aequalis et consubstantialis. Quid est quod dedit? Utique gignendo dedit, quia non minorem sibi genuit, non tempore posteriorem, sed coaeternum, sine initio temporis semper Deum. Non est dicendum, non erat antequam natus erat: nunquam enim non natus erat, qui Patri coaeternus erat. Qui sapit, capiat: qui non capit, credat. Nutriatur fide, ut possit capere Verbum Dei, quia Verbum Filius. Semper ergo Filius et semper aequalis. Non enim crescendo, sed nascendo aequalis est,
Abbreviated transcription (Latin):
patris. testimonium ꝑhibẽt.
quod ẽ filius dĩ: qui gloriam
ñ quesiuit suam. sed eius qͥ
misit illum: quia una est gła
patris & filii. Sed hanc fidem
corda infidelium accipere nequi¬
uerunt. de quibus ait. sed uos
non creditis: Causamq reodit
cur noncrederent:quia non
estis ex ouibus meis. Ques
sunt. credendo: oues sunt. pas¬
torem sequendo: oues sunt. re¬
demptorem non contẽpnendo.
oues sunt. ꝑ ostium intrando:
oues sunt. exeundo. & pascua
inueniendo. Quomodo ergo
istis dixcit. non estis e& ouibus
meis: quia uidebat eos ad sem¬
piternam futuros ꝑditionẽ:
non ad uitam eternam. sui
sanguinis precio comparatos.
Ques mee uocem meam audi¬
unt. & ego cognosco eas: et se¬
cuntur me. & ego uitam eter
nam do eis. Dicit enim: cog¬
nosco eas. Consuedo sc̃ę scrip¬
ture est. dicere dñm nosse quic¬
quid eligit. apostolo dicente.
Nouit dñs qui sunt eius. At
illud nescire. quod non ad pro¬
bat dignum uite eterne.

Expanded text:
Patris, testimonium perhibent Patris, testimonium perhibent quod est Filius Dei, qui gloriam suam non quaesivit, sed ejus qui misit illum quia una est gloria Patris et Filii; sed hanc fidem corda infidelium accipere non quiverunt, de quibus ait: Sed vos non creditis. Causamque reddit cur non crederent. Quia non estis ex ovibus meis. Oves sunt credendo, oves sunt pastorem sequendo, oves sunt Redemptorem non contemnendo, oves sunt per ostium intrando, oves sunt exeundo, et pascua inveniendo. Quomodo ergo istis dixit: Non estis ex ovibus meis? quia videbat eos ad sempiternam futuros perditionem, non ad vitam aeternam sui sanguinis pretio comparatos. Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego nam do eis. » Dicit enim « Cognosco eas. » Consuetudo sanctae Scripturae est dicere, Deum nosse quidquid eligit. Apostolo dicente : Novit Dominus qui sunt ejus: et illud nescire, quod non approbat dignum vitae aeternae.
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiant: errare non cessãt
deret:cogitabant eum tradere
potestati presidis puniendũ:
qͥquasi contra augustum re¬
pugnans. inlicitum sibi usur¬
paret imperium. Sed ip̃se
nr̃e saluti consulens. propter
quos hec scribenda erant. sa
responsum temꝑauit suum.
ut & calum niatoꝵ ora condu¬
der&: & quia xp̃s est. fidelibus
aꝑta uoce panderet. Illi enĩ
de homine xp̃o querebant.
ipse autem diuinitatis sue
qua equalis est patri. palam
mysteria narrat. Quid gͦ ui¬
dei circumdantes dnm dixre¬
runt: uideamus. Quo usq
inquiunt animam nram
tollis:si tu es xp̃s: dic nobis
palam. Non uenit xp̃s in se
credentibus animam tollere:
s animam uiuificare. Sed
ipsi sibi uidei animam per
infidelitatẽ tulerunt: qui tẽ
dere congregati sunt. Respõ¬
dit eis iħs. Ioquor uobis: et
non creditis. Proprie osten¬
dit quis esset. dum dicit. lo¬
quor uobis. Id est uerbum
dĩ. coeternum patri: Quia
opera que facit in nomine

Expanded text:
suscipiant, errare non cessant.suscipiant, errare non cessant.deret, cogitabant eum tradere potestati praesidis puniendum, quasi contra Augustum repugnans, illicitum sibi usurparet imperium. Sed ipse nostrae saluti consulens, propter quos haec scribenda erant, ita responsum temperavit suum, ut et calumniatorum ora concluderet, et quia Christus est, fidelibus aperta voce panderet. Illi enim de homine Christo quaerebant, ipse autem divinitatis suae, qua aequalis est Patri, palam mysteria narrat. Quid ergo Judaei circumdantes Dominum dixerunt, videamus: Quousque, inquiunt, animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. Non venit Christus in se credentibus animam tollere, sed animam vivificare. Sed ipsi sibi Judaei animam per infidelitatem tulerunt, qui tentdere, congregati sunt. Respondit eis Jesus. Loquor vobis, et non creditis. Proprie ostendit quis esset, dum dixit: Loquor vobis, id est, Verbum Dei coaeternum patri, quia opera, quae facit in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
xerit: Neq enim putandum
est. quia domus solummodo
inqua adorandum uel ad
misteria celebranda conueni¬
mus templum. sit dñi: & non
ipsi qui in nomine dñi conue¬
nimus. multo amplius templũ
eius appellemur et simus: cũ
manifeste dicat apostolus.
os estis templum dĩ uiui. si¬
cut dicit ds̃. In habitabo in
eis: et inter illos ambulabo.
Ostendit uero euangelista curdi¬
xisset hiemis tempore: dum in¬
quit circumdederunt eum ui¬
dei. Circumdederunt itaq
eum. temptationis gratia:. non
ueritatis agnoscende uolunta¬
te. It dicebant. Quo usq an¬
mam nrãm tollis: si tues cp̃s.
dic nobis palam. Hec uero non
ueritatem fidei in quirendo.
s illi quem in terro gabant in¬
sidiando et calumniam inftru¬
endo dicebant: ut inuenirent
quomodo accusarent eum:
Nolentes eum credere dm̃: sedd
hominem purum tantũmo.¬
do futurum: & regem ceters
omnibus excelsiorem esse uen¬
posteri eoꝵ usq in presens. &
donec antichristum pro xp̃o

Expanded text:
xerit? Neque enim putandum xerit? Neque enim putandum est quia domus solummodo in qua ad orandum vel ad mysteria celebranda convenimus templum sit Domini, et non ipsi qui in nomine Domini convenimus multo amplius templum ejus appellemur et simus, cum manifeste dicat Apostolus: Vos estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus: Inhabitabo in eis, et inter illos ambulabo » . Ostendit vero evangelista, cur dixisset: Hiemis tempore. Tunc, inquit, circumdederunt eum Judaei. Circumdederunt itaque eum tentationis gratia, non veritatis agnoscendae voluntate, et dicebant: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. Haec vero non veritatem fidei inquirendo, sed illi quem interrogabant, insidiando et calumniam instruendo dicebant, ut invenirent quomodo accusarent eum, nolentes eum credere Deum, sed hominem purum tantummodo futurum, et regem caeteris omnibus excelsiorem esse venposteri eorum usque in praesens, et donec Antichristum pro Christo
Abbreviated transcription (Latin):
dedicatio. ꝑ om̃s annos. in me¬
moriam sollemnibus reno¬
uaretur officiis: Quod etiã
ad tempus usq dñice incar¬
nationis obseruatum fuisse.
sicut modo cum legeretur
euangelium audiuimus.
Que etiam dedicatio. salubri
consuetudine: in eccłiis xp̃i
seruari. moder no tempore
dinoscitur. Considerandũ
est: quare euangelista dixris¬
set. hec encenia hiemis tem¬
ter duritiam uideoꝵ & infi¬
delitatem: que frigoris no¬
mine. sepe designare. legit᷑.
filius ambulare uoluit in tem¬
plo. in quo caro & sangius brutoꝵ
animalium offerebatur: multo
magis nostram orationis donũ.
ubi carnis ipsius ac sanguinis
sacramenta celebrantur. uisita¬
re gaudebit. Si ꝑ ambulare
non dispeccit porticum. inquã
re& quondam mortalis acter
to magis penetralia cordium
nrorum inuisere. atq inlustra¬
re desiderat. si tamen ea porti¬
cum esse salomonis. hoc est si
ea timorem suum qui est ini¬
tium sapientie habere ꝑspe.¬

Expanded text:
dedicatio per omnes annos in mededicatio per omnes annos in memoriam solemnibus renovaretur officiis . Quae etiam ad tempus usque Dominicae incarnationis observata fuisse, sicut modo, cum legeretur Evangelium, audivimus. » Quae etiam dedicatio salubri consuetudine in Ecclesiis Christi servari moderno tempore dignoscitur. Considerandum est quare evangelista dixerit, haec encaenia hiemis temter duritiam Judaeorum et infidelitatem, quae frigoris nomine saepe designari legitur. Filius ambulare voluit in templo, in quo caro et sanguis brutorum animalium offerebatur, multo magis nostram orationis domum, ubi carnis ipsius ac sanguinis sacramenta celebrantur, visitare gaudebit. Si perambulare non despexit porticum, in qua rex quondam mortalis ac terrto magis penetralia cordium nostrorum invisere atque illustrare desiderat, si tamen ea porticum esse Salomonis, hoc est, si ea timorem suum qui est initium sapientiae habere perspe
Abbreviated transcription (Latin):
sissime tenebre. Alii dicebãt.
hec uerba non sunt demoniũ
habentis. Num quid demoni-¬
ri. & aliquid lucis uidere: et
ueritatis agnoscere. Audiui
ti.magis eum temptare ad-¬
gressi sunt: quam uerbis il¬
lius obedire. Pacta sunt inqͥt
euangelista encenia in hiero¬
solimis: et hiems erat. Et am¬
bulabat iħs in templo: in
porticu salomonis. Encenia
autem uocabatur sollempni¬
tas dedicationis templi: quã
populus dĩ. ex antiqua pa.¬
trum traditione ꝑ annos sin¬
gulos celebrare consueuerat.
Sed notandum ẽ quod hȩc en¬
cenia quȩ hic leguntur: nõ¬
ad primam templi dedicationem
sed adultimam ꝑtinent. Quod
ex eo facile colligitur: quia hie¬
me facta referuntur. Pruna
siquidem eiusdem templi de¬
dicatio. a salomone tempore
autumni: secunda. autem a
torobabel. & iħu sacerdote. tem¬
pore ueris Sercia. auida ma¬
chabeo. tempore hiemis est
facta: quando specialiter cons¬
titutum esse legitur. ut eadem

Expanded text:
sissimae tenebrae. Alii dicebant: sissimae tenebrae. Alii dicebant: Haec verba non sunt daemonium habentis: nunquid daemoniri; » et aliquid lucis videre, et veritatis agnoscere. Audivimti, magis eum tentare aggressi sunt, quam verbis illius obedire. Facta sunt, inquit evangelista, encaenia in Hierosolymis, et hiems erat, et ambulabat Jesus in templo in porticu Salomonis. « Encaenia autem vocabatur solemnitas dedicationis templi, quam populus Dei ex antiqua Patrum traditione per annos singulos celebrare consueverat. Sed notandum est quod haec encaenia, quae hic leguntur, noad primam templi dedicationem, sed ad ultimam pertinent; quod ex eo facile colligitur, quia hieme facta referuntur. Prima siquidem ejusdem templi dedicatio a Salomone tempore autumni ; secunda autem a Zorobabel et Jesu sacerdote tempore veris ; tertia a Juda Machabaeo tempore hiemis est facta, quando specialiter constitutum esse legitur, ut eadem
Abbreviated transcription (Latin):
psit: Quia quicquid ibi fac¬
tum ẽst in dispensatione hu
mane salutis. totum unus ap̃s
egit. unus filius dĩ. proprius
& ꝑfectus. unus ds̃ uerus &om¬
npotens. Homo propter ues¬
bum ds̃. propter hominem
homo. Sicut dictum est Ter¬
bum caro factum est. Sedre
omnia un de implerentur.
subsequenti uerbo ostenoit.
Hoc inquit mandatum: accep
a patre meo. Uerbum non uer¬
bo accepit mandatum: s in
uerbo unigenito. patris est
omne mandatum. Cum au¬
tem dicitur filius a patre ac¬
cipere quod substantialiter
habet. quomodo dictum est.
sicut habet pater uitam in
semet ipso sic dedit filio ui
generatio ostenditur. Ompa¬
ter non quasi ei filio qui inꝑ
it. om̃a gignendo dedit᷑ ita
illi dedit suam equalitatem.
auem non genuit in equalẽ.
Sed hȩc loquente dño. qm̃lux
lucebat in tenebris. et tene
bre eam non comprehendebãt.
udeos: propter sermones hos.
sicebant autem multi ex ipsis.
Semonium hab&: insanit. Ma
eum auditis: iste fuerunt den¬

Expanded text:
psit, quia quidquid ibi facpsit, quia quidquid ibi factumanae salutis, totum unus Christus egit, unus Filius Dei proprius et perfectus, unus Deus verus et omnipotens, homo propter Verbum Deus, Deus propter hominem homo, sicut dictum est: Verbum caro factum est. Sed haec omnia unde implerentur, subsequenti verbo ostendit. « Hoc, inquit, mandatum accepi a Patre meo. Verbum non verbo accepit mandatum, sed in Verbo unigenito Patris est omne mandatum. Cum autem dicitur Filius 569 a Patre accipere, quod substantialiter habet, quomodo dictum est: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitgeneratio ostenditur. Quoniam Pater non quasi ei Filio, qui impit, omnia gignendo dedit. Ita dedit illi suam aequalitatem, quem non genuit inaequalem. Sed haec loquente Domino, quoniam lux lucebat in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Judaeos propter sermones hos. Dicebant autem multi ex ipsis: Daemonium habet, insanit: quid eum auditis? Istae fuerant den
Abbreviated transcription (Latin):
exspirauit. Idõ enim dicitur
exspirare: id est extra spiritũ
fieri: quomodo est erulare
entra solum fieri. Ouod hic
dicit potestatem habeo ponendi
animam meam: ibi dictum est.
inclinato capite tradidit sp̃m.
quia sp̃s anima est. Cum ergo
exit anima a carne: & remanet
caro sine anima: tunc homo po¬
nere animam dicitur. Ouan¬
do xp̃s animam posuit: quan¬
do uerbum uoluit. Principa¬
tus enim: in uerbo erat. Toi po¬
testas erat: quando poneret
caro animam: quando sume¬
ret. Sicut homo unus enim.
anima & corpus: sic unus xp̃s.
uerbum & homo. Anima et
corpus. due res sunt. ẜ unus
homo. Uerbum & homo due
res sunt: s unus xp̃s. Nemo e¬
nim titubet in fide. quando
audit dñm dixisse. potestatẽ
habeo ponendi animam meã.
Ponit eam caro: sed expotesta¬
te uerbi. Sumit eam caro: s
ex potestate uerbi. Uerbum.
anima caro: unus est xp̃s. Et
dum caro occisa fuit. xp̃s occi¬
sus fuit: Et dum caro animã
resumpsit. xp̃s animam resũ¬

Expanded text:
exspiravit. Ideo enim dicitur exspiravit. Ideo enim dicitur exspirare, id est, extra spiritum fieri, quomodo est exsulare, extra solum fieri. Quod hic dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam, ibi dictum est: Inclinato capite tradidit spiritum, qui spiritus anima est. Cum ergo exit anima a carne, et remanet caro sine anima, tunc homo ponere animam dicitur. Quando Christus animam posuit? quando Verbum voluit; principatus enim in Verbo erat; ibi potestas erat, quando poneret caro animam, quando sumeret. Sicut enim unus homo anima et corpus, sic unus Christus verbum et homo. Anima et corpus duae res sunt, sed unus homo. Verbum et homo duae res sunt, sed unus Christus. Nemo enim titubet in fide, quando audit Dominum dixisse: Potestatem habeo ponendi animam meam. Ponit eam caro, sed ex potestate Verbi. Sumit eam caro, sed ex potestate Verbi. Verbum anima caro, unus est Christus; et dum caro occisa fuit, Christus occisus fuit; et dum caro animam resumpsit, Christus animam resum
Abbreviated transcription (Latin):
sit animam. Non tamen po¬
testate sua caro: s potestate
in habitantis uerbi dĩ. Uer¬
bum uero dĩ num quam po¬
suit animanr ex eo qͦuam¬
sumpsit eam in unitatem
ꝑsone sibi: s acarne anima po-¬
sita ẽ: & iterum resumpta per
potestatem diuinitatis. Caro
ergo ponit animam suam: ex.¬
spirando. Uide ipsum dñm.
in cruce quid diocit. Sicio:
qui ad erant tinxerunt spon¬
giam in aceto: alligauerunt
harumdini: & aposuerunt ori
eius. Quod cum accepisset: ait:
ꝑfectum est. Quid est. ꝑfectũ
est: Impleta sunt om̃a: que
ante mortem futura fuerunt
prophetata. Et quia potesta¬
tem habebat. quando uellet
ponendi animam suam: post¬
ea quam dixit ꝑfectum est: quid¬
ait euangelis ta. Et inclina¬
to capite tradidit sp̃m: quod
ibi dicitur tradidit. hic dictũ
est. ponit: quia unum est. tra¬
dere et ponere. Quis tradidit:
quem tradidit: spiritum tra¬
didit: caro illum tradidit.
Quid est. caro illum tradidit:
caro illum emisit: caro illum

Expanded text:
sit animam; non tamen posit animam; non tamen potestate sua caro, sed potestate inhabitantis Verbi Dei. Verbum vero Dei nunquam posuit animam, ex quo assumpsit eam, in unitatem personae sibi; sed a carne anima posita est, et iterum resumpta per potestatem divinitatis. Caro ergo posuit animam suam exspirando. Vide ipsum Dominum in cruce, quid dixit: Sitio . Qui aderant tinxerunt spongiam in aceto, alligaverunt arundini, et apposuerunt ori ejus. Quod cum accepisset ait: Perfectum est . Quid est, perfectum est? impleta sunt omnia quae ante mortem futura fuerant prophetata. Et quia potestatem habebat quando vellet ponendi animam suam, posteaquam dixit: Perfectum est: ait evangelista: Et inclinato capite tradidit spiritum. Quod ibi dicitur: Tradidit, hic dictum est, Ponit, quia unum est tradere et ponere. Quis tradidit? quem tradidit? Spiritum tradidit, caro illum tradidit. Quid est, caro illum tradidit? Caro illum emisit, caro illum
Abbreviated transcription (Latin):
morasse: cum resurrexisset
xp̃s amortius. Hoc suscitalu¬
tur: quod moriebatur. Nam
uerbum mori non potuit.
nec anima illa mortua fuit.
Caro tantum mortua est: & re¬
surreait tercia die. S queren¬
dum est quid sit. quod dix̃.
ego pono animam meam.
Quis posuit: quem posuit:
quis est qui posuit : quios̃
sic homo. ut sola caro: Se
quia homo constat ex carne et
anima: totus autem. homo in
xp̃o. Non enim partem deteri¬
orem suscepisset: & partem
meliorem deseruisset. Pars
quippe homiiuis melior est
anima: quam corpus. Quia
ergo totus homo inxp̃o: quid
est xp̃s: uerbum inquam: &
homo: uerbum caro factum
est: id est ds̾ homo factus ẽ.
Dicit enim potestatẽ habeo
ponendi animam meam: &
potestatem habeo iterum
sumendi eam. Xp̃s autem &
pro nobis posuit & quando
uoluit posuit: et quando uo¬
luit. sumpsit animam suã.
Ponere gͦ animam. mori est:
ponam: id est pro te moriar
carne. Caro posuit anima
suam: & caro iterum sump¬

Expanded text:
morasse, cum resurrexisset morasse, cum resurrexisset Jesus a mortuis. Hoc suscitabatur, quod moriebatur. Nam Verbum mori non potuit, nec anima illa mortua fuit. Caro tantum mortua est, et resurrexit tertia die. Sed quaerendum est quid sit quod dixit: Ego pono animam meam. Quis posuit? quem posuit? Quis est qui posuit? Quid est sic homo, ut sola caro; sed quia homo constat ex carne et anima, totus autem homo in Christo; non enim partem deteriorem suscepisset, et partem meliorem deseruisset, pars quippe hominis melior est anima quam corpus. Quia ergo totus homo in Christo, quid est Christus? Verbum, inquam, et homo. Verbum caro factum est ; id est, Deus homo factus est. Dicit enim: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Christus autem et pro nobis posuit, et quando voluit posuit, et quando voluit sumpsit animam suam. Ponere ergo animam, mori est. ponam ; id est, pro te moriar carne. Caro posuit animam suam, et caro iterum sump
Abbreviated transcription (Latin):
suma meam. Quid ait. prop¬
terea me pater diligit: quia
morior ut resurgam. Cum
magno enim pondere dictũ
est. ego: Quia ego inquit po¬
no animam meam. Ego pono.
Quid est ego pono: ego inquit
illam pono. Non glorientur
uidei. Seuire potuerunt. po¬
testatem habere non potue.¬
runt. Seuiant quantum pos¬
sunt. Si ego noluero ponere
animam meam. quio seiuen¬
do facturi sunt: Una respon¬
sione prostrati sunt. quando
eis dictum est: quem queri¬
tis. Dixerunt iħ̃m. Etait
eis. Ego sum. Redierunt re¬
tro & ceciderunt. Oui ceciderunt
ad unam uocem xp̃i moriturrda
am. Non glorientur uidei qui¬
si qui preualuerint. Ipse po¬
suit animam suam. Sicut
potestatem habuit ponenoi.
ita potestatem resumendi:
Ouod aliis uerbis. in hoc ipso
euangelio ostendit dicens.
Soluite templum hoc: & intri¬
bus diebus exxcitabo illud qũ
euangelista secutus exposiuit.
Hoc autem dicebat. de templo
corporis sui. Et aduinait. dis¬
cipulos suos hec uerba reme¬

Expanded text:
sumo eam. « Quid ait: Propsumo eam. « Quid ait: Propterea me Pater diligit? Quia morior, ut resurgam. Cum magno enim pondere dictum est: Ego. Quia ego, inquit, pono animam meam. Ego pono. Quid est: ego pono? Ego, inquit, illam pono. Non glorientur Judaei: saevire potuerunt, potestatem habere non potuerunt. Saeviant quantum possunt: si ego noluero ponere animam meam, quid saeviendo facturi sunt? Una responsione prostrati sunt, quando eis dictum est: Quem quaeritis ? Dixerunt, Jesum; et ait eis: Ego sum: redierunt retro, et ceciderunt. Qui ceciderunt ad unam vocem Christi morituri, quid am. Non glorientur Judaei, quasi qui praevaluerint: ipse posuit anipotestatem habuit ponendi, ita habuit et potestatem resumendi: quod aliis verbis in hoc ipso Evangelio ostendit dicens: Solvite templum hoc, et in tribua diebus excitabo illud . Quod evangelista secutus exposuit: Hoc enim dicebat de templo corporis sui ; et adjunxit discipulos suos haec verba reme
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est pax nr̃a: qui fecit utraq
unum. Dum enim ad eternã
uitam ex utraq natione sum¬
plices elegit: ad ouile propri¬
um oues deducit. De quibus
profecto ouibus: rursum dixcit.
Ques mee uocem meam audi¬
unt: & ego cognosco eas et se¬
cuntur me: et ego uitam ȩter¬
nam do eis. De quibus & pau¬
lo superius dicit. Per me si qͥs
introierit saluabitur: et ingre¬
dietur. & egrediet᷑ & pascua
inueniet. Ingredietur quip¬
pe ad fidem ⁊ egredietur uero
a fide ad speciem: acredulita¬
te ad contemplationem. Pas¬
cua autem inueniet: in ęter¬
na refectione. Oues ergo eiꝰ
pascua inuenient: quia qͥs¬
quis illum corde simplici se¬
quitur. eterne uiriditatis pabulo
nutritur. Que autem sunt ista¬
rum ouium pascua: nisi eterna
gaudia sempiterne uirentis
paradisi: pascua namq electo¬
rum sunt: uultus presens dei.
Qui dum sine defectu conspicit᷑.
sine fine mens uite cibo saci¬
ligit pater. quia ego pono
animam meam. &ͬ iterum

Expanded text:
Ipse est pax nostra, qui fecit utraque Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Dum enim ad aeternam vitam ex utraque natione simplices eligit, ad ovile proprium oves deducit. « De quibus profecto ovibus rursum dixit: Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis; de quibus et paulo superius dicit: Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Ingredietur quippe ad fidem; egredietur vero a fide ad speciem, a credulitate ad contemplationem; pascua autem inveniet in aeterna refectione. Oves ergo ejus pascua invenient, quia quisquis illum corde simplici sequitur, aeternae viriditatis pabulo nutritur. Quae autem sunt istarum ovium pascua, nisi aeterna gaudia sempiterne virentis paradisi? Pascua namque electorum sunt, vultus praesens Dei, qui dum sine defectu conspicitur, sine fine mens vitae cibo satiligit Pater, quia ego pono animam meam, et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
It cognosco meas: hoc est dili¬
go. It cognoscunt me mee.
Ic si patenter dicat: diligentes
obsecuntur. Unde mox sub¬
iuinxit. Sicut nouit me pat̾
& ego agnosco patrem: & ani¬
mam meam pono pro ouibꝰ
meis. Ac si aperte dicat. In hoc
constat quia & cognosco patre
& cognoscor a patre: quia ani¬
mam meam pono pro ouibꝰ
meis. Id est ea caritate qua
pro uobis morior: quantum
patrem diligam ostendo.
Suia uero non solum uideam.
s etiam gentilitatem redime¬
re uenerat: adiungit. Et ali¬
as oues habeo que non sunt
ex hoc ouili: & illas oportet
me aoducere. & uocem meã
audient. & fiet unum ouile
& unus pastor. Redẽptionem
nrãm qui ex gentili populo
uenimus dñs aspexxerat: cum
se adducere & alias oues dicebat.
Hoc cotidie fieri fr̃s aspicitis. hoc
reconciliatis gentibus. factũ
hodie uidetis. Quasi ex duobꝰ
gregibus unum ouile efficit:
quia uidaicum & gentilem
populum in sua fide conun¬
git. Paulo adtestante qui ait.

Expanded text:
Et cognosco meas, hoc est, diliEt cognosco meas, hoc est, diligo, et cognoscunt me meae. Ac si patenter dicat: Dilobsequuntur. Unde mox subjunxit: Sicut novit me Pater, et ego cognosco Patrem, et animam pono pro ovibus meis. Ac si aperte dicat: In hoc constat, quia et cognosco Patrem, et cognoscor a Patre, quia animam meam pono pro ovibus meis; id est, ea charitate qua pro ovibus morior, quantum Patrem diligam, ostendo. Quia vero non solum Judaeam, sed etiam gentilitatem redimere venerat adjungit: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili; et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fietet unus pastor. Redemptionem nostram qui ex gentili populo venimus Dominus aspexerat, cum se adducere et alias oves dicebat. Hoc quotidie fieri, fratres, aspicitis; hoc reconciliatis gentibus factum hodie videtis. Quasi ex duobus gregibus unum ovile efficit, quia Judaicum et gentilem populum in sua fide conjungit, Paulo attestante, qui ait:
Abbreviated transcription (Latin):
per iracundiam diuidit. He
inuidia stimulat: illum in
fallacia supplantat. Quasi
gͦ gregem lupus dissipat.
cum fidelium populum. di¬
abolus per temptationes ne¬
cat. Sed contra hec mercen¬
narius nullo zelo accenditur.
nullo feruore dilectionis ex¬
citatur: quia dum sola exte¬
riora commoda requirit.: in¬
teriora gregis damna ne¬
glegenter patitur. Unde &
mox adiungitur. Mercenna¬
rius autem fugit. quia mer¬
cennarius est: & non perti¬
net adeum de ouibus. Sola
gͦ causa est. ut mercennarius
fugiat: quia mercennarius
est. Ac si aperte diceretur.
Sstare in periculo ouium non
potest: qui in eo quod ouibꝰ
pre est. non oues diligit. seo
lucrum terrenum querit.
Dum enim honorem amplec¬
titur. dum temporalibus
commodis letatur: opponere
se contra periculum trepidat.
ne hoc quod diligit amittat.
sed quia redemptor nr̃ culpas
ficdi pastoris innotuit: iterũ
formam cui debeamus impͥmi
ostendit dicens. ꝑgo sum pas¬
tor bonus. Atq subiungit.

Expanded text:
per iracundiam dividit, hunc per iracundiam dividit, hunc invidia stimulat, illum in fallacia supplantat. Quasi ergo gregem lupus dissipat, cum fidelem populum diabolus per tentationes necat. Sed contra haec mercenarius nullo zelo accenditur, nullo fervore dilectionis excitatur; quia dum sola exteriora commoda requirit, interiora gregis damna negligenter patitur. Unde et mox adjungitur: Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. Sola ergo causa est ut mercenarius fugiat, quia mercenarius est. Ac si aperte diceretur: Stare in periculo ovium non potest, qui in eo quod ovibus praeest, non oves diligit, sed lucrum terrenum quaerit. Dum enim honorem amplectitur, dum temporalibus commodis laetatur, opponere se contra periculum trepidat, ne hoc quod diligit, amittat. Sed quia Redemptor noster culpas ficti pastoris innotuit, iterum formam cui debeamus imprimi, ostendit dicens: Ego sum pastor bonus: atque subjungit:
Abbreviated transcription (Latin):
in uistus & raptor. fideles quosq
atq humiles opprimit. Sed is
qui pastor esse uidebatur & nõ
erat. relinquit oues & fugit.
quia dum sibi ab eo periculũ
metuit. resistere eius iniusti.¬
cie num presumit. Eugit aut̃
non mutando locum: s sub¬
trahendo solacium. Eugit:
quia iniusticiam uidit. & ta¬
cuit. Pugit: qui se sub silen¬
tio abscondit. Sed est alius
lupus. qui sine cessatione co¬
tidie non corpora s mentes
dilaniat. Malignus uideli¬
cet sp̃s. qui caulas fidelium
insidians circuit: & mortes
animarum querit. De quo
lupo: mox subditur. Et lupꝰ
rapit: & dispergit oues. Tu
pus uenit & mercennar ius
fugit: quia malignus sp̃s m̃¬
tes infidelium intemptatio¬
ne dilaniat: & is qui locum
pastoris tenet: curam sollici¬
tudinis non habet. Anime
pereunt:et ipse de terrenis
commodis letatur. Tupus
rapit & disꝑgit oues: cuma¬
lium ad lux uriam pertrahit.
alium in auariciam accendit.
alium in suꝑbiam erigit: ali

Expanded text:
injustus et raptor fideles quosque injustus et raptor fideles quosque atque humiles opprimit. Sed is qui pastor esse videbatur et non erat, relinquit oves et fugit; quia dum sibi ab eo periculum metuit, resistere ejus injustitiae non praesumit. Fugit autem non mutando locum, sed subtrahendo solatium; fugit qui injustitiam vidit et tacuit; fugit qui se sub silentio abscondit. « Sed est alius lupus qui sine cessatione quotidie non corpora, sed mentes dilaniat, malignus videlicet spiritus, qui caulas fidelium insidians circumit, et mortes animarum quaerit. De quo lupo mox subditur: Et lupus rapit, et dispergit oves. 567 Lupus venit et mercenarius fugit; quia malignus spiritus mentes fidelium in tentatione dilaniat, et is qui locum pastoris tenet, curam sollicitudinis non habet. Animae pereunt, et ipse de terrenis commodis laetatur. Lupus rapit et dispergit oves, cum alium ad luxuriam pertrahit, alium in avaritiam accendit, alium in superbiam erigit, alium
Abbreviated transcription (Latin):
his daturus est anunam suam:
Raposuimus. uel magis dño do¬
cente intelleximus. quis sit pas¬
tor. quis ostium. quis ostiarius.
quissetiam & ouis: Nec non qui
sint fures & latrones cognouimꝰ:
s modo de mercennario et lupo
consideremus. De quibus ipse
dñs diccit. Mercennarius aut̃
& qui non est pastor. cuius non
sunt oues proprie: uidet lupũ
uenientem et dimittit oues
& fugit. Non pastor s mercen¬
narius uõcatur: quia non pro
amore intimo. oues dominicas.
s ad temporales mercedes pas¬
cit. Nercennarius quippe est
qui locum quidem pastoris
tenet: sed lucra animarum
non querit. Terrenis commo¬
dis inhiat: honore prelatio¬
nis gaudet. Temporalibus
lucris pascitur: inpensa sibi
abhominibus reuerentia letat᷑.
Iste sunt et enim mercedes mer¬
cennarii. ut pro eo ipso quo
in regimine laborat. hic qđ
querit inueniat: & ab here¬
ditate gregis. in posterum
alienus eocistat. Lupus enim
suꝑ oues uenit: cum quilibet

Expanded text:
eis daturus est animam suam? eis daturus est animam suam? Exposuimus, vel magis, Domino docente, intelleximus, quis sit pastor, quis ostium, quis ostiarius, quis etiam et ovis: nec non qui sint fures et latrones cognovimus. Sed modo de mercenario et lupo consideremus, de quibus ipse Dominus dixit: Mercenarius autem, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit. « Non pastor, sed mercenarius vocatur, qui non pro amore intimo oves Dominicas, sed ad temporales mercedes pascit. Mercenarius quippe est qui locum quidem pastoris tenet, sed lucra animarum non quaerit: terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet, temporalibus lucris pascitur, impensa sibi ab hominibus reverentia laetatur. Istae sunt etenim mercedes mercenarii, ut pro eo ipso quod in regimine laborat, hic quod quaerit, inveniat, et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Lupus enim super oves venit, cum quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
et nemo aperit. Non gͦ pige¬
at nos. secundum quandam
similitudinem. ipsum ostia¬
rium accipere: quem & ostii
Suis est ostiarius nisi qui apt
quis aperit. nisi qui se exponit.
dicente se ipso. de se ipso. ego
sum uia. & ueritas. et uita: Si
forte tibi uoluntas est. alia m
querere ꝑsonam ostiarir. sp̃s
sc̃s est: de quo ipse dñs disci¬
pulis suis ait. Ipse docebit uos
ueritas quis aperit ostium.
nisi qui docet omnem ueri¬
tatem. Dum dñs boni pas¬
toris opus ostendere uoluit:
se ipsum proposuit in erem¬
plo dicens. Bonus pastor ani¬
mam suam ponit pro ouibꝰ.
Pecit quod monuit: ostendit
quod uissit. Animam suam
posuit: pro ouibus suis. Os¬
tensa ẽ nobis de contemptu
mortis uia quam sequamur.:
apposita forma cui imprima¬
mur. Primum nobis est ex¬
teriora nr̃a miser icorditer
ouibus eius impendere:
postremum uero si necesse
sit. etiam mortem nr̃am ꝓ¬
eisdem ouibus ministrare.
Qui non dat pro ouibus sub¬
stantiam suaur quando pro

Expanded text:
et nemo aperit . « Non ergo pigeet nemo aperit . « Non ergo pigeat nos secundum quamdam similitudinem, ipsum ostiarium accipere, quem et ostium. Quis est ostiarius, nisi qui aperit? Quis aperit, nisi qui se exponit? dicente seipso de seipso: Ego sum via, et veritas, et vita. Si forte tibi voluntas est aliam quaerere personam ostiarii, Spiritus sanctus est, de quo ipse Dominus discipulis suis ait: Ipse docebit vos em veritas. Quis aperit ostium, nisi qui docet omnem veritatem? Dum Dominus boni pastoris opus ostendere voluit, seipsum proposuit in exemplum, dicens: Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis. Fecit quod monuit, ostendit quod jussit. Animam suam posuit pro ovibus suis. Ostensa est nobis de contemptu mortis via quam sequamur, apposita forma, cui imprimamur. Primum nobis est exteriora nostra misericorditer ovibus ejus impendere; postremum vero, si necesse sit etiam mortem neisdem ovibus ministrare. Qui non dat pro ovibus substantiam suam, quando pro
Abbreviated transcription (Latin):
lis: fures latrones: mercenna¬
rius. & lupus. Ostium: dñm
xp̃m accipimus: Pastorem.
ipsum. Ostiarium quem: hec
enim duo ipse exposuit: hos¬
tiarium nobis querendum
reliquit. Et quio ait de osti¬
ario: Huic inquit ostiarius
aperit. Qui aperit: pastori.
Ouid aperit pastori: ostium. Et
quis est ipsum ostium᷑ ipse etã
pastor. Diuersa sunt nomina.
pastor. ostium. ouis: unum ali¬
quid significantia. Nam ipsi¬
us dñi uerba paulo ante auoi¬
uimus ego sum ostium: et hic
modo lectum ẽ nobis. egosum
pastor. Qui etiam ab amico
sponsi agnus nominatur. sic̃
in hoc presenti euangelio au¬
diuimus: Ecce agnus dĩ. ecce
qui tollit peccata mundi. De
quo. multo ante. propheta p̃¬
dixcit. Tamquam ouis ad oc¬
cisionem ductus est: quam¬
uis totum corpus suur oues
illius intellegantur. Potest &
ille ostiarius intellegi: quia
nemo ingreditur uel egre¬
ditur. nisi eo aperiente qui
habet clauem dauid: qui a¬
perit & nemo claudit: claudit

Expanded text:
lis, fures et latrones, mercenalis, fures et latrones, mercenarius et lupus. Ostium Dominum Christum accipimus, pastorem ipsum; ostiarium quem? Haec enim duo ipse exposuit; ostiarium nobis quaerendum reliquit. Et quid ait de ostiario? Huic, inquit, ostiarius aperit. Cui aperit? Pastori. Quid aperit pastori? Ostium. Et quis est ipsum ostium? Ipse etiam pastor. » Diversa sunt nomina, pastor, ostium, ovis, unum aliquid significantia. Nam ipsius Domini verba paulo ante audivimus: Ego sum ostium; et hic modo lectum est nopastor, qui etiam ab amico sponsi agnus nominatur, sicut in hoc praesenti Evangelio audivimus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi , de quo multo ante propheta praedixit: Tanquam ovis ad occisionem ductus est ; quamvis totum corpus suum oves illius intille ostiarius intelligi, quia nemo ingreditur vel egreditur, nisi eo aperiente, qui habet clavem David, qui aperit, et nemo claudit; claudit,
Abbreviated transcription (Latin):
fugit. quia mercennarius est:¬
et non pertinet ad eum de ouibꝰ
Loquens dñs ih̃s oiuibus suis
et presentibus & futuris. que
tunc ad erant. quia erant ibͥi
iam oues eius erant que fu.¬
ture erant oueseius Item
presentibus & futuris et ilis
et nobis. et quot quot etiam post
nos fuerint oueseius: qͥs ad eas
ostendit. Om̃s gͦ audi¬
ant uocem pastoris sui: dicen¬
tis: egosum pastor bonus. Non
adderet bonus: nisi essent pas¬
tores mali. Sed pastores mali. ip¬
si sunt fures & latrones: aut cer¬
te ut multum. mercennarii.
Om̃s enim hic ꝑsonas quas posu¬
it: requirere:. distinguere. nos¬
se debemus. Aperuit enim uiã
duas res dñs: quas
dam modo clausas
suerat. Iam scimus
quia
ostium ipse ẽ: scimus qr pastor
ipse est. Eures & latrones qui
sint: priore sententia patefac¬
tum est. Nunc autẽ audiuimꝰ
mercennarium: audiuimus
& lupum: nominatus ẽ & osti¬
arius. In bonis gͦ ostium est.
ostiarius: pastor. & oues: In ma¬

Expanded text:
fugit, quia mercenarius est,fugit, quia mercenarius est, non pertinet ad eum de ovibus. Loquens Dominus Jesus ovibus suis, et praesentibus et futuris, quae tunc aderant, quia erant ibi jam oves ejus, erant quae futurae erant oves ejus, et in praesentibus et futuris, et illis et nobis, et quotquot etiam post nos fuerint oves ejus, quam suas amet, ostendit. Omnes ergo audient vocem pastoris sui, dicentis: Ego sum Pastor bonus, non adderet bonus, nisi essent pastores mali. Sed pastores mali ipsi sunt fures et latrones, aut certe, ut multum, mercenarii. Omnes enim hic personas quas potuit requirere, distinguere, nosse duas res Dominus, quas quodammodo clausas posuerat. Jam scimus quia ostium ipse est, scimus quia pastor ipse est. Fures et latrones qui sint, priore sententia patefactum est: nunc autem audivimus mercenarium, audivimus et lupum, nominatus est et ostiarius. In bonis ergo ostium est, ostiarius, pastor et oves: in ma
Abbreviated transcription (Latin):
tam que erit in specie:nisi ꝑ
ipsum ostium. hoc est per e¬
undem xp̃m. in eclesiam eiuꝰ
quod est ouile eius. intraue-¬
rit ad uitam temporalem.
que est in fide. Ideo ait. Igo
ueni ut uitam habeant. hoc
est fidem que per dilectio¬
nem operatur. Per quam fi-¬
dem in ouile ingrediuntur
ut uiuant: quia ustus ex fi-¬
de uiuit. Et habundantius
habeant: quia ꝑseuerando
usq in finem ꝑ illud ostium¬
id est per fidem xp̃i egredi¬
untur: qm̃ ueri fideles mo¬
riuntur. eͣt habundantius habe¬
bunt uitam: ueniendo quo pas¬
tor ille processit. ubinum¬
quam deinde morian tur.
Quam uis gͦ & hic in ipso ouili
eͣt. id est et ad ingressum et ad
egressum: tamen uere pascua
inuenient. ubi saturentur qͥ
esuriunt & sitiunt iusticiam.
lem pascuam inuenit:
cui
dictum est. Hodie
me¬
cum eris in paradiso.
sententia dñi: et de mali pas¬
toris fuga quem mercenna¬
rium nominat. Ego sum in¬
quit pastor bonus. Pastor bo¬
nus animam suam ponit pro
ouibus suis. Mercennarius aut̃

Expanded text:
e erit in specie, nisi per ipsum ostium, hoc est per eumdem Christum in Ecclesiam ejus, quod est ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait, Ego veni, ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur ; per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit : et abundantius habeant, qui perseverando usque in finemid est, per fidem Christi egrediuntur; quoniam veri fideles moriuntur, et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili et, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen vere pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam lem pascuam invenit, cui dictum est, hodie mecum eris in paradiso sententia Domini, et de mali pastoris fuga, quem mercenarium nominat. Ego sum, inquit, Pastor bonus. Pastor bonus animam suam dat pro ovibus suis; mercenarius autem
Abbreviated transcription (Latin):
& patris. Misit itaq pater fi-¬
lium: s non recessit a filio.
Ergo inquit qui me misit:
non reliquit me solum. Cuig
auctoritate tamquam patemi
incarnatus sum. mecum est.¬
me non dereliquit. Ouarent
non dereliquit: non reliqur
me inquit solum: quia ego
quȩ placita sunt ei facio sems
Ipsa ẽ equialitas semꝑ. Non er
quodam initio & de incepss
sine initio sine fine. Dei eni
generatio non habet untiũ
temporis: quia ꝑ genitum fi¬
ta sunt tempora. Nec illo lo¬
quente: multi crediderunt

Expanded text:
et Patris. Misit itaque Pater Fiet Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Ergo, inquit, qui me misit, non reliquit me solum. Cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me reliquit. Quare me non reliquit? Non reliquit me, inquit, solum, quia ego, quae placita sunt ei, facio semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per Unigenitum facta sunt tempora. Haec illo, loquente, mult