comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crimine inplicatos. a quo alieni esse
conabantur. ostenderet: Non enĩ hoc¬
faceret pilatus: nisi ut qđ eos cupere
cernebat impleret Qđ ergo sequitur
susceperunt autem iħm & edureruN¬
eum: potest ad milites iam referri
apparitores presidis Nam postea eui¬
dentius dicitur: milites cum crucifixis¬
sent eum Quamuis euangelista etiã¬
si totũ uidȩis tribuit: merito facit:
psi enim susceper̃ qđ auidissime flagi¬
tauerunt: & ipsi fecer̃ quicquid ut fie¬
ret extorser: Et hȩc sequentia alio ser¬
mone tractanda suns: Exelicit grRno

Expanded text:
crimini implicatos, a quo alieni esse crimini implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur, Milites ergo cum crucifixissent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ nisi cęsarẽ ꝓfitentib aliũ uelloe
regem ingerere : dimittendo in pr¬
nitũ. quẽ ꝓpt̾ hos ausus ei tradides¬
rant occidendum: Tradidit ergo eis
illum: ut crucifigeretur: Sed num¬
quid & aliud ante cupiebat. quando
dicebat. accipite eũ uos & crucifigite :
uel etiam suꝑius. accipite eum uos. &
scđm legem ur̃am iuidicate eum: Cur
autẽ illi tantopere noluer̃. dicentes.
nobis non licet interficere quẽquam
& om̃imodo instantes ut non ab eis
sed ab p̃side interficeretur. & idõ acci¬
pere eum occidendũ recusantes: si
nunc eum accipiunt occidendum:
A ut si hoc non fit. cur dictũ est. tunc
ergo tradidit eis illũ ut crucifigeret᷑.
An aliquid inter est : Plane inter est
Non est enim dictum. tunc ergo tradi¬
dit eis ut crucifigerent eũ: sed ut cru¬
cifigeretur: id est ut uidicio ac potes¬
tate presidis crucifigeretur. Sed idõ
illis traditũ dixit euangelista: ut eos

Expanded text:
 nisi Caesarem profitentibus alium regem  nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderunt occidendum. Tradidit ergo eis illum, ut crucifigeretur. Sed nunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite eum vos, et crucifigite? vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam ; et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigerent eum; sed, ut crucifigeretur, id est, ut judicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dixit Evangelista, ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
dit ꝓtribunali. in loco qui dicitur
litostratos. hebraice autẽ gabatha:
Erat autẽ parasceuę paschȩ. hora qua¬
si sexta Qua hora sit dñs crucifixus.
ꝓpt̾ euangelistȩ alterius testimoniũ
qui dixit. erat autẽ hora tercia &e cru¬
cifixer̃ eum: qm̃ magna disceptatio
solet oboriri: cũ ađ ipsũ locũ ubi cru¬
cifixus narratur uentũ fuerit ut
potuerimus si dñs uoluerit disseremꝰ
Cum ergo ꝓ tribunali sedisset pilatꝰ.
dicit uidȩis Ecce rex ur̃ Illi autẽ
clamabant: Tolle. tolle. crucifige eũ:
Dixit eis pilatus Regem ur̃m crucifi
gam : Ad huc terrorem quem de cesa¬
re ingesserant superare conabatur.
de ignominia eoꝵ uolens eos frange¬
re dicendo. regem ur̃m crucifigam:
quos de ignominia xp̃i superare non
potuit: Sed timore mox iuncitur:
Responder̃ pontifices: Non habemus
regem: nisi cęsarem Tunc ergo tra¬
didit eis illum: ut crucifigeretur:
A ꝑtissime quippe contra cȩsarẽ ueni¬
re uidebatur: si regẽ se non habere¬

Expanded text:
nali, in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium qui dixit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , quoniam magna disceptatio solet oboriri; cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilagam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timore mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigereesarem venire videretur, si regem se non habere
Abbreviated transcription (Latin):
sari Maiorem timorem se ingerere
putauerunt pilato. terrendo de
cesare ut occideret xp̃m: quã su-¬
perius ubi dixerunt. nos legem ha¬
bemus & scđm legẽ debet mori.
quia filiũ dĩ se fecit: Eorũ legem
quippe ille non timuit. ut occide¬
ret: sed magis filiũ dĩ timuit ne
occideret Nunc uero non sic potuit
cesarẽ contempnere auctorem potes¬
tatis suȩ: que admodũ legẽ gentis aliene:
Adhuc tam̃ euangelista sequitur &
dicit Pilatus autẽ cũ audisset ser

Expanded text:
sari. Majorem timorem se ingerere sari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt, Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dei se fecit. Eorum Legem quippe ille non timuit, ut occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus aut
Abbreviated transcription (Latin):
tuendo: Nec timendo quidem p̃ser-¬
tim innocentẽ hominẽ homo debet
occidere: sed tamen id telando fa¬
cere: multomagis malũ est quam
timendo: Et ido ñ ait uerax magist.
beret: sed ait maiꝰ habet pecca¬
tum: ut etiã ipse habere intelli-¬
gatur. Neq enim ꝓpterea id nul¬
lum est : quia hoc maiꝰ est: Ex inde
quȩrebat pilatus dimittere eiĩ
Quid est hoc qđ dictum est ex inde:
quasi antea non quȩrebat: Lege
suꝑiora: & inuenies iamdudũ eum
quȩrere dimittere iħm Exinde
itaq intelligendum .ẽ. ꝓpter hoc.
id est ex hac causã ne haberet pec¬
catum. occidendo innocentẽ sibi
traditum: quamuis minꝰ peccans
quam uidȩi qui eum illi tradide¬
rant occidendum Exinde ergo
idest idõ ne hoc peccatũ faceret:
non nunc primũ sed ab initio que¬
rebat eum dimit tere ludȩi autem
clamabant dicentes Si hunc dimit¬
tis: non es amicus cȩ̨saris Om̃is enĩ
qui se regem facit: contradicit cȩ¬

Expanded text:
tuendo: nec timendo quidem, praesertuendo: nec timendo quidem, praesertim innocentem, homo hominem non debet occidere, sed tamen id zelando facere multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magisterberet: sed ait: « majus habet peccatum, » ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majus est. « Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. » Quid est hoc quod dicitur « exinde, » quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est propter hoc, id est ex causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis mitius peccans quam Judaei, qui illum ei tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret: non nunc primo, sed ab initio quaerebat eum dimittere. « Judaei autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis enim qui se regem facit, contradicit Cae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi tibi datum esset desuꝑ. Propt̃¬
ea qui tradidit me tibi: mauis pec¬
catũ habet Ecce respondit iħs¬
& tam̃ ubicũq non respondit nõ
sicut reus siue dolosus: sed sicut
agnus. hoc est sicut sinplex atq
innocens um non apperuit os suũ :¬
ꝓinde ubi non respondebat: sicut
ouis silebat Obi respondebat: sic̃
pastor docebat: Discamꝰ ergo quã
est potestas nisi a dõ: & quia plus
peccat qui potestati in nocentẽ
occidendum liuore tradit: quam
potestas ipsa si eum timore alteriꝰ
maioris potestatis occidit Ialem
quippe ds̃ pilato dederat potesta¬
tem: ut etiam esset sub cesaris po-¬
testate Qua ꝓpt̃ non haberes po-
idest quantulã cumq habes: nisi hoc
ipsum quicqͥd est tibi esset datum
desuꝑ: Sed qm̃ scio quantum sit:
non enim tantum .ẽ. ut tibi om̃imo
do liberum sit: ꝓpt̾ ea qui tradidit
me tibi maius peccatum habet:
Ille inquit me tuȩ potestati tradi¬
dit inuidendo: tu uero eandem
potestatem in me exer turꝰ es me-¬

Expanded text:
nisi tibi datum esset desuper: propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Ecce respondit, et tamen ubicumque non respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quodest potestas nisi a Deo ; et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Pilato Deus dederat potestatem, ut etiam esset sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, id est, quantulamcumque habes, nisi hoc ipsum quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit; non edo liberum sit, « propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. » Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exercitaturus es me
Abbreviated transcription (Latin):
ut hȩc eius ludibria inimici libentis¬
sime biberent. e ulterius sangui-¬
nem non sitirent Egreditur iħs
ad eos portans spineam coronã et
purpureũ uestimentũ : ñ clarꝰ im¬
ꝑio: sed plenꝰ obꝓbrio & dicit eis:
Ecce homo Si regi inuidetis: iam par¬
cite quia deiectũ uidetis. E lagella¬
tusẽ. spinis coronatus est. ludibrio¬
sa ueste amictus est. amaris conui-¬
ciis illusus est: a lapis cȩsus est: Fer¬
uet ignominia: frigescat iniuidia:
Sed non frigescit: In artdescit pocius
ce increscit Cum enĩ uidissent eũ
pontifices & ministri: clamabant
dicentes Crucifige. crucifige: Dic̃
eis pilatus. Accipite eũ uos: & cruci-
figite: Ego enĩ non inuenio in eo cau¬
sam Responder̃ ei uidei Nos legẽ
habemꝰ : & scđm legẽ debet mori quia
filiũ dĩ se fecit: Ecce altera maior in¬
uidia: Parua quippe illa uidebatur:
uelut affectate illicito ausu regiȩ po¬

Expanded text:
ut haec ejus ludibria inimici libentisut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opproEcce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis: flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius, et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatusinvenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia. Parva quippe illa videbatur, velut affectatae illicito ausu, regiae po
Abbreviated transcription (Latin):
facere quȩ sequuntur: aut fortassis
& uissit : quamus hoc euangłista ta¬
cuerit: Pixi t enim qͥd deinde fece¬
rint milites: pilatũ tam̃ id iussisse
non dixit: Et milites plectentesco¬
ronã de spinis. inposuerunt capiti
eius: &e ueste pur purea cir cundede¬
runt eum Et ueniebant ad eum
& dicebant: Aue rex uideoꝵ Et da¬
bant ei alapas Sic implebantur: quȩ
paulisꝑ occultata tremenda poten-¬
tia: commendabatur prius imitan¬
da patient: Sic regnũ qđ de
hoc mundo non erat: suꝑbũ mun-¬
dũ non atrocitate pugnandi sed
patiendi humilitate uincebat Sic
illud granum multiplicandũ semi¬
nabatur horribili contumelia: ut
mirabili pullularet ingła Exut
adduco eum foras: ut cognoscatis
quia in eo nullã causã inuenio Exit
ergo iħs portans spineã coronam:
& purpureũ uestim̃tũ: & dicit eis
Ecce homo hic apparet non ig¬
norante pilato hȩc a militib facta
sue iusserit ea suie ꝑmiserit: illa
scilicet causa quã supra diximus:

Expanded text:
facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit, quamvis hoc Evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites; Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eumet dicebant: Ave, rex Judaeorum; et dabant ei alapas. » Sic implebantur quae ppaulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda patientia; sic regnum, quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sed  Aug., sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria VEet dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum. Et dicit eis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit; illa scilicet causa, quam supra diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm presentiam carnis paucis
diebus: modo fide tenet non oculis
uidet Ergo siue ita dictum .ẽ. me au¬
tem non semꝑ habebitis: Questio sicut
arbitror iam nulla est. quȩ duobus
modis soluta. ẽ: Cetera quȩ pauca rema¬
nent: audiamus: Cognouit autem tur.
mortuis Curiositas eos era addux̃
non caritas Uenerunt ce uderunt:
Audite mirabile gonsilium uanitatis:
Uiso lazaro resuscitato qiua tantum
miraculum erat. tanta erat eudar¬
tia diffamatum. tanta manifestatio¬
ne declaratum.: ut nor. possint uel
ocultare qđ factum est uel negare
qđ inuenerunt uidete Cogitauer̃
autem principes sacerdotum ut la
zarum interfiderent: quia multi
ꝓpt̃ illum abibant ex iucdxis cecrede¬
tant in iħm. O stulta cogitatio &e cȩ¬
tuit mortuum. non posset occis ũ:
Quando lazaro inserebatis netem. nũ¬
quid auferebatis dño potestatem:
Si aliud uobis uicdetur mortuus ali¬
ud occisus. Ecce utrumq dñs fecit.
& latarum mortuum: & se ipsum

Expanded text:
secundum praesentiam carnis paucis secundum praesentiam carnis paucis diebus: modo fide tenet, oculis non videt. Ergo sive ita dictum est, Me autem non semper habebitis, quaestio sicut arbitror jam nulla est, quae duobus modis soluta est. 14. Caetera quae pauca remanent, audiamus: Cognovit ergo turba sus a mortuis. Curiositas eos adduxit, non charitas: venerunt, et viderunt. Audite mirabile consilium vanitatis. Viso Lazaro resuscitato, quia tantum miraculum Domini tanta erat evidentia diffamatum, tanta manifestatione declaratum, ut non possent vel occultare quod factum est, vel negare, quid invenerunt videte. Cogitaverunt autem principes sacerdotuzarum interficerent, quia multi propter illum abibant ex Judaeis, et credebant in Jesum. O stulta cogitatio, et caetuit mortuum, non posset occisum? Quando Lazaro inferebatis necem, numquid auferebatis Domino potestatem? Si aliud vobis videtur mortuus, aliud occisus; ecce Dominus utrumque fecit, et Lazarum mortuum, et seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ habebis Potest &e stc̃ intelli¬
gi: Pauperes serpꝑ habetis uobiscũ
me autem non semꝑ habebitis
Accipiant hoc ce boni: sed non siuq
solliciti Loquebatur enim de pre¬
sentia corporis sui Nam scđm ma
impletur qđ ab eo dictum est Ecce
ego uobiscum sum usq in consũma¬
tionem scłi Scđm carnem uero quã
uerbum assumpsit. scđm id qđ de
Iuirgine natus ẽ. scđm id qđ a uidȩ¬
is occisus est. qđ ligno confixus: qđ de
cruce depositus. qđ linteis inuolutus.
qđ insẽpulcro conditus. qđ in resurrec¬
tione manifestatus. non semꝑ habebi¬
tis uobiscum: Quare : Qm̃ conuersatꝰ
est scđ̾m corporis presentiã. quadra¬
ginta diebus cum discipłis suis. ce eis
deducentibus uiuendo non sequendo
ascendit incęlum. &e non est hio Ibi
est enim sedet ad dexteram patris
Et hic ẽ: Non enim recessit presentia
tum . ẽ. discipłis. me autem non semꝑ
habebitis Habuit enim illum eccła.

Expanded text:
semper habebis. 13. Potest et sic intellisemper habebis. 13. Potest et sic intelligi: Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. Accipiant hoc et boni, sed non sint solliciti: loquebatur enim de praesentia corimpletur quod ab eo dictum est: Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Secundum carnem vero quam Verbum assumpsit, secundum id quod de Virgine natus est, secundum id quod a Judaeis prehensus est, quod ligno confixus, quod de cruce depositus, quod linteis involutus, quod in sepulcro conditus, quod in resurrectione manifestatus, non semper habebitis vobiscum. Quare? Quoniam conversatus est secundum corporis praesentiam quadraginta diebus cum discipulis suis, et eis deducentibus videndo non sequendo, ascendit in coelum , et non est hic. Ibi est enim, sedet ad dexteram Patris: et hic est, non enim recessit praesentia tum est discipulis, Me autem non semper habebitis. Habuit enim illum Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
non eidiceret dñs Tibi trado cla¬
ues regni cȩloꝵ. quȩcũq solueris
cumq ligaueris in terra ligata er̃
&e in cȩbo Si hoc petro tantum
Si autem ce in eccła fit. ut quȩ in¬
terra ligantur. ligentur in cęlo &
in cęlo: quia cum exconmunicat ȩo¬
cła. in cęlo ligatur ex conmunicatus.¬
& cum reconciliatur ab ȩccła. in cȩlo
solitur reconciliatus Siergo hoc in
ęccła fit: petrus quando claues acce¬
pit. eccłam scãm significauit: Si in
corpus pertines. qđ significat
petrus habes xp̃m in presenti &e in
futuro In presenti ꝑ fidẽ:
ĩ p̃senti in futuro ꝑ signum: in pre¬
senti per baptismatis sacramentũ:
Iin presenti ꝑ altaris crbum.¬
I. ce potum Habes xp̃m in
I.presenti sed habebis sem¬
ꝑ. quia cum hinc exieris. ad illũ ue¬
nies qui dixit latroni hodie mecũ
eris in parad yso Si autem male uer¬
saris. uideris habere in presenti
accedis ad altare xp̃i In presenti
habes xp̃m. sed male uiuendo non

Expanded text:
rado claves regni caelorum; quaecunque solveris cunque ligaveris in terra, ligata erunt et in caelo'. Si hoc Petro tantum Si autem et in aecclesia fit, ut quae interra ligantur, ligentur in caelo, in lesia, in coelo ligatur excommunicatus; cum reconciliatur ab Ecclesia, in coelo solvitur reconciliatus: si hoc ergo in Ecclesia fit, Petrus quando claves accepit, Ecclesiam sanctam significavit. Si in corpus pertines, quod significat Petrus; habes Christum et in praesenti et in futuro: in praesenti per fidem, in praesenti per signum, in praesenti per Baptismatis sacramentum, in praesenti per altaris cibum et potum. Habes Christum in praesenti, sed habebis semper; quia cum hinc exieris, ad illum venies qui dixit latroni, Hodie mecum eris in paradiso . Si autem male versaris, videris habere in praesenti accedis ad altare Christi: in praesenti habes Christum, sed male vivendo non
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qđ adiunxit atq ait. nunc autem
excusationem non habent de peccato
suo: potest mouere querentes utrũ
hi ad quos non uenit xp̃s. nec loquii.¬
tus eis est. habeant excusationem de
peccato suo Si enim non habent :
cur hic dictum. ẽ. ꝓpterea non habere¬
istos. quia uenit ce loquutus ẽ. eis:
Si autem habent: utrum adhoc habe¬
ant ut a pęnis alienentur. aut ut mi-
tius puniantur.: Ad hȩc inquisita ꝓ
captu meo dño donante respondeo
habere illos excusationem non de om̃i
percato suo: sed de hoc peccato. qđ
in xp̃m non crediderunt ad quos non
uenit. & quib: non est loquutus Sed
non in eo sunt numero hi ad quos in
discipłis uenit. ce quib ꝑdiscipłos lo
quutus est: qđ & nunc facit Nam
ꝑ eccłam suam uenit ad gentes: & per
ȩccłam suam loquitur ad gentes Ad
hoc enim pertinet qđ ait. qui uos re.¬
cipit me recipit : & qui uos sꝑnit me
sꝑnit: An uultis inquit apłs. experi¬

Expanded text:
Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc aSed quod adjunxit, atque ait, Nunc aexcusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a ptius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentes, et per Ecclesiam loquitur Gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait, Qui vos recipit, me recipit : et, Qui vos spernit, me spernit . An vultis, inquit apos
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s: non aliis gentib In eis ergo uo¬
luit intelli mundum qui odit xp̃m
&e discipłos eius Immo uero non in eis
solis: sed hos quoq ad eundem mun-¬
dum ꝑtinere monstrauit Quid est
quid sine peccato erant uidei. ante¬
quam xp̃s ad eos in carne uenisset:
Quis hoc uel stultissimus dixerit: Sed
magnum quoddam peccatum non
om̃e peccatum: quasi sub generali no-¬
mine uult intelligi Hoc est enim
peccatum. quo tenentur cuncta pecca¬
ta: qđ unusquisq si non habeat dimit¬
tuntur ei cuncta Hoc est autem quia
non crediderunt in xp̃m: qui ꝓpt̾ea
uenit ut crederent in eum: Hoc pec-¬
catum: si non ueniret non utiq habe¬
rent: Aduentus quippe eius quantũ
credentib salutaris : tantum non cre¬
dentib exiciabilis factus .ẽ : tamquã
ce ipse caput & princeps apłoꝵs. qđ
de se ipsiꝰ dixerunt. extiterit quibus¬
dam quidem odor uite in uitam: qui¬
busdam odor mortis in mortem:

Expanded text:
Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voChristus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quiquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum, quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2.
Abbreviated transcription (Latin):
Si ser monem meum
seruauerunt : ce ur̃m
seruabunt Sed hec
om̃a facient uobis
ꝓpter nomen meum:
quia nesciunt eum qui misit me De
quib autem hoc dixerat si quęramus:
inueniemus eum ad hȩc uerba uenis.¬
se ab eo qđ dixerat: Si mundus uos odit.
scitote quia me priorem uobis odio
habuit Nunc uero addidit Si non
uenissem oe loquutus eis fuissem: pec¬
catum non haberent Iudeos ostendit
expressius De his ergo ce illa dicebat
Nam hoc indicat uerboꝵ ipsa contextio:
De his enim dicit. si non uenissem & loquui¬
tus eis fuissem: peccatum non habe¬
rent: de quib dicebat si me ꝑsequutis
ce uos persequentur: si sermonem me¬
um seruauerunt & ur̃m seruabunt:
sed hȩc om̃a facient uobis ꝓpter nom̃
meum: quia nesciunt eũ qui misit
me His enim uerbis: &e ista sub iun¬
git: Si non uenissem & loquutus eis
fuissem: peccatum non haberent Iu¬
dei ergo ꝑsequuti sunt xp̃m: ꝗđ euiden¬
tissime
indicat euangłm: Iudeis loquutus ẽ.

Expanded text:
m servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me: his enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est
Abbreviated transcription (Latin):
aut errando pocius suspicantur Et tam̃
nisi possent homines odisse qđ nescuint:
patrem & nesciunt & oderunt: Sed quo¬
modo id fieri possit. si ad uiuante dño
ꝑ nos demonstrari potest: quia hȩo dispu¬
tatio iam nͣm est claudenda nẽ nõ potest

Expanded text:
aut errando potius suspicantur. Et tamen aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda, n
Abbreviated transcription (Latin):
ta est diuersitas peccatoꝵ Quȩ quomͦ
se habeant: altius enim uidicat diuina
sapientia quam coniectura scru tatur.
aut effatur humana: isti certe ad quos
uenit. & quib loquutus. ẽ: xp̃s. non ha-¬
bent de magno infidelitatis peccato illã
excusationem quam possint dicerẽ. non
uidimus. non audiuimus. siue non
acceptaretur ista excusatio ab illo cuiꝰ
inscructabilia sunt uidicia: siue accep¬
taretur & si non ut ab om̃i dampnatio¬
ne liberarentur: certe ut aliquanto leniꝰ
damnarentur Qui me inquit odit: &
patrem meum odit Hic nobis fortasse
dicatur Quis potest odisse quem nescit.
Et utiq antequam diceret. si non uenisse
& loquutus cis fuissem peccatum non ha-¬
berent: dixerat discipłis suis Hȩc faci-¬
ent uobis: quia nesciunt eum qui misit
me Quomodo nesciunt & oderunt:
Si enim qđ non ẽ. ipse. sed nescio quid de¬
illo aliud opinantur: non utiq ipsum
sed illud inueniuntur odisse qđ finguis.

Expanded text:
ta est diversitas peccatorum; quae quomodo ta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt,
Abbreviated transcription (Latin):
di: quia neq in lege peccauerunt: sed
om̃ino legem xp̃i accipere noluerunt.¬
& eam quantum ad ipsos attinebat.
om̃ino nullam esse uoluerunt Illi aut̃
in lege peccant. qui sunt in lege: id est
qui eam suscipiunt. eamq scãm. & man¬
datum scm ce uistum. & bonum fatent᷑
sed infirmitate non implent. qđ ab
ea rectissime prȩcipi dubitare non pos¬
sunt. Hi sunt qui aliquo modo forsi¬
tan possunt ab eorum qui sine lege suN
ꝑditione discerni: si tamen qđ apłs ait.
delibus sermo erat ut hoc diceret: sed
de gentib & uideis. qui certe utriq nisi
in ipso saluatore saluentur qui uenit quȩ¬
rere qđ perierat: ad ꝑditionem sine dubi
o ꝑtinebunt: Quamius dici possit ali-¬
os grauius. alios leuius ꝑituros: id. est
alios grauiores. alios leuiores pęnas in
sua perditione passuros Ille enim peri¬
re dõ dicitur: quisquis ab illa beatitudi¬
tur Ianta est autem suppliciorum: quan¬

Expanded text:
di, quia neque in Lege peccaverunt, sed di, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostoludelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatituditur: tanta est autem suppliciorum, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ad gentes. & priusquam euangłm eius
fine. seu preueniuntur. possunt habe¬
re hanc excusationem: Possunt plane:
sed non ido possunt effugere damp¬
nationem Quicumq enim sine lege
peccauerunt. sine lege peribuntꝰ: &
quicumq in lege peccauerunt. per
legem iudicabuntur Quȩ quidẽ apłi
ca uerba. qm̃ id qđ ait peribunt. terri¬
bilius sonat. quam qđ ait udicabun¬
tur: non solũ nichil ad uiuare hanc
excusationem uidentur ostendere:
uerũ etiam plus grauare Qui enim
se quia non audierunt excusabant:
sine lege peribunt: Sed utrum hi qui
cum audirent contempser̃ uel etiam
restiterunt. nec tantũ contra dicendo.
sed eos a quib audierunt odiis ꝑsequen-¬
do: in eis deputandi sunt de quib ali-¬
quid lenius uidetur sonuisse qđ dictũ
.ẽ. ꝑ legem iudicabuntur: merito queri¬
tur: Sed si aliud . ẽ. perire sine lege.
aliud udicari ꝑ legem: &e illud est
grauius. hoc autem leuius: ꝓculdubio
non sunt isti in hac pena leuiori ponen¬

Expanded text:
ad Gentes, et priusquam Evangelium ejus sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicuoniam id quod ait, peribunt, terribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponen
Abbreviated transcription (Latin):
dem ce hoc non inconuenient̾ intel¬
ligi: qm̃ geminȩ ẽ. gigas ille substan¬
tiȩ. qui exultauit ad currendam
ds̃ homo factus. ẽ Posset ꝓinde ita
dixisse uideri Qui acorpit siquem
pit eum qui me misit Sed cum ista
dicebat : non ab illo naturȩ unitas. sed
in eoqui mittitur mittentis cõmen¬¬
dabatur auctoritas Sic itaq unusquis
illo eum qui misit attendat: Si ergo
attendas xp̃m in petro: inuenies dis¬
cipłi p̃ceptorem Si autẽ attendas
patrem in filio: inuenies unigeniti ge¬
nitorem: Ac sic in eoqui missus. ẽ: sine
ullo accipis errore mittentem Ea quȩ
sequunt ur in euangelio: non sunt tem¬
poris breuitate coarctanda Et idõ
si sufficit salubrit̾ capiatur: si exiguus
.ẽ. desiderabilit̾ ruminetur

Expanded text:
dem et hoc non inconvenienter inteldem et hoc non inconvenienter intelligi, quoniam geminae est gigas illae substantiae, quae exsultavit ad currendam Deus homo factus est. Proinde ita dixisse posset videri, Qui accipit si quempit eum qui me misit. Sed cum ista dicebat, non ab illo naturae unitas; sed in eo qui mittitur, mittentis commendabatur auctoritas. Sic itaque eum qui illo eum qui misit attendat. Si ergo attendas Christum in Petro, invenies discipuli praeceptorem; si autem attendas Patrem in Filio, invenies Unigeniti Genitorem: ac sic in eo qui missus est, sine ullo accipis errore mittentem. Ea quae sequuntur in Evangelio, non sunt temporis brevitate coarctanda. Et ideo si sufficit, salubriter capiatur; si exiguus est, desiderabiliter ruminetur.
Abbreviated transcription (Latin):
uultis Ubi ergo eum posituri estis. si
tanta filium patriquanta apłm filio
discretione supponitis: Cohibete itaq
ur̃ȩ p̾sumptionis audaciam: &e in his
uerbis nolite quȩrere quanta sit filu
ce apłi. quanta sit patris filiiq distantia:
Ipsum filiũ pocius audi dicentem. Ego
ce pater unum sumus: Ubi ueritas uob̾
intergenitorem ce unigenitum nullam
cdistantiam suspicionemq reliquit: ubi
gradus ur̃os xp̃s elisit: ubi scalas ur̃as
petra confregit: Sed hereticoꝵ calũ¬
nia refutata: quonam modo nos accep¬
turi sumus hȩc uerba dñca. qui acci¬
pit si quem misero me accipit: quiaut̃
me arcipit accipit eum qui me misit:
Si enim uoluerimus intelligere idõ dic¬
tum qui me accipit accipit eum qui me
misit. qđ unius naturȩ sint pat̾ ce filiꝰ
consequens uidebitur ex eoꝵ iẽ uer¬
bor regula qua dictum .ẽ. qui accipit
si quem misero me accipit ut unius
naturȩ sint filius ce apłs Posset qui¬

Expanded text:
vultis. Ubi ergo eum posituri estis, si vultis. Ubi ergo eum posituri estis, si quanta Filium Patri, tanta apostolum Filio discretione supponitis? Cohibete itaque vestrae praesumptionis audaciam; et in his verbis nolite quaerere quantam Filii et apostoli, tantam Patris Filiique distantiam. Ipsum Filium audite potius dicentem, Ego et Pater unum sumus . Ubi veritas vobis inter Genitorem et Unigenitum nullam distantiae suspicionem reliquit, ubi gradus vestros Christus elisit, ubi scalas vestras petra confregit. 3. Sed haereticorum calumnia refutata, quonam modo nos accepturi sumus haec dominica verba, Qui accipit si quem misero, me accipit; qui autem me accipit, accipit euSi enim voluerimus intelligere hoc ideo dictum: Qui me accipit, accipit eum qui me misit, quod unius naturae sint Pater, Filius, consequens videbitur ex eorumdem verborum regula, qua dictum est: Qui accipit, si quem misero, me accipit, ut unius naturae sit Filius et apostolus. Possit qui
Abbreviated transcription (Latin):
quantum int̾ se ipsum ce patrem dm̃:
hoo si isto modo acceperimus: nescio quos
gradus qđ absit arrianoꝵ more faci¬
emus Illi quippe cum audiunt hȩc
euangelica uerba seu legunt: statim
ad illos gradus sui dogmatis currunt.
quib non ascendunt ad uitã. sed p̃ci¬
pitantur in mortem: Continuo quip¬
pe dicunt Quantum apłs filii. distat
a. filio quamius cdyxerit. qui accipit si
quem misero me accipit : tantum cefi¬
lius distat a patre quamuis dixerit.
qui autem accipit me accipit eum qui
me misit Sed si hoc dicis: oblituses hȩre¬
tire gradus tuus Si enim tanto int̾¬
uallo ꝓpt̾ hȩc dñi uerba filiũ a patre.
quantum apłm distingui uis a filio:
ubi positurus es sp̃m scm̃: Excidit ne
tibi eum uos ponere solere post filium:
Erit ergo ipse int̾ apłm ce filiũ : &e multo
amplius distabit filius ab apło. quã
neat parib interuallis ista distinctio.
ęqualis erit sp̃s sc̃s filio: Sed nec hoc

Expanded text:
quantum inter seipsum et Patrem Deum? quantum inter seipsum et Patrem Deum? Hoc si isto modo acceperimus, nescio quos gradus, quod absit, Arianorum more faciemus. Illi quippe cum audiunt haec evangelica verba, seu legunt, statim ad illos gradus sui dogmatis currunt, quibus non ascendunt ad vitam, sed praecipitantur in mortem. Continuo quippe dicunt: Quantum apostolus Filii distat a Filio, quamvis dixerit, Qui accipit si quem misero, me accipit; tantum et Filius distat a Patre, quamvis dixerit, Qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Sed si hoc dicis, oblitus es, haeretice, gradus tuos. Si enim tanto intervallo propter haec Domini verba Filium a Patre, quantum apostolum distinguis a Filio, ubi positurus es Spiritum sanctum? Exciditne tibi, eum vos ponere solere post Filium? Erit ergo ipse inter apostolum et Filium; et multo amplius distabit Filius ab apostolo quam neat paribus intervallis ista distinctio, aequalis erit Spiritus sanctus Filio? Sed nec hoc
Abbreviated transcription (Latin):
inquit traditor uidas electus ẽ Quid
est ergo qđ alio loco dicit. nonne ego uos
.xii. elegi. ce unus ex uobis diabolus . ẽ. An
&e ipse ad aliquid .ẽ. electus ad quod utiq
erat necessarius. non autem ad beatitudi¬
nem de qua modo ait. beati eritis si fece¬
ritis ea: Hoc non de om̃ib dicit Scit
enim quos ad societatem beatitudinis
huius elegerit Non ẽ ex eis iste: qui pa-¬
nem eius sic edebat. ut suꝑ eum leuaret
calcaneum: Ili manducabant panem dñm:
indigne ait apłs: uidiciũ sibi mandu¬
cat: A modo inquit dico uob priusquã
fiat: ut credatis cum factum fuerit.
quia ego sum Ictẽ. ego sum de quo illa
scriptura precessit. ubi dictum ẽ. qui
manducat panem meũ leuabit suꝑ me
caltaneum suum: Deinde sequitur
cedicit: Amen amen chico uobis : qui ac¬
cipit si quem misero me accipit: Qui
autem me accipit : accipit eum qui me
misit: Tantumne distare intelligi uo¬
luit int̾ eum quem mittit &e se ipsum.

Expanded text:
est igitur traditor Judas electus? Quid est igitur traditor Judas electus? Quid est ergo quod alio loco dicit: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? An et ipse ad aliquid est electus? ad quod utique erat necessarius, non autem ad beatitudinem, de qua modo ait: Beati eritis si feceritis ea. Hoc non de omnibus dicit. Scit enim quos ad societatem beatitudinis hujus elegerit. Non est ex eis iste, qui panem illius sic edebat, ut super eum levaret calcaneum. Illi manducabant panem dominiindigne, ait Apostolus, judicium sibi manducat . Amodo, inquit, dico vobis priusquam fiat, ut credatis, cum factum fuerit, quia ego sum. Id est, ego sum de quo illa Scriptura praecessit, ubi dictum est: Qui manducat meum panem, levabit super me calcaneum. Deinde sequituredicit: « Amen, amen dico vobis, qui accipit si quem misero, me accipit. Qui autem me accipit, accipit cum qmisit. Tantumne distare intelligi voluit inter eum quem mittit et seipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
seruus maior dño suo: neq apłs maior
et qui misit illum: Si hec scitis: beati
eritis si feceritis ea Hoc idõ dixit quia
lauerat discipłoꝵ pedes magister hu¬
militatis &e uerbo & exemplo Sed pote¬
rimus ea quȩ sunt oꝑosius disserenda
ipso acduuante disserere : si non in eis
quȩ manifesta sunt immoramus Cum
ergt hȩc dr̃s prȩmisisset: ad uurcit: Hon
de om̃ib uobis dico Ego scio quos elegerĩ:¬
ed ut impleatur scriptura: qui mandu¬
cat panem meum leuabit suꝑme calca¬
neum suum Hoc quid ẽ. aliud nisi con¬
cultabit me: notum ẽ de quo loquatur:
udas ille traditor eius attingitur: Ergo
illum non elegerat: Unde ab eis quos ele¬
git : isto sermone secernit Qđ ergo dico
inquit. beati eritis si feceritis: non de
om̃ib uobis dico Est enim inter uos qui
non erit beatus: neq faciet ea Ego scio
quos elegerim Quos nisi eos qui beati er̃
faciendo quȩ prȩcepit.ac facienda mons¬
trauit. qui efficere beatos potest: Non

Expanded text:
servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Dominus praemisisset, adjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerised ut impleatur Scriptura: Qui manducat meum panem levabit super me calcaneum suum. Hoc quid est aliud, nisi, Conculcabit me? Notum est de quo loquatur. Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat; unde ab eis quos elegit isto sermone discernit. Quod ergo dico, inquit, beati eritis, si feceritis ea, non de omnibus vobis dico, est inter vos qui non erit beatus, neque faciet ea. Ego scio quos elegerim. Quos? nisi eos qui beati erunt faciendo quae praecepit, ac facienda commonstravit, qui efficere beatos potest. Non
Abbreviated transcription (Latin):
nisi semen habrahȩ. filii ꝓmissionis. qui
sunt etiam filii dĩ: Qm̃ non qui filii
carnis ait apłs. hi filii dĩ: sed qui filii
ꝓmissionis deputantur in semine: Et
gentes erant quib dicebat: Si aut̃
spũ non littera: quoꝵs laus non ex ho¬
minib sed ex dõ est: ꝑtinentiũ ad ieru¬
salẽ liberam matrẽ nrãm ȩ̨ternam incȩ¬
lis saram sp̃italẽ. ancillã oe filiũ eius
de domo lib̾tatis eicientẽ: Idõ enĩ pilatꝰ
qđ scripsit scripsit: quia dñs qđ dixit

Expanded text:
nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicebat, Si autemspiritu, non littera; quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est ; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram aeternam in coelis, Saram spiritualem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem . Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
test qđ ueritas dixit : Sed uideoꝵ tan¬
tũ rex est xp̃s: an & gentium : Immo
autẽ constitutus sũ rex ab eo suꝑ sron
montem sc̃m eius p̾dicans p̾ceptũ dnĩ:
ne ꝓpt̾ sron montem. solis uidȩis eum
quisquam regem diceret constitutum:
continuo subiecit Pñs dixit ad me filiꝰ
meus es tu: ego hodie genui te Postula
a me & dabo tibi gentes hȩreditatẽ tuã:
& possessionem tuã t̾minos terrȩ Unde
& ipse iam ꝑos ꝓpriũ loquens apud iu-¬
dȩos: habeo inquit alias oues quȩ non
sunt ex hoc ouili O portet me &e ipsas
adducere: & uocẽ meã audient Et erit
unꝰ grex: & unꝰ pastor: Cur ergo magnũ
tum. in quo scriptũ erat rex iudȩoꝵ:
si rex est xp̃s cegentiũ: Quia scilicet
oleast̃ factus est particeps pinguedi¬
nis oleȩ: non olea facta est particeps
amaritudinis oleastri: Nam in eo qđ
de xp̃o ueracit̾ scriptus est titulus.
rex uidȩoꝵs: qui s̃ intelligendi uidȩi.

Expanded text:
test quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantest quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rex est Christus, an et Gentium? Imo autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini : ne propter Sion montem, solis Judaeis eum regem quisquam diceret constitutum, continuo subjecit: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te: postula a me, et dabo tibi genet possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum tum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ hebraicȩ grecȩ &e latinȩ. Hȩ qrip¬
pe tres linguȩ: ibi p̃ceteris eminebans:
Hebrea ꝓpt̾ iuideos in lege glorian.
rex iudȩoꝵ: sed quia ipse dixit rex
sum uidȩoꝵs: Respondit pilatus : qđ
scripsi scripsi O ineffabilẽ iuim diui¬
Ne operationis: etiam in cordib igno¬
rantium: Nonne occulta uox quȩdã
pilato intus quondã si dici potest cla¬
moso silentio ꝑsonabat. qued tanto
ante in psalmoꝵ litteris ꝓpħatũ . ẽ.:
ne corrũpas tituli inscriptionẽ: Non
corrũpit Qđ scripsit: scripsit: Sed
etiã pontifices qui corrũpi hoc uole¬
bant: quid dicebant : Noli scribere
inquiunt rex uidȩoꝵ: sed quia ipse
dixit: rex sũ uidȩoꝵ: Quid loquimi¬
ni insani : Quid fieri contradicitis. qđ
mutare nullo pacto potestis: Nũ quid
enim ꝓpterea non erit uerũ quia ihs
ait. rex sum uidȩoꝵ: Si corrũpi non
potest qđ pilatus scripsit: corrũpi po¬

Expanded text:
tum Hebraice, Graece et Latine. Hae quiptum Hebraice, Graece et Latine. Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant, Hebraea propter Judaeos in lege glorianteRex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. » O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium, nonne occulta vox quaedam Pilato intus, quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est: nem ? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi po
Abbreviated transcription (Latin):
qui ut crucifigeretur hora tercia
clamauer:. Est ce alia huiꝰ solutio
questionis: ut non accipiatur ho¬
ra sexta diei: quia nec ioħs ait. erat
aut̃ hora diei quasi sexta. aut hora
quasi sexta: sed ait. erat aut̃ paras¬
ceuȩ paschȩ hora quasi sexta: Paras-¬
ceue autem latine p̾paratio est Sed
isto greco uerbo libentius utunt᷑
uidei. in huiꝰ modi obseruationibus:
etiã qui magis latine quã grece
loquuntur Erat ergo preparatio
pasche. Pascha uero nr̃m sicut ait
che preparationẽ. si ab hora noctis

Expanded text:
qui ut crucifigeretur, hora tertia qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit chae praepar
Abbreviated transcription (Latin):
cem: exut in eũ qui dr̃ caluarie locũ.
hebraice golgotha ubi eũ crucifixeruns
Quid est ergo qđ marcus euangelista di¬
cit. erat autẽ hora tercia & crucifixe¬
runt eum: nisi quia hora tercia cruci¬
fixus est dñs linguis uidȩoꝵ. hora sex¬
ta manib militum: ut intelligamus
horam quintã iam fuisse transactam.
& aliquid de sexta ceptum. quando
sedit ꝓ tribunali pilatus. quȩ dicta
est a iohe hora quasi sexta. ut cũ du¬
ceretur. & ligno cũ duob latronib
configeretur. & uixta eiꝰ crucẽ gereren¬
tur que gesta narrantur. hora sexta
integra compleretur: Ex qua hora
usq ad nonam sole obscurato. tenebras
factas. triũ euangelistarũ mathei. mar.¬
ci & lucȩ testatur auctoritas Sed
qm̃ uidȩi facinus interfecti xp̃i a se
in romanos. idẽ pilatum &e eius mi¬
lites transferre conatisunt: ꝓptea
cordatus exp̃ssit: qua hora intelle¬
guntur apud pilatũ clamare po-¬
tuisse crucifige crucifige: ut non
illi tantũ reperiantur crucifixisse

Expanded text:
eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum ; nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, in Pilatum et ejus milites transferre conati sunt; proptotius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait. modicũ & iã
non uidebitis me &
iterum modicum &
uidebitis me quia ua¬
do ad patrem: ita obs
Icura erant disciplis.
inte quã id qđ dicit
esset impletum: ut quęrentes int̾ se qͥd
esset qđ diceret:ͥ om̃ino se faterentur¬
nescire Sequitur enim euangłm Dixer̃

Expanded text:
ubi ait, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me, quia vado ad Patrem, ita obscura erant discipulis antequam id, quod dicit, esset impletum, ut quaerentes inter se quid esset quod diceret, omnino se nescire faterentur. Sequitur enim Evangelium: Dixe