comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cendens: stetit insummo cęli forni¬
e. et ut ipso uerbo utar abside.
an certe omnia corporalia contemp¬
nens atq despitiens et eterna con¬
templans. Suꝑ cȩlos id ẽ suꝑ euifin-¬
uisibilia stetisse credendus est: Qđ
ego melius puto. Descendit ergo
in inferiora terre. et ascendit suꝑ
om̃s cęlos filius dĩ. ut non tantum
legem ꝓpb̃asq compleret: sed et
alias quasdam occultas dispensa¬
tiones. quas solus nouit ipse cum
patre. Neq enim scire possum quo¬
modo et angłis et his qui in infer-¬
no erant sanguis xp̃i ꝓfuerit: et
tamen qui non ꝓfuerit nescire non
possumus. Descendit quoq adinfe¬
ros et ascendit ad cęlos: ut imple¬
ret eos qui in illis regionibus erant:
scđm id quod se capere poterant.
Ex quo sciendum quod ante quam
xp̃s descenderet et ascenderet:
uacua fuerint omia. et plenitudi¬
ne illius indiguerint. Hic locus:
aduersus hebionem et fotinum uł
maxime facit. Si enim ipse est

Expanded text:
cendens, stetit in summo coeli fornicendens, stetit in summo coeli fornice, et ut ipso verbo utar, apside? An certe omnia corporalia contemnens atque despiciens, et aeterna contemplans, super coelos, id est, super invisibilia stetisse credendus est? quod ego melius puto. Descendit ergo in inferiora terrae, et ascendit super omnes coelos Filius Dei, ut non tantum legem prophetasque compleret; sed et alias quasdam occultas dispensationes, quas solus ipse novit cum Patre. Neque enim scire possumus, quomodo et angelis, et his qui in inferno erant, sanguis Christi profuerit, et tamen quin profuerit nescire non possumus. Descendit quoque ad inferos, et ascendit ad coelos, ut impleret eos qui in illis regionibus erant, secundum id quod se capere poterant. Ex quo sciendum, quod antequam Christus descenderet et ascenderet, vacua fuerint omnia, et plenitudine illius indiguerint. Hic locus adversum Ebionem, et Photinum, vel maxime facit. Si enim ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
lecnon et illud pariter detractandũ.:
quomodo ipsa descensio et ascensio
sentienda sit. utrumnam scđm cor¬
pus localiter. an supra corpus spiri¬
caliter: uł certe utroq modo. Infe¬
rora aũt terrȩ infernus accipitur:
ad quem dñs nr̃ saluatorq descen¬
dit: ut sc̃orum animas quȩ teneban¬
tur inclause:. secum ad cȩlos uictor
abduceret. Unde et post resurrecti¬
onem eius: plurima corꝑa uistorũ
in sc̃a cuutate uisa sunt. Quod aũt
infernus ininferiores partes terre sit:
psalmista testatur dicens. Aꝑta est
terra et deuorauit dathan: et ope¬
riut suꝑ congregationem abiran.
Q id ipsum innumerorum libro ple¬
nius explicatur. Alio quoq lo co
legimus. Ueniat mors suꝑ eos: et
descendant in infernum uiuentes.
Qui descendit ipse ẽ. et qui ascen¬
dit suꝑ om̃s cęlos: ut impleret om¬
nia. Nunquid corporaliter om̃s ce¬
los et uniuersas sublimitates. et
clorum circulos quos philosophi
speras uocant. transiens atq trans¬

Expanded text:
ecnon et illud pariter retractandum, quomodo ipsa descensio et ascensio sentienda sit. Utrumnam secundum corpus localiter, an supra corpus spiritualiter, vel certe utroque modo. Inferiora autem terrae, infernus accipitur ad quem Dominus noster Salvatorque descendit, ut sanctorum animas, quae ibi tenebantur inclusae, secum ad coelos vicadduceret; unde et post resurrectionem ejus plurima corpora justorum in sancta civitate visa sunt . Quod autem infernus in inferiori parte terrae sit, et Psalmista testatur dicens: Aperta est terra, et deglutivit Dathan et operuit super congregationem Abiron . Id ipsum in Numerorum libro plenius expllegimus: Veniat mors super eos, et descendant in infernum viventes . Qui descendit, ipse est qui ascendit supra omnes coelos, ut impleret omnia. Numquid corporaliter omnes coelos, et universas sublimitates, et coelorum circulos, quos philosophi sphaeras vocant, transiens atque trans
Abbreviated transcription (Latin):
enscumq peccamus. et defleat pec¬
catores. Nam et saluator in corꝑe
constitutus fleuit ierusalem: et
om̃e hominum genus in ꝓpħa de¬
plorat dicens. heu michi anima:
quia periit reuertens a terra. Et
tristabas me. Signati aũt sumus
recipiamus imaginẽ et similitudi¬
nem ad quam in exordio conditi su¬
mus. Hoc signaculum scĩ sp̃s. iuxta
eloquiũ saluatoris dõ in primente
signatur. Hunc eñĩ ait signauit
pater ds̃. Signantur ergo a patre
et sp̃u scõ om̃s. qui ex eo quod cre¬
didit dõ. signauit quia uerus est
ds̃. Qui idcurro signatur: ut seruet
signaculum. et ostendat illud in
die redemptionis. purum atq
sincerum. et nulla ex parte muti¬
latum. et ob id nuimerari cum his
ualeat qui redempti sunt.

Expanded text:
escumque peccamus, et defleat pecescumque peccamus, et defleat peccatores. Nam et Salvator in corpore constitutus, flevit Jerusalem , et omne hominum genus in propheta deplorat, dicens: Heu mihi, anima, quia periit revertens Al. reverens a terra. Et tristabas me . Signati autem sumusrecipiamus imaginem et similitudinem ad quam in exordio conditi sumus, Hoc signaculum sancti Spiritus, juxta eloquium Salvatoris, Deo imprimente, signatur. Hunc enim, ait, signavit Pater Deus . Signatur ergo a Patre, Spiritu sancto, omnis qui ex eo quod credidit Deo, signavit, quia verus est Deus. Qui idcirco signatur, ut servet signaculum et ostendat illud in die redemptionis, purum atque sincerum, et nulla ex parte mutilatum, et ob id numerari cum his valeat qui redempti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iãc: in latinis codicibus ꝓpt̃ eufo
it ad edificationem fidĩ. Quoties¬
cumq ex sermone nr̃o alius ꝓficit.
et iuxta oportuntatem loci. tem¬
poris. et ꝑsone. edificat audientes:
bonus de ore nr̃o sermo ꝓcedit.
Quoties uero loquimur aut non
intemꝑe aut in oportuno loco.
aut non ut conuenit audientib.
tocies sermo malus ꝓcedit de ore nr̃o.
ad destructionem eorũ qui audiuin.
consideremus itaq quid loquamur.
quia ꝓom̃i ocioso uerbo reddituri
sumis rationem indie uidicii. Et eti¬
am sinon ledamus non tamen edi¬
ficemus. mali uerbi nobis luenda
sit pena. Et nolite contristare sp̃m
sc̃m dĩ: in quo signati estis indie
redemptionis.iam Meror scĩ
sp̃s sic intelli cer gendus: quo¬
modo ira dĩ. et somnus. et cȩterȩ
inhumanam similitudinem passi¬
ones. Non quo contristetur sp̃s et
ullam ꝑturbationem diuinitas sen-¬
tiat: sed quo ex uerbis nr̃is dĩ dĩca¬
mus effectum. quod mereat quoti¬

Expanded text:
ρείας in Latinis codicibus propter euρείας in Latinis codicibus propter euit, ad aedificationem fidei. Quotiescumque ex sermone nostro aliquis proficit, et juxta opportunitatem loci, temporis et personae aedificat audientes, bonus de ore nostro sermo processit. Quoties vero loquimur, aut non in tempore, aut importuno loco, aut non ut convenit audientibus, toties sermo malus procedit de ore nostro, ad destructionem eorum qui audiunt. Consideremus itaque quid loquamur, quia pro omni otioso verbo, reddituri sumus rationem in die judicii . Et etiam si non laedamus, non tamen aedificemus, mali verbi nobis luenda sit poena. Et nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in die redemptionis. Moeror sancti Spiritus sic intelligendus, quomodo ira Dei et somnus, et caeterae in humanam similitudinem passiones. Non quo contristetur Spiritus, et ullam perturbationem divinitas sentiat: sed quo ex verbis nostris, Dei discamus affectus, quod moereat quoti
Abbreviated transcription (Latin):
tur mala. cȩterũ bona non ualent
appellari. Igitur oꝑatur bonum:
qui declinat amalo et facit bonũ.
Et oꝑatur in agro anime suȩ: ut
spiritalibus panibus impleatur. ut
possit comodare esurienti et ne¬
cessitatem sustinenti. dans intem¬
pore cybaria conseruis suis. Si
aũt talis ẽ qui operatur bonũ:
ergo et is qui furatur. consequenter
uerba furatur et dogiata. de fur¬
to uiuens. de furto sibi ceruicalia
consuens: et scripturarũ pannos
hinc inde colligens. ut possit tum¬
cam facere conscissam. quȩ dedeor¬
sum ẽ non desursum. Tunca
consutilis: quȩ ne ab inimicis qui¬
dem scindi potest. Omĩs sermo mi¬
lus de ore ur̃o non ꝓcedat: sed bo¬
nus ad edificationem oportunita¬
tis. dans grãm audientibꝰ. Qui do¬
cet uirtutes sequendas uitia fugi¬
enda: mald̾s qui ad peccata ꝓuo¬
cant. et pronos magis incitat ad
ruinam. Pro eo aũt quod nos posiu¬
mus. ad ȩdificationem oportunita

Expanded text:
tur malum: caeterum bonum non valent tur malum: caeterum bonum non valent appellari. Igitur bonum operatur, qui declinat a malo, et facit bonum, et operatur in agro animae suae, ut spiritualibus panibus impleatur, et possit commodare esurienti, et necessitatem sustinenti, daus in tempore cibaria conservis suis: si autem talis est qui operatur bonum: ergo et is qui furatur, consequenter verba furatur et dogmata, de furto vivens, de furto sibi cervicalia consuens, et Scripturarum pannos hinc inde colligens, ut possit tunicam facere conscissam, quae deorsum est non desursum. Tunicaconsutilis, quae ne ab inimicis quidem scindi potest. 632 Omnis sermo malus de ore vestro non procedat. Sed est ad aedificationem opportunitatis, dans gratiam audientibus, qui docet virtutes sequendas, vitia fugienda. Malus, qui ad peccata provocat, et pronos magis incitat ad ruinam. Pro eo autem quod nos posuimus, ad aedificationem opportunitat
Abbreviated transcription (Latin):
beat: sed laboret inquit manibus
suis quod bonum ẽ. ut habeat
unde communicet indigentibus.
Qui igitur ad hoc tantum laborat
ut ipse non egeat. et acȩteris con¬
trahat manũ: quamuis applau¬
dat sibi. tamen apostoli precepta non
fecit. Potest aũt et altius incelli¬
gi. qui furabatur iam non furet᷑
et reliqua: ꝓpter illud quod scrip¬
tum ẽ de pseudo ꝓpħis qui furan¬
tur sermones unus quisq aꝓxi¬
mo suo et in ȩuangło. Om̃s qui
uenerunt ante me. fures fueruis
et latrones. Et ad romanof. Qui
predicas non furandum. furarif.
Quod furta ꝓhibeamur facere sp̃i¬
ritalia: neq enĩ hoc quod sequi¬
tur. magis aũt laboret oꝑando
manibus suis quod bonum est.
ad uite huius necessaria digne re¬
ferri potest: ut bonum dicatur
quodcumq periturum ẽ. et ad
mammonam iniquitatis ꝑtinet.
Quamuis eñĩ iustus labor opes
habeat absq tergiuersatione que¬
sitas : satis habebit. si non dican¬

Expanded text:
beat: sed, Laboret, inquit, manibus beat: sed, Laboret, inquit, manibus suis quod bonum est, ut habeat unde communicet indigentibus. Qui igitur ad hoc tantum laborat, ut ipse non egeat, et a caeteris contrahit manum: quamvis applaudat sibi, tamen Apostoli praeceptum non fecit. Potest autem et altius intelligi: qui furabatur, jam non furetur, et reliqua: propter illud quod scriptum est de pseudoprophetis: Qui furantur sermones unusquisque a proximo suo . Et in Evangelio: Omnes qui venerunt ante me, fures fuerunt et latrones . Et ad Romanos: Qui praedicas non furandum, furaris : quod furta prohibeamur facere spiritualia. Neque enim hoc quod sequitur: magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum est, ad vitae hujus necessaria digne referri potest: ut bonum dicatur quodcumque periturum est, et ad mammonam iniquitatis pertinet. Quamvis enim justus labor opes habeat absque tergiversatione quaesitas, satis habebit si non dican
Abbreviated transcription (Latin):
te illius atq iactantia: sed in tua
ẽ uoluntate. Qui furabatur: iam non
furetur. Magis aũt laboret oꝑ ando
manibꝰ suis quod bonum ẽ: ut habe¬
at unde communicare ei qui indi¬
get possit. Quia bi qui inuite isti¬
us negocuis conuersantur ꝓpter ali¬
menta et usus necessarios coguntur
aliqua uł emere uł uendere. et lu¬
cra de negotiatione sectari. et dif¬
ficile ẽ etiam eos qui acȩteris passi¬
onibus liberi sunt. fornicatione ui¬
delicet. idolatria. adulterio. et ho¬
micidio. hoc uitio non teneri: ꝓpt̃¬
ea nunc ȩphesios monet. ne sub oc¬
casione emolumenti. furti crimen
incurrant. furtum nominans om̃e
quod alterius dampno queritur.
Iustum aũt eẽ. ut manibus suis
unus quisq operans. et uictum la¬
bore conquirens: inꝑtiat non ha¬
bentibus. Neq uero ait. magis aũt
laboret oꝑando manib suis quod
bonum ẽ. ut non indigeat et habe¬
at uictum. et nulli molestiam exhi¬

Expanded text:
te illius atque jactantia, sed in tua te illius atque jactantia, sed in tua est voluntate. Qui furabatur, jam non furetur: magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum est: ut habeat communicare ei qui indiget. Quia hi qui in vitae istius negotiis conversantur, propter alimenta et usus necessarios coguntur aliqua vel emere, vel vendere, et lucra de negotiatione sectari: et difficile est etiam eos qui a caeteris passionibus liberati sunt, fornicatione videlicet, idololatria, adulterio, et homicidio, 631 hoc vitio non teneri. Propterea nunc Ephesios monet, ne sub occasione emolumenti, furti crimen incurrant. Furtum nominans, omne quod alterius damno quaeritur. Justum autem esse, ut manibus suis unusquisque operans, et victum labore conquirens, impertiat non habentibus. Neque vero ait: Magis autem laboret, operando manibus suis, quod bonum est, ut non indigeat, et habeat victum, et nulli molestiam exhi
Abbreviated transcription (Latin):
crescere fecerimus: cum innobis pro¬
lem suã auctam uderit. et ipse au¬
aebit intrare. Deniq in uidȩ scari¬
oth cor. primã iecit sagittam ut
traderet saluatorẽ. Quam si exceptã
ille miserabilis non fuisset: nunquã
post intinctum panẽ in parapside.
intrasset in illum sathanas. Simulq
et hoc diligenter attendite: quod
non inuenerit diabolus locum in¬
troeundi in uidam cuius pectus iam
ante ꝑcusserat. nisi in conuuuo sal¬
uatoris. Quia tunc uł maxime in
potestate ei damur: quando nec hu-¬
manitate. nec clementia. nec iansu¬
etudine eius uincimur. quem odi¬
mus indigne. Huic quod nunc pre¬
cipit neq locum detis diabolo: a¬
lud de eccłastico comparatur. Si
sp̃s potestatem habentis ascende¬
rit suꝑ te: locum ne dederis ei.
ille suꝑbus et temerarius uult ascen¬
dere. uult suꝑbire. Sed etiam si te
oppressum putauerit. et se extule¬
rit: nec tunc dederis locum. Pote¬
stas quippe diaboli non intemerita¬

Expanded text:
crescere fecerimus, cum in nobis procrescere fecerimus, cum in nobis prolem suam auctam viderit, et ipse audebit intrare. Denique in Judae Iscariot cor, primam jecit sagittam, ut traderet Salvatorem, quam si exceptam ille miserabilis non fovisset, numquam post intinctum panem in paropside, intrasset in illum Satanas. Simulque et hoc diligenter attendite, quod non invenerit diabolus locum introeundi in Judam, cujus pectus jam ante percusserat, nisi in convivio Salvatoris . Quia tunc vel maxime in potestatem ei damur, quando nec humanitate, nec clementia, nec mansuetudine ejus vincimur, quem odimus indigne. Huic quod nunc praecepit, neque locum detis diabolo, illud de Ecclesiastico comparatur: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dederis ei . Ille superbus et temerarius vult ascendere, vult subire: sed etiam si te oppressum putaverit, et se extulerit, tu ne dederis locum. Potestas quippe diaboli, non in temerita
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. et aduersarius siue con¬
traruis: et ab apostolo belial hoc ẽ
absq uigo. quod de collo suo dĩ ab¬
iecerit seruitutẽ. Quem aquila apo¬
statam transtulit. Et sciendũ ubi¬
cumq inuęteri testamento filii pe¬
stilentię scribantur. sicut ibi ẜ ilii
aũt heli filii pestilentie: ibi in hebr¬
icis uoluminib belial hoc ẽ diabo¬
lum ꝓ pestilentia nominareͥ: licet
plurimi ꝓbelial corrupte in apos¬
tolo belian legant. Nolite itaq ait
dare locum diabolo: qui tanquã
leo rugiens querit aditum ꝑquẽ
possit irrumꝑe. Quomodo enĩ pat̾
et filius stant ante ostium et pul¬
sant ut introeant et cenent cum
eo qui se receꝑint: ita et aduersari¬
us semꝑ mnos ẽ paratus irrumꝑe.
et cum locum dederimus ingredi¬
etur. Solet aũt ante quam ueni¬
at quedam iacula premutere: et
pretursorẽ aduentus sui facere cogita¬
tionem. Hanc sinos incorde nr̃o sus¬
ceptam nutriuerimus intrinsecus. et

Expanded text:
appellatur, id est, adversarius, sive conappellatur, id est, adversarius, sive contrarius: et ab Apostolo Belial , hoc est, absque jugo quod de collo suo Dei abjecerit servitutem: quem Aquila apostatam transtulit. Et sciendum ubicumque in veteri Lege filii pestilentiae scribantur, sicut ibi: Filii autem Heli, filii pestilentiae , ibi in Hebraicis voluminibus Belial, hoc est, diabolum pro pestilentia nominari: licet plurimi 630 pro Belial corrupte in Apostolo Beliar legant. Nolite itaque, ait, dare locum diabolo, qui, tamquam leo rugiens, quaerit aditum per quem possit irrumpere. Quomodo enim Pater et Filius stant ante ostium, et pulsant, ut introeant, et coenent cum eo qui se receperit : ita et adversarius semper in nos est paratus irrumpere, et cum locum dederimus, ingreditur. Solet autem, antequam veniat, quaedam jacula praemittere, et praecursorem adventus sui facere cogitationem: hanc si nos in corde nostro susceptam nutrierimus intrinsecus, et
Abbreviated transcription (Latin):
expiare. Aut non magis ira locum
indie habeat: cum utiq nox. requi¬
es sit furoris. et succedente som no
etiã si irascimur indie. iracundiam
differamus. Quia igitur uerus sol.
sicut occidit suꝑ malos ꝓpħas uixta
illud quod scriptum ẽ. occidit sol
suꝑ om̃s occidit peccatores. nequa¬
quam eis ortus sui lumen indul¬
gens: precipit nunc apostolus ne
talia faciamus furore suꝑati. ꝑquȩ
nobis sol occidat. et principale cor¬
dis tenebris obuoluatur. Quidam
putant sic accipiendum hoc sim
pliciter. quomodo et illud quarti
psalmi unde id ipsum sumptum
iuidetur. Quȩ dicitis in cordibus
uris. incubilibus ur̃is conpungi¬
mini. idẽ. quȩcunq indie uł opere
uł sermone uł cogitatione peccatis:
hȩc succedente penitentia purgate
ꝑ noctem. et ira sit breuis nec indiẽ
crastinum differatur. Neq locum
detis diabolo. Diabolus grecum uer¬
bum ẽ: quod latine dicitur cruni¬
natos lingua uero hebrea sathan

Expanded text:
expiare? Aut non magis ira locum expiare? Aut non magis ira locum in die habeat, cum utique nox requies sit furoris, et succedente somno, etiam si irascimur, in diem iracundiam differamus. Quia igitur verus sol, sicut occidit super malos prophetas, juxta illud quod scriptum est: Occidit sol super omnes occidit peccatores, nequaquam eis ortus sui lumen indulgens: praecipit nunc Apostolus, ne talia faciamus furore superati, per quae nobis sol occidat, et principale cordis, tenebris involvatur. Quidam putant sic accipiendum hoc esse simpliciter, quomodo et illud quarti psalmi, unde idipsum sumptum videtur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini , id est, quaecumque in die, vel opere, vel sermone, vel cogitatione peccatis, haec succedente poenitentia purgate per noctem: et ira sit brevis, nec in diem crastinum differatur. Neque locum detis diabolo. Diabolus Graecum verbum est, quod Latine dicitur criminator: lingua vero Hebraea Satan
Abbreviated transcription (Latin):
Arbitror itaq de priori ira nunc
dictun: et nobis quasi hominib
ẽẽ concessum. ut ad indigne alicu¬
uis rei fatiẽ moueamur. tranquilli¬
tatemq mentis uelud lenis quȩdã
aura conturbat. nequaquã tamen
uitumentes gurgites furoris impe¬
tu subleuemur. Firmianus nr̃ li¬
brum de ira dĩ parit docto et elo¬
quenti sermone conscripsit. quem
qui legerit: puto ei adirȩ intellec¬
tum satis abundeq posse sufficere.
Sol non occidat suꝑ iracundiam
ur̃am. Si simpliciter hunc solem
intelligimus qui oculis carnis as¬
picitur: peccamus quando irascimur
et occidente sole iracundia ꝑseuerat:
Non peccamus aũt: quando uerbi
gratia aprima hora usq ad undeci¬
mam irascentes facimus quod indig¬
natio. furor ira. suggesserint. Qͦ
sensu nichil michi uidetur absurdi¬
us. quasi non queat quispiam ab or¬
tu solis usq ad occasum intanta sce¬
lera debachari. quanta toto uitȩ
suȩ tempore non possit lacrimis

Expanded text:
Arbitror itaque de priori ira nunc Arbitror itaque de priori ira nunc dictum, et nobis quasi hominibus esse concessum, ut ad indignae alicujus rei faciem moveamur, tranquillitatemque mentis, velut lenis quaedam aura conturbet: nequaquam tamen in tumentes gurgites furoris impetu sublevemur. Firmianus noster librum de Ira Dei docto pariter et eloquenti sermone conscripsit, quem qui legerit, puto ei ad irae intellectum 629 satis abundeque posse sufficere. Sol non occidat super iracundiam vestram. Si simpliciter hunc solem intelligimus, qui oculis carnis aspicitur, peccamus, quando irascimur, et occidente sole, iracundia perseverat. Non peccamus autem, quando verbi gratia a prima hora usque ad undecimam irascentes, facimus quod indignatio, furor, ira suggesserint. Quo sensu nihil mihi videtur absurdius, quasi non queat quispiam ab ortu solis usque ad occasum, in tanta scelera debacchari, quanta tota vita sua non possit lacrymis
Abbreviated transcription (Latin):
tatem atq misteria unus quisq cũ
proximo suo: et non det scm̃ canib
neq mutat margaritas suas ante
porcos. Sed quicumq oleum ha-¬
buerit ueritatis: illos int̾alamum
sponsi et penũ regis inducat. Por¬
ro quod ait. loquimini ueritatem
unus quisq cum proximo suo.
sciamus de ⁊acharia ꝓpħa sũptũ.
Irascimini et nolite peccare: de
quarto psalmo hoc usurpatum
nulli dubium ẽ. et uidetur illi ẽẽ con¬
trarium quod alibi dicitur. Nunc aũt
deponite et uos omnẽ iram et indig¬
nationem. et malitiam. et blasfemiã.
et turpem sermonẽ exore ur̃o. Sed
et simpliciter intellectum nocet: dũ
putantur ire frena laxata. duplex
aũt non solum apud nos. uerum
etiã apud philo sophos ire nomen
accipitur. uł cum iniuria lacessiti
naturalibus stimulis concitamur.
uł cum requiescente impetu. et fu¬
rore restincto potest mens habere
iudiciũ. et nichilominus suꝑ eo qui
putatur lesisse desiderat ultionẽ.

Expanded text:
tatem atque mysterium unusquisque cum tatem atque mysterium unusquisque cum proximo suo, et non det sanctum canibus, neque mittat margaritas suas ante porcos : sed quicumque oleum habuerint veritatis, illos in thalamum sponsi et penum regis inducat. Porro quod ait: Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo, sciamus de Zacharia propheta sumptum . Irascimini, et nolite peccare. De quarto psalmo hoc usurpatum, nulli dubium est, et videtur illi esse contrarium quod alibi dicitur: Nunc autem deponite et vos omnes iram, et indignationem, et malitiam, et blasphemiam, et turpem sermonem ex ore vestro . Sed et simpliciter intellectum nocet, dum putantur irae frena laxata. Duplex autem non solum apud nos, verum etiam apud philosophos irae nomen accipitur. Vel cum injuria lacessiti, naturalibus stimulis concitamur: vel cum, requiescente impetu, et furore restincto, potest mens habere judicium, et nihilominus super eo qui putatur laesisse, desiderat ultionem.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓximi. Membra quippe al¬
terutrum non sunt nisi fideles
fidelium. et xp̃iani xp̃ianorũ:
et ꝑfectio eorũ qui sunt plenȩ cõ¬
summateq uirtutis. Propter qđ
paulus ipse ꝑfectus. in epistola
alia loquebatur. Sapientiam autẽ
loquimur inter ꝑfectos. Ergo hoc u¬
bet: ut unus quisq inistica queq
atq secreta. et ea quȩ dĩ ueritate st̃
plena loquatur cum ꝓximo suo. et
dies diei eructet uerbũ. et nox no¬
ai indicet scientiã. Hoc ẽ clara queq
et lucentia his indicet.qui
merentur audire. uos estis lumen
mundi. porro tenebrosa et inuolu¬
ta et om̃i sacram̃torũ nocte uelata
his referat. qui et ipsi nox. tenebrȩ.
uł caligo sunt. de quibus dicitur.
et caligo sub pedibus eius. haud du¬
bium quin dĩ. Nam et inmonte sy¬
na. moyses ingreditur in turbine
et caligine ubi erat ds̃: et de ipso
dõ scriptum ẽ. Posuit tenebras la¬
tibulum suũ. Loquatur itaq ueri¬

Expanded text:
sunt proximi. Membra quippe alsunt proximi. Membra quippe alterutrum non sunt, nisi fideles fidelium, et Christiani Christianorum, et perfecti, eorum qui sunt plenae, consummataeque virtutis. Propter quod Paulus ipse perfectus, in 628 Epistola alia loquebatur: Sapientiam autem loquimur inter perfectos . Ergo hoc jubet, ut unusquisque mystica quaeque atque secreta, et ea quae Dei veritate sunt plena, loquatur cum proximo suo, et dies diei eructet verbum, et nox nocti indicet scientiam , hoc est, clara quaeque et lucentia his indicet, qui merentur audire: Vos estis lumen mundi . Porro tenebrosa et involuta, et omni sacramentorum nocte velata, his referat, qui et ipsi nox, tenebrae, vel caligo sunt, de quibus dicitur: Et caligo sub pedibus ejus : haud dubium quin Dei. Nam et in monte Sina Moyses ingreditur in turbinem et caliginem, ubi erat Deus , et de ipso Deo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Loquatur itaque veri
Abbreviated transcription (Latin):
unus quisq cum ꝓximo suo.
qm̃ sumus alterutrum membra.
Non simpliciter ut quidam pu¬
tant. nec moraliter apostolus pre¬
cepit. mendatio delicto cum ꝓxi¬
mis ueritatẽ loquendam aliquin
si tantũ cum ꝓximis loquimur
ueritatẽ. quicumq non fuerit pro¬
xiinus debet audire mendatium
Quod quidẽ et in lege p̃ceptum.
non adulterabis uxorem ꝓximi du
si ꝓximus tantũ ꝓpinquus uł ami¬
cus accipitur. adulteria in alienos
om̃em qui ex eodem nobiscum pa¬
rente generatus ẽ. Quod quidem
et parabola illa significat de ieru¬
salem iniericho hominis descenden¬
tis. qui incidit in latrones: et sa¬
cerdote et leuita p̃tereuntib. ãsa¬
maritano curatus ẽ. et ad stabula¬
miscđiam fecerit: uolens ostende¬
re om̃s homines om̃ib eẽ ꝓximos
Et hoc quidẽ: sic intellectum edi¬
ficat audientes. Cȩterum id quod
sequitur. qm̃ sumus alterutrum
significare misterium. et de his
dicere. qui nobis fide et uirtute

Expanded text:
unusquisque cum proximo suo: unusquisque cum proximo suo: quoniam sumus alterutrum membra. Non simpliciter, ut quidam putant, nec moraliter Apostolus praecepit, mendacio derelicto, cum proximis veritatem loquendam. Alioqui si tantum cum proximis loquimur veritatem, quicumque non fuerit proximus, debet audire mendacium. Quod quidem et in Lege praeceptum est: Non adulterabis uxorem proximi tui . Si proximus tantumpropinquus vel amicus accipitur, adulteria in alienos cat omnem hominem, qui ex eodem nobiscum parente generatus est. Quod quidem et parabola illa significat, de Jerusalem Jericho hominis descendentis, qui incidit in latrones: et sacerdote et Levita praetereuntibus, a Samaritano curatus est, et ad stabulamisericordiam fecerit, volens ostendere omnes homines, omnibus esse proximos. Et hoc quidem sic intellectum aedificat audientes. Caeterum id quod sequitur: Quoniam sumus alterutrum significare mysterium, et de his dicere, qui nobis fide et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos generatio uł natiuitas
dicitur: apud grecos uero sub no¬
mine creationis uerbũ facture et
conditionis accipitur. Et quod
apud nos conditio: hoc apud grecos
creatio sonat. Unde et heresis natiui¬
tatem xp̃i calumpnians: salomo¬
nis usurpat exemplum. Dñs crea¬
uit me initio uiarum suarũ. Con¬
siderandum igitur quia creatio
atq conditio. nunquam nisi in
magnis oꝑibus nominentur. Uerbi
causa. mundus creatus ẽ. urbs con¬
dita ẽ. Domus uero quamuis mag¬
na sit : edificata potius dicitur quã
condita uł creata. In magnis enim
oꝑ ibus atq facturis: uerbũ crea¬
tionis assumitur. Ex quo anim¬
aduertendum: istum nouũ homi¬
nem qui uxta dm̃ in xp̃o creatus
ẽ. magnum dĩ opus eẽ. et emine¬
re ultra ceteras creaturas. cum sic
conditus eẽ dicatur. ut mundus.
et initiouiarum dĩ. et in exor¬
dio elementoꝵ om̃ium sit crea¬
tus. Apter quod deponentes men¬
datium : loquimini ueritatem

Expanded text:
apud nos, generatio, vel nativitas apud nos, generatio, vel nativitas dicitur: apud Graecos vero sub nomine creationis, verbum facturae et conditionis accipitur. Et quod apud nos conditio, hoc apud Graecos creatio sonat. Unde et haeresis 627 nativitatem Christi calumnians, Salomonis usurpet exemplum: Dominus creavit me initium viarum suarum . Considerandum igitur, quia creatio atque conditio numquam nisi in magnis operibus nominentur. Verbi causa, mundus creatus est: urbs condita est: domus vero quamvis magna sit, aedificata potius dicitur, quam condita, vel creata. In magnis enim operibus atque facturis, verbum creationis assumitur. Ex quo animadvertendum istum novum hominem, qui juxta Deum in Christo creatus est, magnum Dei opus esse, et eminere ultra caeteras creaturas: cum sic conditus esse dicatur, ut mundus, et initium viarum Dei, et in exordio elementorum omnium sit creatus. Propter quod deponentes mendacium, loquimini veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
tes. et ad extremum crux et pas¬
sio expoliantes in ea principatus.
et contrarias fortitu dines osten¬
tui habentes. resurrectio quoq et
ascensus ad cęlum: Hic ergo uere
creatus ẽ iniusticia et scĩtate ueri¬
tatis: quia ds̃ uerus dĩ ueri filius
fuit. et tota in illo religio atq ui¬
sticia dĩ ueritate completa ẽ. Qui
igitur conuersationẽ illius imita¬
ri potest. et unuiersas in se ex pri¬
mere uirtutes. ut sit mansuetus
sicut fuit ille mansuetus. et hu¬
milis corde. et ponit animã suã
ꝓ amicis ut ille posuit ꝓouibus
suis. Uerberatus non respondeat.
maledictus non remaledicat. sed in
humilitate uincat suꝑbiam. iste
indutus ẽ nouũ hominem. et dice¬
re cum apostolo potest. Uiuo aũt
hannis assumere. Qui dicit se in
xp̃m credere: debet sicut ille am¬
bulauit et ipse ambulare. Quod
aũt ait. qui scđ̾m dm̃ creatus ẽ:
non id ipsum sonat in latino ser¬
mone quod greco. Creatio qui ppe

Expanded text:
tes: et ad extremum, crux et pastes: et ad extremum, crux et passio, exspoliantis in ea principatus, et contrarias fortitudines ostentui habentis: resurrectio quoque et ascensus ad coelum. Hic ergo vere creatus est in justitia et sanctitate veritatis: quia Deus verus, Dei veri Filius fuit, et tota in illo religio atque justitia Dei veritate completa est. Qui igitur conversationem illius imitari potest, et universas in se exprimere virtutes, et sit mansuetus, sicut fuit ille mansuetus et humilis corde, et ponat animam suam pro amicis, ut ille posuit pro ovibus suis: verberatus non respondeat: maledictus non remaledicat, sed vincat in humilitate superbiam: iste indutus est novum hominem, et dicere cum Apostolo potest: Vivo autemque verba Joannis assumere: Qui dicit se in Christo credere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare . Quod autem ait: Qui secundum Deum creatus est, non idipsum sonat in Latino sermone quod Graeco. Creatio quippe
Abbreviated transcription (Latin):
hominem qui scđ̾m dm̃ c̾atus ẽ iniusti¬
cia et scĩtate ueritatis. Nec in sensu
renouamur absq sp̃u. nec in sp̃u
absq sensu: sed renouantur conun¬
te in sp̃u sensus nr̃i: ut quomodo
pallimus sp̃u psallamus et sensu:
oramus sp̃u oremus et sensu. Et¬
sic in sp̃u sensus nr̃i renouemur: ut
eum sensus mundus fuerit atq
purgatiis. et ab om̃i macula sordi¬
de concretionis alienus. tunc ei
iungatur et sp̃s. Et ita quodam¬
inter se unitatis glutino copulet̃
ut nequaquam simplex sp̃s. sed
sp̃s sensus ẽẽ dicatur. Cum autẽ
renouati fuerimus in sp̃ii qui nr̃i
sensus ẽ sp̃s: tunc induemur no¬
uui hominẽ qui scđm dm̃ creatus
ẽ. Quod quidẽ aliis uerbis id ip¬
sum puto ẽẽ quod in alio loco di¬
credentes debemus indui atq
uestiri. Quid enim in homine qͥ
a saluatore nr̃o assumptus ẽ nõ
nouũ fuit. conceptus. natiuitas. par¬
tus. infantia. doctrina. uita. uirtu¬

Expanded text:
hominem, qui secundum Deum creatus est, in justihominem, qui secundum Deum creatus est, in justitia et sarenovamur absque spiritu, nec spiritu absque sensu, sed renovamur conjuncte in spiritu sensus nostri, ut quomodo psallimus spiritu, psallimus et sensu, oramus spiritu, oremus et sensu, sic in spiritu sensus nostri renovemur, ut cum sensus mundus fuerit, atque purgatus, et ab omni macula sordidae concretionis alienus, tunc ei jungatur et spiritinter se unitatis glutino copulentur, ut nequaquam simplex spiritus, sed spiritus sensus esse dicatur. Cum autem renovati fuerimus in spiritu, qui nostri sensus est spiritus; tunc induemur novum hominem, qui secundum Deum creatus est. Quod quidem aliis verbis idipsum puto esse, quod in alio loco dicredentes debemus indui atque vestiri. Quid enim in homine qui a Salvatore nostro assumptus est, non novum fuit? Conceptus, nativitas, partus, infantia, doctrina, vita, virtu
Abbreviated transcription (Latin):
hominis corruptio. ex terioris est
instauratio. Estimet aliquis simpli¬
citer paulii ũ loqui. Si quis tem¬
plum dĩ corrumpit: corrumpet il¬
estis uos. Sed forte et ibi aliquid
latet: et quod apud nos uideatur
absconditum. Si templũ dĩ nossu¬
mus scđm id quod scriptũ ẽ. tem¬
plum cñi dĩ scm̃ ẽ. quod estis uos
Q alius ẽ qui corrumpit templũ
di. aliud quod corrumpitur. Que¬
rendum uers quis sit ille. qui tem¬
plum corrumpat dĩ. Si inuenenis
hostes ierusalem corrumpentes at
iuolantes templũ ex lapidibus ex¬
tructum: uidebis parit̃ omnem
corrumpentem et iuolantem tem¬
plum dĩ. quem corrumpet et uio¬
labit ds̃ ulciscens corruptionem
templi sui. Ueruntamen et templu
quod se prebuit uiuens quippe ẽ
atq sensibile insidiis corrum pen¬
tis. luet penas ꝑ hoc ipsum quod
corruptum atq uolatum. sp̃m in¬
corruptionis amisit. Renouamini
aũ spũ sensus ur̃i: & induite nouum

Expanded text:
hominis corruptio, exterioris est hominis corruptio, exterioris est instauratio. Aestimet aliquis simpliciter Paulum loqui: Si quis templum Dei corrumpit, corrumpet ilestis vos. Sed forte et ibi aliquid latitat, quod apud nos videtur absconditum. Si templum Dei nos sumus, secundum id quod scribitur: Templum enim Dei sanctum est quod estis vos : et alius est qui corrumpit templum Dei, aliud quod corrumpitur. Quaerendum quis sit ille qui templum corrumpat Dei. Si inveneris hostes Jerusalem, corrumpentes atque violantes templum ex lapidibus exstructum: videbis pariter omnem corrumpentem, et violantem templum Dei, quem corrumpet et violabit Deus, ulciscens corruptionem templi sui. Verumtamen et templum quod se praebuit vivens quidem est atque sensibile insidiis corrumpentis, luet poenas, per hoc ipsum quod corruptum atque violatum, spiritum incorruptionis amisit. Renovamini autem spiritu sensus vestri: et induite novum
Abbreviated transcription (Latin):
pellari. lste enĩ scđm priorẽ con¬
uersationẽ et desideria erroris
semꝑ errans. et inoꝑe corruptio¬
nis elluans: corrumpitur atq
uiolatur. Et quia in desideriis in¬
desinenter uersatur erroris. et nun¬
quam cessat auitio: nequaquam
corruptus dicitur. sed corrumpi:
quod ꝑ singulos dies. horas. pun¬
cta atq momenta corrum pitur.
intercipitur. uiolatur. Sermo
uero dĩ qui idõ interficit ut ui¬
ui ficet mortuũ. et uiuificatus
dm̃ requirit quem ante interitũ
nesciebat: non corrumpit sed in¬
terficit ueterem hominẽ. E go
enĩ occido ait: et ego uinifico.
Et cum interficeret illos: tunc que¬
rebant eum. Nec putemus hoc qd̾
nunc ait qui corrumpitur scđm
desideria erroris: illi ẽẽ contrariũ
quod in alio loco scriptum ẽ. Et
si exterior homo nr̃ corrumpitur.
sed is qui inicerior ẽ. renouatur
de die indiem. Quia corruptio ex¬
terioris hominis interioris bominis
renouatio ẽ: et contra. interioris

Expanded text:
pellari. Iste enim 625 secundum priorem conpellari. Iste enim 625 secundum priorem conversationem et desideria erroris, semper errans, et in opere corruptionis helluans, corrumpitur atque violatur. Et quia in desideriis indesinenter versatur erroris, et numquam cessat a vitio, nequaquam corruptus dicitur, sed corrumpi: quod per singulos dies, horas, puncta atque momenta corrumpitur, intercipitur, violatur. Sermo vero Dei qui ideo interficit, ut vivificet mortuum, et vivificatus Dominum requirat, quem ante interitum nesciebat, non corrumpsit, sed interficit veterem hominem: Ego enim occido, ait, et ego vivifico ; et: Cum interficeret illos, tunc quaerebant eum . Nec putemus hoc quod nunc ait: Qui corrumpitur secundum desideria erroris, illi esse contrarium quod in alio loco scriptum est: Et si exterior noster homo corrumpitur: sed is qui interior est, renovatur de die in diem : quia corruptio exterioris hominis, interioris hominis renovatio est: et contra, interioris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħȩ insqualore uersantur. Cum
ille ad suꝑiora conscenderit. et ue¬
stimenta sua uoluerit inmutare.
intellectusq de seruo fuerit cla¬
rus et liber: tunc moysi quoq
et eliȩ. et faties et uestimenta
mutantur. Deponere uos scđm pri-¬
orem conuersationem ueterem
hominem qui corrumpitur iux¬
ta desideria erroris. Quia uidet̃
iuxta ordinem textum q sermo¬
nis scatere sententia: sic legendũ
ẽ. hos aũt non ita didicistis xp̃m:
sitamen illum audistis. et ab illo
docti estis. deponere uos scđm prio¬
rem conuersationẽ ueterem homi¬
nem qui corrumpitur uixta dde¬
sideria erroris: sicut ẽ ueritas in
iħui. Ut sit sensus. Quomodo ẽ ue¬
ritas in iħ̾u: sic erit et inuobis qui
didicistis xp̃m. et audistis illum.¬
et docti estis deponere seđd̾in priorẽ
conuersationẽ ueterem hominem.
qui corrumpitur uixta desideria
erroris. Necerem aũt hominem
quem precipit deponendum: in¬
ueteratum ãmalitia arbitror ap¬

Expanded text:
Prophetae in squalore versantur. Cum Prophetae in squalore versantur. Cum ille ad superiora conscenderit, et vestimenta sua voluerit immutare, intellectusque de servo fuerit clarus et liber: tunc Moysi quoque et Eliae, et facies, et vestimenta mutantur. Deponere vos secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris. Quia videtur juxta ordinem, textumque sermonis scatere sententia, sic legendum est: Vos autem non ita didicistis Christum si tamen illum audistis, et in illo docti estis deponere vos secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris: sicut est veritas in Jesu: ut sit sensus: Quomodo est veritas in Jesu, sic erit et in vobis qui didicistis Christum, et audistis illumet docti estis deponere secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris. Veterem autem hominem, quem praecipit deponendum, inveteratum a malitia arbitror ap
Abbreviated transcription (Latin):
Innullo patriarcharũ. in nullo ꝓ¬
pħarum. in nullo apostoloꝵ ueri¬
tas fuit: nisi in solo iħu. Alii eñĩ
ex parte cognoscebant. et ex par¬
te ꝓpħabant. et ꝑspeculum uide
ueritas dĩ apparuit. quȩ loquitur
confident̃. Ego sum ueritas. Quȩ
credentibus inse: uixta analogiã
fidĩ cribuit libertatẽ. Qui eñi cog¬
noscit ueritatẽ: aueritate liberta¬
ti donatur. Et ipsa ueritas ꝓpt̾ea
formã seriu assumpsit. et humili¬
auit se facta obediens patri usq
ad mortẽ: ut seruũ redderet libe¬
rum. Ubi eñi sp̃s dĩ ẽ: ibi libertas.
Si uolumus formam liberi in ibu
fatiemq cognoscere ueritatis: ascen¬
damus cũ eo in montẽ. uideamus
eũ transfiguratum: ubi et uestim̃¬
ta eius idẽ. scripture quȩ de eo
annuntiant inmutantur. Et moy¬
ses quoq et elias id ẽ. lex et pro¬
phe uidentur ingłam. Quamdu
dñs formã serui non mutat. nec as¬
cendit in montẽ: lex in sordibus.

Expanded text:
In nullo, patriarcharum, in nullo pIn nullo, patriarcharum, in nullo prophetarum, in nullo apostolorum veritas fuit, nisi in solo Jesu. Alii enim ex parte cognoscebant, et ex parte prophetabant, et per speculum in eritas Dei apparuit, quae loquitur confidenter: Ego sum veritas : quae credentibus in se juxta analogiam fidei tribuit libertatem. Qui enim cognoscit veritatem, a veritate libertate donatur. Et ipsa veritas propterea formam servi assumpsit, et humiliavit se, facta obediens Patri usque ad mortem : ut servum redderet liberum. Ubi enim spiritus Dei est, ibi libertas. Si volumus formam liberi in Jesu, faciemque cognoscere veritatis, ascendamus cum eo in montem, videamus eum transfiguratum: ubi et vestimenta ejus, id est, Scripturae quae de eo annuntiant, immutantur: et Moyses quoque et Elias, id est, Lex et Prophetae videntur in gloria . Quamdiu Dominus formam servi non mutat, nec ascendit in montem, Lex in sordibus,
Abbreviated transcription (Latin):
bit populũ suũ apeccatis eorum
Et alibi. Iħc ergo fatigatus de
ua. et reliqua. Interdũ uero. din
iħc. ego sum uita et ueritas: uix¬
ta id dicit. quod filius dĩ ẽ. Cũ
aũt scribit paulus sicut ẽ ueri¬
tas in iħu: de templo corporis
loquitur. in quo habitat uerbum
dĩ. Uerbũ enĩ caro factum ẽ: et
habitauit in nobis. Nisi forte u¬
trumq de dõ uerbo intelligen¬
dum: quod quomodo habitet in
eo uita. et ipse sit uita. sicut eñi
habet pat̾ uitã insemet ipso. ssa
e⁊ filio dedit habere uitam in semet¬
ipse. Sic et ueritas dicatur alius. et
ipsa in eo habitare monstretur. Hec
aũt dicimus: non iħm axp̃o separan¬
tes. nec rursum dm̃ uerbũ ab eo
quem assumpsit homine alterum
eẽ dicentes. sed scd̾m intelligentias
effectuum uł locorũ: ilum quem
anum eẽ credimus filium hominis
et filium dĩ. et ante uirginem et
post urginem alium atq aliũ
nuncupantes. Potest aũt et alit
intelligi: sicut ẽ ueritas in iħu.

Expanded text:
bit populum a peccatis ejus . Et alibi: Jesus ergo fatigatus de via , et reliqua. Interdum vero Deum Jesus: Ego sum via, et veritas , juxta id dicit quod Filius Dei est. Cum autem scribit Paulus: Sicut est veritas in Jesu, de templo corporis loquitur, in quo habitat Verbum Deus. Verbum enim caro factum est, et habitavit in nobis . Nisi forte utrumque de Deo Verbo intelligendum, quod quomodo habitet in eo vita, et ipse sit vita: Sicut nim habet Pater vitam in semetipso: ita et Filio dedit habere vitam in semetipso . Sic et veritas dicatur Filius, et ipsa in eo habitare monstretur. Haec autem dicimus, non Jesum a Christo separantes: 624 nec rursum Deum Verbum ab eo quem assumpsit, hominem alterum esse dicentes: sed secundum intelligentias effectuum vel locorum, illum quem unum esse credimus Filium hominis et Filium Dei, et ante virginem, et post virginem alium atque alium nuncupantes. Potest autem et aliter intelligi: Sicut est veritas in Jesu.
Abbreviated transcription (Latin):
presens ipse ꝓferre quia indigeo inuo¬
bis. Non quippe habeo fructus quos so¬
lent de discipulis babere doctores. et
sine causa semen iactum ẽ doctrina¬
rum: cũ penitus inuobis patiar ȩgesta¬
tem. ita ut iheremiȩ possim uoce pro¬
rumꝑe. Non ꝓfui neq ꝓfuit michi
quisquã. Lotest et alit̃ locus iste int̃¬
p̃tari. Paulus apłs qui factus fuerat
uideis uidens. ut udeos lucrifaceret
et his qui erant sub lege quasi eẽt ip¬
se sublege. et infirmis in firmus ut
infirmos lucri faceret: ꝓ qualitate eoꝵ
quos saluare cupiebat mutabat uocẽ
suã. et in histrionum similitudine fa¬
ctus. siquidẽ ẽ theatrum mundo et
uersas figuras uertebat et uoces. non
quod id eẽt quod se ẽẽ simulabat. sed
quod id tantũ uderetur quod cȩte¬
ris ꝓderat. Cernit galathas alia indi¬
gere doctrina. alia uia debere salua¬
ri. non illa qua primũ ad xp̃i fidem
fuerant de gentilitate transdicti. et

Expanded text:
praesens ipse proferre, quia indigeo in vopraesens ipse proferre, quia indigeo in vobis. Non quippe habeo fructus quos solent de discipulis habere doctores; et sine causa semen jactum est doctrinarum, cum penitus in vobis patiar egestatem: ita ut in Jeremiae possim vocem prorumpere: Non profui, neque profuit mihi quisquam . Potest et aliter locus iste interpretari: 468 Paulus apostolus qui factus fuerat Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret , et his qui erant sub Lege, quasi ipse esset sub Lege, et infirmis infirmus, ut infirmos lucrifaceret: pro qualitate eorum quos salvare cupiebat, mutabat vocem suam, et in histrionum similitudinem factus siquidem est theatrum mundo, etversas figuras vertebat et voces. Non quod id esset, quod se esse simulabat; sed quod id tantum videretur esse, quod caeteris proderat. Cernit Galatas alia indigere doctrina, alia via debere salvari, non illa qua primum ad Christi fidem fuerant de gentilitate transducti: et
Abbreviated transcription (Latin):
aũt eẽ apud uos mͦ et mutare uocẽ
meã: qm̃ confundor inuobis. Scͥptu¬
ra diuina edificat et lecta. sed multo
plus prodẽ si delitteris uertatur in
uocẽ: ut qui ꝑ epłam docuerat p̃sens
instruat audientes. Magnam siquidẽ
ium habet uox uiua. uox de auctoris
sui ore resonans quȩ illa ꝓnuntiati¬
one ꝓfertur atq distinguitur qua
in hominis sui corde generata ẽ. Sci¬
ens itaq apłs maiorẽ uim habere ser¬
monẽ qui ad presẽtes fiat. cupit uocẽ
ȩpłicam uocẽ luteris comp̃hensam.
inp̃sentiã commutare: et quia hoc
magis expediebat his qui in errorem
fuerant deprauati. uiuo eos adueri¬
tatem retrahit sermone. Hoc aũt idõ
quia confundebatur in illis: quod qui¬
dem grece ꝓpͣrie dicitur: a uopos¬
uaĩ. enĩ noͣtam confusionẽ quȩ apud
pellatur: quam indigentiam et inopi¬
am sonat. Sensus itaq iste ẽ. Hellem
apud uos nunc adesse. et literarũ uocẽ

Expanded text:
autem esse apud vos modo, et mutare vocem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Scriptura divina aedificat et lecta; sed multo plus prodest, si de litteris vertatur in vocem, ut qui per Epistolam docuerat, praesens instruat audientes. Magnam siquidem vim habet vox viva: vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur atque distinguitur, qua in hominis sui corde generata est. Sciens itaque Apostolus majorem vim habere sermonem qui ad praesentes fiat, cupit vocem Epistolicam, vocem litteris comprehensam, in praesentiam commutare: et quia hoc magis expediebat his qui in errore fuerant depravati, vivo eos ad veritatem retrahere sermone. Hoc autem ideo, quia confundebatur  Al. confundatur in illis: quod quidem Graece magis proprie dicitur. Ἀποροῦμαι enim non tam confusionem, quae apud pellatur, quam indigentiam et inopiam sonat. Sensus itaque iste est; Vellem apud vos nunc adesse, et litterarum vocem
Abbreviated transcription (Latin):
ut tantum iste doceat quantũ ille
possit haurire: uł tantũ susciꝑe do¬
ctus quantũ doctor ingerere. At nẽ
om̃s iudices sumus. nescunus quotus
psalmus sit. quȩ pars ꝓpħiȩ. quod le¬
gis capitulũ: et loquendi facilitate
int̃p̃tamur audacter quod nequaꝗͣ
intelligimus. Non ad nos ꝑtinet ut
xp̃s formetur in populo. ut ad domũ
suam unus quisq rediens habeat sem̃
uerbi dĩ quod cum conceꝑit possit
uationis tuȩ fecimus suꝑ t̾̃ram ta¬
les in apłos transeunt et asaluatore
merebuntur audire. Quicumq fece
rit uoluntatem patris mei ipse ẽ
credentiũ cum om̃ia illis sacramenta
panduntur: et ea quȩ obscura uide¬
bantur ꝑspicua fiunt. Sed et illud ẽ
intuendum quod qui peccatd̃ quodam
mͦ eẽ desi. erat. ꝑ penitentiã concipit᷑
amagistro: et rursum in eo xp̃i forma¬
tio reꝓmittitur. Hoc aduersus nouatia¬
nos qui nolunt reformari eos quos se
mel peccata contriuerint. Uellem¬

Expanded text:
ut tantum iste doceat, quantum ille ut tantum iste doceat, quantum ille possit haurire: vel tantum suscipere doctus, quantum doctor ingerere. At nunc omnes judices sumus. Nescimus quotus psalmus sit, quae pars prophetiae, quod Legis capitulum, et loquendi facilitate interpretamur audacter, quod nequaquam intelligimus. Non ad nos pertinet, ut Christus formetur in populo: ut ad domum suam unusquisque rediens habeat semen verbi Dei, quod cum conceperit, possvationis tuae fecimus super terram . Tales in apostolos transeunt, et a Salvatore merentur rit voluntatem Patris mei, ipse est credentium, cum omnia illis sacramenta panduntur, et ea quae obscura videbantur, perspicua fiunt. Sed et illud est intuendum, quod qui per peccatum quodammodo homo esse desierat, per poenitentiam concipitur a magistro, et rursum in eo Christi formatio repromittitur. Hoc adversum Novatianos, qumel peccata contriuerint
Abbreviated transcription (Latin):
rit ꝑ gradus suos crescit. et multa
pretereã possumus siquidẽ facilent
corꝑalem descͥptionem transferre ad
intelligentiam sp̃italem: tam dui in
ancipiti ẽ quam dui pariat qui con¬
espit: Nec statim finis industriã est
edisse. sed tunc alteruis laboris ex or-¬
dium ẽ. ut lactentem infantiamse¬
dulis nutrimentis et studiis usq ad
plenam.xp̃i ꝑducat etatẽ. Et quomͦ
conuigio sepe uiri semen in causa ẽ
ne liberi ꝓcreentur. non nunquam
sterilis uxor semina non tenet. et
frequent neuter ad generandũ ap¬
tus ẽ. et econtrario uterq fecundus:
ita et in his qui uerbũ dĩ seminant
quadrifaria hȩc diuisio custoditur. ut
impleat quidẽ suũ doctor offitium
sed sit sterilis auditor. uł auditor bone
indolis sit. sed ꝑ imꝑitiam doctoris uer¬
bi semen intereat:Aut certe tam ue¬
cors sit qui docetur quam ẽ ille qui
p̃cipit. raroq contingit ut et magist̃
et discipulus sibi consentiant. scilicet

Expanded text:
rit, per gradus suos crescit, et, ut multa rit, per gradus suos crescit, et, ut multa praeteream possumus siquidem facile corporalem descriptionem transferre ad intelligentiam spiritualem, tamdiu in ancipiti est, quamdiu pariat qui concepit. Nec statim finis industriae est edidisse, sed tunc alterius laboris exordium est, ut lactentem infantiam sedulis nutrimentis et studiis, usque ad plenam Christi perducat aetatem. Et quomodo in conjugio saepe viri semen in causa est ne liberi procreentur, nonnumquam sterilis uxor semina non tenet, et frequenter neuter ad generandum aptus est, et econtrario uterque fecundus: ita et in his qui verbum Dei seminant, quadrifaria haec divisio custoditur, ut impleat quidem suum doctor officium, sed sit sterilis auditor: vel auditor bonae indolis sit, sed per imperitiam doctoris, verbi semen intereat: aut certa tam vecors sit qui docetur, quam ille est qui praecipit; raroque contingit, ut et magister et discipulus sibi consentiant, scilicet