comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ORro si aduersus magicas artesde
qͥb quosdã nimis infelices & nimis impios
etiam gloriari lib&. nonne ipsam publicã
lucẽ testem citabo : Cur enĩ tã gͣuit᷑ ista plectun¬
t᷑ scueritate legũ. si oꝑa sunt numinũ colendoꝵ:
Anforte istas leges xp̃ani instituer̃. quib artes ma¬
gice pununt᷑. scdm̃ quc̃ aliũ sensũ. nͥ qͦdͥ malefi¬
cia generi humano ꝑniciosa et̃ non dubiũ ẽ:
Aiti pocta clarissimꝰ: Testor cara dõs & it germa¬
na. tuũq dulce caput. magicas inuitã accingi¬
er artes Illud etiam qͦd alio loco dehis artib dic
Atq satas alio uidi traducere messes. co qͦd hȩc pes¬
tifera scelerataq doctrina. fructus alieni in alias
t̃ras. transferri ꝑ hibent᷑ Honne in duodetĩ ta¬
bulis. idest romanoꝵ antiquissimis legib cicero
cõmemorat et̃ scriptũ. ei qui hoc fecerit suppliciũ
constitutũ: Postremo apuleiꝰ ipse nũquid apud
xpãnos uidices de magicis artib accusatꝰ c̃: quas utq

Expanded text:
orro adversus magicas artes, de quibus quosdam nimis infelices et nimis impios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam lucem testem citabo? Cur enim tam graviter ista plectuntur severitate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, deos et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his artibus dicit: Adque satas alio uidi traducere messes, eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur, nonne in duodecim tabulis, id est Romanorum antiquissimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, supplicium constitutum? Postremo Apuleius ipse numquid aput Christianos iudices de magicis artibus accusatus est? Quas utique
Abbreviated transcription (Latin):
nere eiꝰ. qr testamentũ dĩ dissipauit. quando in
adam cũ om̃ib etiam ipse peccauit. Sienim
dixisset qr hoc testamentũ meũ dissipauit. ñ nͥ
dissipauerit. liberũ ẽ intelligere de illo testam̃¬
to dictũ. cuiꝰ dissipatio ꝑtinere poss& ad par¬
uulum: Di aũ hoc quisquã ñ nͥ de ista circum¬
cisione dictũ eẽ c̃tendit: qͦd in ea testamentũ dĩ
quutionis aliquẽ modũ qͦñ absurde possit intel¬
ligi ideo dissipasse testam̃tũ. qr lic& ñ ab illo tam̃
in illo ẽ dissipatum: Uerum sic quoq animadũ¬
tendũ ẽ nulla inse neglegentia sua iuste interi¬
re. incircũ cisi animã paruuli. nisi originalis
ligatione peccati xX UIIII

Expanded text:
nere ejus, quia testamentum Dei dissnere ejus, quia testamentum Dei dissAdam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', non dissipauerit, liberum est intellegere de illo testamento dictum, cuius dissipatio pertinere posset ad paruulum. Si autem hoc quisquam non nisi de ista circumcisione dictum esse contendit, quod in ea testamentum Dei,cutionis aliquem modum, quo non absurde possit intellegi, ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animaduertendum est nulla in se neglegentia sua iniuste interire incircumcisi animam paruuli nisi originalis obligatione peccati. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
pacto inpsalmo quod legit̾ uerũ ẽ : p̃uaricatores
existimaui om̃s peccatores t̃rȩ: nͥ qr om̃s legis ali¬
cuiꝰ p̃uaricate sunt̾ rei qͥ aliqͦ peccato tenentur
obstricti : Quã obrem sietiã paruuli quod ue¬
ra fides habet nascuntur. non ꝓpͥe .s origina¬
lit̃ peccatores. unde illis grãm remissionis pec¬
catoꝵ necessaria c̾fitemur. ꝓ fecto eo modo qͦ
sunt peccatores etiam p̃uaricatores legis illiꝰ gͦ
in paradiso datac̃ agnosct᷑. ut uerũ sit utrũ ꝙͥ qđ
scriptũ ẽ: p̃uaricatores existimaui om̃s pecca¬
tores t̃rȩ. & ubi lexͥẽ: nec p̃uaricatio Ac ꝑ
hoc qr circũcisio signũ regenerationis fuit: &
ñ in merito paruulũ ꝓpt̾ originale peccatũ
quo pͥmũ dĩ dissipatũ ẽ testamentũ regeneratio
disꝑdet: nisi regeneratio liber&. sic intellegenda¬
st̃ hȩc uerba diina. tamquã dictum sit: Qui
ñ fuerit regeneratꝰ. interibit anima illa de ge¬

Expanded text:
pacto in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores pacto in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes legis alicuius praeuaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessariam confitemur: profecto eo modo, quo sunt peccatores, etiam praeuaricatores legis illius, quae in paradiso data est, agnoscuntur; ut uerum sit utrumque, quod scriptum est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, et: Ubi lex non est, nec praeuaricatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio dissunt haec verba divina, tamquam dictum sit: Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de ge
Abbreviated transcription (Latin):
finc̃. aut usq in huiꝰ sclĩ tenditur finem:
interibit anima illa de genere suo. qr testam̃tũ
meũ dissipauit. cũ hȩc nulla culpa sit pariuili
ciuꝰ dix̾ animã piturã. nec ipse dissipauit tes¬
tamentũ dĩ s maiores qͥ eum circumcidere ñ
etatẽ .s scdm̃ cõmunẽ generis humani origi
nẽ: om̃s in illo imo testam̃tũ dĩ dissipauer̃ in
qͦ om̃s peccauer᷑. Multa qiuippe appellant᷑¬
testim̃ta dĩ. exceptis illis duobꝰ magnis uetere a no¬
uo. qͦd lic& cuiq legendo cognoscere Testam̃tũ aũ
pͥmũ qͦd factũ est ad hominẽ primũ: ꝓfecto illudẽ
Qua die ederitis:. morte moriemini. Unde scriptũ
est in libro. qͥ ecclesiasticꝰ appellatur Om̃is caro si¬
cut uestis ueterasc& Testamentũ aũ asclõ: morte
morieris. Cum enĩ lex euidentior postea data sit.
& dicat aplꝰs. ubi aũ ñ ẽ lex nec p̃uaricatio. quo

Expanded text:
finem aut usque in huius saeculi tenditur finem. finem aut usque in huius saeculi tenditur finem. interibii anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit, cum haec nulla culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere non ietatem, sed secundum communem generis humandissipauerunt, in quo omnes peccauerunt. Multa quippe appellanttestamenta Dei exceptis illis duobus magnis, uetere et nouo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi autem non est lex, nec praeuaricatio, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quod dr̃ nouũ. nͥ ueteris reulatio : Risus abra¬
he exultatio ẽ gratulantis. ñ irrisio diffidentis:
Uerba quoq eiꝰ illa in animo suo. simͥ centũ an¬
nos habenti nascetur filiꝰ. & si sara annoꝵ nona¬
ginta pari&. ñ sunt dubitantis. s ammirantis:
Siquemuero mouet quod dictũ est: & dabotͥ
& semim tuo postte. t̾rã in qua tu in cola es:
omẽm t̾ram chanaan in possessionẽ ȩternã qͦ
modo accipiat᷑ impletũ. siuc adhuc expectet᷑
implendũ. cũ possessio quecumq̃ t̾rena ȩterna
cuilib& genti ec̃ ñ posset. sciat ęternũ anr̃ĩs
interp̃tari. quod greti appellant. A COroN
qͦd a sclõ diriuatũ ẽ A Eoꝵ quippe grece :¬
sclm̃ nuncupatur S ñ sunt ausi latini hocdi¬
cere scłare. ne longt in aliud mitterent sensũ.
Secularia quippe dicuntur multa quȩ in hoc
slõ sic aguntur. ut breui etiã tempore transe¬
ant: AcoNoN aũ quod dr̃ aut ñ hab&

Expanded text:
quod dicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abraquod dicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abrahae exultatio est gratulantis, non inrisio diffidentis. Verba quoque eius illa in animo suo: Si mihi centum annos habenti nascetur filius et si Sarra annorum nonaginta pariet, non sunt dubitantis, sed admirantis. Si quem uero monet quod dictum est: Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, quo modo accipiatur inpletum siue adhuc expectetur inplendum, cum possessio quaecumque terrena aeterna cuilibet genti esse non possit: sciat aeternum a nostris interpretari, quod Graeci appellant ahóvtOv, quod a saeculo deriuatum est; alwv quippe Graece saeculum nuncupatur. Sed non sunt ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe dicuntur multa, quae in hoc saeculo sic aguntur. ut breui etiam tempore transeant: altoviov autem quod dicitur. aut non habet
Abbreviated transcription (Latin):
id est in filio ꝓmissionis. quo significatur grã ñ
natura: quia de fene & anu sterili ꝓmittit᷑ filius:
Quã ius enum & naturilẽ ꝓcreationis excursũ cꝰ oꝑet᷑:
ubi tamen euidens opꝰ dĩ est: uiciata & cessante natura
ibi euidentiꝰ intelligit᷑ grã: Et qr hoc ñ ꝑ generationẽ
s ꝑ regenerationc̃ futurũ erat. ideonc̃ imꝑata est cir¬
cumcisio quando de sara ꝓmissus ẽ filiꝰ. Et quod
om̃s ñ solũ filios uerũ etiã seruos uernaculos & emp¬
titios circũ cidi iubet: ad om̃s istam grãm ꝑtinere
testatur: Quid enĩ aliud circũ cisio significat. quã
naturã ex uta uetustate renouatã : Et quid aliud
quã xp̃m octauus diesqͥebdomade completa. hoc
est pꝰ sabbatũ resurrex: Parentũ mutant᷑ & no¬
mina. omã resonant nouitatẽ. & in testamento ue¬
tert obumbrat᷑ nouũ Qͥd est enĩ quod dr̃ testa¬
mentũ uetꝰ. nͥ noui occultatio: Et quidẽ aliud

Expanded text:
id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Benedicã aũ illã. & dabo tͥ ex ea filium Et
benedicã illũ : & erit in nationes. & reges gentiũ
& eo er̃. Et ꝓcidit abrahã suꝑ facic̃ suã: & risit
& dix̃ in animo suo Si michi centũ antios haben¬
ti nascetur filiꝰ Et si sara annoꝵ non aginta pa¬
riet: Dix̃ aũ abrahã ad dm̃. Ismahel hic uiuat
in conspecto tuo. Dix̾ aũ ds̃ ad abrahã. ita. Ecce
sara uxor tua pari& filiũ. & uocabis nom̃ eiꝰ ssaac:
Et statuã testamentũ meũ ad illũ in testamento
eternũ eẽ illi ds. & semini eiꝰ post illũ: De ismahel
aũ: Ecce exaudiui te. ecce benedixi eũ. & ampli¬
abo illũ. & multiplicabo eũ ualde Duodecĩ du¬
ces generabit: & dabo illi in gentẽ magnã: Tes¬
tamentũ aũ meũ statuã ad isaac: quẽ pari& tibi
sara. in tempore hoc: ad annũ sequentẽ Hic aꝑ¬
tiora ꝓmissa st̃ de uocatione gentiũ in isa ac:

Expanded text:
eius. Benedicam autem illam et dabo tibi ex ea filium, et eius. Benedicam autem illam et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit in nationes, et regerisit et dixit in animo suo dicens: Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? Dixit autem Abraham ad Deum: Ismael hic uiuat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
testamtũ meu inter te & me. & int̾ sem̃tuũ pꝰie inge¬
nerationes eoꝵ intestamentũ et̾nũ. ut sim tͥ ds.
& semini tuo post te Et dabo tͥ & semini tuo pꝰte
tram inqua incola es. om̃em t̾ram chanaan. in
possessionẽ etnã. & ero illis ds: Etdix̃ ds̃ ad abra¬
ham Tu aũ testamentũ meum conseruabis. tu&
scm̃ tuũ post te in generationes suas. Et hoc est
testamtum quod seruabis inter me & uos. & int̾
semen tuũ post te ingenerationes suas Circũ¬
cidetur om̃e urm masculinũ. & circum cidem ini
carnẽ preputii ur̃i. & erit in signo testamenti
ne circũ cidetur uernaculꝰ domꝰ tuȩ & emptitius
& erit testamentũ meũ in carne ur̃ã. in testam̃¬
to eterno Et qͥ ñ fuerit circũ cisus. masculꝰ qͥ ñ
cirtũcidet᷑ carne p̃putu sui octauo die: inte¬
ribit anima illa de genere ciꝰ. qr testamentũ me¬
um dissipauit Et dix̃ ds̃ ad abrahã Saraiuxor
tua ñ appellabit᷑ nomeneiꝰ sarai. s sara erit nom̃

Expanded text:
nter te et inter semen tuum post te in generationes eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progenies suas. Et hoc est testamentum, quod conseruabis inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in signo testamenti ne circumcidetur uernaculus domus tuae et emticius. Et erit testamentum meum in carne uestra in testamento aeterno. Et qui non fuerit circumcisus masculus, qui non circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibit anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit. Et dixit Deus ad Abraham: Sara uxor tua, non appellabitur nomen eius Sara, sed Sarra erit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
set: Porrosi femina ita sit ꝓuectioris etatis. ut
ei solita mulierũ adhuc fluant. de iuuene pa¬
rere potest. de seniore ñ potest. quã uis ad huc
possit ille senior s de ad olescentula gignere. sic̃
abraham post mortẽ sare de cettura potuit. qr
uiuidã eiꝰ inuenit etatẽ: Hoc gͦ ẽ quod mirum
cõm̃dat apłs . & ad hoc dic̃ abrahe iam fuisse
corpꝰ emortuũ: qm̃ ñ ex om̃i femina cui ad huc ẽẽt
aliqͦd pariendi tempꝰ extremũ. generare ad huc¬
ipse in illa ętate posset: Ad aliquid enĩ emor¬
tuũ corpꝰ intelligert debemꝰ. ñ ad om̃a Nã
si ad om̃ã. ñ iam senectꝰ uiuit. s cad auer est
mortui Quamuis etiã sic solui soleat ista ques
nũ gignendi quod a dño accep̃. etiam post obi¬
tũ mansit uxoris Sed̾ ꝓpterea michi uidet᷑
illa quã setuti sumꝰ huiꝰ questionis solutio p̃fe¬
renda. quia centenariꝰ quidem senex. sed tẽ¬

Expanded text:
set. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut set. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauemortui. Quamvis etiam sic solvi possit quaestio inum gignendi, quod a Domino accepit, etiam post obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi videtur illa, quam secuti sumus hujus quaestionis solutio praeferenda: quia centenarius quidem senex, sed tem
Abbreviated transcription (Latin):
ges ex tte exibunt. & dabo tibi ex sara filiũ. & benedi¬
cã illũ. & erit innationes. & reges gentiũ ex eo er̃
quã ꝓmissionẽ nc̃ in xpõ cernimꝰ reddi ex illo.
deinceps illi coniuiges ñ uocantur in scripturis.
sic̃ antea uocabant᷑ abrã & sarai: s sicut eos nos
ab initio uocauimꝰ. qm̃ siciã uocantur ab om̃ibꝰ
abrahã & sara:. Cur aũ mutatũ sit nom̃ abra¬
he reddita ẽ racio. qr patrẽ inquit multarũ gen¬
excelsꝰ. De nomine aũ mutato sare: ñ ẽ reddi¬
ta racio. S sic̃ aunt qui scripser̃ int̾p̃tationes
nominũ hebreoꝵ quȩ his sacris continent᷑ lute¬
ris. sarai int̾p̃tat᷑ pͥnceps mea. sara aũ uirtus:
Unde scriptũ ẽ in eplã ad hebreos. fide & ipsa
sara uirtutẽ accepit. ad emissionẽ seminis: Am¬
bo aũ scniores erant sic̃ scriptura testatur .s illa
etiam sterilis & cruore menstruo iam destituta
ꝓpt̃ quodiã parere ñ posset. etiam sisterilis ñ fuis¬

Expanded text:
benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi, ex illo deinceps illi coniuges non uocantur in scripturis, sicut antea uocabantur, Abram et Sara, sed sicut eos nos ab initio uocauimus, quoniam sic iam uocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio: Quia patrem, inquit, multarum genexcelsus. De nomine autem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuis
Abbreviated transcription (Latin):
Angłos aũ fuisse scriptura testatur. ñ solũ in
hoc genesis libro ub hȩc gesta narrantur. ue¬
rũ etiam in eplã ad hebreos. U̾bi cũ hospita¬
litas laud art᷑. ꝑhanc inqͥt etiam qͥdã nescientes hos¬
pitio receper anglõs Por illos igitur tres uiros cum
rursꝰ filiꝰ isaac desira ꝓmitteretur abrahe: diuinũ
datũ ẽ etiam tale responsũ. ut diceret᷑ abrahã
Erit ingenit̃ magnã & multã. & benedicentur
in eo om̃s gentes terrȩ. Et hic duo illa breuissi¬
me plenissime q ꝓmissa sunt. gens isrł sedm̃

Expanded text:
Angelos autem fuisse scriptura testatur, non solum in Angelos autem fuisse scriptura testatur, non solum in hoc genesis libro, ubi haec gesta narrantur, uerum etiam in epistula ad Hebraeos, ubi, cum hospitalitas laudaretur: Per hanc. inquit, etiam quidam nescientes hospitio receperunt angelos. Per illos igitur tres uiros, cum rursus filius Isaac de Sarra promitteretur Abrahae, diuinum datum est etiam tale responsum, ut diceretur: Abraham erit in magnam gentem et multam, et benedicentur in eo omnes gentes terrae. Et hic duo illa breuissime plenissimeque promissa sunt, gens Israe
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ anglĩ manũ ciꝰ. & manũ uxoris dꝰ. & manꝰ dua¬
rũ filiarũ eiꝰ. in eo quod parccr& dñs ipsi Et fac¬
tũ ẽ mox ut eduxer̃ illũ foras. dixer̃ Saluã fac
animã tuã. ne respexeris retro. nec stettris in
tota regione: In monte saluũ te fac: nequan¬
do comp̃hendaris. Dix̃ aũ loth ad illos oro dñc
pondit. & dñs cũ in duob anglĩs cẽt dicens. ec¬
ce miseratꝰ sũ faciẽ tuã & cet̾a: Unde multo
ẽ credibiliꝰ quod & abrahã intrib & loth in
duob uiris dnm agnoscebant. cui ꝑ singula¬
rc̃ numerũ loquebantur etiã cũ eos homines
ẽẽ arbitrarentur Neq enĩ aliam ob causã
sic eos susceper̃. ut tamꝗ̃ mortalib & humana
refectione indigentib ministrarent. s erat
ꝓfecto aliqͥd quo ita excellebant lic& tãquã
possent: Atꝙ ideo & ipsos aliquando pluralit᷑
in eis dñm. aliquando singularit᷑ appellabant:

Expanded text:
erunt angeli manum eius et manum uxoris eius et manus duaerunt angeli manum eius et manum uxoris eius et manus duarum filiarum eius, ip eo quod parceret Dominus ipsi. Et factum est, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt: Saluam fac animam tuam, ne respexeri} retro, nec steteris in tota regione; in monte saluum te fac, ne quando conprehendaris. Dixit autem Loth ad illos: Oro, Domine, pondet et Dominus, cum in duobus angelis esset, dicens: Ecce miratus sum faciem tuam, et cetera. Unde multo est credibilius, quod et Abraham in tribus et Loth in duobus uiris Dominum agnoscebant, cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur; neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tamquam mortalibus et humana refectione » indigentibus ministrarent; sed erat profecto aliquid, quo ita excellebant, licet tamquam possent; adque ideo et ipsos aliquando pluraliter et in eis Dominum aliquando singulariter appellabant.
Abbreviated transcription (Latin):
te indimĩtũ carnis fiusse uisibilem: Est quidem diui¬
ne potestatis. & in uisibilis. incorporalis. in cõmu¬
tabilisꝙͥ nature. sine ulla sui mutatione etiam mor
quid quod sibi subditũẽ Quid aũ illi subditum¬
ñ ẽ : Ueruntam̃ si ꝓpt̾a confirmant hoꝵ triũ
aliquẽ fuisse xp̃m . qr cum tres uidiss& ad dñm
singularit ẽ locutꝰ. sic enĩ scriptũ ẽ: & ecce tres uiri
stabant suꝑ eũ. & uidens ꝓcurrit obuiam illis ab
hostio tabͥnaculi sui. & adorauit suꝑ t̾ram. & dix̃
dñe simueni grãm antete: & cetã cur ñ & illud
aũtunt. duos ex eis uenisse ut sodomite delerent᷑
cũ adhuc abrahã ad unũ loqueretur. dnm̃ ap¬
pellans & intercedens ne simul iustũ cũ impio
in sodomis ꝑder&. illos aũ duossic suscep̃loth.
ut etiã ipse in colloquio cũ ipsis suo singularit᷑
dñm appellent: Nã cũ eis pluralit̾ dixisset
ecce dnĩ declinatt in domopueri ur̃i. & cettra
que ibi dicunt᷑. postea tam̃ italegitur. Et tenu¬

Expanded text:
te indumentum carnis fuisse visibilem. Est quidem divinae potestatis, et invisibilis, incorporalis incommutabilisque naturae, sine ulla sui mutatione etiam mortd per aliquid quod sibi subditum est. Quid aunon est? Verum tamen si propterea confirmant horum trium aliquem fuisse Christum, quia, cum tres uidisset, ad Dominum singulariter est locutus sic enim scriptum est: Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante te, et cetera: quur non et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum pueri uestri, et cetera quae ibi dicuntur, postea tamen ita legitur: Et tenu
Abbreviated transcription (Latin):
OSt hȩc natus ẽ ismahel ex agar. inqͦ
putare posset impletũ. quod sibi ꝓmis¬
sũ fuerat. cũ sib uernaculũ suũ adop¬
tare uoluisset. dõ dicente. Non erit heres
tuus hic: s qui exi& dete: ille erit herestuus.¬
Ne hoc gͦ ꝓmissũ in ancille filio putar& im¬
pletũ: iã cum eẽt annoꝵ nonaginta & nouẽ.
apparuit ei dñs. & dix̃ illi Ego sũ ds̃. Place in
conspectu meo. & esto sine querela. & ponã tes¬
tamentũ meũ inter me & te. & implebo teual¬

Expanded text:
ost haec natus est Ismael ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. Hoc ergo promissum ne in ancillae filio putaret inpletum, iam cum esset annorum nonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place in conspectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum inter me et inter te et inplebo te ual
Abbreviated transcription (Latin):
in urendũ de hac concubina crimen a¬
brahe: Ususẽ ea quippe ad generan¬
dã ꝓlc̃ ñ ad explendã libidi¬
ñẽ. nec insultans s potius oboediens conuig. que
suç sterilitatis credidit ẽc̃ solatiũ. si fecundũ ancil¬
le uterũ. qm̃ natura ñ poterat. uoluntate facer&
suũ. & eo iure qͦ dic̃ apłꝰs. similit̃ uir ñ habet potes¬
tatẽ corporis sui s mulier. uteretur mulier ad pari¬
endũ ex altera. quod ñ poterat ex se ipsa: Nulla ẽ
hic cupido lascuue: nulla neqͥtic turpitudo: Ab
uxort. causa ꝓlis ancilla marito tradit᷑. a marito
causa ꝓlis accipit᷑. Ab utroq ñ culpe luxus. sed
naturę fructꝰ exquiritur: Deniq cũ ancilla gra¬
uida dñc sterili suꝑbir&. & hot sara suspicione
muliebri uiro potiꝰ imputar&. etiã ibi demonstra¬
uit abrihã ñ se amatorẽ seruũ. s liberũ fuissege¬
nitorẽ. & in agar sare conuigii pudiciciã cus¬
todisse. nec uoluptatẽ suã s uolũptatẽ illiꝰ un¬

Expanded text:
inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poteure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fuisse genitorem et in Agar Sarrae coniugii. pudicitiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius in
Abbreviated transcription (Latin):
& in iustis. ñ corporib sed morib similes. ut ñ dicã
deteriores eo qͦ uetustiores. & debita pena insanabiles.
ipsiꝰ qͦq mentis ut iste appellauit salo fluctuant. nec in
ueritate atq uirtute qua turbulentis & p̃uis cogitati¬
onib repugnant᷑. exulla animi parte consistunt:

Expanded text:
et injustis, non corporibus, sed moribus similes ut non dicam et injustis, non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo vetustiores et debita poena insanabiles, ipsius quoque mentis, ut iste appellavit, salo fluctuant; nec in veritate atque virtute, qua turbulentis et pravis affectionibus repugnatur, ex ulla animi parte consistunt
Abbreviated transcription (Latin):
& amatores quorundã duos fingere. hos ꝓsꝑare & cue
here: illos cont᷑ adũ sari & affligere. Igit & misereri
& indignari. &. angi. & letari. omẽmq humani animi.
facit̃ pati. simili motu cordis & salo mentis ꝑ om̃s cogita¬
tionũ ęstu fluctuart: quȩ om̃s t᷑bele tẽpestatesq ꝓ¬
cul adeoꝵ celestiũ tranqͥllitate exulant. Hẽ in hisuer¬
bis ulla dubitatio. qͦd ñ animoꝵ aliqͦs inferiores par¬
tes. s ipsas demonũ m̃tes qͥb rationabilia sunt anima¬
lia uelut ꝓcellosũ salũ dix passionũ tempestate t᷑ba¬
ri. ut ne hominib quidẽ sapientib cõparandi sunt.
qͥ huiꝰ modi ꝑturbationib animoꝵ a quib humana
one patiunt᷑. m̃te in ꝑturbata resistunt. ñ eis ceden¬
tes ad aliqͥd apꝓbandũ. uł ꝑpetrandũ. qͦd ex orbit&
ab itinere sapientiȩ. & lege iustitię: s stultis mortalib

Expanded text:
et amatet amathere, illos contra aduersari et adfligere; igitur et misereri et indignari et angi et laetari omnemque humani animi faciem pati, simili motu cordis et salo mentis ad omnes cogitationum aestus fluctuare. Quae omnes turbelae tempestatesque procul a deorum caelestium tranquillitate exulant.\' Num est in his uerbis ulla dubitatio, quod non animorum aliquas inferiores partes, sed ipsas daemonum mentes, quibus rationalia sunt animalia, uelut procellosum salum dixit passionum tempestate turbari? ut ne hominibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus animorum, a quibus humana one patiuntur, mente imperturbata resistunt, non eis cedentes ad aliquid approbandum vel perpetrandum, quod exorbitet ab itinere sapientiae et lege justitiae: sed stultis mortalibus
Abbreviated transcription (Latin):
sit eẽ post moriẽ. irretitꝰ malignoꝵ spũũ deceptꝰq
fallacia. longe ab err& a uero dõ. cũ qͦsolo. & in qͦsolo
& de qͦ solo anima humana. id ẽ rationalis & intellec¬
tualis beata est:¬
ue gͥ ẽ differentia demonũ bonoꝵ & maloꝵ
quando qͥdem platonicꝰ apuleiꝰ de his uniũ¬
salit̾ disserens. & tã multa loquens de
acriis eoꝵ corporib & de uirtutib tacuit animoꝵ
qͥb e̾ent p̃diti si c̃ẽnt boni : Tacuit gͦ beatitudinis cau¬
sam. indiciũ uͦ miseriȩ tacere ñ potuit: Confitens gͦ
eoꝵ m̃tes rationales esse ꝑhibuit. non saliẽ ĩbutam
minutãq uirtutẽ passionib animi in rationabilib
neqͣꝗͣ cedẽ s ipsam quoq sic̃ stultarũ m̃tĩ mos ẽ.
ꝓcellosis qͦdã mͦ ꝑ turbationib agitari Uerba nãq
eiꝰ. de hacre. ista st̃ Ex hoc ferme demonũ numero
inqͥt poetȩ solent haud qͦꝗͣ ꝓcul a ueritate osores

Expanded text:
sit esse post mortem, inretitus malignorum spirituum deceptusque sit esse post mortem, inretitus malignorum spirituum deceptusque fallacia longe aberret a uero Deo, cum quo solo et in quo solo et de quo solo anima humana, id est rationalis et intellectualis, beata esterentia daemonum bonorum et malorum? Quando quidem Platonicus Apuleius de his uniuersaliter disserens et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus de uirtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si essent boni. Tacuit ergo beatitudinis causam, indicium uero miseriae tacere non potuit, confitens eorum mentem, qua rationales esse perhibuit, non saltem inbutam munitamque uirtute passionibus animi inrationabilibus nequaquam cedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodam modo perturbationibus agitari. Verba namque eius de hac re ista sunt: Ex hoc ferme daemonum numero, inquit, poetae solent haudquaquam procul a ueritate osores
Abbreviated transcription (Latin):
quesiuimꝰ. qͦ pacto demones qͥ talib gaudent. qualia¬
boni & prudentes homines au̾santur & dãpnant. id ẽ
sacrilega. flagitiosa. ac facinorosa. ñ dequolib& ho¬
mine. sed de ipsis dus figmenta poetarũ. & magica¬
rũ artiũ sceleratã puniendã q uiolentiã possunt. qͣͥ¬
Ro in de hic liber sic̃ in illiꝰ fine ꝓmisimꝰ. dispu¬
tationẽ continert debebit de differentia. si quã
uolunt ẽẽ ñ dõꝵ int̾ se qͦs om̃s bonos dict̃. nec de
differentia dõꝵ ãt dęmonũ. quoꝵ illos ab hominib
longe lattq seiungunt. istos int̾ dõs & homines collocant.
s dedifferentia ipsoꝵ demonũ qͦd ad p̾sentẽ ꝑtinet
questionẽ Apud plcrosq enĩ usitatũ ẽ. dici alios bonos
ne quisꝗͣ uelut demones bonos sequendos sibi ẽtꝰ ar¬
bitretur. ꝑ qͦs tãꝗͣ medios diis qͦs om̃s bonos credit
dũ conciliari affectat. & stud&. ut qͣsi cũ eis ipsis pos¬

Expanded text:
quaesiuimus, quo pacto daemones, qui talibquaesiuimus, quo pacto daemones, qui talibboni et prudentes homines aversantur et damnant, id est sacrilega, flagitiosa, facinorosa, non de quolibet homine, sed de ipsis diis figmenta poetarum, et magicarum artium sceleratam puniendamque violentiam, possint quaroinde hic liber, sicut in illius fine promisimus, disputationem continere debebit de differentia si quam volunt esse, non deorum inter se, quos omnes bonos dicunt; nec de differentia deorum et daemonum, quorum illos ab hominibus longe lateque sejungunt, istos inter deos et homines collocant; sed de differentia ipsorum daemonum, quod ad praesentem pertinet quaestionem. II. Apud plerosque enim usitatum est dici alios bonos, ne quisquam velut daemones bonos sequendos sibi esse arbitretur, per quos tanquam medios, diis quos omnes bonos credit, dum conciliari affectat et studet, ut quasi cum eis pos
Abbreviated transcription (Latin):
acpͥncipẽ. ab homero fateant᷑ demonẽ nuncupatum:
Hi aũ qͥ om̃s deos ñ nisi bonosẽẽ asser̃. & longe p̃stantio¬
res eis hominib qͥ ꝑhibent᷑ boni. merito mouentur
demonũ factis quȩ negare ñ posst̃. eaq nullomͦ a
diis qͦs om̃s bonos uolt̃. cõmitti posse existimantes. dif¬
ferentiã int̃ dõs & homines ad hibere cogunt᷑. ut qͥc¬
quid eis merito displic& in oꝑib uł affectib pꝰuis. qͥb
ui suam manifestant occulti spc̃. id creddant ẽẽ demo¬
nũ ñ deoꝵ. Sed qͥa eosdem demones int̾ homines & deos
ita medios constitutos putant. tã ꝗͣ nullꝰ ds homini misce¬
at᷑. ut hinc ꝑferant desiderata. inde referant impetrata.
atq hoc pͣcipui philos ophoꝵ ac nobilissimi sentiunt.
cũ qͥb uelut cũ excellentiorib placuit istã examinare
questionẽ. utrũ cultꝰ plurimoꝵ doꝵ ꝓsit ad consequen¬
dã uitã beatoꝵ quȩ pꝰ mortẽ futura ẽ: libro suꝑiore

Expanded text:
ceterorum, ab Homero fateantur daemonem nuncupatum. Hi autem, qui omnes deos non nisi bonos esse adserunt et longe praestantiores eis hominibus, qui perhibentur boni, merito mouentur daemonum factis, quae negare non possunt; eaque nullo modo a dis, quos omnes bonos uolunt, committi posse existimantes differentiam inter deos et daemones adhibere coguntur, ut, quidquid eis merito displicet in operibus uel affectibus prauis, quibus uim suam manifestant occulti spiritus, id credant esse daemonum, non deorum. Sed quia eosdem daemones inter homines et deos ita medios constitutos putant, tamquam nullus deus homini misceatur, ut hinc perferant desiderata, inde referant inpetrata, adque hoc Platonici, praecipui philosophorum ac nobilissimi, sentiunt, cum quibus uelut cum excellentioribus placuit istam examinare quaestionem, utrum cultus plurimorum deorum prosit ad consequendam uitam beatam quae post mortem futura est: libro superiore
Abbreviated transcription (Latin):
quippe annis eam p̃cedebat ętate. sicut ipse qͣdo
riet : Tc̃emit agrũ abrahã: in quo sepeliuit
uxorẽ suam: Tunc gͦ scdm̃ narrationẽ stepha¬
ni interra illa ẽ collocatus. qm̃ coepit ec̃ ibi
possessor . pꝰ mortẽ scilic& patris sui: qͥ colligi¬
tur ante bienniũ fuisse defunctꝰ. xxxiiii
sui. triennio pꝰ mortẽ matris suȩ Ut aũ illã ducer&
quando ab eius patre in mesopotamiã seruus missusẽ
quid aluid demonstratũ est cum eidc̃ seruo dixit
abrahã: ponc manũ tuã substmore meo. & adiu
uxorẽ filio meo isa ac de filiab chananeoꝵ nͥ do¬
minũ dm̃ cęli & dnm̃ t̾re. in carne qͦ ex illo femo¬
re trahebat᷑ fuisse uenturũ : Nũqͥd hec parua
st̃ p̃nunciate indicia ueritatis. quã cõpleri uidemꝰ

Expanded text:
quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando riet. Tunc emit agrum Abraham, in quo sepeliuit uxorem. Tunc ergo secundum narrationem Stephani in terra illa est conlocatu\'s, quoniam coepit ibi esse possessor; post mortem scilicet patris sui, qui colligitur asui, triennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab ejus patre in Mesopotamiam quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub femore meo, et adiuruxorem filio meo Isaac a filiabus Chanallaeorum, nisi Dominum Deum caeli et Dominum terrae in carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri uidem
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ sciui. ꝓeo quod ẽ nc̃ sciri feci. itahic dñs uidit.
ꝓ eo quod est dñs apparuit. hoc est uideri se fecit:
Et uocauit angłs dñi abraham sedõ de celo dics
ꝑmem& ipsu uiraui dic̃ dñs. ꝓpt̾ quod fecisti
uerbũ hoc: & ñ peꝑcisti filio tuo dilecto ꝓpter
me: nisi benedicens benedicã te. & multiplicans¬
multiplicabo sem̃ tuũ tanquã stellas cęli. & tã¬
quã harenã quę iuxta labium marisẽ. Et he
reditate possidebit sem̃ tuũ ciuitates aduersa¬
rioꝵ. & benedicentur in semine tuo om̃s gentes
t̾re: qr ob audisti uocẽ meã: Hoc modo est illa
deuocatione gentiũ in semine abrahe postholo¬
caustũ qͦ significatꝰ ẽ xp̃c. etiã iurationedĩ firma¬
ta ꝓmissio Sepe enĩ ꝓmiserat. s nũꝗͣ uiriue¬
rat Quidẽ aũ dĩ ueri ueracisq iuratio. nͥ ꝓmissi
confirmatio. & infideliũ quedã increpatio: P ost

Expanded text:
Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me ipsum iuraui, dicit Dominus, propter quod fecisti uerbum hoc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmultiplicansmultiplicabosementuum tamquam stellas caeli et tamquam haretatepossidebitsemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam iuratione Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed numquam iurauerat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio? Post h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea & isaac sic̾ dñs crucc̃ suã. ita sibi ligna ad
uictime locũ quib fuerat imponendꝰ. ipse por¬
tauit. Postremo qr isaac occidi ñ oportebat pos¬
tea quã ẽ pat̃ ferit ꝓhibitꝰ. qus erit ille aries. qͦ
in molato impletũ c̃ significatiuo sanguine sacrificiũ :
HNempe quando eũ uidit abrahã. cornib in fru¬
tice tenebatur: Quis gͦ illo figurabatur. nͥ ihc
antequã in molaretur spinis a uidcis coronatus.
Sed diuina ꝑ angłin uerba. potiꝰ audiamꝰ. Ait
quippe scriptura. Et extendit abraham manum
suã sumere macherã ut occider& filium suũ. &
uocauit illũ angłs dñi de celo. & dix̃: Abrabã:
tuã suꝑ pucrũ. neq facias illi quicquã: Nunc
dilecto ꝓptͣme: Nunc scuudictũẽ. nõ sciri fe¬
oI: N eꝙ̃ enim hocñdũ sciebat ds̃: Deinde ari¬
ete illo inmolato ꝓisa ac filiosuo. uocauit ut
legit᷑ abrahã nom̃ loci illiꝰ dñs uidet: ut dicant¬
usꝙ hodic. dñs in monte apparuit. Sic̃ dictũ ẽ

Expanded text:
ropterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! tuam super puerum neque facias illi quidquam: nunc dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ł ut iã incipiã illa uniꝰ & ueridĩ opa ꝑcurre¬
re. ꝓpt̾ qye isti sibidũ quasi honeste conant᷑.
sacramenta turpissima & sclestissima inter¬
p̃tari. deos multos falsosq fecerunt: Illũ dm̃ colimꝰ.
qͥ naturis a se creatis & subsistendi & mouendi initi¬
a finesq constituit. qui rerũ causas hab&. nouit atq
disponit. qͥuĩ seminũ condidit. qͥ rationalẽ animã¬
qͥa dr̃ animꝰ qͥb uoluit uiuentib indidit. qͥ sermo¬
nis facultatẽ usũq donauit. qͥminus futura dicendi qͥb
cit. & ꝑ quosplac& malas ualitudines pellit. qͥbellorũ
qͦq ipsoꝵ cũ sic emendandũ & castigandũ ẽ genꝰ huma¬
nũ. exordiis. ꝓgressionib finibq moderatur. qͥ
mundi huiꝰ ignẽ uehementissimũ & uolentissimum

Expanded text:
 ut iam incipiam illa unius et ueri Dei opera percurrere, propter quae isti sibi, dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum condidit; qui rationalem animar animus, quibus voluit viventibus indidit. Qui sermonis facultatem usumque donavit. Qui munus futura dicendi, quibus er quos placet, malas valetudines pellit, qui bellorum quoque ipsorum, cum sic emendandum et castigandum est genus humanum, exordiis, progressibus, finibusque moderatur, qui mundi huius ignem ve
Abbreviated transcription (Latin):
non hab& finẽ: Hicaũ dicimur quidem beati. qͣ̃do
pacẽ habemꝰ quantula cumq hic haberi potestin
uita bona. Sed hec beatitudo illi ꝗ̃ fiualẽ dicimꝰ
beatitudini comparata. ꝓrsus miscria reppitur
Hanc gͦ pacem qualis hic potest eẽ. mortales ho¬
mines uireb mortalib quando habemꝰ. surecit ui¬
uimꝰ. bonis ciꝰ rectt utitur uirtꝰ. Quando uͦ ea non
habeniꝰ. eti ammalis ꝗͣ homo patitur beneutit᷑ uirtꝰ¬
ed tt̃ ẽ uera untꝰ quando & ora bona quib: be¬
ne utitur. & quicqͥdin bono usu. bonoꝵ & maloꝵ
facit. & se ipsã ad cum refert fincmi. ubi nobis talis
a tanta ꝑax erit. qua melior & maior ec̃ ñ possit

Expanded text:
non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte utitur uirtus; quando uero eam non habemus, etiam malis, Sed tunc est vera virtus, quando et omnia bona quibus bene utitur, et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior et major esse non possit
Abbreviated transcription (Latin):
rib & ex auctorib taliũ tantoꝵq dedecoꝵ satis
abeis qui colantur aꝑtum ẽ:¬
ed neq scĩ & fideles uniꝰ ueridĩ summiq cul¬
tores. ab eoꝵ fallacis & multi formi temp¬
tatione securi st̃. In hoc eñ loco infirmita¬
tis & dieb malignis. etiam ista sollicitudo ñ ẽ inuti¬
lis. ut illa securitas ubi pax plenissima atq certis¬
sima c̃ desiderio feruentiore querat᷑. Ibi enĩ cr̃ natt̃
muncra. hoc ẽ qͥ nature nr̃ę ab om̃iũ naturarũ cre¬
atore donantur. non solũ bona. ucrũ etiam sempit̃¬
na. ñ solũ in animoqͥ sanatur ꝑ sapientum. uerum
etiam in corpore quod resur rectione renouabitur:
Ibi uirtutes ñ cont̾ ullauitia uł mala quecũq aer¬
tantes. s habentes iuctorię p̾mium. et̾nam pacẽ.
quã nullus aduersiriꝰ inquict&: Ipsa ẽ enĩ beatitu¬
do finalis. ipse ꝑfectionis finis. qui consumentem

Expanded text:
ribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum eed neque sancti et fideles unius ueri Dei summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam sempiterna, non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ ad erumnas huiꝰ ꝑtin& uitt. & aliquando sa¬
thanas sic̃ legimꝰ trans figurat se in anglmñ lucis.
ad temptandos eos quos ita uł erudiri opꝰ ẽ. uel
decipi iustum ẽ: magna dĩ miscdã necessaria ẽ: neqͥsꝗͣ
cumbonis anglõs amicos se habere putat. habeat ma¬
los demones fictos amicos. eosq̃ tanto nocentiores ꝗͣ¬
to astutiores. ac fallaciores patiatur inimicos Et cui
magna ista dĩ mĩa necessaria ẽ: nͥ magnę humanc
mmiseriç. ꝗͦ tanta ignorantia p̃mitur. ut facile istor si¬
mulatione fallatur. Et illos quidem philosophos in
impia ciuitate qͥ deos sibi amicos eẽ dixer̃. in demones
malignos in cidisse certissimũ ẽ: quib tota ipsa ciui¬
tas subditur. eternũ cũ eis habitura suppliciũ. Exeoꝵ
quippc sacris uł potiꝰ sacrilegiis qͥb eos colendos. & ex
ludis in mundissimis ubicor crimina celebrintur.
quib eos placandos putauer̃. eisdem ipsis aucto¬

Expanded text:
ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Saipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis aucto
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria. nc̃ mitius. nc̃ asꝑiꝰ affligatur
uita mortaliũ. mortuos tam̃ cos quos diligimꝰ qui
uł a fide uł abonis morib lapsos. hoc ẽ in ipsa
aĩa mortuos uiderc seu audire mallemꝰ. qi ingenti
materia maloꝵ plena ẽ terra. ꝓpt̾ quod scriptũ
ẽ. Numquid ñ temptatioẽ uita humana suꝑ
terram : Et ꝓpt̾ quod ipse dñs ait Ueh mun¬
nis amicis mortuis gͣtulemur. & cũ mors eoꝵ nos
contrist&. ipsa nos certius consoletur: qm caruer
malis. quib in hac uita etiã boni homines. uł con¬
teruntur. uł depͣuant᷑. uł in utidq piclitantur¬
philosophi illi qui nob̾ deos amicos et uoluer quais
to estituer loco. uelut ad mundũ uenientes abor¬
be terrar. ut sic qͦdammodo complecttrent᷑ & çlii
nullo modo quidem metiumꝰ. ne tales amici uł mor¬
te nos sua uł dep̾uatione contristent. Sed quia no¬
b ñ ea qͥ homines familiaritate miscent᷑. quod etiã

Expanded text:
necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: Vae munnis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitanturphilosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quippe audire mallemꝰ. quamuis & hoc sine dolo¬
re non possemꝰ audire: Quoꝵ enĩ nos uita ꝓpter
amicicie solatia delectabat. unde fieri potest ut
eoꝵ mors nullã nob̾ ingerat mestitudinem: Quã
qͥ ꝓhiba ꝓhibeat. si pot̾est amica colloquia. in ter¬
dicat amicalẽ uł int̾cidat affectũ humanaꝵ omĩ¬
um necessitudinũ. uincula mentis inmitti stupore
disrumpat: aut sic eis utendũ censeat. ut nulla
ex eis animũ dulcedo ꝑfundat: Quod si ficrinul¬
lo modo potest. etiam hoc qͦ pacto futurũ ẽ: ut
eiꝰ nob̾ amara mors ñ sit: cuius dulcis ẽ uita: Hinc
enim est & luctꝰ quoddã ñ in humani cordis quasi
uulnꝰ aut ulcꝰ. cui sanando ad hibentur officiose
consolationes. Noncnĩ ꝓpt̃a ñ ẽ quod sanetur.
qm̃ quanto ẽ animꝰ inclior. tanto ineo citiꝰ in
faciluis q sanatur
Uum igitur etiã de carissimoꝵ mortib ma¬
xime quoꝵ sunt humane societati officia

Expanded text:
quippe audire mallemus, quamuis et hoc sine doloquippe audire mallemus, quamuis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos uita propter amicitiae solacia delectabat, unde fieri potest, ut eorum mors nullam nobis ingerat maestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? Hinc enim est et luctus quoddam non inhumani cordis quasi uulnus aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de carissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia