comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hñtes. ipsi sͥ sunt lex: qui ostendunt opꝰ
legis scͥptum in cordib suis: testimontum
reddente eis conscientia. & int̃ se inuicem
cogitationib accusantib aut etiam de¬
fendentib: in die qͦ iudicabit ds̃ occulta¬
hominum. S dehis apłs loquit᷑. qui
ex p̃putiosunt uocati: & cum eẽnt lon¬
ge. facti sint ꝓpe: credentes in eum. qui
quoꝵ aliq̃n non misertꝰ est. nunc autem
miseret᷑: ce iustificans circumcisionem
metipso: destructoq pariete inimicicie
iudconim & gentium. inuno notio hoĩe
fecit pacem. concludens omnia in incre¬
dulitate: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i da¬
retur credentib. Si inquam de his apls
sp̃u scõ scribit nouum testam̃tum. ut le¬
gis plenitudinẽ ce oꝑa caritatis nat᷑aliter
erequant᷑. reformata scilicet renouaraꝙ
natura: quid hinc fuꝑbissimi sensus noui¬
tas adiuuat᷑. cum reconcibiatio in iicoꝵ
ñ possit nͥ gr̃e mediatoris ase̾bi: Omnes

Expanded text:
non habentes ipsi sibisunt lex, qui ostendunt opus non habentes ipsi sibisunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia et inter se inuicem cogitationibus accusantibus ant etiam defendentibus, in die qua iudicabit dhominum. 2. Si de his Apostolus loquitur qui ex praeputio sunt vocati, et cum essent longe, facti sunt prope , credentes in eum qui, quorum aliquando non misertus est, nunc autem miseretur , et justificans circumcisionem metipso, destructoque pariete inimicitiae Judaeorum et gentium, in uno novo homine fecit pacem; concludens omnia in incredulitate, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus : si, inquam, de his Apostolus sancto scribit novum Testamentum, ut legis plenitudinem et opera charitatis naturaliter exsequantur, reformata scilicet renovataque natura: quid hinc superbissimi sensus novitas adjuvatur, cum reconciliatio inimicorum non possit nisi gratiae Mediatoris adscribi? Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ condendam imaginem. & uoluntaᷤᷤ
dauid ꝓbata ẽ: & opꝰ incum tͣnslatum ẽ.
cinꝰ ꝑsona magis eidem imagini con¬
gruebat: atq ita ce ex deo erat. hoc uel¬
le dauid: ce ex deo erat. hoc facere salo¬
monem. Quod ut exemplis magis du¬
cescat: inquiramꝰ ubi ficri ds noluerit.
qͥd homines facere deo uolente uoluer̃.
Quod cum apłi audirent: sine dubio
ñ nuda tierba ꝑ corporales sonos. ext̾io¬
rib tm aurib acceꝑunt: s uirtute ui¬
uentis uerbi accensa ẽ. in cordib eoꝵ
inertinguibilis flamma caritatis: qͣ

Expanded text:
cujus condendam imaginem et voluntas cujus condendam imaginem et voluntas David probata est, et opus in eum translatum est cujus persona magis eidem imagini congruebat. Atque ita et ex Deo erat hoc velle David, et ex Deo erat hoc facere Salomonem. 3. Quod ut exemplis magis elucescat, requiramus 337 ubi fieri Deus noluerit, quod homines facere Deo volente voluerunt. Quod cum apostoli audirent, sine dubio non verba nuda per corporales sonos exterioribus tantum auribus acceperunt, sed virtute viventis verbi accensa est in cordibus eorum inexstinguibili
Abbreviated transcription (Latin):
s exuna massa que ẽ caro pͥmi hominis.
unam scimꝰ omnium hominum creatã.
creariq naturam. & eandem ꝑipsius pͥ¬
mi hominis liberum arbitͥum in qͦ om̃s
peccauerunt ẽẽ ꝓstratam: nec ullomͦ ab
et̃nȩ mortis debitolib̃am: nis eam ad
imaginem dei scda creationis xp̃i gr̃a
reformauerit: lib̃umq eius arbititum
obsistit obscuritas. frustra quosdam cõ¬
nes. uel cͥminatones. ad erasꝑandos.
auertendosq anmos eorum quib ali

Expanded text:
sed ex una massa, quae est caro primi hominis, sed ex una massa, quae est caro primi hominis, unam scimus omnium hominum creatam crearique naturam, et eamdem per ipsius primi hominis liberum arbitrium, in quo omnes peccaverunt , esse prostratam; nec ullo modo ab aeternae mortis debito liberam, nisi eam ad imaginem Dei secundae creationis Christi gratia reformaverit, liberumque ejus arbitrium obsistit obscuritas frustra quosdam neptas criminationes, ad exasperandos ave
Abbreviated transcription (Latin):
quę de fato. &e de duab massis. duabq
naturis. stultissimo mendacio in tantiui¬
riimuriam iacc̾itant᷑: neq ipsum qͥdẽ
mouerant. incuiꝰ libris copiosissime huiꝰ¬
modi destruunt᷑ doctores. & ertores: uec
nos ꝑturbant qͥ tales opiniones cum
suis auctorib erecramur. S uideant
qͦmͦ se a dedecore istius exuant falsitatiᷤᷤ
qui possunt tam ineyta confingere:sihi
quorum imbuunt᷑ aures. aliquantu¬
lum diligentie ad cognoscenda ea quȩ p̃¬
stantissimusminister gr̃e disgutauit in¬
tenderint: licet omnem istius inqͥsitioniᷤ
moram.ipsi qui hec loquuntͣ p̃uenire de¬
berent. ꝓferendo atq exemplicandolibͦs:
ullamue eoꝵ particłam demonstrando.
quam ꝑdubium saltem intellect̾um. ta¬
li inter p̾tationi obnoxium uit sc̃s edidĩt
S prorsus icħ tale apud nos audiert.
nichil tale legerunt: quia ñfato qͥcquã
geri. s omnia dei iudicio nouimꝰ ordina.¬
ri. Nec ex duab massis. duab ue naturiᷤᷤ.

Expanded text:
quae de fato et de duabus massis duabusque naturis, stultissimo mendacio, in tanti viri injuriam jactitantur, neque ipsum quidem onerant, in cujus libris copiosissime hujusmodi destruuntur errores; nec nos perturbant, qui tales opiniones cum suis auctoribus exsecramur . Sed videant quomodo se a dedecore istius exuant falsitatis, qui possunt tam inepta confingere, si hi quorum abutuntur auribus, aliquantulum diligentiae ad cognoscenda ea quae praestantissimus minister gratiae disputavit, intenderint: licet omnem istius inquisitionis moram ipsi, qui haec loquuntur, praevenire deberent, proferendo atque explicando libros, ullamve eorum particulam demonstrando, quam per dubium saltem intellectum tali interpretationi obnoxium vir sanctus ediderit. Sed prorsus nihil tale apud nos audierunt, nihil tale legerunt: quia non fato quidquam geri, sed omnia Dei judicio novimus ordinari, nec ex duabus massis duabusve naturis,
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Quod & nos ꝓinptissime confi¬
temur. Et cõmemoratis exemplis de ba¬
laam. quem uolentem isrłimaledicere.
ds inb̃ndictionis uerba transtulerit: et
de abimelech qui peecare ñ ꝑmissas sit in
rebeccam. & de ioseph a fratrib uendito.
quorum malam uoluntatem ds ĩ bontm
uertit. rectirrit ad confirmationem de¬
fintionis suȩ: ut liberum arbitrium.
quod gr̃e sedicit iungere. a parte qͣdam
humani gñis quantum in iꝑso est aufe¬
rat: & in quadam parte constituat. dicẽs

Expanded text:
dam : quod et nos promptissime confidam : quod et nos promptissime confitemur. Et commemoratis exemplis de Balaam, quem volentem Israeli maledicere Deus in benedictionis verba transtulerit ; et de Abimelech, qui peccare non permissus sit in Rebeccam ; et de Joseph a fratribus vendito, quorum malam voluntatem in bonum Deus verterit : recurrit ad confirmationem definitionis suae, ut liberum arbitrium, quod gratiae se dicit jungere, a parte quadam humani generis, quantum in ipso est, auferat, et in quadam parte constituat, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑemꝰ attractum : Dicente dño. omĩa
mͥ tradita sunt ãpat᷑ meo. Et cum exalta¬
tus fuero a derra: omnia traham ad me.
Int̃ omnia aut̃: hunc tͣditum ẽẽ uel
tractum. Etiam ipsius confessio docet:
quicum aliqͣndiu blasphemasset i
regnum tuum. S unde inuno homi¬
ne tanta cõpugnandum uocũ sit orta
diuersitas. instruat nos beatus apls pa¬
uitis: c dicat. Nemo in sp̃udi loq̃ns.
dicit anathema iħu: & nemo pot̃ dic̃e
dñm iħm. nͥ in spti sco: ut ñ dubitemus
iste ad inscrutabilem umꝰgr̃e uarietatem.
argum̃tum definitionis suȩ toluit ap-¬
tare: ut portio iustificatoꝵ. soliꝰ uolun¬
tatis sue motib. ad xp̃m uenire credat᷑:
portio autem reluct̾ans. trahi &e inuita
compelli: cum ds̃sit qͥoꝑat᷑ omnia in
omnib: siue aliossic. alios autem sic at
moma sacrȩ historiȩ. quib ostendit. ob¬
seruantiam mandatoꝵ dei. consũma¬
tionemq uͥtutum: diuinȩ gr̃ȩ deputan

Expanded text:
acciperemus attractum, dicente Domino, Omnia acciperemus attractum, dicente Domino, Omnia mihi tradita sunt a Patre meo : et, Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ? Inter omnia autem, hunc vel traditum esse, vel tractum, etiam ipsius confessio docet: qui cum aliquandiu blasphemasset inregnum tuum . Sed unde in uno homine tanta compugnantium vocum sit orta diversitas, instruat nos beatus apostolus Paulus, et dicat: Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicenisi in Spiritu sancto . Ut non dubitemus iste ad inscrutabilem unius gratiae varietatem argumentum definitionis suae voluit aptare, ut portio justificatorum solius voluntatis suae motibus ad Christum venire credatur; portio autem reluctans trahi, et invita compelli: cum Deus sit qui operatur omnia in omnibus , sive alios sic, alios autem sic attmonia sacrae historiae, quibus ostendit, observantiam mandatorum Dei, consummationemque virtutum divin
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ce in corde zachei. & in corde latͦnis¬
crucifixi cum dño illuxit. Nisi forte ocio¬
sa dñiuox fuit. cum zacheum qͥ querebat
uidere iħm quis eẽt. compellare dignat᷑
est dicens: zachee festina descende. qm̃¬
in domo tua hodie oportet me manie̾:
& ñ sibi p̃parauit eiꝰ animum. cuniꝰ elegit
hospicium. Deniq cum murmurarent
om̃s cur ad uirum peccatorem introiss
hospitari : & tacheꝰ iam penitentiã agens.
dimidio bonoꝵ suoꝵ in pauꝑeserogato.
redditurũ se in qͣdruplum fraudata ꝓ¬
inteteret dñs ait. Hodie salus domui hu¬
ic facta ẽ: qͥa ce hic est filiꝰ abrahe. Et
ne lateret catisa huiꝰ salutis: adiecit. Cle¬
nit autem filiꝰ hominis saluum facere
ce querere qͦd ꝑierat: ut quem agnosce¬
bamꝰ salium factum. sciremꝰ a q̃rente p̃¬
uentum. In latͦns qͦq iustificatione. etiã¬
sinilla oꝑantis gr̃e intelligant᷑ indicia :
nonne cumomnib credentib etiam iplũ

Expanded text:
ipse et in corde Zacchaei, et in corde ipse et in corde Zacchaei, et in corde crucifixi cum Domino latronis illuxit: nisi forte otiosa Domini vox fuit, cum Zacchaeum, qui quaerebat videre Jesum quis esset, compellare dignatus est dicens: Zacchaee, festina, descende; qin domo tua me oportet manere; et non sibi praeparavit ejus animum, cujus elegit hospitium. Denique cum murmurarent omnes, cur ad virum peccatorem introisset hospitari; et Zacchaeus jam poenitentiam agens, dimidio bonorum suorum in pauperes erogato, redditurum se in quadruplum fraudata promitteret, Dominus ait: Hodie salus huic domui facta est, quia et hic est filius Abrahae. Et ne lateret causa hujus salutis, adjecit: Venit autem Filius hominis salvum facere et quaerere quod perierat . Ut quem agnoscebamus salvum factum, sciremus a quarente praeventum. In latronis quoque justificatione, etiamsi nulla operantis gratiae intelligerentur indicia, nonne cum omnibus credentibus etiam ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ letatus sum in his quȩ dicta sunt mͥ ĩ
domum dñi ibimꝰ. Tiahit desidertum:
qm̃ concupiseit &e deficit anima mea ĩ
atria dñi. Trahunt delectationes: qm
dulcia enim faucib meis eloquia tua.
suꝑmel & fauum ori meo. Et quis ꝑsꝑi¬
cere aut enarrare possit. ꝑ qͦs affectus ui¬
sitatio dei animum ducat humantum :
ut q̃ fugiebat sequat᷑. quȩ oderat diligat.
quȩ fastidiebat esuriat: ac subito cõmu¬
tatione mirabili q̃ clatisa ei fuerant. fiañ
apta. quȩ oncros a. sint leuia: q̃ amarã.
sint dulcia. quȩ obscura. sint lucida:
Hec aut̃ omnia oꝑat᷑ unus atq idem
sp̃c: diuidens singłis ꝓut uult. Qm̃ d̃s¬
qͥdixit de tenebris lum̃ splendescere. il
luxit in cordib nr̃is. ad illuminationẽ
scientiȩ claritatis dei. in faciem xp̃riħu:
id est in manifestatione filu sui qui est in
gla patͥs. Qui gͦ illtixit in corde mathes
publicani. & pauli tẽ eccłiam ꝑsequentiᷤ.

Expanded text:
quoniam, Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in quoniam, Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus . Trahit desiderium: quoniam, Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini . Trahunt delectationes: Quam dulcia enim faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . Et quis perspicere aut enarrare possit, per quos affectus visitatio Dei animum ducat humanum, ut quae fugiebat, sequatur; quae oderat, diligat; quae fastidiebat, esuriat; ac subito commutatione mirabili, quae clausa ei fuerant, fiant aperta; quae onerosa, sint levia; quae amara, sint dulcia; quae obscura, sint lucida? Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . plendescere, ipse illuxit in cordibus nostris, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie Christi Jesu , id est, in manifestatione Filii sui, qui est in gloria Patris. 3. Qui ergo illuxit in corde Matthaei publicani 324 et Pauli tunc Ecclesiam persequentis,
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑis: Eccłiastica regła est: gr̃a dei sum
id quodsum: &e gr̃a eius in me uacua ñ
fuit: s plus omnib illis laboraui. Maũ
ego: s gr̃a dei mecum. Et miscđiam cõ¬
secutus sum: ut fidelis eẽm. Eccliastica
regła est. Habemus autẽ thesaurum
istum inuasis fictilib: ut sublumtas
uirtutis sit dei. & ñ ex nobis. Eccłiastica
regła ẽ. Gr̃ã salui estis ꝑfidem: &e hoc
regla est: in nullo t̾reamini ab adu̾sa¬
riis. quȩ ẽ illis causa ꝑditionis: uobis
E ccliastica regła ẽ: cum timore et
tremore urãm ipsorum salutem oꝑa¬
mini. Ds̃ enim ẽ qui oꝑatur in nob̃

Expanded text:
ei sum id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; non autem ego, sed gratia Dei mecum : et, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Ecclesiastica regula est: Habemus autem thesaurum istum in vasis fictilibus, ut sublimitas virtutis sit Dei, et non ex nobis . Ecclesiastica regula est: Gratia salvati estis per fidem, et hoc regula est: In nullo terreamini ab adversariis; quae est illis causa perditionis, vobis Ecclesiastica regula est: Cum tremore et timore vestram ipsorum salutem operamini. Deus enim est, qui operatur
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ inimica acies: bellum confectam ẽ
Uictores sumꝰ ꝑ illum qͥ fecit podentiam
in brachiosuo: qui dissipauit suꝑbos m̃¬
te cordisipsorum. Deposuit potentes de
sede: ce exaltauit humiles.Esurientes
impleuit bonis: &e diuites dimisit maneꝰ.¬

Expanded text:
ta est inimica acies, bellum confectum est, ta est inimica acies, bellum confectum est, victores sumus per illum qui fecit potentiam in brachio suo, qui dissipavit superbos mente cordis ipsorum; deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles, esurientes implevit bonis, et divites dimisit inane
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ fidelit̃ sapient̃q uidisti: ueraciter fi¬
denterq dixisti. Ideoutiq: qm̃ p̃parat᷑
uoluntas a domino: & ut boni aliqͥd
agant. pat̾nis inspirationib fuorum
ipse tangit corda filiorum: qͣtqͦt enim
sp̃u dei agunt᷑. hi filii sunt der: ut nec no¬
strum de ẽẽ sentiamꝰ arbitrium: ce in boniᷤᷤ
quib eũq uoluntatis humanȩ. singłis
motib magis illiꝰ ualere ñ dubitemꝰ auxi
lium. Uidesne regłastuas. inuictarum
consticutionũ soliditate confract̾as: & in
fide struct᷑e prauas rimosasq tuncturas:
uelut iherichunctinos mnuros. ad sacerdo¬
talium tubarum ruisse concentum᷑ Cum
enim descãrum origine uoluntatum.
&e fidei caritatisq pͥncipiis. int nr̃os et pe¬
lagianos questiouersaret᷑: ñ ancipitiui¬
et̾oria. nec dubio direptum ẽ fine certa¬
men: ut adhuc nob̃ de neqͥssima huius
federis tcu ꝑace tͣetandum sit. Prostra¬

Expanded text:
esse fideliter sapienterque vidisti, veraciter fiesse fideliter sapienterque vidisti, veraciter fidenterque dixisti? Ideo utique quia praeparatur voluntas a Domino, et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum ipse tangit corda filiorum. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt : ut nec nostrum deesse sentiamus arbitrium, et in bonis quibusque 274 voluntatis humanae singulis motibus, magis illiulium. Videsne regulas tuas invictarum constitutionum soliditate confractas, et in fidei structura pravas ruinosasque juncturas, velut Jerichontinos muros ad sacerdotalium tubarum ruisse concentum ? CAPUT VI. 16. Cum enim de sanctarum origine voluntatum, et fidei charitatisque principiis, inter nostros et Pelagianos quaestio versaretur, non ancipiti victoria, nec dubio diremptum est fine certamen; ut adhuc nobis de nequissima hujus foederis tui pace tractandum sit. Prostra
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuari: ita ut sine illa nicħuerȩ iustę¬
ꝙ pietatis hab̃e. cogitare. dicere. agere
ualeamꝰ. Errauit sac̾sc̃ã beati petrise¬
des: quȩ ad untuersum orbem. pape
zosumi ore sic loquitur. Nos tam̃in
torem suum referendasunt.unde nas¬
conscientiam untuers a retulimꝰ. Orra¬
uerunt afri ep̃i. ad eundem papam zo¬
simtm rescribentes: eumq in sententiȩ
sue huiꝰ salubritate laudantes. arunt.
niuers as ꝓuincias curasti ẽẽ mittendas.
postusti dicens. nos tam̃ instinctu dei.
omma enĩ bona ad auct̾orem suum re¬
ferenda funt unde nascunt᷑. ad fr̃m et
coepõrum nroꝵ conscientiã uniuers a¬
retulimꝰ. sic accepimꝰ dict̾um: ut illos qͥ
contra dei adiutorrum excolunt huma¬
niarbitͥilib̃tatem. distͥcto gladio u̾itatiᷤᷤ.
uelut cursim tͣnsiens. amputares. Qͥ d
enimtam libero fecisti arbit᷑o: quam qͦd
untuersa in nr̃e humilitatis conscĩam
retulisti: Et tam̃ instinct̾u dei factum

Expanded text:
adjuvari; ita ut sine illa nihil verae sanctaeqadjuvari; ita ut sine illa nihil verae sanctaeque pietatis habere, cogitare, dicere, agere valeamus. Erravit sacrosancta beati Petri sedes, quae ad universum orbem papae ZOSIMI ore sic loquitur: Nos tamen torem suum referenda sunt, unde nasconscientiam universa retulimus. » Erraverunt AFRI EPISCOPI ad eumdem papam Zosimum rescribentes, eumque in sententiae suae hujus salubritate laudantes, cum aiuniversas provincias curasti esse mittendas, posuisti, dicens, Nos tamen instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur, ad fratrum et coepetc., sic accepimus dictum, ut illos, qui contra Dei adjutorium extollunt humani arbitrii libertatem, districto gladio veritatis, velut cursim transiens amputares. Quid enim tam libero fecisti arbitrio, quam quod universa in nostrae humilitatis conscientiam retulisti; et tamen instinctu Dei factum
Abbreviated transcription (Latin):
inquit arbitum olim ille ꝑpessus. dum¬
suis inconsulciꝰ utit᷑ bonis. cadens in p̃¬
uaricationis ꝓfunda dimersus. nchil
quemadmodum erinde surgere poss
inuenit: suaq in ec̃num lib̃tate deceptꝰ.
huius rumȩ latuiss opp̃ssu: nisi eum
dei scđm merita nr̃a dari. ut catholicꝰ
posset uideri. anathematitare cõpulsꝰ ẽ
Errauerunt affricana ep̃orum conci¬
ua: qͥ decretis suis constituerunt utrũq
dei donum ẽẽ. & scire quid facere debea¬
mus. & diligere ut faciamꝰ: tit edificante
caritate. scientia non possit inflare: quia
qui in epła quam suis constitationibus
ꝓtulerunt. ita ad apłicȩ sedis antistitem
beatũ rosimum sunt locuti. Constitui¬
mus. in pelagium. atq celestrum. ꝑue
nerabilem ep̃m innocenttum. de beatis¬
simi apłi petrisede ꝓlatam manere sen.¬
tentiam: donec aꝑtissima confessione fa¬
solum ad cognoscendam. uerũ etiam ad
faciendam iusticiam. nos ꝑ actͦ singłos

Expanded text:
inquit, arbitrium olim ille inquit, arbitrium olim ille suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demersus est, et nihil quemadmodum exinde surgere posset, invenit; suaque in aeternum libertate deceptus, hujus ruinae jacuisset oppressu, nisi eum Dei secundum merita nostra dari, ut catholicus posset videri, anathematizare compulsus est . Erraverunt AFRICANA episcoporum CONCILIA, quae decretis suis constituerunt, utrumque Dei donum esse, et scire quid facere debeamus, et diligere ut faciamus: ut aedificante charitate, scientia non possit inflare, quia qui in epistola quam suis constitutionibus praetulerunt, ita ad apostolicae sedis antistitem beatum Zosimum sunt locuti: « Constituimus, in Pelagium atque Coelestium per venerabilem episcopum Innocentium de beatissimi apostoli Petri sede prolatam manere sententiam, donec apertissima confessione fainum nostrum, non solum ad cognoscendam, verum etiam ad faciendam justitiam, nos per actus singulos
Abbreviated transcription (Latin):
Oceliastica regła ẽ: non quia idonei
nobismecipsis: s susficientia nr̃a ex deo ẽ.
a patre meo.Et omne qͦd dat mͥ pat̾:
uenit ad me. Et sine me nicħ potestis
facere. Et non uos me elegistis: s ego
elegiuos. Et nemo nouit filium nisi
pat̾: neq patrem qͥs noure nͥ filius: et
cui uoluerit filiꝰ reuelare. Et siẽ pater

Expanded text:
estamenti: Non quia idonei nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. a patre meo . Et: Omne quod dat mihi Pater, venit ad me . Et: Sine me nihil potestis facere . Et: Non vos me elegistis; sed ego elegi vos . Et: Nemo novit Filium nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit revelare . Et: Sicut P
Abbreviated transcription (Latin):
rum ex deo ẽẽ pͥncipium: qͥ ce incrpit q̃
bona sunt. & exeguitur. & consummat
in nob̃. S hoc nullom ex aliqua parte
potest ẽẽ falsum: cui nequaquam infer¬
ri contraria debuerunt: ut quod rect̾e
ꝓfessus es ec gr̃a inciꝑe: id postea confir¬
mares.ꝑnature bonum &e ꝑ liberum ar¬
bitrium. nos habe. Dixit quidem beatꝰ
aplłs. Uelle enim adiacet mͥ: ꝑficere aũ
bonum ñ inuenio. S idem dix̃. N quia
idonei sumꝰ cogitare aliquid ex nobis qͣs

Expanded text:
esse principium; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis. Sed hoc nullo modo ex aliqua parte potest esse falsum: cui nequaquam inferri contraria debuerunt, ut quod recte professus es ex gratia incipere, id postea confirmares per naturae bonum et per liberum arbitrium nos habere. Dixit quidem beatus Apostolus, Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio: sed idem dixit, Non quia idonei sumus co
Abbreviated transcription (Latin):
dem semꝑ errores suos. & amplectentem
falsa ꝑro ueris. Cuius pͥmasalus ẽut
sibiincipiat displicere: & uetustatem
sue debilitatis odisse.Sequens uero ẽ.
ut &e sanari desidẽt: &e a quosananda
sit nouerit: quȩ. curationem illius sic
p̃cedunt. ut ei abillo qui egram sana¬
turus est inserant᷑: ne cumei nullomͦ
hec frustra mess e possint: merito uideat᷑
saluata. non gr̃a. Deinde adicis. Ut
autem eindentius clareat. etiam ꝑ nat̃ȩ
bonum quod beneficio creatoris indul

Expanded text:
tem semper errores suos, et amplectentem tem semper errores suos, et amplectentem falsa pro veris . Cujus prima salus est, ut sibi incipiat displicere, et vetustatem suae debilitatis odisse: sequens vero est, ut et sanari desideret, et a quo sananda sit, noverit . Quae curationem ipsius sic praecedunt, ut ei ab illo, qui aegram sanaturus est, inserantur: ne, cum ei nullo modo haec frustra inesse possint, merito videatur salvata, non gratia. 2. Deinde adjicis : Ut autem evidentius clareat, etiam per naturae bonu
Abbreviated transcription (Latin):
tuum.ucrumetiam cogitationum bona¬
rum ex do ẽẽ pͥncipium: qui &e incipit
que bona sunt. &e exequit᷑ ce consũmat
in nob: Ecee hic etiam sibonis ceptis
necessartum dei fat̾is auxilium: ipsos
tam̃ laudabiles motꝰ appetit᷑ꝙ uͥtutum.
remota gr̃a dei. nude lib̃tati asscribis
arbitͥi: ut boni salubresq conat᷑. neq̃añ
quidem ꝓficere nͥ d̾s̃ adiuuet: possint tñ
libero arbitͥo habeat : quid sumat ex
gr̃a: addis ce dicis. Nec enim cum uolu¬
erit quis sanitate ꝑfruit᷑: aut de egͥtu¬
dinis morbo ꝓ arbitͥi sui desidĩo lib̃atur.¬
semetipsum app̃hendẽ sanitatem : sed
habere eum a semetipso desidium sanita¬
tis: & sua tm̃sponte uenire ad medicum:
ñ etiam hoc ipsum medici ẽẽ quodueni¬
at. Quasi uͦ anima ipsa ñ langueat: ce
corꝑi suo remedium sana ꝓspiciat. At¬
qui tot᷑ homo ex ipsa &e cum ipsa in pro¬
fundum miserie sue decidit: ubi eam
priꝰquam a mediconoticiam suȩ cala¬
mitatis accipiat. iacere delect̾at: amã¬

Expanded text:
um bonarum ex Deo esse principium; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis? Ecce hic etiamsi bonis coeptis necessarium Dei fateris auxilium: ipsos tamen laudabiles motus appetitusque virtutum, remota gratia Dei nudae libertati adscribis arbitrii: ut boni salubresque conatus nequeant quidem proficere, nisi Deus adjuvet; possint tamen, libero arbitrio habeat, quid sumat ex gratia, addis, et dicis: Nec enim cum voluerit quis, sanitate perfruitur, aut de aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur.semetipsum apprehendere sanitatem, sed habere eum a semetipso desiderium sanitatis; et sua tantum sponte venire ad medicum, non etiam hoc ipsum medici esse, quod veniat. Quasi vero anima ipsa non langueat, et corpori suo remedium sana prospiciat. Atqui totus homo ex ipsa et cum ipsa in profundum miseriae suae decidit, ubi eam, priusquam a medico notitiam suae calamitatis accipiat, jacere delectat, aman
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ȩ tendat inuitꝰ: quam asserere. quod
ullus ad cam ñ sp̃ti desueniat incitatus.
Cito gͦ hie disputator ỹmisse diffimtioĩs
oblitus ẽ: cito asententia sua instabilile¬
uitate dissensit. Dixerat enim regłariter.
ñsolum act̾uum: uerumetiam cogitati¬
onum bonaꝵ ex deo ẽẽ pͥncipium. Et
ne hoc de doctͥna ertͥnsecꝰ adhibita debe¬
ret intelligi: uigilant̃ addidãt. Qͥ nob̃
& initia sce uoluntatis inspirat: & uiR¬
tutem atq oportunitatem eoꝵ que recte

Expanded text:
gratiae tendat invitus, quam asserere quod gratiae tendat invitus, quam asserere quod ullus ad eam non Spiritu Dei veniat incitatus. 7. Cito ergo hic disputator praemissae definitionis oblitus est, cito a sententia sua instabili levitate dissensit. Dixerat enim regulariter, Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium. Et ne hoc de doctrina extrinsecus adhibita deberet intelligi, vigilanter addiderat: Qui nobis et initia sanctae voluntatis inspirat, et virtutem atque opportunit
Abbreviated transcription (Latin):
rentib se: palam appareat inter illos.
qͥ illum ñ introgabant. Tota die erpan¬
dat manꝰ suas ad popłm non credentems
&e contͣdicentem: resistentes a longe posi¬
tos uocet: inuidos attrahat ad salutem:
peccare cupientib. erplende copiam sub¬
trahat uoluntatis: ad nequiciam ꝓpan¬
tib. benignꝰ obsistat. Iam hic quasi ꝑ in¬
serutabilem diuersitatem introducitur
definitio: qua doceat᷑ multos ad grãm
uenire sine gr̃a: & hc̃ affect̾um petendi.
querendi. pulsandi.habere quosdam de
uigilantia libere uoluntatis. Que tam̃
in aliis tanta adu̾sione obcecata ꝑhibet᷑:
ut nullis cohortationib sit reuiocabilis:
nͥ ꝑuim trahentis inuita ducat᷑. Quasi
ñ toto multiformis gr̃e oꝑe hoc in omni¬
um agat᷑ animis : ut exnolentib fiant
uolentes: aut quisqͣm ex his qͥ iam iudi¬
cio rationis utunt᷑. possit fidem nͥ uolun¬
tate susciꝑe. Unde tam ineptum est di¬
cere quod quisquam ad participationẽ

Expanded text:
rentibus se, palam appareat inter illos rentibus se, palam appareat inter illos qui illum non interrogabant; tota die expandat manus suas ad populum non credentem sibi et contradicentem , resistentes ac longe positos vocet, invitos attrahat ad salutem, peccare cupientibus explendae copiam subtrahat voluntatis, ad nequitiam properantibus benignus obsistat. Jam hic quasi per inscrutabilem diversitatem introducitur definitio, qua docetur multos ad gratiam venire sine gratia, et hunc affectum petendi, quaerendi, pulsandi, habere quosdam de vigilantia liberae voluntatis: quae tamen in aliis tanta aversione obcaecata perhibetur, ut nullis cohortationibus sit revocabilis, nisi per vim trahentis invita ducatur. Quasi non toto multiformis gratiae opere hoc in omnium agatur animis, ut ex nolentibus fiant volentes; aut quisquam ex his qui jam judicio rationis utuntur, possit fidem nisi voluntate suscipere. Unde tam ineptum est dicere quod quisquam ad participationem
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ diuina ꝓtectio: tantaq est erga ere¬
aturam suam pietas creatoris: ut ñ so¬
lum comitet᷑ eam: s etiam p̃cedat iu¬
giter ꝓuidentia. In quo potest uideri
obhoc comitem dixisse ꝓuidentiam:
quia etiam deserentes se plerumq non de¬
cumin nob̃ ortum quendam bone uo
incrementum tribuens ei. quam uel ip̃¬
se plantauit. uł nr̃o conatu uidet᷑ emer¬
sisse. Et hic potest adhuc dicere. illius
se ortum bone significasse. cuius a deo
fint plantata uel inspirata pͥncipia:
quia ab illuminatis iam cordib possiñ
salubres ꝓdire conatꝰ: quiideo ipsius ho¬
minis propͥi ẽẽ dicant᷑. quia iam bonoꝵ
conatuum acceꝑit facultatem: eortuq:
semina ad suum referant᷑ auctorem. S
ce in capło nono subdidit.:&e dic̃. Ande
ñ facile humana ratione discernitur.
quemadinodum dñs petentib tͥbuat:
a querentib inueniat᷑: aꝑiatq pulsan¬
tibus. Et rursus inueniatur añ que¬

Expanded text:
 est erga cre est erga creaturam suam pietas Creatoris, ut non solum comitetur eam, sed etiam praecedat jugiter providentia. In quo potest videri, ob hoc comitem dixisse providentiam, quia etiam deserentes se plerumque non decum in nobis ortum quendam bonae noincrementum tribuens ei quam uel ipse plantauit uel nostro conatu uidesisse. Et hic potest adhuc dicere, illius se ortum bonae voluntatis significasse, cujus a Deo sint plantata vel inspirata principia: quia ab illuminatis jam cordibus possint salubres prodire conatus, qui ideo ipsius hominis proprii esse dicuntur, quia jam bonorum conatuum acceperit facultatem, eorumque semina ad suum referantur auctorem. 6. Sed in capitulo nono subdit, et dicit: Unde non facile humana ratione discernitur, quemadmodum Dominus petentibus tribuat, a quaerentibus inveniatur, aperiatque, pulsantibus: et rursus, inveniatur a non quae
Abbreviated transcription (Latin):
descendens a patre luminũ: qui ce inci¬
pit q̃ bona funt. & exequitͣ. ce consũmat
in nob̃: dicente apło. Qui dat semen se¬
minanti. & panem ad manducandum
p̃stabit: ce crescere faciet fructꝰ iusticie
ur̃x̧. Hic neqͥs putaret nicħ suꝑẽe. quod
ꝑliberum ageret᷑ arbitͥum : ñ irrationa¬
bilit̃ adiecit. quod ꝓbaret non auferri
illud his donis. s potꝰ roborari. Hisire¬
uolutus ad iniqͥtates suas ab auxilio dĩ
se mallet auertere. Nrm̃ uͦ est inquit
cotidie attrahentem nos grãm dei. ut
humilit̃ subsequamur: uł certe dum
ceruice dura. & incircumcisis ut scͥptũ
est aurib eidem resistentes. ꝑ iherennã
meream᷑ audire. Punquid qui eadit ñ
ceruices suas: & noluerunt reuerti. Itẽ
infra. ¶um omnia uirtutum studia.
di gr̃am indigere docuisset : ꝓbabiliter
ne eius auxilio ullatemis queunt. In
seꝑtimo autem capło generalem uolers
ostendere grãm xp̃i. que nullum usq qͣ
hominem p̃termitiat. &e rebelles quoq

Expanded text:
cendens a Patre luminum: qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis, dicente Apostolo , Qui dat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et crescere faciet fructus justitiae vestrae. Hic ne quis putaret nihil superesse quod per liberum ageretur arbitrium, non irrationabiliter adjecit quo probaret, non auferri illud his donis, sed potius roborari, nisi revolutum ad iniquitates suas, ab auxilio Dei se mallet avertere. Nostrum vero est, inquit, quotidie attrahentem nos gratiam Dei ut humiliter subsequamur, vel certe dura cervice et incircumcisis, ut scriptum est , auribus eidem resistentes, per Jeremiam mereamur audire, 312 Numquid qui cadit non cervices suas, et noluerunt reverti? Item infra, cum omnia virtutum studia Dei gratia indigere docuisset, probabiliter ne ejus auxilio ullatenus queunt. 3. In septimo autem capitulo , generalem volens ostendere gratiam Christi, quae nullum usquequaque hominum praetermittat, et rebelles quoque
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓ bona uoluntate ur̃a. & hoc non ee cio¬
bis. s dci donim ẽ. ñ ex oꝑib. ne quis
glorictur. Et eetera: que collecta de
scͥpturis quasi alt̾no sibi sensu aduersa
colligit: ut donis gr̃e. studium humane
cõmittat industͥe: & omnium hominũ
diuisione fact̾a: aliisint quos gr̃a deisal¬
uet: alii. qͦs lex ce nat᷑a iustificet. S lex
potest. ne quid mali fiat iub̃e: a malo aũ
ñ potest lib̃are. Notum facit mandatũ:
s obediendi ñ prãt affect̾um: insi qui ẽ
occidens ꝑ imꝑium littere. fiat uiuificãs

Expanded text:
ntate : et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: non ex operibus, ut ne quis glorietur? Et caetera quae collecta de Scripturis, quasi alterno sibi sensu adversa collegit, ut donis gratiae studium humanae committat industriae; et omnium hominum divisione facta, alii sint quos gratia Dei salvet, alii quos lex et natura justificet. Sed lex potest, ne quid mali fiat, jubere; a malo autem non potest liberare. Notum facit mandatum, sed obediendi non praestat affectum: nisi quod est occidens per imperium litterae, fiat vivificans
Abbreviated transcription (Latin):
est. Qui beatꝰ paulus congruit dicens.
In xp̃o iħu neq eircumcisioneq p̃putiũ
ualet aliquid: s fides q̃ ꝑdilectionem
oꝑatur. Unde habet᷑ hec fides conexaca¬
ritati. nͥ unde eam ipse monstrat accep
ꝓ ipsopatiamini: Quodutiq fierisine
magna caritate ñ poterat. Et tõm. Ca¬
spm̃ sc̃m qui datꝰ est nobis. Sine qua
caritate apłs quantam fidem. qnͣtamq
scientiam. quas uirtutes. quȩ studia.
qͦs labores. nich ꝓdesse destatur: quia
scilicet multa laudabilia atq miran¬
da possunt in homine repꝑtri. q̃ sine

Expanded text:
est . Cui beatus Paulus congruit, dicens, est . Cui beatus Paulus congruit, dicens, In Christo Jesu, neque circumcisio, neque praeputium valet aliquid, sed fides quae per dilectionem operatur . Unde habetur haec fides connexa charitati, nisi unde eam ipse monstrat acceptd etiam ut pro ipso patiamini . Quod utique fieri sine magna charitate non poterat. Et iterum, Chasanctum, qui datus est nobis . Sine qua charitate Apostolus quantam fidem, quantamque scientiam, quas virtutes, quae studia, quos labores, nihil prodesse testatur ? Quia scilicet multa laudabilia atque miranda possunt in homine reperiri, quae sine
Abbreviated transcription (Latin):
confiteant᷑ uitam. & lum̃. & iusticiam suã.
ñ in se. Qui cum eẽt impiꝰ. &e cecus. et
mortuus: a libatore suo. gratis accepit
& iusticiam. & lum̃. & uitam. Nonenm
tuste agebat : & aucta est iusticia erus. Nec
ad deum gradiebat᷑: &e confirmatus est
cursus ei. Nec diligebat dm̃: or inflãma¬
ta est caritas eiꝰ. S cum ẽc̃t sine fide. ac ꝑin¬
de impius: accepit sp̃mfidei. & factꝰ ẽ iustꝰ.
Iustus autem ex fide uiuit: &e sine fide ne¬
mo placere potest deo. Et omne quod
ñ est ex fide: peccatum est. Ut scilicet in¬
telligas. iusticiam infidelium non esse
iusticiam: quia sordet natura sine gr̃a.
exul ac ꝑditus. ambulans sine uia pro¬
fundiores intrabat errores: s quesitus
& inuentꝰ. & reportatus est. &e inuiam q̃
ueritas & uita est introduct̾us. ac dileẽ¬
tione in dm̃ qui illum ñ diligentem
ex deonatꝰ est. & cognoscit dm. Qui non
diligit. ñ nouit deum: quia d̾s karitaᷤᷤ

Expanded text:
confiteantur vitam, et lumen, et justitiam suam confiteantur vitam, et lumen, et justitiam suam rietur , non in se; qui cum esset impius, et caecus, et mortuus, a liberatore suo gratis accepit et justitiam, et lumen, et vitam. Non enim juste agebat, et aucta est justitia ejus; nec ad Deum gradiebatur, et confirmatus est cursus ejus; nec diligebat Deum, et inflammata est charitas ejus: sed cum esset sine fide, ac proinde impius, accepit spiritum fidei, et factus est justus: Justus autem ex fide vivit ; et, Sine fide nemo potest placere Deo ; et, Omne quod non est ex fide, peccatum est : ut scilicet intelligat, justitiam infidelium non esse justitiam; quia sordet natura sine gratiaexsul ac perditus, ambulans sine via, profundiores intrabat errores: sed quaesitus, et inventus, et reportatus est, et in via quae veritas et vita est introductus; ac dilectione in Deum, qui illum non diligentem ex Deo natus est, et cognoscit Deum. Qui non diligit, non novit Deum; quia Deus charitas
Abbreviated transcription (Latin):
bus gentib doceret᷑: atq ille immundum.
& indiscretum cibum uidaica obsertiantia
recusaret: trina ad eum uox facta sit dic̃ẽs.
Que d̃s mundauit: tune commune dix¬
eris. Quosatis aꝑte ostendit᷑. omniabo¬
na oꝑa quȩ in cornelio p̃cesserunt. dĩ gr̃ã
ademundationẽ ipsius inchoasse: ut cui
dñs iam imꝑtierat hoc donum. non dub¬
taret apłs conferre sacram̃tum: ne nouȩ
& necdum reuelate uocationis uacillaret
exordium: nͥ ꝑipsa iudaica p̃cedentium
studiorum. dm in assum̃dis constaret oꝑ¬
atum. Non emim omnium est fides. nec
om̃s credunt euangłio: s qui credunt d̃i
agunt᷑ sp̃u: qui non credunt. libero auer¬
tuntur arbito. Conuersio gͦ nr̃a ad deum.
ñ er nobis s ex deo est: sic̃ dicit apłs. Gr̃a¬
Agnoscat se humana debilitas. & in pͥmo
homine uinu̾sarum gn̾ationum damna¬
ta successio: & cum mortui uiuificantur.
cũ ceci illuminant᷑. cum impii iustificant᷑.

Expanded text:
bus gentibus doceretur, atque ille immundum bus gentibus doceretur, atque ille immundum et indiscretum cibum Judaica observantia recusaret, trina ad eum vox facta sit dicens, Quae Deus mundavit, tu ne commune dixeris Quo satis aperte ostenditur, omnia bona opera quae in Cornelio praecesserunt, Dei gratiam ad emundationem ipsius inchoasse: ut cui Dominus jam impertierat hoc donum, non dubitaret Apostolus conferre Sacramentum: ne novae et necdum revelatae vocationis vacillaret exordium, nisi per ipsa indicia praecedentium studiorum, Deum in assumendis constaret operatum. Non enim omnium est fides ; nec omnes credunt Evangelio . Sed qui credunt, Dei aguntur Spiritu: qui non credunt, libero avertuntur arbitrio. Conversio ergo nostra ad Deum non ex nobis, sed ex Deo est: sicut Aposgnoscat se humana debilitas, et in primo homine universarum generationum damnata successio; et cum mortui vivificantur, cum caeci illuminantur, cum impii justificantur,
Abbreviated transcription (Latin):
trium cohortatiomi uocantis obedire. cũ
in illum. gr̃a dei affectum credend obedi¬
endiq generauerit: Auoguin sufficẽt
moneri hominem. ñ etiam in ipso nouã
fieriuoluntatem: si cut scͥptum est. Prepa¬
ratur uoluntas a dño. Et sic̃ art apłs.
Deus est enim qui oꝑat᷑ in uobis ce uelle
&e ꝑficere probonauoluntate.:ꝑquabo¬
na doluntate. ñ quam in ipsis oꝑatus est
ds: ut quod donauerat tielle. donaret ce
liberi arbitͥi facultatem. inagnum in cen¬
turione cornelio extare docum̃tum: eo qd̃
ande gr̃e ꝑceptionem. timens atq orans.
dm elemosinis. atq ieiumis. ce orationi.
spontaneostudio fuerit intent᷑: atq ob
hoc diuino testimonio. laudatꝰ. dontm
regenerationis acceꝑit. Neq intelligunt
omnem illam p̃parationẽ cornelii per des
grãm fuisse collatam. Siquidem cũ sẽs
petrus ꝑuisionem omnigenum aĩalium.
de baptizando cornelio. ac ꝑinde de omni¬

Expanded text:
trium cohortationi vocantis obedire, cum trium cohortationi vocantis obedire, cum in illo gratia Dei affectum credendi obediendique generaverit? Alioquin sufficeret moneri hominem, non etiam in ipso novam fieri voluntatem; sicut scriptum est, Praeparatur voluntas a Domino ; et sicut ait Apostolus, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate . Pro qua bona voluntate, nisi quam in ipsis operatus est s; ut quod donaverat velle, donaret et liberi arbitrii facultatem, magnum in centurione Cornelio exstare documentum: eo quod ante gratiae perceptionem timens atque orans Deum, eleemosynis et jejuniis, et orationi, spontaneo studio fuerit intentus; atque ob hoc divino testimonio laudatus, donum regenerationis acceperit. Neque intelligunt, omnem illam praeparationem Cornelii per Dei gratiam fuisse collatam. Siquidem cum sanctus Petrus per visionem omne genus animalium, de baptizando Cornelio, ac perinde de omni
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ĩs. Iugum enim meum suaue est:
ce onus meum leue. Quod ad omnes
homines uolunt ꝑtinere. laborantes
in incerto istiꝰ uite. oneratosq peccatis:
ut qui uoluerint manfuetudinem &e
humilitatem saluatoris imitari. & iu¬
gum mandatoꝵ eiꝰ fubire. inuemant
requiem animab suis in spe uite et̾nȩ.
Qui autem hec facere noluerint: sua
culpa careant salute. quam siuolunssẽt
poterant obtinere. S audiant dictũ
a dño. libero arbitrio utentib. Sine
me nicħ potestis facere. Et nemo ue¬
nit ad me: nisi pat̾ qui misit me traxe¬
rit eum. Et nemo podest uenire ad me:
nisi ei fuerit datum a patre meo. Et siẽ
pater truificat mortuos: ita & filius quos
uult uiuificat. Et nemo nouit filium nͥ
pat̃: neq patrem qͥs nouit nisi filitis. et
curuoluerit filiꝰ reuelare. Que ommia
cum sint incõmutabilia. & nequeant
ulla int̃pretatione in sensum alium de¬
torqueri: quis ambigat dẽ liberum arbi¬

Expanded text:
vestris: jugum enim meum suave est, vestris: jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Quod ad omnes homines volunt pertinere, laborantes in incerto istius vitae oneratosque 91 peccatis, ut qui voluerint mansuetudinem et humilitatem Salvatoris imitari, et jugum mandatorum ejus subire, inveniant requiem animabus suis in spe vitae aeternae; qui autem haec facere noluerint, sua culpa careant salute; quam si voluissent, potuerant obtinere. Sed audiant et dictum a Domino libero arbitrio utentibus: Sine me nihil potestis facere ; et, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum ; et, Nemo potest venire ad me nisi datum ei fuerit a Patre meo ; et, Sicut Pater vivificat mortuos, ita et Filius quos vult vivificat ; et, Nemo novit Filium, nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Quae omnia cum sint immutabilia, et nequeant ulla interpretatione in sensum alium detorqueri; quis ambigat tunc liberum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
suo. & ab humilitatis uia patit᷑ cuagari:
ñ usq quaq neq in finem sit intelligentia
fraudaturꝰ: s hunc ipsum in longinqui¬
ora ꝓgressum. ideo ab eo tardius reuocari.
ut opus gr̃e eius maiore gła celebretur:
cum sibi etiam aduersantium corda lub¬
diderit. quib de uirtutum studio exor¬
tum est ꝑicłm: & de morum ꝓbitate dis¬
crimen. Non qͥa quisquam carere his
debeat: s quia miserrimus eortim usꝰ
est. cum ex naturali putantur faculta¬
te ꝓdisse: aut exlargitate quidem gratiȩ.
tis: ad defensionem alicuius defimtioniᷤᷤ
ea promendafunt. que alterrintellec̃tus
a quo uidetur diffinitio dissonare non
cecdant. & eam regulam cuisunt aptata
ñ deserant. Dictum gͦ aiunt libero arbi¬
trioutentib. Uenite ad me omnes qui
laboratis. & onerati estis: & ego uos refi¬
ciam. Tollite iugum meum suꝑuos.
& discite a me quia mitissum & humilł
corde: & inuenietis requiem animab

Expanded text:
suo, et ab humilitatis via patitur evagari, suo, et ab humilitatis via patitur evagari, non usquequaque neque in finem sit intelligentia fraudaturus; sed hunc ipsum in longinquiora progressum, ideo ab eo tardius revocari, ut opus gratiae ejus majore gloria celebretur, cum sibi etiam adversantium corda subdiderit, quibus de virtutum studio exortum est periculum, et de morum probitate discrimen. Non quia quisquam carere his debeat, sed quia miserrimus eorum usus est, cum ex naturali putantur facultate prodisse; aut ex largitate quidem gratiae, tis. Ad defensionem enim alicujus definitionis ea promenda sunt, quae alteri intellectui, a quo videtur definitio dissonare, non cedant, et eam regulam, cui sunt aptata, non deserant. Dictum ergo aiunt libero arbitrio utentibus: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam: tollitesum et humilis corde; et invenietis requiem animabus
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣntum ea ipse multiplicat. dilatantur:
Si recte rep̃hendimur: cur ñ constanter
arguimur: si arguendi non sum : cur
occulta obtrectatione mordem᷑: S quis
riant: & publice de consilio conticescãt:
Uolentes enĩ in sua iusticia magis quam
in dei gr̃a głari: moleste ferunt qͦd in hiᷤᷤ
que aduerfum excellentissimȩ auct̾orita¬
tis uirum. irt̃ multas collationes asse¬
ruere. resistimꝰ. Nec dubitant. si quam
hinc mouerint questionem. in qualibet
frequentia sacerdotum. in qualibet con¬
gregatione popłorum: centenis sibi beatiᷤᷤ¬
sum augustim uoluminib obuiandỹ.
Que cum cordib obuiantium manife¬
stare ceꝑint potentissimã xp̃iane fidei
unitatem. & de fontib dium eloqun p̃¬
sentium animos mundare: quis fideli¬
um. qͥs piorum. recognitis. & cõm̃datis
sibi salutis suȩ causis. amaritudinem
istam uolet fumosȩ reciꝑe uanitatis: Ego
quidem etiam hoc de diuitus imiscdie
dei spero. quod qͦs nẽ libero falso arbito

Expanded text:
in quantum ea ipse multiplicat, dilatantur. Si recte reprehendimur, cur non constanter arguimur? Si arguendi non sumus, cur occulta obtrectatione mordemur? CAP. IVriant, et publice de consilio conticescant? Volentes enim in sua justitia magis quam in Dei gratia gloriari, moleste ferunt quod his quae adversum excellentissimae auctoritatis virum, inter multas collationes asseruere, resistimus. Nec dubitant, si quam hinc moverint quaestionem, in qualibet frequentia sacerdotum, in qualibet congregatione populorum, centenis sibi beatissimi Augustini voluminibus obviandum. Quae cum cordibus audientium manifestare coeperint potentissimam Christianae fidei veritatem, et de fontibus divini eloquii praesentium animos inundare, quis fidelium, quis piorum, recognitis et commendatis sibi salutis suae causis, amaritudinem istam volet fumosae recipere vanitatis? Ego quidem etiam hoc de divitiis misericordiae Dei spero, quod quos nunc libero falli arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
se conuertat inspectio. nulla scła. nul¬
la negotia. nuillos generationum ortus.
atq decessꝰ. ab ȩt̃nis atq inscrutabilib
iudicuis deiuacare reꝑiet. O m̃s uarie¬
tatum cõpugnantiȩ. & umuerse dissi¬
milium ꝓuentuum causȩ. quas inue¬
stigare &e discernere ñ ualemꝰ: inilla¬
eterna scientia simul notȩ simtlq di¬
uise funt: & nicħ ibi inordinatum est.
etiam de necdum existentium qualitati¬
bus act̾ionum. Qm̃ ñ est in deo accidẽs
motꝰ. aut noua uoluntas: aut dempo¬
rale consiltum. Nec cogitatio eius cũ
rerum mutabilium inequalitate uari¬
atur: s cunct̾a pariter tempora & tem¬
poralia semptt̃no ac stabilz comp̾hen¬
dit intuitu: & omnib omma iam retͥ¬
buit : qͥ que sunt futura iam fecte. Iyĩc
illud est beati pauli apliscribentis ad e¬
phesios. Benedietꝰ d̾s &e pater dm̃ irr̃¬

Expanded text:
ostra convertat inspectio, nulla saecula, nulostra convertat inspectio, nulla saecula, nulla negotia, nullos generationum ortus atque decessus ab aeternis et inscrutabilibus judiciis Dei vacare reperiet. Omnes varietatum compugnantiae, et universae dissimilium proventuum causae, quas investigare et discernere non valemus, in illa aeterna scientia simul notae, simulque divisae sunt. Et nihil ibi inordinatum est, etiam de necdum existentium qualitatibus actionum. Quoniam non est in Deo accidens motus, aut nova voluntas, aut temporale consilium, nec cogitatio ejus cum rerum mutabilium inaequalitate variatur, sed cuncta pariter tempora et temporalia, sempiterno ac stabili comprehendit intuitu, et omnibus omnia jam retribuit, qui quae sunt futura, jam fecit. Hinc illud est beati Pauli apostoli scribentis ad Ephesios, Benedictus Deus et Pater Domin
Abbreviated transcription (Latin):
tantim cotidic milia senum. milia iu
atcerit᷑. arma famulantur. Quã mul¬
tos enim qui intranquillitate pacis sa¬
cram̃tum baptis matis susciꝑe differe¬
bant. ad aquam regenerationis confu¬
gere instantis ꝑicł̃ metꝰ impulit: et
lentis tepidisq aninis quod diu cohor¬
tatio quicta ñ suasit: minax subito ter¬
ror excorsit. Quidam eccłie filu abhosti¬
bus capti. dños suos xp̃i euangłio man¬
ciparunt: &e quib conditione bellica
seruuebant: eisdem fidei magisterio p̃¬
fuerunt. At alii barbari dum romaniᷤᷤ
auxiliant᷑. quod in fuis locis posse non
pot̾ant. in nr̃is cognouere regionibus:
&e ad sedes suas cum xp̃iane religionis
iustificatione remearunt. Ita nicħ obsi¬
stere diuine gr̃ẽ potest. qͦminus id quod
uolucrit imnpleat᷑. dum etiam discordie
adunitatem trahunt᷑: & plage in reme¬
dia uertuntur: ut eccłia unde metuit
ꝑicłm. inde sumat augm̃tum. Ad qͦs¬
libet gͥ rerum humanarum exitus nr̃a¬

Expanded text:
tantur quotidie millia senum, millia jutantur quotidie millia senum, millia juatteritur, arma famulantur. Quam multos enim qui in tranquillitate pacis sacramentum baptismatis suscipere differebant, ad aquam regenerationis confugere instantis periculi metus impulit, et lentis tepidisque animis quod diu cohortatio quieta non suasit, minax subite terror extorsit? Quidam Ecclesiae filii ab hostibus capti, dominos suos Christi Evangelio manciparunt, et quibus conditione bellica serviebant, eisdem fidei magisterio praefuerunt. At alii barbari dum Romanis auxinantur, quod in suis locis nosse non poterant, in nostris didicere regionibus, et ad sedes suas cum Christianae religionis institutione remearunt. Ita nihil obsistere divinae gratiae potest quominus id quod voluerit impleatur, dum etiam discordiae ad unitatem trahunt, et plagae in remedia vertuntur, ut Ecclesia unde metuit periculum, inde sumat augmentum. Ad quoslibet igitur rerum humanarum exitus se n