comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Accito loco si nõ stereris quinquã giita
aurcos dare spondes si dies instipulatõe
ꝑercerẽ omissus sin̾ an id ageretur ut
dito die sisteres in ꝑfecra erit stipulatio.
pulatio sib aditione acepta nires habeb.
ne ante ꝯmutetur quã fuerit declatatũ
reum premutendi non posse si ⁊ siita sti¬

Expanded text:
certo loco: si non steteris, quinquaginta aureos dari spondes?" si dies in stipulatione per errorem omissus fuerit, cum id ageretur, ut certo die sisteres, inperfecta erit stipulatio. pulatio sub condicione concepta vires habebit, nec ante committetur, quam fuerit declaratum reum promittendi
Abbreviated transcription (Latin):
tor ꝓalit. cumiã opꝰ ante puto penam
esse ꝯmissã nec adtem ꝑtinete qd̾ aliꝗt
tempus antelialendas iunias sint quod
stipulator non desid̾auit id anit n̾alen¬
das uinꝑas eifici id est. qd̾ nonẽ arbittato¬

Expanded text:
at, puto poenam esse commissam nec ad rem pertinere, quod aliquod tempus ante kalendas Iunias fuit, quo stipulator non desideravit id ante kalendas Iunias effici, id est quo non est arbitrat
Abbreviated transcription (Latin):
pãphĩlia eius quid̾ ese auus ea fu̾at tunc
⁊ parerer ueru̾ hcredem simorã fid̾iꝯmisse
nb̾tati fecit ꝯpellendum partum qͦi ad lib¬
tatem ꝑducere ¶ Lrins tiusiͣ testam̃to
cauit medicos tibĩ comendo illum ⁊ illum
ĩto iudino erit ut bãt honos libtos ⁊ me¬
dicosq ꝙ si ggo lib̾tatem cis dedissem u̾itus
sum. qd̾ sorori mee lim̃e fecerunt media
Em cius manumisi abeã qtłi salatio cip¬
leto reliquerũt eã queto ansid̾i ꝯmissa lib

Expanded text:
la, eius quidem esse, cuius ea fuerat tunc cum pareret: uerum heredem, si moram fideicommissae libertati fecit, compellendum partum quoque ad libertatem perducere. Lucius Titius ita testamento cauit: 'medicos tibi commendo illum et illum: in tuo iudicio erit, ut habeas bonos libertos et medicos. quod si ego libertatem eis dedissem, ueritus sum, quod sorori meae carissimae fecerunt medici serui eius manumissi ab ea, qui salario expleto rel‹i›qu
Abbreviated transcription (Latin):
mtitius capioliũ ascend̾it qd̾ sura sc̾ptã
sit si heres noluerit non ualebit s utide¬
mum sitorum inuoliatate fecit hcredissi
ei lariũt. Cetm̾ si arbitrũ illi quasi uiro bo¬
no de̾it nondubicmuis quin lib̾tas debe
tibi uidebitur pcto manumittas ita enim
hocaccpiendum sit si tibi quasi uiro bono
uedsbiur siam ⁊ ita relictum siuoluntatẽ
meam ꝓai̾is puto debĩquem adinodu̾

Expanded text:
Capitolium ascenderit. Quod si ita scriptum sit 'si heres uoluerit', non ualebit, sed ita demum, si totum in uoluntate fecit heredis, si ei libuerit. ceterum si arbitrium illi quasi uiro bono dedit, non dubitabimus, qui libertas debetibi uidebitur, peto manumittas': ita enim hoc accipiendum 'si tibi quasi uiro bono uidebitur'. nam et ita relictum 'si uoluntatem meam probaueris' puto deberi: quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
mtra quĩ quenrgũ sticħ̾ centum dedetit
fiber esto nec tino uł ꝑcredi uł emptori p̃
quĩquenitũ dabit si ratos rebdidiset
libm eist uissum ñ patitur heres rebus pe¬
citharibus uenditis reliqua soluere per

Expanded text:
tra quinquennium Stichus centum dederit, liber esto': nec Titio uel heredi uel emptori post quinquennium dabit. Si rationes reddidisset, liberum esse iussum non patitur heres rebus peculiaribus uenditis reliqua soluere: per
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ mortuo herede sũtatu liẜ locpletiorems
ereditatem tanta pecunia quantã dait sic
uusus feõt isł ut creditorib⁊ soluends aib¬
tia stimilie dando statim eumadlb̃taten.
eẽ uenturũ existimauit heres aimstatulibm
decem dare iussumuenderet ꝯdiconẽ ꝓnũ¬
tiauit ⁊ traditoi legem diit ut abi potius q̃
emptori eadem .x. darcniur quereliatit utr
eoꝵ statu lib̃ pecumã dando lib̃ tatem ⁊seq̃ t᷑¬

Expanded text:
 Mortuo herede si statuliber locupletiorem hereditatem tanta pecunia, quantam dare sit iussus, fecerit, ueluti creditoribus soluendo, cibaria familiae dando: statim eum ad libertatem esse uenturum existimauit. Heres cum statuliberum decem dare iussum uenderet, condicionem pronuntiauit et traditioni legem dixit, ut sibi potius quam emptori eadem decem darentur: quaerebatur, utri eorum statuliber pecuniam dando libertatem consequeretu
Abbreviated transcription (Latin):
te poterint si si aciis eoꝵ comurqt̃ gestus
ita inixtus fu̾i̾t ut sẽparari non posit
necestatio alt̃ cessando alteruis lbcatẽ
inipediet nec uidebitur conditõ malteris
ꝑsonamplcta nisi id qd̾ ꝯꝑutatõe ratoñ
Abita reliquũ fun̾t ant uĩq aut alt̃ totũ
lolierit qd̾ ita lł uissuscib. Siuuraũit se
capitolium asceusurñ confeistim ut uiri¬

Expanded text:
poter‹u›nt. sed si actus eorum c‹o›mmuniter gestus ita immixtus fuerit, ut separari non possit, necessario alter cessando alterius libertatem impediet. nec uidebitur condicio in alterius persona impleta, nisi id, quod computatione rationum habita reliquum fuerit, aut uterque aut alter totum soluerit. Qui ita liber iussus est 'si iurauerit se Capitolium ascensurum', confestim ut iura
Abbreviated transcription (Latin):
heres libtatem ẜuo suo dedit defeatuscõ¬
dicione iudeiur si non dedit impleta cõ¬
ditione ultimo incetp̾re heredis ad libet¬
tadem ꝑuenet. Seruuis comunis iberẽe
iussus itadecem dederit expeaslio dait pot̃
ꝙ quoc̃̾q modo ad quisicum hũt nec refeit
apud hcredem id anap̃sociũ fin̾t ⁊bcie¬
statulibi applicantur qui ꝯdicionis ĩ pleri¬

Expanded text:
testamento suo dederit, defectus condicione uidetur: si non dederit, impleta condicione ultimo uitae tempore heredis ad libertatem perueniet. Seruus communis liber esse iussus ita 'si decem dederit' ex peculio dare potest, quod quocumque modo adquisitum habuerit: nec refert, apud heredem id an apud socium fuerit et hestatuliberi applic‹a›tur: qui condicionis imple
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑteas. idem dr᷑ ẜi filius familias beres sit
mstitutus ⁊ statu lił fllio dare iussus ẽ aiber
eẽ suie filio siie patridando ꝑuenit ad libei¬
tutem qr iad patrem heteditatis emoliunẽ¬
tum ꝑueniti sx isi poit moctẽ fili partid¬

Expanded text:
s idem dicitur. Si filius familias heres sit institutus et statuliber filio dare iussus est et liber esse, siue filio siue patri dando peruenit ad libertatem, quia et ad patrem hereditatis emolumentum peruenit. sed et si post mortem filii pat
Abbreviated transcription (Latin):
non sit accepta ⁊ puro suficere hoc eadum ⁊
offerat hetcoi non expectara die iił .x. pni¬
mo anuis datis. scd̾o antio .xx. obnilit ber
ignius est eum ĩ lib tatem ꝑuenite. am
utriusq ꝓuidentia infertur ⁊ ẜui qu aicuꝰ
it aturius inlib̾ tatẽ ꝑueni it ⁊ hetediscͣ
tenus dilatẽ int̃ empta elico accipiatiqͥs¬

Expanded text:
non sit accepta? et puto sufficere haec eadem et offerat heredi non exspectata die? uel decem primo anno datis secundo annoignius est eum in libertatem pervenire, cum utriusque providentia infertur et servi, quatenus maturius in libertatem perveniat, et heredis, quatenus dilatione interempta ilico accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
luntate dniĩ administrasse ꝓponatut ea
dampna que cau̾ ita accid̾int ut ẜuo inch
possit inputari non ꝑtncit adrelquorũ
bonus. item quero auoẽ poculium irdde
iussus sit anita pecissuĩ ꝯ putari debeat ut
sd solum pecalium eẽ ud̾atur qd̾ quac̃q
ex causa adño debeat suꝑ cẽ .R. inea ẜpẽ¬
dequa quereretur non debere dedilcr es pe¬
culio qud dnõ debeater. item q̃to ansi ex
reliqitis inpeculio aliquid ⁊uctcit᷑. At ici
hoc ex peculio reddendo debeat. Resi s q¬

Expanded text:
rasse proponatur, ea damna, quae casu ita acciderint, ut seruo nihil possit imputari, non pertinere ad reliquorum onus. Item quaero, cum omne peculium reddere iussus sit, an ita peculium computari debeat, ut id solum peculii esse uideatur, quod quaque ex causa domino debeat supequa quaereretur, non debere deduci ex peculio, quod domino debeatur. Item quaero, an, si ex reliquis in peculio aliquid conuerterit, deduci hoc ex peculio reddendo debeat. res
Abbreviated transcription (Latin):
ita pendebit ꝑtecedentis suincalienatio
sie tã ut non retro nimifant accipicutis
si tuc̃ cum reidusũma sin̾t ex soluta. si
ris quam uissus erat ded̾it statulił: pata
decem iussusdare .xx. dedit insaculo pet¬

Expanded text:
ita pendebit praecedentis summae alienatio, sic tamen, ut non retro nummi fiant accipientis, sed tunc, cum residua summa fuerit exsoluta. Si plus quam iussus erat dederit statuliber, puta decem iussus dare uiginti dedit, siue
Abbreviated transcription (Latin):
erit R manifestũ esse testatorẽ huius ꝙͦ
accus rationem scico reddi uoluisse sticus
ẜuus nĩs iubeo ut det pr̃et filie ⁊ ta uxd¬
tis mee heredibus meis sine ulla ꝯtrou̾sia
tot auteos ⁊ ut ip̃min amimitrãt fid̾i eor
ꝯmuto quesitũ est cum tpao ab hereditate
debeat. R filie que hr̃s exasse extiile ꝓpo¬
neretur ꝓͤsolido dandũ herede filio suo
uccor manilica seu̾i onibnał in annos
cẽ uolo re aut̃ suere fili l̾m̃e pero utide¬
cemb̃ ⁊ seucrũ ꝯmendatũ hãs quibus pre¬
sentem lib̃tatem non dedi ut idonea mi¬
insti̾a haberes quoᷤ pero te ⁊ lib̃tos ydon¬
eos habiturũ quero cũ eo tp̃r quotitius tes¬
tamentũ fatiebat siluis meus natus anno¬

Expanded text:
it manifestum esse testatorem huius quoque actus rationem a Sticho reddi uoluisse. 'Stichus seruus meus iubeo ut det praestet filiae et uxori meae heredibus meis sine ulla controuersia tot aureos: et ut ipsum manumittant, fidei eorum committo': quaesitum est, cum uxor ab hereditate dit filiae, quae heres ex asse extitisse proponeretur, pro solido dandum. Herede filio suo Uictorina uilica Seueri contubernalis in annosse uolo: te autem, Seuere fili carissime, peto, uti Decembrem et Seuerum commendatos habeas, quibus praesentem libertatem non dedi, ut idonea ministeria haberes, quos spero te et libertos idoneos habiturum'. quaero, cum eo tempore, quo Titius testamentum faciebat, filius natus anno
Abbreviated transcription (Latin):
endum eẽ hoc tani cu̾ ip̃s manumiatre
debebit non mattitrad̾e s  sidirecto lib̃tas
data fũrit ancille ⁊ hoꝵ aliquid euenerit
q̃ ad modũ nans subuenietur. namibi qud̾
petitur fi d̾iꝯmista lptas ⁊ p̃tor parnut hib¬
neuit. Cum u̾o dircto libertas datur non

Expanded text:
endum esse: hoc tamen casu ipse manumittere debebit, non matri tradere. Sed si directo libertas data fuerit ancillae et horum aliquid euenerit, quemadmodum natis subuenietur? nam ibi quidem petitur fideicommissa libertas et praetor paruulis subuenit: cum uero directo libertas datur, non
Abbreviated transcription (Latin):
cilus ita cant. lumis tituis herdibus p̾utis
⁊ substicuns salutem. Pcto ut ea que testa¬
m̃to caui legur ⁊ ea qut codiciliis cauero
legauero pr̃ctis quero cut libi intiotitio
nati nõ sint ansticho ⁊ pamphilo ⁊hcreti
⁊ diphilo ẜuis ꝯfestimsid̾i ꝯmissa lib tasprã¬
ri debeat. marcello a. ꝯdicõnem que lib¬

Expanded text:
Titius heredibus primis et substitutis salutem. peto, ut ea quae testamento caui legaui et ea quae codicillis cauero legauero, praestetis'. quaero, cum liberi Lucio Titio nati non sint, an Sticho et Pamphilo et Eroti et Diphilo seruis confestim fideicommissa libertas praestari debeat. Marcellus respon
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cit uiim. s nõ solum sima publica rr¬
ter ueniat s ⁊si flum̃ publicum eod̾ cm̃
quo iut̃ueuiente flumine publco ue ra¬
neris accus ẜntus ĩ pompõt idẽ. sinõ sit
ĩ peounento nanscumi. magaitudo flum¬
imisbicet sinẽ ꝓximo m̃o p̃dio ẜuitiutm¬

Expanded text:
 est uerum: sed non solum si uia publica interueniat, sed et si flumen publicum, eodem casu, quo interueniente flumine publico uiae itineris actus seruitus imponi potest, id est si non sit impedimento transeunti magnitudo fluminis. Sic et si non proximo meo praedio seruitut
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ ẜuũ maniurgitat ⁊ interdum nicħ
aut minꝰ ꝯsequatur siforte is qui roga¬
tus est manumitrẽ soluendo nonsit in¬
̃ uito cñ ẜuo neq alii neqi dnõ eam reni
Smissum ex quo dũo  ꝗd iliquid adqͥ

Expanded text:
eruum manumittat et interdum nihil aut minus consequatur, si forte is, qui rogatus est manumittere, soluendo non sit. Inuito tamen seruo neque alii neque domino eam rem s
Abbreviated transcription (Latin):
quitutores non hñt aut eos hũt quos eaꝵ
qͣ causa detinet si nec si hii data oꝑa suipo¬
testarem non fatut puto pupilli lbtos
eripiqr  iniquũ est facto tutoris qui forfitã
soluendo nonsit pupillũ dampno affici et
senatus ꝯsulto non ꝯtinent᷑ alii quam qui
gͦ eit dasimi ano senatus osulto sub uenit᷑
his qͦ caurumẽ dehͥis qui iusta excausa
ꝓcuratorẽ quis defendatut semꝑ uista ex
cã abesse dr᷑ nec lib̾tus ei eripitur nich fac
adint̃pellandã uirisdictõnem. cuis quis

Expanded text:
qui tutores non habent, aut eos habeant, quos earum quae causa detinet. sed nec, si hi data opera sui potestatem non faciunt, puto pupillis libertos eripi, quia et iniquum est facto tutoris, qui forsitan solvendo non sit, pupillum damno adfici, et senatus consulto non continetur alius quigo est? Dasumiano senatus consulto subuenitur his, quo cautum est de his, qui iusta ex causaprocuratorem quis defendatur, semper iusta ex causa abesse dicitur nec libertus ei eripitur. Nihil facit ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dãmas ẜui mei sirato̾es reddid̾ius lb̃ti
estote quesiumẽ annonsolum tõnes ue¬
rum sialiqua alia ꝯsilio ⁊ fraude coꝵ am¬
otasunt prãri ab hͥis debeant᷑ ut adlib¬
reddendaꝵ raronii non paruer̾ postea
ent non idcuros libos fore qd̾ postea ra¬
tiones ueluit redd̾e ab hedibus meis pete

Expanded text:
 Damas serui mei, si rationes reddideritis, liberi estote': quaesitum est, an non solum rationes, uerum si qua alia consilio et fraude eorum amota sunt, praestari ab his debeant, ut ad libreddendarum rationum non paruerunt, postea ent, non idcirco liberos fore, quod postea rationes uelint reddere. 'Ab heredibus meis peto
Abbreviated transcription (Latin):
rogatus crat alibto suo manumut Si
is auus fiuis ẽt nolit eumuend̾e nr ma¬
numniteret᷑ nulle p̃toris partes sũt idẽ
est ⁊ si plutis iusto uend̾e uelit sui autem
ctito quid̾ preno quinõ prnma fatie uide

Expanded text:
rogatus erat a liberto suo manumittere. Si is cuius seruus est nolit eum uendere, ut manumitteretur, nullae praetoris partes sunt: idem est et si pluris iusto uendere uelit. sin autem certo quidem pretio, quod non prima facie uide
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita impt̾ nr̃ cumprẽ suo rescripsit euoca¬
ri aut̃ apretere oportet eos qui sid̾iꝯmissam
lib̾tatẽ debenti ẽetm̾nisi sucrint euocati
cessat rubrianũ cenatus ꝯsultũ ꝑ md̾ de¬
nunna tõibus ⁊ cdiois ut̾isq cuocandi st᷑
hoc seuatus ꝯsultũ ad om̃s ꝑtinet lantãtes

Expanded text:
 noster cum patre suo rescripsit. Euocari autem a praetore oportet eos, qui fideicommissam libertatem debent: ceterum nisi fuerint euocati, cessat Rubrianum senatus consultum. proinde denuntiationibus et edictis litterisque euocandi sunt. Hoc senatus consultum ad omnes
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ iuterad causa publica auccoritate fre¬
ta suir inaque pliuue arcende actionẽ nõ
uennre mead̾ causa ẽ ea. quor menioriã
uetustas excedit. ¶ Apud arcctiũ n̾o relaui:
eimfossam ex qua ad inferiorẽ fundn̾ aqui
ip̃ẽ puto ꝓlandum qt̃ natus ait aggeren
ꝙ infundo mani erat. uisam deiocit ꝑ qd̾ ef¬
ait sin aturalis agger fu̾it non posse me
de accionc eum teneri ¶Labeo ait siniatur
factus sit agg̃ ⁊̃ menioria eius non extat

Expanded text:
uctoritate facta sint, in aquae pluuiae arcendae actionem non uenire in eademque causa esse ea, quorum memoriam uetustas excedit. Apud Ateium uero relatum est eam fossam, ex qua ad inferiorem fundum aqua ipse puto probandum. Item Uarus ait: aggerem, qui in fundo uicini erat, uis aquae deiecit, per quod efait, si naturalis agger fuit, non posse me dae actione eum teneri. Labeo autem, si manu factus sit agger, etiamsi memoria eius non exsta
Abbreviated transcription (Latin):
teꝵ non cisenecesse ut rei publice causa  sĩt
ꝑ ind̾ si alib̾i domiciliũ quis hãt alibi petatur
fid̾i omissa lib̃tas digrdumiẽ non cise noces¬
se uociri cumiqui fid̾iꝯmissĩ iłtatẽ debete
dr᷑ qr ⁊̃ absente eo si ꝯstiñt libtatem debi pro¬
nuntiari por̃ uista decansa cum abesse nocli¬
betum ꝑditi slamq eos qui apud sedes suaf:
domialiũ situm sunt nemo dubitauit er
dei ꝯmisso manumiitti debet alienatis sit
assi si infanssit int̃eos qui manumit̃e delet
genatis censint. cum unius etas impedier

Expanded text:
 non est necesse, ut rei publicae causa absint. proinde si alibi domicilium quis habeat, alibi petatur fideicommissari‹a› libertas, dicendum est non esse necesse euocari eum, qui fideicommissam libertatem deberete eo, si constiterit libertatem deberi, pronuntiari potest iusta de causa eum abesse, nec libertum perdit: namque eos, qui apud sedes suas et domicilium suum sunt, nemo dubitabit ex deicommisso manumitti deberet, alienatus sit, asset. Si infans sit inter eos, qui manumittere debent, senatus censuit, cum unius aetas impedier
Abbreviated transcription (Latin):
atiam. si cum ȩx p̾suptõe ligtas pͥdit̾a cẽ ui¬
deatur heredis cit ꝯuariã uoluntatem
teatoris prolare ¶Si quis tutor em id̾o sꝙͥ¬
sccit qnia lib̾m putauit cercasimum est
ne cꝙ lib darein peti posse neq tutelam lib̃ta¬
tis prãtõni patrocinari. ⁊ ita marcliꝰ lib

Expanded text:
uidetur, heredis est contrariam uoluntatem testatoris probare. Si quis tutorem ideo scripserit, quia liberum putauit, certissimum est neque libertatem peti posse neque tutelam libertatis praestationi patrocinar‹i›: et ita et Marcellus lib
Abbreviated transcription (Latin):
ngaucrat dimisso creditore ꝑtid̾iomissũ
manuiita uoluiss ⁊ hetedsbꝰ cred uorem
non libiatib infantes qui postea erant
edit ucnissent ageditoeẽ. Impr̾ ut̾ au¬
patre rescripsit set̾ ea que diuo pio placue¬
tint nepueti ingenuitate destmata stau¬
darc̃tur paetio emptori reslituto ꝑtree cos
ingenuos fore acsimat᷑ eeꝵ suo tp̃e manu¬
testam̃ti aꝑte essent iss codialli partus
medio tp̃r editussit ne fortuita mora ẜuita¬
tem partui irirganit inarti partũ trad¬
endum ut abei adlib̾tattm ꝑducates ap¬
paret gͥ gehoc rescripto. It doꝙ adiuopio tał

Expanded text:
gauerat, dimisso creditore per fideicommissum manumitti uoluisset et heredibus creditorem non liberantibus infantes, qui postea erant editi, uenissent a creditore, imperatpatre rescripsit secundum ea, quae diuo Pio placuerint, ne pueri ingenuitate destinata fraudarentur, pretio emptori restituto perinde eos ingenuos fore, ac si mater eorum suo tempore manutestamenti apertae essent uel codicilli et partus medio tempore editus sit, ne fortuita mora seruitutem partui irrogauerit, matri partum tradendum, ut ab ea ad libertatem perducatur. Apparet igitur ex hoc rescripto, item
Abbreviated transcription (Latin):
tas daripot̾it. quidmmrum cumetiam
ncuumdari cum posse quasi scruum duius
pius rescͥpsli Si peatum atestore fuit ne
postea dicbus seruiret placuit fid̾iꝯmis¬
satiam libtatcin datam iud̾i namqui i
pecir nepostea fuat uidetur petere ut li¬
b̃ttas ei praterur s ⁊ suta scriꝑfit ne cũ
Aieues ne cumundas. socmerit dicendum
simodo hoc animo fuerit asctiptũ. ꝙ no
lib̾cans an mo dicendum est cessate lib̾ta¬

Expanded text:
etiam uenumdari eum posse quasi seruum diuus Pius rescripsit? Si petitum a testatore fuerit, ne postea Stichus seruiret, placuit fideicommissariam libertatem datam uideri: nam qui hoc petit, ne postea seruiat, uidetur petere, ut libertas ei praestetur. Sed et si ita scripsit: 'ne eum alienes' 'ne eum uendas', idem erit dicendum si modo hoc animo fuerit adscriptum, quodlibertatis animo, dicendum est cessare liberta
Abbreviated transcription (Latin):
eslio ⁊ incorractanr Siquis lłtatẽ ded̾it
fius duobus sirationes redeid̾uit iulianus
crĩ cractat sialt̃ retd̾e sit paratus alt̃ non sit
an alt ꝑ alt̃m impediat᷑ ⁊ recilline ait siquidẽ
scparanm iõues gesserũt ststine aduł tatem
ad ipiscerdã ci qui suas rões ceddit siu̾o sinua
non alias uid̾i alc̾m patuisse nisiuiriusꝙ re¬
uana exsoluerit inteliquis accꝑe debcins
ut up̃a uolumina r̾onum reddamt᷑ s ⁊ si an¬
alla cumsliis lłia ct̾ iussa sit ⁊stniuuaͥ pãt¬

Expanded text:
estio et in eo tractatur, si quis libertatem dederit seruis duobus, si rationes reddiderint. Iulianus enim tractat, si alter reddere sit paratus, alter non sit, an alter per alterum impediatur: et rectissime ait, si quidem separatim rationes gesserunt, sufficere ad libertatem adipiscendam ei qui suas rationes reddit: si uero simul, non alias uideri alterum paruisse, nisi utriusque reliqua exsoluerit. in reliquis accipere debemus, ut et ipsa uolumina rationum reddantur. Sed et si ancilla cum filiis libera esse iussa sit, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
uil subꝯditõe lib̾tatem accegit ⁊ ante diẽ
uł ꝯditionẽ partum edid̾it adlib̾tatera
partus ꝗducetur ꝙ hoꝵ alia condinio est.
slomcni moram fortuitam sceuolim¬
tate testanti s passi sunt. Si ꝓnõ scriptoh¬
Abitus sit ẜuis alicui legatiis aufuo per
fid̾iꝯmissũ libertas ascripta est q̃stionis est
nan sid̾iꝯnussa lib̾tas debeat. intercidert
tus su̾at manumitit̃ uł su ipẽ ẜius ut supͣ
dictum ẽ suit legatus anlibias nondebe¬
at intercid̾e ⁊ purẽ debe dici sid̾i ꝯmissam
lib̃tatem saluam ẽẽ licer adeum nicħ ꝑ¬
ueneris quint roganis erat manum̃tit
cogetur. Igiur lib̾ratemprestare is adquẽ

Expanded text:
ante diem uel condicionem partum ediderit, ad libertatem partus perducetur, quia horum alia condicio est: non enim moram fortuitam, sed ex uoluntate testantis passi sunt. Si pro non scripto habitus sit seruus alicui legatus, cui seruo per fideicommissum libertas adscripta est, quaestionis est, num fideicommissa libertas debeat intercidere tus fuerat manumittere, uel si ipse seruus, ut supra dictum est, fuit legatus, an libertas non debeat intercidere. et putem debere dici fideicommissam libertatem saluam esse, licet ad eum nihil peruenerit, qui eum rogatus erat manumittere: cogetur igitur libertatem praestare is ad
Abbreviated transcription (Latin):
duis ⁊ marcus rescpsit sid̾iꝯmissas lib̃ta¬
tes noq erate neq ⁊dicõe nieq mora non
prantiũ tardius ne redoentium corrũpi
aut indet̾iorẽ statum ꝑdudi. ¶ Quãꝗ̃ exir¬
ritis codicillis lib̾tates nondebeantur at¬
tũ siheres hos codiallos factos habuisset ⁊¬
ex hͥis quedam prestitit ⁊ ẜuos prãnde fid̾i¬
ꝯmisse lib̃tatis grã in lib̾tate morari uolu

Expanded text:
icommissa‹s› libertates neque aetate neque condicione neque mora non praestantium tardiusue reddentium corrumpi aut in deteriorem statum perduci. Quamquam ex irritis codicillis libertates non debeantur, attamen si heres hos codicillos ratos habuit et ex his quaedam praestitit et seruos praestandae fideicommissae libertatis gratia in li
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ csus ind̾it quo isqui fati nõ potes fid̾i om¬
isse lib̃tatis subiectus eit. acomodammnus
mentem senaus ꝯstalt que ⁊̃ ad heredem in¬
fantem rogat imtrahanda ẽ. Adeundus etãt
⁊̃ ex hac cansap̾tor p̾scrum cumres cͥto diui
p̃n esfetumẽ ut siꝙ iãexregans p̃sentes st̃

Expanded text:
 casus inciderit, quo is qui fari non potest fideicommissae libertati subiectus est, accommodabimus mentem senatus consulti, quae etiam ad heredem infantem rogati trahenda est. Adeundus est autem etiam ex hac causa praetor, praesertim cum rescripto diui Pii effectum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ coheredem aitra dc̃pnũ noluntats redi¬
mete non cogrudum noc obxũdem ertorẽ
cetcta que pat̾ ininibtia prosecturo filio
doniuit. frĩ qui mansit inpecestate ꝯfe¬
renda cum peculiũ castrense filius ⁊̃ mnite
legittimos hetedes precipiiũ retineat fĩ fid̾i¬
yimissaria lb̃ tas asihio post gcitam etitem
uire singłi recepta adcert̾a sideiꝯmissa
relicta porrigi non placut¶ ẜuum a filio
post quiq annos si ee tp̃e mercedem diur¬
namfilis p̃satas manurati uoluit ui¬
ennio ꝓtimo uaganis non prestiterat
ꝯditõe defectus uidebatur sitũ betes fiuliꝰ
aut tutores cius mimst̾ium ẜui ꝑbicumũ¬

Expanded text:
m citra damnum uoluntatis redimere non cogendum. nec ob eundem errorem cetera, quae pater in militia‹m› profecturo filio donauit, fratri, qui mansit in potestate, conferenda, cum peculium castrense filius etiam inter legitimos heredes praecipuum retineat. Etiam fideicommissaria libertas aure singulari receptam ad cetera fideicommissa relicta porrigi non placuit. Seruum a filio post quinque annos, si eo tempore mercedem diurnam filio praestitisset, manumitti uoluit: biennio proximo uagatus non praestiterat: condicione defectus uidebatur. si tamen heres filius aut tutores eius ministerium seru
Abbreviated transcription (Latin):
exensa abesse ꝓnuniatum fu̾it Ceꝵ qui
ex iusta causa abeẽnt. ⁊ eaꝵ qui p̾sentes fidi¬
ꝯmise lib̃tati moram non fatiẽt ꝑ ind̾ libtus
erit atq sisoli rogati adiustam causam lit̃¬
tatem ꝑduxissẽt ¶Siquis ẜuũ anbereditar¬
ium rogatas manuimntẽt iauier faccũ est̾
senatus ꝯsisliũ emclio nineo ⁊ uilio seuero

Expanded text:
sa› abesse pronuntiatum fuerit, eorum, qui ex iusta causa abessent, et eorum, qui praesentes fideicommissae libertati moram non facient, perinde libertus erit atque si soli rogati ad iustam libertatem perduxissent. Si quis seruum non hereditarium rogatus manumittere latitet, factum est s
Abbreviated transcription (Latin):
ex indicanti cã cumhͥis agi possit¶Infariosi
ꝑsonã diuis pius rescpsit fidiꝯmissam lib̃ra¬
tem non inpediri sub ꝯditoe̾ scripti heredis
qm̃ compotem m̃tis nonesse affirmanir
insurdo subueni enir s ⁊ si quis sine herede ł
alio successore decesserit qui fidi ꝯmissam lib¬
tatm pr̾andã ptãte deberet adito pretore li¬
btatem prandã esse censin ᷤ senatus s ⁊ si quis
heres abstiuerit lib̾tati fidi ꝯmisse ꝑ seuato
dsultum subuentũ eit tam̃ ⁊ si nonẽ sinc h¬
erede qui suũ heredem ht̃ licet ab stiuẽtẽ

Expanded text:
gi possit. In furiosi persona diuus Pius rescripsit fideicommissam libertatem non impediri sub condicione scripti heredis, quem compotem mentis non esse adfirmatur. in surdo subuenietur. Sed et si quis sine herede uel alio successore decesserit qui fideicommissam libertatem praestare debebat, adito praetore libertatem praestandam esse censuit senatus. Sed et si suus heres se abstinuerit, libertati fideicommissae per senatus consultum subuentum e‹s›t, tametsi non est sine herede, qui suum heredem habet licet abstinentem
Abbreviated transcription (Latin):
issariam lib̾tatem pt̾are cumsemel fũdi
legatũ agnouitiadnobus heredibꝰ. Qui
tres ẜuos halebant petut ut duos exhis qͦs
noluissc̃t ni inimmuutãt abaltero herdũ
lantante nonͣ alt᷑ declarat quos uelit in¬
amimitẽ pot̃ dici sicri lsbos ut ꝑind̾ libet¬
tas ꝯpetat acsip̃sens solus manumitere
exnusta causa absit heres suĩ fari nõ possit
ex causa ab est aut latirat aut quidã p̾sen¬
tes st alii ex iusta cã absunt nõ milli
stustrandi grã fidi ꝯmissi copiansui nõ
fitũt alici qui libitatẽ debuit heres nen
extat aur sinis heits hereditate se absti¬
nuit p̃tor ꝓminnare debet extestam̃to

Expanded text:
issariam libertatem praestare, cum semel fundi legatum adgnouit. A duobus heredibus qui tres seruos habebat petit, ut duos ex his quos uoluissent manumittant: altero heredum latitante alter declarat, quos uelit manumittere. potest dici fieri liberos, ut perinde libertas competat, ac si praesens solus manumittereiusta ex causa absit heres siue fari non possit ex causa abest aut latitat: aut quidam praesentes sunt, alii ex iusta causa absunt, nonnulli frustrandi gratia fideicommissi copiam sui non faciunt: aut ei, qui libertatem debuit, heres non extitit: aut suus heres hereditate se abstinuit: praetor pronuntiare debet ex testamento
Abbreviated transcription (Latin):
Sdicnonem admutend.¶sisibbꝯdicione dan¬
dor.u. lbtas data sit sine beredi dare iussꝰ
sir᷑ qnułtatẽ accepit sine nonsit dictum an
dando ei cubona ad dicenda sũt ꝑueniarad
hbrateni queri pot̾. ⁊ magis es ut cidari de¬
beat anbona addica sunt quasi translata
dicio nideatur certe si alii quam heredidare
quid est idonee satisdatõ iͤtiq auo pignorsuꝰ
dans. ÷ sfici fides habita fuerit ꝑuattient
sine satildatõe ioonet euuũ uidebinr aedi

Expanded text:
admittendam. Si sub condicione dandorum decem libertas data sit, siue heredi dare iussus sit qui libertatem accepit siue non sit dictum cui, an dando ei cui bona addicenda sunt perueniat ad libertatem, quaeri potest: et magis est, ut ei dare debeat, cui bona addicta sint, quasi translata condicio uideatur. certe si alii quam heredi dare quid est idonee? satisdato utique aut pignoribus datis. sed si ei fides habita fuerit promitten‹t›i sine satisdatione, idonee
Abbreviated transcription (Latin):
put᷑atis egressus fuiss grauis senis acuto¬
torib eiusdem ꝯuentus ẜuus ⁊̃ apud il¬
dicem om̃ib sans fect exacra cautõne
tibꝰ sius recte pocuni ã illatã ciłe q̃ ro an
ram̃to ascͥpta inpleanir non iuire gesolutã¬

Expanded text:
fuisset Gaius Seius, a curatoribus eiusdem conuentus seruus etiam apud iudicem omnibus satisfecit: exacta cautione ribus suis recte pecuniam inlatam: quaero, an tamento adscripta impleatur, non iure exsoluta
Abbreviated transcription (Latin):
ullo cau reuocetur ⁊ ħ quidonant illũ ͤ qua
se hab̾e i nauult. ait is qui mornscausa do¬
catur se potius hab̾e uult quam cũ cui do¬
nat. Ilũ deinde potus quam berdem sutim
Ergo qd̾ mortis causa donat qua parte se co¬
giati negonũ gerit scł ut cum qualucnit
terdatur sibi. Ncc disbitaucrũt casiam. quĩ
ditoẽne reppetipossit quaste non seaa ꝓpt̃.
hane tõnem qd̾ ea que damtur aut ita dmtui¬

Expanded text:
ullo casu reuocetur. et ibi qui donat illum potius quam se habere mauult: at is, qui mortis causa docatur: 'se potius habere uult, quam eum cui donat, illum deinde potius quam heredem suum'. Ergo qui mortis causa donat, qua parte se cogitat, negotium gerit, scilicet ut, cum conualuerit, reddatur sibi: nec dubitauerunt Cass‹i›ani, quin condictione repeti possit quasi re non secuta propter hanc rationem, quod ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
iũt filio ꝑmisit ẜuum manumuitẽ ⁊ ĩ¬
terim decesserit intestato deind̾ siluis ig¬
norans panemsuũ moͥtuũ lib̾̃tatẽ inpo¬
si̾t lib̃tas ẜuo fauore lib̾tans ꝯtingit cũ
non appareat murata gc̃ dnii uoluntas. sĩ
aũt ignorante filio ucͥniss pat̃ ꝑ nu̾tumi
⁊ antẽ quã filiꝰ cernor fieret ẜ uũ manumi¬
fiss lib̃ non fit. ¶llamut filio manumit¬
tente ẜuus ad lib̃tatem ꝑueniat durare
manu misisse Quotiens dñs suũ manu¬
chominꝰ uetum ẽ uoluntate diii ẜium
manumissum õe ⁊ ideo lib̾ etit ⁊ecõ¬
trario si se sticus non putaret manumutẽ¬
uire est qua ^ inestimatoẽ ⁊ utroq casu ue¬
rum cit sticum uotuntare diũ manumis¬
sumeẽ. Id̾q uiris est ⁊ si dñs ⁊ ẜuus in eo

Expanded text:
 filio permiserit seruum manumittere et interim decesserit intestato, deinde filius ignorans patrem suum mortuum libertatem imposuerit, libertas seruo fauore libertatis contingit, cum non appareat mutata esse domini uoluntas. sin autem ignorante filio uetuisset pater per nuntium et antequam filius certior fieret, seruum manumississet, liber non fit. nam ut filio manumittente seruus ad libertatem perueniat, duraremanumississe. Quotiens dominus seruum manuihilo minus uerum est uoluntate domini seruum manumissum et ideo liber erit. et ex contrario si se Stichus non putaret manumittenn re est, quam in existimatione et utroque casu uerum est Stichum uoluntate domini manumissum esse. i
Abbreviated transcription (Latin):
uendidit ut post annu̾ a bemptore man¬
umutẽtur qd̾ si nõ manumisiss uꝯue¬
nit ut manum ino̾et aut .x. airos anp¬
sccutum sit. Tempore alienatõis ꝯucnuit
ut bomo lił. itus cansa traditus post quĩ¬

Expanded text:
post annum ab emptore manumitteretur: quod si non manumisisset, conuenit, uti manum iniceret aut decem aureos empsecutum sit. Tempore alienationis conuenit, ut homo libertatis causa traditus post qui
Abbreviated transcription (Latin):
uitũ gͦ cͥcire  ᷤ diionis donatõ fuit añꝙi mar¬
tis ꝯcilium accitulũ haberet ngrri nen pot̃i
mortis cãm facram usd̾i sequitur ut solum
soluta pͥore donatõs qͣm scia titio suꝑstes fu¬
ir. seqͥris extorqueriiudeatur. muliere deni
faladiam. exꝑsona sua tenebuntꝰ Cum pat̃
i nexitemis uite ꝯsainitꝯ emancipato filio que¬
dam sineulla ꝯditõne redhibendi donasset
ac frr̾s ⁊ coberedescinis bouis ꝯtribui donatões

Expanded text:
nis donatio fuit an quae mortis consilium ac titulum haberet? sed denegari non potest mortis causa factam uideri. sequitur, ut soluta priore donatione, quoniam Seia Titio superstes fuit, sequens extorqueri uideatur. muliere deniFalcidiam ex persona sua tenebuntur. Cum pater in extremis uitae constitutus emancipato filio quaedam sine ulla condicione redhibendi donasset ac fratres et coheredes eius bonis contribui donationes
Abbreviated transcription (Latin):
fĩt alioquĩ uacantibꝯ fisco uendicantis non
habe ꝯstitntõe locum apłrte cauetut. Ser¬
uos aũt testum̃to manumissos ut bona suspͥi¬
antur utre cautionẽ i d cam offerre nõ minꝰ
quã ceteros defunca tibtos aut extrancos de¬
clarauit qd̾ benesicu̾ inmorib anius hetedi¬
bus scͥptis autilũ donis p̃stitanl more solte¬

Expanded text:
sint: alioquin uacantibus fisco uindicatis non habere constitutionem locum aperte cauetur. Seruos autem testamento manumissos, ut bona suscipiant, iure cautionem idoneam offerre, non minus quam ceteros defuncti libertos aut extrarios declarauit: quod beneficium, minoribus annis heredibus scriptis auxilium bonis praestitutum more sol
Abbreviated transcription (Latin):
exgitur ut ñ utiq unũ fuum hãt qui manu¬
mutit. It̃ si iͣ atͥmonii causa uiꝑgo uł mulie
lũpnos mag̾ mul ieril ꝯueniens ẽ manum¬
mum fecit᷑. Sũt quiputant ⁊̃ feminas p̾sc
matͥmoni causa manumittẽ s ita siforte.

Expanded text:
exigitur, ut non utique unum seruum habeat, qui manumittit. item si matrimonii causa uirgo uel mulielumnos magis mulieribus conueniens est manummum fecerint. Sunt qui putant etiam feminas posse matrimonii causa manumittere, sed ita, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
adut iti magnũ meã ꝯditionẽ redigitur
ut l̃ tate ad ipiscatur. ⁊ pͥmo quid ĩ uũm¬
ĩ fiuis nõ ꝓpͥo tudetur emptus dici cũ suos
nũmos ẜiuis hr̃e nonpossit. uerũ ꝯuentib̾
ocauis credendum ẽ suis nũmis eum ⁊ edep¬
tum cũ noniũmiscius qucum. emt᷑¬

Expanded text:
aximum in eam condicionem redigitur, ut libertatem adipiscatur. Et primo quidem nummis suis non proprie uidetur emptus dici, cum suos nummos seruus habere non possit: uerum coniuentibus oculis credendum est suis nummis eum redemptum
Abbreviated transcription (Latin):
essent si testam̃to his legnta eẽnt. quibus
caꝑe ꝑ lgm nonliaet. ¶ Ex hoc senatus ꝯsus¬
to multẽ ⁊ uarie questiones agitantur. de qͥ¬
bus penuea testutꝰ donatõ dicca ẽ adono. qs
donodato tacta agreco. Nlamhii dicunt pͣ¬

Expanded text:
essent, quae testamento his legata essent, quibus capere per legem non liceret. ex hoc senatus consulto multae uariaeque quaestiones agitantur, de quibus pauca referamus. Donatio dicta est a dono quasi dono datum, rapta a Graeco: nam hi dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłs mortis dauit aut cegitatõe mortali¬
tatis. qd̾ nos qn̾q inoriniros intelligimo
¶Si iusseris morris causa debitorem tuum
m aut creditori mes expmint̃ decẽ quid
uiris cẽ queriur. Si iste deliror soluendo
non sit. et airialian si ggo stipulatus fue¬
rim tantã peccuni ã me accepisse. inquan¬
tum debitor soluendo funiss. slam ⁊ si cõua¬
liuss inquid donatar obligatõnẽ d intat

Expanded text:
ulum mortis datur aut cogitationem mortalitatis, quod nos quandoque morituros intellegimus. Si iusseris mortis causa debitorem tuum mihi aut creditori meo expromittere decem, quid iuris esset quaeritur, si iste debitor soluendo non sit. et ait Iulianus, si ego stipulatus fuerim, tantam pecuniam uideri me cepisse, in quantum debitor soluendo fuisset: nam et si conualuisset, inquit, don
Abbreviated transcription (Latin):
fuꝰ dñi pidii furtũ ilhcite inp̃dio fccerĩt
ignorante dño milla pena dim̃itenti.
Siquis ꝓfessus apud publicanũ siũt nen
enim in nectigal solucrit hoc concetont pi¬
blicano ut solent facere. diui seuetus ⁊ an¬
tongnus tescpserũt res incõmissũ noncade
issũ cessat Cum pon̾t saritict⁊ fisc exbonis

Expanded text:
domini praedii ferrum illicite in praedio fecerint ignorante domino, nulla poena dominum teneri. Si quis professus apud publicanum fuerit, non tamen uectigal soluerit, hoc concedente publicano, ut solent facere, diui Seuerus et Antoninus rescripserunt res in commissum non cadeissum cessat, cum poterit satisfieri fisco ex bonis
Abbreviated transcription (Latin):
fulto ut quasi extestami̾to ad libtatem per¬
uenia. ¶s cui cesidi ꝯmisso libtas debelut᷑
ab eo qui seluendo non erat passus ẽ sebo¬
ua fide emptori trãdi existunãs in ma¬
nuissu stodiendã accionẽ trcmplo eius
qui lib̃i hominis emptorẽ simulta fuitu¬
tt decepit ego quoq addugor ut putem

Expanded text:
ut quasi ex testamento ad libertatem perueniat. Is cui ex fideicommisso libertas debebatur ab eo qui soluendo non erat passus est se bonae fidei emptori tradi: existimas in manumissum constituendam actionem exemplo eius, qui liberi hominis emptorem simulata seruitute de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ĩ geꝑsina poñt hoc colligipone cum filiu
ẽe senatoris uł cuius alñꝯ digintitiᷤᷤ quare
nõ dicais uid̾i patrem nisi ei sru̾alit̃. don¬
addi facultatẽ adcmt hoc qͦ aocssisse. dũ ei¬
lł anidat peculii adumustratõe fpari aũt

Expanded text:
ex persona poterit hoc colligi: pone enim filium esse senatoriae uel cuius alterius dignitatis: quare non dicas uideri patrem, nisi ei specialiter donandi facultatem ademit, hoc quoque concessisse, dum liberam dat peculii administrationem? Pa
Abbreviated transcription (Latin):
rit maneat aput ineiũ ¶Sidonauirus
mͥ morns cã debitoremtuũ caeditori meo de¬
is legauis onuͥ modo erꝑe uidebor tantam pe¬
alniam in quantã acreditar incoli̾atus
fuero. Qd̾ si abecd̾ ego stipulatus fuero eatenꝰ
caꝑe cxisti mandus ero. quatritus debitor soluẽ¬
ator oditione aut infactum atr̃ debitous¬
morre secura. Nicuia titie fllia ħes cxestitit
ageria a ntͣ nt ragata erat cyregrapha cep¬
tino ⁊ racio suꝑͣ scriptis dedit. Qucritur
simeuia ħes sũmiam q̃ debeletar . progra¬
phis supͣscriptis petar uł ip̃a cy iegrapba ã

Expanded text:
maneat apud M‹ae›uium. Si donaturus mihi mortis causa debitorem tuum creditori meo delegaueris, omnimodo capere uidebor tantam pecuniam, quanta a creditore meo liberatus fuero. quod si ab eodem ego stipulatus fuero, eatenus capere existimandus ero, quatenus debitor soluenator, condic‹t›ione aut in factum amorte secuta Maeuia Titiae filia heres extitit: Ageria autem, ut rogata erat, chirographa Septicio et Maeuio supra scriptis dedit. quaeritur, si Maeuia heres summam, quae debebatur ex chirographis supra scriptis, petat uel ipsa chirographa, an
Abbreviated transcription (Latin):
unus titiꝯ tesfamento facto seiam uprem
Fuum meñ qui ⁊ pusalus nocatur lib iesse
uolo si urori mce placdat cum ita q seia uxor
siastinitõe porno enus adntiam filiam ꝑucuc¬
beroti qđi uror itsdatois heredittut st absli¬
tatem iuste ꝯtradiccre possit. ma̾ . R. scic¬

Expanded text:
us Titius testamento facto Seiam uxoremseruum meum, qui et Psyllus uocatur, liberum esse uolo, si uxori meae placeat'. cum itaque Seia uxor substitutione portio eius ad Titiam filiam perueEroti, quod uxor testatoris hereditate se abstitatem iuste contradicere possit. Modesti
Abbreviated transcription (Latin):
uie arcende st ⁊si fossas feess exqua aqͣ
pluuia possi noccre arbutũsi .ipareat
suturum ut aqua plumanoat crgete o¬
portert fossas cum eeplere ⁊ insifaceret ꝯ¬
dẽpture tanrisi ante quã adiudiarer ꝗqu

Expanded text:
e. Sed et si fossas fecisset, ex quibus aqua pluuia posset nocere, arbitrum, si appareat futurum, ut aqua pluuia noceret, cogere oportere fossas eum explere et, nisi faceret, condemnare, tametsi antequam adiudicare
Abbreviated transcription (Latin):
nec ieferre quoꝵ fructuũ ꝑ apiendori causa .i¬
id̾ opus flat It̃ sabimis ⁊ caillus opus qd̾¬
manu factũ est inhãc accionẽ uenire auit.
nisi siquid agͥ colendi cã siat sul cos tũ aqua¬
rios. gẽ̾ ¶ appellantur siquis fatiat aque al¬
uiue amoue eumteũi au Idẽ ait siaqͣ na
uem ceisart. qd̾ si oꝑe ftõ aqua aut ĩsuꝑiorẽ
partẽ pellitur aut minferiorẽ deriuatur aq̃
uioni fundo insuũ deriuare dum opus in
alieno tion satiat: om̃sbꝰ uis eẽ ꝓ dc̃e enĩ sibi
unusquisq dum alii non nocet. nõ ꝓhibet᷑
sec quẽꝗͣ hoc noiẽ teu̾is deuiq marcella¬
iuano nocendi s suũ agrũ meliorẽ faciendi
id fec̃s It saicudũ et hanc accionẽ uł suꝑior

Expanded text:
ausa id opus fiat Item Sabinus Cassius opus manu factum in hanc actionem uenire aiunt, nisi si quid agri colendi causa fiat: Sulcos tamen aquarios, qui ἕλικες appellantur, si quis faciat, aquae pluuiae actione eum teneri ait. Idem aiunt, si aqua naem cessare: quod si opere facto aqua aut in superiorem partem re pellitur aut in inferiorem deriuatur, aquae uicini in suum deriuare, dum opus in alieno non fiat, omnibus ius esse prodesse enim sibi unusquisque, dum alii non nocet, non prohibetur nec quemquam hoc nomine teneri. Denique Marcelluuicino nocendi, sed suum agrum meliorem faciendi id fecit. Item sciendum est hanc actionem uel super
Abbreviated transcription (Latin):
sit credendũ est sins nũmis eum redemptũ
sanis est eñ qd̾ his qui emptõis suũ nomẽ
a comodau̾it nichil desuo impendit. Si
abignoto emptus sit postea aũt p̃cũ siũ
obtulit dicendũ erit nõ esse audiendum
ab inreo eñ boc agideb ut imagimatia
fieret emptõ ⁊ ꝑfidem contractus nitex
sure loc acto nũmos fiuis nondedit cessa¬
bit lib̃tas. Unde queri potĩt sicumhocar
initõ ec̃t faccum ẽpite festinauit ⁊ p̾aum
numerauit anpostea ei satis facio Ruu¬

Expanded text:
is nummis eum redemptum: satis est enim, quod is, qui emptioni suum nomen accommodauerit, nihil de suo inpendit. Si ab ignoto emptus sit, postea autem pretium suum optulerit, dicendum erit non esse audiendum: ab initio enim hoc agi debet, ut imaginaria fieret emptio et per fidem contractus inter sive hoc acto nummos servus non dedit, cessabit libertas. Vnde quaeri poterit, si, cum hoc ab initio esset actum, emptor festinavit et pretium numeravit, an postea ei satisfacto servu
Abbreviated transcription (Latin):
ais ad ꝓuinc̃. ¶ortis usa capir cũ
tot̾ mortem alicaus capiendi occasio obu
tario aut legati aut fidi ꝯmissi uite cap¬
uo gemorte alt̾is nãcitur capiendi octa¬
sionem. S qr ꝓpͥo noĩe hec sp̃es capiendi
appellantur id̾o abhac diffintõe seꝑant᷑:
Iuliano placet licet soluendononsit debi¬
tor cui accepto latum sit. iudi cimotis
causa donatũ sine donatc̃e ant capirur

Expanded text:
iale. Mortis causa capitur, cum propter mortem alicuius capiendi occasio obuetario aut legati aut fideicommissi iure capit, ex morte alterius nanciscitur capiendi occasionem, sed quia proprio nomine hae species capiendi appellantur, ideo ab hac definitione separantur. Iuliano placet, licet soluendo non sit debitor, cui acceptum latum sit, uideri ei mortis causa donatum. Sine donatione autem cap
Abbreviated transcription (Latin):
deinde si c decid̾it ⁊ italabeo ꝓbar. et cnĩ
num qͥs hol̃emgtidat. an uero factum
Simitnur sumuitio oꝑis dampnũ facaũ
siti tñ siopus factũ cit al. eo quem pip
missor ꝓhibe non ꝑotuit scipulatio nõ¬
si ftii noĩe dampm infeq fuĩt caurũ
deinde furnaru culpe᷑ dampnũ datum
fiũt nonuenire in hanc stipulationcm
plerisq uidetut. Cassiis quoq scribit q¬
ocagtra dampnũ datum c̃ aunulla cpe

Expanded text:
deinde sic deciderit. et ita Labeo probat: etenim num quis hominem occidat an uero factum ittitur, cum uitio operis damnum factum sit, tamen, si opus facit, stipulatio issi furni nomine damni infecti fuerit cautum, deinde furnarii culpa damnum datum fuerit, non uenire in hanc stipulationem plerisque uidetur. Cassius quoque scribit, quod contra ea damnum datum est, cui nulla ope
Abbreviated transcription (Latin):
dũpni infecn noĩe nonsatisdabitur eum
en non satisdabitur: sial in poisessio¬
tie cẽ iubebo. ¶Hoc edictum ꝓspiat᷑ dãp¬
no nondũ facto cumcetẽ actiones ad dãp¬
lia que noxã omiser̾ nonultra nos soleãt
hon̾ate ꝗͣ ut noxx ea dedamus ulto m g̃
ea que aĩa careãt ultra non nos debent
hon̾are. preserum amnres ꝗdem aĩales
quedã pmuĩ declerint. tpẽ extent. Edes
aut̃ siruina sua dampnũ ded̾unt desic¬
rint extare. Uñ querit᷑ si anie quã ca¬
ueretur edes deciderũt neq dñs rudera

Expanded text:
ni infecti nomine satisdabitur, eum, cui non satisdabitur, simul in possessione esse iubebo'. Hoc edictum prospicit d‹a›mno nondum facto, cum ceterae actiones ad damnlia, quae noxam commiserunt, non ultra nos solent onerare, quam ut noxae ea dedamus, multo magis ea, quae anima carent, ultra nos non deberent onerare, praesquae damnum dederint, ipsae extent, aedes autem, si ruina sua damnum dederunt, desierint extare. Vnde quaeritur, si ante, quam caveretur, aedes deciderunt neque dominus rudera
Abbreviated transcription (Latin):
onis iuactõe uidican nonfrueri dcũderat
inquantũ facẽ pot᷑ ꝯuemiris e alege dotia¬
tiotus causa titlo num̾iata ut staum donã¬
tori inmio detur non ĩreditur diũ itãs¬
latio. acꝓt̾ca hisd nũmis donatori cudi¬
ns. nouũ diñum in isquernur. muttis ⁊

Expanded text:
rat in quantum facere potest conueniri. Ea lege donationis causa pecunia Titio numerata, ut statim donatori mutuo detur, non impeditur dominii translatio: ac propterea isdem nummis donatori creditis nouum domi nium in his quaeritur. Mutus et
Abbreviated transcription (Latin):
antũ ꝓmisit ualle denato intelligiur ꝑm¬
de ac fiquenlib aliũ debuorẽ. pat̃ iussiss
peccumuã ꝑmiitẽ. ẽumu̾o ego titio pecam¬
iam donatarus te qui mͥ tanrundetndona¬
De uolebas inssero titio ꝓmittẽ int̾oit̾is ꝑso¬
nas. donatõ ꝑfectaest alud iuris erit si

Expanded text:
ualere donatio intellegitur, perinde ac si quemlibet alium debitorem pater iussisset pecuniam promittere. Cum uero ego Titio pecuniam donaturus te, qui mihi tantundem donare uolebas, iussero Titio promittere, inter omnes personas donatio perfecta est. Aliud iuris erit, si
Abbreviated transcription (Latin):
ut ł. adł. Insumatria sũt quie inscrior
locus suꝑiori seruit lex natura loci uetustas
que semper ꝑ lege habetur minuendaꝵ
scił linum eausai ap̃ labeonẽ ꝓponitur si¬
memoniã extate. quõ facta est hanc infer¬
ior uuicinus non ꝑurgabit sic fiebat: ut ex
restã gnatoẽ eius aqua fundo nr̃o noc̃et
dic̃ gͥ labeo aque pluie arcende cñ infer¬
orsag posse ut aut ip̃e purgaret. aut
tpateret᷑ in p̾stinũ stanm oam reduõe

Expanded text:
um. In summa tria sunt, per quae inferior locus superiori seruit, lex, natura loci, uetustas: quae semper pro lege habetur, minuendarum scilicet litium causa. Apud Labeonem proponitur memoriam extare, quando facta est: hanc inferior uicinus non purgabat: sic fiebat, ut ex restagnatione eius aqua fundo nostro noceret. dicit igitur Labeo aquae pluuiae arcendae cum inferiore agi posse, ut aut ipse purgaret aut te pateretur in pristinum statum eam redige
Abbreviated transcription (Latin):
ĩfcriorem agrũ ꝑueniens noceat labco exib¬
mat aque plume aicende aginõ poise ¶¬
empet eũ hanc eẽ ẜuitutem inferioꝵ pred¬
oꝵ ui nanita ꝓflucntẽ aquã excipiant p¬
lane si ꝓpt̃ id opus sublatum uelemcutior
aqua profluat isl duue᷑uł corriuet᷑ aque
fitetius demq art oditionilo agroꝵ quas clã
leges eẽ diccas utͥ quibꝯ agris inigna sĩt flu
periorẽ suꝑiori secuite. atq hoc incomodũ

Expanded text:
inferiorem agrum perveniens noceat, Labeo existimat aquae pluviae arcendae agi non posse: semper enim hanc esse servitutem inferiorum praediorum, ut natura profluentem aquam excipiant. plane si propter id opus sublatum vehementior aqua prfitetur. Denique ait condicionibus agrorum quasdam leges esse dictas, ut, quibus agris magna sint flumperiori seruire atque hoc incommodum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlongñ ĩp̃s ad quiti Elegant̃ querit᷑ sidũ
ꝯtiugerit. ansarciri poisit. Et missio ꝗ
cessabit p̃tor tñ decernere deb quicp̾
danogni ꝯtigerit. ut de eo qͦi caueatus
aut sipurat qd̾ urilit᷑ actõnẽ dicum fit.
reccrnar ¶ꝑ ipupillus tutorẽ non hãt quo¬

Expanded text:
longum tempus adquiri. Eleganter quaeritur, si, dum ntigerit, an sarciri possit. et missio quidem cessabit: praetor tamen decernere debet, quidquid damni contigerit, ut de eo quoque caueatur, aut, si putat, quod utiliter actionem daturus sit, decernat. Si pupillus tutorem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
i flumine ꝙ nado tranfiri põt. ¶s loco
sacro uł eligioso uł sancco int̃ uerg̃ te
quo fas nonsit uti ĩnulla eoꝵ ẜ uitus i¬
poni porĩt. B si fundꝰ inetus alt̾ius
int̃ merit nitercedit haustus fuitutẽ
sipido tuo in ponete petero sit meduis

Expanded text:
 flumine quod uado transiri potest. sed loco sacro uel religioso uel sancto interueniente, quo fas non sit uti, nulla eorum seruitus imponi poterit. Sed si fundus medius alterius inter me et te intercedit, haustus seruitutem fundo tuo imponere potero, si mihi