comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ regnum eiꝰ usq inȩt̃num coram
me. Attendat gͦ & aspiciat salo¬
monis domum. plenam mulierib
& ipsum ab eis regem aliquan do
sapientem. in eandem ydolatriam
seductum atq deuectum: & non
audeat existunare deum. uel hoc
ꝓmisisse mendaciter: uel talem
salomonem domumq eius futu¬
ram non potuisse prescire. Non
hinc autem debemus ambigere:
qui carnem ex semine dauid seꝰ¬
cundum factus ẽ. iam uideremꝰ
ista compleri: ne uane atq in¬
aniter hic alium aliquem requi¬
ramus. sicut carnales uidȩi. Nã
ꝙ ipsi usq ad eo filium quem lo¬
co isto regi dauid ꝓmissum legt̃.
intelligunt non fuisse salomonẽ:
ut eo qui ꝓmissus ẽ tanta iam
manifestatione declarato: Ad¬
huc mirabili cecitate alium
sperare se dicant. Facta ẽ qui¬
dem ñ nulla imago rei futurȩ
etiam insalomone. in eo quod
templum ȩdificauit. & pacem ha¬
buit secundum nom̃ suum. salo¬
mon quippe pacificus ẽ latinȩ:

Expanded text:
et regnum ejus usque in aeternum coram et regnum ejus usque in aeternum coram me. » Attendat ergo et aspiciat Salomonis domum plenam mulieribus ipsum ab eis regem aliquando sapientem in eandem idolatriam seductum adque deiectum; et non audeat existimare Deum uel hoc promisisse mendaciter uel talem Salomonem domumque eius futuram non potuisse praescire. Non hinc autem deberemus ambigere, qui factus est ex semine Dauid secundum carnem, iam uideremus ista conpleri, ne uane adque inaniter hic alium aliquem requiramus, sicut carnales Iudaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi Dauid promissum legunt, intellegunt non fuisse Salomonem, ut eo, qui promissus est tanta iam manifestatione, declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificauit et pacem habuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine
Abbreviated transcription (Latin):
bo semen tuum post te. quoderit
de uentre tuo: & preparabo reg¬
num eus. Hic ȩdificabit domũ
nomini meo: & dirigam thronũ
eususq inȩt̃num. Ego ero illi
inpatrem. &ille erit mͥ infilium.
Et cum uenerit iniquitas eius:
redarguam illum iniuirga uiroꝵs.
ꝙ plagis filiorum hominum. Mi¬
sericordiam autem meã non amo¬
uebo ab eo: sicut a moui a quib dã
um gͦ regi dauid multa. ꝓspe¬
ra ꝓuenissent. cogitauit den
cet excellentissimȩ diffamatum:
quoda rege salomone filio eius
postea fabricatum ẽ. Hoc eo cogi¬
tante. factum ẽ uerbum dei ad il¬
quos a moui a facie mea. Et fide¬
lis erit domus eiꝰ. & regnum eiꝰ usq
inȩt̃num corãme Et thronus eius
erit erectus usq in ȩt̃num. Hanc
tam grandem ꝓmissionem qui pu¬
tat insalomone fuisse completam:
multum errat. At tendit enim
quod dictum ẽ. hic edificabit mi¬
chi domum:. qm̃ salomon templum
illud nobile extruxit: & ñ attendit
quod dicit. fidelis erit domis eiꝰ.:

Expanded text:
tuum post te, qui erit de ventre tuo, et praeparabo regnum ejus. Hic aedificabit domum nomini meo, et dirigam thronum illius usque in aeternum. Ego ero illi in patrem, et ille erit mihi in filium. Et cum venerit iniquitas ejus, redarguam illum in virga virorum, et in plagis filiorum hominum. Misericordiam autem meam non amovebo ab eo, sum regi Dauid multa prospera prouenissent, cogitauit facecet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc eo cogitante factum est uerbum Dei ad quos amovi a facie mea. Et fidelis erit domus ejus, et regnum ejus usque in aeternum coram me: et thronus ejus erit erectus in aeternum. » Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse completam, multum errat. Attendit enim quod dictum est: « Hic aedificabit mihi domum: » quoniam Salomon templum illud nobile struxit; et non attendit quod dicit: « Fidelis erit domus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
than ꝓpħam. quod ꝑferret ad regẽ.
Ubi cum dixisset deus. qͦd non ab
ipso dauid sibi ȩdificaretur domꝰ.
neq ꝑtantum tempus se mandasse
cinquam in populo suo ut sibi face¬
ret domum cedrinam: nunc in qͥt
hȩc dicesseruo meo dauid. Hȩc diẽ
dominus omnipotens. Accepi te de
ouili ouium: ut eẽs in ducem suꝑ
populum meum israel. Et eram te¬
cum in omnib inquib ingredie¬
baris : ac exterminaui omnes ini¬
micos tuos a facie tua: ꝙfeci te
nominatum. secuntum nomen
magnorum qui sunt suꝑ terram.
Et ponam locum populo meo isrł.
ꝙ plantabo illum: & in habitabit
seor sum. & non sollicitꝰ erit ultͣ.
& non apponet filius iniquitatis
humiliare eum sicut abinitio. a
dieb quib constitui udices suꝑ
populum meum isrł. Ꝙ requiem

Expanded text:
than prophetam, quod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus, quod non ab ipso David sibi aedificaretur domus, neque per tantum tempus remandasset cuiquam in populo suo ut sibi faceret domum cedrinam: « Et nunc, inquit, haec dices servo meo David: Haec dicit Dominus omnipotens: Accepi te de ovili ovium, ut esses in ducem super populum meum Israel; et eram tecum in omnibus quibus ingrediebaris; et exterminavi omnes inimicos tuos a facie tua, et feci te nominatum secundum nomen magnorum qui sunt super terram. Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhabitaseorsum, et non erit sollicitus ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum sicut ab initio, a diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. » Hoc tam
Abbreviated transcription (Latin):
goliȩ sustulit. & panes ꝓpositio¬
nisaccepit. quȩ res & sacerdoti mor¬
s quantum ad sacram̃tum. ꝓpħie
tum ẽ: qui positus incarne. dum
insectationem declinaret iudaicã.
ad apostolos transiuit: & his a qͥb¬

Expanded text:
Goliae substulit, et panes propositioGoliae substulit, et panes propositionis accepit. Quae res et sacerdoti morSed quantum ad sacramentum prophetum est, qui positus in carne, dum insectationem declinaret Judaicam, ad apostolos transiit, cum q
Abbreviated transcription (Latin):
intabnaculo domini. & nomen
obligatus inconspectu domini.
Obligatus idem dohȩc idumeꝰ
erat uotoͬ quo se obligauerat
aliquot dieb intab̾naculo dñi
immoraturum: & orationi uaca¬
turum. Dohȩc autem iste idume¬
us. qui camelorum. idẽ infruc-¬
tuosi gregis & tortuosi custoserat.
& interprȩtatur motus siue sollici¬
tus. qui & ꝑcussit abimelech sa¬
cerdotem magnum: Nã abi¬
melech interprȩtatur frat̃ meus
toris ꝑsonam gestat: ꝑ quẽ fraudẽ
contra redemptorem nr̃m qui ue¬
re rex ẽ. oꝑatus diabolus: ut eiꝰ¬
ꝑditione facta. etiam postea ꝑse¬
qͣuutionem ȩccłia paterentur. ꝙ
occiderentur quam plurimi disci¬
puli xpisti & sacerdotes: & ꝓnomui¬
ne euis. ꝑseqͣuutiones grauissimas
ꝑferrent: s indomo abunelech so¬
lus abiathar pͥnceps sacerdotum.
a ꝑ seqͦuutore sauil immunis est.
quia nemo potest nocere xpõ pͥn¬
cipi sacerdotum. qui uictor adcȩlos
ensa facie saul. uenit ad sacerdo¬
tem abinelecha quo & gladium

Expanded text:
in tabernaculo, et nomen obligatus in conspectu Domini; » obligatus idem Doeg Idumaeus erat voto, quo se obligaverat aliquot diebus in tabernaculo Domini immoraturum, et orationi vacaturum. Doeg autem iste Idumaeus qui camelorum, id est infructuosi gregis et tortuosi, custos erat, et interpretatur, motus sive sollicitus, qui et percussit Abimelech sacerdotem magnum: nam Abimelech interpretatur frater meus toris personam gestat, per quem fraude contra Redemptorem nostrum, qui vere rex est, operatus diabolus, ut, ejuproditione facta, etiam postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi, et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravissimas perferrent. Sed in domo Abimelech solus Abiathar princeps sacerdotum a persecutore Saul immunis est, quia nemo potest nocere Christo principi sacerdotum, qui victor ad coelos a facie Saul, venitque ad sacerdotem Abimelech, a quo et gladium
Abbreviated transcription (Latin):
raciter manifestant optemperare.
Et non solum inuentores primi er¬
rorum. quos patres samaritanors
significant hoc faciunt: s & sequa¬
ces eorum. quos filiorum nomine
& nepotum expressos recte possumꝰ
intelligere. similiter agunt. An¬

Expanded text:
raciter manifestant obtemperare. raciter manifestant obtemperare. Et non solum inventores primi errorum, quos patres Samaritanorum significant, hoc faciunt, sed et sequaces eorum, quos filiorum nomine et nepotum expressos recte possumus intelligere, similiter agunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eueorum. Post hec sc riptura narrat
de ipsis samaritanis. quod cum do¬
minum colerent. diis quoq suisser¬
uirent. uixta consuetudinem gen¬
tium dequib transiati fuerant sa¬
mariam : & ñ multo post subsequi¬
tur dicens. Fuerunt igitur gentes
iste timentes quidem dm̃. s nichilo¬
minus & idolis suis seruientes. Nam
&filii eoꝵ & nepotes. sicut fecert̃
patres siu. ita faciunt usq in prȩ¬
ientem diem. Et quia insamarita¬
norum ꝑsona hȩretici accipiunt᷑.
inprȩdicta sententia. illorum nequi¬
na conuenienter exprimitur. Ha¬
bent enim heretici quedam sacra¬
menta cominunia cum scã ȩccłia.
y quasdam sententias scãrum scͥp¬
turarum rite intelligunt: s tamen
nichilominus idolis errorum suor
seriure ñ cessant. Uidetur enimeiᷤ.
timorem dei rite se custodire: cum
secundum sensum suum ueritati se
putant fauere. S quia catholicȩ fi¬
dei unitatem sꝑmint habere: ma¬
lignorum spũum uoluntatib se ue¬

Expanded text:
Evaeorum. Posthaec Scriptura narrat Evaeorum. Posthaec Scriptura narrat de ipsis Samaritanis quod cum Dominum colerent, diis quoque suis servirent juxta consuetudinem gentium, de quibus translati fuerant Samariam, et non multo post subsequitur, dicens: « Fueruistae, timentes quidem Dominum, sed nihilominus et idolis suis servientes; nam filii eorum et nepotes, sicut fecerunt patres sui, ita faciunt usque in praesentem diem. » Et quia in Samaritanorum persona haeretici accipiuntur: in praedicta sententia illorum nequitia convenienter exprimitur. Habent enim haeretici quaedam sacramenta communia cum sancta Ecclesia, et quasdam sententias sanctarum Scripturarum rite intelligunt, sed tamen nihilominus idolis errorum suorum servire non cessant. Videtur enim eis timorem Dei rite se custodire, cum secundum sensum suum veritati se putant favere. Sed qui catholicae fidei unitatem spernunt habere, malignorum spirituum voluntatibus se ve
Abbreviated transcription (Latin):
construxerunt in regione uideȩ
samaritani. qui de babilonia
transierant. Asima quoq. oppi¬
dum quod ȩdificauerunt qui
ad eam uenerant de emath: nalaa
derunt. Uidetur autem uxta
consequentiam sermonis. etiam pdi¬
lorum quib heȩ gentes prius in
terra sua seruierint. Hic posse uo¬
cabula intelligi. quia dictum esset.
& una quȩq gens fabricata ẽ am̃
suum. quasi ad expletiorẽ senten¬
tiȩ subiunctum sit. Uiri enimba¬
bilonii fecerunt socoth benoth: idẽ.
tab̾nacula benoth. Et meluis ni
fallor faceret interpres: si socoth
latine intab̾na cła uerteret.
& nom̃ idoli benoth absolute po¬
neret. Et sicut in sequentib ma¬
nifeste dicitur. Hi autem qui
erant de sepharuaim: comburelaq̃
filios suos igni adramelech & aname¬
lech diis sepharuaim: ubi ostendi
tur. adramelech. Manamelechido¬
la fuisse urbis sepharuan: ita
uidetur consequens. ut & nergel
cutheorum. asimae matheorum.
nabaaz & thartha idola fuerint

Expanded text:
construxerunt in regione Judeae construxerunt in regione Judeae Samaritani, qui de Babylonia transierant. Asima quoque oppidum quod aedificaverunt, qui ad eam venerant de Emath. Nebaazderunt. Videtur autem juxta consequentiam sermonis, etiam idolorum, quibus hae gentes prius in terra sua servierunt, hic posse vocabula intelligi, quia cum dictum esset, et unaquaeque gens fabricata est Deum suum, quasi ad expletionem sententiae subjunctum est: Viri enim Babylonii fecerunt Sochoth Benoth, id est tabernacula Benoth. Et melius, ni fallor, faceret interpres, si Sochoth latine in tabernacula verteret, et nomen idoli Benoth absolute poneret: et sicut in sequentibus manifeste dicitur: 17, 31 Hi autem, qui erant de Sepharvaim, comburebant filios suos igni Adramelech, et Anamelech diis Sepharvaim: ubi osttur Adramelech et Anamelech idola fuisse urbis Sepharvaim. Ita videtur consequens, ut et Nergel Cuthaeorum, Asima Hemathaeorum, Nebaaz et Tharthac idola fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
alienam. quo magis lugere delec-¬
tat. quam cantica lȩticie ꝓferre.
Unde & psalinista. mrstico eloqͥo
hoc idem commemorat dicens.
Suꝑ flumina babilonis illic sedi¬
mus & fleuimus. dum recor dare¬
mͣ tui syon. Insalicib in medio
eiꝰ. suspendimus organa nostra.
Quia illic interrogauerunt nos
qui captiuos dixerunt nos: uer¬
ba cantionum. Et qui abduxe¬
runt nos: hẏmnum cantate
nob̾ de canticis syon. Quomodo
cantabimus canticum domini:
interra aliena: Quod dicit᷑
de his quȩ insamariama rege
assiriorum adducte sunt natio¬
nib. & una quȩq gerens fabri-¬
cata ẽ deum suum. posuerunt¬
q eos infanis excelsis quȩ fecerant
samarite gens &gens murbib
siuis itiquib habitabant. uiri eñi
babilonii fecerunt socoth benoth.
uiri autem cutheni fecerunt ner¬
gel: & uiri de emath fecerunt
asima. porro euehi fecert̃ naba¬
az & thartha: in libro quidem
locorum legitur. quod benoth
& nergel fuerint ciuitates quas

Expanded text:
alienam, quo magis lugere delecalienam, quo magis lugere delectat, quam cantica laetitiae proferre. Unde et Psalmista mystico eloquio hoc idem commemorat, dicens: « Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra. Quia illic interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos, verba cantionum. Et qui abduxerunt nos: Hymnum cantate nobis de canticis Sion. Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena ? » Quod dicitur de his quae in Samaria a rege Assyriorum adductae sunt nationibus: « Et unaquaeque gens fabricata est Deum suum: posueruntque eos in fanis excelsis, quae fecerant Samariae gens, et gens in urbibus suis, in quibus habitabant. Viri enim Babylonii fecerunt Sochoth Benoth: Viri autem Cutheni fecerunt Nergel. Et viri de Emetha fecerunt Asima. Porro Hevaei fecerunt Nebaaz, et Thartha. In libro quidem locorum legitur, quod Benoth, et Nergel fuerunt civitates, quas
Abbreviated transcription (Latin):
sorum: s interim quam dui nunc
mundus iste stat. & ea que mundi
sunt: insuis finib & insuis urbib
dominentur. Cum autem consũ
quȩ insex annis facte sunt: quam
omnia quȩ ad quinq sensus ꝑti¬
uent. finem acceperint: tunc uni¬
uersa eẽ. soluenda. quȩ gentiles
&heretici futura non credunt:
eos de conspectu suo. & non reman
sit nisi trib uida tantum modo:
s nec ipse uidas custodiuit man¬
data domini dei sui. Uerunta¬
men ambulauit inerrorib ifrł.
quos operatiis fuerat. ꝓ iecitq do¬
minus om̃e sem̃ isrł: & affuxit eoᷤs.
& tradidit in manu diripientium.
donec ꝓieceret eos a facie sua. Sub
rum regib ꝑpetrata ẽ: quid signi¬
ficat. nisi miserabilem & nimis de¬
flendam ruinam popłi eccłiasti¬
ciꝰ Quam rex assiriꝰ hoc ẽ. dia¬
bolus. cum suo ȩxercitu de uastando
atq obsidendo cotidie afficit: cum
eos ꝓpt̃ peccata. cominissa de sedib
ꝓpriis euellens. defert interram

Expanded text:
sorum, sed interim quandiu nunc sorum, sed interim quandiu nunc iste mundus stat, et ea quae mundi sunt, in suis finibus et in suis urbibus dominentur. Cum autem consummquae in sex diebus factae sunt, quam omnia quae ad quinque sensus pertinent finem acceperint, tunc universa esse solvenda, quae gentiles et haeretici futura non credunt; eos de conspectu suo, et non remsit nisi tribus Iuda tantummodo sed nec ipse Iuda custodivit mandata Domini Dei sui verum ambulavit in erroribus Israhel quos operatus fuerat proiecitque Dominus omne semen Israhel et adflixit eos et tradidit in manu diripientium donec proiceret eos a facie sua ex ae regibus perpetrata est quid significat, nisi miserabilem et nimis deflendam ruinam populi ecclesiastici? quam rex Assyrius, hoc est diabolus, cum suo exercitu devastando atque obsidendo quotidie efficit, cum eos propter peccata commissa, de sedibus propriis evellens, defert in terram
Abbreviated transcription (Latin):
ne suꝑioris. que erat in agro ful¬
lonis: ubi sordes & macule purga¬
lantur. Quamuis enim acha ⁊
regnaret suꝑ uidam:tamen quia
mpius erat. insuꝑioris piscine
extremis sinib morabatur. Ergo
quem indignum estimabat saluta¬
re: quam populi sui. Duas autẽ
caudas torrium fumigantium ut
pͥus diximus. uocat sapientiam
secularem. hereticumq serm o¬
nem: quorum finis ex uitio est.
Qui frustra in ierunt consilium
ut ascenderent contͣ uidam. &
quasi negligentem & dormientẽ
caperent. & suis errorib copula¬
rent: ponerentq suꝑ eum regẽ:
filium tabehel hoc ẽ. bonum dm̃.
Utesq enim adusarius apud se
ueritatem. apud se estimat optimam
ẽẽ. doctrinam. Deniq martion he¬
reticus. boni dei filium. hoc ẽ. alte¬
rius putat eẽ xp̃m. & non iusti. cu¬
ius ꝓpħe sunt. quem sanguinari¬
um & crudelem iudicem uocat.
Hec illis dicentib. dominus cõmi¬
natur quod non stet consilium ip¬

Expanded text:
nae superioris, quae erat in agro fulnae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur . Quamvis enim Achaz regnaret super Judam, tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est, qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est bonum Deum. Uterque enim adversarius apud se severitatem, apud se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus boni Dei filium, hoc est alterius putat esse Christum, et non justi cujus prophetae sunt, quem sanguinarium et crudelem judicem vocat. Haec illis dicentibus Dominus dominator, quod non stet consilium ip
Abbreviated transcription (Latin):
impio .rxx aram qui interprȩtat᷑
excelsus atq sublimis. ut indicet
arrogantiam sapientiȩ seculi. &
phaceȩ filius romelie qui & ipse
de qua hieroboam filius nabath
uitulos aureos in bethel & dan
constituerat. & a domo dauid del
ut expugnent eccłiam. Quodcũ
audierit domus dauid. quemin
iezechiel pastorem bonum legim
sscitatum. & popłs eiꝰ sunpliciter
adens indominum ꝑtremiscit:
uideo ꝑtremiscit. quia non ar¬
luib frugiferis. s infructuoso sal¬
an comparatur. Cosdem autem
hereticos atq gentiles. contra do¬
num dauid argumentorum & di¬
alticȩ artis gladiis dimicare. nulli
aubium ẽ. ut qui inter se discre¬
iant. ineccłiȩ oppugnatione con¬
sentiant: uixta illud. quod hero¬
des & pilatus inter se discordantes.
indomini passione amicitia. fe¬
derantur. Iinpio regi ysaias uibe¬
tur occur  rere exiens de loco
suo: non in principio aquȩ¬
ductus. s inextremis finib pisci¬

Expanded text:
impio, rex Aram qui interpretatur impio, rex Aram qui interpretatur excelsus atque sublimis, ut indicet arrogantiam sapientiae saeculi; et Phacee filius Romeliae qui et ipse de qua Jeroboam, filius Nabath, vitulos aureos in Bethel et Dan constituerat, et a domo David Dei ut expugnent Ecclesiam. Quod cum audierit domus David, quem in Ezechiele pastorem bonum legimus suscitatum, et populus ejus simpliciter credens in Domino pertimescit, et ideo pertimescit, quia non arboribus frugiferis, sed infructuoso saltui comparatur. Eosdem autem haereticos atque gentiles contra domum David argumentorum et dialecticae artis gladiis dimicare nulli dubium est, ut qui inter se discrepant, in Ecclesiae oppugnatione consentiant, juxta illud, quod Herodes et Pilatus inter se discordantes, in Domini passione amicitia foederantur . Impio regi Isaias jubetur occurrere exiens de loco suo non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus pisci
Abbreviated transcription (Latin):
lunt eo tempore accidisse. quo in
gressus orias intemplum dei. si¬
bi sacerdotium uindicabat. & ter¬
ra ꝑcussa ẽ. & cineres altaris effu¬
si sunt. & ipse rex ꝑcussus lepra.
Uolunt autem annum fuisse. xxͣ.
quintum. ozie. quando hec acci
quem regnauit ez echias. cuius
sexto imꝑii anno capta samaria
ẽ: atq ita effici simul annos. les
phalasar rex assir iorum sub rege aca
ascenderit indamascum & uastaue¬
rit eam: ꝙ transtuleri t habitatores
eiꝰ cẏ renem. & rasin interfecerit.¬
& quod tetenderit insidias phacee
filio romeliȩ osee filius hela. & ꝑ¬
cusserit eum & interfecerit. & reg¬
nauerit ꝓillo in isrł annis. uiiiͦ.
& quod uenerit salmanasar rex as¬
sur. & obsederit samariam quȩ
nunc sebasten uocatur trib an¬
nis. & nono anno regni oses ceꝑit eã
uinctumq osee incarcerẽ miserit et
transtulerit isrł inassirios. posuerta
Iuxta anagogen facilis interp̃ta¬
tio ẽ: quod regnante achat rege

Expanded text:
lunt eo templunt eo tempgressus Ozias in templum Dei, ibi sacerdotium vindicabat, et terra percussa est et cineres altaris effusi sunt, et ipse rex percussus lepra. Volunt autem annum fuisse vicesimum quintum Oziae, quando haec accidquem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno, capta Samaria est, atque ita effici simul annos sexaghphalasar rex Assyriorum sub rege Achaz ascenderit in Damascum, et vastaverit eam, et transtulerit habitatores ejus Cyrenen, et Rasin interfecerit. Et quod tetenderit insidias Phacee filio Romeliae Osee filius Ela, et percusserit eum et interfecerit, et regnaverit pro illo in Israel annis novem, et quod venerit Salmanasar rex Assur et obsederit Samariam, quae nunc Sebasten vocatur tribus annis, et nono anno regni Osee ceperit eam, vinctumque Osee in carcerem miserit, et transtulerit Israel in Assyrios, posueritqJuxta anagogen facilis interpretatio est, quod regnante Achaz rege
Abbreviated transcription (Latin):
tuum ne formidet. adduab caudis ti¬
tionum fumigantium istoꝵ. inira
furoris rasin & siriȩ. & filii romeliȩ.
eo quod consilium inierit contͣ te
syria pessimum. effraim & filius
romelie dicentes. Ascendamus
aduicdam & suscitemus eum: &
euellamus eumad nos. & ponamus
regem inmedio eiꝰ. filium thabeel.
Hȩc dicit dominus deus. Non sta¬
ephraim. eẽ. populus. Duas autem
caudas ticionum. idẽ. torrium fumi¬
gantium. uocat rasin regem sirie. &
phacee filium romeliȩ regem sama¬
riȩ. eo quod in illis finitum sit reg¬
num sirie idẽ. damasci: & regnum
samarie. idẽ decẽ tribuũ que alio
nomine appellabantur ephraim.
tur hebrei hunc locum ita edissert̃:
ut amos qui subor ia cepit ꝓpħa¬
re. quando & esayas ꝓpħie suȩ
habuit ȩxordium: primus pro¬
pħauit contra isrł dicens. Israel
autem captiuus ducetur de terra
samariam sit. & ꝓpħare cepe¬
rit indieb o⁊ ie regis uida. ante
duos annos terre motꝰ: quem uo¬

Expanded text:
tuum ne formidet a duabus caudis tituum ne formidet a duabus caudis titionum fumigantium istorum, in ira furoris Rasin regis Syriae, et filii Romeliae, eo quod consilium inierit contra te Syria pessimum, et Ephraim et filius Romeliae, dicentes: Ascendamus ad Judam, et suscitemus eum, et evellamus eum ad nos, et ponamus regem in medio ejus filium Tabeel. Haec dicit Dominus Deus: Non staEphraim esse populus . Duas autem caudas titionum, id est, torrium fumigantium vocat Rasin, regem Syriae, et Phacee filium Romeliae, regem Samariae, eo quod in illis finitum sit regnum Syriae, id est, Damasci, et regnum Samariae, id est, decem tribuum, quae alio nomine appellabantur Ephraim. tur Hebraei hunc locum ita edisserunt, ut Amos qui sub Ozia coepit prophetare, quando et Isaias prophetiae suae habuit exordium, primus prophetaverit contra Israel, dicens: « Israel autem captivus ducetur de terra Samariam sit, et prophetare coeperit in diebus Oziae regis Juda, ante duos annos terraemotus. Quem vo
Abbreviated transcription (Latin):
rexsiriȩ idẽ aram: & phacee filiꝰ
romeliȩ rex israel insamaria: &
uenerunt inierusalem. ut expug¬
narent eam. Legunus inparalipo¬
menon libro. rasin regem damasci.
uicto achar multõ de uidȩa da¬
mascum transtulisse. & phaceȩ
filium romeliȩ regem decem tri¬
buum quȩ appellabant᷑ israel. &
regnabat insamaria. una die. c̃xx̃.
latorum. & ducenta milia mulie¬
rum. puerorumq & puellarum.
cuminfinita preda insamariadu¬
xisse c̃aptiua. Rursum ueniunt
adiudeam. & ierusalem cupiunt
de bellare. & non potuerunt. qr
auxiliatus ẽ. ei dominus. ut sub
occasione miscđiȩ. qua popłm
liberauit obsessum: filium suum
nuntiaret de uirgine nasciturũ.
sicut ysaie ꝓpħȩ liber cõmemo¬
rat. Hinc non suo merito. sed do
mini grã ostendenda egredi inoccur¬
sum esaias uibetur. Ad extremũ
aquȩ ductus piscinȩ suꝑioris. in
uia agri fullonis. & dicere adeum.
Uide ut si leas. Nolitimere. & cor

Expanded text:
rex Syriae, id est, Aram et Phacee filius rex Syriae, id est, Aram et Phacee filius Romeliae, rex Israel in Samaria; et venerunt in Jerusalem, ut expugnarent eam. Legimus in Paralipomenon libro , Rasin, regem Damasci, victo Achaz, multos de Judaea Damascum transtulisse, et Phacee, filium Romeliae, regem decem tribuum quae appellabantur Israel, et regnabant in Samaria, una die centum vlatorum, et ducenta millia mulierum puerorumque et puellarum cum infinita praeda in Samariam duxisse captiva. Rursum veniunt ad Judaeam et Jerusalem cupiunt debellare, et non potuerunt, quia auxiliatus est ei Dominus, ut sub occasione misericordiae, qua populum liberabat obsessum, filium suum nuntiaret de Virgine nasciturum, sicut Isaiae prophetae liber commemorat. Huic non suo mmini gratiam ostendendo, egredi in occursum Isaias jubetur, ad extremum aquaeductus piscinae superioris in via agri fullonis et dicere ad eum: « Vide ut sileas. Noli timere, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
timas ꝑcussorib suis & dix̃. dii re¬
gum sy riȩ auxiliantur eis : quos
eo placabo hostiis & aderunt mͥ.
cume contrario ipsi fuerint ruina
eius. & uniuerso isrł. Direptis ita
ꝙachat omnib uasis domus dñi
atq confractis. clausit ianuas tem¬
pli domini: & fecit sibi altaria in
unuersis angłis ierusalem. inõĩ¬
b quoq urbib uida extruxit araᷤ.
Aderemandum thus. atq adiracun¬
diam ꝓuocauit dominum deum pa¬
trum suorum. Hec sicut scripta
repperuus. inhoc loco ponenda
eẽ. censiumus. parati. si qui ali-¬
quid indecertius ex presserint.
eorum sententiam ascultare. ¶ẽ
ascendit rasm rex siriȩ. & phacee
filius romelie rexisrael inierusa¬
lem adp̃liandum. Cumq obsiderent
achat. ñ ualuerunt suꝑare eum.
ex impius qui dominum dm̃
patrum suorum dereliquit. & se¬
quuitus ẽ. i dola gentium. iuste
domini auxilio derelictus ẽ: & con¬
surrexerunt aduersus eum rasim

Expanded text:
timas percussoribus suis, et dixit: Dii retimas percussoribus suis, et dixit: Dii regum Syriae auxiliantur eis, quos ego placabo hostiis, et aderunt mihi, cum e contrario ipsi fuerint ruina ei et universo Israel . » « Direptis itaque Achaz omnibus vasis domus Dei, atque confractis, clausit januas templi Domini, et fecit sibi altaria in universis angulis Jerusalem. In omnibus quoque urbibus Juda exstruxit araad cremandum thus, atque ad iracundiam provocavit Dominum Deum patrum suorum. » Haec sicut scripta reperimus, hoc in loco ponenda esse censuimus, parati, si qui aliquid inde certius expresserint, eorum sententiam auscultare. « Tunc ascendit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae, rex Israel, in Jerusalem ad praeliandum. Cumque obsiderent Achaz, non valuerunt superare eum. » Rex impius, qui Dominum Deum patrum suorum dereliquit, et secutus est idola gentium, juste Domini auxilio derelictus est. Et consurrexerunt adversus eum Rasin
Abbreviated transcription (Latin):
quoq sabbati. quod ȩdificauerat
intemplo. & ingressum regis exte
dam libro musach sabbati. expo¬
situm locum quendam: uel edi¬
ficium quoddam ẽẽ. positum in
uestibulo templi domini. ubire¬
ges quando insabbato orationis
causa adtemplum ibant. pecu¬
niam. ꝓelemosina mit te bant.¬
& ita musachsabbati. gaz ofilati¬
um eẽ. regum. sicut corbanan ẽ.
sacerdotum. Uidetur enim ache
ipsum edificium & ingressum re¬
gis. exteruis non ideo conuertis¬
se intemplum domini. quod inco
ciltui seruiretur diuino: sed ut
smuil cum templo ꝓfanaretur. stu¬
ensut magis placeret regi assirio.
quam deo patrum suorum & dño.
uisensui uidetur liber paralipo¬
nenon adstipulari: ubi ita scrip¬
tm ẽ. Igitur achat spoliata do¬
no domini. & domo regum & pͥn¬
ium. dedit regi assiriorum mune¬
Ea. ꝙ tamen nichil ei ꝓfuit: insuꝑ¬
ꝙ intempore angustiȩ suȩ auxit
ontemptum indominum. ipse rex
ichar immolauit diis damasci uic¬

Expanded text:
quoque sabbati, quod aedificaverat quoque sabbati, quod aedificaverat in templo, et ingressum regis exterdam libro musach sabbati expositum locum quemdam, vel aedificium quoddam esse positum in vestibulo templi Domini, ubi reges, quando in sabbato orationis causa ad templum ibant, pecuniam pro eleemosyna immittebant; et ita musach sabbati gazophylacium esse regum, sicut corbonam est sacerdotum. Videtur enim Achaz ipsum aedificium et ingressum regis exterius non ideo convertisse in templum Domini, quod in eo cultui serviretur divino, sed ut simul cum templo profanaretur, studens ut magis regi placeret Assyrio, quam Deo patrum suorum et Domino. Cui sensui videtur liber Paralipomenon astipulari, ubi ita scriptum est: « Igitur Achaz spoliata domo Domini, et domo regum et principum, dedit regi Assyriorum munera, et tamen nihil ei profuit, insuper in tempore angustiae suae auxit contemptum in Dominum. Ipse per se rex Achaz immolavit diis Damasci vic
Abbreviated transcription (Latin):
Antiquitus enim termini chana¬
nei isti fuerunt: sicut pͥncepsiħs
ea loca de t̃minauit. Igitur hie¬
roboam castra metatus contͣ syroᷤ
lii romeliȩ. regnauit achat
filius ioathan regis uida. U igin¬
ti annorum erat achat cum reg¬
nare cȩpisset: & .xuͦi. annis reg¬
nauit inerusalem. Non fecit
quod erat placitum inconspec¬
tu domini dei sui. sicut dauid pa¬
ter eius. s ambulauit inuia re¬
gum isrł: insuꝑ & filium suum
consecrauit. transferens ꝑignem se¬
cundum ydola gentium. quȩ dis¬
sipauit dominus coram filiis isrł
Hinc iosephus taliter narrat. o¬
ro ioathan mutauit uitam cum
in regiis monumentis. Uenitq
regnum ad euis filium achat: qui
impius circa deum existens. & pat̃¬
ne prȩuaricator legis. reges israheli¬
tarum unmitatus. in hierosolimis
idoloruim aras constituit. & suꝑeas
sacrificauit: inquib etiam suum
inholocaustum optulit filium. mo¬
re chanancorum: & suꝑ hec multa
alia scelera ꝑpetrauit. Musach

Expanded text:
Antiquitus enim termini ChanaAntiquitus enim termini Chananaei isti fuerunt, sicut princeps Jesus ea loca determinat. Igitur Jeroboam castrametatus contra Syrios lii Romeliae, regnavit Achaz filius Joatham regis Juda. Viginti annorum erat Achaz cum regnare coepisset, et sedecim annis regnavit in Hierusalem. Non fecit quod erat placitum in conspectu Domini Dei sui, sicut David pater ejus, sed ambulavit in via regum Israel. Insuper et filium suum consecravit, transferens per ignem secundum idola gentium, quae dissipavit Dominus coram filiis Israel. » Hinc Josephus taliter narrat: Porro Joatham mutavit vitam cum in regiis monumentis, venitque regnum ad ejus filium Achaz, qui impius circa Deum existens, et paternae praevaricator legis, reges Israelitarum imitatus, in Jerosolymis idolorum aras constituit, et super ea sacrificavit. In quibus etiam suum in holocaustum obtulit filium more Chananaeorum, et super haec multa alia scelera perpetravit.
Abbreviated transcription (Latin):
Regnante peccato: egsptiis extrui¬
mus ciuitates. incinere uersam᷑
ꝙiusordib. ꝓfrumento paleas.
ꝓsolida petra luti oꝑa sectamur.
Quod dicitur de ieroboam rege is¬
rael. ipse restituit t̃minos israel:
ab introitu emath. usq ad mare
solitudinis. E math quȩ nunc¬
b epipħia dr̃. septemtrionalis erat
terminus istł. Mare autem soli¬
tudinis: quod hebraicȩ dicitur ara¬
ba : mare mortuum designat. qd̾
in longitudine ꝑstadia .d. lxxx.¬
greditur. Cuius loci iosephus ita
israel filius ioas hieroboam insa¬
maria annos quadraginta. Hic
autem rex. cuca deum quidem in¬
iuriosus ꝙ iniquus extitit. uehe¬
menter idola colendo. & multa
incongrua. & opera extranea fa¬
ciendo. Populo autem israhelitaꝵ.
multorum bonorum fuit occasio.
Hinc quidem ionas ꝓpħauit. qr
oporteret eum syros uincere dimi¬
cando: & regnum ꝓprium dilata¬
re. in partib quidem aquilonis.
ridie uͦ: usq ad asphaltitem.

Expanded text:
regnante peccato Aegyptiis extruiregnante peccato Aegyptiis extruimus ciuiet sordibus; pro frumento paleas, pro solida petra luti opera sectamur. Quod dicitur de Jeroboam rege Israel: « Ipse restituit terminos Israel ab introitu Emath, usque ad mare Solitudinis . » Emath, quae nunc Epiphania dicitur, septentrionalis erat terminus Israel. Mare autem Solitudinis, quod Haebraice dicitur Araba, mare Mortuum designat, quod in longitudine per stadia 580 greditur. Cujus loci Josephus ita Israel filius Joas Jeroboam in Samaria annos quadautem rex circa Deum quidem injuriosus et iniquus exstitit vehementer, idola colendo et multa incongrua et opera extranea faciendo. Populo autem Israelitarum multorum bonorum fuit occasio. Huic quidem Jonas prophetavit, quia oporteret eum Syrios vincere dimicando, et regnum proprium dilatare, in partibus quidem Aquilonis, ridie vero usque ad Asphaltum.
Abbreviated transcription (Latin):
quens sermo monstrauit. aꝑto se
se lumine ꝓdiderant. Tale quid
dam & inexodo scͥptum ẽ. Dum
pharao uixit: populus isrł ex lu¬
ti & lateris & palearum opere non
suspirauit addominum: dum ille
regnauit. nemo quesiuit deum.
patrem abraham.& y saac. & iacob.
Quando uͦ ille mortuus ẽ: suspira¬
uerunt filii isrł ut scͥptura dicit.
& ascendit clamor eorum ad dominũ.
cum utiq uixta hẏstoriam tunc
magis gaudere debuerint. ꝙ ante
suspirare cum uiueret. Hie zechi¬
elequoq ꝓphetante. falthias fi¬
lius banaie occubuit. & post pes¬
simi ducis interitum. oecidi in qͥt
suꝑ faciem meam. & clamaui uo¬
ce magna & dixi. Heu mͥ. heu
tu facis reliquias isrł. Si ergo in¬
telligas mozia. & pharaone. &
falthia. & cȩt̾is istius modi. contra¬
rias fortitudines: uidebis quomodo
illis uiuentib. nullus nr̃orum ui¬
deat ac suspiret. & inpenitentiã
corruat. Non regnet ait apłs
peccatum. inmortali corpore ur̃o.

Expanded text:
quens sermo monstravit, aperto sese quens sermo monstravit, aperto sese in lumine prodiderant. Tale quod et in Exodo scriptum est: Dum Pharao vixit, populus Israel ex luti et lateris et palearum opere non suspiravit ad Doregnauit, nemo quaesiuit deum patrum Abraham, Isaac et Iacob. quando uero ille mortuus est, suspirauerunt filii Israhel, ut scriptura dicit: et ascendit clamor eorum ad dominum, cum utique iuxta historiam tunc magis gaudere debuerint suspirare cum viveret Ezechiel quoque prophetante, Pheltias filius Banaiae occubuit, et post pessimi ducis interitum, Cecidi, inquit, super faciem meam, et clamavi voce magna, et dixi: Heu mihi! heu s Israhel. si ergo intellegas in Ozia et Pharaone et Phaltia et ceteris istiusmodi contrarias fortitudines, uidebis, quomodo illis uiuentibus nullus nostrum uideat ac suspiret et in paenitentiam corruat. non regnet, ait apostolus, peccatum in mortali uestro corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
.I. duob annis regnauit in ieru¬
sem. & cȩt̾a. Atarias ipse est .õ.¬
orias. qui ꝓpter contemptum dñi.
aum sacrificare intemplo uellet
contra legem moysi. ꝑ cussus ẽ. le¬
pra a clomino iuxta altare adstans.
ꝙ holocausta nitens offerre. Io¬
ast quippe orias rex lepsus. sig¬
nificare diabolum. ciuiiis lepra ini¬
quitatis insanabilis ẽ. qui cum
suam mensuram ñ uellet cognos¬
cere. ꝙ maiora temptasset appe¬
tere. feditate pessime leprȩ notabi¬
lis effectus. de domo eiectus est:
y ꝑseuerauit usq infinem leprosꝰ.
separatus a popło dĩ. Sub hoc ui¬
delicet rege regnante. & quantũ
inse. ẽ. sacerdotium dissipante. ysa¬
ias ꝓpħa uisionem illam magnifi¬
cam. qua uiderat dominum seden¬
tem suꝑsolium excelsum. uidere
ũ potuit. quamdiu ille regnum te¬
uit ad celum. non sunt ei resera¬
tacȩlestia: non aparuit dominꝰ
sabaoth. nec ĩ myst̾i̾o fideliter
sẽ nom̃ auditum ẽ. Quando ille
mortuus ẽ. uniuersa quȩ subse¬

Expanded text:
 duobus annis regnavit in Hierusalem, » et reliqua. Azarias ipse est Ozias, qui propter contemptum Domini, dum sacrificare in templo vellet contra legem Moysi, percussus est lepra a Domino juxta altare astans, et holocausta nitens offerre: potest quippe Ozias rex leprosus significare diabolum, cui lepra iniquitatis insanabilis est. Qui cum suam mensuram non vellet cognoscere, et majora tentasset appetere, foeditate pessimae leprae notabilis effectus, de domo ejectus est, et perseveravit usque in finem leprosus, separatus a populo Dei. Sub hoc videlicet rege regnante, et quantum in se est sacerdotium dissipante Isaias propheta visionem illam magnificam, qua viderat Dominum sedentem super solium excelsum, videre non potuit. Quandiu ille regnum tevit ad coelum, non sunt ei reserata coelestia, non apparuit Dominus sabaoth, nec in mysterio fideliter sancti nomen auditum est. Quando ille mortuus est, universa quae subse
Abbreviated transcription (Latin):
steriora uitȩ dilȩxerint ex ipsis &¬
ꝓipsis iustissimȩ iusto udicio dei
inposteriora cruciabunt᷑. quȩ
sicut apłs ait: existimare debent
sicut stercora. Qui enim sic assu¬
munt testam̃tum diuinum. ut
inposteriora respicientes. ueteri
se uanitate noneruant: similes
sunt hostib illis qui archam testa¬
menti captiuam uixta ydola sua
posuerunt. & illa quidem uete¬
ra etiamnolentib cadunt: quia
om̃is caro fenum. a claritas ho¬
minis ut flos feni. Aruit feniun.
fios eiꝰ decidit: archa autem dnĩ
manet inȩt̃num. sec retum se ili¬
cet testam̃tum regnumq cȩlorum:
archa domini in regione philistino¬
rum septem mensib. Septem men¬
ses quib archa dei fuit inter gen¬
tes. figuraliter exprimunt uniuer¬
sitatem temporum quȩ septenario
numero dierum discurrit: signi¬
ficat testamentum domini usq ad
consummationem sȩculi ingentib
ꝑmansurum.

Expanded text:
steriora vitae dilexerint, ex steriora vitae dilexerint, ex ipsis justissime cruin posteriora cruciabuntur, quae, sicut ait Apostolus, existimari debent sicut stercora . Qui enim sic assumunt testamentum divinum, ut in posteriora respicientes veteri se vanitate non exuant, similes sunt hostibus illis qui arcam testamenti captivam juxta idola sua posuerunt. Et illa quidem vetera etiam nolentibus cadunt: quia omnis caro fenum, et claritas hominis ut flos feni. Fenum aruit, et flos decidit: Arca autem Domini manet in aeternum ; secretum scilicet testamenti regnum coelorum, arca Domini in regione Philisthinorum septem mensibus, » etc. Septem menses, quibus arca Dei inter gentes fuit, figuraliter exprimunt universitatem temporum, quae septenario numero dierum discurrit, et significat Testamentum Domini usque ad consummationem saeculi in gentibus permansurum.
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceret. Limes enim finẽ itineris
significat.i. consũmationẽ ydoli: seu li¬
ñ significat fidem. ꝑquã ydolatrie
nam ꝑtinet significationem in ip¬
sa ruina dagon dei sui atq frac¬
tura: quod dorsum illius solum in
uenerunt confractis eius omnib
membris. Dorsum quippe fugam
significat: idẽ. abolitionem y do¬
lorum. Quicumq enu fugiunt:
ꝑsequentib dorsum dant. Unde
& de hostib scͥptum ẽ. Qm̃ pones
cos dorsum. Ubi enim sunt ydola:
Perierunt. Et si aliqua sunt rema¬
uentia. ab aliquib absconduntur¬
& fugiunt. Nam sequitur. Ag¬
gͣuata ẽ autem manus domini suꝑ
azotios & demolitus ẽ. eos: & ꝑcus¬
sit insecretiori parte natium azo¬
tum & om̃s fines eiꝰ. & quat tuor
reliquas ciuitates. Hic etiam fi¬
gura p̃tenditur. Quod autem ꝑ¬
cussi sunt inposteriora hi qui ar
cham dei captiuauerunt. hac pe¬
na signum uidetur. quia si qui
susceꝑint testamentum dei. & po¬

Expanded text:
agnoscerent. Limen enim finem itineris agnoscerent. Limen enim finem itineris significat, id est consummationem idoli. Seu limen significat fidem, per quam idololatriae nam pertinet significationem, in ipsa ruina Dagon dei sui atque fractura, quod dorsum ivenerunt fractis ejus omnibus membris dorsum. Dorsum quippe fugam, significat, id est abolitionem idolorum. Quicunque enim fugiunt, persequentibus dorsum dant. Unde et de hostibus scriptum est: « Qui pones eos dorsum . » Ubi enim sunt idola? perierunt, et si aliqua sunt remanentia ab aliquibus abscondunt, fugiunt. Nam sequitur: « Aggravata est autem manus Domini super Azotos, et demolitus est eos, et percussit in secretiori parte natium Azotum et fines ejus; » et quatuor reliquas civitates. Hic etiam figura praetenditur. Quod autem percussi sunt in pocam Dei captivaverunt, haec poena signum videtur, quia si qui susceperint testamentum Dei, et po
Abbreviated transcription (Latin):
listiim uͦ. in hoc loco gentiles p̃figu¬
rant. S dum archam ad templum
suum deferunt. dagon illorum ds̃
corruit. atq due palme & caput
abscidiuitur. Quid est autem hoc.
quod dum archa iuxta dagon consti¬
tuitur mox interram ꝓsternitur.
nisi quod statim ut testamenta dĩ
adgentes ꝑuenerunt. confestim
idola quȩ deceptum possidebant
orbem destructa sunt: omĩsq error
simnulachrorum corruit. prȩsentiã
dei ferre non sustinens.ꝰ Sed no¬
tandum ẽ. qr hi qui archam consti¬
tuunt uixta dagon ut archa dei
subdita illi fuisset. figuram gesse¬
runt sapientium huius mundi.
qui testamenta dei subdere uolue¬
runt sub deorum suorum scientia.
Illi uero qui dagon restituerunt
inlocum suum: figuram gesserunt
eorum qui defensores fuerunt ydo¬
latriȩ cultꝰ. Nam inmanib dagon
p̃cisis. opus ydolatriȩ amputatum.
incapite uͦ eiꝰ suꝑbia diaboli absci¬
sa significabatur. a quo initium
perati fuit: quod uero inlimine

Expanded text:
listhiim vero in hoc loco gentiles praefigulisthiim vero in hoc loco gentiles praefigurantur. Sed dum arcam ad templum suum deferunt, Dagon illorum deus corruit, atque duae palmae et caput absciduntur. Quid est enim hoc, quod dum arca juxta Dagon constituitur, mox in terram prosternitur, nisi statim ut testamenta Dei ad gentes pervenerunt, confestim idola quae deceptum possidebant orbem destructa sunt, omnisque error simulacrorum corruit, praesentiam Dei ferre non sustinens. Sed notandum est, quia hi qui arcam constituunt juxta Dagon, ut arca Dei subdita illi fuisset, figuram gesserunt sapientium hujus mundi, qui testamenta Dei subdere voluerunt sub suorum scientia. Illi vero qui Dagon restituerunt in locum suum, figuram gesserunt eorum qui defensores fuerunt idololatriae cultus. Nam in manibus Dagon praecisis opus idololatriae amputatum, in capite vero ejus superbia diaboli abscisa significabatur, a quo initium peccati fuit. Quod vero in limine
Abbreviated transcription (Latin):
et̃nȩ uite : ex hoc ibimus ad gentes
autem tulerunt archam dei
& asportauerunt eam alapi¬
de adintorii inazotum. Tuleri
philistiim archam dei. & uitulertꝰ
eam intemplum dagon: & statue¬
runt eam iuxta dagon. Lapisad¬
iutorii dicitur locus ille in quo po¬
suit samuhel lapidem unum iñ
masphat & inter ĩem. sicut in¬
Interprȩtatur autem incendiũ
patͥs. & bene incendium patris
dr̃ ille locꝰ. ubi idolum dagonco¬
sistebat: quia aduentus arche aĩ
inazotum. incendium erat dia¬
boli patris omnium inquor. Li¬
gon interprȩtatur piscis tristicie.
Significat hostem antiquum. qui
inmari istius mundi positꝰ. deuo¬
sent diluculo azotii altera die.
ecce dagon iacebat ꝓnus intena
ante archam dnĩ. & tulerunt al¬
gon: & restituerunt eum in loco
dagon & duç palmȩ manium eiꝰ
abscisȩ erant suꝑ limen: porro da¬
gon truncus solus remanserat in lo
cosuo. I amsuꝑuis diximus. quod
archa duo significat testamenta. shi¬

Expanded text:
aeternae vitae, ex hoc ibimus ad gentes aeternae vitae, ex hoc ibimus ad gentes autem tulerunt arcam Dei, et asportaverunt eam a Lapide adjutorii in Azotum. Tuleruntque Philisthiim arcam Dei, et intulerunt eam in templum Dagon, et statuerunt eam juxta Dagon. » Lapis adjutorii dicitur locus ille, in quo posuit Samuel lapidem unum, inter Masphat et inter Sem. Azotunterpretatur autem incendium patris. Et bene incendium patris dicitur, ubi idolum Dagon consistebat, quia adventus arcae Dei in Azotum incendium erat diaboli patris omnium inimicorum. Dagon interpretatur piscis tristitiae, significat hostem antiquum, qui in mari istius mundi positus, devosent diluculo Azotii altera die ecce Dagon iacebat pronus in terram ante arcam Domini et tulerunt Dagon et restituerunt eum in loco Dagon et duae palmae manuum eius abscisae erant super limen porro Dagon truncus solus remanserat in loua. Jam superius diximus quod arca duo significat Testamenta. Phi
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotio copulata cum ipso finẽ
Accepit. atq diuinitus in teriit.
S notandum ẽ. quia ñ ante in¬
teriit. quam inuum par turiret.
Ita & sinagoga iudȩorum ex toto
non interiit. ante quam uiui ex
ipsa nascerentur: id ẽ. ipsa pri¬
mituua eccłia quȩ ex ipsa plebe
credidit. Unde & merito conso¬
lationẽ non recipiens abhis quȩ
consolabantur. id ẽ. synagoga
dominus ait. Auferetur a uobis
regnumdei: & dabitur genti faci¬
enti fructus eiꝰ. Unde notandum
ẽ: qr puerum uocauit hicaboth.
cecidit gła. Ad illos refertur: qui
ex synagoga ñ credentes ꝓ diert̃.
Q in decorem & głam. ẽẽ. poterat̃
ipsi synagoge: si credere in dm̃
& eorum predicationib uoluisset:
& quia hec agere contempsit. głam
eandem amisit: quia prȩdicat᷑o¬
res scĩ deis contemptis ad gentes
ꝑuenerunt. Unde & idem apłi dͥ¬
cunt. Uob̾ quidem oportebat pͥmũ
loqui uerbum dei: sed quia reppu
listis illud & indignos uos udicastis

Expanded text:
cerdotio copulata, cum ipso finem cerdotio copulata, cum ipso finem accepit, atque divinitus interiit. Sed notandum est, quia non antea interiit antequam vivum parturiret. Ita et Synagoga Judaeorum ex toto non interiit, antequam vivi ex ipsa nascerentur, id est ipsa primitiva Ecclesia, quae ex ipsa plebe credidit. Unde et merito consolationem non recipiens ab his quae consolabatur, id est Synagoga Hoc est quod Dominus ait: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . » Unde notandum est, quia puerum vocavit Ichabod. cecidit gloria ad illos refertur qui ex Synagoga non credentes prodierunt, qui in decorem et gloriam esse poterant ipsi Synagogae, si credere in Deum, et eorum praedicationibus voluissent. Et quia hoc agere contempserunt, gloriam eamdem amiserunt: quia praedicatores sancti, eis contemptis, ad gentes pervenerunt. Unde et iisdem apostoli dicunt: « Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei. Sed quia reps vos judicastis
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotii iudeoꝵ. ita in hoc loco
mors patͥs designat pontificatum
uidȩorum irreparabilit̃ ꝓstratũ.
sedemq habere uacuam. & głam
sacerdotii regniq extinctam: siẽ
superius paulo pleniꝰ eremploin¬
culcauimus. Et hoc ẽ. de sella re¬
trorsum cecidisse & mortuũs eẽ.
Demq post extinctum sacerdoti¬
um ac sedem uacuam pontificatꝰ
iuderum. carnalis etiam synago¬
ga carnaliter illi ad hȩrens mor in¬
teriit. De cuiussignficatione sub¬
uingitur. Uurus autem heli uxor
finees pregnanserat: uncinaq par¬
tui. Et audito nuntio quod cap¬
ta. eẽt. archa dei. & mortuus¬
eẽt. socer suus & uir suus: incur¬
uauit se & peꝑit. irruerant enim
in eam dolores subiti. In ipso aũ
momento mortis eiꝰ. dixerunt ei
quȩ stabant circa eam. Ne timȩ
as: quia filium peperisti. & reliꝗͣ.
Omnia enim ad superiora tendt̃.
Nam sicut diximus nurus heli
uxor finees carnalem plebem iudai¬
eam designabat. quȩ carnali sa¬

Expanded text:
sacerdotii Judaeorum, ita in hoc loco sacerdotii Judaeorum, ita in hoc loco mors patris designat pontificatum Judaeorum irreparabiliter prostratum, sedemque habere vacuam, et gloriam sacerdotii regnique exstinctam, sicut superius paulo plenius exemplo inculcavimus. Et hoc est de sella retrorsum cecidisse et mortuum esse. Denique post exstinctum sacerdotium ac sedem vastatam pontificatus Judaeorum, carnalis etiam Synagoga, carnaliter illi adhaerens, mox interiit. De cujus significatione subnis nurus autem eius uxor Finees praegnans erat vicinaque partui et audito nuntio quod capta esset arca Dei et mortuus socer suus et vir suus incurvavit se et peperit inruerant enim in eam dolores subiti in ipso autem momento mortis eius dixerunt ei quae stabant circa eam ne tias, quia filium peperisti, » etc. Omnia enim ad superiora tendunt. Nam, sicut diximus, nurus Heli, uxor Phinees, carnalem plebem Judaicam designabat, quae carnali sa