comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
collegas confessionis suȩ porterit. Iam
uero asportandus ꝓfidelis lingue re¬
muneratione in exiliũ. epłas uelut cõ¬
monitarias fidĩ. et uniꝰ sacri et conser¬
uandi baptismatis ouib suis quasi
pastor sollicitꝰ dereliquit. Altercatiões
quoq quas cum arrianoꝵ p̃sulib ꝑ
Similiter preces ꝓquiete. xp̃ianorũ:
eidem uelut apologias obtulit: Hi¬
uere ad huc ad confirmationẽ ȩcclȩ dicit᷑.

Expanded text:
collegas confessionis suae porrexit. Jam vero asportandus pro fidelis linguae remuneratione in exsilium, epistolas, velut commonitorias fidei, et unius sacri et conservandi baptismatis, ovibus suis quasi pastor sollicitus dereliquit. Altercationes quoque quas cum Arianorum praesulibus per Similiter et preces pro quiete Christianorum eidem, velut apologias obtulit. Viere adhuc ad confirmationem Ecclesiae dicit
Abbreviated transcription (French):
elasius urbis rome ep̃c. scripsit aduer¬
sum euthicen et nestoriũ grande et
preclatũ uolumen. et tractatus diu̾saꝵ
scripturaꝵ et sacramentorũ delimato
sermone. Et adu̾sum petrũ. et achaicũ.

Expanded text:
ELASIUS, urbis Romae episcopus, scripsit adversus Eutychen et Nestorium grande et praeclarum volumen, et tractatus diversarum scripturarum et sacramentorum, elimato sermone, et adversus Petrum et Acacium
Abbreviated transcription (Latin):
labores ꝓxp̃o ferendos hortatoriã. et erẽ¬
plis. presentib et scͥpturaꝵ telationib
roboratã: et quod confessionis fidei ꝑse¬
uerantia. non solum p̾t̾ita purget pecca¬
ta: s̃ et meritũ ꝓcuret martyrii. xcuiii.
niis absq disputationis dum tarat asser¬
tione fidem catholicã assignare. De qua

Expanded text:
riam, et exemplis praesentibus, et Scripturarum relationibus roboratam, et quod confessionis fidei perseverantia non solum praeterita purget peccata, sed et meritum procuret martyrii. CAPUT XCniis, absque disputationis duntaxat assertione, fidem catholicam assignare: quam
Abbreviated transcription (Latin):
quidem. s plenissi mȩ continere nos¬
cunt᷑ qm̃ titulos antiquos ñ repperi
ad p̾cedentium similitudinẽ locis sin¬
gulis ut estimo consequent̾ in pressi:
ut qualicũq obsequio sermonis de¬
uotionis nr̃ȩ qualitas potuisset agnosei:

Expanded text:
quidem sed plenissime continere nosquidem sed plenissime continere noscuntur, quoniam titulos antiquos non repperi, ad praecedentium similitudinem locis singulis, ut aestimo, consequenter impressi, ut qualicumque obsequio sermonis deuotionis nostrae qualitas potuisset agnosci
Abbreviated transcription (Latin):
solet explanatione disseruit. Unde
etiam et scm augustinũ disertissimũ
comꝑimꝰ edidisse sermonẽ: ut mira¬
culum tale relatum dignis constaret
auctorib. Dequo libro etiã memorat᷑
sc̃s iheronimus aduitalẽ scripsit epm.
quomodo salomon & achar eum eẽnt
inundecenis annoꝵ curricłis consti¬
tuti filios genuisse dicant᷑: quod nat᷑a
regum temporib facundissimꝰ disputa¬
tor eloquit᷑ canticũ annȩ dilucidauit
exordine. In paraly pomenon autem .ii.
libro. unam tantũ omeliã ꝓlixam ori¬
genis intieni. Quȩ tam̃ omnia in uniꝰ
codicis corpore congregaui. ut inuicẽ
cõmentoꝵ ad libros ipsos ꝑtinentia
dño prestante relegatis: Cui codici pu¬
ros etiam quart̾niones adiunxi. ut qͦd
de p̾fato oꝑe adhuc reꝑtũ fuerit. p̃dic¬
tis expositionib aggregetur: In memo¬
ratis autẽ paralypomenon lib̾s duobꝰ.
quorũ apatrib magna p̃dicat᷑ util¬
tas: qui rerũ gestaꝵ noticiã breuiter

Expanded text:
solet, explanatione disseruit; unde solet, explanatione disseruit; unde etiam et sanctum Augustinum disertissimum comperimus edidisse sermonem, ut miraculum tale relatum dignis constaret auctoribus. De quo libro etiam memoratus sanctus Hieronymus ad Vitalem scripsit episcopum quomodo Salomon et Achaz, cum essent in undecenis annorum curriculis constituti, filios genuisse dicantur, quod naturRegum temporibus facundissimus disputator eloquitur, canticum Annae dilucidauit ex ordine. In Paralipomenon autem libro secundo unam tantum omeliam prolixam Origenis inueni. Quae tamen omnia in unius codicis corpore congregaui, ut in uicem commentorum ad libros ipsos pertinentia Domino praestante relegatis. Cui codici puros etiam quaterniones adiunxi, ut quod de praefato opere adhuc repertum fuerit praedictis expositionibus aggregetur. In memoratis autem Paralipomenon libris duobus, quorum a Patribus magna praedicatur utilitas, qui rerum gestarum notitiam breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dauid pugnauit cũ goliath secła ẽ
tercii libri regum de helia et uidua sa¬
reptena: tercia ẽ de .iiii.libro regum. uͥ
heliseus fontẽ mortiferũ benedixit:. Nã
et beatus iheronimus ad abundantiam
scͥbens. obscurissimas tres illas exposut
questiones: quarũ pͥma ẽ. cur dauid qui
ad expugnandũ saul cum achis allophy¬
lorum rege ultroneus ueniebat. hoĩem
qui euisdẽ saulis mortẽ postea nuncia¬
uit occiderit. Sccła ẽ cur dauid mori¬
ens p̃cepit filio suo salomoni magistrũ
miliciȩ suȩ ioab interficere. Tercia uero
questio ẽ de semei. qui fugienti dauid
intolerabiles maledictionũ in uirias:
missis etiam lapidib irrogauit. In scdo
quoq: uolumine codicis eiusdẽ orige¬
nis. unã repꝑi nichilomintis omeliã
Int̾cio gͥ libro antefati codicis. sc̃s ambro¬
sius mediolanensis ep̃c sermonẽ fecit
de iudicio salomonis: De quo loco sẽs
quoq iheronimus dulcissima sicuti

Expanded text:
ubi Dauid pugnauit cum Golia; secunda est ubi Dauid pugnauit cum Golia; secunda est tertii libri Regum de Helia et uidua Sareptena; tertia est de quarto libro Regum, ubi Heliseus fontem mortiferum benedixit. Nam et beatus Hieronymus ad Abundantium scribens obscurissimas tres alias exposuit quaestiones: quarum prima est cur Dauid, qui ad expugnandum Saul cum Achis Allophylorum rege ultroneus ueniebat, hominem qui eiusdem Saulis mortem postea nuntiauit occiderit; secunda est cur Dauid moriens praecepit filio suo Salomoni magistrum militiae suae Ioab interficere; tertia uero quaestio est de Semei, qui fugienti Dauid intolerabiles maledictionum iniurias missis etiam lapidibus irrogauit. In secundo quoque uolumine codicis eiusdem Origenis unam repperi nihilominus omeliam. In tertio igitur libro antefati codicis sanctus Ambrosius Mediolanensis episcopus sermonem fecit de iudicio Salomonis; de quo loco sanctus quoque Hieronymus dulcissima, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
.UI. soluit ꝓpositas questiones: quarũ
pͥma ẽ de loco ubi ait. et insiluit sp̃s
dñi malus in saul Scda uero questio
est eiusdẽ libri. quomͣ dictũ sit peni¬
tet me quod constituerĩ regem saul.
tercia quoq utrũ sp̃c inmuncdus. qͥ
erat in phyconissa potuisset agere. ut
samuel a saule uideret᷑. et cum ipso
u̾ba misceret: Quarta ẽ de scđo libro
regum ubi ait. intrauit tex dauid & se¬
dit ante dñm: Quinta ẽ de t̾cio libro regũ
quod helias ait. Odomine testis huiꝰ uduȩ
cum qua ego habito apud ipsam. et tu ma¬
le fecisti: ut occideres filium eiꝰ. Sexta est
incodem libro de sp̃u mendacii. ꝑ quẽ de¬
ceptus ẽ achab rex: Inuenimꝰ etiã in scdo
libro eiusdẽ scĩ augustimi sermonẽ unũ
de abessalon: qui patrẽ suum cdauid ob
regni cupiditatẽ decreuit extinguere
Repꝑi etiam de eodem codice sc̃i augu¬
stini tres opinatissimas questiones. qua¬
tum ante omnes ẽ de pͥmo libro regum.

Expanded text:
sex soluit propositas quaestiones, quarum sex soluit propositas quaestiones, quarum prima est de loco ubi ait Et insiliuit spiritus Domini malus in Saul; secunda uero quaestio est eiusdem libri, quomodo dictum sit Paenitet me quod constituerim regem Saul; tertia quoque utrum spiritus immundus, qui erat in pythonissa, potuisset agere ut Samuhel a Saule uideretur, ut cum ipso uerba misceret; quarta est de secundo libro Regum ubi ait Intrauit rex Dauid et sedit ante Dominum; quinta est de tertio libro Regum, quod ait Helias O Domine, testis huius uiduae cum qua ego habito apud ipsam, et tu male fecisti ut occideres filium eius; sexta est in eodem libro de spiritu mendacii per quem deceptus est Achab rex. Inuenimus etiam in secundo libro eiusdem sancti Augustini sermonem unum de Abessalon, qui patrem suum Dauid ob regni cupiditatem decreuit extinguere. Repperi etiam de eodem codice beati Augustini tres opinatissimas quaestiones, quarum ante omnes est de primo libro Regum,
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Quos libros expositionibus origem
forsitan competenter aduinxi: ut expla¬
uatio totius codicis octatheuchi consum¬
mato termino clauderet᷑. S ut tertus
memorati octatheuchi. quodã nobis com¬
pendio panderet᷑ inpͥncipiis librorum
de uniu̾sa seriȩ lectionis titulos eiꝰ credi¬
dimus in pͥmendos: amaiorib nr̃is or¬
dine currente descriptoᷤ: ut lector utilit̾
ammonitus. salubrit̾ reddatur accent᷑:
et facilȩ unam quãq rẽ dum querit
inueniat: quam sibi cognoscet breuit
N scdõ uero regum cocdicȩ. qmͣ continui
textus expositionẽ reꝑire non potui.
quedã frusta dissertissimoꝵ uiroꝵ ue¬
lut in uno quodã uestim̃to contexui. ut
membratĩ possit adunata collectione
cognosci. quod sub uno corpore neqͣqm
potuit inueniri. Primi siquidẽ uolu¬
minis.iiii. omelias origenis inuenĩ de
quo libro etiã beatus augustinus ad
simplicianũ ep̃m mediolanensẽ. sc̾benꝰ

Expanded text:
uit; quos libros expositionibus Origenis uit; quos libros expositionibus Origenis forsitan competenter adiunxi, ut explanatio totius codicis Octateuchi consummato termino clauderetur. Sed ut textus memorati Octateuchi quodam nobis compendio panderetur, in principiis librorum de uniuersa serie lectionis titulos eis credidimus imprimendos, a maioribus nostris ordine currente descriptos, ut lector utiliter ammonitus salubriter reddatur attentus, et facile unamquamque rem dum quaerit inueniat, quam sibi cognoscit breuiter n secundo uero Regum codice, quoniam continui textus expositionem reperire non potui, quaedam frusta disertissimorum uirorum uelut in uno quodam uestimento contexui, ut membratim possit adunata collectione cognosci, quod sub uno corpore nequaquam potuit inueniri. Primi siquidem uoluminis quattuor omelias Origenis inueni. De quo libro etiam beatus Augustinus, ad Simplicianum episcopum Mediolanensem scribens,
Abbreviated transcription (Latin):
nis qͣntum transiens inuenire p̃ualui
loca quȩ contra regulas patrũ dicta sunt
ac heresion repudiatione signaui ut de¬
ciꝑe non p̃ualeat. qui tali signo inpͣuis
sensibus cauendus ẽẽ monstrat᷑. Poft̾iores
autem in toto dicunt eum eẽ fugientũ:
pptea quia subtilit̃ decipit innocentes
S si adiutorio dñi adhibeat᷑ cauitela: ne¬
queunt eius nocere uenenosa. Reliqui
etiam uob p̃stante dño si legere uolueri¬
tis omelias predicti origenis. id ẽ ingene¬
si .xui. mnexodo .x.ii. in leuitico .xui. inu¬
meroꝵ libro.xxix. indeuteronomio ser¬
mones quatuor: in quib ẽ minuta nimt
ce subtilis ex positio. Iniħunaue.xxui.
iniudiciur̃ .ix. in ruthi uero pͥscas ex pla¬
nationes nequaquã potu repire. No¬
uellas autẽ. urũ religiosissimũ prb̃m
bellatorem condere ꝑsuasi: qui multa
dep̃coniis huiꝰ feminȩ. aliaꝵq subsequẽ¬
tium duob libris copiosa lauoe celebra¬

Expanded text:
nis, quantum transiens inuenire praeualui, nis, quantum transiens inuenire praeualui, loca quae contra regulas Patrum dicta sunt achresimi repudiatione signaui, ut decipere non praeualeat qui tali signo in prauis sensibus cauendus esse monstratur. Posteriores autem in toto dicunt eum esse fugiendum, propterea quia subtiliter decipit innocentes; sed si adiutorio Domini adhibeatur cautela, nequeunt eius nocere uenenosa. Reliqui etiam uobis praestante Domino, si legere uolueritis, omelias praedicti Origenis, id est, in Genesi XVI, in Exodo XII, in Leuitico XVI, in Numerorum XXVIIII, in Deuteronomio sermones IIII in quibus est minuta nimis et suptilis expositio, in Hiesu Naue XXVI, in Iudicum VIIII. In Ruth uero priscas explanationes nequaquam potui reperire, nouellas autem uirum religiosissimum presbyterum Bellatorem condere persuasi, qui multa de praeconiis huius feminae aliarumque subsequentium duobus libris copiosa laude celebra
Abbreviated transcription (Latin):
eum de destatione ꝑsequitur: cũ dolore
marimo dicta ipstis iiquissima calli¬
dicate ꝑu̾sa. pontisicis auctoritate redar¬
guens: Sed quemadmodũ legi debeat. in epła
quam scripsit ad tranquillũ sc̃s iheronimꝰ
ꝓbabiliter indicauit ut nec studiosos ab eiꝰ
necessaria lectione remoueat: nec iterũ in¬
cautos p̾cipitet ad yunã. quem quidam
non inmerito more anet habendum eẽ
direrunt: Quidum sacrarũ condiat
pulmentaria litteraꝵ: ipse tamen de¬
coctꝰ exficcatꝰq picitur: De quo conclusione
dictum ẽ ubi bene nemo meliꝰ. ubi male
nemo ꝑtius. & idõ caute sapient̾q legendꝰ
est ut sic inde succos salub̾rimos assuma¬
mus ne pariter eius uenena ꝑfidie. uite
nr̃ȩ contraria sorbeamus: Cui et illuo con¬
uenienter aptari potest. quod uitgilius
dtm enniũ legeret aquodã quid faceret
inquisitus. respondit. Aurũ instercore
quero. Quaꝓpter inoꝑib eiusdẽ orige¬

Expanded text:
eum detestatione persequitur, cum dolore eum detestatione persequitur, cum dolore maximo dicta ipsius iniquissima calliditate peruersa pontificis auctoritate redarguens. Sed quemammodum legi debeat, in epistula quam scripsit ad Tranquillinum sanctus Hieronymus probabiliter indicauit, ut nec studiosos ab eius necessaria lectione remoueat, nec iterum incautos praecipitet ad ruinam. Quem quidam non immerito more anethi habendum esse dixerunt, qui dum sacrarum condiat pulmentaria litterarum, ipse tamen decoctus exsucatusque proicitur. De quo conclusiue dictum est 'Vbi bene, nemo melius: ubi male, nemo peius', et ideo caute sapienterque legendus est, ut sic inde sucos saluberrimos assumamus, ne pariter eius uenena perfidiae uitae nostrae contraria sorbeamus. Cui et illud conuenienter aptari potest quod Vergilius, dum Ennium legeret, a quodam quid faceret inquisitus respondit - 'Aurum in stercore quaero.' Quapropter in operibus eiusdem Orige
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tatione lucidauit. De nouo quoq
testam̃to fecit alterũ librũ: ubi questi¬
ones ad eandem legem ꝑtinentes. ciligẽ¬
tissimus doctor enodauit: Sẽs quoq pro¬
sper sedula cura legendus ẽ qui tres li¬
bros totius auctoritatis diumȩ in .c.l. iuiͦ
titulis comp̃hendit: ad instar piscium qͦs
ȩuangłica retia de huiꝰ scłi tempestuosa ꝓ¬
funditate traxerunt. Item in octatheu¬
co eloquentissime nuis omeliȩ sunt
origenis incodicib trib: quẽ multorum
quidem patrũ sententia designat here¬
ticum. Sc̃s uͦ iberonimꝰ eius aliqua opꝰ¬
cula. sermone disertissimo transticlit
in latinũ. Hunc licet tot patrũ impug¬
net auctoritas. presenti tam̃ tempore
et auigilio uiro beatissimo papa ddenuo
constat ẽẽ dampnatum. Theophylus aut̃
eius heretica prauitate cistortos:. catho¬
lica ueritate conuicit. Nec non et epipha¬
niꝰ ciprius salaminȩ eccłiȩ episcopꝰ multa

Expanded text:
interpretatione lucidauit. De nouo quoque interpretatione lucidauit. De nouo quoque Testamento fecit alterum librum, ubi quaestiones ad eandem legem pertinentes diligentissimus doctor enodauit. Sanctus quoque Prosper sedula cura legendus est, qui tres libros totius auctoritatis diuinae in centum quinquaginta tribus titulis comprehendit, ad instar piscium quos euangelica retia de huius saeculi tempestuosa profunditate traxerunt. Item in Octateucho eloquentissimae nimis omeliae sunt Origenis in codicibus tribus; quem multorum quidem Patrum sententia designat hereticum, sanctus uero Hieronymus eius aliqua opuscula sermone disertissimo transtulit in Latinum. Hunc licet tot Patrum impugnet auctoritas, praesenti tamen tempore et a Vigilio uiro beatissimo papa denuo constat esse damnatum; Theophilus autemquinque sensus eius heretica prauitate distortos catholica ueritate conuicit, necnon et Epiphanius Cyprius Salaminae ecclesiae multa
Abbreviated transcription (Latin):
mata grammaticorũ atq rethorũ ex in¬
de fuisse progressa: & aliquid tamen illis
peculiarit᷑ ẽẽ derelictum: quod adhue ne¬
mo doctoꝵ scłariũ preualiut imitari.
Dicit᷑ etiam et de .uii. dieb genesis. septẽ
fecisse sermones: quos sedula cura ꝑqui¬
runꝰ. et inuenire desidanter oꝑtam̾. Itẽ
sc̃s ambrosius de patriarchis .uii. libros
edidit. Qui multa loca uet̾is testamenti
factis questionib suainiter enodauit:
Sẽs etiam iheronimꝰ uno uolumine de lib̃¬
geneseos hebraicas soluit ꝓpositas questio
diuinas tanquã linea uno calamo de¬
ducta. parali nitore descendunt. Hȩc aca¬
tholicis necessario ꝑlegunt᷑: quando tantiꝰ
questionibus resolutis. textus planissimus¬
T relinquitur: et clara luce uulgatur.
.Ex planationes quoq hebreoꝵ nomi
nũ et locorum. quȩ ad magnã intelligentiȩ
partem in librorũ ueterũ auctoritate st̃
posite: uno uolumine sua nob̃ in latinũ

Expanded text:
mata grammaticorum atque rethorum, exinmata grammaticorum atque rethorum, exinde fuisse progressa, et aliquid tamen illis peculiariter esse derelictum, quod adhuc nemo doctorum saecularium praeualuit imitari. Dicitur etiam et de septem diebus Genesis septem fecisse sermones, quos sedula cura perquirimus et inuenire desideranter optamus. Item sanctus Ambrosius de Patriarchis septem libros edidit, qui multa loca ueteris Testamenti factis quaestionibus suauiter enodauit. Sanctus etiam Hieronymus uno uolumine de libGeneseos Hebraicas solvit quaestiones propoturas divinas tanquam linea uno calamo deducta, parili nitore descendunt. Haec a catholicis necessario perleguntur, quando tantis quaestionibus resolutis, textus planissimus relinquitur et clara luce vulgatur. Explnum et locorum, quae ad magnam intellegentiae partem in librorum ueterum auctoritate sunt positae, uno uolumine sua nobis in Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
resis alias disputaui̾t. In libris quoq con¬
sessionũ posteriorib trib uoluminibꝰ. dde
genesis explanatione disseruit: confessus
altitudinẽ rei quam tociens repetita ex¬
positione tractauit. Questiones etiã quȩ
inuoluminib sacris ardua difficultate
poterant oꝑiri. in libros .uii. necessaria
nimis. & syllogistica ꝓbatione declarauit:
enisus magister optimus & iur acer inge¬
nio. ut quod ad salutẽ animaꝵ constat.
ẽẽ concessum. nequaqͣm in discussum mor¬
tifera negligentia linqueret᷑: Scripsit
etiam de modis locutionũ .uii. alios mi¬
rabiles libros: ubi et schemata scłaritm
literarũ. et multas alias locutiones scͥp¬
turȩ diuinȩ ꝓpͥas. id ẽ quas cõmunis
usus non haberet expressit: considerans
ne compositionũ nouitate reꝑta legentiᷤ
animus nonnullis offensionib ang̾etur:
simulq ut et illud ostenderet magister
egregius gen̾ales locutiones. hoc ẽ sche¬

Expanded text:
reses alias disputauit. In libris quoque Conreses alias disputauit. In libris quoque Confessionum posterioribus tribus uoluminibus de Genesis explanatione disseruit, confessus altitudinem rei quam totiens repetita expositione tractauit. Quaestiones etiam quae in uoluminibus sacris ardua difficultate poterant operiri, libris septem necessaria nimis et syllogistica probatione declarauit, enisus magister optimus et uir acer ingenio ut quod ad salutem animarum constat esse concessum nequaquam indiscussum mortifera neglegentia linqueretur. Scripsit etiam de modis locutionum septem alios mirabiles libros, ubi et schemata saecularium litterarum et multas alias locutiones Scripturae diuinae proprias, id est, quas communis usus non haberet, expressit, considerans ne compositionum nouitate reperta legentis animus nonnullis offensionibus angeretur, simulque ut et illud ostenderet magister egregius, generales locutiones, hoc est sche
Abbreviated transcription (Latin):
hisdem pͥncipiis scs̃ quoꝙ augustinus
disertus atq cautissimus disputator.
duodecĩ uolumina conscripsit: quȩ
doctrinarũ pene omniũ decore uesti¬
uit. Hȩc itaq uocauit degenesi ad
luteram. qui quamuis de eadẽ re trac¬
tauerit. de qua beatus basiluis. & scs̃
ambrosius celeberrima. laude fui¬
serunt: tamen quod post disertos ui¬
ros difficile contingere solet. opus
suum longe in aliã summitatẽ dño
largiente ꝑduxit. Scͥpsit etiã contra
manicheum faustũ triginta tres li¬
bros. ubi et eius neqtussimã prauita¬
tem manifesta ratione conuicit: &e de
libro genesis tterũ mirabilit᷑ disputa¬
uit:. P ari quoq mͦ duos libros uir p̃¬
dictus effecit: quib titulũ posuit cont̃
inimicũ legis et ꝓpħarum᷑: ubi simili
modo multa de legis diuinȩ questionibꝰ
enodauit: contra quos ita feruore pieta¬
tis incanduit. ut diligentius atq inua¬
cuis adu̾sus eos dixerit. quã contra he¬

Expanded text:
isdem principiis sanctus quoque Augustinus, isdem principiis sanctus quoque Augustinus, disertus atque cautissimus disputator, duodecim uolumina conscripsit, quae doctrinarum paene omnium decore uestiuit. Haec itaque uocauit de Genesi ad litteram; qui quamuis de eadem re tractauerit, de qua beatus Basilius et sanctus Ambrosius celeberrima laude fulserunt, tamen, quod post disertos uiros difficile contingere solet, opus suum longe in aliam summitatem Domino largiente perduxit. Scripsit etiam contra Manicheum Faustum triginta tres libros, ubi et eius nequissimam prauitatem manifesta ratione conuicit, et de libro Genesis iterum mirabiliter disputauit. Pari quoque modo duos libros uir praedictus effecit, quibus titulum posuit Contra inimicum legis et prophetarum, ubi simili modo multa de legis diuinae quaestionibus enodauit; contra quos ita feruore pietatis incanduit, ut diligentius atque uiuacius aduersus eos dixerit quam contra he
Abbreviated transcription (Latin):
ntulit in latinum ut ingeniũ doctissi¬
deatur: qui usq ad hominis conditio¬
nem nouẽ libios tetendit.: ubi et cȩli &
terrȩ.naturã aeris. & aquarũ uelcrea¬
Ituraꝵ pene omnũ qualtatto apuit
ut quod in auctoritate breuitatis
studio p̃termissum ẽ tractatũ latius
minutissimȩ atq clatissimȩ disceret᷑.
Nam et pater augnstinus contra ma¬
nicheos duob libris disputans. ita ter¬
tum genesis diligenter exposuit: ⁊ it
pene nichil ibi telinquere ꝓbaretur
ambiguum. Unde contigit ut nolens
prestaret nob̃ heresis confutata. qͣtin
cum illa fortit̾ uncit᷑ cathotici dili¬
gentiꝰ instruant᷑: Quos libros in codiceᷤ
supradicti basilũ ut opinor foesitan
competenter adiunximꝰ. ut tertus p̃¬
dictȩ genesis lucidius legentib pan¬
deretur: Deinde sc̃s ambrosius ut es
planus atq suauissimꝰ doctor. ex in¬
de ser libros eloquentiȩ suȩ more con¬
fecit: quos appellauit ex ameron: De

Expanded text:
stulit in Latinum ut ingenium doctissistulit in Latinum ut ingenium doctissiiperasse uideatur. Qui usque ad hominis conditionem nouem libros tetendit, ubi et caeli et terrae naturam, aeris et aquarum uel creaturarum paene omnium qualitates aperuit, ut quod in auctoritate breuitatis studio praetermissum est, tractatum latius minutissime atque clarissime disceretur. Nam et pater Augustinus, contra Manicheos duobus libris disputans, ita textum Genesis diligenter exposuit, ut paene nihil ibi relinquere probaretur ambiguum; unde contigit ut nolens praestaret nobis heresis confutata quatenus, cum illa fortiter uincitur, catholici diligentius instruantur. Quos libros in codice supradicti Basilii, ut opinor, forsitan competenter adiunximus, ut textus praedictae Genesis lucidius legentibus panderetur. Deinde sanctus Ambrosius, ut est planus atque suauissimus doctor, exinde sex libros eloquentiae suae more confecit, quos appellauit Exameron. De
Abbreviated transcription (Latin):
posteris carpenda traderet᷑: Paratii qͦq
quantos potui pͥscos orto graphos intie¬
mre: ꝑ quos et si non ommino correcti.
tamen ex maxima parte meliorat eẽ
udeant᷑. Ortographia siquidẽ apud
grecos plerumq sine ambiguitate pro¬
batur expressa: inter latinos uero scio
ardua difficultate relicta monstratur.
Unde etam mͦ studitm magnũ lectori
inquirit. instituti oꝑis ordine celebra¬
to. Ntunc tempꝰ est ut ueniamꝰ ad reli¬
giose doctrine salub̃timũ decus deuio¬
tatum lumen animarũ: cȩleste donũ
et gaudiũ sine. fine mansurũ. Quod
ut ego arbitror duob libris qͥ secunt᷑:
est bretuter intimatum. Expł p̃facio.
scͥpt᷑arum. De octateuco.
Rimus scͥpturarum .i.¬
diumarum codex est
octatheucus: qui im¬
tium illuminationiᷤ
mix hystorica relatio¬
ne fecit a genesi. ħ tuus pͥncipia sc̃s
basilius attico sec mone lucidauit: qͣm¬
custachius uir disertissimus ita tran¬

Expanded text:
posteris carpenda traderetur. Paraui quoque posteris carpenda traderetur. Paraui quoque quantos potui priscos orthographos inuerire, per quos etsi non omnino correcti, tamen ex magna parte meliorati esse uideantur. Orthographia siquidem apud Graecos plerumque sine ambiguitate probatur expressa; inter Latinos uero sub ardua difficultate relicta monstratur, unde etiam modo studium magnum lectoris inquirit. Instituti operis ordine celebrato, nunc tempus est ut ueniamus ad religiosae doctrinae saluberrimum decus, deuotarum lumen animarum, caeleste donum et gaudium sine fine mansurum. Quod, ut ego arbitror, duobus libris qui sequuntur est breuiter intimatum. Explicit PRIMUM. De Octateucho. Primus Scripturarum divinarum codex est Octateuchus, qui initium illuminationis nostrae historica relatione fecit a Genesi. Hujus principia sanctus Basilius Attico seEustathius, uir disertissimus, ita tran
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ iudicauimꝰ: ut cetera distinctionib
ornent᷑. Ista uero sufficiant simplicissi¬
mȩ lectioni quȩ supra dictꝰ uir sic̃ dictũ
est aduicẽ distinctionũ colis et cõmatibꝰ
ordinauit: ne supra iudiciũ tantiuiri
uituꝑabili p̾sumptione uenisse uudea¬
mur: Reliquos uero codices qui non
sunt tali distinctione signati. notariis
diligenti tamen cura sollicitiꝰ relegen¬
dos. atq emendandos reliqui: Qui et¬
si non potuerint in coto ortographie
minutias custodire: emendationem
tam̃ codicum antiquoꝵ ut opinor ad¬
implere modis omnib festinabunt.
Habent enim scientiã notarũ suarũ:
quȩ ex marima parte banc ꝑitiã tan¬
gere atq ammonere noscunt᷑: Sed ut
etror molitus aliquatenus de medio¬
tolleretur. factum ẽ ut in sequenti libro
de ortographi regulis ꝑstrictim ꝓcap¬
tu ingenii non nulla poneremꝰ. ne p̾cipi¬
tanter emendantiũ impolita p̃sumptio

Expanded text:
esse iudicauimus, ut cetera distinctionibus esse iudicauimus, ut cetera distinctionibus ornentur. Ista uero sufficiant simplicissimae lectioni, quae supradictus uir, sicut dictum est, ad uicem distinctionum colis et commatibus ordinauit, ne supra iudicium tanti uiri uituperabili praesumptione uenisse uideamur. Reliquos uero codices, qui non sunt tali distinctione signati, notariis diligenti tamen cura sollicitis relegendos atque emendandos reliqui; qui etsi non potuerint in totum orthographiae minutias custodire, emendationem tamen codicum antiquorum, ut opinor, adimplere modis omnibus festinabunt. Habent enim scientiam notarum suarum, quae ex maxima parte hanc peritiam tangere atque ammonere noscuntur. Sed ut error inolitus aliquatenus de mediotolleretur, factum est ut in sequenti libro de orthographiae regulis perstrictim pro captu ingenii nonnulla poneremus, ne praecipitanter emendantium impolita praesumptio
Abbreviated transcription (Latin):
ut quanto plus accipit᷑ tanto ampliuᷤ
erpetatur. Sed quamuis om̃is scͥptura
diuina suꝑna lucȩ resplendeat. & in ea
sp̃e sc̃ĩ uirtus euident᷑ itradiet: in psal¬
arcẽ totiꝰ scͥpturȩ diuinȩ atq altitudinẽ
głosissimã continere: Quos ego cunctos¬
i nouẽ codices auctoritatis diuine. ut
senex potui sub collatione pͥscorũ codicũ
amicis ante me legentib sedula lectione
transiui. Ubi multũ me laborasse dño
iuiuante ꝓfiteor. quatinus nec eloquen¬
tiȩ modificate de eẽm: nec libros sacros
temeraria p̾sumptione laceratẽ:. Iuud
quoq credidimus cõmonendũ. scm̃ hie¬
ronimũ simpliciũ frm considatione
pellectum. in ꝓpħarũ prefacione dixisse.
ꝓpter eos qui distinctiones ñ didicerant
a pud magistros scłariũ luteraꝵ. colis
et cõmatib translationẽ. suam sic̃ hodie
legitur distinxisse: Quod nos quoq: tan¬
ti uiri auctoritate cõmoniti. sequendũ

Expanded text:
ut quanto plus accipitur, tanto amplius ut quanto plus accipitur, tanto amplius expetatur. Sed quamuis omnis Scriptura diuina superna luce resplendeat, et in ea Spiritus sancti uirtus euidenter irradiet, in Psalarcem totius Scripturae diuinae atque altitudinem gloriosissimam continere. Quos ego cunctos nouem codices auctoritatis diuinae, ut senex potui, sub collatione priscorum codicum amicis ante me legentibus sedula lectione transiui; ubi multum me laborasse Domino iuuante profiteor, quatenus nec eloquentiae modificatae deessem nec libros sacros temeraria praesumptione lacerarem. Illud quoque credidimus commonendum, sanctum Hieronymum simplicium fratrum consideratione pellectum in Prophetarum praefatione dixisse, propter eos qui distinctiones non didicerant apud magistros saecularium litterarum colis et commatibus translationem suam, sicut hodie legitur, distinxisse. Quod nos quoque tanti uiri auctoritate commoniti sequendum
Abbreviated transcription (Latin):
famulũ barbarũ lateris imꝑitũ. oratio¬
nibus crebris ita sibi traditũ codicem
subito legisse: quasi in scola fuerit longiᷤ
meditationibꝰ eruditus. De qua re sic ip¬
se subsequens dicit. Licet hec fuerint
stupenda miracula. et omnia possibilia
credentib approbent᷑: non nos tamen
debere talia frequent expetere. s musu
cõmunis doctrinȩ satius ꝑmanere: ne
cum illa quȩ sunt supra nos audacter
ex quirimus: culpã temptationis contͣ
p̃ceptũ dñi potius incurrere iudeam᷑
dicentis indeutero nomio. ñ temptabiᷤᷤ
dñm deũ tuum. Et iterũ in euͣgłio
ait. Generatio mala & ad ultera signũ
querit. Et cȩta. Qua ꝓpt̃ oremus ut nob̾
aꝑiant᷑ illa quȩ clausa sunt: & abstudio
legendi nullatenus abscedamus. Nã et
dauid cum eẽt in lege dm̃ iugiter occupa¬
tus: tamen clamabat ad dm̃ dicens: Da
mͥ intellectum ut discam mandata tua.
Tale ẽ enim huiꝰ rei suauissimũ donum:

Expanded text:
famulum barbarum litteris imperitum oratiofamulum barbarum litteris imperitum orationibus crebris ita sibi traditum codicem subito legisse, quasi in schola fuerit longis meditationibus eruditus. De qua re sic ipse subsequens dicit: licet haec fuerint stupenda miracula, et omnia possibilia credentibus approbentur, non nos tamen debere talia frequenter expetere sed in usu communis doctrinae satius permanere, ne cum illa quae sunt supra nos audacter exquirimus, culpam temptationis contra praeceptum Domini potius incurrere uideamur, dicentis in Deuteronomio: Non temptabis Dominum Deum tuum, et iterum in Euangelio ait: Generatio mala et adultera signum quaerit, et cetera. Quapropter oremus ut nobis aperiantur illa quae clausa sunt, et ab studio legendi nullatenus abscidamur; nam et Dauid, cum esset in lege Domini iugiter occupatus, tamen clamauit ad Dominum, dicens Da mihi intellectum, ut discam mandata tua. Tale est enim huius rei suauissimum donum,
Abbreviated transcription (Latin):
t noticia melius ꝓbatur intelligi. Con¬
stat enim quasi in origine sp̃ualis sapi¬
entiȩ rerũ istarũ indicia fuisse semi¬
nata: quȩ postea doctores scłariũ licte¬
rarum ad suas regulas prudentissimȩ
tianstulerunt: quod apto loco in ex po¬
sitione psalterii fortasse ꝓbauimꝰ. Qua¬
ꝓpter dño supplicantes. a quo uenit.
omne quod expedit: legite precor assi¬
duȩ. recurrite diligenter: mat̾ ẽ enim
intelligentiȩ. frequens et intenta mecdita¬
tio: Nec me p̾terit eloquentissimũ cassia¬
num inquinto collationũ dixisse uolumi¬
ne. quendam senẽ & simplicẽ de obscuris¬
simo loco scͥpturȩ diuinȩ fuisse reqͥsitũ
eunq oratione celeb̾rima suꝑ uolumi¬
ne cognouisse: ut quod ante ꝑ humanoᷤ
magistros non didicerat. subito diuina
inspiratione completus. querentibus
res difficillimas explanasse. Simile est
et illud sc̃i augustini dictũ quod in libriᷤ
de doctͥna xp̃iana cõmemorat quendã

Expanded text:
ti notitia melius probatur intellegi. Conti notitia melius probatur intellegi. Constat enim quasi in origine spiritalis sapientiae rerum istarum indicia fuisse seminata, quae postea doctores saecularium litterarum ad suas regulas prudentissime transtulerunt; quod apto loco in expositione Psalterii fortasse probauimus. Quapropter Domino supplicantes, a quo uenit omne quod expedit, legite precor assidue, recurrite diligenter; mater est enim intellegentiae frequens et intenta meditatio. Nec me praeterit eloquentissimum Cassianum in quinto Collationum dixisse uolumine quendam senem et simplicem de obscurissimo loco Scripturae diuinae fuisse requisitum, eumque oratione creberrima superno lumine cognouisse, ut quod ante per humanos magistros non didicerat, subito diuina inspiratione completus quaerentibus res difficillimas explanasset. Simile est et illud sancti Augustini dictum, quod in libris de Doctrina Christiana commemorat, quendam
Abbreviated transcription (Latin):
instruam. Qł genus doctͥnȩ & nob̾ arbitm
eẽ ꝓficitũ. sic alios imbuere: ut insidias
calumpniantiũ cõmodissimȩ leclinasse
uideamus. Habetis gͥ in pͥmo uolumine
antiqui scłi magistros p̾sentes semꝑq pa¬
ratissimos: qui non uos doceant tam suiᷤ
linguis. quam ur̃is potiꝰ ocłis. Modera¬
mini gͦ studiosi fr̃s sapienter desidia ut̃a.
pordinẽ quȩ sunt legenda discentes:i mi¬
tantes scilicet eos qui corporeã habere
desiderant sospitatem. Nam qui sana¬
ri uolunt a medicis. querunt quas
escas pͥmũ. quas scda refectione ꝑcipiat:
ne tenuissimã uires debiliũ menbroꝵ
oneret potius quã reficiat confusa uo¬
racitas: In scdo uero libro. de artib ac dis¬
ciplinis lib̾aliũ luterarũ pauca liban¬
da sunt: ubi tantũ minore ꝑ iculo delin¬
quitur. siquid salua fidĩ stabilitate pec¬
cetur. Quicqͥd autẽ inscͥpturis diuinis
de talibus reb inuentũ fuerit: p̾ceden¬

Expanded text:
instruam; quod genus doctrinae et nobis arbitror instruam; quod genus doctrinae et nobis arbitror esse proficuum, sic alios imbuere ut insidias calumniantium commodissime declinasse uideamur. Habetis igitur in primo uolumine antiqui saeculi magistros praesentes semperque paratissimos, qui non uos doceant tam suis linguis quam uestris potius oculis. Moderamini ergo, studiosi fratres, sapienter desideria uestra, per ordinem quae sunt legenda discentes, imitantes scilicet eos qui corpoream habere desiderant sospitatem. Nam qui sanari uolunt, a medicis quaerunt quas escas primum, quas secunda refectione percipiant, ne tenuissimas uires debilium membrorum oneret potius quam reficiat confusa uoracitas. In secundo uero libro de artibus ac disciplinis liberalium litterarum pauca libanda sunt; ubi tamen minore periculo delinquitur, si quid salua fidei stabilitate peccetur. Quicquid autem in Scripturis diuinis de talibus rebus inuentum fuerit, praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
pturas diumnas ueteris nouiq testam̃ti.
abipso pͥncipio usq ad finẽ greco sermone
declarasse elem̃tem alerandrinũ cognom̃¬
to stromateũ. et cy rillũ euͦdem eiuitatis
ep̃m. et ioliem chrisostomũ. gregoritim.
et basilium. nec non et alios studiosissi¬
mos uirosquos grecia facunda concelebrat.
S nos potius latinos scͥptores dño iuuan¬
te sectam̃. ut qm̃ italis scͥbimus. romanos
quoq erpositores cõmodissimȩ indicas¬
se uideamur: Dulciꝰ enim ab uno quoq
suscipit᷑: quod patrio sermone narratur.
Unde fieri potest. ut ꝑ magistros agat᷑
antiquos. quod impleri non potut per
nouellos. Qua ꝓpter tractatores uobis dac¬
tissimos indicasse sufficiet: qͣndo ad cales
misisse. competens plenitudo ꝓbatur ẽ
doctͥnȩ. Nam et uobis erit quoq p̃stantiᷤ
p̾sumpta nouitate ñ imbui. s. pͥscorum
fonte saciari. Hinc consequit᷑ ut ociose do¬
ceam: et sine culpabili p̾sumptione uos

Expanded text:
ipturas diuinas ueteris nouique Testamenti ipturas diuinas ueteris nouique Testamenti ab ipso principio usque ad finem Graeco sermone declarasse Clementem Alexandrinum cognomento Stromateum et Cyrillum eiusdem ciuitatis episcopum et Iohannem Chrysostomum, Gregorium et Basilium, necnon et alios studiosissimos uiros quos Graecia facunda concelebrat. Sed nos potius Latinos scriptores Domino iuuante sectamur, ut quoniam Italis scribimus, Romanos quoque expositores commodissime indicasse uideamur. Dulcius enim ab unoquoque suscipitur quod patrio sermone narratur, unde fieri potest ut per magistros agatur antiquos quod impleri non potuit per nouellos. Quapropter tractatores uobis doctissimos indicasse sufficiet, quando ad tales misisse competens plenitudo probatur esse doctrinae; nam et uobis erit quoque praestantius praesumpta nouitate non imbui sed priscorum fonte satiari. Hinc consequitur ut otiose doceam et sine culpabili praesumptione uos
Abbreviated transcription (Latin):
ones qm̃ in alio libro clariꝰ positum ẽ. quod
alibi dictum constat obscuriꝰ. testis ẽ paulꝰ
apłs. qui ex marima parte in epła quȩ scͥ¬
bitur ad hebreos. testam̃ti uet̾is scriptutaᷤ
nouoꝵ tempoꝵ ꝑfectione dilucidat: Qua
uina lectione compleuerint. et frequenti
meditatione firmati. cognoscere ceꝑint
loca librorũ oportune nominata: tunc
huius oꝑis instituta quispiã fortasse ñ
maniter transit. ubi quȩ legenda sunt
his duobꝰ libtis aptissimȩ suis locis et
breuiter indicant᷑ eoq ꝓuenit. tit stu¬
diosi cognoscant aquibꝰ latinis ex po¬
sitorib singula queq declarata sunt. Qd̃
si aliquio ineisdem negligent̃ dictũ rep¬
pererint tuinc quib lingua nota ẽ agre¬
cis explanatorib quȩ sunt salubrit̾ trac¬
taia ꝑquirant: quatimꝰ inscola xp̃i negli¬
gentiȩ tempore sublato. uitalis agnitio flã¬
matis mentib inquirat᷑. ferunt itaq scͥ¬

Expanded text:
ones, quoniam in alio libro clarius positum est, quod ones, quoniam in alio libro clarius positum est, quod alibi dictum constat obscurius. Testis est Paulus apostolus, qui ex maxima parte in epistula quae scribitur ad Hebreos Testamenti ueteris scripturas nouorum temporum perfectione dilucidat. Quapuina lectione compleuerint, et frequenti meditatione firmati cognoscere coeperint loca librorum oportune nominata, tunc huius operis instituta quispiam fortasse non inaniter transit, ubi quae legenda sunt his duobus libris aptissime suis locis et breuiter indicantur; eoque prouenit ut studiosi cognoscant, a quibus Latinis expositoribus singula quaeque declarata sunt. Quod si aliquid in eisdem neglegenter dictum reperit, tunc quibus lingua nota est a Graecis explanatoribus quae sunt salubriter tractata perquirant, quatenus in schola Christi neglegentiae tepore sublato uitalis agnitio flammatis mentibus inquiratur. Ferunt itaque Scr
Abbreviated transcription (Latin):
innititur. lassis porrigens manũ. et
fessos ascendentiũ gressus sui contem¬
platione sustentans: Quo circa si pla¬
cet hunc debemus lectionis ordinẽ
custodire: ut pͥmũ tyrones. xp̃i pꝰ qͣm
psalmos didicerint. auccoritatẽ di¬
uinã in codicib emendatis iugi me¬
ditatione medicent᷑ donec illis fiat
dño p̾stante notissima. ne uitia libra¬
riorũ impolitis mͣ̃tib molescant. qͥa
difficile potest etui. quod memoriȩ
sinib radicatum constat infigi:. felix
quidem anima. quȩ tanti muneriᷤ
secretũ memoriȩ sinib dño largien¬
te condiderit: s multo felicior. qui
uias intelligentiȩ uitali inuagatione
cognouerit: eoq fit. ut & humanas co¬
gitationes a se nouiter expellat. & chi¬
uinis eloquiis salubrit᷑ occupetur:
Multos enim nos uidisse retinemus.
memoriȩ firmitate pollentes. de locis obs¬
curissimis inquisitos: exemplis tantum
aucioritatis diuinȩ soluisse ꝓpositas questi¬

Expanded text:
innititur, lassis porrigens manum et innititur, lassis porrigens manum et fessos ascendentium gressus sui contemplatione sustentans. Quocirca, si placet, hunc debemus lectionis ordinem custodire, ut primum tyrones Christi, postquam psalmos didicerint, auctoritatem diuinam in codicibus emendatis iugi exercitatione meditentur, donec illis fiat Domino praestante notissima, ne uitia librariorum impolitis mentibus inolescant; quia difficile potest erui, quod memoriae sinibus radicatum constat infigi. Felix quidem anima, quae tanti muneris secretum memoriae sinibus Domino largiente condiderit; sed multo felicior qui uias intellegentiae uitali indagatione cognouerit, eoque fit ut et humanas cogitationes a se nauanter expellat et diuinis eloquiis salubriter occupetur. Multos enim nos uidisse retinemus, memoriae firmitate pollentes, de locis obscurissimis inquisitos exemplis tantum auctoritatis diuinae soluisse propositas quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
et scłarium luteraꝵ compendiosa no¬
ticia dñi munere panderet᷑. minus
fortasse disertos: qm̃ ineis ñ affectata
eloquentia. s relatio necessaria repꝑi¬
tur ittilitas uero in cẽ magna cognos¬
citur: quando ꝑ eos discit᷑: unde & salus
animȩ et scłaris eruditio ꝓuenire mon¬
stratur. in quib non ꝓpͥam doctrinã.
sed pͥscorum dicta cõmendo. quȩ posteriᷤ
laudare fas ẽ & pͣdicare głosum: qm̃
quicquid de pͥscis sub laude dm̃ dr̃
odiosa iactantia non putat᷑. Huc acce¬
dit. quod magistrũ grauẽ pateris. si
frequent᷑ interroges. Ad istos enim
quotiens redire uolueris. nulla asꝑita¬
te morderis: Qua ꝓpt̃ dilectissimi fr̃s
indubitanter ascendamꝰ ad diuinam
scripturã. post expositiones ꝓbabiles
patrum. uelut ꝑ quandã sc̃alã uisioi̾s
iacob. ut eorum sensibus ꝓuecti. ad cõ¬
templationem dñi efficacit̾ ꝑtienire
meteam᷑:. Ista est enim fortasse scala ia

Expanded text:
et saecularium litterarum compendiosa noet saecularium litterarum compendiosa notitia Domini munere panderetur – minus fortasse disertos, quoniam in eis non affectata eloquentia sed relatio necessaria reperitur; utilitas uero inesse magna cognoscitur, quando per eos discitur unde et salus animae et saecularis eruditio prouenire monstratur. In quibus non propriam doctrinam sed priscorum dicta commendo, quae posteris laudare fas est et praedicare gloriosum, quoniam quicquid de priscis sub laude Domini dicitur, odiosa iactantia non putatur. Huc accedit quod magistrum grauem pateris, si frequenter interroges; ad istos autem quotiens redire uolueris, nulla asperitate morderis. Quapropter, dilectissimi fratres, indubitanter ascendamus ad diuinam Scripturam per expositiones probabiles Patrum uelut per quandam scalam uisionis Iacob, ut eorum sensibus prouecti ad contemplationem Domini efficaciter peruenire mereamur. Ista est enim fortasse scala Iac
Abbreviated transcription (Latin):
um studia scłarium
litteraꝵ magno cdesi¬
derio feruere cognosce¬
rem. ita ut multa parᷤ
hominum ꝑ ipsa se
mundi prudentiam
crederet adipisci: grauissimo sum fateor
dolore ꝑmotus. ut scͥpturis diuinis ma¬
gistri publici de eẽnt. Cum mundan au¬
ctores celeb̾tima ꝓculdubio traditione
pollerent: insus sum cũ beato agapito
papa urbis romȩ ut sicut apud alexan¬
driam multo tẽpore fuisse tradit᷑ insti¬
tutũ. nunc etiã inniribi ciuitate syroꝵ
hebreis sedulo fertur exponi. collatis
ex pensis. murbe roma ꝓfessos doctoreᷤᷤ
purissimo eloquio fideliũ lingua come¬
retur᷑. S cum ꝑ bella feruentia et tͣbu¬
lent a nuis in italico regno certamina
desidium meũ nullatenus ualuisset
impleri. qm non habet locũ res pacis
temporib in quictis. ad hoc diuina ca¬
ritate ꝓbor ẽẽ compulsus. ut aduicem
magistri introductorios uobis libros
istos dño p̾stante conficerẽ. ꝑ quos sic̃
estimo & scripturarũ diuinarũ serieᷤᷤ

Expanded text:
um studia saecularium litterarum magno desiderio feruere cognoscerem, ita ut multa pars hominum per ipsa se mundi prudentiam crederet adipisci, grauissimo sum, fateor, dolore permotus ut Scripturis diuinis magistri publici deessent, cum mundani auctores celeberrima procul dubio traditione pollerent. Nisus sum cum beatissimo Agapito papa urbis Romae ut, sicut apud Alexandriam multo tempore fuisse traditur institutum, nunc etiam in Nisibi ciuitate Syrorum Hebreis sedulo fertur exponi, collatis expensis in urbe Romana professos doctores asto atque purissimo eloquio fidelium lingua comeretur. Sed cum per bella feruentia et turbulenta nimis in Italico regno certamina desiderium meum nullatenus ualuisset impleri, quoniam non habet locum res pacis temporibus inquietis, ad hoc diuina caritate probor esse compulsus, ut ad uicem magistri introductorios uobis libros istos Domino praestante conficerem; per quos, sicut aestimo, et Scripturarum diuinarum series
Abbreviated transcription (Latin):
loco: Hanc exquisiui sponsam acciꝑe
mͥ. & amator factus sum decoris eius:
Nec sufficit nobis una ꝯiunx sapientia. nͥ
habeamus & reliqͣ fortitudinẽ. teꝑan¬
tiã. atq iustitiã: ut plures ex eisgene¬
remꝰ filios: filias quoq nr̃as demꝰ uiris
ut & fidei ueritas que intͣp̃tat᷑ in filiis
bonis oꝑibus copulet᷑ que referunt᷑
ad filias. & operabona iungant᷑ fidei
sc̃i tati. talesq filios generantes et
filias multiplicem numero. ut destru¬
entes ea que paruulisunt. & in ꝑfectũ
crescentes uirũ. audire mereamur. scri
añi iudicio tnͣslatisumꝰ ut habitare¬
mꝰ in confusionis errore: Sienĩ illa sus¬
ceꝑit nos: habebimꝰ pacem: Simulq
consideranda clem̃tia dnĩ: Orare pͣce¬
pit ꝓ inimicis nrĩs. & benefacere his
qui ꝑsecunt᷑ nos: ut ñsimꝰ nr̃a tantũ
salute contenti . s in imicorũ quoq
quaremus salutem: Hȩc enĩ dic̃ dñs ex-¬
ercituũ deus israhel: Non uos seducant

Expanded text:
loco: hanc exquisiui sponsam accipere loco: hanc exquisiui sponsam accipere mihi et amator factus sum decoris eius. nec sufficit nobis una coniux, sapientia, nisi habeamus et reliqua: fortitudinem, temperantiam atque iustitiam, ut plures ex eis generemus filios. filias quoque nostras demus uiris, ut et fidei ueritas, quae interpretatur in filiis, bonis operibus copuletur, quae referuntur ad filias, et opera bona iungantur fidei sanitati. talesque filios generantes et filias multiplicemur numero, ut destruentes ea. quae paruuli sunt, et in perfectum crescentes uirum audire mereamur: scribdomini iudicio translati sumus, ut habitaremus in \'confusionis\' errore; si enim illa susceperit nos, habebimus pacem. simulque consideranda clementia domini; orare praecipit pro inimicis nostris et bene facere his, qui persequuntur nos, ut non simus nostra tantum salute contenti, sed inimicorum quoque quaeramus salutem. Haec enim dicit dominus exercituum deus Israhel: non uos seducant
Abbreviated transcription (Latin):
um fieri obsecrationes. orationes.
postulationes. grãrũ actiones. ꝓ oĩb
hominib. ꝓ regib & cunctis qui in
sublimitate sunt. ut quietã & tnͣ¬
quillam uitã agamusin omni pie¬
tate & castitate: Porro scdm misticos
intellectus pꝰquã de hierusalem idẽ¬
&e tditi nabugodonosor. de quo did
ne in int̾itum carnis. ut spc̃ saluus fi¬
at in die dnĩ. & iterum quos tͣdidi sa-¬
thane ut discant ñblasfemare: ñde¬
bemꝰ eẽ securi. nec torpentelocio. salu¬
tẽ penitꝰ desꝑare. s pͥmũ edificare do¬
tales domos quales edificauerunt &¬
obstetrices in exodo quiatimebant do¬
minũ. dein plantare ortos. siue poma¬
ria. qualem & dñs plantauit ꝑadisũ
in ȩdem & posuit in eolignũ uitȩ de
quo scriptum ẽ. lignũ uitȩ ẽ hisqui
app̃henderint eam. & qui tenuerit eã
beatus: t̃uo accipere uxores. quarum
una ẽ sapientia. de qua scribit salo¬
mon: Ama illam & seruabit te: tir¬
cumda illã & exaltabit te: Et in alio

Expanded text:
um fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et cunctis, qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate et castitate . » Porro secundum mysticos intellectus, postquam de Hierusalem, idet traditi Nabuchodonosor, de quo dicinae in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat in die Domini . Et iterum: Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare , non debemus esse securi, nec torpentes otio, salutem penitus desperare; sed primum aedificare dotales domos, quales aedificaverunt obstetrices in Exodo: quia timebant Dominum . Deinde plantare hortos, sive pomaria, qualem et Dominus plantavit paradisum in Eden, et posuit in eo lignum vitae, de quo scriptum est: lignum uitae est his, qui apprehenderint eam; et qui tenuerit eam, beatus; tertio accipere uxores, quarum una est sapientia, de qua scribit Salomon: ama illam, et seruabit te; circumda illam, et exaltabit te, et in alio