comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit: ad quam sic uenire con¬
tingit si melioris uite fucrit emula¬
tio. Qui enu bene agendo uiuit dõ:
hic uere iuiuit quia eternam habet
uitam. Ita et uos existimate uos
mortuos quidem esse peccato. uinen
loquitur ut doceat non aliter mo¬
ri posse peccato. et deo uiuere: quam
ut in xp̃o sit omĩs spes quem do¬
minum nr̃m appellat ut nichille¬
gis ad salutem proficiat capescen¬
dam infuturo scło. quando non ali¬
ter deo uiuitur quam per xp̃m.
N on ergo regnet peccatum in ur̃o
mortali corpore ut obediatis concu¬
piscentiis eius. Mortale corpus est:
ex causa preuaricationis ads. Ex
fide autem xp̃ifore creditur in mor¬
talez ut autem ad promissionem
hanc ueniatur non obȩdiendd dic̃
peccato: ne regnet in nr̃o mortali
corpore: regnet autem: dum im¬
perat. Si auct̃ ñ regnat. non uidebi¬
tur corpus hoc esse mortale. quia
in spe ęternitatis est: non propter
dissolutionem dixit mortale corpꝰ
sed ꝓpter penam gehenng ut ille

Expanded text:
ostendit: ad quam venire conostendit: ad quam venire contingit, si melioris vitae fuerit aemulatio. Qui enim bene agendo vivit Deo, hic vere vivit; quia aeternam habet vitam. Ita et vos existimate vos morloquitur, ut doceat non aliter mori posse peccato, et Deo vivere, quam ut in Christo sit omnis spes: quem Dominum nostrum appellat, ut nihil Legis ad salutem proficiat capessendam in futuro saeculo, quando non aliter Deo vivitur, quam per Christum. Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Mortale corpus est ex causa praevaricationis Adae, ex fide autem Christi fore creditur immortale. Ut autem ad promissionem hanc veniatur, non odediendum dicit peccato; ne regnet in nostro mortali corpore: regnat autem dum imperat. Si autem non regnat, non videbitur corpus hoc esse mortale, quia in spe aeternitatis est. Non propter dissolutionem dixit mortale corpus, sed propter poenam gehennae; ut ille
Abbreviated transcription (Latin):
est mortuos ut corpus destruatur
peccati: quod. ẽ. cuncta crimina.
Omĩa enim peccata simul corpus
appellat: quod destrui dicit̾ bonã¬
per uitam et fidem catholicam.
Si autem mortui sumus cum
uemus cum illo. Manifestum est
hos qui carnem crucifixerunt idẽ.
mundum cum uiciis et concupiscen¬
ri cormaginari: ut głe xp̃i fimiles
effici mereantur. C aro uero id.ẽ.
corpus sis erucifigitur. si desideria
eius calcentur. q̃ manente in eapec¬
cato.eͤant᷑ ex preuaricatine pri¬
mi hominis coepta. In carne enim
diabolus crucifigitur. Ipse emi.ẽ.
qui fallit ꝑ carnem. C. aro enum ali¬
quando mundus hoc est elementa:.
aliquando uero corpus hominis in¬
telligitur uel ipsa amnia. sequens
corporea uicia. Scientes quod
xp̾e surgens a mortuis iam non mo¬
ritur mors illi ultra non dñabitur:
quod autem mortuus est peccato
mortuus. ẽ. semel. quod autem ui¬
uit uiuit deo. Securitatem eterni¬
tatis in resurrectione saluatoris

Expanded text:
est mortuos; ut corpus destruatur est mortuos; ut corpus destruatur peccati, quod est cuncta crimina. Omnia enim peccata simul corpus appellat, quod destrui dicit per bonam vitam, et fidem catholicam. Si autem mortui sumus cum vemus cum illo . Manifestum est hos qui carnem crucifixerunt, id est, mundum cum vitiis et concupiscenmaginari, ut gloriae Christi similes effici mereantur. Caro vero, id est, corpus sic crucifigitur, si desideria ejus calcentur, quae manente in ea peccato, creantur ex praevaricatione primi hominis coepta: in carne enim diabolus crucifigitur, ipse enim est, qui fallit per carnem; caro enim aliquando mundus, hoc est, elementa, aliquando vero corpus hominis intelligitur, vel ipsa anima sequens corporea vitia. Scientes quod Christus surgens a mortuis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur: Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel: quod autem vivit, vivit Deo. Securitatem aeternitatis in resurrectione Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
idest. si in baptismo omĩa uicia de¬
ponentes: in nouam uitam translati
de cȩtero non peccemus. Per quod:
simul et resurretionis illius similes
erimus. Similitudo enim mortis:
similem prestabit resurrectionem.
ruerit: similes ei erimus. hoc est.
in mortalem et głosum resurgere.
Nec enuim hec erit similitud ͦ ut
nichil distet: quando iam similis
erit in corporis gła non indiuinita¬
tis natura. Scientes hoc quia
uetus homo nr simul crucifixus
est. ut destruatur corpus peccati:
ut ultra non seruiamus peccaro.
Multa in nectic et iterat. ut bap¬
mratos doceat non iam debere
peccare: maxims ne ad idolatri¬
am reuertant᷑. Grauissimum
enim crimen. et caput totius erro¬
ris est: ne ꝑdant gr̃am acceptam
a deo per xp̃m. Hominem ergo ue¬
terem et actus preteritos dicit quia
sicut nouus homo per fidem et pu¬
ram uitam dicitur: ita et uetus ho¬
mo. per diffidentiam. et malos
actus. hos actus crucifixos dicit. id

Expanded text:
id est, si in baptismo omnia vitia deid est, si in baptismo omnia vitia deponentes, in novam vitam translati, de caetero non peccemus: per quod simul et resurrectionis illius similes erimus; similitudo enim mortis similem praestabit resurrectionem. ruerit, similes ei erimus , hoc est, immortalem et gloriosum resurgere. Nec enim haec erit similitudo, ut nihil distet; quia similis erit in corporis gloria, non in divinitatis natura. Scientes hoc quia etus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Multa innectit et iterat, ut baptizatos doceat jam non debere peccare: maxime ne ad idololatriam revertantur; gravissimum 60 enim crimen, et caput totius erroris est; ne perdant gratiam acceptam a Deo per Christum. Hominem ergo veterem actus praeteritos dicit; quia sicut novus homo per fidem et puram vitam dicitur, ita et vetus homo per diffidentiam et malos actus. Hos actus crucifixos dicit, id
Abbreviated transcription (Latin):
Soluite templum hoc et ego trib
dieb excitabo illud. Hoc autem di¬
cebat inquit de templo corporis sui.
Et quia resurrȩxit in nouam uitã:
qug iam mori nesciat. Noua autẽ
dicitur quia a xp̃o data. c̃. quȩ est
disciplina xp̃ana. Nos autem bapti¬
Zati cẽ sepulti sumus xp̃o. ut de ce¬
tero hanc uitam sequamur. in qua
xp̃e resurrexit baptismũ itaq re¬
surrectionis pignus est et unago: ut
iam in preceptis dei manentes ad pre¬
terita denuo non reuoluamur.
Qui enim moritur iam non peccat.
Mors enim: finis peccati est. Nam¬
& idco per aquam celebratur. ut si¬
cut aqua sordes corporis abͥuit:
ita et nos per baptismum ab omni
peccato sp̃ualiter purgatos nos et in¬
nouatos credimus. ut quod incorpo¬
rale est. inuisibiliter abluatur.
Si enim complantati sumus simi¬
litudini mortis eius: simul et resur¬
rectinis erimus. Tluc nos feliter di¬
cit posse resurgere si similitudi
mortis eius fuerimus complantati:

Expanded text:
Solvite templum hoc, et ego tribus Solvite templum hoc, et ego tribus diebus excitabo illud. Hoc autem, inquit, dicebat de templo corporis sui ; et quia resurrexit in novam vitam, quae jam mori nesciat. Nova autem dicitur; quia a Christo data est, quae est disciplina christiana. Nos autem baptizati consepulti sumus Christo ut de caetero hanc vitam sequamur, in qua Christus resurrexit. Baptisma itaque resurrectionis pignus est, et imago; ut jam in praeceptis Christi manentes, ad praeterita denuo non revolvamur. Qui enim moritur, jam non peccat: mors enim finis peccati est. Nam ideo per aquam celebratur, ut sicut aqua sordes corporis abluit; ita et nos per baptismum ab omni peccato spiritualiter purgatos nos et innovatos credamus; ut quod incorporale est, invisibiliter abluatur. Si enim complantati sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus. Tunc nos feliciter dicit posse resurgere, si similitudini mortis ejus fuerimus complantati,
Abbreviated transcription (Latin):
tate pęnam quam euasimus incurra¬
mus. An ignoratis quia quicũq
baptizati sumus in xp̃o iħu in mor¬
te cius baptrati sumus:. Hec dicit
ut sciamus baptizatos nos iam non
debere peccare quia cũ baptixamur
cõ morimur. xp̃o: hec est in morte
eius baptriari. Illic enim omĩa pec¬
cata nr̃a moriuntur ut innouati
deposita morte resurgere uid eamur
ad uitam reuati. Ut quomodo xp̃c
mortuus peccato resurrexit. ita et
nos ꝑ baptismũ spem resurrectionis
habeamus. B aptisinum itaq mors
peccati. ẽ. ut alia sequatur natiuitas
quȩ corporis manente compagine
homine mente innouat sepulta om¬
nium malorum actuum uetustate.
Con sepultieñ sumus cum illo
per baptismum in mordem ut quem¬
admodum xp̃c resurrexit a moͬtuis
per uirtutem patris: ita et nos in
nouitate uite ambulemus. Hec di¬
cens etiam istud significat quod
primum. ẽ: quia xpistus corpus su¬
um a mortuis excitauit. Ipse enim
uirtus est dei patris sicut dicit.

Expanded text:
tate, poenam quam evasimus, incurratate, poenam quam evasimus, incurramus. An ignoratis quia quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ejus baptizati sumus? Hoc dicit, ut sciamus baptizatos nos jam non debere peccare; quia cum baptizamur, commorimur Christo. Hoc est in morte ejus baptizari; illic enim omnia peccata nostra moriuntur, ut innovati deposita morte, resurgere videamur ad vitam renati: ut quomodo Christus mortuus peccato resurrexit, ita et nos per baptismum spem resurrectionis habeamus. Baptisma itaque mors peccati est, ut alia sequatur nativitas, quae corporis manente compagine, hominem mente innovat, sepulta omnium malorum actuum vetustate. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem; ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per virtutem Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Haec dicens, etiam istud significat, quod primum est; quia Christus corpus suum a mortuis excitavit, ipse enim virtus est Dei Patris, sicut dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ut donum dei abundet tegens nr̃a
peccata ut semꝑ remissionem pecca¬
torum sperantes quia deus piusest
xp̃i grãm preferamus: non utꝙ.
nobis et dei gr̃am regnare in nos facia¬
mus. Aufert enim regnum gr̃ȩ dei
ꝙ tradit peccato: qui rursus redit ad
ucterem hominem hoc est ad ritũ
precerire uite. Nuab enim ex causis
miscłiam accepimus ut et diaboli
regnum excludcretur et dei imperi¬
um ignorantib predicaretur. per
hec ipsum: dignitate nobis quęsita.
Qui enim mortui sumus peccato
quomodo adhuc. uiuemus in illo:.
hec dicit qm̃ uiuentes peccato mor¬
tui eramus apud deum. Qui peccat
enim uiuit peccato: sieut qui non
cro spuali regenerante: cepimus
iuiuere deo. Mortui autem ẽẽ. pecca¬
to qui est diabolus: hec est tamen
mori peccato. Liberari a peccato: fie¬
ri autem seruum dei. Itaq mortui
iam peccato. non redeamus ad ma¬
la pristina: ne iterum unuamuspec¬
cato et morientes deo. amissa digni¬

Expanded text:
ut donum Dei abundet, tegens nostra ut donum Dei abundet, tegens nostra peccata; ut semper remissionem peccatorum sperantes, quia Deus pius est, Christi gratiam praeferamus? Non utiqunobis et Dei gratiam in nos regnare faciamus. Aufert enim regnum gratiae Dei, et tradit peccato, qui rursus redit ad veterem hominem, id est, ad ritum praeteritae vitae. Duabus enim ex causis misericordiam accepimus; ut et diaboli regnum excluderetur, et Dei imperium ignorantibus praedicaretur, per hoc ipsum dignitate nobis quaesita. Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhuc vivemus in illo? Hoc dicit, quoniam viventes peccato, mortui eramus apud Deum; qui peccat enim, vivit peccato, sicut qui non cro spiritali regenerante, coepimus vivere Deo, mortui autem esse peccato, qui est diabolus; hoc est tamen mori peccato, liberari a peccato, fieri autem servum Dei. Itaque mortui jam peccato, non redeamus ad mala pristina; ne iterum vivamus peccato, et morientes Deo, amissa digni
Abbreviated transcription (Latin):
dono gr̃s qua fuerat luctus ex pec¬
cato. G audium enim domidei etiã
proficit his de quib triumplare
non potuit sathanas. lecireo suꝑ¬
abuncdauit gr̃a suꝑ peccatum qđ
suasit sachanas. Ut quem admo¬
dum regnauit peccatum in mor¬
regnauit uidendo opus suum
peccantib in mortem proficere in
qua głabatur. simili modo ut et
Ut sicut per adam ceptum peccatũ
regnauit: sic et per xp̃m gr̃a sic
autem regnat gr̃a per iusticiam:.
si accepta remissione peccatorum
iusticiam sequimur. It uidens
gr̃a fructum se habere in nobis
quos redemit: regnet inuita ȩter¬
na sciens nos fucuros ȩternos. Su¬
ꝑ abundat ergo gr̃a. quia ꝑceca¬
tum ad tempiis regnauit. gr̃a au¬
tem in gernum. Dei enim regnũ
est gr̃a regnante: sicut diabolireg¬
num erat. regnante peccato. Totum
tamen ad xpistum refret ut omĩs
gr̃adei a xp̃o discatur: ad superio¬
remigitur sensum respondit dicens.
Hoc est ñquit semꝑ peccandum ẽ.

Expanded text:
dono gratiae, quam fuerat luctus ex pecdono gratiae, quam fuerat luctus ex peccato. Gaudium enim doni Dei etiam his proficit, de quibus triumphare non potuit Satanas; idcirco superabundavit gratia super peccatum quod suasit Satanas. Ut quemadmodum regnavit peccatum in morregnavit videndo opus suum peccantibus in mortem proficere, in qua gloriabatur simili modo ut et ut sicut per Adam coeptum peccatum regnavit, ita et per Christum gratia. Sic autem regnat gratia per justitiam, si accepta remissione peccatorum, justitiam sequimur; ut videns gratia fructum se habere in bonis, quos redemit, regnet in vitam aeternam, sciens nos futuros aeternos. Superabundat ergo gratia, quia peccatum ad tempus regnavit, gratia autem in aeternum. Dei enim regnum est, gratia 59 regnante, sicut diaboli regnum erat, peccato regnante. Totum tamen ad Christum refert, ut omnis gratia Dei a Christo discatur. Ad superiorem igitur sensum respondet dicens: Hoc est, numquid semper peccandum est,
Abbreviated transcription (Latin):
abundantiam peccatorum. cũ. que
inter dixerat plus fiebant quam
facta erant. Igitur hoc modo ut
habundaret delictum data est lex.
Commendans enim apłs fidem ꝑ
quam utiq peccata delentur. le¬
gem dixit fecisse ut habundarent
peccata sicut supra dixi quia non
data est it ab olerentur peccata
sed ut abundarent. Dum et ante
legem peccatores ostendit. et post
legem om̃s reos tenuit. Ubi autem
abundauit peccatum suꝑ abunda¬
uit gr̃a. Manifestum est quia cũ
habundaret peccatum suꝑ abun
lauit gra dum donum diuenit ex
ꝓmissione et omĩum peccata conte¬
xit ut diaboli mindia nichil se pro¬
fecisse doceat. Quia enim cũ cdata
esset lex ad utilitatem humanam
id egit diabolus. ut suadendo
illicita uerteret itł quod pro futu¬
rum datum erat in contrarium
proficeret dum mancdata contenta
sunt: ut non utilitas ex lege com
uindictam procederet. Tunc iustus
atq misericors deus ut głamdia¬
boli quam de triumphato homi¬

Expanded text:
abundantiam peccatorum; cum quae abundantiam peccatorum; cum quae interdixerat, plus fiebant quam facta erant. Igitur hoc modo ut abundaret delictum, data est lex; commendans enim Apostolus fidem, per quam utique peccata delentur, legem dixit fecisse, ut abundaret peccatum, sicut supra dixi; quia non data est, ut abolerentur peccata, sed ut abundarent: dum et ante legem peccatores ostendit, et post legem reos omnes tenuit. Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit gratia. Manifestum est, quia cum abundaret peccatum, superabundavit gratia: dum donum Dei venit ex promissione, et omnium peccata contexit, ut diaboli invidia nihil se profecisse doleat. Quia enim cum data esset lex ad utilitatem humanam, id egit diabolus, ut suadendo illicita, inverteret, ut quod profuturum datum erat, in contrarium proficeret, dum mandata contempta sunt, ut non utilitas ex lege, vindictam procederet: tunc justus atque misericors Deus, ut gloriam diaboli, quam de triumphato homi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ auctoritate & magist̾io ĩgentũ nat᷑ale ꝓfic̾et
ad fructũ iusticie faciendũ. Sic̃ enĩ na¬
tiuitas interit nisi nutrimenta ha¬
bet quib fota adolescat: ita et na¬
turale iusticie ingenium nisi habet
quod respiciat et ueneretur non
facile ꝓficit. sed egrotat & suꝑ ue¬
uientib cedit peccatis. Consue¬
tudine. enim delinquendi premitur.
ne crescat infructum: et per hec ex¬
tinguitur. Prouidenter ergo data .ẽ.
multiplicauit peccata. Ipso enim
usu plus cepit peccare quam antea
peceauerat. Et sic factum est ut da¬
ta lege non minuerentur : sed abun¬
darent peccata. Apłs enim osten¬
dit quid ꝓuenerit data lege
ñ quid lex fecerit. Quomodo aut
legis uitio crescebant peccata quȩ
comminatur ne peccetur ⁊ sed sub¬
intrasse dicitur᷑: ut abundaret
peccatum. Uerum. ẽ. quia quasiꝑ
futura intrauit et cum humilitate.
Postea autem crpit dominari eis quib:
preceperat ne peccarent et pecca¬
bant. Ostendere enim cepit lex

Expanded text:
 auctoritate et magisterio ingenium naturale proficeret ad fructum justitiae faciendum. Sicut enim nativitas interit, nisi nutrimenta habeat, quibus fota adolescat; ita et naturale justitiae ingenium, nisi habeat quod respiciat et veneretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur, ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo data est Lmultiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare, quam antea peccaverat: et sic factum est, ut data Lege non minuerentur, sed abundarent peccata: Apostolus enim ostendit quid provenerit data Lege, non quid Lex fecerit. Quomodo autem Legis vitio crescebant peccata, quae comminabatur, ne peccetur: sed subintrasse dicitur ut abundaret peccatum? Verum est, quia quasi profutura intravit, et cum humilitate: postea autem coepit dominari eis, quibus praeceperat ne peccarent, et peccabant. Ostendere enim coepit lex
Abbreviated transcription (Latin):
eñi uista cdĩ legem qui iustꝰ. ẽ. meli¬
or bono. ẽ. sed illo qui nec dum secũ
laborauit ut amplificaret se bo¬
nis. Epercitio em̃ bonum nature
suȩ uistꝰ meliorabir. Si autẽ iũsta
munidum fuerit nistꝰ p̃ponitur
illi bonꝰ ꝓpt̾ innocentiã. qr huiꝰ mo¬

Expanded text:
enim juxta Dei legem qui justus est, melienim juxta Dei legem qui justus est, melior bono est; sed illo qui necdum secum laboravit, ut amplificaret se bonis; exercitio enim bonum naturae suae justus meliorabit. Si autem juxta mundum fuerit justus, praeponitur illi bonus propter innocentiam, quia hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
nificit᷑. Quemadmodũ uideri porest
ut audeat aliquis ꝓmultorum im¬
pietatib mori: siquis enĩ ꝓiusto aut
bono forte audeat mori miseratio¬
ne quadani aut affectu bonorũ oꝑũ
eiis. ꝓimpiis uͦ nonsolum qđ sudeat
mori de.ẽ. sed & qd̃ inlacrimas ꝓuo¬
tib popłi ad huc ũsui: ut om̃ia quȩ
mundus diffidit faceret credibilia.
Duos gͦ gradus fecit iusti & boniꝰ qu̾a
uis & iustꝰ & bonꝰ dicendus sit: tamen
genera ipsa posuit iustum inererci¬
to significans᷑. Bonum uͦnatura: qͥ
simplicitate innocens dicatur. Unde.
quamuis melioris meriti sit: ꝗtũ ad
locum istum ꝑtinet iͦtus quãbonus:
tam̃ ꝓ bono inquit forte aliqͥs aude¬
at mori. Et qr miserabilior causam
te posse significat. U eniq optant
parentes ꝓbonis filiis morin dicam
uxores ꝓboms maritis. Nam siuelimꝰ
de bono ce iusto ꝓponere. aliqͣndo
meliorem iꝰ tum de prehendimus:
Aliquando p̃ponendum bonum. si

Expanded text:
nificat, quemadmodum potest videri, nificat, quemadmodum potest videri, ut audeat aliquis pro multorum impietatibus mori; si quis enim pro justo, aut bono forte audeat mori, miseratione quadam illectus, aut affectu bonorum operum ejus; pro impiis vero non solum, quod suadeat mori deest, sed et quod in lacrymas protibus populi, et adhuc non sui; ut omnia quae mundus diffidit, faceret credibilia. Duos ergo gradus fecit, justi, et boni: quamvis enim et justus bonus dicendus sit; tamen genera ipsa posuit, justum exercitio significans, bonum vero natura, qui simplicitate innocens dicatur. Unde quamvis melioris meriti sit, quantum ad locum istum pertinet, justus quam bonus; tamen pro bono, inquit, forte aliquis audeat mori; ut quia miserabilior causa posse significat. benique optant parentes pro bonis filiis mori, non dicam uxores pro bonis maritis. Nam si velimus de bono et justo proponere, aliquando meliorem justum deprehendimus, aliquando praeponendum bonum. Si
Abbreviated transcription (Latin):
pus mortuus. ẽ. Uix eñi ꝓ usto quis
moritur. Namꝓbono forsitan quis
audeat mori: si ꝓ incredulis ac dĩ in¬
micis xp̃s ad cẽpns morti se dedit. ad
tempꝰ enĩ mortinus. ẽ qr tercia die re¬
surreritt Quanto magis cũ in illũ cre¬
dimiꝰ auxilis suis mumet nos : Aahoc
et̃i ꝓ nobis mortuus. ẽ. ut & intam &
głam nobis adqͥreret. It aq siꝑini¬
micis mortus. ẽ: quantum prestet
ariucis. debet intelligi. A pna homi¬
nes gͦ id.ẽ. sed̾m tempꝰ. mori uisus c̃.
uindicabit. Temꝑa miiundo sunt.
ubi oritur & occidit sol & luna in cre¬
intum &e decrim̃tũ facit. & dic onox
instatu suo ñ ꝑseuerant. Resem̃ q̃
tempꝰ non.ẽ. et etas: ibi ñ solum uiuuis
sed & uictor reꝑtus.ẽ. huit uoluit
affectum saluatoris erganos conm̃¬
dare ꝯdicit. Uix ꝓ iusto qͥs moritur
uix aliquis moritur. ꝓimpiis qͦ mͦ põ¬
test fieri ut quis moriatur: Et sipuno
bono forte audeat qͥs mori. aut for¬
te ñaudeat: qi utrũq difficile ex̃. sig¬

Expanded text:
piis mortuus est? Vix enim pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori? Si pro 53 incredulis ac Deo inimicis Christus ad tempus morti se dedit, ad tempus enim mortuus est, quia tertia die resurrexit; quanto magis cum in illum credimus, auxiliis suis enim pro nobis mortuus est, ut et vitam et gloriam nobis acquireret: itaque si pro inimicis mortuus est, quantum praestet amicis, debet intelligi. Apud homines ergo, id est, secundum tempus mori visus est: judicabat. Tempora in mundo sunt, ubi oritur et occidit sol, et luna incrementum et detrimentum facit, et dies et nox in statu suo non perseverant; res enim quae tempus non est et aetas, ibi non solum vivus, sed et victor repertus est. Hinc voluit affectum Salvatoris erga nos commendare, cum dicit: Vix pro justo quis moriturix aliquis moritur, pro impiis, quomodo potest fieri ut quis moriatur? et si pro bono uno forte audeat quis mori, aut forte non audeat, quia utrumque difficile esse sig
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ tam hi qͥ pͥus quam isti qͥ pꝰ ea bap¬
tizati sunt: om̃s iustificati sunt ꝑda
tã formã fidei trinitatis Lecepto spũ
ficationis ꝓficeret. resurgens p̃ceptis
sius auctoritatem tribuit: ut eorũ
głam adepti clari appareamꝰ in reg¬
no cuĩ. quia iustificati a morte teneri
ñ possumꝰ. Passione enĩ saluatoris
uicta. ẽ. mors: quȩ pͥul peccati causa
dñabatur. Iustificatos abeo retinere

Expanded text:
vero tam hi, qui prius, quam isti qui postea bapvero tam hi, qui prius, quam isti qui postea baptizati sunt, omnes justificati sunt per datam formam fidei Trinitatis, acceptoque sficationis proficeret, resurgens praeceptis suis auctoritatem tribuit, ut eorum  quam gloriam adepti, clari appareamus in regno Dei, quia justificati a morte teneri non possumus. Passione enim Salvatoris victa mors, quae prius peccati causa dominabatur, justificatos ab eo retinere
Abbreviated transcription (Latin):
& spm̃ scm̃ & reputet᷑ nobis adiusticiã.
quanuis differat qͣ nc̃ credit᷑ unũ tñ
donũ habet fides. Hoc gͦ conseqͥmur
qđ credimꝰ. Credentes enĩ xp̃m ddĩ. ẽẽ.
filium: ã dõ adoptam᷑ infilios. N ich̾
enĩ potuit ultͣ donare credentibus
quam ut filii dĩ dicantur ꝑfidiᷤᷤ ab¬
dicatis. Nos eñi filii dĩ uocamur illi au¬
tẽ nec serui digni sunt ñ cupari.
Pro infinita eniꝰ magnificentia sua do̾
hoc donauit diligentibꝰ se. qđ suȩ dig¬
nũ.ẽ. maiestati. ñ qđ homines mere¬
ant᷑: qr indono plus magis dantis ꝙͣ
accipientis considerat᷑ sullimitas: &
ex eo plus accipit laud̃ cũ paruulis
occidi. se passus. ẽ. ut nos data uenia
a scđa morte erueret: id.ẽ. apęna infer¬
ni & surrexit: ut pleticiã trumphi
mortis euic̾te. grãm tiobis iustificatio¬
nis donaret. ut digni cẽmꝰ dici filii
di. Ante passionem eñi qͥ baptitati¬
sunt adepti sunt soͥã remissionem
cidit saluatorẽ. Post resurrectionẽ

Expanded text:
 Spiritum, et reputetur nobis justitia. Quamvis differat quod nunc creditur, unum tamen donum habet fides. Hoc ergo consequimur quod credimus; credentes enim Christum Dei esse Filium a Deo adoptamur in filios: nihil enim ultra potuit donare credentibus, quam ut filii Dei dicantur perfidis abdicatis. Nos enim filii Dei vocamur, illi autem nec servi digni sunt nuncupari. Pro infinita enim magnificentia sua Deus hoc donavit diligentibus se, quod sua dignum est majestate; non quod homines mereantur, quia in dono plus magis dantis quam accipientis consideratur sublimitas, et ex eo plus accipit laudis cum parvulis occidi se passus est, ut nos data venia a secunda morte erueret, id est, a poena inferni, et surrexit, ut pro laetitia triumphi mortis evictae gratiam nobis justificationis donaret, ut digni essemus dici filii Dei. Ante passionem enim qui baptizati sunt solam remissionem cidit Salvatorem; post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt prius ꝑfidẽ ut digni fiant di¬
ci filii dĩ. & sit firma ꝓmissio. Si eñifi¬
lios dĩ se dicant ꝯsint rei hoc . ẽ. suble¬
ge ñ. ẽ. firmũ: qr filii dĩ lib̾i sunt. apec¬
cato: si gͦ qui sub lege sunt erudiendi
ut sub lege sunt ur ꝓmissionem mereant᷑
accipe. quanto magis qui sub lege ñsuñ.
ñ gͦ erpedit ut se mitãt sub lege ut possint¬
srͣ cõpendio medelã uulneris in uenire.
Non ei qui ex lege.ẽ. tantũ s: & ei qui er fide
.c̃. abrahȩ. hoc. ẽ. qđ supͣ dixit om̃i semi¬
ni tã iudeorũ qͥ utiq ex lege ueniebani.

Expanded text:
di sunt prius per fidem, ut digni fiant didi sunt prius per fidem, ut digni fiant dici filii Dei, et sit firma promissio. Si enim filios Dei se dicant, cum sint rei, hoc est, sub lege, non est firmum; quia filii Dei liberi sunt a peccato. Si ergo qui sub lege sunt, eruendi de sub lege sunt, ut promissionem mereantur accipere; quanto magis qui sub lege non sunt! Non ergo expedit, ut se mittat sub lege; ut possit compendio medelam vulneris invenire. Non ei qui ex lege est tantum, sed et ei qui ex fide est Abrahae. Hoc est quod supra dixit: Omni semini, tam Jud
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterant gr̃ã dĩ saluantur ꝑfidem.
penam dũ ñ ignoscit s uindicat. Pęna
eni pirã generat᷑. Ira aut̃ nascitur erpec¬
cato ac ꝑ hoc relinqͥ uult legẽ ur ad
fidẽ confugiatur: quȩ delicta ignoscit
ut saluet. Ubi enim̃. ẽ lex nec puari¬
catio. Hoc dicit quia sublatis reis de po¬
testate logis data uenia: p̃uaricatio
nulla.eͦ. Iustificati em̃ sunt q ꝑ p̃uari¬
cationẽ legis fuerant peccatores. Ces¬
lat em̃ factorũ lexia .e. obseruatio ab¬
batorum &e neomeniarũ. circuncisionis.
escarum. discretio. animalis mortui aut
sanguinis mustelȩ obseruatio. Idõ exfi¬
de. ut scd̾m gram firma sit ꝓmissio õi
semini. Hirma. eẽ. ñ potest ꝓmissio
om̃i semini. hoc. ẽ. om̃i homini ex õĩ
gente: nisi fuerit ex fide. Quia origo
ꝓmissionis ex fide. ẽ. ñ ex lege. quia qui
sublege sunt: rei sunt. Promissio aut̃
reis ñ dari ñ potest: ac ꝑhoc purifican¬

Expanded text:
non poterant, gratia Dei salvantur per fidem. non poterant, gratia Dei salvantur per fidem. at. Poena enim per iram generatur, ira autem nascitur ex peccato; ac per hoc relinqui vult legem, ut ad fidem confugiatur, quae delicta ignoscit, ut salvet. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Hoc dicit, quia sublatis reis de potestate legis, data venia, praevaricatio nulla est; justificati enim sunt, qui per praevaricationem legis fuerant peccatores. Cessat enim factorum lex, id est, observatio sabbatorum, neomeniarum, circumcisionis, escarum discretio, animalis mortui, aut sanguinis mustelae observatio. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Firma esse non potest promisomni semini, hoc est, omni homini ex omni gente, nisi fuerit ex fide, quia origo promissionis ex fide est, non ex lege, quia qui sub lege sunt, rei sunt: promissio autem reis. dari non potest, ac per hoc purifican
Abbreviated transcription (Latin):
um: & dauid canit: & dabo tͥ gentes he¬
reditatem tuã & possessionẽ tuã t̾minos
terrȩ. Ipsi eñi moriem᷑ & uiuemꝰ cũ eo.
Si eni qui ex lege: hi sunt heredefãd. ẽ.
si hi qui exlege ł iub lege sunt heredes
exlege sunt: euacuata. ẽ. fides abolita
ẽ. ꝓmissio. Manifestũ. ẽ. qm̃ si ex lege
hereditas: ꝓmissio. quȩ exfide facta. ẽ.
ad abrahã mirritũ uenit. Sed ñ. ẽ. ꝑle
gẽ facta ꝓmissio s ꝑusticiã dĩ fidei.
hereditas. Ostendit enĩ apłs qͥd mali
lit hereditatem sꝑare exlege. Lex eñ
iram oꝑatur ut penitꝰ ostendat ñ pos¬
se iustificari hominẽ ꝑ legẽ apudi dm̃
neq ꝓmissionẽ ꝑ legẽ fieri potuisse.
Lex ait irã oꝑatur adhoc em̃ ddara. ẽ.
ut reos faceret delinquentes: fides aut
donũ. ẽ. miscd̾iȩ dĩ. ut ꝑ legẽ reifacti ue¬
niam consequant᷑. ircirco fides gaudiũ
oꝑatur: ũ contra legem loqͥtur: sed an¬
te ponit illi fidem qi qͥ ꝑ legem salui cẽ

Expanded text:
es haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; ipsi enim moriemur et vivemus cum eo. Si enim qui ex lege, hi sunt haeredes, id est, si ii qui ex lege vel sub lege sunt, haeredes ex lege sunt, Evacuata est fides, abolita est promissio . Manifestum est, quoniam si ex lege haereditas, promissio quae ex fide facta est ad Abraham, in irritum venit. Sed non est per Legem facta promissio, sed per justitiam fidei haereditas; ostendit enim Apostolus quid mali sit haereditatem sperare ex lege. Lex enim iram operatur. Ut penitus ostendat non posse justificari hominem per legem apud Deum, neque promissionem per legem fieri pLex, ait, iram operatur, ad hoc enim data est ut reos faceret delinquentes: fides autem donum est misericordiae Dei, ut per legem rei facti, veniam consequantur. Idcirco fides gaudium operatur, non contra legem loquitur, sed anteponit illi fidem, quia qui per legem salvi esse
Abbreviated transcription (Latin):
ceret ad salutem. Sic̃ & dauid dicit.
hoc ipsum munit exẽplũ ꝓpħȩ. Bea¬
titudinẽ hominis cui ds̃ accepto fert
iusticiam sine oꝑib Beatos dicit de
quibus hoc sanxit ds̃ ut sine labore
& aliqua obseruatione sola fide iti¬
ficentur apud dm̃. Temporis gͦ bea¬
titudinẽ p̃dicat qͦ natus.ẽ. xp̃s sicut
ipse dñs ait. Multi iusti & ꝓphe cu¬

Expanded text:
ceret ad salutem. Sicut et David dicit. ceret ad salutem. Sicut et David dicit. Hoc ipsum munit exemplo prophetae. Beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Beatos dicit de quibus hoc sanxit Deus, ut sine labore et aliqua observatione, sola fide justificentur apud Deum. Temporis ergo beatitudinem praedicat, quo natus est Christus, sicut ipse Dominus ait: Multi justi e
Abbreviated transcription (Latin):
quia necessitas imposita. c̃. ꝑ legem. ut
uelit nolit faciat legem. ne d aunetur
sicut in alio loco dicit. Qui autem con¬
tennunt ipsi sibi dannationẽ ad qͥ¬
runt: qr. adp̾sens rei sunt. Crede
autẽ aut ñ credere uoluntatis.ẽ. Neq
enĩ qͥs cogi potest ad id qđ manifestũ
ñ. ẽ. sed inuitat᷑ qr ñ extorquet᷑ se sua¬
det᷑ quamobrẽ ad sentiens p̃miis affi¬
ciendus. ẽ. sicut & abraham qd ñ ui¬
obngxiꝰ. ẽ. peccatis quia non oꝑat᷑. quod
mandat lex.Credenti aut᷑ in eum
qui iustificat impiũ: reputatur fide
enis adiusticiam. hoc dicit quia sine
oꝑibꝰ legis credenti impio .i. gentili it
legis iustificari se putant iustificatio¬
ne abrahȩ cũ uideant abrabã ñ oꝑa
legis s sola fide iustificatum: Non gͦ
opus.ẽ. lex: quando impiꝰ ꝑ solã fidẽ
iustificatur apud dm̃. Scđm ꝓposi¬
tum gr̃ȩ di. Sic decretum dicit adõ:
ut cessante lege. solã fidẽ gr̃ȩ dĩ pos¬

Expanded text:
quia necessitas imposita est per legem, ut, quia necessitas imposita est per legem, ut, velit nolit, faciat legem ne damnetur, sicut alio loco dicit : Qui autem contemnunt, ipsi sibi damnationem acquirunt, quia ad praesens rei sunt; credere autem aut non credere voluntatis est; neque enim quis cogi potest ad id quod manifestum non est, sed invitatur, quia non extorquetur, sed suadetur. Quamobrem adsentiens praemiis adficiendus est, sicut Abraham qui quod non viobnoxius est peccatis; qui non operatur, quod mandat lex. Credenti autem in eum, qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam. Hoc dicit, quia sine operibus legis legis justificari se putant justificatione Abrahae; cum videant Abraham non per opera legis, sed sola fide justificatum? Non ergo opus est lex, quando impius per solam fidem justificatur apud Deum. Secundum propositum gratiae Dei. Sic decretum dicit a Deo, ut cessante lege, solam fidem gratia Dei pos
Abbreviated transcription (Latin):
ficatꝰ. ẽ. qđ nulli dubium. ẽ. idõ habet
głam apud dm̃: sed quia qͥ legem ser¬
uant siue moysi siue naturalem iusti¬
ficantur ad p̃sens ne rei sint inp̾senti
iudicio. ⁊i do̾ ait. ex oꝑibꝰ legis si abrahã
iistificatꝰ. ẽ. ñ habet apuo dm̃ głam.
Quia qͥ fecerit inquit legem: inuet inea.
Ia.ẽ. ñ moriet᷑ ut reus. nec tam̃ meri¬
tum ex hoc habebit apd dm̃. s fidei
causam. Quid en dicit scriptura: cre¬
didit abraham dõ: & reputatum. ẽ. ei
adiusticiam. Manifestauit ñ idõ abra¬
ham głam apud dm̃ habere quia
circuncisus. ẽ. aut qr. abstinuit se abini¬
qͥtate. s qr dõ credidit. hinc & iustifi¬
catꝰ ẽ. laudis suȩ p̾miũ infuturo conse¬
cuturꝰ. Ei autem qͥ oꝑatur merces ñ
imputat᷑ scdm grãm. sed scdm̃ debitũ¬
Absolutũ. ẽ. ei qui legi factorũ .i. moy¬
si subieftꝰ. ẽ. aut naturali n imputari
meritũ admercedẽ. ut głam habeat̃
apd̾ am̃ . Oebitor ẽ. em̃iꝰ facere legem

Expanded text:
ideo habet gloriam apud Deum. Sed quia qui legem servant sive Moysi, sive naturalem, justificantur ad praesens, ne rei sint in praesenti judicio, ideo ait. Ex operibus legis si Abraham justificatus est, non habet apud Deum gloriam, quia qui fecerit, inquit, legem, vivet in ea, id est, non morietur ut reus, nec tamen meritum ex hoc habebit apud Deum, sed fidei causa. Quid enim dicit Scriptura? Credidit Abraham Deo; et reputatum est ei ad justitiam. Manifestavit non ideo Abraham gloriam apud Deum habere, quia circumcisus est, aut quia abstinuit se ab iniquitate; sed quia Deo credidit, hinc et justificatus est, laudis suae praemium in futuro consecuturus. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debituabsolutum est ei qui legi factorum, id est, Moysi subjectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum. Debitor est enim facere legem,
Abbreviated transcription (Latin):
circuncisione sunt. s & eorũ qͥ sequunt᷑
uestigia fidĩ quȩ. ẽ. inp̃putio patris
nr̃i abrahȩ. hoc dicit qr credens abra¬
hã pͥmꝰ factus. ẽ. pat̾ circuncisionis sed
cordis. Non tantũ eorũ qͥ sunt ex eiꝰ ori¬
gine s eorũ qͥ similiter credunt exgen¬
tibꝰ. Scđ̾m carnẽ eñĩ iudeorũ pat᷑. ẽ. scd̾m
fidem uͦ om̃tũ credentiũ. Non eñi ꝑ
legẽ ꝓmissio abrahȩ aut semini enis
ut heres. eẽt mundi: sed ꝑ iusticiam
fidei. Manifestũ. ẽ. quia neq ad huc
lex data erat neq iam erat circuncisio
peccata abluerat. Und̾ dicit ioħs bap¬
tista. Ecce agnꝰ dĩ ecce qui tollit pecca¬
ta mundi. E on gͦ merito seruate le¬
gis heres factius.ẽ mundi s fidei. heres

Expanded text:
e sunt, sed eorum qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Hoc dicit, quia credens Abraham, primus factus est pater circumcisionis, sed cordis, non tantum eorum qui sunt ex ejus origine, sed et eorum qui similiter credunt ex gentibus. Secundum carnem enim Judaeorum pater est, secundum fidem vero omnium credentium. Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Manifestum est, quia neque adhuc Lex data erat, neque jam erat circumcisio;ui hominum peccata ablueret. Unde dicit Joannes Baptista: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Non ergo merito servatae legis haeres factus est mundi, sed fid
Abbreviated transcription (Latin):
significauit. Quem admodũ aut̃ ad
pęnitentiũ ꝑsonã potest ꝑtinere ꝯdic̃.
Beati quorum tecta sunt peccatã. cum
constet penitentes. labore & gemiti re¬
missionem ꝑeccatoꝵ aqͥrẽ : Aut qͦmͦ marti¬
dñs peccatum: Qum sciamꝰ głam mar¬
tirii passionib & p̾ssuris adquiri: Pro¬
pħa autem tempꝰ felix p̃uidens insal¬
uatoris aduentũ. beatos ñcupat qͥb
sine labore uł aliquo oꝑe ꝑ lauacrũ
remitunt᷑ & teguntur: & ñ imputan¬
.ẽ. quam fuit inꝓpħis: maiora ꝓtesta¬
tur. quȩ exdono baptismatis conseqͥm᷑:
qr ñ solũ remissionẽ peccatorũ acciꝑe
nos sed & iustificari. s & filios dĩ fieri

Expanded text:
significavit. Quemadmodum autem ad significavit. Quemadmodum autem ad poenitentiam personam potest pertinere, cum dicit, Beati, quorum tecta sunt peccata; cum constet poenitentes labore et gemitu remissionem peccatorum acquirere? aut quomodo martynus peccatum, cum sciamus gloriam martyrii passionibus et pressuris acquiri? Propheta autem tempus felix praevidens in Salvatoris adventu, beatos nuncupat, quibus sine labore vel aliquo opere per lavacrum remittuntur; et teguntur, et non imputanest quam fuit in prophetis, majora protestatur quae ex dono baptismatis consequimur, quia non solum remissionem peccatorum accipere nos, sed et justificari, et filios Dei fi
Abbreviated transcription (Latin):
rum remi̾se sunt iniqͥtates & quorũ
tecta sunt peccata. B eatꝰ cui ñ inputa¬
bit dñs peccatum. Et manifeste bea¬
ti sunt quibus sine labore ł oꝑe ali¬
quo remittunt᷑ iniqͥtates & peccata
teguntur. Nulla ab his requisita peni¬
tentiȩ oꝑa nisi tantũ ut credant. Bea¬
tus & hic uir. ẽ. cui ñ inꝑutabit dñs
peccatum: remittere & tegere & ñ im¬
putare una ratio. & unꝰ. ẽ. sensus. oĩa
eñi uno mͦ obtinentu& donantur. Ride¬
tur autem quib dã triꝑtita ratio inhis
dictis. quia diũsis ꝓpħa usus. ẽ. ũbis. &e
quea aplurali numero ad singularẽ
descendit. Cum em̃ u̾ba dĩ inub̾tate
grͣȩ. quia peccati diũsa sunt nõia ꝑ
delictorũ uocabula enumerare uult.
nis sunt u̾ba. quia & cũ tegit irmittit.
& cũ remittit ñ inputat. d laudẽ
eñi gr̃ȩ dĩ ꝓlixiꝰ loquitur ut amplifi
um peccatorũ oꝑibꝰ. Tertiꝰ uͦ leuium.
hos tam̃ om̃s in baptismate ablui¬
Tribus his gradib totiꝰ peccati corpus

Expanded text:
m remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum . Manifeste beati sunt, quibus sine labore vel opere aliquo remittuntur iniquitates, et peccata teguntur, nulla ab his requisita poenitentiae opera, nisi tantum ut credant. Beatus etiam hic vir est, cui non imputavit Dominus peccatum. Remittere, et tegere, et non imputare, una ratio, et unus est sensus; omnia enim uno modo obtinentur et donantur. Videtur autem quibusdam tripartita ratio in his dictis; quia diversis propheta usus est verbis, et quia a plurali numero ad singularem descendit. Cum enim verba Dei in ubertatem gratiae, quia peccati diversa sunt nomina, per delictorum vocabula enumerare vult, s sunt verba; quia et cum tegit, remittit: et cum remittit, non imputat. Ad laudem enim gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificum peccatorum operibus; tertius vero levium; hos tamen omTribus his gradibus totius peccati corpus
Abbreviated transcription (Latin):
sit pat̾ om̃iũ credentiũ ut reputetur
& illis adiusticiam Tbrahã cũ. ẽec in
ỹputio credidit dõ. qͥd credidit᷑ scmnse
habiturũ id .ẽ.filium in qͦ om̃s gcs iustifi¬
carent᷑ ꝑfidẽ inp̃putio sicut & abrahã
iustificatus. ẽ. Nam circuncisionẽ signũ
accepit insticiȩ fidei. Credens eñi filiũ
neret᷑. Non em̃ circuncisio aliquid habet
ddignatatis.s. signũ t̃antũ: qđ signũ idõ¬
accipiebaut filii abrahȩ ut scirentur
eiꝰ filii. eẽ. qͥ credens dõ hoc signũ acce

Expanded text:
ater omnium credentium, ut reputetur et illis ad justitiam. Abraham cum esset in praeputio credidit Deo. Quid credidit? Semen se habiturum, id est, filium in quo omnes gentes justificarentur per fidem in praeputio, sicut et Abraham justificatus est. Nam circumcisionem signum accepit justitiae fidei: credens enim filium neretur. Non ergo circumcisio aliquid habet dignitatis, sed signum est tantum: quod signum accipiebant ideo filii Abrahae, ut scirentur ejus fili
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ẽ. tẽpore exsolute ꝓmissionis. le¬
cessare: quȩ potestas in telligitur. Et
uidiciũ ñ erit ampliꝰ qdđ. ẽ. lex &e tolletur
sacrificium meum. Idõ inquit meũ
ut scirer᷑ oblationẽ uet̾r cessaturã. Qu̾e
sensũ ad aꝑiens saluator. lex air & pro¬

Expanded text:
tum est, tempore exsolutae promissionis letum est, tempore exsolutae promissionis lecessare, quae potestas intelligitur. Et judicium, ait, non erit amplius, quod est lex, et tolletur sacrificium meum. Ideo, inquit, meum, ut sciretur oblationem veterem cessaturam. Quem sensum adaperiens Salvator: Lex, ait, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ qͥdtimꝰ ds qui iustificat circuncisio¬
nem ex fide & p̾pucium ꝑfidem. In
circuncisione nideos significat eo qd̃
exfide ꝓmissionis iustificati sunt: cre¬
dentes: hunc. eẽ. xp̃m. quẽ en lege ꝓmi¬
serat ds. In p̃putio uͦ gcs significat. ꝑ
fidem. xp̃i iustificatas apud dm̃ ⁊ am
eñi gentiles: quam uideos. Non aliter
qͣm credentes instificauit. Qina em õni
unꝰ. ẽ. as: una ratione om̃s iustificauit.
Quya gͦ ꝓdest caris circuncisio. aut qͥd
obest pꝰputium. q̃n dignitatem & meri¬
tum ñ facit nisi fides: Legem gͦ euacua
mꝰ ꝑfideme Ibsit: sed legem statuimꝰ.
implet᷑. Firmatur eñi statꝰ eiꝰ. qñ qđ fu
turũ dixit: fides istud aduenisse testa¬
tur. hoc ꝓpt̾ iudeos qui putant fidẽ
xp̃i legis. ee. inimicam ignorantes sen¬
sum legis. Non gͦ euacuat legem cum
illã cessare debere iam docet quia tem¬
pore suo recte illam datam asserit᷑. s
iã agere ñ debere. Impsa eñi lege dic¬

Expanded text:
 Deus, qui justificavit circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. In circumcisione Judaeos significat eo quod ex fide promissionis justificati sunt, credentes hunc esse Christum, quem in lege promiserat Deus; in praeputio vero gentes significat per fidem justificatos apud Deum. Tam enim gentiles, quam Judaeos non aliter quam credentes justificavit; quia enim omnium unus est Deus, una ratione omnes justificavit. Quid ergo prodest carnis circumcisio, aut quid obest praeputium; quando dignitatem et meritum non facit nisi fides? Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus.impletur; firmatur enim status ejus, quando quod futurum dixit, fides istud advenisse testatur. Hoc propter Judaeos, qui putant fidem Christi legi esse inimicam, ignorantes sensum legis. Non ergo evacuat legem, cum illam cessare debere jam docet; quia tempore suo recte illam datam asserit, sed jam agere non debere. In ipsa enim lege dic
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ nos apeccatis liberaret sic̃ ante ꝓ
miserat: qdđ cũ impleuit iustum se
ostendit. Propt ꝓpositum p̃ceden¬
tium delictorum in patientia dĩ.
Sciens d̾s ꝓpositum benignitatis suȩ
qͦ censuit peccatoribꝰ subuenire. tam
his qͥ sunt apud suꝑos quã qͥ infer¬
no tenebant᷑. utrosq diutissime expec¬
tauit euacuans sententiam qua iꝰtum
uidet᷑ om̃s dannari: ut ostenłet nob̾
b illorum: & delictoꝵ illorũ ñ memo¬
rabor. Et ne forte hoc donũ solum
iudeis ꝓmisisse uideret᷑. ꝑysaiã dicrt.
Domꝰ mea domꝰ orationis uocabit᷑
in om̃ibꝰ gentibus. Quamins enĩ
eo q̃ donum eiꝰ repbaturi. eẽnt. impñ
uidi: gc̃s se ad pcipiendam gr̃am
suã ꝓmisit admitt̾e. quorũ emulatio¬
ne mira missi cruciarentur impũ ni¬
aei In hoc tempore. Ia.ẽ. tẽꝑe nr̃o qͥ de¬
dit ds̃ qđ olim ꝓmiserat ddandũ tem¬
pore qͦ dedit. Ut sit iustus iustifi¬

Expanded text:
quo nos a peccatis liberaret, sicut ante quo nos a peccatis liberaret, sicut ante romiserat; quod tum cum implevit, justum se ostendit. Propter propositum praecedentium delictorum in patientia Dei. Sciens Deus propositum benignitatis suae quo censuit peccatoribus subvenire, tam his qui sunt apud superos, quam qui in inferno tenebantur, utrosque diutissime exspectavit, evacuans sententiam, qua justum videtur omnes damnari: ut ostenderet nobbus illorum, et delictorum illorum non memorabor . Et ne forte hoc donum solis Judaeis promisisse videretur, per Isaiam dicit: Domus mea, domus orationis vocabitur in omnibus gentibeo quod donum ejus reprobaturi essent impii Judaei, gentes se ad percipiendam gratiam suam promisit admittere, quarum aemulatione in iram missi, cruciarentur impii Judaei. In hoc tempore, id est, tempore nostro quo dedit Deus, quod olim promiserat dandum tempore quo dedit. Ut sit ipse justus, justifi
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendũunde ait. Non.ẽ. distinc¬
tio. Om̃s eñ hic cophendit etiã & scõs:
ut ostenderet nichil ꝓfuisse lege̾ si¬
ne fide: sic enĩ lex data.ẽ. ut fides ẽẽt.
in lege: quȩ futurã sꝑaret salutem.
Quam obrẽ mors xp̃i om̃ibꝰ ꝓficit: qr
& hic inscło qd credẽdum & obseruan¬
dum . ẽ. docuit: & de inferno om̃s eripu¬
it. Iustificati gratis ꝑ grãm ipsius.
lustificati sunt gratis. quia niħ oꝑan¬
tes neq uicem reddentes. sola fide iusti¬
ficati sunt dono dĩ. Per redẽptio¬
testatur: quia uoluntate dĩ ãxp̃o redẽp¬
ti sumꝰ ut iustificarem᷑ sic̃ ad galathas
dicit. xp̃c nos redemit offerens se ꝓ no¬
se retinere: ueluti accepit cum. Sed
quia uirtutem eiꝰ ferre ñ potuit: õs
ri si credat. INsanguine ipsius.
Idõ insanguine ipst qͦuia morte eius
uberati sumꝰ. Ut & manifestaret illum
mortuum & mortem ꝑpassionẽ eiꝰ dan¬
naret.Adostensionem iusticiȩ suȩ.
hoc. ẽ. ut ꝓmissũ suum palã faceret.

Expanded text:
ait, non est distinctio; omnes enim hic comprehendit etiam et sanctos, ut ostenderet nihil profuisse legem sine fide; sic enim lex data est, ut fides esset in lege, quae futuram speraret salutem. Quamobrem mors Christi omnibus profecit, quia et hic in saeculo quid credendum et observandum est, docuit: et de inferno omnes eripuit. . Justificati gratis per gratiam ipsius. Justificati sunt gratis, quia nihil operantes, neque vicem reddentes, sola fide justificati sunt dono Dei. Per redemptiotestatur; quia voluntate Dissi justificaremur, sicut et ad Galatas dicit: Christus nos redemit , offerens se pro nose retinere, veluti accepit eum: sed quia virtutem ejus ferre non potuit, omnes ri, si credant. In sanguine ipsius. Ideo in sanguine ipsius, quia morte ejus liberati sumus; ut et manifestaret illum mortuum, et mortem passione ejus damnaret. Ad ostensionem justitiae suae, hoc est, ut promissum suum palam faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. gͦ gła tua: exclusa .ẽ. Perquam
dita ratione: ad eos loquitur qͥ agunt
sub lege qd sine causa głientur: blan¬
dientes sibi de lege & ꝓpt̾ qdͣgenꝰ sint
abrahe. Uidentes ñ iustificari hominẽ
apud dm̃̃ nͥ ꝑfidem. Arbitram᷑ em̃ iusti¬
ficari hominẽ ꝑfidẽ sine oꝑibꝰ legis.
Gentilẽ dic̃ hominẽ ꝓcerto haberi qđ
iustificetur credens. nulla faciens oꝑa
legis id.ẽ. sine circuncisione aut neo¬
meniis aut ueneratione sabbati.
mo & gͣtiũ. Sine dubio om̃iũ ds̃ unꝰ
care. qđ ds illorũ ñ etiã gͥtiũ sit cũ re¬
legant ab uno adã omniũ. ẽe. originẽ.⁊
Et nullũ aduenam uolentem a le¬
gem accedere: ꝓhiberi: deniq aliquan¬
ti exierunt cumilł inheremũ de egipts

Expanded text:
 tua? Exclusa est. Per quam dita ratione, ad eos loquitur, qui agunt sub lege, quod sine causa glorientur, blandientes sibi de lege, et propter quod genus sint Abrahae, videntes non justificari hominem apud Deum, nisi per fidem. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. Gentilem dicit hominem pro certo haberi, quod justificetur credens, nulla faciens opera legis, id est, sine circumcisione, aut neomeniis, aut veneratione sabbati. mo et gentium. Sine dubio omnium Deus unucare, quod Deus illorum non etiam gentium sit; cum relegant ab uno Adam omnium esse originem, et nullum advenam volentem ad legem accedere, prohiberi. Denique aliquant
Abbreviated transcription (Latin):
diꝰ iusticia manifestacio xp̃i. ẽ. Perfi¬
dem eñi p̃dicac ꝯnis iłu xp̃i agnoscit᷑
donũ dudum ꝓmissũ adõ. ł sumitur.
In om̃s uł suꝑ om̃s qui credunt. hoc. ẽ.
suꝑ om̃s iudeos & grecos credentesin dei
iusticiam. Non eñr distinctio om̃s
peccauerunt & egent gła dĩ. Quia
dixerat suꝑ om̃s uideos & grecos dĩ ẽẽ.¬

Expanded text:
a manifestatio Christi est? Per fidem enim praedicationis Jesu Christi agnoscitur donum dudum promissum a Deo, vel sumitur. In omnes et super omnes qui credunt. Hoc est, super omnes Judaeos et Graecos credentes videri Dei justitiam. Non enim est distinctio: omnes peecaverunt, et egent gloria Dei. Quia dixerat super omnes
Abbreviated transcription (Latin):
homines asserit apua dm̃ quia legem
iusticie ñ seruauerunt inpixceptis. sed
quia sacramentũ misterũ dĩ qđ in xp̃o. ẽ.
credere noluerunt. Per hoc enĩ derreuit
ds̃ iustificari hominẽ ñ ꝑlegem: quia
lȩx ad tẽpꝰ iustificat ñ apua dm̃. Tdeo
legem seruantes in temꝑe i̾sti dicunt᷑:
ficant᷑ homines apud dm̃ ñ ẽ meis.
Maior aut̃ fides. ẽ: qͣlex. quia lex adnõ
ꝑtinet. fides ad dm̃. Eccirco lex tẽporalẽ
habet iꝰticiam: fides et̾nam. Nã omnẽ
caanẽ dicens: omnẽ hominẽ significa¬

Expanded text:
homines asserit apud Deum; quia legem homines asserit apud Deum; quia legem justitiae non servaverunt in praeceptis: sed quia sacramentum mysterii Dei, quod in Christo est, credere noluerunt. Per hoc enim decrevit Deus justificare hominem, non per legem, quia lex ad tempus justificat, non apud Deum. Ideo legem servantes in tempore, justi sunt non ficantur homines apud Deum, non est in eis. Major enim fides est quam lex, quia lex ad nos pertinet, fides ad Deum. Idcirco lex temporalem habet justitiam, fides aeternam. Nam omnem carnem dicens omnem hominem significa