comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re uerba nolentes. qui dixert̃ ei. Nol
nobis uid̾e qͦd nolumꝰ. nobis interdicd
uiã egypti. nec quȩ recła sunt p̾dices. s.
loquere qͥd nobis placet. ut ꝑgamus in
yptũ. qͥd cumulet peccata peccatis.
Quid nobis igeris. qͦd ñ libenter audi¬
mus: Quid monstras uiã. ꝑ quã ingredi
nolumis: Quid frequenter ingeminas
autib nr̃is hȩc dicit dñs sc̃s isrł: Cesset
Quiñ audiunt int̾ioris hominis aurib
legẽ dei. & ecłiarũ loquunt᷑ magistris no¬
lite nobis uid̾e quȩ recta sunt. ne gehenne
pandat᷑ nobis paradysus. Quid mosten¬
dis uiã dñi. ꝑ quã non libenter ingre¬
dior Quid replicas nom̃ scĩ isrł siue uer¬
bum ifrłis qͦd mei pectoris archana noz
penetrat: Qd̃ qͥdem & ad pͦpłm eccłiȩ¬

Expanded text:
re nolentes . Qui dixerunt ei: Noli nobis videre quod nolumus: noli nobis interdicere viam Aegypti nec quae recta sunt praedices; sed loquere quod nobis placet, ut pergamus in Aegyptum, quod cumulet peccata peccatis. Quid nobis ingeris quod non libenter audimus? quid monstras viam per quam ingredi nolumus? Quid frequenter ingeminas auribus nostris: Haec dicit Dominus Sanctus Israel? Cesset  ; qui non audiunt interioris hominis auribus Legem Dei, et Ecclesiarum loquuntur magistris: Nolite nobis videre quae recta sunt, nec gehennae pandatur nobis paradisus. Quid mihi ostendis viam Domini, per quam non libenter ingredior? Quid replicas nomen Sancti Israel, sive verbum Israelis, quod mei pectoris arcana non penetrat? Quod quidem et ad populum Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ẽc. nartat᷑. Ornam̃ta ur biũ in
plateis & porticib foro atꝙ gymna¬
sis. & menib publicis intellige. Que
sireferamꝰ ad ammarũ statũ. calcia¬
tos pedes eiꝰ qͥ carnes agni comesu¬
rus est & celebrat᷑us pascha legisse
nos recordem᷑: & ꝑ solitudinẽ tran¬
seuntiũ nec uestim̃ta nec calciam̃¬
ta consũpta. Quȩ st̃ ista calciam̃ta:
lua de qͥb apłs scribit ad ephesios.
Calciati pedes in p̃parationẽ eungłii
pacis. Quȩ calciam̃ta animnȩ ꝑditurȩ
sunt: qͣndo extento collo ambula¬
uerint. & pedib tͣcerint uestim̃ta.
ut ꝓmundicia matronalit̾rȩ u̾rant
spurciciã Et lunulas. & torques.
& monilia. & armillas. & mitras. &
discͥminalia. & ꝑiscelidas. & mure¬

Expanded text:
narratur. Ornamenta urbium in plateis et porticibus, foro atque gymnasiis et moenibus publicis intellige. Quae si referamus ad animarum statum, calceatos pedes ejus, qui carnes agni comerus est, et celebraturus Pascha, legisse nos recordemur, 61 et per solitudinem transeuntium, nec vestimenta, nec calceamenta consumpta. Quae sunt ista calceamenta? Illa de quibus Apostolus scribit ad Ephesios: Calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis . Quae calceamenta animae perditurae sunt, quando extento collo ambulaverint, et pedibus traxerint vestimenta, et pro munditia matronali, terrae verrent spurcitiam. Et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras, et discriminalia,
Abbreviated transcription (Latin):
tues signacłm similitudinis. filiꝰ q̃ꝙ ꝓ
digus. cũ stola recepit anulũ. & cal¬
ciam̃ta. Et gẽmas in fronte pendentes.
qͥb nr̃a ora decorant᷑: de cuiꝰ capitis
ornam̃to & in psalmo legimꝰ. Sicut un¬
guentũ in capite: qͦd descendit in bar¬
bam barbã aaron. Quȩ omnia licet

Expanded text:
Tu es signaculum similitudinis . Filius quoque Tu es signaculum similitudinis . Filius quoque prodigus cum stola recepit annulum , et calceamenta, et gemmas in fronte pendentes, quibus nostra ora decorantur. De cujus capitis ornamento, et in psalmo legimus: Sicut unguentum in capite, quod descendit in barba
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Descͥbit momilia feminarũ: & ꝑ
hȩc insignia ciuitatũ. Uel iucta ana¬
gogen: uariarũ ornam̃ta uirtutũ.
Habent mulieres in lune similitu¬
dinẽ lunulas dependentes. qͣs nos
ad eccłiȩ ornam̃ta tͣnsferimꝰ. quȩ il¬
luminat᷑ sole iusticiȩ. Torques qͦq
demonstrant. Et monilia quȩ uno
sermone omĩa ornam̃ta significaił.
& armillarũ bona oꝑa qͣles rebecca
accepit insponsalib & mitras capitiᷤ
ornam̃ta. & discͥminalia ut iudici¬
um habeat singłoꝵ. & ꝑiscelidas
qͥb nr̃ gressus ornat᷑. Et audiuimus
pes tuus ñ offendat: & eruet pedes
meos alapsu. Et murenulas quȩ au¬
ri atq argenti texunt᷑ uirgulis. sen¬
sũ uidelicet & eloqͥũ scͥpt᷑arũ. Et olfa¬
ctoriola: ut xp̃i bonꝰ odor simꝰ. Et in¬
aures ne audiamꝰ iudiciũ sanguinis:
s dñi u̾ba dicentis. qui habet aures
audiendi audiat. Et anulos qͥbus
signam̃ ad dni militiã: quẽ d̃s sig¬
nauit pater. Unde drͣ ad pͥncipẽ tyri:

Expanded text:
t. Describit monilia feminarum, et per haec insignia civitatum, vel juxta anagogen variarum ornamenta virtutum: habent mulieres in lunae similitudinem bullulas dependentes, quas nos ad Ecclesiae ornamenta transferimus, quae illuminatur sole justitiae. Torques quoque, demonstrant. Et monilia, quae uno sermone omnia ornamenta significant: et armillarum bona opera; quales Rebecca accepit in sponsalibus : et mitras, capitis ornamenta, discriminalia, ut judicium habeat singulorum: et periscelidas, quibus noster gressus ornatur, ut audiamus: Pes tuus non offendet ; et: Eruet pedes meos a lapsu ; et murenulas, quae auri atque argenti texuntur virgulis, sensu videlicet, et sermonibus Scripturarum: et olfactoriola, ut Christi bonus odor simus ; et inaures, ne audiamus judicium sanguinis, sed Domini verba dicentis: Qui habet aures audiendi audiat : et annulos, quibus signamur ad Domini militiam, quem Deus signavit Pater. Unde dicitur ad principem Tyri:
Abbreviated transcription (Latin):
tio enĩ eiꝰ fiet ei. Iuata ebraicũ & ce¬
teros int̾prttes: hunc sensũ habet. Ue
illis. qͥa sua recepert̃ scelera. Unde uos
qui auditis uel qui librũ ꝓpħicũ legitiꝰ.
laudan iusticiã dĩ qͥ bene fecerit. qͥa im¬
pn latores manuũ suarũ comedert̃. Et
ue mpio ppło in malũ. Recipit enĩ qͦd
merebat᷑. Et qͥ pͥncipẽ suũ romane tra¬
dibit potestati: ipse romane subiacet
seruituti. luxta lxx. aut̃ int̾p̃tes qui di¬

Expanded text:
um ejus fiet ei. Juxta Hebraicum et caeteros Interpretes hunc sensum habet: Vae illis quia sua scelera receperunt. Unde vos qui auditis, vel qui librum Prophetae legitis, laudate justitiam Dei, quia benefecerit: quia impii labores manuum suarum comederunt. Et vae impio populo in malum: recepit enim quod merebatur. Et qui principem suum Romanae tradidit potestati, ipse Romanae subjacet servituti. Juxta LXX autem Interpretes qui di
Abbreviated transcription (Latin):
uentiones eoꝵ contͣ dñm. ut ꝓuoca¬
rent ocłos maiestatis eiꝰ. Agnitio uultꝰ
eoꝵ respondit eis. & peccatũ suũ qͣsi
sod oma p̃dicauert̃. nec absconderunt.
Hoc ꝓpħa loqͥt᷑. ñ ut pleriq arbitͣnt᷑
ille qui pͥnceps fuerat electus. & dic̃
ideo nullũ uelle p̃esse pͦpło peccatori.
cia. siue trib iuda pariter concid̾int.
Causasq reddit impietatis eoꝵ qͥa
contͣ dñm blasphemauert̃ atq dixe¬
runt. Tolle. tolle. crucifige talẽ. non
habemꝰ regẽ nͥ cesarẽ: & dem̃tissimũ
os ꝓp̾a semꝑ habuere delicta. & qͦmͦ
sodomite cũ om̃i lib̾tate peccantes.
& ne pudorẽ qͥdẽ ullũ habentes in
scelere. dixert̃ ad loth. Educ foras
uiros. ut concũbamꝰ cũ eis. Sic &
isti publice ꝓclamantes. suũ p̾dica¬
uere peccatũ: nec ullã in blasphe¬
mando habuere uerecundiã. Scd̃a
enĩ pꝰ naufragiũ tabula ẽ. & consola¬
tio miseriarũ. impietatẽ suã ab scon¬

Expanded text:
ventiones eorum contra Dominum, ut provocaventiones eorum contra Dominum, ut provocarent oculos majestatis ejus. Agnitio vultus eorum respondit eis: et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. Hoc Propheta loquitur, non ut plerique arbitrantur, ille qui princeps fuerat electus. Et dicit ideo nullum velle praeesse populo peccatori, cia, sive tribus Juda pariter conciderint. Causasque reddit impietatis eorum, quia contra Dominum blasphemaverunt, atque dixerunt: Tolle, tolle, crucifige talem, non habemus regem nisi Caesarem : et clementissimum os propria semper habuere delicta. Et quomodo Sodomitae cum omni libertate peccantes, et ne pudorem quidem ullum habentes in scelere, dixerunt ad Lot: Educ foras viros, ut concumbamus cum eis : sic et isti publice proclamantes, suum praedicavere peccatum, nec ullam in blasphemando habuere verecundiam. Secunda enim post naufragium tabula est, et consolatio miseriarum, impietatem suam abscon
Abbreviated transcription (Latin):
sui locupletiorẽ intelligit pͥncipẽ ha¬
bere desid̾at: sic qͥ eliget᷑ consid̾ans
pauꝑtatẽ & imbecillitatẽ suã indi¬
gnũ se ẽẽ delato honore testat᷑. nec poᷤ¬
se mederi uiciis. id÷ curare languentes.
re. qͥ ipse se sustentare uix ualeat. Ergo¬
ñ statim multitudinis ad qͥescamꝰ iudi¬
cio : s electi in pͥncipatũ nouerimus
mensurã nrãm. & humiliem᷑ sub po¬
tenti manu dei. qͥa dñs suꝑbis resistitͥ.
humilib dat grãm. Quanti panem
ñ habentes & uestim̃tũ: cũ ipsi esu¬
rrant & nudi sint. nec habeant spi¬
ritales cibos: neꝙ xp̃i tunicã inte¬
grã reseruau̾int. aliis & alimoniã
& uestim̃ta ꝓmittunt. & pleni uul¬
nerib medicos eẽ. se iactant. nec ser¬
uant illũ moysaicũ. ꝓuide aliũ quẽ
mittas. Aliudꝙ mandatũ. Non qͣras
iuidex fieri: ne forte ñ possis auferre¬
iniqͥtates. Solus iħc om̃s languores
sanat: & infirmitates. De quo scͥptũ

Expanded text:
sui locupletiorem intelligit, principem hasui locupletiorem intelligit, principem habere desiderat, sic qui eligitur considerans paupertatem, et imbecillitatem suam, indignum se esse delato honore testatur, nec posse mederi vitiis, id est, curare languentes, os, qui ipse se sustentare vix valeat. Ergo non statim multitudinis acquiescamus judicio, sed electi in principatum, noverimus mensuram nostram, et humiliemur sub potenti manu Dei: quia Deus superbis resistens, humilibus dat gratiam . Quanti panem non habentes, et vestimentum, cum ipsi esuriant et nudi sint, nec habeant spirituales cibos, neque Christi tunicam integram reservarint, aliis et alimoniam et vestimenta promittunt, et pleni vulneribus, medicos esse se jactant; nec servant illud Mosaicum: Provide alium quem mittas: aliudque mandatum: Ne quaeras judex fieri: ne forte non possis auferreiniquitates . Solus Jesus omnes languores sanat, et infirmitates, de quo scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃tũ habuerit. potens & diues
& mnclitꝰ. eẽ. credat᷑. Qd̾ aut̃ ait iuxta
hebraicũ ruina hec sub manu tua:
hunc sensũ habet. Miseria nr̃a & ca¬
lamitas. tuo sustentet᷑ & ꝓtegat᷑ auxi¬
lio. Et hoc consid̾andũ qͦd singłi sibi eli¬
gunt pͥncipes singłos. & in pͥncipũ ele¬
ctione seditio sit.dũ alii alios pͥncipatu
dignos putant. nec dicunt ad eos. Pos¬
sessiones tuȩ & diuitiȩ & reditus susten¬
tare nos potert̾: s infirmitas ista siue
cib ms̃ ex tuo sanabit᷑ & pendebit ar¬
bitrioE÷ respondebit in die illa di¬
cens.Ldn sũ medicus. & in domo mea
ñ est panis. neq uestim̃tũ. Nolite con¬
stituere me pͥncipẽ ppłi. ꝓ medico sim¬
macus &.lxx. tͣnstulert̃ pͥncipẽ. Theo¬
& ꝓuideat sanitati. Respondebit. inhe¬
breo ñ habet᷑: s de .lxx. additũ est. In
hebreo enĩ his quȩ supͣ scͥpta st̃: iungi¬
Is aut̃ dicet. qui pͥnceps fuerit electus.
& sic̃ pͦpłs qui eũ quẽ cõparatione

Expanded text:
estimentum habuerit, potens, et dives, 55 et inclytus esse credatur. Quod autem ait juxta Hebraicum: Ruina autem haec sub manu tua, hunc sensum habet: Miseria nostra et calamitas tuo substentetur et protegatur auxilio. Et hoc considerandum quod singuli sibi eligant principes singulos, et in principum electione seditio sit, dum alii alios principatu dignos putant. Nec dicunt ad eos, possessiones tuae, et divitiae, et reditus sustentare nos poterunt, sed infirmitas ista, sive cibus meus, ex tuo sanabitur et pendebit arbitrio. Et respondebit in die illa, dicens, non sum medicus, et in domo mea non est panis, neque vestimentumedico, Symmachus et LXX transtulerunt, principem: Theoet provideat sanitati: Respondebit, in Hebraeo non habetur, sed de LXX additum est. In Hebraeo enim his quae supra scripta sunt jungiIs autem dicet, qui princeps fuerit electus. Et sicut populus qui eum quem, comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
daniele legimꝰ. throm positi st̃. & li¬
bri aꝑti st̃: s stat ad iudicandũ. & stat
ut iudicet ppłos. uolens eos stare qͦrũ
uia fuerat dissipata. Contͣ pͥncipes
aut̃ & p̃sb̾ros pͦpłi sui uenit ad iudi¬
ciũ. ñ ut iudicet : s ut parit̾ iudice¬
tur. Dans eis locũ defensionis si po¬
tuerint hab̾e qͦd respondeant: uix¬
ta illud qͦd in qͥnqͣgesimo psalmo dr᷑
ut iustificeris in sermonib tuis. & uĩ¬
cas cũ fueris iudicatꝰ. In michea qͦq
ꝓpħa tale qͥd legimꝰ: qͦd in suo loco i¬
terp̃tati sumꝰ. Ergo contͣ phariseos
Int̾ senes aut̃ & pͥncipes: hoc fuisse
reor inuet̾i pͦpło: qͦd nc̃ est int̾ p̃sbos¬
re atteritis pͦpłm meũ : & facies pau¬
ꝑum cõmolitis siue cont̾itis: Et ut
.lxx. int̾p̃tati st̃ confunditis. Seruat
consuetudinẽ ꝓpħalẽ: ut mutet re¬
pente ꝑsonas. dupͣ enĩ ipse dñs dixe¬
rat. Popłs ms̃ qͥ beatũ te dicunt:
ipsi decipiunt. Et pea ꝓpħa subie¬

Expanded text:
niele legimus: Throni positi sunt, et libri aperti sunt : sed stat ad judicandum: et stat ut judicet populus, volens eos stare, quorum via fuerat dissipata. Contra principes autem et presbyteros populi sui venit ad judicium, non ut judicet, sed ut pariter judicetur: dans ei locum defensionis, si potuerint habere quod respondeant, juxta illud quod in quinquagesimo psalmo dicitur: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum fueris judicatus . In Michaea quoque propheta tale quid legimus , quod in suo loco interpretati sumus. Ergo contra Pharisaeos Inter senes autem et principes hoc fuisse reor in veteri populo, quod nunc est inter presbre atteritis populum meum, et facies pauperum commollitis, sive conteritis, et ut LXX interpretati sunt, confunditis. Servat consuetudinem prophetalem, ut mutet repente personas: supra enim ipse Dominus dixerat: Popule meus, qui 59 beatum te dicunt, ipsi te decipiunt: et postea Propheta subje
Abbreviated transcription (Latin):
testimonio. & adu̾sũ eccłiȩ feminas ã
ambulant collo extento. & nutibus
munt p̃ceptores Necaluabit dñs
uerticẽ filiarũ syon & crines earum
nudabit: & ꝓ ornatu erit ignomi¬
nia. Hoc & nobis accidet qͦrũ pecca¬
ta celant᷑. cum impletũ fuerit illud
qͥd scͥptũ ẽ. nichil occultũ qͦd ñ reue¬
labit᷑. Quãdiu enĩ ꝓtegim᷑ crine &

Expanded text:
testimonio et adversum Ecclesiae feminas, quae testimonio et adversum Ecclesiae feminas, quae ambulant collo extento, et nutibusmunt praeceptores. Decalvabit Dominus verticem filiarum Sion, et crinem earum nudabit, et pro ornatu erit ignominia. Hoc et nobis accidet quorum peccata celantur, cum impletum fuerit illud quod scriptum est: Nihil occultum quod non revelabitur . Quamdiu enim proteg
Abbreviated transcription (Latin):
dñs corripuerat: nc̃ ad mulieres de
qͥb pͥus dixerat. & mulieres dñatȩ
st̃ eis. ꝓpħicus sermo conu̾tit᷑. ne seali¬
enas arbit᷑rent᷑ a cͥmine: ob qͣrũ deli¬
tias atꝙ luxuriã depasti st̃ exactores
uineã dnĩ. & rapina pauꝑis in domi¬
cies pauꝑũ confuderunt. Quas qͥdã
putant uere feminas uideoꝵs: alii
Me iaphoRicõs de urbib iudee dici
arbit᷑nt᷑ quȩ appellant᷑ filiȩ syon.
minores uidelicet ciuitates uici & op¬
pida. Unde & in libro iħu ꝑ singłas
trib ponunt᷑ noĩa ciuitatũ: & p̾ea
descbunt᷑ uillȩ atq castella & filiȩ
nuncupant᷑. Ain scd̾m tropologiã
mulieres amimas arbitrant᷑. Qd si erten¬
tocollo ambulau̾nt. & se erexerint in
supbiã &e ñ uirilẽ duriciã. s dissoluti¬
one uitditt fuerint feminarũ: corri
quilyq & monilib atq armillis mi¬
tris. & discriminalib & cet̾is quȩ huiꝰ¬
cemodi describunt᷑: abutendũ ẽ. hoc

Expanded text:
nus corripuerat; nunc ad mulieres de quibus prius dixerat: Et mulieres dominatae sunt eis, propheticus sermo convertitur, ne se alienas arbitrentur a crimine, ob quarum delicias atque luxuriam depasti sunt exactores vineam Domini: et rapina pauperis in domicies pauperum confuderunt. Quas quidam putant vere feminas Judaeorum, alii 60 metaphorice de urbibus Judaeae dici arbitrantur, quae appellantur filiae Sion: minores videlicet civitates, vici et oppida. Unde et in libro Jesu per singulas tribus ponuntur nomina civitatum , et postea describuntur villae atque castella, nuncupantur. Alii secundum tropologiam, mulieres animas arbitrantur, quae si extento collo ambulaverint, et se erexerint in superbiam, et non virilem duritiam, sed dissolutionem sectatae fuerint feminarum, corripquibusque et monilibus atque armillis, mitris et discriminalibus caeterisque hujusmodi, describuntur. Abutendum est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
p̾uenit sentiã iudicis sui. dicente scͥp¬
tura scã. Ne beatũ dicas quẽqͣm hoĩem
ante mortẽ. Sed & in alio loco legimꝰ.
qͥ benedicit amico mane gͣndi uoce:
maledicenti nichil differt. Unde sꝑ¬
nentes hoĩm iudicia. nec laudib extol¬
tem. state in uiis. & uidete & int̾roga¬
te semitas dm̃i sempit̾nas. quȩ sit uia
bona. & ambulate in ea. Qd̃ si qͣndo
mus: dñi ꝑ ezechiel expectemꝰ ꝓmissa
dicentis. Dabo eis uiã alt̾am: & cor ali¬
ud. Exactores aut̃ ꝑu̾tert̃ atq turba¬
uert̃ uiã dñi. ut habentes clauẽ scien¬
tiȩ. nec ipsi intͣrent. nec pͦpłm intͣre pa¬
terent᷑: s fac̾ent eos ꝑdere uiã ueri

Expanded text:
dicente Scriptura sancta : Ne beatum dicas quemquam hominem ante mortem. Sed et in alio loco legimus ; 58 Qui benedicit amico mane grandi voce, a maledicente nihil differt. Unde spernentes hominum judicia, nec laudibus eorum extoltem: State in viis, et videte: et interrogate semitas Domini sempiternas, quae sit via bona: et ambulate in ea . Quod si quando mus, Domini per Ezechiel exspectemus promissa dicentis: Dabo eis viam alteram, et cor aliud . Exactores autem perverterunt atque turbaverunt viam Domini: ut habentes clavem scientiae, nec ipsi intrarent, nec populum intrare paterentur; sed facerent eos perdere viam ve
Abbreviated transcription (Latin):
uerat ñ magistros: & supͣ illusores. qͥ
ꝓpt̾ mnun̾a quȩ excecant ocłos etiã sa¬
pientiũ. ñ solũ peccatores in pͦpło ñ cor¬
ripiebant. s ꝓ diuitiis atꝙ cõpendiis
efferebant laudib: beatos uocantes ẽẽ.¬
& colũnas domꝰ dei. & cet̾a quȩ solent
ad ulacores dicere. Ille. ẽ. gͦ doctor ec¬
clesiasticꝰ. qui lacͥmas ñ risũ mouet qͥ corrip

Expanded text:
supra illusores, qui propter munera, quae excaecant oculos etiam sapientium, non solum peccatores in populo non corripiebant, sed pro divitiis atque compendiis efferebant laudibus: beatos vocantes, et columnas domus Dei, et caetera quae solent adulatores dicere. Ille est ergo doctor Ecclesiasticus, qui lacrymas, non risum, movet, qui corrip
Abbreviated transcription (Latin):
uineã de egypto tͣnstulistr: Et in hoc
eodẽ ꝓpħa. Uinea dñi sabaoth: domꝰ
uit dñs agricolis pessimis: qui missũ
ad se patris familiȩ filiũ int̾ fecert̃.
Rapina ait pauꝑis in domib ur̃is.
Pauꝑem uel simpliciter acciꝑe qͥ in¬
diget elemosina. uel certe pͥaupem
spu. de quo scͥptum est. Beatus qͥmtel¬
ligit suꝑ egenũ & pauꝑem. Et paulus
apłs. Tantũ in qͥt ut paupũ memores
c̃emꝰ. Qd̃ꝙ seqͥt᷑. quare atteritis pͦpłm
meũ. & facies pauꝑum cõ molitis. siue
confunditis: manifeste ad pͥncipes
potest: si atterant subiectã sibi plebẽ.
& pauꝑes delinq̃ntes publice arguaũ
atꝙ confundant: diuitib aut̃ ma¬
iora peccantib ne nutũ qͥdẽ fac̾e au¬
deant. Et rapina pauꝑũ indomibus
eoꝵ.ẽ: qͣndo replent thesauros suos.
& eccłiȩ opib ab utunt᷑ in delicias. pu¬
blicasq stip es quȩ ad sustentationẽ
pauꝑum date st̃: uel sibi reseruaũ
uel ꝓpinqͥs distribuunt. & alienã

Expanded text:
 Et in hoc eodem propheta: Vinea Domini sabaoth, domus vit Dominus agricolis pessimis, qui missum ad se patrisfamilias filium iuterfecerunt . Rapina, ait, pauperis in domibus vestris. Pauperem vel simpliciter accipe, qui indiget eleemosyna: vel certe pauperem spiritu, de quo scriptum est: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem . Et Paulus Apostolus: Tantum, inquit, ut pauperum memores essemus . Quodque sequitur: Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commollitis, sive confunditis, manifeste ad principespotest, si atterant subjectam sibi plebem, et pauperes delinquentes publice arguant atque confundant, divitibus autem pejora peccantibus ne mu quidem facere audeant. Et rapina pauperum in domibus eorum est, quando replent thesauros suos, et Ecclesiae opibus abutuntur in delicias, publicasque stipes, quae ad sustentationem pauperum datae sunt, vel sibi reservant, vel propinquis distribuunt, et alienam
Abbreviated transcription (Latin):
spicus de. xp̃i dr᷑ passione qͦd in ierual
consiliũ pessimũ. non tã contͣ iustum
quã contͣ semet ipsos & aĩam suã. Et
nc̃ fructus oꝑũ suoꝵ comedant. Quȩ
tnĩ seminau̾it homo: hec & metet. Et
unus qͥsq onus suũ portabit Popu
lun exactores meũ spoliauert̃: & mu¬
lieres dñate st̃ eis. Pro mulierib qͣs so¬
lus int̾p̃tatꝰ est. symmachus & hebrai.¬
anunoyncoc̃. qui significant exacto¬
loqͥt᷑ aut̃ sermo ꝓpħicus contͣ scribas &
phariseos: qͥ turpiꝰ lucri gr̃a. ut accipe¬
rent decimas & pͥmicias. dei filiũ negaue¬
runt. Et ñ eos uocat magistros scͥbas at¬
ꝙ doctores s exactores qͥ questũ putant
eẽ pietatẽ & deuorant ñ iuxta apłm do¬
inos tantũ uiduarũ s uniu̾sũ pͦpłm.
flctusansꝙ luxuriã eoꝵ. & t̃pẽ conũ¬
sationẽ. ñ solũ exactores appellat ut ab
inuitis pecuniã uideant᷑ exigere. s mu¬
leres: qͥa ꝓpt̾ libidinẽ omĩa faciant.
ł sint dediti uoluptatib. Caueamus

Expanded text:
ione, quod inierint consilium pessimum, non tam contra justum, quam contra semetipsos, et animam suam: et nunc fructus operum suorum comedant. Quae enim seminaverit homo, haec et metet , et unusquisque onus suum portabit. Populum meum exactores sui spoliaverunt: et mulieres dominatae sunt eis. Pro mulieribus, quas solus interpretatus est Symmachus, et Hebraiἀπαιτοῦντας, qui significant exactoLoquitur autem sermo propheticus contra Scribas et Pharisaeos, qui turpis lucri gratia, ut acciperent decimas et primitias, Dei Filium negaverunt. Et non eos vocat magistros, scribas atque doctores, sed exactores , qui quaestum putant esse pietatem: et devorant, non juxta Apostolum, domos tanaccusansque luxuriam eorum, et turpem conversationem, non solum exactores appellat, ut ab invitis pecuniam videantur exigere; sed mulieres: quia propter libidinem omnia faciant, et sint dediti voluptatibus. Caveamus
Abbreviated transcription (Latin):
& quondã auarꝰ elemosinam. ẜuen¬
nla om̃s uideor sinagogas ⁊ nlłũ
poteris inuenire doctorẽ qͥ scã p̃cipi¬
at. & contẽptis diuitiis sectandã doce¬
at pauꝑtatẽ. De istins modi incanta¬
torib contra serpentes ⁊ aspides id ẽ ꝯͣ
peccatores qͥ dei iusticiã reliquert᷑.
od̾ loquebat᷑ in psalmo. Alienati st̃
peccatores a uulua. erranerunt ab ut̾s
locuti st̃ falsa. furor eoꝵ iuxta simi¬
litudinẽ serpentis. sicut aspides suide
⁊ obturantes aures suas q̃ ñ exandi¬
unt uocem incantantiũ ⁊ uenefici
ñ exaudiunt peccatore ᷤ ⁊ hetici: qͥa
claudt̃ aures stias ne audiant ue¬
ritatem Et dabo pueros pͥncipes

Expanded text:
et quondam avarus, dat eleemosynam. Evenet quondam avarus, dat eleemosynam. Eventila omnes Judaeorum syanagogas, et nullum poteris invenire doctorem, qui sancta praecipiat, et contemptis divitiis, sectandam doceat paupertatem. De itiusmodi incantatoribus contra serpentes et aspides, id est, contra peccatores, qui Dei justitiam reliquerunt, David loquebatur in Psalmo: Alienati sunt peccatores a vulva: erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Furor eorum juxta similitudinem serpentis: sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudit vocem incantantium, et venefici non exaudiunt peccatores, et haeretici, quia claudunt aures suas, ne audiant veritatem. Et dabo pueros principes
Abbreviated transcription (Latin):
culũ tudemꝰ in eniginatȩ. Et pruden¬
tẽ eloquii mistici ꝓ qͦ .lxx. interpre¬
tati sunt prudentẽ auditorẽ. Theodo¬
tio prudentẽ incantatorem. aquila:
prudentẽ susurratorẽ. Symmacus:
prudentem eloquii mnistici. quẽ & nos
m hoc loco secuti sumꝰ. Dicendum pri¬
mũ iuxta .lxx. qd̃ int̾ cetãs gr̾as spi-¬
ritales etiã prudens auditor in ȩccła
necessariꝰ sit. Alii enĩ dat᷑ ꝓphetia alii
discretio spirituũ. Unde & constituti
erant in populo tudeoꝵ sacerdotales
nerent. hoc ẽ intellegent qui de dei spi-¬
ritu loquerent᷑ qͥ de contrario. Lega¬
gamus iheremiã. Prudens aũ eloqͥi
mistici. siue susurrator & ut theodo¬
tio uoluit incantator. in detur mͥ¬
iuir ẽẽ eruditus ⁊ exercitatꝰ tam in
lege & ꝓphetis qui in ȩnugłio ⁊ apos-¬
tolis. qui possit singłas amini ꝑtͣba¬
tiones sua sanare doctrma. ⁊ ad sta-¬
tuĩ mentis reducere. dũ ⁊ scotator re¬
cipit castitatem. & ganeo frugalitatẽ.

Expanded text:
culum videmus in aenigmate . Et prudentem eloquii mystici. Pro quo 52 LXX interpretati sunt, prudentem auditorem; Theodotio, prudentem incantatorem; Aquila, prudentem susurratorem; Symmachus, prudentem eloquii mystici, quem et nos in hoc loco secuti sumus. Dicendum primum juxta LXX; quod inter caeteras gratias spiritales, etiam prudens auditor in Ecclesia necessarius sit. Alii enim datur prophetia: alii discretio spirituum . Unde, et constituti erant in populo Judaeorum sacerdotales nerent: hoc est, intelligerent, qui de Dei spiritu loquerentur, qui de contrario. Legamus Jeremiam. Prudens autem eloquii mystici , sive susurrator, et ut Theodotio voluit, incantator, videtur mihi vir esse eruditus et exercitatus tam in Lege et Prophetis, quam in Evangelio et Apostolis, qui possit singulas animi perturbationes sua sanare doctrina, et ad statum mentis reducere: dum et scortator recipit castitatem, et ganeo frugalitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
in argento.s & uii ere & ceteris que
moyses entimerat. qͥ edificauit tab̾¬
nacłm dĩ. Illis ꝙͦ ꝑdentib architec¬
tos omĩs edificandi grã tnslata ẽ ad
sed et edificabat. Unde idem apos¬
tolus loquitur. Dei agri cultura de¬
i edificatio suimis. Pominus quoq
noster appellatur structor macera¬
riarũ et in eiuiaugelio filus fabri
suggillatur. qui uniu̾sa condiderit.
In regum quoq uolumine legimꝰ
qd̾ miserit rex salomon et tulerit
hyrͣm tẏrum filium mulieris ui¬
due qͥ erat de tͥbu neptalĩ. ⁊ habe¬
bat patrem tyriũ artificẽ eris ingͣs¬
susq ẽ ad regẽ ⁊ fec̃ om̃a oꝑ a regi.
salomoni. Inquo tỹpus ẽ edificande
eccłe quod non solu de łbu iuda. s
de neptali quoq ⁊ patre tyrio gn̾a¬
tus sit. Qui habuit matrem iuduã
lii deserte magis quã eiꝰ qͤ ħt uirũ.
S & in parabolipomenon libro legioꝰ.
uallem artificũ. Saraias aut̃. genu¬
it ioab patrẽ uallis artificũ qͥpꝑe ar-¬

Expanded text:
ento, sed et in aere, et caeteris quae Moses enumerat, qui aedificavit Tabernaculum Dei . Illis ergo perdentibus architectos, omnis aedificandi gratia translata est ad sed et aedificabat : Unde idem Apostolus loquitur: Dei agricultura, Dei aedificatio sumus . Dominus quoque noster appellatur structor maceriarum . Et in Evangelio filius fabri sugillatur, qui universa condiderit . In Regum quoque volumine legimus, quod miserit rex Salomon, et tulerit Hyram Tyrium, filium mulieris viduae, qui erat de tribu Nephthali, et habebat patrem Tyrium, artificem aeris. Ingressusque est ad regem, et fecit omnia opera regi Salomoni: in quo typus est aedificandae Ecclesiae, quae non solum de tribu Juda, sed de Nephthali quoque, et patre Tyrio generatus sit, qui habuit matrem viduam; lii desertae, magis quam ejus quae habet virum . Sed et in Paralipomenon libro legimus vallem artificum: Saraias autem genuit Joab patrem vallis artificum: ibi quippe ar
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ idem ꝓpħa loquitur dabo pueroᷤ
pͥncipes eoꝵ & effeminati dabuntur.
eis: Ergo uixta consuetudinẽ ꝓpħa¬
pueros principes eoꝵ. Sublatis
enim his que aute donau̾am ⁊ qͣsi
bona iratus abstulerã: nc̃ e contrͣio
dabo mala. Tuli senẽ & qͥnquage¬
nariũ & admirabilẽ consiliarñ. &
sapientẽ architectũ ⁊ prudcutem
auditorẽ ⁊ cetã.ł hi s dabo pueros

Expanded text:
nc idem propheta loquitur: Dabo pueros principes eorum, et effeminati dominabuntur eis? Ergo juxta consuetudinem prophetapueros principes eorum: sublatis enim his quae ante 53 donaveram, et quasi bona iratus abstuleram, nunc econtrario dabo mala. Tuli senem et quinquagenarium, et admirabilem consiliarium, et sapientem architectum et prudentem auditorem, e
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓximũ suũ. Tumultuabit᷑ puer coi¬
tra senẽ: & ignobilis contͣ nobilẽ. Quas¬
dignitatis. nec etatis. nec scientiȩ ullus
ordo seruabit᷑ : s rebellabunt pueri
senib & ignobiles nobilib & mutuo
corruent. & implebit᷑ illud apłicũ. mor¬
dentes inuicẽ. consũpti estiᷤᷤ ab inuicẽ.
Hec sub tito filio uespasiani accidisse
sͦpło iudeoꝵ: scͥbit iosephus. Et qͦd
cũ expuguarent᷑ a romanis fuerit
in ierłm intres partes diuisas seditio.
& alii arcẽ ac templũ. alii inferiorẽ

Expanded text:
ad proximum suum: tumultuabitur puer contra senem, et ignobilis contra nobilem. Quandignitatis, nec aetatis, nec scientiae ullus ordo servabitur; sed rebellabunt pueri senibus, et ignobiles nobilibus, et mutuo corruent. Et implebitur illud Apostolicum: Mordentes invicem, consumpti estis ab invicem . Haec sub Tito filio Vespasiani accidisse populo Judaeorum, scribit Josephus : et quod, cum expugnarentur a Romanis, fuerit Jerusalem in tres partes divisa seditio: et alii arcem et Temp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓter qͣm de cęlestib cecidit. Unde &
baluator loqͥtur. Uidebã sathanã qͣsi
fulgur cadentẽ de cȩlo. Et effemina¬
ti dñabunt᷑ es. ꝑ quo in hebreo scͥp¬
tum ẽ. ĩ nalulim. qͦd lxx. & theodotio il¬
se mutent. & tur pitudinis exerceant in¬
ces. Quales iniudicũ libro suꝑ concubi¬
na leuitȩ ingabaa legimꝰ. Consid̾emus
patarchas iudeoꝵ. & iuuenes siue pue¬
ros. effeminatosq ac deliciis affluen¬
tes: & impletã ꝓpħiam ẽẽ. cernemus.
Possumꝰ illusores dicere & magistros
pͦpłi isrł. qui deuorant ppłm dei sic̃
escã panis. & ꝑu̾se scͥpt᷑as scãs int̾pre¬

Expanded text:
ter quam de coelestibus cecidit. Unde et Salvator loquitur, Videbam Satanam, quasi fulgor cadentem de coelo . Et effeminati dominabuntur eis. Pro quo in Hebraeo sctum est THALULIM  , quos LXX et Theodotio ilse mutent, et turpitudinis exerceant vices. Quales in Judicum libro super concubina Levitae in Gabaa legimus . Consideremus Patriarchas Judaeorum, et juvenes sive pueros, effeminatosque ac deliciis affluentes, et impletam prophetiam esse cernemus. Possumus illusores dicere et magistros populi Israel, qui devorant populum Dei, sicut escam panis, et perverse Script
Abbreviated transcription (Latin):
maris. Unde & apłs scͥbit ad timotheũ.
Nemo adolescentiã tuã contẽpnat. Qui
em̃ ȩtate iuuenis es: maturitate senex es.
Et damel iuxta theodotionẽ ante quã
accepit p̾sbit̾ii dignitatẽ. Ieremie qͦꝙ
qui admittentẽ se dñm dixerat qͥes dña¬
tor dñe. ecce ego nescio loqͥ. qͥa iuuenis
sũ: respondit dñs. Ne dicas qͥa iuue¬
nis sum. Priꝰ enĩ qͣm formareris in ut̾o
ad olescentulas uiduas iub̾e ab apło
ut accipiant maritos. & matres fami¬
liȩ sint. & educent lib̾os suos. qͥa mul¬
te retro abiert̃ pꝰ sathana. & cũ luxu¬

Expanded text:
Unde et Apostolus scribit ad Timotheum, Nemo adolescentiam tuam contemnat . Qui enim aetate juvenis est, maturitate senex est. Et Daniel juxta Theodotionem antequam accepit presbyterii dignitatem. Jeremiae quoque, qui ad mittentem se Dominum dixerat, Qui es dominator, Domine: Ecce ego nescio loqui, quia juvenis sum , respondit Dominus, Ne dicas, quia juvenis sum; prius enim quam formareris in uteroadolescentulas viduas juberi ab Apostolo , ut accipiant maritos, et matresfamiliae sint, et educent liberos suos, quia multae retro abierunt post Satanam. Et cum luxu
Abbreviated transcription (Latin):
liariũ transtulert̃. Int̾ cetãs gr̾as eti¬
ã hoc dñs auferet a uidea: ut nullũ
habeant consiliariũ s faciant cuncta
absq consilio. Et greci poete lauda¬
bilis illa & amranda sententia est.
pͥmum eẽ beatum qͥ ꝑ se sapiat. scd̃m
qui sapientẽ audiat. Qui aut̃ utͦq ca¬
reat hunc inutilẽ eẽ tam sibi quam
om̃ib Unde. ⁊ illud in nostris libris¬
leginus. Amici st̃ tͥ płimi: cosiliarii
aut̃ unus de mille. Et iterũ cum con¬
silio omuia age & dabit᷑ tͥ ꝓuidentia.
Admirabilẽ consiliariũ. Seuatꝰ quoq con¬
sulta habere dicunt᷑. et pͥncipes qͦndã
romami consules appellati st̃. uel a con¬
sulendo ciib. uel agendo cuncta con¬
silio. Et nos habemus in ecclesia sena¬
tum nostrũ ceterũ p̃sbitoꝵ. Cũ gͦ int̾
cetera etiã senes uidea ꝑdidĩt qͦmͦ po¬
terit hab̾e consiliũ qd̾ ꝓpͥe senioꝵ ẽ:
t sapientẽ architectũ ꝓ qua aquila
transtilit sapientissimũ artificum.

Expanded text:
nstulerunt. Inter caeteras gratias etiam hoc Dominus auferet a Judaea, ut nullum habeant consiliarium: sed faciant cuncta absque consilio. Et Graeci poetae laudabilis illa et admiranda sententia est: « Primum esse beatum, qui per se sapiat; secundum, qui sapientem audiat. » Qui autem utroque careat, hunc inutilem esse, tam sibi, quam omnibus. Unde et illud in nostris librilegimus: Amici tibi sint plurimi, consiliarius autem unus de mille . Et iterum: Cum consilio omnia age : et dabit tibi prudentia admirabilem consiliarium. Senatus quoque consulta dicuntur, et principes quondam Romani, consules appellati sunt, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Et nos habemus in Ecclesia senatum nostrum, coetum presbyterorum. Cum ergo inter caetera etiam senes Judaea perdiderit, quomodo poterit habere consilium, qt sapientem architectum. Pro quo Aquila transtulit sapientissimum artificum,
Abbreviated transcription (Latin):
tur intelligentiã. Unde & apłs apus
ephesios quib mistica queq dissolu̾at:
iult ꝑmane usq ad pentecosten donec
pfecte ad dominũ conuertant᷑ diceus.
euidens: s aduersarii multi. Initat᷑ aũ¬

Expanded text:
tur intelligentiam. Unde et Apostolus apud tur intelligentiam. Unde et Apostolus apud Ephesios, quibus mystica quaeque dissolverat, vult permanere usque ad Pentecosten, 50 donec perfecte ad Dominum convertantur, dicens: evidens, sed adversarii multi . Imitatur au
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sunt hominib. Nec mirũ si apd̾ iu¬
deos omĩs ꝑierit dignitas bellatoꝵ:
cũ militandi sub gladio & arma por
tandi ñ habeant potestatẽ. Quia uͦ
loq̃nte abrahã ad dñm. qͦd a qͥnqͣgu¬
ta pͥmũ iustis si inueniant᷑ inciuitate:
dixerit urbẽ eẽ. saluandã. Et septẽ
ebdomadarũ innumeris idr penteco¬
stes: celeberrima festiuitas est. lube¬
leus qͦꝙ: id÷ remissionis annus qui
tube. & om̃is reũtit᷑ antiqͣ possessio:
hoc continet sacͣmtũ. Un de & dauid
in qͥnqͣgesimo numero psalmũ scri¬
bit pęnitentiȩ. Legimꝰ quoꝙ in eodẽ
numeroꝵ libro. qͦd de preda & spo¬
liis qͥnqͣgesimũ caput tam de homi¬
nib quã de ium̃tis accipiant sacer¬
dotes. & qͥnqͣgesimũ leuite qͥcustodi¬
unt fores tabernaculi. Illa qͦꝙ eu᷑n¬
gelii parabola in qͣ dicunt᷑ duo debi¬
tores. unus qͥ debebat qͥngentos dena¬
rios. & aliꝰ quinqͣginta: ad hanc refer¬

Expanded text:
praesunt hominibus. Nec mirum si apud Jupraesunt hominibus. Nec mirum si apud Judaeos omnis perierit dignitas bellatorum, cum militandi sub gladio, et arma portandi non habeant potestatem. Quia verloquente Abraham ad Dominum, quod a quinquaginta primum justis, si inveniantur in civitate, dixerit urbem esse salvandam. Et septem hebdomadarum in Numeris, id est, Pentecostes celeberrima festivitas est. Jubileus quoque, id est, remissionis annus, qui tubae, et ad omnes revertitur antiqua possessio, hoc continet sacramentum. Unde et David in quinquagesimo numero Psalmum scribit poenitentiae. Legimus quoque in eodem Numerorum libro, quod de praeda et spoliis, quinqnibus, quam de jumentis accipiant sacerdotes, et quinquagesimum levitae, qui custodiunt fores tabernaculi. Illa quoque Evangelii parabola , in qua dicuntur duo debitores, unus qui debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta, ad hanc refer
Abbreviated transcription (Latin):
tos dierũ maloꝵ duos p̃sb̾os. iuxta
theodotionẽ in damelis pͥncipio le¬
gerimꝰ. Nã & moysi p̃cipit᷑ ut eligat
paulꝰ qͣlis p̃sb̾r eligi debeat: plenis¬
sime scribit ad timotheũ. Unde in ꝑ¬
prudentia ẽ. Cũꝙ ñgentos & eoam¬
pliꝰ annos ab adã usq ad abraham
uixisse hoĩes legamꝰ: nullus aliꝰ pͥus
ham qͥ multo pauciorib annis uixis¬
se conuicit᷑. Unde scribit & ioħs pꝰ
pueros & iuuenes etiã ad senes dicens.
Scͥpsi uob̾ patres: qͥa cogno uistis eũ qͥ
a pͥncipio. ẽ. Et roboam filiꝰ salomonis
ideo ꝑdidit regnũ: qͥa noluit audire
ħdoxisoẽ. a parte totũ. Quom̾ enim
centuriones uocant᷑ qui centũ p̃sunt
militib & chiliarchi. qͥ mille quos noꝰ
tͥbunos appellamꝰ ab eo qͦd p̃sint t̾bur:
sic in isrłitico exercitu qͥnqͣ genarii uo¬
cabant᷑. qͥ in capite erant qͥnqͣginta m¬
litũ. Unde & decanos dicimꝰ: qui decem

Expanded text:
tos dierum malorum duos presbyteros juxta tos dierum malorum duos presbyteros juxta Theodotionem in Danielis principio legimus . Nam et Mosi praecipitur, ut eligat Paulus, qualis presbyter eligi debeat, plenissime scribit ad Timotheum . Unde et prudentia est. Quumque nongentos et amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legerimus, nullus alius prius  qui multo paucioribus annis vixisse convincitur. Unde scribit et Joannes post pueros et juvenes, etiam ad senes, dicens, Scripsi vobis, patres, quia cognovistis eum, qui a principio est . Et Roboam filius Salomonis ideo perdidit regnum, quia noluit audire νεκδοχικῶς a parte totum. Quomodo enim Centuriones vocantur, qui centum praesunt militibus, et Chiliarchi, qui mille, quos nos Tribunos appellamus, ab eo quod praesint tribui: sic in Israelitico exercitu Quinquagenarii vocabantur, qui in capite erant quinquaginta militum. Unde et Decanos dicimus, qui decem
Abbreviated transcription (Latin):
ut de pͥncipib eoꝵ qui ẽe. uidentur
in pͦpło. romam pͥncipes iudicent. Sed
& dicendũ qͦd nullus sit apud eos bel¬
lator in lege habens scientiã iudican¬
dr s omĩa uana sint. & caduca. & ple¬
na stulticiȩ. De ꝓpħa aut̃ qͦd apud eoᷤ
ẽẽ. cessau̾it: nulli dubiũ est. Querimꝰ
ixta hebraicũ. qͦmͦ int̾p̃tem ariolũ.
quẽ om̃s int̾p̃tati st̃ diuinũ: exceptis
lxx. qͥ ꝓhoc comectorẽ tͣnstulert̃. Et
dicendũ qͦd sepe etiã ꝑ alienos futura
dicant᷑. sic̃ in balaam diuino legimus.
& in diuinis qͥnq urbiũ palestinarũ.
gaze. q ascalonis. geth. accatonis. &
aroti. qͥd ant consiliũ qͦm archa dñi
remittat᷑. Et est sensus. Et uera & fal¬
sa a iudeis pariter auferent᷑. Senẽ qͦ
ablatũ a iudeis qͥ scierit in scͥptis sc̃is
p̃rb̃ros merito & sapientia eligi ñ
etate. Neq gͦ apd̃ iudeos senes ẽẽ. ces¬
sarunt qͦs usꝙ ad decrepitã senectutẽ
sepe uenire conspicimus. & inuet̾a¬

Expanded text:
ut de principibus eorum, qui esse videntur in populo, Romani principes judicent. Sed et hoc dicendum, quod nullus sit apud eos bellator in lege, habens scientiam judicandi: sed omnia vana sint, et caduca, et plena stultitiae. De Propheta autem, quod apud eos esse cessaverit, nulli dubium est. Quaerimus juxta Hebraicum, quomodo interpretemur hariolum, quem omnes interpretati sunt divinum: exceptis LXX, qui pro hoc conjectorem transtulerunt. Et dicendum quod saepe etiam per hariolos futura dicantur, sicut in Balaam divino legimus, et in divinis quinque urbium Palaestinarum, Gazae et Ascalonis, Geth, et Accaronis, et Azoti, qui dant consilium quomodo arca Domini remittatur . Et est sensus: Et vera et falsa a Judaeis pariter auferentur. Senem quablatum a Judaeis, qui scierit in Scripturis sanctis presbyteros merito et sapientia eligi, non aetate. Neque enim apud Judaeos senes esse cessarunt, quos usque ad decrepitam senectutem saepe venire conspicimus. Et invetera
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ respondit. Anteꝗͣ abraham ẽẽt ego
sum. Qd̃ aut̃ dñs pͥnceps sit qͥnqͣ gena¬
rius ex una festiuitate iutelligere pos¬
sumꝰ. de qua ait dominus ẽ sabbati
filius hominis. Qd̃ si sabbati: ⁊ kalen¬
darũ. Si kalendaꝵ: ⁊ pasche id ẽ atimoꝵ.¬

Expanded text:
torum respondit: Antequam Abraham esset, ego sum . Quod autem Dominus Princeps sit Quinquagenarius, ex una festivitate intelligere possumus, de qua ait: Dominus est Sabbathi, filius hominis . Quod si Sabbathi, et Kalendarum. Si Kalendarum, et Paschae, id est, Azymo
Abbreviated transcription (Latin):
filios tuos sicut gallina pullosfuos & no¬
liusti. Consolatio gͦ dei suꝑ hostib eius
et inuicis. ẽ. ut qui non senserunt bene¬
ficia. suppliciis corrigantur. Et con¬
uertam manum meam ad te & excoquã
ad purum scoriam tuã. & auferam om¬
ne stagnũ tuum. Pro scoriam quod int̾¬
p̃tatus est symmachus aquila. ct e al oy¬
dec. id est acinum uue interpretatus est.
Soli .lix. incredulos uł inobedientes: senfũ
magis quam uerba uertentes. Quia enĩ
fupra dixerat. argentũ tuum uersum
est niscoriam. nũc seruat metaforam
ut conuertat fuper eam id est extendat
manum suam ad puniendũ atq pur¬
gandum: & excoquat om̃s sordes ac ui¬
cia peccatorum. ut separato stagno pu¬
rum argentũ remaneat. quod absq ig¬
ne fieri non potest. ꝑ quod significat
eos pasfuros ẽẽ tormenta. legimus & in
malachia de dño. Iꝑse egrediet᷑ quasi
ignis conflatorii. & quasi herba fullo¬
num. & sedebit conflans & emundans

Expanded text:
ilios tuos, sicut gallina pullos suos, et noluisti ! Consolatio ergo Dei super hostibus ejus et inimicis est: ut qui non senserunt beneficia, suppliciis corrigantur. Et convertam manum meam ad te; et excoquam ad purum scoriam tuam, et auferam omne stannum tuum. Pro scoria, quod interpretatus est Symmachus, Aquila στέμφυδες, id est, acinum uvae interpretatus est: soli LXX, incredulos vel inobedientes, sensum magis quam verba vertentes. Quia enim supra dixerat: Argentum tuum versum est in scoriam, nunc servat metaphoram, ut convertat super eam, id est, extendat manum suam ad puniendum, atque purgandum, et excoquat omnes 28 sordes, ac vitia peccatorum: ut separato stanno, purum argentum remaneat, quod absque igne fieri non potest: per quod significat eos passuros esse tormenta. Legimus et in Malachia de Domino: Ipse egredietur quasi ignis conflatorii, et quasi herba fullonum et sedebit conflans, et emundan
Abbreviated transcription (Latin):
fiet in eo fons aquȩ salientis in uitã
ȩt̾nã. De huiꝰcemodi panib: & in ꝓuer¬
biis legimꝰ. Aꝑi ocłos tuos. & replere
panib. Habent iudĩ panẽ: s absq
fortitudine. Habent aqͣs. s ab sꝙ ro¬
bore. Legunt enĩ scͥpt᷑as. & ñ intellig̃t
branis scͥptꝰ est ꝑdidert̃. Lacte enĩ
alunt᷑ qͣsi par uuli: & ñ solo cibo.
Et qͥa fortitudinẽ ꝑdidert̃. & infir¬
mi ft̃: ꝓpt̾ea holera comedunit. Ath¬
letarũ aut̃ solidꝰ cib ẽ: qͥ & uitã su¬
stentat humanã. & uiuentib p̃bet
fortitudinẽ. Et de istiꝰ modi pane &
aqͣ qͦd auferant᷑ a iudeis: etiã alius

Expanded text:
ns aquae salientis in vitam aeternam . De hujusmodi panibus et in Proverbiis legimus: Aperi oculos tuos, et replere panibus . Habent Judaei panem, sed absque fortitudine; habent aquas, sed absque robore. Legunt enim Scripturas, sed non intelligunt. te enim aluntur, quasi parvuli, et non solido cibo. Et quia fortitudinem perdiderunt, et infirmi sunt, propterea olera comedunt. Athletarum autem solidus cibus est, qui et vitam sustentat humanam, et viventibus praebet fortitudinem . De istiusmodi pane et aqua, quod auferantur a Judaeis, etiam alius
Abbreviated transcription (Latin):
Eece enĩ dñator d̾s aufecet ab ierłm
& abinda. ualidũ & fortẽ. om̃e robur
panss: & om̃e tobur aque. Huc usq
De nudicio dici potest. Qd̃ seqͥt᷑ de capti¬
uitate uent᷑a: qͣm alii ad babylonios.
aliitefert̾ ad romanos. S meliꝰ ẽ. ut
supͣdiximꝰ cuncta referri ad dñicam
passionẽ. Post int̾fectionẽ qͥppe illiꝰ
om̃s gre & ctñationes sublatȩ st̃ a iu¬
deis: scd̾m qͦd in euͣngłio scͥptũ ẽ. Lex

Expanded text:
 auferet ab Jerusalem, et ab Juda validum, et fortem: omne robur panis, et omne robur aquae. Hucusque de judicio dici putant. Quod sequitur, de captivitate ventura; quam alii ad Babylonios, alii referunt ad Romanos. Sed melius est, ut supra diximus, cuncta referri ad Dominicam passionem. Post interfectionem quippe illius, omnes gratiae et donationes sublatae sunt a Judaeis:
Abbreviated transcription (Latin):
excelsũ. qͦd & in regũ libris. & in erechi¬
el legimꝰ uel certe in qͦ eisdẽ litteris sc̃¬
bit᷑. Seih. men. hẽ. Ac ꝓlocoꝵ qͣlitate
si uoluerimꝰ legere in quo: dicamꝰ t̃am¬
m̃a. Sin aut̃ excelsũ uł excelsus. legi¬
mus bãma. Intelligentes gͦ iudi ꝓpħi
riorẽ partẽ int̾p̃tati st̃. ut uid̾ent᷑ noi
laudare xp̃m s nichili pendere. Quȩ. ẽ
enĩ u̾boꝵ conseq̃ntia. & qͥ ordo rationiᷤᷤ
ac sensus. ut dicamꝰ. cũ hȩc se ita habe¬
ant & dies uent᷑a sit dm̃ in qͣ uniu̾sus
da: moneo uos atq p̃cipio ut qͥescatis
abhoĩe qͥ ita spirat ac uiuit ut nosho¬
mines. qͥa inichili cõputandꝰ ẽ. Qsꝗͣ
ne hoĩm ita quẽpiã laudet ut dicat:
cauete ne offendatis eũ qͥ omnino i¬
chil ẽ: Ergo econt᷑rio sic intelligendũ¬
est. Cũ hec uniu̾sa uent᷑a sint uob̾ &¬
ꝓpħali sp̃u p̃dicant᷑: moneo atq p̃ci¬
pio ut quiescatis ab eo qͥ scd̃m carnẽ
& narib halitũ trahit ut nos hoĩes

Expanded text:
excelsum, quod et in Regnorum libris, et in Ezechiele legimus: vel certe in quo, et eisdem litteris scribitur BETH, MEM, HE: ac pro locorum qualitate, si voluerimus legere, in quo, dicimus BAMMA; sin autem, excelsum vel excelsus, legimus BAMA. Intelligentes ergo Judaeiriorem partem interpretati sunt, ut videretur non laudare Christum, sed nihili pendere. Quae est enim verborum consequentia, et qui ordo orationis ac sensus, ut dicamus: Cum haec se ita habeant et dies ventura sit Domini in qua universus da: moneo vos atque praecipio, ut quiescatis ab homine, qui ita spirat ac vivit, ut nos homines, quia in nihili computandus est? Quisquam ne hominum ita quempiam laudet, ut dicat: Cavete ne offendatis eum, qui omnino nihili est? Ergo econtrario sic intelligendum: Cum haec universa ventura sint vobali spiritu praedicantur, moneo atque praecipio, ut quiescatis ab eo qui secundum caret naribus halitum trahit, ut nos homines
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiã in greco noluerint u̾tere. Cet̾i
eñ qui uertert̃ qͥdẽ sermonẽ ambigu¬
um ad impietatis tͣxere sensũ. ñ mirũ
cur male int̾p̃tati sint. nec uoluert̃
uidelicet ut iudei aut semi iuder: id: he
bionitȩ. Quod aut̃ xp̃c excelsus sit uł al¬
tissimꝰ qͥalio sermone apd̾ hebreos ap¬
pellat᷑ helyon: in octogesimo xͭi. psal¬
mo legimꝰ. nunqͥd syondicet homo. qͥd
homo natus sit in ea. & ipse fundauit
cã altissimꝰ. Et in euͣngłio. Et tu puer
ꝓpħa altissimi uocab̾is. Ac ne longũ
fumẽ trabã in expositione enĩ sc̃arũ
scͥpt᷑arũ: ueritatẽ debemꝰ seqͥ ñ conten¬
tionẽ. In isto loco bama. apd̾ hebreoᷤᷤ
ñ excelsus dr᷑ : s excelsũ. id: ipsa alti¬
tudo atq sublimitas qͣsi si de aliquo
tas. Origenes hunc locũ ita int̾p̃ta¬
tus est. Quia singłarit̃ de uno homine
dr᷑: referripotest & ad dñm saluato¬
rem. iubente ꝓpħa ut qͥescant ab eo
qͥ in magno aliqͦ reputatꝰ. ẽ. licet in¬

Expanded text:
iam in Graecum noluerint vertere. Caeteri enim, qui verterunt quidem, sed sermonem ambiguum ad impietatis traxere sensum, non mirum cur male interpretati sint, nec voluerint videlicet Judaei aut Semijudaei, id est, Ebionitae. Quod autem Christus excelsus sit vel altissimus, qui 45 alio sermone apud Hebraeos appellatur, ELION  , in octogesimo sexto psalmo legimus: Numquid Sion dicet homo, et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altongum funem traham in expositione enim sanctarum Scripturarum veritatem debemus sequi, non contentionem in isto loco BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est, ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si 46 de aliquo tas. Origenes hunc locum ita interpretatus est: Quia singulariter de uno homine dicitur, referri potest et ad Dominum Salvatorem: jubente Propheta, ut quiescant ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet im
Abbreviated transcription (Latin):
audiendi sermones dni. Lortẽ & ui¬
olũ: & senẽ. P forti qͦd solũ est in he¬
breo: duo simul .lxx. tͣnstulert̃ gy¬
gantẽ & fortẽ. eund ẽ uolentes gy¬
gantẽ. eẽ. qͦd fortẽ. De forti supͣdictũ ẽ.
Gygantẽ aut̃ in bonã partẽ. hoc ẽ.
de dño saluatore. in octauo decimo
psalmo legimꝰ. Exultauit ut gygas
ad currendã uiã: asũmo celo egressio

Expanded text:
. Fortem et violum, et senem. Pro forti, quod solum est in Hebraeo, duo simul LXX transtulerunt, gigantem et fortem, eumdem volentes gigantem esse, quem fortem. De forti supra dictum est. Gigantem autem in bonam partem, hoc est, de Domino Salvatore, in octavo decimo psalmo legimus: Exultavit ut gigas ad currendam viam suam: a summo coelo egressio
Abbreviated transcription (Latin):
hõ: s in om̃i ũbo qͦd egrediet᷑ ꝑ os dei.
fortitudo gͥ panis auferet᷑ ab eis. ille
qͥdicit: ego sũ panis qͥ de cȩlo descendi.
Et fortitudo aque: de qͣ idẽ dñs loq̃ba¬
tur. Omis qͥbibet ex aqͣ hac: sitiet itũ¬
Qui aut̃ bib̾it ex aqua quã ego dabo

Expanded text:
homo, sed in omni verbo quod egreditur per os Dei . Fortitudo igitur panis auferetur ab eis: ille qui dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Et fortitudo aquae, de qua idem Dominus loquebatur: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet itqui autem biberit