comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. c̃fiteri necẽẽ ẽ peccatũ om̃e actũ eẽ. ñ rẽ. Si gͥ actꝰ ẽ. ĩmo
qi uere actꝰ ẽ: uitari pot̾. Pespondemꝰ. peccatũ qͥdẽ actũ
claudicat. Nec tam̃ uitare pot̾ claudicationẽ: nͥ habuerit
sanatum pedẽ. Ꝙd aẽ in int̾iore hoĩe fieri pot̾: s grã dĩ ꝑ¬
ihm xꝑm dñm nr̃m. Ipsũ sane uiciũ qͥ claudicat hõ.
ambulat. Querat g q̃d cidem uicio nom̃ ĩponat. utrũ tẽ ue¬
lit dic̾e. an actũ. an rei potiꝰ qualitatẽ malã. qua deformis
actus existit. Sic & in homine int̾iore. animꝰ res ẽ. rapina ac¬
tus ẽ. auaricia uiciũ ẽ. idest qualitas scđm quã malꝰ ẽ ani¬
mͦ. ẽ qͣnoo nicħ agit. unde auaritiȩ suȩ seruiat. &̃ qͣndo au¬
dit ñ c̃cupisces. seq uituꝑat. & tam auarꝰ man&. s ꝑfidẽ
renouat᷑ ioest sanat᷑ de die in diẽ. nec tam̃ nͥ gr̾a dĩ ꝑ iħm¬

Expanded text:
 immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potest, sed gratia minum nostrum. ipsum sane uitium, quo claudicat homo,ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouat
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ. meus sermo ꝓcurrat. Aute omĩa inqͥt int̾ro¬
gandꝰ ẽ. qͥ negat hominẽ sine peccato ẽẽ posse: qͥd sit qͦc ũq
peccatũ. qͦd uitari potest. an qͦd uitari ñ pot̾. Si qͦd uitari
ñ pot᷑: peccatũ ñ ẽ. Si qͦd uitari pot̾: potest h̾o sine peccato
cẽ. qͦd uitari pot̾. Hulla enim ratio uł iusticia patit᷑ sal¬
tẽ dici peccatum: qͥd uitari nullom pot̾. Eespondemꝰ
uitari posse peccatum: si natura uiciata sauet᷑ gr̾a dĩ ꝑ¬

Expanded text:
necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interronecesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari posse peccatum, si natura uitiata sanetur gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis: quia filii estis eorum qui propħas occiderunt.
filios utiq dix̾ imitatione sceleris: ñ ꝓpagine ge¬
neris. Non enĩ qͦd ex illis scđm carnẽ nati erant: hoc
cis ẽẽ poterat crimini: s qͦd eis se similes infideli crude¬
litate monstrabant. Idõq conectit: ac dic̃. Et uos inplat
insuram patrum ur̃oꝵ.: Iserpentes. genimina uiꝑarĩ
quomͦ fugietis iuidicio gehennȩ÷ Idõ ecce ego mitto ad

Expanded text:
ipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & latrones. Uenisse quippe hoc loco intelligi uo¬
luit cos qui missi ñ fuissent: quos arguit & ibcremi¬
as dicens. Hȩc dic̃ dñs de propħis qui propħant in no¬
mine meo: & ego ñ misi illos. Hii autẽ quos insanus
iste blasphemat. adño missi sunt: non sponte uenert̃.
tione declarat ubi dic̃. aliam parabolam audite. Hõ
erat pat̾ familias qui plantauit uineam. & sepem
cireumdedit ei. & fodit in ea torcular. & edificauit

Expanded text:
sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi vosunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremias, dicens, Haec dicit Dominus de Prophetis qui prophetant in nomine meo, et ego non misi eos . Illi autem quos insanus iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt.tione declarat, ubi dicit: Aliam parabolam audite. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei,
Abbreviated transcription (Latin):
deberet. qui de aduentu eius aliqͥd cecinisse in pret̾itum
putabant᷑. commotꝰ talia cos &̃ nunc sentire respondit.
Dimisistis uiuum qui ante uos ẽ: & de mortuis fabu¬
lamini. Qͥd mirum. quandoqͥdem hoc testimoniũ de
scripturis nescio quib apocriphis ꝓtulit. si de ppħis di
talia confinxerunt heretici. qͥ casdẽ litc̾as ñ accipiunt:
Nam in enangłio dñs. qͦd ñ ẽ apocriphũ. s duce u̾itatiᷤᷤ
omnib notum: &̃ post resurrectionẽ discipłis in itin̾e
facta fuerant. p̾dicta monstrauit. De ipso iterũ inquit
quib erat moyses &̃ cȩt̾i dñs dixerit. s dictum ẽ de his
qui post eius euangłium p̾dicatum in eiꝰ nomine sibi
loqui uidentur. nescientes quid loquantur. in qͥb &
ist sibi locum ꝑiturus inuenit. Ilud quoq ait dixis¬
se dñm Ego sum ianua ouium. Om̃s alii quotqͦt
ante me uenerunt: fures sunt & latroues. Non autẽ
ita scriptum ẽ: s ita. Om̃s quotqͦt uenerunt: fures

Expanded text:
deberet, qui de adventu ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoquidem hoc testimonium de scripturis nescio quibus apocryphis protulit, si de Prophetis Dei talia confinxerunt haeretici, qui easdem litteras non accipiunt? Nam in Evangelio Dominus, quod non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discifacta fuerant, praedicta monstravit . 15. De ipso, inquit, iterum quibus erat Moyses et caeteri, Dominus dixerit: sed dictum est de iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes aliisunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes quotquot venerunt, fures
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ sic̃ hic putat. qͥ nos p̃ pecatũ ecos. ab gt̾ns ince felici¬
tate secreint. & fͥeno labore punuit. Q nos ñ sic̃ ist oiet
nicħ ignorare. s utilia scire p̃cepit. nec sic̃ iste sentit. atq a
i̾tate dissentit scientiã dãpnauit in nob̾. qͦ fit sapiendo u¬
sticiã. s quȩ fit exꝑiendo peccatũ. Qͥ nos qͦd errore moriebam
miserat᷑ ẽ. ipse ẽ enĩ ñ aliꝰ sic̃ hic putat. qͥ nos morti ñ exqͣ
saꝑe cepimꝰ qͦd iste ait. s ex qͦ deliqͥmꝰ destinauit. Qͥ nos ꝓpͥaᷤ
facultates hortat᷑ sꝑn̾e. ĩmo uͭ loco tutiore reconđde. cũ ip
plectendi. suos qͥb hoc ꝓtẽpore c̃gruebat. auferre atq hob̃e
sine iussit. siue ꝑmisit. Qͥ donat delicta conu̾sis cũ ipse

Expanded text:
alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vitae felictate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum iplectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ ñ qͥ uindicandi causas sic̃ iste dic̃ inqͥrit: s uindicandas
causas qͣndo ipse nouit adu̾tit. Qͥ nos ne qͣnoo uiraremꝰ mo¬
nuit. ut qm̃ falli possumꝰ. longe ẽẽm a ꝑuirio. ñ uitande.
Ipse ẽ aut̃ ñ aliꝰ ut hic putat qͥ suȩ sentntię u̾itatẽ adĩciet¬
dulos ĩcrepandos uͥ opꝰ ẽẽ udicauit. ẽ iurando firmaũ. Sic̃
aut̃ hõi iurans adhib& testẽ dm. ita se ipsũ ds̃. qͥ nos ĩfide
u̾bi ueri stare ussit. Ipse ẽ enĩ ñ aliꝰ sic̃ hic putat. ñ qͥ uo¬
luntatẽ suã sic̃ iste blasphemat. s qͥres quas uoluit ñ iita

Expanded text:
alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
decrepitam senectutẽ : fornicationis obicit crim̃. ꝓfecto qi
&e pͥ mortem sarȩ alteram dux̃. Tlbi & si nullum intelli¬
getet᷑ iei abditȩ sacram̃tum: ꝓpt̾ hoc solũ id fac̾e debuit.
abrabã: ne putarent herecici adu̾sus apłm. qͥb &̃ tertul

Expanded text:
decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
semini eꝰ. ut heres eẽt mundi. s ꝑ iusticiã fidĩ: Si enĩ
qͥ ꝑ legẽ heredes st̃: exinanitti ẽ fides. & euacuata ẽ
ꝓmissio. Lex enim iram oꝑat᷑. uͥ enĩ lex ñ ẽ. nec p̾uari¬
catio. Attendant quẽ admodum sic disputat ueluti
contra legem: ut eã pͥorẽ illa quȩ facta ẽ ad abraham
ꝓmissione conuincat. qͦd ñ sint heredes ex lege. qͥcuq
sint heredes dĩ. s ex ꝓmissiõe. Itẽq ad galathas. tr̃s
inquit scđm hominẽ dico. tam hominis c̃firmatĩ te¬

Expanded text:
semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tam
Abbreviated transcription (Latin):
cecat. S ñ ẽ iniquitas apud dm̃ cui dic̃ eccl̃a. miscd̾iam &
iuidicium cantabo tͥ dne. Illuminat gͦ miscd̃ia. excecat
uidicio. utiq ȩquissimo. & si occultissimo. Inscrutabilia st̃
iustos sine dubio dñs ipse testatur. Horum quippe iu¬
dei sepulchra construebant. & monum̃ta ornabant. quib
dic̃. Edificatis sepulchra ꝓpħarum. & ornatis monum̃ta
uistorum. S illi om̃s & li ꝓ temporis dispensatione uet̾is¬
testam̃ti ministrabant figuras: ad nouũ testam̃tum
nebat abraham. Hinc qͥppe isti si remoto uelamine le¬
gerent. intellig̾ent ita ñ eẽ inimicũ euangłiũ legi. sic̃ unt̾
coluisse confitent᷑ dm. ꝗͣuis cũ sic blasphement. ut c̃e om
negent. Et tam̃ apłs ꝓmissiones quȩ faccȩ st̃ abraȩ. q
nouũ testam̃tũ significabant. sic opponit legi ꝑ moysen
datȩ: ut hȩc duo int̾ se inimica uideant᷑. Qd enim
aliud ad romanos dic̃. ñ enĩ ꝑ legẽ ꝓmissio abrae aut

Expanded text:
diam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim  Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione VetTestamenti ministrabant figuris, ad Novum tamen Testanebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut
Abbreviated transcription (Latin):
bolum putare significatum. ac ñ potiꝰ dm̃ uerũ iustũ & bo¬
nũ. qͥ excecauit m̃tes infidelium scl̃i huiꝰ. ut ñ hic distin¬
guat᷑. in quib ds scł̃i hiiꝰ. ac deinde inferat᷑: excecauit m̃¬
tes infidelium. s ita potiꝰ in quib d̾s ac deinde subinferat᷑
excecet aliquoꝵ. Non enim attendunt saluatoris uerba
dicentis. In iudiciũ ego in hunc mundũ ueni. ut qͥ non
uident uideant. & qui uident. ceti fiant. Ille gͥ qͥ scđm¬

Expanded text:
bolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bobolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, excaecet aliquorum. Non enim attendunt Salvatoris verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant;
Abbreviated transcription (Latin):
quib aufertur uelamen qͦd in lectione ueteris testamenti
ne nec uetus intelligunt. nec nouũ. Qͥ autẽ transeunt ad
xp̃m: remoto uelamine ꝑ nouũ intelligunt & uetꝰ & nouũ.
Utinant & isti ceci oppugnatores legis & ꝓpħarum. sic tran¬
seant ad xp̃m. ut ñ sint in eis in quib obuelatum ẽ &
ipsum euangłiũ. In his enim qui ꝑeunt. ẽ obuelatũ ait
uͥ miser iste. dm̃ scłi huius uult intelligi malum tanꝙͣ il¬
li seruierit moyses in uet̾e testam̃to. quasi hoc apł̃s dix̾it
Ubi si necẽt essa. intelligi dm̃ scłi huiꝰ. dm̃ impioꝵ hoc ẽ
diabolum. qm̃ om̃s dii gentium demonia. & utiq multo
nec idõ d̃s uent̾ ẽ. Ita si pot᷑ dici ds huius scłi diabolus.
ñ idõ diabolus ds̃ ẽ. quia nec demonia sunt dei. quãuis
dii gentium sint demonia. Potest quippe scł̃m in malo
intelligi: unde dic̃ apłs petrus. eripite uos de p̾senti scł̃o
maligno. S cũ alt̾ pateat intellectꝰ. quid necesse ẽ hic dia¬

Expanded text:
is aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti ne nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remoto velamine per Novum, intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic dia
Abbreviated transcription (Latin):
tum oꝑatum ẽ in me omnẽ c̃cupiscentiam ꝑ qͥd man¬
datũ nͥ qͦd ait. c̾cupiscentiã nesciebam nͥ lex dic̾et ñ c̃cu¬
pisces: Numqͥd malum ẽ ñ c̃cupiscere: Immo maxime
bonum. Bonagͦ lex quȩ bonum dic̃. s uͥ ñ adest uiuifi¬
cans sp̃c. hȩc ipsa lex quȩ bonum dic̃ occidit. qi peccati
uirtꝰ ẽ cũ ꝑ illã oꝑat᷑ omnẽ c̃cupiscentiã. inflãmando ꝓ¬
hibitiõe qͦd ñ extinguitur ꝑ iubentẽ litteram. timore
dĩ atq eiꝰ ministrum moysen ceco & furioso corde repre¬
berount. Ioo quippe ẽ ministratio mortis: q pccatũ ꝑ
bonum oꝑatum ẽ mortẽ. Idõ ẽ ministratio dampnatiõis

Expanded text:
in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona est ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitur per jubentem litteram timore pDei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministrati
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ ẽ mͥ mandatum qͦd erat in uita. hoc ẽẽ ĩ mor¬
te: hoc ẽ occasione accepta peccatũ ꝑ mandatũ fefel¬
lit me. & ꝑ illud occidit. hoc ẽ lex subintrauit ut
abundaret delictum. hoc ẽ lex iram oꝑat᷑. hoc ẽ uutꝰ
peccati lex. Prohibitio enim peccati qͦd ẽ lex: auget ꝓ¬
fecto desiderium peccandi. qͦd ñ extinguitur nͥ contrario
desidio recte faciendi: ubi fides ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. hoc
autem ñ prestat littera iubens: s sp̃c iuuans. H lex gͦ¬

Expanded text:
erat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ p̾uaricator amissa excusatione ignorantiȩ conuicass
iacet. sub ista uͦ & parcente & opitulante. nec quia ma¬
la ẽ oꝑat᷑ extinguit᷑. & ut bona oꝑet᷑ accendit᷑. Q dgͦ ẽ
mirum si illa dicta ẽ ministratio mortis. nͥ litt̾a occi¬
dit malum. ꝓhibendo malum qͦd fit. & bonum impe¬
rando qͦd ñ fit: Ista uͦ dicca ẽ ministratio sp̃c utiq ui¬
uificantis. ut a p̾uaricationis morte surgamus. & iusticiã
ñ rei legamus in tabulis. s lib̃i in cordib & in morib
habemus. Hoc ẽ testam̃tum nouũ distans auet̾e. quia
ibi uetꝰ homo formidinis coartat᷑ angustiis. hic nouis hõ¬

Expanded text:
er etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus er etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vet
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ mͦ s uuantẽ. quȩ nouo testam̃to ẽ reuelata. Hinc
putant isti diuinoꝵ eloquiorum blasphematores malã
fuisse legem quȩ data ẽ ꝑ moysen quia dicta ẽ minista¬
tio mortis in litteris figurata lapideis. ñ intuentes propt
eos ee dictum qui suo lib̾o arbitrio legem sufficere arhi
legis littera tenebant᷑. Unde alibi dic̃. lex iram oꝑatut
ubi enim lex ñ ẽ. nec p̃uaricatio. hinc ostendens urde
dixerit. lex iram oꝑat᷑. Neq enim q̃ p̃uaricatio malaes¬
set. nisi lex ipsa bona eẽt. Mustum c̃ & nimis songĩ¬
cuncta colligere. quȩ in hanc sententiã beat᷑ dic̃ apłs
legem distinguens a gra. eoqͦt sub illa elidat᷑ elati
sub ista erigantur elisi. & qͦd illa intantum bona sit. ut
bona uibeat. hȩc intantum ut bona conferat. Illa uistie
fac̃ auditorem: ista factorem. Lido̾ sub illa peccator insuꝑ

Expanded text:
tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbit sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insup
Abbreviated transcription (Latin):
declaratum ẽ ꝓpt̾ excellentem claritatẽ. Nã si id qͦd destru¬
itur in gła ẽ: multo magis illud qͦd man&e ingła ẽ. Hoc
m iste posuit u̾ba apłica: nec a meliore int̾ p̃tatiõe plu¬
rimum distat. Qͥa gͦ dicta ẽ ministratio mortis in litce¬
ris formata lapideis. hinc existimat qͦd morti ministra¬
uerit moyses.ioest mortis auctori maligio scilicet sp̃ui
quẽ mundi huius iste opinat᷑ auctorẽ. ignorans ministia¬
tione mortis dictam legem. scđm illudo qͦd alibi dic̃. litã
occioit. sp̃c autẽ uiuificat. Lex enĩ quãuis usta & scã a bo¬
na sit: p̃uaricatorib intulit mortẽ. qͦs dĩ grã ñ adiuiit
ad iusticiam legis implendã. Oportebat enim ut testam̃¬
to uet̾e lox imponeret᷑ suꝑbis. & de suȩ uoluntatis uiture
fidentib. quȩ ñ daret iusticiam s uberet. ac sic morte pͥ¬
uaricationis impliciti ad grãm confugerent. ñ ubentem

Expanded text:
declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destrudeclaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. Omĩs qͥ tetigerit mortuũ ab omĩ anima hõĩs
& mortiuis fuerit. & ñ fuerit purificat᷑. tab̃nacłm dñi pol¬
ratum lauachrũ regen̾atiõis intellig̃. qͦd nc̃ accipiunt qui
baptizant᷑ in xp̃o: quisqͥs audit ficelit̾. Si crederetis moysi
crederetis & mͥ. de me enim ille scripsit. Qͥd autẽ mirũ si
iste infelix a luce u̾itatis auersus. & ob hoc luci u̾itatis
aduersus. ea quȩ ñ intellig̾̃ in nouo testam̃to. obicit
ueteri testam̃to. sic̃ & illud de apło paulo ubi ait ad co¬
rintbios. qͦd si ministratio mortis in litteris formata la¬
pideis facta ẽ ingła. ita ut ñ possent filii isrł intendere
in faciẽ moysi propt̾ głam uultꝰ eius quȩ destruit᷑. qua¬
re ñ magis ministratio sp̃c erit in gła. nã si ministratio dãp¬
nationis gła ẽ: multomagis ministratio iusticiȩ abunda¬
bit in gła: Etenĩ ñ glorificatum ẽ in hac parte: id quod

Expanded text:
diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit, et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polratum lavacrum regenerationis intelligit, quod nunc accipiunt qui baptizantur in Christo, quisquis audit fideliter, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scriatis adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objicit Veteri Testamento? Sicut etiam illud de apostolo Paulo, ubi ait ad Corinthios: Quod si ministratio mortis, in litteris formata lapideis, facta est in gloria, ita ut non possent filii Israel intendere in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quratio spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod
Abbreviated transcription (Latin):
& apłs ait. caro & sanguis regnum dĩ ñ possidebit. qr ñ ibi
erit corruptio. qua nunc sic fenum natura carnis arescit.
Hon enĩ alia seutentia ẽ: neq corruptio incorruptionem
possidebit. S hec repetitio sententiȩ. suꝑioris ẽ expositio.
ut qͦd ibi dictum ẽ caro & sanguis. intelligam corruptio¬
nem ñ substantiã carnis: & qͦs ibi dictum c̃ regnum dĩ
putemuis. caro & sanguis regnum dĩ ñ possidebit: ꝙͣ si di¬
ceret᷑ corruptio incorruptionem ñ possidebit. idest cor¬
ruptio carnis & sanguinis. in ullius regni incorruptiõe
aduuxit. oportet corruptibile hoc induere incorrupti¬
onẽ. Ita corruptio quȩ carnis & sanguinis nomine sig¬
nificata ẽ. in regni illius incorruptione ñ erit. qr ca¬
ro quȩ nunc cortuptibilis ẽ. tunc mutata incorrupti¬
bilis erit. Moises autẽ homo dĩ. si animã credidisset
ẽẽ mortalẽ qͦd utiq credidiss&e si eam sanguinẽ ñ sig¬
nificationis s propͥetatis causa eẽ dixissa: ñ alio loco

Expanded text:
s ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quia non ibi erit corruptio, qua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corruptio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententiae superioris est eut quod dictum est caro et sanguis, intelligamus corruptionem, non substantiam carnis; et quod dictum est regnum Dei, putemus, caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; quam si diceretur, corruptio incorruptelam non possidebit, id est corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptela uptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mortalem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse dixisset, non alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
sperat᷑. illa mutatio. ñ utiq remanebit ulla corruptio.
Quãuis gͦ & pꝰ resurrectionẽ dñs dixerit discipłis suis
palpate & uioete. quia sp̃c carnẽ & ossa ñ ht̃. sic̃ me
uidetis bab̾e: tamen scđm substantiam caro erit. non
scđ̾m corruptionem quȩ nẽ carni hoc nom̃ imponit.
unde ait ꝓph̃a. Omĩs caro fenũ. nũqͥd enĩ & oñi quã
leuauit in gelum: Qꝰ gͦ m̃ appellauit propħa carnẽ

Expanded text:
speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem Dominus dixerit discipulis suis, Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere : tamen secundum substantiam caro erit, non secundum corruptionem, quae nunc carni hoc nomen imponit. Unde ait propheta, Omnis caro fenum. Numquid enim et Domini quam levavit in coelum? Quo ergo modo appellavit Propheta ca
Abbreviated transcription (Latin):
illo meliꝰ significat᷑. quo omnib qͥb c̾stamꝰ uisibilib
p̃ual&̃. Illud autẽ quod apłs ait. nã ⁊ hoc testimoniũ
iste posuit. caro & sanguis regnũ dĩ ñ possidebit: non
facit de anima. s de resurrectione corporis questionem.
Uerum & ista: duob modis soluitur. Aut enĩ carnis
& sanguinis nomine. corruptionẽ carnis ⁊ sanguinis
nuncupauit. quȩ in resurrectione ñ erit: aut carnẽ
& sanguinem homines ad om̃s illecebras scłariũ uo¬
luptatum carni & sanguini deditos. qͥ regnũ dĩ ñ pos¬
sidebunt. Cotꝰ autẽ iste locus apłici sermonis uͥ scriptũ
ẽ. caro & sanguis regnum d̃i ñ possidebunt. si consideret᷑
diligentius: magis ꝑsuadebit corruptionẽ carnis sic̃ nc̃ ẽ.
his cum uocabulis appellare uoluisse. atq ad exponenduĩ
quid dicer& adiunxisse. neq corruptio incorruptionem
possidebit. quia cum facta fuerit quȩ in resurrectione

Expanded text:
illo melius significatur, quod omnibus quibus constamus visibilibus illo melius significatur, quod omnibus quibus constamus visibilibus praevalet. 22. Illud autem quod Apostolus ait nam et hoc testimonium iste posuit, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; non facit de anima, sed de resurrectione corporis quaestionem. Verum et ista duobus modis solvitur. Aut enim carnis et sanguinis nomine corruptionem carnis et sanguinis nuncupavit, quae in resurrectione non erit: aut carnem et sanguinem, homines ad omnes illecebras saecularium voluptatum carni et sanguini deditos, qui regnum Dei non possidebunt. Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae in resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
get̾is ocrogat᷑. Pocuerunt enum eẽ ioħi aliqui ȩqualeᷤᷤ
aliqui eo minores. nullus autẽ maior ꝓpt̾ sententiam
xit: qui mortalem eẽ animã ꝓnuntiauit. qui eã eẽ
sanguinem dix̃. Deinde ratiocinando magnis uirib
conat᷑ ostende ñ eẽ animam sanguinẽ. & laborat in
re manifesta. ñ intelligens legẽ. Sic enim dictũ ẽ. ani¬
ma omnis carnis sanguis ẽ. quomͦ dictum ẽ. petra erat
xp̃c. ñ quia hoc erat: s quia hinc significabat᷑. Non
autẽ frustra lex animam uoluit significare ꝑ sangui¬
nẽ. rem scilicet inuisibilem ꝑ rẽ uisibilẽ. nͥ quia san¬
guis ꝑ uenas om̃s ab ipso corde diffusus. in nr̃o corpores
plus cȩc̾is humorib principat᷑. ita ut ubicumq fuerit
uulnus inflictum. ñ humor altꝰ. s ipse ꝓcedat. Itaq
anima quia omib quib constamꝰ inuisibilit̾ p̾ual&.

Expanded text:
caeteris derogatur. Potuerunt enim esse Joanni aliqui aequales, caeteris derogatur. Potuerunt enim esse Joanni aliqui aequales, aliqui exit, qui mortalem esse animam pronuntiavit, qui eam esse sanguinem dixit. Deinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Petra erat Christus : non quia hoc erat, sed quia hinc significabatur. Non autem frustra Lex animam voluit significare per sanguinem, rem scilicet invisibilem per rem visibilem; nisi quia sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus, in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur; ita ut ubicumque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat: itaque anima, quia omnibus quibus constamus invisibiliter praevalet,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd corrumpit᷑ & ad grauat anima: aut si ragnum cȩlorũ
in ea sententia intelligi uoluit. qua & in hoc tempore signi¬
se ipsum dñs significauit. qui nascendi tempore minor
erat iohanne. maior autẽ diuinitatis et̾nitate. ⁊ dñica
potestate. Proinde scđm priorẽ expositionẽ: ita distin¬
guitur. In natis mulierum nemo exsurrexit maior
iohanne baptista. qui autem minor ẽ in regno çȩlorũ
ac deinde subinfert᷑: maior illo ẽ. Scđm hanc autẽ
posfiorem: ita. In natis mulierũ ñ exsurrexit maior
iohanne baptista. qui antẽ minor ẽ. ac demde subin¬
fertur in regno celorũ. maior illo ẽ. S ut̾q intellect᷑
ꝙͣ congruit u̾itati: tam refellendȩ huius sufficit uani-¬
tati. Siue enim quilib& angłs cȩt̾is minor. iohanne
sit maior. siue hic dñs intelligatur. iohanne p̃cursore
suo ȩtate minor. maiestate maior. nicħ inde ꝓpħis

Expanded text:
quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si regnum coelorum quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si regnum coelorum in ea sententia illic intelligi voluit, qua et in hoc tempore signise ipsum Dominus significavit, quia nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem ita distinguitur: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, ac deinde subinfertur, major illo est. Secundum hanc autem posteriorem ita: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est, ac deinde subinfertur, in regno coelorum major illo est. Sed uterque intellectus quam congruit veritati, tam refellendae hujus sufficit vanitati. Sive enim quilibet Angelus caeteris minor, Joanne sit major, sive hic Dominus intelligatur, Joanne praecursore suo aetate minor, majestate major, nihil inde Prophetis
Abbreviated transcription (Latin):
clauem scientiȩ. ipsi ñ introistis. & cos qͥ introibant
phibiustis. In semae ipsis enim u̾bum dĩ ñ habebats
s habebant in litteris quas legebant. Na si hab̃ent
in se ipsis. & ipsi intrarent. & alios intrare ꝑmitt̾ent.
Hon intrare ẽ autem: ñ intellig̾e. E cce quare nec ipsũ
nouerant nec eĩ patrem: qr ñ intelligebant qͦo lege¬
exsurrexit maior iohanne baptista. qͥ autẽ minor ẽ in
regno celorum. maior ẽ illo. ita uelut ratiocinando tã¬
quã iohannes ñ ꝑtineat ad regnum. & ob hoc multo
minus cȩt̾i ꝓpħe illius popłi quib maior ẽ ioħ̃es
Hȩc autem uerba dñi: duob modis possunt reccissi¬
me intelligi. Aut enĩ regnum celoꝵ appellauit eo lo¬
co dñs qͦd ñdum accepimus. & in qͦ ñdum sumͦ. unde
in fine dicturus ẽ. uenite bñdicti patris mei ꝑcipite
regnum. & quia ibi sunt scĩ angłi. quilib& in eis mi¬
nor. maior ẽ utiq quolib& scõ &e iusto. portante corpꝰ

Expanded text:
ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant, sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere. Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant quod legeexsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, major est illo : ita velut ratiocinando, tanquam Joannes non pertineat ad regnum coelorum, et ob hoc multo minus caeteri Prophetae illius populi, quibus major est Joannes. Haec autem verba Domini duobus modis possunt rectissime intelligi. Aut enim regnum coelorum appellavit eo loco Dominus quod nondum accepimus, et in quo nondum sumus; unde et in fine dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : et quia ibi sunt sancti Angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet sancto et justo, portante corpus
Abbreviated transcription (Latin):
an cceus sit potiꝰ uidicandꝰ. incertum ẽ. S qͣdlib&e coꝵ
eligat: decestandꝰ ẽ. Hinc enim hoc ostendẽ uoluit: qr
Añs commemoratis eisoem patrib ait. Hon ẽ ds mortuo¬
rum s uiuorum: cũ potiꝰ eos uiu̾e dix̾it. Adhibito qͥppe
testimonio de lege uͥ scriptũ ẽ. ego sum ds abrahã &
d̾s ysaac. & ds iacob: adiunxit: ñ ẽ d̾s mortuorum s

Expanded text:
an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito quippe testimonio de Lege, ubi scriptum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; adjunxit, Non est Deus mortuorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ occidistis int̾ templum & altare. Am̾dico uobis:
uenient hȩc omĩa suꝑ generationem istam. Nampe
constat. nempe manifestum ẽ imitando eẽ istos filios
occidit. usq ad rachariã quẽ isti occiderunt. ꝑsecutio¬
nes impiissimas & sceleratissimas ꝑtulerunt. Nã qͦmͦ
suꝑ istos uenit illorum sanguis. qui longe ante unxe¬
runt. ꝙͣ isti uł nascerent᷑. nͥ quia unum genꝰ. una cons¬
ꝑsio. una massa ẽ impiorum. imitatione sibim&e cone¬
xorum: Simul &̃ declarat᷑ in eodẽ popło fuisse iustos.
atq ꝓph̃as dĩ. quoꝵ isti quib hȩc loquit᷑ dñs. ȩdifica¬
bant sepulchra. ornabantq monum̃ta. Peior gͦ iste &
immanior: qͥ eo defunctos lingua maledica lacerat.
quib honorẽ ẽ impii deferebant. ⁊ ĩ animã suã crude¬
lit̾ seuiens. eos blasphemat. cum uelit uideri xp̃ianos.
ait. patres ur̃i manducauert᷑ manna in deserto & mor¬
tui st̃. q ⁊ isti patres mortui sint: utrũ frauoulent̃

Expanded text:
quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, imitando esse istos filios occidit, usque ad Zachariam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos blasphemat, cum velit videri christianuait, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt, quia et isti patres mortui sunt; utrum fraudulentus,
Abbreviated transcription (Latin):
QM ITU bonum quo suꝑius ñ ẽ:
d̾s ẽ. Ac ꝑ hoc incommutabile bonũ ẽ:¬
& idõ uere ȩternum. & uere immortale.
Cȩcera omnia bona ñ nisi ab illo sunt: s ñ de illo. De il¬
lo enim qͦd ẽ: hoc ẽ qͦd ipse ẽ. Ab illo autẽ quȩ facta st̃:
ñ sunt qͦd ipse. Ac ꝑ hoc si solus ipse in commutabilis:
omĩa quȩ fecit. quia ex nichilo fecit. mutabilia sunt.
qͦd omnino ñ ẽ & bona facere & magna & parua. & celestia
& t̾rena. & spiritalia & corporalia. Qͥa uͦ & iustus ẽ: ei

Expanded text:
m bonum quo superius non est, Deus est: ac per hoc incommutabile bonum est; ideo vere aeternum, et vere immortale. Caetera omnia bona non nisi ab illo sunt, sed non de illo. De illo enim quod est, hoc quod ipse est: ab illo autem quae facta sunt, non sunt quod ipse. Ac per hoc si solus ipse incommutabilis, omnia quae fecit, quia ex nihilo fecit, mutabilia sunt. quod omnino non est, bona facere, et magna et parva, et coelestia et terrena, et spiritualia et corporalia. Q
Abbreviated transcription (Latin):
& discipiinȩ seu̾itate mortib corpoꝵ longe mitiorib ꝙͣ st̃ et̾na
supplicia gehennarũ. ꝑpetrata sacͥlegia uindicauit. Qi t̾renaᷤᷤ
diuitias ñ sic̃ iste dic̃ dampnari ussit. s spitales celestesq
ꝓposuit. Ipse ẽ enim & ꝓpħarũ ds. qͥ fac̃ & diuites benigniᷤ¬
sime largienndo. & pauꝑes iustissime uł ñ dando uł auferen
qui filios parentum manib ĩ molari sͥ ut iste cͥminatur.
ñ solũ ñꝙͣ uoluit. uerũ &̃ ne id fier& in lege c̃stituit. qͥ si ne
acceptione ꝑsonarũ bñ faciendũ omib intimauit. Ipse
ẽ enĩ &e ꝓpħarum ds. qͥ qͣndo sine discretione etatis aut
sexus occidi homines iussit. unde scit iste ł qͥsꝙͣ qͥd eis pꝰ
mortẽ bonȩ cõpensationis attribuit. qͦrũ mortib uiuen¬
tes aut emendauit aut t̾ruit: Qͥ nos cqͦ animo in uiria ᷤᷤ

Expanded text:
et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna supplicia gehennarum, perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terrenas divitias, non sicut iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesque praeposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui facit et divites benignissime largiendo, et pauperes justissime vel non dando, vel auferendrum Deus, qui filios parentum manibus immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui sine acceptione personarum benefaciendum omnibus intimavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui quando sine discretione aetatis aut sexus occidi homines jussit, unde scit iste vel quisquam quid eis post mortem bonae compensationis attribuit, quorum mortibus viventes aut emendavit aut terruit? Qui nos aequo animo injurias
Abbreviated transcription (Latin):
culũ & feminã ꝓpagandi generis cansa nuptiali castitate c̃iunxx̃
ac scd̾as nuptias q̃ in nouo qͦq testam̃to ꝑmittunt᷑. licitas ẽe mon¬
strauit. Uxores autẽ frũm s sine filiis defunctoꝵ ad excitandã
defuncti postitatẽ ñ libidinis s pietatis affectu ĩmatmoniũ sͥ
copulare p̾cepit. patres uͦ filioꝵ c̃iugiis misceri omĩno ꝓhibu¬
neno inuisibilit̾ moriebant᷑. uisibiles serpentes qͥb ãmone¬
rent᷑ inmisit. & plaga emendatoria mortes animar̃ mortib
corpoꝵ figurauit. Qͥ dix̃ date elemosinã.:⁊ omĩa munda st̃ uo¬
nec sͥ uoluit pͥmogenitos hominũ filios ĩ molari s c̃secrari.
significans pͥmogenitũ a mortuis. in qͦ oportebat om̃s a morte
ꝑpetua lib̾ari. qͥ corruptibilib cibis incorruptibiles in se¬
psuit. Ipse ẽ enĩ ⁊ ꝓpħarũ ds. qui sacrificia qͥb ñ indiguit
ad significandũ uerũ sacͥficiũ in umbris fut᷑oꝵ p̾cede uoluit

Expanded text:
iali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuveneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui dixit, Date eleemosynam; et ecce omnia muit. Nec sibi voluit primogenitos hominum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sacrificia quibus non indiguit, ad significandum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit;
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ excide uerbum dĩ. Non enĩ om̃s qui ex isrł. hi st̾
isrł: neq quia sunt sem̃ abrahã om̃s filii. s in ysaac
uocabitur tͥ semen. hoc ẽ ñ hi qui filii carnis hi filis
di. s filii ꝓmissionis deputant᷑ in semen. Uel dehe
lia. S quid dicit illi responsum diuinum: Reliqui
mͥ septem milia uiroꝵ: qui ñ curuauert᷑ genua ante
baal. His atq huiusmodi attestationib. dĩ ueri & bo¬
ni eẽ scripturas illas quas iste blasphemat. apłica com¬
mendat auctoritas. Ubi autẽ aliquid &̃ de auctorib
gentium dicit apłs. ñ cos appellat ꝓpħas dĩ. nec illar̃
scripturarum dm̃ dicit auctorem quãuis ibi aliqua
uera reꝑiat. sicut de isto cretensi ait. Dix̃ quidã ex ipsis
ꝓprius eorum propħa. Cretenses semꝑ mendaces. Non
gͦ iudeorum propriꝰ s cretensium. qͦd utiq ad hoc dic¬
tum ẽ. ne di propħa putaretur. Et in actib apłorum

Expanded text:
potest excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt potest excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt Israel; neque quia sunt semen Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Vel illud de Elia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste blasphemat, apostolica commendat auctoritas. Ubi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces : non ergo Judaeorum proprius, sed Cretensium; quod utique ad hoc dictum est, ne Dei propheta putaretur. Et in Actibus Apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
nominib cũ dic̃ sic̃ scriptũ ẽ. & ea scͥptura intelligit᷑ ĩ qua
ẽ auctoritas dĩ. aut euident̾ dm̃ dicere asserit. cũ aliqͦd
adhib& testimonium de lege uł ꝓpħis dĩ. quale ẽ illd̃.
boui trituranti os ñ infrenabis. Numqͥd de bubꝰ cura ẽ
scͥtura dm̃ loqui. Uł illud. ẜ uidens autem scriptura qr
ex fide uistificat gentes d̃s: prenuntiauit abraȩ dicens
in semine tuo bñdicent᷑ om̃s gentes. ipsam scripturã ꝓ
do̾ posuit: quia dĩ ẽ. Uł illud de abraham. in ꝓmissione
inquit dĩ ñ hesitauit incredulitate: s ctorta᷑ ẽ fide dans
głam dõ. & plenissime credens quia quȩ ꝓmisit potes
ẽ &e facere. Contra quã diuinã & apłicam uocẽ canis
iste rabiosus oblatrans. ausus ẽ dicere abraham d̾o suo
ꝓmittenti ꝓlem. ñ credidisse. ignorans illud qͦd ait. si
mͥ centum annos habenti nascetur filius. ammirantis
ẽẽ gaudium: ñ diffidentiam dubitantis. Uel illud. N

Expanded text:
minibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquiScriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit increDeo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud: Non
Abbreviated transcription (Latin):
quis exis timaret idõ illos ñ intelligere quȩ locunt᷑
neq de quib affirmant. qm legis malȩ uolunt ẽẽ doc¬
tores: scunus autem inquit quia bona ẽ lex. siquis
ea legitime utatur. Hec sententia & illos refutat. qui
lege utuntur male. & illos qui cam opinant᷑ malã.
Porro si bona ẽ. qua dementia negatur d̃s bonus. qͥ
dedit legem bonam: Quȩ pot̾ uideri dampnatio suf¬
ficere his hominib. qui legem quam sic apł̃s laudat
amilium fabularum nomine accusant: U hoc se existi-¬
mant facere eiusdem epłȩ testimonio: ubi eam sic apłs
laudat. uolentes eẽ legis non doctores. s blasphematores:
annuntiaret᷑ aduentus. Cur fieri ñ potuit. cũ dicat
apłs. quia credita sunt illis eloquia di ÷ S ante
saluatoris aduentum inquit. sp̃c sc̃s ac diuinꝰ non
erat suꝑ terram. Hoc uanitas: non u̾itas loquit᷑. lã qͦ

Expanded text:
quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, annuntiaretur adventus. Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salvatoris adventum, inquit, Spiritus sanctus ac divinus non erat super terram. Hoc vanitas, non veritas loquitur. Nam quo
Abbreviated transcription (Latin):
bñdictus in scła amen: ueritatem se dicere clamat
apłs in capite huiusce sententiȩ. & hoc in xꝑo qui est
ipsa u̾itas. contestante ÷ͥ c̃scientia sua in sp̃u sc̃o: eãq
sententiam ꝑ amen concludit in finem. Idicit iste.
Non sunt uera quȩ hic apłs loquitur. Fallit infir¬
mos: quia non possunt caꝑe u̾itatem. Paruulos uani¬
tatib laccat: ⁊ esurientib filiis diabolicorum m̃da¬
ciorum uirus infundit ut nutriat. O portentũ non
bis arcendum. Hȩcine adoptio. hȩc gła. hec testamenta
hȩc legis constitutio. hoc obsequium. he ꝓmissiones. hi
bñdictus in scła. fabulȩ sunt anilesꝵ S quid mirũ
si tanta impietate delirat. qui legis uult eẽ destruccor
sic̃ qͦs dam idem apłs dic̃. uolentes eẽ legis ñ destruc¬
tores s doctores. ñ intelligere. neq quȩ locunt᷑. neq
de quib affirmant: Uerum nos illud qͦd secutus ad¬
iunxit. adu̾sus utrosq teneamus. Continuo quippe ne

Expanded text:
benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non bis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, hi bulas aniles, fabulae sunt aniles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne