comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatum ẽ: post istos ñ baptizat᷑. Que
qͥ causa ẽ. nisi qͥa baptisina quod illosius¬
sit paulꝰ acciꝑe. ñ hoc erat quod ꝑ ioħm
dabat᷑: Et ideo in eadem ipsa unitate ec¬
clesie baptismus xp̃i si baptirante fene¬
ratore tradat᷑. repeti ñ potest: baptismũ
aut̃ ioħis etiam ab ipso ioħe accipientes.
postea xp̃i baptismo baptitari oporte¬
bat. łinde possum & ego ũbis utens ipsĩ
beati cypͥani. ad cuiꝰdam miracłi consi¬
derationem audientium corda conuerte¬
re:. si dicam. ille ioħs maior int̾ propħas¬
habitꝰ. ille diuina gr̃a adhuc in ut̃o ma¬
tris impletꝰ. ille heh̾e sp̃u & uirtute sub¬
nixus. qui ñ aduersarius dñi s precur¬
sor & p̃dicator fuit. qͥ dñm non tantum
uerbis p̃nunciauit s & ocłis ostendit. qͥ
ipsum xp̃m ꝑ quem baptirant᷑ cȩteri
bapti⁊ auit. sic baptirare ñ meruit. ut p̾
eum ñ baptizarent᷑ qui ab eo fuerint

Expanded text:
baptizatum est, post istos non baptizatur. quae baptizatum est, post istos non baptizatur. quae igitur causa est, nisi quia baptisma, quod illos iussit Paulus accipere, non hoc erat quod per Iohannem dabatur? et ideo in eadem ipsa unitate ecclesiae baptismus Christi, si baptizante faeneratore tradatur, repeti non potest, baptismum autem Iohannis etiam ab ipso Iohanne accipientes postea Christi baptismo baptizari oportebat. Proinde possum et ego uerbis utens ipsius beati Cypriani ad cuiusdam miraculi considerationem audientium corda conuertere, si dicam: ille Iohannes maior inter prophetashabitus, illediuinagratiaadhucin utero matris impletus, ille Heliae spiritu et uirtute subnixus, qui non aduersarius domini sed praecursor ac paedicatorfuit, qui dominum non tantum uerbis praenuntiauit sed et oculis ostendit, qui ipsum Christum per quem baptizantur ceteri baptizauit, sic baptizare non meruit, ut post eum non baptizarentur qui ab eo fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit: & post ep̃os auaros ñ oportuerit.
Nemo enim negat qͦd in agro dominico
ioħs tͥticum erat: & si ampliꝰ ñ potest. in
ub̾tate centena. Item nemo dubitat aua¬
riciam quȩ est idolorum seruitꝰ in messe
dr̃uca utẽ paleas numerari. Cur gͦ post
tͥticum baptizat᷑: & post paleam non bap¬
triat᷑: Si ꝓpt̃ea paulus post ioħm bapti¬
⁊auit qͥa a ioħe melior erat:cur non &
cypͥanus post feneratores collegas suos
baptitauit. quibꝰ ult comparationem me¬
lior erat: Si ꝓpt̃ea post tales collegas
cypͥanus ñ baptizauit quia inunitate
cum illo erant: nee post ioħhm paulus de¬
buit: qͥa eadem unitate eontinebant᷑.
An forte fraudatores. & rapaces ad colũ¬
be illi unicȩ membra ꝑtinent: & ille ñ
strata est: Inmo uͦ ille intime ꝑtinet. isti
uͦ uł occasione alieuius seandali. uel ul¬
tima uentilatione a tͥtico separandi ne¬
quaquam ꝑtinent. Et tamen post illu̾

Expanded text:
tuerit et post episcopos auaros non oportuerit. tuerit et post episcopos auaros non oportuerit. nemo enim negat, quod in agro dominico Iohannes triticum erat et, si amplius non potest, in ubertate centena; item nemo dubitat auaritiam, quae est idolorum seruitus, in messe dominica inter paleas numerari. cur ergo post triticum baptizatur et post paleam non baptizatur? si propterea Paulus post Iohannem baptizauit, quia Iohanne melior erat, cur non et Cyprianus post faeneratores collegas suos baptizauit, quibus ultra conparationem melior erat? si propterea post tales collegas Cyprianus non baptizauit, quia in unitate cum illo erant, \'nec post Iohannem Paulus debuit, quia eadem unitate continebantur. an forte fraudatores et rapaces ad columbae illius unicae membra pertinent et ille non strata est? immo uero ille intime pertinet, isti uero uel occasione alicuius scandali uel ultima uentilatione a tritico separandi nequaquam pertinent, et tamen post illum
Abbreviated transcription (Latin):
in aqua penitentiȩ & remissione pecca¬
torum. ut ab eo baptizatis in spe remit¬
terent᷑ peccata. re ipsa uͦ in dm̃ baptismo
id fieret. sic̃ resurrectio que expectatur
in finem spe in nobis facta ẽ. sicut dicit
apłs quia simul nos excitauit. & simul
sedere fecit in cȩlestib. & idem dicit. spe
enim salui fasti sumus: nam & ioh̃s ipse
cum dicat. ego qͥdem baptito uos in aqua
penitentiȩ. in remissionem peccatorum.
dñm uidens ait. ecce agnus dei. ecce qͥ
dollit peccata mundi:tamen ne quis cõ¬
dendat etiam in baptismo ioħis dumis¬
sa ẽẽ peccata. s ampliorem aliquam sc̃i¬
ficationem eis qͦs uissit paulus denuo
baptitari ꝑbaptismum xp̃i ẽẽ eollatam
non ago pugnacit̃. Illud enim qͦd adrẽ
p̃sentem maxime ꝑtinet. intuendum ẽ
quoquo modose habeat baptisma iob̃is
cum eum ad unitatem xp̃i ꝑtinere mani¬
festum sit: quȩ causa fecerit. ut post io¬
hannem sẽm̃ baptitari homines opor¬

Expanded text:
in aqua paenitentiae in remissionem peccain aqua paenitentiae in remissionem peccatorum, ut ab eo baptizatis in spe remitterentur peccata, re ipsa uero in domini baptismo id fieret, sicut resurrectio quae expectatur in finem spe in nobis facta est, sicut dicit apostolus, quia simul nos excitauit et simul sedere fecit in caelestibus, et idem dicit: spe enim salui facti sumus — nam et Iohannes ipse cum dicat: ego quidem baptizo uos in aqua paenitentiae in remissionem peccatorum, dominum uidens ait: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccata mundi-, tamen, ne quisque contendat etiam in baptismo Iohannis dimissa esse peccata, sed ampliorem aliquam sanctificationem eis quos iussit Paulus denuo baptizari per baptismum Christi esse conlatam, non ago pugnaciter. Illud enim quod ad rem praesentem maxime pertinet intuendum est, quoquo modo se habeat baptisma Iohannis, cum eum ad unitatem Christi pertinere manifestum sit, quae causa fecerit, ut post Iohannem sanctum baptizari homines opor
Abbreviated transcription (Latin):
baptismum flecteret: & ñ solus illo bap¬
tismate tinctꝰ est. ne hoc ipso suꝑans il¬
lud ostendet. quod eo solus ipse baptiza¬
ri meruisset. ⁊& ult illud ꝑseuerare ñ
siuit: ne hoc unum quo & ipse bapti¬
⁊at indigere p̃cedente alt̾o iuderetur.
Quero itaq si baptismo ioħis peccata
dimittebant᷑. quid amplius p̃stari po¬
tuit ꝑ baptismum xp̃i eis qͦs apł̃s pau
lus post ioħis baptismum xp̃i baptism o
uoluit baptizari: Si aut̃ iob̃is baptis¬
mo ñ dimitebant᷑ peccata: utrum nam
meliores erant iohe cypriani temporib
de quib ipse dicit. qͦd fundos insidiosis
fraudib rapiebant. & usuris multiplican¬
tib fenꝰ augebant: qͥb tam̃ baptirantib
fiebat remissio peccatoꝵ:An quia eos u
in unitate. amicꝰ ille sponsi. uiȩ dñicȩ p̃¬
parator: & ipsiꝰ domini baptiiator: Qͥs¬
hoc dementissimus dixerit: Quaꝓpt̃
quanquam ita credam baptitasse ioħm

Expanded text:
baptismum flecteret, et non solus illo bapbaptismum flecteret, et non solus illo baptismate tinctus est, ne hoc ipso superius illud ostenderet quod eo solus ipse baptizari meruisset, et ultra illud perseuerare non siuit, ne hoc unum quo ipse baptizat indigere praecedente altero uideretur. Quaero itaque, si baptismo Iohannis peccata dimittebantur, quid amplius praestari potuit per baptismum Christi eis, quos apostolus Paulus post Iohannis baptismum Christi baptismo uoluit baptizari? si autem Iohannis baptismo non dimittebantur peccata, utrumnam meliores erant Iohanne Cypriani temporibus, de quibus ipse dicit quod fundos insidiosis fraudibus rapiebant et usuris multiplicantibus faenus augebant, quibus tamen baptizantibus fiebat remissio peccatorum P an quia eos unin unitate, amicus ille sponsi, uiae dominicae praeparator et ipsius domini baptizator? hoc dementissimus dixerit? quapropter quamquam ita credam baptizasse Iohannem
Abbreviated transcription (Latin):
liud requirat᷑. Ioħ̃s aut̃ tali baptismo p̃¬
tinguebat. qͦ accepto ẽẽt baptisma etiam
dominicum necessartum: non ut illud
repetat᷑ s ut eis qͥ ioħis baptismum acce¬
perant. etiam xp̃i baptiomꝰ cui uuiam
p̃parabat ille traderetur. Si enim xp̃i hu¬
militas commendanda non ẽẽt: nec bap¬
tismo ioħis opus eẽt. Rursus si in ioħe fi¬
nis cẽt: post ioħis baptisma xp̃i baptisino
opus non ẽẽt. S quia finis legis xp̃s ad
iusticiam omni credenti: ab illo demon.¬
sibi longe p̃posuit: & humilitatem. cum
eum tanquam infimum baptizauit. S
baptismi dispensator ioħs fuisse putare¬
quo xp̃iani tingunt᷑. Et rursus si om̃s
prius baptismo ioħis. & deinde xp̃i bap¬
tizari oporteret: minꝰ plenus. minus ꝙ ꝑ¬
fectus. xp̃i baptismus merito uiderctur:
qͥ non sufficeret ad salutem.Quo eirca.
& baptismo ioħis baptizatꝰ est dñs. ut
suꝑbas hominũ ceruices ad salutarẽ suũ

Expanded text:
lterum requiratur, Iohannes autem tali baptismo praelterum requiratur, Iohannes autem tali baptismo praetinguebat, quo accepto esset baptisma etiam dominicum necessarium, non ut illud repetatur, sed ut eis qui Iohannis baptismum acceperant etiam Christi baptismus, cui uiam praeparabat ille, traderetur. si enim Christi humilitas conmendanda non esset, nec baptismo Iohannis opus esset; rursus si in Iohanne finis esset, post Iohannis baptisma Christi baptismate opus non esset. sed quia finis legis Christus ad iustitiam omni credenti, ab illo demonsibi longe praeposuit, et humilitatem, cum eum tamquam infimum baptizauit. sedbaptismi dispensator Iohannes fuisse putarequo christiani tinguntur. et rursus si omnes prius baptismo Iohannis et deinde Christi baptizari oporteret, minus plenus minusque perfectus Christi baptismus merito uideretur, qui non sufficeret ad salutem. quocirca et baptismo Iohannis baptizatus est dominus, ut superbas hominum ceruices ad salutare suum
Abbreviated transcription (Latin):
neri qͦd ipse donauerat: ut intelligerent
om̃s. qnͣto suꝑbie sacͥlegio qͥsq contem¬
neret baptisma qͦd a dño deb̾et acciꝑe:
qͣndo ipse dñs accepisset. quod seruout
ꝓpͥum dare posset. ipse p̾stiterat. Et cũ
ioħs quo nemo exurrexit maior in natis
mulierum tantum testimoniũ xp̃o ꝑhi¬
beret. ut soluendȩ corrigie calciamen¬
ti eiꝰ se fateret᷑ indignum: xp̃s & baptis¬
mum eiꝰ accipiendo humillimus int̃
homines inueniret᷑: & baptismo eius lo¬
cum auferendo ds altissimus crederet᷑:
idem humilitatis doctor: & celsitudinis
clator. Null enim ꝓpħarum. nulli ꝓrsꝰ
hominum in scͥpturis diuinis leginꝰ
ẽẽ concessum. baptizare in aqua peni¬
tentiȩ. in remissione peccatoꝵ: qͦd ioħi
concessum ẽ. Qua mirabili gr̃a suspen¬
dens in se corda popłoꝵ tuam p̃pararet
in eis illi: quem se tanto p̃dicaret ẽẽ ma
mundat eccłiam: qͦ accepto nullum a¬

Expanded text:
neri quod ipse donauerat, ut intellegerent neri quod ipse donauerat, ut intellegerent omnes, quanto superbiae sacrilegio quisque contemneret baptisma quod a domino deberet accipere, quando ipse dominus accepisset, quod seruo ut proprium dare posset ipse praestiterat, et cum Iohannes, quo nemo exsurrexit maior in natis mulierum, tantum testimonium Christo perhiberet, ut soluendae corrigiae calciamenti eius se fateretur indignum, Christus et baptismum eius accipiendo humillimus inter homines inueniretur et baptismo eius locum auferendo deus altissimus crederetur, idem humilitatis doctor et celsitudinis dator. Nulli enim prophetarum, nulli prorsus hominum in scripturis diuinis legimus esse concessum baptizare in aqua paenitentiae in remissionem peccatorum, quod Iohanni concessum est, qua mirabili gratia suspendens in se corda populorum uiam praepararet in eis illi, quem se tanto praedicaret esse mmundat ecclesiam, quo accepto nullum a
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tum ñ ut habeant. siiam eodem
ipso qͣmuis in heresi tincti st̃: sut salubͥt
habeant. ad catholice unitatem ueritatẽq
festinent. Nam nẽ de ioħis baptismo ui¬
dendum ẽ qͥd dicat᷑. Baptizatos enĩ a pau¬
lo eos qͥ iam baptismo ioħis baptizati fu¬
sic̃ idem ioħs dicit. Non potest homo acci¬
pere qͥcquam: nisi datum fu̾it ei de cęlo.
Et ne forsitan hoc sic a deo patre accepisse
uidet᷑. ut a filio ñ acciꝑet: de ipso xp̃oiden¬
tidem loquens ait. Nos omnes de plenitu¬
dine eiꝰ accepimus. Accepit aut̃ hoc ioħs
certe dispensationis gr̃a non diu manfu.¬
rum.s qͣntum satis ẽẽt ad parandam uiã
dño: cuiꝰ eum ẽẽ p̃cursorem oportebat.
Qm ille humilit ingressurꝰ & se humi¬
liter sequentes ad excellentiam deductu¬
rus. sic̃ seruis pedes lauit: ita serui baptis¬
mo tingui uoluit. Sic̃ enim se subiecit
pedib eoꝵ qͦs ipse dirigebat: sic ioħis mu¬

Expanded text:
sacramentum non ut habeant, si iam eodem sacramentum non ut habeant, si iam eodem ipso quamuis in haeresi tincti sunt, sed ut salubriter habeant, ad catholicae unitatem ueritatemque festinent. Iam nunc de Iohannis baptismo uidendum est quid dicatur. baptizatos enim a Paulo eos qui iam baptismo Iohannis baptizati fusicut idem Iohannes dicit: non potest homo accipere quicquam, nisi datum fuerit de caelo. et ne forsitan hoc sic a deo patre accepisse uideretur ut a filio non acciperet, de ipso Christo identidem loquens ait: nos omnes de plenitudine eius accepimus. accepit autem hoc Iohannes certae dispensationis gratia non diu mansurum, sed quantum satis esset ad parandam uiam domino, cuius eum esse praecursorem oportebat. quam ille humiliter ingressurus et se humiliter sequentes ad excellentiam deducturus, sicut seruis pedes lauit, ita serui baptismo tingui uoluit. sicut enim se subiecit pedibus eorum quos ipse dirigebat, sic Iohannis mu
Abbreviated transcription (Latin):
ma: nisi ñ solum legitimum s etiam legi¬
time habeat᷑. Nec tam̃ si legitime ñ habe¬
bit᷑. & peccata uł ñ remittent᷑ uł remis¬
sa replicabunt᷑. ꝓpt̾ea uel malum erit¬
uł nullum inbaptizato baptis mi sacram̃¬
tum.Siẽ enim uidas cui bucellam tͣdidit
dñs. non malum accipiendo s male acci¬
piendo locum in se diabolo p̃buit:sic in¬
digne qͥsq sumens dñicum sacram̃tum.
ñ efficit. ut qͥa ipse malꝰ est malum sit:
aut qͥa ñ ad salutem accipit. nicħ accepe¬
rit. Corpꝰ enim dñi &e sanguis dñi nichil¬
ominus erat etiam illis qͥb apłs dicebat.¬
Qui manducat & bibit indigne: iudiciũ
sibi manducat & bibit. Non gͦ querant
in catholica heretici qͦdhabent. s quod ñ
habent: id est finem p̃cepti sine qͦ multa
scã hab̃i possunt : s ꝓdẽe ñ poss t̃. finis au¬
tem p̃cepti ẽ caritas. de corde puro & con¬
scientia bona: & fide ñ ficta. Lauacriuͦ

Expanded text:
ma, nisi non solum legitimum, sed etiam legima, nisi non solum legitimum, sed etiam legitime habeatur. nec tamen, si legitime non habebitur et peccata uel non remittentur uel remissa replicabuntur, propterea uel malum uel nullum erit in baptizato baptismi sacramentum. sicut enim ludas, cui buccellam tradidit dominus, non malum accipiendo sed male accipiendo locum in se diabolo praebuit, sic indigne quisque sumens dominicum sacramentum non efficit, ut quia ipse malus est malum sit aut quia non ad salutem accipit nihil acceperit. corpus enim domini et sanguis domini nihilominus erat etiam illis quibus dicebatQui manducat indigne, judicium tibi manducat et bibit . Non ergo quaerant in Catholica haeretici quod habent, sed quod non habent, id est, finem praecepti, sine quo multa sancta haberi possunt, sed prodesse non possunt. Finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. lauacri uero
Abbreviated transcription (Latin):
lica.⁊ eo digne uiuens ht̃. ⁊ legittimũ ⁊ legit¬
time ht̃. Qsqͥs aut̃ uł inipsa catholica sic̃
palea cõmixta frum̃to. uł extͣ sic̃ paleauento
time utit᷑. qͥ eoutit᷑ contͣ legẽ: qͦd facit omĩs qͥ
baptizatꝰ ꝑdite uiuit siue intꝰ siue foris. Qa¬
ꝓpt̾ sic̃ de lege dix̃ apłs bona ẽ lex. siqͥs ea
legitime utat᷑: ita de baptismo dicere rec¬
te possumꝰ. Bonus ẽ baptismꝰ. Siqͥs eolegi
Quintus
time utat᷑. Et sic̃ non faciebant tc̃ ut lex
bona ñ ẽẽt. aut ut omnino nulla eẽt qͥ ea
ñ legitime utebant᷑. sic nullo modo facit
ut baptismꝰ bonus ñ sit. aut ut omnino
baptismꝰ non sit: quisqͥs eosiue quia in
heresi. sitie qͥa in pessimis morib uiuit. ñ
legitime utit᷑. Et ideo eum uel ad unitatẽ
catholicam uł aduitam tanto sacram̃to
dignam conu̾tit᷑. non aluid baptisma in¬
cipit hab̃e legitimum: s illud ipsum in¬
cipit hab̾e legitime. Nec remissioirre¬
uocabilium peccatoꝵ consequit᷑ baptis¬

Expanded text:
gitimum et legitime habet, quisquis autem uel in ipsa catholica sicut palea commixta frumento uel extra sicut palea uento time utitur qui eo utitur contra legem, quod facit omnis qui baptizatus perdite uiuit siue intus siue foris. Quapropter sicut de lege dixit apostolus: bona. est lex, si quis ea legitime utatur, ita de baptismo recte dicere possumus: \'bonus est baptismus, si quis me utatur\'. et sicut non faciebant tunc ut lex bona non esset aut ut omnino nulla esset qui ea non legitime utebantur, sic nullo modo facit ut baptismus bonus non sit aut ut omnino baptismus non sit, quisquis eo siue quia in haeresi siue quia in pessimis moribus uiuit non legitime utitur. et ideo cum uel ad unitatem catholicam uel ad uitam tanto sacramento dignam conuertitur, non aliud baptisma incipit habere legitimum, sed illud ipsum incipit habere legitime. nec remissio inreuocabilium peccatorum consequitur baptis
Abbreviated transcription (Latin):
est.si forte intꝰ in ipsa eccłia dum hominem
di querit. in homicidam fraude erroris in¬
currit: Si ñ potest in homine aliquid in.¬
ane eẽ. & aliquid p̃ualere: quare potest
inhomicida sacramentum sc̃m eẽ. & cor
potest. nec baptitare potest:cur intꝰ bapti¬
micida. cum omnis qͥ sp̃m sc̃m habet illu¬
minatꝰ sit. qui aut̃ odit fr̃em intenebris
sit usq adhuc: Si qͥa unus ẽ baptismus. os
unꝰ sp̃s. ideo ñ possunt habe unũ baptisma

Expanded text:
est, si forte in ipsa intus ecclesia, dum hominem est, si forte in ipsa intus ecclesia, dum hominem dei quaerit, in homicidam fraude erroris incurrit? si non potest in homine aliquid inane esse et aliquid praeualere, quare potest in homicida sacramentum sanctum esse et  spiritum dare non potest, nec baptizare potest, cur intus baptimicida, cum omnis qui spiritum sanctum habet inluminatus sit, qui autem odit fratrem suum in tenebris sit usque adhuc? si, quia unus est baptismus et unus spiritus, ideo non possunt habere unum baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
impeditus. Si gͦ ad hoc ualet qͦd dictum
est in euangłio ds peccatorem ñ audit. ut
ꝑpeccatorem sacramenta ñ celebrent᷑: qͦmͦ
exaudit homicidam dep̃cantem uel suꝑ
aquam baptismi. uel suꝑ oleum. uel suꝑ
eucharistiam. uel suꝑ capita eorum quib
manꝰ imponit᷑: Quȩ tam̃ omnia & fiunt
&ualent etiam ꝑhomicidas. id est ꝑ eos
qui oderunt fr̃s etiam intꝰ in ipsa eccłia.
Cum dare nemopossit qͦd non habet: qͦmͦ
dat homicida sp̃m sc̃m: Et tamen etiam in¬
tus ipse baptizat. Os gͦ dat etiam ipso bap¬
trrante spm̃ sc̃m. Quodu̾ ait. baptirandꝰ
est ce innouandꝰ qui ad eccłiam uenit. ut
intꝰ ꝑ scõs sc̃ificet᷑ quid faciet si & intꝰ in nͣ
scõs incurrerit: An forte sc̃s est homicida:
Et si ꝓpt̃ea baptizat᷑ in eccł̃ia. ut etiam hoc
ipsum deponat. qͦd homo ad dm̃ueniens
dum sacerdotem querit in sacͥlegium frau.¬
de erroris incurrit: ubi postea depositurꝰ

Expanded text:
inpeditus. si ergo ad hoc ualet quod dictum inpeditus. si ergo ad hoc ualet quod dictum est in euangelio: deus peccatorem non audit, ut per peccatorem sacramenta non celebrentur, quomodo exaudit homicidam deprecantem uel super aquam baptismi uel super oleum uel super eucharistiam uel super capita eorum quibus manus inponitur? quae tamen omnia et fiunt et ualent etiam per homicidas, id est per eos qui oderunt fratres, etiam in ipsa intus ecclesia. cum dare nemo possit quod non habet, quomodo dat homicida spiritum sanctum? et tamen etiam intus ipse baptizat: deus ergo dat etiam ipso baptizante spiritum sanctum. Quod uero ait: baptizandus est et innouandus qui ad ecclesiam uenit, ut intus per sanctos sanctificetur, quid faciet, si et intus in non sanctos incurrerit? an forte sanctus est homicida? et si propterea baptizatur in ecclesia, ut etiam hoc ipsum deponat, quod homo ad deum ueniens, dum sacerdotem quaerit, in sacrilegum fraude erroris incurrit, ubi postea depositurus
Abbreviated transcription (Latin):
tizat᷑: etiam de scã eccłia int̾rogat᷑. Quasi
uͦille qui intꝰ non factis sed u̾bis scłorenun¬
ciat. non hoc in baptismo int̾rogat᷑. Sicut
gͦ huius falsa responsio non efficit. ut bap.¬
tismus ñ sit quem ꝑcipit: sic & illiꝰ de eccłia
scã falsa responsio non efficit: ut baptismꝰ
non sit quem ꝑcipit. Et sic̃ ille si postea qͦd
fallacit᷑ responderat ueracit̃ impleat ñ ei
baptismꝰ repetit᷑. s uita corrigit᷑: sic &e ille
si postea ueniat ad eccłiam de qͦ int̾rogat᷑
falsum responderat. qui ea se habere dũ
non haberet putabat: ipsa qm ñ habebat¬
eidat᷑. non quod acceperat iterat᷑. suraut̃
adũba que ꝓcedunt ex ore homicide pos¬
sit tam̃ ds oleum sc̃ificare. & in altari qͦd
heretici posuerunt ñ possit: nescio: nisi
forte quem cor hominis fallacit᷑ conũsũ
intꝰ non impedit. lignum fallacit̾ positũ
impedit foris: qͦ minus sacramentis suis
adẽẽ dignet᷑. nullis hominum falsitatib

Expanded text:
quasi uero ille, qui intus non factis sed uerbis saeculo renuntiat, non hoc in baptismo interrogatur. sicut ergo huius falsa responsio non efficit, ut baptismus non sit quem percipit, sic et illius de ecclesia sancta falsa responsio non efficit, ut baptismus non sit quem percipit, et sicut ille si postea quod fallaciter responderat ueraciter impleat, non ei baptismus repetitur sed uita corrigitur, sic et ille si postea ueniat ad ecclesiam de qua interrogatus falsum responderat, quia eam se habere dum non haberet putabat, ipsa qei datur, non quod acceperat, iteratur. Cur autem ad verba quae procedunt ex ore homicidae possit Deus tamen oleum sanctificare, et in altari quod haeretici posuerunt forte quem cor hominis fallaciter conversum intus non impedit, lignum fallaciter positum impedit foris, quominus sacramentis suis adesse dignetur, nullis hominum falsitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
tismatis. qͦ iste ñdũ. ille lam imbutꝰ est. fa¬
cimꝰ iniuriam: aut cathecumini sacͣm̃tũ.
sacram̃to baptismi p̃ferendum putamꝰ :
cũ aliquem cathecuminum aliqͦ baptiza¬
to fideliorem melioremq cognoscimus.
Melior enim centurio corneliꝰ ñdũ bap¬
tizatꝰ. symone baptirato. Iste enĩ & ante
baptismum sp̃ti scõ impletꝰ est. ille &e post
baptis mum immuud o sp̃u inflatus est.
ueruntamen corneliꝰ si etiam sp̃u scõiam ac¬
cepto baptitari noluisset: contempti tanti
sacramenti reꝰ fieret. Cum aut̃ baptitattis
ẽ: ñ utiq meliꝰ sacramentum qͣm symon
accepit: s diũs a hominum merita. sub eiꝰ¬
dem sacram̃ti pari scĩtate distincta sunt. Ita
ñ auget aut minuit baptismatis scĩtatem:
uł bonum uł malum hominis meritum.
Sic̃ aut̃ bono cathecumino baptismꝰ deẽ.
ad capess endum regnum cȩloꝵ: sic malo
baptitatouera conũsio. Qͥ enĩ dix̃ nͥ quis

Expanded text:
tismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, fatismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, facimus iniuriam aut catechumeni sacramentum sacramento baptismi praeferendum putamus, cum aliquem catechumenum aliquo baptizato fideliorem melioremque cognoscimus. melior enim centurio Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. iste enim et ante baptismum sancto spiritu impletus est, ille et post baptismum inmundo spiritu inflatus est. uerumtamen Cornelius si etiam spiritu sancto iam accepto baptizari noluisset, contempti tanti sacramenti reus fieret. cum autem baptizatus est, non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate distincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem bono catechumeno baptismus deest ad capessendum regnum caelorum, sic malo baptizato uera conuersio. qui enim dixit: nisi quis
Abbreviated transcription (Latin):
malꝰ est baptismꝰ. & in bono bonꝰ. s in utͦq
bonꝰ. Sic̃ lum̃ solis uł etiam lucernȩ. non
utiq det̾iꝰ est in ocłis det̾iorib. quam in me¬
horib. s idem in utͥs ꝙ: qmuis eos diu̾se ꝓ
illoꝵ diũsitate uł letificet: uł excruciet.
¶Ilud sane qͦd de cathecuminis obiciebat᷑
cypͥano. qͦd inmartyrio dep̃hensi. & ꝓ xp̃i
nomine occisi. etiam sine baptismo coro¬
narent᷑: qͥd ad rem ꝑtineat ñ satis intelli¬
go:nisi forte qͥa dicebant multomag̃ here¬
ticos cum baptismo xp̃i posse ad regntm
eiꝰ admitti. qͦ cathecumini admitterent᷑. cũ
ipse dixerit: nͥ qͥs renatꝰ fu̾it ex aqua ce sp̃.¬
ñ intͣbit in regnum cȩloꝵ. Qua in renec
ego dubito cathecuminum catholicum.
diuina caritate flagͣntem heretico bapti¬
zato ante ponere: s etiam in ipsa intꝰ ca¬
tholica. bonum cathecuminũ malobap¬
trato añponimꝰ. Nec ido tñ sacram̃to bap¬

Expanded text:
malus est baptismus et in bono bonus, sed in utroque malus est baptismus et in bono bonus, sed in utroque bonus, sicut lumen solis uel etiam lucernae non utique deterius est in oculis deterioribus quam in melioribus, sed idem in utrisque, quamuis eos diuerse pro illorum diuersitate uel laetificet uel excruciet. Illud sane quod de catechumenis obiciebatur Cypriano, quod in martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi etiam sine baptismo coronarentur, quid ad rem pertineat non satis intellego, nisi forte quia dicebant multo magis haereticos cum baptismo Christi posse ad regnum eius admitti quo catechumeni admitterentur, cum ipse dixerit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spnon intrabit in regnum coelorum . Qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum divina charitate flagrantem haeretico baptizato anteponere; sed etiam in ipsa intus Catholica bonum catechumenum malo bapato anteponimus, nec ideo tamen sacramento bap
Abbreviated transcription (Latin):
adult̾ non sit: difficile ẽ. Potest tam̃ ñ eẽ
hereticꝰ. sic̃ hereticꝰ potest ñ ẽẽ ebriosꝰ nec
adult̃. aut fornicator. nec luxuri osꝰ. aut̃
amator pecuniȩ. aut ueneficꝰ: & simul
hec omnia potest ñ ẽẽ. Neq enim tinum
aliqͦd uitium: omnia cęt̾a uitia consequ¬
untur. ꝓpositis itaq duob. uno cathohico
cum his omnib trciis. alio heretieo sine¬
bis que possunt ñ ẽẽ in heretico. qͣmius contͣ
a caritate sp̃itali ut̃q dissentiat. & ob hoc
ut̃q ab illiꝰ unicȩ columbe corpore alienꝰ
sit. cur in uno eoꝵ sacram̃tum xp̃i cognos¬
cimus: in alio nolumꝰ: Quasi aut huius
aut huiꝰ sit. cũ in utͦq idem sit. & ñ nisi d̾i
sit: & qͣmiuis inpessimis bonum sit. Et si
hominum qui hoc habent aliꝰ ẽ alio det̃ior
ñ ideo illud qͦd habent det̾iꝰ est in illo qͣm
inisto. Qͥa nec in duobꝰ catholeis malis. si
unꝰ sit alio det̾ior: det̾iorem baptis mũ gerit.
Nec siunꝰ eoꝵ sit bonꝰ aliꝰ malus. in malo

Expanded text:
 difficile est: potest tamen non esse haereticus; sicut haereticus potest non esse ebriosus, nec adulter aut fornicator, nec luxuriosus aut amator pecuniae aut veneficus, et simul haec omnia potest non esse. Neque enim unum aliquod vitium omnia caetera consequuntur. Propositis itaque duobus, uno catholico cum his omnibquae possunt non esse in heretico, quamvis contra a caritate spiritali uterque dissentiat et ob hoc uterque ab illius unicae columbae corpore alienus sit, cur in uno eorum sacramentum Christi cognoscimus, in alio nolumus, quasi aut huius aut huius sit, cum in utroque idem sit et non nisi dei sit et quamuis in pessimis bonum sit? et si hominum qui hoc habent alius est alio deterior, non ideo illud quod habent deterius est in illo quam in isto, quia nec in duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior, deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum sit bonus alius malus, in malo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis habitum se ꝑuenisse sentirent: ad
qͣm multibaptizati adhuc ascende cona¬
rent᷑. Qͥd aut̃ ualeat. & qͥd agat in homine
corporalit̃ adhibita scificatio sacramenti.
sine qͣ tam̃ lat᷑ ille ñ fuit. qͥa ñ eiꝰ accipien¬
dȩ uoluntas defuit.s non accipiendȩ ne¬
cessitas affuit: difficile est dicere. Nͥtam̃
plurimum ualeret: non serui baptis mũ
dñs accepisset. Uerum qͥa ꝑse ipsa considan¬
da est. excepta salute hominis cui ꝑficien¬
de adhibet᷑. satis indicat qͦd & in malis. &

Expanded text:
mentis habitum se peruenisse sentirent, ad mentis habitum se peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere conarentur. Quid autem ualeat et quid agat in homine corporaliter adhibita sanctificatio sacramenti — sine qua tamen latro ille non fuit, quia non eius accipiendae uoluntas defuit, sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere. nisi tamen plurimum ualeret, non serui baptismum dominus accepisset. uerum quia per se ipsa consideranda est excepta salute hominis cui perficiendae adhibetur, satis indicat quod et in malis et
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas. Usq ad eonemo debet in quoli¬
bec ꝓuectu intioris hominis. si forte ante
baptisinum usq ad sp̃italem intellectum
pio corde ꝓfecerit contemnere sacram̃tũ:
qͦd ministroꝵ oꝑe corporalit̾ adhibet᷑: s ꝑ
hoc d̾s hominis consecrationem sp̃ialit̃
oꝑat᷑. Nec ob aliud existimo baptizandi
munꝰ ioħi fuisse atͥbutum. ita ut ioħis
baptismus diceret᷑: nisi ut dñs ipse qͥ de¬
derat. cum serui baptismum ñ spreuisset
acciꝑe. dedicaret humilitãs uiam: Et
quantipendendum eẽc suum baptisma
qͦ ipse baptitat᷑us erat: tali facto aꝑtissime
declararet. Uidebat enĩ tanqͣm potentis.¬
sunus medicꝰ salutis et̾̃nȩ quorundam ñ
defut᷑um tumorẽ: qͥ cum intellectu ueri¬
tatis & ꝓbabilib morib ita ꝓfecissent. ut̃
multis baptizatis. uita atq doctͥna se p̃po.¬
nere minime dubitarent: suꝑuacaneum
sibi ẽẽ credent baptiiari. qͣndo ad illum

Expanded text:
auctoritas. usque adeo nemo debet in quoliauctoritas. usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis, si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum opere corporaliter adhibetur, sed per hoc deus hominis consecrationem spiritaliter operatur. nec ob aliud existimo baptizandi munus Iohanni fuisse adtributum, ita ut Iohannis baptismus diceretur, nisi ut dominus ipse qui dederat, cum serui baptismum non spreuisset accipere, dedicaret humilitatis uiam et quanti pendendum esset suum baptisma, quo ipse baptizaturus erat, tali facto apertissime declararet. uidebat enim tamquam potentissimus medicus salutis aeternae quorundam non defuturum tumorem, qui, cum intellectu ueritatis et probabilibus moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi esse crederent baptizari, quando ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
cordis: si forte ad celebrandum mist̾ium
baptisini in angustiis tempors succurri
ñ potest. Neq enm latͦ ille ꝓ nomine xͥ
crucifixus ẽ: s ꝓmeritis facnoꝵ suorũ.
Nec qͥa credidit passꝰ est: s dum patit᷑
credidit. Qũatum itaq ualeat etiam si¬
ne uisibili baptismi sacram̃to quod ait
apłs corde credit᷑ ad iusticiam. ore autẽ¬
confessio fit ad salutem: in illo latrone
declaratum est. S tẽ implet᷑ inuisibilit̃:
cum misti̾um baptis mi ñ contemptꝰ reli¬
gionis: s articłs necessitatis excludit. Nã
multomagis in cornelio. & in amicis eiꝰ
qͣm in illo latͦne posset uideri suꝑfluum
ut aqͣ etiam tinguerent᷑. in quib iam do¬
num sp̃s scĩ qͦd non nisi baptizatos alios
accepisse scã scͥpt᷑a testat᷑. certo quoq indi¬
tio quod illis temporib congruebat cum
linguis loquerent᷑. eminu erat. Baptriati
sunt tamen. Et in hoc facto apłica extat

Expanded text:
cordis, si forte ad celebrandum mysterium cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Neque enim latro ille pro nomine Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum: nec quia credidit passus est, sed dum patitur credidit. quantum itaque ualeat etiam sine uisibili baptismi sacramento quod ait apostolus: corde creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem, in illo latrone declaratum est. sed tunc impletur inuisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. nam multo magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone posset uideri superfluum ut aqua etiam tinguerentur, in quibus iam donum spiritus sancti, quod non nisi baptizatos alios accepisse sancta scriptura testatur, certo quoque indicio, quod illis temporibus congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati sunt tamen et in hoc facto apostolica extat
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ possessionis heredem. Sic̃ gͦ ñ debemꝰ
imꝓbare iusticiam hominis. q̃ pͥꝰ ẽẽ cepit
cia cornelii priꝰqm̃ ẽet ipse inplebe xp̃ia¬
na. q̃ neq si imꝓbaret᷑ dixisset ei angłs ac¬
ceptȩ sunt elemosinȩ tuȩ. & exaudite funt
orationes tue: neq si sufficeret ad capessen¬
dum regnum celoꝵ. ut ad petrum mitt̾et
moneret᷑: Sic ñ est imꝓbandum euange¬
licum baptismi sacramentum. etiam si
extͣ eccłiam fũit acceptum. Qͦd tam̃ quia
ñ ꝓficit ad salutem. nisi ille qui habet in¬
tegͥcatem baptisii. sua qͦq pͣuitate correc¬
ta incorporet᷑ eccłiȩ: Sic hereticoꝵ errorẽ
camts. Baptismi sane uicem aliquando
implere passionem: de latͦne illo cui ñ
baptizato dictum ẽ hodie mec̃ eris in pa¬
radyso. ñ leue docum̃tum idem beatus
cypͥanus assumit. Qͦ detiam atq etiam con¬
siderans. inuemio ñ tm̃ passionem ꝓ nomi¬
ne xp̃i id qͦd ex baptismo deerat posse
supplere. s etiam fidem. conũzionemq

Expanded text:
debemus improbare justitiam hominis, quae prius esse coepit tia Cornelii priusquam ipse esset in plebe christiana; quae neque si improbaretur, dixisset ei angelus, Acceptae sunt eleemosynae tuae, et exauditae sunt orationes tuae; neque si sufficeret ad capessendum regnum coelorum, ut ad Petrum mitteret moneretur : sic non est improbandum evangelicum Baptismi sacramentum, etiamsi extra Ecclesiam fuerit acceptum: quod tamen quia non proficit ad salutem, nisi ille qui habet integritatem Baptismi, sua quoque pravitate correcta, incorporetur Ecclesiae; sic haereticorum . Baptismi sane vicem aliquando implere passionem, de latrone illo cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , non leve documentum idem beatus Cyprianus assumit: quod etiam atque etiam considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex Baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conversionemque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͣm sic̃ hedi audiant ex ore pastoris. nͥ
ite in ignem ȩt̾num. qͥ paratꝰ ẽ diabolo &
angłis eiꝰ: licet ex illo igne sic̃ dixi diu̾s a
possint distͥbui ꝓ criminum diu̾sitate
supplicia Utrum aut̃ catholicum pessi¬
mis morib. alicui heretico in cuiꝰ uita p̃¬
ter id qͦd hereticꝰ est. ñ inueniunt homines
qͦd rep̃hendant.p̃ponere debeamꝰ: ñ audeo
p̃cipitare sententiam. Si aut̃ qͥs dicat qͥa
hereticꝰ est. ñ potest hoc solum ẽẽ: qͥn &
& inuitꝰ. & inmicꝰ ipsi ueritati: ab eaq dis¬
sentiens: Intelligat. & de illis malis quod
unum miti elegerit. solum in quoquam
ẽẽ ñ posse: la scilicet caus a q̃m carnalis
ce animalis ẽ. Uelut ebͥositas. qm ñ solũ
sine horrore nominare.s etiamcum hyla¬
ritate p̃dicare. iam popłi consuer̃t: ntinqͥd
in qͦ fuit sola ẽẽ potuit: Qͥs enĩ ebriosꝰ.
ñ & contentiosꝰ. & ammosꝰ. & inuidꝰ. & ap̃.

Expanded text:
est quam sicut haedi audiant ex ore pastoris nisi: est quam sicut haedi audiant ex ore pastoris nisi: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, licet ex illo igne, sicut dixi, diuersa possint distribui pro criminum diuersitate supplicia. Utrum autem catholicum pessimis moribus alicui haeretico, in cuius uita praeter id quod haereticus est non inueniunt homines quod reprehendant, praeponere debeamus, non audeopraecipitare sententiam. Si autem quis dicat, quia haereticus est, non potest hoc solum esse, quin eet invidus, et inimicus ipsi veritati ab eaque dissentiens: intelligat, et de illis malis, quod unum mitius elegerit, solum in quoquam esse non posse, ea scilicet causa, quoniam carnalis et animalis est. uelut ebriositas, quam non solum sine horrore nominare sed etiam cum hilaritate praedicare iam populi consuerunt, numquid in quo fuerit sola esse poterit? quis enim ebriosus non et contentiosus et animosus
Abbreviated transcription (Latin):
hec omnnia uitia simul habu̾int. regnum
singłis hoc subaudias: qͦd nulli eoꝵ reg¬
num dei possidebt̃. Sic̃ gͦ heretici regnũ
dei ñ pos sidebt̃. sic auari regnũ dei non
possidebt̃. Nec dubitandum ẽ qͥdem pęnaᷤ
ipsas qͥb cruciabunt᷑ qͥ regnum d̾i ñ pos¬
sidebt̃. ꝓ diu̾sitate criminum eẽ diu̾sas:
& alias aliis acͥores: ut in ipso igne ȩt̾no
ꝓ disparib ponderib peccatoꝵ. sint dis¬
paria tormenta penarum. Neq enĩ frustͣ
ipse dñs ait. Tolerabiliꝰ erit sodomis quã
uob̾: in die iudicii. S tam̃ ad ñ possiden¬
dum regnum dĩ. tantundem ualet ex ui¬
ciis illis qͦd elegeris mitiꝰ: qͣntum uł plura.
uł unũ qͦd ꝑspexeris gͣuiꝰ. Et qͥa illi posses¬
surist̾ regnum dĩ. qͦs ad dext̾am consti¬
tuet ille uidex: nec eis qͥ ad dext̾am con¬
stitui ñ merebunt᷑. aliqͥd alurd qm ad si¬
nistram ẽẽ remanebit: nulla uox reliqͣ

Expanded text:
haec omnia uitia simul habuerint regnum dhaec omnia uitia simul habuerint regnum dsingulis hoc subaudias quod nulli eorum regnum dei possidebunt. sicut ergo haeretici regnum dei non possidebunt, sic auari regnum dei non possidebunt. nec dubitandum est quidem poenas ipsas, quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt, pro diuersitate criminum esse diuersas et alias aliis acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobisin die iudicii. sed tamen ad non possidendum regnum dei tantundem ualet ex uitiis illis quod elegeris mitius, quantum uel plura uel unum quod perspexeris grauius. et quia illi possessuri sunt regnum dei quos ad dextram constituet ille iudex, nec eis qui ad dextram constitui non merebuntur aliquid aliud quam ad sinistram esse remanebit. nulla uox reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
auarꝰ qͦd ẽ idoloꝵ seruit᷑: ñ babet hȩredi¬
tatem in regno xp̃i & dei. Nemouos sedu¬
eat inanib u̾bis. Non ẽ gͦ qͦd de sermone
dei conqueram᷑. Dic̃ omnino. & aꝑte ac li¬
bere dic̃: eos qͥ male uiuunt. ad regnum
dei ñ ꝑtinere. His gͥ omnib uiciis circum¬
septum catholicum ñ adulem᷑. nec ei qͥa
xp̃ianꝰ catholicꝰ ẽ impunitatem quam
scͥpt᷑a diuina ñ ꝓmittit ꝓmittere audea¬
mus:nec si aliqͦd unũ habeat ex eis quȩ
dicta st̃: debemꝰ ei societatem suꝑnȩ illiꝰ
patͥe polliceri. Ad corithios enim sin¬
gula enumerat: in qͥbꝰ singlis subaudit᷑.
qͦd regnum di ñ possideb̃t. Nolite in qͥt
errare. Neq fornicatores. neq idolis serui¬
entes. neq adult̃i. neq molles. neq mas¬
culoꝵ concubitores. neq fures.neq a
uari. neq ebriosi. neq maledici. neq ra¬
paces. regnum d̾i possidebt̃.Nonait qui

Expanded text:
avarus, quod est idolorum servitus, non habet haerediavarus, quod est idolorum servitus, non habet haereditatem in regno Christi et dei; nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere, dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere. His igitur omnibus uitiis circumseptum catholicum non adulemus nec ei, quia christianus catholicus est, impunitatem, quam scriptura diuina non promittit, promittere audeamus; nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur, quod regnum dei non possidebunt: nolite, inquit, errare: neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores uari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. non ait: \'qui
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dei ñ possidebt̃. Constituamus
gͦ aliquem castum. contiuentem. ñ aua.¬
rum. ñ idolis seruientem. hos pitalem.
in digentib ministrantem ñ cuiꝰquam
inimicum. ñ contentiosum. patientem.
qͥetum. nullum emulantem. nulli mui¬
dentẽ. sobrium. frugalem: hereticum.
Nulli utiq dubium est: ꝓpt̾ hoc solum
qͦd hereticꝰ est. regnum dei non possessti¬
rum. Constituamus aliũ formcatorem.
immundum. luxuriosum. auarum.
uł etiam aꝑtiꝰ idolis deditum. ueneficũ.
discordiosum. contentiosum. emulũ. ani¬
mosum. seditiosũ. inuidum. ebriosum.
comessatorẽ: catholicum. Nunquid ꝓpt̾
hoc solum qͦd catholieꝰ ẽ. regnũ dei possi¬
debit. agens talia de quib sic conclusit
agc̃ regnum dei ñ possidebunt: Si hoc
dicimꝰ: nos ipsos decipimꝰ. Nam sermo d̾i
ñ nos seducit: qͥ nec tacet. nec pareit. nec
ulla adulatione nos decipit. Ideo qͥppe &
alibi diẽ. Hoc enim scitote cognoscentes:
qͦd omnis fornicator. aut immundꝰ. aut

Expanded text:
regnum Dei non possidebunt . Constituamus ergo aliquem castum, continentem, non avarum, non idolis servientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cujusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem, nulli invidentem, sobrium, frugalem, sed haereticum: nulli utique dubium est propter hoc solum quod haereticus est, regnum Dei non possessurum. Constituamus alium fornicatorem, immundum, luxuriosum, avarum, vel etiam apertius idolis deditum, veneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum, seditiosum, invidum, ebriosum, comessatorem, sed catholicum: numquid propter hoc solum quod catholicus est regnum Dei possidebit, agens talia de quibus sic concluditagunt regnum Dei non possidebunt? Si hoc dicimus, nos ipsos seducimus. Nam sermo Dei non nos seducit, qui nec tacet, nec parcit, nec ulla adulatione nos decipit. Ideo quippe et alibi dicit: Hoc autem scitote, cognoscentes quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ se habet ueritas qua xp̃o credimus:s
ñ eo animo qͦ a bonis euangłistis illius co¬
lumbe filiis anmunciabat᷑. Neq enim de
hereticis inqͥt. aut de eors baptismo loq̃¬
batur in epła stia paulꝰ: ut aliquid quod
ad hanc rem ꝑtineat posuisse ostendat᷑. lo¬
quebat᷑ de fr̃ib siue mordinate. & contͣ
eccłiasticam disciplinam ambulantib:
siue euangłicam ueritatem de cłi timore
seruantib : & qͦs dam ex eis posuit ũbum
dei costant̃ atq intrepide locttos: qͦsdam
uͦ in inuidia & dissensione ũsatos: quos¬
dam sertiasse circa se benuiolam carita¬
tem: alios uͦ habuisse maliuolam dissen¬
sionem: se tamen patient omnia sustine¬
re. dummͦ sitie in ueritate. Siue ꝑ occasio¬
nem nom̃ xp̃i quod patilus p̃dicabat ad
plurimoꝵ noticiam ꝑueniret : & noua
adhuc & rudis sermonis seminatio lo¬
quentium p̃dicatione crebresceret. Porro a¬
liuid est eos qͥ intꝰ in eccłia sunt in noĩe xp̃i

Expanded text:
sicut se habet ueritas qua Christo credimus, sed sicut se habet ueritas qua Christo credimus, sed non eo animo quo a bonis euangelistis illius columbae filiis adnuntiabatur. neque enim de haereticis, inquit, aut de eorum baptismo loquebatur in epistula sua Paulus, ut aliquid quod ad hanc rem pertineat posuisse ostendatur. loquebatur de fratribus siue inordinate et contra ecclesiasticam disciplinam ambulantibus siue euangelicam ueritatem de dei timore seruantibus. et quosdam ex eis posuit uerbum dei constanter adque intrepide locutos, quosdam uero in inuidia et dissensione uersatos, quosdam seruasse circa se beniuolam caritatem, alios uero habuisse maliuolam dissensionem, se tamen patienter omnia sustinere, dummodo siue in ueritate siue per occasionem nomen Christi quod Paulus praedicabat ad plurimorum notitiam perueniret et noua adhuc ac rudis sermonis seminatio loquentium praedicatione crebresceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt in nomine Christi
Abbreviated transcription (Latin):
apłis denuobaptizatum. S illa consuetu¬
do quam etiam tc̃ homines sursum usꝰ
respicientes. nonuidebant a postĩorib insti¬
tutam: recte ab apłis tͣdita credit᷑. Et talia
multa sunt que longum est repetere. Oa¬
ppt̃ si ñ nichil dicebant. qͥb id quod ei u¬
sum ẽ uolens ꝑsuade cypͥanus ait. ne quis¬
quam dicat quod accepimus ab apłis hoc
sequim᷑ : qͣnto robustius nc̃ dicimus. quod
eccłie consuetudo semꝑ tenuit. & qͦd hec
disputatio dissuade non potuit. & quod
plenarium concilium confirmatit. hoc
sequim: Huc accedit: qͥa bñ ꝑspectis ex
utͦq latere disputationis rationib. & scͥp¬
turarum testimoniis: potest etiam dici qͦd
tionib opponebant quod ait apłs. uertĩ¬
tamen omnimꝰ siue ꝑ oecasionem siue ꝑ
ueritatem xp̃s anmunciet᷑. recte cypͥanus
refellit.ostendens ad causam hereticor
maliuola inuidia sua querentes int̃ius
ũsabant᷑. xp̃m quidem annunciabant.

Expanded text:
Apostolis denuo baptizatum. Sed illa consuetuApostolis denuo baptizatum. Sed illa consuetudo, quam etiam tunc homines sursum versus respicientes non videbant a posterioribus institutam, recte ab Apostolis tradita creditur. Et talia multa sunt, quae longum est repetere. Quapropter si non nihil dicebant, quibus id quod ei visum est, volens persuadere Cyprianus, ait, Ne quisquam dicat, Quod accepimus ab Apostolis, hoc sequimur: quanto robustius nunc dicimus, Quod Ecclesiae consuetudo semper tenuit, quod haec disputatio dissuadere non potuit, et quod plenarium concilium confirmavit, hoc sequimur? Huc accedit, quod bene perspectis ex utroque latere disputationis rationibus et Scripturarum testimoniis, potest etiam dici, Quotionibus opponebant, quod ait apostolus: uerumtamen omni modo siue per occasionem siue per ueritatem Christus adnuntietur, recte Cyprianus refellit ostendens ad causam haereticormaliuola inuidia sua quaerentes interius uersabantur. Christum quidem adnuntiabant,
Abbreviated transcription (Latin):
dione fluctuanti: utrum possit in baptis¬
mo xp̃i non fieri⁊ & utrum possit apud
hereticos fieri. Ubi si ei minus aliqͥd reuela¬
tum ẽ. ut magnitudo caritatis eiꝰ qua um¬
datem ñ deseriit ꝓbaret᷑. non ideo qͥsquã
tantis eiꝰ firmamentis. meritisq uirtutum.
& tante copie gr̃arum debet se audere p̃po¬
nere. qͥa uniũ salis concilii admonitꝰ firmi¬
date uidet aliquid qͦd ille non uidit: quia
plenarium de hac re concilium ñdum
habebat eccłia: sic̃ nec petͥ apłi meritis se
quisquam tam insants est ut p̃ponat:
quia pauli apłĩ edoctꝰ litc̃is. & ipsius iam
eccłie consuetudine roborat᷑: non cogit g̃s
uidarare quod petrꝰ auquardo coegerat.
Non gͦ inuenimus ab apłis aliquem cum¬
apud hereticos baptirat᷑ eẽt in eodem bap.¬
tismo admissum eẽ: & cominuncasse. S
neq hoc inuenimꝰ. ab heretieis aliquem ue¬
mentem: qui apud illos fũit baptizatꝰ ab

Expanded text:
sione fluctuanti, utrum possit in baptissione fluctuanti, utrum possit in baptismo Christi non fieri et utrum possit aput haereticos fieri. ubi ei si minus aliquid reuelatum est, ut magnitudo caritatis eius qua unitatem non deseruit probaretur; non ideo quisquam tantis eius firmamentis meritisque uirtutum et tantae copiae gratiarum debet se audere praeponere, quia uniuersalis concilii ammonitus firmitate uidet aliquid quod ille non uidit, quia plenarium de hac re concilium nondum habebat ecclesia; sicut nec Petri apostoli meritis se quisquam tam insanus est ut praeponat, quia Pauli apostoli edoctus litteris et ipsius iam ecclesiae consuetudine roboratus non cogit gentes iudaizare, quod Petrus aliquando coegerat. Non ergo inuenimus ab apapud haereticos baptizatus esset, in eodem Baptismo admissum esse et communicasse. Sed neque hoc invenimus, ab haereticis aliquem venientem, qui apud illos fuerit baptizatus, ab
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ detester errorem ⁊ quantum me mo¬
uet.fuisse quos dam etiam seĩ eypͥan dem¬
porib. qͥ consuetudinem illam contͣ quã
lo aute dixit.frustra quidam qui ratione
uincunt᷑ consuetudinem nobis opponunt.
dicerent ab apłis traditam. Nec inuenio
cur istam consuetudinem que post cypͥa¬
uum etiam plenario totiꝰ orbis concilio cõ¬
firmata est. tam robustam & antea idem
cypͥanus inuenerit᷑. ut cum eiꝰ mutande au¬
ctoritatem quam sequeret᷑ uir tanta scien¬
tia p̃ditꝰ quereret: non nisi in sola affrica
factum paucis ante se annis agͥppini con¬
cilium reꝑiret. Qd cum sibi adũsus totꝰ
orb morem ñ sufficere cerneret: has rationes
arripuit qͣs mͦ nos antiquitate ipsiꝰ con¬
suetudinis. & plenarii postea concilii aue¬
toritate firmati diligentꝰ considerantes:
uerisimiles poti quam ueras ẽẽ inuenimꝰ.
Que illi uere uise sunt in obscurissima
questione laboranti. & de peccators remis¬

Expanded text:
eorum detester errorem —, quantum ammoeorum detester errorem —, quantum ammonet fuisse quosdam etiam sancti Cypriani temporibus, qui consuetudinem illam, contra quam lo ante dixit: frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis opponunt, dicerent ab apostolis traditam. nec inuenio cur istam consuetudinem, quae post Cyprianum etiam plenario totius orbis concilio confirmata est, tam robustam et antea idem Cyprianus inuenerit, ut, cum eius mutandae auctoritatem quam sequeretur uir tanta scientia praeditus quaereret, non nisi in sola Africa factum paucis ante se annis Agrippini concilium repperiret. quod cum sibi aduersus totius orbis morem non sufficere cerneret, has rationes arripuit, quas modo nos antiquitate ipsius consuetudinis et plenarii postea concilii auctoritate firmati diligentius considerantes uerisimiles potius quam ueras esse inuenimus, quae illi uerae uisae sunt in obscurissima quaestione laboranti et de peccatorum remis