comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt autem quȩdam quȩ leuissima pu¬
tarentur: nisi inscripturis demonstra¬
rentur opinione grauiora. Quis enim di¬
centem fr̃i suo fatue reum gehenne puta¬
ret. nisiueritas diceret: euitamen tiul¬
neri subiecit continuo medicinã: p̃ceptũ
fraternȩ reconesliationis adiungens:
Mox quippe ait. Si gͦ offers munus tuum
ad altare. et ibi recordatus fueris. quia fr̃
tuus habet aliquid aduersum te: et cetera.
Aut quis existimaret quã magnum pecca¬
tum sit diesobseruare et menses. et annos.
et tempora. sicut obseruant qui certis die¬
b siue mensibus siue annis. uolunt uł no¬
lunt aliquid inchoare. eo qͦd scđm uanas
doctrinas hominũ fausta uł infausta exi¬
stiment tempora. nisi huiꝰ mali magnitu¬
dinem ex timore apostoli pensaremꝰ. qui
talib ait: timeo uos. ne forte sine causa la¬
borauerim inuobis: Lxxxii.
Lxxxii.
& horrenda cum inconsuetudinẽ ue¬
nerint aut parua aut nulla eẽ credunt᷑:
usq ad eo ut nonsolum ñ occultanda. ue¬

Expanded text:
unt autem quaedam quae levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo, Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens: mox quippe ait, Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te, etc. . Aut quis aestimaret quam magnum peccatum sit, dies observare et menses et annos et tempora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora; nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis ? CAPUT LXXX. et horrenda, cum in consuetudinem venerint, aut parva aut nulla esse creduntur; usque adeo ut non solum non occultanda, ve
Abbreviated transcription (Latin):
de qua mortalium creat᷑ caro: s in
quemlibet puluerem emerem ue soluat᷑.
in quoslibet halitus aurasq diffugiat:
inquãcunq alioꝵ corpoꝵ substantiam
uł in ipsa elementa uertat᷑: in quoꝵ cunq
animalium aut etiam hominũ cibũ cedat
carnẽq mutet᷑. illi animȩ humanȩ pun¬
cto temporis redit. quȩ illam pͥmitus ut
homo fieret uiueret. cresceret. animauit.

Expanded text:
de qua mde qua mquamlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet halitus aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum corporum substantiam, vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcunque animalium aut etiam hominum cibum cedat, carnemque mutetur, illi animae humanae puncto temporis redit, quae illam primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, animavit.
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim et monstra quȩ nascunt᷑ et
uiuunt. qualibet cito moriant᷑. aut
resurrectura negabunt᷑. aut ita resurrectura
credenda sunt ac ñpotius correcta em̃data¬
q nataͣ. Absit enim ut illũ bim̃brẽ qͥ nuꝑnatꝰ ẽ ino¬
rente. de quo et fr̃s fidelissimi quod eũ uide¬
rint retulerunt. et scẽ memoriȩ iheroni¬
mus prbr scriptum reliquit: absit in¬
quam ut unũ hominem duplicem ac ñ
potius duos quod futurum fucrat si ge¬
mini nascerentur. resurrecturos existi¬
memus. Ita cȩtera quȩ singuli quiq
partus uł amplius uł minus aliquid
habendo. uł quadam nimia deformitate
monstra dicuntur. adhumanȩ naturȩ
figuram resurrectione reuocabunt᷑: ita
ut singule aniȩ singula sua corpora obti¬
neant. nullis coherentib etiam quȩcun¬
q coherentia nata fuerant: s seorsum si¬
bi singulis sua m̃bra gestantib quibus
hunzani corporis complet᷑ integritas. xc.¬
on autem perit dõ t̾rena materies.

Expanded text:
e enim et monstra quae nascuntur et vivunt, quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut ita resurrectura credenda sunt, ac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem, qui nuper natus est in Oriente, de quo et fratres fidelissimi quod eum viderint retulerunt, et sanctae memoriae Hieronymus presbyter scriptum reliquit: absit, inquam, ut unum hominem duplicem, ac non potius duos, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ita caetera quae singuli quique partus vel amplius vel minus aliquid habendo, vel quadam nimia deformitate monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur; ita ut singulae animae singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecumque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua humani corporis complebitur integritas. Non perit Deo terrena materies
Abbreviated transcription (Latin):
amen quia hoc tammagnũ bonũ tantȩ
multitudinis non ẽ quantam credimꝰ
ex audiri cum moratione dicit᷑. dimitte no¬
bis debita nr̃a sicut et nos dimittimꝰ debi¬
torib nrĩs: ꝓculdubio uerba sponsionis¬
huiusimplent᷑. si homo qui nondũ ita ꝓ¬
ficit ut iam diligat inimicũ. tamen quan¬
do rogatur ab homine quipeccauit in eũ
ut ei dimittat dimittit ex corde. quia etiã
am uero qui eum inquem peccauit homi¬
nem rogat. si peccato suo mouetur ut ro¬
get. non ẽ adhuc deputandus inimieꝰ
ut eum diligere sit difficile. sicut diffici
le erat quando inimicicias exercebat. Lxxui.¬
Uisquis autem roganti et peccati sui pe¬
nitenti ex corde non dimitait: nullomͦ
lateat auditorem. siue lectorem quis dixe¬
rit. ego sum ueritas: Qui cũ docuisset ora¬
tionem: hanc in ea positam sententiam
uehementer cõmendauit dicens. Si enĩ
dimiseritis hominib peccata eoꝵ: imit¬

Expanded text:
amen quia hoc tam magnum bonum tantae amen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nhujus verba implentur si homo qui nondum ita proficit ut etiam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum ut ei dimittat, dimittit, ex corde, quia etiam m vero qui eum in quem peccavit hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adeo deputandus inimicus, ut eum sic diligere sit diffle erat quando inimicitias exercebat. Quisquis autem roganti et peccati sui poenitenti non ex corde dimittit, nullo modo at Evangelii auditorem sive lectorem, quis dixerit, Ego sum veritas ? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimit
Abbreviated transcription (Latin):
inimier Amiciuͦ eoꝵ potius illi quosini¬
micos putant. et reddunt errando mala
ꝓbonis: cũ reddere maia xpianus ñ debe¬
at nec ꝓmalis. Multa itaq genera sunt
elemosinarum: quȩ cum facimꝰ adiuua¬
ꝓi. ut dimittant᷑ nobis nr̃a peccata. Exxuii
ed ea elemosina nichil ẽ maius: qua ex
Icorde dimittimus quod innos quisq
peccauit minus enim bonũ ẽ. erga eũ esse
beniuolũ. siue ctiam beneficiũ: qui tibi ni
chil malifecerit illud multo grandius
et magnificentissimȩ bonitatis ẽ: ut tuũ
quoq inimicũ diligas:. et ei qui tibi ma¬
lũ uult. et si potest facit. tubonũ semper
uelis. faciasq quod possis: audiens dicen¬
tem dm̃. Diligite inimicos urõs. et bene
facite his qui uos oderunt: et orate ꝑ eis
filioꝵ dei. quo quidem se debet omĩs fide¬
lis extendere. et humanũ animũ ad hunc
affectum orando dm̃ secumq agendo lu¬
ctandoq ꝑducere.¬

Expanded text:
inimici, amici vero eorum potius illi quos iniinimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa itaque genera sunt eleemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur ut dimittantur nostra peccata. CAPUT ed ea nihil est majus, qua ex corde dimittimus, quod in nos quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficum, qui tibi mali nihil fecerit: illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum possis, audiens dicentem Deum, Diligite inimicos vestros, bene facite eis qui vos oderunt, et orate pro eifiliorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere
Abbreviated transcription (Latin):
cꝑhoc ad omnia quȩ utili miscdia fiunt.
ualet quod dominus ait. Date elemosi¬
nam: et ecce omnia munda sunt uobis.
Non solum gͦ quidat esurienti cibũ. siti¬
enti potum. nudo uestimentũ. ꝑegrinan¬
ti hospicium. fugienti latibulum. egroto.
uł incluso uisitationem. captiuo redem¬
ptionem. debili subuectionẽ. cȩco deducti¬
onem. tristi consolationẽ. ñ sano medela
errantiuiam. deliranti consilium. et qd cun¬
q necessarium est indigenti: uerũ etiam qͥ
dat ueniam peccanti elemosinam dat: et
qui emendat uerbere inquem potestas da¬
tur. uł coereet aliqua disciplina. et tam̃ pec¬
catum eius quo ab illo lesus aut offensus ẽ
dimittit ex corde. uł orat ut ei dimittat᷑. ñ
solum in eo quod dimittit atq orat. uerũ
etiam in eo quod corripit et aliqua emenda¬
toria pena plectit. elemosinam dat: quia
miscđiam p̃stat. Multa enĩbona p̃stant᷑
inuitis: quando eoꝵ consulitur utilitati
non uoluntatr̃ qua ipsi sibi inueniunt᷑ eẽ

Expanded text:
hoc ad omnia quae utili misericordia fiunt, valet quod Dominus ait: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegroto vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et qui emendat verbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam praestat. Multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse
Abbreviated transcription (Latin):
pater ur̃ dimittet uobis peccata urã. Ad¬
hoc tam magnum conitruũ. qui ñ exꝑ¬
giscitur. ñ dormit s mortuus ẽ: et tamen
rant talem uitam. moresq corrigere.
et inter ipsa facinora et flagitia sua ele¬
mosinas frequentare non cessant: frustͣ
uobis. Hoc enimquam late pateat ñ in¬
telligunt: sed ut intelligant. atcendant
quib dixerit. Nempe in ȩuangłio sic
scriptum est. Cum loqueret᷑. rogauit illũ
quidam phariseus ut pranderet apud se
Et ingressus recubuit. ꝑhariseus autem

Expanded text:
ra . Ad tam magnum tonitruum qui non expergiscitur, non dormit, sed mortuus est: et tamen rant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra unda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se; et ingressus recubuit. Pharisaeus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ed sit aliquando huiꝰ uoluminis finis:
quod ipse uideris. utrum enchiridi¬
on uł appellare debeas uł habere. Ego
tamen cum sꝑnenda tua inxp̃o studia ñ
putarem: bona de te credens.in adiuto¬
rio nr̃i redemptoris confidens ac spe¬
rans.teq in eius membris plurimũ dili¬
gens librum ad te sicut ualui. utinam
tam commodũ quam plixum. de fide. spe

Expanded text:
lusio. Sed sit aliquando hujus voluminis finis, lusio. Sed sit aliquando hujus voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe
Abbreviated transcription (Latin):
unum ẽ. non mechaberis. et quȩcunq
ñ iubent᷑. s spiritali consilio monent᷑.
ex quib unum ẽ bonum ẽ homini mu¬
cte fiunt cum referunt᷑ ad diligendũ dm̃.
et proximũ ꝓpter dm̃ et in hoc scło et in
futuro: nc̃ dm̃ ꝑfidem. tunc ꝑspeciem:
et ipsũ proximũ nunc ꝑfidem. ñ enĩ scmꝰ
mortales. corda mortalium. Tunc autẽ il
luminabit ds̃ abscondita tenebrarũ. et
manifestabit cogitationes cordis. et tunc
laus erit unicuiq a dõ: quia id laudabit᷑
et diliget᷑ a proximo in proximũ. quod ne
lateat ab ipso illummabit᷑ dõ. Minuit᷑
autẽ cupiditas caritate crescente: donec
ueniat hic ad tantam magnitudinẽ. qͣ
maior esse non possit. Maiorem caritatẽ
nemo habet: quã ut animam suam po
nat quis ꝓ amicis suis. Ibi autem qͥs expli¬
cet quanta caritas erit. ubi cupiditas
quã uł coercendo superet nulla erit: Qm̃
summa erit sanitas: quando contentio
mortis nulla erit.

Expanded text:
unum est, Non moechaberis ; et quaecumque unum est, Non moechaberis ; et quaecumque non jubentur, sed spirituali consilio monentur, ex quibus unum est, Bonum est homini mucte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum, et in hoc saeculo, et in futuro; nunc Deum per fidem, tunc per speciem, et ipsum proximum nunc per fidem. Non enim scimus mortales corda moluminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationnes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo, quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit.
Abbreviated transcription (Latin):
capax eẽ mandati: scđm carnem uiuat
necesse ẽ.S si iam sacramento regenera¬
tionis imbutus ẽ: nicħ eimors oberit. si
tunc ex hac uita migraucrit: quia ideo
xp̃c mortuus ẽ et resurrexit: ut et uiuoꝵ
et mortuoꝵ dominet᷑. Nec tenebit regnũ
mortis eum: ꝓ quo mortuus ẽ ille liber
ad caritatẽ: de quadicit apłs. finis
autem precepti ẽ caritas. de corde puro
et conscientia bona: et fide non ficta.
Omnis itaq precepti finis caritas ẽ: id
est ad caritatem refertur omne p̃ceptũ.
intentione carnali. ut ñ referat᷑ ad illam
caritatem quam diffundit sp̃s sc̃s incordi¬
b nr̃is: nondum fit quẽadmodũ fieri o¬
portet. quamuis fieri uideat᷑. Caritas qͥp¬
pe ista. dei ẽ et proximi. Et utiq in his du¬
ob p̃ceptis tota lex pendet et ꝓpħȩ. Adde
ȩuangłium: adde apłos. non enim ali¬
unde uox ista ẽ finis p̃cepti ẽ caritas: et ds̃
caritas ẽ. Quȩcunq gͦ mandat ds̃. ex qͥb

Expanded text:
capax esse mandati, secundum carnem vivat capax esse mandati, secundum carnem vivat necesse est: sed si jam Sacramento regenerationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migraverit. Quia ideo Christus mortuus est et resurrexit, ut et vivorum et mortuorum dominetur ; nec tenebit regnum mortis eum, pro quo mortuus est ille liber ad charitatem, de qua dicit Apostolus: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Omnis itaque praecepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. intentione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris , nondum fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi: et utique in his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Adde Evangelium, adde Apostolos: non enim aliunde vox ista est, Finis praecepti est charitas; et, Deus charitas est . Quaecumque ergo mandat Deus, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tercia sub gr̃a: quarta in pace plena atq
ꝑfecta. Sic est et dei populus ordinatus
inm̃sura. et numero. et pondere cuncta dispo¬
nit. Nam fuit primitus ande legem. scđo
sublege quȩ data ẽ ꝑmoysen: deinde sub
grã quȩ reuelata ẽ ꝑprimũ mediatoris
aduentum. Quȩ quidem gr̃ã nec antea
defuit. quib eam oportuit imꝑtiri: quã¬
uis ꝓtemporis dispensatione uelata et
inuenire: aut uͦ nisi et illis cognitus fuis¬
set. potuisset nob̃ ꝑ eoꝵ misteriũ. alias
aꝑtius. alias occultius ꝓphetari. cxxii.¬
N quacunq autẽ quatuor istarũ uelut eta¬
tum singulum quenq hominũ grã rege¬
nerationis inuenerit: ibi ei remittunt᷑ p̃¬
terita uniuersa peccata. et reatus ille na¬
scendo contractus renascendo dissoluit᷑:
tamq multum ualet qđ spc ubi uult spi¬
rat: ut quidam scđm illam seruitutem
sub lege non nouerint esse: s cũ manda¬
to incipiant. adiutorium habere diuinũ:

Expanded text:
tertia sub gratia, quarta in pace plena atque tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus ordinatus in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius prophetari. Cn quacumque autem quatuor istarum velut aetatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divinum.
Abbreviated transcription (Latin):
seruus addictus ẽ: id agente scientia manda¬
ti. ut peccatum oꝑet᷑ in homine omnẽ concu¬
piscentiam. cumulo p̃uaricationis adiecto:
atq: ita quod scriptum ẽ impleat᷑. lex sub¬
intrauit ut abundaret delictum. Hec sunt
scđa oꝑa hominis.Si autem respererit ds̃
ut ad implenda que mandat ipse adiuua¬
re credatur. et agi homo ceꝑit dei spũ: con¬
cupiscit᷑ aduersus carnem fortiore robore
caritatis. ut quamuis au adhuc sit qͦd
homini repugnet ex homine. nondum co¬
ta infirmitate sanata: ex fide tamen iustus
uiuat. iusteq uiuat in quantũ ñ cedit ma¬
lȩ concupiscentiȩ: uincente delectatione iu¬
sticiȩ. Hȩc sunt tercia oꝑa bonȩ spei hominis
Inquib sipia ꝑseuerantia quisq ꝓficiat:
postrema pax restat quȩ post hãc uitam in
requie spc̃. deinde in resurrectione etiam
carnis implebit᷑: harũ quatuor differen¬
tiarum.pͥma ẽ ante legem: scda sub lege:

Expanded text:
servus addictus est ; id agente scientia mandaservus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege,
Abbreviated transcription (Latin):
ut id non amet sine quo ad id quod sꝑat ñ
potest ꝑuenire: tanquam sisperet uitam ȩt̃¬
nam quam quis ñ amat. et ñ amet iusticiã:
sine qua nemo adillam ꝑuenit. Ipsa ẽ au¬
tem fides xp̃i quã cõmendat apls: quȩ ꝑ
dilectionem oꝑat᷑. Et qđ indilectione non¬
dum habet. petit ut accipiat: querit ut in¬
ueniat: pulsat ut aꝑiatur ei. fides nanq im¬
petrat: quod lex imꝑat. Nam sine dei dono.
p̃uaricatorem insuꝑ facere: qui de ignoran¬
tia se excusare non possit. Regnat enĩ carna¬
liscupiditas: ubi non ẽ dei caritas: .cxxi.
Ced cum inaltissimis ignorantiȩ tenebris
nulla resistente ratione scđm carnẽ uiuit᷑.
hȩc sunt pͥma oꝑa hominis. Deinde cũ ꝑ le¬
gem cognitio fuerit facta peccati: si nondũ
diuinꝰ adiuuat sp̃s. scđ̾m legẽ uolens uiue¬
re uincitur. et sciens peccat. peccatoq subditꝰ
seruit: a quo enim quis deuictus est. Huic et

Expanded text:
ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis non amat? et non amet justitiam, sine qua nemo ad illam pervenit. Ipsa est autem fides Christi, quam commendat Apostolus, quae per dilectionem operatur ; et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex imperat. Nam sine Dei dono, praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. CAPUT Cnulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et
Abbreviated transcription (Latin):
missione peccatoꝵ: de temptatione uitan¬
da. At uͦ quod ille inultimo posuit s libe¬
ra nos amalo.iste non posuit: ut intelli¬
geremꝰ ad illud suꝑius qđ de temptatioẽ
dictum est ꝑtinere. Idõ quippe ait. sed libe¬
ra. non ait et libera. tanquam unam peci¬
tionem esse demonstrans. nolz hoc s hoc:
ut sciat unusquisq: in eose liberari a malo.
fide et spe maiorem dixit apłs: quanto
in quocunq maior est: tanto melior ẽ in
quo ẽ. Cum enim querit᷑ utrum quisq sit
homobonus: non querit᷑ quid credat.
aut quidsperet: s quid amet.Nam qui
recte amat: ꝓculdubio recte credit et spe¬
rat. Qui uͦ ñ amat: in aniter credit. etiã¬
si sint uera quȩ credit. Inaniter sꝑat. etiã¬
si ad ueram felicitatem doceant᷑ ꝑtinere qͦ
sperat: nisi ad hoc credat ac speret qͦd sibi
petenti donari possit ut amet. Qũauis enĩ
sperare sine amore non possit: fieri tñ pot̃.

Expanded text:
missione peccatorum, de tentatione vitanmissione peccatorum, de tentatione vitanda . At vero quod ille in ultimo posuit, Sed libera nos a malo; iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; non ait, Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans noli hoc, sed hoc: ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, fide ac spe majorem dixit Apostolus , quanto in quocumque major est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest
Abbreviated transcription (Latin):
q immortaliter ꝑmanebunt. Panis uͦ eoti¬
dianus idõ dictus ẽ. quia hic ẽ necessariꝰ.
quantꝰ animȩ carniq tribuendus ẽ: siue
spiritalit siue carnalit̃. siue utroq intelli
gat᷑ mͦ. Hic ẽ etiam quam poscimꝰ remissio
ubi ẽ commissio peccatoꝵ. hic temptatio¬
nes. quȩ nos ad peccandũ uł alliciunt uł
impellunt: hic deniq malũ unde cupimꝰ
libari. Illic autem. nichil istoꝵ ẽ cx ix.
uangłista uͦ lucas mnoratione dm̃ica
petitiones ñ septem. s quinq comple¬
xus ẽ: nec ab isto utiq discrepauit.⁊ s qͦ¬
modo ista septemsint intelligenda: ipse
sua breuitate commonuit. Nom̃ quippe
dei. scificatur inspũ: dei autẽ regnum in
carnis resurrectione uenturum ẽ. Osten¬
dens gͦ lucas terciam petitionẽ duoꝵ suꝑi¬
orum esse quodãm repetitionẽ: magis eã
p̃termittendo fecit intelligi. Deinde tres
alias adiungit de pane cotidiano: de re¬

Expanded text:
que immortaliter permanebunt. Panis vero quotique immortaliter permanebunt. Panis vero quotidianus ideo dictus est quia hic est necessarius, quantus animae carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive cagatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum, unde cupimus liberari. Illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. Nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo ista septem sint intelligenda, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodammodo repetitionem, magis eam praetermittendo fecit intealias adjungit, de pane quotidiano, de re
Abbreviated transcription (Latin):
septem petitiones continere dñica ui¬
detur oratio: quarum intrib ȩterna po¬
scunt᷑. reliquis quatuor temporalia: quȩ
tam̃ ꝓpt̃ etna consequenda st̃ necessaria.
Nam qđ dicimus sc̃ĩficetur nom̃ tuũ. ad¬
ueniat regnum tuũ. fiat uoluntas tua
sicut incȩlo et int̾ra. quod ñ absurde qͥ
dam intellexerunt inspũ et corpore. om¬
nino sine fine retinenda sunt. et hie in¬
choant᷑. et quantũcunq ꝓficimus augen¬
tur innob̾: ꝑfecte uero. quod inalia uita
sperandum ẽ semꝑ possidebunt᷑. Quod
uͦ dicimus panẽ nr̃m cotidianum dano¬
bis hodie. et dimitte nobis debita nr̃a sic̃
et nos dimittimus debitorib nr̃ĩs. et ne
nos inferas intemptationẽ.s libera nos
amalo: quis nonuideat ad p̃sentis uitȩ
indigentiam ꝑtinere: In illa itaq uita
ȩt̃. de na ubinos semꝑ sꝑamus futuros:
et nominis dei scĩficatio. et regnum eius.
et uoluntas eiꝰ in nr̃o spũ et corpore ꝑfecte at¬

Expanded text:
septem petitiones continere dominica viseptem petitiones continere dominica videtur oratio: quarum tribus aeterna poscuntur, reliquis quatuor, temporalia, quae tamen propter aeterna consequenda sunt necessaria. Nam quod dicimus, Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum tuum, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in teridam intellexerunt in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda esse, et hic inchoantur. Quantumcunque proficimus, augentur in nobis. Perfecta vero quod in alia vita sperandum est semper possidebuntur. Quod vero dicimus: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, Et ne nos inferas in tentationem, Sed libera nos a malo , quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus, et voluntas ejus in nostro spiritu et corpore perfecte at
Abbreviated transcription (Latin):
deiꝰ et omnib erit ipsa communis. qũ ali¬
bet homines de uarietate pęnarum. de dolo¬
rum releuatione uł intermissione ꝓ suis
humanis motibus suspicent᷑: sicut mane¬
bit cõmuniter omniũ uita ȩt̃na scõꝵ. qua¬
libet bonoꝵ distantia concordit̃ fulgeant.
x ista fidei confessione quȩ breuit exuii
symbolo continet᷑. et carnaliter cogita¬
ta lac paruuloꝵ est: spiritaliter autẽ con¬
siderata atq tractata cibus ẽ fortium:
nascit᷑ spes bona fidelium: cui caritas sc̃ã
committat᷑. S dehis omnib quȩ fidelit̃
sunt credenda: ea tantum ad spem ꝑtineã
quȩ inoratione dominica continent᷑. Ma¬
ledictus enĩ omnis sicut diumna testant᷑
eloquia: quispem ponit in homine. Ac
ꝑhoc et inse ipso qui spemponit: huiꝰ
maledictionis uinculo innectitur. Ideo
ñ nisi ad nõ dõ petere debemꝰ quicqͥd spe¬
ramꝰ nos uł bene oꝑaturos uł bonis oꝑib
adepturos:

Expanded text:
Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaeliDei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeant. x ista fidei confessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia, qui spem ponit in homine : ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus maledicti vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus nos vel bene operaturos vel pro bonis operibus adepturos.
Abbreviated transcription (Latin):
eternam: s penas damnatoꝵ certis tempoꝵ
int̾uallis cristiment. si hoc eis placet ali¬
quatenus mitigari. Etiam sic quippe in¬
telligi potest manere in illis ira dei: Hoc ẽ
ipsa damnatio. Hȩc enim uocat᷑ ira dci. ñ
diuini animi ꝑturbatio. ut inira sua hoc ẽ
manente ira sua. ñ tamen contineat mise¬
rationes suas. ñ eterno supplicio finẽ dan¬
do. sed leuamen adhibendo uł int̃ponendo
cruciatibus: quia nec psalmus ait ad fini¬
endam iram suam uł post iram suam. sed
in ira sua. Quȩ si sola cẽt. quanta ibi mini¬
ma cogitari potest. ꝑire a regno dei. orula¬
re a ciuitate dei. alienari a uita dei. carere
tam magna multitudine dulcedims des.
quam abscondit timentibus se. ꝑficit aũt
sꝑantib inse: iam grandis ẽ pena. ut ei
nulla possint tormenta quȩ nouimꝰ com¬
parari. si illa sit eterna. ista autem sint
quamlibet multis seculis longa: cxui.
natorum. id est alienatio auiita. ca¬

Expanded text:
aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint quamlibet multis saeculis longa. CAPUT natorum, id est alienatio a vita
Abbreviated transcription (Latin):
seria uͦ illi alius alio tolerabilius: cxu.
Ueternam damnatoꝵ pęnam et cruciatꝰ
sine intermissione ꝓpetuos humano mise¬
rant᷑ affectu: atq ita fucuros esse ñ credunt:
Non quidem scripturis diuinis aduersan¬
do. sed ꝓsuo motu dura quȩq molliendo.
et in leniorem flectendo sententiam: quȩ¬
dura putant magis terribiliꝰ esse dicta
quam uerius. Non enim obliuiscet᷑ inqͥ¬
unt misereri ds̃: aut continebit in irasua
miserationes suasᷤ. Hoc quidẽ in psalmo
legit᷑ scõ. S de his sine ullo scrupulo in¬
telligit᷑ qui uasa miscđiȩ nuncupantur:
quia et ipsi non ꝓmeritis suis. s dõ mise¬
rante de miscria liberant᷑. Aut si hoc ad om̃s
existimant ꝑtinere: non idõ necesse ẽ ut
damnationẽ opinent᷑ posse finiri eoꝵ. de
quib dictum est. ibunt isti insupplicium
ȩternum: ne isto modo putet᷑ habitura fi¬
nem quandoq felicitas etiam illoꝵ de qͥ¬
b ccontrario dictum est. iusti autẽ inuitã

Expanded text:
seria vero illi alius alio tolerabilius permanaeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; non quidem Scripturis divinis adversando, sed pro suo motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam
Abbreviated transcription (Latin):
da. In melius ẽ quippe uita mutanda. et
ꝑ elemosinas de peccatis p̃teritis ẽ ꝓpician¬
dus ds̃: non adhoc emendus quodãmͦ. ut
ea semꝑ liceat impune committere. Nemi¬
ni enim dedit laxamentũ peccandi: quã¬
uis miserando deleat iam facta peccata. si
ñ satisfactio congrua negligatur. Lxxi.
catis sine quibus hec uita non ducitur.
cotidiana fidelium oratio satisfacit. Eorũ
est enim dicere. pater nr̃ qui es in celis: qͥ
iam patri tali regenerati sunt exaqua et spi¬
ritu. Delet enim hȩc oratio. minima et coti¬
diana peccata. Delet et illa: a quib uita fi¬
delium etiam scelerate gesta. s penitendo
inmelius mutata discedit. sed quẽad modũ
ueraciter dicitur dimitte nobis debita nr̃a.
qm̃ non desunt quȩ dimittant᷑: ita ueraci

Expanded text:
da. In melius quippe est vita mutanda, et da. In melius quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus; non ad hoc emendus quodam modo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi : quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio congrua negligatur. CAPUT catis, sine quibus haec vita non ducitur, quotidiana fidelium oratio satisfacit. Eorum est enim dicere, Pater noster qui es in coelis, qui jam Patri tali regenerati sunt ex aqua et Spiritu . Delet omnino haec oratio minima et quotidiana peccata. Delet et illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed poenitendo in melius mutata discedit: si quemadmodum veraciter dicitur, Dimitte nobis debita nostra, quoniam non desunt quae dimittant
Abbreviated transcription (Latin):
sic tamen quasi ꝑignem: quia urit eum
dolor rerum.quas dilexerat amissarum:
s non subuertit neq consumit. fundam̃¬
ti stabilitate atq incorruptione munitũ.
ale aliquid etiam posthancuitã. Lix¬
fieri incredibile non est: et utrũ ita sit
queri potest. et aut mueniri aut latere.
nonnullos fideles ꝑignem quendam pur¬
gatorium quantomagis minusue bona
pereuntia dilexerunt. tanto tardius citiꝰ¬
q saluari: non tamen tales de quib di¬
ctum est quod regnum dei non posside¬
ñ sint: qͥb tantũ tͥbuit scͥpt᷑a diuina ut earũ tũmꝰ
fructũ se imputaturũ p̃nunciet dñs destris et ea¬
rũ tantũmͦ sterilitatem sinistris: quando his
dicturus est. uenite benedicti patris mei ꝑci¬
ꝑite regnum: illis autem.ite in ignẽ eternũ:
ane cauendum ẽ: ne quisquã existi Lex.¬
met nefanda illa crimina qualia qui a¬
gunt regnum dei non possidebunt cotidie
ꝑpetranda. et elemosinis cotidie redimen¬

Expanded text:
sic tamen quasi per ignem: quia urit eum sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidenon sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilidicturus est: « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. » Illis autem, « Ite in ignem aeternum . » Sane cavendum est, ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt regnum Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimen
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse autem saluus erit: sic tamen quasi ꝑ
ignem. Non ergounius eoꝵ: s utriusq o¬
pus. ignis ꝓbabit. Est quidam ignis tẽpta¬
tio tribulationis: de quo aꝑte alio loco sc̃¬
ptum est. Uasa figuli probat fornax: et
homines iustos demptatio tribulationis.
Iste ignis inhac interim uita facit qͦd apo¬
stolus dixit: Si accidat duob fidelib uni
scilicet cogitanti quȩ sunt dei. quomͦ pla¬
ceat deo. hoc est edificanti suꝑ xp̃m fun¬
damentũ. aurum. argentũ. lapides p̃cio¬
sos: alteri autẽ cogitanti ea quȩ sunt mun¬
di. quomodo placeat uxori: id est ȩdifican¬
ti suꝑ idem fundamentũ. ligna. fęnũ. sti¬
pulam. illius enim opus non exuritur.
quia non ea dilexit quoꝵ amissione cruci¬
etur: exuritur autem huius qm̃ sine dolo¬
re non pereunt quȩ cum amore possessa st̃.
S qm̃ altertitra conditione ꝓposita. eispo
amittendi talia. deserit xp̃m. quamuis
doleat cum amittit: saluus quidem erit.

Expanded text:
ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum, aurum argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori , id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit quorum amissione crucietur; exuritur autem hujus, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione proposita, eis poamdoleat dum amittit; salvus est quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
les cupiditates: ut amitti sine animi dolo¬
re non possint. Cum autẽ iste dolor urit:
si xp̃c incorde fundamenti habet locum.
idest ut ci nichil anteponatur. et malit
homo qui tali dolore uritur rebus quas
ita diligit magis carere quam xp̃o: ꝑignẽ
fit saluus. Si autẽ res eiusmodi tempora¬
les ac seculares tempore temptationis ma¬
luerit tenere quam xp̃m: eum infunda¬
mento non habuit. quia hec priore loco
habuit: cum in ȩdificio prius non sit ali¬
quid fundamento. Ignis enim de quo eo
loco ẽ locutus apłs. talis debet intelligi:
ut ambo ꝑ eum transeant: id est et qui edi¬
ficat suꝑ hoc fundamentum. aurum ar-¬
gentũ. lapides preciosos: et qui ȩdificat li¬
gna. fenum. stipulam. Cum enim hoc dixis¬
set: adiunxit. Uniuscuiꝰq opus quale sit:
ignis ꝓbabit. Si cunius opus ꝑmanserit qd̾
suꝑedificauit: mercedem accipiet. Si cuiꝰ
autẽ opus exustum fuerit: damnũ paciet᷑.

Expanded text:
les cupiditates, ut amitti sine animi dololes cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur:
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite inquit errare: neq fornicatores. ne¬
q idolisseruientes. neq adulteri. neque
molles. neq masculorum concubitores. ne¬
q fures. neq auari. neq ebriosi. neq male¬
dici. neq rapaces. regnum dei possid ebunt.
Si enim etiam in istis ꝑseuerantes crimini¬
bus tamen ꝓpter fidem xp̃i salui erunt:
quomͦ in regno dei non erunt: LUIII.
ed quia hȩc apłica manifestissima et a¬
ꝑtissima testimonia falsa cẽ non possunt:
illud quod obscure dictum ẽ. de his qui su¬
ꝑ ȩdificant suꝑ fundamentum quod ẽ xp̃c.
non aurum argentũ. lapides p̃ciosos. s li¬
gna fęnum et stipulam: de his cnĩ dictum
est quod ꝑignem salui erunt. qm̃ funda¬
menti merito non ꝑibunt: sic ẽ intelligen¬
dum. ut hismanifestis non inueniat᷑ eẽ
contrarium. Ligna quippe et fęnum et
stipula non absurde accipi possunt rerũ
scłarium quamuis licite concessarum ta¬

Expanded text:
Nolite, inquit, errare; neque fornicatores, neNolite, inquit, errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces rSi enim etiam in istis perseverantes criminibus, tamen propter fidem Christi salvi erunt, quomodo in regno Dei non erunt? 11. « Sed quia haec apostolica manifestissima et apertissima testimonia falsa esse non possunt; illud quod obscure dictum est, de his qui superaedificant super fundamentum, quod est Christus, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, ta
Abbreviated transcription (Latin):
gnitudine facinoꝵ flagitioꝵq diuturno ñ
tamen ȩternoigne punituri.S qui hoc cre¬
dunt. et tamen catholici sunt: humana
quadam beniuolentia michi falli uident᷑.
Nam scriptura diuina aliud consulta respon¬
det. Librum autem de hac questione con¬
scripsi cuiꝰ titulus est de fide et oꝑib: ubi se¬
cundum scripturas scãs quantum deo adiu¬
uante potui. demonstraui eam fidem saluos
facere. quam satis euidenter expressit paulꝰ
apłs dicens. In xp̃o enim iħu neq eirtum ci¬
sio quicquam ualet. neq p̃pucium: sed fi¬
des quȩ ꝑdilectionem oꝑatur. Si autem ma¬
rursus ait. Si fidem dicat se quis habere.
sceleratus ꝓpter fidem solam ꝑignem sal¬
uabitur. et sic est accipiendum quod ait
beatus apostolus paulus. ipsd̃ autẽ saluus
erit. sic tamen quasi ꝑignem: poterit ergo
saluare sine oꝑibus fides: et falsum erit
quod dixit. eius coapłs iacobus: falsum
erit et illud. quod idem ipse paulus dix̃.

Expanded text:
magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniti. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur . Si autem marursus ait: Si fidem dicat se quis habere, sceleratus propter fidem solam per ignem salvabitur, et sic est accipiendum quod ait beatus Paulus, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem; poterit ergo salvare sine operibus fides, et falsum erit quod dixit ejus coapostolus Jacobus: falsum erit et illud quod idem ipse Paulus dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur ignosci. et nullis suppliciis uindi¬
cari : sed eorum penȩ reseruantur inposterũ.
Neq enim proprie frustra ille dicit᷑ diesiudi¬
cii quando uenturus ẽ iudex uiuoꝵ atq mor¬
tuoꝵ: sicut econtrario uindicantur hic ali¬
qua: et tamen si remittunt: ꝓfecto in futuro
seculo non nocebunt. ꝓpterea de quibdam
temporalib pȩnis quȩ in hac uita peccantibꝰ
irrogantur eis quoꝵ peccata delentur. ne re¬
seruentur infinem: ait apłs.Si enim nos
ipsos iudicaremus: ad nõ non iudicaremur.
Cum iudicam᷑ autem ad nõ corripimur:
ne cum hoc mundo damnem᷑:. LxuII.
men xp̃i non relinquunt. & eius laua-¬
chro in ȩccłia baptirantur. nec ab ea ull sci¬
smate uł heresi p̃ciduntur. in quantis lib et
sceleribus uiuant. quȩ nec diluant pemten¬
do. nec elemosinis redimant. s in eisusq
ad huiusuitȩ ultimũ diem ꝑtinacissime
ꝑseuerant. salui futuri ꝑignem: licet ꝓma

Expanded text:
videntur ignosci et nullis suppliciis vindividentur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur . men Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro
Abbreviated transcription (Latin):
cum sit coram illo cui dicitur. gemitus
m̃s ate non est absconditus:. recte constitu¬
untur ab his qui ȩccłiis p̾sunt tempora pe¬
nitentiȩ: ut fiat satis etiam ȩccłiȩ inqua
remittuntur ipsa peccata. Extra eam quip¬
pe non remittuntur. Ipsa nanq proprie
spm̃ scm̃ pignus accepit. sine quo non re¬
mittuntur ulla peccata: ita ut quib re¬
mittuntur. uitam consequantur ȩternã:¬
agis enim ꝓpter futurum iudi. Lxui.¬
cium fit remissio peccatoꝵ. Inhac autẽ
uita usq ad eo ualet quod scriptum ẽ gra¬
ue iugum suꝑ filios adam adie exitus de
uentre matris eorum usq indiem sepultu¬
re in matre omniũ: ut etiam paruulos ui¬
deamus post lauachrum regenerationis
diuersoꝵ maloꝵ afflictione cruciari: ut
intelligamus totum quod salutarib agi¬
tur sacramentis. magis ad sꝑem futuroꝵ
bonoꝵ quam ad retentionem uł adeptio¬
nem presentium ꝑtinere. Multa etiam hic

Expanded text:
cum sit coram illo cui dicitur, Gemitus cum sit coram illo cui dicitur, Gemitus meus a te non est absconditus : recte constituuntur ab iis qui Ecclesiis praesunt tempora poenitentiae, ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntur ipsa peccata; extra eam quippe non remittuntur. Ipsa namque proprie Spiritum sanctum pignus accepit , sine quo non remittuntur ulla peccata, ita ut quibus remittuntur, consequantur vitaagis enim propter futurum judicium fit remissio peccatorum. In hac autem vita usque adeo valet quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic
Abbreviated transcription (Latin):
tibus deficiant ad semet ipsos. et idõ peccent:
inter est quidem satis quantũ dicit᷑ Neq
enĩ quia peccatũ est omne crimen: ideo
crimen est. etiam omne peccatũ. Itaq scõ¬
rũ hominũ uitam quandiu in hac morte
uiuit᷑: inueniri posse dicimus sine cri¬
mine. Peccatum autẽ si dixerimꝰ quia ñ
habemus ait tantus apłs: nos ipsos sedu¬
cimus: et ueritas in nobis non est.Lxu.¬
ed neq de ipsiscriminib quamlibet
magnis remittendis in scã ȩccłia dei
miscđia desperanda ẽ agentibus peniten¬
tiam: scđm modum sui cuiusq peccati.
In actione autem penitentiȩ ubi tale com¬
missum ẽ. ut is qui commisit axp̃i etiam
corpore separetur: non tam consideranda
est mensura temporis quam doloris.Cor
enim contritum et humiliatũ. ds̃ ñ sꝑnit.
Uerum quia plerunq dolor alterius cor¬
dis occultus ẽ alteri. nec in alioꝵ noticiam
ꝑ uerba uł quȩcunq alia signa procedit.

Expanded text:
tibus deficiant ad seipsos, et ideo peccent. tibus deficiant ad seipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum; neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo etiam crimen est omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam, quandiu in hac morte vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine. Peccatum autem si dixerimus quia non habemus, ait sanctus Apostolus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Sed neque de ipsis criminibus, quamlibet magnis, remittendis in sancta Ecclesia Dei misericordia desperanda est agentibus poenitentiam secundum modum sui cujusque peccati. In actione autem poenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . Verum quia plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri, neque in aliorum notitiam per verba vel quaecumque alia signa procedit;