comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut euadere aliquando possitis: ad estote iiꝗͣ.¬
&e sine ꝑtinacia & sine studio resistendi. Naq
aliter uobis ꝑniciosissimũ est iudicare. Ces.¬
te enĩ nenim dubiumẽ. nec auersiuos ita
estis a uero. ut non intelligatis. si diligere
dm̃ &e ꝓximũ bonũ. ẽ. quod negare nemo
potest: quicquid in his duobꝰ preceptis pen¬
det. uituꝑari iure non posse. Quid gͦ in hi
pendet: ridiculum ẽ: si ame querendum
scͥpta sunt: falsum ẽẽ scriptum: quid hoc sa¬
crilegio magis impiũ reperiri potest: quid
ista noce impudentiꝰ: quid audaciꝰ: quid
sceleratius: simula chroꝵ cultores. quixxp̃i oẽ
nom̃ oderunt: nunqua hoc ad uersus serip¬
turas ausi sunt dicere. Consequetur namꝙ
omĩum litterarũ sumina ꝑuersio. & omĩum
qui memoriȩ mandati sunt libroꝵ ab olitio:
si quod tanta ppłoꝵ religione roboratum ẽ.
tanta hominũ & temporũ consensione fir¬

Expanded text:
ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquaut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis perniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeat, ridiculum est si a me quaerendum esse a ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impium reperiri potest? quid ista voce impudentius? quid audacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta hominum et temporum consensione fir
Abbreviated transcription (Latin):
cum hominib quidẽ ratio ẽ. Sin hec dicere
ñ audent. cogunt᷑q confiteri eẽ diuina. qͥd
eos libros unde istaplata sunt impietate nefa¬
ria lacessere. atq imꝓbare non desinunt.
an illud dicturi sunt nonẽe consequens. ut
omĩa ibi bona sint. ubi hȩc inuenire potur¬
m᷑: Nam hoc solent dicere. Cui ego tergiuer¬
sationiquȩ respondeam. quẽ admodũ occur¬
ram: ñ facile uideo. Discutiam ne u̾ba sin-¬
gula ueteris testam̃ti. & in his sũmã cum e¬
ugłio eẽ concordiam. ꝑuicacib in doctisꝙ de¬
monstrẽ: s quando istuc erit: quando aut
ego sufficiam:. aut ipsi patientur: Quid gͦ
faciam: Deseramne causam: &e eos insenten¬
tia quamuis imꝓba & falsa. tam̃ difficili ad
dissoluendũ. delitescere sinã: Non faciam.
Aderit de ꝓximo ds̃ ipse. cuius illa p̾ceptas
nec me intantis angustus inopem ac desertũ
chei. si qui forte illa suꝑsticione ita tenemini

Expanded text:
cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac desertum chaei, si qui forte illa superstitione ita tenemini,
Abbreviated transcription (Latin):
tum errent: satis oppinor apparet ex his qͣs
suꝑius ꝓtulimꝰ de utroq sententiis. Uerũ¬
tam̃ ut breue aliquid dicam. s tale cui resi-¬
stere sit mire dem̃tiȩ: nonne aĩaduertunt.
hȩc ipsa duo que laudare cogunt᷑. quãqͣm
importunissime adño in eugłio de uetere te¬
stam̃to eẽ ꝓlata negent ibi eẽ scͥptum. diligeᷤᷤ¬
dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo. et ex tota a¬
nima tua. & ex tota mente tua: uł illudal¬
terum. diliges ꝓximũ tuũ tanquã te ipsũ:
aut si hec negare ñ audent. p̾muntur enĩ
luce ueritatis: illud negare audeant. salu¬
bria ẽe ista p̃cepta. hismores optimosꝯtineri. negent
si possunt. & dicant non oportere dm̃ diligi
ñ oportere ꝓximũ diligi: neq diligentib dm̃
omĩa ꝓcedere inbonũ. neq indilectionẽ pxi¬
mni malũ non oꝑari: quib duob saluberri¬
me atq optime humana uita disponitur. que
sidicunt. non solum illis cum xp̃ianis:. s nec

Expanded text:
pinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque sententiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scDominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, ut terum, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
ab apło dicitur: & qđ illis temporib ĩa pro¬
batumẽ. quib ad idoloꝵ cultum xp̃iani coge¬
bantur. Quot enĩ tunc pecumosi homineᷤ.
qͦt patres familias rusticani. qͦt negotiatoreᷤᷤ.
qͦt militares. qͦt primates urbiũ suarum.
quot deniq senatores utriusq sexus. hȩc
omĩa uana & temporalia relinquentes.qͥb
utiq quãuis uterentur ñ detinebantur.
mortẽ ꝓsalubri fide ac religione subiert᷑:
demonstraruntq infidelib a se potiꝰ illa
omĩa quã seabeis eẽ possessos: quid calũp¬
namini. qd fideles ĩa baptismate renouati.
ꝓcreare filios. & agros ac domos pecuniãq
ullam possidere ñ debeant: ꝑmittit hoc
paulus: nam quod negari ñ potest. fidelibꝰ
scripsit. Post multors quippe uiciosors e¬
numerationẽ. qui regnũ dĩ non possidebt:¬

Expanded text:
ab Apostolo dicitur; quod illis temporibus jam proab Apostolo dicitur; quod illis temporibus jam probatum est, quibus ad idolorum cultum Christiani cogebantur. Quot enim tunc pecuniosi homines, quot patresfamilias rusticani, quot negotiatores, quot militares, quot primates urbium suarum, quot denique senatores, utriusque sexus, haec omnia vana et temporalia relinquentes, quibus utique quamvis uterentur, non detinebantur, mortem pro salubri fide ac religione subierunt, demonstraveruntque infidelibus a se potius illa omnia, quam se ab eis esse possessos. 78. Quid calumniamini, quod fideles jam Baptismate renovati, procreare filios, et agros ac domos pecuniamque ullam possidere non debeant? Permittit hoc Paulus. Nam quod negari non potest, fidelibus scripsit, post multorum quippe vitiosorum enumerationem, qui regnum Dei non possidebun
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. & cum bonis seminib crescere: s uemet
tempꝰ quo zizanta separentur. Aut si iam
propt᷑ ipsum xp̃ianũ nomen magis in palea
quã in spim᷑s eẽ arbitrandi sunt. Ueniet etrã
qui aream purget. & afrum̃tis paleam se.¬
paret: & singulis partib ꝓ suo cuiꝰq meri¬
to quod oportet summa equitate distri¬
buat. Uos interea quid seuitis. quidexce¬
camini studio partiũ: quid tanti erroris
longa defensione implicamini: fruges in
agro: frum̃ta in area querite. Apparebunt
facile. seseq offerunt ista querentib. Quid
nimis in purgam̃ta ocłm intenditis: qͥd
ab optimi horti ubertate. imꝑitos homineᷤ
sepium asꝑitate terretis: Est certus aditꝰ.
quãuis pauciorib notus. qua possit intrari:
quẽ uos aut ẽẽ non creditis. aut inuenire
ñ uultis. Sunt ineccła catholica innume¬
rabiles fideles: qui hoc mundo ñ utantur.
Sunt quiutunt᷑ tanquã non utentes. ut

Expanded text:
esse, et cum bonis seminibus crescere, sed veniet esse, et cum bonis seminibus crescere, sed veniet tempus quo zizania separentur. Aut si jam propter ipsum christianum nomen magis in palea quam in spinis esse arbitrandi sunt, veniet etiam qui aream purget, et a frumentis paleam separet, et singulis partibus pro suo cujusque merito, quod oportet, summa aequitate distribuat cammi studio partium? Quid tanti erroris longa defensione implicamini? Fruges in agro, frumenta in area quaerite: apparebunt facile, seseque offerent ipsa quaerentibus. Quid nimis in purgamenta oculos intenditis? quid ab opimi horti ubertate imperitos homines sepium asperitate terretis? Est certus aditus, quamvis paucioribus notus, qua possit intrari, quem vos aut esse non creditis, aut invenire non vultis. Sunt in Ecclesia catholica innumerabiles fideles qui hoc mundo non utantur, sunt qui utantur tanquam non utentes , ut
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nec mirũ est intanta copia ppłoꝵs qđ
non nob desunt. quors uita uituꝑata decipi¬
atis uicautos. & a catholica salutẽ auertatis:
cũ in ur̃a paucitate magnas patiamini
angustias. dum a uob̃ exigitur ut unus ex hi
quos electos uocatis: qui p̾cepta illa ipsa cu.¬
stodiat. quȩ irrationabili suꝑsticione defen-¬
ditis. S et illa quã uana sint. quã noxia. ꝗͣ
sacrilega. & quẽ admodũ amagna parte ue¬
strũ atq adeo pene ab omĩb riobis non ob¬
scruentur: alio uolumine ostendere insti¬
tui. Nunc uos illud admoneo ut aliquan¬
do eccłȩ catholicȩ maledicere desinatis. ui¬
tanquã malos filios corrigere studet. S qui¬
cimq illoꝵ bona uoluntate deiq auxilio
corrigunt᷑. qd̾ amiserant peccando penitendo
recuꝑant. Qui autẽ uoluntate mala in pͥ¬
stinis uiciis ꝑseuerant. aut etiam addunt gͣ¬
uiora priorib : in agro quidẽ dñi sinuntur

Expanded text:
tur. Nec mirum est in tanta copia populorum, quod tur. Nec mirum est in tanta copia populorum, quod non vobis desint, quorum vita vituperata decipiatis incautos, et a catholica salute avertatis, cum in vestra paucitate magnas patiamini angustias, dum a vobis exigitur, vel unus ex iis quos electos vocatis, qui praecepta illa ipsa custodiat, quae irrationabili superstitione defenditis. Sed et illa quam vana sint, quam noxia, quam sacrilega, et quemadmodum a magna parte vestrum, atque adeo pene ab omnibus vobis non observentur, alio volumine ostendere institui. 76. Nunc vos illud admoneo, ut aliquando Ecclesiae catholicae maledicere desinatis, vitanquam malos filios corrigere studet. Sed quicumque illorum bona voluntate Deique auxilio corriguntur, quod amiserant peccando, poenitendo recuperant. Qui autem voluntate mala in pristinis vitiis perseverant, aut etiam addunt graviora prioribus, in agro quidem Domini sinuntur
Abbreviated transcription (Latin):
iam uidebitis quid inter ostentationẽ & sin¬
ceritatẽ. inter uiam rectã & errorẽ. inter fidẽ
atq fallaciã. inter robur & tumorẽ. int̾ bea¬
titatem et miseriã. int̾ unitatẽ & conscissio¬
nẽ ÷ postremo quid int̾ suꝑsticionis sirenas
&e portum religiomᷤꝰ intersit. Nolite michi
colligere ꝓfessores nominis xp̃iani: neq ꝓfessi¬
onis sue uĩ aut scientes aut exhibentes. Noli¬
te consectari turbas imꝑitoꝵ: qui uel imꝓ
sa uera religione suꝑsticiosi sunt: uł ita li¬
bidinib dediti. ut obliti fint quid ꝓmise.
rut deo. Noui multos ẽt sepulchrors & pic¬
turaꝵ adoratores: noui multos qui luxuri¬
osissime suꝑ mortuos uiuant: & epulas ca.¬
daucrib exhibentes. suꝑ sepultos se ipsos
sepeliant: & uoracitates. ebrieta tesq suas
deputent religioni. Noui multos qui ren̾¬
ciauerint uerbis huic scło: & se omĩb huiꝰ
scłi mo lib opprimi uelint. oppressosq leten.¬

Expanded text:
Jam videbitis quid inter ostentationem et sinJam videbitis quid inter ostentationem et sinceritatem, inter viam rectam et errorem, inter fidem atque fallaciam, inter robur et tumorem, inter beatitudinem et miseriam, inter unitatem et conscissionem, postremo quid inter superstitionis sirenas et portum religionis intersit. 75. Nolite mihi colligere professores nominis christiani, nec professionis suae vim aut scientes aut exhibentes. Nolite consectari turbas imperitorum, qui vel in ipsa vera religione superstitiosi sunt, vel ita libidinibus dediti, ut obliti sint qovi multos esse sepulcrorum et picturarum adoratores: novi multos esse qui luxuriosissime super mortuos bibant, et epulas cadaveribus exhibentes, super sepultos seipsos sepeliant, et voracitates ebrietatesque suas deputent religioni. Novi multos esse qui renuntiaverunt verbis huic saeculo, et se omnibus hujus saeculi molibus opprimi velint, oppressique laeten
Abbreviated transcription (Latin):
ait idem apłs. ad exiguum tempꝰ ꝑtinere
nouert̃. Continent segͥ hi qui possunt. qui
tam̃ sunt innumerabiles. & a carnib & aui¬
no duas ob causas: uel ꝓpter frm in becillita¬
tẽ uł ꝓpt̃ libertatẽ suam. Caritas p̃cipue
custoditur: caritati uictus. caritati sermo. ca¬
ritati habitus. caritati uultus aptatur: co¬
itur inuna conspiraturq caritatẽ. hanc ii¬
olare tanqͣm dm̃. nefas ducitur. Huic si qͥ d
resistit: expugnatur atq eicitur. Hanc si
quid offendit: unũ diem durare non sini¬
tur. Sciunt hanc ita cõmendatã ẽẽ axp̃o. &
si hȩc ad sit. plena sint omĩa. Istis manichei
si potestis obsistite: istos intuemini: isto̾ si¬
ne mendacio si audetis & contumelia noĩa.¬
te. Istorũ ieiuniis ur̃a ieiunia. castitati casti¬
tatẽ. uestitũ uestitui. epulas eput. modestiã
modestiȩ caritatẽ deniq caritati. & quod res
marime postulat. p̃ceptis p̃cepta conferte:

Expanded text:
ait idem Apostolus, ad exiguum tempus pertinere ait idem Apostolus, ad exiguum tempus pertinere t. Continent se igitur hi qui possunt, qui tamen sunt innumerabiles, & a carnibus, & a vino: duas ob causas, vel propter fratrum imbecillitatem, vel propter libertatem suam. Charitas præcicustoditur; charitati victus, charitati sermo, charitati habitus, charitati vultus aptatur; coitur in unam conspiraturque charitatem: hanc violare tanquam Deum nefas ducitur; huic si quid resistit, expugnatur atque ejicitur; hanc si quid offendit, unum diem durare non sinitur. si haec adsit, plena sint omnia. si potestis, obsistite; istos intuemini, istos sine mendacio, si audetis, et cum contumelia nominate: istorum jejuniis vestra jejunia, castitati castitatem, vestitum vestitui, epulas epulis, modestiam modestiae, charitatem denique charitati, et, quod res maxime postulat, praeceptis praecepta conferte.
Abbreviated transcription (Latin):
a cõmenticiũ nomen apłi: ñ manducantẽ
nemo sꝑnit: manducantẽ nemo iudicat:
qui infirmꝰ est olus manducat. Multita¬
menfirmi ꝓpt̾ infirmos idem faciunt. Mul¬
tis ñ est causa ista faciendi: s quod uilio.¬
re uictu inuere placet: minimeq fumptu¬
s ego non redigar sub potestate ullius. Ita
multi neq uescuntur carnib: neq tam̃
eas ĩmundas suꝑsticiose putant. Itaq idẽ
ipsi qui salui temꝑant. si ratio ualitudinis
cogat: egroti sine ulla formidine accipiuã.
Aulti uinũ ñbibunt: nec tam̃ eo couiqui¬
nari arbitrantur. Nam et quibdã langui¬
diorib & ꝓrsus omib qui sine illo nẽque¬
unt salutem corporis obtinere. humanis¬
sime ac modestissime p̾beri faciunt: & stul¬
te ñ nullos recusantes frat̾ne admonent.
ne uana suꝑsticione debiliores citius quã
sanctiores fiant. Legunt eis apłm discipulo
lo exercent. Corporis uͦ exercitationẽ ut

Expanded text:
et commentitium nomen Apostoli. Non manducantem et commentitium nomen Apostoli. Non manducantem nemo spernit, manducantem nemo judicat: qui infirmus est, olus manducat. Multi tamen firmi propter infirmos idem faciunt: multis non est causa ista faciendi, sed quod viliore victu vivere placet, minimeque sumptuquit, sed ego non redigar sub potestate ullius . Ita multi neque vescuntur carnibus, neque tamen eas immundas superstitiose putant. Itaque iidem ipsi qui sani temperant, si ratio valetudinis cogat, aegroti sine ulla formidine accipiunt. Multi vinum non bibunt, nec tamen eo se coinquinari arbitrantur: nam et quibusdam languidioribus, et prorsus omnibus qui sine illo nequeunt salutem corporis obtinere, humanissime ac modestissime praeberi faciunt. Et stulte nonnullos recusantes, fraterne admonent, ne vana superstitione debiliores citius quam sanctiores fiant. Legunt eis Apostolum discilo exercent: corporis vero exercitationem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
do in domino iħu. quia nichil cõmune ꝑ
ipsũ: nisi ei qui existimat quid cõmune
eẽ illi cõmune ẽ. Potuit ne magis ostendere ñ
impsis reb quib uescimur: s ianuno ee
uim quandã quȩ ad eum ualeat maculan¬
ũ: &e ꝓpterea bis etiã qui ad hec contemp.¬
nenda sunt idonei. certoq sciunt ñ se pollu¬
i siquid ciboꝵ sine turpi cupiditate. altitu¬
dine mentis ad sumpserint. caritatẽ tam̃ eẽ
intuendã: uide quid sequatur. Nam siꝓpt̃
escam frͣ tuus contristatur: iã non scđm ca-¬
ritatẽ ambulas. Lege cȩtera: nã longum ẽ
omĩa intponere: inuenies preceptum hisqͥ
possunt ista contempnere. id ẽ firmiorib &̃
securiorib ideo tam̃ eẽ temꝑandũ ne offen¬
dantur illi quib ad huc ꝓ sua imbecillita¬
te huiꝰcemodi opus ẽ temꝑantia. Hec illide
quib agebam norunt & tenent. Xp̃iani¬
enĩ sunt ñ heretici. Intelligunt scripturas
scđm apłicam disciplinã. ñ scdm̃ suꝑbum

Expanded text:
in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune est. Potuitne magis ostendere, non in ipsis rebus quibus vescimur, sed in animo esse vim quamdam, quae ad eum valeat maculandum; et propterea iis etiam qui ad haec contemnenda sunt idonei, certoque sciunt non se pollui, si quid ciborum sine turpi cupiditate altitudine mentis assumpserint, charitatem tamen esse intuendam? Vide quid sequatur: Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas . 72. Lege caetera; nam longum est omnia interponere; et invenies praeceptum iis qui possunt ista contemnere, id est firmioribus et securioribus, ideo tamen esse temperandum, ne offendantur illi quibus adhuc pro sua imbecillitate hujuscemodi opus est temperantia. Haec illi de quibus agebam norunt et tenent: christiani sunt enim, non haeretici; intelligunt Scripturas secundum apostolicam disciplinam, non secundum superbum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m uos coinquinat: s quod exiit. Itaq ñ
reiciendis generib ciboꝵ quasi pollutis.s
concupiscentiȩ ꝑdomande. & dilectioni frm̃
retinende: inuigilat omĩs industria. Mlemi.¬
nerunt. esca uentri.& uenter escis. Ds̃ autẽ
hunc & has destruet. Et alibi: Neq si manduca¬
uerimus abundabimꝰ: neq si ñ manducaue¬
rimus egebimꝰ. & illud p̃ceteris. Bonumẽ
fr̃s non manducare carnes. neq bibere ui¬
nũ: neq in quo frat̃ tuus offenditur. aut¬
ostendit. quã sint ad finẽ caritatis. hȩc omĩa
dirigenda. Alius enĩcredit manducare osa
Qui autẽ infirmus ẽ: olus inquit mando¬
cet.Qui manducat.ñ manducantẽ non
sꝑnat: &e qui non maducat. manducantẽ
non iudicet. Ds̃ enĩ illũ assumit. Tu quis
es qui iudices alienũ seruũ: suo dño stat
aut cadit. Stabit autẽ. Potens ẽ enim ds̃
statuere eũ. & paulo post. Qui manducat.

Expanded text:
vestrum vos coinquinat, sed quod exit . Itaque non vestrum vos coinquinat, sed quod exit . Itaque non rejiciendis generibus ciborum quasi pollutis, sed concupiscentiae perdomandae, et dilectioni fratrum retinendae invigilat omnis industria. Meminerunt: Esca ventri, et venter escis; Deus autem et hunc et illas destruet ; et alibi, Neque si manducaverimus, abundabimus; neque si non manducaverimus, egebimus ; et illud prae caeteris, Bonum est, fratres, non manducare carnes, neque bibere vinum, neque in quo frater tuus offendiostendit quam sint ad finem charitatis haec omnia dirigenda. Alius enim credit manducare omnia; qui autem infirmus est, olus, inquit, manducet. Qui manducat, non manducantem non spernat: et qui non manducat, manducantem non judicet; Deus enim illum assumit. Tu quis es, qui judices alienum servum? Suo Domino stat aut cadit: stabit autem; potens est enim Deus statuere
Abbreviated transcription (Latin):
b p̃sunt xp̃iana caritate. sc̃ĩtate. libertate
uiuentib. Ne ipsi quidẽ cuiq onerosi sunt:
s orientis more. & pauli apłi auctoritate. ma¬
nib suis se transigunt. Ieunia etiã ꝓrsuᷤ in¬
credibilia multos exercere didici: non cotidi¬
e semel sub noctẽ reficiendo corpus. quodẽ
usq quaq usitatissimũ : s continuũ tͥdu-¬
um uł ampliꝰ sepissime. sine cibo ac potu
ducere. Neq hoc in uiris tantũ. s etiã in fe¬
minis: quib item multis uiduis & uirgini¬
b simul habitantib. & lana ac tela uictum
queritantib. presunt singulȩ grauissime
ac ꝓbatissime: non tantũ instruendis menti.¬
b ꝑite ac parate. Atq inter hec nemo urge¬
tur in asꝑa: quȩ ferre non potest.Nusli qđ
recusat imponitur: nec ideo condempnat᷑
a ceteris. qđ in eis imitandis se fatetur inua¬
lidũ. Meminert̃ enĩ quantoꝑe scͥpturis oĩb¬
cõmendata sit caritas. Meminert̃ omnia
munda mundis: & non quod intiat inos

Expanded text:
stiana charitate, sanctitate et libertate viventibus: ne ipsi quidem cuiquam onerosi sunt, sed Orientis more, et Pauli apostoli auctoritate manibus suis se transigunt. Jejunia etiam prorsus incredibilia multos exercere didici, non quotidie semel sub noctem reficiendo corpus, quod est usquequaque usitatissimum, sed continuum triduum vel amplius saepissime sine cibo ac potu ducere. Neque hoc in viris tantum, sed etiam in feminis; quibus item multis viduis et virginibus simul habitantibus, et lana ac tela victum quaeritantibus, praesunt singulae gravissimae probatissimaeque non tantum inus peritae ac paratae. 71. Atque inter haec nemo urgetur in aspera quae ferre non potest, nulli quod recusat imponitur, nec ideo condemnatur a caeteris, quod in eis se imitandis fatetur invalidum: meminerunt enim quantopere Scripturis omeminerunt, Omnia munda mundis ; et, Non quod intrat in os
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe sic autẽ peccantes infra tres. & ꝑcutienteᷤᷤ
conscientiam ipsoꝵ infirmã: in xp̃m pecca¬
tis. Qua ꝓpter. si esca scandalirat frẽm: non
uo ᷤᷤ socios ficri demonioꝵ. N potestis calicẽ dñi bibe:
& calicẽ demonioꝵ. N potestis m̃se dñi pardicipes cẽ:

Expanded text:
Sic autem peccantes in fratres, et perculientes conscientiam ipsorum infirmam, in Christum peccatis. Quapropter si esca scandalizat fratrem meum, non em vos socios fieri daemoniorum. Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum: non potestis me
Abbreviated transcription (Latin):
indigentiam pati: s indigentẽ. Nec inquã
casura sit s in quẽ ceciderit imbecillitas. Nec
qui miser possit eẽ: s miserum. Anima qͥp¬
pe dm̃ eẽ dicitis: uł partem dei. Nec uideo qͦ¬
modo ds non sit: quȩ pars dicitur dĩ. Nam
et auri pars aurũ. & argenti argentũ: & la¬
pidis. lapis. & ad hec maiora ueniamꝰ: parst̃¬
ie tra est. & aquȩ pars aqua: & aeris aer. ꝙ
si quid de igne detraxeris. igne ee non nega.¬
bis. & quelibet pars lucis: nichil aliud po¬
test eẽ quãlux. Cur gͦ dei pars non erit ds̃:
an articulata dĩ forma est. sicut hominis re¬
liquoꝵq animantiũ: Nlam pars hominis.
ñ est homo. S ad qualibet istarum opinio¬
nũ descendo. & singillatim utrãq conside¬
ro. Nam si ita dm̃ esse uultis ut lucẽ: recu¬
sare non potestis dm̃ ẽẽ partem aliqua dei.

Expanded text:
indigentiam pati, sed indigentem; nec in quem indigentiam pati, sed indigentem; nec in quem casura sit, sed in quem ceciderit imbecillitas; nec qui miser esse possit, sed miserum. Animam quippe Deum esse dicitis vel partem Dei. Nec video quomodo Deus non sit, quae pars Dei dicitur: nam et auri pars aurum, et argenti argentum, et lapidis lapis; et, ut ad haec majora veniamus, pars terrae terra est, et aquae pars aqua, et aeris aer, et si quid de igne detraxeris, ignem esse non negabis, et quaelibet pars lucis nihil potest esse aliud quam lux. Cur ergo pars Dei non erit Deus? An articulata Dei forma est, sicut hominis, reliquorumque animantium? nam pars hominis non est homo. 22. Sed ad quamlibet istarum opinionum descendo, et singillatim utramque considero. Nam si Deum ita esse vultis ut lucem, recusare no
Abbreviated transcription (Latin):
re blasphemia. Est autẽ blasphemia: cũ ali-¬
qua mala dicuntur de bonis. Itaq ĩa uul
ubierit memorabile oris signaculum: docet
enĩ ratio. nec sane recondita. s inproptu sita
& exposita omium intellectui. s inuicta & eo
inuictioꝵ. quod eam ignorare nemo ꝑmittit᷑.
dm̃ eẽ incorruptibilem. in cõmutabilẽ. inui¬
olabilem: inquẽ nulla indigentia. nulla im¬
becillitas: nulla miseria cadere possit. Uiꝙ ad¬
eo autem ista omĩs anima rationalis cõmuni¬
ter sentit: ut etiam uos cum dicuntur an¬
nuatis. S cum fabulas ur̃as narrare ceperi¬
tis. &e corruptibilem & cõmutabilem & uiola¬
bilem. & indligentiȩ obnoxiũ. & imbecillitatẽ
admittentẽ &ꝰ amiseria non totum dm̃libe
sessis etiã ꝑsuadetis. Atthoc parumest. Non
emi corruptibilem tantum dm dicitis. s cor¬
ruptum. sec et cominutabilẽ: s cõmutatũ.
slec uiolabilem: s uiolatum. Nlec possit qui¬

Expanded text:
re blasphemia. Est autem blasphemia, cum alire blasphemia. Est autem blasphemia, cum aliqua mala dicuntur de bonis. Itaque jam vulgubi erit memorabile oris signaculum? Docet enim ratio, nec sane recondita, sed in promptu sita et exposita omnium intellectui, sed invicta et eo invictior quod eam nemo ignorare permittitur, Deum esse incorruptibilem, incommutabilem, inviolabilem, in quem nulla indigentia, nulla imbecillitas, nulla miseria cadere possit. Usque adeo autem ista omnis anima rationalis communiter sentit, ut etiam vos cum dicuntur, annuatis. 21. Sed cum fabulas vestras narrare coeperitis, et corruptibilem, et commutabilem, et violabilem, et indigentiae obnoxium, et imbecillitatem admittentem, et a miseria non tutum Deum mir possessis etiam persuadetis. Atque hoc parum est: non enim corruptibilem tantum Deum dicitis, sed corruptum; nec et commutabilem, sed commutatum; nec violabilem, sed violatum; nec qui possit
Abbreviated transcription (Latin):
ficandi causa est comtinentia: s quid factu.¬
ri estis. si quis peccet significando aliqͥd ma¬
nib. ut fit cum scribimꝰ uel gestu aliquid qd
intelligatur ostendimꝰ: hoc enĩ ori atq lin.¬
guȩ tribuere ñ potestis: quia manib fit.
quid enĩ absurdius. quã ut cum tria dic̃a¬
tur signacula. oris. manuũ. & sinus: quedã
peccata dep̃hensa inmanib ori tribuant᷑:
si autẽ oꝑatio generalis manib datur: quȩ
tandem ratio est. pedum oꝑationem huic
addere. linguȩ non addere: uidetis ne quo¬
modo nouitatis adpeticio comite errore. in
magnas deducatur angustias: Trib namq
istis signaculis. que noua quadã diuisione p̾¬
dicatis: quomͦ includatis omĩum peccatoꝵ
purgationẽ non inuenitis. S diuidite ut¬
uultis: pretmittite quicqͥd uultis: ea quȩ
maxime soletis cõmendare tractemꝰ. Ad ori
enĩ signaculũ dicitis ꝑtinere: ab om̃i contine¬

Expanded text:
ficandi causa est, continentia? Sed quid factuficandi causa est, continentia? Sed quid facturi estis, si quis peccet significando aliquid manibus, ut fit cum scribimus, vel gestu aliquid quod intelligatur ostendimus? hoc enim ori atque linguae tribuere non potestis, quia manibus fit. Quid enim absurdius, quam ut cum tria dicantur signacula, oris, manuum, et sinus, quaedam peccata deprehensa in manibus tribuantur ori? Si autem operatio generalis manibus datur, quae tandem ratio est pedum operationem huic addere, linguae non addere? Videtisne quomodo novitatis appetitio comite errore in magnas deducatur angustias? Tribus namque istis signaculis, quae nova quadam divisione praedicatis, quomodo includatis omnium peccatorum purgationem non invenitis CAPUT vultis, praetermittite quidquid vultis: ea quae maxime soletis commendare, tractemus. Ad oris enim signaculum dicitis pertinere, ab omni contine
Abbreviated transcription (Latin):
que in urĩs morib magna laude ac p̃di-¬
catione iactatis. Quȩ sunt tandem ista sig-¬
nacula: oris certe & manuũ. & sinus. Quĩd
ẽ hoc : ut ore inquit. & manib & sinircastus
& innocens homo sit. Quid. si oculis auribus.
narib. peccet : quid si calcib hoĩem afflgat.
uł etiam necet: quo modo istum tenebimuᷤ
reum. qui necore. nec manib. nec sinu pecca¬
uit: s cum os inquit nomino: õs sensus qͥst̃
incapite intelligi uolo. Cum autẽ manum:
omnẽ oꝑationẽ. Cum sinũ: omne libidinũ
seminale. Quo gͦ uultis ꝑtinere blasphemiaᷤ.
ados. an ad manũ: Est enim oꝑatio ista ꝑ
linguam. Itaq si uno genere oꝑationẽ om¬
nẽ concluditis. cur oꝑationẽ pedum con-¬
iungitis manib: lingue separatis:an quia
lingua uerbis significat aliquid: eam uul.¬
tis seiungere ab ea oꝑatione quȩ non signifi¬
candi grã fit. ut ita diffiniatur signaculũ
manuũ aboꝑatione mala quȩ non signi¬

Expanded text:
quae in vestris moribus magna laude ac praediquae in vestris moribus magna laude ac praedicatione jactatis. Quae sunt tandem ista signacula? Oris certe, et manuum, et sinus. Quid est hoc? Ut ore, inquit, et manibus, et sinu castus et innocens sit homo. Quid, si oculis, auribus, naribus peccet? quid, si calcibus hominem affligat, vel etiam necet? Quomodo istum tenebimus reum, qui nec ore, nec manibus, nec sinu peccavit? Sed cum os, inquit, nomino, omnes sensus qui sunt in capite, intelligi volo; cum autem manum, omnem operationem; cum sinum, omnem libidinem seminalem. Quo ergo vultis pertinere blasphemias? ad os, an ad manum? Est enim operatio ista per linguam. Itaque si uno genere operationem omnem concluditis, cur operationem pedum conjungitis manibus, linguae separatis? An, quia lingua verbis significat aliquid, eam vultis sejungere ab ea operatione quae non significandi gratia fit; ita ut definiatur signaculum manuum, ab operatione mala, quae non signi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quod eque nemo ambigit. Non enĩ fumuᷤ
tunc corrũpebat genus anmaliũ qui modo
corrumpit: et ne ꝑgam ꝑsingła quod lon-¬
gũ est &e non necessariũ: usq ad eo minꝰ erant
corruptioni obnoxia. quȩ ibi aĩantia fuisse
confingitis: ut abortiui eoꝵ fetus nondũ
ad nascendũ idonei. decelo int̾ram p̾cipita.¬
ti.et uiuere et gignere. & rursus comurare¬
ñ potuerint: habentes utiq pristinã firmi¬
tatẽ. quia iam erant concepti ante cõmix¬
tionẽ boni & mali. Nampost istam concre¬
tionẽ quȩ de his natas. ea eẽ dicitis ammalia:.
quȩ nunc infirmissima & facile corruptiomi
cedentia uidemꝰ. Quis hunc dutius tolera¬
re possit errorem: nisi qui aut ista non uidet.
aut nescio qua incredibili consuetudine.
aut familiaritate. uobiscũ contra om̃s moleᷤᷤ
di ut arbitror de bonis & malis generalibꝰ.
inquantis tenebris & in quanta falsitate
uersemini: nc̃ uideamꝰ tria illa signacula

Expanded text:
est, quod aeque nemo ambigit: non enim tunc est, quod aeque nemo ambigit: non enim tunc fumus corrumpebat genus animalium, quod modo corrumpit. Et ne pergam per singula, quod longum est et non necessarium, usque adeo minus erant corruptioni obnoxia, quae ibi animantia fuisse confingitis, ut abortivi eorum fetus nondum ad nascendum idonei, de coelo in terram praecipitati, et vivere, et gignere, et rursus conjurare potuerint, habentes utique pristinam firmitatem, quia jam erant concepti ante commixtionem boni et mali: nam post istam concretionem quae de iis nata sunt, ea dicitis esse animalia, quae nunc infirmissima et facile corruptioni cedentia videmus: quis hunc diutius tolerare possit errorem, nisi qui aut ista non videt, aut nescio qua incredibili consuetudine ac familiaritate vobiscum contra omnes moles di, ut arbitror, de bonis et malis generalibus, in quantis tenebris et in quanta falsitate versemini; nunc videamus tria illa signacula,
Abbreviated transcription (Latin):
diutius luicis ꝑspicuitate gaudetur: quod si¬
eos dicitis delectari potius calore quã lumine.
multo congruentius in igne serpentes alacres
natos. quã tardum asinum diceretis. & tamen
lucihiic amicũ quas aspidẽ neget: cũ eius
oculi aquilȩ oculis comparentur: s de be¬
ammũ exuamus. Quis enĩ tantam ꝑuersi¬
tatem ferat. qua dicitur intenebrarũ gente
cui nichil admixtum erat luminis. aĩalia
bipedia. tam firmã. tam uegetã. tam deni¬
q incredibilẽ uim habuisse in ocłoꝵ acie ut
& intenebris suis uiderent. et purissimã quȩ
appeterent: nrõs autẽ ocłos cõmixtione lucis.
cõmixtione sũm bom. cõmixtione deniq di
tam infirmos & imbecilles ẽẽ redditos. ut
neq quicqͣm uideamꝰ intenebris. & solis as.¬
pectum nullo mͦ ferre possimꝰ. atq inde con¬
uersi. etiã quȩ a nob uidebantur queramꝰ:
hec dici possunt. etiam sicorruptio malũ

Expanded text:
lucis perspicuitate gaudetur? Quod slucis perspicuitate gaudetur? Quod seos dicitis delectari potius calore quam lumine, multo congruentius in igne serpentes alacres natos, quam tardum asinum diceretis: et tamen luci huic amicam aspidem quis neget, cum ejus oculi aquilae oculis comparentur? Sed de beanimum exuamus. Quis enim tantam perversitatem ferat, qua dicitur in tenebrarum gente, cui nihil admixtum erat luminis, animalia bipedia tam firmam, tam vegetam, tam denique incredibilem vim habuisse in oculorum acie, ut et in tenebris suis viderent purissimam, quae tarentur, et appeterent: nostros autem oculos commixtione lucis, commixtione summi boni, commixtione denique Dei tam infirmos, tam imbecillos esse redditos, ut neque quidquam videamus in tenebris, et solis aspectum nullo modo ferre possimus, atque inde conversi, etiam quae a nobis videbantur, quaeramus? 18. Haec dici possunt, etiam si corruptio malum
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽ illud certe omĩb eminet & apparet.qi
sicut dixi. & ut om̃s consentiunt quod nocet
ẽ malũ: fumus in illa gente bi pedib aĩalib
non nocebat. Genuit ea et aluit atq sustinu¬
it sine labe nascentia: crescentia: regnantia.
tior fumus effectus: sustineri a nobis qͥ certe
necat. Tanta ne malis elementis cõmixtione
boni accessit ĩmanitas. tanta deo regnante per¬
uersitas: Certe cur incȩteris uidemꝰ istã con¬
gruentiam. quȩ auctorem ur̃m decepit atꝙ
inflexit ad componenda mendacia: cur in¬
quã tenebre serpentib atq natantib. uenti
uolantib congruunt: quadrupedẽ uero ig.¬
nis incendit. & nos fumus offocat: Quid quod
etiam serpentes acutissime uident. & p̃sentia
solis exultant: ibiq sunt abundantiores. ubi
aer screnior. difficilius & rarius nube contrahit
Quid absurdius. quã ibi eẽ accõmodatius
&e aptius incolas amatoresq tenebrarũ ubi

Expanded text:
rum est, illud certe omnibus eminet et apparet, quia, rum est, illud certe omnibus eminet et apparet, quia, sicut dixi, et ut omnes consentiunt, quod nocet est malum: fumus in illa gente bipedibus animalibus non nocebat; genuit ea, et aluit atque sustinuit sine labe nascentia, crescentia, regnantia. tior fumus effectus est; ita ut a nobis qui certe necat. Tantane malis elementis commixtione boni accessit immanitas? tanta Deo regnante perversitas? 17. Certe cur in caeteris videmus istam congruentiam, quae auctorem vestrum decepit atque illexit ad componenda mendacia? Cur, inquam, tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus congruunt; quadrupedem vero ignis incendit, et nos fumus offocat? Quid quod etiam serpentes acutissime vident, et praesentia solis exsultant, ibique sunt abundantiores, ubi aer serenior difficilius et rarius nubem contrahit? Quid absurdius, quam ibi esse accommodatius et aptius incolas amatoresque tenebrarum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sterile: Si exiliũ malum non ẽ. quomodo
malũ est animal exulans. uł aĩal inexiliũ
aliquẽ mittens: Si seruitus malum non est
am cogens: Simors malum nonẽ. quomodo
malum ẽ animal mortale. uł inferens mor¬
teme Si uͦ hec mala sunt. quomͦ non ert bo¬
na. firmitas corporis. uisus. auditus. locuti
o ꝑsuadens. fecunditas. solum genitale. liber¬
tas.uita. quȩ omĩa in illo mali regno fuisse ꝑi¬
betis: et summũ malũ audetis asserere: Po
stremo si quodomĩno nemo unqͣm negauit
inconuemientia malũ est. quid conuenien¬
tius qͣm illa suis quib q animalib elem̃ta
tenebix serpentib: aquȩ natantib. uentiuo.¬
lantib. ignis ecdaciorib: fumus elatiorib:
Tanta enĩ auobis in discordie gente concor:¬
dia. & tantus in ꝑuersitatis sede ordo descri¬
bitur. si quod nocet malũ est: omitto illud
ualentissimũ qđ supradictum ẽ. noceri non
potusse ubi nullũ erat bonũ: s si hoc obscu¬

Expanded text:
sterile? Si exsilium malum non est, quomodo sterile? Si exsilium malum non est, quomodo malum est animal exsulans, vel animal in exsilium aliquem mittens? Si servitus malum non est,am cogens? Si mors malum non est, quomodo malum est animal mortale, vel inferens mortem? Si vero haec mala sunt, quomodo non erunt bona firmitas corporis, visus, auditus, locutio persuadens, fecunditas, solum genitale, libertas, vita, quae omnia in illo mali regno fuisse perhibetis, et summum malum audetis asserere? 16. Postremo si quod omnino nemo unquam negavit inconvenientia malum est, quid convenientius quam illa suis quibusque animalibus elementa; tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus, ignis edacioribus, fumus elatioribus? Tanta enim a vobis in discordiae gente concordia, et tantus in perversitatis sede ordo describitur. Si quod nocet, malum est, omitto illud valentissimum quod supra dictum est, noceri non potuisse, ubi nullum erat bonum: sed si hoc obscu
Abbreviated transcription (Latin):
lumẽ: usq adeo signatę atq distincte ibi
uoces erant: ut aduersum dm̃ bellum gere¬
re si c̃ asseritis eis in concione uno ꝑsuadente
placuerit di sterilitas malũ est: erat ibi filioᷤᷤ
ꝓcreandi magna fecunditas. Siexiliũ malũ
ẽ: insua terra erant. suasq regiones incole¬
bant. Si seruitus malũ est: erant etiam ibi
que regnabant. Simors malũ est: iuiuebãt
& ita uuebant. ut mentẽ ipsam ꝓrsus nec
post uictoriam dĩ ullo modo unqͣm mori
posse p̃dicetis. Cur queso que insumo ma¬
lo inuenio tantabona: his malis que com¬
memoraui contraria: Aut si hec non sunt
mala: ulla ne tande substantia. in quantũ
substantia ẽ malũ erit: Si malũ imbecilli¬
tas non ẽ. malũne erit corpus infirmũ: Si
malũ cecitas non ẽ. malũne erunt tenebre:
Simalũ surditas nonẽ. malũ ne erit surd:
Si malũ ñ ẽ mutũ eẽ: malũne erit piscis:
Sisterilitas malũnonẽ. qͦmͦ malũ ẽ animal

Expanded text:
lum est, usque adeo signatae atque distinctae ibi lum est, usque adeo signatae atque distinctae ibi voces erant, ut adversus Deum bellum gerere, sicut asseritis, eis in concione uno persuadente placuerit. Si sterilitas malum est, erat ibi filios procreandi magna fecunditas. Si exsilium malum est, in sua terra erant, suasque regiones incolebant. Si servitus malum est, erant ibi etiam qui regnabant. Si mors malum est, vivebant, et ita vivebant, ut mentem ipsam prorsus, nec post victoriam Dei, ullo modo unquam mori posse praedicetis. 15. Cur, quaeso, in summo malo invenio tanta bona iis malis, quae commemoravi, contraria? Aut si haec non sunt mala, ullane tandem substantia, in quantum substantia est, malum erit? Si malum imbecillitas non est, malumne erit corpus infirmum? Si malum caecitas non est, malumne erunt tenebrae? Si malum surditas non est, malumne erit surdus? Si malum non est mutum esse, malumne erit piscis? Si sterilitas malum non est, quomodo malum est animal
Abbreviated transcription (Latin):
tandẽ dicere desinatis malum ẽẽ terrã ꝑim
mensã ꝓfundam &e longã. malum ee mentẽ
ꝑterram uagantẽ: malum eẽ quinq antra
elementoꝵ: aliud tenebris. aliud aquis. ali¬
ud uentis. aliud igni. aliud fumo plentiina¬
lii eẽ animalia in illis singulis nata elemen¬
tis. serpentia intenebris: natantia in aquis.
uolantia inuentis: quad rupedia inigni. bi¬
pedia in fumo. Hec enĩ sicut a uobis descri¬
bunt᷑ nullo mͦ ec̃ poterunt: qͣm quicqͥa ta¬
le ẽ in quantũ est a summo deo sit necesse
ẽ: qm in quantũ ẽ utiq bonumẽ. Si enĩ
ddolor et imbecillitas malũ ẽ: erant ibi anima¬
lia intanta corporis firmitate. ut cor ab¬
ortiuos fȩtus post quã dehis scđm urãm se.¬
ctam fabricatus c̃ mundus. de cęlo interrã
cecidisse. et mori non potuisse dicatis. Sice¬
citas malũ est: uidebant. Si surditas. au¬
diebant. Si obmutescere aut mutũ ẽe ma¬

Expanded text:
tandem dicere desinatis malum esse terram per tandem dicere desinatis malum esse terram per immensum profundam et longam; malum esse mentem per terram vagantem; malum esse quinque antra elementorum, aliud tenebris, aliud aquis, aliud ventis, aliud igni, aliud fumo plenum; malum esse animalia in illis singulis nata elementis, serpentia in tenebris, natantia in aquis, volatilia in ventis, quadrupedia in igne, bipedia in fumo. Haec enim sicut a vobis describuntur, nullo modo esse poterunt; quoniam quidquid tale est, in quantum est, a summo Deo sit necesse est, quoniam in quantum est, utique bonum est. Si enim dolor et imbecillitas malum est, erant ibi animalia in tanta corporis firmitate, ut eorum abortivos fetus, postquam de his secundum vestram sectam fabricatus est mundus, de coelo in terram cecidisse et mori non potuisse dicatis. Si caecitas malum est, videbant: si surditas, audiebant. Si obmutescere aut mutum esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
uimus: terra et aqua obrutos necant. Innu¬
merabilia uͦ animalia ꝑ harenã laxiorẽtp
terram repunt uitalit᷑: Disces autẽ in hoc
aere moriuntur. Ignis corpora nr̃a corrũ¬
pit: s conuenienter adhibitus et resumit
afrigore: & morbos innumerabiles pellit.
Soliste cui genu flectitis. quo uere nichil in¬
ter uisibilia pulchrius inuenitur. aquilarũ
ocłos uegetat. nr̃os sauciat inspectus aetene¬
Urat s fit ꝑconsuetudinẽ ut nos quoꝙ ineosi¬
ne incõmodo aciem figamꝰ. Nunc gͦ sinnteut
illi ueneno eum cõparemus: quod mulieri
atheniensi consuetudo fecit in noxiũ. Capłim¬
Nespicite gͥ aliquando & aduertite si sue¬
stantia ulla malum ẽ. ideo quod aliquem
ledit: uicẽ qͣm colitis ab hoc crimine ñ pos.¬
se defendi. Considerate potius hancincon¬
uenientiã uniuersale malũ eẽ. ꝑ quã solis
radius tenebrascere ocłos facit: cumeis nich
sit luce iocundiꝰ. hec dixi ut si fieri potest.¬

Expanded text:
vimus, et terra et aqua obrutos necant: innuvimus, et terra et aqua obrutos necant: innumerabilia vero animantia per arenam laxioremque terram repunt vitaliter: pisces autem in hoc aere moriuntur. Ignis corpora nostra corrumpit, sed convenienter adhibitus, et resumit a frigore, et morbos innumerabiles pellit. Sol iste cui genu flectitis, quo vere nihil inter visibilia pulchrius invenitur, aquilarum oculos vegetat, nostros sauciat inspectus et tenebrat: sed fit per consuetudinem ut nos quoque in eo sine incommodo aciem figamus. Num ergo sinitis ut illi veneno eum comparemus, quod mulieri Atheniensi consuetudo fecit innoxium? Respicite ergo aliquando et advertite, si substantia ulla malum est, ideo quod laedit aliquem, lucem quam colitis ab hoc crimine non posse defendi. Considerate potius hanc inconvenientiam universale malum esse, per quam solis radius tenebrascere oculos facit, cum eis nihil sit luce jucundius.
Abbreviated transcription (Latin):
corporis cõmoditates ex eo sint. numerare qui
potest: aqua maris terrenis animalib cumbi¬
bitur noxia ẽ. multoꝵs autẽ corporib dũ illa
humectantur: accõmodatissima & utilis. In
utroq autẽ. piscib saluti et uoluptati ẽ. Pa¬
nis hoĩem alit. accipitrem necat. Cȩnum ip¬
sum quod et haustum et olefactum grauit᷑
offendit et ledit. nonne et estate tactũ refri¬
gerat: & uulnerib quȩ ab igne acciderunt.
medicamentũ est: quid stercore asꝑnabiliuᷤ.
quid cinere abiectius: At hȩc tantas agrisu¬
tilitates afferunt: ut eoꝵ inuentori aquo
etiam stercus nomen accepit stercutio. diui¬
nos honores romani deferendos putarent. S
quid parua colligam. quȩ sunt innumera¬
bilia: capłm ¶ uatuor ipsa quȩ imꝓmp¬
tu sunt elem̃ta. quis dubitet ꝓdesse ꝑconue.¬
nientiã: inconuenient᷑ autẽ adhibita uehe-¬
menter aduersa nature ẽẽ: nos qui aere ui¬

Expanded text:
corporis commoditates ex eo sint, quis potest ncorporis commoditates ex eo sint, quis potest numerare? Aqua maris terrenis animalibus cum bibitur, noxia est: multorum autem corporibus, dum illa humectantur, accommodatissima et utilis: in utroque autem piscibus saluti et voluptati est. Panis hominem alit, accipitrem necat. Coenum ipsum, quod et haustum et olfactum graviter offendit et laedit, nonne et aestate tactum refrigerat, et vulneribus quae ab igne acciderunt, medicamentum est? Quid stercore aspernabilius? quid cinere abjectius? At haec tantas agris utilitates afferunt, ut eorum inventori, a quo etiam stercus nomen accepit, Stercutio divinos honores Romani deferendos putarent. 13. Sed quid parva colligam, quae sunt innumerabilia? Quatuor ipsa quae in promptu sunt elementa, quis dubitet prodesse per convenientiam, inconvenienter autem adhibita, vehementer adversa esse naturae? Nos qui aere vi
Abbreviated transcription (Latin):
riebant.: paulatĩ bibendo. sine ullo uel leui
incõmodo ualitudinis efficiebat ut biberet.
Itaq cumeẽt aliquando dampnata legitimã
illam quantitatẽ ueneni quã consuetudine
uicerat. accepit ut cȩteri: nec ut cȩteri extin¬
cta est. Quod cumeẽt magno miraculo: mis¬
sa ẽ in exilium. Quid putamꝰ: si uenenũ ma.¬
lum ẽ. istam fecisse ut sibi malum ñ eẽt: Qͥ a
hoc absurdius: s quia inconuenientia ma¬
lum ẽ: fecit potius ut ꝑmoderatã consuetu¬
dinẽ. illud corpus suo corpori conuemiret.
slam quando illa qualibet calliditate posset
efficere: ut sibi iuconuenientia ñ noceret: quid
ita: quia quod uere & generaliter malũ est: &
semꝑ & omĩb nocet. Oleum nris corꝑib cõmo¬
dum ẽ: animaliũ autẽ multoꝵ quȩ sex pedes
habent uehement̾ aduersum. Helleboꝵ ñne
alio modo cib ẽ alio medicamtum : alio uenenũ:
Salem immoderatius acceptũ: quis non ue¬
nenum eẽ clamauerit: Quot autẽ & quante

Expanded text:
riebant, paulatim bibendo sine ullo vel levi incommodo valetudinis effecit ut biberet. Itaque, cum esset aliquando damnata, legitimam illam quantitatem veneni, quam consuetudine vicerat, accepit ut caeteri, nec ut caeteri exstincta est. Quod cum esset magno miraculo, missa est in exsilium. Quid putamus, si venenum malum est, istam fecisse ut sibi malum non esset? Quid hoc absurdius? Sed quia inconvenientia malum est, fecit potius ut per moderatam consuetudinem illud corpus suo corpori conveniret. Nam quando illa qualibet calliditate posset efficere, ut sibi inconvenientia non noceret? Quid ita? Quia quod vere et generaliter malum est, et semper et omnibus nocet. Oleum nostris corporibus commodum est, animalium autem multis, quae sex pedes habent, vehementer adversum. Elleborum, nonne alio modo cibus est, alio medicamentum, alio venenum? Salem immoderatius acceptum, quis non venenum esse clamaverit? quot autem et quantae
Abbreviated transcription (Latin):
in omĩb est scientia. Quidã autẽ incon¬
scientia sua usq adhuc in idolio. quasi ido¬
lotitum manducant: & conscientia ipsors
cum sit infirma inquinatur. Esca autem
nos non commendat dõ. Neq enĩ si mando¬
ducauerimꝰ deficiemus. Uidete autẽ ne
forte hec licentia ur̃a offendiculum fiat
infirmis. Si enĩ quis uiderit eũ qui habet
scientiam in ydolio recumbentẽ: non ne

Expanded text:
in omnibus est scientia. quidam autem conscientia usque nunc idoli, quasi idolothytum manducant: et conscientia ipsorum, cum sit infirma, polluitur. esca autem nos non commendat deo. neque si non manduducauerimus, abundabimus. uidete autem, ne forte haec licentia uestra offendiculum fiat infirmis. si enim quis uiderit eum qui habet scie
Abbreviated transcription (Latin):
m̃toꝵs admirabili quodã ordine diuinoq
concentu. longissimũ ẽ dicere: & multi reli¬
giosi. doctiq dixerunt. multõlibros res ista
flagitat: ut ꝓmerito quantũ abhomine po¬
test explicari & predicari queat. capłm.¬
Qui gͦ diligit ꝓximũ: agit quantũ potest.
ut saluus corpore. saluusq aĩo sit. S cura
corporis: ad sanitatẽ animi referenda ẽ. Agit
gͦ his gradib quod ad animũ ꝑtinet: ut pri¬
mo timeat. deinde diligat dm̃. hi moress
optimi. ꝑ quos nob̾ etiam ipsa ꝓuenit ad
quã omĩ studio rapimur agnitio ueritatis:
atq in his duob conuenit in cum maniche¬
is. id ẽ. ut dm̃ & ꝓximũ diligamꝰ: s hoc ue¬

Expanded text:
mentorum admirabili quodam ordine divinoque mentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari queat. Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligam