comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. ñ sunt &ẽ ipsi iusti animi. sic̃ posst̾ uidere ac dic̾e̾. qͥd sit
iustus animꝰ. Qͦdunde eẽ poterunt. nͥ inherendo eidẽ ipsi for¬
mȩ quã intuentur. ut inde forment᷑. & sint iusti animi. ñ ta¬
tũ cernentes & dicentes iustũ eẽ animũ. qui scientia atq rati¬
one inuita. ac morib sua cuiq distribuit. s ã ut ipsi iuste u¬
uant. iusteq morigerati sint sua cuiq distribuendo. ut ne¬
mini quicꝗͣ debeant. nͥ ut inuicẽ diligant: Unde ⁊̃ in he¬
retur illi formȩ nͥ amando: Cur gͦ alium diligimꝰ quẽ credi¬
mus iustũ. & ñ diligius ipsam formã uͭ uidemꝰ quid sit ani¬
mus iustus. ut & nos iusti ẽẽ possimꝰ: An uͦ nͥ & istã diligere¬
mus. nullom eũ diligeremꝰ. quẽ ex ista diligimꝰ: s dũ iusti

Expanded text:
hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit hoc est, non sunt etiam ipsi justi animi, sicut possunt videre ac dicere quid sit justus animus. Quod unde esse poterunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae quam intuentur, ut inde formentur et sint justi animi; non tantum cernentes et dicentes justum esse animum qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit, sed etiam ut ipsi juste vivant justeque morati sint, sua cuique distribuendo, ut nemini quidquam debeant, nisi ut invicem diligant . Et unde inhaeretur illi formae, nisi amando? Cur ergo alium diligimus quem credimus justum, et non diligimus ipsam formam ubi videmus quid sit justus animus, ut et nos justi esse possimus? An vero nisi et istam diligeremus,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse qͦd cerno. & multi si audiant approbabunt. Et quisqͥs
me audit atq scient̾ approbat: apud se & ipse hoc idem cer¬
nit. &̃ si ñ sit & ipse qͥd cernit. Iustus uͦ cũ id dic̃: id qͦd ipse est
cernit & dic̃. Et ubi aẽ ipse cernit: nͥ apud seipsum ⁊ S hoc
mirũ ñ ẽ. ubi enĩ seipsum cerneret: nͥ apud se ipsum: Illud
mirabile. ut apud se animus uideat. qͦo alibi nusꝗͣ uidit: &
uerum uideat. Et ipsũ uerum iustũ animũ uideat. & sit ipse
animꝰ. & ñ sit iustus animꝰ quẽ apud se ipsum uidet. Num est
aliꝰ animꝰ iustus. in animo ñdum iusto: Aut si ñ ẽ quẽ ibi ui¬
det. cum uidet & dic̃ quid sit animus iustus. nec alibi ꝗͣ inse
uidet. cum ipse non sit animus iustusꝰ An illud qͦd uidet ue¬
ritas ẽ int̾ior p̾sens animo. qui eã ual&e intueri : Heq om̃sua¬
lent. & qui intueri ualent: hoc aẽ qͦd intuentur. ñ om̃s sunt:

Expanded text:
ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis ipse quod cerno, et multi si audiant approbabunt. Et quisquis me audit atque scienter approbat, apud se et ipse hoc idem cernit, etiamsi non sit et ipse quod cernit. Justus vero cum id dicit, id quod ipse est cernit et dicit. Et ubi etiam ipse cernit, nisi apud se ipsum? Sed hoc mirum non est: ubi enim se cerneret, nisi apud se ipsum? Illud mirabile est ut apud se animus videat quod alibi nusquam vidit, et verum videat, et ipsum verum justum animum videat, et sit ipse animus et non sit justus animus, quem apud se ipsum videt. Num est alius animus justus in animo nondum justo? Aut si non est, quem ibi videt, cum videt et dicit quid sit animus justus, nec alibi quam in se ipso videt, cum ipse non sit animus justus? An illud quod videt, veritas est interior praesens animo qui eam valet intueri? Neque omnes valent: et qui intueri valent, hoc etiam quod intuentur non omnes sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
notum ẽ. Quã tam̃ imaginem si ex animo meo ꝓferre possẽ
ad oculos hominũ. qui alexandriã nouert̾. ꝓfecto aut om̃s
dicerent ñ ẽ ipsa. aut si dicerent ipsa ẽ : multũ mirarer. Atq¬
ipsa̾ intuens in anumo meo. id est imaginẽ quasi picturã eiꝰ.
ipsã tamen ẽt̃ nescirẽ. s eis crederem qui uisam tenerent. ñ
autem ita quero quid sit uistus: nec ita inuenio. nec ita intu¬
cor cum idloqͦr. ned ita ꝓbor cũ audior. nec ita ꝓbo cum
audio. quasitalẽ aliqͥd oculis uiderim. aut ullo corporis sen¬
su didicerim. aut ab eis qui ita didicissent audierim. Cum enĩ
dico & sciens dico iustus ẽ animus. qui scientia atq ratione in
uita ac morib sua cuiq distribuit: ñ aliꝗͣ ren absentẽ cogito
sic̃ carthaginẽ. aut fingo ut possum sic̃ alexandriã. siue ita sit
siue n̾ ita. s p̾sens quiddam cerno. & cerno apud me: & si ñ sũ

Expanded text:
notum est. Quam tamen imaginem si ex animo meo proferre possem notum est. Quam tamen imaginem si ex animo meo proferre possem ad oculos hominum qui Alexandriam noverunt, profecto aut omnes dicerent, Non est ipsa; aut si dicerent, Ipsa est, multum mirarer, atque intuens in animo meo ipsam, id est imaginem quasi picturam ejus, ipsam tamen esse nescirem, sed eis crederem qui visam tenerent. Non autem ita quaero quid sit justus, nec ita invenio, nec ita intueor, cum id eloquor; nec ita probor, cum audior; nec ita probo, cum audio; quasi tale aliquid ocultis viderim, aut ullo corporis sensu didicerim, aut ab eis qui ita didicissent audierim. Cum enim dico et sciens dico, Justus est animus qui scientia atque ratione in vita ac moribus sua cuique distribuit; non aliquam rem absentem cogito, sicut Carthaginem, aut fingo ut possum, sicut Alexandriam, sive ita sit, sive non ita: sed praesens quiddam cerno, et cerno apud me, etsi non sum
Abbreviated transcription (Latin):
me ipsum queto ut eloquar: & apud me ipsum inuenio phan¬
tasiam carchaginis. S eam ꝑ corpus accepi idest ꝑ corporis
sensum: qm p̾sens in ea corpore fui. & eam uidi atq sensi.
memoriaq retinui. ut apud me inuenirẽ de illa u̾bum. cũ
eam uellẽ dicere. Ipsa enĩ fantasia qꝰ in memoria mea u̾bũ eiꝰ.
ñ sonus iste trisillabꝰ cum carthago nominat᷑. uł aẽ tacite no¬
mnen ipsum ꝑspacia tempoꝵ cogitat᷑: s illud qͦd in animo meo
cerno. cum hoc trisillabum uoce ꝓfero. uł anteꝗͣ ꝓferam. Sic &
alexandriam cũ eloqͥ uolo quã nunꝗ̃ uidi: p̾sto ẽ apudine fan¬
tasma eꝰ. Cum enĩ amultis audissem. & credidisse̾ magnã eẽ
illam urbẽ. sicut mͥ narrari potuit: finxi animo imaginẽ eiꝰ
quam potui. Et hoc ẽ apud me u̾bum eꝰ. cũ eã uolo dicere
anteꝗͣ uoce quinq sillabas ꝓferam: qͦd nomen eiꝰ fere omĩb

Expanded text:
me ipsum quaero ut eloquar, et apud me ipsum invenio phanme ipsum quaero ut eloquar, et apud me ipsum invenio phantasiam Carthaginis: sed eam per corpus accepi, id est per corporis sensum, quoniam praesens in ea corpore fui, et eam vidi atque sensi, memoriaque retinui, ut apud me invenirem de illa verbum, cum eam vellem dicere. Ipsa enim phantasia ejus in memoria mea verbum ejus, non sonus iste trisyllabus cum Carthago nominatur, vel etiam tacite nomen ipsum per spatia temporum cogitatur; sed illud quod in animo meo cerno, cum hoc trisyllabum voce profero, vel antequam proferam. Sic et Alexandriam cum eloqui volo, quam nunquam vidi, praesto est apud me phantasma ejus. Cum enim a multis audissem et credidissem magnam esse illam urbem, sicut mihi narrari potuit, finxi animo meo imaginem ejus quam potui: et hoc est apud me verbum ejus, cum eam volo dicere, antequam voce quinque syllabas proferam, quod nomen ejus fere omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
pulchri sunt homines pleriq. ã qͥ corpore distorti atq defor¬
mes sunt. Sic̃ autẽ animus ñ uidetur oculis: ita nec pulchritudo
ei. Ubigͣ nouit quid sit uistus qͥ n̾dum ẽ. atq ut sit diligit uistũ:
An signa q̃dam ꝑ motum corporis emicant. quib ille ant ille
homo ẽẽ iustus apparet: S unde nouit illa signa ẽẽ hominis
iusti. nesciens qͥd omnino sit iustus: Nouit gͦ. S uͥ nouimꝰ qͥd
sit iustus. ẽ cum iusti n̾dum scimꝰ: Si extra ꝗͣ nos nouimꝰ: in
corpore aliquo nouimus. S ñ ẽ ista res corporis. In nob̾gͥ noui¬
mus: quid sit iustus. Hon enim alibi hoc inuenio cum quero
ut hoc eloquar: nisi ap̃ me ipsum. Et sunt̾rogem aliũ quid
sit iustus: apud se ipsum querit. quid respondeat. Et quisquis
hinc uerum respondere potuit: apud seipsum quid responde¬
ret inuenit. Et carthaginem quidem cum eloqui uolo. apud

Expanded text:
pulchri sunt homines, plerique etiam qui corpore distorti atque deforpulchri sunt homines, plerique etiam qui corpore distorti atque deformes sunt. Sicut autem animus non videtur oculis, ita nec pulchritudo ejus. Ubi ergo novit quid sit justus, qui nondum est, atque ut sit diligit justum? An signa quaedam per motum corporis emicant, quibus ille aut ille homo esse justus apparet? Sed unde novit illa signa esse animi justi, nesciens quid omnino sit justus? Novit ergo. Sed ubi novimus quid sit justus, etiam cum justi nondum sumus? Si extra nos novimus, in corpore aliquo novimus. Sed non est ista res corporis. In nobis igitur novimus quid sit justus. Non enim alibi hoc invenio, cum quaero ut hoc eloquar, nisi apud me ipsum: et si interrogem alium quid sit justus, apud se ipsum quaerit quid respondeat; et quisquis hinc verum respondere potuit, apud se ipsum quid responderet invenit. Et Carthaginem quidem cum eloqui volo, apud
Abbreviated transcription (Latin):
diligit iustum nisi qͥ uistꝰ ẽ. Hon enĩ pot̾ diligͥe uͥ quẽ uistũ c̃ẽ cit¬
dit. ob hoc ipsum. qr iustum eẽ credit. si qͥd sit iustus ignorat. sec̃¬
dum qͦd suꝑius demonstranimꝰ. neminẽ dilig̾e qͦd credit: & ñ
uidet nͥ ex aliqua regła notitiȩ gn̾alis siue specialis. Ac ꝑ hoc si
ñ diligit uistum nͥ iustus. quomͦ uol& quisq iustꝰ ẽẽ qͥ ñdũ ẽ ÷
Non enĩ uult quisꝗͣ eẽ qͦd ñ diligit. Ut autẽ sit iustus qͥ ñdũ
ẽ: uol& utiq iustus ẽẽ. Ut autẽ uelit. diligit iustum. Dilig̾
gͦ uistum: & qui ñdum iustus ẽ. Dilig̾e autẽ iustum ñ pot̾:
si qͥd sit iustus ignorat. Proinde nouit quid sit iustus: & qui
nondum ẽ. Ubi gͦ nouit: Num oculus uidit. aut illum corpꝰ
uistum uelut album. aut nigrum. aut quadrũ. aut rotundũ:
Qͥs hoc dixerit: At oculis ñ uidit nisi corpora. Iustus autẽ
ex corpore. Est enim quedã pulchritudo animi iusticia. qua

Expanded text:
diligit justum nisi justus: non enim potest diligere quem justum esse credit, ob hoc ipsum quia justum esse credit, si quid sit justus ignorat; secundum quod superius demonstravimus, neminem diligere quod credit et non videt, nisi ex aliqua regula notitiae generalis sive specialis. Ac per hoc si non diligit justum nisi justus, quomodo volet quisque justus esse qui nondum est? Non enim vult quisquam esse quod non diligit. Ut autem sit justus qui nondum est, volet utique justus esse: ut autem velit, diligit justum. Diligit ergo justum et qui nondum justus est. Diligere autem justum non potest, qui quid sit justus, ignorat. Proinde novit quid sit justus, etiam qui nondum est: ubi ergo novit? num oculis vidit? An ullum corpus justum, velut album, aut nigrum, aut quadrum, aut rotundum? Quis hoc dixerit? At oculis non vidit nisi corpora. Justus autem  animo dicitur, non ex corpore. Est enim quaedam pulchritudo animi justitia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
d̃o: nisi quid sit uera dilectio: immo uͦ qͥd sit dilectio.
Ea quippe dilectio dicenda: quȩ uera ẽ. Alioqͥn. cupiditase.
aiq ita cupidi abusiue dicunt᷑ diligere.: quẽ ad modũ cuꝑe
abusine dicuntur qui diligunt. Hȩc ẽ autem uera dilectio ut
inherentes u̾itati iuste uiuanius. & idõ c̃tempnamꝰ omĩa mor¬
talia pͥamore hominũ: qͦ eos uolumꝰ iuste uiu̾e. Ita enĩ. ⁊mori

Expanded text:
deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. ea quippe dilectio dicenda, quae uera est; alioquin cupiditas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita enim et mor
Abbreviated transcription (Latin):
iustus: exea forma &e u̾itate diligit᷑: quã cernit & intellig̃ apͥse
ille qui dilig̾. Ipsa uͦ forma & u̾itas: ñ ẽ quom̃ aliunde diligat᷑
Heq enĩ inuenimꝰ aliqͥd tale p̾ter ipsam. ut eã cũ in cognita ẽ
credendo diligamꝰ ex eo qͦt iam tale aliqͥd nouimꝰ. Ecqd enuim
tale aliquid aspexeris.: ipsa ẽ. Et ñ ẽ quicꝗͣ cale: qm sola ip¬
sa talis ẽ qualis ipsa ẽ. Qͥ gͦ amat homines. aut qr iusti st̃.
aut ut iusti sunt amare debent. sic enĩ &e se ipsum amare
deb&e. aut quia iustus ẽ. aut ut iustus sit. Sic enĩ diligit
ꝓximũ tanꝗͣ se ipsum: sine ullo ꝑiculo. Qͥ enim alit̾ sedi¬
ligit. iniuste se diligit. qm̾ se ad hoc dilig̾ ut sit inustus.
Ad hoc gͦ: ut sit malꝰ. Ac ꝑhoc. iam ñ se diligit. Q enim
diligit iniquitatẽ: odit animã suam. De uera di lecti¬
uapropt̾ ñ est precipue uidendum in hac ONe .UI.¬
questione quȩ decrinitate nob ẽ. & de cognoscendo

Expanded text:
itate diligitur, quam cernit et intelligit apud se ille qui diligit: ipsa vero forma et veritas non est quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praeter ipsam, ut eam, cum incognita est, credendo diligamus, ex eo quod jam tale aliquid novimus. Quidquid enim tale aspexeris, ipsa est: et non est quidquam tale, quoniam sola ipsa talis est, qualis ipsa est. Qui ergo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic enim et semetipsum amare debet, aut quia justus est, aut ut justus sit: sic enim diligit proximum tanquam se ipsum sine ullo periculo. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit ut sit injustus: ad hoc ergo ut sit malus, ac per hoc jam non se diligit. Qui endiligit iniquitatem, odit animam suam. Quapropter non est praecipue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo
Abbreviated transcription (Latin):
mũ diligat: quia hoc pcepit ds. Siue tantũ ꝓximi dilectionẽ
scriptura cõmemorat. sicuti ẽ illud. Inuicẽ onera ur̃a portate:
& sic adimplebitis legem xp̃i. Et illud. Omnis enĩ lex ĩuno
sermone impletur: in eo qͦd scriptũ ẽ. Diliges ꝑximũ tuum
tanq̃ te ipsum. Et in euangłio. Omĩa quȩcũq uultis ut
faciant uob homines bona: & uos facite illis. Hȩc ẽ enm
lex e ꝓphe.Et pleraq alia reꝑimus in litteris scĩs: in quib¬

Expanded text:
t et proximum diligat, quia hoc praecipit deus — siue tantum proximi dilectionem scriptura commemorat, sicuti est illud: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi, et illud: omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod scriptum est: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, .et in euangelio: omnia, quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona, haec et uos facite illis; haec est enim lex e
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾: s illi moli aliqͥd ineẽ sentimꝰ. quale nob̾ in est ad mouendũ
similit̾ molem nrãm. qͦd ẽ uita & anima. Neq enĩ quasi hu¬
manȩ prudentiȩ. rationisq ꝓpͥum ẽ. Et bestiȩ quippe sentiunt
uiuere ñ tantũ seipsas. s &e inuicẽ atq alterutrũ. & nos ipsos
Nec anumas nr̃as uident: s ex motib corporis. idq statĩ ac facil¬
lime quadã conspiratione naturali. Animũ gͥ anus lib& ex nr̃o

Expanded text:
potest: sed illi moli aliquid inesse sentimus quale nobis inest ad movendum potest: sed illi moli aliquid inesse sentimus quale nobis inest ad movendum similiter molem nostram, quod est vita et anima. Neque quasi humanae prudentiae rationisque proprium est. Et bestiae quippe sentiunt vivere, non tantum se ipsas, sed etiam se invicem atque alterutrum, et nos ipsos. Nec animas nostras vident, sed ex motibus corporis, idque statim et facillime quadam conspiratione naturali. Animum igitur cujuslibet et ex
Abbreviated transcription (Latin):
edi gͦ mecũ: & consideremus cur diligamꝰ apłm. Nũ¬
qͥdnam ꝓpt̾ humanã speciẽ quã notissimã habemus.
eoqͦd credimꝰ eum hominẽ fuisse: Hutiq. Alioqͥu ñ ẽ¬
que diligasnus: quando qͥdẽ ħo ille iã ñ ẽ. Anima enĩ ei: acor¬
pore separata ẽ. S id qͦd in illo amamꝰ: cẽ nc̃ uiuere credimus.
Amamꝰ eium animũ iustũ. Ex quagͦ gn̾ali aut speciali regu¬
la. nͥ qr scimus & qͥd sit animꝰ & qͥd sit uirt: Et anumꝰ qͥdẽ qͥd
sit ñ incongrue nos dicimꝰ idõ nosse: quia & nos habemꝰ ani¬
mũ. Heq enim uinꝗͣ oculis undimꝰ. & ex similitudine uisoꝵ
plurium notionem gn̾alem specialẽ ue ꝑcipimꝰ: s poti ut dixi.
quia & nos habemus. Qͥdenim tã uitime scitur. seq ipsũ ẽẽ
sentit. ꝗͣ id qͦ ã cȩt̾a sentiunt᷑. id est ipse animꝰ: Nam & motꝰ
corpoꝵ quib p̾ter nos alios uiuere sentimus. ex nr̃a similitudine
agnoscimꝰ. qr & nos ita mouemꝰ corpꝰ uiuendo. sic̃ & illa corpora

Expanded text:
edi ergo mecum et consideremus cur diligamus apostolum. Nunquidnam propter humanam speciem, quam notissimam habemus, eo quod credimus eum hominem fuisse? Non utique; alioquin quem diligamus, quandoquidem homo ille jam non est; anima enim ejus a corpore separata est. Sed id quod in illo amamus, etiam nunc vivere credimus: amamus enim animum justum. Ex qua ergo generali aut speciali regula, nisi quia scimus et quid sit animus, et quid sit justus? Et animus quidem quid sit, non incongrue nos dicimus ideo nosse, quia et nos habemus animum. Neque enim unquam oculis vidimus, et ex similitudine visorum plurium notionem generalem specialemve percepimus; sed potius, ut dixi, quia et nos habemus. Quid enim tam intime scitur, seque ipsum esse sentit; quam id quo etiam caetera sentiuntur, id est, ipse animus? Nam et motus corporum, quibus praeter nos alios vivere sentimus, ex nostra similitudine agnoscimus: quia et nos ita movemus corpus vivendo, sicut illa corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc segͥ animꝰ conu̾tit ut bonus sit: a quo ħt ut animꝰ
sit. Cunc gͦ uoluntas nature congruit ut ꝑficiat᷑ in bono
animꝰ: cũ illud bonum diligit᷑ conũsione uoluntatis. unde
ẽ & illud qͦd ñ amittit᷑ nec au̾sione uoluntatis. Au̾tendo se¬
cnum a summo bono animꝰ: amittit ut sit bonꝰ animus.
Non autẽ amittit ut sit animꝰ: cum & hoc iã bonũ sit
corpore meliꝰ. Hoc g̾ amittit uoluntas: qd uoluntas adi¬
piscitur. Iam etam erat animꝰ: qͥ conu̾ti ad id uell&e aqͦ erat.
Qͥ autem uell&e eẽ anteꝗͣ eẽt: n̾dum erat. Et hoc ẽ bonũ nr̃m.
uͭ uidemus utrũ eẽ debuerit aut debeat. quicqͥd ẽẽ debuisse aut
debere comp̾̃hendimꝰ: & uͥ uidemꝰ eẽ ñ potuisse. nͥ eẽ debuissae.
quicqͥd cẽ quomͦ eẽ debuerit ñ comp̾hendimꝰ. Hoc gͦ bonũ non¬

Expanded text:
Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aversione voluntatis. Avertendo enim se a summo bono, amittit animus ut sit bonus animus; non autem amittit ut sit animus, cum et hoc jam bonum sit corpore melius: hoc ergo amittit voluntas, quod voluntas adpiscitur. Jam enim erat animus, qui converti ad id vellet a quo erat: qui autem vellet esse antequam esset nondum erat. Et hoc est bonum nostrum, ubi videmus utrum esse debuerit aut debeat, quidquid esse debuisse aut debere comprehendimus; et ubi videmus esse non potuisse nisi esse debuisset, quidquid etiam quomodo esse debuerit non comp
Abbreviated transcription (Latin):
na st̃. simul enĩ & ipsum intelligis cũ audis hoc aut illud bo¬
nũ. si gͦ potueris illis detractis ꝑse ipsũ ꝑspic̾e bonũ.: ꝑspexeris
dm. Et si amore inheseris: continuo beatificab̃is. Pudeat
autẽ cũ alia ñ ament᷑ nͥ qr bona st̃: cis inherendo ñ amate bo¬
num ipsũ unde bona sunt. Illud aẽ qͦd animꝰ tantũ qr ẽ ani¬
inus &ẽ ñdũ eo mͦ bonꝰ qͦ se conu̾tit ad incõmutabile bonũ.
s ut dixi tantũ animꝰ. cũ ita nob̃ placet. ut eum &̃ omĩ luci
corporee cũ bene intelligimus p̾feramꝰ. ñ in seipso nob̃ plac&e.
s in illa arte qua factꝰ ẽ. Inde enim approbat᷑ factꝰ: ubi ui¬
detur fuisse faciendꝰ. Hec ẽ u̾itas: & sũmũ bonũ. Non enĩ ẽ
aliud aliqͥd: ꝗ̃ ipsu bonum. Ac ꝑ hoc &̃: sũmũ bonũ. Non enĩ
minui uł augeri bonum pot̾: nͥ qͦd ex alio bono bonũ est.

Expanded text:
na sunt; simul enim et ipsum intelligis, cum audis hoc aut illud bona sunt; simul enim et ipsum intelligis, cum audis hoc aut illud bonum: si ergo potueris illis detractis per se ipsum perspicere bonum, perspexeris Deum. Et si amore inhaeseris, continuo beatificaberis. Pudeat autem, cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhaerendo non amare bonum ipsum unde bona sunt. Illud etiam, quod animus, tantum quia est animus, etiam nondum eo modo bonus quo se convertit ad incommutabile bonum; sed, ut dixi, tantum animus, cum ita nobis placet ut eum omni etiam luci corporeae cum bene intelligimus, praeferamus, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte qua factus est. Inde enim approbatur factus, ubi videtur fuisse faciendus. Haec est veritas, et simplex bonum: non enim est aliud aliquid quam ipsum bonum, ac per hoc etiam summum bonum. Non enim minui vel augeri bonum potest, nisi quod ex alio bono bonum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis quasit p̾stantior. Quãsi neglexerit. iure culpat᷑: recteq
ar ñ bonus animꝰ. Distat enim ab eo qui hoc agit. Et qr
ille laudabilis: ꝓfecto iste qui ñ hoc agit. uituꝑabilis ẽ.
Cũ uͦ agit hoc studio & fit bonus animꝰ: nͥ se ad aliquid
conu̾tat. qͥd ipse ñ ẽ ñ pocest hoc assequi. Quose autẽ conuer¬
tit ut fiat bonus animꝰ. nͥ ad bonũ cum hoc amat. & appetit
& adipiscit᷑: Unde si se rursus au̾tat. fiatq ñ bonꝰ: hoc ipso
qͦd se aũtit abono. nͥ maneat inse illud bonum. unde se au̾tit
ñ ẽ quo si iterum se uoluerit emendare conu̾tat. Quaꝓpter
nulla eẽnt mutabilia bona: nͥ eẽt incõmutabile bonum.
Cum itaq audis bonum hoc & bonum illud que possunt
alias dici aẽ ñ bona: si potueris sine illis quȩ participatione
boni bona sunt. ꝑspicere ipsum bonũ cuiꝰ participatione bo¬

Expanded text:
tatis, qua sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque tatis, qua sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque dicitur non bonus animus. Distat enim ab eo qui hoc agit: et quia ille laudabilis, profecto iste qui hoc non agit, vituperabilis est. Cum vero agit hoc studio, et fit bonus animus, nisi se ad aliquid convertat quod ipse non est, non potest hoc assequi. Quo se autem convertat ut fiat bonus animus, nisi ad bonum, cum hoc amat et appetit et adipiscitur? Unde se si rursus avertat, fiatque non bonus, hoc ipso quo se avertit a bono, nisi maneat in se illud bonum unde se avertit, non est quo se iterum, si voluerit emendare, convertat. 5. Quapropter nulla essent mutabilia bona, nisi esset incommutabile bonum. Cum itaque audis bonum hoc et bonum illud, quae possunt alias dici etiam non bona, si potueris sine illis quae participatione boni bona sunt, perspicere ipsum bonum cujus participatione bo
Abbreviated transcription (Latin):
omib bonis quȩ uł cõmemoraui. uł quȩ alia ernuntur
siue cogitant᷑. diceremꝰ aliud alio meliꝰ ch̃xece nidicamꝰ. nͥ
eẽt nob̾ impressa notio ipsuis boni. scd̃m qͦd &e ꝓbarem᷑ aliqͥd.
s ipsum bonum. Q uerendum ẽ enĩ bonũ animȩ. ñ cui suꝑ¬
uolitet iudicando: si cui hereat amando. Et qͥd hoc nͥ ds:
ñ honus anim̃. aut boñ angłs. aut bonũ celum: ẜ bonũ bo¬
num. Sic enim forte faciliꝰ adũtit᷑: quid uelim dicere. Cum
enim audio u̾bi gr̃a. qͥd dr animꝰ bonus: sic̃ duo u̾ba sunt:
ita ex eis u̾bis duo quedam intelligo. aliud quo animꝰ ẽ: ali¬
uo qͣbonꝰ Et qͥdem ut animꝰ eẽt: ñ egit ipse aliqͥd. Mͣenĩ iã
erat: qui ageret ut eẽt. Ut autẽ sit bonus animꝰ: uideo ag̃n¬
dum eẽ uoluntate. ñ quia id ipsum qͦ animꝰ ẽ: ñ ẽ aliquid
boni. Nam unde iam dr. & uerissime dt corpore melior.

Expanded text:
omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud alio melius cum vere judicamus, nisi esset nobis impressa notio ipsius boni, secundum quod et probaremus aliquid, llud bonum, sed ipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judicando, sed cui haereat amando: et quid hoc, nisi Deus? Non bonus animus, aut bonus angelus, aut bonum coelum; sed bonum bonum. Sic enim forte facilius advertitur quid velim dicere. Cum enim audio, verbi gratia, quod dicitur animus bonus, sicut duo verba sunt, ita ex eis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quidem ut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est, non est aliquid boni; nam unde jam dicitur, et verissime dicitur corpore melior?
Abbreviated transcription (Latin):
si potes. Non amas certe nisi bonum. qr bona ẽ terra
altitudine montiũ. & temꝑam̃to colliũ. & planicie
campoꝵ. & bonum p̾dium amenũ ac fertile. & bona domus
parib menbris disposita. & ampla & lucida. & bona anima¬
lia animata corpora. & bonus aer modestus & salubris. & bo¬
nus cib. suauis atq aptus ualitudini. & bona ualitudo sine
dolorib & lassitudine. & bona facies hominis dimensa pari¬
lit̾ & affectabilit̾. hilarit̾ & luculent̾ colorata. & bonꝰ animꝰ
amice consensionis dulcedine & amoris fide. & bonꝰ uir iu¬
stus. & bonȩ diuitiȩ qi facile expediunt. & bonum celum
cum sole & luna & stellis suis. & bom angłi scã obedientia
& bona locutio suauit̾ docens. & congruent̾ monens audi¬
torem. & bonum carmen canoꝵ numeris & sententiis gra¬
ue Qͥd plura & plura: Bonum hoc &e bonum illud. Tol¬
le hoc & illud: & uide ipsũ bonum si potes. ita dm uidebiᷤᷤ
ñ alio bono bonum: s bonum omĩs boni. Neq enĩ in his

Expanded text:
si potes. Non amas certe nisi bonum, quia bona est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudine, et bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colorata, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expediunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his
Abbreviated transcription (Latin):
ne cogitationis bucem solis quantũ potes. siue qͦsit maior siue
quo sit clarior. milies tantum aut innumerabilit̾: neq hoc ẽ
as. Nec sic̃ cogitantur angłi mundi sp̃c. celestia corpora inspi¬
tantes. atq ad arbitriũ quo seruiunt do mutantes atq uer¬
santes. nec si om̃s cum suit milia milium in unũ collati imꝰ
fiant: nec cale aliqͥd as ẽ: nec si cosdem sp̃s sine corporib co

Expanded text:
ne cogitationis lucem solis, quantum potes, sive quo sit major, sive ne cogitationis lucem solis, quantum potes, sive quo sit major, sive quo sit clarior, millies tantum, aut innumerabiliter, neque hoc est Deus. Nec sicut cogitantur Angeli mundi spiritus coelestia corpora inspirantes, atque ad arbitrium quo serviunt Deo mutantes atque versantes, nec si omnes, cum sint millia millium , in unum collati unus fiant, nec tale aliquid Deus est. Nec si eosdem spi
Abbreviated transcription (Latin):
nanimus. quandoqͥdẽ corporis & animi ẽẽntia. ñ ẽ ipsuis u̾itatis
essentia. sicuti ẽ trinitas ds unus. solus. magnus. uerus. uerax.
ueritas. Quẽ si cogitare conamur quantũ sinit & donat: nul¬
lus cogitetur ꝑ locoꝵ spacia contactus aut complexus quasi
trium corpoꝵ. milla compago iunetinȩ. sic̃ tricorporẽ gerio¬
nem fabulȩ ferunt. s quicqͥd animo tale occurrerit uti mãi
sit in trib q̃ in singłis. minusq in uno q̃ in duob. sino ulla dis¬
pitatione respuatur. Ita enim iesput᷑ omne corpoteum. In spi¬
titalib autem omne mutabile q̃d octurrerit: ñ pitetͥ ds. Nori
enim patiȩ notitiş pars ẽ. eũ de ꝓfudo isto iillam summi¬
tatem respitamus: ⁊i anteq̃ scite possumus quiad sit aͥs. possum
iam scite quia ñ sit Hon ẽ enuim certe nec t̾ra nec glum. nec qͣs
t̾ta &e cęlum: nec cale aliquid quale uidcmꝰ in celo. nec quicqd
tale ñ uidemus. & est fortassis in celo. Nec si augeas imaginatio¬

Expanded text:
nanimus: quandoquidem corporis et animi essentia, non est ipsius veritatis essentia, sicut est Trinitas Deus unus, solus, magnus, verus, verax, veritas. Quem si cogitare conamur, quantum sinit et donat, nullus cogitetur per locorum spatia contactus aut complexus, quasi trium corporum; nulla compago juncturae, sicut tricorporem Geryonem fabulae ferunt: sed quidquid animo tale occurrerit, ut majus sit in tribus quam in singulis, minusque in uno quam in duobus, sine ulla dubitatione respuatur: ita enim respuitur omne corporeum. In spiritualibus autem omne mutabile quod occurrerit, non putetur Deus. Non enim parvae notitiae pars est, cum de profundo isto in illam summitatem respiramus, si antequam scire possimus quid sit Deus, possumus jam scire quid non sit. Non est enim certe, nec terra, nec coelum, nec quasi terra et coelum, nec tale aliquid quale videmus in coelo, nec quidquid tale non videmus et est fortassis in coelo. Nec si augeas imaginatio
Abbreviated transcription (Latin):
des: qs u̾itas ẽ. Hoc enĩ scriptũ ẽ: qm ds lux ẽ. ñ quomͦ isti
oculi uident: s quom uidet cor. cum audit u̾itas ẽ. Noli q̃¬
tere quid sit u̾itas. Statum enim se opponent caligines ima¬
ginum corporaliũ. & nubila phantasmatum. & ꝑturbabuts̃
serenitatẽ quȩ pͥmo ictu diluxit tͥ cũ dicerem u̾itas. Ecce ĩ
ipso pͥmo ictu qua uelut choruscatione ꝑstringeris. cũ dr
ueritas: mane si potes. s ñ potes. Relaberis in ista solita atq
t̾ͥrena. Q tandem pondere queso relaberis: nͥ sordium cont̾e¬
tarum cupiditatis uisco. & ꝑegrinationis errorib: De uero¬

Expanded text:
tas est . Hoc enim scriptum est, Quoniam Deus lux est : non quomodo isti oculi vident, sed quomodo videt cor, cum audis, Veritas est. Noli quaerere quid sit veritas; statim enim se opponent caligines imaginum corporalium et nubila phantasmatum, et perturbabunt serenitatem, quae primo ictu diluxit tibi, cum dicerem, Veritas. Ecce in ipso primo ictu quo velut coruscatione perstringeris, cum dicitur, Veritas, mane si potes: sed non potes; relaberis in ista solita atque terrena. Quo tandem pondere, quaeso, relaberis, nisi sordium contractarum cupiditatis visco et peregrinationis erroribu
Abbreviated transcription (Latin):
icimus enim ñ eẽ in hac tͥnitate maius aliqͥd duas
aut tres ꝑsonas. ꝗͣ unam earum: qͦd ñ capit consu¬
etudo carnalis. ñ ob aliud. nisi quia uera quȩ creata st̃. sentit
ut potest: u̾itatem autem ipsam qua creata st̃. non pot̾ intu¬
eri. Nam si poss&: nullo esset lux ista corporea manifestior.
ꝗͣ hoc qͦd diximus. In substantia quippe u̾itatis. q̃m sola uera
ẽ ñ ẽ maior aliqua. nͥ queq ueriꝰ ẽ. Qͥcquid autẽ intelligibile
atq in cominutabile ẽ: ñ aliud alio ueriꝰ ẽ. qr ȩque in com¬
mutabilit̾ eternum ẽ. Nec qͦd ibi magnũ đr aliunde magnũ ẽ qͣ
eo quo uere ẽ: quapropt̾ ubi magnitudo. ipsa u̾itas ẽ. Qcqͥo plꝰ¬

Expanded text:
icimus enim non esse in hac Trinitate majus aliquid duas aut tres personas quam unam earum: quod non capit consuetudo carnalis, non ob aliud, nisi quia vera quae creata sunt sentit ut potest; veritatem autem ipsam qua creata sunt non potest intueri: nam si posset, nullo modo esset lux ista corporea manifestior quam hoc quod diximus. In substantia quippe veritatis, quoniam sola vere est, non est major aliqua, nisi quae verius est. Quidquid autem intelligibile atque incommutabile est, non aliud alio verius est, quia aeque incommutabiliter aeternum est: nec quod ibi magnum dicitur, aliunde magnum est, quam eo quo vere est. Quapropter ubi magnitudo ipsa veritas est, quidquid pl
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd sapientem eẽ. & quicqͥd aliud ad se una quȩq ibi ꝑsona. ł
ipsa trinitas dr. Id̾oq dici tres ꝑsonas uł tres substantias. ñ
ut aliqua intelligatur diu̾sitas eẽntiȩ. s ut ut uno aliqͦ uoca¬
bulo responderi possit. cum dr̾ quid tres. uł quid tria. tantã¬
q essentiȩ equalitatẽ in ea trinitate. ut ñ solum pat̾ nonsit
maior q̃ filius qͣd attinet ad dimnitatẽ. s nec pat̾ & filiꝰ simul
maius aliqͥd sint ꝗͣ sp̾c sc̃s. aut sragula queq ꝑsona quelib&e triũ
minus aliqͥd sit ꝗͣ ipsa trinitas. Dicta sunt hec. ⁊si sepiꝰ u̾sando
repetantur: familiariꝰ quidẽ innotescunt. S & modꝰ aliqͥs adhi¬
bendꝰ ẽ. d̾oq supplicandum deuotissima pietate. ut intellectum
aꝑiat. & studium contentionis absumat. quo possit m̃te cerm
essentia u̾itatis sine ulla mole. sine ulla mutabilitate. Nc̃ itaq
inquantũ ipse adiuuat creator misericors attendamꝰ hȩc quȩ mͦ

Expanded text:
aliud ad se unaquaeque ibi persona, vel ipsa Trinitas dicitur. Ideoque dici tres personas, vel tres substantias, non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequalitatem in ea Trinitate, ut non solum Pater non sit major quam Filius, quod attinet ad divinitatem, sed nec Pater et Filius simul majus alminus aliquid sit quam ipsa Trinitas. Dicta sunt haec, et si saepius versando repetantur, familiarius quidem innotescunt: sed et modus aliquis adhibendus est, Deoque supplicandum devotissima pietate, ut intellectum aperiat, et studium contentionis absumat, quo possit mente cerni essentia veritatis, sine ulla mole, sine ulla mobilitate. Nunc itaque, in quantum ipse adjuvat Creator mire misericors, attendamus haec, quae modo
Abbreviated transcription (Latin):
iximus alibi ea dici propͥe in illa tͥnitate
distincte ad singl̃as ꝑsonas ꝑtinentia. quȩ
relatiue dicunt᷑ adinuicẽ: sic̃ ꝑat̾ & filiꝰ. &
utriusq donum sp̃c sc̃s. Non enim pat̾ tri¬
trinitas. Ꝙd uͦ ad se dicuntur singuli ñ dici pluralit̾ tres. s
unum ipsa trinitatẽ: sic̃ d̾s pat̾. ds filuis. ds sp̃c sc̃s. & bonꝰ¬
npotens sp̃c sc̃s. Nec tamen tres dii. aut tres boni. aut tres

Expanded text:
iximus alibi, ea dici proprie in illa Trinitate distincte ad singulas personas pertinentia, quae relative dicuntur ad invicem, sicut Pater et Filius, et utriusque Donum Sp Quod vero ad se dicuntur singuli, non debet dici pluraliter, tres, sed una ipsa Trinitas, sicut Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sannipotens Spiritus; nec tamen tres dii, aut tres boni, aut tres
Abbreviated transcription (Latin):
simi. Houo enim homini dr̾: qui renouat᷑ in agnitiõe dĩ
scđ̾m imaginem eiꝰ qui creauit eum. Aut si iam placet ꝓpt̾
disputandi necessitatẽ. ẽ exceptis nominib relatiuis. pluralẽ
numerũ admmittere. ut uno nomine respondeat᷑. cũ querit᷑
quid tria. & dicere tres substantias siue ꝑsonas: nullȩ mo¬
les aut int̾ualla cogitentur. nulla distantia quantulȩcũq
dissimilitudinis: ant ibi intelligat᷑ aliud alio. uł paululo
minus. quocumq mͦ minꝰ eẽ aliud alio pot̾. ut neq ꝑsonar᷑
sit confusio. nec talis distinctio. qua sit impar aliqͥd. qͦd
si intellectu capi ñ pot̾. fide teneat᷑: donec illucescat in cor¬

Expanded text:
nitionem. Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum . Aut si jam placet propter disputandi necessitatem, etiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admittere, ut uno nomine respondeatur, cum quaeritur, quid tria, et dicere tres substantias sive tres personas; nullae moles aut intervalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cor
Abbreviated transcription (Latin):
imago sit patris: S: ꝓpt̾ imparẽ ut diximꝰ similitudi¬
hem: diccus ẽ homo ad imaginem. Et id̾o nrãm: ut imago
trintatis eẽt homo. ñ trinitati equalis. sic̃ filius patͥ. s acce¬
dens ut dictum ẽ quadam similitudine. sic̃ in distantib
significat᷑ quedã uicinitas. ñ loci. s cuiusdam imitatiõis.

Expanded text:
imago sit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Trinitati aequalis sicut Filius Patri, sed accedens, ut dictum est, quadam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam i
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqñ latent̾ omnino. sic̃ in genesi. faciamꝰ hominẽ ad ima¬
ginem & similitudinẽ nram: & faciamꝰ. & nrãm. pluraliter
dictum ẽ. & nͥ ex relatiuis accipi ñ oportet. Non enĩ ut fac̾ers
dii. aut ad imaginẽ & similitudinem dõꝵ: s ut fac̾ent pat̾
subsisteret homo imago dĩ. Os autem trinitas. S qi non
omnimꝰ equalis fiebat illa imago dĩ. tamꝗͣ ñ ab illo nata.
s ab eo creata: huius rei significandȩ causa ita imago ẽ: ut
ad imaginem sit. idest nͥ equatur parilitate. s quadã simmi¬
litudine accedit. Non enĩ locoꝵ int̾uallis. s similitudine ac¬
ceditiar ad d̾m. & dissimilitudine recedit̾ ab eo. Sunt enĩ qui
ita distingunt. ut unaginẽ uelint ẽẽ filiũ dĩ: hominẽ uͦ non
imaginem. s ad imaginẽ. Refellit autem eos apłs dicens.
uir quidem ñ debae uclare caput: cum sit imago & gła dĩ.
Non dix̃ ad imaginẽ. h umnago. Euȩ tam̃ imago cũ alibi dr̃

Expanded text:
 latenter omnino, sicut in Genesi, Faciamus hominem ad similitudinem nostram , et Faciamus et nostram pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non potest. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum, sed ut facerent Pater subsisteret homo imago Dei. Deus autem Trinitas. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa, ita imago est ut ad imaginem sit: id est, non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Sunt enim qui ita distinguunt, ut imaginem velint esse Filium: hominem vero non imaginem, sed ad imaginem. Refellit autem eos Apostolus dicens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed ima
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliqͥd aliud eius eẽntiȩ ẽ: pret̾ istam trinitatem. Tamen
tres ꝑsonas eiusdem eẽntiȩ. uł tres ꝑsonas. unam eẽntiã dici¬
mus: tres autẽ ꝑsonas ex eadem eẽntia ñ dicimus. quasi ali¬
ud ibi sit qͥd cẽntia ẽ. aliud q̃s ꝑsona. sic̃ trti statuas ex eodẽ
euisoem naturȩ: possunt &̃ dici tres homines ex eadem natiui.
q̃m exeadem natura & alii cales homines possunt existere.
In illa uͦ eẽntia trinitatis: nullomͦ alia quęlib&e ꝑsona. ex ea¬
dem eẽntia pot̾ existere. Deinde in his reb ñ tantum ẽ unꝰ bo
quantũ tres homines simul: & plus aliqͥd st̾ homines duo ꝗͣ
unꝰ homo. & instatuis ȩqualib plus auri ẽ tres simul. ꝗͣ single

Expanded text:
enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tres personas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homines duo, quam unus homo: et in
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit hõ qͦd ẽ nomen speciale: qͥd singł̃i quiq hoĩes. quȩ st̃
indiuidua: eadẽ definitione c̃tinent᷑. nec aliqͥd ad eã ꝑtinet qͦd
hõ ñ sit. Cum uͦ aurũ defimero: ñ solȩ statuȩ si aurex fuerint
s &e anuli. & siquid aliud deauro fuerit: ad aurũ ꝑtinebit.
erunt statuȩ. Item nulla species: excedit definitionẽ gen̾is sui.
Cum enim definiero animal. qm gen̾is huiꝰ species ẽ equus.
om̃is uͦ equus animal ẽ. ñ autẽ statua omĩs. aurũ ẽ: id̾o qͣuis
in trib statuis aureis. recce dicamus tres statuas. unũ aurũ.
ñ tam̃ ita dicimus ut genus aurum. statuas uͦ species intelliga¬
mus. Hec sic gͦ trinitatẽ dicimus tres ꝑsonas uł substantiaᷤᷤ
unã essentiam & unam dm̃. tamꝗͣ ex una mat̾ia. tria quedã
subsistant: ã si quicqͥd illud ẽ. in his trib explicatũ sit. Ñ

Expanded text:
quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continenhomo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, unad illud est, in his tribus explicatum sit. Non
Abbreviated transcription (Latin):
sicut unus homo. An sic̃ dicimꝰ aliqͦs tres homines eiusdẽ sexꝰ.
ciꝰdem temꝑationis corporis. eiꝰdẽq animi unã ẽẽ naturã. tres
enim sunt homines. s una natura. sic aẽ ibi dicimꝰ tres sub¬
stantias unã essentiam. aut tres ꝑsonas unam substantiam
uł eẽntiam: Hoc uͦ uttumq simile ẽ: qr & ueteres qͥ latine
locuti sunt. anteꝗͣ hab̾ent ista nomina. que ñ dui ẽ qͦd in
usum uenert̃. idest essentiã uł substantiã ꝓhis naturã dice¬
bant. Hon itaq scđm genus & species ista dicimꝰ. s quasi se¬
cundum cõmunem eandẽq mat̾iem: sic̃ ex codẽ auro si fie¬
rent tres statuȩ. diceremus tres statuas unum aurũ. nec
tam̃ genus diceremus aurum. species autẽ statuas. nec aurum
speciẽ. stanuias uͦ in diuidua. Hulla uͦ species indiuidua sua tͣns¬
greditur: ut aliquid extra comprehendat. Cum enĩ definiero

Expanded text:
sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse naturam; tres enim sunt homines, sed una natura: sic etiam ibi dicimus tres substantias unam essentiam, aut tres personas unam substantiam vel essentiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut in usum venerunt, id est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero
Abbreviated transcription (Latin):
substantia ut ꝑsona ñ ita dicat᷑ sic̃ dr ħo q̃s cõmune est om̃b
hominib. s quomͦ dr hic h̃o uelut abralam. uelut ysaac. uelut
iacob. uł siquis alius. qui aẽ digito p̾sens demonstrari possit:
sic qͦ illos eadem ratio consequit᷑. Sic̃ enim dicunt᷑ abrabam &
ysaac. & iacob tria indiuidua: ita tres homiines & tres anime.¬
ꝙ̃ ista disserimus. ñ ita dicunt᷑ tres essentiȩ ut tres substantiȩ
scu ꝑsone: S hoc ut dixi: omitto. illid dico. Si essentia genꝰ ẽ:
animal iã ñ bt species. Non sunt gͦ tres species unius essentiȩ:
speciẽ cõmunit̾ ħñt. quẽa dmodũ abrabã ysaac & iacob speciẽ
subdunidi pot̾. Omnino gͥ ñ pot̾: qr unus hõ. iã singulus ho
ẽ. Cur gͦ una essentia in tres substantias uł ꝑsonas subdiui¬
ditur: Nam si essentia species ẽ sic̃ homo: sic ẽ una essentia.

Expanded text:
substantsubstantitur hic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, ita tres homines, et tres animetiam ista disserimus, non ita dicuntur tres essentiae, ut tres substantiae seu personae? Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico, si essentia genus estanimal jam non habet species. Non sunt ergo tres species unius essentiae, speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? Nam si essentia species est sicut homo, sic est una essentia
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ cres ꝑsonas cũ tres deos eẽ. aut tres essentias nͥ dicamus. nͥ¬
qr uoluimꝰ. uł unũ aliqͦd uocabulum seruire huic significatiõi
qua intelligit᷑ crinitas: ne omnino tacerem int̾roganti qͥd ires.¬
cũ tres eẽ fateremur: Ham si genus ẽ essentia. species autem
substantia siue ꝑsona: ut ñnulli sentiunt: omitto illud qͦd
iam dixi. oportere appellatrices essentias. ut appellentͥ tres sub¬
stantiȩ uł ꝑsonȩ. sic̃ appellantur tres equi. eademq anunalia
tria. cum sit species equus: animal genus. Neq enim species
ibi pluralit̾ dicta ẽ. & genus singłarit̾. tanꝗͣ diceret᷑ tres equi
unũ animal: s sic̃ tres equi speciali nomine: ita tria anima¬
lia nomine gn̾ali. Od si dicunt substantiȩ uł ꝑsonȩ nomine
ñ speciẽ significari. s aliquid singłare atq indiuiduũ. ut

Expanded text:
dicimus tres personas, cum tamen tres deos aut tres essentias non dicamus? Qudicimus tres personas, cum tamen tres deos aut tres essentias non dicamus? Quia volumus vel unum aliquod vocabulum servare huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceamus interrogati quicum tres esse fateremur? Nam si genus est essentia, species autem substantia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi, oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres substantiae vel personae, sicut appellantur tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali nomine. Quod si dicunt substantiae vel personae nomine non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum; ut
Abbreviated transcription (Latin):
dem ratio ẽ. Non enim aliũ dm̃ eẽ. aliud ꝑsonam ẽẽ: s omni
tres amici. aut tres ꝓpinqui. aut tres uicini. qͦd sint adinuicem.
nͥ qͦd unus quisq eoꝵ sit ad se ipsum. Quapropt̾ qͥlib& ex eis am¬
cus ẽ duoꝵ cȩceroꝵ. aut ꝓpinquus aut incinꝰ: qr hec nominare¬
latiuã significationẽ ħnt. Qd gͦ Num placet ut dicamꝰ patiẽ
alicubi sol&e. neq in hac trintate. cum dicimꝰ ꝑsonam pat̾s.
aliud dicimꝰ ꝗͣ substantiã patris. Quocirea ut substantia pa¬
tris ipse pat̾ ẽ: ñ quo pat̾ ẽ. s quo ẽ: ita & ꝑsona patris ñ aliud
q̃ ipse pat̾ ẽ. Ad sequippe dr̃ ꝑsona. ñ adfilium. uł ad sp̃in sam
modi. Et quẽadinodũ hoc illi ẽ esse. qͦd dm̃ eẽ. qͦd magnũ. quod
bonum ẽẽ : ita hoc illi ẽ eẽ. qͦd ꝑsonã eẽ. Cur gͦ non hec tria si¬
mul unam ꝑsonam dicimꝰ. sic̃ unã essentiã & unũ dm̃. sed¬

Expanded text:
dem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnindem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnintur aliqui tres amici, aut tres propinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid ergo? num placet ut dicamus Patrem alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est: ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel Spiritummodi. Et quemadmodum hoc illi est esse quod Deum esse, quod magnum, quod bonum esse; ita hoc illi est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec tria simul unam