comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inse uitam. & omĩa que illic incelliguntur
enueleate minutatumq tractanda. xꝑ̃m &
eccłiam p̃locunt᷑ siue inbonis. xꝑ̃ianis
siue in malisNNeq enim frustra dixit apłs
adam quiẽ forma futuri: ut illud. relin¬
quet homo patrem & matrem. & adhe¬
rebit uxori suȩ. & erĩt duo incarne u¬
na: sacram̃tũ hoc inquit magnum est.
Ego aut̃ dico: in xꝑ̃o & in eccłia. Quis
enim ñ agnoscat xp̃m eo mͦ relinquisse
patrem. qui cum informa di esset non
rapinam arbitratus ẽ ẽẽ se ȩqualem
dõ. sed semetipsum exinanuut formã
serui accipiens: ¶ Relinquisse eti¬
am matrem sinagogam uidõrum. ue¬
teri testam̃to carnalit̃ inherentẽ. &
adhesisse uxori sue sc̃e ȩccłie ut pa¬
ce noui testamenti essent duo inear¬
ne una. Qut cum sit ds̃ apud patrem
ꝑ quem facti sumus. factus est ꝑ car¬
nem particeps nr̃i. ut illius capitis
corpus esse possimus. Luiii. Quod
cam & abel duos popłos figuraue¬

Expanded text:
in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque tractanda Christum et ecclesiam praeloquuntur siue in bonis christianis siue in malis. neque enim fruAdam qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia; quis enim non cognoscat Christum eo modo reliquisse Patrem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, reliquisse etiam matrem synagogam Judaeorum Veteri Testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae Ecclesiae: ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Quia cum sit Deus apud Patrem per quem facti sumus, factus est per carnem particeps nostri, ut illius capitis corpus esse possemus. CAPUT LVIII. Quod Cain et Abel duos populos figurave
Abbreviated transcription (Latin):
temporum cłi oꝑa insigniunt᷑. Quarũ
prima e. ab adam usq ad noe: secunda
anoe usq ad abraham. Tercia ababra¬
ham usq ad dauid: Quarta ad auid
usq ad trans migrationẽ inbabiloni¬
agitur donec excelsus ueniat adudiei¬
um. Sepcima uõ intelligit᷑ in requie scõꝵ
ñ in hac uita. s in alia ubi uidit requie¬
scentem pauperem diues ille cũ apud ra¬
feros torqueretur: ubi ñ fit uesꝑa: quia
iuilł ibi rerum defectusẽ: sexto die inge¬
nesi formatur homo adimaginemdei:
sexta ętate scłi manifestatur reformatio
nr̃a in nouitate m̃tis sccđm imaginem
eius qui creauit nos sicut dicit apłs.
fit utro dormienti conuux de latere: fit
xꝑ̃o morienti eccłi& de sacram̃to sangui¬
nis. qui de latere mortui ꝓfluxit. Uoeat᷑
exa uita mat̾ inuoꝵ: que de uiri sui la¬
tere factaest. Et dicit dñs in engłio.
Siquis ñ manducauerit carnẽ meam.
& biberit sanguinem meum: non habebit

Expanded text:
temporum Dei opera insigniunt. Quarum temporum Dei opera insigniunt. Quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniagitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit
Abbreviated transcription (Latin):
Uos aut̃ ñ estis incarne. s in spũ:. Idẽ
qui in spe carnalium bonorum sunt:
placere dõ ñ possunt. Nos autem ñ e¬
stis in spe carnaliũ. s in spe spiritaliũ
idẽ. regni celorum: ubi & ipsũ corpus
pilam mutationẽ in suo quodam ge¬
nete spiritale erit. quod mͦ animale est
Seminatur enim corpus animale. sicut
ad corinthios idẽ dicit: resurget corpus
spiritale. Si ergo neminẽ eorum iam noue
carnalium. quamuis adhuc corruptibi¬
lem carnem mortalemq portarent: qͣn¬
to expressius dexꝑ̃o diceret. quod eum
iam non nouerat scđm carnem: incuius
corpore etiam re ipsa iam ꝑfectum erat.
quod illi in spe ꝓmissũ tenebant: luii.
De sex dieb in genesi & sex etatib uel de
conuige facta ex uiri latere dormientis
ex libro contra tui stũ .xii.¬
ex diebus ingenesi consũmauit
ds omĩa oꝑa sua. & septimo re¬
quicuit: sex etatibis humanum
genus in hoc scło ꝑsuecessiones

Expanded text:
uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. si ergo neminem eorum iam nouercarnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent., quanto expressius de Christo diceret, quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corquod illi in spe promissum tenebant? CAPUT LVII. De sex diebus in Genesi et sex aetatibus, vel de conjuge facta ex viri latere dormientis, ex libro XII contra Faustum. Sex diebus in Genesi consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc saeculo per successiones
Abbreviated transcription (Latin):
s iam inillo. Namq neputares iam nẽ
eẽ ꝑfectum. quod inspe ita dicitur. tan¬
quam ꝑfectũ sit. atq ut intelligas ad¬
huc futurum: sequitur & dicit. Ut ostẽ¬
deret insuꝑuenientib scłis suꝑ habun¬
dantes diuitias gr̃e sue inueritate suꝑ
nos: inxꝑ̃o iħu. Hinc ẽ & illud. Cum
enum essemus incarne: passiones peccato¬
rum que ꝑlegem sunt oꝑabantur inm̃¬
bris nrĩs: ut fructum ferrent morti. Ita
enim dixit cum essemus incarne: quasi
iam non esset incarne. Quod ita in telli¬
gitur. Cum essemiis in spe rerum car¬
ualium.⁊ quando lex que impleri non
potest nisi ꝑearitatem spiritalẽ. a dhoc
suꝑ eos erat ꝑpreuaricationẽ. uthabun¬
daret delictũ: ut postea reuelato nouo
testam̃to. ꝑ indulgentiam suꝑ habunda¬
ret gratia. hinc similit alibi dicit. Q
autem in carne sunt: dõ placere ñ possũt.
& ne putaret quisquã eos dictos qui
non dum mortui sunt: statim subiecit

Expanded text:
sed iam in illo. namque ne putares iam nunc sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum quod in spe ita dicitur, tamquam perfectum sit, atque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in ueritate super nos in Christo Iesu. hinc est etillud: cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae impleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit:
Abbreviated transcription (Latin):
neminem nouerat scđm earnem: quia
illius gratia. sicut idẽ ad ephesios di¬
cit. sumus salui facti. Nam & ipse
locus huic sententie attestat᷑. Ds aũt
tam dilectionem qua dilexit nõs. & cum
essemus mortui peccatis. conuinficaiit
nos xꝑ̃o: cuiꝰ grã sumus salui facti. Qd̃
enim hic dixit. conuuificauit nos xp̃o:
hocdixit ad corinthios. ut qui uiuunt
iam non sibi uiuant. s ei qui proipsis mor¬
tuus est & resurrexit: & quod hic dicit
cuius gratia sumus salui facti: iam uelut
ꝑfectum sit loquit᷑ quod inspe tenet. Nã
quod paulo ante commemoraui: aꝑtissi¬
me alibi dicit. Spe enim salui ⁊ facti su¬
mus.Ideoq & hic sequitut. & tã quã
ꝑfectum enumerat quod futurum est:¬
& simul inquit excitauit. & simul sede
fecit incęlestib in xp̃o iħu. Certe enim
incelestibus xp̃c iam sedet: nondũ autẽ
nos. S quia spe certa. quod futurum ẽ
iam tenemus: simt sedere nos dix̃
incclestibus. nondum innobis

Expanded text:
neminem nouerat secundum carnem, quia neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sententiae sic attestatur: deus autem, tam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa quod futurum est iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
re iam tam̃ spe hoc sumꝰ. Sequit᷑ & dic̃.
Siqua igit in xp̃o noua ereatura: uetera
transierunt.: ecce facta sunt noua. Oiã
aut̃ ex dõ: qui reconciliauit nos sibi per
xp̃m. O mĩs ergo noua creatura. idẽ. po¬
płs in nouatus ꝑfidẽ. ut habeat interĩ
inspe. quod in re postea ꝑficiatur: in
xp̃o habet iam quod inse sperat. Ita¬
q nunc uetera transierunt scdm
spem: quia mͦ iam ñ ẽ tempus ueteris
testamenti: quo temporale. atq carnale
regnum expectetur adõ. Et facta sunt
omnia noua seđm candem spem: ut re¬
gnum cȩlorum ubinulla erit mors atq
corruptio promissum teneamꝰ. In resur
rectione autem mortuorum. ñ iam scd̾m
cum ininica nouissima destruet᷑ mors.
& fient omiã noua. cum corruptibile
hoc induerit in corruptionẽ.⁊ & morta¬
le hoc induerit immortalitatem. Qd̃
iam factumẽ inxp̃o: quem scđm rem
iam ñ nouerat paulus scłm earnem.
Eorum uero pro quibus mortuus est &

Expanded text:
re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua igitur in Christo, noua creatura; uetera transierunt, ecce facta sunt omnia noua; omnia autem ex deo, qui reconciliauit nos sibi per Christum. omnis ergo noua creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam secundcum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est inn nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero pro quibus mortuus est et
Abbreviated transcription (Latin):
& resurrexit.Itaq nos amodo neminẽ
nouimus scđm carnẽ. Q si noueramꝰ
sccłm carnem xꝑ̃m: s iam nunc ñ noui¬
mus. Certe iam ninc ciiuis apparet
ꝓpter resurrectionem xꝑ̃i hoc dixisse
apłm: quando quidem ista uerba il¬
lud precessit. ut qui uiuunt iam non
sibi uuiant: s ei qui pro ipsis mortu¬
us ẽ & resurrexit. Quid est enĩ aliud
ñ sibi s illi uiuant. nisi ut ñ scđm
carnem uiuant in spe terrenorũ ce cor
spe resurrectionis. quȩ iam exipsis ĩ
xp̃o facta ẽ: Itaq eorum ꝓquibus
xꝑ̃c mortuus est & resurrexit. & qui
iam ñ sibi. s illi uiu̾ant. neminẽ scdm
carnem apłs nouerat. ꝓpter spem fu¬
ture immortalitatis. in ciuus expectatio¬
one uidebãt. que inxꝑ̃o iam ñ spes. sed
res erat. Quem & si nouerat scđm car¬
nem. cum adhuc moriturus eẽt: iam ta¬
men non nouerat: quia eum resurrexisse
nouerat. & ultra ei mortẽ ñ domina-¬
turam: & quia om̃s in illo. & si ñ dum

Expanded text:
esurrexit. itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem; etsi noueramus secundum carnem Christum, sed iam nunc non nouimus. certe iam nunc cuiuis apparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quando quidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem uiuant in spe terrenorum et corrspe resurrectionis, quae iam ex ipsis in Christo facta est? itaque eorum pro quibus Christus mortuus est et resurrexit et qui iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum
Abbreviated transcription (Latin):
citet quem ñ uel informet. uel confir¬
met infide: quod itabenedicunt᷑ duo
illi qui nuditatem patris honora uert̃
quamius auersi uelut quib factum
scelerate uinee displieuerit. Bene di¬
ctus inqͥt dñs ds sem. Quam quam
enim sit d̾s om̃ium gentium: quodã
mͦ tam̃ proprio uoeabulo. & in ipsis
iam gentib dicitur di isrł. Et un¬
de hoc factum ẽ. nisi exbenedictione iafeth:
Inpopło enim gentium totum orbem ter¬
rarum occupauit eccłia. Hoc prorsus hoc¬
prenunciabatur: cum diceretur. Latificet
ds iafech: & habitet in domibus sem.
lxii. De habraham exeunte de terra sua

Expanded text:
citet, quem non uel informet uel confircitet, quem non uel informet uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi, qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit? benedictus, inquit, dominus deus Sem. quamquam enim sit deus omnium gentium, quo- . dam modo tamen proprio uocabulo et in ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et unde hoc factum est nisi ex benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit eccpraenuntiabatur cum diceretur: Laetificet Deus Japhet, et habitet in domibus Sem. CAPUT LXIII. De Abraham exeunte de terra sua
Abbreviated transcription (Latin):
quod in firmum ẽ dĩ forcius ẽ quã hoĩes.
Pinde induob filus maximo & minimo
duo popłi figurati. unã uestem atergo por¬
tantes. sacram̃tum scilicit iam preterte aiq.
trans acte dñice passionis: nuditatem patͣs
neq intuentur quia in xp̃i necem ñ consẽ¬
riunt: & tam̃ honorant uelam̃to: tãqm
scicntes unde sint nati. Medius aut̃ filiꝰ
idẽ populus uidõrũ. idõ medius. quia
nec primatum apłorum tenuit. nec ulti¬
mus ingentibus credidit. uidit nuditatẽ
patris. quia consensit innecẽ. xꝑ̃i. Et nuim¬
ciauit foras fr̃ibus. ꝑ eum quippe mani¬
festatum ẽ. & quodam mͦ publicatum. qd̾
erat in ꝓpħia secretũ. Idõq fit seruus
fratrum suorum. Quid est enim aliud hodieq¬
que gens ipsa nisi quedam scrinania xp̃i¬
anorum. banilans legem & ꝓphas ad tẽ¬
stimonium assertionis eccłie: ut nos
honoremus ꝑsacram̃tum. quod nunti¬
at illa ꝑ litteram: Quem non autem ex¬

Expanded text:
quod infirmum est dei, fortius est quam homines. quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes unde sint nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieqque gens ipsa nisi quaedam scriniaria Christianorum. baiulans legem et prophetas ad testimonium adsertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum, quod nuntiat illa per litteram ?. Quem non autem ex
Abbreviated transcription (Latin):
neatur : s. habeat tã quam effusionẽ ꝑconfes¬
sionem. Q d̾ testam̃tum posuit d̾s int̃ se ae
homines. atq omnẽ animam uiuam ne
ꝑdat eam diliuio. Arcum qui apparet in
nubibus. qui nũquam nisi de sole resplen¬
det. Illi enim non pereunt dilumio separa¬
ri abeccłia. qui in prophetis & om̃ib diui¬
nis scripturis. tanquam in cinubib a¬
gnoscunt xꝑ̃i glam. ñ querunt suam. lic¬
rum ne ad oratores huine solis ãpliꝰ
tumescant: Sciant ita significati. xp̃m aliqͣn¬
do ꝑsolem ficut ꝑleonẽ. ꝑ agnum plapi¬
uinea quam plantauit in ebnatus noe
nudatus ẽ indomo sua. cui ñ appareat xͦ
passus ingente sua: Tune enim nudata est
mortalitas carnis eius. udeis scandalũ gen¬
tibus aũ stulticia. Ipsis aũt uocatis uideis
ce gentib tamquam sem & iafech. di iur¬
tus & dĩ sapientia: Quia quod stultũ ẽ
dĩ sapientius ẽ tamquam homines. Et

Expanded text:
neatur, sed habeat tamquam effusionem per confesneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus inter se et hominem atque omnem animam uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum, qui apparet in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluuio separati ab eccnis Scripturis tanquam in Dei nubibus agnoscunt Christi gloriam, non quaerunt suam. Verum ne adoratores hujus solis amplius tumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapiillud, quod de vinea quam plantavit, inebriatus Noe, nudatus est in domo sua ; cui non appareat Christus passus in gente sua? Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, Judaeis scandalum, Gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeis et gentibus, tamquam Sem et Iafeth, dei uirtus et dei sapientia; quia quod stultum est dei, sapientius est quam homines, et
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc in sacram̃to spci quo inhoc tempore
con sociȩtur ȩccłia. quandiu bibit᷑ quod de
xꝑĩ latere manauit᷑.s. iam in ipsa ꝑfectione
salutis eterne. cum traditur regnũ dõ & pat:
ut in illa ꝑspicua contemplatione in commu¬
tabilis ueritatis. nullis misteriis corpora¬
libus egeamus. Lxi. De mandatis dei
ad noȩ post diluuium ex eodem libro con¬
tra faustum. xii.
Ur animalia quamius & munda
& inmunda marca fuerint. tamer
post egressum de arca. ñ offerunt᷑
dõ insacrificium nisi munda: quid deinde
sibi uelit dõ loquente ad noe. & tamquã
rursus abexordio quia multis modis eã
signi ficari oportebat figuram eccłie cõ¬
m̃dante: quod progenies cius benedicit᷑
ad implendam terram: quod dantur eis in
escam cuncta anmalia sicut in itlo disco
petro dicitur mac̾ta & manduca.
Nꝑ caro cum sanguine manducctur
Uod eiecto sanguine iubentur
manducare. ne uita pristina qͣsi
suffocata inconscientia te¬

Expanded text:
adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum traditur regnum deo et patri, at in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. XLVID. DE MANDATIS DEI AD NOE POST DILVVIVM. ITEM EX EODEM LIBRO CONTRA FAVSTVM XII. Cur animalia, quamuis et munda. et immunda in arca. fuerint, tamen post egressum de arca non offerantur deo in sacrificio nisi munda? quid deinde sibi uelit deo lrursus ab exordio? Quia multis modis eam significare oportebat figuram Ecclemendante, quod progenies eius benedicitur ad implendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca ? NE CARO CVM SANGVINE MANDVCETVB. Quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia te
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo suꝑna tante cadauere illectus: si¬
gnificat homines inmundicia cupiditatis
teterrimos: Et obhoc ad ea que foris sunt
in hoc mundo nimis intentos. aut rebapti¬
zari. aut ab his quõ preter archam idest
p̃ter eccłiam baptismus occidit seduci &
teneri. Qd̾ columba emissa ñ ininenta re¬
quie reuersa ẽ ostendit ꝑnouũ testamertũ
requicm scĩs in hoc mundo non cẽ ꝓmissã
post quadraginta enim dies emissa ẽ: qui
numeriũ nitam que in hoc mundo agit᷑
significat. Deniq post septem dies dimis¬
sa ꝓpter illam septenariam oꝑationẽ¬
spiritalem. oliue fructuosum surculum retulit
Qͦ significarer ñ nullos etiam extra eccłiam
baptiratos. si eis pinguedo ñ defuerit carita¬
tis. posteriore tempore. quasi uespe inore co¬
lumbȩ tãquam mosculo pacis. ad unitatis
socieratem posse ꝑroduci: quodpost alios
septem dies dimissa reuersa ñ ẽ. significat
finem scłi: quando erit scõrum requies. non

Expanded text:
aliquo supernatante cadauere inlectus. sialiquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter arcam. id est praeter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadranumerus vitam quae in hoc mundo agitur significat. Denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationespiritualem olivae fructuosum surculum retulit. 28. Quo significaret nonnullos etiam extra Ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit charitatis, posteriori tempore, quasi vespere, in ore columbae, tanquam in osculo pacis, ad unitatis societatem posse perduci. Quod post alios septem difinem saeculi, quando erit sanctorum requies, non
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uitam excipit scõs. s potius totum
hominẽ non adhuc spe. siam re ipsa. omĩ
exparte. & spc & corporis ꝑfecta immor¬
tali salute renouatum in ȩterne uite manꝰ
assumit : Quia gͦ septima requies cum
octaua resurrectione conuingitur. & hoc
in sacram̃to regenerationis nr̃e. id est inba¬
ptismo altum ꝑfundumq misterium ẽ:
quindecĩ cubitis suꝑereuit aqua excedẽs
aititudinem montium: Idẽ. hoc sacram̃tũ
transcendĩ omnẽ sapientiã suꝑborum: Se¬
ptem quippe & octo coniuncta: quindeci
fiunt. & qiia septuaginta aseptẽ. & octo¬
tinta ab octo denominant᷑: conunetd
utroq numero.centum quinquaginta die¬
buis exaltata ẽ aqua. Cande cõm̃dans no¬
bis. atq confirmans altitudinẽ baptismi
inconsecrando nouo homine adtenẽdã
quieris & resurrectionis fidẽ. quod post
dies quadraginta emissus coruus ñ ẽ
reuersus. aut aquis utiq int̾ceptus. aut

Expanded text:
hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta inmortali salute renouatum in aeternae uitae munus adsumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur. et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est in baptismo, altum profundumque mysterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut
Abbreviated transcription (Latin):
cesimus & septimusdies mensis¬
I cõmemoratur ad euisdem qua¬
Drature significationẽ ꝑtinet: que iam in
quadratis lignis expositaẽ. S hic euiden¬
tius quia nos ad om̃e opus bonum para¬
tos. idẽ. quodam mͦ conquadratos trinitã
ꝑficit: in memoria qua dm̃ recolimus in
intelligentia qua cognoscimus: in uolun¬
tate qua diligimꝰ. T̃ ria enim t̃. & hoc ter.
fiunt uigunti septẽ: qui ẽ numeri terna¬
rii quadratus: Quod septimo m̃se arca
sedit. hoc ẽ requieuit.: ad illam septuna ni¬
nam requiẽ significatio recurrit. Et qͥa
ꝓfecti requiescunt: ibi quoq illuis qua¬
draturȩ numerus iteratur. Nam uicesi¬
ma septima die sedĩ mensis. cõm̃datũ ẽ
hoc sacramentũ: & rursus uicesima &
septima die septimi m̃sis eadem comm̃¬
datio confirmata ẽ. eum area requi euit.
Qd̃ enim ꝓmittitur in spe: hoc ex hibetur
in re.Porto quia ipsa septima requies cũ
octana resurtectione comungit᷑. neq enĩ
reddito corpore finttur requies. que post

Expanded text:
cesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post
Abbreviated transcription (Latin):
non corrumpetur. Noueramus ergo cri¬
stum scđm carnem. idẽ. scdm carnis
dum carnem. sixꝑ̃c numquam fuit se¬
cundum carnem. Nemo enim nouerat
quod non erat. Non aut̃ dixit. putabamꝰ
tam̃ ut uerbo ñ premamur. nequis affir¬
met ꝑ abusionẽ locutum eẽ apłm: ut ꝓ
eo quod ẽ putabamꝰ dicẽt noueramus.
illud miror ñ attendere homines cecos.
ñ habuit carnem. qͥa dixit apłs. nc̃ iam ñ se
nosse xp̃m scdm carnem: nec illi habuer̃t car¬
nem de quib in eodem loco dic̃. Itaq nos
amͦ neminem nouimꝰ scđm carnem. Neq
enĩ de solo xp̃o id uolens intelligi. posset dice
neminẽ nouimꝰ scđm carnẽ. d qͥa illoꝵ secũ
uitã fut᷑am tanꝗͣ p̃sentem meditabat᷑ qͥ re¬
surgentes cõmĩtabunt᷑: amͦ inqͥt neminẽ no¬
uimus scđm carnẽ: id ẽ tã c̾tam spẽ tenemꝰ

Expanded text:
non corrumpetur. noueramus ergo Chrinon corrumpetur. noueramus ergo Christum secundum carnem, id est secundum carnis dum carnem, si Christus numquam fuit secundum carnem; nemo enim nouerat quod non erat. non autem dixit: putabamustamen ut uerba non premam, ne quis affirmet per abusionem locutum apostolum, ut pro eo quod est "putabamus" diceret noueramus, illud miror non attendere homines caecos n habuit carnem, quia dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id nolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tene
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam saluõ nõ fecit: per lauachrum
regenerationi. Quis autem
non intelligat. in lauaero regeneratio¬
nis spem nobis datam salutis future.
iam ñ salutem ipsam quȩ promittit᷑:
& tamen quia certa spes ẽ: tãquam
iam data eẽt eadcin salus. saluos nos
inquit fecit. Alio quippe loco diluci¬
dissime dicit: hos in nob̾ ipsis ingemi¬
scimus: adoptionẽ expectantes. redẽ¬
ptionem corporis nr̃i. Sꝑe eñ saliu fa¬

Expanded text:
iam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis. Quis autem non intelligat in lavacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non jam salutem ipsam quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tanquam jam data esset eadem salus: Salvos nos, inquit, fecit. Alio quippe loco dilucidissime dicit: Nos in nobis ipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis n
Abbreviated transcription (Latin):
haberc peccata: que ñ regeneratione au¬
ferant᷑. s alia curatione sanent᷑. Uerũtũ
recte dicunt᷑ parentes uel quiciumq ma¬
iores. filios seu quoslibet paruulos ba¬
ptizatos. demoniorũ sacrilegio obligare
conantes. spiritalit homicide. Nam in
illis quidẽ int̃fectionẽ ñ faciunt: s qͣn¬
tum inipsis est int̾fectores fuint. Recte
illis dicitur. quando abhoc seclere ꝓhi¬
bentur. Nolite occidẽ paruulos uestros.
quia ille extingui pot̃.s quantũ in ipsis
ẽ ex tinctores eius merito dicunt᷑. qui sic
quarum sacram̃ta st̃ ñ haberent. om̃i¬
no sacram̃ta ñ eeñt. Ex hac aut̃ si mili¬
tudine plerumq iam ipsarũ rerũ noĩa
accipiunt.Dic̃ gͦ scdm qͦnclam modum. sacͣm¬

Expanded text:
habere peccata, quae non regeneratione auhabere peccata, quae non regeneratione auferantur, sed alia curatione sanentur. Verum tamen recte dicuntur parentes uel quicumque maiores filios seu quoslibet paruulos baptizatos daemoniorum sacrilegio obligare conantes spiritaliter homicidae. nam in illis quidem interfectionem non faciunt, sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt. recte illis dicitur, quando ab hoc scelere prohibentur: nolite occidere paruulos uestros; quia ille extingui potest, sed, quantum in ipsis est, extinctores eius merito dicuntur, qui sicquarum sacramenta sno sacramenta non essent. Ex hac ipsa autem similitudine plerumque jam ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quemdam modum sacram
Abbreviated transcription (Latin):
unius eiusdemq spc̃ ꝓdest offerentium
uoluntas paruulo oblato. quando aut̃
in paruulum maiores peccant. offerentes
eum atq obligare conantes demonum
sacrilegis iunculis: ñ ẽ anima utroꝵq
cominums ut etiam culꝑ ĩ possint habe cõmuẽ
Non enĩ sic communcat᷑ culpa ꝑalterius
uoluntatẽ: quẽ admodũ communicatur
inuicẽ nesciant: ꝑ quẽ sit utriusq grã
cõmunis. Non aũt pot̃ spc̃ hominis eẽ
& huiꝰ & illuis: ꝑquẽ pec cante altero &
altero ñ peceante. sit tam̃ culpa cõmunis.
ac ꝑhoc potest pariuilus semel exparẽ¬
tum carne generatus. dĩ spũ re generari:
ut ex illis obligatio contracta soluat᷑. Ñ
pot̃ aut̃ scinel dĩ spũ re generatus ex pa¬
rentum carne generari. ut obligatio que¬
solutaẽ iterum contrabat᷑: & idõ semel
ꝑceptã pariuilus xꝑĩ grãm ñ amittit. nisi
propͥa impictate. sietatis accessu tã malꝰ
cuaserit. Tunc enimetiam ꝓpria incipiet

Expanded text:
unius eiusdemque spiritus prodest offerentium unius eiusdemque spiritus prodest offerentium uoluntas paruulo oblato. quando autem in paruulum maiores peccant offerentes eum atque obligare conantes daemonum sacrilegis uinculis, non est anima utrorumque communis, ut etiam culpam possint habere communem; non enim sic communicatur culpa per alterius uoluntatem, quem ad modum communicatur inuicem nesciant. per quem sit utriusque gratia communis; non autem potest spiritus hominis esse et huius et illius, per quem peccante altero et altero non peccante sit tamen culpa communis. ac per hoc potest paruulus semel ex parentum carne generatus dei spiritu regenerari, ut ex illis obligatio contracta soluatur; non potest autem semel dei spiritu regeneratus ex parentum carne soluta est, iterum contrahatur; et ideo semel perceptam paruulus Christi gratiam non amittit nisi propria impietate, si aetatis accessu tam malus euaserit. tunc enim etiam propria incipiet
Abbreviated transcription (Latin):
abeo qui genuit alt̃ effectus peccato alte¬
rius sine sua consensione ñ tenet᷑ obnoxiꝰ
Traxit gͦ reatum: quia unus erat cũ illo
a quo traxit. quando quod traxit admis¬
sumẽ. Non aut̃ trahit alter abaltero.: qͣn¬
dosua unoquoq ꝓpria uita uiuente.
iam ẽ unde dicatur. Anima quȩ pecca¬
ucrit ipsamorietur. Ut aũt possit regene¬
rari ꝑofficium uoluntatis alienȩ. cum
offertur consecranduᷤᷤ. facit hoc unusspc̃
ex quo regeneratur oblatus. Non enim scͥ¬
ptumẽ. nisi quis renatus fuerit ex paren¬
tum uoluntate. aut ex offerentiũ uel
ministrantiũ fide. s nisi quis renatus fu-¬
erit. ex aqua & sꝑũ scõ. Aqua igit᷑ ex hi¬
perans intrinsecus beneficium gr̃ȩ. soluẽs
iunculũ culpe. reconcilians bonũ na¬
ture: regenerant hominẽ inuno. xp̃o ex
uno adã generatũ. Regenerans gͦ sꝑ̃s
inmaiorib offerentib & pariiulo obla¬
To renatoq communisẽ: idõ ꝑsocietatẽ

Expanded text:
ab eo qui genuit alter effectus, peccato alteab eo qui genuit alter effectus, peccato alterius sine sua consensione non tenetur obnoxius. traxit ergo reatum, quia unus erat cum illo a quo traxit, quando quod traxit admissum est. non autem trahit alter ab altero, quando sua unoquoque propria uita uiuente. iam est unde dicatur: anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Vt autem possit regenerari per officium uoluntatis alienae, cum offertur consecrandus, facit hoc unus spiritus, ex quo regeneratur oblatus. non enim scriptum est : "nisi quis renatus fuerit ex parentum uoluntate aut ex offerentium uel ministrantium fide", sed: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu. aqua igitur exhiperans intrinsecus beneficium gratiae, soluens uinculum culpae, reconcilians bonum naturae regenerant hominem in uno Christo, ex uno Adam generatum. regenerans ergo spiritus in maioribus offerentibus ut paruulo oblato renatoque communis est. ideo per societatem
Abbreviated transcription (Latin):
iħs ce discipłi eius in uideam terram. et
illic morabat᷑ cum eis & baptizabat: tẽ
paulopost de illo loqñs ait. Ut gͦ cogno¬
uit iħs. quia audierant pharisei quod
iħs plures discipłos haberet. & baptiza¬
ret plures quam ioħs: quamquam iħs
ipse non baptizaret. s. discipłi eus: reli¬
quit uideam terrã. & abiit iterum inga¬
lileam. Tunc gͦ quando abierosolimis
gimus iam fuisse baptizatos suie bap¬
tismo ioħis sicut ñ nulli arbitrantur.
siue quod magis credibile ẽ baptismo.x.
Neq enim ministeriũ baptir andi defugent
ut haberet baptriatos seruos. ꝑquos cȩte¬
ros baptizaret: quiñ defugit memora¬
bilis illius humilitatis ministeriũ qͣndo
eis lauit pedes: & petenti petro ut non
tantũ pedes. uerum etiam manus & caput
ei lauaret. respondit. Qui lotus ẽ ñ in
diget nisi ut pedes lauet. s ẽ mundus
totus: uibi intelligit᷑ quod iam petrus fu¬
erat baptizatus. ccxxxii. Quod suꝑb̃

Expanded text:
Jesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et Jesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic morabatur cum eis, et baptizabat; tunc paulo post de illo loquens ait: Ut ergo cognovit Jesus quia audierant Pharisaei quod Jesus plures discipulos faceret, et baptizaret plures quam Joannes quanquam Jesus ipse non baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Iudaeam terram et abiit iterum in Galilaeam, tunc ergo, quando ab Hierosolymis os intellegimus iam fuisse baptizatos sine baptismo Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue. quod magis credibile est, baptismo Christi. neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos seruos, per quos ceteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lauit pedes et petenti Petro. ut non tantum pedes uerum etiam manus et caput ei lauaret, respdiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus; ubi intelligitur quod jam Petrus fuerat baptizatus. CAPUT CCXXXII. 25 Quod superbis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ facta sunt etiã scripta inuenuntur
Ueruntam̃ facta eẽ excȩteris documentis
ꝓbant᷑. Scriptũ ẽ quando baptiratus ẽ.
apłs paulus: & ñ scriptum ẽ. quando
baptitati sunt alii apłi. Uerutam̃ etiã
ipsos baptiratos intelligere debemus. quẽ¬
admodum scriptũ ẽ. quando baptizate
sunt plebes eccłiarum inierłm & insa¬
maria: Quando aut̃ baptiratȩ sunt alie
minime dubitamꝰ ꝓpt̃ illã dnĩ sententiã.
Nisi quis renatus fuerit ex aqua & sꝑũ scõ.
non intrabit in regnũ cȩlorum. Utrumq
aut̃ de dnõ scriptumẽ: & qui baptirabat
plus quam ioħs: & quia ipse ñ baptira¬
bat. s discipłi eius: ut intelligeremus &
ipsum quidẽ baptizas se presentia ma
iestatis ñ tam̃ ip̃sum baptirasse mani¬
b sius Ipsitis enimerat baptismi sacram̃¬
tum: ad discipłos aut̃ baptrzandi mini¬
sterium ꝑtinebat. Tunc gͦ quando dicit
ioħs eugłista in eugłio suo. Post hec exiit

Expanded text:
quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur, quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur, uerum tamen facta esse ex, ceteris documentis probatur. scriptum est, quando baptizatus est apostolus Paulus, et scriptum non est, quando baptizati sipsos baptizatos intelligere debemus, quemadmodum scriptum est, quando baptizatae sunt plebes Ecclesiarum in Hierusalem et in Samaria; quando autem baptizatae sint aliae minime dubitamus, propter illam Domini sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum. Utrumque autem de domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Iohannes et quia ipse non baptizabat sed discipuli eius, ut intellegeremus et ipsum quidem bjestatis, non tamen ipsum baptizasse manibus suis: ipsius enim erat Baptismi sacramentum; ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. Tunc ergo quando dicit Joannes evangelista in Evangelio suo, Post haec exiit
Abbreviated transcription (Latin):
centurio. & hi quicum illo erant. etiam
accepto sꝑũ scõ fuerint baptirati. Sicut
antiqui uisti siñ circum ciderent᷑ ñ erat
eis peccatũ. Postea uõ qͣm iussit deus
ut cutumcideretur abraham eiusq po¬
steritis. iam siñ fieret graue peccatum
cłia sua sacramentũ noui testamenti ꝑ
circumcisione carnis scm̃ baptismum
dedit. & aꝑtissime dixit. Siquis ñ rena¬
tus fuerit ex aqua & spũ scõ ñ intrabit
in regnum celorũ. iam ñ debemus que¬
rere quando quisq fuerit baptizatus:
s quoscũq legimꝰ in corpore xꝑĩ quod
c̃ eccłia ꝑtinere adregnũ celoꝵ ñ nisi
baptuiatos intelligere debemꝰ: nisi forte
quos angustia passionis inuenit. & no¬
lentes negare xp̃m. ante quam baptria¬
rentur occisi sunt. quib ipsa passio pro
baptis mo de putata ẽ.S nũquid hoc possu¬
mus deapłis dicere: qui usq adeo largum
tempus habuerunt. quo baptizarentur.
ut alios etiam baptizauerint: s ñ omnia

Expanded text:
centurio et hi, qui cum illo erant. etiam iam centurio et hi, qui cum illo erant. etiam iam accepto spiritu sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam si non fieret, graue pecca- tum  in ecclesia sua sacramentum noui testamenti pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit et apertissime dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum. iam non debemus quaerere, quansed quoscumque legimus in corpore Christi, quod est ecclesia, pertinere ad regnum caelorum, non nisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, occisi sunt; quibus ipsa passio pro baptismo deputata est. sed numquid hoc possumus de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur,. ut alios etiam baptizauerint? sed non omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
one dñi confirmati. & illo aduentu sp̃c scĩ.
qui apparuit die pentecostes:uel illa inspi¬
ratione quam demonstranit dñs postquã
resurrexit amortius. Cum insufflauit in
eorum faciem dicens. accipite sp̃m scm̃.
Unde recte dicipot̃. quia cum petriis nega¬
quam resurrexit. & conuersatꝰ est cumeis:
ri estis. non post multos hos dies. usq
ad pentecosten. Alii aut̃ codices habent.
Nos aũt spũ scõ incipietis baptizari. S siue
dicat᷑ baptizabimini siue incipietiᷤ baptizari.
ad rem nicħ int̾est. Nã in qͥb cũq coditib inueni¬
tur baptizabitᷤᷤ. aut incipietis baptizare men¬
dosi funt: qͥ ex g̃cis facillime conuincunt᷑. Si
aut̃ dicimꝰ aqua non fuisse baptiiatoᷤ. metuendũ
ẽ ne gͣuit̃ in ei erremuᷤ: ne demus hominib
auctoritatẽ contempnendi baptismum:
quemusq ad eo ñ contempnendũ ipsa
aplica disciplina cõm̃dat. Ut cornelius

Expanded text:
ione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, ione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, qui apparuit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam demonstrauit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, cum sufflauit in eorum faciem dicens: Accipite spiritum sanctum. Unde recte dici potest, quia, cum Petrus negaquam resurrexit et conuersatus est cum eis: et accepturi estis non post multos dies hos usque ad pentecosten. aliqui autem codices habent: Vos autem spiritu sancto incipietis baptizari; sed siue dicatur "baptizabimini siue dicatur incipietis baptizari\', ad rem nihil interest. nam in quibuscumque codicibus inueniuntur \'baptizabis\' aut \'incipietis baptizare\', mendosi sunt, qui ex Graecis facillime conuincuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum. quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius
Abbreviated transcription (Latin):
maioris usũ exhac uita migrauerit. ꝑ ip¬
sum sacram̃tũ cõm̃dante eccłie caritate.
ab illa condẽpnatione que ꝑunũ homi¬
nem intrauit inmundum xp̃i aduitorio
liberctur. hoc qui ñ credit. & fieriñ posse
arbitrat᷑. ꝓfecto in fidelis est. Q si habeat
fidĩ sacraĩtum: longeq meliorẽ ille par¬
uuilus. qui etiamsi fidẽ ñdum habet in
cogitatione: non ei tamen obicẽ contra
riȩ cogitationis opponit. Unde sacram̃tũ
fuerint baptitati. ex epła adselentuiam.
escio quale corhabeat: qui cum apło
baptizatos dicat. petrum baptiza¬
tum negat. Quod aũt dicit᷑ petrus
egisse penitentiã: cauendum ẽ ne ita putet᷑
egisse. quomͦ agunt in eccłia qui ꝓprie
penitentes uocant᷑. Et quis hoc ferat:
it primũ apłorum int̃ cales penitentes
numerandum putemus : penituit enum
eum negasse xꝑ̃m: quod eius indicant¬
lacrime. Sic enimscriptũ ẽ. quia fleuit
amare. Nondum enim fuerant resurrect¬

Expanded text:
maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipmaioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatriae cogitationis opponit, unde sacramentumfuerint baptizati; ex epistola ad Seleucianam. Nescio quale cor habeat qui, cum apostolos baptizatos dicat, Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse poenitentiam, cavendum est ne ita putetur egisse quomodo agunt in Ecclesia qui proprie poenitentes vocantur: et quis hoc ferat ut primum apostolorum inter tales poenitentes numerandum putemus? Poenituit enim eum negasse lacrimae; sic enim scriptum est, quia fleuit amare. nondum enim fuerant resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
paruulꝰ cde qͥfidi ñdũ ht̃ affectũ: respondẽt᷑ fidẽ habe
ꝓpt̃ fidĩ sacram̃tũ: & conuertere se ad
dm̃ ꝓpt̃ conuersionis sacram̃tum: quia et
ipsa responsio ad celebrationẽ ꝑtinet sacta¬
menti. sicut de ipso baptismo apłs. Conse¬
pulti inquit sumꝰ xp̃o per baptismũ in mor¬
tem. Non ait sepulturã significaiumus.
s prorsus ait consepulti sumus. Sacram̃¬
tum gͦ tante rei. ñ nisi euis dem rei uoca¬
bulo nuncupauit. Itaq paruulũ & siñdũ
fides illa quȩ incredenciũ uoluntate con¬
sistit: iam tam̃ ipsuis fidĩ sacram̃tum
fidelẽ facit. Nam sicut crełe respondẽt:
ita etiam fideles uocant᷑ ñ rem ipsã m̃te
annuendo.s ipsius rei sacͣm̃tũ ꝑcipien¬
do. Cum aut̃ sapere homo ceperit non
illud sacram̃tũ reppetit .s. intelligit: eiꝰ q
ucritati consona etiam uoluntate coapta¬
hitur: hoc quandii ñ pot̃: Halebit sacra¬
m̃tũ ad eius tutelã aduersus contrari¬
as potestates. & tantum ualebit: ut si ante

Expanded text:
re, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo apostolus: consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem; non ait: sepulturam significauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante
Abbreviated transcription (Latin):
utiq agnosceret. An uͦ ad liui amenta
mutanda ñ potest celerit dĩ potestas qd̵
Degladio qui marie anmã ꝑtransiit. Ex
matri domini. & tuam ipsius am¬
mam ꝑtransiet gladuus: in alia¬
epsa cuius exemplum etiã mͦ mist diri
quid m uideat᷑. quod etiam tͥ int̾ cȩt̃a uisumẽ.
Et quod adiunx̃. ut denudent᷑ multoꝵ cordiũ
cogitationes: hoc intelligendum puto. qͥa per
dñi passionem & insidiȩ uideoꝵ. & discipłoꝵs
infirmitas patuit. Tribulationem gͥ gladu no¬
mine significatam ẽẽ credibile ẽ: quo mat̾na
anima uulnerata ẽ doloris affectu. Ipse fuit gla¬
dius in ore ꝑsecutoꝵ: de qͥb in psalmodr. & gla¬
dius in ore eoꝵ. Ipsienim erant filii hominum
quors dentes arma & sagitȩ: & lingua eoꝵ gladiꝰ
acutꝰ. Nam ae ferrum qͦd ꝑtͣnsuit aminã iosephꝓ

Expanded text:
utique agnosceret. an uero ad liniamenta utique agnosceret. an uero ad liniamenta mutanda non pDe gladio qui Mariae animam pertransiit; ex matri Domini: Et tuam ipsius animam pertransiet gladepistula, cuius exemplum etiam modo misi, dixi quid mihi uideatur; quod etiam tibi inter cetera uisum est. et quod adiunxit: ut denudentur multorum cordium cogitationes, hoc intellegendum puto, quia per domini passionem et insidiae Iudaeorum et discipulorum infirmitas patuit. tribulationem igitur gladii nomine significatam esse credibile est, quo materna anima uulnerata est doloris affectu. ipse fuit gladius in ore persecutorum, de quibus in psalmo dicitur: et gladius in ore eorum. ipsi enim erant filii hominum, quorum dentes arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus. nam et ferrum, quod pertransiuit animam I
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusq sepͣties agnoseat᷑. liniamenta
& color. cur ante resurrectionẽ quod in
monte ita transfiguratus est. ut fieret
uultus eius splendidus sicut sol. & nemi¬
nem mouet usq ad tantã excellentiam
fulgoris & lucis colorẽ sui corporis eum
mutare potuisset: & post resurrectionem
mouet aliquatenus liniam̃ta mutasse
ut ñ posset agnosci . & rursus eadem po¬
tentie facilitate sicut tunc pristinũ colo¬
rem. sic & post resurrectionẽ pristina li¬
niam̃ta reuocasse. Nam & illitres discipłi
ante quorum oculos in monte transfigu¬
ratus ẽ. ñ eũ agnoscerent. si ad eos talis
aliunde uenisset. S quia cum illoerant:
ipsumeẽ certissime retinebant. At enim
corpus ipsum erat: in quo resurrexit. qͥd
hoc ad rem: nam & illud utiq ipsũ corpꝰ
erat. in quo in montẽ transfiguratus ẽ
& ipsum erat uiuenis in quo natus es.
& tam̃ siquis eum uuuenem repente ui¬
disset. qui ñ nisi in fantulũ nosset: non

Expanded text:
cuiusque species agnoscatur, liniamenta cuiusque species agnoscatur, liniamenta et color, cur ante resurrectionem quod in monte ita transfiguratus est, ut fieret uultus eius splendidus sicut sol, et neminem mouet usque ad tantam excellentiam fulgoris et lucis colorem sui corporis eum mutare potuisse, et post resurrectionem monet aliquatenus liniamenta mutasse, ut non posset agnosci, et rursus eadem potentiae facilitate sicut tunc pristinum colorem, sic et post resurrectionem pristina liniamenta reuocasse. nam et illi tres discipuli, ante quorum oculos in monte transfiguratus est, non eum agnoscerent, si ad eos talis aliunde uenisset, sed quia cum illo erant, ipsum esse certissime retinebant. at enim corpus ipsum erat, in quo resurrexit. quid hoc ad rem? nam et illud utique ipsum corpus erat, in quo in monte transfiguratus est, et ipsum erat iuuenis, in quo natus est, et tamen, si quis eum iuuenem repente uidisset, qui non nisi infantulum nosset, non