comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reficitur. Et de u̾ticeantiquorum
montiũ. idẽ de sublimi et spũali
intelligentia propħarum. Et de
pomis colliũ ȩternorum. ꝑquȩ sig¬
nificant᷑ dulcissima uerba apłorũ.
& de frugibus terrȩ. &e deplenitu¬
dine eius. Quȩ si de terra uiuentiũ
incelligant᷑. magne et iinensȩ di¬
uitiȩ ei promittunt᷑. Omne eñi da¬
tũ optimũ. et omne donũ ꝑfectũ.
desursumẽ. S quisest ille qui in
rubo apparint cuius benedictiõem
suꝑ caput et uerticẽ huiꝰ uenire
imprecat᷑: Sienim rubus ille
uirginem mariã signisicauit. pro¬
fecto xp̃c est qui ĩ rubo apparuit.
Bene aut̃ popłs iste narareus dr̃.

Expanded text:
reficitur. Et « de vertice antiquorum reficitur. Et « de vertice antiquorum montium, » id est de sublimi et spirituali intelligentia prophetarum. Et « de pomis collium aeternorum, » per quae significantur dulcissima verba apostolorum. « Et de frugibus terrae, et de plenitudine ejus. » Quae si de terra viventium intelligantur, magnae et immensae divitiae ei promittuntur. « Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est . » Sed quis est ille, qui in rubo apparuit? cujus benedictio super caput, et verticem hujus venire imprecatur. Si enim rubus ille virginem Mariam significabit, profecto Christus est, qui in rubo apparuit. Bene autem populus iste Nazaraeus d
Abbreviated transcription (Latin):
ait. De benedictione dñi terra eius.
Depomis celi. &e rore atq abisso sub¬
iacente. Deponiis fructuum solisac
lunȩ. deuertice antiquorum mon¬
tium. de pomis collium ȩternorũ.
et defrugibus cerrȩ. & deplemtu¬
dine eius. Benedictio illius quiap¬
paruit in rubo. ueniat suꝑ caput
ioseph &e suꝑuercicẽ nararei. Quid¬
enim ꝑ ioseph qui accrescens inter¬
pretatur. nisi popłin xp̃ianũ indel¬
ligimus. qui paruo tempore cres¬
cens. et multiplicans mundum re
pleuit: Huius autẽ terra ꝑfun
statim a principio eius caro quȩ
de terra sumpta primi hominis
maledictione tenebatur. ĩ bap¬
tismo benedicitur. et sc̃ĩficat᷑. Be¬
inde uero popłs iste fecundatur.
et satiatur depomis cȩli&e rore.
idẽ apłorum uerbis & doctrina.
atq de abisso subiacente. idẽ de
alta et profunda scãrum scriptu¬
rarum incelligentia. Et de pomis
fructuum solis et lune. ꝑ quos dul¬
cissimos xp̃i et ȩccliȩ sermones intel¬
ligimus. quib int̾ior homo noster

Expanded text:
ait de benedictione Domini terra eius de pomis caeli et rore atque abysso subiacente de pomis fructuum solis ac lunae de vertice antiquorum montium de pomis collium aeternorum et de frugibus terrae et plenitudine eius benedictio illius qui apparuit in rubo veniat super caput Ioseph et super verticem nazarei iper Joseph, qui accrescens interpretatur, nisi populum Christianum intelligimus qui parvo tempore crescens, et multiplicans, mundum replevit? Hujus autem terra benedstatim a principio, ejus caro, quae de terra sumpta, primi hominis maledictione tenebatur, in baptismo benedicitur, et sanctificatur. Deinde vero populus iste fecundatur, et satiatur de pomis coeli et rore, id est apostolorum verbis et doctrina, atque de abysso subjacente, id est de alta et profunda sanctarum Scripturarum intelligentia, et de pomis fructuum solis et lunae, per quos dulcissimos Christi et Ecclesiae sermones intelligimus, quibus interior homo noster
Abbreviated transcription (Latin):
seuntes: nemini peꝑcerunt.Horũ
qͥ exemplo: dei sacerdotes gladium
sp̃s qd̾ ẽ uerbũ dei. euaginantes: nul¬
li delinquenti parcere discant: et¬
dei amorẽ omni amori ante ponant.
& isti quidẽ eloquiũ ce pactumdi.
&e iudicia et legem isrł custodiert̃:
eos occidentesqͥ uitulũ aureũ ad¬
oiauerunt. Sic enim ĩ hac legedĩ
et nr̃a. iudicatum ẽ: ut quicũq
alium dm̃ ad orauerit. uel eũmo¬

Expanded text:
seuntes nemini pepercerunt. Horum igitur exemplo, Domini sacerdotes gladium spiritus, quod est verbum Dei, evaginantes, nulli delinquenti parcere discant, Dei amorem omni amori anteponant. Et isti quidem eloquium et pactum Dei, et judicia et legem Israel custodierunt, eos occidentes, qui vitulum aureum adoraverunt. Sic enim in hac lege Dei et nostra judicatum est, ut quicunque alium D
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt: Isti aut̃ uiuent ĩ eter¬
num: et ñ sicut cȩteri morientur.
S parui sunt numero: quãuis sint
magni uirtutibus et sc̃ĩtate. Semꝑ
enim multi sunt uocati: s pauci
popłm suum introduc eum. Manꝰ
eius pugnabunt pro eo: & ad iutor
illius contra ad uersarios eiuserit.¬
Puidam xpm intelligamus: qui
Cuius uocẽ semꝑ dñs exaudiuit :
scđm qd̃ ipse ait. Ego enim sciebã.
de inde ĩ infernũ. ut liberaret:
nemo resistere ualet. Q ipse ad¬
utor illius fuit contra om̃s ad¬
uersarios eius: ꝑ quos & udei

Expanded text:
diderunt? Isti vivent in aeterdiderunt? Isti vivent in aeternum, et non sicut caeteri morientur. Sed parvi sunt numero, quamvis magni sint virtutibus, et sanctitate, semper enim: « Multi sunt vocati, pauci populum suum introduc eum manus eius pugnabunt pro eo et adiutor illius contra adversarios eius eritm intelligamus, qui Cujus vocem semper Dominus exaudit, secundum quod ipse ait: « Ego autem sciebam deinde in infernum, ut nos liberaret, nemo resistere valet. Et ipse auditor illius fuit contra adversarios ejus, per quos et Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
bus eius: accipient de doctrina
illius. Hoc eñĩ maria soror lara¬
ri bene intellexit. Tamen pedẽ
eius. apłi intelligi possunt: qui
eius doctrinã ubiq semmarunt.
legem precepit nobis moyses. ñ
utiq aliam. nisi quã accepit de
pedibus appropinquauit. Sic
aut̃ de se quasi de alio loquitur.
hereditatẽ multitudinis iacõb.
hec enĩ om̃i hereditate melior
eis fuerat: si camen eam inceue¬
sent. quã nulli hostes eis extorque¬
re pocuerunt.
Oric apud rectissimũ rex: congre¬
gatis principib popłi cũ tribubus
hominib conuersabit᷑: s apatre
ñ separabit᷑. Erit enĩ semꝑ rectissi¬
mus. apud rectissimũ. De quo ali¬
bi dicit᷑. Et uerbũ erat apud deũ.
Principes aut̃ popłi. cũ tribub
cũ discipłis suis ĩ uidea predica¬
moriat᷑: ce sit paruus ĩ nimero. Qd
enĩ pruben . qui primogenitus fue¬
rat: nisi eos intelligumis. qui pͥmi
ĩ illo popło uitam secuti xp̃o cre¬

Expanded text:
bus ejus, accipient de doctrina bus ejus, accipient de doctrina illius. » Hoc bene Maria soror Lazari intellexit. Et etiam per pedes ejus apostoli intelliguntur, qui ejus doctrinam ubique seminaverunt. « Legem praecepit nobis Moyses; » non utique aliam, nisi eam, quam accepit de ipse appropinquavit. Sic autem de se, quasi de alio loquitur: « Haereditatem multitudinis Jacob. » Haec enim omni haereditate melior eis fuerat, si tamen eam intellexissent, quam nulli hostes ejus extorquere potuerunt. « Erit apud rectissimum rex, congregatis principibus populi cum tribubus hominibus conversabitur, sed a Patre non separabitur. Erit semper rectissimus apud rectissimum, de quo alibi dicitur: « Et Verbum erat apud Deum . » Principes autem populi cum tribubus s suis in Judaea praedicamoriatur, et sit parvus in numero. » Quid per Ruben, qui primogenitus fuerat, nisi eos intelligimus, qui primi in illo populo vitam secuti, Christo cre
Abbreviated transcription (Latin):
mori: Dimitte litteram. littera¬
sagͥ littera: uideamus quid per
istos cres montes. idẽ syna. seyr
&e pharan: significet᷑. Ego enim
ꝑhos legem. &e propħas. et eũglia
significari puto. Ut ꝑsyna qm̃ in
eolex data ẽ. significent᷑ hi qͥnq
libri moysi. ꝑseyr uͦ: qui hispidꝰ
interpretat᷑. intelligant᷑ propħȩ
ficentur ꝑpharan. qui frugifer
dicitur. qm̃ nullum sem̃ sicut se¬
men ȩũglii fructificauit. Uenit
gͥ dñs de syna. qm̃ eiꝰ ad uentus
primũ ĩ lege inuenit᷑. Orit᷑ ĩ seyr:
quia eius natiuitas ĩ prophis ma¬
nifestatur. Apparet ĩ monte pha¬
ran: quia ĩ eũgliis audit᷑. et per
ñ solus. s cũ eo scõrum milia. In
dextera eius ignea lex: qua et
peccata urunt᷑. et mentes illu¬
minantur.
Qui dilexit nos &e lauit
nos apeccatis nr̃is insanguine suo.
Om̃s sc̃ĩ in manu illius sunt. Qua¬
re ĩ manu: Quia ipse eos regit:
ipse eos cenet: & uagari ñꝑmit¬
cit. & qui appropinquant pedi¬

Expanded text:
 litterasa igitur littera, videamus quid per istos tres montes, id est Sina, Seir, et Pharan significetur. Ego enim per hos, legem, et prophetas, et Evangelia significari puto, ut per Sina, ubi lex data est, significentur hi quinque libri Moysis; per Seir vero, qui hispidus interpretatficentur per Pharan, qui frugifer dicitur, quoniam nullum semen, sicut semen Evangelii fructificavit. Venit ergo Dominus de Sina, quia ejus adventus primum in lege invenitur. Oritur in Seir, quia ejus nativitas a prophetis manifestatur. Apparet in monte Pharan, quia in Evangeliis auditur, et per non solus, sed cum eo sanctorum millia. « In dextera ejus ignea lex, » qua et peccata uruntur, et mentes illuminantur. « « Qui dilexit, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Omnes sancti in manu illius sunt . » Quare in manu? Quia ipse eos regit, ipse eos tenet, et vagari non permittit. « Et qui appropinquant pedi
Abbreviated transcription (Latin):
beniamin ait. Amantissimus dm̃
habitat confident̃ ĩ eo. quasi in
chalamo tota die morabit᷑: et int̃
humeros illius requiescet. Quis est
iste amantissimus dñi : Beatus utiq¬
apłs paulus qui de tribubeniamin
originẽ ducit. S qualem hunc eẽ
putamus. qui amantissimus dĩ
uocatur : Uideamus uero qualit̃
dm̃n amat. qui dei amantissimus¬
dicitur. Ipse dicat. Si quis inquit

Expanded text:
ssimus Domini habitabit confidenter in eo, quasi in thalamo tota die morabitur, et inter humeros illius requiescet. » Quis est iste amantissimus Domini? Beatus utique Paulus de tribu Benjamin originem ducens. Sed qualem hunc esse putemus, qui amantissimus Domini vocatur? Videamus modo qualiter Deum amat, cujus dicitur amantissimus. Ipse dicit: « Si qu
Abbreviated transcription (Latin):
caustum suꝑ altare: sacrificiũ lau¬
dis et iubilationis. ĩ eccłia predi¬
fortitudini eius: et oꝑa manuum
illius suscipe. Ecute dorsa inimico¬
rum euis: et qui ode. t̃ eum ñ con¬
surgant. Osi hec illi incelligerent:
qui dei sacerdotibus ĩ tantis coti¬
Isacerdotes benedicunt᷑: cantũ et

Expanded text:
cium laudis et oblationis in Ecclesia praedifortitudini ejus et opera manuum illius suscipe. Percute dorsa inimicorum ejus, et qui oderunt eum, non consurgant. » O si haec intelligerent illi, qui Dei sacerdotibus tantsacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
na tua. uiro sc̃o tuo: quẽ probas¬
ti ĩ temptatione. & udicasti
ad aquas contradictionis. Per¬
fectio inquit tua õdñe. et doc¬
trina tua detur. et confirmet᷑
uiro sc̃o tuo: idẽ huic ordim
sacerdotali: neforte iterũ cẽpta¬
tus succũbat: sed ꝑfectus et sapi¬
ens ĩ omnib ꝑseueret. Hoc aũt
dicit propt̃ se et aaron. qui mi¬
ns ꝑfecti ad aquas coutradicti¬
onis inuentisunt: quando filii
isrł murmurantes temptauert̃
dm̃. Noca quia ĩ principio locu¬
tionis se ipsum accusat. Sapienᷤ
enim ĩ principio accusadorẽ sui.
Sequit̃.¶ Qui dixit patri suo uł
matri suȩ. nescio uos. &e frĩb suis.
ignoro illos. et nescierunt filios su¬
os. hi custodierunt eloquiũ cuũ.
& pactum tuũ seruauerunt iudi¬
cia leui oiacob: et legẽ tuam oisrł.
Ponent tͥmiama ĩ furore tuo:
et holocaustum suꝑ altare cuũ.¬

Expanded text:
 probasti in tentationem, et judicasti ad aquas contradictionis. » Perfectio tua, inquit, o Deus, et doctrina tua detur, et confirmetur vero sancto tuo, id est huic ordini sacerdotali, ne forte iterum tentatus succumbat, sed perfectus et sapiens in omnibus perseveret. Hoc autem dicit propter se et Aaron, qui minus perfecti ad aquas contradictionis inventi sunt, quando filii Israel murmurantes tentaverunt Deum. Nota, quod in principio locutionis se ipsum accusat. « Sapiens enim in principio accusator est sui . » « Qui dixit patri suo, et matri suae, nescio vos, et fet nescierunt filios suos hii custodierunt eloquium tuum et pactum tuum servaverunt iudicia tua o Iacob et legem tuam o Israhel ponent thymiama in furore tuo et holocaustum super altare tuu
Abbreviated transcription (Latin):
benedixit moyses homo
dei filiis isrł. ante mortẽ suam: & ait.
Uñs de syna uenit: et de seyr ortus
ẽ nobis. Apparuit demonte pharan:
et cũ co scõrum milia. Indextera eius
ignea lex. Hec eñi adlicteram ñ pro¬
cedunt. Recordem̃ gͥ illius capituli.
quo dicit᷑. Si ambulans ꝑuiam. ni¬
neris. et auem pullis uel oiuis de sit¬
per incubantem: dimitte auem.
captos tenens filios: ut bene sit tibi.
et longo uiuas tempore. Bimitta
os teneamus. Hȩc enim auis. littera
est:quȩ sub alarum uelamine pul¬
am claudit. Quȩ quidẽ ꝑ loca dif¬
ficiliora. ĩ arbore: ꝑplamoria uero
ĩ terra nidificat. Phuius gͥ uolumi¬
nis uiam ambulantes atq currentes:¬
Dunittamus gͥ auem: immohinc
eam auolare cogamus: et pullos eiꝰ
idẽ spũalem incelligentiam cenea¬
mus. Qd̃ si fecerimus. bene nobis
erit: et longo tempore uiuemus.¬

Expanded text:
benedixit Moyses homo Dei filiis Israel ante mortem suam. Et ait: Dominus de Sina venit, et de Seir ortus est nobis, apparuit de monte Pharan, et cum eo sanctorum millia. In dextera ejus ignea lex. » Haec ad litteram non procedunt. Recordemur ergo illius capituli, ubi dicitur: « Si ambulans per viam, nineris, et avem pullis vel ovis desuper incumbentem, dimitte avem, captos tenens filios, ut bonum sit tibi, et longo vivas tempore . » Et os teneamus. Haec avis littera est, quae sub alarum velamine pulm claudit; quae quidem per loca difficiliora in arbore, per planiora vero in terra nidificat. Per hujus igitur voluminis viam ambulantes, huDimittamus ergo avem, imo hinc eam evolare cogamus, ut pullos ejus, id est spiritualem intelligentiam teneamus. Quod si fecerimus, bene nobis erit, et longo vivemus
Abbreviated transcription (Latin):
tes redlat. qui inquatuor pec¬
cauit.
equit᷑ aut̃ de eo. ut qui¬
cũq holocaustũ. uel
pacificorũ uictimã dño offert.
siue sponte siue ꝓ percato offe¬
rat. masculũ offerat & ĩmacu¬
latũ. omĩsq macula ñ sit meo.
Si cecũ fuerit si fractũ. si cicatti¬
cẽ habens.si papulas. aut sca¬
biem. uel ĩpetiginẽ ñ offerat
ea dño. Docet em̃i nos dñs in
euangłio. quid ei offerre de¬
beamus. ub de tributis loqu̾eᷤ
uisa cesaris imagine ait. Red¬
dite quȩ sunt cesaris cesari. &
quȩ sunt dĩ deo. Sigͦ dĩ ima¬
go suinus. si nos ipsos do offer¬
re debemus. lauemus maculã

Expanded text:
tes reddat, qui in quatuor pectes reddat, qui in quatuor peccavit. Sequitur autem de eo, ut quicunque holocaustum, vel pacificorum victimam Domino offert, sive sponte, sive pro voto offerat, masculum offerat, et immaculatum, omnisque macula non sit in eo. Si caecum fuerit, si fractum, si cicatricebiem, aut impetiginem, non offerat Domino. Docet enim nos Dominus in Evangelio quae ei offerre debeamus, ubi de tributis loquens, visa Caesaris imagine, ait: « Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . » Si ergo Dei imago sumus: si nos ipsos Deo offerr
Abbreviated transcription (Latin):
ibi đr ꝑ errorẽ. Comede aũt hoc
loco disꝑdẽ. & dissipare signifi¬
meditis. uidete ne abinuicem
consumamini. Pignorantiamgͥ
siue ꝑerrorẽ sc̃ificata comedit: qͥ¬
cũq diuinȩ legis oblitus facri¬
legiũ facii. & bona eccłiȩ disꝑ¬
dit. & dissipat. Hoc aut̃ qui fe¬
cerit dãpnũ restituat: & quintã
partẽ suꝑ addat. Quid est enim¬
quintã partẽ suꝑ addere. nisi se¬
ipsũ sacerdotis iudicio &e eccłiȩ
satffactiendo humiliare: Qum¬
ta em̃i pars uocat᷑ homo. quia
quinq sunt corporis senfus. si¬
ne quibz nec peccare nec peni¬
tere potest.Siue etiã quia in
quatuor partes bona ȩecłiȩ di¬
uidunt̃. quicũq indecimis
grũ restituat. cuiꝰ ut diximnus
quatuor partes sunt. & qͥntã
suꝑadͤat. id ẽ se ipsũ saceuloti
tradat. cuiꝰ iudicio suꝑ om̃ia
sit obedire paratus. Nichil em̃
maius se ipso habet. qd̾ ꝓ dãp¬
ni restitutione sacerdot tracẽ
possit. Sicq fit. ut quinq par¬

Expanded text:
ibi dicitur per errorem. Comedere autem hoc loco, disperdere et dissipare signifimedetis, videte ne ad invicem consumamini . » Per ignorantiam sive per errorem sanctificata comedit, quicunque divinae legis oblitus sacrilegium facit, et bona Ecclesiae dispergit et dissipat; hoc autem qui fecerit, damnum restituat, et quintam partem superaddat. Quid est quintam partem superaddere, nisi seipsum sacerdotis judicio et Ecclesiae satisfaciendo humiliare? Quinta enim pars vocatur homo, quia quinque sunt corporis sensus, sine quibus nec peccare nec poenitere potest. Sive etiam quia in quatuor partes bona Ecclesiae dividuntur; quicunque in decimis, grum restituat cujus, ut diximus, quatuor partes sunt et quintam superaddat, id est seipsum sacerdoti tradat, cujus judicio per omnia sit obedire paratus: nihil enim majus se ipso habet, quod pro damni restitutione sacerdoti tradere possit, sicque fit ut quinque par
Abbreviated transcription (Latin):
limine fidei illuminatos ẽẽ uo
utioris hominis ossa firma &
solida sint: & iniuia di currenti¬
bus ñ deficiunt. Ossa eñi animȩ
untutes sunt. At uͦ neq ea offe¬
ribant. quȩ uel cicatricẽ. uel
papulas. aut scabiem. aut impe¬

Expanded text:
lumine fidei illuminatos; nec fraris hominis ossa firma et solida esse, ne in via Dei currentes deficiant. Ossa enim animae virtutes sunt. At vero neque ea offeramus, quae vel cicatricem, vel papulas, vel scabiem, aut impe
Abbreviated transcription (Latin):
portã iudicii. ducatur ad concili¬
um. et qͥd scõiũ patrũ decreta de
eo iubeant audiat᷑. Quando pec¬
cauerit homo qd morte plecten¬
dũ est. & ad iudicatꝰ morti appre¬
hensus fuerit ĩ patibulo. ñper
nequaquã contaminabis terrã tuã.
quã dñs ds tuus dedit tibi ĩ possessi

Expanded text:
portam judicii, inducatur ad conciliportam judicii, inducatur ad concilium, et quid sanctorum Patrum decreta de eo jubeant audiatur. « Quando peccaverit homo quod morte plectendum est, et adjudicatus morti appensus fuerit in patibulo: non permnequaquam contaminabis terram tuam, quam Dominus Deus tuus dederit tibi in possessi
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ aliquẽ intelligere possi
mbonos scilicet. & malos. duasuxo¬
is habere uidct̃. Ambȩ aut̃ iste
uxores de ep̃o generant: quia utriꝰq
silios ipse ꝑbaptismatis aquam
regenerat. Quasi em̃ de ep̃o genera¬
rest. scđm eius doctrinã filium
uaptrare. S quis eporũ eã uxorẽ

Expanded text:
liquem intelligere possumtur, in bonos scilicet et malos, duas uxores habere videtur. Ambae istae uxores de episcopo generant, quia utriusque filios ipse per baptismatis aquam regeneravit. Quasi enim de episcopo generare, est secundum ejus doctrinam filium baptizare. Sed quis episcoporum eam uxor
Abbreviated transcription (Latin):
nos in hoc septimo mense. inhac
ultima ȩtate. oris &e cordis tuba
dm laudare. corpus & animam
apeccatis om̃ib expiare. et inec¬
cliȩ tabernaculis septẽ dieb idest
quanto tẽpore uumus. quiete ha¬
bitare. & deo seriure debeamus:
Hȩc sunt eñi illa tabenacula. de
quib psalmista dicit. Quã dilec¬
ta tabernacula tua dñe uirtitũ.
concupiscit. & deficit anma ina

Expanded text:
nos in hoc septimo mense, in hac ultima aetate, oris et cordis tuba Deum laudare, corpus et animam a peccatis omnibus expiare, et in Ecclesiae tabernaculis septem diebus, id est quanto tempore vivimus, quiete habitare, et Deo servire debeamus? Haec sunt illa tabernacula, de quibus Psalmista dicit: « Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum; concupiscit et deficit anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
tulos labiorũ confitentiũ nomi¬
mi. nͥ quia in principio fidei apłi
& martires. claruerunt. & inul¬
timis dieb. iudei parit̃ et genti¬
les cognita ueritate adfidẽ con¬
uertent᷑. Unde octauus dies ce¬
tus & collectionis dies uocatur.
qm̃ maximus scõrũ cetus tunc in¬

Expanded text:
itentium nomiquia in principio fidei apostoli et martyres claruerunt, et in ultimis diebus Judaei pariter et gentiles, cognita veritate, ad fidem convertentur. Unde octavus dies, coetus, et collectionis dies vocatur, quoniam maximus coetus
Abbreviated transcription (Latin):
ineccłiȩ tabernacula. letus uenit.
Hic aut̃ sibi panes arimos facit:
hic noua pulmenta sibi preparat:
ut relicto fermento maliciȩ & nequi

Expanded text:
in Ecclesiae tabernacula laetus venit. Hic autem sibi panes azymos facit, hic nova pulmenta sibi praeparat, ut relicto fermento malitiae et nequi
Abbreviated transcription (Latin):
& interpellauerĩt iudi¬
ces. quẽ iustũ eẽ ꝑspexerint. illius
iusticie palmã dabt̃. quẽ impiũ
condẽpnabunt impietatis. Si aũ
eũ qui peccauerit dignũ uiderint
plagis. prosternent. & corã se faci¬
ent uerberari. Pro mensura pecca¬
ci: erit et plagarũ modus. ita dum¬
taxat. ut quadragenariũ numerũ
ñ excedant. ne fede laceratus ante
ocłos tuos habeat fr̃ tuus. In hoc¬

Expanded text:
pellaverint judices: quem justum esse perspexerint, illi justitiae palmam dabunt; quem impium, condemnabunt impietatis. Sin autem eum qui peccavit dignum viderint plagis, prosternent, et coram se facient verberari. Pro mensura peccati erit et plagarum modus: ita duntaxat, ut quadragenarium numerum non excedant, ne foede laceratus, ante oculos tuos jaceat frater tuus. »
Abbreviated transcription (Latin):
significat cestamentũ. Quat̃ eñ
decẽ. uel decies quatuor quadraginta
fiunt. Cur aut̃ ĩ decẽ uetus &e ĩ qua¬
tuor nouũ testamentuĩ significetur.
manifestũ est. Hanc aut̃ diseiplinã
tur: ne fede laceratus abiret. Erectĩ
cis uidebat᷑. ut unã subtraherent

Expanded text:
significat Testamentum: quatuor enim decem, vel decies quatuor, quadraginta fiunt. Cur autem in decem Vetus, et in quatuor Novum Testamentum significetur, manifestum est. Hanc autem disciplinam tur, ne fede laceratus abiret. Et rectius eis videbatur, ut unam subtraherent
Abbreviated transcription (Latin):
ticiam impugnant. Merito autẽ
ĩ quadragenario numero.correc¬
tionis modus constituit᷑. qm̃ illa
disciplina ꝑfecta & integra ẽ. quȩ
utriusq cestamenti auctoritate i¬
titur. Quia eñi quadragenarius

Expanded text:
iciant. Merito autem in quadragenario plagarum numero correctionis modus constituitur, quoniam illa disciplina perfecta et integra est, quae utriusque Testamenti auctoritate munitur. Quia enim quadragenarius
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ ẽẽ sufficiens. Qui etiam noui
& ueteris testam̃ti inse continet ple¬
nitudinẽ. qm̃ ex quattuor & decem
conficit᷑. Quater aũt decẽ. uel decies
qͣituor: quadraginta faciunt.

Expanded text:
idetur esse sufficiens, quod etiam Novi et Veteris Testamenti in se continet plenitudinem, quoniam ex quatuor et decem conficitur, quatuor enim decem, vel decies quater quadraginta faciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tur regi uirgines posteam: idẽ post
mariã. Abhac nãq nr̃ȩ uirginis nom̃
deductũ ẽ: quȩ qm̃ post filiũ suum
totius ȩccłiȩ caput ẽ: ñ inmerito cȩte
tympanistriȩ eã tympaniantes seqͣlit᷑.

Expanded text:
tur regi virgines post eam ; » id est post tur regi virgines post eam ; » id est post Mariam; ab hac namque nostrae virginis nomen deductum est; quae, quoniam post filium suum, totius Ecclesiae caput est, non immerito caeterae tympanistae eam tympanizantem sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
regnabit inȩt̾mũ: et ultra. qͥd dicã:
ultra inet̾nũ scissem: ultra ct̾nũ aliqͥd
Ingressus ẽ em̃ eques pharao cũ cuti¬
bus et equitib eiꝰ inmare: insultatio
est: & reduxit suꝑ eos dñs aquas ma¬
ris. filii aut̃ isrł. ambulauert̃ ꝑsic¬
cũ: in medio eiꝰ. Sũpsit gͦ orariaꝵ
phetissa. soror aaron. timpanũ in
manu: ȩgresseq sunt om̃s mulicid
posteam cũ timpanis & chons: qͥb
precinebat: dicens. Cantemꝰ año gd
nose eñi magnificatus est. E quũ &e as¬
censorẽ. proiecit inmare. Quid enim
mana ppħissa: nisi scã ȩccłia intelligi¬
cur: Hȩc aut̃ intimpano cantat: quia
incarnis maceratione dñmn laudat.
Nã quia exmortuorũ anmaliũ pel¬
ub tympana fiunt: ideo ꝓcarms
mortificatione sepe ponunt᷑. Hanc
aut cȩtere mulieres cũ tympanis et
pulchroq et regłari ordine uitȩ. año
seruiunt. Inchoro eñi & ordinate sta¬
tur: ce consonant̾ canit᷑. De his aut̃
mulierib psalmista dicit. Idducen¬

Expanded text:
regnabit in aeternum, et ultra: » quid dicam? ultra aeternum scissem, ultra aeternum aliquid « Ingressus est enim eques Pharao cum curribus, et equitibus ejus in mare; » insultatio est, « et reduxit super eos Dominus aquas maris. Filii autem Israel ambulaverunt per siccum in medio ejus. prophetissa, soror Aaron, tympanum in manu. Egressaeque sunt omnes mulieres post eam, cum tympanis et choris, quibus praecinebat, dicens: Cantemus Doriose enim magnificatus est; equum et ascensorem projecit in mare. » Quid enim Maria nisi S. Ecclesia intelligitur? Haec autem in tympano cantat, quia in carnis maceratione Deum laudat. Nam quia ex mortuorum animalium pellibus tympana fiunt, ideo pro carnis mortificatione saepe ponuntur. Hanc autem caeterae mulieres cum tympanis et pulchroque 65 et regulari ordine vitae Domino serviunt; in choro enim et ordinate statur, et consonanter canitur. De his autem mulieribus Psalmista dicit: « Adducen
Abbreviated transcription (Latin):
Propħia ẽ de futuro. Ascendert̃
eñĩ popłi dequib insequentib dice¬
tur. contra eos ad pugnandũ: et ira¬
tisunt: quia quãuis fortior exerci¬
tu. et maiori apparatu. eis tam̃ resist̾e
ñ ualebant. Dolores obtinuerunt ha¬
bitatores philistii: uidentes gen¬
tẽ insuꝑabilẽ insurgere aduersũ se.
Tunc conturbati sunt pͥncipes edom:
huiꝰ popłi fortitudinẽ audientes. Ro¬
bustos moab optinuit tremor: prope
iam de salute desꝑantes. Obriguert̃
om̃s habitatores chanaã: plusquã
febriũ terrore ꝑculsi. Unde moyses leta¬
bundus et iubilans: ait. Sic dñe: sic

Expanded text:
Prophetia est de futuro: ascenderunt Prophetia est de futuro: ascenderunt enim populi, de quibus in sequentibus dicetur, contra eos ad pugnandum. « Et irati sunt: » quia, quamvis fortiori exercitu et majori apparatu, eis tamen resistere non valebant. « Dolores obtinuerunt habitatores Philisthiim; » videntes gentem insuperabilem insurgentem adversum se. « Tunc conturbati sunt principes Edom, » hujus populi fortitudinem audientes: « robustos Moab obtinuit tremor; » prope jam de salute desperantes. « Obriguerunt omnes habitatores Chanaan, » plusquam febrium terrore percussi. Unde Moyses laetabundus et jubilans ait: « Sic, Domine, sic
Abbreviated transcription (Latin):
cã potent̃ destruens iminicos. Iquĩ
& ascensorẽ ꝓiecit inmare. Equus suꝑbia:
ascensor diabolus. Noc eñi equo elcua¬
tus: futibundus inbellũ ruit: omnisq
eiꝰ exercitꝰ. hoc eqͦ inom̃ĩa facmora p̃cipita¬
tur. Fortitudo mea & laus mea dñs: per
quẽ fortis & laudabilissũ. Et factus est
mͥ insalutẽ: suo sangunne me saluans
ubiq ꝓnobis certat &e uincit. Onmpotenᷤ
nomen eiꝰ. cui nichil ẽ ĩ possibile. Currus
pharaonis de quo mͦ diximꝰ. & exercitũ
eiꝰ. omnũ uitiorũ scilicet multitudinẽ:
ꝓiecit inmare: idẽ ꝑdidit inbaptismo.
Qt em̃ sunt uitia: tot sunt &e currus. qͥb
diabolus fertur. Eiecti pͥncipes eiꝰ fub¬
mersi sunt inmari rubro: qm̃ originale
peccatũ. & idolatria inbaptismo perie¬
runt. Ab issi operuert̃ eos. descenderunt
inꝓfundũ quasi lapis: ut ultra ñ appa¬
reant. Cȩtera uͦ transcurrimꝰ: quȩ ex¬
positione ñ indigent.
scenderunt popłi &e iratisunt.

Expanded text:
tam potenter destruens inimicos. Equum et ascensorem projecit in mare. » Equus superbia est, ascensor diabolus; hoc enim equo elevatus, furibundus in bellum ruit, omnisque ejus exercitus hoc equo in omnia facinora praecipitatur. « Fortitudo mea, et laus mea Dominus, » per quem fortis et laudabilis sum. « Et factus est mihi in salutem, » suo sanguine me salvans Ubique pro nobis certat et vincit. Omnipotens nomen ejus, cui nihil impossibile est. « Currus Pharaonis, » de quo modo diximus, « et exercitum ejus, » omnium vitiorum scilicet multitudinem, « projecit in mare, » id est perdidit in baptismo. Quot enim sunt vitia, tot sunt et currus, quibus diabolus fertur. « Electi principes ejus submersi sunt in mari Rubro, » quoniam originale peccatum, et idololatria in baptismo perierunt. « Abyssi operuerunt eos, descenderunt in profundum quasi lapis, » ut ultra non appareant. Caetera vero transcurrimus, quia expositione non indigent. « Ascenderunt populi, et irati sunt. »
Abbreviated transcription (Latin):
rosectiq filii ifrĩ deȩchan tienerunt
integionẽ athairoth. quȩ ẽ int̾mag¬
c̃alu ce mare. contra belsephon. Achauoth
itpretat᷑ corona: maglalus turris. beelse¬
phon. habens speculã. Uenit gͥ popłs de
eban mnathairoth: quia iã cepta naingati¬
one quibdã untutũ gradib ꝓficiscens
na int̾ magdalũ ce mare: Idẽ int̾fidẽ et
baptismũ. qm̃ ꝑfidei fortitudinẽ. ꝑbap¬

Expanded text:
rofectique filii Israel venerant e regione Atharoth, quae est inter Magdalum et mare, contra Beelsephon. Atharoth interpretatur corona, Magdalus turris, Beelsephon habens speculam. Venit igitur populus de Ethan in Atharoth, quia jam coepta navigatione, quibusdam virtutum gradibus proficiens, na inter Magdalum et mare, id est 64 inter fidem et baptismum, quoniam per fidei fortitudinem et per bap
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uemiet inte: & un tus altissi obũ¬
brabit tibi. Profectiq de sochot. castame¬
tati sunt inet̾am: mextremis finib solitu¬
dinis. Ethan nãq: incipiens nauigationẽ
intpretat᷑. Merito gͥ de sochot. idẽ de tab̾ni¬
culis uenit mechan: quia post qũã adecle¬
siam homo ueniens baptiatꝰ ẽ. ñ ociosis
sedere: sed huiꝰ maris ꝑicula cũ apłis naui¬
gare debet. Positusq adhuc inextemis
sinb solitudinis: qm̃ ad desciti ꝑiculosa

Expanded text:
superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi . » Profectique de Sochot, castrametati sunt in Ethan in extremis finibus solitudinis. Ethan namque insipiens navigationem interpretatur. Merito igitur de Sochot, id est de tabernaculis venitur in Ethan, quia postquam ad Ecclesiam homo veniens baptizatus est, non otiosus sedere, sed per hujus maris pericula cum apostolis navigare debet; positusque adhuc in extremis finibus solitudinis, quoniam ad deserti loca
Abbreviated transcription (Latin):
ducere popłm ꝑterrã philisfiĩ
quȩ uicina ẽ: ne forte sibellũ insur¬
geret contra eũ: cito reuerteret᷑ in
egyptũ. S circũ duxit eos ꝑ deser¬
tum longo itinere. ꝑ hoc em̃ signifi¬
care uoluit: quia ñbreuis neq facilis
uia ẽ. quȩ nos ad patriã ducit: sed per
multas tribulationes oportet nos intrare
regnũ celorũ. Demq qͣnto plus indei ser¬
uitio exeititati. longiꝰ ab hoc mundo ntoe¬
dimꝰ: tantominꝰ uitiorũ insurgentia bela
timemꝰ. Siuͦ int̾rã philistiim uenientes.

Expanded text:
ducere populum per terram Philisthinorum, quae vicina est, ne forte si bellum insurgeret contra eum, cito reverterentur in Aegyptum, sed circumduxit eos per desertum longo itinere. Per hoc enim significare voluit, quia non brevis, neque facilis via est, quae ad patriam ducit, sed per multas tribulationes oportet nos intrare in regna coelorum. Denique quanto plus in Dei servitio excitati longius ab hoc mundo recedimus, tanto minus vitiorum insurgentium bella timemus. Si vero in terram Philisthiim veni
Abbreviated transcription (Latin):
cebitis. Duitq dñs admoysen. Quid
clamas adme: Pieua uirgã: & exten¬
de manũ tuã suꝑ mare. et diuide illud.
Qd cũ feciset moyses: diusũ atq sic¬
catũ ẽ mare. Ꝙ ingressisunt filii isr ł
pmediũ maris sicci. Erat aut̃ aqͣ quasi
murus: adextris ce asinistris. ꝑsequentẽq
egyptii: ingressisunt posteos. Angłs
aut̃ dm̃ qui precedebat castra filiorum
ifrł. posuit se mediũ simul cũnibe. in¬
ter egyptios. & hebreos: ita ut adse in¬
uicẽ toto noctis tẽpore accedẽ ñ ualerent.¬

Expanded text:
Moysen: Quid clamas ad me? Eleva virgam, et extende manum tuam super mare, et divide illud. Quod cum fecisset Moyses, divisum atque siccatum est mare, et ingressi sunt filii Israel per medium maris sicci. Erat autem aqua quasi murus a dextris et a sinistris. Persequentesque Aegyptii ingressi sunt post eos. Angelus autem Domini, qui praecedebat castra filiorum Israel, posuit se medium simul cum nube inter Aegyptios et Hebraeo, ita ut ad se invicem toto noctis tempore accedere n
Abbreviated transcription (Latin):
cũq die comederis ex eo morte
morieris. Et adam quidem mox
ut comedit mortuus est. non qd
de hac uita confestim exiret:s
ut quandoq exire posset. in se
sus cepit. Qui si non peccass et:
nullatenꝰ unquam mori potuiss.¬
Nos quoq talia agentes morimur.
quia auita quȩ. xp̃c est peccando
separam᷑. Est aũt mors: uitȩ amis

Expanded text:
 die comederis ex eo, morte morieris. Et Adam quidem 10 mox ut comedit, mortuus est; non quod de hac vita confestim exiret; sed ut quandoque exiret, in se suscepit, qui si non peccasset, nullatenus unquam mori potuissetNos quoque talia agentes morimur, quia a vita, quae Christus est, peccando separamur. Est autem mors vitae amis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ euugłica predicatio. fideliũ
pectora & sapientia repleuit: et con¬
tra hostes robustos fecit. Tigris
aut̃ auelocitate nom̃ accepit: qm̃
euugłiũ quidẽ ueloci cursu. subi
to totum mundũ repleuit. At uͦ
eufrathes. fertilitas dicit᷑: qm̃ euan¬
głii doctrina. cunctis bonis scam̃
eccłiam fertilem reddit. & ab un¬
dare facit.

Expanded text:
praedicatio fidelium pectora et sapientia replevit, et contra hostes robustiora fecit. Tygris autem a velocitate nomen accepit, quia Evangelium quidem veloci cursu totum subito mundum replevit. At vero Euphrates fertilitas dicitur, quoniam Evangelii doctrina cunctis bonis S. Ecclesiam fertilem reddit, et abundare facit.
Abbreviated transcription (Latin):
ille gustauerat: qui dicebat. Quã
dulcia faucib meis eloquia tua:
suꝑmel & fauũ ori meo. Hec autẽ
inquatuor capita diuidit᷑. quiaqͣt¬
tuor euugliorum libri ex ea con¬
scripti: totũ aquis dium eloquii
irrigant mundum. Uide quan¬
tum ipsa quoq fluuiorũ nomina.¬

Expanded text:
taverat, qui dicebat: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . » Haec autem in quatuor capita dividitur, quia quatuor Evangeliorum libri ex ea conscripti totum aquis divini eloquii irrigant mundum. Vide quantum ipsa quoque fluviorum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
mista tanquã lignum qd planta¬
tum est secus decursus aquarum.
Et salomon. desapientia quȩ. xp̃c
est loquens ait. Lignũ uite est.
his qui aprehenderint eam: & qui¬
tenuerit eam. beatus. Lignum uͦ
scientiȩ bomi & mali: transgressio
est mandatorũ dei. Cũ em̃ dicat
ñ occides. ñ mecaberis. ñ furtum
facies. ñ loqueris contra proximũ
falsum testimoniũ: ñ concupisceᷤᷤ
rem proximi tui: tunc quidẽ ne
ad hoc lignũ accedat. homini in¬
tdicit. Siuͦ contra hec fecerit ħo:
moriendo quidẽ sentiet quid bo¬
m sit. hȩc obseruare: quid malisit.¬
ista transgredi. Nuuius uͦ qui de
paradyso egredit᷑: doctrma euugłi¬

Expanded text:
it tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum . » Et Salomon de Sapientia, quae Christus est, loquens ait: « Lignum vitae est his; qui apprehenderit, et tenuerit eam beatus . » Lignum vero scientiae boni et mali transgressio est mandatorum Dei. Cum enim dicit: « Non occides, non moechaberis, non furtum facies, non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium, non concupisces rem proximi tui ; » tunc quidem ne ad hoc lignum accedat, homini interdicitur. Si vero cuncta haec fecerit homo, moriendo quidem sentiet quid boni sit haec observare, et quid mali sit transgredi. Fluvius vero, qui de paradiso egreditur, doctr
Abbreviated transcription (Latin):
eñi homo: examima constat. et
corpore. S corporis quidẽ mate¬
riam posint: anime uͦ ñ posuit.
Pȩne enĩ ubiq inuisibilib pret̾¬
Imissis : desolis moyses uisibilib
Aloquit᷑. Unde ñ dehis quȩ suꝑ
cȩlos sed dehis quȩ subcȩlo fiunt:
narrationẽ facit. Expectabat

Expanded text:
enim homo ex anima constat et enim homo ex anima constat et corpore, sed corporis quidem materiam posuit, animae non posuit. Pene enim ubique invisibilibus praetermissis, de solis Moyses visibilibus loquitur. Unde non de his, quae super coelo, sed de his quae sub coelo sunt, ration
Abbreviated transcription (Latin):
rauit infaciem cius spiracłm u
te: & factus est homo manimam
uuentem. Si eñi antequã homo
fieret. intelligat᷑ qd̾ ñ pluerit as
suꝑ cerram. & qd̃ fons eam irriga¬
uerit: ñ ualde adrem ꝑtinere
uidet᷑ : cũ neq pluuiis. neq fon¬
tium irrigatione. illis tã paucis¬
simis diebus. terra ñ multũ in¬
diguisse uideat᷑. Potest gͥ intel¬
ligi qd̾ intota prima etate usq
ad diluuiũ ds̃ ñ pluent: sed fons
de terra ascendens cõpetenti tem¬
pore eam urigauent. Quod qui¬
dem nilus ꝑegyptum. usq hodie
facere phibetur. Qd̃ aut̃ int̾posi¬
tum est. & homo ñ erat. qui oꝑa¬
ret᷑ eam: reca pitulatio est. Nam
quia dehominis creatione qui
sexta die factus est. parũ quid
dixerat: nunc adeandem diem
reuertit᷑: ut de eodem homine
plenius loquat᷑. formauit inqͥt
dñs ds hominẽ delimo terre.
Ecce carnis materia. Ꝙ inspira¬
uit infaciem eius spiraculũ uitȩ.
Ecce anima. Et factus est homo
inaminã uiuentem. Totus

Expanded text:
ravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem. » Si enim antequam homo fieret intelligatur quod non pluerit Dominus super terram, et quod fons eam irrigaverit, non valde ad rem pertinere videtur, cum neque pluviis, neque fontium irrigatione illis tam paucissimis diebus terra non multum indiguisse videatur. Potest igitur intelligi quod in tota prima aetate usque ad diluvium Deus non pluerit, sed fons de terra ascendens competenti tempore eam irrigaverit, quod quidem Nilus per Aegyptum usque hodie facere perhibetur. Quod autem interpositum est: « Et homo non erat, qui operaretur eam, » recapitulatio est. Nam quia de hominis creatione, qui sexta die factus est, parum quid dixerit, nunc ad eamdem diem revertitur, ut de eodem homine plenius loquatur. « Formavit, inquit, Dominus Deus hominem de limo terrae, » ecce carnis materia. « Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, » ecce anima. « Et factus est homo in animam viventem. » Totus
Abbreviated transcription (Latin):
germinaret. Istȩ inquit generati¬
ones cȩli & terrȩ quando creatȩ st̃ :
Uis audire qñ : Indie quo fecit
dñs ds cȩlum & terram. Quid igit᷑ :
Nũquid uno. et ñ sex diebus crea¬
uit omnia : & uno quidem die
creaunit: quia simul omniũ mate¬
riam fecit: & sex dieb creauit: quia
ex ipsa materia. indiuersas species
cuncta formauit. Et cotidie tam̃
creat: dũ alia ex ipsis generando
multiplicat. De his aut̃ suꝑus suf¬
ficienter dirimus. Sequit᷑.
on em̃ pluerat dñs ds̃ suꝑ
cerram: & homo non

Expanded text:
enerationes coeli, et terrae quando creatae sunt. » Vis audire quando? « In die quo fecit Dominus coelum et terram. » Quid igitur? Nunquid uno, et non sex diebus creavit omnia? Et uno quidem die creavit, quia simul omnium materiam fecit, et sex diebus creavit, quia ex ipsa materia in diversas species cuncta formavit; et quotidie tamen creat, dum alia ex ipsis generando multiplicat. De his autem superius sufficienter diximus. Sequitur: « Non enim pluerat Dominus Deus super terram, et hom
Abbreviated transcription (Latin):
disum factus. inparadiso ponitur
homo: & quia ociositas inunica ẽ
betur. Audiant hec qui sacra et re¬
ligiosa loca inhabitant: & quan¬
tum diaboli insidias eos cauere
oporteat intelligant: dũ ñ extra
paradisũ sed inp̾aradiso hominẽ
cemptatũ &e uictũ cognoscunt. Oi̾a
paradisi ligna aduescendũ homi¬
nn dant̃: solũ uero lignũ scientiȩ
bom &rmali. ei int̾dicit᷑. Ut nos¬
quoq intelligamus. eissolis uti
his uero abstinere. quȩ ne fiant
int̾dicit. Diliges inquit dnm̃ dm
tuum: et proximũ tuum sicut
te ipsum.Honora patrem & ma¬
titm. Hec sunt poma: hi sunt
fructus quos nos comedere pre¬
cipit. Non occides. ñ mechaberis:
hisunt aquib abstinere iubet.

Expanded text:
disum factus in paradiso ponitur homo. Et quia otiositas inimica est betur. Audiant haec, qui sacra, et religiosa loca inhabitant, et quantum diaboli insidias eos cavere oporteat, intelligant; dum non extra paradisum, sed in paradiso hominem tentatum et victum cognoscunt. Omnia paradisi ligna ad vescendum homini dantur, solum vero lignum scientiae boni et mali ei interdicitur; ut nos intelligamus, eis solis nos uti iis vero abstinere, quae ne fiant, interdicit. « Diliges, inquit, Dominum Deum tuum; et proximum tuum sicut te ipsum; honora patrem et matrem . » Haec sunt poma, hi sunt fructus quos nos comedere praecipit. « Non occides, non moechaberis, » etc. Hi sunt, a quibus abstinere jubet.
Abbreviated transcription (Latin):
partib. ut philosophi tradunt
flumina sint. ommi potione ad
bibendũ iocundiora. qualem
fluinium illũ e̾e dicimus. qui
de paradyso procedit: S hec
adlitteram: nunc aut significa¬
tionẽ uideamus.
aradysus namq uoluptatiᷤ
quã a principio dñs planta¬
uerat: scam eccliam significat.
& bene aprncipio eam plantasse
dicit᷑: quia ante mundi constitu¬
tionẽ. eam elegit. Int̾pretat᷑ aut̃
paradysus: hortus delitiarũ. Sed
quis eccliȩ delitias enumerare
ualeat: Solus enĩ panis uiuus.
qui inea comedit᷑: om̃s delicias su¬
ꝑ excellit. Quid aut lignũ intȩ.
nsi xp̃c: Ipse eñĩ ait. Quiman¬
ducat meam carnẽ. & bibit meũ

Expanded text:
partibus, ut philosophi tradunt, partibus, ut philosophi tradunt, flumina sint, quae omni potione ad bibendum sint jucundiora, qualem fluvium illum esse dicemus, qui de paradiso procedit? Sed haec ad litteram; nunc autem significationem videamus: Paradisus namque voluptatis, quem a principio Deus plantaverat, sanctam Ecclesiam designat. t bene a principio eam plantasse dicitur, quia ante mundi constitutionem eam elegit. Interpretatur enim paradisus hortus deliciarum. Sed quis delicias enumerare valeat? Solus enim panis vivus, qui in ea comeditur, omnes delicias superexcellit. Quod autem lignum Vitae, nisi Christus? Ipse enim ait: « Qui manduc
Abbreviated transcription (Latin):
hanc naturam dedit: ut siquis
deeo gustasset. mor ñ posset. Po¬
sint &e lignũ scientie boni & ma¬
li: dequo post quã primihomineᷤᷤ
comederunt: quib bonis carue¬
rint. quibue subiacuerint ma¬
lis. confestim intellererunt. Om̃e
eñi contrariũ. ꝑsuũ contrarium
melius cognoscit᷑. Unde fit. ut
magnis laudib. sanitatẽ egri ex¬
tollant: dequa quidẽ dum sani
eeñt. raro loquebant᷑. Sic gͥ et
isti post quã peccauerunt: uiden¬
tes quantũ discrimen. quantũq
periculi eis immineret: bonũ
ipsum qd̾ prius quidem ñ igno¬
rabant. multo amplius quam
prius ammirari ceperunt. Uo¬
cat᷑ gͥ lignum scientiȩ boni et
mali: quia inpͥmis preuarica¬
torib nos docuit. quã bonum
sit. dei precepta seruare: & quã
malũ & ꝑiculosum sit. eius pre¬
ceptis ñ obȩdire. S cuius sapo¬
ris. & iocunditatis. fluiuũ illũ
ẽc̃ putamus: qui deloco uolup¬
tatis egredit᷑: Cũ em̃ inorentis

Expanded text:
hanc naturam dederat ut si quis hanc naturam dederat ut si quis de eo gustasset, mori non posset. Posuit et lignum scientiae boni et mali, de quo postquam primi homines comederunt, quibus bonis caruerunt, quibus malis subjacuerunt confestim intellexerunt. Omne enim contrarium per suum contrarium melius cognoscitur. Unde fit ut magnis laudibus sanitatem aegri extollant, de qua quidem, dum sani essent, raro loquebantur. Sic igitur et isti postquam peccaverunt, videntes quantum discriminis, quantumque periculi eis immineret, bonum ipsum, quod prius quidem ignorabant, multo magis quam prius admirari coeperunt. Vocatur igitur lignum scientiae boni et mali, quia in primis praevaricatoribus nos docuit quam bonum sit Dei praecepta servare, et quam malum et periculosum sit ejus praeceptis non obedire. Sed cujus saporis et jucunditatis fluvium illum esse putamus, qui de loco voluptatis egreditur? Cum enim in Orientis
Abbreviated transcription (Latin):
numq scientie boni & mali. Et flu¬
unuis egrediebat᷑ de loco uoluptati
adurigandum paradisum: qui
inde dundit᷑ inquattuor capita.
Nomen um phison. lpse est qui
crcuit omnẽ terrã euilat: ubi nas¬
citur aurũ. & aurũ terrȩ illius op¬
cimũ est. Ibiq inuenitur bdelliũ:
ce lapis onichinus. Et nom̃ sedo
fluio: geon. Ipse est qin circuit
fluminis tercii. tigris. Ipseuadit¬
contra assyrios. Nuuius aut̃ quar¬
tus: ipse est eufrathes. Quantũ aut̃
as hominẽ dilexerit: ex hoc quoq
facile intelligi potest. qd̾ talẽ ha¬
bitationis locũ ei preparauerit.
Inquo si non peccasset: excastissimo
coniugio. sine om̃i concupiscentia
filios procreasset. Ex quib electoꝵ
amaritudine qegustata. suꝑnam
ierłm conscendens. nec meritis nec
numero abangłis discrepans. et̾¬
na beatitudine frueret᷑. Int̾cetera
quoq ligna paradisi. quorũ odo¬
rem.saporem. pulchritudinem.
ceututẽ. enarrare nemo potest:
etiam lignũ uitȩ dñs posunit. cui

Expanded text:
boni et mali et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad inrigandum paradisum qui inde dividitur in quattuor capita nomen uni Phison ipse est qui circuit omnem terram Evilat ubi nascitur aurum et aurum terrae illius optimum est ibique invenitur bdellium et lapis onychinus et nsecundo Geon: ipse est qui circuit.fluminis tercontra Assyrios. Fluvius autem quartus est Euphrates. » Quantum autem Dominus hominem dilexerit, ex hoc quoque facile intelligi potest quod talem habitationis locum ei praeparaverat, in quo, si non peccasset, et castissimo conjugio sine omni concupiscentia filios procreasset, ex quibus, compleamaritudine degustata, supernam Jerusalem conscendens, nec merito, nec numero ab angelis discrepans aeterna beatitudine frueretur. Inter caetera quoque ligna paradisi quorum odorem, saporem, pulchritudinem et virtutem enarrare nemo potest, etiam lignum Vitae Dominus posuit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
est deterra loquit᷑:qui decelo ue¬
nit suꝑ omnes est. & plura qͥdẽ
sunt: cuius nos materiã ignoramus.
Pura quidẽ quȩ ñ dealiquo. sed ex
nichilo creauit ds̃. Dequa eñĩmate¬
ria factisunt cęli: Dequa terra: Un¬
de aquȩ: Unde angłi: Cũ gͥanimȩ
creationẽ ignoremus: illud tamen¬
procerto sciamus: quia quãuis adõ
inspirata sit. eiustam̃ ut heretiei fin¬
gunt. pars non est. Neq eñĩ partem
su. eternis posset dãpnare supplicus.
Utrũ aũt om̃s simul creauent ds.
ansicut excarne caro. ita examma
animȩ oriant᷑: ancerte in matris ute¬
ro formato iam corpori eas inspiret:
ñ parua questio est. Deprimo tam̃
homine dicit᷑: qd eum delimo terrȩ
ds creauerit: deinde subinfert᷑. qd
infaciem eius spiraculũ uitȩ inspi¬
rauerit. Adcuius similitudinẽ. si ce¬
teri quoq animas habeant: ñ est

Expanded text:
elo venit, super omnes est . » Et plura quidem sunt, cujus materiam ignoramus; plura quoque, quae non de aliquo, sed ex nihilo creavit Deus. De qua enim materia facti sunt coeli De qua terra? Unde aquae, unde angeli? Cum igitur animae creationem ignoremus, illud profecto sciamus, quia quamvis a Deo inspirata sit, ejus tamen, ut haeretici fingunt, pars non est, neque enim partem sui posset damnare suppliciis. Utrum autem omnes simul creaverit Deus an sicut ex carne caro, ita ex anima animae oriantur, an certe in matris utero formato jam corpori eas inspiret, non parva quaestio est. De primo tamem homine dicitur, quod eum de limo terrae Deus creaverit, deinde subinfertur quod in faciem ejus spiraculum vitae inspiraverit, ad cujus similitudinem, si caeteri quoque animas habeant, non est
Abbreviated transcription (Latin):
onfringetq sunt.
ascellas eius: & ñ seca¬
bit nec ferro diuidet ea. As¬
cellas eñi turturis. & colũbȩ.
confringere iubet: ne castitas
& patientia anobis auolan¬
do separari queat. Attende
diligent̃ qd̃ dr̃. Turtur & co¬
luba factus es: noli uolare.
noli uagus & instabilis ẽẽ. fra¬
ge ascellas. quia nocuȩ sunt
seo noli secare quia naturale
sunt. Quãuis eñi ñ uolas. uo¬
landi tam̃ naturã ñ amittis
Quãuis ñ peccas: peccandi ta¬
men potentiã habes. Idõq

Expanded text:
onfringetque ascellas ejus, et non secabit, neque ferro dividet eas. » Ascellas enim turturis, et columbae confringere jubet, ne castitas et patientia a nobis avolando separari queat. Attende diligenter quod dicitur. Turtur et columba factus es, noli volare, noli vagus et instabilis esse, frange ascellas, quia nocivae sunt, sed noli secare, quia naturales sunt. Quamvis enim non volas, volandi tamen naturam non amittis; quamvis non peccas, peccandi tamen potentiam habes. Sed