comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plebim: s ꝑsemet ipsum facta
examinat magistrorum: quãuis
etiam subditorum uitia: que ma¬
gistris mͦ uł dissimulantur iudi¬
cari uł nequeunt: euis ꝓculdubio¬
iuditio reseruantur. Igitur dũ
salua fide res agitur: uirtutisẽ.
meritum. si quicquid pͥoris est
toleratur. Bebet camen humilit̃
suggeri: si fortasse ualeat quod
displicet emendari. S curandũ
summoꝑe.ẽ. ne in suꝑbiam transe¬
at. iusticiȩ in ordinata defensio
dum rectitudo in caute diligitur
ipsa magistra rectitudinis humi¬
litas a mutatur.: ne eum sibi p̃ ẽẽ
quisq despitiat quem fortasse con¬
tigit ut in aliqua actione rep̾hende
Cantra hunc tumorem suꝑbie sub¬
ditorum mens ad custodiam hu-¬
militatis edomatur. si infirmitas
ꝓpͥa incessanter adtenditur: has
iuires nr̃as ueraciter examinare ne¬
gligimus. Et quia de nob̃ fortiora
credimus: idcirco eos qui nob̃ pli¬
ti sunt district̾e uidicamus. Quo
enim nosmetipsos minus agnosci¬

Expanded text:
plebium, sed per semetipsum facta plebium, sed per semetipsum facta examinat magistrorum, quamvis etiam subditorum vitia, quae a magistris modo dissimulantur vel judicari nequeunt, ejudicio reservantur. Igitur dum salva fide res agitur, virtutis est merito, si quidquid prioris est toleratur. Debet tamen humiliter suggeri, si fortasse valeat quod displicet emendare. Sed curandum summopere est ne in superbiam transeant justitiae inordinatae defensiones, dum rectitudo incaute diligitur, ipsa magistra rectitudinis humilitas amittatur, ne eum sibi praeesse quisque despiciat, quem fortasse contigit ut in aliqua actione reprehendat. Contra hunc tumorem superbiae subditorum mens ad custodiam humilitatis edomatur, si infirmitas propria incessanter attenditur. Has vires nostras veraciter examinare negligimus, et quia de nobis fortiora credimus, idcirco eos qui nobis praelati sunt districte judicamus. Quo enim nosmetipsos minus agnosci
Abbreviated transcription (Latin):
tino elationis inflatus popłm
numerando. peccauit.et tamen
uindictã popłs dauid peccante.
suscepit. Cur hoc: Quia uidelicet
scđ̃m meritum plebium dispo¬
nuntur corda rectorum. Iuxtus
uͦ uidex ex ipsorum anĩaduersioe
corripuit peccantis uitium:. ex quoꝵ
causa peccauit. S quia ipse sua
scilicet uoluntate suꝑbiens¬
aculpa alienus non fuit iundictã
culpe ipse etiam suscepit. Nam
ira seuiens quȩ corporalicer popłm
ꝑculit: rectorem quoq popłi inti¬
mo cordis dolore ꝓstrauit. Certe ue¬
rum.ẽ. quod sibi ita inui iei. cem
et rectorum merita conectantur
et plebium: ut sepe exculpa pas¬
torum decĩor. fiat uita plebium:
et sepe ex merito plebium mute¬
tur uita pastorum. S quia recto¬
res habent iuidicem suum magna
cautela subditorũ ẽ. ñ teme̾ uitã
uidicare regentium. Neq enim
mulariorum fudit et cathedras
uendentium columbas euertit:
nimirum significans quia ꝑ ma¬
gistros quidem uitam uidicat

Expanded text:
tino elationis inflatus, populum tino elationis inflatus, populum numerando peccavit, et tamen vindictam populus, David peccante, suscepit. Cur hoc? Quia videlicet secundum meritum plebium disponuntur corda rectorum. Justus vero judex ex ipsorum animadversione corripuit peccantes, rex quorum causa peccavit. Sed quia ipse, sua scilicet voluntate superbiensculpa alienus non fuit, vindictam culpae ipse etiam suscepit. Nam ira saeviens, quae corporaliter populum perculit, rectorem quoque populi intimo cordis dolore prostravit. Certe verum est, quod ita sibi invicem et rectorum merita connectantur et plebium, ut saepe ex culpa pastorum deterior fiat vita plebium, et saepe ex merito plebium mutetur vita pastorum. Sed quia certiores habent judicem suum, magna cautela subditorum est non temere vitam judicare regentium. Neque enim« aes nummulariorum fudit, et cathedras vendentium columbas evertit : » nimirum significans quia per magistros quidem vitam judicat
Abbreviated transcription (Latin):
eliaba sẽma. de arari. aiã. elifeleth. heliã.¬
esrai. farai. giga. albani. selec. narai. ira.
iareb. Uria. ȩtheus. Ideo gͦ uria ȩtheus
ultimꝰ ponit᷑ ꝓpter id quod sequitur:¬
& addidit
furor. diũ irasci contra isrł̃. Iam enĩ
ultio fac̾ca fuerat indauid & in
domo eius: in popło uero qui nolu¬
it resistere dauid in ꝑdendo uria.
hec ñdum ultio diuina facta fue¬
rat. Io o. cireo hic ultimus ponit᷑
ut ultio mortis eius in popło mons¬
traretur. Cõmouitq dd̃ in eis dicẽ¬
tem ad ioab. Uade numera isrł &
uidam. Dixitq rex ad ioab pͥnci¬
pem exercitus sui. Pambula oms
tribus isrł̃ adan usq bersabeȩ:
et numera popłm: ut sciam nu¬
merum eius. Et nł Pro qualita¬
tib subditorum disponuntur ac¬
ta regentium. ut sepe ꝓ malo gregis.
etiam uiri boni delinquat uita
pastoris Ille enim dõ attestante
laudatus. ille suꝑnorum mistioꝵ
conscius dauid ꝓpħa tumore repen¬

Expanded text:
Eliaba, SeEliaba, SeEsrai, Farai, Giga, Albani, Seleth, Naarai, Ira, Iareb, Uria Ethaeus. Ideo ergo Uria Ethaeus ultimus ponitur propter id quod sequitur addidit furor Domini irasci contra Israel, » Jam enim ultio facta fuerat in David et in domo ejus; in praelio vero qui noluit resistere David in pereundo Uria, haec nondum ultio divina facta fuerat. Idcirco hic ultimus ponitur, ut ultio mortis ejus in praelio monstraretur. « Commovitque David in eis dicentem: Vade, numera Israel et Judam. Dixitque rex ad Joab principem exercitus sui: Perambula omnes tribus Israel a Dan usque Bersabee. Et numerate populum, ut sciam numerum ejus, etc. » Pro qualitatibus subditorum disponuntur acta regentium, ut saepe pro malo gregis, etiam viri boni delinquat vita pastoris. Ille enim, Deo attestante, laudatus, ille supernorum mysteriorum conscius David propheta, tumore repen
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ꝓpħam i regem. Dignum
spectaculo. Spectabatur etiam
ut si egrederetur iherłm utter¬
ficeretur. habentem in manu
hastam: id ẽ. legem dĩ. Quam si
meditatus fuisset ꝑ manendo in
xrptum regis irritum fecit ȩxeundo
foras iherłm: id circo in eum abanaia
inuirga idẽ. in rectitudine iusticie
descensum est. & hasta qu̾a iani
non recte tenebat uii abeo extorsa
est. hec fecit banaias filius ioiade.
et ipse nominatꝰ inter cres robustos
qui erant inter tringinta nobilio¬
is. Uerumtam̃ usq ad tres pͥmos non¬
ꝑuenerat. Intelligitur. quia ipse
nominari dignus. eẽt. inter tres ro¬
bustos id est abisai & sobochai. ⁊
ionathan: quippe qui uirib eis
equiperari posset. hi etiam tres
erant suꝑ xxxͣ. Et nequem moue¬
sunt. hoc modo. Septem enim
sortiores uidelicet hi sunt: dauid
qui apellatur adõ datus. abisai. so¬
bochai ionathan. eleatar. sẽmaa
deara. helica. heles. ira. abierer. mobun¬

Expanded text:
dixit prophetam et regem, « Dignum dixit prophetam et regem, « Dignum spectaculo: » spectabatur etiam, ut, si regrederetur Jerusalem, interficeretur. « Habentem in manu hastam, » id est, legem Dei, quam si meditatus fuisset permanendo in aeceptum regis irritum fecit, exeundo foras Jerusalem, idcirco in eum a Banaia in virga, id est, in rectitudine justitiae descensum est, et hasta, quam jam non rectam tenebat, vi ab eo extorta est. « Haec fecit Banaias, filius Joadae, et ipse nominatur inter tres robustos, qui erant inter triginta nobiliores, verumtamen usque ad tres non pervenerat. » Intelligitunominari dignus esset inter tres robustos, id est, Abisai, Sibbachai, et Jonathan: quippe qui viribus eis aequiparari posset. Hi etiam tres erant super triginta. Et ne quem movesunt hoc modo: septem videlicet fortiores hi sunt, David, qui appellatur Adeodatus, Abisai, Sibbachai, Jonathan, Eleazar, Semmaa,de Aradi, Elicha, Elez, Hira, Habiezer, Mobu
Abbreviated transcription (Latin):
significatione posuit dicens. Et e¬
dificauit dñs ds̃ costam quam cu¬
lerat dñs de adam in mulierem.
Et paulus construi eam uiders:
ait: Nĩ edificatio estis. Nec p̃tere¬
undum. quod hebreus ille leone
hunc quem banaias interfecit.
ioab intelligi oportere putat: qui
ui medio cisterne idẽ. in domo
dñi ubi cornua aliaris tenebat
occisus. ẽ. Eigo altare cisterna ideo¬
dicitur quia sicut aqua cisternȩ
mundiciam. affert. ita etiam uu¬
chilominus hec cisterna id ẽ scũa¬
rium dñi peccata expiabat. Indie¬
b niuuis: quia ꝑ mortem ex piaur
peccatum: uixta illud psalmiste.
lauabis me. quod impletum. ẽ. in
medio cisternȩ: & suꝑ niuemde¬
albabor: quod impletum. ẽ. in eo
arbitratur. qui maledixit dauid.
Sciendum quod idem semei de bau¬
run fuerit: id̃ est electis. Ideo egip¬
tius dictus. quia oꝑa illius egip¬
tii dmn blasphemantis quẽ moy¬
ses iubente dño interfecit inhere¬
moꝰ oꝑa imnitatus fuit. Ille enim
blasphemauit dm̃: & iste male¬

Expanded text:
significatione posuit, dicens: « Et aedificavit Dominus Deus costam, quam tulerat de Adam, in mulierem . » Et Paulus construi eam videns ait: « Dei aedificatio estis . » Nec praetereundum quod Hebraeus ille leonem hunc, quem Banaias interfecit, Joab intelligi oportere putat, qui in medio cisternae, id est, in domo Domini, ubi cornua altaris tenebat, occisus est . Ergo altare cisterna dicitur, quia sicut aqua cisternae munditiam affert, ita etiam nihilominus haec cisterna, id est sanctuarium Domini, peccata expiabat. « In diebus nivis, » quia per mortem expiavit peccatum, juxta illud Psalmistae: « Lavabis me, » quod impletum est in medio cisternae, « et super nivem dealbabor , » quod impletum est in eo arbitratur, qui maledixit David. Sciendum quod idem Semei de Bavicim fuerit, id est, electis. Ideo Aegyptius dictus, quia opera illius Aegyptii Deum blasphemantis, quem Moyses, jubente Domino, interfecit in eremo, opera imitatus fuit. Ille enim blasphemavit Deum, et iste male
Abbreviated transcription (Latin):
entia. non cognouit mundus sa
pientiam dm̃: placuit dõ ꝑstulti¬
tiam p̾dicationis saluos facere cre¬
dentes. Et disseruit salomon de
iumentis et uolucrib & reptilib
& piscib. Disserit salomon n̾r de
singulis specieb animalium qua
omĩa nuda & aꝑta sunt oculis
eius: nec ulla creatura in uisibil¬
in conspectii eius. Ipse nouit om̃s
cogitationes hominum: ipse nu¬
merat multitudinem stellatum.
Ipsi patet abissus: et infernus non
ẽ absconditus coram eo. Quasi
enim disputare ipsius. ẽ. cum si¬
gulorum rationem nob̃ ꝓponit
& inscripturis suis manifestat
sacram̃ta que fuerunt abscondi¬
ta a scłis & generationib ut col¬
sideremus beatitudinem angͥd
utilitatem hominum & callidi¬
tatem malignorum sp̃uum. Sic¬
q: quod malum.ẽ. reprobantes.
quod bonum est eligamus & id
ipsum sectemuri in inuicem & in
om̃s. & ueniebant de cunctis po¬
płis ad audiendam sapientiam

Expanded text:
ia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. » « Et disseruit Salomon de jumentis, et volucribus, et reptilibus, et piscibus. » Disserit Salomon noster de singulis speciebus animalium, quia « omnia nuda et aperta sunt oculis ejus, nec est ulla creatura inin conspectu ejus. Ipse novit omnes cogitationes hominum, ipse numerat multitudines stellarum, ipsi patet abyssus, et infernus non est absconditus coram eo. Quasi enim disputare ipsius est, cum singulorum rationem nobis proponit, et in Scripturis suis manifestat sacramenta quae fuerunt abscondita a saeculis et generationibus, ut consideremus beatitudinem angelorum, utilitatem hominum, et calliditatem malignorum spirituum; sicque quod malum est reprobantes, quod bonum est eligamus, et ipsum sectemur semper invicem et in omnes. « Et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
autem dr̃ de banaia. et ipse des-¬
cendit et ꝑcussit leonem in medio
cisterne indieb niuis: quomodo
sit fact̾um: iosephus narrat aꝑtus:
quia uidelicet cisterna fuerit ni¬
mium ꝓfunda. Que tempore hy¬
emis cum eeñt omĩa niuib plena
ipsa quoq nimio niuium d gestũ
fuerit coequata. Quam cum leo
suꝑueniens. ꝑiculi nescius incidisset:
ibidemq conclusus grandi rugitu
clamaret. accurrebant homines
uidere quid. eẽt. Et dum cum aliis
ad tale spectaculum adueniret ba¬
naias: desiliuit statim incisternã:¬
& adgressum meitiis inniuib ꝑ¬
cussit. ⁊ interfecit leonem. Nix itaq
nunc. in nocentiȩ nitor. et gre: nẽ.
hyemis & frig̃ caritatis intelligi
potest. Quod autem legimus in
regnorum libris. banaiam quẽdã
defortib isrł descendisse incister¬
nam & ꝑcussisse leonem intẽ¬
pore niuis: in differenter puto
in locis illis positam niuem: quia
et xp̃i grã que in hoc mundo

Expanded text:
autem dicitur de Banaia: Et ipse desautem dicitur de Banaia: Et ipse descendit et percussit leonem in media cisterna in diebus nivis: quomodo sit factum, Josephus narrat apertius: quia videlicet cisterna fuerit nimium profunda, quae, tempore hiemis, cum essent omnia nivibus plena, ipsa quoque nimio nivium aggestu fuerit coaequata. Quam cum leo superveniens periculi nescius incidisset, ibidemque conclusus grandi rugitu clamaret, accurrebant homines videre quid esset. Et dum cum aliis ad tale spectaculum veniret et Banaias, desiliit et aggressum mediis in nivibus percussit, et interfecit leonem. Nix itaque nunc innocentiae nitor et gratiae, nunc hiemis et frigus charitatis intelligi potest. Quod autem legimus in Regnorum libris, Banaiam quemdam de fortibus Israel descendisse in cisternam, et percussisse leonem in tempore nivis, indifferenter puto in locis illis positam nivem. Quia et Christi gratia, quae in hoc mundo
Abbreviated transcription (Latin):
periculo militum aquam desidas¬
se rep̃hendit: eamq dño fundens
libauit: sicut illic scriptum est.
libauit eam dño. Insacrifitium qͥp¬
pe dñi effusa aqua conuersa est.
quia culpam concupiscentiȩ mac¬
tauit ꝑ penitentiam rep̾hensionis
sue. Qui gͦ quondam concupisce̾
alienam concugẽ neqͣquam timuit:
pꝰ eciam quia aquam concupisset
ex pauit. Quia enim se illicita ꝑ¬
petrasse meminerat. contra semet¬
ipsum iam rigidus etiam alicitis
abstinebat. Et banaias filius ioiade
uiri fortissimi magnorum ope¬
rum de capsehel. Hotandum
autem quod uuta hebreum p̃dic¬
tum. in hebreo non habetur mag¬
norum operum: s magister oꝑũ.
lasechel enim interptatur congre¬
gatio dĩ. Magister enim erat de
congregacione di. idẽ cerechi. et fe¬
iethi: qui interp̃tantur occidentes
et uiiuficantes. Ipse ꝑcussit duos
cupantur. Arihel enim interp̃tat᷑
leo dĩ. Quos banaias dum ꝓuocat᷑
ee̾t. ab illis: suꝑatos interfecit. Qđ

Expanded text:
periculo militum aquam desideraspericulo militum aquam desiderasse reprehendit, eamque Domino fundens libavit, sicut illic scriptum est: « Libavit eam Domino. » In sacrificium quippe Domini effusa aqua conversa est, quia culpam concupiscentiae mactavit per poenitentiam reprehensionis suae. Qui ergo quondam concupiscere alienam conjugem nequaquam timuit, post etiam, quia aquam concupisset, expavit. Quia enim se illicita perpetrasse meminerat, contra semetipsum jam rigidus etiam a licitis abstinebat. « Et Banaias filius Joadae viri fortissimi magnorum operum de Capsahel. » Notandum autem quod, juxta Hebraeum praedictum, in Hebraeo non habetur magnorum operum, sed magister operum. Capsahel interpretatur congregatio Dei. Magister enim erat de congregatione Dei, id est, Cerethi et Phelethi, qui interpretantur occidentes et vivificantes. « Ipse percussit duos cupantur. Ariel enim interpretatur leo Dei: quos Banaias, dum provocatus esset ab illis, superatos interfecit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ s ꝑicula aliena deleret. Cogitan¬
Ndum summoꝑe. ẽ. ut qui se illicita
meminit cõmissesse a quibusdam
etiam licitis studeat abstinere:
quatinus ꝑ hoc conditori suo satis¬
faciat: ut qui cõmisit ꝓhibita si¬
concessa: Et se rep̾hendat in mi¬
nimis qui se meminit in mari¬
mis deliquisse. Lex certe uet̾is ces¬
tam̃ti alienam uxorem concupiscẽ
ꝓhibet: a rege uͦ fortia iub̾i mili¬
tib uł desid̾ari aquam ñ penalit̃
uetat. Et cuncti nouimus qͦd dd̃̾
concupiscentiȩ mutrone transfi¬
us. alieuam conuigem. & appeti¬
uit & abstulit. Quius culpam
digna urrb̾a sunt secuta: & inalũ
quod ꝑpetrauit ꝑ penitentiȩ lam̃ta
corterit. Qui cum longe pꝰ. ostiũ
contra cuneos sederet: aquam bibẽ
ex eorum cisterna ex desidio uoluit.
Quꝰ electi milites inter cateruas
aduersantium medias erumpen¬
tes: aquam quam desiderauerat.
illesi detuletunt. S uir flagelł
eruditus semet ipsum ꝓtinus cum

Expanded text:
sed pericula aliena deleret. Cogitansed pericula aliena deleret. Cogitandum summopere est, ut qui se illicita meminit commisisse, a quibusdam etiam licitis studeat abstinere, quatenus per hoc conditori suo satisfaciat, ut qui commisit prohibita, siconcessa, ut se reprehendat in minimis, quem meminit in maximis deliquisse. Lex recte Veteris Testamenti alienam uxorem concupiscere prohibet, a rege vero fortia juberi militibus vel desiderari aquam non poenaliter vetat. Et cuncti novimus quod David concupiscentiae mucrone transfixus alienam conjugem et appetivit et abstulit: cujus culpam digna verbera sunt secuta, et malum quod perpetravit, per poenitentiae lamenta correxit. Qui cum longe post contra hostium cuneos sederet, aquam bibere ex eorum cisterna ex desiderio voluit. Cujus electi milites, inter catervas adversantium medias erumpentes, aquam, quam desideraverat, illaesi detulerunt. Sed vir flagellis eruditus semetipsum protinus cum
Abbreviated transcription (Latin):
ceps erat et nominatus inter tres
sequentes: s usq ad tres pͥmos qui
supͣ nominati sunt non ꝑuerit᷑:
hoc ẽ. iesbaam eleazatum.
i sẽmaã: quorum actus fortissimos
supͣ narrauit. Quod autem daiud
oblatam sibi aquam bibere noluits.
dño eã libauit exẽplum p̾buit militib
suis fortitudinis ⁊ constantie. Uicit
gͦ naturam. ut siciens non biberet
quod suo exemplo omĩs exercitꝰ
tolerate sitim disceret. Qđ si alt̾iꝰ
uelif. expectare & introspicere
mistium fttiebat ds non aquã
que ẽ. in bethleem s oriendum in
bibere non aquam fluminis s la¬
uachrum ex latere xp̃i fluentem:
hoc est. non aquarum sitiebat dd̾
elem̃tum. s sanguinem xp̃i un¬
de non bibit oblatã aꝙͣ. s dño fudit
significans. sitire se xp̃i sacrificiũ
ñ nature fluentum: illud sacri¬
ficium. in quo.ẽ. temissio peccatoꝵ:
illum sitire fontem eternum. qui
non ꝑiculis quereretur alienis:

Expanded text:
ceps erat, et nominatus inter tres ceps erat, et nominatus inter tres sequentes. Sed usque ad tres primos, qui supra nominati sunt, non pervenit, hoc est, Jesbaam, Eleazarum et Semma, quorum actus fortissimos supra narravit. Quod autem David oblatam sibi aquam bibere noluit, sed Domino eam libavit, exemplum praebuit militibus suis fortitudinis et constantiae. Vicit ergo naturam, ut sitiens non biberet, quo suo exemplo omnis exercitus tolerare sitim disceret. Quod si altius velis exspectare et introspicere mysterium, sitiebat David non aquam, quae est Bethlehem, sed oriundum in bibere non aquam fluminis, sed lavacrum ex latere Christi fluens: hoc est, non aquarum sitiebat David elementum, sed sanguinem Christi. Unde non bibit oblatam aquam, sed Domino fudit, significans sitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum; illud sacrificium, in quo est remissio peccatorum; illum sitire fontem aeternum, qui non periculis quaeritur alienis,
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet qui aquam bethleem de¬
afferebant. illos tres uoluit intel¬
ligi qui supͣ nominati sunt: hoc
ẽ iesbaam filium achamoni quẽ
ille nũcupat eusebium filium
achime: et eleazarum filium achoi.
quẽ dicit ẽẽ. filium dodi: atq sem¬
maa filium age quẽ nuncupat
semegen filium heli. S: hebreus
ille ciũ in plurimis locis istius
libri sensum exposui: cres istos ar¬
bitratus. est. fuisse abysai filium
saruiȩ & subbochai usathitem. & io¬
natham filum sẽmaa frĩs dauid:
qui supͣ cõmemorati sunt in pliis
philistinorum. Cuiꝰ sensui fauere
michi uidetur scriptura quȩ ita
cõcludit rationem. de p̾dict̾is trib
uiris. aquam dd̃ afferentib abisai
quoq fr̃ ioab filius saruie pͥnceps
erat de tribus istis. Ipse est qui leua¬
uit hastam suam contra cccꝰ quos
interfecit. nominatꝰ intribus & in¬
ter tres nobilior.. Eratq eorum pͥn¬
ces s usq ad cres pͥmos uon ꝑuene¬
rat. hinc apparet quod abisai prin¬

Expanded text:
scilicet, qui aquam de Bethlehem scilicet, qui aquam de Bethlehem afferebant, illos tres voluit intelligi, qui supra nominati sunt, hoc est Jesbaam filium Achamoni, quem ille nuncupat Eusebium filium Achimae, et Eleazarum filium Achai, quem dicit esse filium Dodi, atque Semmaa filium Age, quem nuncupat Semegem filium Heli. Sed Hebraeus ille, cujus in plurimis locis istius libri sensum exposui, tres istos arbitratus est fuisse Abisai filium Sarviae, et Subbochai, Usathiten, et Jonathan filium Semma fratris David, qui supra commemorati sunt in praeliis Philistinorum, cujus sensui favere mihi videtur Scriptura, quae ita concludit narrationem de praedictis tribus viris aquam David afferentibus: « Abisai quoque, frater Joab, filius Sarviae, princeps erat de tribus istis; ipse est qui elevavit hastam suam contra trecentos, quos interfecit nominatus in tribus, et inter tres nobilior, eratque eorum princeps; sed usque ad tres primos non pervenerat. » Hinc apparet quod Abisai prin
Abbreviated transcription (Latin):
ta in ualle gigantum: et od erat
ac pliorum tres isti demons¬
trauerunt: Quo tempore. cum
rex ee̾t in hierosolimis: palestinoꝵ
ad bellandum suꝑuenit suꝑue¬
nit exercitus Tunc dauid in arcẽ
ciuitatis ascendit sicut p̾diximꝰ.
ut debellando consuleret dm̃.
Castra uero inimicorum erant
in ualle fixa. usq ad ciuitatem
belleem quȩ ab iherosolimis ꝓcul
abest stadiis xxͣ. Dauid itaq so¬
tiis ait Bonam aquam habemus
in regione mea. Et p̾cipue laudabat
eamq̃ erat uxta puteũ in porta:
Mirabatur si ẽẽt qui exeo poculũ
ei p̃beret: quod magis optaret qua
siquis ei magnã pecuniam ad
tempus offerret. Et ħ cum audisset᷑
isti cres uiri: mox occurrentes &
ꝑ medium hostium iter facientes
uenerunt ad bethleem. Et hauri¬
entes aquam. denuo ad regem p
eorum castra reuersi sunt. ita ut
palestini eorum fidutiam & mag¬
nanimitatem obstupescentes. ꝙ
sic pauci eos contempnerent: a
dimicatione cessarent. Eres istos

Expanded text:
ta in valta in val ac praeliorum tres isti demonstraverunt; quo tempore cum rex esset in Jerosolymis, Palaestinorum ad bellandum supervenit exercitus. Tunc David in arcem civitatis ascendit, sicut praediximus, ut de bello consuleret Dominum. Castra vero inimicorum erant in valle fixa, usque ad civitatem Bethlehem, quae ab Jerosolymis procul est stadiis viginti. David itaque sociis ait: Bonam aquam habemus in regione mea, et praecipue laudabat eam quae erat juxta puteum in porta. Mirabatur si esset qui ex eo poculum ei praeberet, quod magis optaret quam si quis ei magnam pecuniam ad tempus afferret. Et haec cum audissent isti tres viri, mox occurrentes, et per medium hostium iter facientes venerunt ad Bethlehem, et haurientes aquam, denuo ad regem per eorum castra reversi sunt, ita ut Palaestini eorum fiduciam et magnanimitatem obstupescentes, quia sic pauci eos contemnerent, a migratione cessarent. » Tres istos
Abbreviated transcription (Latin):
deret. Post hunc erat eleatar. fi¬
lius dodi: qui cum rege erat in
sarpha. Nic aliquando isrłitis for¬
midantib palestinorum exercitũ
et ob hoc fugientib solus restitte:
irruens suꝑ hostes: occidit eorum
multos ita ut sanguine occisorũ
gladius eius hereret indextera.
Et cum iftłite tunc palestinos ui¬
derurt̃ infugam ẽẽ conu̾sos: des¬
cendentes de montib ꝑsecuti st es
Et mirabilis ac famosissima iuetoria
tunc ꝓuenit. cui eleazar tantos
interfecissec hostes. eosq isrłite
ꝑsequerentur & sumerent spolia
ꝑemptorum. Cercius autem fuit
filius heli nomine semeias. Et
hie
cinpalestinorum cerami¬
nib dum in locum qui dicitur
maxilla. aciem posuissent: et rur¬
sus hebrei eorum mecuentes exer¬
citum refugerent: solus eorum
aciem exercitumq ꝓstrauit. Quoꝵ
alios quidẽ ꝓstrauit. alios autẽ
non ferentes eius uim ⁊ fortitudi¬
Nec non et ante descenderant tres
Castra autem philistum erant posi¬

Expanded text:
deret. Post hunc erat Eleazar fideret. Post hunc erat Eleazar filius Dodi, qui cum rege fuerat in Sarpha. Hic aliquando Israelitis formidantibus Palaestinorum exercitum, et ob hoc fugientibus, solus restitit irruens super hostes, occidit eorum multos, ita ut sanguine occisorum gladius ejus haereret in dextera. Et cum Israelitae Palaestinos viderent in fugam esse conversos, descendentes de montibus persecuti sunt eos; et mirabilis ac famosissima victoria tunc pervenit, cum Eleazar tantos interfecisset hostes, eosque Israelitae persequerentur, et sumerent spolia peremptorum. Tertius autem fuit filius Heli, nomine Semeias. Et hic enim in Palaestinorum certaminibus, dum in locum qui dicitur Maxilla aciem posuissent, et rursus Hebraei eorum metuentes exercitum refugerent, solus eorum aciem exercitumque portavit. Quorum alios quidem prostravit: alios autem non ferentes ejus vim et fortitudinecnon ante descenderant tres castra autem Philisthim erant posi
Abbreviated transcription (Latin):
in his uerb. ex p̾ssam ẽe sapientiã
dauid. humilitatem & fortitudine
hoc ẽ. sapientiam insapientissimo:
in exemplo uermiculi humilitatẽ.
interfectione octingentori: in forti¬
tudinem eiꝰ maximam. Post hunc
eleatar filius patrui eiꝰ ahoi int̃
tres fortes qui erant cum daiud qͣn¬
do exꝓbrauerunt philistum et con¬
gregati sunt illuc inp̃lium. Cũq
ascendissent uiri isrł ipse stetit
et ꝑcussit philisteos donec deficeret
manus eius et obrigesceret cum gla¬
dio. Et cet̾a. Et pꝰ hunc semma filiꝰ
age de arari. Et congregati sunt
philistum instatione. Erat quippe
ager. plenus lente. Cumq fugisset
popłs a facie philistum: stecit ille
in medio agri ꝑcussitq philisteos:
et fecit diis salutem magnam. De
istis ergo fortib iosephus. hoc loco
ita narrat. Primus itaq om̃ĩum
erat eusebius filius achunee: qui
aciem hostium frequenter irrum¬
pens nequaquã pugnando cessa¬
uit. donec ex eis nongentos occi¬

Expanded text:
in his verbis expressam esse sapientiam in his verbis expressam esse sapientiam David; humilitatem et fortitudinem; hoc est, sapientiam in sapientissimo, in exemplo vermiculi humilitatem, in interfectione octingentorum fortitudinem ejus maximam. « Post hunc Eleazar filius patrui ejus Ahothites inter tres fortes qui erant cum David, quando exprobraverunt Philisthiim, et congregati sunt illuc in praelium. Cumque ascendissent viri Israel, ipse stetit et percussit Philistaeos, donec deficeret manus ejus, et obrigesceret cum gladio, etc. Et post hunc Semma, filius Age de Arari, et congregati sunt Philisthiim in statione. Erat quippe ager plenus lente. Cumque fugisset populus a facie Philisthiim, stetit ille in medio agri, percussitque Philisthaeos, et fecit Dominus salutem magnam, etc. » De istis ergo fortibus Josephus hoc loco ita narrat: « Primus itaque omnium erat Eusebius filius Achineae, qui aciem hostium frequenter irrumpens, nequaquam pugnando cessavit, donec ex eis nongentos occi
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enim equabitur dño: aut quis
similis erit dõ inter filios di Igit᷑
quod dicitur de pͥncipe fortium
dauid. cuiꝰ quidem nomen in libro
regum tacetur: at uͦ in libro para¬
lipomenon iesbaam nominatur.
⁊ fuisse filius achomoni cõmemo¬
Sratur. Ipse ẽ. quasi tenerrimus lig¬
ni uermiculus. Uirtus simul bel¬
lica ⁊ modesta uiri designatur
cuulitas: qr uidelicet sicut uermi¬
culus ligni tener quidẽ et fragił
toto corde suo  corpore. nec non &
ꝑ modicus apparet. nichilominus
tam fortissimum ligni robur exe¬
Unde & aterendo ligna. teredonis
nomen habet. Sic ille affabilis
omĩb domi iquietus atq humił
uidebatur: at incertamine plibli¬
co. robustum se atq intolerabilem
hostib exhibebat. S hunc pͥncipẽ
fortium hebreus suspicatur ẽẽ od̾.
de quo ia scriptum est. Sedens in
cathedra sapientissimꝰ princeps int̾
tres. Ipse ẽ. quasi cenerrimus
ligni uermiculus qui octingentos
interfecit impetu uno. Dixit enĩ

Expanded text:
Quis enim aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei ? » Igitur quod dicitur de principe fortium David cujus quidem nomen in Regum libro tacetur, at vero in libro Paralipomenon Jesbaam nominatur t fuisse filius Achamom commemoratur: « Ipse est tenerrimus ligni vermiculus, » virtus simul bellica et modesta viri designatur civilitas, quia videlicet sicut vermiculus ligni tener quidem et fragilis toto suo corpore, nec non et permodicus apparet, nihilominus tamen fortissimum ligni robur exeunde et terendo ligna teredonis nomen habet: sic ille affabilis omnibus domi et quietus atque humilis videbatur, at in certamine publico robustum se atque intolerabilem hostibus exhibebat. Sed hunc principem fortium, Hebraeus ipsum suspicatur esse David; de quo ita scriptum est: « Sedens in cathedra sapientissimus princeps inter tres, ipse est quasi tenerrimus ligni vermiculus, qui octingentos interfecit impetu uno. » Dixi enim
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ malo quos fecerat: dixit dauid
ad nathan: Peccaui dño. Bixitq na¬
than ad dauid. Dñs namq transtulit
ꝓeccatum tuum: non morieris. Et nł.¬
Si peccatum dauid cam detestabile.
dic̾ta sunt. post modum colerauit:
S ꝓcul dubio dñs delictum sine
ultione non deserit. Aut enim ipse
hoc homo in se penitens punit: aut
hoc ds̃ cum homine uindicans ꝑcutit.
equaquam gͥ peccato partitur. q̃uia
nullatenus sine uindict̾a laratur.¬
Sic ẽĩ dauid audire ꝑ confessionẽ
meruit. dñs cranstulit peccatum
tuum: et tamen multis pꝰcrutiatib
asflctus ac fugiens. reatum culpr
quam per petra uerat. ex soluit ie
nos salutis unda a culpa pͥmi pata¬
tis absoliumur. s camen reatumei
culpe diluentes absoluti quoq adhe
carnaliter obimus: ꝗtua delicta no
secat etiam cum relaxat. Abelacts
enim siuis iniquitatum maculas
studet cemporali afflietione cegi.
quas ineis ꝑpetuo non uult uiti¬
Et consolatus est. dauid bethsabee
urorem suam ingressusq adeam:

Expanded text:
 Et dixit David ad Nathan: Peccavi Domino. Dixitque Nathan ad David: Dominus quoque transtulit peccatum tuum: non morieris. Si peccatum David tam detestabile dicta sunt postmodum toleravit? Sed proculdubio Dominus delictum sine ultione non deserit: aut enim ipse hoc homo in se poenitens punit, aut hoc Deus cum homine vindicans percutit. Nequaquam igitur peccato parcit, quod nullatenus sine vindicta Sic enim David audire post confessionem meruit: Dominus transtulit peccatum tuum; et tamen, multis post cruciatibus afflictus ac fugiens, reatum culpae, quam perpetraverat exsolvit. Sic nos salutis unda a culpa primi parentis absolvimur, sed tamen, reatum ejusdem culpae diluentes, absoluti quoque adhuc carnaliter obimus, quia delicta nospsum resecat, etiam cum relaxat. Ab electis enim suis iniquitatum maculas studet temporali afflictione tergere, quas in eis in perpetuum non vult viet consolatus est David Bethsabee uxorem suam ingressusque ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiabat: et tamen insemet ipso
ceruicem cordis ualida discretio¬
nis calce depͥmebat dicens eroq
autem cum sedisset rex dd̃ indomo
sua & dñs dedisset ei requiem un¬
diq abuniu̾sis inimicis suis: dix
ad nathan ꝓphetam. Uides ne qͦd
ego habitem indomo cedrina: et archa
di posita est. in medio pellium:
Dixicq nathan ad regem. Omẽ
quod est incorde cuo uade fac: qm̃
dñs tecum est. Factum. ẽ. autem
in nocte illa et ecce sermo dñi ad
nathan dicers. Uade et loquere ad
seruum meum dauid. Hec dicit
dñs. Nũquid tu edificab̾ michi do¬
mum ad habitandum. neq enim¬

Expanded text:
nuntiabat, et tamen, in semetipso nuntiabat, et tamen, in semetipso cervicem cordis, valida discretionis calce deprimebat, dicens: « Eroque autem cum sedisset rex in domo sua et Dominus dedisset ei requiem undique ab universis inimicis suis dixit ad Nathan prophetam videsne quod ego habitem in domo cedrina et arca Dei posita sit in medio pellium dixitque Nathan ad regem omne quod est in corde tuo vade fac quia Dominus tecum est factum est autem in nocte illa et ecce sermo Domini ad Nathan dicens. Vade & loquere ad seruum meum Dauid, hæc dicit Dominus. Numquid tu ædificabis mihi domum ad habitandum? Et ali
Abbreviated transcription (Latin):
q: ꝑpendunt: s tamen coram ho¬
minib uiles appare refugiuint.
et contra hoc quodͤ se interius cogi¬
tant quasi rigida excerius uenus¬
tate palliantur. Et sunt non nul¬
li qui uiles uideri ab hominib ap¬
petunt. atq om̃e quod sunt deiec¬
tos se exhibendo cõtempnunt: s
tamen apud se introrsus quasi ex
ipso merito ostense uilitatis intu¬
mescunt: et tantomagis in corde
elati sunc. quanto amplius in spe¬
tie elationem p̾munt. Que utraq
unius elationis bella. magna od̾
cicũ spectione dep̾hendit: mira
uirtute suꝑauit. Quia enim de
semet ipso intus humilia senciers
honorem ext̾ius non querit: insi¬
nuat dicers. Ludam et uilior. fiã:
& quia per hoc quod uilem se exteriꝰ¬
in ocłis meis Aesi aꝑtedicat. Q lẽ me ext̃s
despͥtiens exibeo: talem me int̾uis
adtendo. Quid gͦ acturi sunt. quos
doctrina eleuat: si dauid excarne
sua uenturũ redemptorem
nouerat. eiusq gaudia ꝓphetando

Expanded text:
que perpendunt, sed tamen coram hoque perpendunt, sed tamen coram hominibus viles apparere refugiunt, et contra hoc quod de se interius cogitant, quasi rigida exterius venustate palliantur. Et sunt nonnulli qui viles videri ab hominibus appetunt, atque omne quod sunt, dejectos se exhibendo contemnunt, sed tamen apud se introrsus, quasi ex ipso merito ostensae utilitatis, intumescunt, et tanto magis in corde elati sunt, quanto amplius in specie elationem premunt. Quae utraque unius elationis bella, magna David circumspectione deprehendit, mira virtute superavit. Quia enim de semetipso intus humilia sentiens, honorem exterius non quaerit, insinuat dicens: « Ludam et vilior fiam. » Et quia per hoc, quod vilem se exteriin oculis meis. Ac si dicat: Qualem me exterius despiciens exhibeo, talem me interius attendo. Quid ergo acturi sunt quos doctrina elevat? si David ex carne sua venturum Redemptorem noverat, ejusque gaudia prophetando
Abbreviated transcription (Latin):
qui honorem dederat recognoscit.
mam do egit debilia uł extrema: ut
ula ex humilitate solidaret que co¬
tim hominib gesserat fortia. Quid
Ceius factis ab aliis sentiatur
ignoro: ego dauid plus salcem stupeo.
quam pugnantem. Pugnando quip
he hostem subdidit: saltando autẽ
torim dño semet ipsum uicit. Quẽ
michol saul filia ad huc excumore
tagii generis insana. cum humili¬
utum despiceret dicens quamgłos
fuit hodie rex isrł discooꝑiens se an¬
te ancillas seruorum suorum. &
nudatus ẽ. quasi si nudetur unus
de scurris: ꝓtinus audiuit.
ludam ante dnm̃: qui
elegit me potius quam patrem tuũ.
ac paulo pꝰ ait. Ludam et uilior fiã
plusquam factus sum: eroq humi¬
lis in oculis meis. Ac si aꝑte dicat.
Uilescere coram hominib appeto:
quia seruare mͥ coram dõ genium
Iꝑhumilitatem quero Sunt uͦ ñ¬
Inulli qui de semet ipsis humilia
sentiunt: qui in honorib posici
nichil se ẽẽ. nisi puluerem fauillã¬

Expanded text:
qui honorem dederat, recognoscit. qui honorem dederat, recognoscit. Coram Deo egit debilia vel extrema, ut illa ex humilitate solidaret quae coram hominibus gesserat fortia. Quid de ejus factis ab aliis sentiatur ignoro; ego David plus saltantem stupeo quam pugnantem. Pugnando quipe hostem subdidit, saltando autem coram Domino semetipsum vicit. Quem Michol filia Saul adhuc ex tumore regii generis insana, cum humilitatem despiceret dicens: « Quam gloriosus fuit hodie rex Israel discooperiens se ante ancillas servorum suorum, et nudatus est, quasi si nudetur unus de scurris: » protinus audivit: « Ludam ante Dominum, qui elegit me potius, quam patrem tuum. » Ac paulo post: « Ludam et vilior fiam plusquam factus sum, eroque humilis in oculis meis. » Ac si aperte dicat: Vilescere coram hominibus appeto, quia servare mihi coram Domino ingenuum per humilitatem quaero. Sunt vero nonnulli, qui de semetipsis humilia sentiunt, qui in honoribus positi nihil se esse, nisi pulverem favillam
Abbreviated transcription (Latin):
in iherłi saltando reduceret an
chol filia saul uxore sua irrisuse
munera dd̃ ipse ꝑceperat.: atq i
his om̃ib quam fortem se in hua¬
litate seruabat. Quem enum n
extolli̾t ora leonum frangere. I¬
sorum brachia dissipare: despcd
pͥorib fr̾ib eligi: reprobato s
ad regni gub̾nacula unguia
m̃dum cunc̾tis uno lapide gi.
sternere a rege ꝓposita exands
allo philis numerosa p̾putus
portare: ꝓmissum tandem ĩs¬
num ꝑciꝑe : cunctumq isrłi¬
cum populum sine ul u lao¬
tradictione posside: Et tansi
cum archam di iherłm reuocat.
quasi oblitus platum se omĩb ad¬
utus popłis ante archam saltat.
quia cor̃ archisaltare ut creditur
uilgi mos fuerat: rex se in diuino
obsequio ꝑ saltatũ rotat. Ecce quẽ
añs cumnecis singulariter p̾tulit: se
quoq sub dño exequando minimis.
Non potestas regni ad memoriam
talucitur: non subiectorum oculis
ultando uilesc̾e metuit: non se ho-¬
nore p̾latum cet̾is ante eius archã

Expanded text:
in Jerusalem saltando reduceret, a Michol filia Saul uxore sua risus estmunera David ipse perceperat, atque in his omnibus quam fortem humilitatem servabat. Quem enim non extolleret ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare, despectis pecoribus fratribus eligi, reprobato rege ad regni gubernacula ungui, timendum cunctis uno lapide Goliam sternere, a rege proposita, exstinctis Allophylis, numerosa praeputia reportare, promissum tandem regnum percipere, cunctumque Israeliticum populum sine ulla contradictione possidere: et tamen cum arcam Dei Jerusalem revocat, quasi oblitus praelatum se omnibus, admistus populis ante arcam saltat; et quia coram arca saltare ut creditur vulgi mos fuerat, rex se in divino obsequio per saltatum rotat. Ecce quem Dominus cunctis singulariter praetulit, se quoque sub Domino, et exaequando minimis, non potestas regni ad memoriam reducitur, non subjectorum oculis saltando vilescere meruit, non se honore praelatum caeteris ante ejus arcam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdit uitam qui archam dĩ cumi¬
de subleuat: quia nequaquam
quis scõrum corrigere acta p̃su¬
meret: nisi de se prius meliora se¬
sisset. Unde ⁊ leuites isdem teca
oza dicitur. quod uidelicet robis¬
cus dñi interptatur: quia p̃sire¬
tores quiq nisi audaci mente
robustos se in dño crederent. e¬
quaquan meliorum facta
uł dicta uelut infirma ui odia¬

Expanded text:
perdit vitam qui arcam Dei tumiperdit vitam qui arcam Dei tumide sublevat, quia nequaquam quis sanctorum corrigere recta praesumeret, nisi de se prius meliora sensisset. Unde et levites idem, recte Oza dicitur, quod videlicet robustus Domini interpretatur: quia praesumptores quique, nisi audaci mente robustos se in Domino crederent, nequaquam meliorum facta vel dicta velut infirma judica
Abbreviated transcription (Latin):
torum popłorum confusione concu¬
titur. ad dispensationis condescentio¬
nem ex sola dilectione ꝓ mouet᷑:
s in hoc quod dispensatorie agitur:
inclinatio ipsa fortitudinis. casus
putatur imperitis. Unde & n nul¬
li subditi contra hanc manum
rep̃hensionis mutunt:. s a uita ꝓ¬
tinus ipsa sua cemeritate deficiunt.
Leuites gͦ quasi ad iuuans. manum
tecendit: s delinquens uitam ꝑdi¬
dit: quia dum infirmi quiq forti¬
um facta corripiunt. ipsi a uiuen¬
tium sorte reꝓbantur. Aliquando
etiam sc̃i uiri quedã minimis con¬
descendentes dicunt: quedã uero
summa contẽplantes ꝓferunt:
dumq uim uł condescensionis
ul altitudinis nesciunt. audac¬
ter hec stulti rep̾hendunt. Et
quid est iustum de sua condes¬
censione uelle corrigere :nisi in¬
clinatam archam suꝑba rep̾hen¬
sionis manu releuare: quid .ẽ.
uistum de in cognita locutione
rep̃hende̾: nisi motũ eiꝰ fortitu¬
dinis etroris lapsum putare.: sͦ

Expanded text:
torum populorum confusione concutorum populorum confusione concutitur, ad dispensationis condescensionem ex sola dilectione promovet. Sed in hoc quod dispensatione agitur, inclinatio ipsa fortitudinis, casus putatur imperitis. Unde et nonnulli subditi contra hanc manum reprehensionis mittunt; sed a vita protinus ipsa sua temeritate deficiunt. Levites ergo quasi adjuvans manum tetendit: sed delinquens vitam perdidit, quia dum infirmi quique fortium facta corripiunt, ipsi a viventium sorte reprobantur. Aliquando etiam sancti viri quaedam minimis condescendentes dicunt, quaedam vero summa contemplantes proferunt: dumque vim vel condescensionis vel altitudinis nesciunt, audacter haec stulti reprehendunt. Et quid est justum de sua condescensione velle corrigere, nisi inclinatam arcam superba reprehensionis manu relevare? Quid est justum de incondita locutione reprehendere, nisi motum ejus fortitudinis, erroris lapsum putare? sed
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃s igne decoquunt᷑: nec non &
fructus operum bonorum oleo mi¬
scdie pinguissimos. cõpassione ꝓxi¬
mi feruere faciunt. At contra fi¬
lia saul frustra cubiculum regis in¬
gressa nullos concepti seminis fruc¬
tus dat. quia qui uerbum dĩ aure
tenus ꝑcipiunt: absq boni oꝑis
ꝓle. diem ꝑpetuȩ mortis expectant.
Sepr quia intelligi non ualent: de¬
tĩorib displicent uel facta uel dic¬
ta meliorum: s eo abeis non temẽ
rep̃hendenda sunt: quo apprehen¬
dispensatorie agitur: quod ami¬
norib error. putatur. Se pe mul¬
ta a fortib dicuntur: que idcirco
infirmi diuidicant. quia igno¬
rant. Qđ bene bubus calcitranti¬
b inclinata illa testam̃ti archa
signauit. Quam quia casuram
credens leuites erige̾ uoluit: in ox
sententiam mortis accepit. Quid
namq ẽ mens iustĩ. nisi archa tes¬
tam̃ti: Que gestata bubus calci¬
trantibus inclinatur: quia ũ ñꝗͣ
etiam qui bene p̃est. dum subiec¬

Expanded text:
sancti Spiritus igne decoquunt, necnon et sancti Spiritus igne decoquunt, necnon et fructus operum bonorum oleo misericordiae pinguissimos compassione proximi fervere faciunt. At contra, filia Saul frustra cubiculum regis ingressa, nullos concepti seminis fructus dat, quia qui verbum Dei aure tenus percipiunt absque boni operis prole, diem perpetuae mortis exspectant.rat, qui intelligere non valent, et despiciunt vel facta vel dicta meliorum, sed eo ab eis non temere reprehendenda sunt, quo apprehendispensatorie agitur, quod a minoribus error putatur, saepe multa a fortibus dicuntur, quae idcirco infirmi dijudicant, quia ignorant. Quod bene bobus calcitrantibus inclinata illa testamenti arca significavit, quam qui casuram credens levites erigere voluit, mox sententiam mortis accepit. Quid est namque mens justi, nisi arca testamenti, quae gestata bobus calcitrantibus inclinatur? Quia nonnunquam etiam qui bene praeest, dum subjec
Abbreviated transcription (Latin):
quod cetenderat ei dauid: idest.
des eccłie p̃dicatur ꝓficit. iiserit᷑
im p̃ oedinauerit eternam. Offert
ud holocausta & pacifica corã
fidem deuotionemq eccłie
.mendat patri xp̃c qui est
Odexteram dĩ. qui etiam interpel¬
at ꝓ nob̃. Qui in exemplum dõ
leles humilesq benedicens. salu-¬
ris misterii pascit alim̃tis. partitꝰ
ngulis colliridam panis unam illiꝰ
tq qui de celo descendit & dat uitã
uc mundo. Et assaturam bubule
atnis unã. illius scilicet uituli sagi¬
nati qui pro reuerente ad patrem
amem uidelicet a peccati labe
nundissimam: s ob humane salutis
ciusam ub̃rimam delectationib
itucis sallagine tortam: Et meri¬
touna panis collirida. una carnis
asatura datur. quia unus dñs. una
siles. unum baptisma: unus ds̃
e pater om̃ium: Aliter. Hec mune¬
a fi  deles accipiunt: quando unꝰ
puns & unum corpus multi sumꝰ
in xp̃o. sue carnis singuli lafiiam
castigantes. ac seruituti subitientes.

Expanded text:
id, id est, fides Ecclesiae praedicatur, proficit, inseritur am praeordinaverat aeternam. Offert David holocausta et pacifica coram Domino, fidem devotionemque Ecclesiae commendat Patri Christus, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis ; qui in exemplum David fideles humilesque benedicens, salutaris mysterii pascit alimentis, partiens singulis collyridam panis unam, illius utique qui de coelo descendit, et dat vitam huic mundo ; et assaturam bubalae carnis unam, illius scilicet vituli saginati, qui pro revertente ad patrem carnem videlicet a peccati labe mundissimam; sed ob humanae salutis causam uberrimam delectationibus crucis sartaginae tortam. Et merito una panis collyrida, una carnis assatura datur, quia unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium . Aliter haec munera fideles accipiunt, quando unus panis et unum corpus multi sumus in Christo , sive carnis singuli lasciviam castigantes, ac servituti subjicientes,
Abbreviated transcription (Latin):
puluuis grauat & suꝑiectas sordes
tergere non ualent manus.quȩ lu¬
tum tenent Quod uuta antiq trans¬
utionis seriem bene ad dauid erga
qtiora bella laborantem ꝑ signifi¬
utionem diuina uox innuit eum di¬
at. N tu edificabis mͥ templũ: quia
uir sanguinumes:. Dei templũ edifi
cat qͥ corrigendis institutis ꝓximoꝵ
mentib uacat Templũ dei qͥppenos
sumꝰ. quia ad uerã uitã ex eiꝰ inhabi¬
tatione construim᷑: paulo attestante
qͥait Tẽplũ dei sem̃ ẽ quod estis uos.¬

Expanded text:
pulvis gravat, et superjectas sordes pulvis gravat, et superjectas sordes tergere non valent manus quae lutum tenent. Quod juxta antiquae translationis seriem bene ad David erga exteriora bella laborantem, per significationem divina vox innuit, cum dicit: Non tu aedificabis mihi templum, quia vir sacat, qui corrigendis institutis proximorum mentibus vacat. Templum Dei quippe nos sumus, quia ad veram vitam ex ejus inhabitatione construimur, Paulo attestante qui ait: « Templum Dei sanctum est, quod estis vos
Abbreviated transcription (Latin):
sic de sp̃u scõ scriptum ẽ. ubi
uult spirat. Hinc est enim quodh
liseus cum flentem mulierem ce¬
neret: causamq nesciret ad ꝓhibe
tem hanc puerum dicit. Dimite
eam quia anima eiꝰ in amaritudi
ẽ. & dñs celauit ame & non indicais
michi. Quod omipoters ds ex mas¬
na pietatis dispensatione dispone
quia dum ꝓphetiȩ sp̃m aliquane
dat et aliquando subtrait: ꝓphet¬
tium mentes et eleuat incelsitue¬
ne: & custodit inhumilitate ut
accipentes sp̃m inueniant
de dõ sint: & tursum ꝓphetiȩ si¬
ꝓphete non habentes. cognoscans
quid sint de semetipsis. Qd̃ autes
dauid ꝓhibitus. ẽ. domũ dõ edite¬
Ere quia uir sanguinum eẽt: innd
moraliter quod mundus in se et̃.
uitiis debet qui curat aliena corti
ut terrena nõ cogitet: ut desiders
infimis non subcũbat: quatinus
to ꝑspicatius aliis fugienda uis¬
ari quanto hec ipse semꝑ¬
ꝑ scientiam ad uitam ues
declinat. Neq̃ꝗͣ quippe pure maculã
n menbro considerat oculus quem

Expanded text:
sicut de Spiritu sancto scriptum est, « ubi vult spirat . » Hinc est etiam quod Elisaeus, cum flentem mulierem cerneret, causamque nesciret, ad prohibetem hanc puerum dicit: ‘Dimitte eam, quia anima eius in amaritudine est, et Dominus celavit a me, et non indicavit michi’. Quod opusDeus ex magne pietatis dispensatione disponit, quia dum prophetie spiritum aliquando dat et aliquando subtrahit, prophetantium mentes et ellevat in celsitudine et custodit in humilitate, ut accipientes spiritum inveniant quid de Deo sint, et rursum prophetie spiritum non habentes,cognoscant quid sint de semetipsis. Quod autem David prohibitus est domum Deo aedificare quia vir sanguinum esset, innuit moraliter quod mvitiis debet, qui curat aliena corrigere, ut terrena non cogitet, ut desideriis infimis non succumbat; quatenus tanto perspicacius aliis fugienda videat, quanto haec ipse per scientiam et vitam verius declinat. Quia nequaquam pure maculam in membro considerat oculus, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ad interfitiendum animum malignis
sp̃ib t̃ pandit. Qui ingressi spicas
tollunt: quia mox bonarum cogita¬
tionum germina auferunt: Atq in
inguine ferunt: quia uirtutem cord̾.
delectatione carnis occidunt. In ingui¬
ne quippe ferire est. uitam mentis
carnis delectatione ꝑforare. Nequaqͣ
uͦ isboseth iste inopinata morte sub¬
cumberet: si non adingressum domꝰ
mulierem idẽ. ad mentis additum mol¬
lem custodiam deputasset. Fortis naq
uigilq sensus preponi cordis forib
debet: quem nec negligentie somnꝰ
oppͥmat nec ignorantie error. falsat:
Unde bene et isboseth appellatus est.
qui custode femina hostilib gladiis
nudatur. Isboseth quippe uir cõfusi¬
onis dicitur. Uir autem confusionis
est. qui forti mentis custodia munitꝰ
non est: quia dum uirtutes se agere
estimat. sub intrantia uitia nescien¬
tem necant: Cota itaq uirtute muni¬
endus est aditus mentis: ne quando
eam in sidiances hostes penetrent. fo¬

Expanded text:
ad interficiendum animum, malignis ad interficiendum animum, malignis spiritibus iter pandit. Qui ingressi spicas tollunt, quia mox bonarum cogitationum germina auferunt. Atque in inguine feriunt, quia virtutem cordis delectationes carnis occidunt. In inguine quippe ferire, est vitam mentis carnis delectatione perforare. Nequaquam vero Isboseth iste inopinata morte succumberet, si non ad ingressum domus mulierem, id est ad mentis aditum mollem custodiam deputasset. Fortis namque vigilque sensus praeponi cordis foribus debet, quem nec negligentiae somnus opprimat, nec ignorantiae error fallat. Unde bene et Isboseth appellatus est, qui custode femina hostilibus gladiis nudatur. Isboseth quippe vir confusionis dicitur: vir autem confusionis est, qui forti mentis custodia munitus non est, quia dum virtutes se agere aestimat, subintrantia vitia nescientem necant. Tota itaque virtute muniendus est aditus mentis: nequando eam insidiantes hostes penetrent fo