comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
putant. Aliis autem uidet᷑. ioͥ dictum
esse ꝙ adam illud uoluit: qr mulier
de eo sumpta iłd uolure. Psimile o¬
sic̃ inquiunt. pecc̃m dr. stendit
per hoĩem unum intrasse in mundum
.i. in humanam naturam: cũ tñ muli¬
er añ uirum peccauit: qr ꝑmulierem

Expanded text:
putaret. Aliis autem videtur ideo dictum esse quod Adam illud voluerit, quia mulier de eo sumpta illud voluit: sicut si, inquiunt, peccatum dicitur per unum hominem intrasse in mundum, id est, humanam naturam, cum tamen mulier ante viru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ putauit uerum ẽẽ ꝙ diabolꝰ suade¬
bat. ñ tam̃ in hoc qͦd ñ nouerit illud
di eẽ mandatum: qt pecc̃m ẽẽ contra
agere:⁊ io excusari a peccato ꝑ ignoran.¬
tiam non potuit. Qd ignorantia alia
excusat: alia non. Est enunignoran¬
tia que excusat peccantem. ⁊ est igno¬
rantia talis: que ñ excusat. ẽ ignoran¬
tia uincibił.⁊ignorantia inuincibibh
excusatio õiᷤ tollit᷑. ubi mandatum non
ignora tur. De tͥplici ignorantia: & õ
ercuset:⁊ que non. Est aut̃ tͥyler igno¬

Expanded text:
it verum esse quod diabolus suadebat, non tamen in hoc quin noverit illud Dei esse mandatum, et peccatum esse contra agere. Et ideo excusari a peccato per ignorantiam non potuit. 9. Quod ignorantia alia excusat, alia non. Est enim ignorantia quae excusat peccantem, et est ignorantia talis quae non excusat. Est autem ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusatio omnis tollitur, ubi mandatum non ignoratur. 10. De triplici ignorantia, quae excusat, et quae non. Est autem igno
Abbreviated transcription (Latin):
& comedi. ñ dixit peccaui. Suꝑbia enim
ht̃ confusionis deformitatem: ñ confes¬
sionis humilitatem. Nec etiam mulier
confitet᷑ pecc̃m. s refert in altin. dicens:
Serpens decepit me. ⁊ comedi: uͥpariser¬
ui.s parifastu. Ecce hic dic̃ aus: qr parẽ ha aobuit
fastum ht̃ mulier cum uiro. parit̾ gͦ
subierunt:⁊ parit̾ peccauerunt. Det
fastum. in excusatione pecc̃i.⁊ etiam in
estiligni uecta. s disparem.⁊ in nruli¬
ere multo maiorem. in eo ꝙ credidit.⁊

Expanded text:
et comedi; non dicit peccavi. Superbia enim habet confusionis deformitatem, non confessionis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbierunt, et pariter peccaverunt. §. fastum in excusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et
Abbreviated transcription (Latin):
bruca animalia non hñt: quia ratione
carent. hñt tam̃ sensum.⁊ appetitum
sensualitatis. de sensualitate. Est
emim sensualitas. q̃dam uis anime in¬
tcrior: ex qͣ motꝰ ẽ. qͥ intendit᷑ in corꝑis
sens. atq appetitꝰ rerum. ad corpꝰ ꝑtinen
anime ẽ. suꝑior: que ut ita dicam. du¬
as habet partes.ł diffras: suꝑiorem. &
inferiorem. scđm suꝑiorem. suꝑnis cõ¬
spiciendis.L ꝯsulendis intendit: scđm
inferiorem. ad temporalium dispositio¬
nem ꝓspicit. qͥcqͥd gͦ in aĩa nr̃a nob̃ ꝯsi¬
derantib occͬrit .ꝙ non sit commune
cum bestus:ad ronem ꝑtinet:ꝙ aut̃
ad sensualitatem ꝑtinet. Qd ad ratio
tione partium anime ꝓgdi neat.
ertioris intiorisq confintum. qͥequid
enim habemus in animo commune c̃
pecore. recte dr adext̾iorem hominem
ꝑtinere. Non enimsolum corpꝰhõ ext̾ior
deputabit᷑ s adiunct̾a qͣdam uita sua.
qͣ compages corporis. ⁊ om̃s sensꝰ Uigent:
qͥb instructꝰ est ad extĩora sentienda. as¬

Expanded text:
bruta animalia non habent, quia ratione carent; habent tamen sensum et appetitum sensualitatis. 6. De sensualitate. Est enim sensualitas quaedam vis animae inferior, ex qua est motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus rerum adanimae est superior, quae, ut ita dicamus, duas habet partes vel differentias, superiorem et inferiorem. Secundum superiorem supernis conspiciendis vel consulendis intendit; secundum inferiorem, ad temporalium dispositionem conspicit. Quidquid ergo in anima nostra nobis considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod ad sensualitatem pertinet. Et ubi tione partium animae progredienerioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus exterior homo deputabitur; sed adjuncta quaedam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. As
Abbreviated transcription (Latin):
ndit a ñ peccm mortale ⁊ ĩmortale erat. qr
pot̾at mori ⁊ ñ mori. Aliud est aut̃ n posse
mori: aliudposse ñ mori Idẽo fẽm e ꝓpter
hoc corpꝰ. sic̃ pͥmi hõis fuit: s iã de pus mor¬
terius ẽ. ħt enim necessitatem mo tuum.¬
nendi. Ecce hic euident̾ aꝑit auõ. ꝙ corpꝰ
hõĩsañ pecc̃m̃ mortale. ⁊ immortale fuit.s
ñ qͣlit̾ fiet in resurrectione. De hoc enimꝰ
beda suꝑ genesim ait. N est credend̃. beda¬
ante peccm̃ ita fuisse mort iia suꝑ genesi
mortuũ ẽ. s licet fcissent ammalia. ñ¬
dum spualia: non tam̃ mortua: que sͥ.
necesse eẽt mori. Utr̃ immortalitas quam
habuit añ peccatum eẽt ex conditione na¬
Solet turȩ: an ex gratie benesicio.
hic queri cum homo pͥmꝰ mortale
imortale corpꝰ habt̾iit: utr̃ ex ꝯditione
uature ipsiꝰ corꝑis habu̾it utrunq: an
altm bñficium eẽt gre .s. Respo qͣ dr altm¬
ñmori. erat ei ex ligno utte:s. ex dono¬

Expanded text:
nim ante peccatum mortale et immortale erat, quia poterat mori et non mori. Aliud autem est non posse mori, aliud posse non mori. Ideo factum est per hoc corpus, sicut primi hominis fuit, sed jam deterius est; habet enim necessitatem moriendi . Ecce hic evidenter aperit August. quod corpus hominis ante peccatum mortale et immortale fuit, sed non qualiter fiet in resurrectione. De hoc eodem Beda, super Genes., ait: Non est credendum antemortuum est; sed licet fuissent animalia, nondum spiritualia, non tamen mortua, quae, scilicet, necesse esset mori. 2. Utrum immortalitas quam habuit ante peccatum esset de conditione naturae, an gratiae beneficio. Solet hic quaeri, cum homo primus mortale et immortale corpus habuerit, utrum ex conditione naturae ipsius corporis habuerit utrumque; an altsse non mori, erat ei ex ligno vitae,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ homointior iam possit agnosei. Ra¬
tionis auttem pars suꝑior. De partibus¬
et̾is rationib conspiciendis. rationis.¬
ł consulendis adherescit: portio inferior.
ad temporalia gub̃nanda deflectit᷑.¬

Expanded text:
sit agnosci. Rationis autem pars superior eternis rationibus conspiciendis vel consulendis adherescit, portio inferior ad temporalia gubernanda deflectit
Abbreviated transcription (Latin):
manducauit. ⁊ dedit uiro suo. fortas¬
sis c̃ aliqͣ suasione. quam scͥptura in¬
telligendã reliqͥt. uł forte ñ fuit sua¬
deri necesse:cum eam mortuam ẽẽ il¬
lo cibo non uidet uir.Sic̃ gͦ ñ ẽ axc. sr̃¬
ꝑmissꝰ diabol temptare feminam genesi.
nͥ ꝑ serpentem: ita nec uirum nͥ ꝑ femi¬
nam: ut sic̃ p̃ceptum di ꝑuirum uenit
ad mulierem: ita diaboli temptatio ꝑ
mulierem tnsiret aduirum.
N muliere¬
que rationalis erat. non ẽ ipse locv¬
instinctu aduuaret intrꝰ m serpente.

Expanded text:
manducavit, et dedit viro suo fortasmanducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est permissus diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; ita nec virum, nisi per feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum venit ad mulierem, ita diaboli tentatio per mulierem transiret ad virum. In mulierequae rationalis erat, non est ipse locinstinctu adjuvaret interius,
Abbreviated transcription (Latin):
uł loquentem intellige. Si querit᷑.
ł loquentem intellig̾e. qͥ ñ didiceran
int̾ loquentes crescendo.ł magist̾io:
dicimꝰ. qr eos tales faecerat ds. qui
possent loqͥ. ⁊ discere ab aliis. si ẽẽnt.
ligent̃ inuestigandum ẽẽ: que fuerit
origo ce radix illiꝰ pecc̃i. Opimo qͦꝵdã:¬
qͥ dicunt. qͣndam elationem in animo
hominis p̃cessisse: er qͣ diaboli fuggesti¬
oni consensit. Quod uidet᷑ aus. in¬
nuere: suꝑ genes im ita dicens. Axctori¬
putandum. ꝙ hõ deceret᷑. nͥ p̃cessisset in
co qͥdam elatio compͥmendatut ꝑhu
militatem peccati sciret qͣm falso de
se p̃sũpserit: ⁊ ꝙ ñ bñ se ht̃ natura. si
a faciente recesserit. Item alio modo.
potestatis. ⁊ de se fuꝑba p̃sumptio. que
ꝑtemptationem fuerat conuincenda
aut ꝑimenda. deniq ñ contẽpta sua¬
sione serpentis. aspexit lignum bonũ
esu. de coꝵ aspectit. ñ credens se inde
posse mori. forte putauit. dm̃ alicuiꝰ
causa significationis illa dixisse. Ideo

Expanded text:
. Si quaeritur l loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis si essent. Aligenter investigandum esse quae fuerit origo et radix illius peccati. Quim putant quamdam elationem in animo hominis praecessisse, ex qua diaboli suggestioni concessit: quod videtur Augustinus innuere super Genesim ita dicens: « Noputandum quod homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod non bene se habet natura si a faciente recesserit. Item in eodem, lpotestatis, et de se superba praesumptio, quae per tentationem fuerat convincenda, aut perimenda. Denique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ciecati fuppleret᷑. ꝙ ruma illa minil¬
erat. hoc enim ꝓmissum ẽ scĩs: ꝙ eruñ
equales angłis dei. ¶Q non soli uiro
p̃ceptum fuit datum. Iłd cẽ nocandũ
est qͦd ñ soli uiro p̃ceptum uidet᷑ ẽẽ datũ:
cũ ipsa mulier testet᷑ Setiam ẽẽ manda
gitur: ante fcãm mulierem. dm̃ dixisse
uiro. de ligno scĩe boni ⁊ maline come¬
das. ñ dix̃. ne comedatis: forte aus. super¬
q facturꝰ erat mulieremisic genesim.
p̃cepit. ut ꝑ uirum ad mulierem ꝑue¬
niret mandatum:qr mulier que sub¬
iecta uiro fuit: ñ nͥ mediante uiro. di¬
uinũ debuit acciꝑe p̃ceptũ. Unde
apłs. Siqͥd dĩce uolu̾it. domi uiroᷤ su

Expanded text:
ruina illa minuerat; hoc enim promissum est sanctis, quod erunt aequales angelis Dei. 7. Quod non soli viro praeceptum fuit datum. Illud etiam notandum est, quod non soli viro praeceptum videtur esse datum, cum ipsa mulier testatur sibi etiam esse mandatgitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia facturus erat mulierem de viro, sic praecepit, ut per virum ad mulierem perveniret mandatum; quia mulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum debuit accipere praeceptum. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
& modatoriͣ. qm̃ multitudo angłoꝵ
dm̃ deserendoꝑierat. ea q̃ ꝑierat. inꝑ
petua dannatione remaneret. Que
autem c̃ deo. illa deserente ꝑstiterat.
sua ctissime cognita semꝑ felicitate gab¬
deret. At uͦ creat᷑a rõnalis que in hoib
erat. qm̃ peccatis atq suppliciis totaꝑi¬

Expanded text:
 multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis
Abbreviated transcription (Latin):
torem habuit ad malum: ñ iniuste n¬
parat.orem hũit ad bonum. Diabolis
uͦ qr sine alicuiꝰ tempt̾õe peccauit. prr
alium ut resurget uiuari ñ debuit.
nͨ ꝑ se potuit: ⁊ io irremediabile pecu

Expanded text:
torem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potuit;
Abbreviated transcription (Latin):
iuitorio: ⁊ suo fieri ꝑu̾s arbitrio. utrũ¬
libet hoꝵs elegisset. di uoluntas fieret:
ł ab illo ł de illo. & qi suam maluit fa¬
cere uoluntatem. qm d̃: de illo fc̃a ẽ.
uoluntas dei. Item in eod sic oporte
uelle &e male. Nec frustra. si bene. nͨ
angłoł homini. cum pͥmo feĩ sunt de¬
fuisset: qm̃ ñ tał natura facta erat. ut
sin diuino adiutorio posset manere si
uellet. ñ utiq sua culpa cecidiss. Defu
tum: dederat adiutorium sine qͦñ pos¬
set in ea mane si uellet:. ⁊ ꝑ ꝙ posset. ut
autem hoc uellet. in eiꝰ dimisit arbitͥo
In eod acceꝑat posse. si uelletꝰ. s ñ habu¬
it uelle qͦ posset. Nam si habuisset. ꝑse¬
uerasset. his testimoniis euident̾ mon¬
strat᷑. ꝙ homo rectitudinem ⁊bonam
uoluntatem accepit increatione. atq¬

Expanded text:
suo fieri perversus arbitrio; utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret vel ab illo, vel de illo. Et quia suam maluit facere voluntatem quam Dei, de illo facta est voluntas Dei. Item in eodem: Sic homiosset velle, et male; nec frustra si bene, nec angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defutum; dederat adjutorium sine quo non posset in eo manere si vellet, et per quod posset. Ut tamen hoc vellet, in ejus dimisit arbitrio. In eodem: Acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quo posset; nam si habuisset, perseverasset. His testimoniis evidenter monstratur quod homo rectitudinem et bonam voluntatem in creatione a
Abbreviated transcription (Latin):
ac diligentem lect̾orem efflagitant: que
sic intellige̾ sane qͥmꝰ. Ndeiceret᷑ homo¬
.s. in actum illiꝰ peccati. ut .s. lignum ue
tionem diaboli nͥ elatio compͥmenda p̃¬
cessisset. ñ utiq temptationem s opus
Talis fuit ordinis ꝓcessꝰ. diabol temp¬
tando dix̃. Si comeditis: eritis sic̃ dii.
scientes bonum ⁊ malum. Qͦ audito.
amor ꝓpͥe potestatis: ex qͦ placuit ei fa¬
cere ꝙ diabol suadebat. ⁊ utiq fecit.
Suggestione gͥ peccauit: qr temptatio
p̃cessit: ex qͣ in m̃te eiꝰ exorta ẽ elatio: qͣm
peccm̃ oꝑissecutum ẽ. ⁊ pena peccati.
¶Que fuit elatio mulieris. Et talis
dinem dei. cum ȩqualitate qͣdam: pu¬
tans id eẽ uerum. ꝙ diabolꝰ dicebat᷑. ⁊
iõ spaͣlit mulierem commemorat aus̃.
ẽ: ut intelligat᷑. qͥ mulier. ñ elatio fu̾at
ꝑ tempt̾onem. ⁊cͥ. Que fu̾it elatio uiri:
an edidit ⁊ uolu̾it qͦd mulier. Solet
queri utrum illa talis elatio.⁊ amor
ꝓpͥe potestatis. in uirofu̾it. sicut in mu¬

Expanded text:
ac diligentem lectorem efflagitant: quae sic intelligere sane quimus: Non dejiceretur homo in actum illius peccati, ut, scilicet, ligtionem diaboli, nisi elatio comprimenda praecessisset, non utique tentationem, sed opus rdinis processus: Diabolus tentando dixit: Si comederitis, eritis sicut dii, scientes bonum et malum; quo audito samor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggestione igitur peccavit, quia tentatio praecessit, ex qua in mente ejus orta est elatio, quam peccatum operis secutum est, et poena peccati. 3. Quae fuit elatio mulieris. Et talis similitudinem Dei cum aequalitate quadam, putans esse verum quod diabolus dicebat. Et ideo specialiter mulierem commemorat Augustgatur quae mulier, non quae elatio, fuerat per tentationem, etc. 4. Quae fuit elatio viri, an crediderit et voluerit quod mulier. Solet quaeri utrum illa talis elatio et amor propriae potestatis in viro fuerit, sicut in mu
Abbreviated transcription (Latin):
minem temptauit. s. gula. in ꝑsuasione
cibi cum dixit. In quocumq die comede¬
ritis⁊ uana gła. In ꝓmissione ditatis.
cum dix̃:eritis sic̃ dii. auaricia. in ꝓmissio¬
ne scientie. cum dixit: scientes bonum ⁊
malum: gula ẽ. immodata cibi auidi¬
tas. uana gła: amor ꝓpͥe excellentiȩ. a¬
uaricia: immodata habendi cupidita.
que ñ est tm̃ pecunie: s etiam altitu¬
dinis & scientie: cum fupra modum sub¬
limitas ambit᷑. De duplici temptatio¬
nis speciȩ. Porro sciendum ẽ. duas esse
species temptationis: int̾iorem .s. ⁊ ext̾i¬
or tempt̾io est: qñ nob̾ extͥnsecꝰ malum

Expanded text:
minem tentavit, scilicet, gula in persuasione minem tentavit, scilicet, gula in persuasione cibi, cum dixit in quacumque die comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii; avaritia in promissione scientiae, cum dixit scientes bonum et malum. Gula est immoderata cibi aviditas; vana gloria, amor propriae excellentiae; avaritia, immoderata habendi cupiditas, quae non est tantum pecuniae, sed etiam altitudinis et scientiae, cum supra modum sublimitas ambitur. 5. De duplici tentationis specie. Porro sciendum est duas esse species tentationis, interiorem, scilior tentatio est q
Abbreviated transcription (Latin):
diabolꝰ dixit ad mulierem. nequaqͣm
moriemini. Scit enim ds.ꝙ̃ in qͦcũq
die comeditis ex eo. aꝑient᷑ ocłi ur̃a:
⁊ eritis sic̃ dii. scientes bonumł malũ.
ttende ordinem ac ꝓgressum hu¬
mane pottionis. pͥmo ds dixerat. Qͣ c̃q
die comeditis ex eo. morte moriemini.
deinde dix̃ mulier: ne forte moriam᷑.
Nouissime: serpens dirit.Nequaquam
moriemini. ds affirmauit: Mulier.
qͥsi ambigendo illo dix̃. Diabol negaũ.
que gͥ dubitauit: ab affirmante reres¬
sit: neganti appropinquauet. De uer¬
sutia diaboli. qui ut faciliꝰ ꝑsnaderet.
malum remouit: ⁊ bonũ in pollicitati¬
one duplicauit. Oui ad suam ꝑsua¬
sonem plenit̾ subfulciendam .i. ut
malum ꝙ intendebat. libe ꝑsuadet:
& malum ꝙ mulier timuit negando
remouit: ⁊ ꝓmissionem addidit. Ut eiꝰ
ꝑsuasio citiꝰ reciꝑet᷑: ꝓmissionem dupli¬
cauit. unam nempe comestionem sua¬
dens: duo in p̃mio ꝓposuit: similitu¬
dinẽ dei. scientiamboni ⁊ mali subdens.

Expanded text:
diabolus dixit ad mulierem: Nequaquam moriemini. Scit enim Deus quia in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Attende ordinem ac progressum humanae perditionis. Primo Deus dixerat: Quacumque die comederitis ex eo, morte moriemini; deinde mulier dixit: Ne forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. 4. De versutia diaboli, qui, ad facilius persuadendum, malum removit, et bonum in pollicito duplicavit. Qui ad suam persuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et mali spondens.
Abbreviated transcription (Latin):
& a qͦ fiat. Int̾ior uͦ temptatio est: qͣn
inuisibilit̾ malum nob̃ intͥnsecꝰ sug¬
gerit᷑.⁊ hec tempt̾o aliq̃n fit ab hoste:
aliqͣndo a carne. Nam & diabolꝰ in¬
ui sibilit̾ mala suggerit: & ex carnis
corruptione suborit᷑ motꝰ illicitus.
&e titillatio praua. Ieoq temptatio
q̃ e̾ ex carne: ñ fit sine peccõ. Que aũ
ẽ ab hoste. nͥ ei consentiat᷑. ñ ht̃ pecẽm.
s ẽ mat̾ia excende uͥtutis. Temptatio
aut̃ carnis int̾ior difficilꝰ uincit᷑:
qr int̾ius oppugnans de nr̃o contra nos
roborat᷑. hõmogͥ qͥ sola ext̾iori temptos
pulsatꝰ cecidit: tanto grauiꝰ plectendus
erat. quanto leuiori impulsu fuerat ꝓ¬
stratꝰ: ⁊ tam̃ qi aliꝗͣ licet modicam caden¬
di occasionem habuit: iccirco ꝑ cł grãm
uitiari pottut adueniam: ut qͥ ꝑ alium
ceciderat: per alium erigeret᷑. Quare

Expanded text:
. Interior vero tentatio est quando invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carne est non fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, non habet peccatum, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui e
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uoluntas in est cuiq a sea s pote¬
dabls loq̃bat᷑ ꝑ serpentẽ ignorantem siẽ
ꝑin erguminos ł phanaticos loquit᷑.¬
lut organo est usus. naturam eius mo¬
uens. ad expͥmendos sonos u̾bors.⁊ signa:
qͥb suam monstraret uoluntatem. ser¬
pens uͦ nͨ u̾ba intelligebat. nec ronalis
est factꝰ. callidissimꝰ tam̃ dictꝰ est. ꝓyter
astuciam diaboli. Locutꝰ autem ẽ. sic̃
asina balaam: s hoc diabolieum: ilło
anglicum fuit: bonienim ⁊ mali angłi
pen

Expanded text:
cuique a se, sed poteiabolus per serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitlut organo est usus, movens naturam ejus ad exprimendum sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec verba intelligebat, nec rationalis est factus; callidissimus tamen est dictus, propter astutiam diaboli. Locutus est autem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et mali angeli pen
Abbreviated transcription (Latin):
ratione in creatione anime hõis in¬
dite. qͣ pot̾at int̾ bonum &e malum
discne p̃ceptum addidit obedientie.
ꝑ cuiꝰ obseruantiam. datum ñ ꝑdderet.
li: qua ad hominem temptandum
accessit. Uidens gͥ diabolꝰ. hoĩẽ
ꝑ obedientie humilitatem posse as¬
cendere. unde ipse ꝑsuꝑbiam cor
inulierem temptauit: in q̃ minꝰ quan¬

Expanded text:
rationi in creatione animae hominis inditae, qua poterat inter bonum et malum discernere, praeceptum addidit obedientiae; per cujus observantiam datum non perderet, LI QUA AD HOMINEM TENTANDUM ACCESSIT 1. Videns igitur diabolus hominem per obedientiam humilitatem posse ascendere unde ipse per superbiam corrmulierem tenta
Abbreviated transcription (Latin):
mida: humanã naturã in ea parte u de¬
bilior uidebat᷑ agg̾ssa ẽ. Ut si forte illie
aliquatenꝰ p̃uialeret. pͥmod fiducialius
ad altam q̃ robustior fuit puilsandam
ł potiꝰ sublitendam accedet. pͥmumgͥ
uenit᷑.¶quua illi ꝑuiolentiam no &ͥ
ñ potat. ad fraudem se conuititꝰ ut dolo
hominem supplantaret: quam uirtute
suꝑare nequiret. fe atit fraus illiꝰ ni¬
mis manifestaret᷑ in sua specie ñ uent.
ne aꝑte cognosceret: ⁊ ita repellereur
Itm ne nimis occulta foret fraus eiꝰ qua
caueri non posset: ⁊ hõ simł uderetur
iniuriam pati. si talit̾ circumuenirs
ꝑmittet eumds. ut p̃cauere ñ posset.
in aliena qͥdem forma uenire ꝑmis
posset dep̾hendi.¶Qr nonnͥ in forma

Expanded text:
uram in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertendam accederet. Primum ergo venit. Sed quia illi per violentiam nocere non poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur: iterum ne nimis occulta foret fraus ejus quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma venire permissus posset deprehendi. Ut ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
ut autem for ma malicie s uȩ congru¬
enti ueniret. diuinitꝰ fe̾m ẽ. uenit gͥ ad
hominem in serpente. qͥ forte si ꝑmittet᷑.
inspecie columbe uenire maluisset.
S non erat dignum. ut sp̃s malignus
tantis animaduertere ͭ qͣuiiret diabl
nim ꝑserpentem temptabat. in qͦ loqbat᷑.
Qrͣ serpens dietꝰ est callidior cunet̾is

Expanded text:
ut autem forma suae malitiae congruenti veniret, divinitus est factum. Venit ergo ad mulierem in serpente, qui forte in specie columbae venire maluisset;  non erat dignum ut spiritus malignus tantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, in quo loquebatur. Ideoque serpens dictus est esse c
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: ã officiũ loq̃ndi ad̃o accepisse putauit.
De modo temꝑtationus. Gemptatio au¬
dens hoc mͦ facta ẽ. Stans coram femina
hostis suꝑb.non audet in u̾ba psuasio¬
nis exire. metuens dep̾hendi. s sub int̾¬
eam aggredit᷑. ut ex responsione colli¬
siꝰ.cui respondit mulier. Responsio¬
mulieris. Defructu lignorum qͦ
sunt in paradyso. uescim᷑. De fructu uͦ

Expanded text:
officium loquendi a Deo accepisse putavit. 3. De modo tentationis. Tentatio autem hoc modo facta est, stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi; sed sub ineam aggreditur, ut ex responsione collisi? Cui respondit mulier. De fructu lignorum quae sunt in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
at q siñ peccassent pͥmi homines. sine pec¬
ato ⁊ macła. inparadyso. carnali copula
conuenissent:. ⁊ ẽẽt ibi thorꝰ immacłatus.
a mixtio sine concupiscentia: atq genita¬
lib membͥs sic̃ cet̾is imꝑarent: ut ibi nul¬
lum motum illicitum sentirent: ⁊ siẽ alia
m̃bra corporis. aliis admouemꝰ. ut manũ
ori sine ardore libidins. ita genitalibus
nembͥs uterent᷑. sine aliqͦ pruritu carniᷤ.
hec enm letalis egͥtudo. membͥs huma¬
nis ex peccato inhesit : genuissent itaq
filios in paradys o ꝑ coitum immaclatũ.

Expanded text:
 non peccassent primi homines, sine omni peccato et macula in paradiso carnali copula convenissent, et esset ibi thorus immaculatus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus, ut manum ori, sine ardore libidinis; ita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis. Haec enim lethalis aegritudo, membris humanis ex peccato inhaesit. Genuissent itaque filios in paradiso per coitum immaculatum,
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̾ hoc aliqͥ dicunt ꝙ caret.
peccaret.Peccaret enim. si illo ligno non
uteret᷑. qr p̃ceptum erat eiut comederet
de oĩ ligno paradysi. nͥ de ligno scientie
boni ⁊ mali. Sic̃ gͦ peccauit. comedendo
ꝙ erat ꝓhibitũ: ita ⁊̃ peccaret si ñ comedet
ꝙ erat iussum. ¶Si non foret p̃ceptum ut
S adhue an posset non mori.
posset ñ mori: si semꝑuiuẽt. ñ utens il¬
loligno: ñ erat ei ex illo ligno posse non
mori. Si uͦ ñ posset semꝑ uiuere: iderat

Expanded text:
Propter hoc aliqui dicunt quod nisi peccaret. Peccaret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum uretur, an posset non mori. posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat
Abbreviated transcription (Latin):
unt paruulos natos in statura corporis
& usu membror ꝑ accessum temporis ꝓ¬
fecturos. ñ diffitent᷑ eod̃ in ex ordio nati¬
uitatis. sensu imꝑfectos eristere:⁊ ꝑ int̾¬
uallum temporis. in sensu ⁊ in cognitio¬
ne ꝓfice. usq ad ꝑfectum.¶ Contra illor
seittentiam. opponunt qͥdam. Nd qͦd qͥ¬
dam opponunt dicentes. si mox nati ñ
habent ꝑfectionem sensꝰ. ⁊ intelligentie:
ignorantia in eis ẽẽt. Ignorantia autẽ.
ignorari debet nescit᷑. Quomodo ig¬
norantia peccati ẽ: cum mens uitio ob¬
scuratur. ne cognoscere ualeat ea que
scire deb̾et.¶ De hominis translatione
in meliorem statum. ⁊ de duobꝰ bonis:
alto hic dato. alto ꝓmisso. Talis erat ho¬
minis institutio añ peccatum: scđm cor¬
poris conditionem. de hoc aut̃ statu.tͣrᷤ¬
ferendꝰ erat cum uniu̾sa posti̾tate sua.
ad meliorem dignioremq statum: uͥ ee¬
lesti. ⁊ et̾no bono incelis sͥ parato fruere¬
tur. Sic̃ enim ex duplicinat᷑a cõpaetꝰ

Expanded text:
unt parvulos natos in statura corporis et usu membrorum per accessum temporis profecturos, non diffitentur eosdem in exordio nativitatis sensu imperfectos existere, et per intervallum temporis in sensu et cognitione proficere usque ad perfectum. 9. Contra illorum sententiam opponunt quidam. Ad quod quidam opponunt dicentes: Si mox nati non haberent perfectionem sensus et intelligentiae, ignorantia in eis esset: ignorantia autem pignorari debet, nescitur. Talisque igpeccati est, cum mens vitio obscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet. 10. De hominis translatione in meliorem statum, et de duobus bonis, altero hic dato, altero promisso. Talis erat hominis institutio ante peccatum secundum corporis conditionem. De hoc autem statu transferendus erat cum universa posteritate sua, ad meliorem dignioremque statum, ubi coelesti et aeterno bono in coelis sibi parato frueretur. Sicut enim ex duplici natura compactus
Abbreviated transcription (Latin):
ualla temporis. stature corporee increm̃ta
usumq m̃broꝵ susciꝑet. Nutrum sic̃ sta¬
tura corporis.ita etiam sensu mentis par¬
uuli nascerent᷑. ⁊ ꝑ accessum temporis ꝓfi¬
nati in his ẽent ꝑfecti. Et cum de cor¬
pore humano ñ sit absurdum uł incon¬
ueniens hoc estimare: queri solet.utr̃
de sensu animȩ. ce cognitione uitati
peccato nascerent᷑. sensu ⁊ intelligentia
mentis imꝑfecti exist̾ent: ⁊ ꝑ accesstm
temporis. in his ꝓficerent. usq ad ꝑfec¬
tionem: an mox conditi ꝑfectionem
sensꝰ. ⁊ cognitionis ꝑciꝑent. Responsio.

Expanded text:
alla temporis, staturae corporeae incrementa usumque membrorum susciperet. 8. Utrum sicut statura corporis, ita etiam sensu mentis parvuli nascerentur, et per accessum temporis profinati, in his essent perfecti. Et cum de corpore humano non sit absurdum vel inconveniens hoc existimare, quaeri solet utrum de sensu animae et cognitione veritatis ui sine peccato nascerentur, sensu et intelligentia mentis imperfecti existerent, et per accessum temporis in his proficerent usque ad perfectionem; an mox conditi perfectionem sensus et cognitionis perciperent.
Abbreviated transcription (Latin):
deo. qm̃ ñ usurpauit ꝙ suum ñ eẽt. ut dia¬
bolus. & pͥmꝰ homo. Quorumdam senten¬
tia. ꝙ adam ambierit ẽẽ ut ds. s ñ credi¬
derit possibile. I deo qͥbdam uidetur.
ꝙ etiam adam ambierit. ẽẽ sic̃ ds̃.Ñ
tam̃ credidit id fieri posse: ⁊ ĩo falsum
essẽ ꝙ diabolus ꝓmittebat. cognouit.
licet diuinitatis equalitatem concupi¬
erit. ñ tam̃ a deo exarsͤerit. nͨ tanta est
affectꝰ ambitione sic̃ mulier. que illud
fieri posse ptitauit. ⁊ ĩo mag̃ ilłd ambi¬
endo suꝑbut. Uirũ aut̃ aliqua forte am¬
bitionis subreptio mouit: s non tta.
ut ilło putaret uerum. ł possibile fo

Expanded text:
t ut diabolus et primus homo. 7. Quorumdam sententia, quod Adam ambierit esse ut Deus, sed non crediderit possibile. Ideo quibusdam videtur quod etiam Adam ambierit esse sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, ut illud verum vel possibile fo
Abbreviated transcription (Latin):
dum. S cum auo assertione de his
nicħ tradat: non irrationabilit quib¬
dam placuit. ꝓͥmoꝵs parentum filios
nasctturos paruos:ac deinde ꝑinar¬
ualla tempoꝵ eadem lege qua & nẽ
natiuitatem humanam ordinatamcer¬
nimꝰ. stature incrementum & inbroꝵ
usum recepturos lut in illis expectarẽ
etas. ad ambulandum ⁊ loquendum.
putandum: s conditioni nature. sicĩ
cañ illud erat ex uitio. s ex nata conditio¬
nis. Opinit quorumdamaiolentium ꝓba¬
re cos posse uiuere sine alimonia. Ad
hoc autem o̾ponit᷑ ita. siñ peccarent. n
morereut᷑. s ñ peccarent: si ñ comedens.
potant gͥ sine alimonia uiuere. ¶Responsio.

Expanded text:
ustinus sub assertione de his nihil tradat, non irrationabiliter quibusdam placuit primorum parentum filios nascituros parvos, ac deinde per intervalla temporum eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus, staturae incrementum et membrorum usum recepturos, ut in illis expectaretur aetas ad ambulandum et loquendum putandum, sed conditioni naturae: sicutnec tamen illud erat ex vitio, sed ex natura conditionis. 7. Oppositio quorumdam volentium probare eos posse vivere sine alimonia. Ad hoc autem opponitur: Si non peccarent, non morerentur; sed non peccarent si non comederent; poterant igitur sine
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: qr creata muliere transgssio Aus.¬
fact̾a ẽ: & eiect̾i st̃ de paradyso: suꝑ gene¬
rent: ⁊ pot̾at diuina expect̾ari modis sol¬
auctoritas. uͥ concupiscentia non uit.¬
angebat. ds uͦ ñ iusserat: qr casum eoꝵ
p̃sciebat: de qͥb homo ꝓpagandꝰ erat. Cc̃¬
ce expsse habes. De mͦ ꝓpagationis filioꝵ
Dẽtmino illiꝰ inferioris uite: utrum
natis filiis. ꝑ successiones. an simul om̃s
tranfferendi fuissent. Det̾mino uͦ
tpr̃is. qͦ transferent᷑ ad sp̃ialem celestemq
uitam. ctum aliꝗd scͥpt᷑a ñ tradit: ⁊ tõ am

Expanded text:
erunt. Qfacta est, et ejecti sunt de paradiso. Vel quirent, et poterat divina expectari auctoritas, ubi concupiscentia non angebat. Deus vero jusserat, quia casum eorum praesciebat, de quibus homo propagandus erat. Ecce expresse habes de modo propagationis filiorum. 3. De termino illius inferioris vitae; utrum, natis filiis, per successiones, an simul omnes transferendi essent. De termino vero temporis quo transferrentur ad spiritualem coelestemque vitam, certum
Abbreviated transcription (Latin):
conditꝰ. Si uͦ querit᷑ quales si ñ pec¬
casset homo filios genuisset. utrum
uidl. sic̃ pͥmꝰ homo. scđm staturam
corporis. ⁊us m̃brors. ꝑfectꝰ mox con¬
ditus extitit. ita ⁊̃ eiꝰ filii in ipso nati¬
uitatis exordio ꝑfecti eristerent: qͥ am¬
bulare ⁊ loqͥ ⁊ cuncta facere possent.
paruulos nasci oportebat. ubi uno fine¬

Expanded text:
conditus. Si vero quaeritur quales, si non pecconditus. Si vero quaeritur quales, si non peccasset, homo filios genuisset; utrumipse primus homo secundum naturam corporis et usum membrorum perfectus mox conditus extitit, ita etiam ejus filii in ipso nativitatis exordio perfecti existerent, qui ambulare et loqui, et cuncta facere possent, parvulos nasci oportebat, propte
Abbreviated transcription (Latin):
anpatres in aliqͦ statu uite manerent.
ligno uite utentes: donec filii ad eundẽ
statum ꝑuenirent. ⁊ sic impleto nũo.
om̃s simul ad meliora transferentur.
utt eẽnt sic̃ scĩ angłi in celis. de qͦ aus.
filii: s in aliqͦ forme statu manentibus.
& de ligno uite uigorem sumentibus:
& filii ad etindem ꝑducerent᷑ statum:
donec impleto numero sine mortre. aĩalta
corpora in aliam qualitatem transi¬
rent: in qͦ omninoregenti sp̃ui deser¬
uirent. ⁊ solo spu uiuificante. sine corꝑis
alim̃tis uiuerent. ł potuerunt parentes
filus cede: ut ꝑ successiones mimerꝰ un¬
pleretur. Qi genitis filiis. ꝑfect̾aq hu¬
mani officii iusticia. ad meliora trans¬
ferent᷑. ñ ꝑ mortem. s ꝑ aliqͣm mutatio¬
nem. Eece hic habes de tͣnsitu hominis
ad meliora. s inc̾tum nob̃ relinquit᷑.
utrum simł transferent᷑. an ꝑsuccessio¬
nes.¶Quales ꝓcrearent filios. utrum
ꝑfectionem stature ⁊ usum membroꝵ
habentes. qualis homo fuit primus

Expanded text:
u vitae remanerent, ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent, et sic impleto numero omnes simul ad meliora transferantur, ut essent sicut sancti angeli in coelis. De quo Augustinus afilii, sed in aliquo formae statu manentibus, et de ligno vitae vigorem sumentibus, et filii ad eumdem perducerentur statum, donec impleto numero sine morte animalium corpora in aliam qualitatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem. Ecce hic habemus de transitu hominis ad meliora, sed incertum nobis relinquitur utrum simul transferrentur, an per successiones. 4. Quales procrearent filios; utrum perfectionem staturae et usum membrorum habentes, qualis homo primus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
angłi licet suꝑbia deiecti: Aus super ge
tamen nat᷑a sunt excellentiores nesim.¬
omnib bestiis ꝓpt̾ eminentiam ronis:
qͣmtuis serpens. ñ rationali aĩa. s sp̃u
diabolicopossit sapientissimus dici.¬
bolus sp̃u suo implens serpentem. sic̃
uates implebat. sapientis simum red¬
debat omnium bestiars: quem tam̃ ad
temptandum ñ elegit diabol: s ꝑ qͦd
aĩal ꝑmissꝰ fuit tẽptaũ. Uñ auo suꝑ genesi.

Expanded text:
ngeli, licet superbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici.bolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentandum non elegit diabolus, sed per quod animal permissus fuit, tentavit. Unde Aug.,
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ aus. trade.ꝙ caro pͥmi hominis
immortalitatem in se habuit: que per
alimoniam ciboꝵs conseruaret᷑ usq
ad tp̃s sue tͣnslationis in meliꝰ: qͣndo de
ligno uite comedet: ⁊ fieret õmo immor¬
talis: ita ut ñ posset mori. ¶Q ex p̾dic̾¬
tis conseqͥ uidet᷑. hominem de naturȩ suȩ
conditione quodam mͦ fuisse immorta¬
lem: s ñ omnino fieret immortalis nͥ
participato ligno uitȩ. ¶deo aliqui
dicunt ꝙ ĩmortalitatẽ de nata habebat.ͥqͥ
potat mori: que alioꝵ lignoꝵ esu pot̾at
genesim dicens. Hoc qͦ addo. talem cibum
illam arborem p̃stitisse: qͦ corpꝰ hominis
stabili sanitate firmaret᷑. ñ sic̃ ex alio cibos
inspiratione salubͥtatis occulta. Hic inni¬
e re uidet᷑: ꝙ cum aliis cibis posset corpus
sustentari: hoc cibo. indeficienti santant
firmaret᷑: Ex qͦ conseqͥ uidet᷑: ꝙ sic̃ in nati¬
sua uoluit habuit mortalicatem qͥnda.
immortalitatem in natura stii habuerit.
ligno uite. huic sententie ñ contdicant:

Expanded text:
dere quod caro primi hominis immortalitatem in se habuerit, quae per alimoniam ciborum conservaretur usque ad tempus suae translationis in melius, quando de ligno vitae comederet, et fieret omnino immortalis, ita ut non posset mori. 6. Quod ex praedictis consequi videtur hominem de naturae suae conditione quodammodo fuisse immortalem, sed non omnino fieret immortalis, nisi participato ligno vitae. Ideo aliqui dicunt, quod immortalitatem de natura habebat, qua poterat non mori; quae aliorum lignorum esu poterat Genesim dicens: Hoc quoque addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in natura sua habuit mortalitatem quamdamimmortalitatem in natura sua habuit, id ligno vitae, huic sententiae non contradicant,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse c̾ator. ł angls aliqͥs. s homo omnib aĩa¬
libus nõia imposuit uñ ostendit᷑. ꝙ sin¬
guloꝵs noticiam homo ipse habuerit. Qe
enim ꝓpt̾ illum creata erant. ⁊ ab illo re¬
genda. ⁊ disponenda erant: omniũ horũ
ds illi ⁊ scĩam tͥbuit. ⁊ ꝓuidentiam atq¬

Expanded text:
e Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuerit. Quae enim propter illum creata erant, et ab illo regenda, et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atq
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ñ edamꝰ om̃s homines pͥmos. ante
peccatum genitalib m̃bͥs ad ꝓc̾ationẽ
imꝑare potuisse. sic̃ cetis in qͦlibet oꝑe
sine uoluptatis pruritu utunt᷑. Inc̃dibi¬
le enĩ ñ ẽ. dm̃ talia fecisse illa corpora:
ut siũ peccassent. illis m̃bͥs sic̃ pedibus
minarent. ł cum dolore parerent: s pꝰ
pecc̃m. motum illum mertierunt: qͣm
nuptiȩ ordinant: continentia cohibe I.
Infirm itas enim ꝓna mruinam t̾pitudiniᷤ.
excipit᷑ honestate nuptiali. ⁊ q. saniꝰ eẽt ĩ offi¬
nis. ⁊c̃ Cmissi qͥdem de paradyso. conue

Expanded text:
Cur non credamus primos homines ante peccatum genitalibus membris ad procreationem imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus minarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est offi. Emissi quidem de paradis
Abbreviated transcription (Latin):
De t̾mino uͦ tp̃ris qͦ trans feret᷑ ad spialẽ
celestemq uitam: certum aliqͥd scͥptura
ñ tradit: uiõ ambiguum est utr̃ paren¬
tes filiis genitis ꝑfectaq humani officii
iusticia. ad meliorem statum transferen¬
tur:. ñ ꝑ mortem. s ꝑ aliqͣm mutationem.
anpatsi aliqͦ statu uite manerent. lig¬
nouite utentes:.donec filii ad eũ statum
ꝑuenirent: ⁊ sic impleto numero. omnes

Expanded text:
De termino autem quo transferrentur ad spiritualem coelestemque vitam, certum aliquid Scriptura non tradit, et ideo ambiguum est, utrum parentes, filiis genitis, perfectaque humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae manerent ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent; et sic, imple
Abbreviated transcription (Latin):
S qr̃ qͦmͦ .uii. die dicat᷑ ds cõpleuisse
opꝰsuum: cum ab omni oꝑe. illo die qͥ¬
euerit: nec aliq genus rerum fecerit.
alia trans latio ħt. consummauit ds die
Mͦ. oꝑasua. que nicħ questionis affert:
qr manifesta fc̃. q̃ in eofacta st̃. ⁊ omniũ
consũmatio. eo die ꝑfecta ẽ: sic̃ scͥptura
ostendit. eum ait. Uidit ds cuncta qͦ
fecerat: & erant ualde bona. Omnia
quidem naturalit̾ bona erant: incħ¬
ꝙ insu i nat᷑a uitui habentia. ⁊ sunt bo¬
na que condidit ds: ⁊̃ singła. Si mul

Expanded text:
septimo die dicatur Deus complesse opus suum, cum ab omni opere illo die requieverit, nec aliquod genus novum rerum fecerit. Alia translatio habet: Consummavit Deus die sexto opera sua; quae nihil quaestionis affert quia manifesta sunt quae in eo facta sunt, et omnium consummatio eo die perfecta est, sicut Scriptura ostendit cum ait: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona. Omnia quidem naturaliter bona erant, nihilque in sui natura vitii habentia; et sunt bona quae condidit Deus etiam singula.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ immortał factꝰ sit hõ p̃ aliis animan¬
tib ⁊ qͣmͦ c̃ illis communem acceꝑit
alimoniam: s alia est immortalitas carnis.
egebit refectione ciboꝵs: qr nulla pot̾it ẽẽ
defect̾io. Earo adȩ. ante pecc̃m. ita immor¬
talisẽ cata: ut ꝑ alimoniam adiuta.
eẽt mortis ⁊ doloris erꝑs. Sic gͦ immortał
⁊ incorruꝑtibilis condita ẽ caro homi

Expanded text:
odo immortalis factus sit homo prae aliis animantibus: et quomodo cum illis communem acceperit alimoniam. Sed alia est immortalitas carnis n tunc egebit refectione ciborum, quia nulla poterit esse defectio. Caro de Adae ante peccatum ita immortalis creata est, ut per alimoniam adjuta esset mortis et doloris expers. Sic ergo immortalis et incorruptibili
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit appetebant. Alia oppositio cir
pena peccat:. si ũ peccarent: famem ñ senti¬
rent. s sine fame: suꝑfluum uideret᷑ come¬
dere. Uñ putant qͥdam. eos cib non indi¬
sinon peccarent. Responsio. dd ꝙ. dici
p̃ꝙ famẽ uere defectꝰ est ⁊ pena petcati.ẽ.
enim immodatꝰ appetitꝰ edendi. Cui non
subiacuisset homo: si ñ peccasset. s ꝓcul
dubio peccaret: nͥ hc defectum cibo pͥue¬
nret: habebat enim nat᷑alem appetitũ.
a modatum: cui ita satiꝰ faciendũ erat. ne
defectꝰ famis sentiret᷑. ¶Siẽ non fuit ex
uitio. s ex nat᷑e conditione erat. ꝙ ante
pecc̃m homocibis indigebat. ita ex
uitio ñ eẽt. s de nat᷑a. si hominis ꝯditio.
in pͥncipio suo.i. in pͥmo parente. a ꝑfe¬
cto inchoata. in subsequenti ꝓpagitiõe.
amodico ad maiora ꝓficet: ut .s. ꝑint̾¬

Expanded text:
naturaliter appetebant. §. Item opponitur: Cum peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indisi non peccassent. Ad quod dici fames vere defectus est et poena peccati. Est enim immoderatus appetitus edendi, cui non subjacuisset homo si non peccasset; sed procul dubio peccaret nisi hunc defectum cibo praeveniret. Habebat enim naturalem appetitum et moderatum, cui ita satisfaciendum erat, ne defectum famis sentiret. Sicut ergo non ex vitio, sed ex naturae conditione erat quod ante peccatum homo cibis indigebat, ita non ex vitio esset, sed de natura, si hominis conditio in principio suo, id est, in primo parente a perfecto inchoata, in subsequenti propagatione a modico ad majora proficeret; ut, sci
Abbreviated transcription (Latin):
uit enim a qͦ creatꝰ fuerat: ñ eomͦ cog¬
noscendi qͦ ex auditu solo ꝑcipit᷑. qͦmͦ a
c̾dentib absens querit᷑. s a qͣdam int̾io¬
ri aspiratione. qͣ di p̃sentiam contempla¬
batur: ñ tam̃ ita excellent̾. sic̃ post hanc
uitam sc̃i uisuri ft: neq in enigiate. cat¬
qualit̾ in hac uita uidemꝰ. ¶De sui cogni

Expanded text:
rat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neque ita in aenigmate qualiter in hac
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. ⁊ qualit̾ incede deb̾et. qͥd agere qͥd õ
cauere. intellexit.Si hors noticiam ñ ha¬
buisset: ñ ẽẽt reꝰ p̃uaricationis. neq se ip¬
sum cognouisset. ¶Utrum homo p̃sciꝰ
fuit coꝵs. que sͥ futura erant. Hic arttem
sciuerit:⁊ similit̾. si p̃scierit bona que
habiturꝰ fuisset. si in obedientia ꝑstitis¬

Expanded text:
esset, et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere, intellexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis, neque seipsum cognovisset. Utrum homo praescius fuerit eorum quae sibi futura erant. 6. Si autem sciverit, et similiter praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitis
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ infirmitati m̃tis. congruit hec infia¬
mitas carnis. his ub tudet᷑ insinuari
ꝙ filii etiam partitli. officus mbroꝵ
ualerent uti. Quibdam ñ absurde
placuit.ꝙ. filii parituli nascerentur.
accessum temporis. in statura & in alis¬

Expanded text:
eque infirmitati mentis congruit haec infireque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis videtur insinuari quod filii etiam parvuli officiis membrorum valerent uti. 6. Quibusdam non absurde placuit quod filii parvi nascerentur, et per accessum temporis in statura et in ali
Abbreviated transcription (Latin):
m̃brors officii: an ꝑ interualla tp̃rm eo
mͦ qͦ nunc fit ꝑfectionem stat᷑e. ⁊ usum
m̃broꝵs recepti eẽnt: de auctoritatib
diffinitum non habemꝰ. Ambigua au¬
gustini u̾ba ponit. uͥ tñ uidet᷑ innuere
ꝙ filii etiam paruuli possent membro¬
rum uti officus. Et sup hoc auo. am¬
bigue loqͥt᷑. Mouet nos inquit. si pͥmi bo¬
mines ñpeccassent. utrum tales filios es
paruulos nasci. d quamius erigua pars
corporis ste costa. N tam̃ ꝓpt̾ hoc paruulã
iuro coniugem fecit. Uñ ⁊ eiꝰ filios poterat
ommpotentia ꝯ dr toris. mor natos gn¬
des facẽ. S ut hoc omittam: pot̾at cert
eis p̾stare.ꝙ. multis anmalib p̾sttite qͥ¬
rum pulli quamius sint partiuli. an
mox tit nascunt᷑ currunt: ⁊ matressi¬
quunt᷑. Ccont᷑ homini nato. nͨ ad ies¬
sum pedes idonei sunt: nec manꝰ saten
ad scalpendum habiles: ⁊ urta se man¬
mis positis. nascentes magis possunt
esurientes flere: quam sungere. ꝓpru¬

Expanded text:
mbrorum officiis, an per intervalla temporum eo modo quo nunc fit perfectionem staturae et usum membrorum recepturi essent, de auctoritatibus definitum non habemus. 5. Ambigua Augustinus verba ponit, ubi tamen videtur innuere quod filii et parvuli possent membrorum uti officiis. Et super hoc Augustinus ambigue loquitur. Movet nos, inquit, si primi homines non peccassent, utrum tales filios essparvulos nasci: sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit, unde et ejus filios poterat omnipotentia Creatoris mox natos grandes facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe eis praestare quod multis animalibus praestitit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen mox ut nascuntur currunt, et matrem sequuntur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, propri