comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te: sibona ẽ illa quo cunctȩ refe¬
runtur: Si autem praua ẽ: praue
sunt om̃s: E ideo rectarum uolun-¬
tatum conexio. iter est quoddam
ascendentium adbeatitudinem:
quod certis uelut passibus agitur:
Prauarum autem atq distortarũ
uoluntatum implicatio: iuncłm
est quo alligabitur. qui hoc agit
ut ꝓiciatur intenebras exteriores:
Beati ergo qui factis & moribus
cantant. canticum graduum: et
ue his qui trahunt peccata sua. sic̃
restem longuam: Sic est autemre¬
quies uoluntatis quem dicinus
finem: si adhuc refertur ad aluid:
quemadmodum possumus dicere:
requiem pedis ẽẽ inambulando.
cd̾mponitur: unde alius innitat᷑.
quo passib ꝑgitur: Si autem ali¬
quid ita placet. ut in eo cum aliqͣ
delectatione uoluntas acquiescat:
nondum est tamen illud quoten¬
ditur: sed&r hoc si refertur ad ali¬
ud. deputetur non tanquam patria
ciuis: sed tanquam refectio. uł etiã
mansio uiatoris:UiI.
quidem quamẽ ista insensibilib¬

Expanded text:
tae, si bona est illa quo cunctae refetae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refertur ad aliud, ut deputetur non tanquam patria civis; sed tanquam refectio, vel etiam mansio viatoris. quidem, quam est ista in sensibilibu
Abbreviated transcription (Latin):
quisq uidere cicatricem. ut inde
doceat uulnus fuisse: aut si uelit
iuidere fenestram: ut ꝑ fenestram
uideat transeuntes: Omnes iste.
atq alie tales uoluntates. suos ꝓpͥ¬
is fines habent. qui referantur ad
sinem illius uoluntatis. qua uolu¬
mus beate uiuere :& adeam ꝑueni¬
it uitam. que non referatur ad
aluid: sed amanti ꝑ se ipsã fufficiat
Uoluntas ergo uidendi. finem
habet iusionem : & uoluntas hãc
rem udendi: finem habet huius
iti uisionem: Uoluntas gͦ uiden¬
di cicatricem finem suum expecit:
hoc est uisionem cicatricis: & ad
tam ultra non ꝑtinet: Uoluntas
aum probandi uulnus fuisse.
alia quedam uoluntas ẽ. quam¬
uis ex illa religetur: cuius item
finis ẽ. probatio uulneris: & uo¬
luntas uidendi fenestram. fene
stre finem habet uisionem: Alt̾a
est enim quȩ ex ista nectitur uo¬
luntas. ꝑ fenestram uidendi tran¬
scuntes: cuius item finis est. uisio
tanseuntium: Recte autem sirat
uoluntates om̃s sibimet religa¬

Expanded text:
quisque videre cicatricem, ut inde quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo videndi, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, et ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religa
Abbreviated transcription (Latin):
mandum sensum cernendo corpñ
ammouit: sed nondum erat pla¬
citum: Quomodo enuim placeret.
quod nondum erat uisum: Pla¬
citum autem quicta uoluntasẽ.
Idõq nec quasi prolem usionis
possumus dicere uoluntatem q̃
erat ante iusionem: nec quasi pa¬
rentem. quia non est ex uolunta¬
te: sed ex iuso corpore formata et
tatis & requiem. possumus recte
dicere uisionem: ad hoc dum tarit
unum: Neq enuim ꝓpterea nichil
aliud uolet: quia uidit aliquidqͥ
uolebat:
Non itaq omnino ipsa uolunta
hominis. cuius funs non est
nisi beatitudo. sed adhoc unum
interim uoluntas uidendi finem
non habet nisi uisionem: suie id
referat ad aliud. suie non referat:
Si enim non referat ad aliud uisi¬
onem. sedtantum uoluit ut uide¬
ret: non est disputandum. quo¬
modo ostendatur finem uolunta¬
tis ẽẽ uisionem: manifestum ẽ eñ
Si autem referat ad aliud. uult
utiq aliud: nec iamuidendi ud¬
luntas erit: Aut si uidendi. non
hoc uidendi: tanquam si uelit

Expanded text:
mandum sensum cernendo corpori mandum sensum cernendo corpori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, quod nondum erat visum? Placitum autem quieta voluntas est. Ideoque nec quasi prolem visionis possumus dicere voluntatem, quia erat ante visionem; nec quasi parentem, quia non ex voluntate, sed ex viso corpore formata et tatis et requiem possumus recte dicere visionem, ad hoc duntaxat unum. Neque enim propterea nihil aliud volet, quia videt aliquid quod volebat. Non itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis esse visionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit
Abbreviated transcription (Latin):
liquid aliud adhibetur corpori. ut
ex illo formetur: idest sensus uri¬
dentis: Quocirca id amare alienari
est: Itaq uoluntas quȩ utrumq
coniungit. quasi parentem ⁊ qͣsi
prolem : magis sp̃alis est. quam u¬
trumlibet illorum: Nam corpus
illud quod cernitur: omnino sp̃ale
non est: Uisio uero que fit insen¬
su: habet ammixtum aliquid sp̃a¬
le: quia sine anuma fieri ñ potest:
Sed non totum unum ita ẽ: qm̃
ille qui formatur corporis sensus
est: Uoluntas gͦ que utrumq con¬
iungit: magis ut dixi sp̃alis ag¬
noscitur: E ideo tanquam ꝑsonã
sp̃c. insinuare incipit in illa tri¬
nitate: Sed magis ꝑtinet ad sen¬
sum formatum: quam ad illud
corpus unde formatur: Sensus
enim animantis & uoluntas. ani¬
me est. non lapidis: aut alicuuis
corporis quod uidetur: Honenĩ
abillo quasi parente procedit.
sed nec ab ista quasi prole: hoc
est uisione ac forna quȩ insen¬
suest: Prius enim quam iusio
fieret. iam erat uoluntas que for¬

Expanded text:
liquid aliud adhibetur corpori, ut liquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Visio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque conjungit, magis, ut dixi, spiritualis agnoscitur, et ideo tanquam personam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam erat voluntas, quae for
Abbreviated transcription (Latin):
summe bonus ẽ: Inquantum g
bonum ẽ quicquid ẽ. in tantum
scilicet. quamuis longe distantẽ.
habet tamen nonnullam in se si¬
militudinem summi boni: & sina¬
turalem: utiq rectam & ordinatã:
Si autem uiciosam: utiq turpem
atq ꝑuersam: Nam & animȩ inp¬
sis peccatis suis. non nisi quandam
similitudinem dĩ suꝑbe & p̃poste¬
re. & ut ita dicam seruili lib̾tate
sectantur: Ita nec primis parenti¬
bus nr̃is persuaderi peccatum
posset: nisi diceretur. eritis sicut
dii: Non sane omne qd increat᷑is
aliquomͦ simile ẽ dõ. etiameius
imago dicenda ẽ: s ipsa sola qui su¬
ꝑior ipse solus ẽ: Ea quippe de illo
prorsus exprimitur:inter quam
& ipsum. nulla interiecta natura
ẽ Uisionis igitur illius. idẽ for¬
me que fit in sensu cernentis. qͣsi
parens ẽ forma corporis. ex qua fit:
sed parens illa non uera. unde nec
ista uera proles est: Neq enim oĩ¬
no id inde gignitur: quoniam a¬

Expanded text:
summe bonus est? In quantum ergo summe bonus est? In quantum ergo bonum est quidquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utiqm. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est. 9. Visionis igitur illius, id est formae quae fit in sensu cernentis, quasi parens est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam a
Abbreviated transcription (Latin):
illam trinitatem. que licet interrꝰ
maginetur. exteriora tamen una¬
gmnatur: sensibilium corporaliũq
uendorum causa peperit: Nuliꝰ
num eis uti posset etiam bene. nͥ
sensarum rerum imagines me¬
noria tenerentur: & nisi pars
marima uoluntatis in suꝑioribris
atq interioribus habitet. eaq ip¬
liquȩ commodatur. siue foris cor¬
porib suie intus imaginib eoꝵ.
nsi quicquid in eis capit. ad me¬
liorem uerioremq uitam referat:
itq in eo fine cuius intuitu hec
igenda iudicat acquiescat: quid
ald facimus. nisi quod nos apłs
facere ꝓhibet dicens. nolite confir¬
mari huie scło: Quaꝑpter non ẽ
sta trimitas unago dei: Exulti¬
laqiuippe id est corporã creatura.
qua suꝑior ẽ anima. in ipsa ani¬
ma fit ꝑsensum corporis: nec tam̃
est om̃imodo dissimilis: Quidemĩ:
Non pro suogenere. ac pro suo mo¬
dulo habet similitudinem dĩ. qͣn¬
doquidem fecit ds̃ omnia bona
ualde. non obaliud nisi quia ipse

Expanded text:
illam trinitatem, quae licet interius illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi quod nos Apostolus facere prohibet, dicens, Nolite conformari huic saeculo ? Quapropter non est ista trinitas imago Dei: ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse
Abbreviated transcription (Latin):
corporis interierit. non potest ad
e am uoluntas sensum reuocare ect¬
nentis: ita cum imago quam memo¬
ria gerit obliuuone deleta ẽ. ñ erit
quo animi aciem formandam. uo¬
luntas recordando recorqueat
n ꝗ p̃ualet animus non solum
oblita. uerum etiam ñ sensa. nec ex¬
ꝑta confingere : ea que ñ excidetũ
augendo. minuendo. commnutando.
& pro arbitrio componendo: sepe
imaginatur quasi ita fit aliquid
quod aut scit non ita ẽẽ: aut nesc̃
ita ẽẽ: In qͦ gñe cauñdũ ẽ. ne aut moñd¬
atur ut decipiat.: aut opinet᷑ ut aa¬
ei obst̃ imaginata phantasmata sis
nichil obsũt
pta sensibilia. & ietenta memori¬
i. sineq cupide appetantur. si
nuant: neq turpiter fugiantur.
i offendunt: Cum autem in his
uoluntas relictis melioribus auida
nolutatur. iminunda fit: atq ita
ecum adsunt. ꝑniciose. & cum ab¬
sint. ꝑniciosius cogitantur: Male
itaq iuuitur & deformiter. scd̃m
tuitatem hominis exterioris: qr

Expanded text:
corporis interierit, non potest ad corporis interierit, non potest ad eam voluntas sensum revocare cernentis: ita cum imago quam memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo aciem animi formandam voluntas recordando retorqueat. Sed quia praevalet animus, non solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut deei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et
Abbreviated transcription (Latin):
to uehementior fuerit: tanto expres¬
sius formatur acies. siue sentientiꝰ
ex corpore quod in loco adiacet: siue
cogitantis ex imagine corprĩs. quȩ
memoria continetur:  uod gͦ est
ad corporis sensum aliquod corpꝰ
in loco:hoc est ad animi aciem. si¬
militudo corpr̃is inmemoria: Et
quod est aspicientis uisio ad eam
speciem corpr̃is exqua sensus for¬
matur: hoc est uisio cogitantis ad
imaginem corporis inmemoria
constitutam. ex qua formatur acicꝰ
animi: & qd ẽ intentio uoluntatis
adcorpus uisum uisionemq copu¬
landam. ut fiat ibi quedam unitaᷤ
trium. quamius eorumsit dnisa
natura: hoc est eadem uoluntatis
intentio ad copulandam imagi¬
nem corporis que inest in memo¬
ria. et uisionem cogitantis: id est
formam quam cepit acies anumi
rediens ad memoriam. ut fiat et
hic quedam uiitas ex tribus. non
iam nature diuersitate discretis.
sed unius eiusdemq substantiȩ: qr
hoc totum intus est. & totum
unus animus:

Expanded text:
to vehementior fuerit, tanto expresto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogitantis ex imagine corporis quae memoria continetur. Quod ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex qua sensus formatur; hoc est visio cogitantis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, formam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam naturae diversitate discretis, sed unius ejusdemque substantiae; quia hoc totum intus est, et totum unus animus.
Abbreviated transcription (Latin):
pitis sensibus corpr̃is sicuti sunt
dormientium. aut ab interiore
compage turbatis sicuti sunt fu¬
rentium.aut alio quodammodo
alienatis. sicuti s̃ diuinantium
uł ꝓpħantium. animi intentio
quadam necessitate incurrat. in
eas quȩ occurrunt imagines:¬
aliqͣ siue ex memoria. siue alia aliqͣ occul¬
taui. ꝑ quasdam sp̃ales mixturaᷤ
similes sp̃ali substantiȩ: Ansic̃
sanis atq uigilantib interdum
contingit. ut cogitatione occu¬
pata se uoluntas auertat a sensib
atq ita formet anuni aciem. uariis
iaginibus rerum sensibilium:
tanquam ipsa sensibilia sentiantur:
Non tantum autem cum appetendo
in talia uoluntas intenditur. fiuitł
iste impressiones imaginumꝰs etiã
cum deuitandi & cauendi causara¬
pitur animus in ea contuenda quȩ
fugitat. unde non solum cupiendo.
sed etiam metuendo infertur uł sen¬
sus ipsis sensibilib: uł acies animi
formanda imaginibus sensibilium:
Itaq aut metus. aut cupiditas. qͣn¬

Expanded text:
pitis sensibus corporis, sicuti sunt pitis sensibus corporis, sicuti sunt dormientium, aut ab interiore compage turbatis, sicuti sunt furentium, aut alio quodam modo alienatis, sicuti sunt divinantium, vel prophetantium, animi intentio quadam necessitate incurrat in eas quae occurrunt imagines, sive ex memoria, sive alia aliqua occulta vi, per quasdam spirituales mixturas similiter spiritualis substantiae; an sicut sanis atque vigilantibus interdum contingit, ut cogitatione occupata voluntas se avertat a sensibus, atque ita formet animi aciem variis imaginibus sensibilium rerum, tanquam ipsa sensibilia sentiantur. Non tantum autem cum appetendo in talia voluntas intenditur, fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam cum devitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contuenda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, infertur vel sensus ipsis sensibilibus, vel acies animi formanda imaginibus sensibilium. Itaque aut metus aut cupiditas quan
Abbreviated transcription (Latin):
nt: atq ad eam que intꝰ cernitur
maginẽ penitꝰ c̃uert̾it : t̃ata oftndr si¬
militudo speciei corpr̃alis exp̃ssa
tememoria. ut nec ipsa ratio dis¬
arnere sinatur. utrum foris cor¬
hus ipsum uideatur: anintus ta
aliquid cogitetur: Nam ⁊ inter¬
lum homines. numia cogitatio¬
ne rerum uisibilium uł illecti
i territi. etiam huiusmodi re¬
pente uoces edider̃: quasi reuera
in mediis talibus actionib. suie
passionib uersarentur: & memi¬
ni me audisse a quodam. quod tã
exp̃ssam & quasi solidam speciem
feminei corpr̃is incogitando cer¬
nere soleret: ut ei sequasi misceri
sentiens. etiam genitalib flueret.
Tantum ht̃ uirum anima incor¬
pus suum. & tantum ualet ad in¬
dumenti qualitatem uertendam
atq mutandam: quomodo affi-¬
ciant᷑ inducus qui coheret indu¬
mento suo: Ex eodem genere af¬
fectionis etiam illudẽ: quodin
sompnis ꝑ imagines illudimur:
Sed plurimum differt. utrum so¬

Expanded text:
rterit, atque ad eam quae intus cernitur rterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus suum, et tantum valet ad indumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo homo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectionis etiam illud est, quod in somnis per imagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum so
Abbreviated transcription (Latin):
ita oblitos nos eẽ dicereinus. ist
omnino recolere ñ possemus:
Si autem acies recordantis nos
formaretur ex ea re quȩ erat i
memoria: nullomodo fieret uisis
cogitantis: S utriusq coniuns¬
tio. id est eius quam memoria de¬
net. & eus quȩ inde expͥmitut.
ut formetur acies recordantis
qua simillume s̃. ueluti unam fa¬
di apparere: Cum autem cogitan¬
us acies auersa inde fuerit. atq
so quod inmemoria cernebatur
aestiterit intueri: nich forme que
impressa erat. in eadem acie rema¬
nebit: atq inde formabitur. quo
tirsus conuersa fuerit. ut alia
igitatio fiat: Manet tam̃ illud
preliquit inmemoria. qͦ rursus
tum id recordamur conuertatur.
iconuersa formetur:atq unum
e refert aciem formandã. cõiun¬
gitq formatam: si ad interiorem
pbantasiam tota confluxerit. atq
ipresentia corporum que circum¬
ucent sensib corpr̃is. atq ab ipsis
sensib: corporis animi aciẽ oĩne aũ¬

Expanded text:
ita oblitos nos esse diceremus, ut ita oblitos nos esse diceremus, ut omnino recolere non possemus. Si autem acies recordantis non formaretur ex ea re quae erat in memoria, nullo modo fieret visio cogitantis: sed utriusque conjunctio, id est, ejus quam memoria tenet, et ejus quae inde exprimitur ut formetur acies recordantis, quia simillimae sunt, veluti unam facit apparere. Cum autem cogitantis acies aversa inde fuerit, atque id quod in memoria cernebatur destiterit intueri, nihil formae quae impressa erat in eadem acie remanebit: atque inde formabitur, quo rursus conversa fuerit ut alia cogitatio fiat. Manet tamen illud quod reliquit in memoria, quo rursus cum id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum et refert aciem formandam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino ave
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa. quomodo foris corpori obiec¬
to formandũ sensum ad mouebat. for¬
matumq uingebat: sic aciem re¬
cordantis animi conuertit ad
memoriam:ut ex eo qđ illa reti-¬
nuit ista formetur:& fit in cogi¬
tatione similis iusio Sic̃ autem
ratione discernebatur species ui¬
sibilis. qua sensus corporis forma¬
batur: & eius similitudo que fie¬
bat in sensu formato. ut ẽẽt uisio
alioquin ita erant conuinciȩ. ut
omnino una eademq putaretur.
sic illa phantasia.cum animus cogi¬
tat speciem uisi corporis. constat
excorporis similitudine quam me¬
moria tenet. & ex ea quȩ inde for¬
matur in acie recordantis animi:
tamen sic una & singularis appa¬
ret. ut duo quedam ẽẽ ñ inueni¬
antur. nisi uidicante ratione. qua
intelligimus aliud eẽ illud quod
inmemoria manet etiam cum ali¬
unde cogitamus: & aliud fieri cũ
recordamur. id ẽ ad memoriam it¬
dimus. & illic inuemmus eandẽ
speciem: Que si iam ibi non c̃ẽt

Expanded text:
ipsa quomodo foris corpori objecipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo quod illa retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis formabatur, et ejus similitudo quae fiebat in sensu formato ut esset visio alioquin ita erant conjunctae, ut omnino una eademque putaretur: sic illa phantasia, cum animus cogitat speciem visi corporis, cum constet ex corporis similitudine quam memoria tenet, et ex ea quae inde formatur in acie recordantis animi; tamen sic una et singularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in memoria manet, etiam cum aliunde cogitamus, et aliud fieri cum recordamur, id est, ad memoriam redimus, et illic invenimus eamdem speciem. Quae si jam non ibi esset,
Abbreviated transcription (Latin):
rursus uoluntas conuertat aciẽ.
ut inde formetur intrinsecus: sic̃
ex corpore obiecto sensibili. sensus
extrinsecus formabatur: .III.
tq ita fit illa trini
ex memorla & interna uisione.
& quȩ utrumq copulat uolunta¬
te: quȩ triacum in unum cogunt᷑.
ab ipso coactu  cogitatio dicit᷑
nec iam in his trib diuersa sub̃a ẽ:
Neq enu aut corpus illud sensi¬
bile ibi est. quod omnino discre¬
tum est ab animantis natura iaut
sensus corporis ibi formatur ut fiat
uisio. aut ipsa uoluntas idagit.
ut formandum sensum sensibili
corpori admoueat: in eoq forma¬
tum detineat.S ꝓ illa specie cor¬
poris quȩ sentiebatur extrinsecus.
succedit memoria.retinens illam
speciem quam percorporis sensum
combibit anima: proq illa uisio¬
ne que foris erat. cum sensus ex
corpore uisibili sensibili ͭ formare¬
tur: succedit intus similis uisio.
cum ex eo quod memoria tenet.
formatur acies anur: & absentia
corpora cogitantur: uoluntasq

Expanded text:
rursus voluntas convertat aciem, rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. tque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate. Quae tria cum in unum coguntur, ab ipso coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore sensibili formaretur, succedit intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque
Abbreviated transcription (Latin):
la.fetus plerumq produnt libi¬
matrum : qd cum magna
delectatione conspexerint: Quam
enim teneriora. atq ut ita dixerim
formabiliora sunt primordia semi¬
num ⁊ tam effi O caciter & capacit᷑
secuntur intentionem materne
animȩ. & que in ea facta ẽ phanta¬
siȩ: ꝑcorpus quod cupide aspexit:
Sunt exempla quȩ copiose comme¬
morari possint. s unum suffic̃ de
fidelissimis libris qđ fecit iacob. ut
oues & capre uarios colorib parerẽt¬
fetuis. supponendo eis uariata uir¬
gulta in canalib aquarum. quȩ
potantes intuerent᷑ eo temꝑe qͦ coi¬
rent: Sed anima rationalis defor¬
miter uiuit. cum scđm trinitatẽ
exterioris hominis uruit: id ẽ cũ
ad ea que forinsecus sensum corpo¬
ris formant. non laudabilem uo¬
luntatem qua hȩc ad utile aliquid
referat: sed ad turpem cupiditatem
qua his inherescat accommodat:
Quia & detracta specie corpr̃is quȩ
corpr̃aliter sentiebatur. remanet
inmemoria similitudo eius. quo

Expanded text:
tia, fetus plerumque produnt libitia, fetus plerumque produnt libimatrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo co Sed anima rationalis deformiter vivit, cum secundum trinitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝑtinet. ut & incorpore fiat: &
ꝑcorpus inanima: fit enim in
snsu qui neq sine corpore ẽ. neq:
sine anima: Tercium uͦ soluis ani¬
meẽ: quia uoluntas ẽ: Cum igitur
horum trium tam diuerse substan¬
ac sint. tamen in tantam coeunt
unitatem. ut duo priora. uix inter¬
cedente iudice ratione discerni ua¬
leant: species uidelicet corporis qd̃
iudetur. &x imago eius quȩ fit in
sensu idest uisio: Uoluntas autem
tantam ium habet copulandi hec
duo. ut & sensum formandum ad¬
moueat ei rei quȩ cernitur ⁊& in
ca formatum tencat: & si tam ui¬
olenta est ut possit uocari amor.
aut cupiditas. aut libido: etiam ce¬
ttrum corpus animantis uehem̃t
afficit. &x ubi non resistit pigrior
luriorq materies: in similem speci¬
tia coloremq commutat: Licet ui¬
dere corpusculum chameleontis.
ad colores quos iudet. facillima
conuersione uariari: Aliorum
autem animalium. quia non est
ad conuersionem facilis corpulen¬

Expanded text:
ita pertinet, ut in corpore fiat, et ita pertinet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est, neque sine anima. Tertium vero solius animae est, quia voluntas est. Cum igitur horum trium tam diversae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulen
Abbreviated transcription (Latin):
clauso illa intermoritur quȩ ad si¬
nistrum erat: & longum est. & re
presenti non necessarium modo q̃¬
rere atq disserere: quod enim ad
susceptam questionem sat ẽ. nisi
fieret in sensu nr̃o quedam imago
simillima rei cius quam cernimul
non secunctum ocłorum numerĩ
flamine species geminaretur. cum
quidam cernendi modus adhibit
fuerit. qui possit concursum sepi¬
rare radiorum: Ex uno quippe
ocło quolibet modo deducto. aut
impresso. aut intorto: si alter claus
est: dupliciter uideri aliquid qued
sit unum. nullo pacto potest: Iue
cum ita sint. tria hȩc quamis di¬
uersa natura. quemadmodumes
quandam unitatẽ contemꝑentua
meminimus. idẽ species corpris q̃
sensuz qd est uisio. sensusue formi
& uoluntas animi. que rei seusibili
sensum admouet. in eoq ipsamus¬
sionem tenet: horum primums
ẽ res ipsa uisibilis. non ꝑtinet ad
amimantis naturam. nisi cum cor¬
pus nr̃m cernimus: alterum aũt

Expanded text:
clauso illa intermoritur quae ad siclauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quamdam unitatem contemperentur meminerimus; id est, species corporis quae sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet. Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem
Abbreviated transcription (Latin):
dammodo gradatim deficiendo ua¬
riari: Nam & insertarum fenestra¬
rum cancelli. si eos forte intueba¬
mur. sepe in illis apparuere colori¬
bus ut manifestum sit: hanc affecti¬
onem nr̃osensui. ex ea re quȩ uideba¬
tur impressam: Erat gͦ etiam cum
uideremus. & illa erat clarior & ex¬
pressior: sed multum coniuncta cũ
specie rei eus quȩ cernebatur. ut
discerni omnino ñ posset: & ipsa
erat uisio Qum etiam cum lucerne
flaminula. modo quodam diuari.¬
catis radiis ocłorum. quasi gemi¬
natur:duȩ uisiones fuint: cum sit
res una que uidetur: Singillatun
quippe efficiuntur idẽ radii. de suo
quisq ocło emicantes. dum non si¬
nuntur in illud corpus intuendũ
pariter conuincteq concurrere. ut
unus fiat ex utroq contuitus: &
idõ siunum ocłm clauserimus: ñ
gemurum ignem. s sicuti ẽ unami
udebimus: Cur autem sinistro di¬
so illa species uideri definit quȩ
ad dextrum erat. uicissimq dextio

Expanded text:
dam modo gradatim deficiendo vadam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse in illo humore antequam
detraheretur anuli forma facta
ex anulo:que distinguenda ẽ abea
forma que in anulo est. unde ista
facta ẽ. que detracto anulo ñerit:
quamuis illa inanulo remaneat.
unde ista facta ẽ: Sic sensus ocłoꝵ.
non idõ non habet imaginem cor¬
poris quod uidetur. quam dui ui¬
detur: quia eo detracto ñ reman&:
Ac ꝑhoc tardioribus ingeniis dif¬
ficillime ꝑsuaderi potest. forma¬
ri insensu nr̃o imaginem rei uisi¬
bilis.cum eã udemus: & eandem
formain ẽẽ uisionem: S qui for¬
te aduerterint qđ commemorabo.
nonita inhac inquisitione labo¬
rabunt: Plerumq cum dui solẽ
attenderimus. uł queq luminaria:
&e deinde ocłos clauserimus: quasi
uersantur inconspectu quidem luci¬
di colores. uarie se commutantes:
& minus minusq fulgentes. donee
omnino desistant: quos intelligen¬
dum ẽ. reliquias ẽe forme illius q̃
facta erat insensir: cum corpus lu¬
cidum uideretur. paulatimq & quo¬

Expanded text:
fuisse in illo humore, antequam fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista facta est quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo maneat unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis quod videtur quamdiu videtur, quia eo detracto non remanet. Ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest, formari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quo
Abbreviated transcription (Latin):
mam corporis caꝑet: Idõq non
rossumus quidemdicere: qd̾ sensũ
gignat res iusibilis: gignit tamen
formam uelut similitudinem suã.
quȩ fit in sensu: cum aliquid ui¬
dñdo sñtimꝰ: S formã corꝑis qͦd iude¬
nꝰ. ⁊ formã q̃ ab illa in sensu uidnciᷤᷤ
sit. ꝑ eũdẽ sensũ ñ discernimꝰ: qm̃ tan¬
a c̃iunc tio̾est. ut ñ pateat discernẽ¬
di locꝰ: s raciõe colligim᷑. neqͣq̃ nos
potuisse sentire: nisi fieret in sensu
ño. aliqua similitudo conspec ti
coporis Neq enim cũ anulus
cre imprimitur. ideo nulla
imago facta est. quia non discer¬
nitur nisi cum fuerit separata: s
quoniam post ceram separatam
manet quod factum ẽ. ut uideri
possit. ꝓpterea facile ꝑsuadetur. qd̃
inerat iamcere forma imp̃ssa ex
anulo. & antequam ab illa separa¬
retur Si autem liquido humori
adiungeretur anulus: eo detracto
nichil imaginis appareroc: Nec idõ
tamen discernere ratio non debet.

Expanded text:
mam corporis caperet. Ideoque non mam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similitudo conspecti corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet,
Abbreviated transcription (Latin):
corpore sentientis animantis. cu
anima suo quodam miromͦ con¬
temꝑatur: tamen excorpore qͥd
uidetur. gignitur uisio idẽ sens
ipse formatur: ut iam ñ tantum
sensus. qui etiam intenebris ã
integer potest. dum est incoliuus¬
tas ocłorum: sed etiam sensus is¬
formatus sit: que uisio uocatus:
Gignitur gͦ ex re uisibili uisioᷤ
non ex sola nisi aosit & uidens
Quocirca ex uisibili & uidente
gignitur uisio. ita sane ut exuiden¬
ti sit sensus ocłorum. & aspicientis
uq intuentis intentio. Illa tamen
informatio sensus quȩ uisio dr̃.
asolo imprimatur corpr̃e quodui¬
actur ⁊idest are aliqua uisibili. qua
detracta nulla remanet forma: que
merat sensui. dum adeẽt illud qd̃
uid ebatur: Sensus tamen ipse re¬
manet. qui erat & priusquã illo¬
aliquid sentiretur uelut in aqua
uestigium tam dui ẽ. donec ipfum
corpus qd imprimitur inest: quo
ablato nullum erit.cum remaneat
aquaquȩ erat & antequam illã for¬

Expanded text:
corpore sentientis animantis, cui corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut jam non tantum sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio sensus, quae visio dicitur, a solo imprimatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili: qua detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur: sensus tamen ipse remanet qui erat et priusquam aliquid sentiretur; velut in aqua vestigium tamdiu est, donec ipsum corpus quod imprimitur inest; quo ablato nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat et antequam illam for
Abbreviated transcription (Latin):
ocłorum non ob aliud sensus cor¬
poris dr̃: nisi quia & ipsi oculi
membras̃ corporis & quamuis
non sentiat corpus exanime: aĩa
tamen commixta corpori ꝑ in¬
strumentum sentit corporeum:
& idem instrumentum sensus
uocatur: qui etiam passione cor¬
poris cum quisq excecatur int̃¬
ceptus extinguitur. cum idẽ ma¬
neat animus: & eius intentioli¬
minibus amissis non habeat
quidem sensum corporis. quen
uidendo extrinsecus corpori ad¬
iungat. atq in eo uiso figat aspec¬
tum inisu tamen ipso indicet se
ad empto corporis sensu. nec ꝑire
potuisse nec minui:Manet enu
quidam uidendi appetitus integi
siue id possit fieri. suie non possit
Hec igitur tria. corpus quod iudaͥ
& ipsa uisio. & quȩ utrumq con¬
iungit intentio: manifesta s̃ ad
dinoscendum. non solum ꝓpr̃ ꝓpͥa
singulorum. uerum etiam ꝓꝓter
differentiam naturarum: atq us
his cum sensus non procedat ex
corpore illo quod uidetur. sedex

Expanded text:
oculorum non ob aliud sensus coroculorum non ob aliud sensus corporis dicitur, nisi quia et ipsi oculi membra sunt corporis: et quamvis non sentiat corpus exanime, anima tamen commixta corpori per instrumentum sentit corporeum, et idem instrumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habeat quidem sensum corporis quem videndo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu, nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive non possit. Haec igitur tria, corpus quod videtur, et ipsa visio, et quae utrumque conjungit intentio, manifesta sunt ad dignoscendum, non solum propter propria singulorum, verum etiam propter differentiam naturarum. 3. Atque in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
quod uidere posset cum inaliquid
uisibile incurreret: uł uisio quȩ fit
in sensu ex uisibili corpore. eui iam
coniunctum est. & udetur: sensꝰ¬
extrinsecus. uł sensus formatus
extrinsecus. ad animantis naturã
ꝑtinet. omnino aliam quam est
illud corpus. qd uidendo sentimus:
quo sensus non ita formatur. ut
sensus sit sedut uisiosit: Nam sen¬
sus & ante obiectum rei sensibilis
nisi ẽẽt innobis: non distaremus
acecis dum nichil uidemus: siue
in tenebris. siue clausis luminib:
Hoc autem distamus qd nob̃ in est
& non uidentib quo iuidere possi¬
mus. qui sensus uocatur illis uͦ
non inest: nec aliunde nisi quod
eo carent. ceci appellantur: Itemq
illa animi intentio. que in ea re
quam uidemus sensum tenet.
atq utrumq coniungit. ñ tantũ
ab ea re uisibili natura differt.
quando quidem iste animus. illud
corpus ẽ: sedab ipso quoq sensu.
atq uisione. quoniam solius a¬
nuni ẽ hȩc intentio: Sensus aũt

Expanded text:
quod videre posset, cum in aliquid quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel visio quae fit in sensu ex visibili corpore, cum jam conjunctum est et videtur; sensid est sensus formatus extrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum nihil videmus, sive in tenebris, sive clausis luminibus. Hoc autem distamus, quod nobis inest et non videntibus, quo videre possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atque visione: quoniam solius animi est haec intentio: sensus autem
Abbreviated transcription (Latin):
hotest: quod utiq iam ẽẽ poterat
& antequam uideretur: Deinde ui¬
is que nonerat priusquam tem
illam obiectam sensui sentiremus:
Tercio quod in eare que uidetur. ꝗͣ¬
dui uidetur. sensum detinet ocłoꝵ:
id est animi intentio: In his igitur
tribus. non solumẽ manifesta distinc¬
tio. sed etiam discreta natura: Pri¬
mrum quippe illud corpus uisibile.
longe alteruis nature est. quamsen¬
sus ocłorum: quo sibimet incidente.
fit uisio ipsa: Quȩ uisio quidaliud
quam sensus. ex ea re que sentitur
informatus. apparet: Quamuis re
uisibili detracta. nulla sit. nec ulla
om̃ino ẽẽ possit talis uisio. sicorpꝰ
nonsit quod uideri queat: nullo
modo tamen eiusdem substanciȩ ẽ
corpus. quo formatur sensus ocłoꝵ.
cum idem corpus uidetur&e ipsa
forma que ab eodem imprimitur
sensui: quȩ uisio uocatur: Corpus
enim auisu insua natura separabile
est: Sensus autem qui iamerat iN
animante. etiam pruisꝗͣ uideret.

Expanded text:
potest; quod utique jam esse poterat, potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud, quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod videri queat: nullo modo tamen ejusdem substantiae est corpus quo formatur sensus oculorum, cum idem corpus videtur, et ipsa forma quae ab eodem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in animante, etiam priusquam videret
Abbreviated transcription (Latin):
ibi appetat requiem. unde traxit in¬
firmitatem: Cuius egritudini con¬
gruendum ẽ. ut siquando interiora
spiritalia accominodatius distin¬
guere. atq facilius insinuare cona¬
mur: de corporalibus excerioribus.
similitudinum documenta capia¬
mus: Sensu igitur corporis exterior
homo preditus. sentit corpr̃a : et
iste sensus quod facile aduertitur.
quinquiꝑtitus ẽ. udendo. audien¬
do olfaciendo. gustando.tangendo:
Sed & multum est & non necessari¬
um. ut om̃s hos quinq sensus. id
quod querimus interrogemus Nd
eium nob unus eorum renunciat.
cuam in ceteris ualet. Itaq potis¬
simum testimonio utamur ocłoꝵ:
Is enim sensus corpris maxime
recellit: &r est uisioni mentis ꝓsui
generis diuersitate uicinior:¬
Uumigitur aliquod corpus ui¬
demus: hec tria qd facillimum
Et consideranda s̃ & dinoscenda:
Primo ipsares quam uidemus. si¬
ue lapidem. siue aliquam flammã.
siue quid aliud quod iuderi ocłis

Expanded text:
ibi appetat requiem unde traxit inibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interrogemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate viciniorum igitur aliquod corpus videmus, haec tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis
Abbreviated transcription (Latin):
qui creauit eum: cum & alio locodi¬
cat. & si exterior homo nr̃ corrum¬
pitur. sed interior renouatur. dedit
indiem: In hoc gͦ qui corrumpit᷑
queramus quemadmodum possu¬
mus quandam trinitatis effigiem
&e si non expressiorem: tamenfortas¬
sis ad dinoscendum faciliorem: He¬
q enim frustra ce iste homo dr̃ nisi
quia inest ei nonnulla interiorissi¬
militudo: &e illo ipso ordine conditi¬
onis nr̃ȩ. quomortales atq carnale
effecti sumus. faciluis & quasi fa¬
miliarius uisibilia quam intelligi¬
bilia ꝑtractamus: cum ista sint ex¬
terius. illa interius: & ista sensu
corporis sentiamus. illa m̃te intil¬
ligamus: nosq ipsianimi nonscn¬
sibiles simus. id est corpora: sed in¬
telligibiles. quoniam uita sumuis.
Tamen ut dixi tanta facta ẽ incor¬
poribus consuetudo. & ita in hec
miro modo relabens. foras senra
ꝓiecit intentio: ut cum abincerto
corpoꝵ ablata fuerit. ut inspũ
multo certiore ac stabiliore cogta¬
tione figatur: refugiat ad ista st

Expanded text:
avit eum: cum et alio loco dicat, Et si exterior homo noster corrumpitur, tamen interior ronovatur de die in diem . In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen, ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & ipsa nr̃a facies absens ab
aspectu nr̃o ẽ: quia nonibi ẽ. quo
ille dirigi potest: Sed cum dicicum
menti cognosce te ipsam. co ietuqͥ
intelligit qd dictum ẽ te ipsamcos¬
noscit se ipsam: nec obaltud quan
eo quod sibi presens ẽ: Si autem cõ
dictũ ẽ ñ intellig̃: ñ utiq fac̃ hoc gͥ
ei precipitur ut faciat: quod cum

Expanded text:
Nam et ipsa nostra facies absens ab Nam et ipsa nostra facies absens ab aspectu nostro est, quia non ibi est quo ille dirigi potest. Sed cum dicitur menti, Cognosce te ipsam, eo ictu quo intelligit quod dictum est, Te ipsam, cognoscit se ipsam; nec ob aliud, quam eo quod sibi praesens est. Si autem quod dictum est non intelligit, non utique facit. Hoc igitur ei pr