comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ audirẽ ñ tam̃ gn̾alit̾ singła meminissẽ. Q enĩmͥ nar¬
rat u̾bi gra aliquẽ montẽ silua exutũ. & oleis indutũ. mͥ nar¬
rat qͥ meminerĩ species & montiũ & siluarũ & olearũ: quas
si oblitus cẽm. qͥd dicerae omĩno nescirẽ. & idõ narrationẽ
illã cogitare ñ possem. Ita fit ut ominis qͥ corporalia cogitat.
siue ipse aliquid confingat. siue audiat aut legat. ut prete¬
rita narrantẽ uł futura p̾nuntiantẽ: ad memoriã suã recͥ¬
rat. & ibi reꝑiat modũ atq m̃surã omiũ formarũ quas co¬
gitans intuetur. Nã neq colorẽ quẽ nunꝗͣ uid̾it. neq figurã
corporis. nec sonũ quẽ nunꝗͣ audiuit. nec saporẽ quẽ ñꝗͣ gusta¬
uit. nec odorẽ quẽ nunꝗͣ olfecit. nec ullã ẽtrectationẽ corporis
quã nunꝗͣ sensit: pot̾ quisꝗͣ omnino cogitare. Ac si ꝓpt̾ea ne¬

Expanded text:
primum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narprimum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narrat, verbi gratia, aliquem montem silva exutum, et oleis indutum, ei narrat qui meminerim species et montium et silvarum et olearum; quas si oblitus essem, quid diceret omnino nescirem, et ideo narrationem illam cogitare non possem. Ita fit ut omnis qui corporalia cogitat, sive ipse aliquid confingat, sive audiat, aut legat vel praeterita narrantem, vel futura praenuntiantem, ad memoriam suam recurrat, et ibi reperiat modum atque mensuram omnium formarum quas cogitans intuetur. Nam neque colorem quem nunquam vidit, neque figuram corporis, nec sonum quem nunquam audivit, nec saporem quem nunquam gustavit, nec odorem quem nunquam olfecit, nec ullam contrectationem corporis quam nunquam sensit, potest quisquam omnino cogitare. At si propterea ne
Abbreviated transcription (Latin):
Quãꝗͣ sepissime credamꝰ &̃ uera narrantib. quȩ ipsi sensib
ꝑceꝑunt. Quȩ cũ in ipso auditu qũ narrant᷑ cogitamꝰ: non
uidet᷑ ad meinoriã retorqueri acies. ut fiant uisiones cogi¬
tantiũ. Heq enim ea nob̃ recordantib s alio narratte co¬
gitamꝰ. Atq illa tͥnitas u̾ hic uidet᷑ expleri. quȩ fit cũ species
in memoria latens. & uisio recordantis t̾cia uoluntate copu¬
lant᷑. Non enĩ qͦd latebat in memoria mea: s qͦd audio co¬
gito. cum aliquid mͥ narrat᷑. N ipsas uoces loquentis dico. ue
quisꝗͣ putet in illã me exisse tͥnitatem quȩ foris in sensibilib
& in sensib agit᷑: s eas cogito corpoꝵ species. que narrans ũb
souisq significat: quasutiq ñ reminiscens s audiens cogito.
S si diligñtiꝰ consideremꝰ: nec tc̃ exxeditur memoriȩ modꝰ. Ne
enĩ uł intellig̾e possem narrantẽ: si ea q̃dic̃ & si c̃cexta tunc

Expanded text:
quam saepissime credamus etiam vera narrantibus, quae ipsi sensibus perceperunt. Quae cum in ipso auditu quando narrantur cogitamus, non videtur ad memoriam retorqueri acies, ut fiant visiones cogitantium: neque enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogitamus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod audio, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse trinitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas narrans verbis sonisque significat; quas utique non reminiscens, sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus, nec tunc exceditur memoriae modus. Neque enim vel intelligere possem narrantem, si ea quae dicit, et si contexta tunc
Abbreviated transcription (Latin):
mã quã cepit acies animi rediens ad memoriã. ut fiat
& hic quedam unitas ex trib. ñ iã nat᷑e diu̾sitate discre¬
tis: s unius eiusdẽq substantiȩ. quia hoc totum intꝰ est
int̾ierit. ñ pot̾ ad eam uoluntas sensum reuocare cernentis.
ita cũ imago quam memoriã gerit obliuione deleta ẽ. ñ¬
ñ erit quo animi aciem formandam uoluntas recordando
ñ solum oblita. uerum &ẽ ñ sensa nec exꝑta confing̾e.
ea quȩ ñ exciderunt augendo. minuendo. & commu¬
tando. & ꝓarbitrio componendo: sepe imaginat᷑ quasi ita¬
sit aliquid: qͦd aut scit ñ ita eẽ. aut nescit ita ẽẽ. In qͦ gen̾e ca¬
uendũ ẽ. ne aut m̃tiat᷑. aut decipiat. aut opinet᷑. aut decipiat᷑.
Qͥb duob malis euitatis: nicħ ei obsunt inaginata pbantas¬
mata. sic̃ nicħ obsunt exꝑta sensibilia & retenta memorit̾: si

Expanded text:
mam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat mam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam naturae diversitate discretis, sed unius ejusdemque substantiae; quia hoc totum intus est, interierit, non potest ad eam voluntas sensum revocare cernentis: ita cum imago quam memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo aciem animi formandam voluntas recordando n solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obs
Abbreviated transcription (Latin):
enda quȩ fugiat: unde ñ solum cupiendo. s ã metuendo
infertur. uł sensus ipsis sensibilib. uł acies animi forman¬
di imaginib sensibilium. Itaq aut metus aut cupiditas
quanto uehem̃tior fuerit. tanto expressius format᷑ acies. si¬
ue sentientis ex corpore quod in loco adiacet. siue cogitantis
ex imagine corporis. quȩ memoria continet᷑. Qod gͦ ẽ ad
corporis sensum aliqͦd corpus in loco: hoc ẽ ad animi aci¬
em similitudo corporis in memoria. Et qͦd ẽ aspicientis
uisio ad eam speciẽ corporis ex qua sensus format᷑: hoc est
uisio cogitantis ad imaginẽ corporis in memoriã constitutã.
ex qua formatur acies animi. Et qͦd ẽ intentio uolunta¬
tis ad corpus uisum uisionemq copulandã. ut fiat ibi
quedã unitas trium ꝗͣuis eoꝵ sit diu̾sa natura: hoc est
eadem uoluntatis intentio ad copulandã imaginẽ cor¬
poris quȩ ẽ in memoria & uisione cogitantis. idest for¬

Expanded text:
enda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, enda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, infertur vel sensus ipsis sensibilibus, vel acies animi formanda imaginibus sensibilium. Itaque aut metus aut cupiditas quanto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogitantis ex imagine corporis quae memoria continetur. Quod ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex qua sensus formatur; hoc est visio cogitantis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, for
Abbreviated transcription (Latin):
cernere soleret. ut ei se quasi misceri sentiens. &̃ genitalib
fluer&. tantũ ħt uiriũ anima in corpꝰ suũ. & tantã ualet ad
indum̃ti qualitatẽ u̾tendam atq mutandã. q omͦ afficiat᷑
indutus. qui coher& indumento suo. Ex eodẽ gen̾e affectiois
ẽ illud ẽ: q̃d in somnis ꝑ imagines illudim᷑. S plurimũ
differt utrum sopitis sensib corporis. sicuti sunt dormientiũ
aut ab int̾iore compage turbatis. sicuti sunt furentiũ. aut
alio qͦdam mͦ alienatis. sic̃ sunt diuinantium uł ꝓphetan¬
tiũ. animi intentio quedã necessitate incurrat in eas quȩ
occurrunt imagines. siue ex memoria siue alia aliqua oc¬
culta ui ꝑ quasdam sp̾itales mixturas. Similit̾ sp̃itales sub¬
stantiȩ ansic̃ sanis atq uigilantib int̾dum contingit. ut
lia uoluntas intendit᷑. fiunt istȩ imp̾ssiones imaginũ: s aẽ
cũ de uitandi & cauendi causa rapitur animus in ea contu¬

Expanded text:
cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus suum, et tantum valet ad indumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo homo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectionis etiam illud est, quod in somnis per imagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum sopitis sensibus corporis, sicuti sunt dormientium, aut ab interiore compage turbatis, sicuti sunt furentium, aut alio quodam modo alienatis, sicuti sunt divinantium, vel prophetantium, animi intentio quadam necessitate incurrat in eas quae occurrunt imagines, sive ex memoria, sive alia aliqua occulta vi, per quasdam spirituales mixturas similiter spiritualis substantiae; an sicut sanis atque vigilantibus interdum contingit, ut lia voluntas intenditur, fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam cum devitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contu
Abbreviated transcription (Latin):
in memoria. quo rursus cum id recordamur conu̾tat᷑. &
conu̾sa formetur: atq unum cũ eo fiat unde format᷑¬
fert & refert aciẽ formandã. coniungitq formatã.
si ad int̾iorẽ phantasiã tota confluxerit. atq a p̾¬
sentia corpoꝵ quȩ cireumiacdent sensib atq ab ipsis sensib
corporis animi aciẽ omnino u̾terit. atq ad eã quȩ int᷑ cer¬
nitur imaginem penitꝰ conu̾terit: tanta offundit᷑ similitudo.
specie corporali expressa ex memoria: ut nec ipsa ratio discern̾e
sinat᷑. utrum foris corpus ipsum uideat᷑. anintꝰ tale aliquid
cogitet᷑. Nam int̾dum homines nimia cogitatione rerum
uisibilium reruillecti uł territi &̃ eiusmodi repente uoces
ediderunt: quasi reuera in mediis talib actionib seu passi¬
onib u̾sarent᷑. Et me memini audisse a quodã. qͦd tã exp̃s¬
sam &e quasi solidam speciem feminei corporis. in cogtando

Expanded text:
in memoria, quo rursus cum id recordamur convertatur, et in memoria, quo rursus cum id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum cum eo fiat unde formatuet refert aciem formandam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino averterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando
Abbreviated transcription (Latin):
gularis apparet: ut duo quedã eẽ ñ inueniant᷑ nͥ iudicante
ratione. qua uitelligimꝰ aliud eẽ illud qͦd in memoria ma¬
net &̃ cum aliunde cogitamus. & aliud fieri cũ recordamur.
idest ad memoriam redimus. & illic inuenimꝰ eandẽ speciẽ.
Quȩ si iam ñ ibi eẽt. it̃a oblitos nos eẽ diceremꝰ. ut omĩno re¬
colere ñ possemus. Si autẽ acies recordantis ñ formaret᷑ ex
ea re. quȩ erat in memoria: nullo mͦ fieret uisio cogitantis.
S utriusq coniunctio. idest eius quã memoria ten&̾. & eius
quȩ inde exprimitur. ut formet᷑ acies recordantis: quia
simillimȩ sunt ueluti una fac̃ apparere. Cũ autẽ cogitan¬
tis acies au̾sa inde fuerit. atq id qͦd in memoria cernebatur
destiterit intueri: nichil forme quȩ inpressa erat in eadẽ
acie remanebit. atq inde formabit᷑ quo rursus conu̾sa fu¬
erit ut alia cogitatio fiat. Manet tam̃ illud qͦd reliquit

Expanded text:
gularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur nisi judicante gularis apparet, ut duo quaedam esse non inveniantur nisi judicante ratione, qua intelligimus aliud esse illud quod in memoria manet, etiam cum aliunde cogitamus, et aliud fieri cum recordamur, id est, ad memoriam redimus, et illic invenimus eamdem speciem. Quae si jam non ibi esset, ita oblitos nos esse diceremus, ut omnino recolere non possemus. Si autem acies recordantis non formaretur ex ea re quae erat in memoria, nullo modo fieret visio cogitantis: sed utriusque conjunctio, id est, ejus quam memoria tenet, et ejus quae inde exprimitur ut formetur acies recordantis, quia simillimae sunt, veluti unam facit apparere. Cum autem cogitantis acies aversa inde fuerit, atque id quod in memoria cernebatur destiterit intueri, nihil formae quae impressa erat in eadem acie remanebit: atque inde formabitur, quo rursus conversa fuerit ut alia cogitatio fiat. Manet tamen illud quod reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
sensum conbibit anima. ꝓq illa uisione que foris erat. cum
sensus ex corpore sensibili formaret᷑: suecedit int̾ similis ui¬
sio. cum ex eo qͦd memoria ten&. format᷑ acies animi. & ab¬
sentia corpora cogitant᷑. uoluntasq ipsa quomͦ foris corpo¬
ri obiecto formandum sensum admouebat. formatũq
iungebat: sic aciem recordantis animi conu̾tit ad memo¬
riam. ut ex eo qͦd illa retinuit ista formet᷑. & fit in cogita¬
tione similis uisio. Sic̃ autẽ ratione discernebat᷑ species
uisibilis. qua sensus corporis formabat᷑. & eiꝰ similitudo quȩ
fiebat in sensu formato ut eẽt uisio. alioquin ita erant
coniunctȩ. ut omnino una eadẽq forma putaret᷑. sic illa
phantasia cũ animus cogitat speciẽ uisi corporis. cũ con¬
stet ex corporis similitudine quã memoria tenet. & ex ea quȩ
inde formatur in acie recordantis animi. tam̃ sic una & sin¬

Expanded text:
sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum sensum combibit anima; proque illa visione quae foris erat cum sensus ex corpore sensibili formaretur, succedit intus similis visio, cum ex eo quod memoria tenet, formatur acies animi, et absentia corpora cogitantur: voluntasque ipsa quomodo foris corpori objecto formandum sensum admovebat, formatumque jungebat, sic aciem recordantis animi convertit ad memoriam, ut ex eo quod illa retinuit, ista formetur, et sit in cogitatione similis visio. Sicut autem ratione discernebatur species visibilis qua sensus corporis formabatur, et ejus similitudo quae fiebat in sensu formato ut esset visio alioquin ita erant conjunctae, ut omnino una eademque putaretur: sic illa phantasia, cum animus cogitat speciem visi corporis, cum constet ex corporis similitudine quam memoria tenet, et ex ea quae inde formatur in acie recordantis animi; tamen sic una et sin
Abbreviated transcription (Latin):
bilem uoluntatẽ qua hȩc adutile aliquid referat. s turpẽ
cupiditatẽ qua his inherescat. accõmodat. Qͥa cẽ detracta
specie corporis quȩ corporalit̾ sentiebat᷑: remanet in me¬
moria similituoo ẽ. qͥ rursus uoluntas conu̾tat aciem. ut
inde formet᷑ intrinsecus sicut ex corpore obiecto sensibili sen¬
sus extrinsecus formabat᷑. atq ita fit illa trinitas ex memori.
& int̾na uisione: & quȩ utrumq copulat uoluntate.
cogunt᷑: ab ipso coactu cogitatio đr. Nec tam̃ in his
rib. diu̾sa substantia ẽ. Neq enĩ aut corpus illud
sensibile ibi ẽ. qͦd omnino discretum ẽ ab animantis nat᷑a.
aut sinsus corporis ibi format᷑ ut fiat uisio. aut ipsa uolun¬
tas id ait ut formandũ sensũ sensibili corpori admoueat. in eoq
formatũ detineat. S ꝓ illa specie corporis quȩ sentiebat᷑ extͥn¬
secus succedit memoria: retinens illã speciẽ quã ꝑ corporis

Expanded text:
bilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem bilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus extrinsecus formabatur. Atque ita fit illa trinitas ex memoria, et interna visione, et quae utrumque copulat voluntate.  ab ipso coactu cogitatio dicitur. Nec jam in his tribus diversa substantia est. Neque enim aut corpus illud sensibile ibi est, quod omnino discretum est ab animantis natura, aut sensus corporis ibi formatur ut fiat visio, aut ipsa voluntas id agit ut formandum sensum sensibili corpori admoveat, in eoque formatum detineat: sed pro illa specie corporis quae sentiebatur extrinsecus, succedit memoria retinens illam speciem quam per corporis
Abbreviated transcription (Latin):
Licet uidere corpusculum cameleontis: ad colores quos
uidet facillima conũsione uariari. Alioꝵ autẽ animali¬
um quib ñ ẽ ad conu̾sionẽ facilis corpulentia. fet̾ pler̃q
ꝓdunt libidines matrum: qͥd cum magna dilectiõe cons¬
pexerint. ꝗ enim teneriora atq ut ita dixerim forma¬
uiliora sunt pͥmordia seminum: tã efficacit̾ & capacit̾
secunt᷑ uitentionẽ mat̾nȩ animȩ. & quȩ in eã facta ẽ fan¬
casiam ꝑ corpus qͦd cupide aspexit. Sunt exempla quę copio¬
sa cõmemorari possint. s unum suffic̃ de fidelissimis libris
qͦd fec̃ iacob. ut oues & caprȩ uariis colorib parerent. suppo¬
nendo eis uariata uirgulta in canalib aquarũ. quȩ potan¬
tes intuerent᷑ eo tẽpore qͦ c̃ceꝑant. S anima rationalis defor
mit̾ uiuit: cũ scđm tͥnitatẽ ext̾ioris hominis uiuit. idest
cũ ad ea quȩ forinsecus sensum corporis formant. ñ lauda-¬

Expanded text:
Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo conceperant . CAPUTmiter vivit, cum secundum trinitatem exterioris hominis vivit; id est, cum ad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non lauda
Abbreviated transcription (Latin):
Horum pͥmũ idest res ipsa uisibilis: ñ ꝑtinet ad animan¬
tis naturam. nͥ cum corpꝰ nr̃m cernimꝰ. Alterũ autẽ ita ꝑti¬
net ut & in corpore fiat. & ꝑcorpꝰ in anima. fit enĩ in sensu
qui neq sine corpore ẽ: neq sine anima. Tercium uͦ solius
animȩ ẽ: quia uoluntas ẽ. Cumgͥ horum trium cã diu̾sȩ
substantiȩ sint : tamen intantã coeunt unitatẽ ut duo
priora uix int̾cedente iudice ratione discerni ualeant.
species uidelicet corporis qͦd uidet᷑. & imago eiꝰ quȩ fit in sen¬
su idest uisio. Uoluntas autẽ tantã h̃t uim copulandi
hȩc duo: ut & sensum formandum admoueat ei rei quȩ
cernit᷑. & in ea formatum teneat. Et sitam uiolenta ẽ ut
possit uocari amor aut cupiditas aut libido. &̃ ceterum
corpꝰ animantis uehem̃t̾ afficiat: & uͥ ñ resistit pigrior
duriorq mat̾ies. in similem speciẽ colorẽq commutat

Expanded text:
Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animanHorum primum, id est, res ipsa visibilis non pertinet ad animantis naturam, nisi cum corpus nostrum cernimus. Alterum autem ita pertinet, ut in corpore fiat, et per corpus in anima: fit enim in sensu, qui neque sine corpore est, neque sine anima. Tertium vero solius animae est, quia voluntas est. Cum igitur horum trium tam diversae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat.
Abbreviated transcription (Latin):
simq dextro clauso. illa int̾moratur quȩ ad sinistrũ erat:
& longum ẽ & rei p̾senti ñ necessarium mͦ querere atq dissere¬
re. qͦd enim ad susceptã questionẽ sat ẽ: nͥ fiere in sensu nr̃o
quedã imago simillima rei eiꝰ quã cernimꝰ. ñ scđ̃m oculoꝵ
numerum flammȩ species geminaret᷑. cũ qͥdam cernendi
modꝰ adhibit᷑ fuerit. qui possit concursum separare radior
Ex uno quippe oculo qͣlib&e mͦ deducto aut inp̾sso. aut in¬
torto si alt̾ clausus ẽ duplicit̾ uideri aliquid qͦd sit unum
nullo pacto pot̾. Quȩ cum ita sint tira hȩc. ꝗͣuis diuersa
natura quẽ admodũ in quandã unitatẽ contẽꝑentur me¬
minerimꝰ. idest species corporis quȩ uidet᷑. & imago eiꝰ unp̾s
sa sensui qͦd ẽ uisio sensusue formatꝰ & uoluntas. animiq
rei sensibili sensum admouet: in eoq ipsam uisionẽ cen&e.

Expanded text:
simque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, simque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sint, tria haec quamvis diversa natura, quemadmodum in quamdam unitatem contemperentur meminerimus; id est, species corporis quae videtur, et impressa ejus imago sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet.
Abbreviated transcription (Latin):
& insertarũ fenestrarũ cancelli si eos forte intuebamꝰ: sepe mnil¬
lis apparuere colorib. ut manifestũ sit hanc affectionẽ nr̃o
sensui ex eare quȩ uidebatur impressam. Erat gͦ ẽ cũ inderi¬
inus & illa. erat clarior & expressior: s multũ comuncta cũ
specie rei eiꝰ quȩ cernebant᷑: ut discerni omnino ñ possit. &
ipsa erat uisio. Qͥn &ẽ cum lucernȩ flaminula mͦ qͦdã di¬
uaricatis radiis oculoꝵ quasi geminat᷑. & duȩ uisiones fiun
dũ sit resuna quȩ uidetur. Singillatim quippe afficiunt᷑
idem radii de suo quisq oculo emicantes: dũ ñ sinunt᷑ in illd̃
corpus intuendum parit̾ coniuncteq c̃currere: ut unus fi¬
at ex utroq contuit᷑. Et idõ si unũ oculũ clauserim̃. non ge¬
minũ ignẽ. s ficuti ẽ unum uidebimꝰ. Cur aut̃ sinistro
clauso illa species uideri desinit que ad dextrum erat. uicis¬

Expanded text:
et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in ilet insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparuere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicis
Abbreviated transcription (Latin):
ista facta ẽ quȩ detracto anulo ñ erit: quãuis illa in anulo
maneat. unde ista facta ẽ. Sic sensus oculoꝵ ñ idõ ñ habe
imaginẽ corporis qͦd uidet᷑ ꝗͣdiu uidet᷑: quia eo detracto ñ
remanet. Ac ꝑ hoc tardiorib ingeniis difficillime ꝑsuaberi
pot̾. formari in sensu nr̃o imaginem rei uisibilis cũ eã uide¬
mus & eandẽ formam eẽ uisionẽ. S qui forte adũterint qͥd
cominemorabo: ñ ita in hac inqͥsitione laborabunt. Pletq
cũ diuscule attenderimꝰ queq luminaria. & deinde oculos
clauserimus: uidet᷑ quasi u̾sentur in conspectui qͥdã lucidi
colores. uarie sese cõmutantes: & minꝰ minusq fulgentes.
donec omnino desistant. Quas intelligñdum ẽ reliquias ẽ
formȩ illius quȩ facta erat in sensu. cũ corpus lucidũ uideret᷑
paulatimq & quodammͦ gradatim deficiendo uariari. Hã

Expanded text:
ista facta est, quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo ista facta est, quae detracto annulo non erit, quamvis illa in annulo maneat, unde ista facta est. Sic sensus oculorum non ideo non habet imaginem corporis, quod videtur, quandiu videtur, quia eo detracto non remanet, ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest formari in nostro sensu imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sentimꝰ. s formam corporis qͦ uidemꝰ. & formã quȩ ab illa in
sensu uidentis fit ꝑ eundem sensum ñ discernimꝰ. qm̃tan¬
ta c̃iunctio ẽ ut ñ pateat discernendi locus: s ratione colli¬
gimus. nequaꝗͣ nos potuisse sentire. nͥ fieret in sensu nr̃o
aliqua similitudo conspecti corporis. Heq enĩ cũ anulus
cerȩ impͥmit᷑. idõ nulla imago facta ẽ qi ñ discernit᷑. nͥ eũ
fuerit separata. s qm post ceram separatã manet qͥd fac¬
tum ẽ ut uideri possit. Propt̾ea facile ꝑsuadet᷑ qͦd inerat
iam cerȩ forma unpressa ex anulo: & anͣꝗͣ ab illa separaretur.
Si autẽ liquido humori adiungeret᷑ anul. eo detracto nichil
imaginis apparerae. Nec ido cam̃ discernere ratio ñ debent
fuisse in illo humore anteꝗͣ detraheret᷑ anuli formã factã er
anulo: quȩ distinguenda ẽ ab ea forma quȩ in anulo ẽ unde

Expanded text:
sentimus. Si formam corporis quam videmus, et formam quae ab illa in sentimus. Si formam corporis quam videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernitur, quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus, sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi in sensu nostro aliqua similitudo conspectui corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata; sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est, ut videri possit. Propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo, et antequam ab illa separetur. Si autem a liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto, nihil magis appareret. Nec ideo tamen discernere ratio non deberet fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli formam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde
Abbreviated transcription (Latin):
sensus qui dẽ in tenebris eẽ integ̃ pot̾ dum ẽ incolumitas
oculoꝵ. s aẽ sensus informat᷑ sit quȩ uisio uocat᷑. Gignitur
gͦ ex reuisibili uisio: s ñ ex sola nͥ adsit & uidens. Qcirra ex
sensus oculoꝵ: & aspicientis atq intuentis intentio illa. Tam̃
informatio sensus quȩ uisio dt. a solo impͥmat᷑ corpore qͦdiundt᷑.
id est are aliqua uisibili. qua detracta nulla remanet. forma
quȩ mnerat sensui: dum adeẽt illud qͦd uidebat᷑. Sensus ta¬
men ipse reman&e qͥerat & priusꝗͣ aliquid sentiret᷑: uelut
in aqua uestigium tamdiu ẽ. donec ipsum corpꝰ qͦd impͥmit᷑
in est. Qͦ ablato. nullũ erit qͦd remaneat in aqua quȩ erat¬
&e añꝗͣ illam formã corporis caꝑae. Idõq ñ possumꝰ qͥdem di¬
cere qͦd sensum gignat res uisibilis: gignit tam̃ formã ue¬
lut similitudinẽ suã quȩ sit in sensu. cum aliqͥd uidendo

Expanded text:
sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas sensus qui etiam in tenebris esse integer potest, dum est incolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocircasensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intensio. Illa tamen informatio sensus, quae visio dicitur, a solo informatur corpore quod videtur, id est, a re aliqua visibili; qua detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur. Sensus tamen ipse remanet, qui erat et priusquam aliquid sentiretur, velut in aqua vestigium tandiu est donec ipsum corpus quo imprimitur inest. Quo ablato, nullum erit, cum remaneat aqua, quae erat, antequam formam corporis caperet. Ideoque non possumus quidem dicere, quod sensum gignat res visibilis: gignit tamen formam nedum similitudinem suam, quae sit in sensu, cum aliquid videndo
Abbreviated transcription (Latin):
anima tam̃ cõmixta corpori. ꝑ instrum̃tum sentit corpo¬
reum. Et idem instrum̃tum sensus uocat᷑: qui c̃ passiõe
corporis cum quisq excecat᷑. int̾ceptꝰ extinguitur. cum
idem : maneat animꝰ & eiꝰ intentio: luminib amissis
ñ hãt. quidẽ sensũ corporis quẽ uidendo extͥnsecꝰ corpo¬
ri ad e. iungat: atq in eo uisu figat aspectum: nisu ta¬
men ipso indicet se adempto corporis sensu nec ꝑire
potuisse nec minui. Manet enĩ quidã uidendi appetitus
integer: siue id possit :⁊ fieri siue ñ possit. Hȩc gͥ tria corpꝰ
qͦd uidetur & ipsa uino. quȩ utrũq comungit intentio: mani
propt̾ differentiã naturarũ. Atq in his cũ sensins ñ ꝓcedat ex
corpore illo qͦd uidetur. s ex corpore sentientis animantis.
cui anima suo qͦdam miro mͦ contẽꝑat᷑. tam̃ excorpore qͦ d
uidet᷑ gignit᷑ uisio. idest sensus ipse format᷑. ut iã ñ tantũ

Expanded text:
anima tamen commixta corpori per instrumentum sentit corpoanima tamen commixta corpori per instrumentum sentit corporeum, et idem instrumentum sensus vocatur. Qui etiam passione corporis, cum quisque excaecatur, interceptus exstinguitur, cum idem maneat animus, et ejus intentio, luminibus amissis, non habeat quidem sensum corporis quem videndo extrinsecus corpori adjungat atque in eo viso figat aspectum, nisu tamen ipso indicet se adempto corporis sensu, nec perire potuisse, nec minui. Manet enim quidam videndi appetitus integer, sive id possit fieri, sive non possit. Haec igitur tria, corpus quod videtur, et ipsa visio, et quae utrumque conjungit intentipropter differentiam naturarum. 3. Atque in his cum sensus non procedat ex corpore illo quod videtur, sed ex corpore sentientis animantis, cui anima suo quodam miro modo contemperatur: tamen ex corpore quod videtur gignitur visio, id est, sensus ipse formatur; ut jam non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
tus extͥnsecus ad animantis naturã ꝑtinent: omnino aliã
ꝗͣ ẽ illud corpꝰ qͦd uidendo sentimꝰ. qͦ sensus ñ ita formatur
ut sensus sit: s ut uisio sit. Nam sensus & ante obiectũ
rei sensibilis nͥ eẽt in nob: ñ distaremꝰ acecis. dum nichil
uidemꝰ siue intenebris siue clausis luminib. Hoc autẽ
distamꝰ. qͦd nob̃ in est & ñ uidentib qͦd uidere possimꝰ qui
sensus uocat᷑: illis uͦ ñ in est. nec aliunde. nͥ qͦd eo carent
ceci appellant᷑. Itemq illa animi intentio. que in ea re quã
uidemꝰ sensum tenet atq utrũq coniungit. ñ tantũ ab ea re
uisibili natura differt. q̃nqͥdẽ iste animꝰ illud corpꝰ ẽ. s ab ip¬
so qͦq sensu atq uisione. qm̃ soliꝰ animi ẽ hec intentio. Sen¬
sus autẽ oculoꝵ ñ ob aliud sensus corporis dr: nͥ qr & ipsi
oculi m̃bra st̃ corporis. Et quãuis ñ sentiat corpꝰ exanime

Expanded text:
tus extrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam tus extrinsecus ad animantis naturam pertinet, omnino aliam quam est illud corpus quod videndo sentimus, quo sensus non ita formatur ut sensus sit, sed ut visio sit. Nam sensus et ante objectum rei sensibilis nisi esset in nobis, non distaremus a caecis, dum nihil videmus, sive distamus, quod nobis inest et non videntibus, quo videre possimus, qui sensus vocatur: illis vero non inest; nec aliunde, nisi quod eo carent, caeci appellantur. Itemque illa animi intentio, quae in ea re quam videmus sensum tenet, atque utrumque conjungit, non tantum ab ea re visibili natura differt; quandoquidem iste animus, illud corpus est: sed ab ipso quoque sensu atque visione: quoniam solius animi est haec intentio: sensus autem oculorum non ob aliud sensus corporis dicitur, nisi quia et ipsi oculi membra sunt corporis: et quamvis non sentiat corpus exanime,
Abbreviated transcription (Latin):
oculoꝵ: idest animi intentio. In his gͥ trib n̾ solũ ẽ manife¬
sta distinctio: s &̃ discreta natura. Primũ qͥppe illud corpꝰ
uisibile. longe alt̾ius naturȩ ẽ ꝗͣ sensus oculoꝵ. qͦ sibimet
incidente fit uisio ipsa. quȩ uisio qͥd aliud ꝗ sensus ex ea
re quȩ sentit᷑ informat᷑ apparet. quãuis re uis ibi retracta
nulla sit. nec ulla omnino ẽẽ possit talis uisio. si corpꝰ ñ sit
qͦd uideri queat: Nullomͦ tam̃ eusdem substantiȩ ẽ cor¬
pus qͦ format᷑ sensus oculoꝵ. cum idem corpꝰ uidet᷑. & ip¬
sa forma quȩ ab eodem impͥmit᷑ sensui. quȩ uisio uocat᷑.
Corpꝰ enim uisũ: insua natura sepatabile ẽ. Sensus autẽ
qui iam erat in animante. ẽ priꝰꝗͣ uideret qͦd uidere pos¬
set. cum in aliquid uisibile incurreret. uł uisio quȩ fit in
sensu ex uisibili corpore. cũ iã coniunctũ ẽ & udet᷑. Sensꝰ¬

Expanded text:
oculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifeoculorum, id est, animi intentio. In his igitur tribus, non solum est manifesta distinctio, sed etiam discreta natura. Primum quippe illud corpus visibile longe alterius naturae est, quam sensus oculorum, quo sibimet incidente fit visio. Ipsaque visio quid aliud, quam sensus ex ea re quae sentitur informatus apparet? Quamvis re visibili detracta nulla sit, nec ulla omnino esse possit talis visio, si corpus non sit quod videri queat: nullo modo tamen ejusdem substantiae est corpus quo formatur sensus oculorum, cum idem corpus videtur, et ipsa forma quae ab eodem imprimitur sensui, quae visio vocatur. Corpus enim visum in sua natura separabile est: sensus autem qui jam erat in animante, etiam priusquam videret quod videre posset, cum in aliquid visibile incurreret, vel visio quae fit in sensu ex visibili corpore, cum jam conjunctum est et videtur; sens
Abbreviated transcription (Latin):
capiamus. Sensu gͥ corporis: ext̾ior h̾o p̾ditus  sentit
corpora. Et iste sensus: qͥd facile adu̾titur. quinq ꝑtitꝰ ẽ.
uidendo audiendo. olfaciendo. gustando. tangendo. S ce
multũ ẽ & ñ nccessaritim: ut om̃s hosquinq sensus
id qͦd querimꝰ int̾rogemꝰ. Qd enim nob̃ unus eoꝵ renun¬
tiat: &̃ incet̾is ual&e. Itaq potissimũ testimonio utamur
oculoꝵ. Is enim sensus corporis maxime excellit: & ẽ uisi¬
one mentis ꝓsui gen̾is diu̾sitate uicinior. De uisibili ⁊ ui¬
hec tria qͦd difficillimum ẽ consid̾anda sunt. &
dinoscenda. Primo ipsa res quã uidemꝰ siue lapi¬
dẽ siue aliquã flammã. siue quid aliud qͦd uideri oculis
potest. qͦd utiq iam eẽ pot̾at & anteq̃ uideretur. Deinde
uisio que ñ erat. priusꝗͣ rem illam obiectã sensui senti¬
remꝰ. Tertio qͦd in eare quȩ uidet᷑ q̃di uidet᷑. sensũ detinet

Expanded text:
capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interrogemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate vicinior. CAPUT II. c tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet
Abbreviated transcription (Latin):
nouat᷑ de die in diẽ. In hoc gͦ qui corrumpit᷑: queramꝰ quẽ¬
admodũ possumꝰ. quandam tͥnitatis effigiẽ. Et si ñ expres¬
siorem: tam̃ fortassis ad dinoscendum faciliorẽ. Heq enĩ
frustra & iste homo đr: nisi quia in est ei ñnulla int̾ioris
similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nix̃. qͦ mortales
atq carnales effecti sumus: facilius & quasi familiariꝰ uisi¬
bilia ꝗͣ intelligibilia ꝑtractamꝰ. cum ista sint ext̾uis illa
int̾ius. & ista sensu corporis sentiamꝰ. illa m̃te intelligamꝰ.
cͣsuetudo. i& ita in hec iniro mͦ relabens foras. se nr̃a ꝓiecit
intentio: ut cum ab incerto corpoꝵ ablata fuerit. ut in spũ
multo certiore acstabiliore cognitione figat᷑. refugiat ad
ista. & ibi appetat requiem. unde traxit infirmitatem.
Cuiꝰ egritudine c̃gruendum ẽ: ut siq̃n int̾iora sp̃italia
accommodatiꝰ distinguere. atq facilius insinuane cona¬
mur. De corporalib ext̾iorib: similitudinũ docum̃ta

Expanded text:
iem . In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta
Abbreviated transcription (Latin):
recordantis expͥmit᷑. ꝗͣuis cũ fit utriꝰq copulatio. unũ idẽq uide¬
atur. qr meminisse ñ possumꝰ corpoꝵ species. nͥ tot qͦt sensimꝰ.
& qͣntas sensimꝰ. & sic̃ sensim᷑. Ex corporis enĩ sensu eas in me¬
moriã combibit animꝰ uisiones: tam̃ illȩ cogitantiũ ex his
qͥdem reb q̃ sunt in memoria. s saltẽ innum̾abilit̾ atq om̃ĩ¬
no infinite multiplicant᷑ atq uariant᷑. Unũ qͥppe solẽ memi¬
ni: qr sicuti ẽ unũ uidi. Si uoluero autẽ duos cogito uł tres.
uł qͦtqͦt uolo. S ex eadẽ memoria qͣunũ memini: formatur
acies multos cogitantis. Et tantũ memini: qͣntũ uidi. Sienĩ
maiorẽ uł minorẽ memini ꝗͣ uidi: iã ñ memini qͦd uidi. &
idõ nec memini. Qͥ a uͦ meinini: tantũ memini qͣntũ uidi.

Expanded text:
recordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque viderecordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque videatur: quia meminisse non possumus corporum species, nisi tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut sensimus: ex corporis enim sensu eas in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium ex iis quidem rebus quae sunt in memoria, sed tamen innumerabiliter atque omnino infinite multiplicantur atque variantur. Unum quippe solem memini, quia sicuti est, unum vidi: si voluero autem, duos cogito, vel tres, vel quotquot volo; sed ex eadem memoria qua unum memini formatur acies multos cogitantis. Et tantum memini, quantum vidi. Si enim majorem vel minorem memini, quam vidi, jam non memini quod vidi, et id
Abbreviated transcription (Latin):
specie rerum in memoria latet. & rursus unũ aliqͥd gn̾alem
uisionẽ animi talia recordantis atq cogitantis: quoꝵ duoꝵ
copulationi tercia c̃iungit᷑ copulatrix uoluntas. ut sit hoc
mul omĩa q̃ memoria tenet uno aspectu contueri. alt̾nant
uicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationũ. atq
ita fit ista innum̾abilit̾ numosissima trinitas. Hec tam̃
infinita: si numerus in memoria reconditarũ rerũ ñ exce¬
dat᷑. Etx qͦ enĩ cepit sentire unꝰquisq corpora quolib& corpo¬
ris sensu. &̃ si poss& adiung̾e quȩ oblit̾ ẽ. certꝰ ac det̾minat᷑
ꝓfecto numerꝰ foret: ꝗͣuis innum̃ abilis. Dicimꝰ enĩ innum̾a¬
bilia ñ solũ infinita: s cẽ quȩ ita finita st̃ ut facultatẽ nu¬
merantis excedant. S hinc adu̾ti aliqñ manifestiꝰ pot̾: aliud
eẽ qͦd reconditũ memoria ten& : & aliud qͦd inde incogitatiõe

Expanded text:
specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc mul omnia quae memoria tenet, uno aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationum, atque ita fit ista innumerabiliter numerosissima trinitas: nec tamen infinita, si numerus in memoria reconditarum rerum non excedatur. Ex quo enim coepit unusquisque sentire corpora quolibet corporis sensu, etiam si posset adjungere quorum oblitus est, certus ac determinatus profecto numerus foret, quamvis innumerabilis. Dicimus enim innumerabilia, non solum infinita, sed etiam quae ita finita sunt, ut facultatem numerantis excedant. 13. Sed hinc adverti aliquanto manifestius potest, aliud esse quod reconditum memoria tenet, et aliud quod inde in cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
quid heri cenauerĩ recordari uelle ñ possem. Unde intelligi
pot̾ uoluntatẽ reminiscendi abhis qͥdem reb q̃ memoria con.¬
tinent᷑ ꝓcedere: adiunctis simul eis quȩ inde ꝑ recordationem
cernendo expͥmunt᷑. idest ex copulatioe rei cuiꝰdam quã recor¬
dati sumꝰ. & uisionis quȩ inde facca ẽ. in acie cogitantis. cũ
recordati sumꝰ. ipsa qͦq utrũq copulat uoluntas. requirit &
aliud qͦd quasi uicinũ ẽ atq contiguũ recordanti. De multi¬
huiꝰ gen̾is trinitates st̃ qͦt recordationes. qr nulla est
carum. uͥ ñ hec tͥa sint. Illud qͦd in memoria recondi¬
tum ẽ &ẽ añꝗͣ cogitetur: & illud qͦd fit in cogitatione cũ cer¬
nit᷑. & uoluntas utruniq coniungens. & ex utroq ac t̾cia se ipsã
unũ aliquid complens. Anpotiꝰ ita cognoscit᷑ una quedã in hoc
gen̾e trinitas. ut unũ aliquia gn̾alit̾ dicamꝰ. qͥcqͥd corporaliũ

Expanded text:
quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria continentur procedere, adjunctis simul eis quae inde per recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Totjus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrari pot̾. uoluntatẽ nec quasi parentẽ. nec quasi
plẽ ẽẽ. siue corporcȩ similitudinis q̃ memoria c̃tinet᷑. siue
eiꝰ quȩ in de cũ recordamur expͥmit᷑. qñ utrũq incogitan¬
do ita copulat. ut tanꝗͣ unũ singłrit̾ appareat. & discer¬
ni nͥ ratione ñ possit: atq illud pͥmũ uidendũ ẽ ñ eẽ pos¬
se uoluntatẽ reminiscendi. nͥ uł totũ uł aliquid rei eꝰ quã
reminisci uolumus. in penetrabilib memoriȩ teneamus.
Qod enĩ omĩmͦ & omi ex parte obliti fuerimꝰ. nec reminis¬
cendi uoluntas exorit᷑. qm̃ quicqͥd rercordari uolum̃. recor¬
dati iã sumus. in memoria nr̃a ẽ uł fuisse. Uerbi gra sirecor¬
dari uolo qͥd heri cenauerim. aut recordat᷑ sũ iãcenasse me.
aut si &e hoc ñdum certe cirra ipsũ tempꝰ aliqͥd recordatꝰ sum.
Si nicħ aliud: ipsum saltẽ ext̾num diẽ. & ei eam parcẽ qua
cenari sol&. & quid sit cenare. Nã si nicħ tale recordat᷑ eẽm:

Expanded text:
 nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur exprimitur, quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem,
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ qͦd mneminim uideremꝰ. Quantomagis priꝗͣ id me¬
moriȩ mandaremꝰ: Quãꝗͣ itaq forma quȩ fit in acie
recordantis ex ea fiat quȩ in ẽ memoriȩ: ipsa tam̃ acies ñ
inde existit. s erat ante ista. Consequens ẽ autem: ut si ñ
ẽ illa uera parens: nec ista uera sit ꝓles. S & illa quasi pa¬
rens. & ista quasi ꝓles aliquid insinuant: unde int̾iora
atq ueriora exercitatius certiusq uideant᷑. Difficiliꝰ iam
plane discernitur utrũ uoluntas q̃ memoriȩ copulat
uisionẽ: ñ sit alicuiꝰ eoꝵ siue parens siue ꝓles. Ec hanc
discretionis difficultatem: fac̃ eiusdem nature atq sub¬
stantiȩ parilitas & equalitas. Heq enim sic̃ foris facile dis¬
cernebatur formatꝰ sensus a sensibili corpore: & uoluntas
ab utroq ꝓpt̾ nat̾e diu̾sitatẽ. quȩ in est adinuicẽ omĩb trib.
de qua satis supͣ disseruimꝰ: ita & hic potest. Quauis enĩ hec

Expanded text:
corpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id mecorpus quod meminimus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interiora atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdem naturae atque substantiae parilitas et aequalitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec
Abbreviated transcription (Latin):
sensibilib & in sensib s tam̃ quȩ inde c̃cepta ẽ: cũ iã ñ
ex corpore sensus corporis. s ex memoria formatur acies
animi cũ in ipsa memoria species inbeserit corporis qͦd
forinsecus sensimiis: illam speciẽ quȩ in memoria ẽ. qua¬
si parentẽ dicimus eiꝰ. quȩ fit in phantasia cogitantis.
Erat enim in memoria & priusꝗͣ cogitaretur a nobis:
sicut erat corpꝰ in loco & priꝰꝗͣ sentiretur. ut uisio fieret.
S cũ cogitat᷑. ex illa quã memoria tence expͥmit᷑ in acie cõ¬
gitantis: & reminiscendo format᷑ easpecies. quȩ quasi ꝓles
ẽ eiꝰ quã memoria ten&e. s neq illa uera parens: neq ista ue¬
raples ẽ. Acies qͥppe animi q̃ format᷑ ex memoria. cũ recor¬
dando aliquid cogitamꝰ: ñ ex ea specie ꝓcedit quã memini¬
mꝰ uisam. q̃nqͥdẽ eoꝵ meminisse ñ possem. nͥuidissemus.
Acies autẽ animi quȩ reminiscendo format᷑: erat &ẽ pͥusꝗͣ

Expanded text:
sensibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam