comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ tu memoria tua non cogis facta
eẽ que preteriert:sic ds̃ prescientia sua ñ
cogit facienda quȩ futura sunt. & sicut tu
quȩdã quȩ fecisti meministi nec tam̃ q̃ me¬
ministi omĩa fecisti: ita ds̃ omĩa quoꝵ ipse
auctor ẽ prescit. nec tamen omĩum quȩ
p̃scit ipse auctor ẽ. Quoꝵ autẽ non malus
ẽ auctor: iustus ẽ ultor. Hinc gͦ iam intelli¬
ge qua iusticia ds̃ peccata pumat. quia quȩ
nouit futura non facit. Nam si ꝓptea non
debet retͥbuere suppliciũ peccantib. quia
p̃uidet peccaturos: nec recte facientib de¬
bet p̃mia retribuere. quia & recte facturo ᷤᷤ
futuroꝵ: & ad iusticiã ut peccatũ quia uo¬
luntate cõmittitur. ita iudicio eius ĩpune
ñ fiat: sicut p̾scientia non cogitur fieri. Iam¬

Expanded text:
Sicut enim tu memoria tua non cogis facta Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse, quae praeterierunt, sic Deus praescientia sua non cogit facienda, quae futura sunt. Et sicut tu quaedam, quae fecisti, meministi, nec tamen, quae meministi, omnia fecisti, ita Deus omnia, quorum ipse auctor est, praescit, nec tamen omnium, quae praescit, ipse auctor est. Quorum autem non auctor, justus est ultor. Hinc ergo jam intellige, qua justitia Deus peccata puniat, quia, quae novit futura, non facit. Nam si propterea non debet retribuere supplicium peccantibus, quia praevidet peccaturos, nec recte facientibus debet praemia retribuere, quia et recte facturos nifuturorum, et ad justitiam, ut peccatum, quia voluntate committitur, ita judicio ejus impune non fiat, sicut praescientia non cogitur fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ dĩ: quia prescientia ẽ. an quia p̾scienti¬
a dei est:oͣr Quia di potius. ac̃. Quid gͦ. si
tu prescires peccaturum eẽ aliquẽ. nͣ eẽt ne-¬
cesse ut peccara: or. Immo necesse eẽt ut pecca¬
ret. Non enĩ aliter eẽt prescientia mea nisi
certa prescirẽ. Non igitur quia dĩ presci¬
entia ẽ. necesse ẽ fieri quȩ p̃scierit: s tantũ mͦ
quia p̃scientia ẽ. que sinon certa p̾̃noscit :
utiq nulla ẽ. or. Consentio s quorsum ista :
is̃. Quia nisi fallor. non continuo tu peccare co¬
geres. quẽ peccaturũ eẽ prescires: neq ipsa p̃¬
scientia tua cum cogeret quãuissine dubio
peccaturus ẽẽt. Non enĩ aliter. id futurũ
ẽẽ p̃scires. Sicut itaq non sibi aduersant᷑
hec duo. ut tu prescientia tua noueris qͦd
alius sua uoluntate facturus ẽ: ita ds̃ ne¬
minẽ ad peccandũ cogens. p̃uidet tam̃ eos
qui ꝓpria uoluntate peccabunt. Cur gͦ ñ
uindicet iustus. que fieri non cogit p̃sciuᷤ:

Expanded text:
e Dei? quia praescientia est, an quia Dei praescientia est? E. Quia Dei potius. A. Quid ergo? si tu praescires peccaturum esse aliquem, non esset necesse ut peccaret? E. Imo necesse esset ut peccaret: non enim aliter esset praescientia mea, nisi certa praescirem. A. Non igitur quia Dei praescientia est, necesse est fieri quae praescierit, sed tantummodo quia praescientia est; quae si non certa praenoscit, utique nulla est. E. Consentio: sed quorsum ista? A. Quia, nisi fallor, non continuo tu peccare cogeres, quem peccaturum esse praescires; neque ipsa praescientia tua peccare eum cogeret, quamvis sine dubio peccaturus esset: non enim aliter id futurum esse praescires. Sicut itaque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescientia tua noveris quod alius sua voluntate facturus est; ita Deus neminem ad peccandum cogensqui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet justus, quae fieri non cogit praescius.
Abbreviated transcription (Latin):
uersentur hec duo. prescientia dĩ de peccatiᷤᷤ
nrĩs. & nr̃m in peccando liberũ arbitriũ. Nã
&̾ iustum dm̃ neceẽ ẽ fateamur. & p̾scium.
S scire uellem qua iusticia puniat peccata.
que necesse ẽ fieri:aut quomͦ non sit necesse
fieri quȩ futura ẽẽ p̃sciuit: aut quomodo
ñ creatori deputandũ ẽ. quicquid in eius cre¬
atura fierineceẽ est. as Unde tibi uidetur ad

Expanded text:
ersentur haec duo, praescientia Dei de peccatis nostris, et nostrum in peccando liberum arbitrium. Nam et justum Deum necesse est fateamur, et praescium. Sed scire vellem qua justitia puniat peccata quae necesse est fieri; aut quomodo non sit necesse fieri quae futura esse praescivit; aut quomodo non Creatori deputandum est, quidquid in ejus creatura fier
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ fieri quȩcunq p̾sciuit ds̃: & ita eum
peceata nr̃a prescire ut maneat tam̃ nob
uoluntas libera. atq in nr̃a posita potesta¬
quid pͥma disputatio nr̃a ꝑegit. negabinul¬
lo cogente. aut suꝑiore. aut inferiore. aut
equali s ea nos uoluntate peccare: orti¬
chil ꝓrsus horum audeo negare. s tam̃fa¬
teor non dum uideo quo modo sibi ñ ad¬

Expanded text:
esse fieri quaecumque praescivit Deus, et ita eum esse fieri quaecumque praescivit Deus, et ita eum peccata nostra praescire, ut maneat tamen nobis voluntas libera, atque in nostra posita potestaquid prima nostra disputatio peregerit, negabis nullo cogente, aut superiore, aut inferiore, aut aequali, sed ea nos voluntate peccare? E. Nihil horum prorsus audeo negare: sed tamen, fateor, nondum video quomodo sibi non ad
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa deest nobis: non utiq uolumꝰ. Quod si
fieri non potest. ut dum uolumꝰ non uelimꝰ.
ad ẽ utiq uoluntas uolentib. nec aliud qͥcẽ
e in potestate. nisi qͦd uolentib ad est. Uolun¬
tas igitur nr̃a. nec uoluntas eẽt. nisiẽet n
nra potestate. Porro quia in potestate est:
libera c̃ nobis. Non enĩ est nobis liberũ qͦd
inpotestate non habemus: aut potest non ẽe
Qhabemis. Ita fit ut &e dm̃ non negemꝰ eẽ
pscium omium futuroꝵ. & nos tam̃ ueli¬
mus qͥd uolumus. Cumenĩ sit p̾scius uolũ¬
tatis nr̃e : cuius ẽ prescius. ipsa erit. Uolun¬
tas gͥ erit: quia uoluntatis ẽ prescius. Nec
uoluntas ee poterit: simpotestate nonerit.
Ergo & potestatis ẽ prescius. Non igitur ꝑ
cius presciam michi potestas adimitur. ꝗ
iptea michi certior aderit. quia ille ciuiuis
pscientia fallitur non. affuturã michi eẽ
pͥsciuit .or. Ecce iam non nego ita necesse

Expanded text:
ipsa deest nobis, non utique volumus. Quod si ipsa deest nobis, non utique volumus. Quod si fieri non potest ut dum volumus non velimus, adest utique voluntas volentibus; nec aliud quidquam est in potestate, nisi quod volentibus adest. Voluntas igitur nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro, quia est in potestate, libera est nobis. Non enim est nobis liberum, quod in potestate non habemus, aut potest non esse quod habemus. Ita fit ut et Deum non negemus esse praescium omnium futurorum, et nos tamen velimus quod volumus. Cum enim sit praescius voluntatis nostrae, cujus est praescius ipsa erit. Voluntas ergo erit, quia voluntatis est praescius. Nec voluntas esse poterit, si in potestate non erit. Ergo et potestatis est praescius. Non igitur per ejus praescientiam mihi potestas adimitur, quae propterea mihi certior aderit, quia ille cujus praescientia non fallitur, adfuturam mihi esse praescivit. E. Ecce jam non nego ita necesse
Abbreviated transcription (Latin):
uit ds̃. necesse ẽ ut uelim quod ille presciunt
Si autẽ necesse ẽ. non iam uoluntate s neces¬
sitate idine uelle fatendum ẽ. Ostulticiã
singłarem. Quom̾ ergo non potest aliud fi¬
eri quã presciuit ds̃ si uoluntas nonerit :
qua uoluntatẽ futurã ille p̾sciuierit: omit¬
to illud ȩque monstruosum qͦd paulo ante
dixi eundẽ hominẽ dicere necesse ẽ urita
uelim. qui necessitate suꝑposita auferre m¬
titur uoluntatẽ. Si enĩ necesse est ut uelit:
unde uolet. cum uoluntas non erit: quod
si non hoc modo dixerit. s dixerit se quia
necesse est ut uelit. ipsam uoluntatẽ inpo¬
testate non habere: occurretur exeo quod
ipsediristi. cum querert utrũ inuitas be¬
atus futurus sis. Respondisti eñ qͦd iam es¬
ses beatus. si potestas eet uelle enĩ te. s non¬
dum posse dixisti: ubi ego subieci. de tecla¬
masie ueritatẽ. Nlon enĩ negare possumu
hr̃e nos potestatẽ nisi dum nob non adẽ qͦd
uolumus. Dum autẽ uolumꝰ si uoluntas

Expanded text:
vit, necesse est ut velim quod ille praescivit: si autem necesse est, non jam voluntate, sed necessitate id me velle fatendum est. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit? Omitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi eumdem hominem dicere, Necesse est ut ita velim, qui necessitate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc modo dixerit, sed dixerit se, quia necesse est ut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus sis: respondisti enim quod jam esses beatus, si potestas esset in te; velle enim te, sed nondum posse dixisti. Ubi ego subjeci de te clamasse veritatem: non enim negare possumus habere nos potestatem, nisi dum nobis non adest quod volumus; dum autem volumus, si voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
luntate:or. Ego cum dicerem necessitate u¬
niuersa fieri quȩ ds̃ futura p̾sciuit. ea so¬
la intuebar. quȩ increatura eius fiunt: ñ
autẽ que in ipso. Non enĩ ea fiunt. s sunt
sempiterna. ac Nichil gͦ in sua creatura ope¬
ratur ds:or. lam semel statuit quẽ admodũ
feratur ordo eius uniũsitatis. quã condidit.
Neq enĩ aliqͥd noua uoluntate ãministrat.
as Nunqͥd neminẽ beatum facit: or facit
uero as̃ T unc utiq facit. quando ille sr. uu

Expanded text:
luntate? E. Ego cum dicerem necessitate uluntate? E. Ego cum dicerem necessitate universa fieri quae Deus futura praescivit, ea sola intuebar quae in creatura ejus fiunt, non autem quae in ipso: non enim ea fiunt, sed sunt sempiterna. A. Nihil ergo in sua creatura operatur Deus. E. Jam semel statuit quemadmodum feratur ordo ejus universitatis quam condidit; neque enim aliquid nova voluntate administrat. A. Numquid neminem beatum facit? E. Facit vero. A. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
mouet: dr. Nichil interim aliud. ac̃ Res gͦ
uniuersas quarũ ds̃ est prescius. non uolun¬
tate. s necessitate fieri putas: or Omĩno ita¬
fieri puto.ag̃ Exꝑgiscere tandem. teq ipsum
paululũ intuere: & dic mͥ si potes. qualẽ sis
habit᷑us cras uoluntatẽ. utrũ peccandi an
recte faciendi. or Nescio.A. Quid. dm̃ itidẽ
nescire hoc putas : dr Nullo mͦ id putaueri.
ac̃ Sigͦ uoluntatem tuam crastinã nouit.
& om̃ium hominũ. siue qui sunt. siue qui
futuri sunt. & futuras p̾uidet uoluntateᷤᷤ.
multomagis p̃uidet quid de iustis impiiᷤ¬
q facturus sit. or Prorsus simeoꝵ oꝑum p̃¬
scium dm̃ dico. multo fidentiꝰ eum dixerĩ
p̃scire oꝑa sua: & quid sit facturus certissi¬
me preudere. ac̃ Nonne gͥ caues ne tibi
dicatur. etiam ipsũ quęcũq facturus ẽ n
uoluntate s necessitate facturũ: si omnia
quoꝵ prescius ds̃ ẽ. necessitate fiunt ñ uo¬

Expanded text:
movet? E. Nihil interim aliud. A. Res ergo movet? E. Nihil interim aliud. A. Res ergo universas quarum Deus est praescius, non voluntate sed necessitate fieri putas. E. Omnino ita puto. A. Expergiscere tandem, teque ipsum paululum intuere, et dic mihi, si potes, qualem sis habiturus cras voluntatem, utrum peccandi, an recte faciendi. E. Nescio. A. Quid? Deum itidem nescire hoc putas? E. Nullo modo id putaverim. A. Si ergo voluntatem tuam crastinam novit, et omnium hominum, sive qui sunt, sive qui futuri sunt, futuras praevidet voluntates, multo magis praevidet quid de justis impiisque facturus sit. E. Prorsus si meorum operum praescium Deum dico, multo fidentius eum dixerim praescire opera sua, et quid sit facturus certissime praevidere. A. Nonne igitur caves ne tibi dicatur, etiam ipsum quaecumque facturus est, non voluntate sed necessitate facturum, si omnia quorum Deus praescius est, necessitate fiunt, non vo
Abbreviated transcription (Latin):
ut neq inuentis reb inflati neq ñ in uen¬
tis turbulenti. & cognoscendo instructioreᷤ
fierent ad uidendum. & ad querendũ igno¬
rando mitiores. Tibi uͦ cui hoc iam ꝑsua¬
sum eẽ non dubito. uide quã facile de tam
magna questione respondeã. cum michi p̾¬
or interroganti pauca responderis. Certe¬
enĩ hoc te mouet &e hoc miraris. quo mͦ non
sint contraria & repugnantia ut & ds̃ p̃sci¬
us sit om̃iũ futuroꝵ. & nos non necessitate
s uoluntate peccemꝰ. Si enĩ prescius ẽ d̾s in¬
quis peccaturũ eẽ hominẽ. necesse ẽ ut pec¬
cet. Si autẽ necesse ẽ: non gͦ ẽ in peccando uo¬
liuitatis arbitriũ. s potius in euitabilis & fi¬
xa necessitas. Qua ratiocinatione. hoc uide¬
licet ne conficiatur. times. ut aut ds̃ futuroꝵ
omiũ prescius impie negetur:aut si hoc ne¬
gare non possumꝰ: fateamur non uolunta¬
te. s necessitate peccari an aliquid aliud te

Expanded text:
ut neque inventis rebus inflati, neque non invenut neque inventis rebus inflati, neque non inventis turbulenti, et cognoscendo instructiores fierent ad videndum, et ad quaerendum ignorando mitiores. Tibi vero cui jam hoc persuasum esse non dubito, vide quam facile de tam magna quaestione respondeam, cum mihi prior interroganti pauca responderis. Cenim hoc te movet, et hoc miraris, quomodo non sint contraria et repugnantia, ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos non necessitate, sed voluntate peccemus. Si enim praescius est Deus, inquis, peccaturum esse hominem, necesse est ut peccet: si autem necesse est, non ergo est in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabilis et fixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te
Abbreviated transcription (Latin):
quando agendo cadunt. s aduersus hanc
opinionẽ plenã stultissimi & dementissimi
erroris: satis ut arburor scd̃a nr̃a sermocina¬
tione dissertumẽ. Alii uͦ quãquã negare ñ
audeant p̾sidere humane uite ꝓuidentiã
dĩ. malunt tam̃ eam uł infirmã. uł iniustã
uł malã nefario errore credẽ quã sua peccata pi¬
etate supplici confiteri. qui om̃s si ꝑsuade-¬
ri sibi paterentur. ut cum de optimo & ii.¬
stissimo. & potentissimo cogitant. bonita¬
tẽ & iusticiã. & potentiã dĩ longe maiorẽ
suꝑiorẽq eẽ crederent quã quicqͥd cogitati¬
one concipiunt: considerantesq semet ip¬
sos. grãs deo se debere intelligerent.etiam¬
si aliquid inferius eos uoluisset eẽ quã st̃.
oñbq ossib & medullis conscientie suȩ
clamarent. ego dixi. dñe miserere mei. cura
animã meã. qm peccaui tͥ: ita certis itine¬
rib diuine miscdie insapientiã ducerent᷑.

Expanded text:
quando agendo cadunt. Sed adversus hanc quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et justitiam et potentiam Dei longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione concipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligerent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. Quomodo ẽ igitur uoluntas libera u-¬
bi tam meuitabilis apparet necessitas: ac̃ Pul-¬
sasti uehement̃ miscdiam dĩ. assit aꝑiatos
pulsantib. Ueruntam̃ maximã partẽ ho¬
minũ ista questione torqueri ñ obaliud
crediderim. nisi quia non pie quert̃: ueloci¬
oresq sunt ad excusationem quã ad con¬
fessionem peccatoꝵ suors. Aln enĩ nullã
diuinã ꝓuidentiam p̃esse reb humanis
libenter opinantur: dumq fortuitis com¬
mittunt casib & animos & corpora sua. tͣ¬
dunt se feriendos & dilanandos libidim¬
b. diuina iudicia negantes. humana fallen¬
tes: eos aquib acusantur fortunȩ patro¬
cimio ꝓpulsare seputant. quã tamen çȩcã
effingere ac pingere consueuert. Ut aut
meliores ea sint aqua regi se arbitrantur:
aut se quoq cum eadẽ cecitate & sentire
ista fateantur & dicere. Nec enĩ talib ab¬
surde etiã conceditur casib eos agere omĩa:

Expanded text:
Deus. Quomodo est igitur voluntas libera uDeus. Quomodo est igitur voluntas libera ubi tam inevitabilis apparet necessitas? 5. A. Pulsasti vehementer: misericordia Dei adsit, aperiatque pulsantibus. Verumtamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt, velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem peccatorum suorum. Alii enim nullam divinam providentiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
carchinẽ uoluntatis: neq omĩno monend
eet. ut istis neglectis eterna uellet adipisci.
atq ut male nollet uiuere. uellet autẽ bene.
Hoc autẽ monendĩ non eẽ hominẽ quisqͥs
existimat: de hominũ numero ext̾minand¬
omĩum futurorũ. & nos necessitate nulla pes¬
cemus. Quisqͥs enĩ dixerit aliter euenire pos¬
se aliquid quã ds̃ ante p̾sciuit: p̃scientiam
di destruere insanissima impietate molit᷑.
Qua apter si psciut ds̃ peccaturũ eẽ pͥmũ
hominẽ qͦd necesse ẽ concedat mͥ quisquis
mecũ omium futuroꝵ p̾scium fatet᷑ dm̃.
Ngͦ ita ẽ non dico non eũ faceret. bonũ enĩ
fecit. na obeẽ quicqua deo posset peccatũ¬
eius quẽ bonũ ipse fecit immo inquo faci¬
endo bonitatẽ suam ostenderat. ostendit
etiam inpumendo iusticiam. & liberando
miscdiam: Non itaq dico non eum faceret.
s hoc dico qm̃ peccaturũ eẽ p̃sciuerat. neces¬
se erat id fieri quod futurum eẽ p̾sciebat

Expanded text:
cardinem voluntatis; neque omnino monendus cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandomnium futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum hominem, quod necesse est concedat mihi quisquis mecum omnium futurorum praescium fatetur Deum; si ergo ita est, non dico non eum faceret, bonum enim fecit, nec obesse quidquam Deo posset peccatuquem bonum ipse fecit: imo in quo faciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in liberando misericordiam: non itaque dico, non eum faceret; sed hoc dico, quoniam peccaturum esse praesciverat, necesse erat id fieri, quod futurum esse praesciebat
Abbreviated transcription (Latin):
re unde iste motus existat. quo uolutas auer¬
titur ab incomutabilibono ad cõmutabile
bonĩ:cum eũ non nisi animi & uoluntar¬
um & ob hoc culpabilem eẽ fateamur. omisq
de hac re disciplina utilis ad id ualeat. ut
eo motu impbato atq cohibito uolunta¬
tem nram ad fruendũ sempiterno bono
cis. Non em̃ quicquã tam firme atꝙ inte¬
me sentio quã me habere uoluntatẽ. eaq
me moueri ad aliquid fruendũ. Quid au¬
tem meũ dicam ꝓrsus non inuenio. si uo¬
luntas qua uole & nolo non ẽ mea. Qua ꝓp¬
ter cui tribuendum ẽ si quid ꝑ illam male
facio nisi michi: Cum eni bonus ds me fece¬
rit nec bene aliquid faciam nisi ꝑuolunta.¬
tem: ad hoc potius datam eẽ abono deo. sa¬
tis apparet. Motus autẽ quo huic aut illuc
uoluntas conuertitur. nisi ẽẽt uoluntariui.
atq innia potius potestate: neq laudandu
cum ad suꝑiora. neq culpandus homo eẽt
cum ad inferiora detorquet. quasi quendã

Expanded text:
re unde iste motus existat, quo voluntas averre unde iste motus existat, quo voluntas avertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum nonnisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur; omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono,cis: non enim quidquam tam firme atque intime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. neq ab inferiore. quia non potest. Re¬
stat igitur ut eius sit ꝓprus istemotꝰ. quo
fruendi uoluntatẽ ad creaturam acreatore
conuertit. Qui motus si culpe deputatur
unde qui dubitat irrisione ł dignus uisus
ẽ non ẽ utiq naturał. s uoluntariꝰ. In eoq
similis ẽ illi motui quo deorsum uersus la¬
pis fertur: qͦd sicut iste ꝓprius est lapidis.
sic ille animi. Ueruntam ineo dissimilis. qͦd
in potestate non habet lapis eghibere motũ.
quo fertur inferiuis. Animꝰ uͦdum non
uult. non ita iouetur ut suꝑiorib deser¬
tis inferiora diligat: & ideo lapidi natura¬
lis ẽ ille motus. animo uͦ iste uoluntarius.
Hinc ẽ quod lapidem si quis peccare dicar:
quod pondere suo tendit ininfima: ñ dicam
ipso lapide stolidior s ꝓfecto demensiudicat᷑
Animũ uero peccati arguimꝰ cum eũ con¬
iincimꝰ suꝑiorib desertis ad fruendũ infe¬
riora p̃ponere. Propt̾ea quid opus ẽ quere¬

Expanded text:
est; neque ab inferiore, quia non potest. Reest; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus tibi visus est, non est utique naturalis, sed voluntarius; in eoque similis est illi motui quo deorsum versus lapis fertur, quod sicut iste proprius est lapidis, sic ille animi: verumtamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum quo fertur inferius; animus vero dum non vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat; et ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero iste voluntarius. Hinc est quod lapidem si quis dicat peccare, quod pondere suo tendit in infima, non dicam ipso lapide stolidior, sed profecto demens judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaere
Abbreviated transcription (Latin):
quo eum nos mouemꝰ. uł aliqua u aliena
mouetur ueluti cum incȩlũ iacitur .s eũ
quo ad terram nutu suo uergit & cadit. H
equide nego motũ quo ita ut dicis indina¬
tur & imã petit. motum eẽ lapidis. s na¬
turalem. Si autẽ hoc mͦ etiam illũ motũ
habet anima ꝓfecto etiam ipse naturalis ẽ
Nec exeo qͦd naturaliter mouetur recte ui¬
tuꝑari potest: quia etiã si ad ꝑniciẽ mo¬
uetur. naturȩ suȩ tam̃ necessitate cõpellit᷑
Porro quia istum motũ non dubitanus eẽ
culpabilem. omĩmodo negandũ est eẽ natu¬
ralem: & ideo non ẽ similis illi motui. qͦ na¬
turaliter mouetur lapis. aõ Egimus ne ali¬
quid suꝑiorib duab disputationib: or Egi¬
mus sane. ã Credo gͦ meminisse te in pͥma
disputatione satis ẽẽ comꝑtum. nulla re fie¬
ri mentẽ seruã libidinis. uisi ꝓpria uolunta¬
te. Nam neq a suꝑiore neq ab equali eam
posse ad hoc dedecus cogi quia in iustum

Expanded text:
quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima, profecto etiam ipse naturalis est; nec ex eo quod naturaliter movetur, recte vituperari potest: quia etiamsi ad perniciem movetur, naturae tamen suae necessitate compellitur. Porro quia istum motum non dubitamus esse culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum
Abbreviated transcription (Latin):
uł certe cum aliqua dubitatione dicendũ
uisum ẽ. qͦd ꝑspicue falsũ ẽẽ ipse conum¬
cis: dixisti enmmi. Si ita data ẽ uoluntas libe¬
ra ut naturalẽ habeat istum motũ. iam
necessitate ad hec conuertitur: neq ulla
culpa deprehendi potest. ubi natura ne¬
cessitasq dñatur. Nullomͦ autẽ dubita¬
re debiusti noneẽ ita datam quando istum
motũ culpabilem ẽẽ nondubites. ex. Ego
ppsum motũ culpabilem dixi oe ideo i̾nadi.¬
splicere &e rep̃hendendum ẽe dubitare non
possum. Animã uero quȩ isto motu abu
cõmutabilibono ad cõmutabilia detrabit᷑.
nego ẽẽ culpandam. si eius natura talisẽ uit
eo necessario moueatur. aõ. Cuius ẽ iste motꝰ
que ꝓfecto culpandũ eẽ concedis: or. lan
animo eũ uideo s cuiꝰ sit nescio. as Nunqd
negas eo motu animũ moueri: or Non nego
at siegas gͦ motũ quo mouetur lapis. mo¬
tum eẽ lapidis. neq enĩ illum dico motũ

Expanded text:
vel certe cum aliqua dubitatione dicendum vel certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicue falsum esse ipse convincis? Dixisti enim: Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. Nullo modo autem dubitare debuisti non esse ita datam, quando istum motum culpabilem esse non dubitas. E. Ego ipsum motum culpabilem dixi, et ideo mihi displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario moveatur. 2. A. Cujus est iste motus, quem profecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate adhec conuertitur. neq ulla cul¬
pa dep̃hendi potest. ubi natura necessitas¬
q dñatur. ac̃. Placet ne tibi iste motus an
displicet: or. Displicet. ac̃. Rep̃hendis gͦ eũ:
or. Utiq rep̃hendo. ag̃. Rep̾hendis igitur
anum motũ inculpabile: o Inculpabilẽ aĩ
motũ ñ rep̃hendo: s nescio an ulla culpa sit. relicto
incõmutabilibono ad ꝯmutabilia ꝯuerti. Ab̃ Re¬
p̃hendis gͦ quod nescis: dr̃ Noli uerbo pre¬
mere. Ita enĩ dixi. nescio an ulla culpa sit.
ut intelligi uoluerim sine dubio culpã eẽ
Namhoc uerbo qͦd dixi nescio: satis ꝓfecto
irrisi dubitationẽ de re manifesta. Ui.
de qͥd sit certissima ueritas: quȩ te cogit
tam cito obliuisci qͦd pauloante dixisti.Si
enĩ natura uł necessitate iste motus existit:
culpabilis ẽẽ nullo pacto potest. Tuuero
ẽẽ culpabilem ita firmissime tenes: ut du¬
bitationẽ de hac re tam certa. etiã irriden¬
dam putaueris. Cur gͦ tibi uł affirmandr̃.

Expanded text:
itate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. A. Placetne tibi iste motus, an displicet? E. Displicet. A. Reprehendis ergo eum. E. Utique reprehendo. A. Reprehendis igitur animi motum inculpabilem. E. Inculpabilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incommutabili bono ad commutabilia converti. A. Reprehendis ergo quod nescis. E. Noli verbo premere: ita enim dixi, Nescio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto potest: tu vero esse culpabilem ita firmissime tenes, ut dubitationem de hac re tam certa etiam irridendam putaveris. Cur ergo tibi vel affirmandum,
Abbreviated transcription (Latin):
formȩ. quȩ tanquã materies ad ꝑficiendũ
subiacere uidetur artifici. Si enĩ formȩ ꝑ-¬
fectio bonũẽ: ñnullũ iam bonũ ẽ. & forme in¬
choatio. Ita detracto penitus om̃i bono:ni
ex dõ. Nulla gͦ natura ẽ quȩ non sit ex deo.
Motus gͦ ille auersionis qͦd fatemur eẽ pec¬
catũ. qm̃ defectiuus motus ẽ. omĩs autẽ de.¬
fectus ex nicħo ẽ. uide quo ꝑtineat: & ad dm̃
non ꝑtinere non dubites.Qui tam̃ defectꝰ
qm ẽ uoluntarius: in nr̃a ẽ positus potesta.¬
te. Si enĩtimes illũ. oportet ut nolis. Si au¬
tem nolis: nonerit. Quid gͦ securius quã
firma teneamꝰ:. & expectemus certa spe. & ca¬
ritate ardenti desideremus. Si quid autẽ
de origine peccati diligentiꝰ querendũ ad¬
huc putas. nam omĩno ego iam opus eẽ ñ
arbitror. siquid tam̃ putas: in aliã dispu-¬
tationẽ differendum ẽ. or. Sequor sane
uoluntatẽ tuam. ut intempus aliud

Expanded text:
formae, quae tanquam materies ad perficiendum formae, quae tanquam materies ad perficiendum subjacere videtur artifici. Si enim formae perfectio bonum est, nonnullum jam bonum est et formae inchoatio. Ita, detracto penitus omni bono, noex Deo: nulla ergo natura est quae non sit ex Deo. Motus ergo ille aversionis, quod fatemur esse peccatum, quoniam defectivus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est, vide quo pertineat, et ad Deum non pertinere ne dubites. Qui tamen defectus quoniam est voluntarius, in nostra est positus potestate. Si enim times illum, oportet ut nolis; si autem nolis, non erit. Quid ergo securius quam firma teneamus, et exspectemus certa spe, et charitate ardenti desideremus. Si quid autem de origine peccati diligentius quaerendum adhuc putas nam omnino ego jam opus esse non arbitror: si quid tamen putas, in aliam disputationem differendum est. E. Sequor sane voluntatem tuam, ut in tempus aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
no ad mutabile bonũ: unde iste motus exi¬
stat qui ꝓfecto malus ẽ: tam & si uoluntas li¬
bera quia sine illa nec recte uiui potest. in boniᷤ
numeranda sit. Sienĩ motus iste. idẽ au̾sio
dicere : non erit gͦ iste motus ex deo. Unde
gͥ erit : itaq querenti tͥ si respondeam nesci¬
re me.fortasse eris tristior: s tam̃ uera respon¬
derim. Sciri enĩ non potest: qͦd nichil ẽ. Tu
tantum pietatẽ inconcussam tene. ut nullũ
t bonũ uł sentienti. uł intelligenti. uł quoqͦ
mͦ cogitanti occurrat: qͦd non sit ex deo. Ita
enĩ nulla natura occurrit: que non sit ex dõ.
Omnẽ quippe rẽ ubi mensurã & numerum
& ordinẽ uideris: deo artifici tribuere ne
cuncteris. Unde autẽ ista penitus detraxe¬
ris. nicħ omĩno remanebit: quia & si reman¬
serit aliqua formȩ alicuiꝰ inchoatio. ubi neq
mensurã. neq numerũ. neq ordinẽ inueni¬
as. quia ubicunq ista sunt. forma ꝑfecta ẽ:
oportet auferas etiã ipsam inchoationem

Expanded text:
no ad mutabile bonum, unde ei iste motus existat; qui profecto malus est, tametsi voluntas libera, quia sine illa nec recte vivi potest, in bonis numeranda sit. Si enim motus iste, id est aversio dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo. Unde igitur erit? Ita quaerenti tibi, si respondeam nescire me, fortasse eris tristior: sed tamen vera responderim. Sciri enim non potest quod nihil est. Tu tantum pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum vel sentienti, vel intelligenti, vel quoquo modo cogitanti occurrat quod non sit ex Deo. Ita enim nulla natura occurrit quae non sit ex Deo. Omnem quippe rem ubi mensuram et numerum et ordinem videris, Deo artifici tribuere ne cuncteris. Unde autem ista penitus detraxeris, nihil omnino remanebit: quia etsi remanserit aliqua formae alicujus inchoatio, ubi neque mensuram neque numerum neque ordinem invenias, quia ubicumque ista sunt, forma perfecta est; oportet auferas etiam ipsam inchoationem
Abbreviated transcription (Latin):
ouo rete possum̃ adic̃e ñ uoluntate uiuimuss ne¬
cessitate. aut n uoluntate morimur. sed necessita¬
tec si quid aliud huiꝰ modi. Non uolunta¬
te aute uolumus. quis uł delirus audeat
dicer : qua obrem quãuis p̾sciat ds̃ nr̃a uo¬
luntates futuras. non exeo tam̃ conficitur.
ut ñ uoluntate aliquid uelimꝰ. Nam & debeati¬
tuadine qͥd dixisti. ñ abste ipso bcatũ fieri. ita
aixisti. quasi hocego negauerim. S dico cũ
futurus es beatus: ñ te inuitũ s uolentẽ fu¬
turũ. Cũ gͦ prescius sit ds̃ future beatitud¬
nis tue. nec aliquid aliter fieri possit. quã il¬
le p̾sciuit: alioquin nulla pͥscientia ẽ. non
tam ex eo coginur sentire quod absurdis¬
simũ est & longe aueritate seclusũ. non te
uolentem futurũ beatum. Sicut autẽ uo¬
untatebeatitudinis cum ẽc̃ ceꝑis beatus. non
tibi aufert prescientia di. quȩ hodie ꝙ de
tua futura beatitudine certa ẽ: sic etiamuo¬
luntas culpabilis siqua inte futura ẽ. niapt̃¬

Expanded text:
o recte possumus dicere, Non voluntate senescimus, sed necessitate; aut, non voluntate morimur, sed necessitate; et si quid aliud hujusmodi: non voluntate autem volumus, quis vel delirus audeat dicere? Quamobrem, quamvis praesciat Deus nostras voluntates futuras, non ex eo tamen conficitur ut non voluntate aliquid velimus. Nam et de beatitudine quod dixisti, non abs teipso beatum fieri, ita dixisti, quasi hoc ego negaverim: sed dico, cum futurus es beatus, non te invitum, sed volentem futurum. Cum igitur praescius Deus sit futurae beatitudinis tuae, nec aliter aliquid fieri possit quam ille praescivit, alioquin nulla praescientia est; non tamen ex eo cogimur sentire, quod absurdissimum est et longe a veritate seclusum, non te volentem beatum futurum. Sicut autem voluntatem beatitudinis, cum esse coeperis beatus, non tibi aufert praescientia Dei, quae hodieque de tua futura beatitudine certa est: sic etiam voluntas culpabilis, si qua in te futura est, non propte
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam satis michi mani¬
festum ẽ inter bona & ea qͥ¬
dem ñ minima.numerandã
eẽ liberam uoluntatẽ. exquo
etiam fateri cogimur eã di¬
uinitꝰ datam eẽ dariq oportuisse. ĩa opor¬
tunũ existimans. cupio ꝑte cognoscere. un¬
de ille motus existat. quo ipsa uoluntas a¬
uertitur a cõmuni atq in cõmutabili bo¬
no. & ad ꝓpria. uł aliena uł infima. atq oĩa

Expanded text:
uoniam satis mihi manifestum est, inter bona, et ea quidem non minima, numerandam esse liberam voluntatem, ex quo etiam fateri cogimur eam divinitus datam esse, darique oportuisse: jam si opportunum existimas, cupio per te cognoscere unde ille motus existat, quo ipsa voluntas avertitur a communi atque incommutabili bono, et ad propria vel aliena vel infima, atque o
Abbreviated transcription (Latin):
q hoc eum p̾scire consentio. siestita fotus¬
rĩ. ao Dit queso nũ tu creatura euis nones.
aut tua beatitudo non inte fiet e or.lmmo
& creatura eius sum: &e in me siet qͦd beatius
ero a Non gͦ uoluntate s necessitate uite f¬
et beatitudo tua deo faciente.o Uoluntas
illiuis michiẽ necessitas. ac Cuitaꝙ inuitus
beatuseris :o Michi si eet potestas ut eẽm
beatus. iam ꝓfecto eẽm. Uolo emĩ etiaem nẽ
&e non sum: quia non ego s ille me beatum
facit. ĩ Optime de te ueritas clamat. Non
eñ possumꝰ aliud sentire in potestate ña eẽ.: nqdeũ¬

Expanded text:
 hoc eum praescire consentio, si est ita futurum. 7. A. Dic, quaeso, num tu creatura ejus non es, aut tua beatitudo non in te fiet? E. Imo et creatura ejus sum, et in me fiet quod beatus ero. A. Non ergo voluntate sed necessitate in te fiet beatitudo tua Deo faciente. E. Voluntas illius mihi est necessitas. A. Tu itaque invitus beatus eris. E. Mihi si esset potestas ut essem beatus, jam profecto essem: volo enim etiam nunc, et non sum, quia non ego, sed ille me beatum facit. A. Optime de te veritas clamat. Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, n
Abbreviated transcription (Latin):
nis .or. fateor fieri posse. nec impedire aliqͥd
ut non sit om̃ib cõmunis una sapientia:
etiã si multa & diũsa sint summa bona. S
uellem scire an ita sit. quod enĩ concedimuᷤ
fieri posse ut ita sit: non continuo ita esse
concedimus. as̃ Tenemus interim eẽ sapien¬
tiam. s utrũ sit cõmunis una omĩb. an sin¬
guli sapientias suas habeant sicuti animas
uel mentes suas: hoc nondum tenemus. or
tiam. uel sapientes & beatos ẽẽ om̃s homi¬
nes uelle. ubi uidemus: nam hoc te uide¬
re & uerũ eẽ: nullo modo utiq dubita¬
uerim. Hoc gͦ uerum sic uides ut cogitati¬
onem tuam quã si michi non enuncies.
ego ꝓrsus ignoro: anita ut intelligas et
a me uideri posse hoc uerũ. tam & si mi¬
chi abs te non dicatur:or. Inimo ita ut
abs te quoq etiam me inuito: uideri pos¬
se non dubitem. as̃. Q uod gͦ unum uerũ
uidemꝰ ambo singłis mentib: non ne ulo¬

Expanded text:
it una communis. E. Fateor fieri posse, nec impedire aliquid, it una communis. E. Fateor fieri posse, nec impedire aliquid, ut non sit omnibus communis una sapientia, etiamsi multa et diversa sint summa bona: sed vellem scire an ita sit. Quod enim concedimus fieri posse ut ita sit, non continuo ita esse concedimus. A. Tenemus interim esse sapientiam: sed utrum sit communis una omnibus, an singuli sapientes suas habeant, sicuti animas vel mentes suas, hoc nondum tenemus. E. tiam, vel sapientes, et beatos esse omnes homines velle, ubi videmus? Nam hoc te videre, et verum esse nullo modo utique dubitaverim. Hoc ergo verum sic vides ut cogitationem tuam, quam si mihi non enunties, ego prorsus ignoro? an ita ut intelligas et a me videri posse hoc verum, tametsi mihi abs te non dicatur? E. Imo ita ut abs te quoque, etiam me invito, videri posse non dubitem. A. Quod ergo unum verum videmus ambo singulis mentibus, nonne u
Abbreviated transcription (Latin):
homines multa & diuersa sunt: Si enim
hoc putas. potes & de luce solis dubitare qͦd
una sit. quia multa & diuersa sunt que in
ea cernimus: de quib multis eligit quisq
ꝓ uoluntate quo fruatur ꝑ oculoꝵ sensũ.
& alius altitudinẽ montis alicuiꝰ libenter
intuetur. & eo gaudet aspectu: alius cãpi
planiciẽ: alius conuexa ualliũ: alius nemo¬
rũ uiriditatem: alius mobilem equalita¬
tẽ maris: alius hec omĩa: uel quedã horũ
simul pulchra. confert ad leticiã uiuen¬
di. Sicut gͦ ista multa & diuersa sunt quȩ
inluce solis homines uident. & eligunt ad
fruendui. Lux tam̃ ipsa una ẽ. in qua uidet
&e tenet quo fruatur uniꝰcuiusq intuen¬
tis aspectus: ita etiam si multa sunt bona
eaq diuersa equib eligat quisq qͦd uolet.
idq uidendo & tenendo ad fruendũ sum¬
mũ sibi bonũ recte uereq constituat: fie¬
ri tam̃ potest. ut lux ipsa sapientiȩ inqͣħ ui

Expanded text:
homines, multa et diversa sunt? Si enim homines, multa et diversa sunt? Si enim hoc putas, potes et de luce solis dubitare quod una sit, quia multa et diversa sunt, quae in ea cernimus. De quibus multis elegit quisque pro voluntate quo fruatur per oculorum sensum: et alius altitudinem montis alicujus intuetur libenter, et eo gaudet aspectu; alius campi planitiem, alius convexa vallium, alius nemorum viriditatem, alius mobilem aequalitatem maris, alius haec omnia, vel quaedam horum simul pulchra confert ad laetitiam videndi. Sicut ergo ista multa et diversa sunt, quae in luce solis homines vident et eligunt ad fruendum, lux tamen ipsa una est, in qua videt et tenet quo fruatur uniuscujusque intuentis aspectus: ita, etiamsi multa sunt bona eaque diversa, e quibus eligat quisque quod volet, idque videndo et tenendo ad fruendum summum sibi bonum recte vereque constituat; fieri tamen potest ut lux ipsa sapientiae, in qua haec
Abbreviated transcription (Latin):
tes hominũ quot homines sunt. unde nec
ego de tua m̃te aliquid cerno. nec tu de mea.
tot etiam putes ẽẽ sapientias quot potuer̃
eẽ sapientes. or. Si summũ bonũ omĩb u¬
nũ est: oportet etiam ueritatẽ. in qua cer¬
nitur & tenetur. idẽ sapientiã. omĩb unã
eẽ cõmunẽ. ac̃. Dubitas autẽ summũ bonũ
quicqͥd illud ẽ. omib hominib unũ eẽ:
or. Dubito sane: qm̃ diuersos diuersis re¬
b gaudere uideo tan quã sũmis bonis sui.
ac̃. Uellem quidẽ ut de summo bono ita ne¬
mo dubitaret: ut nemo dubitat quicqͥd il¬
lud ẽ non insi eo ad epto posse fieri hominẽ
beatũ. S qͥm magna questio ẽ. & longum¬
sermonẽ forte desiderat: putemus omĩno
tot summa bona eẽ quot sunt ipse res di¬
uerse. quȩ a diuersis tanquã summa bo¬
na appetuntur. Num sequitur ideo ut ipsa
sapientia etiã non sit una cõmunis om̃ibus.
quia ea bona que inilla cernunt & eliguñ

Expanded text:
ntes hominum quot homines sunt, unde nec ntes hominum quot homines sunt, unde nec ego de tua mente aliquid cerno, nec tu de mea, tot etiam putes esse sapientias, quot potuerint esse sapientes. E. Si summum bonum omnibus unum est, oportet etiam veritatem in qua cernitur et tenetur, id est sapientiam, omnibus unam esse communem. A. Dubitas autem summum bonum, quidquid illud est, omnibus hominibus unum esse? E. Dubito sane, quia diversos diversis rebus gaudere video tanquam summis bonis suis. A. Vellem quidem, ut de summo bono ita nemo dubitaret, ut nemo dubitat quidquid illud est, non nisi eo adepto posse fieri hominem beatum. Sed quoniam magna quaestio est, et longumsermonem forte desiderat, putemus omnino tot summa bona esse, quot sunt ipsae res diversae quae a diversis tanquam summa bona appetuntur: num ideo sequitur, ut ipsa sapientia etiam non sit una communis omnibus, quia ea bona, quae in illa cernunt et eligunt
Abbreviated transcription (Latin):
tia beatus ẽ. Nemo em̃beatus ẽ nͥ summo
bono: qͦd in ea ueritate quã sapientiã uo¬
camus cernitur & tenetur. Sicut gͦ anteꝗͣ
beati simus. mentib tam̃ nr̃is impressa est
notio beatitatis: ꝑhanc enĩ scimus fident̃¬
q & sine ulla dubitatione dicimus nos be
atos eẽ uelle: ita etiam priusquã sapientes
simus. sapientie notionẽ in mente habemꝰ
impressam: ꝑ quã unusquisq nr̃m sunter¬
rogetur uelit ne ẽẽ sapiens: sine ulla caligi¬
nedubitationis se uelle respondet. Quare
siiam constat inter nos que sit sapientia ꝗͣ
fortasse uerbis explicare non poteras: na si eã
nullom anmo cerneres. nullomͦ scires. & uel¬
le te ẽẽ sapientẽ. & uelle debere qͦd te negatu¬
rum ẽẽ non arbitror. uolo iam dicas michi.
utrũ etiam sapientiã sicut numeri rationẽ
atq ueritatẽ omib ratiocinantib comunẽ
se prebere arbitreris: an quomͦ sunt tot m̃¬

Expanded text:
tia beatus est. Nemo enim beatus est, nisi summo tia beatus est. Nemo enim beatus est, nisi summo bono, quod in ea veritate, quam sapientiam vocamus, cernitur et tenetur. Sicut ergo antequam beati simus, mentibus tamen nostris impressa est notio beatitatis; per hanc enim scimus, fidenterque, et sine ulla dubitatione dicimus beatos nos esse velle: ita etiam priusquam sapientes simus, sapientiae notionem in mente habemus impressam, per quam unusquisque nostrum si interrogetur velitne esse sapiens, sine ulla caligine dubitationis se velle respondet. 27. Quare si jam constat inter nos quae sit sapientia, quam fortasse verbis explicare non poteras nam si eam nullo modo animo cerneres, nullo modo scires et velle te esse sapientem et velle debere, quod te negaturum esse non arbitror, volo jam dicas mihi, utrum etiam sapientiam, sicut numeri rationem atque veritatem omnibus ratiocinantibus communem se praebere arbitreris; an quoniam tot sunt me
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa sec̾tantur: quod aliud alii uident᷑
bonũ. Quisqͥs gͦ appetit qͦd appetendũ non
erat: tam et si id non appeteret. nisi ei uidere¬
tur bonũ: errat tam̃. Errare autẽ neq ille
potest. qui nichil appetit: neq ille qui hoc ap¬
petit qͦd debet appetere. In quantũ gͥ om̃s
homines appetunt iutambeatã: ñ errant.
In quantũ autem quisq non eam tenet ui.¬
te uiam que ducit ad beatitudinẽ cum se
fateatur & ꝓfiteatur nolle nisi ad beatitu¬
dinẽ ꝑuenire: intantũ errat. Error ẽ enĩ:
cum sequitur aliquid qͦd ñ ad id ducit quo
uolumus ꝑuenire. & quanto magis inui¬
a iute quis errat: tanto minus sapit. Tan¬
to enĩ magis longe ẽ aueritate: inqua cer¬
nitur & tenetur summũ bonũ. Summo
autẽ bono assecuto & adepto. beatus quisq
fit: qͦd om̃s sine controuersia uolumꝰ. Ut
gͦ constat nos beatos ẽẽ uelle. ita nos constat
eẽ uelle sapientes: quia nemo sine sapien¬

Expanded text:
diversa sectantur, quod aliud alii videtur diversa sectantur, quod aliud alii videtur bonum. Quisquis ergo appetit quod appetendum non erat, tametsi id non appeteret nisi ei videretur bonum, errat tamen. Errare autem neque ille potest qui nihil appetit, neque ille qui hoc appetit quod debet appetere. In quantum igitur omnes homines appetunt vitam beatam, non errant. In quantum autem quisque non eam tenet vitae viam quae ducit ad beatitudinem, cum se fateatur et profiteatur nolle nisi ad beatitudinem pervenire, in tantum errat. Error est enim cum sequimur aliquid quod non ad id ducit quo volumus pervenire. Et quanto magis in via vitae quis errat, tanto minus sapit. Tanto enim magis longe est a veritate, in qua cernitur et tenetur summum bonum. Summo autem bono assecuto et adepto, beatus quisque fit; quod omnes sine controversia volumus. Ut ergo constat nos beatos esse velle, ita nos constat velle esse sapientes; quia nemo sine sapien
Abbreviated transcription (Latin):
sulant. & inhumanarũ rerũ iuste moderan-¬
darũ⁊ gubnandarũ actione u̾sant᷑. sapientẽ se cẽ ar¬
bitrantur. & qui utrũq hoꝵ agunt. & parti
uiuunt incontẽplatione ueritatis. partĩ in
laborib officiosis. quos humane societati de¬
beri putant: sibi palmã sapientiȩ uidentur
tenere. Omitto innumerabiles sectas. qua¬
rũ nulla ẽ qua ñ sectatores suos p̃ponens
cȩteris. eos solos uelit eẽ sapientes. Quã ob¬
rẽ cum id nc̃ agatur int̾ nos. ut non quid cre¬
damꝰ respondendum sit. s quid dilucida intel¬
ligentia teneamꝰ: nullo mͦ tibi ad id qͦd inter¬
rogasti respondere potero. inisi quod creden¬
do teneo: contemplando etiã & ratione cer-¬
nendo nouerim que sit ipsa sapientia. ac̃.
Num aliã putas eẽ sapientiã. nisiucritatẽ
inqua cernitur & tenetur sumũ bonũ: nã
illi om̃s quos cõmemorasti. diuersa sectanteᷤᷤ
bonũ appetunt: & malũ fugiunt. S ꝓpt̾ea

Expanded text:
sulant, et in rerum humanarum juste moderansulant, et in rerum humanarum juste moderandarum et gubernandarum actione versantur, sapientes se esse arbitrantur; et qui utrumque horum agunt, et partim vivunt in contemplatione veritatis, partim in laboribus officiosis, quos humanae societati deberi putant, sibi palmam sapientiae tenere videntur. Omitto innumerabiles sectas, quarum nulla est quae non sectatores suos praeponens caeteris, eos solos velit esse sapientes. Quamobrem cum id nunc agatur inter nos, ut non quid credamus respondendum sit, sed quid dilucida intelligentia teneamus, nullo modo ad id tibi quod interrogasti respondere potero, nisi quod credendo teneo, contemplando etiam et ratione cernendo noverim, quae sit ipsa sapientia. 26. A. Num aliam putas esse sapientiam nisi veritatem, in qua cernitur et tenetur summum bonum? Nam illi omnes quos commemorasti diversa sectantes, bonum appetunt, et malum fugiunt; sed propterea