comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligio generi humano innotuit.
ꝑduos uͦ pisces. psalmi sunt et pro¬
phete figurati: qͥ eruditr̃ in lege
di populum de ꝓmissione dñice
in carnationis. noua gr̃e dulcedine
pascebant. Qua trina scͥpture sacre
distinctione. totam uetis instrum̃¬
ti seriem comp̃hendi: dnĩca aucto¬
ritate docemur. Apparens enĩ post
resurrectionem discipulis ait dñs
ipse: qm̃ oportebat impleri om̃ia.
que scͥpta sunt in lege moysi & pro¬
phetis. et psalmis de me. E cum
aꝑuit illis sensum. ut intelligent
scͥpturas.⁊ intellect̾as spiritalit̾
fidelib traderent auditoribꝰ qͣsi
benedicens panib apostolicis ac
piscib. hosq interne suauitatis
dono multiplicans. turbis disꝑti¬
ri p̃cepit. Bene aũ iuxta euangłi¬
um iohannis. panes qui legẽ de¬
signant. ordeacei fuisse descͥbun¬
tur: qui iumentoꝵ maxime ru¬
sticorumq cibus ẽ⁊ seruoꝵ: quia
incipientibꝰ necdumq ꝑfectis
auditorib asꝑiora.⁊ qͣsi grossio¬

Expanded text:
ligio, generi humano innotuit. ligio, generi humano innotuit. Per duos vero pisces psalmi sunt et prophetae figurati, qui eruditum in lege Dei populum, de promissione Dominicae incarnationis nova gratiae dulcedine pascebant. Qua trina Scripturae sacrae distinctione, totam Veteris Instrumenti seriem comprehendi Dominica auctoritate docemur. Apparens enim post resurrectionem discipulis, ait Dominus ipse: Quia oportebat impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysis, et prophetis, et Psalmis de me . Et cum aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas, et intellectas spiritaliter fidelibus traderent auditoribus, quasi benedicens panibus apostolicis ac piscibus, hosque internae suavitatis dono multiplicans, turbis dispertiri praecepit. Bene autem juxta Evangelium Joannis, panes qui legem designant, hordeacei fuisse referuntur, qui jumentorum maxime rusticorumque est cibus servorum, quia incipientibus necdumque perfectis auditoribus, asperiora et quasi grossio
Abbreviated transcription (Latin):
rerent: et inuentum digno ho¬
nore reconderent. Quod ibi ab
eis inuentum. ⁊ assumptum. s non
multo post culꝑa incuri ⁊ ꝑditum.
ꝑlatum ẽ edissam ab alus. & in qͦ¬
dam specu inurna subterra ñ pau¬
co temꝑe ignobilit̾ reconditũ: do¬
nec denuo idem iohannes sese su¬
umq caput ostendit marcello cui¬
Dam religioso abbati ac p̾sbitero.
dum inspecu eodem habitaret.
Qͦd uidelicet caput a luliuranno
ep̃o eiuitatis. ꝑ p̃fatum p̾sbiterũ
constat eẽ inuentum. Ex quo tem¬
pore cȩpit in eadem ciuitate beati
p̃cursoris decollatio. ipso ut arbi¬
tramur die. quo caput inuentum
siue eleuatũ est: celebrari. De qͥb
latius inp̃fato libro cronicorum
scͥptum repꝑies. E dic̃ eis. Quot
panes habetis: Ite et uidete. Et
cum cognouissent: dicunt: quinq
et duos pisces. ꝑ quinq: panes.
aplõrum et duos pisces: tota ue¬
nitio. mundi creatio. ꝓcursꝰ scłi
labentis. et uera dõ seruiendi re¬

Expanded text:
rerent, et inventum digno horerent, et inventum digno honore reconderent. Quod ibi ab eis inventum et assumptum, sed non multo post culpa incuriae perditum, perlatum est Edessam ab aliis, et in quodam specu in urna sub terra, non pauco tempore ignobiliter reconditum, donec denuo idem Joannes sese suumque caput ostendit Marcello cuidam religioso abbati ac presbytero, dum in eodem specu habitaret. Quod videlicet caput Julioramopo civitatis, per praefatum presbyterum constat inventum. Ex quo tempore coepit in eadem civitate beati praecursoris decollatio, ipso ut arbitramur die quo caput inventum sive elevatum est celebrari. De quibus latius in praefato Chronicorum libro scriptum reperies. Et dicit eis: Quot panes habetis? Ite et videte. Et cum cognovissent, dicunt: Quinque, et duos pisces. Per quinque panes Apostolorum, et duos pisces, tota Tenitio, mundi creatio, procursus saeculi labentis, et vera Deo serviendi re
Abbreviated transcription (Latin):
et mareus hoc interfecto iohanne. con¬
tinuo facꝰtum ẽẽ commemorant. Uñ
colligitur iohannẽ imminente ea¬
dem festiuitate paschali fuis se
decollatum:⁊ anno post h̃c sequen¬
te cum denuo tempus paschale
rediret. mysterium dñce passi¬
onis eẽ completum. Et ꝓpterea
qͦd in libro sacramentoꝵ natale eiꝰ
quarto kalendarum septembrium
die notatum ẽ. ⁊ in martyrologio
qͦd eu sebii et ieronimi uocabulis
insignitum ẽ legitur. quarto ka¬
lendas septembriᷤ. in edissa ciuita¬
tephenici ꝓuintie natale iohannis
baptiste die qͦ decollatus ẽ.: non
specialiter ip̃sum diem decollati
nat. Siqͥdẽ ut cronicha marcelli¬
ni comitis destãtur. temꝑe mar¬
tiani principis duo monachi ori¬
entales uenerant adorare iniero¬
solimis.⁊ loca scã uidere: quib ꝑ
reuelationem assistens idem pre¬
cursor dñi p̃cepit. ut ad herodis
quondam regis habitaculum
accedentes. caput suum ibi reqͥ¬

Expanded text:
et Marcus, hoc, interfecto Joanne, conet Marcus, hoc, interfecto Joanne, continuo factum esse commemorant. Unde colligitur Joannem, imminente eadem festivitate paschali, fuisse decollatum, et anno post hunc sequente, cum denuo tempus paschale rediret, mysterium dominicae passionis esse completum. Et propterea quod in libro Sacramentorum, natale ejus quarto Kalendarum Septembrium denotatum est, et in Martyrologio, quod Eusebii et Hieronymi vocabulis insignitum est, legitur, quarto Kalend. Septemb. in Edessa civitate Phoeniciae provinciae, natale Joannis Baptistae, die quo decollatus specialiter ipsum diem decollationat. Siquidem duo monachi ni comitis testantur, tempore Marciani principis, duo monachi orientales venerant adorare in Jerosolymis, et loca sancta videre; quibus per revelationem assistens idem praecursor Domini praecepit, ut ad Herodis quondam regis habitaculum accedentes, caput suum ibi requi
Abbreviated transcription (Latin):
It cum iam hora multa fieret:
accesserunt discipuli eiꝰ dicen¬
tes: desertus ẽ locus. etiam hora p̃¬
teriuit: dimitte illos ut euntes in
ꝓrimas uillas et uicos. emant sͥcy
bos qͥs manducent. Horam multã
uesꝑtinum tempꝰ dic̃. luca teste
qui ait. Dies autem ceꝑat declina¬
ri. & accedentes .xii. dixerunt
illi. Dimitte turbas.⁊ cet̾a. Die autẽ
declinata turbas saluator reficit.:
quia uel fine scłoꝵ ꝓpinquante.
uel cum sol iusticie ꝓnobis occu¬
buit: aduitina spiritalis inedie
sumꝰ tabe saluati. Q respondens
ait illis. Date eis manducare. & cet̾.
Puocat apłos ad fractionem panis:
ut illis se non hr̃e testantib. ma¬
gnitudo signi notior fiat: simul
insinuans. quia cottidie ꝑ eos ieiuna
nr̃a sunt corda pascenda: uidelicet
cum eoꝵ uel exemplis uel litteris
ad amanda celestia suscitamur: Ho¬
tandum aũ qͦd hoc miraculum
panum seͥpturus euangłista ioh̃s:
p̃misit. qͥa ꝓximum eẽt pascha
dies festus uideoꝵ. Matheus uͭ

Expanded text:
t cum iam hora multa fieret accesserunt discipuli eius dicentes desertus est locus hic et iam hora praeterivit dimitte illos ut euntes in proximas villas et vicos emant sibi cibos quos mvespertinum tempus dicit, Luca teste, qui ait: Dies autem coeperat declinare, et accedentes duodecim dixerunt illi: Dimitte turbas, etc. . Die autem declinata turbas Salvator reficit, quia vel fine saeculorum propinquante, vel cum sol justitiae pro nobis occubuit, a diutina spiritalis inediae sumus tabe salvati. Et respondens ait illis: Date eis manducare, etc. Provocat apostolos ad fractionem panis, ut illis se non habere testantibus, magnitudo signi notior fiat: simul insinuans, quia quotidie per eos jejuna nostra corda sunt pascenda, videlicet cum eorum vel exemplis vel litteris ad amanda coelestia suscitamur. Notandum autem quod hoc miraculum panum scripturus evangelista Joannes, praemisit, quod proximum esset Pascha, dies festus Judaeorum. Matthaeus vero
Abbreviated transcription (Latin):
pbros ecclie. & orent suꝑ ipsum
unguentes eum oleo innomine
dni:⁊ si inpeccatis sit dimittent᷑
ei unde patet abipsis apłis hunc
scẽ ecclie morem ẽẽ traditum: ut
ĩnergumini. uel alii quilibet egro¬
ti ungantur oleo. pontificali be¬
nedictione consecrato.
t audiuit herodes rex mani¬
festum enĩ factum ẽ nomer

Expanded text:
ros Ecclesiae, et orent super ipsum, ungentes eum oleo in nomine Domini. Et si in peccatis sit, dimittentur ei . Unde patet ab ipsis apostolis hunc sanctae Ecclesiae morem esse traditum, ut energumeni, vel alii quilibet aegroti ungantur oleo, pontificali benedictione consecrato. Et audivit Herodes rex manifestum enim factum est nomen
Abbreviated transcription (Latin):
resolui: neq commissum sͥ talentũ
uerbi. sub ocio debet lenti torporis
abscondere.
Et dicebat eis: quocumq intro¬
ieritis iudomum. illic manete:
donec inde exeatis. In matheo tta
scͥptum ẽ. Inquaicũq ciuitatem
aut castellum intraueritis. interro
nete. donec exeatis. Dat constantiȩ
generale mandatum. ut hospitalis
necessitudinis iura custodiant::
alienum ap̃dicatore regni cȩlestis
astruens cursitare ꝑ domos: & in¬
uiolabilis hospitu ius amittere.
et ociose secundũ matheũ domus
suingdliantur apli. legenda decer¬
nitur: ut mutandi hospitii necessitu¬
dinisq uiolandi. causa ñ suppetat.¬

Expanded text:
resolvi, neque commissum sibi talentum resolvi, neque commissum sibi talentum verbi, sub otio debet lenti torporis abscondere. Et dicebat eis: Quocunque introieritis in domum, illic manete, donec exeatis inde. In Matthaeo ita scriptum est: In quamcunque civitatem aut castellum intraveritnete, donec exeatis, dat constantiae gererale mandatum, ut hospitalis necessitudinis jura custodiant, alienum a praedicatione regni coelestis astruens cursitare per domos, et inviolabilis hospitii jura amittere. Nec otiose secundum Matthaeum domus quam ingrediantur apostoli, legenda decernitur, ut mutandi hospitii necessitudinisque violandae causa non suppetat.
Abbreviated transcription (Latin):
soleis.aliquid hoc calciamentũ.
mystice significationis hr̃e ammo¬
net: ut pes neq dectus sit. neq nudꝰ
ad terram: id ẽ nec occultetur euã¬
glium. nec terrenis commodis
innitatur. Q qͦd non portari uel
haberi duas tunicas. s expressiꝰ
indui ꝓhibet dicens. & ne indue¬
rentur duab tunicis: qͥd eos am¬
monet. nͥ non duiplicit̃s: simplicit᷑¬
m. ambulare : Alit̃. Induab tuni¬
cis uidetur mͥ duplex ostendere
uestimentum. non qͦ uilocis scytͥo
glaciali niue rigentib. una qͥs
tumca debeat ẽẽ contentꝰ .s. qͦ in
tunica uestimentum intelligamꝰ
ne aliud uestiti. aliud nobis futuroꝵ
les: ꝑ es inzona. occultatio sapientie
designatur. Qui .ii. sapientie uerby
ht .s: hoc erogare ꝓxuo negligit:
q̃si pecunam intona clausam tenet.
panis. non es in hona ferendum ẽ:
quia qͥs qͥs officium doctͦoris accipit:
neq oneribꝰ sclarium negociorum
depͥmi. neq desiderus carnalibꝰ

Expanded text:
soleis, aliquid hoc calceamentum soleis, aliquid hoc calceamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est, nec occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Et quod non portari vel haberi duas tunicas, sed expressius indui prohibet, dicens; et ne induerentur duabus tunicis, quid eos admonet, nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Aliter. In duabus tunicis videtur mihi duplex ostendere vestimentum, non quod in locis Scythiae glaciali nive rigentibus, una quis tunica debeat esse contentus; sed quod in tunica vestimentum intelligamus, ne aliud vestiti, aliud nobis futurorules, per aes in zona occultatio sapientiae designatur. Qui enim sapientiae verbum habet, sed hoc erogare proximo negligit, quasi pecuniam in zona clausam tenet: panis, non aes in zona ferendum est, quia quisquis officium doctoris accepit, neque oneribus saecularium negotiorum deprimi, neque desideriis carnalibus
Abbreviated transcription (Latin):
iure cedẽ. Hoc gͦ ordinans dñs ꝙ
eũ ordinasse dic̃ apls. his qͥ euã¬
glium annunciant. de ęuangłio
uiuẽ: illa aplis loquebat᷑. ut secu¬
ri non possiderent. neq portarẽt
huic uite necessaria. nec magna
nec minima: ideo posuit nec uirgã:
ostendens a fidelibꝰ suis omnia
deberi ministris suis. nulla suꝑ
flua requirentib: ac ꝑhoc ad¬
dendo dignus ẽ oꝑarius cibo
suo. ꝓrsus aꝑuit & illustrauit uñ
hec omnia loqueretur. Hanc qͣ po¬
testatem uirge nomine significi¬
uit. cumdixit. ne qͥd tollerent
inuia. nisi uirgam tantũ: ut in¬
telligatur quia ꝑ potestatem ã
dño acceptam. que uirge noĩe
significata ẽ: etiam q̃ non portan¬
tur non deerunt. Hoc & duabꝰ
tunicis intelligendum ẽ. ne qͥs q̃
eoꝵ p̃ter eam qͣm ẽẽt indutus.
aliam portandam putaret: solliq¬
tus ne opus eẽt cum exilla potes¬
tate posset acciꝑe. inde marcuᷤ
dicendo calciari eos sçandalus uł

Expanded text:
iure ciure ceum ordinasse dicit apostolus, qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi minisflua requirentibus. Ac per hoc addendo, Dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit et illustravit, unde haec omnia loqueretur. Hanc ergo potestatem virgae nomine significavit, cum dixit, ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum, ut intelligatur quia per potestatem a Domino acceptam quae virgae nomine significata est etiam quae non portantur, non deerunt. Hoc et de duabus tunicis intelligendum est, ne quidquam eorum praeter eam, quam esset indutus, aliam portandam putaret, sollicitus ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. Proinde Marcus dicendo calceari eos sandaliis vel
Abbreviated transcription (Latin):
ds ur̃. ut sciat si diligitis eum.
Illa seductionis ẽ: hec ꝓbationis.
Utrumq gͥ accipiendũ ẽ a domino
aplis dictum. ut nec uirgã fer¬
rent: et ut non nͥ uirgam ferreñ.
Cum .N. scdm matheum diceret
eis. nolite possidere aurum. neq
argentum.⁊ cȩta: continuo sub¬
iecit. Dignus ẽ .N. oꝑariꝰ cibo sus uiide
Satis ostendit cur eos hec possidere
ac ferre noluerit: non quo neces za¬
ria non sint sustentationi huiꝰ uite:
s: quia sic eos mittebat. ut eis hec
deberi monstraret. ab illis quibus
euangłium credentib annunciarẽt.
Claret autẽ hec nonita p̃cepisse do¬
minum.tanquã euangłiste iuiu̾e
aliunde non debeant. qͣm eis p̃ben¬
tibus quibꝰ annunciant euange
suarum laborib tñsigebat. ne
cuiqͣm grauis eẽt. s potestatem
Dedisse. inqua scirent sͥ ista debe¬
r. Cum aũ adño aliqͥd impera¬
tur: nisi fiat. inobedientie culpa
ẽ. Cum autẽ potestas dat᷑ licet
unicinq non uti:.⁊ tanquã de suo

Expanded text:
ster, ut sciat si diligitis eum . Illa seductionis est, haec probationis. Utrumque ergo accipiendum est a Domino apostolis dictum, ut nec virgam ferrent, et ut non nisi virgam ferrent. Cum enim secundum Matthaeum diceret eis, Nolite possidere aurum et argentum, etc., continuo subjecit, Dignus est operarius cibo suo . Unde satis ostendit, cur haec eos possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi hujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi monstraret ab eis quibus evangelium credentibus annuntiarent. Claret autem haec ita non pminum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelsuarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo
Abbreviated transcription (Latin):
at dictis corroborat: cum ait. lu¬
uenis. tibi dico surge. Quat̾du¬
anus uͭ mortuus ut longa p̃men¬
tis sepulchri claustra euade possit
fremuit sp̃u iħe: turbauit se ipsy
lacͥmas fudit. Rursum fremuit
ac uoce magna clamauit. Lazare
ueni foras. Et sic tandẽ qui erat
desꝑatus: discusso denebrarum
pondẽ. uite luciq redditur. sed
& hoc notandum. qͦd qͥa publica
noxa. publico eget remedio. Leuu
autem peccata. leuiori et secreta
queunt pȩnitentia delert̾ Puelli
indomo iacens paucis arbitris
exurgit. eisdemq ueh ementer
ut nemini dicerent p̃cipitur. Iu¬
uenis extra portam. turba multa
comitante. atq intuente suscita¬
tur: Lazarus de monumento uo¬
catus. intantum pplis innotuit
ut ab eoꝵ qͥ uidere testimonio
plurime dño turbe cũ palmis
occurrerent: Et multi ꝓpt̃ illu
abirent ex uideis.⁊ crederent
inihm. Quartũ uͦ mortuũ nun¬
ciante discipulo dñs audiit.
S quia qͥ ꝓ eiꝰ excitatione p̃caren¬

Expanded text:
at, dictis corroborat, cum ait: Juat, dictis corroborat, cum ait: Juvenis, tibi dico, surge. Quatriduanus vero mortuus, ut longa prementis sepulcri claustra evadere posset, fremuit spiritu Jesus, turbavit seipsum, lacrymas fudit, rursum fremuit, ac voce magna clamavit, Lazare, veni foras : et sic tandem, qui erat desperatus, discusso tenebrarum pondere, vitae est lucique redditus. Sed et hoc notandum, quod quia publica noxa publico eget remedio, levia autem peccata leviori et secreta queunt poenitentia deleri, puella in domo jacens paucis arbitris exsurgit, eisdemque vehementer ut nemini id manifestent praecipitur. Juvenis extra portam, turba multa comitante atque intuente, suscitatur: Lazarus de monumento vocatus in tantum populis innotuit, ut ob eorum qui videre testimonium plurimae Domino turbae cum palmis occurrerent, et multi propter illum abirent ex Judaeis, et crederent in Jesum. Quartum vero mortuum nuntiante discipulo Dominus audivit, sed quia qui pro ejus excitatione precaren
Abbreviated transcription (Latin):
ta: s et ipsa peccandi consuetudine
se qͣsi sepeliendo corrumpunt. Uers̃
nec ad hos erigendos minor fit uir¬
tus & gr̃a saluatoris. si tam̃ ad sint
cogitationes sollicite. quȩ suꝑ eoꝵ sa¬
lute. uelut deuote xp̃o sorores inui¬
gilent. Nam ad hoc intimandum
resuscitauit lazarum. quatuor di¬
es inmonumento hntem̾. ⁊ sorore
attestante iam fetentẽ: qͥa nimi¬
rum pessima noxios actus solet
fama comitari. Notandum autẽ
qͣd quanto grauior anime mors
ingruerit: tanto acrior uecesse
ẽ. ut resurgere mereatur. peniten¬
tis feruor uisistat. Nam leuioreᷤ
& cotidiani erratus: leuioris pe¬
nitentie possunt remedio eurari.
Qͦd occulte uolens ostende dñs. ia¬
centem in conclaui mortuam fa¬
cillima ac breuissima uoce resus¬
citat dicens. puella surge: quam
etiam ob facillitatem resuscitan¬
di.iam mortuã fuisse negauerat.¬
i. Delatum aũ foras iuiuenem mortu¬
um. pluribꝰ ut reuiuiscere debe¬

Expanded text:
ta, sed et ipsa peccandi consuetudine ta, sed et ipsa peccandi consuetudine se quasi sepeliendo corrumpunt; verum nec ad hos erigendos minor fit virtus et gratia Salvatoris, si tamen adsint cogitationes sollicitae, quae super eorum salute, velut devotae Christo sorores, invigilant. Nam ad hoc intimandum resuscitavit Lazarum, quatuor dies in monumento habentem, et sorore attestante jam fetentem; quia nimirum pessima noxios actus solet fama comitari. Notandum autem quod quanto gravior animae mors ingruerit, tanto acrior necesse est, ut resurgere mereatur, poenitentis fervor insistat: nam leviores et quotidiani erratus levioris poenitentiae possunt remedio curari. Quod occulte volens ostendere Dominus, jacentem in conclavi mortuam facillima ac brevissima voce resuscitat, dicens: Puella, surge; quam etiam ob facilitatem resuscitandi jam mortuam fuisse negaverat. Delatum autem foras juvenem mortuum, pluribus, ut reviviscere debe
Abbreviated transcription (Latin):
aspiritali morte surrexerit. celesti
necesse ẽ mox pane sacietur: & di¬
uini scilicet uerbi. & sacro scĩ al¬
taris. particeps effectus. Nã uixta¬
moralem intellectum. tres illi mor¬
tui. qͦs saluator incorꝑib susctta¬
uit: tria genera resurrectionis ani¬
nulli consensum malȩ delecꝰtati¬
om p̾bendo. latente tantum cogi¬
tatione. peccati sͥ mortẽ conscisct̃:
s: tales se iuuificare significanᷤ.
saluator resuscitauit filiam ar¬
chisẏnagi nondum foris elatam.
s indomo mortuã: qͣsi uitium
secreto incorde tegentẽ. Alii ñ
solum noxie delectationi consen¬
tiendo. s & ipsum malum quo
delectantur explendo: mortuũ
suum qͣsi extra portas efferunt.
Et hos se si peniteant resuscitare
demonstrans: suscitauit uiue¬
nem filium uidue extra portas
ciuitatis elatum. & reddidit
matri sue: quia resipiscentem
apeccati tenebris animã. uni¬
tati restituit eccliȩ. Quidam uͦ non
solum cogitando uel faciendo illici¬

Expanded text:
a spiritali morte surrexerit, coelesti a spiritali morte surrexerit, coelesti necesse est mox pane satietur, et divini, scilicet, verbi et sacrosancti altaris particeps effectus. Namoralem intellectum tres illi mortui, quos Salvator in corporibus suscitavit, tria genera resurrectionis aninulli consensum malae delectationi praebendo, latente tantum cogitatione, peccatis sibi mortem consciscunt; sed tales se vivificare significans Salvator resuscitavit filiam archisynagogi nondum foras elatam, sed in domo mortuam, quasi vitium secreto in corde tegentem. Alii non solum noxiae delectationi consentiendo, sed et ipsum malum quo delectantur implendo, mortuum suum quasi extra portas efferunt, et hos se, si poeniteant, resuscitare demonstrans, suscitavit juvenem filium viduae extra portas civitatis elatum. Et reddidit matri suae , quia resipiscentem a peccati tenebris animam unitati restituit Ecclesiae. Quidam vero non solum cogitando vel faciendo illici
Abbreviated transcription (Latin):
quentis. quã ipsa uerba suis cu¬
rans intimare lectorib. Nam &
familiare constat ẽẽ euangłisti atq
aplis. cum de ueteri testamento
testimonia assiununt: magis sensũ
ppħicum ponẽ curare quã uerba.
Tenens autem manũ puelle dñs. s¬
citauit eam: quia nisi pͥus mun¬
date fuerint manus iudeoꝵ. que
sangune plene sunt: synagoga
eoꝵ mortua non resurgit. E con¬
festim surrexit puella.⁊ ambula¬
bat. Bene surrexit. & ambulabat
Quemcũq .n. peccatis mortuum
suꝑne manus miserationis resus¬
citatura detigerit: non solum asor¬
dib et ueterno scelerum exurge.
ingdiens sine macła. & oꝑa exer¬
cens iusticie. Et obstupuerunt
stupore maximo. & p̃cepit illis ue¬
hementer. ut nemo id sciret.: & dixit
illi dari manducare. Ad testimo¬
nium quidẽ uere resurrectionis. dari
puelle manducare p̃cepit: ne non ue¬
ritas. s fantasina quodapparebat.
ab infidelibus putaret᷑. S & si qͥs

Expanded text:
quentis, quam ipsa verba suis cuquentis, quam ipsa verba suis curans intimare lectoribus. Nam et familiare constat esse evangelistis atque apostolis, cum de Veteri Testamento testimonia assumunt, magis sensum propheticum ponere curare, quam verba. Tenens autem manum puellae Dominus, suscitavit eam, quia nisi prius mundatae fuerint manus Judaeorum, quae sanguine plenae sunt, Synagoga eorum mortua non consurget. Et confestim surrexit puella, et ambulabat. Bene surrexit, et ambulabat. Quemcunque enim peccatis mortuum supernae manus miserationis resuscitatura tetigerit, non solum a sordibus et veterno scelerum exsurgere, ingrediens sine macula, et opera exercens justitiae . Et obstupuerunt stupore maximo. Et praecepit illis vehementer, ut nemo id sciret; et jussit dare illi manducare. Ad testimonium quidem verae resuscitationis dari puellae manducare praecepit, ne non veritas, sed phantasma quod apparebat ab incredulis putaretur. Sed etsi quis
Abbreviated transcription (Latin):
eiectis om̃ib: assiunit patrẽ & ma¬
trem puelle. & cȩtã. Quia uerbr̃
resuscitantis irridere quam credere
ialebant. merito for s excludunt᷑
ut pote uidigni qͥ potentiam resus¬
citantis ac resurgentis mẏsteriũ
uii derent. Item foras turba eict̃
ut puella suscitetur. qͥasi non pͥuᷤ
a secretiorib cordis expellitur
importuna selarium multitudo
curarum: anima q̃ intͥnsecꝰ iacet
mortua. non resurgit. Nam dũ se
ꝑ uinumeras terrenoꝵ desideri¬
oꝵ cogitationes spargit: ad con¬
siderationẽ sui sese nullatenus
colligit. E tenens manũ puelle:
ait illi thabita cumi: qͦd ẽ inter¬
p̃tatum. puella tibi dico surge.
Querat diligens lector. quare uerax
euanglista dictum saluatoris expo¬
nens. interposuerit de suotibi dico
cum insẏro sermone quem posuit.
non plus sit dictum. qͣm puella
surge: nisi forte ꝓpt̃ expͥmendam
iuim dñice iussionis. hoc augen¬
dum putauit: magis sensum lo¬

Expanded text:
ejectis omnibus, assumit patrem et maejectis omnibus, assumit patrem et matrem puellae, etc. Quia verbum resuscitantis irridere, quam credere malebant, merito foras excluduntur, ut pote indigni qui potentiam resuscitantis ac resurgentis mysterium viderent. Item foras turba ejicitur, ut puella suscitetur, quia si non prius a secretioribus cordis expellitur importuna saecularium multitudo curarum, anima quae intrinsecus jacet mortua, non resurget. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitatione spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit. Et tenens manum puellae, ait illi: Tabitha, cumi, quod est interpretatum: PUELLA, tibi dico, SURGE. Quaerat diligens lector, quare verax evangelista dictum Salvatoris exponens, interposuerit de suo Tibi dico, cum in Syro sermone quem posuit, non plus sit dictum quam Puella, surge. Nisi forte propter exprimendam vim dominicae jussionis, hoc agendum putavit, magis sensum lo
Abbreviated transcription (Latin):
tis amisit: qͣsi int flentes & eiu¬
lantes mortua iacet. Nec tam̃ suꝑna
pietas funditus eam interire pati¬
tur: quin potius circa finem seli.
reliquias eiꝰ scđm electionem gr̃e
saluti & uite restituet. Uñ apte
subiungit᷑. U ingssus ait eis. Qd
turbamini & ploratis: Puella ñ
ẽ mortua: s dormit: hominib mor¬
tua qui suscitare nequiuerant:
dõ dormiebat: in cuiꝰ dispositione
& anima recepta uiuebat. & caro
resuscitanda quiescebat. Unde
mos xp̃ianus obtinuit. ut mortui
qͥ resurrecturi ẽẽ non dubitantur.
dormientes uocentur: siẽ apls. no¬
lumus inquit uos ignorare fratiẽ
de dormientib ut non contͥstem¬
ni: sic̃ et ceteri qͥ spem non habeñ
S. & in parte allegorie. cum anima
que peccauerit ipsa moriatur: tñ
ea q̃m dñs resuscitandam atq
aduitam ȩternam p̃uidit ẽẽ uen¬
turam. nobis qͥdẽ mortua fuisse:
s. ei obdormiuisse dici ñ in congrne
pot̃. ꝙ irridebant eum. Ipse uero

Expanded text:
tis amisit, quasi inter flentes et ejutis amisit, quasi inter flentes et ejulantes mortua jacet. Nec tamen superna pietas funditus eam interire patitur, quin potius circa finem saeculi reliquias ejus secundum electionem gratiae saluti et vitae restituit. Unde apte subjungitur: Et ingressus ait eis: Quid turbamini et ploratis? Puella non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua qui suscitare nequiverant, Deo dormiebat, in cujus dispositione et anima recepta vivebat, et caro resuscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit ut mortui qui resurrecturi esse non dubitantur, dormientes vocentur; sicut Apostolus: Nolumus, inquit, vos ignorare fratres de dormientibus, ut non contristemini sicut et caeteri, qui spem non habent Sed et in parte allegoriae cum anima quae peccaverit ipsa moriatur , tamen ea quam Dominus resuscitandam atque ad vitam aeternam praevidit esse venturam, nobis quidem mortua fuisse, sed ei obdormivisse dici non incongrue potest. Et irridebant eum. Ipse vero,
Abbreviated transcription (Latin):
autem turbas uidei. repleti s delo:
et contra dicebant his quȩ apau¬
lo dicebantur maledicentes. Q
ꝙ aiebant nuncii archi synagogi.
Quid ultra uexas magistrũ: ꝑ eos
hodieq dicitur. qͥ adeo destitu¬
tum synagoge statum uident
ut restaurari posse non credant:
ideoq ꝓ resuscitatione illius
suppli candum ẽẽ ñestiment. S. que un¬
possibilia sunt apud homines: pos¬
sibilia sunt apud dĩ. Unde apte
sequit᷑. Ihe autem uerbo qͦd dicebat᷑
audito: ait archisynagogo. Noli ti¬
mere: tantum mͦ crede. Archisyna¬
gogus. cetus doct̾oꝵ legis accipit᷑:
de qͦ dñs ait. Suꝑ cathedram moy¬
si. sederunt scͥbe et pharisei. Qui
si credere ipsi uoluerĩt: etiam sub¬
iecta eiꝰ sẏnagoga salua erit. Q ue¬
niunt indomum archisynagogi
et uident tumultum:⁊ flentes. &
eiulantes multum. Et letent᷑ inquit
om̃s qͥ sꝑant inte: inetnum exul¬
tabunt ethabitabis ineis. Quia
uͦ sẏnagoga leticiam hanc dnice
in habitationis. merito infidelita¬

Expanded text:
utem turbas Judaei, repleti sunt zelo, et contradicebant his quae a Paulo dicebantur, maledicentes . Et quod aiebant nuntii archisynagogo, Quid ultra vexas magistrum? per eos hodieque dicitur qui adeo destitutum synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant; ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum ; unde apte sequitur: Jesus autem verbo quod dicebatur audito, ait archisynagogo: Noli timere, tantummodo crede. Archisynagogus, coetus doctorum legis accipitur, de quo Dominus ait: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei . Qui si credere ipse voluerit, etiam subjecta ei Synagoga salva erit. Et veniunt in domum archisynagogi, et vident tumultum, et flentes et ejulantes multum. Et laetentur, inquit, omnes qui sperant in te, in aeternum exsultabunt, et inhabitabis in eis. Quia vero Synagoga laetitiam hanc dominicae inhabitationis merito infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
itu ac miseratione iudicat. Iste
aũ pauper clamauit: et dñs exau¬
diuit eum. Mulier autẽ timenͤ
et tremens. sciens qͦd factum eẽt
inse. uenit & ꝓcidit ante eum:
& dixit ei omnem ueritatẽ. Ecce
qͥ unterrogatio dni tendebat.:
ut uidelicet palam confitente
muliere ueritatem sue dutine
infirmitatis. subito credulitate
diuine ꝓpitiationis. ac donatȩ
s sanationis et ipsa certiꝰ con¬
firmaretur in fide: & pluribus
Salitis et uite p̃beretur exem¬
plum. Deniq sequitur. Ille aũ
dixit. Filia. fides tua te saluã
fec̃ uade in pace: & esto sana aplaga
tua. Ideo filia: quia fides tua te
saluam fecit. Nec dixit fides tua
de saluam factura ẽ. s saluã fec̃.
In eo autẽ ꝙ credidisti:iam salua
facta es. Adhuc eo loquente. ue¬
miunt ad archisinagogum dicen¬
des: quia filia tua mortua ẽ qͥd
ultra uexas magistrum: Salua
ta aꝑfluuio sanguinis mulie¬
re. mox filia archisynagogi mor¬
tua nunciatur: quia dum eccli̾a

Expanded text:
itu ac miseratione judicat. Iste itu ac miseratione judicat. Iste autem pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum. Mulier autem timens et tremens, sciens quod factum esset in se, venit et procidit ante eum, et dixit ei omnem veritatem. Ecce quo interrogadelicet, confitente palam muliere veritatem suae diutinae infirmitatis, subitae credulitatis, divinae propitiationis, ac donatae sibi sanationis, et ipsa certius confirmaretur in fide, et pluribus salutis et vitae praeberetur exemplum. Denique sequitur: Ille autem dixit: Filia, fides tua te salvam fecit, vade in pace, et esto sana a plaga tua. Ideo filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit Fides tua te salvam factura est, sed salvam fecit. In eo enim quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc eo loquente, veniunt ad archisynagogum dicentes: Quia filia tua mortua est, quid ultra vexas Magistrum? Sanata a profluvio sanguinis muliere, mox filia archisynagogi mortua nuntiatur, quia dum Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
tui: et declarata agnitaq uirtu¬
te fidei. multi ad salutẽ ꝑueni¬
ant. Et dicebant ei discipuli sui.
ides turbam compͥmentẽ te. &
dicis qͥs me tetigit: Quẽ turbi
passim comitans compͥmit. una
credula mulier dñm tangit. qͥa
qͥ diu̾sis in ordinate glomerantĩ
heresib siue ꝑu̾sis morib grani¬
tur: solo catholice eccłie fidelit̾
corde ueneratur. Nam sic̃ qͥdam ui¬
dentes nonuident. et audientes non
audiunt: ita etiam tangentes ñ tan¬
gunt: qͥ non simplici s dubio uel si¬
mulato corde xp̃m tangunt. Unde
cuidã amanti qͥdtm. s: nondũ plene
credenti: dic̃ ipse: noli me tangere.
nondũ .it. ascendi ad patrẽ meũ:
aꝑte dicens. quid sit ipsum uera¬
citer tangẽ: pat̾ scilicet equalẽ cre¬
dere. E circum spiciebat uidere eã.
que hoc fecerat. Non obliuiscitur
fidelium suoꝵ dñs nec inse sꝑan¬
des intueri desistit: s om̃s qͥ sal¬
uari merentur. suo dignos uitu¬

Expanded text:
tur, et declarata agnitaque virtutur, et declarata agnitaque virtute fidei multi ad salutem perveniant. Et dicebant ei discipuli sui: Vides turbam comprimentem te, et dicis, Quis me tetigit? Quem turba passim comitans comprimit, una credula mulier Dominum tangit, quia qui diversis inordinate glomerantium haeresibus, sive perversis moribus gravatur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde veneratur. Nam sicut quidam videntes non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non simplici, sed dubio vel simulato corde Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti, dicit ipse: Noli me tangere. Nondum enim ascendi ad Patrem meum . Aperte dicens quid sit ipsum veraciter tangere, Patri scilicet aequalem credere. Et circumspiciebat videre eam quae hoc fecerat. Non obliviscitur fidelium suorum Dominus, nec in se sperantes intueri desistit, sed omnes qui salvari merentur, suo dignos intu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs mͥ ministrat ine sequatur:
& alibi p̃cipitur. post dñm dm̃ tu¬
um ambulabis: siue quia p̃sentẽ
in carne dnĩn non iudens. ꝑ actiᷤ
iam sacramentis in carnationis
illiꝰ. ad fidei & agnitionis eius
grãm ꝑuenit: sicq dũ participatione sal¬
m̃torũ eiꝰ saluari apeccatis meruit. qͣstis
fons sanguinis ẽ. in munde pͥmor¬
dium cogitationis: ex quo peccatũ
omne nascitur. S dñs cum uerb̃
euanglicis non solum oꝑa & uerbi
mala compescẽ.s et cogitationũ
neqͣm radicẽ exstirpare curauit
cum hȩc utraq sacramentis euã¬
glicis emundari donauit: qͣsi uir¬
tutem ex siccandi fontis obsceni.
suis uestimentis indidit. E statĩ
ihc cognoscens in semetipso uirtu¬
tem quȩ exierat de eo: conu̾sus ad
turbam aiebat. Q̾s tetigit uest¬
menta mea: Hon ut ipse quȩ ne.¬
sciebat doceat᷑ ĩ t̾rogat: s ut uirtus
quam bene nouerat. immo quã
ipse dederat inmuliere declare¬

Expanded text:
quis mihi ministrat, me sequatur . quis mihi ministrat, me sequatur . Et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis. Sive quia praesentem in carne Dominum non videns, peractis jam sacramentis inillius, ad fidei et agnitionis ejus gratiam pervenit. Sicque dum participatione sacramentorum ejus salvari a peccatis meruit, quasi tfons sanguinis est immundae primordium cogitationis, ex quo peccatum omne nascitur. Sed Dominus cum verbis evangelicis non solum opera et verba mala compescere, sed et cogitationum nequam radicem exstirpare curavit, cum haec utraque sacramentis evangelicis emundari donavit, quasi virtutem exsiccandi fontis obsceni suis vestimentis indidit. Et statim Jesus cognoscens in semetipso virtutem quae exierat de eo, conversus ad turbam aiebat: Quis tetigit vestimenta mea? Non ut ipse quae nesciat doceatur interrogat, sed ut virtus quam bene noverat, imo quam ipse dederat, in muliere declarare
Abbreviated transcription (Latin):
cerat: s magis deterius habebat.
Medicos siue falsos intellige theo¬
logos. siue philosophos. legumq do¬
ctores scłarium: qͥ multa de uirtu¬
tib uitiisq subtilissime disputan¬
tes. utilia uiuendi credendiq in¬
stituta se mortalibꝰ dare ꝓmitte¬
qui uelut hominib consulendo.
se se ꝓ dõ colendos ingerebant. Qͥb
certatim audiendis gentilitas. q̃n¬
tomagis naturalis industrie uireᷤ
expenderat: tantominus potuit
ab iniquitatis suȩ sorde purgari.
S hec ubi populum iudeoꝵ egro¬
tasse. uerumq de celo cognouit
ad eẽ medicum: cepit & ipsa lan¬
guoris sui sꝑare parit̃ & inqui¬
rere remedium. Cum audisset de
ihu. uenit inturba retro.i tetig̃
uestimentum ei: Dicebat .ii. qͥ ał
si tetigero uestimentũ ei: salua
ero. Et confestim siccatus ẽ fonꝰ
sanguinis eiꝰ. Uenit & dñm tan¬
git ȩccłia: cum ei ꝑ fidei uerita¬
tem apꝓpinquat. Uenit autẽ re¬
tro siue uirta id qͦd ipse ait. si

Expanded text:
cerat, sed magis deterius habebat. cerat, sed magis deterius habebat. Medicos sive falsos intellige theologos, sive philosophos legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus vitiisque subtilissime disputantes, utilia vivendi credendique instituta se mortalibus dare promittedos, qui velut hominibus consulendo sese pro Deo colendos ingerebant. Quibus certatim audiendis gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde purgari. Sed haec ubi populum Judaeorum aegrotasse, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et inquirere remedium. Cum audisset de Jesu venit in turba retro, et tetigit vestimentum ejus. Dicebat enim quia si tetigero vestimentum ejus, salva ero. Et confestim siccatus est fons sanguinis ejus. Venit, et Dominum tangit Ecclesia, cum ei per fidei veritatem appropinquat. Venit autem retro, sive juxta id quod ipse ait: Si
Abbreviated transcription (Latin):
nis.xii. annis: ⁊ cetã. Mulier san¬
guine fluens.s ad ño curata. eccłiã¬
significat cong̾gatam de gentibꝰ
quȩ ingenito carnalium delectati¬
onum polluta fluxii. atq acetu
iam fuerat seggata fidelium:s
cum uerbum dĩ uideam saluare
decerneret: illa paratam iã ꝓmis¬
samq aluis p̃ripuit specerta salu¬
tem. Hotandumq qͦd & archisina¬
gogi duodenniᷤ sit filia.:i mulier
hec ab annis .xii. sanguine fluxe¬
rit: hoc ẽ eodem quo hec nata sit
temꝑe. illa ceꝑit in firmari. Una eñi
pene eadẽq scłi huiꝰ etate & syna¬
goga in patͥarchis nasci.⁊ genti¬
um exterarum natio ꝑ orbem
cep̃ ydolatͥȩ sanie fedari. Nam et
fluxus sanguinis bifarĩã. hoc ẽ
& suꝑ ydolatrie pollutione. ⁊ suꝑ
his que carnis ac sanguinis de¬
lectatione geruntur: pot̾ recte
intelligi. & fuerat multũ ꝑpes¬
sa. acomplurib medicis̾. ⁊ eroga¬
uerat om̃ia sua. nec qͥcquã ꝓfe¬

Expanded text:
nis duodecim annis, etc. Mulier sannis duodecim annis, etc. Mulier sanguine fluens, sed a Domino curata, Ecclesia est congregata de gentibus, quae ingenito carnalium delectationum polluta fluxu, atque a coetu jam fuerat segregata fidelium, sed dum verbum Dei Judaeam salvare decerneret, illa paratam jam promissamque aliis praeripuit spe certa salutem. Notandumque quod et archisynagogi duodennis sit filia, et mulier haec ab annis duodecim sanguine fluxerit, hoc est, eodem quo haec nata sit tempore illa coeperit infirmari. Una enim pene eademque saeculi hujus aetate, et Synagoga in patriarchis nasci, et gentium exterarum natio per orbem coepit idololatriae sanie foedari. Nam et fluxus sanguinis bifariam, hoc est, et super idololatriae pollutione, et super iis quae carnis ac sanguinis delectatione geruntur, potest recte intelligi. Et fuerat multa perpessa a compluribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profe
Abbreviated transcription (Latin):
ua sit et iuuat. In ȩuanglio luce. tta
scͥptum ẽ. quia filia unica erat illi
fere annoꝵ duodecim:⁊ hec morie¬
batur. Filia gͦ archisy nagogi. ipsa
ẽ sẏnagoga: que sola legali insti¬
tutione composita. quasi unica mo¬
ysi nata erat. U hec uelut duode¬
amo etatis anno. hoc ẽ temꝑe pu¬
bertatis apꝓpinquante moriebat᷑:
quia nobilit̃ aꝓphis edocta. post¬
qͣm ad intelligibiles annos ꝑue¬
nerat. postq̃m spiritalem dõ sobo¬
lem generare debebat. subito er¬
toꝵ languore consternata. sp̃italeᷤ
uite uias ingredi desꝑabilit̾ omi¬
sit: & si non axp̃oei succurreretur
horrendam ꝑomĩa corrruisset in
mortẽ. Et abut cum illo. et seque¬
batur eum turba multa: ⁊ compͥ¬
mebant illum. Ad puellam ꝑgenꝰ
sanandam dñs a turba compͥmit᷑:
qͥa genti iudee salutaria monita
p̃bens. quibꝰ egram uicus eiꝰ consci¬
entiam erigeret: noxia carnalium
populoꝵ consuetudine grauatus.
Et mulier que erat in ꝑfluuio sangui¬

Expanded text:
et vivat. In Evangelio Lucae ita scriptum est: Quia filia unica erat illi, fere annorum duodecim, et haec moriebatur . Filia ergo archisynagogi, ipsa est synagoga, quae sola legali institutione composita, quasi unica Moysi nata erat. Et haec velut duo decimo aetatis anno, hoc est, tempore pubertatis appropinquante, moriebatur, quia nobiliter a prophetis educata, postquam ad intelligibiles annos pervenerat, postquam spiritalem Deo sobolem generare debebat, subito errorum languore consternata, spiritalis vitae vias ingredi desperabiliter omisit; et si non a Christo succurreretur, horrendam per omnia corruisset in mortem. Et abiit cum illo, et sequebatur eum turba multa, et comprimebant illum. Ad puellam pergens sanandam Dominus a turba comprimitur, quia genti Judaeae salutaria monita praebens, quibus aegram vitiis ejus conscientiam erigeret, noxia carnalium populorum est consuetudine gravatus. Et mulier quae erat in profluvio sangui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m susciꝑe meruerunt.
t circumibat castella incircuitu
Idocens: ⁊ conuocauit duodecim.
& cepit eos mitte binos: et dabat
illis potestatem sp̃uum immundoꝵ.
angnus et elemens dñs ac magist̾
non inuidet seruis atq discipulis
uirtutes suas: et sic̃ ipse curauerat
omnẽ languorẽ & omnẽ infirmi
ste qͥdcumq agit. potestate dñi
agit:Illi si qͥd faciunt. imbecilli¬
talem suam. et uirtutẽ dñi confi¬
surge & ambula.
t p̃cepit eis ne quid tollent inuia.
nisi uirgam tantit. Non peram.
non panẽ. neq inzona es: s: calciatos
s andalus:⁊ ne induerentur duab¬
ã. tunicis. Tanta p̾dicatori debet ẽẽ¬
in dõ fidutia. ut p̃sentis uite sump¬
tus qͣmius non p̃uideat. tam̃ sͥ hos
non deeẽ certissime sciat: ne dum
mens eiꝰ occupatur ad temꝑalia.¬
a. minus alus ꝓuideat etna. Solet
aũ queri quomͦ matħs & lucas
commemorauerint dixisse dum
disciplis. ut nec uirgam ferrent.

Expanded text:
Christum suscipere meruerunt. Christum suscipere meruerunt. Et circumibat castella in circuitu docens; et vocavit duodecim et coepit eos mittere binos, et dabat illis potestatem spirituum immundorum. Benignus et clemens Dominus ac magister non invidet servis atque discipulis ad virtutes suas; et sicut ipse curaverat omnem languorem et omnem infirmitIste quodcunque agit, potestate Domini agit, illi si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confisurge et ambula . Et praecepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum. Non peram, non panem, neque in zona aes, sed calceatos sandaliis, et ne induerentur duabus tunicis. Tanta praedicatori debet in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus quamvis non provideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat. Ne dum mens ejus occupatur ad temporalia, minus aliis provideat aeterna. Solet autem quaeri, quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverint, dixisse Dominum discipulis, ut nec virgam ferrent;
Abbreviated transcription (Latin):
nec in isrł tantam fidem inuenꝑ
S: qͥ nouit occulta cordis. q̃d mi¬
randum intimare uult homini¬
bus. mirari se coram hominib
ostendit. Miranda . &. erat fi¬
des centurionis: qui sine homine
doctore. sine eloquiis scpturarũ.
sine oraclis angłoꝵ. tantũ na¬
turali sensu diuinitus illumi¬
nato. cognouit ꝑmiracłã deũ
ẽẽ uerum: quẽ ꝑ humane fra¬
gilitatis infirma. hominẽ ẽẽ ue¬
rum nouerat. At contra ñ minꝰ
ammiranda naharenoꝵ infi¬
delitas: qͥ et doctorib habundã¬
tes et eloquus diuinis. in quibus
xp̃i p̃dicabatur aduentus: ipsum
nem sui illis et uerbis ingerentẽ
et signis. nichilominꝰ increduli
durabant. S et inuno eoꝵ iudoꝵ
miranda notatur cȩcitas: qui nec
ꝓpħis suis credere dexp̃o: nec
ipsi int̃ se nato. uoluerunt cre¬
dere xp̃o. In altero fides coronat᷑
gentium: qui inter uideos natẽ.
s: expulsum. cum oraclis sacͥs mediato¬
rem dĩ & hominum. hominem iħm

Expanded text:
nec in Israel tantam fidem inveni , nec in Israel tantam fidem inveni , sed qui novit occulta cordis, quod mirandum intimare vult hominibus, mirari se coram hominibus ostendit. Miranda enim erat fides Centurionis, qui sine homine doctore, sine eloquiis Scripturarum, sine oraculis angelorum, tantum naturali sensu divinitus illuminato cognovit per miracula Deum esse verum quem per humanae fragilitatis infirma hominem esse verum noverat. At contra, non minus admiranda Nazarenorum infidelitas, qui et doctoribus abundantes, et eloquiis divinis in quibus Christi praedicabatur adventus, ipsum nem sui illis et verbis ingerentem et signis, nihilominus increduli durabant. Sed in uno eorum, Judaeorum miranda notatur caecitas, qui nec prophetis suis credere de Christo, nec ipsi inter se nato voluerunt credere Christo. In altero fides coronatur gentium, qui inter Judaeos natum, sed expulsum ipsi cum oraculis sacris mediatorem Dei et hominum, hominem Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
tib habiti sunt: quia ꝓpe modũ
naturale ẽ ciues semꝑ ciuib in¬
uidere. Non .N. considerant p̃sen¬
tia uri oꝑa:s fragilem recor¬
dantur infantiã: qͣsi non⁊ ipsi
ꝑ eosdem etatis gradus ad ma¬
turam etatem uenerint. Et non
cẽ: nisi paucos infirmos impo¬
sitis manib curauit. & miraba¬
ũ⁊ tur ꝓpt̾ incredulitatẽ illoꝵ. slon
qͣ etiam illis incredulis facere
non potuerir uirtutes multas:
S q̃ ne multas faciens. ciues in¬
credulos condempnaret. Pot aũ &
aliter intelligi. qͦdiħs despicit᷑ in
domo. & inpatria sua. hoc ẽ in
popło iudeoꝵ: et idõ ibi pauca si¬
gna fecerit: ne penitꝰ excusabiles
in sanatione corꝑum. qͣm inani¬
&. marum salute. Qđ aũ mirari
dicitur dñs incredulitatẽ illoꝵ
non qͣsi inopinatam: ⁊ in ꝓuisam
miratur. qui nouit omĩa anteq̃
fiant: sic̃ nec fidem centurionis
qͣsi nouam &e ante incognitã mi¬
rari tunc cepit. qñ audiens uer¬
ba pie confessionis eiꝰ ait. quia

Expanded text:
t, quia propemodum naturale est cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi non et ipsi per eosdem aetatis gradus ad maturam aetatem venerint. Et non cere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit. Et mirabatur propter incredulitatem illorum. Non quo etiam illis incredulis facere non potuerit virtutes multas, sed quo ne multas faciens, cives incredulos condemnaret. Potest autem et aliter intelligi, quod Jesus despiciatur in domo et in patria sua, hoc est in populo Judaeorum, et ideo pauca signa ibi fecerit, ne penitus inexcusabiles in sanatione corporum, quam in animarum salute. Quod autem mirari dicitur Dominus incredulitatem illorum, non quasi inopinata et improvisa miratur, qui novit omnia antequam fiant, sicut nec fidem Centurionis, quasi novam et ante incognitam mirari tunc coepit, quando audiens verba piae confessionis ejus ait: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
rus. id ÷ illuminans. siue illumi¬
natus uocatur: quia qui accsp̃it
uerba utte dare nobis. & ꝑ hec cete¬
ros illuminat: & ipse ab sp̃u scõ
qͦ uitalia monita scͥbere uel do¬
ce posset. illuminatus ẽ. Qui ui
dens dñm ꝓcidit ad pedes eiꝰ:
qͥa p̃uidens in spu uenturum
incarne dñm. humili corde se
eiꝰ potentie subdidit: quẽ ita
cura finẽ seli hominẽ in carnan¬
dum ẽẽ cognouit: ut et̾num añ
manitas. qua terram nr̃e mor¬
talitatis tetigit. accipiendis:
ihu ẽ. legis latorem. cum tota ꝓgenie
patrum. mediatorẽ dĩ et hominum.
longe sͥ dignitatis glã p̃ferendũ eẽ
cognoscẽ:⁊ confiteri cum apło. quia
qͥd infirmum ẽ dĩ. fortius ẽ homi¬
nib. Et dep̃cabatur eum multum
dicens. qm̃ filia mea in extremis ẽ:

Expanded text:
rus idem illuminans, sive illumirus idem illuminans, sive illuminatus, vocatuverba vitae dare nobis, et per haec caeteros illuminat, et ipse a spiritu sancto, quo vitalia monita scribere vel docere possit, illuminatur. Cui, dens Jesum procidit ad pedes ejus, quia praevidens in spiritu venturum in carne Dominum, humili corde se ejus potentiae subdidit, quem ita circa finem saeculi hominem incarnandum esse cognovit, ut aeternum ante manitas, qua terram nostrae mortalitatis tetigit, accipiendi suJesu, est legislatorem cum tota progenie patrum Mediatorem Dei et hominum longe sibi dignitatis gloria praeferendum esse cognoscere, et confiteri cum Apostolo, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Et deprecabatur eum multum, dicens: Quoniam filia me
Abbreviated transcription (Latin):
tilis populi typum. non inconue¬
nienter expͥmunt. Nam cum tres
filios noe generauerit: uniꝰ solũ
familia in possessionẽ ad scita ẽ
dĩ: ex duob reliquis diu̾sarum
nationum q̃ ydolis manciparent᷑.
ꝓcreati sunt ppli. Et uenit qͥdã
de archi synagogis nomine iairꝰ
et uidens eum ꝓcidit ad pedes
eiꝰ. & cȩtã. In hac lectione ubi ar¬
chisynagogus saluari filiã petit
suam.s ꝑgente ad domum eiꝰ dño.
p̃occupat emorouosa mulier. & p̃ri¬
puit sanitatẽ: ac deiñ filia archis¬
nagogi ad optatam ꝑuenit sanita¬
tem. ummo de morte reuocata ẽ ad
uitam: salus ostenditur genis hu¬
mani: que dño incarne ueniente
ita dispensata ẽ. ut pͥmo aliqui ex
isrł ad fidẽ uenirent: deiñ pleni¬
tudo gentium intraret: ac sic oĩs
isrł saluus fieret. Qͥs gͦ archisy¬
nagogus iste qͥ ad dñm ꝓfilia ro¬
gaturus aduenit: melius qͣm ipsi
moy ses intelligit᷑. Unde bene iat¬

Expanded text:
tilis populi typum non inconvetilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei, ex duobus reliquis diversarum nationum quae idolis manciparentur, procreati sunt populi. Et venit quidam de archisynagogis nomine Jairus, et videns eum, procidit ad pmultum, etc. In hac lectione ubi archisynagogus salvare filiam petit suam, sed, pergente ad domum ejus Domino, praeoccupans hemorrhoissa mulier praeripit sanitatem, ac deinde filia archisynagogi ad optatam pervenit sanitatem, imo de morte revocata est ad vitam, salus ostenditur generis humani, quae Domino in carne veniente ita dispensata est, ut primo aliqui ex Israel ad fidem venirent, deinde plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . Quis ergo archisynagogus iste, qui ad Dominum pro filia rogaturus advenit, melius quam ipse Moyses intelligitur? Unde bene Jai