comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Non dixit ira dĩ uenit suꝑ eũ. sed ira di manet suꝑ eũ. Onis
qui nascuntur mortales: habent secũ irã di. Quã irã dei quã
excepit primus adã. Sic enĩ peccauit primus homo. & audiuit.
morte morieris. Factus ẽ mortalis ille. & cepimus nasci mortales.
Cũ ira dĩ: nati sumus. Uenit inde filius ñ habens peccatũ & in¬
dutus ẽ carne. Indutus ẽ mortalitate: & ille nobiscũ cõmunica¬
uit irã dĩ Nos pigri sumus cũ illo. cõmunicare gram̃ di. Quiergo
ñ uult credere insiliũ. ira dĩ manet suꝑ illũ. Quȩ ira: dequa di¬
cit a płs. Fuimus enĩ & nos natura filu ira. sicut & cęteri Om̃s
ergo filii ir&: quia demaledicto mortis uenientes. Crede inxpm̃

Expanded text:
eum. Non dixit, ira Dei venit ad eum; sed, ira Dei manet super eum. Omnes eum. Non dixit, ira Dei venit ad eum; sed, ira Dei manet super eum. Omnes qui nascuntur mortales, habent secum iram Dei. Quam iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si enim peccavit primus homo, et audivit, Morte morieris ; factus est mortalis ille, et coepimus nasci mortales; cum ira Dei nati sumus. Venit inde Filius non habens peccatum, et indutus est carne, indutus est mortalitate. Si ille nobiscum communicavit iram Dei, nos pigri sumus cum illo communicare gratiam Dei? Qui ergo non vult credere in Filium, ira Dei manet super eum. Quae ira Dei? De qua dicit Apostolus, Fuimus et nos natura filii irae sicut et caeteri . Omnes ergo filii irae; quia de maledicto mortis venientes. Crede in
Abbreviated transcription (Latin):
poris occulos habebat sanos: cordis habebat sautios. factus ẽ ille ho¬
mͦ ad corporis occulũ. ut credens in cũ qui uideri corporal iter
poterat: curreres adeũ ipsũ uidendũ. quẽ spiritalit̾ uidere ñ pote¬
ras. Tanto tẽpore uobiscũ sũ & non cogno uistisme philippe : qui
uidet me : uid et & patrẽ. quare illi nonillũ uidebant. ecce uide¬
bant illũ : & patrẽ non uidebant. Uidebant carnẽ: sed maiestas
latebat. ꝗ đ uidebant discipuli qui amauerunt: uider̃ & iudȩi
qui crucifixer̃. Intus ergo erat totus ille: & sic intus in carne: ut
apud patrẽ maneret. Non enĩ deseruit patrẽ: quando uenit ad car¬
nẽ. Carnalis cogitatio. non capit. qđ dico. Pifferat intellectũ & in¬
cipiat a side. Audiat qđ sequit᷑. Qui credit infilid. habet uitã etna
Qui autẽ incredulus ẽ filio. non uidebit uita. sed ira dĩ manet suꝑ

Expanded text:
poris oculos habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. Factus est ille hoporis oculos habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. Factus est ille homo ad corporis oculum; ut credens in eum qui videri corporaliter potuit, curareris ad eum ipsum videndum quem spiritualiter videre non poteras. Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui me vidit, vidit et Patrem. Quare illi non illum videbant? Ecce videbant illum, et Patrem non videbant: videbant carnem, sed majestas latebat. Quod videbant discipuli qui amaverunt, viderunt et Judaei qui crucifixerunt. Intus ergo erat totus ille, et sic intus in carne, ut apud Patrem maneret: non enim deseruit Patrem quando venit ad carnem. 13. Carnalis cogitatio non capit quod dico: differat intellectum, et incipiat a fide; audiat quod sequitur: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam: qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super
Abbreviated transcription (Latin):
us ate desiderabimus. Sufficit enĩ nobis. cũ ille fuerit demonstratus.
quo maior eẽ nemo potest. Bona concupiscentia. bonũ desideriũ. sed
uni exdiscipulis. Tanto tẽpore uobiscũ sũ. & non cogna uistis me. philippe
posset hic philippus respondere. Cognouimuste. sed nũquid dicimus tibi
ostende nobiste. te cognouimꝰ. sed patrẽ quȩrimꝰ. Subiecit statĩ. Qui me uidit.
uidet & patrẽ. Si ergo aqualis patri missus ẽ. ñ eũ ęstimemus ex in¬
sirmitate carnis. sed cogitemus maiestatẽ indutã carne. ñ obp̃ssam
carne. Manens enĩ ds̃ apud patrẽ. apud homines factus ẽ homo
ut tu ꝑ illũ qui adte factus ẽ homo. sieres talis. qualis apit dm̃. Non eni
homo poterat capes dm̃. Uidere poterat homo hiinmẽ: cape dm̃ ñ
poterat. Vnde non poterat cape deũ : quia occulcs cordis unde capet ͤ
ñ habebat. Erat ergo aliquid intus sautiũ. & aliquid foris sanũ. Cor¬

Expanded text:
us a te desiderabimus: sufficit enim nobis cum ille fuerit demonstratus, us a te desiderabimus: sufficit enim nobis cum ille fuerit demonstratus, quo major esse nemo potest. Bona concupiscentia, bonum desiderium; sed uni ex discipulis: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Posset hic Philippus respondere, Cognovimus te; sed numquid diximus tibi, Ostende nobis te? Te cognovimus, sed Patrem quaerimus. Subjecit statim: Qui me vidit, vidit et Patrem . Si ergo aequalis Patri missus est, non eum aestimemus ex infirmitate carnis, sed cogitemus majestatem indutam carne, non oppressam carne. Manens enim Deus apud Patrem, apud homines factus est homo, ut tu per illum qui ad te factus est homo, fieres talis qualis capit Deum. Non enim homo poterat capere Deum: videre poterat homo hominem, capere Deum non poterat. Unde non poterat capere Deum? Quia oculum cordis unde caperet, non habebat. Erat ergo aliquid intus saucium, et aliquid foris sanum: cor
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a dedit inmanu cius. ꝗuid ẽ om̃a: ut tantussit filius. quatus ẽ.
pat̃. Ad equalitatẽ enĩ sibi genuit cũ . cui rapina ñ eet̃ informa dĩ
eẽ ȩqualẽ dõ. Pat̃ diligit filiũ . & om̃a dedit in manu eius. Ergo cũ
adnos dignatus ẽ mittere filiũ. no putemus aliquid minus nobis
missũ. quã ẽ pater. Pat̃ mittens filiũ : se alterũ misit. Nãq putantes
adhuc discipuli. quia pat̾ aliquid maiusẽ quã filius. uidentes carnẽ
& non intelligentes diuinitatẽ: docerunt ei. Dñe ostende nobis¬
patrẽ & sufficit nobis Tã quã dicerent. lã noui muste : & benedicimꝰte
quia nouimꝰte. Grãs enĩ tibi agimꝰ. quia ostendisti te nobis. sed patrẽ
ñ dũ nouimus. Proptã ardet cor nr̃m & satagit concupiscentia qua¬
dã scã uidendi patris tui quite misit. Ipsũ nobis ostende: & nihil ãpli¬

Expanded text:
omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pater. Ad aequalitatem enim sibi genuit eum, cui rapina non esset in forma Dei esse aequalem Deo . Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ergo cum ad nos dignatus est mittere Filium, non putemus aliquid minus nobis missum quam est Pater. Pater mittens Filium, se alterum misit. 12. Namque putantes adhuc discipuli quia Pater aliquid majus est quam Filius, videntes carnem et non intelligentes divinitatem, dixerunt ei: Dis. Tanquam dicerent, Jam novimus te, et benedicimus te, quia novimus te: gratias enim tibi agimus, quia ostendisti te nobis; sed Patrem nondum novimus: propterea cor nostrum ardet, et satagit concupiscentia quadam sancta videndi Patris tui qui te misit; ipsum nobis ostende, et nihil ampli
Abbreviated transcription (Latin):
spũũ alteri genera linguarũ : alii donatio curationũ. Nũ quid
onĩs apłi nũ quid om̃s ꝓphet& : nũquid om̃s doctores nũquid
om̃s uirtutes : nũquid om̃s dona habent sanitatũ nũquidom̃s
linguis locunt᷑ nũquid om̃s int̃p̃tant᷑ aliud habet ille aliud
iste. Et qđ habet iste ñ habet ille. Mensura c̃ diuiso quȩdã doncre
q uomodo aliud accipit manus. ut oꝑet᷑ aliud oçculus ut uideat
quȩ agit om̃a. in manu ut oꝑct᷑ inpede ut abulet: in aure ut
audiat: in occulo ut uideat: sic sunt etiã diuersa dona fideliũ
om̃a dedit in manu eiusi ad iecit. omã dedie inmanu euis:
ut nosses & hic qua diftinctione dictũ sit. pat̃ diligit filiũ. quare
enĩ pat nondiligit ioħm. & tam̃ ñ om̃a dedit inmanu cius. Pat̃
non diligit paulũ . tam̃ ñ om̃a dedit inmanu eius. Pat̃ diligit filiũ. sed quomͦ pat̃ filiũ
ñ quomodo dñs seruũ. Quomodo unicũ: ñ quomodo adoptatũ Itaq:

Expanded text:
Nunquid omnes apostoli? Nunquid omnes prophetae? Nunquid omnes doctores? Nunquid omnes habent virtutes? Nunquid omnes dona habent sanitatum? Nunquid omnes linguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Aliud habet ille, aliud iste; et quod habet iste, ille non habet. Mensura, divisio quaedam donorum est. Quomodo aliud accepit manus ut operetur; aliud oculos ut videat; quae agit omnia; in manu, ut operetur; in pede, ut ambulet; in aure, ut audiat; in oculo, ut videat: sic sunt etiam diversa dona fidelium, dit in manu eius’, ut nosses et hic, qua distinctione dictum sit: ‘Pater diligit filium’. Quare ergo? Pater non diligit Iohannem? et tamen non omnia dedit in manu eius. Pater non diligit Paulum? et tamen non omnia dedit in manu eius. Pater diligit filium, sed quomodo pater filium, non quomodo dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
nram ñ eẽ. nisi cumista transierint. Modo gaudiũ nrm̃ fr̃s mei
inspesit. Nemo gaudeat quasi inre p̾senti: ne hereat inuia.
Totum gaudium despe futurasit. totũ desiderium uita ęt̾na
sit: om̃a suspiria xp̃o anhelant. Ille unus pulcherrimus qui
& foedos dilexit: ut pulchros facer&. desideretur. Ad illum
unũ curratur. ille in gemiscatur. & dicant sẽꝑ magnifice¬
tur dñs. qui uolunt pacẽ serui eius FINIT SERMIO .. In¬

Expanded text:
nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, in spe sit: nemo gaudeat quasi in re praesenti, ne haereat in via. Totum gaudium de spe futura sit, totum desiderium vitae aeternae sit. Omnia suspiria Christo anhelent: ille unus pulcherrimus, qui et foedos dilexit ut pulchros faceret, desideretur; ad illum unum curratur, illi ingemiscatur; et dicunt semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ris duo. Ubiscribunt gamma: uocatur innumeris ipsoꝵ
tria. Ubiscribunt delta. uocatur innumeris ipsoꝵ qua¬
tuor: & sic ꝑ om̃s litteras numeros habent:m. quod nos di¬
eec capakotita. Iam uidete istȩ litterȩ quẽ numerũ ha¬
beant: & ibunuenietis. quad raginta sex annis ȩdificatr̃
bessex. hab& & mi: quodẽ quadraginta Habes quadragin¬
tasex. Hec fr̃s mei etiam ab anteriorib maiorib nr̃is dicta¬
sunt. & inuentus ẽ iste numerꝰ inlitteris quadraginta sex.
peccatum traxit: templum corporeum: inde sũpsit. ñ ini
quitatẽ. Se templo pellenda ẽ: Ipsam aut̃ carnẽ quam trar̃
de adam: maria enim de adam. & dnĩ caro de maria Iude
illuncruce erant occisuri. Illi soluer̃ templũ quadraginta sex an¬
nis ȩdificatũ: & ille triduo resuscitauit illud. Benedicimꝰ dnm
militate cordissemꝑ: & gaudium nr̃m penes ipsũsit. Non de
ꝓsperitate aliqua huiꝰ scłi inflemur: sed nouerimus felicitatẽ

Expanded text:
ris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum ris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent. M, quod nos diμ τεσσαράκοντα. Jam videte istae litterae quem numerum habeant; et ibi invenietis quadraginta sex annis aedificatum bes sex: habet et my μ, quod est quadraginta: habes quadraginta sex. Haec, frsunt, et inventus est iste numerus in litteris quadragenarius sepeccatum traxit, templum coquitatem, quae de templo pellenda est. ipsam autem carnem, quam traxit de Adam — Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei lli in cruce erant occisuri. illi soluerunt templum XLVI annis aedificatum, et ille triduo resuscitauit illud. HOC EX militate cordis semper, et gaudium nostrum penes ipsum sit. Non de prosperitate aliqua hujus saeculi inflemur, sed noverimus felicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
cum pat̾ resuscitat & filius resuscitat. sic cum filius suscitat
& pat̾ suscitat. qui a filius dixit. Ego & pat̾ unũ sumus.
Qui dergo sibi uult numerus quadraginta sex: Interim
ipsẽ adam. quia ꝑ totum orbem terrarumẽ. Audistis
iam hesterno die in quatuor litteris grecis. quatuor uerbarum
grecoꝵ. Sienim ista uerba quatuor scribas subinuic̃ẽ. idẽ no¬
mina quatuor partium mundi. orientis. occidentis. aquilo¬
nis & meridiani. quodẽ totus orbis. Unde dicit dñs. aqua¬
tuor uentis collecturum se electos suos cumuenerit ad udi¬
tium Siergo facias ista quatuor nomina greca a Natheo¬
AN. quod ẽ oriens. Rycic. quodẽ occidens: AΡRTΩC. qđ¬
adam habent. Quomodo ergo ibi inuenimꝰ. & quadragin
iiteras conputant greci. Quod nos facimus .a. litteram. illi
lingua sua ponunt. alfa. & uocantur alfa unũ. Ubi aũt
innumeris scribunt beta. qđ ẽ .b. ipsoꝵ uocatur innume¬

Expanded text:
cum Pater suscitat, et Filius suscitat; sic cum Filius suscitat, cum Pater suscitat, et Filius suscitat; sic cum Filius suscitat, et Pater suscitat: quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus . 12. Quid ergo sibi vult numerus quadragenarius senarius? Interim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est, audistis jam hesterno die in quatuor litteris graecis quatuor verborum graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas sub invicem, id est, nomina quatuor partium mundi, Orientis, Occidentis, Aquilonis et Meridiani, quod est totus orbis; unde dicit Dominus a quatuor ventis collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium : si enim facias ista quatuor nomina graeca, ἀνατολὴ, quod est Oriens; δύσις, quod est Occidens; ἄρκτος, qAdam habent. Quomodo ergo ibi invenimus et quadragennumeros computant Graeci. Quod nos facimus a litteram, ipsi lingua sua ponuat alpha α, et vocatur alpha α unum. Ubi autem in numeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in nume
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ modo ipse adam. sed in xp̃o renouatur quasi sine
peccato uenit adã. ut peccatum ada soluer& incarne
sua: & ut redinte grar& sibi adam imaginẽ dĩ. Ad amergo
caro xp̃i deadam. Ergo de adam tẽplũ quod destrurerunt
uidȩa. resuscitauit dñs triduo. Resuscitauit enĩ carnẽ
suam. Uidete quia ds̃ erat: ȩqualis patri. fr̃s mei dicit
apłs. qui eum excitauit amortuis: de quodicitur De
patre. factus inquit obeodiens usq ad mortẽ. mortẽ aũt
crucis. ꝓpt̾ quod & ds̃ eum excitauit amortuis. & dedit
ei nomen quodẽ suꝑ omne nomen. Resuscitatus & exalta¬
tus ẽ dñs. Resuscitauit eum Quis: ꝑ at̾ cui dicit inpalmis.
Excitame & reddam illis. Ergo pat̾ eũ resuscitauit. Nonse
ipse: Quid aut̃ facit pat̾ sine uerbo: Quid facit pater :¬
sine unicosuo: Nam audi quia & ipse ds̾ erat. Soluite
templũ hoc: quod triduo pater resuscit&: Sed quomodo

Expanded text:
pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine peccato venit Adam, ut peccatum Adam solveret in carne sua, et ut redintegraret sibi Adam imaginem Dei. De Adam ergo caro Christi: de Adam ergo templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam: videte, quia Deus erat aequalis Patri. Fratres mei, dicit Apostolus, Qui eum excitavit a mortuis. De quo dicit? De Patre: « Factus, » inquit, « obediens usque ad mortem, mortem autem crucis: propter quod et Deus illum excitavit a mortuis, et dedit ei nomen quod est super omne nomen » . Resuscitatus et exaltatus est Dominus. Resuscitavit eum, quis? Pater, cui dixit in Psalmis, Excita me, et reddam illis. . Ergo Pater eum resuscitavit. Non se ipse? Quid autem facit Pater sine Verbo? quid facit Pater sine Unico suo? Nam audi quia et ipse Deus erat: Solvite templum hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat aut̃ ait euangelista de templo corporis sui. & ma¬
nifestumẽ occisũ dñm post triduum resurrexisse. hoc mo¬
do omĩb nobis notum ẽ & si uidȩis clausumẽ quia forisstant.
nobis tamen aꝑtum ẽ quia nouimꝰ inquẽ credimꝰ: ipsius te¬
pli solutionẽ & reȩdificationẽ anniuersaria sollempni¬
tate celebraturi sumus. Ad quẽ nos ex hortamur. ut p̃¬
paretis uos si quiestis cathecumini. ut accipiatis grãm. Iã
nunc tempus ẽ. iamparturi atur. quod tunc nascatur. Ergo
illud nouimus. Sedforte hoc exigitur a nobis utrũ habeat
Sunt quidẽ multa. quȩ hinc dicipossint. sed quod breuit᷑
dici potest & facile intellegi. hoc interim dicamus. fr̃s. dixi¬
mus iam nisi fallor hesterno die adam unũ hominẽ fuisse.
& ipsum eẽ totum genus humanũ. Nam ita diximꝰ. Sime
tur inunũ. sotietate atq concordia sp̃itali: & genuit unꝰ

Expanded text:
Dicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et maDicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et manifestum est, occisum Dominum post triduum resurrexisse. Hoc modo omnibus nobis notum est: et si Judaeis clausum est, quia foris stant; nobis tamen apertum est, quia novimus in quem credimus. Ipsius templi solutionem et reaedificationem, anniversaria solemnitate celebraturi sumus: ad quam vos exhortamur, ut praeparetis vos, si qui estis catechumeni, ut accipiatis gratiam; jam nunc tempus est, jam nunc parturiatur quod tunc nascatur. Ergo illud novimus. 11. Sed forte hoc exigitur a nobis, utrum habeatSunt quidem multa quae hinc dici possint; sed quod breviter dici potest et facile intelligi, hoc interim dicimus. Fratres, diximus jam, nisi fallor, hesterno die, Adam unum hominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum. Nam ita diximus, si mtur in unum societate atque concordia spirituali. Et gemit unus
Abbreviated transcription (Latin):
luit erogare : Num quid enim accusatus ẽ quia ꝑ didit. &
ñ quia sine lucro seruauit: Sic ergo audite fr̃smei: ut ñ
quiescatis. Ego uobis consilium daturus sum: d& ille qui
intus ẽ. quia & si ꝑ me dederit. ille dat. nostis quid agatis
unusquisq indomosua cum amico: cũ in quilino: cumdi¬
entesuo: cũ maiore. cumminore. Quomododat ds̃ aditũ:
quomodo aperit ianuam uerbo suo. Nolite quiescere lu¬
hoc: & trib diebus excitabo illud. Dixerunt ergo udei.
Quadraginta annis & sex edificatum ẽ templũ hoc. & tu
dicis tribus dieb excitabo illud: Caro erant. carnalia sapre¬
bant: ille loquebatur sp̃italit᷑. Quis aut̃ potest intellegere
de quo templo dicebat: Sedñ multũ quęrimꝰ. ꝑ euangelis¬
tam nobis aperuit. Dixit dequo templo dicer&. Soluite
templũ hoc. & tribus dieb suscitabo illud. Quadraginta
& sex annis ȩdificatũ ẽ templũ: & triduo suscitabis illud:

Expanded text:
luit erogare? Numquid enim accusatus est quia perdidit, et luit erogare? Numquid enim accusatus est quia perdidit, et non quia sine lucro servavit ? Sic ergo audite, fratres mei, ut non quiescatis. Ego vobis consilium daturus sum: det ille qui intus est; quia etsi per me dederit, ille dat. Nostis quid agatis unusquisque in domo sua cum amico, cum inquilino, cum cliente suo, cum majore, cum minore: quomodo dat Deus aditum, quomodo aperit januam verbo suo, nolite quiescere luhoc, et in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis, In tribus diebus excitabo illud? » Caro erant, carnalia sapiebant: ille vero loquebatur spiritualiter. Quis autem posset intelligere de quo templo dicebat? Sed non multum quaerimus; per Evangelistam nobis aperuit, dixit de quo templo diceret: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Quadraginta et sex annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud?
Abbreviated transcription (Latin):
satagis. indomo dĩ ubi salus ꝓpositaẽ & requiessine fine. debes
pati quantũ inte ẽ: siquid forte ꝑ uersum uideris: Uerbi gr̃a.
Uides frẽm currere ad theatrum: ꝓhibe: mone. contristaresi
⁊elus dĩ comedit te. Uides alios currere & inebriariuelle: &
hoc uelle in locisscĩs quodnusquã dec&: ꝓhibes quos potes:
tene quos potes. terre quos potes: quib potes blandire. Noli
tamen quiescere. Amicus ẽ. amoneatur leniter. Uxorẽ.: seue¬
rissime refrenetur. Ancillaẽ : etiam etiam uerberib com¬
pescatur. Fac quicquid potes. ꝓꝑsona quam portas: & ꝑfi¬
cis. zelus domus tuȩ comedittẽ. Siaut̃ fueris frigidus. mar¬
cidus: ad te solum expectans. & quasi tibi suffitiens & di¬
cens incorde tuo: quid michiẽ curare aliena peccata : Suf¬
ficit michi anima mea: ipsam in te gram seruẽ dõ. heia. Non
tibi uenit inmentẽ seruus ille. qui abscondit talentũ & no¬

Expanded text:
satagis; in domo Dei ubi salus proposita est et requies sine fine, debes satagis; in domo Dei ubi salus proposita est et requies sine fine, debes pati quantum in te est, si quid forte perversum videris? Verbi gratia, vides fratrem currere ad theatrum? prohibe, mone, contristare, si zelus domus Dei comedit te. Vides alios currere et inebriari velle, et hoc velle in locis sanctis, quod nusquam decet? prohibe quos potes, tene quos potes, terre quos potes, quibus potes blandire; noli tamen quiescere. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est? severissime refrenetur. Ancilla est? etiam verberibus compescatur. Fac quidquid potes, pro persona quam portas; et perficis, Zelus domus tuae comedit me. Si autem fueris frigidus, marcidus, ad te solum spectans, et quasi tibi sufficiens, et dicens in eo de tuo, Quid mihi est curare aliena peccata? sufficit mihi anima mea; ipsam integram servem Deo: eia, non tibi venit in mentem servus ille qui abscondit talentum, et no
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt discipuli: quia ⁊ elo domus dĩ. eiecit istos dñs detẽplo.
datur. Quis comeditur ⁊elo domus dĩ: Qui om̃a que forte
ibiuid&s ꝑuersa satagit corrigi: cupit emendare ñ quiescit
Siemendare ñ potest. tolerat. gemit. ñ excutitur de area
granum. sustin& paleam. ut intr& in horreũ. cum palea fue¬
rit separata. tuante horreum si granumes. noli ex cuti de
area ne prius ab auib colligaris: quam inhorreũ congrege¬
ris. Aues enim cęli. aerię potestates expectant aliquid rape¬
re dearea : & ñ rapuint nisi quod inde fuerit excussũ. Ergo
lelusdomus dĩ comedat te. Unumquẽq xp̃ianum ⁊elugꝰ
domus dĩ comedat: in qua domo dĩ menbrũ ẽ. Non enĩ mauis
est domus tua: quam domus ubi habessalutẽ sempitna. Do¬
mum tuã intras ꝓpt̾ requiem temporalẽ: domũ dĩ intras.
ꝓpt̾ requiem sempit̾na. Siergo indomo tua ne quid ꝑuersũ fia

Expanded text:
ti sunt discipuli: quia zelo domus Dei ejecit istos de templo Dominti sunt discipuli: quia zelo domus Dei ejecit istos de templo Domindatur. Quis comeditur zelo domus Dei? Qui omnia quae forte ibi videt perversa, satagit corrigi, cupit emendari, non quiescit: si emendare non potest, tolerat, gemit. Non excutitur de area granum, sustinet paleam; ut intret in horreum, cum palea fuerit separata. Tu ante horreum, si granum es, noli excuti de area; ne prius ab avibus colligaris, quam in horreum congregeris. Aves enim coeli aeriae potestates exspectant aliquid rapere de area, et non rapiunt nisi quod inde fuerit excussum. Ergo zelus domus Dei comedat te: unumquemque christianum zelus domus Dei comedat, in qua domo Dei membrum est. Non enim magis est domus tua, quam domus ubi habes salutem sempiternam. Domum tuam intras propter requiem temporalem; domum Dei intras propter requiem sempiternam. Si ergo in domo tua ne quid perversum fiat
Abbreviated transcription (Latin):
neq qui rigat: sed qui increm̃tũ dat ds̃. Et dicant semper
magnificetur dñs: qui uolunt pacẽ serui eiuis. Isti aut̃ descrip¬
turis ipsis fallunt populos. ut accipiant abipsis honores & lau¬
des. & non conuertantur homines ad ueritatẽ. Quia uero ip¬
sisscripturis fallunt populos aquib querunt honores uen¬
dunt boues: uendunt &. oues. idẽ ipsas plebes. Et cui uendunt:
quȩrens quẽ deuor& : Uehis qui p̃ciduntur : nam illa integra
ꝑ manebit. Nouit enĩ dñsquisunt eus. tamen quantũ in
ipsisẽ uendunt boues & oues. uendunt & columbas. Obser¬
uent flagellum peccatoꝵ suoꝵ. Certe quando aliquid tale
patiuntur ꝓpt̃ istas iniquitates suas. agnoscant quia dñs¬
se: ut ñsint negotiatores. Namsise ñ mut auerint. audient
infinẽ: ligate illimanus & pedes. & ꝓicite intenebras exterio¬
res tunc dictumẽ: Lelus domus tuȩ comedit me. Recorda¬

Expanded text:
neque qui rineque qui riMagnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. » 8. Isti autem de Scripturis ipsis fallunt populos, ut accipiant ab ipsis honores et laudes, et non convertantur homines ad veritatem. Quia vero ipsis Scripturis fallunt populos, a quibus quaerunt honores; vendunt boves, vendunt et oves, id est ipsas plebes. Et cui vendunt, quaerens quem devoret ? Vae his qui praeciduntur! nam illa integra permanebit. Novit enim Dominus qui sunt ejus . Tamen quantum in ipsis est, vendunt boves et oves, vendunt et columbas: observent flagellum peccatorum suorum. Certe quando aliquid tale patiuntur propter istas iniquitates suas, agnoscant quia Dse, et non sint negoin fine, Ligate illis manus et pedes, et projicite in tenebras exteriores. 9. Tunc scriptum esse, Zelus domus tuae comedit me, recorda
Abbreviated transcription (Latin):
Et mouebamini cum audiretis. quia inde estis: quod canta¬
batur abuno: de om̃ib cordib resonabat. felices illi quise
in illis uocib tamquã inspeculo cognoscebant. Qui ergo uo¬
lunt pacẽ serui eius. pacẽ popłi eius: pacẽ unius illius quã dic̃
unicã. & quam uult erui aleone. erue demanu canis unicã
meam: quidicunt semꝑ magnificetur dñs. Ergoboues illi:
dnmꝰ magnificauerunt. nonse. uidete bouẽ magnificantẽ
dnm suum : quia a gnouit bos possessorẽ suum. Attendite
bouem timentẽ: ne deseratur possessor bouis: & in bouẽ pre¬
sumatur. Quomodo ex pauescit eos. qui uolunt in eo spempo
nere : Numquid paulus ꝓuobis crucifirus ẽ. aut in nomine
paulibaptrlati estis : Quod dedi. ñ ego dedi. Gratis accepis¬
tis. columba decȩlo descendit. E go inquit plantaui: apollo
rigauit. sed ds̃ incrementũ dedit᷑. Neq quiplantat ẽ aliqđ

Expanded text:
et movebamini cum audiretis, quia inde estis. Quod cantaet movebamini cum audiretis, quia inde estis. Quod cantabatur ab uno, de omnibus cordibus resonabat. Felices qui se in illis vocibus tanquam in speculo cognoscebant. Qui ergo volunt pacem servi ejus, pacem populi ejus, pacem unius quam dicit unicam, et quam vult erui a leone, Erue de manu canis unicam meam ? Qui dicunt semper, Magnificetur Dominus. Ergo boves illi Dominum magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum : attendite bovem timentem ne deseratur possessor bovis, et in bove praesumatur; quomodo expavescit eos qui volunt in illo ponere spem: « Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis » ? Quod dedi, non ego dedi: gratis accepistis, columba de coelo descendit. « Ego, » inquit, « plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
litiosas. cum sibi tribuunt quod ñ sunt. cum extolluntur
putantesse aliquid eẽ cum nichilsint: tot partes dese fece¬
runt. Sed quid in eis impletũ ẽ quod nolunt corrigi: nisi
quod audistis inpsalmo. discissisunt. nec cõpunctisunt:
Quiergo boues uendunt: boues intellȩguntur: qui nobis
scripturas scãs dispensauerunt. Boues erant apłi: boueserant
ꝓphetȩ. Unde dicit apłs. Boui trituranti os ñ infrenabis.
Numquid debub ꝑtin& addm̃ : An ꝓpt̾ nos dicit ⁊ ꝓpter
nos enun dicit: quia deb& inspe quiarat arare. & tritu¬
rans in spe participandi. Ergo illiboues reliquerunt nobis
memori&̃ scripturarũ. Non enim desuo dispensauerunt :
quia głam dñi quȩsier̃. Quid enim audistis in ipso psalmo:
Et dicant semꝑ magnificetur dñs. Quidicant. Qui uo¬
lunt pacem serui eius. Ipsius enim popłi. ipsiusserui. Uox¬
est illa euidens. quam in lam̃tationib audistis in psalmo.

Expanded text:
litiosas, cum sibi tribuunt quod non sunt, cum extolluntur litiosas, cum sibi tribuunt quod non sunt, cum extolluntur putantes se aliquid esse cum nihil sint , tot partes de se fecerunt. Sed quid in eis impletum est quod nolunt corrigi, nisi quod audistis in Psalmo, Discissi sunt, nec compuncti sunt? 7. Qui ergo boves vendunt? Boves intelliguntur qui nobis Scripturas sanctas dispensaverunt. Boves erant Apostoli, boves erant Prophetae. Unde dicit Apostolus: « Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum? An propter nos dicit? Propter nos enim dicit; quia debet in spe qui arat arare, et triturans in spe participandi » . Ergo illi boves reliquerunt nobis memoriam Scripturarum. Non enim de suo dispensaverunt, quia gloriam Domini quaesierunt. Quid enim audistis in ipso Psalmo? Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus . Servus Dei, popest illa evidens, quam in lamentationibus audistis in Psalmo,
Abbreviated transcription (Latin):
tores tales eẽ quales dñs de templo eiecit: flagello. Talis
enim ipse erat: & quod uender& emere uolebat. deillis
erat: qui columbas uendunt. Et enimin columba appa
dunt: p̃tium honoris sui accipiunt: p̃tium cathedras tempora¬
les: ut uide antur ipsiuendere columbas. caueant a flagello de
resticulis. Columba ñ ẽ uenalis. gratis datur: quia gr̃a uo¬
catur. Ideo fr̃s mei: quomodo uidetis eos qui uendunt ꝓpͥu¬
larios: quisq quod uendit laudat quod ꝓposita fecerunt.
Alterum ꝓpositum hab& cartagine primia nus: alterum
hab& marianus alterũ hab& inmauritania rogatus: alte¬
rum hab& innumidia illi & illi: quosiam nec nominare suf¬
ficimus. Circuit ergo aliquis emere columbam : unuiscuiꝰq
ad ꝓpositum suũ. laudat quod uendo. Auertatur illius
cor abom̃i uendente. ueniat ubi gratis accipitur. Nec sic
crubescunt fr̃s: quia ꝑ ipsas dissensiones suas amaras & ma¬

Expanded text:
tores tales esse, quales Dominus de templo flagello eiecit. Talis tores tales esse, quales Dominus de templo flagello eiecit. Talis enim ipse erat, et quod venderet emere volebat; de illis erat qui columbas vendunt. Etenim in columba appadunt? Pretio honoris sui. Accipiunt pretium cathedras temporales, ut videantur ipsi vendere columbas. Caveant a flagello de resticulis. Columba non est venalis: gratis datur, quia gratia vocatur. Ideo, fratres mei, quomodo videtis eos qui vendunt, propolarios, quisque quod vendit laudat: quot proposita fecerunt? Alterum propositum habet Carthagine Primianus, alterum habet Maximianus, alterum habet in Mauritania Rogatus, alterum habent in Numidia illi et illi, quos jam nec nominare sufficimus. Circuit ergo aliquis emere columbam, unusquisque ad propositum suum laudat quod vendit. Avertatur illius cor ab omni vendente, veniat ubi gratis accipitur. Nec sic erubescunt, fratres, quia per ipsas dissensiones suas amaras et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ex terlores. Qui sunt tamen quiuendunt boues: ut infi¬
gura quȩramus misterium facti: Qui sunt quiboues uen¬
dunt & columbas : Ipsisunt qui sua quęrunt in ecclesia.
nonquȩ ihũ xp̃i. Uenale habent totum. quia nolunt
redimi. Emi nolunt: & uendere uolunt. Bonũ ẽ enĩ eis.
ut redimantur sanguine xp̃i. & ꝑueniant ad pacẽ xp̃i
Quid enĩ ꝓdest ad quirere in hoc scło. quolib& tempo¬
rale & transitorium siue sit pecunia. siuesit uoluptas
uentris & gutturis: siue sit honor in laude humana. ñ ne
omã fumus & uentꝰ : Nonne om̃a transeunt & currunt:
Etuȩhis qui heserint transeuntib : quia simul transeunt.
Nonne omã fluuius p̾ceps currens inmare: Et uȩ quiceci¬
derit: quia inmare trahitur. Ergo tenere debemus om̃s
affectus atalib concupiscentus fr̃s mei : quitalia quęrunt
uendunt. Nam & simon ille rdco uolebat emere sp̃m̃ scm̃

Expanded text:
exteriores. 6. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in fiexteriores. 6. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in figura quaeramus mysterium facti. Qui sunt qui oves vendunt et columbas? Ipsi sunt qui sua quaerunt in Ecclesia, non quae Jesu Christi . Venale habent totum, qui nolunt redimi: emi nolunt, et vendere volunt. Bonum est enim eis ut redimantur sanguine Christi, ut perveniant ad pacem Christi. Quid enim prodest acquirere in hoc saeculo quodlibet temporale et transitorium, sive sit pecunia, sive sit voluptas ventris et gutturis, sive sit honor in laude humana? Nonne omnia fumus et ventus? nonne omnia transeunt, currunt? Et vae his qui haeserint transeuntibus, quia simul traNonne omnia, ut fluvius praeceps, currunt in mare? Et vae, qui ceciderit, quia in mare trahitur. Ergo tenere debemus omnes affectus a talibus concupiscentiis. Fratres mei, qui talia quaerunt, vendunt. Nam et Symon ille ideo volebat emere Spiritum sa
Abbreviated transcription (Latin):
tem sibi texit. Uehis quitrahunt peccata sicut reste̾ longã.
Qui facit restẽ: Qui peccato addit peccatũ. Quomodo
ad duntur ꝑeccata peccatis : Cumpeccata quȩ facta sunt.
cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit. ne inueniatur
quia fecit. quęrit mathematicũ: sufficer& furtũ fecisse.
Quare uis adiungere peccatum peccato: Ecce duo pecca¬
ta. Cum ad mathematicũ ꝓhiheris accedere. blaphemas
ep̃m̃ ecce tria peccata. Cum audis mitte illum foras de
eccła dicis. ducome ad partẽ donati: ecce addisquartũ.
Crescit restis: time restem. Bonumẽ tibi. ut hinc inde cũ
flagellaris corrigaris. ne infine dicatur. Ligate illi ma
culis enim peccatoꝵ. suoꝵ: imusquisq constringitur. Illud
dñs dicit: illud alia scriptura dicit. Sedutramq dñs dic̃
De peccatis suis ligantur homines: & mittuntur intenebras

Expanded text:
tem sibi texit. Propheta dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! . tem sibi texit. Propheta dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! . Quis facit restem longam? Qui peccato addit peccatum. Quomodo adduntur peccata peccatis? Cum peccata quae facta sunt, cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur quia fecit, quaerit mathematicum. Sufficeret furtum fecisse; quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo peccata. Cum ad mathematicum prohiberis accedere, blasphemas episcopum: ecce tria peccata. Cum audis, Mitte illum foras de Ecclesia; dicis, Duco me ad partem Donati: ecce addis quartum. Crescit restis: time restem. Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris, corrigaris; ne in fine dicatur, Ligate illi pedculis enim peccatorum suorum unusquisque constringitur . Illud Dominus dicit, illud alia Scriptura dicit; sed utrumque Dominus dicit. De peccatis suis ligantur homines, et mittuntur in tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
negotiationis domus ñ deb& fueri domus dĩpotationis de¬
b&ꝰ fieri : Nos autem quando ista dicimus. stridunt dentib
suis aduersumnos: & consolatur nos psalmus quẽ audistis
striderunt suꝑme dentib suis. Nouimꝰ & nos audire unde
curemur. Et su ngeminantur flagella xp̃o: quasiflagella¬
tur sermo ipsius. Congregatasunt inquit flagella in me: &¬
nescier. Flagellatus est flagellis uidȩoꝵ. flagellatur blasphe
unt. Facimus & nos quantum ipse aduiuat. Ego aut̃ cũ
nuchi molesti essent: in duebãme cilitio. & humiliabam in
ieuinio animã meã. Dicimus tamenfr̃s. Nonenĩ & ipse
peꝑcit illis. qui flagellandus abeiserat. ꝑrior illos flagella¬
uit signum quoddam nobis ostendit: quod fecit flagellũ
de resticulis. & inde indisciplinatos negoriationẽ de dĩtẽ¬
plo facientes flagellauit. Et enim unusq peccatissuis res¬

Expanded text:
negotiationis domus non debet fieri domus Dei, potationis denegotiationis domus non debet fieri domus Dei, potationis debet fieri? Nos autem quando ista dicimus, stridunt dentibus suis adversus nos: et consolatur nos psalmus quem audistis, Striderunt super me dentibus suis. Novimus et nos audire unde curemur, etsi ingeminantur flagella Christo, quia flagellatur sermo ipsius: Congregata sunt, inquit, in me flagella, et nescierunt. Flagellatus est flagellis Judaeorum, flagellatur blasphemunt. Faciamus nos, quantum ipse adjuvat, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam . 5. Dicimus tamen, fratres non enim et ipse pepercit illis: qui flagellandus erat ab eis, prior illos flagellavit, signum quoddam nobis ostendit, quod fecit flagellum de resticulis, et inde indisciplinatos, negotiationem de Dei templo facientes, flagellavit. Etenim unusquisque in peccatis suis res
Abbreviated transcription (Latin):
Et his qui columbas uendebant dirit. Auferte ista hinc: & no¬
lite facere domum patrismei. domũ negotiationis. Quid au¬
diuimus fr̃s : Ecce templũ illud. figura adhuc erat. & riecit
inde dñsomĩs quisua quęrebant. qui adnundinas uenerant.
& que ibi uendebant illi quȩ opus habebant homines insa¬
crifitus illius tẽporis. Nouit enĩ caritasurã. quod sacrifitia
illi popło ꝓeuis carnalitate & corde adhuc lapideo. taliaoa¬
tasunt quib tenerentur ne in rocla defluerent.: & immela¬
bant ibi sacrifitia. boues oues. & columbas. Nostis quia le¬
gistis. Nonergo magnũ peccatum. si hoc uendebant intẽplo
quod emebatur ut offerretur intemplo: & tamen eiecit illos
inde Quidsi ibi ebriosos inuenir&. que facer& dñs. siuen¬
dentes in ea quȩ licita sunt & contra iustitiã ñ sunt. Quę
enim honeste emuntur. ñ illicite uencduntur. Expulit tam̃.
& ñ ẽ passus domũ orationisfieri. domum negotiationis. Si

Expanded text:
qui columbas vendebant, dixit, Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. » Quid audivimus, fratres? Ecce templum illud figura adhuc erat, et ejicit inde Dominus omnes qui sua quaerebant, qui ad nundinas venerant. Et quae ibi vendebant illi? Quae opus habebant homines in sacrificiis illius temporis. Novit enim Charitas vestra quod sacrificia illi populo pro ejus carnalitate et corde adhuc lapideo talia data sunt, quibus teneretur ne in idola deflueret; et immolabant ibi sacrificia, boves, oves et columbas: nostis, quia legistis. Non ergo magnum peccatum, si hoc vendebant in templo, quod emebatur ut offerretur in templo; et tamen ejecit inde illos. Quid, si ibi ebriosos inveniret, quid faceret Dominus; si vendentes ea quae licita sunt, et contra justitiam non sunt quae enim honeste emuntur, non illicite venduntur, expulit tamen, et non est passus domum orationis fieri domum negotiationis? Si
Abbreviated transcription (Latin):
deretur illi lux crescere. lux tam̃ ꝑfecta ẽ. siue ipse uideat.
siue non uideat. Sic ẽ & interior homo. Prosicit quidẽ indõ:
decidat. &gͥłam dĩ surgat. Et distinctȩ iã ac manifeste
apparet : qđ modo audiuimꝰ. Qui desursũ uenit: suꝑ om̃s ẽ.¬

Expanded text:
deretur illi lux crescere: lux tamen perfecta est, sive ipse videat, deretur illi lux crescere: lux tamen perfecta est, sive ipse videat, sive non videat. Sic est et interior homo: proficit quidem in Deo,decidat, et in gloriam Dei surgat. 6. Et distincte jam et manifeste apparet quod modo audivimus. Qui de sursum venit
Abbreviated transcription (Latin):
dies At testata ẽ ipsa creatura : & ipsȩ passiones uerbis ioħis
dicentis. Illũ oportet crescere: me autẽ minui Crescat ergo
in nobis gła dei & minuatur gła nr̃a: ut in dõ crescat &
nr̃a .hoc enĩ dicit apłs: hoc dicit scã scriptura. Quiglatir
in dño głȩtur. Inte uis głari n crescere uis: sed malo tuo
male cresces. qui ergo male crescit: iuste minuit᷑. Crescat
ergo dr̃ qui semꝑ ꝑfectus ẽ. erescat inte. Quanto enĩ magis
intelligis dñi: & quãtomagis capis. uidet᷑ inte crescere ds̃. Inse
autẽ non crescit. sed sc̃ꝑ ꝑfectus ẽ. Intelligebas enĩ modicũ: intelligis hodiea
intelligis cras. multo amplius: Lum̃ ipsũ dĩ crescit inte. Ita ue¬
lut ds̃ crescit : quiseꝑ ꝑfectus manet. Quẽ ad modũ sicura¬
rctur alicuius oçculi expristina cecitate . & inciperet uidere
paululũ lucis & alia die plus uideret. tertia die ãplius. ui¬

Expanded text:
dies. At testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dies. At testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dicentis, Illum oportet crescere, me autem minui. Crescat ergo in nobis gloria Dei, et minuatur gloria nostra, ut in Deo crescat et nostra. Hoc enim dicit Apostolus, hoc dicit Scriptuino glorietur . In te vis gloriari? crescere vis: sed malo tuo male crescis. Qui enim male crescit, juste minuitur. Crescat ergo Deus qui semper perfectus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere Deus: in se autem non crescit, sed semper perfectus est. Intelligebas heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen ipsum Dei crescit in te; ita velut Deus crescit, qui semper perfectus manet. Quemadmodum si curarentur alicujus oculi ex pristina caecitate, et inciperet videre paululum lucis, et alia die plus videret, et tertia die amplius, vi
Abbreviated transcription (Latin):
largiat᷑ homo consiteat᷑. Et enĩ confessio hominis. humilitas
hominis : miseratio dĩ. altitudo der. Siergo uenit ille dimit¬
tere homini peccata sua: agnoscat homo humilitatẽ suã. &
ds̃ faciat miseri cordiã suã. Illũ oportet crescere: me autẽ
minui. Hoc ẽ illũ oportet dare: me autẽ acciꝑe. Illũ oporte
glorificari : meautẽ confiteri. Intelligat homo gradũ suũ &
confiteat᷑ dõ. & audiat apłm dicentẽ homini suꝑbienti & ela¬
to. extollere se uolenti. Quid enĩ habes qđ non accepisti: Si¬
autẽ accepisti: quid głaris quasi non acceperis. Intelligat ergo
homo qui accepit: qui ualebat suũ dicere qđ ñ ẽ eius: & mi¬
nuatur. Bonũẽ enĩ illi ut ds̃ in illo glorificet᷑: ipse inse mi¬
nuat᷑ : ut indõ augeat᷑. Hȩc testimonia . & hanc ueritatẽ
oportet crescere. me autẽ minui. Peinde natus ẽ xp̃s cũ iã

Expanded text:
largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis: miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit ille dimittere homini peccata, agnoscat homo humilitatem suam, et Deus faciat misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. Intelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, extollere se autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Intelligat ergo homo qui accepit, qui volebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur. Bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur, ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur . Haec testimonia, hanc veritatem oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quare ergo illũ oportet crescere. me autẽ minui. primo quia iã
et dñs triginta annorũ erat: nũquid iuuenis. siiã triginta annorũ
sit adhuc crescit. iã abipsa ȩtate uergere incipiunt homines. &
declinare ad grauiorẽ &tatẽ & inde ad senectutẽ. Sed & si pueri
essent ãbo: non diceret illũ oportet crescere me autẽ minui. sed
dicerit. si mulnos oportet crescere. Nunc autẽ triginta annorũ
ille: triginta & ille. Sex menses qui inter erant: nullã distin¬
gunt atatẽ Magis ilud inuenit lecto : quã aspectio Quid ergoẽ
Illũ oportet crescere. me autẽ minui: Magñihoc sacram̃tũ: ion
intelligat caritas ur̃a. Antequã ueniret dñs ħs. homines
gloriabant᷑ dese. Venit ille homo. ut minueret᷑ hominis gła
& augeret᷑ gła dĩ. Et enĩ uenit ille sine peccato. & inuenit
om̃s cũ peccato. Sisic uenit ille. ut dimitteret peccata. ds̃

Expanded text:
quare ergo, Illum oportet crescere, me autem minui? Primo, quia jam quare ergo, Illum oportet crescere, me autem minui? Primo, quia jam et Dominus triginta annorum erat : numquid juvenis, si jam triginta annorum sit, adhuc crescit? Jam ab ipsa aetate vergere incipiunt homines, et declinare ad graviorem aetatem, et inde ad senectutem. Sed et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, Simul nos oportet crescere. Nunc autem triginta annorum ille, triginta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oporintelligat Charitas vestra. Antequam veniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: venit ille homo, ut minueretur hominis gloria, et augeretur gloria Dei. Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille ut dimitteret peccata, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nuerunt in cogitationib suis. & obscuratũ ẽ insipiens cor eorũ. Di¬
centes enĩ se ec̃ sapientes: stulti fact sunt. Si enĩ dm̃ cognouerant.
simul cognouerant : quia non eos fecerat sapientes nisi ds̃. Non ergo
sibi tribuerent qđ ase non habebant: sed eiaquo acceperant. Non
autẽ agendo grãs: insipientes factisunt. Ergo ds̃ qđ dederat gratis
tulit in gratis. Noluit eẽ hoc ioħs.. Gratus eẽ uoluit. Confessus ẽ¬
se accepisse: & gaudere se dixit propt̃ uocẽ sponsi. & ait. Hoc ergo
gaudiũ meũ inpletũ ẽ. Illũ oportet crescere: me autẽ minui quid
ẽ hoc. Illũ opus eẽt exaltari : me autẽ humiliari. Q uomo doͦ crescit
iħs : quomodo crescit ds̃. ꝑfectus non crescit. Peus autẽ nec crescit
Et cũ sit uerbũ dĩ. in fans inp̃sepe iacuit : Et cũ ipse matrẽ suã con¬
liderit: lac infantie de matre sux̃. Quia ergo creuit iħs &tate
carnis. idõ forte dictũ ẽ: Illũ oportet crescere. meautẽ minui.

Expanded text:
ratum est insipiens cor eorum: dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt » . Si enim Deum cognoverant, simul cognoverant quia non eos fecerat sapientes nisi Deus. Non ergo sibi tribuerent quod a se non habebant, sed ei a quo acceperant. Non autem agendo gratias insipientes facti sunt. Ergo Deus quod dederat gratis, tulit ingratis. Noluit esse hoc Joannes, gratus esse voluit: confessus est accepisse se, et gaudere se dixit propter vocem sponsi, et ait, Hoc ergo gaudium meum impletum est. 4. Illum oportet crescere, me autem minui. Quid est hoc? Illum oportet exaltari, me autem humiliari. Quomodo crescit Jesus? quomodo crescit Deus? Perfectus non crescit. Deus autem nec crescit,et cum sit Verbum Dei, infans in praesepi jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac infantiae de matre suxit: quia crevit ergo Jesus aetate carnis, ideo forte dictum est, Illum oportet crescere, me autem minui.
Abbreviated transcription (Latin):
sic p̾ssura peccatoꝵ nemo car&: nisi cum ao fontẽ baptis¬
miuenerit. Factaẽ ergo quȩstio ex discipulis iohannis cũ
iudeis depurificatione. Baptizabat ioħs. bapti ⁊abat
xp̃c. Motisunt discipli iohannis. Concurrebatur ad xpm̃
ueniebatur ad iohannẽ. Qui enim ueniebant ad iohannẽ.
mittebat illos bapti zariadxpm̃. Non mittebantur ad
iohannẽ: quia xp̃o bapti Labantur. Baptizatisunt disci¬
puli iohannis. & coeperunt questionẽ tractare cũ iuidȩis.

Expanded text:
sic pressura peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem Baptissic pressura peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem Baptismi venerit. 8. Facta est ergo quaestio ex discipulis Joannis cum Judaeis de purificatione. Baptizabat Joannes, baptizabat Christus: moti sunt discipuli Joannis; concurrebatur ad Christum, veniebatur ad Joannem. Qui enim veniebant ad Joannem, mittebat illos ad Jesum baptizari; non mittebantur ad Joannem, qui a Christo baptizabantur. Turbati sunt discipuli Joannis, et coeperunt quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia. Seddico aliquis. Suffitiebat ergo ut bapti¬
Lassos dñm ioħs. Quid opus erat. ut alu baptrlarent᷑
a iohanne : Et hoc diximus. Quia sisolus dñs bapti Lare¬
tur a iohanne: ñ deeẽt ista cogitatio hominib quodme¬
liorẽ habeat baptismũ ioħs quam. dñs. Dicerent enĩ
usq ad eo magnus erat baptismus quã habuit ioħs: ut
deretur melioꝵ. baptismus quam daturꝰ erat dñs. & ille
tam quamintelli getur. ille tamquã dnĩ. baptizatus
est dñis ut p̃ber& humilitatis exemplũ. Nonsolus aut̃
baptizatus ẽ ab eo nebaptismus iohannis melior baptis¬
habundantiã alicuus grẽ. dedignetur bapti Zari bap¬
tismo dñi. Quantum᷑q enĩ cathẽcuminus ꝓfitiat. ad huc
sarcinam iniquitatissuȩ portat. Non illi dimittitur. nisi
cumuenerit ad baptismum. Quomodo ñ caruit popłs
isrł populo egiptiorum: nisicum ueniss& ad mare rubrũ.

Expanded text:
justitia . 7. Sed dicet aliquis: Sufficiebat ergo ut baptijustitia . 7. Sed dicet aliquis: Sufficiebat ergo ut baptizaret Dominum Joannes; quid opus erat ut alii baptizarentur a Joanne? Et hoc diximus, quia si solus Dominus baptizaretur a Joanne, non deesset ista cogitatio hominibus, quod meliorem habebat baptismum Joannes quam Dominus. Dicerent enim: Usque adeo magnus erat baptismus quem habuit Joannes, deretur melior baptismus quem daturus erat Dominus, et ille tanquam servi intelligeretur, ille tanquam Domini, baptizatus est Dominus, ut praeberet humilitatis exemplum: non solus autem baptizatus est ab eo, ne baptismus Joannis melior baptisabundantiam alicujus gratiae, dedignetur baptizari baptismo Domini. Quantumcumque enim catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae portat: non illi dimittitur, nisi cum venerit ad Baptismum. Quomodo non caruit populus Israel populo Aegyptiorum, nisi cum venisset ad mare rubrum ;