comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onstantinꝰ magnus. constantis
moderaussimi negregii pͥncipis
constitutus imꝑauit annis.xxx. iuii.¬
Rome uͦ apretorianis militib: max¬
entius maximiani herculii filius.

Expanded text:
tur Magnus, Constantii moderatissimi, et egregii principis constitutus, imperavit annis triro a praetorianis militibus Maxentius Maximiani Herculii filius
Abbreviated transcription (Latin):
uerit eccła: nquanta cura erga sũptũ
edificandarũ ȩccłarum fuerit ardens.
agendũ ex regiis thesauris pecunias
affluentissime conferebat. Scribebat
insuꝑ singulis eiuitatib regni sui: ut po¬
pulus ep̃is ministraret de regali fisco.
animus eius estuabat: ⁊ benignũ ipsius
ingeniũ atq clemens. bonis oꝑib pasce¬

Expanded text:
erit Ecclesia, et quantus ei erga sumptus aedificandarum Ecclesiarum fuerit ardor. Neragendum ex regiis thesauris pecunias profluentissime conferebat. Scribebat insuper singulis civitatibus regni sui, ut populus episcopis ministraret de regali fisco, ejus animus aestuabat, et benignum ejus ingenium atque clemens bonis operibus pasce
Abbreviated transcription (Latin):
stinuit ȩccłia primitiua: magno moli¬
mine temptauit subuertere catholicam
fidem. S pietatis dĩ munificentia. contra
p̃fatam nequitiã armauit scõs suos ꝓce¬
res. quosdã uidelicet confessores. qͥ magno
suo labore eorũ. dolos pessundarent: ⁊sacre
fidei lineã ub̃iori factindia roborarent.
Quorũ ꝓfecto meritũ a martirii dignitate
ñ degenerat. Nam idem labor ꝓfide cer¬
tantib confessores martyrib equiꝑat.¬
Deniq constat quod omnes quos eccłasti¬
ca fides ñ illuminat: cecitas erroris obnu¬
bilat. Et quos xp̃e qui de tota mundi
massa suã sibi congregauit ecclesiam.
ñ colligit: hos ꝓfecto diabolus adinte¬
ritũ secũ rapit. Incipiam : amͦ inserẽ

Expanded text:
stinuit Ecclesia primitiva, magno molistinuit Ecclesia primitiva, magno molimine temptavit subvertere catholicam fidem. Sed pietatis Dei munificentia contra prefatam nequitiam armavit sanctos suos proceres, quosdam videlicet confessores, qui magno suo labore eorum dolos pessumdarent et sacrae fidei lineam uberiori facundia roborarent. Quorum profecto meritum a non degenerat. Nam idem labor pro fide certantibus eos martiribus equipaDenique constat, quod omnes quos ecclesiastica fides non illuminat cecitas erroris obnubilat, et quos Christus, qui de tota mundi massa suam sibi congregavit Ecclesiam, non colligit, hos profecto diabolus ad interitum secum rapit. Incipiam
Abbreviated transcription (Latin):
didit uniuersam. Nullo enĩ tempore
latius fructuosos palmites circũquaq
diffudit. quanto duriora ꝓredemptoris
sui nomine certamina tolerauit. S
nquorumdam hereticorũ ꝑfidiã hoc
etiã libro denudare curabo: nequisquã
xp̃ianus eorum. umquã reciaculis illa¬
queatus capiatur. Solent enĩ heretiei
quasi aucupes muscipulã suȩ fraudis
abscondere: ⁊ quibdã simulationibus
uenenũ sue nequitie subornare. ut in-¬
cautos decipiant. ⁊sue telo ꝑfidie confo¬
diant. Quod ubi forte feceruit. ⁊ homi¬
nem qualibet particula. sui erroris ne¬
uo resꝑs erint: mox miserabiliter in¬
extricabilib nexib impedire satagunt.
eumq semꝑ addeteriora ꝑtrahunt. donec
in ꝓfundũ erroris ueniat. quisqͥs eorum.
dolos ⁊ fraudulenta labia. quasi uirus mor¬
diferum ñ euitat. Telatur enĩ diuini
muneris efficatiã antiqui serpentis im
iniquitas. Diabolus gͦ heretieoꝵ. subdo¬
la uersutia. pꝰ ꝑsecutionis temꝑa quã su¬

Expanded text:
didit universam. Nullo enim tempore latius fructuosos palmites circumquaque diffudit, quanto duriora pro Redemptoris sui nomine certamina toleravit. Sed et quorundam hereticorum perfidiam hoc etiam libro denudare curabo, ne quisquam christianus eorum umquam reciaculis illaqueatus capiatur. Solent enim heretici quasi aucupes muscipulam suae fraudis abscondere et quibusdam simulationibus venenum suae nequitiae subornare, ut incautos decipiant et suae telo perfidiae confodiant; quod ubi forte fecerint et hominem quolibet particulo sui erroris nevo resperserint, mox miserabiliter inextricabilibus nexibus impedire satagunt eumque semper ad deteriora protrahunt, donec in profundum erroris veniat, quisquis eorum dolos et fraudulenta labia quasi virus mortiferum non evitat. Velatur enim divini muneris efficatiam iniquitas. tas. Diabolus ergo hereticorum subdola versutia post persecutionis tempora, quae su
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe ugilie. hẏmni. Santiphone. in ec¬
clesia mediolauensi ceperunt çelebrari.
Cuiꝰ cȩlebritatis consuetudo: uide ꝑomnẽ
galliam emanauit. S dũ hec in italia ge¬
runtur. ualens deo odibilis imꝑator. in
orientis partib. crudeli furens seuitia:
legem dedit ut monachi militarent.
ynolentes uissit interfici. Qua ꝑstrepen

Expanded text:
giliae, hymni et antiphonae in Ecclesia Mediolanensi primum coeperunt celebrari, cujus celebritatis consuetudo inde per omnes provincias emanavit. Sed dum haec in Italia geruntur, Valens, Deo odibilis imperator in Orientis partibus crudeli praecepit edicto, ut monachi militarent, et nolentes jussit interfici. Qua persecuti
Abbreviated transcription (Latin):
deuiq die dũ somnii dempus aduenisset:
sionem sanguinis in nocentis horriusti.
cũ suis clericis latebiã fouet. hc̃ eũ adte
adduxeris: ipse tibi piscinã ostendet. in
qua dum de tercio unmerserit. õis te ua¬

Expanded text:
silentia, dum somni tempus advenisset, sionem sanguinis innocentis horruisti, cum suis clericis latebram fovet, hunc ad te cum adduxeris, ipse tibi piscinam pietatis ostendet, in qua dum te tertio merserit, omnis te va
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ athesiphonte castra mouisset. &
iam pugnaturus exercitũ ordinaret:
incertum a quo. uentre sauciatus peri¬
mitur. Et dum moreretur: cepit xp̃m
dm̃ blasphemare diceus. uicisti galileȩ.

Expanded text:
 cum a Ctesiphonte castra movisset, et jam pugnaturus exercitum ordinaret, incertum a quo ventre sauciatus, punitur et dum moreretur, coepit Christum Deum blasphemare, dicens: Vicisti, Galilaee,
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ. Magnentiꝰ tam̃ uiclus aufugit. ⁊
non pꝰ multũ tempus apd lugdunũ.
ꝓpria se manu interfec̃. Decentius qͦ fr̃
senonas laqueo uitã finiuit. Tẽ etiã
constantius gallum sui patrui filiũ:
sibi cesarem legit. S h̃c crudeliter
ac tyrannice sese agentẽ: paulo pꝰ
est. qr constantinus qui bixantium
it exeodem patre. s ñ exeadem ma¬
tre germanos. Quorum unus dalma¬
tius: alter uͦ constantius uocabatur.
Et dalmatius quidem sui nominis¬

Expanded text:
t. Magnentius tamen uictus anfngit ac non multo post apud Lugdunum propria se manu interfecit. Decentius quoque fSenonas laqueo uitam finiuit. continuo Constantius Gallum, patrui filium, Caesarem legit: quem rursus crudeliter ac tyrannice agentem paulo post . Constantinus, qui Byzantium it ex eodem patre, non ex eadem matre, germanos; quorum unus Dalmatius, alter Constantius vocabatur. Et Dalmatius quidem habuit sui nominis
Abbreviated transcription (Latin):
rectus iret exereitus: W ascones in sinu
montis insidiis collocatis. extremã par¬
tem agmnis inuasert̃.⁊ insubiectam
uallem deiecerunt. Consertoq cũ eis
prelio: om̃s quos inuenert̃ interfecer̃t.
In quo p̃lio eggibardus regiȩ m̃se p̃po¬
situs. ⁊ anselintis comes palatii. ⁊ nol¬
landus p̃fectus militis britannici:
cũ aliis quã pluribꝰ sunt interfecti.
Ex quib rollandus blaiua castello.
gem suã hildegaldam iiuilla regia
quȩ uocatur cassinogilusm ẽ inter
droth ⁊ waronnã. geminã edidisie
prolem. Quorum unus antequã naᷤ
bonensibus infranciã. ẽ. regressusmñ
pꝰ multũ tempus ad capuam cãpaniȩ
urbem ꝑitaliã ꝑrexit. ⁊ inde rediens
bellum beneuentanis indix̃. Uerum
dux ꝓuintie aragisus nomine. regis
ferocitate ferre ñ p̃ualens: filioꝰ suoᷤ
romaldũ ⁊grimaldũ obsides ei ꝓcon¬
seruanda fidelitate transmisit. Et tt̾m¬

Expanded text:
rectus iret exercitus, Wascones, in sinu rectus iret exercitus, Wascones, in sinu montis insidiis collocatis, extremam partem agminis invaserunt et in subjectam vallem dejecerunt. Consertoque cum eis prelio, omnes quos invenerunt interfecerunt. In quo prelio Eggibardus regiae mensae prepositus et Anselmus comes palatii et Rollandus prefectus limitis Britannici cum aliis quam pluribus sunt interfecti. Ex quibus Rollandus Blavia castello dgem suam Hildegardam in villa regia quae vocatur Cassinogilus, et est inter Droth et Warunnam, geminam edidisse prolem; quorum unus antequam nascbonensibus, in Franciam est reversus, et non post multum tempus ad Capuam Campaniae urbem per Italiam perrexit, et inde rediens, bellum Beneventanis indixit. Verum dux provinciae Aragisus nomine, regis ferocitatem ferre non prevalens, filios suos Rumaldum et Grimaldum obsides ei pro conservanda fidelitate transmisit.
Abbreviated transcription (Latin):
huius temporib legatus romane
ȩccłiȩ petrus nomine. ab adriano pon¬
ecclesiã: ꝯꝑmontẽ cenisum italiam
introiuit. ncum forti robore papiã
terea filium desidi ad algisum a reg.¬
no patrio effugauit: ⁊subacte italię
filium suum pipinum regem con-
tio: saxonicum bellum arripuit. Sa¬
xones aut̃ ita eiuus sunt uirtute ꝑdo¬
miti nemolliti: ut .x. milia hominũ
ex eis cum uxorib ⁊paruulis subla¬
niam multimoda diuisione distribu¬
erit.Taliq tandem conditione beliũ
constat. eẽ. finitũ. ut ab iecto demonũ
cultu xp̃iane fidei sacram̃ta suscipent.
nfrancis uniti unus populus efficere
heretur: dispositis ꝑ loca congrua pre¬
sidiis hispaniã est ingressus. Saltuq
pyrenei suꝑato. ⁊ omnib quȩ adierat
oppidis atq castellis indeditionẽ suscep¬
tis: reuersus ẽ. S dũ inde rediret: in
ipso pyrenei iugo. Wasconum ꝑfidiã
est exꝑtus. Nam cũ agmine longo ut
loci nangustiarũ situs ꝑmittebat᷑ por¬

Expanded text:
isset regnum, legatus Romanae Ecclesiae nomine Petrus, ab Adriano ponper montem Cenysium Italiam introivit, et cum ferti robore Papiam terea filium Desiderii Adalgisum a regno patrio effugavit, et subactae Italiae filium suum Pipinum regem consttio, Saxonicum bellum arripuit. Saxones autem ita ejus sunt virtute perdomiti et emolliti, ut decem milia hominum ex eis cum uxoribus et parvulis sublaniam multimoda divisione distribuerit. Talique tandem conditione bellum constat esse finitum, ut abjecto demonum cultu christianae fidei sacramenta susciperent et Francis uniti unus populus efficerenheretur, dispositis per loca congrua presidiis, Hispaniam est ingressus, saltuque Pyrenei superato et omnibus quae adierat oppidis atque castellis in deditionem susceptis, reversus est. Sed dum inde rediret, in ipso Pyrenei  jugo Wasconum perfidiam est expertus. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, por
Abbreviated transcription (Latin):
Monasteriũ sc̃ȩ Mariȩ qđ dicitur in
rubinȩ. Monast̾ium caunas. ⁊cetera
plurima: quib ueluti quib dã lihnis
totũ decorat᷑ aquitaniȩ regnum. Quȩ¬
omnia ipse piissimus imꝑator karo
munerib. amplissimis ȩtiã honoribꝰ
ditauit:. ⁊ insuꝑ quod est. p̃ciosius. sc̃is¬
simis reliquiarum patrociniis insig¬
niuit. Porro hȩc sunt nomina me¬
tropoleorũ: qui sub eius ditione ma-¬
nebant. Roma. Rauenna. Mecdiola¬
num. Forum iulii. Gradus. Colonia.
Magontiacus. Iuuauũ ⁊saltrburg.
Treueris. Senonis. Nesontiũ. Lugdunũ.
Rothomagus. Remis. arelas. uienna.
Tarantasia. Ebredunũ. Bituris. Turo
simus imꝑator. honorabilit̾ multis
munerib excolebat. s p̃cipue roma¬
nam inter eas eccłiam. ⁊fidelit̃ defen¬
sabat. ⁊suis opibus exornabat. Nec pa¬
trio sermone erat conten.tusis ȩtiã
in ꝑegrinis linguis ediscendis. oꝑam
impendit. uerum grecã luaguã melius

Expanded text:
monasterium sanctae Mariae quod dicitur In monasterium sanctae Mariae quod dicitur In Rubine, monasterium Caunas et cetera plurima, quibus veluti quibusdam lychnis totum decoratur Aquitanie, regnum. omnes ipse piissimus imperator Carmuneribus amplissimis et honoribus ditavit, et insuper, quod est pretiosius, sanctissimis reliquiarum patrociniis insig33. Porro haec sunt nomina metropoleorum quae sub ejus ditione manebant: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forojulium, Gradus, Colonia, Magontiacus, Juvavum et Saltburg, Treveris, Senonis, Vesontium, Lugdunum, Rothomagus, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia, Ebredunum, Bituris, Burdesimus imperator honorabiliter multis muneribus excolebat; sed precipue Romanam inter eas ecclesiam et fideliter defensabat et suis opibus exornabat. Ib. c. 25. Nec patrio sermone erat contentus, sed etiam in peregrinis linguis ediscendis operam impendit. Verum Grecam linguam melius
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiũ: qui batauorum insulam in
parte meridiana preterfluit. Preci¬
pue tñ edes sacras ubicũq in toto
regno suo uetustate collapsas comꝑit:
pontificib ⁊patribꝰ ad quorũ curã ꝑtine¬
bant ut restaurarentur imꝑauit. ad¬
sunt reꝑata: immo a fundam̃tis edifi¬
cata monasteria. s p̃cipue hec. Mona¬
steriũ scĩ philb̃ti. m onast̾ium sc̃ĩ fio¬
rentii. M onast̾ium caroffi. Monast̾iũ coneas.
Monastium sc̃i maxentii. Monast̾iũ menate.
Monast̾tum magni loci. Monast̾iũ musciacõ.
Monasterium scĩ sauini. Monastr̃um nobilia¬
cum. Monasttum sc̃i theotfridi. Monast̾tũ
scĩ pascentii. Monasterium doros a. Mo¬
nasterium sollemniacum. Monastertũ
puellare sancte marie. Monaste¬
radegundis. Monasteriũ de uera. Mo¬
nasterium de utera in pago tholosano.
Monast̾ium ualida inseptimania.
Monast̾ium : scĩ amani. Monast̾iũ.
galunȩ. Monast̾ium sc̃i laurentii.

Expanded text:
fluvium qui Batavorum insulam in fluvium qui Batavorum insulam in parte meridiana preterfluit. Precipue tamen edes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate collapsas comperit, pontificibus et patribus, ad quorum curam pertinebant, ut restaurarentur imperavit, adsunt reparata, immo a fundamentis aedificata monasteria, sed precipue haec: monasterium sancti Philiberti, monasterium sancti Florentii, monasterium Caroffi, monasterium Concas, monasterium sancti Maxentii, monasterium Menate, monasterium Magniloci, monasterium Musiacum, monasterium sancti Savini, monasterium Noviliacum, monasterium sancti Theofridi, monasterium sancti Pascentii, monasterium Dorosa, monaspuellare sanctae Mariae, monasteRadegundis, monasterium Deuera, monasterium Deutera in pago Tolosano, monasterium Uadala, in Septimania: monasterium Anianę, monasterium Galunę, monasterium sancti Laurentii,
Abbreviated transcription (Latin):
baptiste: in ciuitate lugduni.Sarra¬
ceni pret̾e̾a sarclinia pulsi. primo
cũ sardis p̃lium cõmiseruntꝰ amis¬
sis trib milib suoꝵ. incorsicã directo
cursu ꝑuenerunt: ibiq eũ classe cui
burgarius comes p̾erat. decertan¬
tes. uicti. fugati atq ꝑempti sunt:
Int̾ea ȩtiam sepe nominati ĩꝑatoris
patrem rebellauerat: iterũ sibi sub
publica: inchoauit oꝑa plurima ad
ca sc̃e dei genitricis aquis grani. oꝑe
mirabili constructa. ⁊ pons apua
magontiacũ in rheno quingentoꝵ
passuum longitudinis: nam tanta ẽ
ibi fluminis latitudo. Qui tam̃ uno
antequã decederet anno. incendio
conflagrauit. nec refici potuit ꝓpt̃
festinatum illius decessum: quamꝗͣ.
in ea meditatione. eẽt. ut ꝓligneo la¬
pideum restitueret. Inchoauit npa¬
latia oꝑis egregii. unum haud lon¬
ge a magon̾ciaca ciuitate. uixta uil¬
lam cui uocabulũ est ingelebem.⁊
alterũ nouio magis. suꝑ uahalem

Expanded text:
baptistae in civitate Lugdunensi. Sarrabaptistae in civitate Lugdunensi. Sarraceni etiam Sardinia pulsi, primo cum Sardis prelium commiserunt, et amissis tribus milibus suorum, in Corsicam directo cursu pervenerunt, ibique cum classe cui Bulgarius comes preerat decertantes, victi, fugati atque perempti sunt, Interea etiam sepe nominati imperatoris patrem rebellaverat, iterum sibi subpublica, inchoavit opera plurima ad ca sanctae Dei genitricis Aquisgrani opere mirabili constructa, et pons apud Magontiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis; nam tanta est ibi fluminis latitudo. Qui tamen uno antequam decederet anno incendio conflagravit, nec refici potuit propter festinatum illius decessum, quamquam in ea meditatione esset ut pro ligneo lapideum restitueret. Inchoavit et palatia operis egregii, unum haut longe a Magontiaca civitate juxta villam cui vocabulum est Ingelebem, et alterum Noviomagi super Vahalem
Abbreviated transcription (Latin):
mariȩ latinȩ locum. ut illius pote¬
stati ascriberetur concessit. ⁊ reue¬
rentibus legatis suos adiungens.
inter uestes ⁊aromata ncetẽras ori¬
entalium terrarũ opes ingentia illi
dona direxit: cũ ei ante paucos
annos eum quẽ tunc solum habe¬
bat roganti misisset elephantem.
Porro iiter munera quȩ legati un¬
peratoris aꝑside detulerunt. orologiũ
exauri calco arte mechanica compo¬
situm attulerunt: in quo .xii. horarũ
cursus adclesidram uisebantur. cum
totidem ȩreis pillulis. quȩ adcõpleti¬
onem horarũ decidebant. ⁊casui suo
subiectum sibi eimbalũ: touure faci¬
ebant. Additis in eodem eiusdem nu¬
meri equitib. qui ꝑduodecun fe¬
nestras completis horis exiebant:
n impulsu egressionis sue totidem
sunt ossa beati martiris cipriani a
kartagine. cũ reliquiis beatoꝵ scil¬
litanoꝵ. martyrũ. sꝑati sotiorũq eiꝰ
nposita sunt in eccłia beati iohanniᷤᷤ

Expanded text:
Mariae Latinae locum ut illius poteMariae Latinae locum ut illius potestati ascriberetur concessit, et revertentibus legatis suos adjungens, inter vestes et aromata et ceteras orientalium terrarum opes ingentia illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum quem tunc solum habebat roganti misisset elephantem. ADO. Porro inter munera quae legati imperatoris a Perside detulerunt orologium ei ex auricalco arte mechanica compositum attulerunt, in quo 12 horarum cursus ad clepsidram visebantur, cum totidem ereis pillulis quae ad completionem horarum decidebant et casu suo subjectum sibi cimbalum tinnire faciebant, additis in eodem orologio ejusdem numeri equitibus, qui per 12 fenestras horis completis exiebant et impulsu egressionis suae totidem sunt ossa beati martiris Cypriani a Kartagine cum reliquiis beatorum Scillitanorum martirum Sperati sociorumque ejus, et posita sunt in ecclesia beati Johannis
Abbreviated transcription (Latin):
deuinxit: ut is cum ad eum uł lit¬
deras uel legatos miteret. ñ aliter
se apud illum quã ꝓprium suũ appel¬
lari iub̾et. Scotorum quoq reges.
sic habuit adsuã uoluntatẽ ꝑmu
nificentiã inclinatos: ut eum ñquã
aliter nisi dominũ seq subditos es
seruos eius ꝓnuntiarent. Extant
epłȩ ad eum misse: quibhuiꝰmͦi
affectus eorum. erga illum indi¬
catur. Cum aaron quoq rege
ꝑsarum. qui excepta indiã totũ
pene tenebat orientem: talem ha¬
buit in amiciticia concordiam. ut
hic gr̃am eius omnium qui in to¬
to orbe teriarũ erant regum ac pͥn¬
cipum amicitiȩ p̃poneret: solumq il¬
lum honore ac munificentia sibi co¬
lendum udicaret. Ae ꝓinde cũ legati
eius. quos cũ donariis ad sacratissimũ
domini ac saluatoris nr̃i sepulchrũ
locumq resurrectionis miserat. ad¬
eum uenissent. & ei domini sui uo¬
luntatẽ indicassent. ñ solũ quȩ pete¬
bantur fieri ꝑmisit̾.s n sacrum sce

Expanded text:
devinxit, ut is, cum ad eum vel litdevinxit, ut is, cum ad eum vel litteras vel legatos mitteret, non aliter se apud illum quam proprium suum appellari juberet. Scottorum quoque reges sic habuit ad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, ut eum numquam aliter nisi dominum seque ei subditos et servos ejus pronuntiarent. Extant epistolae ad eum missae, quibus hujusmodi affectus eorum erga illum indicatur. Cum Aaron quoque rege Persarum, qui excepta India totum pene tenebat Orientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut hic gratiam ejus omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac principum amicitiae preponeret solumque honore ac munificentia sibi colendum indicaret. Ac proinde cum legati ejus, quos cum donariis ad sacratissimum Domini ac Salvatoris nostri sepulchrum locumque resurrectionis miserat, venissent et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri permisit, sed etiam sacrum sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ ꝑtinerent: ip̃se ꝑ bella memo¬
rata pͥmo aquitaniã .⁊ wasconiã. totũ¬
q pyrenei montis iugum. nusq ad
hyberum annem. qui apud nauar¬
ros oritur. ⁊ fertilissimo hispaniȩ a¬
gros secans. sub tortose ciuitatis me¬
nia balearico mari miscetur. ⁊ita¬
liam totã quȩ ab augusta pretoria
usq in calabriã inferiorem. in qua
grecorũ. ac beneuentanorũ constat
esse. confinia. dotam preterea saxo¬
niam quȩ quidem germaniȩ pars
ñ modica ẽ.⁊ utramq pannoniam.
nin altera danubii ripa appositam
datiam. omnesq preterea barbaraᷤ
nationes. quȩ inter rhenũ acuise¬
ram fluuios. occeanumq atq danu¬
bium positȩ sunt. lingua quidem
penȩ similes. s habitu uel morib
ualde dissimiles. ita ꝑdomuit: ut eas
sibi tributarias faceret. Auxit ȩtiã
ac gentib. ꝑ amicitiã sibi conciliatis.
Ad eo namq andefonsum galliciȩ
atq asturicȩ regem. sibi insocietatẽ

Expanded text:
potestatem pertinerent, ipse per bella memopotestatem pertinerent, ipse per bella memorata primo Aquitaniam et Wasconiam totumque Pyrenei montis jugum usque ad Hiberum amnem, qui apud Nacarios oritur et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Tortosae civitatis menia Balearico mari miscetur, et Italiam totam, quae ab Augusta Pretoria usque in Calabriam inferiorem, in qua Grecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, totam preterea Saxoniam, quae quidem Germaniae pars non modica est, et utramque Pannoniam et in altera Danubii ripa appositam Daciam, omnesque preterea barbaras nationes, quae inter Rhenum ac Wiseram fluvios oceanumque atque Danubium positae sunt, lingua quidem pene similes sed habitu vel moribus valde dissimiles, ita perdomuit, ut eas sibi tributarias faceret. Ib. c. 16. ac gentibus per amicitiam sibi conciliatis. Adeo namque Andefossum Galliciae atque Asturicae regem sibi in societatem
Abbreviated transcription (Latin):
obeunte beate memoriȩ adrianopa¬
pa: consecratur in eadem sede leo iur
prefati adriani papȩ cognati. rome
commouentes populum. contra le¬
onem papam. tenuerunt eum nex¬
cecauerunt: ñ tam̃ lum̃ eius penitꝰ
extinguere potuerunt. At ille con¬
fugit ad karolum regem francorũ.
toria ueste. Tunc sibi adclamatũ est
ab uniuerso popło romanoꝵ. Rarolo
augusto a deo coronatõsmagno pon
summatis. Karolus magnus rex fran¬
corũ. regnũ quod pꝰ patrem suum pi¬
pinum forte quidem iam. magnũq
susceperat: ita nobiliter ampliauit
atq dilatauit. ut duplũ illi adiece¬
rit. Nam cum pͥus non amplius ꝙͣ
illa pars galliȩ. quȩ iter rhenum
nligerim. occeanumq ac mare ba¬
learicũ acet. ⁊ pars germaniȩ
quȩanter saxoniam ⁊danu¬
bium. rhenumq ac salam
fluuiũ. qui thoringos ⁊ sorabos
diuidit:. ⁊ a francis qui orientales di¬
cuntur incolitur. ⁊ p̃ter hec alaman¬
ni atq baioarii. ad regni francorum

Expanded text:
obeunte beatae memoriae Adriano papa, consecratur in eadem sede Leo, virprefati Adriani papae cognati Romae commoventes populum contra Leonem papam, tenuerunt eum et excecaverunt; non tamen lumen ejus extinguere potuerunt. At ille confugit ad Karolum regem Francorum; toria veste. Tunc sibi adclamatum est ab universo populo Romanorum: Karolo augusto a Deo coronato magno et pasummatis, Karolus magnus rex Francorum regnum, quod post patrem suum Pipinum forte quidem jam magnumque susceperat, ita nobiliter ampliavit atque dilatavit, ut duplum ei adjecerit. Nam cum prius non amplius quam illa pars Galliae quae intra Rhenum ac Ligerim oceanumque ac mare Balearicum jacet, et pars Germaniae quae intra Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui Toringos ac Sorabos dividit, et Francis qui orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Bajoarii ad regni Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
recedentẽ pipino. aistulfꝰ irritũ fecit.
uenatum pergeret: subito dei ꝑcuis-¬
sus tudicio expirauit. Mortuo nͦ aistul¬
fo. desidius ei suecessit. Lode qͦq tpr̃e
pipinus francorũ rex. constantini
imꝑatoris magna dona recepit.⁊¬
⁊ abitalia rediens. contra waifari¬
um aquitanorũ ducem. cũ filio
suo karolo ꝑrexit. Ncastella aqui¬
taniȩ canteram yburbonẽ. expu¬
gnauit ncepit. ꝯclarmontem con¬
e̾remauit. ac lemouicas usq ꝑue¬
nitͥ ꝯdum inde rediret: bituricas
cepit. Rursusq ñ longo pꝰ tempore
aquitaniã intrauit. Neam ꝑam¬
bulauit usq cadurcũ: n inde redi¬
ens in argentomaco castello. ⁊ in
bituricensi ciuitate sibi presidium
collocauit. Demum quoq dercia ex¬
peditione aquitaniã intrans: iisq¬
Warronam fluuium ꝑuenit. Et cũ
inde reuerteretur: tandem intra pa¬
gum p̃tragoricũ. predictũ dueẽ wai¬
farium interfecit. Post hec aut̃ idẽ
rex pipinus bellicosissimus saxoniã

Expanded text:
recedente Pipino Aistulfus irritum fecit. venatum pergeret, subito Dei percussus judicio expiravit. Mortuo vero Aistulfo, Desiderius ei successit. Eodem quoque tempore Pipinus rex Francorum Constantini imperatoris magna dona recepit; et ab Italia rediens, contra Waifarum Aquitanorum ducem cum filio suo Karolo perrexit, et castella Aquitaniae Canteram et Barbonem expugnavit et cepit, et Clarmontem concremavit, ac Lemovicas usque pervenit, et dum inde rediret, Bituricas cepit. Rursusque non longo post tempore Aquitaniam intravit, et eam perambulavit usque Cadurcum, et inde rediens in Argentoniaco castello et in Bituricensi civitate sibi presidium collocavit. Demum quoque  tertia expeditione Aquitaniam intrans usqWarunnam fluvium pervenit; et cum inde reverteretur, tandem intra pagum Petragoricum predictum ducem Waifarum interfecit. Post haec autem idem rex Pipinus bellicosissimus Saxoniam
Abbreviated transcription (Latin):
xilio terebelli bulgarũ regis. imꝑium
rursus recipiens. eos qui eum expule¬
patriarcham constantinopolitanũ eru¬
tis oculis. romam destinauit. ⁊ cirum
ponto ep̃m in loco gallicini constituit.
Constantinũ deniq papam adse accer
situm honorifice suscepit. ⁊ ꝓstratus

Expanded text:
xilio Terebelli Burgarorum regis, regnum rursus recipiens, eos qui se expulepatriarcham Constantinopolitanum, erutis oculis. Romam misit, Cyrumque piscopum in loco Gallicini constituit. Hic Constantinum papam ad se venire jubens, honorifice suscepit, ac remis
Abbreviated transcription (Latin):
gere: ⁊ wasconiã petere compulit.
ut ꝑfugam reddat quod ni festina¬
to faciat: bello se eum expostulat᷑m¬
ꝓmitat. S lupus saniori usus con¬
silio. non solum hunoldũ reddidit:
s ȩtiã seipsum cũ ꝓuncia cui p̃erat
eius potestati ꝑmisit. Uerũ tͣnsacto¬

Expanded text:
ere et Wasconiam petere coegit. ut perfugam reddat; quod ni festinato faciat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum provincia cui praeerat eius potestati permisit. 6. Conpo
Abbreviated transcription (Latin):
c.ix. annis. quo locus ille habitatioe
stasius autem augustus: classem in
alexandriã contra sarracenos direx̃.
Cuius exerctꝰ ad aliud uersꝰ consiliũ.
abitinere medio constantinopolitanã
urbem regressus. theodosuim orthodo¬
xum uirum inquirens. imꝑatorẽ
elegit. atq coactũ insolio palatii con¬
firmauit. Qui theodosius apud niceam
ciuitatẽ. anastasiũ graui prelio uicit.
accepit: mox in regia urbe imaginẽ
illam uenerandã. in qua sc̃a sinodus
erat depicta. s a philippieo fuerat de¬
iecta: pristinũ in locum erexit. Porro¬

Expanded text:
cem annis, ex quo locus ille habitationestasius imperator classem in Alexandriam contra Sarracenos direxit. Cuius exercitus ad alium versus consilium, ab itinere medio Constantinopolitanam urbem regressus, Theodosium orthodoxum inquirens, imperatorem elegit atque coactum in solio imperii confirmavit. Qui Theodosius aput Niceam civitatem Anastasium gravi proelio vicit.accepit, mox in regia urbe imaginem illam venerandum in qua sancta synodus erat depicta, et a Philippico fuerat dejecta, pristinum in locum erexit.
Abbreviated transcription (Latin):
uit hildricus uir in utilis ac remissus:
& nichil preter regis nom̃. ⁊ p̃c ariũ
uictum quod ei aule p̃fectus regie
ministrabat. de dota regni potentia
pipinus. cũ ẽẽt maior regiȩ domus.¬
ꝑlegatos suos zachariam romanũ
nere debebat rex franciȩ. qui otio
deditus. solo nomine regio erat con¬
regem constituerunt. In romana uͦs¬

Expanded text:
um esset vir inutilis ac remissus et nihil preter regis nomen et precarium victum, quod ei aulae prefectus regiae ministrabat, de tota potentia Pipinus gare Zachariam Romanum beret esse rex Frantiae, qui otio deditus solo nomine regio erat conregem constituerunt. Qui u
Abbreviated transcription (Latin):
bellum ẽ illatũ. Uani uͦ nsueues: scla¬
uis erant federati. S hos om̃s una
tantũ expeditione rex sepedictus ita
edomuit. aut contudit. ut ulterius
mus aggressus ẽ. Quod bellum intra
octauum quo ceptũ ẽ annũ: feliciter
ẽ consummatũ. ꝑ reterea totã pbrisiã
atq britannniã: suo dominatu subiu

Expanded text:
bellum est illatum. Dani vero et Sueves Sclavis erant federati. Sed hos omnes una tantum expeditione rex sepe dictus ita edomuit aut contudit, ut ulterius mus aggressus est. Quod bellum intra octavum quo ceptum est annum feliciter est consummatum. Totam preterea Phrisiam atque Britanniam suo dominatui sub
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Circa hos p̃terea dies childeb̾tus mo¬
riens: regnũ francoꝵ. deseruit haben¬
dum. filio suo minori dagob̃to. S n
ẽ. Cui successit filius karolus qui du¬
dites a pellabatur amaiorib malleis
fabrorum: quib tundi nextenuari gͣ¬
uior ferri mat̾ia solet. Qui maior
regalis aulȩ factus: sub dagob̾to iuni¬
ore. satis strenue cũ sarracenis pug
ni ex affrica trausfretantes. hispaniã
sibi subiugauerant. indeq karoli tẽ¬
porib cum uxorib ꝯparuulis erum¬
tudites. duobꝰ magnis p̃liis. uno in
aquitania apud pictauũ. ⁊ altero
iuxta narbonem. ita deuicit: ut in¬
hispaniã eos redire compelleret. Iste¬
tam̃ karolus. ꝓpter assiduitatẽ bel¬
lorum: res eccłiasticas laicis tradi¬
dit. Pugnauit etiã contra saxones
nbeioarios: quos cũ magna difficul
norum duce sepe dimicauit. ⁊ ram¬
fredum comitem regalis palatii. a
palatio expulsit:. s unam tantũ ei
ciuitatẽ hoc ẽ andegauensem con¬
cessit. Porro regi francorũ dagob̾to:

Expanded text:
. Circa hos preterea dies Childebertus moriens, regnum Francorum deseruit habendum filio suo minori Dagoberto cf. est; cui successit filius Karolus qui Tudites appellabatur a majoribus malleis fabrorum quibus tundi et extenuari gravior ferri materia solet. Qui major regalis aulae factus sub Dagoberto , satis strenue cum Saracenis pugnni ex Africa transfretantes, Hispaniam sibi subjugaverant, indeque Karoli temporibus cum uxoribus et parvulis erumTudites duobus magnis praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium et altero juxta Narbonem, ita devicit ut Hispaniam eos redire compelleret. est Karolus, qui propter assiduitatem bellorum res ecclesiasticas laicis tradidit. Pugnavit etiam contra Saxones et Bavarios, quos cum magna difficultnorum duce saepe dimicavit, et Rainfredum comitem regalis palatii a palatio expulit, sed unam ei tamen civitatem, id est Andegavensem concessit. Porro regi Francorum Dagoberto
Abbreviated transcription (Latin):
atq fugati. naues suas repecierunt.
ceni depopulata sardinia. loca illa fę¬
dassent. ubi ossa beati augustini ipo¬
niensis ep̃i requiescebant: quȩ ꝓpter
uastacionem barbarorũ. olim eo trans
ea ticmis: ibiq in monast̾io quod cella
aurea uocitatur recondidit. Et item
hoc ferme temꝑe karolus tudites
defunctus. ẽ. ⁊apud sc̃m dionisium. ñ
longe aparisiaca urbe sepultus. annõ
pͥncipatũ regiȩ domus obtinentib filiis
romã abiit. ibiq scłarem militiã reliqͥt.
ac demum ĩ monte serapti scĩ siluestͥ mo
multi nobiltũ obuota soluenda romam
sollemnit̃ comearent. ⁊ eũ uelut dũm qͦn¬
dam suũ p̃tire nollent: octũ qͦ marime
delectabat᷑. crebra salutatioẽ ĩtrũpentes.
loc̃ mutare ꝯpellt̃. Nã hꝰcemͦ freq̃ntiã ẽ suo
pposito offic̾e uidiss: relicto monte serapti.¬
ĩ sãniũ ꝓuinciã ad monast̾rũ s̃ ħndictisitũ
ĩ castꝰ cassino recessit: ⁊ ibi ꝙ reliquũ erat

Expanded text:
bus victi naves suas repetierunt. ceni, depopulata Sardinia, loca illa foedassent, ubi ossa beati Augustini Hipponensium episcopi requiescebant, quae propter vastationem barbarorum olim eo translea Ticinum ibique in monasterio, quod Cella Aurea vocatur, recondidihoc ferme tempore Karolus Tudites defunctus est et apud Sanctum Dionisium non longe a Parisiaca urbe sepultus anno ncipatum regiae domus obtinentibus filiisRomam adiit, ibique secularem militiam reliquit, ac demum in monte Serapti sancti Silvestri multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent et eum velut dominum quondam suum praeterire nollent, otium, quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes locum mutare conpellunt. Nam huiuscemodi frequentiam cum suo proposito officere vidisset, relicto monte in Samnium provinciam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casin
Abbreviated transcription (Latin):
ebroins. Defuncto aut̃ ebroino pi¬
pinus filius ansegisili: dominari sub
regib cep̃ in austria. Porro iste anse¬
gisilus: anchises de nomine anchise
ratus filius pipinus. exuxore plectru¬
de duos filios habuit. drogum. ⁊gri¬
moldũ. S nex concubina genuit ka¬

Expanded text:
. Defuncto vero Ebroino, Pipinus, filius Ansegiseli, dominari sub regibus coepit in Austria. Porro iste Ansegiselus Anchises de nomine Anchisaeratus filius Pipinus ex uxore Plectrude duos filios habuit, Drogum et Grismoldum; sed ex concubina genuit Ka
Abbreviated transcription (Latin):
iũx nomine cesara. de ꝑuide exiens eñ
paucis fidelib suis. pͥuato habitu. ꝓpt̃
xp̃iane fidei amorem: constanti nopolĩ
uenit. Que ab augusto honorifice suscep
ta. ⁊baptismũ consecuta. ⁊abaugusta
de sacro fonte ẽ leuata. Quod uir eius
ꝑsarum rex audiens: legatos adeam cdi

Expanded text:
iux nomine Cesara de Perside exiens cum paucis suis fidelibus privato habitu propter christiane fidei amorem Constantinopolym venit. Que ab imperatore honorifice suscept, baptismum consecuta, et ab Augusta de sacro fonte levata est. Quod vir ejus Persarum rex audiens, legatos Constanti
Abbreviated transcription (Latin):
suis uoluptatib tenebat addictũ. Hec¬
latii solẽbat misceri. Quod chilꝑicus
calliditate feminea. crimen maiori cri¬
mine parat obtegere. Itaq redeunti
auenatu chilꝑieo: struit insidias. Nocte

Expanded text:
suis voluptatibus tenebat astrictum. Hlatii solebat misceri. Quod Chilpericus calliditate feminea, crimen majori crimine parat obtegere, et redeunti a venatu suo marito struit insidias. Nam e
Abbreviated transcription (Latin):
suã. herminigildo leui gildi hispa¬
norum regis filio. in coniugium tradi
leandri hispalensis ep̃i. atq adhortati¬
one suȩ coniugis. ab arriana heresi qͣ
pater suus languebat: ad catholicã con¬
uersus. ẽ. fidem. Quẽ pader ĩprus in ip̃o
sacrato paschali die: securi ꝑcussum¬
interemit. Ingũ dis uͦ pꝰ mariti ⁊ mar¬
tẏris funus. de hispaniis fugiens. dũ
galliaᷤᷤ repecdare uellet: in manus mi¬
filio capta. atq insiciliam ducta: ibidẽ¬

Expanded text:
suam Herminigildo, Levigildi Hispanorum regis filio, in coniugium tradiLeandri episcopi Hispalensis atque adhortatione suae coniugis ab Arriana heresi, qua pater suus languebat, ad catholicam fidem conversus fuerat. Quem pater inpius in ipso sacrato paschali die securi interemerat. Ingundis vero post mariti et martyris funus, de Hispaniis fugiens, dum Gallias repedare vellet, in manus mifilio capta, atque in Siciliam deducta e
Abbreviated transcription (Latin):
ad monast̾ium suum redire precep̃.
pape litt̾as praui dogmatis destinaũ.
Quas uir sc̃s cũ apłicȩ sedis consilio
respuit. ⁊ huius rei gr̃a. fecit fieri¬
picturas inporticu scĩ petͥ. quę gesta
sex sinodorũ sc̃arum uniuersalium
retinent. Omnes aut̃ huiꝰmodi picturaᷤᷤ.¬

Expanded text:
 monasterium suum Pontum redire precepit. pape litteras pravi dogmatis direxit, quas ille cum apostolice sedis concilio respuit; et huius rei causa fecit picturas in porticu Sancti Petri, qui gestas sex sanctarum synodorum universalium retinent. Nam et hui
Abbreviated transcription (Latin):
Imperator aut̃ mauritius in hostili t̾ra
positus. cũ milites furto nrapinis absti¬
nere compelleret. nec tam̃ eis consue¬
ta stipendia largiretur: focam centu¬
diens mauritius animo dissolutus. reb
aduersum se fluentib cessit: ⁊ in qͣndã
siluam mari contiguã fugit. In qua

Expanded text:
Mauritius Augustus, in hostili terra positus, cum milites suos ferro et rapinis abstinere compelleret, nec tamen eis consueta stipendia largiretur, Phocam diens Mauritius animo dissolutus, rebus adversum se fluctuantibus cessit, et in quamdam silvam mari contiguam fugit; in qua
Abbreviated transcription (Latin):
chlotario: successit ei fr̃ eius theod̾icꝰ.
Uerum hunc pꝰ modicum tempus
franci de regno ꝓpellunt:ꝯebroiũ¬
luxoiuo monasterio trudunt. cũ eiꝰ¬
ultra nequitias tolerare nequirent.
Deinde assumentes theoderici fr̃em
ntheodericus in regno reuoeatur.
Quod audiens ebroinus monachali
qua induebat᷑ ueste deposita. a mo¬
nasterio egreditur: nundiq circa
se uirib aggregatis. iterũ maior re¬
gie domus effieitur. Tunc n̾ sicut leo

Expanded text:
to successit ei frater ejus Theodericus. Verum hunc post modicum tempus Franci de regno depellunt, et EbroiLuponio monasterio intrudunt, cum ejus nequitias ultra tolerare nequirent, deinde assumentes Theoderici fratrem tur, et Theodericus in regnum revocatur. Quod audiens Ebroinus, monachali qua induebatur veste deposita, e monasterio egreditur, et undique circa se viribus aggregatis, iterum major reg
Abbreviated transcription (Latin):
in castro cassino positum: aꝑfidis lon¬
guobardis inuaditur. Qui uniu̾sa
diripientes. nec unum quidem de
monachis tenere potuerunt. ut ꝓpħia
uenerabilis benedicti. quã longe añ
predixerat compleretur. qua dixit.
uix apud deũ optinere potui. ut ex
pondus panis. ⁊ mensuram uini
quicquid ex supellectili surriꝑe po¬

Expanded text:
in castro Cassino situm est, a Langobardis noctu invaditur. Qui universa diripientes, ne unum quidem de monvenerabilis Patris, quam longe ante praeviderat, compleretur, qua dixit: Vix apud Dominum obtinere potui, ut ex pondus panis, et mensuram vini, ac quidquid ex supellectili surripere po
Abbreviated transcription (Latin):
dõs ẽẽ. Nam quidam illorum coluert̃
ouem: quid̃a uͦ hyrcum: alii aut̃ uituli
& porcum: ñ nulli uͦ coruũ. ⁊ accipitrẽ: ⁊
uulturẽ:⁊ aquilam: alii uͦ cocodrillum:
quidam uͦ cattum. ⁊ canẽ. ⁊ lupum:⁊i sin¬
ama draconẽ.⁊ aspidem:⁊ alii cepe⁊ ali¬

Expanded text:
erra. Nam quidam eorum coluerunt ovem, quidam vero hircum, alii autem vitulum et porcum. Nonnulli vero coruum et accipitrem et vulturem et aquilam; alii vero crocodilum, quidam vero cattum et canem et lupum et simiam et draconem et aspidem; et alii, cepe
Abbreviated transcription (Latin):
auriliabit᷑ : Mars aut̃ inducit᷑ ds̃ ẽẽ
belligerator.⁊ delotes: cupidus ourum.
⁊ aliarum quarunda rerum: Nouissi¬
me uͦ adult̾io ꝓpetͣto cum uẽnere. liga¬
tum ẽe ferunt. a panulo cupidine &¬

Expanded text:
teriit. Mars autem inducitur deus esse belligerator et zelotes; cupidus ovium et aliarum quarumdam rerum. Novissime vero adulterio perpetrato cum Venere, ligatum esse ferunt a parvulo Cupidine e
Abbreviated transcription (Latin):
magum:⁊ uersipellem:⁊ sermonũ int̾p¬
um etiam inducunt dm̃ẽcmedicum & po¬
tiones conficientẽ:i aemplast᷑a componẽ¬
dem: uictus gr̃a: Indigentiam enim pa¬
tiebat᷑. Nouissime uͦ fulmine ictus aioue
ꝓpt̃ darii lacedemonii filium: interũt:¬

Expanded text:
magum, et versipellem, et sermonum interpum etiam inducunt deum esse medicum et potiones conficientem et emplastra coponentem, victus gratia. Indigentiam enim patiebatur. Novissime vero fulmine ictus a Iove propter Darii lacedemonii filium interiit
Abbreviated transcription (Latin):
antiopem. & infulm̃ ꝓpt̃ semelem. Et itage¬
nuisse exhis filios multos. lib̾tim uidelic&e
sritum.⁊ arphionem. & herculem: et apol¬
linem.⁊ arthemiam.⁊ ꝑseum castoremq
epollucem & helenam:⁊ minoam. ⁊ rada¬
mantim.⁊ sarpidonam.⁊ nou.em filias qͥs
appelauerunt inusas. Deinde inducunt
ot gamimede. Contigit gͦ orex hominib
imitari hȩc omnia ut fiant adulti ⁊ mas¬
culorum concubitores.⁊ aliorum malorũ
opum patratores: scdm̃ imitationẽ dĩ sui:
Quomͦ aut̃ credit᷑ dm̃ ẽẽ adult̾um aut so¬
domitã. uł patͥcidam: Cum hoc uͦ &r
listum claudum ⁊ tenentẽ malleum &
sontipes:⁊ ferrariam artem exercentem.
lidus gr̃a. Ergo egͤnus erat: qͦd ñ conue¬

Expanded text:
Antiopem et in fulmen propter Semelem; et ita genuisse ex his filios multos, Liberum videlicet et Zetum et Aamphionem, Herculem et Apollinem et Arthenicam et Perseum, Castoremque et Pollucem et Helenam et Iunonem et Radamantum et Sarpedonem et novem filias, quas appellaverunt musas. Deinde inducunt de Ganimede. Contigit ergo o rex hominibus imitati hec omnia, ut fiant adulteri et masculorum concubitores et aliorum malorum operum patratores, secundum imitationem dei sui. Quomodo autem creditur deum esse adulterum, aut sodomitam vel patricidam? Cum hoc inducunt et istum claudum, et tenentem malleum, et forcipes et ferrariam artem exercentem, victus gratia: ergo egenus erat, quod n
Abbreviated transcription (Latin):
inducit᷑ ĩupit̃ quẽ ferunt regem ẽẽ aliorum
dõꝵ ⁊ tͦnsformatum fuisse inanimalia: ut
cum mortalib mulierib adult̾ia committ̾et.
Inducunt enim hunc tͣnsformatum intau-¬
rum ꝓpt̾ europam.⁊ inaurum ꝓpt̃ danen.

Expanded text:
inducitur Iupiter, quem ferunt regem esse aliorum deorum et transformatum fuisse in animalia, ut cum mortalibus mulieribus adulteria committeret. Inducunt enim hunc transformatum in taurum propter Europam et in au
Abbreviated transcription (Latin):
Ogyptĩ uͦ sceleratiores. ⁊ stolidiores his
existentes: det̾ius omnib gentib erraue¬
runtz Non enim contenti fuerunt chal¬
deorum ⁊ grecorum cultib. s insuꝑ et
bruta ammalia indux̾unt dõs ẽẽ. t̃rena
uidelicet:⁊ aqͣ tilia.⁊ arbores⁊⁊ germinã¬
dia: ⁊ contaminati sunt omni iusania
uluxuria. det̾ius omnib gentib que suil

Expanded text:
gyptii vero sceleratiores et stolidiores his existentes, deterius omnibus gentibus erraverunt. Non enim contenti fuerunt Chaldeorum et Grecorum cultibus, sed insuper et bruta animalia induxerunt deos esse; terrena videlicet et aquatilia; et arbores et germinantia. Et contaminati sunt omni insania et luxuria, deterius omnibus gentibus que sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ enim ab eis ante omnes ds̃ saturnus:
⁊ huic sacͥficant filios suos: Qui genint pu¬
eros multos de rea: ⁊ insaniens comedit
filios suos: Aiunt aut̃ iouem abscidisse sͥ
uirilia ⁊ piecisse ea ininare: unde uenus
fabulose dicitꝰ fuisse nata. Alligans gͦ
suum patrem: iupit̃ ꝓiecit intartarum.

Expanded text:
citur enim ab eis ante omnes deus deos Saturnus et huic sacrificant filios suos; qui genuit multos pueros de Rea, et insaniens comedit filios suos. Aiunt autem Iovem abscidisse sibi virilia et proiecisse in mare, unde Venus fabulose dicitur fuisse nata. Alligans autem suum patrem Iupiter, proiecit in Tartarum.
Abbreviated transcription (Latin):
ignis factus ẽ ad usum hominũ:⁊ subiacet
illorũ dominatiom cͥcunfert᷑ deloco adlocũ.
⁊ accendit᷑ ad elixandas ⁊ assandas carnes
diu̾sas: adhuc aut̃ & mortuorum corpora
comburenda. Multis etiam modis corrũ¬
pit᷑ ab hominib: & extinguit᷑. Ppt̃ quod.
ñẽ congruum ignem dm̃ estimare: s opus

Expanded text:
ignis factus est ad usum hominum et subiacet ignis factus est ad usum hominum et subiacet illorum dominationi. Circumfertur de loco ad locum et accenditur ad elixandas carnes diversas et assandas; adhuc autem et mortuorum corpora comburenda. Multis etiam modis corrumpitur ab hominibus et extinguitur. Propter quod non est congruum ignem deum estimare, sed opus
Abbreviated transcription (Latin):
ui aut̃ putant t̾ram ẽẽ deam: er¬
rauerunt: Widemus enim illã
ab hominib contumeliã patientẽ.:⁊ do¬
minationi eors subiacentẽ: defossam
& comsꝑsã: & mnutilem factam: Namsiig¬
ne torreat᷑ efficit᷑ mortua: sic̃ uidemus qͦd¬
infundat᷑: corrumpit᷑ ⁊ ip̃a ⁊ fructus eius:
Conculcat᷑ aut̃ abhominib: & cet̾is ammna¬
lib. Sanguine int̾fectorum inquinatur:
effodit᷑ implet᷑. mortuoꝵ theca fit corpoꝵ:
His ita se habentib ñ sequitur tr̃am ẽẽ
deam: s opus dĩ ad utilitatẽ hominum:.
uiaut̃ putant aquam ẽẽ deã: erra¬
uert. Namoe ipsa ad usum hominũ
facta ẽ: & dñationi subiacet eoꝵ Polluitur.
corrumpit᷑: iminutat᷑ ÷ calescit ⁊ tingitur
colorib: i frigore congelat᷑ & cruorib inqui¬
nat᷑: ⁊ ad cunctarũ sordium ablutionẽ as¬
sumit᷑. Iccͥco impossibile ẽ aquã e̾e̾ deam:
sed opus deI
lli uͦ qui aibitrant᷑ ignẽ ẽẽ dm̃: errant. Nam

Expanded text:
 putant terram esse deam, erraverunt: videmus enim illam ab hominibus contumeliam patientem et dominationi eorum subiacentem, defossam et conspersam et inutilem factam. Nam si igne torreatur, efficitur mortua. Insupeinfundatur, corrumpitur et ipsa et fructus eius. Conculcatur autem ab hominibus et ceteris animalibus; sanguine interfectorum inquinatur, effoditur, impletur, mortuorum theca fit corporum. His ita se habentibus, non sequitur terram esse deum, sed opus dei ad utilitatem hominum. Qui autem putant aquam esse deam, erraverunt. Nam et ipsa ad usum hominum facta est et dominationi subiacet eorum, polluitur, corrumpitur et immutatur, calescit et tingitur coloribus et frigore congelatur et cruoribus inquinatur et ad cunctarum sordium ablutionem assumitur: idcirco impossibile est esse aquam deam, sed opus dei. Illi vero qui arbitrantur ignem esse deum, errant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ui aut̃ putant hominẽ eẽ dm̃: errant
Uidemus quippe illum motum sẽe
necessitatẽ ⁊ enutͥtum ac senescentẽ: etiam
se nolente. Et aliqñ quidem letatur: ꝙ
aliqͣndo tͥstatur. Indiget cibo. ⁊ potu ⁊ ue¬
stitu Est ⁊ iracundus ⁊ ĩnuidus. ⁊ auidut
⁊ penitens. ⁊ minorationes multas habens:
Gorrumpit᷑ etiam multis modis ab elem̃te
& animalib: uel imminente sͥ morte: Non
conuenit gͦ hominẽ ẽẽ dm̃: s opus dei
Errore gͥ magno errauerunt chaldei pͥt

Expanded text:
Qui autem putant hominem esse deum, errant. Videmus quippe illum natum secundum necessitatem et enutritum, ac senescentem, etiam se nolente. Et aliquando quidem letatur et aliquando tristatur. Indiget cibo et potu et vestitu: et est iracundus, et invidus, et avidus, et penitens, et minorationes multas habens. Corrumpitur etiam multis modis ab elementis et animalibus, vel imminente sibi morte. Non convenit ergo hominem esse deum, sed opus dei. Errore igitur magno erraverunt Chaldei post
Abbreviated transcription (Latin):
ad g̾cos: ut uideamꝰ quid forte de
dõ sentiant. O reci namq dicentes se ẽẽ sa¬
pientes stulti factisunt det̾ius chaldeis: i¬
troducentes plurimos dõs factos ẽẽ alio
quidem mascłos alios uͦ feminas: omnii
uitiorum cunctarumq auc̃tores iniqui¬

Expanded text:
ad Grecos, ut videamus quid forte de deo sentiant. Greci namque dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, deterius Chaldeis, introducentes plurimos deos factos esse, alios quidem masculos, alios vero feminas: omnium vitiorum, cunctarumque auctores iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
eccl̃iȩ dĩ filia. hȩc eadem sacmenta m¬
anta m̃te ꝑcipite: ⁊ letabunda legite et
legendo credite. Uiue. uale. gaude mul¬
a dignissima laude. Pro genies regũ.
leri populiq columpna. Quã ꝓbitas
norum quã nobilitas atauorum: Ex¬
Uncipit ꝓemium siue lib̃ primus hystoriȩ ecclia¬
sticȩ. quȩ breuit est ab hugone de scã maria. mo¬
nacho sc̃i Benedic t floricensis monastii. transfor¬

Expanded text:
Aecclesiae Domini filia haec eadem sacramenta iAecclesiae Domini filia haec eadem sacramenta intenta mente percipite et letabunda legite et legendo credite. Vive, vale, gaude, multa dignissima laude Progenies regum, cleri populique columpna, Quam probitas morum, quam nobilitas atavorum ExNCIPIT PROOEMIUM SIVE LIBER PRIMUS HISTORIAE ECCLESIASTICAE, QUAEQUE BREVITER EST AB HUGONE DE SANCTA MARIA MONACHO SANCTI BENEDICTI FLORIACENSIS MONASTERII TRANSFOR