comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fuerat la¬
zarus mortu¬
us quem sus¬
fecit qui sexta die hominem condi¬
dit .ui. etate redimere uenit. uĩ. fi̾ã¬

Expanded text:
ubi fuerat Lazarus mortuus, quem susfecit, qui sexta die hominem condidit, sexta aetate redimere venit, sexta fe
Abbreviated transcription (Latin):
ante sex dies pasche uenit bethaniã¬
derentur tractantes de mor¬
te tanto suscttatoris
ex quib forte exibat qui incensũ
poneret. qd̾ non licet nͥ summo sac̃¬
doti. ut de zacharia legitur:¬

Expanded text:
ante sex dies paschae vennfunderentur, tractantes de morte tanti suscitatorisex quibus sorte exibat qui incensum poneret, quod non licebat nisi summo sacerdoti, ut de Zacharia legitur
Abbreviated transcription (Latin):
Dostqm ad ꝑfectionem
fidei exhortatus est ꝑ quã
fiunt mirabilia oꝑa ⁊
contra rerum naturã
monet ne quis de ip̃it ope¬
rib głietur. s qͣ to fides
foris est uirtutib excellẽ¬
tior tanto ꝯscĩa intus sit
humilior qr dño iure de¬
bemus obsequium:

Expanded text:
ostquam ad perfectionem fidei exhortatus est, per quam fiunt mirabilia opera, etiam contra rerum naturam monet, ne quis de suis operibus glorietur, sed quanto fides est foris virtutibus excellentior, tanto conscientia intus sit humilior, quia Domino jure debemus obsequium.
Abbreviated transcription (Latin):
are enrenia gͦ festa dedicationis tẽpli
que fõa est aiuda machaleo tempore
hyemic. hyemps ã hic conmemoratur
ut significet iudeac frigidos qui non
Iħc sacerdos post captiuitatem reedi¬
ficatum templum. in uere dedica¬
uerunt. iudas machabeut uł ꝓpha¬
natione antiochi in hyeme.¬

Expanded text:
Encaenia festa dedicationis templi, quae facta est a Juda Machabaeo tempore hiemis. Hiems autem hic commemoratur, ut significet Judaeos frigidos, qui non t Jesus sacerdos post captivitatem reaedificatum templum, in vere dedicaverunt . Judas Machabaeus pro profanatione Antiochi in hieme
Abbreviated transcription (Latin):
Quisquis gͦ totũ inte¬
corpus apostolicis mã¬
cipat institutis. qiͣ hax¬
pli limina saluare ⁊
dm̃ prestolar aduen¬
dño peregrinat᷑ .un.¬

Expanded text:
Quisquis ergo totum vitempus apostolicis mancipat institutis, quapli limina servaret, praestolari advemino peregrinat
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ⁊ iusticiam recon¬
bentem recurre ad pedes
.i. uel ad extremam sa¬
pientie ꝑtem in quire
lacrimis confitere pec¬
cata expande capillos.
corporis tui dignitates
osculare .i. nichil nͥ sa¬
pientiam loquars.
Ienꝰ. alabaustrum nn¬
guenti .i corpus cum fi¬
de stans retro .i. post asdẽ¬
in deo capillic .i. supflu¬
os cibos. ⁊ uestimenta

Expanded text:
tiam et justitiam recumbentem, recurre ad pedes, id est, ad extremam sapientiae partem, inquire lacrymis, confitere peccata, expande capillos, id corporis tui dignitates, osculare, id est, nihil nisi sapientiam loqueris.eum. Alabastrum unguenti, id est corpus cum fide: stans retro, id est post ascenin Deo: capilli, id  cibi, et vestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
Cotdie xp̃c accepto apr̃e regno
redit qr ꝑegrinantis in t̃ra eccłi¬
semꝑ statum conspicit. huic ser
dat In altero modum cõsũmati:
tos repittabuntur. quidam sim pli
ciores ob conũsationis deuotionem
int̃ apłicos doctores summa p̃mia
ꝑcipient. Qui N recipit ꝓpħam in

Expanded text:
otidie namque accepto a Patre regno redit, quia peregrinantis in terra Ecclesiae statum conspicit. Quotidie dat, in altero modum consummati tos reputabuntciores, ob conversationis devotionem inter apostolicos doctores summa praemia percipient. Qui enim recipit prophetam in
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi ego purus homo nichil
habeo nisi qd̃ datum est adeo .i.
baptizare in penitentiam. non ĩ
remissionem peccatoꝵ q non ego
xp̃c. sed ille ut sciatu me testatũ
uobis fuisse ideo ad illum currite:¬

Expanded text:
at: Ego purus homo, habeo nisi quod datum est a Deo, id est baptizare in poenitentiam non in remissionem, quia non ego Christus, sed ille ut scitis me testatum fuisse vobis, ideo ad illum currite
Abbreviated transcription (Latin):
regnum militantib uite
neccĩa desint. s ⁊̃ possessa nẽ¬
dite pp̃ elemosinam q̃ ẽ uia
ad idem regnum dũ ꝑ eam
peccata redimuntur.
Non tm̃ cibos urot cõmu
ur̃is semel ꝓ dño sp̃tis postea
ciatis:¬

Expanded text:
 vitae necessaria desint, sed etiam possessa vendite propter eleemosynam, quae est via ad regnum, dum per eam peccata redimuntur. Non tantum cibos vestros communvestris semel pro Domino spretis postea vivatis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ⁊̃ in carne posito sibi ꝑmã
non recipit ꝓfectum nec ꝑ
momenta succrescit sed sẽꝑ
inplenitudine est iste dicere

Expanded text:
 in carne posito sibi 402 pnon recipit profectum, nec per momenta succrescit, sed semper in plenitudine est, iste dicere
Abbreviated transcription (Latin):
Parundinem carna¬
lis animuc qui cum
fauore uel detractione.
tangitur in quamlib
ꝑtem inclinatur sed.
iohannet nõ est harũ¬
do uento agitata quia
illum nec gr̃a blandũ
nec cuilibet ira facie¬
bat asperum nec pro¬
spera erigebant nec ad¬
uerta inclinabant:¬

Expanded text:
arundinem carnalis animus, qui cum favore vel detractione tangitur, in quamlibet partem inclinatur. Sed Joannes non est arundo vento agitata, quia illum nec gratia blandum nec cujuslibet ira faciebat asperum, nec prospera erigebant, nec adversa inclinabant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si scirent istum filium il¬
lum patrem. non putabãt
filium. ex toto similem. sed
patrem meliorem. ⁊ ita nec
patrem nec filium sciebant

Expanded text:
 si scirent istum esse Filium, illum Patrem, non putabant Filium ex toto similem, sed Patrem meliorem, et ita nec Patrem nec Filium sciebant
Abbreviated transcription (Latin):
Principib sacerdotum ⁊ scribis de¬
sua int̾rogatione confutatis. dñt
qd̃ ceperat exequitur. ⁊ illic audiẽ¬
tib plebem qd̃ sua ũba libsitis au¬
diat allocuttur inferens parabo¬
lam qͣi ⁊ illos impietatis arguat.
⁊ regnum dei ad gentes transferen

Expanded text:
Principibus sacerdotum et scribis dua interrogatione confutatis, Dominus quod coeperat, exsequitur, et illis audientibus plebem, quod sua verba libentius audiat alloquitur, inferens parabolam qua et illos impietatis arguat, et regnum Dei ad gentes transferen
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ qui tales sp̃s neqͥo¬
res dyabolo dicuntur.
qr cum dyabolus ma¬
em bonitatis affecta¬
tis uirtutib ꝑ ypocri¬
sim ostentare iutun¬

Expanded text:
 tales spiritus, nequiores, diabolo dicuntur, quia cum diabolus maem bonitatis affectatis virtutibus per hypocrisim ostentare nitun
Abbreviated transcription (Latin):
cogentib repetierit in¬
uenit conscĩam pecca¬
toric auiciis in bap̃o:
mũdatã s nullo bono
oꝑe cumulatã. tc̃ assu¬

Expanded text:
cogentibus repetierit, invenit conscientiam peccatoris a vitiis in baptismo mundatam, sed nullo bono opere cumulatam. VERS
Abbreviated transcription (Latin):
subtrahitis uosamõ
regno attͥbuentes ope¬
ra mea dyabolo. ideo
dyabolus hĩtat in uo¬
bis. sic̃ in suo regno gͣ¬
nius q̃ in pͥncipio. in¬

Expanded text:
subtrahitis vos a meo regno, attribuentes opera mea diabolo, ideo diabolus habitat in vobis, sicut in suo regno gravius quam in principio.
Abbreviated transcription (Latin):
tur qꝑ qui sex dieb condidit noua
a quib requieuit die septima p᷑¬
ea oꝑatur ucq in finem gubernã¬
do. sustentando. renouando. ꝓpagã¬
do. ut ꝑmaneant condita. ⁊ cum te

Expanded text:
qui sex diebus condidit nova, a quibus requievit die septimo, postea operatur usque in finem gubernando, sustentando, renovando, propagando, ut permaneant condita. Et cum se
Abbreviated transcription (Latin):
Inturba postart non cognouit ie¬
sum. s post post intemplo in quo do¬
cemur ut quisquit ad uisionem dĩ
uult ꝑuenire. fugiat turbam su¬
oꝵ affectuum ⁊ ueqiͣ hominum.
⁊ adeat templum int̃ne or̃onia:¬
Innuit qd̃ pp̃ pecota languebat.
intuc sanauit. uñ p̃monet ne iter̃
peccando graniuc iudicetur¬

Expanded text:
In turba positus non agnovit Jeum, sed post in templo. In quo docemur, ut quisquis vult ad visionem Dei pervenire, fugiat turbam suorum affectuum et nequitiam hominum, et adeat templum internaInnuit quod propter peccata languebat, intus sanavit, unde praemonet ne iterum peccando gravius judicetur
Abbreviated transcription (Latin):
Iutellectu mentis consideiate qd̃
transacta hyeme in adelitatis ad¬
est calor fidei. ⁊ ꝑata sunt corda ici
oꝑa iusticie ex eis colligatis:
Qt̃ dicat adiuuate ad implendũ
uoliuitatem pr̃it.⁊ bene potestis
qr ꝑata est messic .i. uidete gentes
messore.qr in hoc apparet ꝓbabile
⁊ alius metit. nisi .n. ꝑlti essent ꝑ
ꝓpħas nõ audirent apłos. Non enĩ¬

Expanded text:
Intellectu mentis considerate quod, transacta hieme, id est infidelitate, adest calor fidei et parata sunt corda, ut opera justitiae ex eis colligatis, quasi dicat: Juvate ad implendum voluntatem Patris. Et bene potestis, quia parata est messis, id est, videte gentes ssore, quia in hoc apparet probabile , alius metit; nisi enim parati essent per prophetas, non audirent aposto
Abbreviated transcription (Latin):
Non intelligebant etdam. si¬
mulier supra non intellexit aꝗͣ
pñ magist eos instruit. non ꝑci
ruitum ut illam. sed iam aꝑte
rocens. meus cibus est ut fa. uoxt̃.
liuitatem docendo credere in se. fa¬
cit opus maturando mist̾ĩum re

Expanded text:
Non intellexerunt escam, simulier supra non intellexit aquam, unde magister eos instruit non per circuitum ut illam, sed jam aperte dicens: Meus cibus est ut faciam, etcluntatem docendo credere in se, facit opus maturando mysterium re
Abbreviated transcription (Latin):
¶Q.d. nec herodes nec ħetici qͦ¬
rum ip̃e sigura est poterunt
ꝑturbare qd̃ intendo fac̃e. In¬
tendo ã eicẽ demonia decordi¬
b hominũ. ut relictic uani¬
tatib inme credant. ⁊ ꝑsicẽ
sanitates. ut scd̃m mea p̃ce
pta uiuant. postea consun¬
mabor in corꝑe meo qd̾ est.
eccłia. qñ in die resurrectio¬
nis głificatam ad consortiũ
ibi ego capud ꝓpħarũ de beo ĩ¬
molari. ꝓ quo peccato ip̃a ius¬
destructioni eoꝵ ego sicut piꝰ
cong̾gaui mea uoluntate
semꝑ efficaci: te nolente feci.
qr semꝑ ingrata siusti:¬

Expanded text:
t: Nec Herodes, nec haeretici, quorum ipse figura est, poterunt perturbare quod intendo facere. Intendo autem ejicere daemonia de cordibus hominum; ut relictis vanitatibus in me credant; et perficere sanitates, ut secundum praecepta mea vivant. Postea consummabor in corpore meo, quod est Ecclesia, quando in die resurrectionis glorificatam ad consortium ibi ego caput prophetarum debeo immolari, pro quo peccato juste ipsdestructioni eorum sicut pius congregavi mea voluntate semper efficaci, te nolente feci, quia semper ingrata fuisti
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi nõ solum laudanda
q p̃cepta dĩ seruauit in oꝑe.
dei auditu concipiũt. ⁊ bomi
oꝑis custodia in suo ⁊ ꝓximo¬
nim corde pariunt ⁊ nutri¬

Expanded text:
at: Non solum laudanda quia praecepta Dei servavit in opere. Dei auditu fidei concipiunt, et boni operis custodiam in suo vel proximorum corde pariunt et nutri
Abbreviated transcription (Latin):
See tres lingue ceteris imine¬
ant. hebrea pp̃ uideos in lege dei
głiantes. greca pp̃ gentium sapiẽ¬
tec. latina pp̃ romanos. iam tunc
pene omnib gentib inperantes:¬
Quadriptita ue. significat eccłiã
diffusam omnib ꝑtil equaliter
.i. concorott᷑ distrbutam. tunica:
sortita omnsum partium signifi¬
eat unitatem que caritatis iuncło
.continetur:

Expanded text:
ae tres linguae caeteris eminebant: Hebraea propter Judaeos in lege Dei gloriantes; Graeca propter gentium sapientes; Latina propter Romanos tunc pene omnibus gentibus imperantesQuadripartita vestis significat Ecclesiam diffusam, omnibus partibus aequaliter, id est, concorditer distributam. Tunica sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur
Abbreviated transcription (Latin):
Tocient interrogando ut disceret¬
magistrum fecerant. fed ingrati
docentem ꝓiecerunt. sed q expul
se iam dudum cor ad credendum p¬
tum habuisse. sed in quem credere
debeat ignorasse:

Expanded text:
Toties interrogando ut discermagistrum fecerant, sed ingrati docentem projecerunt. Sed quia expulsse jamdudum cor ad credendum habuisse paratum, sed in quem credere debeat, ignorasse.
Abbreviated transcription (Latin):
danem. altem atra. nec longe a ie¬
rusalem. ubi lazarut fuerat susci
tatus. illa que est transiordanem
significat humanam naturam
sub lege natuuali. aute fluenta
enit. ut lege nature deo obediret ĩ
qua iohannes baptizat qi a peccato
non lilerat. laptizat ultra fluen¬
inchoauerant in humauam natu
ram obedientem sub lege gr̃e que
caritatem in qua xp̃s mortuũ susci¬
tauit. quia apeccato lilerat:¬

Expanded text:
danem; altera citra, non longe a Jerusalem, ubi Lazarus suscitatus est. Illa quae est trans Jordanem, significat naturam humanam sub lege naturali ante fluenta erat, ut lege naturae Deo obediret, in qua Joannes baptizat, quia a peccato non liberat. Baptizat ultra flueninchoaverant in humanam naturram obedientem sub lege gratiae, charitatem, in qua Christus mortuum suscitat, quia a peccato liberat
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis homo
dicitur illa natura in homine¬
que ad ymaginem ⁊ similitudinem
dei facta est alia omnia que sunt ĩ
quodam mͦ extra hominem sunt ĩ
dam mundo suꝑiori uera lux lucet.¬
⁊ in illum mundum uenientes.
ꝑ grãm tenascentes illuminat qͦꝵ
in alio m̃do st̃.

Expanded text:
Omnis homo dicitur illa natura in hominequae ad imaginem et ad similitudinem Dei facta est. Alia omnia quae sunt in quodammodo extra hominem sunt. In dam mundo superiori vera lux lucet, et in illum mundum venientes, et per gratiam renascentes illuminat, quiin alio mundo sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Dies romane obsidionis ⁊ captiuita¬
tis naturale est iminente captiuita¬
te hostiliq ꝑ agros urbesq clade fer¬
uente cunctos qui euadere q̃ant alta
q̃q uł abdita resugia quib ab sc̃õ¬
tisse speluncas. ita ut semet ip̃m reste¬
tur in munitione quadã iota pate

Expanded text:
Dies Romanae obsidionis et captivitatis. Naturale est imminente captivitate, hostilique per agros urbesque clade fervente, cunctos qui evadere queant, alta quaeque vel abdita refugia quibus abscontisse speluncas. Ita ut semetipsum testetur, munitione quodam de
Abbreviated transcription (Latin):
Domus petri circumcisio
est eius apłatui conmissa:
Socrus est sẏnagoga q̃ quo¬
dam modo est mat̾ eccłie pe¬
tro conmisse hec sebricitat
inuidie estib lalorat ꝑse:¬
pra eam sanat qi ubi timor
dei incipit ẽẽ talii estuatio
solet recedere.

Expanded text:
domus Petri, circumcisio est ejus apostolatui commissa; socrus est synagoga, quae quodammodo mater est Ecclesiae Petro commissae: haec febricitat, invidiae aestibus laborat peper eam sanat, quia ubi timor Dei incipit esse, talis aestuatio solet recedere.
Abbreviated transcription (Latin):
Non multo post in¬
stitutionem humani¬
generis placiit aĩe ꝑ¬
liberum arbitrium¬
ferre secum qͣt ¶dam¬
potentiam nature iue
⁊ deserere eum aquo¬
rib suis. ⁊ has aures ui¬
res tanto cicuis consu¬
mit quis: qnͣto datorẽ¬
deserit hec est ꝓdiga
uita uirtutum. que amat fundere ⁊ spatiar

Expanded text:
non multo post institutionem humangeneris placuit aliberum arbitriumferre secum quamdampotentiam naturae t deserere eum aribus suis; quas vires res tanto citius consumat quanto datoredeserit. Haec est prodiga vita, quae amat fundere et spatiar
Abbreviated transcription (Latin):
contraria malic ⁊ ma¬
li contraria bonic. sen¬
tiendo atq agendo ab
pͥma cã est religionis
ad deum Sod̾a pietatis
ad ꝓximũ oportet. n ut
di̾uinis humana post

Expanded text:
contraria malis, et mali contraria bonis sentiendo atque agendo, ab Prima causa est religionis ad Deum, secunda pietatis ad proximum. Oportet enim ut divinis humana post
Abbreviated transcription (Latin):
Quom᷑ post bap̃a pas¬
sionis post aduentum
ignis t̾ra sit arsura di¬
cit. qr ad fidem xͥ totus
orbis contͣ se est duisus.
unaq domus habuit
domus una est uł dei ł

Expanded text:
Quomodo post baptisma passionis, et post adventum ignis terra sit arsura, dicit: Quia ad fidem Christi totus orbis contra se est divisus, unaquaeque domus habuit domus una est, vel Dei, vel
Abbreviated transcription (Latin):
sensum superant:
simplicitate littere qł̃ in ĩ¬
fimis locis ⁊ in simplicitate
uisibilis creature auditores¬
erudiunt. ut sic in altitu¬
dinem contemplationis eri

Expanded text:
sensum superant? simplicitate litterae quasi ifimis locis, et in simplicitate visibilis creaturae auditoreserudivit, ut sic in altitdinem contemplationis eri
Abbreviated transcription (Latin):
librum ꝓpħie clausum acci¬
pit sed reuolutum legit oꝑ
misterium incarnationis
sue in ꝓpħis obscurum ⁊ priꝰ
suscepit implendum ⁊ post
mortalib apenit intelligẽ¬
.dum.

Expanded text:
Librum prophetae clausum accepit, sed revolutum legit; quia mysterium Incarnationis suae in prophetiis obscurum, et prius suscepit implendum, et post mortalibus aperuit intelligendum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qĩ abiecta ⁊ amari saporis
grãm sue uirtutis infund̃.
⁊odore suo circunstantes adĩ¬
plec. dum głiam resurrecti¬
onis ⁊ ascensionis. ⁊ post mor¬
tem p̃dicat toto orbe t̃rarũ.¬

Expanded text:
asi abjecta et amari saporis, am suae virtutis effundit, et odore suo circumstantes adimplet, dum gloria resurrectionis et ascensionis etiam post mortem praedicatur toto orbe ter
Abbreviated transcription (Latin):
Quia arduũ erat am¬
mã ꝑiculis corpus mo¬
rti offerre: sustentat
inarmitatem hũane
m̃tis. renũtiatione p̃¬
sentiũ. ne frangatur
desperatione uł tedio.
in transitu ⁊ ad breue

Expanded text:
Quia arduum erat animam periculis, corpus morti offerre, sustentat infirmitatem humanae mentis remuneratione praesentium, ne frangatur desperatione vel taedio. i transitu et ad breve
Abbreviated transcription (Latin):
Incedunt arbusta ꝑ alta securibus cȩdunt.
Percellunt magnas quencus. exciditira ilex
F raxinus frangitur. atq abies consternit᷑ alta.
Pinus proceros peruortaut omne sonabat
A rbustum fremitu siluai frondosa
Di uersi magno ceu quondam turbine uenti.
Confligunt rephirus ꝓ nochusq &e letus eois: Eurꝰ eqͥ¬

Expanded text:
Incedunt arbusta per alta, securibus caedunt, Percellunt magnas quercus, exciditur ilex, Fraxinus frangitur, atque abies consternitur alta: Pinus proceras pervortunt: omne sonabat Arbustum fremitu silvai frondosai Diversi magnconfligunt, Zephyrusque Notusque et laetus Eois Eurus eq
Abbreviated transcription (Latin):
ui inferus destinati: ut illic patrodi: hic pallantis. Sulmone creatos
qͣtuor hic iuuenes togͣidem quos educat ufens. uiuentes rapit infe¬
rias quos immolet umbris. Quicqͥd ꝓ licaone homerico: qui int̃ sugien¬
tes deprehensus: ñ mirum si ad p̾ces cõfugerat: nec tam̃ achilles ꝓpten
occisi patrocli dolorem peꝑcit. Simili condicione uagus in medio tu¬
multu subornatus est. Inde mago ꝓcul infestam contenderat hastam
Et cũ ille genua amplexens: supplex uitam petisset: respondit. Belli con¬
mercia tiranis: Sustulit ista prior. iam tum pallante ꝑempto. S e
insultacio achillis in ipsum lycaonẽ iã ꝑemptũ. in tarquiciũ amaro
iace. ⁊ reł. Et siuultis ine & ipsos ꝓferre uersus: aduerbũ pene translato
licet omnes p̃sens memoria ũ suggerat.: tam̃ qui se dederint obuios
cior explicauit. Ulestea licet periodo usus: idem tamen dixit. Adduxit

Expanded text:
vi inferiis destinati, ut illic Patrocli, hic Pallantis: Sulmone creatos vi inferiis destinati, ut illic Patrocli, hic Pallantis: Sulmone creatos quattuor hic iuvenes, totidem quos educat Vfens, viventes rapit, inferias quos immolet umbris. Quid quod pro Lycaone Homerico, qui inter fugientes deprehensus non mirum si ad preces confugerat, nec tamen Achilles propter occisi Patrocli dolorem pepercit, simili condicione Magus in medio tumultu subornatus est? Inde Mago procul infestam contenderat hastam, et cum ille genua amplectens supplex vitam petisset, respondit, belli commercia Turnus sustulit ista prior iam tum Pallante perempto. Sed et insultatio Achillis in ipsum Lycaonem iam peremptum in Tarquitium a Maroniace, et reliqua. Et si vultis me et ipsos proferre versus ad verbum paene translatos, licet omnes praesens memoria non suggerat, tamen qui se dederint obvios tior explicavit! Vester licet periodo usus idem tamen dixit: adduxit
Abbreviated transcription (Latin):
tem dido refert speciẽ regis alcinoi conuiuiũ celebrantis. Scilla ꝙͦ
ae caribdis &e cure decenter attingitur. & ꝓ solis armentis strophades
insiis fingutia. At ꝓconsultatione inferorũ desceuet᷑ ad dos cũ comi¬
tatu sacerdotis iroucitur. Ibi palimirꝰ elpenori: s & infesto aiaci nife¬
sta dido & tirisiȩ consiliis anchisȩ monita respondent. Iam pͣlia ilia¬
dis &e uuluerum ũ sine disciplinȩ ꝑfectõe descriptio. & enumeracio
auxiliorum. duplex ⁊ fabricacio armorũ. & ludieri certamiuis ua¬
rietas. ituimq inter reges ⁊ ruptum fedus & speculacio noturna
& legacio reportans a diomede repulsa achillis exemplo. & suꝑ pauan¬
te: ut patroclo lamentacio. ⁊ alt̾cacio ut achillis ⁊ agamennonis: ita
orancis & turni. Utrobiq enĩ alter sutim: altea publicũ comodũ co¬
gitabat. Pugna singłaris eneç atq turni: ut achillis ⁊ hectoris. & capti¬

Expanded text:
tem Dido refert speciem regis Alcinoi convivium celebrantis. Scylla quoque tem Dido refert speciem regis Alcinoi convivium celebrantis. Scylla quoque et Charybdis et Circe decenter attingitur, et pro Solis armentis Strophades insulae finguntur. At pro consultatione inferorum descensus ad eos cum comitatu sacerdotis inducitur. Ibi Palinurus Elpenori, sed et infesto Aiaci infesta Dido et Tiresiae consiliis Anchisae monita respondent. Iam praelia Iliadis et vulnerum non sine disciplinae perfectione descriptio et enumeratio auxiliorum duplex et fabricatio armorum et ludicri certaminis varietas ictumque inter reges et ruptum foeduset legatio reportans a Diomede repulsam Achillis exemplo, et super Pallante ut Patroclo lamentatio, et altercatio ut Achillis et Agamemnonis, ita Drancis et Turni —utrobique enim alter suum, alter publicum commodum cogitabat— pugna singularis Aeneae atque Turni ut Achillis et Hectoris, et capti
Abbreviated transcription (Latin):
gis uarrat ipse quẽ adinodũ de troia ad calipsonẽ usq ꝑuenerit. Post
pheacas rurstis ulixis naigationẽ de insula calipsonis usq ad itaca
ex ꝑsona ꝓpria poeta describit. Quẽ secutus maro: enean de sicilia
ꝓducit. cuiꝰ nauigacionem usq ad ithacã describendo ꝑducit ad libi¬
am. Illic in contuuio ipse narrat eneas uoq ad siciliã de troia na¬
ingacionẽ. & addit uno uersu qd̃ ĩa copiose poeta descͥpserat. Hinc¬
me digressum urĩs d̃s appulit horis. Post affrica qͦ rursus poe¬
ta ex ꝑsona sua itea classis usq ad ipsam descripsit italiã. Interea
medium eneas iam classe tenebat: certus iten. Quid qd̃ & om̃e opͦ
uirgilianũ uelut de quo homerici oꝑis speculo formatũ est. Nã
x tepestas mira uintacione descͥpta est. uersus utriusq qui uolet
conserat. Ut uenus in nausia celo. cum alcinoi filiȩ successit. Ipsa au¬

Expanded text:
gis narrat ipse quem ad modum de Troia ad Calypsonem usque pervenerit. Post gis narrat ipse quem ad modum de Troia ad Calypsonem usque pervenerit. Post Phaeacas rursus Vlixis navigationem usque ad Ithacam ex persona propria poeta describit. Quem secutus Maro Aenean de Sicilia producit, cuius navigationem describendo perducit ad Libyam. Illic in convivio Didonis ipse narrat Aeneas usque ad Siciliam de Troia navigationem et addit uno verso quod iam copiose poeta descme digressum vestris deus adpulit oris Post Africam quoque rursus poeta ex persona sua iter classis usque ad ipsam descripsit Italiam: Interea medium Aeneas iam classe tenebat Certus iter Quid, quod et omne opus Virgilianum velut de quodam Homerici opus speculo formatum est? Nam et tempestas mira imitatione descripta est versus utriusque qui volet conferat, ut Venus in Nausicaae locum Alcinoi filiae succesit, ipsa au
Abbreviated transcription (Latin):
troians iunoñe faceret infestam: causarum sibi congeriẽ comꝑauit.
Nec illud cum magna cura relaturꝰ sum. licet ut estimmo ũ om̃ib obser¬
uatum. qd̃ cũ pͥmo tiersu ꝓmisisset ꝓducturũ se de troiȩ finib eneã
troiȩ qui primus abhoris: italian fato ꝓfugͦ lauinaq uenit litto¬
ra: ubi ad ianuã narrandi uenit: enes classem ñ de troia s de si¬
cilia ꝓduxit. Uix e cõspectu siculȩ telluris ĩ altum uela dabant ie¬
ti. qt̾ totum homericis filis texuit. Ille enĩ uitans ĩ poemate histo¬
ricoꝵ similititdinẽ: quib lex est inciꝑe ab exordio rerum: & continu¬
am racionem ad finem usq ꝓducere: ipse poetica disciplina a rerũ
medio cepit. ⁊ ad inicium reuersus est. Ergo ulixis errorẽ nͥ incipit
a troiano littore describere s facit eti pͥmo naigantẽ de ĩsula calip¬
sonis: &e ex ꝑsona sua ꝑducit ad pheacas. Illic in cõuiuio alcinoi re¬

Expanded text:
Troianis Iunonem faceret infestam, causarum sibi congeriem comparavit. Troianis Iunonem faceret infestam, causarum sibi congeriem comparavit. Nec illud cum magna cura relaturus sum, licet ut aestimo non omnibus observatum, quod cum primo versu promisisset producturum se de Troiae litoribus Aenean, Troiae qui primus ab oris Italiam fato profugus Lavinaque venit litora, ubi ad ianuam narrandi venit, Aeneae classem non de Troia, sed de Sicilia producit: vix e conspectu Siculae telluris in altum vela dabant laeti, quod totum Homericis filis texuit. Ille enim vitans in poemate historicorum similitudinem, quibus lex est incipere ab initio rerum et continuam narrationem ad finem usque perducere, ipse poetica disciplina a rerum medio coepit et ad initium post reversus est. Ergo Vlixis errorem non incipit a Troiano litore describere, sed facit eum primo navigantem de insula Calypsonis, et ex persona sua perducit ad Phaeacas. Illic in convivio Alcinoi re
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens uniuersas historias quę mediis omĩb scłis usq ad eta¬
tem ipsius pisandri contigerunt: in unam seriem coadas iede¬
gerit. ⁊ unũ ex diuersis hiatib temporũ corpꝰ effecerit. In quo o
ꝑe inter historias ceteras interitus quoq troiȩ ui hunc modũ re¬
iatus est. quę maro fideliter interpretando fabricatus sibi est.i¬
liacȩ urbis ruinam. S & hȩc & talia pueris decantata p̾tereo.
am uero eneis ipsa nunne ab homero sibi mutaiata est. Errorẽ
primũ exodissea : deinde ex iliade pugnas quia oꝑis ordinem neces¬
sario rerũ ordo mittauit. cũ apd̃ homerũ pͥus iliacũ. bellũ ge¬
stum sit : deinde reuertenti de troia error contigerit ulixi. Apd̾
maronem uero eneȩ nauigacio o bella quȩ postea in italia sũt
gesta p̃cesserit. Rursus homeris in pͥmo eũ uellet iniquum
grecis apoliinẽ facere: causam struxit de sacerdotis iniuria. hic ut

Expanded text:
cipiens universas historias, quae mediis omnibus saeculis, usque ad aetacipiens universas historias, quae mediis omnibus saeculis, usque ad aetatem ipsius Pisandri contigerunt, in unam seriem coactas redegerit, et unum ex diversis hiatibus temporum corpus effecerit? in quo opere inter historias ceteras interitus quoque Troiae in hunc modum relatus est, quae Maro fideliter interpretando fabricatus sibi est Iliacae urbis ruinam? Sed et haec et talia pueris decantata praetereo. Iam vero Aeneis ipsa, nonne ab Homero sibi mutuata est errorem primum ex Odyssea, deinde ex Iliade pugnas? Quia operis ordinem necessario rerum ordo mutavit, cum apud Homerum prius Iliacum bellum gestum sit, deinde revertenti de Troia error contigerit Vlixi, apud Maronem vero Aeneae navigatio bella quae postea in Italia sunt gesta praecesserit. Rursus Homerus in primo, cum vellet iniquum Graecis Apollinem facere, causam struxit de sacerdotis iniuria: hic ut
Abbreviated transcription (Latin):
est uł in suo oꝑe digessit. Nam p̾ter phylosophiȩ & astronomiȩ ã¬
plam illam copiam supra disseruimus. non parua sũt alia quȩ
traxit a grecis. & carmini suo tanquã illic nata inseruit. & p̾tex¬
tatus. Oratus sis inquit eustachi ut hȩc quoq cõmunicata: nobis¬
cum uelis quantũ memoria repente incitata suffecerit. Om̃s
precextatũ secuti addisserendũ eustachiũ ꝓuocauerunt.¬
lle sic incipit. Licturum ne me putetis ea quȩ uulgo nota
sunt: qd̃ theocritum sibi fecerit pastoralis oꝑis auctorẽ. rura¬
lis exiodum. & qd̃ in ipsis georgicis tempestatis serenitatisq
signa dearati phenomenis traxerit. uł qd̾ euersionẽ troiȩ cũ
sinone suo & equo ligneo: ceterisq omĩb quȩ ubrum scõm
faciunt a pisandio ad uerbum pene transcripserit qui inter
grecos poetas eminet opere. qd̃ a nupciis iouis ⁊ iunonis in¬

Expanded text:
est vel in suo opere digessit. Nam praeter philosophiae et astronomiae amest vel in suo opere digessit. Nam praeter philosophiae et astronomiae amplam illam copiam de qua supra disseruimus, non parva sunt alia quae traxit a Graecis et carmini suo tamquam illic nata conseruit.» Et Praetextatus, «oratus sis», inquit, «Eustathi, ut haec quoque communicata nobiscum velis, quantum memoria repente incitata suffecerit.» Omnes Praetextatum secuti ad disserendum Eustathium provocaverunt.lle sic incipit: «Dicturumne me putatis ea quae vulgo nota sunt, quod Theocritum sibi fecerit pastoralis operis auctorem, ruralis Hesiodum, et quod in ipsis Georgicis tempestatis serenitatisque signa de Arati phaenomenis traxerit, vel quod eversionem Troiae cum Sinone suo faciunt, a Pisandro paene ad verbum transscripserit? Qui inter Graecos poetas eminet opere, quod a nuptiis Jovis et Junonis in
Abbreviated transcription (Latin):
torrens: sic terra ipsa hic ieta segetib ⁊ pratis: ibi siluis ⁊ rupi¬
b hispida. Hic sicca harenis. hic irrigua fontib. pars uasto ope¬
ritur mari. Ignoscite nec nimiũ me uocetis qui nature rerũ
uirgiliũ cõꝑaui. Intra ipsũ enim michi uisũ est si dicerem de¬
cem rethorum qui aput athenas atticas floruerunt stilos inter se
diuersos hunc unũ ꝑmiscuisse. Tunc euangelus irridenti similis.
bene inqͥt opifici d̃o arure mantuano poetã cõparas. quẽ grecos
rethoras quoꝵ fecisti mencionẽ nec omĩno legisse ad seuerauerim.
Inde enĩ ueneto rusticis parentib nato: int̾ siluas & frutices educ¬
to: uel leuis grecarũ notitia litterarũ : Et eustacius. caue inqͥt eu¬
uangele grecorũ quemquã ł de summis auctorib tantã grecȩ doctͥ¬
nȩ habuisse copiam credis quantã sollercia maronis. uł adsecuta

Expanded text:
torrens: sic terra ipsa hic laeta segetibus et pratis, ibi silvis et rupitorrens: sic terra ipsa hic laeta segetibus et pratis, ibi silvis et rupibus hispida, hic sicca harenis, hic irrigua fontibus, pars vasto aperitur mari. Ignoscite nec nimium me vocetis, qui naturae rerum Vergilium comparavi. Intra ipsum enim mihi visum est, si dicerem decem rhetorum qui apud Athenas Atticas floruerunt stilos inter se diversos hunc unum permiscuisse.» Tunc Euangelus irridenti similis, «bene», inquit, «opifici deo a rure Mantuano poetam comparas quem Graecos rhetoras, quorum fecisti mentionem, nec omnino legisse adseveraverim! Vnde enim Veneto rusticis parentibus nato, inter silvas et frutices educto, vel levis Graecarum notitia litterarum?» Et Eustathius: «cave», inquit, «Euangele, Graecorum quemquam vel de summis auctoribus tantam Graecae doctrinae hausisse copiam credas, quantam sollertia Maronis vel adsecuta
Abbreviated transcription (Latin):
turno. O prestans animi iiuenis. quantũ ipse feroci uirtute ex supe
ras. tauto impensius equũ est confulere. ⁊ reł. usus est antoni
tis. Nec hunc apd̃ uirgilium frustra desideraueris. haud talia du¬
dum dida dabas. morere & fratiẽ desere frater. Uides ne eloquen¬
ciam om̃iũ uarietate distinctam: Quã quidem michi uidetur nir¬
gilius non sine quodam p̃sagio quo se om̃iũ ꝓfectib p̾parabat.
de industria sua ꝑmiscuisse. id est ñ mortali s diuino ingenio
p̃udisse atq adeo ñ alium ducem secutꝰ: quã ipsam rerum om¬
nium matrem. naturam hanc ꝑtexuit. uelut ĩ musica concor¬
dia sonorum. Auippe si mundũ ipsum diligent̾ inspicias magña
similitudinẽ diuini illius. & huiꝰ poetici oꝑis inuenies. Nã qͣli¬
ter eloquencia maronis ad omĩũ mores integra est: nẽc breuis.
nc̃ copiosa. nc̃ sicca. nc̃ florida. nc̃ simul omĩa. int̾dũ lenis aut

Expanded text:
Turno: o prTurno: o prras, tanto me impensius aequum est consulere atque omnis metuentem us. Nec hunc apud Vergilium frustra desideraveris: haud talia dudum dicta dabas. Morere et fratrem ne desere frater. Videsne eloquentiam omni varietate distinctam? Quam quidem mihi videtur Vergilius non sine quodam praesagio, quo se omnium profectibus praeparabat, de industria permiscuisse idque non mortali sed divino ingenio praevidisse: atque adeo non alium secutus ducem quam ipsam rerum omnium matrem naturam, hanc pertexuit velut in musica concordiam dissonorum. Quippe si mundum ipsum diligenter inspicias, magnam similitudinem divini illius et huius poetici operis invenies. Nam qualiter eloquentia Maronis ad omnium mores integra est, nunc brevis, nunc copiosa, nunc sicca, nunc florida, nunc simul omnia, interdum lenis aut
Abbreviated transcription (Latin):
ceat. & faciat unũ qd̃dam ex omm diuersitate pulcherrimũ temꝑa¬
m̃tũ sepe etiã steriles incendere ꝓfuit agros: atq leuẽ stipulã crepitan¬
tib urere flauimis. Siue inde occultas uires. & pabula terrȩ: pin¬
giia. concipiunt. siue illis omẽ ꝑ ignem excoquitur uiciũ. atq
exudat inutilis humor. Seu plures calor ille uias: &e ceca relaxat
spiramenta nouas ueniat qua succus in herbas. Seu durat magis
ce uenas adstringit hiantes. ne tenues pluuiȩ. rapidi ue potenti¬
a solis. acrior. aut boreȩ penetrabile frigus aburat. Eoce dicendi ge¬
nus qd nusquã alibi dep̃hiendes. in quo nec preceps breuitas. nec in¬
frunita copia. nec ieiuna siccitas. nec letitia ꝑinguis. Sunt p̃tea
stili dicendi duo aispari moralitate diuersi. Umis est maturꝰ & gra¬
uis qutalis crasso assignatur. hoc uirgilius utitur. cũ iatinus p̾cipit

Expanded text:
ceat et faciat unum quoddam ex omni diversitate pulcherrimum temperaceat et faciat unum quoddam ex omni diversitate pulcherrimum temperamentum? Saepe etiam steriles incendere profuit agros atque levem stipulam crepitantibus urere flammis: sive inde occultas vires et pabula terrae pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem excoquitur vitium atque exsudat inutilis umor, seu plures calor ille vias et caeca relaxat spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas, seu durat magis et venas adstringit hiantes, ne tenues pluviae rapidive potentia solis acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat. Ecce dicendi genus quod nusquam alibi deprehendes, in quo nec praeceps brevitas nec infrunita copia nec ieiuna siccitas nec laetitia pinguis. Sunt praeterea stili dicendi duo dispari moralitate diversi. Vnus est maturus et gravis, qualis Crasso assignatur. Hoc Vergilius utitur cum Latinus praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis possit equare dolorem: Urbs antiqua ruit. multos domi¬
nata ꝑ annos. Quis fons quis torrens: qd mare tot fluctib qd
hic uerbis inundauit : Cedo nc̃ siccũ illud genus elocucionis. Tur¬
nus ut aute uolans tardum precesserat agm̃. uiguiti lectis eqͥ¬
tũ comitatus & urbi: imꝓuisiis ad est. maculis quẽ tͣcius albis:
porta equus. cristaq tegit galea aurea rubra. hoc idẽ quo cultu qͣ
florida oracione cũ libuerit ꝓfertur. Forte saceR cybele choreus
olimq sacerdos: infignis longe frigiis fulgebat in armis. au-¬
io conserta spumantẽq agitabat equũ. quem pellis aenis auro
conserta tegebat. ipse peregriua ferrugine clarus & ostro: spi¬
cula torquebat. lacio gortima cormi. pictus acti tunicas ⁊ barbara
tegiuina crurum. s hȩc quideni inter se seꝑata sunt. Nis aũt uidere
qu̾eadinodũ hec quatuor genera dicendi uirgilius uirgilius ipse ꝑmis¬

Expanded text:
possit lacrimis aequare dolorem? Vrbs antiqua ruit multos domipossit lacrimis aequare dolorem? Vrbs antiqua ruit multos dominata per annos. Quis fons, quis torrens, quod mare tot fluctibus quot hic verbis inundavit! Cedo nunc siccum illud genus elocutionis: Turnus, ut ante volans tardum praecesserat agmen, viginti lectis equitum comitatus et urbi improvisus adest: maculis quem Thracius albis portat equus cristaque tegit galea aurea rubra. Hoc idem quo cultu, quam florida oratione, cum libuerit, profertur! Forte sacer Cybelae Choreus olimque sacerdos insignis longe Phrygiis fulgebat in armis, spumantemque agitabat equum, quem pellis aënis in plumam squamis auro conserta tegebat. Ipse peregrina ferrugine clarus et ostro spicula torquebat Lycio Gortynia cornu ... pictus acu tunicas et barbara tegmina crurum. Sed haec quidem inter se separata sunt. Vis autem videre quem ad modum haec quattuor genera dicendi Vergilius ipse permis
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis doceres. Quatuor sunt inquit eusebius genera dicendi. Co¬
piosuur: in quo cicero dominatur. breue in quo salustius regnat. Sic¬
cum: qd̃ frontoni ascribitira. Pingue ⁊ floridum: in quo plimꝰ scõs
quondam: & minc nullo ueterum minar nr̃ syminachus luxuria¬
tim. S apd̃ unum maronẽ hȩc quatuor genera repperies. Nis audi¬
re illum tanta breuitate dicentẽ. ut arcari inagis ⁊ contħabi breui¬
tas ipsa ñ possit : & campo sub tͦia fuit. Ecce paucissimis uerbis
maximã ciuitatem hausit. Absorsit ñ reliquit illi nec romã. ru¬
uam. Nis hoc ipsum copiosissime dicat: Uenit sũma dies & ine¬
ludabile tempꝰ dardaniȩ. Fuimꝰ tͦes. fuit ilũ. & ingens: gła teuero¬
rum. ferus ouinia iupit̾ argos: transtulit. Incensa danai dominan¬
tur in urbe. Opatria o diuũ domus yliũ. & iclita bello menia dar¬
danidũ. Quis cladem illius noctis: quis funera fando. explicet. aut

Expanded text:
exemplis doceres. Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: coexemplis doceres. Quattuor sunt, inquit Eusebius, genera dicendi: copiosum, in quo Cicero dominatur: breve, in quo Salustius regnat: siccum, quod Frontoni ascribitur: pingue et floridum in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum minor noster Symmachus luxuriatur. Sed apud unum Maronem haec quattuor genera repperies. Vis audire illum tanta brevitate dicentem, ut artari magis et contrahi brevitas ipsa non possit? Et campos ubi Troia fuit. Ecce paucissimis verbis maximam civitatem hausit et absorpsit: non reliquit ille nec ruinam. Vis hoc ipsum copiosissime dicat? Venit summa dies et ineluctabile tempus Dardaniae: fuimus Troes, fuit Ilium et ingens Grum. Ferus omnia Iuppiter Argos transtulit: incensa Danai dominantur in urbe. O patria, o divum domus Ilium, et inclita bello moenia Dardanidum! Quis cladem illius noctis, quis funera fando explicet aut
Abbreviated transcription (Latin):
sit. qui ipse pluriinũ prestat. S istan mͥ necessitatẽ remittaᷤ.¬
uolo. quia ñ nrĩm uit̾ illos tantas cõponere lites. nec ausim
mutramuis partem talis sentenciȩ auctor haberi. Hoc solũ audebo di¬
xisse quia facundia mantuam multiplex & multiformis est. & diceu¬
digenus om̃e conplectitur. Eoce enĩ ĩ cicerone nõ unꝰ eloquentiȩ
tenor est. ille habudans ⁊ torreus & copiosus. Oratorum aũt ñ su¬
plex ñ uua natura est. s hic fluit & rediuidat. cõtͣ ille breuit̃ ⁊ cir¬
cũcise dicere affectat. Tonuis quidam & siccus & sobrius amat quã¬
dam dicendi frugalitatem: Alius pingui ⁊ luculenta & florida
oracione lasciuit. In qua tanta om̃ium dissimilitudine unꝰ omĩno
uirgilius inuenitur: qui eloquentiã ex omini genere conflauerit.
Respondit auienus. Aꝑcius uellem me has diuersitates sub ꝑsonarũ

Expanded text:
sit qui ipse plurimum praestat. Sed istam mihi necessitatem altasit qui ipse plurimum praestat. Sed istam mihi necessitatem altavolo: quia non nostrum inter illos tantas conponere lites, nec ausim in utramvis partem talis sententiae auctor videri. Hoc solum audebo dixisse, quia facundia Mantuani multiplex et multiformis est et dicendi genus omne conplectitur. Ecce enim in Cicerone vestro unus eloquentiae tenor est, ille abundans et torrens et copiosus. Oratorum autem non simplex nec una natura est: sed hic fluit et redundat, contra ille breviter et circumcise dicere adfectat: tenuis quidam et siccus et sobrius amat quandam dicendi frugalitatem, aliud pingui et luculenta et florida oratione lascivit. In qua tanta omnium dissimilitudine unus omnino Virgilius invenitur qui eloquentiam ex omni genere conflaverit. Respondit Avienus: Apertius vellem me has diversitates sub personarum
Abbreviated transcription (Latin):
ilis. Te nemꝰ angiciȩ. uitrea te fuscinꝰ unda: te liquidi fleuere
iacus. Epumemesiquȩ est obiurgacio habet & ipsa ꝑathos. id
est cũ obiecta hisdem u̾bis refutamus. Eneas ignarꝰ ab est. igna
omnes inter se consonao murmure uir¬
gilium ñ minꝰ oratorẽ quã poetã habendũ ꝓnunciabãt.
inquo & ranta orandi disciplina. & tam diligens obseruacio re¬
thoricȩ artis ostenderetur & auientis. Dicas michi inquit uolo do¬
ctorum optime si cõcedimus si necesse est oratorẽ fuisse uirgilium
sigiis nunc uelit orandi artem consequi utrũ magis ex uirgili¬
o an ex cicerone ꝓ ficiat. Uideo quid agas inqͥt ensebius. qͥd inten¬
das quo me trahere coneris. eo scilicet quo minime uolo. Ad cõpa¬
racionem maronis & tullii. Uerecunde eĩ interrogasti uter
eorum p̃stancior. quanquidẽ necessario is plurimũ collaturꝰ

Expanded text:
illud: te nemus Angitiae, vitrea te Fucinus unda, te liquidi flevere illud: te nemus Angitiae, vitrea te Fucinus unda, te liquidi flevere lacus. Ἐπιτίμησις, quae est obiurgatio, habet et ipsa pathos, id est cum obiecta isdem verbis refutamus: "Aeneas ignarus abest": ignaomnes inter se consono murmure Vergilium non minus oratorem quam poetam habendum pronuntiabant, in quo et tanta orandi disciplina et tam diligens observatio rhetoricae artis ostenderetur. Et Avienus: «dicas mihi», inquit, «volo, doctorum optime, si concedimus, sicuti necesse est, oratorem fuisse Vergilium, si quis nunc velit orandi artem consequi, utrum magis ex Vergilio an ex Cicerone proficiat?» «Video quid agas», inquit Eusebius, «quid intendas, quo me trahere coneris, eo scilicet quo minime volo, ad comparationem Maronis et Tullii. Verecunde enim interrogasti uter eorum praestantior, quando quidem necessario is plurimum collaturus
Abbreviated transcription (Latin):
telligere possit auditor. hoc aũt p̃cipiie irascentib cõuenit. ut nep¬
tumis. Quos ego si motos p̾stat cõponere fluctus. Inmnesteus. Nec uĩ¬
cere certo: quãquam. o s suꝑent qͥb hoc neptune dedisti: & turnꝰ. Quã¬
quam o si solite qͥcquã uintutis adcẽt: & inbucolicis. Nouimis & qui
te. transuersat uentib hircis: & quo s faciles nimphȩ risere sacel¬
io. S & miseracio ex hac sigura uiota est. asinone. Donec calcante
ramistro: s quid ego hȩc aũt nequicquã ingrata resoluo. Nascitur
pathos & de repeticione quã greci epanaphoron uocant. cũ sentenci¬
e ab hisdem nominib incipiunt. Hinc uirgiliꝰ. Curidicen uox ipsa
e frigida lingua. a misera euridicen anima fugiente uocabat. eu¬
ridicen toto referebant flumine ripȩ. & ills̃. Te dulcis coniunx
te solo in littore secũ: te ueniente die: te decedente canebat. &

Expanded text:
tellegere possit auditor. Hoc autem praecipue irascentibus convenit, ut Neptellegere possit auditor. Hoc autem praecipue irascentibus convenit, ut Neptunus, quos ego —sed motos praestat componere fluctus, et Mnestheus, nec vincere certo, quamquam o —sed superent quibus hoc, Neptune, dedisti, et Turnus, quamquam o si solitae quicquam virtutis adesset! Et in Bucolicis, novimus et qui te transversa tuentibus hircis, et quo —sed faciles Nymphae risere— sacello. Sed et miseratio ex hac figura mota est a Sinone: donec Calchante ministro— sed quid ego haec autem nequiquam ingrata revolvo? Nascitur pathos et de repetitione, quam Graeci ἐπαναφορὰν vocant, cum sententiae ab isdem nominibus incipiunt. Hinc Vergilius: Eurydicen vox ipsa et frigida lingua, a! Miseram Eurydicen anima fugiente vocabat. Eurydicen toto referebant flumine ripae, et illud: te dulcis coniunx, te solo in litore secum, te veniente die, te decedente canebat, et
Abbreviated transcription (Latin):
in tuñ pęnos etiã ingeniuisse leones: interitum. Nascitur p̃ter hȩc
de nimietate uł amatderũ ł alt̾ius genis pathos. Si mnͥ ñ hȩc lux: to¬
to iam longior anuo est. Iillud seorsũ. Maria ante ex iere turno
quãs sacras dabitur pinos. & ñ si tellurẽ effundat in undas: Ex¬
clamacio quȩ apd̃ grecos ecfonesis dicitira motiet pathos. Hȩc fit
int̃dũ ex ꝑsona poetȩ. ñ mnquã ex ipsius quẽ inducit loquentẽ
E x pocte quidẽ ꝑsona est. Mantua ue miserȩ mimũ incina cremone
Infelix ut cũq ferent ea fata nepotes. crim̃ amor urm. ⁊ alia similia.
Ex ꝑsona uͦ arteriꝰ. Dii capiti ipsius generiq reseruent. & dii talia gͣis
instatirate pio si penas ore reposco. Idi talem t̃ris auertite pestem. Cõ¬
traria huic sigurę aposiopesis. qõ est taciturnitas. Nam ut illic ali¬
qua exdamando dicamꝰ. ita hic aliqua tacendo subducimꝰ. q̃ tũ in¬

Expanded text:
ni, tuum Poenos etiam ingemuisse leones interitum. Nascitur praeter haec ni, tuum Poenos etiam ingemuisse leones interitum. Nascitur praeter haec de nimietate vel amatorium vel alterius generis pathos, si mihi non haec lux toto iam longior anno est et illud seorsum, maria ante exurere Turno quam sacras dabitur pinus et non si tellurem effundat in undas. Exclamatio, quae apud Graecos ἐκφώνησις dicitur, movet pathos. Haec fit interdum ex persona poetae, nonnumquam ex ipsius quem inducit loquentem. Ex poetae quidem persona est: Mantua vae miserae nimium vicina Cremonae! Infelix, utcumque ferent ea facta nepotes! Crimen amor vestrum! Et alia similia. Ex persona vero alterius, di capiti ipsius generique reservent! Et di, talia Grais instaurate, pio si poenas ore reposco! et di talem terris avertite pestem! Contraria huic figurae ἀποσιώπησις, quod est taciturnitas. Nam ut illic aliqua exclamando adicimus, ita hic aliqua tacendo subducimus, quae tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
oratores pathos etiam addubitacio quã greci aporesin uocant. est
enĩ uł dolentis. uł irascentis dubitare qͥd agas. En quid ago rursꝰ¬
ne ꝓcos irrisa pͥores: experiar : Et illud de orpheo. Quid faceret
quo se rapta bis coniuge ferret:Ide niso. Quid faciat qua ui
iuuenẽ quib audeat armis: eripere. & auna ꝑmouent̃ quid pri-¬
muei fultumi pallantis & ora ut itidit. leuiq patens ĩ pectore nul¬
nus. Iillud. Impleuitq sinꝰ: sanguis. & moriensq suo se in san¬
guine uersat. & crudelis nati monstrantẽ uulnera nati: cernit:
ora uirũ łsti pendebant pallida tabo. & uoluitur eurialus pulchros¬
q ꝑ artus: it cruor. Et indi egomiet duo de numero coepora nr̃o: Fact
ut cũ forte dicimis. milies ille ꝑire debuerat. qd est aput uirgiliũ
Onis ꝑ mortes aminã sontẽ ipse dedissem. Miseracio cũ dicit. Paph¬

Expanded text:
oratores pathos etiam addubitatio quam Graeci ἀπόρησιν vocant. Est oratores pathos etiam addubitatio quam Graeci ἀπόρησιν vocant. Est enim vel dolentis vel irascentis dubitare quid agas: en quid ago? Rursusne procos inrisa priores experiar? Et illud de Orpheo, quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? Et de Niso, quid faciat? Qua vi iuvenem, quibus audeat armis eripere? Et Anna permoventer, quid prinivei fultum Pallantis et ora ut vidit levique patens in pectore vulnus, et illud: implevitque sinum sanguis, et moriensque suo se in sanguine versat et crudelis nati monstrantem vulnera cernit, et ora virum tristi pendebant pallida tabo, et volvitur Euryalus ... pulchrosque per artus it cruor, et vidi egomet duo de numero ... corpora nostro. Facit ericordia: ira, ut cum forte dicimus "milies ille perire debuerat," quod est apud Vergilium, omnes per mortes animam sontem ipse dedissem, miseratio, cum dicit, Daph