comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ mutabilem ẽẽ. an quodds fecit ẽẽ mu-¬
tabile. quia necesse est ut unum de duob
ddicas. Si nolueris ad mittere id quod fecit
as esse mutabile: restat ut dicas ipsum deum
cẽ mittabilem. Ut autem ab hoc sacrilegiote
purgis. & ab bac blaspbemia. ne dicas sub̾am
ddei eẽ mutabilem. quare non concedis dm̃
quiuere ẽ. & incomiutabilis est. quia ipse
dixit etiam. ego sum qui sum. fecisse omĩa
bona.s non sibi paria: Pinde quia incom¬
mittabilis ipse ẽ. non est mirum. si quod
fecit.quia ei equale non est.non est incõmu¬
tabile. s mutabile. Ideo & ꝑliberum arbitͥ.¬
um peccare &e pollui potuit. & ꝑ eius mi¬
sericordiam libari. Felix dix̃. Dixisti ho¬
minem fecisse sibi filium. Nichil interest
int̃ patrem & filium. Quia hoc gͦ ꝓtulit
seĩtas tua.& ego respondeo.quia ds &e que fe¬
cit equalia sunt sibi. us̃ dixit. Quod in¬
telligere noluisti. quia cum homo filium

Expanded text:
deum mutabilem esse, an quod deus fecit esse mudeum mutabilem esse, an quod deus fecit esse mutabile, quia necesse est, ut unum de duobus dicas. si nolueris admittere id, quod fecit deus, esse mutabile, restat, ut dicas ipsum deum esse mutabilem. ut . autem ab hoc sacrilegio te purges et ab hac blasphemia, ne dicas substantiam dei esse mutabilem, quare non concedis deum, qui uere est et incommutabilis est, quia ipse etiam dixit: ego sum qui sum, fecisse omnia bona, sed non sibi paria? proinde quia incommutabilis ipse est, non est mirum, si quod fecit, quia ei aequale non est, non est incommutabile, sed mutabile. ideo et per liberum arbitrium peccare et pollui potuit et per eius misericordiam liberari. FEL. dixit: Dixisti hominem fecisse sibi filium; nihil. interest inter patrem et filium. quia hoc ergo protulit sanctitas tua, et ego respondeo, quia deus et quae facit aequalia sunt sibi. AUG. dixit: Quod intellegere noluisti, quia homo, cum filium
Abbreviated transcription (Latin):
autem. ex eo quod ꝓrsꝰ non ẽ facere ut sit.
& ex limo hominem formatut. ut pistas tres
podentias ostendet effectionem suam in oĩb
ualentem. Qa de se quod fecit nec fecisse
dicendus ẽ. sed genuisse. Odaut̃ ex aliquo.
sic̃ de t̾ra hominem. ñ sic fecit hominem de
t̃ra. ut alius ei fecerit ipsam t̃ram. unde fa¬
ceret hominem. quomͦ ds facit argentum
argentario. unde faciat uascłm. S ipse fecit
&e quod non erat ut cẽt. & quod inde rursus
ẽẽt. quodiam ipse ex nichilo ereauerat ut
eẽt. Sic gͦ corpꝰ. sic anima. sic intelligitur u¬
uiuersa creatura facta a deo. ñ genita de
deo. ut hoc sit quod ds. Sinde modo forte
eliges quid teneas. & qͥd respuas. Euige qͥd
sit meliꝰ. qm̃ uidemus multa mutabilia. &
ipsatamen bona.qͣmtuis mutabilia. Mul¬
ta mortalia ce ipsa tamen bona. quamuis
mortalia. Bonum aut̃ incommutabile. om¬
nino ipse ds est. Quid meliꝰ sit tibi tenere aige.

Expanded text:
autem, ex eo, quod prorsus non est, facere ut sit, autem, ex eo, quod prorsus non est, facere ut sit,  ex limo hominem formauit, ut per istas tres potentias ostenderet effectionem suam in omnibus ualentem. quia de se quod fecit, nec fecisse dicendus est, sed genuisse. quod autem ex aliquo, sicut de terra hominem, non sic fecit hominem de terra, ut alius ei fecerit ipsam terram, unde faceret hominem. quomodo fecit deus argentum argentario, unde faciat uasculum; sed ipse fecit et, quod non erat, ut esset, et quod inde rursus esset, quod iam ipse ex nihilo creauerat, ut esset. sic ergo corpus, sic anima, sic intellegitur uniuersa creatura facta a deo, non genita de deo, ut hoc sit, quod deus. proinde modo forte eliges, quid teneas et quid respuas. elige, quid sit melius. quoniam uidemus multa mutabilia et ipsa tamen bona quamuis mutabilia, multa mortalia et ipsa tamen bona quamuis mortalia, bonum autem incommutabile omnino ipse deus est, quid melius sit tibi tenere elige:
Abbreviated transcription (Latin):
Nuõ dixit. Qͥa ego dico animam ñ nat̾am
cłi. s factam ex deo. ꝑliberum arbitrium pec¬
casse. & peccato ẽẽ pollutam. & ꝑ dei miscdiã
inpenitentia lib̃atam: tu autem ipsamnato¬
ram dei. qͦd ds est. dm̃ de deo. dicis in gente
tenebrarum captum atq pollutum. Emul¬
tum intest. int̃ id qͦd ds de se genuit. & quod
fecit ũ de se s ex nichilo. id est cumomnino
ñ eẽt. a deo accepit ut eẽt. id est ut institueret᷑.
Felix dixit. Gͦ pars dei est. Aus̃ dixit. Iamt᷑
dictum ẽ. non est pars dei. Et accipe quomͦ
intelligas dm̃ ommipotentem factorem. Oiã
que fiunt. & qͦd quisq facit. aut de se est.
aut ex aliqͦ. aut ex nichilo. Homo quia ñ ẽ
ommipotens. de se filium facit. Ex aliquo.
sic̃ artifex ex ligno archam. ex argento uas¬
culum. Potuit enim facere uascłm. sed non
potuit facere argentum. Potuit facere ar¬
cham. s ñ potuit facere lignum. Be nichilo

Expanded text:
AUG. dixit: Quia ego dico animam non naturam AUG. dixit: Quia ego dico animam non naturam dei, sed factam a deo per liberum arbitrium peccasse et peccato esse pollutam et per dei misericordiam in paenitentia liberatam; tu autem ipsam naturam dei. quod deus est, deum de deo dicis in gente tenebrarum captum atque pollutum . et multum interest inter id, quod de se deus genuit et quod fecit non de se, sed ex nihilo, id est cum omnino non esset, a deo accepit, ut esset, id est ut institueretur. FEL dixit: Ergo pars dei est. AUG. dixit: Iam tibi dictum est, non est pars dei; et accipe, quomodo intellegas deum omnipotentem factorem. omnia, quae fiunt et quod quisque facit, aut de se est aut ex aliquo aut ei nihilo. homo quia non est omnipotens, de se filium facit, ex aliquo, sicut artifex ex ligno arcam, ex argento uasculum. potuit enim facere uasculum, sed non potuit facere argentum; potuit facere arcam, sed non potuit facere lignum. ex nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
emplum patientiȩ. & reformauit hoc ad
exemplum iusticie. Tumͦ dic mͥ de depar¬
te quod ds est utrum pollui possit an non.
Si potest. non est in commutabilis ds̾. ce qͥ
hoc dicit. anathemãnclꝰ est. Si autem ñ
potest. uides anathemandum manicheũ
eẽ. qui dicit partem dei. nat᷑am cłi. id qͦd ẽ
d̾s. uenisse huc puram. ad gentem denebra¬
rum. ligatam atq pollutam ut indigeat
solui cemundari. Felix dixit. Hoc tu dix¬
isti de anima. quia ex deo non est. Ius̃ dixit.
Non dixi. S dixi. quia ex deo est.tanqͣm
a deo facta. non tanquam de deo nata. Fe¬
lix dixit. Dixisti de anima qͥa non ẽ ex deo. s
factura dei. quia sine deo nicħ est. Hoc enim
dicis tui. & nonuis asseuerare quia ex deo ẽ ani¬
ma Aus̃ dix̃. A deo ẽ. s facta a deo. Felix dix̃.
Aut facł̃a. aut misa. aut data ex deo est. Qͦ¬
siex deo est. & polluta est ce uenit xp̃s libare
eam de pollutione. quid culpas manicheũ:

Expanded text:
emplum patientiae, et reformauit hoc ad emplum patientiae, et reformauit hoc ad exemplum iustitiae. tu modo dic mihi de dei parte, quod deus est, utrum pollui possit, an non. si potest, non est incommutabilis deus, et qui hoc dicit, anathemandus est . si autem non potest, uides anathemandum Manichaeum esse, qui dicit partem dei, naturam dei, id quod est deus, uenisse huc puram ad gentem tenebrarum ligatam atque pollutam, ut indigeat solui et mundari. FEL. dixit: Hoc tu dixisti de anima, quia ex deo non est? AUG. dixit: Non dixi; sed dixi, quia ex deo est, tamquam a deo facta, non tamquam de deo nata. FEL. dixit: Dixisti de anima, quia non est ex deo, sed factura dei, quia sine deo nihil est; hoc enim dicis tu et non uis adseuerare, quia ex deo est anima. AUG. dixit: A deo est, sed facta a deo. FEL. dixit: Aut facta aut missa aut data, ex deo est. si ex deo est et polluta est et uenit Christus liberare eam de pollutione, quid culpas Manichaeum ?
Abbreviated transcription (Latin):
illud quod de se genuit ds. Ideo ũbum qd
de se genuit. pollui ñ potuit. nec potest. nec
pot̾it. Anma uͦ quam fecit rectricem corpo¬
ris. ut serturet suꝑiori. dñaret᷑ inferiori. id ẽ
seruiret deo. dominaret᷑ corpori. contempta d̾i
lege. ꝑ peccatum polluta est. Os̃ autem mise¬
ricordiam p̃stans his quȩ fecit. misit fuium
ꝑ quem fecit. & ꝑillum refecit. Quando con¬
dendum erat quod non erat. ꝑ ũbum condi¬
tum ẽ. quando reficiendum erat quod depͣ¬
uatum factum fcierat. suscepta est inde crea¬
tura de uirgine maria. ut ꝑid quod erat ho¬
mo demonstraret᷑ homini. & qͥd sustinendũ
&e qͥd sꝑandum eẽt. Itaq nat᷑a ũbi. substantia
unigeniti filii dei. nichil passa est uel a ꝑsecuto¬
rib iudeis. uel acdiabolo angło maio perse¬
quente. s quia induit se carne. induit se
re mortali. re passibili. remtitabili. in eo qͦ
se induit passꝰ est. quicquid uoluit. ad ex¬

Expanded text:
illud, quod de se genuit deus. ideo uerbum, quod illud, quod de se genuit deus. ideo uerbum, quod de se genuit, pollui non potuit nec potest nec poterit. anima uero, quam fecit rectricem corporis, ut seruiret superiori, dominaretur inferiori, id est seruiret deo,^ dominaretur corpori, contempta dei lege per peccatum polluta est; deus autem misericordiam praestans his, quae fecit, misit filium, per quem fecit, et per illum refecit. quando condendum erat, quod non erat, per uerbum conditum est; quando reficiendum erat, quod deprauatum factum fuerat, suscepta est inde creatura de uirgine Maria, ut per id, quod erat homo, demonstraretur homini, et quid sustinendum et quid sperandum esset. itaque natura uerbi, substantia unigeniti filii dei nihil passa est uel a persecutoribus Iudaeis uel a diabolo angelo malo persequente. sed quia induit se carne, induit se re mortali, re passibili, re mutabili: in eo quod se induit, passus est quicquid uoluit ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
deo. de nat᷑a dei. de suba dei. de eo quod ds̃
est ioquim. pot̾at pollui an ñ pot̾at: Felix
dix̃. Anma nr̃a ex deo ẽ. quȩ polluta est e
Si non ẽ ex deo. ut qͥd xp̃s ꝓilla crucifixꝰ ẽ:
fixus ẽ. paret qͥa ex deo est. & polluta erat. &¬
ipse eam muncdauit. Aus̃ dixit. Ego non so¬
lum animam. s & corpꝰnr̃m. & omnem crea¬
turam. & sp̃italem & corporalem. ex deo dico
eẽ. quia hoc habet catholica fides. S aliud
est quod de se d̾s genuit. qͦd hoc ẽ qͦd ipse.
aluid autem qͦd fecit ds̃. Qͦd d̾s genuit ȩqͣ¬
le est patͥ. quod ds fecit. non est equale con¬
ditum conditori. Aluuid aut̃ dicimꝰ ex deo ẽẽ.
quod meliꝰ dicit᷑ de deo c̃e. qͥa hoc ẽ quod
ipse. sicut ungenitꝰ filiꝰ. sicut u̾bum eiꝰ ꝑqͣcͥ
facta sunt omnia: alia uͦ sic dicimꝰ cẽ ex deo.
qͥa cdix̃ ce facta sunt. mandauit ce constituta
sunt. Hinc ẽ anima. ex his quȩ fecit deus. ⁊ĩ

Expanded text:
deo, de natura dei, de substantia dei, de eo, quod deus deo, de natura dei, de substantia dei, de eo, quod deus est, loquimur . poterat pollui, an non poterat? FEL. dixit: Anima nostra ex deo est. quae polluta est? si non est ei deo, utquid pro illafixus est, paret, quia ex deo est et polluta erat et ipse eam mundauit. AUG. dixit: Ego non solum animam, sed et corpus nostrum et omnem creaturam et spiritalem et corporalem ex deo dico esse, quia hoc habet catholica fides. sed aliud est, quod de se deus genuit, quod hoc est, quod ipse; aliud autem, quod fecit deus. quod deus genuit, aequale est patri; quod deus fecit. non est aequale conditum conditori. aliud autem dicimus ex deo esse, quod melius dicitur de deo esse, quia hoc est, quod ipse, sicut unigenitus filius, sicut uerbum eius, per quod facta sunt omnia: alia uero sic dicimus ex deo, quia dixit, et facta sunt; mandauit, et constituta sunt\'. hinc est anima, ex his, quae fecit deus, non
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa pars que se non mundauit ã coinquina¬
tione gentis tenebrarum. & sic dicit maniche
quia non sunt missi in regnum det. Hoc enĩ
asseris tu quia damnati sunt. s manicheus
hoc dicit. quia non damnati sunt: s ad cu.¬
stodiam positi sunt illius gentis tenebrarum
Ntis̃ dixit. De ista parte tecum ago. qͣm dicis
pollutam purgari. postea si opꝰ fuerit de illa
que figit᷑ in globo eiꝰ. Int̾im quȩ purgatur
polluta crat. E clix dixit. Que polluit᷑. &
mundat᷑. Iuc̃ dixit. Quigͦ dicit nat᷑am
dei. & substantiam dei. & id quod ds est posse
pollui. ligari. inquinari. a gente tenebrarũ.
non est anathemandꝰ: Felix dix̃. Ap̃sunde
Ap̃s non partem dei. non nat᷑am dei libauit.
s facturam quam fecit. inpeccatum caderitẽ
ꝑlibum arbitrium. suamiscdia lib̾auit. Cã
rem muindauit. quȩ pollui pot̾at. eam rem
libauit. quȩ captiuari pot̾at. eam rem sana¬
uit. que infirmari pot̾at. Modo autẽ de

Expanded text:
quia pars, quae se non mundauit ab coinquinaquia pars, quae se non mundauit ab coinquinatione gentis tenebrarum . et sic dicit Manichaeus, quia non sunt missi in regnum dei. hoc enim adseris tu, quia damnati sunt; sed Manichaeus hoc dicit, quia non damnati sunt, sed ad custodiam positi sunt illius gentis tenebrarum. - AUG. dixit: De ista parte tecum ago, quam dicis pollutam purgari: postea, si opus fuerit, de illa, quae figitur in globo eius. interim quae purgatur, polluta erat. FEL. dixit: Quae polluitur, et mundatur. AUG. dixit: Qui ergo dicit naturam dei et substantiam dei et id quod deus est, posse pollui, ligari, inquinari a gente tenebrarum, non est anathemandus ? FEL. dixit: Christus unde it: Christus non partem dei, non naturam dei liberauit, sed facturam, quam fecit, in peccatum cadentem per liberum arbitrium sua misericordia liberauit. eam rem mundauit, quae pollui poterat, eam rem liberauit, quae captiuari poterat, eam rem sanauit, quae infirmari poterat. modo autem de
Abbreviated transcription (Latin):
dicit comp̃hensam a tenebris. & ligatam ce pol¬
lutam. quod tu ipse scdm eugłin loquens. ñ
potuisti dicere. suerum dixisti. qͥa lux lucit
in tenebͥs. & tenebre cam non comp̃hendert̃.
Maniche ergo anathemãndus. qui dixit
qͥa lux tenebrata est in tenebris.: & tenebre eã
comp̃henderunt F elix dixit. S & qui pol¬
lurtur. & qui tenet᷑. libatur. & nos si polluti
sumꝰ mundam̃. Nuõ dixit. S hoc de dei na¬
tura ñ recte dr. s de illa que pollui potest rec¬
te dr. quia polluit᷑ & mundat᷑. De illa uͦ q̃
pollui non potest. uides cum quanto saclegio
dicat᷑. polluit᷑. & mundat᷑. maxime quia sic
dicitis quandam dei partem c̃ẽ pollutam.
ut ꝓptca liget᷑ ineternum globo tenebrarum.
quia non potuit mundari. Hoc qui ñ ana¬
themat. falsum paulo ante respondit. quia
omnis qͥdicit corruptibilem dm̃. anathemian¬
dus ẽ. Felix dix̃. Hoc quod dixit scĩtas tua.

Expanded text:
dicit conprehensam a tenebris et ligatam et poldicit conprehensam a tenebris et ligatam et pollutam : quod tu ipse secundum euangelium loquens non potuisti dicere ; sed uerum dixisti, quia lux lucet in tenebris et tenebrae eam non conprehenderunt. Manichaeus ergo anathemandus, qui dixit, quia lux tenebrata est in tenebris et tenebrae eam conprehenderunt,. FEL. dixit: Sed et qui polluitur et qui tenetur, liberatur; et nos si polluti sumus, mundamur. AUG. dixit: Sed hoc de dei natura non recte dicitur. sed de illa, quae pollui potest, recte dicitur, quia polluitur et mundatur; de illa uero, quae pollui non potest, uides cum quanto sacrilegio dicatur polluitur et mundatur\', maxime quia sic dicitis quandam dei partem esse pollutam, ut propterea ligetur in aeternum globo tenebrarum, quia non potuit mundari. hoc qui non anathemat, falsum paulo ante respondit, quia omnis, qui dicit corruptibilem deum, anathemandus est. FEL. dixit: Hoc, quod dixit sanctitas tua,
Abbreviated transcription (Latin):
Pars illa que mixta est genti tenebrarum de
deinat᷑a est. ande alia aliqua nat᷑a: Felix dr̃.
De dei. Nus̃ dixit. Quod de dei nat᷑a est. hoc
est quod ds est. an aliudquid quod non ẽ ds:
Felix dix̃. Ita est quod de deo ẽ. ds est. Scdm qͦd
& scͥptum est. lux luicet in denebͥs. & tenebre eã
ñ comp̃henderunt. Õs enim lumen est. & te¬
nebre m eoñ sunt. Aus̃ dix̃. Bene respondisti.
quia &e qͥeqͥd de dei nat᷑a est. ds est. & ds̃ lux ẽ.
& tenebre in eo non sunt. Et talis lux luxit in
teneb̾s. & tenebrȩ cam ñ comp̃benderunt. Ui¬
deamus gͦ utrum manicheus partem dei ñ
dicat comp̃hensam a tenebͥs. non etiã teneri
ligatam. non etiam maclatam & pollutam.
sic ut indigeat miscdia libatoris & purgato¬
ris. Si aut̃ hec dicit. scđm te etiam & scdm
ueras confessiones tuas. anathemandus est.
qͥa partem łi. & nat᷑am dei quod est ipse ds.

Expanded text:
Pars illa, quae mixta est genti tenebrarum, de Pars illa, quae mixta est genti tenebrarum, de dei natura est, an de alia aliqua natura? FEL. dixit: De dei. AUG. dixit: Quod de dei natura est, hoc est, quod deus est, an aliud quid. quod non est deus? FEL dixit: Ita est . quod de deo est. deus est, secundum quod et scriptum est: lux lucet in tenebris et tenebrae eam non conprehenderunt; deus enim lumen est et tenebrae in eo non sunt. AUG. dixit: Bene respondisti, quia et quicquid de dei natura est, deus est et deus lux est et tenebrae in eo non sunt; et talis lux luxit in tenebris et tenebrae eam non conprehenderunt. uideamus ergo, utrum Manichaeus partem dei non dicat conprehensam a tenebris, non etiam teneri ligatam, non etiam maculatam et pollutam, sic ut indigeat misericordia liberatoris et purgatoris. si autem haec dicit, secundum te etiam et secundum ueras confessiones tuas anathemandus est, quia partem dei et naturam dei, quod est ipse deus,
Abbreviated transcription (Latin):
an non: Felix dix̃. Qui dicit corruptibilem
dm̃. anathemandꝰ est. hoc mͥ obicis: Nuõ dĩ.
Hoc int̾rogo. F elix dixit. Corruptibilem de¬
um dicis. ñ autem hoc quod pͥmo dixisti. qͥa
partem suam dedit adũsariis: Aus̃ dixit.
Int̃im qͦd int̾rogo responde. Qui dicit cor¬
ruptibilem dm ẽẽ. anathemandus ẽ aut
non: Felix dix̃. Ualde Nus̃ dixit. Qͥ dicit
corruptibilem c̃ẽ nat᷑am &e substantiam dei.
anathemandꝰ est annon: Felix dixit. Non in¬
telleri qͥcd dixisti. Aus̃ dixit. Hoc dico. qͥd
omnis homo intelligit. qui non se fingit ñ
intelligere. Naturam & substantiam dei id
est illud ipsum qͥcqͥd est ds̃. qui dieit corrup¬
tibilem ẽẽ. anathemandꝰ est an ñ: Felix dix̃.
Etiamanathemandus. si ꝓbatum fu̾it ẽẽ uerũ.
Nuõ dixit. Nondum ł dixi quia manicheus
dicit corruptibilem nat᷑am dei. s hoc tͥ dixi.
quia quicunq hoc dicit anathemandus est.
ffelix dixit. Et ego respondi etiam. Aus̃ dix̃.

Expanded text:
it corruptibilem deum, anathemandus est . hoc mihi obicis? AUG. dixit: Hoc interrogo. FEL. dixit: Corruptibilem deum dicis, non autem quod primo dixisti, quia partem suam dedit aduersariis ? AUG. dixit: Interim quod interrogo responde: qui dicit corruptibilem deum esse, anathemandus est, an non? FEL. dixit: Ualde. AUG. dixit: Qui dicit corruptibilem esse naturam et substantiam dei, anathemandus est, an non ? FEL. dixit: Non intellexi, quod dixisti. AUG. dixit: Hoc dico, quod omnis homo intellegit, qui non se fingit non intellegere: naturam et substantiam dei, id est illud ipsum, quicquid est deus, qui dicit corruptibilem esse, anathemandus est, an non ? FEL. dixit: Etiam anathemandus est. si probatum fuerit esse uerum. AUG. dixit: Nondum tibi dixi. quia Manichaeus dicit corruptibilem naturam dei: sed hoc tibi dixi, quia quicumque hoc dicit, anathemandus est FEL. dixit: Et ego respondi: etiam. AUG. dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
tem ͭ ͤ temporariam s et̾̃nam referre de¬
bemus. ubi ctiam cauendꝰ est et̾nus int̾itus.
omnia sunt magna que dicimus:usq adeo¬
ut nec de ipsis pecuniariis reb uel adqui¬
rendis uel amittendis parua uideri debeag̃
quȩ doctor ȩccłiasticus dicit. siue sit illa mag¬
na siue parua pecunia.Neq enim parua ẽ
iusticia quam ꝓfecto & in parua pecunia cu-¬
stodire debemꝰ. dicente domino. Qui in mi-¬
nimofidelis est: & in magno fidelis est. Qͦd
gͦ minimum ẽ: minimum est. S in minimo
fidelem ẽẽ magnum est. Nam sicut ratioro¬
tunditatis. id est ut a puncto medio omnes
lineȩ pares in extrema ducant᷑. eadem est in
magno disco quȩ in nummulo exiguo. ita
ubi parua iuste gerunt᷑. non minuit᷑ iusticiȩ
magnitudo. De iudiciis deniq scłaribus qͥ¬
bus utiq nisi pęcumariis cum loqueret᷑ apłs:
audet quisquam ur̃m inquit aduersus al¬
terum negocium habens iudicari ab iniquis

Expanded text:
tem, nec temporariam, sed aeternam referre detem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia sunt magna quae dicimus; usqut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecuniariis? cum loqueretur Apostolus: Audet quisquam vestrum, inquit, adversus alterum habens negotium, judicari ab iniquis,
Abbreviated transcription (Latin):
enim tͥa. id est ut doceat. ut delectet. ut flec¬
tat: etiam illa tͥa uidet᷑ ꝑtinere uoluisse:
idem ipse romani auetor eloquii. cum iti¬
dem dixit. Is erit gͥ eoquens qui ut doceat¬
potuerit parua summisse. modica temꝑate.
illa etiam tͥa & sic explicaret unam candem¬
ꝙ sententiam dicens. Is eric gͥ eloquens. qui
ut doceat pot̾it parua summisse. ut delectet
modica temꝑate: ut flectat. magna grandit̃
in caus is forensib posset ostende. non autem
In illis enim ea parua dicunt᷑. ubi de rebus
pecuniariis iudicandum est. Ea magna.
ubi de sauite ac de capite hominum. Ca tͦi
ubi nicħ hoꝵ iudicandum ẽ. mcħq agitur:
ut agat siue decernat s tantum modo ut de¬
lectet᷑ auditor: int̃ utrunq quas media & ob
hoc modica hoc est moderata dixertint. Mo¬
dicis enim. modꝰ nomen imposuuit. Nam mo¬
cdica ꝓ paruis abustue ñ ꝓpͥe dicimꝰ. In istis
aut̃ nr̃is qnͣdoquidem omnta. maxime q̃

Expanded text:
enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flecenim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica temperate, illa etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens. Is erit igitur eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate; ut flectat, magna granditer in causis forensibus posset ostendere; non autem In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerdicis enim modis nomen posuit; nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae
Abbreviated transcription (Latin):
Ilnde & ipsi timotheo idem dicit apłs loqͦns
utiq ad discipłm doctor. Tu aut̃ ꝑseuera in
his que didicisti & credita sunt tͥ: sciens a qͦ
didiceris. Sicut enim corporis medicam̃ta
quȩ hominib ab hominib adhibent᷑. non¬
nisi eis ꝓsunt quib ds oꝑat᷑ salutem. qui ce
sine illis mederi potest. cum sine ipso illa non
possint. & tamen adhibent᷑. & si hoc officiose
tatur: ita &e adium̃ta doct̾ne tunc ꝓsunt
anime adhibita ꝑhominem. cum ds oꝑat᷑
ut ꝓsint: qui potuit eugłm dare homini.
etiam ñ ab hominib neq ꝑ hominem. Oͥ¬
gͦ intitur dicendo ꝑsuade quod bonum est
nichil illoꝵ trium sꝑnens. ut scilicet doceat.
ut delectet. ut flcctat: oret.atq agat. ut quẽ¬
admodum sup̃diximꝰ intelligent̃. libenter.
obedient̃ audiat᷑. Od cum apte & conue¬
nient̃ facit non imꝑit᷑ eloquens dici potest.
&e si ñ eum sequat᷑ aucditoris assensus. Ad hec

Expanded text:
Unde et ipsi Timotheo idem dicit apostolus, loquens Unde et ipsi Timotheo idem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris . Sicut enim corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibentur, nonnisi eis prosunt quibus Deus operatur salutem, qui et sine illis mederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose tatur: ita et adjumenta doctrinae tunc prosunt animae adhibita per hominem, cum Deus operatur ut prosint, qui potuit Evangelium dare homini, etiam non ab hominibus, neque per hominem. go nititur dicendo persuadere quod bonum est, nihil horum trium spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes redarguere: Ibi enim dicit. Tu uͦ
loquere. quȩ decet sanam doctͥnam. senes
sobrios ẽẽ. Et quȩ sequunt᷑. Ior a illud. Hec
loquere &e exortare. & increꝑa cum omni
imꝑio. Nemo te contemnat. Admone illo
pͥncipib ce potestatib subditos ẽẽ &cet̃a. Oet
gͦ putamus. nunquid contͣ se ipsum sentit a¬
postolus. quicum dicat doctores oꝑatione fi¬
eri sp̃s sancti. ipse ulis p̾cepit. quidae quem¬
admodum doceant. anintelligendum est¬
& hominum officia ipsosc̃õsp̃u largiente in
docendis etiam ipsis doctorib ñ debe cessare:
Et tam̃ neq qui plantat ẽ aliquid neq qui
rigat: s ds qui incrementtumdat. Unde ipsis
quoq minuists scĩs hominib uel etiam sanctiᷤ
anglis oꝑantib nemo recte discit q̃ ꝑtinent
aduiuendum cum deo: nisi fiat a deo doci.¬
bilis deo. Cui dictt᷑ in psalmo. Doce me ut¬
faciam uoluntatem tciam. qm̃ tũ es ds m̃s.

Expanded text:
dicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero dicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, senes sobrios esse , et quae sequuntur. Ibi et illud: Haec loquere, et exhortare, et increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat . Admone illos principibus et potestatibus subditos esse , etc. Quid ergo putamus? Numquid contra seipsum sentit Apostolus, qui cum dicat doctores operatione fieri Spiritus sancti, ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me facere voluntatem tuam, quoniam tu es Deus meus .
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o: cur non ce in eis qui tradunt discentib
cere. nec orandum ẽẽ nobis. quia dñs ait:
scit enim pat̃ ũr quid uobis necessarium
sit pͥusquam petat᷑ ab eo. Aut apłm paulũ
timotheo &e titonon debuisse p̾ciꝑe. quid
uel quemadmodum p̾cipent aliis. quas
tres apłicas epłas ante ocłos hab̃e debet.
Nonne in pͥma add timotheum legit᷑. annun¬
cia hec &e doce: Que aut̃ si nt. supͣdictum
ẽ. nonne ibi est seniorem ne increpaueris.
s obsecra ut patrem: Nonne in scda ei dr.
formam habe uerboꝵs sanoꝵs quȩ ame aucli¬
sti: Nonne ibi ei dr. satis age te ipsum ꝓbabilẽ
oparium exibens deo non erubescentem. ueri
tatis u̾bum recte tractantem: Ibi est & illud
p̾dica u̾bum. insta oportune. importune. argue.¬
hortare. obsecra. increpa inomĩ longanimita¬
te &edoct᷑na. Itemq ad titum: nonne dicit
ep̃m iurta doctͥnam fidelis t̾ibi ꝑseuerantem
eẽ ddeb̾e. ut potens sit indoct̾na sana. ce contͣ.¬

Expanded text:
Christo, cur non et in eis qui tradunt discentibusChristo, cur non et in eis qui tradunt discentibuscere nec orandum esse nobis quod Dominus ait. Scit Pater vester quid vobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo . Sive autem Timotheo et Tito non debuisse praecipere quid, vel quemadmodum praeciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas ante oculos habere debet, Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secunda ei dicitur: Formam habe verborum sanorum, quae a me audisti ? Nonne ibi ei dicitur: Satis age, teipsum probabilem operarium exhibens Deo, non erubescentem, verbum veritatis recte tractantem ? Ibi est et illud: Praedica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni longanimitate et doctrina . Itemque ad Titum, nonne dicit episcopum juxta doctrinam fidelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contra
Abbreviated transcription (Latin):
sit orator antequam dictor. Ipsa hora iam
ut eructet quod biberit. uel qͦdimpleuerit
fundat. Cum enim de unaquaq re que
scđm fidem dilectionemq tractanda est
multa sint que dicant᷑. & multi mod qͥbus
dicant᷑ ab eis qͥ hec sciunt: qͥs nouit quid ad
p̃sens tempꝰ uel nob̃ dicere uel ꝑnos expediat
audiri. nisi qui corda omnium uidet : Et
quis faciet ut quod oportet & quemadmodũ
oportet dicat᷑. a nobis. nis incuius manꝰ st̃ &
nos &e sermones nr̃i: Ac ꝑ hoc discat quidem
omnia que docenda sunt. qui &e nos se uu¬
lt ce docere. facultatemq dicench ut decet
uirum eccliasticum comparet. ad horamu̾
ipsiꝰ dictionis. illud potiꝰ bone menti cogitet
conuenire quod dñs ait. Nolite cogitare
quomodo aut quid loquamini. Dabitur
enim uob̃ in illa hora quid loquamini. N
enimuos estis qui loquimini: s sp̃s patris
uͣri qui loquitar inuobis. Si gͦ loquitur
in eis sp̃s sanctꝰ qui ꝑsequentib tradunt᷑ ꝓ

Expanded text:
sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam ut eructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet, et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illaenim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . Si ergo loquitur in eis Spiritus sanctus qui persequentibus traduntur pro
Abbreviated transcription (Latin):
cillime implet̾. Ait gͦ quodam loco. Petamꝰ
hanc sedem. dant secessum uicina secreta.
ub dum erratici palmitum lapsꝰ pendulis
nexib ꝑharundines bauilas repunt: uittam
porticum frondea tecta fecerunt. Non dicunt᷑
ista nis mirabilit̾ affluentissima fecundita¬
te facundiȩ: ẜ ꝓ fcisione nuia grauitati dis¬
plicent. Qituͦ hec amant. ꝓfecto eos quiñ
ita dicunt. s castigatꝰi eloquunt᷑. ñ posse ita
eloqui ecistimant. ñ iudicio ista uitare. Qã¬
ꝓpt̃ iste uir sc̃s ce posse se oftendit. sic dicere.
quia dixit alictibi: & nolle. qm̃ postmodũ
iusta & sca & bona dicit. neq enim alta de¬
bet dicere. agit gͦ qͣntum potest cum ista
dicit. ut intelligent. ut libent̃. ut obȩdi¬
enter audiat᷑: & hec se posse si potuerit. &
in quantum potuerit. pietate magis oratio¬
num quam oratoꝵs facultate non dubitet.
Ut orando ꝓse ac ꝓillis quos est allocuturꝰ

Expanded text:
cillime impletur. Ait ergo quodam loco: Petamus cillime impletur. Ait ergo quodam loco: Petamus hanc sedem: dant secessum vicina secreta; ubi dum erratici palmitum lapsus pendulis nexibus per arundines bajulas repunt, viteam porticum frondea tecta fecerunt . Non dicuntur ista nisi mirabiliter affluentissima fecunditate facundiae, sed profusione nimia gravitati displicent. Qui vero haec amant, profecto eos qui non ita dicunt, sed castigatius eloquuntur, non posse ita eloqui existimant, non judicio ista devitare. Quapropter iste vir sanctus et posse se ostendit sic dicere, quia dixit alicubi, et nolle, quoniam postmodum et justa et sancta et bona dicit, neque enim alia debet dicere; agit ergo quantum potest cum ista dicit, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur: et haec se posse, si potuerit, et in quantum potuerit, pietate magis orationum, quam oratorum facultate non dubitet; ut orando pro se, ac pro illis quos est allocuturus,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. & plebs dei diligat sic. absit a nobis
inquam tanta dementia. Nam qͥd faciemꝰ
infut᷑um: ce certe minꝰ intelligant᷑. minꝰ pla¬
ceant. minꝰ moueant quȩ dicunt᷑. uera tam̃
dicant᷑ &e iusta: non iniqua libent̃ audiant᷑.
Qͦdutiq ñ fieret: nis suauit̃ dicerentur.
Inpopło autem graui. de qͦdictum est deoin
popło graui laudabote: nec illasuauitas
delectabilis est. qua ñ quidem iniqͣ dicunt᷑.
s exigua ce fragilia bona spumeo u̾boꝵ am¬
bitu ornant᷑: quali nec magna atq stabilia
decent̃ &e gratut᷑ ornarent᷑. Est tale aliquid
in epła beatissimi cypͥani. quod ideo puto ł
accidisse uł consulto factum ẽẽ: ut sciret᷑ a
postĩs. quam linguam doctrine xp̃ianȩ sa¬
nitas abista redundantia reuocauerit. &¬
ad eloquentiam gratiorem modestioremq
restrinxerit: qualis in eiꝰ consequentibus
litt̃is secure amat᷑. religiose appecit᷑. s diff¬

Expanded text:
tibus, et plebs Dei diligat sic. Absit a nobis, tibus, et plebs Dei diligat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid faciemus in futurum? Et certe minus intelligantur, minus placeant, minus moveant quae dicuntur; verumtamen dicantur; et justa, non iniqua libenter audiantur: quod utique non fieret, nisi suaviter dicerentur. 31. In populo autem gravi, de quo dictum est Deo, In populo gravi laudabo te , nec illa suavitas delectabilis est, qua non quidem iniqua dicuntur, sed exigua et fragilia bona spumeo verborum ambitu ornantur, quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. Est tale aliquid in epistola beatissimi Cypriani, quod ideo puto vel accidisse, vel consulto factum esse, ut sciretur a posteris, quam linguam doctrinae christianae sanitas ab ista redundantia revocaverit, et ad eloquentiam graviorem modestioremque restrinxerit; qualis in ejus consequentibus litteris secure amatur, religiose appetitur, sed diffi
Abbreviated transcription (Latin):
quando suadet aliqͥd quod agendum est:
non solum docere ut instruat. & delectare
ut teneat: uerum etiam flectire ut uincat.
Ille qͥppe iam remanet ad consensionem
flectendꝰ eloquentiȩ granditate: in quoid ñ
egit usq ad eiꝰ confessionem demonstrata
ueritas. adiuncta etiam suauitate dictionis.
hominib: ut non solum ñ facienda. uerum
etiam fugienda ac detestanda tot &e tanta
mala atq turpia. quȩ malis & turpib di¬
sertissime ꝑsuasa sunt:non ut eis consentiat
s sola delectationis gr̃a lectitent᷑. Aũtat aut̃
ds ab eccłia sua. quod de synagoga itdeoꝵ
iheremias ꝓpħa commemorat dicens. Pa-¬
uor ce borrenda facta st̃ suꝑ t̾ram . łphȩ pro¬
phetabant iniqua: & sacerdotes plausum
sic. Et̃ quid facietis in futurum : Deloquen¬
tia tanto t̾ribilior. qͣnto purior. Et quantoso¬
lidior: tanto uehementior. Ouere securis
concidens petras. Huic enim rei simile esse
a nobis ut sacerdotes plaudant iniqua dicen¬

Expanded text:
quando suadet aliquid quod agendum est, quando suadet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat. Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae granditate, in quo id non egit usque ad ejus confessionem demonstrata veritas, adjuncta etiam suavitate dictionis. hominibus, ut non solum non facienda, verum etiam fugienda ac detestanda tot et tanta mala atque turpia, quae malis et turpibus disertissime persuasa sunt, non ut eis consentiatur, sed sola delectationis gratia, lectitentur. Avertat autem Deus ab Ecclesia sua quod de synagoga Judaeorum Jeremias propheta commemorat dicens: Pavor et horrenda facta sunt super terram: Prophetae prophetabant iniqua, et sacerdotes plausum sic. Et quid facietis in futurum ? O eloquentia tanto terribilior, quanto purior; et quanto solidior, tanto vehementior! O vere securis concidens petras! huic enim rei simile esse a nobis, ut sacerdotes plaudant iniqua dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim delectant qͥa falsa sunt: s qͥa
falsa ẽẽ uerum ẽ. Delectat & dictio: qua boc
fastidientib non placet ueritas. si alio qͦc̃q
modos si eo mͦ dicat᷑ ut placeat &e sermo di-¬
centis: datꝰ est in eloquentia ñ paruus etiã
delectationi locꝰ. Quȩ tam̃ addita non suffi¬
cit duris: quos nec intellexisse nec docentis
elocutione delectatos c̃ẽ ꝓfuerit. Qͥd enm
hec duo conferunt homini. qui & conficet᷑
uerum. & collaudat eloquium. nec incli.¬
nat assensum. ꝓpt̃ quem solum cum aliqͥd
suadet᷑. reb quȩ dicunt᷑ inuigilat dicentis
intentio: Si enĩ talia docent᷑ que credere
uł nosse sufficiat: nich est aliud eis consenti¬
re. nisi confit̾iuera ẽẽ. Cum uͦ id docct᷑ qͦd
agendum ẽ. & ideo docet᷑ ut agat᷑: frustra
ꝑsuadet᷑ ucrum c̃ẽ quod dicitur. frustra
placet modus ipse quo d̾r. si nonita dicit᷑ ut
agat᷑. Oportet gͥ eloquentem eccłiasticum

Expanded text:
Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse verum est, delectat et dictio qua hoc fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse profuerit. Quid enim haec duo conferunt homini, qui et confitetur verum, et collaudat eloquium, nec inclinat assensum, propter quem solum, cum aliquid suadetur, rebus quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consentire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra persuadetur verum esse quod dicitur, frustra placet modus ipse quo dicitur, si non ita discitur ut agatur. Oportet igitur eloquentem ecclesiasticum,
Abbreviated transcription (Latin):
docendisunt quam mouendi. Et fortassere.¬
bus ipsis cognitis. ita mouebunt᷑: ut eos non
opꝰ sit maiorib eloquentiȩ uirib iã moueri.
Oͦd tam̃ cum optis ẽ faciendum est. Tunc
aut̃ optis est: quando cum scierint qͥd agen¬
dum sit. non agunt. Ac ꝑ hoc docere neces¬
sitatis est.Lossunt enim homines &e agere &
ñ agere quod sciunt. Qͥs aut̃ dixerit cos age¬
re debe quod nesciunt: Et ideo flectere ne¬
cessitatis non est: qͥa non semꝑ opꝰ est. si tm̃
docenti uel etiam delectanti consentit au¬
ut ce doceat᷑ & delectet᷑ : & non assentiatur.
Qͥd autem illa duoꝓderunt. si desit hoc
tercium: s neq delectare necessitatis est qͣn¬
doquidem cum docendo uera monstrant̃.
quod ad officium docendi ꝑtinet. ñ eloquio a¬
gitur neq hoc atcendit᷑. ut uel ipsa uel ipsũ
manifestata delectant. Unde plerunq delec¬
tant etiam falsa. patefacta atq conuicta.

Expanded text:
docendi sunt quam movendi. Et fortasse redocendi sunt quam movendi. Et fortasse rebus ipsis cognitis ita movebuntur, ut eos non opus sit majoribus eloquentiae viribus jam moveri. Quod tamen cum opus est, faciendum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit auut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docendi pertinet, non eloquio agitur, neque hoc attenditur, ut vel ipsa vel ipsum manifestata delectant. Unde plerumque delectant etiam falsa patefacta atque convicta.
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse intelligit: ñdum illi dixisse pu¬
tandus ẽ. a qͦ intellectꝰ non ẽ. Si uͦ intellect᷑
est: quocunq modo dixerit. dixit. Quod
si etiam delectare utilt eum eui dicit. aut
flectere: non quocunq mͦ dixerit faciet. s
int̾est qͦmͦ dicat ut faciat. Sicut est autem
ut teneat᷑ ad audiendum delectandus audi¬
tor:. ita flectendus ut moueat᷑ ad agendum.
Et sic̃ delectat᷑ si suauit̃ loqueris: ita flectit᷑.
si amet quod polliceris: timeat quod mina¬
ris.oderit quod arguis: quod commendas
amplectat᷑. quod dolendum exaggeras dole¬
at: cum quid lȩtandum p̾dicas. gaudeat. Ali¬
sereatur eoꝵ qͦs miserandos ante ocłos dicen¬
do constituis: fugiat eos qͦs cauendos t̾rendo
ꝓponis. &e quicquid aliud grandi eloquen¬
tia fieri potest. ad commouendos animos
audidors non quid agendum sit ut sciant.
s ut agant quod agendum ẽẽ iam sciunt.
Sautem adhuc hoc nesciunt: prius itaq

Expanded text:
quod ipse intelligit, nondum illi dixisse puquod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit. Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc nesciunt, prius utique
Abbreviated transcription (Latin):
ti fuerint: ipsa delectabilit̃ ueritate pascunt᷑.
Bonoꝵ ꝙ ingenioꝵ insignis ẽ indoles. in u̾b̃
uerum amare ñ uerba. Qͥdenim prodest
claiuis aurea si aꝑtre quod uolumꝰ non pot̃.
aut quid obest lignea. si hoc potest. quando
nichil querimus nisi patere quod clausũ
est: S qm̃ int̾ se habent. non nullam simi¬
litudinem uescentes atq discentes: ꝓpt̾ fasti¬
dia plurimoꝵ. etiam ipsa sine quib non potest¬
uiui. alimenta condienda sunt. Dixit gͦ qͥdã¬
eloquens. & uerum dixit: ita dicere debere e¬
loquentem. ut doceat. ut delectet. ut flectat.
Deinde addidit docere necessitatis est: delec¬
tare suauitatis. flectere uictoriȩ. Hoꝵ tͥum
necessitas: in reb est constituta quas discimus.
Reliqua duomn modo qͦ dicimus dicendi. Qͥ
ergo dicit. cum docere uult: quam dui non
intelligit᷑. nondum se existimet dixisse quod
uult. ei quem uult docere. Qͥa & si dixit

Expanded text:
ti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur: ti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur: bonorumque ingeniorum insignis est indoles, in verbis verum amare, non verba. Quid enim prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest? quando nihil quaerimus nisi patere quod clausum est. Sed quoniam inter se habent nonnullam similitudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa sine quibus vivi non potest, alimenta condienda sunt. CAPUT eloquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectare suavitatis, flectere victoriae Cicero, dnecessitas, in rebus est constituta quas dicimus; reliqua duo, in modo quo dicimus. Qui ergo dicit cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum se existimet dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit
Abbreviated transcription (Latin):
iocundȩ legi. uerum abhis etiam quib iam
nota sunt. neq adhuc illa de memoria dele¬
uit obliuio. ñ sine iocunditate relegi. uel ab
ittͥsq libent̃ audiri. Quȩ aut̃ qͥsq iam obli¬
tus est: cum commonet᷑ docet᷑. S de modo
delectandi nunc ñ ago: de mͦ qͦ docendi suñ
qui discere desiderant loquor. Is est autem
optimꝰ: quofit. ut qui audit uerum audiat.
& quod audit intelligat. Ad quem finem
cum uentum fuerit: nicħ tunc ampliꝰ de ip¬
sa re tanquam diutiꝰ docenda laborandũ c̃.
s forte de comm̃danda ut in corde figatur.
Quod si faciendum uidebit᷑: ita modeste fa¬
ciendum est. ne ꝑueniat᷑ ad tedium. Ersus
do. ñ ut libeat quod horrebat: aut ut fiat qͦd
pigebat. s ut appareat quod latebat. Qͦd
tamen si fiat insuauit̃. ad paucos quidem
studiosissimos suus ꝑuenit fructꝰ qͥ ea qͦ dis¬
cenda sunt quamuis abiecte inculteq di¬
cantur scire desiderant. quod cum adep¬

Expanded text:
jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit oblivio, non sine jucunditate relegi, vel ab utrisque libenter audiri. Quae autem quisque jam oblitus est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste faciendum est, ne perveniatur ad taedium. CAPUT non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adep
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ intellexerit. nec moris ẽ nec decoris.
Ac ꝑhoc debet maxime tacenti subuenire cu¬
ra dicentis. Solet autem motu suo significa¬
re utrum intellexerit. cognoscendi auida
multitudo. Qd donec significet: u̾sandũ ẽ
qͦd agit᷑ multimoda uarietate dicendi. Qͦd
inpotestate non habent: qui p̾parata & ad
u̾bum memorit̃ retenta ꝓnunciant. Mox au¬
tem ut intellectum ẽẽ constiterit: aut sermo
finiendus. aut in alia transeundum est. Sic̃
enim gratꝰ est. qui cognoscenda enubilat: sie
onerosus. qui cognita inculcat. eis dũtaxat.
quoꝵ tota expectatio indissoluenda eorum
que pandunt᷑ difficultate pendebat. Nam
delcctandi gr̃a etiam nota dicunt᷑. ubi non
ipsa. s modus quo dicunt᷑ attendit᷑. Quod
si ce ipse iam notꝰ est. atq auditorib placet pe¬
ne nicħ interest. utrum is qui dicit dictor an
lector sit. Solent enim &e ea quȩ commode scͥp¬
ta sunt: ñ solum abeis qͥb pͥmitꝰ innotescuñ

Expanded text:
quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexerit cognoscendi avida multitudo: quod donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate dicendi; quod in potestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubi non ipsa, sed modus quo dicuntur attenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ossum potiꝰ quam os dicere. ne ista syllaba ñ
ab eo quod sunt ora s ab eo quod sunt ossa in¬
telligatur. ubi afrȩ aures de correptione uo¬
calium uł ꝓductione ñ iudicant: Quid
enim ꝓdest locutionis integͥtas. quam non
sequit᷑ intellectꝰ audientis. cum loquendi
ommino nulla sit causa si qͦd loquimur ñ
intelligĩ ꝓpt̾ qͦs ut intelligant loquimur:
cere. id magis eliget. Si aut̃ non potest. siue
qͥa non sunt. siue qͥa inp̃senti ñ occurrunt:
utet etiam ũbis minus integͥs. dum tamen
resipsa doceat᷑ atq discat᷑ integre. Et hoc qͥ¬
dem ñ solum in collocutionib siue fiant
cum aliquouno. siue cum plurib: uerum
etiam & multomagis in poplis quando ser¬
mo ꝓmit᷑ ut intelligat᷑ instandum est: qͥa
in collocutionib ẽ cuiq int̾rogandi potestas.
ubi aut̃ om̃s tacent ut audiat᷑ unꝰ. & in eum
intentiora conu̾̃tunt. ibiut requirat quisq

Expanded text:
ossum potius quam os dicere, ne ista syllaba non ossum potius quam os dicere, ne ista syllaba non ab eo quod sunt ossa, sed ab eo quod sunt ora intelligatur, ubi Afrae aures de correptione vocalium vel productione non judicant? Quid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audientis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intelligant loquimur? cere, id magis eliget: si autem non potest, sive quia non sunt, sive quia in praesentia non occurrunt, utetur etiam verbis minus integris, dum tamen res ipsa doceatur atque discatur integre. 25. Et hoc quidem non solum in collocutionibus, sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus; verum etiam multo magis in populis quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas: ubi autem omnes tacent ut audiatur unus, et in eum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque