comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ curis implicitꝰ. Reg̃sso:. resnũciat᷑.
Mandat ille continuo. ut ouis ouili
restituatur. Ita multis u̾bis ultro
cttroq habitis. mulier monast̾io red¬
ditur. s ñ multo pꝰ. abscessu pontifi¬
cis aucupato. abripitur. Tunc in delin¬
q̃ntem ex cõmuni catio ꝓmulgatur:
ita ut nullus ciuium cum eo colloqͥ:
nullus conuiuari auderet. Quã ille
imiuriam paruipensans. in p̃dia iuris
sui. longe abiit: ñ ut p̃cepto faueret:
s ut arbitum fugeret: ibi. cum ex com¬
municata sua uitam tͣnsigens. homo
pastus. in lecto decumbẽt.: conuenert̃
undiꝙ compatote. ut extremȩ bene¬
dictioni beatiuiri cõmunlcarent.
Solus ille uenire ñ p̾sumens. subor¬
nauit aliquos. qui ꝓ se loquerentur.
E ius nom̃ auditũ pͥmo pontifex ge¬
mitu excepit: in de subiecit u̾ba. U̾ba
ipsa. dicturus sũ. Si miser ille. male¬
dictam mulierem deseruerit: sit ab¬
solutꝰ. si ꝑstiterit.⁊ postiori anno. hac

Expanded text:
riae curis implicitus; regresso res nunciatur: riae curis implicitus; regresso res nunciatur: mandat ille continuo ut ovis ovili restituatur; ita, multis verbis ultro citroque habitis, mulier monasterio redditur; sed non multo post, abscessu pontificis aucupato, abripitur. Tunc in delinquentem excommunicatio promulgatur, ita ut nullus civium cum eo colloqui, nullus convivari auderet: quam ille injuriam parvi pensans, 288 in praedia juris sui longe abiit, non ut praeceptum foveret, sed ut arbitrium fugeret; ubi cum excommunicata sua vitam transigens, homo pastus in lecto decumberet, convenerunt undique compatriotae ut extremae benedictioni beati viri communicarent; solus ille venire non praesumens, subornavit aliquos qui pro se loquerentur. Ejus nomen auditum primo pontifex gemitu excepit, inde subjecit verba; verba ipsa dicturus sum. « Si miser ille maledictam mulierem deseruerit, sit absolutus; si perstiterit, posteriori anno hac
Abbreviated transcription (Latin):
cationis stigmate inurere: sine ꝑsona¬
rum acceptione. Multa illiꝰ acta con¬
stant̾. accole p̃dicant: quoꝵ unũ. pro
suscepti oꝑis breuitate lector ꝑcur¬
ret. In monastĩo scĩmonalium urb
illiꝰ erat uirgo quedam: q̃ illic magis
parentũ officio. qm̃ bonȩ uite studio
adoleuerat. Hec :⁊ speciei lenocinio:⁊
dulci ad om̃s alloquio: amatores in¬
uitabat. S cum cet̾i. uel timore dei.
uel ꝓ infamia scłi. cupiditates suas
cohiberent: unꝰ. quẽ opũ congeries.
⁊ alta ꝓgenies. in ꝓt̾uiam accend̾ant:
abrupit. qd̃ legis. quod iusticiȩ. pu¬
ellȩ uirginal expugnare ausꝰ. Abdu¬
ctamq domũ: in loco iuste coniugis
habuit. Transiit multum tempꝰ. m
abbatissȩ p̃cib:. in ꝓpinquoꝵ ad moni¬
tionib: netam fedo facinori assuesce¬
ret. Ille surdis aurib ãmonentes tͣnsi¬
ens: uelut pelagi rupes immotare¬
sistit. At cũ forte antistes aberat cu¬

Expanded text:
cationis stigmate inurere, sine personacationis stigmate inurere, sine personarum acceptione. Multa illius acta constanter accolae praedicant, quorum unum pro suscepti operis brevitate lector percurret. In monasterio sanctimonialium urbis illius erat virgo quaedam, quae illic magis parentum officio, quam bonae vitae studio, adoleverat: haec et speciei lenocinio, et dulci ad omnes colloquio, amatores invitabat; sed cum caeteri vel timore Dei, vel pro infamia seculi, cupiditates suas cohiberent, unus, quem opum congeries et alta progenies in proterviam accenderant, abrupit quod legis, quod justitiae, puellae virginal expugnare ausus, abductamque domum loco justae conjugis habuit. Transiit multum tempus in abbatissae precibus, in propinquorum admonitionibus, ne tam foedo facinori assuesceret: ille surdis auribus admonentes transiens, velut pelagi rupes immota resistit. Ac tum forte antistes aberat, cu
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣm ciuitate fuit ep̃c quidam p̃clarꝰ
religione. qͣmuis t᷑pis corpore. Cuiꝰ u¬
num miracłm. qd̾ moriens p̃dixit re¬
feram: sipͥus dixero qͣm insolitus casꝰ.
eũ in tanto culmine fastigau̾it. Imꝑa¬
tor t̾re illiꝰ. dñica illa q̃ uocatur qua¬
dragesima. uenatum ꝑgens: solꝰ ad
oram siluȩ deuenit. omnib comitib̧
disꝑsis: iuxta quã. habebat eccłiam
ille pb̃r agrestis: deformis sane: et
pene portñtum nat᷑e. Imꝑator. mili¬
tem se m̃titus. supplicit̾ missam ro¬
gat. Ille confestim paret. Imꝑator in¬
dos socordiam pueri familiaris in¬
crepitans. respexit: ⁊ concitacioriuo¬
ce. quasi cogitanti imꝑatori respon¬
deret dix̃. Ipse fecit nos : mon ipsi
nos. Quo dicto. reꝑculsus imꝑator.
ꝓphicũ uirum estimans: in uitum
et renitentem. sullimauit in archi¬
ep̃m. Qd̃ tam̃ semel susceptum. dig¬
nis morib hon estauit: Beneagentes
blande appellare: imꝓbos ex cõmuni¬

Expanded text:
inquam, civitate fuit episcopus quidam, praeclarus inquam, civitate fuit episcopus quidam, praeclarus religione quamvis turpis corpore, cujus unum miraculum, quod moriens praedixit, referam; si prius dixero, quam insolitus casus eum in tanto culmine fastigaverit. Imperator terrae illius, Dominica illa quae vocatur Quinquagesima, venatum pergens, solus ad oram sylvae devenit, omnibus comitibus dispersis, juxta quam habebat ecclesiam ille presbyter agrestis, deformis sane, et pene portentum naturae. Imperator, militem se mentitus, suppliciter missam rogat; ille confestim parat: alter indos, socordiam pueri familiaris increpitans, respexit, et concitatiori voce, quasi cogitanti imperatori responderet, dixit: « Ipse fecit nos, et non ipsi nos. » Quo dicto 287 repercussus imperator, propheticum virum aestimans, invitum et renitentem sublimavit in archiepiscopum: quod tamen semel susceptum dignis moribus honestavit; bene agentes blande appellare, improbos excommuni
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cecidit suꝑ nos: frigꝰ. nec calor. nec
fames. nec sitis. nec lassitudo nos affe¬
cit. In dum̃ta nͨ calciam̃ta nr̃a attri¬
uimꝰ. s qͣi uecordes cantitabamꝰ. Pri¬
mum. ad genua. mox. ad femoratre
dimersi sumꝰ. fabrica tecti. aliqñ nu¬
tu dei. suꝑ nos erigebatur: ut pluui¬
as arceret. Tandem euoluto anno her¬
bertus ciuitatis coloniensis ep̃c. a no¬
do. quo manus nr̃e ligabant᷑: nos ab¬
soluit: ⁊ ante altare sc̃i magni recon
tinuo efflauit. Ceq̾: continuis tͥbs dieb
⁊ noctib dormuimꝰ. Aliqui postea
obierunt. ⁊ miracłis coruscant: cet̾.
penam suam. tremore m̃broꝵ ꝓdunt.
Date sunt nobis he litt̾e a domno ꝑe¬
gͥno. beati herberti successore: anno.d.
incarnationis.m.xiii.¬
n hac urbe. que olimagͥppa.a.iii. agrip¬
pa. gen̾o augusti dicta: postea atraia¬
no imꝑatore colonia denominata est.
quod ibi in imꝑium allectꝰ. collonias ci¬
uium romanoꝵ eo deduxerit: In hac

Expanded text:
non cecidit super nos; frigus, non calor, nec non cecidit super nos; frigus, non calor, nec fames, nec sitis, nec lassitudo nos affecit; indumenta nec calceamenta nostra attrivimus; sed quasi vecordes cantitabamus. Primum ad genua, mox ad femora, terrae dimersi sumus. Fabrica tecti aliquando nutu Dei super nos erigebatur, ut pluvias arceret. Tandem, evoluto anno, Herbertus, civitatis Coloniensis episcopus, a nodo quo manus nostrae ligabantur nos absolvit, et ante altare sancti Magni reconctinuo efflavit, caeteri continuis tribus diebus et noctibus dormivimus; aliqui postea obierunt et miraculis coruscant, caeteri poenam suam tremore membrorum produnt. » Datae sunt nobis hae litterae a domino Peregrino, beati Herberti successore, anno Dominicae incarnationis min hac urbe quae, olim Agrippina ab Agrippa genero Augusti dicta, postea a Trajano imperatore Colonia denominata est, quod in imperium allectus, colonias civium Romanorum eo deduxerit;--in hac,
Abbreviated transcription (Latin):
apposuero. Simul et ꝓpiꝰ uͦ uidebitur:
qͣmsi meis texuissem litt̾is. Pret̾e̾a ñ
si uellem celare quod in me factum ẽ
diuinũ indicium: m̃broꝵ meoꝵ tre¬
mor ꝓderet. Qd̃. quẽadmodũ factum
sit referam: ut omnib in notescat. qͣn¬
tasit penainobedientie. Eramꝰ ad iugi¬
lias natalis dnĩ. in uilla quadam saxo¬
niȩnomine: ubi erat eccłia
magni martyris. Presbit᷑. nomine
rołtus. missam pͥmã inchoau̾at. Ego
tilenas sclares ꝑstrepens ita sacerdo¬
temimpediebam: ut ipsa u̾ba nr̃a in¬
t̃sacro sancta missaꝵ sollemnia reso¬
naret. Qͦ circa mandato nobis ut ta¬
ceremꝰ :⁊ neglecto: imp̃catꝰ ẽ dicens.
Placeat deo:⁊ scõ magno: ut ita can¬
tantes ꝑmaneatis usq ad annũ. U̾ba.
pondꝰ habuerunt. filius prb̃i. ioħes.
sororem suam. nob̃cũ cantantẽ. ꝑ bra-¬
chium arripuit. statuq illud a cor¬
pore auulsit. s gutta sangͥnis ñ exiit.
Ipsa quoꝙ toto anno nobisc̃ ꝑman¬
sit: choros ducens. et cantans. Pluuia

Expanded text:
apposuero; simul et propius vero videbitur quam si meis texuissem literis. Praeterea non si vellem celare quod in me factum est divinum judicium, membrorum meorum tremor proderet; quod quemadmodum factum sit referam, ut omnibus innotescat quanta sit poena inobedientiae. Eramus, ad vigilias Natalis Domini, in villa quadam Saxoniae ubi erat ecclesia Magni martyris: presbyter, nomine Robertus, missam primam inchoaverat. Ego tilenas seculares perstrepens, ita sacerdotem impediebam ut ipsa verba nostra intra sacrosancta missarum solemnia resonarent. Quocirca, mandato nobis ut taceremus et neglecto, imprecatus est, dicens: « Placeat Deo et sancto Magno ut ita cantantes permaneatis usque ad annum! » Verba pondus habuerunt. Filius presbyteri Joannis sororem suam nobiscum cantantem per brachium arripuit, statimque illud a corpore avulsit, sed gutta sanguinis non exiit. Ipsa quoque toto anno nobiscum permansit choros ducens, et cantans: pluvia
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. pꝰ bñdictionem eccłiasticã. illa mi¬
st̾ĩa eẽ u̾m corpꝰ ⁊ sanguinẽ saluatoris:
adducti ⁊ uet̾i eccłiȩ auctoritate: et
multis nouit̾ ostñsis miracłis. Qua¬
le fuit. qd̾ beatus g̾gorius exhibuit
romȩ. Quale. qd̾ paschasius narrat
contigisse alemanniȩ. pb̃rm plegil¬
dum. uisibilit̾ spẽm p̾ueri in altari
contͤctasse: et pꝰ libata oscła. in paniᷤ
similitudinẽ conu̾sum: eccłiastico
more sumpsisse. Quod arrogantica¬
uillatione ferunt berengariũ car¬
ꝑe solitum: et dicere. Speciosa c̾te
pax nebulonisut curoris p̃buerat
basium. ⁊ dentium inferret exitiũ.
Quale. de pusione iudaico: qui in ec¬
dȩ ing̾ssꝰ: uidit puerũ in ara mem¬
bratim discerpi: ⁊ uiritim ppło di¬
uidi. Id. cum innocentia puerili. parẽ¬
tib ꝓ uero assereret᷑: in rogum de¬
trusum. uͥ occluso ostio estuabat in¬
cendium: multisq horis. sine iactu
respondit. Illa pulchra femina. quã

Expanded text:
mus, post benedictionem ecclesiasticam, illa mymus, post benedictionem ecclesiasticam, illa mysteria esse verum corpus et sanguinem Salvatoris; adducti et veteris ecclesiae auctoritate, et multis noviter ostensis miraculis. Quale fuit illud quod beatus Gregorius exhibuit Romae. Quale quod Paschasius narrat contigisse Alamanniae: presbyterum Plegildum visibiliter speciem pueri in altare contrectasse, 466 et, post libata oscula, in panis similitudinem conversum ecclesiastico more sumpsisse: quod arroganti cavillatione ferunt Berengarium carpere solitum, et dicere, « Speciosa certe pax nebulonis, ut, cui oris praebuerat basium, dentium inferret exitium. » Quale de pusione Judaico; quod, in ecde ingressus, vidit puerum in ara membratim discerpi, et viritim populo dividi. Id cum innocentia puerili parentibus pro vero assereret, in rogum detrusum ubi occluso ostio aestuabat incendium, multis post horis sine jacturrespondit, « Illa pulchra foemina quam
Abbreviated transcription (Latin):
tiam correx̃it: om̃s quos ex totis t̾ris
depͣuauerat. ꝯu̾tere nequiuit. Ad eopeᷤᷤ¬
simũ ẽ. alios exemplo uel u̾bo. abono
infirmare: qr fortassis. pecc̃m te gͣua¬
bit alienum: cũ deletum fuerit tuũ.
Qd̾. ep̃m carnotensem furbtum. quẽ
diũ mat̾ mania olim egrotum. lacte
mamillaꝵ suaꝵ uisa fuerat sanare: p̃di¬
xisse aiunt. Nam cũ in extremis positũ.
multi uisitarent. et edium capacitas.
uix confluentib sufficẽt: ille. int̾ op¬
positas cat̾uas. ocło longe rimatꝰ berẽ¬
garium. nisu quo ualuit. expellend̃
censuit. Stestatꝰ. iminanem demonẽ.
ꝓpt̾ eum consistere: multosꝙ ad eũ
seqñdum. blandiente manu ⁊ ilice
anhelitu corrumꝑe. Eͥn ⁊ipse. die e.¬
yiphanioꝵ moriens: gemituq ꝓ due¬
to recordatꝰ qͦt miseros qͦndam. ad ole¬
scens. pͥmo erroris calore. secta sua infe¬
cerit: hodie inqͥt in die apparttionis
ut timeo. ad penam. Nos sane credi¬

Expanded text:
tiam correxerit, omnes quos ex totis terris tiam correxerit, omnes quos ex totis terris depravaverat convertere nequivit; adeo pessimum est alios exemplo vel verbo a bono infirmare, quia fortassis peccatum te gravabit alienum, cum deletum fuerit tuum. Quod episcopum Carnotensem Fulbertum, quem Domini mater Maria olim aegrotum lacte mammillarum suarum visa fuerat sanare, praedixisse aiunt: nam cum in extremis positum multi visitarent, et aedium capacitas vix confluentibus sufficeret, ille inter oppositas catervas oculo longe rimatus, Berengarium nisu quo valuit expellendum censuit, protestatus immanem daemonem propter eum consistere, multosque ad eum sequendum blandiente manu et illice anhelitu corrumpere; quin et ipse die Epiphaniorum moriens, gemituque producto recordatus quot miseros quondam adolescens primo erroris calore secta sua infecerit, « Hodie, » inquit, « in die apparitionis ut timeo, ad poenam. » § 286. Nos sane credi
Abbreviated transcription (Latin):
Queꝙ uagabatur. ⁊ pene reliq̃rat orbem:
Inclusit saero pectore iusticiam:
Utr sacer a puero: qui qͣntum p̃minet orbi.
Famatam famȩ p̃minet ipse suȩ:
Fama minor m̃itis. cũ totũ ꝑuolet orbem÷
Cum semꝑ crescat: ñ erit ȩqua tamen:
U ir pius. atq gͣuis : ur. sic in ut roꝙ modestꝰ.
U t liuor neutro rod̾e possit eumz
Luor eũ deflet. quẽ carpserat antea. nec tam
Carpsit:⁊ odit eum: quã mͦ laudat amat.
Q uã pͥus ex uita: tamnince ex morte gemisct.
L querit᷑. celes huiꝰ abisse dies :
Uir u̾ȩ sapiens: i parte beatꝰ ab omni:
Qui celos. anima lcorpore ditat humũ.
Post obitũ. uiuã secũ. secum reqͥescam:
Nec fiat melior sors mea sorte sua.
ideas in his u̾sib: quod laudis ex¬
cesserit modum. ep̃s. S sic se ostentat
eloq̃ntia tali gestu ꝓcedit aureus lepos:
eomͦ purpureos flores fundit facundia di¬
ues. Berengariꝰ plane. qͣmuis ipse sent̃n¬

Expanded text:
» Quaeque vagabatur, et pene reliquerat orbem, » Quaeque vagabatur, et pene reliquerat orbem, Inclusit sacro pectore Justitiam. Vir sacer a puero, qui quantum praeminet orbi Fama, tam famae praeminet ipse suae. Fama, minor meritis, cum totum pervolet orbem, Cum semper crescat, non erit aequa tamen. Vir pius atque gravis; vir sic in utroque modestus, Ut Livor neutro rodere possit eum. Livor enim deflet quem carpserat antea; nec tam Carpsit et odit eum, quam modo laudat, amat. Quam prius ex vita, tam nunc ex morte gemiscit, Et queritur celeres hujus abisse dies. Vir vere sapiens, et parte beatus ab omni; Qui coelos anima, corpore ditat humum. Post obitum vivam secum, secum requiescam, Nec fiat melior sors mea sorte sua. § 285. Videas in his versibus quod laudis excesserit modum episcopus; sed sic se ostentat 465 eloquentia, tali gestu procedit aureus lepos, eo modo Purpureos flores fundit facundia dives. Berengarius, plane quamvis ipse senten
Abbreviated transcription (Latin):
Q uo minor ẽ. qͥs qͥs maximꝰ ẽ. hominũ:
Cui sensꝰ peꝑit: partos seruauit honores:
Cui pauꝑ potior diuite iusq. lucro:
Cui nec desidiam. nec luxum res dedit ampla:
Nec tumidũ fecit multus ⁊ altꝰ honos.
Qui. nec ad argentũ nec ad aurũ lumina flex̃
Sed doluit. qͦtiens cui daret ħ. aberat.
Qͥ ñ cessauit in opum fulcire ruinas:
Donec inops. dando. pauꝑ ⁊ ipse fuit.
Cuiꝰ cura. sequi nat᷑am᷑legib uti:
Lm̃tem. uiciis: or a negare dolis
Uirtutes opib uerũ p̃ponere falso:
Nil uacuũ sensu dicere. uel facere:
Led̾e nec q̃nqͣm : cunctis ꝓ desse fauorem:
Ipopulare lucrũ pelłe. m̃te. manu.
Cui uestis. textura rudisꝰ cui ñ fuit unqͣm.
Añ sitim potus: nec cib. añ famem.
Quẽ. pudor hospitiũ statuit sͥͥ qͣmq libido.
Incestos suꝑat: tam suꝑauit eam.
Quẽ. nat᷑a parens c̃ mundo ꝯtulit in qͥt
Degen̾ant alii: nascit᷑ ille michi.

Expanded text:
Quo minor est quisquis, maximus est hominum. Quo minor est quisquis, maximus est hominum. Cui sensus peperit, partos servavit honores; Cui potior pauper divite, jusque lucro. Cui nec desidiam nec luxum res dedit ampla, Nec tumidum fecit multus et altus honos. 464 Qui nec ad argentum nec ad aurum lumina flexit; Sed doluit quotiens, cui daret haec, aberat. Qui non cessavit inopum fulcire ruinas, Donec, inops dando, pauper et ipse fuit. Cujus cura sequi naturam, legibus uti, Et mentem vitiis, ora negare dolis; Virtutes opibus, verum praeponere falso; Nil vacuum sensu dicere vel facere; Laedere nec quenquam, cunctis prodesse; favorem Et populare lucrum pellere mente, manu. Cui vestis textura rudis; cui non fuit unquam Ante sitim potus, nec cibus ante famem. Quem Pudor hospitium statuit sibi; quamque Libido Incestos superat, tam superavit eam. Quem Natura parens cum mundo contulit, inquit « Degenerant alii, nascitur iste mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
eum laudat cenomannensis pontifex
hildebtus. in pͥmis u̾sificator eximius:
cuiꝰ u̾ba ꝓpt̾ea inserui. ⁊ ut p̾dicabilis
ep̃i affectum. in magistrum ostendam.
Simul ⁊ doctͥna eius erit exemplopo¬
steris. ꝗͣ qͦm uiui debeat instituit:
si fortasse metas uerȩ laudis amorem
citatus transilient.
Quem m̾ miratur. semp mirabitur oibis.
Iue berengariꝰ ñ obiturus obit.
Q uẽ sacre fidei fastigia sũma tenentem.
Iani qͥnta dies abstulit: ausa ne fas.
Illa dies damnosa dies. ⁊ ꝑfidamundo:
Qua dolorn rerum sũma ruina fuit.
Qua. statꝰ eccłie: qua spes qͣ gła cleri:
Q ua cultor uiris iure ruente fuit.
Quicqͥd philososi. qͥcqͥd cetinere poete:
Ingenio cessit eloqͥo q suo.
Sanctior ⁊ maior sap̃ia maiꝰ adorta:
Impleuit sacrũ pectꝰ.:⁊ ora. deo.
Pectꝰ eam uoluit: uor ꝓtulit. actio ꝓmpsit:
Singła factori sic studuere suo:
Uir sacer: ⁊ sapiens: cui nom̃ crescit inhoras:

Expanded text:
eum laudat Cenomanensis pontifex eum laudat Cenomanensis pontifex Hildebertus, in primis versificator eximius; cujus verba propterea inserui, ut praedicabilis episcopi affectum in magistrum ostendam, simul et doctrina ejus erit exemplo posteris quo quomodo vivi debeat instituit, etsi fortasse metas verae laudis amore incitatus transilierit. Quem modo miratur, semper mirabitur orbis, Ille Berengarius non obiturus obit. Quem, sacrae fidei fastigia summa tenentem, Jam quinta dies abstulit, ausa nefas. Illa dies damnosa dies, et perfida mundo, Qua dolor et rerum summa ruina fuit; Qua status ecclesiae, qua spes, qua gloria cleri, Qua cultor juris, jure ruente, ruit. Quicquid philosophi, quicquid cecinere poetae, Ingenio cessit eloquioque suo. Sanctior et major sapientia, majus adorta, Implevit sacrum pectus et ora Deo. Pectus eum voluit, vox protulit, actio prompsit, Singula Factori sic studuere suo. Vir sacer et sapiens, cui nomen crescit in horas;
Abbreviated transcription (Latin):
depulit. S cum pꝰ obitum eius. uirꝰ he¬
reseos. diu insinib qͦꝵdam nebulonũ
cõfotumat̾m erumꝑet: hildibrandꝰ
cum archidiaconꝰ eẽt turonis. mox
papa rome.adunatis concilus. conuc¬
tum ad doginatis sui anathema ꝯpu¬
lit.⁊ quȩ scͥpta. locis suis. qui desid̾at.
inuenier. Responderunt ei. libris. lan
pͥmũ calorẽ iuuentutis. aliqꝵ hesum
defensione infamau̾it: euo aust̾iore. ita
resipuit: ut sine retͣctatione. a quibdã
sc̃s habeatur: innum̾is bonis. maximȩ¬
ꝙ humilitate. et helemosins. appro¬
batus. Largaꝵ possessionum disꝑtien
do. dñs. ⁊ ñ abscondendo ⁊ adorando fa¬
mulus. femineȩ uenustatis adeo parcꝰ:
ut nullam conspectui suo pateretur
admittiꝰ ne formam uideretur deli¬
basse ocło: quã ñ pruriebat animo.
Ñ asꝑnari pauꝑ em: ñ adulari diuitẽ.
Scd̾m nat᷑am uiu̾e: hñs uictũ et uesti¬
tum. iuxta apłm hiscontentꝰ eẽ. Uñ

Expanded text:
depulit; sed cum post obitum ejus virus haedepulit; sed cum post obitum ejus virus haereseos, diu in sinibus quorundam nebulonum confotum, iterum erumperet, Hildebrandus cum archidiaconus esset Turonis, mox papa Romae, adunatis conciliis, convictum ad dogmatis sui anathema compulit; quae scripta suis locis, qui desiderat, inveniet. Responderunt ei libris Lanfrprimum calorem juventutis aliquarum haeresium defensione infamaverit, aevo austeriore ita resipuit ut sine retractatione a quibusdam sanctus habeatur, innumeris bonis; maximeque humilitate et eleemosynis, approbatus; largarum possessionum dispertiendo 463 dominus, non abscondendo et adorando famulus; foemineae venustatis adeo parcus, ut nullam conspectui suo pateretur admitti, ne formam videretur delibasse oculo quam non pruriebat animo. Non aspernari pauperem, non adulari divitem; secundum naturam vivere; habens victum et vestitum, juxta apostolum, his contentus esse. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
obseqͥis pat̾ni corporis int̾eẽ. Porro in
disꝑtienda pecunia. nec segnis nec par¬
cus: omnem illum thesaurũ. Winto¬
niȩ totis annis regni accumulatũ. ab
archanis sacrariis eruit in lucem: mo¬
nasteriis. aurum eccłiis agg̾stib. soli¬
dos. u argentiluni cuiꝙ pago. centũ
libras uiritim egenis diuidendas. lar¬
gitus. Patͥs ⁊̃ memoriam.ingenti con¬
gerie argenti ⁊ auri. cum gẽmaꝵ lu¬
ceconspicuȩ adornauit: de berengario.
uit hoc tpr̃e berengariꝰ turonen¬
sis. heresiarcha: qui panenriuinũ
in altari apposita. pꝰ consecrationẽ sacer¬
dotis. uerum ⁊ substantiale corpꝰ dñi. sic̃
tebat omnis gallia. eius doctͥna: ꝑe
genos scolares. quos ipse cotidiana
stipe sollicitabat. disseminata.Unde.
soliditati catholicȩ timens. sc̃ȩ memo¬
riȩ leo papa: uercellis. contͣ eum in¬
stituto concilio. ⁊ tenebras nebulosi er¬
roris. eugłicoꝵ testimonioꝵ fulgure

Expanded text:
obsequiis paterni corporis interesse. Porro, in obsequiis paterni corporis interesse. Porro, in dispertienda pecunia nec segnis nec parcus, omnem illum thesaurum Wintoniae totis annis regni cumulatum ab arcanis sacrariis eruit in lucem; monasteriis aurum, ecclesiis agrestibus solidos quinque argenti, unicuique pago centum libras viritim egenis dividendas, largitus. Patris etiam 462 memoriam ingenti congerie argenti et auri, cum gemmarum luce, conspicue adornavit. DE BERENGARIO. § 284. Fuit hoc tempore Berengarius, Turonensis haeresiarcha, qui panem et vinum in altari apposita, post consecrationem sacerdotis, verum et substantiale corpus Domini sitebat omnis Gallia ejus doctrina, per egenos scholares quos ipse quotidiana stipe sollicitabat disseminata. Unde soliditati catholicae timens, sanctae memoriae Leo papa, Vercellis contra eum instituto concilio, tenebras nebulosi erroris evangelicorum testimoniorum fulgure
Abbreviated transcription (Latin):
efferati. mox ab aldefonso rege gal¬
liciȩ ad sua redire coacti: ĩ urbib
ꝗͣs olim tenuerant inuiti cessere.
gna freqñtia ordinatoꝵ. laicoꝵ pail¬
ca: humi traditum : uarietatis hu¬
mane tc̃ fuit uidere miseriam: qd
hõ ille totiꝰ olim europe honor. anẽ¬
cessoꝵ ꝙ suoꝵ omniũ potentior: sedem
et̾nȩ reqͥetionis. sine calumnia impe¬
trare ñ potuit. Namq miles qͥdam.
ad cuiꝰ patͥmoniũ locus ille ꝑtinuerat:
clara contestans uoce rapinam. sepul¬
turam inhibuit: dicens auito iure
solum suum eẽ: nec illum in loco quẽ
uiolenter inuasãt. pausare debere.
Quo circa. uolente filio henrico. qͥ solꝰ
exlib̾is aderat.⁊ centum librȩ argenti.
litigatori ꝑsolutȩ: audacem calumni¬
am compescuere. Nam tc̃ rob̾tus pͥmo¬
genitꝰ: infrãcia. contͣ patͥam bellabat.
uilłmꝰ añqͣm planȩ pat̾ exspiraret
angliam enauigau̾at: utilius duceis.
suis in post̾um ꝯmodum ꝓspicẽ: qͣm

Expanded text:
efferati mox ab Aldefonso rege Galefferati mox ab Aldefonso rege Galliciae ad sua redire coacti, etiam urbibus quas olim tenuerant inviti cessere. gna frequentia ordinatorum, laicorum pauca, humi traditum. Varietatis humanae tunc fuit videre miseriam, quod homo ille totius olim Europae honor, antecessorumque suorum omnium potentior, sedem aeternae requiescionis sine calumnia impetrare non potuit: namque miles quidam, ad cujus patrimonium locus ille pertinuerat, clara contestans voce rapinam, sepulturam inhibuit, dicens, Avito jure solum suum esse, nec illum in loco quem violenter invaserat pausare debere. Quocirca volente Henrico filio, qui solus ex liberis aderat, centum librae argenti litigatori persolutae audacem calumniam compescuere: nam tunc Robertus primogenitus in Francia contra patriam bellabat; Willelmus, antequam plane pater exspiraret, Angliam enavigaverat, utilius ducens suis in posterum commodis prospicere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ruptam fossam sonipes tͣnsiens. int̾ra¬
nea sessoris diruꝑit: quod in anterio¬
ri parte selle uent̾ ꝓtub̾abat. hoc do¬
lore affectus: receptui sius cecinit. Roto¬
magum ꝙ reu̾sus: crescente in dies i¬
commodo. lecto excipit᷑. Consulti me¬
dici: inspectione urinȩ: certam mor.¬
tem p̃dixere. Quo audito: q̃rimonia
domũ repleuit: qd̃ eum p̃occuparet
mors: enĩdationem uitȩ iam dudũ
meditantem. Resumpto animo. quę
xp̃iani funt. ex secutꝰ ẽ: in confessioni
⁊ uiatico. Normaniã. inuitꝰ ⁊ coactꝰ ro¬
bertoł angliam. Will̃mo: possessiones
mat̾nas. henrico delegauit. Uinctos
suos om̃s educi: ⁊ solui: thesauros effer¬
ryet eccłiis disꝑgi p̃cepit. Certum nu¬
merum pecuniȩ: ad reꝑationẽ ec¬
desiȩ nuꝑ crematȩ ipse indix̃. Ordi¬
natis gͦ bene reb.uiiͦi. idꝰ septembris
Mͦ. lxxͦx. uii. Ille fuit annꝰ. qͦ enuto
ẽ: quo.sarraceni hyspani. in xp̃ianos

Expanded text:
praeruptam fossam sonipes transiliens interapraeruptam fossam sonipes transiliens interanea sessoris ruperit, quod in anteriori parte sellae venter protuberabat. Hoc dolore affectus receptui suis cecinit; Rotomagumque reversus, crescente indies incommodo, lecto excipitur. Consulti medici inspectione urinae certam mortem praedixere. Quo audito querimonia domum replevit, quod eum praeoccuparet mors emendationem vitae jamdudum meditantem. Resumpto animo, quae Christiani sunt executus est in confessione et viatico. Normanniam invitus et coactus Roberto, Angliam Willelmo, possessiones maternas Henrico delegavit. Vinctos suos omnes educi et solvi, thesauros efferri et ecclesiis dispergi, praecepit. Certum numerum pecuniae ad reparationem ecclesiae nuper crematae ipse indixit. Ordinatis ergo bene rebus, octavo idus Septembris mo septimo. Ille fuit annus quo Cnuto est; quo Sarraceni Hispani in Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
dorem dei ꝓnuncians. qd̾ soleret. ex
industria. talia sacram̃ta facere: q̃
ipso hiatu oris t̾rificum qͥddam aui¬
¶ditoꝵ m̃tib insonarent. Nec multo
pꝰ. augusto m̃se declinante. qͣn segetes
in agͥs. ⁊ botri inuineis: ⁊ poma in ui¬
ridariis copiam sui uolentib faciũt:
ex̾citu coacto. franciam infestꝰ ing̾di¬
tur. Omnia ꝓt̾it: cuncta ppłat᷑. Nicħ
erat. qd̾ furentis animũ mitigaret:
ut in iuriã insolent̾ acceptã multoꝵ dis¬
pendio ulcisceretur. Postremome¬
dantũ oppidum. imectis ignib cre¬
mauit. Combusta illic eccłia sc̃e ma¬
riȩ: reclusa una ustulata: q̃ speleũ
suũ. nec in tali necessitate desẽndũ
putauit: fortunȩ om̃s ciuiũ pessũ¬
datȩ. Qͦ successu exhilaratus. dum
suos audacius incitat. ut igni adici¬
ant pabula: ꝓpius flaminas suecendes.
foci calore.⁊⁊ autunnalis estꝰ in ȩqualia¬
te. morbum nactꝰ ẽ. Dicũt quidam q̃d

Expanded text:
dorem Dei » pronuncians, quod soleret ex dorem Dei » pronuncians, quod soleret ex industria talia sacramenta facere quae ipso hiatu oris terrificum quiddam auditorum mentibus insonarent. § 282. Nec multo post, Augusto mense declinante, quando et segetes in agris, et botri in vineis, et poma in viridariis, copiam sui volentibus 460 faciunt, exercitu coacto, Franciam infestus ingreditur. Omnia proterit, cuncta populatur; nihil erat quod furentis animum mitigaret, ut injuriam insolenter acceptam multorum dispendio ulcisceretur. Postremo Medantum civitatem injectis ignibus cremavit, combusta illic ecclesia sanctae Mariae; reclusa una ustulata, quae spelaeum suum nec in tali necessitate deserendum putavit; fortunae omnes civium pessundatae. Quo successu exhilaratus, dum suos audacius incitat ut igni adjiciant pabula, propius flammas succedens, foci calore et autumnalis aestus inaequalitate morbum nactus est. Dicunt quidam quod
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ. hic aliquid excusationis. qd̾
afferam: nͥ qd̾ quidam dixit. Neceẽ
ẽ. ut multos timeat: quẽ multi ti¬
ment. Nam ille ꝓtimore inimicoꝵ.
ꝓuincias suas. pecunias emungebat.
qua. impetus eoꝵ łtardaret ł etiam
ꝓpelłet: ꝑsepe ut fit in reb huma¬
nis. uirib qͥssatis. fidem hostilem p̃mio
pign̾atus. Regnat adhuc ⁊ m dies au¬
getur huiꝰce dedecoris calamitas: et ut
uillȩ ⁊eccłie pensionib supponant᷑. Et
ne hoc quidem. ꝑpetua exactoꝵ fide:
s quic̃ꝙ plꝰ obtułit. statim pactis irritis
pͥorib. palmam habeat.
bitans. contͣctis inimicitiis cũ rege frã¬
coꝵ: aliqͣntisꝑ se continuit. Cuiꝰ abu¬
tens patientia philippꝰ. fertur dixisse.
Rex angliȩ iacet rotomagi: more ab¬
solutaꝵ partu feminaꝵ. cubile fouers.
Iocatꝰ in eius uentrem: quẽ potione
alleuiarat. Quo ꝑstrictꝰ conuicio: res¬
pondit. Cum ad missam pꝰ partum
iero: centum milia candelarum ei
libabo. Talia ꝑ resurrectionẽ ⁊ splen¬

Expanded text:
Non est hic aliquid aliud excusationis quod afferam, nisi quod quidam dixit, « Necesse est ut multos timeat, quem multi timent. » Nam ille, pro timore inimicorum, provincias suas pecunia emungebat, qua impetus eorum vel tardaret vel etiam propelleret, persaepe ut fit in rebus humanis viribus cassatis, fidem hostilem praemio pigneratus: regnat adhuc et in dies augetur hujusce dedecoris calamitas, ut et villae et ecclesiae pensionibus supponantur; et ne hoc quidem perpetua exactorum fide, sed quicunque plus obtulerit, statim, pactis irritis prioribus, palmam habeat. bitans, contractis inimicitiis cum rege Francorum, aliquantisper se continuit; cujus abutens patientia, Philippus fertur dixisse, « Rex Angliae jacet Rotomagi, more absolutarum partu foeminarum cubile fovens, » jocatus in ejus ventrem quem potione alleviarat. Quo praestrictus convitio, respondit: « Cum ad missam post partum iero, centum millia candelas ei libabo; » talia « per resurrectionem et splen
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r comior. aut indulgendi facilior e¬
rat: ut qui aduen̾ant. largitatem eiꝰ
cum diuitiis conquadrare. ubiq genti¬
um iactitarent. Quẽ morem ꝯuiuan¬
di pͥmꝰ successor obstinatȩ tenuit: sedꝰ

Expanded text:
tempore comior aut indulgendi facilior etempore comior aut indulgendi facilior erat, ut qui, advenerat largitatem ejus cum divitiis conquadrare ubique gentium jactitarent. Quem morem convivandi primus successor obstinate tenuit, secundus
Abbreviated transcription (Latin):
ingentis in lac̾tis: ut magno sepe spec¬
taculo fuerit. qd̾ nemo eius arcũ tendet::
quẽ ipse admisso equo. pedib neruo ex¬
tento. sinuaret. Magnȩ dignitatis. se¬
dens et stans: qͣnqͣm obesitas uentͥs. nimiᷤ
ꝓtensa corpꝰ regium deformaret. Cõmo¬
de ualitudinis : ut qui nunqͣm aliquo
morbo ꝑicłoso. p̃t̾ in extremo decubu¬
erit. Exercitio nemoꝵ adeo deditus:
ut sicut p̃dixi multa milia eiectis habi¬
tatorib. siluescere iuberet: inquib a ce¬
teris negociis auocatus animum remit¬
teret. Conuiuia in p̃cipius festiuitati¬
b sumptuosa et magnifica inibat:
natale dni apud gloecestramt pascha.
apud wintoniã: pentecosten. ap̃ west¬
monast̾ium. agens quot annis: quibe
in anglia morari liceret. Om̃s eo cuiꝰ¬
cũq ꝓfessionis magnates. regiũ edic¬
tum accersiebat: ut ext̾arũ genti¬
um legati. sp̃em multitu dinis appa¬
ratũq deliciarum mirarẽt᷑. Nec ullo

Expanded text:
ingentis in lacertis, ut magno saepe specingentis in lacertis, ut magno saepe spectaculo fuerit quod nemo ejus arcum tenderet, quem ipse admisso equo pedibus nervo extento sinuaret; magnae dignitatis sedens et stans, quanquam obesitas ventris nimis protensa corpus regium deformaret; commodae valetudinis, ut qui nunquam aliquo morbo periculoso praeter in extremo decubuerit; exercitio nemorum adeo deditus, ut sicut praedixi multa millia ejectis habitatoribus silvescere juberet, in quibus, a caeteris negotiis avocatus, animum remitteret. Convivia in praecipuis festivitatibus sumptuosa et magnifica inibat; Natale Domini apud Gloecestram, Pascha apud Wintoniam, Pentecosten apud Westmonasterium agens quotannis quibus in Anglia morari liceret: omnes eo cujuscunque professionis magnates regium edictum accersiebat, ut exterarum gentium legati speciem multitudinis apparatumque deliciarum mirarentur. Nec ullo
Abbreviated transcription (Latin):
cti: quos ꝑ certa loca sublatis consciis
infodat : plenos auro molito. ẜ mor¬
tem frĩs. absolutusinepotiq wilłmo
adu̾satus: partem rob̃ti fouebat.S
tunc quoq male cedente fortuna:
extorris anglia. normannico nepoti.
⁊ep̃atui insistebat. Deinde eũ eodem
ierłimitanã uiã ing̾ssus: antiochiȩ.
ter ad amiciciam ãmisit: indiffe̾nt̾.
honorib extulit. Elemosine curam
hũit.tͣnsmarinis eccłis. multas pos¬
sessiones in anglia largitus. Nec ul¬
lum fere monasterium. p̃sertim in
normannia. ł eius. uł ducum munifi¬
centia ꝑtͣnsiit: ut anglica copia tenu¬
itas illoꝵ sustentaret᷑. Ita eius tp̃i. ul¬
tro citroq cenobialis grex excreuit:
monasteria surgebant. religione ue¬
tera: edificiis recentia. S hic auimad¬
u̾to musitationẽ dicentium: meluiᷤ
fuisse. ut antiqua in suostatu conser¬
uarent᷑: qͣm illis semimutilatis. de
facie fera: fronte capillis nuda. Roboriᷤ

Expanded text:
cti, quos per certa loca, sublatis consciis, cti, quos per certa loca, sublatis consciis, infoderat, plenos auro molito. Post mortem fratris absolutus, nepotique Willelmo adversatus, partem Roberti fovebat; sed tunc quoque male cedente fortuna, extorris Anglia, Normannico nepoti et episcopatui insistebat. Deinde cum eodem Ierosolymitanam viam ingressus, Antiochiae, ter ad amicitiam admisit, indifferenter honoribus extulit: eleemosynae curam habuit: transmarinis ecclesiis multas possessiones in Anglia largitus; nec ullum fere monasterium, praesertim in Normannia, vel ejus vel ducum munificentia pertransiit, ut Angliae copia tenuitas illorum sustentaretur. Ita ejus tempore ultro citroque coenobialis grex excrevit, monasteria surgebant religione vetera, aedificiis recentia. Sed hic animadverto mussitationem dicentium: Melius fuisse ut antiqua in suo statu conservarentur, quam, illis semimutilatis, de facie fera, fronte capillis nuda, roboris
Abbreviated transcription (Latin):
te patͥs obitum. ciudam herleuno de
comitis uilla. mediocriũ opũ uiro nu¬
pserat. Ex eo willmꝰ fr̃s habuit: rob̃tũ.
quẽ comitem moretonii fecit. crassi ⁊
ad ep̃ãtum baiocensem ꝓuer̃ comes:
comitem cantie. rex instituit. Callidio¬
ris pectoris ille. totiꝰ angliȩ uicedñs.
sub rege fuit. pꝰ necem uillmi. filgol
b̃ni. Itaq in aggãndis thesauris. mrꝰ
t̾gru̾sari: mnirȩ astutiȩ.: pene. papatił
romanum absens a ciuicib m̾catꝰ fu¬
erat: peras ꝑegͥnoꝵ epistolis ⁊ nũmis
infarciens. Cuiꝰ fut᷑ itin̾is opinione.
cum c̾tatim. ex toto regno. ad eummi¬
lites concurrerent. rex indigne fereis.
compedib irretiuit: p̃fatꝰ. ñ se hr̃e ba¬
iocarũ ep̃m. s comitem cantię p̃tendẽ
Cuentes eius. minis impulsi. tantã au¬
ri copiam ꝓdidere: ut nr̃i scłi estima¬
tionem suꝑaret fului cong̾ies metalli.
Deniq ⁊ cullei plures. e fluuiis extra¬

Expanded text:
te patris obitum, cuidam Herlewino de te patris obitum, cuidam Herlewino de Comitisvilla, mediocrium opum viro, nupserat. Ex eo Willelmus fratres habuit: Robertum, quem comitem Moritonii fecit, crassi et ad episcopatum Baiocensem provexit comes, 457 comitem Cantiae rex instituit. Callidioris pectoris ille totius Angliae vicedominus sub rege fuit, post necem Willelmi filii Osberni. Itaque in aggerandis thesauris mirus, tergiversari mirae astutiae, pene papatum Romanum absens a civibus mercatus fuerat; peras peregrinorum epistolis et nummis infarciens. Cujus futuri itineris opinione cum certatim ex toto regno ad eum milites concurrerent, rex indigne ferens, compedibus irretivit; praefatus non se Baiocarum episcopum, sed comitem Cantiae prendere. Clientes ejus, minis impulsi, tantam auri copiam prodidere, ut nostri seculi aestimationem superaret fulvi congeries metalli; denique et cullei plures e fluviis extra
Abbreviated transcription (Latin):
silua Willmꝰ filius eius. et nepos richar¬
dus. filius roberti comitis normanniȩ.
mortem offend̾int. seuero dei uidicio.
Ille sagitta pectus. iste arboris ramꝰcu
batissa. uiuit. Alt̾ã. constantia. comit
britannnȩ alano fergant. in conugi¬
um data: aust̾itate iusticie ꝓuincioᷤ¬
lesan mortifa̾m sͥ potionem exacuit.
T̃ cia adala. stepħi blesensis comitis ux¬
orłlaudate in scło potñtiȩ uirago. no¬
ut̾t ap̃ martenniacũ. scĩmonialis ha¬
bitum sumpsit. Duaꝵ nomina exe¬
derunt.Unius. quȩ haroldo ut diamꝰ
ꝓmissa⁊ infra mat᷑os ꝯiugio annosob¬
it: Ait̾ius. quȩ aldefonso galliciȩ regi.
ꝑ ñcios iurata: uͥgineam mortẽ im¬
petͣuit adeo. Reꝑtus. inde functȩ geni¬
ossa. olim niceȩ condita. sub extremo
uitȩ tpr̃e. ꝑ legatum tͣnsferebat. S ille
ꝓsꝑe rediens. audita morte ulłmi.
ap̃ apuliam resedit: sepultis ibi illus¬
tris uiri exuuiis. Matrem qͣntũ unit.
insigni indulgentia dignatꝰ ẽ: quȩ an¬

Expanded text:
silva Willelmus filius ejus, et nepos Ricardus filius Roberti comitis Normanniae, mortem offenderint; severo Dei judicio ille sagitta pectus, iste collum trajectubatissa, vivit; altera, Constantia, comiti Brittanniae Alano Fergant in conjugium data, austeritate justitiae provinciales in mortiferam 456 sibi potionem exacuit; tertia, Adala, Stephani Blesensis comitis uxor, laudatae in seculo potentiae virago, noviter apud Marcenniacum sanctimonialis habitum sumpsit. Duarum nomina exciderunt: unius, quae Haroldo  ut diximus promissa, infra maturos conjugii annos obiit; alterius, quae Aldefonso Galliciae regi per nuncios jurata, virgineam mortem impetravit a Deo. Repertus in defunctae geniossa, olim Niceae condita, sub extremo vitae tempore per legatum transferebat; sed ille prospere rediens, audita morte Willelmi, apud Apuliam resedit, sepultis ibi illustris viri exuviis. Matrem quantum vixit insigni indulgentia dignatus est; quae, an
Abbreviated transcription (Latin):
turam eccłiaꝵ ꝑ baccłm ⁊ anulũ do¬
nat: ⁊ sine suo arbitratu. papã electũ.
ñ legitimũ estimat: licet calixtꝰ. qͥ
auiditatem eggiȩ inhibuerit. Uerũ.
dehis plura me dicturũ. lector p̾sto¬
letur: cũ series narrationis expetie

Expanded text:
turam ecclesiarum per baculum et annulum doturam ecclesiarum per baculum et annulum donat, et sine suo arbitratu papam electum non legitimum aestimat; licet Calixtus, quaviditatem egregie inhibuerit. Verum de his plura me dicturum lector praestoletur, cum series narrationis expetie
Abbreviated transcription (Latin):
Sa qͥbdam asserit᷑ ab hostib uulnera¬
tus. ⁊ naufragio eiectꝰͦ: a qͥbdam di¬
citur. a ciuib in publico epulo int̾fec¬
tus. U̾itatis gͦ notitia labat in dubio:
licet neut̃ aoꝵ defuerit famȩ suȩ pa
cutus sum. miserabile ⁊ pene funestũ.
ꝑ qͥnquaginta annos alem annia in¬
gemuit imꝑium. Erat is neq ineru¬
ditus. neq ignauus: s fato qͦ dam ab
omnib ita impetitꝰ.⁊ ut rem religio¬
nis tractare sibi uideret᷑: qͥsqͥs in illũ
arma ꝓducẽt habebat filios duos:
conradũ ⁊⁊ henricũ. Prior nichil impi¬
um cont᷑ parentẽ ausus: subiugata
italia apud aretium. ciuitatẽ tusciȩ.
dies expleu̾at. Alt̾. patre aliqͣntulum
ab ext̾nis feriatũ. pͥmo eui tirocinio
aggͥssꝰ. cedere imꝑio compulit :
nec multo pꝰ. defunctum. imꝑialib infe¬
riis extulit. Uiuit adhuc eiusdem sen¬
tentiȩ ꝑtinacit̾ seqͣx. ꝓ qua. patremꝑ
sequendũ putau̾at. Nam et in uesti¬

Expanded text:
a quibusdam asseritur ab hostibus vulneratus, et naufragio 467 ejectus; a quibusdam dicitur a civibus in publico epulo interfectus. Veritatis ergo notitia labat in dubio, licet neuter eorum defuerit famae suae patcutus sum miserabile et pene funestum per quinquaginta annos Alamannia ingemuit imperium. Erat is neque ineruditus neque ignavus, sed fato quodam ab omnibus ita impetitus, ut rem religionis tractare sibi videretur quisquis in illum arma produceret. Habebat filios duos, Conradum et Henricum: prior nihil impium contra parentem ausus, subjugata Italia, apud Aretium civitatem Tusciae dies expleverat: alter patrem, aliquantulum ab externis feriatum, primo aevi tyrocinio aggressus, cedere imperio compulit; nec multo post, defunctum imperialibus inferiis extulit. Vivit adhuc, ejusdem sententiae pertinaciter sequax pro qua patrem persequendum putaverat: nam et investi
Abbreviated transcription (Latin):
a inuentum ẽ. sepulcrũ ualuen: qͥ
fuit haud degener arturis ex sorore
nepos. Regnauitꝙ in ea parte britan¬
niȩ: q̃ adhuc walueia uocatur. omiles.
uirtute nominatissimꝰ: s a fr̃e ⁊ ne¬
pote ẽgistii. de qͥb in pͥmo libro dixi.
regno expulsꝰ. ⁊pͥus. multo eoꝵ detͥm̃to.
exilium compensans suum: Cõmuni¬
cans m̾ito. laudi auuncłi: quod ruen¬
tis patͥe casum. in plures annos distu.¬
lint. S artoris sepulcrum nusꝗͣ. ui¬
situr: uñ antiqͥtas neniaꝵ adhuc eũ
uenturũ fabulat᷑. Cet̾m. alt̾ius bustũ

Expanded text:
 inventum est sepulchrum Walwen, qui fuit haud degener Arturis ex sorore nepos. Regnavit in ea parte Britanniae quae adhud Walweitha vocatur: miles virtute nominatissimus sed a fratre et nepote Hengistii, de quibus in primo libro dixi, regno expulsus, prius multo eorum detrimento exilium compensans suum; communicans merito laudi avunculi, quod ruentis patriae casum in plures annos distulerint. Sed Arturis sepulchrum nusquam visitur, unde antiquitas naeniarum adhuc eum venturum fabu
Abbreviated transcription (Latin):
ichardꝰ. magnammo
parenti. spem laudis alebat: puer
delicatꝰ. ⁊ ut id etatulȩ pusio: altum
qͥd spirans. S tantam pͥmeui floris
indolem: mors ac̾ba.cito depasta cor¬
rupit. Tradunt. ceruos in noua fore¬
sta terebrantem: tabidi aeris nebula.
pat̾ desertis uillis. subrutis eccłiis. ꝑ¬
.Xxͫx. et eo amplius miliaria. in saltꝰ et
lustra feraꝵ redeg̾at. Infando ꝓrsus

Expanded text:
icardus magnanimo parenti spem laudis 455 alebat, puer delicatus; ut id aetatulae pusio, altum quid spirans. Sed tantam primaevi floris indolem mors acerba cito depasta corrupit; tradunt cervos in Nova Foresta terebrantem, tpater, desertis villis, et subrutis ecclesiis, per 30 et eo amplius milliaria in saltus et lustra ferarum redegerat. Pro quo
Abbreviated transcription (Latin):
seb elemosinis. causis ꝙ audiendis. ⁊ iustis¬
s̾me det̾iminandis nsudabat. In quo ne¬
gocio tm̃ ⁊ ingenio ⁊ usu ex̾citatꝰ erat ite
cum ei qͥdam insimilitudine acitofel ꝓ
angło habitꝰ a cunctis. illud̾e temptauiss.
hui modi responsum comiuultu. blandis¬
simaq tiarce. s m̃te aliqͣntulum cõmota
responderet. O sapientissime anshelme.
sifas sinet. dice auderem. quia ñ recto
tramite incedis. Ex qua die idem uerz

Expanded text:
et elemosinis causisque audiendis et iustissime determinandis insudabat. In quo negotio tantum et ingenio et usu exercitatus erat, ut, cum ei quidam, in similitudine Achitofel pro angelo habitus a cunctis, illudere temptavisset, huiusmodi responsum comi vultu blandissimaque voce sed mente aliquantulum commota rependeret: 'O sapientissime Anshelme , si fas sineret, dicere anderem, quia tramite non recto incedis'. Ex qua die idem ver
Abbreviated transcription (Latin):
re: uix ingluuiem fauciũ. p̃ dulcedi¬
ne temꝑare ualebant. Cet̾a p̃ timore
incolarum abrasa: p̃ter aliqͣntos echi¬
opas ferruginea capilloꝵ lanugine
lȩ subiacet uallis. in qua hodieq silex
cernitur: quo ꝑcusso moyses musitan¬
ti ppło aquas infudit. Latex adhuc tam
uberi ⁊ p̃cipitiriuo influit: ut molen¬
dinoꝵ u̾tiginines impetu suo rotet.
Tum in decliui montis extat eccłia. in
honorem legiferi aaron edificata: uͥ
ipse mediante ⁊ cooꝑante fr̃e. serebat
cum deo collo quia. Ibi a p̃uiis uiarum
gnaris. qui ex sarracenis xp̃iani eẽnt.
ad discentes. in de usq ad babilonem ni¬
chilẽe nͥ ieunium solumr̃i omniũ bo¬
noꝵ indigum: rerosolimã reu̾si sunt:

Expanded text:
re, vix ingluviem faucium prae dulcedire, vix ingluviem faucium prae dulcedine temperare valebant. Caetera timore incolarum abrasa, praeter aliquantos Aethiopes, ferrugineam capillorum lanugine lae subjacet vallis in qua hodieque silex cernitur quo percusso 586 Moyses mussitanti populo aquas infudit: latex adhuc tam uberi et praecipiti rivo influit, ut molendinorum vertigines impetu suo rotet. Tum in declivi montis extat ecclesia, in honore legiferi Aaron aedificata; ubi ipse, mediante et cooperante fratre, serebat cum Deo alloquia. Ibi a praeviis, viarum guaris, qui ex Saracenis Christiani essent, addiscentes inde usque ad Babylonem nihil esse nisi jejunum solum et omnium bonorum indigum, Ierosolymam reversi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
patͥarcharum: abrahe.ysaac. iacob.⁊
tͥum matͦnarũ. sarre rebecce. liȩ. ocꝰ
ẽ in hebron: distans abierosolimis .xiii.
milib. Nam corpꝰ iosepͥiacet in neapoli:
quȩ olim sichem dicta ẽ:marmore
candido dectum: omnibq tͣnseunti¬
mausolea: s inferioꝵi gła. uenit gͦ
excitus in uallem. ubi olim ds sodo¬
mam et gomorram subu̾tit: celestemflã¬
mam in scelestos iaculatꝰ. Ibi lacus ꝑ xͦuiii.
milia diffundit᷑: nulliꝰ uiuentis capax
Pret̾ea tractatu adeo t̾ribilis. ut potan¬
tium ora torqueat: et gustu amaro
rictꝰ distendat. Uallis mons ꝓminet.
ꝑ loca scrobes salsas eructans: et quasi
congelato uitro totꝰ ꝑ luciꝰ. ubi colligi¬
tur quod quidam nitrum: quidam
salisgẽmam uocant. E uadentes gͦ la¬
cum. uenerunt ad uillam sane locu¬
pletissimã. ⁊ mellitis pomis q̃ dactiloᷤ
uocant fecundam: quoꝵ esu se infar¬
cientes: uix lacunas uentͥum impleue¬

Expanded text:
patriarcharum Abrahae, Isaac, et Jacob, et patriarcharum Abrahae, Isaac, et Jacob, et trium matronarum Sarae, Rebeccae, Liae; locus est in Hebron, distans ab Ierosolymis tredecim millibus: nam corpus Joseph jacet in Neapoli, quae olim Sichem dicta est, marmore candido tectum, omnibusque transeuntimausolea, sed inferiori gloria. Venit ergo exercitus in vallem ubi quondam Deus Sodomam et Gomorram subvertit, coelestem flammam in scelestos jaculatus. Ibi lacus per octodecim millia diffunditur, nullius viventis capax; praeterea tractatu adeo horribilis, ut potantium ora torqueat, et gustu amaro rictus distendat. Valli mons prominet, per loca scrobes salsas eructans, et quasi congelato vitro totus perlucidus; ubi colligitur quod quidam nitrum, quidam salis gemmam, vocant. Evadentes ergo lacum venerunt ad villam sane locupletissimam, et mellitis pomis quae dactylos dicunt foecundam; quorum esu se infarcientes vix lacunas ventrium imple
Abbreviated transcription (Latin):
malo adolescere: u̾sus ascalonem. expe¬
ditionem mouit. Cũꝙ ñ longe abur¬
be uires suas ostentaret: impeten¬
tes ascalonias. facili oꝑa depulit: o¬
portuniꝰ tempꝰ. ad id quod m̃te inten¬
debat oꝑiens. Deniq repulsionẽ illoꝵ¬
tana cecinit. ut hostes ꝑsequerecur.
Nec ñ ⁊ inimicoꝵ damno. necessaria
suis conquisiturꝰ: qui ꝓ penuria t̾re.
fame singultiebant: quia illo anno
messis egra uictum negau̾at. ⁊ spem
ꝓuincie. st̾ili ꝓuentu decipiens. Itaq
montana conscendit.⁊ quo. habitato¬
res t̾rȩ turci relictis uillis concesse¬
rant: siros secum in penitꝰ abditos
specꝰ immergentes. Sed inuenere
franci. quo comm̃ta fugitiuoꝵ falle¬
rent: fumo. in ora cauernarũ. im¬
misso. Quo latrones fatigati. ꝑtina¬
ciam amisere: uni ⁊ uni egredien¬
tes. Ita turciom̃s ad unum int̾fec¬
ti: syri reseruati. Inde dig̾ssus ex̾citꝰ.
arabiamꝙ petiturus: busta p̃teriit

Expanded text:
malo adolescere, versus Ascalonem expemalo adolescere, versus Ascalonem expeditionem movit. Cumque non longe ab urbe vires suas ostentaret, impetentes Ascalonitas facili opera depulit; opportunum tempus ad id quod mente intendebat opperiens. Denique repulsionem illo cecinit, ut hostes persequeretur; nec non et inimicorum damno necessaria suis conquisiturus, qui pro penuria terrae fame singultiebant, quia illo anno messis aegra victum negaverat, spem provinciae sterili proventu decipiens. Itaque montana conscendit, quo habitatores terrae Turci relictis villis concesserant, Syros secum in penitus abditos specus immergentes: sed invenere 585 Franci quo commenta fugitivorum fallerent, fumo in ora cavernarum immisso; quo latrones fugati pertinaciam amisere, uni et uni egredientes. Ita Turci ad unum omnes interfecti. Syri reservati. Inde digressus exercitus, Arabiamque petiturus, busta praeteriit