comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tẽ ille quesiuit: ubi se nosset. Nec memoris
defuit: quid iste identidem respondẽt. Totũq
duce uenerat: qua recentissimos recordabatur
facilitate narrauit. Hic ille ꝑcunctat᷑ ẽ. utrũ¬
nam id qd narrauerat. in somnis uidiss an
disti. S etiã nc̃ in somnis de uide scias. hoc
cum audisset iste ita ẽẽ credidit. atq id res¬
ponsione. firmauit. Tunc qui hominem doe¬
bat. adiecit. et ait. Ubi ẽ mͦ corpus tuũ: Iile
respondit. In cubiculo meo. Scisne inqͥ̃t. ile
in eodem corpusculo nunc ẽẽ illigatos. ⁊ clau¬
sos et. ociosos oculos tuos. nichilq illis ocłis
te uidere: Respondit. Scio. Tunc ille: qͥ sun¬
gͥ isti oculi inquit. isti oculi. quibꝰ me udes:
Ad hoc iste ñ inueniens qͥd responderet: ob¬
ticuit. Cui hesttanti ille qd̾ his int̾rogantib
lectulo iacente nẽ uacant nec aliqͥd oꝑant᷑.
et tam̃ sunt isti quib me intueris et ista
uteris uisione: ita cum defunctus fueris.

Expanded text:
tum ille quaesiuit, ubi se nosset. nec memoriae tum ille quaesiuit, ubi se nosset. nec memoriae defuit, quid iste identidem responderet, totumquduce uenerat, qua recentissimos recordabatur facilitate, narrauit. hic ille percontatus est, utrumnam id. quod narrauerat, in somnis uidisset an disti; sed etiam nunc in somnis te uidere scies\'. hoc cum audisset iste, ita esse credidit atque id responsione firmauit. tunc, qui hominem docebat, adiecit et ait: <Ubi est modo corpus tuum? ille respondit: \'In cubiculo meo. \'scisne\', inquit ille, \'in eodem corpusculo nunc esse inligatos et clausos et otiosos oculos tuos nihilque illis oculis te uidere?\' respondit: \'Scio\'. tunc ille: \'Qui sunt ergo\', inquit, <isti oculi, quibus me uides?\' ad hoc iste non inueniens, quid responderet, obticuit. cui haesitanti ille, quod his interrogationibus lectulo iacente nunc uacant nec aliquid operantur et tamen sunt isti, quibus me intueris et ista uteris uisione, ita, cum defunctus fueris,
Abbreviated transcription (Latin):
unũ aliqͥd breuit̃: iude cogites. Frat̾ nr̃ gen
erercitatione p̃polluit. ut hominẽ religiosum
nosti. atq erga pauꝑum curã impigra miscd̾a
facillimoq animo benignissimũ: dubitabat.
tam̃ aliqͣndo ut mͦ nob̃ retulit. cum adhuc eẽt
adolescens et in his elemosinis feruentissim. utrũ
eẽt ulla uita post mortẽ. Huiꝰ gͥ mentẽ et oꝑa
somnis conspicuus iuuenis dignꝰq intendi en:
dixit. Sequere me. Quemdum sequeret᷑: uenit
ad quandã ciuitatẽ. Ubi audire. cepit a dextra
patre sonos suauissimȩ. cantilene: ultra solitã
notamq suauitatẽ. Tunc ille intento qͥdnam
aittẽ parte quid se uidisse reculit: ñ satis me¬
mini. Euigilauit. et somniũ fu it. tantũq
de illo qͣntum de somnio cogitauit. Alia uero
nocte eoce idemipse uiuenis eidem rursus appa¬
ruit. atq ab illo utrum cognosceret᷑ int̾rogaũ.
Respondit iste qđ eum bene pleneq cognoscent.

Expanded text:
unum aliquid breuiter, unde cogites. frater noster unum aliquid breuiter, unde cogites. frater noster exercitatione praepolluit, ut hominem religiosum nosti atque erga pauperum curam inpigra misericordia facillimoque animo benignissimum, dubitabat tamen aliquando, ut modo nobis rettulit, cum adhuc esset adulescens et in his elemosynis feruentissimus, utrum esset ulla uita post mortem. huius . igitur mentem somnis conspicuus iuuenis et dignus intendi eique dixit: "Sequere me". quem dum sequeretur, uenit ad quandam ciuitatem, ubi audire coepit a dextra parte sonos suauissimae cantilenae ultra solitam notamque suauitatem; tunc ille intento, quidna sinistra autem parte quid se uidisse rettulit, non satis memini. euigilauit et somnium aufugit tantumque de illo quantum de somnio cogitauit. Alia uero nocte ecce idem ipse iuuenis eidem rursus apparuit atque, ab illo utrum cognosceretur, interrogauit; respondit iste, quod eum bene pleneque cognosceret,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ pacto fiat explicare sufficio. Nancum ad te
dictarem hanc epłam. te ipsum animo contue¬
bar. de utiq absente atq nesciente. et quomͦ
possis his u̾bis moueri scđm notitiã que mͥ
de te iest imaginabar: atq id quonã mͦ in
aĩo meo fieret caꝑe aut inuestigare ñ pot̾am.
certus tam̃ ñ fieri corporeis molib nec corpores
qualitatib cum corpori simillimũ fieret. Hoc
int̃m habeas ut ab occupato et festinante
dictatũ. In duodecuno autẽ libro eoꝵ. qͦs de ge¬
nesi scͥpsi. u̾satur hec questio uehem̃t᷑.: ⁊ multᷤ
exemplis rerum exꝑtarum atq credibilit̾ audi¬
tarum. disputatio illa siluescit. Quid in ea
potuerimꝰ uł potuerimꝰ uł effecerimꝰ cũ legeris
iudicabis. si tam̃ dñs dignet᷑ donare ut eos mͥ
libros qͣntum possum congruent̾ em̃datos iam li¬
ceat edere. et multoꝵ fr̾m expectationẽ ñ iam
longa disputatione suspendere. Narrabo autẽ

Expanded text:
quo pacto fiat, explicare sufficio. nam cum ad te quo pacto fiat, explicare sufficio. nam cum ad te dictarem hanc epistulam, te ipsum animo contuebar te utique absente atque nesciente et, quo modo possis his uerbis moueri, secundum notitiam, quae mihi de te inest, imaginabar; atque id quonam modo in animo meo fieret, capere ac inuestigare non poteram certus tamen non fieri corporeis molibus nec corporeis qualitatibus, cum corpori simillimum fieret. hoc interim habeas ut ab occupato et festinante dictatum. in duodecimo autem libro eorum, quos de genesi scripsi, uersatur haec quaestio uehementer et multis exemplis rerum expertarum atque credibiliter auditarum disputatio illa siluescit. quid in ea potuerimus uel effecerimus, cum legeris, iudicabis, si tamen dominus donare dignatur, ut eos mihi libros, quantum possum, congruenter emendatos iam liceat edere et multorum fratrum expectationem non iam longa disputatione suspendere. Narrabo autem
Abbreviated transcription (Latin):
nos sumꝰ examinari pot̾. curamatq oꝑam nego¬
ciosissimã postulat. ac ꝑ hoc m̃tem ab his oc¬
cupationib ociosissimã. Si autẽ breuit̃ uis au¬
dire qͥd mͥuideat᷑: nullomͦ arbitror aĩam e corpe.
exire cum corꝑe. Uisiones autẽ illȩ futurorũq p̃¬
dictiones quomͦ fiant: ille iam explicare conetur.
qͥ nouit. qua ui efficiant᷑ in unoqͦ animo tan¬
ta cum cogitat. Uidemꝰ enim planeq cernimꝰ.
in eo fieri multarũ rerũ iusibiliũ ⁊ ad cet̾os sensꝰ
corꝑis ꝑtinentium innumerabiles unagines:
quȩ ñ int̾ ẽ quã ordinate uł turbide. fiant. s
tm̃ qͥa fiunt. qd̾ manifestum ẽ. Qua ui i qͦmͦ
siant qͥsqͥs potuerit explicare que om̃ia certe coti¬
diana sunt. atq continua audeat p̃sumere aliqͥd
ac definire. etiam de illis rarissimis uisis. Ego aũ
tantominꝰ hoc audeo: qͣntominꝰ id qͦ in nob̃ qd
uita continua uigilantes dormientesq exꝑim̃.

Expanded text:
nos sumus, examinari potest, curam atque operam negonos sumus, examinari potest, curam atque operam negotiosissimam postulat ac per hoc mentem ab his occupationibus otiosissimam. si autem breuiter uis audire, quid mihi uideatur, nullo modo arbitror animam e corpore exire cum corpore. Visiones autem illae futurorumque praedictiones quo modo fiant, ille iam explicare conetur, qui nouit, qua ui efficiantur in unoquoque animo tanta, cum cogitat. uidemus enim planeque cernimus in eo fieri multarum rerum uisibilium et ad ceteros sensus corporis pertinentium innumerabiles imagines, quae nunc non interest quam ordinate uel turbide fiant; sed tantum, quia fiunt, quod manifestum est, qua ui et quo modo fiant, quisquis potuerit explicare — quae omnia certe cotidiana sunt atque continua —, audeat praesumere aliquid ac definire etiam de illis rarissimis uisis. ego autem tanto minus hoc audeo, quanto minus id quoque in nobis, quod uita continua uigilantes dormientesque experimur,
Abbreviated transcription (Latin):
̃o beatissimo ac uenerabili et desidãbili frĩ
Et consacerdoti meo euodio: et qͥ tec̃ stͥ ft̾ib
augustinꝰ et qͥ mecũ sunt fr̃s in dñosalutẽ.
rat iste nomine barbarus seruus dĩ. iam diu
Fapud ẏpponem constitut᷑. et u̾bidĩ feruidꝰ ac stu¬
nos sumꝰ p̃ditis facultate. disserendi ac acrimo¬
nia intelligendi. Quarũ sane. epł arũ tuarum
quib multa ⁊ magna conqͥris. una nescio quomͦ
oberrauit et dui quesita ñ potuit reꝑiri. alt̾a
uͦ que inuenta ẽ. habet comm̃dationẽ. suauis¬
simam serui di boniet casti adolescentis. quomͦ
ex hacuita migrauerit. et quib uisionũ frat¬
narum attestationib meritum eiꝰ nob̃ in sinua¬
ri potuerit. Deinde ex hac occasione ꝓponis et
uersas de anima obscurissimã questionẽ. utrũ
cum aliqͦ corpore egrediat᷑ e corꝑe. qͦ possit ad cor¬
poralia loca ferri uł locis corporalib contineri.
Huiꝰ gͥ rei tractat᷑. si tam̃ ad liqͥdum a talib q̃les

Expanded text:
O BEATISSIMO AC VENERABILI ET DESIDERABILI FRATRI ET CONSACERDOTI MEO EVODIO ET TECUM FRATRIBUS AUGU- STINUS ET MECUM FRATRES IN DOMINO SALUTEM. Frater iste nomine Barbarus seruus dei est iam diu apud Hipponem constitutus et uerbi dei feruidus ac stunos sumus, praeditis facultate disserendi et acrimonia intellegendi. duarum sane epistularum tuarum, quibus multa et magna conquiris, una nescio quo modo aberrauit et diu quaesita non potuit reperiri; altera uero, quae inuenta est, habet commendationem suauissimam serui dei boni et casti adulescentis, quo modo ex hac uita migrauerit et quibus uisionum fraternarum adtestationibus meritum eius uobis insinuari potuerit. deinde ex hac occasione proponis et uersas de anima obscurissimam quaestionem, utrum cum aliquo corpore egreditur e corpore, quo possit ad corporalia loca ferri uel locis corporalibus contineri. huius igitur rei tractatus, si tamen ad liquidum a talibus, quales
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: cosctẽq etiã octo animȩ quȩ in eads̃ archa
libatȩ sunt. quomͦ in illa eũngłica similitudine
ueat ad impediendũ istum intellectũ qd̃ eundem
clusis qui q̃ndã ñ credułint indieb noe. ut idõ¬
ñ arbitremur hoc utelligendũ. quia eo tempore
ndũ uenerat. xp̃c. Nondũ enĩ uenerat s in carne.
sicut uenit qͣndo post hec in t̾ra uisus ẽ. et cũ ho¬
minib conu̾satus ẽ. Ueruntam̃ ab inctio gn̾is
humani uł ad arguendos malos sic̃ ad cayn &
p̃ adipsum adã ur oiẽq eꝰ uł ad consolandos bonsᷤ
uł adut̾sq admonendos. ut alii ad salutẽ suã cdeñ.
alii ad penam suam non credent. ipse utiq non in
carne s insp̃u uemebat. tusis congruis
alloqueris quos uolebat dientu
lebat. Qd̃ autẽ dix̃ in sp̃u ueniebat. et ipse filiꝰ
quidem insubstantia d̃itatis. qͣm corpꝰnẽ: utiq
sp̃s ẽ. S quid facte filĩ sinie sp̃u sc̃o uł sine patre.
cum inseparabilia sint oĩa oꝑa tͥnitatis: Ipsaqͦ

Expanded text:
e etiam octo animae, quae in eadem arca liberatae sunt, qup modo in illa euangelica similitudine ueat ad impediendum istum intellectum, quod eundeclusis, qui quondam non crediderant in diebus Noe, ut ideo non arbitremur hoc intellegendum, quia illo tempore nondum uenerat Christus. nondum enim uenerat sed in carne, sicut uenit, quando post haec in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. uerum tamen ab initio generis humani uprius ad ipsum Adam uxoremque ejus; vel ad consolandos bonos, vel ad utrosque admonendos, ut alii ad salutem suam crederent, alii ad poenam suam non crederent, ipse utique non in carne, sed in spiritu veniebat, visis congruis alloquens, quos volebat, sicut volebat. Quod autem dixi, In spiritu veniebat, et ipse quidem Filius in substantia Ds est. sed quid facit filius sine spiritu sancto uel sine patre, cum inseparabilia sint omnia opera trinitatis? Ipsa quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ latet s patet ratio bene intelligentib qua
ꝑspicuum ẽ dm̃ corpus ñ eẽ. nec aliud corporeis
oculis cerm posse: nͥ qd̾ alicuiꝰ int̾ualli int̾po¬
sitione cernat᷑. id autẽ ñ nͥ corpus eẽ. eãq sub¬
stantiã que minor sit. in parte qm in toto. Qđ de
deo credere nefas ẽẽ debet: etiã his qͥ hoc intellig̾e
ñdum ualent. Latet ratiodiu̾sarũ cõmutationũ¬

Expanded text:
non latet. sed patet ratio bene intellegentibus, qua non latet. sed patet ratio bene intellegentibus, qua perspicuum est deum corpus non esse nec aliquid oculis corporeis cerni posse, nisi quod alicuius interualli interpositione cernatur, id autem non nisi corpus esse eamque substantiam, quae minor sit in parte quam in toto, quod de deo credere nefas esse debet etiam his, qui hoc intellegere nondum ualent. Latet ratio diuersarum commutationu
Abbreviated transcription (Latin):
nus admirationis. etiã cum ratio manifesta ẽ
admiranti. Neq enĩ ꝓpt̾ea culpat᷑ sententia qͣ
dictum ẽ. ds neminẽ temptat. qm̃ ẽ aliud gen̾
temptationis. ꝓpt̾ qd̾ recte tudem dictũ ẽ. teptat
uos dñs ds ur. Nlec quisqͣm existimet ido posse
dici merito corporeis ocłis a filio patrẽ uideri. ac
ñ potius sic̃ a patre filium: quia illi qui hoc
putant cum in reddenda ratione defecerint pos¬
sunt et ipsi dicere. si ratioquerit᷑ ñ erit mirabi¬
le. Hoc enĩ dictum ẽ: ñ qͥa ñ ẽ ratio. s qͥa latet
Illius autẽ ñ miraculi s erroris demonstrare
debet. nullam ẽẽ rationem. qͥsquis id opinantes
repellere aggredit᷑. Sicut enĩ nulla ratio ẽ. qua
di natura moriat᷑ aut corrumpat᷑ aut peccet.
et cum hoc dm̃ ñ posse dicimꝰ. ñ derogamꝰ pote¬
stati eiꝰ. s et̾nitatem ueritatẽq laudam̾: ita
cum dicimꝰ ñ posse eum uideri oculis corporis.

Expanded text:
nus admirationis, etiam cum ratio manifesta est nus admirationis, etiam cum ratio manifesta est admiranti: neque enim propterea culpatur sententia qua dictum est, Deus neminem tentat , quoniam est aliud genus temptationis, propter quod recte itidem dictum est: Temptat uos dominus deus uester. Nec quisquam existimet ideo posse merito dici corporeis oculis a filio patrem uideri ac non potius sicut a patre filium, quia illi, qui hoc putant, cum in reddenda ratione defecerint, possunt et ipsi dicere: \'Si ratio quaeritur, non erit mirabile\'; hoc enim dictum est, non quia non est ratio, sed quia latet. illius autem non miraculi sed erroris demonstrare debet nullam esse rationem, quisquis id opinantes refellere adgreditur. sicut enim nulla ratio est, qua dei natura moriatur aut corrumpatur aut peccet, et, cum hoc deum non posse dicimus, non derogamus potestati eius, sed aeternitatem ueritatemque laudamus, ita cum dicimus non posse uideri oculis corporeis,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenisse. de u̾mniculo qͥ in pomo nascit᷑. et aranea
que filum dextrine suȩ corpore uelut integro pa¬
rit. Dicunt᷑ enĩ aliqua argute cuiꝰdã similitu¬
dinis gr̃a. alia remotĩ. alia congruentiꝰ. S solꝰ
solus. xp̃c natu ẽ ex uͥgine. Unde iã intelligis
quantum estimo. cur hoc dixerim sine exemplo.
Habent itaq om̃ia causas suas. atq rationes
rectas et inculpabiles: q̃ ds uł usitata uł iusi¬
tata oꝑatur. S he cause atq rationes cum la¬
tent miram̃ quȩ fiunt. cũ autẽ patent. conse¬
quent̾ ea uł conuenient̾ fieri dicimꝰ. nec mitan¬
dun eẽ. quia facta sunt. que ratio exigebat
ut fierent. Aut si miramur: ñ inopinata stu¬
pendo. s excellentia laudando miram̃. Quo
gñe admirationis: centurio ille laudat᷑ ẽ. Nec
ideo rep̃hendenda ẽ sententia qua dictũ est. si
ratio queritur. ñ erit mirabile. qm̃ ẽ aliudge¬

Expanded text:
invenisse de vermiculo qui in pomo nascitur, et aranea invenisse de vermiculo qui in pomo nascitur, et aranea quae filum textrinae suae corpore velut integro parit. Dicuntur enim aliqua argute cujusdam similitudinis gratia, alia remotius, alia congruentius; sed solus Christus natus est ex virgine: unde jam intelligis, quantum existimo, cur hoc esse dixerim sine exemplo. Habent itaque omnia causas suas atque rationes rectas et inculpabiles, quae Deus vel usitata vel inusitata operatur. Sed hae causae atque rationes cum latent, miramur quae fiunt; cum autem patent, consequenter ea vel convenienter fieri dicimus; nec mirandum esse, quia facta sunt, quae ratio exigebat ut fierent. Aut, si miramur, non inopinata stupendo, sed excellentia laudando miramur: quo genere admirationis Centurio ille laudatus est. Nec ideo reprehendenda est sententia qua dictum est, Si ratio quaeritur, non erit mirabile; quoniam est aliud ge
Abbreviated transcription (Latin):
admirationis. cũ uł ratio euiꝰq reilatet. uł ead̃e res
usitata ñ ẽ. qͥd aut singłaris aut rara ẽ. Ex illa gͦ car¬
sa latentis rationis ego dixi mepła qͣm te legisse cõ¬
memoras. cum eis responderem qui negant
serit: si ratio querit᷑ ñ erit mirabile. Hoc enim
dictum ẽ. ñ qđ ratione res careat. s qđ cos lateat
quib hoc ds uoluit ẽẽ mirabile. Ex alia uͦ ad¬
mirationis causa que ideo ẽ. qͥa insolitũ aliqͥd
occurrit: scͥptum ẽ de dño qđ mirat̃ sit centuri¬
onis fidem. Neq enĩ eum rei ulliꝰ ratio potue¬
rat. latere. S admiratio ꝓlaude posita ẽ eius.
cuiꝰ par in ppło hebiroꝵ ñ apparuerat. Unde
ipsa admiratio satis exposita ẽ: cum dñs ait.
Am̃dico uob̃ ñ inueni tantã fidem in isrł. Qđ̃
autem adieci in eadem epła. si exemplũ poscit᷑. ñ
erit singulare: frustra tibi uisus es uelut exẽpla

Expanded text:
admirationis, cum uel ratio cuiusque rei latet ueadmirationis, cum uel ratio cuiusque rei latet ueusitata non est, quod aut singularis aut rara est. Ex illa ergo causa latentis rationis, ego dixi in epistola quam te legisse commemoras , cum eis responderem qui negant serit, Si ratio quaeritur, non erit mirabile: hoc enim dictum est, non quod ratione res careat, sed quod eos lateat quibus hoc Deus voluit esse mirabile. Ex alia vero admirationis causa, quae ideo est, quia insolitum aliquid occurrit, scriptum est de Domino quod miratus sit Centurionis fidem; neque enim eum rei ullius ratio potuit latere, sed admiratio pro laude posita est ejus cujus par in populo Hebraeo non apparuerat: unde ipsa admiratio satis exposita est, cum Dominus ait, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel . 7. Quod autem adjeci in eadem epistola, Si exemplum poscitur, non erit singulare; frustra tibi visus es velut exempla
Abbreviated transcription (Latin):
cultiorib quib agitur ut istud potiꝰ qm ilłud
in conspectu animi ueniat: s etiã qđ ait ppha
et dixit mͥ angłs qͥ loquebat᷑ in me. neq enim
forinsecꝰ uoces ad aures corporeas ꝓpħs uenisse ere¬
dendumẽ: cum dicit qͥ loquebatur inme. ñ ad
me: utrum uoces erant de sp̃u facte corꝑalib si
miles quales agimꝰ cum apud nos taciti multa
memorit̾. plerumq etiã cantando transeurrinꝰ
scͥptum ẽ. ecce angłs dñi apparuit illi in som̃n᷑
dicens. Quomͦ enim apparuerit uł corp̃ angłicũ
ocłis clausis abrahȩ quippe uigilanti sic apparue¬
runt. at eos etiam cũ pedes eis lauit contrectando
simili corpori. sic̃ nos ipsi nob uidemur tali fi¬
gura etiamꝑ loca moueri somniantes: longe
alit̾ qm m̃bra in stratis iacentia. Mouent hec &
idomirast quia occultiorẽ habent rationẽ. qm
ut uideri uł reddi ab hõie hoĩ possit. Nã iste cause ft̃

Expanded text:
cultioribus, quibus agitur, ut istud potius quam illud cultioribus, quibus agitur, ut istud potius quam illud in conspectu animi ueniat, sed etiam quod ait propheta: Et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me — neque enim forinsecus uoces ad aures corporeas prophetae uenisse credendum est, cum dicit \'qui loquebatur in me\', non ad me\' —, utrum uoces erant de spiritu factae corporalibusmiles, quales agimus cum apud nos taciti multa memoriter, plerumque etiam cantando transcurrimusscriptum est, Ecce Angelus Dei apparuit illi in somnis dicens : Quomodo enim apparuerit, vel corpus angelicum oculis clausis — Abrahae quippe uigilanti sic apparuerunt, ut eos etiam, cum pedes lauit, contrectando simili corporis, sicut nos ipsi nobis uidemur tali figura etiam per loca moueri somniantes longe aliter quam membra in stratis iacentia. Mouent haec et ideo mira sunt, quia occultiorem habent rationem, quam ut uideri uel reddi ab homine homini possit. nam istae causae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sua subsistant. uł in qͦ subiecto sint. utrũ ita in aĩo
fiant ut inm̃brana ex attram̃tolitaerẽ. uibi utraq
scibstantia est. ⁊ membrana scilicet et attr a¬
m̃tum. an sic̃ sigillum in cera uł figura q̃libet
cui cera subiectumẽ. ula in subiecto. an utͦq mͦ
fiant ista in sp̃u nr̃o. aliqͣndo sic. aliqͣndo aũ sic.
oꝯouent enim ñ solum ut cogitemꝰ ea quȩ absuns
a sensib corpoteis. et in nr̃a reꝑiunt᷑ memoria uł
q̃ nos ipsiut libitũ ẽ facimꝰ. dispomimus. augemus.
minuimꝰ. s eciã quȩ situ. habitu. motu. innu¬
merabilib qualitatib formisq uariamꝰ. Alia
sunt fortassis etiã uia quib deludimͣ dormien¬
tes: quando ñ diuinitꝰ admonem̃. nͥ qđ hec uo¬
lentes aguus. illa pret̾ arbitrium patim᷑. Non
solum hȩc mouent quȩ in animo de ipso aĩmo
fieri ñ absurde qͥs putat qͣmius et hoc causis oe¬

Expanded text:
sua subsistant uel in quo subiecto sint, utrum ita in animo sua subsistant uel in quo subiecto sint, utrum ita in animo fiant ut in membrana ex atramento litterae, ubi utraque substantia est et membrana scilicet et atramentum, an sicut sigillum in cera uel figura quaelibet, cui cera subiectum est, illa in subiecto, an utroque modo fiant ista in spiritu nostro aliquando sic aliquando autem sic. Mouet enim non solum, ut cogitemus ea, quae absunt a sensibus corporis et in nostra reperiuntur memoria uel quae nos ipsi, ut libitum est, facimus, disponimus, augemus, minuimus, situ, habitu, motu. innumerabilibus qualitatibus formisque uariamus, qualia sunt fortassis etiam illa, quibus deludimur dormientes, quando non diuinitus admonemur, nisi quod haec uolentes agimus, illa praeter arbitrium patimur; non solum haec mouent, quae in animo de ipso animo fieri non absurde forte quis putat quamuis et hoc causis oc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ secum putanda ẽ aferre aliqd corpꝰ ex corpore.
Nlam si auferrer: ꝓfectoetiã cum dormim̾ et ab¬
scedit ab oculis in qͣntum eos relinqͥt. in tantum
secumocłos auferret: qͣmlibet subtiliores corpeos
tam̃. Qd ñ facit. Uerumtam̃ auffert secũ qsdã
simillimos s ñ corporeos. quib uisa simillima
cernit in somnis. s nec ipsa corporea. Porro si
aliqͥs concedat. etiam uisa somnioꝵ quȩ similia
corꝑib apparent. ñ eẽ nͥ corporea. uidet᷑ s aliqͥd
dicere: nec ista ingenii tarditas facile coniun¬
citur. Multoꝵ qͥppe est ꝙ̃ñ mediocrit̾ acutorum
qm ñ parum attendunt qͣntũ ualeant ima¬
gines corporũ que fiunt in sp̃u. nec oĩno st̃
corpora. Cum uͦ eas cogunt᷑ intueri si recte adu̾¬
terint. atq comperint ñ eas ẽẽ corporeas. s cor¬
pors simillimas. rationẽ dñ de his ñ continuo ualẽt
redołe. qͥbꝰ causi ᷤᷤ ⁊ qmadmodũfiant. qͣ deniq nat᷑a

Expanded text:
non secum putanda est auferre aliquod corpus ex corpore. non secum putanda est auferre aliquod corpus ex corpore. nam si auferret, profecto etiam cum dormimus et abscedit ab oculis, in quantum eos relinquit, in tantum secum oculos auferret, quamlibet subtiliores, corporeos, quod non facit. uerum tamen aufert secum quosdam simillimos sed non corporeos, quibus uisa simillima cernit in somnis sed nec ipsa corporea. Porro si aliquis concedat etiam uisa somniorum, quae similia corporibus apparent, non esse nisi corporea, uideatur sibi aliquid dicere. nec ista ingenii tarditas facile conuincitur; multorum quippe est etiam non mediocriter acutorum, quoniam parum adtendunt, quantum ualeant imagines corporum, quae fiunt in spiritu nec omnino sunt corpora. cum uero eas coguntur intueri, si recte aduerterint atque compererint non eas esse corporeas sed corporum simillimas, rationem tamen de his non continuo ualent reddere, quibus causis et quem ad modum fiant, qua denique natura
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs cõmemoraui. Homo enĩ sapiens eẽ debet. si
e ut maneat. si ñdum ẽ ut siat. Ds̃ aũ sapiens
me scͥpsi et ea comemoras subtilit̾ dicta. s maio¬
rib te implicasse questionib recense etiã atq
etiam et cogita diligen. tius. Nec ꝑtranseat s
habitet ineis considatio tua.⁊ inde utcũq for¬
tasse conicies quomꝰ sit anima p̃sens uł absens.
Incis qͥppe uisis demorat᷑ in somnis: cum abest
a sensu p̃sentiaq cernendi. quã p̃bet ocłs iugi
corꝑis animȩ absentiã quȩ fit cũ dormimꝰ: si uis
maior augeat. ut totum qd̾ ẽ inde subtrahatur:
mers ẽ. Sicut gͦ a cernendisensu adiusa somni¬
orum ñ cum aliqͦ corꝑe abscedit. nͥ forte illa quȩ
uident᷑ in somnis corporea. nosq ipsos int̾ ula
hac atq illac ferri ac referri cum aliquo corpore
existimamꝰ. qđ iam t̾ arbitror ñ uideri: ita si to¬
ta penitꝰ subtrahat᷑ atq absit. qd̾ fit in morte.

Expanded text:
quos commemoraui. homo enim sapiens esse debet, si quos commemoraui. homo enim sapiens esse debet, si est, ut maneat, si nondum est, ut fiat; deus autem sapiens me scripsi et ea commemoras subtiliter dicta, sed maioribus te implicasse quaestionibus, recense etiam atque etiam et cogita diligentius: non pertranseat, sed habitet in eis consideratio tua et inde fortasse utcumque conicies, quo modo sit anima praesens uel absens. in eis quippe uisis demoratur in somnis, cum abest a sensu praesentiaque cernendi, quam praebet oculis uigilcorporis animae absentiam, quae fit cum dormimus, si uis maior augeat, ut totum, quod est, inde subtrahatur, mors est sicut ergo a cernendi sensu ad uisa somniorum non cum aliquo corpore abscedit, nisi forte illa, quae uidentur in somnis. corporea nosque ipsos inter illa hac atque illac ferri ac referri cum aliquo corpore existimabimus, quod iam tibi arbitror non uideri, ita, si tota penitus subtrahatur atque absit, quod fit in morte,
Abbreviated transcription (Latin):
gas quȩ tͥ iam diunota sunt. uł nͥ fallor fuert.
quia ea fortasse oblitus es. quȩ te conferente me¬
cum ac sermocinante conscͥpsi. siue de anime
qͣntitate. siue. de lib̃o arbito. inuenies unde dis¬
soluas etiã sine inea oꝑa dubitationes tuas:
adhibito scilicet ñnullo labore cogitationis:
ut his que ibi ad intellectũ liquidũ certumq
ꝑducta sunt. consequentia nectant᷑. Habes etiã
in libro de uera religione. Quem si recoleres atq ꝑ¬
spiceres. nuiquã tͥ uideret᷑ ratione cogi dm ẽẽ.
uel ratiocinando effici dm̃eẽ debere. qndoqͥdem
in ratione numeroꝵ. quam cerce in usu cotidia¬
no habemꝰ si dicim̃ septem et tria. decem ẽẽ de¬
bent. minꝰ consid̾ate loquim᷑. N enĩ decem eẽ
debent: s decem sunt. De qͥbꝰ itaq reb recte di¬
catur qd̃ eẽ debeant. siue iam sint siue ut sint :
satis quantum estimo disputauimꝰ in eis libris

Expanded text:
gas, quae tibi iam diu nota sunt uel, nisi fallor, fuerunt, gas, quae tibi iam diu nota sunt uel, nisi fallor, fuerunt, quia ea fortasse oblitus es, quae te conferente mecum ac sermocinante conscripsi, siue de animae quantitate siue de libero arbitrio, . inuenies, unde dissoluas etiam sine mea opera dubitationes tuas adhibito scilicet nonnullo labore cogitationis, ut his, quae ibi ad intellectum liquidum certumque perducta sunt, consequentia nectantur; habes etiam in libro de religione, quae si recoleres atque perspiceres, numquam tibi ui.deretur ratione cogi deum esse uel ratiocinando effici deum esse debere, quando quidem in ratione numerorum, quam certe in usu cotidiano habemus, si dicimus: Septem et tria decem esse debent, minus considerate loquimur; non enim decem esse debent, sed decem sunt. de quibus itaque rebus recte dicatur. quod esse debeant, siue iam sint siue ut sint, satis, quantum aestimo, disputauimus in eis libris,
Abbreviated transcription (Latin):
la contingat. quib cũ scͥbunt᷑ ñ suꝑuenerit
aliqͥd qd̃ querat᷑: Qđ ut mͥ accidat difficillimũ
ẽ: s ñ opinor tͥ hoc placcie. Ngͦ debui alia int̾¬
rumꝑe cum tua suꝑuenissent. sic̃ nec tua si
alia nirsũs ĩrruerent.  tam̃ seruare hanc iusti¬
tiam ñ sinor. Namecce ut tͥ hec ipsa resc̾berem
quib id admonerem int̾misi quȩ agebã:⁊ animũ
meum ad hanc epł̃am ab alia magna intentioẽ.
decorsi. Facile autẽ fuit hanc extusationem ut
arbitror ñ iniquã litteris inditã tͥ remittere:
respondere autẽ inquisitionib tuis ñ ita facile
ẽ. Ꝙ pito in his opusculis que me nc̃ intentis¬
simum detinent. ñ de futura quedã loca. uͥ hec
ipsa expediam. quȩ iequiris si dñs fauerit. Iã
etiam ex his questionib quas mͦ misisti multa
soluta sunt: in eis libris qͦs ñdum edidi. siue
de tͥnitate. siue de genesi. Quãqͣm et illa si rele¬

Expanded text:
nare contingat, quibus, cum scribuntur, non superuenerit nare contingat, quibus, cum scribuntur, non superuenerit aliquid, quod quaeratur? quod ut mihi accidat, difficillimum est; sed non opinor tibi hoc placere. non ergo debui alia interrumpere, cum tua superuenissent, sicut nec tua, si alia rursus inruerent. et tamen seruare hanc iustitiam non sinor; nam ecce ut tibi haec ipsa rescriberem, quibus id admonerem, intermisi, quae agebam, et animum meum ad hanc epistulam ab alia magna intentione detorsi. Facile autem fuit hanc excusationem, ut arbitror, non iniquam litteris inditam tibi remittere, respondere autem inquisitionibus tuis non ita facile est et puto in ipsis opusculis. quae me nunc intentissimum detinent, non defutura quaedam loca, ubi haec ipsa expediam, quae requiris, si dominus fauerit. iam etiam ei his quaestionibus, quas modo misisti, multa soluta sunt in eis libris, quos nondum edidi, siue de trinitate siue de genesi. quamquam et illa si rele
Abbreviated transcription (Latin):
suo euodio et decum fr̃̾ibꝰ. augustinus
et mecũ frr̃s in dño salutẽ. Multa que¬
ris ab homine multum occupato: et quod ẽ
graui. ea putas p̃cipitari debere dictando. quȩ
tam difficilia sunt ut cum magna diligentia
dictata uł scͥpta uix ꝑduci possint ad intelle¬
ctum etiã talium: qualis ipse es. Huc acce¬
dit quia ñ tu et tales tantumm̃ cogitanch
fruunt᷑ ad cognoscendas litt̾as nr̃as siue amico
siue inimico animo. ut eis subtrahi omnino
ñ possint. Ista cogitanti cernis quanta cura
in scribendo ẽẽ debeat. p̃sertim de reb ita ma¬
gnis. ut in eis et magni laborent. Si autẽ eũ
aliqͥd in manib habeo p̃t̾mittendũ ẽ et diffe¬
rendum ut ad ea potiꝰ respondeat᷑. quȩ suꝑue¬
nientia requirunt᷑: quid fiet si etiam ipsis dũ
respondet᷑. alia suꝑuenerint: Num placet ut
etiam his omissis illa suscipiant᷑. et semꝑ pͥora
fiant. quȩ postiora oboriunt᷑. eaq t̾minare so¬

Expanded text:
O EVODIO ET TECUM FRATRIBUS AUGUSTINUS ET MECUM FRATRES IN DOMINO SALUTEM. Multa quaeris ab homine multum occupato et, quod est grauius, ea putas praecipitari debere dictando, quae tam sunt difficilia, ut cum magna diligentia dictata uel scripta uix perduci possint ad intellectum etiam talium, qualis ipse es. huc accedit, quia non tu et tales tantum modo cogitanferuntur ad cognoscendas litteras nostras siue amico siue inimico animo, ut eis subtrahi omnino non possint. ista cogitanti cernis quanta cura in scribendo esse debeat praesertim de rebus ita magnis, ut in eis et magni laborent. si autem, cum aliquid in manibus habeo, praetermittendum est et differendum, ut ad ea potius respondeatur, quae superuenientia requiruntur, quid fiet, si etiam, ipsis dum respondetur, alia superuenerint? num placet, ut etiam his omissis illa suscipiantur et semper priora fiant, quae posteriora oboriuntur, eaque sola termi
Abbreviated transcription (Latin):
lorib inferni. ñ inom̃ib s in quibdã accipi pot̾.¬
qͦs ille dignos ista lib̾atione. iudicabat. ut neq
frustra illuc descendisse. existiment᷑. nulli eory ꝑ¬
futurus. qui ibi tenebant᷑ inelusi. nec tam̃ sit con¬
sequens. ut qđ diuina quibꝰdã miscđia iustitia¬
q concessit. õib concessum ẽẽ putandũ sit. E de

Expanded text:
loribus inferni\' non in omnibus sed in quibusdam accipi potloribus inferni\' non in omnibus sed in quibusdam accipi potquos ille dignos ista liberatione judicabat; ut neque frustra illuc descendisse existimetur, nulli eorum profuturus qui ibi tenebantur inclusi, nec tamen sit consequens ut quod divina quibusdam misericordia justitiaque concessit, omnibus concessum esse puta
Abbreviated transcription (Latin):
quib hec fuerunt uellemꝰ uł p̃cipue uł cũ oet̾is
ab inferni cruciatib lib̾ari: nͥ alit̾ se haberet.
sensus humanꝰ. alit̾ iustitia creatoris. Que cum
ita sint: si inde om̃s soluit saluator. et sic̃ ipse
reqͥrens scͥpsisti exinanuit inferna. ut deinceps
cogitanti occurrere solent: pͥmũ qua auctoritate
firmet̾ ista sententia. Qđ enĩ sc̃ptũ ẽ in morte
xp̃i factum solutis dolorib inferni. uł adipsum
pot̾ intelligi ꝑtinere. qđ eos hacteñ soluerit. id
Eirritos fecerit. ne ab eis ipse teneret᷑ p̃sertimq
sequit᷑. in quib impossibile erat tenerieum.
uł si causa querit᷑ cur uoluerit uenire ininfer¬
num. ubi dolores illicẽnt. quib teneri oĩno ñ pote¬
rat. quierat ut scͥptum ẽ. in mortius liber. in qͦ
pͥnceps et p̃positus mortis ñ inuenit aliqͥd qd̾ sup¬
plicio deberet᷑. hoc scilicet qd̃ scͥptum ẽ. solutis do¬

Expanded text:
quibus haec fuerunt, uellemus uel praecipue uel cum ceteris quibus haec fuerunt, uellemus uel praecipue uel cum ceteris ab inferni cruciatibus liberari, nisi aliter se haberet sensus humanus aliter iustitia creatoris. Quae cum ita sint, si omnes inde soluit saluator et, sicut requirens scripsisti, exinaniuit inferna, ut deinceps cogitanti solent occurrere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est in morte Christi factum solutis doloribus inferni, uel ad ipsum potest intellegi pertinere, quod eos hactenus soluerit, hoc est inritos fecerit, ne ab eis ipse teneretur, praesertim quia sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, uel, si causa quaeritur, cur uoluerit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, quibus teneri omnino non poterat, qui erat, ut scriptum est, in mortuis liber, in quo princeps et praepositus mortis non inuenit aliquid, quod supplicio deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis do
Abbreviated transcription (Latin):
dosq monstrauerunt. et aliqͣndo etiã unũ dm̃
uerumq confessi st̃: qͣmuis illa suꝑsticiosa cũ
cet̾is colerent: uerũ etiã illos qui hec ñ cantan¬
do uł declamando s phylosophando dixerunt:
Multoꝵ etiã quoꝵ litt̾as ñ habemꝰ. s ĩ alioꝵ litt̾is
didicimꝰ scðm quendã modum laudabiles utã.
ut exceptodi cultu in qͦ errauert̾ colentes uana
que publice colenda fuerant instituta. et creat᷑e
potius qͣm creatori seruientes. in cet̾is moribus
parsimonie. continentiȩ. castitatis. sobriecatis.
mortis ꝓ patͥȩ salute contemptu. seruateq fid̾i
ñ solum cuub uerumet hostib imitandi merito
ꝓponant᷑. Quȩ quidẽ om̃ia quando ñ referun¬
tur ad finem recte uereq piecatis s ad fastum
inanẽ humane. laudis et glȩ. etiã ipsa in anes¬
cunt quodammͦ steriliaq reddunt᷑. Uerũtam̃
quadã indole animi ita delectant. ut eos in

Expanded text:
dosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum dosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum uerumque confessi sunt, quamuis illa superstitiosa cum ceteris colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel declamando sed philosophando dixerunt, multos etiam, quorum litteras non habemus, sed in illorum litteris didicimus secundum quendam modum laudabiles uitas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt colentes uana, quae publice colenda fuerant, inspotius quam Creatori servientes, in caeteris moribus parcimoniae, continentiae, castitatis, sobrietatis, mortis pro patriae salute contemptus, servataeque fidei non solum civibus, verum et hostibus, imitandi merito proponantur. Quae quidem omnia quando non referuntur ad finem rectae veraeque pictatis, sed ad fastum inanem humanae laudis et gloriae, etiam ipsa inanescunt quodammodo, steriliaque redduntur: verumtamen quadam indole animi ita delectant, ut eos in
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim contradici pot̾. uł ꝓpħiş quȩ dix̃¬
qm̃ ñ derelinques aĩam meam in inferno. qd̾
ne alit̾ quisqm saꝑe audẽt. in actib apłoꝵs
impossibile erat eum teneri. Quis gͦ nͥ infidelis
modũ accipiendũ sit inferni ab illo solutos do¬
lores. neq enim ceꝑat ineis eẽ tamqm in uin¬
culis. et siceos soluit tamqͣm si cathenas soluis¬
set quib fuerat alligat᷑. facile ẽ eos intelligere
sic solutos eẽ. queãdmodũ solui possunt laq̃i
uenantiũ ne teneant. ñ qͥa tenuert̃. Pot̾ et sic:
ut eos dolores eum soluisse credam. quib teneri
ipse ñ pot̾at. s quib alii tenebant᷑. qͦs ille no¬
uerat. libandos. Uerum qͥnam isti sint demera¬
rium ẽ diffinire. Si enim om̃s om̃ino dixerimꝰ
t̾c ẽẽ lib̾atos qͥ illic inuentisunt. qͥs ñ gratu¬
et oratores qͥ cosdem ipsos das falsos gentiũ mul¬
tis opusculoꝵ suoꝵ locis contemnendos irriden¬

Expanded text:
neque enim contradici potest uneque enim contradici potest um non derelinques animam meam in inferno, quod ne aliter quisquam sapere auderet, in actibus apostolorum inpossibile erat eum teneri. quis ergo nisi infidelis modum accipiendum sit inferni ab illo solutos dolores: - neque enim coeperat in eis esse tamquam in uinculis et sic eos soluit, tamquam si catenas soluisset, quibus fuerat alligatus —, facile est intellegere sic eos solutos, quem ad modum solui possunt laquei uenantium, ne teneant, non quia tenuerunt; potest et sic, ut eos dolores eum soluisse credamus, quibus teneri ipse non poterat, sed quibus alii tenebantur, quos ille nouerat liberandos. Verum quinam isti sint, temerarium est definire. si enim omnes omnino dixerimus tunc esse liberatos, qui illic inuenti sunt, quis non gratuet oratores, qui eosdem ipsos falsos deos gentium multis opusculorum suorum locis contemnendos riden
Abbreviated transcription (Latin):
tot gentium usq ad passionem xp̃i mortua sunt:
que potuit apud inferos inuenire. ñ utiq eorũ
stirpe abrahs. sic̃ ipse retronoe et tota domꝰ eius
que salua facta ẽ ꝑaquã. excepto fortassis uno fi¬
lio. qui postea repbatus ẽ sicut etiã p̃ t̃ ꝓgeniẽ
iacob. alii fuerunt credentes in łm sicut iob sic̃
ciuitas ninue: et si qui alii sunt. qui uł appa¬
rent in scͥpturis. uł uign̾e humano latent.
s eorum dico multa milia hõĩum quidm̃ igno¬
rantes. et demonum uł simulacroꝵ cultui de¬
diti. a temporib noc usq ad passionem xp̃i. ex
hac uita einigrauerunt: qd̾ apud inferos. xp̃c
inueniens: quomͦ illis ñ p̃dicauit. s illis t̃m q̃
in dieb noc incredul fuerunt cum fabricaret᷑
archa : Aut si omnib p̃dicauit: cur illos solos
petrus commemorauit. pret̾missa multitudine
tam inumerabili ceterorũ: Et deum quide
carne mnortificatũ uenisse in uifernũ satis ꝯstat.

Expanded text:
tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, tot gentium usque ad passionem Christi mortua sunt, quae potuit apud inferos inuenire, non utique eorustirpe Abrahae, sicut ipse retro Noe et tota domus eius, quae salua facta est per aquam excepto fortassis uno filio, qui postea reprobatus est, sicut etiam praeter progeniem Iacob alii fuerunt credentes in deum sicut Iob, sicut ciuitas Nineue et si qui alii sunt, qui uel. apparent in scripturis uel in genere humano latent, sed eorum dico multa milia hominum, qui deum ignorantes et daemonum uel simulacrorum cultui dediti a temporibus Noe usque ad passionem Christi ex hac uita emigrarunt, quos apud inferos Christus inueniens quo modo illis non praedicauit, sed illis tantum, qui in diebus Noe increduli fuerunt, cum fabricaretur arca? aut si omnibus praedicauit, cur illos solos Petrus commemorauit praetermissa multitudine tam innumerabili ceterorum ?. Et dominum quidem carne mortificatum uenisse in infernum satis constat.
Abbreviated transcription (Latin):
de epła apłi petri solẽt nos ut te latere ñ
arbitror uehem̃tissime cõmouere. quomͦ illa u̾ba
accipienda sint tamquã de inferis dicta. Replico
g tͥ eandem questionẽ: ut siue ipse potueris. siue.
aliquemqui possit inueneris auferas de ila atq
finias dubitationẽ meam. Qd̃ si pͥor potuero cũ
bo dilectionem tuã. Tlunc autẽ que me ibi mo¬
consulas. Cum dixisset xp̃m mortificatũ carne.
uiuificatum sp̃u: continuo subiecit. In quo et¬
his sp̃ib qui in carcere erant. conclusi. adueni
quib adhuc expectabat dĩ patientia in dieb noe.
cum fabricaret᷑ archa: in qua pauci id ẽ octo aĩe
saluȩ factȩ sunt ꝑ aquam. Peinde subiiuicit
et ait. Qd et uos nunc simili forma saluos fẽcit¬
baptisma. Mouet itaq si apisd inferos dñs qͣndo
mortuus ẽ. in carcere conclusis spitib p̃dicauit.
qͥd bom soli meruerint ut dñs in inferna descen¬
deret. qui tc̃ infideles fuerunt cũ fabricaretur
archa. Etenim post tempora nos multa milia

Expanded text:
la apostoli Petri, solet nos, ut te latere non arbitror, uehementissime commouere, quo modo illa uerba accipienda sint tamquam de inferis \' dicta. replico ergo tibi eandem quaestionem, ut, siue ipse . potueris siue aliquem, qui possit, inueneris, auferas de illa atque finias dubitationem meam. quod si prior potuero, cum bo dilectionem tuam; nunc autem, quae me ibi moconsulas. -Cum diiisset Christum mortificatum carne. uiuificatum spiritu, continuo subiecit in eo ipso spiritibus, qui in carcere erant conclusi, adueniequibus adhuc expectabat dei patientia, in diebus Noe, cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animae saluae factae sunt per aquam. deinde subiunxit et ait: Quod et uos nunc simili forma baptisma saluos fecit. mouet itaque, si apud inferos dominus, quando mortuus est, in carcere conclusis spiritibus praedicauit, quid boderet, qui tunc infideles fuerunt cum fabricaretur arca. Etenim post tempora Noe, m
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitũ uide posse đm. aut siratio reddita¬
hic fuerit: consequet᷑ rationem reddiposse ab ali¬
quib nimis sapientib uiris. ⁊ illiꝰ conceptionis
cõ sequentis gn̾ationis. Quidgͦ talib responde¬
atur ꝑcunctor. R enim certamina semino: s
quẽadiodum insidiosis respondeat᷑ int̾rogo.
Ego tam̃ sic credo uirginis conceptionẽ ⁊ partũ
quomͣ semꝑ credidi. et corpore quoqͣmͦ clarifica¬
to dm̃ uideri ñ posse: utcũq ratione colligo.
Obiuandũ tam̃ censeo hominib. qui aut secli¬
tiones ex questionib solent excitare. aut feruen¬
ti studio ad discendum eiugilare. Ora ꝓnobis
Pax et caritas rp̃i sc̃itatem tuã nr̃i memorẽ ꝑfi¬
ciat dñe sc̃e uenerabilit̾q beatissime frat̃.cl.x.¬

Expanded text:
unigenitum uidere posse deum aut, si ratio hinc redditaunigenitum uidere posse deum aut, si ratio hinc reddita. fuerit, consequetur rationem reddi posse ab aliquibus nimis sapientibus uiris et illius conceptionis et consequentis generationis. quid ergo talibus respondeatur, percontor. non enim certamina semino, sed, quem ad modum insidiosis respondeatur, interrogo. ego tamen sic credo uirginis conceptionem et partum, quo modo semper credidi, et corpore quoquo modo clarificato deum uideri non posse utcumque ratione collegi. obuiandum tamen censeo hominibus, qui aut seditiones ex quaestionibus solent excitare aut feruenti studio ad discendum euigilare. ora pro nobis. pax et caritas Christi sanctitatem tuam nostri memorem perficiat, domine sancte uenerabiliterque beatissime frater. CLX
Abbreviated transcription (Latin):
sic dici pot̾ in corpis ipsius dñi clarificati substan¬
tia. quia et ipsa pot̾it uideridĩ substantia. Aisti
enim in epła ad ytalicam ñ posse. Eł cercum est
ut cum rationẽ redde ceꝑimꝰ quia ñ pot̾. hoc
nob obiciat᷑. quia si qđ illa conceptione et nati¬
uitate factum ẽ: mirabile ẽ et singulare. nec ra¬
tione queri uoluit nec exemplo. qͥa unico hoc p̃¬
stitum ẽ: quẽ admodum eis de conceptione et gna¬
tione tatioñ reddit᷑. s in illo solo inuenit᷑ singłare.
sic de eius uisione ratioñ reddat᷑. nec exemplũ
requiratur. s soli illi singularit̾ licere diuinita¬
tis substantiã corpore uide. S respondebit᷑ ratio¬
nem posse reddi: quia corporea re incorꝑeã iem
nequaqͣm cernere liceat. Metuo ne respondeat᷑.
quia conceptio illa ratione exponi: ⁊ exemplis fir
mari possit. Aut enĩ in hominib ratio deficiet.
et exempla cessabunt. et confirmabt in coꝑe suo

Expanded text:
sic potest dici de corporis ipsius domini clarificati substansic potest dici de corporis ipsius domini clarificati substantia, quia et ipsa poterit uidere dei substantiam — aisti enim in epistula ad Italicam non posse et certum est —, ut, cum rationem reddere coeperimus, quia non potest, hoc nobis obiciatur, quia, si, quod in illa conceptione et natiuitate factum est, mirabile est et singulare, rationem quaeri nolunt nec exemplum, quia unico hoc praestitum est, ut, quem ad modum de eius conceptione et generatione ratio non redditur, sed in illo solo inuenitur singulare, sic de eius uisione ratio non reddatur nec exemplum requiratur, sed soli illi singulariter licere diuinitatis substantiam corpore uidere. sed respondebitur rationem posse reddi, quia corporea re incorpoream rem nequaquam cernere liceat; metuo, ne respondeatur, quia et conceptio illa ratione exponi et exemplis possit firmari. aut enim in hominibus ratio deficiet et exempla cessabunt et confirmabunt corpore suo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sem̃ facit conceptionẽ: Eoce exempla. eccs mira¬
cula: de quib nullatenꝰ ratio reddit᷑. Aut si ad
reddit᷑. quia in uirgine homine nicħ tale uiqͣm
contigit. tñ st̾ exempla in aliis rerũ nat᷑is. qͥa nata ⁊ sine
qͦd aranea sine ulla uirili conceptione ⁊ partꝰ corruptiõe
illa oĩa fila ex qͥbꝰ tanta ex̾cere solet scdm nature sue
modum ꝓstrat mirabiliter. & sibi tantum quasi
singulari p̃stitum eẽ demonstret. Eigo si et hoc
querat᷑ ñ tantũ mirabile ẽ: et. exempla talia re¬
run dari nullatenꝰ possunt. Metuo enĩ ne ob
hoc ipsa p̃cesserint in exemplis. ut qui ñ credi¬
dissent uirginẽ conciꝑe posse: his exemplis con¬
uincerẽt᷑ eẽ quiddã mirabile. S tam̃ ñ erit sin¬
gulare. Nam om̃ia oꝑa di mirabilia. quia in sa¬
pientia facta s̃. Sigͦ hoc nob̃ obiciat᷑: qͥd respon¬
debimus: Illud etiã me urget. uehem̃tissims qđ

Expanded text:
ibi semen facit conceptionem? ecce exempla, ecce miraibi semen facit conceptionem? ecce exempla, ecce miracula, de quibus ratio nullatenus redditur, aut, si ad hoc redditur, quia in uirgine homine nihil tale umquam contingit, tamen sunt exempla in aliis rerum naturis, quia nata et sine enim audire, quod aranea sine ulla uirili conceptione et partus corruptione illa omnia fila, ex quibus tenta texere solet, secundum naturae suae modum proferat mirabiliter et sibi tantum quasi singulari praestitum esse demonstret. ergo si et hoc quaeratur, non tantum mirabile est et exempla talia rerum dari nullatenus possunt? metuo enim, ne ob hoc ipsa praecesserint in exemplis, ut, qui non credidissent uirginem concipere posse, his exemplis conuincerentur esse quidem mirabile, sed tamen non erit singulare; nam omnia dei opera mirabilia, quia in sapientia facta sunt. si ergo hoc nobis obiciatur, quid respondebimus? Illud etiam me urget uehementissime, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rit exponi. at tͥ seminũ ex t̾ra nascentiũ pͥmit̃
putrescentiũ. postea fructificantiũ: nulla ra¬
tio mueniet᷑. Non enĩ et hoc mirabile non est.
u̾memunũ sine ullo parente si al singularita¬
dem aliqͥd requirat᷑. intra pomũ uirgineo con¬
ceptu formatũ ꝑfectum inueniri. Unde ad
eremplũ arbitror dictũ. ego ũ̾mis ec ñ homo.
De conceptionib gͦ siue conunctoꝵ siue singu¬
larium: nescio quenã possit ratio erhiberi. ⁊i
gͦ de conceptione uͥginis t̾mñ reddit᷑. s de nul
la arbitror conceptione posse ꝑsolui rationem.
S eremplũ poscit᷑. scce & de uentodicuitt᷑ eque.
et de cinere gallinȩ. et de aqua anates.⁊ alia
ñnulla animalia sine uirili semine fet̾ ꝓpͥos
edere. Certe si integre ñ reddunt. tam̃ possẽ
ꝑcedunt: Nasi etiam in corporib ñ solum in
femineis. uerũ etiã in uirorũ. intͥnsecus dico
quedã animalia: notumẽ om̃ib Nũqd et

Expanded text:
rit exponi; aut uero seminum ex terra nascentium primitus rit exponi; aut uero seminum ex terra nascentium primitus putrescentium, postea fructificantium ulla ratio inuenietur? non enim et hoc mirabile non est uermem unum sine ullo parente, si ad singularitatem aliquid requiratur, intra pomum uirgineo conceptu formatum perfectum inueniri, unde ad exemplum arbitror dictum: Ego uermis et non homo. de conceptionibus ergo siue coniunctorum siue singularium nescio quaenam possit ratio exhiberi. non ergo de conceptione uirginis tantum non redditur, sed de nulla quidem arbitror conceptione posse persolui rationem. Sed exemplum poscitur. ecce et de uento dicuntur equae et de cinere gallinae, de aqua anates et alia nonnulla animalia. sine uirili semine fetus proprios edere. certe, si integrae non reddunt, tamen possunprocedunt? nasci etiam in corporibus non solum in femineis uerum etiam in uirorum intrinsecus dico quaedam animalia notum est omnibus. numquid et