comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent. quanto supplicio dignisunt. qui uel quod eos non
habere &y panus affirmat habentibus catholicis dare co¬
nantur. uel sicut res ipsa manifestat. quod & ipsi hñt
non habere catholicam criminant᷑. S quia nunc. ut
dicere ceꝑam cum oypanis litt̾is. sermocinari institui¬
mus. non ut arbitror etiam ille si adesset uideret ꝑtina¬
cit̃ atq obstinate contra frẽs & consacerdotes ꝓpħicis
reluctari. cum aspiceret canta ista quȩ nos mouent.
cur etiam apud hereticos in suo maligno errore ꝑu̾soᷤᷤ
testimonium pondis magni est. sic eos admitti in p̾cito
solitos. quisquis eius sermone commotꝰ hereticos denuo
baptizandos eẽ non dubitat. eos quibus hoc pt̃ tanta
que contra dicimus ñdum ꝑsuasum est: tales eẽ depu¬
tet quales in p̃t̾ito fuerant. qui baptiratos in heresi solo
ꝓpͥo errore correcto simpliciter admiserunt: & cum eis
ꝑ tinitatis uinculum salui ẽẽ. potuert̃. Qiusquis autem

Expanded text:
rent, quanto supplicio digni sunt, qui uel quod eos non rent, quanto supplicio digni sunt, qui uel quod eos non habere Cyprianus adfirmat habentibus catholicis dare conantur uel, sicut res ipsa manifestat, quod et ipsi habent non habere catholicam criminantur! Sed quia nunc, ut dicere coeperam, cum Cypriani litteris sermocinari instituimus, non, ut arbitror, etiam illi, si adesset, uiderer pertinaciter adque obstinate contra fratres et consacerdotes pro haereticis reluctari, cum acciperet tanta ista quae nos mouent, cur etiam aput haereticos in suo maligno errore peruersotestimonium ponderis magni est, sic eos admitti in praeteritum solitos, quisquis eius sermone commotus haereticos denuo baptizandos esse non dubitat, eos, quibus hoc propter tanta quae contradicuntur nondum persuasum est, tales esse deputet, quales in praeteritum fuerunt qui baptizatos in haeresi solo proprio errore correcto simpliciter admiserunt et cum eis per unitatis uinculum salui esse potuerunt. quisquis autem
Abbreviated transcription (Latin):
&e idõ si aliter seres habet quam nos dicimus eadem sim¬
plicitate suscipimus ab hereticis bapticatos: quam su¬
scipiebant illi quos ꝓpter unitatem oypͥanus adueni¬
am ꝑtinere psumpsit. Si autem baptismus xp̃i. sicut
ta quȩ iam multa dicta sint indicant. & in ñ integra.
uł uita uel fide siueeoꝵ. qui sio ad eam non ꝑtinent.¬
ut etiam aꝑte foris sint. pot̾ eẽ integer. qui eum illis tẽ¬
poribus repetebant eamdem ueniam. propter unitatis
caritatem merebentur: quam meruisse ꝓpter eius mod̾i
caritatem. credidit cyprianus eos quos sine baptismo. ad¬
missos eẽ arbitratus ẽ. Istigͦ qui nulla existente causa quã¬
doquidem sicut idem ꝙ pano ostendit mali bonis. in um¬
tate obeẽ non possunt. se ab eiusdem unitatis caritatẽ
p̃cidunt locum omnis uenie ꝑdiaunt. Et qui ipso scelere
scismatis interirent etiam si pꝰ catholicam non rebaptira¬

Expanded text:
et ideo, si aliter se res habet quam nos dicimus, eadem simet ideo, si aliter se res habet quam nos dicimus, eadem simplicitate suscipimus ab haereticis baptizatos, qua suscipiebant illi quos propter unitatem Cyprianus ad ueniam pertinere praesumpsit. si autem baptismus Christi, sicut ea quae iam multa dicta sunt indicant, et in non integra uel uita uel fide, siue eorum qui uidenut etiam aperte foris sint, potest esse integer, qui eum illis temporibus repetebant eandem ueniam propter unitatis caritatem merebantur, quam meruisse propter eiusmodi caritatem credidit Cyprianus eos, quos sine baptismo admissos esse arbitratus est. isti ergo, qui nulla existente -causa — quandoquidem, sicut idem Cyprianus ostendit, mali bonis in unitate obesse non possunt — se ab eiusdem unitatis caritate praeciderunt, locum omnis ueniae perdiderunt, et qui ipso scelere schismatis interirent, etiam si post catholicam non rebaptiza
Abbreviated transcription (Latin):
autem adiungit ꝙyͣpanus & dicit. non tñ quia aliquando
ertatum ẽ. idõ semꝑ errandum ẽ. cum magnis sapientibus.
& dm̃ timentibus congruit patefactȩ & ꝑspectȩ u̾itati libet̃
atq incunctant̃ obsequi. quam ꝑtinaciter atq obstinatȩ
contra fr̾es. & cum sacerdotes ꝓ hereticis reluctari: uerũ
dit nec alteri potius qua sibi adu̾satur. qui resistit aꝑtĩ¬
sime u̾itati. d ꝑ illa que tam multa iam ditimus. quãtũ
arbitror liquido apparet. e certum ẽ baptismum xp̃i nec
hereticoꝵ pu̾sitate cum apud eos datur: e sumitur:
posse uiolari S ut certum nondum sit: saltim adhuc eẽ
dubium quisquis ea quȩ dicta sunt. etiam retinens cogi¬
tauerit: confiretur: Non gͦ aꝑtissime resistimus uitati.
s aut ꝓ manifesta u̾itate certamus. sicut ego existimo:
aut certe sicut possunt putare qui nondum istam que¬
stionẽ solutam eẽ arbitrantur: adhuc querimus u̾itatẽ.

Expanded text:
autem adiungit Cyprianus et dicit: non tamen quia aliquando autem adiungit Cyprianus et dicit: non tamen quia aliquando erratum est, ideo semper errandum est, cum magis sapientibus et deum timentibus congruat patefactae et perspectae ueritati libenter adque incunctanter obsequi quam pertinaciter adque obstinate contra fratres et consacerdotes\' pro haereticis reluctari, uerissime dicit, nec alteri potius quam sibi aduersatur qui resistit apertissimae ueritati. sed per illa quae tam multa iam diximus, quantum arbitror, liquido apparet et certum est baptismum Christi nec haereticorum peruersitate, cum aput eos datur et sumitur, posse uiolari. sed ut certum nondum sit, saltem adhuc esse dubium quisquis ea quae dicta sunt etiam retinens cogitauerit confitetur. non ergo apertissimae resistimus ueritati, sed aut pro manifesta ueritate certamus, sicut ego existimo, aut certe, sicut possunt putare qui nondum istam quaestionem solutam esse arbitrantur, adhuc quaerimus ueritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ unitatis custodiam ignosci posse p̃sumpsit. Si autẽ si c̃
iam hoc arbitror ex his qui in suꝑiobus libris diximus ma¬
nifestum: etiam in hereticorum ꝑu̾sitate potest ẽẽ. xp̃iani
baptismmi integritas. si qui temporibꝰ illis bapticauert̃. nec tñ
ab unitatis compagine recesserunt: eadem dilectione pacis
potuerunt adueniam ꝑtinere. quia cypanus etiam sine bap¬
tismo admissos. ab ȩccłe muneribus ñ seꝑari potuisse testat̃
Porro si uerum ẽ apud hereticos. & scismaticos. non eẽ baptis¬
mum xp̃i. quanto minus obẽent in unitate positis. aliena
peccata si ad unitatẽ uenientibus. & sine baptismo admissiꝰ
soluerent᷑ & propria: Nam si teste ꝙ pͥano unitatis uinculũ
tantum ualet. quomodo possent ledi peccatis alienis qui
nollent ab unitate recedere. si etiam non bapticati peceatiᷤ
ꝓpriis non ꝑirent qui ad eam uellent ex heres accedere: dd̾

Expanded text:
propter unitatis custodiam ignosci posse praesumpsit. Si autem sicut propter unitatis custodiam ignosci posse praesumpsit. Si autem sicut jam, ut arbitror, ex his quae in superioribus libris diximus, manifestum est etiam in haereticorum perversitate potest esse christiani Baptismi integritas; si qui temporibus illis rebaptizaverunt, nec tamen ab unitatis compagine recesserunt, eadem dilectipotuerunt ad ueniam pertinere, qua Cyprianus etiam sine baptismo admissos ab ecclesiae muneribus non separari potuisse testatur. porro si uerum est aput haereticos et schismaticos non esse baptismum Christi, quanto minus obessent in unitate positis aliena peccata, si ad unitatem uenientibus et sine baptismo admissis soluerentur et propria! nam si teste Cypriano unitatis uinculum tantum ualet, quomodo possent laedi peccatis alienis qui nollent ab unitate recedere, si etiam non baptizati peccatis propriis non perirent, qui ad eam uellent ex haeresi accedere? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagamus. qui cum sibi opposuisset quod dici a fr̃ibus noue¬
rat. quid gͥ fiet de his qui in p̃cito de heresi ad eccłam ueni¬
entes sine baptismo admissi sunt: potens ẽ inquid dominꝰ
miscđa sua indulgentiã dare. & eos qui ad eccłam simpli¬
citer admissi in eecła dormierunt ab ȩccłȩ sue muneribus ñ
separare. Bene quidem p̃sumpsit quod caritas unitatis cooꝑi¬
re posset multitudinẽ peccatoꝵ. Quod si habebant baptis¬
mum. & abhis non recte sentiebant᷑. qui eos bapticandos. de
nuo ẽẽ censebant: id erratũ cooꝑiebat caritas unitatis quã¬
diu inerat ista non diabolica discessso. s humana temptatio.
reuelaret. Et idõ ue istis qui ꝑ sacrilegam p̃cisione ab unita¬
te disrupti sic & apud nos & apud illos ẽ baptismus. rebapti¬
uulneri adhibebant medicinam. Nos autẽ si ad ȩccłam sine ba¬
ptismo admitamus.: in eo numero sumus quibus eypͥanus

Expanded text:
peragamus. qui cum sibi opposuisset quod dici a fratribus noueperagamus. qui cum sibi opposuisset quod dici a fratribus nouerat: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admimisericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus separare. bene quidem praesumpsit, quod caritas unitatis cooperire posset multitudinem peccatorum. quodsi habebant baptismum et ab his non recte sentiebatur qui eos denuo baptizandos esse censebant, id erratum cooperiebat unitatis charitas, quamdiu inerat ista, non diabolica dissensio, sed humana tentatio; inus revelaret . Et ideo vae istis qui per sacrilegam praecisionem ab unitate disrupti, si et apud nos et apud illos est baptismus, rebaptivulneri adhibeant medicinam. Nos autem si ad Ecclesiam sine Baptismo admittimus, in eo numero sumus quibus Cyprianus
Abbreviated transcription (Latin):
& isti qui non perirent si cum illis in unitate mansissent.
seꝑando se ab eis. & rumpendo uinculum pacis. utiq ĩ
scismate ꝑierunt. Aꝑtissimum enĩ saclegium eminet
scismatis: si nulla fuit causa separationis. Nullam uero
fuisse causam seꝑationis apparet. si mali etiam cogniti
bonos in unitate non maculant. Non autẽ maculari
in unitate bonos etiã cognitis malis docemur teste ꝙ¬
pano qui dicit in pͣti̾to deheresi ad eccłam uenientes
sine baptismo adinissos. Quorum tamen nepharia
saccilegr que suꝑ eos erant. quia baptismo dimissi ñ
rant. si polluere & ꝑdere non pocuert̃ eccłȩ scitatem. nul¬
la maloꝵ contagione potest ꝑire. Qua propter si cy panum
uerum dixisse consentint. eo teste uincuntur in crimine
sasmatis. Si cẏ panum falsum dixisse contendunt: eo teste
non utuntur in questione baptismatis. S nanc quod cũ
beato eypano homine pacifico. sermocinari institumus

Expanded text:
et isti, qui non perirent si cum illis in unitate mansissent, et isti, qui non perirent si cum illis in unitate mansissent, separando se ab eis et rumpendo uinculum pacis utique in schismate perierunt. apertissimum enim sacrilegium eminet schismatis, si nulla fuit causa separationis. nullam uero fuisse causam separationis apparet, si mali etiam cogniti bonos in unitate non maculant.non autem maculari in unitate bonos etiam a cognitis malis docemus teste Cypriano, qui dicit in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos; quorum tamen nefaria sacrilegia quae super eos erant, quia baptismo dimissa. non erant, si polluere et perdere non potuerunt ecclesiae sanctitatem, nulla malorum contagione potest perire. quapropter si Cyprianum uerum dixisse consentiunt, eo teste conuincuntur in crimine schismatis, si Cyprianum falsum dixisse contendunt, eo teste non utantur in quaestione baptismatis. Sed nunc quod cum beato Cypriano homine pacifico sermocinari instituimus
Abbreviated transcription (Latin):
duobꝰ. aut ꝑisse iam tẽ eccłam talium communionẽ ma¬
culatam: aut non ẽẽ cuiquam in unitate ꝑmanenti. alie¬
na etiam nota peccata. Illud autem quia dicere ñ posst̃.
ꝑisse tẽ eccł̃am contagione cominunionis eoꝵ qui sine
baptismo ad etiam sicut cypͥanus dicit. admissi sunt. alio¬
quin nec originem suam poter̃ asserẽ si tẽ ꝑiit ȩccła. quonã
plusquam qua draginta anni sunt int̾ cyꝑani passionẽ e
diuinorum codicũ exustionẽ unde isti calumpnaꝵ suoꝵ
fumos iactantes occasionem faciendi scismatis inuenart
sicut consulum ordo declarat: testat ut fateantur nulla
maloꝵ etiam cognitoꝵ tali communione contaminas
unitatẽ xp̃i. Quod cum falsi fuerint. ñ inuenient aausã
cur se ab eccłiis orbis terrarum quas ꝑ apłos institutos
pariter legimꝰ. separare debuisse contendunt. Quia ntq
ille quorumlibes maloꝵ commixtione ꝑire potuerunt.

Expanded text:
duobus, aut perisse iam tunc ecclesiam talium communione maduobus, aut perisse iam tunc ecclesiam talium communione maculatam aut non obesse cuiquam in unitate permanenti aliena etiam nota peccata. illud autem quia dicere non possunt, perisse tunc ecclesiam contagione communionis eorum qui sine baptismo ad eam, sicut Cyprianus dicit, admissi sunt — alioquin nec originem suam poterunt adserere, si tunc periit ecclesia, quoniam plus quadraginta anni sunt inter Cypriani passionem et diuinorum codicum exustionem, unde isti calumniarum suarum fumos iactantes occasionem faciendi schismatis inuenerunt, sicut consulum ordo declarat —,restat ut fateantur nulla malorum etiam cognitorum tali communione contaminari unitatem Christi. quod cum fassi fuerint, non inuenient causam, cur se ab ecclesiis orbis terrarum, quas per apostolos institutas pariter legimus. separare debuisse contendant, quia neque illae quorumlibet malorum commixtione perire potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
& de baptismo ioħis quod solet ñ paruuam mouere que¬
stionẽ hominibus rem manifesta parum attendentibus.
iohannis acceꝑant. non negligent̃ tractanda sunt: &¬
uel scisiaticis uenientes. si euuã¬
głicis u̾bis consecratũ baptismũ
ꝑceꝑunt denuo non bapticant᷑
beato cypano teste utimur. Ipse
quippe sibi questionẽ ꝓposurt ex
quibus uolebat ostende denuo bapticandos bereticos. de qͥb
satis ꝓ tempore libris suꝑioribꝰ disseruimus: att S dicit aliqͥs.
Quid gͦ fiet de his qui in pͣt̾ito de heresi ad ȩccłam uenientes.
sine baptismo admissi sunts Hic tota causa donistarum ẽ
quibus nob̃ dehac questione confluctus est: penitus naufa¬
gat᷑. Si enĩ uere baptismũ non habebant qui uenientes ab
hereticis suscipiebant᷑ & suꝑ eos erant peccata eorum cũ
communicatum ẽ talibus siue ab eis. qui erant ante qy pͥ¬
anum. siue ab ipso cẏpͥano: necesse ẽ. ut unum dicatur ex

Expanded text:
et de baptismo Iohannis, quod solet non paruam mouere quaeet de baptismo Iohannis, quod solet non paruam mouere quaestionem hominibus rem manifestam parum adtendentibus, ismum Iohannis acceperant, non neglegenter tractanda sunt et uel schismaticis uenientes, si euangelicis uerbis consecratum baptismum perceperunt, denuo non baptizantur, beato Cypriano teste utimur. ipse quippe sibi quaestionem proposuit ex quibus uolebat ostendere denuo baptizandos haereticos, de quibus satis pro tempore libris superioribus disseruimus, ait: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? hic tota causa Donatistarum, cum quibus nobis de hac quaestione conflictus est, penitus naufragauit. si enim uere baptismum non habebant, qui uenientes ab haereticis ita suscipiebantur, et super eos erant peccata eorum, cum communicatum est talibus siue ab eis qui erant ante Cyprianum siue ab ipso Cypriano, necesse est ut unum dicatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
erit: conu̾sio autem cordis potest quidem in eẽ. non ꝑcepto
baptismo. s ꝑcepto baptismo non pot̾. Neq enĩ ullo modo
dicenda ẽ conu̾sio cordis ad dm̃: cum dei sacramentũ con¬
tempnit᷑. Iure gͥ reprehendimus anathematicamus. de¬
testamur. ab hominam̃ ꝑu̾sitatẽ cordis hercticoꝵ. sacra¬
mentum tñ euũgłicum. non idõ non habent. quia ꝑ qͥd̾
utile ẽ non hñt. Quappter cum ad fidem & uitatem ueni¬
unt. & agentes penitentiam remitti sibi peccata depos¬
cunt: non eos decipimus. neq fallimus cum correctos a
nob̵. ac reformatos. in eo quod de prauati atq ꝑu̾si sunt
ad regnum cęloꝵ. sic disciplinis celestibus erudimus. ut
quod intis integrum ẽ nullo modo uiolemus. nec ꝓpter
hominis uitium si quid in homine dei est. uel nullum ł
uitiosum eẽ. dicamus. Iam pauca restant ex epła ad iuba¬
ianum. s quia in gͣis & de p̃tita ȩccłȩ consuetudine dicit̃.

Expanded text:
erit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto erit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto baptismo, sed contempto baptismo non potest. neque enim ullo modo dicenda est conuersio cordis ad deum, cum dei sacramentum contemnitur. iuste igitur reprehendimus anathemamus detestamur abominamur peruersitatem cordis haereticorum, sacramentum tamen euangelicum non ideo non habent, quia per quod utile est non habent. quapropter, cum ad fidem et ueritatem ueniunt et agentes paenitentiam remitti sibi peccata deposcunt, non eos decipimus neque fallimus, cum correctos a nobis ac reformatos in eo quo deprauati adque peruersi sunt ad regnum caelorum sic disciplinis caelestibus erudimus, ut, quod in eis integrum est, nullo modo uiolemus nec propter hominis uitium, si quid in homine dei est, uel nullum uel uitiosum esse dicamus. Iam pauca restant ex epistula ad Iubaianum. sed quia in eis et de praeterita ecclesiae consuetudine dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. nec ore confiteri ad salutem idõ cum pro eis alii res¬
pondent. ut impleatur erga eos celebratio sacramenti.
ualet utiq ad eorum consecrationẽ: quia ipsi respondere
non possunt. At si pro eo qui respondere potest alius re¬
spondeat: non itidem ualec. Ex qua regula illud in euũ
gło dictum ẽ quod omnes qui legunt naturaliter mouet
Etatem habet ipse pro se loquatur. Qui omnibus rebus ostẽ¬
ditur. aliud esse sacramentum baptismi aliud conuersionẽ
cordis: s salutem hominis ex utroq compleri. Nec si unũ
horum defuerit. idõ putare debemus consequens esse. ut
& alterum desit. quia & illud sine isto potest eẽ. in infante
& hoc sine illo potuit eẽ in latrone: complente dõ. siue m
illo siue inisto. quod non ex uoluntate defuisset. Cum uͦ
ex uoluntate alterum hoꝵ defuerit: reatu homine inuol¬
ui. Et baptismus quidem pot̾ in eẽ ubi conu̾sio cordis defu¬

Expanded text:
sunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum pro eis alii ressunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum pro eis alii respondent, ut impleatur erga eos celebratio sacramenti, ualet utique ad eorum consecrationem, quia ipsi respondere non possunt. at si pro eo qui respondere potest alius respgelio dictum est, quod omnes cum legitur naturaliter movet: Aetatem habet, ipse pro se loquatur . Quibus omnibus rebus ostenditur, aliud esse sacramentum baptismi, aliud conversionem cordis, sed salutem hominis ex utroque compleri: nec si unum horum defuerit, ideo putare debemus consequens esse ut et alterum desit: quia et illud sine isto potest esse in infante, et hoc sine illo potuit esse in latrone, complente Deo sive in illo, sive in isto, quod non ex voluntate defuisset. Cum vero ex voluntate alterum horum defuerit, reatu homineui. et baptismus quidem potest inesse ubi conuersio cordis defu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cessit sc̃ificatio sp̃alis in dono sp̃c sc̃. & accessit sa cram̃tũ
regenerationis. in lauachro baptismi. Et sicut in isaac qͥ
octauosuȩ natiuitatis circumcisus ẽ p̃cessit signaculũ
uisticie fidei & quoniã patͥs fidem unitatꝰ ẽ secuta est
increscente ipsa iusticia cuiꝰ signaculum in iifante p̃ces¬
serat: ita in bapticatis infantibus p̃cedit regenerationiˢ
sacramentũ. & si xp̃ianam tenuerint pietatem sequet᷑
etiam in corde conu̾sis cuius misterium p̃cesst in corꝑe
Et sicut in illo latrone quod ex baptism sacramento
defuerat compleuit omnipotentis benignitas. quia ñ
suꝑbia uel contemptu ẜ necessitate defuerat: sio in infã¬
tibus qui baptirati banoriuntur eadem gra omnipoten¬
tis implere credenda ẽ. Quod non ex impia uoluntate
s ex etatis indigentia. nec corde credere ad iusticiam pos.¬

Expanded text:
praecessit sanctificatio spiritalis in dono spiritus sancti et accessit sacramentum praecessit sanctificatio spiritalis in dono spiritus sancti et accessit sacramentum regenerationis in lauacro baptismi. et sicut in Isaac, qui octauo suae natiuitatis die circumcisus est, praecessit signaculum iustitiae fidei et, quoniam patris fidem imitatus est, secuta est in crescente ipsa iustitia cuius signaculum in infante praecesserat, ita in baptizatis infantibus praecedit regenerationis sacramentum et, si christianam tenuerint pietatem, sequetur etiam in corde conuersio cuius mysterium praecessit in corpore. et sicut in illo latrone quod ex baptismi sacramento defuerat conpleuit omnipotentis benignitas, quia non superbia uel contemptu, sed necessitate defuerat, sic in infantibus qui baptizati moriuntur eadem gratia omnipotentis implere credenda est, quod non ex impia uoluntate, sed ex aetatis indigentia nec corde credere ad iustitiam pos
Abbreviated transcription (Latin):
uulis baptismi sacramentũ excircumcisione carnis quã
pͥor populus accepit: quam pͥusquam acciꝑet iustificatꝰ
ẽ abraham: sicut cornelius etiã dono sp̃c sc̃ priusquam
bapticaretur dictatus ẽ. Dicit tamen apłs de ipso habra¬
ham. Signum accepit cirtuicisionis. signaculum iusti¬
ciȩ fidei. qui iam corde credidat. & deputatum illi adiu¬
sticiam. Cur gͦ ei p̃ceptũ ẽ ut omne deinceps infantem
masculum octauo die curtumcideret. qui ñdũ poterat
corde credidat ei deputaret᷑ ad iusticiam nisi quia &e ipsũ
ꝑ se ipsum sacramentum multum ualebat. quod in filio
moysi ꝑ angłm manifestum ẽ. qui cum adhuc incir̃¬
cisus a matre ferretur. p̃senti ꝑiculo. & euidenti ut circ̃¬
cirderetur aex actum ẽ & cum factum eẽt. depulsa perni¬
ties: Sicut gͦ in abrabam p̃cessit iusticia fidei. & accessit
circumcisio signaculum iusticiȩ fidei: ita & in cornelio

Expanded text:
uulis baptismi sacramentum, ex circumcisione carnis quam uulis baptismi sacramentum, ex circumcisione carnis quam prior populus accepit, quam priusquam acciperet iustificatus est Abraham, sicut Cornelius etiam dono spiritus sancti priusquam baptizaretur ditatus est. dicit tamen apostolus de ipso Abraham: signum accepit circumcisionis, signaculum iustitiae fidei, qui iam corde crediderat, et deputatum illi erat ad iustitiam. cur ergo ei praeceptum est, ut omnem deinceps infantem masculum octauo die circumcideret, qui nondum poterat corde credere, ut ei deputaretur ad iustitiam, nisi quia et ipsum per se ipsum sacramentum multum ualebat? quod in filio Moysi per angelum manifestatum est, qui cum adhuc incircumcisus a matre ferretur, praesenti et euidenti periculo ut circumcideretur exactum est et, cum factum esset, depulsa pernicies. sicut ergo in Abraham praecessit iustitia fidei et accessit circumcisio signaculum iustitiae fidei, ita in Cornelio
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa integra est. cum illi nisi corrigantur salutem habe
non possint.Sicut autẽ in latrone quia ꝑ necessitatem
corporaliter defuit ꝑfecta salus ẽ quam ꝑ pietatem spi¬
ritaliter affuit: sic & cum ipsa presto ẽ. si ꝑ necessitatem
desit quod latroni affuit: ꝑficitur salus. Quod traditũ
tenec uniu̾sitas ȩccłȩ. cum paruuli infantes baptitant᷑.
Qui certe ñdum possunt corde crede ad iusticiam. & ore cõ¬
fiteri ad salutẽ. quod latro potuit: quin etiam flendo.
& uagiendo cum in eis ministerium celebratur. ipsis
misticis uocibus obstrepunt. & tñ nullus xp̃ianorum
dixerit eos maniter bapticari. Et si quisquam querat de
hac re auctoritatẽ diuinam quamquam quod uniu̾sa
tenet ȩccła. nec conciliis institutum. s semꝑ retentum ẽ.
non nͥ auct̾oritate apostolica traditũ rectissime creditur
tamen uaraciter conicere possumus quid ualeat in par¬

Expanded text:
ipsa integra est, cum illi nisi corrigantur salutem habere ipsa integra est, cum illi nisi corrigantur salutem habere non possint. sicut autem in latrone, quia per necessitatem corporaliter defuit, perfecta salus est, quia per pietatem spiritaliter adfuit, sic et cum ipsa praesto est, si per necessitatem desit quod latroni adfuit, perficitur salus. quod traditum tenet uniuersitas ecclesiae, cum paruuli infantes baptizantur, qui certe nondum possunt corde credere ad iustitiam et ore confiteri ad salutem quod latro potuit, quin etiam flendo et uagiendo, cum in eis mysterium celebratur, ipsis mysticis uocibus obstrepunt; et tamen nullus christianorum dixerit eos inaniter baptizari. Et si quisquam quaerat in hac re auctoritatem diuinam, quamquam, quod uniuersa tenet ecclesia nec conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate apostolica traditum. rectissime creditur, tamen ueraciter conicere possumus, quid ualeat in par
Abbreviated transcription (Latin):
erat. tali facto aꝑtissime declararet. Uidebat eiũ tamquã
potentissimus medicus salutis ȩtnȩ quorumdam ñ defu¬
turum timorem: qui cũ intellectu ui̾tatis & ꝓbabilibus
moribus ita ꝓfecissent. ut multis bapticatis uita atq doctͥ¬
na se p̃ponere minime dubitarent. suꝑ uacineum sibi eẽ
cred̾ent bapticari. quando ad illum mentis habitum se ꝑ¬
uenisse sentirent. ad quem multi baptirati ascendere cona¬
rentur. Quid autem ualeat & quidđ in homine corporalit̃
adhibita sc̃ĩficatio sacramenti. sinc qua tamen latro ille ñ
sut. quia non eius accipiendum uoluntas defut s non
accipiende necessitas affuit. difficile ẽ dicere Nisi tamen
plurimum ualeret: non serui baptismum dominus ac¬
cepisset. Uerum quia ꝑse ipsa considanda ẽ. excepta sa¬
lute hominis cui ꝑficiendȩ aohibetur satis indicat qd
&e in malis & in eis qui scło u̾bis non factis renuntiant

Expanded text:
erat, tali facto apertissime declararet. uidebat enim tamquam erat, tali facto apertissime declararet. uidebat enim tamquam potentissimus medicus salutis aeternae quorundam non defuturum tumorem, qui, cum intellectu ueritatis et probabilibus moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi esse crederent baptizari, quando ad illum mentis habitum se peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere conarentur. Quid autem ualeat et quid agat in homine corporaliter adhibita sanctificatio sacramenti — sine qua tamen latro ille non fuit, quia non eius accipiendae uoluntas defuit, sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere. nisi tamen plurimum ualeret, non serui baptismum dominus accepisset. uerum quia per se ipsa consideranda est excepta salute hominis cui perficiendae adhibetur, satis indicat quod et in malis et in eis, qui saeculo uerbis, non factis renuntiant,
Abbreviated transcription (Latin):
magis in cornelio. & in amicis eius quam in illo latrone
posset uideri suꝑfluum ut aqua etiam tinguerentur. in
quibus iam dñi sp̃c sc̃i. quod non nͥ bapticatos alios accepis¬
se scã scͥptura testatur. certo quoq iuditio quod illis tem¬
porib congruebat cum linguis loquerentur eminuerat:
Baipticati sunt tñ. Et in hoc facto apostolica extat auctoritaᷤ.
Usq adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris homi¬
nis si forte ante baptismum usq ad sp̃alem intellectũ pio
corde profecerit. contempnere sacramentũ. quod ministroꝵ
oꝑe corpaliter adhibetur: s ꝑ hoc ds hominis consecratio¬
nem sp̃aliter oꝑat᷑. Nec ob aliud existimo baptuandimunꝰ
iohanni fuisse attributum. ita ut ioħis baptismus diceret᷑.
nisi ut dominꝰ ipse qui dedxt cum serui baptismum non
spreuisset acciꝑe dedicaret humilitatis uiam: & quanti
pendendum esset. suum baptisma quo ipse baptiraturuᷤ

Expanded text:
magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone posset uideri superfluum ut aqua etiam tinguerentur, in quibus iam donum spiritus sancti, quod non nisi baptizatos alios accepisse sancta scriptura testatur, certo quoque indicio, quod illis temporibus congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati sunt tamen et in hoc facto apostolica extat auctoritas. usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis, si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum opere corporaliter adhibetur, sed per hoc deus hominis consecrationem spiritaliter operatur. nec ob aliud existimo baptizandi munus Iohanni fuisse adtributum, ita ut Iohannis baptismus diceretur, nisi ut dominus ipse qui dederat, cum serui baptismum non spreuisset accipere, dedicaret humilitatis uiam et quanti pendendum esset suum baptisma, quo ipse baptizaturus
Abbreviated transcription (Latin):
plere passionẽ: de latrone illo cui non bapticato diccum ẽ.
hodie mecum eris in paradiso. non leue documentũ idẽ be¬
atus cypͥanus assumit. Qd etiam atq etiam considãns. ui¬
uenio ñ tantum paꝰ sionem pro nomine xp̃i id quod ex bap¬
tismo non deerat posse supplere. s etiam fidem conu̾sionemq
cordis. si forte ad celebrandum misterium baptismi in angu¬
stiis temporum succurri non potest. Neq enĩ latro ille ꝓ
nomine xp̃i crucifixus ẽ s pro meritis facinorum suoꝵ. Nec
quia credidit passus ẽ s dum patitur credidit. Quantũ itaq
ualeat etiam sine uisibili baptismi sacramento. quod ait a¬
postolus. corde creditur ad iusticiam ore autẽ confessio fit
ad salutem: in illo latrone declaratum ẽ. S tc̃ implet᷑
inuisibilit̾. cum ministerium baptismi non contemptus
religionis. s articulus necessitatis exludit. Nam multo

Expanded text:
plere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est: plere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est: Hodie mecum eris in paradiso , non leve documentum idem beatus Cyprianus assumit. Quod etiam atque etiam considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Neque enim latro ille pro nomine Christi crucifixus est, sed pro meritis facinorum suorum: nec quia credidit passus est, sed dum pateretur credidit. Quantum itaque valeat etiam sine visibili baptismi sacramento quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore confessio fit ad salutem , in illo latrone declaratum est. Sed tunc impletur invisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. Nam multo
Abbreviated transcription (Latin):
scribarum & phariseorum. non intrabitis in regnum celoꝵ:¬
Alterum sine altero parum est: utrumq ꝑficit. illiꝰ passionis
heredem. Sicut gͦ non debemus improbare iusticiam homi¬
nis quȩ pͥus eẽ cepit. quam coniungeret᷑ ecclȩ sicut ẽẽ ceꝑat
cornelii iusticia pͥusquam ẽẽt & ip̃se in plebe xp̃iana. quȩ
neq si improbaret᷑ dixisset ei angłs acceptate sunt elemosiȩ
tuȩ & exaudite sunt orationes tuȩ. neq si sufficeret ad capes¬
cendum regnum celoꝵ ut ad petrum mitteret moneretur:
sic non ẽ improbandum euugłicum baptismi sacramentũ.
etiam si ertra eccl̃am fuerte acceptũ. Quod tamen qua ã
ꝓfieit ad salutẽ. nisi ille qui habet integnitatẽ baptismi
sua quoq prauitate correcta in corporetur ȩccłȩ: sic here-¬
ticorum errorem corrigamus. ut quod in eis non eoꝵ sed
xp̃i ẽ. agnoscamus. Baptismi sane uicem aliquando im

Expanded text:
scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caeloscribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caeloalterum sine altero parum est; utrumque perficit illius possessionis heredem. sicut ergo non debemus inprobare iustitiam hominis quae prius esse coepit quam coniungeretur ecclesiae, sicut esse coeperat Cornelii iustitia prius quam esset ipse in plebe christiana — quae neque si inprobaretur dixisset ei angelus: acceptatae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae, neque si sufficeret ad capessendum regnum caelorum ut ad Petrum mitteret moneretur —, sic non est inprobandum euangelicum baptismi sacramentum, etiamsi extra ecclesiam fuerit acceptum. quod tamen quia non proficit ad salutem, nisi ille qui habet integritatem baptismi sua quoque prauitate correcta incorporetur ecclesiae, sic haereticorum errorem corrigamus, ut quod in eis non eorum sed Christi est agnoscamus. Baptismi sane uicem aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
bapticato ante ponimus. Nec idõ tamen sacramento baptis¬
matis quo iste ñdum ille iam imbutus ẽ. facimus inuiriam.
cum aliquem cathecuminum aliquo bapticato fideliorem.
meliorẽq cognoscimus: Melior enim centurio. cornelius ñ¬
dum baptirat᷑ꝰ simone bapticato. Iste enĩ & ante baptismũ
scõ sp̃u impletus ẽ. ille & pꝰ baptismum immundo sp̃u inflatꝰ
ẽ. Uerumptam̃ cornelius si etiam sp̃u sc̃o iam accepto bapti¬
tari noluisset: contemptu tanti sacramenti reus fieret. Cũ
autẽ baptiratꝰ ẽ non utiq meliꝰ sacramentũ quam symon
accepit. S sicut diu̾sa hominum merita sub eiꝰdem sacrañt
pari sc̃itate distincta sunt. ita ñ auget aut minuit baptis¬
matis scĩtatẽ uel malum. uel bonum hominis meritum.
Sicut autẽ bono cathecumino baptismus det̃. ad capescendũ
regnum celoꝵ: sio malo baptitato uera conuersio. Qui eñi

Expanded text:
baptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptisbaptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, facimus iniuriam acum aliquem catechumenum aliquo baptizato fideliorem melioremque cognoscimus. melior enim centurio Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. iste enim et ante baptismum sancto spiritu impletus est, ille et post baptismum inmundo spiritu inflatus est. uerumtamen Cornelius si etiam spiritu sancto iam accepto baptizari noluisset, contempti tanti sacramenti reus fieret. cum autem baptizatus est, non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate distincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem bono catechumeno baptismus deest ad capessendum regnum caelorum, sic malo baptizato uera conuersio. qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
det̾iorem baptismum gerit: nec si unus eorum sit bonus.
alius malus. in malo malus ẽ baptismus. & in bono bonuss
in utroq bonus. sicut lumen solis. uel etiam lucernȩ non
utiq deterius ẽ in oculis det̾ioribꝰ quam in melioribꝰ. szidẽ
in utrisq quamuis eos diu̾sȩ pro illoꝵ diu̾sitate uel leti¬
ficet uel excruciet Illud sane quod de catecuminis obitie¬
batur cypano quod in martyrio deprebensi. & ꝓ xp̃i nomi¬
ne occisi etiam sine baptismo coronarentur. quid ad rem ꝑt¬
neat. non satis intelligo. nisi forte quia dicebant. multoma¬
gis hereticos cum baptisino xp̃i posse ad regnum eiꝰ admit¬
ti. sine quo catecumini admitterentur: cum ipse dixerit. nͥ
quis regnatus fuerit. ex aqua & spũ non intrabit in regnũ
celoꝵ. Qua in re nec ego dubito catͥecuminum catholicum
diuina caritate flagrantem heretico baptizato ante ponẽ.
s etiam in ipsa intus catholica bonum cathecuminũ malo

Expanded text:
deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum sit bonus deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum sit bonus alius malus, in malo malus est baptismus et in bono bonus, sed in utroque bonus, sicut lumen solis uel etiam lucernae non utique deterius est in oculis deterioribus quam in melioribus, sed idem in utrisque, quamuis eos diuerse pro illorum diuersitate uel laetificet uel excruciet. Illud sane quod de catechumenis obiciebatur Cypriano, quod in martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi etiam sine baptismo coronarentur, quid ad rem pertineat non satis intellego, nisi forte quia dicebant multo magis haereticos cum baptismo Christi posse ad regnum eius admitti quo catechumeni admitterentur, cum ipse dixerit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum diuina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere. sed etiam in ipsa intus catholica bonum catechumenum malo
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ut & fornicator. & adulter non sit difficile ẽ: potest
tam̃ non ẽẽ hereticus: sicut hereticus potest non ẽẽ ebrio¬
sus. nec adulter aut fornicator. nerluxuriosus. aut amator
peccunie. aut ueneficii. & simul hȩc omnia potest non t̃ẽ
sleq enĩ unum aliquod uitium omnia cetera consecũt᷑.
Fropositis itaq duobus uno catholico. cum his omnibꝰ
uitiis. alio heretico sine his quȩ possunt non eẽ in hereti¬
co quamuis contra fidem non uterq disputet. & tñ ꝯtra
fidem ut̾q uiuat. & spe uana. ut̃q fallatur. & caritate spi¬
ritali ut̃q dissentiat. & ob hoc ut̾q ab illiꝰ unicȩ columbȩ
corpore alienus sit: cur in uno eorum sacramentũ xp̃i cog¬
noscimus: in alio nolumꝰ quasi aut huiꝰ aut huiꝰ sit cũ
in utroq idem sit. & ñ on dei sit & quamuis in pessimis bo¬
quia nec in duobus catholicis malis si unus sit alio det̾ior

Expanded text:
uero ut et fornicator et adulter non sit, difficile est. potest uero ut et fornicator et adulter non sit, difficile est. potest tamen non esse haereticus, sicut haereticus potest non esse ebriosus nec adulter aut fornicator nec luxuriosus aut amator pecuniae aut ueneficus et simul haec omnia potest non esse. neque enim unum aliquod uitium omnia cetera consequuntur. propositis itaque duobus, uno catholico cum his omnibus uitiis, alio haeretico sine his quae possunt non esse in haeretico, quamuis contra fidem non uterque disputet et tamen contra fidem uterque uiuat et spe uana uterque fallatur et a caritate spiritali uterque dissentiat et ob hoc uterque ab illius unicae columbae corpore alienus sit, cur in uno eorum sacramentum Christi cognoscimus, in alio nolumus, quasi aut huius aut huius sit, cum in utroque idem sit et non nisi dei sit et quamuis in pessimis boillo quam in isto, quia nec in duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior,
Abbreviated transcription (Latin):
ex igne illo sicut dixi diu̾sa possint distribui ꝓ cͥmina
mis moribus alicui heretieo in euius uita p̃ter id quod
hereticus ẽ non inueniunt homines quod rep̃hendant p̃¬
ponere debeamus: nam audeo p̃cipitare sententiã. Si aũ
quis dicat quia hereticꝰ ẽ non potest hoc solum ẽẽ. quin
& alia consequantur. carnalis ẽ enĩ & anmalis: ac ꝑ hoc
& emulus sit necesse ẽ. & animosus & inuidus. & inimicꝰ
ipsi ueritati ab eaq dissentiens: intelligat. & de illis maliꝰ
quod unum mitius elegerit solum in quo quam ẽẽ non
posse Ca scilicet causa quonam carnalis. e animalis est. ue¬
lud ebriositas. quam non solum fine honore nominare
s etiam cum hilaritate p̃dicare iam populi consuerunt:
Numquid in quo fuerit. sola ẽẽ poterit: Quis enĩ ebriosus
non contentiosus. & animosus & inuidus. & a p̃ceptorũ
sanitate dissentiens & arguentibꝰ se grauit̾ inimicus: Iã

Expanded text:
ex illo igne, sicut dixi, diversa possint distribui pro crimiex illo igne, sicut dixi, diversa possint distribui pro crimimis moribus, alicui haeretico in cujus vita praeter id quod haereticus est, non inveniunt homines quod reprehendant, praeponere debeamus, non audeo praecipitare sententiam. si autem quis dicat: \'quia haereticus est, non potest hoc solum esse, quin et alia consequantur; carnalis est enim et animalis ac per hoc et aemulus sit necesse est et animosus et inuidus et inimicus ipsi ueritati ab eaque dissentiens>, intellegat et de illis malis quod unum mitius elegerit solum in quoquam esse non posse, ea scilicet causa, quoniam carnalis et animalis est. uelut ebriositas, quam non solum sine horrore nominare sed etiam cum hilaritate praedicare iam populi consuerunt, numquid in quo fuerit sola esse poterit? quis enim ebriosus non et contentiosus et animosus et inuidus et a praeceptorum sanitate dissentiens et arguentibus se grauiter inimicus? iam
Abbreviated transcription (Latin):
neq auari. neq ebriosi. neq maledici. neq rapaces. regnũ
dĩ possidebunt. Non ut qui hȩc omnia uitia simul habue¬
rint regnum dei non possidebunt: s neq illi neq illi. ut
singłis hoc subaudias quod nulli eorum regnum dei pos¬
qui regnum dei possidebunt. ꝓ diuersitate criminum.
ẽẽ diuersas. & aliis alias acriores: ut in ipso igne ȩt̃no pro
disparibus peccatoꝵ. sint disparia tormenta penarum.
Neq enĩ frustra ipse dñs art. Tolerabilius erit sodomis quã
uob̃ in die iudicii. S tñ non ad possidendum regnum dĩ.
cantumdem ualet ex uitiis illis quod elegeris mitius.
quantũ uel plura uel unum quod ꝑspexeris grauius:
Et quia illi possessuri sunt regnum dei. quos ad dexterã
constituet ille iudex. nec eis qui ad dexteram cõstitui non
merebuntur. aliquid aliud quam ad sinistram eẽ rema¬
nebit. nulla uox reliqua ẽ diabolo & angłis eius. licet

Expanded text:
neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. non ait: \'qui haec omnia uitia simul habuerint regnum dei non possidebunt\', sed: \'neque illi neque illi\', ut in singulis hoc subaudias quod nulli eorum regnum dei posqui regnum dei non possidebunt, pro diuersitate criminum esse diuersas et alias aliis acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobisin die iudicii. sed tamen ad non possidendum regnum dei tantundem ualet ex uitiis illis quod elegeris mitius, quantum uel plura uel unum quod perspexeris grauius. et quia illi possessuri sunt regnum dei quos ad dextram constituet ille iudex, nec eis qui ad dextram constitui non merebuntur aliquid aliud quam ad sinistram esse remanebit. nulla uox reliqua est quam si
Abbreviated transcription (Latin):
& alibi dicit. Hoc autem scitote cognoscentes. qm omnis for¬
nicator. aut immundus. aut auarus. quod ẽ idoloꝵ seruitꝰ.
non habet hereditatem in regno xp̃i dei. Nemo uos seducat
manibus u̾bis. Non ẽ gͦ. quod de sermone dei conqueramur.
Dicit omnino e aꝑte. ac libere dicit eos qui male uiuunt ad
regnum dei non ꝑtinere. his gͥ omnibꝰ uitũs cirtuinseptũ.
catholicum non adulemus. nec ei quia xp̃ianus catholicꝰ
impunitatẽ quam diuina scͥptura non promittit ꝓmitt̾e̾
audeamus Nec si aliquid unum habeat ex his quȩ dicta
sunt: debemus ei societatẽ suꝑnȩ illius patriȩ polliceri. ad
chorinthios enĩ singula enumerat. in quibꝰ fingulis subau¬
ditur. quod regnum dei non possidebunt. Nolite inquit
errare: Neq enĩ fornicatores. neq idolis seruientes. neq ad¬
ulteri. neq molles neq masculoꝵ concubitores. neq fures.

Expanded text:
et alibi dicit: hoc autem scitote cognoscentes, quoniam omnis foret alibi dicit: hoc autem scitote cognoscentes, quoniam omnis fornicator aut immundus aut auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei; nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere, dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere. His igitur omnibus uitiis circumseptum catholicum non adulemus nec ei, quia christianus catholicus est, impunitatem, quam scriptura diuina non promittit, promittere audeamus; nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur, quod regnum dei non possidebunt: nolite, inquit, errare: neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitor
Abbreviated transcription (Latin):
qm qui talia agunt. regnum dei non possidebunt. Con¬
stituamus gͦ aliquem castum continentem. non auarũ.
non idolis seruientẽ. hospitalem. in digentibꝰ ministrantẽ.
non cuiusquam inimicum. non contemtiosum. patientẽ.
quietum nullum emulantẽ nulla inuidentẽ. sobrium.
quod hereticus ẽ. regnum dei non possessurum. Constitua¬
mus alium fornicationi immundum. luxuriosum. aua¬
rum. uel etiam aꝑtiꝰ idolis deditum. ueneficum. discor¬
diosum. contentiosum. emulum. animosum. seditiosum.
mundum. ebriosum. commessatorem. catholicum. Num qͥt
ꝓpt̾ hoc solum quod catholicus ẽ regnum dei possidebit
agens talia de quibꝰ sic concludit apłs. quȩ p̃dico uob̃sicut
p̃dixt qm̃ qui talia agunt dei non possidebunt. Si hoc dici¬
inus. nos ipsos seducimus. Nam sermo di non nos seducit qͥ
nec tacet nec parit. nec ulla adulatione nos deducte. qui nec
tacet. nec parcit nec ulla adulatione nos decipit. Idõ qͥppe

Expanded text:
m qui talia agunt regnum dei non possidebunt. constituamus ergo aliquem castum, continentem, non auarum, non idolis seruientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cuiusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem, nulli inuidentem, sobrium, quod haereticus est regnum dei non possessurum. constituamus alium fornicatorem, inmundum, luxuriosum, auarum uel etiam apertius idolis deditum, ueneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum, seditiosum, inuidum, ebriosum, comisatorem catholicum: numquid propter hoc solum quod catholicus est regnum dei possidebit, agens talia de quibus sic concludit apostolus: quae praedico uobis, sicutiam qui talia agunt regnum dei non possidebunt? si hoc dicimus, nos ipsos seducimus; nam sermo dei non nos seducit, qui nec tacet nec parcit nec ulla adulatione nos decipit. tacet nec parcit nec ulla adulatione nos decipit. ideo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
catholici uel heretici ꝑeunt. Quid autẽ beatissimus cypͥ¬
anus de catholica sentiat. & quomodo eius auctoritate
penitus obterantur heretici quamquam multa dixerĩ
seorsum tñ si domino placuerit aliquanto ub̃ius atq
manifestius dicere statim. cum pͥus de concilio eiꝰ dixero.
que deberi a me puto. quod in dei uoluntate sequenti
uolumine aggrediar. Explicit libex qͥntus de¬

Expanded text:
catholici uel haeretici pereunt. quid autem beatissimus Cypricatholici uel haeretici pereunt. quid autem beatissimus Cyprianus de catholica sentiat et quomodo eius auctoritate penitus obterantur haeretici, quamquam multa dixerim, seorsum tamen, si domino placuerit, aliquanto uberius adque manifestius dicere statui, cum prius de concilio eius dixero quae deberi a me puto. quod in dei uoluntate sequenti uolumine adgrediar. LIBER SEXTUS
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo in eccła: Si autẽ in eccła utiq in arca. Et
si arca utiq ꝑ aquam. Pot̃ gͦ fieri. ut & quidam foris bap¬
teati ꝑ di p̾sentiam uerꝰ intus bapticati deputentur
quia illic eis incipit aqua prodeẽ ad salutem. Neq enim
alit dici possunt salui facti in arca. nisi ꝑ aquam. Et rursꝰ
Male quippe utentes baptismo ꝑ aquam moriunt᷑.
quod nulli cc̃ accidit. nͥ qui extra arcam fuit. Certe ma¬
nifestum ẽ. id quod dr̃ in eccła. intus & foris. in corde ñ
in corpore cogitandum. Quandoquidẽ om̃s qui in cor¬
de sunt intus in arce unitate. ꝑ eandem aquam salui
fiunt ꝑ quam om̃s qui corde sunt foris. siue etiam corpo¬
re foris sunt siue non st̃: tamquam unitatis adu̾sarii mo¬
riuntur. Sicut gͦ non alia s eadem aqua & in arca posi¬
tos saluos fecit. & extra arcam positos int̾emit: sic ñ alio
s codem baptismo & boni catholici salui fiunt. & mali

Expanded text:
quomodo in ecclesia? si autem in ecclesia, utique in arca; et quomodo in ecclesia? si autem in ecclesia, utique in arca; et si in arca, utique per aquam. potest ergo fieri et ut quidam foris baptizati per dei praescientiam uerius intus baptizati deputentur, quia illic eis incipit aqua prodesse ad salutem; neque enim aliter dici possunt salui facti in arca. nisi per aquam. et rursus male quippe utentes baptismo per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit, nisi qui praeter arcam fuit. certe manifestum est id quod dicitur in ecclesia intus et foris in corde, non in corpore cogitandum, quando quidem omnes, qui corde sunt in arcae unitate, per eandem aquam salui fiunt, per quam omnes, qui corde sunt foris, siue etiam corpore foris sunt siue non sint, tamquam unitatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia, sed eadem aqua et in arca positos saluos fecit esed eodem baptismo et boni catholici salui fiunt et mali