comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s idem sacramentum pium & impium posse
habere. quod nec tu negas. qui saltem post im¬
pios occultos baptiandum non ẽẽ concedis.
Proinde sine causa conungis & dicis. Niehil ꝓ¬
dest bonis morib uiuere. quia quicqͥd iusto
licet potest & iniustus implere. quia & falsũ
ẽ. & ame dictum nonẽ. Boni quippe mores.
uitam bonoꝵ malorumq discernunt. & ad di¬
uersa ꝑducunt. Nec quicquid iusto licet. po¬
test & iniuistus implere. quia iustus implet
legem xp̃i ꝑ dilectionem. unde inuistus alie¬
nus ẽ. Potest tamen aliquid quod et iustus
implere ut et ipse baptiret si nichil aliuo
certe cum latet. Sicut etiam illi possunt dei
mandata predicare sicut iusti. s non scd̾mea
uiuere sicut iust. de qualib dic̾tum ẽ. quȩ di¬
cunt facite. quȩ autem faciunt facere nolite. Ss
fac iniustum non latentem. et nonnullis cogni¬
tum bonis. ꝑ aliquam seditionem factionẽ ue
de ȩccłia non posse separari. audi cyprianũ.

Expanded text:
sed idem sacramentum pium et impium posse sed idem sacramentum pium et impium posse habere, quod nec tu negas, qui saltem post impios occultos baptizandum non esse concedis. proinde sine causa coniungis et dicis: nihil prodest bonis moribus uiuere, quia, quidquid iusto licet, potest et iniustus implere, quia et falsum est et a me dictum non est. boni quippe mores uitam bonorum malorumque discernunt et ad diuersa perducunt nec, quidquid iusto licet, potest et iniustus implere, quia iustus implet legem Christi per dilectionem, unde iniustus alienus est, potest tamen aliquid quod et iustus implere, ut et ipse baptizet, si nihil aliud, certe cum latet, sicut etiam illi possunt dei mandata praedicare sicut iusti, sed non secundum ea uiuere sicut iusti, de qualibus dictum est: quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. Sed fac iniustum non latentem et nonnullis cognitum bonis per aliquam seditionem factionemue de ecclesia non posse separari. audi Cyprianum,
Abbreviated transcription (Latin):
orientalib sensit. Si enim hoc uerum. si hoc
tenendum atq seruandum ẽ qͦd de baptismo
tenemus atq seruamꝰ: duo mala ur̃a uobis ob¬
icimus. Unum quod erratis in baptismi questio¬
ne. alterum quod uos ab eis qui de hac re uerũ
sentiunt separatis. Si autem ut scđm uos lo¬
quar: hoc ẽ in ea questione uerũ quod ipsi sen¬
ditis. illo certe crimine maculamini quod ab
eccłia recessistis: ꝓpter cuius pacem sic̃ cyprianꝰ
effecit et monuit etiã diuersa sentientes ferre
debuistis. Nunc exclama quod ego dixerim.
nichil inter fideles ꝑfidosq discemnas. idem tibi
pius atq impius uideatur. Quod ego ñ diri.
S plane illud diri. unde tu quasi hoc dicerem
exclamare uoluisti: & dicere quod non dixi.
Siue inquam a fideli siue aꝑfido dispensatore
sacramentum quisq ꝑcipiat. In qua sententia
nichil inter fidelem ꝑfidumq discreui. nec uiᷤ¬
si ut idem cuiq pius atq impius udeatur.

Expanded text:
orientalibus sensit. si enim hoc uerum, si hoc orientalibus sensit. si enim hoc uerum, si hoc tenendum atque seruandum est, quod de baptismo tenemus atque seruamus, duo mala uestra nobis obicimus, unum quod erratis in baptismi quaestione, alterum quod uos ab eis, qui de hac re uerum sentiunt, separatis. si autem, ut secundum uos loquar, hoc est in ea quaestione uerum quod ipsi sentitis, illo certe crimine maculamini, quod ab ecclesia recessistis, propter cuius pacem, sicut Cyprianus et fecit et monuit, etiam diuersa sentientes ferre debuistis. Tunc exclamas, quod ego dixerim: \'nihil inter fideles perfidosque discernas, idem tibi pius atque impius uideatur\'. quod ego non dixi, sed plane illud dixi, unde tu, quasi hoc dicerem, exclamare uoluisti et dicere quod non dixi: siue, inquam, a fideli siue a perfido dispensatore sacramentum quisque percipiat. in qua sententia non nihil inter fidelem perfidumque discreui nec iussi, ut idem cuique pius atque impius uideatur,
Abbreviated transcription (Latin):
eum dicitis in ꝓmittenda xp̃iana communi¬
one ep̃m fallere uoluisse non unum aliquẽ
frm̃. s uniu̾sam episcopalem societatem: Qd
si et uobis de illo credere nefas ẽ ur̃i maiores
contra eius sententiam fecerunt. qui se ab ori¬
entalium cõmunione quod de hac re diuersa
senserint diuiserunt. Proinde si omnino iam
credendum sit quinquaginta ep̃is orientaliũ
id eẽ uisum quod septuaginta afris uel aliqͣn¬
to etiam plurib contra tot milia ep̃oꝵ. quib
hic error in doto orbe displicuit cur non potiꝰ
etiam ipsos paucos orientales suum iudiciũ
correxisse dicamus. non ut tu loqueris rescidisse:
Sient enim laudabile ẽ auera sententia ñ mouen
ita culpabile ꝑsistere in falsa. quam nunquam
tenere prima lausẽ. scd̃a mutare. Ut aut exim¬
tio uera ꝑmaneat. aut mutata falsa. uera sue¬
cedat. Neq nunc ad nr̃am ꝑtinet questionem
quale sit quod pars xpĩani orbis marima cũ

Expanded text:
eum dicitis in promittenda christiana communieum dicitis in promittenda christiana communione episcopum fallere uoluisse non unum aliquem fratrum, sed uniuersam episcopalem societatem? quod si et uobis de illo credere nefas est, uestri maiores contra eius sententiam fecerunt, qui se ab orientalium communione, quod de hac re diuersa senserint, diuiserunt. Proinde si omnino iam credendum sit quinquaginta episcopis orientalium id esse uisum, quod septuaginta Afris uel aliquanto etiam pluribus contra tot milia episcoporum, quibus hic error in toto orbe displicuit, cur nou potius etiam ipsos paucos orientales suum iudicium correxisse dicamus, non, ut tu loqueris, rescidisse? sicut enim laudabile est a uera sententia non moueri, ita culpabile est persistere in falsa, quam numquam tenere prima laus est, secunda mutare, ut aut ex initio uera permaneat aut mutata falsa uera succedat. neque nunc ad nostram pertinet quaestionem, quale sit quod pars christiani orbis maxima cum
Abbreviated transcription (Latin):
libere dicere quod sentirent: non quia cum eiᷤ
esset in communione mansurus si diuersa sen¬
sissent. ubi aꝑte dicunt cyprianum eẽ men¬
titum. Si enim dicebat neminẽ iudicantes.
nec a iure cõmunionis aliquẽ si diu̾sa sense¬
rit amouentes. quod eum dixisse conscripta
indicant gesta concilii. et tamen si quisqͣm
eoꝵ quib ea dicebat diuersum sentire se oftñ¬
deret. non cum eo fuerat sacramenta xp̃i com¬
municaturus. ꝓculdubio mentiebatur. qͥa ta¬
lia dolose ñ ueraciter ꝓmutebat. quodq est
meo mendatio deteruis simplicitatem frm̃
duplici corde fallebat. cum presertim &
scriberentur quȩ dicebantur. Nam quiẽq
ab illo concilio diuersa sensisset. quo possit
ab eis ore damnari. uł excommunieari cum
eiusdem concilii ꝓ se principium recitaret:
Quis gͦ de cypriano tolerabilius sentit. utrũ
nos qui eum dicimus in obscura de baptismo
questione hominẽ falli potuisse. an uos qui

Expanded text:
libere dicere quod sentirent, non quia cum eis libere dicere quod sentirent, non quia cum eis esset in communione mansurus, si diuersa sensissent; ubi aperte dicunt Cyprianum esse mentitum. si enim dicebat: neminem iudicantes nec a iure communionis aliquem si diuersa senserit amouentes, quod eum dixisse conscripta indicant gesta concilii, et tamen, si quisquam eorum, quibus ea dicebat, diuersum sentire se ostenderet, non cum eo fuerat sacramenta Christi communicaturus, procul dubio mentiebatur, qui talia dolose, non ueraciter promittebat, quodque est in eo mendacio deterius, simplicitatem fratrum duplici corde fallebat, cum praesertim et scriberentur quae dicebantur. nam quicumque ab illo concilio diuersum sensisset, quo posset ab eis ore damnari uel excommunicari, cum eiusdem concilii pro se principium recitaret? quis ergo de Cypriano tolerabilius sentit, utrum nos. qui eum dicimus in obscura de baptismo quaestione hominem falli potuisse, an uos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
epłam ad iubaianum ita conelusit. Hec t̾
mini prescribentes aut preuidicantes. quo¬
minus unusquisq ep̃orum quod putat fa¬
ciat habens arbitrii sui liberam potestatem
& cedera. In his gͦ nos interim deputa quib
lilud non potuit ꝑsuadere cyprianus: aquib
tamen etiã in hac re diuersa sentientib com¬
munionem suam minime separauit. Maio¬
res autem ur̃i quib tale destimonium ꝑhi¬
biusti quod ab orientalium ꝓpterea com¬
munione discreti sunt. quia illi suũ iudicium
rescinderunt. quo eis placuerat de ista baptis¬
mi questione cypriano atq illi affricano
cilio consentiri oportere.contra cyprianum
fecerunt. Debuerunt enim cum collegis suis
etiam in hac questione diuersa sentientib de¬
nere communionis unitatem qͦdin suis licce¬
ris fecisse legimus cyprianum. Respondent
ideo eum sic loqui uoluisse. ne fortasse ex cõ¬
municationis timore deterriti ñ auderent

Expanded text:
epistulam ad Iubaianum ita conclusit: Haec tiepistulam ad Iubaianum ita conclusit: Haec timini praescribentes aut praeiudicantes quominus unusquisque episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii sui liberam potestatem et cetera. in his ergo nos interim deputa, quibus illud non potuit persuadere Cyprianus, a quibus tamen etiam in hac re diuersa sentientibus communionem suam minime separauit. maiores autem uestri, quibus tale testimonium perhibuisti, quod ab orientalium propterea communione discreti sunt, quia illi suum iudicium resciderunt, quo eis placuerat de ista baptismi quaestione Cypriano atque illi Africano concilio consentiri oportere, contra Cyprianum fecerunt. debuerunt enim cum collegis suis etiam in hac quaestione diuersa sentientibus tenere communionis unitatem, quod in suis litteris fecisse legimus Cyprianum. respondent ideo eum sic loqui uoluisse, ne fortasse excommunicationis timore deterriti non auderent
Abbreviated transcription (Latin):
i tardorum ingenia mͥ
curanda non essent. qui
intelligere nequeunt
me duob uoluminib
suꝑiorib ad totam eau¬
sam quȩ tua fr̃ cresconi
epła continetur. multiᷤ
modis ita respondisse. ut etiam illa quȩ ib
restant. iam soluta atq frustrata sint: iam
debuit ame huic operi finis imponi. Sed
quia multi sunt quib seruire nos conuenit
qui omia depulsa ẽẽ non putant. nisi locis
suis etiam singula ꝑtractentur. residua ser¬
monis tui breuiter exordine refellenda ꝑcur¬
iam. Qlucquid de cypriani uenerabilis mar¬
tẏris et de quorundã orientalium litteris in¬
serendum putasti. quod eis placuent apud he¬
reticos & scismaticos datum improbare bap¬
tismi sacramentum. nichil impedit causam
nrãm. si eam eccłiam retinemus quam nonde¬
seruit cyprianus: etiam cum multi erꝰ colle¬
ge in hanc sententiam consentire noluissent.
Nam & in ipso concilio dixit neminem iu¬
dicantes. nec aiure communionis aliquẽ si
diuersum senserit amouentes. Et eandem

Expanded text:
Si tardorum ingenia mihi curanda non essent, qui intellegere nequeunt me duobus uoluminibus superioribus ad totam causam, quae tua, frater Cresconi, epistula continetur, multis modis ita respondisse, ut etiam illa, quae ibi restant, iam soluta atque frustrata sint, iam debuit a me huic operi finis inponi. sed quia multi sunt, quibus seruire nos conuenit, qui omnia depulsa esse non putant, nisi locis suis etiam singula pertractentur, residua sermonis tui breuiter ex ordine refellenda percurram. Quidquid de Cypriani uenerabilis martyris et de quorundam orientalium litteris inserendum putasti, quod eis placuerit apud haereticos et schismaticos datum inprobare baptismi sacramentum, nihil impedit causam nostram, si eam ecclesiam retinemus quam non deseruit Cyprianus, etiam cum multi eius collegae in hanc sententiam consentire noluissent. nam et in ipso concilio dixit: neminem iudicantes nec a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes et eandem
Abbreviated transcription (Latin):
tissent ꝓlata sententia ẽ. quam tu quoq de le-¬
gisse testaris. Quȩ cum sententia consensu om¬
nium firmaretur.placuit tamen inquis de¬
creto concilii dilationem temporis dari. intra
quod si quis corrigi uoluisset innocens habe¬
retur:. Sic factum ẽ inquis ut non solum duo
illi quos memoras. s etiam multi alii purga¬
di atq innocentes se ȩccłiȩ reddidissent. Quoꝵ
ideo baptisma rescindi non debuit. quia intͣ
diem prestitutum restituti ꝑemptoria senten¬
tia non tenerentur. nec cum baptuarent fue¬
rant abȩccłia separati. quippe nec dum transae¬
ti temporis diffinitam disiuncti sunt. Hi au¬
dem qui etiam post predic̾tum diẽ cum mari¬
miano ꝑtinaciter ꝑsticerunt. sententia dam¬
nationis retenti. simul & baptisma & eccłiam
ꝑdiderunt. Hec uerba tua certe mi cresconi co¬
gnoscis exepłȩ tue contextione excerpta. Pro¬
inde quero abste si nondum fuerant ab eccłia
separati. quomͦ in eos om̃s qui in maximiant

Expanded text:
ententia est: quam tu quoque te legisse testaris. Quae cum sententia consensu omnium firmaretur, placuit tamen, inquis, decreto concilii dilationem temporis dari, intra quod si quis corrigi voluisset, innocens haberetur. Sic factum est, inquis, ut non solum duo illi quos memoras, sed etiam multi alii purgati atque innocentes se Ecclesiae reddidissent. Quorum ideo Baptisma rescindi non debuit, quia intra diem praestitutum restituti peremptoria sententia non tenerentur nec, cum baptharen-t, fuerant ab ecclesia separati, quippe necdum tratt.s- leti temporis definita meta disiuncti. III autem, qui etiam post praedictum diem cum Maximiano pertinaciter perstiterunt, sententia damnationis retenti simul et lxiptisma .t ecclesiam perdiderunt. haec uerba tua certe, mi Cresconi, cognoscis ex epistulae tuae contextione expressa. Proinde quaero abs te, si nondum fuerant ab ecclesia separati, quomodo in eos omnes, qui in Maximiani
Abbreviated transcription (Latin):
sub labiis eorum. quorũ os maledic̾tione et a¬
maritudine plenum ẽ. ueloces pedes eoꝵ adef¬
fundendum sanguinem. contricio et infelicitas
tura precidi: s qm̃ tabescentis uulneris putredo
pestifera plus in absci sione solaminis. quam
inremissione medicaminis. inuenta ẽ causa sa
lubrior. ne ꝑcuncta menbra pestilens irrepat
iurus. ut compendioso dolore natum decidat
uulnus. famosi gͦ criminis reos. uictorianum
carcauianensem. marcianum sullect̾inũ. beia¬
num beianensem. saluium ausafensem. deodo¬
rum usulensem. donatum sabratensem. mig¬
genem elefantariensem. pretextatum ansuri¬
tanum. saluium menbresitanum. ualerium
melitanum. felicianum mustitanum. ⁊ mai

Expanded text:
e et amaritudine plenum est. ueloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitas tura praecidi. sed quoniam tabescentis uulneris putredo pestifera plus habet in abscisione solaminis quam in remissione medlubrior, ne per cuncta membra pestilens irrepat virus, ut compendioso dolore natum decidat vulnus . Famosi ergo criminis reos, Victorianum Carcabianensem, Martianum Sullectinum, Beïanum Baïanensem, Salvium Ausaphensem, Theodorum Usulensem, Donatum Sabratensem, Miggenem Elephantariensem, Praetextatum Assuritanum, Salvium Membressitanum, Valerium Melzitanum, Feli
Abbreviated transcription (Latin):
ditur melior erat patilus quam apollo: meli¬
orem baptismum dedit sed̾m istam ur̃am ua¬
nam ꝑuersamq sententiam. Et si meliorem
baptismum dedit. ꝓfecto eis quos ase non bap¬
tiratos gratulatur inuidit. Porro si inter bonos
ministros cum sit alius alio melior. non est
melior baptismus qui ꝑ meliorem datur. nu
lomͦ ẽ malus qui etiam ꝑmalum datur. qͣn¬
do idem baptismus datur. Et ideo ꝑministͦs
dispares. dei munus equale ẽ. quia ñ illoꝵ
sed eius ẽ. Non gͦ sicut inaniter inueheris.
nichil inter fidelem ꝑfidumq discernimus.
s discernimus humana merita. non sacram̃¬
ta diuina. quȩ tu quoq ui ueritatis adduc¬
tus & heretice intentionis oblitus. nobis &
uobis ñ alia sed una eademq ẽẽ diristi. Qm

Expanded text:
ditur, melior erat Paulus quam Apollo, meliditur, melior erat Paulus quam Apollo, meliorem baptismum dedit secundum istam uestram uanam peruersamque sententiam, et si meliorem baptismum dedit, profecto eis, quos a se non baptizatos gratulatur, inuidit. porro si inter bonos ministros, cum sit alius alio melior, non est melior baptismus qui per meliorem datur, nullo modo est malus qui etiam per malum datur, quando idem baptismus datur. et ideo per ministros dispares dei munus aequale est, quia non illorum, sed eius est. Non ergo, sicut inaniter inueheris, nihil inter fidelem perfidumque discernimus, sed discernimus humana merita, non sacramenta diuina, quae tu quoque ui ueritatis adductus et haereticae contentionis oblitus nobis et nobis non alia, sed una eademque esse dixisti. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
infigat. xp̃c xp̃iani sit eaput. Dixi plane &.
dico: nec tu omnino respondere potuisti. uide¬
ris enim quasi succubuisse tanto ponderi uen¬
salis cum subiecist hoc et nos suademus. hoc
uolumus. Deinde rursus subponis hominẽ
in quo spem constituat accepturus. Sed que¬
rimus inquis ꝑquẽ hoc meluis fiat. et quia
sine ministro nec nos dicimꝰ posse hominẽ
baptirari: queris ame utrum ne meluis in¬
iustus sit minister an iustus. Ubi respondeo
ad hoc ẽẽ melius ut iustus minister sit. quo
infirmitas hominis cui sine exemplo laborio¬
sum ẽ et difficile quod imperat ds̃. imitatio¬
ne boni ministri ad uitã bonã facilius eriga¬
tur. Unde dicit apłs paulus imitatores mes
estote sicut et ego xp̃i. Ad hominem uero bap¬
tirandum. et sanctificandum. sitanto ẽ me¬
lius quod accipitur. quanto ẽ melior ꝑ quẽ
traditur. tanta ẽ in accipientib baptismoꝵ
uarietas. quanta in ministris diuersitas me¬
ritorum. Si enim quod sine controuersia cre¬

Expanded text:
istiani sit caput. dixi plane et dico nec tu omnino respondere potuisti. uideris enim quasi subcubuisse tanto ponderi ueritatis, cum subiecisti: hoc et nos suademus, hoc uolumus . Deinde rursus subponis hominem, in quo spem constituat accepturus: sed quaerimus, inquis, per quem hoc melius fiat. et quia sine ministro nec nos dicimus posse hominem baptizari, quaeris a me, utrumne melius iniustus sit minister an iustus. ubi respondeo ad hoc esse melius, ut iustus minister sit, quo infirmitas hominis, cui sine exemplo laboriosum est et difficile quod imperat deus, imitatione boni ministri ad uitam bonam facilius erigatur; unde dicit apostolus Paulus: imitatores mei estote, sicut et ego Christi. ad hominem uero baptizandum et sanctificandum si tanto est melius quod accipitur, quanto est melior per quem traditur, tanta est in accipientibus baptismorum uarietas, quanta in ministris diuersitas meritorum. si enim, quod sine controuersia cre
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͥs eẽ uolet in reb: contradicit dĩ bonitati.
Quisquis autẽ penas eam non uult luere pro
peccatis. inimicus ẽ. ȩquitati. S si ad hoc fit
anima ut mittatur in corpus: quer potest
utrum si noluerit compellatur.S melius cre¬
ditur hoc naturaliter uelle id÷ in ea natura
creari. ut uelit: sicut naturale nobis ẽ. uelle
iuuere: male autem uiuere iam non ẽ. nat᷑e
s ꝑuersȩ uoluntatis: quam iustȩ pena conse¬
quitur. Frustra ergo iam queritur. ex qua
uelut materiȩ facta sit anima: si recte intel¬
ligi potest in primis illis oꝑib facta cum fac¬
tus ẽ. dies. Sicut enim ula quȩ non erant fac
ta sunt: sic & hȩc inter illa. Qa & si materies
aliqua formabilis fuit & corporalis & spirita¬
lis. non tamen &. ipsa instituta nͥ adõ ex quo
sunt omnia. quȩ quidem formationẽ suã ñ
tempore s origine precederet. sicut uor can¬
cum: quid nͥ de materia spiritali facta anima

Expanded text:
quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luere pro peccatis, inimicus est aequitati. Sed si ad hoc fit anima, ut mittatur in corpus, quaeri potest, utrum, si noluerit, conpellatur. sed melius creditur hoc naturaliter uelle, id est in ea natura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male autem uiuere iam non est naturae, sed peruersae uoluntatis, quam iuste poena consequitur. Frustra ergo iam quaeritur, ei qua ueluti materie facta sit anima, si recte intellegi potest in primis illis operibus facta, cum factus est ta sunt, sic et haec inter illa. Quod si et materaliqua formabilis fuit, et corporalis et spiritalis — non tamen et ipsa instituta nisi a deo, ex quo sunt omnia — quae quidem formationem suam non tempore, sed origine praecederet, sicut uox cantum, quid nisi de materia spiritali facta anima
Abbreviated transcription (Latin):
homines exhominib. corpꝰ ex corꝑe. animã
ex anima. Burum ẽ. hoc angli aut angłoꝵ¬
filiam dicere ẽẽ animam: s multo durius celi
corporei: quantomagis gͦ maris & terrȩ. Mul¬
tominus gͥ in aliqua corporali creatura causa¬
lis ratio animȩ precondita ẽ. cum faceret ds̃ ho¬
minem ad imaginem suã. andeqͣm eum suo
tempore de limo formatum flatu animaret łi
absurde creditur animã causaliter in natura
angłica condidisse. Illud gͦuideamꝰ utrum for¬
sitan uerum ẽẽ possit. qͦd certe humanȩ opi¬
niom tolerabilius mͥ uidetur. dm̃ in illis pri¬
mis oꝑib que simul omĩa creauit animam
etiam humanã creasse. qͣm suo tempore men¬
bris ex limo formati corꝑis inspiraret: cuius
corꝑis in illis simul conditis reb rationem ere¬
asse causaliter: scđm qͣm fieret cum faciendũ
esset corpus humanum. Nam neq illud qd̃
dictum ẽ. adimaginẽ suã. nͥ in aĩa. neq illud qͦd dic¬

Expanded text:
homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angfiliam dicere esse animam: sed multo durius, coeli corporei; quanto magis ergo, maris et terrae? Multo minus igitur in aliqua corporali creatura, causalis animae ratio praecondita est, cum faceret Deus hominem ad imaginem suam, antequam eum suo tempore de limo formatum flatu animaret, si absurde creditur animam cauangelica condidisse. Illud ergo uideamus, utrum forsitan uerum esse possit, quod certe humanae opinioni tolerabilius mihi uidetur, deum in illis primis operibus, quae simul omnia creauit, animam etiam humanam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraret: cuius corporis in illis simul conditis rebus rationem creasse causaliter, secundum quam fieret, cum faciendum esset, corpus humanum. nam neque illud, quod dictum est" ad imaginem suam", nisi in anima neque illud, quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
& terram. & omne uiride agri: nec ita. hic ẽ lib
creaturȩ celi & terrȩ. fec̃ diem & cęlum. et t̾rã.
& omne uiride agri. Hos enu magis locutio¬
nis modos loquendi consuetudo poscebat: sed
ait. hic ẽ. liber creaturȩ cȩli & terrę eum fac̾tus
ẽ. dies. fecit ds̃ cȩlum & terrã & om̃e uiride agͥ.
tanquã illud insinuans cum fac̾tus ẽ. dies. tẽ fe¬
cisse deum & cȩlum. & terram. & om̃e uiride agͥ.
Porro autẽ suꝑior narratio factum diem primi¬
tus indicat: eumq unum diẽ deputat. pꝰt quẽ
seđm adnumerat quo factum ẽ firmamentum :¬
& tercium. quo spẽs terrȩ marisq digestȩ sunt:¬
& lignum atq herbam terra ꝓduxit. An forte
hoc illud ẽ. qͦd in suꝑiore libro moliebamur
ostendere. simul fecisse deum omnia: quando¬
quidẽ narrationis illa conexio. cum ser dierũ
ordinc creata cunct̾a & consummata memoraᷤ¬
set nunc ad unũ diem omĩa redigunt᷑ nomine
celi & terrȩ adiuncto etiã fruticum genere: Ni¬

Expanded text:
mne uiride agri, nec ita: hic est liber creaturae caeli et terrae. fecit deus diem et caelum et terram et omne uiride agri — hos enim magis locutionis modos loquendi consuetudo poscebat -: sed ait: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride tanquam illud insinuans, cum factus est dies, tunc fecisse Deum coelum et terram, et omne viride agri. 6. Porro autem superior narratio factum diem primitus indicat, eumque unum diem deputat; post quem secundum annumerat, quo factum est firmamentum; et tertium, quo species terrae marisque digestae sunt et lignum atque herbam terra produxit. an forte hoc illud est, quod in libro superiore moliebamur ostendere deum simul fecisse omnia, quandoquidem narrationis illa contextio, cum sex dierum ordine creata cuncta et consummata memorasset, nunc ad unum diem omnia rediguntur nomine caeli et terrae adiuncto etiam fruticum genere? ni
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit intueri. qͦd cum posset dicere hic ẽ. lib̃
creaturȩ cęli & terre cum fecit d̾s cȩlum &
terram. ut in cęlo & terra indelligeremꝰ qͥc¬
quid in eis c̃. sicut loqui diuma seͥptura con¬
sueuit. ut nomine cęli & terrȩ sepissime. in¬
terdum addito & maris. uniuersã insinuet
creaturam. aliquando adiungens & dicens.
& quȩ sunt in eis. ut quicqͥd horum dic̃et
ibi intelligeremꝰ et diem. siue quẽ pͥmitus
condidit. siue istum quẽ p̃sentia solis fac̃.
ñ ita dixit: sed interposuit diem. dicens cum
factus ẽ. dies. nec ita locutus ẽ. ut diceret. hic ẽ.
liber creaturȩ diei & cęli & terrȩ tanqͣm hoc
ordine quo fac̾t̾a narrantur: nec ita. hic ẽ. lib̃
cieaturȩ cęli & terrȩ cum factus ẽ dies. & cȩlũ

Expanded text:
fuerit intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber fuerit intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellegeremus quidquid in eis est, sicut loqui diuina scriptura consueuit, ut nomine caeli et terrae saepissime, interdum addito et maris, uniuersam insinuet creaturam, aliquando adiungens et dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid horum diceret, ibi intellegeremus et diem, siue quem primitus condidit, siue istum, quem praesentia solis facit: non ita dixit, sed interposuit diem dicens: cum factus est dies. nec ita locutus est, ut diceret: hic est liber creaturae diei et caeli et terrae, tamquam hoc ordine, quo facta narrantur, nec ita: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies et caelum
Abbreviated transcription (Latin):
more scripturarũ nunc uniuersã creaturam uo¬
luerit accipi: queri potest cur addiderit ⁊ om̃e
uinde agri. Qͦd mͥ uidet᷑ ideo posiusse: ut signi¬
ficatius intimaret quẽ diẽ commendauerit
qͦd ait. cum factus ẽ dies. Cito enim quisquã
putaret hunc diem lucis corporeȩ commenda¬
tum: quo circueunte. nobis uicissitudo diur-¬
ni nocturniq temporis ex hibetur. S cũ crea¬
turarum conditarũ ordinem recolimꝰ. & in¬
uenimus om̃e uinde agri tercio die creatũ.
antequam fieret sol qui quarto die creatꝰ ẽ.
cuius p̾sentia dies iste cotidianus usitatusq
ꝑagitur: qͣndo audimꝰ cum factus ẽ. dies. fec̃
os celum & terram & omne uiride agri. am¬
monemur de ipso die cogitare: quẽ siue cor¬
poralem in nescio qua luce nobis in cognita.
siue spiritalem in societate unitatis angelicȩ.
non tamen talem qualem hic nouimꝰ. intel¬
lectu uestigare conemui. Illud etiã non abre

Expanded text:
more scripturarum nunc uniuersam creaturam uomore scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride agri. quod mihi uidetur ideo posuisse, ut significantius intimaret, quem diem commendauerit, quod ait: cum factus est dies. cito enim quisquam putaret hunc diem lucis corporeae commendatum, quo circumeunte nobis uicissitudo diurni nocturnique temporis exhibetur. sed cum creaturarum conditarum ordinem recolimus et inuenimus omne uiride agri tertio die creatum, antequam sol fieret. qui quarto die factus est, cuius praesentia dies iste cotidianus usitatusque peragitur, quando audimus: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, admonemur de ipso die cogitare, quem siue corporalem in nescio qua luce nobis incognita siue spiritalem in societate unitatis angelicae non tamen talem, qualem hic nouimus, intellectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re
Abbreviated transcription (Latin):
postea narratum ẽ. qͦd ds̃ fecerit diem. inde
continuo rursus dictum fec̃ ds̃ cȩlum & t̾rã.
tanquã sit iam quemadmodum hȩc facta suis
post conditum diem. S quia ita interposi¬
tum ẽ ut diceretur cum factus ẽ. dies siue hoc
suꝑiorib uerbis comect̾a sint. ut sit una senten¬
tia hic ẽ. liber creatiuȩ celi & terrȩ cum factus
ẽ dies. siue inferiorib. ut item hoc mͦ sit ple¬
na sententia. cum factus ẽ dies fecit d̃s cȩlũ
& terram: ꝓculdubio cogit eomͦ se intelligi
cȩlum & terrã cominemorasse. quomͦ facta
sunt cum factus ẽ dies. Demde cum dictũ
esset fecit ds̃ cȩlum & terrã. additum ẽ ⁊ oẽ
uiride agri: quȩ certe manifestum ẽ. tercia
die fact̾a. Ande liquidius apparet. eundẽ illũ
esse unum diem. quẽ fec̃ ds̃: quo repetito fac¬
tus ẽ. scd̃s & tercius. & ceteri usq ad septimũ
diẽ. Cum autem nomine cȩli & terrȩ. usitato

Expanded text:
postea narratum est, quod deus fecerit diem : inde postea narratum est, quod deus fecerit diem : inde continuo rursum dictum: fecit deus caelum et terram, tamquam sic iam, quemadmodum haec facta sunt post conditum diem. sed quia ita interpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc superioribus uerbis conectas, ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est tertio die facta. unde liquidius adparet eundem illum esse unum diem, quem fecit deus, quo repetito factus est et secundus et tertius et ceteri usque ad septimum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato
Abbreviated transcription (Latin):
esset creatus dies. Sic enim uerba conteruit.
Hic ẽ liber creaturȩ cęli & terrȩ cum factus est
dies. fecit ds̃ cȩlum & terram: ut si quisquam
uelit sic intelligere qͦd suꝑiꝰ positum ẽ. liber crea¬
turȩ cęli & terrȩ quemadmodum dictum est.
in principio fec̃ ds̃ celum & terrã priusqͣm con
deret diem. quia prius & hic commemorata s̃
celum & terra. & postea factus dies. corrigatur
consequentib uerbis: quia &. post commemo¬
ratum factum diem. rursus cęli & terrȩ nom̃
adiectum ẽ: quamquam & hoc qͦd positũ ẽ.
cũ. & sic adiunc̾tum factus ẽ dies. cuiiis con¬
tentioso extorqueat alium intellectum esse
non posse. Si enim ita esset interpositum ut
diceretur. hic ẽ liber creature cęli & terrȩ. fac¬
tus ẽ. dies. fecit ds̃ celum & terram: quisqͣm
forte arbitraretur librum creaturȩ cęli ⁊ t̾rȩ.
deinde subiunctum. factus ẽ dies: sicut ibi

Expanded text:
esset creatus dies. sic enim uerba contexuit: esset creatus dies. sic enim uerba contexuit: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, ut, si quisquam uelit sic intellegere, quod superius positum est: liber creaturae caeli et terrae, quemadmodum dictum est: in principioderet diem, quia prius et hic commemorata sunt coelum et terra, et postea factus dconsequentibus uerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut diceretur: hic est liber creaturae caeli et terrae. factus est dies, fecit deus caelum et terram, quisquam forte arbitraretur librum creaturae caeli et terrae deinde subiunctum: factus est dies, sicut ibi
Abbreviated transcription (Latin):
autem hic ẽ. inquit liber ereaturȩ cȩli & t̾iȩ¬
cum factus ẽ. dies: satis ut opmor ostendens.
ñ bic se ita commemorasse cęlum & terrã sic̃
in principio anteqͣm fieret dies cũ tenebrȩ
essent suꝑ abyssum: sed quomͦ fact̾um ẽ cȩ¬
lum & terra eum factus ẽ. dies: id⁊ iã forma¬
tis atq distinctis partib & generib rerum qͥb
unuersa creatura disposita atq composita
reddit hanc spẽm quȩ mundus uocat᷑. Illud
hic gͦ celũ commemoratũ ẽ. qͦd cum creasset
ds̃ firmamentũ uocauit. cum omnib quȩ ĩ
illo sunt: & ea terra quȩ cum abysso imum
obtinet locũ cum omnib quȩ in ea sunt. Se¬
quitur enĩ & adiungit. fecit õs cȩlum & derrã:
ut cęli & terrȩ nomine & premisso anteqͣm fac¬
tum diem commemoraret. & repetito cũ com¬
memorasset. ñ sinat suspicari ita nunc se cȩlũ
& terrã nominasse sicut in principio antequã

Expanded text:
autem, hic est, inquit, liber creaturae caeli et teautem, hic est, inquit, liber creaturae caeli et tecum factus est dies, satis, ut opinor, ostendens non hic se ita commemorasse caelum et terram, sicut in principio, antequam fieret dies, cum tenebrae essent super abyssum, sed quomodo factum est caelum et terra, cum factus est dies, id est iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic ergo caelum commemoratum est, quod cum creasset deus firmamentum uocauit, cum omnibus, quae in illo sunt, et ea terra, quae cum abysso imum obtinebat locum, cum omnibus, quae in ea sunt. sequitur enim et adiungit: fecit deus caelum et terram, ut caeli et terrae nomine et praemisso, antequam factum diem commemoraret, et repetito, cum commemorasset, non sinat suspicari ita se nunc caelum et terram nominasse, sicut in principio, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ram: & om̃e fȩnum agri an¬
teqͣm exortum ẽ. Non enim
pluerat d̃s suꝑ terrã: & homo
non erat qui oꝑaretur suꝑ terram. Fons autẽ
ascendebat de terra: & irrigabat omnẽ faciẽ
terre.Nẽ certe firmio illa sententia qua intelli¬
gitur unum diem fecisse dm. unde iam uli
sex uel septem dies unius huius repetitione
numerari potuerint: Quandoquidem aꝑtiꝰ
scã scriptura iã dicit concludens quodammͦ
cuncta quȩ ab initio usq ad hunc locũ dir¬
erat. atq infert:. hic ẽ. liber creaturȩ uel fac¬
turȩ cęli & terrȩ cum factus ẽ dies. Neq enĩ
quisq dicturus ẽ. cęlum & terrã hic ita com¬
memorata. sic̃ dictum erat anteqͣm condit᷑
insinuaretur dies: in principio fec̃ ds̃ cȩlum
& terram. Illud enim si eo mͦ indelligitur ut
aliquid ds̃ fecerit sine die priusqͣm faceret
diem. qua ratione id possit accipi suo loco
dixi qͦd dicendum putaui: nulli interclu¬
dens melus intelligendi licentiam. Nunc

Expanded text:
fenum agri, antequam exortum est. non enim pluerat deus super terram et homo non erat, qui operaretur terram. fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque infert: hic est liber creaturae uel facturae caeli et terrae, cum factus est dies. neque enim quisque dicturus est caelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat, antequam conditus insinuaretur dies, in principio fecit deus caelum et terram. illud enim si eo modo intellegitur, ut aliquid deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi suo loco dixi, quod dicendum putaui, nulli intercludens melius intellegendi licentiam. nunc
Abbreviated transcription (Latin):
scio utrum possint aliqua nichil significantia
iuideri. Hȩc gͥnatura spiritalis. in qua ñ corꝑa
s corpoꝵ similitudines exprimunt᷑. inferioris
generis uisiones habet qͣm illud mentis atq
intelligentiȩ lumen. quo ⁊ ista inferiora diuidi¬
cant᷑. & ea cernuntur quȩ neq sunt corꝑa nec¬
ullas gerunt formas similes corꝑm. uelut ip¬
traria sunt eius uicia quȩ recte culpantur atq
dampnant᷑ in hõib. Qͦ enĩ alio mͦ ipse intellec̾tꝰ
nͥ intelligendo conspicit᷑. Ita ⁊ caritas. gaudiũ.

Expanded text:
scio utrum possint aliqua nihil significantia scio utrum possint aliqua nihil significantia videri. Haec igitur natura spiritalis, in qua non corpora, sed corporum similitudines exprimuntur, inferioris generis visiones habet quam illud mentis ac intelligentiae lumen quo et ista inferiora dijudicantur et ea cernuntur, quae neque sunt corpora, neque gerunt formas similes corporum, velut iptraria sunt eius uitia, quae recte culpantur atque damnantur in hominibus. quo enim alio modo ipse intellectus nisi intellegendo conspicitur? ita et caritas,
Abbreviated transcription (Latin):
spect̾a sonuisset siue cum adormientib somnia
uidentur ut nichil uł aliqͥd significantiã. siue cỹ
ualitudine corꝑali turbatis intrinsecus itmerib
sentiendi. imagmes corpoꝵ sp̃c ueris corꝑib ita
miscet. ut int̾nosci uł uix possint uł omnino ñ
possint. & aut significent aliqͥd aut sine ulla
significatione oboriantur: siue ꝓrsꝰ ingraue¬
scente aliquo morbo uł dolore corꝑis. & inter¬
cludente int̾ uias quib anime ut ꝑ carnẽ sen¬
tirent exerebatur ac nitebat᷑ intentio. altius
qͣm somno absentato spu. corꝑalium rerum
existunt aut monstrant᷑ imagines. uł signifi¬
cantes aliquid ut sine ulla significatione appa¬
rentes: siue ulla ex corꝑe causa existente. sed as
sumente atq rapiente aliquo spũ tollit᷑ anima
in huiism᷑i uidendaᷤᷤ similitudines corpoꝵ. mi¬
ab om̃i corꝑis sensu ⁊ auertitur. ut solis simili¬
dudinib corpoꝵ spiritali uisione tencat᷑. uͭ ne¬

Expanded text:
specta sonuisset; sine cum a dormientibus somnia specta sonuisset; sine cum a dormientibus somnia uidentur uel nihil uel aliquid significantia; siue cum ualetudine corporali turbatis intrinsecus itineribus sentiendi imagines corporum spiritus ueris corporibus ita miscet, ut internosci uel uix possint uel omnino non possint et aut significent aliquid aut sine ulla significatione oboriantur; siue prorsus ingrauescente aliquo morbo uel dolore corporis et intercludente intus uias, quibus animae, ut per carnem sentiret, exerebatur ac nitebatur intentio, altius quam somno absentato spiritu corporalium rerum existunt aut monstrantur imagines uel significantes aliquid uel sine ulla significatione adparentes; siue nulla ex corsumente atque rapiente aliquo spiritu, tollitur anima in hujusmodi videndas similitudines corporum, miab omni corporis sensu et avertitur, ut solis similitudinibus corporum spiritali visione teneatur, ubi ne
Abbreviated transcription (Latin):
tur eius similitudo in sp̃u memoriaq re¬
condit᷑: siue cũ absentia corꝑa iã nota cogi¬
tamꝰ. ut ex eis formet᷑ quidã spiritalis aspe¬
dus quȩ iam erant in spũ. & anteqͣ ea cogi¬
taremꝰ: suie cũ eoꝵ corpoꝵ quȩ ñ nouimꝰ sedtam̃
esse ñ dubitamꝰ similitudines. ñ ita ut sunt u¬
la. s ut occurrit induemur. sue cum alia quȩ
uł ñ sunt uł ẽẽ nesciunt᷑ ꝓarbitrio uł opinatio¬
ne cogitamꝰ: siue unde neq id agentib neq uo¬
lentib nob̃ uariȩ formȩ corpalium similitudi¬
num uersant᷑ in animo: siue cum aliqͥd corꝑa¬
liter actun. ea ipsa disponimꝰ quȩ in illa actio¬
ne futura sunt ⁊ omĩa cogitatione antecedimꝰ.
siue cũ iam in ipso actu. uł cum loquimͣ uł cũ
facimus om̃s corꝑales mot᷑. ut exsen possint p̃¬
ueniunt᷑ similitudinib sius intꝰ in sp̃u neq enĩ
ulla uł breuissima sillaba in ordine suo nͥ pro¬

Expanded text:
tur eius similitudo in spiritu memoriaque retur eius similitudo in spiritu memoriaque reconditur; siue cum absentia corpora iam nota cogitamus, ut ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in spiritu et antequam ea cogitaremus; sine cum eorum corporum, quae non nouimus, sed tamen esse non dubitamus, similitudines non ita ut sunt illa, sed ut occurrit, intuemur; siue cum alia, quae uel non sunt uel esse nesciuntur, pro arbitrio uel opinatione cogitamus; siue unde unde neque id agentibus neque uolentibus nobis uariae formae corporalium similitudinum uersantur in animo; siue cum aliquid corporaliter acturi ea ipsa disponimus, quae in illa actione futura sunt, et omnia cogitatione antecedimus; siue iam in ipso actu, uel cum loquimur uel cum facimus, omnes corporales motus, ut exeri possint, praeueniuntur similitudinibus suis intus in spiritu: neque enim ulla uel breuissima syllaba in ordine suo nisi pro
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si nolimꝰ nouerunt. nos autẽ ipsoꝵ nͥ ostñ¬
dant᷑ nos se ñ possumꝰ. qͥa sic eas ut opinor ha¬
bent in potestate occultare spintalib modis.
quẽadmodũ nos quibdã int̾iectis obstaculis
nr̃a corꝑa ne alioꝵ ocłis iudeantur abscondimꝰ:
⁊ qͥd fiat in sp̃u nr̃o ut aliqͣndo cernant᷑ tantũ¬
mͦ significantes imagines. ⁊ utrum aliqͥd signi¬
ficent ignoretur: aliqͣndo autẽ aliqͥd signifi¬
care sentiant᷑ s qͥd significent nesciatur. aliqn
uͦ tanqͣm pleniore demonstratione anima
humana ⁊ spũ ipsas ⁊ mente qͥd significent
uideat. scire difficillimũ ẽ: et si iam sciamꝰ.
disserere atq explicare oꝑosissimum. Qd̃ aut̃
nunc insinuare satis arbitror. certum ẽ esse¬
qͣndã spiritalem naturã in nob̾. uͥ corꝑalium
rerũ formantur similitudines. siue cũ aliqͦd
corpꝰ sensu corꝑis tangimꝰ ⁊ continuo forma¬

Expanded text:
etiam si nolimus, nouerunt, nos autem ipsorum, nisi ostenetiam si nolimus, nouerunt, nos autem ipsorum, nisi ostendantur, nosse non possumus — quia sic eas, ut opinor, habent in potestate occultare spiritalibus modis, quemadmodum nos quibusdam interiectis obstaculis nostra corpora, ne aliorum oculis uideantur, abscondimus — et quid fiat in spiritu nostro, ut aliquando cernantur tantummodo significantes imagines sed, utrum aliquid significent, ignoretur, aliquando autem aliquid significare sentiantur, sed quid significent nesciatur, aliquando uero tamquam pleniore demonstratione anima humana et spiritu ipsas et mente quid significent uideat: et scire difficillimum est et, si iam sciamus, disserere atque explicare operosissimum. Quod autem nunc insinuare satis arbitror, certum est esse spiritalem quandam naturam in nobis, ubi corporalium rerum formantur similitudines, siue cum aliquod corpus sensu corporis tangimus, et continuo forma
Abbreviated transcription (Latin):
Ille gͦ int̃ saltandũ facto sͥ silentio iocabundus
t ridente multitudine circum septus. ea noct̾e
quȩ impendebat in ea silua quȩ iuxta erat ho¬
minẽ a leone int̾emptum iri. ad curꝰ cadauer
spectandum illucescente die confluxurã tur¬
bam ⁊ illiꝰ sollempnitatis locũ deserturam p̃¬
dixit: ⁊ fac̾tũ ẽ. cum satis cunctis qͥ aderant in
om̃ib eius motib claruisset. hoc eum luden¬
do & iocando nusqͣm ꝑturbata uł alienata m̃te
dixisse: ipso etiam tanto amplius mirante qͦd
accidit: qͣntomagis nosset qͦ id animo atq ore
ꝓtulent. Quo nãmͦ hec uisa in sp̃m hominis
ueniant. utrum ibi primitꝰ forment᷑ an forma¬
ta ingerantur.⁊ quadã coniunc̾tione cernant᷑.
ut sic hominib angłi ostendant cogitationes
dũ ⁊ ipsi nr̃as cogitationes ñ utiq ocłis qͥa non
corꝑe s sp̃u uident. uerũ hoc int̾sit qͦd illi nr̃as

Expanded text:
ille ergo inter saltandum facto sibi silentio iocabundus ille ergo inter saltandum facto sibi silentio iocabundus et ridente multitudine circumseptus ea nocte, quae inpendebat, in ea silua, quae iuxta erat, hominem a leone interemtum iri, ad cuius cadauer spectandum inlucescente die confluxuram turbam et illius sollemnitatis locum deserturam praedixit. et factum est, cum satis cunctis, qui aderant, in omnibus eius motibus claruisset hoc eum ludendo et iocando nusquam perturbata uel alienata mente dixisse ipso etiam tanto amplius mirante, quod accidit, quanto magis nosset, quo id animo atque ore protulerit. Quonam modo haec uisa in spiritum hominis ueniant, utrum ibi primitus formentur an formata ingerantur et quadam coniunctione cernantur, ut sic hominibus angeli ostendant cogitationes dum et ipsi nostras cogitationes non utique oculis, quia non corpore, sed spiritu uident, uerum hoc intersit, quod illi nostras,
Abbreviated transcription (Latin):
te quesiuit. quẽ diu absentem desid̾abat: ⁊ qͦd
inopinatȩ tardaret. ne qͥd ei accidisset sollicitꝰ
erat. At illi ñ curantes quid post eoꝵ abscessum
ueri cognosceret᷑. dũ tamen in p̃sentia lȩtũ ho¬
ininẽ redderent. mor ꝓfect̾uri: responderunt
saluũ ac ꝓpinqͣntem. & eo ipso die qͦ hȩc lo¬
quebant᷑ eẽ uenturũ: neq enĩ metuebant ne
cum totꝰ dies ꝑact̾us eẽt. eos redarguendos
post tridie sequeretur. Quid multa: Dum iã
abire disponerent: ecce subito adhuc eis illic
positis uenit. Item alius ante simphonia cũ
saltabat ubi erant multa ydola ꝑ qͣndam pa¬
ganoꝵ sollempnitatem. non aliqͦ spu arreptꝰ.
s unitatione ludiera arrepticios emulatꝰ sci¬
entib circumstantib & spect̾antib: moris e¬
nim erat ut ante prãdium pactis sacrificiis.
agitatisq phanaticis. si qͥ adolescentes post p̃n¬
diũ uellent eo more ludere. nullus ꝓhiberet᷑.

Expanded text:
te quaesiuit, quem diu absentem desiderabat et, quod te quaesiuit, quem diu absentem desiderabat et, quod inopinate tardaret, ne quid ei accidisset, sollicitus erat. at illi non curantes, quid post eorum abscessum ueri cognosceretur, dum tamen in praesentia laetum hominem redderent, mox profecturi responderunt saluum ac propinquantem et eo ipso die, quo haec loquebantur, esse uenturum; neque enim metuebant, ne cum totus dies peractus esset eos ille redarguendos postera die sequeretur. quid multa? dum iam abire disponerent, ecce, subito adhuc eis illic positis uenit. Item alius ante symphoniacum saltabat, ubi erant multa idola per quandam paganorum sollemnitatem, non aliquo . spiritu adreptus, sed imitatione ludicra adrepticios aemulatus scientibus circumstantibus et spectantibus. moris enim erat, ut ante prandium peractis sacrificiis agitatisque fanaticis, si qui adulescentes post prandium uellent eo more ludere, nullus prohiberetur.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c. ñ semꝑ aliqͥd significare credendũ ẽ. s cunc
significant cũ inspirant᷑ ademonstrante spũ. si¬
ue dormienti. siue aliqͥd aliud excorꝑe ut a car¬
nis sensib alienaretur: patienti. Uigilantib etiã
neq ullo morbo afflictis. nec furore exagitatis.
occulto qͦdã instinctu ingestas ẽẽ cogitationeᷤᷤ
qͣs ꝓmendo diuinarent. ñ solũ aliud agentes
sic̃ cayphas pontifer ꝓpħauit. cũ eiꝰ intentio
ñ haberet uoluntatem ꝓpħandi: uerũ etiã id
suscipientes ut diuinandi mͦ aliqͥd dicerent. no¬
uimꝰ. Nã qͥdã iuuenes iocando ut fallerent tib
pegrini iter agebant. mathematicos se ẽẽ fire¬
runt: ignorantes omnino utrũ duodecim sig¬
na dicerent᷑. Qui cũ hospitẽ suũ mirari cerne¬
rent quȩ dicebant. & attestari ẽẽ uerissima: au¬
daciꝰ in plura ꝓgressi sunt. Ac ille attestans ad
omĩa mirabatur. Postremo ab eis de filii salu¬

Expanded text:
s, non semper aliquid significare credendum est, sed tunc s, non semper aliquid significare credendum est, sed tunc significant, cum inspirantur a demonstrante spiritu siue dormienti siue aliquid aliud ex corpore, ut a carnis sensibus alienaretur, patienti. uigilantibus etiam neque ullo morbo adflictis nec furore exagitatis occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas promendo diuinarent, non solum aliud agentes, sicut Caiphas pontifex prophetauit, cum eius intentio non haberet uoluntatem prophetandi, uerum etiam id suscipientes, ut diuinandi modo aliquid dicerent, nouimus. Nam quidam iuuenes iocando, ut fallerent, ubi peregrini iter agebant, mathematicos se esse finxerunt, ignorantes omnino, utrum duodecim signa dicerentur. qui cum hospitem suum mirari cernerent, quae dicebant, et adtestari esse uerissima, audacius in plura progressi sunt. at ille adtestans ad omnia mirabatur. postremo ab eis de filii salu
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe uigilantis occulta quadã ui spiritali aĩa
rapitur: ut uice corporũ erpressas corꝑalium¬
rerũ similitudines in sp̃u uideat: eadem tam̃ ẽ.
natura uisoꝵ. Neq enim dici potest.cum causa
in corꝑe ẽ. tẽ animã sine ulla p̃sensione fut᷑oꝵ
er se ipsa uersare imagines corpoꝵ sic̃ etiã cogi¬
tando assolet. Cum uͦ in ea udenda sp̃u assumit᷑
duunitꝰ hȩc demonstran: qͣndoqͥd ẽ aꝑte scͥpt̃a
dic̃. effundã de spũ meo suꝑ omnẽ carnẽ. ⁊ iuue¬
nes uisa uidebunt. & senes somnia somniabuns.
diuine oꝑationi utrũq tribuens: ⁊ angłs dñi
apparuit homimi in somnis dicens. noli time
acciꝑe mariã coniugẽ tuã: ⁊iterũ. tolle puerũ
⁊ uade mnegyptũ. Itaq bono qͥdẽ spũ assumi
sp̃m hominis ad has uidendas imagines. ñ ali¬
quid significent. ñ puto. Cũ uͦ in corꝑe causa ẽ.
ut in eas expressiꝰ intuendas humanꝰ intendat᷑¬

Expanded text:
corpore uigilantis occulta quadam ui spiritali anima corpore uigilantis occulta quadam ui spiritali anima rapitur, ut uice corporum ererum similitudines in spiritu videat, eadem tamen est natura visorum. Neque enim dici potest, cum causa in corpore est, tunc animam sine ulla praesensione futurorum ex seipsa versare imagines corporum, sicut etiam cogitando eas solet; cum vero in ea videnda spiritu assumitur, diuinitus haec demonstrari, quandoquidem aperte scriptura dicit: effundam de spiritu meo super omnem carnem, et iuuenes uisa uidebunt, et senes somnia somniabunt, diuinae operationi utrumque tribuens, et: angelus domini adparuit homini in somnis dicens: noli timere accipere Mariam coniugem tuam, et iterum: tolle puerum et uade in Aegyptum. Itaque bono quidem spiritu adsumi spiritum hominis ad has uidendas imagines, nisi aliqua significent, non puto; cum uero in corpore causa est, ut in eas expressius intuendas humanus intendat