comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chium multi reges orientis adpompei¬
um cũ auxiliis conuenere. Quod audi¬
ens cesar agmine preparato ꝑ epyrum
intessaliã uenit. Pompeuis aut̃. cũ maxi¬
milia. equites in sinistro cornu sexcenti.
indextro quingenti. p̃terea reges mul¬
ti. senatoresq ⁊ equites romani płimi.
Contra cesar similiter octoginta cho¬
ortes triplici ordinauit ordinauit dis¬
positione. In exerettu cesaris suere mi¬
nus quã.xxx. milia peditũ. ⁊ equites mil¬
le. S dũ utrmmq certaret᷑ tandẽ uniu̾¬
sus pompeii fugit exercitus. Cesa ft̃ in
ibiq statĩ ut litus attigit. uissu tholo¬
mei adolescentis. in grãm cesaris uicto¬
ris occisus ist. Pompeio uͦ intfecto. cesar
syriam ꝑuagatus alexandriã uenit:
ubi alexandrinis petentib p̃fatũ ꝑtho¬
lomeũ adolescentem. alexandriȩ regno

Expanded text:
chium multi reges Orientis ad Pompeium cum auxiliis devenere; quod audie citato agmine per Epirum in Thessaliam perrexit. Pompeius cum maxilia, equites in siniet in dextro quingenti. Inter quos erant reges multi, senatoresque et equites Romani plurimi. Contra Caesar similiter octoginta cohortes triplici ordinavit dispositione. In exercitu Caesaris fuere minus quam triginta millia peditum, et equites mille; sed dum utrinque certaretur, tandem universus Pompeii fugit exercitus. Caesa sunt in Ibique statim ut littus attigit, jussu Ptolemaei adolescentis, in gratiam Caesaris victoris, occisus est. Pompeio interfecto, Caesar, Syriam pervagatus, Alexandriam venit, ubi Alexandrinis petentibus praefatum Ptolemaeum adolescentem Alexandriae regno
Abbreviated transcription (Latin):
nsibi uindicatam: discedere ab armis
bigerent. In quo cũflictu c̃ ecliuerso
ẽ. s equi uelocitate morti exemi tus¬
ẽ euasit: cẏrus uͦ a cohorte regia op¬
pressus. finem certaminis fecit. Sic¬
mauit. ꝓinde iste artaxerses rercio

Expanded text:
viginti qui discedere ab armis,bigerent; in quo conflictu, cum e diverso a fratre, equi velocitate morti exemptus evasit; Cyrus autem mox a cohorte regia oppressus, finem certamini dedit. Sicmavit
Abbreviated transcription (Latin):
grando uehemens constantinopolim:
neirca eius suburbana descendit. Qd̃¬
sine iudicio ioħes fuerat condẽpnatꝰ.¬
fidem dedit: mors auguste continuo
subsecuta. Quarta namq die pꝰ gran¬
dinem: ẽ defuncta. Apud gallias autẽ¬

Expanded text:
grando vehemens Constantinopolim et circa ejus suburbana descendit. sine judicio Johannes fuerat condemnfidem dedit mors Augustae, continuo subsecuta. Quarta namque die post grandinem est defuncta. CAPUT II. De
Abbreviated transcription (Latin):
diguis. s flecti cito. Hic ⁊̃ consobrinaꝵ
nuptias uetuit tanꝗͣ sororũ. Huius deniq
corpus. constantinopolim. ẽ. tranlatũ atq
theodosio patre defuncto. potitꝰ imꝑio
cum honorio fr̃e suo. anno ab incar¬
⁊honorius in partib occidentis. Utriꝰq
tentissimis uiris credita manebat:. rufi¬

Expanded text:
tans; in omnes homines honorificus, verum effusius in bonos; simplicia ingenia aeque diligere, erudita mirari, sed innoxia; largiri magno Theodosio patre defuncto, potitus imperio cum Honorio fratre suo imperavit aet Honorius in partibus Occidentis. Utriusque tentissimis viris credita manebat, Rufi
Abbreviated transcription (Latin):
quas in pretiũ presidii cȩlestis appen¬
derat lacrimarũ lacunas reliquit.
siducialiter arma corripuit. Solus q
sciens se eẽ ñ solum. signũ crucis pre¬
lio dedit: ac se inbellum ħ si nemo se¬
ma salutis uia extitit: arbitio hostili¬
um partiũ comes. Qui cũ ignarum
imꝑatorem circũpositis excepisset
sinsidiis. conuersus ad reuerentiã pre¬
sentis augusti. ñ solũ ꝑieulo lib̾auit. ue¬
rum ętiã instruxit auxilio. At ubi ad
contiqua miscendȩ pugnȩ spatia ꝑuen¬
humani ictus ꝑin ane deportata. nusꝗ
nquȩ ipsi uehement̃ intorserant excep¬
ta uentis. impetu supinata retrorsum.
ipsos infeliciter confingebant. ꝓspexit¬
itaq sibi humane conscientiȩ pauor.
Nam continuo sese parua suorũ manu
fusa uictorum. theodosio hostilis ꝓstra
uit exercitus. eugeniusq captus atq
interfectus. ẽ. Arbogastes uͦ sua sese ma¬
nu ꝑculit. Sicq horum duoꝵ sanguine.:

Expanded text:
quas in pretium praesidii coelestis appenquas in pretium praesidii coelestis appenderat, lacrymarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit, solus, sciens se esse non solum. Signo crucis signum praelio dedit, ac se in bellum, etiam si nemo sema salutis via exstitit Arbitrio, hostilium partium comes: qui cum ignarum imperatorem circumpositis excepisset insidiis, conversus ad reverentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberavit, verum etiam instruxit auxilio. At ubi ad contigua miscendae pugnae spatia pervenhumani jactus per magnum inane portata, nusququae ipsi uehementer intorserant, excepta uenti impetu supinato ac retrorsum coacta ipsos infeliciter configebant. prospexit sibi humanae conscientiae pauor, nam continuo sese parua suorum manu fusa uictori vit exercitus, Eugeniusque captus atque interfectus est. Arbogastes vero sua sese manu percussit. Sicque horum duorum sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
gusto: arbogastis eugenium tyrannũ
mox imꝑatorem creare ausus ẽ. legit
q hominem cui ticulũ imꝑatoris im¬
poneret: ipse aucturus imꝑium. Mox
audatia. potentiaq nimius: contraxit¬
undiq innumeras copias uł roma¬
norum p̃sidiis. uł auxiliis barbaroꝵ.
Alibi sibi potestate: alibi uͦ cognatione
perauit annis . xi. Porro siẽ dictum ẽ
interfecto iuniore ualentiniano. euge¬
nius narbogastes instructas acies cam¬
pis expedierant: ⁊ alpium alta latera.
in euitabilesq transitus. p̃missis callide
insidiis occupauerant. ⁊ si numero uł
iuirib impares. sola tñ belli positione
uictores. At uͦ theodosius in summis
alpib constitutus. expers cibi ac som
ni. sciens quod destitutus suis. nesciens
qd̃ clausus alienis. dñm xp̃m solus so¬
lum qui possit omnia. corꝑe humi
fusus. m̃te cȩlo fixus orabat. De hinc¬
uͦ postꝗͣ insomnem noctem. p̃cum con¬
tinuatione transegit. ⁊ testes ꝓpe modũ

Expanded text:
gusto Arbogastes Eugenium tyrannum gusto Arbogastes Eugenium tyrannum mox creaitaque hominem, cui cingulum imperatoris imponeret ipse aucturus imperium. Moaudacia, potentiaque nimius, contraxit innumeras copias vel Romanorum praesidiis vel auxiliis barbarorum alibi sibi potestate, alibi vero cognationperavit annis quindecim. Porro, sicut dictum est, interfecto juniore Valentiniano, Eugenius et Arbogastes instructas acies campis expedierant, et Alpium alta latera, imperviosque transitus praemissis callide insidiis occupaverant, etsi numero vel viribus impares, sola tamen belli positione victores. At vero Theodosius in summis Alpibus constni, sciens, quod destitutus suis, nesciens quod clausus alienis, Dominum Christum solus solum qui posset omnia, corpore humi fusus, mente coelo fixus, orabat. 560 Dehinc postquam insomnem noctem precum continuatione transegit, et testes propemodum,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Qui cum largissimis militũ copiis.
dũ nauali expeditione in cautũ hostem
p̃uenire nobruere parat. sponte eadem
transineauit alpes: atq aquileie ĩpiusus
adueniens. hostem illum magnũ. maxi¬
nissimis etiã germanorũ gentib tͥbuta¬
ac stipendia magno t̾rore nominis
exigentẽ. sine dolo ⁊ sine controu̾sia
clausit. cepit. ⁊occidit. Cẽ ualentimanꝰ
recepta italia: potitus ẽ imꝑio. Andragatꝰ¬
iͦ comes. cognita maximi nece: p̃cipitem
sese e naui inundas dedit. ⁊suffocatusẽ.¬
Sicq theodosius incruentam uictoriã
deo ꝓcurante suscepit. Igit᷑ ualenainianus¬
iunior. regno restitutus. extincto maxi¬
mo eiusq filio uctore. quẽ imꝑatorem
gallis maximus reliquerat: ipse ingal¬
liam transiit. ubi cũ tranquillam rem¬
publicam in pace ageret: apud uiennã
dolo arbogastis comitis sui ut feriunt
transgulatus. atq ut uoluntariã sibi
consciuisse mortem putaret᷑. laqueo
suspensus. ẽ Mortuo gͥ ualentiniano au¬

Expanded text:
bat: qui cum largissimis militum copiis indicio Dei, dum nauali expeditione incautum hostem praeuenire et obruere parat, sponte eadem s transmisit Alpes atque Aquileiam inprouisus adueniens hostem illum magnum, Maxinissimis quoque Germanorum gentibus tac stipendia solo terrore nominis exigentem, sine dolo et sine controversia clausit, cepit, occidit. Valentinianus, recepta Italia, potitus imperio est. Andragatius comes, cognita Maximi nece, praecipitem sese e navi in undas dedit, ac suffocatus est. Theodosius incruentam victoriam Deo procurante suscepit. Ecce reiunior regno restitutus extincto Maximo eiusque filio Victore, quem imperatorem Gallis Maximus reliquerat, ipse in Galliam transiit: ubi cum tranquilla republica in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui, ut ferunt, strangulatus atque, ut uoluntariam sibi consciuisse mortem putaretur, laqueo suspensus est mortuo Valentiniano Au
Abbreviated transcription (Latin):
tam iustorũ. in hoc scło nullũ omnino
tis antique. ⁊ sine ullo peccati origina¬
lis iunculo asserunt nasci: ut ꝓrsus
ñ sit quod eis oporteat scd̃a natiuita.¬
te dimiti. s eos ideo baptitari. ut ꝑ¬
regenerationem adoptati. admittant᷑
ad regnum dĩ. de bono in melius trans

Expanded text:
tam iustorum in hoc saeculo nullum omnino Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum Dei, de bono in melius transl
Abbreviated transcription (Latin):
ut religiones suas colerent siẽ uel¬
lent. solummͦ illos impugnans qͥ
batur. ⁊ libamina atq sacrificia
offerebant᷑. S ⁊ publicas festiuitates
bant. canes euscerantes ⁊ furentes
atq bacchautes. ⁊agebant omnia
quȩ nequitia ꝓpͥs erroris insinuat.
S hec omnia theodosius catholicus

Expanded text:
ut religiones suas colerent sicut vellent, illos solos impugnans quibatur, et libamina atque sacrificia idolis offerebantur. Sed et publicas festivitates bant, canes eviscerantes, furentes, atque bacchantes, et agentes omnia quae nequitiam proprii doctoris insinuant. Haec omnia Theodosius inveniens
Abbreviated transcription (Latin):
non inquit in surgo aduersus eccłiasti¬
cas sanctiones. nec iniq limina ingre
di sacra contendo. s te soluere mea uin¬
nne mͥ ianuam claudas. quã cunctis
tes. Quã inquã penitentiã ostendisti:
pꝰ tantas iniquitates: Quib medica-¬
minib incurabilia uulnera plagasq
curasti : Ad hec imꝑator. Tuum inquit
opus ẽ ndocere ⁊ medicamina demꝑare:
meũ uero oblata suscipere. Tunc sẽs am¬
brosius. Qm̃ furori inquit tuũ iudiciũ
cominisisti. ⁊ ñ ratio ꝓtulit sententiã
s potius iracundia: scribe legem quȩ
decreta furoris euacuet. Seribe inquã¬
cis atq ꝓscriptionis in litt̾is tantũ scͥp¬
ta ꝑmaneat: ⁊iudiciũ rationis expectet.
cognouerit subueritate disponat. Itaq
pot̾it. iusta sit quã ꝓtuleris an in iusta
sententia. Et siquidem ratio ꝓbauerit
iniusta quȩ sunt ꝓlata: disrumpet. S
uͦ iusta: firmabit. Porro dierũ numerꝰ.
adhec inuestiganda sufficiet. Quã am¬

Expanded text:
Non, inquit, insurgo adversus ecclesiasticas sanctiones, nec inique ingredi limina sacra contendo; sed te solvere mea vinnec mihi januam claudi, quam cunctis tes: Quam, inquit, poenitentiam ostendisti post tantas iniquitates? Quibus medicaminibus incurabilia vulnera plagasque curasti? At imperator: Tuum, inquit, opus est et docere, et medicamina temperare; meum vero oblata suscipere. Tunc sanctus Ambrosius: Quoniam furori, inquit, tuum judicium commisisti, et non ratio protulit sententiam, sed potius iracundia: scribe legem quae decreta furoris evacuet, ut tcis atque proscriptionis in litteris tantummodo maneat, et judicium rationis exspectet; cognoverit sub veritate disponat. In  justa sit quam protuleris, an injusta sententia. Et siquidem ratio probaverit injusta quae sunt prolata, disrumpet; si vero justa, firmabit. Dierum vero numerus ad haec examinanda sufficiet. Hanc ad
Abbreviated transcription (Latin):
rufinus uerb̃ płimis uteretur. ꝯpromit¬
teret ambrosium ẽẽ flectendũ: imꝑator
eũ ꝑgere cũ festinatione p̃cepit. Ipse
ẏ spe clata. pꝰ paululũ.ẽ. secutus: credẽs
rufini ꝓmissionib. Porro uir mirandus
ambrositis. mox ut uidit rufinũait.
Impudentiã canũ imitatus es orufine:
tante uidelicet necis actor existens.ꝙ¬
nc̃ pudorem exfronte detergens: non
erubescis. nec metuis contra maiestatẽ
latrare diumam. Cũq rufinus suppli¬
casset. ⁊ imꝑatorem diceret statim esse
uenturũ: suꝑno delo accensus ambrosiꝰ
ingredi sacra limina ꝓhibebo. Si uͦ ur¬
perium in tyrannidem mutauerit: ne¬
Imꝑator aut̃ hȩc in media platea cognos¬
cens: ꝑgam inquit. ⁊ iustas in facie susci¬
pio contumelias. Tunc ad sacra limina
nit eũ in salutatorio residentem. Quem¬
solueret. Ep̃c aut̃ tyrannicam eius¬
dicebat. eẽ presentiam: ⁊ contra dm̃ iã¬

Expanded text:
Rufinus verbis plurimis uteretur, ut promitRufinus verbis plurimis uteretur, ut promitteret Ambrosium esse flectendum, imperator eum pergere cum festinatione praecepit. Ipse vero spe data post paululum est secutus, credens Rufini promissionibus. Porro vir mirandus Ambrosius mox ut vidit Rufinum, ait: Impudentiam canum imitatus es, o Rufine, tantae videlicet necis auctor existens, pudorem ex fronte detergens, nec erubescis, nec metuis contra imaginem latrare divinam. Cumque Rufinus supplicaret, et imperatorem diceret esse venturum, superno zelo accensus Ambrosius ingredi sacra limina prohibebo; si vero imperium in tyrannidem mutaverit, neimperator in media jam platea cognoscens, Pergo, inquit, et justas in facie suscipio contumelias. Cumque ad sacra limina niens eum in salutatorio residentemresolveret. At ille tyrannicam dicebat e
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq octo mensium continuũ tran¬
sisset spatiũ: ꝓpinquauit natiuitatis
saluatoris nr̃i festiuitas. Imꝑator autẽ
lamentationib assiduis inpalatio re
debat. Ingressus. ẽ. aut̃ rufinus mili¬
tũ magister. singularem apud eum
fidutiam habens:. ⁊ uidens principẽ
in lam̃tationib ꝓstratũ. accessit ut
lacrimas fundens: tu inquit rufine
mea mala ñ sentis. ego aut̃ lamentor
ngemo calamitatem meã. qr seruis
quidem ⁊ mendicantib aꝑta st̃ tẽpla
dei. ⁊ ꝓprium dm̃ ingredientes. licent̃
exorant. Michi uͦ ingressus ad eũ non
dicens: uerba singula singultib irrũpe¬
bat. Tunc rufinus. Curro inqͥt si tibi
placet. npontifici p̃cib ꝑsuadeo: ut sol¬
uatur uinculũ quo te ligauit. Adquẽ
imꝑator. Non inquit ꝑsuadebis ãbrosio.
Noui enĩ decretũ illius. eẽ iustũ: neq
reuerebitur imꝑialem potentiã. ut le¬
gem possit p̃uaricare diuinã. S cum

Expanded text:
Cumque octo mensium continuum tranCumque octo mensium continuum transisset tempus, propinquavit Nativitatis Salvatoris nostri festivitas. Imperator autem lamentatidebat. Ingressus autem Rufinus tunc magister, et singularem apud principem fiduciam habens, et videns principem in lamentatione prostratum, accessit ut s lacrymas fundens, Tu, inquit, Rufinemea mala non sentis; ego autem lamentor et gemo calamitatem meam, quia servis quidem et mendicantibus aperta sunt templa Dei, et proprium dominum ingredientes licenter exorant; michi vero ingressus ad eum non dicens, verba singula singultibus irrumpebat. Rufinus: Curro, inquit, si tibi placet, et pontifici precibus persuadeo ut solvatur vinculum quod ligavit. At imperator: Non, inquit, suadebis Ambrosio. Novi ego decretum illius esse justum, neque reverebitur imperialem potentiam, ut legem possit praevaricare divinam. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
Becet tñ: ut uincat ratio potestatẽ. Scien¬
da quippe natura ẽ eiusq mortalitas.
atq resolutio ⁊ puluis ꝓgenitorũ. ⁊ ex
quo factimadquẽ redigendi finem sumꝰ:
ut ñ flore purpureo confidentes. infir¬
mitate oꝑti corꝑis. ignoraremꝰ nos coe¬
quales hominum. Princeps es o imꝑa¬
tot: s conseruorum. Unus. ẽ. enĩ omniũ
dominus. rex atq creator. Quib gͦ ocłis
guis stillat iniustus : Quomͦ huimodi
manib suscipies scm dñi corpꝰ᷑ Qua
p̃sumptione ore tuo poculũ sangui¬
nis eius p̃ciosi ꝑcipies: dũ furore tuo¬
rũ sermonũ tantus iniuste sit san¬
guis effusuf: Recede gͥ recede:ne se¬
cundo pecc̃o. pͥorem nequitiã augere
contendas. Suscipe uinculũ: quo om
nium te dñs nc̃ ligat. Est enĩ medi¬
cina maxima sanitatis: his sermõibꝰ
imꝑator obediens. erat aut̃ diuinis
eruditionib enutritus. ⁊aꝑte sciens
quȩ sunt ꝓpͥa sacerdotũ. ⁊ quȩ regum:
gemens ⁊deflens ad regalia remeauit.

Expanded text:
Decet tamen ut vincat ratio potestatem. Scienda quippe natura est, ejusque mortalitas, atque resolutio, et pulvis progenitorum ex quo facti et ad quem redigendi sumus, et non flore purpureo confidentem infirmitates operti corporis ignorare. Coaequalium hominum princeps es, o imperator, et conservorum. Unus enim est omnium Dominus, rex omnium et creator. Quibus igitur oculis guis stillat injustus? Quomodo hujusmodi manibus suscipies sanctum Domini corpus? Qua praesumptione ore tuo poculum sanguinis pretiosi percipies, dum furore verborum tuorum tantus injuste sit sanguis effusus? Recede igitur, recede, ne secundo peccato priorem nequitiam augere contendas. Suscipe vinculum quo te omnium Dominus nunc ligavit; est enim medicina maxima sanitatis. His sermonibus imperator obediens erat enim divinis eruditionibus enutritus, et aperte sciens quae sunt propria sacerdotum, quae regum, gemens et deflens ad regalia remeavit.
Abbreviated transcription (Latin):
dorum atq debilium maximam habebat
curã. non seruis. ñ aliis utens ministris
adhec officia ꝑagenda. s ꝑsemet ipsam
hoc agens ad eorum habitacula uenie¬
las eorum extergens. us gustans. offerens
coclearia. panem frangens. ciboꝰ ministus.
calices diluens. nalia cuncta faciens. quȩ
talibus ꝓhibere dicebat. Aurũ distribu¬
ere: opus imꝑii ẽ. Ego aut̃ ꝓ ipso ĩꝑio
rite semꝑ cogitare qͥd dudum fueris:
nquid modo sis. Nam si semꝑ hȩc cogita¬
ueris. ingͣcꝰ b̾nfactori ñ eris. s ĩꝑium qͣd ẽolar¬
giente suscepisti. legalit̾ gubnab̾. Itiq his ⁊¬
fidelissimꝰ ĩꝑator contͣ errorẽ gentiltũ in¬
surgens: eũ funditꝰ eũt̾e destinauit. lege
gͥ data. p̃cepit idoloꝵ templa solotenus
monib interdixit. non tamen eorum
templa euertit. Sed in accessibilia eese
precepit. Cuius filii: paterna uestigia
sunt secuti. Iulianꝰ aut̃ eis succedens. ĩpie¬

Expanded text:
dorum etiam atque debilium maximam habebat curam; non servis, non aliis utens ministris ad haec officia peragenda, sed per semetipsam hoc agenslas eorum tergens, jus gustans, offerens cochlearia, panem frangens, cibosque ministrans, calicem diluens, et alia cuncta faciens quae itebantur prohibere dicebat: Aurum distribuere, opus imperii est. Ego autem pro ipso imperio marite, cogitare quid dudum fuisti, quid modo sis. Haec si semper cogitaveris, ingratus benefactori non eris, sed imperium quod suscepisti, legaliter gubernabis, et fidelissimus imperator contra errorem gentilium insurgens, eum funditus evertere curavit. Lege igitur lata praecepit idolorum templa solo tenus mnibus interdixit; non tamen eorum templa destruxit, sed inaccessibilia esse praecepit. Cujus filii paterna vestigia sunt secuti. Julianus autem renovavit impie
Abbreviated transcription (Latin):
fuit uir fide catholicus ⁊ modestus.
yadmodũ litteratus. parcus quoq cy¬
bi ac uini ⁊ libiduus uictor. S cum
exercitũ suũ negligeret. ⁊ romanis
militib paucos ex alanis qͦs auro sibi
deuinxerat. anteferret uni affrice par¬
tib firmus quidã. excitatis cirea se
maurorũ gentib. purpurã sumpsit:
naffricam. ⁊ mauritaniã. deuastare
cepit. Cesar augustã etiã hispaniȩ ni¬
baris in precdã dedit. Quod audiens
gracianus augustus. ⁊ consid̾ans afsti¬
ctum ⁊desolatum rei publice statum:
accersiuit abhispania theodosiũ. uirũ
moribus netate maturũ. ⁊ militia stre¬
nuum.Siquidem nuꝑ aualentinia¬
no magno ad hispaniam destinatus:
effusas maurorũ gentes ꝑ affricam ⁊
mauritaniã. multis preliis edomue¬
rat. Hunc gͥ uirũ ꝓpria fortitudine no¬
minatissimum: gratianus apud sirmi¬
um ordinauit imꝑatorem. Theodosuis
aut̃ mox ut factus. ẽ. imꝑator: sub actis
barbarorũ gentib inoriente. thraciã

Expanded text:
fuit vir catholicus, et modestus, et admodum litteratus, parcus quoque cibi, et libidinis victor. Sed cum exercitum suum negligeret, et Romanis militibus paucos ex Alanis, quos auro sibi devinxerat, anteferret, in Africae partibus Firmus quidam excitatis erga se Maurorum gentibus purpuram sumpsit, et Africam et Mauritaniam devastare coepit. Caesaraugustam etiam Hispaniae cibaris in praedam dedit. Quod audiens Gratianus Augustus, et considerans afflictum et desolatum reipublicae statum, accersivit ab Hispania Theodosium virum moribus et aetate maturum, et militia strenuum. Iste siquidem nuper, a Valentiniano Magno ad Hispaniam destinatus, effusas Maurorum gentes per Africam et Mauritaniam multis praeliis edomuerat. Hunc igitur virum propria virtute nominatissimum Gratianus contra Firmum ordinavit imperatorem. Theodosius autem, mox ut factus est imperator, subactis barbarorum gentibus in Oriente, Thraciam
Abbreviated transcription (Latin):
adũs frigidernũ auxiltũ tulit. Itiq ualentᷤᷤ
augustifretus auxilio frigidernũ atalicꝰ su¬
ꝑauit. Cuiꝰ beneficii grã. gothi supplices
poposcert̃: ut eis ep̃i a quib regulã fidĩ
discerent mitterentur. Tẽ ualens usus
maligna prauitate. doctores arriani do¬
giatis misit eis: aquib pͥmȩ rudim̃¬
ges immobiles obseruabant. gochicas
litteras adinuenit: ⁊ utrumq destam̃¬
tum in linguã ꝓpriam transtulit. et
scđm arrianorum sectam de prauauit.
Ipsi deniq gothi pꝰ modieũ interuallũ
auaritia maximi ducis fame cõpulsi.
aualente defecert̃: ⁊ ꝑtratiã sese diffude¬
runt. Contra quos ualens egressus de
antiochia: bellũ instructissimũ paraũ.
Nbi statim pͥmo congressionis impetu
conturbatȩ militũ turmȩ: nuda pedi¬
tũ deseruere p̃sidia. Ooxq legiones
eorum dem peditũ equitatu hostium
undiq cinctȩ: sagutarũ nubib obru¬
ciatus. cũ in cuiusdã ullule casa late¬

Expanded text:
us Frigidernum auxilium tulit. Itaque Valentis Augusti fretus auxilio Frigidernum Athalicus superavit. Cujus beneficii gratia Gothi simplices poposcerunt, ut eis episcopi, a quibus regulam fidei discerent, mitterentur. Tunc Valens usus maligna pravitate doctores Ariani dogmatis misit eis, a quibus prima rudimenges immobiles conservabant, Gothicas litteras adinvenit, et utrumque Testamentum in linguam propriam transtulit, et secundum Arianorum sectam depravavit. Ipsi denique Gothi post modicum intervallum avaritia Maximi ducis fame compulsi, a Valente defecerunt, et per Thraciam sese diffuderunt. Contra quos Valens egressus de Antiochia bellum instructissimum paravit. Ubi statim primo congressionis impetu, conturbatae equitum turmae nuda peditum deseruere praesidia. Moxque legiones eorumdem peditum equitatu hostium undique cinctae, sagittarum nubibus obruciatus cum in cujusdam villulae casa late
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã a dño impetrare poscebat. Uerum¬
cũ tempus adfuisset. quo munus ad alta¬
re solebat offerre: surgens eũ lacͥmis
ẽ ingressus. Cũq obtulisset sicuti solitus
erat: intra cancellos stetit. Rursus autẽ
ambrosius ñquieuit. s differentiã locoꝵ
edocuit. Et pͥmo quidem requisiuit qͥd
ibidem expectaret. Imꝑatore dicente. su¬
tor int̾iora loca tantũ sacerdotib sunt
collata: quȩ cet̾is nec ingredi nec contini¬
gere ꝑmittunt᷑. E gredere gͥn hanc ex¬
pectationẽ cũ cet̾is cominunem habe.
Purpura namq imꝑatores: ñ sac̾dotes
fac̃. Tunc fidelissimus imꝑator hanc ñ
traditionem animo gratanti suscipieis:
sa intra cancellos mansi: s in constanti¬
nopolitana urbe hanc consuetudinem
medicina. Tali ergo tantaq ⁊ presul &
imꝑator uirtute clarebant: ntantum¬

Expanded text:
eniam impetrare poscebat. Cumque tempus accederet quo munus ad altare solebat offerre, surgens cum lacrymis est ingressus. Cum vero obtulisset, sicuti solitus erat, intra caAmbrosius non acquievit, sed differentiam locorum edocuit, et primo quidem requisivit quid ibi expectaret. Imperatore dicente, su imperator, interiora loca tantum sacerdotibus sunt collata, quae ceteri nec ingredi nec contingere permittuntur. Egredere igitur, et hanc exspectationem cum ceteris habe communem. Purpura namque imperatores, non sacerdotes facit. Tunc fidelissimus imperator etiam hanc traditionem animo gratanti suscipiens, sa intra cancellos mansi, sed in Constantinopolitana urbe hanc consuetudinem medicina. Tali ergo tantaque et presul et imperator virtute clarebant. Ego au
Abbreviated transcription (Latin):
.xiii. quatuor seithie gentes. idẽ gothis
ypogothi. gyppedes. ⁊ uancdali. una lu¬
gua utentes. ⁊nichil aliud nisi tantũ
nom̃ mutantes: biꝑtito agmine da¬
gentib. duo duces. Frigidernus ⁊ atalicꝰ.
Qui cũ inter se dissiderent. ac bello de¬
seuirent: atalicus adualentẽ confugi¬
um fecit. Ualens aut̃ memoratũ uiͦ¬

Expanded text:
io, quatuor Scythiae gentes, id est Gothi, Hypogothi, Gippedes, et Vandali una lingua utentes, et nihil aliud nisi tantum nomen mutantes, bipartito agmine Dagentibus duo duces, Frigidernus et Athalicus. Qui cum inter se dissiderent ac bello desaevirent, Athalicus ad Valentem confugium fecit. Valens autem memorato
Abbreviated transcription (Latin):
comes. gothos. alanos. Wandalos. atq bur¬
gundiones. inarma sollicitans. gallias
bello pulsare cepit: sperans subhac ne¬
cessitate memorato eucherio filio suo.
posse romanũ imꝑium tradere. Qđ ubi
imꝑatori honorio pate factũ ẽ iussit il¬
lum interfici. Occisus ẽ quoq in illis
dieb eucherius filius eius. Quib inter¬
sedit. ⁊cepit. dato tñ prius precepto. ut
si qui in loca sc̃a confugissent. lib̾i ⁊ in¬

Expanded text:
comes Gothos, Alanos, Vandalos, atque Burgundiones in arma sollicitans Gallias bello pulsare coepit, sperans sub hac necessitate Eleutherio filio suo posse Romanum imperium tradere. Quod ubi imperatori Honorio patefactum est, jussit eum interfici. Occisus est quoque in illis diebus Eleutherius filius ejus. His itaqsedit, et coepit, dato prius praecepto, ut si qui in loca sancta confugissent, liberi et in
Abbreviated transcription (Latin):
ridens: iudimus ait sine litteris demo¬
retur: sc̃s ait basilius. Tuum. ẽ. depul¬
mentariis cogitare: ñ diuina dogina¬
ta decoquere. Post hec uͦ ita dilexit
p̃dia quȩ illic habebat. pauꝑib qui ab
eo gub̾nabantur offerret. exquib
eũ monebat ut ad partes inclinaret᷑
hereticas. Cuicũ ꝑsuadere ñ posset:
legem de eius scribi p̃cepit exilio. ꝗͦ
uolens manus suȩ sub scriptione ro¬
borare. nullũ apicem complere ua-¬
luit. Calamus enim contritus. ẽ. Cũq
legem impiã firmare contenderet:
commota est eius dextera. eamq subi¬
to tremor inuasit. Tunc eius animo
terrore completo: ambab manibus
cartã rupit. Ostendit itaq ꝓuisor om¬
hunc abinsidiis liberauit. ꝑea que in
isto contigere. signũ ꝓpͥe uirtutis.n¬

Expanded text:
ridens: Vidimus, inquit, sine litteris Demoridens: Vidimus, inquit, sine litteris Demoretur, sanctus ait Basilius: Tuum est de pulmentariis cogitare, non dogmata divina decoquere. Post haec imperator ita dilexit praedia, quae illic habebat, pauperibus qui ab eo gubernabantur offerret: ex quibuebat ut ad partes declinaret haereticas. Cui non persuadens, legem de ejus scribi praecepit exsilio, quam volens manus suae subscriptione roborare, nullum apicem complere praevaluit, calamus enim contritus est. Cumquelegem impiam firmare contenderet, commota est ejus dextera, eamque subito tremor invasit. Tunc ejus animo terrore completo, ambabus manibus chartam rupit. Ostenditque provisor omt pati, et hunc ab insidiis liberavit; et per ea quae in isto contigere, signum propriae virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
hec contigit. ut diuinitus sibi plagas
uideret immnissas. filius enĩ eius egro¬
tans: circa ipsas portas mortis ageba
cratissimũ quẽ punire minabatur.
uenire ad palatium deprecatus est.
palatium. uidensq pͥncipis filiũ cirra
mortem: aduitam eum remeat᷑m. eẽ.
ꝓmisit. si ꝑcatholieos uiros saero bap¬
tismate potiretur. Et hec cũ dixisset:
egressus est. Ualens uͦ turis uirandi qd̾
baptismatis temꝑe ꝓmiserat memor
scłm stultũ herodem p̃sentib arria¬
niᷤ filiũ baptirari p̃cepit. Quo gesto:
mox infans terminum uite sortitus
ẽ. Unde penitentia ductus ualens. &
noxiam turis urandi sibi iudicans
ueritatẽ. in sacrum templũ ueniens.
magni basilii magist̾io sociatus est. et
lium itra aulam ubi ipse residebat.¬
iterum uenire p̃cipiens. multa ap
docentem libenter audiuit. Ubi ȩtiã
quidã aderat nomine demosthenes:
suꝑ imꝑiales epulas constitutus. Qui
dum doctorem basiliũ culparet bar¬
barismũ fecit. Tunc sẽs basilius sub¬

Expanded text:
 contigit ut divinitus sibi plagas videret immissas. Filius enim ejus aegrotans, circa ipsas mortis portas agebatcratissimum, quem punire minabatur, venire ad palatium deprecatus est. palatium, vidensque principis filium circa mortem, ad vitam eum remeaturum esse promisit, si per pios viros sacro baptismate potiretur. Haec cum dixisset, egressus est. At ille jurisjurandi quod baptismatis tempore promiserat, memor, secundum stultum errorem praesentibus Arianis filium baptizare praecepit. Quo gesto, mox infans terminum vitae sortitus est. Poenitentia vero ductus Valens, et noxiam jurisjurandi judicans veritatem, in sacrum templum ingressus, magni Basilii magisterio  ed. V., ministerio sociatus est, et intra aulaea, ubi ipse residebat, venire praecipiens, multa apudocentem libenter audivit. Ubi tunc aderat quidam nomine Demosthenes, super imperiales epulas constitutus, qui dum doctorem mundi culparet, barbarismum fecit. Tunc sanctus Basilius sub
Abbreviated transcription (Latin):
Hic erat uir fortis ⁊ nobilis illo tẽꝑe
millenarius. quo ulianus electionẽ
militib suis lege ꝓposuit. ut aut sacͥ¬
ficarent. aut militiȩ cedent. S mag̃¬
ꝓpter belli necessitatem int̾ uiros mili¬
tares habebat. Qui cũ iuolenter post
hominib imꝑare. cũ ipse xp̃ianus ex¬
isteret. Cũq uox omnium ei cõmintt̃
lute: ⁊ quomꝰ posset de medio hostiũ¬
locorũ iniquitate captus ⁊ hostibus
circumseptus. nullam euadendi fa¬
sapore ꝑsarum rege. ⁊ nisibin oppidũ.
partemq suꝑioris mesopotamie. ei con¬
cessit. Moxq ꝑsarum rex. forũ uenali
um illi indeserto p̃parari fecit nita ioui¬
anus de medio hostium romanũ illesũ
uũ sese recepit: ubi calore primarum.
ꝯnidore parietũ nuꝑ calce illitorum
pregrauatus ⁊ suffocatus. uiͦii demum
tã pia tamq leta pͥncipia. mors ũmnatã¬

Expanded text:
 enim vir fortis, et nobilis, et illo tempore Millenarius, quo Julianus electionem militibus lege proposuit, ut aut sacrificarent, aut militia cederent. pter belli necessitatem inter viros militares habebat. Qui cum violenter a milhominibus imperare, cum ipse Christianus existeret. Cumque vox omnium communiter lute, et quomodo posset de medio hostlocorum iniquitate captus et hostibus circumsaeptus nullam euadendi faSapore rege Persarum, et Nisibim oppidum, partemque superioris Mesopotamiae ei concessit. Moxque Persarum rex forum venalium rerum illi in deserto praeparari fecit. Et ita Jovinianus de medio hostium Romanum exercituvum sese recepit, ubi calore prunarum, et nidore parietum nuper calce illitorum praegravatus et suffocatus, octavo tam pia atque tam laeta principia mors immat
Abbreviated transcription (Latin):
uabat. Tc̃ p̃fectus cesareã ueniens. euo¬
cauit magnũ basiliũ. ⁊ honorauit illũ:
nmansuetis apud eũ sermonib usus ẽ.
monens ut tempori pareret.⁊ñ tantaᷤ
eccłias ꝓpter paruam dogmatũ subti¬
litatem uexari pateretur. Promitte¬
bat n imꝑatoris anucitias. ⁊ multa be
neficia ꝓpter hȩc aplurimis offerenda.
herum ille uir scĩssimus ait adclescen¬
tibus. hec uerba congruere. Illi inquit
n illorum similes: talia ꝓmissa respici¬
unt. Nam qui diuinis saginant᷑ ebo¬
quiis. corrumꝑe de diuinis dogmatibꝰ
nec ullã sillabam patiunt᷑. s ꝓhis si con¬
tingat ñ omnes mortis sp̾es amplectunt᷑.
Amicitias aut̃ imꝑatoris magnas qͥdẽ
cũ pietate iudicio: sine qua ꝑnitiem
potius has appello. Cũq p̃fectus in eũ¬
seuiret. stultumq uocaret: sc̃s basilius
ait. hanc stulticiã semꝑ hab̾e exopto.
Quem cũ egredi iuberet. ut qͥd deberet
facere cogitaret. sententiãq suã altera
se. Ego quidem ħ cras ipse regredior:

Expanded text:
unt. Porro praefectus Caesaream veniens, et evocans magnum Basilium, honoravit, et mansuetis apud eum sermonibus usus est: monens ut tempori pareret, et non tantas Ecclesias propter parvam dogmatum subtilitatem vexari pateretur. Promittebat etiam imperatorias amicitias, multaque beneficia, propter haec plurimis offerenda. Verum ille vir sacratissimus ait adolescentibus haec verba congruere: Illi, inquit, et illorum similes talia promissa respiciunt. Nam qui divinis saginantur eloquiis corrumpere de divinis dogmatibus neque unam syllabam patiuntur; sed pro his, si contingat, etiam omnes mortis species amplectuntur. Amicitias autem imperatoris, magnas quidem cum pietate judico, sine qua perniciem potius has appello. Cumque praefectus saeviret in eum, stultumque vocitaret, sanctus Basilius ait: Hanc stultitiam semper habere exoro. Quem dum egredi tunc juberet, ut quid deberet facere cogitaret, sententiamque suam altera se: Ego quidem etiam cras ipse regredior,
Abbreviated transcription (Latin):
suum p̾cipiens illi ut aut flecteret
basilium. quatinus dogmati cõmu-¬
nicaret eudoxii: aut hoc facere no¬
lens. urbe pelleretur. audiens enĩ głam
tanti uiri. noluit ei ꝑse pͥus inferre
certam̃: nedũ basilius fortiter eius
iacula deuitaret. fieret cet̾is clarior
imago uirtutis. S huiꝰ machinam̃ta
uelut tela araneȩ facta sunt apud basili¬

Expanded text:
m, praecipiens, ut aut flecteret Basilium, quatenus dogmati communicaret Eudoxii, aut hoc facere nolens expelleretur. Audiens enim gloriam tanti viri, noluit ei prius inferre certamen: ne dum Basilius fortiter ejus jacula devitaret, fieret caeteris clarior imago virtutis. Hujus machinamenta, velut tela araneae facta sunt; s
Abbreviated transcription (Latin):
recipimdemũ adheremũ destinari. S ille
cũ annus n pauci ꝑtransissent dies. ꝓmer¬
cede confessionis. recepit imꝑiũ. Non so¬
lum enĩ in illa uita diligentes seds̃ ho¬
norat: s aliquando n̾ in presenti. bonorũ
oꝑum retͥbutiones impendit. ⁊p̃sentibus
premiis illic sꝑata confirmat. S ⁊ ioħsi¬

Expanded text:
redigi et ad eremum destinari. Sed ille redigi et ad eremum destinari. Sed ille cum annus et pauci transissent menses, pro mercede confessionis recepit imperium. Non solum enim in illa vita diligentes se Deus honorat; sed aliquando etiam in praesenti bonorum operum retributiones impendit, et praesentibus praemiis illic sperata confirmat. THEO
Abbreviated transcription (Latin):
anorum cȩt̾is ꝑsecutoribꝰ callidior ꝑsecutor.
Nam ñ iii. neq torm̃tis. s p̃miis ⁊⁊ honori¬
bus. blanditiis ⁊ ꝑsuasionib. maiorem
pene popłi partem: quã si pulsaret atro¬
citer expugnauit. Milicie quippe cingu¬
lum. ⁊ ꝓcurationẽ ꝓuinciarũ. ⁊ officuum
iuiris dicendi. xp̃ianis ñ deb̾e cõmitti
dicebat: ut pote quibꝰ lex ꝓpͥa gladio uti
uetuisset. Uñ militib publico postinodũ
p̃cepit edicto: ut aut sacrificarent. aut
militiȩ ced̾e̾nt. Uerũ quidã catholici p̃cep¬
delo dĩ deserere maluert̃. ꝑidem tempus
ualentinianus qui pꝰea factus ẽ imꝑator.¬
hic zelũ quẽ ꝓpietate habuit: ñ celauit.
rũ astarent ministri templi. qui asꝑsiõe¬
aqua sicut ipsi dicebant purgarent in¬
gredientes: ualentinianꝰ p̃cedens pͥncipẽ.
asꝑsionis guttam. sua uidit in clamide.
Et indignatus: pugno ꝑcussit templi
culatũ potius quã purgatum. Qđ res¬
pitiens imꝑator: iussit eum in custodiã

Expanded text:
anorum caeteris persecutoribus callidior persecutor. Nam non vi neque tormentis, sed praemiis, honoribus, blanditiis, et persuasionibus majorem pene populi partem, quam si pulsaret atrociter, expugnavit: militiae quippe cingulum, et procurationem provinciarum, et officium jurisdicendi Christianis non debere committi dicebat, utpote quibus lex propria gladio uti vetuisset. Unde militibus publico postmodum praecepit edicto, ut aut sacrificarent, aut militiae cederent. Verum quidam catholici zelo Dei deserere maluerunt. Peridem tempus Valentinianus, qui postea factus est impzelum, quem proprietate habuit, non celavit. rum astarent ministri templi, qui aspersione, sicut ipsi dicebant, purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem, aspersionis guttam sua vidit in chlamyde. Et indignatus, pugno percussit templi culatum potius quam purgatum. Quod respiciens imperator, jussit eum in custodiam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
gratus. eẽt: appellatur ab eis augustus.
constantio augusto: italiam illiricum
q ꝑuasit. Quod audiens constantius.¬
belli parthici derelicta. uenit contra
illũ. S in itinere defunctus ẽ. anno ui
constantinopolim ueniens. factus est

Expanded text:
gratus, appellatus est ab eis Augustus. Constantio Augusto, Italiam et Illyricum pervasit. Quod audiens Constantiusbelli Parthici derelicta, venit contra illum. Sed in itinere defunctus est anno vitConstantinopolim veniens factus est
Abbreviated transcription (Latin):
ut dũ ei exercitus temptaret aliũ dare
consortẽ: ille respondit. Uestrum in qͥt¬
Herũ ubi hoc ego suscepi: meũ iam n
quidẽ occiduas retinuit. frĩ uero suo
orientales partes regendas concessit.

Expanded text:
ut dum exercitus tentasset alium sociare consorteverum ubi hoc ego suscepi, meum jam esquidem occiduas retinuit, fratri vero suo orientales partes regendas concessit.
Abbreviated transcription (Latin):
oximus .i. sagiensis. cenomannis. lixo¬
uium. nannetis. andus. quȩ uandega¬
iuis. abrincatina. redonis. uenetus.
Quarum augustodunus. et senonis
maioris antiquitus auctoritatis fuere.
Nam augustydunꝰ amicitiã romani
popłi amplectendo nobilis euasit.
Senones uͦ romã quondã obsicdione
cinxerunt. fluunt ꝑ lugdunensem
ꝓuinciã rodanus. ⁊araris. qui nsagom¬
na uocatur. nsequana qui oceano brtc¬
tannico in mergit᷑. Siluȩ in ea ꝑticus.
nlangolaria. has tres galliȩ ꝓuincias
dũ franci occupauissent: illam regionẽ
quȩ septemtrionẽ uersus int̾ mosam
nrhenũ porrigitur. austriã. illam aut̃
quȩ amosa usq adlingerim ꝓtendit᷑
neustriã uocitanert̃. Quedam tam̃ pars
gallie. quã burgundiones int̾ lugdunen¬
sem occupauere ꝓuinciã: nẽ burgin¬
dia uocitatur. Aquitania uͦ nom̃ ahue
auitũ retinet. Dicta aquitania qͦd p̃cetͥs
at. Restat tñ ut et narbonensẽ puin¬

Expanded text:
Oximus id est Sagensis, Cinomannis, LuxoOximus id est Sagensis, Cinomannis, Luxovium, Nannetis, Andus quae et Andegavis, Abrincatina, Redonis, Venetus. Quarum Augustudunus et Senonis majoris auctoritatis antiquitus fuere. Nam Augustudunus amicitiam Romani populi amplectendo, nobilis evasit; Senonenses vero Romam quondam obsidione cinxerunt. Fluunt per Lugdunensem provinciam Rodanus et Araris qui et Sagonna vocatur, et Sequana qui oceano Britannico immergitur. Silvae in ea Perticus et Langularia. Has tres Galliae provincias dum Franci occupassent, illam regionem quae septentrionem versus inter Mosam et Rhenum porrigitur Austriam, illam autem quae a Mosa usque ad Ligerim protenditur Neustriam vocitaverunt. Quaedam tamen pars Galliae quam Burgundiones intra Lugdunensem occupavere provinciam nunc Burgundia vocatur. Aquitania vero nomen adhuc avitum retinet. Dicta Aquitania quod prae caeteris at. Restat tamen ut et Narbonensem provin
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ fines extendit᷑. Aqͥtania uͦ a uariri¬
na flumine ad pẏreneos montes excendit᷑.
iobliqͦligeris cͣsu. qͥ eã ex parte t̾minat. pene
ioibem cingitur. Conti¬
nentur in ea urbes egregie. Narbona. a¬
uernus. quȩ clarus mons dr̃. bituris. ca¬
durx. tholosa. ruhitenus. lemouis. petra¬
gorica pictauis. burdegala. santona m
engolisma. Meat ꝑ aquitaniã dordornia.
quȩ inuarũnam immergit᷑. Silua ha¬
betur in ea lecenna. biturigibꝰ. ⁊ au̾nis
confinis. Iugdunensis aut̃ ꝓrunitia orttͣ
amonte iurano. qui ẽ inter sequanos
n heluecios. ⁊a lacu lemanno ⁊ flumine
rhodano. ⁊ extendit᷑ ad oceanũ brutanni¬
cũ. dilataturq ad ligeris alueũ. qui eã
ab aquitania seꝑat n diuidit. Urbes in
ea multȩ nopulente. lugdunũ. cabillonꝰ.¬
autisiodorus. niuedunus. quȩ ⁊ neu̾nis.
meldis. trecas. parisiui. carnotũ. gennabꝰ
quȩ ꝯaurelianis. rothomagus. ebroas.

Expanded text:
rorum fines extenditur. Aquitania vero a Varunrorum fines extenditur. Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos montes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex parte terminat, pene in orbem cingitur. Continentur in ea urbes egregiae: Narbona, Arvernus quae Clarus-Mons dicitur, Bituris, Cadurs, Tholosa, Ruthenus, Lemovis, Petragorica, Pictavis, Burdegala, Sanctona et Engolisma. Meat per Aquitaniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in ea Letenna, Biturigibus et Arvernis confinis. Lugdunensis autem provincia oritur a monte Jurano, qui est inter Sequanos et Helvecios, et a lacu Lemanno et flumine Rodano, et extenditur ad oceanum Britannicum, dilataturque ad Ligeris alveum, qui eam ab Aquitania separat et dividit. Urbes in ea multae et opulentae: Lugdunum, CabillonAutissiodorus, Nivedunus quae et Nevernis, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus quae et Aurelianis, Rothomagus, Ebroas;
Abbreviated transcription (Latin):
bilem. ipsisq y romanis imꝑio terrarũ
florentib formidabilem. sius armis su¬
bigere. ⁊ suo sensu sibi retinere potuit.
Prius tñ ipsius gallie sitũ. quã nc̃ prefa¬
ta francorum gens incolit. breuiter
comprehendã atq depingam. Igit᷑ uni¬
ꝓuitiis trib derminabat᷑ antiquitus.
Quarũ una belgica. alia aquitania. alia.
uͦ lugdunensis nominabat᷑. Porro bel-¬
gica ꝓuintia habet aboriente lunitẽ
fuminis rheni. ⁊germaniã. Ab euro
uͦ habet alpes apenninas. ⁊ ameridie
ꝓunciã narbonensem abocasu ꝓuin¬
dam lugdunensem. ⁊acircio oͤceanũ
brutannicũ. Urbes eius inelite ⁊ famo¬
se. colonia agripinensis. tungris. tre¬
ueris. mettis. quȩ ⁊ mediomatricum.
remis. laudunis. ⁊pagus helueticorũ.
quẽ nunc alemanni incolunt. fluunt
ꝑeandẽ ꝓuintiã scaldus. matrona. ⁊⁊ mo¬
sa. ⁊ ausona.que ultimos remorũ fines
breterfluit. Silua n habet᷑ in ea q̃ dr ar-¬
denna q̃ aripis rheni fluminisusq ĩtre¬

Expanded text:
 Romanis imperio terrarum florentibus formidabilem, suis armis subigere et sibi retinere potuit. Prius tamen ipsius Galliae situm, quam nunc prefata Francorum gens incolit, breviter comprehendam atque depingam. Igitur unitribus provinciis terminabatur antiquitus. Quarum una Belgica, alia Aquitania, alia vero Lugdunensis nominabatur. Porro Belgica provincia habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro vero habet alpes Apenninas et a meridie provinciam Narbonensem et ab occasu provinciam Lugdunensem et a circio occanum Britannicum. Urbes ejus inclitae et famosae: Colonnia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Mettis quae et Mediomatricum; Remis, Laudunis, et pagus Helveciorum, quem nunc Alemanni incolunt. Fluunt per eandem provinciam Scaldus, Matrona, Mosa et Ausona, quae ultimos Remorum fines preterfluit. Silva eciam habetur in ea quae dicitur Ardenna, quae a ripis Reni fluminis usque in Treve
Abbreviated transcription (Latin):
habere funesta. Nam de infantis paruuli
sanguine. quẽ de toto eiꝰ corꝑe minutis
punctionum uuln̾b extrahunt: quasi
eucaristiam suã conficiunt. ⁊ miscentes
eũ farinȩ. panem inde faciunt. Qͥ puer
si mortuus fuerit. habet᷑ apd̾ eos ꝓ mar¬
cũ mulierib ñ lege cohabitantes contͦ
legem uiuunt:⁊ ꝓpterea dicunt. remotiꝰ
ẽẽ uiuendũ. celantes suȩ blaspbemias¬
rogantia plena: ⁊ pharisiace ꝓpago doct¬
ne. Nam illi animarũ ncorporum me¬

Expanded text:
habere funesta: nam de infantis anniculi sanguine, quem de toto ejus corpore minutis punctionum vulneribus extorquent, quasi eucharistiam suam conficere perhibentur, miscentes eum farinae, panemque inde facientes: qui puer si mortuus fuerit, habetur apud eos pro marV., non longe cohabitantes, contra legem vivunt. Et propterea dicunt remotius esse vivendum, celantes dogmatum blasphemirogantiae plena, et pharisaicae propago doctrinae. Nam illi animarum et corporum me
Abbreviated transcription (Latin):
uersus saporem ꝑsarũ regem qui meso
gnam inire coactus: partã pene uictoriã
ranni dolis. inopido cui helena nom̃ ẽ
teranionẽ quẽdã etate grandeuũ. im¬
peratorem sibi creauerant. uirũ qͥdem
natura simplicẽ cunctisq iocũdum. s
qui nec pͥma unquã litterarũ elementa
didicisset. Itaq eũ pͥmũ litteras litterarũ¬
q sillabas imꝑator senex interdũ inuitus
meditaretur: a constantio qui tẽ inmag¬
nentiũ ultione fr̃is accensus bellum p̃
uatis feriis. palatiũ simul scolamq dimi¬
tini sororis filius. gladiatorũ. manu fretꝰ.¬

Expanded text:
versus Persas et Saporem, qui Mesopgnam coactus, patratam pene victoriam i dolis in oppido, cui Helena nomen estranionem, aetate grandaevum, imperatorem sibi milites creaverunt, virum natura simplicem, cunctisque jucundum, sed qui ne prima quidem umquam litterarum elementa didicisset. Itaque cum primas litteras, litterarumque syllabas, imperator senex, interdum invitus, meditaretur, a Constantio, qui tunc in Magnentium, ultione fratris accensus, bellum paprivatis feriis, palatium simul scholamque dimitini sororis filius, gladiatoru
Abbreviated transcription (Latin):
natus erexit: uexillũ sc̃e crucis in dextã
hoc ẽ. inuincibile signum dei uiui. Et¬
dines uniu̾sos:. ⁊ hoc maxime laboran¬
tib acieb. inpreliis adeẽ. precipiebat: Con¬
sticuit itaq certos signi feros qui in eos
laborarent: quorũ opus erat ut uicibus
fertur y quod aliquando quidã ferens
hoc signũ repente hostib inuadentib
ex pauisset: dedissetq illud alt̾i deuehendũ
Cumq se de p̃lio subtraxisset. ⁊ iacula de¬
clinasset : subito ꝑcussus interiit. Iue uͦ qͥ
sacreł suscepit tropheũ: multis se iacłan¬
dibeis ꝑmansit illesus. Mirabilit̃ enĩ diuii¬
na regente uirtute. sagittȩ hostiũ dirige¬
bantur insigno: a signifero aut̃ int̾ ꝑicła
ꝓtinus euolabant. Dicit᷑ aut̃ hunc. neq ali¬
um umquã huius signi ministrũ. ut
solet in bello uulnere mortuũ: aut cla¬
dem captiuitatis ꝑpessum. Adhuc tñ in¬

Expanded text:
natus erigeret, uexillum crucis in dextera‘Hoc est signum inuincibile dei uiui’. dines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent, quorum opus erat ut vicibus Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque alteri devehendum. Cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset, subito percussus interiit. Ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo, a signifero autem inter pericula protinus evolvebantur. Dicitur autem neque alium unquam hujusmodi ministrum, ut solet in bello, vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
monita dũ tanquã homines derelique¬
rimus. necessario ueluti curautis me¬
dicamina suscipiamus. Hȩc eũ dixiss
petiit sẏnodus. ut magis ipse decern̾et.
sapiens. ⁊pius existens. At ille. Supra
he. atq alii illũ. ordinari petentes. Cũq

Expanded text:
monita, dum tanquam homines deliquemonita, dum tanquam homines deliquerimus, necessario veluti curantes, medicamenta suscipiamus. Haec dum dixisset imperator, petiit synodus ut magis ipse decerneret, sapiens et pius existens. At ille: Super hunc, alii illum ordinari petentes. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ tunc constantinopolitane gub̾nacła
tenere uidebat᷑ eccłiȩ ñ regens. s suã
potius mergens nauim. Qui in ipso
baptismatis temꝑe iure uirando miser¬
ctrinam apłicam derelinquens: contra¬
rias partes sumpsit. ⁊ quod iurauerat ad
nem diu texit. nec uoluntati potestatẽ
ãmiscuit: quo adhuc uiuentis fr̃is au¬
ctoritate compressus ẽ. Contemplabatur
enĩ de eo quantã ium mulciscenda fide
fidelis imꝑator posset exercere: qͥ tantã
constantiam ꝓretinenda qͦndã miles
arriani dogmatis assertor. qui medio¬
lanensiũ dui tenuerat p̃sulatum. sero
stis aꝑte uiri eruditi diuinis eloquiis.
qualem oporteat. eẽ. pontificem: ⁊ quia
ñ decet eum uerbo solum. s ⁊ conuersa¬
tione gub̾nare subiectos. ⁊ totius semet¬
ipsum imitatorẽ uirtutis ostende. testã
doctrine conuersationẽ bonã habere.
Talem itaq in pontificali constituite sede.
cui nnos qui gub̾namus imꝑium sin¬
cere nr̃a capita sub mittamus: n euis

Expanded text:
adhuc Constantinopolitanae gubernacula tenebat Ecclesiae, non regens, sed suam potius mergens navem. Tunc ergo in ipso baptismatis tempore jurejurando miserctrinam apostolicam derelinquens, contrarias partes sumpsit. Quod vivente fratre nem diu texit, nec voluntati potestatem admiscuit, quoad viventis fratris auctoritate compressus est. Contemplabatur enim de eo, quantam vim in ulciscenda fide imperator posset exercere, qui tantam constantiam pro retinenda quondam miles Ariani dogmatis assertor, qui Mediolanensium diu tenuerat praesulatum, sero stis aperte, eruditi divinis eloquiis, qualem oporteat esse pontificem, et quia non decet eum verbo solum, sed etiam conversatione gubernare subjectos, et totius semetipsum imitatorem virtutis ostendere, testemque doctrinae conversationem bonam habere. Talem itaque in pontificali constituite sede, cui et nos, qui gubernamus imperium, sincere nostra capita submittamus, et ejus