comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri & nudius tercuis quando egre¬
diebamur : & fuerunt uasa pue¬
rorum scã. scilicet a concubitu
coniugali. Quod uero ait. Por¬
ro uia hȩc polluta ẽ. & inhebreo
Inlege prȩceptum ẽ. ut extraneᷤ
non comedat ex eis. & tu in terro¬
gas utrum mundi sint ꝓueri.
Qui etiam si mundi. ẽent. neqͦ¬
quam eis uesci deberent: Iccirco
uia ẽ. laica: quia tu laicaciter
sis. idẽ. ĩ mente sua sc̃ĩficaridi¬
cit: quia nisi necessitate corpo¬
ris & periculo uitȩ urgente.
nequa quam uescerentur eis.
Hontam aꝑte eosdem legrauir
dauid panes comedisse sicut he¬
brei tradunt. Sed lege ȩuange¬
lium. ubi dominus de hac sen¬
tentia uidȩis loquitur dicens
Humquam legistis quid fecerl
dauid quando necessitatem habuit
& esuriit ipse & qui cum eo erant.
quomodo introiit indomum domi¬
ni subabiathar principe sacerdo¬
tum. & panes ꝓpositionis mandu¬
cauit. quos non licebat manduca¬
re uisi sacerdotib. & dedit eis qui

Expanded text:
ri et nudiustertius, quando egreri et nudiustertius, quando egrediebamur, et fuerunt rorum sancta » , scilicet a concubitu conjugali. Quod vero ait: « Porro via haec polluta est, » et in Hebraeo in lege praeceptum est, ut extraneus non comedat ex eis: et tu interrogas utrum mundi sint pueri, qui etiam, si mundi essent, nequaquam eis vesci deberent. Idcirco via haec est laica, quia tu laicaliter sis, id est mente sua sanctificari dicit, quia nisi necessitate corporis et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. Non tamen aperte eosdem legitur David panes comedisse, sicut Hebraei tradunt. Sed lege Evangelium, ubi Dominus de hac sententia Judaeis loquitur, dicens: « Nunquam legistis quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse et qui cum eo erant, quomodo introiit domum Domini sub Abiathar principe sacerdotum et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare nisi sacerdotibus, et dedit eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
uirta placitum dauid. & puer
paruulus cum eo. Iecit unam
sagittam: iecit & aliam. Et ds
pater illucescente mane credu¬
litatis. primum testimonium
legis de xp̃o ꝓtulit: de inde ꝓ¬
phetas misit. quid de aduentu
eius testificarentur. Unde &¬
abacuc ait. Inlumine iacula
tem puer ionathȩ sagittas. &
attulit ad dominum suum: &
quid ageretur penitus ignorabat.
Sic & iudaicus populus libros
legis & ꝓpħarum portans qua¬
si diuinitus conscriptos hono¬
rabat : sed eum quem moy ses
liter inter se manentem non
cognouerant. xxi.
enit autem dauid innobeȩ ad
achimelec h sacerdotem: & ob¬
stupuit achunelech: eo quod
uenisset dauid solus. & rł. Achi¬
melech ipse ẽ. aia filius achitob
interrogauit utrum dauid & pue¬
ri sui quib millum & illum locũ
condixisse se dixerat utrum mun¬
di ee̾nt: dauid uero enigniatice
pluraliter & de se ipso respondit
dicens. & quidem si de mulierib¬
agitur. continiumus nos ab he¬

Expanded text:
juxta placitum David, et puer juxta placitum David, et puer parvulus cum eo. Jecit unam sagittam, jecit et aliam. Et Deus Pater, illucescente mane credulitatis, primum testimlegis de Christo protulit, deinde prophetas misit, qui de adventu ejus testificarentur. Unde Habacuc ait: « In lumine jacula tem puer Jonathae sagittas, et attulit ad Dominum suum: et quid ageretur penitus ignorabat. Sic et Judaicus populus libros legis et prophetarum portans, quasi divinitus conscriptos ignorabat, sed eum, quem Moyses liter inter se manentem non cognoverat. CAPUT XXI. « Venit autem David in Nobe ad Achimelech sacerdotem, et obstupuit Achimelech eo quod venisset David solus, » et reliqua. Achimelech ipse est Aia filius Achitob, interrogat utrum David et pueri sui, quos in illum, et in illum locum conduxisse se dixerat, mundi essent. David vero aenigmatice pluraliter de seipso respondit, dicens: agitur, continuimus nos ab he
Abbreviated transcription (Latin):
Hystoria quȩ de nabal & abiga il
pessimus. & malitiosus. potest te¬
nere figuram populi iudȩorum:
quorum non nulli ulla fellis & ama¬
titudinis botro debriati. ceruice
dura & incircumcisi cordib ut
beatus stephanus ait. semꝑ spũ
sancło resistentes. uerum & carna¬
lem sensum inlege sequentes: stul¬
ti facti sunt. Quod bene interpre¬
tationi nominis nabal conuenit.
qui interprȩtatur demens uel
insipiens. ut abigail ait ad dauid:
& ꝑ apłos ab eis refectionem fidei
& bone operationis expectentem
respuerunt dicentes. Hunc au
tem nescimus unde sit: nos au¬
tem discipuli mossi sumus. Abi¬
gail uero de qua refert scriptu¬
ra quod fuerit mulier pruden¬
tissima & speciosissima. typum
habuit plebis illius quȩ exiude¬

Expanded text:
Historia quae de Nabal et Abigail Historia quae de Nabal et Abigail pessimus, et malitiosus, potest tenere figuram populi Judaeorum quorum nonnulli uva fellis atque amaritudinis botro inebriati, « Cervice duri atque incircumcisi cordibus, » ut beatus Stephanus ait: « Semper Spiritui sancto resistentes, durum et carnalem sensum in lege sequentes, stolidi facti sunt » : quibus bene interpretatio nominis Nabal convenit, qui interpretatur demens vel insipiens, ut Abigail ait ad David: em, et per apostolos ab eis refectionem fidei et bonae operationis expetentem, respuerunt, dictem nescimus, unde sit? Nos Moysi discipuli sumus . » Abigail vero, de qua refert Scriptura quod mulier prudentissima et speciosa fuerit, typum tenet plebis illius, qui ex Jud
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ. ut ꝑ affuctionem pęniten¬
dȩ comprimatur: quatinus ad se¬
met ipsum redeat. & cum pteposi¬
te potestati deliquerit. eius contͣ
se iudicium a quo sibi prȩlada ẽ.
phorrescat. Nam cum in preposi¬
tis delinquimus: eius ordinationi
qui nobis eos pretulit obuiamus.
Unde moyses quoq cum contra se¬
iuissetait. Nosenim quid sumus:
Nlec contra nos ẽ. murmur urm̃.
sid contra dominum.
xXUI.
sua inramatha. Consurgens
uolitudine uagi errant: ꝑ hoc
terfecerunt filiis israhel. cum
lmonte synai castra mouissent.
lgitur ut diximus trans arabiã
contra australem plagam: & distat
abaila contra orientem itinere di¬
erum trium. Indeserto autem
pharan scriptura cominemorat
habitasse ismahelem: unde & is¬
mahelite quinunc sarracem dicim¬
tur. Legumus chodorlaomor re¬
gem ꝑcussisse eos qui erant in de¬
serto pharan. Erat autem uir
quispiam insolitudine maon: &
possessio eius incarmelo. Et cęt̾a.

Expanded text:
cesse est ut per afflictionem poenitencesse est ut per afflictionem poenitentiae cor prematur, quatenus ad semetipsum redeat, et cum praepositae potestati deliquerit, ejus contra se judicium a quo sibi praelata est, perhorrescat. Nam cum praepositis delinquimus, ejus ordinationi, qui eos nobis praetulit, obviamus. Unde Moyses quoque cum contra sevisset, ait: Nos enim quid sumus? Nec contra nos est murmur vestrum, sed contra Dominum . XXVI.sua in Ramatha. Consurgensqsolitudine vagi errant. Per hoc iter fecerunt filii Israel, cum de monte Sinai castra movissent. Est ergo ut diximus trans Arabiam, contra australem plagam, et distat ab Aila contra orientem itinere trium dierum. In deserto autem Pharan Scriptura commemorat habitasse Ismaelem. . Unde et Ismaelitae, qui nunc Saraceni dicuntur. Legimus Chodorlaomor regem percussisse eos qui erant in deserto Pharan. « Erat autem vir quispiam in solitudine Maon, et possessio ejus in Carmelo, » etc.
Abbreviated transcription (Latin):
ferienda non sunt: etiam cum recd
reprȩhensibilia iudicantur.n¬
de dauid ferire saul metuit: quia
pie subditorum mentes ab omni
se peste obtrectationis abstinen¬
tes. prepositorum uitam nullo
linguȩ gladio ꝑcutiunt. et iam
cum de imꝑfectione reprȩ hendĩ
Qui & si quando ꝓpter infirm¬
tatem se abstinere uix possunt.
ut extrema quȩdam atq exteri
dant. s tamen humiliter cum¬
loquuntur. quasi oram clami¬
dis silenter incidunt. quia
uidelicet dum pyȩlate dignita¬
ti saltem innorie & latenter de¬
iogant : quasi regis suꝑpositi
uestem fedant: sed tamen ad se¬
met ipsos redeunt. seq uehem̃¬
tissime uel de tenuissima uerbi
laceratione reprȩhendunt. unde
bene & illic scriptum ẽ. Post hȩc
dauid ꝑcussit cor suum. eo quo d
absci disset oram clamidis saul.
facta quippe prepositorum oris
gladio ferienda non sunt. etiam
cum recte reprȩhendenda iudi¬
cantur. Si quando uero contra eos
uel uiminimis lingua labitur. ne¬

Expanded text:
ferienda non sunt, etiam cum recte ferienda non sunt, etiam cum recte reprehendenda judicantur. Un David ferire metuit: quia piae subditorum mentes ab omni se peste obtrectationis abstinentes praepositorum vitam nullo linguae gladio percutiunt, etiam cum de imperfectione reprehendunt. Qui et si quando pro infirmitate sese abstinere vix possunt, ut extrema quaedam atque exteriora d tamen humiliter loquantur, quasi oram chlamydis silenter incidunt: quia videlicet dum praelatae dignitati saltem innoxie et latenter derogant, quasi regis superpositi vestem foedant; sed tamen ad semetipsos redeunt, seque vehementissime vel de tenuissima verbi laceratione reprehendunt. Unde bene et illic scriptum est: Post haec David percussit cor suum, eo quod abscidisset oram chlamydis Saul. Facta quippe praepositorum oris gladio ferienda non sunt, etiam cum recte reprehendenda judicantur. Si quando vero contra eos, vel in minimis lingua labitur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
cabimus. Dauid ꝑsequutionem
saulis declinans inspelunca la¬
tuit. Similiter & xpc dominus
diuinitatem suam subspelun¬
ca carnis cȩlans: auidȩorum cor¬
dib recessit. Saul cum uentrem
purgaret. abscisa clamide de hone¬
status est: similiter & populus
uidȩorum. postquam nequitiam
quã mente conceperunt in xp̃m
dominum effuderunt. clamantes
crucifige crucifige eum: ab indum̃¬
to fidei & regali dignitate atq sa¬
cerdotio expoliati sunt: & tamen
occisi nonsunt. s reseruati ꝓpt̃
eos qui de illo populo infine mun¬
di credituri sunt inxp̃o. Aliter
uixta moralem significantiam.
Quid ꝑsaulem nisi mali rectores.
quid uero ꝑ dauid nisi boni subditi
designantur.ꝰSauli en im uen¬
trem purgare ẽ. prauos preposites
conceptam incorde malitiam usq
ad opera miseri odoris extendere.
& cogitata apud se noxia factis
exteriorib exequendo monstrare.
Quorum facta licet sint teterri¬
ma. Abhumilib subditis oris gladie

Expanded text:
cabimus. David persecutionem cabimus. David persecutionem Saulis declinans in spelunca latuit: similiter et Christus Dominus divinitatem suam sub spelunca carnis celans, a Judaeorum cordibus recessit. Saul cum ventrem purgaret, abscissa chlamide dehonestatus est: similiter et populus Judaeorum, postquam nequitiam quam mente conceperunt, in Christum Dominum effuderunt clamantes: « Crucifige, crucifige: » ab indumento fidei et regali dignitate atque sacerdotio exspoliati sunt, et tamen occisi non sunt: sed reservati pro eis, qui de illo populo in fine mundi credituri sunt Christo. Aliter juxta moralem significantiam: quid per Saulem, nisi mali rectores? quid vero per David, nisi boni subditi designantur? Sauli enim ventrem purgare est pravos praepositos conceptam in corde malitiam, usque ad operam miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia, factis exterioribus exsequendo monstrare. Quorum facta, licet sint teterrima, ab humilibus subditis, oris gladio
Abbreviated transcription (Latin):
to occultatus antro. habere᷑ in
potestate. seruare potius quam
oceidere maluit. Ita ꝙ xp̃e dũ
torem populum in potestate ha¬
buit : & non occidit. Scriptum
erat de eis ꝑ ꝓphetam. Ne occi
eis tantum regni głam abstulis¬
se. sicq eos ꝓꝑsequutione sua
uacua sede uel imperio reliquis¬
se. Clamidis enim abscisio: reg¬
ni eius ẽ. amputatio. Hoc etiã
alio loco idem saul cumꝑ in obe¬
dientiam peccasset ostendit.
Nam cum ueniam prȩcaretur.¬
& rogaret samuhelem ut reuer¬
teretur cumillo ad placandum
deum. & noluisset. atq conuer¬
tens faciem suam abiret: tenuit
saul pennulam uestimenti eiꝰ.
& disrupit eam. Q dixit ad eũ
samuhel. Disrupit dominus reg¬
num israel de manu tua hodieꝰ
& dabit illud ꝓximo tuo: & di¬
uidetur israhel induos populos.
Ergo israhelis ꝑsonam figurate
populus amissurꝰ erat regnum.
han c̾ sententiam diffuse suꝑiꝰ
ꝓut doctores exposuerunt di¬
gessimus: nunc breuiter repli¬

Expanded text:
to occultatus antro haberet in to occultatus antro haberet in potestate, servare potius quam occidere maluit. Ita et Christustorem populum in potestate habuit, et non occidit. Scriptum enim erat de eis per prophetam: « Ne occiddisse, sed eis tantum regni gloriam abstulisse, sicque eos pro persecutione sua vacuos sede vel imperio reliquisse. Chlamydis enim abscisio regni est amputatio. Hoc etiam alio loco idem Saul cum per inobedientiam peccasset, ostendit. Nam cum veniam precaretur, rogaretque Samuelem ut reverteretur cum illo ad placandum Deum, et noluisset, atque convertens faciem suam abiret, tenuit Saul pinnulam vestimenti ejus, et disrupit eam, et dixit ad eum Samuel: « Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo, et dividetur Israel in duos populos. Ergo Israelis personam figurate populus amissurus erat regnum, hanc sententiam diffuse superius prout doctores exposuerunt, digessimus, nunc breviter repli
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ in homine: quia nec deneri potuit
nisim homine. Opposuit gͦ male
querentib terrã: seruauit beneq̃¬
rentib uitam. Fugit ergo secun¬
dum carnem inspeluncam a fa¬
cie saul: quia passus est usq ad eo
se occultans uidȩis. ut morere¬
tur. S quare usq ad mortem
uoluit eẽ. patiens: Ut fugeret
a facie saul inspeluncam. & enim
spelunca inferior pars terrȩ pot̾
accipi. Et cerre quod manifestũ
& notum ẽ omnib. corpus eiꝰ m
monumento positum ẽ: quod
erat excisum inpetra. Hoc ergo
monumentum spelunca erat.
Illuc fugit noster dauid a facie sa¬
ul. Tam diu enim ꝑ sequuti sunt illũ
iudȩi: quoadusq poneretur in
spelunca. S quid ẽ. quod saul
ꝑsequutor ad purgandum uentrẽ
speluncam ingreditur. nisi quod
maliciam quasi odorem fetidum
emiserunt. & cogitata apud se
noxia factis de teriorib dum
xpm̃ perimunt ostenderunt:
Sed tamen dauid saulem occide¬
re nolurt: sed cum et im mabdi¬

Expanded text:
nisi in homine, quia nec tenere posset nisi in homine, quia nec tenere posset nisi cum homine. Opposuit ergo male quaerentibus terram, servavit bene quaerentibus vitam. Fugit ergo secundum carnem in speluncam a facie Saul, quia passus est, usque adeo se occultans Judaeis, ut moreretur. Sed quare usque ad mortem voluit esse patiens, ut fugeret a facie Saul in spelunca? Etenim spelunca, inferior pars terrae potest accipi; et certe, quod manifestum est et notum omnibus, corpus ejus in monumento positum est, quod erat excisum in petra: hoc ergo monumentum spelunca erat. Illuc fugit noster David a facie Saul. Tandiu enim persecuti sunt illum Judaei, quoadusque poneretur in spelunca. Sed quid est quod Saul persecutor ad purgandum ventrem splitiam mentis, quasi odorem fetidum emiserunt, et cogitata apud se noxia factis deterioribus, dum Christum perimunt, ostenderunt? Sed tamen David Saulem occidere noluit. Et cum eum in abdi
Abbreviated transcription (Latin):
dit foueam ꝓximo suo. aipse prior¬
mcidet in eam. Dauid autem bo¬
na ꝓmalis retribuens: inimicum
non occidit: sed ꝓtestimonio fac¬
ti oram clamidis regiȩ amputans
abstulit: cum facilius eẽt. se excep¬
tum uisidiis aduersarium ꝑ dere
magis quam fallere. Quid gͦ est
quod iste fugiens a facie saul inspe¬
lunca latuit.ꝰ Quare autem la¬
tuit. nisi ut occultaretur. & non
inueniretur.ꝰ Quid ẽ. contegi
spelunca: nisi contegi terraꝰ
Quienim inspelunca ẽ: a ter¬
u tegitur ne uideatur: Portabat
rat de terra: & mea se occulta¬
uit ne a uideis inueniretur dĩ.
bienim cognouissent. numquã
dominum głiȩ crucifirissent.
Quare ergo dominum gloriȩ ñ
nuenerunt.: Quia spelunca
iteferat. id ẽ. carnis infirmi¬
tatem oculis obiciebat: & maie¬
statem diuinitatis tegiine cor
poris tanquam speluncȩ abdito
contegebat. Illi ergo non cognocen¬
tes dm̃. ꝑsecuti st̃ hominẽ: nec mori
potuit nͥ in ho̾ie. nec crucifigipotuit

Expanded text:
dit foveam proximo suo, ipse idit foveam proximo suo, ipse incidet in eam . » David autem bona pro malis retribuens, inimicum non occidens, sed pro testimonio facti, oram chlamidis regiae abstulit: cum facilius esset exceptum insidiis adversarium perdere magis, quam fallere. Quid ergo est quod iste fugiens a facie Saul, in spelunca latuit? Quare autem latuit? nisi ut occultaretur et non inveniretur. Quid est contegi spelunca, nisi contegi terra? Qui enim in spelunca est, a terra tegitur, ne videatur. Portabat rat de terra, et in ea se occultabat, ne a Judaeis inveniretur. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Quare ergo Dominum gloriae non invenerunt? Quia spelunca se texerat, id est, carnis infirmitatem oculis objiciebat, et majestatem divinitatis corporis in tegmine tanquam speluncae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum, persecuti sunt hominem. Nec mori potuit, nisi in homine, nec crucifigi potuit
Abbreviated transcription (Latin):
bal carmelus. S & unus de po¬
steris caleb dictꝰ ẽ. ziph. lege
paraliponienon. Ergo ut dictum
ẽ. suꝑius de uiris ceile: sic ꝙi
tem ꝓdiderunt saul. & cumeo
mortem eius meditati sunt. qui
interprȩtantur germinantes
seu florescentes. significant ui¬
dȩos: qui cum in regno terreno
germinare appetebant. apud
principes suos tractabant de
nece saluatoris. qualiter per
discipulum suum ꝓditum eum¬
apprȩhenderent. & presidi ad
interficiendum traderent. Sig¬
nificant etiam & ꝑfidos quosq
qui dum ꝓspera requirunt. & ꝓs¬
peratur eiꝰ prȩsens seculum. unde
bene interprȩtantur florescentes.
dominum xpistum in membris suis
dgentem. apud potentes seculi hu¬
De hinc sequitur. quodin
heremo engaddi cum ꝑsequendũ
dauid saul appeteret: ingressus
ẽ. dauid inspeluncam: & ibi late¬
lat. S rex inpuisis exceptꝰ in si¬
diis. quod innocuo moliebat᷑ in¬
ciderat. Scriptum ẽ. enim. Qui fo¬

Expanded text:
bal Carmelius. Sed et unus de pobal Carmelius. Sed et unus de posteris Caleb dictus est Ziph. Lege Paralipomenon . Ergo, ut dictum est superius de viris Ceilae, sic et rodiderunt Saul, et cum eo mortem ejus meditati sunt, qui interpretantur gemmantes seu florescentes. Significant Judaeos, qui cum in regno terreno germinare appetebant, apud principes suos tractabant de nece Salvatoris: qualiter eum per discipulum suum proditum apprehenderent, et praesidi ad interficiendum traderent . Significant etiam et perfidos quosque, qui dum prospera requirunt, et prosperatur eis praesens saeculum. Unde bene interpretantur florescentes, quando Dominum Christum in membris suis degentem, apud potestates saeculi huDehinc sequitur quod in eremo Engaddi cum persequendum David Saul appeteret, ingressus est David in speluncam, et ibi latebat. Sed rex, improvisis exceptus insidiis, in hoc quid innocuo moliebatur inciderat. Scriptum est enim: « Qui fo
Abbreviated transcription (Latin):
dominus. Descendet. Ac si di¬
ceret. Si hic steteris descendet
saul:& tradent te uiri ceile
inmanus eiꝰ. Eorum uolunta¬
tem ei indicabat. Et merito ui¬
riceile qui ingrati beneficiis
dauid extiterant. cumeos ipse
de manib philistiim eruerit.
significabant infidelitatem
seu inconstantiam uidȩoꝵ: qui
redemptoris nr̃i semꝑ pietati in¬
grati existentes. apud seculi pote¬
states contra eum insidiando medi¬
tabantur. Interpretatur autem
ceila. ad fundam iacta siue exel¬
lens sibimet. Q in psalmo scriptũ
ẽ. Incircuitu impii ambulant.¬
& alibi. Stultus ut luna muta¬
tur. Unde & sequitur de riphe¬
orro dauid erat indeserto
Ziph insilua. Q cetera:
usq. & uenerunt ⁊ iphei
ad saul dicentes. Ecce dauid latitas
apudnos. Tiph ẽ. mons squalid
& caligans. siue nebulosus inquo
sedit dauid. ꝓpter chermel. qui
inscripturis carmelus appella¬
tur. Sic enim appellatur uicus
hodie iudȩorum: unde fuit na¬

Expanded text:
Dominus: Descendet. » Ac si diDominus: Descendet. » Ac si diceret: Si hic sterilis, descendet Saul, et tradent te viri Ceilae in manus ejus, eorum voluntatem ei indicabat. Et merito viri Ceilae, sicut qui ingrati beneficiis David exstiterant, cum eos ipse de manibus Philistim eruerit, significabant infidelitatem seu inconstantiam Judaeorum, qui Redemptoris nostri semper pietati ingrati existentes, apud saeculi potestates contra eum insidiando meditantur. Interpretatur autem Ceila, ad fundam jacta, sive excellens sibimet. Et in psalmo scriptum est: « In circuitu impii ambulant . » Et alibi: « Stultus ut luna mutatur . » Unde et sequitur de ZiphaPorro David erat in deserto Ziph in silva, » etc., usque, « et venerunt Ziphaei ad Saul, dicentes: Ecce David latitat apud nos. » Ziph mons squalidus vel caligans, sive nebulosus, in quo sedit David prope Charmelum, qui in Scripturis Carmelus appellatur. Sic enim appellatur vicus hodie Judaeorum: unde fuit Na
Abbreviated transcription (Latin):
tione facta inxpõ. postea ꝑse¬
quutionem eccłia pateretur.
& occiderentur quam plurimi
discipuli xp̃i et sacerdotes.
& ꝓ nominȩ eius ꝑsequutiones
grauissimas ꝑferrent. His ergo a¬
quib receptꝰ ẽ. xp̃c: tribulatio¬
nes induxit dia bolus & mortem.
ait. Si me ꝑsequuti sunt : &
uos ꝑsequentur. Potest enim do¬
ech qui interprȩtatur motus.
& idumeus terrenus siue san¬
guneus quod nomen in prȩfi¬
gurationem futurorum accepit.
eorum uidelicet ꝑsonam signifi¬
care qui terrena sapientes atq
carnaliter uiuentes xpm̃ in suiᷤ
membris ꝑsequuntur. Porro eo¬
tempore quo fugerat abiathar
filius achimelech ad dauid: in
die illa ephod secum habens
descenderat. & cet̾a. E phod
illud erat quod moyses uiben¬
te deo fecerat. sicut & rationa¬
le inquo erat doctrina & ueri¬
tas: in quo etiam consuluit da¬
uid dominum. &ait. Si tra¬
dent me uiri ceilȩ uimanus
saul: & si descendet ipse sic̃
audiuit seruus tis: & ait

Expanded text:
tione facta in Christo, postea persetione facta in Christo, postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravissimas perferrent. His ergo quibus receptus est Christus, tribulationes induxit diabolus et mortem. ait: « Si me persecuti sunt, et vos persequentur » Potest enim Doeg, qui interpretatur motus et Idumaeus terrenus, sive sanguineus, quod nomen in praefiguratione futurorum accipiens, eorum videlicet personam significare, qui terrena sapientes atque carnaliter viventes, Christum in suis membris persequuntur. CAPUT tempore quo fugerat Abiathar, filius Abimelech, ad David, in die illa ephod secum habens descenderat, » etc. Ephod illud erat quod Moyses, jubente Domino, fecerat sicut et rationale, in quo erat doctrina et veritas, in quo etiam consuluit David Dominum, et ait: « Si tradent me viri Ceilae in manus Saul, et si descendet ipse sicut audivit servus tuus? Et ait
Abbreviated transcription (Latin):
potestas est ȩterna: ꝙ regnum ei
alteri non dabitur. D ixitq pro
pħa gath ad dauid. He moreris
inprȩsidio: sed uade uitram uidã.
Miromodo hic introducitur gath
ꝓpħa: cum in prȩcedentib eius
nulla facta fuerit mentio. Sic
itaq hic introducitur: sicut he¬
lias ꝓpħa in loco ubi dicitur. &
dixit helias tesbites de habita¬
torib galaad. Ex ore itaq domi¬
ni gath ꝓpheta dixit dauid ut
non moraretur inter gentes. M
inrterra polluta. s interram ui¬
da rediret: & ibi iuxta uolunta¬
tem domini ꝑsequutionemini¬
micorum ferret. Dixitq doech
ẏdumeus ad saul. Uidi dauid fi¬
lium ysai innobeȩ. & rł. Quan
tum ad spũalem intelligentiam
aꝑtinet. indoech ydumeo qui
uoto se obligauerat sicut inhe¬
breo legitur ꝓut iudȩi tradunt.
ut aliquantis ꝑ dieb intaber¬
naculo domini ĩmoraretur & ora¬
tioni uacaret: iudȩ ꝓditoris per¬
sona consistit. ꝑ quem ista ope¬
ratus est ⁊ abulus. ut eius ꝓdi¬

Expanded text:
potestas aeterna, et regnum ejus alteri non dabitur . » « Dixitque Gad propheta ad David: Ne moreris in praesidio: sed vade in terram Juda. » Miro modo hic introducitur Gad propheta, cum in praecedentibus ejus nulla facta fuerit mentio. Sic itaque hic introducitur, sicut Elias propheta in loco ubi dicitur: Et dixit Elias Thesbites de habitatoribus Galaad. Ex ore itaque Domini Gad propheta David dixit, ut non moraretur inter gentes, et in terra polluta, sed in terram Judam rediret, et ibi juxta voluntatem Domini, persecutionem inimicorum ferret. « Dixitque Doeg Idumaeus ad Saul: Vidi David filium Isai in Noba, » et reliqua. Quantum ad spiritalem intelligentiam pertinet, in Doeg Idumaeo, qui voto se obligaverat, sicut in Hebraeo legitur, prout Judaei tradunt, ut aliquantisper in tabernaculo Domini immoraretur, et orationi vacaret, Judae proditoris persona consistit, per quem ista operatus est Zabulus, ut ejus prodi
Abbreviated transcription (Latin):
Consilium ioab dicentis addauid. adesto.
tuctoria belli ne postmodum ascribat᷑
ammonitas contriuit. ac suꝑ eos ferrata
carpenta circumegit.¬
H cestumamnnon quod cum sorore sua
thamar commisit quem absalon frat̃ eiꝰ
obhoc occidit.

Expanded text:
Consilium Joab ducis, dicentis ad David: Adesto victoriae belli, ne postmodum ascribaturAmmonitas contrivit, ac super eos ferrata carpenta circumegitIncestus Ammon quem cum sorore sua Thamar commisit, quem Absalon frater ejus ob hoc occidit.
Abbreviated transcription (Latin):
De pugna seruorum dauid contra isrł ⁊ nec
absalon: quem mortuum plorabat dauid.
De aduentu dauid mifiboseth in occur sum
regis ⁊ de reditu totiꝰ isrł ad dauid. ⁊ conspira¬
tione seba filii bochri contͣ dauid.

Expanded text:
De pugna servorum David contra Israel et nece Absalom, quem mortuum plangebat David.De adventu Miphiboseth in occursum regis, et de reditu totius Israel ad David; et conspiratione Seba filii Bochri contra David.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentium apud eum esse custi¬
ditam. Sicut enim facillunum
ẽ cuilibet. fasciculum herbȩ il
feni sua manu retentum conser¬
uare: ita uirtus domini ꝙ salua¬
toris nr̃i om̃s ꝑ orbem electos abi¬
nitio usq ad finem seculi ne qus
ex eis uilla ratione pereat. sine la¬
bore conseruat: iuxta quod ipse.
meugłio sub figura ouiũ deeis loquenꝰ.
ꝙ sequuntur me inquit. & ego ui¬
tam ȩternam do eis & non peribt̃
inȩt̃num: necrapiet eas quisquam
de manu mea. Sicut fasciculus
unus quib libet iuinculis alliga¬
tur: ita omnis sanctorum cȩtus
una eademq fide. spe. & caritate
adinuicem constringitur. & uno di¬
ume ꝓtectionis munimine cir¬
cundatur. Patet sane sensus ad¬
litteram. quia anina dauid a per¬
sequentib licet hostib. custodita
semꝑ fuit insorte iuuentium: por¬
ro inimici eiꝰ insistentib sibi aduer¬
sitatib sicut lapis funda circum¬
actus. sic instabili motu ꝑturban¬

Expanded text:
viventium, apud Dominum esse custviventium, apud Dominum esse custditam. Sicut enim facillimum est cuilibet fasciculum herbae, vel feni sua manu retentum conservare: ita virtus Domini et Salvatoris nostri, omnes per orbem electos, ab initio usque ad finem saeculi, ne quis ex eis ulla ratione pereat, sine labore conservat. Juxta quod ipse in Evangelio, sub figura ovium, de eis loquens: « Et sequuntur me, inquit, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum. Non rapiet eas quisquam de manu mea . » Sicut fasciculus unus, quibuslibet vinculis alligatur: ita omnis sanctorum coetus, una eademque fide, spe et charitate ad invicem constringitur, uno divinae protectionis munimine circumdatur. Patet sane sensus: quia anima David a persequentibus licet hostibus custodita semper fuit in sorte viventium. Porro inimici ejus insistentibus sibi adversitatibus, sicut lapis funda circumactus, sic instabili motu perturban
Abbreviated transcription (Latin):
rat. pulcherrima comparatione
statum iustorum a reproborum sor¬
de discernit. Horum quippe anima
idẽ iustorum appellat uiuentes.
ut reꝓborum e contrario spiritu¬
ali morte prȩoccupatas insinueret.
iuxta illud ꝓphete. Anuna quę
peccauerit: ipsa morietur. Hos
fasciculos. illos lapidi fundȩ assimi¬
lat. Fasciculus enim constringitur
ut integer maneat & conseruetur
lapis infunda expeditus ponitur.
ut abitiatur. Sic & enim sic & in
hoc seculo electi pręssuris tribula¬
tionum coangustantur: ut hisam¬
moniti arcius ad inuicem mutua
caritate conectantur. coadunati
adinuicem manu sui redemptoris
imꝑpetuum conseruentur. At
uero reꝓbi quanto latius in hac
uita uoluptatib ꝓpriis uelut
liberi dimit tuntur. tanto longiꝰ
infuturd adiuinȩ uisionis glona
piciuntur. ut de eis merito dica¬
tur. & quidem ipsi de manu tua
expulsi sunt. Mire autem omni¬
potentem prouidentiam descri¬
bit suꝑni ꝓtectoris: cum dicit
animam uiri sci quasi infasciculs

Expanded text:
. Pulcherrima comparatione, statum justorum ac reproborum sorte discernit. Horum quippe animas, id est justorum appellat viventes, ut reproborum e contrario spiritali morte praeoccupatas insinuet, juxta illud prophetae: « Anima quae peccaverit, ipsa morietur . » Hos fasciculo, illos lapidi fundae assimilat. Fasciculus enim constringitur, ut integer maneat et conservetur. Lapis in funda expeditus ponitur, ut abjiciatur. Sic etenim, sic in hoc saeculo electi pressuris tribulationum coangustantur, ut his admoniti arctius se ad invicem mutua charitate connectant, coadunati ad invicem manu sui Redemptoris in perpetuum conserventur. At vero reprobi quanto latius in hac vita voluptatibus propriis, velut liberi, dimittuntur, tanto longius in futuro a divinae visionis gloria projiciuntur, ut de eis merito dicatur: « Et quidem ipsi de manu tua expulsi sunt . » Mire autem omnipotentem providentiam describit superni pectoris, cum dicit animam viri sancti, quasi in fasciculo
Abbreviated transcription (Latin):
tuus ẽ. Cuius rei causa philistei
hoc ẽ. maligni spc̃ de interfectis
spolia uirtutum auferentes. pro¬
priȩ fortitudini ascribunt iuc¬
toriam: quȩ iusta ꝑmissione dei
intalib euenit. Sed dauid noster
inmembris hoc est in electis &
sanctis uiris corruentium casum
gemit. nec lȩtatur inꝑditione
morientium: sed contradicit ne¬

Expanded text:
s rei Philisthaei, hoc est maligni spiritus, de interfectis spolia virtutum auferentes, propriae fortitudini ascribunt victoriam, quae justa permissione Dei, in talibus evenit. Sed David noster, in membris, hoc est in electis et sanctis viris, corruentium casum gemit: nec laetatur in perditione morientium, sed contradicit
Abbreviated transcription (Latin):
inprophetis & apostolis prosalute
populi uidȩor deprȩcans dauid.
uidelicet dominum nostrum Ac¬
ceptabilem bonorum operum obla¬
tionem & pie deuotionis ei obtu¬
lit: quam ille post mortem uiri
sui. quidemens in stulticia sua
periit. asscunt inconuigium: &
exhibuit sibi sponsam non haben¬
tem maculam aut rugam. Qđ
autem idem nabal stultus transac¬
tis dieb decem ex quo dauid exꝓ¬
bratus fuerat. mortuus narra¬
tur : hoc intelligi dat᷑. quia po¬
pulus iudeoꝵ cui dictum ẽ. Au¬
di popule stulte. postquam do¬
minum a se reppulit. de calogũ
legis transgrediendo in euangelio
lapsus ẽ: atq inpeccato suo mor¬
tius ẽ. Sequitur. Ait abigail
ad daiud. Si enum surrexerit¬
& quȩsierit animam tuam: erit
anuna domini mei custodita qͣ¬
si infasciculo uiuentium apud
dominum deum tuum : porro
anuna inimicorum tuorum ro¬
tabitur quasi inimpetu & cir¬
cur ulo funde. Cum igitur

Expanded text:
in prophetis et in apostolis pro salute populi Judaeorum deprecans David, videlicet Dominus noster, acceptabilem bonorum operum oblationem et piae devotionis obtulit: quam ille post mortem viri sui, qui demens in stultitia sua periit, ascivit in conjugium: et exhibuit sibi sponsam non habentem maculam aut rugam. Quod autem idem Nabal stultus transactis diebus decem, ex quo David exprobratus fuerat mortuus narratur: hoc intelligi datur, quia populus Judaeorum, cui dictum est: « Audi, popule stulte, postquam Dominum a se repulit, decalogum legis transgrediendo, in Evangelio lapsus est, atque in peccato suo mortuus est . » Sequitur: « Ait Abigail ad David: Si enim surrexit, quaerens animam tuam, erit anima domini mei custodita, quasi in fasciculo viventium apud Dominuanima inimicorum tuorum rotabitur, quasi in impetu et circulo fundae. Cum er
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ.ꝰ Ubi fr̃s eiꝰ idẽ. apostoli.
& domus patris eiꝰ. Hoc est illi qͥ
ex synagoga ineum crediderant.
uenerunt ad illum. & conuene¬
runt ad eum om̃s qui erant inan¬
gustia constituti. & oppressi ȩre

Expanded text:
natus est? Ubi fratres ejus, id est apostoli, natus est? Ubi fratres ejus, id est apostoli, et domum patris ejus, id est illi qui ex Synagoga in eum crediderant, venerunt ad illum, et convenerunt ad eum omnes qui erant in angustia constituti et oppres
Abbreviated transcription (Latin):
tius ẽ. hominib. & quod infir¬
mum ẽ. dei. fortius ẽ. hominib
Saliue enim significant infirmi¬
tatem. sed quod infirmum est dei
fortius ẽ. hominib. nota quia
saliue offendant. s at tende qr
suꝑ barbam decurrunt. Quo¬
modo enim insaliuus infirmitas.
sic inbarba uirtꝰ ostenditur. Texit
gͦ uirtutem suam corporis in fi¬
mitate: & quod forisecus infir¬
mabatur tanquam saluia appa¬
rebat. intꝰ autem diuina uirtꝰ
tanquam barba tegebatur. xxiii
sigit dauidin
speluncam modollam: ubi
eũ o̾s fratres eius & omnis dd¬
mus patris eius uisitauerunt: &.
conuenerunt ad eum om̃s qͥ erant
inangustia constituti & oppressi
ere alieno & amaro animo. & factꝰ
at eorum princeps. Quid est qđ
manente dauid inspelunca uene¬
runt ad eum omnes fratres eius &
omnis domus patris eius. nisi qd̃
redemptor nr̃ ꝑacta passione sua.
ac redemptione humani generis.
de plebe israhelitica iniudȩa pri¬
mum ecclesiam collocauit.de gen¬
te inqua carnem assumere dig¬

Expanded text:
tius est hominibus, et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Salivae enim significant infirmitatem, sed quod infirmum est Dei, fortius est hominibus: non tantum salivae attendantur, sed attende quod super barbam decurrunt; quomsic in barba virtus ostenditur. Texit ergo virtutem suam, corpore infirmitatis suae: et quod forinsecus infirmabatur, tanquam saliva apparebat. Intus autem divina virtus, tanquam barba tegebatur. CAPUT XXII. « Fugit David in speluncam Odollam, ubi eum omnes fratres ejus, et omnis domus patris ejus visitaverunt et convenerunt ad eum omnes, qui erant in angustia constituti, et oppressi aere alieno, et amaro animo, et factus est eorum princeps. » Quid est quod manente David in spelunca, venerunt ad eum omnes fratres ejus et omnis domus patris ejus, nisi quod Redemptor noster, peracta passione sua ac redemptione humani generis, de plebe Israelitica in Judaea primum Ecclesiam collocavit, de gente in qua carnem assumere dig
Abbreviated transcription (Latin):
suum insacerdotio. mutauit in
preceptis: dans aliud testamen¬
tum euacuat a carnali operati¬
one. atq inde collapsis est in
manib eorum. quando eum com¬
prȩhendentes crucifixerunt. Et
ꝓcedebat ad ostium porte. id est
humiliauit se: hoc ẽ ꝓcedere
usq ad ostium fidei nostrȩ. Osti¬
um enim porte: mnitium fidei. In¬
de incipit eccłia. & ꝑuenit usq
ad specien: ut cum credit ea que
non uidet mereatur illorum per¬
frui. cum eum uidere facie adfa¬
ciem cȩperit. Quod uero in illo qͣ¬
si furioso saliuȩ decurtebant suꝑ
barbam eius:apłs hȩc aperit di¬
cens. Iudei signa petunt. & gre¬
ci sapientiam querunt: nos au¬
tem prȩdicamus xpistum cruci¬
fixun. uideis quidem scandalũ.¬

Expanded text:
suum in sacerdotio, mutavit in suum in sacerdotio, mutavit in praeceptis, dans aliud testamentum, evacuata carnali operatione, atque inde collapsus est in manibus eorum, quando eum comprehendentes crucifixerunt. Et procedebat ad ostium portae, hoc est humiliabat se: hoc est procedere usque ad ostium fidei nostrae. Ostium enim portae, initium fidei nostrae. Inde incipit Ecclesia, et pervenit usque ad speciem: ut cum credit ea, quae non videt, mereatur perfrui, cum eum videre facie ad faciem coeperit. Quod vero in illo quasi furore salivae decurrebant super barbam ejus, apostolus haec aperit dicens: Judaei signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt: nos autem praedicamus Christum crucifixu
Abbreviated transcription (Latin):
mini uasa erant. a contagione
iudeorũ fide purgante sarictifica¬
rentur.xxii.¬
NIterea dauid cum fugeret sa¬
ul: latere uoluit apud quendã
regem geth. nominȩ achis. Sed
cum gloria eiꝰ fuisset cominemo¬
rata: ne ꝑliuorem rex ad quem
confugerat. aliquid mali in eum
machinaretur finxit insaniam.
& quasi furore correptus muta¬
uit os suum. defluebantq sa¬
Oliuȩ inbarbam eiꝰ. collabebatur¬
ad ostia porte. Et dixit achis
istum: Numquid de erant
nobis furiosi: & sic eum dimi¬
sit. Achis interprȩtatur quo¬
modo est. ꝑ quod significatur ig¬
norantia: & uerbum mirantis
& non agnoscentis. Quod ingen¬
te iudȩorum impletum ẽ: qui
dum uiderent xpm̃. non agno¬
uerunt. coram quib mutauit
os suum & abiit. Erant enim ibi
prȩcepta legis carnalia. erat &¬
sacrificium secundum ordinẽ
aaron: & postea ipse de corpore
& sanguine suo instituit sacri¬
ficium secundum ordinem mel¬
chisedech. Mutauit ergo os

Expanded text:
mini vasa erant, a contagione mini vasa erant, a contagione Judaeorum, fide purgante, corda sanctificarentur. Interea David cum fugeret Saul, latere voluit apud regem quemdam Geth nomine Achis. Sed cum gloria ejus fuisset commemorata, ne per livorem, ad quem confugerat, aliquid ad eum machinaretur, finxit insaniam: et quasi furore correptus mutavit os suum, defluebantque salivae in barbam ejus, conlabebaturad ostia portae: et dixit Achis istum? nunquid deerant nobis furiosi? Et sic eum dimisit. Achis interpretatur quomodo est? per quod significatur ignorantia, et verbum mirantis, et non agnoscentis. Quod in gente Judaeorum impletum est, qui dum viderunt Christum, non agnoverunt: coram quibus mutavit os suum, et abiit. Erant enim ibi praecepta legis carnalia, erat sacrificium secundum ordinem Aaron, et postea ipse de corpore et sanguine suo instituit sacrificium secundum ordinem Melchisedech. Mutavit ergo os
Abbreviated transcription (Latin):
est fugiens saul: ad achimnelech
sacerdotem. qui interpretatur
frater meus rex uenit. Similiter
clinans. quorum typum saul te¬
nuit: ad apostolos transiit. Qui¬
bus interprȩtatio nominis achi¬
melech congruit. quos dominus
rex regum fratres uocare digna¬
tus est dicens. ite. nuntiate frĩ¬
bus meis. cum quib & desidera¬
tum cẏbum sibi sumpsit. deside
lit: fortis enim spolia ipse diri¬
lus uenit. & xp̃c inpassione sua
solus relictus ẽ. Quod autem
ait dauid. illo & illo in loco con¬
dixi pueris meis: hoc indicabat
quod dominus apostolos suos
ante ꝑassionem suam informans
ait. Postquam resurrexero: pre¬
cedam uos ingalileam. Dauid
abachimelech quinq panes que¬
siuit. sed unum accepit: quia
inquinq libris moysaicȩ legis
unitas retinetur. Dauid ꝑ ui¬
am pollutam se uenisse adachi¬
dominus uiter immundas iu¬
deorum actiones impollut
ꝑtͣnsiit. Qd̾ aut ait. s & ipsa hodie scĩ¬
ficabitur. inuasis meis : Hoc indi¬
cabat quod sancti apostoli qui do¬

Expanded text:
 fugiens Saul ad Achimelech sacerdotem, qui interpretatur frater meus rex venit: similiter clinans, quorum typum Saul tenuit, ad apostolos transiens, quibus interpretatio nominis Achimelech congruit, quos Dominus, Rex regum, fratres vocare dignatus est, dicens: « Ite, nuntiate fratribus meis , » cum quibus et desideratum sibi cibum sumpsit. Desiderlit, fortis enim spolia ipse dirulus venit, et Christus in passione sua solus relictus est. Quod autem ait David: « Illum et illum in locum condixi pueris meis, » hoc indicabat, quod Dominus apostolos suos ante passionem suam informans ait: « Postquam resurrexero, praecedam vos in Galilaeam. » David ad Achimelech quinque panes quaesivit, sed unum accepit: quia in quinque libris Mosaicae legis unitas retinetur. David am pollutam se venisse ad AchiDominus inter immundas Judaeorum actiones, impollutus pertransivit. Quod autem ait: « Sed et ipsa hodie sanctificabitur in vasis meis, » hoc indicabat quod sancti apostoli, qui Do
Abbreviated transcription (Latin):
si recte agant: & pignera eorum
tolles. P̾ignera in hoc loco hȩ ꝓͦ¬
brei libellum reptdii intelliguñ.
Secundum usum gentis illius
fecerunt. ut quando ibatur ab
eis inpugnam. libellos repudii
uxorib siis darent: ut si conti¬
gisset uirum in pręlio capi &
in cap is d tiuitatem duci:
muli sit er eiꝰ expectatis tri¬
bus annis. si uir eius non redis t¬
set. alium duceret uirum. Eli.¬
gat prii u dens lector quid
sibi pla cuerit: nos simpli¬
citatem hẏstoriȩ nostrȩ tenere
decreuimus. Dixitq ei frater
suus. Quare uenisti. & quare
dereliquisti pauculas oues illas
indesertoꝰ Ego noui superbi¬
am tuam. & reliqͥ. Nosse se dic̃
llius suꝑbiam & nequitiam cor¬
dis. qui putabat eũ tumore cor¬
As eleuari: eo quod samuhel illti
unrisset in regem. Assumens
aitem caput philistei. attulit
llud inierusalem & reliqua:¬

Expanded text:
si recte agant, et pignora eorum si recte agant, et pignora eorum tollentes. » Pignora in hoc loco, Hebraei libellum repudii intelligunt. Secundum usum gentis illius fecerunt, ut quando ibatur ab eis in pugnam libellos repudii uxoribus suis darent, ut si contigisset virum in praelio capi et in captivitatem duci, mulier ejus, exspectatis tribus annis, si vir ejus non rediisset, alium duxisset virum. Eligat prudens lector quid sibi placuerit, nos simplicitatem historiae nostrae tenere decrevimus. « Dixitque ei frater suus: Quare venisti et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto; ego novi superbiam tuam, » et reliqua. Nosse se dicit illius superbiam et nequitiam cordis, quia putabat eum tumore cordis elevari, eo quod Samuel illum unxisset in regem. « Assumens autem David caput Philisthaei attulit illud in Jerusalem. Arma
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentiȩ deꝓmamꝰ. Spimi
dicitur: qui ex p̃atre gigante.
matre uero gethea natus erat.
Dauid autem erat filus uiri
effrathei de bethlȩem iuda: cui
nomen erat isai : qui habebat
octo filios Ouerrtur eur hic
octo filios habere dicat᷑: cum
inpara lipomenon non amplus
quam septem leguntur. Quods
soluitur. Nathan itaq ꝓpħanil
lium semsamaa filii sui. quem
inlocum filii educauerat & niiti¬
erat. inter filios numerat. Ham
& coram samuhele septem eiꝰ fil
leguntur adducti: & octauus ẽ.
inpaschuis. Inter quos nates
adductum fuisse manifestum est:
qui& ionathan uocatur. De quo in
atrema parte samuhelis dicitur.
cussit autem eum ionathan fi¬
lius semsamaa fratris dauid. Et
notandum quod ubicumq ꝓpħ a
uocatur. nathan scribitur. non
ionathan. Dixitq dauid pater
sius. Uade. & fratres tuos uisita¬
bis si recte agant: & cum quibus
ordinati sunt disce. Inhebreo ita
habetur. & fratres tuos uisitabis

Expanded text:
intelligentiae deponamus. Spurius intelligentiae deponamus. Spurius dicitur, quia ex patre gigante, matre vero Gethaea, natus erat. David autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti, et octavus esse in pascuis: inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: Percussit autem eum Jonathan filius Samaa, fratris David. Et notandum quod ubicunque propheta vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Dixitque ad David pater suus: Vade ad fratres tuos, visitabis si recte agant, et cum quibus ordinati sunt, disce. » In Hebraeo ita habetur: « Et fratres tuos visitabis
Abbreviated transcription (Latin):
lim & eliam. & interpretatur for¬
titudo siue decipula. Duma siue
domin intribu iuda uicus gran-¬
dis ẽ. indaroma hoc est ad au-¬
stralem plagam. insinib eleuthe¬
ropoleos. decem & septem ab ea
milib distans. & interprȩtatur
silentium suie gaudium. Porro
saul & uiri israhel congregati st̃
iualle terebinthi. T ereburch
ẽ. insichimis: sub qua abscondit
iacob ydola. iuxta neapolim. Hu
refert iosephus. quod palestini ca¬
stra metati sunt inter soccoth &
azecha: contra quos de nuo saul
ꝑdurit exercitum: & suꝑ quendã
montem castra ponens. coegit pa¬
lestinos priora quidem castra relin¬
quere. & ex aduerso montis quem
saul apprȩhenderat aduenire.
diuisitq eorum ȩxercitus medi
montis. qui erat positus inter eos
Et egressus ẽ. uir spuriuis de ca¬
stris philistinorum. nomine goli¬
ath. Q. reł. Igitur quemadmo¬
dum in exordio polliciti sumus pa¬
latim hystoriam tangere cupimꝰ.
ut post modum culmen spũalis

Expanded text:
lim et Aeliam, et interpretatur forlim et Aeliam, et interpretatur fortitudo, sive decipula. Domu sive Domim in tribu Juda vicus grandis est, in Daromam, hoc est ad australem plagam in finibus Eleutheropoleos, decem et septem ab ea milliaribus distans, et interpretatatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati sunt in valle Terebinthi. » Terebinthus est in Sichimis, sub qua abscondit Jacob idola juxta Neapolim. Hinc refert Josephus quod Palaestini castrametati sunt inter Sochoth et Azeca. Contra quos denuo Saul perduxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saul apprehenderat, advenire. Divisitque eorum exercitus medius mons, qui erat positus inter eos. « Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum nomine Goliath, » et reliqua. Igitur quemadmodum in exordio polliciti sumus, paulatim historiam tangere cupimus ut postmodum culmen spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
uesaniam sedabat. Quid enim
ꝑsaulem nisi elatio potentium.
& quid ꝑdauid innuitur. insi
humilis uita scõꝵꝰ Cum ergo
saul ab immundo spũ arripitur.
dauid canente eiꝰ uesania tempe¬
ratur: quia cum sensus potentiũ
ꝑelationem infurorem uertitur.
dignum ẽ. ut ad salutem mentis
quasi dulcedine cytharȩ loquu¬
tionis nostrȩ tranquillitate reuo¬
çetur. xui.¬
ongregantes uero philistiim
aginina sua inprelium: ue¬
nerunt insoccoth iudȩ:¬
ꝙ castra metati sunt. inter soccoth
& a zecha infinib domin. oc¬
coth ẽ oppidũ intribu uida: ut
inlibris locorum legitur. Sunt
autem usq hodie uiculi duo per¬
gentib heliam de eleuteropoleis
innono miliario uiȩ publicȩ.
unus inmonte & alter incampo
positus. qui soccoth nuncupantur.
Interpretatur uero ramus uel
humilitas. Atacha ẽ. ciuitas
cananeorum inparte trib uidȩ.
ad quamusq ꝑsequutus ẽ iesus
quinq reges. s & hodie uocatur
uilla tacha inter heleuteropo¬

Expanded text:
vesaniam sedabat . Quid enim vesaniam sedabat . Quid enim per Saulem, nisi elatio potentum; et quid per David innuitur, nisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur; quia cum sensus potentum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocetur. Aliongregantes vero Philistaei agmina sua in praelium, convenerunt in Socoth. Inde et castrametati sunt inter Socoth et Azecha in finibus Dommim. oth est oppidum in tribu Juda, ut in libris Locorum legitur. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in nono milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs, qui Sochoth nuncupantur. Interpretatur vero ramus vel humilitas Azeca, civitas Chananaeorum in parte tribus Judae, ad quam usque persecutus est Jesus quinque reges. Sed et hodie vocatur villa Azeca, inter Eleutheropo
Abbreviated transcription (Latin):
ior ẽ. numerus adquisitionis po¬
puli gentium quam credentium
udȩorum. De inde odium saul
aduersus dauid intantum auxit:
ut rex obmedelam sui spe dauid
ex mnore psallentem iaculo cona¬
retur configere. Quid ẽ. quod
dum saulem sp̃c aduersus inua¬
deret. apprehensa dauid cychara
eius uesaniam mitigabat.ꝰ Per
saul iudȩorum elatio: ꝑ dauid au¬
tem humilitas xp̃i significatur.
Cum gͦ saul abimmundo spũ ar¬
ripitur. dauid canente eius ue¬
sania temperabatur: quia cum
sensus iudȩorum ꝑ blasphemiã
infurorem uertitur: dignum ẽ
ut ad salutem mentes eors. quasi
dulcedinem cythare loquutionis
ȩuangelicȩ cytharȩ tranquillita¬
te reuocentur. Nam quod ni¬
sus est saul configere psallentẽ¬
dauid lancȩa inparietem. & da¬
uid declinauit. & lancea casso
uulnere ꝑlata ẽ. in parietem.
possumus uixta quosdam ita in¬
telligere. quod prȩdicante xp̃o
euangelium. tudei meditati sunt
ei mortem inferre. sed dum ille ab

Expanded text:
jor est numerus acquisitionis pojor est numerus acquisitionis populi gentium, quam credentium Judaeorum. Deinde odium Saul adversus David in tantum auxit, ut rex ob medelam sui spiritus, David more psallentem jaculo conaretur conficere. Quid est quod dum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam mitigabat? Per Saulem enim, Judaeorum elatio: per David autem, humilitas Christi significatur. Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur: quia cum sensus Judaeorum per blasphemiam in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentes eorum, quasi dulcedine citharae, locutionis evangelicae tranquillitate revocentur. Nam quod nisus est Saul configere David lancea in pariete, et David declinavit, et lancea casso vulnere perlata est in parietem, possumus juxta quosdam ita intelligere quod, praedicante Christo Evangelium, Judaei meditati sunt ei mortem inferre, sed dum ille ab