comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re:sadimplere: Quam dñs non
soluit uos soluitis: Usuram inqͥt
petere:suffocare est: hoc quoq:
foris sero est dictum.aquib: am
eorum prudentib. Quid est fene¬
rare: hominem inquit occidere:
S utiq non cato pͥor quam moy¬
ses.qui legem accepit: multo
ille posterior.Sipignus acceꝑ¬
is uestimentum ꝓpinqui tui.
ante solis occasum restitues ilłd.
ne nudati appareat turpitudo:
Uos uero exuitis atq nudatis:
et redditis: Uidete ne sol occidat
suꝑ auaritiam ur̃am: ne sol iusti¬
ciȩ uob̃ occidat. quia iusticiam
non tenetis: aut sol iniquitatis
suꝑ flagitia ur̃a condatur. Dies
quoq: perit inuito. nox irruit:
sicut uide. qui cum diabolus se
misiss incor eius. surrȩxit ad ꝓ¬
ditionem et facta est nox. Sol
enim iusticiȩ occiderat ei:ac suꝑ
eum incubuerat qui in cor eius
intrauit. fecit illi tenebras: ut
lucidus non uideret auctorem:
Ibi miser ꝑiit mn illo conuiuio:
quo alii saluantur: Reddice igit᷑

Expanded text:
re, sed inplere? quam dominus non re, sed inplere? quam dominus non soluit uos soluitis? \'usuram inquit \'petere suffocare est. hoc quoque foris sero est dictum a quibusdam eorum prudentibus: quid est faenerare? hominem inquit occidere. sed utique non Cato prior quam Moyses, qui legem accepit. multo ille posterior. si pignus acceperis uestimentum propinqui tui, ante solis occasum restitues illud, ne nudati appareat turpitudo: uos uero exuitis atque nudatis et non redditis. uidete ne sol occidat super auaritiam uestram, ne sol iustitiae uobis occidat, quia iustitiam non tenetis, aut sol iniquitatis super flagitia uestra condatur. dies quoque perit inuito, nox inruit sicut Iudae, qui cum diabolus se misisset in cor eius, surrexit ad proditionem et facta est nox; sol enim iustitiae occiderat ei ac super eum recubuerat qui in cor eius intrauit. fecit illi tenebras, ut lucis non uideret auctorem. ibi miser periit in illo conuiuio, quo alii saluantur. reddite igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Nec nouum nec ꝑfunctorium
hoc malum est quod ueteris atq
diuine p̃scripto legis inhibetur:
Popłs qui despoliauerat egyptũ.
qui pede cransierat mare. monet᷑
afenoris pecunia cauere naufra¬
gia: et cum de aliis peccatis semel
aut multum itaerata ad monitio
p̃scripserit. de fenorȩ sepius inci¬
mauit: habes inexodo. quod si pe¬
cuniam feneraueris pupillo or¬
fano pauꝑi. apudte non suffoca¬
bis eum: nec impones illi tisurã:
Ostendit quid sit suffocare: idest
usuram imponere:Strangulat
enim et quod peius est animam¬
laqueus creditoris:quo sermone
et p̃donis uiolentiam. et de formis
nodum mortis exp̃ssit: Quod si pig¬
nus acceperis uestimentum pro¬
pinqui turante solis occasum re¬
stitues illud: Est enim hoc cooꝑto¬
rium eius tantum: hoc uestim̃tũ
turpitudinis eius.inquo dormiet:
Quod si itaq ꝓclamauerit adme:
exaudiam eum: dudistis fenera¬
tores quid lex dicat: de qua dixit
dominus: Non uenilegem solue¬

Expanded text:
I Non nouum nec perfunctorium I Non nouum nec perfunctorium hoc malum est, quod ueteris atque diuinae praescripto legis inhibetur. populus, qui despoliauerat Aegyptum, qui pede transierat mare, monetur a faenoris pecunia cauere naufragia. et cum de aliis peccatis semel aut multum iterata admonitione praescripserit, de faenore saepius intimauit. habes in Exodo: quodsi pecuniam faeneraueris pupillo, orphano, pauperi, aput te non suffocabis eum, non inpones illi usuram. ostendit quid sit suffocare, id est usuram inponere; strangulat enim et quod peius est animamlaqueus creditoris. quo sermone et praedonis uiolentiam et deformis nodum mortis expressit: quodsi pignus acceperis uestimentum propinqui tui, ante solis occasum restitues illud; est enim hoc coopertorium eius tantum, hoc uestimentum turpitudinis eius. in quo dormiet? quod si itaque proclamauerit ad me, exaudiam eum. audistis, faeneratores, quid lex dicat, de qua dixit dominus: non ueni legem solue
Abbreviated transcription (Latin):
mare:et mare non adimpletur:
Mare istud.fenerator est.om̃ium
patrimonia tanquã fluctus ab¬
sorbet. et ipse nescit expleri.Mari
tamen pleriq utuntur adquestũ:
feneratore nemo utitur nisi ad dis¬
pendium. Illic multorum cõmo¬
dum est:hic uniu̾sorum naufra¬
gium. Multa sunt animantia q̃
cito generare incipiunt. s cito
etiam generare desistunt: Sors
cito generat. et nun quã desinit:
immo cum exordium crescendi
acceperit. ininfinitum extendit
augmentum: Omne deinde qͦd
crescit cum ad naturȩ suȩ formam
atq: mensuram magnitudinemq
ꝑuenerit. uacat incremento.s fe¬
neratorum pecunia tẽpore semꝑ
augetur: et ultra formam mat̾nȩ
sortis excedens.modum non denet:
Pleraq etiam animantium cum
ceperint eaque exhis sunt orta
generare.tanquam effetis uirib.
uisum generationis amittunt:
Sors autem fenoris. cum fuerit cre¬
scentib ex equata centesimis: et
uetustatem sui renouat. et partꝰ
solicus ad iunctionem multiplicat

Expanded text:
mare et mare e non adimpletur. mare et mare e non adimpletur. mare istud faenerator est; omnium patrimonia tamquam fluctus absorbet et ipse nescit expleri. mari tamen plerique utuntur ad quaestum, faeneratore nemo utitur nisi ad dispendium: illic multorum commodum est, hic uniuersorum naufragium. multa sunt animantia, quae cito generare incipiunt, sed cito etiam generare desistunt: sors cito generat et numquam desinit, immo cum exordium crescendi acce-I perit, in infinitum extendit augmentum. omne deinde quod crescit, cum ad naturae suae formam atque mensuram magnitudinemque peruenerit, uacat incremento, sed faeneratorum pecunia tempore semper augetur et ultra formam maternae sortis excedens modum ! non continet. pleraque etiam animantium cum coeperint ea quae ex his sunt orta generare, tamquam effetis uiribus usum generationis amittunt: sors autem faenoris cum fuerit crescentibus exaequata centesimis, et uetustatem sui renouat et partus solitos adiunctione multiplicat.
Abbreviated transcription (Latin):
lia tẽpore pariũt. Tempꝰenim pari¬
endi et tẽpus moriendi:. tẽpus plan¬
tandi. et tempꝰ uellendi plantatũ:
tempus occidendi. et tempus sanan¬
di: et infra. tempꝰ ac quirendi. et c̾epꝰ
reddendi: tempus custodiendi et cẽ¬
pus expellendi: ut ecclesiastes ait:
Pecunia fenebris hodie seminatur
cras fructificat: semꝑparit. et non¬
quam interit: semꝑ plantat᷑. uix
euellitur. Uult semꝑ fenerator as¬
quirere. numquam ꝑdere:nũquã
custodire pecuniam suam. semꝑ
expellere: nun quam sanare.sẽꝑ
occidere. Et quia bonus adomĩa
magister ecclesiastes lib̃ est salomo¬
nis:paulisꝑ ipsi inhereamus. Nõ
saciabitur inquit oculus uiden¬
do. et non satiabit᷑ auris audicu:
nec fenerator expletur accipiendo.
nec affectus eius cotidiano nume¬
randi exis satiat᷑ auditu. Et iterũ.
omne quod fuit ipsum est quod
erit. Crescit semꝑ pecunia: otiũ¬
sum nescit auaritia: usura ferias
Om̃s inquit torrentes uadunt in

Expanded text:
lia tempore pariunt; tempus enim parilia tempore pariunt; tempus enim pariendi et tempus moriendi, tempus plantandi et tempus uellendi plantatum, tempus occidendi et tempus sanandi et infra: tempus adquirendi et tempus reddendi, tempus custodiendi et tempus expellendi, ut Ecclesiastes ait: pecunia faenebris hodie seminatur, eras fructificat: semper parit et numquam interit: semper plantatur, uix euellitur. uult semper faenerator adquirere, numquam perdere, numquam custodire pecuniam suam, semper expellere, numquam sanare, semper occidere. et quia bonus ad omnia magister Ecclesiastes liber est Solomonis, paulisper ipsi inhaereamus. non satiabitur inquit oculus uidendo et non satiabitur auris auditu. nec faenerator expletur accipiendo nec affectus eius cotidiano numerandi aeris satiatur auditu. et iterum: omne quod fuit ipsum est quod erit. crescit semper pecunia, otium nescit auaritia, usura ferias. omnes inquit torrentes uadunt in
Abbreviated transcription (Latin):
parentum: Mala ꝓles hec est. Ge¬
neratio uiꝑarum creuit:centesi¬
ma petitur. non soluitur: applicat᷑
ad sortem: fit maledictum ꝓphe¬
ticum. dolus in dolo: usura imꝓ¬
bi seminis fȩcͤa det̃ior.Itaq non
iam centesima incipit ẽẽ s sũma:
hoc est non fenoris centesima. s fe¬
nus centesimȩ. Usuram quoq ab
usu arbitror dictam: quod ut ue¬
stes usu. ita usuris pacrimonia
scindantur: lugubre cere. pͥma lit¬
tera sonat.parturit: uox dolons
est. Quid ibiboni ẽe potest quod
adolore incipit et ab obligatione::
lepores ferunt generare simul et
educare: et continuo parturire:
stis quoq anachefariis tisurarũ.
generatur et suꝑ generatur usura:
ac nutritur et nascitur: et nata iã
parturit. Radices quoq arborum
pͥmo plantant᷑. ut p̃ndant: cũ p̃n¬
derint. tunc uirescere incipiũt p̾ea¬
umu pullulare. At ueropecunia funebns
uix plantata iam pullulat: semi¬
na dempore erumpunt:anima¬

Expanded text:
parentum mala proles. haec est geparentum mala proles. haec est generatio uiperarum. creuit centesima: petitur, non soluitur: adplicatur ad sortem. fit maledictum propheticum dolus in dolo, usura inprobi seminis fetura deterior. itaque non iam centesima incipit esse, sed summa, hoc est non faenoris centesima, sed faenus centesimae. Usuram quoque ab usu arbitror dictam, quod ut uestes usu ita usuris patrimonia scindantur. lugubre cerae prima littera sonat. parturit uox doloris est. quid ibi boni esse potest, quod a dolore incipit et ab obligatione? lepores ferunt generare simul et educare et continuo parturire: istis quoque anaglyphariis usurarum generatur et supergeneratur usura. enutritur ac nascitur et nata iam parturit. radices quoque arborum primo plantantur, ut prendant; cum prenderint, tunc uirescere incipiunt, postea pullulare: at uero pecunia faenebris uix plantata iam pullulat. semina tempore erumpunt, anima
Abbreviated transcription (Latin):
primũ incipiunt ẽe serpentes:
illam morsib suis scindunt. illic
ubi nascitur uenenum pͥmum
ꝓbatur. Pecunia autẽ fenerato¬
ris omĩa mala sua concipit:
parit. nutrit: atꝙ ipsa magis
insobole sua crescit: Tristi ꝓle
numerosior. non minus flexłosa
quam serpens: atq: inorbem totã
se colligens: t caput seruet reli¬
quos flagellat corpore:illud
solum ꝓducit ad uulnera spiris
ingentib:quos comprehenderit.
ligat: solo capite interficit: saluo
capite etiam si reliqua pars eius
de lapidata fuerit. reuiuescit. Di¬
uersa quoq serpentib sunt con¬
ueniendi et parturiendi tẽpora:
pecunia funebris adie inite con¬
uentionis crescentib serpit usuris.
quȩ parturire non nouit:quia
dolores magis inalios ipsa trans¬
fudit. Ibi dolores sicut parturi
pellauerunt: eo quod dolores par¬
tus anime debitoris excitare ui¬
deantur. Ueniant kalende parit
sors centesimam. ueniunt menses
singuli:generantur usurȩ maloꝵ

Expanded text:
ut> primum incipiunt esse serpentes ut> primum incipiunt esse serpentes illam morsibus suis scindunt. illic ubi nascitur uenenum primum probatur. pecunia autem faeneratoris omnia mala sua concipit: parit, nutrit atque ipsa magis subole sua crescit tristi prole numerosior, non minus flexuosa quam serpens atque in orbem tota se colligens, ut caput seruet, reliquo flagellat corpore, illud solum producit ad uulnera: spiris ingentibus quos conprehenderit ligat, solo capite interficit: saluo capite, etiamsi reliqua pars eius dilapidata fuerit, reuiuiscit. diuersa quoque serpentibus sunt conueniendi et parturiendi tempora, pecunia faenebris a die initae conuentionis crescentibus serpit usuris, quae parturire non nouit, quia dolores magis in alios ipsa transfundit. ibi dolores sicut parturieas appellauerunt eo quod dolores partus animae debitoris excitare uideantur. ueniunt calendae. parit sors centesimam: ueniunt menses singuli, generantur usurae, malorum
Abbreviated transcription (Latin):
mit ergo fenerator etiam colla
chunorum. et eos urget inferrũ:
p̃mit barbaros suȩ terrore seui¬
tiȩ. Quid enim tetrius eoqui ho¬
die fenerat. et cras expecit: Et
odibilis inquit homo hui modi,
Oblatio quidem blanda:. s im¬
manis exactio. Uerum ipsa ob¬
lationis humanitas. facit exac¬
tionis seuitiam: ꝓtulit pecuniã :¬
ypothecas exigit: atq insuis
apothecis recondit: Una pecu¬
nia afeneratorib datur: et qua
multa a debitorib exiguntur :
Quanta sibi fecerunt uocabu¬
la: Nũmus datur:fenus ap¬
pellatur. Sors dicitur: caput
uocatur: es alienum scribitur.
Multorum hoc capitum ĩnma¬
ne ꝓdigium: numerosã exacti¬
onem efficit: simgrafã nuncu¬
pat:cyro grafũ nominat: po¬
thecas flagitat: pignus usur¬
pat: fiducias uocat: obligatio¬
nem asserit:usuras p̃dicat:cen¬
fecunda penis.uiscera trahens.
partu suo rũpitur: et morte
mat̾na docet sobolem non ẽẽ
de generem. In matrẽ igitur

Expanded text:
mit ergo faenerator etiam colla mit ergo faenerator etiam colla Chunorum et eos urget in ferrum, premit barbaros suae terrore saeuitiae. Quid enim taetrius eo qui hodie faenerat et eras expetit? et odibilis inquit homo huiusmodi. oblatio quidem blanda, sed inmanis exactio. uerum ipsa oblationis humanitas facit exactionis saeuitiam. protulit pecuniam, hypothecas exigit atque in suis apothecis recondit. una pecunia a faeneratoribus datur et quam multa a debitoribus exiguntur! quanta sibi fecerunt uocabula! nummus datur, faenus appellatur: sors dicitur, caput uocatur: aes alienum scribitur, multorum hoc capitum inmane prodigium numerosam exactionem efficit: syngrapham nuncupat, chirographum nominat, hypothecas . fiagitat: pignus usurpat, fiducias uocat: obligationem adserit, usuras praedicat, cenfecunda poenis uiscera trahens partu suo rumpitur et morte materna docet subolem non esse degenerem in matrem. igitur <
Abbreviated transcription (Latin):
his detrior estimaris: his crude¬
lior plus timeris. Fer̃t chunoꝵ
płos om̃ib bellum in ferre na¬
tionib feneratorib tamen ẽẽ
subiectos: et cum sine legibus
uiuant. aleȩ solius legib obe¬
dire. in ꝓcinctu ludere: tesse¬
ras simul et arma portare. &
plures sius quam hostilib iacti¬
b interire: Inuictoria sua capti¬
uos fieri et spolia suorum ꝑpe¬
ci.quȩ pati abhoste non noue¬
rint. Ideo nũquã belli studia
deponere:quod uictus alee lu¬
do cum totius p̃de munus a¬
miserit. ludendi subsidia requi¬
rat bellandi ꝑiculo: frequenter
autẽ tanto ardore raptati. ut
cum ea quȩ sola magni estimãt
uictus arma tradiderit. adunũ
aleȩ iactum. uitã suam potesta¬
tiuel uictoris uel feneratoris
addicat. Deniq constitit quod
quidam eorum et imꝑacori ro¬
mano cognicus. infide pretiũ
seruitutis quam sibi tali sorte
suꝑatus intulerat: suppliciis
imꝑatȩ mortis exsoluerit. Pre¬

Expanded text:
his taetrior aestimaris, his! crudehis taetrior aestimaris, his! crudelior plus timeris. Ferunt Chunorum populos omnibus bellum inferre nationi-I bus, faeneratoribus tamen esse subiectos et cum sine legibus uiuant, aleae solius legibus oboedire, in procinctu ludere, tesseras simul et arma portare et plures suis quam hostilibus, iactibus interire, in uictoria sua captiuos fieri et spolia suorum perpeti, quae pati ab hoste non nouerint, ideo numquam belli studia deponere, quod uictus aleae ludo, cum totius!i praedae munus amiserit, ludendi subsidia requirat bellandi periculo, frequenter autem tanto ardore rapi, ut, cum ea quae sola magni aestimant uictus arma tradiderit, ad unum aleae iactum uitam suam potestati uel uictoris uel faeneratoris addicat. denique constitit quod quidam eorum et imperatori Romano cognitus in fide pretium seruitutis, quam sibi tali sorte superatus intulerat, suppliciis imperatae mortis exsoluerit. pre
Abbreviated transcription (Latin):
unum quemq sorte capitali:
agitat hastas: feralem consti¬
tuit de singulorum exuuiis
auctionem: alios ꝓscriptioni
ad dicit: alios seru̾ituti: Hon
tanti occisi subtyrannis sunt
Uite igitur hanc aleam rectius
dixerim: quam pecunie: Sub
momento fertur quod uale¬
at inȩt̃num: Ebrietas iudicat
et nullus appellat: Habet et
alea suas leges:quas foris ui¬
ra non soluant: Notatur sicre¬
di potest. infamia qui putaue¬
rit retinendum: et infamium
sententia grauiꝰ quam censura
qui apud iudicem damnantur.
apud illos gloriosi sunt: qui
apud illos dãnantur et apud
iudicem criminosi sunt: Nobi¬
le moyses consticuit seniorum
iudicium: hi tamen de leuiorib
iudicandum: Uerbum graue.
hoc est de pociorib negotiis. mos¬
si iudicio reseruare consueuerãt:
Hic dicitur aleonũ concilio iudi¬
cabit: et plus eorum cimet᷑ po¬
tentia. quam leonum. Inter
has feras unus fenerator atq
uersaris:his bestiis eybũ eripis:

Expanded text:
unumquemque sorte capitali, unumquemque sorte capitali, agitat hastas, feralem instituit de singulorum exuuiis auctionem. alios proscriptioni addicit, alios seruituti: non tanti occisi sub tyrannis sunt. uitae igitur hanc aleam rectius dixerim quam pecuniae; sub momento fertur quod ualeat in aeternum. ebrietas iudicat et nullus appellat. habet et alea suas leges, quas fori iura non soluant. notatur, si credi potest, infamia qui putauerit renitendum et infamium sententia grauius quam censura qui apud iudicem damnantur apud illos gloriosi sunt, qui apud illos damnantur et apud iudicem criminosi sunt. nobile Moyses constituit seniorum iudicium: hi tamen de leuioribus iudicabant, uerbum graue, hoc est de potioribus negotiis Moysi iudicio reseruare consueuerant. hic dicitur: 'aleonum concilium iudicauit\', et plus eorum timetur potentia quam leonum. inter has feras uiuis, faenerator, atque uersaris, his bestiis cibum eripis,
Abbreviated transcription (Latin):
grauiori merore deflentes pecu¬
nie suȩ funꝰ. Aliud non minoris
acerbitatis accipite. Obseruant
isti aleatorum conuenticula: et ꝑ¬
dentis erumnam commoditatẽ
suam iudicant. spondent ꝓsin¬
gulis uarios. Primo sors ludit
euentus: ad diu̾sos sepe cransfert᷑
uictoria: stipendiaq eius uicis¬
simatq erumna mutantur:
Om̃s uincuntur et uincunt: fe¬
nerator solus adquirit penes
alios inane nomen.Quod uice¬
rint penes solum feneratorem
fructus est. sannuus.s momen¬
taneus: illi soli lucrum faciunt:
inom̃ium detrimento illis solis
est usura tuctoriȩ: Uideas reli¬
quos subito egentes:repente di¬
uites: deinde nudos: singulis
iactib statum mutantes. Uersa¬
tur enim eorum uita ut tessera:
uoluit᷑ census intabula. fit ludꝰ
de ꝑiculo: et de ludo ꝑiculum
Quot ꝓpositiones: tot ꝓscripti¬
ones: Clamor fit plaudentĩ. fle¬
tus despoliatorum.:gemitus
de plorantium.: sedet inter hos
creditor. et tyrannus. dãnans

Expanded text:
grauiore maerore deflentes pecugrauiore maerore deflentes pecuniae suae funus. Aliud non minoris acerbitatis accipite. obseruant isti aleatorum conuenticula et dentis aerumnam commoditatem suam iudicant. spondent pro singulis: uarios primo sors ludit euentus, ad diuersos saepe transfertur uictoria stipendiaque eius uicissim atque aerumna mutantur. omnes uincuntur et uincunt, faenerator solus adquirit: penes alios inane nomen quod uicerint, penes solum faeneratorem fructus est, non annuus, sed momentarius: illi soli lucrum faciunt in omnium detrimento, illis solis est usura uictoriae. uideas reliquos subito egentes, repente diuites, deinde nudos, singulis iactibus statum mutantes. uersatur enim eorum uita ut tessera, uoluitur census in tabula, fit ludus de periculo et de ludo periculum; quot propositiones tot proscriptiones. clamor plaudentium, fletus despoliatorum, gemitus deplorantium. sedet inter hos creditor ut tyrannus, damnans
Abbreviated transcription (Latin):
sortem ꝑsonat. ꝑsonat funebrẽ
ululatum. frinebris usura: nunc
uere capite minutus est.quem
conuenicis: uehemenciorib tam̃
nexib alligate: ne uincula ur̃a
non sentiat. Durus et rigidus est
debitor: et qui iam non nouerit
erubescere: Unum sane est quod
non timere possitis:quia poscere
non nouit alimenta. Iussi igicur
leuaricorpꝰ et adfeneratoris do¬
mum exequiarum ordinem duci:
s etiam inde clausorum mugitu
talia ꝑsonabant: Ibi quoq funꝰ
ẽẽ crederes: ibi mortuos plangi
putares. Nec fallebat sententia:
nisi quod plures constabat illic
ẽẽ morituros. Uictus religionis
consuetudine fenerator: Nam ali¬
bi suscipi pignora etiam ista di¬
cuntur: rogat ut ad cumulum
reliquiȩ deferantur. Tunc tantũ
uidi humanos feneratores graua¬
ri me: Tamen ego eorum humani¬
tate memorabor ꝓspicere ne pꝰea
se quererentur ẽe fraudatos.donec
feretro colla subiecti ipsi defunc¬
cum ad sepulchrum deducerent.:

Expanded text:
sortem: personat, personat funebrem sortem: personat, personat funebrem ululatum faenebris usura. nunc uere capite minutus est quem conuenitis; uehementioribus tamen nexibus alligate, ne uincula uestra non sentiat. durus et rigidus est debitor et qui iam non nouerit erubescere. unum sane est, quod non timere possitis, quia poscere non nouit alimenta' a. iussi igitur leuari corpus et ad faeneratoris domum exsequiarum ordinem duci; sed etiam inde clausorum mugitu talia personabant. ibi quoque funus esse crederes, ibi mortuos plangi putares, nec fallebat sententia nisi quod plures constabat illic esse morituros. uictus religionis consuetudine faenerator — nam alibi suscipi pignora etiam ista dicuntur — rogat ut ad tumuli locum reliquiae deferantur. tunc tantum uidi humanos faeneratores, grauari me: tamen ego eorum humanitatem memorabam prospicere, ne postea se quererentur esse fraudatos, donec feretro colla subiecti ipsi defunctum ad sepulchra deducerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ditorem uocat: atq in hoc etiam
nomine fraudem facit. ut qui
ueneni poculum melle illut:
ut subgrato odore mors lateat.
atq illata calicis ora uim frau¬
dis abscondat: Creditor p̃cexitur
quasi fidelis: et quasi incredulus:
Adquem fidelis obpignerat quo¬
ties uidua afeneratorib teneri
defunctos ꝓpignore et nega tu¬
mulum dum fenus exposcitur.
Quib ego adquietus libenter ut
suum constringerent debitorem
ut electo eo fide iussor euaderet:
hec sunt enim fenoris leges: Dixi
itaq tenete reum ur̃m: et ne uob
possit elabi domum ducite:clau¬
dite incubiculo ur̃o: carnificib
duriores: qm̃ quẽ uos tenetis. car¬
cer non suscipit. et exactor absol¬
uit. Peccatoꝵreos.post mortem
carcer emittit: uos clauditis:
Legum seueritati de functus ab¬
soluitur:uob̃ tenetur. Certe hic
sorcem suam iam memoratur
implesse. Non inuideo tamen
pignus ur̃m reseruare. Nichil
inter est inter funus et fenus:
nichil inter est.mortẽ distat. et

Expanded text:
ditorem uocat atque in hoc etiam ditorem uocat atque in hoc etiam nomine fraudem facit ut qui ueneni poculum melle inlinit. ut sub grato odore mors lateat atque inlita calicis ora uim fraudis abscondant. creditor praetexitur quasi fidelis et quasi incredulus, ad quem fidelis obpignorat. Quotiens uidi a faeneratoribus teneri defunctos pro pignore et negari tumulum, dum faenus exposcitur? quibus ego adquieui libenter, ut suum constringerent debitorem, ut electo eo fideiussor euaderet; haec sunt enim faenoris leges. dixi itaque: tenete reum uestrum et, ne uobis possit elabi, domum ducite, claudite in cubiculo uestro carnificibus duriores, quoniam quem uos tenetis carcer non suscipit, exactor absoluit. peccatorum reos post mortem carcer emittit, uos clauditis: legum seueritate defunctus absoluitur, uobis tenetur; certe hic sortem suam iam memoratur implesse. non inuideo tamen pignus uestrum reseruare. nihil interest inter funus et faenus, nihil inter mortem distat et
Abbreviated transcription (Latin):
soluebat ꝓom̃ib sicut ipse testat᷑
dicens.quȩ non rapui cunc ex¬
soluebam. Quid distat malitia
huiꝰ pͥncipis mundi: fenerator
pecuniȩ. caput obligat:. manũ
de dulci. Bñs ouem centesimã
liberauit: Illa centesima salutis:
hec mortis est: et terra bona cen¬
tuplũ fructum reddit: Ue his
qui dicunt quod amarum est
dulce: et quod dulce amarum.
Quid amarius usura : quid du¬
cius grã:. Nonne hoc ipsosermo¬
ne quocentesimã appellant. re¬
uocare deberent inmemoriam
redemptorem: qui uenit cente¬
simam ouem saluare. non ꝑdere
Quis grauior ex actor est: Et hoc
triste nomen: Deniq dñs ait.
Popłs meus exactores ur̃i circũ¬
scribunt uos. Et in euuangelio
habes: Dum uadis cum adu̾sario
tuo ad magistratum.da oꝑam
liberari ab illo: ne forte ꝑducat
de adiudicem. et iudex tradat ce
exactori: et exactor minãt de in
carcerem: Quis iste sit exactor
agnosce: qui etiam nouissimum
quadrantẽ exigit. et idem se cre¬

Expanded text:
soluebat pro omnibus, sicut ipse testatur soluebat pro omnibus, sicut ipse testatur dicens: quae non rapui tunc exoluebam. quid distat malitia huius principis mundi? faenerator pecuniae caput obligat, manum de dulci! dominus ouem centesimam liberauit - illa centesima salutis, haec mortis est — et terra bona centuplum fructum reddit. uae his qui dicunt quod amarum est dulce et quod dulce amarum! quid amarius usura, quid dulcius gratia? nonne hoc ipso sermone, quo centesimam appellant, reuocare deberent in memoriam redemptorem, qui uenit centesimam ouem saluare, non perdere? quis grauior exactor est? et hoc triste nomen. denique dominus ait: populus meus, exactores uestri cirumscribunt uos, et in euangelio habes: dum uadis cum aduersario tuo ad magistratum, da operam liberari ab illo, ne forte perducat te ad iudicem et iudex tradat te exactori et exactor mittat te in carcerem. quis iste sit exactor agnosce, qui etiam nouissimum quadrantem exigit et idem se cre
Abbreviated transcription (Latin):
curia. Simul illud ad uerte. quod
feneratio p̃uaricationis materia
iudicata sit: quod is facile recedat
adomino. qui feneratori se potue¬
rit obligare. Fenꝰ enim radix men¬
dacii: causa ꝑfidie est. Ego inqͥt
non uendidi. s peccatis ur̃is tien¬
diti estis: Ergo qui se feneratori
obligat. ipse se uendit: et quod
peius est.uendit se nonere s culpa:
Quis iste peccati est fenerator nisi
diabolus: aquo eua mutata. pec¬
catum obnoxie successionis usuris
omne genus de fenerauit huma¬
num: Beniq quasi malus fenera¬
tor esrographũ tenuit. quod pꝰea
dñs suo cruore deleuit. Et enim
quod mortis erat scriptum: apͥnci¬
pibus debuit morte dissolui: fene¬
rator ergo diabolus. Deniq ostende¬
bat saluatori diuitias suas dicens:
hec omĩa tibi dabo. si procidens
adoraueris me. At uͦdñs eris solu¬
tor alieni: nichil ipse debebat qui
poterat dicere: Ecceuenit mundi
huius pͥnceps: et in me suum in
uenit nichil: Nichil debebat.s

Expanded text:
curia. simul illud aduerte quod curia. simul illud aduerte quod faeneratio praeuaricationis materia iudicata sit, quod is facile recedat a domino qui faeneratori se potuerit obligare; faenus enim radix mendacii, causa perfidiae est. \'ego uos\' inquit \'non uendidi, sed peccatis. catis uestris uenditi estis\'. ergo qui se faeneratori obligat ipse se uendit et quod peius est, uendit se non aere, sed culpa. Quis iste peccati est faenerator nisi diabolus, a quo Eua mutuata peccatum obnoxiae successionis usuris omne genus defaenerauit humanum? denique quasi malus faenerator chirographum tenuit, quod postea dominus suo cruore deleuit. etenim quod mortis erat scriptum apicibus debuit morte dissolui. faenerator ergo diabolus. denique ostendebat saluatori diuitias suas dicens: haec omnia tibi dabo, si procidens adoraueris me. at uero dominus aeris solutor alieni nihil ipsi debebat, qui poterat dicere: ecce uenit huius mundi princeps et in me suum non inuenit nihil. nihil debebat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto uera est. ut pote dei diuina
sententia: qui cum iratus eẽt ꝓpt̃
impietatem populi iudeorum qd̃
post deos abirẽt alienos:cui inqͥt
feneratori uendidi uos: Uendit᷑
enim qui obligatus fuerat fene¬
ratori:et uendicur non uno p̃tio.
s cotidiano. Uenditur non cum
de finitione: s cum accessione di¬
urna. Noua usurarum auctio ꝑ
menses singulos:. noua subcotidi¬
ana licitatione uenditio: Qui plus
obtulerit trahit: et semꝑ uenalis
addicitur: numquam quasi uen¬
ditus estimatur. Magna gͥ uis
cȩlestis sententiȩ:. Non satis iudica¬
uit dominus dicere cui uendidi
uos. addidit feneratori: offensus
nichil potuit grauius inuenire
quo iudicaret inꝑfidos: Bere¬
lictus expostulat cur ica fuge¬
rent salutis auctorem: quasi
feneratori eos alicui dñs uendi¬
diss digna pena Dñm relin¬
quentes.babent serui quod am¬
plius quam earceris penas et
uincula reformident: Habent
liberi quod paueant. ꝓlib̾tatis in¬

Expanded text:
profecto, uera est utpote dei diuina profecto, uera est utpote dei diuina sententia. qui cum iratus esset propter impietatem populi Iudaeorum, quod post deos abiret alienos, cui inquit faeneratori uendidi uos? uenditur enim qui obligatus fuerit faeneratori et uenditur non uno pretio, sed cottidiano, uenditur non cum definitione, sed cum accessione diuturna. noua usurarum auctio per menses singulos, noua sub cotidiana licitatione uenditio. qui plus optulerit trahit semper, uenalis addicitur, numquam quasi uenditus aestimatur. magna igitur uis caelestis sententiae. non satis iudicauit dominus dicere: cui uendidi uos? addidit faeneratori. offensus nihil potuit grauius inuenire, quo uindicaret in perfidos. derelictus expostulat, cur ita fugerint salutis auctorem, quasi faeneratori eos alicui dominus uendidisset digna poena dominum relinquentis. habent serui quod amplius quam carceris poenas et uincula reformident, habent liberi quod paueant pro libertatis in
Abbreviated transcription (Latin):
mento cirographũ dimictat: ꝓ
emolumento hereditatis sim gra¬
fam obligationis: Quid sibi uult
paterni inlibos scriptura male¬
dicti: ubi nulla est impii offensa
peccati: An potest durius aliqđ̃
ẽẽ maledictum: grauiusq serui¬
tium: Et illa sepe post mortem
habet defunctus cõpendia: qđ
non spectat miserias filiorum
Iendit plerumq et pater lib̃os
auctoritate generationis. s non
uoce pietatis: et ad aucꝰtionem
pudibundo uultu miseros trahit.
dicens. Soluite filii gule mee
sumptum: soluite pat̾ne mense
p̃tium: Uomite quod non deuo¬
rastis: reddice quod non accepi¬
stis. hoc meliores. quod ur̃o p̃tio
redimitis patrem: ur̃a seruitute
pat̃nam emitis lib̾tatem. Esto
ut aliquis qui subuenire possit
accedat. qui tantam ex pleat
charibdimqui rationes fenera¬
toris agnoscat: qui auaritiam
satiet. Quȩ non iste p̃tia exagge¬
ret:cum uiderit redemptorem:
Non enim suo magis lucro.quam
alieno detrimento pascitur: Uera

Expanded text:
mento chirographum dimittat, pro mento chirographum dimittat, pro emolumento hereditatis syngrapham obligationis. quid sibi uult paterni in liberos scriptura maledicti, ubi nulla est impii offensa peccati? an potest durius aliquod esse maledictum grauiusque seruitium? et illa saepe post mortem habet defunctus conpendia, quod non spectat miserias filiorum. uendit plerumque et pater liberos auctoritate generationis, sed non uoce pietatis et ad auctionem pudibundo uultu miseros trahit dicens: 'soluite, filii, gulae meae sumptum, soluite paternae mensae pretium; uomite quod non deuorastis, reddite quod non accepistis, hoc meliores, quod uestro pretio redimitis patrem, uestra seruitute paternam emitis libertatem.\' Esto ut aliquis qui subuenire possit accedat. quis tantam expleat Charybdin, quis rationes faeneratoris agnoscat, quis auaritiam satiet. quae non iste pretia exaggeret, cum uiderit redemptorem? non enim suo magis lucro quam alieno detrimento pascitur. uera
Abbreviated transcription (Latin):
Reminisceris euasisse aliquos. non
reminisceris oppecisse. Nũmos
redditos imputas:. laqueos apre¬
titos non computas: quos defo¬
mitati tam dedecoris conuentio¬
nis.pleriq uerecundiores adcon¬
tumeliam. fragiliores adinun¬
am. Expetito interitu p̃tulerut:
obꝓpͥum uite amplius quã mor¬
tis supplicium ꝑtimescentes:
Uidi ego miserabile spectaculum.
liberos ꝓpat̃no debito inauc̾ti¬
onem de duci: et teneri calamita¬
tis heredes. qui non eẽnt pacici¬
pes successionis: et hoc tam im¬
mane flagitium non erubescere
creditorem. Instat urguet. adicit
Mea inquit nutriti pecunia ꝓ
almonia seruitium recognoscãt
ꝓ sũptu licitationẽ subeant. agi¬
tetur hasta de p̃tiis singulorũ:
Non ĩnmerito hasta agitatur
ubi caput queritur: non ĩnme¬
nto ad auctionem ꝑuenitur. ubi
sors poscitur. Hec est feneratoris
humanitas.hec debitoris stulticia:
ut filiis quib pecuniam non re¬
linquit. lib̾tatem auferat: ꝓtesta¬

Expanded text:
reminisceris euasisse aliquos, non reminisceris euasisse aliquos, non reminisceris oppetisse: nummos redditos imputas, laqueos adpetitos non conputas, quos deformitati tam dedecoris conuentionis plerique uerecundiores ad contumeliam, fragiliores ad iniuriam expetito interitu praetulerunt opprobrium uitae amplius quam mortis supplicium pertimescentes. 1 Uidi ego miserabile spectaculum, liberos pro patemo debito in auctionem deduci et teneri calamitatis heredes, qui non essent participes successionis, et hoc tam immane flagitium non erubescere creditorem. instat urguet addicit. \'mea\' inquit \'nutriti pecunia pro alimonia seruitium recognoscant, pro sumptu licitationem subeant. agitetur hasta de pretiis singulorum\'. non inmerito hasta agitatur, ubi caput quaeritur: non inmerito ad auctionem peruenitur, ubi sors poscitur. haec est faeneratoris inhumanitas, haec debitoris stultitia, ut filiis, quibus pecuniam non relinquit, libertatem auferat, pro testa
Abbreviated transcription (Latin):
di fide iussoris tribuuntur in¬
dutiȩ. non ut p̃dam lib̃tatis in¬
ueniat: s: ut consortem seruitu¬
tis ad iungat. qui se associet erũ¬
noso: dut quid iuuare podest
aliene calamitatis accessio: Iam
⁊ amici fugiunt: conuiue non re¬
cognoseunt. Ipse quoq conspec¬
tus om̃ium refugit: et ut pugil
ictus uarios concertantium. ita
iste honestorum uitat occursus:
et sollicitus ubi inaliquem offen¬
derit. uigilanti exit obtutu: re¬
dic paratus ad uincula. redit
mortem optans. cogitans eam sibi
si moreretur inferre:redit misere
se ipse condẽnans. quod alienam
pecuniam non refugerit. et fene¬
ratoris se exe deuixerit. Oqͣntos
miseros aliena fecerunt bona:
Quid tibi inquit. uit bibas a quĩã
gion: Quid inquam tibi utbibe¬
res calicem feneratoris:Multi
inquit mutati ad dempus et ne¬
cessitatib consuluerunt suis: et
pecuniam reddiderunt: et quanti
se ꝓpter fenus strangulauerunt.
illos consideras:hos non numeras

Expanded text:
ti fideiussores tribuuntur inti fideiussores tribuuntur indutiae, non ut praedam libertatis inueniat, sed ut consortem seruitutis adiungat, qui se societ aerumnoso. at quid iuuare potest alienae calamitatis accessio? iam et amici fugiunt, conuiuae non recognoscunt: ipse quoque conspectus omnium refugit et ut pugil ictus uarios concertantium ita iste honestorum uitat occursus et sollicitus, ubi in aliquem offenderit, uigilanti exit obtutu. redit paratus ad uincula, redit mortem optans, cogitans eam sibi, si moreretur, moram> inferre. redit misere se ipse condemnans, quod alienam pecuniam non refugerit et faeneratoris se aere deuinxerit. o quantos miseros aliena fecerunt bona? quid tibi, inquit ut bibas aquam Geon? quid inquam tibi, ut biberes calicem faeneratoris? \'multi\' inquit \'mutuati ad tempus et necessitatibus consuluerunt suis et pecuniam reddiderunt. et quanti se propter faenus strangulauerunt? illos consideras, hos non numeras.
Abbreviated transcription (Latin):
uoras: et uermis de semꝑ ad rodit.¬
que decipit: Itaq et tibi fenoris
nec cib usui est: et hamus uulne¬
ri: An ignoras quia semel illa¬
queatus. nodo se magis si fugiat
ipse constringit: et intra retia
positus. fugiendo magis deiciat
suꝑse recia: In plateis fugis. cũ
intra parietes tutus ẽẽ non pos¬
sis: inuenit te cum uoluerit fe¬
nerator. Deniq ubi tempꝰ imple¬
ueris. sicut lupꝰ nocꝰte irruit:
dormire non sinet: expectato
die ad publicum trahet:aut
tabulis uienditionis cogit sus¬
cribere.ut fruaris pudoris dis¬
pendium. Subscribis ilico uen¬
diturus auitũ p̃coriũ. sepulcrũ pat¬
num: Sane ut p̃texatur aliquid
uerecundie emit᷑. ieiunium solũ
iactatur quod infectinda uendi¬
dit. dispendiis onerauerit debito¬
rem: et suꝑioris temporis ad scri¬
buntur dispendiis damna p̃sentis.
Mox et laudata uenduntur. et in¬
feruntur iam non instrumenta.
s uincula. Tamen adhuc queren¬

Expanded text:
uoras et uermis te semper adrodit.uoras et uermis te semper adrodit.quae decipit. itaque et tibi faenoris nec cibus usui est et hamus uulneri. an ignoras quia semel inlaqueatus nodo se magis, si fugiat, ipse constringit et intra retia positus fugiendo magis deicit super se retia? in plateis fugis, cum intra parietes tutus esse non possis. inuenit te, cum uoluerit, faenerator. denique ubi tempus impleueris. sicut lupus nocte inruit, dormire non sinit, expectato die ad publicum trahit aut tabulis uenditionis cogit suscribere. ut fureris pudoris dispendium, subscribis ilico uenditurus auitum sepulchrum, paterno sane ut praetexatur aliquid uerecundiae. emitur ieiunum solum, iactatur quod infecunda uendiderit, dispendiis onerauerit uenditorem, et superioris temporis adscribuntur dispendiis damna praesentis. mox et laudata uenduntur et inferuntur iam non instrumenta, sed uincula. Tamen adhuc quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
Ille questus numerat:hic erũnas:
Quid fugis hominem: quẽ pot̃as
et nontimere: Quid fugis. aut
quousq fugies: Siquis pulsaue¬
rit nocte. feneratore putas sub
lecto. ilicosiquem subito intrare
senseris. tu foras exilis: Canis la¬
trat: et cor tuum palpicat. Sudor
offenditur:anhelitus quatit:
Queris quid mentiaris. ut fene¬
ratorem differas: et cum dilati¬
onem inpetraueris. gaudes fe¬
nore tuo. Simulat se fenerator
grauari: s libent̃ imꝑtit᷑. Quasi
uenator qui ferã cinxerat: secu¬
rus est p̃de. Tuoscularis caput.
amplecteris genua: et quasi cer¬
uus sagitte toxico ictus. paulu¬
lum ꝓcidens. tandem uictus
ueneno ꝓcumbis:aut quasi pis¬
cis qui fuscina fuerit infixus.
quocũq fugerit. uulnus uehit:
Et uere piscis ille. inesca mortem
deuorat. Ille hamum glucit. dũ
cybum querit:s tamen hamum
non uidet. quem degit p̃da. Tu
hamum cernis et glutis.Hamus
tuus.fenus est credicoris. hamt̃

Expanded text:
ille quaestus numerat, hic aerumnas. ille quaestus numerat, hic aerumnas. Quid fugis hominem, quem poteras et non timere? quid fugis aut quousque fugies? si quis pulsauerit nocte, faeneratorem putas: sub lectum ilico. si quem subito intrare senseris, tu foras exsilis. canis latrat, et cor tuum palpitat, sudor effunditur, anhelitus quatit, quaeris quid mentiaris ut faeneratorem differas, et, cum dilationem inpetraueris, gaudes. funere tuo simulat se faenerator grauari, sed libenter inpertit: quasi uenator, qui feram cinxerit, securus est praedae. tu oscularis caput, amplecteris genua et quasi ceruus sagittae toxico ictus paululum procedens tandem uictus ueneno procumbis aut quasi piscis, qui fuscina fuerit infixus, quocumque fugerit uulnus uehit. et uere piscis ille in esca mortem deuorat, ille hamum gluttit, dum cibum quaerit, sed tamen hamum non uidet, quem tegit praeda: tu hamum cernis et gluttis. hamus tuus faenus est creditoris, hamum
Abbreviated transcription (Latin):
sibi occurrentium: ꝓspectum an¬
borum facit dominus. Alter qual
da declinat: Ille quasi leo querit
quẽ de uoret. iste quasi bos
uiuencti: lus p̃donis impetum
reformidat: Ille quasi accipiter
unguib olorem querit inuadere:
iste quasi anser aut fulica mauilt
se uel inp̃rupta deicere. uel inpri¬
funda demergere. quam istuim
humani corporis accipitre sustine¬
re: Quid cotidie fugis: Et si non
occurrat fenerator occurrit tibi
inopiatanquã bonus cursor.Am¬
bos gͦ uidet dñs feneratorem et
lebicorem occurrentes sibi:ambos
spectat: testis alterius iniquitatis.
alcerius iniurie. Illius auariciã
condemnat. huiꝰ stulciciam. Ille
egressus debitores singulos nume¬
rat:aucupatur deflexus:iste con¬
tinuo post columnas caput obũ¬
brat. Nullam enim habet debitor
auctoritatem: Ambobus indigi¬
us usurarum reppecit sepiꝰ calcu¬
lationẽ: Par cura: s dispar affectꝰ
Alter lecatur incremento fenoris:
alter cumulo debicionis affligit᷑:

Expanded text:
sibi occurrentium prospectum amsibi occurrentium prospectum amborum facit dominus. alter quasiaeda declinat: ille quasi leo quaerit quem deuoret, iste quasi bos iuuenculus praedonis impetum reformidat: ille quasi accipiter unguibus olorem quaerit inuadere, iste quasi anser aut fulica mauult se uel in praerupta deicere uel in profunda demergere quam istum humani corporis accipitrem sustinere. quid cotidie fugis? etsi non occurrat faenerator, occurrit tibi inopia tamquam bonus cursor. ambos ergo uidet dominus, faeneratorem et debitorem, occurrentes sibi ambos spectat testis alterius iniquitatis, alterius iniuriae: illius auaritiam condemnat, huius stultitiam. ille gressus debitoris singulos numerat, aucupatur deflexus: iste continuo post columnas caput obumbrat; nullam enim habet debitor auctoritatem. ambobus in digitis usurarum repetitur saepius calculatio. par cura, sed dispar allectus: alter laetatur incremento faenoris, alter cumulo debitionis adfligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
potest solutio sustineri. ubi satis
securum reddiderint repente in¬
gruunt et stant uehementius:
causanti incũbunt dicentes. Tu
possides tua p̃dia: nos nr̃am pe¬
cuniam non habemus. durum
dedimus: lignum denemus: tibi
fructuum emolumenta ꝓcedũt:
nobis nichil accrescit pecunie:
Otiosa cautio est saltem renouet᷑
cirographũ: Itaq dum pͥmum
adolescens nichil putat de uestib
stus. aut etiam possessioibꝰ ẽẽ uen¬
dendum.aut ad hȩc facienda
poscit dilacionem uisurȩ applican¬
tur ad sortem. accumulatur cen¬
tesima. iam suspirare incipit iam
malum suum agnoscere.Die ac
nocꝰte usuram cogitat: quicquid
occurrerit
feneratorem putat
quicquid
crepuerit. uocem
sibi uidet᷑
feneratoris audir
Si habes:cur non soluis:¬
Si non habescur malum malo
adiungis: et de uulnere queris
remedium : Curcotidie obsidioñ
pateris: feneratoris ex pugnatu¬
nem times: Uetus sententia est.
feneratoris et debitoris inuicem¬

Expanded text:
potest solutio sustineri. ubi satis potest solutio sustineri. ubi satis securum reddiderint, repente ingruunt et instant uehementius, causanti incumbunt dicentes: \'tu possides tua praedia, nos nostram pecuniam non habemus: aurum dedimus, lignum tenemus: tibi fructuum emolumenta procedunt, nobis nihil accrescit pecuniae. otiosa causatio est: saltem renouetur chirographum\\ Itaque dum primo adulescens nihil putat de uestibus suis aut etiam possessionibus esse uendendum aut ad haec facienda poscit dilationem, usurae adplicantur ad sortem, adcumulatur centesima. iam suspirare incipit, iam malum suum agnoscere. die ac nocte usuram cogitat, quicquid occurrerit, faeneratorem putat, quicquid crepuerit, uocem sibi uidetur faeneratoris audire. si habes, cur non soluisi non habes, cur malum malo adiungis et de uulnere quaeris remedium? cur cotidie obsidionem pateris faeneratoris, expugnationem times? uetus sententia est: faeneratoris et debitoris
Abbreviated transcription (Latin):
diuites explorant ꝑsuos:adiun¬
gunt sesimulantes paternam atq
ueram amicitiam:uolunt cogno¬
tes:siquam causam inuenerint
accusant uerecundiam: pudorẽ
arguunt: quod non ante de se
speratum fuerit atq p̃suptum:
Sin uero nullos laqueos alicuiꝰ
necessitatis offenderint.intexunt
fabulas: aiunt nobile p̃dium ẽẽ
uenale.amplam domũ:accumu¬
lant ꝓuentus fructuum.annuos
reditus exagerant: hortantur ut
coemat. Similiter faciunt p̃ciosas
uestes. et monilia nobilia p̃dican¬
tes: neganti se habere pecuniam.
ingerunt suam dicentes. Utere ut
tua: de fructib empte possessioĩs
p̃tium multiplicabis: debitum
reddes. Pretendunt fundos alie¬
nos adolescenti. ut eum spolient
suis: tendunt retia simulut in¬
dagme cincta spatia fuerit in¬
gressus cogunt inrecia cautionũ
laqueos usurarum: petunt obliga¬
ri sibi auitum p̃torium. paternum
septilchrum. p̃sticuit᷑ dies solutio¬
ni.dissimulatur conuentio qͦndo

Expanded text:
diuites explorant per suos, adiundiuites explorant per suos, adiungunt se simulantes paternam atque auitam amicitiam, uolunt tes. si quam causam inuenerint, accusant uerecundiam, pudorem arguunt, quod non ante de se speratum fuerit atque praesumptum; sin uero nullos laqueos alicuius necessitatis offenderint. intexunt fabulas, aiunt nobile praedium esse uenale, amplam domum, accumulant prouentus fructuum, annuos reditus exaggerant, hortantur ut coemat. similiter faciunt pretiosas uestes et monilia nobilia praedicantes. neganti se habere pecuniam ingerunt suam dicentes: \'utere ut tua; de fructibus emptae possessionis pretium multiplicabis, debitum reddes\'. praetendunt alienos fundos adulescenti, ut eum spolient suis: tendunt retia, simul ut indagine cincta spatia fuerit ingressus, cogunt eum in retia cautionum, laqueos usurarum; petunt obligari sibi auitum praetorium, paternum sepulchrum. praestituitur dies solutioni, dissimulatur conuentio, quando
Abbreviated transcription (Latin):
no pasto epulȩ cum sollicicudine.
honoportuit alie. na qͤrere:
Deinde incideram debita:
de meis oportuit foncib reme¬
dium querere: Erant domi ua¬
saminutiora: melius erat mi¬
nisterium de ẽẽ quamcibum:
melius uestem uenalem ꝓpone¬
re.quam lib̃tatem addicere Qd
ꝓfuit. quod publicare pauꝑta¬
tem meam uerecundatꝰ sũ: Eoce
alius publicauit: ego noluinu¬
tritores uendere:ecce aliꝰ adiudi¬
cat. Sera hȩc consideratio: Tunc
decuit metuisse duis .cum acciꝑes
aliena: unc decuit succurrere.
cum uulnera pͥma ꝓserperent:
Melius fuerat inprincipio denua¬
re sumptũ. et necessitate debiti.
rei familiaris angustiis alleuare:
quam ut adhoram ditatꝰ alienis.
postea exureris et ꝓpriis. Accusa¬
mus debicorem quod ĩnpruden¬
tius segesserit:s: tamen nichil ne¬
quius feneratorib qui lucra sua
aliena damna arbitrantur:et
dispendio suo deputant. quicqͥd
ab aliis possidetur. ducupantur
heredes nouos:adolescentulos

Expanded text:
no partae epulae cum sollicitudine. no partae epulae cum sollicitudine. non oportuit aliena quaerere. deinde incideram debita, de meis oportuit fontibus remedium quaerere. erant domi uasa minutiora. melius erat ministerium deesse quam cibum, melius uestem uenalem proponere quam libertatem addicere. quid profuit quod publicare paupertatem meam uerecundatus sum? ecce alius publicauit. ego nolui nutritores uendere, ecce alius adiudicat. sera haec consideratio. tunc decuit metuisse tuis, cum acciperes aliena: tunc decuit succurrere, cum uulnera prima proserperent. melius fuerat in principio tenuare sumptum et necessitatem debiti rei familiaris angustiis ableuare quam ut ad horam ditatus alienis postea exuereris et propriis. Accusamus debitorem. quod inprudentius se gesserit, sed tamen nihil nequius faeneratoribus, qui lucra sua aliena damna arbitrantur et dispendio suo deputant quidquid ab aliis possidetur. aucupantur heredes nouos, adulescentulos
Abbreviated transcription (Latin):
rem auertunt : Offert᷑ pecunte
creditori: Uix inquit hec soluit
usuram: caput debes.Redit ex¬
hausto pacrimonio capitis  reus:
et imminuto fenore accipit in¬
ducias tristiores: bellicis quasi
post biduum p̃liaturus In bel¬
lo enim incerta uictoria.hiecer¬
ta inopia. Illic se clipeo degit:
hic nudus occurrit. illic pectis
lorica includit. hic carceretotꝰ
includit᷑. illic manus telis one¬
rat arma sagittis: hic aere ua¬
uas offert uinclis ad ligan¬
das. Ducitur plerumq uterq
captiuus: Ille habet quem ac¬
cuset aduersum belli euentum:
hic p̃cer se quem
accuset
non habet: Nich¬
il est inco¬
lerabilius mi
seria:que
excusari non po
bat conscientia pondus in iurie:
tunc secum reputat. tunc scrip¬
turas recordatur.tunc dicit:
Nonne scriptum est. bibe aquã
detuis uasis.et de puceorum tu¬
orum fontib: Quid michicum
puteo feneratoris:ubi et aqua
includitur:Suauiora erant
holera cum securicate:quã alie¬

Expanded text:
rem auertunt. offertur pecunia rem auertunt. offertur pecunia creditori: \'uix\' inquit \'haec soluit usuram, caput debes\'. redit exhausto patrimonio capitis reus et imminuto faenore, accipit indutias tristiores bellicis quasi post biduum proeliaturus. in bello enim incerta uictoria, hic certa inopia: illic se clipeo tegit, hic nudus occurrit: illic lorica pectus includit, hic carcere totus includitur: illic manus telis onerat, armat sagittis, hic aere uacuas offert uinculis adligandas. ducitur plerumque uterque captiuus: ille habet quem accuset aduersum belli euentum, hic praeter se quem accuset non habet. nihil est intolerabilius ea miseria, quae excusari non potest. acerbat conscientia pondus iniuriae. tunc secum reputat, tunc scripturas recordatur, tunc dicit: nonne mihi scriptum est: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. quid mihi cum puteo faeneratoris, ubi et aqua\' includitur? suauiora erant holera cum securitate quam alie