comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. S queritur. cui donauĩt. utrũ homini: an¬
rat: aut ñ eigenua flectebant. cȩlestia. t̾rest᷑a
&e inferna s cum dicit᷑: ꝓpt̾ qd̾ illũ exaltauit. sa¬
crucifixus ẽ: ipsa exaltata est. ip̃i donatũ est no¬
men: qd̾ est suꝑ om̃e nom̃ .i. ut cũ ip̃a forma
serui: nominetur ungenitꝰ dĩ filius: hoc gͦ illi
datum est: ut homini. scd̃m quẽ: factus ẽ filiꝰ
obediens patͥ usq ad mortem: qd iam habebat.

Expanded text:
 Homini errat, aut non ei genua flectebant coelestia, terrena et inferna. Sed cum dicitur, Propter quod eum exaltavit; saixus est, ipsa exaltata est; ipsi donatum est nomen quod est super omne nomen, ut cum ipsa forma servi, nominetur unigenitus Dei Filius. Hoc ergo illi datum est ut homini secundum quem factus est Filius obediens usque ad mortem, quod jam habebat
Abbreviated transcription (Latin):
tus di. Neq uͦ ita. ut
sepe offerat semetip̃m.¬
.i. sepe patiatur in cru
qd sihis ñ sufficeret. necantiquis. qui similł
erant redimendi. qd̾ subseq̃nter oftendit. quẽ¬

Expanded text:
tui Dei. Neque vero ita ut saepe offerat semetipsaepe patiatur in cruci his non sufficeret, neque antiquis qui similiter erant redimendi quod subsequenter ostendit: Quem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sufficeret om̃ium in se credentium pecc̃a ex¬
hautire. oportuisset eũ pati scpiꝰ: ab origine mun¬
di. qd̾ ne fieret: semel passus ẽ in consumatione
scłoꝵ. uñ. subdit. Nunc ait̃t. ꝑ inconuenens¬
Capparuit patͥ: ꝑ ho¬
stiam suã. ñ sepe: s¬
sũmatio semel oblatam: ad
destitutionẽ pecẽi.
AD .s. ut reatus dimit¬
tatur. ut uiciuam
bis. qd̃ nulla alia¬
hostia facere potuit.
ñ opꝰ fuit. ut inci¬
t quemadio peret pat ab origi¬
ne mundi. Et quẽ¬

Expanded text:
fficeret omnium credentium in se peccata exhaurire, oportuisset eum pati saepius ab origine mundi; quod ne fieret, semel passus est in consummationem saeculorum. Unde subdit: Nunc autem, per inconveniensapparuit Patri per hostiam suam, non saepe, sed semel oblatam ad destitutionem peccati, scilicet ut reatus dimittatur, ut vitium bis: quod nulla alihostia facere potuit. non opus fuit ut inciperet pati ab origine mundi. Et que
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Quare uenit : pecr̃õres saluos fac̾e. non eũ
de cęlo ad t̾ram mita nr̃a. s pecc̃a. traxerunt.
Uñ. &e uocabis nom̃ eiꝰ iħm. Quare : audi. Ipse
enĩ saluum faciet ppłm suũ. uñ: a peccis eoꝵ
Nunqͥd adistum ppłm ꝑtinent paruuli: ꝑti¬
nent plane. sic credite. cum ista fide paruuloᷤᷤ
ad gram xp̃i portate. Quid mͥ dicis: sanꝰ est. ñ
ht̃ uicum: Quare cũ illo curris ad medicum:
siñ ħt uiciũ: si sanus eẽt: ñ clamaret iħe: si¬
nite paruulos uenire ad me. qͥ uenit pecc̃ores
saluos face̾: & sermo iste: ẽ Fidelis .i. uerus.¬

Expanded text:
tem. Quare venit? peccatores salvos facere. Non eum tem. Quare venit? peccatores salvos facere. Non eum de coelo ad terram merita nostra, sed peccata traxerunt. Unde: Et vocabis nomen ejus Jesum . Quare? Audi: Ipse enim salvabit populum suum . Unde? a peccatis eorum . Nunquid ad istum populum pertinent parvuli? pertinent plane. Sic credite cum ista fide parvulos ad gratiam Christi portare. Quid mihi dicis: sanus est; non habet vitium; quare cum illo curris ad medicum, si non habet vitium? Si sanus esset non clamaret Jesus: Sinite parvulos venire ad me , qui venit peccatores salvos facere. Et sermo iste est fidelis, id es
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inlege. qr ñ solum pecẽa dimisit: s & fidẽ.
& dilectionẽ dedit. de quib nulli ẽ ambigu
miserum. qͣsi passibilis cum alus. ad quide
saluos facere pecc̃ores. quoseũq &̃ paruulos.
qͥ ce si a baptizatis nat sunt: carne tñ. nati st̃.
non: sp̃i. non eo: qd̾ renouatur. sulla causa ue¬
mendi fuit xp̃o domino: nisi peccatores saluoᷤᷤ
facere. tolle morbos. tolle uulnera: & nulla cau¬
sa ẽ medicinȩ. Si uenit de cȩlo magniꝰ medicus:
magnus ꝑ totũ orbem t̾rȩ iacebat᷑. egrotus. ⁊p¬
se egrotꝰ. genus humanũ est. qͦd totũ ꝑierat:
ex quo peccauit unꝰ. in quo erat totũ. s uenit
unꝰ sine pecẽo. qͥ saluos facet a peccõ. Ueñ enĩ
filiꝰ hoĩs querere & saluum fac̾ei qd̃ ꝑierat.
uenit: ꝑ qd̾ homo erat. Nam ꝑ qd̾ ds erat sẽꝑ
hicerat. qui dixit. cęlum &e t̾ram ego impleo:
Gͣ. & inmundo erat. ce uenit. hic erat: ꝑ diui¬
nam maiestatẽ. uenit: ꝑhumanã infirmita¬

Expanded text:
ia non solum peccata dimisit, sed etiam fidem et dilectionem dedit de quibus nulli est ambiguumiserum, quasi passibilis cum aliis. Ad quid? Salvos facere peccatores quoscunque, etiam parvulos, quia etsi a baptizatis nati sunt, carne tamen nati sunt non spiritu, non eo quod renovatur. Nulla causa veniendi fuit Christo Domino, nisi peccatores salvos facere. Tolle morbos, tolle vulnera, et nulla causa est medicinae. Si venit de coelo magnus medicus, magnus per totum orbem terrae jacebat aegrotus. Ipse aegrotus genus humanum est, quod totum perierat, ex quo peccavit unus, in quo erat totum; sed venit unus sine peccato, qui salvos faceret a peccato. Venit enim filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Venit per quod homo erat. Nam per quod Deus erat semper hic erat, qui dixit: Coelum et terram ego impleo . Ergo et in mundo erat et venit. Hic erat per divinam majestatem, venit per humanam infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
ignorans feci .i. de pec
facilius: qr ignorans feci. consecunt᷑ iniscd̃i¬
am dĩ: &e̾ qui scient̃ peccant. ut daiid. & qui
ignorant̾. qd facilius ignoscit᷑. Ego dico degeis:
in incredulitate. dũ sub lege eram. Sub lege
enĩ: ignorantia erat.⁊ ido. incredulitas. modo
econtra .s. fides. ⁊ cognitio uitatis. Ecce patet.
qͥa ñ ex leuitate dimisit pͥora. Suꝑhabun¬
dauit aut̃. Qiͣ Non solum mĩam remissionis

Expanded text:
ignorans feci, id est de facilius quia ignorans feci. Consequuntur misericordiam Dei et qui scienter peccant ut David, et qui ignoranter quod facilius ignoscitur. Ego dico degens, in incredulitate, dum sub lege eram. Sub lege enim ignorantia erat, et ideo incredulitas, modo contra, scilicet fides et cognitio veritatis. Ecce patet quia non ex levitate dimisit priora. Superabund
Abbreviated transcription (Latin):
s ante passi
&e contume¬
liis affec̾ti si¬
cut scitis in
philippis. fi¬
duciam ha¬
buimus in
aduos euan¬
gelium dei.¬

Expanded text:
Sed ante passi et contumeliis affecti, sicut scitis, in Philippis, fiduciam habuimus in ad uos euangelium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dico. qualem introi¬
litatem ñ expono: qr
ñ est necesse. Nã uos
ipsio ftẽs: scitis intͦ¬
tũ nr̃mad uos. hoc
in multa sollicitudine.
ꝓ adu̾sis. q̃ sustinui¬
fiduciã. non in nob̾
qui fragiles sumus:
euangłium di. sic ⁊ uoᷤᷤ
facite. confidite .s. in
d̾o. ñ in uob̾. nos dico:
ante quã ad uos ue¬
niremus: passi młta.
&e contumeliis affec¬
ti in philippis. sicut
scitis. Ecce &e ante qͣm
ueniremus aduos:⁊
pꝰt: passi sumus. ut

Expanded text:
dico qualem introilitatem non expono, quia non est necesse. Nam vos ipsi, o fratres, scitis introitum nostrum ad vos, hoc in multa sollicitudine pro adversis quae sustinuifiduciam, non in adversis qui fragiles sumus, Evangelium Dei, sic et vos facite. Confidite, scilicet in Deo non in vobis. Nos dico, antequam, ad vos veniremus passi multa, et contumeliis affecti in Philippis sicut scitis. Ecce antequam veniremus ad vos et post passi sumus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ment̾: conu̾si tñ estis.
licet nos afflicti fuimꝰ.¬
comiisi dico: ad d̾m a si¬
mulacͥs .i. ad u̾itatem.
a simulatione. ad u¬
num: a multis. Con¬
u̾si estis dico: seruire
endo: expectare filz¬
um eiꝰ uenturum de
estis: ut seruiatis
do.ita pure: ut con¬

Expanded text:
menter conversi estis, licet nos afflicti fuerimus, dico, ad Deum a simulacris, ad veritatem a simulatione, ad unum a multis. Conversi estis, dico, servire endo exspectare Filium ejus venturum de estis ut serviatis Deo ita pure, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
plum confessionis &e
tib qui sunt in ma¬
cedonia. & inachara.
qui exemplo ur̃o ñ
timent ꝯfiti. Et ue̾
forma facti estis om̃i
plo patientie ur̃ȩ:
hoc ꝓcessit. qd̾ alui
Diuulgatus ẽ dico:
qi ñ solum in macedo¬
nia ce in achaia: sed
tantum. ut etiã est
in martirib qd. non
fides est m̃inus ꝑfec¬
toꝵ qui etiã que mun¬
di sunt cogitant. pro¬
cessit dico: ita ut non¬

Expanded text:
plum confessionis et tibus, qui sunt in Macedonia et Achaia, qui exemplo vestro non timent confiteri. Et vere forma facti estis omnibplo patientiae vestrae hoc processit, quod alii Divulgatus est, dico, quia non solum in Macedonia et in Achaia, sed tantum ut est in martyribus quod non est fides, est minus perfectorum qui et quae mundi sunt, cogitant. Processit, dico, ita ut non
Abbreviated transcription (Latin):
Deeis dimitteret des¬
cendens ad diacones.
oportet eẽ. pudicos¬
ñ bilingues. ut qui
seminant discordias.
ñ młto uino deditos.
.i. ebriosos. ñ turpe¬
ninistium Ilucrum sectantes.
ut qͥ freq̃nt̃ hoc agt̃.
Turpe lucrum est:
cinere: & pluris uen¬
ꝑfessioni. questib¬
bent pͥmũ. fudere. habentes
Iut sciant: qd de fi¬
de alus ẽ occultum

Expanded text:
de eis dimitteret, descendens ad diacones, oportet esse pudicon bilingues, ut qui seminant discordias, n multo vino deditos, id est ebriosos, non turpe lucrum sectantes, ut qui frequenter hoc agunt. Turpe lucrum est emere, et pluris venofessioni quaestibus studere. Habentes ut sciant quod de fide al
Abbreviated transcription (Latin):
cidat iniudicium diaboli .i. ruat ꝑ arroganti¬
cerdos: humilitatẽ & modos ꝑsonarũ. uł seip¬
sum contin̾e̾. ñ ieiunauit. ñ fleuit. ñ se correx̃.
ñ paupib erogauit. in arrogantiam. quȩ est
ruina diaboli incidunt: qui puncto ore: nedu
qui religioni dethunt
eiꝰ uite detrahere non
adeant. Qualis g des¬
criptus ẽ: oportet ep̃m
ẽẽ. ut ñ incidat in obꝓ.¬

Expanded text:
cidat in judicium diaboli, id est ruat per arroganticerdos humilitatem et modos personarum, vel seipsum continere: non jejunavit, non flevit, non se correxit, non pauperibus erogavit. In arrogantiam quae est ruina diaboli incidunt, qui puncto horae necdum qui religioni detrahunt, ejus vitae detrahere non audeant. Qualis ergo descriptus est oportet episcopum esse, ut non incidat in o
Abbreviated transcription (Latin):
nescit p̾esse domui suȩ
bit diligentiã eccłie di:¬
natũ. nouit̾ ou̾sum.
hoc tam manifestum
cathecuminus: hodie
pontifex ẽ. herim the¬
atro. hodie inȩccłia. ueᷤᷤ¬
pere in circo: hodie in
altari. dudũ fautor y¬
strionum. nunc osecͤtor

Expanded text:
nescit proeesse domui suae,bit diligentiam Ecclesinatum, noviter conversum. Hoc tam manifestum catechumenus, hodie pontifex est; heri in theatro, hodie in Ecclesia; vespere in circo, hodie in altari; dudum fautor histrionum, nunc consecrator
Abbreviated transcription (Latin):
mittebatur ds. s. ex hac mortalitate. corruptio¬
ne. abiectione. informitate. puluẽ. futuros ho¬
mines equales angłis d̃i:. ñ solum scͥpturarum
fecte hominib ut cred̾ent. s etiã fide suȩ ꝓposu
it mediatorẽ. non quẽlibet pͥncipẽ. uł angłm. s
unicũ filium. ut qͣ uia nos ꝑducturus eẽt ad il¬
lam meffabilem ĩ mortalitatẽ. & cũ angłis eqͣli¬
tatem: ꝑ ip̃m filium: ostenderet & p̾beret. Parũ
erat do fac̾e filium suũ demonstratorẽ uiȩ. id̃o
eum fecit uiam. ut ꝑ illum iremꝰ. Missus ẽ ergo
medicus: quẽ tñ non cognouit egrotꝰ. Id̾oq eũ
occidit. s asꝑsꝰ sanguis medici. ualuit ad me¬
dicamentum egroti. Uenit: ut uiuificaret.
occisus est: ut sanaret. Ido. ad dit. & accessistis

Expanded text:
mittebat Deus, ex hac mortalitate, corruptione, abjectione, infirmitate, pulvere et cinere futuros homines aequales Angelis Dei; non solum Scripturam cum hominibus fecit, ut crederent; sed etiam fidei suae posit mediatorem non quemlibet principem vel angelum, sed unicum Filium, ut qua nos via perducturus esset ad illam ineffabilem immortalitatem et cum angelis aequalitatem, per ipsum Filium ostenderet et praeberet. Parum enim erat Deo facere Filium suum demonstratorem viae: ideo fecit illum viam, ut per illum iremus. Missus est ergo medicus, quem tamen non cognovit aegrotus, ideoque eum occidit, sed aspersus sanguis medici valuit ad medicamentum aegroti. Venit, ut visitaret; occisus est, ut sanaret. Ideo addidit: Et accessistis
Abbreviated transcription (Latin):
tem. qͣm loquitur sanguis abel. quia iste ueni¬
am: ille uuidictam. iste salutẽ: ille dãpnationẽ
clamat. Iste etiã ꝑsccutorib uitã & indulgenti¬
am implorat. domino dicente. pat̾ ignosce ilł.
iniuste occisus: posuit. ꝓ om̃ib alus. quoꝵ san¬
gius: nullam remissionẽ fac̾e̾ potuit. tunc mł¬
tominꝰ. sanguis aĩalium. s sanguis xp̃i fec̃
a qͦ redẽpti sumus: quã sangins abel. qui facit
nos loqui. abel fuisse uirum uistum. ⁊ in fi¬

Expanded text:
ntem quam loquitur sanguis Abel, quia iste veniam, ille vindictam; iste salutem, ille damnationem clamat. Iste etiam persecutoribus vitam et indulgentiam implorat, Domino dicente: Pater, ignosce illinjuste occisus, posuit pro omnibus aliis quorum sanguis nullam remissionem facere potuit, tunc multo minus sanguis animalium, sed sanguis Christi fecit. a quo redempti sumus; quam sanguis Abel, qui facit nos loqui Abel fuisse virum justum in fi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed accessistis. Ex suꝑiori¬
b ista pendent. uͥ dicit. ad
que accesserint: post remo¬
tionẽ illoꝵ ⁊ ñ ponit contͣ¬
ria eoꝵ: que ex opposito in¬
telliguntur: sicut supͣ assig¬
natũ est: s p̾imũ qd̃ ex eis
sequitur. ut ꝑ hoc magis su¬
adeat. tenendã esse gr̃am.¬
s accessistis ad syon montẽ.
.i. ad eos: qui in alto d̃m spe¬
culant᷑ quẽ specłari. mag

Expanded text:
Sed accessistis. Ex superioribus ista pendent, ubi dicit ad quae accesserint post remotionem illorum, et non ponit contraria eorum quae ex opposito intelliguntur, sicut supra assignatum est, sed primum quod ex eis sequitur, ut per hoc magis suadeat tenendam esse gratiSed accessistis ad Sion montem, id est ad eos qui in alto Deum speculantur, quem speculari mag
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ad uisionẽ cȩlestis pacis.
& ad freq̃ntiã multoꝵ miliũ
angłoꝵ. quoꝵ socii futuri e¬
stis. multoꝵ dicit:. qr cũ plu¬
rib maior erit beatitudo:
apłi conscͥpti sunt in celis.
A simili hoc dicit: ut olim
dicebantur patres ꝯscripti.
qͥa eoꝵ nomina scͥpta sunt
in libro uitȩ. Ac si dicet. ne
dubitetis: ad angłos ꝑueni¬
re qr ur̃i antecessores ꝑuene.¬
runt. ⁊ hoc est:. qdait. qui ꝯ¬
sunt in celis. seripti sunt .i.
in eoꝵ ordine: scripti sunt.
Deinde. subdit aliud pͥmiũ.

Expanded text:
 ad visionem coelestis panis: et, ad frequentiam multorum millium angelorum, quorum socii futuri estis. Multorum dicit, quia cum pluribus major erit beatitudo. apostoli conscripti sunt in coelis; a simili hoc dicit, ut olim dicebantur patres conscripti, quia eorum nomina scripta sunt in libro vitae. Ac si diceret: Ne dubitetis ad angelos pervenire, quia vestri antecessores pervenerunt. Et hoc est quod ait, qui csunt in coelis scripti sunt, id est in eorum ordine scripti sunt. Deinde subdit aliud praemium
Abbreviated transcription (Latin):
quiete. nicħ oꝑantes
sed de alienis: curiose
agentes. hoc modo:
mentur pasci. qd̃ fac¬
tũ. adhorret discipli¬
tes. manducent pa
nolite defice bnfaci¬
ñ nullis indigere.
berent: hac occasio¬
ne pigresc̾ent. Non
enĩm rep̾hensione
uenit: qui humanꝰ¬

Expanded text:
quiete, nihil operantes, sed de alienis, curiose agentes. Hoc modo merentur pasci, quod factum abhorret disciplites manducent pannolite deficere benefacinonnullis indigere. berent, hac occasione pigrescerent. Non enim in reprehensionem venit qui human
Abbreviated transcription (Latin):
tis filii. neq tenebrarũ.
hoc addidit. nequis pu¬
tec partĩ posse ẽẽ diei. &e
partim noctis. Nemo
ne securi de noĩe salua¬
toris. negligent̾ agamꝰ.

Expanded text:
tis neque tenebrarum. Hoc addidit, ne quis puet partim posse esse diei, et partim noctis. Nemo t ne, securi de nomine Salvatoris, negligenter agamus.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ sumꝰ filii noc¬
tis: ñ debemꝰ dormire
qͥa illi qui dorimiunt
carnis torpore: noc¬
cata sua traxerunt
eos ad hoc: ut obliti
uite ęt̾nȩ: in istis qui¬
escant. Et qͥ ebrii suit
his tẽꝑalib ĩmod̾ate
utendo. nocte ebrii ft̃
habent. Iui ꝑ noc̃tem
hoc habent. Nos
airẽ qui diei sumus .i.
uirtutib lucentes:
ñ solum uigilemus:
s sobrii simus. mode¬
rate his utentes. &
ad pugnam contͣ ho¬
stes parati. ꝑ hoc sim̃
sobrii: qr sumꝰ induti
loricã fidei. & caritatiͦ¬

Expanded text:
qui non sumus filii noctis, non debemus dormire, quia illi qui dormiunt carnis torpore, noccata sua traxerunt eos ad hoc, ut oblili vitae aeternae in istis quiescant. Et qui ebrii sunt, his temporibus immoderate utendo, nocte ebrii sunt, habent, illi per noctem haec habent. Nos autem qui diei sumus, id est virtutibus lucentes, non solum vigilemus, sed sobrii simus, moderate his utentes, et ad pugnam contra hostes parati. Per hoc simus sobrii, quia sumus induti loricam fidei, et c
Abbreviated transcription (Latin):
ueniemus ad salutẽ.
Qm ñ posuit nos d̾s
in iram. s in adquisi¬
tionẽ salutis .i. ñ po
sit nos ds̃ in fide
& spe ut habeamus
&e hoc. ꝑ dominum

Expanded text:
salutem, quoniam non posuit nos Deus in iram, sed in acquisitionem salutis, id est non posuit nos Deus in fide et spe, ut habeamus et hoc per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
subtraħe. qr uosipsi scitis:
quẽadmodũ .i. in quib
oporteat. imitarinos. Et
eũ illi hec ñ faciant: de¬
betis uitare eos. i uere
oportet imitari nos. qr
ñ inquieti fuimꝰ int̾ uos.
ambulant scd̃m traditio¬
negotia curant. uaganteᷤ
hac &e illac neq gͣtis. man.¬
labor fuit. usq ad fatiga¬
tionẽ. nos dico: nocte &
die oꝑantes contͤ hoc qd
supͣdixit:. ab aliqͦ. Oꝑan¬
ñ accepimꝰ. quasi ñ hũimꝰ
potestatẽ accipiendi. tc̃
isti: multo magis deberi
uiue de labore suo. qui
ñ h̃nt hanc potestatem.
Non id̃o inquam ñ acce¬
pimꝰ: s id̃o. ut daremus
&e ocium dimitteretis:
E ece: ꝓ alia causa hie.¬
qͣm apud corinthios:¬
abstinuit. hic enĩ pro
exemplo dando absti¬
nuit. Ibi. ꝓ repellendiᷤ

Expanded text:
subtrahere, quia vos ipsi scitis quemadmodum, id est in quibus oporteat imitari nos, et cum illi haec non faciant, debetis vitare eos. Et vere oportet imitari nos, quia non inquieti fuimus inter vos, ambulant secundum traditionegotia curant vagantes hac et illac. Nec gratis labor fuit usque ad fatigationem. Nos dico, nocte et die operantes, contra hoc quod supra dixit ab aliquo. Operannon accepimus, quasi non habuimus potestatem accipiendi, cum isti multo magis debent vivere de labore suo qui non habent hanc potestatem. Non ideo, inquam, non accepimus, sed, ideo ut daremus et otium dimitteretis. Ecce pro alia 208 causa hiam apud Corinthiabstinuit. Hic enim pro exemplo dando abstinuit, ibi pro repellendis
Abbreviated transcription (Latin):
futuro. eccłiam głio¬
sam .s. in animo ⁊ cor¬
pore rutilantẽ ge¬
mina stola decoram.
pecc̃m. neq rugam
tus latens. sicut est

Expanded text:
futuro Ecclesiam gloriosam, id est in animo et corpore rutilantem gemina stola decoram. peccatum, neque rugam, tus latens sicut est
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dñm uocabat abra¬
ham. & bene utiq de¬
uir caput mulieris ẽ.
.i. rector & auctor a qͦ
mulier subsit iniciũ.
eccłie. qui ẽ rector. &

Expanded text:
num vocabat Abraham. Et bene utique devir caput mulieris, id est rector et auctor, a quo mulier sumpsit initium, Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
A. qr ꝑ action ẽ bonam.
munda ẽ a macula.
& ꝑ spem: tensa ad
suꝑiora. Pinde. uestiᷤᷤ
eius in monte tan¬
quam nix dealbata:
effulsit. q̃ significa

Expanded text:
a per actionem bonam munda est a macula, et per spem tensa ad superiora. Proinde vestis ejus in monte tanquam nix dealbata effulsit, quae significa
Abbreviated transcription (Latin):
& xp̃c dilex̃ eccłiam:
cuiꝰ caput est. & ado
dilexit. qd̾ tradidit
semet ip̃m ꝓ ea. ita
facite. si sit opꝰ tradi¬
dit dico: ut sanc̾tifi¬
caret illam iusticia
honestȩ uitȩ.prius
mundans eã a pecc̃is.¬

Expanded text:
dilexit Ecclesiam, cujus caput est: et adeo dilexit, quod tradidit semetipsum pro ea, ita facite, si sit opus. Tradidit dico ut sanctificaret illam, justitia bonae vitae, prius mundans eam a peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
theo. Tymotheus autẽ
iste. fuit filius mulieris
fidelis. patre gentili pro¬
creatus. Et cum non eẽt
circuncisus. & eẽt iple
gentilis: huic tñdabant bonũ testimoni¬
um. fr̃es qui erant lystris. & yconio: hũc
sit ineccłiastica ordinatione. Tymotheo
enim: in asia relicto ep̃o. scribit paulus.
de epyseopali officio. scił. quomodo pseu¬
uo apłis resistat. &e quomodo eccłiam in¬
struat. quales presbit̾os Ediacongs.or¬
dinet. quales uid

Expanded text:
theo. Timotheus autem iste fuit filius mulieris fidelis, patre gentili procreatus: et cum non esset circumcisus, et esset ipse gentilis, huic dabant bonum testimonium fratres qui erant Lystris et Iconii. Hunc sit in ecclesiastica ordinatione. Timotheo enim in Asia relicto episcopo scribit Paulus de episcopali officio, scilicet quomodo pseudoapostolis resistat, et quomodo Ecclesiam instruat, quales presbyteros et diacones ordinet, quales vid
Abbreviated transcription (Latin):
rib benc scõs cõparat
Sicut enĩstellas celi ñ
extinguit nox: sicm̃tes
fideliũ adħentes celo.
sacre scripture: non ob¬
scurat mundana mi¬
qͥtas. Et siẽ illa quicqͥd
agat᷑ int̾ra. etiã siqui
m̃itiant᷑ de ipsis: suos
tñ incelocursus ñobli¬
quant. nec tardant:

Expanded text:
ribus bene sanctos comparat. Sicut enim stellas coeli non exstinguit nox, sic mentes fidelium adhaerentes coelo sacrae Scripturae non obscurat mundana iniquitas, Et sicut illa quidquid agatur in terra etiam si quid mentiantur de ipsis, suos tamen in coelo cursus non obliquant nec tardant:
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ &e ip̃e. cito ueniã
gimꝰ. ut in obscuris im¬
morem᷑. Int̾im aut̃ exi¬
stimaui necessarium
fore. mitte aduos eꝑa

Expanded text:
m et ipse cito veniam gamus ut in obscuris immoremur. Interim autem existimavi necessarium fore mittere ad vos Epa
Abbreviated transcription (Latin):
dolentib ꝓeo. & hoc
ẽ quod subdit. ꝓpt̾ea
qd audieratis illum
infirmatũ .i. u̾beratũ¬
in mea ministratione
uñ dolebatis. Nam ⁊c̃.
.Q quis dic̾et. eur me¬
stus erat: qͥa audieras¬

Expanded text:
hoc est quod subdit: Propterea quod audieratis eum infirmatum, id est verberatum ministratione, unde dolebatis. Nam, etc. Quasi quis diceret: Cur moestus erat quia audiera
Abbreviated transcription (Latin):
bis ñ possit conq̃ri. & qͣn¬
tum ad uos: sitis sĩplices
ñ duplices. ut qͥ duobus
dñis seruire uolunt. con
tra qd̾ dictũ est. Non po

Expanded text:
bis non possit conqueri; et quantum ad vos, sitis simplices, non duplices ut qui duobus dominis servire volunt. Contra quod dictum est: Non pot
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ueniam
aduos cito:
Necessarium
stimaui epa¬
froditũ fratrẽ
oꝑatorem &e
cõmilitonem
necessitatis
cennarii qui st̃ tole¬
in ore: quȩ & pastores
qui utiq st̃ diligendi
fures uͦ cẽ latrones:
qͥ occidunt: sunt ca
aduos. uos aũcognoᷤᷤ¬
cite inuita &e doct᷑na:
sum. quẽ nos exꝑti
sumꝰ. & bonũ cogno¬

Expanded text:
ipse ueniam ad uos cito. necessarium stimaui Epaphroditum fratrem operatorem et conmilitonem necessitatis cenarii qui sunt tolein ore quae et pastores, qui utique sunt diligendi. Fures vero et latrones qui occidunt, sunt cavad vos, vos autem cognoscite in vita et doctrina, ipsum quem nos experti sum
Abbreviated transcription (Latin):
Ionsolumau¬
mei. ne tristici¬
am suꝑtristici¬
am haberem.
festinantius gͦ
misi illum ad
eo:iterumgau¬
deatis. & ego
sine tristicia
sim. Excipite
cum possent deci¬
pi: Respondet. qͥa
ñ solum fama. sed
etiã in ipsa re: infir¬
matꝰ est. & ita con¬
firmaret᷑ auditus
eoꝵ magis ac magiᷤᷤ
&e dolor augeretur.
nisicito ad eos iret.
&̾ hoc ẽ qd̾ subdit.
Nam &e infirmatꝰ
est. non utiq. ex uer¬
beratione: s ex egri¬
tudine. & hoc:. usq
ad mortem .i. mortis¬
est eius. sanandoeũ.
sertus ẽ mei:ne ha¬
berem tristiciã. de
morte. suꝑ tͥsticiam.¬
festinantiͦ quam ẽẽt
excipite illum cumꝰ¬
bona oꝑa ostendatiᷤᷤ
uos gaud̃e: de eo.
modi est: cum om̃i
honore habetote
absoluta sunt hec
nec egent int̾p̃tati
docuit &e fecit᷑. qui

Expanded text:
solum aumei, ne tristitiam super tristitiam haberem. Festinantius ergo misi illum, illo iterum gaudeatis, et ego sine tristitia sim. Excipitecum possent decipi? Respondetur. Quia non solum fama, sed etiam in ipsa re infirmatus est, et ita confirmaretur auditus eorum magis ac magis, et dolor augeretur, nisi cito ad eos veniret. Et hoc est quod subdit: Nam et infirmatus est, non utique ex verberatione, sed ex aegritudine. Et hoc usque ad mortem, id est ejus, sanando eum,sertus est mei ne haberem tristitiam de morte super tristitiamfestinantius quam esset excipite illum cubona opera ostendatis vos gaudere de eo. ia ejusmodi est, cum omni honore habetote. Absoluta sunt haec, nec egent interpretatdocuit et fecit qui
Abbreviated transcription (Latin):
iħu: tymotħm me
mitt̾e ad uos. ⁊ hoc¬
cito .i. ad eo necessa¬
rium ẽ ut ueniat.¬
& adco attentus ẽ
erga uos mittere¬
dico: ut & egobono
cognitis que¬
q̃ circa uos st̃. sicut
uos eritis bono aĩo:¬
cognitis his que cir
unamimẽ .i. qui ita
concordet mee uo¬
luntati: in hoc ne¬
gocio. qui ita sinc̾a
affectione ꝓ uob̃ sol¬
licitꝰ sit. Co emĩ tẽꝑc.¬
multi cũ apło mer¬
cennarii erant. filii
uͦ. uł pastores. nulli.
nisi tymotheus. Iu̾e
runt in uob̃. q̃ sua
sunt. ñ que sunt

Expanded text:
e mittere ad vos. Et hoccito, adeo necessarium est ut veniatadeo attentus est erga vos. Mitteredico, ut et ego bono cognitis quae circa vos sunt, sicut vos eritis bono acognitis his quae cirunanimem, id est qui ita concordet meae voluntati in hoc gotio, qui, ita sincera affectione pro vobis sollicitus sit. Hoc enim tempomulti cum Apocenarii erant; filii vero vel pastores nulli, nisi Timotheus. Et vere. runt in vobis quae sua sunt, non quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inuacuum
cucurri. neq:
inuacuũ la¬
boraui. Sẽd
& simmolor
supra sacrifi¬
cium &e obse¬
quium fidei
de congratu¬
lor omĩb uo¬
ipsum autẽ
& uos gaude¬
te. & congra¬
tulaminim:¬

Expanded text:
in vacuum cucurri, neque in vacuum laboravi. Sed et si immolor supra sacrificium et obsequium fidei et congratulor omnibus voipsum autem et vos gaudete, et congratulamini
Abbreviated transcription (Latin):
ex ME: & płareferrẽ: putarent forte infir¬
ñ eẽ homo mortalis. ⁊ fragił uideatur. Uł ꝓ obtree¬
tatorib hoc dicit. ꝓ quib. ñ magnifice głatur.
ne dicant: eum ex elatione:. ñ ex u̾itate: id fac̾e.
me tend̾e elationis tumore. sup᷑id aliquid. qd̃ ui¬

Expanded text:
em et plura, putarent forte infirnon esse homo mortalis et fragilis videatur. Vel pro obtrectatoribus hoc dicit, pro quibus non magnifice gloriatur, ne dicant eum ex elatione non ex veritate id facere. me tendere elationis tumore, supra id aliquid quod vi
Abbreviated transcription (Latin):
dies dm̃. qm̃ ñ ueni¬
et dñs ad iudicium:
nͥ primũ uen̾it dis¬
a romano discedant
uemat dñs. Occulte¬
loquit᷑. de destructi¬
one romami imꝑii. ne¬
forte si aꝑte hoc dicet.
irritaret cos ad ꝑse¬
cutionẽ eccłie. Uł hoc
de discessione a fide.
Et ẽ sensꝰ. Non ue¬
niet dñs ad iudiciũ:
nͥ primũ uen̾it dis¬
cessio eccłiarũ: asp̃u

Expanded text:
eniet Dominus ad judicium, nisi primum venerit disa Romano discedat veniat Dominus. Occulteloquitur de destructione Romani impeforte si aperte hoc diceret, incitaret eos ad pecutionem Ecclesiae. Vel hoc e discessione a fide. Et est sensus: Non veminus ad judicium, nisi prius venerit dicessio
Abbreviated transcription (Latin):
ens uos: qͣsi instet dicᷤᷤ
dm̃i. ñ quin uelit illos eẽ paratos. ut hãnt suc¬
cophendet: mundi nouissimꝰ᷑ dies qi qͣlis in die
isto quisq morit᷑. talis in die illo uidicabitur.
& tdo iigilare debet omĩs xp̃iamis: nc ĩpara¬
tum eũinueniat uñi aduentꝰ. Imꝑatũ aũt mue¬
sent seduei ad adorandũ diabolũ. qui ħ sd̃o age¬
bat ut sub noĩe xp̃iapparens. faceret se adora¬
ri. qd ñ ut possit face̾ impudentissimꝰ sathanas.

Expanded text:
ens vos, quasi instet dies Domini. Non quin velit illos esse paratos, ut habeant succomprehendet mundi novissimus dies, quia qualis in die isto quisque moritur, talis in die illo judicabitur. Et ideo vigilare debet omnis Christianus ne imparatum eum inveniat Domini adventus. Imparatum autem inverant ad orandum diabolum: qui haec ideo agebat, ut sub Christi nomine apparens, faceret se adorari, quod ut non possit facere impudentissimus Satanas.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nos asꝑe increpa¬
bimꝰ illũ. & ne cõmis¬
ceamini cũ illo ut
abiectus ab om̃ib
ut sic se subiciat.
nolite estimare eũ.
qͣsumimcũ. ut odio
habeatis eũ. s ex di¬
lectione corripite

Expanded text:
et nos aspere increpabimus illum, et non commisceamini cum illo ut abjectus ab omnibus, ut sic se subjiciat nolite aestimare eum, quasi inimicum, ut odio habeatis eum, sed ex dilectione corripite
Abbreviated transcription (Latin):
mbra xp̃i. ex om̃i gen̾e̾¬
hominum sunt colligñ¬
da frut tollet desꝑat¬
onẽ: addidit. saluatore
& nos. saluos fi̾. & uenire
ad agnitionẽ uitatisi.

Expanded text:
mbra Christi ex omni genehominum sint colligenda. Et ut tolleret dispaonem, addidit, Salvatore t nos, salvos fieri, et venire ad agnitionem veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
si masisindriomib qui ostiat sunt in subli¬
rmate nt dncib ce cõmitib & si mali sint. qt
qx onũ ꝗerid homiinũ colligenda ẽ eccłia. eciã de
no qui fastuce suꝑbra scłari: a fide & i̾tute
uidentut a betrare. Quare aut̾ ꝓ regib & sub¬
limebi orie uelte :r eddit causam subdens dt

Expanded text:
sint, et pro omnibus qui constituti sunt in sublimitate, ut ducibus et comitibus, et si mali sint, quia ex omni genere hominum colligenda est Ecclesia, et de his qui fastu et superbia saeculari a fide et humilitate videntur oberrare. Quare autem pro regibus et sublimibus orare velit, reddit causam subdens: Ut
Abbreviated transcription (Latin):
d sublumib cod̾e sp̃u scõ afflatꝰ. quo e ieremias.
qͥmisit epłam uideis. quierant in babylone:
ut orarent ꝓ uita regis nabugodonosor. filio¬
rumq ciꝰ &e ꝓ pace eiuitatis inquiens. qr in pa¬
ce ilłoꝵ. erit pax ur̃a. Hec aut̃ fig᷑ate sig̾cabat

Expanded text:
s sublimibus eodem Spiritu sancto afflatus, quo et Jeremias qui misit Epistolam Judaeis qui erant in Babylone, ut orarent pro vita regis Nabuchodonosor filiorumque ejus, et pro pace civitatis, inquiens: quia in pace illorum erit pax vestra . Hoc autem figurate significabat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuiduam. fructu. quȩ
sciebat. qd hoĩem ori
pasceret. & ꝓpt̾ hoc pas¬
ceret. Non igitur q̃roda¬
tum s fructũ donationiᷤᷤ
habundantẽ in rõne¬

Expanded text:
iduam fructu, quae sciebat quod hominem Dei pasceret et propter hoc pasceret. Non igitur quaero datum, sed fructum donationis, abundantem in r
Abbreviated transcription (Latin):
datũ .i. ut explear datis
reb. s requiro fructum.
.bonam &e rectam uolun¬
tatẽ. bone oꝑationiad¬
iunctam. Non enĩtam
gaudec subuentum esse
sue necessitati. quã illoꝵ
gratulatur fȩcunditati
Discerne ut̃ datum ce̾
fructum. Datum ẽ. resip
aut. oꝑa bona & recta
uoluntas datoris. Unde
plicit̃: qui recipit iustum
nomine iusti. uł ꝓpħe¬

Expanded text:
datum, id est ut explear datis rebus, sed requiro fructum, id est bonam et rectam voluntatem bonae operationi adjunctam. Non enim tam gaudet subventum esse suae necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Discerne inter datum et fructum: datum est res ipautem, opera bona et recta voluntas datoris. Unde pliciter: Qui recipit justum nomine justi
Abbreviated transcription (Latin):
dico: in rõne dati ⁊ accep¬
tiut .s. ratonabilit̾ con¬
sid̾arent. qd̃ deberent da¬
re carnalia. qͥ accipiebãt
sp̃ualia nͥ uos soli dico:
qui ñ solum qñ uob̾ p̾di¬
caui. mͥ cõmuni cauistiᷤᷤ.
s cẽ thessalonicam semel

Expanded text:
dico, in ratione dati et accepti, ut scilicet rationabiliter consideraret quod deberent dare carnalia qui accipiebant spiritualia, nisi vos soli, dico, qui non solum quando vobis praedicavi mihi communicavistis; sed etiam Thessalonicam mihi semel
Abbreviated transcription (Latin):
egit: de pseudo apłis. bͥ
de orationib atꝙ tymo
theo ħ u̾ba dirigens: in
MIIIllo. omi eccłiȩ formã tra¬
didit. quomͦ debeat mis
hoc militare debes. gͥ do¬
ce orare: ut impetretur

Expanded text:
egit de pseudoapostolis, hic de orationibus, atque theo haec verba dirigens in illo omni Ecclesiae formam tradidit, quomodo debeat misshoc militare debes, ce orare ut impetretur
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̾ quod
infensus fui
tem ñcogno¬
uerunt uias
iuraui mira
mea suntro¬
ibunt in re¬
quiem meã.
ne forte sit

Expanded text:
Propter quod infensus fui tem non cognoverunt vias juravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam. ne f
Abbreviated transcription (Latin):
nsuꝑ fundens. tantũ patis qͣntũ ex passionib
tius inferendũ erat uniu̾se passionixep̃i. qui
passus e in capite nr̃o ⁊ patitur in menbo suiᷤ
rolomune hanc: quasi tem publicam nr̃ome
quisq pmooulo suo exsoluit qd debet. Hopoi
cellione uirium nr̃arũ. qualicanonẽ passionum

Expanded text:
is, quantum ex passionibus tuis inferendum erat universae passioni Christi, qui passus est in capite nostro, et patitur in membris suis. Ad communem hanc quasi rempublicam nostram quisquis pro modulo suo exsolvit quod debet, et pro possessione virium nostrarum quasi canonem passionum
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris. sine semine uiri. hoc nouũ fuit Unde
ieremias. Nouum faciet dñs suꝑ t̾ram. mulier
ccundabit uirum: gremio itt̾i sui. Creatꝰ est dico
iniusticia .i. in cõmun oꝑatione & sc̃itate ꝑfec¬
ta uitatis. ñ ypocrisis. qr iustus est. cõmuntt̃ om̃i

Expanded text:
 de semine mulieris, sine semine viri. Hoc novum fuit. Unde Jeremias: Novum faciet Dominus super terram. Mulier circumdabit virum gremio uteri sui . Creatus est, dico, in justitia, scilicet in communi operatione et sanctitate perfecta, veritatis, ut hypoc
Abbreviated transcription (Latin):
unago ab illo reformari.
a quo formata ẽ Non enĩ¬
reformare se ip̃am potest.
sic̃ potuit deformare. quȩ
in ip̃a agnitione di ereata¬
TaTS: est añ quam delicto uet̾ascet. s post
lapsũ pecc̃i. in eadẽ reformatur. Satis gͦ hic ostendi

Expanded text:
ago ab illo reformari, a quo formata est. Non enreformare seipsam potest, sicut potuit deformare: quae in ipsa agnitione Dei creata est antequam delicto veterasceret, sed post lapsum peccati in ea
Abbreviated transcription (Latin):
ministros: unxit te: scd̾m ho¬
minẽ quia deitas nullo indi¬
guit. Nota qd repetit᷑ ds. ex magna dilectio¬
ne. Uł scd̃m angustinũ: alter casus est uocati
nominatiuus. repetitus. s ingreco: euidentissi¬
ma diftinctio est. quia alter nominatiuus al¬
tionis ẽ nec ungebant᷑ alibi reges &e sacdotes:
gͦ: as. a do. & ipsed̃s.: ut ungetur: homo erat.
Ita homo erat. ut ds esset. ita d̃s erat. ut homo
dico. oleo leticiȩ. uł exultationis. qr immuni s
fuit a pecc̃o. uñ conscientia ⁊ hylaris fuit ei
Unxit gͦ eum ds̃ pat̾: non uisibili: & corporal
oleo s spu sc̃o quẽ seriptura: nomine olei¬
exultationis. figurata. ut solet locutione: sig¬
nificat. hac unctione: filius: qͥ sic homofactꝰ est.
ut maneret ds: plenꝰerat .i. sp̃u scõ: ut in euan¬
dane. & iõ. addit.p̃ participibꝰ tius .i. p̾omĩb scĩs. sar

Expanded text:
ministros unxit te secundum hominem, quia deitas nullo indiguit. Nota quod repetitur Deus ex magna dilectione, vel secundum Augustinum, alter casus est vocatrinominis repetitus, sed in Graeco evidentissima distinctio est, qua alter nominatrix, altionis est, nec ungebantur alibi reges et sacerdotesest Deus a Deo, et ipse Deus ut ungeretur, homo erat. Ita homo erat ut Deus esset, ita Deus erat ut homo edico, oleo laetitiae, vel exsultationis, quia immunis fuit a peccato. Unde et conscientia hilaris fuit ei. Unxit ergo eum Deus Pater, non visibili et corporali oleo, sed Spiritu sancto, quem Scriptura nomine oleultationis figurata, ut solet, locutione significat. Hac unctione Filius qui sic homo factus est ut maneret Deus, plenus erat Spiritu sancto, ut in Evandan
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ disposuit omĩa. uisibilia ista fient .i. iuxta
inuisibile exemplar: qd̃ erat in mente dei:
fierent hec F ide:¬
tres antiqui ꝑ fidem
consecuti sint testi¬
monium iusticie:
ostendit. ponens ali¬
ud exemplum ad c̃õ¬

Expanded text:
qua disposuit omnia, visibilia ista fierent, id est juxta qua disposuit omnia, visibilia ista fierent, id est juxta invisibile exemplar quod erat in mente Dei, fierent haec. Fidetres antiqui per fidem sint consecuti testimonium justitiae ostendit, ponens alixemplum ad com
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ osueu̾ant homines in illo uocabulo intelli¬
tractari pot̾ant. de qͣ ds odidit mundũ. quem
sigcat apłe. dicens: inuisibilia. Ipsam uͦ infor¬
mem mat̾iam. sigc̃at. dicens: ex inuisibilib.
Uł ꝑ inuisibilia. significat᷑ mundꝰ minsibiliᷤᷤ.
qͥerat in dei sapientia. ad euiꝰ similitudinẽ: factꝰ
ẽ hic uisibilis mundꝰ. hec utiq uisibilia: ante¬
qͣm fierent: ñ erant. quomͦ gͦ d̾o nota erant. q̃
ñ crant: & rursus. quomͦ eã facet: quȩ sibi no¬
ta ñ erant: Non enĩ quicqͣm fecit ignorans.
Nota gͦ fecit. ñ facta cognouit. Sinde: añ quã
fierent: & erant. & ñ erant. E rant: in d̃i sapĩa.
ñ erant: in sui natura. Ip̃i aũt d̾o: ñ audeo di
eo: quo ea nouerat ut fuc̾et. apud quẽ ñ ẽ tnͣs¬
mutatio: nec uicissitudins obumbratio. Idõ¬
ait: ut ex inuisibilib .i. ex intelligibili mun¬
do. quierat in sapientia dĩ. hec ẽ di dispositio

Expanded text:
quod consueverant homines in illo vocabulo intelliquod consueverant homines in illo vocabulo intellitractari poterat de qua Deus condidit mundum, quem significat Apostolus dicens: visibilia. Ipsa vero informem naturam significat dicens: ex invisibilibus. Vel per invisibilia, significatur mundus invisibilis qui erat in Dei sapientia, ad cujus similitudinem factus est hic visibilis mundus. Haec utique visibilia, antequam fierent, non erant? Et rursus: Quomodo ea faceret quae sibi nota non erant; non enim quidquam fecit ignorans. Nota fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent, et erant, et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sui natura. Ipsi autem Deo non audeo dieo, quo ea nouerat, ut faceret, apud quem non est commutatio, nec uicissitudinis obumbratio". ait, ut ex invisibilibus, id est ex intelligibili mundo qui erat in sapientia Dei; haec est Dei dispositio
Abbreviated transcription (Latin):
erant tenebre .i. lucis absentia. slonenĩ tenebre
aliqͥd sunt. s ipsa lucis absentia situt silentiũ.
s locus ubi corpꝰ ñ est. manis dicit᷑. hec ead̾e in¬
formis mat̾ia: etiam t̾ra inuisibilis.⁊ incõposita
appellata est. t̾ra id̃o. quia int̾ omĩa elementa
mundi. t̾raminus speciosa est quã cetã. Ininsibi¬
lis aut̃: ꝓpt̾ obscuritatẽ. Cadc̃ mat̾ia informis:
tur fabricandis reb uoluntas artificis. Iõo uo
aqͦ dicta est illa matĩa. qr omĩa que int̾ra nas¬
cuntur. siue animalia: siue arbores: uł herbȩ:¬
& similia: ab humore incipiunt formari. atq
nutriri. E adc̃ etiã matia. dicta ẽ abyssus. quia
confusa erat. ⁊ cõmixta. specie earens Hec gͦ
omĩa .s. celum & terra. terra inuisibilis ⁊ in¬
cõposita ⁊ abyssus cum tenebris: ⁊ aqͣ suꝑqͣm
ferebatur sp̃s illa informis mat̾ia uoeata ẽ.
ut res ignota: notis uocabulis insinuaret᷑ im¬
ꝑitiorib. ⁊ ñ. uno. nam si uno: hoc eẽ putaret᷑

Expanded text:
erant tenebrae, id est lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia, sicut silentium liquid, sed locus ubi corpus non est, inanis dicitur. Haec eadem informis materia etiam terra invisibilis et incomposita appellata est; terra ideo, quia inter omnia elementa mundi terra minus speciosa est quam caetera; invisibilis autem, propter obscuritatem, eadem materia informis etur fabricandis rebus voluntas artificis. Ideo vero aqua dicta illa materia, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia sive arbores vel herbae et similia ab humore incipiunt formari atque nutriri. Eadem etiam materia dicta est abyssus, quia confusa erat et commista specie carens. Haec ergo omnia coelum et terra; terra invisibilis et incomposita 258 et abyssus cum tenebris et aqua super quam ferebatur spiritus, illa informis materia vocata est, ut res ignota notis vocabulis infirmaretur imperitioribus et non uno. Nam si in uno, hoc esse putaretur
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ Consccut᷑ est dico. ło enã ꝑhiben¬
te testimoniũ mmunib eiꝰ. qi ea recepit .i. approba¬
uit. qd apparuit. cum ea cȩlest igne ꝯsũpsit ⁊ ꝑ
illam fidẽ: defunctꝰ loguitur ad huc .i. mat̾ia est
nob loquendi. ut de eiꝰ fide. exemplũ demꝰ. Non e¬
nĩ mors extiuxit famam fidei. tanta fuit fides
eꝰ. qd mors eam ñ extinxit. Ex fide & patientia
p̃cedentium patrum: ꝯsolatur istos. Iõo dicit.
qd̾ abel adhuc loquit᷑. qr alios suo exemploam¬
monet. ut iusti sint. int̾emit eum quidẽ mor ᷤ.
s ñ cum eo int̾emit eiꝰ głam & memoriam

Expanded text:
 Consecutus est, dico, Deo, etiam perhibente testimonium muneribus ejus, quia ea recepit, id uod apparuit, cum ea coelesti igne consumpsit. Et per illam, fidem defunctus loquitur adhuc, id est materia est nobis loquendi, ut de ejus fide exemplum demus. Non enim mors exstinxit famam fidei; tanta fuit fides quod eam mors non exstinxit. Ex fide et patientia praecedentium patrum consolatur istas. Ideo dicit quod Abel adhuc loquitur, quia alios suo exemplo admonet ut justi sint. Interemit eum quidem mors, sed non cum eo interemit gloriam ejus et memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
tata .i. sapient̃ drsposita:
q: ut ex inuisibilib. id
ex informib elementis:
uisibilia .i. formata fient.¬
formas. locis. & sedib suis: ordinata distincti¬
one dispon̾et: tenebre erant.⁊ erant inuisibi¬
lia elementa. s in coꝵ seꝑatione: nata ẽ lux. pͥ¬
ma gͦ mat̾i̾a: facta ẽ ꝯfusa. & informis. unde om¬
nia fierent: quȩ distincta. & formata sunt. ꝗͣ
credo agrecis chaos appellari. & id̾o. recte ds̃ cre¬
ditur omĩa de nchilo fecisse. quia etiam si omĩa
formata de ista mat̾ia facta sunt: hec ip̃a tam̃
mat̾ia. de nichilo facta est. qͣm moyses sig̾eauit
dicens. in pͥncipio creauit us cȩlũ. & t̾ram. Infor¬
mem mat̾iam enĩ ⁊ ꝯfusam: quȩ cahos dicta ẽ.
unde omĩa facta sunt: nominib cęli &e t̾rȩ: q̃
in de futura erant. sigẽauit .i. nominib uisibi¬

Expanded text:
enter disposita que ut ex invisibilibus, id ex informibus elementis, visibilia formata fieformas locis, et sedibus suis ordinata distinctione disponeret, tenebrae erant, et erant invisibilia elementa, sed in eorum separatione nata est lux. Prima ergo materia facta est confusa et informis, unde omnia fierent quae distincta et formata sunt quam credo a Graecis chaos appellari. Et ideo recte Deus creditur omnia de nihilo fecisse, quia etiam si omnia formata de ista materia facta sunt, haec ipsa tamen materia de nihilo facta est quam Moyses significavit dicens: In principio fecit Deus coelum et terram, m materiam et confusam quae chaos dicta est, unde omnia facta sunt, nominibus coeli et terrae, qui inde futura erant significavit, id est nominib
Abbreviated transcription (Latin):
utiꝙ uerum ẽ. n de carnal ut illi intelligebant.
sd̃o: contͣ cos loquitur hic apłc. iubens: seruos:
seruos dñis suis cẽ subditos. Non gͦ exigant
serui xp̃iani: qd̾ de hebreis dr. ut sex annis ser¬
uiant. & gratis dimittant᷑ lib̾. qd mysticũ est.
&e qͣre hoc p̃cipiat apłe. supponit. ne blaspheme¬
tur nom̃ dñi. quasi aliena inuadentis.⁊ doctna
xp̃iana. qͣsi iniusta. & contͣ leges p̃dicet. s poti.
ꝑ obseqͥa seruoꝵ fidelium. dñ infideles ꝯucant̃

Expanded text:
ligebant: ideo contra eos loquitur hic Apostolus jubens servos dominis esse subditos. Non ergo exigant servi Christiani quod de Hebraeis dicitur: Sex annis serviant, et gratis dimittantur liberi , quod mysticum est. Et quare hoc praecipiat Apostolus, subdit: Ne blasphemetur nomen Domini, quasi aliena invadentis, et doctrina Christiana, quasi injusta, et contra leges praedicet, sed potius per obsequia servorum fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
dñ nr̃i iħu xͥ ꝓ quo nob bene facit. qui b̃ndix̃
Post actionẽ gr̃arum: enumerat beneficia. qͣ
stinguit duas dĩ pͥordinationes.⁊ earũ effectꝰ.
quarũ altera. est de p̾senti ad iusticiam alta¬
est in xp̃o iħu. Recte il¬
la duo posuit. T unc enĩ
uita. si fide̾s est in xp̃o
iħ̾u. T unc u̾e scĩ sunt.
si fideles sint in xp̃o.
Ut distingue int̾ scõs
& fideles. ut scõs in¬
telligas maiores de ꝑ¬
fectiores. fideles: minuᷤ

Expanded text:
risti, pro quo nobis benefacit. Qui benedixit nos. Post actionem gratiarum enumerat beneficia quaestinguit duas Dei praeordinationes, et earum effectus, quarum altera est de praesenti ad justitiam, altest in Christo Jesu. Recte illa duo posuit: tunc enim vita, si fides est in Christo Jesu; tunc vere sancti sunt, si fideles sunt in Christo. Vel distingue inter sanctos et fideles, ut sanctos intelligas majores et perfectiores, fideles minus
Abbreviated transcription (Latin):
u xp̃o. sine quo: nulla
bona dantur uobis.
sa salutatione. incipit
a gr̃arum actione. innu¬
qͥa alit̃ bndicit᷑ ds ab ho¬
mine: alit̾ homo ad̾o.
Unũ quidẽ benedictio¬
entia ꝑsone:. uarie de¬
bet intelligi. sicut &
fac̃e dicitur ds & hõ.
s d̾s nutu solo impassi¬
homo uͦ conatu & la¬
bore. ita d̾s bñdicitur
mortuis: neut̃ neutrũ uidet. Quiagͦ nec pau¬
lus mundi głam q̃rebat: nec a mundi gła
ip̃e querebatur. & id̾o. & se mundo. &e mundu¬
sibi crucifixũ esse głatur. In xp̃o eñ.e. id̃o solũ¬

Expanded text:
o, sine quo nulla bona dantur vobis. sa salutatione incipit a gratiarum actione innuicitur Deus ab homine, aliter homo a Deo: unum quidem benedictioentia personae varie debet intelligi, sicut et facere dicitur Deus et homo, sed Deus nutu solo impossihomo vero conatu et labore; ita Deus benedicitur mortuis neuter neutrum videt. Quia ergo nec Paulus mundi gloriam quaerebat, nec a mundi gloria ipse quaerebatur, ideo et se mundo et sibi mundum crucifixum esse gloriabatur. In Christo enim.
Abbreviated transcription (Latin):
si ad huc fluant illi
solita mulierum.
ore parere ñ potest. de iuuene potest.
Semor u̾o: gigne̾ pot̾. s de adolescentula. sicut
abraham. post mortẽ sare. de cethura. quȩ iu¬
uenis erat. potuit gen̾are. quia uiuidã inue¬
nit eiꝰ etatẽ. Ad hoc gͦ dicit abrahȩ fuisse iam
corpꝰ emortuum. qm̃ ñ ex om̃i femina. etiam¬
cui adhuc eẽt pariendi tẽpꝰ. gen̾are ip̃e in illa eta¬
te adhuc posset. Ad aliquid gͦ. erat emortuum
corpꝰ eius. & ñ ad om̃ia. Ib uno in quã: tot orti
sunt. qui sunt. tanꝗͣ syda celi in multitudine.
hoc dicit. quantum ad illos bonos. qui luce uir¬
tutum & multitudine. cõꝑantur syderib. ⁊ sic̃
harena mnumabił. quȩ est ad oram.i. litus:¬
litate & numero.comꝑantur harene.Mare
ẽ: gentilitas. ora maris: ritus gentilitatis.
cui ppinqui facti sunt: aliqui uidei. ñ tam̃:
in gentilitate omĩno¬

Expanded text:
si adhuc fluant illi solita mulierum, de seniore parere non potest, de juvene potest. Senior vero gignere potest, sed de adolescentula, sicut Abraham post mortem Sarae de Cethura quae juvenis erat potuit generare, quia vividam invenit ejus aetatem. Ad hoc ergo dicit Abrahae fuisse jam corpus emortuum, quia non ex omni femina cui adhuc esset tempus pariendi generare ipsum in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid ergo erat emortuum corpus ejus, et non ad omnia. Ab uno, inquam, tot orti sunt, qui sunt tanquam sidera coeli in multitudine. Hoc dicit quantum ad bonos qui luce virtutum et multitudine comparantur sideribus, et sicut arena innumerabilis quae est ad oram, ilitate et numero comparantur arenae. Mare est gentilitas; ora maris, ritus gentilitatis. Tibi propinqui facti sunt aliqui Judaei, non tamen in gentilitate omn
Abbreviated transcription (Latin):
mote. Utitur u̾bo. translato a naingantib qͥ¬
longe ꝓspiciunt desid̾atas ciuitates. qͣs ãn q̃
ingrediantur: salutatione p̾ueniunt. Ex me¬
taphora gͦ nauigantium: dicit: &. salut̃ eas.
.i. gaudentes. ⁊ de sid̾antes eas. ut faciunt nay¬
tę. longe uisis ciuitatib ⁊ ido. erant confiten¬
tes .i. confitebant᷑. quia ꝑ egͥni & hosꝑites sunt¬
licet morantes. suꝑ t̾ram. ꝑegͥm sunt. qui in ali¬
ena patͥa nicħ habent. hospites. qui de patria
ñ sunt ⁊ isti ꝯfitebantur: se ñ eẽ de hoc mun¬
do. neq aliquid se habere in mundo. Iõo hoc¬
confitebant᷑. Quiem̃

Expanded text:
motae. Utitur verbo translato a navigantibprospiciunt desideratas civitates, quas antequam ingrediantur salutatione praeveniunt, ex metaphora namque navigantium dicit: Et salutantes eas, id est gaudentes et desiderantes eas, ut faciunt nautae longe visis civitatibus, et ideo erant confitentes, id est confitebantur, quia peregrini et hospites sunt, morantes super terram peregrini sunt qui in aliena patria nihil habent; hospites, qui de patria non sunt. Et isti confitebantur se non esse de hoc mundo, neque aliquid se habere in mundo: iconfitebantur. Qui enim