comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub mersionis: Nempe mens ur̃a est: qđ
homo ex semet ipso facit usticiam Hoc ẽ.
altum elationis urẽ. Sed ueritas contra¬
dicit. & dicit. Palmes non potest ferte
fructum a semet ipso: nisi manserit in ui¬
te: lte nunc ꝑ arrupta: & non haben¬
tes ubi figamini: uentosa loquacitate
iactam ini: Hȩc sunt in ania presumpti¬
onis uĩȩ Sed quid uos sequatur uide¬
te: ce si est in uobis ullus sensus. horre¬
te Qui enim a semet ipso se fructum
existimat ferre : in uite non est: Qui in
uite non est: in xp̃o non ẽ: Qui in xpo
non est. xp̃ianus non est Hȩc sunt ꝓ¬
funda sub mersionis ur̃e Etiam atq
etiam considerate. quid adhuc ueritas
ad iungit cedicit Ego sum inquit uitis.
uos palmites Qui manet in me &e ego
in eo: hic fere frurtum multum : quia
sine me nichil potestis facere Ne quis:¬
quam putaret saltem paruũ aliquẽ¬
posse fructum a semet ipso palmitẽ

Expanded text:
submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hisine me nihil potestis facere . » Ne quisquam putaret, saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmite
Abbreviated transcription (Latin):
non maneat Dixit quodam loco
discipłis suis Uos estis lux mundi
montem constituta: neq accendunt
lucernam ce ponunt eam sub modi¬
o. sed suꝑ candelabrum ut luceat
om̃ib qui in domo sunt Sic luce
at lumen ur̃m coram hominib : ut
uideant oꝑa ur̃a bona & glorificent
patrem urm̃ qui in cȩlis est: Non
tamen eis dixit. uos lux uenistis in
mundum: ut om̃is qui credit in uos
in tenebris non maneat: Nusquam
hoc legi posse confirmo Lumina
ergo sunt om̃s scĩ sed credendo ab eo
illuminantur: a quo si quis recesserit
tenebrabitur Lumen autem illud
quo illuminantur a se recedere non
potest: quia in commutabile om̃ino
ẽ: Credimus ergo lumini illuminato
credimus ut non ipsum credamus
qđ illuminatur: sed cum illo creda¬
mus in illud lumen a quo illumina¬
tur ut &e nos illuminamur. non ab
illo sed cum illo aquo ille Cum aut̃
dicit ut om̃is qui credit in me in
tenebris non maneat: satis mani¬
festat om̃s se in tenebris inuenisse:

Expanded text:
non maneat. Dixit quodam loco discipulis suis: Vos estis lumen mundi. montem constituta; neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus quat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est : non tamen eis dixit, Vos lux venistis in mundum, ut omnis qui credit in vos, in tenebris non maneat. Nusquam hoc legi posse confirmo. Lumina ergo sunt omnes sancti; sed credendo ab eo illuminantur, a quo si quis recesserit tenebrabitur. Lumen autem illud quo illuminantur, a se recedere non potest; quia incommutabile omnino est. Credimus ergo lumini illuminato, ideo illi credimus, ut non in ipsum credamus quod illuminatur, sed cum illo credamus in illud lumen a quo illuminatur; ut et nos illuminemur, non ab illo, sed cum illo a quo ille. Cum autem dicit, Ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat; satis manifestat omnes se in tenebris invenisse:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit : & hoc ad intelligentiã conscri¬
bendũ Qđ autẽ apatre sibi dicit da¬
tum calicem passionis. ꝓfecto illud
rũ auctor calicis huiꝰ est etiã ipse qui
bibit: unde idem apłs itẽ dicit: Ap̃s
dilexit nos. & tradidit semet ipsum
ꝓ nobis oblationem & hostiam dõ in
odorem suauitatis: Cohors ergo &e tri-¬
bunꝰ &e ministri uidȩoꝵs conp̾rehen-¬
derunt iħm : &e ligauerunt eum: Cõ¬
p̾hender̾ ad quem non accesser̃ : qm̃
dies ille. illi uero tenebrȩ ꝑmanser̃:
nec audier̃. accedite ad eũ & illumi-¬
namini: Si enim sic accederent: non
eum manib occidendũ sed recipien-¬
dũ corde conprehenderent: Nunc au-¬
tem quando eũ illo modo conprehen-¬
derunt : tunc ab eo longius recesser:
Et ligauer eum: a quo solui pocius de
buer uelle Et erant fortassis in eis
qui tunc inposuer̃ xp̃o uincula sua:
atq ab eo postea liberati dixer unt
Pisrupisti uincula mea Hȩc hodie sa¬

Expanded text:
fuit, et hoc ad intelligentiam conscrifuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud didit eum . Verum auctor calicis hujus est etiam ipse qui bibit. Unde idem Apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit seipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Cohors ergo et tribunus et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt ad quem non accesserunt, quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt: Accedite ad eum, et illuminamini . Si enim sic accenderent, non eum manibus occidendum, sed recipiendum corde comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tunc ab eo longius recesserunt, et ligaverunt eum a quo solvi potius velle debuerunt. Et erant fortassis in eis qui tunc imposuerunt Christo vincula sua, atque ab eo postea liberati dixerunt: Dirupisti vincula mea. Haec hodie sa
Abbreviated transcription (Latin):
queritis: sinite hos abire Inimicos uidet
&e hoc facuint qđ uibet Sinunt eos abi¬
re: quos non uult ꝑire: Nũquid autẽ
non erant postea morituri: Cur ergo
si tunc morerentur ꝑderet eos: nisi
quia nondũ in eũ sic credebant. quo¬
modo credunt quicũq non pereunt:
Simon ergo petrus habens gladiũ edux̃
cidit eius auriculã dextram Erat
autem nomen seruo malcus Solus
hic euangelista etiam nomen serui
huiꝰ expressit: sicut lucas solus qđ eiꝰ
bitet regnaturũ esse cũ xp̃o. Quod
autem seruus inuentus est: & hoc ad
illam ꝑtinet uetustatẽ. quȩ in serui¬
tutẽ generat quȩ est agar: Sed cum
accessit sanitas: figurata est & libertas:
Factũ tamen petri dñs imꝓbauit: & ꝓ¬
gredi ultra ꝓhibuit dicens Mit tegla
diũ in uaginã: Calicẽ quẽ dedit michi
pat̾ non bĩbum illũ: in suo qruppe facto
ille discipłs magistrũ defendere uoluit:
non qđ significatum est cogitauit:
Et ille igitur ad patientiã cõmonendꝰ

Expanded text:
quaeritis, sinite hos abire. Inimicos videt, et hoc faciunt quod jubet. Sinunt eos abire, quos non vult perire. Nunquid autem non erant postea morituri? Cur ergo si tunc morerentur, perderet eos, nisi quia nondum in eum sic credebant, quomodo credunt quicunque non pereunt? Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit cidit auriculam ejus dextram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen servi hujus expressit, sicut Lucas solus quod ejbitet regnaturum esse cum Christo? Quod autem servus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem, quae in servitutem generat, quod est Agar . Sed cum accessit sanitas, figurata est libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit, dicens: Mitte gladium tuum in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod significatum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus
Abbreviated transcription (Latin):
cecider: nͥsi quia hoc uoluit qui po¬
tuit quicquid uoluit : Uerũ si nũꝗ
se ab eis ꝑmitteret apprehendi: non
quidẽ illi facerent ꝓpt̾ qđ uenerant:
sed nec ipsẽ faceret ꝓpter qđ uenerat:
Eũ quippe illi occidend ũ querebant
seuiendo: sed quęrebat nos & ipse mo-¬
riendo: Minde quia tenere uolenti¬
b neo ualentib ostendit potestatẽ¬

Expanded text:
ceciderunt, nisi quia hoc voluit, qui poceciderunt, nisi quia hoc voluit, qui potuit quidquid voluit? Verum si nunquam se ab eis permitteret apprehendi, non quidem illi facerent propter quod venerant, sed nec ipse faceret propter quod venerat. Eum quippe illi occidendum quaerebant saeviendo; sed quaerebat nos et ipse moriendo. Proinde quia tenere volentibus, nec valentibus, ostendit potestate
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sũ Stabat autẽ & uidas qui tra¬
debat eũ cum ipsis Ut ergo dixit ego
sum abierunt retrorsũ &e ceciderun
mn terrã: Ubi nunc militũ cohors. &
ministri principũ ac phariseoꝵ. ubi
terror & munimen armorũ: Nempe
una uox dicentis ego sum tantã t᷑ bã
odi is ferocẽ armisq terribilem sine
ullo telo ꝑcussit: repulit: strauit
Os̃ enim latebat in carne: & sempiter¬
nꝰ dies ita menbris occultabatur hu¬
manis : ut laternis &e facib quȩreret᷑.
occidendus a tenebris : Ego sũ dicit:
& impios deicit Quid uidicaturꝰ
faciet : qui uidicandꝰ hoc fecit: Qd
regnaturus poterit : qui moriturus
hoc potuit: Et nunc ubiq ꝑ euange¬
lium egosũ dicit xp̃s: & a uidȩis ex¬
pectatur antixp̃s: ut retro redeant
& in terram cadant : qm̃ deserentes
celestia. terrena desiderant: Certe ad
conprehendendũ ibm ꝑsequutores cũ
traditore uenerunt: quẽ quęrebant
inuener̃ Audierunt ego sũ Quare
non conp̾hender̃. sed abier̃ retro &

Expanded text:
udas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dixit eis, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. » Ubi nunc militum cohors, et ministri principum ac Pharisaeorum? ubi terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis, Ego sum, tantam turbam odiis ferocem armisque terribilem, sine telo ullo percussit, repulit, stravit. Deus enim latebat in carne; et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit; et impios dejicit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potuit? Et nunc ubique per Evangelium, Ego sum, dicit Christus; et a Judaeis exspectatur Antichristus, ut retro redeant, et in terram cadant, quoniam deserentes coelestia, terrena desiderant. Certe ad comprehendendum Jesum persecutores cum traditore venerunt, quem quaerebant invenerunt, audierunt Ego sum: quare non comprehenderunt, sed abierunt retro, et
Abbreviated transcription (Latin):
Cohors non iuideoꝵs sed militũ fuit:
A preside ergo intelligat᷑ accepta.
tamquã ad tenendũ reũ. seruato
ordine legitimȩ potestatis: ut
nullꝰ tenentib auderet obsistere :
quã quã & manus tanta fuerat cõ¬
gregata. & sic armata ueniebat:
ut uel terreret uel etiã repugna¬
ret si quisquã xp̃m defendereꝰ au¬
deret: Ita quippe eius abscondeba¬
tur potestas. & obtendebat᷑ infir¬
mitas: ut bec inimicis necessaria
uiderentur aduersus eũ in quem
nichil ualuissẽt nisi qđ ille uoluis¬
set: bene utensbonꝰ malis. & faci¬
ens bona de malis: ad faciendos
bonos ex malis. & discernendos a
uentura erant suꝑ eũ: ꝓcessit. &e
dicit eis. Qus̃ quęritis: Respon¬
derunt ei: Iħm natarenũ: Dic̃ eis ibs:

Expanded text:
rs non Judaeorum, sed militum fuit. A praeside itaque intelligatur accepta, tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae potestatis, ut nullus tenentibus auderet obsistere: quanquam et manus tanta fuerat congregata, et sic armata veniebat, ut vel terreret vel etiam repugnaret, si quisquam Christum defendere auderet. Ita quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum, in quem nihil valuisset nisi quod ipse voluisset; bene utens bonus malis, et faciens bona de malis, ad faciendos bonos ex malis et discernendos boventura erant super eum, processit, et dicit eis: Quem quaeritis? Responderunt ei: Jesum Naza
Abbreviated transcription (Latin):
quos in auctoritatẽ canonicã re¬
cepit ęccła: qđ uel ipsiꝰ uel alteriꝰ
non minus uerati narrationi possit
esse contrariũ: Nunc itaq beati
tractandã sine alioꝵ comparatione
uideamꝰ : in eis quȩ manifesta sunt
non umorantes: ut hoc ubi opꝰ
est causa poscente faciamus Non
ergo sic accipiamꝰ qđ ait. hec cũ
dixisset iħc egressus est cum disci¬
płis suis transꝰ torrentem cedron
ubi erat ortus. in quẽ introiuit
ipse ce discipłi eius: tãquã continu¬
o post illa uerba in illũ ortũ fue¬
rit ingressus: sed ad hoc ualeat qđ
dictum est. hec cum dixisset iħs
ut non eũ ante opinem ingressũ
quã illa uerba finiret Sciebat in qͥt
uerborũ est Sciebat locũ . qui trade¬
bat eum: Quia frequent̃ iħs con
ergo lupꝰ ouina pelle contectus. &
int̾ oues alto patris familias consi¬
lio toleratus. didicit ubi ad tempꝰ
exiguum disꝑger et gregẽ: insidi is
appetendo pastorem: Iudas ergo

Expanded text:
quos in auctoritatem canonicam requos in auctoritatem canonicam recepit Ecclesia, quod vel ipsius vel alterius non minus veraci narrationi possit esse contrarium. Nunc itaque hujustractandam, sine aliorum comparatione videamus, in eis quae manifesta sunt non immorantes; ut hoc ubi opus est, causa poscente faciamus. Non ergo sic accipiamus quod ait, Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi eripse, et discipuli ejus, tanquam continuo post illa verba in illum hortum fuerit ingressus, sed ad hoc valeat quod dictum est: Haec cum dixisset Jesus, ut non eum ante opinemur ingressum quam illa verba finiret. Sciebat autem, um. Ordo verborum est: Sciebat locum, qui tradebat eum, quia frequenter, inquitergo lupus ovina pelle contectus, et inter oves alto patrisfamilias consilio toleratus, didicit ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo pastorem . Judas ergo
Abbreviated transcription (Latin):
płi eius Sciebat autem & uidas qui
tradebat euĩ locũ: quia frequenter
iħs conuenerat illuc cum discipłis
suis Hoc qđ narrat ingressum dñm
cum discipłis suis in ortum: non con¬
tinuo factum est cũ eius illa finita
esset oratio. de cuiꝰ uerbis ait. hȩc cũ
dixisset iħs: sed alia quȩdam sunt
inter posita: quȩ ab isto p̃termissa.
apud alios euangelistas leguntur. sic̃
apud hunc inueniuntur multa quȩ
illi similit̃ in sua narratione tacue¬
runt: Quomodo autem inter se
om̃s conueniant: nec ueritati quȩ
ꝑalium ꝓmitur ab alio repugnet᷑
quisquis nosse desiderat: non in
his sermonibus sed in aliis labori¬
osis litteris quęrat: nec stando &
audiendo sed pocius sedendo & le-¬
gendo uel legenti aurẽ m̃tẽq in¬
tentissimã prebendo. illa condiscat:
Credat tam̃ antequã sciat. siue id
etiam scire in hac uita possit siue
ꝑ aliqua inpedim̃ta non possit : ni¬
chil ab aliquo euangelista esse con¬
scriptũ. quantũ ad hos attinet

Expanded text:
us. Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait, Haec cum dixisset Jesus: sed alia quaedam sunt interposita quae ab isto praetermissa apud alios evangelistas leguntur; sicut apud hunc inveniuntur multa quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Quomodo autem inter se omnes conveniant, nec veritati quae per alium promitur, ab alio repugnetur, quisquis nosse desiderat, non in his sermonibus, sed in aliis laboriosis litteris quaerat; nec stando et audiendo, sed potius sedendo et legendo, vel legenti aurem mentemque intentissimam praebendo, illa condiscat. Credat tamen antequam sciat, sive id etiam scire in hac vita possit, sive per aliqua impedimenta non possit, nihil ab aliquo evangelista esse conscriptum, quantum ad hos attinet
Abbreviated transcription (Latin):
ad disci¬
pulos habuit. qui cũ
illo tunco
erant: adiincta orati-¬
one quã
direxit ad patrẽ: dein-
ta sic or¬

Expanded text:
ad discipulos habuit, qui cum illo tunc erant, adjuncta oratione, quam direxit ad Patrem pro suita sic or
Abbreviated transcription (Latin):
Non dixit anteꝗ abraham esset egosũ:
sed antequam abraham fieret. qui
nisi ꝑ me non fieret. ego sũ Neq
nisi ꝑme non fieret. ego factus sum:
In principio enim fec̾it ds̃ cęlũ et
noscite creatorem. discernite creato¬
rem. discernite creaturam: Qui lo-¬
quebatur semen abrahȩ factus erat:

Expanded text:
Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; sed, Antequam Abraham fieret, qui nisi per me non fieret, ego sum. Neque aham fieret, ego factus sum, In principio enim fecit Deus coelum et noscite Creatorem, discernite creaturam. Qui loquebatur, semen Abrahae factus erat
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentum. ꝑ femur genus : Ergo
quȩ fuit illa uiratio. nisi quia signifi¬
cabatur de genere abrahȩ uenturum
in carne dm̃ cęli: Stulti reprehen¬
dunt abraham quia dixit. mitte
manum tuam sub semore meo:
Qui reprehendunt carnem xp̃i : re¬
p̃hendunt factum abrahȩ: Nos
autem fr̃s si agnoscimus carnem
xp̃i uenerandam. illud femur non
contempnamus. sed in ꝓpħia dic-¬
tum accipiamus Etenim ꝓpħa
erat abraham: Cuiꝰ ꝓpħa : semi¬
nis sui. ce dñi sui Semen suũ sig.¬
nificauit dicendo. mitte manum¬
tuam sub femore meo: dnm suum
significauit addendo. & uira ꝑ¬
dm̃ cęli: Irati uidei. responderunt:
Quinquaginta annos nondũ habes
& abraham uidisti: & dñs. am̃ am̃
dico uobis. anteꝗ abraham fieret
ego sum: Appende uerba: &e cognos¬
oe mis terium: Antequam abrahã
fieret ego sum Intellige fieret ad
humanam faturam: sum uero ad
diuinam ꝑtinere substantiam:
Fieret. quia creatura est abraham:

Expanded text:
sacramentum: per femur, genus. Ergo sacramentum: per femur, genus. Ergo quae fuit illa juratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? Stulti reprehendunt Abraham, quia dixit, Mitte manum sub femore meo. Qui reprehendunt carnem Christi, reprehendunt factum Abrahae. Nos autem, fratres, si agnoscimus carnem Christi venerandam, illud femur non contemnamus, sed in prophetia dictum accipiamus. Etenim propheta erat Abraham. Cujus propheta? Seminis sui et Domini sui. Semen suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore meo: Dominum suum significavit addendo, et jura t: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti! Et Dominus: Amen, amen dico vobis; antequam Abraham fieret, ego sum. Appende verba, et cognosce mysterium. Antequam Abraham fieret. Intellige, fieret ad humanam facturam, sum vero ad divinam pertinere substantiam. Fieret, quia creatura est Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
nescit occasum: Sed ego non dubito
abraham totum scisse:. Et ubi inue-¬
nam: an sufficere nobis debet testi
mus nos inuenire non posse quia.
forte difficile est quomodo mani¬
festum sit. qđ abraham exultauit
ut uideret diem xp̃i. & uidit & ga¬
uisus est Et si nos non inuenimus
Credamus ueritati. ce de abrahȩ me-¬
ritis minime dubitemus Iamen
audite unum locum qri michigeri
currit: Pater abraham quando mi-¬
sit seruum suum ut peteret uxo¬
rem filio suo isaac: hoc eum sacra¬
mento obstrinxit. ut fidelit̃ qđ iu¬
bebatur impleret. & sciret etiam
ipse quid faceret: Magna enim res
agebatur: quando abrahȩ semini con-¬
iugium quȩrebatur: Sed ut hoc
cognosceret seruus qđ nouerat abra-¬
ham. quia nepotes non carnalit̾ deside-¬
rabat. nec de genere suo aliquid carna-¬
le sapiebat: ait seruo suo quẽ mittebat:
Pone manum tuam sub femore meo:
ce iuira ꝑ dm̃ cęli: Quid uult deus
cȩli ad femur abrahȩ: iam intelligim᷑

Expanded text:
nescit occasum. Sed ego non dubito patrem nescit occasum. Sed ego non dubito patrem Abraham totum scisse. Et ubi inveniam? An sufficere nobis debet testimmus nos invenire non posse, quia forte difficile est, quomodo manifestum sit quod Abraham exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est. Et si nos non invenimus, Credamus veritati, et de Abrahae meritis minime dubitemus. Tamen audite unum locum, qui mihi interim occurrit. Pater Abraham quando misit servum suum, ut peteret uxorem filio suo Isaac, hoc eum sacramento obstrinxit, ut fideliter quod jubebatur impleret, et sciret etiam ipse quid faceret. Magna enim res agebatur, quando Abrahae semini conjugium quaerebatur. Sed ut hoc cognosceret servus quod noverat Abraham, quia nepotes non carnaliter desiderabat, nec de genere suo aliquid carnale sapiebat; ait servo suo quem mittebat: Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeli . Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae? Jam intelligitis
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ exultauit ut uideret diem meum: ui
dit &egauisus ẽ. Magnũ testimoniũ
ꝑhibet abrahȩ semini. abrahȩ crea
muit sed exultauit ut uideret:
rat enim in illo caritas: quȩ foras
mittit timorem: Non ait exulta.¬
uit quia uidit: sed exultauit ut
uideret: Credens utiq exultauit
sꝑando: ut uideret intelligendo.
& uidit: Et quid potuit plus di¬
cere uel quid debuit plus dicere
uisus est: Quis explicat hoc gau¬
dium fr̃s mei: si gauisi suntꝰ illi
quib dñs oculos carnis aꝑuit.
quale gaudiũ fuit uidentibus
oculis cordis. lucem ineffabilem.
uerbum manens. splendorem pi is
mentib refulgentẽ. sapientiã indefi.¬
cientem. apud patrem manentẽ dm̃.
& aliquando in carne uenturum nec
de patris gremio recessurum: totum
hoc uidit abraham: Tam qđ ait
diem meum incertum potes t esse
unde dixerit. utrum diem dñi tẽ¬
poralem qui erat uenturus in car-¬
ne: an diem dñi qui nescit ortum.

Expanded text:
vester exsultavit ut videret diem meum; et vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est. Magnum testimonium perhibet Abrahae, semen Abrahae, creatmuit, sed exsultavit ut videret. Erat enim in illo charitas quae foras mittit timorem . Non ait, Exsultavit, quia vidit; sed, exsultavit ut videret. Credens utique exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Et vidit, Et quid potuit plus dicere, vel quid debuit plus dicere nquit, et gavisus est. Quis explicat hoc gaudium, fratres mei? Si gavisi sunt illi quibus Dominus oculos carnis aperuit, quale gaudium fuit videntis cordis oculis lucem ineffabilem, Verbum manens, splendorem piis mentibus refulgentem, sapientiam indeficientem, apud Patrem manentem Deum, et aliquando in carne venturum, nec de Patris gremio recessurum? Totum hoc vidit Abraham. Nam quod ait, diem meum, incertum potest esse unde dixerit; utrum diem Domini temporalem quo erat venturus in carne, an diem Domini qui nescit ortum,
Abbreviated transcription (Latin):
ea dico quia rursus quidam heretici diciñ.
dm̃ adnunciatũ in ueteri testamento non
esse patrem xp̃i. sed nescio quem principem
maloꝵ angłoꝵ: Mlanichei sunt qui is ta
dicunt. marchioniste sunt qui ista dicunt:
Sunt ce alii fortasse heretici quos commemo¬
rare non opus ẽ. uł a me om̃s recoli in pre¬
sentia non possunt non defuerunt tamen
qui hoc dicerent: Itaq attendite ut habea
tis. & contra ipsos:. eum dicit patrem suum
cognouerunt: Sienim eum cognouissent:
eius filium recepissent: Ego autem inquit
noui eum: Secđm carnem inquit uidicantib
potuit &e hic arrogans iuderi quia dixit.
ego noui eum Sed uidete quid sequatur:
Si dixero quia non noui eum: ero similis uob
mendax: Ergo arrogantia non ita caueat᷑:
ut ueritas relinquatur: Sed scio eum & ser¬
monem eius seruo: Sermonem patris tamꝗ
filius loquebatur: ce ipse erat uerbũ patris
qđ hominib loquebatur: Abraham pater

Expanded text:
terea dico, quia rursus quidam haeretici dicunt terea dico, quia rursus quidam haeretici dicunt Deum annuntiatum in Veteri Testamento, non esse Patrem Christi; sed nescio quem principem malorum angelorum. Manichaei sunt qui ista dicunt, Marcionitae sunt qui ista dicunt. Sunt et alii fortasse haeretici, quos commemorare vel non opus est, vel a me omnes recoli in praesentia non possunt: non defuerunt tamen qui hoc dicerent. Itaque attendite, ut habeatis quid dicatis et contra ipsos. Eum dicit Patrem suum cognoverunt: si enim ipsum cognovissent, ejus Filium recepissent. Ego autem, inquit, novi eum. Secundum carnem judicantibus potuit et hinc arrogans videri, quia dixit, Ego novi eum. Sed videte quid sequatur: Si dixero quia non novi eum, ero similis vobis mendax. Ergo arrogantia non ita caveatur, ut veritas relinquatur. Sed scio eum, et sermonem ejus servo. Sermonem Patris tanquam Filius loquebatur; et ipse erat Verbum Patrisuebatur. 16. Abraham pater
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ sed uiuoꝵ: Si ergo illi uiuunt.
laboremus sic uiuere. &e cum illis uiuere cũ
inquiunt. ut dicas mortem non uidebit in
ȩternum qui seruauerit sermonẽ meum
cum scias abrabam mortuum &e ꝓphetas:¬
Respondit ibc. si ego glorifico me ipsum gła
mea nichil. ẽ. est pat̾ ms̃ qui glorificat me.
hoc ait ꝓpt̃ illud qđ dixerunt. quem te¬
ipsum facis. refert enim głam suam ad pa-¬
trem de quo ẽ. qđ ds̃ est: Aliquando arriani
& de isto uerbo calumpniantur fidei nr̃ȩ
&e dicunt: Ecce maior ẽ. pater. quia utiq
glorificat filium. Heretice non legisti &
ipsum filium dicentem. qđ glorificet pa-¬
trem suum: Si ce ille filium glorificat.
&e filius patrem glorificat. pone ꝑniciem
agnosce ȩqualitatem. corrige ꝑuersitatẽ :
st ergo inquit pat̾ m̃s qui glorificat me
quem uos dicitis quia ds̃ nr̃ est &e non cog¬
noustis eum Uidete fr̃s mei quemad¬

Expanded text:
mortuorum, sed vivorum . Si ergo illi vivunt, mortuorum, sed vivorum . Si ergo illi vivunt, laboremus sic vivere, ut cum illis vivere possinquiunt: ut dicas, mortem non videbit in aeternum, qui servaverit sermonem meum, cum scias et Abraham mortuum, et prophetas14. Respondit Jesus: Si ego glorifico meipsum, gloria mea nihil est: est Pater meus qui glorificat me. Hoc ait propter illud quod dixerunt, Quem teipsum facis? Refert enim gloriam suam ad Patrem, de quo est quod Deus est. Aliquando Ariani et de isto verbo calumniantur fidei nostrae, et dicunt: Ecce major est Pater, quia utique glorificat Filium. Haeretice, non legisti et ipsum Filium dicentem quod glorificet Patrem suum ? Si et ille Filium glorificat, et Filius Patrem glorificat: pone pervicaciam, agnosce aequalitatem, corrige perversitatem. 15. Est ergo, inquit, Pater meus qui glorificat me, quem vos dicitis, Quia Deus noster est, et non cognovistis eum. Videte, fratres mei, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
tator abscessit Ergo postea quid faciant
non habent : non sencienti enm nichil
faciunt: Sed eum timete qui habet
re in gehennam ignis: Ecce de qua mor¬
te loquebatur cum diceret: qui sermo¬
nem meum seruauerit. mortem non
uidebit in ȩternum Seruemus ergo
fr̃s sermonem ipsuis in fide: ꝑuenturi
ad sp̃eciem cum acceꝑimꝰ plenissimam
libertatem: Isti autem indignantes.
mortui. & morti sempiternȩ p̃destinas¬
ti : respondebant conuiciose &e dicebant:
M odo cognouimꝰ : quia dęmoniũ habes
brahamꝰ mortuus. ẽ. ce ꝓpħȩ: Sed ista
morte quam dñs uult intelligi: nec abra¬
ham mortuus est nec ꝓpħȩ Illi enim
mortui sunt & uiunt: isti uiuebant &¬
mortui erant: Nam respondens qͦdã
loco saduceis morentib questionẽ de
resurrectione: hoc ait ipse dñs De
resurrectione autem mortuorum non legis¬
tis quomodo ait dñs de rubo ad moysen. ego sũ
ds̃ abraham. & ds̃ isa ac. ce ds̃ iacob. Non est ds̃

Expanded text:
tator abscessit. Ergo postea non habent tator abscessit. Ergo postea non habent quid faciant: non sentienti enim nihil faciunt. Sed eum timete qui habet re in gehenna ignis . Ecce de qua morte loquebatur, cum diceret, Qui sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Servemus ergo, fratres, sermonem ipsius in fide; perventuri ad speciem, cum acceperimus plenissimam libertatem. 13. Isti autem indignantes mortui, et morti sempiternae praedestinati, respondebant conviciose, et dicebant: Modo cognovimus quia daemonium habes. Abraham mortuus est et Prophetae. Sed ista morte quam Dominus vult intelligi, nec Abraham mortuus est, nec Prophetae. Illi enim mortui sunt, et vivunt: isti vivebant, et mortui erant. Nam respondens quodam loco Sadducaeis moventibus quaestionem de resurrectione, hoc ait ipse Dominus: De resurrectione autem mortuorum non legistis, quomodo ait Dominus de rubo ad Moysen, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Non est Deus
Abbreviated transcription (Latin):
est : debitum . ẽ. reddendũ. Quid gͦ
agit homo timens. fugiens. occultans
se ne inueniatur ab ini mico: Nũquid
agit ut non moriatur: sed ut paulo seri¬
us moriatur. Non accepit debiti secu¬
ritatem: sed postulat dilationem: Quan-¬
tum libet du differatur: ueniet qđ dif¬
fertur. Illam mortem timeamꝰ: quam
timuerunt tres uiri quando dixer̃ regi
Potest ds̃ etiam de ista flãma libare nos:
Sed ce si non ibi fuit timor illiꝰ mortis quã
modo dñs comminatur quando dixerunt.
sed ce si non &e si noluerit aꝑte liberare:
potest in occulto coronare Onde ce ipse
dñs facturus martires &e caput martirũ
futurus: ait Polite timere eos qui oc¬
cidunt corpꝰ: ce postea non habent qđ
faciant: Quomͦ non habent qđ faciant:
qui si cum occiderint corpus. besti is lace¬
randum ce diripiendũ altilib ꝓiciant.
uidetur adhuc seuicia habere qđ faciat:
Sed cui facit: qui migrauit. in .ẽ. corpus.
sed nullus .ẽ. sensus Habitatio iacet: habi¬

Expanded text:
est, debitum est reddendum. Quid ergo agit homo timens, fugiens, occultans se ne inveniatur ab inimico? Numquid agit ut non moriatur? Sed ut paulo serius moriatur. Non accipit debiti securitatem, sed postulat dilationem. Quantumlibet diu differatur, veniet quod differtur. Illam mortem timeamus quam timuerunt tres viri, quando dixerunt regi, Potens est Deus etiam de ista flamma liberare nos; sed et si non . Ibi fuit timor illius mortis, quam modo Dominus comminatur, quando dixerunt, Sed et si noluerit aperte liberare, potest in occulto coronare. Unde et ipse Dominus facturus martyres, et caput martyrum futurus ait: Nolite timere eos qui occidant corpus, et postea non habent quid faciant. Quomodo non habent quid faciant? Quid si cum occiderint, corpus bestiis lacerandum et diripiendum alitibus projiciant? videtur adhuc saevitia habere quod faciat. Sed cui facit? Qui migravit. Inest corpus, sed nullus est sensus: habitatio jacet, habi
Abbreviated transcription (Latin):
tor quidem: Quid nam sit. quamius
non dixerit in ista lectione quȩ hodie
recitata est: tamen in ea quȩ sequitur
aꝑtissime dicitur: Ego sum pastor bo¬
nus Qđ & si non diceret. quem alium
preter ipsum intelligere deberemus.
in eis uerbis ubi ait. qui intrat posti¬
um. pastor est ouium: huic ostiarius
aꝑit. & oues uocem eius audiunt.

Expanded text:
tor quidem quisnam sit, quamvis tor quidem quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego sum pastor bonus. Quod etsi non diceret, quem alium praeter ipsum intelligere deberemus in eis verbis, ubi ait: « Qui intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit: et oves vocem ejus audiunt;
Abbreviated transcription (Latin):
uerabis. quousq finias uiam: Quam du
enim non audis xp̃m. aduersarius tuus
est in ista uia: hoc ẽ. in ista mortali
uiͬa: Sed quid dicit: concorda cũ ad¬
uersario tuo. cito dum es cum eo in uia:
Audisti credidisti. concordasti: Si ad¬
uersaris concorda. si tibi p̾stitum est
concordare: Si aduersabaris concorda.
finiatur uia nescis. sed tamen scit ille
si oiuis es: cesi ꝑseueraueris. usq in finẽ
saluus eris Ac ꝑ hoc. istam uocem non
Ut potui. ut ipse donauit. ꝓfundam
multum quȩstionem. aut exposui uo¬
bis. aut tractaui uobiscum: Si qui mi¬
nus intellexerunt. maneat pietas. &
reuelabitur ueritas Qui autem intel¬
lexerunt. non se extollant. quasi celerio¬
res. suꝑ tardiores: ne extollendo se exor¬
bitent. & facilius ꝑueniant tardiores:
Om̃s autem ꝑducat. cui dicimus Deduc
me dñe in uiatua. ce ambulabo in ue-¬
ritate tua: Per hoc ergo qđ exposuit
dñs. quia ipse ẽ. ostium: intremus ad
ea quȩ ꝓposuit. nec exposuit: Et pas-¬

Expanded text:
erabis? Quousque finias viam. Quandiu enim non audis Christum, adversarius tuus est in ista via, hoc est in ista mortali vita. Sed quid dicit? « Concorda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via . » Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris concorda. Si tibi praestitum est concordare, noli ufiniatur via nescis, sed tamen scit ille. Si ovis es, et si perseveraveris usque in finem, salvus eris: ac per hoc istam vocem non Ut potui, ut ipse donavit, profundam multum quaestionem aut exposui vobis, aut tractavi vobiscum. Si qui minus intellexerunt, maneat pietas, et revelabitur veritas: qui autem intellexerunt, non se extollant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se exorbitent, et facilius perveniant tardiores. Omnes autem perducat cui dicimus: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . 14. Per hoc ergo quod exposuit Dominus, quia ipse est ostium, intremus ad ea quae proposuit, nec exposuit. Et pas
Abbreviated transcription (Latin):
serit ante eas uadit & ories eum seqiim¬
tur. quia sciunt uocem eius: Quis enĩ
alius oues ꝓprias nominatim uocat.¬
& educit eas hinc ad uitam eternã.
nisi qui nouit nomina p̃destinatoꝵrs:
Unde ait discipłis suis. Gaudete. quia
nomina ur̃a scripta sunt in cęlis. hinc
enim uocat eas nominatim: Et quis
alius eas emittet nisi qui earum pec¬
cata dimittit: ut eum sequi duris
liberatȩ uinculis possint: & quiseas
prȩcessit. quo eum sequantur. nisi qͥ
surgens a mortuis iam non moritur.
& mors ei ultra non dominabitur:
ait. pater quos dedisti michi. uolo
ut ubi ego sum . & ipsi sint mecum:
Onde. illud qđ ait : Ego sum ostium:

Expanded text:
adit: et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus? » Quis enim alius oves proprias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo : hinc enim vocat eas nominatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint! Et quis eas praecessit quo eum sequantur, nisi qui surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur :ait, « Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum » ? Unde illud est quod ait: « Ego sum ostium:
Abbreviated transcription (Latin):
runt ad monumentũ: Currebant
autẽ duo simul: & ille alius discipłs
precucurrit citius petro: ceuenit
primus ad monumentũ Aduerten¬
da hic &e cõmendanda recapitulatio:
quomodo reditum est ad id qđ fuerat
p̃termissum : cetamen quasi hoc seque¬
retur ad uinctũ est: Cũ enĩ iam dixis¬
set uener̃ ad monumentũ: regressus
est ut narraret quomodo uenerint :
atq ait: Currebant autẽ duo simul:¬
& cet̾a Ubi ostendit qđ p̃currens ad
monumentũ uenerit prior aliꝰ ille
discipłs: quẽ se ipsũ significat: sed
tamquã de alio cuncta narrat: Et
cũ se inclinasset inquit: uidit po¬
sita linteamina: non tamen in¬
troiuit: Uerit ergo srmon
petrus sequens eũ: & introiuit in

Expanded text:
t autem duo simul, et il alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda est recapitulatio, quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum; et tamen quasi hoc sequeretur adjunctum est. Cum enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt; atque ait, currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. 8. « Et cum se inclinasset, inquit, vidit posita linteamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introi
Abbreviated transcription (Latin):
monumentũ nouũ. in quo nondũ
quisquam positus fuerat Sicut in
mariȩ uirginis utero nemo ante
illũ. nemo post illũ conceptus est:
ita nemo in hoc monumento ante
illũ. nemo post illum sepultus est
Ibi ergo ꝓpt̾ parasceuen uidȩorũ.
quia uixta erat monumentũ posu¬
erunt iħm Acceleratã uult intelli-¬
gi sẽpulturam. ne aduesperasceret:
quando iam ꝓpt̾ parasceuen: quam
cȩnã purã uidȩi latine usitatius

Expanded text:
monumentum novum, in quo nondum monumentum novum, in quo nondum quiMariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est, ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. Ibi ergo propter parascevem Judaeorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret: quando jam propter parascevem, quam coenam puram Judaei Latine, usitatius
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenerat ad iħm nocte primũ. fe¬
rens mixturam mirrȩ & aloes. quasi
libras centũ Non ita distinguendũ
.ẽ. ut dicamus primũ ferens mixturã
mirrȩ : sed ut qđ dictũ est primũ.
ad suꝑiorem sensũ ꝑtineat Generat
enim ad iħm nichodemus nocte pri¬
mũ : qđ idem ioħs narrauit in prio¬
rib euangelii sui partibus Hic er¬
go intelligendũ est ad iħm non tunc
solũ sed tunc primũ uenisse nicho¬
demũ: uentitasse autẽ postea ut
fieret audiendo discipłs Qđ certe
modo in reuelatione corporis beatis¬
simi stephani. fere om̃ib gentibus
declaratur: Acceper̃ ergo corpꝰ iħi:
&e ligauerunt illud linteis cũ aroma.¬
tib sicut mos est uidȩis sepelire:
Non michi frustra uidetur euangelis
ta dicere uoluisse : sicut mos est ui
dȩis sepelire: Ita quippo nisi fallor
admonuit: in huiꝰ modi officiis quȩ
mortius exhibentur. morẽ cuiꝰq gen¬
tis esse seruandũ Erat autẽ in loco
ubi crucifixus est ortus: & in orto

Expanded text:
m nocte primum, ferens misturam myrrhae et aloes quasi libras centum. Non ita distinguendum est ut dicamus: Primum ferens misturam myrrhae, seu ut quod dictum est, primum, ad superiorem sensum pertineat. Venerat enim ad Jesum Nicodemus nocte primum, quod idem Joannes narravit ipse in prioribus Evangelii sui partibus . Hic ergo intelligendum est ad Jesum non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea, ut fieret audiendo discipulus, quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos Judaeis est sepelire. Non mihi videtur evangelista frustra dicere voluisse, sicut mos Judaeis est sepelire. Ita quippe, nisi fallor, admonuit in hujusmodi officiis, quae mortuis exhibentur, mortem cujusque gentis esse servandam Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut orus ad immolandũ ductus. ẽ:
Itẽ quia sub uinxerat dicens. sed unꝰ
militũ lancea latus eiꝰ aperuit: ad
hoc ꝑtinet alterũ testimoniũ. uide
uenturus Post hec autẽ rogauit pi¬
latũ ioseph ab arimathia eo qđ esset

Expanded text:
Sicut ovis ad immolandum ductus est . Sicut ovis ad immolandum ductus est . Item qmilitum lancea latus ejus aperuit, » ad hoc pertinet alterum testimonium, hoc eventurus. « Post haec autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathaea, eo quod esset
Abbreviated transcription (Latin):
dit inquit testimoniũ ꝑhibuit: &
uerũ est eius testimonium Et ille
scit quia uera dicit: ut & uos creda¬
tis: Non dixit. ut & uos sciatis. sed
ut credatis Scit enĩ qui uidit
Cuiꝰ credat testimoniũ: qui non ui¬
dit Magis autẽ ad fidẽ ꝑtinet cre
dere: quã uidere: Nam quid est
aliud credere quam fidẽ a cõmodi
re: Facta sunt enim hȩc inquit.
ut scriptura impleatur Os nõ cõ¬
minaetis ex eo Et iterũ alia scrip¬
tura dicit: Gidebunt in quẽ con¬
fixerunt Duo testimonia de scrip¬
turis reddidit: singula singulis
rebus quas factas fuisse narrauit:
Nam quia dixerat. ad iħm autem cũ
uenissent ut uiderunt eum iam
mortuũ non freger̃ eius crura:
ad hoc ꝑtinet testimoniũ. os non
cõminuetis ex eo Qđ p̃ceptũ est
eis qui celebrare pascha uissi sunt
orus inmolatione in ueteri lege :
quȩ dñicȩ passionis umbra preces¬
serat Unde pascha nr̃mimmolatꝰ ẽ.

Expanded text:
dit, inquit, testimonium perhibuit; et dit, inquit, testimonium perhibuit; et verum est ejus testimonium; et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit: Ut et vos sciatis, sed ut credatis. Scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem ad fidem credere pertinet, quam videre. Nam quid est aliud crre? Facta sunt enim haec, inquit, ut Scriptura impleretur. Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dicit, Videbunt in quem confixerunt. Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat, Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, ad hoc pertinet testimonium, Os non comminuetis ex eo: quod praeceptum est eis qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri Lege, quae Dominicae passionis umbra praecesserat. Unde Pascha nostrum immolatus est
Abbreviated transcription (Latin):
Uigilanti uerbo euangelista usus est
ut non diceret latus eius ꝑcussit.
aut uulnerauit. aut quid aliud.
sed aperuit: ut illic quodã modo
uitȩ hostiũ panderetur: unde sa-¬
cramenta eccłȩ manauer. sine qui¬
bus ad uitã quȩ uera uita est non
intratur: Ille sanguis in remissionẽ
fusus est peccatorũ: aqua illa saluta¬
re temperat poculũ Hȩc &e lauacrũ
prestat: & potũ:. Hoc p̃nunciabat
qđ noe in latere arcę ostiũ facere
iussus est : qua intrarent animalia
quȩ non erant diluuo peritura:
quib p̃figurabatur ȩccła Propt̃
hoc prima mulier facta ẽ de uiri
latere dormientis: & appellata est
uita materq uiuorũ: Magnũ quip¬
pe significauit bonii: ante magnũ
preuaricationis malũ: Hic scđs adã
inclinato capite in cruce dormi¬
uit: ut inde formaretur ei coniux
quȩ de latere dormientis effluxit:
O mors. unde mortui reuiuiscunt
Quid isto sanguine mundiꝰ: Quid
uulnere istoꝰ salubrius : Et qui ui¬

Expanded text:
igilantique verbo evangelista usus est, ut non diceret: Latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud; sed aperuit: ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum; aqua illa salutare temperavit poculum: haec et lavacrum praestat et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, qua intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia . Propter hoc prima mulier facta est de viri latere dormientis, et appellata est vita materque vivorum . Magnum quippe significavit bonum ante magnum praevaricationis malum. Et hic secundus Adam inclinato capite, in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quae de latere dormientis effluxit. O mors, unde mortui reviviscunt. Quid isto sanguine mundius? Quid vulnere isto salubrius? Et qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
se: quẽ nesciebat oportere resurgere
Quid ergo uidit. quid credidito: ludit
scilicet inane monumentũ: &e credi¬
dit qđ dixerat mulier. eũ de monum̃¬
to esse sublatũ Nondũ enĩ sciebant
scripturã: quia oporteret eũ a mor¬
tius resurgere Et idõ quando id ab
ipso dño audiebant: quãuis aꝑtissi¬
me diceretur : consuetudine audien¬
di ab illo parabolas non intelligebans.
&e aliquid aliud eũ sigrficare crede¬
bant Sed ea quȩ sequuntur. in ser¬
monẽ aliũ differamus

Expanded text:
se, quem nesciebat oportere resurgere. se, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur; consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare credebant. Sed ea quae sequuntur in sermonem alium differamus
Abbreviated transcription (Latin):
amina: ce sudarium qđ fuerat suꝑ
capud eiꝰ. non cũ linteaminib posi¬
tũ: sed separatĩ inuolutũ in unũ lo¬
cum Putamꝰ ne nichil ista significaN:
N equaquã id putauerĩ: sed ad alia festi¬
namꝰ : in quib immorari uel quȩstio¬
nis uel obscuritatis alicuiꝰ necessita¬
te cõpellim᷑ Nam ista quȩ ꝑseipsa
manifesta sunt. quid singula etiam
significent. quȩrere: scȩ̃ quidẽ delici-¬
ȩ sunt. sed ociosoꝵ qđ non sumus nos:
Tunc ergo introuut oe ille discipłs: qui
uenerat primus ad monumentũ : pri¬
or uenit: & posterior intrauit Neq
hoc utiq uacat: sed michi ad ista non
uacat Et uidit inquit: & credidit:
Hic nonnulli parũ adtendentes. putats
hoc ioħem credidisse: qđ iħs resurrexe¬
rit: Sed qđ sequitur non hoc indicat:
Quid sibi enim uult ꝗđ statim aduin¬
xit : nondũ enim sciebant scripturã.
quia oporteret eũ a mortius resurge¬
re : Non ergo eũ credidit resurrexis¬

Expanded text:
 sudarium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. » Putamusne nihil ista significant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessitate compellimur. Namanifesta sunt, quid singula etiam significent quaerere, sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. Tunc ergo introiit et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum. Prior venit, et posterior intravit. Neque hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse, quod Jesus resurrexit; sed quod sequitur, hoc non indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit, Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportet eum a mortuis resurgere? Non ergo eum credidit resurrexis
Abbreviated transcription (Latin):
que ante suam
mortẽ ꝑagi opor¬
tere p̃sciebat. quan-¬
do uoluit tradidit spm̃: quȩ de¬
inde sequuta sint eiiangelista
narrante uideamus Iudȩi ergo
inquit qm̃ parasceue erat: ut
non remanerent in cruce corpo.¬
Da sabbato erat enĩ magnꝰ dies ille
sabbati: rogauerunt pilatũ ut fran-¬
gerentur eoꝵ crura & tollerentur Nõ
crura tollerentur: sed hi quib ideo
frangebantur ut morerentur ce au¬
ferrentur ex ligno: ne pendentes
in cruce magnũ diem festũ sui di¬
urni cruciatus horrore fedarent:
U enerunt milites Et primi quidem
fregerunt crura: & alterius qui cru¬
cifixus est cum eo Ad iħm autem

Expanded text:
quae ante suam mortem peragi oportere praesciebat, quando voluit tradidit spiritum, quae deinde secuta sint evangelista narrante videamus. Judaei ergo, inquit, quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato erat enim magnus dies ille sabbati, rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. » Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur ut morerentur, et auferrentur ex ligno; ne pendentes in crucibus magnum diem festum sui diurni cruciatus horrore foedarent. 2. « Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixu
Abbreviated transcription (Latin):
ram : duob uerbis. presentis temporis ce fu-¬
turi. eleganter breuit̃q ꝓmisit Quia
ego inquit uiuo: & uos uiuetis Quia ip¬
sẽ uiuit : idõ & nos uiuemus Phominem
quippe mors: ce ꝑ hominẽ resurrectio mor¬
tuorum: Sicut enim in adam om̃s mornn¬
nemo ad mortem nisi ꝑ illum: nemo ad ui-¬
tam nisi ꝑ xp̃m: Quia nos uiximꝰ moritui
sumus : quia uiuit ipse uiuimꝰ nos Nlor.¬
tui sumus illi quando uiximus nob: quia ue.¬
ro mortuus. est ille ꝓ nobis. & sibi uuit &
nobis Quia uero uiuit ille: & nos uułmus:
Nam sicut ꝑ nos mortem habere potuimꝰ: non
sic & uitam ꝑ nos habere possumus In illo
die inquit uos cognoscetis quia ego sum. in
patre meo: & uos in me & ego in uobis: In quo
cdie. nisi de quo ait. &e uos uiuetis: Tunc enĩ
erit. ut possimus uidere qđ credimꝰ: Nam
& nunc est in nob. & nos in illo: secł & hoc
nunc credimus: tunc etiam cognoscemus:
quamuis ce nunc credendo nouerimus.

Expanded text:
ram, duobus verbis praesentis temporis et furam, duobus verbis praesentis temporis et futuri, eleganter breviterque promisit. Quia ego, inquit, vivo, et vos vivetis: quia ille vivit, ideo et nos vivemus. Per hominem quippe mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriunnemo ad mortem, nisi per illum; nemo ad vitam, nisi per Christum. Quia nos viximus, mortui sumus. Quia vivit ipse, vivemus nos. Mortui sumus illi, quando viximus nobis. Quia vero mortuus ille pro nobis, et sibi vivit et nobis. Quia enim vivit ille, et nos vivemus. Nam sicut per nos mortem habere potuimus, non sic et vitam per nos habere possumus. 4. In illo die, inquit, vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die, nisi de quo ait, et vos vivetis? Tunc enim erit ut possimus videre quod credimus. Nam et nunc est in nobis, et nos in illo: sed hoc nunc credimus, tunc etiam cognoscemus; quamvis et nunc credendo noverimus,