comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis ñ prebuit alteram. sed insuꝑ dixit.
Si male locutus sũ: testimoniũ ꝑhibe
de malo. Si aut̃ bene: cur me cedis:
Non tam̃ ideo paratus corde ñ fuit.
ñ solũ in alteram maxillã cedi ꝓ sa¬
lute omnui. sed etiã toto corpore
crucifigi. Et ab eo qͥ aufert tͥ uesti¬
m̃tum. etiã tunicã noli ꝓhibere. Qd̃
deuestim̃to itunica dictũ ẽ ñ ineiᷤᷤ solis
s in omĩb faciendũ ẽ. que aliqͦ uire
temꝑalit nr̃a eẽ dicumꝰ Si enĩ de
necessariis hoc imperatũ ẽ: qͣnto
magis suꝑflua contẽpñe conuenit:
Domi autẽ petenti te. tribue. Om̃i
petenti inquit. ñ omnia
petenti: ut id des: quod
dare honeste & iuste
potes. Quidsi enĩ pecuni¬
am p̾etant qua innocentẽ conet᷑
opprimere: Quid si postremo stu¬
prum petat: S ne multa ꝑseqͣr
que sunt innumerabilla. id ꝓfectẽ
dandum ẽ. qͦd nec tͥ nec alterõ noce¬
at. qͣntum sciri aut credi abhomi¬

Expanded text:
tis non praebuit alteram, sed insuper dixit: tis non praebuit alteram, sed insuper dixit: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis? . Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi. Et ab eo qui aufert tibi vestimentum, etiam tunicam noli prohibere. Quod de vestimento et tunica dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit. Omni autem petenti te, tribue. Omni petenti, inquit, non omnia petenti, ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcutit. noli tu ꝑcutere. Quãqͣm hoc
etiã magnum p̃ceptũ sit. s ait pa¬
rate adhuc ꝑcuti qͦd ad miscđiam
ꝑtinere hi maximȩ sentiunt. qui
eis qͦs multum diligunt tamqͣm
filiis uel quibuslibet dilectissimis
suis egrotantib seruiunt. uel par¬
uulis. uel freneticis. aqͥb
multa sepe patiuntuꝵ.
& si eoꝵ salus id exigat.
p̃bent se etiã ut plura pa¬
ciantur donec uel etatis uel morbi
infirmitas transcat. Quos gͥ dñs me¬
dicus animarum curandis ꝓximis in¬
struebat. qͥd eos aliud doc̃e posset: nͥ
ut eorum quoꝵ saluti consulere uellẽt.
inbecillitates equo animo tolerarent:
Omnis namq imꝓbitas ex inbecillita¬
te animi uenit: Quia nichil inno¬
centius eo. qͥ in uirtute ꝑfectus ẽ Mul¬
ti autem alterã maxillam p̃bere no¬
uerunt: diligere uͦ illum a quo ferum¬
tur ignorant. At uͦ ipse dñs qͥ utiq
p̃cepta q̃ docuit pͥmꝰ impleuit. Pcuti¬
enti se inmaxillam ministro sacerdo¬

Expanded text:
percutit, noli tu percutere, quanquam hoc percutit, noli tu percutere, quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit, sed ait: Para te adhuc percuti. Quod ad misericordiam pertinere hi maxime sentiunt, qui eis quos multum diligunt tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur, etsi eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis, vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum, quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit, quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. Multi autem alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
sam grãm qͣ reconciliatus ẽ d̾o. inui¬
dentie facib agitatur. Peccatũ autẽ
lienauerit: s officia fr̃nitatis debita
ꝑaliqͣm infirmitatẽ animi ñ ex hi¬
buerit. Qua ꝓpt̃ et dñs incruce ait.
dum xp̃o crediderant. neq ad uersꝰ
illã communẽ grãm dimicabant.
dro: quia iã fr̃ erat. & admortẽ id est
inuidentia fr̾nitatẽ oppugnando pec¬
cauerat: Phis autem qͥ ñ abruperãt
amorẽ. sedtimore succubuerant. orat:
uteis ignoscatur Sic enĩ dic̃ Alex¬
ander errarius multa mala mͥ ostẽ¬
dit. Reddet illi dñs scđm opera illiꝰ.
Quẽ et tu euita. ualde enim reftitit
nr̃is sermonib. Deinde subiungit
ꝓ quib orat ita dicens Inprima mea
defensione nemo mͥ adfuit. s om̃s
me dereliquerunt. Non illis impute¬
tur. Ista differentia peccatoꝵ. uidam
tradentem apetro negante distin¬
guit tqui te ꝑcutit inmaxillã:
p̃be et alteram. Non ait eum qͥ te

Expanded text:
sam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invisam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur; peccatum autem alienaverit, sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait, dum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. dro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentia frcaverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Dominus secundum opera illius, quem et tu evita. Valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt, non illis imputetur. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit. Si quis te percutit in maxillam, praebe et alteram. Non ait: Eum qui te
Abbreviated transcription (Latin):
are. uel etiam de industria p̃terire:
Quȩ uͦ abeis omissa uel breuit̃ cog¬
nouerit adtacta. dilucidare sollerciz
Mẏstice ut dixi centurio cuiꝰ fides
israheli p̃fert᷑ electos nimirum ex
gentib ostendit: Qͥ qͣsi centenatio
militi stipati. uirtutũ sp̃alium s̃
ꝑfectione sublimes. nilq adño der¬
renum. sed sola ȩt̾nã salutis gaudia
sͥ suisq requirunt. Numerus enim
centenarius. qͥ deleua transfert᷑ ad
dexitram. incęlestis uite significa¬
none pom consueuit. Uñ ẽ qͦd ar¬
cha noe centũ annis fabricatur.
Abraham centenarius filiũ ꝓmissi¬
onis accepit et seruit ysaac. et in¬
uenit inipso anno centuplũ. Atum
tabnacłi centum cubitos longũ ẽ:
incentesimo psalmo miscđia &
iudiciũ dño cantatur & cet̾a huiꝰ¬
modi: Talis gͦ meriti uiri ꝓhis ne¬
cesse ẽ dño supplicent. qͥ adhuc spũ
seruitutis intimore p̃muntur. qͣte¬
nꝰ eis paulatim ad sublimiora pro¬

Expanded text:
are, vel etiam de industria praeterire; are, vel etiam de industria praeterire; quae vero ab eis omissa vel breviter cognoverit attacta, dilucidare solertius. Mystice, ut dixi, centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, qui, quasi centenario milite stipati, virtutum spiritalium sunt perfectione sublimes, nihilque a Domino terrenum, sed sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius, qui de laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuevit. Unde est quod arca Noe centum annis fabricatur , Abraham centenarius filium promissionis accepit , sevit Isaac, et invenit in ipso anno centuplum , atrium tabernaculi centum cubitos longum est , in centesimo psalmo misericordia et judicium Domino cantatur, et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri pro his necesse est Domino supplicent, qui adhuc spiritui servitutis in timore premuntur, quatenus eis paulatim ad sublimiora pro
Abbreviated transcription (Latin):
Notandũ gͦ qͥ qͦd mirat᷑ dñs. nob̃mi¬
randum eẽ significat. qͥb ad huc op
ẽ sic moneri. Om̃s enim tales motus
cum de deo dicuntur. ñ ꝑturbati am¬
mi signa sunt. sed docentis magistͥ
Et conũsus seqñtib seturb̃ dix̃. Am̃
dico uob̃. nec inisrł tantã fidẽ inueni
Non de om̃ib retro patriarchis & pro¬
pħis. sed dep̃sentis eiu loqͥt᷑ hominib̾
quib ideo centurionis fides antefert
qͥa illi legis ꝓpharumq monitis ȩdo¬
cti. Hic aũ nemine docente sponte
credidit. Et reu̾si qͥ missi fuerant.
domũ: in uenerunt seruui qui lan¬
guerat sanum. batur fides dñi
& serui sanitas roboratuiz Potestg
gari ñsolum fidei merito.s: iã stu¬
dio disciplinȩ. Pleniꝰ sanȩ hec ex¬
plicat matħs. qͦd dicente dño cen¬
turioni. Uade. et sic̃ credidisti fi¬
at tͥ sanatus sit puer exilla horad:
beato lucȩ moris ẽ. que plene uidit
abalus euuangłistis exposita. breui¬

Expanded text:
Notandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis miNotandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et conversus, sequentibus se turbis dixit: Amen dico vobis, nec in Israel tantam fidem inveni. Non de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem nemine docente, sponte credidit. Et reversi, qui missi fuerant domum, invenerunt servum, qui languerat, sanum. Probatur fides domiet servi sanitas roboratur. Potest egari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus, quod dicente Domino centurioni: Vade et sicut credidisti fiat tibi, sanatus sit puer ex illa hora ; sed beato Lucae moris est, quae plena viderit ab aliis evangelistis exposita brevi
Abbreviated transcription (Latin):
quiens. cũ uos oderint homines. &
cum seꝑ auerint uos. et exꝓbrauerĩt.
et eiecerint nom̃ ur̃m tamqͣm ma¬
lum. quȩ firmos ȩccłiȩ angulos. et
si inruere. ñ tam̃ diruere potuit. Quia
gaudebant in illa die. et exultabant
ita se inuicem contͣ undarũ rabiẽ
cohortantes. Ecce beatificamꝰ eos qͥ
sustinuerunt patienciã iob audis¬
tis. Et finẽ dñi uidistis. & it̾m. flu¬
minis impetus letificat ciuitatẽ di

Expanded text:
os oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum . Quae firmos Ecclesiae angulos, et si irruere, non tamen diruere potuit. Quia gaudebant in illa die, et exsultabant, ita se invicem contra undarum rabiem cohortantes: Ecce, beatificamus eos, qui sustinuerunt. Patientiam Job audistis, et finem Domini vidistis . Et iterum: Fluminis im
Abbreviated transcription (Latin):
denteͤs. uel maliciȩ. uel simulatio¬
nis. ut uideamus eicere festucam
na que facit fructus malos. Neq
arbor mala faciens fructũ bonũ.
Contͣ hypocritam quȩ ceperat ere¬
quitur Si ueram inquit᷑ ñ fic¬
tam uis habere iusticiã: que uer¬
bis ostentas. etiam factis compen¬
sare curato.Ut bona eristens ar¬
bor bonis ornaris & fructib. Qa
& si se fingat hẏpocrita. ñ ẽ bonꝰ
qͥ fac̃ opera mala: & si rep̃hendat
insontem. ñ iõ malus ẽ qͥ fac̃ oꝑa
fructu suo cognoscitur. Qui sit
fructus qͦ mala bona ue dinosci
debeat arbor Apls ostendit dicẽs.
Manifesta autẽ sunt opera carnis.
Que sunt fornicatio. inmundicia.
Lururia. Sdoloꝵ seruitus. uenefi¬

Expanded text:
dentiae uel malitiae uel simulatiodentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam na, quae facit fructus malos; neque arbor mala, faciens fructum bonum. Contra hypocritam quae coeperat exquitur. Si veram inquit et non fictam vis habere justitiam, quae verbis ostentas, etiam factis compensare curato, ut bona existens arbor, bonis orneris et fructibus. Quia et si se fingat hypocrita, non est bonus, qui facit opera mala. Et si reprehendat insontem, non ideo malus est qui facit opera fructu suo cognoscitur. Qui sit fructus quo mala bonave dignosci debeat arbor, Apostolus ostendit, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, luxuria,
Abbreviated transcription (Latin):
uigilandum ẽ ut cum aliquem re¬
p̃hendere uel obuirgare necessitas
coegerit. pͥmo cogitemꝰ utrũ tale
habiumꝰ. cogitemꝰ et nos homines
& ñhabemꝰ. tangat memoriam
communis infirmitas: ut illam
rephensionẽ aut obiuirgationem
ñ odium sed miscdia p̃cedat. Ut
siue adcorrectionẽ eius. ꝓpt̃ quem
id facimus. siue ad ꝑuersionẽ ua¬
luerit: nam incertus ẽ exitus: Nos
tam̃ de simplicitate ocłi nr̃i se¬
curi simus. Si aut̃ cogitantes
nos inetipsos inuenerimus in eo ẽẽ
uicio. inqͦ ẽ ille. quẽ rep̃hendere pa¬
rabamus: Non rep̃hendamꝰ neq
obiurgemꝰ s tam̃ congemescamꝰ
E ñillum ad obtemperandũ nobis.
s ad parit conandũ inuitemus. Ra¬
ro gͦ & magna necessitate obiur¬
gationes adhibende s unt. ita
tam̃ ut etiã in his ipsis ñ nob̃ s dõ
ut seruiamus instemus Ipse ẽ enĩ
finis. ut nich dupplici corde faciamꝰ.
Auferentes trabẽ de ocło nr̃o inui¬

Expanded text:
vigilandum est, ut cum aliquem revigilandum est, ut cum aliquem reprehendere vel objurgare necessitas coegerit, primo cogitemus utrum tale habuimus con habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem aut objurgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sive ad correctionem ejus propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit nam incertus est exitus, nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si autem cogitantes, nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus, sed tantum congemiscamus; et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo ut serviatur, instemus. Ipse est enim finis: ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inui
Abbreviated transcription (Latin):
frat sine eiciã festucã de ocło tuo.
ipse in ocło tuo trabem ñ uide s:
Hec cum fie agis. si uerbi gr̃a. quod
ira ille peccauit. tu odio rep̃hendis.
Quantũ aut̃ int̃ festucam et trabẽ
qͣsi tantũ int̾ iram distat atq
odium. Odiũ ẽ enĩ ira inueterata.
Quasi que uetustate ipsa tantum
acceꝑit. ut merito appellet᷑ trabes.
fieri aut̃ potest ut si irascaris ho¬
mini. uelis eum corrigi: Si autẽ
oderis hominẽ. ñ potes eũ uelle
corrigere. & ideo impossibile dr̃
ut festucam frĩs oculo demat. qͥ
suo trabem gestat in oculo.
Hypocrita eice pͥmũ tͣbẽ de ocło
tuo. & tunc ꝑspicies ut educas fe¬
stucam de ocło frĩs tui Idẽ pͥmo¬
abste expelle odium. & deinceps
poteris iã eum quẽ diligis emeN¬
dare. Et ẽ uere multum cauendũ
& molestum hypocritarũ. idẽ si¬
mulatoꝵ genus. Qͥ cum om̃ium
uicioꝵ accusationes odio etliuore
suscipiant: etiam consulatores ui¬
deri se uolunt. E ideo piȩ cauteq

Expanded text:
sine ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non videns? Haec cum fratre agis, si verbi gratia quod ira ille peccavit, tu odio reprehendis. Quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat atque odium. Odium est enim ira inveterata, quasi quae vetustate ipsa tantum acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest, ut si irascaris homini, velis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere. Et ideo impossibile dicitur ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies ut educas festucam de oculo fratris tui. Id abs te expelle odium et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare, et est vere multum cavendum et molestum hypocritarum, id est simulatorum genus, qui cum omnium vitiorum et accusationes odio et livore suscipiant, etiam consultores videri se volunt, et ideo pie cauteque
Abbreviated transcription (Latin):
Gonis qͥ uenit adme et audit ser¬
mones meos. et fac̃ eos: ostendit uob̃.
Icui similis sit. Similis ẽ homini edi¬
ficanti domum. Multa dñs supͣ
de aꝑte bonis malisue. muita deue¬
re acsimulate bonis disputans. qͥb
trib ꝑsonis omne opinor hominũ
genus comp̃hendi: totũ suũ sermo¬
nem t̾ribili simul et amabili parabo¬
la concludit. q̃ alios u̾bi auditores
diabolo. alios. xp̃o assimilet. Qui
utiq suã in hominum subiectione
domum ꝑtotũ huius scłi tempus
edificare non desinit. Itaq qͥ sermo¬
nes xp̃i audit. et fac̃ comparabit᷑
ꝑsonis unam sͥ ęccłiam catholicam
construit erudit. & gub̃nat. inui¬
tã qͣndoq dedicaturus ȩt̾nam:. Sic
et auditor utilis urta ꝓͥum modu¬
lum uariis uirtutũ studiis ad
mansionis ȩdificat. Ciuius inpre¬
senti. qͣsi quadrandis. poliendis ca¬
ritatisq glutino copulandis la¬
pidib instet. sed infut᷑o cũ xp̃o
dedicatione letet᷑ Qyi fodit
in altũ. & posuit fundam̃ta supͣ

Expanded text:
me, et audit sermones meos, et facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti domum. Multa Dominus supra de aperte bonis malisve, multa de vere ac simulate bonis disputans, quibus tribus personis omne, opinor, hominum genus comprehendi, totum suum sermonem terribili simul ac amabili parabola concludit, qua alios verbi auditores diabolo, alios Christo assimilet, qui uterque suam in hominum subjectione domum per totum hujus saeculi tempus aedificare non desinit. Itaque qui sermones Christi audit et facit, comparabitur personis unam sibi Ecclesiam catholicam construit, erudit et gubernat, in vitam quandoque dedicaturus aeternam, sic et auditor utilis juxta proprium modulum variis virtutum studiis ad mansionis aedificat, cujus in praesenti quadrandis, poliendis, charitatisque glutino copulandis lapidibus instet, sed in futuro cum Christo dedicatione laetetur. Qui fodit in altum, et posuit fundamenta super
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͦd alibi dic̃ ut et ipsi recipiant uos
inet̾na tabernacła. Non enĩ pauꝑes ip¬
si sed xp̃c mercedẽ his qͥ elemosinã fe¬
cere redditurus ẽ. Qm tamen insinum
dare dicunt᷑. qͥa ꝓmerendȩ illiꝰ occasi¬
one dedẽ. Cum uel egentes misere. ut
imꝓbe seuientes. fortioꝵ sunt & tole¬
rati patientia. et bñficia sustentati.
& adipsã aliIquotiens fidem
dulci grã ꝓ uocati.
Eadem quippe mensura qͣ
mensi fueritis. remetietur
uob̃. E apl̃s adelemo¬
sinã corinthios hortans.
int̃ alia dicit. Hoc autẽ
dico qͥ parce seminat parre ⁊metet. Iqͥ
seminat ĩbñdictionibꝰ. de bñdictioĩbꝰ ⁊metet
Potest aut̃ et de omnib que mente.
manu. lingua gerimus. accipi. Qͥa
tu reddes singłis inqͥt scđm oꝑa eiꝰ¬
Dicebat autẽ illis & similitudinẽ.
Numqͥd potest cecus cecum duc̃e: non¬
ne ambo infoueã cadunt: Sensus
huiuscemͦi sententie pendet exsuꝑi¬
orib uͥ dedanda elemosina. et inui¬
ria dimittenda p̃cipit᷑ Si te inquit

Expanded text:
et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his, qui eleemosynam fecere redditurus est. Quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendae illius occasionem dedere, cum vel egentes misere, vel improbe saevientes, fortiorum sunt et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fidem dulci gratia provocati. Eadem quippe mensura qua mensi fueritis, remetietur vobis. Et Apostolus ad eleemosynam Corinthios hortans, inter alia dicit: Hoc autem dico: Qui parce seminat, parce et metet. Et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet . Potest autem et de omnibus quae mente, manu, lingua gerimus, accipi. Quia tu reddes singulis, inquit, seDicebat autem illis et similitudinem. Nunquid potest caecus caecum ducere? Nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujuscemodi sententiae pendet ex superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc gͦ fundam̃ta ñ supͣ t̾rã. s supͣ pe¬
tram sapiens architectus locauit.
Quia mentes sublimiũ uiroꝵ ñ int̃
fide spe & caritate constituit. Petra
autẽ inquit erat xp̃c. Qͥ fodit in al¬
tum. qͥa p̃ceptis humilitatis terrena
dam̃ta domus ipse s̃ intentiones
bonȩ conu̾sationis. quȩ ꝑfectus u̾bi
auditor ex haustis humilitate. xp̃ia¬
na suꝑuacuarũ fragiliumq cogi¬
tationum ruderib in adimplendis
xp̃i mandatis firmit᷑ inserit. Hoc ui¬
delicet inse ipse. xp̃o cooꝑante speci¬
aliter agens. qͦd inuniu̾s ali eccłia xp̃c
generalit agit. Gaudensq cũpsalmi¬
sta. Quia eduxit me delacu miseriȩ
et deluto fecis. E statuit supͣ petram
pedes meos. &cet̾ ¶Nundatione aut̃
facta. inlisum ẽ flum̃ domu illi. &
ñ potuit eã mouere. fundata enĩ erat
supͣ petram. fluminis ẽ inundatio.
qͣm alibi portas inferi nuncupat di¬
cens. qͥa tu es petrus. & suꝑ hanc petrã
edificabo eccł̃iam meã. E porte infe¬

Expanded text:
Haec ergo fundamenta non supra terram, sed supra petram sapiens architectus locavit, quia mentes sublimium virorum, non ifide, spe et charitate constituit. Petra autem inquit erat Christus . Qui fodit in altum, quia praeceptis humilitatis terrena damenta domus ipsae sunt intentiones bonae conversationis, quae perfectus verbi auditor, exhaustis humilitate Christiana supervacuarum fragiliumque cogitationum ruderibus, in adimplendis Christi mandatis firmiter inserit, hoc, videlicet, in seipso Christo cooperante specialiter agens, quod in universali Ecclesia Christus generaliter agit. Gaudensque cum Psalmista: Quia eduxit me de lacu miseriae, et de luto faecis. Et statuit supra petram pedes meos, etc. . Inundatione autem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere. Fundata enim erat supra petram. Fluminis inundatio, quam alibi portas inferi nuncupat, dicens: Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae infe
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm p̃figurat. Magne fidei et ui¬
sticie merito sp̃c scĩ donum priꝰ qͣm
baptiharetur accepit. E iste nec dũ
catherihatus. et fidẽ suã laudari
adomino. & famulum saluari ꝓ
mo. tã &e si subtectum suũ inuita¬
re ñauderet. qͥa ꝓpe tim̃tib eũ sa¬
lutare ipsius. et qͥ naturali lege recte
illi qͥ uere bonus ẽ ad ꝓpiat: At qͥer ro¬
reͥ gentilitatis etiã cͥmina uinxerũt.
his aptari potest. qͦd confluentib ab
se turbis alibi dñs ait. Quidã enim
exhis et delonge uenerunt.¬

Expanded text:
gnae fidei et justitiae merito, Spiritus sancti donum priusquam baptizaretur accepit; et iste, necdum catechizatus, et fidem suam laudari a Domino et famulum salvari prmo, tametsi sub tectum suum invitare non auderet, quia prope timentes eum salutare ipsius . Et qui naturali lege recte illi qui vere bonus est appropiat. At qui errori gentilitatis etiam crimina junxerunt, his aptari potest quod confluentibus ad se turbis alibi Dominus ait: Quidam enim ex his de longe venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
modestia. continentia. Cȩterum
elemosina: uel oratio. uel ieuiniũ.
fructus qͥdẽ ẽ ꝓprie bonoꝵ s non¬
numqͣm simulatę etiã usurpatꝰ
amalis: De quib dñs ait Quiare¬
ceperunt mercedẽ suã & alibi. Ad¬
tendite afalsis ꝓphis. qͥ ueniunt
aduos inuestimentis ouium: in

Expanded text:
continentia . Caeterum eleemosyna, vel oratio, vel jejunium, fructus quidem est proprie bonorum, sed nonnunquam simulate etiam usurpatus a malis. De quibus Dominus ait: Quia receperunt mercedem suam . Et alibi: Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, in
Abbreviated transcription (Latin):
tur: cũ dñs illumintibit abscondita
tenebrarũ. et manifestabit cogitati¬
ones cordis. Duo sunt aurẽ. in quib
temerariũ iudiciũ cauere debemus.
Cum incertum ẽ. quo animo quidq
factũ sit. uelcum incertũ ẽ. qͣlis futu¬
rus sit. qͥ nẽ uel malus uelbonꝰ apparet.
Bimittite. & dimittemini. date. &
dabit᷑ uob̃. Dimittere nos ẽ inuirias.
dare beneficia uibet: ut et nob peccata
dimittantur. ut uita det᷑ ȩterna. Qͣ
sententia breui. s eximia. cuncta q̃¬
ue latissimae de conuersando cũ in¬
micis mandauerat. cõp̃hendendo
concluditensurã bonã et con

Expanded text:
nus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis . Duo sunt autem in quibus temerarium judicium cavere debemus: cum incertum est quo animo quidquam factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet.Dimittite, et dimittemini. Date, et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit. Mensuram b
Abbreviated transcription (Latin):
patenter intelligant: Beati itaq pau¬
peres. Honutiq om̃s. s illi tantũmͦ
qͥ om̃e p̃sentis scłi tã et si altũ uidea¬
regni celestis ꝑhibent᷑ munere digni.
qͥa delectationis humane ꝓbant᷑ cu¬
piditate nudati. Qlẽ se rex dauid pa¬
uꝑem sustinuisse declarans:. ait. Ego
uͦ egenus et pauꝑ sũ. & alibi ñ mo¬
do terrestria. sed et ipsa ꝓdño super
cȩlestia paruipendens. dicensq. Qd
enim mͥ restat incęlo. et ate qͥd uolui
suꝑ t̾rã. Mox uͥ spei sue firisset an¬
choram subdendo manifestat. M aũ
adherere dõ bonũ ẽ ponere indño dõ
spem meã. Alioqͥn ñnulli miserrima
conditione pauꝑtatis. et hic scłi gau¬
diis obinopiam rerũ: et ibi regno d̃i
obmeritoꝵ nequi ciã carent.
eati qͥ nc̃ esuritis: quia saturabimini.
Quid esurire beati. qͥd situe debeant:
matħs exponit. Uidelicet iusticiã:
Aprissime nos instituens. numqͣm noᷤᷤ

Expanded text:
patenter intelligant. Beati itaque paupatenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videaregni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans, ait: Ego vero egenus et pauper sum . Et alibi non modo terrestria, sed et ipsa per Dominum super coelestia parvipendens, dicensque: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? Mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam . Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei, ob meritorum nequitiam, carent. Beati qui nunc esuritis, saturabimini. Quid esurire beati, quid sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet, justitiam , apertissime nos instituens, nunquam nos
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ querelȩ uideis calumpniantibus
suggeret. s ꝑfectã potiꝰ salutẽ genti¬
um. passionis et resurrectionis sue
tempori reseruaret: Qluo imminen¬
te tempore gentilib eũ uide q̃rentib
ait. Nisi granũ frumenti cadens in
trã mortuũ fuerit. ipsũ solũ manet.

Expanded text:
nem querelae Judaeis calumniantibus nem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminente tempore gentilibus eum videre quaerentibus ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum m
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse alterũ similem. deqͦ matħs ta¬
cet lucas ñtacet &e utrũq sermonẽ eo¬
dem mͦ ẽẽ conclusũ Abom̃i iuidea.
& ierusalẽ. & maritima. cetyr. &e sy¬
donis et cȩtera. Maritimã multitu¬
dinẽ ñ apximo mari galileȩ. neq hoc
enĩ miraculi loco poneret. s amari
magno reor ẽẽ cognominatã. inqua
etiam tẏrus et sẏdon cõp̃hendi pote¬
rant. Uerũ qͥa gentiũ ciuitates sunt
uideis qͥdẽ sorte date. sed ñ ab eis pos¬
sesse eo qͦd hostes exterminare neqͥ¬
rent. consulte nominatim ponunt᷑.
ut qͣnta sit fama uirtusq saluator
intimet᷑ q̃ exteras etiã ad sanitatẽ
doctrinãq capessendã ciuitates ac¬
cersiat. Uͥ notandum. qͥa dñs et siue¬
mientib ad se gentilib misertus sit.
um̃ et puerũ centurionis. & chana¬
nee filiam ad ꝓbata petentũ fide
curauit. ñ tam̃ eoꝵ ciuitates intraᷤ¬
se reppentur. Ne uidelicet occasio¬

Expanded text:
habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tahabuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. Ab omni Judaea et Jerusalem et maritima, et Tyri et Sydonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum, quia gentium civitates sunt, Judaeis quidem sorte datae, sed non ab eis possessae, eo quod hostes exterminari nequirent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris intimetur, quae exteras etiam ad sanitatem doctrinamque capessendam civitates accersiat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus miunde et puerum centurionis et Chananaeae filiam , approbata petentum fide, curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne, videlicet, occasio
Abbreviated transcription (Latin):
ut ti asocio desertus. a socio ꝓditus.
moderate feras. tuũ erasse uidiciũ. ꝑ¬
isse beneficium. Et descendens iħs¬
demonte cũ illis. stetit inloco campe¬
stri. et turba discipłoꝵ eius: multitu¬
do copiosa plebis. Electurus apłos
dñs inmontana subiit. turbas uͦ doc¬
turus adcampestria redit. qͥa ñ nͥ in
humili xp̃m turbe uidere sufficiunt.
Nã hec ẽ norma qͣm secutus apłs ait
Non potui uob̾ loqui qͣsi spãlib. sed
qͣsi carnalib qͣsi paruulis in xp̃o. lac
uob̃ potum dedi ñescã. Hondũ enĩ
poteratis. sed nec nc̃ qͥdẽ potestis. Apo¬
stoli aut̃ ipsi scd̃m matheum qͣsi ꝑ¬
fectiores & inmonte. et aꝑto saluato¬
ris ore docti ẽẽ narrantur Ubi si
quis diligentius utrũq uelit euuan¬
głistam ꝑscrutari: pot̃ intelligi cũ
inmonte duodecim discipłos elegit
monem quẽ matħs int̃posuit. a lu¬
cas tacuit. hocẽ inmonte. Ac deinde
cum descendisset in loco campestri.

Expanded text:
ut tu a socio desertus, a socio proditus, ut tu a socio desertus, a socio proditus, moderate feras tuum errasse judicium, periisse beneficium. Et descenaens cum illis stetit in loco campestri, et turba discipulorum ejus, et multitudo copiosa plebis. Dominus, in montana subiit; turbas vero docturus, ad campestria redit, quia non nisi in humili Christum turbae videre sufficiunt. Nam haec est norma quam secutus Apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam. Nondum enim poteratis, sed ne nunc quidem potestis . Apostoli autem ipsi secundum Matthaeum quasi perfectiores, et in monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. Ubi si quis diligentius utrumque velit evangelistam perscrutari, potest intelligi, cum in monte duodecim discipulos elegit monem quem Matthaeus interposuit et Lucas tacuit, hoc est in monte. Ac deinde cum descendisset, in loco campestri
Abbreviated transcription (Latin):
zelotes. ipse ẽ & symon chanacus. deui¬
co galilee chana: ubi aqͣ̃s dñs conuer¬
tit inuinum. Cana qͥppe telus: cha¬
nacus ⁊ elotes interpretatur.
udam iacobi. et uidam scarioth qͥ fuit
ꝓditor. Et horum. distinctionis grã
nomina dupplicauit. quoꝵ unus
ut ipse incatholica scͥbit epła. fr̃ ẽ ia
aut auico inquo ortus ẽ aut extͥbu
ysachar p̃sagũ suȩ condẽpnationis
uocabulũ sumpsit Isachar qͥppe qͦd
dr: merces: p̃cium ꝓditionis insinuat.
Scarioth aut̃. qͦd memoria mortis in
t̃pretatur. arguit eũ ñ repente ꝑsua¬
sum. s meditatũ diutiꝰ dñice tradi¬
cionis subisse piaculũ. qͥ ñ ꝑimpru¬
Quanta enim ẽ ueritas. qͣm nec aduer¬
sarius minister infirmat: qnta mo¬
ralitas dii. qͥ ꝑiclitari apud nos ui¬
dicium suũ qͣm affectum maluit:
Susceꝑat enĩ hominis fragilitatẽ
& ideo nec has partes recusauit infir¬
mitatis humanȩ. Uoluit deseri. uo¬
luit ꝓdi. uoluit ab apło suo tradi:

Expanded text:
n Cananaeus de vico Galilaeae Cana, ubi aquas Dominus convertit in vinum. Cana quippe zelus, Cananaeus Zelotes interpretatur. Judam Jacobi, et Judam Iscariot, qui fuit proditor. Et horum distinctionis gratia, nomina duplicavit. Quorum unus, ut ipse in catholica scribit Epistola, fraaut a vico in quo natus est aut ex tribu Issachar praesagium suae damnationis vocabulum sumpsit. Isachar quippe qui dicitur merces, pretium proditionis insinuat. Scarioth autem, quod memoria mortis interpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum diutius dominicae traditionis subiisse piaculum. Qui non per impruQuanta enim est veritas, quam nec adversarius minister infirmat? quanta moralitas Domini, qui periclitari apud nos judicium suum, quam affectum maluit? Susceperat enim hominis fragilitatem, et ideo nec has partes recusavit infirmitatis humanae. Voluit deseri, voluit prodi, voluit ab apostolo suo tradi,
Abbreviated transcription (Latin):
& thomam. Pulchre acreuerent lu¬
cas incathalogo apłoꝵ. usitato no¬
mine matheum. in pͥma uͦ dethe¬
loneo uocatione suꝑiꝰ ut ãmonui.
leui appellare maluit. Ipse uero
matheus iuxta qͦd scriptum est.
dic tu iniquitates tuas ut iustifice¬
ris: E manifeste matheum deteo¬
loneo uocatum. & inordine se apo¬
stolorum publicanum cognomi¬
nat. sed & compari suo thome cum
acceteris euuanglistis sit prelatus.
se inordine supponit: Iacob: sane
& iohannes. qͥ oberimium iurtutis
& animi culm̃. filu tonitrui. hoc ẽ
boanerges. siue ut emendatius scri¬
bitur: banereem̃ sunt adño cogno¬
minati: Nec frustra. quoꝵ unus ex
celestib intonans. uocẽ illam theolo¬
gicam qͣm nemo pͥꝰ edere nouerat emi
to robore grauida reliquit. ut si ali¬
quando plus intonare uoluisset. nec
ipse capere mundus posset. s iam¬
bo sepe seorsum & inmontem adño
duci. & aliquando sonũ de nube t̃¬
rificũ ꝑciꝑe meruerunt: hic ẽ filiꝰ

Expanded text:
et Thomam. Pulchre ac reverenter Luet Thomam. Pulchre ac reverenter Lucas in catalogo apostolorum usitato nomine Matthaeum, in prima vero de telonio vocatione, ut superius admonui, Levin appellare maluit. Ipse vere Matthaeus, juxta quod scriptum est: Dic tu iniquitates tuas, ut justificeris; et manifeste Matthaeum de telonio vocatum, et in ordine se apostolorum publicanum cognominat, sed et compari suo Thomae cum a caeteris evangelistis sit praelatus, se in ordine supponit. Jacobus sane et Joannes qui ob eximium virtutis et animi culmen filii tonitrui hoc est, βοανεργεῖς, sive ut emendatius scribitur, banereem, sunt a Domino cognominati. Nec frustra. Quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat emisto robore gravida reliquit, et si aliquanto plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum, et in montem a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius
Abbreviated transcription (Latin):
latino uel greco
nomine
hebream queren¬
tes ethi¬
mologiam: dicunt
petrum
dissoluentem. siue discalciantem. uel
agnoscentẽ interpretari. Cum ex posi¬
tione iohannis euuangłiste. cuiꝰ me¬
mini. & ipsa lingua hebraica quȩ .p.
litterã omnino ñ sonat. hebreũ hoc
nom̃ ñ ẽẽ testetur: Abusiue enim
iuolent ficto nomine falsam inter¬
pretationem subnectunt. Symon
autẽ obediens int̃pretatur. Porro an
Quib recte uo cabulis apłoꝵ
pͥmi decoran Etur qͥ mox ag¬
num dĩ aiohanne cognouerunt.
eum uidere & audire curauert̃.
Quod uͦ symon ponens mero¬
rem. uel audiens tristiciam.in¬
terpretatur: illi tempori con¬
gruit. qͣndo post resurrecti¬
onem uiso dño. uel mortis
illius. uel sue negationis merorẽ de¬
posuit s suȩ confestim mortis tri¬
sticiam audiuit. dicente dño. Cum
autem senueris. extendens manus
tuas: & alius tecinget. & ducet. quo
ñuis. Iacobum. & iohannem. pbilip¬
pum. & bartholomeum. matheum.

Expanded text:
Latino vel Graeco Latino vel Graeco nomini Hebraeam quaerentes etymologiam, dicunt Petrum dissolventem, sive discalciantem, vel agnoscentem interpretari: cum et expositio Joannis Evangelistae cujus memini, et ipsa lingua Hebraea, quae P litteram omnino non sonat, Hebraeum hoc nomen non esse testetur. Abusive enim bentes, violenter ficto nomini falsam interpretationem subnectunt. Simon autem obediens interpretatur. Porro AndQuibus recte vocabulis, apostolorum primi decorantur, qui mox agnum Dei a Joanne cognoverunt, eum videre et auQuod vero Simon, ponens moerorem, sive audiens tristitiam, interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem, viso Domino, vel mortis illius, vel suae negationis moerorem deposuit: sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quonon vis . Jacobum, et Joannem, Philippum, et Bartholomaeum, Matthaeum
Abbreviated transcription (Latin):
turo
Sẏmonẽ quem
cogno¬
minauit petrũ.
& andre¬
am fratrẽ eius.
Non nc
primum symo¬
ni. petri
cognom̃ indidit:
s longe an¬
te. cũ afratre an¬
drea adse adductum intuitus. dix̃.
Tues symon filius iohanna. tu uo¬
caberis cephas. qͦd interpretat᷑ petrꝰ
S cum uolens lucas nomina duode¬
cim apostoloꝵ enumerare. necesse
haberet petrũ dicere breuit innuere
uoluit. qͦd non hoc ante uocaret᷑. sed
posuit intentos uidelicet reddens au¬
ditores. Nam si hoc ante uocaretur:
cum casusic uocari ñ ꝓuiden¬
tia dũ Ideo uoluit eum prius ali¬
ud uocari: ut et ipsa commutatione
nominis. sacramenti uiuacitas com¬
mendaretur. Idem gͦ latinȩ petrus:
qͦd syriͣe cephas. & inutraq lingua:
nomen apetra deriuatũ ẽ.: Haut du¬
bium quin illa. de qua paulus au.
centur: sic et sẏmoni qui credebat in
petram.xp̃m. petri largitus ẽ nomen.
Cuius alias alludens ethimologiȩ dix
Tu es petrus. & suꝑ
hanc
petrã edificabo
eccłiam
meã. Uiolenter

Expanded text:
turi. Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem ejus. Non nunc primum Simoni Petri cognomen indidit, sed longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus dixit: Tu es Simon filius Joannae, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens Lucas nomina duodecim apostolorum enumerare, necesshaberet Petrum dicere, breuiter insinuare uoluit, quod non \'hoc ante uocaretur, sed posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, Sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Latine Petrus, quod Syriace Cephas, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est, haud dubium quin illa, de qua Paulus ait:centur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Violenter
Abbreviated transcription (Latin):
matͥs dñi. qͣm mariã cleophe. iohan¬
nes euuangłista commemorat. For¬
tasse qͥa uł isdẽ alpheus etiã cleopͥas¬
ẽ dictus.: uel ipsa maria defuncto pꝰ
natũ iacobũ alpheo: deop̾e nupsit. Cui
symeonẽ filiũ genuisse. eũq consobri¬
nũ dñi existentẽ eo qͦd cleophas frat̃
fuerit ioseph. iherosolume pꝰ iacobũ
rexisse ęccłiam. hẏstoria eccłiastica tra¬
dit. suic hic apłs symon: seu qͥlibet aliꝰ
sẏmeon fuerat. Quia uͦ iacob merito
filiꝰ alphei. idẽ docti. sit cognominatꝰ
ipsi testant᷑ apli. qͥ eũ post dñi passio¬
nem statim iherosolimoꝵ ordinauert̃
ep̃m Quia et ante sanguinis effusio¬
nẽ uerus etiã ipse carnalis desiderii sit
qͥdẽ iacobi uocabantur. hic deutero
ma̾s sc̃s uocatus fuit. uinũ & siceram
ũbibit. carnẽ nullã comedit. Numqͣm
extonsus ẽ neq unc̾tus ẽ unguento nep
usus ẽ balneo. huic solitum erat ingredi
scã scõꝵ. Si quidẽ uestib laneis nonut¬

Expanded text:
eophae Joannes evangelista cognominat, fortasse quia vel idem Alphaeus etiam Cleophas dictus est, vel ipsa Maria, defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Cui Simeonem filium genuisse, eumque consobrinum Domini existentem, eo quod Cleophas frater fuerit Joseph, Hierosolymae post Jacobum rexisse Ecclesiam, historia ecclesiastica tradit: sive hic apostolus Simon, seu quilibet alius Simeon fuerit. Quia vero Jacobus merito filius Alphaei, id est, docti sit cognominatus, ipsi testantur apostoli, qui eum post Domini passionem statim Jerosolymorum ordinaverunt episcopum. Quia et ante sanguinis effusionem verus etiam ipse carnalis desiderii sit quidem Jacobi vocantur, hic de utero matris sanctus vocatus fuit, vinum et siceram non bibit, carnem nullam comedit, nunquam attonsus est, neque unctus est unguento, neque usus est balneo. Huic solitum erat ingredi sancta sanctorum. Siquidem vestibus laneis non ut
Abbreviated transcription (Latin):
ingłorum: Ut enĩ cupiditas nicħ
sine angustia: ita nichil cum angu¬
sia caritas tenet Cum gͦ beatitudi¬
nem illam obtinuerimus. nr̃a erunt
dum. equalia. nr̃a erunt ad dominan¬
dum inferiora: Si quẽ autẽ mouet
qͣmͦ patͥ supplicans ueritas dicat. I
mea omnia tua sunt. & tua mea. cui
simile iudet᷑ sonare. qͦd huic filio dr̃
comnia mea tua sunt. sciat unige¬
niti filii esse omĩa que patris sunt.
phoc qͦd etiã ipse d̃s ẽ & de patre na¬
tus patri ẽ ȩqualis. Nam & illud qͦd
despũ scõ loquens ait omnia que
habet pat̾. mea sunt. ꝓpterea dixi qͥa
demeo accipiet. et adnunciabit uo¬
bis. Dehis dixit. que adipsam patͥs
ytinent duunitatẽ. inquib ille est
equalis. Omĩa quȩ habet pat̾ ha¬
bendo: Neque enim sp̃s sc̃s decreatu¬
ra quȩ patri subiecta et filio. erat ac¬
cepturus. Quodait. demeo accipiet s
utiq depatre. de quo ꝓcedit sp̃s. deqͦ
nalus ẽ et filius Siue itaq duos filios

Expanded text:
singulorum. Ut enim cupiditas nihil singulorum. Ut enim cupiditas nihil sine angustia, ita nihil cum angustia charitas tenet. Cum ergo beatitatem illam obtinuerimus, nostra erunt dum aequalia, nostra erunt ad dominandum inferiora. Si quem autem movet quomodo patri supplicans veritas dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea, cui simillimum videtur sonare quod huic filio dicitur: Et omnia mea tua sunt, sciat unigeniti Filii esse omnia quae Patris sunt, per hoc quod etiam ipse Deus est, et de Patre natus, Patri est aequalis. Nam et illud quod de Spiritu sancto loquens ait: Omnia quae habet Pater mea sunt: propterea dixit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, de his dixit quae ad ipsam Patris pertinent divinitatem, in quibus illi est aequalis omnia quae habet Pater habendo. Neque enim Spiritus sanctus de creatura quae Patri est subjecta et Filio, erat accepturus quod ait: De meo accipiet, sed utique de Patre, de quo procedit Spiritus, de quo natus est Filius. Sive taque duos filios
Abbreviated transcription (Latin):
cis meis. aut exꝑsona pͥncipum cũ
plebe intelligiatur aut̃ ꝑsona popu¬
li ierosolimitani cum cet̾is populis
iuda. Sedpostquã filius tiuus hic
qͥ deuorauit substanciã suã cũ mere¬
tricib uenit. occidisti illi uitulum
saginatum. Meretrices sunt gentili¬
um suꝑsticiones cum quib substan¬
ciam dissipare ẽ: relicto uno conubio
uerbi dĩ. cum turba demonũ cupidi¬
tate turpissima fornicari.
At ipse dixit illi. Fili tu semꝑ mecũ
es. & omĩa mea tua sunt. Epulari
autẽ & gaudere oportebat quia fr̃¬
tuus hic mortuus fuerat. & reuixit.
perierat. & inuentus ẽ. Quod dicit.
&omĩa mea tua sunt. non putandũ
ẽ. ita dictũ qͣsi ñsint & frĩs: ut tam¬
quam interrena hereditate patiaris
angustias. Quomͦ possit omĩa esse
maioris. si habet ibi etiã iunior par¬
tem suã: Sic enĩ aꝑfectis & ꝑpurga¬
tis aciam immortalib habentur om¬
nia. ut sint ceomĩum singła. & om̃la

Expanded text:
cis meis, aut ex persona principum, cum cis meis, aut ex persona principum, cum plebe intelligitur, aut persona populi Jerosolymitani, cum caeteris populis Juda. Sed postquam filius tuus, hic qui devoravit substantiam suam cum meretricibus venit, occidisti illi vitulum saginatum. » Meretrices sunt gentilium superstitiones, cum quibus substantiam dissipare, est, relicto uno connubio veri Dei, cum turba daemonum cupiditate turpissima fornicari. « At ipse dixit illi: Fili, tu semper es mecum, et omnia mea tua sunt. Epulari autem et gaudere te oportebat, quia frtuus hic mortuus erat, et revixit, perierat, et inventus est. Quod dicit: Et omnia mea tua sunt, non putandum est ita dictum quasi non sint et fratris, ut tanquam in terrena haereditate patiaris angustias. Quomodo possint esse omnia majoris, si habet ibi etiam junior partem suam? Sic enim a perfectis et perpurgatis ac jam immortalibus filiis habentur omnia, ut sint et omnium singula, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
patre optasse. ut antixp̃o crederet
Neq omnino ineis iudȩoꝵ. qui anti¬
xp̃o credituri sunt istum filium fas
ẽ intelligi: Quomͦ autẽ ȩpularetur
exillo hedo. ipse ẽ antirp̃c. qui ñ ei.
credẽt: aut si hoc ẽ epulari exhedi occisioẽ
qͦd ẽ de antirpi ꝑdicione lȩtari. Quo¬
modo dicit filius quẽ recipit pater.
hoc sibi ñ fuisse concessum. cũ om̃s
filii dĩ deillius aduersarii dampna¬
tione lȩtaturi sint: Nimirũ gͦ ipsũ
dñm sibi negatũ ad ȩpulandũ con¬
queritur. dum eum peccatorẽ putat:
Cum enĩ hedus ẽ ili genti: idẽ cum
eum sabbat iuolatorẽ. et ꝓfanatorẽ
legis existimat. iocundari ȩpulis en
nonmeruit. ut qͦd ait numquã de¬
disti mͥ hedum. ut cum amicis me¬
is ȩpusarer. Tale sit. ac si dicet. Eum
qui mͥ hedus uidebatur. numqͣm de
disti mͥ adepulandũ. eo ipso mͥ illũ
ipsum nonconcedens. quo mͥ hedus ui¬
debatiur: Quod autẽ dicit cum ami¬

Expanded text:
patre optasse, ut Antichristo crederet. patre optasse, ut Antichristo crederet. Neque omnino in eis Judaeorum, qui Antichristo credituri sunt, istum filium fas est intelligi. Quomodo autem epularetur ex illo haedo, si ipse est Antichristus, qui non ei crederet? Aut si hoc est epulari ex haedi occisione, quod est de Antichristi perditione laetari, quomodo dicit filius, quem recipit pater, hoc sibi non fuisse concessum, cum omnes filii Dei de illius adversarii damnatione laetaturi sint? Nimirum ergo ipsum Dominum sibi negatum ad copulandum conqueritur, dum eum peccatorem putat. Cum enim haedus est illi genti, id est, cum eum Sabbati violatorem et profanatorem legis existimat, jucundari epulis ejus non meruit. Ut quod ait: Nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer, tale sit ac si diceret, eum qui mihi haedus videbatur, nunquam mihi dedisti ad epulandum, eo ipso mihi illum ipsum non concedens, quo mihi haedus videbatur. Quod autem dicit, Cum ami
Abbreviated transcription (Latin):
tot annis seruio tͥ. & numqͣm man¬
datum tuum preterii. Queritur.
quomͦ ille populuf numqͣm maN¬
datũ dĩ preterisse dicatur. s facile il¬
lud occurrit. neq de omni manda¬
to dictum eẽ. s deuno maximȩ ne¬
cessario. quo nullum aliũ dm̃ colere
uisus est. Neq iste filius inomnib
israhelitis. sed inhis intelligitur ha¬
bere ꝑsonam. qͥ numqͣm abuno dõ ad
simulachra conuersi sunt. Quamius
enĩ tamquã inagro positus iste. filiꝰ
derrena desideraret abimo tam̃ deo
ista desiderabat bona. qͦd etiã patris
ipsius testimonio comꝓbat᷑ cũ dicit
Tu mecũ es semꝑ Non enim qͣsi men¬
tientẽ redarguit: s secum ꝑseueranti¬
am eius adꝓbans. ad ꝑfruicionem
potioris atq iocundioris exultacio¬
nis inuitat. Et numquã dedisti mͥ
hȩdum ut cũ amicis meis ȩpularer:
Peccator ꝓfecto hȩdi nomine signi¬
ficari solet: sed absit. ut antixp̃m in¬
delligam: Multum enĩ absurdũ ẽ.
a cui dicitur. Tu mecũ es semꝑ. hoc a

Expanded text:
s servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii. Quaeritur quomodo ille populus nunquam mandatum Dei praeterisse dicatur; sed facile illud occurrit, neque de omni mandato dictum esse, sed de uno maxime necessario, quo nullum alium Deum colere jussus est. Neque iste filius in omnibus Israelitis, sed in his intelligitur habere personam, qui nunquam ab uno Deo ad simulacra conversi sunt. Quamvis enim, tanquam in agro positus, iste filius terrena desideraret, ab uno tamen Deo ista desiderabat bona, quod etiam patris ipsius testimonio comprobatur, cum dicit: Tu mecum es semper. Non enim quasi mentientem redarguit, sed secum perseverantiam ejus approbans, ad perfruitionem potioris, atque jucundioris exsultationis invitat. Et nunquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer. Peccator profecto haedi nomine significari solet, sed absit ut Antichristum intelligam. Multum enim absurdum est eum cui dicitur. Tu mecum es semper, hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
munitus exemplis. suꝑ serpentes &
scorpiones securus incedat. Manus
gͥ et pedes. id÷ opus ornat cecursus.
Opus ut recte uiuamus. Cursus: ut
adȩterna gaudia ꝓperemus. Non e¬
nim habemus hic manentẽ ciuitatẽ.
s futuram inquirimus Et adduci¬
te: iutulum saginatum. & occidite.
uitulus saginatus ipse idẽ dñs est:
s scdm carnem: & bene saginatus:
quia caro eius adõ sp̃ali est ut¬
opima uirtute ut ꝓtocuis mundi
salute sufficiat inodorẽ suauitatis
nit̾orẽ uidelicet immolationis ad
dcum mittere. et ꝓomnib exorare.
are Tunc et enim cuiq nr̃m quasi
reciens occiditur. cum credit occisũ:
Tc̃ caro eius comeditur: cũ eius pas¬
sionis sacramentũ ex̃ore ademun¬
dationẽ ꝑcipitur. & corde adimita¬
cionẽ cogitatur Et mnanducemus.
et epulemur. qͥa hic filius m̃s mor¬
tiuus erat. & reuixit perierat. & in¬

Expanded text:
munitus exemplis, super serpentes et munitus exemplis, super serpentes et scorpiones securus incedat. Manus igitur et pedes, id est, opus ornatur et cursus. Opus ut recte vivamus; cursus, ut ad aeterna gaudia properemus. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus . Et adducite vitulum saginatum et occidite. Vitulus saginatus, ipse item Dominus est, sed secundum carnem. Et bene saginatus, quia caro ejus adeo spiritali est opima virtute, ut pro totius mundi salute sufficiat in odorem suavitatis, nidorem, videlicet, immolationis, ad Deum mittere, et pro omnibus exorare. are. Tunc etenim cuique nostrum quasi recens occiditur, cum credit occisum. Tunc caro ejus comeditur, cum ejus passionis sacramentum et ore ad emundationem percipitur, et corde ad imitationem cogitatur. Et manducemus et epulemur, quia hic filius meus mortuus erat et revixit, perierat et in