comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitus reformare: Quȩ quidẽ resu-¬
mebat uultum subito grauitatis.
inter uerba correptionis: sed cum
eiusdem correptionis hora transis¬
set: transiebat ꝓtinus & suꝑdu¬
cta grauitas honestatis Aloxq
ad leuia uerba rediebat: puella¬
rum gaudebat societate laicarũ:
eiq ꝑsona ualde onerosa erat:
quȩcumq huic mundo dedita
ñ erat Quadam uͦ nocte. huic
tarsillȩ amicȩ meȩ que inter soro¬
res suas uirtute continuȩ oratio¬
nis afflictionis studiose. abstinen¬
tiȩ singularis. grauitate uitȩ ue

Expanded text:
bitus reformare. Quae quidem resubitus reformare. Quae quidem resumebat vultum subito gravitatis inter verba correptionis, sed cum ejusdem correptionis hora transisset, transibat protinus et superducta gravitas honestatis, moxque ad levia verba redibat. Puellarum gaudebat societate laicarum, eique persona valde onerosa erat quaecunque huic mundo dedita non erat. Quadam vero nocte huic Tharsillae amitae meae, quae inter sorores suas virtute continuae orationis, afflictionis studiosae, abstinentiae singularis, gravitate vitae
Abbreviated transcription (Latin):
isse se referunt: memoramus:
res pater meus sorores habuit:
Iquȩ cunctȩ tres. sacrȩ uirgines
fuerunt: quarum una. tarsilla:
alia. gordiana: alia. emiliana dice¬
batur: Uno om̃s ardore conu̾sȩ:
uno eodemq tp̃r sacrate: subdi¬
strictione regulari degentes. in
domo ꝓpria. socialem uitam du¬
cebant Cumq essent diutius in
eadem conuersatione: cepit coci¬
dianis incrementis in amorẽ con-¬
ditoris sui. tarsilla & emiliana suc-¬
crescere: & cum solo hic essent
corpore: cotidie:. animo ad ȩcerna
transire. At contra. gordiane ani-¬
mus. cepit a calore amoris intimi.
ꝑ cotidiana detrimenta depescere:
& paulisper ad huius scłi amorẽ
redire Crebro autẽ tarsilla dic̃e
emiliane sorori suȩ: cum magno
gemitu solebat. Uideo gordianã
sororem nrãm: de nr̃a sorte ñ esse.
Perpendo enim. quia foras defluit:¬
& cor ad quod ꝓposuit. ñ custodit:
Quam curabant blanda cocidie
redargutione corripere: atq aleui¬
tate morum. ad grauitatem sui ha-¬

Expanded text:
isse se referunt, memoramus. Tres pater meus sorores habuit, quae cunctae tres sacrae virgines fuerunt: quarum una Tharsilla, alia Gordiana, alia Aemiliana dicebatur. Uno omnes ardore conversae, uno eodemque tempore sacratae, sub districtione regulari degentes, in domo propria socialem vitam ducebant . Cumque essent diutius in eadem conversatione, coeperunt quotidianis incrementis in amorem conditoris sui Tharsilla et Aemiliana succrescere, et, cum solo hic essent corpore, quotidie animo ad aeterna transire. At contra Gordianae animus coepit a calore amoris intimi per quotidiana detrimenta tepescere, et paulisper ad hujus saeculi amorem redire. Crebro autem Tharsilla dicere Aemilianae sorori suae cum magno gemitu solebat: Video Gordianam sororem nostram de nostra sorte non esse; perpendo enim quia foras defluit, et cor ad quod proposuit non custodit. Quam curabant blanda quotidie redargutione corripere, atque a revitate morum ad gravitatem sui ha
Abbreviated transcription (Latin):
& leti sumus A ccendamꝰgͦ
animũ fr̃s. recalescat fides in
id quod credidit: In ardescant
ad suꝑna. nr̃a desideria: & sic
amare. iam ire est. Ab eternȩ
sollempnitatis gaudio. nulla
nos aduersitas reuocet: quia
& st quis ad locum ꝓpositum
ire desiderat:eius desideriũ.
quelibet uiȩ asperitas ñ iminu¬
tat Nulla nos ꝓsperitas blan¬
diens seducat: quia stultus ui¬
ator ẽ qui in itinere amena pͣta
conspiciens. obliuiscitur quõ
tendebat Toto gͦ desiderio: ad
suꝑnã patriã aĩmꝰ anhelet: Hich̾
in hoc mundo appetat: qd̾ con¬
stat. quia citius relinquat: ut
si cȩlestis pastoris ueracit᷑ oues
sumus: quia in uia delectatio¬
ne ñ figimur.: ȩt̃s pascuis in

Expanded text:
et laeti sumus. Accendamus ergo et laeti sumus. Accendamus ergo animum, fratres, recalescat fides in id quod credidit, inardescant ad superna nostra desideria, et sic amare jam ire est. Ab internae solemnitatis gaudio 1488 nulla nos adversitas revocet, quia et si quis ad locum propositum ire desiderat, ejus desiderium quaelibet viae asperitas non immutat. Nulla nos prosperitas blandiens seducat, quia stultus viator est, qui in itinere amoena prata conspiciens, obliviscitur ire quo tendebat. Toto ergo desiderio ad supernam patriam animus anhelet, nil in hoc mundo appetat, quod constat quia citius relinquat, ut si coelestis Pastoris veraciter oves sumus, quia in viae delectatione non figimur aeternis pascuis in
Abbreviated transcription (Latin):
illic letior: quanto hic durius
afflictus Ibi confessorum con¬
stantia: premii sui ꝑceptioe
consolata Ibi fideles uiri:
quos a uirilitatis suȩ robore.
uoluptas scłi emollire ñ potu¬
it: Ibi sc̃ẽ mulieres: quȩ cum
scło. & sexum incerunt Ibi pu¬
eri: qui hic annos suos moribꝰ
transcenderunt: Ibi senes: qͦs
tantorum ciuium sollempni¬
tate gaudeamus: Ipsa nos lȩ¬
tantium festiuitas inuitet.
Certȩ. sicubi popłs nundinas
celebraret: si ad alicunꝰ eccł̃iȩ
dedicationem denuntiata sol¬
lempintate concurr̾et: festina¬
remus om̃s simul inueniri: in¬
teresse unusquisq satageret:
graui se dampno afflictum
crederet. si sollempnitatẽ com¬
munis leticie ñ uideret: Ecce.
in celestib electorum ciuium
leticia agitur: uicissim de se om̃s
in suo conuentu gratulant᷑: ꝙ tam̃
nos ab amore ȩternitatis tepidi.
nullo desiderio ardemus: int̾¬
esse tantȩ sollempnitati non
querimus Priuamur gaudis.

Expanded text:
illic laetior, quanto hic durius illic laetior, quanto hic durius afflictus; ibi confessorum constantia, praemii sui perceptione consolata; ibi fideles viri quos a virilitatis suae robore voluptas saeculi emollire non potuit; ibi sanctae mulieres quae cum saeculo et sexum vicerunt; ibi pueri qui hic annos suos moribus transcenderunt; ibi senes quos tantorum civium solemnitate gaudeamus. Ipsa nos laetantium festivitas invitet. Certe sicubi populus nundinas celebraret, si ad alicujus Ecclesiae dedicationem denuntiata solemnitate concurreret, festinaremus omnes simul inveniri, et interesse unusquisque satageret, gravi se damno afflictum crederet si solemnitatem communis laetitiae non videret. Ecce in coelestibus electorum civium laetitia agitur, vicissim de se omnes in suo conventu gratulantur, et tamen nos, ab amore aeternitatis tepidi, nullo desiderio ardemus, interesse tantae solemnitati non quaerimus, privamur gaudiis,
Abbreviated transcription (Latin):
tur me: & ego uitam ȩt̃nam do
eis: De quib & paulo suꝑius
dicit Per me siquis introierit.
saluabitur ÷ & ingredietur. &
egredietur: & pascua inueia:¬
Ingredietur quippe ad fidem:
egredietur uͦ a fide ad spetiẽ:
a credulitate ad condemplati¬
onem: pascua autẽ inueniet
in eterna refectione Oues gͦ
eius. pascua iuement: quia
quisquis illũ corde simplici
sequitur: ȩternȩ uiriditatis
pabulo nutritur: Que autẽ
sunt istarum ouium pascua:
nisi interna gaudia sempit᷑¬
ne uirentis paradisi : Pascu¬
a namq electorum sunt. uul¬
tus presens dei: qui dũ sine
defectu conspicitur: sine fine
mens uitȩ cybo satiatur: In
istis pascuis. de eternitatis
societatẽ leti sunt: quiq iam
laqueos uoluptuose dempo¬
ralitatis euaserunt: Ibi hẏm¬
nidici angłoꝵ chori: ibi socd¬
etas suꝑnoꝵ ciuium: ibi
dulcis sollempnitas a pere¬
grinationis huiꝰ tristi labore
rus: ibi innumerabiliũ mar¬
tẏrum uictor exercitus: tanto

Expanded text:
tur me, et ego vitam aeternam do tur me, et ego vitam aeternam do eis; de quibus et paulo superius dicit: Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveIngredietur quippe ad fidem; egredietur vero a fide ad speciem, a credulitate ad contemplationem; pascua autem inveniet in aeterna refectione. Oves ergo ejus pascua invenient, quia quisquis illum corde simplici sequitur, aeternae viriditatis pabulo nutritur. Quae autem sunt istarum ovium pascua, nisi aeterna gaudia sempiterne virentis paradisi? Pascua namque electorum sunt, vultus praesens Dei, qui dum sine defectu conspicitur, simens vitae cibo satiatur. In istis pascuis de aeternitatis satietate laetati sunt qui jam laqueos voluptuosae temporalitatis evaserunt. Ibi hymnidici angelorum chori, ibi societas supernorum civium. Ibi dulcis solemnitas a peregrinationis hujus tristi labore tolorum numerus, ibi innumerabilium martyrum victor exercitus, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
apertȩ dicat In hoc constat.
quia & cognosco patrem. & co¬
gnoscor a patre: quia animãm
meã pono ꝓ ouibus meis: id
est ea caritatequ ia ꝓ ouibus
morior: quantũ patrem diligã.
ostendo Quia uͦ ñ solum pudẽ¬
am. s etiam gentilitatẽ redi¬
mere uenerat: adiungit. Etaliaᷤ
oues habeo. quȩ non sunt ex
hoc ouili: & illas oportet me
addicere: & uocem meã audien:
& fiet unum ouile. & unus pa
stor. Redemptionẽ nrãm. qui
ex gentili popło uenimus. dñs
aspexerat: cum se adducere et
alias oues dicebat: Hoc cotidi¬
e fieri fr̃s aspicitis: hoc recon¬
ciliatis gentibus factũ hodie
uidetis: Quasi ex duob gre¬
gibus unum ouile efficit: qͥa
iudaicum & gentilem popłm.
in sua fide conuingit: paulo
accestante qui ait: Ipse est par
nr̃a: qui fecit utraq unum. Dũ
enimad etͣnam uitam ex utq
natione simplices eligit: ad o¬
Oues meę uocem meã audiunt:
& ego cognosco eas. & sequun¬

Expanded text:
aperte dicat: In hoc constat aperte dicat: In hoc constat quia et ego agnosco Patrem, 1487 et cognoscor a Patre, quia animam meam pono pro ovibus meis; id est, ea charitate qua pro ovibus morior quantum Patrem diligam ostendo. Quia vero non solum Judaeam, sed etiam gentilitatem redimere venerat, adjungit: Et alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fietstor. Redemptionem nostram qui ex gentili populo venimus Dominus aspexerat, cum se adducere et alias oves dicebat. Hoc quotidie fieri, fratres, aspicitis; hoc reconciliatis gentibus factum hodie videtis. Quasi ex duobus gregibus unum ovile efficit, quia Judaicum et gentilem populum in sua fide conjungit, Paulo attestante, qui ait: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Dum enim ad aeternam vitam ex utraque natione simplices eligit, ad oOves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequun
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Stare in periculo ouiũ
non podest: qui in eo quod
ouibus preest. ñ oues dilig̃:
s lucrum derrenum querit.
Dum enim honorẽ amplectit᷑
dum temporalibus cõmodis
letatur: opponere se contra
ꝑiculum trẽpidat: ne hoc qd̾
diligit. amittat Sed quia re¬
demptor nr̃ culpas ficti pa¬
storis innotuit: iterum formã
cui debeamus imprimiosten¬
dit. dicens Ego sum pastor
bonus. Atq subiungit. Et co¬
adhuc
pensate in uerbis dominicis.
etiam periculum ur̃m Nidete.
si oues eius estis: uidece. si eum
cognoscitis: uidete. si lumen
ueritatis scitis: Scitis autẽ di¬
co: non ꝑ fidem. s ꝑ amorem.
Scitis dico: ñ ex credulitate. s
ex operatione: Nam isdem ipse
qui hec loquitur ioħs eugłi¬
sta. testatur dicens Iui dicit
se nosse dm̃. & mandata eius
ñ custodit: mendax ẽ Unde.
&̾ hoc in loco: dñs ꝓtiꝰ subdit.
Sicut nouit me pader. & ego
agnosco patrem: & animã me¬
am pono ꝓ ouibus meis Acsi

Expanded text:
tur: Stare in periculo ovium tur: Stare in periculo ovium non potest, qui in eo quod ovibus praeest, non oves diligit, sed lucrum terrenum quaerit. Dum enim honorem amplectitur, dum temporalibus commodis laetatur, opponere se contra periculum trepidat, ne hoc quod diligit, amittat. Sed quia Redemptor noster culpas ficti pastoris innotuit, iterum formam cui debeamus imprimi, ostendit dicens: Ego sum pastor bonus: atque subjungit: Et coadhuc pensate in verbis dominicis etiam periculum vestrum. Videte si oves ejus estis, videte si eum cognoscitis, videte si lumen veritatis scitis. Scitis autem dico, non per fidem, sed per amorem. Scitis dico, non ex credulitate, sed ex operatione. Nam idem ipse qui hoc loquitur Joannes evangelista testatur, dicens: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Unde et in hoc loco Dominus protinus subdit: Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem, et animam meam pono pro ovibus meis. Ac si
Abbreviated transcription (Latin):
querit: De quo lupo: mox sub¬
ditur Et lupus rapit: & disꝑ¬
git oues: Lupus uenit: & mer¬
cennarius fugit: quia malignꝰ
pastoris tenet. curam sollicitu¬
dinis non habet. A nime pere¬
unt: & ipse. de terrenis com¬
modis letatur Lupus rapit.
& dispergit oues: cum alium.
ad luxuriam ꝑtrahit: alium.
in auariciam accendit: alium.
in suꝑbiam erigie: alium ꝑ
iracundiam diuidit. Hunc.
inuidia stimulat: illum. infa¬
lacia supplantat Quasi gͦ gn¬
gem lupus dissipat: cũ fidel¬
um popłm diabolus ꝑ tempo¬
tiones necat Sed contra hȩc
mercennarius nullo ⁊elo asio¬
ditur: nullo feruore dilectio¬
nis excitatur: quia di im sola
exceriora commnoda requirit:
interiora gregis dampna negli¬
genter patitur. Unde. & mox
adiungit᷑ Mercennarius aut̃
fugit: quia mercennarius est:
et ñ ꝑtinet ad eum de ouib:
Sola ergo causa ẽ. ut mercen¬
narius fugiat: quia mercen¬
narius ẽ. Ac si apertȩ dicere¬

Expanded text:
quaerit. De quo lupo mox subquaerit. De quo lupo mox subditur: « Et lupus rapit et dispergit oves. » Lupus venit et mercenarius fugit: quia malignusui locum pastoris tenet, curam sollicitudinis non habet, animae pereunt, et ipse de terrenis commodis laetatur. « Lupus rapit et dispergit oves, » cum alium ad luxuriam pertrahit, alium in avaritiam accendit: alium in superbiam erigit, alium per iracundiam dividit: hunc invidia stimulat, illum in fallacia supplantat. Quasi ergo lupus gregem dissipat, cum fidelium populum diabolus per tentationes necat. Sed contra haec mercenarius nullo zelo accenditur, nullo fervore dilectionis excitatur: quia dum sola exteriora commoda requirit, interiora gregis damna negligenter patitur. Unde et mox adjungitur: Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. Sola ergo causa est ut mercenarius fugiat, quia mercenarius est. Ac si aperte dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ues. et fugit: quia dum sibi
ab eo periculum metuit: resi¬
stere eius iniusticiȩ ñ p̃sumit.
fugit autẽ. non mũtando locũ.
sed subtrahendo solaciũ. fug̃.
quia iniusticiam uidit. ꝙ tacu¬
it: fugit: quia se sub silentio
abscondit Quib bene ꝑ pro¬
phetam dicitur: Non ascendi¬
stis ex aduerso: neq opposut¬
stis murũ ꝓ domo isrł: ut sta¬
retis in prelio. in die dñi. Ex¬
aduerso quippe ascendere est:
quibussibet potestatib pra¬
uȩ agentib. ratiomꝰ libera uo¬
ce contraire. & in die dñi. pro
domo isrł. in prelio stamus: ac
murũ opponimus: si fideles in¬
nocentes. contra ꝑuersorum in¬
iusticiam. ex iusticie auctoritate
uindicamus: Quod. quia mer¬
cennarius non facit: cũ uenien¬
tem lupum uideric. fugit: Sed
ẽ ałͥus lupus. qui sine cessatioẽ¬
cotidie non corpora sed mence ᷤᷤ
dilaniat: malignus uidelicet
sp̃s: qui caulas fidelium insidi¬
ans circuit: & mortẽ animaꝵ

Expanded text:
ves et fugit, quia dum sibi ves et fugit, quia dum sibi ab eo periculum metuit, resistere ejus injustitiae non praesumit. Fugit autem non mutando locum, sed subtrahendo solatium. Fugit, quia injustitiam vidit, et tacuit. Fugit, quia se sub silentio abscondit. Quibus bene per prophetam dicitur: Non ascendistis ex adverso, neque opposuistis murum pro domo Israel, ut staretis in praelio in die Domiadverso quippe ascendere est: quibuslibet potestatibus prave agentibus rationis libera voce contraire. Et in die Domini, pro domo Israel in praelio stamus ac murum opponimus, si fideles innocentes contra perversorum injustitiam ex justitiae auctoritate vindicamus. Quod quia mercenarius non facit, cum venientem lupum viderit, fugit. Sed est alius lupus, qui sine cessatiootidie non corpora, sed mentes dilaniat, malignus videlicet spiritus, qui caulas fidelium insidians, circuit et mortes animarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ amore iitimo oues domini¬
cas. sed ad temporales mercedeᷤᷤ
pascit Alercennarius quippe ẽ:
qui locum quidẽ pastoris cenet:
s lucra animarũ ñ querit: T̃er¬
renis inhiat cõmmodis: hono¬
re prelationis gaudet Tem¬
poralibus lucris pascitur: im¬
pensa sibi ab hominib reue¬
rentia lȩtatur. Iste sunt oenĩ
mercedes mercennarii: ut pro
eo ipso quod in regimine la¬
borat. hic quod querit inuẽ¬
mat: & ab hereditate gregis.
in posterum alienus existat
Utrum uͦ pastor sit anmercen¬
narius. cognosci ueraciter ñ
potest: si occasio necessicati
deest: Tranquillitatis enim
tempore: plerunq ad gregis
custodiam sicut uerus pastor.
sic etiam mercennarius stat.
Sed lupus ueniens indicat:
quo quisq animo suꝑ gregiᷤ
custodiam stabat Lupus et̃¬
enim suꝑ oues uenit: cum
quilibet iniustus & raptor
fideles quosq atq humiles oppͥ¬
mit Sed is qui pastor ẽẽ inde¬
batur et non erat. relinquit o¬

Expanded text:
pro amore intimo oves dominipro amore intimo oves dominicas, sed ad temporales mercedes pascit. Mercenarius quippe est, qui locum quidem pastoris tenet, sed lucra animarum non quaerit, terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet, temporalibus lucris pascitur, impensa sibi ab hominibus reverentia laetatur. Istae sunt etenim mercedes mercenarii, ut pro eo ipso quod in regimine laborat, hic quod quaerit inveniat, et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Utrum vero pastor sit, an mercenarius, cognosci veraciter non potest, si occasio necessitatis deest. Tranquillitatis enim tempore, plerumque ad gregis custodiam sicut verus pastor, sic etiam mercenarius stat; sed lupus veniens indicat quo quisque animo super gregis custodiam stabat. Lupus etenim super oves venit cum quilibet injustus et raptor, 1486 fideles quosque atque humiles opprimit. Sed is qui pastor esse videbatur et non erat, relinquit o
Abbreviated transcription (Latin):
animã suam posuit: ut in
sacramento nr̃o. corpus suũ &
sanguinẽ uerteret: ꝙ oues qͣ
redlmerat. carnis suȩ alimento
satiaret: Ostensa nob̃ ẽ de con¬
temptu mortis uia. qͣm sequa¬
mur: apposita forma. cui impͥ¬
mamur Primũ nob̾ ẽ. exteri¬
ora nra misericorditer omibuᷤ
cius impendere: postremũ uͦ.
si necesse sit. etiam mortẽ nr̃ãm
ꝓ eisdem ouibus ministrare.
Aprimo autẽ hoc minimo: per¬
uenitur ad postremum manis.
Sed cum in comparabiliter lon¬
ge sit anima qua uiuimus. a¬
terrena substantia qͣm exteri¬
us possidẽmus: qui nͣ dat ꝓ
ouibus substantiam suam̃.
quando ꝓ his daturus ẽ ani¬
mam suam:: Et sunt ñnulli.
qui dum plus terrenã substan¬
tiam. quam oues diligunt:
merito. nomen pastoris ꝑdũt.
De quib ꝓtinus subdit᷑. Mer-¬
cennarius autẽ. & qui ñ ẽ pastor.
euius non sunt oues ꝓpriȩ. ui
det luptimꝰ uenientẽ: & dimnit¬
e oucs  fugit. Non pastor.
sed mercemirtius uocał: qͥ ñ

Expanded text:
suit, ut in sacramento nostro corpus suum et sanguinem verteret, et oves quas redemerat, carnis suae alimento satiaret. Ostensa nobis est de contemptu mortis via quam sequamur, apposita est forma cui imprimamur. Primum nobis est exteriora nostra misericorditer ovibus ejus impendere; postremum vero, si necesse sit, etiam mortem nostram pro eisdem ovibus ministrare. A primo autem hoc minimo pervenitur ad postremum majus. Sed cum incomparabiliter longe sit melior anima qua vivimus terrena substantia quam exterius possidemus, qui non dat pro ovibus substantiam suam, quando pro his daturus est animam suam? Et sunt nonnulli qui dum plus 1485 terrenam substantiam quam oves diligunt, merito nomen pastoris perdunt. De quibus protinus subditur: Mercenarius autem, et qui non est pastor, cujus non sunt ovedet lupum venientem, et dimittit oves, et fugit. Non pastor, sed mercenarius vocatur, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
Ad nuptias quippe dũs abiit:
quia resurgens a mortuis. a¬
scendens in celum. suꝑnam si¬
bi angłoꝵs multitudinẽ nouuᷤ
homo copulauit: Qui tunc
reuertitur: cum nobis iam ꝑ
iudicium manifestat᷑: Bene¬
autẽ de seruis expectantibus.
subdicur: Ut cum uenerit. et
pulsauerit: confestim aꝑant ei
Uent quippe: cũ ad udicium ꝓ¬
perat: Pulsat uͦ: cumiam per
egritudinis molestias. esse mor¬
tem uicinam designat: Cui con¬
festun aperimus: si hunc cum
amore suscipimus. Aperire em̃
iudici pulsanti ñ uult: qui exi¬
re de corpore trepidat: & uidere
eum quem condempsisse se memi¬
ut uidicem formidat: Qui autẽ
de sua spe et operatione securus
ẽ: pulsanti confestim aꝑit: quia
letus iudicem sustinet: & cum
tempꝰ ꝓpinquȩ mortis agnouent.
de gła retributionis hylarescit.
Unde & ꝓtinus subditur:. Beati

Expanded text:
Ad nuptias quippe Dominus abiit, Ad nuptias quippe Dominus abiit, quia resurgens a mortuis ascendens in coelum supernam sibi angelorum multitudinem novus homo copulavit. Qui tunc revertitur cum nobis jam per judicium manifestatantibus subditur: Ut cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei. Venit quippe cum ad judicium properat, pulsat vero cum jam per aegritudinis molestias esse mortem vicinam designat. Cui confestim aperimus, si hunc cum amore suscipimus. Aperire etenim judici pulsanti non vult, qui exire de corpore trepidat; et videre eum quem contempsisse se meminit judicem formidat. Qui autem de sua spe et operatione securus est, pulsanti confestim aperit, quia laetus judicem sustinet; cum tempus propinquae mortis agnoverit, de gloria retributionis hilarescit. Unde et protinus subditur: Beati
Abbreviated transcription (Latin):
głificent patrem ur̃m qui in
celis est: Duo autẽ sunt. quȩ
iubentur: et lumbos restrin¬
gere. & lucernas tenere: ut et
mundicia sit castitatis in corpo¬
reꝰ et lumen ueritatis in opera¬
cione Redemptori etenim nr̃o.
unum sine altero placere neqͣ¬
quam potest:si aut is qui bo¬
na agit. adhuc luxuriȩ inqui¬
namenta non deserit: aut is
qui castitate preminet. nec dũ
se ꝑbona opera exercet. Nec
casticas gͦ magna ẽ sine bono
oꝑe: nec opus bonum ẽ aliqͥd.
sine castitate Sed et si utrumq
agitur: restat. ut quisqͥs ille est.¬
qui spe ad suꝑnam patriã tendat:
nequaqͣm se a uiciis. ꝓ mundi
huius honestate contineat: Qui
et si quedam bona aliquando
ꝓ honestate inchoat: in eiuis ta¬
men intentione ñ debet ꝑma¬
nere: nec bona oꝑa. presentis
mundi głam querere: s totam
spem in redemptoris sui aduen
tu constituat Unde ꝓtinus
subdit᷑. & uos similes homini¬
bus expectantibus dnm̃ suũ:
quando reuertatur a nuptiis

Expanded text:
glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Duo autem sunt quae jubentur, et lumbos restringere, et lucernas tenere, ut et munditia sit castitatis in corpore, et lumen veritatis in operatione. Redemptori etenim nostro unum sine altero placere nequaquam potest, si aut is qui bona agit adhuc luxuriae inquinamenta non deserit, aut is qui castitate praeeminet necdum se per bona opera exercet. Nec castitas ergo magna est sine bono opere, nec opus bonum est aliquod sine castitate. 2. Sed et si utrumque agitur, restat ut quisquis ille est spe ad supernam patriam tendat, et nequaquam se a vitiis pro mundi hujus honestate contineat. Qui etsi quaedam bona aliquando pro honestate inchoat, in ejus tamen intentione non debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spconstituat. Unde et protinus subdit: Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum, quando revertatur a nuptiis.
Abbreviated transcription (Latin):
quod mala nr̃a aspicit & por¬
tat: culpas nrãs tolerat: ꝙ tam̃
nos ꝑ penitentiam ad p̃mia
reseruat: noluit dm̃ misericor¬
dem dicere: sed hanc ipsam
miscđiam uocauit. dicens:
mꝰ gͦ ante oculos mala quȩ fe¬
cimꝰ : pensemus ex quanta dĩ
benignitate doleramur. Con-¬
sideremus quȩ sunt pietatis
eius uiscera: u. ñ solũ culpas
indulgeat. s cȩleste regnum
penitentib etiam post culpas
ꝓmictat: atq ex om̃ib medul¬
lis cordis dicamꝰ singulidicamꝰ õs:

Expanded text:
quod mala nostra aspicit et porquod mala nostra aspicit et portat, culpas nostras tolerat, et tamen nos per poenitentiam ad praemia reservat, noluit Deum misericordem dicere, sed hunc ipsam misericordiam vocavit, dicens: mus ergo ante oculos mala quae fecimus, pensemus ex quanta Dei benignitate sideremus quae sunt pietatis ejus viscera, ut non solum culpas indulgeat, sed et coeleste regnum poenitentibus etiam post culpas promittat, atque ex omnibus medullis cordis dicamus singuli, dicamus omnes:
Abbreviated transcription (Latin):
languore fatigatur:⁊ & durũ
cor ignis purgationis durior
concremat: quia diuina dispen¬
satione agicur: ut ꝓlixiora ui¬
tia. egritudo ꝓlixior exurat:
Quis illum unqͣm reseruari ad
conuersionem crederet: Quis
tantam dei miscđiam conside¬
rare sufficiat: Ecce iuuenis
prauus. draconem uidit in mor¬
te: cui seruiuit in uita Nec ui¬
dit. ut uitam funditus ꝑderet:
sed ut cui seruierat. sciret: sci¬
endo resisteret: ipsumq resi¬
stendo superaret: & eum a qͦpꝰ
ñ uidens tenebatur: uidit pꝰea.
ne teneretur: Que gͦ lingua nar¬
rare uiscera diuine miscdie suffic:
Quis sp̃s tante pietatis diuitias
ñ obstupescat: Has diuinȩ pi¬
etatis diuitias considerauit
psalmista: cum diceret Adiu¬
tor m̃s. tibi psallam: quia tuds̃
laboribus humana sit uita con¬
sticuta: dm̃ appellauit adiuto¬
rem Et quia a tribulatione
presenti. in requiẽ eternã nos
suscipit: appellat etiam susce¬
ptorem: Sed considerans.

Expanded text:
languore fatigatur, et durum languore fatigatur, et durum cor ignis purgationis durior concremat, quia divina dispensatione agitur ut prolixiora vitia aegritudo prolixior exurat. Quis illum unquam servari ad conversionem crederet? Quis tantam Dei misericordiam considerare sufficiat? Ecce juvenis pravus draconem vidit in morte cui servivit in vita, nec vidit ut vitam funditus perderet, sed ut cui servierat sciret, sciendo resisteret, ipsumque resistendo superaret, et eum a quo prius non videns tenebatur vidit postea ne teneretur. Quae ergo lingua narrare viscera divinae misericordiae sufficiat? Quis spiritus tantae pietatis divitias non obstupescat? Has divinae pietatis divitias consideravit Psalmista, cum diceret: Adjutor meus, tibi psallam, quia tu Deulaboribus humana sit vita constituta, Deum appellavit adjutorem; et quia a tribulatione praesenti in requiem aeternam nos suscipit, appellat etiam susceptorem. Sed considerans
Abbreviated transcription (Latin):
Date locum: ut ei me deuorare
liceat Cumq hunc fr̃s ut signĩ
sibi crucis imprimeret. animo¬
nerent: respondebat uirtute
qua poterat. dicens: Uolo me
signare: s non possum: quia a
dracone premor Spume oris
eius. faciem meã limunt. gutt
meũ eiꝰ ore suffocatur Ecce ab
eo mea brachia comprimunt᷑.
qui iam & caput meũ in sus
ore absorbuit: Cumq hoc il
pallens. tremens & morieus
diceret: ceperunt fr̃s ueheñ¬
tius orationibus insistere: et
oppressum draconis presentis
suis precibus adiuuare: cul
repente liberatus. magnis &¬
pit uocibus clamare. dicens
Deo grãs: ecce recessit. ecce exis
ante orationes urãs fugit ds
qui me acceꝑat: Mox autẽ ser¬
uiturum se deo. et esse mona¬
chum deuouit: atq a tp̃r illo.
mincusq febribus premitur:
doloribus fatigatur: Mortiqͥ¬
dem subtractus ẽ. sed adhuc
plenius uitȩ resticutus non ẽ.
Quia enim longis & diuturnis
iniquitatib pressus ẽ. longo

Expanded text:
date locum ut ei devorare me date locum ut ei devorare me liceat. Cumque hic, fratres, ut signum sanctae crucis imprimeret, admonerent, respondebat virtute qua poterat, dicens: Volo me signare, sed non possum, quia dracone premor: spuma oris ejus faciem meam linivit, guttur meum ore ejus suffocatur, ecce ab eo brachia mea comprimuntur, quia jam et caput meum in suo ore absorbuit. Cumque hoc ille pallens, tremens et moriens diceret, coeperunt fratres vehementius orationibus insoppressum draconis praesentia suis precibus adjuvare. Tunc repente liberatus, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Deo gratias; ecce discessit, ecce exiit, ante orationes vestras fugit draco qui me acceperat. Mox autem serviturum se Deo, et esse monachum devovit, atque a tempore illo nuncusque febribus premitur, doloribus fatigatur. Morti quidem subtractus est, sed adhuc plenius vitae restitutus non est. Quia enim longis et diuturnis iniquitatibus pressus est, longo
Abbreviated transcription (Latin):
quia uel quid ageret. uel unde
uiueret. non habebat Erat eius
prauitas cunctis onerosa: sed
hunc om̃s equanimiter. ꝓ fris eiꝰ
amore tolerabant: Nam suꝑb
et lubricus: si qua post hoc se¬
culum sequeretur uita. nesciebat:.
Irridebat uͦ: si quis illi hanc pre¬
dicare uoluisset: Itaq cum ba¬
bitu seculari uiuebat in mona¬
sterio: uerbis leuis: motibus in¬
stabilis: mente tumidus: ueste
compositus: actione dissipatus:
Alense autem iulio nuꝑ elapso:
huius quam nostis pestilentie
clade ꝑcussus est: Qui ad extre¬
mum ueniens: urg eri cepit
ut animã redderet: & ultima
iam corporis parte premortua :
uitalis uirtus. in solo pectore
& lingua remanserat: fr̃s ade¬
rant: eiusq exitum. in quantũ
deo largiente poterant. oratio¬
ne tuebantur: At ille subito ad
se draconem uenire conspiciens:
cepit dicens Ecce dracom ad
deuorandum datus sum: ꝓpter
uram presentiam deuorare me¬
ñ potest Quid mͥ moras facitis:

Expanded text:
quia vel quid ageret vel unde quia vel quid ageret vel unde viveret non habebat. Erat ejus pravitas cunctis onerosa, sed hunc omnes aequanimiter pro fratris ejus amore tolerabant. Nam, superbus et lubricus, si qua post hoc saeculum sequeretur vita nesciebat, irridebat vero si quis illi hanc praedicare voluisset. Itaque cum habitu saeculari vivebat in monasterio, verbis levis, motibus instabilis, mente tumidus, veste compositus, actione dissipatus. Mense autem Julio nuper elapso, hujus quam nostis pestilentiae clade percussus est, qui, ad extremum veniens, urgeri coepit ut animam redderet. Et ultima jam corporis parte praemortua, vitalis virtus in solo pectore et lingua remanserat. Fratres aderant, ejusque exitum, in quantum Deo largiente poterant, oratione tuebantur. At ille subito ad se draconem venire conspiciens, e, dicens: Ecce draconi ad devorvestram praesentiam devorare non potest. Quid mihi moras facitis?
Abbreviated transcription (Latin):
dit: ectamen eundem ipsum in
sc̃a eccłia laboribus antecessit:
quem psequendo. martyrem fec̃:
Duo gͦ sunt. quȩ. sollicitȩ pensa¬
re debemus Quia enĩ multi
uocati. pauci uͦ electi sunt: pri¬
mũ ẽ. ut de se quisq minimȩ
presumat: quia & si iam ad fi¬
dem uocatus ẽ: utrum ꝑempni
regno dignus sit. nescit Scd̃m
uͦ est: ut unusquisq ꝓximum.
quem fortasse iacere inuiciis
conspicit. desperare ñ audeat:
quia diuinȩ miscđiȩ diuitias
ignorat:
git. refero: ut si uos pecca¬
tores esse ex corde cognoscitis:
omnipotentis dei miscdiam
amplius ametis. Presenti anno.
in monasterio meo. quod iuxta
beatoꝵ martyrum ioħis & pau¬
li eccłiam sicum ẽ: fr̃ quidam
ad conuersionem uenit: deuo
sterium: fr̃ suus. corpore ñ corde.
sequuitus ẽ Nam ualde conuer¬
sionis uitam & habitum dete¬
stans: in inonasterio. ut hospes
habitabat Et monachoꝵ uitã
moribus fugiens: recedere ã mo¬
nasterii habitatione ñ poterat:

Expanded text:
dit, et tamen eumdem ipsum in dit, et tamen eumdem ipsum in sancta Ecclesia laboribus antecessit quem persequendo martyrem fecit. Duo ergo sunt quae sollicite pensare debemus. Quia enim multi vocati, sed pauci electi sunt, primum est ut de se quisque minime praesumat, quia etsi jam ad fidem vocatus est, utrum perenni regno dignus sit nescit. Secundum vero est ut unusquisque proximum, quem fortasse jacere in vitiis conspicit, desperare non audeat, quia divinae misericordiae divitias ignorat. 7. git refero, ut si vos peccatores ex corde esse conspicitis, omnipotentis Dei misericordiam amplius ametis. Praesenti anno in monabeatorum martyrum Joannis et Pauli ecclesiam positum est frater quidam ad conversionem venit, et desterium frater suus corpore non corde secutus est. Nam valde conversionis vitam et habitum detestans, in monasterio ut hospes habitabat, et, monachorum vitam moribus fugiens, recedere a monasterii habitatione non poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
quia nonnumqͣm etiam hisadłi¬
dem ueniunt: qui ad electorc̃
numerum ñ ꝑtingunt. Hic enĩ
fidelibus ꝑ confessionẽ ad mixt
sunt: s ꝓpter uitam reꝓbã illie
numerari in sorte fidelium ñ
merent᷑ Hoc ouile sc̃e eccłie. he¬
dos cum agnis recipit: s accestan¬
de euuangłio. cum iudex uenert.
bonos a malis separat: sic̃ pastor
segregat oues ab hedis. Neq et¬
enim possunt qui hic carus sue
uoluptatibus seruiunt: illie in
ouium grege numerari. Illic eos
a sorte humilium iudex seꝑat:
qui se hic in suꝑbie cornibus ex¬
altant: Regnum celi ꝑcipere ne¬
queunt: qui hic. & in celesti fi¬
de positi. doto desiderio terram
nec imitari nec desperare debe¬
tis: Quid enim sit hodie aspi¬
cimus: sed quid eras futurꝰ sit
unusquisq. nescimus Plerũq
litatem nos boni operis antece¬
dit: & uix eum cras sequimur:
quem hodie preire uidebam᷑:
Cutȩ. cum stephanus ꝓ fide mo¬
lapidandum. om̃s exertos reddi¬

Expanded text:
quia nonnunquam etiam hi ad fiquia nonnunquam etiam hi ad fidem veniunt, qui ad electorum numerum non pertingunt. Hic enim fidelibus per confessionem admisti sunt, sed propter vitam reprobam illic numerari in sorte fidelium non merentur. Hoc ovile sanctae Ecclesiae haedos cum agnis recipit; sed, attestante Evangelio, cum judex venerit, bonos a malis separat, sicut pastor segregat oves ab haedis . Neque etenim possunt qui hic carnis suae voluptatibus serviunt, illic in ovium grege numerari. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. Regnum coelorum percipere nequeunt 1514 qui hic et in coelesti fide positi toto desiderio terram nec imitari. nec desperare debetis. Quid enim sit hodie aspicimus, sed quid cras futurus sit unusquisque nescimus. Plerumqueur per agilitatem nos boni operis antecedit, et vix eum cras sequimur quem hodie praeire videbamur. Certe cum Stephanus pro fide molapidandum omnes exertos reddi
Abbreviated transcription (Latin):
si iam scimus. quȩ uel quanta
bona egimus: adhuc suꝑnus
iudex qua subtilitate hec exa¬
minet. ignoramus: Et quidem
gaudendum cuiq suminopere
ẽ: in regno dei uel ultimũ esse:
Sed post hec. terribile ualde est
quod sequit᷑ Multi autẽ sunt
uocati: pauci uͦ electi: quia ad
fidem plures ueniunt: & ad
celeste regnum ꝓauci ꝑducunt᷑
Ecce enim ad hodiernam festiui¬
tatem. quammulti conuenimus:
eccłiȩ parietes replemus: ẜtam̃
quis sciat. quam pauci sunt. qui
in illo electorum dei grege nu¬
merent᷑: Ecce uox om̃ium xp̃m
clamat: s uita om̃iũ ñ clamat.
Pleriq dm̃ uocibus sequunt᷑: mo¬
ribus fugiunt: Hinc enĩ paulus
dicit. Qui conficentur se nosse
dm̃: factis autem negant: Hinc
iacobus ait: fides sine operibus:
ociosa ẽ Hinc. ꝑ psalmistã dñs
dicit Annuntiaui & loquiitus
sum: multiplicati sunt suꝑ nu¬
merum Uocante enim dño. suꝑ
numerum multiplicant᷑ fideles:

Expanded text:
tsi jam scimus quae vel quanta tsi jam scimus quae vel quanta bona egimus, adhuc supernus judex qua subtilitate haec examinet ignoramus. Et quidem gaudendum cuique summopere est in regno Dei esse vel ultimum. 5. Sed post haec terribile est valde quod sequitur: Mulsunt, pauci vero electi. Quia ad fidem plures veniunt, et ad coeleste regnum pauci perducuntur. Ecce enim ad sanctorum festivitates quam multi convenimus, et Ecclesiam pariter replemus; sed tamen quis scit quam pauci sunt, qui in illo electorum Dei grege numerentur. Ecce vox omnium Christum clamat, sed vita omnium non clamat. Plerique Dominum vocibus sequuntur, moribus fugiunt. Hinc enim Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Jacobus ait: Fides sine operibus otiosa est . Hinc per Psalmistam Dominus dicit: Annuntiavi, et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . Vocante enim Domino, super numerum multiplicantur fideles,
Abbreviated transcription (Latin):
uinea. & murinurasse: Quasigͦ
post murmurationẽ denarium
acceperunt: qui post longa
inferni tempora. ad gaudia re¬
gni ꝑuenerunt: Nos autẽ qui
ad undecimã uenimus. post la¬
borem ñ murmuramus. & de¬
narium accipimus: quia post
mediatoris aduentum. in hoc
mundo uenientes. ad regnum
diicimur mox cũ de corpore
eximus: & illud sine mora per¬
cipimus: quod antiqui patres.
Uolo & huic nouissimo dare sic̃
& tibi Et quia ipsa regni per¬
ceptio. eius est bonitas uolun¬
tatis: rectȩ subiungit Aut ñ li¬
cet michi quod uolo facere:
Stulta enim questio est hominis:
contra benignitatẽ dei. Non
querendum quippe esset. si non
dat quod ñ debet: sed si ñ da¬
ret qd̾ deberet Vnde & aptȩ
subditur An oculus tuus neꝗͣ
est. quia egõ bonus sũ: Nemo
autẽ se de opere: nemo de tp̃r
extollat: cum hec expleta sen¬
tentia subsequenter ueritas cla¬
mat Sic erunt nouissimi pͥmi:
& primi nouissimi Ecce enĩ &¬

Expanded text:
vinea, et murmurasse. Quasi ergo vinea, et murmurasse. Quasi ergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempore ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus, quia post Mediatoris adventum, in hoc mundo venientes, ad regnum ducimur mox ut de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui patres cVolo et huic novissimo dare sicut et tibi. Et quia ipsa regni perceptio ejus est bonitas voluntatis, recte subjungit: Aut non licet mihi quod volo facere? Stulta enim quaestio est hominis contra benignitatem Dei. Non querendum quippe esset si non dat quod non debet, sed si non daret quod deberet. Unde apte subditur: An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum? Nemo autem se de opere, nemo de tempore extollat, cum hac expleta sententia subsequenter Veritas clamet: Sic erunt novissimi primi, et primi novissimi. Ecce enim e
Abbreviated transcription (Latin):
eos nobis fecisti. qui portauimꝰ
pondus dici & estus: Pondus
enim diei et estus portauerant
hi. quos a mundi inicio. quia
hic diu contigit uiuere: neces¬
se fuit etiam longiora carnis
temptamenta tolerare: Unicui¬
ꝙ enim. pondus diei & estus
ferre ẽ: ꝑ longioris uicȩ tem¬
pora. carnis sue calore fatigari.
Sed queri potest. quomͦ murmu¬
rasse dicti sunt: qui saltim sero
ad regnum uocati st̃ Cȩloꝵ
etenim regnum nullus murmu¬
rans accipit: nullus qui accip̃
murmurare potest: Sed quia
antiqui patres. usq ad aduen-¬
tum dñi quamlibet iustȩ uix¬
rint. ducti ad regnum ñ sunt.
nisi ille descenderet qui paradi.¬
si claustra hominib interpositi¬
one suȩ mortis aperiret: eorum
hoc ipsum murmurasse ẽ. qd &
recte ꝓ ꝑcipiendo regno uxer̃÷
etcamen diu a ꝑcipiendo regno
dilati sunt:. Quos enim post ꝑ¬
actam iusticiam. inferni loca
quamuis tranquilla susceꝑunt:
eis ꝓfecto et laborasse fuit in

Expanded text:
illos nobis fecisti qui portavimus illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed 1513 quia antiqui patres usque ad adventum Domini, quantumlibet juste vixerint, ducti ad regnum non sunt, nisi ille descenderet qui paradisi claustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurasse est quod et recte pro percipiendo regno vixerunt, et tamen diu ad percipiendum regnum dilati sunt. Quos enim post peractam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in
Abbreviated transcription (Latin):
q ante remunerant᷑: quia prius
ad regnum de corpore exeunt.
qͣm hi qui iam apuericia uoca¬
ti esse uidebantur: An non ad
undecimã uenit latro: Qui et¬
si ñ habuit ꝑ etatem: habuit ta¬
men sero ꝑ penam: qui dm̃in
cruce confessus ẽ: & pene cum
uoce sententie. sp̃m exhalauit
uite. A nouissimo autẽ. redde¬
re denarium paterfamilias cep̃.
quia ad paradẏsi requiem. pͥus
latronem qͣm petrum uocauit.
Qnti patres ante legem. quant
sub lege fuerunt: ettam̃ hi qul
in dñi aduentu uocati sunt ad
celorum regnum. sine aliquata¬
dicate ꝑuenerunt Cundem gͦ
denarium acceꝑunt qui labosa¬
uerunt ad undecimã: quem ex¬
pectauerunt toto desiderio &¬
qui laborauerunt ad primã:
quia equalem uidȩ ȩderne retri¬
butionem sorditi sunt. cum his
qui a mundi inicio uocatifue¬
runt: hi qui in mundi fine ad
dñm uenerunt:. Unde & hi qͥ
in labore precesserant: mur¬
murantes dicunt: Hi nouissi¬
mi una hora fecerunt: & pareᷤ

Expanded text:
que ante remunerantur, quia prius que ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse videbantur. An non ad undecimam horam venit latro, qui etsi non habuit per aetatem, habuit tamen sero per poenam, qui Deum in cruce confessus est, et pene cum voce sententiae spiritum exhalavit vitae? A novissimo autem reddere denarium paterfamilias coepit, quia ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum perduxit. Quanti patres ante legem, quanti sub lege fuerunt, et tamen hi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium accipiunt qui laboraverunt ad undecimam quem exspectaverunt toto desiderio qui laboraverunt ad primam, quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares
Abbreviated transcription (Latin):
estis. uidece Penset unusquisq
quid agat: & consideret si in dĩ
uinea laborat Qui enim in hac
uita. que sua sunt querit: ad¬
huc ad dñi uineam ñ uenit Illi
namq deo laborant. qui ñ sua.
s lucra dominica cogitant: qui
relo caritatis. studio pietatis
inseruiunt: animab lucrandis:
inuigilant: ꝑducere & alios
secum ad uitam festinant. Nã
qui sibi uiuit: qui carnis sue
uoluptatibus pascitur:⁊ rectȩ
ociosus redarguitur: quia fru¬
ctum diuimi oꝑis ñ sectatur:
Qui uͦ et usq ad etatem ultimã.
deo uiuere neglexit: quasi usq
ad undecimã ociosus stẽtit:
Unde. rectȩ usq ad undecimam
torpentibus: dicit᷑. Iuid hic sta¬
tis tota die ociosi: Ac si apertȩ
dicatur: Et si dõuiuẽ ĩ pueritia &
iuuentute noluistis: saltem in
ultima etate resipiscite: ꝙ ad uite
uias. cum iam laboraturi multũ
non estis. uel sero uenite. Et tales
gͦ paterfamilias uocat:ꝰ ꝙ plerũ¬

Expanded text:
estis videte. Penset unusquisque estis videte. Penset unusquisque quid agat, et consideret si in Domini vinea laboret. Qui enim in hac vita ea quae sua sunt quaerit adhuc ad Dominicam vineam non venit. Illi namque Domino laborant, qui non sua, sed lucra dominica cogitant, qui zelo charitatis, studio pietatis inserviunt, animabus lucrandis in vigilant, perducere et alios secum ad vitam festinant. Nam qui sibi vivit, qui carnis suae voluptatibus pascitur, recte otiosus redarguitur, quia fructum divini operis non sectatur. 3. Qui vero et usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexerit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit. Unde recte usque ad undecimam torpentibus dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerum
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimꝰ: qui ab uberibus sc̃ȩ
eccłiȩ. potum suꝑne predicatio¬
nis sumpsimus. cũ lacte carnis:
Possumus uͦ & easdem diuersita¬
tes horarum: etiam ad unum¬
quemq hominẽ. ꝑ etatum mo¬
menta distinguere: Mane qͥppe
intellectus nr̃i: puericia est
Hora autem tercia. adolescentia
intelligi potest: quia quasi iã
sol in altum ꝓficit: dum calor
etatis crescit Sexta uͦ i uuentꝰ
ẽ: quia uelut in centro sol figi¬
tur: dum in ea plenitudo rõ¬
boris solidatur: Nona autem.
senectus intelligicur : in qua.
uelut sol ab alto axe descendit:
quia ea etas a calore iuuentutis
deficit Undecima uͦ hora ẽ. ea
etas: quȩ decrepita uel uetera¬
teros appellant: ut plusquam
senes esse insinuent. quos ꝓue¬
ctiores uocant: Quiagͦ ad uitã
bonam: alius in puericia. alius
in adolescentia. alius in iuuen¬
tute. alius in senectute. alius in
decrepita etate ꝑducitur: quasi
diuersis horis. operarii ad uine

Expanded text:
audivimus, qui ab uberibus sanctae audivimus, qui ab uberibus sanctae Ecclesiae potum supernae praedicationis sumpsimus cum lacte carnis? 2. Possumus vero et easdem diversitates horarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae decrepita vel veteraτέρονς appellant, ut plus quam senes esse insinuent quos provectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vinea
Abbreviated transcription (Latin):
borauit: quamuis in quolibe
modulo. uel mensura. quisqul
cum fide recta bone ationis e¬
ticit: huius uineȩ operarius
fuit. Operator gͦ. mane. hore
terciȩ. sexte. & none. antiquuᷤᷤ
ille & hȩbraicus populus de¬
signatur: qui. in electis suis.
ab ipso mundi exordio. dum
recta fide dm̃ studuit colere:
quasi non destitit in uinee
cultura laborare Ad undeci¬
mã uͦ. gentiles uocantur: qͥb
& dicitur Quid hic statis to¬
ta die ociosi: Quia enim tͣns¬
acto tam longo mundi dem¬
pore. ꝓ uita sua laborare ne¬
glexerunt: quasi tota die oci¬
osi stabant: Pensate fr̃s. qͥd
inquisiti respondeant Dicurs
enim: quia nemo nos condu¬
xit: Nullus quippe ad eospa¬
triarcha: nullus ꝓpħa uenerat:
Et quid ẽ. dicere ad laborem
nos nemo condixit: isi inte
nobis uias nemo p̃dicauit:
Quid gͦ nos a bono opere ces¬
santes. in excusatione nr̃a di¬
cturi sumus. qui pene a matͥs
ucero ad fidem uenimus: qui
uerba uitȩ. ab ipsis cunabulis

Expanded text:
boravit. Quamvis, in quolibet boravit. Quamvis, in quolibet modulo vel mensura, quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit hujus vineae operarius fuit. Operator ergo mane, hora tertia, sexta et nona, antiquus ille Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recta fide Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Qui enim, transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate, fratres, quid inquisiti respondeant: Dicunt enim: Quia nemo nos conduxit. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere: Ad laborem nos nemo conduxit, nisi, vitae nobis vias nullus praedicavit? Quid ergo nos, a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis
Abbreviated transcription (Latin):
ab abel iusto. usq ad ultimũ
electum. qui in fine mundiina¬
sciturus ẽ. quot scõs ꝓtulit:
quasi tot palmites misit: Hic
itaq paterfamilias. ad excolen¬
dam uincam suam. mane. hora
tercia. sexta. nona. & undecima.
operarios conducit: quia a mũ¬
di huius micio usq in finem.
ad erudiendam plebem fideli-¬
um. predicatores congregare ñ
desticit Mane etenim inundi
fuit: ab adam usq ad noe. Ho¬
ra uͦ tercia: a noe usq ad abra¬
ham Sexta quoq: ab abrahã
usq ad moysen: Nona autem:
a moyse usq ad aduentũ dñi.
Undecima uͦ: ab aduentu dñi.
usq ad finem mundi: in qua
predicatores scĩ apłi missi st̃.
qui mercedem plenam & tardę
uenientes. acceperunt: Ad eru¬
diendam gͦ dñs plebem suã.
quasi ad excolendam uineam
suam. nullo tempr destitit ope¬
rarios mittere: quia & prius
ꝑ patres. & postmodum ꝑ le¬
gis doctores. et ꝓpħas. ad ex¬
sue mores excoluit: quasi per
operarios. in uineę cultura la¬

Expanded text:
sto usque ad ultimum electum qui in fine mundi nasciturus est, quot sanctos protulit, quasi tot palmites misit. Hic itaque paterfamilias ad excolendam vineam suam mane, hora tertia, sexta, nona, et undecima operarios conducit, quia a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non destitit. Mane etenim mundi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui mercedem plenam et tarde venientes acceperunt. Ad erudiendam ergo Dominus plebem suam, quasi ad excolendam vineam suam, nullo tempore destitit operarios mittere, quia et prius per patres, et postmodum per legis doctores et prophetas, ad exsuae mores excoluit, quasi per operarios in vineae cultura la