comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionem corporis mȩtuens minas t̾renȩ po¬
tentiȩ ꝑtimescit: & contrauim resisten¬
tium ueritatẽ defendere ñ p̃sumit. Hc̃
petrꝰ quia intimore angustũ respicit: o¬
stensa exemplorũ suorũ linea. ad uirtu¬
tis latitudinẽ tendit. Ipse qͥppe flagella¬
tus a pͥncipib ppłi cũ iccirco se relaxari
conspicer&. ut a p̃dicatione cessar&e: cũ
phiberetur loqui inposterũ. nequaqͣm
saltim in prȩsens cessit. Nã respondit
ꝓtinꝰ dicens. Obȩdire oport& dõ: mag̃
quã hominib. Et rursũ. Non enĩ possu¬
mus quȩ uidimus & audiuimꝰ ñ loqui.
At ille dudũ debilis & p̃sentia dampna
formidans. dum exempla tantȩ fortitu¬
dinis contẽplat᷑. in auctoritate uerbi iam
petri lineam sequitur: iam nichil ad uer¬
sitatiꝰ metuit: iã resistentes b̃ potestates scłi. &.
cũ corporiꝰ laceratione c̃tẽpnit. S tam̃ qͥnto uireᷤ
null iᷤ t̾roribꝰ cȩdit tanto plerũq & inhiᷤᷤ etiã quȩ

Expanded text:
s terrenae potentiae pertimescit, et contra vim resistentium veritatem defendere non praesumit. Hunc Petrus quia in timore angustum respicit, ostensa exemplorum suorum linea ad virtutis latitudinem tendit. Ipse quippe flagellatus a Principibus populi, cum idcirco se relaxari conspiceret, ut a praedicatione cessaret; cum prohiberetur loqui in posterum, nequaquam saltem in praesens cessit. Nam respondit protinus, dicens: Obedire oportet Deo, magis quam hominibus ; et rursum: Non enim possumus quae vidimus et audivimus, non loqui. At ille dudum debilis et praesentia damna formidans, dum exempla tantae fortitudinis contemplatur in auctoritate verbi, jam Petri lineam sequitur; jam nil adversitatis metuit; jam resistentes Deo potestates saeculi, etiam cum corporis lacernullis terroribus cedit, tanto plerumque et in his etiam quae
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ seruite inuicẽ. Tunc enĩ noscaritas a
iugo culpȩ liberos reddit. cũ uicissim
nos nr̃o ꝑamorẽ seruicio subicit: cũ &
aliena bona nr̃a credimꝰ: & nr̃a aliis qͣsi
sua offerentes exhibemꝰ. Hinc rursũ ꝑ¬

Expanded text:
e quod cogitur. Tunc enim nos charitas a jugo culpae liberos reddit, cum vicissim nos nostro per amorem servitio subjicit: cum et aliena bona nostra credimus, et nostra aliis, quasi sua offerentes, exhibemus. Tantum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis necessitudine fiant omĩa singłorũ:
& unusqͥsq sic quod ñ accȩpit in alt̾o pos-¬
sideat: ut ipse alteri possidendũ quod
accȩpit. humilit̾ impendat. Hinc enĩ ꝑ
petrũ dr̃. Unꝰ quisq sic̃ accȩpit gr̃am in
alterutrũ illã ad ministrantes: sic̃ boni
dispensatores multi formis gr̃ȩ dei. Tc̃

Expanded text:
tatis necessitudine, fiant omnia singulorum; tatis necessitudine, fiant omnia singulorum; et unusquisque sic quod non accepit in altero possideat, ut ipse alteri possidendum quod accepit humiliter impendat. Hinc enim per Petrum dicitur: Unusquisque sicut accepit gratiam in alterutrum illam administrantes, sicut boni dis
Abbreviated transcription (Latin):
quęq uelut p̃sentia attendit: & tam̃ in
nulla signorũ oꝑatione se exerit. Iste ꝑ
discretionẽ sp̃uum infactis subtilit̃ m̃tes
conspicit: s tam̃ diuersi generis linguas
nescit. Ille diuersi generis linguas exami¬
nat: s tam̃ in reb similib dissimilia corda
ñpensat. Aliꝰ in unalingua quã nouit ser¬
monũ pondera interprȩtando prudenter
discutit: & tam̃ reliquis bonis quȩ non ht̃.
patient̃ car&. Sic itaq creator nr̃ ac dispo¬
sitor cuncta moderatur: ut qui extollipo¬
terat ex dono quod haba&. humiliet᷑ ex
uirtute quã ñ ht̃. Sic cuncta moderat᷑:
ut cũ ꝑ impensam grãm unũquẽq sulleuat
etiã ꝑ disparẽ alteri alt̾um subdat: & me¬
liorem quisq dono alio eũ qui sibi subicit᷑
attendat. Ac licet se preire ex aliis sen
tiat: eidem tam̃ quẽ suꝑat se in aliis post¬
ponat. Sic cuncta mod̾at᷑: ut dũ singła
quȩq sunt om̃iũ int̾posita quadã cari¬

Expanded text:
quaeque velut praesentia attendit, et tamen in quaeque velut praesentia attendit, et tamen in nulla signorum operatione se exerit. Iste per discretionem spirituum in factis subtiliter mentes conspicit sed tamen diversi generis linguas nescit. Ille diversi generis linguas examinat, sed tamen in rebus similibus dissimilia corda non pensat. Alius in una lingua quam novit sermonum pondera interpretando prudenter discutit, et tamen reliquis bonis quae non habet patienter caret. Sic itaque Creator noster ac dispositor cuncta moderatur, ut qui extolli poterat ex bono quod habet, humilietur ex virtute quam non habet. Sic cuncta moderatur, ut cum per impensam gratiam unumquemque sublevat, etiam per disparem alteri alterum subdat; et meliorem quisque dono alio eum qui sibi subjicitur attendat, ac licet se prtiat, eidem tamen quem superat se in aliis postponat: Sic cuncta moderatur, ut dum singula quaeque sunt omnium, interposita quadam chari
Abbreviated transcription (Latin):
conditor nr̃ huiꝰ t̾rȩ m̃suras ponit. qui
interni iudicii secreto moderamine. alii
sermonẽ sapientiȩ. alii sermonem scientiȩ.
alii plenam fidem. alii grãm sanitatũ. alii
oꝑationem uirtutum. alii ꝓpħiã. alii di¬
scretionem spũum. alii genera linguarũ
alii interprȩtationem sermonũ tribuit:
quatinus in uno eodẽq sp̃u iste uerbo sa¬
pientiȩ polleat. nec tam̃ sermone scien¬
tiȩ. id ÷ doctrinȩ fulciatur. quia sentire
atq inuenire sufficit. etiã quod ꝑdis¬
cendi studiũ ñ apprȩhendit: ille sermo¬
ne scientiȩ fulgeat. nec tam̃ in uerbo sa¬
pientiȩ conualescat: qr & sufficit ex plere
qͣntũ didicit. & tam̃ ad sentiendũ ex sem&¬
ipso subtile aliquid ñ assurgit: Iste ꝑ
fidem & elem̃tis imꝑat: nec tam̃ ꝑ sani¬
tatum grãm infirmitates corporũ curat.
lue ꝑ orationis opẽ morbos subtrahit: nec
tam̃ arenti t̾rȩ uerbo pluuias reddit. Iste o¬
ꝑatione uertutũ ad prȩsentẽ uitã etiã mor¬

Expanded text:
conditor noster hujus terrae mensuras ponit ? Qui, interni judicii secreto moderamine, alii sermonem sapientiae, alii sermonem scientialii plenam fidem, alii gratiam sanitatum, alii operationem virtutum, alii prophetiam, alii discretionem spirituum, alii genera linguarum, alii interpretationem sermonum tribuit ? Quatenus in uno eodem spiritu iste verbo sapientiae polleat, nec tamen sermone scientiae, id est doctrinae fulciatur: quia sentire, atque invenire sufficit etiam quod per discendi studium non apprehendit. Ille sermone scientiae fulgeat, nec tamen in verbo sapientiae convalescat; quia et sufficit explere quantum didicit, et tamen ad sentiendum a semetipso subtile aliquid non assurgit. Iste per fidem et elementis imperat, nec tamen per sanitatum gratiam infirmitates corporum curat. Ille orationis opere morbos subtrahit, nec tamen arenti terrae verbo pluvias reddit. Iste operatione virtutum ad praesentem vitam etiam mor
Abbreviated transcription (Latin):
anguli. Huiꝰ lapidis typũ. iechonias
rex tenuit : quẽ matheus dũ quat̃de¬
nas generationes describer&. scdõ nu¬
merauit. Quẽ enĩ infine scđȩ: ipsũ rur¬
sum ininitio t̃ciȩ generationis inseruit.
Ipse nanq inbabyloniã cũ isrłitica ple¬
be migratus est: qui dũ ab aliis ad alia
ducitur. putriꝰq parietis latere. ñ im¬
inerito scdo numerat᷑ : cuiꝰ migrationis
flexu angularẽ lapidẽ signat. Ubienĩ
ordo a rectitudine flectitur ut eat in
diuersũ: tanquã angulũ facit. Recte
gͦ numeraribis potuit: quia ꝑutrunq
parietẽ. quasi duo inse latera ostendit.
Unde & eiꝰ bene imaginẽ tenuit. qͥ iniu¬
dea orrus gentilitatem colligens quasi ab
ierosolimis babyloniã uenit: atq hanc
insem& ipso fidei fabricã. priꝰ discordiȩ
studio scissã arte caritatis intexuit. Sed
hȩc quȩ de significatione scȩ eccłȩ dicta
sunt: placet ut breiiata replicatione.
moralit̾ disserant᷑. Dignũ nãq ẽ. ut ꝑea

Expanded text:
avit. Hujus lapidis typum Jechonias rex tenuit, quem Matthaeus, dum quaterdenas generationes describeret, secundo numeravit . Quem enim fini secundae, ipsum rursum initio tertiae generationis inseruit. Ipse namque in Babyloniam cum Israelitica plebe migratus est, qui dum ab aliis ad alia ducitur, pro utriusque parietis latere non immerito secundo numeratur. Cujus migrationis flexu angularem lapidem designat. Ubi enim ordo a rectitudine deflectitur, ut eat in diversum, tanquam angulum facit. Recte ergo numerari bis potuit, quia per utrumque parietem quasi duo in se latera ostendit, unde et ejus bene imaginem tenuit, qui in Judaea ortus, gentilitatem colligens, quasi a Jerosolymis Babyloniam venit, atque hanc in semetipso fidei fabricam prius discordiae studio scissam arte charitatis intexuit. Sed haec quae de significatione sanctae Ecclesiae dicta sunt placet ut breviata replicatione moraliter disserantur. Dignum namque est ut per ea
Abbreviated transcription (Latin):
cłȩ dõ largiente suscepta ẽ. Intra hasgͦ
mensuras sunt om̃s electi: extrahas om̃s
antur. Unde &e in apocalypsi scriptũ
ẽ. Atriũ quod foris templũ ẽ. eice foras:
ne metieris eũ. Quid enĩ aliud atriũ:
quã latitudinẽ significat uitȩ prȩsen¬
tis: Et recte foris templũ sunt. qui ꝑ
atriũ de signant᷑ : atq ideo metiendi
ñ sunt. qr angusta porta ẽ. quȩ ducit
ad uitã: & lacitudo uitȩ prauorũ ñ
ad mittit᷑ ad mensuras & regulas e¬
lectorũ. Istȩ spitales lineȩ occulto iudi¬
cio tendebant᷑: q̃nciuidã dicenti. ma¬
gister sequar te quocumq ieris. eiꝰdẽ ma¬
gistri uoce responsũ ẽ. Uulpes foueas ha¬
bent & uolucres cęli nidos: filiꝰ autẽ ho

Expanded text:
clesiae Deo largiente suscepta est. Intra has ergo clesiae Deo largiente suscepta est. Intra has ergo mensuras sunt omnes electi, extra has omnes antur. Unde et in Apocalypsi scriptum est: Atrium quod foris templum est ejice foras, et ne metiaris illud . Quid enim aliud atrium quam latitudinem significat vitae praesentis? Et recte foris templum sunt qui per atrium designantur, atque ideo metiendi non sunt, quia angusta est porta quae ducit ad vitam , et latitudo vitae pravorum non admittitur ad mensuras et regulas electorum. Istae spiritales lineae occulto judicio tendebantur quando cuidam dicenti: Magister, sequar te quocunque ieris , ejusdem magistri voce responsum est: Vulpes foveas habent, et volucre
Abbreviated transcription (Latin):
eamlineã. Mensurarũ linẽȩ int̾rarum
partitione tenduntur: ut dimensionis
equitas ex ipsa linearũ tensione teneat᷑.
In carne autẽ dñs. ad ecclesiã ueniens.
m̃suras t̃rȩ lineis mensus ẽ. quia fines
eccłe occulti iudicii subtilitate distinx̃.
Huius t̾rȩ. occultȩ m̃surȩ uł lineȩ ten¬
debantur: quando predicatores scĩ
a gente sp̃u in alias partes mundi uo¬
cabant᷑ ut irent: ab aliis uero partibꝰ
arcebant᷑. ne accederent. Paulus nanq
apłs cũ macedoniã prȩdicare negliger&:
ꝑ uisũ illi apparuit uir macedo qui dice¬
ret. Transiens inmacedoniã adiuua nos.
At contra sic̃ scriptũ ẽ. tẽptabant apłi
tarũ m̃surarũ linea illic ducta .ẽ. hinc
reducta. Illic tenditur ut macedonia
intra sc̃ȩ eccłȩ spacia colligatur: hinc
attrahitur. ut extra fines fidei asia re¬
linquat᷑. Erant quippe tc̃ in ea qͥ colli¬
gendi ñ erant: quib iuxta meritũ su¬
um ꝑditis.iã nunc asia int̾ m̃suras ec¬

Expanded text:
epulsi.---Mensurarum lineae in terrarum partitione tenduntur, ut dimensionis aequitas ex ipsa linearum tensione teneatur. In carne autem Dominus ad Ecclesiam veniens mensuras terrae lineis mensus est, quia fines Ecclesiae occulti judicii subtilitate distinxit. Hujus terrae occultae mensurae vel lineae tendebantur quando praedicatores sancti agente Spiritu in alias partes mundi vocabantur ut irent, ab aliis vero partibus arcebantur ne accederent. Paulus namque apostolus cum Macedoniae praedicare negligeret, per visum illi apparuit vir Macedo qui diceret: Transiens in Macedoniam adjuva nos . At contra, sicut scriptum est: Tentabant apostoli tarum mensurarum calamus illic ductus est, hinc reductus. Illic tenditur ut Macedonia intra sanctae Ecclesiae spatia colligatur; hinc attrahitur, ut extra fines fidei Asia relinquatur. Erant quippe tunc in ea qui colligendi non erant, quibus juxta meritum suum perditis, jam nunc Asia intra mensuras Ec
Abbreviated transcription (Latin):
ralit ꝑ ostia. nisi uirtutes: quid ꝑuec¬
tem. nisi robur caritatis accipimꝰ: Hȩc
aut ẽ omne uirtutũ bonũ temptatioẽ
cordis irruente destruit᷑: nͥ ab intimis
fixa caritate solidat᷑. Unde & paulus
in siuis p̾̃dicationib dũ quȩdã uirtutũ
ostia mari temptationis opponer&e:
ilico eisdẽ ostiis quasi robur uectis ad¬
iunxit. dicens. Suꝑ omĩa autẽ hȩc ca¬
ritatẽ habentes: quod. ẽ. uinculũ ꝑfe¬
ctionis. ꝑfectionis enĩ uinculũ carita ᷤ

Expanded text:
raliter per ostia, nisi virtutes; quid per vectem, nisi robur charitatis accipimus? Haec autem omne virtutum bonum tentatione cordis irruente destruitur, nisi ab intimis fixa charitate solidetur. Unde et Paulus in suis praedicationibus dum quaedam virtutum ostia mari tentationis opponeret, illico eisdem ostiis quasi robur vectis adjunxit, dicens: Super omnia autem haec charitatem habentes, quod est vinculum perfectionis
Abbreviated transcription (Latin):
tes a me acceptas tͥ ñ tribuas: nolicontͣ
me de meo munere extolli Recole ubi
tutũ posui. Recole ubite inueni: q̃n meo
te timore solidaui. Vt ergo ego inte ñ
destruam quod construxi: ipse ñcesses
confiderare quod repperi. Quẽ enĩ ueri¬
tas. nisi aut inflagitiis aut in excessib
inuenit: S pꝰ hec bene possumꝰ serua¬
re quod sumꝰ: si nunquã negligimꝰ pen¬
sare quod fiumꝰ. Non nunquã tam̃ clan-¬
destina elatio etiã sollicitis subriꝑe cor¬
qdib sol&: ut bonorũ cogitatio lic& sub¬
tilis ac p̃ssa. cum ualde inuirtutib cres¬
cit oblita infirmitatis ꝑpriȩ: nequaquã
ad memoriã reuoc&. quod inuiciis fue
tatẽ etiã de remediis salutis conspicit. m̃¬
surã ipsis nr̃is ꝓfectib imponit ut habe¬
amꝰ quȩdã uirtutũ bona quȩ nunquam
quȩsiuimꝰ & quȩramꝰ quȩdã nec tam̃ ha¬
bere ualeamus quatinꝰ mens nr̃a dũ hec
ñpot̾ habere quȩ appetit: & illa se in¬

Expanded text:
tes a me acceptas tibi non tribuas, noli contra tes a me acceptas tibi non tribuas, noli contra me de meo munere extolli. Recole ubitutum posui. Recole ubi te inveni quando meo te timore solidavi. Ut ergo ego in te non destruam quod construxi, ipse non cesses considerare quod reperi. Quem enim Veritas nisi aut in flagitiis aut in excessibus invenit? Sed post haec bene possumus servare quod sumus, si nunquam negligimus pensare quod fuimus. Nonnunquam tamen clandestina elatio etiam sollicitis cordibus subrepere solet, ut bonorum cogitatio, licet subtilis sit ac pressa, cum valde in virtutibus crescit, oblita infirmitatis propriae, nequaquam ad memoriam revocet quid in vitiis fuertatem etiam de remediis salutis conspicit, mensuram ipsis nostris profectibus imponit, ut habeamus quaedam virtutum bona quae nunquam quaesivimus, et quaeramus quaedam, nec tamen habere valeamus, quatenus mens nostra dum haec non potest habere quae appetit, et illa se in
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ: fides. ẽ. Huiꝰ t̾rȩ fundamentũ iacit᷑.
quando inoccultis cordis. prima solidita¬
tis causa diuinꝰ timor inspirat᷑. Iste nec¬
dũ credit ȩt̃na q̃ audit: Huic cũ fides dat᷑.
ad ȩdificiũ subsequentis oꝑis iã funda¬
m̃tũ ponit᷑. Ille ęt̾na iã credit nec cam̃
metuit÷ uenturi iudicii t̃rorẽ despic̃:
peccatis se carnis & sp̃c audent̃ inuoluit:
huic cũ repente futurorũ timor infun-¬
dit᷑: ut bonȩ uitȩ surgat ȩdificiũ iãfun¬
dam̃ta ꝯstruunt᷑. Posito itaq ꝓsꝑe for¬
midini̾ fundam̃to. cũ uirtutũ fabrica
in altũ ducit᷑ necesse. ẽ. ut unusquisq
ꝑficiens uires suas caute metiat᷑ : ut cũ
diuina constructione magnꝰ eẽ iã cȩꝑit.
seme ipsũ respiciat sine cessatione qͥ
fuit :iquatinꝰ attendens humilit̾ qd̾ ꝑ
ante acta uita memorat᷑. eiq dr̃. Ubi eras
qñ ponebã fundam̃ta t̾rȩ e Acsi iustifi¬
cato peccatori: aꝑte ueritas dicat. Uirtu¬

Expanded text:
mentum fides est. Hujus terrae fundamentum jacitur, quando in occultis cordis prima soliditatis causa divinus timor inspiratur. Iste necdum credit aeterna quae audit; huic cum fides datur, ad aedificium subsequentis operis jam fundamentum ponitur. Ille aeterna jam credit, nec tamen metuit, venturi judicii terrorem despicit, peccatis se carnis et spiritus audenter involvit; huic repente cum futurorum timor infunditur, ut bonae vitae surgat aedificium, jam fundamenta construuntur. Posito itaque prosperae formidinis fundamento, cum virtutum fabrica in altum ducitur, necesse est ut unusquisque proficiens vires suas caute metiatur, ut cum divina constructione magnus esse jam coeperit, semetipsum respiciat sine cessatione quod fuit, quatenus attendens humiliter quod anteacta vita memoratur, eique dicitur: Ubi eras quando ponebam fundamenta terrae? Ac si justificato peccatori aperte Veritas dicat: Virtu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ inse hinc iudaicũ. illic gentilẽ ppłm
suscipit. in una ȩccłȩ fabrica. quasi
duos parietes iungit: illũ de qͦ scrip¬
tũ ẽ. fecit utraq unũ. Qui angularẽ se
lapidẽ. ñ solũ in inferiorib. s & in suꝑ¬
nis exhibuit: ꝙr & int̾ra plebi isrłiticȩ
nationes gentiũ: & utraq simul angłis
incȩlo sociauit. Eo qͥppe nato: clamaue¬
runt angłi.Int̾ra pax hominib bonȩ
uoluntatis. In ortu eiũ regis. nequaqͣm
ꝓ magno offerrent. hominib pacis gau¬
dia: si discordiã ñ haberent. de hoo la¬

Expanded text:
dum in se hinc Judaicum illinc gentilem populum suscipit, in una Ecclesiae fabrica quasi duos parietes jungit, illum de quo scriptum est: Fecit utraque unum . Qui angularem se lapidem non solum in inferioribus, sed et in supernis exhibuit, quia et in terra plebi Israeliticae nationes gentium et utramque simul angelis in coelo sociavit. Eo quippe nato clamaverunt angeli: In terra pax hominibus bonae voluntatis . In ortu enim Regis nequaquam pro magno offerrent hominibus pacis gaudia, si discordiam non haberent. De hoc la
Abbreviated transcription (Latin):
nullus aliꝰ nisi ipse dñs designat᷑: ꝑ cuiꝰ
diuinitatis potentiã. nutantia infirmi¬
tatis nr̃e corda solidant᷑. De quo & pau-¬
& ougo ẽ. inchoantiũ. & constantia robu-¬
storũ. Quia igit᷑ fundam̃ta nr̃a sunt. hiqͥ
iniquitatum nostrarum pondera porta¬
uerunt: ne beatꝰ iob insuꝑbia de uirtu¬
tum suarũ potentia sulleuetur. in ipsa
dnĩci prima parte sermonis. de scõrũ p̃¬
dicatorũ cõiemoratione discutit᷑: ut
quanto illos admirabiles uenire conspi¬
ceret: tanto in eorũ comparatione de se
uiliꝰ ȩstimar&. Id iccirco adño iãquasi
preteritũ describit᷑: ꝙ quicqͥd foras futu¬
rũ ẽ. in oꝑe: intꝰ iã factũ. ẽ. inp̃destinati¬
one.Dicit᷑ itaq ei. Ubi eras quando po¬
nebã fundam̃ta t̾rȩ. Acsi aꝑte diceret᷑.
Uirtutẽ fortiũ considera: meq eorũ añ
scła auctorẽ pensa. Et cũ eos quos intẽpr̃e

Expanded text:
nullus alius nisi ipse Dominus designatur, per cujus nullus alius nisi ipse Dominus designatur, per cujus divinitatis potentiam, nutantia infirmitatis nostrae corda solidantur. De quo et Pauet origo est inchoantium, et constantia 900 robustorum. Quia igitur fundamenta nostra sunt hi qui iniquitatum nostrarum pondera portaverunt, ne beatus Job in superbiam de virtutum suarum potentia sublevetur, in ipsa dominici prima parte sermonis de sanctorum praedicatorum commemoratione discutitur, ut quanto illos admirabiles venire conspiceret, tanto in eorum comparatione de se vilius aestimaret. Quod idcirco a Domino jam quasi praeteritum describitur, quia quidquid foris futurum est in opere, intus jam factum est in praedestinatione. Dicitur itaque ei: Ubi eras quando ponebam fundamenta terrae? Ac si aperte diceretur: Virtutem fortium considera, meque eorum ante saecula auctorem pensa; et cum eos quos in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
larẽ eiꝰ: Pħ enĩ qđ ñ inmundi origine factũ: &
.ẽ. Iccirco rebꝰ nãq planis acpatentibꝰ obscura
quȩdã ac dissona ꝑmiscent᷑: ut ꝑ hoc qͤ
ab intellectu litterȩ discrepat: & illud
inquiratur mystice quod dictũ iuxta lit¬
terã sonat. Namq sic̃ aliis aꝑtis reb alia
clausa cognoscimꝰ: ita aliis clausis com¬
pellim᷑. & illa altiori intellectu pulsare.
sacra. quid aliud fundam̃ta: quã p̃dicato¬
res accipimꝰ: Quos dũ primos dñs in scã
eccła posuit : tota in eis sequentis fabricȩ
structura surrexerit. Unde & sacerdos cũ
tabernaculũ ingredit᷑. duodecĩ lapidespor¬
tare in pectore iubetur: qr uidelic& sem&¬
ipsũ ꝓ nob̃ sacrificiũ offerens pontifex
nr̃. dũ fortes in ipso exordio p̃dicatores ex¬
hibuit: duodecĩ lapides sub capite in
prima sui corporis parte portauit. Scĩ itaq
st̃ in pectore: & ꝓprima soliditate ȩdificii. in
dam̃ta s singłari numero fundam̃tũ dicit᷑:

Expanded text:
er hoc enim quod non in mundi origine factum estest. Idcirco namque rebus planis ac patentibus obscura quaedam ac dissona permiscentur, ut per hoc quod ab intellectu litterae discrepat et illud inquiratur mystice quod dictum juxta litteram sonat. Namque sicut aliis apertis rebus alia clausa cognoscimus, ita aliis clausis compellimur et illa altiori intellectu pulsare X. In Scriptura sacra quid aliud fundamenta quam praedicatores accipimus? Quos dum primos Dominus in sancta Ecclesia posuit, tota in eis sequentis fabricae structura surrexit. Unde et sacerdos cum tabernaculum ingreditur duodecim lapides portare in pectore jubetur, quia videlicet semetipsum pro nobis sacrificium offerens pontifex noster, dum fortes in ipso exordio praedicatores exhibuit, duodecim lapides sub capite in prima sui corporis parte portavit. Sancti itaqsunt in pectore, et pro prima soliditate aedificii in damenta, sed singulari numero fundamentum dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ne int̾nã quietẽ pure conspiciat.
inquietudinis suȩ confusione tenebra-¬
t᷑. Hoc mare caligine quasi infantiȩ
mitatis ligat᷑. Uideamꝰ paulũ quadã
caligine quasi infantiȩ pannis obuo¬

Expanded text:
quia ne internam quietem pure conspiciat, inquietudinis suae confusione tenebratur. Hoc mare caligine quasi pannis infmitatis ligatur. Videamus Paulum quadam caligine quasi infantiae pannis obvo
Abbreviated transcription (Latin):
& sententias ꝓtulit. & imꝑitis sermonib
inuolutas: quia & dedo rectũ quod dicer&
nouerat: & cam̃ de sem& ipso dicta illiꝰ cla¬
tio stulta fatuabat. Hoc itaq despecto. ad
erudiendũ iob uerba uertunt᷑. ac dr̃. Ac
uiros uocare consueuit: qui nimirũ uias
diii fortib & ñ dissolutis gressib secunt᷑.¬
Remissas manꝰ & dissoluta genua erigite.
Inde sapientia in puerbiss dicit. Ouiri
aduos clamito. Acsi aꝑte dicer&. Ego¬
ñ feminis s uiris loquor: quia hi qui fluxa
mente sunt. mea uerba ꝑciꝑe nequaqͣm¬

Expanded text:
et sententias protulit et imperitis sermonibus et sententias protulit et imperitis sermonibus involutas, quia et de Deo rectum quod diceret noverat, et tamen de semetipso dicta illius elatio stulta infatuabat. Hoc itaque despecto, ad erudiendum Job verba vertuntur: Cviros vocare consuevit, qui nimirum vias Domini fortibus et non dissolutis gressibus sequRemissas manus et dissoluta genua erigite . Unde et Sapientia in Proverbiis dicit: O viri, ad vos clamito . Ac si aperte diceret: Ego non feminis, sed viris loquor, quia hi qui fluxa mente sunt mea verba percipere nequaq
Abbreviated transcription (Latin):
gantes nescio. id ẽ. eorũ uitã in sapientiȩ
meȩ arte ñ approbo: ꝙ dũ laudib huma¬
nis inflant᷑. a uera gła et̃nȩ retributio¬
nis inanescunt: In eo uͦ qd̾ ait sententias
& ñ addidit quales: bonas utiq accipimꝰ.
Quas quidẽ imꝑitis asserit sermonib inuo¬
lutas: quia cũ uerb̾ iactantiȩ fuerant ꝓla¬
te. Imꝑitiȩ quippe uiciũ ẽ. rectũ ñ recte
saꝑe: id ẽ. cȩleste donũ ad appetitũ t̾renȩ
laudis inclinare. Sic̃ enĩ sepe contingit. ut
& bona male. & mala bene ꝓferant᷑: ita he¬
liũ arrogans recta ñ recte ptulit. quia hu¬
miles in dei defensione sententias ñ humi
pũ tenet. Quidũ se p̃cȩt̾is ꝑitos credunt.
diuino iudicio de imꝑitia redarguunt᷑:
scire. Quia enĩ prima stultitia angłi. elatio
cordis fuit: uera sapientia efficit᷑ hominis
humilitas suȩ ȩstimationis. Quã qͥsqͥs uł
magna sapiendo deserit: eo ipso uehem̃t̃
desipit. quo semetipsũ nescit. Unde helui

Expanded text:
sapientiae meae arce non approbo? Quia dum laudibus humanis inflantur, a vera gloria aeternae retributionis inanescunt. In eo vero quod ait, Sententias, et non addidit quales, bonas utique accipimus, quas quidem imperitis asserit sermonibus involutas, quia cum verbis jactantiae fuerant prolatae. Imperitiae quippe vitium est rectum non recte sapere, id est coeleslaudis inclinare. Sicut enim saepe contingit ut et bona male et mala bene proferantur, ita Eliu arrogans recta non recte protulit, quia humiles in Dei defensione sententias non humipum tenet: qui dum se prae caeteris peritos credunt, divino judicio de imperitia redarguuntur,scire . Quia enim prima stultitia Angeli elatio cordis fuit, vera sapientia efficitur hominis humilitas suae aestimationis. Quam quisquis vel magna sapiendo deserit, eo ipso vehementer desipit, quo semetipsum nescit. Unde Eliu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ luxuria: ꝑ lucernas autẽ bonorũ
bos accingere: & lucernas tenere. Ac si
aꝑte audians. Priꝰ inuob̾ m&eipsis luxu¬
riã restringite: & tc̃ de uob aliis bonoꝵ
oꝑũ exempla monstrates cũ beatum¬

Expanded text:
e luxuria, per lucernas autem bonorum bos accingere, et lucernas tenere. Ac si aperte audiant: Prius in vobismetipsis luxuriam restringite, et tunc de vobis aliis bonorum operum exempla monstrate. CA
Abbreviated transcription (Latin):
petramꝰ: Uigilanti gͥ cura ꝑcuncta oꝑa
intentio nobis nr̃a pensanda est: ut
nil temporale in his quȩ agat appetat:
totã se insoliditatẽ ȩt̃nitatis figat : ne si
extra fundamentũ actionis nr̃ę fabrica
ponitur: t̾ra debiscente soluatur. Unde¬

Expanded text:
erpetramus? Vigilanti cura per cuncta opera erpetramus? Vigilanti cura per cuncta opera intentio nobis nostra pensanda est, ut nil temporale in his quae agit appetat; totam se in soliditate aeternitatis figat: ne si extra fundamentum actionis nostrae fabrica ponitur, terra dehiscente solvatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quã se inactione exerceat. hoc quod iã
appetit contemplatur: Et quid appel¬
latione corporis designatur: nisi una¬
quȩq actio quȩ intentionẽ suã quasi in
tuentẽ oculũ sequitur: Lucerna itaq
corporis ẽ oculus: qr ꝑbonȩ intentionis
radiũ. merita illustrant᷑ actionis. Et si
oculus tuussĩplex fuerit. totũ corpꝰ tuũ
lucidũ erit: quia si recte intendimꝰ ꝑsim¬
plicitatẽ cogitationis bonũ opꝰ efficitur. etiã
si minꝰ bonũ eẽ uideat᷑. & si oculus tuus ne¬
quam fuerit. totũ corpꝰ tuũ tenebrosũ erit.
quia cũ ꝑuersa intentione quid uł rectũ
agitur: & si splendere corã hominib cerni¬
tur: apud exam̃ tam̃ interi iudicis obscu¬
inte.ẽ. tenebrȩ sunt. ipsȩ tenebrȩ quantȩ
sunt: Quia si hoc quod nos bene agere
credimꝰ. ex mala intentione fuscamꝰ⁊ qͣn¬
quasi discretionis lum̃ tenemꝰ: qua cęcitate
in illa offendimꝰ. quȩ sine discretione ꝑ¬

Expanded text:
quam in actione se exerceat, hoc jam quod quam in actione se exerceat, hoc jam quod appetit contemplatur? Et quid appellatione corporis designatur nisi unaquaeque actio, quae intentionem suam quasi oculum intuentem sequitur? Lucerna itaque corporis est oculus, quia per bonae intentionis radium merita illustrantur actionis. Et si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit; quia si recte intendimus per simplicitatem cogitationis, bonum opus efficitur, etiam si minus bonum esse videatur: et quam fuerit, totum corpus tenebrosum erit, quia cum perversa intentione quid vel rectum agitur, et si splendere coram hominibus cernitur, apud examen tamen interni judicis obscuin te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae erunt ? Quia si hoc quod bene hos agere credimus ex mala intentione fuscamus, quanquasi discretionis lumen tenemus, qua caecitate in illa offendimus quae sine discretione p
Abbreviated transcription (Latin):
cretione suꝑhanc t̾ram linea tenditur:
quando ostensis unicuiq animȩ exẽplis
precedentiũ patrũ. & utiliter ad oꝑationẽ
uirtus accenditur: & non nunquã utiliꝰ¬
temꝑatur. S cũ parumꝑ ab oꝑe relifor¬
titudo se ponit᷑. alta consideratione opꝰ
est: ne fortasse nequaquã cõmunis bo¬
niconsilio. sed cimore ꝓprio. uel cuius lib&
ambitionis studio auirtutis exercitatione
cessetur. Qd nimirũ cũ agitur.⁊am ñ di¬
spensationi. sed culpȩ seruitur. Unde cu¬
randũ sollicite ẽ: ut cũ quis susceptũ ne¬
gotium cum uirtutis cessatione dispen¬
sat. sem&& ipsum priꝰ in radice cordis inspi¬
ciat: ne sibi ꝑhoc aliquid auatꝰ appetat.
sibi ꝑ hoc soli timidus parcat: & eo fiat
prauũ quod in oꝑe sequit᷑: quo ñ ex recta
cogitationis intentione generat᷑. Unde
bene in euangłio ueritas dicit. Lucerna
corporis tui ẽ. ocłs tuus. Sioculus tuus
preueniens cordis intentio: quȩ prus¬

Expanded text:
cretionis super hanc terram linea tenditur, cretionis super hanc terram linea tenditur, quando ostensis unicuique animae exemplis praecedentium patrum, et utiliter ad operationem virtus accenditur, et nonnunquam utiliatur.---Sed cum parumper ab opere zeli fortitudo seponitur, alta consideratione opus est, ne fortasse nequaquam communis boni consilio, sed timore proprio vel cujuslibet ambitionis studio a virtutis exercitatione cessetur. Quod nimirum cum agitur, jam non dispensationi, sed culpae servitur. Unde curandum sollicite est ut cum quis susceptum negotium cum virtutis cessatione dispensat, semetipsum prius in radice cordis inspiciat, ne sibi per hoc aliquid avarus appetat, sibi per hoc soli timidus pareat; et eo fiat pravum quod in opere sequitur, quo non ex recta cogitationis intentione generatur. Unde bene in Evangelio Veritas dicit: Lucerna corporis tui est oculus tuus. Si oculus tuus praeveniens cordis intentio, quae, prius
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qui gentili patre ȩditꝰ fuerat circunci¬
dit. Uidens enĩ quod nisi se mandata littȩ
seruare ostender&. iudeorũ rabiem etiã
in his qui sibi tẽ comites ad erant excitar&:
assertionis suȩ uim pꝰ posuit: & sine dãp¬
no fidei se suosq a ꝑsecutionis immani¬
tate custo diuit. Fecit. qͦd fierifidei a mo¬
re ꝓhibuit: s ad fidei retorsit ministeriũ
quod quasi ñ fidelit̾ fȩxit. Plerũq enĩ uir¬
tus cum indiscrete cenetur amittitur:
cũ discrete intermittit᷑. plus tenetur. Nec
mirũ simincorporeis intelligimꝰ: quod a¬
gi & incorporeis reb uidemus. Ex studio
nanq arcus distendit᷑. ut insuo tempore
cũ utilitate tendatur. Quisi ociũ relaxa¬
tionis ñ accipit: feriendi uirtutẽ ipso
usu tensionis ꝑdit. Sic aliq̃n inexercita¬
tione uirtus cũꝑ discretionẽ prȩt̾mit¬
titur reseruatur: ut tanto post uicia
ualent̃ feriat: quanto a ꝑcussione inte¬

Expanded text:
um qui Gentili patre editus fuerat, circumcium qui Gentili patre editus fuerat, circumcidit . Videns enim quod nisi se mandata litterae servare ostenderet, Judaeorum rabiem etiam in his qui sibi tunc comites aderant, excitaret, assertionis suae vim proposuit, et sine damno fidei se suosque a persecutionis immanitate custodivit: fecit quod fieri fidei amore prohibuit, sed ad fidei retorsit ministerium, quod quasi non fideliter fecit. Plerumque enim virtus, cum indiscrete tenetur, amittitur, cumque discrete intermittitur, plus tenetur. Nec mirum si in incorporeis intelligimus, quod agi et in corporeis rebus videmus. Ex studio namque arcus distenditur, ut in suo tempore cum utilitate tendatur; qui si otium relaxationis non accipit, feriendi virtutem ipso usu tensionis tione virtus cum per discretionem praetermittitur, reservatur, ut tanto post vitia valenter feriat, quanto a persecutione inte
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modũ inuna eadẽq uirtute discre¬
tionis lineam deserimꝰ: sihanc & aliqͣndo
agere. & aliq̃n pꝰponere nesciamꝰ. Non
enim res eadẽ semꝑ ẽ. uirtꝰ: quia ꝑ mom̃ta
temporũ. sepe mutant᷑ merita actionũ.
Unde fit. ut cum quid bene agimꝰ plerũq
meliꝰ ab eiꝰ actione cessemꝰ: & laudabiliꝰ
adtempꝰ deserat. quod insuo tempore lau¬
dabilit̾ mens tenebat. Nã si pnr̃is bo¬
nis minimis quib actis ꝑficimꝰ. nec tam̃
int̃missis interimꝰ. maiora laborũ ma¬
la ꝓximis imminent: necesfario nos uir¬
tutũ augm̃ta se ponimꝰ. ne infirmiorib
ꝓrimis. fidei detrimenta generemꝰ: ne
tanto iam quod agimꝰ uirtꝰ ñsit: quanto¬
ꝑ occasionẽ sui in alienis cordib fundam̃¬
ta uirtutũ destruit. Quã discretionis
lineã bene ante intuentiũ oculos paulꝰ
tendit: qui & gentiles ad lib̾tatẽ fidei
ue nientes circuncidi ꝓhibuit: & tam̃
listris atq iconiũ transiens. ipse timothe¬

Expanded text:
umcidit . In una eademque virtute discretionis lineam deserimus, si hanc et aliquando agere et aliquando postponere nesciamus. Non enim res eadem semper est virtus, quia per momenta temporum saepe merita mutantur actionum. Unde fit cum quid bene agimus, plerumque melius ab ejus actione cessemus, et laudabilius ad tempus deserat quod in suo tempore laudabiliter mens tenebat. Nam si pro nostris bonis minimis quibus actis proficimus, nec tamen intermissis interimus, majora laborum mala proximis imminent, necessario nos virtutum augmenta seponimus; ne infirmioribus proximis fidei detrimenta generemus, ne tanto jam quod agimus virtper occasionem sui in alienis cordibus fundamenta virtutum destruit. Quam discretionis lineam bene ante intuentium oculos Paulus tendit, qui et Gentiles ad libertatem fidei venientes circumcidi prohibuit; et tamen Lystris, atque Iconium transiens, ipse Timothe
Abbreviated transcription (Latin):
spiritũ sc̃m. et non nisi ꝓ incarnati¬
onis suȩ p̃dicatione filiũ angłm uo¬
cat. Unde in eisdem racharie uerb̃ aꝑte
ostendit᷑. qđ in illo uere angłs. id est crae¬
atura loqueret᷑: cũ dr̃. Et ecce angłs qͥ
loquebat᷑ in me egrediebat᷑: statimq sus¬
iungit᷑. Et aliꝰ angłs egrediebat᷑ in oc¬

Expanded text:
Spiritum sanctum, et nonnisi per incarnationis suae praedicationem Filium angelum vocat. Unde in ejusdem Zachariae verbis aperte ostenditur quod in illo vere angelus, id est creatura loqueretur, cum dicitur: Ecce Angelus qui loquebatur in me, egrediebatur. Statimque subjungitur: Et alius Ang
Abbreviated transcription (Latin):
uidit: sic̃ petrus linteũ reptilib ac
quadrupedib plenũ in extasi raptꝰ aspexit
qͥ nͥ in corporeis hȩc ocłis cerneret. inexta¬
si ñ fuisset: sicut paulo in uisione nocti
uir macedo apparuit: qͥ transire eũ ma
cedoniã rogauit. Aliquando imaginib¬
ñ solũ tres uiros uid̾e potuit. s etiam
t̃reno habitacło susciꝑe: nec solũ susci¬
ꝑe: s eoꝵ usib etiã cibos adhib̾e. Nisi
enĩ angłi quedam nob̾ int̾na nuncian¬
tes ad tẽpus ex aere corpora sumerent
nec cibos cũ abrabã caꝑent: nͥ ꝓpt̾ nos
solidũ aliqͥd excelest elem̃to gestareñ.
Tsec mirũ qđ illic ipsi qui suscepti st̃

Expanded text:
vidit, sicut Petrus linteum reptilibus et vidit, sicut Petrus linteum reptilibus et quadrupedibus plenum in exstasi raptus aspexit, qui nisi corporeis haec oculis cerneret, in exstasi non fuisset; sicut Paulo in visione noctis vir Macedo apparuit qui transire cum in Macedoniam rogavit. Aliquando coelestibnon solum tres viros videre potuit, sed etiam terreno habitaculo recipere et eorum usibus etiam cibos adhibere. Nisi enim angeli, cum quaedam nobis in terra nuntiant, ad tempus ex aere corpus assumerent,Nec cibos cum Abraham sumerent, nisi propter nos solidum aliquid ex coelesti elemento gestarent. Nec mirum quod illi ipsi qui suscepti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
angłm audiuit: de quo scriptũ ẽ. Cum
audisset uocẽ dnĩ dĩ ambulantis in pa¬
radyso ad aurã pꝰ meridiem abscondit se
int̾ ligna paradisi. Quid est enĩ qͦd post
peccatũ hominis in paradyso dñs ĩa
ñstat s deãbulat: nͥ qđ irruente culpa
se a corde hominis motũ demonstrat:
uid ẽ qđ ad aurã pꝰ meridiem: nͥ qđ
lux feruentior ueritatis abcesserat. et¬
pccatricẽ animã culpe suȩ frigora con¬
stringebant: Increpauit gͦ adam de¬
ambulans. ut cecis m̃tib neqͥtiã suam
ñ solũ sermonib s etiã reb aꝑiret qͣtinꝰ
peccator hõ et ꝑ uerba qđ fecerat audi
ret. et ꝑdeambulationẽ amisso ȩternita-¬
tis statu. mutabilitatis suȩ inconstantiã
cerneret: et ꝑ aurã feruore caritatis ex¬
pulso torporẽ suũ animaduert̾et. et ꝑ de¬
clinationẽ solis cognosceret: qͦd ad tene¬
bras ꝓpinquaret. Aliquando imaginib
cordis ocłis ostensis ꝑ angłos loqͥtur ds̃:
sic̃ iacob subnixã celo scalam dormiens

Expanded text:
Cum audisset vocem Domini Dei deambulantis in paradiso, ad auram post meridiem, abscondit se inter ligna paradisi. Quid est enim quod post peccatum hominis in paradiso Dominus non jam stat, sed deambulat, nisi quod irruente culpa, se a corde hominis motum demonstrat? Quid est quod ad auram post meridiem, nisi quod lux ferventior veritatis abpeccatricem animam culpae suae frigora constringebant? Increpavit ergo Adam deambulans, ut caecis mentibus nequitiam suam non solum sermonibus, sed etiam rebus aperiret; quatenus peccator homo, et per verba ret, et per deambulationem, amisso aeternitatis statu, mutabilitatis suae inconstantiam cerneret; et per auram, fervore charitatis expulso, torporem suum animadverteret, et per declinationem solis cognosceret quod ad tenerante formavit. Aliquando imaginibus, cordis oculis extensis, per angelos loquitur Deus, sicut Jacob subnixam coelo scalam dormiens
Abbreviated transcription (Latin):
gelus qͥ loquebat᷑ in me. Dũ ad se qͥdẽ
corpoream speciem extͣ ñ esset. Unde et
paulopost subdidit. Et ecce angłs qͥ
qͥ loquebat᷑ in me: egrediebat᷑. Sepe
enĩ ñ exteriꝰ apparent. s sicut sunt an¬
głici sp̃s uoluntatẽ dĩ ꝓpħarũ sensib
in notescunt: atq ita eos ad sublimia
subleuant. et queq in reb futura st̃.
in causis originalib presentia demon¬
strant. Humanũ nanq cor ipso carnis
corruptibilis pondere grauatum hanc
ipsam corpulentiam suã quasi obicem
sustinens. interna ñ penetrat: et graue
exteriꝰ iacet. quia leuantẽ manũ inte-¬
rius ñ habet. Unde fit sicut dictũ. ẽ:
ut ꝓpħ̃arum sensib ipsa ut est subtili¬
tas angłice uirtutis appareat: eoꝵq
mens quo subtili sp̃u tangit᷑ leuet᷑: &
ñ iam pigra torpensq in ima iaceat: s
repleta intimis afflatib ad suꝑna con¬
scendat. atq in de quasi de quodã rerũ

Expanded text:
gelus, qui loquebatur in me ; dum ad se quidem, gelus, qui loquebatur in me ; dum ad se quidem, corpoream speciem extra non esset. Unde et paulo post subdidit: Et ecce angelus qui loquebatur in me egrediebatur . Saepe enim non exterius apparent, sed sicut sunt angelici spiritus voluntatem Dei prophetarum sensibus innotescunt, atque eos ad sublimia sublevant, et quaeque in rebus futura sunt in causis originalibus praesentia demonstrant. Humanum namque cor ipso carnis corruptibilis pondere gravatum hanc ipsam corpulentiam suam quasi obicem sustinens, interna non penetrat, et grave exterius jacet, quia levantem manum interius non habet. Unde fit, sicut dictum est, ut prophetarum sensibus ipsa ut est subtilitas angelicae virtutis appareat, eorumque mens quo subtili spiritu tangitur, levetur; et non jam pigra torpensque in imis jaceat, sed repleta intimis afflatibus, ad superna conscendat, atque inde quasi de quodam rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqͣndo celestib substantiis ꝑ angłos
loqͥt᷑ ds̃: sic̃ baptirato dño scriptũ ẽ. qr
de nube uox sonuit dicens. hic ẽ filius
mĩs dilectus in qͦmͥ complacuit. Aliqñ
terrenis substantiis ꝑ angłos loquitur
ds̃: sicut cũ balaam corripuit in ore asi¬
ne humana uerba formauit. Aliquan¬
tẽ cũ iussionis suȩ uerba edidit ignem
rubũq sociauit. aliud suꝑius: aliud in¬
feriꝰ iunxit. Qd tam̃ tc̃ solũ agit᷑ cum
ex ipsa aliqͥd coniunctione signat᷑. Nã
ꝑ succensũ rubũ moysen alloquens
qͥd aliud ostendit. nͥ qđ eiꝰ ppłi ductor
fieret. qui et legis flamã ꝑciꝑet et tam̃
peccati spinã nequaꝗͣ uitaret: tił qđ
ex illo populo exiret. qui in igne deita¬
acciꝑet. et in consũptã humanitatis nr̃e
substanciam. etiam in ipsa duinitatis
flamina seruaret: Nonnunꝗͣ uͦ huma¬
nis cordib etiã ꝑ angłos ds̃ secreta eoꝵ
p̾sentia uirtutẽ sue aspirationis infun¬
dit. Unde racharias ait. Dixit adme an¬

Expanded text:
Aliquando coelestibus substantiis per angelos loquitur Deus, sicut baptizato Domino scriptum est quia de nube vox sonuit dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Aliquando terrenis substantiis per angelos loquitur Deus, sicut cum Balaam corripuit, in ore asinae humana verba formavit . Aliquante, cum jussionis suae verba edidit, ignem rubumque sociavit, atque aliud superius, aliud inferius junxit. Quod tamen tunc solum agitur, cum ex ipsa aliquid conjunctione signatur. Nam per succensum rubum Moysen alloquens, quid aliud ostendit nisi quod ejus populi ductor fieret, peccati spinam nequaquam vitaret, vel quod ex illo populo exiret, qui in igne deitasusciperet, et inconsumptam humanitatis nostrae substantiam etiam in ipsa divinitatis flamma servaret. Nonnunquam vero humanis cordibus etiam per angelos Dominus secreta eorum praesentia virtutem suae aspirationis infundit. Unde Zacharias ait: Et dixit ad me an
Abbreviated transcription (Latin):
stiatur qͥdũ semet ipsũ nob̾ ex diuina et
humana natura cõposuit et humanã
ꝑ ditatem clariorem reddidit et diuinam
ꝑhumanitatẽ nris asƿectib tẽꝑauit: Qđ
eni ꝑ uirtutẽ diuinitatis eiꝰ tot miracłis
humanitas fulsit: ex auro creuit argentũ.
Et qđ ꝑ carnẽ ds̃ cognosci potuit. qđ ꝑ
carnẽ tot adu̾sa tołauit: qͣsi ex argento
tẽꝑatũ .ẽ. aurũ. Qđ bene et in medio igniꝰ
ostendit᷑: qr et incarnationis eiꝰ mysteri¬
ũ subsequentis iudicii flãma comitatur.
Scriptũ qͥppe. ẽ. Pat̃ ñ iudicat quẽꝙͣ s om̃e
bis simul et reb loqͥt᷑ ds̃: cũ qͥb dam mo¬
tib insinuat. hoc qd sermonib narrat.
Neq enĩ adam post culpam indiuinita

Expanded text:
Text., semetipsum nobis ex divina et humana natura composuit, humanam per deitatem clariorem reddidit, et divinam per humanitatem nostris aspectibus temperavit. Quia enim virtute divinitatis ejus tot miraculis humanitas fulsit, ex auro crevit argentum; et quod per carnem Deus cognosci potuit, quodque per carnem tot adversa toleravit, quasi ex argento temperatum est aurum. Quod bene et in medio ignis ostenditur, quia incarnationis ejus mysterium subsequentis judicii flamma comitatur. Scriptum quippe est: Pater non judicat quemquam, sed omne bis simul et rebus loquitur Deus, cum quibusdam motibus insinuat hoc quod sermonibus narrat. Neque enim Adam post culpam in divinita
Abbreviated transcription (Latin):
culus & femina ꝑhibet᷑. Sed quia ex adȩ
latere erat ꝓculdubio femina ꝓcessura:
in illo iã computatur ꝑ substantiã. a quo
fuerat ꝓducenda ꝑformã. Considerare
tam̃ hȩc & inminimis possumꝰ: ut ex mi¬
nimis maiora pensemꝰ. Herba nãq cum
creatur: nec dũ in illa fructꝰ. nec dũ fru¬
ctꝰ sui sem̃ ostendit᷑. In est uero ei etiã cũ
ñ appare fructus & sem̃: quia nimirũ si¬
mul sunt in radicis substantia. quȩ non
simul ꝓdeunt ꝑ temporis incrementa.
S quia hȩc sinul creata ꝑsubstantiam
dicimꝰ quȩ ꝓdire alia ex aliis inuenimꝰ:
quo pacto cũ beato iob uehemoth creatꝰ
asseritur. cũ neq una sit substantia an
sua nequaquã temporis ꝑ latione disten¬
ditur. simul condita ñ dubitat᷑: cur de
uehemoth specialit̃ dr̃. quod cõmune cũ
creaturis om̃ib generalit̃ habet᷑: Si re¬
rũ causas subtili discussione pulsamꝰ:
simul factum angłm hominẽq cognos¬

Expanded text:
culus et femina perhibetur. Sed quia ex Adae culus et femina perhibetur. Sed quia ex Adae latere erat procul dubio femina processura, in illo jam computatur per substantiam, a quo fuerat producenda per formam. Considerare tamen haec et in minimis possumus, ut ex minimis majora pensemus. Herba namque cum creatur, necdum in illa fructus, necdum sui semen ostenditur. Inest vero ei etiam cum non apparet fructus et semen, quia simul nimirum sunt in radicis substantia, quae non simul prodeunt per temporis incrementa.  quia haec simul creata per substantiam dicimus, quae prodire alia ex aliis invenimus, quo pacto cum beato Job Behemoth creatus asseritur, cum neque una sit substantia angsua nequaquam temporis protelatione distenditur, simul condita non dubitatur, cur de Behemoth specialiter dicitur quod commune cum creaturis omnibus generaliter habetur? Sed si rerum causas subtili discussione pensamus, simul angelum factum hominemque cognos
Abbreviated transcription (Latin):
stantia extitit ꝑ conditionẽ. Primodie
creata t̾ra dr̃: & t̾cio arbusta condita.
& cuncta t̾rȩ uirentia describuntur.
S hoc quod indiet̾cio se inspeciẽ ꝓtu¬
lit : nimirũ ꝥͥmo in ipsa de qua ortũ ẽ.
t̃rȩ substantia conditũ fuit. Hinc. ẽ q
moyses & distincte ꝑ dies singulos con¬
dita omnia retulit: & tam̃ simulom̃ia
creata subiunã dicens. Istȩ generationes
cȩli & t̾rȩ quando creataesunt indie qͦ
fecit dñs cȩlũ & t̾ram & om̃e uirgultũ
agri antequã oriretur int̾ra: omnẽq
herbã regionis. Qui enĩ diuersis dieb
creatũ cęlũ & t̾rã. uirgultũ. herbãq
narrauerat: nc̃ uno die facta manifestat
ut liquido ostender&. quod creatura
omĩs simul ꝑ substantiã extitit: qͣmuis
ñ simul ꝑspeciẽ ꝓcessit.hinc illic quoq
scriptũ. ẽ. Creau̾it dĩ hominẽ ad imagi¬
sculum & feminã fecit eos. Hec dũ enim
eua facta describitur: & iam homo mas¬

Expanded text:
stantia exstitit per conditionem. Primo die stantia exstitit per conditionem. Primo die creata terra dicitur, tertio arbusta condita, et cuncta terrae virentia describuntur; sed hoc quod die tertio se in specie protulit, nimirum primo die in ipsa de qua ortum est terrae substantia conditum fuit. Hinc est quod Moyses distincte per dies singulos condita omnia retulit, et tamen simul omnia creata subjunxit, dicens: Istae sunt generationes coeli et terrae, quando creatae sunt in die quo fecit Dominus coelum et terram, et omne virgultum agri, antequam oriretur in terra, omnemque herbam recreatum coelum, et terram, virgultum, herbamque narraverat, nunc uno die facta manifestat, ut liquido ostenderet, quod creatura omnis simul per substantiam exstitit, quamvis non simul per speciem processit. Hinc illic quoque scriptum est: Creavit Deus hominem ad imagisculum et feminam creavit eos. Necdum enim Eva facta describitur, et jam homo mas
Abbreviated transcription (Latin):
sonat: Cuiꝰ inferiꝰ dũ malicia subdit᷑.
patent̃ ꝑsona monstrat᷑. Sed cũ de deo
scriptum sit. quia fȩcit omĩa simul: cur
hoc animal cũ homine fecisse se indicat.
dum cuncta quia simul fȩcerit constat:
Rursũ quȩrendũ ẽ. quomͦ deus simul
omĩa condidit: dum moyses sex dierũ
mutatione uariante distincte creata de¬
scribit. Qđ tam̃ citiꝰ agnoscimꝰ: si ipsas
causas originũ subtilit̃ indagamꝰ. Re¬
rum qͥppe substantia simul creata ẽ:
sed simul species formata ñ. ẽ. Et quod
simul exticit ꝑ substantiã materię: ñ
simul apparuit ꝑspeciẽ formȩ. Cum
enim simul factum cęlũ. t̾raq descri¬
bitur: simul sp̃italia atq corporalia.
simul quicquid de cęlo oritur. simul
factum qͥcqͥd de t̾ra ꝓducit᷑. indicatur.
Sol qͥppe & luna & sidera: quarto die in
cȩlo facta ꝑhibentur. S quod qͣrto die
ꝓcessit inspecie: pͥmo die incęli sub¬

Expanded text:
sonat? Cujus inferius, dum malitia subditur, sonat? Cujus inferius, dum malitia subditur, patenter persona monstratur. Sed cum de Deo scriptum sit quia fecit omnia simul , cur hoc animal cum homine fecisse se indicat, dum cuncta quia simul fecerit constat? Rursum quaerendum est, quomodo Deus cuncta simul condidit, dum Moyses sex dierum mutatione variante distincte creata describat . Quod tamen citius agnoscimus, si ipsas causas originum subtiliter indagamus. Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul species formata non est, et quod simul exstitit per substantiam materiae non simul apparuit per speciem formae. Cum enim simul factum coelum terraque describitur, simul spiritalia atque corporalia, simul quidquid de cfactum quidquid de terra producitur, indicatur. Sol quippe, luna, et sidera quarto die facta in coelo perhibentur, sed quod quarto die processit in speciem, primo die in coeli sub