comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis prioꝵ de hac re opinionib. pene omiũ par inuenitͥ
& una sententia qua ꝓpositum & p̾destinationẽ õĩ scđ̃m
p̃scientiã receꝑunt. ut ob hoc ds̃ alios uasa honoris. alios con
adiutorio in qua futur᷑ eẽt uoluntate & aetione p̾scierit.
Qͥb om̃ib enodatis. & multis insuꝑ quȩ altiore intuitu
ad causam hanc ꝑtinentia magis potes uide discussis:
credimꝰ & sꝑamus ñ solum tenuitatem nr̃am ex dispu¬
tationum tuarũ p̃sidio roborandam. s &̃ ipsos qͦs m̾itis
atq honorib claros caligo istius opinionis obscurat. defe¬
catissimum lumen grẽ recepturos. Nam unum eoꝵ p̾ci¬
puȩ auctoritatis & sp̾italium studioꝵ uirum sc̃m hila¬
rium arelatensem ep̃m. sciat beatitudo tua ammirato¬
rem seccatoranq in aliis omib tuȩ eẽ doctrinȩ. & de hoc
qͦd in querelam trahit᷑. iam pͥdem apud sc̾itatem tuam

Expanded text:
tatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur tatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinationem dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris alios contadiutorio in qua futurus esset uoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum, sanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae et de hoc, quod in querelam trahit, iam pridem apud sanctitatem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
ista uarientur. ut qr diu̾sȩ sunt uocationes. in his qͥ nicħ
oꝑaturi saluant᷑. quasi solum dĩ ꝓpositum uideat᷑ existere..
in his autẽ qui aliqͥd boni acturi sunt. ꝑ p̃scientiã possit
stare ꝓpositum. an uͦ uniformit̾ licet diuidi p̾scientia a ꝓ¬
posito temporali distinctione ñ possit. p̃scientia tam̃ qͦdã
ordine sit subnixa ꝓposito. Et sic̃ nicħ sit quoꝵcũq nego¬
ciorum qͦd ñ scientia diuina p̃uenerit: ita nicħ sit boni
qͦd in nrãm participationẽ ñ dõ auctore defluxerit. Po¬
stremo quẽ ad modũ ꝑ hanc p̃dicationẽ ꝓpositi d̃ĩ qͦ fio eles
fiunt qui p̃ordinati st̃ ad uitã ȩc̾nã. nemo eoꝵ qͥ cohortan¬
di sunt impediat᷑. nec occasionẽ negligentiȩ habeant. si se
p̾destinatos ẽ desꝑent. Illud &̃ qualit̾ diluatur. quesumꝰ
patient̾ insipientiam nr̃ãm ferendo demonstres. qͦd retͣ᷑c¬

Expanded text:
ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocationes in his, qui nihil ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; postremo. quem ad modum per hanc praedicationem propositi dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad uitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur nec occasionem neglegentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo demonstres, quod retrac
Abbreviated transcription (Latin):
uirulentiȩ fibra nutrit᷑. si pͥncipium salutis male in hoĩe
collocat᷑. si diuinȩ uoluntati impiȩ uoluntas humana p̾fert᷑.
ut idõ quis adiuuetur quia uoluit. ñ ido qr adiuuat᷑ uelit:
si originalit̾ malus receptionem boni ñ a summo bono s
a sem&e ipso inchoare male credit᷑. si ñ aliunde do̾ placetur
nͥ ex eo qͦd ipsedonau̾it: tribue nob̾ in hac causa papa bea¬
tissime. pat̾ obtime. quantum uiuante dño potes oiligñtiã
piecatis tuȩ. ut quȩ in istis q̃stionib obscuriora. & ad ꝑcipi¬
endum difficiliora sunt: ꝗͣ lucidissimis expositionib digne¬
ris aꝑire. Ac pͥmũ quia pleriq ñ putant. xp̾ianam fioeim
hac dissensione uiolari. quantum ꝑiculi sit in eorum ꝑsua¬
dĩ ita scđ̾m ꝓpositum maneat. ut ea ipsa quȩ st̾ ꝓposita sint
accipienda p̾scita. an ꝑ genera causarum & species ꝑsonar̃

Expanded text:
uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, nisi ex eo, quod ipse donauerit, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuadei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum
Abbreviated transcription (Latin):
credendum sit stare qui saluat. & uoluntas hominis diuinȩ
grẽ sibi pariat opem: ñ gr̃a sibi humanã subiciat uolunta¬
tem. Mod cum ꝑu̾sissimum eẽ reuelante di miscđia. & instru¬
ente nos tua beatitudine nou̾imus: possumꝰ qͥdẽ ad ñ cred̾n¬
dum ẽẽ c̃stantes. s ad autoritatẽ talia sentientiũ ñ sumus
pares: qr multũ nos & uitȩ m̾itis antecellunt. & aliqͥ eoꝵ
adepto nuꝑ sumii sacerdotii honore suꝑeminent. nec faci¬
le quisꝗͣ pret̾ paucos ꝑfectȩ grẽ intrepidos amatores. tanto
suꝑiorum disputationib ausus ẽ contraire. Ex qͣ ñ solũ his
qui eos audiunt. uerũ &̃ ipsis qͥ audiuntur cũ dignitatib
creuit ꝑicłm. dum & multos reuerentia eorum aut inutili
cohibet silentio. aut incurioso duc̃ assensu. & salubrimũ
ipsis uidetur. qͦd pene nullius contradictione rep̃henditur.
Unde sim istis pelagianȩ prauitatis reliquiis ñ mediocris

Expanded text:
credendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae credendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uoluntatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia et instruente nos tua beatitudine nouerimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares, quia multum nos et uitae meritis antecellunt et aliqui eorum adepto nuper summi sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores tanto superiorum disputationibus ausus est contra ire. ex quo non solum his. qui eos audiunt, uerum etiam ipsis, qui audiuntur, cum dignitatibus creuit periculum, dum et multos reuerentia eorum aut inutili cohibet silentio aut incurioso ducit adsensu et saluberrimum ipsis uidetur, quod paene nullius contradictione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris
Abbreviated transcription (Latin):
rem. aliud in contumeliam. qi nemo nͥ ꝑ grãm iustificet᷑
& nemo nͥ in p̃uaricatione nascat᷑. S refugiunt istud
fateri. diuinoq adscribe oꝑi scõrũ merita formidant. Hoc
adquiescunt p̃destinatum electorũ numcrũ nec augeri posse
nec minui. ne locum apud infideles ac negligñtes cobortan¬
tium incitam̃ta ñ habeant. ac suꝑflua sit industriȩ ac
laboris indictio. cuiꝰ studium cessante electione frustran¬
dum sit. Ita demũ enĩ posse umũquẽq ad correptionẽ aut
add ꝓfectum uocari. si sciat sc sua diligñtia bonũ ẽẽ posse.
& lib̾tatem suam ob hoc dĩ auxilio iuuandam. si qͦd deus¬
mandat elegerit. Acsic cum in his qui tempꝰ acceꝑunt
libe uoluntatis duo sint quȩ humanã oꝑent᷑ salutem.
dĩ scilicet grã & hominis obedientia. pͥorẽ uolunt obedien¬
tiã et̃ q̃ grãm. ut initium salutis ex eo qͥ saluatͥ mon ex es

Expanded text:
rem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur rem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit; ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diligentia bonum esse posse et libertatem suam ob hoc dei auxilio iuuandam, si, qmandat, elegerit. Ac sic, cum in his, qui tempus acceperunt liberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia; priorem volunt obedientiam esse quam gratiam, ut initium s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus a redemptione sanguimis ciꝰ exceptum. &̃ si omnẽ hanc
uitam alienissima ab eo mñte ꝑtranscat. qr ad om̃s hoĩes
ꝑtincat diuinȩ miscd̾iȩ sacram̃tum. quo ido plurimi non
renouent᷑. quia qͦd nec renouari uelle habeant p̃noscant᷑.
Itaq quantũ add̾m ꝑtinet. omnib paratã uitã g̾nã. qͣn¬
tũ autẽ ad arbitrii lib̾tatem ab his eam app̃hendi qui deo
sponte crediderint. & auxilium grẽ m̾ito credulitatis acce¬
ꝑint. In istam uͦ talis grẽ p̃dicationem. hi quoꝵ c̃tradic¬
tione offendimur. cum priꝰ meliora sentirent. idõ se uel
maxime contulert᷑. quia si ꝓfiterent᷑ ab ea omĩa bona
m̾ita p̃ueniri. & ab ipsa ut possint eẽ donari. necessitate con¬
cederent dm̃ scđm ꝓpositum & c̃silium uoluntatis suȩ oc¬
culto iudicio & oꝑe manifesto. aliud uas condere in hono¬

Expanded text:
tum et neminem prorsus a redemptione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc tum et neminem prorsus a redemptione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeant. praenoscantur. itaque, quantum ad deum pertinet, omnibus paratam uitam aeternam, quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam adprehendi, qui deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in hono
Abbreviated transcription (Latin):
re. cum add earum nationum ẽtemplationẽ uenit᷑. quȩ uł
in p̃t̾itis scłis dimissȩ st̃ ingredi uias suas. uł nõ quoq adhuc
in uet̾is ignorantiȩ impietate deꝑeunt. nec ulla eis aut legis
aut euangłi illuminatio coruscauit. cũ tam̃ inquantũ ꝑdi¬
catorib ostium aꝑtum ẽ & uia facta ẽ. gñtium ppł̃s qͥ seoebat
in tenebris & umbra mortis. lucem uiderit magnam. & qͥ
tus ẽ. n unc autẽ misereatur. Preuisos inqͥunt a dño creditu¬
ros. & ad unam quãq gentẽ ita dispensata tempora ac mi¬
nisteria magistroꝵ. ut exortura erat bonarum credulitas
uoluntatum. nec uacillare illuo qͦd d̾s om̃s homines ue¬
lit saluos fieri. & in agnitionẽ u̾itatis uenire. quandoqͥ¬
dem in excusabiles sint. qui & ad unius ueri d̃i cultum
potuert̾ instrui intelligñtia naturali. & euangłium idõ
ñ audicrint quia nec fuerint recepturi. Pro uniu̾so aut̾

Expanded text:
re, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel re, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebristus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dei cultum potuerint instrui intellegentia naturali et euangelium ideo non audierint quia nec fuerint recepturi. pro uniuerso aute
Abbreviated transcription (Latin):
udicio oĩ sccernuntur. ut ante discrecionem boni ac ma¬
li de usu uitȩ istius auferendi. alii ꝑ regen̾ationem int̾ cȩle¬
stis regni assumant᷑ heredes. alii sine baptismo int̾ mortis
ꝑpetuȩ transeant debitores: tales aiunt ꝑdi. talesq salua¬
ri: quales futuros illos in annis maiorib si ad accuiam ser¬
uarentur etatem scientia diuina p̃uiderit. Hec c̃sidant se
gram d̃i quã comitem ñ p̃uiam humanoꝵ uolunt eẽ m̾ito¬
rum ã illis uoluntatib subde. quas ab ea scđ̃m suã phanta¬
siam ñ negant ẽẽ p̃uentas. s intantũ qͥb cũq comiñticiis
m̾itis electionem dĩ subiciunt. ut qi p̃t̾ita ñ extant. futͥa
quȩ ñ sinc futura c̃fingant: nouoq apuo illos absurdi¬
tatis gen̾e. & ñ agenda p̃scita sint. & p̾scita ñ acca sint.
Hanc sane de humanis m̾itis p̃scientiam dĩ scđm quã
grã uocantis oꝑetur. multo sͥ rationabiliꝰ uioent᷑ astrue¬

Expanded text:
Dei judicio secernuntur; ut ante discretionem boni ac maDei judicio secernuntur; ut ante discretionem boni ac mali de usu vitae istius auferendi, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine Baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores: tales aiunt perdi, talesque salvari, quales futuros illos in annis majoribus, si ad activam servarentur aetatem, scientia divina praeviderit. Nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint et praescita non acta sint. hanc sane de humanis meritis praescientiam dei, secundum quam gratia uocantis operetur, multo sibi rationabilius uidentur adstrue
Abbreviated transcription (Latin):
lat a uita s indifferent᷑ uniu̾sos uelit saluos fieri. & in ag¬
nitionem u̾itatis uenire. Iam hic ꝓferunt testimonia qͥb
diumarum scripturarũ cohortatio ad obediendum incitat
hominum uoluntates. qui ex lib̾o arbitͥo aut faciant quȩ
iubentur. aut negligant. Et c̃sequens putant. ut quia pre
uaritor ido đr ñ obedisse quia noluit. fioclis quoq ñ dubite¬
tur ob hoc deuotꝰ fuisse quia uoluit. & quantũ quisq ad ma¬
lum. tantũ habeat facultatis ad bonum. pariq mom̃to ani¬
mum se uł ad uicia. uł ad uirtutes mouere. quẽ bona appe¬
tentem grã dĩ foueat. mala sectantẽ dampnatio iusta susci¬
piat. Cumq int̾ hec innum̾abiliũ illis multitudo obicit᷑
paruuloꝵ. qͥ utiq excepto originali peccato sub qͥ om̃s hoĩes
similit̾ in pͥmi hominis dampnatione nascunt᷑. nullas
adhuc habentes uoluntates. nullas propͥas actiones. ñ sine

Expanded text:
lat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in aglat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum uolujubentur, aut negligant: et consequens putant, ut quia praevaricator ideo dicitur non obedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc devotus fuisse, quia voluit; et quantum quisque ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum; parique momento animum se vel ad vitia, vel ad virtutes movere, quem bona appetentem gratia Dei foveat, mala sectantem damnatio justa suscipiat. 5. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo objicitur parvulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes voluntates, nullas proprias actiones, non sine
Abbreviated transcription (Latin):
bitrui & rationalẽ grãm creatoris instituat. ut ꝑ discrea¬
onem boni ac mali. ad cognitionẽ d̃i. & ad obedientiam
mandatorum ẽ. possit suam dirig̾e uoluntatem. atq
ad hanc grãm qua in xp̃o renascimur ꝑuenire ꝑ natura¬
lem scilicet facultatem. petendo. querendo. pulsando. ut
idõ accipiat. idõ inueniat. idõ introeat. quia bono nat̾e
bonȩ usus. ad istam saluantem grãm initialis grẽ ope
meruerit ꝑuenire. P ropositum autem uocantis gr̃ȩ in boc
omnino definiunt. qͦd ds c̃stituerit nullu in regnũ suum.
nͥ ꝑ sacram̃tum regen̾ationis assumere. & ad hoc salutis do¬
num om̃s homines uniu̾salit̾. siue ꝑ naturalem. siue ꝑ
scriptam legem. siue ꝑ euanglicam p̃dicationem uocari.
ut & qui uoluerint fiant filii dĩ. & inexcusabiles sint.
qui fideles eẽ noluerint. qr iusticia dĩ in eo sit. ut qui ñ
credidint ꝑeant. bonitas in eo appareat. si neminem repel¬

Expanded text:
bitrii et rationalem grabitrii et rationalem graionem boni ac mali et ad cognitionem dei et ad oboedientiam mandatorum eius possit suam dirigere uoluntatem atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit peruenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repel
Abbreviated transcription (Latin):
stationẽ diuinȩ grẽ p̃uenientis eleccorũ merita ꝓferuntur.
a nullo umꝗͣ eccłasticorum ita et̃ intellecta ut nẽ sentiun¬
tur affirmant. Cumq ut ipsi ea exponant scđm quorũ
uelint sensa deposcimꝰ. nicħ se ꝓfitentur inuenisse qͦs pla¬
ceat. Ec de his caceri exigunt: quoꝵ altitudinẽ nullus
atcigerit. Eo postremo ꝑuicatia tota descendit: ut fioẽ
nr̃am edificatiom audientium contrariam eẽ definiant.
Acsic &̃ si uera sit ñ ꝓmendam. qr & ꝑniciose ñ recipienai
tradantur: & nullo ꝑiculo que intelligi nequeant conti¬
ceantur. Qdã uͦ horum intantũ a pelagianis semitis ñ
declinant. ut cũ ad fatendam eam xp̃i grãm quȩ omĩa
p̃ueniat m̾ita humana cogant᷑. ne si m̾itis reddit᷑ frust᷑
gra nominet᷑: ad c̃ditionẽ hanc uelint umꝰcuiꝰq hõis ꝑtine
inqua cum nicħ ptiꝰ merentem q nec existnte libi at¬

Expanded text:
stationem diuinae gratiae praeuenientis electorum merita proferuntur, stationem diuinae gratiae praeuenientis electorum merita proferuntur, a nullo umquam ecclesiasticorum ita esse intellecta, ut nunc sentiuntur, adfirmant. cumque, ut ipsi ea exponant, secundum quorum uelint sensa, deposcimus, nihil se profitentur inuenisse, quod placeat, et de his taceri exigunt, quorum altitudinem nullus adtigerit. eo postremo peruicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant ac sic, etiam si uera sit, non promendam, quia et perniciose non recipienda tradantur et nullo periculo, quae intellegi nequeant, conticeantur. Quidam uero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut. cum ad confitendam eam Christi gratiam, quae omnia praeueniat merita humana, cogantur, ne, si meritis redditur, frustra gratia nominetur, ad condicionem hanc uelint uniuscuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem quia nec existentem liberi ar
Abbreviated transcription (Latin):
stantem. cũ si aliud habeat p̾destinantis electio. cassa sit
annitentis intentio. Remoueri itaq omnẽ industriã. tolli¬
q uirtutes: si di constitutio humanas p̾ueniat uoluntates.
& sub hoc p̾destinationis nomine fatalem quandã induci
necessitatem. aut diu̾sarũ naturarum dici dñm c̃ditorem.
si nemo aliud possit ẽẽ ꝗͣ factꝰ sit. Utq breuius ac pleniꝰ qͦd
opinant᷑ exponam. quicqͥd in libro hoc ex contradicentium
sensu scĩtas tua sͥ opposuit. quicqͥd &̃ in libris contͣ uilia¬
num ab ipso sub hac questione obiectum potentissime
debellasti. Hoc totum ab istis scĩs intentiosissime c̃clamat᷑.
Et cum contra eos scripta beatitudinis tuȩ ualidissimis
& innumeris cestimoniis diuinarum scripturarũ instruc¬
ta ꝓferimꝰ. ac scãm formã disputationũ tuarũ aliqͥd &ẽ ipsi¬
& ea quȩ de epła pauli apłi romanis scribentis. ad manife¬

Expanded text:
stantem, cum, si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit stantem, cum, si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio. remoueri itaque omnem industriam tollique uirtutes, si dei constitutio humanas praeueniat uoluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quandam induci necessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit. utque breuius ac plenius, quod opinantur, exponam, quicquid in libro hoc ei contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quicquid etiam in libris contra Iulianum ab ipso sub hac quaestione obiectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. et cum contra eos scripta beatitudinis tuae ualidissimis et innumeris testimoniis diuinarum scripturarum instructa proferimus ac sula apostoli Pauli Romanis scribentis ad manife
Abbreviated transcription (Latin):
stinasse in regnum suum. qͦs gratis uocatos dignos futuros
electione. & de hac uita bono fine excessuros eẽ p̃uiderit. Idãꝵ
omnẽ hominẽ ad credendũ & ad oꝑandum diuinis institu¬
tionib aminoneri. ut de app̃hendenda uita ȩt̾na nemo des-¬
peret: cũ uoluntariȩ deuotioni remuneratio sit parata. Hoc
autem ꝓpositum uocationis dĩ. quo uł ante mundi initiũ.
uł in ipsa conditione gen̾is humani eligendoꝵ & reiciendo¬
rum dr facta discretio. ut scđm qͦd placuit creatori. alii ua¬
sa honoris. alii uasa c̃tumeliȩ sint creati: & lapsis curam re¬
surgendi adimere. & sc̃is occasionẽ teporis afferre. eoqͦd in
utramq partẽ suꝑfliuus labor sit. si neq reiectus ulla indu¬
stria possit intrare. neq electꝰ ulla negligentia possit exci¬
dere. Quoqͦ enim mͦ se egerint. ñ posse aliuo erga eos ꝗͣ d̾s
definiuit acciđe. & sub incerta spe cursum ñ posse eẽ con¬

Expanded text:
stinasse in regnum suum, quos gratis uocatos dignos futuros stinasse in regnum suum, quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cursum non posse esse con
Abbreviated transcription (Latin):
sionis suȩ impediebantur obscuro: adu̾siores ꝗͣ fuerant re¬
cessert̾. Quorum tã abrupta dissensio. pͥmũ propt̾ ipsos me¬
tuenda ẽ. ne cã claris tãq egregus in omĩũ untutũ studio uiriᷤᷤ
sp̾c pelagianȩ impietatis illudat. ne simpliciores quiq apud
qͦs horum magna ẽ de ꝓbitatis contemplatione reuerentia.
hoc tutissimum sͥ estiment. qͦ audiant eos quor̃ auccoritatẽ
sine udicio secunt᷑ asserere. Hec enim ipsoꝵ diffinitio ac ꝓ¬
fessio ẽ. omnẽ qͥdẽ hominẽ adam peccante peccasse. &e nemi¬
nẽ ꝑ oꝑa sua.s ꝑ di grãm regeneratione saluari. Uniu̾sis ta¬
men hominib ꝓpiciationẽ quȩ ẽ in sacram̃to sanguinis
xp̃i sine exceptione eẽ ꝓpositam. ut qͥcũq ad fidẽ & ad bap¬
tisinũ acced̾e uoluerint: salui eẽ possint. & aut̾ credituri
st̃. qui ue in ea fide quȩ deinceps ꝑ grãm sit uiuanda man-¬

Expanded text:
sionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant, resionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant, recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat: deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione reverentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiant eos, quorum auctoritatem sine judicio sequuntur, asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari: universis tamen hominibus propitiationem, quae est in Sacramento sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut quicumque ad fidem et ad Baptismum accedere uoluerint, salui esse possint. qui autem credituri sunt quiue in ea fide, quae deinceps per gratiam sit iuuanda, man
Abbreviated transcription (Latin):
pelagianos hereticos condidisti. contrarium putant patrũ
opinioni & eccłastico sensui. quicqͥd in eis de uocatione elec-¬
torum scđ̃m dĩ ꝓpositum. disputasti. Et cũ aliquandiu tar¬
ditatem suam culpare maluerint. ꝗͣ ñ intellecta rep̃hende.
quib dam eoꝵ lucidiorẽ suꝑ hoc atq aꝑtiorẽ beatitudiniᷤ
tuȩ expositionem uoluerint postulare: euenit ex dispositi¬
one miscđiȩ dĩ. ut cum qͦsdã intra africam similia mouis¬
sent. librũ de correctione & grã. plenum diuinȩ auccorita¬
tis emitteres. Quo in notitiã nram insꝑata oportunitate
delato: putauimus om̃s querelas resistentiũ sopiendas: quia
uniu̾sis questionib de quib c̃sulenda erat sc̾itas tua. tam
plene illic absoluteq responsum ẽ. quasi hoc specialiter
studueris. ut quȩ apud nos erant turbata componeres.
ligentiores multo instructioresq st̃ facti: ita ut qui ꝑsua¬

Expanded text:
Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant patrum Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant patrum opinioni et ecclesiastico sensui, quicquid in eis de uocatione electorum secundum dei propositum disputasti. et cum aliquamdiu tarditatem suam culpare maluerint quam non intellecta reprehendere quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem beatitudinis tuae expositionem uoluerint postulare, euenit ex dispositione misericordiae dei, ut, cum quosdam intra Africam similia mouissent, librum de correptione et gratia plenum diuinae auctoritatis emitteres. quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato putauimus omnes querelas resistentium sopiendas, quia uniuersis quaestionibus, de quibus consulenda erat sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specstudueris, ut quae apud nos erant turbata, componeres. ligentiores multo instructioresque sunt facti; ita qui persua
Abbreviated transcription (Latin):
inesfabilit̾ mirabili. incomparabilit̾ hono¬
rando. prestantissimo patrono augustino: prosꝑ ignotꝰ qͥdẽ
tͥ facie. s iã aliquatenꝰ si reminiscaris: animo ac sermone cõ-¬
ꝑtus. Nam ꝑ sc̃m̃ frẽm meum leontium diaconum misi epła:
& recepi. Nunc quoq beatitudini tuȩ scrib̾e audeo. ñ solũ sa¬
lutationis ut tunc studio. s &̃ fidĩ qua ȩccła uiuit affeccu.
Excubante enim ꝓ uniu̾sis menbris corporis xp̃i uigilantiᷤᷤ.¬
sima industria tua. & adu̾sus hereticarum doctrinarũ insi-¬
dias u̾itatis uirtute pugnante: nullomͦ mͥ uerendũ putaui.
ne onerosus tͥ aut importunus eẽm in eo qͦd ad multoꝵ salutẽ
ac ꝑ inde ad piecatem tuam ꝑtinet. cũ potiꝰ reum futurũ eẽ
me crederem. si ea quȩ ualde ꝑniciosa intelligo. ad specialẽ
patronum fidĩ ñ referrẽ. Multi gͦ seruoꝵ xp̃i qui in mas¬
siliensi urbe consistunt. in scĩtatis tuȩ scriptis quȩ adu̾suᷤ

Expanded text:
ineffabiliter mirabili, incomparabiliter honorando, praestantissimo patrono AUGUSTINO, PROSPER. 1. Ignotus quidem tibi facie, sed jam aliquatenus, si reminiscaris, animo ac sermone compertus; nam per sanctum fratrem meum Leontium diaconum misi epistolas et recepi; nunc quoque Beatitudini tuae scribere audeo, non solum salutationis, ut tunc, studio; sed etiam fidei, qua Ecclesia vivit, affectu. Excubante enim pro universis membris corporis Christi vigilantissima industria tua, et adversus haereticarum doctrinarum insidias veritatis virtute pugnante, nullo modo mihi verendum putavi ne onerosus tibi, aut importunus essem in eo quod ad multorum salutem, ac perinde ad pietatem tuam pertinet, cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae ualde perniciosa intellego, ad specialem patronum fidei nou referrem. Multi ergo seruorum Christi, qui in Massiliensi urbe consistunt, in sanctitatis tuae scriptis, quae aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ei displicet in nob̾. displiceat & nob̾. Au̾tet sic̃ scriptũ ẽ se¬
mitas nr̃as a uia sua: & nr̃am faciet ẽẽ quȩ sua ẽ. qm̃ ab ip¬
so p̃betur credentib in eum & sꝑantib in eũ ut ipse faciat.
Ipsa ẽ enim uia iusta: quã ignorantes qͥ zelum dĩ hñt s ñ scd̾m¬
scientiam. & suã uolentes c̃stituere: iusticiȩ dĩ ñ st̃̾ subiecti.
finis enim legis xp̃c ad iusticiam omĩ credenti: qͥdix̃ ego sũ
uia. In qua iã ambulantes: tam̃ t̾ruit uox diuina. ne quasi
de ꝓpriis in ca uirib excollant᷑. Nam qͥb ꝓpt̾ hoc ait apłs
tũ timore & tiemore urãm iꝑsorum salutem oꝑamini. ds

Expanded text:
quod ci displicet in nobis. displiceat et nobis. auertet. sicut scriptum est. sequod ci displicet in nobis. displiceat et nobis. auertet. sicut scriptum est. semitas nostras a uia sua et nostram faciet esse quae sua est, quoniam ab ipso praebetur credentibus in eum et sperantibus in eum ut ipse faciat. ipsa est enim uia iusta. quam ignorantes qui zelumdei habent, sede iustitiae dei non sunt subieeti. finis enim legis \'Christus ad iustitiam omni credenti, qui dixit: ego sum u i a. in qua iam ambulantes tamen terruit uox diuina, ne quasi de propriis in ea uiribus extollantur. uam quibus propter hoc ait apostolus: cum timore et tremore uestram ipsorum s
Abbreviated transcription (Latin):
in eum & ipse facia. Non sic̃ qͥdã putant qͦd ipsi faciant. Nul¬
los enim uidet᷑ atcendisse cum dix̃ & ipse faciet: nͥ cos qͥ dict̃
nos facimus: idest nos ipsi. nos ipsos iustificamus. ubi qͥdem
nos. Preuenit au̾ ut sanem: qr & subsequet᷑. ut cẽ sanati ue¬
getem᷑. P reuenit autẽ ut uocem̃: subsequet̾ ut glorificem᷑. Pre¬
uenit ut pie uiuamꝰ: subsequet᷑ ut cũ illo semꝑ uiuamus.
qr sine illo nicħ facere possumꝰ. utrũq enĩ scͥptũ ẽ.: L d̾s m̃s¬
miscdia eiꝰ p̃ueniet me: & miscd̾ia tua subsequet᷑ me. ꝑ om̃s
dies uite mee. Reuelemꝰ gͥ ad eum uitam nrãm c̃fessione ñ
defensione laudem̾. Si enĩ ñ ẽ ipsius uia s nr̃a: ꝓculdubio ñ
ẽ recca. Reuelemꝰ eam c̃ficendo. quia ñ eũ latet cẽ si oꝑire cone¬
mur. Bonũ ẽ aut̃ confit̾i dño. Ita enĩ qͦd ei placet aabis nob̃: si

Expanded text:
in cum, et ipse faciet, non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nulin cum, et ipse faciet, non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quidemnos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum eomnes dies uitae meae. reuelemus ergo ad eum uiam nostram confessione, non defensione laudemus. si enim non est ipsius uia, sed nostra, procul dubio non est recta. reuelemus eam confitendo, quia non eum latet, etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri domino. Ita enim quod ci placet dabit nobis. si
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ potestate sanet᷑: qua potestate uiciat᷑ ẽ. Et hec qͥdẽ ita
dixerim. ut altiꝰ dĩ iudicium me fatear ignorare. cur cẽ
ipsam suꝑbiã que ⁊ in recte factis animo insidiat᷑ hu¬
mano ñ cito ds sanet. ꝓqua sananda illi piȩ animȩ cũ
lacrimis ⁊ magnis gemitib supplicant. ut ad cã suꝑin¬
dã & quodamm̃ calcandã &a obterendã dexceram conantib
porrigat. Ubi enĩ letatꝰ hõ fuetit in aliqͦ bono oꝑe se cẽ suꝑasse
suꝑbiam: ex ipsa lecicia caput crigit. & dic̃. ecce ego uiuo. quid
triumphas: Et idõ inuo: qr triumphas. Ante tẽpꝰ enĩ fortasse
de illa quasi uicta triũphare delectat: cũ extrema eiꝰ ubra illo
m̾idie quantũ arbitior absorbebit᷑: qui m̾idies script᷑a dicente
ꝓmitat᷑. Et ediicet sic̃ lumen iusticiam tuã: & udiciũ tuũ
sic m̃idiẽ: si fiat qͦd sup̃ script̃ ẽ. Reuela dño uiam tuã & sꝑa

Expanded text:
dem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia triumphas\'. ante tempus enim fortasse de illa quasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arbitror. absorbebitur, qui meridies scriptura dicente promittitur: et educet sicut lumen iustitiam tuam e t indicium tuum sicut meridie, si fiat quod supra scriptum est: reueIa ad dominum uiam tuam et spera
Abbreviated transcription (Latin):
quente inuidencia hominẽ stantẽ unde ipse cecidit inde
subu̾tit. Nam utiq iactantia: lanuã qua intraret serpens
ille quesit: quando ait eritis sic̃ dii. Idõ dictũ ẽ. initiũ
omĩs peccati suꝑbia: & initium suꝑbiȩ hominis: aposta¬
tare a dõ. Qͥd aut̃ sͥ uult qͦd dic̃. deinde quomͦ dõ ꝓ illius
pectati reatu subdit᷑ ẽẽ pot̾it qͦd suum ñ cẽ cognou̾it: Suũ
enim ñ ẽ inquit: si necessariũ ẽ. Aut si suum ẽ: uolun¬
tarium ẽ. Et si noluntariũ ẽ: uitari pot̾. Nos respondemꝰ
Suũ ẽ omĩno. S uiciũ qͥ cõmitcit᷑: nͥdum om̃i exparte
sanatũ ẽ. Qd qͥdẽ ut inolesceret: de ñ recte usa sanitate
descendit. Ex qͦ uicio iã male ualens: uł infirmitate uł
cecitate plura cõmittit. Pro qͥ supplicandũ ẽ ut sanet᷑. & de¬
inceps inꝑpetua sanitate uiuat᷑: ñ suꝑbiendũ quasi hõ ea¬

Expanded text:
quente invidentia hominem stantem, unde ipse cecidit, inde quente invidentia hominem stantem, unde ipse cecidit, inde subvertit. Nam utique jactantiae januam, qua intraret, serpens ille quaesivit, quando ait, Eritis sicut dii . Ideo dictum est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a deo. Quid autem sibi uult quod dicit: deinde quomodo deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo ea
Abbreviated transcription (Latin):
cum manifestum sit ẽ ipsam eẽ peccatum: Cã peccare in¬
quit suꝑbire ẽ: ꝗͣ suꝑbire peccare. Nã quere quid sit qͦdc̃q
pecatum: & uide si inuenies aliqͦd sine suꝑbiȩ appellatiõe
peccatum. Hanc autẽ sententiã sic exsequitur: & sic ꝓbare co
tium omĩs peccati suꝑbia ẽ. Querat diligñt᷑ & inueniet
in lege multũ discretũ ẽẽ a cet̾is peccatis. peccatũ suꝑbiȩ
Multa enim peccata. ꝑ suꝑbiam c̃mittunt᷑. S neq oĩa
suꝑbe funt: quȩ ꝑperam fiunt. Certe a nescentib certe
suꝑbia cum magnũ sit ipsa peccatũ. ita sine aliis ꝑ se ipsa
ẽ. ut ã plerumq ut dixi ñ inpeccatis. s in ipsis recte factis
pede celeriore suꝑueniat & obrepat. S ido̾ uerissime dictũ
ẽ qͦd iste alit̾ intellex̾. initium omnis peccati suꝑbia. qm¬
diabolum a quo extitit origo peccati: ipsa deiecit. Et subse¬

Expanded text:
cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, incum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare contium omnis peccati su p superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam fiunt — certe a nescientibus, certe quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: i initium o mnis peccati sudiabolum, a quo exstitit origo peccati, ipsa dejecit, et subse
Abbreviated transcription (Latin):
se pͥmã peccati suasionẽ. & qͥd ille pͥmus auctor sit om̃ium
pecatorum⁊ Et qͥdam tam̃ traduntur satanȩ: nt discas
ñ blasphemare. Quom̾ g op̃ satanȩ exeludit᷑ oꝑe satane
hȩc atq huiusmodi intueat᷑. ne uideant᷑ a nimis acuta
quȩ acutule sonant & discisa inuenunt̾ obtunsa. Qd &̃
e similitidins aohib&. quib mag̾ anmoneat ꝙͥ a de
beat responderi ÷ Qo amplius dicã inquit. nͥ q credi pot̾ qͥs
ignes ignib extingunt᷑: si credi pot̾ qͦd peccatis peccata curen¬
turꝰ eoasi ignes quisꝗ̃ extinguere ñ pot̾ ignib. s tam̃ pos¬
sunt ut dixi dolores curari dolorib. Possunt &ẽ si querat¬
& discat: uenenis uenena depelli. Naisi & adu̾tit aliqn ca¬
lores febrium quib dam calorib medicinalib frangi: &̃ ig¬
nes ignib fortasse c̃cedet extingui. Quodamm inquit suꝑ¬
biam ipsam a peccato separauimꝰ. Qd enim hoc urget

Expanded text:
sse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium sse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines beat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget,
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩt̾a aut̾ uicia tantum in malefactis ualent. solauͦ suꝑbia
suȩ pocestati tribuendo seseq extollendo grauiꝰ ꝑeant ꝗͣ si ni¬
chil oꝑarent᷑ boni: quib dr̃. Cum timore ⁊ tremore uitam
ipsorum saluitẽ oꝑamini. Ds enim ẽ qͥ oꝑat᷑ in uob̾ a ulłe
& oꝑari ꝓbona uoluntate. Quare gͦ cum timore & atanore
e ñ potius cũ securitate si d̾s oꝑatur. uisi q ꝓpt̾ uolunta¬
tẽ nram sine qua bene ñ possumus oꝑari. cito pot̾ subriꝑe
animo humano. ut qͦd b̾n oꝑat᷑ suum tantũ mͦ existimet &¬
dicat in abundantia sua ñ moucbor inȩt̾nũ: Idõ qͥ uolun¬
tace sua p̾stiterat decori qꝰ uitutẽ: au̾tit paululũ faciẽ suã
ut qui hoc dix̾at fieret conturbat᷑: qm̃ ipse ẽ ille tumor sanã¬
ita mirabile. ut nͭ qr ipse dic̃ cui uera dicenti coñdie nefas
ẽ sit incredibile: Qs enim nesciat fidelium. asatana uanꝰ¬

Expanded text:
cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem supcetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem supsuae potestati tribuendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operamini pro bona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sananita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana ueni
Abbreviated transcription (Latin):
uiuetur: recte ñ pot̾ uniere. Sanat gͦ d̾s ñ ut solũ ocleat
qͥd peccauimꝰ. s ut prestet iam ne peccemus. Acute sane t̾c¬
głe occasionem: ut absq peccato eẽ ñ posset. Absurdissimũ
quippe a stultissimũ putat peccatum fuisse. ne peccatũ ẽt
ẽ. & seccio dolorem oꝑatur. ut dolor dolore tollat᷑. hoc si ex
mus: sine dubio utiq deridentes fortassis cẽ u̾bis huiꝰ utere¬
mur. & diceremꝰ. Absurdissimum ẽ dolorẽ necessariũ fuisse
ut ulceris dolor cet. S ds inqͥunt: pot̾ omĩa sanare. hoc ut¬
q agit ut sanet omĩa: s agit iudicio suo: nec ordinẽ sanan¬
ai accipit accipit ab egroto. ẜ roculdubio quippe: firmissimũ
apłm uolebat efficere : cui tam̃ dic̃. Uiitꝰ in infirinitate ꝑficit.
& ñ ei totiens oranti aufert nescioquẽ stimulum carnis quẽ
÷ dic̃ datum. ne in magnitudine reuelationum extollerit᷑.

Expanded text:
iuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat iuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tracgloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimum\' putat \'peccatum fuisse ne peccatum essetest et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. hoc si exmus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et diceremus: \'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.\' Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuante pot̾imꝰ. Hã medicꝰ hõ cũ sanau̾it hominẽ. iã deçȩt̾o
sustentandũ elem̃tis & alim̃tis corporalib ut eadẽ sanitas ap¬
to subsidio conualescat atq ꝑsistat do dimitcit qui p̃bet ista
in carne uiuentib cuĩ erant ẽ illa quȩ dũ curaret adhibe¬
bat. Non enĩ quaꝗͣ medicus ex his teb quas ipse creau̾it sa¬
nat: s ex illuis opib qui creat omĩa necessaria sanis atq ui¬
ciosis. Ipse aũ ds cum ꝑ mediatorẽ di & hominum hominẽ
tħm xp̃m spiritalit̾ sanat egrum. uł uiuificat mortuũ.
idest iustificat impium. & cũ ad ꝑfectam sanitatẽ hoc ẽ ad
ꝑsetam surtã iusticiuaq ꝑduxerit ñ deserit siñ deserat᷑ t
pie semꝑ iusteq uiuiatur. Sic̃ enun oculiis corporis ẽ ple¬
nissime sanus nͥ candore lucis aduitus ñ pot̾ cern̾e: sic a¬
ho ẽ ꝑfectissime iustificatus nͥ ȩ̾na luce iusticiȩ diuinit᷑ ad¬

Expanded text:
iuuante poterimiuuante poterimsustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse autem deus, cum per mediatorem dei et hominum hominem Christum Iesum spiritaliter sanat aegrum uel uiuificat mortuum, id est iustificat inpium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est ad perfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus ad
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Attendite sane uigilant᷑. quomͣ dix̾it. Adhibet qͥdẽ
&̃ huic parti siquando necessarium fuerit miscđiam suã
ds̾. qr homini p̃ petatũ ita subuenire neccẽ ẽ. ñ qi ds cau¬
sam huuꝰ necessitatis optau̾it. Uidetisne quẽ ad modũ ñ dicat
necessariã miscłiam d̃ĩ ut ñ peccemꝰ. s qr peccauimꝰ: Deinde
subiungit. S & medicus ad curandũ iam uuln̾atũ parat᷑
c̃ẽ debet: ñ debae aut̃ ut sanus uulneret᷑ optare. Si ista si¬
militudo reb de quib agius congruit: ceite uuln̾ati ñ
pot̾ natura humana peccato: q̃m peccatũ nulla substan¬
cia ẽ. Sic̃ gͦ uulnere ũbi grã claudicans idõ curat᷑ ut sa¬
nato malo p̃t̾ito futurꝰ dirigat᷑ incessus: sic mala nr̃a ñ
ad hoc solum suꝑnus medicꝰ sanat. ut illa iã ñ sint: s ut
de ceto recte ambulare possimus: qͦd qͥdem cẽ sam ñ nͥ illo ad¬

Expanded text:
 orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem  orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non peccemus, sed quia peccauimus? deinde subiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ergo uulnere uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo ad
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt abste. ñ ame. Deniq au̾tisti faciem tuã: & factꝰ sum c̃¬
qui ꝑsuadeat quomͦ ipse nouit. Nam ꝓcliuiores sumꝰ q̃rere
poti quid contͣ ca respondeamus quȩ nr̃o obiciunt᷑ errori.
ꝗͣ intendẽ ꝗ̃ sint salubria ut careamus errore. Unde cum
agendum. Non enĩ hoc cis dicimus qͦd sͥ iste opposuit. ut eẽt
causa miscđiȩ di necessarium fuisse peccatũ. Utinã ñ fuis¬
set miseria: ne ista eẽt miscd̾ia necessaria. S iniquitatẽ
peccati tanto grauiorẽ quanto facilius ho ñ peccaret. quẽ
nulla adhuc tenebat infirinitas. pena iustissima subsccuta
ẽ: ut mercedem mutuã peccati sui in sem& ipsum reciꝑerae
amictens sub se positã sui corporis qͥdammꝰ obedientiã. quã
p̾cipuã sub dño suo ipse c̃tempserat. Ec qͦd nc̃ cũ eadẽ lege
peccati nascimur quȩ in m̃bris nr̃is repugnat legi m̃tis. neq

Expanded text:
e to, non a me. denique auertisti faciem tuam et factus sum coe to, non a me. denique auertisti faciem tuam et factus sum coominus. qui id persuadeat quomodo ipse nouit. nam procliuiores sumus quaerere potius quid contra ca respondeamus, quae nostro obiciuntur errori, quam intendere quam sint salubria, ut eareamus errore. unde cum agendum. non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, \'ut esset causa misericordiae dei, necessarium fuisse peccatum\' — utinam non fuisset miseria. ne ista esset misericordia necessaria !— , sed iniquitatem peccati tanto grauiorem. quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas. poena iustissima subsecuta est, ut mercedem mutuam peccati sui in semet ipso reciperet amittens sub se positam sui corporis quodammodo oboedientiam, quam praecipuam sub domino suo ipse contempserat. et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat lege mentis, neque