comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitates. qr in nob fiunt. ł in nob̃s.
cum ista meminimus. inspicim ⁊
uolumus. ita uidemis oẽ trinita¬
tem dm̃. qr & illic intelligendo con¬
spicimus. tanquam dicentẽ & u̾bũ
eus. id ẽ patrem & filium: atq iñ
ꝓcedentẽ caritatẽ utriq cominu¬
nem. scm scił spm: An trinitateᷤᷤ
dimus: Dm̃ uͦ ẽẽ trinitatẽ credimꝰ
potius quamuidemus: Qd̃ si ita ẽ.
ꝓfecto aut inuisibilia eius ꝑea quȩ
facta s̃. nulla intellecta conspicimꝰ.
aut si illa conspicimus. ñ in eiscon¬
spicimus trinitatem: & ẽ illic qͥd
conspiciamus. est oẽ quid ñ c̃spectũ
credere debeamus: Conspicere aũt
nos immutabile bonum qͦd nos
ñ sumꝰ lib̃ octauus ostendit & qͣrtꝰ
decimus. cum de sapientia q̃ homi¬
ni ex dõ ẽ. loqueremur ammonuit:
Cur itaq ibi non agnoscimus tri¬
nitatem: Anhȩc sapientia que ds̃
dr̃. non se intelligit. non sediligit:
Quis hoc dixerit: Aut quis ẽ qui

Expanded text:
nitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, nitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volumus, ita videmus etiam Trinitatem Deum, quia et illic intelligendo conspicimus tanquam dicentem, et verbum ejus, id est, Patrem et Filium, atque inde procedentem charitatem utrique communem, scdimus, Deum vero esse Trinitatem credimus potius quam videmus? Quod si ita est, profecto aut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non sumus, liber octavus ostendit; et quartus decimus, cum de sapientia quae homini ex Deo est loqueremur, admonuit. Cur itaque ibi non agnoscimus Trinitatem? An haec sapientia quae Deus dicitur, non se intelligit, non se diligit? Quis hoc dixerit? Aut quis est qui
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ reficiende laborantis intentionis
causa. iterceptum dispositumq re-¬
fleximus: &e iñ in creatura qd nos
sumus. ut inuisibilia dĩ. ꝑea quȩ
facta s̃ conspicere intellecta posse¬
mus: immorati sumus anono usq
necesse fuerat. exercitata inferiorib
intelligentia. ad summam tͥnitatẽ
quȩ ds̃ ẽ conspiciendam. nos erige¬
re uolumus nec ualemus: Hum enĩ
sic̃ certissimas uidimus trinitates.
siue quȩ forinsecus de reb corpr̃alib
fiunt. siuecum ea ipsa quȩ forinse¬
cus sensa sunt cogitantur. siue cũ
illa q̃ oruntur in anuo nec ꝑtinẽt
ad corporis sensus. sic̃ fides. sic̃ uir¬
tutes. que s̃ artes agende uitȩ.q̃
manifesta ratione cernuntur. et
scientia continentur. siue cũ mens
ipsa qua nouimus quicquid nos¬
se nos ueraciter dicimus. sͥ cog¬
nita ẽ. uel se cogitat. siue cũ aliqͥd
ꝙ ipsa ñest eternum atq immii¬
tabile conspicit. Num gͦ sicut in
his om̃ib certissimas uidimus tri¬

Expanded text:
nem, reficiendae laborantis intentionis nem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemus , immorati sumus a nono usqunecesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus tri
Abbreviated transcription (Latin):
mentis intentionem. ad intelligen¬
dam illam p̃stantissimã immuta¬
bilemq naturã. qd nr̃a mens nonẽ.
quam tñ sic intuebamur. ut nec
longe a nob̃eẽt & supra nos eẽt ñ
loco. sed ipsa sui uenerabili mirabi¬
liq prestantia: ita ut apud nosc̃e
presenti lumine uidẽtur: Inqua
tamen nob̃ adhuc nulla trinitas
apparebat: quia ñ ad eam querendã
in fulgore illo firmam m̃tis acien
figebamus: Tantum quia ñ erat ali¬
qua moles. ubi credi oporteret magi¬
nitudinem duorum uł trium plus
eẽ quam unius: cernebamus utcũs
Subi uentum ẽ ad caritatem. qus
in scã scͥptura ds̃ dicta ẽ. elux̃ pau¬
lulum trinitas. id ẽ amans. & quos
amatur. & amor:S quia lux illa is¬
effabilis. nr̃m reuerberabat obe
&e ei nondum posse contemꝑari. nr̃e
m̃tis quodammͦ conuincebatur in-¬
firmitas: ad ipsius nr̃e mentis scđ̃m
quam factus ẽ homo ad unaginem
dĩ uelut familiariorẽ consideratio¬

Expanded text:
mentis intentionem ad intelligenmentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe a nobis esset, et supra nos esset, non loco, sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , eluxit paululum Trinitas, id est, amans, et quod amatur, et amor. Sed quia lux illa ineffabilis nostrum reverberabat obtutum, et ei nondum posse obtemperari nostrae mentis quodam modo convincebatur infirmitas, ad ipsius nostrae mentis, secundum quam factus est homo ad imaginem Dei , velut familiariorem consideratio
Abbreviated transcription (Latin):
modo sit trinitas: Deq enim sic̃
nos de illo ꝑcipimus sapientiam.
itads̃ de aliquo: sedsua ẽ ipse sapi¬
entia. quia nonest aluid sapientia
cius. aliud eẽntia: cui hoc ẽ ẽẽ: qđ
dum. ne patrem filius uideat᷑ face¬
re sapientẽ: in libro unͦ disputa¬
tum ẽ: & adhoc ratio ꝑuenit. ut
sic sit filius sapientia de sapien¬
tia: quemadmodum lum̃ de lu¬
mine. ds̃ de deo: Nec aliud potui¬
mus inuenire sp̃m scm̃. nisi et ip¬
sum eẽ sapientiam & simul om̃s
unam sapientiã: sic unum dm̃.
unam eẽntiam: Hanc gͦ sapien¬
tiam qd ẽ ds̃. quomodo intelligi¬
mus ẽẽ trinitatem: Non dixiqͦ¬
modo credimus. nam ħ int̃ fide¬
les non debet habere questiontn
S si aliquomodo ꝑ intelligentũ
possumus uide qd̃ credimus. qus
iste erit modꝰ: Si enim recolamis
ubi nr̃o intellectui ceꝑit in his li¬
bris trinitas apparere. oc tauus ce¬
currit: Ibi quippe ut potumus.
disputando erigere temptauimus

Expanded text:
modo sit Trinitas? Neque enim sicut modo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est esse quod dum, ne Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est ; et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potuimus invenire Spiritum sanctum, nisi et ipsum esse sapientiam, et simul omnes unam sapientiam, sicut unum Deum, unam essentiam. Hanc ergo sapientiam quod est Deus, quomodo intelligimus esse Trinitatem? Non dixi, Quomodo credimus? nam hoc inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus
Abbreviated transcription (Latin):
potest ⁊ iustus & bonus nondum
gamus. qđ nec in hominib eẽ sine
illis trib potest qd ẽ bs̃. Ui.
Ium gͥ cum dicimus et̃nus.
sapiens. bs̃. hectria s̃ trinitas.
que appellatur ds̃: Redegimus
quidem illa .xii. inistam paucita¬
tem trium: s eomͦ forsitan possu¬
mus & hec tria. inunum aliquod
hoꝵ: Nam siuna eademq res in
dei natura pot̃ ẽẽ sapientia. ⁊ po¬
tentia. aut uita & sapientia: cur
ñ una eademq res ẽẽ possit indĩ
natura. eternitas. & sapientia. aut
beatitudo & sapientia: Acꝑhoc
sicut nicb intererat. utrum illa
duodecim. an ista tria diceremus:¬
quando illa multa inistam rede¬
gimus paucitatem: ita nicħ inter¬
est. utrum tria istadicamus. an
illud unum: in cuiꝰ singłaritatẽ.
duo cetera similiter redigi posse
monstrauimus: Quis itaq dispu¬
tandi modus. quenam tandem uis
intelligendi atq potentia. que ui¬
uacitas rationis. q̃ acies cogitatio¬
nis ostendet: ut alia iam taceam.
hoc unum qd sapientia dr̃ ds̃. quo¬

Expanded text:
potest et justus et bonus nondum gamus quod nec in hominibus esse sine illis tribus potest, quod est beatus.dicimus, Aeternus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus,quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit dixerunt apud se. cum addi¬
dit cogitantes. Huic simile ẽ in eu¬
angłio. ꝙ quidã scribe cum audissẽt
a domino dictũ paralitico. confide
fili remituntur tͥ peccata tua: di¬
xerunt intra se: hic blasphemat.
Qͥd ẽ enim dixerunt intra se nisi
cogitãdo: Deniq sequitur. & cum
uidiss iħc cogitationes eoꝵ dix̃. Ut¬
qͥd cogitatis mala incordib ur̃is:

Expanded text:
quid sit, Dixerunt apud se, cum addiquid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibu
Abbreviated transcription (Latin):
oẽ si ñ cogitemus suie ad ẽtemplati¬
uã scientiã ꝑtineant. ꝗͣ ꝓprie sapi¬
entiam siue adactiuã ꝗͣ ꝓprie scien¬
tiam nuncupandã ẽẽ disserui. Si¬
mulenim utrũq m̃tis ẽ uniꝰ ce ima¬
go dĩ una. Cum uͦ de inferiore distiẽ¬
tius & seorsius agitur tune ñ ẽ uo¬
canda umago dĩ. quamius & tunc
in ea nonnulla reꝑiat᷑ similitudo.
illius trinitatis. ꝙ intercio decimo
uolumine ostendimus. Nunc ergo
simul de uniuersa scientia hominis
loquimur. in qͣ nob̃ nota s̃ quec̃q s̃
nota. que utiq uera s̃. alioqͥn notañ
cẽnt. Nemo enim falsa nouit: nͥ cum
falsa ẽẽ nouit. Qd si nouit. uerum
nouit. Uerum ẽ enum ꝙ illa falsa
suit. De his gͦ nunc disserimus: q̃
nota cogitamus & nota s̃ nob̃. etiam
si non cogitentur a nob. S: certe si ea
dicere uelimus nͥ cogitata ñ possumꝰ
Nam &e si uerba ñ sonent. qui incorde
suo dicit utiq cogitat. Unde illudẽ
in libro sapientiȩ. Dixerunt apud se

Expanded text:
us, sive ad contemplativam scientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similitudo illius Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ participatione donata: que ab
scientia distincta ẽ disputaturꝰ. Et
eo ꝑuenit disputatio. ut trinitas
appareat inimagine dĩ quodẽ hõ
scđm mentem. qua renouatur in
ignitionedĩ. scđm imaginem eiꝰ
qui creauit hominẽ ad imaginẽ
suam: & sic ꝑcipit sapientiam. ubi
contemplatio ẽ eternorum: .IIII.

Expanded text:
dei participatione, quae ab dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio est aeternorum. CCXLII.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis apparuit:.S hec tria
non inter se equalia: nec unius
ẽẽ sub̃ȩ claruerunt: Deinde ĩipso
animo abhis quȩ extrinsecus sen¬
sa sunt uelut introducta muen¬
ta ẽ altera trinitas: ubi appareread̃
eadem tria uniuis eẽ substantiȩ:
imaginatio corpr̃is quȩ inme¬
moria ẽ. & inde informatio cum
tis: & utrumq conungens initen¬
tio uoluntatis: S idõ & ista tͥnitaᷤ
ad exteriorem hominem reꝑta elt
ꝑtinere: quia de corpr̃ib illaca ẽ
quȩ sentiuntur extrinsecus: IN
duodecimo discernenda uisa ẽ sa¬
pientia abscientia. & inea que
ꝓprie scientia nuncupatur. quꝰ
inferior ẽ. prius quedam suis
neris trinitas inquirenda: que licce
ad interiorem hominẽ iam ꝑtine¬
it: nondum tamen imago dĩ. uł
ippellanda sit uł putanda: Et h
igitur intercio decimo ꝑ commen¬
dationem fidei xp̃ianȩ: In quardo
decimo aũt. de sapientia hominis
uera. idẽ dĩ munere in eius ipsiꝰ

Expanded text:
voluntatis, apparuit. Sed haec tria voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informatio cum tis, et utrumque conjungens intentio uoluntatis. sed ideo et ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquiad interiorem hominem jam pertineat, nondum tamen imago Dei vel appellanda sit, vel putanda. Et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae. in quarto decimo autem de sapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
suam diligit: Et hec tria equalia
inter se. & unius ostenduntur ẽẽ
ẽẽntiȩ: In decimo hoc idem dili¬
gentius subtiliusq tractatum ẽ:
atq ad id ꝑductum. ut inueniret᷑
inm̃te cuidentior trinitas eius.
in memoria scił. & intelligentia. et
ñ sui meminisset. ñse intelligeroe.
& diligerce. quamiris non semper
se cogitaret. Cum aũt cogitaret.
ñ se acorpr̃alib reb eadem cogita¬
tione discernerce: dilata ẽ de trini¬
tate cuius hec imago ẽ disputatio:
ut in ipsis etiam corpr̃alib uisis.
inueniretur trimitas: & distinctiꝰ
mea lecto Aris exerceretur inten¬
tio: Inundecimo gͦ electus ẽ sen¬
sus ocdorum. in quo id qd inuen¬
tum ẽẽt. etiam inceteris quatuor
sensib corporis. ce non dictum pos¬
set agnosci: Atq ita exterioris ho¬
minis trinitas. primo inhis q̃
cernuntur extrinsecus. ex corpr̃t
scił qd uidetur. & forma quȩ inde
inacie cernentis imprimitur &
utrumq copulantis intentione

Expanded text:
suam diligit; et haec tria aequalia suam diligit; et haec tria aequalia sunt inter se et unius ostenduntur esse essentiae. in decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in memoria scilicet et intellegentia et unon sui meminisset, non se intellegeret et diligeret, quamuis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret: dilata est de trinitate, cut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis et non dictum posset agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione
Abbreviated transcription (Latin):
ciarentur. cum queritur qͥdtres sint:
quos tres ẽẽ ueracit̃ confitemur. pa
tauo ratione etiam reddita. intelli-¬
gentib clarum ẽ. insuba u̾itatis. ñ
solum patrem filio ñ ẽẽ maiorẽ: sed
nec ambos simul. aliquid mautis ẽe
quam solum sp̃m scm̃: Aut quosli¬
bet duos in eadem trinitate maius
eẽ aliquid. quam unum: aut omne
simul tres maius aliquid eẽ ꝗͣ singl̃os
Deinde ꝑueritatem quȩ intellecta
conspicitur. & ꝑbonum summum
a quo ẽ om̃e bonum.⁊ ꝑ iusticiam
ꝓpt̃ quam diligitur animus uistꝰ
abanimo etiam nondum iusto ut
natura non solum incorpr̃alis. ue¬
tum fieri pot̃ intelligeretur am¬
monui: & ꝑ caritatem quȩ inscͥptis¬
etiam trinitas intelligentib appa¬
rere: sicut sunt amans.⁊ qd cimat᷑.¬
& amor: In nono adimaginem dĩ
qd ÷ homo scđ̾m m̃tem. ꝑuenit dis¬
putatio: et inea quedam trinitas
inuenitur. id÷ mens oe noticia qͣse
nouit: & amor. quose noticiamq

Expanded text:
tiaretur, cum quaeritur tres quid sint, tiaretur, cum quaeritur tres quid sint, quos tres esse ueraciter confitemur, pattauo ratione etiam reddita intellegentibus clarum est in substantia ueritatis non solum patrem filio non esse maiorem, sed nec ambos simul maius aliquid esse quam solum spiritum sanctum, aut quoslibet duos in eadem trinitate maius esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres maius aliquid esse quam singulos. deinde per ueritatem, quae intellecta conspicitur, et per bonum summum, a quo est omne bonum, et per iustitiam, propter quam diligitur animus iustus ab animo etiam nondum iusto, ut natura non solum incorporalis uetum fieri potest, intellegeretur admonui, et per caritatem, quae in scetiam trinitas intellegentibus apparere, sicut sunt amans et quod amatur et amor. in nono ad imaginem dei, quod est homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque
Abbreviated transcription (Latin):
genitus xp̃c. non sit ipse sapien¬
ta sed tantum sapientiȩ suȩ pat̾.
Ansapientia sapientiam genue¬
rit: S qd libet horum eẽt. etiam
mhoc libro apparuit trinitatis
qualitas: & ñ ds̃ triplex s triri¬
ias: Nec quasi aliquid duplũ eẽ
atrem ⁊ filium. ad simplũ sp̃m
scm̃: ubi nec tria plus aliquid sũt.
quam unum hoꝵ: Disputatum:
tiam quomͦ possit intelligi qd¬
ait hilarius ep̃c eternitas inpatre.
species inimagine: usus inmunere:
In septimo. questio quȩ dilata fuerat.
explicatur: ita ut ds̃ qui genuit fi¬
lium. ñ solum sit pat uirtutis & sa¬
pientiȩ. sed etiam ipse uirtus atq
sunultres sint uirtutes. aut tres sa¬
pientiȩ s una uirtus. & una sapi¬
entia: sicut unus ds̃. & una ẽẽntia:
Deinde quesitum ẽ. quomͦ dicant᷑
una eẽntia tres ꝑsone: ueluta qͥb¬
dam grecis. una eẽntia. tres sub̃e Et
inuentum ẽ elocutionis necessitate
dici. ut aliquo uno nomine enun¬

Expanded text:
genitus Christus non sit ipse sapiengenitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi qait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtus atquec tamen simul tres sint uirtutes aut tres sapientiae, sed una uirtus et una sapientia, sicut unus deus et una essentia. deinde quaesitum est, quomodo dicatur una essentia tres personae, uel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae, et inuentum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enun
Abbreviated transcription (Latin):
lius trinitatis ostenditur: In scd̃o
& tercio & quarto. eadem s de filii
missione & sp̃c scĩ diligenter. que¬
stio ꝑtractata: tres libros fecit: De¬
monstratumq ẽ. non idõ minort
misit hic missus ẽ: cum trinitas q̃
ꝑom̃ia equalis ẽ. parit̃ quoq n
sua natura immutabił & inuisi¬
bilis. & ubiq presens: inseꝑabilit̃
oꝑetur: In quinto ꝓpt̃ eos quibus
&e ꝓpterea gignere & gigni. ul g¬
sunt contendunt substantias ã
magnus. ⁊ siquid
aliud adse dr̃. s dicietiam relati¬
ne. idẽ non adse sed ad aliquid. qd̃
ipse non ẽ: sicut pater ad filium
dr̃. uł dominus adcreaturam sibi
scruientem. Ubi siquid relatiue.
idẽ ad aliquid qd ipse non ẽ. ctiam
extempore dr̃. sicuti ẽ. domine re¬
fugium factus es nob. nich̃ ei acci¬
dere quo mutetur. s om̃ino ipsum
innatura uł ẽẽntia sua immuta¬
bilem ꝑmanere. Insexto quomodo
differatur eadem questio diligen¬
tius retractanda. utrum a qͦ est

Expanded text:
lius Trinitatis ostenditur. In secundo lius Trinitatis ostenditur. In secundo et tertio, et quarto, eadem. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit, demonstratumque est, non ideo minorem misit, hic missus est: cum Trinitas quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis, et invisibilis, et ubique praesens, inseparabiliter operetur. In quinto, propter eos quibus et propterea gignere et gigni, vel gsunt, contendunt substantias esse magnus, et si quid aliud ad se dicitur; sed dici etiam relative, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut Pater ad Filium dicitur, vel Dominus ad creaturam sibi servientem: ubi si quid relative, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est, Domine, refugium factus es nobis, nihil ei accidere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura vel essentia sua immutabilem permanere. In sexto, quomodo differatur eadem quaestio diligentius retr
Abbreviated transcription (Latin):
aniter existimet increatura priꝰ.
ꝑ quasdam sui generis trinitates
quodammodo gradatim. donce
ad m̃tẽ hominis ꝑuenirẽ quesisse
indicia summe illius trinitatis ꝗͣ
querimus cum dm̃ querimus: iii.
ed qm̃ disserendi oe ratioci¬
Mandi necessitas. ꝑ quatuorde¬
cͣm libros multa nos compulit
dicere. q̃ cuncta simul aspicere nõ
ualemus. ut ad id qđ app̃hendere
uolumus. ea celeri cogitatione refe¬
ramus: faciam quantum dño ad¬
uniante potero. ut quicquid in
singulis uoluminib ad cognitio¬
nem disputatione ꝑduxerimꝰ. re¬
mota disputatione breuit conge¬
ram: ⁊tanquam sub uno m̃tis as¬
pectu. non quemadmodũ res q̃q
ꝑsuasa sit. s ipsa que ꝑsuasa sunt
ponam: ne tã longe sinta precedent¬
bus consequentia. ut obliuionem
precedentium faciat inspectio con¬
sequentium: aut certe si fecerit cito
possit quod excidit relegendo recol¬
ligi: In primo libro scđm scͥpt᷑as
scãs. unitas & equalitas summȩ il¬

Expanded text:
aniter existimet in creatura prius aniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimus.m disserendi et ratiocinandi necessitas per quat- ss tuordecim libros multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non ualemus, ut ad id quod apprehendere uolumus ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum domino adiuuante potuero, ut quidquid in singulis uoluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputatione breuiter congeram et tamquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam, ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consepossit quod exciderit relegendo recolligi. In primo libro, secundum Scripturas sanctas unitas et aequalitas summae il
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: Satis itaq rememorati fue¬
rimus inhis quȩ ds̃ fec̃: ut ꝑea
cognosceretur ipse qui fecit. In¬
uisibilia enim eius. acreatura
mundi. ꝑ ea quȩ facta sunt intel¬
lecca conspicuntur. Uñ arguun¬
tur ĩ libro sapientiȩ. quidehis q̃
uidentur bona non potuer̃ scire
eum qui ẽ: neq oꝑib attenden¬
tes inquit agnouer̃ artificem:
sed aut ignem. aut sp̃m. aut cita¬
tum aerem. aut girum stellarum.
aut uiolentam aquam. aut lummi-¬
naria celi. rectores orb t̃rarum dõs
putauer̃: Quorum quid̃ si sp̃e de¬
lectati hȩc dõs putauerunt. sci¬
ant quanto dominator eoꝵ meli¬
or ẽ: Speciei enim generator. creaũ¬
ea: Aut si uirtutẽ & oꝑationem
eoꝵ mirati sunt: intelligant abhi
quanto qui hȩc constituit fortior
ẽ: Amagnitudine enim specieri
creature. cognoscibiliter poterit
horum creator uidĩ Hȩc de libro
sapientie ꝓpterea posui. ne me
fidelium quispiam frustra et in¬

Expanded text:
Deum. 3. Satis itaque remorati fueDeum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Unde arguuntur in libro Sapientiae, qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et in
Abbreviated transcription (Latin):
tus forte querendus ẽ: Sic enm
sunt incomp̃bensibilia requiren¬
da. ne se existimet nicħ inuenis¬
se. qui quamsit incomp̃hensibile
qd̃ querebat. potuerit inuenire:
Curgͦ sic querit. si incomp̃hensi¬
bile comprehendit eẽ qd querit:
nisi quia cessandum ẽ ñ. quam¬
dui in ipsa in comp̃hensibilium
rerum inquisitione ꝓficitur:
& melior meliorq fit querens
tam magnum bonum. qd̃ et inue¬
niendum queritur. & querendum
inuenitur: Nam &e queritur ut in¬
cere sapientiam: Qui me mandu¬
cant adhuc esurient: & quibibunt
me adhuc sitient: Manducant enĩ
& bibunt: quia inueniunt : Et qr
esuriunt ac sitiunt adhuc querũ:
fides querit: intellectus inuenit.:
ꝓpter qd̾ ait ꝓpħa: Nisi credidĩtis.
non intelligetis: & rursus intel¬
lectus. eum queminuenit adhuc
querit: Ds̃ enim respex̃ suꝑ filios
hominum. sic̃ in psalmo sacro
canitur: ut uderce siẽ intelligẽs.
aut requirens dm̃: Adh gͦ debet
ẽẽ homo intelligens: ut requirat

Expanded text:
tus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensibilium rerum inquisitione proficitur, et melior meliorque fit quaerens tam magnum bonum, quod et inveniendum quaeritur, et quaerendum invenitur? Nam et quaeritur ut incere sapientiam: Qui me manducant, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellectus invenit: propter quod ait propheta, Nisi credideritis, non intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum . Ad hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat
Abbreviated transcription (Latin):
illa natura. sicut intelligit. sentit:
sicut sentit intelligit: Idemq sen¬
sus qui intellectus ẽ illi. Nec ita
ut aliquando ẽẽ desistat aut ceꝑit:
Immortalis ẽ enim: Nec frustra de
illo dictum ẽ. qd̃ solus habeat un¬
mortalitatem: Nam immortalits
euis uerc immortalitas ẽ: in cunus
natura nulla ẽ cominutatio: Ipsa
ctiam uera eternitas. qua ẽ incom¬
mutabilis ds̃ sine micio. sine fine.
consequent & incorruptibilis.
ergo cademq res dr̃. siue dicatur
eternus ds̃. siue immortalis. sine
incorruptibił: suie immutabilis.
Itemq cum dr̃ uiriens & intelligẽs
quodẽ utiq sapiens. Hoc idemd̃r.
Nonenim precedit sapientiam qͣ
ẽẽt sapiens. sed ipse sapientia ẽ
& hec uita eademq uirtus siue
potentia: eademq species. quapo¬
tens atq speciosus dr̃. Quid enm
potentius &e speciosius sapientias
que attingit a fine usq ad finei
fortiter: &e disponit omĩa suauit.
Bonitas eẽ atq iusticia. numqd¬

Expanded text:
illa natura sicut intelligit sentit, illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immutabilis: itemque cum dicitur, vivens, et intelligens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapientia est. Et haec vita, eademque virtus sive potentia, eademque species, qua potens, atque speciosus dicitur. Quid enim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Bonitas etiam atque justi
Abbreviated transcription (Latin):
deat dicere aut ñ uuentem aut
nicħ sentientem: uł non intelligen¬
tem: aut in ea natura qua inter
se predicantur equales. quemꝗͣ coꝵ
ẽe mortalem. siue corruptibilem. si¬
ue mutabilem. siue corporeum:
dut quisquam ibi neget aliquem
potentissimum. iustissimum. spe¬
ciosissimum. optimum. beatissi¬
mum: Si gͦ hec atq huiusmod
omĩa & ipsatrinitas & in ea singłi¬
prius hec plurima. ad aliquam pau¬
citatem: Quȩ uita enumdr̃ indeo.
ipsa est ẽentia eius. atq natura.N
itaq ds̃ uiuit: gisiuita qd ipse sͥ
est: Hec aritem uita. talis est qualis
inest arbori: ubi nullus intellectus.
nullus est sensus. Nec talis qualis
in est pecori: Habet enim uita pe¬
coris sensum quinquiꝑtitum. sed
intellectum ht̃ nullum: At illa
uita que ds̃ ẽ. sentit atq intellig̃
omnia:& sentit m̃te. non corpore:
quia sp̃c est d̃s: Non aũt sic̃ anima¬
lia que habent corpr̃a: ꝑ corpus
sentit ds̃: Non enim exanima con¬
stat & sorpore: Ac ꝑhoc simplex

Expanded text:
deat dicere, aut non viventem, aut nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea natura qua inter se praedicantur aequales, quemquam esse eorum mortalem sive corruptibilem, sive mutabilem, sive corporeum; aut quisquam ibi neget aliquem potentissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum? Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsaprius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia eius atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec taliinest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, non corpore, quia spiritus est Deus . Non autem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex
Abbreviated transcription (Latin):
ex discipulis eius insinu iħu quẽ dili¬
gebat iħc. Innuit gͥ hitic sunonpe¬
trus & dicit ei. Quus ẽ de quodicit:
Ecce innu endo dixit: qd sonando di¬
cere non audebat. S hec atq huius¬
modi signa corporalia siue auribus
siue ocłis presentib quib loquimur
exhibemus. Inuente s̃ etiam littere.
ꝑquas possemus & cum absentibus
colloqui. S ista signa sunt uocum
cum ipse uoces in sermone nr̃o eaꝵ
quas cogitamus signa sint rerum.
roinde uerbum qd foris:xi.
sonat signum ẽ uerbi qd intus
lucet. eui magis uerbi competit nom̃.
Nam illud ꝙ profertur carnis ore.
illud a quo ut foris apparẽt assump¬
tum ẽ. Ita enim u̾bũ nr̃m. uox quo¬
damm᷑ corprĩs fit assumendo eã. uNi
qua manifestetur sensib hominum:
sic̃ uerbum dĩ caro factum ẽ. assum̃do
eam in qͣ & ipsum manifestaret᷑ sensib
hominum. Et sic̃ uerbum nr̃m fit
uox nec mutatur inuocẽ: ita u̾bum
dĩ caro quid̃ factum ẽ. s absit ut mu¬
taretur incarnem. Assum̃do quippe

Expanded text:
umbens in sinu Jesu, quem diligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et cum absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voces in sermone nostro earum quas cogitamus signa sint rerum.Proinde verbum quod foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam illud quod profertur carnis ore, tur, propter illud a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
parabilib oe incommutabilibus.
inquarum ꝑfecta contemplatioe.
nob beata quȩ non nisi eterna ẽ
uita ꝓmittitur: trinitatem quȩ
ds̃ est inquiramus: Neq enim di¬
uinorum libroꝵ tantumm aucto¬
ritas ẽẽ dm̃ predicat. s & omnis
quenos cucumstat. ad quamnos
itiam ꝑtinemus. uniuersa ipsa
rerum natura ꝓclamat. habere
se prestantissimum conditorẽ:
qui nob mentem rationemq na¬
turalem dedit: qua uiuentia nõ
uiuentib. sensu predita non senti¬
entibus. intelligentia ñ intelligen¬
tibus. immortalia mortalib. inpo¬
tentibus potentia. inustis iusta.
speciosa deformib. bona malis. in¬
corruptibilia corruptibilib immu¬
tabilia mutabilib. inuisibilia iusi¬
bilibus. incorpr̃alia corpr̃alib beata
miseris. preferenda uideamus: Ac
ꝑ ħ quoniam reb creatis. creatorẽ
sine dubitatione preponimus: o¬
portet ut eum & summe uiuere.
⁊ cuncta sñtire. atq intelligere.
& mori. corrumpi.mutariq non

Expanded text:
libus et incommutabilibus, in quarum perfecta contemplatione nobis beata, quae nonnisi aeterna est, vita promittitur, Trinitatem quae Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum tantummodo auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit, qua viventia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. hoc est iniusticia ⁊ scĩtate ue¬
ritatis:sicut sese habent apłica te¬
stimonia: quȩ pauloante comme¬
moraui: In agnitione gͥ dĩ. iusti¬
ciaq ⁊ sanctitate uitatis. qui de
die indiem ꝓficiendo renouatur:
transfert amorem a tempr̃alibus
ad eterna. auisibilibus ad intel¬
ligibilia. acarnalibus adsp̃alia:
atq ab istis cupiditatem frenare
atq minuere. illis se calitate alli¬
gare diligenter insistit: Tantum
autem fac̃: quantum diuinitus
adiuuatur: Dei quippe sententia
ẽ: Sine me nich potestis facere:
In quo ꝓuectu & accessu tenentẽ
mediatoris fidem. cum dies uite
huius ultimus quemꝗͣ comꝑerit.
ꝑducendus addm̃ quem colitit.
& ab eo ꝑficiendus. excipietur ab
angłis scĩs. incorruptibile corpꝰ
infine scl̃i non ad penam s ad
głam recepturus. In hac quippe
imagine tunc ꝑfecta erit dĩ si¬
militudo. quando dĩ ꝑfecta erit
iusio: De qua dic̃ apłs paulus:

Expanded text:
Dei, hoc est, in justitia et sanctitate veDei, hoc est, in justitia et sanctitate veritatis; sicut sese habent apostolica testimonia quae paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Paulus:
Abbreviated transcription (Latin):
Sane ista renouatio. ñ momento
uno fit ipsius conuersionis. sicut
momento uno fit illa in baptismo
renouatio remissione om̃ium pec¬
catorum: Neq enim uł unum qͣn¬
tuluicumq remance qđ ñ remicta¬
tur:s quemadmodũ aliud ẽ care¬
re febrib aliud abinfirmitate q̃
febrib facta ẽ reualescere: Itemq
aliud ẽ. infixum telum de corprẽ
demere. aliud. uulnus qd eo factũ ÷
scda curatione sanare: Ita prima
curatio ẽ. causam remouere lango¬
ris: qd ꝑ om̃ium fit indulgentiã
pecc̃orum: scda. ipsum sanare
langorẽ. qd fit paulaum ꝓficien-¬
do in renouatione huius imagi¬
nis: Que duo demonstrantur ui
psalmo ubi legitur: Qui ꝓpicius
fit om̃ibus iniquitatibus tus:¬
qd fit inbaptismo: Deinde sequit᷑.
Iui sanat om̃s langores tuos: qd̃
fit cotidianis accessibus. cum hȩc
imago renouatur: De quare apłs
aꝑtissime locutus ẽ dicens: Et
si exterior homo nr̃ corrumpitur.
s interior renouatur dedie indiẽ:
Renouamur autem inagnitione

Expanded text:
Sane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuisd fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Renovatur autem in agnitione
Abbreviated transcription (Latin):
honus. bs̃. sp̃c. horum omniũ no¬
uissimum qd posui. qͣsi tantũmꝰ
iudetur significare subam:. cetera
uero huius sube qualitates: S nõ
ita ẽ in illa ineffabili simpliciq
natura: Quicqͥd enim scđm quali¬
tates illic dici uidetur: scd̾m sub̃am.
uł eẽntiam ẽ intelligenilũ: Absit e¬

Expanded text:
us, spiritus; horum omnium novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, cetera vero huius substantiae qualitates: sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur, secundum substandam vel essentiam est intelligendum. Absit e
Abbreviated transcription (Latin):
sophis quos magnis laudib predi¬
cabat. sed ex illa noua academia. uͥ
ci dubitare etiam de reb manifestis¬
simis placuit: ista sententia redolebat
Aphilosophis autem sic̃ ille ipse cõ¬
fitetur maximis longeq clarissimis.
iternos ẽẽ animos acccꝑat: Eterni
quippe animni ñinconuenient hac
exhortatione excitantur: ut incur
su suo repꝑiantur. cum uenerit ui¬
te huius extremum: idẽ in ratione
&e inuestigandi cupiditade: minus¬
q se ammisceant atq implicent ho¬
minum uicus & errorib ut eis fa¬
cilior sit regressus ad dm̃: S iste
cursus qui constituitur inamore
atq inuestigatione ueritatis: nõ
sufficit miseris. idẽ hominib cũ
ista sola ratione mortalib. sine
fide mediatoris: qd in libris suꝑio¬
ribus huius oꝑis. maxime in qͣrto
& tercio decimo. quantum potui
demonstrare curaui. Explicit lib̃¬
quartus decimus. Incipiunt ca

Expanded text:
sophis, quos magnis laudibus praedisophis, quos magnis laudibus praedicat; sed ex illa nova Academia, ubi ei dubitare etiam de rebus manifestissimis placuit, ista sententia redolebat. A philosophis autem, sicut ipse confitetur, maximis longeque clarissimis, aeternos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decimo, quantum potui, demonstrare curavi. LIBER QUINTUS DECIMUS. Principio, quid in
Abbreviated transcription (Latin):
inus. sic eristimandumẽ qͦ magis
hi fuerint semꝑ insuo cursu. id:
in ratione ce inuestigandi cupidi¬
tate. le quo minus se miscuerint
atq implicaunt hominũ uicus
& errorib. hoc his faciliorẽ ascen¬
sum ⁊ reditum incelum fore:. Dem¬
de addens hanc ipsam clausulam
reppetendo. sermonemq finiens:
qͣ propt̃ inquit ut aliq̃n termine¬
tur oratio. si aut extingui tͣnquil¬
le uolumus cum in his artib uixe¬
rimus: aut si ex hac in aliam aut
paulo meliorẽ domũ sine mora
demigrare: in his studus nob om̃is
oꝑa &e cura ponenda ẽ: Hic muor
hominem tanti ingenii ꝑfunct̃
munerib humanis. hominibus
inphilosophia uiuentib que cõ¬
templatione uitatis beatos facit.
iocundum ꝓmittere occasum si
hoc qd sentimus ⁊ sapimus mor¬
tale ce caducum ẽ: Quasi ħ mori¬
atur&e intercidat. qd ñ diligebam
uł potius qd̃ atrociter oderamul
ut iocundus nob̃ sit eus occasus.
Uerum ħ qd ñ didicerat apbilbꝰ¬

Expanded text:
mus, sic existimandum est, quo magis mus, sic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est, in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint atque implicuerint hominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens: Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. Hic miror hominem tanti ingenii, perfunctis muneribus humanis, hominibus in philosophia viventibus, quae contemplatione veritatis beatos facit, jucundum promittere occasum, si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philo
Abbreviated transcription (Latin):
sinistri insupplicium eternũ. erm¬
tib dextris inuitam eternam. Hec
ẽ autem sic̃ ait ueritas uita et̃na.
ut cognoscant te inquit unum
xp̃m: Hanc contemplatiuam sapi¬
entiam. quam ꝓprie puto inlitris
scĩs abscientia distinctam. sapien¬
tiam nuncupari dum taxat hõĩs.
quȩ quiđ illi non ẽ. nisi abillo euiꝰ
participatione uere sapiens fieri.
mens rationalis &e intellectualis
potest: cicero comm̃dans infine
dialogi hortensii. quȩ nob in qͥt
dies noccesq considantib acuenti¬
busq intelligentiam. quȩ est m̃tis
acies. cauentibusq nequando illa
hebescat. id ẽ in philosophia ui¬
uentib magna spes ẽ: Aut sihoc
qd̃ sentimus & sapimus mortale
&e caducum ẽ. iocundum nob̃ ꝑ¬
functismunerib humanis occa¬
sum. neq molestam extinctionẽ
ce quasi quietem uite fore: Aut s
ut antiquis philosophis hisq ma¬
xinis longeq clarissimis placuit
eternos animos ac diuinos habe¬

Expanded text:
sinistri in supplicium aeternum, eunsinistri in supplicium aeternum, euntibus dextris in vitam aeternam . Haec est autem, sicut ait Veritas, vita aeterna, ut cognos. 26. Hanc contemplativam sapientiam, quam proprie puto in Litteris sanctis a scientia distinctam sapientiam nuncupari, duntaxat hominis, quae quidem illi non est, nisi ab illo cujus participatione vere sapiens fieri mens rationalis et intellectualis potest, Cicero commendans in fine dialogi Hortensii: Quae nobis, inquit, dies noctesque considerantibus, acuentibusque intelligentiam, quae est mentis acies, caventibusque ne quando illa hebescat, id est, in philosophia viventibus magna spes est, aut si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est, jucundum nobis perfunctis muneribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos habe
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ uidebimus eum sicuti ẽ. quia
ce de illo dixit dequo dixcrat filii
dĩ sumus: & immortalitas carnis
illo ꝑficietur mom̃to resurrectioĩs:
de quoait apłs paulus: Inictu ocłĩ.
innouissima tuba. ⁊ mortui resur¬
gent incorrupti: & nos immuta¬
bimur: In ipso namq ictu ocłi. añ
iudicium resurget iniurtute. iN
incorruptione. ingła. corpus sp̃ale:
qđ nunc seminatur minfirmita¬
de. incorruptione. incontumelia.
corpus anunale: Imago uͦ quȩ
renouatur inspũm̃tis inagnitio¬
ne dĩ: non exteruis.s interuis de
die indiem: ipsa ꝑficietur uisioe
que tunc erit pꝰ uidicium facie
ad faciem: nunc aũt proficit ꝑ
speculum inenigmate: Pp̃t̃ cuius
ꝑfectionem dictum intelligendũ
ẽ similes ei erimus q̃mudebimꝰ
eum sicuti est: hoc enumdonum
tunc nob̶ dabitur: cum diccum fu¬
erit. Uenite benedicti patͥs mei.
possidete paratum uob regnum:
Tunc quippe dolletur impius ut ñ
uideat claritatẽ domini: q̃n ibt̃

Expanded text:
quoniam videbimus eum sicuti est: quia et de illo dixit, de quo dixerat Filii Dei sumus . Et immortalitas carnis illo perficietur momento resurrectionis, de quo ait apostolus Paulus, In ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc seminatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero quae renovatur in spiritu mentis in agnitione Dei, non exterius, sed interius de die in diem, ipsa perficietur visione, quae tunc erit post judicium facie ad faciem, nunc autem proficit per speculum in aenigmate . Propter cujus perfectionem dictum intelligendum est, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc enim donum tunc nobis dabitur, cum dictum fuerit, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Tunc quippe tolletur impius, ut non videat claritatem Domini , quando ibunt
Abbreviated transcription (Latin):
Tria que sunt inimagine dĩ id memo¬
ria & intellectus. & amor. unius eẽ ꝑsonȩ.
quia non hoc ẽ ei eẽ. qđ hec hab̾e.XXIII.
Quam uera dĩ intrinitate unitas. et
quam uera in eiusdẽ unitate sit trinita.¬

Expanded text:
Tria quae sunt in imagine dei, id est memoria, intellectus et amor, unius esse personae, quia non hoc est ei esse quod haec habere. 267. Quam uera in dei trinitate unitas et quam uera in eiusdem unitate sit trinita