comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credentes: s aꝓpt̃ indignationem dñi
exercituum. & ꝓpt̃ diem furoris eius.
qui respieit terram &e facit eam treme¬
re. Unde hoc quod in .lxx. đr. celum
dum ꝓ his quiuersant᷑ in celo: qͣm
sidicamus omnis ciuitas conclama¬
uit. & obuiam fudiciurbs unuersa
ꝓcessit. fundamenta uͦ derre & in pro¬
uerbus legimus. Ds sapientia fua fun¬
dauit derram. Et ad iob loquit᷑ dñs.
Ubi eras qñ fundabam tertam: Non
quo terra habcat fundamenta ꝓfun¬
da mole deiecta. s uoluntas & potestaᷤᷤ
dei qua omnia continentur. fundam̃¬
ta illius appellanda funt. Ipse enm
fuꝑ maria fundauit eam. & suꝑ flumi¬
na p̃parauit cam. & ipse i appendit

Expanded text:
es; sed propter indignationem Domini exercituum, et propter diem furoris ejus, qui respicit terram, et facit eam tremere. Unde hoc quod in LXX dicitur, coelum dum pro his, qui versantur in coelo, quomodo si dicamus, omnis civitas conclamavit, et obviam judici urbs universa processit. Fundamenta vero terrae et in Proverbiis legimus: Deus sapientia fundavit terram . Et ad Job loquitur Dominus: Ubi eras quando fundabum terram ? Non quod terra habeat fundamenta profunda mole dejecta; sed voluntas et potestas Dei, qua omnia continentur, fundamenta illius appellanda sunt. Ipse enim super maria fundavit eam, et super flumina collocavit eam, et ipse appendit
Abbreviated transcription (Latin):
nottum & terra noua &e pocrierit figura
huiꝰ mundi. non habicet᷑ urbs confusio¬
nis in ꝑpecuum. & nequaqͣm eundem
statum recipiat. Non enm ponet ibi
postquam in pͥstina gła ẽẽ destiterit
arabs tentoria sua qui int̃pretatur oc¬
cidentalis &e uesptinꝰ: ut in ea cupiat
habitare quamuiht ẽe desertam
Arabs autem in p̃sentiloco in bonam
partem accipitur. quod semꝑ tendat
ad finem: & oblitus p̃titorum extendat
se in futurum. Nec pastores reqͥescent
ibi. qui mansuetissimum dñi gregẽ
in irłm solent pascere. s econtrario
requies .ii. cent ibi bestie de quibus

Expanded text:
novum, et terra nova, et praeterierit figura novum, et terra nova, et praeterierit figura hujus mundi , non habitabitur urbs confusionis in perpetuum; et nequaquam eumdem statum recipiet. Non enim ponet ibi, postquam in pristina gloria esse desierit, Arabs tentoria sua, qui interpretatur occidentalis et vespertinus; ut in ea cupiat habitare, quam viderit esse desertam. Arabs autem in praesenti loco in bonam partem accipitur: quod semper tendat ad finem, et oblitus praeteritorum, extendat se in priora. Nec pastores requiescent ibi, qui mansuetissimum Domini gregem in Jerusalem solent pascere; sed e contrario requiescent ibi bestiae, quas
Abbreviated transcription (Latin):
Et crit babylon que uocatur melita
a regib chaldeorum sic fubuercit đs
sodomam &e gomorram. Non habitabi¬
tur metnum: nec ingrediendur eamꝑ
multas generationes. Non transibunt
ꝑ illam arabes. nec pastores requiescen
in ca. s reqͥescent ibi bestie. & implebun¬
tur domꝰ corum somitu. & ac cubabt
ibi syrene. & demonia saltabunt ibi.
& onocentauri ibi habitabunt. & cu¬
bilia facient eritii in domib eorum.
Cito ueniet & non tardabit. Quod
sequitur. &e dies ertis non ꝓtrahentur.
astericonotanctum est. quia de theo¬
dotione additum ẽ. Medis aduersꝰ
confusionis urbem suscitatis. qͥ nec
aurum in bomis reputant nec argen¬
tum. qͥ sagittis interficient partuloᷤᷤ
&e lact̾antib titeri non miserebunt᷑
& suꝑ filios non parcet ocłs eorum.
urbs quondam inclita quȩ erat in
fuꝑbia chaldeorum qui interp̃tant᷑
quasi demonia. sic subuertetur qͦmͦ
suibuersa est sodoma &e gomorra tit
siomis tiestigium: s postquam ftierit celu

Expanded text:
on, quae vocatur inclyta gloriosa regis Chaldaeorum, sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham; non habitabitur in aeternum; nec ingredietur eam per multas generationes; nec transibunt per illam Arabes: neque pastores requiescent in ea, sed requiescent ibi bestiae, et replebuntur domus sonitu, et accubabunt ibi sirenae, et daemonia saltabunt ibi, et onocentauri ibi habitabunt, et cubicula facient hericii in domibus eorum. Cito veniet et non tardabit. Quod sequitur: Et dies ejus non protrahentur,  asteriscis notandum est, quia de Theodotione addita sunt. Medis adversus confusionis urbem suscitatis, qui nec aurum in bonis reputant, nec argentum; qui sagittis interficiunt parvulos, et lactentibus uteri non miserentur, et super filios non parcit oculos eorum: urbs quondam inclyta quae erat in superbia Chaldaeorum, qui interpretantur, quasi daemonia, sic subvertetur, quomodo subversa est Sodoma et Gomorrha; ut sionis vestigium: sed postquam fuerit coelum
Abbreviated transcription (Latin):
ne legimꝰ quod ira dei accens a sit suꝑ
isrł. quando datrid numerauit popu¬
lum ce offendit dñm. In psalmis qͦq
scribitur. Oñe ne in furore tuo argu¬
asme.neq:intra tua corripias me. &
cȩt̃a his similia. ꝑ quȩ legi in cuiꝰdam
commentariis iram dei posse intelligi.
contrariam fortitudinem. cui tͣdimur
ad puniendum. De quoce in oct̾a¬
uo psalmo cantat᷑. ut destiuas inim¬
cum ce defensorem Possunt bellatores
dici. qui de terra ꝓcul ueniunt. &e a
summo cȩlo etiam ministri angeli
qͥ inmundi confummatione mit¬
tendi sunt. ut Hraniorum mantpłoᷤᷤ
colligant. &e separatos a frumento
incendio spararent sempiterno.
Omins qͦq derra disꝑditur. qñ t̃re¬
na oꝑa subuertunt᷑. Sunt &e alii
dñibellatores instructi armatura
ome .i. eccłia orb̃ &e habitata intel¬
ligitur. disꝑdant eos & interficiant
qui eriguntur contra scientiam dei.
Ululate quia ꝓpe est dies domini.

Expanded text:
ne legimus . quod ira Dei accensa sit super ne legimus . quod ira Dei accensa sit super Israel quando David numeravit populum, et offendit Dominum. In Psalmis quoque scribitur: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me, et caetera his similia, pro quo legi in cujusdam Commentariis, iram Dei posse intelligi contrariam fortitudinem, cui tradimur ad puniendum, de quo et in octavo psalmo cantatur: Ut destruas inimicum, et ultorem . Possunt bellatores dici qui de terra procul veniunt et a summo coeli, etiam ministri Angeli, qui in mundi consummatione mittendi sunt, ut zizaniorum manipulos faciant, et separatos a frumento incendio praeparent sempiterno . Omnis quoque terra disperditur, quando terrena opera subvertuntur. Sunt et alii Domini bellatores instructi armatura μένη, id est orbis, et habitata intelligitur, disperdant eos, et interficiant, qui eriguntur contra scientiam Dei. Ululate, quia prope est dies Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
dicatis om̃s. &e non sint inuob scisma¬
ta. s sitis ꝑfecti in eodem sensu. & in ea¬
dem scientia. Scdõ hereticorum des¬
cribitur suꝑbia. qui in montib se esse
credentes erigundur contͣ scientiam
dei. & iniquitatem in excels oloquunt᷑.
& ponunt in celum os ficum. Qui ce
tpsi habent poplos hnt ce reges. qui
deceptum popłm decorant. Tercia int̃¬
precatio est quam supra dixerat. Gigan¬
tes tiement tt impleant furorem meũ
gatidentes simul & contumeliam faci¬
entes. Ipsorum gygantum describit
arrogantiam: & ad puniendos qui
sibi traditi fuerant in malam partem
consensum. Dominꝰ exercituum p̃cepit
miliciȩ belli uenientib de terra ꝓcul
a sũmitate celi dominꝰ & uasa furoriᷤ
eius ut disꝑdat omnem derram: Lxx.
Dñs sabaoth p̃cepit genti bellicosissimȩ
tit ueniat de derra longinqua asum¬
mo fundam̃to cȩli dñs. & bellatores
eiꝰ ut disꝑdant untuers um orbem.
fundamentum obelo p̃notandumẽ.
In regum &e paralipomenon uolumi¬

Expanded text:
s omnes, et non sint in vobis schismata, sed sitis perfecti in eodem sensu, et in eadem sententia . Secundo, haereticorum describitur superbia, qui in montibus se esse credentes, eriguntur contra scientiam Dei, et iniquitatem in excelsum loquuntur, et ponunt in coelum os suum, qui et ipsi habent populos, habent reges, qui deceptum populum devorant. Tertia interpretatio est: quia supra dixerat, gigantes veniunt, ut impleant furorem meum, gaudentes simul, et contumeliam facientes, ipsorum gigantium describit arrogantiam, et ad puniendos, qui sibi traditi fuerint, in mala parte consensum. Dominus exercituum praecepit militiae belli, venientibus de terra procul a summitate coeli: Dominus, et vasa furo ut disperdat omnem terram. LXX: Dominus Sabaoth praecepit genti bellicosissimae, ut veniat de terra longinqua a summo ÷ fundamento  coeli Dominus, et bellatores ejus, ut disperdant universum orbem. Fundamentum obelo praenotandum est. In Regum, et Paralipomenon volumi
Abbreviated transcription (Latin):
entq domus eorum. & uxores eorum
uiolabunt. prauam sapientiam. et
doctrinam ꝑuersam. Unde ꝓ isticiᷤᷤ¬
modi patͥb quorum interficiendi st̃
parutili: debemtis orare & dicere. Da
eis dñe. Quid dabis eis. Wluam ste¬
rilem. & ub̃a arentia. Parcurierunt
enim iniquitatem. concepertint dolo¬
rem: & genuerunt incisticiam. Ec¬
ce ego fuscitabo suꝑ eos medos qui ar¬
gentum ñ querant nec aurum tieliÑ.
s sagittis paruulos interficiant. et
lact̾antib ut̃i non misereatit᷑. & suꝑ
filios non parcat ocłs eorum. Inue

Expanded text:
entque eorum domos, et uxores eorum entque eorum domos, et uxores eorum violabunt, pravam sapientiam et doctrinam perversam. Unde pro hujusmodi patribus quorum interficiendi sunt parvuli, debemus orare et dicere: Da eis, Domine. Quid dabis eis? Vulvam sterilem, et ubera arentia . Parturierunt enim iniquitatem, conceperunt dolorem, et genuerunt injustitiam. Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerased sagittis parvulos interficiant et lactantibus uteri non misereantur et super filios non parcat oculus eorum e
Abbreviated transcription (Latin):
tes eorum allident᷑ in ocłis eoꝵ: di¬
ripientur domꝰ eorum & urores eoꝵ
uiolabuntur. Celo terraq cõmotis.
fugiet diabolus coluber tortuostis: cił
omne dogia contͣrium ueritati. quod
in magistros ac disciplos scinditur. Quo
ne dorcades.i. caprec nuncupantuꝵ.
sequentes qͥsi bruta animalia & huc
atq illuc errantia non habent qͥ eas
congreget. Pdiderunt enim eum de qͦ
scͥptum e. A dño gressus hominis di¬
rigent᷑. Qͥ libati a magistris pessimiᷤ
contitent᷑ ad popłm futum & singli
ad terram fuam fugient de qua orti
sunt. Quitͦ nuentus fuit occidet᷑
siuie iugulabit᷑. Hoc andem ñ solum
in consutmmatione intondi susq
hodie fit in ecclia quando magistris
fuꝑatis grex deceptus reuertitur ad
poplm suum & ad terram fuam:
& in eo quod inuenitur occidit᷑ ut he¬
recicus ẽẽ desistat. Et quicunq suꝑ¬
tienerit cadet gladio spĩtali. Tunc in¬
fantes corum &e paruulos qͥ neccdum ad
lident in oclis magistrorum. diripi¬

Expanded text:
tes eorum allidentur in oculis eorum; diripientur domus eorum, et uxores eorum violabuntur. Coelo terraque commotis, fugiet diabolus coluber tortuosus, vel omne dogma contrarium veritati, 243 quod in magistros ac discipulos scinditur, quorne Dorcades, id est, Capreae nuncupantur sequentes quasi bruta animalia; et huc atque illuc errantia non habent qui eos dirigant: perdiderunt enim eum, de quo scriptum est: A domino gressus hominis diriguntur : qui liberati a magistris pessimis convertentur ad populum suum, et singuli ad terram suam fugient, de qua orti sunt: qui vero inventus fuerit, occidetur, sive jugulabitur. Hoc autem non solum in consummatione mundi, sed usque hodie fit in Ecclesia: quando magistris superatis, grex deceptus revertitur ad populum, et ad terram suam; et in eo quod invenitur, occiditur, ut haereticus esse desistat, et quicumque supervenerit, cadet in gladio spirituali. Tunc infantes eorum et parvulos, qui nondum ad lident in oculis magistrorum, diripi
Abbreviated transcription (Latin):
theodotionem sonitu &e clamoribus.
iuxta aqͥlam typhonib quos nos in
dracones utimus. turta symmachum
ohim. quod uerbum in hebraico con¬
tinetor. Et habitabunt ibi structio¬
nes: ammal semꝑ solitudinem appetenᷤ.
de quo & iniob plenus legitur. Qͥ cũ

Expanded text:
est, sonitu et clamoribus; juxta Aquilam, typhonibus, quos nos in dracones vertimus; juxta Symmachum OIIM , quod verbum in Hebraico continetur. Et habitabunt ibi struthiones, animal semper solitudines appetens, de quo in Job p
Abbreviated transcription (Latin):
fient ab antixp̃osigna atq portenta.
ut iniquitate crescente refriges cat ca¬
ritas multorum ad decipiendos si fier
potest etiam electos dei. Tunc p̃ciosior
crit uir auro quod hebraice dr ofar.
& ab aquila interpretation ẽ cyrron.
quod coloris optimi atq sanguinei ẽ.
Et homo mundissimo obriro quod
hebraice dr ofir. & aquila dianstalit
tes.lxx. interpretati sunt lapidem de
sofir. Est autem indie locꝰ in qͦ atrcom
optintum nascit̾. sicut ingenesi legimꝰ
de fliino physon. Iste est qui circunt
omnem terram euilath. tibi est atrũ.
& aurum terre illiꝰ optimum ẽ. Et
ibi est carbuncłs. & lapis prassinus.
Preciosior autem intelligitur ꝓ eo qͦd
est rarior. Omne enim quod iatum ẽ
p̃ciosum ẽ. sicut & insamuelis uolu¬
minc legimꝰ. & sermo dñi erat p̃cios

Expanded text:
fient ab Antichristo signa atque portenta, fient ab Antichristo signa atque portenta, ut iniquitate crescente, refrigescat charitas multorum, ad decipiendos etiam si fieri potest electos Dei . Tunc pretiosior erit vir auro, quod Hebraice dicitur PHAZ , et Aquila interpretatus est κιῤῥὸν, quod coloris optimi atque sanguinei est; et homo mundissimo obrizo, quod Hebraice dicitur OPHIR , et Aquila transtulit tes LXX interpretati sunt, lapidem de Sophir. Est autem Indiae locus, in quo aurum optimum nascitur; sicut in Genesi legimus de fluvio Phison: Iste est qui circumit omnem terram Evila, ubi est aurum; et aurum terrae illius optimum: et ibi est carbunculus et lapis prasinus . Pretiosior autem intelligitur, pro eo quod est rarior. Omne enim, quod rarum est, pretiosum est, sicut et in Samuelis volumine legimus: Et sermo Domini pretios
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbis resistit. humilib autem dat
grãm. Et in ꝓuerbus legimꝰ. Ante
contͥcionem cletiatur cor utri: & ante
głam humiliatur. Semꝑ suꝑbiam
tuina sequitur: ce humilitatem gła.
Qui enimse exaltat humiliabitur.
ce quise humiliat exaltabitur. Legimꝰ¬
ce in alio loco. ꝑdamsapientiam sa¬
pientium. ce intelligentiam prtiden¬
hum reprobabo. Non quo uera sapr̃a
&e uera prudentia ꝑdantur a dño: s
falsi nomimis sciendia qui sibi thes au¬
rizant linguam mendacii &e defici¬
unt scrutandes scrutino. & inueni¬
unt nicħ. loquentes iniquitatem in
excelsum. & ponentes in celum os fini¬
Vnde ꝓpͥe herecicorum suꝑbia ueri¬
tatis inruria nominatur. Preciosior
erit uir auro. & homo mundo obruxo
Lxx. Et erunt qui derelicti fuerint
honorati magis quam aurum excoc¬
tum. &e homo honorabilior erit lapi¬
de de sostr. In consummatione mun¬
diqn orbis redactus fuerit in solitudi¬
nem &e obtenebrabit᷑ sol in ortu fuo. &
tuna splendorem fuum ñ decłit : tanta

Expanded text:
humilibus autem dat gratiam . Et in Proverbiis legimus: Ante contritionem elevatur cor viri, et ante gloriam humiliatur . Semper superbiam ruina sequitur, et humilitatem gloria: Qui enim se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur . Legimus in alio loco: Perdam sapientiam sapientium, et intelligentiam prudentium reprobabo . Non quod vera sapientia et vera prudentia perdantur a Domino, sed falsi nominis scientia: qui sibi thesaurizant linguam mendacii, et deficiunt scrutantes scrutinio, et inveniunt nihil, loquentes iniquitatem in excelsum, et ponentes in coelum os suumUnde proprie haereticorum superbia, veritatis injuria nominatur. Pretiosior erit vir auro: et homo mundo obrizo. LXX: Et erunt qui derelicti fuerint, honorati magis quam aurum excoctum: et homo honorabilior erit lapide Sophir. In consummatione mundi, quando orbis redactus fuerit in solitudinem, et obtenebratus sol in ortu suo, et luna splendorem suum non dederit, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
tura ẽ :Ppe est enim dies domini uel
confuminationis toti mundi atq u¬
dicii. uel exitꝰ umus ctũq de uita. Ue¬
nit enm a dño dep̃datio. quam nos
diximus uastitatem. ut seruaret me¬
taphoram qͥa p̃mis erat bellatores.
Cum dies iudicii uel donnitions ad¬
uenerit: ommes manꝰ dissoluentur.
Qtuib dr in alio loco. Confortami¬
m manus dissolute. Dissoluentur
autem manꝰ quia nullum opuis dig¬
num dei iusticie repietur. ce nomo
stificabitur in conspectu eiꝰ omnis
utuens. Unde ꝓpha dicit in psal¬
mo. Si miguitates attendas dñe
guis sustinebit: Omne qͦq
cor siue anma hominis tabescet ce
pauebit conscientia peccati sui. Hȩc
ẽ dies formidolosa atq terribilis de
qua & sophonias loquitur. Metart
a facie domini.qͥa ꝓpe ẽ dies dñi.
rursum. Itxta ẽ dies domini mag̃

Expanded text:
 vel consummationis totius mundi, atque judicii, vel exitus uniuscujusque de vita. Venit enim a Domino depraedatio, quam nos diximus vastitatem, ut servaremus metaphoram, quia praemiserat bellatores. Cum dies judicii, vel dormitionis advenerit, omnes manus dissolventur, quibus dicitur in alio loco: Confortamini, manus dissolutae. Dissolventur autem manus; quia nullum opus dignum Dei justitia reperietur: Et non justificabitur in conspectu ejus omnis vivens . Unde Propheta dicit in psalmis: Si inquitates attendas, Domine, quis sustinebit ? Omne quoque cor, sive anima hominis tabescet; et pavebit conscientia peccati sui. Haec est dies formidolosa atque terribilis, de qua et Sophonias loquitur: Metuite a facie Domini: quia prope est dies Domini . Et rursum: Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
Nomen autem gygantum proquo
in hebreo gebborim .i. forttum positũ
est .lxx. & theodotio insimilitudine
fabularum uertere gentilium sict̃
& syrenas ce tythanas & arturum et
hyadas &e orionem nominant q̃ apud
hebreos aliis appellantur uocabulis.
Si autem gygantes rebelles dei sunt.
& om̃s heres es contrarie ueritati re¬
bellant deo: om̃s heretici gygantes
sunt qͥ gaudent mnerrore suo. ce tẽ
maxime glantur qñ eccłie contume¬
liam fecerint. Uox multitudinis in
montib quasi populorum frequen¬
gum: uor sonitus regum gentrum
congregarum. Aripliciter locus iste
accipitur. Primum ut eleuato signo in
monte campestri ueniat gentium intil¬
titudo & ipsa in montib constituta.
q̃ diuiditur in duo: in popłos scilicet
&e in reges. in disciplos & magistros.
De quib ce saluator in euangelio lo¬
quitur MMulti ab oriente & occidente
uenient & recumbent cum abraham

Expanded text:
Nomen autem gigantium, pro quo Nomen autem gigantium, pro quo in Hebraeo GEBORIM , id est, fortium positum est, LXX et Theodotis in similitudinem fabularum vertere gentilium, sicut, et Sirenas, et Titanas, et Arcturum, Hyadas, et Orionem nominant, quae apud Hebraeos aliis appellantur vocabulis. Si autem gigantes rebelles Dei sunt, et omnes haereses contrariae veritati rebellant Deo: omnes haeretici gigantes sunt, qui gaudent in errore suo, et tunc maxime gloriantur, quando Ecclesiae contumeliam tibus quasi populorum frequentium, vox sonitus regum gentium congregatarum. Tripliciter iste locus accipitur. Primum, ut elevato signo in monte campestri, veniat gentium multitudo, et ipsa in montibus constituta, quae dividitur in duo, in populos scilicet, et in reges, in discipulos, et magistros, de quibus Salvator in Evangelio loquebatur: Multi ab Oriente et ab Occidente venient, et accumbent cum Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
fortes suos & extiltantes in głasua. qͥ
mandauerat scĩficatis sins. Porro
turca.lxx. gigantes ueniendes ut im¬
pleant furorem dñi gaudentes in a¬
liena imuria atq lȩtantes: sinstre
accipiendȩ sunt contrarieq uirtutes
De quib in psalmis legimus. Misit
in eos furorem ire suȩ furorem & uram
&e tribulationem. mimssiones per
anglos pessimos. Ex his est extermina¬
tor inegypto qui postes agi litossan¬
guie. non audet intrare &e ille sp̃s
qui egressus ẽ & stecit in conspectu
domini ce art.Ego decipiam achab.
Dixitq ei dñs. Dectpies &e p̃ualebiᷤ
egredere ce fac sic. Unde ae in eodẽ
regum uolumine micheas loquitur
Uidichĩm isrł sedentem suꝑ thronũ
suum. & omnis exercitus celi stabat
circa eum a dextͥs & asinstris. dextrȩ
uirtutes funt eorum angłorum qui
ad bona mittunt᷑. simstre autem eoꝵ:
quib ad pumendum tradimor.
Unde ce apls quos tradihinquit sa¬
thane ut discant non blasphemare.

Expanded text:
xsultantes in gloria sua qui xsultantes in gloria sua qui mandaverat sanctificatis suis. Porro juxta LXX, gigantes venientes ut impleant furorem Domini, gaudentes in aliena injuria atque laetantes, sinistrae accipiendae sunt contrariaeque virtutes, de quibus et in psalmis legimus: Misit in eos furorem irae suae, furorem et iram et tribulationem, immissionem per Angelos pessimos . Ex his est et exterminator in Aegypto, qui postes agni litos sanguine non audet intrare , et ille spiritus qui egressus stetit in conspectu Domini, et ait: Ego decipiam Achab. Dixitque ei Dominus: Decipies et praevalebis egredere et fac sic . Unde in eodem Regum volumine Michaeas dixit; Vidi Dominum Israelem sedentem super thronum suum, et omnis exercitus coeli stabat circa eum a dextris, et a sinistris . Dextrae virtutes sunt eorum Angelorum qui ad bona mittuntur: sinistrae autem eorum quibus ad puniendum tradimur. Unde et Apostolus: Quos tradidi, inquit, Satanae, ut discant non blasphemare .
Abbreviated transcription (Latin):
cum dddicerc. eleuatio manttum mea¬
ium sacͥfictum ues ꝑtinum: &e qui in
omn: loco leuat manus fuas. ut non
solum leuet manꝰ. s etiam consoletur
manti nedicat pauꝑt. cras tien ce ac¬
cipe: ħ ut pauꝑiem etus & necessita¬
tem p̃senti miscdia consoletur. Et
ingrediantux portas duces: Lix. flꝑi¬
te principes. Duces eccliȩ ingrediunt᷑
portas misteriorum deice scripturaꝵ
sacram̃ta cognoscunt. habentes cla¬
uim scientie ut aꝑiant eas creditis sͥ
popłis. Unde pcipitur ut magistri
aꝑiant. &e dis cipuli ingrectiantur
Ego mandaui scĩficatis meis. ꝓ quo
lxx. Ego p̃cipiam ce ego adcucam eos.
Ipse enim scĩficauit ministros suos.
ut qͥ scĩficat & qui sc̃ificantur ex uno
om̃s sint. Qui &e in alio loco creden
Et uocaui fortes ineos inira mea ce
exultantes in gła mea. Lxx. Giganteᷤᷤ
uentunt implere furorem meum: gay¬
dentessimul & contameliam facien¬
tes. Furta hebraicum herent suꝑiorib
que dicuntur. quod ipse uocauerit¬

Expanded text:
mearum sacrificium vespertinum ; et qui in omni loco levat sanctas manus, ut non solum levet manus, sed etiam consoletur manu: ne dicat pauperi: cras veni, et accipe; sed ut pauperiem ejus, et necessitatem praesenti misericordia consoletur. Et ingrediantur portas duces. LXX: Aperite principes. Duces Ecclesiae ingrediuntur portas mysteriorum Dei, et Scripturarum sacramenta cognoscunt, habentes clavem scientiae, ut aperiant eas creditis sibi populis. Unde praecipitur, ut magistri aperiant, et discipuli ingrediantur. Ego mandavi sanctificatis meis. Pro quo LXX: Ego praecipiam, et ego adducam eos. Ipse enim sanctificat ministros suos, ut et qui sanctificat et qui sanctificantur, ex uno omnes sint. Qui et in alio loco credentEt vocavi fortes meos in ira mea: exsultantes in gloria mea. LXX: Gigantes veniunt implere furorem meum, gaudentes simul, et contumeliam facientes. Juxta Hebraicum haerent superioribus quae dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
dat orbem terrarum. Et tc̃m. Ecee di¬
esuent insanabilis furoris ce irȩ. ut
ponat orbem terrarum desertum & pec¬
catores disꝑdat ex eo. Ac deinde. Preci¬
piam orbi terrarum umus o mala:. &
impus peccata suia. Ex quib ꝓbatur.
omnia q̃ dicunt̃ contrababylonem.
ad mundi huiꝰ confusionem &e interi¬
tum ꝑtinere. Suꝑ mondem caligosũ
site campestrem: eleuate signum.
Aplis precipit᷑ & apłicis uiris. ac ma¬
gistris eceliarum ut dimicaturi con¬
tra babilonem signum eleuent dñice
crucis non in humili loco &e in demer¬
sis uallib: s inmonte caligososiue cã¬
pestri. Quorum alterum significat
abscondita eccliȩ sacramenta que ut
uideret moyses &e audiret uocem
der. intrauit tenebras &e caliginem:
posuit enim ds tenebras latibulum
fitum. & nubes & caligo in crrecutu eiꝰ.
alt̃m docet sic nos ad ercelsa eccłrasti¬
corum dogmatum debe conscendere:
ut tuxta apłm yaulum humiliemtor

Expanded text:
dat orbem terrarum. Et iterum: Ecce didat orbem terrarum. Et iterum: Ecce dies venit insanabilis furoris et irae, ut ponat orbem terrarum desertum, et peccatores disperdat ex eo. Ac deinde: Praecipiam orbi terrarum universo mala, et impiis peccata sua. Ex quibus probatur, omnia quae dicuntur contra Babylonem, ad mundi hujus confusionem et interitum pertinere. Super montem caliginosum, sive campestrem, levate signum. Apostolis praecipitur et Apostolicis viris ac magistris Ecclesiarum, ut dimicaturi contra Babylonem, signum elevent Dominicae crucis, non in humili loco, et in demersis vallibus, sed in monte caliginoso, sive campestri. Quorum alterum significat abscondita Ecclesiae sacramenta, quae ut videret Moyses, et audiret vocem Dei, intravit tenebras et caliginem. Posuit enim Deus tenebras latibulum suum: et nubes et caligo in circuitu ejus . Alterum docet, sic nos ad excelsa ecclesiasticorum dogmatum debere conscendere, ut juxta Apostolum Paulum humiliemur
Abbreviated transcription (Latin):
nus seuuizio contra ba¬
bylonem quam uidit
ysaias filius amos.
Uidit non carnis sed
sit imponendum. Et qͥa babilon que
hebraice dr babel interpretatur con¬
fusio. eo quodibi edificanttum trim
sermo confusꝰ sit: sp̃alider mundus
iste intelligitur qui in maligno posi¬
tus ẽ. &e non solum linguas s opera
fingłorum mentesq confundit. Hꝰ
babylonis rex est uerus nabuchodo¬
nosor contra dm̃ fuꝑbiens: qͥ dicit in
corde fuo. In cęlum ascendam. fuper
sydera cęliponam solim meum: se¬
debo in monte testam̃ti in lateribus
aquilonis: ascendam suꝑ alticudinẽ
nubtum. erosimilis altissimo. Iste ẽ
qui ostendit dño uniuersa regna
mundi. &e dixit ei. Hec omitia mͥ tca¬
dita funt. & tibi dabo ea si cadens ad¬
oraueris me. Deniq in cons equenti¬
btis nequaquam contͣ babylonem.
s contra orbem terrarum commina¬
tio est. Dominus sabaoth p̃cepit gen¬
ti bellicosissime ut ueniat de terrã
longingua. afimuitate celi. ut disper¬

Expanded text:
nus seu visio contra Babylonem quam vidit Isaias filius Amos. Vidit non carnis, sed sit imponendum. Et quia Babylon, quae Hebraice dicitur BABEL , interpretatur confusio; eo quod ibi aedificantium turrim sermo confusus sit, spiritualiter mundus iste intelligitur, qui in maligno positus est, et non solum linguas, sed opera singulorum, mentesque confundit. Hujus Babylonis rex est verus Nabuchodonosor, contra Dominum superbiens, qui dicit in corde suo: In coelum ascendam, super sidera coeli ponam solium meum: sedebo in monte Testamenti in lateribus Aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, ero similis Altissimo. Iste est qui ostendit Domino universa regna mundi, et dixit ei: Haec omnia mihi tradita sunt, et tibi dabo, si cadens adoraveris me . Denique in consequentibus nequaquam contra Babylonem, sed contra orbem terrarum comminatio est. Dominus Sabaoth praecepit genti bellicosissimae, ut veniat de terra longinqua a summitate coeli, ut disper
Abbreviated transcription (Latin):
fcmet parabolam cont̾ regem baby¬
lonis. quam debemus intelligtre
ut parabolam. Si enm contra naby¬
chodonosor sermo ẽ. &e simplex hysto¬
rie expositio. qͦmͦ parabola dicitur q̃
Mirat᷑ ergo ifrł quomͦ cessauerit ex¬
accor qui engere consueuerat usq
ad nouissimim quadrantem. exigẽ
cunt in oratione dominica dimitte
nob̃ debita nr̃a sic̃ & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Huic exact̾ori debi¬
tores traduntur a iudice qui cos
mitcit in carcerem: ce exigit usq
ad peccatum mimmum. Deuiq
& paulus apł̃s in chorinto forni¬
cantem qui uxorem patris acce¬
mogenem tradidtt exactoribus.
& de his eract̾orib ectam supͣ dr̃r. Popłs
m̃s exact̾ores ur̃i dep̃dantur uos. et
qͥ repetunt dominantur uri. Ptͥbu¬
do aquila fanum interp̃tatus est.Sy¬
blato enim a nob̃sponso famem pa¬
tmur uerbi dei. & iugit̃ a corpore
tatisunt. ꝑcutit nos siue oppͥmit: qͥa
nolumꝰ sustinere tugum lcuissimum

Expanded text:
sumet parabolam contra regem Babysumet parabolam contra regem Babylonis, quam debemus intelligere ut parabolam. Si enim contra Nabuchodonosor sermo est, et simplex historiae expositio, quomodo parabola dicitur, quae Miratur ergo Israel quomodo cessaverit exactor, qui exigere consueverat usque ad novissimum quadrantem. Exigerecunt in Oratione Dominica: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Huic exactori debitores traduntur a judice, qui eos mittit in carcerem et exigit usque ad peccatum minimum. Denique et Paulus apostolus Corinthium fornicantem, qui uxorem patris accemogenem tradidit exactori . Et de his exactoribus etiam supra dicitur: Populus meus exactores vestri depraedantur vos; et qui repetunt, dominator vestri. Pro tributo, Aquila famem interpretatus est. Sublato enim a nobis sponso, famem patimur verbi Dei, et jugiter a corpore tati sunt, percutit nos, sive opprimit; quia noluimus sustinere jugum levissimum,
Abbreviated transcription (Latin):
iudes ita int̃pretant᷑ carnalit̃. quod
postquam reu̾si sunt de babylone
factum ẽẽ docere non poterunt. Neq
enm babylonii sertierunt eis qui eos¬
pritis ceꝑant. nec uictis babylomis do¬
mos eorum possederunt neq habuert̃
eos in seruos &e ancillas. Restat gͥ tuxca
fabulas fuas ut de imꝑio hoc putent
futitrum ẽe romano: quib fuꝑatis in
ultimo tempore scrinture sint cis gs̃.
quib ante seruicrant. Quod si sequen¬
des litt̃am sye de fals a decipiunt. qͥs
eis concedet. tit roma uocitet̾ baby¬
lon. & nabuchodo uosor rexro¬
mani imꝑii: Qm cessauit exac̾tor
quieuit tributum: Contriuit dñs
bacłm impiorum uirgam dñantiũ.
cedentem poplos in indignatione.
plaga insanabili. subicientem infu¬
rore gs̃. ꝑsequentem erudelit. In pe¬
tri epistola leginus. Tempus est ut
liquerint ante purgentur. nouissimꝰ
autem mimncus destruatur mors. sũ
gͦ ifrł de seruitate ditra fuerit libatꝰ.

Expanded text:
Judaei interpretantur carnaliter, quod Judaei interpretantur carnaliter, quod postquam reversi sunt de Babylone, factum esse docere non poterunt. Neque enim Babylonii servierunt eis, qui eosprius ceperant; nec victis Babyloniis, domus eorum possederunt: neque habuerunt eos in servos et ancillas. Restat igitur ut juxta fabulas suas de imperio hoc putent futurum esse Romano: quibus superatis in ultimo tempore, serviturae sint eis gentes, quibus ante servierint. Quod si sequentes litteram, spe se falsa decipiunt, quis eis concedet, ut Roma vocetur Babylon, et Nabuchodonosor rex Romani imperii? Quomodo cessavit exactor, quievit trbaculum impiorum, virgam dominantium cedentem populos in indignatione plaga insanabili, subicientem in furore gentes, persequentem crudeliter. In Petri Epistola legimus: Tempus est, ut liquerint, ante purgentur. Novissimus autem inimicus destruatur mors. Ergo cum Israel de servitute dura fuerit liberatus,
Abbreviated transcription (Latin):
sidebunt terram. Et credo uidere bo¬
na dñi in derra uruentium. Adiunget᷑
quoq domui iacob qui elect funt ꝑ
apłos gentium multitudo. & tenebt̃
reliquias domus isrł. &e adducent eos
in locion suum. ut habitent in taber¬
naculis eorum. &e possidebit eos domꝰ
ifił suꝑ terram dnĩi in seruos ce ancil¬
las. Edest quipye malis ut bonis ser¬
tuant. Unde & esau dr seruies frat
tuo. Et ad iacob. seruiet tibi fr̃ tuus.
Et accipient eos qui se sophismatib
ante deceꝑant: & exactores fuos qui
omnia lucri causa factunt recligent
in seruitutem. Post quam autemreqͥ¬
cuerit iacob& isrł a labore suo qͦ mul¬
tum contra scł̃m &e hereticos ꝓtignando
laboratierat. & a conftisione & sercrida¬
de fua qua maligna interp̃tatione et
falsis dogmatib aute sertnerat. tunc
fumet planctum atq parabolam cc̃
regem babylonis sermonem tudeli¬
cet hereticum erroris ce confusionis
&e dicet que seguuntur. Locum istum

Expanded text:
sidebunt terram , et Credo videre bosidebunt terram , et Credo videre bona Domini in terra viventium . Adjungentur quoque domni Jacob, qui electi sunt per Apostolos, gentium multitudo; et tenebunt reliquias domus Israel, et adducent eos in locum suum, ut habitent in tabernaculis eorum; et possidebit eos domus Israel super terram Domini in servos et ancillas. Prodest quippe malis, ut bonis serviant. Unde et Esau dicitur: Servies fratri tuo. Et ad Jacob, Serviet tibi frater tuus . Et accipient eos qui se sophismatibus ante deceperant: et exactores suos, qui omnia lucri causa faciunt, redigent in servitutem. Postquam autem requieverit Jacob et Israel a labore suo, quo multum contra saeculum et haereticos pugnando laboraverat; et a concussione et servitute sua, qua malignae interpretationi et falsis dogmatibus ante servierat: tunc sumet planctum atque parabolam contra regem Babylonis: sermonem videlicet haeretici erroris et confusionis: et dicet quae sequuntur. Locum istum
Abbreviated transcription (Latin):
ran. intpretat funt. qui hebraice ger
đr. Unde puto & moysi filrum quia
aduena erat in terra nominataum a
uerbum s hebraicum greca consuetu¬
dine declinatum. licet quidam he¬
brei sermonis ignarꝰ grecam in eo e¬
thimologiam epͥmere conetur ab eo
qͦd tertene rei curam habeat. Ge eñi
inquit derra appellatur. & oraphron¬
tis .i. sollicitado Rursum ꝓ m̃as al. qͣm
aquila & symmachus &e theodotio para¬
bolam tͣnstulerunt. quos ce nos secuti
fumus: lxx. planctum inter pretati st̃.
Est autem ordo. Lostquam babylon
deserta fuerit in ec̃num. ita ut habita¬
dio bestiarum fit. mis erebitur dñs ia¬
cob. eiꝰ uridelicet qͥuitia fupplantauit.
ce eliget isrł eum qͥ mente conspicit
dm̃. Et nota tierborum ꝓpͥetatem.
Iacob qui adhuc in lucta positus est
miserebitur. isrħuͦ qui post uictoriã
nomen accepit. Non miscdia s electio
coaptatur. Requiescere quoq: eos
faciet suꝑ derram fuam de qua salua¬
tor loguitur. Bcatimites qm̃ tpsi pos¬

Expanded text:
ώραν interpretati sunt: qui Hebraice GER dicitur. Unde puto et Moysi filium, qui advena erat in terra, nominatum a verbum Hebraicum, Graeca consuetudine declinatum: licet quidam Hebraei sermonis ignarus, Graecam in eo etymologiam exprimere conetur, ab eo quod terrenae rei curam habeat: γῆ enim, inquit, terra appellatur, t, sollicitudo. Rursum pro MASAL quam Aquila et Simmachus et Theodotio parabolam transtulerunt, quos et nos secuti sumus, LXX planctum interpretati sunt. Est autem ordo: postquam Babylon deserta fuerit in aeternum, ita ut habitatio bestiarum sit, miserebitur Dominus Jacob, ejus videlicet qui vitia supplantavit; et eliget Israel, eum qui mente conspicit Deum. Et nota verborum proprietatem: Jacob, qui adhuc in lucta positus, est miserebitur: Israeli vero, qui post victoriam nomen accepit, non misericordia, sed eiectio coaptatur. Requiescere quoque eos faciet super terram suam, de qua Salvator loquitur: Beati mites, quoniam ipsi pos
Abbreviated transcription (Latin):
um. Hoc autem signum & in suꝑiori¬
bus leuatuit ipse qui ortꝰ est de radice
iesse innationib. ut congregaret ꝑdi¬
tos isrl. Exaltate uocem leuate ma¬
num ꝓ quo.lix. transtulerunt. Con¬
Exaltate uocem qui de sublimibus
loquitur. ce p̃sentia quras⁊ breuia de tͣn¬
sitoria contemnit: qui audit ab eodẽ
ysata. Suꝑ montem excelsum ascen¬
de tu qui euangłizas syon. eleua in
fortitudine uocem tuam qui euan

Expanded text:
um. Hoc autem signum, et in superioribus levabit ipse, qui ortus est de radice Jesse in nationibus, ut congregaret perditos Israel. Exaltate vocem, levate manum. Pro quo LXX transtulerunt: ConExaltat vocem qui de sublimibus loquitur, et praesentia quasi brevia, et transitoria contemnit. Qui audit ab eodem Isaia: Super montem excelsum ascende qui evangelizas Sion. Eleva in fortitudine vocem tuam qui
Abbreviated transcription (Latin):
eor Hec iccireo latius ꝓsecutisum
ut quicquid reymissiontim & legi¬
mus a lecturi sumus ad syon ⁊ ad
irlm: ñ generaliter ad om̃s iudeoᷤ.
s specialiter ad eos dici intelliga¬

Expanded text:
 Haec idcirco latius prosecuti sumus, ut quidquid repromissionum et legimus, et dicturi sumus, ad Sion et ad Jerusalem, non generaliter ad omnes Judaeos, sed specialiter ad eos dici intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
dhñm talia sit locutꝰ. Onde ce pout¬
fer quia saluatorem blasphemare
credebat. scidit uestimenta sua: et
paulus &e barnabas deferentib sibi

Expanded text:
num talia sit locutus. Unde pontifex quia Salvatorem blasphemasse credebat, scidit vestimenta sua : et Paulus ac Barnabas, deferentibus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
cusatio rapsacis ezechie destimonium
est: qͣd captis cunct̾is uidee urbib
confisus in dñosit. dixeritq ad po¬
pulum. Nolite timere. nec paueatiᷤᷤ
regem assyriorũ. ⁊ untu̾sam muldicudi¬

Expanded text:
cusatio Rabsacis Ezechiae testimonium est, quod captis cunctis Judaeae urbibus, confisus in Domino sit, dixeritque ad populum: . Nolite timere, nec paveatis regem Assyriorum, et universam multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ce magira tudaice: ce dixit. Audi¬
te u̾ba regis magni: regis assyri¬
orum. Hec dic̃ rex. Non seducat
uos ezcchias quia non poterit e¬
ruere uos. & non tiob tribuat fi¬
duciam ez ochias suꝑ dñodicens.
eruens libabit nos dñs. & ñ dabi¬
tur ciuitas ista i manib regis aᷤ¬
syriorum. Nolite auctire ezechiã
Hec enim dicit rex assyriorum. fa¬
ette mecum benectictionem &e egre¬
dimini adme & comedite unus¬
quis uincam fuam &e unꝰquisq fi¬
cum sciam. & bibite unꝰquisq a
terra ur̃a. derram frumti ce uin.
tram panum & uineartm. Nec
conturbet uos exechras dicens. do¬
minus libabit nos. Nunquid liba¬
uerunt dii gentium unus quisq
derram suam de manu regis assy¬
riorum: Qbi est d̃s emath & ar
farth: Ubi est ds sepharuaim:
Hungud libauerunt samariam
de manumea: Qs ẽ ex omnib
tiis terrarum istarum qͥ eruerit
Et silueront. & non respondert
eiuerbum. Mandauierat enim
rex dicens. Ne respondeatis ei: Ne

Expanded text:
a Judaice, et dixit: Audite verba regis magni regis Assyriorum. Haec dicit rex: Non seducat vos Ezechias, quia non poterit eruere vos. Et non vobis tribuat fiduciam Ezechias super Domino, dicens: Eruens liberabit nos Dominus: non dabitur civitas ista in manu regis Assyriorum. Nolite audire Ezechiam: haec enim dicit rex Assyriorum: Facite mecum benedictionem, et egredimini ad me, et comedite unusquisque vineam suam, et unusquisque ficum suam: Et bibittrae, terram frumenti et vini, terram panum et vinearum. Nec conturbet vos Ezechias, dicens: Dominus liberabit nos. Numquid liberaverunt dii gentium unusquisque terram suam de manu regis Assyriorum? Ubi est deus Emath, et fad ubi est deus Seffarvaim numquid liberaverunt Samariam de manu mea quis est ex omnibus diis terrarum istarum qui erueritet siluerunt et non responderunt ei verbum mandaverat enim rex dicens ne respondeatis ei e
Abbreviated transcription (Latin):
quartum fuisse sargon qui erpug¬
tͣnslato isrł samaritanos in derram
tudeam custodes miscrit.ui. senna¬
cherib: qui fub ezechia rege iudee
capta lachis ce cet̃is iudee urbibris
obsedit irłm. Alii autemunum at¬
q eundem multis putant nomi¬
inbus appellari. Et dixit helia¬
chumae sobna & iohe ad rapsacem.
Loguere ad seruos tuos syra lingua.
intelligimus enim. Ie loquaris
ad nos iudaice in aurib yopuli
qui ẽ suꝑ murum. Et dixit ad eoᷤᷤ
rapsaces. Hunquid ad dñm tuũ
ce ad de misit me bñs m̃s. ut loq¬
rer omnia uerbaista. & ñ pottus

Expanded text:
Quartum fuisse Sargon, qui expugQuartum fuisse Sargon, qui expugtranslato Israel, Samaritanos in terram Judaeam custodes miserit . Sextum Sennacherib qui sub Ezechia rege Judae, capta Lachis et caeteris Judaeae urbibus, obsederit Jerusalem . Alii autem unum atque eumdem multis putant nominibus appellari. Et dixit Eliacim et Sobna et Joahe ad Rabsacen: Loquere ad servos tuos Syra lingua, intellad nos Judaice in auribus populi, qui est super murum. Et dixit ad eos Rabsaces: Numquid ad domimum tuum et ad te misit me dominus meus, ut loquerer omnia verba ista;
Abbreviated transcription (Latin):
er echias ascensores p̾bere non possit:
ñ de imbecillitate uenit popłi tude¬
orum. qͥ equitanch carebat scientia.
autem me inquit seruum senna¬
cherib qui sum minimꝰ famuloꝵ
eius non uales sustinere. quomͦ
tantam regis potentiam sustineb:
Ad id autem quod dixerat. si respon¬
deris mͥ in dño deo confidimtis:
callide prudent̃q respondit se non
sua uoluntate s dñi uenisse p̃ceptis
istam: ce disꝑde eam. Et est argu¬
mentum. Certe sine dñi uolunta¬
de. huc uenire non poteram. Cum
uitates. & pars irłm maneat indac¬
ta. manfestum ẽ me eiꝰ uolimtate
tienisse. Legi in curusdam commen¬
tario eundem ẽẽ sennacherib quice
samariam ceꝑit qͦd omnino falsũ
est. Sacra enim narrat hystoria pͥ¬
intun ful regem assyriorum sus
manahen rege israel uastasse decem
tribus scđm teglatfalasar sub fa¬
cee filio romelie rege isił uenisse sa¬
mariam.t̾erum salmanasar sub
osee rege isrł totam cepisse samariã.

Expanded text:
Ezechias ascensores praebere non possit, Ezechias ascensores praebere non possit, non de imbecillitate venit populi Judaeorum qui equitandi carebat scientia: autem me, inquit, servum Sennacherib, qui sum minimus famulorum ejus, non vales sustinere, quomodo tantam regis potentiam sustinebis? Ad id autem quod dixerat: Si responderis mihi in Domino Deo confidimus, callide prudenterque resposua voluntate, sed Domini venisse praeceptis. erram et disperde eam, » et est argumentum. Certa enim sine Domini voluntate huc venire non poteram. Cum vitates, et pars Jerusalem maneat intacta, manifestum est me ejus voluntate venisse. Legi in cujusdam Commentario eumdem esse Sennacherib qui et Samariam ceperit, quod omnino falsum est. Sacra enim narrat Historia primum Phul regem Assyriorum, sub Manahen rege Israel, vastasse decem tribus. Secundum Theglathphalasar sub Phacee filio Romeliae Israel venisse Samariam. Tertium Salmanasar sub Osee rege Israel totam cepisse Samariam .
Abbreviated transcription (Latin):
relictum sonat. Porro alii arbitͣnt᷑
eum fuisse samaritem. &e icẽco hebra¬
icum scisse sermonem. & tamaudae¬
der &e unpie dñm blasphemare. Con¬
sideremus gͦ uerba rapsacis. Ac pri¬
irum quod dicit. confidis suꝑba
culum harundineum confractum
istum suꝑ egyptum : falsum est.
Nulla enimnarrat hystoria quod
erechias ad egyptios miserit : et
pharaonis auxilium postularit.
Quodq infert. si responderis mͥ.
in dointno deonro confidimus: tie¬
rum ẽ. S rursum iungit menda¬
eium u̾itati: qͦd abstulerit ez echiaᷤᷤ
ercelsa illius ce altarta. Hoc enim
ñ contra dm̃ s ꝓ deo fecerat. ut ido¬
latria ce ue̾ errore destruct̾o. itbe¬
ret dm̃ adorare in irłm ubi erat.
templum etus: quanquam legamꝰ
pessima consuetudine in montib
collib q extructo iam altari popu¬
lum deo uict̾imas immolasse. Qͦdq
paucitatem obsessorum uolens osten¬
dere equos duomilia pollicet᷑. quoꝵ

Expanded text:
relictum sonet. Porro alii arbitrantur relictum sonet. Porro alii arbitrantur eum fuisse Samariten, et 455 idcirco Hebraicum scisse sermonem, et tam audacter et impie Dominum blasphemare. Consideremus ergo verba Rabsacis; ac primum quod dicit: Confidis super baculum arundineum confractum istum, super Aegyptum, falsum est: nulla enim narrat historia quod Ezechias ad Aegyptios miserit, et Pharaonis auxilium postularit. Quodque infert: Si responderis mihi, in Domino Deo nostro confidimus, verum est. Sed rursum jungit mendacium veritati, quod abstulerit Ezechias excelsa illius et altaria. Hoc enim non contra Deum, sed pro Deo fecerat; ut idololatria et veteri errore destructo, juberet Deum adorari in Jerusalem, ubi erat Templum ejus: quamquam legamus pessima consuetudine, in montibus collibusque exstructo jam altari, populum Deo victimas immolasse. Quodque paucitatem obsessorum volens ostendere, equorum duo millia pollicetur, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
uum meum heliachim filium hel¬
chie. ce induamillum tunica tua
ce cingło tuo confortabo eum. & pd¬
testatem duam dabo in manu enis
ce erit quasi pater habitantium m¬
situs templi fuit: de qͦ in eadem scͥꝑtũ
est uisione. Uade ingredere adeum
qui habitat in tabnacło. ad sobnã
p̃positum dempli. Quem tradunt
hebrei rapsacis comminatione ꝑter¬
ritum tradidisse manus assyruis. c
inftriorem partem irłm aduersariiˢ
ꝓdidisse: exceptaq arce syon & tem¬
plo. nicħ aliud remansisse quodñ
denuerit assyrius. Unde errant qui
sobnam qui nc̃ cum heliachim ce io¬
he ad rapsacen egredit᷑. eundem pu¬
tant quem & supra. Ibiemm sobnas
p̃positus dempli pont᷑. qui ab assyriiᷤ
dicttur ẽẽ capiendus. hic autem sob¬
braice appellat᷑ sofer. & est suꝑioriᷤᷤ
oaionioroe. Rapsacenautem qui he¬
brea lingua locutꝰ sit filũ ysaie ꝓpħe
tudei autumant. qui &e ipse ꝓditor
fu̾it. relictumq filrum ysaie alt̾m
appellari lastib qui in lingua nr̃a

Expanded text:
rvum meum Eliacim filium Helciae, et induam illum tunica tua, et cingulo tuo confortabo eum, et potestatem tuam dabo in manu ejus: et erit quasi pater habitantibus Jsitus Templi fuit, de quo in eadem scriptum est visione: Vade et ingredere ad eum qui habitat in tabernaculo, ad Sobnam praepositum Templi , quem tradunt Hebraei Rabsacis comminatione perterritum tradidisse manus Assyriis, et inferiorem partem Jerusalem adversariis prodidisse, exceptaque arce Sion et Templo, nihil aliud remansisse quod non tenuerit Assyrius. Unde errant qui Sobnam, qui nunc cum Eliacim, et Joahe ad Rabsacen egreditur, eumdem putant quem et supra. Ibi enim Sobna praepositus Templi ponitur, qui ab Assyriis dicitur esse capiendus: hic autem Sobbraice appellatur SOPHER , et est superiori ὁμώνυμος. Rabsacen autem, qui Hebraea lingua locutus sit, filium Isaiae Prophetae Judaei autumant, qui et ipse proditor fuerit: relictumque filium Isaiae alterum, appellari Jasub, qui in lingua nostra
Abbreviated transcription (Latin):
& penuria sitiq ẽe capiendos. Simol¬
q illecebram iungit formidini. ut
quos ttrrore non ticerat reꝓmissio¬
nib & ꝑsuiasione decipiat: dicens
ex sermone regis assyriorum. facia
mecum benedictionem. & egredimi¬
ne legit᷑. facite mecum quod ẽuti¬
le. & egredimini ad me. s̃ sensus
idem est. facite inquit quod uob̃ ꝓsit:
& in b̃ndictionem ur̃am ꝓficiat.
Siue hoc dicit. Benedicite regi assy¬
riorum. & laudate eum &e domitũ
conficemini. ut p̃mia consequami¬
ni: &e donec reu̾tar de egypto. siie
stea autem ueniam & tͣnsferam uos
in terram q̃ similis ẽ terre ur̃e.fru¬
menti uim ce oliuarum. Nec dicit
nom̃ regionis. quia equalem derre
repromissions inuenire ñ poterat:
s similitudinem pollicet᷑. Hoc enim

Expanded text:
et penuria, sitique esse capiendos. Simulet penuria, sitique esse capiendos. Simulque illecebram jungit formidini: ut quos terrore non vicerat, repromissionibus et persuasione decipiat, dicens ex sermone regis Assyriorum. Facite mecum benedictionem, et egredimine legitur: Facite mecum quod est utile, et egredimini ad me . Ergo sensus idem est. Facite, inquit, quod vobis prosit, et in benedictionem vestram proficiat. Sive hoc dicit: Benedicite regi Assyrio, et laudate eum, et Dominum confitemini, ut praemia consequamini, et donec revertar de Aegypto, sive stea autem veniam, et transferam vos in terram quae similis est terrae vestrae, frumenti, vini et olearum. Nec dicit nomen regionis, quia aequalem terrae repromissionis invenire non poterat: sed similitudinem pollicetur. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gustie &e correytionis &e blasphe¬
mie dies hȩc. quia uenerunt filii
usq ad partum. &e tirtꝰ ñ est pa
syriorum dñs suus ad blasphe¬
mandum dm̃ uiuentem. & expro¬
brandum sermonib qͦs audut
dnis ds titus. Leua gͦ orationem ꝓ
reliquiis q̃ reꝑte sunt. Et uenert
scruiregis ezechie ad ysaiam: ce¬
dirit ad eos ysaias. Hec dicetis dño
ur̃o. Hec dicit dñs. Ne timeas a fa¬
cie uerborum q̃ atidisti: quibus
blasphemauerunt pueri regis as¬
syriorum me. Ecce ego dabo ei
sp̃m & audiet nuncium. & reũtet᷑
ad derram suam: & corruere eum
faciam gladio in terrasua. ꝑspicua¬
relinquentes. ea tm̃ in quib latens
sensuis est disseramꝰ. Scindunt uesteᷤ.
qͥa rapsacen audicrunt blasphe¬
mantem. Seindit ce ipse rec uestim̃¬
ta sua: qͥa peccatorum suorum et

Expanded text:
s et correptionis, et blasphemiae dies haec, quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est parsyriorum dominus suus ad blasphemandum Deum viventem, et exprobrandum sermonibus, quos audivit Dominus Deus tuus. Leva ergo orationem pro reliquiis quae repertae sunt. Et venerunt servi regis Ezdixit ad eos Isaias haec dicetis domino vestro haec dicit Dominus ne timeas a facie verborum quae audisti quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me ecce ego dabo ei spiritum et audiet nuntium et revertetur ad terram suam et corruere eum faciam gladio in terra sua relinquentes, ea tantum, in quibus latens sensus est disseramus. Scindunt vestes, quia Rabsacen audierant blasphemantem. Scindit et ipse rex vestimenta sua, quia