comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c ꝓphetiȩ cuiq det᷑. Hec ergo dat᷑ ꝓ
modo accipientis: hoc. ẽ. ꝗͣtũ causa erigit
ꝓpt̃ qͣm dat᷑. Siuẽ ministeriũ mͦ
q̃nq. In tantũ minister firmat᷑ qͣntũ
credic deberesdosequi: Ne ultra fidẽ
laborans in obsequio fatiget᷑ in cassum:
qͥa hoc sequit᷑ unũ q̃nq qđ conat᷑ ex
corde. Siue qͥ docet in doctrina.
Similit̾ dic̃ adiuuari doctorẽ in doctri¬
nã: ut in quantũ fides eiꝰ. ẽ. ad docendũ.
in tantũ in spiret᷑ ad tradendã discipli¬
nã celestẽ. Siue qͥ exhortat᷑ in gxhor¬
tando. Et hc̃ eodẽ modo in eo ipso in
at gr̃am dũ ꝓuocat: lacessit enĩ fr̃s ad
bonũ: aut incredulos ad fidẽ. Qui
largit᷑ in simplicitate. Hunc dicit qui
bono animo tribuit auxilia sẽꝑ suppe¬
ditare ꝓcurante sp̃u ut ñ desit tribu¬
enti simplicit᷑. dicente salomone. Qui
tribuit pauꝑibꝰ ñ indigebit. Hic eigo
tribuit simplicit̾ qͥ ñ in simulatione hoc

Expanded text:
ec ergo datur pro modo accipientis, hoc est, quantum causa exigit, propter quam datur. Sive ministerium in m in tantum minister firmatur, quantum credit debere se obsequi; ne ultra fidem laborans in obsequio, fatigetur incassum; quia hoc sequitur unumquemque, quod conatur ex corde. Sive qui docet in doctrina. Similiter dicit adjuvari doctorem in doctrina; ut in quantum fides ejus est ad docendum, in tantum inspiretur ad tradendam disciplinam coelestem. Sive qui exhortatur in exhortando. Et hunc eodem modo in eo ipso, in at gratiam, dum provocat. Lacessit enim fratres ad bonum, aut incredulos ad fidem. Qui largitur in simplicitate. Huic dicit, qui bono animo tribuit auxilia semper suppeditare, procurante Spiritu, ut non desit tribuenti simpliciter, dicente Salomone: Qui tribuit pauperibus, non indigebit . Hic ergo tribuit simpliciter, qui non in simulatione hoc
Abbreviated transcription (Latin):
suã qͣsi alienã: ut habeat grãm apud dm̃-
Quia qͥ se exaltauerit humiliabit᷑. N o¬
lice. ẽẽ. prudentes apud uosmetipsos.
Hoc in ysaia ꝓpħa scriptũ. ẽ. qđ hic qͣ¬
si ꝓpriũ ponit. ut iꝰtcia cõmunis habea¬
tur. nͥ ut sibi qͥs ĩtus sic cet̾is aũt miꝰtus.
Nemini malũ ꝓ malo reddentes. Hoc

Expanded text:
 ut habeat gratiam apud Deum, quia qui se exaltaverit, humiliabitur . Nolite esse prudentes apud vosmetipsos . Hoc in Esaia propheta scriptum est, quod hic quasi proprium ponit; ut justitia communis habeatur, non ut sibi quis justus sit, caeteris autem injustus. Nemini malum pro malo reddentes. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
officia depucata mbris mcrito fidĩ enu¬
merat: ut cũ uideric m̃brũ qđ sibi de¬
putatũ officiũ. ẽ. ñ ꝑstrepat alti cisuide¬
rit. aliud traditũ.s cõ gaudeat ut corpꝰ
rationẽ fidei a ꝓpħa incipit. ꝗ̃ prima ꝓ¬
batio. ẽ. rationabilẽ. e̾ẽ. fidẽ nram. Deniq

Expanded text:
officia deputata membris merito fidei enumerat; ut cum viderit membrum quod sibi deputatum officium est, non perstrepat alteri, cui viderit aliud traditum, sed congaudeat, ut corpus rationem fidei. A prophetia incipit, quae prima probatio est rat
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit hoc debere nos saꝑe qđ iꝰtciȩ
sit s & nulli obsit. Hec. ẽ. enĩ pruden¬
tia ꝓdẽc̾. magis aliquibꝰ qͣm obẽe. Et
contentũ ẽẽ. debere sorte qͣm m̃sus. ẽ. ds.
& merico & fidĩ uniꝰ cuiꝰq: nec sibi de¬
fendere qd ñ sibi concessũ uidet. hoc. ẽ.
ñ plus saꝑe qͥa uni totũ concedi ñ po¬
test. Nec enĩ si quis bone uite. ẽ. ex
eo sibi ęciã doctrinȩ prudentiã debet
defendere: aut qͥa ꝑitiã habet legis. le¬
uitarũ sibi obscqͥa uftidicare debebit
hortat᷑ ergo & docet ꝑ gr̃am sibi datã:
hec gr̃a ꝑitia incelligit᷑ dñiee discipli¬
ns: ꝑ qͣm humilitati & iꝰticis studendũ

Expanded text:
ostendit hoc debere nos sapere quod justsit, sed et nulli obsit. Haec est enim prudentia, prodesse magis aliquibus, quam obesse; et contentum esse debere sorte qua mensus est Deus, et merito fidei uniuscujusque: nec sibi defendere, quod non sibi concessum videt; hoc est, non plus sapere, quia uni totum concedi non potest. Nec enim si quis bonae vitae eeo sibi etiam doctrinae prudentiam debet defendere: aut quia peritiam habet Legis, levitarum sibi obsequia vindicare debebit. Hortatur ergo, et docet per gratiam sibi datam. Haec gratia peritia intelligitur Dominicae disciplinae, per quam humilit
Abbreviated transcription (Latin):
obsequii nr̃i effectũ habere possimꝰ. serua¬
ta iͦticia pudorẽ etodiamꝰ. Nichil enĩ ꝓ¬
ficit pudor nec rationabilis pocest uide¬
ri: neglesta iticia. Hocerit conformẽ fie¬
ri sp̃ualiũ renouacũ in sp̃u ac fide hocsci¬
re qd placeat dõ: Nec aliud bonũ & ꝑ¬
fectũ. ẽt̃.Dico enĩ ꝑ gr̃am q̃ data. ẽ.
oportet saꝑe s saꝑe ad sobrietatẽ: ꝙ

Expanded text:
obsequii nostri effectum habere possimus, servata justitia, pudorem custodiamus; nihil enim proficit pudor, nec rationabilis potest videri, neglecta justitia. Hoc erit conformem fieri spiritualium, renovatum in spiritu ac fide hoc scire quod placeat Deo, nec aliud bonum et perfectum esse. Dico enim per gratiam, quae data est opo
Abbreviated transcription (Latin):
lium. ẽe. & uoluntatem dĩ ad redẽptio¬
nẽ gentiũ: simili mͦ & gentib arduum
& incredulum uidebat᷑. iudeos qui
non crediderunt posse conuerti ac cre¬
dentes suscipi ut saluarent᷑. Inter ce¬
tera hoc. ẽ. consilium dĩ qđ latuit: nec
ipso enim inqͥt & ꝑipsum & inipso st̃
om̃ia ipsi gła: hoc dicto aꝑure sensum:
opꝰ. quia ergo ipse oꝑat᷑ ꝑfiliũ: & ꝑ ip¬
sum sunt om̃ia & qm̃ quȩ sunt ex deo ⁊
ꝑ dm̃ sunt. post renata in spũ sco st̃.

Expanded text:
 ad redemptionem gentium: simili modo et gentibus arduum et incredulum videbatur Judaeos, qui non crediderunt, posse converti; aut credentes suscipi, ut salvarentur. Inter caetera hoc est consilium Dei, quod latuit, nec ipso enim, inquit, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria. Hoc dicto aperuit sensum, opus. Quia ergo ipse operatur per Filium, per ipsum sunt omnia. Et quoniam quae sunt ex Deo, per Deum sunt: post renata in Spiritu sancto sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuũ cecati st̃. uude eos & cecidisse dix̃.
luos aũt qͦs supͣ memorauit offendisse
ñ tam̃ cecidisse: qͥa ad tempꝰ egcatos illos
ostendit. Ac ꝑ hoc seuerũ dm̃ in eos fu¬
isse. ut imꝑpetuũ cecati c̾e̾nt apostate.
Sed & illi si ũ ꝑmanserint in increduli¬
tate inserẽt᷑. Poteni. c̃. enĩ ds iterũ in¬
serere illos. Ostendit iꝰaciã dĩ ñ in seueri¬
tate manere circa illos qͦs excecauit ad
tempꝰ. qͥa ñ sic illos excidit ut ñ illos pos¬
iudeis: Certi reseruari illis qͣsi lapsis mi¬
scdiam dĩ. Nã si tu ex naturali ex¬
cisꝰ es olcatro & contͣ naturã insertꝰ es in

Expanded text:
de et cecidisse eos dicit: illos autem quos supra memoravit, offendisse, non tamen cecidisse; quia ad tempus caecatos illos ostendit: ac per hoc severum Deum in eos fuisse, ut in perpetuum caecati essent apostatae. Sed et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur; potens est enim Deus iterum inserere illos. Ostendit justitiam Dei non in severitate manere circa illos, quos excaecavit ad tempus; quia non sic illos excidit, ut non posJudaeis, certi reservari illis quasi lapsis misericordiam Dei. Nam si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam i
Abbreviated transcription (Latin):
data. c̃. iudeis: His quidũ emulilegis sc̃
ñ uiderunt donũ uenisse ꝓmissũ a dõ qđ
p̃dicabat᷑ a xp̃o Telo enĩ excecati st̃ pu¬
tantes legẽ factorũ nunqͣm debere cessa¬
re. Unde sabbatũ xelabant᷑ qua offen¬
sionc ex parce obtunsi st̃ ut ꝓ mereduli¬
tate sua cruciarent᷑. uidentes gentes ꝓfi¬
teri cũ gaudio cũ secutos repmissionẽ
abrahȩ. Copia tam̃ admissa gentiũ
ab stergeret᷑ caligo ab oculis m̃tis eorũ:
ut possint credere. ut sp̃m conpunctio¬
nis ꝓhibens a cordibꝰ eorũ qͥ eis p̾stat ce¬
citatẽ. reddat cis arbicriũ liberũ uolun¬
tatif. Quia ñ de maliuolencia eranͭ incre

Expanded text:
data est Judaeis his qui, dum aemuli legis sunt, non viderunt donum venisse promissum a Deo, quod praedicabatur a Christo: zelo enim excaecati sunt, putantes legem factorum nunquam debere cessare. Unde sabbatum zelabantur: qua offensione ex parte obtusi sunt, ut pro incredulitate sua cruciarentur, videntes gentes profiteri cum gaudio consecutos se repromissionem Abrahae: copia tamen admissa gentium abstergeretur caligo ab oculis mentis eorum, ut possint credere; ut spiritum compunctionis prohibens a cordibus eorum, qui eis praestat caecitatem, reddat eis arbitrium liberum voluntatis, quia non de malevolenti
Abbreviated transcription (Latin):
saluarent᷑. Sicut scriptũ. ẽ: ut ꝓbaret do¬
nũ illis rescruatũ a dõ. E xẽplũ ysaie ꝓ¬
pħiş insubiectis ponit: ut hac gr̃a quali¬
berati st̃ udei credentes ut hos liberari
posse doceret: qͥa ñ erat exmanit᷑ s semꝑ
abundat. Dicit ergo. Ueniet ex syon qͥ
eripiat ꝙ cu̾tat impietatẽ ab iacob. Eit
hoc illis a me testam̃tum: cũ abstulero
peccata corũ. Exẽpli huiꝰ ratio semꝑ ma¬
net: qͣm dui sc̃ qͥ credant. Hic. ẽ. enĩ dñs
ihc qui de celis uenturꝰ ꝓmissus. ẽ. Adli¬
beracionẽ humani generis: ipse cotidie
remictit peccata conu̾sis ad se. Nec statĩ
ñ credentes condennat: s expectat sciens
posse ꝓ ficere acd agnicionẽ cd̃i. Sed̃m
eugłm quidẽ iminici ꝓpt̃ uos. Cau¬
sa uicredulitatis mimici st̃ guangłn:¬

Expanded text:
arentur. Sicut scriptum est. Ut probaret donum illis reservatum a Deo, exemplum Esaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac gratia qua liberati sunt Judaei credentes, et nos liberari posse doceret; quia non erat exinanita, sed semper abundat. Dicit ergo: Veniet ex Sion, qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob: et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Exempli hujus ratio semper manet, quamdiu sunt, qui credant. Hic enim Dominus Jesus, qui de coelis venturus promissus est ad liberationem humani generis, ipse quotidie remittit peccata conversis ad se: nec statim non credentes condemnat, sed exspectat, sciens posse proficere ad agnitionem Dei. Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Causa incredulitatis 93 inimici s
Abbreviated transcription (Latin):
dõ reseruari debere ostendit. s & be¬
neficia dari inimicis: ut uere osten¬
damꝰ ñ mericis nr̃is habere nos mimi¬
cos qͦs ut ab inimicitiis desinant ob¬
sequiis uincere nitim᷑. Qui si inimici¬
cuis ꝑdurauerint impietate m̃os sue.
nr̃a obseqͥa ꝓficient illis ad pgnã: aut
certe obseqͥorũ nr̃orũ sedulitate con¬
puncti ueluci carbones mortui reuiuis¬
cãnt. Ut ergo nos in tancũ ꝑfectos faci¬
at ut ñ solũ nos ipsos s & alios adqͥra¬
mꝰ ad uicã. inimicis ñ solũ uice̾ reddere
ꝓhibet dñs ꝑ salomonẽ: Uerũ etiã hu¬
manitate ad amiciciam ꝓuocare hor¬
tacur. Noliuinci a malo s uince in
bono malũ. Hec int̾pretatio apłi. ẽ.
cohortantis ne uicẽ reddamꝰ in inimicos
licut dictũ. ẽ.. Multũ enĩ ꝓderit nobis:
si maliciȩ cedamꝰ. Uincit enĩ malũ qui
ad tempꝰ uinci uidet᷑ ab illo. Et salua
tra se enĩ agit malicia: & dũ uincit᷑ uin¬
cere se putat. Id enĩ agit inimitꝰ ut &

Expanded text:
Deo reservari debere ostendit, sed et beneficia dari inimicis, ut vere ostendamus non meritis nostris habere nos inimicos, quos ut ab inimicitiis desinant, obsequiis vincere nitimur: qui si in inimicitiis perduraverint impietate mentis suae, nostra obsequia proficient illis ad poenam, aut certe obsequiorum nostrorum sedulitate compuncti, velut carbones mortui reviviscant. Ut ergo nos in tantum perfectos faciat, ut non solum nos ipsos, sed et alios, acquiramus ad vitam, inimicis non solum vicem reddere prohibet Dominus per Salomonem, verum etiam humanitate ad amicitiam provocare hortatur. Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Haec interpretatio est Apostoli cohortantis, ne vicem reddamus inimicis, sicut dictum est. Multum enim proderit nobis, si malitiae cedamus; vincit enim malum, qui ad tempus vinci videtur ab illo; et Salvattra se enim agit malitia, et dum vincitur, vincere se putat: id enim agit inimicus, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
piat liberũ arbitriũ. Quod si de¬
libatio scã: c̃.: & massa. Manifestũ
Ac ꝑ hoc ñ potest de libatio sc̃a. ẽẽ.:¬
ĩa pares adepti sc̃ fidem:qr si pars
iudcorũ credidit cur ñ & alia pars
posse credere dicat᷑ : Et si radix
scã & rami. Imutatis u̾bis eadem rẽpe¬
tit ut sensũ comindet duob exẽplis.
Quod si aliqͥ ex ramis fracti st̃ id .c̃.
si aliqͥ ñ crediderunt ex eis excisi aꝑ
missione. Iu aũt cũ esses olcast᷑
insertꝰ es in illos & sociꝰ es factus ra
dicis & pinguedinis olius. Doc

Expanded text:
piant liberum arbitrium. Quod si depiant liberum arbitrium. Quod si delibatio sancta est, et massa. Manifestum ac per hoc non potest delibatio sancta esse, ejam patres adepti sunt fidem, quia si pars Judaeorum credidit, cur non et alia pars posse credere dicatur? Et si radix sancta et rami. Immutatis verbis eadem repetit, ut sensum commendet duobus exemplis. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt: id est, si aliqui non crediderunt ex eis, excisi a promissione. Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius factus es radicis et pinguedinis
Abbreviated transcription (Latin):
abiit post illũ. Uobis enĩ dico genti¬
bꝰ. qͣm diu quidẽ ego sũ gentium apłs:
ministeriũ meũ honorificabo Si quo mͦ
emuler carnẽ meã ut saluos faciã. ali¬
quos ex illis. Ostendit gentib quo af¬
fectu diligat iudeos. Nam ministeriũ
suũ quo apłs genciũ. ẽ. honorificat᷑ si
ꝓpt̃ affectũ generis sudata oꝑa etiã ui¬
deos adqͥrat ad fidẽ. Honorificentior
enĩ fiet si & illos ad quos ñ missus. ẽ. lu¬
cret᷑ ad uitã. Patrib enĩ in laude ma¬
rima erit si fratres inuenerit qui ꝑieran.
Si enĩ amissio eorũ recunciliatio. ẽ. mun¬
dt̃ q̃.ẽ. assũptio nisi uita ex mortuis e
Hoc dicis qͥa siñ credentib iudeis gen¬
tes reconciliate st̃ dõ ad increm̃tũ mun¬
iudei ad fidẽ xp̃i. nͥ ut ex morcuis ui¬
uificet᷑ mundus in hoĩb  qͥa ergo ꝓ¬
fectꝰ. ẽ. dandã dicit oꝑã ut credant.
qm cecitatis obcunsio temꝑe cõpensati
delicti aufert᷑ ut uoluncatis suę reci¬

Expanded text:
is enim dico gentibus, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo, si quo modo aemuler carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Ostendit gentibus quo affectu diligat Judaeos: nam ministerium suum, quo apostolus gentium est, honorificat; si propter affectum generis sui data opera etiam Judaeos acquirat ad fidem. Honorificentior enim fiet, si et illos, ad quos non missus est, lucretur ad vitam: Patribus enim in laude maxima erit, si fratres invenerit, qui perierant. Si enim amissio eorum reconciliatio est mundi: quae est assumptio, nisi vita ex mortuis? Hoc dicit, quia si non credentibus Judaeis gentes reconciliatae sunt Deo, ad incrementum munJudaei ad fidem Christi, nisi ut ex mortuis vivificetur mundus in hominibus? Quia ergo profectus est, dandam dicit operam, ut credant; quoniam caecitatis obtusio tempore compensati delicti aufertur, ut voluntatis suae reci
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ. Post tractatũ enĩlegis &
fidĩ. & popłi naturã iudaici & genci¬
lis ad bonã uita agendã hortat᷑. Per
hanc enĩ spes fidi obanct᷑. Cõmonitio
.ẽ. ergo hec ut memores sint qͥa miscdiã
acceꝑunt & uigilent circa obsequiũ
eiꝰ a quo illis data. ẽ: ꝑ qͣm ex impiis
gratis ĩtificati st̃. Scicnces hanc c̾ẽ. ho¬
stiã uiuã scãm & dõ acceptabilẽ sicor¬
ꝑa nr̃a in contaminata seruem᷑. Dissi¬
miles a scl̃arib qͥ uoluptatib student.

Expanded text:
genus. Post tractatum enim Legis et fidei populi naturam Judaici et gentilis ad bonam vitam agendam hortatur; per hanc enim spes fidei obtinetur. Commonitio est ergo haec, ut memores sint quia misericordiam acceperunt: et vigilent circa obsequium ejus, a quo illis data est, per quem ex impiis gratis justificati sunt, scientes hanc esse hostiam vivam, sanctam, et Deo acceptabilem, si corpora nostra incontaminata servemus, dissimiles a saecularibus, qui voluptatibus student.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ. usi solũ ex corde ꝓfessionẽ. Neq
enĩ qͥa grauit᷑ deliq̃rant ñ recipiendo
nisi fletu & gemitu ad ueniã ꝑtinent.
idõ illos ñ posse ĩa acciꝑe miscdiam
pucarent. qͥa dolere illo ᷤᷤ ñ uidebant:
Ostendit hec int̾ primordia fidei ñ re¬
quiri. Donũ eñ dĩ gͣcis donat peccata
in bapcismo. Sicut enĩ & uos aliqͣnͣ¬
do ñ credidistis dõ nc̃ aut̃ miscdiam cõ¬
secuti estis ꝓpt̾ illorũ diffidentiã: ita &
isti nc̃ ñ crediderunt in ur̃a miseracione.
ut & ipsã miscłiam consequant᷑. In¬
credulitatẽ geirtiũ cõmcmorat. ut ipso
rubore ñ se iactarent insultantes iudei
qͥ a ñ crediderant: s oblestarent illos
agnoscere ꝓmissũ dĩ. Quia enĩ uos in¬
quit gentes cũ his eloqͥa dĩ credica sint
repugnantes fuistis. nc̃ aut̃ miscłiam
accepistis ñ ur̃o merito s ad horũ ob¬
ꝓbriũ: quare ñ magis conu̾si isti ac

Expanded text:
de professionem. Neque enim quia graviter deliquerant non recipiendo nisi fletu et gemitu ad veniam pertinent; ne ideo illos non posse jam accipere misericordiam putarent, quia dolere illos non videbant; ostendit hoc inter primordia fidei non requiri; donum enim Dei gratis donat peccata in baptismo. Sicut enim et vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis propter illorum diffidentin crediderunt in vestra miseratione, ut et ipsi misericordiam consequantur. Incredulitatem gentium memorat, ut ipso rubore non se jactarent insultantes Judaeis, qui non crediderant: sed oblectarent illos agnoscere promissum Dei. Quia enim vos, inquit, gentes, cum his eloquia Dei credita sint, repugnantes fuistis: nunc autem misericordiam accepistis, non vestro merito, sed ad horum opprobrium; quare non magis isti c
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ memoram. Priꝰem̃ ubiq om̃ib
uideis p̃dicandũ erat. tc̃ demũ & gen¬
tibꝰ oporcebat credi u̾bũ dĩ s qͥa ñ cre¬
diderunt: ablatũ ab his regnũ datũ. ẽ.
gentib. Itaq ñ insultandũ his p̃mo¬
net quorũ delictũ ꝓfuit gentib. Illi
enĩ insultandũ. ẽ. cuiꝰ peccatũ obfuit
.ẽ. s dolendũ: si cardant conu̾ti. Ut
quom peccato illorũ gauise st̃ gentes
qͥa saluate st̃ : sic conu̾sione illorũ le¬
tent᷑. Ipsorũ enĩ occasione dĩ gr̃am ci

Expanded text:
ubique omnibus Judaeis praedicandum erat, tunc demum et gentibus oportebat credi verbum Dei: sed quia non crediderunt, ablatum ab his regnum datum est gentibus. Itaque non insultandum his praemonet, quorum delictum profuit gentibus. Illi enim insultandum est, cujus peccatum obfuit est, sed dolendum, si tardant converti; ut quomodo peccato illorum gavisae sunt gentes, quia salvatae sunt: sic conversione eorum laetentur: ipsorum enim occasione Dei g
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra. E xẽplo corꝑis docet ñ posse
nos singulos omĩa qͥa sumꝰ iniicẽ m̃¬
bra ut alt̾ alteriꝰ ñ egeat: Ac ꝑheͦc cu¬
rã nr̃i inuicẽ nos agere debere. nec al¬
modũ qͦ corpꝰ in xp̃o ꝑfictũ sit. Ha¬

Expanded text:
a exemplo corporis docet non posse nos singulos, omnia quia sumus invicem membra, ut alter alterius non egeat, ac per hoc curam nostri invicem nos agere debere, nec almodum quo corpus in Christo perfectum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
cauerint iudei reꝓbando donũ dĩ &
digni sint morte: tam̃ qͥa filii st̃ bonoꝵ
quorũ p̾rogatiua & merico pluruna a
dõ beneficia ꝑceꝑunt. Regressi ad fi¬
dẽ suscipientur cũ leticia: qͥa dilectio
in hisdĩ exsuscitat᷑ memoria patrum.

Expanded text:
caverint Judaei reprobando donum Dei, et digni sint morte, tamen quia filii sunt bonorum quorum praerogativa et merito plurima a Deo beneficia perceperunt, regressi ad fidem suscipientur cum laetitia, et quia dilectio in his Dei exsuscitatur memoria patrum.
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. Idõ si hec iupigre & sine tedio fuc¬
rit oꝑatꝰ. habebit huiꝰ oꝑis & in p̃senci
& in futuro mercedẽ. Onũs ergo miscłia
& simplicit᷑ & cũ gaudio fieri debet:
Ut simplicitas excludat hypocrism. gau¬
diũ uero fretũ future spei cestst᷑ ex am̃.¬

Expanded text:
est. Ideo si haec impigre et sine taedio fuerit operatus, habebit hujus operis et in praesenti et in futuro mercedem. Omnis ergo misericordia et simpliciter et cum gaudio fieri debet, ut simplicitas excludat hypocrisin, gaudium vero fretum futurae spei testatur exam
Abbreviated transcription (Latin):
Est cñ consiliũ & iuditiũ eiꝰ in comp̃¬
hensibile. Nã sciens ab mitio conu̾sa¬
tiones & oꝑa hõĩum quia neq sola¬
se ueritate iꝰticię saluari possit hoĩum
geuꝰ. ncq sola miscdia. ad ꝑfectũ meritoꝵ
ꝑuenire: uno quoq tẽꝑe decreuit qͥd
eẽt. p̃dicandũ : ante tam̃ ꝑmutens uuu̾¬
quenq suo iuditio: quia nacura ipsa
turalis iusticiȩ obtorpuerat consuetudine
deliquendi : Tata lex. ẽ. ut humanũ genus
nonse cohibentes reitenebant᷑ alege: p̃dica¬
ta miscłia. ẽ. quȩ adse confugientes salua
dĩ ꝑmoysen datam sequi noluerunt᷑. Ut
hor saluti dum inuident. ipso zelo adra¬
diqs salutaris originem se reformareil.
ꝓmisse in lege. het. ẽ. altitudo diuitiarũ
sapientiȩ & scientiȩ dĩ: qr tã iudeos qũa

Expanded text:
est enim consilium et judicium ejus incomprest enim consilium et judicium ejus incomprehensibile. Nam sciens ab initio conversationes severitate justitiae salvari posset humanum genus, neque sola misericordia ad profectum meritorum pervenire, unoquoque tempore decrevit quid esset praedicandum, ante tamen permittens unumquemque sibi: quia natura ipsa justitiae obtorpuerat, consuetudine delinquendi data lex est, ut humanum genus non se cohibentes rei tenebantur a lege praedicta. Misericordia est, quae ad se confuitiam Dei per Moysen datam sequi noluerunt; ut horum saluti dum invident, 94 ipso zelo ad radicis Salvatoris originem se reformarent promissae in Lege. Haec est altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei qui tam Judaeos q
Abbreviated transcription (Latin):
ab antiqͥs cemꝑib in inpiecate & igno¬
rantia u̾sabantur in pote sine dõ: ꝓpt̃
qd manifestata. ẽ. lex in literis qua
possent infrenari p̃cipices: & qm̃ u̾sutia
adu̾sarii cumulari peccata ceꝑunt ut
ꝑ mt̃ dictũ magis reus hõ consticueret᷑:
ds clem̃tia bonitatis sus semꝑ hoĩ ꝓcu¬
rans. ut & quod sine lege peccatũ erat
& in loge possit delcrĩ. hoc decreuit ut
solã fidc̃ poncret ꝑ qm̃ omĩum pecca¬
ta abolerent᷑. Ut qͥa nulla spes ꝑ legẽ
tur. Hoc. ẽ. omĩa conclusisse in incre¬
dulitate. ut tc̃ decretũ donũ adõ ueni¬
ret qͣndo om̃s diffidentia laborarent:
ut grã muneris ẽẽt. gratissima. Itaq
nemo se iactet miserũ. ẽ. enĩ suꝑbum
cẽ. cũ cui ignocũ. c̃. Oalcitudo diui¬
tiarũ sapientiş & scientis dĩ qͣm inscru¬
tabilia st̃ iuditia eiꝰ & inuestigabiles
uiȩ ipsius. Excellũ & inmensũ
dm̃ in diuitiis sapientiȩ & in scientiȩ suȩ
cũ omi laude gr̃arum actionis testatur.

Expanded text:
 in impietate et ignorantia versabantur, ut pote sine Deo: propter quod manifestata Lex in litteris est, qua possent infrenari praecipites. Et quoniam versutia adversarii cumulari peccata coeperunt, ut per interdictum magis reus homo constitueretur; Deus clementia bonitatis suae semper homini procurans, ut et quod sine lege peccatum erat, et in Lege posset deleri; hoc decrevit ut solam fidem poneret, per quam omnium peccata abolerentur; ut quia nulla spes per Legem tur. Hoc est omnia conclusisse in incredulitate, ut tunc decretum donum a Deo veniret, quando omnes diffidentia laborarent; ut gratia muneris esset gratissima. Itaque nemo se jactet; miserum est enim superbum esse eum, cui ignotum est. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius! Excelsum et immensum Deum in divitiis sapientiae et scientiae suae cum omni laude gratiarum actionis testatur;
Abbreviated transcription (Latin):
naturalibꝰ ramis ñ pͤꝑcit: ne forte nec
tͥ parcat. Uerũ. ẽ. qͥa si illos qͥ p̃rogati¬
ua patrũ digni tunsi erant. quibꝰ cuã
facta ꝓmissio ẽ dõ in filios adoptatiᷤᷤ.
in credulitatis causa ęxcecauit: quid
his si dubicauerint Aut si eͣrtulerint
faciet qͥ nulla comm̃datione st̃ subli¬

Expanded text:
naturalibus ramis non pepercit; ne forte nec naturalibus ramis non pepercit; ne forte nec tibi parcat. Verum est, quia si illos, qui praerogativa facta repromissio est Deo in filios adoptari, incredulitatis causa excaecavit; quid his si dubitaverit, aut si se extulerint, faciet, qui nulla commendatione subli
Abbreviated transcription (Latin):
runt sꝑnentes donũ dĩ unde & occa¬
sionẽ dederunt gencilibꝰ ad saluit̃.
Qͣm extollenciã reprimi uult: ut ma¬
gis saluti cõ gaudeat᷑. ñ egritudini in¬
sultet᷑. Facile enĩ decipitur qͥ gaudet
alienis malis. Bene. Id. ẽ. recte
dicis. qͥa fractis ramis insertꝰ es s in in¬
credulitate fracti st̃. Hoc. ẽ. ñ ꝓpt̾ te
s suo uitio. Quia illis diffidentib ad
salutẽ. Idõ gr̃as debes agere dono dĩ
ꝑ xp̃m. Non illis insultare: s & petere
si malũ illorũ tͥ contulit salutẽ. ut ꝙ̾
ipsi redeant ad originẽ. Tunc placebis
dõ: qͥ tui misertꝰ est. Idõ enĩ te aduo¬
cauit: ut ꝑ uiã emulacionẽ reduceret¬
& illos ad gram. ¶U aut̃ fide staᷤ:
qͥa iudei ꝑdiffidentiã lapli sc̃. hos fi¬
de dicit stare: qͥ a cũ priꝰ ꝑfidie causa
iacerent crelendo stare ceꝑunt. N o¬
li altũ saꝑe. s time. Idẽ. noli suꝑbꝰ ec̃:
s caue ne & tu offendas. Si enĩ ds̃

Expanded text:
runt, spernentes donum Dei; unde et occarunt, spernentes donum Dei; unde et occasionem dederunt gentibus ad salutem. Quam extollentiam reprimi vult, ut magis saluti congaudeatur, non aegritudini insultetur; facile enim decipitur, qui gaudet alienis malis. Bene, id est, recte dicis, quia fractis ramis insertus es: sed in incredulitate fracti sunt; hoc est, non propter te, sed suo vitio; quia illis diffidentibus, asalutem. Ideo gratias debes agere dono Dei per Christum, non illis insultare: sed et petere, si malum illorum tibi contulit ad salutem; ut et ipsi redeant ad originem. Tunc placebis Deo, qui tui misertus est; ideo enim te advocavit, ut per tuam aemulationem reduceret et illos ad gratiam. 92 Tu autem fide stas. Quia Judaei per diffidentiam lapsi sunt, hos fide dicit stare; quia cum prius perfidiae causa jacerent, credendo stare coeperunt. Noli altum sapere, sed time. Id est, noli superbus esse, sed cave, ne et tu offendas. Si enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uixta lege̾ agriculture: qͥa bonũ
suiculũ in iserunt ñ in bonã radicẽ
Hii enĩ cũ eẽnt in radice mala: inser¬
ti st̃ in bonã arborẽ. Idõq oleastrũ
dicit insercũ ut fructũ surculus radi¬
cis afferat sotiꝰ eiꝰ effectus.Holi
głari adu̾sus ramos. Hoc. ẽ. no¬
li gaudere i incredulitate illorũ. Dis¬
plicet ciuĩ dõ si quis exulcet in malis
alteriꝰ: sicut dicit salomon. Nec enĩ
derunt occasionẽ dederunt ut p̃di¬
caret᷑ gentib Quod si tu głaris.
ñ cu radicẽ portas: s radix te. Id. ẽ.
si te extuleris suꝑ illos in quorũ in¬
sertꝰ radicẽ es. insulte̾s generi qđ te ut
ex malo bonꝰ esses suscepit: nec stabis
si illud ꝑ qd stas destruis. Dicis
itaq fracti st̃ rami ut ego insererer:
Ex ꝑsona gentilis credentis loquit᷑:
qͥ erultandũ putat in casũ udeorũ
diffidentiũ. dum Allorũ reꝓbatio lo¬
cũ fecit gencilib. S ñ st̃ repbatia dõ
ut gentes incͣrent: sz se ipsos reꝓbos fece¬

Expanded text:
n juxta legem agriculturae, quia bonum surculum inserunt in non bonam arborem; hi enim cum essent in radice mala, inserti sunt in bonam arborem. Ideo oleastrum dicit insertum, ut fructum surculus radicis afferat, socius ejus effectus. Noli gloriari adversus ramos, hoc est, noli gaudere in incredulitate illorum; displicet enim Deo, si quis exsultet in malis alterius, sicut dicit Salomon . Nec enim derunt, occasionem dederunt, ut praedicaretur gentibus. Quod si tu gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Id est, si te extuleris super illos, in quorum insertus es radicem; insultes generi, quod te, ut ex malo bonus esses, suscepit: nec stabis, si illud per quod stas, destruis. Dicis itaque: Fracti sunt rami, ut ego inserer. Ex persona gentilis credentis loquitur; quia exsultandum putat in casu Judaeorum diffidentium, dicens: Illorum reprobatio locum fecit gentilibus. Sed non sunt reprobati a Deo, ut gentes intrarent: sed se ipsos reprobos fece
Abbreviated transcription (Latin):
de dei ꝑmanserũt: sicut & ex uid̾is ñ pau¬
ci crediderũt. Huic roi ꝙ historia congru¬
it. qͥ a mula ꝑ speluncas occultati st̃ ꝓpt᷑
achab regẽ samaris ꝙ ⁊exabel uyort̃ eiꝰ
qͥ pseudo ꝓpħis credences dĩ ꝓpħas ꝑseque¬

Expanded text:
de Dei permanserunt, sicut et ex Judaeis non pauci crediderunt. Huic rei et historia congruit; quia multi per speluncas occultati sunt propter Achab regem Samariae, et Jezabel uxorem ejus, qui pseudoprophetis credentes, Dei prophe
Abbreviated transcription (Latin):
redicas ergo dñ uxta legc̃ filii st̃ abrahȩ s
credentes. N amq. ggo isrłica sũ ex semi¬
ne abrahȩ de tribu beniamm. Erc̃plo
suo docet partẽ isrł saluatã. qm p̾scuit ds̃
saluandã: aut adhuc posse saluari: & par¬
tẽ isrł ꝓpt̃ iugẽ diffidentiã ꝑdidioni depu¬
tatã. Non repulit ds̃ plebẽ suã qͣm pre

Expanded text:
reditas ergo Domini juxta Legem filii sunt Abrahae, sed reditas ergo Domini juxta Legem filii sunt Abrahae, sed credentes. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Exemplo suo docet partem Israel salvatam, quam praescivit Deus salvandam, aut adhuc posse salvari: et partem Israel propter jugem diffidentiam perditioni deputatam. Non repulit Deus plebem suam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
hic istł carnalis. ẽ. hoc. c̃. abrahş filii s ñ
scdđm fidẽ. Nã isrł uerus: sp̃ialis. ẽ. quicre¬
dendo indec dm̃ tota die: semꝑ lignificat.
Semꝑ enĩ correcti sc̃ ꝓpterea increpant᷑ ñ cre¬
dicuri ut sciant quia ipsi sibi causa st̃ ꝑdi¬
tionis. Potest ꝙ de saluatore heͦc accipiqͥ
in cruce extensismambꝰ int̾ficientiũse pec¬
catũ argui. C ausa enĩ illa clamat scelera¬
tũ facmus iudõram: suꝑius q ausus sic di¬
cero ysaias de his qͥ dĩ fuerant inimici osten¬
ddit hos amicos futuros. Et cos qͥ iliłit dice¬
bant᷑ ꝓpt̃ qđ in obedientes erant ut inimi
ds̃ heredicatẽ suã ⁊ absit. Quia popłm isrł
incredulũ ostendit. nc̃ ne omc̃m iłrł diffiden
tẽ dixisse putaret᷑. ostendit ñ repulisse dm̃
hereditatẽ suã qm p̃sciit. id.ẽ. filios abrahs
quos fideles sibi futos sciuit Nec enĩ ꝓmitt̾et
eis regnĩ. si sciret nullũ ex his crediturũ: he¬

Expanded text:
is est, hoc est Abrahae filii, sed non secundum fidem; nam Israel verus et spiritualis est qui credendo videt Deum. Tota die, semper significat; semper enim correpti sunt. Propterea increpantur non credituri, ut sciant quia ipsi sibi causa sunt perditionis. Potest hoc et de Salvatore accipi, qui, in cruce extensis manibus, interficientium se peccatum arguit. Causa enim illa clamat sceleratum facinus Judaeorum superius, quod ausus sit dicere Esaias de iis, qui Dei fuerant inimici, ostendit hos amicos futuros: et eos qui Israelitae dicebantur, propter quod inobedientes erant, ut inimicDeus haereditatem suam? Absit. Quia populum Israel incredulum ostendit, tunc ne omnem Israel dixisse diffidentem putaretur, ostendit non repulisse Deum haereditatem suam, quam praescivit, id est, filios Abrahae, quos fideles sibi futuros scivit. Nec enim promitteret eis regnum, si sciret nullum ex iis crediturum. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
ne uideant. & dorsũ illorũ semꝑ in curua.
Idõ m̃sam maledicit malorirqͥ a illic so¬
lent decipi innocentes. Dolo enĩ uocant᷑
ad coniuiuũ. ut ꝑimant᷑. qͥa sic ꝙ amon
filiꝰ dauid deceptꝰ. ẽ. a fr̃e suo ab essalon.
Et malignꝰ holoferne᷑ ꝑ epulũ scãmiudich
pucauit se posse deciꝑe. Et in m̃sa scele¬
rati herodis seuierunt maligni in capua¬
ioħis ꝓpħs. Unꝰ sensus.ẽ. duorũ ꝓpħarũ
de huius modi hoĩbꝰ. qͥa abmitio mu¬
di & repugnantes inuenti sc̃ hostes bo¬
norũ. S aliqͥ illorũ em̃dati st̃ ꝙ cor¬
repti licet tarde. Quidã uero in ꝑtina¬
tia manentes seucritatẽ sententie ñ euase¬
runt. ĩppetuũ curuati. Hoc.ẽ. eroccati
ne de gtero possinc ueritatis uiã aspicere.
qͣm maliuolentia asꝑnaci fuerant de¬
clinantes ab ea&. ad salucis gr̃am pueni¬
re. Qui enĩ cũ incellexisset credere
noluit: id d̾ebet conseqͥ qđ uult. ne de gc̃o
possit sidẽ reciꝑe & saluari. Exẽpla igic̃

Expanded text:
n videant, et dorsum illorum semper incurva. Ideo mensam maledicit malorum, quia illic decipi solent innocentes; dolo enim vocantur ad convivium, ut perimantur. Quia sic et Ammon filius David deceptus est a fratre suo Absalon , et malignus Holophernes per epulum sanctam Judith putavit se posse decipere , et in mensa scelerati Herodis saevierunt maligni in capu. Unus sensus est duorum prophetarum de hujusmodi hominibus, qui ab initio fidei et repugnantes inventi sunt hostes bonorum. Sed aliqui illorum emendati sunt et correcti, licet tarde: quidam vero in pertinacia manentes, severitatem sententiae non evaserunt in perpetuum curvati, hoc est, excaecati; ne de caetero possint veritatis viam aspicere quam malevolentia aspernati fuerant, declinantes ab ea et ad salutis gratiam pervenire. Qui enim cum intellexisset, credere noluit, id debet consequi quod vult; ne de caetero possit fidem recipere, et salvari. Exempla igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ eiũ genera hoĩum hic concinent᷑. Unũ
.c̃. quod maliuolentia suę causa excecat᷑
in sempit̾nũ ne saluet᷑. Sunt enĩ pessi¬
me uoluntatis: usq adõ ut inalligen¬
tes dicant se nescire qd audiunt. Deni¬
q dicebant de saluatore. Quid. ẽ. qđ di¬
cit: nescimꝰ qͥd loquit᷑. Quid eũ auditise
demoniũ habet & insanit. Alia aũt
pars q̃ uere. ẽ. ilrł. et contͣdicebant illis.
Hec u̾ba ñ st̃ demoniũ habentis. Nũqͥt
demoniũ pocest cȩcorũ ocłos aꝑue
Dũ inuident ergo saluatori: nolebant
uideri intelligere q̃ audiebant. Ut dũ
alegis ꝑitis & phariscis ñ intelligi uidec᷑:
res absurlaᷤᷤ & q̃ extͣ legẽ c̃ent loqui pu¬
taret᷑: Quȩ res eciã alios a fide possit᷑
au̾cere: unde audiunt a saluatort. Uos
habetis clauẽ scientiȩ: & neq uos mtͣtis
neq alios sinitis introire. Quis enĩ ñ le¬
uiũ s paulo gͣuiorũ legisꝑitorũ & pha¬
riseorũ consiliũ & sentenciã ñ seq̃ret᷑. ꝙ qͥ¬

Expanded text:
. Unum est quod malevolentiae suae causa excaecatur in sempiternum, ne salvetur; sunt etenim pessimae voluntatis, usque adeo ut intelligentes dicant se nescire quod audiunt. Denique dicebant de Salvatore: Quid est quod dicit? Nescimus quid loquitur. Quid eum auditis? Daemonium habet, et insanit . Alia autem pars quae vere Israel est, contradicebat illis: Haec verba non sunt daemonium habentis. Numquid daemonium potest caecorum oculos aperire? Dum invidebant ergo Salvatori, nolebant videri intelligere quae audiebant; ut dum a legisperitis et pharisaeis non intelligi videtur, res absurdas, et quae extra legem essent, loqui putaretur: quae res etiam alios a fide possit avertere. Unde audiunt a Salvatore: Vos habetis clavem scientiae, et neque vos intratis, neque alios sinitis introire . Quis enim non levium, sed paulo graviorum, legisperitorum et pharisaeorum consilium et sententiam non sequeret
Abbreviated transcription (Latin):
uere isrłit st̃ nunqͥd aliqͥ sex principib
credit in illũ inde iꝰt uiderent᷑ ñ credidis¬
se. si multos conspirationis suş socios fe¬
cissent. qͥa qd a paucis defendit᷑ solet ñ
ꝓbatũ ideri. Idõ excecati st̃ ue de cȩc̃o
possint crederc & saluari. In uoluncate
eigo sua adiuti stͣ. ut qm scientes uerũ.
dicebant ẽẽ. falsũ. De oet̾o ñ intelligererl

Expanded text:
erunt: Numquid aliquis ex principibus credidit in illum? ut inde juste viderentur non credidisse, si multos conspirationis suae socios fecissent; quia quod a paucis defenditur, solet non probatum videri. Ideo excaecati sunt, ne de caetero possint credere, et salvari. In voluntate ergo sua adjuti sunt; ut quoniam scientes verum, dicebant esse falsum, de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanserit iomib ꝙ̃ scripta st̃ in libro
legis ut faciat ea. Qui aũt ꝑ fidẽ iꝰtificari
se crediderunt consecuti st̃ electionẽ ut iꝰcifi¬
cati filii dĩ fierent. incmores scripture di¬
centis. qͥa iꝰtus ex fide uiuit. id .ẽ. ñ ex lege.
Ceteri uero excecaa st̃ sicut scriptũ. t̃

Expanded text:
manserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat eam . Qui autem per fidem justificari se crediderunt, consecuti sunt electionem, ut justificati filii Dei fierent, memores Scripturae dicentis: Quia justus ex fide vivit , id est, non ex Lege. Caeteri vero
Abbreviated transcription (Latin):
Qm supͣ u̾bis moysi usus. ẽ. de exlusione
nuidõrum. ad hoc quoq ysaie ꝓphş exẽ¬
plũ subdidit. ut de eiꝰ ꝓsecutione aꝑtiꝰ doce¬
ret dm̃ expulsis iudeis ultro gentibꝰ gram
obculisse: ad obꝓbriũ & nec̃e iudõrum.
hec eni ysaias ex ꝑlona xp̃i cestatͦ. Na

Expanded text:
Quoniam supra verbis Moysi usus est de exclusione Quoniam supra verbis Moysi usus est de exclusione Judaeorum, ad hoc quoque Isaiae prophetae exemplum subdidit, ut de ejus prosecutione apertius doceret Deum, expulsis Judaeis, ultro gentibus gratiam obtulisse ad opprobrium et necem Judaeorum: haec enim Isaias ex persona Christi testatur.
Abbreviated transcription (Latin):
in gentẽ insipientẽ in irã uos mittã. In¬
tes inuenti sc̃ uidei & omĩbꝰ malis unã
adsignat generationẽ & causã: dũ p̃sen¬
tes increpat. ibidẽ tangit magis futuros
ad quos hoc ꝑtinet. Omĩum enĩ horũ
una cannatio. ẽ: si ꝑmanent indiffiden¬
tia: emulatio ergo illis nata.ẽ. in uiden¬
tiş dũ uident gentõ ꝙ̃ ꝑriꝰ quia sine dõ
fuit sensu bruca erat. dm̃ suũ appellare
qͥ fuerat iudõrum & donũ illis ꝓmissũ se
assecutã:ꝑ qmͣ ⁊ elũ passi iracundia di¬
stenderent᷑. ut malicis ꝙ incredulitacis
suȩ mercedes ex soluerent. Nulla enĩ res
sic consumit hoĩem sic̃ relus: quẽ idõ
ds ultorẽ posuit incredulitatis. qͥa gra¬
ue peccatũ. ẽ.. Na semꝑ in irã missi ex¬
cruciant᷑ qnͣdo audiunt legẽ & ꝓpħas
det & dicit. Palã factꝰ sũ ñ querenaibꝰ me
& inuentꝰ sũ int̾̃ eos qͥ me ñ int̾rogabant.¬

Expanded text:
in gentem insipientem, in iram vos mittam. in gentem insipientem, in iram vos mittam. tes inventi sunt Judaei: et omnibus malis unam assignat generationem et causam; dum praesentes increpat, ibidem tangit magis futuros, ad quos hoc pertinet. Omnium enim horum una damnatio est, si permanent in diffidentia. Aemulatio ergo illis nata est invidentiae, dum vident gentem, quae prius quia sine Deo fuit, sensu bruta erat, Deum suum appellare, qui fuerat Judaeorum; et donum illis promissum esse assecutam, per quam zelum passi iracundia distenderentur, ut malitiae et incredulitatis suae mercedes exsolverent. Nulla enim res sic consumit hominem, ut zelus, quem ideo Deus ultorem posuit incredulitatis, quia grave peccatum est. Nam semper in iram missi excruciantur, quando audiunt Legem et prophdet, et dicit: Palam factus sum non quaerentibus me, et inventus sum inter eos, qui me non interrogabant
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: hoc apłs de euangłistis. qͥa ubiꝙ
audita.ẽ. & ꝑuenit inomẽm locũ p̃di¬
catio noĩs xp̃i. Ubi eñ p̾sentia hoĩs p̃¬
dicantis defuit. sonꝰ tam̃ & fama ꝑuenit
sicut ꝑuenerat opinio factoͬrũ uirtucũ
i egiptũ. adom̃s gentef. Teste raab me¬
retrice. Si gͦ in omẽm locũ ꝑucnit ñ po¬
tuerunt ñ audire uidei apłicã p̃dicatio¬
nẽ: ut nemo ex his excusatus sit. a crimi¬
ne diffidentiş s dico nunquid isrł non
cognouit: Hoc. ẽ. cognouit. Ne qͥa ꝑ
supͣ dicta testimona genꝰ isr ł incredulitatis
causa arguit cũ dolore de om̃ibꝰ ifrlitis
q̃ri. uderet᷑: ũ negat isrł cognouisse & asse¬
cutũ eẽ. qđ illi ꝓmissũ fuerat in lego s eũ
p̾scierat crediturũ. Oñs enĩ audierur̃
ꝙ ñ om̃s crediderunt. Ido primꝰ moss¬
ses dicit in cantico de ut̃o nomii. Ego
ad emulationẽ uos adducã in ñ gentẽ:

Expanded text:
dixit, hoc Apostolus de evangelistis, quia ubique dixit, hoc Apostolus de evangelistis, quia ubique audita est, et pervenit in omnem locum praedicatio nominis Christi. Ubi enim praesentia hominis praedicantis defuit, sonus tamen et fama pervenit, sicut pervenerat opinio factarum virtutum in Aegypto ad omnes gentes, teste Rahab meretrice. Si enim in omnem locum pervenit, non potuerunt non audire Judaei apostolicam praedicationem; ut nemo ex his excusatus sit a crimine diffidentiae. Sed dico: Numquid Israel non cognovit? Hoc est, cognovitne? quia per supradicta testimonia genus Israel incredulitatis causa arguit, cum dolore de omnibus Israelitis queri videretur: non negat Israel cognovisse et assecutum esse quod illi promissum praescierat crediturum. Omnes enim audierunt, et non omnes crediderunt; ideo: Primus Moyses dicit, in cantico Deuteronomii: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem,
Abbreviated transcription (Latin):
nura. S ñ om̃s obediunt guangłio. Uerũ
.i. qͥa qͣmuis illustretur mundus splen¬
dore disciplinȩ dũice. st̃. tam̃ qui repu¬
gnent: qͥ lum̃ tenebras uocant. Horũ
enĩ sic errore acies obtunsa. ẽ m̃tisut
uee ueri luminis eecipiant splendortin.
Quos accusat euangłium dicens. lux in
tenebris lucet & tenebit eã ñ comp̃hende¬
auditui nr̃o : Hoc.c̃. quis credidit quȩ
quia sicut fuit apud ueteres ita & nc̃ . ẽ.
aliquid: nec audiri potest nec credi.
Sed dico: nunquid ñ audierunt. Hoc
.ẽ. audierunt et credere noluerunt. Qnͣ¬
uis enĩ fides ex auditu sit: st̃ tam̃ qͥ au¬
dientes ñ credunt: audiunt enĩ ꝙ ñ incel¬
ligunt: qͥa malmuolentia ob cecatũ. ẽ. cor
& usq ad fines orb̃ t̾rȩ u̾ba corũ. Usq ad¬
eo p̃dicationẽ dĩ a nideis auditã ẽt. testat᷑.
ut etiã impletũ orbẽ diama annuntiatione
ꝓnuntiet. Ipsa eñ fabrica mundi p̃dicat
crratorẽ. Qđ enĩ psalmografꝰ de creatura

Expanded text:
na. Sed non omnes obediunt Evangelio. Verum est, quia quamvis illustretur mundus splendore disciplinae Dominicae; sunt tamen qui repugnent, qui lumen tenebras vocent. Horum enim sic errore acies obtusa est mentis, ut nec veri luminis recipiant splendorem. Quos accusat Evangelium, dicens: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehendeauditui nostro ? Hoc est, quis credidit quae quia sicut fuit apud veteres, ita et nunc est. aliquid, nec audiri potest, nec credi. Sed dico: Numquid non audierunt? Hoc est, audierunt, et credere noluerunt. Quamvis enim fides ex auditu sit; sunt tamen qui audientes non credunt. Audiunt enim, et non intelligunt; quia malevolentia obcaecatum est cor adeo praedicationem Dei a Judaeis auditam esse testatur, ut etiam impletum orbem divina annuntiatione pronuntiet; ipsa enim fabrica mundi praedicat Creatorem. Quod enim Psalmographus de creatura
Abbreviated transcription (Latin):
telantes ꝓmissiones patrũ. Quod
si delictũ illorũ diuicie sc̃ mundi &
diminutio eorũ diuicię gentiũ. qͣnͣti
magis plenitudo illorũ ⁊ Manifestũ
.ẽ. quia si delictũ illorũ ꝓfuit mundo.
dũ horũ dispendio plures habet bo¬
nos qͥa multo plures sc̃ gentes qͣm iudȩi.
ꝙ diminutio eorũ qđ. ẽ. dannũ ꝓmissionis.
diuitiş gentiũ ꝑ id qd lucrati st̃ uitam

Expanded text:
trum. Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium; quanto magis plenitudo illorum! 91 Manifestum est quia si delictum illorum profuit mundo, dum horum dispendio plures habet bonos; quia multo plures sunt gentes, quam Judaei: et diminutio eorum, quod est damnum promissionis divitiae gen
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo ĩa ñ ꝑ mindiã male uoluncatis
hoc agunt. s errore. emulaudo tradi¬
tionẽ pacrũ cecant᷑ ad tempꝰ. Quia cũ¬
deberent magnalib xp̃i addiscere. hc̃
ñ posssint fallere cuiꝰ tã magnifica uirtꝰ
in rebꝰ gestis appareret. ꝙ p̃̾dicationẽ ciꝰ
testam̃to nouo ꝓmisso ꝓpħas conparare¬

Expanded text:
diam malae voluntatis hoc agit, sed errore aemulando traditionem Patrum, caecantur ad tempus; quia deberent magnalibus Christi addiscere hunc non posse fallere, cujus tam magnifica virtus in rebus gestis apparet, et praedicationem ejus testamento novo promisso per pr
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt & nc̃ hi remanserunt in legis ꝓmissio¬
ne recedentibꝰ mulcis qͦs ante p̃scut ds̃: qͥ
enĩ susceꝑunt xp̃m qͣsi in lege ꝓmissũ:
hii in lege stecerunt. Qui enĩ ñ illũ rece¬
punt: a lege recesserunt. Idõ credentes re¬
liqͥ dicuntur: hoc. ẽ. remanentes in lege.
Si aut gr̃a iã ñ ex oꝑibꝰ. Manifestũ. ẽ.
qͥa gr̃a donũ dĩ. ẽ. ñ debica merces oꝑib:¬
s gratuita ratione miscd̾ia int̃ueniente
concessa. Alioquin gr̃a ĩa ñ .ẽ. gr̃a.

Expanded text:
is promissione, recedentibus multis, quos ante praescivit Deus. Qui enim susceperunt Christum quasi in Lege promissum, ii in Lege steterunt: qui autem non illum receperunt, a Lege recesserunt. Ideo credentes reliquiae dicuntur, hoc est, remanentes in Lege. Si autem gratia, jam non ex operibus. Manifestum est quia gratia donum Dei est, non debita merces operibus, concessa. Alioquin gratia jam non est gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
erant siue illos qͥ longe erant sciens per¬
mansuros infide: Sicut moseȩ dicit. Uo¬
cabo ñ plebẽ meã. plebẽ meã: ꝙ ñ dilecꝰ¬
tã ch̃lecta. Erit enĩ in loco ubi uocaban¬
tur plebs mea ibi uocabunt᷑ filii dĩuiui
A ꝑtum. c̃. istud de gentibꝰ ẽ. p̃dictum qͥa
priꝰ ñ erant plebs dĩ. Postea aut̃ ad ob¬
ꝓbriũ iudõrum mmscdiam accipientes uo
catȩ st̃ plebs dĩ. Et qͥ ante dilecti ñ erant
ab dicatis uidcis adoptati in filios & dile¬
ei st̃ ut in loco ubi ñuocabant᷑ plebs dĩ:
abi uocarent᷑ filii dĩ uiui. Priꝰ enĩ nus¬
qͣm uocabant᷑ filii dĩ nisim uidȩa hoc ẽ.¬

Expanded text:
erant, sive illos qui longe, sciens permansuros in fide. Sicut in Osee dicit: Vocabo non plebem meam, plebem meam; et non dilectam, dilectam. Et erit in loco, ubi vocabuntur non plebs mea; ibi vocabuntur filii Dei vivi. Apertum est istud de gentibus esse praedictum, quae prius non erat plebs Dei: postea autem ad opprobrium Judaeorum misericordiam accipientescatae sunt plebs Dei. Et qui dilecti ante non erant, abdicatis Judaeis, adoptati in filios et dilecti sunt, ut in loco ubi non vocabantur plebs Dei, ibi vocarentur filii Dei vivi. Prius enim nusquam vocabantur filii Dei
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ dicit᷑ ut ñ ipse pat̾ ẽẽ. credat᷑: s ab
eo genitꝰ. Iddõq quicunq inuocauent
nom̃ dñi saluus crit. Hoc sensu & moyses
locutꝰ. ẽ: quicunq ait ñ audierit ꝓpħam
illũ ext̾minabit᷑ de plebe: si ipse.x̾. om̃um

Expanded text:
icitur, ut non ipse Pater esse credatur, sed ab eo genitus, ideoque quicunque invocaverit nomen Domini salvus erit. Hoc sensu et Moyses locutus est , « Quicunque, ait, non audierit Prophetam illum, exterminabitur de plebe. » Si ipse est omnium
Abbreviated transcription (Latin):
nert̃ sicut supra memoraui. Nã cũ gentibꝰ
q̃ crediderant hanc saçmã obseruationis
iudei credentes uellent imponere: Tc̃ apłs
petrus ait. Quid ĩponitis nigũ supra cerui¬
cem fratrũ. qđ neq nos neq parentes nr̃i
portare potucrunt: a temꝑe cni xp̃i indul¬
gentia cdata. ẽ. ꝓmissa in lege. Ait enĩ isai

Expanded text:
nerunt, sicut supra memoravi; nam cum gentibus nerunt, sicut supra memoravi; nam cum gentibus quae crediderant hanc sarcinam observationis Judaei credentes vellent imponere, tunc apostolus Petrus ait: Quid imponitis jugum supra cervicem fratrum, quod neque nos neque patres nostri portare potuerunt? A tempore enim Christi indulgentia data est promis
Abbreviated transcription (Latin):
Sꝑnentes cnĩ fidem q̃ sicut dixi ꝑfectio legis
ẽ.: ex oꝑibꝰ logis ĩtificarise dicebant. id. ẽ.
ꝑ sabbatũ neomenias circũcisionẽ & gt̾a.
Immemores scripture dicentif. Quia iustꝰ
ex fide uunt. Iusticia aut legis iocuro di¬
cit᷑ qͥa iꝰto iuditio dĩ. Hec iudeis data sc̃
ꝓpter duritã cordis corũ. utsi mustelã for¬
te qͥs mortuã calcasset aut tetigisset aliqͥd
morticiũ. aut si sorex muas ruisset in mun¬
dũ diccret᷑. Qđ magna cũ sollicitudine ob¬
seruantes: ex qͣcunq causa incurrebant.
ut in mundi ẽẽnt. Si aut̃ sanguis mustelȩ
paum̃tum maculasset. ñ leuicura expi¬
andũ erat: & ut cibis melioribꝰ abstmereN:
sabbatũ uero & cntuncisio ꝓpriã habuerunł
iꝰticiam temꝑe suo: qͥa in figura data st̃.
qͥa erant in reuerentes & infidi. In ad uen
ꝑ iheremiã p̾dicat dicens. Dabo illiꝰ testa¬
m̃tum nouum: ñ quale dedi patribꝰ illorũ.
Hec testam̃tum legem uocat in quã ñ ꝑue¬

Expanded text:
ernentes enim fidem, quae, sicut dixi, perfectio legis est, ex operibus legis justificari se dicebant; id est, per sabbatum, neomenias, circumcisionem, etc. Immemores Scripturae dicentis, quia justus ex fide vivit . Justitia autem legis idcirco dicitur, quia justo judicio Dei haec Judaeis data sunt, propter duritiam cordis illorum, ut si mustelam forte quis mortuam calcasset, aut tetigisset aliquod morticinium, aut si sorex in vas ruisset, immundum diceretur: quod magna cum sollicitudine observantes, ex quacunque causa incurrebant, ut immundi essent. Si autem sanguis mustelae pavimentum maculasset, non levi cura expiandum erat, ut et a cibis melioribus abstineretur. Sabbatum vero et circumcisio propriam habuerunt justitiam tempore suo, quia in figura data sunt., quia erant irreverentes et infidi. In adventuper Jeremiam praedicat, dicens: Dabo illis Testamentum novum, non quale dedi patribus illorum : hoc Testamentum legem vocat, in quam non perve