comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑ abrahã nom̃ loci illiꝰ dñs uidet: ut dicant¬
usꝙ hodic. dñs in monte apparuit. Sic̃ dictũ ẽ
nc̃ sciui. ꝓeo quod ẽ nc̃ sciri feci. itahic dñs uidit.
ꝓ eo quod est dñs apparuit. hoc est uideri se fecit:
Et uocauit angłs dñi abraham sedõ de celo dics
ꝑmem& ipsu uiraui dic̃ dñs. ꝓpt̾ quod fecisti
uerbũ hoc: & ñ peꝑcisti filio tuo dilecto ꝓpter
me: nisi benedicens benedicã te. & multiplicans¬
multiplicabo sem̃ tuũ tanquã stellas cęli. & tã¬
quã harenã quę iuxta labium marisẽ. Et he
reditate possidebit sem̃ tuũ ciuitates aduersa¬
rioꝵ. & benedicentur in semine tuo om̃s gentes
t̾re: qr ob audisti uocẽ meã: Hoc modo est illa
deuocatione gentiũ in semine abrahe postholo¬
caustũ qͦ significatꝰ ẽ xp̃c. etiã iurationedĩ firma¬
ta ꝓmissio Sepe enĩ ꝓmiserat. s nũꝗͣ uiriue¬

Expanded text:
legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicantlegitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per me ipsum iuraui, dicit Dominus, propter quod fecisti uerbum hoc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmultiplicansmultiplicabosementuum tamquam stellas caeli et tamquam haretatepossidebitsemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam iuratione Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed numquam iuraue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea & isaac sic̾ dñs crucc̃ suã. ita sibi ligna ad
uictime locũ quib fuerat imponendꝰ. ipse por¬
tauit. Postremo qr isaac occidi ñ oportebat pos¬
tea quã ẽ pat̃ ferit ꝓhibitꝰ. qus erit ille aries. qͦ
in molato impletũ c̃ significatiuo sanguine sacrificiũ :
HNempe quando eũ uidit abrahã. cornib in fru¬
tice tenebatur: Quis gͦ illo figurabatur. nͥ ihc
antequã in molaretur spinis a uidcis coronatus.
Sed diuina ꝑ angłin uerba. potiꝰ audiamꝰ. Ait
quippe scriptura. Et extendit abraham manum
suã sumere macherã ut occider& filium suũ. &
uocauit illũ angłs dñi de celo. & dix̃: Abrabã:
luc aũ dix̃. Ecce ego: Etdix̃: Noninitias manũ
tuã suꝑ pucrũ. neq facias illi quicquã: Nunc
enĩ sciui quia timesdm̃ tuũ. & ñ peꝑcisti filio tuo
dilecto ꝓptͣme: Nunc scuudictũẽ. nõ sciri fe¬
oI: N eꝙ̃ enim hocñdũ sciebat ds̃: Deinde ari¬
ete illo inmolato ꝓisa ac filiosuo. uocauit ut

Expanded text:
ropterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hec om̃a qͦ cõmemorare nimis longũẽ tempta¬
tur abrahã de in molando dilectissimo filio ipso isa¬
ac: ut piaeiꝰ oboedientia ꝓbarctur sclis in notitiã
& gratulanda ẽ qͣ fit ꝓbatio: Et plerũq alit̃ animꝰ
humanꝰ sibi ipsi in notescere ñ potest. nͥ uires suas sibi
ñ uerbo. s exꝑim̃to temptatione quod ã modo int̃¬
rogante respondeat Ubi si dĩ miꝰ agnouerit. tt̃
pus est. tc̃ solidat᷑ firmitate ꝗrẽ ñ inflat̾ in anitate
iactantiȩ: Non quã sane creder& abrahã quod
uictimis dsꝰ delectat᷑ur humanis. quamuis diuino
intonante p̃cepto boediendũ sit: ñ disputandũ:
Ueruntam̃ abrabã õfestun filiũ suum cũ fusset
immolaturꝰ. resurrecturũ credidisse laud andusẽ:
Dixerat namꝙ illids̃. cum de ancilla & filio eius
foras eicien dis. uoluntatẽ conuigis nollet implere
Inisaac uocabit᷑ tͥ sem̃ Et cerit ibi sequitur. ac dr̃
ei: Filiũ aũ ancille huiꝰ in magnã gentẽ faciã. qr¬

Expanded text:
nter haec, quae omnia commemorare nimis longum est, tentatur Abraham de immolando dilectissimo filio ipso Isaac, ut pia eius oboedientia probaretur, saeculis in notitiam et gratulanda est, qua fit probatio. Et plerumque aliter animus humanus sibi ipsi innotescere non potest, nisi uires suas sibi non uerbo, sed experimento tentatione quodam modo interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam
Abbreviated transcription (Latin):
apls quid sit: in isa ac uocabit̾ tibi nom̃. id est inquit
ñ qui filii carnis hi filii dĩ. s filii ꝓmissionis depu¬
tantur in semine: Ac ꝑhoc filii ꝓmissionis ut
sint sem̃ abrahe in ssaac uocant᷑. hoc ẽ in xp̃ouo¬
cante grã congregant᷑. Hanc gͦ ꝓmissionẽ pat̃
pius fidelit̃ tenens. qi ꝑhunc oportebat impleri quẽ
ds̃ iubebat occidi. ñ esitauit quod sibi reddi p̃oterat
ĩmolatꝰ. qui dari potuit ñ sꝑatꝰ. Sic intellectũ est
& in eplã ad hebreos. & sic expositũ fide inquit p̃ces¬
sit abrabã isaac tẽptatꝰ. & unicũ obtulit. qͥ ꝓmis¬
siones suscep̃. ad quẽ dictũ ẽ. in isaac uocabit᷑ tibi¬

Expanded text:
uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congregantur. Hanc ergo promissionem pater pius fideliter tenens. quia per hunc oportebat inpleri, quem Deus iubebat occidi, non haesitauit, quod sibi reddi poterat immolatus, qui dari potuit non speratus. Sic intellectum est et in epistula ad Hebraeos, et sic expositum. Fide, inquit, praecessit Abraham Isaac tentatus et unicum obtulit, qui promissiones suscepit, ad quem dictum est: In Isaac uocabit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc addidit. & enĩ uere soror mea ẽ: de patre
s ñ de matre: quia de patre suo soror erat
abrahe: de cͦ ꝓpinꝗͣ ciꝰ erat: Tante aũ pul¬
diritudinis fuit: ut etiã in illa ętate poss& ad
scdm̃ ꝓmissionẽ dĩ de sara filiꝰ. eumq
nominauit isa ac. quod int̾p̃tat᷑ risus:
Riscrat enĩ & pat̾. quando ei ꝓmissus ẽ:
ammirans in gaudio: Riserat & mat᷑ qͣdo
ꝑ illos tres uiros ittrũ ꝓmissus ẽ. dubitans in
gaudio. quã uis ex ꝓbrante anglõ. qͦd risus
uc etiam si gaudi fuit. tam̃ plene fidei ñ fuit.
pꝰ ab codẽ anglo̾ in fide etiã confiriatũ est:
Ex hoc gͦ puer nom̃ accep̃ Nam quod risus
ille ñ ad irridendũ ob ꝓbrium. s ad cele¬
brandũ gaudiũ ꝑtinebat. nato isaac oc eo
nomine uocato. sara monstrauit: Ait qͥꝓpe:
Risũ fec̃ michi dñs. Quicũꝙ enĩ audicrit. congaude¬
bit mͥ. Sed post aliquantulũ tempꝰ ancilla de domo

Expanded text:
hoc addidit: Etenim uere soror mea est de patre, hoc addidit: Etenim uere soror mea est de patre, sed non de matre, quia de patre suo soror erat Abrahae, de quo propinqua eius erat. Tantae autem pulchritudinis fuit, ut etiam in illa aetate posset adpromissionem Dei, de Sarra filius, eumque nominavit Isaac, quod interpretatur Risus. Riserat enim et pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio: riserat et mater, quando per illos tres viros iterum promissus est, dubitans in gaudio; quamvis exprobrante angelo quod risus ille, etiamsi gaudii fuit, tamen plenae fidei non fuit . Post ab eodem angelo in fide etiam confirmata est. Ex hoc ergo puer nomen accepit. Nam quod risus ille non ad irridendum opprobrium, sed ad celebrandum gaudium pertinebat, nato Isaac, nomine uocato Sarra monstrauit; ait quippe: Risum mihi fecit Dominus; quicumque enim audierit, congaudebit mihi. Sed post aliquantulum tempus ancilla de domo
Abbreviated transcription (Latin):
ost hanc ꝓmissionẽ liberato de sodomis¬
loth & ueniente igneo imbre de celo. to¬
ta illa regio impie ciuitatis. in cinerem
uersa ẽ: ubi stupra in masculos in tantã con¬
suetudinẽ conualuerant. quantã leges solent
alioꝵ factoꝵ p̾bere licentiã Uerũ & hoc eoꝵ
suppliciũ. specimen futuri iudiciĩ diuini fuit:
Nã quo ꝑtinet qͦd ꝓhibiti sunt qui liberabant᷑
ab anglis retro respicere. nͥ qr ñ ẽ animoredcun¬
dũ aducterẽ uitam. qͥ ꝑ grãm regeneratꝰ exuit᷑
si ultimũ euadere udicium cogitamꝰ: Deniꝙ
uxor loth ubi respex̾ remansit. & insalem conũ¬
sa hominib fidelib quoddã p̃stitit condimen¬
tũ. qͦ sapiant aliqͥd. unde illud caueat᷑ exemplũ:
Inde rursꝰ abrahã fec̃ in geraris apud regẽ ciui  õc¬
tatis illiꝰ abimelech. qͦd in cgipto de coniuge fe¬
cerat. eiq in tacta similiter reddita ẽ. Ubi sane
abrahã oł uirganti regi cur tacusset uxorẽ.
sorortmnq dixisset. aperiens quid timuerit etiã

Expanded text:
ost hanc promissionem liberato de SodomisLoth et ueniente igneo imbre de caelo tota illa regio inpiae ciuitatis in cinerem uersa est, ubi stupra in masculos in tantam consuetudinem conualuerant, quantam leges solent aliorum factorum praebere licentiam. Verum et hoc eorum supplicium specimen futuri iudicii diuini fuit. Nam quo pertinet quod prohibiti sunt qui liberabantur ab angelis retro respicere, nisi quia non est animo redeundum ad ueterem uitam, qua per gratiam regeneratus exuitur, si ultimum euadere indicium cogitamus? Denique uxor Loth, ubi respexit, remansit et in salem conuersa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caueatur exemplum. Inde rursus Abraham fecit in Geraris aput regem ciuitatis illius Abimelech, quod in Aegypto de coniuge fecerat, eique intacta similiter reddita est. Ubi sane Abraham obiurganti regi, quur tacuisset uxorem sororemque dixisset, aperiens quid timuerit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ec domꝰ dĩ maioris ẽ glẽ. quã fuerit
illa pͥma lignis & lapidib ceterisꝙ p̃¬
ciosis reb metallisq constructa Non
itaq aggei ꝓphia intempli illiꝰ instauratione cõ¬
pleta ẽ Ex quo enĩ ẽ in stauratũ: numquã osten¬
ditur habuisse tantam glam quantã habuit tẽ¬
pore salomonis. ĩmo potius ostendit̾. pͥmũ cessa¬
tione ꝓpħiç fuisse domꝰ illiꝰ glam̃ deminutã. de¬
inde ipsiꝰ gentis cladib tantis usq ad ultimũ ex¬
cidiũ. qͦd factũ c̃ a romanis. sic̃ ea qͦ sup̃ sunt
cõmemorata testant᷑ Hȩc aut̃ domꝰ ad nouũ ꝑ¬
tinens testamentũ. tanto utiq maioris c̃ głȩ. quan¬
to meliores sunt lapidẽs uiui. quib credentib re¬
nouatisꝙ construit᷑. Sed ideo ꝑ in stauratio¬
nẽ templi illiꝰ significata ẽ : qr ipsa renouatio

Expanded text:
i maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xp̃m̃. nichil accipitur quod dictũ ẽ. dabo pa¬
cẽ in loco isto. nͥ dabo pacẽ in loco quẽ signficat
locusiste. qm̃ om̃a significantia uidentur quodã mͦ
eaꝵ itrũ quas significant sustincit ꝑsonas. sic̃ dic¬
tum ẽ ab aplõ petra erat xpc. qm̃ petra illa deqͥ
hoc dictum ẽ. significabat utiq xpm Maior ẽ itaq̃
glã domꝰ huiꝰ noui testam̃ti. quã domꝰ pͥoris ue¬
teris testamenti Et tẽ apparebit maior cũ dedi¬
cabitur Tc̃ enĩ ueni& desideratꝰ cunctis gentib
sic̃ legitur in hebreo Nã pͥus aꝰ aduentꝰ non dũ
erit desideratꝰ omĩb gentib. Nonenĩ quẽ debe

Expanded text:
 aliud accipiatur, quod dictum est: Dabo pacem in loco isto, nisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum est ab apostolo: Petra erat Christus, quoniam petra illa, de qua hoc dictum est, significabat utique Christum. Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum er
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Ipse quippe architectꝰ qͥ dix̃ multi uoca¬
ti pauci uͦ electi: ñ de his quiuocati sic uener̃.
ut de conuiuio ꝓicerentur. s de electis demon¬
straturꝰ ẽ ȩdi oiit.⁊ ficatã domũ quȩ nullã
riunã deinceps formidabit Hc̃ aũ quando &
hii replent eccłãs quos tanꝗͣ in area uentilatio

Expanded text:
tionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio
Abbreviated transcription (Latin):
Europa uero a septẽ trione usq ad occidentẽ. attẏ
indc affrica. ab occidente usq ad meridiẽ. Unde
uidentur orbem dimidiũ duc tenere europa &
affrica. aliũ uͦ dimidiũ sola asia: Sed ille duc
partes ideo facte sunt: quia int̾ utrãq̃ ab oceano
ingredit̾ quicquid aquarũ terras int̾ luit. &
hoc mare magnũ nobis facit Qua ꝓpt̾ si
uiduas partes orbẽ diuidas orientis & occidentis.
asia erit in una. in alitra uero curopa. & affrica:
Quã obit̃ triũ regnoꝵ quę tc̃ precellebant. sicy¬
onioꝵ ñ erat sub assiriis. quia in europa sunt:
ta asia tencbatur. solis indis ut ꝑhibetur ex¬
ceptis : In assiria gͥ p̃ualuerat dñatꝰ impie ci¬
uitatis . huiꝰ caput erat illa babilon cuiꝰ ter¬
rigene ciuitatis nom̃ aptissimũ ẽ. id ẽ confusio:
Ibi iam ninꝰ regnabat pꝰ mortẽ patris sui beli.
qui defuncto patri successit in rognũ. Lannos

Expanded text:
Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et Africa. Quam ob rem trium regnorum, quae tunc praecellebant, Sicyoniorum non erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; ta Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus inpiae ciuitatis; huius caput erat illa Babylon, cuius terrigenae ciuitatis nomen aptissimum est, id est confusio. Ibi iam Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, qui defuncto patri successit in regnum, quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
tat. &. ostendit post quadringentos & xxx
annos exitũ et̃ de egipto quando lex data est.
uerũ etiam quia id cõmemorat apłs paulus:¬
Er idem tempꝰ eminentia regna xuiii¬
erant gentium. in quib terrigenarũ
ciuitas. hoc est societas hominũ sodm̃
hominem uiuentium. sub dominatu angloꝵ
desertoꝵ insignius excellebat: Regna uide¬
lic& tria. sẏcionioꝵ. egyptioꝵ. assyrioꝵ
Ded assyrioꝵ. multo erat potentiꝰ atꝙ subli¬
mius: Nam rex ille ninꝰ beli filiꝰ excepta
india. uniuerse asye poplõs subiuigauerat.
Asiã nc̃ dicoñ illã partẽ quȩ huiꝰ maioris
asye una ꝓunicia est. s: eã quȩ uniuersi
asia nuincupatur. Quã quidã in altera duarum.
pleriq aũ in t̾cia totius orbis parte posuer̃. ut sint
om̃s. asia. europa. & affrica. quod ñ equali diui¬
sionc feccr̃: Namꝙ̃ ista qͦ asianum. cupatur. a
meridie ꝑ orientẽ atqͣ septemtrionẽ ꝑuenit:

Expanded text:
tat et ostendit post quadringentos et triginta tat et ostendit post quadringentos et triginta annos exitum esse de Aegypto, quando lex data est, uerum etiam quia id commemorat apostoluser idem tempus eminentia regna erant gentium, in quibus terrigenarum ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat, regna uidelicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in tertia totius orbis parte posuerunt, ut sint omnes Asia, Europa et Africa; quod non aequali diuisione fecerunt. Namque ista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit;
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. quod significatur ubi dictum ẽ: uade in trã
quã tibiꝰ monstrauero & faciã te ingentẽ mag¬
nã. aliã uͦ longe prestantiorẽ ñ decarnali s
de sp̃ali semine. ꝑ quod pat̃ eiꝰ ñ unius gentis
israhelitice. s om̃ium gentiũ quę fidei eus
uestigia consecuntur. quod ꝓmitti coepit his
uerbis. Et benedicent᷑ inte: om̃s trib terrę:
Hanc ꝓmissionẽ factam arbitratur cusebiꝰ.
ta est de charra exicrit abrahã: qm̃ scriptu
cũ exut de charra: Ded si eo anno facta est
ista ꝓmissio. iam utiq in charra cũ patre suo
demorabatur abraham: Neq exire inde pos¬
set. nͥ prius ibi habitasset Numquid nam gͦ
contra dicitur stephano dicenti. ds̃ glẽ appa¬
ruit abrahe patri nr̃o cum eẽt in mesopota¬
mia. prius quã habitar& in charra: Sed
intellegendũ ẽ quod eodẽ anno facta sint
bius in cronicis ab anno huiꝰ ꝓmissionis cõpu¬

Expanded text:
ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes tribus terrae. Hanc promissionem factam arbitratur Eusebius ta est, de Carra exierit Abraham; quoniam Scriptucum exiit ex Charra. Sed si eo anno facta est ista promissio, iam utique in Charra cum patre suo demorabatur Abraham. Neque enim exire inde posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra? Sed intellegendum est, quod eodem anno facta sint bius in chronicis ab anno huius promissionis conpu
Abbreviated transcription (Latin):
ut corpꝰ inde eicer& quod iã fecerat. s ut ani¬
mũ eueller& dicitur: Non enĩ exierat inde ani¬
mo. si spc redeundi & desiderio tenebat᷑. quȩ spes
& desideriũ dõ iubente ac uiuante. & illo oboe¬
diente fuerat amputandũ Non sane in credi¬
bilit̾ existimat̃ cũ postea secutus eẽt nachor
patrẽ suũ tunc abrahã p̃ceptũ dñi impleuisse.
ut cum sara coniuige sua & loth filio fr̃is sui exi¬
r& de charra:¬
am considerande sunt ꝓmissiones dĩ. facte ad
abrahã: In his enĩ aꝑtiora dĩ nr̃i hoc ẽ dĩ ueri
oracula apparere coeperunt de poplõ pioꝵ
prima italegitur. Et dix dñs ad abrahã. Exi
de terra tua & de cognatione cua. & de domo pa¬
tris tui. & uade in terrã quam tibi demonstriucro¬
dicã. & bonedicentur utt om̃s trib trȩ. Aducr¬
tendũ est igit᷑ duas res ꝓmissas abrahe. unã scili¬
c& quod terrã chanaan possessurũ fuerat scm̃

Expanded text:
ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut aniut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante et illo oboediente fuerat amputandum. Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini inplesse, ut cum Sarra coniuge sua et Loth filio fratris sui exiret de Charraam considerandae sunt promissiones Dei factae ad Abraham. In his enim apertiora Dei nostri, hoc est Dei ueri, oracula apparere coeperunt de populo pioruprima ita legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uadet benedicentur in te omnes tribus terrae. Aduertendum est igitur duas res promissas Abrahae; unam scilicet, quod terram Chana
Abbreviated transcription (Latin):
loquutũ dm̃. cum eẽt in mesopotamia. s ad totũ
illũ tẽpꝰ ꝑtinet quod dic̃ tc̃. iq est ex qͦ egressus est¬
a chaldeis. & habitauit in carra: Itẽ qͦd sequitur
&inde post quã mortuus ẽ pater eiꝰ. collo cauit eum
in terra hac in qͥuos nc̃ habitatis & patres ur̃i. ñ
ait post quã mortiuis ẽ pater eiꝰ exiuit de carra
s in de hic tum collocauit post quam mortu¬
us c̃ patereiꝰ: Intelligendũ ẽ gͥ loquutũ dm̃ fu¬
isse ad abrahã cum eẽt in mesopotamia prius¬
quã habitar& in carra. s eũ in charra uenisse
cũ patre retento apud se p̃cepto dĩ. & inde ex¬
& u anno collocationẽ uero eiꝰ in terra chana¬
an non ꝓfectionẽ de charra post morit̃ patris
eiꝰ factã ec̃ dic̃. quia ũ mortuus erat pat̾ eiꝰ. qͣdo
so de terra chaldeoꝵ dic̃ ds̃ exide ttrra tua.
& de cognatione tua. & de domo patris tui. ñ

Expanded text:
locutum Dominum esse in Mesopotamia, sed ad totum locutum Dominum esse in Mesopotamia, sed ad totum illud temphaldaeis et habitauit in Charra.\' Item quod sequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam mortuus est pater eius\'. Intellegendum est igitur locutum Deum fuisse ad Abraham, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum in Charram peruenisse cum patre, retento aput se praecepto Dei, et inde exadragesimo quinto anno. Collocationem vero ejus in terra Chanaan, non profectionem de Charra, post mortem patris ejus factam esse dicit; quia jam mortuus erat pater ejus, quando so de terra Chaldaeorum, dicit Deus, Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui; non
Abbreviated transcription (Latin):
lxxu anni abrahe quando egressus est de
charra ex illo cõputarentur. ex qͦ de igne chal¬
deoꝵ liberatus. ñ ex quo natus est. tamquã tc̃
potiꝰ natus habendꝰ sit Sed beatꝰ stephanꝰ in
actib apłõꝵ cũ ista narrar&. ds̃ inquit glẽ
apparuit abrahȩ patri nr̃o cum ẽẽt in meso¬
potamia priusquam habitar& in charra. &:
ait ad illum: Exide terra tua & de cognatione tua.
& de domo patris tui. & ueni in terrã quã tibi de¬
monstrabo: Sedm̃ uerba hec stephani. ñ post
mortem patris eiꝰ locutus ẽ ds abrahȩ qͥutiq in car¬
ra mortuus ẽ: ubicũ illo & ipse filiꝰ habitauit. s pri¬
usꝗͣ habitar& in eadem ciuitate. iam tam̃ cũ esset
in mesopotamia: Iam gͦ exierat a chaldeis. qͦd utiꝙ
adiungit stephanꝰ. Tc̃ abraham egressus ẽ de t̾ra
chaldeoꝵ. & habitauit in charra. Non quid sit fac¬
tum postea quã locutꝰ ẽ illi ds̃. neq enĩ post illa dĩ
uerba egressus est de terra chaldeoꝵ. cũ dicat ei

Expanded text:
anni Abrahae, quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamquam tunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, et ait ad illum: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et ueni in terram, quam tibi demonstrabo. Secundum haec uerba Stephani non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adiungit Stephanus: TChaldaeorum et habitavit in Charra, non quod sit factum posteaquam locutus est illi Deus, neque enim post illa Dei verba egressus est de terra Chaldaeorum, cum dicat ei
Abbreviated transcription (Latin):
de illo loco ꝓfectionis eiꝰ qm̃ ipsius septuagesimꝰ¬
quintꝰ erat. ꝓculdubio patris eiꝰ. qͥ eũ septua gesi¬
mo suo anno genuerat. centesimꝰ quadragesimꝰ
quintꝰ fuisse colligit᷑ Ac ꝑ hoc intelligendũ ẽ
more suo scripturã redisse ad tempꝰ quod iam
narratio illa transierat. sic̃ suꝑiꝰ cum filios filioꝵ
gentib suis. & tam̃ postea quasi hoc etiã in
ordine tempoꝵ sequeretur. & erat inquit om¬
linguas erant᷑. siuna erat om̃ib . nisi quia ad
illũd qđ iã transierat recapitulando ẽ reuer¬
mortuus est thara in charra: deinde scriptu¬
ra redeundo ad id quod ideo p̃termis erat ut
prius de thara id quod inchoatum fuerat cõ¬
pleretur. & dix̃ inquit ds̃ ad abrahã. exi de
terra tua & cetã. post qͦ dĩ uerba. subiungit᷑

Expanded text:
de illo loco profectionis eide illo loco profectionis eiquintus erat, procul dubio patris ejus, qui eum septuagesimo suo anno genuerat, centesimus quadragesimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc intelligendum est more suo Scripturam redisse ad tempus, quod jam narratio illa trgentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum requiritur: Erat, inquit, omlinguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est rertuus est Thara in Charra : deinde Scriptura redeundo ad id quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod inchoatum fuerat compleretur, Et dixit, inquit, Dominus ad Abram, Exi de terra tua, et caetera. Post quae Dei verba s
Abbreviated transcription (Latin):
uod aut̃ cõmemorata morte thare pa¬
tris abrahã deinde legitur. &dix̃ ds̃ ad
abrahã. exi de terra tua. & de cog¬
nationẽ tua. & de domo patris tui & cetã. non
quia hoc sequitur in sermone libri. hoc etiã in
rerũ gestarũ tempore sequi existimandũ est
Erit quippe suta est.: in solubilis questio: Post
hec enĩ uerbadĩ que ad abraham facta sunt. scrip¬
tura sic loquitur: Et exiit abraham quem admo¬
charra Quomͦ potest hoc eẽ uerũ. si pꝰ mortẽ
patris sui exut de charra Cum enĩ eẽt thara
numero additis laxv annis quos agebat abrahã
igitur annoꝵ erat thara. quando exut abrahã de il¬
la mesopotamie ciuitate. Agebat enĩ annoꝵ eta¬
tis sue septuagesimum quintũ. ac ꝑ hoc pat̃ eiꝰ qui
eum septuagesimo anno suo genuerat: agebat ut
dictum ẽ centesimum quadragesimum quintũ:
Non gͦ inde post mortẽ patris. id est post ducentos
quinq annos quib pattr eiꝰ uixꝰ egressus ẽ. sed annꝰ

Expanded text:
uod uero commemorata morte Tharae, patris Abraham. deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et cetera, non, quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Erit quippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim uerba Dei, quae ad Abraham facta sunt, scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quem ad moCharra. Quo modo potest hoc esse uerum, si post mortem patris sui exiit de Charra? Cum enim esset Tharanumero additis septuaginta quinque annis, quos agebat Abraham, igitur annorum erat Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo genuerat, agebat, ut dictum est, centensimum quadragensimum et quintum. Non ergo inde post mortem patris, id est post ducentos quinque annos, quibus pater eius uixit, egressus est; sed annus
Abbreviated transcription (Latin):
uit lingua mea: in suꝑ & caro mea requiesc&
in spc Qmͣ non derelinques animã meã in in¬
ferno. nec dibis scm̃ tuũ uidere corruptionẽ. Quis
in ea spe dicer& reqeuissc carnc̃ suã. ut nͣ derelic̃¬
ta anima sua in inferno. s cito ad eã redeunte
reuiuscer&. ne corrumperetur sicut cadauera
corrumpi solent. nͥ qui dic tercio resurrex:
Qͦ a utiq dicere ñ possunt. de ꝓphã & rege dđ:
Ulamat & sexagesimꝰ psalmꝰ. XUIIII¬

Expanded text:
iescet in spe; quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Quis in ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte reuiuesceret, ne corrumperetur, sicut cadauera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurrexit? Quod utique dicere non possunt de propheta et rege Dauid. Clamat et sexagensim
Abbreviated transcription (Latin):
ihm Ipsc enĩ saluũ faciet popłm̃ suum. a pec¬
catis eoꝵ In quoꝵ peccatoꝵ remissionẽ qm̃
sanguis eiꝰ effusus est: non utiq oportuit eũ
dehac uita eritꝰ alios habere quã mortis Ideo
cũ dictum esset ds̃ nr̃ ds saluos faciendi. c̃tinuo
sub iunctũ ẽ: & dñi exitꝰ mortis. ut ostendere¬
t᷑moriendo saluos eẽ facturos Sed mirando
la exir& nͥ ꝑ mortem:

Expanded text:
pse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . In quorum peccatorum remissionem quoniam sanguis ejus effusus est, non utique oportuit eum de hac vita exitus alios habere quam mortis. Ideo cum dictum esset, Deus noster, Deus salvos faciendi; continuo subjunctum est, Et Domini exitus mortis; ut ostenderetur moriendo salvos esse facturus. Sed mirando la exiret, nisi per mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
EResurrectione quoq aꝰ. xuiii
nequaquã psalmoꝵ oracula tacuer̃
Nam quid est aliud quod inpsalmo
tercio ex ꝑsona eiꝰ canitur. ego dormiui & sõnũ
cocpi. & surrexi. qm̃ dñs suscepit me: An
forit quisquã ita desipit. ut credat uelut ali¬
quid magnũ indicare nobis uoluisse ꝓpħãm
quod dormierit & exurrexerit. nisi somnꝰ iste¬
mors esset. eiugilatio. resurrectio. quã de xp̃o
ifestius id ostendit̾. ubi ex ꝑsona eiusdẽ me¬
diatoris more solito tanqua p̃terita narran¬
tur qͥ futura ꝓphãbantur. qm̃ quę uentu¬
ra orant iam in p̃destinatione & p̾̃scientia dĩ
uelut facta erant. quia certa erant: In imici
inqͥt mei dixer̃ mala michi. quando morie¬
tur & ꝑibit nom̃ eiꝰ : Et si in grediebatur
ut uider&. uana loquutꝰ ẽ. cor eiꝰ congrega

Expanded text:
resurrectione quoque ejus nequaquam Psalmorum oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in Psalmo tertio ex persona ejus canitur, Ego dormivi, et somnum cepi; exsurrexi quoniam Dominus suscipiet me ? An forte quisquam ita desipit, ut credat velut aliquid magnum nobis indicare voluisse Prophetam, quod dormierit, et exsurrexerit, nisi somnmors esset et euigilatio resurrectio, quam de Christo gensimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito tamquam praeterita narrantur, quae futura prophetabantur; quoniam, quae uentura erant, iam in praedestinatione et praescientia Dei uelut facta erant quia certa erant. Inimici, inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur ut uideret, uana
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ibi minꝰ aꝑtedicta sunt: cũ congruit his qͣͤ
tanta manifestatione claruer̃. p̃sertim quia &
illa quȩ ñ transacta credimꝰ.s p̾sentia con¬
tucm̃ sicut in psalmo eodẽ legunt᷑ tarto ꝓnte
p̃dicta: ita nc̃ exhibita iam tota orbe cernunt᷑:
lbi enim paulopꝰ dr̃: Cõmemorabunt᷑ & conũ¬
tentur ad dñm uniuersi fines terrȩ. & ad o¬
rabunt in conspecto eiꝰ uniuerse patric̨ genti

Expanded text:
quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa, quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim paulo post dicitur: Commemorabuntur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae et adorabunt
Abbreviated transcription (Latin):
offertur sub sacerdote cp̃o. quod ꝓtulit mel¬
chnisedach. quando benedi⁊ ab rahã: quisam¬
bigere ꝑmitatur. de qͦ ista dicantur: Ad
hec itaꝙ̃ manifesta referuntur. quę paulo ob¬
scurius in eodem psalmo posita sunt: quan¬
do recte intelligunt᷑. quod in nr̃is ia poplã¬
rib sermonib fecimꝰ. Sic & in illo: ubi hu¬
militatẽ passionis suȩ ꝑ ꝓpham xpꝰcloquit᷑¬
dics. Foder manꝰ meas & pedes meos. dinume¬
raucr̾ cm̃a essa mea Ipsi uͦ considerauer̃. & cons¬
pexer̃ me Quib utiꝙͥ uerbis incruce corpꝰsigni¬
ficauit extentũ manib pedib ꝙ confixis. & cla¬
uoꝵ transuerberatione confossis. coꝙ̃ modo se
spectaculũ considerantib & conspicientib p̃bu¬
isse. addens etiam: Diuiser sibi uestimenta mea
& suꝑ uestẽ meã miser̃ sortẽ: Que ꝓphetia
quẽ admodũ impleta sit: euuangłica narrat
historia: Tunc ꝓfecto & alia recte intelligunt᷑

Expanded text:
offertur sub sacerdote Christo. quod protulit Meloffertur sub sacerdote Christo. quod protulit Melchisedech, quando benedixit Abraham, quis ambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelleguntur; quod in nostris iam popularibus sermonibus fecimus. Sic et in illo, ubi humilitatem passionis suae per prophetas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me quibus utique uerbis in cruce corpus significauit extentum manibus pedibusque confixis et clauorum transuerberatione confossis, eoque modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus praebuisse, addens etiam: Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestimentum meum miserunt sortem, quae prophetia quem ad modum inpleta sit euangelica narratur historia, tunc profecto et alia recte intelleguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicat᷑. Oix̃ dñs dño meo sede ad ex¬
tris meis. donec ponã inimicos tuos scabellum
pedũ tuoꝵ. Sedere xpꝰc addexterã patris cre¬
ditur. non uidetur. eiꝰ etiam inimicos poni sub
pedib eiꝰ. ñ dũ appar& Id gͥ apparebit infine
Etiam hoc ñ creditur. pꝰuidebitur Uerũ quod
sequitur. uirgã uirtutis tuc emat& dñs exsion
& dominare in medio inimicoꝵ tuoꝵ ita cla
negetur Et ipsi quippe faitntur inimici. ex
sioñ missam fuisse legẽ xp̃i. quod nos euuan¬
geliũ uocamꝰ. & eam uirgã uirtutis eꝰ agnos¬
cimꝰ. Onãri uͦ eum in medio inimicoꝵ suoꝵ.
idem ipsi inter quos dominatur. dentib fren¬
dendo. & tabescendo. & nichil aduers eum
ualendo testantur. Demde quod paulopꝰ dic̃
iuirauit dñs & ñ penitebit eum. qͥb uerbis in¬
mutabile futurũ eẽ significat quod adiungit.
tues sacerdos in gernũ sedm̃ ordinẽ melchise¬
dech: ex eo quod iam nusquã ẽ sacerdotium
& facrificium scdm̃ ordinẽ aaron: & ubiq

Expanded text:
o meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Sedere Christus ad dexteram Patris creditur, non uidetur; eius etiam inimicos poni sub pedibus eius nondum apparet; id agitur, apparebit in fine; etiam hoc nunc creditur, post uidebitur. Verum quod sequitur: Virgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare innegetur. Et ipsi quippe fatentur inimici, ex Sion missam fuisse legem Christi, quod Evangelium nos uocamus, et eam uirgam uirtutis eius agnoscimus. Dominari uero eum in medio inimicorum suorum idem ipsi, inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo et nihil aduersus eum ualendo testantur. Deinde quod paulo post dicit: Iurauit Dominus, ot non paenitebit eum, quibus uerbis inmutabile futurum esse significat, quod adiungit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, ex eo quod iam nusquam est sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Aaron et ubique
Abbreviated transcription (Latin):
gutta & cassia a uestimentis tuis a domib ebur¬
ncis. ex qͥb delectauer̃ te filiçregũ in honore
tuo. Quis ñ hic xp̃m quẽ p̃dicamꝰ. & in quẽ
ẽ in hac religione. uł tam surdꝰ adũsꝰ eiꝰ famã
longe latet̃ diffusam. ut xp̃m a crismate
hoc ẽ ab unctione appellatũ eẽ ñ nouerit. ag¬
nito aut̃ rege xp̃o. iã ceta quę hic tropice
dicta sunt. qͦ modo sit speciosus forma p̃filus
hominũ. quadã tanto magis amanda atq
miranda. quantominꝰ corporea pulchritu
nat ꝓpt̾ ueritatẽ & mansuctudinẽ. & iusti¬
ciam. inqͥrat ex ocio. deinde aspiciat eiꝰ ec¬
clãm tanto iuiro suo sp̃ali conubio. & diui¬
no amore coniunctã. Deqͣ dr̃ in his quȩ
secuntur: Adstitit regina ad extris tuis
in uestitu deaurato. circũ data uarietate:
Audi filia & uide. & inlina aurẽ tuã. &

Expanded text:
gutta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis: ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo . Quis non hic Christum, quem praedicamus, et in quem est in hac religione, vel tam surdus adversus ejus famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione, appellatum esse non noverit? Agnito autem rege Christo, jam caetera quae hic tropice dicta sunt, quomodo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda atque miranda, quanto minus corporea pulchritudnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecclesiam tanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniunctam, de qua dicitur in his quae sequuntur. Adstitit regina a dextris tuis in uestitu deaurato, circumamicta uarietate. Audi, filia, et uide et inclina aure
Abbreviated transcription (Latin):
ita desiperc. ut hic aliquã mulierculã p̃dica¬
ri credat. att describi. coniugẽ uidelic& il¬
lius cui dictỹ ẽ Sedes tua ds̃ in sclã scłoꝵ.
uirga directionis uirga regnitui: Dilexisti
iusticiã & odisti iniquitatẽ. ꝓpterea unxit¬

Expanded text:
ita desipere, ut hic aliquam mulierculam praedicari credat adque describi; coniugem uidelicet illius, cui dictum est: Sedes tua, Deus, in saecula saeculorum; uirga directionis uirga regni tui. Dilexisti iustitiam et odi
Abbreviated transcription (Latin):
quod iã uidemꝰ impletũ. ꝓpatrib tuis nati sunt tibi
filii. constitues eos principes suꝑ om̃em t̾rã. ex filus
quippe eiꝰ. ꝑ omẽm terram sunt p̃positi & patreseiꝰ.
cum confit̾eantur ei poplĩ concurrentts ad eam con
q̃uid hic tropicis loquutionib sub obscure dic¬
tum ẽ. quo qͦ modo intelligat᷑. debet his reb ma¬
nftstissimis conuenire:¬

Expanded text:
ibus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram ex filiis quippe eius per omnem terram sunt praepositi et patres eius, cum confiteantur ei populi concurrentes ad eam confdubio quidquid hic tropicis locutionibus subobscure dictum est, quoquo modo intellegatur, debet his rebus manifestissimis conuenire
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. Popls quẽ ñ cognoui scruiit michi
in auditu auris oboediuit michi Populꝰ gͦ
iste gentiũ. quẽ ñ cognouit xp̃c p̾sentia cor¬
porali. in quẽ tam̃ xpin sibi annunciatũ cre¬
didit. ut merito de illo diceretur in obaudi¬
tu auris oboediuit michi. quia fides ex audi¬
tu ẽ: iste in quã popłꝰ additus ucris & carne
& fide isrħlitis. ciuitas ẽ dĩ: quȩ ipsũ qͦq scdm
carnẽ peꝑit xp̃m. quando in solis illis isrłra
fuit. Inde quippe erat uirgo maria. in qͥcar
& homo factus ẽ in ea. & ipse fundauit eã
altaissimꝰ. Quis ẽ altissimꝰ nͥ ds̃: Ae ꝑhoc xpcdsꝰ

Expanded text:
gentium. Populus, quem non cognoui, seruiuit mihi; gentium. Populus, quem non cognoui, seruiuit mihi; in obauditu auris obaudiuit mihi. Populus ergo iste gentium, quem non cognouit Christus praesentia corporali, in quem tamen Christum sibi adnuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur: In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus ueris et carne et fide Israelitis ciuitas est Dei, quae ipsum quoque secundum carnem peperit Christum, quando in solis illis Israelitis fuit. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua caet homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis est iste Altissimus nisi Deus? Ac p
Abbreviated transcription (Latin):
ticipes eiꝰ. ex quoꝵ in om̃ib gentib unitate
atq c̃cordia fit ista regina. sicut in alio psal¬
mo de illa dr̃. Ciuitas regis magni Ipsac̃ syon
Speculatur enĩ futuri sclĩ magnũ bonũ. qm̃
illuc dirigit᷑ eiꝰ intentio: Ipsa c̃ & ierłm eodẽ
modo sp̃alit̃. unde iam multa diximus Eiꝰ
inimica ẽ ciuitas diaboli babilon: quę c̃fusio
interptatur. Ex qͥ tam̃ babilone regina ista
in om̃ib gentib regencratione liberat᷑ . & a
pessimo rege. ad optimũ regẽ. id est adiabolo
transit ad xp̃m. ꝓpt̾ quod ci dr̃. Obliuiscere po
pulũ tuũ. & domũ patris tui Cuiꝰ ciuitatis impic
portio sunt. & isrłitt sola carne ñ fide. in imici
etiã ipsi magni huiꝰ regis. eiꝰq regine. Ad ipsos
em̃ ueniens & ab cis xp̃c occisus. magis aboꝵ
factus ẽ quos ñ uidit in carne Unde ꝑ cuiꝰdã
psalmi ꝓphetiã dic̃ ipse rex nr̃ Eruos me de
contͣdictionib poplĩ. constitues me in capite

Expanded text:
ticipes ejus, ex quorum in omnibus gentibus unitate atque concordia fit ista regina: sicut in alio psalmo de illa dicitur, Civitas Regis magni . Ipsa est SiSpeculatur enim futuri saeculi magnum bonum: quoniam illuc dirigitur ejus intentio. Ipsa est et Jerusalem eodem modo spiritualiter, unde multa jam diximus. Ejus inimica est civitas diaboli Babylon, quae Confusio interpretatur. Ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur, et a pessimo rege ad optimum Regem, id est, a diabolo transit ad Christum. Propter quod ei dicitur, Opulum tuum et domum patris tui. Cuius ciuitatis inpiae portio sunt et Israelitae sola carne, non fide; inimici etiam ipsi. magni huius regis eiusque reginae. Ad ipsos enim ueniens et ab eis Christus occisus magis aliorum factus est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in capite
Abbreviated transcription (Latin):
minat pios cui uidendo ꝑfidẽ quȩ in illo ẽ: corda mun¬
dant᷑. s ꝑ quedã temꝑalia sue uirtutis effecta & occul¬
tissima signa sapientiȩ quȩ angli̾cis sensib etiã malignoꝵ
sp̃uũ potiꝰ ꝗͣ infirmitati hominũ possent ẽc̃ conspicua:
Deniq ꝗͣdo ea paululũ suppͥmenda uidicauit. & aliꝗͣ¬
to altius latuit. dubitaũ de illo demonũ pͥnceps. eũq¬

Expanded text:
corda mundantur, sed per quaedam temporalia suae uirtutis effecta et occultissimae signa praesentiae, quae angelicis sensibus etiam malignorum spirituum potius quam infirmitati hominum possint esse conspicua. Denique quando ea paululum subprimenda iudicauit et aliquanto altius latuit, dubitauit de illo daemonum princeps eumq
Abbreviated transcription (Latin):
r& ex ẽplũ: Post illã uͦ tẽptationẽ. cũ anglĩ sic̃ scriptũ
ẽ ministͣrent es. boniutiq & scĩ. ac ꝑ hoc sp̃ib inmun¬
dis metuendi & trem̃di. magis magisq innotescebat
demonib quantꝰ c̾et. & ei iubenti ꝗͣ uis in illo concẽpti

Expanded text:
llam uero tentationem, cum angeli, sicut scriptum est, ministrarent ei, boni utique et sancti ac per hoc spiritibus inmundis metuendi et tremendi, magis magisque innotescebat daemonibus quantus esset, ut ei iubenti, quamuis in illo contemti
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt nullꝰ fere sit tã littatus & doctꝰ. qͥ aude¬
at in laude uł seruo suo dicc̃ demonẽ habes Sed cui¬
lib& hoc dicc̃ uoluerit. ñ sc alit̾ accipi ꝗͣ maledicere
uoliusse dubitare ñ possit: Quia gͦ causa nos cõpel¬
lit ut pꝰ offensionẽ auriũ tã multarũ. ut etiã pene¬

Expanded text:
contendunt, nullus fere sit tam litteratus et doctus, qui audecontendunt, nullus fere sit tam litteratus et doctus, qui audeat in laude uel seruo suo dicere: \'Daemonem habes\'; sed quilibet hoc dicere uoluerit, non se aliter accipi, quam maledicere uoluisse, dubitare non possit. Quae igitur nos causa conpellit, ut post offensionem aurium tam multarum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ eligat uiã. ubi contaminantes magis demones eui¬
tent᷑. & ab in contaminabili dõ ad incundã societatẽ
incontaminatorũ angelorũ homines a contaminati¬
one mundentur :
Seo ne de uerbis nos etiã certare uideam᷑. qm̃ ñ¬
nulli istoꝵ ut ita dixerim demonicolarũ. inqͥ¬
b & labeo ẽ: eosdem ꝑhibent ab aluis anglo̾s di¬
ci. quos ipsi demones nuncupant. iã mͥ de bonis anglis
aliquid uideo differendũ. qͦs isti eẽ negant. sed eos bonos
demones uocare ꝗͣ. anglo̾s malunt Nos aũ sic̃ scrip
tĩ bonos. partĩ malos. nũꝗͣ uͦ bonos demones legimus:
S ubicũq illarũ littãrũ hoc nom̃ positũ reperitur.
siue demones siue demonia dicant᷑. ñ nͥ maligni signi¬
ficant᷑ spc̃: Et hanc loquendi consuetudinẽ in tantũ
poplĩ usq quaq secuti sunt. ut eoꝵ etiã qͥ pagani
appellantur. & dõs multos ac demones colendoscẽ

Expanded text:
tius eligat uiam, ubi contaminantes magis daemones euitius eligat uiam, ubi contaminantes magis daemones euitentur et ab incontaminabili Deo ad ineundam societatem incontaminatorum angelorum homines a contaminatione mundentur? Sed ne de uerbis etiam nos certare uideamur, quoniam nonnulli istorum, ut ita dixerim, daemonicolarum, in quibus et Labeo est, eosdem perhibent ab aliis angelos dici, quos ipsi daemones nuncupant, iam mihi de bonis angelis aliquid uideo disserendum, quos isti esse non negant, sed eos bonos daemones uocare quam angelos malunt. Nos autem, sicut scs quidem partim bonos, partim malos, numquam uero bonos daemones legimus; sed ubicumque illarum litterarum hoc nomen positum reperitur, siue daemones, siue daemonia dicantur, non nisi maligni significantur spiritus. Et hanc loquendi consuetudinem in tantum populi usquequaque secuti sunt, ut eorum etiam, qui pagani appellantur et deos multos ac daemones colendos esse
Abbreviated transcription (Latin):
tib clareant ꝑ corporaliũ tam̃ locoꝵ int᷑ ualla
& ꝑ aerioꝵ corpoꝵ leuitatẽ: a ꝓuectu animoꝵ nos auo¬
carc atq autert moluntur: Non uiã p̃bent ad dm̃.
s: ne uia teneat᷑ impedunt. quando quidẽ & in ipsa
uia corporali quȩ falsissima ẽ & plenissima erroris. qͣ
spalẽ hocc̃ in corporalẽ similitudinẽ ad dm̃ debemus
ascendere In ipsa tam̃ uia corporali ꝗ. demonĩ amici
ꝑ elem̃toꝵ gradꝰ ordinant int̾ ethereos dõs & t̾renos ho¬
mines aeruis demonib medis constitutis. hocopinant᷑
habẽ dõsp̃cipuũ. ut ꝓpt̾ hoc int̾uallũ locoꝵ contrecꝰ¬
tatione ñ contaminent᷑ humana. ita demones conta¬
minari potiꝰ ab hominib ꝗͣ homines mundari a demo¬
nib credunt. & dõs ipsos contaminari potuisse. nͥ loci
altitudine munirent᷑ Qͥstã infelix ẽ. ut ista uia mun¬
dari se existimet. ubi homines contaminantes demones
contaminati. dii contaminabiles p̃dicant᷑. & non po¬

Expanded text:
tibus r clareant, per corporalium tamen locorum interualla et per aeriorum corporum leuitatem a prouectu animorum nos auocare adque auertere moliuntur, non uiam praebent ad Deum, sed. ne uia teneatur, inpediunt. Quando quidem et in ipsa uia corporali quae falsissima est et plenissima erroris, qua alem, hoc est incorporalem, similitudinem ad Deum debemus ascendere — in ipsa tamen uia corporali. quam daemonum amici per elementorum gradus ordinant inter aetherios deos et terrenos homines aeriis daemonibus mediis constitutis, hoc deos opinantur habere praecipuum, ut propter hoc interuallum locorum contrectatione non contaminentur humana. Ita daemones contaminari potius ab hominibus, quam homines mundari a daemonibus credunt, et deos ipsos contaminari potuisse, nisi loci altitudine munirentur. Quis tam infelix est, ut ista uia mundari se existimet, ubi homines contaminantes, daemones contaminati, di contaminabiles praedicantur, et non po
Abbreviated transcription (Latin):
bant ab illo. ñ in illo iusticiã diligebunt: Pantror¬
uͭ eis innotuit. quantũ uoluit. Tantũ aũ uoluit: qͣtũ opor¬
tuit: S innotuit ñ sic anglis scis. qͥ eiꝰ scdm̃ id quod uer¬
bũ ẽ: participata ȩtnitate ꝑfruunt᷑: ssic̃ cis terrendis
innotescendũ fuit: Ex quoꝵ tirannica qͦdã mͦ potesta¬
te fuerat liberaturꝰ p̃ destinatos in suũ regnũ & glam̃
sempitñȩ ueracẽ. & ueracit᷑ sempit̾nã Innotuit᷑ demoni¬

Expanded text:
bant ab illo, non in illo justitiam diligebant. Tantum erbant ab illo, non in illo justitiam diligebant. Tantum ergo eis innotuit, quantum voluit. Tantum autem voluit, quantum oportuit. Sed innotuit non sicut angelis sanctis, qui Verbum est, participata aeternitate perfruuntur; sed sicut eis terrendis innotescendum fuit, ex quorum tyrannica quodammodo potestate fuerat liberaturus praedestinatos in suum regnum et gloriam semper veracem et veraciter sempiternam. Innotuit e