comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius miscerent᷑ et mala. erat enĩ
pecunie cupidus: tam̃ hoc ipso qđ
penitentia ductus reportauit tri¬
ginta argenteos ad sacerdotes.
et dixit. peccaui tradens sangui¬
nẽ uistum: fuit aliquid boni. Ex
recipe et mala: neq enĩ simul
et inparadysum quis. aut in regna
cȩloꝵ. et ingehennam mitti potest.
in illis tantummꝰ rationem boni
ñ haberi in quibus ualde p̃ponde¬
rant mala: et in illis rationẽ mali
ñ accipi. in quibus p̃ponderant
bona : et inquibus maloꝵ uestigia
penitentia conuersionis aboleuit.
Ut aut̃ ad ꝓpositi capituli finẽ con¬
clusionẽq recdeamus: cũ inquit
tanta sit apud dm̃. et apud xp̃m
eius uidicii ueritas. tanta futura
ex aminationis indago. ñ gͦ ait am¬
plius inuicem iudicemꝰ: s hoc iudi¬
cate magis. ne ponatis offensionẽ
fr̃i uł scandalum. Hoc iudicate. id
ẽ hoc statuite: ne ꝑ obseruantiã ey¬
boꝵ offensiones fr̃ibus uł scanda¬

Expanded text:
ejus miscerentur et mala, erat enim ejus miscerentur et mala, erat enim pecuniae cupidus; tamen hoc ipsum, quod poenitentia ductus reportavit triginta argenteos ad sacerdotes, et dixit, Peccavi, tradens sanguinem justum, fuit aliquid boni. Ex recipere, et mala: neque enim simul et in paradisum quis, aut in regna coelorum, et in gehennam mitti potest, in illis tantummodo rationem boni non habere, in quibus valde praeponderant mala; et in illis rationem mali non accipi, in quibus praeponderant bona, et in quibus malorum vestigia poenitentia conversionis abolevit. Ut autem ad propositi capituli finem conclusionemque redeamus, cum, inquit, tanta sit apud Deum et apud Christum ejus judicii veritas, tanta futurae examinationis indago, Non ergo, ait, amplius invicem judicemus; sed hoc judicate magis, ne ponatis offensionem fratri vel scandalum. Hoc judicate, id est, hoc statuite ne per observantiam ciborum offensiones fratribus, vel scanda
Abbreviated transcription (Latin):
la: utrũ q in omĩbus hominibꝰ
necesse ẽ eẽ aliquid boni. eẽ et aliqͥd
mali. nec ullum in bonis inueniri.
qͥ ñ aliquid habuerit et mali. uł ite¬
rũ aliquem in malis. qͥ ñ habuerit
aliquid et boni. ꝓpt̾ scripturã quȩ
dicit. sp̃e enim incorruptibilis in
omĩbus ẽ ꝓpt̾ea dixerit. ut unusqͥs¬
q et ꝓ bonis suis bona. et ꝓ malis
dicat. quibus nichil mali ascriben¬
dum sit: et illos quibꝰ boni nichil
omĩno lebeat᷑. S si hoc nouissimũ
putemus: uidebim᷑ contra euiden¬
tem uenire rationem. Nullus enĩ
ut dixi bonus in uenietur. eui ñ aliqͥd
mixtum sit mali. ut ex multoꝵ sc̃oꝵ
ꝑ facile colligi uidet᷑ exemplis: et
rursus nemo ẽ pessimoꝵ. etiam
si ipse uidas ponat᷑. qui supra
omnẽ impietatẽ impius fuit. ut
ñ aliquid etiã ipse boni habuisse
uideat᷑. Nam ut illa omittã. quȩ
cũ apłis positus quasi unus ex ip¬
sis gerebat: quã uis et ibi iã bonis

Expanded text:
la, utrum quia in omnibus hominibus la, utrum quia in omnibus hominibus necesse est aliquid boni esse, aliquid et mali, nec ullum in bonis inveniri, qui non aliquid habuerit et mali: vel iterum aliquem in malis, qui non habuerit aliquid et boni, propter Scripturam quae dicit: Spiritus enim incorruptibilis in hominibus est; propterea dixerit ut unusquisque et pro bonis suis bona, et pro malis dicat, quibus nihil mali ascribendum sit, et illos malos quibus boni nihil omnino debeatur. Sed si hoc novissimum putemus, videbimur contra evidentem venire rationem. Nullus enim, ut dixi, ita bonus invenietur, cui non aliquid insitum sit mali, ut ex multorum sanctorum perfacile colligi videtur exemplis; et rursus, nemo est pessimorum, etiam si ipse Judas ponatur, qui supra omnem impietatem impius fuit, ut non aliquid etiam ipse boni habuisse videatur. Nam ut illa omittam, quae cum apostolis positus quasi unus ex ipsis gerebat, quamvis et ibi jam bonis
Abbreviated transcription (Latin):
nomine iħu omẽ genu flectetur.
cȩlestium. t̃restrium. et infernoꝵ.
Flectere sane genu. et omnẽ linguã
confiteri cdõ: de ysaiȩ ꝓpħȩ sermoni¬
bus assumpsit apłs. Qcł̃ tam̃ ñ ẽ
carnalit̾ accipiendum: ut putemꝰ.
qd̃ etiam cȩlestia quȩ dicit genu
flectere carnalibus m̃bris facere
hȩc crecdant᷑: u̾bi causa. ut putet᷑
angłi. et quecũq sunt quȩ cȩles¬
stia nominant᷑. corporalibꝰ infle¬
xa genibus ad orare: aut etiam
lingua carnali et tali m̃bro quali
nos homines loquim᷑ putentur
confiteri dm̃i: de quibus dicit᷑. qr
dicit. Qui facit angłos suos spẽ:
et ministros suos ignẽ urentem
Et quȩ genua insp̃ualibus eẽ cre¬
dent᷑: aut quȩ lingua in ignis
speciȩ requiret᷑: s genu flectẽ
subiecta eẽ cuncta. et cultiu di
obecdire declarat. Nouent me
adhuc ex his quȩ de ȩpła aclcor¬
inthios assumpsimus. uͥ dicre. ut
recipiat unusquisq ꝓpria corpo¬
ris ꝓ ut gessit siue bona siue ma¬

Expanded text:
nomine Jesu omne genu flectetur, coelestium, terrestrium, et infernorum . Flectere sane genu, et omnem linguam confiteri Deo, de Isaiae prophetae sermonibus assumpsit Apostolus. Quod tamen non est carnaliter accipiendum, ut putemus quod etiam coelestia, quae dicit genu flectere, carnalibus membris facere hoc credantur: verbi causa, ut putetur, angeli, et quacunque sunt quae coelestia nominantur, corporalibus inflexa genibus adorare, aut etiam lingua carnali et tali membro, quali nos homines loquimur, putentur confiteri Deum, de quibus dicitur, qudicit: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem . Et quae genua in spiritibus esse credentur, aut quae lingua in ignis specie requiretur? Sed genu flectere, subjecta esse cuncta, et cultui Dei obedire declarat. Movet me adhuc ex his, quae de Epistolis ad Corinthios assumpsimus, ubi dicit: Ut recipiat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bona, sive ma
Abbreviated transcription (Latin):
scđo ꝓximũ ita ⁊ pͥmũ ẽ place do sedõeti¬
ã ꝓximiᷤᷤ. S fortasse dicat aliqͥs contͣria
placerẽ xp̃i seruus ñ essẽ. Et utiq huic
sententiȩ uidet᷑ eẽ contͣriũ ut unꝰqͥsq¬
nrm̃ ꝓximo placeat ⁊ qđ in aliis dicit.
Sicut et ego omibꝰ ꝑ omĩa placeo ñ que¬
rens qđ mͥ utile ẽ. s qđ multiᷤᷤ ut salui
fiant. Dicendũ ergo adhȩc quia aliud
est studium habere placendi ho¬
minibus ut laudendi ab eis
querat: et aliud ẽ. studiũ habere
placendi hominibus. in eo ut uita
sua irreprehensibilis sit apud ho¬
mines: et ꝓficiant ex eo oms̃. qui
uł uident talem uł audiunt. Ibi
gͦ ñ placendũ ẽ hominibus. ubi
contra fidem. contra honestatẽ.
contra religionẽ ẽ. in quo placet᷑¬
et id̃o dicit: ꝙ si hominibꝰ place¬
rẽ. hoc ẽ incredulis et in fidelibus
iudeis. xp̃i seruus ñ eẽm. Si enĩ
uoluisset paulus placere iudeis:

Expanded text:
proximum: ita et primum placere Deo, secundo etiproximum: ita et primum placere Deo, secundo etiam proximis. Sed fortasse dicat aliquis contraria placerem, Christi servus non essem. Et utique huic sententiae videtur esse contrarium; ut: Unusqroximo placeat; et quod in aliis dicit : Sicut et ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. Dicendum ergo ad hoc, quod aliud est studium habere placendi hominibus, ut laudem ab eis quaerat, et aliud est studium habere placendi hominibus in eo ut vita sua irreprehensibilis sit apud homines, et proficiant ex eo omnes qui vel vident talem, vel audiunt. Ibi ergo placendum non est hominibus, ubi contra fidem, contra honestatem, contra religionem est in quo placeatur, ideo dicit, quia: Si hominibus placerem, hoc est, incredulis et infidelibus Judaeis, Christi servus non essem. Si enim voluisset Paulus placere Judaeis,
Abbreviated transcription (Latin):
firmantes indulgentia laxiore
dissoluat: s sciens qm̃ si portetur
infirmus. aut erubescit diutius
portari. et corrigit uitiũ delinquen¬
di: aut si emĩdare se ñ uolet. erit
certe fructus iste portantis eum.
qđ ñ ꝓficit impeuis nec semet ip¬
so det̾ĩor efficitur: sicut illi deqͥ¬
bus clicit apłs. Nequã aut̃ homi¬
nes et secductores ꝓficiant in peiꝰ.
secducentes et errantes. Debemꝰ
aut̃ ad id qđ infirmitates porta¬
mus infirmorũ. addere etiã hoc:
ut ñ nobis ipsis placeamus. s ꝓ
onẽ. Filautiȩ̃ uitium. id ẽ sibi ip¬
si placendi. et in aliis culpat ꝓpħa
cũ cdicit. Ue his qui apud semet¬
ipsos sapientes sunt: et incons¬
pectu suo eruditi. Similit̾ gͦ et
in hoc possumus dicere. Ue his
qui sibi ipsi placent: et inconspe¬
etu suo boni uident᷑. Oportet enĩ
in conspectu di pͥmo placere. sedo etiã ꝓ¬
ximis. Sic̃ enĩ pͥmũ ẽ diligere dnm̃ dm̃i

Expanded text:
firmantes indulgentia laxiore firmantes indulgentia laxiore dissolvat, sed sciens quomodo si portetur infirmus, aut erubescit diutius portari, et corrigit vitium delinquendi, aut si emendare se non valet, erit certe fructus iste portantis eum, quod non proficit in pejus, nec semetipso deterior efficitur, sicut illi de quibus dicit Apostolus : Nequam autem homines et seductores proficient in pejus, seducentes et errantes. Debemus autem ad id quod infirmitates portamus infirmorum, addere etiam hoc, ut non nobis ipsis placeamus, sed onem. Philautiae vitium, id est, sibi ipsi placendi, et in aliis culpat propheta, cum dicit: Vae his qui apud semetipsos sapientes sunt, et in conspectu suo eruditi . Similiter ergo et in hoc possumus dicere: Vae his qui sibi ipsis placent, et in conspectu suo boni videntur. Oportet enim in conspectu Dei primo placere, secundo proximis. Sicut en
Abbreviated transcription (Latin):
cient̃ ferant: et ñ continuo sꝑnant
eos. abiciant. horrescant. si forte
in aliquo infirmitatis uitio uin¬
cunt᷑: neq sub speciȩ purioris
uitȩ. a conuentu fr̃m et ȩccłȩ so¬
cietate depellant. Qui enĩ hoc
facit: ñ ẽ imitator illius de quo
ysaias dicit. Ipse infirmitates
nras portat. et ꝓ nobis dolet: et
nos putabamus eum in dolore
eẽ et in plaga. et in afflictione.
quomͦ et nos eoꝵ qui paulo infe¬
riores uident᷑. nequa quã delicta
et negligentias toleramus : Noc
ẽ nimirũ ipsum xp̃m au̾tere ab
affectu: ne portare uelit infirmitates
nras. Nemo enim ita ꝑfectus ẽ qui
apud dmĩ ñ in aliquo inueniat᷑ infir¬
mus. et portet᷑ axp̃o. Et icło sym̃¬
p̃atiam̃ magis in hoc docet: idẽ cõ¬
pati inuicem. et condolere. sicut
et in aliis seribit. Donantes uobis
inuicem delicta ur̃a: sicut et ds̃ in
xp̃o donauit uobis. Hoc aut̃ ñ id¬
circo p̃cipit. ut delinquentes et in¬

Expanded text:
tienter ferant, et non continuo spernant tienter ferant, et non continuo spernant eos, abjiciant, abhorrescant, si forte in aliquo infirmitatis vitio vincuntur, neque sub specie purioris vitae a conventu fratrum et Ecclesiae societate depellant: qui enim hoc facit non est imitator illius, de quo Isaias dicit: Ipse infirmitates nostras portat, et pro nobis dolet, et nos putabamus eum in dolore esse, et in plaga, et in afflictione .quomodo et nos eorum qui paulo inferiores videntur nequaquam delicta et negligentias toleramus? Hoc est nimirum ipsum Christum avertere ab affectu, ne portare velit infirmitates nostras. Nemo enim ita perfectus est, qui apud Deum non in aliquo inveniatur infirmus, et portetur a Christo, et ideo sympathiam magis in hoc docet, id est, compati invicem et condolere, sicut et in aliis scribit : Donantes vobis invicem delicta vestra, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Hoc autem non idcirco praecipit, ut delinquentes nutriat, et in
Abbreviated transcription (Latin):
S ñ ex hoc accipias eũ quasi in me¬
morem mandati illius. et eloquii
qd dicit᷑. Laudet te ꝓximus tuus.
et ũ tuũ os: extraneus. et ñ tua la
ꝓnunciat. Si enĩ ipse humilitatis
specie int̾ firmos uitasset annu¬
merari : quis ex his qui alioꝵ in¬
firmitates portare deberent. aude¬
ret subire istud officii: ut quasi
firmus ipse fragilitates infirmoꝵ
ferre nteretur: S ido cõmune fa¬
cit istud officium: ut unusquisq
nr̃m in quo potest. etiã si ñ in omĩ¬
bus. tam̃ in quo uidetur firmior
ꝓximo suo eẽ. portet infirmitatẽ
eius. sicut et in aliis dicit. In uicẽ
onera ur̃a portate. S uidetur one¬
ra hic ꝓcorporeis necessitatibus no¬
minasse: ut si quis infacultatibus
opulentior ẽ. omis pauꝑioris por¬
tet et penuriam soletur abundan¬
tia. In eo uͦ ubi dicit. ut firmiores
infirmoꝵ sustineant infirmitates.
ñ aliud intelligi potest. quã ut
ea in quibus alii ꝑ infirmitatẽ
delinquunt robustiores quiq pa¬

Expanded text:
Sed non ex hoc accipias cum quasi immemorem mandati illius loci, quo dicitur: Laudet te proximus tuus, et non tuum os; extraneus, et non tua labpronuntiat: si enim ipse humilitatis specie inter firmos vitasset enumerari, quis ex his qui aliorum infirmitates portare deberent, auderet subire istud officium, ut quasi firmus ipse fragilitates infirmorum ferre niteretur? Sed ideo commune facit istud officium, ut unusquisque nostrum, in quo potest, etiam si non in omnibus, tamen in quo videtur firmior proximo suo esse, portet infirmitatem ejus, sicut et in aliis dicit : Invicem onera vestra portate. Sed videtur onera hic pro corporeis necessitatibus nominasse, ut si quis in facultatibus opulentior est, onus pauperioris portet, et penuriam soletur abundantia. In eo ubi dicit, ut firmiores infirmorum sustineant infirmitates, non aliud intelligi potest, quam ut ea, in quibus alii per infirmitatem delinquunt, robustiores quique pa
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ ꝓpt̾ nos scripta sint. quȩ scri¬
tũ ẽ. ñ obturabis os boui trituran¬
ti. Non eium debubus cura ẽ dõ:
s de nobis dicit. Et ꝓpter nos scrip¬
tum ẽ. quia abraham duos filios
habuit. unum deancilla. et unũ de
libera: ut nos sciamus. qr hȩc sunt
manducauit manna in deserto. et
bibit aquã de petra. ut nos intelli¬
geremus. quia sp̃ualem escã man¬
ducauerunt. et sp̃ualem potum
biberunt: bibentes de sequenti ꝓetͣ
huc manifestius fiat quomͦ quȩ
scripta sunt ꝓpt̃ nos seripta st̃.
de priori popło dicit ꝓpħa. qr aure
audietis. et ñ audietis. et uidentes
iudebitis. et ñ indelligetis: de nob̾
aut̃ dicit᷑ qr quibus ñ ẽ annunci¬
atũ de eo. iudebunt: et qui ñ au¬
dierunt. intelligent. Considera gͦ
ex hoc. ꝓpt̾ quos quȩ scripta sunt
seripta udeant᷑. Quȩ enĩ scribun¬
tur: sine dubio ꝓpter eos scribuntur
qui intellecturi sunt: ñ ppt̃ eos. qui
neq usuri neq intellecturi dicunt᷑.

Expanded text:
o propter nos scripta sint, vitum est: Non obturabis os bovi trituranti, non enim de bobus cura est Deo, sed de nobis dicit . Et propter nos scriptum est, quia Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , ut nos sciamus, quia haec sunt manducavit manna in deserto, et bibit aquam de petra , ut nos intelligeremus quia spiritalem escam manducaverunt, et spiritalem potum biberunt, bibentes de sequenti petra, huc manifestius fiat quomodo quae scripta sunt propter nos scripta sunt, de priori populo dicit propheta, quia aure audietis, et non audietis, et videntes videbitis, et non intelligetis . De nobis autem dicit, quia quibus non est nuntiatum de eo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent . Considera ergo ex hoc propter quos quae scripta sunt scripta videantur; quae enim scribuntur sine dubio propter eos scribuntur qui intellecturi sunt, non propter eos, qui neque visuri, neque intellecturi dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ retentaturos nos diutus eredi¬
mus. In tantũ erga se romanoꝵ nult
affectum. et rememorationẽ suã in ip¬
soꝵ arbitrio collocat: ut dicat se ab
ipsis deducendum acdispanias: et tẽ
deducendũ. cũ ipsis prius in amore
satisfecerit: in quo utiq si ꝓpensior es
extiterint. demorandi diutius causas
ipsi apło dabunt. Nunc uͦ ꝓficiscar
enim macedoniȩ et achaiȩ. collati¬
onem aliquã facere in pauꝑes scõ¬
rum qui sunt ihrłm. Complacuit
enĩ et clebitores sunt eoꝵ: qm̃ si sp̃u

Expanded text:
quae retenturos nos diutius crediquae retenturos nos diutius credimus. In tantum autem erga se Romanorum nutrit affectum, et remorationem suam in ipsorum arbitrio collocat, ut dicat se ab ipsis deducendum ad Hispaniam, et tunc deducendum, cum ipsis prius in amore satisfecerit, in quo utique si propensiores exstiterint, demorandi diutius causas ipsi Apostolo dabunt. Nunc igitur proficiscar enim Macedonia et Achaia collationem aliquam facere in pauperes sanctorum qui sunt in Jerusalem: placuit enim e
Abbreviated transcription (Latin):
tam paruo amore paulus erga ro¬
manos teneretur: ut eos intransitu
tibus quid adiungit. Cum pͥmo inqͥt
ex parte fruitus fuero uobis. In quo
utiq in ipsis uidetur ponere potesta¬
tẽ: quando ab eis acditer ꝓpositũ de¬
beat relaxari. Et ꝑ hoc quodammͦ
amorem ipsoꝵ erga se inuitat. et nu¬
trit. ut sint ipsi insaciabiles erga
affectum apłi: sciant etiam ipsũ id
habere ꝓpositi. ñ prius ab eis discedẽ.
neq alias ꝓficisci. quam caritatis ip¬
soꝵ grã ꝑfruatur. Quam tam̃ carita¬
tem tantã p̃sentit futuram. cui nec
possit ex integro satis fieri: s ex par¬
te inquit. Proponit enum qđ in oĩ¬
bus ȩuugłizandi necessitas p̃feren¬
da sit. Bene aut̃ his quos nondũ
scłm carnẽ uiderat. et ad quos
nondũ incorpore aduenerat: p̃sen¬
tiam sui et rememorationẽ modera¬
tius pollicetur. Desiderabilius enim
suscipimus bona. quȩ cito metuimus
auferenda: securius uero negliginũ

Expanded text:
tam parvo amore Paulus erga Rotam parvo amore Paulus erga Romanos teneretur, ut eos in transitu tibus quid adjungit, Cum primo, inquit, ex parte fruitus fuero vobis; in quo utique in ipsorum videtur ponere potestate, quando ab eis iter propositum debeat relaxari, et per hoc quodammodo amorem ipsorum erga se invitat et nutrit, ut si ipsi insatiabiliter erga affectum teneantur Apostoli, sciant etiam ipsum id habere propositi, non prius ab eis discedere, neque ad alios proficisci, quam charitatis ipsorum gratia perfruatur; quam tamen charitatem tantam praesentit futuram, cui non possit ex integra satisfieri, sed ex parte inquit. Praemonet enim quod in omnibus evangelizandi necessitas praeferenda sit. Bene autem his quos nondum secundum carnem viderat, et ad quos nondum in corpore advenerat, praesentiam sui et remorationem moderatius pollicetur. Desiderabilius enim suscipimus bona, quae cito metuimus auferenda: securius vero negligimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cum in hispaniam ꝓficiscar. sꝑo qdđ¬
p̃tergrediens uideam uos. et a uob̾
deducar illuc. cum primo ex parte
fruitus fuero uobis. Uidetur hȩc
in achaia positus dicere apud cor¬
inthum. sicut et in primis ȩpłȩ parti¬
bus ac ꝓuiribus demonstrauimus.
quȩ utiq achaia uicina et coberens
ẽ maceloniȩ. Inquibꝰ locis degens
cũ singła queq ꝑ agrasset. euugłiũ
p̃dicans. in his dũ taxat finibus in
quibus xp̃i ante ñ fuerat p̃dicatio.
et agnitione dei replesset uniuersa.
dicit᷑. ulterus se locũ ñ habere in
his regionibus. hoc ẽ locũ nullum
siderium suum uidendi eos qui ro¬
mȩ sunt. debeat ad implere qđ con¬
ceptum ex multis annis gerebat.
dilatũ aut̃ fuerat et dissimulatũ:
donec omnem locum in quo xp̃c ñ fue¬
rat p̃dicatus. agnitione ȩu̾ugłii eius
repleret. Qd̃ aũt dixit. cum inhispani
am ꝓficiscar. sꝑo qđ p̃tergrediens ui¬
deam uos: ñ ita accipiendum ẽ. quasi

Expanded text:
cum in Hispaniam proficisci cocum in Hispaniam proficisci coteriens videam vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero. Videtur hoc in Achaia positus dicere apud Corinthum, sicut et in primis Epistolae partibus jam pro viribus demonstravimus, quae utique Achaia vicina, et cohaerens est Macedoniae. In quibus locis degens cum singula quaeque peragrasset Evangelium praedicans in his duntaxat finibus, in quibus Christus ante non fuerat praedicatus, et agnitione Dei replesset universa, dicit ulterius se locum non habere in his regionibus, hoc est, locum nullum siderium suum videndi eos qui Romae sunt, debeat adimplere: quod conceptum ex multis annis gerebat, dilatum autem fuerat, et dissimulatum, donec omnem locum, in quo Christus non fuerat praedicatus, agnitione Evangelii ejus repleret. Quod am proficiscar, spero praetergrediens videam vos, non ita accipiendum est, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
cultatibus. ꝓ regno dĩ: et in ipso
qui hȩc docet. nichil hoꝵ effecerit
xp̃e. Et ido formam sui apłs po¬
nit: et dicit ea se loqui. et ea cętĩs
p̃dicare. quȩ ꝑ ipsum prius xpc̃ im¬
quibꝰ ñ ẽ nunciatum de eo uidebit᷑:
et qui ñ audierunt intelligent. Ob
ꝓpħicum ȩloquium illis nunciaret
xp̃m. quibꝰ a nullo fuerat nuncia¬
tus: et ut illi de eo intelligerent.
qui a nullo ante didicissent. Et is
ta opinor causa fuit quȩ eum
frequent᷑ ꝓponentẽ romã ꝑgere
ꝓhibebat: sicut dicit ꝓpter qđ et im¬
pediebar plurimũ uenire ad uos: ñ
ut in aliis dicit impeditus asathana.
s fundandi ȩccłas occupatione deten¬
tus: et in his locis fundandi. uͥ nullũ
fidi p̃cesserat fundamentũ. Exempluĩ
aut̃ de ysaia sumptũ. et isclem ex inte¬
gro uerbis quibus apud ꝓpħam le¬
gitur positum. Nunc uero ulteruis
locum ñ habens in his regionibus.
uos. iam ex multis p̃cedentibꝰ annis.

Expanded text:
cultatibus pro regno Dei, et in ipso cultatibus pro regno Dei, et in ipso qui haec docet, nihil horum effecerit Christus. Et ideo formam sui Apostolus ponit, et dicit ea se loqui, et ea caeteris praedicare, quae per ipsum prius Chribus non est annuntiatum de eo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent. Obs secundum propheticum eloquium illis nuntiaret Christum, quibus a nullo fuerat nuntiatus, et ut illi de eo intelligerent, quod a nullo ante didicissent. Et ista, ut opinor, causa fuit quae eum frequenter proponentem Romam pergere prohibebat, sicut dicit: Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos; non, ut in aliis dicit, impeditus a Satana , sed fundandi Ecclesias occupatione detentus, et in his locis fundandi, ubi nullum fidei praecesserat fundamentum. Exemplum autem de Isaia sumptum est, et iisdem ex integro verbis, quibus apud prophetam legitur, positum. Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus, vos ex multis jam praecedentibus annis,
Abbreviated transcription (Latin):
posuit in eis uba signoꝵ suoꝵ et
ꝓdigioꝵ int̾ra cham. ut filios isrł
castigata ȩgypto liberarent: s illi
uix rarum quẽq potuert egyptioꝵ
gente conu̾tere: paulus accepta po¬
testate signoꝵ et ꝓdigioꝵ. ñ unam
gentẽ. neq duos aut tres popłos
p̃dicatione u̾bi et oꝑm uirtutũq
potentia ad xp̃i sacramenta conu̾tit.
alienis laboribus neq alienȩ p̃dicati¬
oni additamentum sui sermonis in¬
sereret: ne ab alio positis ficłi funda¬
m̃tis. ipse ȩdificium ꝓpriȩ p̃dicatioĩs
inponeret. et alieni oꝑis subriꝑe
ȩccłiarũ rectoribꝰ. et diligenti intentio¬
ne seruanda: ut neq loqui aliquid
udeantur eoꝵ quȩ ꝑ ipsos ñ effece¬
rit xpc: neq alienos labores et stu¬
dia decolorent. Loquit̃ aut̃ quis ea
quȩ ꝑse ñ efficit xp̃c. hoc mͦ: si loqua¬
t᷑ de continentia. et doceat. eũ ipse
continens ñ sit: uł si loquatur de so¬
brietate. uł de iusticia. uł de largi¬
endis opibus. et contẽpnencdis fa¬

Expanded text:
n eis verba signorum, et prodigiorum in terra Chanaan , ut filios Israel castigata Aegypto liberarent, sed illi vix rarumque potuerunt ex Aegyptiorum gente convertere; Paulus accepta potestate signorum et prodigiorum non unam gentem neque duos aut tres populosvirtutumque potentia ad Christi sacramenta convertit. alienis laboribus, neque alienae praedicationi additamentum sui sermonis insereret, ne ab alio fidei positis fundamentis ipse aedificium propriae praedicationis imponeret, et alieni operis subripere Ecclesiarum rectoribus, et diligenti intentione servanda, ut neque loqui aliquid videantur eorum quae per ipsos non effecerit Christus, neque alienos labores et studia decolorent. Loquitur autem quis ea quae per se non efficit Christus hoc modo, si loquatur de continentia et doceat, cum ipse continens non sit: vel si loquatur de sobrietate, vel de justitia, vel de largiendis opibus, et contemnendis fa
Abbreviated transcription (Latin):
macła. ne qđ in clocendo uitium. ne¬
qua in magisterio culpa nascatur
s ut ita dixerim. si fieri pot̃. semet¬
ipsum primo immolet. se pͥmum
uitiis iugulet. sua prius peccato
m̃bra mortificet: ut ñ solum doctri¬
na. s et uitȩ exemplo. discipłoꝵ sa¬
lute. oblationẽ suã acceptã faciat
do. Scĩficata inquit in sp̃u scõ.
Sc̃ĩficationis fons spc sẽs ẽ.: et icło
oblatio gentium quȩ paulo saeri¬

Expanded text:
macula, neque in docendo vitium, nemacula, neque in docendo vitium, neque in magisterio culpa nascatur: sed, ut ita dixerim, si fieri potest, semetipsum primo immolet, se primum vitiis jugulet, sua ipsius peccata prior mortificet, ut non solum doctrina, sed et vitae exemplo discipulorum salutem oblatione sua acceptam faciat Deo. Sanctificata, inquit, in Spiritu sancto, sanctificationis fons Spiritus est, et ideo oblatio gentium, quae Paulo sancti
Abbreviated transcription (Latin):
cat scribere: et ex parte cognoscere.
Ego tam̃ arbitror. qđ quamuis etiã
ipse paulus ex parte scire fateatur:
plura tam̃ et multo plura scierit.
quam seripserit. Tamquam enim¬
qui ipse multa seierit. nec tamen
auderet multa ꝓferre: auclatiam
sibi fuisse dicit. ut aliqua saltim
script᷑e cõmitteret. Qd̃ uͦ ait cõme¬
de talibus. et disseruisse sepe de
mysteriis: s qm̃ q̃ solo sermone
dicta sunt. facile int̃ciꝑe possit ob¬
quã sibi datã cõmemorat paulus.
supra iam dixmmĩ. Quã grãm
ob hoc sibi datam dicit: ut sim in quit
sacrificans ȩuugłium lĩ: ꝑ qđ ostẽ¬
are ȩiuigłium. Iccireo deniq sub¬
iungit. Ut fiat oblatio gentium
accepta: scĩficata in sp̃ri scõ. Sicut¬
rio eis erat ꝓuidendum. ne macła
in ee̾t hostię. ne uituꝑatio. ne uiti¬
um. ut posset accepta eẽ do et gra¬
ta: ita et qui ȩuugłiũ sacrificat.
et u̾bum dei annuntiat eurare oĩ¬
modis debet. nequa inp̃dicando

Expanded text:
cat scribere, et ex parte cognoscere. cat scribere, et ex parte cognoscere. Ego tamen arbitror quod, quamvis etiam ipse Paulus ex parte se scire fateatur, plura tamen et multo plura scierit, quam scripserit: tanquam quod ipse multa sciret, nec tamen auderet et multa proferre, audaciam sibi fuisse dicit, ut aliqua saltem Scripturae committeret. Quod vero ait, Commede talibus, et disseruisse se saepe de mysteriis. Sed quoniam quae solo sermone dicta sunt, facile interciperet obquam sibi datam Paulus commemorat, supra jam diximus. Quam gratiam ob hoc sibi datam dicit, Ut sim, inquit,sacrificans Evangelium Dei: per quod ostenare Evangelium. Idcirco denique subjungit, Ut fiat oblatio gentium accepta, sanctificata in Spiritu sanctrio eis erat providendum ne macula inesset hostiae, ne vituperatio, ne vitium, ut posset accepta esse Deo et grata: ita et qui Evangelium sacrificat, et verbum Dei annuntiat, curare omnimodis debet, ne qua in praedicando
Abbreviated transcription (Latin):
quã qui conseius sibi sit in omĩ dex¬
tu epłe. dum ad eos int̾dum quiex
circumcisione sunt int̾dum uero
ad eos qui ex gentibus crediderant.
faceret ubum. qđ ñ nulla etiã ele
secretioribus mysteriis. ꝓfundiori¬
busq contexerit. et studio redden¬
dȩrationis plura quȩ habeantur
moceultis. ꝑatefecerit. licet in sin¬
głis dispensationẽ u̾bi cauta mo¬
deratione seruauerit. et ex aliqua
parte indicans ex multa rursum
parte contexerit. ⁊ ecireo dieit.¬
Auclatius aut̃ scripsi uobis exparte.
tamquam cominemorans uos. ꝑ
grãm quȩ data ẽ mͥ. Audi apłm di¬
centem ex parte scripsi. Unle ne¬
q nobis aliquis succenseat simi¬
sterioꝵ diuinoꝵ rationẽ ex planare
ad liquidum ñ ualemꝰ. cum audiat
eũ qui nobis hȩc ipsa tradidit. ex
parte tradidisse: neq quisquã sub
scientiȩ titulo ita inflatus in cedat.
tam quã uniu̾sa cognouerit: cum
ipse paulus a quo scientiȩ nobis
sermo tranffusus ẽ ex parte se di¬

Expanded text:
quam qui conscius sit sibi in omni textu Epistolae, dum ad eos interdum qui ex circumcisione sunt, interdum vero ad eos qui ex gentibus crediderunt faceret verbum, quod nonnulla etiam de secretioribus mysteriis profundioribusque contigerit, et studio reddendae rationis plura quae habebantur in occultis patefecerit, licet in singulis dispensationem verbi cauta moderatione servaverit, et ex aliqua parte indicans, ex multa rursum parte contexerit, idcirco dicitAudacius autem scripsi vobis ex parte, tanquam commemorans vos per gratiam quae data est mihi. Audis Apostolum dicentem, ex parte scripsi? Unde neque nobis aliquis succenseat, si mysteriorum divinorum rationem explanare aliquantum non valemus, cum audiat eum qui nobis haec ipsa tradidit ex parte tradidisse: nec quisquam sub scientiae titulo ita inflatus incedat, tanquam universa cognoverit, cum ipse Paulus, a quo scientiae nobis sermo transfusus est, ex parte di
Abbreviated transcription (Latin):
segregasse se acetu ne fario. et ab¬
ꝓfudisse: atq exauditos acło. ñ so
meruisse: et hoc quoq eis ado po¬
et ob hoc om̃s psalmos quieumq
nominibus eoꝵ attitulati referun¬
t᷑. nichil triste adu̾sum peccatores
aut asꝑum continere. Hoc autẽ¬
ꝓtulimus: ut quanta sit uirtus¬

Expanded text:
segregarent se a coetu nefario, et fudisse atque exauditos esse, et non meruisse, et hoc quoque eis a Deo pet ob hoc omnes psalmi, quicunque nominibus eorum attitulantur, nihil triste adversus peccatores, aut asperum continent, hoc protulimus, ut quanta sit
Abbreviated transcription (Latin):
ro eis fructũ hunc ꝓficiscar ꝑ uos
in hyspaniam. Scio enĩ qm̃ ueni¬
eus ad uos. in abundantia benedi¬
etionis xp̃i ueniam. Yide quanta
cautela consignaturũ se fructum
offerentium reꝓnttit. Quo putas
signacło fructum scĩ oꝑis adsignat
apłs: Illo puto. quo imago cłĩ expri¬
mitur: hoc ẽ. ut incomplendo ope
nulla sit alienȩ cogitationis ad¬
mixtio. ñ laus ab hominibꝰ quȩ¬
ratur: s ut insimplicitate cordis qͥ
tͥbuit tribuat. et ñ extristicia: hyla¬
rem enĩ clatorẽ diligit ds. Et cetã
his suilia qui obseruat in oꝑe di:
opus suum signacło diuine imagi¬
nis signat. Cum gͦ in quit hȩe con¬
sũmauero: tunc ꝑ uos adhispaniã
ꝓficiscar. Promittit sane grande
munus romanis. et dicit. Scio enĩ
qm̃ ueniens ad uos in abundan¬
tia benedictionis xp̃i ueniam.
pollicetur. Supra hominẽ namq
ẽ hȩc scire de futĩs qđ ñ solũ bñdictio¬
ne xp̃i. uerum etiã et in abundan¬
tia benedictionis uenturus sit

Expanded text:
r vos in Hispaniam. Scio autem quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Christi veniam. Vide cum quanta cautela consignaturum se fructum offerentium repromittit. Quo putas signaculo fructum sancti operis consignat Apostolus? Illo puto, quo imago Dei exprimitur, hoc est, ut in complendo opere nulla sit alienae conversationis admistio, non laus ab hominibus quaeratur, sed ut in simplicitate cordis qui tribuit, tribuat, et non ex tristitia : Hilarem enim datorem diligit Deus . Et caetera his similia qui observat in opere Dei, opus suum signaculo divinae imaginis signat. Cum ergo, inquit, hoc consummavero, tunc per vos ad Hispaniam proficiscar. Promittit sane grande munus Romanis, et dicit: Scio enim quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Christi veniam: pollicetur. Supra hominem namque est hoc scire de futuris, quod non solum in benedictione Christi, verum et in abundantia benedictionis Christi venturus sit
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur unusquisq ur̃m ꝓximo
placeat: necessaria distinctio soci¬
at᷑ atq in quo placendũ sit ꝓxi¬
mo euident̃ ostendit. cũ dicit. in
bono adedificationẽ. Cum gͦ be¬
ne agimus. et bene docemus: pla¬
cemus ꝓximo. et edificamus eum.
Non enĩ głam ab hominibꝰ queren¬
dã monet: s edificationẽ de actu
et sermone nr̃o ꝓximis dandã:
sicut et in eo quo dicit saluator.
ut luceat lux ur̃a coram hominibꝰ.
et uidentes oꝑa ur̃a bona. glorificent
patrẽ ur̃m qui incęlis ẽ. Per qđ non

Expanded text:
dicitur, unusquisque vestrum proximo placeat, necessaria distinctio sociatur, quae in quo placendum sit proximo evidenter ostendat, cum dicit in bono ad aedificationem. Cum ergo bene agimus, et bene docemus, placemus proximo, et aedificamus eum: non enim gloriam ab hominibus quaerendam monet, sed aedificationem de actu et sermone nostro proximis dandam, sicut et in eo quod dicit Salvator: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patr
Abbreviated transcription (Latin):
inuia di beatus ẽ. Ita et inp̃senti
loco apłs beatus inquit. qui ñ iudi¬
cat semet ipsum. in eo qđ ꝓbat. S
euius oꝑis sit ista beatitudo. iudea¬
mus. Multi sunt quiꝓbant aliqͥd
bom facere: u̾bi gr̃a: Qui audientes
de p̾miis castitatis ꝓbant. et statu¬
unt castȩ uiuere: sͥ ꝓcessu temporis.
uł subripiente negligentia uł suꝑan¬
te libidine. id qd obseruandũ ꝓba¬
uerat. maculat᷑. et corrumpit᷑. Et ẽ
infelix iste qui in eo qđ obseuare
decreuerat. uictus. semet ipsum ui¬
dicat et condẽpnat: beatꝰ aut̃ ille
ẽ. qui in eo qđ ꝓbat et statuit. ita
ꝑmanet fixus et stabilis: ut in nul¬
lo semet ipsum iudicet. in nullo repre¬
ciboꝵ scdm eam regłam quã suꝑiꝰ
texit habendum dicit: ut si quis
ẽ. qui ꝑ scientiam spũalis legis ꝓbat
omĩa manducanda. et omĩa esse
munda. ũ rursum uidicet semet¬
ipsum. et dubitationẽ capiat utrũ
sumere debeat nec ne: quia qͥ hoc
mͦ discernit. hoc ẽ qui dubitat. utrũ

Expanded text:
ini beatus est. Ita et in praesenti loco Apostolus: Beatus, inquit, qui non judicat semetipsum in eo quod probat. Sed cujus operis sit ista beatitudo videamus. Multi sunt qui probant aliquid boni facere, verbi gratia, qui audientes de praemiis castitatis probant et statuunt caste vivere, sed processu temporis, vel subripiente negligentia, vel superante libidine, id quod observandum probaverant maculatur et corrumpitur: et est infelix iste, qui in eo quod observare decreverat victus, semetipsum judicat et condemnat; beatus vero ille est qui in eo quod probat et statuit ita permanet fixus et stabilis, ut in nullo semetipsum judicet, in nullo repreciborum, secundum eam regulam quam superius texuit, habendum dicit, ut si quis est qui per conscientiam spiritalis legis probat omnia manducanda, et omnia esse munda, non rursum judicet semetipsum, et dubitationem capiat utrum sumere debeat, nec ne, quia qui hoc modo discernit, hoc est, qui dubitat utrum
Abbreviated transcription (Latin):
Et erit indiebus eius iusticia. et
multitudo pacis: usqueqͦ aufera
cte possumus multitudinẽ pacis
adu̾tere: ꝓ eo qđ pacificauit ꝑ san¬
guinem erucis suȩ. ñ solum quȩ
int̾ra sunt. s etiam quȩ incęlis.
In om̃ibꝰ aũt quomͦ possit impleri
hoc qd p̃catur apłs. ut repleantur
omĩ gaudio et omĩ pace difficile
mͥ uidet᷑ ex poni: maxime cũ etiã
re. et ex parte ꝓpħare. S ego pu¬
to meo habere posse credentes
plenitudinẽ pacis. cũ reconcilian¬
tur do patri. ꝑfidem scdm u̾bum pau¬
li dicentis. rogamus ꝓ xp̃o reconcili¬
amini dõ: et cum inpace redeunt
cũ filio di. ꝑ sanguinem crucis etus.
et cũ scõ sp̃ũ sociantur. cũ se emun¬
dauerint ab omĩ in quinam̃to et
effecti fuerint uasa scã: ut ita demũ
quis repletus uideatur omĩ pact
siinplenitudine crediderit trinitatis
Propt̾ hoc deniq subiungit apłs. et
dicit. Repleat uos omĩ gaudio et
pace incredendo: ut abundetis in

Expanded text:
Et erit in diebus ejus justitia et Et erit in diebus ejus justitia et multitudo pacis, usquequo auferacte possumus multitudinem pacis advertere, pro eo quod pacificavit per sanguinem crucis suae non solum quae in terra sunt, sed etiam quae in coelis sunt . In omnibus autem quomodo possit impleri hoc quod precatur Apostolus, ut repleantur omni gaudio et omni pace, difficile mihi videtur exponi, maxime cum etiam re, et ex parte prophetare ; sed ego puto in eo habere posse credentes plenitudinem pacis, cum reconciliantur Deo Patri per fidem secundum verbum Pauli dicentis : Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo, et cum in pacem redeunt cum Filio Dei per sanguinem crucis ejus, et cum sancto Spiritui sociantur cum se emundaverint ab omni inquinamento, et effecti fuerint vasa sancta, ut ita demum quis repleri videatur omni pace, si in plenitudine crediderit Trinitatis. Propter hoc denique subjungit Apostolus, et dicit, Repleat vos omni gaudio, et pace in credendo, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
cetͣ: qm̃ iesse int̃pretat᷑ in nr̃a lin¬
qui credidit ei conuenient̃ dixit:
ẽ mͥ: Ille enĩ de quo moyses dixit.
qui ẽ misit me ad uos: ipse ẽ mͥ.
hoc ẽ in ipsum credo qui ẽ. ñ qui ex
nichilo factus ẽ. ut impiis placet:
s qui ẽ. et semꝑ ẽ. Et hoc ei nomen
ẽ. et ipse ẽ. qui surrexit ex radice
ut is qui semꝑ erat. nasceret᷑ ex
radice iesse. ad salutẽ gentibus
dandam: ꝓ hac inquam sibi collata
misccłia gentes honorant et magni¬
ficant dm̃. Ds̃ aut̃ spei repleat uos
omĩ gaudio. et pace incredendo:
ut abundetis in spe. et uirtute spc
scĩ. Qui suꝑius dixerat. qđ in ysaia
scriptum ẽ. et in eo gentes sꝑabunt:
dent. adiecisset sine dubio. d̃s aut̃
fidei: ut nunc a sꝑando gentes.
dm̃ spei inuocat suꝑ eos qui sꝑant
in eo: a quo eis benedictionis mu¬
nus p̾̃eat᷑ augeri. Est aut̃ bene¬
clictio huiusmodi: ut repleantur
omi gaudio. et omĩ pace. Similit̃
aut̃ et ꝓpħa in quodam loco dicit

Expanded text:
ra linqui credit ei, convenienter dixit, Est mihi. Ille enim de quo Moyses dixit: Qui est, misit me ad vos , ipse est mihi, hoc est, in ipsum credo, qui est, non qui ex nihilo factus est, ut impiis placet, sed qui est, et semper est, et hoc ei nomen est, et ipse est qui surrexit ex radice  is qui semper erat nascitur ex radice Jesse ad salutem gentibus dandam, pro hac, inquam, sibi collata misericordia gentes honorant et magnificant Deum. Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo, ut abundetis in spe, et virtute Spiritus sancti. Qui superius dixerat, quia in Isaia scriptum est, Et in eo gentes sperabunt, dent, adjecisset sine dubio, Deus autem fidei, sed nunc a sperando gentes Deum spei invocat super eos qui sperant in eum, a quo eis benedictionis munus precatur augeri: est autem benedictio hujusmodi, Ut repleantur omni gaudio et omni pace. Similiter autem et Propheta in quodam loco dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sermone credentium quoꝵq ne¬
gligentes et desides animas uin¬
cło attiore constringit. ut nichil si¬
ne fide agant. nichil absq fide ali
quid cogitent: ꝙr siue quid gesseris
sine fide. siue locutus fueris. siue
etiam egitaueris. peccas. Hoc idem
ẽ qđ et in aliis dicit. Siue mandu¬
catis siue bibitis. siue aliud quid
facitis: omĩa ad głam facite dei.

Expanded text:
hoc sermone credentium quorumque negligentes et desides animas vinculo arctiore constringit, ut nihil sine fide agant, nihil absque fide dicant neque cogitent, quia sive quid gesseris sine fide, sive locutus fueris, sive etiam cogitaveris, peccas. Hoc idem est quod in aliis dicit : Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia ad gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe aut assequi possunt. Et ido apłs
resecare culpã uolens exutraq: par¬
te nascentem: illis quidem p̃cipit.
ne inferiores sꝑnant atq despici¬
ant: his uͦ ne suꝑiores se uiclicent.
cũ ꝑitiam ñ habeant iulic andi.
Quã uis gͦ utrũq rep̃hendat. et eũ
qui sꝑuit frẽm inferiorem. et eũ
qui iudicat suꝑiorem: tam̃ ut osten¬
deret illum grauius in iudicancdo.
quã hunc in sꝑnendo fr̃e peccare:
omissa spretionis culpa. p̃sumptio¬
nem uidicantis fr̃ĩs ex aggerat:

Expanded text:
e aut assequi ipsi possunt. Et ideo Apostolus e aut assequi ipsi possunt. Et ideo Apostolus resecare culpam volens ex utraque parte nascentem, illis quidem praecipit, ne inferiores spernant atque despiciant; his vero ne superiores se judicent, cum peritiam non habeant udicandi. Quamvis ergo utrumque reprehendat, et eum qui spernit fratrem inferiorem, et eum qui judicat superiorem, tamen ut ostenderet illum gravius in judicando, quam hunc in spernendo fratrem peccare, omissa spretionis culpa, praesumptionem judicantis fratris exaggerat
Abbreviated transcription (Latin):
di formã. uolentibus peccato et ui¬
to illoꝵ. qui resurrectionis eius
exemplo. nouã et cęlestẽ in terris
exigunt uitam: mortuoꝵ illoꝵ sine
dubio. qui mortificationẽ. xp̃i in cor-¬
pore suo circumferunt: et mortificant
menbra sua quȩ sunt suꝑ t̾ram.¬
re iuidicas frẽm tuũ. aut tu quare
sꝑnis frẽm tuũ: cũ siue mortificatio
sit inte carnis. et uitioꝵ. ñ exte orta
sit. s xp̃i morte donata: siue tͥ noui¬
tas uite ẽ. et in t̾ris ambulans con¬
u̾sationem habes in cęlis: xp̃i hoc
resurrectione merueris: Bene aũt
utriusq uitii notam u̾nacula ap¬
pellatione signauit. illi dicens. qͣre
sꝑnis: et huic quare iudicas frẽm
tuum. Solent enim hi qui aliqͣn¬
tulum uident᷑ in scientia ꝓfecisse.
sꝑnere et nichili ducere eos qui
altioris intelligentiȩ minus cap aces
sunt: econtrario aut̃ imꝑiti et in¬
dociles. iudicare hoc ẽ ineusare et
condempnare eos. qui altiora et
ꝓfundiora ꝑquirunt. quã ipsi ca¬

Expanded text:
dignatur volentibus peccato et vito illorum qui resurrectionis ejus exemplo novam et coelestem in terris exigunt vitam: mortuorum illorum sine dubio, qui mortificationem Christi in corpore suo circumferunt, et mortificant membra sua, quae sunt super terramd judicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum, cum sive mortificatio sit in te carnis vitiorum, non ex te orta sit, sed Christi morte donata: sive tibi novitas vitae est, et in terris ambulans conversationem habes in coelis, Christi hoc resurrectione merueris? Bene autem utriusque vitii notam vernacula appellatione signavit, illi dicens: Quare spernis, et huic: Quare judicas fratrem tuum? Solent enim hi qui aliquantulum videntur in scientia profecisse, spernere et nihili ducere eos qui altioris intelligentiae minus capaces sunt: e contrario autem imperiti et indociles judicare, hoc est incusare et condemnare eos qui altiora et profundiora perquirunt, quam caper
Abbreviated transcription (Latin):
iudeus. sine clubio ut placens ui¬
deis saluaret eos: et his qui siue
lege erant.fiebat et ipse sine lege.
ut placens eis saluos faceret eos.
Placere aut̃ se hominibus ita dicit:
ñ obsecundando uitiis: s infirmi¬
tates eoꝵ ꝑ pacientiam sustentan¬
do. S ne illud quidẽ otiose p̃tere

Expanded text:
Judaeus, sine dubio, ut placens Judaeis salvaret eos: et his qui sine lege erant, fiebat et ipse sine lege, ut placens eis salvos faceret eos. Placere autem se hominibus ita dicit, non oblectando vitiis, sed infirmitates eorum per patientiam sustentando
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. qr omĩa munda sunt: tantũ
ut illud utet᷑ qđ insequentibus
ponit: ne ꝑ offensionẽ frĩs mandu¬
cantis rursum fiant inmunda
et ñ bibere uinum: nͥ addidisset
neq in quo fr̃ tuus offendit᷑. con¬
trariũ fortassis prioribus uideret᷑.
Manducare enim carnẽ. et ñ mandu¬
care. uł bibere uinũ. et ñ bibere: ne¬
q malũ. neq bonum. s mediũ ha¬
beri docuit. et in differens. Potest
enĩ ñ manducare carnẽ. et ñ bibe¬
re uinum. etiã malus homo. et a
fide alienus: ut sepe etiam ñ nulloᷤ
ydoloꝵ causa facere hoc certũ ẽ.
Int̾dum etiã malarũ artium fert᷑
talis haberi obseruatio. Hereticoꝵ
certe ñ paucis obseruare hȩc mo¬
ris ẽ. Et ñ continuo dicemus. bonũ
ẽ eis. qr ñ manducant earnẽ neq
bibunt uinum: s illo plane mͦ. qͦ
insequentib̾ posuit inquo fr̃ offen¬
ditur. ñ manducare carnẽ. et ñ bibe¬
re uinũ. ñ iam medium. aut in diffe¬

Expanded text:
dicit, quia omnia munda sunt, tantum dicit, quia omnia munda sunt, tantum ut illud vitetur quod in sequentibus ponit, ne per offensionem fratris manducanti rursum fiant immunda et non libere vinum, nisi addidisset, neque in quo frater tuus offenditur, contrarium fortassis prioribus videretur: manducare enim carnem et non manducare, vel bibere vinum et non bibere, neque malum, neque bonum, sed medium habere docuit et indifferens. Potest enim non manducare carnem, et non bibere vinum etiam malus homo et a fide alienus, ut saepe etiam nonnullos idolorum causa facere hoc certum est. Interdum etiam malarum artium fertur talis haberi observatio. Haereticorum certe non paucis observare hoc moris est, et non continuo dicimus: Bonum est eis quia non manducant carnem, neque bibunt vinum. Sed illo plane modo, quo in consequentibus posuit, In quo frater offenditur, non manducare carnem, et non bibere vinum, non jam medium aut indiffe
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi obseruantias a cȩtis
gentibus uideretur. Et quamdiu
quidem popłs ille sc̃s et segregatꝰ
acȩteris nationibus habebat᷑. etlã
discretio de mundis et inmundis
necessaria uiclebatur: quȩ segrega¬
ret et se cerneret specialẽ popłm
d̃i. anationibus quas ignorantia
łi et idoloꝵ cultus faciebat in mun¬
das. Ubi uͦ ianua fidi gentibꝰ aꝑit᷑
et inuitant᷑ om̃s ad dm̃: ostendun¬
tͣ petro omiã quadrupedia. et re¬
pentia. et uolatilia exposita in lin¬
teo qđ cęlitus fuerat deductũ. et
dicit᷑ ei. Surgens petre. occide. et
manduea. Cũq legalis obseruan¬
tiȩ memor respondisset ad dnm. et
dixisset. absit dñe. qr numquã cõ¬
mune aut inmundum intrount
in os meum: celesti sententia ꝓnun¬
tiat᷑: qđ ds munclauit. tu cõmune
ne dixeris. U bi gͦ om̃s gentes ꝑ ag¬
nitionem ficłi a contaminationẽ
mundant᷑: ibi et omĩs cibꝰ u̾bo dnĩ
et oratione purgatur: et obhoc apłs

Expanded text:
hujusmodi observantias a caeteris hujusmodi observantias a caeteris gentibus videretur: et quandiu quidem populus ille sanctus, et segregatus a caeteris nationibus habebatur, etiam discretio de mundis et immundis necessaria videbatur, quae segregaret et secerneret specialem populum Dei a nationibus, quas ignorantia Dei, et idolorum cultus faciebat immundas; ubi vero janua fidei gentibus aperitur, et invitantur omnes ad Deum, ostenduntur Petro omnia quadrupedia, et repentia, et volatilia exposita in linteo, quod coelitus fuerat deductum, et dicitur ei: Surge, Petre, occide, et manduca ; cumque legalis observantiae memor respondisset ad Dominum, et dixisset: Absit, Domine, quia nunquam commune aut immundum introivit in os meum, coelesti sententia pronuntiatur: Quod Deus mundavit, tu commune ne dixeris. Ubi ergo omnes gentes per agnitionem fidei a contaminatione mundantur, ibi et omnis cibus verbo Domini et oratione purgatur: et ob hoc Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
qua cunta quȩ sunt. acdo facta sunt.
cõmune dicit᷑ nichil ẽ. Duas tam̃
causas posuit: quibꝰ uł quȩ munda
st̃. inmunda fiant. uł quȩ bona st̃
mala. Ita enĩait inp̃senti quidem
loco. S malũ ẽ homini. qui ꝑ offen¬
sionẽ manducat. Qd gͦ sui nat᷑a
bonũ ẽ. ex offensione ẽfficit᷑ malũ.
id ẽ ex eo quo offenditur fr̃. te uten¬
te his cibis in quibus ille scandalũ
patitur. Alia uero causa ẽ qua cõ¬
mune uł inmundũ efficit᷑. qđ na¬
tura sui inmundum ñ ẽ: s existimet
quis. et apud seita habeat. qđ cõ¬
mune sit. Illi gͦ ipsi tantũmͦ qͥ hoc
ita existimat: cõmune efficit᷑ uł in¬
mundũ. Ex quibꝰ euident̃ apłs
edocet. ñ in rebꝰ. uł in substantiis.
s in actibus. et cogitationibꝰ minus
rectis. immunditiã pollutionẽq
consistere: quam uis moysi lex que¬
dam munda. et quecdã inmunda
signa uerit: in quibꝰ distinctiones
quasclã ponere uoluit: ut popłs
qui sub lege censebatur. discerni ꝑ

Expanded text:
quae sunt a Deo facta sunt, commune dicitur, nihil est. Duas tamen causas posuit, quibus vel quae munda sunt, immunda fiant, vel, quae bona sunt, mala. Ait enim in praesenti quidem loco: Sed malum est homini qui per offensionem manducat. Quod ergo sui natura bonum est, ex offensionem efficitur malum, id est, in eo quod offenditur frater, te utente his cibis, in quibus ille scandalum patitur. Alia vero causa est qua commune vel immundum efficitur quod natura sui immundum non est, si existimet quis et apud se ita habeat quod commune sit; illi ergo ipsi tantummodo qui hoc ita existimat commune efficitur vel immundum. Ex quibus evidenter Apostolus edocet non in rebus, vel in substantiis, sed in actibus et in cogitationibus minus rectis immunditiam pollutionemque consistere, quamvis Moysi lex quaedam munda, et quaedam immunda signaverit; in quibus distinctiones quasdam ponere voluit, ut populus, qui sub lege censebatur, discerni per
Abbreviated transcription (Latin):
quibus pax constare pot̃ etiam
cum labore suo. cũ dampno. cum
obpbrio quoq et si ita necesse sit
etiam cũ ꝑicło uitȩ. fameq custodit.
Hęc enim ñ solum pacem: uerũ et ȩ¬
dificationẽ ad inicem seruant. Edi¬
ficatur enim is qui uiderit te ñ qͥ
tͥ soli s et quȩ aliis expediunt requi¬
rentẽ: et sic crescit edificium fidei:
ac templum di ex lapidibus iuuis
ꝑ constructionẽ caritatis ad surgit.
Et ido addit. Nolite ꝓpt̾ cibum solue¬
re opus cłi. Soluit enĩ opus dei. et
ȩdificium destruit caritatis: qui
ꝓpter ciboꝵ intemꝑantiã scanda¬
lũ fr̃ibus ponit. Omĩa quidem¬

Expanded text:
quibus pax constare potest, etiam quibus pax constare potest, etiam cum labore suo, cum damno, cum opprobrio queque, et, si ita necesse sit, etiam cum periculo vitae famaeque custodit: haec enim non solum pacem, verum et aedificationem ad invicem servant. Aedificatur enim is qui viderit te non quae tibi soli, sed quae aliis expediunt requirentem, et sic crescit aedificium fidei ac templum Dei ex lapidibus vivis per constructionem charitatis assurgit; et ideo addit: Noli propter escam aestruere opus Dei. Solvit enim opus Dei, et aedificium destruit charitatis, qui propter ciborum intemperantiam scandala fratribus ponit. Homo opus De