comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
penetͣrunt: foram̃. nucis capax effici¬
entes. Illo. magnitudinem doloris.
clamore testante: hoc. inquit mortu¬
us erit tͥ qͣntum uixeris. et penarũ
meaꝵ gͣue docum̃tum ⁊ et nisi negle¬
xexis. salutis tue singulare monusi¬
tum. Qua ꝓpt̾ dum licet. dũ nutat
ira. dum pendula d̾s te oꝑitur clem̃¬
tia: muta habitum:. muta animũ:
redonis monachꝰ effectꝰ. ap̃ scm̃ mela¬
nium. Ad hec u̾ba. uiuo respondere
nolente: alt̾ eum ocłi iugore ꝑstrin¬
gensꝰ sidubitas inqͥt ꝯu̾ti miser: lege
litt̾as istas. Et simulcũ dicto manum
expandit. tetͥcis notis inscͥptam: in qͥ¬
b sathanas: ⁊ omne inferoꝵ satelliti¬
um. grãs omĩ eccłiastico cetii de tar¬
taro emittebant: qd̾ cum ipsi in nul
lo siuis uoluptatib deeẽnt: tum tan¬
tũ nũm subditarũ animarũ pat̾ent᷑
ad inferna descendere. p̃dicationis
incuria: qͣntũ ñ qͣm retͦ acta uider̃t

Expanded text:
penetrarunt, foramen nucis capax efficipenetrarunt, foramen nucis capax efficientes. Illo magnitudinem doloris clamore testante, « Hoc, inquit mortuus, erit in te quantum vixeris, et poenarum mearum grave documentum, et, nisi neglexeris, salutis tuae singulare monimentum. Quapropter dum licet, dum nutat ira, dum pendula Deus operitur clementia, muta habitum, muta animum, Redonis monachus effectus apud sanctum Melanium. » Ad haec verba vivo respondere nolente, alter eum oculi vigore perstringens, « Si dubitas, inquit, converti, miser, lege literas istas; » et simul cum dicto manum expandit tetricis notis inscriptam, in quibus Satanas et omne inferorum satellitium gratias omni ecclesiastico coetui de Tartaro emittebant, qlo suis voluptatibus deessent, tum tantum numerum subditarum animarum paterentur ad inferna descendere, praedicationis incuria, quantum nunquam retroacta viderant
Abbreviated transcription (Latin):
erit cõmodꝰ ⁊ mͥ omnino infructuosꝰ.
qͥppe. qͥ ꝓnunciata ⁊ acclamata sentia.
sempit᷑nis sim deputatus supplicris.
Cũq uiuus ad ereptionem mortu.
omnia sua monast̾iis et egenis expẽ¬
surũrseq dies ⁊ noctes ieiuniis ⁊ orõibe
continuaturũ ꝓmitteret: fixum ẽ.
inqͥt qd̾ dixi. Quia sine penteñtia st̃
iudicia dei: quib insulphuream uora¬
ginem inferm dem̾sus sum. Ibi. dum
rotat astra polus: dum pulsat littora
innum̾a penarũ gen̾a ꝯminiscens:
totꝰ mͦ mnundꝰ ualitura remedia exqͥiat.
Et ut aliqͣm exꝑiaris ex meis innũa¬
bilib penis: ꝓtendit manũ samioso
ulce̾ stillantemꝰ ⁊ en ait unam ex mi¬
nimis. Uidetur ne tͥ leutis: Cũ leuem
sibi uideri referret: ille curuatis in
uolam digitis. tres guitas diffluentiᷤ
tabi. suꝑ eum iacłatus ẽ. Quaꝵ duȩ.
timpora. una frontem contingentes:
cutem et carnem. sicut ignito caut̾io

Expanded text:
erit commodus, mihi omnino infructuosus; erit commodus, mihi omnino infructuosus; quippe qui, pronuntiata et acclamata sententia, sempiternis sim deputatus suppliciis. » Cumque vivus, ad ereptionem mortui, omnia sua monasteriis et egenis expensurum, seque dies et noctes jejuniis et orationibus continuaturum, promitteret; « Fixum est, inquit, quod dixi, quia sine poenitentia sunt judicia Dei, quibus in sulphuream voraginem inferni demersus sum: ibi dum rotat astra polus, dum pulsat littora innumera poenarum genera comminiscens, 407 totus modo mundus valitura remedia exquirat. Et ut aliquam experiaris ex meis innumerabilibus poenis, protendit manum sanioso ulcere stillantem, et « en, ait, unam ex minimis, videturne tibi levis? » Cum levem sibi videri referret, ille, curvatis in volam digitis, tres guttas defluentis tabi super eum jaculatus est; quarum duae tempora, una frontem contingentes, cutem et carnem sicut ignitio cauterio
Abbreviated transcription (Latin):
secte concedñdũ: qui opinant᷑ animã
corpore solutam. in aerem euanescere:
in auras esfluere. Ita data acceptaꝙ fi¬
de: cotidianis colloquiis sacram̃tũ
freq̃ntabant. Nec multum in medio:
et ecce mors repentina imminens. in¬
dignantẽ halitũ. uni eoꝵ iuolent̾ extͣxit
Remansit alt̾: ⁊ serio. de socii sponsi¬
one cogitans. et iam iãꝙ affuturũ
p̃stolans: cassa opinione. tͥginta die¬
b. uentos pauit. Quib elapsis. cum
desꝑans aliis negociis auocasset ociũ:
adstitit subito uigilanti. et quiddã
oꝑis molienti. uultu. quał solet eẽ
morientum: anima fugiente. exau¬
guis. Tum tacentem uitiũ. pͥor mortu¬
us compellans: agnoscis me inqͥt: ag¬
uosco respondit et ñ tantum de inso¬
litatua turbor p̃sentia: qͣntum de di¬
uturna miror absentia. At ille uͥ tar¬
ditatem aduentꝰ excusauit: tandẽ
ait. tandem expeditis moraꝵ nexib.
uenio. S aduentꝰ iste. tͥ si uoles amice.

Expanded text:
sectae concedendum, qui opinantur animam sectae concedendum, qui opinantur animam corpore solutam in aerem evanescere, in auras effluere. Ita data acceptaque fide, quotidianis colloquiis sacramentum frequentabant. Nec multum in medio, et ecce, mors repentine imminens indignantem halitum uni eorum violenter extraxit. Remansit alter, et serio de socii sponsione cogitans, et jam jamque affuturum praestolans cassa opinione triginta diebus ventos pavit; quibus elapsis, cum desperans aliis negotiis avocasset otium, astitit subito vigilanti, ei quiddam operis molienti, vultu, qualis solet esse morientium anima fugiente, exanguis. Tum tacentem vivum prior mortuus compellans, « Agnoscis me? » inquit: « Agnosco, respondit, et non tantum de insolita tua turbor praesentia, quantum de diuturna miror absentia. » At ille, ubi tarditatem adventus excusavit, tandem ait, « Tandem, expeditis morarum nexibus, venio: sed adventus iste tibi, si voles, amice,
Abbreviated transcription (Latin):
cundis amiciciȩ officiisemuli: ut ui¬
xta comici dictum. manib pedib ꝙ
conando. ꝑicłm etiam si necẽẽ ẽẽt ca¬
pitis ꝓ inuicem facẽnt. Quare die qͥ¬
dam libĩorem aĩum a curis forinse¬
cis nacti: in secreto conclaui. huiꝰcem
sentñtias fudere. Pł̾ib se annis nc̃
litt̾is. nc̃ scłi lucris m̃tes exercuisse.
nec satiasse: magis ad distortum quã
ad reccum intentas. Int̾ hec illũ acer¬
bum diem sensim appropinqͣre: qͥ
societatis suȩ mnextͥcabile in uita uin¬
cłm dirumꝑet. Uñ. p̃ueniendũ ma¬
turȩ. ut fides que conglutinarat ui¬
uentes: pͥmo morcuũ comitaret᷑ ad
manes. Paciscunt᷑ gͦ. ut quisqͥs eoꝵ
añ obiret: suꝑstiti. ł dormienti uel
uigilanti appareret. infra tͥginta ꝓ¬
cul dubio dies. Si fiat: edocturus qd
sed̾m platonicos. mors sp̃mñ extin¬
guat: s ad pͥncipium sui dm. tan qͣm
e carcere emittat. Sin minꝰ epicureoꝵ

Expanded text:
cundis amicitiae officiis aemuli, ut, jucundis amicitiae officiis aemuli, ut, juxta comici dictum, « Manibus pedibusque conando, periculum etiam, si necesse esset, capitis pro invicem facerent. » Quare die quadam, liberiorem animum a curis forinsecis nacti, in secreto conclavi hujusmodi sententias fudere: Pluribus se annis nunc literis, nunc saeculi lucris, mentes exercuisse, nec satiasse, magis ad distortum quam ad rectum intentas: inter haec, illum acerbum diem sensim appropinquare qui societatis suae inextricabile in vita vinculum disrumperet; unde praeveniendum mature, ut fides, quae conglutinarat viventes, primo mortuum comitaretur ad manes. Paciscuntur ergo ut quisquis eorum ante obiret, superstiti, vel dormienti vel vigilanti, appareret infra triginta procul dubio 406 dies: si fiat, edocturus quod, secundum Platonicos, mors spiritum non extinguat, sed ad principium sui Deum tanquam e carcere emittat; sin minus, Epicureorum
Abbreviated transcription (Latin):
caturo. qͣntũ p̃staret anglicis bipen¬
nib. ensis normannicꝰ. Alanꝰ tuuc i¬
bi comes. uiridis iuuenta. et p̃cel¬
lens robore. eudonem patrusi ui¬
xerat: multa eg̾gie fecerat. Uilłmõ
ñ solum ñ timebat: s n ri cabat.
at ule britanniã ut hereditariũ
solum. calumnians: qd eam carolꝰ in¬
loni cũ filia gisla decłat. breui effecr
ut ultro alanꝰ adueniens. suppliett
se suaq ded̾et. S quia de britannia
parũ alias dicturꝰ sum: hic qͦddã mi¬
racłm. qd̾ illis ferme dieb. in nanues
cuutate contigit. paucis inseram
patientib annis pb̃ri. Id offici¬
umanagis p̃cario. qͣm bone uite m̾tu
ab ep̃oloci exegerant. Deniꝙ alt̾ius
misãndꝰ exitus suꝑstitem instruxit:
qͣm fueruit aña in inferni lapsum
ambo p̃cipites. Cet̾m. qd̾ ad scĩam lita¬
rum tendit. ita edocti: ut aut parũ
aut nichibipsis deberent artib. an
ptantib infantiȩ rudĩtis. adeo io¬

Expanded text:
caturo quantum praestaret Anglicis bipencaturo quantum praestaret Anglicis bipennibus ensis Normannicus. Alanus tunc ibi comes, viridis juventa et praecellens robore, Eudonem patruum vinxerat, multa egregie fecerat; Willelmum non solum non timebat, sed et irritabat: at ille Brittanniam ut haereditarium solum calumnians, quod 405 eam Carolus Rolloni cum filia Gisla dederat, brevi effecit ut, ultro Alanus adveniens, suppliciter se suaque dederet. Sed, quia de Brittannia parum alias dicturus sum, hic quoddam miraculum, quod illis ferme diebus in Nannetis civitate contigit, paucis inserampatientibus annis, presbyteri; id officium magis precario quam bonae vitae merito ab episcopo loci exegerant: denique alterius miserandus exitus superstitem instruxit quam fuerint antea in inferni lapsum ambo praecipites. Caeterum, quod ad scientiam litterarum tendit ita edocti, ut aut parum aut nihil ipsis deberent artibus; a reptantibus infantiae rudimentis adeo jo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum sub herberto hugonis filio
respiraũat. Qui. ut tutior contͣ ande¬
gauensem eẽt: Will mo se manibe
dediderat: in eius fidelitatem. sacͣm̃¬
to iuratꝰ. Preterea. filiam ipsius petie¬
rat.: et despondãt. Quȩ pͥusqͣm nubi¬
lib annis matura ꝯugio fieret: ille.
morbo decessit: heredem sͥ uilt mũ
ꝓnuncians: Adiuratis ciuib. ne aliũ
susciꝑent. habituri si uellent leuẽ
⁊ ꝓbum dnm: si nollent: recti sui ex¬
actorem in modicum. Qͦ defuncto:
cenomannenses magis ad galt̾iũ me¬
dantinũ declinantes. cui soror hugo¬
nis nupserat. serotandem ut u ilt¬
mum susciꝑent. resipuere. gͣuib sepesͥ
damnis admoniti. Illud fuit tẽpꝰ. qͦd̾
heroldꝰ. in uitꝰ normanniam ampor¬
tuna sibi aura euectꝰ ẽ. Quẽ. sic̃ supͣ
dictum ẽ. wilłmꝰ in britanicã expe¬
ditionẽ dux̃.⁊ uolens eius manum
explorare: Simul et strictiori consili¬
o apparatum ostentans suũ: conspi¬

Expanded text:
quantulum sub Herberto Hugonis filio quantulum sub Herberto Hugonis filio respiraverat: qui, ut tutior contra Andegavensem esset, Willelmo se manibus dederat, in ejus fidelitatem sacramento juratus; praeterea filiam ipsius petierat et desponderat, quae priusquam nubilibus annis matura conjugio fieret, ille morbo decessit. Haeredem sibi Willelmum pronuntians, adjuratis civibus ne alium susciperent: habituri, si vellent, lenem et probum dominum; si nollent, recti sui exactorem immodicum. Quo defuncto, Cenomanenses magis ad Gualterium Medantinum declinantes, cui soror Hugonis nupserat, sero tandem ut Willelmum susciperent resipuere , gravibus saepe damnis admoniti. Illud fuit tempus quo Haroldus invitus Normanniam, importuna sibi aura, evectus est: quem, sicut supra dictum est, Willelmus in Brittannicam expeditionem duxit, volens ejus manum explorare; simul et strictiori consilio, apparatum ostentans suum, conspi
Abbreviated transcription (Latin):
nib cuꝑet: ab ea sibi imꝑari eqͣni¬
mit̾ ferret. Deniq omniũ digitis.
quasi fatuus notarilab omni orbe
ap̃iano excomunicari: ꝓpt̾ eiꝰ libi.¬
dinem. aliqͣntis annis sustinuit. fi¬
lii fulconis. fuerunt Gesfridꝰ et ful¬
co. Geffridꝰ. cognom̃ martelli hedi¬
tariũ sortitus. suis sudorib ampli¬
auit: tanta pace et quiete ꝑ t̾ras
illas parta. quã nemo uid̾it. ne¬
mo uisurꝰ sit. Quappt̾. suoꝵ insi¬
diis necatus: eg̾gie ꝓbitatis decꝰ
luit. fulco in regimine succedens:
ad huc in reb humanis u̾satur.
De qua forsitan tẽpore regis hen¬
rici dicturus: nunc de willermo
explanabo quod restat.
Ille uͥ cuule discidiũ. multo ex̃citio
composuit: rem maioris gle animo se
qͦns: tras olim normannie appendices
que longo usu insoluerant. restituere
intendit: cenomannicũ dico comita¬
tum. et britanniam. Quoꝵ cenoman¬
nis. dudum a marcello succensa. et
dño suo hugone pͥuata: tunc nuꝑ ali¬

Expanded text:
nibus cuperet, ab ea sibi imperari aequaninibus cuperet, ab ea sibi imperari aequanimiter ferret. Denique omnium digitis quasi fatuus notari, ab omni orbe Christiano excommunicari, propter ejus libidinem, aliquantis annis sustinuit. Filii Fulconis fuerunt Gesfridus et Fulco: Gesfridus, cognomen Martelli haereditarium sortitus, suis sudoribus ampliavit; tanta pace et quiete per terras illas parta, quantum nemo viderit, nemo visurus sit; quapropter suorum insidiis necatus, egregiae probitatis decus luit. Fulco, in regimine succedens, adhuc in rebus humanis versatur; de quo forsitan tempore regis Henrici dicturus, nunc de Willelmo explanabo quod restat.Ille, ubi civile dissidium multo exercitio composuit, rem majoris gloriae animo sequens, 404 terras olim Normanniae appendices, quae longo usu insoleverant, restituere intendit; Cenomanicum dico comitatum et Brittanniam. Quorum Cenomanis, dudum a Martello succensa, et domino suo Hugone privata, tunc nuper ali
Abbreviated transcription (Latin):
uũ tuũ. Confessam dignare animã:
impet᷑uit: s domum placidȩ regressꝰ.
pꝰ aliqͦt annos obut. filii eiꝰ gaufredi p̃¬
ruptam audaciam: suꝑior narratio
patefecit. Is moriens gaufredo sororis
filio. h̾editatem suam contͣdidit: sed
industͥam scłi tͣnsfund̾e ñ potuit. Nã
ille suppliciũ moꝵ iuuenis. magis in
eccłiis orare. qͣm arma tractare con¬
suetus: homines regionis illiꝰ qͥ quite
uictitare nescirent: incontemptũ
siui exettauit. Quare tota t̾ra p̃do¬
nib exposita: fulcofrat̾ illius uitͦ
ducatum corripuit. Fulco rechin die¬
tus. ⁊ quod germani simplicitati ere¬
bro infrendens: ad ultimũ honore
spoliatum. ꝑpetua custodia coher¬
cuerit. habuit uxorem: que pru¬
ritu altioris nominis allecta. illo
relicto. philippo regi francoꝵ nupsit.
Qͣm.is. immemor dicti. ñ bene con¬
uenuint nec in una sede morant᷑.
maiestas ⁊ amor: tanta uenere
ardebat: ut cum imꝑare aliisom¬

Expanded text:
vum tuum; confessam dignare animam, vum tuum; confessam dignare animam, impetravit; sed, domum placide regressus, post aliquot annos obiit. Filii ejus Gaufredi praeruptam audaciam superior narratio patefecit. Is moriens Gaufredo, sororis filio, haereditatem suam contradidit, sed industriam saeculi transfundere non potuit: nam ille, simplicium morum juvenis, magis in ecclesiis orare quam arma tractare consuetus, homines regionis illius, qui quiete victitare nescirent, in contemptum sui excitavit; quare, tota terra praedonibus 403 exposita, Fulco frater illius ultro ducatum corripuit. Fulco, Rechin dictus, quod, germani simplicitati crebro infrendens, ad ultimum honore spoliatum perpetua custodia coercuerit, habuit uxorem quae, pruritu altioris nominis allecta, illo relicto, Philippo regi Francorum nupsit; quam is, immemor dicti, Non bene conveniunt, nec in una sede morantur, Majestas et amor, tanta venere ardebat, ut, cum imperare aliis om
Abbreviated transcription (Latin):
ante pedes patris expon̾et. Ille. cui
itetꝰ ammositas ad huc palpitaret as¬
surgens: ⁊ pede iacentem pulsans:
fuit uicto spc̃ et quidem eg̃̾gius: ut
responderet. Tibi pat̾ soli: qr pat̾ es.
uictꝰ: cet̾is omnib inuictꝰ sum. Hoc
relatu. tum̃tis animꝰ emollitꝰ. patria¬
ꝙ pietate u̾ecundiam ꝓlis consolatꝰ:
pͥncipatui restituit: monitũ ut ma¬
turiꝰ se ageret. ẜiuncialium fortunaᷤᷤ
et pacem. suum eẽ decus. ad extͣneos:
ꝯmodum ad domesticos. Eodem
anno uet̾anus. et secłarib stipendi¬
isemeritꝰ: iam de anime uiatico co¬
gitans. ierosolimã adiit. Ibi. a duob
seruis sacram̃to ad actis. ut qd iube¬
rent fac̾ent: ꝑ publicũ. ad sepulcrũ
dñi. nudꝰ inspectantib turchis. tractꝰ
ẽ. Ait̾ restem ligneum collo eius intor¬
serat: alt̾ flagris t̾ga expoliatiurge¬
bat. Int̾ hec ille clamabat. Accipe dnẽ
miserũ fulconem: ꝑiurũ tuũ. fugiti¬

Expanded text:
ante pedes patris exponeret. Ille, cui ante pedes patris exponeret. Ille, cui vetus animositas adhuc palpitaret, assurgens, et pede jacentem pulsans, erfuit victo spiritus, et quidem egregius, ut responderet, « Tibi pater soli, quia pater es, victus; caeteris omnibus invictus sum. » Hoc relatu tumentis animus emollitus, patriaque pietate verecundiam prolis consolatus, principatui restituit; monitum ut maturius se ageret, provincialium fortunas et pacem suum esse decus ad extraneos, commodum ad domesticos. Eodem anno veteranus, et saecularibus stipendiis emeritus, jam de animae viatico cogitans, Jerosolymam adiit: ibi a duobus servis, sacramento adactis ut quod juberet facerent, per publicum ad sepulchrum Domini nudus, inspectantibus Turchis, tractus est; alter restem ligneum collo ejus intorserat, alter flagris terga expoliati urgebat. Inter haec ille clamabat, « Accipe, Domine, miserum Fulconem, perjurum tuum, fugiti
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i memoria attigit. tͣnscurram p̃¬
fata diu̾ticł uenia. fulco antiquior
płib annis usq ad senium. illum mo¬
d̾atus comitatum: multa fecit indu¬
striȩ: multa eg̾giȩ. Unũ omnino est.
quo eum notari audierm: qd̾ herb¬
tum comitem cenomannensem. san¬
ctonas. sponsione urbis illectum. in
medio colloquio ab apparttorib art¬
tarũi quib placuit conditionib ir¬
retiri fecit. Cet̾a sc̃s ⁊ integer: extre¬
mis fere annis. filio sepe dicto Gaufre¬
do pͥncipatu uiuens cessit. Ille. inꝓ
umciales immane qͣm dure: in ipsũ
collatorem honoris ꝙ̃ suꝑbȩ acttas
iussusꝙ magistratum et fãces depo¬
ñe: adeo sibi arrogauit: ut contra
patrem arma sumet. Cunc senis fri¬
gid̾iam et effetꝰ sanguis. ira incalu¬
c: filium ꝙ iuuenilit̾ insultantem.
paucis dieb. maturiori consilio adeo
infregit. ut ꝑ aliqͦt miliaria sellam
dorso euchens: ꝓnum se cum sarcina.

Expanded text:
nostri memoria attigit, transcurram, prnostri memoria attigit, transcurram, praefata diverticuli venia. Fulco antiquior, pluribus annis, usque ad senium, illum moderatus comitatum, multa fecit industrie, multa egregie. Unum omnino est quo eum notari audierim, quod Herbertum comitem Cenomanensem, Sanctonas sponsione urbis illectum, in medio colloquio ab apparitoribus arctari, et quibus placuit conditionibus irretiri fecit. Caetera sanctus et integer, extremis fere annis filio saepe dicto Gaufredo principatu vivens cessit. Ille in provinciales immane! quam dure, in ipsum collatorem honoris quam superbe actitans, jussusque magistratum et fasces deponere, adeo sibi arrogavit ut contra patrem arma sumeret. Tunc senis frigidus jam et effaetus sanguis ira incaluit, filiumque juveniliter insultantem paucis diebus maturiori consilio adeo infregit, ut, per aliquot milliaria sellam dorso vehens, pronum se cum sarcina
Abbreviated transcription (Latin):
aim̃sem. usq ad fluiũ diue ꝑuen̾it:
iactans. solum occeanum ꝓg̾ssioni
sue eẽ obstacłm. Uerum. Willelmꝰ. qͥ
se uideret. ꝓpt̾ fidei dissimulationem.
imo d̾ate p̾mi⁊ tunc tandem consciȩ
uirtutis arma concutiens. regias co¬
pias. quȩ citra flumen. nam pars paulo
ante. eius aduentu audito tͣnsuada¬
uerat. tanta int̾nicie cecidit: ut nich
postea francia plus metueret. qͣm
normannoꝵ ferociam irritare. Ter¬
minũ discordiaꝵ fecit ꝓꝑato mors
henrici: nec multo pꝰ. martelli. Rex
moriens. balduino comiti flandriȩ
tutelam ad modum paruuli philuppi
filia eiꝰ mathildis. Willmo iam du¬
oum nupserat: femina nr̃o tpre sin¬
gulare prudentie specim̃: pudoris cul¬
men. hĩc factum ẽ. ut pupilli et gen
mediator. tumores ducũ. et ꝓuincia¬
lium. salubri ꝓposito compescẽt.
Sed quia totiens marcelli se occa
so ingessit: genealogiam comitum
an degauensium. qͣntum relatoris

Expanded text:
ximensem usque ad fluvium Divae pervenerit, ximensem usque ad fluvium Divae pervenerit, jactitans solum oceanum progressioni suae esse obstaculum: verum Willelmus, qui se videret propter fidei dissimulationem immoderate premi, tunc tandem consciae virtutis arma concutiens, regias copias, quae circa flumen erant, nam pars paulo ante, ejus adventu audito, transvadaverat, tanta internicie cecidit, ut nihil postea Francia plus metuerat quam Normannorum ferociam irritare. Terminum discordiarum fecit properata mors Henrici, nec multo post Martelli. Rex moriens Baldewino comiti Flandriae tutelam admodum parvuli Philippi filia ejus Mathildis Willelmo jamdudum nupserat; foemina nostro tempore singulare prudentiae speculum, pudoris culmen. Hinc factum est, ut pupilli et generi mediator tumores ducum et provincialium salubri proposito compesceret. § 235. Sed, quia totiens Martelli se occasio 401 ingessit, genealogiam comitum Andegavensium, quam relatoris
Abbreviated transcription (Latin):
Guido. pontiui comes. studiosius ulti¬
oni frĩs intendit: captꝰ. fatalem fami¬
liȩ suȩ manum exhorruit. Pret̾ea
płes alii. p̃cellentes opib. turgentes
maioꝵ natalib. hunc successum. ex ad¬
uentantib cognitũ: Wilłmꝰ circũ re¬
gis tentoria. nocte intempesta p̃cona¬
ricurauit. Quo audito: post aliqͦt
dies qͦs in normannia eg̾it. refugit
in franciam. Nec multo pꝰ tempore. di¬
scurrentib utrobiꝙ mnciis. pacificȩ
ꝯuentum⁊ ut regii captiui absolue¬
rentur:comes.erepta ł erepienda.
martello. iure uendicaret legitimo.
ongum ẽ:⁊ ñ necessariũ re¬
ferre. qͣnte int̾ eos contentiones u̾sa¬
manũ reculerit. Quid. qd̾ in estima¬
bili p̃sũptione fortitudinis. ñqͣm su¬
bito. nec nͥ preñciata die illum aggre¬
di dignatꝰ. nr̃i tpr̃is morem. animi ma¬
gnitudine contempserit: Illud qͦq
p̃t̾eo. qd̾ it̾m ruptis amiciciis. rex hen¬
ricꝰ normanniã ing̾ssus. ꝑ pagum o¬

Expanded text:
Guido Pontivi comes studiosius ultiGuido Pontivi comes studiosius ultioni fratris intendit, captus, fatalem familiae suae manum exhorruit; praeterea plures alii, praecellentes operibus, turgentes majorum natalibus. Hunc successum, ex advenientibus cognitum, Willelmus circum regis tentoria nocte intempesta praeconari curavit; quo audito, post aliquot dies quos in Normannia egit, refugit in Franciam: nec multo post tempore, discurrentibus utrobique nuntiis, pacifice conventum ut regii captivi absolverentur, comes erepta vel eripienda Martello jure vendicaret legitimo.necessarium referre quantae inter eos contentiones versamanum retulerit. Quid quod inaestimabili praesumptione fortitudinis nunquam subito, nec nisi praenuntiata 400 die, illum aggredi dignatus, nostri temporis morem animi magnitudine contempserit? Illud quoque praetereo, quod, iterum ruptis amicitiis, rex Henricus Normanniam ingressus, per pagum O
Abbreviated transcription (Latin):
ec rex henricꝰ ocio indulsit: qͥn
grumuret ex̾citꝰ suos ludibrio
fuisse ueillmo. Coactis itaq omnib ui¬
rib. ⁊ copiis biꝑtitis: totam mundauit
normanniã. Ipse de parte gallie celtica. gͦ
int̾ garunnã et seqͣnam fluuios iacet:
quicqͥd militum erat. suo ductu tͣhens:
odonem fr̃em. ppło galliȩ belgicȩ. q̃ est
uit̾ renum et seq̃nam p̃ficiens. Eodem
mͦ. willmꝰ suos qͣ pot̾at ammositate
diuisit. Iuxta regis castrasensim obam¬
bulans: q̃ iam in ebroicensi pago meta¬
batur.: uit nec cominꝰ pugnandi copiã
facẽt: nec ꝓuinciã coram se uastarisine¬
ret. Duces eius rob̃tus comes auc̃ensis.¬
hugo gornacensis. hugo montis fortis.
Willmꝰ cripmnꝰ: ad castellum. qd̾ mortu¬
um mareuo catur. infestis signis ꝯtͣ
odonem constitere. N ec ille. ꝓ num̾o
militum qͦ tumebat: moram fecit pu¬
gne. S parumꝑ resist̾e auso moxim¬
petum normannoꝵ ñ ferens: t̾ga nu¬
dauit: om̃ fuge pͥmꝰ auspicatꝰ. Ibi dũ

Expanded text:
ec rex Henricus otio indulsit, quin grunniret exercitus suos ludibrio fuisse Willelmo; coactis itaque omnibus viribus, et copiis bipartitis, totam inundavit Normanniam: ipse de parte Galliae Celticae, quae inter Garumnam et Sequanam fluvios jacet, quidquid militum erat suo ductu trahens; Odonem fratrem populo Galliae 399 Belgicae, quae est inter Renum et Sequanam, praeficiens. Eodem modo Willelmus suos, qua poterat animositate, divisit juxta regis castra sensim obambulans, quae jam in Ebroicensi pago metabatur, ut nec cominus pugnandi copiam faceret, nec provinciam coram se vastari sineret. Duces ejus, Robertus comes Aucensis,Hugo Gornacensis, Hugo Montis fortis, Willelmus Crispinus, ad castellum quod Mortuum mare vocatur, infestis signis contra Odonem constitere. Nec ille pro numero militum, quo tumebat, moram pugnae fecit, sed parumper resistere ausus, mox impetum Normannorum non ferens, terga nudavit, omen fugae primus auspicatus: ibi dum
Abbreviated transcription (Latin):
damin patͥa: qͥdam xome. mutatoha¬
bitu celeste lucͣti sunt regnũ: beatũ
nacti ꝯmerciũ. Multi spẽtenꝰ tota
uita mundũ amplexi: ut thesau¬
ros egenis effunderent. monast̾iis di¬
uid̾ent. Qͥd dicam de tot ep̃is. h̾emi¬
tisiabħib: sonne tota insula scĩs re¬
liquiis indigenaꝵ fulgat. ⁊ ut uix ali¬
dente obsoleuert̃: ñ paucis añ ad¬
uentũ normannoꝵ annis. Cłicilit
et miracło cet̾is: qui gͣmatica nosset. Mo¬
nachi subtibib indum̃tis. et in diffe̾nti
gne ciboꝵ: regłam ludificabant. Opti¬
inates. gulȩ et uen̾i dediti. eccłiam mo¬
re xp̃iano mane ñ adibant: s in cubi¬
cło ⁊ int̾ uxorios amplexꝰ. matutinaꝵ
sollemnia:i missarũ. a festinante pb̃m.
aurib tm̃ libabant. Wlgus in medio
expositum. p̃da erat potentiorib: ut
uel eoꝵ sub̃iis exhaustiᷤ. uel ⁊̃ corporib
in longinqͣs t̾ras distractisꝰ a c̾uos the

Expanded text:
idam in patria, quidam Romae, mutato haidam in patria, quidam Romae, mutato habitu, coeleste lucrati sunt regnum, beatum nacti commercium; multi, specietenus, tota vita mundum amplexi, ut thesauros egenis effunderent, monasteriis dividerent. Quid dicam de tot episcopis, heremitis, abbatibus? nonne tota insula tantis reliquiis indigenarum fulgurat, ut vix alidente obsoleverunt, non paucis ante adventum Normannorum annis. Clerici litet miraculo caeteris qui grammaticam nosset. Monachi, subtilibus indumentis et indifferenti genere ciborum, regulam ludificabant. Optimates, gulae et veneri dediti, ecclesiam more Christiano mane non adibant; sed in cubiculo, et inter uxorios amplexus, matutinarum solemnia auribus tantum libabant. Vulgus, in medio expositum, praeda erat potentioribus, ut, vel eorum substantiis exhaustis, vel etiam corporibus in longinquas terras distractis, acervos the
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ ⁊ animꝰ: quãius familiari susur¬
rio. a custodib corporis reuocaret᷑.
ꝑstitit in qͣm. donec uictoriam ple¬
nam suꝑueniens nox infunderet.
Et ꝓcul dubio diuina illum manꝰ
ꝓtexte. ⁊ ut nichil sangͥnis ex eiꝰ corpore
lla fuit dies fatalis ¶ impet̾et:¬
anglie. ⁊ funestum excidiũ dulcis pa
enĩ pridem morib angloꝵ insueue¬
rat: qͥ uaru ad modũ ꝓ temporibus
fuere. Nam pͥmis aduentꝰ sui annis:
uultu et gestu barbarico. usu bellico.
ritu fanatico iuuebant. S pꝰmodum.
xp̃i fide suscepta: paulatim et ꝑ ieͤ
omnem in religione oꝑam insũpse¬
re. Taceo de pauꝑib: qͦs fortunaꝵ te¬
nuitas plerũq continet: ne cancel¬
los iusticie tͣnsg̾diant᷑ p̃t̾mitto gͣdu¬
sionis contuitꝰ. s et infamiȩ metꝰ aue¬
ro deuiare ñ sinit. De regib dico: qͥ
ꝓ amplitudine potestatis: licent̾ in¬
dulgere uoluptatib possent. Quoꝵ qͥ¬

Expanded text:
pus et animus, quamvis familiari susurpus et animus, quamvis familiari susurro a custodibus corporis revocaretur; perstitit inquam donec victoriam plenam superveniens nox infunderet. Et procul dubio divina illum manus protexit, ut nihil sanguinis ex ejus corpore lla fuit dies fatalis Angliae, funestum excidium dulcis pate. Jam enim pridem moribus Anglorum insueverat, qui varii admodum pro temporibus fuere: nam, primis adventus sui annis, vultu et gestu barbarico, usu bellico, ritu fanatico vivebant; sed postmodum, Christi fide suscepta, paulatim et per inomnem in religione operam insumpsere. Taceo de pauperibus, quos fortunarum tenuitas plerumque continet ne cancellos justitiae transgrediantur: praetermitto gradusionis contuitus, sed et infamiae metus, a vero deviare non sinit. De regibus dico, qui pro amplitudine potestatis licenter indulgere voluptatibus possent: quorum qu
Abbreviated transcription (Latin):
cadauerũ planiciem campi eqͣrent.
Ualuit hec uicissitudo. mͦ illis. mͦ istiᷤ
uincentib: qͣntum heroldi uita
moram fecit. At uͥ iactu sagittȩ. uio¬
lato cerebro ꝓcubuit: fuga anglo¬
rum. ꝑhennis in noctem fuit. Emi¬
¶ cuit ibi uirtꝰ amboꝵ ducum. Ha
roldus ñ contentꝰ munere imꝑa¬
torio: ut hortaretur alios. militis
officium. sedulo exequebat᷑. Sepe
hostem cõminꝰ uenientem ferire:
ut nullus impune accedet: qͥn staq̃
uno ictu. equꝰ. et eques ꝓcident.
Quaꝓpt̾ ut dixi. eminꝰ letaliarũ¬
dine ictus: mortẽ impleuit. Iacen¬
tis femur: unꝰ militum gladio ꝓ¬
scidit. Uñ. a u ilłmo ignominiȩ no¬
tatus. qd̃ rem ignauam.et puden¬
¶ dam fecisset: militia pulsus ẽ. Itẽ
tari: ipse pͥmꝰ ꝓcurrere:. ꝯfertos ho¬
stes inuadere. Ideo dum uͥq seuit.
ubiq infrendet: tres equos lectissi¬
mos. subse confossos. eadie amisit.
ꝑstitit tñ. magnanimi ducis ⁊ cor¬

Expanded text:
cadaverum planitiem campi aequarent. cadaverum planitiem campi aequarent. Valuit haec vicissitudo, modo illis, modo istis vincentibus, quantum Haroldi vita moram fecit; at ubi jactu sagittae violato cerebro procubuit, fuga Anglorum perennis in nocte fuit. Emicuit ibi virtus amborum ducum. § 243. Haroldus, non contentus munere imperatorio ut hortaretur alios, militis officium sedulo exequebatur; saepe hostem cominus venientem ferire, ut nullus impune accederet quin statim uno ictu equus et eques prociderent: quapropter, ut dixi, eminus lethali arundine ictus mortem implevit. Jacentis femur unus militum gladio proscidit; unde a Willelmo ignominiae notatus, quod rem ignavam et pudendam fecisset, militia pulsus est. § 24tari, ipse primus procurrere, confertos hostes invadere: ideo dum ubique saevit, ubique infrendet, tres equos lectissimos sub se confossos ea die amisit. Perstitit tamen magnanimi ducis et cor
Abbreviated transcription (Latin):
emplum. pugnaturos accenderet:
indamatoꝙ dei auxilio: p̃lium ꝯ¬
sertum. Bellatumq acrit̾: neutris.
in multam diei horam.cedentib. Q ͦ
comꝑto: wilłmꝰ innuit suis: ut fic¬
ta fuga. campo se subtrahent. Hoc
cõmento. angloꝵ cuneus solutꝰ. qͣsi
palantes hostes a t̾go cesurus. exici¬
um sͥ maturauit. Normannienim.
conu̾sis ordinib reu̾si. disꝑsos ad ori¬
untur.ẽt in fugam cogunt. Ita in¬
genio circũuenti: pulchram mor¬
tem. ꝓ patͥȩ ultione meruere. Nec
tam̃ ultioni suȩ defuere: qͥn crebro
consistentes. de inseq̃ntib. insignes
eladis aceruos facẽnt.Nam occupa¬
totumulo: nor mannos calore succes¬
sus acrit̃ ad suꝑiora nitentes. in ual¬
lem deiciunt: leuiq negocio in sub¬
iectos tela torqͣntes. ⁊ lapides rotantes:
om̃s ad unũ fundunt. Item fossatũ
qͦddam p̃ruptum. compendiario ⁊
noto sibitͣnsitu euadentes. tot ibi in¬
unicoꝵ concaluauere: ut cumulo

Expanded text:
emplum pugnaturos accenderet, emplum pugnaturos accenderet, inclamatoque Dei auxilio, praelium consertum, bellatumque acriter, neutris in multam diei horam cedentibus. Quo comperto, Willelmus innuit suis ut, ficta fuga, campo se subtraherent. Hoc commento Anglorum cuneus solutus, quasi palantes hostes a tergo caesurus, exitium sibi maturavit; Normanni enim, conversis ordinibus reversi, dispersos adoriuntur, et in fugam cogunt. Ita ingenio circumventi, pulchram mortem pro patriae ultione meruere: nec tamen ultioni suae defuere, quin, crebro consistentes, 416 de insequentibus insignes cladis acervos facerent; nam, occupato tumulo, Normannos, calore succensos acriter ad superiora nitentes, in vallem dejiciunt, levique negotio in subjectos tela torquentes, lapides rotantes, omnes ad unum fundunt. Item fossatum quoddam praeruptum compendiario et noto sibi transitu evadentes, tot ibi inimicorum conculcavere, ut cumulo
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ testudine: impenet᷑bilem cuneũ
faciunt. Qd̃ ꝓfecto illis ea die salutifu¬
iss̾: nͥ normanni simulata fuga. more
suo consertos manipłos larassent. Rex
ipsepedes. iuxta uexillum stabat cum
fratrib: ut in cõmune ꝑicło ȩquato. ne¬
mo de fuga cogitaret. Uexillum illud.
pꝰ uctoriam. pape misit. Wilłmꝰ. qd̃ e¬
rat in hominis pugnantis figitra. au¬
ro et lapidib. arte sumptuosa contex¬
tum. Contra. normanni tota nocte
ꝯfessioni peccõꝵ uacantes: mane. dñi¬
co corpori cõmimicarunt. Peditescũ
arcub et sagittis. pͥmã frontem mu¬
niunt: equites retro. diuisis alis con¬
sistunt. Comes. uultu serenꝰ.:⁊ clara
uoce suȩ parti ut pote iustiori. d̾m
affuturum ꝓñcians: arma poposcit:
Moxꝙ ministroꝵ tumultu loricã
inu̾sam indutꝰ ⁊ casum. risu correxit:
U̾tetur inquiens fortitudo tomitatꝰ
mei. in regnum.Tunc cantilena rol¬
landi inchoata. ut martiũ uiri ex¬

Expanded text:
torum testudine, impenetrabilem cuneum torum testudine, impenetrabilem cuneum faciunt; quod profecto illis ea die saluti fuisset, nisi Normanni simulata fuga more suo confertos manipulos laxassent. Rex ipse pedes 415 juxta vexillum stabat cum fratribus, ut, in commune periculo aequato, nemo de fuga cogitaret. Vexillum illud post victoriam papae misit Willelmus, quod erat in hominis pugnantis figura, auro et lapidibus arte sumptuosa intextum. § 242. Contra Normanni, nocte tota confessioni peccatorum vacantes, mane Dominico corpore communicarunt. Pedites cum arcubus et sagittis primam frontem muniunt, equites retro divisis alis consistunt. Comes vultu serenus, et clara voce suae parti utpote justiori Deum adfuturum pronuncians, arma poposcit; moxque ministrorum tumultu loricam inversam indutus, casum risu correxit, « Vertetur, inquiens, fortitudo comitatus mei in regnum. » Tunc, cantilena Rollandi inchoata, ut martium viri ex
Abbreviated transcription (Latin):
rium. et ante accȩ uitȩ obꝓbrium
cuicũq discͥmim t̾ga nudare. Eadẽ¬
q impudentia. uel ut indulgentiꝰ
dicam. imprudentia. monachum.
wilł mi legatum. nec bono uultu dig¬
natus. turbide ab egit: hoc tantum
imp̃cans. ut ds̃ int̾ eum ⁊ wilłmũ
iudicaret. Afferebat ille tͥa: ut uel
regno scd̃m conditiones descend̾et:
uel sub eo regnaturus teneret. uel
certe. spectante utroq ex̾citu. gladi¬
o rem uentilarent. Calumniabatur
enim uilłmꝰ regnum. qd̾ rex illi edu¬
ardꝰ concessãt. consilio stigandi archi¬
ep̃i. et godiuni. ⁊ siuardi. comitum:
eiusq domi obsides. filitm ⁊ nepotẽ
godiuni. nor maniam miserat.Si id
negare uelit heroldus: iudicio se se
solo qd̃ dixi nuncius frustratus res¬
acies. patͥo quisq ritu. Angli. ut acce¬
pimꝰ. totam noctem insomnem can¬
tib potibq ducentes: mane incun¬
ctant̾ in hostem ꝓcedunt. Pedites õs
cum bipennib. conserta ante se scu¬

Expanded text:
rium et anteactae vitae opprobrium rium et anteactae vitae opprobrium cuicunque discrimini terga nudare: eademque impudentia, vel, indulgentius dicam, imprudentia, monachum, Willelmi legatum, nec bono vultu dignatus turbide abegit; hoc tantum imprecans, ut Deus inter eum et Willelmum judicaret. Afferebat ille tria: 414 ut vel regno secundum conditiones descenderet; vel sub eo regnaturus teneret; vel certe, spectante utroque exercitu, gladio rem ventilarent. Calumniabatur enim Willelmus regnum, quod rex illi Edwardus concesserat, consilio Stigandi archiepiscopi. et Godwini et Siwardi comitum; ejusque doni obsides filium et nepotem Godwini Normanniam miserat. Si id negare velit Haroldus, judicio se sed omnibus solo, quod dixi, nuncius frustratus resacies , patrio quisque ritu: Angli, ut accepimus, totam noctem insomnem cantibus potibusque ducentes, mane incunctanter in hostem procedunt: pedites omnes cum bipennibus, conserta ante se scu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius labrum pilis incessant̃ fruti¬
cantib. intonsum dimittunt: quod
etiã gentiliciũ antiquis britonib
fuisse uilius cesar asseu̾at. in libro
belli gallici. Subrisit rex. fatuitatẽ
refentium lepido insecutꝰ cachumo⁊
⁊ magnȩ ultra etatem iuirtutis et sci¬
entiȩ. Cum inquit tantã fortitudinẽ
normanni p̃ dices: in delib̾atũ existi¬
mo cum illo confligere: quo infi̾or
robore et m̾ito habearis. Nec enim
ibis. in inficias: qͥn illi sacram̃tum.
uel inuitus uel uoluntarius feceris.
Pũ consultiꝰ ages: si instanti necessi¬
tati te subtrahens. nr̃o ꝑicło colludiũ
pugnȩ temptau̾is. Nos. omni uiram̃¬
to expediti: iustȩ ferrum ꝓ patͥa stͥn¬
gemꝰ. Cim̃dum ne supse decernas: uł
fugam uł mortem meas. S nobis solis
p̃liantib. causa tua utrobiq in portu
nauigabit: quia et fugientes restitu¬
effrenata tem̾itas aurem placidam
monenti cõmodare: existimans inglo¬

Expanded text:
superius labrum pilis incessanter fructisuperius labrum pilis incessanter fructicantibus intonsum dimittunt, quod etiam gentilitium antiquis Britonibus fuisse Julius Caesar asseverat in libro Belli Gallici. Subrisit rex fatuitatem referentium, lepido insecutus cachinnoet magnae ultra aetatem virtutis et scientiae. « Cum » inquit « tantam fortitudinem Normanni praedices, indeliberatum aestimo cum illo confligere, quo inferior robore et merito habearis. Nec enim ibis in inficias quin illi sacramentum vel invitus vel voluntarius feceris; proinde consultius ages si, instanti necessitati te subtrahens, nostro periculo colludium pugnae tentaveris: nos, omni juramento expediti, juste ferrum pro patria stringemus. Timendum ne, si ipse decernas, vel fugam vel mortem oppetas: sed, nobis solis praeliantibus, causa tua utrobique in portu navigabit; quia et fugientes restitueffraenata temeritas aurem placidam monenti commodare, existimans inglo
Abbreviated transcription (Latin):
roldus de pugnanoricoꝵ reu̾tebatꝰ ⁊
sua estimatione felix. quod uicerat:
meo iudicio contra. quod parricidio
uictoriã ꝯpararat. Allatoq ad senun¬
cio aduentus normannici: sicut erat
cruentꝰ in armis: paucissimo stipatus
milite. hastingas ꝑtendit. Pcipitabag
eum nimirum fata: ut nec auxilia
conuocare uellet: nec si uellet. mul¬
tos paricuros inueniret. Ita ut ante
dixi om̃s illi erant infensi: qd̾ solus.
manubiis borealib incubuerat. P̃¬
misit tñ: qui nũm hostiũ et fines spe¬
cularent᷑. Quos intra castra dep̃hensoᷤ:
Wilł mꝰ circũtentoria duciꝰ moxq lar¬
gis eduliis pastos. dño incolumes re¬
miti iubet. Redeuntes ꝑcunctat᷑ he¬
roldus: qͥd rerum apportent. Iui u̾¬
bis amplissimis. ductoris magnificam
ꝯfidentiam ꝓsecuti: serio addidert̃.
Pene om̃s in excitu illo pb̃ros uide¬
ri. quod totam faciem cum utroq
labio rasam haberent. Angli enim

Expanded text:
roldus de pugna Noricorum revertebatur, roldus de pugna Noricorum revertebatur, sua aestimatione felix quod vicerat; meo judicio contra, quod parricidio victoriam compararat: allatoque ad se nuncio adventus Normannici, sicut erat cruentus in armis, paucissimo stipatus milite Hastingas protendit. Praecipitabant eum nimirum fata, ut nec auxilia convocare vellet, nec, si vellet, multos parituros inveniret; ita, ut ante dixi, omnes illi erant infensi, quod solus manubiis borealibus incubuerat. Praemisit tamen qui numerum hostium et vires specularentur; quos intra castra deprehensos Willelmus circum tentoria duci, moxque, largis eduliis pastos, domino incolumes remitti jubet. Redeuntes percunctatur Haroldus quid rerum apportent: illi, verbis amplissimis ductoris magnificam confidentiam prosecuti, serio addiderunt, pene omnes in exercitu illo presbyteros videri, quod totam faciem cum utroque labio rasam 413 haberent; Angli enim
Abbreviated transcription (Latin):
tum. fatale illi familie eẽ: ut altiora
urib spirans. dm̃ adu̾santem exꝑia¬
tur. Ista ꝑ publicũ serebant᷑: que pos¬
sent fortium robur eneruare. Dux
itaq facco cũ seniorib concilio: corpꝰ
scĩ & alerici foras efferri: et ꝓ uento
dep̃cando. sub diuo exponi ussit. Nec
mora int̾cessit: qͥn ꝓsper flatus car¬
basa impleret.Tunc letus clamor
exortus: om̃s ad naues inuitauit. Co¬
mes ipse a continenti pͥmꝰ in altum
ꝓuectꝰ: cet̾os in medio fere mari. an¬
choris iactis sustinuit. Omnib itaq.
ad p̃torie pupis u̾micłatũ uelum
conuolantib: pꝰ cibum sumptũ placi¬
do cursu hastingas appulerunt. In e¬
gressu nauis. pede lapsus euentũ in
melius cõmutauit: acclamante sibi
ꝓximo milite. Tenes inqͥt angliam co¬
mes: rex futurus. Omnẽ ex̾citũ ap̃da
continuit: parcendũ reb. q̃ suȩ forent
se quietȩ agenst̾ut nicħ minꝰ qͣm bellã
cogitare iuderet᷑. Interea he¬

Expanded text:
tum; fatale illi familiae esse, ut, altiora tum; fatale illi familiae esse, ut, altiora viribus spirans, Deum adversantem experiatur. Ista per publicum serebantur, quae possent fortium robur enervare. Dux itaque, facto cum senioribus concilio, corpus sancti Walerici foras efferri, et, pro vento deprecando, sub divo exponi jussit; nec mora intercessit quin prosper flatus carbasa impleret. Tunc laetus clamor exortus omnes ad naves invitavit: comes ipse, a continenti primus ad altum provectus, caeteros in medio fere mari anchoris jactis sustinuit. Omnibus itaque ad praetoriae puppis vermiculatum velum convo lantibus, post cibum sumptum placido cursu Hastingas appulerunt. In egressu navis pede lapsus, eventum in melius commutavit, acclamante sibi proximo milite, « Tenes, inquit, Angliam, comes, rex futurus! » Omnem exercitum a praeda continuit, 412 parcendum rebus quae suae forent se quiete agens, ut nihil minus quam bellum cogitare videretur. § 239. Interea Ha
Abbreviated transcription (Latin):
sentiens: iam spe angliam inuadebat.
Et ne iustam causam tem̾itas decolo¬
raret.⁊ ad apłicum. qui ex anselmo
lucensi ep̃o alexander dicebat᷑. misit:
quod causȩ diffideret: uel quod nun¬
cios suos. a uilłmo et eius complicibꝰ.
qui om̃s portus obsidebant. impediri
timeret. Quare. ꝑpensis apud se utͥn¬
ꝙ partib papa: uexillum in om̃ re¬
gni &uilł mo contͣdidit. Quo ille ac¬
cepto. conuentum magnatũ apud
lillebonã fecit: suꝑ negocio singłoꝵ
sententias sciscitatus. Cũq om̃s eius
uoluntatem. plausib excipientes. ma¬
gnificis ꝓmissis animassent: ⁊mea¬
tum nauiũ omnib ꝓ qͣntitate posses¬
sionũ. in dixit. Ita nunc discesum: et
felix expectabatur aura: quȩ illas
ad destinatum e ueheret. Qua multiᷤᷤ
dieb remorante: uulgus militũ ut
fieri solet. ꝑ tabernacula musitabat.
Insanire hominem: qui uellet alienũ
solum in uis suũ refundere. Dm̃ contͣ
tendere: qui uentum arceret. Idem.
patrem uoluisse: eodemꝙ mͦ inhibi¬

Expanded text:
sentiens, jam spe Angliam invadebat; et, ne justam causam temeritas decoloraret, ad apostolicum, qui ex Anselmo Lucensi episcopo Alexander dicebatur, misit, et, uel quod cause diffideret. Qutios suos a Willelmo et ejus complicibus, qui omnes portus obsidebant, impediri timeret. Quare, perpensis apud se utrinque partibus, papa vexillum in omen regni Willelmo contradidit; quo ille accepto, conventum magnatum apud Lillebona fecit, super negotio singulorum sententias sciscitatus. Cumque omnes, ejus voluntatem plausibus excipientes, magnificis promissis animasset, commeatum navium omnibus, pro quantitate possessionum, indixit. Ita tunc discessum, et felix exspectabatur aura quae illas ad destinatum locum eveheret. Qua multis diebus remorante, vulgus militum, ut fieri solet, per tabernacula mussitabat: insanire hominem qui vellet alienum solum in jus suum refundere; Deum contra tendere, qui ventum arceret; idem patrem voluisse, eodemque modo inhibi
Abbreviated transcription (Latin):
ere gͥ uirib angli: ⁊ uictoriam con¬
summantes. comitatum duciis lau¬
dem pararunt. Rediens inde domũ. totũ
regnũ noricoꝵ subegit: effugatore¬
ge clauo. Qͥ post̾iori anno ut amos
ꝓuincialiũ suoꝵ temptaret. cum
parua manu in regnum regͥssus :
infidos sibi sensit: cumsuis cesus.
regni romam ꝓfectus ẽ. Ibra¬
uquantis dieb cõmoratus. ⁊ elemo¬
sinis ꝑ eccłias peccã redimens. naui¬
gio angliam rediit. Et mox scottiã
rebellantem. regemq malcolmũ :
expeditione illuc ducta. paruo sub¬

Expanded text:
ere igitur viribus Angli; et, victoriam conere igitur viribus Angli; et, victoriam consummantes, comitatum duci, sibi laudem pararunt. Rediens inde domum, totum regnum Noricorum subegit, effugato rege Olavo; qui, posteriori anno, ut animos provincialium suorum tentaret, cum parva manu in regnum regressus, infidos sibi sensit cum suis caesus.regni, Romam profectus est: ibi aliquantis diebus commoratus, et eleemosynis per ecclesias peccata redimens, navigio Angliam rediit; et mox Scotiam rebellantem, regemque Malcolmum, expeditione illuc ducta, parvo sub
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tanta intulit. ut moles metal¬
loꝵ t̾reat aduenarum ammos. spłe¬
dor geminaꝵ. reu̾beret intuentiũ
ocłos. E minȩ suggestu: quȩ in tali¬
b thesauros delapidabat. sc̃ĩtate
ꝓdigaĩ dum ille in exteris t̾ris du¬
ra meditaret᷑ p̃lia. Nam nescia uir¬
tus eius stare loco. nec ꝯtenta dana¬
mͣrchiaquã aiuto.⁊ anglia. quã belli¬
co iure obtinebat: Martem in swue¬
uos tͣnstulit. St̃ illi. danis cont̾mini
ꝑtinatiorib studiis. iram enutonis e¬
meriti. S pͥmo. exceptus insidiis: mł¬
tos e suis amisit. Postremo. reparatis
iurib. resistentes in fugam u̾tit. re¬
ges gentis. ulf.⁊ ciglaf. ad deditiones
pacis adduxit. Omptissimis ea pugna
anglisihortante Godrrgno comite.
ut pͥstine głe memores. robur suũ.
ocłis noui dñi assererent. Illud fu¬
isse fortuȩ. quod ab eo quondam ui¬
cci fuissent: istud uircutis. quod illoᷤᷤ
p̃m̾ent: qui eum uicissent. Incubu¬

Expanded text:
ubi tanta intulit ut moles metalubi tanta intulit ut moles metallorum terreat advenarum animos, splendor gemmarum reverberet intuentium oculos; Emmae suggestu, quae in talibus thesauros dilapidabat sanctitate prodiga, dum ille in exteris terris dura meditaretur praelia: nam nescia virtus ejus stare loco, nec contenta Danemarchia quam avito, et Anglia quam bellico jure obtinebat, martem in Swevos transtulit. Sunt illi Danis contermini, pertinacioribus studiis iram Cnutonis emeriti: sed primo, exceptus insidiis, multos ex suis amisit; postremo, reparatis viribus, insistentes in fugam vertit; reges gentis Ulf et Eiglaf ad deditiones pacis adduxit: promptissimis in ea pugna Anglis, hortante Godwino comite ut, pristinae gloriae memores, robur suum oculis novi domini assererent; illud fuisse fortunae quod ab eo quondam victi fuissent, illud virtutis quod illos premerent qui eum vicissent. Incubu
Abbreviated transcription (Latin):
eccliis insigniuit: ministros institu¬
it. qui ꝑ succidua scłoꝵ uolumina
deo supplicarent. ꝓ animab occiso¬
rum ibi. Ad consecrationẽ illius
basilicȩ :⁊ ipse affuit: ⁊ optimatesan¬
glor ⁊ danoꝵ donaria porrexeruri.
Nunc ut ferunt. modica est eccłia
pb̃ro parrochiano delegata. Supra
corpꝰ beatissimi edmundi. quẽ dani
regia construxit: abb̃em ⁊ mona¬
chos instituitꝰ p̃dia multa ⁊ magna
contulit. ꝑstat hodieq donoꝵ eius
amplitudo integra: quod locus ille
infra se aspiciat omnia pene angliȩ
cenobia. Corpꝰ beatielfegi. apud sc̃m̃
paulum lundoniȩ tu mulatũ. ipse
suis manib in de leuauit:⁊ ad ꝓpͥa
remissum. dignis assentationib ue¬
neratus est. Ita omnia. que ipse:
añcessores sui deliq̃rant. corrigere
satagens. pͥoris inusticiȩ neuũ. apud
dm̃ fortassis: apud homines certe
abst̾sit. Wintoniȩ maxinȩ. muni¬
ficentie sue magnificentiã ostendit:

Expanded text:
ecclesiis insignivit; ministros instituecclesiis insignivit; ministros instituit, qui per succidua seculorum volumina Deo supplicarent pro animabus ibi occisorum. Ad consecrationem illius basilicae et ipse affuit, et optimates Anglorum et Danorum donaria porrexerunt: nunc, ut fertur, modica est ecclesia presbytero parochiano delegata. Supra corpus beatissimi Edmundi, quem antiqregia construxit, abbatem et monachos instituit, praedia multa et magna contulit: praestat hodieque donorum ejus amplitudo integra, quod locus ille infra se aspiciat omnia pene Angliae coenobia. Corpus beati Elfegi, apud sanctum Paulum Londoniae tumulatum, ipse suis manibus inde levavit, et ad propria remissum, dignis assentationibus veneratus est. Ita omnia, quae ipse et antecessores sui deliquerant, corrigere satagens, prioris injustitiae naevum apud Deum fortassis, 307 apud homines certe abstersit. Wintoniae maxime munificentiae suae magnificentiam ostendit,