comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malĩi qͦd eis imminet anteꝗͣ ueniat pnoscendo patiant᷑. occulto apparatu mysteri¬
orũ suoꝵ etiã spiritib talib aliqͥd diuinationis imꝑtiat. & qͦd audiunt ab angłis.
p̃nuntient hominib Tantũ aut̃ audiunt. quantũ om̃iũ dñs atq moderator
uł iubet uł sinit. Unde etiã sp̃e phytonis iactib apłoꝵ ad testat᷑ paulo apło &
eugłista c̾e conat᷑. Miscent tam̃ isti fallatias. & qͦd uerũ nosse potuer̃. ñ docendt ma¬
gis qu̾a decipiendi sine ꝓnunt̾ant. E forte hoc. ẽ. qͥa cũ illa uago samuhelis saułe
inferos torm̃ta pateret᷑. & illũ qͥ ad eiꝰ ianuã ulcerosus iacebat ĩa uireqͥe constitutũ mag¬
nũ chaos int̾iectũ ẽe̾. testat᷑. d ut si ꝓptẽa samuhel ei dixit mecũ eris ut nͥ ad ȩqͣlitate
felicitatis. s ad parẽ conditionẽ mortis referat᷑. qͦd ut̾q homo suerit. & ut̃q mori potue¬

Expanded text:
malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministerimalum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen gis, quam decipiendi fine pronuntiant: et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saulem inferos tormenta pateretur, et illum qui ad eius ianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, uterque mori potue
Abbreviated transcription (Latin):
tinũ: eũ eo tẽpore qͦ aliqͥd tale aliqͥs udit. ignoret hoc augustinꝰ. Usq ad eo
manifestũ ẽ ñ ipsos homimes.s imagmes eoꝵ iuderi. E pharao spicas se dat
uidisse in sornus &e bones. ñ spicarũ aut boum imagines. Sigͥ constat liqͥdo nomnib earũ
retũ quarũ imagines suut easdem imagnies appellari. ñ mirũ est qͦd scriptura dicit samu¬
lem usũ. etiã si forte imago samuhelis apparuit ꝑsicta machinam̃ta eiꝰ qͥ transigurat
se mangłm lucis. & ministros suos sub ornat uelut iinistros iusticiȩ. Iam uͦ si illud
mouet inqͥt qͦmͦ a maligno spũ sauli uera p̃dicta sint. potest & illud uderi mirum
simos sp̃e aliqͦ uera agnoscere. tẽporalia dunitatat ad istam mortalitate̾ ꝑtinen¬
tia facile est. & ñ incongruũ. ut om̃ps & iustus ad eoꝵ penã qͥb ista p̾dicant᷑ ut

Expanded text:
stinum, cum eo tempore quo aliquid tale aliquis vidit ignoraret hoc Augustinus. Usque adeo stinum, cum eo tempore quo aliquid tale aliquis vidit ignoraret hoc Augustinus. Usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum videri. Et Pharao spicas se dixit vidisse in somniis et boves, non spicarum aut boum imagines . Si igitur constat liquido, nominibus earum rerum quarum imagines sunt easdem imagines appellari, non mirum est quod Scriptura dicit Samuelem visum: etiam si forte imago Samuelis apparuit per ficta machinamenta, ejus qui transfigurans se velut angelum lucis, et ministros suos subornat velut ministros justitiae. Jammovet, quomodo a maligno spiritu Sauli vera praedicta sint, potest et illud videri mirum, r infimos spiritus aliquem vera agnoscere, temporalia duntaxat ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et iustus ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
illã & saułe latebat spm ꝓferre scĩ. ut se ostendẽt aspectib regis diuma eũ sen¬
tentia ꝑcussurus. qu̾aꝗͣ in hoc facto potest alius adee facilior intellectꝰ. ut non
uere sp̃m samuhelis excitatũ arequie sua credamꝰ. s aliqͦd santasma &e una gmariã
illusionẽ diaboli machinationib sactam. quã ꝓpħa scripturꝰ nom̃e samuhelis appel¬
I ꝓpͥum qͦdq nom̃ incunctant᷑ adhibetur. & dr ille cicero.ẽ. ille salustiꝰ. ille achilles.
iste hector. hoc flum̃ simoys illa roma cũ nichil aliud sint qũa picte imagines
Unde cherubi cũ sint cȩlestes uͥtutes. facti ex metallo qͦ imꝑauit ds suꝑ archa tefi¬
t̃iti magne rei significande gr̃a: aliud non qu̾a cherubm illa qͦq signñta uocabat
tur. Iteq dũ qͥsq uidet sominiũ. non dicit uidi imaginẽ augustmi. s uidi augi¬

Expanded text:
illam et Saulem latebat, illam et Saulem latebat, tentia percussurus. Quanquam in hoc facto potest adesse alius facilior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scripturproprium quodque nomen incunctanter adhibetur, et dicitur: Ille Cicero est, ille Salustius, ille Achilles, iste Hector, hoc flumen Simois, illa Roma, cum aliud nihil sint, quam pictae imagines. Unde cherubim cum sint coelestes virtutes, facti tunc ex metallo, quo imperavit Deus super arcam testamenti, magnae rei significandae gratia, non aliud quam cherubim illa quoque fitur. Iterumque dum quisque videt somnium, non dicit: vidi imaginem Augustini, sed vidi Augu
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsit. & constituit suꝑ pinã tẽpli : qͦlib&e em̃ mͦ fecerit factũ est. Ita ut samuha¬
excutaret᷑. similit̾ lata n forte qͥs dixerit faciliorẽ diabolo fuisse licentiã ad dñm in
uiu̾̃ unde uoluit ad sumendũ. & ubi uoluit constituendũ. quã ad samuhelis de finc¬
ti sp̃m e suis sedib excitandũ. Quod si illud in eugło nos ido non conturbat quia
dñs uoluit adq ꝑmisit nulla dimmutione suę potestatis & diuinitatis id faeri. sicut
ab ipsis iudeis qͥu̾aqͣ ꝑu̾sis atq in mundis. & facta diaboli facientib & teneri se. a
uinciri & illudi & crucisigi atq int̾fici passus ẽ: non est absudum credere exaliqͥ
dispensatione uoluntatis diuinę ꝑmissum fusse. ut non inuitus nec dñante ma¬
gica potentia: s uolens atq obtemperans occultȩ dispensationi di que phy tonisa

Expanded text:
sumpsit, et constituit super pinnam templi? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam sumpsit, et constituit super pinnam templi? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam excitaretur, similiter latet. nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad dominum uiuum unde uoluit assumendum et ubi uoluit constituendum quam ad Samuhelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. quod si illud in euangelio ideo nos non perturbat, quia dominus uoluit atque permisit nulla deminutione suae potestatis et diuinitatis id fieri, sicut ab ipsis Iudaeis, quamquam peruersis atque immundis et facta diaboli facientibus, et teneri scilicet et uinciri et inludi et crucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam
Abbreviated transcription (Latin):
saul dñm & ñ respondit ei: neq ꝑsomnia neq ꝑsacerdotes. Hebreus habet nes
nando & orando poscelunt oraculũ sibi sieri diumũ. & d̾s illis ꝑsomnaa reuelabat ea qͥ
futura erant: quod in hoc loco saul fecisse nuinime legit᷑. ꝑ doctrmnã ꝑ ephoth scilicet
&e ꝓphauit: Que siuitq saul phytonissam que suscitaret illi samuhelẽ. Statiq sus¬
citatus ait ad eũ. Quare inquitͤasti me ut suscitarer .. & cetera. Querit᷑ scdm hit¬
riam. utrũ phey̧tonissa ipsũ ꝓphãm de inferno uocauerit. an aliã aliꝗͣ imaginarĩ
illusionẽ fallacia demonũ factam: De hac questione beate memorie augustimui
ep̃e simpliciano mediolanensi ep̃o scripsit Inquiris inquã utrũ poterit malignꝰ
sp̃e ercitare animã iusti. & tamꝗͣ de abditis mortuoꝵ repagulis euocare. ut uider¬
tur. & loqueret᷑ cũ saul. Nonne magis miaandũ sit quia satanas ꝓpsũ dñm as¬

Expanded text:
spondit ei, neque per somnia, neque per sacerdotes. » Hebraeus habet, neqnando et orando poscebant oraculum sibi fieri divinum, et Deus illis per somnia revelabat ea quae futura erant: quod in hoc loco minime Saul fecisse legitur. Per doctrinam, per ephod scilicet, et prophetavit. Quaesivitque Saul pythonissam, quae suscitaret illi Samuelem. Statimque suscitatus, ait ad eum: « Quare inquietasti me, ut suscitarer? » etc. Quaeritur, secundum historiam, utrum pythonissa ipsum prophetam de inferno evocaverit, an aliam aliquam imaginariam illusionem fallacia daemonum factam? De hac quaestione beatae memoriae Augustinus episcopus Simpliciano Mediolanensi episcopo ita scripsit: « Inquiris, inquam, utrum potuerit malignus spiritus excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum repagulis evocare, ut videretur et loqueretur cum Saul. Nonne magis mirandum sit quia Satanas ipsum Dominum as
Abbreviated transcription (Latin):
filio lais qui erat de gallm Ut hebrei tradunt non cognouit eã ide falthi. qm̃
si cognouisset eam numꝗͣ dauid sibi eam postea sociasset. quia in lege penitꝰ huius¬
modi ꝓhibet᷑ coitꝰ. Ide namq falthi. de gallim. id est de inundatione erat. Inun¬
datio hec. lex intelligit᷑: Legis eñi doctor erat de hurim. id est de electis. Quando
aut̃ asaule michol ei datur. falthi. id ẽ euadens int̾pretat᷑. Quando uͦ abeo eade
duit eũ ne tangeret eã. ne sieret transgressor legis. Secutusq est eã uirsuus plorans

Expanded text:
filio Lais, qui erat de Gallim, » etc. Ut Hebraei, non cognovit eam idem Phalthi, quoniam filio Lais, qui erat de Gallim, » etc. Ut Hebraei, non cognovit eam idem Phalthi, quoniam si cognovisset eam, nunquam David sibi eam postea sociasset, quia in lege penitus hujusmodi prohibetur coitus. Idem namque Phalthi de Gallim, hoc est, de inundatione erat. Inundatio haec lex intelligitur. Legis enim doctor erat de Baurim, id est, de electis. Quando autem a Saule Michol ei datur, Phalthi, id est, evadens, interpretatur. Quando vero ab eo eadem ur, quia custodivit eum, ne tangeret eam, ne fieret transgressor legis. « Secutusque est eam vir suus plorans
Abbreviated transcription (Latin):
sic instabili motu ꝑturbandi & suis. e̾e̾nt. expellendi de sinib uł etiam humanis reb
auferendi. Diluculo aut̾ẽ cũ digesset uinũ nabał: indicauit ei uxor sua uerba hȩc &
aresiqͥ. Quid nobis abigail prenuntiationis sue dispensation̾e intuit nͥ qͦd iracundos
melius corrigimꝰ. si in ipsa irȩ suę comotione delinamꝰ  ꝑturbati qͥppe qͥd audiant ig¬
norant. s cum ad se redeunt : tanto libentꝰ exortationis uerba recipiunt. quauto
se tranquillĩ toleratos erubescunt. Osenti aut̾ furore ębriȩ. om̃e rectũ quod dr̃
ꝑuersũ uidetur: Unde &e recte nabal ębrio culpã suã abigail laudabilit᷑ tacuit.
qu̾a cligesto uino laudabilit᷑ dixit. Idcico eñi malũ qͦd fecerat cognoscere potuit.
quia hoc ebius non auduit. Saul aut̃ dedit michol siliã suã uxorem dauid: falthy.

Expanded text:
sic instabili motu perturbandi et suis essent expellendi de finibus, vel etiam humanis rebus sic instabili motu perturbandi et suis essent expellendi de finibus, vel etiam humanis rebus auferendi. « Diluculo autem cum digessisset vinum Nabal, indicavit et uxor sua verba haec, » etc. Quid nobis Abigail per renuntiationis suae dispensationem innuit, nisi quod iracundos melius corrigimus, si in ipsa irae suae commotione declinamus? Perturbati quippe, quid audiant ignorant. Sed cum ad se redeunt, tanto libentius exhortationis verba recipiunt, quanto se tranquillius toleratos erubescunt. Menti autem furore ebriae omne certum quod dicitur perversum videtur. Unde et certe Nabal ebrio culpam suam Abigail laudabiliter tacuit: quam, digesto vino, laudabiliter dixit. Idcirco enim malum quod fecerat cognoscere poterat, quia hoc ebrius non audivit. « Saul autem dedit Michol filiam suam, uxorem David, Phalthi
Abbreviated transcription (Latin):
eñ facillimũ est cuilibet fasciculũ herbȩ uł feni manu sua retentũ conseruare ita u̾tꝰ
dñi & saluatoris nr̃i om̃s ꝑ orbẽ electos abinicio usq insinẽ scłi neqͥ exeis ullaratione pe.
reant sine labore tuetͣ. iuixta qͦd ipse in eugłio sub figura ouiũ de eis loquens. & se
quunt᷑ me inqͥt. & ego uitã etern̾a do eis. & ñ ꝑibunt inȩternũ: nec rapiet eas quisqͣ
de manu mea Sicut fasciculus unus qͥb libet uiculis alligat᷑. ita om̃is scoꝵ cȩtus uua
eade̾q fide. spe. & caritate constringit᷑. uno diuinȩ ꝓtectionis minimine cricumdat. Ad
literam aut̃ patet sensus. quia anima dauid ꝑsequentib licet hostib custodita sẽꝑ fuit
insorte iuuentiũ. Porro inimici eiꝰ insistentib sibi adu̾sitatib sicut lapis funda circũ acł.

Expanded text:
enim facillimum est cuilibet, fasciculum herbae, enim facillimum est cuilibet, fasciculum herbae, Domini et Salvatoris nostri per orbem electos ab initio usque in finem saeculi, ne qui ex eis ulla ratioreant, sine labore tuetur. Juxta quod ipse in Evangelio sub figura ovium quuntur me, inquit, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, nec rapiet eas quisquam de manu mea . Sicut fasciculus unus quibuslibet vinculis alligatur, ita omnis coetus sanctorum una eademque fide, spe et charitate adinvicem litteram autem patet sensus: quia anima David, persequentibus licet hostibus, custodita semper fuit in sorte viventium. Porro inimici ejus, insistentibus sibi adversitatibus, sicut lapis funda circumactus,
Abbreviated transcription (Latin):
& querens animã tuã. erit anina dñi tei eustodita quasi infasciculo uuentiũ apuo
dñm dm̃ tuũ. Porro anima inimicoꝵ tuoꝵ rotabitur qͣsi in impetu & circło funde:
appellat uiuentes. ut illoꝵ econtrario spiritali morte p̾occupatas insinuet uxta
cttillud ꝓpħe. A nima quȩ peccauerit ipsa moriet᷑. Hos fasciculo. illos lapidis
funde assimilat. Fasciculus eñi constringit᷑ ut integer maneat & conser uei
Lapis infunda expeditꝰ ponit᷑. ut abiciat᷑. Sic et em̃ sic in hoc scło electi
pressuris tribulationũ coangustant᷑. ut his ad moniti artius se ad inuicem
mutua caritate conectant: coadimati ad inuicẽ manii sui redẽptoris in
ꝑpetuũ conseruent᷑: At uͦ repbi quanto latuis in hac uita uoluptatib ꝓpͥis uelut liberi dimnt¬
tuntur. tanto longus infuturo adiune iusionis gła picuntur. ut de eis merito dicat᷑. E

Expanded text:
et quaerens animam tuam, erit anima Domini mei custodita, quasi in fasciculo viventium apud et quaerens animam tuam, erit anima Domini mei custodita, quasi in fasciculo viventium apud Dominum Deum tuum. Porro anima inimicorum tuorum rotabitur quasi in impetu et circulo fundaappellat viventes, ut illorum e contrario spiritali morte praeoccupatas insinuet, juxta illud prophetae: « Anima quae peccaverit, ipsa morietur . » Hos fasciculo, illos lapidi fundae assimilat. Fasciculus enim constringitur, ut integer maneat et conservetur. Lapis in funda expeditus ponitur, ut abjiciatur. Sic etenim, sic in hoc saeculo electi pressuris tribulationum coangustantur, ut his admoniti arctius se ad invicem mutua charitate connectant, coadunati ad invicem manu sui Redemptoris in perpetuum conserventur. At vero reprobi quanto latius in hac vita voluptatibus propriis, velut liberi, dimtuntur, tanto longius in futuro a divinae visionis gloria projiciuntur, ut de eis merito dicatur: Et
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ dictũ est qͦd uir durus & pessimus & malitiosus. eẽt ti pũ tenet ppłi iudeoꝵ quoꝵ. ab
sistebant. atq carnalẽ sensum in lege sequentes stulti facti st̃. Quod bene nom̃ nabal ex¬
nos aut̾ morsi discipłi sumꝰ. Abigail uͦ de qͣ refert sciptura qͦd mulier prudentissima
& speciosa fuerit. ty pum tenet plebis illiꝰ qui ex iudeis ad fidẽ conu̾si. do placẽ me¬
ruer̃. Quod bene nom̃ abigail sonat Int̾pretatur eñi patris mei exultatio. Utide & diis
bilem bonoꝵ oꝑ̃m &e pie deuotionis obtulit. Quã ille post morte̾ iuri sui qͥ demens
instultitia sua ꝑiit. adscuut inconiugiũ. & exhibuit sibi sponsam ñ habentem macu¬
lã aut rugam. Quod abigail int̾pellans ꝓse & ꝓdomo sua ait ad clauid qũe uir ens
stulticia & ebrietate sopitꝰ offenderat. si enĩ surrȩxerit aliquando homo ꝑsequens te

Expanded text:
de quo dictum est quod vir durus et pessimus et malitiosus esset, typum tenet populi Judaeorum. Quode quo dictum est quod vir durus et pessimus et malitiosus esset, typum tenet populi Judaeorum. Quoi sancto resistebant, atque carnalem sensum in lege sequentes, stulti facti sunt. Quod bene nomen Nabal exNos Moysi discipuli sumus . » Abigail vero, de qua refert Scriptura quod mulier prudentissima et speciosa fuerit, typum tenet plebis illius, qui ex Judaeis ad fidem conversi Domino placere meruerunt. Quod bene nomen Abigail sonat. Interpretatur enim patris mei exsultatio. Unde et Dominus bilem bonorum operum, et piae devotionis obtulit. Quam ille post mortem viri sui, qui demens in stultitia sua periit, ascivit in conjugium, et exhibuit sibi sponsam non habentem maculam aut rugam . Quod Abigail interpellans pro se et pro domo sua ait ad David, quem vir ejus stultitia et ebrietate sopitus offenderat. « Si enim surrexerit aliquando homo persequens te,
Abbreviated transcription (Latin):
Morturis est autẽ samiuhel & congregat᷑ est uniu̾sus isrł. & planxer̃ eũ. & sepelies
eũ indomo sua in ramatha. Consurgens q cdlauid descendit in desertũ pharan
ce cetera. Pharan ne est oppidũ trans arabiam. iunctu sarracenis. qͥ in solitudine u¬
gi errant: Post hoc it̃ fecerunt filii isrł cũ de monte synai castra mouissent. Est ꝙͣ
it cdixiinus trans arabiam contia austrałe plagam. & distat ab aila contia orientẽ itiõ¬
dierũ triũ. Indeserto aut̃ pharan. scriptura cõmemorat habitasse ismahełe unde & is¬
mabelite. ꝗ ñẽ sarraceni dicunt᷑. Leginiꝰ aut̃ chodorlaomor regẽ ꝓcussisse eos qͥ eran
in deserto pharan. E rat aut̃ uir qͥspiam in solitudine mahon. & possessio eiꝰ in carmelo.
Hystoria que de nabal & de abigail irxore eiꝰ narrat mysticu intellectũ querit. Nabal eni

Expanded text:
« Mortuus est autem Samuel, et congregatus est universus Israel, et planxerunt eum, et sepelierunt « Mortuus est autem Samuel, et congregatus est universus Israel, et planxerunt eum, et sepelierunt eum in domo sua junctum Saracenis, qui in solitudine vagi errant. Per hoc iter fecerunt filii Israel, cum de monte Sinai castra movissent. Est ergo ut diximus trans Arabiam, contra australem plagam, et distat ab Aila contra orientem itinere trium dierum. In deserto autem Pharan Scriptura commemorat habitasse Ismaelem. . Unde et Ismaelitae, qui nunc Saraceni dicuntur. Legimus Chodorlaomor regem percussisse eos qui erant in deserto Pharan. « Erat autem vir quispiam in solitudine Maon, et possessio ejus in Carmelo, » etc. Historia quae de Nabal et Abigail uxore ejus narrat, mysticum intellectum quaerit. Nabal enim
Abbreviated transcription (Latin):
nitati saltẽ ignoxie & latent̃ derogant. quasi regis suꝑ positi uestẽ fe¬
dant¬
sed tam̃ ad semet ipsos redeunt: seq uehementissime uł tenuissima uerbi laceratiõe rep̃¬
hendunt. Unde bene & illic scriptum est: Post hȩc dauid ꝑcussit cor suũ. eo qͥd abscidissa.
horã clamidis saul. Facta quippe p̃positoꝵ oris gladio ferienda nonst̃ etiã cũ rep̃hend in¬
da recte iudicant᷑. Si quando uero contra eos uel miminimis lingua labitur necesse. ẽ
ut ꝑafflictione penitentiȩ compͥmat᷑. quatinꝰ ad semet ipsũ redeat. & cum p̃posite potes
qͥmus. eius ordinationi qui eos nob̃ p̾tulit obuiamus. Unde moyses cũ contra se &
aaron conqueri popłm coguouisset ait. Nos eñ quid sumus Nec contra nos est
murmur uestrum. sed contra dominum.¬
ost hȩc sequit᷑ scrꝑtura narrans de morte samuhelis .& de fuꝗa daiud: ita dicens

Expanded text:
nitati saltem innoxie, ei latenter derogant, quasi regis superpositi vestem foenitati saltem innoxie, ei latenter derogant, quasi regis superpositi vestem foedantSed tamen ad semetipsos redeunt, seque vehementissime vel de tenuissima verbi lacertatione reprehendunt: unde et bene illic scriptum est: Post haec percussit David cor suum, eo quod abscidisset oram chlamydis Saul. Facta quippe praepositorum oris gladio ferienda non sunt etiam cum recte reprehendenda certe judicantur. Si quando vero contra eos vel in minimis lingua labitur, necesse est ut afflictione poenitentiae comprimatur, quatenus ad semetipsam redeat, cum praepositae potestquimus, ejus ordinationi qui eos nobis praetulit, obviamus. Unde Moyses quoque cum contra se et Aaron populum conqueri cognovisset, ait: « Nos enim quid sumus? Nec contra nos est murmur vestrum, sed contra DominumPost haec sequitur Scriptura narrans de morte Samuelis et de fuga David, ita dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
bat iudeoꝵ significans qͦd inde amissurꝰ erat regnũ. dũ ꝑsequitur ap̃m. Itẽ mora¬
lit siqͥs huiꝰ rei gestũ quesierit. ita acciꝑe potest: ut ꝑsaul mali rectores de signent᷑
aul gͦ uentr̃e purgare. ẽ. prauos p̃positos conceptã in corde malitiã usq ad oꝑa mise¬
ri odoris extendere. & cogitata apud se noxia factis ęiteriorib erequendo monsta¬
re. Qu̾e tam̃ dauid fertre metuit. qͥa pie subditoꝵ mentes ab om̃i se peste obtrec
tationis abstinentes. p̃positoꝵ uitã nullo lingue gladio ꝑcutiunt. etĩa cũ de imꝑ¬
fectione rep̾hendunt. Qui & si quando ꝓpt̾ infirmitatẽ sese abstinere uix
possunt. ut extrema quȩdã atq ex teriora p̾positoꝵ mala s tam̃ hunulit᷑
loquant᷑. qͦsi horã clamidis silent̾ incidunt: quia iudelicet dũ p̾latȩ dig.

Expanded text:
bat Judaeorum, significans quod inde amissurus erat regnum dum persequitur Christum. Item morabat Judaeorum, significans quod inde amissurus erat regnum dum persequitur Christum. Item moraliter hujus rei gestum si quis quaesierit, ita accipere potest, ut per Saul mali rectores designentur. Saul igitur ventrem purgare est pravos praepositos conceptam in corde malitiam usque ad opera miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia factis exterioribus exsequendo monstrare. Quem tamen David ferire metuit; quia piae subditorum mentes ab omni setationis abstinentes, praepositorum vitam nullo linguae gladio percutiunt, etiam cum de imperfectione reprehendunt. Boni subditi, quando pro infirmitate sese abstinere vix possunt, ut extrema quaedam atque exteriora praepositorum mala, sed tamen humiliter, loquantur, quasi oram chlamydis silenter incid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutorẽ popłm in potestate habuit. & ñ occidit. Scriptũ eñi de eis eras ꝓpħam
eocuderis eos. Deniq datud tantũ mͦ sicm mitatẽ clamidis eiꝰ silent̃ absciott ut. os¬
tenderet ꝓpħia xp̃m iudeos non occidisse. sed eis tantũ regnigłam abstulisse. sieq¬
eos ꝓꝑsecutione sua uacuos sede uł imꝑio reliqͥsse. Clamidis eñi abscisio regniest
amputatio. hoc etĩa alio loco idẽ saul cũ ꝑinobedientia peccasset ostendit. Harn cũ
ueniã pͥcaretur rogaretq samuhełe ut reu̾teret᷑ cũ illo ad placandũ dm̃ & noluis¬
set. atq conu̾tens faciẽ suam abiret: tenuit saul pinnuła uestim̃ti eiꝰ & disrupit
eam. Ec dixit ad eũ samuhel. Disrupit dñs regnũ isrł de manu tua hodie & dabit
illud ꝓimmo tuo. & diuidet᷑ isrł in duos popłos. Isrł gͦ rex iste ꝑsonã figurate gere¬

Expanded text:
persecutorem populum in potestate habuit, et non occidit. Scriptum enim erat de eis per prpersecutorem populum in potestate habuit, et non occidit. Scriptum enim erat de eis per prophetam: « Ne occideris eos . » Denique David tantummodo summitatem chlamydis ejus silenter abscidit, ut ostiam Christum Judaeos non occidisse, sed eis tantum regni gloriam abstulisse, sicque eos vacuos sede vel imperio reliquisse. Chlamydis enim abscisio, regni est amputatio: hoc etiam alio loco idem Saul cum per inobedientiam peccasset ostendit. Nam cum veniam precaretur rogaretque Samuelem ut reverteretur cum illo ad placandum Deum, et noluisset, atque convertens faciem suam abiret, tenuit Saul pinnulam vestimenti ejus, et dirupit eam, et dixit ad eum Samuel: Dirupit Dominus regnum Israel de manu tua tuo, et dividetur Israel in duos populos . » Ergo rex iste personam figurate gere
Abbreviated transcription (Latin):
usq adeo se occultans corã iudeis ut moreret᷑. Sed quare usq ad morte.ẽẽ patieres uor¬
luit utt sugeret a facie saul inspelunca quȩ inferior pars t̾re potest accipi. & certe quod¬
manifestũ & notũ est om̃ib eũ in monum̃to positũ. ẽe. qͦd excisũ erat inpetra. ⁊ hoe
gͦ monumentũ spelunca erat. Illuc fugit ñr dcł a faciȩ saul. Tandiu eñi ꝑsecute st̃
illũ iudei. qͦ usq poneretur inspelunca. S qͥd. est qͦd saul ꝑsecutor ad purgandũ uen¬
tre speluncã in gredit. nͥ qͦd iudei conceptã in ap̃o malitiã mentis qͦsi odor̃e fetidũ e¬
miser & cogitata aput se noxia factis deterioribꝰ dum xp̾ni ꝑimunt ostender̃
ed tam̃ cdaud saułe occidere noluit. &. cũ eũ inabdito occultatꝰ antro haberet an
potestate. seruare potnis qũa occidere maluit. Ita & xp̃c dũ eet in spelunca carnis

Expanded text:
usque adeo se occultans coram Judaeis, ut moreretur. Sed quare usque ad mortem esse patiens vousque adeo se occultans coram Judaeis, ut moreretur. Sed quare usque ad mortem esse patiens voluit, ut fugeret a facie Saul in speluncam, quae inferior pars terrae potest accipi? Et certe manifestum et notum est omnibus, eum in monumento positum esse quod excisum fuerat in petra . Hoc ergo monumentum spelunca erat. Illuc fugit noster David a facie Saul. Tandiu enim persecuti sunt illum Judaei, quousque poneretur in spelunca. Sed quid est quod Saul persecutor ad purgandum ventrem speluncam ingreditur, nisi quod Judaei conceptam in Christum malitiam mentis, quasi odorem fetidum emiserunt, et cogitata apud se noxia factis deterioribus, dum Christum perimunt, ostenderunt? Sed tamen David Saulem occidere noluit. Et cum eum in abdito occultatus antro haberet in potestate, servare potius quam occidere maluit. Ita et Christus dum esset in spelunca carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
suus appeteret. in gressus est dauid in spelunca. &e ibilatebat. Sed rex impuisis exept
snsi cus quod iunoeuo moliebat᷑ inciderat. Scriptum ẽ. enĩ. Qui fodit d̾ueã ꝓramo
dis sasleraru ꝑdere magis qũa fallere. Quid gͦ est quod iste sugiens afacie saul
in spelurr a latut ⁊ ͣ Quare aut̃ latuit. nͥ ut occuttare t & non inuerret : Diuid est
aisponiron tegispelinca. nͥ contegi terra ⁊ Qui em̃ fugit inspelunca. tena ⁊ eie aui
muenee: quia spaunca se texerat id est carnis infirmitate̾ occłis obiciebat. & mates
ate dumitatis incorporis tegmine. tamꝗͣ speluncȩ abdito contegebat. Illi non cog:¬
noscentes dm̃. ꝑsecuti st̃ honime. Nec mori potuit nͥ homine. nec erucisigi potiu ser
m homĩe. quia nec teneri posset nͨ in homĩe Opposuit gͦ male querentib t̾ram. ser¬
ualit pene querentib uitam. Fugit gͦ scdm carnẽ inspelunca a facie saul: dͥa passus. ẽ¬

Expanded text:
Saul appeteret, ingressus est David in speluncam, et ibi latebat. Sed rex improvisis exceptus insidiis, quod innocuo moliebatur, inciderat. Scriptum est enim: Qui fodit foveam proximSaul in spelunca latuit? Quare autem latuit? nisi ut occultaretur et non inveniretur. Quid est contegi spelunca, nisi contegi terra? qui enim fugit in spelunca, terra tegitur nunt? Quia spelunca se texerat, id est, carnis infirmitatem oculis objiciebat, majestatem autem divinitatis in corporis tegmine, tanquam terrae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum, crucifixerunt hominem. Nec mori potuit nisi in homine, nec crucifigi potuit nisi in homine; quia nec teneri posset nisi in homine. Opposuit male quaerentibus terram, servavit bene quaerentibus vitam. Fugit ergo s
Abbreviated transcription (Latin):
lubrici int̾pretantur. E spem recuꝑationis sue omittentes. ꝓpͥo muerone des¬
ꝑatione iudelicet ꝑniciosa euadendi hostẽ antiquum semet ipsos int̾siciunt: sĩ¬
saul irruens suꝑ gladium suũ mortuus est. Cuius rei phylistei hoc. ẽ. maligni
sp̃e de int̾fectis spolia u̾tutũ auferentes. ꝓpͥȩ fortitudinis ad seribunt uctoriam.¬
quȩ iusta ꝑmissione dĩ intalib euenit. S dauid n̾r in m̃bris suis. hoc .ẽ. in elec¬
tis & scĩs uiris corruentiũ casũ gemit: nec letatur in ꝑditione morientiũ: sed
conttadicit ne in urbib allophyloꝵ talis fama pͣdicetur. hoc . ẽ. p̾cepit fidelib ut
caude se custodiant. & seuto sidei undiq se muniant. induti loriea iusticiȩ. ha¬
bentes galeam salutis. & gladio sp̃c. hoc.ẽ. uerbo dĩ ad u̾sariis suis resistant. n
forte ulterius ignomnuose suꝑati gaudiũ inimicis suis faciant Ex plus¬

Expanded text:
lubrici interpretantur, et spem recuperationis suae omittentes, proprio mucrone, deslubrici interpretantur, et spem recuperationis suae omittentes, proprio mucrone, desperatione videlicet perniciosa eSaul irruens super gladium suum mortuus est. Cujus rei Philisthaei, hoc est maligni spiritus, de interfectis spolia virtutue justa permissione Dei in talibus evenit. Sed David noster in membris suis, hoc est, in electis et sanctis viris, corruentium casum gemit; nec laetatur in perditione morientium, sed contradicit, ne in urbibus Allophylorum talis fama praedicetur, hoc est, praecipit fidelibus ut caute se custodiant, et scuto fidei undique se muniant, induti lorica justitiae, habentes galeam salutis, et gladio spiritus, hoc est, verbo Dei adversariis suis resistant, ne forte ulterius ignominiose superati gaudium inimicis suis faciant. IN L
Abbreviated transcription (Latin):
& irruit suꝑ eũ. Quod cũ uidisset armiger eiꝰ indelicet quod mortuus. ẽẽt. sauł
irruit etiã ipse suꝑ gladiu̾ suu̾ & mortiuis ẽ cũ eo: Armigerũ istũ hebrei dot
idumeu̾ dicunt fuisse. qui cernens saułe mortuũ se ipsũ ob metũ dauid int̃tut
Mortius est gͦ saul &tres silii eiꝰ & armiger illiꝰ & uniu̾si uiri eiꝰ. Uiri isti pi¬
ri domestici eiꝰ inteligendi st̃. Ii tres filii saul cũ eo int̾fecti st̃ Ionathan a¬
nadab qͥ & iesui: & melchisua. Hisboseth aut̃ domierat qui anno qͦ saul rex
Unde colligit᷑ saul .x.l. annos regnasse. Querendũ cur alibi legat᷑ iesui: & a¬
libi abinadab Iesui eñi. int̾pretat᷑ ȩqualis. E qualis icło r. quia ȩqualis merti
fiuisse filii cũ patre memorant᷑: Abmadab interpretat᷑ patͣ m̃s sponte. Spontȩ a¬
hostib p̾ualerent. sauciati ilico ac uulnerati inmedio p̾lio corruer̃. Quomͦ inqͥt
eos qui repugnanteᷤᷤ demonib labunt᷑ in scło quo est lubricũ Gerboe enĩ montes

Expanded text:
 portio. Quod cum vidisset armiger ejus, videlicet quod mortuus esset Saul, irruit etiam ipse super gladium suum, et mortuus est cum eo. Armigerum istum Hebraei Doech Idumaeum dicunt fuisse, qui cernens Saul mortuum, seipsum ob metum David interemit. Mortuus est ergo Saul, et tres filii ejus, et armiger illius, et universi viri ejus. Viri isti, pueri domestici ejus intelligendi sunt. Hi tres filii Saul cum eo interfecti sunt, Jonathan, Abinadab, qui et Jesui, et Melchisua. Isboseth autem domi erat, qui anno, quo Saul rex uadraginta annos regnasse. Quaerendum cur alibi legatur Jesui, et alibi Abinadab? Jesui enim interpretatur aequalis. Aequalis ideo dicitur, quia aequalis meriti fuisse filius cum patre memoratur. Abinadab interpretatur pater meus sponte. Sponte ethostibus praevalerent, sauciati illico ac vulnerati in medio praelio corruerunt. « Quomodo,, nunc deflet eos qui repugnantes daemonibus labuntur in saeculo, quod est lubricum, Gelboe enim montes
Abbreviated transcription (Latin):
initiũ fidei. Inde incipit eccła. & ꝑuenit usq adspeciem:. E cũ credit ea quȩ non iu¬
det merebitur illoꝵ ꝑfrui. cũ eum facie ad faciem uidere ceꝑit. Quod uͦ millo quasi

Expanded text:
initium est fidei. Inde incipit Ecclesia, et pervenit usque ad speciem. Et cum credit ea quae non viinitium est fidei. Inde incipit Ecclesia, et pervenit usque ad speciem. Et cum credit ea quae non videt, merebitur illorum perfrui, eum eum facie ad faciem videre coeperit. Quod vero in illo quasi
Abbreviated transcription (Latin):
saliuȩ inbarbam eiꝰ. collabelaturq inmanib eoꝵ & ꝓcidebat ad hostia porte. Q duti
achis Quid huc mͥ ad cduxistis hunc. Nũqͥd deerant᷑ nob̾ furiosi:: Et sic dimisit eum
Achis interpretat᷑ quomͦ est. ꝑ qͦd signisicat᷑ ignorantia. & uerbũ irantis & agnoscentis. qͦo
ingente iudeor: impletũ est. qui dum xp̃m uider non agnouer̃ corã qͥb mutauit os suũ¬
& abiit. Erant em̃ ibi p̃cepta legis carnalia. erat sacrificiũ scđm aaroi. & postea ipse de
corpore & sanguine suo instituit sacrisiciũ scđm ordiñe melchisedecli. Mutauit os suu̾
in sacerdotio. mutauit inp̃ceptis. dans aliud testam̃tũ euacuata carnali oꝑatione at
collapsus est in manib eoꝵ quando eũ cõprehendentes crucifixer̃. E ꝓcidebat ad hostiũ
porte. id. ẽ. humiliabat se. Hoc est em̃ ꝓcidere usq ad hostiũ fidei nt̾e: Ostiũ eñi porte

Expanded text:
salivae in barbam ejus, collabebaturque in manibus eorum, et procidebat ad ostia portae. » « Et dixit salivae in barbam ejus, collabebaturque in manibus eorum, et procidebat ad ostia portae. » « Et dixit Achis: Quid huc mihi adduxistis istum? Nunquid deerant nobis furiosi? Et sic eum dimisit. » Achis interpretatur quomodo est, per quod significatur ignorantia, et verbum mirantis et agnoscentis, quod in gente Judaeoret abiit. Erant enim ibi praecepta legis carnalia, erat sacrificium secundum Aaron, et postea ipse de corpore et sanguine suo instituit sacrificium secundum ordinem Melchisedech. Mutavit os suum in sacerdotio, mutavit in praeceptis, dans aliud Testamentum, evacuata carnali operatione, atque collapsus est in manibus eorum quando eum comprehendentes crucifixerunt. Et procidebat ad ostium portae, id est humiliabat se. Hoc est enim procidere usque ad ostium fidei nostrae: ostium enim portae,
Abbreviated transcription (Latin):
si custos erat. & interp̃tatur motus siue sollicitus. qͥ & ꝑcusit abimelech sace rdot̾e magñu
nam abnnelech int̾pretatur fr̃ m̃s rex in nomine & gestu uide ꝓditoris ꝑsonã gestat. ꝑ qũe
saude contra redeptorem nr̃m qͥ uere rex est. oꝑatus diabolu̾s ut eiꝰ ꝓditione facła etĩa
postea ꝑsecutione eccła pateret᷑. & occiderent᷑ quã plurimi discipłi xpi. &e sacerdotes. & ꝓ no¬
mine eĩ ꝑsecutiones grauissimas ꝓferrent Sed in domo abimelech solus abiathat pͥnceps
sacerdotum aꝑsecutore saul ĩmunis ẽ qͥa nemo potest nocere xp̃o pͥricipi sacerdotum qͥ
uictor ad cȩlos ascendit. XX¬
rstere cũ aauid fugeret saul. latere uoluit apud reg̾e quendam Geth: nomine achis. S
cũ gła eius sic finsset cõmemorata. ne ꝑli uorẽ rex ad qu̾e confugerat in eũ aliqͦd mala
machinaret᷑ fixit in saniam: & quasi furore correptꝰ mutauit os suum. defluebant q

Expanded text:
ur, motus sive sollicitus, qui et percussit Abimelech sacerdotem magnum: nam Abimelech interpretatur frater meus rex  in nomine Judae proditoris personam gestat, per quem fraude contra Redemptorem nostrum, qui vere rex est, operatus diabolus, ut, ejus proditione facta, etiam postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi, et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravissimas perferrent. Sed in domo Abimelech solus Abiathar princeps sacerdotum a persecutore Saul immunis est, quia nemo potest nocere Christo principi sacerdotum, qui victor ad coelos ascendit. Interea David, cum fugeret Saul, latere voluit apud regem quemdam Geth, nomine Achis. Sed cum gloria ejus sic fuisset commemorata, ne per livorem rex ad quem confugerat in eum aliquid mali machinaretur, finxit insaniam, et, quasi furore correptus, « mutavit os suum, defluebantque
Abbreviated transcription (Latin):
mortiu st̃. Sed & saul &e ionathan filius eiꝰ interier̃ & reliꝗͣ. Hominẽ istũ
amalechitem. hebrei filiũ doech suisse dicunt a malechites enĩ & idumeus uñ
sunt : quia silius pͥmogenitꝰ esau eliphaꝵ fuit. & huiꝰ filius ama lech. Diade ma
aut̃ & armillã que dauid detulit apatre doech cõmendata fuisse sibi hebrei
ꝑhibent. Quid .ẽ. aut̃ qͦd ille amalechites qui se fiiꝰ it corã dauid saul regem¬
inter fecisse. abeo iuste ultionis penã multatꝰ accepit. nisi om̃is qͥuod qͥ ꝓximo suo
machinat᷑ malũ. uł de eius gaudet interitu. iustȩ retributionis penam a suꝑno
iudice recipiat iusta illud quod scriptũ est. Om̃is eñi qui fodit foueã incidet in illãs

Expanded text:
Saul et Jonathan filius ejus interierunt, etc. » Hominem istum Amalecitem Hebraei filium Doeg fuisse dicunt. Amalecites enim et Idumaeus unum est, quia filius primogenitus Esau, Elifaz fuit, et hujus filius Amalec. Diadema autem et armillam quae David detulit, a patre Doeg commendata sibi fuisse Hebraei perhibent. Quid est autem qinterfecisse, ab eo ultionis poenam multatus accepit, nisi quod omnis qui proximo suo machinatur malum, vel de ejus gaudet interitu, justae retributionis poenam a superno judice recipiet? Juxta illud quod scriptum est: « Omnis enim qui fodit foveam incidet in illam . Et
Abbreviated transcription (Latin):
nitis. inuisione quoq addo iudentis contia hie roboam filium nabath & nulta
huiꝰ cemodi uolumina que scriptura qͥd̾e ꝓbat fuisse scripta. s hodie constat ñ ecͥ
Uastata nãq achaldeis iudea. & bibliothẽca antiquitꝰ congregata int̾ alias pro¬
innciȩ opes. hostili est igne consũpta. ex qua pauci qͥ nc̃ in saera scriptura con¬
tinent᷑ libri postinodũ et re pontificis ꝓpħȩ st̃ industria restaurati Unde scͥ¬
tũ est de eo. Ascendit ez ras de babylone. & ipse scriba uelex in lege moysi Ue
lax uidelicet. quia proptiores litterarũ figuras qu̾a eatenus hebrei habebant
repperit. Q in epła regis ꝑsarũ. ita scriptũ ẽ. Artarxerses rex regũ exrȩ sa¬
ceidoti seribe legis di celi doctissimo salite. St̃ tam̃ qͥ dicunt hunc librum¬
iustoꝵ intelligi deb̾e ipsũ librũ regum: ubi continent᷑ ꝓphȩ iusti. samuhel uidelicet
gad & nathan. inquoꝵ libro scriptũ. ẽ. qualit̾ saul recedens atimore dñi ꝑmobedientiã¬

Expanded text:
eroboam filium Nabat ; » et multa hujusmodi volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat scripta, sed hodie constat non esse. Vastata namque a Chaldaeis Judaea, et bibliotheca antiquitus congregata inter alias provinciae opes hostili est igne consumpta; ex qua pauci, qui nunc in sancta Scriptura continentur libri, postmodum Ezrae pontificis prophetae sunt industria restaurati. Unde scriptum est de eo: « Ascendit Ezras de Babylone, et ipse scriba velox in lege Moysi . » Velox videlicet, quia promptiores litterarum figuras, quam eatenus Hebraei habebant, reperit. Et in epistola regis Persarum ita scriptum est: « Artaperses, rex regum, Ezrae sacerdoti scribae legis Domini coeli doctissimo salutem . » Sunt tamen qui dicunt hunc librumJustorum intelligi debere ipsum librum Regum, ubi continentur prophetae justi, Samuel videlicet, Gad et Nathan. In quorum libro scriptum est qualiter Saul, recedens a timore Domini, per inobedientia
Abbreviated transcription (Latin):
manu habebat. & de qͥb tetras animas trucidabat. conuertunt lingias suas contia cliabnlã
inde conuincit. Contra nos nãq cdũ sacrȩ legis testimonia adportant secũ nob̾ af fert
unde uneant᷑. Unde & dauid tipũ dñi qͥ iudelicet fortis manu int̾pretatur. gelu
uͦ reuelatꝰ siue trans migrans. hereticoꝵ suꝑbiã signas. hoc rebus locutist̃ qͦd nos uerb
appimꝰ. Golias qͥppe cũ gladio. dauid uͦ eũ pastorali pera uenit ad pͣliũ. S eũde golĩa¬
ciauid suꝑans suo occidit gladio. qͦd nos qͦq agiiꝰ qͥ ꝓmissi dd m̃bra ex eiꝰ fieri dig¬
natione meruimꝰ. Nã cũ suꝑbientes hereticos. & sacre scripture sententiaᷤ deferente
eisde uerb̾ atq sententiis qͦs ꝑferunt uncimꝰ. qͣsi elatũ goliam suo gladio detruncamꝰ

Expanded text:
manu habebat, et de quibus certas animas trucidabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, manu habebat, et de quibus certas animas trucidabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, inde convincit. Contra nos namque dum sacrae legis testimonia adportant, secum nobis afferunt unde vincantur. Unde et David typum Domini, qui videlicet fortis manu interpretatur; Golias vero, revelatus sive transmigrans, haereticorum superbiam signans, hoc rebus locuti sunt quod nos verbis aperimus. Golias quippe cum gladio, David vero cum pera pastorali venit ad pDavid superans, suo occidit gladio: quod nos quoque agimus, qui promissi David membra, ex ejus fieri dignatione meruimus. Nam cum superbientes haereticos, et sacrae Scripturae sententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis
Abbreviated transcription (Latin):
& contristat᷑ si dde sit qͥ accipiat. Quomͦ qͦ ostendit dauid lege̾ sine gr̾a oꝑori ñ posse.
nͥ cũ illos lapides.S̾. quib signisicabat᷑ lex inlibris qͥnq coniungẽ uoleris gr̾e posuit
in uase pastorali qͦ lac mulgeri consuerat  his armatꝰ ꝑcessit ad u̾sus geliam suꝑbuna
se iactante & de se p̾sum̃tem. Tulit unu lapide. & de iecit diabolũ In fronte ꝓcust
& cecidit ex eo loco corporis. ubi signũ. ap̾i ñ habuit hoc qͦq licet adtendas qͥtiq lapide
posut. iniu misit. Qumq libri electi st̃. s unitas uicit. Plenitudo gͦ legis caritas ut
ait apłs. sufferentẽs inuice indilectione. ftudentes seruare unitatẽ sp̃e inuinculo
pacis. De inde illo ꝑcusso adtatq deiecto gladiũ eĩ abstulit: & de inde illi caput abs¬
cidit. Ẽ fecit hoc nrdauid. deiecit chiabolũ de sius quando credebant magi eiꝰ qͥs ille in

Expanded text:
et contristatur si desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non posse, et contristatur si desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit David legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque quibus significabatur lex in libris quinque conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgeri consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbum, se jactantem et de se praesumentem. Tulit unum lapidem et dejecit diabolum. In fronte percussit, et cecidit in eo loco corporis ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas. Quinque lapides posuit, unum misit. Quinque libri electi sunt, sed unitas vicit. « Plenitudo ergo legis charitas, ut ait Apostolus ; sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Deinde illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput abscidit. Et hoc facit noster David. Dejecit diabolum de suis, qui credunt magis ei quos ille in
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. qͥnq lapides tulit. Peposuit gͦ corporalia acram̃ta legis quę ĩposita ñ st̃ gentib
Deposuit qͤ ñ obseruamꝰ. Qua eñi inueteri lege & legimꝰ & ñ obseruamꝰ. s tam̃ ad aliqu̾a¬
signisicatione p̃missa & posita intelligimꝰ. deniq hec arma deposuit. tamꝗͣ onera sacra¬
mentoꝵ legis: & ipsam legẽ accepit. Quinq eñi lapides. qͥnq quinq libros moysi signi
p̃terfluit qͥeqd uenit in mundũi. Erant em̃ influmine tamꝗͣ lapides inppło illo. Pri¬
mo erant illic inutiles & uacabant. & nichil ꝓderant tr̃asibat supͣ fluiius. S quid
fecit cdauid ut lex ipsa utilis. eẽt accepit grãm. Lex eñi. sine gr̾a impleri nonpotest:
Plenitudo legis karitas. ẽ. Quia gͦ gr̃a fecit legẽ impleri. significat᷑ eñi gr̾a lacte hoc
est eñi incarne gratuitũ. uͥ mat̾ non qͤrit acciꝑe s satagit dare Hoc mat̾ gratis dat

Expanded text:
posuit, quinque lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, quae non sunt imposita gentibus; deposuit quae non observamusignificationem praemissa et posita intelligimus. Haec arma deposuit tanquam onera veteris legis, et ipsam legem accepit. Quinque enim lapides libros Moysi signpraeterfluit quidquid venit in mundum. Erant enim in flumine, tanquam lapides in populo illo. Primo erant illic inutiles et vacabant, nihil proderant, transibat supra fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. « Plenitudo legis charitas est . » Quia ergo gratia facit legem impleri significatur gratia lacte. Hoc est enim in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat,
Abbreviated transcription (Latin):
Qutiuuarice pluralit de se ipso respondit dicens. & sueriut ia sa unoni ornt.asc liero
nlomieo sic intelligenoũest Nia laica ẽ. ac si diceret inlege pͥceptũ est ut extrm u
u comeod. Nccis eta int rogas utrũ munoi sutt pueri q ecia si undi. esenit uueit¬
sed & ipsa hoddie sc̃ificabit᷑ inuasis ipsa utiq inuasis. id est mente sua scifiari dicit
Sa nisi necessitate corporis & ꝑiculo iuttȩ urgente nequaꝗͣ uesceret ereis. Et hec
pletum est : qui positus in carne dͥum insectationẽ decinaret iudarcam. ad apostolos
piansuit: cum quib & desideratũ sibi cibũ sũpsit. Pesiderio em̃. desideraut mandu
care picha. Ex quib goliȩ id ẽ diaboli arma sustulit fortis em̃ spolia ipse diriput
is gͦ aquib receptus est xp̃c tribulationes induxit diabolus & morte. DOm̃s em̃i ut ar
cło. & nomen ei aoecħ idumeus. In hebreo habetut. obligatus in conspectu dñi: Obligaᷤ

Expanded text:
aenigmatice pluraliter de seipso respondit, dicens: « Et fuerunt vasa pueroest intelligendum: via haec laica est, ac si diceret: in lege praeceptum est, ut extraneus non comedat ex eis: et tu interrogas utrum mundi sint pueri, qui etiam, si mundi essent, nequaquSed et ipsa hodie sanctificabitur in vasis, » ipsa utique in vasis, id est, mente sanctificari dicit; quia nisi necessitate corporis, et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. Et haec omino nostro impletum est. Qui positus in carne, dum insectationem declinaret judaicam, ad apostolos transivit, cum quibus et desideratum sibi cibum sumpsit: « Desicare pascha. 3. Ex quibus Goliae, id est diaboli, arma sustulit. Fortis enim spolia ipse diripuit. His ergo, a quibus receptus est Christus, tribulationes induxit diabolus, et mortem. Omnes enim, ut ait culo, et nomen ejus Doeg Idumaeus,. » In Hebraeo habetur, « obligatus in conspectu Domini; » obligatus
Abbreviated transcription (Latin):
uod acente ionathan ad clauid quem in secutionib patris sui non iustis do¬
dñs ininucos dauid uũ queq de terra. cum ad iuugeret scriptura. pepigit gͣ
fedus ionathan cũ dono clauid: continuo subiutilit dicens. & requisiuit dñs de
manu inmicoꝵ dauid. ꝑanticipatipationẽ utiq fecit pͥus hi storie inter serendo qͦd
multo post tempore factum est. cum interfecto saule regnũ ad lortũ dauid trans
em̃ requisiuit dñs de manu inimicoꝵ dđ. quare uirũ scm̃ affligerint tunc co¬
gebantur rationẽ reddere. & odioꝵ quib contra illũ tanto temp̾ore seiuerant
Suod & de absalon & desyba filio bochri: & de ceteris hostib dauid eque potest
intelligi. Aliter si. scire uis qͥd de manu mnnicoꝵ dauid requisierit dñs. po¬
test nisi fallor asuꝑiore sententia qͦ dictũ est quod fedus pepigerit ionathani cũ
domo dauid anosiꝑnu intelligi. quod hoc de manu inimnicoꝵ dauid reqsierit

Expanded text:
uod dicente Jonathan ad David, quem insecutionibus patris sui non justis doDominus inimicos David unumquemque de terra. Cum adjungeret Scriptura: pepigit ergo foedus Jonathas cum domo David: continuo subintulit dicens: requisivit Dominus de manu inimicorum David. « Per anticipationem utique fecit, prius historiae interserendo, quod multo post tempore factum est, cum interfecto Saule, regnum ad Dominum David translenim requisivit Dominus de manu inimicorum David, quare virum sanctum afflixerunt. Tunc cogebantur rationem reddere odiorum, quibus contra illum tanto tempore saevierant. Quod et de Absalon, et de Seba filio Bochri, et de caeteris hostibus David aeque potest intelligi. Aliter, si scire vis quid de manu inimicorum David requisierit Dominus, potest, ni fallor, a superiore sententia, qua dictum est, quod foedus pepigerit Jonathan cum domo David, aperte intelligi, quod hoc de manu inimicorum David requisierit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod scriptũ est de dauid quando plangebat int̾fectos saul & ionathan. quia p̾ceperit
ut docerent filios uida arcũ id̾o fecit ut quia phi listeos sagittariis habundare lam
lites ad reuincendos eos discerent. Alit̃ precepit dauid ut docerent filios iuda arcũ.
hoc est. ut reges iuda docerent fortitudinẽ. scilicet ut fortes & intenti essent intimo¬
re dñi. & inp̃ceptis dĩ. ne ꝑmobedientiã afortitudine & timore dñi sicut saul recede¬
rent. & eo modo qͦ ille ꝑierat. ꝑirent. Quod uͦ sequit᷑ sicut scriptũ est in libro ius
toꝵ ipsũ librũ hodie nusqu̾a neq ap̃ ipsos hebreos inueniri posse asseuerant. sicut
nec librũ belloꝵ dñi. cuius in libro numeroꝵ mtio est. neq carmina salomonis. neq
disputationes eiꝰ sapientissimas de lignoꝵ natura. herbarũq om̃iũ. itẽq iui̾torũ
uolucrũ. ꝑ eptiliũ. & pisciũ. uł quod in libro uetber dierum dr̃. reliqua uͦ opera¬

Expanded text:
Quod scriptum est de David, quando plangebat interfectos Saul et Jonathan, quia praeceperit ut docerent filios Juda arcum, ideo fecit, ut quia Philisthaeos sagittariis abundare jam nlites ad revincendos eos discerent. Aliter Ex Hebraeo: Praecepit David ut docerent filios Juda arcum, hoc est, ut reges Juda docerent fortitudinem, scilicet ut fortes et intenti essent in timore Domini et in praeceptis Dei, ne per inobedientiam a fortitudine et timore Domini sicut Saul recederent, et eo modo quo ille perierat, perirent. Quod vero sequitur: « Sicut scriptum est in libro Justorum, » ipsum librum hodie nusquam, neque apud ipsos Hebraeos inveniri posse, asseverant: sicut nec librum bellorum Domini, cujus in libro Numerorum mentio est, neque carmina Salomonis, neque disputationes ejus sapientissimas de lignorum natura, herbarumque omnium, totorumque jumentorum, volucrum, reptilium, et piscium. Vel quod in libro Verborum d