comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquiscincti monasterii. b̾nardꝰ
salutẽ ex corde. Retribuat uob̾
d̾s miscłiam quam fecistis scõ filio
urõ goduino. Audiuimus enim qͦd
audito eius obitu. mox uelut imme¬
mor pͥstinȩ calumniȩ. s non amicitiȩ:
consolatorẽ potius quam ultorẽ uos
exhibuistis. Patrem quippe uos cog¬
nouistis ut res exigebat. non iudicẽ:
ideoq quod pietatis. quod caritatis
ẽ. ut uere filio pater impendere stu¬
diustis. Quid melius. quid laudabili¬
us quid uobis dignius agere poteratis
S quis hoc crederet: Uere nemo set
quȩ sunt in homine: nisi spc̃ hominiꝰ
qui in eo ẽ. Ubi ẽ nunc illa auteritas.
illa scueritas. illa indignatio:. quȩ olun
in illum. lingua. uultus. oculi. terribi¬
liter ostentare. et intentare solebant:
Ad unum nempe nuntium de morte
filii. paterna uiscera commota sunt:
subitoq hȩc omĩa quȩ simulatoria s
dispensatoria. ac ꝑ hoc transitoria
erant. disparuerunt. Illa uero quȩ utta
erant. s latebant. c̃aritas. pietas. benig¬

Expanded text:
scincti monasterii, BERNARDUS, salutem ex corde. 1. Retribuat vobis Deus misericordiam, quam fecistis sancto filio vestro Goduino. Audivimus enim quod, audito ejus obitu, mox velut immemor pristinae calumniae, sed non amicitiae, consolatorem potius quam ultorem vos exhibuistis. Patrem quippe vos cognovistis, ut res exigebat, non judicem. Ideoque quod pietatis, quod charitatis est, ut vere filio pater impendere studuistis. Quid melius, quid laudabilius, quid vobis dignius agere poteratis? Sed quis hoc crederet? Vere nemo scit quae sunt in homine, nisi spiritus hominis qui in eo est . Ubi est nunc illa austeritas, illa severitas, illa indignatio, quae olim in illum lingua, vultus, oculi, terribiliter ostentare et intentare solebant? Ad unum nempe nuntium de morte filii, paterna viscera commota sunt; subitoque haec omnia, quae simulatoria, sed dispensatoria, ac per hoc transitoria erant, disparuerunt; illa vero quae vera erant, sed latebant, charitas, pietas, benig
Abbreviated transcription (Latin):
dũo & amico. Amicꝰ in necessitate ꝓbat᷑.
Qđ dico. non qr de sc̃itate dilectionis ure
dubitem. s ne contingat ut dubitem.
Continget aũ ꝓcul dubio. si zelum illum
ro dissunulationis idmͥ argumentum ui¬
excusabile fore noueritis: si Thedalo  noteriu
nͣ reciꝑe ꝓ m̾itis. quacũq occone conti¬
gerit. qui dunidiũ aĩe mee. nepotũ suo¬
rũ manib crudeli ambitioe p̃cidit. so¬
li cruciatui parte reliqua reseruata:¬

Expanded text:
o et amico. Amicus in necessitate probatur. Quod dico, non quia de sanctitate dilectionis vestrae dubitem, sed ne contingat ut dubitem. Continget autem procul dubio, si zelum illum ro dissimulationis id mihi argumentum inexcusabile fore noveritis, si Theobaldum Noterium non recipere pro meritis quacumque occasione contigerit, qui dimidium animae meae nepotum suorum manibus crudeli ambitione praecidit, soli cruciatui parte reliqua reservata
Abbreviated transcription (Latin):
ueri. metuutiq suorũ. ñ sue m̾ito sc̃i¬
tatis: Nouis morbis: nouis obiuandũ
ẽ medicamentis. Stilissime ut mul¬
tis uicdetur iustissimeq eos apłica fal¬
cis ab om̃i succidet eccłiastica dignita¬
te. ita ut &. habitis careant. ꝙ de cet̃o
ad alias non assurgant. Ad aimericũ¬

Expanded text:
veri, metu utique suorum, non suae merito sanctiveri, metu utique suorum, non suae merito sanctitatis? Novis morbis novis obviandum est medicamentis. Utilissime, ut multis videtur, justissimeque eos apostolica falce ab omni succideres ecclesiastica dignitate, ita ut et habitis careant, et de caetero ad alias non assurgant. 161 EPI
Abbreviated transcription (Latin):
ox sauguuus archeubaldi subdeca¬
ni aurelianensis: inualuit. Namecce
ꝓhdolor uixta ꝓpħam. sanguis sanguinẽ
tangit. &. simul iuncti fortiꝰ clamant ad
uos de francia. Clamat inꝗͣ. & uocifera.¬
tur uterq sanguis. clamore tam ualido.
ut ualeat ipsum qͦ palacium celeste con¬
cutere. tam pio. ut & saxea pectora debe¬
at emollire. Qͥd facis amice sponsi. cus¬
tos sponse. xp̃i. pastor ouiũ xp̃i: Putasne
sufficies excogitare remediũ. qđ huic ob¬
uiet pesti. tam nefaude. tam inaudite :
Id sane necẽe. ẽ. inueniri. qđ &. recenti ec¬
cłie uulueri in p̃sentiarum medelam af¬
ferat. & posteris ualeat ad cautelam. Gͦ
accingere gladio tuo suꝑ femur tuum:
potnͣtissime. Si ñ steterit & nunc fine¬
es. &. placauerit: ñ cessabit quassatio. Si
sensu certe. forte &. instinctu. sanguis
innoriꝰ effusus. ẽ. suꝑ terrã. quis ñ uide¬
at. qͥd sequatur : Quantos inͣ cło hoꝵ
impunitas contra uis &. fas faciet ꝓmo¬

Expanded text:
ox sanguinis Archembaldi subdecani Aurelianensis invaluit. Nam ecce, proh dolor! juxta prophetam, sanguis sanguinem tangit , et simul juncti fortius clamant ad vos de Francia. Clamat, inquam, et vociferatur uterque sanguis clamore tam valido, ut valeat ipsum quoque palatium coeleste concutere, tam pio, ut et saxea pectora debeat emollire. Quid facis, amice sponsi, custos sponsae Christi, pastor ovium Christi? Putasne sufficies excogitare remedium, quod huic obviet pesti tam nefandae, tam inauditae? Id sane necesse est inveniri, quod et recenti Ecclesiae vulneri in praesentiarum medelam afferat, et posteris valeat ad cautelam. Ergo accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Si non steterit et nunc Phinees et placaverit, non cessabit quassatio. Si, sensu certe, forte et instinctu sanguis innoxius effusus est super terram; quis non videat quid sequatur? Quantos in clero horum impunitas contra jus et fas faciet promo
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ego miser. ego miserandus in morte tu¬
a mifr̃ dulcissime thoma. blando heu
ablactatus solatio. cauto pͥuatꝰ consilio:
&. certe tuto patͦcinio destitutus. Expe
ropt̾ hoc defecit in dolore uita mea. &
anni mei ingemitib. Condolet mͥ eccłia:
s dolet & ꝓse. Cõmune dãpnũ cõmu¬
nis desolatio. ẽ. mecũ om̃is religio plo¬
rat. paternã parit᷑ implorat consolati¬
onẽ. Gith cobais not̾iꝰ adierit uos.
sentiat uise. qm exaudiuit dñs uocẽ
fletus mei. Nepotes ipsiꝰ actores ex¬

Expanded text:
igitur, ego miser, ego miserandus in morte tuigitur, ego miser, ego miserandus in morte tua, mi frater dulcissime Thoma, blando heu! ablactatus solatio, cauto privatus consilio, et certe tuto patrocinio destitutus. Expedivere. Propter hoc defecit in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus. Condolet mihi Ecclesia sed dolet et pro se. Commune damnum, communis desolatio est: mecum omnis religio plorat, paternam pariter implorat consolationem. Si Theobaldus Noterius adierit vos, sentiat in se, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Nepotes ipsius auctores
Abbreviated transcription (Latin):
que uerũ indicant ꝓdunt q dolorẽ. &
simulationis fugant ambignũ. Puto
ꝓiñ sufficere mͥ ad incutiendam paterius
iusceribꝰ calamitatem ꝙͣ patior. rẽ ut ẽ
simplicit᷑ intuuasse. Tristis flebilisq
hystoria satis ꝓ se agit. p̃sertim apd iob̃.
.&. suasoriis fucari non indiget. Eritas
aquarũ deducite ocłi mei. qm deliquit
me uirtus mea. &. lumen ocłorum meo¬
rum & ipsum nͣ .ẽ. mecum. Nec enĩ illũ
lugro: s me. Nam ille quo pacto lugeat᷑.
qui mortis p̾ciose compendio tͣnsiuit ad
uitam: Qͥs illum non mag̃ laudib qͣm
fletib ꝓsequatur. cui uiuere xp̃c fuit.
.&. mori ẽ. lucrum: Ep̃i nom̃ ego gerebã:
ille exercebat opꝰ. Honore spreto: onus to¬
tis uirib supportabat. Iocͥco ille re uera
mortuus ad uitam: ego uniꝰ in morte. Il¬
le mortis uincła non incidit. s euasit.
& ecce cͥcumdant me dolores mortis. ꝙ tor¬
rentes iniquitatis conturbant me. Ego

Expanded text:
quae verum indicant produntque dolorem, et quae verum indicant produntque dolorem, et simulationis fugant ambiguum. Puto proinde sufficere mihi ad incutiendam paternis visceribus calamitatem quam patior, rem, ut est, simpliciter intimasse. Tristis flebilisque historia satis pro se agit, praesertim apud vos, et suasoriis fucari non indiget. Exitus aquarum deducite, oculi mei, quoniam dereliquit me virtus mea, et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Nec enim illum lugeo, sed me. Nam ille quo pacto lugeatur, qui mortis pretiosae compendio transivit ad vitam? 2. Quis illum non magis laudibus, quam fletibus prosequatur, cui vivere Christus fuit, et mori est lucrum? Episcopi nomen ego gerebam, ille exercebat opus. Honore spreto, onus totis viribus supportabat. Idcirco ille revera mortuus ad vitam, ego vivus in morte. Ille mortis vincula non incidit, sed evasit: et ecce 160 circumdant me dolores mortis, et torrentes iniquitatis conturbant me. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
eccłasticas uendicet dignitates. feritate
armorũ. non morũ ꝓbitate: Quamobrẽ
dñe pat᷑. aliqͥd ut uidetis ꝓrsus decer¬
nendum in hominẽ qđ eccłie ꝓsit. ut
salus facta hoc tempore ꝑuos tͣnsfunda¬
tur inposteros. & cognoscat gͣnatio al¬
tera. ñ solũ qd fuit p̾sũptum: s & qͣlit̃
ultum. Alioqͥn si serpat uenenum ne
sequatur parit᷑ &. antidotum: multos
Afici. Stephauus miserandus ep̃s
c̃ccłie parisi aensis:. misccłiam & iudicũ.
Uir religiosus pͥor sc̃i uictoris. magister
thomas. in obsequio caritatis. in itine
comitatu. in dñico die. certe in sinu me¬
o. & inter manus meas. crudelit᷑ ab impi¬
is ꝓ iusticia excerebratus. ẽ. factus obe¬
diens usq ad mortem. Num opꝰ. ẽ. p̃ce.
uͥpietatẽ meliꝰ insilentio lacͥme ꝓuocant.
&. singultus qui int̾rũpit p̃cẽ. expͥmit as¬
fectionẽ : Hec plane cõpassionẽ uerã &¬
si non postulant. merentur tñ. utpore

Expanded text:
ecclesiasticas vindicet dignitates feritate ecclesiasticas vindicet dignitates feritate armorum, non morum probitate? Quamobrem, domine Pater, aliquid, ut videtis, prorsus decernendum est in hominem, quod Ecclesiae prosit, ut salus facta hoc tempore per vos transfundatur in posteros; et cognoscat generatio altera, non solum quod fuit praesumptum, sed et qualiter ultum. Alioquin si serpat venenum, nec sequatur pariter et antidotum; multos fici, STEPHANUS miserandus episcopus Ecclesiae Parisiensis, misericordiam et judicium. 1. Vir religiosus, prior Sancti-Victoris, magister Thomas in obsequio charitatis, in itinere anctorum comitatu, in dominico die, certe in sinu meo et inter manus meas crudeliter ab impiis pro justitia excerebratus est, factus obediens usque ad mortem. Non opus est prece, ubi pietatem melius in silentio lacrymae provocant, et singultus qui interrumpit precem, exprimit affectionem. Haec plane compassionem veram, etsi non postulant, merentur tamen: utpote
Abbreviated transcription (Latin):
buerint: ipse certe dicat si pot᷑. Sigͦ
iste qui causa. qui incentor. qui ñ ut oĩ¬
um pene suspicio. ẽ. extitit & dictator
facinoris. si is inqͣm impune ferat. qđ
utiq mira ĩpudentia de ur̃a apłica au¬
ctoritate p̃sumit. qͣnta putamus ĩ pu¬
nitas ista ineccłia partutiet punienda:
Unũ e duob fore neceẽ. ẽ. aut nullos ex
ti deinceps ad honores eccłasticos. aut
passim ad om̃e illicitũ ꝑmitti lib̾e cłicos
sacis abuti officiis. ne forte si quispiã
⁊elo dĩ accensus ꝓhib̾e temptauerit: fer¬
ro ilico militari reus iusticie trucidetur.
Atq ita qͥd sp̾itali gladio. qͥd censure ec¬
cłastice. qͥd xp̃iane legi & discipline. qͥd
reuerentie sacerdotali. qͥd deniq diumo
timori relinquitur. si metu potentie scła¬
ris nullus mutire iam audeat contͣ inso¬
lentiam cłicorũ : Qͥd enĩ insolentrꝰ. qͥ due
indigniꝰ in eccłia eẽ pot᷑. qmͣ ut sͥ quisq

Expanded text:
buerint, ipse certe dicat, si potest. Si ergo buerint, ipse certe dicat, si potest. Si ergo iste qui causa, qui incentor, qui etiam, ut omnium pene suspicio est, exstitit et dictator facinoris: si is, inquam, impune ferat quod utique mira impudentia de vestra apostolica auctoritate praesumit, quanta putamus impunitas ista in Ecclesia parturiet punienda? Unum e duobus fore necesse est: aut nullos ex ti deinceps ad honores ecclesiasticos: aut passim ad omne illicitum permitti libere clericos sacris abuti officiis; ne forte, si quispiam zelo Dei accensus prohibere tentaverit, ferro illico militari reus justitiae trucidetur. Atque ita quid spirituali gladio, quid censurae ecclesiasticae, quid christianae legi et disciplinae, quid reverentiae sacerdotali, quid denique divino timori relinquitur, si metu potentiae saecularis, nullus mutire jam audeat contra insolentiam clericorum? Quid enim insolentius, quidve indignius in Ecclesia esse potest, quam ut sibi quisque
Abbreviated transcription (Latin):
terra: Credimꝰ & nr̃i martyris sp̃m. quẽ
nouissime diebꝰ istis tua crudelitas de
dit. cum cet̾is animabꝰ int̾fect᷑orũ. uoce
ualida sub altari clamare & flagitare
uindictam. eoq instantiꝰ. qͦ recentiꝰ ipsiꝰ
sanguis effusus. ẽ. suꝑ t̾ram. S ñ qͥd
ego inqͥt occidi eum: Non utiq tu. s¬
cet. Si ęxcusabilis tu es. cuiꝰ dentes arma
iudei xp̃i de morte culpandi sunt. quippe
& ipsi manꝰ continere cauti. Obillicitas ex¬
actiones quas sͥ occ̃one archidiaconatus
in pͣsbiteros minune iam ut consueuerat
usurpare lic̾et. beati utiq thome obuian¬
te zelo atq industͥa. utpote iusticie ama¬
toris & defensoris. od̾at illum .&. mortẽ
ei iam ipso odio homicida minitari so¬
lebat. Multi se audiuisse nunc ꝑhibent:
quibꝰ cdiscredendũ non. ẽ. Postremo ue¬
potes eiꝰ ut impias mauꝰ in scm dñi mit¬
terent. qͥd aliud unquã aduersus eũ ha¬

Expanded text:
terra? Credimus et nostri Martyris spiritum, quem terra? Credimus et nostri Martyris spiritum, quem novissime diebus istis tua crudelitas morti dedit, cum caeteris animabus interfectorum, voce valida sub altari clamare, et flagitare vindictam, eoque instantius, quo recentius ipsius sanguis effusus est super terram. 2. Sed nunquid ego, inquit, occidi eum? Non utique tu, scet. Si excusabilis tu es, cujus dentes, arma e nec Judaei Christi de morte culpandi sunt: quippe et ipsi manus continuere cauti. Ob illicitas exactiones, quas sibi occasione archidiaconatus in presbyteros minime jam, ut consueverat, usurpare liceret, beati utique 159 Thomae obviante zelo atque industria, utpote justitiae amatoris et defensoris, oderat illum, et mortem ei jam ipso odio homicida minitari solebat. Multi se audivisse nunc perhibent, quibus discredendum non est. Postremo nepotes ejus, ut impias manus in sanctum Domini mitterent, quid aliud unquam adversus eum ha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓot᷑ indño. Fera pessima que deuorauit
.Ioseph. camiĩ nr̃orũ importunitatẽ ñ fereus:
Uad ur̃e dr defensionis auxiliũ confugisse.
In quantã misera deuenit amentiã. ut
uaga ꝙ ꝓfuga. &. tremens suꝑ terrã. illuc
potissimũ fugam inierit. uͥ plꝰ timere
oportuit. Scełatissime. tu sũme equita¬
tis sedem. putas. eẽ. speluncam latͦnum.
aut cubile leonum: Tu filii recentem
adhuc cruorem ore rabido ac ferali spu¬
mans & masticans. fugis ad sinũ matͥs
patͥs audes apparere conspectibꝰ: Tam̃
sipenitentiã petit: neganda ei non. ẽ.
d si audientiam. accipiat illam si plac&.
quã uł moyses indulsit popło añ confla¬
tile curuanti genu. uł finees formcanti
ifrłite. uł mathathias demonibꝰ immo¬
lanti. uł certe ut uob̾ de ur̃is aliquẽ
ꝓponamus. quã a beato petro ananias
&. saphyra meruerunt. Quã deniq au¬
dientiã dedit negociantibꝰ in templo sal¬
uator : An ignoramus quorund̃a pecea

Expanded text:
a quae devoravit Joseph, canum nostrorum importunitatem non ferens, ad vestrae dicitur defensionis auxilium confugisse. In quantam misera devenit amentiam, ut vaga et profuga et tremens super terram, illuc potissimum fugam inierit, ubi plus timere oportuit? Sceleratissime, tu summae aequitatis sedem putas esse speluncam latronum, aut cubile leonum? tu filii recentem adhuc cruorem ore rabido ac ferali spumans et masticans, fugis ad sinum matris, patris audes apparere conspectibus? Tamen si poenitentiam petit, neganda ei non est; quod si audientiam, accipiat illam si placet, quam vel Moyses indulsit populo ante conflatile curvanti genu ; vel Phinees fornicanti Israelitae ; vel Mathathias daemonibus immolanti ; vel certe, ut vobis de vestris aliquem proponamus, quam a beato Petro Ananias et Sapphira meruerunt : quam denique audientiam dedit negotiantibus in templo Salvator . An ignoramus quorumdam peccat
Abbreviated transcription (Latin):
urã noui & cͥca afflictos compassionẽ.
&. contͣ ꝓt̾uos indignationẽ. oportune
importune instarẽ uob̃ ꝓ magistro Sxil¬
lelmo mauduinensi. & sociis etꝰ compel¬
larem uos aduersus oppͦssores. & calũp¬
niatores eorum. Nunc añ sufficiat
memorasse. ur̃m. ẽ. oꝑe ꝓbare cito. qł

Expanded text:
vestram novi et circa afflictos compassionem, vestram novi et circa afflictos compassionem, et contra protervos indignationem, opportune, importune instarem vobis pro magistro Willelmo Mandunensi et sociis ejus; compellarem vos adversus oppressores et calumniatores eorum. Nunc autem sufficiat memorasse: vestrum est opere probare cito quod
Abbreviated transcription (Latin):
sꝙq̃ msera ila aurelanensis et sͦ¬
cłia. incassum uiscera pulsat patͥs orpha¬
norũ. & iudicis uiduarũ : Quippe iacet
iam olim inpuluere uͥgo nobił isrł. ñ solũ
uduata uiro. s &. caris orbata pignoribꝰ.
Prohdolor. non .ẽ. qui subleuet eam. Qusq
e filios ñ dimittitis cum matre misera
clamantes pꝰ uos: Illos dico qͥ amissis
rebꝰ & domibꝰ. capitibꝰ suis resugum. so¬
lum inuenere diffugium. Qͥd tardat
intrepida manus. nullis hactenꝰ uł ne¬
gata opp̃ssis. uł remissa p̃sũptoribꝰ: Qͥd
tardat inqͣm afflictos eriꝑe de manufor¬
tium. & redd̾e retͥbutionẽ suꝑbis: Et
si tardat: non ðelinquat usq qͣq. Opor¬
tet mag̃ dilatũ auxiliũ tandẽ uenire
ualidiꝰ . & subuenire ꝑfectiꝰ. Illa sit si
placet moleste tarditatis recõpensatio:
ut & qͥ apłica patentia suꝑbe abusi sunt.
nicħ in infine lucrentur. Et qui in uer¬
bo ur̃o patient᷑ passi sunt: minime eos
luce sapĩe &. uͥtutis clarescere. Nisi qͥa

Expanded text:
 misera illa Aurelianensis Ecclesia incassum viscera pulsat patris orphanorum, et judicis viduarum? Quippe jacet jam olim in pulvere virgo nobilis Israel, non solum viduata viro, sed et charis orbata pignoribus. Proh dolor! non est qui sublevet eam. Quousque et filios non dimittitis cum matre misera clamantes post vos? illos dico, qui, amissis rebus et domibus, capitibus suis refugium solum invenere diffugium. Quid tardat intrepida manus, nullis hactenus vel negata oppressis, vel remissa praesumptoribus? Quid tardat, inquam, afflictos eripere de manu fortium, et reddere retributionem superbis? Et si tardat 158, non derelinquat usquequaque. Oportet magis dilatum auxilium tandem venire validius, et subvenire perfectius. Illa sit, si placet, molestae tarditatis recompensatio, ut et qui apostolica patientia superbe abusi sunt, nihil inde in fine lucrentur: et qui in verbo vestro patienter passi sunt, minime eos luce sapientiae et virtutis clarescere. Nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
possitis. Scͥptum quippe. ẽ. Redẽp¬
tio anime uiri. ꝓpͥe diuitie. Et rur¬
fortitudinuis ac strenuitatis iterum ex
piri uires. arma ꝓbare delectat. non
equidẽ id p̃sumendum aduersus uicinoᷤ
q. amicos. cum mag̃ eccł̃ie inunicos
expugnare deceret. s & regni ur̃i inua¬
sam a siculis defensare coronam. Suꝑ
illos sane &. honestiꝰ acquiretis: & iustiꝰ
possidebitis acquisita. Us̃ pacis ꝙ di¬
lectionis. maneat semꝑ cum om̃ib

Expanded text:
possitis. Scriptum quippe est: Redemppossitis. Scriptum quippe est: Redemptio animae viri, propriae divitiae ; et rurfortitudinis ac strenuitatis iterum 140 experiri vires, arma probare delectat; non equidem id praesumendum adversus vicinos et amicos, cum magis Ecclesiae inimicos expugnare deceret, sed et regni vestri invasam a Siculis defensare coronam. Super illos sane et honestius acquiretis, et justius possidebitis acquisita. Deus pacis et dilectionis m
Abbreviated transcription (Latin):
attulerunt. qͥd ue retulerint: nos nes¬
cumis. Uerũ ego iuxta illud poete
ut uerum fatear. semꝑ timui daua¬
os.&. dona ferentes. Si quis forte
in uob̃ qđ d̾s auertat. rem tam se¬
dam comittere dep̾hendatur.
extende uidłx. manũ ad turpe lucrũ.
hunc ꝓtinus notate . &. iudicate
hostem nominis ur̃i. ciuiũ ꝓclito¬
rem. ac uenditorem cõmunis hono¬
tis &. honestatis. Si quis itẽ susur¬
ro inpopło. diaboli sͥ assumens uicẽ
uirgia seminare. & pacem turbare
uelle repꝑiatur. quẽ admodũ ille dis¬
cordie semꝑ .ẽ. amator ꝙ auctor. huic
rigide censure remedio citiꝰ obiuet᷑
eo quippe pessime. quo intune pesti.
Hostilis erercitus uastat agros. domoq
spoliat. pͣua aũ consilia corrũpunt
bonos mores. & modicum ferm̃tum
totam massam corrumpit. Serite.
plantate. negociamini. ut antiqua
mala non solum non iteretis. s ꝙ de
iustis laborib ur̃is expiare & delere

Expanded text:
attulerint, quidve retulerint, nos nesattulerint, quidve retulerint, nos nescimus. Verum ego juxta illud poetae, ut verum fatear, semper timui Danaos, et dona ferentes . Si quis forte in vobis quod Deus avertat! rem tam foedam committere deprehendatur, extendere videlicet manum ad turpe lucrum; hunc protinus notate, et judicate hostem nominis vestri, civium proditorem, ac venditorem communis honoris et honestatis. Si quis item susurro in populo, diaboli sibi assumens vicem, jurgia seminare, et pacem turbare velle reperiatur, quemadmodum ille discordiae semper est amator et auctor; huic rigidae censurae remedio citius obvietur, eo quippe pessimae, quo intimae pesti. Hostilis exercitus vastat agros, domosque spoliat; prava autem consilia corrumpunt bonos mores, et modicum fermentum totam massam corrumpit . Serite, plantate, negotiamini, ut antiqua mala non solum non iteretis, sed etiam de justis laboribus vestris expiare et delere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qui ceꝑit. s qui ꝑseuerauerit usq
infinẽ. hic saluus erit. Saul cum
eẽt paruulus in ocłis suis . rex. ẽ. suꝑ
isrł constitutus. nͣ ꝑseueraus in humi¬
litate. &. regnum amsit .&. uitam.
Si cautela samson. si salomonis deuo¬
tio. ꝑ seuerantiam retinuissent. nec
is ꝓfecto pͥuaretur sapientia. nec ille
iurib. Hoc sũie honestatis insigne.
hauc totiꝰ ꝓbitatis unicam fidamq
custodem. custodiri a uob̃ firmiter
hortor ꝙ p̃cor. Custodite diligñter:
qđ libent̃ audistis. Mem̃tote scͥptũ.
qr metuebat herodes iohm: &. libent̃
eum audiebat. S beatus foret: si
audita libent̃ eque seruasset. Deniq
ũ qui audiunt: s beati inqͥt qͥ aucli¬
unt & custodiunt uerbum łĩ. Ser¬
uate ꝓiũ uos pacem fr̾ib ur̃is pisanis.
fidem dũo pape. fidelitatem regi. uo¬
b̾ honorem. Hoc emĩ expedit. hoc deoꝵ.
hoc iusticia exigit. Audiuimus ulenis¬
se aduos nuncios ducis Rogerii. qͥd

Expanded text:
non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque non qui coeperit, sed qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Saul cum esset parvulus in oculis suis, rex est super Israel constitutus: non perseverans in humilitate, et regnum amisit et vitam. Si cautela Samsonis, si Salomonis devotio perseverantiam retinuissent, nec is profecto privaretur sapientia, nec ille viribus. Hoc summae honestatis insigne, hanc totius probitatis unicam fidamque custodem, custodiri a vobis firmiter hortor et precor. Custodite diligenter quod libenter audistis. Mementote scriptum, quia metuebat Herodes Joannem, et libenter eum audiebat . Sed beatus foret, si audita libenter aeque servasset. Denique non qui audiunt, sed beati, inquit, qui audiunt, et custodiunt verbum Dei . 3. Servate proinde vos pacem fratribus vestris Pisanis, fidem domino papae, fidelitatem regi, vobis honorem. Hoc enim expedit, hoc decet, hoc justitia exigit. Audivimus venisse ad vos nuntios ducis Rogerii: quid
Abbreviated transcription (Latin):
dłi . & cadens in terram bonam semeu
bonum. fructum fecit centuplitmr &
tempestium. Mira celeritas: qͥa mas¬
ua necessitas. Nec tarditatẽ passus
sum. nec difficultatẽ. una pene die
.&. sereus ꝙ. metens.&. reportans cum
erultatione mampłos pacis. Hec
quippe messis: quã messui. Exulib
captuus. compeditis. ꝙ. incarceratis
euadendi. atq repatͥandi. letam
reportauimus spem. metum hostib
confusionem scismaticis. glam eccłie.
orbi leticiam. Et nunc quid restat
tia. que sola meretur iuiris głam. co¬
ronam uirtutibꝰ : Orsus absq ꝑseue¬
rantia. nec qͥ pugnat uictoriam. nec
palmam uictor consequitur. Sigor
uirium. uͥtutum consũmatio.ẽ. nu¬
tͥr ad meritum. mediatͥx ad p̃mium.
Soror ẽ. patientie. constantie filia. a¬
mica pacis. amiciciarũ nodus. una¬
nimitatis iunculum. ꝓpugnacłm
sc̃itatis. Tolle ꝑseuerantiam. nec ob¬
sequium mercecłe ht̃. nec bñficium
gr̃am. nec laude fortitudo. Deniq

Expanded text:
Dei; et cadens in terram bonam semen Dei; et cadens in terram bonam semen bonum, fructum fecit centuplum et tempestivum. Mira celeritas, quia magna necessitas. Nec tarditatem passus sum, nec difficultatem, una pene die et serens, et metens, et reportans cum exsultatione manipulos pacis. Haec quippe messis quam messui. Exsulibus, captivis, compeditis et incarceratis, evadendi atque repatriandi laetam reportavimus spem, metum hostibus, confusionem schismaticis, gloriam Ecclesiae, orbi laetitiam. 2. Et nunc quid restat,tia, quae sola meretur viris gloriam, coronam virtutibus? Prorsus absque perseverantia nec qui pugnat victoriam, nec palmam victor consequitur. Vigor virium, virtutum consummatio est; nutrix ad meritum, mediatrix ad praemium. Soror est patientiae, constantiae filia, amica pacis, amicitiarum nodus, unanimitatis vinculum, propugnaculum sanctitatis. Tolle perseverantiam, nec obsequium mercedem habet, nec beneficium gratiam, nec laudem fortitudo. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
niuersis. Bnarcdus abbas dictus de cla¬
raualle. pacem .ꝙ. salutem. & uitam
eternam: Qcł adtentus nr̃ ad uos
anno pͣterito non fuerit ociosus. ec¬
cłia paulopꝰ in sua uecessitate ꝓbauit.
aqua &. missi fueramus. Honorifice
nos &. suscepistis &. tenustis exignũ
qd apud uos fumus. et qͥdẽ digne uo¬
B. s supͣ nr̃e humilitatis modum.
ꝓfecto ut ñ ĩmemores: sic ñ ingrati su¬
mus. Uicem rependat qui pot᷑: & qͥ
in causa fuit ds. Nos enĩ unͣ illum
recompensemus uenerationis cultũ.
s obseqͥũ. s affectum plenum amo¬
ris & gr̃e : Non qđ nr̃o delectemur
fauore: s ur̃e deuotioni collectamur.
num ñ obluuscar tui plebs deuota. ho¬
norabilis gens. cuutas illustͥs. Sesꝑe
ꝙ. maue ꝙ meridie more utiq ꝓpħe
narrabam &. annunciabam. &. erat
tanta audiendi aiuiditas: qͣnta audi¬
entium caritas. Portabamus uerbũ
pacis: cumq inuenissemus filios pa¬
cis. requieuit suꝑ eos pax nr̃a. Erie¬
ram plane seminare semen ñ meũ s

Expanded text:
DUS abbas dictus de Clara-Valle, pacem, et salutem, et vitam aeternam. 1. Quod adventus noster ad vos anno praeterito non fuerit otiosus, Ecclesia paulo post in sua necessitate probavit, a qua missi et fueramus. Honorifice nos et suscepistis, et tenuistis, exiguum quod apud vos fuimus: et quidem digne vobis, sed supra nostrae humilitatis modum. Profecto ut non immemores, sic non ingrati sumus. Vicem rependat qui potest, et qui in causa fuit Deus. Nos enim unde illum recompensemus 139 venerationis cultum, sed obsequium, sed affectum, plenum amoris et gratiae? Non quod nostro delectemur favore, sed vestrae devotioni collaetamur. rnum non obliviscar tui, plebs devota, honorabilis gens, civitas illustris. Vespere et mane et meridie, more utique prophetae, narrabam et annuntiabam , et erat tanta audiendi aviditas, quanta audientium charitas. Portabamus verbum pacis; cumque invenissemus filios pacis, requievit super eos pax nostra. Exieram plane seminare semen, non meum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cebunt te: qd amagistͥs audire ñ pos¬
sis: Anũ putas posse te sugere mel
de petra. oleuiq de saxo durissimo:
Anñ montes stillant dulcediuẽ. ꝙ col¬
les fluunt lac &. mel .&. ualles habun¬
dant frum̃to : Multis occurrentib
mͥ. dicendis tͥ: iuix me teneo: S qr
ñ lectionẽ s or̾onẽ petis: adaꝑiat
dñs cor tuum in lege sua: & in p̃cep¬
Quantũ uͦ: nec nos dicere: nec uos sci¬
re potestis: Oramus gͦ d̃m ut uobis¬
quo nos p̾isse debueratis. tͥbuat uł
sequi: quatinus &. in hoc. tante uos
humilitatis magistrũ tencamus. cũ
uidelic&. non despereritis magist᷑.

Expanded text:
cebunt te, quod a magistris audire non poscebunt te, quod a magistris audire non possis. An non putas posse te sugere mel de petra, oleumque de saxo durissimo? An non montes stillant dulcedinem, et colles fluunt lac et mel, et valles abundant frumento? Multis occurrentibus mihi dicendis tibi, vix me teneo. Sed quia non lectionem, sed orationem petis, adaperiat Dominus cor tuum in lege sua et in praecepquantum vero, nec nos dicere, nec vos scire potestis. Oramus ergo Deum ut vobisquo nos praeisse debueratis, tribuat vel sequi: quatenus et in hoc tantae vos humilitatis magistrum teneamus, cum videlicet non de
Abbreviated transcription (Latin):
intemplo: Qui sicit. ueniat ad
me. & bibat: Et uenite ad me
om̃s qui laboratis. & onerati estis:
ꝙ ego uos reficiam: Tu gͦ times
deficere. uͥ se ueritas reficere te ꝓ¬
mutit: Certe si tantũ te delecꝰtat
tenebrosa aqua de nuibib aeris.
quanto iocundiꝰ haurias de serenis¬
simis fontib saluatoris: Osi se¬
mlel paululũ qͥd de adipe frum̃ti
unde satiatur ihrłm degustares.
ꝙͣ libenter suas crustas rodendas
litt᷑atorib uidis reluqueres: Osi
te unꝗͣ. in scola pietatis. sub magis¬
tro iħu merear habere sodalẽ: Osi
mͥ liccat purificatũ pͥus tui pecto¬
ris uascłm supponere unctioni que
docet de om̃ib. Oꝙͣ libens parti
huc fumigantes. &. qriasi mͦ de fur¬
no ut aiunt recens tractos. de cȩles¬
ti largitate crebro xp̃c suis pauꝑib
tur in dulcedine sua pauꝑi ds. mox
eã tͥ possem refiuide. & rursus a te
uicissim reciꝑe qđ senseris: Exꝑto
crede. aliqͥd amplius muenies in sil¬
uis.ꝙͣ. in libris: Ligna &. lapides do¬

Expanded text:
niat ad me, et bibat ; et: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Tu ergo times deficere, ubi se Veritas reficere te promittit? Certe si tantum te delectat tenebrosa aqua de nubibus aeris, quanto jucundius haurias de serenissimis fontibus Salvatoris? 2. O si semel paululum quid de adipe frumenti, unde satiatur Jerusalem, degustares! quam libenter suas crustas rodendas litteratoribus Judaeis relinqueres! O si te unquam in schola pietatis sub magistro Jesu merear habere sodalem! O si mihi liceat purificatum prius tui pectoris vasculum supponere unctioni quae docet de omnibus! O quam libens tibi huc fumigantes, et quasi modo de furno, ut aiunt, recens tractos, de coelesti largitate crebro Christus suis pauperibus tur in dulcedine sua pauperi Deus, mox eam tibi possem refundere, et rursus a te vicissim recipere quod senseris! Experto crede: aliquid amplius invenies in silvis, quam in libris. Ligna et lapides do
Abbreviated transcription (Latin):
tus. s secure. qͥppe cuuis mors ut
p̾sentis . ẽ. exitus uitȩ : ita intͦitus
melioris : Hona mors. si peccato mo¬
riaris: ut iusticie uiuas: Hec mors
necẽe. ẽ. p̾currat: ut sequatur illa
secura: In hac uita quãdiu durat.
comꝑa tͥ illam que semꝑ durat: Dñ
uiuuis incarne. morere mundo. ut pꝰ
mortẽ carnis ło uiuere incipias:
Qͥd em̃ si concidit mors saccum cor¬
ꝑis tii. dũ subinde cͥcumdet te¬
leticia : Oꝙͣ beati mortui qui in
dño moruintur. audientes a sp̃u.
ut reqͥescant iam a laborib suis:
Non solũ autẽ s ꝙ suc ÷ cedit iocundi¬
tas de nouitate. ac de et̾ntare secu¬
ritas : Bona ꝓinde mors iusti ꝑꝑ

Expanded text:
tus, sed secure; quippe cujus mors ut praesentis est exitus vitae, ita introitus melioris. Bona mors, si peccato moriaris ut justitiae vivas. Haec mors necesse est ut praecurrat, ut sequatur illa secura. In hac vita, quandiu durat, compara tibi illam quae semper durat. Dum vivis in carne, morere mundo, ut post mortem carnis Deo vivere incipias. Quid enim si conciderit mors saccum corporis tui, dum te subinde circumdet laetitia? O quam beati mortui qui in Domino moriuntur, audientes a Spiritu, ut requiescant jam a laboribus suis! Non solum autem; sed et succedit jucunditas 110 de novitate, ac de aeternitate securitas. Bona proinde mors justi propter
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥdẽ. ẽ. ĩ amissione mundi. peior in
ignisq dupplici contͥtione: Eia gͦ
festina.exi. recede. moriatur anima
tua morte iustorũ: qͦ fiant ꝙ nouis¬
sima tua horũ similia: O quã p̾cio¬
sa.ẽ. in conspectu dm̃ mors scorũ ciꝰ
Fuge qͣso. in uia peceorũ ne steceris

Expanded text:
amissione, pejor in ignisque duplici contritione. Eia ergo festina, exi, recede: moriatur anima tua morte justorum, quo fiant et novissima tua horum similia. O quam pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus! Fuge, quaeso; in via peccatorum ne steteris.
Abbreviated transcription (Latin):
nardus abbas dictus de dara¬
ualle. salutẽ & non inuia: Qͥd mi¬
rũ si inter ꝓsꝑa fluctuas & aduer¬
sa. qui nec dũ statiusti supͣ petram
pedes tuos: At si iures &. statuas
Osiscires: Et qͥd dicam : Ocls d̾s
ñ uidit absq te: que p̃ꝑarasti dili¬
gentib te: S tu fr̃. qui ut audi¬
ui ꝓpħas legis. putas intelligis quȩ
legis : Nam si intelligis: sentis utiq
tiꝰ illũ sequendo. ꝙͣ legendo conseqͥ
potes: Qͥd queris uerbũ ĩ uerbo.
qdđ iã caro factum. p̃sto . ẽ. ocłis:
am enĩ de latibulo ꝓpħarũ egressus
ẽ. ad ocłos piscatorũ. iã de monte
umbroso & condempso. tanꝗͣ. spõ

Expanded text:
NARDUS abbas dictus de Clara-Valle, salutem, et non in via. 1. Quid mirum si inter prospera fluctuas et adversa, qui necdum statuisti supra petram pedes tuos? Ac si jures et statuas O si scires et quid dicam! Oculus, Deus, non vidit absque te, quae praeparasti diligentibus te . Sed tu, frater, qui, ut audivi, Prophetas legis, putas intelligis quae legis? Nam si intelligis, sentis utiquetius illum sequendo, quam legendo consequi potes. Quid quaeris verbum in Verbo, quod jam caro factum praesto est oculis? Jam enim de latibulo prophetarum egressus est ad oculos piscatorum; jam de monte umbr
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti Rm̃e tui nob̾ ꝑ litt̃as & re¬
nouans clulcẽ memoriã. & excusan ᷤ
molestissimã morã : Minime qͥdẽ
desid̾antiũ te cordib ulla potuit
subriꝑe qñq obliuio tue dilectio¬
nis. s te tui fateor pene oblitũ. eẽ.
putauimus. pͥusquã illas litt᷑as
uidemus: Nunc itaq rũpe moras.
faccito qd̃ scͥpsisti. & si ueracit᷑ stilꝰ
exp̃ssit affecꝰtũ. efficatit᷑ opꝰ stilũ tes¬
tificetur: Qd tardas ipsũ quẽ iã¬
dudũ concepisti. sp̃m parturire sa¬
lutis: Hil mortalib uel morte cer¬
tiꝰ. uł incertiꝰ hora mortis: Siqͥdẽ
tanꝗͣ. fur in nocꝰte ita ueniet: Se
preguantib in illa die: Si suꝑue¬
nerit ꝙ p̃uenerit hunc tã saluti¬
ferũ partũ. heu ꝑfodiet domum.
scm germen extinguet: Cum enĩ
dixerint pax & securitas. tuuc re¬
pentinus suꝑueni&. interitus eis
sicut dolor habentis inut᷑o .&. non

Expanded text:
renovans dulcem memoriam, et excusans molestissimam moram. Minime quidem desiderantium te cordibus ulla potuit subrepere quandoque oblivio tuae dilectionis; sed te tui, fateor, pene oblitum esse putavimus, priusquam illas litteras videremus. Nunc itaque rumpe moras, fac cito quod scripsisti; et si veraciter stylus expressit affectum, efficaciter opus stylum testificetur. Quid tardas ipsum, quem jamdudum concepisti, spiritum parturire salutis? Nil mortalibus vel morte certius, vel incertius hora mortis: siquidem tanquam fur in nocte, ita veniet. Vae praegnantibus in illa die! Si supervenerit et praevenerit hunc tam salutiferum partum, heu! perfodiet domum, sanctum germen exstinguet. Cum enim dixerint, Pax et securitas, tunc repentinus superveniet eis interitus, sicut dolor in utero
Abbreviated transcription (Latin):
et latebrȩ. et uoluntaria pauꝑtas.
hȩc sunt monachoꝵ insignia. hec
uitam solent nobilitare monasticã.
Urĩ autem oculi ome sublime ui¬
dent: uri pedes om̃e forum circume¬
unt: ur̃e linguȩ in om̃ib audiunt᷑
conciliis: ur̃e manus om̃e alienum
diripiunt patrimonium. Tamen
si ita oportet. ut emancipati a sub¬
iectione pontificum. pari cum suc
tollaminiꝰ cur non et sacros ordine ᷤ
celebratis. et benedictiones datis i
populis: Quam multa moueor di¬
cere. aduersus impudentissimam
p̃sumptionẽ: s frenat impetum.
quod aurib occupatis scribere
me recolens. longiori lectione uere¬
or fieri onerosus archiepõ: et quia
res tam manifesta ẽ. ut multitu¬
do rep̃hendentium uideatur im
pudentiam obdurasse. Quod si
et hȩc ipsa cernuntur gratas exce¬
dere compendii metas: uobis o dñe
donate. qui me et in hoc ꝓpriam
ꝓdere coegistis imꝑitiam: dũ morẽ.
modumq sollennem inscribendo ser¬

Expanded text:
et latebrae, et voluntaria paupertas, et latebrae, et voluntaria paupertas, haec sunt monachorum insignia; haec vitam solent nobilitare monasticam. Vestri autem oculi omne sublime vident, vestri pedes omne forum circumeunt, vestrae linguae in omnibus audiuntur conciliis, vestrae manus omne alienum diripiunt patrimonium. Tamen, si ita oportet, ut emancipati a subjectione pontificum, pari cum succtollamini, cur non et sacros Ordines celebratis, et benedictiones datis in populis? Quam multa moveor dicere adversus impudentissimam praesumptionem? sed frenat impetum, quod auribus occupatis scribere me recolens, longiori lectione vereor fieri onerosus archiepiscopo: et quia res tam manifesta est, ut multitudo reprehendentium videatur 477 impudentiam obdurasse. Quod si et haec ipsa cernuntur gratas excedere compendii metas, vobis, o domine, donate, qui me et in hoc propriam prodere coegistis imperitiam, dum morem modumque solemnem in scribendo ser
Abbreviated transcription (Latin):
multo labore ac p̃cio apłicis adeptiᷤᷤ
pͥuilegiis ꝑ ipsa sibi uendicant iti¬
signia pontificalia: utentes et ipsi
more pontificum. mitra. anulo. atq
scandaliis. Sane si attenditur re¬
rum dignitas: hanc monachi ab¬
horret ꝓfessio. Siminisceruim: solis
liquet congrueret pontificib. Pro¬
fecto eẽ desiderant. quod uideri ge¬
stiunt: meritoq non queunt ẽẽ
subiecti. quib iam ipso se compa¬
rant desiderio. Quid si et nomen
eis conferre pͥuilegioꝵ posset aucto¬
ritas: Quanto putas auro redime¬
rent. ut appellarentur pontifices:
Quo ista o monachi: Ubi timor
mentis: ubi rubor foͣntis: Quis
unquam ꝓbatoꝵ monachoꝵ tale
aliquid aut uerbo docuit: aut reliqͥd
exemplo: Duodecim humilitatis
gradus magister ur̃ edisserit ꝓpriis¬
q distinguit descriptionib in quo
queso illoꝵ docetur aut continetur.
ut hoc fastu delectari monachus. has
querere debeat dignitates: Labor

Expanded text:
multo labore ac pretio apostolicis adeptis multo labore ac pretio apostolicis adeptis privilegiis, per ipsa sibi vindicant insignia pontificalia, utentes et ipsi more pontificum, mitra, annulo, atque sandaliis . Sane si attenditur rerum dignitas, hanc monachi abhorret professio: si ministerium, solis liquet congruere pontificibus. Profecto esse desiderant, quod videri gestiunt; meritoque nequeunt esse subjecti, quibus jam ipso se comparant desiderio. Quid si et nomen eis conferre privilegiorum posset auctoritas? quanto putas auro redimerent, ut appellarentur pontifices? Quo ista, o monachi? Ubi timor mentis? ubi rubor frontis? Quis unquam probatorum monachorum tale aliquid aut verbo docuit, aut reliquit exemplo? Duodecim humilitatis gradus Magister vester edisserit, propriisque distinguit descriptionibus : in quo, quaeso, illorum docetur aut continetur, ut hoc fastu delectari monachus, has quaerere debeat dignitates? 37. Labor,
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑuigilant. tanquam rationem
ꝓ me reddituri. Iui. et si honorant
onerant: hi non tam p̃munt quã
ꝓtegunt. Scio me legisse. Iudiciũ
durissimum hisqui p̃sunt: exigu¬
o autem. conceditur miscłia. Quid
gͥ uos o monachi. sacerdotum gra¬
uat auctoritas : Metiutis infefta¬
tionem: S siquid patimini ꝓpt̃
iustitiam: beati. Secularitatem
contẽnnitis: S secularior nemo pi¬
lato: cui dñs aftitit iudicandus. Non
hab̾es inquit in me potestatem: nisi
tibi cdata eͥe̾t desuꝑ. Iam tunc ꝑ se
loquebatur. et in se exꝑiebatur. qͦd
post ꝑ apłos clamauit in ȩccłiis.
NIon est potestas nisi a deo: et qui
resistit pocescati. dei ordinationi re
rio:cum nec suo aduersario xp̃e
restiterit. Aut dicite si audetis. sui
p̃sulis deum ordinationem nescire:
cum romani p̃sidis potestatẽ. xp̃c
suꝑ se quoq fateatur fuisse celitꝰ
ordinatam. Uerum aꝑte indicant
quidam hoꝵ quid cogitent: dum

Expanded text:
te, pervigilant, tanquam rationem te, pervigilant, tanquam rationem pro me reddituri . Illi etsi honorant, onerant: hi non tam premunt, quam protegunt. Scio me legisse: Judicium durissimum his qui praesunt; exiguo autem conceditur misericordia . Quid igitur vos, o monachi, sacerdotum gravat auctoritas? Metuitis infestationem? Sed si quid patimini propter justitiam, beati. Saecularitatem contemnitis? Sed saecularior nemo Pilato, cui Dominus astitit judicandus. Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi tibi data esset desuper . Jam tunc per se loquebatur et in se experiebatur quod post per apostolos clamavit in Ecclesiis, Non est potestas nisi a Deo et, Qui resistit potestati, Dei ordinationi resrio, cum nec suo adversario Christus restiterit: aut dicite, si audetis, sui Praesulis Deum ordinationem nescire, cum Romani Praesidis potestatem Christus super se quoque fateatur fuisse coelitus ordinatam. Verum aperte indicant quidam horum quid cogitent, dum
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute seruilior. Patienter ab
huiusmodi tib̾tate abstineam: quei
me pessime addicat suꝑbiȩ seruituti.
Pius timco dentes lupi: quam uirgã
pastoris. Certus sum enim ego mo¬
nachus. et monachoꝵ qualiseunq ab¬
bas: si mei quandoq pontificis a ꝓpͥis
ceruicib excuture uigum temptaue¬
ro: quod sathanȩ mor tyrannidi me
ipsum subicio. Aduertens nimirũ
cruenta illa bestia quȩ circuit querens
quem deuoret. elongatam custodiã:
heu ftatim insilit in p̃sumptorem.
Nerito enim non cunctatur p̃sidere
suꝑbo: qui se iure regem głatur suꝑ
om̃s filios suꝑbiȩ. Quis dabit mi¬
chi centum in mei custodiam depu¬
tari pastores: Quanto plures sentio
curam gerere mei: tanto securior ex¬
eo in pascua. Stupenda insania.
Animarum non cunctor turbas mͥ
custodiendas colligere: et unum suꝑ
ꝓpͥam. grauor habere custodem.
Et quidem subiecti: me de reddenda
ꝓ se ratione sollicitant. Qui autem
p̃sunt mͥ: ipsi potius paulo dicen¬

Expanded text:
servitute servilior! Patienter ab servitute servilior! Patienter ab hujusmodi libertate abstineam, quae me pessimae addicat superbiae servituti. Plus timeo dentes lupi, quam virgam pastoris. Certus sum enim ego monachus, et monachorum qualiscunque abbas, si mei quandoque pontificis a propriis cervicibus excutere jugum tentavero, quod Satanae mox tyrannidi me ipsum subjicio. Advertens nimirum cruenta illa bestia, quae circuit quaerens quem devoret, elongatam custodiam; heu! statim insilit in praesumptorem. Merito enim non cunctatur praesidere superbo, qui se jure regem gloriatur super omnes filios superbiae. Quis dabit mihi centum in mei custodiam deputari pastores? Quanto plures sentio mei curam gerere, tanto securior exeo in pascua. Stupenda insania! Animarum non cunctor turbas mihi custodiendas colligere, et unum super propriam gravor habere custodem! Et quidem subjecti me de reddenda pro se ratione sollicitant: qui autem praesunt mihi, ipsi potius, Paulo dicen
Abbreviated transcription (Latin):
indices non agenda: ut item p̃termit¬
tam. quod aꝑte disfinit. tercium hu¬
militatis eẽ gradum. ut quis ꝓ dei
amore omni obedientia se subdat
maiori: in regula ueritatis attende
quod legitur. Qui soluerit inquit
unum de his minimis meis manda¬
tis. et docuerit sic homines: minimꝰ
uocabitur in regno cȩloꝵ. Proinde
tu docens et renuens obedire: non
minimum s maximũ xp̃i manda¬
tum. et docere et soluere conuincerss.
Itaq doctor et solutor mandati: mim¬
mus tu uocandus es in regno cȩloꝵ.
Siergo tuiputas inuriam prioratus.
minorẽ summis uideri sacerdotib
non magis indignum estimandum
ẽ. minimum uocari in regno cȩloꝵ
Si multum suꝑb es: plus minimꝰ
quam minor uocari confundere.
Mmor quippe uilitas ẽ. minorem
uideri: quam minimum. Longe
autem p̃stantius. solis subdi epĩs:
quam uniuersitati. S non ꝓpter
me inquit facio: s quero ȩcełiȩ lib̾¬
tatem. O lb̾tas omĩ ut ia loquar

Expanded text:
indices non agenda; ut item praetermitindices non agenda; ut item praetermittam, quod aperte definit tertium humilitatis esse gradum, ut quis pro Dei amore omni obedientia se subdat majori ; in regula Veritatis attende quos legitur: Qui solverit, inquit, unum de his minimis meis mandatis et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum . Proinde tu docens et renuens obedire, non minimum, sed maximum Christi mandatum et docere, et solvere convinceris. Itaque doctor et solutor mandati, minimus tu vocandus es in regno coelorum. Si ergo tui putas injuriam prioratus, minorem summis videri sacerdotibus, non magis indignum aestimandum est, minimum vocari in 476 regno coelorum? Si multum superbus es, plus minimus, quam minor vocari confundere. Minor quippe vilitas est minorem videri, quam minimum: longe autem praestantius, solis subdi episcopis, quam universitati. 35. Sed non propter me, inquit, facio, sed quaero ecclesiae libertatem. O libertas omni, ut ita loquar,
Abbreviated transcription (Latin):
re subiectum. quam imꝑare subie¬
ctis. Quod si semꝑ uis obedientes
habere. et nunquam ee̾ ꝓbas de non
ẽẽ tanquam unum ex illis: dum u¬
nus e̾ẽ renuis exobedientib. Aqͥb
dum te suꝑbiendo segregas: quoꝵ
aggregeris consortio patenter aduer¬
timus: et si du uel impudenter contem¬
nis. uel impudenter dissimulas.
Reputari ꝓfecto inter illos te noue¬
ris: de quib scriptum ẽ. Ailigant
onera grauia et importabilla. ⁊ un¬
ponunt humeris hominum. digito
autẽ suo nolunt ea mouere. Quoꝵ
ergo tͥ indignius consortium iudicas:
delicatoꝵ magistroꝵ quos ueritas in¬
crepat. an obedientium monachoꝵ
quos amicos suos commemorat. Ait
siquidem. Uos amici mei estis: si
feceritis quȩ ego p̃cipio uob̃. Uides gͥ
quale ẽ iubere quod ipse non feceris
aut nolle facere quod docueris: Dem
de ut taceam illud de regula ubi a scõ
benedicto tͥ p̃cipitur. ut quȩ doces
discipulis eẽ contraria. in tuis factis

Expanded text:
re subjectum, quam imperare subjere subjectum, quam imperare subjectis. Quod si semper vis obedientes habere, et nunquam esse, probas te non esse tanquam unum ex illis, dum unus esse renuis ex obedientibus: a quibus dum te superbiendo segregas, quorum aggregeris consortio patenter advertimus: et si tu vel impudenter contemnis, vel imprudenter dissimulas, reputari profecto inter illos te noveris, de quibus scriptum est: Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere . Quorum ergo tibi indignius consortium judicas, delicatorum magistrorum, quos Veritas increpat, an obedientium monachorum, quos amicos suos commemorat? Ait siquidem: Vos amici mei estis, si feceritis quae praecipio vobis . Vides igitur quale est jubere quod ipse non feceris; aut nolle facere, quod docueris. 34. Deinde ut taceam illud de Regula, ubi a sancto Benedicto tibi praecipitur, ut quae doces discipulis esse contraria, in tuis factis
Abbreviated transcription (Latin):
ra tam suꝑbȩ saꝑe. ut cum ne unũ
quidem uerbulum de suis imꝑiis
subditos p̃tgredi patiantur: ipsi ꝓ¬
priis obedire contẽnnant ep̃is.
Spoliant cecłias ut emancipentur:
redimunt se.ne obecliant. Non ita
xp̃c. Ille siquidem dedit uitam. ne
ꝑderet obȩdientiam: qu a isti ut ca¬
reant. totum fere suum suoꝵq uic¬
tum expendunt. Quid hoc ẽ p̃sũp¬
tionis o monachi: Neq enim qͥa
p̃lati monachis: ideo non monachi.
Nempe monachum facit ꝓfessio.
p̃latum necessitas. Ut autem non
p̃iudicet necessitas ꝓfessioni: accedat
non suececlat p̃latio monachatui.
Alioquin quomͦ illud implebitur:
pͥncipem de constituerunt. esto inter
illos tanquã unus ex illis: Quomͦ
tanquam unus ex illis. manens int̃
humiles suꝑb: inter subditos re¬
bellis. iminitis inter mansuetos: Ut
te putemus tanquam unum ex illis:
uicleamus tam exhibere paratum
quam exigere obedientiamꝰ uidea¬
mus tam libenter p̃positis obtemꝑa¬

Expanded text:
ra tam superbe sapere, ut cum ne unum ra tam superbe sapere, ut cum ne unum quidem verbulum de suis imperiis subditos praetergredi patiantur, ipsi propriis obedire contemnant episcopis. Spoliant ecclesias, ut emancipentur ; redimunt se, ne obediant. Non ita Christus. Ille siquidem dedit vitam, ne perderet obedientiam: qua isti ut careant, totum fere suum suorumque victum expendunt. Quid hoc est praesumptionis, o monachi? Neque enim quia aelati monachis, ideo non monachi. Nempe monachum facit professio, praelatum necessitas. Ut autem non praejudicet necessitas professioni, accedat, non succedat praelatio monachatui. Alioquin quomodo illud implebitur: Principem te constituerunt? esto inter illos tanquam unus ex illis? . Quomodo tanquam unus ex illis, manens inter humiles superbus, inter subditos rebellis, immitis inter mansuetos? Ut te putemus tanquam unum ex illis, videamus tam exhibere paratum, quam exigere obedientiam: videamus tam libenter praepositis obtempera