comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit : quia ista omã ꝑ ipsum facta sunt. Et sui cũ ñ receperunt.
Qui sui : homines quosfęcit. iudȩi quos primitus fęcit suꝑ
onis gentes eẽ. quia aliȩ gentes idola adorabant. & demonib
seruiebant. Illȩ autẽ popłs erat natus desemine abraham: &
ipsi marime sui. quia & ꝑ carne̾ quam suscipere dignatus est
nullus recepit. Nullus ergo saluusfactus ẽ: Nemo enĩ saluus
fi&. nisi quir pm̃ susceperit uenientẽ. Sedaddit. Quot quot
aut̃ receperunt eum. Quid eis p̾stitit: Magna misct̾a. mag̃¬
na beniuolentia. Unicusnatus ẽ. & noluit remanere unus.
Multi homines cũ filios ñ habuerint ꝑ acta ętatt ad optant
sibi: & uoluntate faciunt. quod natura ñ potuer̾. Hoc faciunt
homines. Si aut̃ aliquis habeat filiũ unicũ. gaud& ad illum
magis. quia solus om̃a possessurꝰ c̃. & ñ habebit quicũeo diui¬
dant hereditatẽ. & pauperior remaneat. Nonsic ds̾ unicum

Expanded text:
nit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. nit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, nullus recepit? Nullus ergo salvus factus est? Nemo enim salvus fiet, nisi qui Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt eum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum
Abbreviated transcription (Latin):
cognouer̾ creatorem suum. aut angłi non cognouer̾ creatorẽ
suum. aut ñ cognouerunt creatorẽ suum sydera. quẽ confiten¬
tur demonia: Omã undiq testimoniũ ꝑ hibuer᷑  Sed qͥ
non cognouerunt :qui Amando mundum. dictisunt mun¬
dus. Amando enum. habitamus corde. Amando aut̃ hoc
appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo di¬
cimus malaẽ illa domus. aut bonae illa domus ñ in illa quã
dicimus małã parietes accusamus. aut in illa quam dicimꝰ bonã
parietes laudamꝰ : sed malã domum: in habitantes malos. et
bona domum in habitantes bonos: Sic & mundum qui in ha¬
bitant amando mundũ. Quisunt qui diligunt mundum:
Ipsi enĩ corde habitant inmundo. Nam quediligunt mundũ.
carne uersantur in mundo. sed corde in habitant cȩlum. ficut
apłs dicit. Nrã aut̃ conuersatio incęlisest. E rgo mundus ꝑ
cum factus ẽ: & mundus eum non cognouit. Insua propria ue¬

Expanded text:
cognoverunt Creatorem suum, aut Angeli non cognoverunt Creatorem cognoverunt Creatorem suum, aut Angeli non cognoverunt Creatorem suum, aut non cognoverunt Creatorem suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inhabitant coelum, sicut Apostolus dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ergo mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit. 12. In sua propria ve
Abbreviated transcription (Latin):
mundo ẽ cęlum. in mundo sol. luna. & stellę. in mundo arbo¬
res. pecora. homines. Nonsic iste inmundo erat: Sed quomodo
erat : Quomodo artifex. regens qđ fecit. Nonenim sic fecit
quomodo facit faber forinsecus ẽ archa quam fecit. Et illa in
alio locopositae᷑ cum fabricatur. & quamuis uixtasit ipse alio
loco. Sed & qui fabricat. ex trinsecus ẽ ad illud qđ fabricat
Ds̃ aut̃ infusus inmundo fabricat. ubiq positus fabricat. &
non recedit aliquo. non extrinsecus quasi uersat molem quã
fabricat. ꝑ rȩsentia maiestatis. facit qđ facit. P ręsentia suagu¬
bernat qđ fecit. Sic ergo erat inmundo. quomodo ꝑ quem
mundus factus ẽ. Peripsum enim mundus factus ẽ. & mundus
eum ñ cognouit. Quid ẽ mundus. factus ẽ ꝑ ipsum: Caelũ.
t̾ra. mare. & omã quȩ in eissunt. mundus dicitur. Iterũ alia
significatione dilectores mundi. mundus dicuntur. Mundus
ꝑ ipsum factus ẽ : & mundus eũ ñ cognouit. Nonenim cęliñ

Expanded text:
mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus eum non cognovit. 11. Quid est, mundus factus est per ipsum? Coelum, terra, mare et omnia quae in eis sunt, mundus dicitur. Iterum alia significatione, dilectores mundi mundus dicuntur. Mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Num enim coeli non
Abbreviated transcription (Latin):
onum ẽ frs ut textum diuinarũ scripturarũ & maxime sc̃i
euangelu nullũ locum p̾t̾ mittentes ꝑ tractemus ut possumus.
& ꝓ nr̃a capacitate pascamur. & ministremꝰ uobis unde & nos
pascimur Capitulũ primũ p̃terito die dominico tractatũ
cẽ meminimus. idẽ in principio erat uerbũ. & uerbũ erat
apud dĩ & ds̃ erat uerbum. Hoc erat in principio apuodm̃.¬

Expanded text:
onum est, fratres, ut textum divinarum Scripturarum, et maxime sancti Evangelii, nullum locum praetermittentes pertractemus, ut possumus; et pro nostra capacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud
Abbreviated transcription (Latin):
nro hxmnian. dicebant benedictus es deus alleuua. Frouae. Uideo simileni¬
iurum filium dei confortantem pueros in camino ignis alleliua. Euouie.
Lres eruno ore cantabant regi magno gloria deo aueliua iexcelsis. Sar.
Lres exuno ore cantabante in camino ignis &e psallebant benedictus deus. Euou.
Laudemus uiros gloriosos qui uicerunt regna mundi alleliua. Xuoyae.
Lres uideo uirosi ambulantes ꝑmedium ignis & facies quarti simił est

Expanded text:
re Hymnum dicebant: Benedictus es Deus, alleluia. Ant. Video virum similem Filio Dei confortantem pueros in camino ignis, alleluia. Ant. Tres ex uno ore canebant regi magno: Gloria in excelsis Deo, allel. Ant. Tres ex uno ore clamabant in camino ignis, et psallebant: Benedictus Deus. Ant. Laudemus viros gloriosos, qui vicerunt regna mundi, alleluia. Ant. Tres video viros ambulantes per medium ignis, et aspectus quarti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens ẽ sapientia. Sed cum cęto p̾sens ẽ õculis eius absens est.
Non quia ille ipsa absens ẽ : sed quia ipse absensẽ ab illa. Qiđ̃
ergo faciat᷑ ista: Mund&. unde possit uideri ds̃: Quomodo si
ꝓpterea uidere non poss&. quia sordidos & sautios oculos ha¬
ber&. irruente puluere. uł pituita. uł fumo: dicer& illi me¬
dicus. Purga de oculo tuo quicquid maliẽ. ut possis uidere lu¬
cem oculoꝵ. tuorum. Puluis. pituita. fumus. peccata & iniqui¬
tatessunt. Tolle inde ista oma. & uidebis sapientiã quȩ prę¬
sens ẽ. quia ds̃ ẽ ipsa sapientia. Et dictumẽ. Beati mundi
cordes: quoniam ipsi dm̃ uidebunt. ExplicteΠO pRunð¬

Expanded text:
aesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: aesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . TRACTATU
Abbreviated transcription (Latin):
post dicit. E rat lumen uerum. qđ il luminat omnẽ hominem
uenientem in hunc mundũ. Ab illo lumine il luminatus ẽ iohs
baptista. ab illo. & ipse ioħs euangelista. Ex ipso lumi¬
ne plenus erat qui dicit. Nonsum ego xp̃c: Sed qui post me ue¬
nit. cuius nonsum ergo dignus corrigiam caltiamenti soluere.
Abipso lumine illuminatus erat qui dixit. In principio erat
uerbum. & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum. Ergo illa
uita lux ẽ hominũ: sed forte adhuc stulta corda capere istam
lucem ñ possunt: quia peccatis suis ad grauantur. ut eã uidere
ñ possint. Nonideo cogitent quasi absentẽ eẽ lucẽ. quia eã uide¬
re non possunt. Ipsi enim ꝓpt̾ peccata tenebresunt. Et luxlu
c& intenebris: & tenebrȩ eam non comp̃hender̃. Ergo fr̃s. quo¬
modo homo positus in sole cȩcus ap̾sens ẽ illi sol. sed ipse soli ab¬
sens ẽ: sic om̃is stultus. omis iniquus. omis impius cȩcus ẽ corde: &ili¬

Expanded text:
en verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Baptista; ab ipso et ipse Joannes evangelista. Ex ipso lumine plenus erat qui dixit: Non sum ego Christus; sed qui post me venit, cujus non sum ego dignus corrigiam calceamenti solvere . Ab illo lumine illuminatus erat qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debuit discere nisiꝑ columbam. FNIT Sexino &
ueniendum facer& Sed quia ista celebritate. & frequen
etiam orastisꝓme. ut debitũ uobisex soluã. Promise
ram in nomine xp̃i disserere hidie cum angustia tempo¬
ris tunc inpedir&. neid possemis explicare tractando qua¬
re ds̃ ꝑ columbã spetiem ostendere uoluerit spm̃ scm̃.
hoc ut explicetur inlurit nobis hodiernus dies: & sentio
audiendi cupiditatẽ: & pia de uotione uos celebrius
congregatos. Expectationẽ uram. ds impleat exore nr̃o.
Amastis enim ut ueniretis. sed amastis. Quidͦ Sinos &
hoc bene. Nam uolumus amari auobis. sed nolumus in
nobis. Quia ergo in xp̃o uos amamus. in xp̃o nos reda¬
mate: & amor nrͣ ꝓ inuicẽ gemat addm̃. Ipse enĩ gemi¬
tus colũbȩ ẽ. Siergo gemitus columbȩ ẽ qđ om̃s nouimꝰ :
gemunt aut̃ colũb̾e in amare: Audite quiddicat apłs:
Et nolite mirari. quia columbȩ spetię uoluit demonstra¬

Expanded text:
non debuit discere nisi per columbam. TRACTATUS non debuit discere nisi per columbam. TRACTATUS veniendum faceret: sed quia ista celebritate et frequentetiam orastis pro me, ut debitum vobis exsolvam. Promiseram enim in nomine Christi disserere hodie, cum angustia temporis tunc impediret, ne id possemus explicare tractando, quare Deus per columbae speciem ostendere voluerit Spiritum sanctum. Hoc ut explicetur, illuxit nobis dies hodiernus; et sentio audiendi cupiditate et pia devotione vos celebrius congregatos. Exspectationem vestram Deus impleat ex ore nostro. Amastis enim ut veniretis: sed amastis, quid? Si nos, et hoc bene; nam volumus amari a vobis, sed nolumus in nobis. Quia ergo in Christo vos amamus, in Christo nos redamate, et amor noster pro invicem gemat ad Deum: ipse enim gemitus columbae est. 2. Si ergo gemitus columbae est, quod omnes novimus, gemunt autem columbae in amore; audite quid dicat Apostolus, et nolite mirari quia in columbae specie voluit demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
apłm iohannẽ. Quio dit frem suũ omicida ẽ. E cce post
iohannẽ baptizatumẽ post homicidam ñ ẽ baptizatũ
Quia iohannes dedit baptismũ suũ. homicida dedit
baptismũ xp̃i. Qđ sacramentum tam scm̃ ẽ. ut nec
homicida ministrante polluatur. Non respuo iohannẽ
tenete hoc: & cordib uris in figite. Sienim uoluero
hodie plenius dicere: quare ꝑ columbam: tempus ñ suffic
Quia enim res dicenda in sinuata e ioħi ꝑ colũbã. quã
ñ nouerat in xp̃o Io hannes quamuis iamnoss& xpm̃. expo¬
sui quantũ arbitror scĩtati urȩ̃. Sed quare hanc ipsam
rem ꝑ columbam oportuit demonstrari.si breuiter dici
poss& dicerẽ. Sed quia du dicendumẽ. & onerare
uos nolo. quomodo ad uitussum orationib uris ut illud
qđ ꝓmisi implerẽ: ad iuuate etiam atq etiã pia inten¬
tione & uotis bonis. & illud apparebit uobis: Quare

Expanded text:
apostolum Joannem: Qui odit fratrem suum, homicida est . Ecce post apostolum Joannem: Qui odit fratrem suum, homicida est . Ecce post Joannem baptizatum est, post homicidam non baptizatum est; quia Joannes dedit baptismum suum, homicida dedit baptismum Christi. Quod Sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. 20. Non respuo Joannem, tenete hoc, et cordibus vestris infigite. Si enim hodie voluero plenius dicere quare per columbam, tempus non sufficit. Quia enim res discenda insinuata est Joanni per columbam, quam non noverat in Christo Joannes, quamvis jam nosset Christum, exposui quantum arbitror Sanctitati vestrae: sed quare hanc ipsam rem per columbam oportuit demonstrari, si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo adjutus sum orationibus vestris, ut illud quod promisi, implerem; adjuvante etiam atque etiam pia intentione et votis bonis, et illud apparebit vobis, quare
Abbreviated transcription (Latin):
lumbã abtendo ꝑ quã michi dicitur. hic ẽ quibaptilat.
Cȩterum fr̃smei delirum ẽ dicere. quia melioris meriti fuit.
Hondico utdas. sed quilib& hominũ. quam ille dequo dic¬
tum ẽ: in natis mulierũ nemo ex surrexit maior. iohanne
baptista. Nonergo huic quisquam seruus: sed baptismus
dnĩ etiam ꝑ seruum malũ datus: baptismo etiam amici
serui p̃ponitur. Audi quales commemor& apłs paulus
falsos fr̃s in inuidia p̾dicantes uerbũ dĩ. Et quio de
illis dicit. Et in hoc gaudeo. sed & gaudebo. x pm̃ enĩ
ad nuntiabant ꝑ inuidiã quidẽ. sedtamꝰ xpm̃. Nonꝑ
torem.: sed imitare bonũ qui tibi p̾dicatur xpm̃. Ergo
a qui husdam ꝑ in uidiam p̃dicabatur. Et quid ẽ inu¬
dere hoͬrendum malũ: ipso malo diabolus deiectus ẽ:
ipso deiecit. Multum maligna pestis. & habebant
inuidet̃ odit. Et qui ocit. quid deillo dicitur. A udi

Expanded text:
lumbam attendo, per quam mihi dicitur, Hic est qui baptizat. lumbam attendo, per quam mihi dicitur, Hic est qui baptizat. 19. Caeterum, fratres mei, delirum est dicere quia melioris meriti fuit, non dico Judas, sed quilibet hominum, quam ille de quo dictum est, In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista . Non ergo huic quisquam servus, sed baptisma Domini etiam per servum malum datum, baptismati etiam amici servi praeponitur. Audi quales commemorat apostolus Paulus falsos fratres, invidia praedicantes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidiam quidem, sed tamen torem, sed imitare bonum qui tibi praedicatur. Christus ergo a quibusdam per invidiam praedicabatur. Et quid est invidere? Horrendum malum. Ipso malo zabolus dejectus est, ipsum dejecit multum maligna pestis: et habebantdicabant. Qui autem invidet, odit; et qui odit, quid de illo dicitur? Audi
Abbreviated transcription (Latin):
post iohannẽ. Quia sidatũ ẽ auida baptismũ xpĩ erat
Qui aut̃ aioħe datus ẽ. iohannis erat. Non uidã ioħi.
Et enim dictumẽ de dnõ ante quã baptizaretur. quia
bapti ⁊abat plures quam ioħ̃s. Deinde ad iectum est
quamuis ipse ñ bapti ⁊ar&. sed discipuli eius: ipse: & ñ ipse
Ipse potestate: illi ministerio. Seruitutẽ ad bapti Landũ
illi admouebant. potestas bapt Zandi in xp̃o ꝑ manebat.
Ergo bapti zabant discipuli eius & ibi ad huc erat iuidas
inter discipulos eius. Si quos ergo baptizauit urd as. non
sunt baptizati iterũ & quos bapti zauit ioħs. iterum
bapti latisunt. Plane iterũ: sed ñ tterato baptismo
Quosenĩ bapti ⁊ auit ioħs. iohannes baptrlauit. Quos
aut̃ bapti zauit urdas. xp̃c baptizauit. Sic ergo quos
baptizauit ebriosus. quos baptizauit homicida. quos bap¬
Nontimeo adulterũ: ñ ebriosum : ñ homicidam: quia co¬

Expanded text:
post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Christi erat; post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Christi erat; qui autem a Joanne datus est, Joannis erat. Non Judam Joanni, Etenim dictum est de Domino antequam pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes: deinde adjunctum est, Quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ipse, et non ipse: ipse potestate, illi ministerio; servitutem ad baptizandum illi admovebant, potestas baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas inter discipulos ejus: quos ergo baptizavit Judas, non sunt iterum baptizati; et quos baptizavit Joannes, iterum baptizati sunt? Plane iterum, sed non iterato baptismo. Quos enim baptizavit Joannes, Joannes baptizavit: quos autem baptizavit Judas, Christus baptizavit. Sic ergo quos baptizavit ebriosus, quos baptizavit homicida, quos bapNon timeo adulterum, non ebriosum, non homicidam; quia co
Abbreviated transcription (Latin):
benensnobis & taudit festo ianuariarinũ debes ieaonare
quod hiebrioses tuus melior sit quamiohs uolumquos hoe
qudbis broo tuquia sobrius es: baptita post nbrao suc duor
poste priosũ sobrius baptizare. andicis inunitate mesor
orsdtibi ipsi dico quis quis es. Tues melior anuob etion
uidebis dicere egosum melior quã ioħs. Ergo post tȩbap¬
tirent tui site fuerint meliores. S ienĩ post iohannẽ bap¬
tizatinẽ. erubesce. quia post te ñ baptiqatur. Dictu¬
rus es sed ego baptismũ xp̃i habeo & doceo. aliquando ergo
agnosce uidicẽ: & noli p̾co suꝑbus eẽ baptismũ xp̃i das
ideo poste ñ rebapti ⁊atur. Post ioħem ideo baptizatũ ẽ.
perat ut ipsius eet̃. Nonergo tumelior quam ioħs. sed
baptismus quiꝑte datur melior quã ioħs. Ipse enĩ xpĩ ẽ
iste aut̃ iohannis. Et qđ dabatur apaulo. & qđ dabatur
& ñ bapti ⁊atum ẽ post uidã. Dedit ioħs & baptizatũẽ

Expanded text:
bene sit nobis, et tali die festo Januariarum non debes jejunare; quod ebriosus tuus melior sit quam Joannes: nunquam hoc audebis. Ergo tu quia sobrius es, baptiza post ebriosum tuum. post ebriosum sobrius baptizare? An dicis, In unitate mecu18. Sed tibi ipsi dico, quisquis es: Tu es melior, an Joannes? Non audebis dicere: Ego sum melior quam Joannes. Ergo post te baptizent tui, si te fuerint meliores. Si enim post Joannem baptizatum est, erubesce quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando ergo agnosce judicem, et noli praeco superbus esse. Baptismum Christi das, ideo non post de baptizatur: post Joannem ideo baptizatum est, perat ut ipsius esset. Non ergo tu melior quam Joannes: sed baptismus qui per te datur, melior quam Joannis. Ipse enim Christi est, iste autem Joannis. Et quod dabatur a Paulo, et quod dabatur et non baptizatum est post Judam; dedit Joannes, et baptizatum est
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sic aquã inuinũ conuersã quis miretur. cũ hoç annis
om̃ib ds̃ inuitib faciãt: Scdquia omã quȩ fecit dñsihẽ. non
solũ ualent adercitanda nra miraculis. sedetiã adedificanda
indoctrina fidei. scrutarinos oport& quid sibi uelint illa
omã. idẽ quid fignificent: horũ om̃iũ significationes. sicut re¬
cordamini inhodiernũ diem distulimus. Quod aut̃ inuitatꝰ¬
dns uenit adnuptias. etiã excepta mistica significatione. confir

Expanded text:
tur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis tur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione,
Abbreviated transcription (Latin):
dsit dñs ds̃nr̃. ut don& nobis reddere quod ꝓmisimus. hester¬
no enĩ die simeminit sc̃ĩtas urã cum temporis excluderem᷑ angustia
ne sermonẽ inchoatũ impleremꝰ. in hodienũ diem distulim. ut
ea quȩ in hoc facto euangelicȩ lectionis mistice in sacram̃tis
posita essent. ipso ad uiuante aperirentur. Nonitaq opusẽ
iã immorari dutius in cõm̃ dando miraculo dĩ. Ipse ẽ enĩds̃.
quiꝑ uniuersã creaturã cotidiana miracula facit. que homuinb
ñ facilitate. sed assiduitate uiluer: Raraaut̾ quȩ factast̃ abeodem
dñõ idc̃ a uerbo ꝓpt̾ nos in carnato maiorẽ stuporẽ hominib attuler̃:
Nonquia maiora erant. quã sunt ea quȩ cotidie increatura facit.
Sed quia ista quȩ̨ cotidie fiuint. tamquã naturali cursu ꝑ agun¬
tur. Illauero efficatiã potentię tamquã p̃sentis exibuisse uiden¬
tur oculis hominũ. Diximꝰ sicut meministis resurrexit unus mor¬
tuus obstupuer homines: cũ cotidie nasciqui ñ erant nemo mirẽ¬

Expanded text:
s Deus noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nasci qui non erant, nemo mire
Abbreviated transcription (Latin):
re Uiderit hoc qui uro& & ad erit miscda eius ut san&
om̃s. Nos aut̃ qui conuenimus pascamur epulis di & si
gaudiũ nrm̃ sermo ipsus Iniutauit enĩ nos euangi
suum. & ipse cibus nr̃ c̃. quonichil dultius. sed siquis hab&
palatum sanũ incorde. Bene aut̃ arbitror inuenisse cari¬
tatẽ uram̃. hoc euangłm lectionib congruis ex ordine re¬
citari. & puto uobis n excidisse quȩ iam tractata sunt. maxi¬
me recentiora de iohanne & columba. De iohanne scilic&

Expanded text:
re. Viderit hoc qui videt, et aderit misericordia ejus, ut sanet re. Viderit hoc qui videt, et aderit misericordia ejus, ut sanet omnes. Nos autem qui convenimus, pascamur epulis Dei, et sit gaudium nostrum sermo ipsius. Invitavit enim nos ad Evangelium suum: et ipse cibus noster est, quo nihil dulcius; sed si quis habet palatum sanum in corde. 3. Bene autem arbitror meminisse Charitatem vestram hoc Evangelium lectionibus congruis ex ordine recitari: et puto vobis non excidisse quae jam tractata sunt, maxime recentiora de Joanne et columba. De Joanne scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
mnopiam fam̃oe pauptatẽ nram ꝑtineat: & quo&d ello
dodei ⁊ uiibi habundare uidentur: gaudiũ enĩ ipsorum
quasifr eneicoꝵ ẽ. u uomodo enĩ freneticus gaudos in in¬
ania pierumq & rid&e & plangit illum qui saniese sic
quus so nos om̃s frenetici cramus tam qua saluifactiquia
ca quediligebamus ñ diligimus. Gemamꝰ ao dm̃ de hisqui
ensaniunt ad huo ÷ potensẽ enim ut & ipsos saluos faciat
M opurut respitiant se: & displicebunt sebi. Eepunt
ri uolunt & ex pectare uolentes peccare se ñ nouerunt
ram sraliquantũ oculos adse conuertant: uident con¬
fusionẽ siua ⁊ qd tonce fiat: A liasint studia nra aliasint
auocamenta animȩ nr̃e pius plac& dolor nr̃ qua eae¬
duim iloꝵ. Quantũ ꝑtin& ad numerũ frm̃ difficileẽ
ut quic quã illa celebritate raptus fuerit exiuris. Qn uar¬
tũ aut̃ ad soroꝵ numerũ: contristat nos Et hec magis
dolendumẽ quia non ipse potius ad ȩccłam currunt qui
debuit sinontimor certe uere cundia de publico reuoca¬

Expanded text:
nopiam nostram et paupertatem nostram pertineat et quod illos dolemus qui sibi abundare videntur. Gaudium enim ipsorum quasi phreneticorum est. Quomodo autem phreneticus gaudet in insania plerumque, et ridet; et plangit illum qui sanus est: squia et nos omnes phrenetici eramus, tanquam salvi facti, quia ea quae diligebamus non diligimus, gemamus ad Deum de iis qui adhuc insaniunt. Potens est enim ut et ipsos salvos faciat. Et opus est ut respiciant sdispliceant sibi. Spectare volunt, et spectare se non noverunt. Nam si aliquantum oculos ad se convertant, vident confusionem suam. Quod donec fiat, alia sint studia nostra, alia sint avocamenta animae nostrae. Plus valet dolor noster, quam gaudium illorum. Quantum pertinet ad numerum fratrum, difficile est ut quisquam illa celebritate raptus fuerit ex viris: quantum autem ad sororum numerum, contristat nos, et hoc magis dolendum est, quia non ipsae potius ad Ecclesiam currunt, quas debuit si non timor, certe verecundia de publico revoca
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ tibifit. Lege libros om̃s ꝓpheticos ñ intellecto xp̃o: qd
tam insipidũ & fatuũ inuenies: intellege ibi xpm. ñ solum
sapit quod legis. sed etiam in ebriat: Mutans mentẽ a cor¬
pore. ut p̾terita obluiscens. in ea quȩ ante sunt extendaris
Ergo ꝓphetia ab antiquis temporib ex quo prorsus currit
cultum ibi erat. Adhuc enim aqua erat. Unde ꝓbamus
quod om̃ib temporib superiorib usq ad ȩtatem qua dñs
uenit. ꝓphetia deillo ñ defuit ĩpso dnõ dicente. Cũ enim
resurrexiss& a mortuis. inuenit discipulos dubitantes de
ipso quẽ secuti erant. Uiderunt enĩ eũ mortuũ. & ñ spera¬
uerunt resurrecturũ: & tota spes eoꝵ. concidit. Unde latro¬
ille laudatus. ipso die meruit eẽ inparadiso: quia incruce
firus tunc confessus ẽ xpm̃. quando in ca discipłi dubitaus

Expanded text:
vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit cultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubita
Abbreviated transcription (Latin):
Seruasti uinũ bonũ usq adhuc. Bonũ enĩ uinũ xpc̃ seruauit
usq ad huc. idẽ euangłm suũ. Iamenĩ incipiamꝰ ipsa sac ram̃¬
toꝵ opera de tegere quantũ ille donat in cuiꝰ nomine uobis
ꝓmisimꝰ. Erat ꝓphetia antiquis temporib & aꝓphetia
dispensatione nulla tẽpora cessauer. Sedilla ꝓphetia quan
do in ea xp̃c ñ in tellȩ gebatur. aqua erat. In a qua enim
uinũ quodãmodo lat&. Dicit apłs. Quid intellegamus
in ista aqua: Usq adhodiernũ inquit diem quandiulqi¬
tur moyses. idipsũ uelamen suꝑ cor eoꝵ positũ ẽ. quod nͦ
reuelatur: quia in xp̃o euacuatur. Etcum transieris inquit
ad dñm. auferetur uelamen. Uelamen dicit adoꝑtionẽ
ꝓphetiȩ ut ñ intelli geret᷑. Tollit᷑ uelam̃ : cũ transieris ad dñm
Sic tollitur insipientia cũ transieris ad dñm : & qđ aqua erat

Expanded text:
Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit usque adhuc, id est, Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat,
Abbreviated transcription (Latin):
tes nubere. & dicentes qđ malũ essent nuptiȩ & qđ diabolus eas fe¬
ciss&. cũ idẽ dñsdicat in euangło. int̾rogatꝰ utrũ liceat homini
nis. Inqua responsione si meministis hoc ait: qđ ds̃ coniunx̃ homo
ñ separ&. Et quibene eruditist̃ infide catholica: nouer̃ qđ ds
fcrit nuptias. Et sic̃ coniunctio adõ ita diuortiũ adiabolofit.
Sed ꝓpterea in causa fornicationis. lic& uxorẽ dimitterę. quia
ipsa eẽ uxor prior noluit: quȩ fidẽ coniugalẽ marito ñserua¬
uit. Nec illȩ quȩ uirginitatẽ dõuouent. quãquã ampliorem
gradũ honoris & sc̃itatis in ęccła teneant sine nuptussunt. tã
& ipse ꝑtinent ad nuptias cũ tota ęccła: in quib nuptus spon
sus ẽ xp̃c. Ac ꝑ hoc ergo dñsinuitat᷑ uenit adnuptias. ut con¬
iugalis castitas firmaretur. & ostenderetur sacram̃tũ nuptiarũ.
quia & illarũ sponsus i personam dnĩ figurabat. Cui dictũ ẽ.

Expanded text:
tes nubere , et dicentes quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini sa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponus. Ac per hoc ergo Dominus invitatus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uere iusti ministri. głam suã ñ quęrunt. Ministri enĩ sunt.
ꝓ iudicib haberi nolunt: spẽ inse poni exhorrescunt. Ergo
cõputo cũ paulo iustũ ministrũ. Quid enĩ dicit paulus : Ego
plantaui. apollo rigauit. sed ds̃ incrementũ dedit. Neq qui
plantat ẽ aliquid neq quirigat. sed qui incrementũ datds̃.
Qui uero fuerit suꝑbus minister. cũ diabolo cãputat᷑ sedñ
transit liquidũ. uenit adfertilẽ terrã. Puta quia ipse lapi¬
canalẽ. transit aqua ad areolas. In canale lapideo nichil
generat: sedortus plurimũ fructũ affert. Sp̃italis enĩ uirtꝰ
sacramenti itaẽ ut lux: & ab inluminandis pura excipitur
& si ꝑ inmundos transeat ñ inquinatur. Sint plane minis¬
truusti. & głam suam ñ quęrant. se dillius cuiꝰ ministri sunt.
uondicant baptismus m̃s c̃. quia ñ ẽ ipsoꝵ At tendant

Expanded text:
vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, pro judicibus haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Qui vero fuerit superbus minister, cum zabulo computatur: sed non transit liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipse lapim canalem transit aqua, transit aqua ad areolas; in canali lapideo nihil generat, sed tamen hortis plurimum fructum affert. Spiritualis enim virtus Sacramenti ita est ut lux: et ab illuminandis pura excipitur, et si per immundos transeat, non inquinatur. Sint plane ministri justi, et gloriam suam non quaerant, sed illius cujus ministri sunt: non dicant, Baptisma meum est; quia non est ipsorum. Attendant
Abbreviated transcription (Latin):
Quid dicturisunt: Sidixerint exhominib: & ipsi sui eos
lapidabunt. Si aut̃ dixerint decęlo: dicamus eis. Quare
ergo ñ creditis ei : dicunt fortasse. credimus ei. Quomo¬
doergo dicitis. qui auos baptiatis: & ioħs dicit hic ẽ qui
baptiꝰzat: Sed ministros inquiunt tanti uidicis. iustos
oport& eẽ ꝑ quos baptizatur. Et ego dico & om̃s dicimꝰ.
quia iustos oporto esse tanti uidicis ministros. Sint mi¬
nistri iusti si uolunt: si aũt noluerint ẽẽ iusti qui cathe¬
dram moysi sedent: securũ me fęcit magister m̃s. de quo sp̃c
eius dixit hic ẽ quibaptizat. Quomodo securũ me fęcit :
Scribȩ inquit & pha risȩi cathedrã moysi sedent. Que
dicunt facite. quȩ aut faciunt facere nolite. Dicunt enĩ &
ñ faciunt. Sifuerit iustus minister. computo illũ cũ paulo.
cõputo illũ cũ paero. Cumistis cõputo iustos ministros. quia

Expanded text:
Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos lapidabunt: si autem dixerint, De coelo; dicamus eis, Quare ergo non credidistis ei? Dicunt fortasse, Credimus ei. Quomodo ergo dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est qui baptizat? Sed ministros, inquiunt, tanti judicis justos oportet esse, per quos baptizatur. Et ego dico, et omnes dicimus, quia justos oportet esse tanti judicis ministros: sint ministri justi, si volunt; si autem noluerint esse justi qui cathedram Moysi sedent, securum me fecit magister meus, de quo Spiritus ejus dixit, Hic est qui baptizat. Quomodo securum me fecit? Scribae, inquit, et Pharisaei cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Si fuerit minister justus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia
Abbreviated transcription (Latin):
hinc timebant homines. hinc ueritatẽ fateri confunde¬
bantur. Tenebrȩ tenebris responder̃ sed aluce superatȩ
sunt. Quid enim responderunt : Nescimus. Qđ sciebant
dixerunt. nescimus. Et dñs. Nec ego uobis dico inquit.
inqua potestate ista facio. Et confusisunt primi inimici.
Unde: Delucerna. Quis erat lucerna: Iohannes. Proba¬
mus quia lucerna erat: ꝓbamus. Dñs enĩ dicit. Iile erat
iucerna ardens & lucens. ꝑ robamusꝰ. & deipso confusist̃
mee inimicof eufinduam confusione. Adhuc in huiꝰ
uitȩ tenebris. ad lucernam fidei ambulemꝰ. Teneamus &
nos lucernã iohannẽ. confundamus inde inimicos xp̃i.
Immo ipse confundat inimicos suos. ꝑ lucernã suã. Interro¬
gemus & nos qđ dñs iudeos. int̾rogemus & dicamꝰ. Baptis¬
mus ioħis unde ẽ decelo an ex hominib: Quid dicturi sunt:
Uidoce siñ & ipsi tamquã in imici de lucerna confundunt᷑

Expanded text:
Hinc timebant homines, hinc veritatem fateri confundeHinc timebant homines, hinc veritatem fateri confundebantur. Tenebrae tenebras responderunt, sed a luce superatae sunt. Quid enim responderunt? Nescimus: quod sciebant, dixerunt, nescimus. Et Dominus, nec ego vobis dico, inquit, in qua potestate ista facio . Et confusi sunt primi inimici. Unde? De lucerna. Quis erat lucerna? Joannes. Probamus quia lucerna erat? Probamus. Dominus enim dicit: Ille erat lucerna ardens et lucens . Probamus quia et de ipso confusi sunt meo; inimicos ejus induam confusione . 15. Adhuc in hujus vitae tenebris ad lucernam fidei ambulamus: teneamus et nos lucernam Joannem, confundamus et inde inimicos Christi; imo ipse confundat inimicos suos per lucernam suam. Interrogemus et nos quod Dominus Judaeos, interrogemus et dicamus, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tanquam inimici de lucerna confunduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
lucernam confundaris. qua confusisunt & priores inimici
patres tui pharesȩi. Quicum interrogarent dnm in qua
potestate ista facer&. interrogabo & ego uos inquit istũ
sermonẽ: dicite michi. Baptimus iohannis unde ẽ. decęlo
an ex hominib: Et illi qui p̃parabant iaculari dolos
in retitisunt questione. Coeperunt uoluere apud sem& ipsos
& dicere. Si direrimus quia decȩlo ẽ. dicturꝰ ẽ nobis. Quare
ñ credidistis ei: Iohannes enĩ dixerat de dño. Ecce agnusdi.
ecce quitollit peccatũ mundi. Quid ergo quęritis in quapo¬
testate ista facio: O lupi. in potestate agni facio qđ facio
Sedut nossetis agnum. quare ñ credidistis iohanmi quidix̃.
ecce agnus dĩ. ecce quitollit peccatum mundi: scientes
ergo illi quiddiriss& ioħs de dño. dixerunt apud se. Sidire¬
rimus quia decęlo est baptismus iohannis. dic& nobis
Quare ñ credidistis ei : Si dixerimus quia ex hominib ẽ

Expanded text:
lucernam confundaris, qua confusi sunt et priores inimici, lucernam confundaris, qua confusi sunt et priores inimici, pares tui pharisaei, qui cum interrogarent Dominum, in qua potestate ista faceret: Interrogabo et ego vos, inquit, istum sermonem, Dicite mihi, Baptisma Joannis unde est? de coelo an ex hominibus? Et illi qui praeparabant jaculari dolos, irretiti sunt quaestione, coeperunt volvere apud semetipsos, et dicere, Si dixerimus quia de coelo est, dicturus est nobis, Quare non credidistis ei? Joannes enim dixerat de Domino, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Quid ergo quaeritis, in qua potestate facio? O lupi, in potestate Agni facio quod facio. Sed ut nossetis Agnum, quare non credidistis Joanni, qui dixit, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi? Scientes ergo illi quid dixisset Joannes de Domino, dixerunt apud se, Si dixerimus quia de coelo est baptismus Joannis, dicet nobis, Quare ergo non credidis
Abbreviated transcription (Latin):
minister. uidero quisfuerit p̾co. de officialib ñ disputo. ui¬
dicẽ attendo. Et forte quod obicis offitiali. mentiris. sed
nolo discutere causam offitialissui. Cognoscat dñs amboꝵ
forte siexigam ut ꝓbes: Nonꝓbas. umo mentiris. ꝓ roba¬
tumẽ te ꝓbare ñ potuisse sed ñ ibi pono causam meã. ne
cum studiose coepero defendere homines in nocentes. pu¬
tesme spem meã uel in hominibus posuisse. fuerunt homi
inquit: sedille ep̃s te baptichauit. & ille ep̃s illis cõmuna¬
cat. Axp̃o sum baptichatus. ego noui. Unde nosti: do¬
cuit me columba. quam uidit ioħs. O milue male non
me dilanias auiscerib columbȩ. In columbe menbris
numeror: quia qđ columba docuit. hoc noui. Tu michi
dicis ille te baptizauit. aut ille te baptrzauit. Per colum¬
bam: michi os tibi dicitur: Hic ẽ quimichi baptizat. Cui
credo: miluo. ancolumbȩ  Certe tumihi dic: ut ꝑ illam

Expanded text:
minister, videro quis fuerit praeco; de officiali non disputo, juminister, videro quis fuerit praeco; de officiali non disputo, judicem attendo: et forte quod objicis officiali, mentiris: sed nolo discutere; causam officialis sui cognoscat Dominus amborum: forte si exigam ut probes, non probas; imo mentiris: probatum est te probare non potuisse: sed non ibi pono causam meam, ne cum studiose coepero defendere homines innocentes, putes me spem meam vel in hominibus innocentibus posuisse: fuerint homininquit, sed ille episcopus te baptizavit, et ille episcopus illis communicat. A Christo sum baptizatus, ego novi. Unde nosti? Docuit me columba quam vidit Joannes. O milve male, non me dilanias a visceribus columbae: in columbae membris numeror; quia quod columba docuit, hoc novi. Tu mihi dicis, Ille te baptizavit, aut ille te baptizavit; per columbam mihi et tibi dicitur, Hic est qui baptizat: cui credo, milvo, an columbae? 14. Certe tu mihi dic, ut per illam
Abbreviated transcription (Latin):
uis rebaptizare:nisi ut primo dicat. ñ sũ xp̃ianus: Ad qđ
aliquando ꝑ secutor ꝓferebat flamã: ad hoc tuꝓ ducis
linguam seducendo facis. quod ille occidendo non fecit.
Et quidẽ quod daturus es & cui daturꝰ es : Sitibi uerum
dicat. & ñ seductus a te mentiatur: dicturꝰ ẽ: ab eo Interro¬
gas: habes baptismũ habeo dicit. Quam diuu dicit habeo
in quis. ñ sum daturꝰ: & noli dare. Quod enim uis dare.
herere inme ñ potest: quia qđ accepi auferre ame ñ pocest.
Sed tamen expecta. uideam quidme uis docere. Dic inquit
primo ñ habeo. sed habeo. Sidirero ñ habeo: mentiar. Qđ
enim habeo: habeo. Nonhabes inquit. Doce quia non habeo:
malus tibi dedit. Simalus xpc̃: malus michi dedit. Non
dedit: Responde. Egome axpõ scio accepisse. Dedit tibi
inquit. sed traditor nescio quis ñ xpc̃. Uidero quisfuerit.

Expanded text:
vis rebaptizare, nisi ut primo dicat, Non sum christianus? Ad quod vis rebaptizare, nisi ut primo dicat, Non sum christianus? Ad quod aliquando persecutor proferebat flammam, ad hoc tu producis linguam: seducendo facis quod ille occidendo non fecit. Et quid est quod daturus es, et cui daturus es? Si tibi verum dicat, et non seductus a te mentiatur, dicturus est, Habeo. Interrogas, Habes Baptisma? Habeo, dicit. Quamdiu habeo dicit, inquis, non sum daturus. Et noli dare: quod enim vis dare, haerere in me non potest; quia quod accepi, auferri a me non potest. Sed tamen exspecta; videam quid me vis docere. Dic, inquit, primo, Non habeo. Sed hoc habeo: si dixero, Non habeo, mentior; quod enim habeo, habeo. Non habes, inquit. Doce quia non habeo. Malus tibi dedit. Si malus Christus, malus mihi dedit. Non, dedit? responde: ego me a Christo scio accepisse. Dedit tibi, inquit, sed traditor nescio quis, non Christus. Videro quis fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
tus est adimaginẽ dĩ. Quod autẽ homo possos: malus.
poss&s. paganus posset᷑ & idolatra T uhoc ꝑ sequeris in
pus animatur. Uiuit aut̃ ad ȩternitatem. scđm baptismũ
quẽ accepit adnõ hoc illi uis tollere qđ accepit adnõ. hoc
illiuis tollere. unde uiuit. Latrones eos quos uolunt expo¬
liare: sic uolunt ut ipsi plus habeant. & illi nil habeant.
Tu & tollis huic. & apud te ñ erit plus. Nonenim tibi plus
fit: quia huic tollis. Seduere hoc faciunt. quod hi quitol¬
lunt animã & alteri tollunt: & ipsi duas animas ñ habent.
Quidergo uis auferre: unde tibi displic&s: Quemuis rebap¬
tizare: dare ñ potes quod iam hab&. sed facis negare quod
hab&e. Quid acerbius faciebat paganus ꝑsecutor a eccłȩ :
Exercebantur gladii aduersus martires. emittebantur bes¬
tiȩ: ignes admouebantur. Ut quid ista: nisi ut dicer&
qui ista patiebatur. ñ sum xp̃ianus : Quid doces tueũ quẽ

Expanded text:
tus est ad imaginem Dei, : quod autem homo, posset et malus, tus est ad imaginem Dei, : quod autem homo, posset et malus, posset et paganus, posset et idololatra. Hoc tu persequeris in pus animatur; vivit autem ad aeternitatem secundum Baptisma quod accepit a Domino: hoc illi vis tollere, quod accepit a Domino; hoc illi vis tollere unde vivit. Latrones eos quos volunt exspoliare, sic volunt, ut ipsi plus habeant, et illi nihil habeant: tu et tollis huic, et apud te non erit plus; non enim plus tibi fit, quia huic tollis. Sed vere hoc faciunt, quod hi qui tollunt animam; et alteri tollunt, et ipsi duas animas non habent. 13. Quid ergo vis auferre? Unde tibi displicet quem vis rebaptizare? Dare non potes quod jam habet, sed facis negare quod habet. Quid acerbius faciebat paganus, persecutor Ecclesiae? Exserebantur gladii adversus martyres, emittebantur bestiae, ignes admovebantur: utquid ista? Ut diceret qui ista patiebatur, Non sum christianus. Quid doces tu eum quem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ secuntur ȩccłam: qui dolis ꝑ secuntur. Illi grauius cor
ferunt. qui gladio linguȩ feriunt. Illi a cerbiuis sangu¬
nem fundunt : qui xpm quantum in ipsis ẽ. in homine oc¬
cidunt. Perterriti uidentur: quasi uiditio potesta tum.
Quid tibi faci& potestas. si bonus es: Siaut̃ malus es:
time potestatem. Non enĩ frustra gladium portat. Dix̃
ne: quid tu ꝑ sequeris in xp̃iano: Quidinte ꝑ secutꝰ impe¬
Non occides tu carnẽ: & tamen ne carni parcunt. Quot¬
quot potuerunt cedendo ne cauerunt: nec suis nec alie¬
nis peꝑcerunt. Notum ẽ hoc om̃ib inuidiosa ẽ potestas:
quia legitima ẽ. Inuidiose facit: qui iure facit. Sine in¬
uidia facit. qui p̾ter legesfacit. At tendat unusquisq
cum multis. quod xp̃ianus est secernitur amultis. Et plus
ad illum ꝑtin& quod xp̃ianus. quam qđ homo ẽ. Namꝗđ
xp̃ianus est: renouatur adiaginem dĩ. aquo honto fac¬

Expanded text:
persequuntur Ecclesiam, qui dolis persequuntur; illi gravius cor persequuntur Ecclesiam, qui dolis persequuntur; illi gravius cor feriunt, qui linguae gladio feriunt; illi acerbius sanguinem fundunt, qui Christum, quantum in ipsis est, in homine occidunt. Perterriti videntur quasi judicio potestatum. Quid tibi facit potestas, si bonus es? Si autem malus es, time potestatem: Non enim frustra gladium portat, dicit ne, quid tu persequeris in christiano? quid in te persecutus est impeNon occidis tu carnem. Et tamen nec carni parcunt: quotquot potuerunt caedendo necaverunt; nec suis nec alienis pepercerunt. Notum est hoc omnibus. Invidiosa est potestas, quia legitima est: invidiose facit, qui jure facit: sine invidia facit, qui praeter leges facit. Attendat unusquisquecum multis: quod christianus est, secernitur a multis; et plus ad illum pertinet quod christianus, quam quod homo. Nam quod christianus, renovatur ad imaginem Dei, a quo homo fac
Abbreviated transcription (Latin):
ipse repetat. Ipsedirit michi in quit. Suꝑquẽ uideris sp̃m
descentdentem tamquã colũbam & manentẽ suꝑ eum. hic
est qui baptiꝙ at in spũ scõ. Nonte ergo decipiant ocolũ¬
ba seductores. qui dicunt. nos baptimamus. Columba:
agnosce qđ docuit columba: hic ẽ quibapti Lat inspũ
scõ. Per columbã discitur quia hic ẽ. & tueius potestate
putaste baptizari cuius ministerio baptizaris: Si hoc
lumbam demonstratur. Quare ꝑ simplicitatẽ columbe:¬
inspũ sc̃o fr̃s meiͣnisi quia columbȩ non erant qui ȩcele¬
siam dissipauer : Accipitres erant. milui erant. Nonlani¬
at columba: & uides illos inuidiam nobis facere: quasi
de ꝑsecutionib quas passisunt. Corporales quidẽ passi.
quasi ꝑ secutiones. cum essent flagella dnĩ manifeste
dantis disciplinam ad tempus. ne dampn& in ȩternum
Sic eam non cognouerint. seque correxerint. Illi uere

Expanded text:
Ipse repetat: Ipse mihi dixit, inquit, Super quem videris Spiritum Ipse repetat: Ipse mihi dixit, inquit, Super quem videris Spiritum descendentem, tanquam columbam, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Non ergo te decipiant, o columba, seductores, qui dicunt, Nos baptizamus. Columba, agnosce quid docuit columba. Hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Per columbam discitur quia hic est; et tu ejus potestate putas te baptizari, cujus ministerio baptizaris? Si hoc lumbam designatur. 12. Quare per simplicitatem columbres mei, nisi quia columbae non erant qui Ecclesiam dissipaverunt? Accipitres erant, milvi erant. Non laniat columba. Et vides illos invidiam nobis facere, quasi de persecutionibus quas passi sunt. Corporales quidem passi quasi persecutiones, cum essent flagella Domini manifeste dantis disciplinam ad tempus, ne damnet in aeternum, si eam non cognoverint, seque correxerint. Illi vere