comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non possit: sicergo alitr quã nob nota ẽ.
instituitur: in resurrec tione mortuorum:
Sedqm̃ iftis non credunt litteris ubi lagitꝰ
qualis in paradiso uixerit homo. quantũ¬
q fuerit a neces sitate mortis alienus. quib
utiq sicrederent. non cumillis depoena
damnatorum quae futura . ẽ. operosius
agerem: dditteris eorum qui doctis simi
apud illos fuerunt aliquid proferendũ . ẽ.
quod appareat posse fieri ut aliter se
habeat quaq res quam prius in reb in no¬
tuerat. suae determinatione natura e:
Est in marciuarronis libris. quorũ inscnp¬
tio est degentepopuli romani: quod eis¬
dem uerb in quib legitur & hic ponam:
Incęlo inquit mirubile extitit portentĩ:
Nam stella ueneris nobilissima quã plaut
ues peruginem. homerus hesperonap¬
pellat pulcherrimã dicns. Castor scribi
tantum portentum ex titisse ut muta r&
colorem. magnitudinẽ. figuram. car sũ.
quod factumita neq antea nec postea

Expanded text:
non possit; sic ergo aliter, quam nobis nota est, non possit; sic ergo aliter, quam nobis nota est, instituetur in resurrectione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt litteris, ubi legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, operosius ageremus: de litteris eorum. qui doctissimi aput illos fuerunt, aliquid proferendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter se habeat quaeque res, quam prius in rebus innotuerat suae determinatione naturae. Est in Marci Varronis libris, quorum inscriptio est: De gente populi Romani, quod eisdem uerbis, quibus ibi legitur, et hic ponam: \'In caelo, inquit, mirabile exstitit portentum: nam stellam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea
Abbreviated transcription (Latin):
talibus redditur: quam cum om̃ps ea pos¬
se facire ꝑhibetur. & facturus dicitur.
quae p̃nuntiasse ibi legitur i
ubi alia multa p̃nuntiauit. quae fecisse
monstratur Ipse quippe faciet quia se
facturum eẽ. p̃dixit quae in possibilia
putantur. qui promisit & fecit utab in¬
credulis gentib: in credibilia crederent᷑:¬
Si autem respondent ꝓpterea senoncredere
quaede humanis semꝑ arsuris necum quam
morituris corporib dicim. quia humanoꝵ
corporum naturam nouim longe aliter
institutam. unde nec illa ratio reddihinc
potest. quaedeillis naturis mirabilib redde¬
batur. ut dicipossit. uisifta naturclis . ẽ.
carnis istamnon. eẽ . naturam: habemus qͥ¬
dem quid respondeam delit teris sacris. hanc
ipsam scilic& humanam carnem aliter ins¬
titutam fuisse ante peccatum ad .ẽ. ut pos¬
sit̃ nũ quã ꝑpetimortem: A liter aute post
peccatum qualis in xrumnam huius morta¬
litatis inno tuit. ut ꝑ petem uitam tenere

Expanded text:
talibus redditur, quam cum Omnipotens ea postalibus redditur, quam cum Omnipotens ea posse facere perhibetur et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? Ipse quippe faciet, quia se facturum esse praedixit, quae inpossibilia putantur, qui promisit et fecit ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentSi autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper arsuris nec umquam morituris corporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hinc reddi potest, quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit: \'Vis ista naturalis est, carnis istam non esse naturam: habemus quidem quod respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est, ut posset numquam perpeti mortem; aliter autem post peccatum, qualis in aerumna huius mortalitatis innotuit, ut perpetem uitam tenere
Abbreviated transcription (Latin):
duntur extincte. & de pomis terre sodo¬
morum. forin secus. quasi matura sint. intrin¬
secus fumeis. nectestes aliquos idoncos. a qͥb:
utrum uera. eeñt. audirem. potui repperire:
& illum quide fontem noninueni. quunepiro
uidis se se dicerent: sed qui ingallia similẽ
nossent non longe agratiano policiuitate:
Defructib autem arborum sodomitarum.
non tantum littere. fide dignę̧ indicant:
uerum &iam tãmulti selocunt᷑ exꝑtos
ut hinc dubitare nom possim: Cetera uero
sic habeo: utneque neganda nequead¬
firmanda ditreuerim: Sedideo &iamip¬
sã posui: qmapud eorum contra quos
Agimus historicos legi ut ostenderem qua¬
lia multa. multiq illorum. nulla reddita
ratione in suorum litteratorum scripta
litteris credant. qui nob credere quando
ideorum experientiam sensumq trans¬
greditur. omnipotentẽ dm̃ dicimꝰ. eẽ.
facturum. nec redita ratione dignant᷑:
Namq̃: melior et ualidior ratio derebus

Expanded text:
duntur exstinctae, et de pomis terrae Sododuntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirmanda decreuerim; sed ideo etiam ipsa posui, quoniam aput eorum, contra quos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id, quod eorum experientiam sensumque transgreditur, omnipotentem Deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignantur. Nam quae melior et ualidior ratio de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatio. exceptis his quȩ uel ipse sũ exꝑt̾¬
& cuiuis facile .e. experiri sicut decalce
quod feru& inaqua in oleo frigida est:¬
Demagnete lapide. quod nescio qua sor biti¬
one in sensibili stipulam non moueat & fer¬
rum rapiat. Decarne non putres cente pa¬
uonis cum putruerit & platonis.: depalea
sicfrigente ut fluescere niue non sinat.
sic calente ut maturescere poma compellat:
Dagne fulgido quod scđm suum fulgorem lapidos eo quenlo
nigre maculȩ offundunt exoleo splendido:
similiter nigrȩ lincȩ decandido in pmunt᷑
argento: Decarbonib &iam quod acceni¬
dente igne sicuertantur in contrarium.
ut delignis pulcherrimis thetrifragiles¬
deduris. inputribiles deputribilib fiant:
hec ipse quadam cum multis. quaedã cum om¬
nibus noui: & alia plurima quae huic libro
inserere longum fuit: Dehis autẽ quae
posui non ex ꝑta sedlecta: p̃ter defonteillo
ubi faces & extingunt᷑ ardetes. & accen¬

Expanded text:
dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus etdubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod ferude magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putrescente pauonis, cum patuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut fluescere niuem non sinat, sic calente, ut maturescere poma compellat; de igne fulgido, quod secundum suum fulgorem lapides coquendo cnigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido imprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis tde duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accen
Abbreviated transcription (Latin):
atur : alia tamen dallis non redditur
ratio. nisi utdicatur hanc eorum. eẽ.
naturam: breuis sane ista ratio fateor
sufficiensq responsio: Sed cum ds̃ aue¬
tor sit naturarum omnium. cur nolunt
fortioron nos reddere ratione.quando
aliquid uelut in possibile nolunt credere:
cis que redditionem rationis poscentib
respondemꝰ hanc. cẽ. uoluntatem omni¬
potentis dĩ. quicer te non ob aliud uocat᷑
om̃ps. nisi qm̃ quic quid uult potest. qui
rentur: aut acredendis hodic dicerent᷑
testib profecto inpossibilia putarent᷑.
non solum quaignotissima apud nosuer
&iam quanotis sima posur: Illa enimquȩ
p̃tereos quorum dehis libris lagimus nĩ
habent testemn. & abeis conscripta sunt
qui non sunt diuinitus docti. atque hu¬
manitus falli forte potu erunt : Lic& cuiq
sine recta reprehensione Non credese:
N amnec ego uolo tonere credi cunc ta
quaposui: quia nec amei pso ita credunt᷑
tamquam nulla deillis sit in mea cogitatione

Expanded text:
atur, alia tamen de illis non redditur atur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. sed cum deus auctor sit naturarum fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem rationis poscentibus respondemus, hanc esse voluntatem Omnipotentis Dei; qui certe non ob aliud vocatur Omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, qui  ostenderentur, aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto impossibilia putarentur, non solum quae ignotissima apud nos, verum etiam quae notissima posui: sicut ter eos, quorum de his libros legimus, non habent testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
as solent : Vis ẽ. ista naturȩ̨. natura eoꝵ
sic sese hab&: propriarum istesunt effi¬
caciȩ natura rum: Tota itaque ratio est
cur agrigentinum salem flãma fluere
faciat. aqua crepitare. quia hȩc .ẽ. natura
eius at hoc eẽ. potius contra naturam
uidetur: quae nonigni sedaquȩ dedit salen
soluere. torrere aute igninonaquȩ :
Cedista inquiunt salis huius. naturalis. ẽ.
uis : ut his contraria patiatur: Hacigi᷑
ratio pedditur & dallo fonte garamantco
ubiuna uena frig& dieb noc tib feru&
uiutraque molesta tangentibus: hoc & deillo
alio quicum sit contrectantib frigidus
& facem sicut alii fontes extingat accen¬
sam: dissimiliter tamen atq mnirabilit̃
idem ipse accendit extinc tam: Hec & de
lapide as besto: qui cumigne nullum ha¬
beat ꝓprium: accepto tam̃ sic ard&
alieno ut non possit extingui: Hec de
ceteris quaȩpig& retexere : quib: lic&
uis insolita contranaturam in. eẽ. uide¬

Expanded text:
assolent: "uis est ista naturae, natura eorum assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus noctibusque feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes extinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter ipse idem accendit extinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit extingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uide
Abbreviated transcription (Latin):
dit. uniuer sa mircbilia uincente uir tute.
& operandi iubendi. sinendiq sapientia.
utens omnib: tãmirabiliter quã crcauit
Cur itaq facere non possit ds̃ ut& resur¬
gant corpora mortuorũ. &igne at̾no
crucientur corpora damnatoꝵ. qui fecit
mun dum ancȩlo. interra. inaera. in aquis
innumera bilib mira culis plenũ cum sit
omnib quibus plenꝰ ÷ proculdubio maus
& ex cellentius ctiãmunđ ipse mira culũ:
sedisti cum quib uel contra quosagim̾s
qui & dm̃. eẽ. credunt a quo factus. ẽ
mundus & deos ab illo factos ꝑ quos ab
illo adminis tratur hic mund. & mira cu¬
lorum effectrices. siue spontan eorum
siue cultu & ritu quo lib& impetratorum.
siue &i ãmagicorum. mundanas ułnon
nogant uel in suꝑ et predicant potestates
quando cis terum uimmirabilon ꝓponim
aliarum. quȩnet animalia sunt rationala
nec ulla ratione p̃diti sp̃s. sicut sunt ea
quorum pauca cõmemorauimꝰ respondere

Expanded text:
dit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute dit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauitCur itaque facere non possit Deus, ut et resurgant corpora mortuorum, et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in coelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus quibus plenus est procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum? Sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et Deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet inpetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potequando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere
Abbreviated transcription (Latin):
lapidem agnorantib quid sursum ess&
ac deor sum. quasi numinis potestate pen¬
der&: quale aliquid &iam in illa lucerna
ueneris delapide as besto ab artifice
fieri potuis se iam diximꝰ: Simago rum
opera quos nr̃a scriptura ueneficos & in¬
cantatores uocat. In tantum deones
extollere potuerunt. ut congrurehomi¬
num sensibus sibi nobilis pocta uider&ur
dequadam femina quaȩtali arte poller&
dicens: hȩc secarminib promittit soluese
mentes: quas uelit. ast aliis dura sinmitte¬
re cur as. sistere aquam fluuiis & uertere
sidera retro: Noc turnos quacci & manes:
mugire uideb subpedib: terram & descen¬
dere montibus ornosy quanto magis ds̃
potens . ẽ. facere quain fi delib sunt incre¬
dibilia. sed illius facilia potestatiꝰ quan¬
doquidem ipse lapidum aliarũq uimrtrũ.
& hominum ingenia quiea miris utunt᷑
modis Angelicasq naturas. omnibus
terrꝗuiis potentiores animantib condi¬

Expanded text:
lapidem ignorantibus, quid sursum esset lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis docentib disci. quid quisq illoꝵ appetat.
quid ex orreat. quo inuitetur nomine qͦcogatꝰ:
Vnde magice artes earumq artifices exti¬
terunt: maxime autem possident corda
mortalium. qua potissimum posses sioneglo¬
riantur: cum se trans figurant in angelos
lucis: sunt ergo factacoꝵ plurima : quae quan¬
tomagis mirabilia confitm᷑. tanto cautius.
uitare debemꝰ: Sed adhoc unde nunc agimꝰ.
nob &iam ipsa ꝓficiunt: Sienim hȩc in mundo
demones sunt quanto potentior es s̃ scĩ angł̃i.
quanto potentior his omnib ds̃quitanto¬
rum mira culorum effectores. &iã ipsos
angelos fecit: quamobrom sitot & tan¬
ta mirifica quae mechanica appellant.
dĩ creaturam utentib: humanis artibus
fiunt. utera quines ciunt opinentur. cẽ.
diuina unde factum .ẽ. ut in quodã tẽplo
lapidib magnetib insolo & camera pro¬
portione magnitudinis positis. simula¬
chrum ferrcum aeris illius medio int̃ utruq

Expanded text:
ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine, quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in angelos lucis. Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti angeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirifica, quae μηχανήματα appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse diuina unde factum est,\' ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
quaesi negare uoluerimus. edemipsi cui
credimus sactarum litterarum aduersibim
ueritati: Autergo in lucerna illa mechani¬
cum aliquid delapide as besto. ars hu¬
mana molita .ẽ. autarte magica factũ:
quod homines illo mirarentur intemplo.
Aut demon quispiam sub nomine ueneris
tanta se efficacia p̃sentauit. ut hocib ꝓ¬
digium & apparer& hominib & diutius
ꝑmaner&: In liciuntur autem dȩnones
ad in habitandum ꝑ creaturas quas non ipsi
sedds̃ condidit. delec tabilib prosua diuer¬
sitate diuersis: nonut animalia crb̃. sed
ut spssignis quacuiusq delectationi congru¬
unt ꝑuana genera lapidum heba rum lig¬
norum anim alium carminum. rituum:
Utautem inliciant᷑ ab hominib prius eos astu¬
tis sima calliditate seducunt: uel inspiran¬
do corum cordib: uirus occultum. uel &iam
fallacib amicitiis apparendo. eorum que
paucos discipulos suos faciunt. plurimoꝵ q
doctores: Nequeenim potuit nisi primum

Expanded text:
quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentauit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus et diutius permaneret. Inliciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diuersitate diuersis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque delectationi congruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, carminum rituum. Ut autem inliciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, uel inspirando eorum cordibus uirus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum
Abbreviated transcription (Latin):
infirmabimꝰ. si autem credendũ eẽ. conces¬
serimꝰ firmabimꝰ numina paganorum:
Sednos sicut iam in libro duo daucesimo
huius operis dixi: non habem necesscom̃a
credere quahistoria contin& gentium.
cum & ipsi inter se hiscorici sicut ait uarro
quasi data opera & quasi ex industria
ꝑmulta dissentiant. sedea siuolumus
crelimus quenon aduersantur libris qͥb
non dubitam᷑ oportere nos credere: Dchis
autẽ mira culorum locis nob̶ ad ea qua
futura ꝑ suadere incredulis uolumꝰ satis
illa sufficiunt: quanos quoq pos sumus
experiri & eorum testes idoneos nondif¬
ficile.ẽ. inuenire: Deisto autẽ fano uene¬
ris & lucerna in ex tinguibili non solum
innullascoartamur angustias: uerũ
&iam latitudinis nob̵ campus aperitur:
Addimꝰ enim adistam lucernam in extin¬
guibilem & humanarũ & magicarum
iđ ꝑ homines demonicarũ artium &ip¬
sorum ꝑ scipsos dȩmonũ multa miracula

Expanded text:
infirmabimus; si autem credendum esse concesinfirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem et humanarum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula;
Abbreviated transcription (Latin):
tioni naturȩ uident᷑ . eẽ. contraria: quasi
futura. eẽ. dicerem: similiter a nob sicut
eorum quae futura . eẽ. dicim ab infidelib
ratio posceretur: Acꝑ hoc cũintalibus
operib dĩ deficiat ratio cordis & sermonis
humani sicut ista nonideꝰ non sunt: sic ñ
ideo etiam illa non er̃ qm̃ratio deutrisq
ab homine non potest reddi: hic forte
respondeant: pror sus necis ta sunt nec ista
credimꝰ : falsa dchis dicta falsa conscro¬
tasunt: & ad iuant ratiocinantes at
dicentes : Sitalia credenda sunt: credite&
uos quod incis dem litteris .ẽ. relatum fuisse
uel esse quod damueneris fanum. atque
ibi candelabrum & ineo lucernam subdiuo
sicardentem uteam nulla tempes tas nult
rmber ex tinguer&. unde sicut ille lapis
tinguibilis nominata ẽ: Quod ꝓpterea
potuerunt dicero. utrespondendi nobis
angustias ingerant: quia si dixerimus
non ẽ. credendum. scripta illa mira culoꝵ

Expanded text:
tioni naturae uidentur esse contraria? Quae si tioni naturae uidentur esse contraria? Quae si futura esse diceremus, similiter a nobis, sicut eorum quae futura esse dicimus, ab infidelibus ratio posceretur. Ac per hoc, cum in talibus operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista non ideo non sunt, sic non ideo etiam illa non erunt, quoniam ratio de utrisque ab homine non potest reddi. respondeant: Trorsus nec ista sunt nec ista credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\'; et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod in easdem litteras est relatum, fuisse uel esse quoddam Veneris fanum adque ibi candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, unde sicut ille lapis,na inexstinguibilis, nominata est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant; quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum
Abbreviated transcription (Latin):
constringentis adurer&. uł cũ quiunde¬
cumq accensus ex tingui omninonon
poss&. & cettra quȩp̃ter missis aliis innu¬
meris cõmemoranda interim duxi: hbcergo
in illo scło quod futurũ .ẽ. sidicerem futura
nob̵que increduli responderent: siuulas
utea credamꝰ. desingulis reddite rationẽ
Nos nonposse confiterem᷑ eo qđ iftis & similib
dĩmiris operib infirma mortaliũ ratioci¬
natio uinceretur: fixam tam̃ apud nos.
.ec̃. rationo non sine ratione omni potentẽ
facere. unde animꝰ humanꝰ infirm̾rationẽ
non potest reddere: & inmultis qui dem
reb incer tum nob. eẽ. qui dudit: illud ta¬
men .eẽ. cer tissimum niħ eorum illi. eẽ in¬
possibile quatũq uoluerit ẽiq noscre¬
dere p̃diceni. quonneq inpotentẽ neque
mentientẽ possum credere: Hitamen fido
reprehensor es. ex actoresq rationis quid
adista respondent dequib ratio Red di
ab homine non potest & tam̃ sunt. & ipsira¬

Expanded text:
constringentis adureret, uel eum qui undeconstringentis adureret, uel eum qui undecumque accensus exstingui omnino non posset, et cetera quae praetermissis aliis innumeris commemoranda interim duxi? Haec ergo in illo saeculo, quod futurum est, si diceremus futura nobisque increduli responderent: \'Si uultis ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiteremur, eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma mortalium ratiocinatio uinceretur; fixam tamen aput nos esse rationem, non sine ratione Omnipotentem facere, unde animus humanus infirmus rationem non potest reddere; et in multis quidem rebus incertum nobis esse quid uelit, illud tamen esse certissimum, nihil eorum illi esse inpossibile, quaecumque uoluerit; eique nos credere praedicenti, quem neque inpotentem neque mentientem possumus credere. Hi tamen fidei reprehensores exactoresque rationis quid ad ista respondent, de quibus ratio reddi ab homine non potest, et tamen sunt, et ipsi ra
Abbreviated transcription (Latin):
quinolunt diuinis litteris credere: quid
aliud. quã non putantes eas. eẽ. diuinas
eo quodres habeant in credibiles: sicuti
hoc .ẽ. undenunc agimꝰ. Nonenim am¬
mit tit inquiunt ulla ratiout caro ar¬
deat nequeabsumatur. doleat neq mori¬
atur: Ratiocinatores uidelic& magni
quideomnib reb: quas ec̃ mirabiles cons¬
tat. pos sunt reddere rationem: reddant
ergo dehis quae pauca posuim: qua pro¬
cul dubio si. eẽ. nescirent. & . eẽ. futura
diceremꝰ : multominus crederent. q qđ
nunc dicentib nob nolunt crederealiqnđ
uenturum: Quis enim eorum nob crede¬
r& siquẽ ad modum dicimꝰ futura homi¬
num uiua corpora quae semꝑ arsura atq
dolitura. Nertam̃ aliquando moritura
sint:. Ita dicerem in futuro scło futurum
inigni crepitare. aut futurũ fontem
cuius aqua in refrigerio noctis. sicardeit
ut non possit tangiinaestib uero dici sic al¬
geit ut non pos sit bibi: aut futurum
lapidem uel cum qui suo calore manum

Expanded text:
qui nolunt diuinis litteris credere; quid qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuinas, eo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est unde nunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt credere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura hominum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura nec tamen aliquando moritura sint, ita diceremus in futuro saeculo futurum in igne crepitare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis sic ardeat, ut non possit tangi, in aestibus uero diei sic algeat, ut non possit bibi; aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum
Abbreviated transcription (Latin):
diu fuerit: inde adaquȩ suꝑficiem rurs.
emergere quando made factũ debuit
humoris pondere p̃grauari. Poma int̃ra
sodomorum gigniquide & ad maturita¬
tis facien ꝑuenire : sed morsu pressuue
tẽptata in fumum ac fauillã coriofa¬
tis cente reuanescere Pyritẽ lapiden
ꝑ sicum tenentis manum. siue uehem̃tius
p̃matur adurere. ꝓpter quod abigne
nom̃ accepit In eadem ꝑ sidegigni&iã
lapiden seleniten : cuius candorem
interioron: cumluna crescere atque defi¬
cere : In cappadotia &iam uento equas con¬
cipere eodenque fecus non amplius trien¬
nio uiuere. Iy lon indię insulam. eo pre¬
ferre ceteris terris: quod omnis arbor
quaeinea gignitur nũquã nudat̾ tagmi¬
ne foliorum. Dehis itaq: alus innume¬
rabilib mirabilib que quaeis toria non
factorum et trans actorum sed manenti¬
um locorum ten&: mihi autẽ aliud.
agenti ea ꝑ sequinimis longum .ẽ. Red¬
dant rationem sipossunt infideles isti

Expanded text:
diu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus diu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur tegmine foliorum. De bis adque aliis innumerabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transactorum, sed manentium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea persequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti,
Abbreviated transcription (Latin):
fatendum ẽ. cis nonideo aliquid non fu¬
is se uel non futurũ ec̃ quia ratio inde
non potest reddi quando quidẽ sunt
ista dequib similiter non potest Non
itaq ꝑgo ꝑ plurima quamandaͣ sunt lit¬
teris nongesta atque transacta: sodin
locis quib q manentia. Quosiquis quã
ire uoluerit & potuerit: utru uerũ sit
explorabit sed pauca commemoro.
Agrientinum siciliȩ silem ꝑ hibent cum
fuerit ammotus igniuelut inaqua flu¬
escere : cumuero ipsi aquȩ uelut inigne
crepitare: apud garamantas quendam
fontem tam frigidũ dieb utñ bibatur.
tam feruidum noctib ut non tangatur
In epiro alium fonte in quo faces utince¬
teris extingunt᷑ accensę. sed nonutin
ceteris accendunt̃ extinctȩ : ab eston
archadie lapidem ꝓpterea sic uocari qđ
accensus semd iam non possit extingui
Lignum cuius dam ficus egrptiȩ non ut
ligna cetera in aquis natare sed mergi:
& quod .ẽ. mirabilius cũinimo aliquan¬

Expanded text:
fatendum est eis non ideo aliquid non fufatendum est eis non ideo aliquid non fuisse uel non futurum esse, quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt ista, de quibus similiter non potest. Non itaque pergo per plurima, quae mandata sunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. Aput Garamantas quendam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna cetera in aquis natare, sed mergi; et, quod est mirabilius, cum in imo aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
atq argento medio nihilq patiente
concitatis simo cur su acrecur sũ infra
lapis ab homine supra ferrũ rapiebatur
a lapide dixi quodipse conspexi:
dixiquodabillo audiui cuitãqua ipse
uiderim credidi. Quid &iam deipso
magnete legerim: dicam. Quando uix¬
ta eum ponitur ad amans non rapit fer¬
rum: & suam rapuerat uttiꝓpinquaue¬
rit mox remittit. India mit tit hos
lapides Sedsicos cognitos noniam de¬
sis timus ammirari. quanto magis illi
a quib ueniunt si eos facillimos habent
si forsitan habent ut nos calcon quã miro
modo aqua fer uescentem quã sol& ignis
extingui. &oleo non ferues cente quo
sol& ignis accendi qui a in promptu nob
mira cola p̃dicamꝰ quȩ illis experien da
nonualem ostendere rationẽ a nobis
earũ flagitant rerum quã qm̃ ñpossu¬
mus reddere excedunt enĩ uires m̃tis
humane: existimant falsa eẽ q̃ dicim
Quodsificri ab homine posse ꝑuiderint:

Expanded text:
adque argento medio nihilque patiente adque argento medio nihilque patiente concitatissimo cursu ac recursu infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui tamquam ipse uiderim credidi. Quid etiam de isto magnete legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo aqua feruescentem, qua solet ignis exstingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis accendi, quia in promtu \' nobis miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, Quod si fieri ab homine non posse peruiderint,
Abbreviated transcription (Latin):
a lapide ferrcum anulum raptum atque
sus pensum. Deinde tamquã ferro quodꝵ
puerat uim dediss& suã cõmunẽ fecis sa
idem anulas alteri ad motus .e. cundeque
sus pandit. atq utille prior lapidi sic alte
anulus priori anulo coherebat: acces sit
eodem modo tertius: accessit & quartus
iam quesi bi ꝑmutua circulis nexis nonin¬
plicatorum intrinsecus sedex trinsccus
adherentium quasi catina pependeratꝰ
anulorum. Quis istam uim lapidis Ñ
stuper& quailli non solum in erat uerũ &ũ
ꝑtot suspensa transibat & in uisibilib e
uinculis subligabat: sed multo ẽ mira¬
bilius quod a fratre & coepõmeo seuero
mile uitano deisto lapide conperi
Se ipsumnamq uidis se narrauit quȩ ad
modum bata narius quõdam comes a frico
cum apud eum conuiuar& cundẽ ep̃s ꝓn¬
leit lapidem & tenuerit sub argeto
ferrumq suꝑ argentum posuerit. deinde
sicut subter mouebat manum qualapide
tinebat: ita ferrum desuꝑ mouebatur.

Expanded text:
a lapide ferreum anulum raptum adque a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus priori anulo cohaerebat; accessit eodem modo tertius, accessit et quartus; iamque sibi per mutua circulis nexis non inplicatorum intrinsecus, sed extrinsecus adhaerentium quasi catena pependerat anulorum. Quis istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis subligabat? Sed multo est mirabilius, quod a fratre et coepiscopo meo Seuero Mileuitano de isto lapide comperi. Se ipsum namque uidisse narrauit, quem ad modum Bathanarius quondam comes Africae, cum aput eum conuiuaretur epislerit lapidem et tenuerit sub argento ferrumque super argentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem tenebat, ita ferrum desuper mouebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
possit : ꝓfecto autm̃ dacium putarem
aut certe granditer mirarem. Quarum
uero rerũ ante oculos nr̃os cottidiana
docum̃ta uersant. Nongenere minus
mirabili : sedipsi ad siduitate uilescuN
ita utex ipsa in dia quaeremota .ẽ. pars
orb a nob desideren nonnulla mirari
que adnos potuerunt miranda pduci
Adamante lapidem multi apudnos ha¬
bent: & maxime aurifices in signitores¬
q: genmarum. Quilapis. nec fero.
nec igni. nec aliaui. ulla ꝑibetur prȩter
hyrcina singuine uinci sed qui cum
habent atq nouor num quiditainaua:
ut hi quib primũ potentia &ꝰ ostenditur
quibus autem non ostenditur fortassenec
credunt. autsi credunt in exꝑtamirant᷑
& si contigerit experiri adhuc quidẽmi¬
rantur insolita. sed ad siduitas experiedi
paulatim subtrahit admirationis incita¬
mentum. Magneten lapidm nouim mira¬
bilem: farri eẽ. raptorem Quodcũ primu
uidi ueheñter in horrui. Quipperernebi

Expanded text:
posset, profecto aut mendacium putaremus posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili, sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, quae remota est pars orbis a nobis, desierimus nonnulla mirari, quae ad nos potuerunt miranda perduci. Adamantem lapidem multi aput nos habent et maxime aurifices insignitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro nec igni nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine uinci. Sed qui eum habent adque nouerunt, numquid ita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, fortasse nec credunt; aut si credunt, inexperta mirantur; et si contigerit experiri, adhuc quidem mirantur insolita, sed adsiduitas experiendi paulatim subtrahit admirationis incitamentum. Magnetem lapidem nouimus mirabilem ferri esse raptorem; quod cum primum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam
Abbreviated transcription (Latin):
candescat quo alia thetra reddunt᷑. &iam
occultissime abigne ignẽ conapit: eũq
iamgleba tangentib frigida ta lotenter
seruat : utnulli nro sensu ꝓr sus apparet
sed conptus experimto &iam dumnon
tens anima sit in uisibilis s. dfiporis
I amuero quãmirum .e. quod cũ extingui¬
tur tunc accenditur: ut enim occulto
igne careat aquȩ infunditur. aquaue
ꝑfunditur & cũ antesit frigida infe
uescit unde feruentia cuncta figer¬
cunt uelut expirante ergo illagleba
descendens ignis quilatebat apparae
acdande tam quã morte sic frigida .e.
uta diecta unda nonsit arsura: & quam
calcem uocabam uiuam. uocemꝰ extincta
Quid .e. quod huic miraculo addiposs
uideatur : & tam̃ additur Namsi non
adhibeas aquam sed oleum quod magis
fomes ẽ ignis: nulla eꝰ ꝑfusione ud in¬
fusione seruescit. Hoc mira culum side
aliquo indico lapide legerimꝰ siue audire¬
mus & in nr̃m experim̃tum uenirenon

Expanded text:
candicat, quo alia taetra redduntur, etiam candicat, quo alia taetra redduntur, etiam occultissime ab igne ignem concipit eumque iam gleba tangentibus frigida tam latenter seruat, ut nulli nostro sensui prorsus appareat, sed conpertus experimento. etiam dum non tens anima sit inuisibilis uisibilis corporis. Iam uero quam mirum est, quod, cum exstinguitur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquae infunditur aquaue perfunditur, et cum ante sit frigida, inde feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda non sit arsura et quam calcem uocabamus uiuam, uocemus exstinctam. Quid est quod huic miraculo addi posse uideatur? et tamen additur. Nam si non adhibeas aquam, sed oleum, quod magis fomes est ignis, nulla eius perfusione uel infusione feruescit. Hoc miraculum si de aliquo Indico lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum uenire non
Abbreviated transcription (Latin):
album .e sicut nigrum tenebris. Cum
itaq ignis inlignis ardeat ut lapides
quoquat. cantrarios hab& nonin con¬
trarus reb effectus & sienim lapides
teligna diuersa sunt conitraria: tamen
non sunt sicut album et nigrũ. quorum
in lapidibus unum facit alterũ in lignis:
claros illis darificans. hec obfuscans
cum in illis deficer& nisiinistis uiuer&
Quid in carbonib nonue miranda ẽ. &
tanta infirmitas ut hictu leuis simo
frangantur pressu facillimo conterant᷑¬
& tanta firmitas utnullo humore corrũ¬
pantur nulla ȩtate uincant: us quetideo ut eos
substernere soleant quilimites figunt
ad conuincendũ litigatorem quis quis
post quantalib& tẽpora extiterit fixuq
lapidem limitẽ non eẽ. contenderit quis
eos in terra humida in fossos ubi ligna
putrescerent tam diu durare in corrup¬
tibiliter posse nisi rerum ille corruptor
iisis ffecit : Intueam &iã mira culumm calcis
excepto eo dequo iam satis dixim qđ igne

Expanded text:
album est, sicut nigrum tenebris. Cum album est, sicut nigrum tenebris. Cum itaque ignis in lignis ardeat, ut lapides coquat, contrarios habet non in contrariis rebus effectus. Etsi enim lapides et ligna diuersa sunt, contraria tamen non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alterum in lignis, clarus illos clarificans, haec obfuscans, cum in illis deficeret, nisi in istis uiueret. Quid, in carbonibus nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu leuissimo frangantur, pressu facillimo conterantur, et tanta firmitas, ut nullo umore corrumpantur, nulla aetate uincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites figunt, ad conuincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit fixumque lapidem limitem non esse contenderit? Quis eos in terra umida infossos, ubi ligna putescerent, tamdiu durare incorruptibiliter posse nisi rerum ille corruptor ignis effecit? Intueamur etiam miraculum calcis. Excepto eo, de quo iam satis diximus, quod igne
Abbreviated transcription (Latin):
in credibile uider&. euenit ut apud car¬
ta ginem nob cocta apponer&. hec auis:
decuius pectorepulparum quantũ
ui sum ẽ. decerptum seruari ius simus
Quod post dierum tantum spatium quanto
alia caro. quaȩcumq: cocta putrescer&.
prolatum atqueoblatum nihilos nr̃m
offendit ol factum : Itemq repositum
postdies amplius quã xxx. idem quod
erat inuentum ẽ: Idanq post annum:
nisi quod aliquantũ corpolentiȩ siccioris
& contritioris fuit Quis paleȩ dedit
ueltam frigidam uim uto brutas niues
seru& ueltam feruidam. ut poma in ma¬
tura matur&: deipsoigne mira quisex¬
plic& quoquęq adusta nigres cunt cum
ipse sit lucidus & penȩ omnia quȩambit
& lambit colore pulcher rim docolorat
atque ex pruna fulgida carbonem te¬
therrimum reddit nequed quasi regu¬
lariter definitũ e. Nam econtrano la¬
pides ignecandente ꝑcocti& ipsi fiunt
candidi & quamuis ille magis rubeat
illi albicent congruit tam luci quod

Expanded text:
incredibile uideretur, euenit ut aput Carincredibile uideretur, euenit ut aput Carthaginem nobis cocta adponeretur haec auis, de cuius pectore pulparum, quantum uisum est, decerptum seruari iussimus; quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocta putesceret, prolatum adque oblatum nihilo nostrum offendit olfactum. Itemque repositum post dies amplius quam triginta idem quod erat inuentum est, idemque post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas niues seruet, uel tam feruidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigrescunt, cum ipse sit lucidus, et paene omnia, quae ambit t lambit, colore pulcherrimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum reddit? Neque id quasi regulariter definitum est; nam e contrario lapides igne candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis magis ille rubeat, illi albicent, congruit tamen luci quod
Abbreviated transcription (Latin):
posse infere. non mortem sicut ipsa
corpora dolere animas faciunt
Quas tamen nonideo mori cogunt : ñ . ẽ
quinaturas̃ animalium curiosius inda¬
garunt: salamandra inignib uiuit.¬
& quidam notissimi si ciliae montes qui
tanta teponis diurnitate acuetus tate
usq nunc ac deinceps flammis aestuant
atque integri ꝑ seuerant: satis idoneites¬
tes sunt Nonomine quod ard& ab sumi
& anima: indicat nonomne quod
dolere potest posse &iãmori. Quid ad¬
huc anob rerũ poscunt ex enplaqͥb
doceamus nion .ec. incredibile ut homi¬
num corpora senpit̃no supplicio pu¬
nitorum & inigne animam non amit¬
tant & sine detrim̃to ardeant & sine
interitu doleant: habebit enim tunc
ista carnis substantia qualitatem
abillo inditam quitã miseras &uarias
tot reb indidit. quas uidemꝰ: utras qr
multesunt Nonmirem. Quis enim Nusi
dẽcreator omnium dedit carni pauonis
mortui neputres cer& : quod cum auditu

Expanded text:
posse inferre, non mortem, sicut ipsa posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quas tamen non ideo mori cogunt: non est ui naturas animalium curiosius indagarunt, salamandra in ignibus uiuit et quidam notissimi Siciliae montes, qui tanta temporis diuturnitate ac uetustate usque nunc ac deinceps flammis aestuant adque integri perseuerant, satis idonei testes sunt non omne, quod ardet, absumi et anima indicat non omne, quod dolere potest, posse etiam mori: quid adhuc a nobis rerum poscuntur exempla, quibus doceamus non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum et in igne animam non amittant et sine detrimento ardeant et sine interitu doleant? Habebit enim tunc istam carnis substantia qualitatem ab illo inditam, qui tam miras et uarias tot rebus indidit, quas uidemus, ut eas, quia multae sunt, non miremur. Quis enim nisi Deus creator omnium dedit carni pauonis mortui ne putesceret? Quod cum auditum
Abbreviated transcription (Latin):
renis corponrib: moribundisq manbris eẽ
anime & metuere & cupere & dolere atq
gaudere. Vnde uergłs hinc inquit id. e
exmoribundis terreni corporis membris
metuunt. cupiuntq dolint gaudentq
sed conuicim eos induo decimo huius ope¬
ris libro habere animas scđm ipsos aboni
&iam corporis labe purgatas diram
cupiditatem: quam rursus incipiunt in
corpora uelle reuerti Ubi aute potese eẽ.
cupiditas: ꝓfecto &iam dolor potest
F rustrata quippe cupiditas siue n ꝑuenin¬
do quo ten debat. siue amittendo quo ꝑ¬
uenerat: uertitur indoloran. Quaꝓpt̃
sianima quauel solauelma xime dola
hab& tamen quandam ꝓsuo modo in mor¬
talitatẽ suam : non ideo moripot. er̃ illa
corpora quia doleht Postremosicorpori
faciunt ut animȩ doleant: cureis dolore
possunt mortẽ uero inferre non poss.
nisi quia non .ẽ. consequens ut morten
faciat quod do lorem facit. curergo incre¬
dibile ẽ. ita ignes illis corporib: dolore

Expanded text:
renis corporibus moribundisque membris, esse animae et metuere et cupere, et dolere atque gaudere. Unde Virgilius: Hinc, inquit, id est ex moribundis terreni corporis membris, metuunt cupiuntque, dolentque, gaudentque. Sed convicimus eos in quarto decimo hujus operis libro, habere animas secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua rursus incipiunt in corpora velle reverti. Ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. Frustrata quippe cupiditas sive non perveniendo quo tendebat, sive amittendo quo pervenerat vertitur in dolorem. Quapropter si anima quae vel sola vel maxime dolet, habet tamen quamdam pro suo modo immortalitatem suam, non ideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. Postremo si corpora faciunt ut animae doleant, cur eis dolorem possunt, mortem vero inferre non possunt, nisi quia non est consequens ut mortem faciat quod dolorem facit. Cur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem
Abbreviated transcription (Latin):
tunc aut cognos cã sicut & cognit̾sũ. Siergo
in hac uita: ub hominũ mirabiliũ ꝓp̾hetia. Ita
cõ paranda ẽ. illiu̾ite quasi paruuli adiuuenẽ:
uidit tam̃ heliseus accipientẽ munera seruũ suũ
uhi ipse nonerat : Ita necũuenertt qđ ꝑ fectũ ẽ.
nec iã corpꝰ cor puptibile ad grauabit anima
sedin corruptibile niħimpedi et illiscõ adca que
uidenda sunt oculis cor portis. quib heliscas absens
ad seruũ suum uidendu nonindiguit indigebt̃

Expanded text:
tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Si ergo tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita conparanda est illi uitae, quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Helisaeus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est, nec iam corpus corruptibile adgrauabit animam, sed incorruptibile nihil inpediet, illi sancti ad ea, quae uidenda sunt, oculis corporeis, quibus Helisaeus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt?