comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lus hominũ: deqͥb domiñ dicit int̾ habundantiã
nnqͥtatis quiꝑseuerauerit usq infinẽ hic saluus e¬
rit: Demq non unum hominẽ. sed plures in eodem
psalmo loq̃ constquentia docent: ubi dicit᷑. tu dñe
seruabis nos et custodies nos ageneratione hac inct̾¬
num. Opt̾ hancenim abundantiã iniqͥtatis qmͣ
dñs futurã ẽẽ p̃cdixit: etiã illud positum ẽ. Cum ue¬
nenerit filius homĩs ꝑutas inueniet fidem suꝑt̾rã:
Dubitatio enim cuncta scientis. nr̃am millo dubita¬
cionẽ p̃figurauit: qnͣdo eccł̃ia exmultis dequib
multum sꝑauit sepe decepta. quod alit̾ qmͣ crede¬
bantur inuenti sunt sic ꝑturbatur insuis: ut de
nullo facueboni aliquid uelit credere: Ipsos tamen
quorum inuenturꝰ est fidem interra. ꝑtotum agrum
cũ rrramis crescere oubitare fas nonẽ. Ipsa est gͦ eccł̾a
que intͣ sagenam dñicam cum malis pistib natat:
aquib corde semꝑ et morib seꝑatur atq discedit: ut

Expanded text:
et dominus dicit: inter abundantiam iniquitatis qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. denique non unum hominem sed plures in eodem psalmo loqui consequentia docent, ubi dicitur: T u, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac in aeternum. propter hanc enim abundantiam iniquitatis, quam dominus futuram esse praedixit, etiam illud positum est: Cum uenerit filius hominis, putas inueniet fidem in terra? dubitatio enim cuncta scientis nostram in illo dubitationem praefigurauit, quando ecclesia ex multis, de quibus multum sperauit, saepe decepta, quod aliter, quam credebantur, inuenti sunt, sic perturbatur in suis, ut de nullo facile boni aliquid uelit credere. ipsos tamen, quorum inuenturus est fidem in terra, per totum agrum cum zizaniis crescere dubitare fas non est. Ipsa est ergo ecclesia, quae intra sagenam dominicam cum malis piscibus natat, a quibus corde semper et moribus separatur atque discedit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in ulo. in omni u̾bo et in omni scientia sicut testimo¬
num xp̃i confirmatum ẽ inuobis. ita ut nehil
uobis desit inulla grã. putaremus om̃s cormthi¬
os carnales etiam et animales. non ꝑcipientes que
st̃ sp̃s dex: contentiosos emulos. scłm hominẽ am¬
bulantes. Itaq et tot᷑ mundus in maligno positus

Expanded text:
omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in uobis, ita ut nihil uobis desit in ulla gratia, putaremus omnes Corinthios carnales et animales, non percipientes, quae sunt spiritus dei, contentiosos, aemulos, secundum hominem ambulantes. itaque et totus mundus in maligno positus
Abbreviated transcription (Latin):
abundantiã. qfitomagis magisq głificato xp̃i nomi¬
ne congregantur incõmunionẽ sacram̃tor eiꝰ etiam
maligni et ꝑseuerant õm̃o ꝑu̾si: sed tam̃ tamqm
palca de area dm̃ca. non insi ultima uentilatione
seꝑandiͣ non extingunt isti frum̃ta dñica. ineoꝵ
qͥdem cõꝑatione pauca. sed multa ꝑse ipsa: non
extingunt electos dei congregandos. infinc scłi sic̃¬

Expanded text:
abundantiam, quanto magis magisque glorificato Christi nomine congregantur in communionem sacramentorum eius etiam maligni et perseueranter omnino peruersi sed tamen tamquam palea de area dominica non nisi ultima uentilatione separandi. non extingunt isti frumenta dominica in eorum quidem comparatione pauca sed multa per se ipsa; non extingunt electos dei congregandos in fine saeculi, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Ño merito predicando sinceritt lim̃o
desiderare te. mͥ tua epła nuntiauit. fra-¬
ter autem iacob eiꝰ desiderii erga nos
ti socupletior testis accessir. quia plura mͥ de. te su¬
arnia atq in se ipso exꝑtalocutus ẽ: quam illa par¬
ua cartula poturt. S nde tuȩ benignitati congra¬
dona sunt grãs ago: dñe merito p̃dicande sincerit̾ꝙ
kiñe. ac desidantissime frat̃. Qđ autem petis ut litt̾is
te queram. ego te affectu quero. qui om̃s lut̾as suꝑat:
et ubite querã qũ bene intelligas nom. Quantũ autẽ
ad ine legendũ aitineo: magis uereor in manib ur̃is
loquacitatẽ meam rep̃hendi. quam eloquiũ requiri.
Iuud breuit̃ dixerim: qd̾ diutur na cogitationie sirti¬
miniauis. sentiaes quid sapiat. sum initiuere di fa¬
ciliora et fructuosa ignaua formidine fugiinturre
mituuere sełari churiora. et sterilia erurmoso labore
tolerantir. In columis in xep̃o ingeas et ꝓficias: añe

Expanded text:
NO MERITO PRAEDICANDO SINCERITERQVE CAdesiderare te mihi tua epistula nuntiauit; frater autem Iacobus eius desiderii erga nos tui locupletior testis accessit, quia plura mihi de te suauia atque in se ipso experta locutus est, quam illa parua chartula potuit. unde tuae benignitati congradona sunt, gratias ago, domine merito praedicande sinceriterque carissime ac desiderantissime frater. quod autem petis, ut litteris te quaeram, ego te affectu quaero, qui omnes litteras superat, et, ubi te quaeram, quod bene intellegas, noui. quantum autem ad me legendam adtinet, magis uereor in manibus uestris loquacitatem meam reprehendi quam eloquium requiri. illud breuiter dixerim, quod diuturna cogitatione si ruminaueris, senties, quid sapiat: cum in itinere dei faciliora et fructuosa ignaua formidine fugiuntur, in itinere saeculari duriora et sterilia aerumnoso labore tolerantur. incolumis in Christo uigeas et proficias, domine
Abbreviated transcription (Latin):
letos ⁊ maculatos uidi. dũ eis cõmunicant quoꝵ
inangłm lucis. unde ñ eẽ mir̃ si ministri eiꝰ tnͣs¬
figurant se sic̃ ministros iustitie. si uere iste ali¬
quem angłm uidit ertoris mintium. ⁊ deunita¬
te catholica xp̃ianos seꝑare cupientem ipse pass
ẽ angłm sathane. transfigurantẽ se uelut ange¬
lum uicis. Si autem m̃titur ⁊ nichiltale iuidit:
ipse ẽ iinist̾ sachane tnͣssigurans se uelut mi¬
instrum iustitie. Et tam̃ ista omnia consid̾ans:
sinimium pũsus ⁊ ꝑtinax eẽ noluerit: pot̾ce ab
onim uł aliena uł sua seductione lib̾ari. Nos enĩ
poccasionem tuam. sine aliquo odio conuemimꝰ:
hoc cͥcacum seruantes qd̾ apss dicit seruũ autẽ

Expanded text:
letos et maculatos uideri, dum eis communicant, quorum letos et maculatos uideri, dum eis communicant, quorum in angelum lucis, unde non esse mirum, si ministri eius transfigurant se sicut ministros iustitiae, si uere iste aliquem angelum uidit erroris nuntium et de unitate catholica Christianos separare cupientem, ipse passus est angelum satanae transfigurantem se uelut angelum lucis. si autem mentitur et nihil tale uidit, ipse est minister satanae transfigurans se uelut ministrum iustitiae. et tamen ista omnia considerans si nimium peruersus et pertinax esse noluerit, poterit ab omni uel aliena uel sua seductione liberari. nos enim per occasionem tuam sine aliquo odio conuenimus hoc circa eum seruantes, quod apostolus dicit: Seruum autem
Abbreviated transcription (Latin):
na iactantib his miseris donatistis merito ds̃
reddidie ut maximanistas apud carthaginem
scismaticos suospͥmiamdãpnatores ext̾ pͥmianũ bapii¬
zatorepꝰ pͥmianũ rebaptreatores uniu̾s aliꝯfilio suodãpna¬
rent. ut ex eoꝵ numero pꝰ ñparitũ tempꝰ quosdã
ĩ honorẽ epãt᷑ sui. felicianum inustitanũ ⁊ p̃texta¬
tum assuritanum. cogente optato gudoniano sus¬
cipent. cum omĩb quos dampnati extra baptiza¬
uert̃. Qd̾si abtis quos ore ꝓpͥo tam qm sceleratos
saclegos dãpnat̾iunt.⁊ quos illi pͥmis scismaticis
qͣs iuuiuos t̾ra obruit cõꝑauer̃. ñ maculentur cũ
eis ritrsus in honore suo receptis cõmumcant: eui¬
gilent aliqñ cogitent qnͣta cecitate ⁊ qnͣta ĩ sama
dicaut orbem t̾rarum. ignotis afroꝵ cͥminib eẽ
ẽ in omĩb gentib peccatis afroꝵ ꝑ contagionẽ
ꝯmunicationis fuisse deletam: qñ se tolunt de¬

Expanded text:
na iactantibus his miseris Donatistis merito deus na iactantibus his miseris Donatistis merito deus reddidit, ut Maximianistas apud Carthaginem schismaticos suos, Primiani damnatores, extra Primianum baptizatores, post Primianum rebaptizatores, uniuersali concilio suo damnarent, ut ex eorum numero post non paruum tempus quosdam in honoribus episcopatus sui, Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum, cogente Optato Gildoniano susciperent cum omnibus, quos damnati extra baptizauerunt. quod si ab eis, quos ore proprio tamquam sceleratos et sacrilegos damnauerunt et quos illis primis schismaticis, quos uiuos terra obruit, compararunt, non maculantur, cum eis rursus in honore suo receptis communicant, euigilent aliquando, cogitent, quanta caecitate et quanta insania dicant orbem terrarum ignotis Afrorum criminibus est in omnibus gentibus, peccatis Afrorum per contagionem communicationis fuisse deletam, quando se nolunt de
Abbreviated transcription (Latin):
memoratus imꝑator eos apuid se de collegan su
pud arelatum udicare. ubusti ⁊ ab ipsorum ui¬
ditio adeundem impatorẽ appellauer̃. ubi po¬
stremo causã int̾ partes ipse cognouit. ubieos
uehem̃tissime detestat᷑ innocencia ceciliam fu¬
isse seꝑatos. Que si uoluerit audiet ⁊ tacebit: ⁊ de¬
sinet insidiari u̾itati. Qm̃quã nos ñtam deistis
docum̃tis p̾sumamus ꝙͣ. de scpͥturis scĩs ubi he¬
reditas xp̃iusq ad t̾minos t̾re. ꝓmissa ẽ inomuĩb
gentib. unde istinefario scismate seꝑati. iactant
crimina inpaleã messis adnice. q̃ necesse ẽ usq ad
finem ꝑruxta toleretur: donec ultimo uiditio to¬
ta area uentiletur: unde manifestum ẽ ista cͥmi¬
portet crescere: sic̃ ñ falsus angłs in huiꝰerrore.
s dñs in euangłio ioquitur: Iõoq inxp̃ianosĩne¬
centes qͥ ꝑtotum orbẽ malis xp̃i anis tanꝙͣ palee
sue uł ⁊iratuis ꝑmixti st̃. multa falsacͥmina ⁊ na¬

Expanded text:
memoratus imperator eos apud se de collegarum smemoratus imperator eos apud se de collegarum spud Arelatum iudicare, ubi isti et ab ipsorum iudicio ad eundem imperatorem appellauerunt, ubi postremo causam inter partes ipse cognouit, ubi eos uehementissime detestatur innocentia Caeciliani fuisse superatos. quae, si uoluerit, audiet et tacebit et desinet insidiari ueritati. Quamquam nos non tam de istis documentis praesumamus quam de scripturis sanctis, ubi hereditas Christi usque ad terminos terrae promissa est in omnibus gentibus. unde isti nefario schismate separati iactant crimina in paleam messis dominicae, quae necesse est usque ad finem permixta toleretur, donec ultimo iudicio tota area uentiletur. unde manifestum est ista crimiportet crescere, sicut non falsus angelus in huius errore sed dominus in euangelio loquitur. ideoque in Christianos innocentes, qui per totum orbem malis Christianis tamquam paleae suae uel zizaniis permixti sunt, multa falsa crimina et ua
Abbreviated transcription (Latin):
delirans loquatur auena: Recita illi etiam siuolue¬
rit gesta eccłastica eiꝰdem sełi tigistaniin domo ur¬
bam donati habita ubi confessos traditores iudici
qso dimisit. donatum masculitanũ marinũ ab a¬
quis tibilitanis. donatum calam̃sẽ cum qͥbi ꝯ fes¬
sis traditorib memoratum t̾ditorẽ siluanũcis or¬
dinauit ep̃m. Recita illi gesta apud ⁊enophilum
ꝯsularem ubinundinarĩ quidã diaconꝰ irat᷑ silua.¬
no qd̃ abeo fũit excõmunicatꝰ. hec ota indiciis ꝓdid̃
q̃certis docum̃tis ⁊ respotisiomb testiũ ⁊ recitatione
audire uoluerit: p̃ces donatistaꝵ ad constantuĩ.
ut ꝑꝑ ip̃am causã int̾ afros epõs dirim̃dam. uidi¬
tes exgaslia epõs mitt̾et. litt̾as etiam eiꝰdẽ ĩꝑatorĩ
ubi epõs misit adurbẽ romã: gesta qͦ murbe ro-¬
ma. uibi abepĩs quos ille miserat. sausa cognita
atq discussa ẽ Itemq alias litt̾as ubi dedarat

Expanded text:
delirans loquatur aliena. recita illi etiam, si uoluedelirans loquatur aliena. recita illi etiam, si uoluerit, gesta ecclesiastica eiusdem Secundi Tigisitani in domo Urbani Donati habita, ubi confessos traditores iudici deo dimisit, Donatum Masculitanum, Marinum ab Aquis Tibilitanis, Donatum Calamensem, cum quibus confessis traditoribus memoratum traditorem Siluanum eis ordinauit episcopum. recita illi gesta apud Zenophilum consularem, ubi Nundinarius quidam diaconus iratus Siluano, quod ab eo fuerit excommunicatus, haec omnia iudiciis prodidit, quae certis documentis et responsionibus testium et recitatione audire uoluerit: preces Donatistarum ad Constantinum, ut propter ipsam causam inter Afros episcopos dirimendam iudices ex Gallia episcopos mitteret; litteras etiam eiusdem imperatoris, ubi episcopos misit ad urbem Romam; gesta quoque in urbe Roma, ubi ab episcopis, quos ille miserat, causa cognita atque discussa est; itemque alias litteras, ubi declarat
Abbreviated transcription (Latin):
natista epc̃ inuenitur: s extransu̾̃so ex affrica ordi¬
natum miser̃ qͥ ꝑaucis p̾sidens affris. ̃urbe roma
montẽsum uł cut aipitaꝵ uocabulum ꝓpaga¬
uit: In illum autẽ ordinẽ ep̃õrum qui ducit᷑ ab ip¬
so petro usq ad anastasium qui nc̃ in eandẽ cathe¬
dram sedet. etiã si quisqmͣ traditor ꝑ illa tempora
cunt facite que autem fatiunt facere nolite: dicũt
eñ ⁊ ñ faciunt: ut certa sit spes fidelis que non in
homine s indño. collocata. numqmͣ tẽpestate sacͥlegi
scismatis diᷤsipetur. sicut isti dissipati sunt qͥ legũt
qmͣ lectorib casdem epłãs legentib dicere pax te
a conus suerit ⁊ tum illo tradiderit. ꝓ ferens instru
m̃ita am̃ica. etiã quediligent̃ fuerant occultata ca¬
pituiatam argenteam lucernam argenteam. ita
ut ei diceret uictor quidã mortuus sueras. si ñ illas
escat qͣ suipba coꝵ lingua⁊ cognoscat cͥmina sua: ne

Expanded text:
natista episcopus inuenitur. sed ex transuerso ex Africa ordinatista episcopus inuenitur. sed ex transuerso ex Africa ordinatum miserunt, qui paucis praesidens Afris in urbe Roma Montensium uel Cutzupitarum uocabulum propagauit. In illum autem ordinem episcoporum, qui ducitur ab ipso Petro usque ad Anastasium, qui nunc eandem cathedram sedet, etiam si quisquam traditor per illa tempora cunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt, ut certa sit spes fidelis, quae non in homine sed in domino conlocata numquam tempestate sacrilegi schismatis dissipetur, sicut isti dissipati sunt, qui legunquam lectoribus easdem epistulas legentibus dicere: \'Pax aconus fuerit, et cum illo tradiderit menta dominica, etiam quae diligenter fuerant occultata, capitulatam argenteam et lucernam argenteam, ita ut ei diceret Victor quidam: Mortuus fueras, si non illas escat ergo superba eorum lingua et cognoscat crimina sua, ne
Abbreviated transcription (Latin):
qdͣ ẽ xpc̃: cum ei diceret ds̃ in semine tuo benedicen¬
t᷑ õs gentes. Has gͦ ꝓmissiones tenenti. si tͥ angłs
decelo diceret dimitte xp̾ianitatem orb̾ t̾re ⁊tene
dẽ ⁊ inpartem contrud̃e conaretur ⁊ alienare ap¬
missis dei. Sienĩordo epõrum sibi succedentiũ cõ¬
sid̾and̾ ẽ. qñto cercius ⁊ uere salubrit̃ ab ipso petro
numeramus cuu totiꝰ etese figuram gerenti dõs ait.
suꝑ hanc petram edificabo ecclam ineã.⁊ porte ĩfe¬
zephirino. Calxtus Calixto.urbañ. urbano: Pon¬
cianus: Ponciano:antherꝰ anthero. fabianus: fã¬
biano:Corneli Cornelioluciꝰ: lucio. Scephams:
Stephano. Sixtꝰ Sixto. Dionisius: dionisio. fẽlix:
felici Cuticiauꝰ. Cuticiano. Ganis: Gaio: Mꝯarcellus:
Maitello: Lusebiꝰ Cusebio: M elchiades: melchiadi
Siluest̾. Siluestro: Marcus: Marco. Iulus: Iulio:
lib̾ius: libeto. Damasus: Damaso. Siricus: Sirico:
anastasius. In hoc ordine successionis nullus do¬

Expanded text:
 , cum ei diceret Deus: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Has ergo promissiones tenenti, si tibi angelus de coelo diceret, Dimitte Christianitatem orbis terrae, et tene dere, et in partem contrudere conaretur, et alienare a promissis Dei. 2. Si enim ordo episcoporum sibi succedentium considerandus est, quanto certius et vere salubriter ab ipso Petro numeramus, cui totius Ecclesiae figuram gerenti Dominus ait: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae infes; Zephirino, Calixtus: Calixto, Urbanus; Urbano, Pontianus; Pontiano, Antherbiano Cornelius, Cornelio Lucius, Lucio Stephanus, Stephano Sixtus, Sixto Dionysius, Dionysio Felix, Felici Eutychianus, Eutychiano Gaius, Gaio Marcellus, Marcello Eusebius, Eusebio Melchiades, Melchiadi Siluester, Siluestro Marcus, Marco Iulius, Iulio Liberius, Liberio Damasus, Damaso Siricius, Siricio Anastasius. in hoc ordine successionis nullus Do
Abbreviated transcription (Latin):
norabili frĩ generoso: fortunatus alipiꝰ
natistaꝵ prb̃r dedit. qm̃quã eam tu quoq catho¬
lico animo deriseris.tam̃ ut ei potius si ñ despate
desipit consulas. hec ad eum rescͥpta petimus ꝑfe¬
raszille enim ordinẽ xp̃ianitatis cuuitatis ure tͥ ut
insinuaret uississe sibi angłm scͥpsit̃ cum tu tene¬
as.xpĩanitatem ciuitatis ñ tuc tantum nec tautũ
africe uel afrorum: s totius orb̃t̾reque aununtiata
ẽ i annuntiatur omnib gentib. Unde illos paꝵ est
qd̾ p̃cisos eẽ ñ pudet nec sibi subuemiunt. ut cũ possẽ¬
sic̃ ligna arida ĩignẽ qͥestinare conentur. Qua ꝓpt̃
sitͥ ipsi angłs ad stitisset. quemsibi ille ꝓpt̃te adsti¬
tisse qnͣtum arbit᷑mur astuta uanitate ꝯ fingit: et
hec ipsa tͥ dixisset. que istomandato illius tͥ se ĩ sinu¬
are dicit: oportet te apłice sententie memorẽ fieri
qͥait. licet sinos aut angłs decelo uob euangłita¬
uerit p̃t̃ id qd̾ euangłi. auimꝰ uob. anathema sit.

Expanded text:
norabili fratri GENEROSO, FORTUNATUS, ALYPIUnatistarum presbyter dedit, quanquam eam tu quoque catholico animo deriseris: tamen ut ei potius si non desperate desipit, consulas, haec ad eum rescripta petimus perferas. Ille enim ordinem Christianitatis civitatis vestrae tibi ut insinuaret, jussisse sibi angelum scripsit, cum tu tenestianitatem non ciuitatis tuae tantum nec tantum Africae uel Afrorum sed totius orbis terrae, quae adnuntiata est et adnuntiatur omnibus gentibus. unde illos parum est quod praecisos esse non pudet nec sibi subueniunt, ut, cum possunsicut ligna arida in ignem destinare conentur. quapropter si tibi ipsi angelus adstitisset, quem sibi ille propter te adstitisse, quantum arbitramur, astuta uanitate confingit, et haec ipsa tibi dixisset, quae iste mandato illius tibi se insinuare dicit, oporteret te apostolicae sententiae memorem fieri, qui ait: Licet si nos aut angelus de caelo uobis euangelizauerit praeter id, quod euangelizauimus uobis, anathema sit.
Abbreviated transcription (Latin):
cendam u̾itatem ⁊ resipiscant de diabolila queis cap¬
auatabip̃om ip̃ĩ uoluntatem: Si gͣ aliquio asꝑe
diximus: ñ ad amaritudinẽ dissensionis. s ad cor¬
rectionem dilectionis ualere cognoscat: Incolumis
uiuas inxpõ. dilectissume ⁊ honorabilis fr̃ am̃.¬

Expanded text:
atem et resipiscant de diaboli laqueis captiuati ab ipso in ipsius uoluntatem. si ergo aliquid aspere diximus, non ad amaritudinem dissensionis sed ad correptionem dilectionis ualere cognoscat. incolumis uiuas in Christo, dilectissime et honorabilis fra
Abbreviated transcription (Latin):
Quaꝓpt̾ peto iitatẽ catholicã regiom sppomensi cdiligẽ¬
tius cõm̃des hõib tius maxime pat̾no ⁊ maurusio. Ui¬
gilantiã cordis tinnomi. nec opus ẽ arbitror plum scb̃e.
cũ si uolueris facillime possis.⁊ qͥd alii curent ⁊ caueant¬
inpossessionib tius iin re tua qͥo agat᷑ ad disc̾e.Inre tua
eẽ mͥualde affirmatũ c̃amicũ cũ qͦci roconcordart petofaueas
ad hanc rem: ut et int̾ hoĩes magnãlauit ⁊ apd̾ am̃habeas ma
uerat. se nescio qͦs uiolentos suos tim̾e ne facet is in re tua. ce
te fauente cim̃e ñ pot̾it. Nec ipse in eo debesdilig̾e. ionstantiã
s plane ꝑtinatiã. Turpe ẽ enĩmutare sententiã s ueid rectã.
nam istultã i noxiã ce laudabile et salubre ẽ. Sicut aũt cons¬
tantia ñ sinit hominẽ dep̃uari: sic ꝑtinatia ñ sunt corrigi. Ero¬
in de sic̃ illa laudanda: sic ista em̃dauda ẽ. Propt̃ quẽ misi reliqͣ.

Expanded text:
Quapropter peto unitatem catholicam regioni Hipponiensi diligenQuapropter peto unitatem catholicam regioni Hipponiensi diligentius commendes hominibus tuis, maxime Paterno et Maurusio. uigilantiam cordis tui noui nec opus est, arbitror, plura scribere, cum, si uolueris, facillime possis, in possessionibus tuis, et in re tua quid agatur addiscere. In re tua esse, mihi valde affirmatum est, amicum, cum quo cupio concordare; peto faveas ad hanc rem, ut et inter homines magnam laudem, et apud Deum habeas magostrum medium mandaverat, se nescio quos violentos suos timere ne faceret, quos in re tua et te favente timere non poterit; nec ipse in eo debes diligere non constantiam, sed plane pertinaciam. turpe est enim mutare sententiam sed ueram et rectam, nam stultam et noxiam etiam laudabile et salubre est. sicut autem constantia non sinit hominem deprauari, sic pertinacia non sinit corrigi; proinde sicut illa laudanda, sic ista emendanda est. presbyter, quem misi, reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimo mitoꝙ honorabili ac suscipi¬
endo filio celeri: aug̾tinꝰ in dñosalitẽ. N ui¬
lam fuisse iustã causãcur ab orbe t̾raꝵ. quo
ȩccła catholica scd̾m ꝓpħica et eugłica ꝓmissa diffundit᷑
se pars uonati dirimeret:credo qd̾ magis ꝙͦ consid̾ans pru-¬
dentia cua facillime intelligit. De qua re si diligentior
disputatio necessaria ẽ: meminime ad legendũ dedisse. be¬
niuolentiȩ tuȩ codicem. cũ te petisse carissimꝰ mͥ filiꝰm̃s
ceciliꝰ intimasset. Qu codex: ñ paucis dieb: apud te fuit.
Quẽ si rei huiꝰ cognoscendȩ studio uł int̾ occupationes tuas
legeres: siue uoluistisiue potinsti. ñdubito cõꝑisse pru-¬
uentiã tuam. nich eos hab̃e qd̾ ꝓbabilit̃ contͣdicant. Fc
siqͥd te forte adbuc mouet. qͣntũ ds donat ac sinit. forte
pot̾imꝰ respond̾e int̾roganti. aut ad legendũ itidẽ aliquid
dare. dñe dilectissime m̾itoꝙ honorabit ac suscipiende fili.

Expanded text:
DILECTISSIMO MERITOQVE HONORABILI AC SUSCIPIENDO FILIO CELERI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nullam fuisse iustam causam, cur ab orbe terrarum, quo ecclesia catholica secundum prophetica et euangelica promissa diffunditur, se pars Donati dirimeret, credo, quod magis quoque considerans prudentia tua facillime intellegit. de qua re si diligentior disputatio necessaria est, memini me ad legendum dedisse beniuolentiae tuae codicem, cum id te petisse carissimus tuus mihi filius, meus Caecilius, intimasset. qui codex non paucis diebus apud te fuit. quem si rei huius cognoscendae studio uel inter occupationes tuas legere siue uoluisti siue potuisti, non dubito comperisse prudentiam tuam nihil eos habere, quod probabiliter contradicant. et si quid te forte adhuc mouet, quantum deus donat ac sinit, forte poterimus respondere interroganti aut ad legendum itidem aliquid dare, domine dilectissime meritoque honorabilis ac suscipiende fili.
Abbreviated transcription (Latin):
ominobeatissimo et uen̾abili patri et consacer¬
doti uictormo: aug̾tinus nidño salutem.
Graccoria ad me.uͦ. idꝰ̾ nouembris uenit. iãfinito die: et
me ualde indispositum inuenit. ut occurrere omnino ñ
possem.uerumtam̃ fiue ĩꝑiti ãmeammouerit. siue iustȩ
motus sim: tuȩ scĩtatis et grauitatis ẽ arbitrari. Legi in ea¬
dem tractoria etiam ad mauritanias eẽ scͥptum: quas pro¬
uincias scimus nob̃ uos hab̃e pͥmates. Quod si et exeis ad
numidiã conuocandum eẽt conciliũ: oportuit utiꝙ ut a¬
liquorum maurorum ep̃oꝵ qui illic pͥores sunt nomina
intractoria ponerent᷑. Quod in ista tractoria ñ reꝑiens: mul¬
tummiratussum. Demde ad ipsos numidas ira ꝑtur¬
bato et neglecto ordine scͥptum. ut nom̃ meum t̾cio loco
inuem̾im: qui noui qͣm post multos ep̃c factus sum. Quȩ reᷤ
et aliis inuiriosa ẽ satis: imͥ muidiosa. Preterea uen̾abił fã
& collega nr̃ scĩppus tagonensis: dicit qd̾ eum pͥmatꝰ ipse

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET VENERABILI PATRI ET CONSACERDOTI VICTORINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Tractoria ad me quinto Idus Nouembris uenit iam finito die et me ualde indispositum inuenit, ut occurrere omnino non possem. uerum tamen siue inperitiam meam mouerit siue iuste motus sim, tuae sanctitatis et grauitatis est arbitrari. legi in eadem tractoria etiam ad Mauretanias esse scriptum. quas prouincias scimus suos habere primates. quod si et ex eis ad Numidiam conuocandum esset concilium, oportuit utique, ut aliquorum Maurorum episcoporum, qui illic priores sunt, nomina in tractoria ponerentur; quod in ista tractoria non reperiens multum miratus sum. deinde ad ipsos Numidas ita perturbato et neglecto ordine scriptum, ut nomen meum tertio loco inuenerim, qui noui, quam post multos episcopus factus sim. quae res et aliis iniuriosa est satis et mihi inuidiosa. praeterea uenerabilis frater et collega
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ iuerũdicat agnoscant. ut int̃ uos paucos ead ẽ p̃cet̾is
questio dirimat᷑:ierrore sublatominores a cet̾is conuocent᷑.
qͥnec possunt nec debent. nͥ uob̃ inbac ix tanqͣm pͥorib cre-¬
dere: i nc̃ ignorant cui ur̃m potissimũ credant. Hanc epłam
signatã misi anulo. qͥ expͥmit faciẽ hoĩs attendentis inla

Expanded text:
uestrum uerum dicat, agnoscant, ut inter uos paucos eadem prae ceteris uestrum uerum dicat, agnoscant, ut inter uos paucos eadem prae ceteris quaestio dirimatur et errore sublato minores a ceteris conuocentur, qui nec possunt nec debent nisi uobis in hac re tamquam prioribus credere et nunc ignorant, cui uestrum potissimum credant. hanc epistulam signatam misi anulo, qui exprimit faciem hominis adtendentis in la
Abbreviated transcription (Latin):
error si facile mt̃ ur̃am sc̃tratem cognoscr i corrigi pot̾: ñ de¬
bint tam̃ tractoria qͣm misit uentrabiliras tua. nom̃ eiꝰ p̃t̃¬
mitti. Qd̾ simetus locis conscb̃et᷑.i ñ in pͥmo poneret᷑ multũ
mirarer: qntomagis miranoũ ẽ qđ nulla tͥ eiꝰ ad memoratio
facta ẽ. qui maxime ad conciliũ uenire debuit. ut de ipsopͥ¬
matus ordine quȩ causa omniũ numidarũ ep̃is eccłiarum.
pͥmatus ageretur: his de causis &ẽ uenue dubitarẽ. neforte
falsa eẽt tractoria. qua canta ꝑu̾sitas appareret. qͣmqͣm et an¬
gustia temporis et aliȩ graues necessitates ic multipliciter
ĩpedirent. Unde. peto beatitudinẽ tuam ut mͥ ignoscas:⁊ pͥmo
instare digneris. ut int̃ cuam scĩmoniã ⁊ senem sc̃ippum.ꝯ¬
cordit̾ constet. qͥs ur̃m debet conuiocare conciliũ. Aut certe qd
salubriꝰ arbitror sine cuiꝰqm p̃iudicio ambo conuocate collegaᷤ
nrõs. eas maxime qui nob̃ ep̃atꝰ eate uicini sunt. qͥ facile quis

Expanded text:
rrigi potest, non debuit tamen in tractoria, quam misit ueuerabilitas tua, nomen eius praetermitti. quod si in mediis locis conscriberetur et non in primo poneretur, multum mirarer; quanto magis mirandum est, quod nulla tibi eius admemoratio facta est, qui maxime ad concilium uenire debuit, . ut de ipso primatus ordine, quae causa omnium Numidarum episcopis t ecclesiarum primatus, ageretur. His de causis etiam uenire dubitarem, ne forte falsa esset tractoria, qua tanta peruersitas appareret, quamquam et angustia temporis et aliae graues necessitates me multipliciter impedirent. unde peto beatitudinem tuam, ut mihi ignoscas et primo instare digneris, ut inter tuam sanctimoniam et senem Xanthippum concorditer constet, quis uestrum debet conuocare concilium; aut certe, quod salubrius arbitror, sine cuiusquam praeiudicio ambo conuocate collegas nostros, eos maxime, qui uobis episcopatus aetate uicini sunt, qui facile, quis
Abbreviated transcription (Latin):
simũ pcecatum ẽ falsum iurate: quo ciciꝰ cadit qu
consueute uirare. accepisti quid miudec meliores
ista etponant meli̾ores: ñ isti quorũ nou iara sẽ¬
tentia repbandã. s alui ꝗtu ueratit᷑ possunt. Nã
et ego paratior sum discere quã doce. Et tumas¬
num conferres benefitium sica que illit ascisꝰ
frĩbi ad ũsus isterum niamloqiia disserunturñ¬

Expanded text:
simum peccatum est falsum iurare, quo citius cadit, qui consueuit iurare. Accepisti, quid mihi uidetur; melius exponant ista meliores, non isti, quorum iam noui sententiam reprobandam, sed alii.qui ueraciter possunt. nam et ego paratior sum discere quam docere et tu magnum conferes beneficium, si ea, quae illic a sanctis fratribus aduersus istorum ua
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ cũ xpo sublunit̃ uidicaturi. s ad ipsius de¬
xteram stabunt misericordit̾ uidicandi. Beati
ethortationib admaiora sic excitent: ut mino¬
ra nĩdampnent. suum enĩ et sc̃am uirginitatem
alit̾ exhortando ꝑ suad̾e ñ possunt: nisi contu¬
galia iuncula dampnau̾int: cũ docente apło
unꝰquisq donum ꝓpͥum habeat adeo. aliris
sic. alius autem sic : ambulent itaq ꝑfectio¬
insuiã uenditis suis omnib reb et misericor¬
dit̾ erogatis: s suiere paripes xpi sunt. et ñ
sibi. sixp̃o colligunt infirmiora ei m̃bra qͣre¬
puniant: ante quam sedes iuditiari as accepint.
Suemtales erunt qualib dñidicit sedepitis su¬
osos duutes reciꝑe intab̾nacula etna aquibus
facti st̃ arici demamona imquitatis. Pttco etñ
sitis necessitatib sustentantur habet emi ecł̃a
qͣdammnodo suos milites. ec quodamodo ꝓieen¬
ciales. unde dicit apłs. Quis militar sius stipen¬

Expanded text:
idem cum Christo sublimiter iudicaturi, sed ad ipsius deidem cum Christo sublimiter iudicaturi, sed ad ipsius dexteram stabunt misericorditer iudicandi; beati exhortationibus ad maiora sic excitent, ut minora non damnent. non enim et sanctam uirginitatem aliter exhortando persuadere possunt, nisi coniugalia uincula damnauerint, cum docente apostolo unusquisque donum proprium habeat a deo alius sic alius autem sic. ambulent itaque perfectionis uiam uenditis suis omnibus rebus et misericorditer erogatis; sed si uere pauperes Christi sunt et non sibi sed Christo colligunt, infirmiora eius membra qpuniant, antequam sedes iudiciarias acceperunt? si enim tales erunt, qualibus dominus dicit: Sedebitis suosos diuites recipere in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis. puto enis necessitatibus sustentantur. habet enim ecclesia quodam modo suos milites et quodam modo prouinciales, unde dicit apostolus: Quis militat suis stipen
Abbreviated transcription (Latin):
rio patiscendum ẽ ne desertus eleserat xp̾c. o¬
derunt insuꝑ animã suã. De his quippc omĩb
mandatum acceꝑtint: qd̾ alit̾ discipuli xp̃i eẽ
ñpossunt. Nlec tam̃ p̃ceptum ẽ eis quia. ut ode
runt ꝑ xp̃o et aminas suas. uendendas eas ha¬
bent. aut illatis sibi manib effundendas. s pa¬
morti iuuant xp̃m neganbo. Sic et duntias
ad quas uendendas parati ñ fuerunt. monente
q sexus diuites. clarissimasq ꝑsonas: martirii
gloria sublimitas. Ita multi quos rerum suaꝵ
uenditione pigutrat ante ꝑfici: xp̃i mutata
passione sunt repente ꝑfecti. Et qui ñntillam
infirmitatem carnis et sanguims suis duri¬
cus ꝑfecerunt: subito adu̾sus peccatum ꝑfide
usq ad sanguinẽ certai̾nnt. Quib autẽ ñ ꝑ¬
uenit corona martirii. neq illius ꝑfectionis
pau̾unt. sitienti potum dederunt. idũ uesti¬
erunt. ꝑ egrinantẽ suscepunt: ñ sedebunt qͥ¬

Expanded text:
rio paciscendum est, ne desertus deserat Christus, orio paciscendum est, ne desertus deserat Christus, oderunt insuper et animam suam. de his quippe omnibus mandatum acceperunt, quod aliter discipuli Christi esse non possint. Nrint pro Christo et animas suas, uendendas eas habent aut inlatis sibi manibus effundendas, sed pamortui uiuant Christum negando. sic et diuitias, ad quas uendendas parati non fuerunt monente sque sexus diuites clarissimasque personas martyrii gloria sublimatas. ita multi, quos rerum suarum uenditione piguerat ante perfici, Christi imitata passione sunt repente perfecti et, qui nonnulla infirmitate carnis et sanguinis suis diuitiis pepercerunt, subito aduersus peccatum pro fide usque ad sanguinem certauerunt. quibus autem non prouenit corona martyrii neque illius perfectionis pauerunt, sitienti potum dederunt, nudum uestierunt, peregrinantem susceperunt, non sedebunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m negandũq consentit. Et multi sunt ta¬
les quictiã putant sibi ad augendas opes suas.
et multiplicanda t̾rena delectam̃ta religionem
xp̃iani:. qui licet ista teneant ñ tam̃ ab eis ita
tenentur. ut hec xp̃o aute ponant. quia uera¬
ci corde seculo renuntiarunt. ut nullã spem
intalib ponant hi uxores et filios unitisasq
familias: adxp̃ianam religionẽ tenendam
sana crudiunt disciplina. horũ domꝰ hospi¬
talitateiferuentes. retipiunt uistum innoĩe
iusti ut mercedem iusti accipiant: frangunt
esurienti panem suum. nudũ uestiunt. caꝑti¬
tum redimunt. thesauritant sibi fundam̃tũ
bonum infuturũ ut app̃hendant ueram uitã.
Et si forte ꝓfide xp̃ipecumaria dampna ꝑpeti¬
endasiuit: oderunt diuitias suas. Si suorũ or¬
bitates uel separationes ꝓxp̃o minatur hic mũ¬
dus: oderunt parentes. fr̃s. filios. uxores. pos¬
tremo si de ipsa huiꝰ corporis uita cum adu̾sa¬

Expanded text:
Christum negandumque consentit. et multi sunt taChristum negandumque consentit. et multi sunt tales, qui etiam putant sibi ad augendas opes suas et multiplicanda delectamenta terrena religionem Christiani, qui, licet ista teneant, non tamen ab eis ita tenentur, ut haec Christo anteponant, quia ueraci corde saeculo renuntiarunt, ut nullam spem in talibus ponant. hi uxores et filios uniuersasque familias ad Christianam religionem tenendam sana erudiunt disciplina; horum domus hospitalitate feruentes recipiunt iustum in nomine iusti, ut mercedem iusti accipiant; frangunt esurienti panem suum, nudum uestiunt, captiuum redimunt, thesaurizant sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam; et si forte pro fide Christi pecuniaria damna perpetienda sunt, oderunt diuitias suas; si suorum orbitates uel separationes pro Christo minatur hic mundus, oderunt parentes, fratres, filios, uxores; postremo si de ipsa huius corporis uita cum aduersa
Abbreviated transcription (Latin):
no ñ diligens totas distribuat in digentib. et
suꝑflicis exoneretur sarcinis: aut sicut plus di¬
ligens xp̃m spem abeis tratsferat in ipsum.
atq stautatur illis ut facile tͥbuens ee cõmuni¬
cans. thesaurraet incelo. parattisq sit quẽ admo¬
dum pareutes et filios et fur̃s & uxorem hoc mͦ
et istas relinquere: si talis conditio ꝓposita fui¬
erit ut nisi dimisso xp̃o eas hab̾e nonpossit.
Nam si alit̾ huic seculo renuntiat qnͣdo accedit
ad fidei sacram̃tum: facit qd̾ delapsis beatus cy¬
pͥanus ingemit dicens. scło ũbis solis renunti¬
antes et non factis: de hoc quippe dicitur cũ
ueniente temptatione magis ista metuit am¬
ficare et ñ potuit consũmare. Ipsc ẽ etiam qͥ tũ
ad huc longe eẽt adu̾sarius eiꝰ misit legatos
querens pacem. ibẽ ũdum affligente. s adhuc
iuminente et minatite temptatione: ut his
ũ careat que plus diligit ad teliquendum

Expanded text:
non diligens, totas distribuat indigentibus, et non diligens, totas distribuat indigentibus, et superfluis exoneretur sarcinis; aut sic ut plus diligens Christum spem ab eis transferat in ipsum, atque ita utatur illis, ut facile tribuens et communicans, thesaurizet in coelo; paratusque sit, quemadmodum parentes et filios et fratres et uxorem, hoc modo et istas relinquere, si talis conditio proposita fuerit, ut nisi dimisso Christo eas habere non possit. Nam si aliter huic saeculo renuntiat, quando accedit ad fidei sacramentum, facit quod de lapsis beatus Cyprianus ingemit, dicens: Saeculo verbis solis renuntiantes, et non factis. De hoc quippe dicitur, cum veniente tentatione magis ista metuit amficare et non potuit perficere. ipse est etiam, qui, cum adhuc longe esset aduersarius eius, mittit legatos quaerens pacem, id est nondum affligente sed adhuc imminente ac minante temptatione, ut his non careat, quae plus diligit, ad relinquendum
Abbreviated transcription (Latin):
ferrent. s ctiam quisquis infirimor t illi głõsis¬
sime ꝑfectiomi minus idoneus. qui tam̃ memi
ni. qd̾ nisi hec omnia amiserit dinissurus est
xp̃m: app̾hendet. potius turrem fortitudinis a
fatie iniici quia cũ eam edificaret infua fide. cõ¬
putauit sumpt᷑ quib ꝑfici posset. idẽ eo am¬
mo accessit ad fidem ut huic scło ñ solum ũbis
renuntiaret: quia et si ciit aliquid tanquam
ũpossidens erat. et si utebatur hoc mundo tan¬
qmͣ ñ utens erat. ñsꝑans inincerto diuitiarũ.
sindo uino. Cũeni oĩs qui remintiat hucic
scło. sine dubio remuntiet omib quȩ st̃ ettis.
ut xp̃i possit eẽ discipłs: ipse enĩtum de sump¬
tib ad turris edifitium necessarnis. et debello
ad u̾sus regem alt̾um p̃ꝑandosimilitudinis
p̃misiss aduinxit sic qui ñ reuuntiat oĩb que
etiã diuitus suis si quas habet aut sicut eas oĩ

Expanded text:
ferrent, sed etiam quisquis infirmior et illi gloriosisferrent, sed etiam quisquis infirmior et illi gloriosissimae perfectioni minus idoneus, qui tamen se mni, quod, nisi haec omnia dimiserit, dimissurus est Christum, adprehendet potius turrem fortitudinis a facie inimici, quia, cum eam in sua aedificaret fide, computauit sumptus, quibus perfici posset, id est eo animo accessit ad fidem, ut huic saeculo non solum uerbis renuntiaret, quia, et si emit aliquid, tamquam non possidens erat, et si utebatur mundo, tamquam non utens erat non sperans in incerto diuitiarum sed in deo uiuo. Cum enim omnis, qui renuntiat huic saeculo, sine dubio renuntiet omnibus, quae sunt eius, ut Christi possit esse discipulus — ipse enim, cum de sumptibus ad turris aedificium necessariis et de bello aduersus regem alterum praeparando similitudines praemisisset, adiunxit sic: Qui non renuntiat omnibus, quae etiam divitiis suis, si quas habet, aut sic ut eas omnino
Abbreviated transcription (Latin):
uendid̾it ꝓpt̾ me quec̃q licitum ẽ uend̾e: si qui¬
cũq dimiserit: fierienim pot̃. ut dicatur. ⁊pĩano
ab aliqua potestate. aut xp̃ianus neris. art si i
hoc ꝑmanẽ uolueris: domumpossesfiones q
ñ habeb̾. lunc uͭ eniam illi diuites qitimsuis
diuitis sic statuerant ꝑmanere. ut ex earumbo¬
nis oꝑib ꝑmererentur dm̃. hec dimittant po
hoc seculo scentuplũ. cui nuimeri ꝑfectione sig¬
nificantur omnia. fideli qtuippehomini totus
mundus diuitiaꝵ ẽ fiuritq hoc modo quasi
nich habentes et omnia possidentes. et infutõ
scło possideant uitam etnam: ne ꝓpt̃ esta dimis
soxp̃o. inmortem p̃cipitentur etnam. hacqͥppe
lege et conditione. ñ illi tantum qͥm̃tis excellẽ¬
cia ꝑfectionis consilium recepunt. ut uendita
sua paupib distribuerent. et humeris ab oĩ
scłi hui sarcina lib̾iorib. leuem xp̃i sartinam

Expanded text:
uendiderit propter me, quae utique licitum est uendere, sed: Quiuendiderit propter me, quae utique licitum est uendere, sed: Quicumque dimiserit. fieri enim potest, ut dicatur Christiano ab aliqua potestate: Aut Christianus non eris aut, si in hoc permanere uolueris. domum possessionesque non habebis. tum uero etiam illi diuites, qui in suis diuitiis sic statuerant permanere, ut ex earum bonis operibus promererentur deum, haec dimittant pothoc saeculo centuplum, cuius numeri perfectione significantur omnia — fidelis quippe hominis totus mundus diuitiarum est fiuntque hoc modo quasi nihil habentes et omnia possidentes —, et in futuro saeculo possideant uitam aeternam, ne propter ista dimisso Christo in mortem praecipitentur aeternam. Hac quippe lege et condicione non illi tantum, qui mentis excellentia perfectionis consilium receperunt, ut uendita sua pauperibus distribuerent et humeris ab omni saeculi huius sarcina liberioribus leuem Christi sarcinam
Abbreviated transcription (Latin):
serit: aliudẽ uendid̾it. sam ex in his que dirit¬
tenda mandaiit. ctiam ior comemorata ẽ. quã
b nec diittere. excepta causa formcationis. Qd
sibi gͣ uolunt ista precepta: Non enĩ iit se possẽ
tatis articulus. uͥ aut iteor dimittatur aut. xp̃c
ut alia omittã si ppsi uxori maritus displcue¬
rit xp̃ianus. eiꝙ ꝓposuerit. aut asc diuortuim
aut a xpo. hic ille quid eligat insixp̃m: et duit¬
rem excepta forncationis catisa. ubi autẽ queli¬
bet exeis ꝑsona infidelis ẽ: confilium apli artẽ¬
datur ut si infidelis consentit habitare cũ turo
fideli uir ñ climuttat uxorem. Similit̾ et uror fi
delis noluerit eẽ cum comuge fideli. hic agnoscal
fidelis suam lib̾tatem ne ita se subiectum depu¬
tet seraututi ut ipsam dimittat fioẽ. ne comiui¬
gẽ amittat infidelem. hoc et defilus atq paren
uire pecumario posfideritir hoc loco accipien¬
dum ẽ dimul enĩetiam dehis nĩait quicũq nõ

Expanded text:
iserit\' aliud \'uendiderit\'; nam in his, quae dimitiserit\' aliud \'uendiderit\'; nam in his, quae dimittenda mandauit, etiam uxor commemorata est, quam bus nec dimittere, excepta causa fornicationis . Quid sibi ergo volunt ista praecepta non enim possunt inter tatis articulus, ubi aut uxor dimittatur, aut Christus: ut alia omittam, si ipsi uxori maritus displicuerit christianus, eique proposuerit aut a se divortium, aut a Christo? Hic ille quid eligat nisi Christum, et dimitrem excepta causa fornicationis. ubi autem quaelibet in eis persona infidelis est, consilium apostoli adtenditur, ut, si infidelis consentit habitare cum uiro fideli, uir non dimittat uxorem, similiter et uxor fiddelis noluerit esse cum coniuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subiectum deputet seruituti, ut ipsam dimittat fidem, ne coniugem amittat infidelem. Hoc et de filiis atque paiure pecuniario possidentur, hoc loco accipiendum est. simul enim etiam de his non ait: Quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ qm̃ illic a ddlitumẽ. et uenisequtre mesur
g inhis bonis que fatiunt de sua tantũ u solin¬
fate p̃sumunt: nec audiunt dnm quẽ sequi
se dicunt inerepantem atq testantem sineme
nicħ potestis face̾: Si autem apłs ita dixit p̾cipe
duntib huiꝰ mundiñ suꝑbe saꝑe. neq spare in
inicerto dimtiaꝵ. ut uendant omna que possi¬
dent et ea precia cdistribuendo indigentib fa¬
buant cõmunicent thesautrent sibi fundam̃¬
tũ bonũ infuturũ. et alit eos in regnum celorõ
initrare posse ñcrectit.: fallit gͦ cos quorũ domos
tam diuigent aoccrine sanieate componit ãmonẽ
et p̃cipiens quales se preb̾e debeant itores uiris.
uiri itrorib. filii parentib. parentes filuis. serti
dnĩs dĩ seruis. slam qͦmodo hec agi possunt.
sine domo. et sinc aliqua re familiari: An hoc eos
mouet qd̾ ait dominus. qͥcũq dimiserit omia
sua ꝓpt̃ me accipiet inhoc seculo centuplũ eem
fut᷑uro uitam et̾nam possidebit: aliud ẽ dm¬

Expanded text:
niam illic additum est: Et ueni, sequere me. cur ergo in his bonis, quae faciunt, de sua tantum uoluntate praesumunt nec audiunt dominum, quem sequi se dicunt, increpantem atque testantem: Sine me nihil potestis facere? Si autem apostolus ita dixit \'praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum\', ut uendant omnia, quae possident, et ea pretia distribuendo indigentibus fabuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum. et aliter eos in regnum caelorum intrare posse non credit, fallit ergo eos: quorum domos tam diligenter doctrinae sanitate componit admonens et praecipiens, quales se praebere debeant uxores uiris, uiri uxoribus, filii parentibus, parentes filiis, serui dominis, domini seruis; nam quo modo haec agi possunt sine domo et sine aliqua re familiari? An hoc eos mouet, quod ait dominus: Quicumque dimiserit omnia sua propter me, accipiet in hoc saeculo centuplum et in futuro uitam aeternam possidebit? aliud est \'dim
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis legitimis accepunt qm̃ id qd̾ lex imꝑat
fides impetrat. Nam ut int̾im omittamus le¬
gis multa p̃cepta. et hoc in de cõmemoremꝰ. ꝗd̾
ad cõmemorandum elegit apłs. cum dicit lex. ñ
concupisces: qͥd uidetur aliud imꝑare nnsi ab
illicitis cupiditatib continentiã: auimꝰ quippe
uelut pond̾e amore fertur: quoc̃q fertur. Iubem̃
itaq detrahere depond̾e cupiditatis qd̾ accedat ad
pondus caritatis: donet illud consumatur. hoc
ꝑ fitiatur: plenitudo enim legis ẽ caritas. Et ta¬
men de ipsa continentia: uide quid scͥptum sit.
Et cum scirem inquit qͥa nemo cẽ potest continens
nisi ds̃ det. & hoc ipsũ erat sapientie. scire cuiꝰ eẽt¬

Expanded text:
praeceptis legitimis acceperunt; quoniam id quod lex imperat, praeceptis legitimis acceperunt; quoniam id quod lex imperat, fides impetrat. 9. Nam ut interim omittamus legis multa praecepta, et hoc inde commemoremus quod ad commemorandum elegit Apostolus; cum dicit lex, Non concupisces, quid videtur aliud imperare, nisi ab illicitis cupiditatibus continentiam? Animus quippe velut pondere, amore fertur quocumque fertur. Jubemur itaque detrahere de pondere cupiditatis quod accedat ad pondus charitatis, donec illud consumatur, hoc perficiatur: plenitudo enim legis est charitas. Et tamen de ipsa continentia vide quid scriptum sit: Et cum scirem, inquit, quia nemo potest esse continens nisi Deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cu
Abbreviated transcription (Latin):
te inuocent dñm. hec enĩ uoluntas lib̾a. tanto
erit libior quanto samior: tanto autẽ samor qnͣtũ
diuine misericordie grẽq subiectior. Ipsa enim¬
fidelit̾ orat. et dicit. Itiera mea dirige scdm ubũ
tuum: et uedñetur mͥ oĩs iniquitas. Quom em̃
lib̾a ẽcui dominatur imquitas: Ut autẽ ci nõ
dñetur: uide ab illa quis inuocetur. Non enĩ
ait. itinera mea dirige scłm lib̾um arbit̾um.
quia ñ dũabitur mͥ omĩs unquitas: s itinera
mea inquit dirige sccłmũbum tuũ. et ne dñet᷑
mei oĩs iniquitas. Pretatur: ñ pollicetur. Confi¬
tetur: ñ ꝑfitetur. Optat plenissimam libratẽ.
ñ iactat ꝓpͥam potestatem. Nonetũ ois qui uiribꝰ
suis confidit: s omĩs qͥ inuocat nom̃ dm̃ saliue
erit. Quomͦ autẽ inquit inuocabunt: inquẽ ñ¬
credicłiuit: Ad hoc credunt qui recte creditnt ut
iuocẽ inquẽ trediderunt: & ualent facere qd̾ in

Expanded text:
te inuocent dominum. Haec enim uoluntas libera tanto te inuocent dominum. Haec enim uoluntas libera tanto erit liberior quanto sanior, tanto autem sanior quanto diuinae misericordiae gratiaeque subiectior. ipsa quipfideliter orat et dicit: Itinera mea dirige secundum uerbum tuum et ne dominetur mihi omnis iniquitas. quo modo enim libera est, cui dominatur iniquitas? ut autem ei non dominetur, uide, ab illa quis inuocetur. non enim ait: Itinera mea dirigo secundum liberum arbitrium, quia non dominatur mihi omnis iniquitas, sed: Itinera mea, inquit, dirige secundum uerbum tuum et ne dominetur mihi omnis iniquitas. precatur, non polli- . cetur; confitetur, non profitetur; optat plenissimam libertatem, non iactat propriam potestatem. non enim omnis, qui uiribus suis confidit, sed omnis, qui inuocat nomen domini, saluus erit. quo modo autem inuocabunt, inqudiderunt . Ad hoc ergo credunt qui recte credunt, ut invocent in quem crediderunt, et valeant facere quod in
Abbreviated transcription (Latin):
inuocant nom̃ domini: s illa salute de qua ipse
cdicit. Non ẽ opus sanis medicus: s egrotantib. Et qͥd
dixerit consequent̃ exponens. ñuem in quit uocare
uistos. s peccõres. Iustos gͦ sanos peccatores dixit egͦ¬
tos. Nongͥ de suis uirib p̾sumat egrotus: quia in
multitudine uirtutis sue ñerit saluus. Nlam sim
de p̃sumit: uideat ne uires iste ñsint. quales solent
ẽẽ sanorum: s quales solent ẽẽ freneticorũ. Quicum
sint insam adeose sanos putant. ut nec medicum
querant et tanquã mportunum insuꝑ cedant. sit̃
isti. xp̃m insana suꝑbia quodammꝰ cediunt cuiꝰ grẽ
tam benignum adutoriũ ad fatiendã iustitiã.
dato legis p̃cepto necessarium ñ ẽẽ contendunt. de¬
sinant gͦ sic uisanire. et ad hoc se intelligant hab̾e
qnͣtum possunt lib̾um arbitͥum: ñ ut suꝑba uo¬
luntate respuant adutorium. s ut pia uolunta¬

Expanded text:
inuocant nomen domini, sed illa salute, de qua ipse inuocant nomen domini, sed illa salute, de qua ipse dicit: Non est opus sanis medicus sed aegrotantibus; et, quid dixerit, consequenter exponens: Non ueni. inquit, uocare iustos sed peccatores. iustos ergo sanos, peccatores autem dixit aegrotos. non itaque de suis uiribus praesumat aegrotus, quia in multitudine uirtutis suae non erit saluus. nam si inde praesumit, uideat, ne uires istae non sint, quales solent esse sanorum, sed quales solent esse phreneticorum; qui cum sint insani, ad hoc se sanos putant, ut nec medicum quaerant et tamquam importunum insuper caedant, sicut isti Christum insana superbia quodam modo caedunt, cuius gratiae tam benignum adiutorium ad faciendam iustitiam dato legis praecepto necessarium non esse contendunt. desinant ergo sic insanire et ad hoc se intellegant habere, quantum possunt, liberum arbitrium, non ut superba uoluntate respuant adiutorium, sed ut pia uolunta