comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
merum deorũ & famulatum ele¬
m̃torũ qđ scandalum erat he¬
breis: abstulit & iudeis oꝑa legis
id. ẽ. neomias et circuncisionem
& curã sabbati. discretiones escarũ
& cȩtera que abhominant᷑ gentiles:
& sic facti sunt pacifici:. qͥ pͥus fue¬
rant inimici: sigͤ hȩc ita se haben:
quyd.ẽ. ut galathe hebitudine m̃tis
arbitrium istum corrumpãtur cͥuer¬
si adiudaismum: Iudicium enim sal¬
uatoris inirritum dicunt ꝗͣdo ptꝰ fac¬
tam pacemquasi penicentes de ea:
subiciunt sc illis quȩ priꝰ pacifuerans
unius utiq popłi arbit᷑ nemo .ẽ. Hẽ
eundem sensum adephesios ꝓsequit᷑
dicens ipse ẽ. enim parnrã qui fec̃
utraq unum: & medium parietem
macheriȩ soluens inimiciciam it
carne sua legem mandatorum inde¬
cretis euacuans: ut duos condet insem
uno nouo hominefaciens pacem: sun
uno nouo homine facit pacemr:am¬
bobus utiq abstulit ꝑ qd dissidebant¬
& hoc eis statuit data sua lege ꝑqd̃

Expanded text:
merum deorum, et famulatum elemerum deorum, et famulatum elementorum, quod scandalum erat Hebraeis: abstulit et Judaeis opera Legis, id est, neomenias, circumcisionem, et curam sabbati, et discretiones escarum, et caetera quae abominabantur gentiles; et sic facti sunt pacifici, qui prius fuerant inimici. Si ergo haec ita se habent, quid est ut Galatae hebetudine mentis arbitrium istud corrumpant, conversi ad Judaismum? Judicium enim Salvatoris in irritum ducunt, quando post factam pacem, quasi poenitentes de ea, subjiciunt se illis, quae prius paci fuerantunius utique populi arbiter nemo est. Hunc eumdem sensum ad Ephesios prosequitur dicens: Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in carne sua legem mandatorum in decretis evacuans; ut duos conderet in se uno novo homine, faciens pacem . Si in uno novo homine facit pacem, ambobus utique abstulit, per quod dissidebant: et hoc eis statuit data sua lege, per quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissio. ẽ: hoc. ẽẽ. inter abraham & sal¬
uatorem: idõ longe datam pꝰ factam
ꝓmissionem ut ipsa distinctione ali¬
ud lex & aliud ꝓmissio uid̾etur: ut
popłm dĩ agentib segregatum eru¬
diret sub diꝰ timore. ut dignus fie¬
cet ꝗ̃ dõ iubente coꝑaliter fiant. de
sacrificiis de pͥmogenitis de decimis
& cȩteris talib D isposita ꝑ angłos
ininanu mediatoris. Angłos dicit
mitto angłm meũ ante faciẽ tuã.
Per hos gͦ lex ordinata disposita.ẽ.
ipse em̃i ait sicut enĩ pater suscitat
mortuos & uruificat sic & filius
quos uruificat. Mediator autem
unius non. ẽ. sine dubio mediator
hoc. ẽ. arbit̾ non. ẽ. unius s duoꝵ.
Cum em̃ duo popłi inuicem ad¬
uersus se dimicarent semꝑ dis¬
sentientes & inmici diuersitate do¬
etrine: saluator horum arbiter
uenit. amputans utriusq popłis
ꝑ qđ discordabant ut possent. eẽ.
pacifici abstulit gͦ gentilib nu¬

Expanded text:
promissio est, hoc est, inter Abraham et Salpromissio est, hoc est, inter Abraham et Salvatorem. Ideo longe data post factam promissionem, ut ipsa distinctione aliud Lex, et aliud promissio videretur; ut populum Dei a gentibus segregatum erudiret sub Dei timore, ut dignus fiecet quae, Deo jubente, corporaliter fiant de sacrificiis, de primogenitis, de decimis, et de caeteris talibus. Disposita per angelos in manu Mediatoris. Angelos dicit mitto angelum meum ante faciem tuam . Per hos ergo Lex ordinata, disposita est Ipse enim ait: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat: sic et Filius quos vult, vivificat . Mediator autem unius non est. Sine dubio mediator, hoc est, arbiter non est unius, sed duorum; cum enim duo populi invicem adversus se dimicarent, semper dissidentes et inimici diversitate doctrinae, Salvator horum arbiter venit, amputans utrisque populis per quod discordabant, ut possent esse pacifici. Abstulit ergo gentibus nu
Abbreviated transcription (Latin):
fidem iustificatum sed emulatione qͥ¬
dͥam cecati ñintelligunt neq conside¬
rant qͥa si ꝑlegem iustificatio. ex cludi¬
tur ꝓmissio: & si exclus a fuerit ꝓmis¬
sio sine dubio frustrabitur fides abra¬
hȩ: qđ ne audire quidem se patiun¬
tur iudei. scientes qͥa ꝓmissio ex fide
est. abrahȩ: qͣ ꝓmissio ꝑfidem nuisti¬
ficat ñ ꝑlegem sic̃ & abraham iusti¬
suscipientes fidem. Inqua benedictꝰ
& iustifioatus. ẽ. abraham. Testimo¬
mum gͦ ꝓmissionis abrahe testamen¬
tum appellatur: ut post mortem eiꝰ
heredes eẽne. In ꝓmissione filii eiꝰ fa¬
cti ꝑfidem q̃ causa cucurrit usq ad
xp̃m: abrahȩ reꝓmissiõ. ut post mor¬
tẽ ip̃i credentes heredes. eẽnt. fidei
se abraham consecutus sit donum
hocillic ubi inuentus. ẽ. Quid ergo:
Lex factorũ positas est donec ueniret
semen cui ꝓmissum. ẽ. Liex factorũ
idõ moysi posita. ẽ. inmedio int̾ cep¬
tam ꝓmissionem & semen cui facta

Expanded text:
fidem justificatum. Sed aemulatione qufidem justificatum. Sed aemulatione quadam caecati, non intelligunt, neque considerant quia si per Legem justificatio, excluditur promissio; et si exclusa fuerit promissio, sine dubio frustrabitur fides Abrahae: quod ne audire quidem se patiuntur Judaei, scientes quia promissio ex fide est Abrahae. Quae promissio per fidem justificat, non per Legem; sicut et Abraham justisuscipientes fidem, in qua benedictus et justificatus est Abraham. Testimonium ergo promissionis Abrahae testamentum appellatur; ut post mortem ejus haeredes essent in promissione, filii ejus facti per fidem. Quae causa cucurrit usque ad Christum Abrahae repromissum, ut post mortem Christi credentes, haeredes essent fidei Am est; quamvis et ipse Abraham consecutus sit donum hoc illic, ubi inventus est. Quid ergo Lex factorum posita est, donec veniret semen, cui promissum est? Lex factorum, id est, Moysi, posita est in medio inter coeptam promissionem et semen, cui facta
Abbreviated transcription (Latin):
nominȩ om̃s gentes benedicentur
ꝑfidem: idõ non inmultis sed in
sꝑant: ut ñ solum salus ꝓmissa
in xp̃o sed & in lege sit. Idõ ꝓbat
ꝓmissionẽ benedictionis insolo xp̃o
factum. Hoc autem dico testamtum
infirmata adeuacuandam ꝓmissio¬
nem. Insolo xp̃o firmatam benedi¬
ctionis ꝓmissionẽ docet: ut legẽ ptꝰ
qͥdrĩgẽtos & triginta annos datam os¬
iendat: constituta em̃ ꝓmissione pꝰ¬
ea lex data. ẽ. q̃ non utiq infirma¬
ret ꝓmissionem: sed qđ futura &
quando uentura. eẽt. significaret.
Sienim ex ĩege hereditai iãnon ex
ꝓmissione: abrahȩ autem᷑ ꝓmissio¬
nem donauit deus. Ouascausas cõ
trarias defendunt u dei nullo en̾i
pacto nulla ratione suaderi: potest
uideis abrahȩ ꝓmissionẽ euacuatã
ꝑlegem & recte. Sed aliud aduersũ
imꝑuida p̾sumtione defendunt: pu¬
tantes iustificationem sine oꝑe legis ꝓ¬
ueture non posse. consciant abraham
qͥforma eius rei. ẽ. sine oꝑe legis ꝑsolã

Expanded text:
nomine omnes gentes benedicentur per fidem. Ideo non in multis, sed in sperant; ut non solum salus promissa in Christo, sed et in Lege sit. Ideo probat promissionem benedictionis in solo Christo factam. Hoc autem dico, Testamentum infirmata ad evacuandam promissionem. In solo Christo firmatam benedictionis promissionem docet, ut Legem post quadringentos et triginta annos datam ostendat; constituta enim promissione postea data est Lex, quae non utique infirmaret promissionem, sed quod futura, et quando ventura esset, significaret. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione: Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Duas causas sibi contrarias defendunt Judaei; nullo enim pacto, nulla ratione suaderi potest Judaeis Abrahae promissionem evacuatam per Legem, et recte: sed aliud adversum improvida praesumptione defendunt, putantes justificationem sine opere Legis provenire non posse; cum sciant Abraham, qui forma ejus rei est; sine operibus Legis per solam
Abbreviated transcription (Latin):
contra de sũmis inuna de lapsi sunt: ꝑfidẽ
eñi sp̃ales effecti conu̾si adlegem ꝑdide
matio eñi ꝑditionẽ significat id.c̃. fidẽ.
anta passi estis sine causa. sitam̃ sine cau¬
sa. Multa eos passos ꝓfide significat ab
infidelib Tunc enĩ qui condebant cet̾is
obꝓbrio erant siue domesticis siue ex¬
traneis. Nam digito signabantur qͣsire
maiestatis inde similiter galathȩ mul¬
ta passi sunt insaniores exꝑtr̃ cuiꝰ re
meritum ꝑdiderant. mutentes se suble¬
gẽ. sed qͥa addidit si tam̃ sine causa: os¬
tendit sꝑare se posse illos reformari.¬

Expanded text:
contra de summis in ima delapsi sunt. Per fidem contra de summis in ima delapsi sunt. Per fidem enim spiritales effecti, conversi ad Legem, perdidermatio enim perditionem significat, id est, fidem. Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Multa eos passos pro fide significat ab infidelibus; tunc enim qui credebant, caeteris opprobrio erant, sive domesticis, sive extraneis: nam digito signabantur quasi rei majestatis. Unde similiter Galatae multa passi sunt insaniores experti, cujus rei meritum perdiderant mittentes se sub Legem. Sed quia adjecit: Si tamen sine causa, ostendit sperare se posse reformari
Abbreviated transcription (Latin):
ex oꝑib legis sp̃m accepistis aun gxaudi¬
tu fidi: hoc abeis querit in quo głaban¬
tur & negare ñ poterant qͥa spm scõ¬
ꝑfidem acceꝑant ñ ꝑlegem: ut resipis¬
centes agnoscerent quia donũ dĩ in qͦ
sibi innullo ꝓdesse didicerant relin¬
querent. Hoc ꝓponit qđ illo intem¬
pore negari non poterat. sp̃m dĩ in .ẽx.
credentib ad rudim̃ta em̃i fidi conm̃¬
danda: Doñ hoc cdĩ manifestabatur
hominibꝰ: sic̃ inter ipsa initia factũ
rant non tinc̾ti sed sordidati. Paulus
apłs intrintatis nomine baptirari p̃¬
cepit: qͥb imposicis manib decidit in
ministrabat eloqͥa cũ interprecatione
eari᷑ut nullus auderet negare sp̃m
scm in esse eis. Quamobrẽ fine in telle¬
ctu galat has. eẽ. appellat: qui huiꝰ rei
gnari & consca degͣdantes se carnis
curȩ subiecerunt. ncipientes sp̃u nunc
carne consumarminihoc dicit quia cũ ab in¬
feriorib ad summam fidĩ ascensus sit: hi

Expanded text:
Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex audiEx operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Hoc ab eis quaerit, in quo et gloriabantur, et negare non poterant quia Spfidem acceperant, non per Legem; ut resipiscentes agnoscerent quia donum Dei, in quto, Legem quam sibi in nullo prodesse didicerant, relinquerent. Hoc proponit, quod illo in tempore negari non poterat, Spiritum Dei inesse credentibus; ad rudimenta enim fidei commendanda, donum Dei hoc manifestabatur hominibus; sicut inter ipsa initia factum rant non tincti, sed sordidati Paulus apostolus in Trinitatis nomine baptizari praecepit, quibus impositis manibus, decidit in ministrabat eloquia cum interpretatione earum; ut nullus auderet negare Spiritum sanctum inesse eis. Quamobrem sine intellectu Galatas esse appellat, qui hujus rei gnari et conscii, degradantes se, carnis curae se subjecerunt. Incipientes spiritu, nunc carne consummamini? Hoc dicit, quia cum ab inferioribus ad summa fidei ascensus sit, hi
Abbreviated transcription (Latin):
conqueritur: iłoq & subiecit iuo¬
bis crucifixus. ẽ: hoc. ẽ. sensu u̾ro cru¬
cifixus. ẽ. quasi homo. In quo em̃ spes
plena non.ẽ homo. ẽ id̾o hi non pu¬
tabant plenam salutẽ. eẽ. in xp̃o: qͥa
qͥa illud loco accusationis obicit᷑. Hoc
solum uolo discere auołrexoꝑibus le¬
gis sp̃m accepistis an exauditu fidi. sic
sine intellectu estis: Adhuc cũ stoma¬
cho loquitur: dolet eñi ualde suꝑ er-¬
rore eorum: qͥa fabricam suam qͣ eos
destructanr non sic de corinthuis motus. ẽ:
qͥa qũauis carnales eos appellet. ñtamen
usq a do̾ fuerant m̃te capti ut circuncidi
se paterentur: Idõ ⁊ histulti ⁊ sine intellecꝰtu
.ẽe. dicuntur: qͥa nec dolori carnis suȩ
consoͥlãre ualuerunt. Usq adhoc cm̃
solet qͥs induci qd delestat: aut dolorem
non pr̃at. Interrogantis gͦ u̾basunt: &
qd in t̾rogat ex parte confirmantis cõ
dicit. Hoc solum uolo discere a uobis:

Expanded text:
conqueritur; ideoque subjecit: In voconqueritur; ideoque subjecit: In vobis crucifixus. Hoc est, sensu vestro crucifixus est, quasi homo; in quo enim spes plena non est, homo est. Ideo hi non putabant plenam salutem esse in Christo, quia cifixus; quia istud loco accusationis objicitur. Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Sic sine intellectu estis? Adhuc cum stomacho loquitur; dolet enim valde super errore eorum, quia fabricam suam, qua eos destructam. Non sic de Corinthiis motus est, quia quamvis carnales eos appellet , non tamen usque adeo fuerant mente capti, ut circumcidi se paterentur. Ideo et hi stulti et sine intellectu esse dicuntur; quia nec dolori carnis suae consulere valuerunt. Usque ad hoc enim solet quis induci, quod delectat, aut dolorem non praestat. 219 Interrogantis ergo verba sunt, et quod interrogat ex parte confirmantis, cum dicit: Hoc solum volo discere a vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
lex dare remissionẽ peccatorũ non
poterat. neq scdm mortem de trium-¬
phans expoliare captiuos quos tene¬
bat causa peccati: idcirco xp̃c mortu¬
ul.est.ut ea prestaret q̃ lox ñ pot̾at:
ac ꝑ hoc non gratis mortuus. est. Morsem
tis cum miraculo u̾ba sunt qͥa sic fuera̾t
de prauati: ut nec se agnoscerent circũ¬
uentos: ꝓremio usus. ẽz om̃is em̃ qui fas¬
cinatur. de bono transit in malum᷑ sic
& hi de lib̾tate & securitate adserui¬
tium & sollicitudinem transicrunt.
Qboꝵ ante ocłos .xͦ. iħc ꝓscͥptꝰ ẽ ⁊ ĩuob̾ctucifiꝰ.¬
Manifestum.ẽ. quia stultorũ ocłis xp̃c
ꝓ̾scriptus uidetur. id. est expoliatus ł
ꝯdẽpnat᷑. Prudentium uero ocłis &
sensib non solum bondẽpnatus. sed
ipse mortem cruce sua dampnasse ui¬
detur. Passio em̃ dñi: uita nr̃a. ẽ. & des¬
tructio mortis. Sed qͥa hi indigne ceꝑãt
sentire tr̃aslati adlegem: ictirco menti¬
bus eorum xp̃m condẽpnatum uidi

Expanded text:
Lex dare remissionem peccatorum non Lex dare remissionem peccatorum non poterat, neque secundam mortem detriumphans exspoliare captivos, quos tenebat causa peccati; idcirco Christus mortuus est, ut ea praestaret, quae Lex non poterat: ac per hoc non gratis mortuus est; mors enitis cum miraculo verba sunt; quia sic fuerant depravati, ut nec se agnoscerent circumventos. Prooemio usus est; omnis enim qui fascinatur, de bono transit in malum, sicut et hi de libertate et securitate ad servitium et sollicitudinem transierunt. Quorum ante oculos ChriManifestum est quia stultorum oculis Christus proscriptus videtur, id est, exspoliatus vel condemnatus: prudentium vero oculis et sensibus non solum non condemnatus, sed ipse mortem cruce sua damnasse videtur; passio enim Domini vita nostra est, et destructio mortis. Sed quia hi indigne coeperant sentire translati ad Legem, idcirco mentibus eorum Christum condemnatum videri
Abbreviated transcription (Latin):
tus axp̃o. Apo confixus sũ cruci. Hic
configitur cruci xp̃i: qͥa emulus uesti¬
giorum eiꝰ nulla mundi concupiscentia
capitur: ut dõ uiuens mundo mortuꝰ
uideatur: qui eñi ñ agit quȩ muudist̃
autem iam nonego: seff uruit qui in
me. ẽ: xp̃c. Non est ambiguũ in eo qͥ
re.Morte eni digno dumdonat pec¬
cata: ipse uiuit in illo. Sius em̃ presi¬
dio ereptꝰ.ẽ. morti. Quod uͦ n̾c uiuo
in carne: infide uiuo filii dĩ Quidilȩx
me & tradidit se ꝓme: ñ sum ingratus
di munitꝰ uiuit. infide uitȩ ꝓmisse.
uiuit. Hic em̃ imaginem illiꝰ contem¬
platur qͣsi pignus habens uitȩ futurȩ:
sita. est. Hic gͦ non . ẽ. ingratus xp̃o
qui infide enus ꝑdurar: scietis nullius
se habere beneficiũ nisi huius. & ad cõ¬
tumeliam eiꝰ ꝓficere. si alterũ ei com¬
paret cuiꝰ auxilium habere non po¬
gratis mortuus. est. Nichil tã aꝑtũ
qͥa si ꝑ legem potuisset homo iustifica¬
ri: xp̃m non oportuerat mori: sed qͥa

Expanded text:
to. Christo confixus sum cruci. Hic cruci configitur Christo, qui aemulus vestigiorum ejus, nulla mundi concupiscentia capitur; ut Deo vivens, mundo mortuus videatur. Qui enim non agit quae mundi sunt, autem, jam non ego, sed vivit, qui in me est, Christus. Non est ambiguum, in eo qui re; morte enim digno dum donat peccata, ipse vivit in illo; ejus enim praesidio ereptus est morti. Quod vero nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit se pro me. Non sum ingratus Dei munitus vivit, in fide vitae promissae vivit. Hic enim imaginem ejus contemplatur, quasi pignus habens vitae futurae, sita est. Hic ergo non est ingratus Christo, qui in fide ejus perdurat, sciens nullius se habere beneficium, nisi hujus: et ad contumeliam ejus proficere, si alterum ei comparet, cujus auxilium habere non pogratis mortuus est. Nihil tam apertum; quia si per Legem potuisset homo justificari, Christum non oportuerat mori. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
hoc solũ tam̃ inter se conuenisse ut
qđ ñ ex p̃cepto ł domo dñi fuerant
instructi. qͥa facile erat hoc ex lege ag¬
noscere hos qͥb prȩdicabant pauꝑũ
int᷑ se  apłossãcita st̃ manifestat: ut sciãt
galathe qͥa qđ abeo acceperãt hoc ue¬
rum.ẽ. & ꝓbatum. Cum aut̃ uenis¬
set petrꝰ antiotiã in faciẽ ei restiti. qͥa
rep̃hensibił erat. Post concordiã so¬
cietatis & honorificentiam pͥmatꝰ qͣ
sibi inuicem ꝑdĩ grãm detulerun:
ñc interueniente causa negligen

Expanded text:
Hoc solum tamen inter se convenisse; ut Hoc solum tamen inter se convenisse; ut quod non ex praecepto vel dono Domini fuerant instructi; quia facile erat 217 hoc ex Lege cognoscere, hos quibus praedicabant, pauperinter se et apostolos facta sunt, manifestat; ut sciant Galatae quia quod ab eo acceperant, hoc verum est et probatum. Cum autem venisset Petrus Antiochiam, in faciem illi restiti; quia reprehensus erat. Post concordiam societatis, et honorificentiam primatus, quam sibi invicem per gratiam Dei detulerunt; nunc interveniente c
Abbreviated transcription (Latin):
& ioħs qͥ uidebant᷑ colũne. ẽe. dextras
deder̃ m & barnabe societatis. ut nos
adgentes ipsi uͦ in circuncisione. tan¬
qd & sollicite curaui hoc ipsũ facere.
Abapłis qͥ clariores inter cȩteros erãt
qͦs &e firmitatis causa colũnas appel¬
lat. qͥq cũ dño sẽꝑ in sec̃tis fuerant
głam eius digni un monte respice¬
re ab his itaq ꝓbatũ dicit donũ
ꝗd accepit adõ: ut dignꝰ. eẽt. habere
pͥmatum inp̃dicatione gentiũ. sicut
habebat petrꝰ in p̾dicatione circun¬
cisionis: & sic̃ dat petro sotios uiros
egregios inter apłos: ita & sibi un¬
git barnabã qui diuino iuditio ei
adiunctus. ẽ. Gr̾ãm tam̃ pͥmatꝰ sibi
soli uindicat concessam adõ: sic̃ &
soli pecro concessa. ẽ. inter apłos. ita
ut apłi circuncisionis dextras por¬
rigerent apłis gentiũ ad concordiã
societatis demonstrandam: ut ut¬
q sicientes ꝑfectionis sp̃m in dispẽ¬
satione ȩuangłi se adño consecutos.
in nullo se in uicẽ egere ostendent

Expanded text:
i videbantur columnae esse, dextras dederunt mihi et Barnabae communionis; ut nos ad gentes, ipsi vero in circumcisionem; tanet sollicite curavi hoc ipsum facere. Ab apostolis qui clariores inter caeteros erant, quos et firmitatis causa columnas appellat, quique cum Domino semper in secretis fuerant, gloriam ejus digni in monte respicere : ab his itaque probatum dicit donum, quod accepit a Deo; ut dignus esset habere primatum in praedicatione gentium, sicut et habebat Petrus in praedicatione circumcisionis. Et sicut dat Petro socios, viros egregios inter apostolos: ita et sibi jungit Barnabam, qui divino judicio ei adjunctus est; gratiam tamen primatus sibi soli vindicat concessam a Deo, sicut et soli Petro concessa est inter apostolos : ita ut apostoli circumcisionis dextras porrigerent apostolis gentium ad concordiam societatis demonstrandam; ut utrique scientes perfectionis spiritum in dispensatione Evangelii se a Domino consecutos, in nullo se invicem legere ostenderent.
Abbreviated transcription (Latin):
minant & sibi cõꝑat: qͥa pͥmatũ ip¬
se accepit ad fundendã ȩccłam. se qͦ¬
q pari mͦ electũ &e pͥmatũ habeat
ut petͣus gentib p̾dicaret. si causa
fecisset. & paulꝰ iudeis. Nã ut᷑q in¬
uentus: utrũq fecissise: s tam̃ ple¬
na auctoritas petro in uidaismi prȩ¬
dicatione data dinoscitur. & pauli ꝑ¬
fecta auctoritas imp̃dicatione genti¬
um inuenitur. unde & magistũ se
gentiũ uocat infide & ueritate unus¬
quisq eñi ꝓuirib suis & dispensatio¬
nẽ sortitus. est: difficiliꝰ em̃ fuit eos
qͥ longe erant adõ ad fidẽ suam de¬

Expanded text:
minat, et sibi comparat: quia primatum ipse accepit ad fundandam Ecclesiam: se quoque pari modo electum, ut primatum habeat ut et Petrus gentibus praedicaret, si causa fuisset, et Paulus Judaeis. Nam uterque invenitur utrumque fecisse: sed tamen plena auctoritas Petro in Judaismi praedicatione data dignoscitur, et Pauli perfecta auctoritas in praedicatione gentium invenitur. Unde et magistrum se gentium vocat in fide et veritate ; unusquisque enim pro viribus suis dispensationem sortitus est. Difficilius enim fuit eos qui longe a Deo erant, ad fidem suam at
Abbreviated transcription (Latin):
ens cum filuis sins causã agar sig¬
nificare dic̃ icrłm terrenã id. ẽ sinago¬
gam. quȩ inseruitẽ generat: qͦs en̾i
generat sub peccato sinit.Illa aurẽ
nerat ibi erunt cũ ea: sic̃ dic̃ dñs pa¬
ter qͦs dedisti mͥ uolo ut ibi ego fue¬
ro et hi sint mecũ. Hȩc.ẽ. et uita qͥa
inmmortalitatẽ donãtur qͥa credñ¬
tes renascuntur ꝑ eam: sic et em de
uita. ẽ sicut em̃ pater habet ui¬
tam ita dedit & filio uitã. et uita

Expanded text:
ens cum filiis suis. Causam Agar sigens cum filiis suis. Causam Agar significare dicit Hierusalem terrenam, id est, Synagogam, quae in servitutem generat; quos enim generat, sub peccato sunt. Illa autem nerat, ibi erunt cum ea, sicut dicit Dominus: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego fuero, et hi sint mecum . Haec est et vita; quia immortalitate donantur, qui credentes renascuntur per eam. Sic etenim de vita est. Sicut enim Pater habet vita
Abbreviated transcription (Latin):
psaac uero non secundũ consuetudi¬
nem sed scłm ꝓuidenciam di uirtu¬
te natus ẽ: quippe cum sarra et anꝰ
esset: et sterilis In typum enĩ xp̃i
natus .ẽ. ysaac: Ideo hec per allegoriã
asserit dicta: ut aluid ex alio signifi¬
cent. persone ismael et isaac: Isma¬
hel enim udeorum significat natiui¬
tatem: uel eoꝵ qui serui sunt peccati
Isaac uero xp̃ianorum: qͥa in liber¬
tatẽ nascuntur. Laber enĩ fit: qui ac¬
cipit remissionẽ peccatorũ: Hec enĩ
sunt duo testam̃ta Moyses accipieis
sangumem intuli incratera asꝑsit po¬
pulũ dicens hic est sanguis testam̃ti
qł disposuit ds̃ ad nos: hoc est qđ
dixit Unũ qͥc monte syna: in ser¬
uitutem generans quȩ ẽ agar. La ex
enim in monte syna data est: quã
moyses recitans popło. librũ hunc
peccatores & ceꝑunt. ẽe. serui peccati
facti filii agar qͣsi ancillȩ. Sina au¬
tem mons . ẽ. iarabia quȩ comun¬
gitur huic quȩ ñc. ẽ. ierłm scrui¬

Expanded text:
sionem, non secundum consuetudinem, sed secundum providentiam Dei virtute natus est; quippe cum Sara et anus esset et sterilis. In typum enim Christi natus est Isaac; ideo haec per allegoriam asserit dicta, ut aliud ex alio significent personae Ismael et Isaac. Ismael enim Judaeorum significat nativitatem, vel eorum qui servi peccati sunt: Isaac vero christianorum, quia in libertate nascuntur; liber enim fit, qui accipit remissionem peccatorum. Nam haec sunt duo Testamenta. Moyses accipiens sanguinem vituli in cratera, aspersit populum dicens: Hic est sanguis Testamenti, quod disposuit Deus ad vos . Hoc est quod dixit: Unum quidem a monte Sina, in servitutem generans, quae est Agar. Lex enim in monte Sina data est, quam Moyses recitans populo, librum hunc peccatores, et coeperunt servi esse peccati, facti filii Agar quasi ancillae. 226 Sina autem mons est in Arabia, qui conjungitur huic, quae nunc est Hierusalem, servi
Abbreviated transcription (Latin):
significat qͥa apłi pͥus simplices ho¬
mines erant & irpꝑiti: nullius dig¬
nitatis in lege s: hoc non ob ẽẽ qͥs
eñi accuset eũ quẽ ñ ds excusat: qͥa
non queritur qͥsqͥd fuerit s qͥd sit.
p̾terita eñi nec condẽpnant nec iu¬
dicant: se tam̃ uult intelligi qͥa
& ꝑitus erat in lege & clarꝰ uita. ac
ꝑhoc & dispensatione ȩuangłii prȩ¬
cipuus minister mͥ eñi qͥ estimant᷑
aliqͥd. eẽ. nichil contuler̃. niħ se dicie
ab apłis consecutũ. s a dõ. qͥa qui im
nȩ ipse & michi inqͥt cũ. eem legͥn
ꝑitꝰ. ẽ. dignatus ĩptiri sensũ ratio¬
tis huius modi. Quomͦ gͦ fieri poterat
ut his abhis disceret: quando ꝑitum
inueniens ꝑr tiorẽ fecit: gr̃a xp̃i:
sed contra cũ uidissent qͥa creditũ
est mͥ ȩuangłm p̾putii: sic̃ petro cir¬

Expanded text:
significat, quia apostoli prius simplices hosignificat, quia apostoli prius simplices homines erant et imperiti nullius dignitatis in Lege, sed hoc non obesse. Quis enim accuset eum, quem Deus excusat? Quia non quaeritur, qPraeterita enim nec condemnant nec vindicant. Sed tamen vult intelligi quia et peritus erat in Lege, et clarus vita: ac per hoc et dispensatione Evangelii praecipuus minister. Mihi enim, qui existimantur aliquid esse, nihil contulerunt. Nihil dicit se ab apostolis consecutum, sed anae, ipse et mihi, inquit, cum essem legis peritus, dignatus est impertiri sensum rationis hujusmodi. Quomodo ergo fieri poterat, ut hic ab his disceret, quem peritum inveniens, peritiorem fecit gratia Christi. Sed e contra, cum vidissent quod creditum est m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ sub inuctos falsos fr̃s ñ ces¬
sit si gͦ cedẽdũ noti fuit. quare fal
fecit qđ faciendũ ñ erat: itaq
si hoc.ẽ. beneficium. prestiterut̃
apło. quia hoꝵ causa ñ cessit.
qđ c̃de  habebat. Cur gͥ exploratores
dicti st̃. si hoc illũ facere nolebant qđ
facturꝰ erat. s ꝓpt̾ istos ñ fecit: si aut̃
ñ erat facturꝰ sine dubio ꝓpt̾ istos fe¬
cit: aliud eñi ñ.ẽ. Litere em̃ hoc in di¬
cant qͥa uta cessit: & historia factum
exclamat. Qͦmͦ eñi adhoram negaret
se cessisse cũꝓbetur ꝓpt iudeos timo¬
theũ circuncidisse: qđ. est ad horã
cessisse & scđm legem purificauit in
tẽplũ asc̃disse. Iue pͥosset dicere nec
adhorã se cessisse qui nunꝗ inueni¬
retur cessisse: aut enͣi cessurds ꝓpt̃
pite. Halsi fr̃s tam̃ dicuntur quicre¬
dentes iudaizabant. Abhis autẽ
qui estimantur aliqͥd ẽẽquales ali¬
quando fuer̾ nichil mea inter. ẽ.
as ꝑsonã hominis ũ accipit. hoc

Expanded text:
 subintroductos falsos fratres non cessit. Si ergo cedendum non fuit, quare falsfecit quod faciendum non erat? Ergo si hoc est, beneficium praestiterunt Apostolo; quia horum causa non cessit, quod cedere habebat. Cur igitur exploratores dicti sunt, si hoc illum facere nolebant, quod facturus erat: sed propter istos non fecit? Si autem non erat facturus, sine dubio propter istos fecit: aliud enim non est. Litterae enim hoc indicant, quia cessit, et historia factum exclamat. Quomodo enim ad horam negaret se cessisse, cum probetur propter Judaeos Timotheum circumcidisse, quod est ad horam cessisse, et secundum Legem purificatum in templum ascendisse . Ille enim posset dicere nec ad horam se cessisse, qui numquam inveniretur cessisse. Aut enim cessurus, propter pite. Falsi fratres autem dicuntur, qui credentes judaizabant. Ab his vero qui existimantur aliquid esse, quales aliquando fuerunt, nihil mea interest, Deus personam hominis non accipit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. & quia causa subiunx̃ dicens.
qa reprȩhensus erat. Rẽp̃hensus
itaq ab ȩuangłica ueritate cui h̃
det petro pͥmo apło cui claues reg¬
ni cȩlorũ dñs dedit resiste᷑. nͥ aliꝰ tał
qͥ fiducia eł ectionis suȩ sciens se ñ
ĩparẽ constant᷑ in ꝓbaret qđ ille si¬
ne consilio fecerat: Priꝰ enĩ qͣm ue¬
nissent qͥdam abiacobo cũ gentib
edebat. cũ aut̃ uenissent subtraebat
& segregabat se timens eos qui erant
ex circoncisione & simulauerunt cũ
illo & ceteriidei: ita ut & barnabas
consentiret simulationi eorp: Hi om̃s
iudei qͥ consenserunt simulationi pe¬
tri & barnabe bone fidei fuerunt:s
ꝓpter scandalum illorũ qͥ ueniebant
ab iacobo erant enĩ emulatores legis
qd contra fidei disciplinam est. pre¬
sentib eis non commiscebant᷑ gentibꝰ.
Timebant eñi ĩpetũ audacie eoꝵ qͥ
emulabant᷑ legem: qđ si solũ fuis¬

Expanded text:
dixi? Et qua causa subjunxit dicens: Quia reprehensus erat? Reprehensibilis utique ab evangelica veritate, cui hoc deret Petro, primo apostolo, cui claves regni celorum Dominus dedit, resistere, nisi alius talis, qui fiducia electionis sue sciens se non imparem constanter improbaret, quod ille sine consilio fecerat. Ex qunissent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat et segregabat se, timens eos qui erant ex circumcisione. Et simulaverunt cum illo et caeteri Judaei, ita ut et Barnabas consentiret simulationi eorum. Hi omnes Judaei, qui consenserunt simulationi Petri et Barnabae, bonae fidei fuerunt: sed propter scandalum illorum, qui veniebant ab Jacobo erant enim aemulatores Legis, quod contra fidei disciplinam est praesentibus eis non commiscebantur gentibus. Timebant enim impetum audaciae eorum, qui aemulabantur Legem. Quod si solum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdilectionem oꝑans. Nam ñ solum
historia sed & literȩ hoc indicant
qͥa cessit: nã supͣ dicit titum cũ. eẽt.
adhorã ꝓpt̾ sub inductos falsos fr̃s:
si quominꝰ qͦm᷑ u̾ba aut sensus seq̃¬
rentur.Titũ certe negat cõpulsũ
circuncidi: ꝓpt̾ sub inductos autẽ
falsos fr̃s quid sonat nͥ qͥa cessit:

Expanded text:
dilectionem operans . Nam non solum historia, sed et litterae hoc indicant, quia cessit. Nam supra dicit Titum, cum esset ad horam propter subintroductos falsos fratres? Si quominus, quomodo verba aut sensus sequerentur? Titum certe negat compulsum circumcidi: propter subintroductos autem falsos fratres, quid sonat, nisi quia cessit?
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicit qͥa exemplo humane cau¬
sȩ commendare uult rationem di¬
uinȩ ꝓmissionis: tam̃ hominis testa¬
m̃tum confirmatũ auctoritate ne¬
mo irritum facit aut suꝑ ordinat
Uerũ. est qͥa testamentũ de funca
nire factum non potest scindi.
Abrahe dictȩ sunt ꝓmissiones & se¬
mini eius. Non dicit & seminib
quasi inmultis. sed quasi inuno &

Expanded text:
Hoc dicit, quia exemplo humanae cauHoc dicit, quia exemplo humanae causae commendare vult rationem divinae promissionis. Hominis testamentum, confirmatum tamen, nemo irritum facit, aut superordinat. Verum est quia testamentum defuncti jure factum non potest scindi. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit: Et seminibus, quasi in multis; sed quasi in uno:
Abbreviated transcription (Latin):
no non. ẽ. maledictus. sed maledictũ
lum occidendum pilato offeren¬
tes. Maleddictum illum fecerunt:
ut quasi reus occidetur. cũ. eẽt in¬
nocens: quia dignus morte male¬
dictus. est iuxta legem: uidentes
eñi multos agregari doctrinȩ eius:
relati st̃ dicentes. ecce totꝰ mundus
abut post illum: ac ꝑhoc ꝓ nobis oc¬
cisus dr̃: & duplici genere ꝓ nobis:
cum eñi putant illum occidi debe¬
re non docere: ⁊uchil ꝓfeccrunt. qͥa
& doctrma eius creuit. & mortem
euacuauit im passione sua descen¬
dens enim ad iferos. genus hominũ
libauit: qua causa et occidi se ꝑmi¬
sit sciens ꝓ nobis. &ẽ. contra diabolũ:
ut in gentib benedictio abrahȩ fie¬
sp̃s accipiamꝰ ꝑfidem: hoc dicit quia
exꝑbratis & maledictis iudeis cum sibi
de iusticia legis blandirentur: occiso
saluatore qͣsi sabbati uiolati reo. be¬
fecit ad gentes ꝑfidem xp̃i iħu. Un
de dicit dñs iudeis. Tolletur auobis

Expanded text:
no, non est maledictus, sed maledictum no, non est maledictus, sed maledictum lum occidendum Pilato offerentes, maledictum illum fecerunt, ut quasi reus occideretur, cum esset innocens, quia dignus morte maledictus est juxta Legem. Videntes enim multos aggregari doctrinae ejus, zelati sunt dicentes: Ecce totus mundus abiit post illum ; ac per hoc pro nobis occisus dicitur, et duplici genere pro nobis; cum enim putant illum occidi debere, ne doceret, nihil profecerunt; quia et doctrina ejus crevit, et mortem evacuavit in passione sua. Descendens enim ad inferos, genus hominum liberavit; qua causa et occidi se permisit, sciens pro nobis esse, et contra diabolum. Ut in gentibus benedictio Abrahae fieSpiritus accipiamus per fidem. Hoc dicit, quia exprobratis et maledictis Judaeis, cum sibi de justitia Legis blandirentur, occiso Salvatore quasi sabbati violatore promfecit ad gentes per fidem Christi Jesu. Unde dicit Dominus Judaeis: Tolletur a vobis
Abbreviated transcription (Latin):
hostia ꝓ peccatis oblata. peccatũ
non cupabatur: ꝓpterea ꝓmaledictis
si ꝓpt̾ peccata occiditur. Idõ non di¬
rit factus ꝓnobis maledictus sed male¬
dictum: is enĩ qui ꝓpt peccatum pro¬
bum morti offerebatur. maledictꝰ
fiebat in sua enuim causa moriebat᷑:
sed sippiꝰ aspicias iundebis xp̃m male¬
dictum eorũ factum aqͥbus occisus est:
crux enim saluatoris. peccatum & ma¬
ledictum. ẽ. iudeorum. qͥa scriptũ
ẽ: maledic̾tus om̃is qͥ pendet in lig¬
no. hoc moyses dicit in deuterono¬
mio de reis mortis: ut sufficeret sus¬
pensis in ligno illic. ẽc. usq aduespã
& de poni ad sepulturam. qͥa male¬
dictus omnis inquit qui ꝑendet in
ligno ut reum mortis sufficeret hoc:
qͥa suspensus moriebatur in ligno
Ne: ditius si. eẽt. suspensus mans
hab̾et obpbrium mors eius qũa de¬
beret: & fieret macula gñis eius si
ampliꝰ mors eiꝰ publicaretur. Ac per
hoc saluator innocens suspensus in lig¬

Expanded text:
hostia pro peccatis oblata peccatum hostia pro peccatis oblata peccatum nuncupabatur: propterea pro maledictis asi peccator occiditur. Ideo non dixit: Factus pro nobis maledictus, sed maledictum; is enim qui propter peccatum proprium morti offerebatur, maledictus fiebat, in sua enim causa moriebatur. Et si propius aspicias, videbis Christum maledictum eorum factum, a quibus occisus est; crux enim Salvatoris peccatum et maledictum est Judaeorum. Quia scriptum est: Maledictus omnis, qui pendet in ligno . Hoc Moyses dixit in Deuteronomio de reis mortis; ut sufficeret suspensis in ligno illic esse usque ad vesperam, et deponi in sepulturam. Quia, maledictus omnis, inquit, qui pendet in ligno; ut reo mortis sufficeret hoc, quia suspensus moriebatur in ligno; ne diutius si esset suspensus, majus haberet opprobrium mors ejus, quam deberet: et fieret macula generi ejus, si amplius mors ejus publicaretur. Ac per hoc Salvator innocens suspensus in lig
Abbreviated transcription (Latin):
gem uiuat. Si qͦminꝰ nec. ẽẽ. ẽ. ple¬
ctatur: qͥa qđ sciui.t uisitandum
amisit. potest opponi ediuerso
& dici: siin lege nemo iustificatur
qͥd. ẽ. ut maledicatur qͥa aliqͥt p̾te¬
rit legis: uerũ. ẽ. quia nemo per
legem iustificat᷑ sed apud dm̃.
Iustificatur autem apud mundũ:
ut securus sit inuita presenti. Si autem
apud dm̃ iustificari uult ut illi adme¬
ritum ꝓficiat indie iudicii: dĩ seqͣtur fi¬
dem. Alio quin hic securꝰ reus erit infu¬
turũ ꝓdest gͦ lex̃ sed quȩ intabulis scrip
taᷤͤ nam & cęcera sicut dixi ut oneri ec̃nt
data sunt. A p̃s nos redemit de male¬
dicto legis. factus ꝓ nobis maledictum:
qm̃ nemo poterat implere legem rei
erant omnes maledicto ut uindica¬
ret in eos. Ap̃c autem homo natꝰ
oblatus apatre ꝓnobis: redemit
nos adiabolo. Mortienim uolen¬
dem offerens illuxͣ phis qui m aledi¬
cto legis erant obnoxii: maledictũ
illum fecit hoc modo sicut inlege

Expanded text:
gem, vivat: si quominus, necesse est plegem, vivat: si quominus, necesse est plectatur; quia quod scivit vitandum, admisit. Potest opponi e diverso, et dici: Si in Lege nemo justificatur, quid est ut maledicatur, qui aliquid praeterit Legis? Verum est quia nemo per Legem justificatur, sed apud Deum: justificatur autem apud mundum, ut securus sit in vita praesenti. Si autem apud Deum justificari vult, ut illi ad meritum proficiat in die judicii, Dei sequatur fidem; alioquin hic securus, reus erit in futurum. Prodest ergo Lex, sed quae in tabulis scripta est; nam caetera, sicut dixit, ut oneri essent, data sunt. Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum. Quoniam nemo poterat implere Legem, rei erant omnes maledicto Legis, ut vindicaret in eos: Christus autem homo natus, oblatus a Patre pro nobis, redemit nos a diabolo. Morti enim volentem offerens illum pro iis, qui maledicto Legis erant obnoxii, maledictum illum fecit hoc modo, sicut in Lege
Abbreviated transcription (Latin):
lescum fideli benedicunt᷑. quomͦ infide¬
lescum infidelib puniuntur. Nam qͥ
sublege agunt sub maledicto sunt: qͥa
transgressiores legis sunt: scriptum. ẽ.¬
serit in omnib quȩ scripta sunt u
libro legis ut faciat ea. Hoc scriptum
ẽ. indeuteronomio quia si qua legis
preterisset aliquis. maledictus hab̾e¬
tur: c tanta mandata sunt ut impos¬
sibile sit seruari ea. Unde & petrus
apłs in actibus apłorum ait. Quid in¬
ponius iugum fr̃ib qđ neq patres
nr̃i neq neq nos potuimꝰ portare:
negligente eñi & suꝑbo popło hȩc da¬
saerant ut ꝑomnem conuersationẽ
legem haberent: quod autem inlege
nemo iustificatur apud dm̃: mani¬
festum. est quia iustus exfide uiuit:
ac ꝑ hoc recedendum alege docet:
ne iusticia ꝑfidem quesita ꝑ eat.
lex autem non. ẽ. ex fide: sed qui fece¬
rit ea uiuet in eis. Non est exfide lex:
qͥa nichil mandat credendum. Oĩa
eius manifesta sunt:ut seruans le¬

Expanded text:
les cum fideli benedicuntur, quomodo infideles cum fideli benedicuntur, quomodo infideles cum infidelibus puniuntur. Nam qui sub Lege agunt, sub maledicto sunt: quia transgressores Legis sunt. Scriptum quserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea. Hoc scriptum est in Deuteronomio, quia si quid Legis praeterisset aliquis, maledictus haberetur. Et tanta mandata sunt, ut impossibile sit servari ea. Unde et Petrus apostolus, in Actibus apostolorum ait: Quid imponitis jugum fratribus, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Negligenti enim et superbo populo haec data erant, ut per omnem conversationem Legem haberent. Quod autem in Lege nemo justificatur apud Deum, manifestum est; quia justus ex fide vivit . Ac per hoc recedendum a Lege docet, ne justitia per fidem quaesita depereat. Lex autem non est ex fide, sed qui fecein eis . 220 Non est ex fide Lex; quia nihil mandat credendum. Omnia enim ejus manifesta sunt, ut servans Le
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporalia sicut lex factorum qu̾a supra
ostendimꝰ sicut scriptum. ẽ: credidit abta¬
ham dõ & estimatũ et adiusticiam.
Ostendit exemplo abrahȩ qͥ pat̾ fidi. ẽ.
iusticiam non exoꝑe legis ĩputari sed
ꝑfidem. Credens eñi nistificatus. ẽ Ac ꝑ
hoc stulte & in ꝓuide legi eos se subiecis¬
se q̃ non adiustificationẽ data. ẽ. Ciog¬
noscitis gͦ qͥa qͥ exfide: hi sunt filii abra¬
hȩ: quia si abraham ȩxfide iustificatus. ẽ.
primꝰ. qͦt qͦt post hunc credunt filii
eiis sunt. siue exiudeis siue exgentib¬
Prouidens aut scriptura quia ex fide u¬
stificat gentes ds̃. p̃nuntiauit abrahȩ
quia benedicent᷑ inte om̃s gentes: hoc
dicit quia forma.ẽ. abrahã omniũ
credñtiũ: ut hi benedicti in eo sint qui
conidt̃. Sequentes eñi fidẽ eiꝰ.: participes fi¬
unt benedictionis eiusdẽ. Ergo qui ex
fide benedicentur cũ fideli abraham:
qͦt qͦt eñi exoꝑib legis sunt: sub ma¬
ledicto sunt. Manifestum.ẽ. quiafide¬

Expanded text:
 quam supra ostendimus. Sicut scriptum est : Credidit Abraham Deo, et aestimatum est ei ad justitiam. Ostendit exemplo Abrahae, qui pater fidei est, justitiam non ex operibus Legis imputari, sed per fidem; credens enim justificatus est: ac per hoc stulte et improvide Legi eos se subjecisse, quae non ad justificationem data est. Cognoscitis ergo quia qui ex fide sunt, hi sunt filii Abrant Abrahae, Quia si Abraham ex fide justificatus est primus, quotquot post hunc credunt, filii ejus sunt, sive ex Judaeis, sive ex gentibns autem Scriptura quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae: Quia benedicentur in te omnes gentes . Hoc dicit, quia forma est Abraham omnium credentium, ut hi benedicti in eo sint, qui credunt; sequentes enim fidem ejus, participes fiunt benedictionis ejusdem. Ergo qui ex fide sunt, benedicuntur cum fideli Abraham; quotquot enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt. Manifestum est quia fide
Abbreviated transcription (Latin):
adoptaret sibi sic factũ. ẽ. ut de agar
nascent᷑ hismahel. pꝰ autem nutu dĩ
ꝓmissus. ẽ. abrahȩ filius de sarra
bere filios: unũ de ancilla et unum
de libera: Sed quiden qͥ de ancilla
secundũ carnẽ natus est Qui autẽ ex

Expanded text:
adoptaret sibi. Sic factum est, ut de Agar adoptaret sibi. Sic factum est, ut de Agar nasceretur Ismael. Post autem nutu Dei promissus est Abrahae filius de Sara ham duos habere filios, unum de ancilla, et unum de libera. Sed is quidem qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de
Abbreviated transcription (Latin):
illos genuerat inbaptimo. s qͥa uelut
ab ortiu nati deformati & infirmim
uenti sunt: ñc cũ dolore consilĩ re for¬
mat eos in xp̃m. Ci oncipientes enum
fidem & sensum fiłi minime adũten¬
tes: formatũ xp̃m in animis suis negan¬
tur habere. Siem̃ intellȩxissent gram
ducti ñ. eeñt. Uellem autem p̃sens
.ẽe. ñc apud uos & mutare uocẽ meã:
qͥa confundor in nobis. ꝑresens uult ar¬
guere illos ut mnutet uocẽ suã de lau¬
de in uituꝑationẽ eorum ꝙͣ duplici
genere confundant᷑. & de errore suo
& rubore apłi qu̾e paciebat᷑ apudui
deos qͥb illos p̃tulerat. Dicite m
qͥ sub lege uultis. ẽẽ. legẽ. ñ legistis:
Scriptum. ẽ. eñi qͥa abrahã duos filios
habuit: umũ exancilla & unũ de lib̾a.
hoc ingenesi habetur qͥa cũ sarra ge¬
nerare non posset erat eñĩ sterił agar
ancillã suam obtulit uiro suo abra¬
hȩ inconcubinã: ut qđd generasset

Expanded text:
illos genuerat in baptismo, sed quia velut illos genuerat in baptismo, sed quia velut per abortum nati, deformati et infirmi inventi sunt; nunc cum dolore consilii reformat eos in Christum. Concipientes enim fidem, et sensum fidei minime advertentes, formatum Christum in animis suis negantur habere; si enim intellexissent gratiducti non essent. Vellem autem praesens esse nunc apud vos, et mutare vocem meam; quia confundor in vobis. Praesens vult arguere illos, ut mutet vocem suam de laude in vituperationem eorum, ut duplici genere confundantur, et de errore suo, et rubore Apostoli, quem patiebatur apud eos, quibus illos praetulerat. Dicite mihi, qui sub Lege vultis esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quia Abraham duos filios habuerit: unum de ancilla, et unum de libera. Hoc in Genesi habetur, quia cum Sara generare non posset, erat enim sterilis, Agar ancillam suam obtulit viro suo Abrahae in concubinam; ut quod generasset,
Abbreviated transcription (Latin):
uos: emulant᷑ uos ñ bene:. s exclud̾e uos
uolunt ut eos emulenum. India i¬
deorũ subu̾sos eos significat uidentes
em̃ sic illos ꝓficere ineuangło & tantã
hab̾e caritatẽ in apło. idegerunt qͣtfnꝰ
illos decipent. Erant em̃ legis causa apłi
mimici: ut in ant᷑e nomine saluatoris
facerent eos uideos gaudentes in eu̾siõe
illorũ. Non eñi paciebãt᷑ ut gr̃am sibi
ꝓmissam audirent incircuncisis gen¬
tib datam. idõ imitatores suos uolue¬
runt eos fieri ut more eorũ circunci¬
derentur. Emulamini autẽ melio¬
ra dona: bona emulamini semꝑ. &. ñ
solũ cõ p̾sens apud uos sum. Melio¬
ra dona sp̃alia sunt: quȩ unitati habe¬
bunt effectum apud dñ:. hec sp̃italia¬
& bona sunt: q̃ uult & sẽper untent᷑:
ñ ad tempꝰ sic̃ pͥdem aut se p̾sente tan¬
tum. pꝰ autem add aliud conũtant᷑.s.
uult illos de cȩtero ꝑseuerare in bono.
ilioli mei qͦs iterum parturio donec
xp̃c formetur inuobis. Primũ ꝑfidẽ

Expanded text:
. Aemulantur vos non bene: sed excludere vos volunt, ut eos aemulemini. Invidia Judaeorum subversos eos significat; videntes enim sic illos proficere in Evangelio, et tantam habere charitatem in Apostolo, id egerunt, quatenus illos deciperent. Erant enim Legis causa apostolis inimici, ut manente nomine Salvatoris, facerent eos Judaeos, gaudentes in eversione eorum; non enim patiebantur, ut gratiam sibi promissam audirent incircumcisis gentibus datam. Ideo imitatores suos illos voluerunt fieri, ut more eorum circumciderentur. Aemulamini autem meliora dona, bonum aemulamini semper, et non solum cum praesens sum apud vos. Meliora dona spiritalia sunt, quae imitati habebunt effectum apud Deum. Haec spiritalia bona sunt, quae vult ut semper imitentur, non ad tempus, sicut pridem, aut se praesente tantum, post autem ad aliud convertantur; sed vult illos de caetero perseverare in bono. Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Primum per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
nos inseruitutẽ subicerent. ad horam
cessimꝰ subiectioni: ut ueritas auangłu
ꝑmaneat apua uos. Titũ qͥa grecꝰ erat
sic̃ galathȩ negat circuncisũs qͦ dicto
hos arguit qua pat̾entur se circuncidi
cũ. eẽnt greci: s ne forte aͦpponeretur el
qͥa ipse circuncidat timotheũ: ñc cau¬
sas ex ponit cur fecerat qđ faciendũ ne¬
gabat dicens. Propt̃ sub introductos
aut falsos fr̃s qui sub intrauer̃ expoliã¬

Expanded text:
ad horam cessimus subjectioni; ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Titum, quia Graecus erat sicut Galatae, negat circumcisum. Quo dicto, hos arguit, qui paterentur se circumcidi, cum essent Graeci. Sed ne forte opponeretur ei, quia ipse circumciderat Timotheum; nunc causas exponit cur fecerit, quod faciendum negabat, dicens: Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintraver
Abbreviated transcription (Latin):
infirmor: Compati se dic̃ om̃ibꝰ & cõ¬
dolere ẽo affectu quo ꝓuideat uulneri
medicinã. hoc autẽ ido ꝓsequit᷑᷑ ut
ostendat qua cura cõmissã sibiȩccłiam
tueat᷑ &. regat. At ꝑ hoc innullose
minorẽ deb̃e iudicari ceteris apłis. Qͥp¬
pe quiscad̃m quod claruit plus illis
ommibus laborauerit Maior̃ enĩ in

Expanded text:
infirmor? Compati se dicit omnibus, et coninfirmor? Compati se dicit omnibus, et condolere eo affectu, quo provideat vulneri medicinam. Hoc autem ideo prosequitur, ut ostendat qua cura commissam sibi Ecclesiam tueatur et regat, ac per hoc in nullo se minorem debere judicari caeteris apostolis; quippe qui secundum quod declaravit, plus illis omnibus laboraverit, M
Abbreviated transcription (Latin):
um: & ñ solũ diebꝰ s & noctibꝰ doceret.
sic̃ dic̃ in actibus apłorũ. In fame & siti:
fugatꝰ frequent̃ uidis ꝑsequentibꝰ. necẽe
erat ut famẽ pateret᷑ sitĩ ꝑ inopiã. In
anminicło ꝓtegi mereret᷑. Ieiunat enĩ
quinon habet quod edar & abstinet.
In frigore & nuditate. In frigore te
nuditate quando naufragiũ ꝑassus
ẽ. Demq ignẽ fecerunt ait refecerunt
nos ꝓpt̾ pluuiã imminentẽ &. frigꝰ bar¬
bari in insula militene. Puẽt illa
quȩ extrinsecꝰ st̃ instantia coͣtidiana
sollicitudo om̃iũ eccłarũ. Sollicitudo
hȩc quam dicit cotidianam. detradͥuoĩs
usu descendit: ut om̃ibꝰ diebꝰ cõmissũ si¬
bi popłm instruat. Illa autẽ qus supͣ
memorat: suꝑinducta st̃ necessitate co¬
gente. Dics enĩ ad oꝑam datꝰ ẽ: nox ad¬
ad requiẽ: s quia instabat necessitas ut
om̃ibꝰ occurreret: &̃ nocte docebat. Se
cnĩ affligere non dubitat: ne dĩ grã ẽẽt
in ocio. Quis infirmat᷑ & ego non

Expanded text:
ibus doceret, sicut dicit in Actibus apostolorum. In fame et siti . Fugatus frequenter a Judaeis persequentibus, necesse erat ut famem pateretur et sitim per inopiam. In adminiculo protegi mereretur: jejunat enim, qui dum habet quod edat, abstinet. In frigore et nuditate. In frigore fuit et nuditate, quando naufragium passus est. Denique ignem fecerunt, ait et refecerunt nos propter pluviam imminentem et frigus Barbari in insula Melitae . Praeter illa quae extrinsecus sunt instantia mea, quotidiana sollicitudo omnium Ecclesiarum. Sollicitudo haec, quam dicit quotidianam, de traditionis usu descendit, ut omnibus diebus commissum sibi populum instruat: illa autem quae supra memorat, superindicta sunt, necessitate cogente. Dies enim ad opera datus est, nox ad requiem: sed quia instabat necessitas, ut omnibus succurreret, etiam noctu docebat. Se enim affligere non dubitabat; ne Dei gratia esset in otio. Quis infirmatur, et ego non
Abbreviated transcription (Latin):
eum. Hic iacob filius fuit ioseph. Qui
dicit maria adiħm in luce euangło.
Quid fecisti nob̾ filiͤ Et enĩ ego & pa¬
ter tuus mesti & tristes querebamꝰ te.
Et in ȩuangłio ioħis dicit philippꝰ ãna¬
thanael. Quem scripsit moyses in le
hos ueros dñi fr̃s de maria natos ĩpia
ad sercione contendunt: cũ ioseph ñuer
patrem eiꝰ dicant appellatum. Si eni hiue
eiꝰ iacobũ & cȩteros. Quȩ aut̃ scribo uo¬
bis ecce coram dõ qm̃ ñ mentior. Qd̾

Expanded text:
eum . Hic Jacobus filius fuit Joseph, qui dicit MQuid fecistis nobis, fili? Ego et pater tuus moesti et tristes quaerebamus te . Et in Evangelio Joannis dicit Philippus ad Nathanael: Quem scripsit Moyses 214 inhos veros Domini fratres de Maria natos, impia assertione contendunt, cum Joseph non verum ejus patrem dicant appellatum. Si enim hi verejus Jacobum et caeteros. Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non m