comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩlege:⁊ carnalis ꝯcupiscentia inualuit: & p̾ua¬
ricatio accessit. Lex enĩ ꝓhibendo: auget peccati
cupiditatẽ. nͥ diffundat sp̃s cariratem. ẜ his aut̃
omĩb. apłs agit gr̃as d̃õ. dicens. Deo aũt gr̃as
ago qͥ dedit nob̾uctoriã:

Expanded text:
enim lege et carnalis concupiscentia invaluit, et praevaricatio accessit. Lex enim prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat spiritus charitatem. Pro his autem omnibus Apostolus agit gratias Deo dicens: Deo autem gratias ago, qui dedit nobis victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: non ẽ manis .i. sine
remuneratione. De
collectis aut̃. Post aba:
de collectis faciendis m¬
scõs quierant ierosolunsᷤ:
breuiter monet. qđ non
est contra illud: nolite
cogitare de crastino.
slon est enĩ cogitare de
crastino: siquis huma¬
no more ista ꝓcuret.
litat. ut in oꝑib suis:
ñ regnũ di. s istorum¬
acquisitionẽ: intuea¬

Expanded text:
ni, non est inanis, id est sine remuneratione. De collectis autem, post alia, de collectis faciendinctos qui erant Hierosolymis breviter monet. Quod st contra illud; Nolite cogitare de crastino Non est enim cogitare de crastino, si quis humamore ista procuret, litat, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorumacquisitionem intuca
Abbreviated transcription (Latin):
inaue .i. diabolꝰiam ex parte absortus ẽ. In fut᷑o:
ab sorbebit᷑ penit᷑. ꝓpt̾ hoc qd̾ modũ uincendi ex¬
cessit. xp̃minuadendo: in qͦ nichil habebat. Dem̃
ex ꝑsona iustoꝵ qui nunc sunt: & in resurrecti¬
lus tus: Stimulus aut̃ mortis: pecẽm est.
Peccatũ u̾o: ar stimulꝰ diaboli. quem .s. mors.¬

Expanded text:
id est diabolus jam ex parte absorptus; in futuro penitus absorbebitur, propter hoc quod modum vincendi excessit Christum invadendo, in quo nihil habebat. Deinde ex persona justorum qui nunc sunt, et in resurrectilus tuus? Stimulus autem mortis peccatum est. Peccatum vero dicitur stimulus diaboli, quem, s
Abbreviated transcription (Latin):
asistat quẽ nunꝗͣ uenatio delectauit: om̃mo lib ẽ
utrũ uenari uelit: uł nolit. nec eũ cruciat. qͥ hoc
ꝓhibet. At si ista lib̾tate male usus: uenatꝰ fuit:
cont᷑ ꝓhibentis imꝑium. paulat̾i subrepens de¬
lectatio: mortificat aĩam. ut si se abstinere uelit.
sine molestia & agone ñ possit ita &e hic. Caro enĩ¬

Expanded text:
sistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non possit, cum id an
Abbreviated transcription (Latin):
& ego retͥ. di. do .i. iundi¬
si esurierit. Nota insolen¬
tiam. s coniunctionis.
si non sit ibi int̾posita
utraꝙ ꝯiunctio. acsi di¬
ceret. sine s si esurierit
⁊ c̃. Uł ita pot̾ legi: ut
neut᷑ suꝑfluat ꝯiunctio

Expanded text:
disi esurierit. Nota insolentiam sed conjunctionis; si non sit ibi interposita utraque conjunctio. Ac si diceret sine sed, si osurierit, etc. Vel ita potest legi ut neutra superfluat conjunctio
Abbreviated transcription (Latin):
no. ma.i. in patiendo.
quia si reꝑcutis: simił
ei neqͣm fies. bonitate
ꝙͦ contende: cont᷑ illum
Et est uera contentio.
&& salubre certam̃. ut
sit bonus cont᷑ malũ
ñ: ut sint duo mali.
Situ nones malus:
opta malo: ut sit bonus: displicert ł̃ qd imni¬
dus est. paceat ut fiac bonus. ne sint duo

Expanded text:
no, id est in patiendo, quia si repercutis, similis ei nequam fies. Bonitate ergo contende contra illum. Et est vera contentio et salubre certamen, ut sit bonus contra malum, non ut sint duo mali; si tu jam non es malus, opta malo ut sit bonus, displiceat tibi quod malus est, placeat ut fiat bonus, ne sint duo
Abbreviated transcription (Latin):
res. s ordinẽ. sequit᷑:
ut abeccłia ꝓ rectore
suo fiat oratio. Et b̃n
utiq rogat apłc mi¬
nores ꝓ se orare. Mul¬
ti enim mimmi. dũ
congregantur una¬
nimes: fiunt magni¬
a&e multoꝵ p̾ces im¬
possibile ẽ: ut ñ impe¬
trent. Si gͦ cupiunt
eum uidere.i orent.
ut lib̾atum eum sus¬
ciꝑiant: cũ gaudro
caritatis. Uñ subdit.

Expanded text:
res, sed ordinem sequitur, ut ab Ecclesia pro rectore suo fiat oratio. Et bene utique rogat Apostolus minores pro se orare. Multi enim minimi, dum congregantur unanimes, fiunt magni, et multorum preces impossibile est ut non impetrent. Si ergo cupiunt eum videre, orent ut liberatum eum recipiant cum gaudio charitatis. Unde subdit,
Abbreviated transcription (Latin):
b iusticie. uł uerbis ue¬
ritatis. Omĩa suffert.¬
in actu ꝓueritate. sicut
in noc apparet: qui mul¬
ta sustinuit. omĩa credit.
que u̾itas suadet. sic̃ in
ꝓmittenti. Et nota qd̾¬

Expanded text:
 justitiae, vel verbis veritatis, omnia suffert,in actu pro veritate, sicut in Noe apparet, qui multa sustinuit, omnia credit, quae veritas suadet, sicut in omittenti. Et nota q
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt putas oniliane
apłm ex hoc laudasse
libi dinem: qr usũ femine
dixie ẽẽ naturalem: omnẽ ꝑ fecto usũ feminȩ
landare cõpelleris. ac ꝑ hoc. & ea que cõmit̾¬
tuntur cum feminis stupra laudabis. quia
& illic utiq usus naturalis ẽ. quãuis dãpnandꝰ
quia legitimus ñ est. Uñ ce filii ñ legitimi. s
nat᷑ales uocant᷑: qui inde nascunt᷑. ilongͦ con¬
cupiscentiã carnis in illo u̾bo laudauit apłe. s
naturalẽ usum appellauit. illum usũ unde na¬
tura humana pot̾ nascendo subsiste. nec dix̃
usum diugalẽ:s. naturalẽ. eum uolens intel¬
ligi. q̃ fit inm̾bris ad hoc creatis . ut ꝑ ea possit
Ab ea uͦ parte corꝑis que ñ est ad genandum
instituita. si etiam quisq duge utat᷑. cont᷑ na¬
turam ẽ & flagiciosum. Sequit᷑. mrasculi inmaᷤ¬
tupitudinẽ in masculos. et ita fuerunt: teci

Expanded text:
Si jam putas, o Juliane, Apostolum ex hoc laudasse libidinem, quia usum feminae dixit esse naturalem, omnem profecto usum feminae laudare compellis. At per hoc, et ea quae committuntur cum feminis stupra laudabis, quia et illic utique usus naturalis est, quamvis damnandus, quia legitimus non est. Unde et filii non legitimi, sed naturales vocantur, qui inde nascuntur. Non ergo concupiscentiam carnis in illo verbo laudavit Apostolus, sed naturalem usum appellavit illum usum, unde natura humana potest nascendo subsistere. Nec dixit usum conjugalem, sed naturalem, eum volens intelligi qui fit in membris ad hoc creatis, ut per ea possitab ea vero parte corporis quae non ad generandum est constituta. Si etiam quis cum uxore utatur, contra naturam est et flagitiosum. Masculi in mastu in masculos. Et ita fuerunt recipi
Abbreviated transcription (Latin):
liter circumcise genti tantum mͦ. factꝰ est pat̾
s & incireumcisis gentib. fid̾e abrahȩ unitant¬
gr̃am: mortuos. id
uideos: mortuosin
peoeis. In hunegͥ se

Expanded text:
liter circumcisae genti tantum factus est pater, sed etiam incircumcisis gentibus, fidem Abrahae imitantiam, mortuos, id est Judaeos mortuos peccatis. In hunc e
Abbreviated transcription (Latin):
a gra di exeidit. s ei solumodo. qui ẽ ex fide abhe
i. qui imitat᷑ fid̾e abrahe. ⁊ ido. causa fidi a lege
recedendum ẽ. ut sit firma ꝓmissio. lex enim
sine gr̃a ꝓmissionis: ñ solum ñ aufert: uerum¬
etiam auget pecẽm. ñ qd̃ sit efficiens causa pec¬
cati: cum sit scã & bona s qͥaea data: augm̃tũ
pecc̃i accessit. qd̾ sine ta ñ accessisset. Multa eñ
sunt que dicuntur aliqͣ effic̾e. non: qd̃ ip ipsa ef¬
ficiant. s qr sine ip̃is ñ fierent illa q̃ fiunt. seqͣr¬

Expanded text:
a Dei excidit; sed ei solummodo qui est ex fide Abrahae, id est qui imitatur fidem Abrahae. Et ideo causa fidei a lege recedendum est, ut firma promissio. Lex enim sine gratia promissionis non solum non aufert, verumetiam auget peccatum; non quia fit efficiens causa pecati, cum sit sancta et bona; sed quia ea data, augmentum peccati accessit, quod sine ea non accessisset. Multa enim sunt quae dicuntur efficere aliqua, non quod ipsa efficiant, sed quia sine ipsis non fierent illa quae fiunt. Q
Abbreviated transcription (Latin):
inconuementia seque¬
rent᷑. si x lege eẽnt he¬
des. Ioo. ex toto patet.
sit ꝓmis .õi. semini a¬
brahȩ .i. iudeo & gentili imitatoꝵ. Solis enim
firma sit dico: scđm grãm fidi. ñ scd̃m mita le¬
galium oꝑm seu quorulibet fidẽ p̾cedentium.
firma enim ꝓmissio ẽẽ non potest: om̃i semi¬
ni. nͥ ex fidẽ. quia origo ꝓmissionis: ex fide ẽ
ꝑ qͣm purificandi sunt. ut digni fiant dici filii

Expanded text:
inconvenientia sequerentur, si ex lege essent haeredes, ideo, ex toto patet sit promissio omni semini Abrahae, id est Judaeo et gentili imitatori. Solis enim Firma sit dico secundum gratiam fidei, non secundum merita legalium operum, seu quorumlibet fidem praecedentium. Firma enim promissio esse non potest omni semini, nisi ex fide, quia origo promissionis ex fide est, per quam purgandi sunt ut digni sint dici filii
Abbreviated transcription (Latin):
tiones sunt. Quib aut̃. ꝓsunt: uel ad hoc ꝓ¬
sunt. ut sit plena remissio. uł certe: ut tole¬
rabilior fiat ipsa dampnatio. Om̃s gͦ astabi¬
mus ãn tribunal xp̃i. ut referat a simili mes¬
soꝵ: ea q̃ gessit ꝑ corpꝰ. unꝰquisq etiã pueri. qͥ
gesturi erant: si duuiuerent. Dicit enĩ. put
gessit in corpore. non ut gesturus erat: si du
uiueret. Frustra ergo: sibi homo post hoc

Expanded text:
ones sunt. Quibus autem prosunt vel ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, vel certe ut tolerabilior fiat ipsa damnatio. Omnes ergo astabimus ante tribunal Christi , ut referat, a simili messorum, ea quae gessit per corpus. Unusquisque, etiam pueri, qui gesturi erant, si diu viverent. Dicit enim, prout gesserit in corpore, non ut gesturus erat, si diu viveret. Frustra ergo sibi homo post hoc
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi ẽ: ubi infirmũ & stultũ d̃i contẽp¬
nitur. quȩ c̃ scđm rationẽ mundi. q̃ impossibi¬
le iudicat. qd̾ & in naturis rerũ ñ uidet. hanc
aut̃ ds̃ stultam fecit: impossibile fore decla¬
qi ꝑstulticiam sal¬
uat credentes:⁊ħ.
placuit ei fac̾e. ⁊l
ẽ qd ait. Nam pla.¬
cuit do. ex bencpla¬
ato enĩ eius est. sal¬
uos fac̾e credentes

Expanded text:
Dei contemnitur, quae est secundum rationes mundi, quae impossibile judicat quae in naturis rerum non videt. Hanc autem Deus stultam fecit, possibile fore declper stultitiam salvat credentes; et hoc placuit ei facere, quod ait: Nam placuit Deo, ex beneplito enim ejus est, salvos facere credentes,
Abbreviated transcription (Latin):
ita habet. ut referat unusquisq scđm ea. q̃ ꝑcor¬
pus gessit. ꝑ corpus quippe dixit.ñ. qd̾ omĩage¬
parat᷑. quo possit post hanc uitã quispiã rele¬
uari. uł grauari. Nam etiam ista. que ꝓ defunc¬
tis cõmendandis frequentat ȩccłia. non om̃ib
ꝓsunt. & quare ñ : nisi ꝓpt̾ differentiam uitȩ:
quam quisq gessit incorpore: Quia etiã hoc me-

Expanded text:
ita habet; ut referat unusquisque secundum ea qupus gessit. Per corpus quippe dixit, non quod omnia geparatur quo possit post hanc vitam quispiam relevari vel gravari Nam etiam ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, non omnibus prosunt, et quare? Nonne pro differentia vitae quam quisque gessit in
Abbreviated transcription (Latin):
insultat apłe. dicens uͥ sapiens: tam de uideis
qͣm de gentib: Qiͣ ul ualet. & ẽ hic inuectio: in
iudeos. ⁊ gentiles. Un. distincte de ut᷑q subdit.
Ubi scriba: de iudeis: ubi inqͥsitor huiꝰ scłi: id
gentilis: Naturam rerũ tm̃ inquirens: ꝗtͣ. uic

Expanded text:
insultat Apostolus dicens: Ubi sapiens? tam de Judaeis quam de gentibus, quasi nil valet. Et est haec invectio in Judaeos et gentiles, unde distincte de utroque subdit: Ubi scriba de Judaeis? Ubi inquisitor hujus saeculi, id est gentilis naturas rerum tantum inquirens? Quasi dic
Abbreviated transcription (Latin):
ne mortal mortalib apparendo. uenisse ad nos
dr. Illuc gͦ uenit: ubi erat. quia erat in hoc mũ¬
Do & mundꝰ ꝑ ip̃m factus ẽ. & mundꝰ cũ ñ cogno¬
uit. hec c̃ lux. quȩ intenebris lucee:⁊ tenebre eã
ñ comp̃henderunt. Ut aut̃ cõphend̾etur. Ido u̾¬
bumearo factum est. Sicut enĩ curatio ura c̃ad
sanitatem: sic medicina sapientiȩ: ꝑ hoĩs suscep
tionẽ: nr̃is ẽ accõmodata uulnib dc quib dam
contrarus curans. ⁊ de quib dam similib Ser¬
pentis enĩ sapientia .i. astutia. decepti sumus.
dci sapientia. ubam. Et sic̃ illa sapientia uocaba¬
tur: erat aut̃ stulticia: sic ista q̃ uocat᷑ stulticia.
sapĩa ẽ. Eece cout᷑ria. Similia uͦ sunt: qd ꝑ femi¬
nam deceptos. ꝑ feminã natꝰ libauit. homo:

Expanded text:
ne mortali mortalibus apparendo uenisse ad nos dicitur. illuc ergo uenit, ubi erat, quia in hoc mum factus est, et mundus eum non cognovit . Haec est lux quae in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ut autem comprehenderetur, ideo Verbum caro factum est . Sicut enim curatio via est ad sanitatem, sic metionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibuspentis enim sapientia, id est astutia, decepti sumus, Dei sapientia liberamur. Et sicut illa sapientia vocabatur; erat autem stultitia, sic ista, quae vocatur stultitia sapientia est. Ecce contraria. Similia vero sunt, quod per feminam deceptos per feminam liberavit, homo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ factum. Ubi ẽ enĩ
sapiens: int̃ p̃dicatoreᷤ.
int̾ qͦs si cẽ uoluit: sa¬
pientiam illam abice
oportuit. Et nota. qd̾
subdit: species. dicens.
ubi scriba: Uͥ inqͥsitor
hꝰ scłi: Sapiens: genus

Expanded text:
 factum. Ubi est enim sapiens, inter praedicatores? inter quos si esse voluerit, sapientiam illam abjicere oportuit. Et nota quod subdit species, dicens: Ubi scriba? ubi inquisitor hujus saeculi! Sapiens genus
Abbreviated transcription (Latin):
& itẽ dixit. Oriet᷑ stella ex iacob. Ecte ex bis pa¬
tet. qͥa ñ reppulit d̃s udos. quib ꝓpͥe ueritas ex
ꝓmissio facta erat. Impleta ẽ gͦ uitas dei. mis¬
rahelitis qͥ credid̾unt. Uente unus paries ex
circũcisione. applicans se ad lapidem angula¬
rem. s ille lapis angulũ ñ facet: nͥ in se pari¬
etem alium susciꝑet. Ille itaq paries: tanꝗͣ¬
ꝓprie ꝑtinet ad ueritatem. ille uoalius: ad
miscd̾iam. Un subdit. Gentes aut̃ .Q. son mͦ¬

Expanded text:
t item dixit: Orietur stella ex Jacob . Ecce ex his patet quia non repulit Deus Judaeos, quibus proprie veritas exhpromissio facta erat. Impleta ergo est veritas Dei in Israelitis qui crediderunt. Venit unus paries ex circumcisione applicans se ad lapidem angularem, sed ille lapis angulum non faceret, nisi in se parietem alium susciperet. Ille itaque paries, tanquam pertinet ad veritatem; ille vero alius ad misericordiam. Unde subdit: Gentes autem. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm qo̾ bonum eẽ estimat. Seatum gͥ dicit: qͥ non
aliud facit. qͣm qd̾ utile ꝓbat. s illum ꝓprio udi¬
cio censet fore dampnandũ. qui qd̃ dicit se ñ de
manqU ala conscientia. dap¬
nat̾ꝰ ẽ. Uerum ẽ. quia¬

Expanded text:
bonum aestimat. Beatum ergo dicit qui non aliud facit quam quod utile probat, sed proprio judicio illum censet fore damnandum, qui quod dicit se non debet, cum illa conscientia, damnatus e
Abbreviated transcription (Latin):
Qi. hoc bene potes fa¬
nullus auferat. habe¬
tm̃: coram do. non co¬
ram abstinente. ne
ei noceaᷤ ut ita pacẽ serues cum fri
ñ iudicat semetip̃m.
Ni qui ñ facit se damp¬
nabilẽ: ineo qd̾ pro

Expanded text:
 Hoc bene potes fanullus auferat. Habetum, coram Deo, non coram abstinente ne ei noceas, ut ita pacem serves cum fratnon judicat semetipsum, id est qui non facit se culpabilem, in eo quod pro
Abbreviated transcription (Latin):
qͦt quot sunt in illo: est.
uł. eciam alia litt̾a .i.
uitas & completio. qͥa
in illo exhibitȩ. & adim¬
plete sunt. Ideoq ñ ft̃
audiendi. qͥ non uerũ¬
hominẽ filiũ di. susce¬
pisse dicunt. neq na¬
uidentib. Inquẽ errorẽ
nostrã ꝓrumpunt. qr timent. qd̾ fieriñ¬
pot̾ .s. ne humana carne: uitas ⁊ substantia dei:
inquinet᷑. ⁊ id̾o: u̾itatẽ dicunt esse mentitam. &¬
suare. Sigͦ uisibłia munda uisibłib ĩmundis otin¬
ꝑ sp̃m:. animã. ⁊ ꝑ aĩam corpꝰ suscipiens: totũ bo¬
minẽ assũptum: ab om̃ĩb infirmitatib sine sui
contaminatione lib̾auit: Mentiunt᷑ gͦ illi. non
apparuit. Et qͥa ꝓmissiones d̃ĩ ꝑ xp̃m sunt ĩple

Expanded text:
uot sunt, sunt in illo est, vel etiam, alia littera, id ritas et completio, quia in illo exhibitae et adime sunt. Ideoque non sunt audiendi, qui non verhominem Filium Dei suscepisse dicunt, neqvidentibus in quem errorem prorumpunt, quia timent quod fierit ne humana carne veritas et substantia Dei inquinetur, et ideo veritatem dicunt esse mentitam. Eservare. Si ergo visibilia munda visibilibus immundis continm animam, et per animam corpus suscipiens totum hominem assumptum ab omnibus infirmitatibus sine sui contaminatione liberavit? Mentiuntur ergo illi, non apparuit. Et quia promissiones Dei per Christum imple
Abbreviated transcription (Latin):
estis. Dei ȩdi¬
impositione uirtutũ. Aꝑtissime ostendit᷑ ex hiᷤ
u̾bis. qd̾ s est agricola. slos aut̃. di agͥcultura
sumꝰ. quia colit nos ad fructũ. & di edificium:¬
Et qͥa ds tantũ dat
increm̃tum ex se.
Itaq: neq qui plan¬
tat est aliquiddan¬
do ex se: neq qui
rigat. sed d̾s solus:
pollo. Qui aut̃ plan¬
tat: & qui rigat:¬
differentes. Extͥn¬
secus eñ tantum
oꝑãtur. Nisigͦ re¬
uelet ille qui in tꝰ
ẽ: quid ꝓdest. qd̾
faciunt: frustra
ma moliret᷑ ext̾n¬
secus: nͥ creator in¬
trinsecus latent̾.

Expanded text:
estis Dei aediimpositione virtutum. Apertissime ostenditur ex his verbis quod Deus est agricola, nos autem Dei agricultura sumus, quia colit nos ad fructum, et Dei aedificiumEt quia Deus tantum dat incrementum ex se, itaque neque qui plantat est aliquid, dando ex se; neque qui rigat, sed Deus solus qrigat; qui autem plantat, et qui rigatdifferentes. Extrinsecus enim tantum operantur. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid prodest quod faciunt? Frustra nia moliretur extrinsecus, nisi Creator intrinsecus latenter
Abbreviated transcription (Latin):
ipo & donanata gr̃a. homo enĩ ag̾cola: uineã co¬
iro &e cetaadhibet᷑: que ꝑtinẽt ad agͥcolarũ dili¬
gentiam. Incrementum uͦ dare sarmentis: ñ po¬
tist. formare fructus: ñ pot̾. Deus aut̃ qui omĩa
pot̃: ꝓprie agͥcola ẽ. N ota: qd nos colimꝰ d̃m. ⁊ d̾s
colit nos. s ñ sic colimus łm. ut inde melior fi
cundũ gr̃am. Qiͣ. Dei agͥ¬

Expanded text:
donata gratia. Homo enim agricola vineam colit, et caetera adhibet quae pertinent ad agricolarum diligentiam, incrementum vero dare sacramentis non potest, formare fructus non potest. Deus autem qui omnia potest, proprie agricola est. Nota quod nos colimus Deum, et Deus colit nos; sed non sic colimus Deum ut inde melior fiacundum gratiam. Quasi dica
Abbreviated transcription (Latin):
ministrandi. bene
dixit mercedẽ. Sumꝰ
enĩ adiutores ci̾. in
colendo agro dm̃co.
ñ depͣuatores: ut qͥ¬
dã aiunt. & sigͦ ñ
damꝰ incrementum:
impendimꝰ tñ aliqd̃
adium̃tum. qd̾ inde
patet: qͥa uos estis
deragcultura. dum
extirpantur uicia.
&e estis dĩ edificatio:¬
qͥa qui colit nos. habitat in nob̾⁊ ita. idem est
ager: & edificium. qd̃ non ẽ in reb uisibilib. Aph
enã possunt dici agͥeolȩ. Agricola eñĩ est. qͥ plan¬
tat &e quirigat. S qm nec hoc de suo hñt s sic̃
d̾s dedit unicuiq: rechꝰ ipse dr agͥcola. apłiu̾o.¬

Expanded text:
ministrandi. Bene dixi, mercedem. Sumus enim adjutores Dei, in colendo agro Dominico, non depravatores, ut quidam aiunt. Et si ergo non damus incrementum, impendimus tamen aliquod adjumentum. Quod inde patet, quod vos estis Dei agricultura, dum exstirpantur vitia. Et estis Dei aedificatioquia qui colit nos, habitat in nobis; et ita idem est ager, et aedificium, quod non est in rebus visibilibus. Apostoli etiam possunt dici agricolae; agricola enim est qui plantat et qui rigat; sed quoniam nec hoc de suo habent, sed sicut Deus divisit unicuique, rectius ipse dicitur agricola. Apo
Abbreviated transcription (Latin):
ns. que & si delectent: sunt
ignominiosus. qͥ desinit hre dignitatis nom̃
dumin aliqͦ crimine dep̾henditur. T radidit
didit i p̾mactum libidinis. Et u̾e. Nam fe¬
mine eoꝵ: ĩmutauert̃¬
am femine naturalẽ usum iuiri le¬
gitimi. in eum usum: qui
uNIIl e contra naturã. int̾ se

Expanded text:
s, quae etsi delectant, sunt ignominiosus, qui desinit habere dignitatis nomen, dum in aliquo crimine deprehenditur. Tradidit eadidit in ipsum actum libidinis, et vere. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum viri legitimi in eum usum qui est contra naturam, inter se
Abbreviated transcription (Latin):
agendum. qͥa utilitas: p̃ponenda est uoluntati
In hoc: ñ sum mentiri
credendꝰ quia in nullo¬
tus. ⁊ hoc credi potest:¬
¶ quia d̾s est fidelis .i. ue
rax. qui ꝓmisit doctore ᷤᷤ¬
essem: qͥ sum doctor enꝰ¬
fidelis est: ꝑ hoc patet:¬
in illo ẽ. qͥamillo⁊c̃ uł ita qi. uidetur aps̃
ine ẽẽ: esti ce ñ. s. d̾s qui fidelis ẽ .i. uerax in pro¬
missis: est in hoc mͥ testis: quia in illo toto nr̃o

Expanded text:
endum, quia utilitas praeponenda est voluntati. non sum mentiri credendus, quia in nullotus. Et hoc credi potest, quia Deus est fidelis, id est verax qui promisit doctores vessem qui sum doctor fidelis est, per hoc patetr apud me esse, est et non, sed Deus qui fidelis est, id est verax in promissione, in hoc mihi testis est, quia in illo toto nostro
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ tam̃ ueni. Cũgͦ hoc
uoluissem &e ñ feci ĩninqͥdꝰ
usus sũ leuitate: ut qd̃
ꝓposuerim: ñ ratione. sed
impetu animi: eadẽ leui¬
tate dumniserim: Aut que
cogito. facienda. uł dunit¬
tenda. scd̾m carnẽ cog¬
to: ut ꝑcarnali cõmodo
ꝓposuerim: & qr ñ erat
dimiserimꝰ yt ꝑ has
causas. sit apud me.i.
in intentione mea: est
&e ñ e i. affirmatio &e ne¬
intentione fallend. Duo imꝑonebant᷑ apło. q̃d̾
& leuis erat. & gr̃a maioris cõmodi. hoc iter di
dens se. ñ leuit̃. s ex consilio fccisse. nec m̃titũ eẽ.
qͥa ñ erat mintentione sua. cũ illud dixit: aliter
fac̾e. Non ẽ enĩ iuidicand̾ mendax: qui dicit fal
sum: qd putat uerum qͥa quantum in se ẽ: ñ fal¬
lit. s fallitur: Econtra. m̃titur ille: qui dicit ue¬
rum: qd putat falsum. slec ille ẽ liber am̃dacio:
qͥ ore nesciens: loquitur uerum. sciens aut̃ ñ eẽ¬

Expanded text:
on tamen veni. Cum ergo hoc voluissem, et non feci, nunquid usus sum levitate, ut quod proposuerim, non ratione, sed impetu animi eadem levitate dimiserim? Aut quae cogito facienda vel dimittenda, secundum carnem cogito, ut pro carnali commodo proposuerim, et quia non erat, dimiserim, ut per has causas sit apud me, id est in intentione mea, est et non, id est affirmatio et neintentione fallendi. Duo imponebantur Apostolo, quod et levis erat, et gratia majoris commodi hoc iter dimdens se non leviter, sed ex consilio fecisse, nec mentitum esse, quia non erat in intentione sua cum illud dixit aliter facere. Non est enim judicandus msum quod putat verum, quia quantum in ipso est non fallit ipse sed fallitur ». « Econtra mentitur qui dicit verum quod putat falsum ». « Nec est liber a mendacio qui ore nesciens
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ uos. contentiones
in repenitione rerum:
ce ultione. dissensiones.
.i.odia inde orta. fusur¬
rationes. cũ latent̾ se¬
minant discordias.¬
nes. Detrahit quis: ei
quẽ odit. inflationes:
ut inflabant᷑ illi. qui
maiora dona habebãt.
priꝰ. humiliet me d̾s
.i. affligat me apduos.
cũ ueno aduos ita: qd̃
& lugeam multos. ex
his: qui pꝰt baptismũ.
ante epłam pͥmam:
peccauerunt. & ñ ege¬

Expanded text:
inter vos contentiones in repetitione rerum et ultione, dissensiones, id est odia inde orta, susurrationes, cum latenter seminant discordianes, detrahit quis ei quem odit, inflationes, ut inflabantur illi qui majora dona habebant, erum humiliet me Deus, id est affligat me, apud vos, cum venero ad vos, ita quod et lugeam multos ex his qui post baptismum ante epistolam primam pecca
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s illũ excitauit. uł sus¬
citauit a mortius. saliuiᷤ¬
eris. Eocc laus fiđi. ⁊ mer¬
Corde enim. Q ue cre
dere:dat salutem. qͥa
dat iusticiã quȩ est

Expanded text:
d illum excitavit vel suscitavit a mortuis, salvueris. Ecce laus fidei et merCorde enim. Quasi dicredere dat salutem, quia dat justitiam quae est
Abbreviated transcription (Latin):
egestatẽ patientes: in t̾renis. eramꝰ aut̃: Locupletan
des multos. sp̃ualib diuitiis. & tales sumꝰ habiti. apd̃
alios. Itẽ. habiti sumus ñ solũ egentes: s etiã. tanꝗͣ
uichil penitꝰ boni sp̃ualis. uł t̾ren. habentes. qr sibi
insufficientes purabant᷑. & sumꝰ possidentes omĩa.¬

Expanded text:
is. Eramus autem locupletantes 127 multos spiritualibus divitiis, et ita sumus habiti apud alios. Item, habiti sumus non solum egentes, sed etiam tanquam nihil penitus boni spiritualis vel terreni habentes, quia sibi insufficientes putabantur, et sumus possidentes omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis p̾dicando. uł lo
tute dĩ.i. in miracłis. ut
ea faciamus: ad utilita¬
tem. ñ ad iactantiã. qͥa
qͥ p̃dicta habet: miracła
faeit: ad conu̾sionẽ fide¬
lium: ut minister dei.
Itẽ: exhibeamus nos mi¬
nistros der: muniti: ꝑ ar¬

Expanded text:
itatis, praedicando vel loqtute Dei, id est in miraculis, ut ea faciamus ad utilitatem, non ad jactantiam, quia qui praedicta habet, miracula facit ad conversionem hominum, ut minister Dei. Item, exhibeamus nos ministros Dei, munitos per ar
Abbreviated transcription (Latin):
s pitaremur oedere. a pd alios. ̃ castigati ha
&e ñ sumus: mortificati. qr ñ uincebantur. ñ cedebas.
Mortificat᷑ eñ: qui in fide confessione ñ ꝑmanet.
Uł de morte corporali pot̾ intelligi. factisumꝰ. ut casti¬
gati p̾ssuris. quia ꝑmisit eos d̾s pressuris exerceri:
ut merito cresc̾ent. ⁊ ñ mortificat sumꝰ. qr ñ ꝑmit¬
tebat eos õs corporalit̾ occidi. Et si enim mut̃ti mar¬
ne. ⁊ id̃oaddit: quasi: qi ñ uere tristes. semꝑ aut̃: era¬
mus uere gaudentes. quia hec tristicia gaudiũ oꝑa¬
tur: & tales: habiti sumus: apd̃ alios. Itẽ. habiti su¬

Expanded text:
 putaremur cedere, apud alios non castigati hab putaremur cedere, apud alios non castigati hab ponit, et non sumus mortificati, quia non vincebantur, nec cedebant. Mortificatur enim qui in fidei confessione non permanet. Vel de morte corporali potest intelligi, facti sumus ut castigati pressuris, quia permisit eos Deus pressuris exerceri, ut merito crescerent. Et non mortificati sumus, quia non permittebat Deus corporaliter occidi. Etsi enim multi marne. Ideo addit quasi, quia non vere tristes. Semper autem vere gaudentes eramus, quia haec tristitia gaudium operatur. Et tales habiti sumus ap
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ: exhibeamꝰ nos mini¬
bilitatẽ .i. sigłosi sumus
apud homines. uł ignobiles. ⁊ cortẽpti. ut nec
inde inflem᷑. nec indc succũnbamꝰ. uł dolcamꝰ. Et
gelu: quȩ qͥdam horrent. Codem modo exhibeamꝰ
nos minists: ꝑ infamiam fidei. uł alicuiꝰ alt̾us
rei &x bonã fama .i. si infa mam᷑ de aliquo sccłe:
uł bonã famam habemus de aliquo bono oꝑe.
Itẽ: exhibeamꝰ nos d̃o. habiti. ut seductores apt̃
qͦs dam. qd̾: utiq falsum ẽ. & rõo: ñ simplicit̾ di¬
co. seductores. s addo: ut. & inde ẽ infamia. &
ma. In his aut̃. ita exhibeamꝰ nos d̾o: ut nec bo¬
naextuatione suꝑbiamus. nec mala dolemtiꝰ.
Itẽ. nos sumꝰ habit: sicut qͥ ignoti sunt dõ .i. ado
Item. habitisumꝰ apd alios. apd alios. qͣsꝰi mori¬
entes .i. de uicio inuiciumruentes: ⁊ ecce unnmͦ.
bonis oꝑib apd̾ opionẽ alioꝵ. ⁊ in reiu̾itate
quoꝵ. Ip̃i aut ope deituti sunt: a morte p̾sen¬
ti. ⁊ futura. Itẽ: apd̃ alios habiti sumus: ut ca¬

Expanded text:
Item, exhibeamus nos minibilitatem, id est gloriosi simus apud homines vel ignobiles et contempti, ut nec inde inflemur, nec inde succumbamus, vel doleamus. gelii quae quidam horrent. Eodem modo exhibeamus nos ministros, per infamiam, fidei vel alicujus alterius rei, et per bonam famam, id est si infamamur de aliquo scelere. Vel, bonam famam habemus de aliquo bono opere. Item, exhibeamus nos, habiti ut seductores apud quosdam; quod utique falsum est. Et ideo non simpliciter dico, seductores, sed addo, ut. Et inde est infamia, et ma. In his autem, ita exhibeamus nos, dico, ut nec bona aestimatione superbiamus, nec mala doleamus. Item, nos sumus habiti sicut qui ignoti sunt Deo, id est Item, habiti sumus apud alios quasi morientes, id est de vitio in vitium ruentes, et ecce vivimus bonis operibus apud opinionem aliorum, et in rei veritate. iquorum. Ipsi autem ope Dei tuti sunt a morte praesenti et futura. Item: Apud alios habiti sumus ut ca
Abbreviated transcription (Latin):
sine sollicitudine eẽ. &e tam res: quam dños earũ
possid̾e. qͥa omĩa ad pedes apłoꝵ mittebant᷑. sicut
in actib apłoꝵ legitur. Nota: quibdam addi. uel:
ut. uł: quasi. uł: sicut. uł: tanqͣm. quia bec: sicut
in sompniis transeunt. s contraria ponunt᷑. sine:
qͣsi. qr certa sunt. tristicia nr̃a. ħt. qͣsi. Gaudiũ: non
habet. quasi. Quare hoc ͤ quia gaudium: certa res
qͣsi loquebar. qͣsi equitabã. ⁊ huiusmodi. ubiq dic̃:

Expanded text:
tam res quam dominos earum possidere, quia omnia ad pedes apostolorum mittebantur, sicut in Actibus apostolorum legitur . Nota quibusdam addi vel ut, vel quasi, vel sicut, vel tanquam, quia haec sicut in somniis transeunt, sed contraria ponuntur sine quasi, quia certa sunt. Tristitia vestra habet quasi, gaudium non habet quasi. Quare haec? Quia gaudium certa res equasi loquebar, quasi equitabam, et hujusmodi. Ubique dicit
Abbreviated transcription (Latin):
culta: ⁊ secreta d̃i. ne¬
mo cognorit. qui ad¬
huc sit homo .i. carna
& illi. quos cognosc̾e
facit. Uñ subd̾. Nosã.¬

Expanded text:
culta et secreta Dei, nemo cognovit, qui adhuc sit homo, id est ca illi quos cognoscere facit. Unde subdit: Nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinẽt. e uangłrum dico. di. qͣi ñ ab homine in¬
uentum. s diuina inspiratione reuelatũ. Seqͣr.¬
Quod ante ꝓmis̾at. Hic
ẽ cõmmendatio negocii.
qͣtuor modis. a tẽꝑis anti¬
quitate. ab auctore. a testi¬
quitate: & ab auctore simł
cõmendat: sic. dicens. qd¬
euangłm añ cõpletionẽ:
ꝓmiserat gratis d̃s pater.
ñuenit ut subitũ. s longe
Uñ meuangłio ioħis. In ħ
Uñ. icreimas ait. E cce dies ueniunt. ⁊ consũma¬
bo testamentũ norium suꝑ domũ isrł: & suꝑ
domum iuda. Et itẽ. feriam inqͥt uob̾cũ pactũ¬

Expanded text:
i non ab homine inventum, sed divina inspiratione revelatum. Quod ante promiserat. Hic est commendatio negotii, quatuor modis: A temporis antiquitate, ab auctore, a testiitate et ab auctore simul commendat, sic dicens qEvangelium ante completionem promiserat gratis Deus Pater. n venit ut subitum, sed longe Ununde Jeremias ait: Ecce dies veniunt et consummabo testamentum novum super domum Israel, et super domum Juda . Item: Feriam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. suspicaremur fuisse. s unũ ⁊ eundẽ scire¬
ꝓmot᷑ est. ccce de humili factus ẽ altus. acsi ił¬
lis suꝑbis quib scribebat. dic̾et. Ex seruo & hu¬
mili. fecit me ds̃ apłm. & sublimem. ita ⁊ uos
humiles sitis: ut exaltemin. Qui enĩ se humi¬
liat: exaltabit᷑. Grãm uo cõmendans: non sim

Expanded text:
m suspicaremur fuisse, sed unum et eumdem scirepromotus est, ecce de humili factus est altus. Ac si illis superbis quibus scribebat diceret: Ex servo et humili fecit me Deus apostolum et sublimem, ita et vos humiles sitis ut exaltemini: Qui enim se humiliat exaltabitur Gratiam vero commendans, non simp
Abbreviated transcription (Latin):
scdm ꝓpositum. ⁊ temꝑali missione. qua a xp̃o
missi sunt: ex qͣ & apłi uocat sunt. Nam sic̃ gͤce
angłi. latine nuncii uocantur. ita grece apłi:
.i. dictus ab hominib excellentia ⁊ pͥmlegio.
nomiuis. sicut excellent̃. cum d̃r urbs: intelli
a doctͥna scribarum & phariseoꝵ. & ab utero
synagoge uͥ locum doctoris habebat. ut pote
phariseus: seꝑatus. in euangłm dei. p̾dicand̃s.
e dr hoc contra iudeos. a quoꝵ lege dissimu¬
lauit. ii xp̃m p̾̃dicaret. qui qd̃ lex ñ potuit. cre¬
dentes iustificaret. uł segregatꝰ .i. a grege se¬
Aimo¬

Expanded text:
ali missione qua a Christo missus est, ex qua et apostoli vocati sunt. Nam, sicut Graece angeli, Latine nuntii vocantur, ita Graece apostoli, postolus, id est dictus ab hominibus excellentia et privilegio nominis, sicut excellenter, cum dicitur Urbs, intelligest a doctrina Scribarum et Pharisaeorum et ab utero Synagogae ubi locum doctoris habebat, utpote Pharisaeus separatus in Evangelio Dei, praedicandum. Et dicitur hoc contra Judaeos a quorum lege dissimulavit, ut Christum praedicaret, qui quod lex non potuit credentes justificaret. Vel segregatus, Haim
Abbreviated transcription (Latin):
leditur uitas lib̾tatis in paulo. qͥa omĩ lib̾tate
nobilior ẽ: seruitus xp̃i. Dicendo gͦ seruus: nom̃
humilitatis ponit. ut ad eam ꝓuocet suꝑbos qͥb
scribebat. Et ne misera seruitus uideatur: non
simplicit̾. ait. seruus. s addidit iħu .i. saluatoris.
cui nũto om̃s seruire debent. Ei & enĩ seruire: reg¬

Expanded text:
laeditur veritas libertatis in Paulo, quia omni libertate nobilior est servitus Christi. Dicendo ergo servus, nomen humilitatis ponit, ut ad eam provocet superbos quibus scribebat. Et ne misera servitus videatur, non simpliciter ait servus, sed addit, Jesu, id est Salvatoris, cui merito omnes servire debent: ei etenim servire reg
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tit. hoc nomen sibi imposuit. ut sicut par¬
ticus qui parthos suꝑauit: & germanicꝰ qui
germaniam uicit: ẽ dictꝰ. sic ab eo pͥncipe qͥm
talis in scripturis diuumns ꝯsuctudo dep̾ħndi¬
tur. magis placet: qd̾ in nr̃a ꝯsuetudine freq̃n¬
ter reꝑitur. Inuenimus enĩ in scripturis: alioᷤ
binis. alios t̃nis. usos cẽ nomnub. & hoc in¬
uocatus est. & matheus. qui & leui dictus est.
& alia plura in hunc modũ. O cdm hanc gͦ con¬
suctitoinẽ uidctur nob & paulꝰ dupliciuoca¬
tus uocabulo: sicut seriptũ est in actib apłoꝵ.
salilus qui & paulꝰ. ubi cuident̾ ostendit scͥpt᷑a.
ñ ei tunc pͥmum pauli nomen impositum. s
uetis appellationis id fuisse assignat. ¶Nie¬
rommo aut̃: in libro hebraicoꝵ nominũ paulꝰ:
mirabilis. siue electus int̾pretar dicitur. quem
&e dñs ip̃e uas electionis uocauit. & tam uita
qͣm doctrina mirabilẽ fecit. Seqͦr. Seriius iħu

Expanded text:
vertit, hoc nomen sibi imposuit, ut sicut Parvertit, hoc nomen sibi imposuit, ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, est dictus, sic ab eo principe quem talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur magis placet quod in nostra consuetudine frequenter reperitur. Invenimus enim in Scripturis, alios binis, alios ternis usos esse nominibus, et hoc utvocatus est; et Matthaeus qui et Levi dictus est, et alia plura in hunc modum. Secundum ergo hanc consuetudinem videtur nobis et Paulus duplici vocitatus vocabulo, sicut scriptum est in Actibus apostolorum: Saulus qui et Paulus . Ubi evidenter ostendit Scriptura non ei tunc primum Pauli nomen impositum, sed veteris appellationis id fuisse assignat. A Hieronymo autem in libro Hebraicorum nominum Paulus mirabilis sive electus interpretari dicitur, quem et Dominus ipse vas electionis vocavit , et tam vita quod doctrina mirabilem fecit. Servus Jesu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nisse ꝓbatur. T̃ercio u decimo anno. post xp̃r¬
passionẽ. apłatum gentium cũ barnaba. &e
pauli uocabulũ accepisse. Pricm̃ uocabatur
saulus. a saule ꝑsecutore. qͥa sicut ille dauid. tra
hic eccłiam xp̃i est ꝑsecut᷑. Quarto decimo autẽ
anno. iuxta ꝯdictum apłoꝵ. ad magist̾iumgñ¬
tium ẽ ꝓfectus. huic aut̃ sententie. de nomine
pauli : consentit aus̃. sic. dicens. Non ob aliud
hoc nomen quantum michi uidetur. paulus sͥ
elegit: nisi ut se ostend̾et paruum. tanqͣm mi¬
nimũ apłoꝵ. Ipse: pͥmo saulus. postea: paulus
dictus ẽ. non quasi iactantia aliqͣ. nom̃ sibi mu¬
tauit apłc. s ex saulo: factus ẽ paulꝰ .i. ex suꝑbo:
tur inquietudo: uł temptatio. paulũ se dicit.
.i. quietum. Qui enĩ priꝰ temptationẽ aliis infe
postoloꝵ. so fecisse ꝑhibetur: qui in uirtutib ꝓ¬
ficientes: mutato nomine sunt uocati. ut ec̃nt
etiam ipso nomine noui. ut cephas.⁊ filii toni

Expanded text:
nisse perhibetur; tertio vero decimo anno post Chrnisse perhibetur; tertio vero decimo anno post Chrpassionem apostolatum gentium cum Barnaba, et Pauli vocabulum accepisse. Prius enim vocabatur Saulus a Saule persecutore, quia sicut ille David, ita hic Ecclesiam Dei est persecutus. Quarto autem decimo anno, juxta condictum apostolorum, ad magisterium gentium est profectus. Huic autem sententiae de nomine Pauli, consentit Augustinus sic dicens: Non ob aliud hoc nomen, quantum mihi videtur, Paulus sibi elegit, nisi ut ostenderet se parvum tanquam minimum apostolorum: ipse primo Saulus, postea Paulus dictus est: nec quasi jactantia aliqua nomen sibi mutavit Apostolus, sed ex Saulo factus est Paulus, id est ex superbo tur inquietudo vel tentatio, Paulum se dicit, id est quietum. Qui enim prius tentationes aliis inferapostolorum id fecisse perhibetur, qui in virtutibus proficientes mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, ut Cephas, et filii ton
Abbreviated transcription (Latin):
lttera: ut ꝑficiatur
sententia. & subm¬
telligitur mandat.
uł scribit. In hac
aut̃ lalutatione. pͥus ꝑsonam suam cõmen¬
dat quatuor modis .s. a nomine̾. a ꝯditione.
a dignitate. ab officio. A nommne: dicens.
Paulꝰ a conditione. seruus. a dignitatt: apłce.
ab officio. segregatus in cuangłium dei.
Ex nomine aut̃ laudẽ sortitur. siris ipsius
nominis. & ratio impositionis. animaduta¬
tur. Paulus enim hebraice:quiet᷑ grece. mo¬
dicus latine. sonat. dest hoc nom̃ paulus
qd est hebrucum origine.⁊ inuentione. non
terminatione: impositum est apło ꝓprie.
inotam gemine uirtutis.s. modicitutis
&̃ quictis. quarum alteram. notat hoc no¬
men genali appellatione: apud grecos .i. qͥctem.
alteram apud latinos .i. modicitatẽ. Hoc eim
nomen paulus. cum sit appellatiuum. apud
grecos. hebreos. ⁊ latinos impositum apło ꝓpri¬
um fuit. qui ut ait beda suꝑ actus apłicos. an¬
nopassionis & resurrectionis xp̃i.ad fidẽ ue¬

Expanded text:
littera ut perficiatur sententia, et subtelligitur, mandat, vel scribit. In hac autem salutatione primum personam commendat quatuor modis, scilicet a nomine, a conditione, a dignitate, ab officio. A nomine, dicens, Paulus; a conditione, servus; a dignitate, apostolus; ab officio, segregatus in Evangelium Dei. Ex nomine autem laudem sortitur; si vis ipsius nominis et ratio impositionis animadvertatur. Paulus enim Hebraice, quietus Graece, modicus Latine sonat, id est hoc nomen Paulus, quod est Hebraicum origine et inventione, non terminatione, impositum est Apostolo proprie in notam geminae virtutis, scilicet modicitatis et quietis, quarum alteram notat hoc nomen generali appellatione apud Graecos, id est quietem; alteram, apud Latinos, id est modicitatem. Hoc enim nomen Paulus, cum sit appellativum apud Graecos, Hebraeos et Latinos, impositum Apostolo proprium fuit, qui, ut ait Beda super Actus apostolorum, anno passionis et resurrectionis Christi ad fidem ve
Abbreviated transcription (Latin):
Uł similis abortiuo dr̃: qr minor aliis apłis erat:
erat aliis: temꝑe. uocati
one. qr ultimꝰ uocatꝰ ẽ. non:
dignitate. labore. p̾dicati¬
one. qͥ etiã ñ sũ dignꝰ uo. a

Expanded text:
 similis abortivo dicitur, quia minor aliis apostolis ererat aliis tempore one, quia ultimus vocatus est, non dignitate, labore, praedicatione. Qui etiam non sum dignus vocari
Abbreviated transcription (Latin):
popłis in quot ili ñ laborauert̃. Hoe tñ magiᷤ¬
impletũ est:. qr ⁊ de oꝑc manuũ uxit. nec meuã¬
gelio minꝰ fecit. Et ne ip̃a uoluntas sine gr̃a dei
putet᷑ aliqͥd posse: subdit. Non ego aut̾ solus

Expanded text:
aboraverunt, hoc tamen magiimpletum est, quia et de opere manuum vixit, nec Evangelio minus fecit. Et ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur aliquid posse, subdit: Non ego autem solus
Abbreviated transcription (Latin):
& momentanee simul¬
nȩ .i. sufficientes: si di¬
stricte ageretur nob̾cy
ad ꝓmendam futuram¬
głam. t̃ ribulationanꝙ.
est: cum fine. Merces:
quȩ gła. & si minc occulta sit:
audiuit: tñ. reuelabit᷑. om̃ib bonis ⁊ malis.
Non quidẽ eẽ in malis. s tm̃ esse. in nob̾ bonis.
Ecce hoc. iam facit sp̃s. qd̾ mi̾ta ñ possunt. Re¬
uelabit᷑. & uere. qd ꝓbat ab auctoritate expec¬
tantium. Nam ex¬
Sꝑe enĩ salui. Hoc¬
capitulu obseurum

Expanded text:
et momentaneae simulnae, id est sufficientes, si dstricte ageretur nobiscum, ad promerendam futuramiam. Tribulatio namque est cum fine, merces sQuae gloria etsi nunc occulta sit audivit, tamen revelabitur omnibus, bonis et malis, non quidem esse in malis, sed tantum esse in nobis, bonis. Ecce hoc facit spiritus quod merita non possunt. Revelabitur, et vere, quod probat auctoritate exspectantium. Nam exspe enim salvi. Hcapitulum obscurum
Abbreviated transcription (Latin):
ħeditas suoꝵ est. & ipsi. hereditas eius. Unde
Dabo tͥ gentes ħeditatẽ tuam. Et econu̾so. Dñs
pars hcditatis meȩ. & calicis mei. S qͦ m̾ito su¬
mus heredes: Ecce.
ad eius similitudinẽ¬
illud. qd̾ supra dixerat.
Si facta carins mortificauitis. Mortificare aut̃
facta carins nemo pot̃. uñerit uita sine molestra.
one: ut simul głificem᷑

Expanded text:
editas suorum est, et ipsi haereditas ejus. Unde: Dabo tibi gentes haereditatem . Et econverso, Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Sed quo merito sumus haeredes? Ecce, ad ejus similitudinillud, quod supradixerat, si facta carnis mortificaveritis. Mortificare autem facta carnis, nemo potest, unde erit vita sine molestia, one, ut glorificemur.
Abbreviated transcription (Latin):
in quo. & cum qͦ beatieri¬
eierimꝰ. Nota. qd̾ cum he¬
res dicat᷑. cum iam heditas morte decessoris fir¬
ma teneat᷑. nec aliomͦ possit intelligi ħes. scõ¬
qd̃ at humanis legib: nos tñ heredes dĩ dicim᷑.
&r̾ si ñ decedat. quia ħ̾editatẽ et̾nam. nos filii
sponsi ce sponse sꝑamus. quam in fut᷑o posside¬
bimꝰ. ñ patris morte: qui mori ñ pot̃: qui ẽ here¬
ditas nr̃a. uł pot̾ dici. qd decedet. scd̃m modum
cognitionis: quo nunc cognoscit᷑ a nob̃: Nunc
quit pacis eccłiasticȩ possessionẽ: sicut ip̃e ait.¬

Expanded text:
in quo et cum quo beati eriei erimus. Nota quod cum haeres dicatur, cum jam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec alio modo possit intelligi,  humanis legibus, nos tamen haeredes Dei dicimur, et si non decedat, quia haereditatem aeternam nos filii sponsi, et sponsae speramus quam in futuro possidebimus, non Patris morte, qui mori non potest, qui est haereditas nostra. Vel potest dici, quod decedet secundum modum cognitionis, quo nunc cognoscitur a nobis. Nunquit pacis ecclesiasticae possessionem, sicut ipse ait
Abbreviated transcription (Latin):
.i. expectans creatura: expectat. Qiͣ. assidue: in
actu expectandi est. Geminationanꝙ: assidurta¬
lis nunc ẽ: expectat: qñ sit. qualis futura ẽ. ut
si dicetur: oꝑante pictore: subiectis sͥ colorib.
&e ad opꝰ eius paratis: expectatio coloꝵ. manife¬
stationẽ ymagiis expectat. ñ quia tunc alii
plicit̾. eoqd̾ manent in creatione di. Uł idem
boni. ꝑ excellentiam dicuntur creatura. quia
sunt causa omĩum. hecgͦ creatura expectat: qr
mndũ apparet qd est: reuelationẽ filioꝵ dĩ. & iõ
onĩa tołanda sunt: ut illud obtineat qd̾ expec¬

Expanded text:
est exspectans creatura, exspectat. Quasi dicat: Assidue in est exspectans creatura, exspectat. Quasi dicat: Assidue in actu exspectandi est; geminatio namque assiduitalis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est, ut si diceretur, operante pictore subjectis sibi coloribus, et ad opus ejus paratis exspectatio colorum manifestationem imaginis exspectat, nunc quia tunc alii boni, eo quod manent in creatione Dei; vel iidem boni per excellentiam dicuntur creatura, quia sunt causa omnium. Haec ergo creatura exspectat, quia nondum apparet quod est, revelationem filiorum Dei, et ideo omnia to
Abbreviated transcription (Latin):
ereatura: quicqͥd tecit & condidit ds pat̾. ꝑ fi¬
lium. qui ñ pot appellari creatura: qm ꝑ ipsum
pectat reuelationẽ filioꝵ. ⁊ ereatura lib̾abitur
dei. Qł Nos ñ sumus creatura. s filii dei. Item dic̃
Omĩs creatura ingemiscit & parturit usq ad¬
huc. Non solum ã illa: s & nos ip̃i. tanqͣm aliud
simus nos. aliud omĩs creatura. Sciendum gͦ. qd̾
nos ipsi. dicimur creatura. ⁊ filii. S qd̾ sumꝰ crea¬
tura: apparet. qd̃ aut̃ filii. nundu apparet. Sicut
iohes ait . Rĩi. filui di sumꝰ. s nundũ apparuit:
qͥd erimꝰ. Cum aut̃ apparu̾it. similes ei erimus:
qd sumus: uocamur creatura. scd̃m qd̾. modo
anima &e corpore dolemus. dum facta carnis
remus. filii aut̃ di dicimur: scđm adoptionem.
&e scđm qd̾ futuri sumꝰ: q̃n apparebit quid erimꝰ.
qd nunc adoptione meremur. Itaq: ñ nature
alteriꝰ. s alt̾ius qualitatis diu̾sitate: a creatura:
filios: quasi distinguens: ait. Expectatio ercat᷑e.

Expanded text:
reatura quidquid fecit et condidit Deus Pater per Filium, qui non potest appellari creatura, quoniam perspectat revelationem filiorum, et, creatura liberabiturItem dicit, omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, non solum autem illa, sed et nosipsi, tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Sciendum ergo quod nosipsi dicimur creatura et filii, sed quod sumus creatura, apparet; quod autem filii Dei, nondum apparet, sicut Joannes ait: Charissimi, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid eriquod sumus. Vocamur creatura secundum quod modo anima et corpore dolemus, dum facta carnis remus. Filii autem Dei dicimur secundum adoptionem, et secundum quod futuri sumus, quando apparebit quid erimus, quod nunc adoptione meremur. Itaque non naturae alterius, sed alterius qualitatis diversitate a creatura filios, quasi distinguens ait: Exspectatio creaturae, id
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. aliis uͦ significat. aut eymbalũ tinniens. qd̾
comꝑationis similitudo. qr sicut eramentur
⁊ cymbalũ. impulsu aliquo ñ ꝑ se resonant:
tiꝰ. caritatis munus cognosces. Caritas enĩ est
fons ꝓpriꝰ. & singłaris bonorz. cui alienꝰ ñ cõmuni¬
cat. que caritas: ut oleum ñ pot̾ p̾min imo. s su¬
ꝑ excellit. Attende: qͣnta ẽ caritas. que si desit: fru¬
stra habent᷑ cet̾a. si aut̃ assit alicui: habent᷑ omĩa.
habebit. qͣm si ñ habuit: sine spu sc̃o erit. Et sic̃
corpꝰ sine anma mortuũ est: sic anima sine cari¬
tate mortua deputabit᷑. hec est uestis nuptialiᷤ.
qͣ indut ꝯuiue: securi discumbunt. hac ueste:
pellit᷑ frigus: quo frigebat petrus. calefaciens
se: ad prunas cayphe. Hec sola ẽ: quȩ diuidit
int̾ filios regni. ⁊ filios ꝑditionis. Dant᷑ quidẽ
&e alia ꝑ sp̃m mun̾a. s sine caritate. mchil ꝓ¬
sunt. slsigͦ tantũ imꝑtiat᷑ sp̃s sc̃s cuiq ut eũ

Expanded text:
. Aliis vero significat. Aut cymbalum tinniens, quod comparationis similitudo, quia sicut aeramentum et cymbalum impulsu aliquo non per se resonant, tius charitatis munus cognosces. Charitas enim fons est proprius et singularis bonorum. cui alienus non communicat, quae charitas, ut oleum non potest premi in imo, sed superexcellit. Attende quanta est charitas quae, si desit, frustra habentur caetera; si autem adsit alicui habentur omnia, habebit; quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et sicut corpus sine anima mortuum est, sic anima sine charitate mortua deputabitur. Haec est enim vestis nuptialis qua induti convivae securi discumbunt. Hac veste pellitur frigus, quo frigebat Petrus calefaciens se ad prunas Caiphae. Haec sola est quae dividit inter filios regni et filios perditionis. Dantur quidem et alia per spiritum munera, sed sine charitate nihil prosunt. Nisi ergo tantum impertiatur cu
Abbreviated transcription (Latin):
Mysterium dico. ut
id̾o uoco mysterium:
ne. putenis uos ũro in
genio hoc posse discu¬
tere. Et quid sit illud
eos ignorare: oftendit.¬

Expanded text:
mysterium dico, ut ideo voco mysterium, ne putetis vos hoc genio posse discutere. Et quod sit illud eos ignorare ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
in hanc horam .i. con
mus. libere enĩ. ce si¬
ne adulatione: ueri¬
tatẽ predicantes: &
gesta praue uite ar¬
tamus loca. fugam᷑
dat nobis. & Male¬
dicimur. & benedici¬
mus. hortando alios
blasphemamur. qͣsi
magi & malefici. &
obsecramus d̾m pro
tanquam purgam̃
inquinetur. uł abiec¬
tis. purgetur qͥa fac¬
ti sumus peripsima
omnium. Peripsima
purgamentum est
ferri. tił pomi. & quic¬
quid de qualibet ma¬
teria: ut purgatior
reddatur: abicitur.
ut limatura eris. ⁊ hu¬
ius modi. & quelibet
domorum: quisqui¬
lia. ꝑ hec omnia u̾o
ꝓbamur: in xp̃o pru

Expanded text:
in hanc horam, id est mus; libere enim et sine adulatione veritatem praedicantes, et gesta pravae vitae artamus loca. Fugamurdat nobis. Et maledicimur, et benedicimus, hortando alios blasphemamur, quasi magi et malefici, et obsecramus Deum protanquam purgameninquinetur, vel abjectis purgetur. Quia facti sumus peripsema omnium. Peripsema purgamentum est ferri, vel pomi, et quidquid de qualibet materia ut purgatior reddatur, abjicitur, ut limatura aeris, et hujusmodi, et quaelibet domorum quisquilia. Per haec omnia vero probamur in Christo pru
Abbreviated transcription (Latin):
in sublimitate .i. in
cȩlo. cont᷑ͣ boc qd̾ dix̃.¬
in p̾senti. Paruis enĩ
laborib. magna red¬
detur merces. ce ꝓle¬
ii tribulatione. supͣ¬
głe pensabitur ꝑpe¬
petue. in nob̾ dico.
ñ contem plantib:
.i. ñ appetentib. ea.

Expanded text:
in coelo contra hoc quod dixpraesenti. Parvis enim laboribus magna reddetur merces; et pleni tribulatione supe pensabitur pepetuae, in nobis dico, n contemplantibus, id est non appetentibus