comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modum iusserat dñs: quia siue contempto
dei mandato: siue timore feceruit. ne hostes
aduersum se acrius ꝑugnare ꝓ salute ob¬
tinenda. quam ꝓ tributo non dando cogeret
sine dubio peccauerunt. uel spernendo qđ
diunitus imꝑatum est: uel non p̾sumendo
qd eos posset qui imꝑauerat. qui imꝑaue¬
rat adiuuare. qđ ideo ꝑ ihesum noluit eis
dicere. siquidem adhuc eo uiuente iam fieri
preceꝑat & non potius preoccuꝑando co¬
memoratum fuerat. qđ illo mortuo fieri
cȩpit: quia hoc omnib uoluit exꝑbrare
ꝑ angelum: nondum autem om̃s id fece¬
rant iuiuente iesu. & si aliqui forte iam ce¬
ꝑant: credibilius est tamen nil tale fieri
ceptum uiuente iesu naue. tantumq ter¬
rarum sub illo tenuisse filios isrł. quantũ
eis ad considendũ sufficeret. quamuis in
sortib suis haberent unde crescendo & cõ¬
ualescendo adhuc aduersarios ext̾minarẽt.
Pinde post mortem iesu postea qͣm pre¬

Expanded text:
modum iusserat dominus. quod siue contemto modum iusserat dominus. quod siue contemto dei mandato siue timore fecerint, ne hostes aduersum se acrius pugnare pro salute obtinenda quam pro tributo non dando cogerent, sine dubio peccauerunt uel spernendo quod diuinitus imperatum est uel non praesumendo quod eos posset qui imperauerat adiuuare. quod ideo per Iesum noluit eis dicere — si tamen adhuc eo uiuente iam fieri praeceperat et non potius praeoccupando commemoratum fuerat quod illo mortuo fieri coepit — quia hoc omnibus uoluit exprobrare per angelum; nondum autem omnes id fecerant uiuente Iesu, etsi aliqui forte iam coeperant. credibilius est tamen nihil tale fieri coeptum uiuente Iesu Naue tantumque terrarum sub illo tenuisse filios Israhel quantum eis ad considendum sufficeret, quamuis in sortibus suis haberent unde crescendo et conualescendo adhuc aduersarios exterminarent. proinde post mortem Iesu, posteaquam prae
Abbreviated transcription (Latin):
locum flentium: q̾ ait. Eduxi uos de
egypto. & introduxi terram ꝓ qua iuraui
patrib uestris. Ꝙ pollicitus sum ut non
facerem irritum ꝑactum meum uobiscum
in semꝑiternum. Itꝯ ut dum taxat ut ñ
feriretis fedus cũm habitatorib terre huiꝰ
ittaras eorum subuerteretis. & nolustis au¬
dire uocem meam. Cur hoc fecistis: Qͣm¬
obrem nolui delere eos a facie uestra: ut
habeatis hostes. & dũ eorum sint uobis in
ruinam. Alii autem ȩditio: sic habet. Et as¬
cendit angelus dñi suꝑ clautmon montẽ
Scriptor libri hoc nomine appellauit locũ
qui postea scripsit. nam quando angelus
dñi suꝑ eum ascendit: nondum sic appella
batur Aploratione quippe nomen acce¬
pit : quia grece claut mon ploratio dicit᷑.
Ibi enim populus fleuit. cum audisset ab
hoc angelo uerbadñi uindicantis in eos. qđ
inobedientes fuissent: quia non ext̾mina¬
uerunt populos scdm̃ ꝑreceptum eius.
quib preualuerunt: eligentes eos fac̃ẽ
tributarios quam int̾imere & ꝑ de. quemad¬

Expanded text:
m flentium et ait: Eduxi vos de Aegypto, et introduxi in terram, pro qua juravi patribus vestris, et pollicitus sum, ut non facerem irritum pactum meum vobiscum in sempiternum; ita duntaxat, ut non feriretis foedus cum habitatoribus terrae hujus, et aras eorum subverteretis; et noluistis audire vocem meam; cur hoc fecistis? Quamobrem nolui delere eos a facie vestra, ut habeatis hostes, et dii eorum sint vobis in ruinam. Alia autem editio sic habet: Et ascendit angelus Domini super Clauthmos montem. Scriptor libri hoc nomine appellavit locum, quia postea scripsit; nam quando angelus Domini super eum ascendit, nondum sic appebatur. a ploratione quippe nomen accepit, eo quod graece Xao6i.6<; ploratio dicitur. ibi enim populus fleuit, cum audisset ab hoc angelo uerba domini uindicantis in eos, quod inoboedientes fuissent, quia non exterminauerunt populos secundum praeceptum eius, quibus praeualuerunt, eligentes eos facere tributarios quam interimere et perdere, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quis ascendet ante
nos contra chananeũ. &
erit dux belh: Dixitꝙ
dñs iudas ascendet: ecce
taidi terram in manus eiꝰ. & ait iudas sy¬
meoni fratri suo: ascende mecum in sor¬
te mea. & pugna contra chananeũ. ut &
ego ꝑgam tecum in sorte tuai & abut
cum ed symeon ascenditq uidas. & tͣcdidit

Expanded text:
tes: Quis ascendet ante nos contra Chananaeum, et erit dux belli? Dixitque Dominus, Judas ascendet; ecce tradidi terram in manus ejus. Et ait Judas Simeoni fratri suo: Ascende mecum in sorte mea, et pugna contra Chananaeum, ut et ego pergam tecum in sorte tua. Et abiit cum e
Abbreviated transcription (Latin):
uida : s ipse iudas. Cur autem tumuerit cũ
quo dñs erat. si quęritur. hoc est quia pru
si queritur. hoc est quia prudent᷑ intelligẽ¬
dum est. refringere dm̃ ꝑropitium etiam
in cordib suorum nimie ꝓsꝑitatis excessus.
ut in usũ eoꝵ conuertat inimicos. Non solũ
quando uincanturꝰ inimici. s etiam quando
metuuntur. illud ad commendandã largi¬
tatem suam: illud ad eorum repͥmendam
elationem. Nam utiq inimicus sanctoꝵ
est angelus sathanȩ: quem tamen sibi da¬
tum colafirantẽ dicit apłs. ne magnitudine
reuelationum excolleretur. q dederunt in¬
quit caleb ebron. sicut locitus est moyses
&̾ hereditauit inde tres ciuitates filiorum
ȩnach. & abstulit inde tres filios ȩnach. Iã
hoc dictum est in libro ihu naue. qm̃ illo
uiuo factum est. s hic recapitulando com¬
memoratum est. cum de tribu iuda unde
fuit caleph scriptura loqueretur.
ebuseum autem habitatorem ihȩrłm non

Expanded text:
Juda, sed ipse Judas. Cur autem timuerit, cum Juda, sed ipse Judas. Cur autem timuerit, cum quosi quaeritur, hoc est quod prudenter intellegendum est refringere deum propitium etiam in cordibus suorum nimiae prosperitatis excessus, ut in usum eorum conuertat inimicos, non solum quando uincuntur inimici, sed etiam quando metuuntur: illud ad commendandam largitatem suam, illud ad eorum reprimendam elationem. nam utique inimicus sanctorum est angelus satanae, quem tamen sibi datum colaphizantem dicit apostolus, ne magnitudine reuelationum extolleretur. Et dederunt Caleb Chebron, sicut locutus est Moyses; et hereditauit inde tres ciuitates filiorum Enac et abstulit inde tres filios Enac. iam hoc dictum est in libro Iesu Naue quoniam illo uiuo factum est; sed hic recapitulando commemoratum est, cum de tribu Iuda, unde fuit Caleb, scriptura loqueretur. ebuseum autem habitatorem Hierusalem non
Abbreviated transcription (Latin):
delere habitatores uallis. quia falcatis cur¬
rib habundabant. Dederuntq caleb hebrõ.
sicut dixerat moyses. qui deleuit ex eatres
filios ȩnach. Qd in libro iħu naue cum il¬
lum locum tractarem ubi scriptum est. &
dedit dñs isrł omnem terram cum multas
eius partes non dum possiderent. Dixi ita
posse intelligi omnem terram datam: qͥa
ea quȩ data non est in possessionẽ: data
est in quandã exercitacionis utilitatem.
Hoc multo euidentius hic apparet quando¬
quidẽ cominemorant᷑ ciuitates quas non
hereditauit iudas. &̾ dicitur. Erat dñs cum
iuda. & hereditauit montem. qm̃ non po¬
tuerunt hȩreditare inhabitantes in ualle.
quis enim non intelligat ętiam hoc ipsum
ad id ꝑtinuisse. qđ erat dñs cum iuda: ne
totum repente obtinendo excolleretur. Qd̃
enim adiungit. qm̃ racab obstitit eis. &¬
currus erant eis ferrei. quos currus tr¬
iuerit dictum est. non dñs qui erat iN

Expanded text:
delere habitatores vallis, quia falcatis curdelere habitatores vallis, quia falcatis curribus abundabant. Dederuntque Caleb Hebron, sicut dixerat Moyses, qui delevit ex eo tres filios Enach. Quod in libro Jesu Nave, cum illum locum tractarem, ubi scriptum est: Et dedit Dominus Israel omnem terram, cum multas ejus partes nondum possiderent, dixi ita posse intelligi omnem terram datam, quia ea quae data non est in possessionem, data est in quamdam exercitationis utilitatem: hoc multo evidentius hic apparet, quandoquidem commemorantur civitates quas non haereditavit Judas, et dicitur: Erat Dominus cum Juda, et haereditavit montem, quoniam non potuerunt haereditare inhabitantes in valle. Quis enim non intelligat, etiam hoc ipsum ad id pertinuisse quod erat Dominus cum Juda, ne totum repente obtinendo extolleretur? Quod enim adjungit quomodo Rechab obstitit, et currus erant eis ferrei; quo scurrus timuerit, dictum est, non Dominus, qui erat in
Abbreviated transcription (Latin):
suus int̾iguum suꝑius & inriguum inferiꝰ.
Inriguum quippe suꝑius accipit anima:
cum sese in lacrimis cȩlestis regni desid̾io
affligit. Inriguum uęro inferius accipit:
cum inferni supplicia flendo ꝑtimescit. &
quidem prius infęrius ac post irriguum
suꝑns datur. S quia compunctio amoris
dignitate preminet: nȩcesse fuit ut prius
inriguum suꝑius. & post inriguum infȩ¬
rius commemorari debuisset. Filii autem¬
cynei cognati moysi descenderunt de ciuita¬
te palmarum cum filuis iuda in desertum
sortis eius. quod est ad meridiem marath.
& habitauerunt cum eo. Hinc iosephus.
Dederunt autem & filiis ihetim madianitȩ
qui fuit gener moyseos. terram adpossidẽ¬
dam. Ham patriam relinquentes secuti st̃
eos. & fuerunt in deserto cum eis. Cepitq
iudas garam cum finib suis & aschalonẽ
atq accaron. cum termims suis. Fuitq dñs
cum iuda. & montana possedit. nec potuit

Expanded text:
suus irriguum superius et irriguum inferius. suus irriguum superius et irriguum inferius. Irriguum quippe superius accipit anima cum sese in lacrymis coelestis regni desiderio affligit; irriguum vero inferius accipit, cum inferni supplicia flendo pertimescit. Et quidem prius inferius, ac post irriguum superius datur: sed quia compunctio amoris dignitate praeeminet, necesse fuit ut prius irriguum superius, et post irriguum inferius commemorare debuisset. CAPUTCinaei cognati Moysi descenderunt de civitate Palmarum cum filiis Juda in desertum sortis ejus, quod est ad meridiem Arad, et habitaverunt cum eo. Hinc Josephus. « Dederunt autem et filiis Jethim Madianitae, qui fuit gener Moseos, terram ad possidendum: nam patriam relinquentes secuti sunt eos, et fuerunt in deserto cum eis. Cepitque Judas Gazam cum finibus suis, et Ascalonem, atque Accaron cum terminis suis. Fuitque Dominus cum Juda, et montana possedit. Nec potuit
Abbreviated transcription (Latin):
pungiturꝰ. post amorem. ꝓrius enim sese
in lacrimis afficit. q dum maloꝵ suoꝵ¬
acta recolit: pro his ꝑpeti supplicia eter¬
na ꝑtimescit. At uero cum longa meroris
anxietudine fuerit formido consumꝑta:
quȩdam iam de ꝑresumptione ueniȩ secu¬
ritas nascitur. & in amore cȩlestiumgati¬
diorum animus inflamiatur. & qui pͥ
flebat ne duceretur ad suppliciũ: post¬
modum flere amarissime incipit quia dif¬
fertur a regno. Contemplatur & enim mẽs
qui sint illi angelorum chori. quȩ socie¬
tas sanctoꝵ spirituum: quȩ maiestas iu¬
ternȩ uisionis dei: & amplius plangit qͥ¬
a bonis ꝑhẽnibꝰ deest: quã prius cum
mala ȩt̾na metuebat. Sicq fit: ut ꝑfecꝰ¬
ta compunctio formidinis: tradat animo
compunctionẽ dilectionis. Quȩ bene iN
hac sacra ueraqq historia: figurata nar¬
racione describitur. quia ergo ut dixi duo
sunt compiinctionis geña : edit ei pades

Expanded text:
pungitur, post amore. Prius enim sese pungitur, post amore. Prius enim sese in lacrymis afficit, quia dum malorum suorum recolit, pro his perpeti supplicia aeterna pertimescit. At vero cum longa moeroris anxietudine fuerit formido consumpta, quaedam jam de praesumptione veniae securitas nascitur, et in amore coelestium gaudiorum animus inflammatur: et qui prius flebat ne duceretur ad supplicium, postmodum flere amarissime incipit quia differtur a regno. Contemplatur etenim mens qui sunt illi chori angelorum, quae societas sanctorum spirituumque majestas internae visionis Dei: et amplius plangit quia bonis perennibus deest, quam prius cum mala aeterna metuebat; sicque fit ut perfecta compunctio formidinis tradat animo compunctionem dilectionis: quod bene in hac sacra veracique historia figurata narratione describitur. Quia ergo, ut dixi, duo sunt compunctionis genera, dedit ei pater
Abbreviated transcription (Latin):
cum in racionalib carnis suȩ motib aĩa
presidet: quȩ suspirans a patre terram
mriguam ꝑetit: quia a creatore nr̃o cuco
magno gemitu querenda est lacrimarũ
gracia. Sunt namq non nulli qui iam
in dono ꝑcepert̃ libere ꝓ iusticia loqui.
oppressos tueri. indigentib possessa tribu¬
ere: ardorem fidei habere: s adhuc grãm
lacͥmarum non habent: hi tumirum t̃¬
ram australem & arentem habent. s
adhuc inriguam indigent: qui a bonis
oꝑib positi quib magni atq feruentes
sunt. Oportet nimirum ut aut timore sup¬
plicũ. aut amore regni cȩlestis: mala ȩciã
quȩ ante ꝑpetrauerunt deplorent. ce li¬
cet in multis specieb compunctio diui¬
datur. quando singule queꝙ a penitentib
culpȩ planguntur. unde ex uoce quoq pe¬
nitentium iheremias ait. diuisiones aqua¬
rum deduxit oculus meus: principalit̾
tamen compunctionũ duo gen̾a sunt:
quia dm̃ sitiens anima prius timore com¬

Expanded text:
cum irrationabilibus carnis suae motibus anima cum irrationabilibus carnis suae motibus anima praesedit, quae suspirans a patre terram irriguam petit, quia a creatore nostro cum magno gemitu quaerenda lacrymarum gratia. Sunt namque nonnulli, qui jam in dono perceperunt libere pro justitia loqui, oppressos tueri, indigentibus possessa tribuere, ardorem fidei habere; sed adhuc gratiam lacrymarum non habent. Hi nimirum terram australem et arentem habent, sed adhuc irrigua indigent, quia in bonis operibus positi, quibus magni atque ferventes sunt, oportet nimirum, ut aut timore supplicii, aut amore regni coelestis mala etiam, quae ante perpetraverunt, deplorent. Et licet in multis speciebus compunctio dividatur, quando singulae quaeque a poenitentibus culpae planguntur; unde ex voce quoque poenitentium Jeremias ait: Divisiones aquarum deduxit octamen compunctionum genera duo sunt: quia Deum sitiens anima, prius timore com
Abbreviated transcription (Latin):
tur uiam. qđ uero ib dictum est. consiliũ
habuit cum eo. id cum uiro suo dicens. Pe¬
tam patrem meum agrum. & exclamauit
de asino. & petiit in eo qđ habuit consili¬
um. Ibi monita est ut peteret. quorum al¬
terum ibi dictum est: alt̃m hic: utrumꝙ au̾
ita diceretur. & consilium habuit cum eo
dicens. Petam patrem meum agrum: il¬
le autem monuit eam. & exclamauit de a¬
sino. Porro autem qđ ibi agrum refertur
petisse. nec nomen ipsius agri tacitum ẽ:
hic uero cum agrum petere monita fue¬
rit a uiro suo. non agrum ꝑetisse dicitͣ
clamans de subiugali. qđ ibi dictum ẽ
de asino. s redemptionẽ aquȩ eo qđ in t̃¬
ram austri fuisse tradita. axa filia caleph¬
sedens suꝑ asinum suspirauit. cui dixit
pater suuis. quid habes: Atꝙ illa respõ¬
dit. da michi benedictionẽ: tertam aus¬
t̾ralem & arentẽ dedisti michi. iunge &
Spiritaliter autem axa suꝑ asinum sedit.

Expanded text:
tur uiam. quod uero ibi dictum est: consilium tur uiam. quod uero ibi dictum est: consilium habuit cum eo — id est cum uiro suo — dicens: petam patrem meum agrum; et exclamauit de asino, et petit, in eo quod habuit consilium ibi monita est, ut peteret: quorum alterum ibi dictum est, alterum hic. utrumque autem ita diceretur: "et consilium habuit cum eo dicens: petam patrem meum agrum; ille autem monuit eam. et exclamauit de asino". porro autem quod ibi agrum refertur petisse nec nomen ipsius agri tacitum est, hic uero, cum agrum petere monita fuerit a uiro suo, non agrum petisse dicitur "clamans de subiugali" — quod ibi dictum est "de asino" — sed redemtionem aquae — eo quod in terram austri fuisset tradita — sedens super asinum suspiravit . Cui dixit pater suus: Quid habes? atque illa respondit: Da mihi benedictionem, terram Australem et arentem dedistiSpiritualiter autem anima super asinam sedit,
Abbreviated transcription (Latin):
q acceꝑit eam : dabo ei filiam meam in ipxo¬
rem. Constat ergo ex hoc ordine gestarũ
rerum: tam ꝑspicue post mortem ihesu hoc
esse factum. Tunc uero cum ciuitates datȩ.
ipsi caleph commemorarent᷑: ꝓgressus ex
occasione narrator. qđ postea factum est
preoccupauit. Nec tamen frustra arbitror
hoc de filia caleb data inuictoris ꝑremium.
bis mimero scripturam cominemorare uo¬
luisse. Alia nascitur quȩstio de filia caleb
qt in libro ih̃u naue sic de illa dicitur. Et
factum est cum ingrederetur ipsa. &̾ consi¬
lium habuit cum eo dicens. Petam patrem
meum agrum. & exclamauit de asino. &
ceta. Ubi agrum petit a patre atq concefsꝰ
est. hic autem. & factum est inquit cum
ingredereturꝰ ipse monuit eam othonel
ut peteret a patre suo agrum: s in eo qđ
ibi dictum est cum ingrederetur ipsa. &
hic dictum est cum ingrederet᷑ iꝑse nichil
contrarium est. Simul enim ingredieban¬

Expanded text:
et acceperit eam, dabo ei filiam meam in uxoet acceperit eam, dabo ei filiam meam in uxorem. Conrerum tam perspicuo post mortem Iesu hoc esse factum. tunc uero, cum ciuitates datae ipsi Caleb commemorarentur, progressus ex occasione narrator quod postea factum est praeoccupauit. nec tamen frustra arbitror hoc de filia Caleb data in uictoris praemium bis numero scripturam commemorare uoluisse. Alia nascitur quaestio de filia Caleb, quod in libro Iesu Naue sic de illa dicitur: et factum est cum ingrederetur ipsa, et consilium habuit cum eo dicens: petam patrem meum agrum; et exclamauit de asino et cetera, ubi agrum petit a patre atque concessus est, hic autem, et factum est, inquit, cum ingrederetur ipse, monuit eam Gothoniel, ut peteret a patre suo agrum. sed in eo quod ibi dictum est: cum ingrederetur ipsa, et hic dictum est: cum ingrederetur ipse, nihil contrarium est; simul enim ingredieban
Abbreviated transcription (Latin):
Iam hoc & in libro iħũ naue cominemora¬
tum est: s utrum iħũ uiuente factum
sit. & nunc ꝑ recapitulationẽ repetitum.
an post eius mortem postea qͣm dictum ẽ:
iudas ascendet. & cepit iudas debellare cha¬
naneos. in quo bello ista omnia gesta nar¬
rantur. meritoqueritur: s credibilius ẽ
post mortem iħũ factum. Tunc autem
ꝑ prolemsin. idest ꝑ preoccupationem
cominemoratũ. quem̃ admodũ & alia. Ilc
enu cum res geste aduersus chananeos
post mortem ihũ dicerat dñs: iudas as¬
cendet. & postea descenderunt filii iuda
pugnare ad̃ chananeum. qui habitabat ĩ mon¬
tanis. & austrum. & campestrẽ. & abiit iudas
ad chananeum inhabitantẽ hȩbron. & exiit
ebron ex aduerso. Nomen autem erat e¬
bron cariatharbe. & ꝑcussit sisan & ahimã.
& colmi filios ȩnach. & ascenderunt inde ad
inhabitantes dabir. Nomen autem dabir
erat ante ciuitas literarum Q dixit caleb
quicumq percusserit ciuitatem literarum.

Expanded text:
iam hoc et in libro Iesu Naue commemoraiam hoc et in libro Iesu Naue commemoratum est; sed utrum Iesu uiuente factum sit et nunc per recapitulationem repetitum, an post eius mortem, posteaquam dictum est: ludas ascendet, et coepit ludas debellare Chananaeos, in quo bello ista omnia gesta narrantur, merito quaeritur. sed credibilius est post mortem Iesu factum, tunc autem per prolepsin, id est per praeoccupationem commemoratum quemadmodum et alia. nunc enim cum res gestae aduersus Chananaeos post mortem Jesu dixerat Dominus, Judas ascendet. Et postea descenderunt filii Juda pugnare ad Chananaeum, qui habitabat in montanis, et austrum, et campestrem. Et abiit Judas ad Chananaeum inhabitantem in Ebron, et exiit Ebron ex adverso: nomen autem erat Ebron, Cariatharbe, et percussit Sesi, et Abiman, et Chalmi filios Enach, et ascenderunt inde ad inhabitantes Dabyr. Nomen autem Dabyr, quod erat ante civitas litterarum. Et dixit Caleb: Quicunque percusserit civitatem litterarum,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit antiquitus cariatharbe : ꝑcussit sisai
& ahiman. & tholmai. atqꝙ inde ꝓfectus
abut ad habitatores dabit. cuiꝰ nom̃ uetus
erat cariathsepher. idest ciuitas lit̾arum.
huius loci iosephus in libro antiquitatũ
quinto: Ita meminit dicens. Inter hȩc ob¬
sederunt iherosolimã. S hanc quidem lõ¬
go tempore capientes : om̃s in ea habitan¬
des interemerunt. Erat enim eis ualde gra¬
uis desuꝑ municio muroꝵ & loci natura re¬
sistendo. Unde castra metati sunt in ebron. &
hanc capientes omnia interfecert᷑. Relinque¬
batur autem genus adhuc gigantum: qui
ppterꝰ magnitudines atq formas in nullo
alus hominib ꝑximas ultra modũ mitabi¬
monstrantur. in nuillo his de quib fides
habebatur equalia: quorum genꝰ leuitis p̃¬
cipue dederat munꝰ. etiam cum duob mi¬
lib cubitis terram quoꝙ dono dedeit̃ mã¬
tomafeos. Hinc enim fuit exploratorũ. qͦs
milit moẏses in chananeam. Dixitq caleb¬
cam : dabo e axam filiam meam uxorem.

Expanded text:
harbe, percussit Sisai, et Abiman, et Tholmar, atque inde profectus adiit ad habitatores Dabir cujus nomen vetus erat Cariatsepher, id est, civitas litterarum. Hujus loci Josephus in libro Antiquitatum quinto, ita meminit dicens: « Inter haec obsederunt Hierosolymam, sed hanc quidem longo tempore capientes, omnes in ea habitantes interemerunt. Erat enim eis valde gravis desuper munitio murorum, et loci natura resistendi. Unde castrametati sunt in Ebron, et hanc capientes omnia interfecerunt. » Relinquebatur autem genus adhuc gigantium, qui propter magnitudines atque formas in nullo aliis hominibus proximas ultra modum mirabimonstrantur in nullo his de quibus fides habebatur aequalia. Quorum genus Levitis praecipue dederat munus, etiam cum duobus millibus cubitis terram quoque dono dederant manto Moseos; hic enim fuit unus exploratorum, quos misit Moyses in Chananaeam. » CA dabo ei filiam meam Axam in uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
nib gentium. & de manib regum. quando
in ueritate euuangelii ꝑsistentes. nulli cede¬
bant errori: quin potiꝰ errantes p̾dicatione
sua subiciebant ueritati. Inde factũ ẽ qđ
plurimi eorũ qui ꝑ fastum mundanũ elati
ꝑsecutores ante fuerant xͥanȩ religionis. idẽ
missimi ueritatis. Et non dederunt cornu
peccatori: quia non consentiebant iniqͥtati.
iuxc̾a illud hester. quo in oracione sua dic̃.
Ne tradas dñe sceptrũ tuũ his qui non sc̃.¬
t appropinqͥuerunt dies mathatiȩ mo¬
riendi: ꝙ dixit filiis suis. Nunc confor¬
tata est suꝑbia & castigatio. q tempꝰ eũsionis
& ira indignationis. Func gͦ o filii emula¬

Expanded text:
gem de manibus regum quando in veritate Evangelii persistentes, nulli cedebant errori, quin potius orantes praedicatione sua subjiciebant veritati. Inde factum est quod plurimi eorum qui, per fastum mundi elati, persecutores ante fuerant Christianae religionis, iidem, missimi veritatis, et non dederunt cornu peccatori, quia non consentiebant iniquitati; juxta illud Esther, quae in oratione sua dixit: Ne tradas, Domine, sceptrum tuum his qui non s Appropiaverunt dies Matathiae moriendi, et dixit filiis suis: Nunc confortata est superbia, et castigatio, et tempus eversionis, et ira indignationis: nunc, filii, aemul
Abbreviated transcription (Latin):
am scire. qđ ipsum opus ideo partim de
diuina hystoria. partim de iosephi uide¬
orum hystorici tradicione. partim uero de
aliarum gentiũ hystoriis contexui: ut qͥa
non tantum gentis iudee ac principũ eiꝰ.
s & aliarũ gentiũ similiter in ipso libro
mentio fit. ex multorũ librorũ collatioẽ
ueritas sacrȩ hystorie pateat: & sensus nar¬
rationis eiꝰ lectori lucidior fiat. Tu uero si
quid in memorato opere tͥ gratũ atq u¬
tile inueñis. largitori omniũ bonorum
inde gracias referas: siquid autẽ rep̾hen¬
sibile in eo esse ꝑspexeris. nr̃e infirmita¬
ti & impericiȩ deputes. & apud clemen¬
tẽ uidicẽ ueniam impetre nobis ꝑ sacͣs
oraciones festines: sicq optimo largito¬
ri dignũ honorẽ. & fragili opifici opor¬
N tunum conferes solatium. fratnitatẽ tuã di¬
ibeoꝵruina maiestas prosperis successib ꝑollentẽ:
& et̃ne beatitudinis gaudia ꝑmerentẽ. om̃i

Expanded text:
am scire quod ipsum opus ideo partim de am scire quod ipsum opus ideo partim de divina historia, partim de Josephi Judaeorum historici traditione, partim vero de aliarum gentium historicis contexui, ut quia non tantum gentis Judaeae ac principum ejus, sed et aliarum gentium similiter in ipso libro mentio fit, ex multorum librorum collatione veritas sacrae historiae pateat, et sensus narrationis ejus lectori lucidior fiat. Tu vero, si quid in memorato opere tibi gratum atque utile inveneris, largitor omnium bonorum mihi gratias referat; si quid autem reprehensibile in eo esse prospexeris, nostrae infirmitati et imperitiae deputes et apud clementem judicem veniam impetrari nobis per sacras orationes festines, sicque optimo largitori dignum honorem et fragili opifici opportunum conferes solatium. Fraternitatem tuam divina majestas prosperis successibus pollentem et aeternae beatitudinis gaudia promerentem omni
Abbreviated transcription (Latin):
in quib non solũ ꝑ aliqͣnta loca ꝓpt̾ uarie¬
tatem rerũ. & situm ꝓuinciarũ obscurus ẽ
sensus: quin etiam ꝑ troꝑos figurarũ occultꝰ
est intellectus. Et qđ eodẽ tempore cõmẽ¬
tarios in libros regum nuꝑ a nõbis editos.
uetĩabili abbati hildiuno tͣliderã. tu qͥdẽ
paruitatẽ meam exbortatus es: qͣtinus in
cõmentarios iuxt̾a uestigia maiorũ pari
studio condiderim: feci quantũ potui. S
pͥoris libri expositionẽ ludouico regi e¬
ditã dedi: sequentis uero tuȩ sanctitati
tͣdendã reseruaui. ut peticio tua non essec
uana. neq haberes me suggillandũ qͣsi
tibi roganti nollẽ conferre. qđ aliis gratiᷤ
contulerim. Pm̃ quod iã confectũ opus
habes: utere eo sicut decet seruũ xp̃i cũ
communione multorũ. & qđ solus imꝑe¬
traueras. ad plurimorũ utilitatẽ ꝑueni¬
re facias. De cȩc̾o quoq uolo sanctitatẽ tu¬

Expanded text:
in quibus non solum per aliquanta loca propter variein quibus non solum per aliquanta loca propter varietatem rerum et situm provinciarum obscurus est sensus, quin et per tropos figurarum occultus est intellectus; et quia eodem tempore commentarios in libros Regum nuper a nobis editos venerabili abbati, Hilduino tradideram, tu quidem parvitatem meam exhortatus es quatenus in commentarios juxta vestigia majorum pari studio conderem. Feci quantum potui, et prioris libri expositionem, Ludovico regi editam, dedi; sequentis vero tuae sanctitati tradendum reservavi, ut petitio tua non esset vana, neque haberes me suggillandum quod tibi roganti nollem conferre quod aliis gratis contulerim. Proinde quia jam confectum opus habes, utere eo sicut decet servum Christi cum communione multorum; et quod solus impetraveras, ad plurimorum utilitatem pervenire facias. De caetero quoque volo sanctitatem tu
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ qd hi qui ascendebant ad edificandũ
donum dñi. adiuuari deberent largitione
pecuniarũ ab amicis suis ubicumq habi¬
tarent. idest siue in caldea seuin aliis locis.
in quȩ ob mȩtum ꝓfugissent caldeorũ excep¬
to inquit qđ uoluntarie offerunt templo
cui quod est in ihȩrłm: quia oportet eos qui
temporalib abundant diuitiis. non solum
ex his pauꝑib xp̃i necesiaria ministrare.
uerum ȩtiam ipsos bona quȩ possunt prorsꝰ
libent̃ oꝑari. quatinꝰ horum męrito uelud
oblationis spontanee. & ipsi in templo dei
qđ est ecclesia partem mereant᷑ habere.
tabani
Ni caRitatis officio dig¬
nissimo geroldo. sacri
palacii archidiacono.
Rabanus uilis seruorũ
dĩ seruus: in xp̃o salu¬
tẽ. Memini me in ꝑa¬
latio illangionũ ciuitatis constitutũ. tecum
hr̃e sermonẽ. de eminentia sc̃arũ scriptura¬
rum. & de difficultate diuinarũ hẏstoriarũ:

Expanded text:
tur, quod hi qui ascendebant ad aedificandum tur, quod hi qui ascendebant ad aedificandum domum Domini adjuvari deberent largitione pecuniarum ab amicis suis, ubicunque habitarent, id est, sive in Chaldaea, seu in aliis locis, in quae ob metum profugissent Chaldaeorum. Excepto, inquit, quod voluntarie offerunt templo Dei, quod est in Hierusalem, quia oportet eos qui temporalibus abundant divitiis, non solum ex his pauperibus Christi necessaria ministrare, verum etiam ipsos bona, quae possunt, pro se libenter operari, quatenus horum merito velut oblationis spontaneae et ipsi in templo Dei, quod est Ecclesia, partem mereantur habere. Rabani ni charitatis officio dignissimo, GEROLDO, sacri palatii archidiacono, RABANUS, vilis servorum Dei servus, in Christo, salutem. Memini me in palatio Vangionum civitatis constituScripturarum, et de difficultate divinarum historiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
onem eiꝰdem eccłie etiam aliis p̾dicando labo¬
rare. Ynde tales ꝑre cȩt̾is fidelib duplici ho¬
nore ab apło digni esse censentur: Sic̃ & an¬
gelus damheli. Qui docti fuerint inquit.
fulgebunt inquit quasi splendor firmam̃ti:
Qł qui ad susticiam erudiunt multos: quasi
stellȩ in ꝑpet̾uas et̾nitates. Qui nimirũ e¬
ruditores multoꝵ quo magis suos audito¬
res ad cȩlestia querenda ac diligenda institu¬
unt: eo minus ipsi ꝓ terrenis adquirendis
siue possidendis curam gerunt: immo ȩciã
ꝓ spe et̾norum relinquunt. Unde necesse est
eorum inopiȩ ut ad predicandum subsistant
ditiorum qui predicare nęqueunt largitate
subueniri: ut ętiam ipsi diuites p̾dicationis
eiusdem possint esse consortes. Ex quorum
ꝑsona dicit gaio iohannes. ꝓ noĩe it dñi
ꝑfecti sunt nichil accipientes agentib. Hoᷤ
ergo debemus susciꝑe huiusmodi: ut cooꝑa¬
tores simus ueritatis. Qͣmobrẽ nunc dici¬

Expanded text:
onem ejusdem Ecclesiae etiam aliis praedicando laboonem ejusdem Ecclesiae etiam aliis praedicando laborare. Unde tales prae caeteris fidelibus, duplici honore ab Apostolo digni esse censentur ; sicut et angelus Danieli, Qui docti fuerint, inquit, fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in peruditores multorum, quo magis suos auditores ad caelestia quaerenda ac diligenda instituunt, eo minus ipsi pro terrenis acquirendis sive possidendis curam gerunt; imo etiam pro spe aeternorum relinquunt. Unde necesse est eorum inopiae, ut ad praedicandum subsistant, ditiorum, qui praedicare nequeunt, largitate subveniri, ut etiam ipsi divites predicationis ejusdem possint esse consortes. In quorum persona dicit Gaio Joannes: Pro nomine enintibus. Nos ergo debemus suscipere hujusmodi, ut cooperatores simus veritatis . Quamobrem nunc dici
Abbreviated transcription (Latin):
dño duce ascenderet. Non tamen om̃s illuc
ascendere iussit. Qui enim essent de eodem
populo di quos plus aliis quibꝙ in locis
libertate donata uti delectaret: hos ascen¬
dentib auxilio esse de suo quemꝙ loco p̃¬
cepit: data scilicet illis in necessitatem tam
longi itineris pecunia siue pecorib. Sed
& alia illis donã eos dare & cõmendate de¬
sidauit: que illo ꝑuenientes in templum
dñi ꝑ memoria mittentium offerre debe¬
rent᷑. Om̃s ergo de captiuitate babilonia
libati sunt: õm̃s pietatis actib sunt dedit.
Sed ꝑfectiores ad edificandum dño templũ
ascenderunt: cȩt̃ eos qui ascend̾ant adiuuã¬
runt. Quia &ẽ si om̃s electi de potestate tene¬
brarum eruti ad lib̾tatem ꝑtinent gloriȩ fi¬
liorum dĩ. Om̃s ad societatem sc̾ȩ ciuitatis
iodest eccłie se adnum̾ariletant᷑: non tamen
omniũ s ꝑfectiorum solummͦ est. in edificati

Expanded text:
Domino duce ascenderet, non tamen omnes illuc Domino duce ascenderet, non tamen omnes illuc ascendere jussit. Qui enim essent de eodem populo Dei, quos plus aliis quibusque in locis libertate donata uti delectaret, hoc ascendentibus auxilio esse de suo quoque loco praecepit, data scilicet illis in necessitatem tam longi itineris pecunia sive pecoribus. Sed et alia illis dona eos dare et commendare desideravit, quae illo pervenientes in templum Domini pro memoria mittentium afferre deberent. Omnes ergo de captivitate Babylonia liberati sunt, omnes pietatis actibus sunt dediti, sed perfectiores ad aedificandum Domino templum ascenderunt, caeteri eos qui ascenderant adjuvarunt. Quia etsi omnes electi de potestate tenebrarum eruti, ad libertatem pertinent gloriae filiorum Dei, omnes ad societatem sanctae civitatis, id est, Ecclesiae, sed adnumerari laetantur; non tamen o
Abbreviated transcription (Latin):
uinȩ pietatis ad usionem liberȩ pacis ꝙ
lucis redeamꝰ. ibiq edificemꝰ domum dño do̾
israhel. hoc est in unitate catholice pacis.
in confessione siuie nr̃e iniqͥtatis. seũ diuine
miseracionis qr gr̃e preparemꝰ corda nr̃a. in
quib dñs ipse ppitius inhabitare atq ea
sua p̃sentia inlustrare dignetur. S ꝙ pxi¬
morum corda ad laudem sui conditoris &
oꝑa pietatis accendere curemꝰ. Utroq &enĩ
modo domum dño eclificamꝰ: cum uel nos¬
met ipsos in oꝑib iusticie exercemꝰ. uel eos
quos ualemꝰ ad iter susticie & exemplis ꝑ¬
uocamꝰ & uerbis. Sęcuntui reliqua eiꝰdem
tis locis ubicumq habitant. adiuuent eum
uir de loco suo. Argento & auro. & substan¬
tia. & pecorib: Eacepto qđ uoluntanie offẽ¬
runt templodi qđ est in ihetłm. Notanda¬
distinctio uerborum: quia omnib solutis ab
iniuria captiuitatis dedit facultatẽ rex. ut
quicumq uell& ad ȩdificandum templũ

Expanded text:
vinae pietatis, ad visionem liberae pacis et vinae pietatis, ad visionem liberae pacis et lucis redeamus, ibique aedificemus domum Domino Deo Israel, hoc est, in unitate catholicae pacis, in confessione sive nostrae iniquitatis, seu divinae miserationis et gratiae praeparemus corda nostra, in quibus Dominus ipse propitius inhabitare atque ea sua praesentia illustrare dignetur, sed et proximorum corda ad laudem sui conditoris et opera pietatis accendere curemus. Utroque etenim modo domum Domino aedificamus, cum vel nosmetipsos in operibus justitiae exercemus, vel eos quos vellemus ad iter justitiae et exemplis provocamus et verbis. Sequuntis locis vbicumque habitant, adiuuent eum viri de loco suo, argento, & auro, & substantia, & pecoribus: excepto quod voluntarie offerunt templo Dei, quod est in Hiedistinctio verborum, quia omnibus solutis ab injuria captivitatis dedit facultatem rex, ut quicunque vellet ad aedificandum templum
Abbreviated transcription (Latin):
sius fidelib esse in terra. eorumq & am¬
mos & manꝰ ad ea que salutaria essent
facienda dirigeret: Cet̾um omnia scͥp¬
ture huiꝰ uerb̃a spirtalem sensum redo¬
lent. Cui enim non facile pateat. solos il¬
los cum quib ds est de confessione pec¬
catorum ad untutum oꝑa quasi de ser¬
uitio de babylone in iherosolima ad lib¬
tatem posse transire: quia sine ipso nicħ
possumus facere. Quis non uideat recte
in eadem sentencia ascensionem esse no¬
minatam: Quia nimirum om̃s qui pec¬
cant. quiꝙ secul curis seruiunt: in imoft̃.
Q uero placent: ad altiora necesse est m̃tẽ
erigant. celestia suspitent: pompas mundi
omnes atq illecebras ȩternoꝵ amore trans¬
cendant. Iherusalẽ quoq esse in iudea hoc
est in confessione memoratur: ut qui ꝑ obli¬
uionem di captiuari a chaldeis qui interp̃¬
tantur quasi demonia. hoc est malignis spi¬
ritib mancipari meriumꝰ.: ꝑ confessionẽ di¬

Expanded text:
suis fidelibus esset in terra, eorumque et ansuis fidelibus esset in terra, eorumque et animos et manus ad ea quae salutaria essent facienda dirigeret. Caeterum omnia Scripturae hujus verba spiritualem sensum redolent. Cum enim non facile pareat, solos illos cum quibus Deus est, de confessione peccatorum ad virtutum opera quasi de servitio de Babylone in Jerosolymam ad libertatem posse transire, quia sine ipso nihil possumus facere. Quis non videt recte in eadem sententia ascensionem esse nominatam? Quia nimirum omnes qui peccant cum saeculi curis serviunt in imo sunt; qui vero placent, ad altiora necesse est mentem erigant, coelestia suspirent, pompas mundi omnes atque illecebras aeternorum amore transcendant. Hierusalem quoque esse in Judaea, hoc est in confessione memoratur, ut qui per oblivionem Dei captivari a Chaldaeis, qui interpretantur quasi daemonia, hoc est, malignis spiritibus mancipari meruimus, per confessionem di
Abbreviated transcription (Latin):
ta est michi omnis potestas in celo & int̃¬
ra. Sȩquitur eadem eadem scͥptura cẏri.¬
Quis est in uobis de uniũso populo eius:
sit deus illius cum ipso. ascendat iherłm
quȩ est in iudea. & edificet domum di isrł.
pse est ds qui est in iherłm. Magna his
uerbis fides regis: magna claret pietas.
fides quidem qđ populum israhel pre ce¬
teris nationib dei esse populum intellex̾:
pietas qđ nullo prsus excepto. omnes qͥ
uellent lib̾os patriam redire ꝑmisit. Fide̾
qđ eundem dñm dm & habitare in celis.
q esse in iherłm. & cum singulis reuerten¬
tium de babylone in iherusalem. ascen¬
dere posse confessus est. Annon luce cla¬
rius est. qđ hunc non corporeum & loco
comp̃hensibilẽ. s sp̃m & ubiq presentẽ
credidit. quem ita in iherłm. ꝙ in templo
hr̃e locum confessus est. ut simul cęli reg¬
no presidere non dubitaret.ita in celis
regnare credidit. ut nichilhominus cũ

Expanded text:
ta est mihi omnis potestas in coelo et in teta est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Sequitur eadem ScQuis est in vobis de universo populo ejus? Sit Deus illius cum ipso et ascendat Hierusalem quae est in Judaea, et aedificet domum Dei Israel, ipse est Deus qui est in Hierusalem . Magna in his verbis fides regis, magna claret pietas: fides quidem, quod populum prae caeteris nationibus Dei esse populum intellexit, pietas quod nullo prorsus excepto omnes qui vellent liberos patriam redire permisit. Fides quod eumdem Dominum Deum et habitare in coelis et esse in Hierusalem et cum singulis revertentium de Babylone in Hierusalem ascendere posse confessus est. An non luce clarius est quod hunc non corporeum et loco comprehensibilem, sed spiritum et ubique praesentem credidit, quem ita in Hierusalem et in templo habitare confessus est, ut simul coeli regno praesidere non dubitaret, ita in coelis regnare credidit, ut nihilominus cum
Abbreviated transcription (Latin):
sputtum eyriregis ꝑsarũ: ut agnta po¬
testate ac ꝓuidentia cħ̃ iscł fac̾et quȩ de eo
narrat scriptura. Q dñs in euuangelio¬
ait iudeis. Cum exaltaueritis filu.n ho¬
minis: tunc cognoscetis quia ego sum. &
ame ipso facio nichil. s sicut docuit me
pater hec loquor. Qđ uero in scͥptura sua
dicit. idest cyrus. omuia regna terrȩ ded̾
michi dñs ds cęh: bene quidem deum is¬
rahel dñm deum cȩl esse confessus est.
quem etiam regna terrȩ omnia in potes¬
tate babere. & cuicumq uellet dare pos¬
se cognouit. S minus uerum uidetur so¬
nare qđ sib omnia regna terrȩ ab eo tra¬
dita dicit: nisi forte intelligendum est
qđ eo tempore quo hȩc scripsit. nullum
sui regnum aduersariũ habuerit: uel c̃te
uictoriȩ destructo atq ex hausto tam ro¬
busto tamꝙ antiquo caldeorum imꝑio:
nullum sͥ regnum in toto orbe resiftere
posse credidẽrit. Ueraciter autem hic ser¬
mo conuenit maiestati eius: qui dixit. Da¬

Expanded text:
Spiritum Cyri regis Persarum, ut, agnita potestate ac providentia Dei Israel, faceret quae de eo narrat Scriptura. Et Dominus ait in Evangelio Judaeis: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a me ipso facio nihil; sed sicut docuit me Pater, haec loquor . Quod vero in Scriptura sua dicit idem Cyrus: Omnia regna terrae dedit mihi Dominus Deus coeli; bene quidem Deum Israel Dominum Deum coeli esse confessus est, quem etiam regna terrae omnia in potestate habere, et cuicunque vellet, dare posse cognovit. Sed minus verum videtur sonare, quod sibi omnia regna terrae ab eo tradita dicit, nisi forte intelligendum est, quod eo tempore, quo haec scripsit, nullum sui regni adversarium habuerit; vel certe victo, destructo, atque exhausto tam robusto tamque antiquo Chaldaeorum imperio, nullum suo regno in toto orbe resistere posse crediderit. Veraciter autem hic sermo convenit majestati ejus, qui dixit: Da
Abbreviated transcription (Latin):
men regis cyri ꝑ quem a seruitio liberãdi.
patriam reuocandi. cuiꝰ ꝑmissu templum es¬
sent restauratuir. sine ullis ꝑphetice locu¬
tionis enigmatib ostendit. Ait enim ihere¬
mias. Hec dicit dñs exercituum rex istahel.
omni transmigracioni quam transtuli de ie¬
rusalem in babilonem. Edificate domos &
habitate: quia hec dicit dñs exercituũ. Cũ
ceperut impleri in babylone.Lxxͣ. anni: ui¬
sitabo uos & suscitabo suꝑ uos uerbum me¬
um bonum. &. reducam uos ad locum istũ.
Porro ysaias. Hec dicit dñs redemptor tuus
s formator tiuis ex utero. Ego sum dñs fa¬
ciens omnia. & paulopꝰ. Qui dico ꝓfundo
desolare: & flumina tua arefaciãm. Qui
dico cyro pastor meus es. & omnem uolu̾¬
tatem meam complebis. Q dico ierłm
edificaberis: & templo fundaberis. Hec
dicit dñs xp̃o meo cyro. cuius ad prehendi
dexterã ut subiciam ante faciem eius gen¬
tes. & dorsa regum uertam. & aꝑiam corã

Expanded text:
men regis Cyri, per quem a servitio liberandi, men regis Cyri, per quem a servitio liberandi, et in patriam revocandi, cujus permissu templum essent restauraturi, sine ullis propheticae locutionis aenigmatibus ostendit. Ait enim Jeremias: Haec dicit Dominus exomni transmigrationi quam transtuli de Jerusalem in Babylonem. Aedificate domos et habitate, quia haec dicit Dominus exercituum: Cum coeperint impleri in Babylone septuaginta anni, visitabo vos et suscitabo super vos verbum meum bonum et reducam vos ad locum istum. Porro Isaias: Haec dicit Dominus Redemptor tuus, et Formator tuus ex utero: Ego sum Dominus faciens omnia. Et paulo post: Qui dico profundo: Desolare, et flumina tua arefaciam. Qui dico Cyro: Pastor meus es, et omnem voluntatem meam complebis. Qui dico Jerusalem: aedificaberis et templo fundaberis haec dicit Dominus christo meo Cyro cuius adprehendi dexteram ut subiciam ante faciem eius gentes et dorsa regum vertam et aperiam coram
Abbreviated transcription (Latin):
sarum iuncto sibi socio datio rege medoꝵ.
babylonioꝵ destruxisse imꝑium: occiso ul¬
timo eorum rege baltasar. & ipsa urbe diru¬
t̾a ac uastata. Qui uidelicet cyrus sciens a
deo israhel regnum sibi traditum. mox ut
regnum illud qđ populũ israhel captiuarat
ac seruitute ꝑremebat suꝑauit. dedit facus¬
tatem eidem populo patͥam redeundi. ac do¬
mum d̾i sui. quȩ in ea erat incensa reedificã¬
di. eandemq libertatis sentenciam non tan¬
tum uerbo presentib intimauit: uerum ȩti¬
am eis qui longuis ꝑ om̃s regni sui piun¬
cias aberant. missis ẽpistolis mandauit: pp¬
sum qui est deus ifrahel uerum esse dñm
& deum cęli. omniumq regnorum aucto¬
rem publica uoce confessus. Que omnia
sic futura ꝓphete sancti ysayas & iheremi¬
as aꝑte ꝑredixerunt: quorum iheremias
etiam numerum annorum quib essent in
babylonia seruitur & quando patriam re¬
uocandi precinuit. Ysayas autem etiã no¬

Expanded text:
ersarum, juncto sibi socio Dario rege Medorum, ersarum, juncto sibi socio Dario rege Medorum, Babyloniorum dextruxisse imtimo eorum rege Balthasar, et ipsa urbe diruta ac vastata. Qui videlicet Cyrus sciens a Deo Israel regnum sibi traditum, mox ut regnum illud, quod populum Israel captivarat, ac servitio premebat, superavit, dedit facultatem eidem populo patriam redeundi, ac domum Dei sui, quae in ea erat incensa, reaedificandi; eamdemque libertatis sententiam non tantum verbo praesentibus intimavit, verum etiam eis qui longius per omnes regni sui provincias aberant, missis epistolis, mandavit, ipsum qui est Deus Israel, verum esse Dominum et Deum coeli, omniumque regnorum auctorem, publica voce est confessus. Quae omnia sic futura prophetae sancti et Jeremias aperte praedixerunt. Quorum Jeremias etiam numerum annorum quibus essent in Babylonia servituri, et quando in patriam revocandi, praecinuit. Isaias autem etiam no
Abbreviated transcription (Latin):
explendum sermonem dñi quem locutus
fuerat ꝑ os iheremie. suscitauit dñs spi¬
ritum chiri regis ꝑsarum: qui iussit pre¬
dicari in uniuerso regno suo. etiam ꝑ scͥp¬
turam dicens. Hec dicit rex cẏrus ꝑsarũ.¬
Omnia regna terre dedit michi dominus
deus cȩli: & ipse preceꝑit mͥ ut edificarem
ei domum in iherłm que est in iudea. Qs
ex uobis est in omni populo eius: sit dñs
ds suus cum eo & ascendat. Finis libri pa¬
ralipomenon similis est principio libri es¬
dre sacerdotis. quem hebrei malachiã ulti¬
mum .xii. ꝑ rophetarum esse autumant:
in quo edictum chẏri regis ꝑsatum. & re¬
ditus populi iudaici in terra iuda descri¬
bitur. Unde simil expositione hic locus
exsolui potest: ita ut qđ expositores illĩ
ꝓphete de illius libri principio dixerunt.
hec ȩadem nos in fine istius ponamꝰ. Har¬
rant uetes hẏstorie quib & ꝓphetȩ da¬
melis scriptura concordat. cyrum regem ꝑ¬

Expanded text:
explendum sermonem Domini quem locutus explendum sermonem Domini quem locutus fuerat per os Hieremiae suscitavit Dominus spiritum Cyri regis Persarum qui iussit praedicari in universo regno suo etiam per scripturam dicens haec dicit Cyrus rhi Dominus Deus coeli, et ipse praecepit mihi ut aedificarem ei domum in Jerusalem, quae est in Judaea; quis ex vobis est in omni populo ejus? Sit Dominus Deus suus cum eo, et ascendat. Finis libri Paralipomenon similis est principio libri Esdrae sacerdotis: quem Hebraei Malachiam ultimum duodecim prophetarum esse autumant, in quo edictum Cyri regis Persarum et reditus populi Judaici in terram Juda describitur. Unde simili expositione hic locus exsolvi potest, ita ut quae expositores ipsius prophetae de illius libro in principio dixerunt, haec eadem nos in fine istius ponamus, Narrant veteres historiae, quibus et prophetae Danielis Scriptura concordat, Cyrum regem P
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ respectum gr̃ȩ resipiscentes ad ȩccle¬
siam reuertunt᷑: cum in lustratione sancti
spiritus comꝑuncti. precepta diuine legis
quȩ reliquerant denuo audire & inciꝑiũt
custodire. Seꝑtem namq sunt dona sc̃ĩ
sp̃c: quȩ propheta ysayas manifesta distĩc¬
tione enumerat. Decem uero preceptis om̃is
diuinȩ legis sunma comp̃henditur: &.uͣni.
multiplicata ꝑ decem. septuagenariũ nume
ꝑficiunt. Unde aꝑta signi¬
ficatione qui ꝑ oꝑa ꝑuersa in babyloniã
fuerunt caꝑtiuati. post.lxxͣ. annos lib̾ant᷑.
ac domum d̾i ac ciuitatem scãm reedificant:
quia non numqͣm hi qui ꝑ sua peccata a cõ
munione ac societate sc̃ẽ eccłie separati. in¬
fidelium sorti ac numero copulaluntur. rur¬
sum ꝑ donum sancti spiritus studiose bo¬
ne operationis actus exercent. ac ꝑ hoc cõ¬
sortium fidelium domus iudelicet q̃ ciuita¬
tis dm̃i de qua fuerant ȩiecti recipiunt. An
no autem primo chyri regis ꝑsarum ad

Expanded text:
cclesiam revertuntur, cum, illustratione sancti Spiritus compuncti, praecepta divinae legis, quae reliquerant, denuo audire incipiunt et custodire. Septem namque sunt dona sancti Spiritus, quae propheta Isaias manifesta distinctione enumerat. Decem vero praeceptis omnis divinae legis summa comprehenditur. Et septem multiplica per decem, septuagenarium numerum perficiunt. Unde apta significatione, qui per opera perversa in Babyloniam fuerant captivati, post septuaginta annos liberantur, ac domum Dei et civitatem sanctam reaedificant. Qumunione et societate sanctae Ecclesiae separati infidelium sorti ac numero copulati sunt, rursumque per donum sancti Spiritus, studiose bonae operationis actus exercent, ac per hoc consortium fidelium domus videlicet et civitatis Domini de qua fuerant ejecti recipiunt. Ano autem primo Cyri regis Persarum ad
Abbreviated transcription (Latin):
Qd etiam iheremias propħa in lamentacioni¬
b suis deflere uidetur. ubidicit. Egressus est
a filia syon omnis decor eiꝰ: facti sunt principes
eius uelut arietes non inuenientes pascua. &
abierunt absq fortitudine ante faciem eos¬
subsequentis. Manum suam misit hostis ad
omnia desicłabilia eius: quia uidit gentes in¬
gressas sanctuarium eiꝰ. Hinc & psalmista subi¬
taneam uinee dñi admirans deuastationem :
ad ipsum dñm dicit. Ut quid deposiusti mace
riam eius. & uindemiant eam omnes qui tͣnse¬

Expanded text:
Quod etiam Jeremias propheta in LamentationiQuod etiam Jeremias propheta in Lamentationibus suis deflere videtur, ubi dicit: Egressus est a filia Sion omnis decor ejus, facti sunt principes ejus velut arietes non invenientes pascua, et abierunt absque fortitudine ante faciem subsequentis. Manum suam misit hostis ad omnia desiderabilia ejus, quia vidit gentes ingressas sanctuarium ejus . Hinc et Psalmista subitaneam vineae Domini admirans devastationem, ad ipsum Dominum dicit: riam ejus, et vindemiant eam omnes qui transe