comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta iam cẽnit᷑ partim sꝑatur infine complen¬
da. Mouit enim cęlum angłoꝵ et siderum
testimonio: quando incarnatus ẽ xp̃s. Mo¬
uit tram ingenti miracło de ipso uirginis par¬
tu. Mouit mare et aridam: cum et ininsulis
et orbe toto xp̃s annuntiat᷑ Ita moueri om̃s
gentes uidemus ad fidem. Iam uero qđ seqͥt᷑
et ueniet desid̾atus cunctis gentib: de no¬
uissimo eiꝰ expectat᷑ aduentu. Ut enim esset
desideratus expectantib: pͥus oportuit eum
dilectum esse credentib.
acharias de xp̃o et eccłia exulta inquit
ualde filia syon. iubila filia ierłm. ece
ite cuus uemet cibiiustꝰ et saluator. Ipse pauꝑ
it ascendens suꝑ asinum: et suꝑ pullũ filiũ asi

Expanded text:
ta iam cernitur, partim speratur in fine conplenta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias de Christo et ecclesia: Exuit, inquit, ualde, filia Sion, iubila, filia Hierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator; ipse pauper et adscendens
Abbreviated transcription (Latin):
qui pascat ea. seruum meũ dauid: ⁊ ipsepas¬
cet ea. et ipse crit his in pastorem. Ego autẽ
medio eoꝵ. Ego dñs locutꝰ sum. Et alio loco.
Et rex inquit unus erit omnib imꝑans. & ñ
erunt ultra duȩ gentes. nec diuident᷑ ampliꝰ
in duo regna: neq polluent᷑ ultra in idolis
suis. et in abominationib. ⁊ incunctis iniqͥ¬
tatib suis. Et saluos eosfaciam de uniu̾sis se¬
dib suis inquib peccauerunt. ⁊ mundabo
cos. et erunt mͥ popłs. et ego ero eis ds̃. et ser¬
uus m̃s ciauid rex suꝑ eos: ⁊ pastor unꝰ erit oĩ¬
um eoꝵ. Restant tres minores ꝓpħe qͥ propħa¬
uerunt infine captiuitatis: aggeus. zacharias.
malachias. Quorum aggeus xp̃m et ȩccłiam
hac aꝑtius breuitate ꝓpħat. Hec dicit dñs
exercituum. Adhuc unum modicũ ẽ. et ego
commouebo cȩlum et tram. mare et aridam:
et mouebo om̃s gentes. et ueniet desid̾atus
cunctis gentib. Hȩc ꝓpħia partim comple¬

Expanded text:
qui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pasqui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pascet ea et ipse erit his in pastorem. Ego autem medio eorum; ego Dominus locutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus erit omnibus imperans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus meus Dauid rex super eos, et pastor unus erit omnium eoprophetauerunt in fine captiuitatis, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Quorum Aggaeus Christum et ecclesiam hac apertius breuitate prophetat: Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc unum modicum est, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conple
Abbreviated transcription (Latin):
n ipsa porro babyloniȩ captiuitate pͥus ꝓpħa¬
uerunt damel et erechiel: alii scilicet duo ex
ꝓpħis maiorib. Quorum danel etiam tẽpꝰ
quouenturꝰ fuerat xp̃s. atq passurꝰ. nume¬
ro definiuit annoꝵ. Quod longum ẽ com¬
putando monstrare: et ab aliis factitatũ ẽ
ante nos. Depotestate uͦ eius et ȩccłia: sic lo¬
cutus ẽ. Uidebam inquit inuisione noctis.
et ecce cum nubib cel ut filiꝰ hominis ue¬
niens erat. et usq ad uetustum dierũ ꝑuent Et
inconspectu eiꝰ p̾latus ẽ. et ipsi datꝰ ẽ pͥncipatus
⁊ honor et regnum. et om̃s popłi trib ⁊ lingue
ipsi seruient. Fotestas eiꝰ potestas ꝑpetua. quę
non transibit: ⁊ regnum eiꝰ non corrumpet᷑ Ere
cans. quia carnem de dauid semine assumpsit
ꝓpt̃ quam formam serui qua factꝰ ẽ homo. etiã
seruus dei dicit᷑ idem dei filius: sic eũ ꝓpħan¬
do p̃nuntiauit exꝑsona dĩ patris. Et suscita¬
bo inquit suꝑ pecora mea pastorem unum

Expanded text:
n ipsa POITO Babyloniae captiuitate prius prophetauerunt Daniel et Hiezechiel, alii scilicet duo ex prophetis maioribus. Quorum Daniel etiam tempus, quo uenturus fuerat Christus adque passurus, numero definiuit annorum; quod longum est conputando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate uero eius et ecclesia sic locutus est: Videbam, inquit, in uisu noctis, et ecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens erat; et usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas perpetua. quae non transibit, et regnumcans, quia carnem de Dauid semine adsumsit propter quam formam serui, qua factus est homo, etiam seruus Dei dicitur idem Dei filius, sic eum prophetando praenuntiat ei persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, superpecora mea pastorem unum
Abbreviated transcription (Latin):
habuerunt ꝓpħas usq ad saluatoris aduen¬
tum. nisi aliũ zachariam patrem ioħis. et
elisabeth eius uxorem xp̃i natiuitate iam¬
proxima. et eo iam nato symeonem senem.t
annam uiduam iamq grandeuam. et ipsũ
ioħem nouissimum. qͥ iuuenis iam iuuenem
xp̃m. non qͥdem futurum p̃dixit. s tam̃ in co¬
gnitum ꝓpħica cognitione monstrauit. Pro¬
pter quod ipse dominus ait. Lex et ꝓpħȩ usq
ad iohem. S istorum qͥnq ꝓpħatio ex euglio
nob nota ẽ: ubi et ipsa uirgo mater dñi ante
iudei reprobi non accipiunt. Acceꝑunt autẽ
qui ex eis innumerabiles euangłio credider̃t.
Tunc enim uere isrł diuisus ẽ in duo: diuisi¬
one illa quȩ ꝑsamuhelem ꝓpħam sauli regi
ẽ immutabilis p̃nuntiata. Malachiam ue¬
ro aggeum. Zachariam et erram. etiam ni¬
dei reprobi inauctoritatẽ canonicam receptos
nouissimos hñt. Sunt enim et scripta eor
sicrit aliorum qui in magna multitudine

Expanded text:
habuerunt prophetas usque ad Saluatoris aduenhabuerunt prophetas usque ad Saluatoris aduentum, nisi alium Zachariam patrem Iohannis et Elisabeth eius uxorem, Christi natiuitate iamproxima, et eo iam nato Simeonem senem et Annam uiduam iamque grandaeuam et ipsum Iohannem nouissimum; qui iuuenis iam iuuenem Christum non quidem futurum praedixit, sed tamen incognitum prophetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
gensilla a chaldeis debellantib ñ solum
subuerteret᷑ in sedib suis: s ctiam ex maxima
sui parte tranfferret᷑ int̾ras assyrioꝵ: prius illa
parsquȩ uocabatur isrł intribub decem. po¬
stea uero etiam iudas. cuersa ierłm. & templo
captiuum egit ocium: post quos in de dimissa:
templum quod euersum fuerat instaurauit.
Et quamuis plurimi eiꝰ inalicnigenarũ dege¬
rent t̾̃ris: non habuit tam̃ deinceps duasre¬
gni partes. et duos diuersos insingulis partib
reges. s in ierłm pͥnceps eoꝵ erat unꝰ atq ad
dei templum qđ ibi erat. om̃sundiq ubic̃q
essent. et undecũq possent ꝑcerta tempora
ueniebant S nec tunc eis hostes ex aliis genti¬
b expugnatoresq defuerunt. Nam etiam ro¬
manoꝵ iam tributarios eos xp̃s inuenit. To
to autem illo tempore ex quo redierunt deba¬
bilonia. post malachiam aggeum et ⁊acha¬
riam qui tunc ꝓpħauerunt et ezram: non

Expanded text:
gens illa a Chaldaeis debellantibus non solum gens illa a Chaldaeis debellantibus non solum subuerteretur in sedibus suis, sed etiam ex maxima sui parte transferretur in terras Assyriorum; prius illa pars, quae uocabatur Israel in tribubus decem; postea uero etiam ludas, euersa Hierusalem et templo septuaginta captiuum egit otium. Post quos inde dimissa templum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plurimi eius in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; sed in Hierusalem princeps eorum erat unus, adque ad Dei templum, quod ibi erat, omnes undique, ubicumque essent et undecumque possent, per certa tempora ueniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt; nam etiam Romanorum iam tributarios eos Christus inuenit. to autem illo tempore, ex quo redierunt de Babylonia, post Malachiam, Aggaeum et Zachariam, qui tunc prophetauerunt, et Esdram non
Abbreviated transcription (Latin):
et querunt animam meam: responsum ẽ eẽ
illic septem milia uiroꝵ qui non curuatierunt
te ad ierłm. etiam regum succedentium tem¬
porib non defuerunt ꝓpħȩ. sicut deo place¬
bat eos mittere. uel ad p̾mintiandum qđ opꝰ
erat.: uel ad corripienda peccata p̃cipiendãq
iusticiam. Nam et illic et si longe minusqͣm
in isrł. tamen extiterunt reges qui suis impieta¬
tib dm̃ grauiter offenderent: et moderatis
flagellis cum populo simili plecterent᷑. Pioꝵ
sane regum merita ibi non parua latidant᷑.
Inifrł autem regesalios magis alios nimꝰ: os̃
tam̃ reꝓbos legimꝰ. Utraq gͥ parssicut iube¬
bat diuina ꝓuidentia. uei sinebat. uariis et
erigebatur ꝓsꝑitatib et aduersitatib p̃meba¬
tur: et sic affligebatur non solum externis ue¬
rum et inter se ciuilib bellis: ut certis existen¬
tib causis miscricordia di uel ira patesceret.
donec eiꝰ indignationem crescente. uniuersa

Expanded text:
et quaerunt animam meam, responsum est esse et quaerunt animam meam, responsum est esse illic septem milia uirorum, qui non curuauerunt te ad Hierusalem etiam regum succedentium temporibus non defuerunt prophetae; sicut Deo placebat eos mittere uel ad praenuntiandum, quod opus erat, uel ad corripienda peccata praecipiendamque iustitiam. Nam et illic, etsi longe minus quam in Israel, tamen exstiterunt reges, qui suis inpietatibus Deum grauiter offenderent et moderatis flagellis cum populo simili plecterentur. Piorum sane regum merita ibi non parua laudantur; in Israel autem reges alios magis, alios minus, omnes tamen reprobos legimus. Utraque igitur pars, sicut iubebat diuina prouidentia uel sinebat, uariis et erigebatur prosperitatibus et aduersitatibus premebatur, et sic adfligebatur non solum externis, uerum etiam inter se ciuilibus bellis, ut certis exsistentibus causis misericordia Dei uel ira patesceret, donec eius indignatione crescente uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
se hoc fecisse. Unde apparuit nullum mea re
uel regis isrł. tiel populi fuis sc peccatum. sed
uoluntatẽ di undicantis impletam. Qua
cognita parsutraq inter se pacata conquieuit.
Non enimreligionis s regni fuerat facta diui¬
credens do. quemueracem ꝓmisso sibi re¬
gno datoq ꝓbauerat. timuit ne ueniendo
ad templum dei quod erat in ierłm. quose¬
cundum diuinam legẽ sacrificandi causa
uniuersȩ illi genti ueniendum fuit. sedu¬
ceret᷑ ab eo popłs. & stẏrpi dauid tanqũa
regio semini reddcret᷑: et instianit idolatriã
in regno suo. et popłm dei sccum simulacro¬
rum cultu obstrictum nefanda impietate de¬
cepit. Nec tamenomĩmodis cessauit ds̃. ñso¬
lum illum iegemuerum etiam successores eiꝰ
⁊ impictatis imitatores. popłmq ipsum ar¬
guere ꝑ ꝓpħas. Namibi extiterunt ⁊ magni
ill insignesq ꝓpħȩ qui etiam mirabilia mul¬
ta fecerunt. helias et heliseus discipłs eiꝰ. Ibi

Expanded text:
se hoc fecisse. Unde apparuit nullum in ea re se hoc fecisse. Unde apparuit nullum in ea re uel regis Israel uel populi fuisse peccatum, sed uoluntatem Dei uindicantis inpletam. Qua cognita pars utraque inter se pacata conquieuit; non enim religionis, sed regni fuerat facta diuicredens Deo, quem ueracem promisso sibi regno datoque probauerat, timuit ne ueniendo ad templum Dei, quod erat in Hierusalem, quo secundum diuinam legem sacrificandi causa uniuersae illi genti ueniendum fuit, seduceretur ab eo populus et stirpi Dauid tamquam regio semini redderetur, et instituit. idolatriam n regno suo et populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum nefanda inpietate decepit. Nec tamen omni modo cessauit Deus non solum illum regem, uerum etiam successores eius et inpietatis imitatores populumque ipsum arguere per prophetas. Nam ibi exstiterunt et magni illi insignesque prophetae, qui etiam mirabilia multa fecerunt, Helias et Helisaeus discipulus eius; ibi
Abbreviated transcription (Latin):
iacentes ciuitatiierłm iudȩ nom̃ fuit. qr ipsa
erat trib unde dauid. Beniamin uͦ tribꝰ alt̾a
ad idem regnum sicut dixi ꝑtinens erat: uñ
fuit saul rex ante dauid.S simul iste duç tri¬
b ut dictum ẽ. iuda uocabant᷑. et hoc noĩe
discernebant᷑ ab isrł: quod appellabant᷑ ꝓpͥe
decem trib habentes suum regẽ. Nam trib
lcui qm̃ sacerdotalis erat dei non regũ serui¬
tio mancipata. tercia decima numerabatur.
Ioseph quippe unus ex duodecim filiis ⁊srł.
ñ unam sicut ceteri singulas s duastribꝰ fec̃:
effrem et manassen. Ueruntamen etiam tri¬
b leut ad regnum icrosolimitanũ ꝑtinebat
magisiubi erat dei templum cui seruiebat.
Diuso gͥ popło. pͥmus regnauit in ierłm ro¬
boam rex iuda filius salomonis: et insama.¬
ria ieroboam rer isrł. seruus salomonis. Et cũ
uoluisset roboam tanquam tyrannidẽ diuisȩ
gnare cum frĩb suis: dicente dõ ꝑ ꝓpħam

Expanded text:
iacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa iacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus altera ad idem regnum, sicut dixi, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Israel, quod appellabantur proprie decem tribus habentes suum regem. Nam tribus Leui, quoniam sacerdotalis fuit, Dei, non regum seruitio mancipata, tertia decima numerabatur. Ioseph quippe unus ex duodecim filiis Israel, non unam, sicut ceteri singulas, sed duas tribus fecit, Ephraem et Manassen. Verum tamen etiam tribus Leui ad regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi erat Dei templum, cui seruiebat. Diuiso igitur populo primus regnauit in Hierusalem Roboam, rex Iuda, filius Salomonis, et in Samaria Hieroboam, rex Israel, seruus Salomonis. Et cum uoluisset Roboam tamquam tyrannidem diuisae gnare cum fratribus suis dicente Deo per prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
et psalmus. Et enĩuniu̾si qͥ te expectant ñ confun¬
dent᷑. Iam uͦ canticum canticor spũalis est¬
quedam scãrum uoluptas mentium. incon
inuoluta ẽ. ut desideret᷑ ardentius. nudet᷑q
iocundius: et appareat sponsus cui dicitur
in eodem cantico. Equitas dilexitte. Et sponsa
quȩ ibi audit. caritas in deliciis cius. Tacit᷑a
multa transimus: cura huius oꝑis t̃imnandi
uix inueniunt᷑ ꝑ aliqua enigmata dictoꝵ
isrł. Sic enim appellate sunt illius popłi par¬
tes. ex quo ꝓpt̃ salomonis offensam tempore
filii eiꝰ roboam qui patrisuccessit in regnum.
deo umdicante diuisus ẽ. Promde trib decẽ
quas accepit ieroboam seruus salomonis.
rex eis in samaria constitutus. ꝓpͥe uocaban.¬
tur isrł: quamuis hoc uniuersi illiꝰ ppłi
nom̃ ec̃t. Ouab uͦ tribub iudȩ scilicit et
beniamin. q̃ propt̃ dauid ne penitꝰ styrpis eiꝰ¬
regnum fuisset eradicatum remanserant. sub¬

Expanded text:
et psalmus: Etenim qui te exspectant, non confunet psalmus: Etenim qui te exspectant, non confundentur. Iam uero canticum canticorum spiritalis quaedam sanctarum est uoluptas mentium in coniinuoluta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita multa transimus cura huius operis terminanuix inueniuntur per aliqua aenigmata dictorum Israel. Sic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabus uero tribubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant sub
Abbreviated transcription (Latin):
tates duas. unam diaboli. alteram xp̃i. et ȩa¬
comedunt. Beata tutra. cuiꝰ rextuus filius inge¬
nuoꝵ. & pͥneipes tu in tempore comedunt.
infortitudine. & ñ in confusione. Ndolescen¬
tem dixit diabolum ꝓpt̃ stulticiam et suꝑbiã
et temeritatem ⁊ petulantiam. ceteraq uicia
quȩ huic etatiassolent abundare: xp̃m autẽ
filium ingenuoꝵ scõrum scilicet patriarcha¬
rum ꝑtinentiũ ad lib̾am ciuitatem. ex quibꝰ
ẽ in carne ꝓgenitꝰ : Principes illiꝰ quitatis ma¬
ne manducantes. id ẽ ante horam congruã.
qͥa non expectant oportunam. quȩ uera ẽ in
futuro scło felicitatem. festinanter beari huiꝰ
scłi celebritate cupientes. Principes autẽ ciuita¬
tis xp̃i. tempus non fallacis beatitudinis pa¬
tienter expectant. Hoc ait infortitudine et ñ
in confusione: quia ñ eos  fallit spes de qͣ
dicit apłs. Spes autem non confundit. Dicit

Expanded text:
tates duas, unam diaboli, alteram Christi, et eatates duas, unam diaboli, alteram Christi, et eacomedunt. Beata tu, terra, cuius rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione. Adulescentem dixit diabolum propter stultitiam et superbiam et temeritatem et petulantiam ceteraque uitia, quae huic aetati adsolent abundare; Christum autem filium ingenuorum, sanctorum scilicet patriarcharum, pertinentium ad liberam ciuitatem, ex quibus est in carne progenitus. Principes illius ciuitatis mane manducantes, id est ante horam congruam, quia non exspectant opportunam, quae uera est, in futuro saeculo felicitatem, festinanter beari huius saeculi celebritate cupientes; principes autem ciuitatis Christi tempus non fallacis beatitudinis patienter exspectant. Hoc ait: In fortitudine, et non in confusione, quia non eos fallit spes, de qua dicit apostolus: Spes autem non confundit; dicit
Abbreviated transcription (Latin):
mandueabit et bibet: qͥd credibilius cdiecre intelli¬
git᷑. quam qđ ad participationem mense hu¬
ius ꝑtinet. quam sacerdos ipse mediator cesta¬
menti noui erhibet scd̾m ordinem melchisedech
de corpore et sanguine suo: Id enim sacͥfiqũ
qd̃ etiam uocem illam inpsalmo tricesimoet
nono eiꝰdem mediatoris ꝑ ꝓpħiam loquentis
agnoscimus. Sacrificium et oblationẽ no¬
liusti: corpus autem ꝑfecisti mͥ. Quia ꝓillis
omnib sacrificiis et oblationib corpꝰ eiꝰ of¬
fertur: et participantib ministrat᷑ Nlam
istum eccłasten inhac sententia manducan¬
di et bibendi. quam sepe repetit plurimũq
commendat. non saꝑe carnales epulas uo¬
uoluptatis: satis illud ostendit. ubi ait.
Melius ẽ ire indomum luctꝰ: quam indo¬
mum potꝰ. Et paulopꝰ. Cor inquit sapien¬
tium in domo luctus: et cor insipientum
in domo epularum. Sed illud magis cõmemo¬
randũ existimo de hoclibro. qđ ꝑtinet ad qui¬

Expanded text:
manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellemanducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium ter quod etiam uocem illam in psalmo tricensimo et nono eiusdem Mediatoris per prophetiam loquentis agnoscimus: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi; quia pro illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus eius offertur et participantibus ministratur. Nam istum ecclesiasten in hac sententia manducandi et bibendi, quam saepe repetit plurimumque commendat, non sapere carnalis epulas uoluptatis, satis illud ostendit, ubi ait: Melius est ire in domum luctus quam ire in domum potus; et paulo post: Cor, inquit, sapientium in domo luctus et cor insipientium in domo epularum. Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad ciui
Abbreviated transcription (Latin):
sit columpnas septem. Immolauit suas uica¬
nas. mmiscuit incratere uinum suum: et para¬
uit mensam suam. Misit seruos suos. conuo¬
cans cum excellenti p̃dicatione ad craterẽ ai¬
cens. Quis ẽ insipiens: Oruertat adme. Et
in opib sensu dix̃. Uenite et manducate de me¬
is panib et bibite uinum qđ miscui uobis
Hic certe agnoscimus di sapientiam hoc ẽ li¬
bum patricoeternum. inutero uirgmalido¬
mum sibi ȩdificasse. corpꝰ humanũ: et huic
tanquam capiti membra ȩccłam subiuntisse
mr̃m uictimas immolasse. mensam in uino
⁊ panib p̃paras se. Ubi apparet etiam sacerdo¬
tium scđ̾m ordinem melchi sedech. insipien¬
tia. Quib tam̃ infirmis. qđ sequit᷑ dic̃. Dere¬
linquite insipientiam ut uiuatis: et querite
prudentiam ut habeatis uitam. Parcicipem
autẽ fieri mense illius: ipsum ẽ. inciꝑe ha¬
bere uitam. Nam et in alio libro. qui uocat᷑
eccłastes ubiait. non ẽ bonum homini. nͥ qͥ

Expanded text:
nas septem; immolauit suas uictnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad craterem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientia. Quibus tamen infirmis quod sequitur dicit: Derelinquite insipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeatis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
nis eẽ constat. et iudei canonicos hñt. ut osten¬
dat᷑ ad xp̃m et ȩccłiam ꝑtinere quod in eis huiꝰ
modi reꝑitur: oꝑosa disputatio necessaria ẽ q̃
nos ultra quam oportet si nunc adhibe̾t᷑ exten¬
dit. Tamen qđ in ꝓuerbiis legit᷑ uiros impios
dicere. abscondamus int̾ra uirum iustum in¬
iuste. ab sorbeamus uͦ eum tanquã infernꝰ u¬
uentẽ. et auferamꝰ memoriam eiꝰ de tra. possess¬
onem eiꝰ p̃ciosam app̃hendamꝰ: non ita obscu¬
rum ẽ. ut de xp̃o et possessione eiꝰ eccłia. sine
laboriosa expositione non possit intelligi. Ta¬
le quippe aliquid etiam dñs ipse iħs ꝑ euan¬
glicam parabolam ostendit dixisse malosco¬
lonos. Hic ẽ heres. uenite occidamus eũ: et no¬
stra erit hereditas. Itemq illud in eodẽ libro.
quod iam ante ꝑstrinximꝰ. cum ageremꝰ de
sterili quȩ peꝑit septem. ñ nisi de xp̃o et ȩc¬
clesia mox ut fuerit ꝓnuntiatum. consue

Expanded text:
nis esse constat et Iudaei canonicos habent, ut ostennis esse constat et Iudaei canonicos habent, ut ostendatur ad Christum et ecclesiam pertinere quod in eis eius modi reperitur, operosa disputatio necessaria est, quae nos ultra quam oportet, si nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus uiuentem et auferamus eius memoriam de terra, possessionem eius pretiosam adprehendamus, non ita obscurum est, ut de Christo et possessione eius ecclesia sine laboriosa expositione non possit intellegi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Iesus per euangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est heres, uenite, occidamus eum, et nostra erit hereditas. Itemque illud in eodem libro, quod iam ante perstrinximus, cum ageremus de sterili, quae peperit septem, non nisi de Christo et ecclesia, mox ut fuerit, pronuntiatum consueui
Abbreviated transcription (Latin):
Uideamus gͦ si sermones illiꝰ ueri sunt: ⁊ tem¬
ptemꝰ quȩ uentura sunt illi. et sciemꝰ q̃ erunt
nouissima illiꝰ. Si enim ẽ iustꝰ filiꝰ di: susci¬
piet illũ. et liberabit eum de manu cont̾rioꝵ.
Contumelia et corm̃to int̾rogemus illũ. ut sci¬
amus reuerentiam illiꝰ:⁊ ꝓbemꝰ ꝓbemꝰ patien¬
tiam ipsius. morte turpissima condempne¬
mus illum. Erit enim respectꝰ insermonibꝰ
illiꝰ. Hȩc cogitauerunt et errauert̃. Excecauit
enim eos malitia ipsoꝵ. Inȩccłastico aut̃ fides
gentium futura p̃dicit᷑ istomͦ. Miserere nr̃i
dominator ds om̃ium: et immitte timorem
tuum suꝑ om̃s gentes. et extolle manũ tuã
suꝑ gentes alienas. et uideant potentiã tuã.
Sic̃ coram illis scĩficatus es innobis ita coram nob̾
magnificeris in illis: et agnoscant te scđm qđ et
nos agnouimus te. quia non ẽ ds̃ p̃ter te domine.
tanta firmitate ꝓferunt᷑ quȩ scripta ñ sunt in
canone iudeorum. Intrib uͦ illis quossalomo¬

Expanded text:
Videamus ergo si sermones illius ueri sunt. et tentemus quae uentura sunt illi, et sciemus quae erunt nouissima illius. Si enim est iustus filius Dei, suscipiet illum et liberabit eum de manu contrariorum. Contumelia et tormento interrogemus illum, ut sciamus reuerentiam illius et probemus patientiam ipsius. Morte turpissima condemnemus illum; erit enim ei respectus ex sermonibus illius. Haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia ipsorum. In ecclesiastico autem fides gentium futura praedicitur isto modo: Miserere nostri, dominator Deus omnium, et inmitte timorem tuum super omnes gentes; extolle manum tuam super gentes alienas et uideant potentiam tuam. Sicut coram illis sanctificatus es in nobis, ita coram nobis magnificeris in illis, et agnoscant te secundum quod et nos agnouimus te, quia non est Deus praeter te, Domine. tanta firmitate proferuntur, quae scripta non sunt in canone Iudaeorum. In tribus uero illis, quos Salomo
Abbreviated transcription (Latin):
Huic enim domui dicit apłs. hoc ẽ fidelib
xp̃i. Templũ enim di sc̃m ẽ. qđ estis uos. Pro¬
pter qđ et in psalmo octogesimo octauo. cuiꝰ
ẽtitulus. intellectus ipsi ethan isrłitȩ. com¬
memorant᷑ ꝓmissiones dĩ factȩ regi dauid:
et istis quȩ in libro regnorum sunt posita. q̃¬
dam ibi similia dicunt᷑ sic̃ ẽ iurauidauid ser¬
uo meo. usq mȩternum p̃parabo sem̃ tuũ.
Et iterum. Tunc locutꝰ es in aspectu filiis
tius. ⁊ dixistr̃. Fosui adiutoriũ suꝑ potentẽ:¬
⁊ exaltaui electum de ppło meo.Inueni da¬
uid seruum meũ: in oleo sco meo unri eũ.
Manꝰ enim mea auxiliabit᷑ ei: et brachiũ me¬
um confirmabit cũ. Non ꝓficiet inimicꝰm
eo: et filiꝰ iniquitatis non apponet nocere ei.
Et concidam inmicos eiꝰ a facie eiꝰ. et eos qͥ ode¬
runt eum fugabo. Et ueritas mea ⁊ miscdia
mea cum ipso: ⁊nnomine meo exaltabit᷑
cornu eiꝰ. Et ponam in marimanũ eiꝰ. ⁊ in

Expanded text:
Huic enim domui dicit apostolus, hoc est fidelibus Huic enim domui dicit apostolus, hoc est fidelibus Christi: Templum enim Dei sanctum est, quod estis uos. pter quod et in psalmo octogensimo octauo, cuius est titulus: Intellectus ipsi Aethan Israelitae. commemorantur promissiones Dei factae regi Dauid, et istis, quae in libro regnorum sunt posita, quaedam ibi similia dicuntur, sicut est: Iuraui Dauid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et iterum: Tunc locutus es in adspectu filiis tuis et dixisti: Posui adiutorium super potentem, exaltaui electum de populo meo. Inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum confortabit eum. Non proficiet inimicus in eo et filius iniquitatis non adponet nocere ei. Et concidam inimicos eius a facie eius, et eos, qui oderunt eum, fugabo. Et ueritas mea et misericordia mea cum ipso, et in nomine meo exaltabitur cornu eius. Et ponam in mari manum eius et in
Abbreviated transcription (Latin):
habuit scđm nom̃ suum. Salomon qͥppe pa¬
cificus ẽ latine. Et in exordio regni sui mirabi
liter laudabilis fuit. S cadem sua ꝑsona ꝑ
umbram futuri p̃nuntiabat et iam ipse xp̃m
dnm nr̃m non exhibebat. Unde de illo quȩ
dam ita scripta sunt quasi de ipsoista p̃di-¬
erit de uentre tuo. et p̃parabo regnum illius.
Quomͦ gͦ ꝓpter id quod sequit᷑ hic ȩdificabit¬
mͥdomumniste salomonꝓpħatus. putabit᷑ et ñ po
tius propt̃ id qđ p̃cedit. cũ impleti fuerint dies.
tui. et dormieris cumpatrib. fuscitabo semen
tuũ post te. alius pacificus intelligit᷑ eẽ p¬
missus. qui non ante sic̃ iste s pꝰ mortẽ dauid
p̃nuntiatus ẽ suscitandus: Quãlibet enim
longo interposito tempore iħs xp̃s ueniret.
ꝓculdubio pꝰ mortem regis dauid cui sic ẽ ꝓ¬
missus cum uenire oportebat. qͥ edificaret᷑
domum domino ñ de lignis et lapidibꝰ s de
hominib qualem illum ȩdificare gaudemꝰ.

Expanded text:
habuit secundum nomen suum Salomon quippe pahabuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine et in exoliter laudabilis fuit; sed eadem sua persona per umbram futuri praenuntiabat etiam ipsum Christum Dominum, non exhibebat. Unde quaedam de illo ita scripta sunt, quasi de ipso ista pdicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans quodam modo in eo figuram definiat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensitui et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, alius pacificus intellegitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem Dauid praenuntiatus est suscitandus? Quamlibet enim longo interposito tempore Iesus Christus ueniret, procul dubio post mortem regis Dauid, cui sic est promissus, eum uenire oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus.
Abbreviated transcription (Latin):
qd dictum ẽ. hic edificabit mͥ domũ. qm̃ sa¬
lomon templum illud nobile struxit. et ñ
attendit fidelis erit domus eiꝰ. et regnum eiꝰ
usq inȩternum coram me Attendat gͦ et as¬
piciat salomonis domum plenam mulieri¬
b alienigenis colentib deos falsos. et ipsum
ab eis regem aliquando sapientẽ in eandẽ
ydolatriam seductum atq deiectum: et ñ
audeat cxistimare dm̃i uel hoc ꝓmississe m̃¬
dacit̃. uel talem salomonẽ. domumq eius
futuram non potuis se p̃scire. Non hinc aũt
deremus ista compleri: neuane atq inaniter
hic alium aliquem requiramꝰ sic̃ carnales tu¬
dei. Nam et ipsi usq adeo filium quẽ loco isto
regidauid promissum legunt. intelligunt
ñ fuisse salomonem: ut eo qui ꝓmissus ẽ
tanta iam manifestatione declarato. adhuc
mirabili cecitate alium sperare se dicant. facta
ẽ quidẽ ñ nulla imago rei futurȩ etiam in salo¬
mone. in eo quod templum ȩdificauit. et pacẽ

Expanded text:
quod dictum est: Hic aedificabit mihi domum, quoniam Saquod dictum est: Hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon templum illud nobile struxit, et non adtendit: Fidelis erit domus eius et regnum eius usque in aeternum coram me. Adtendat ergo et adspiciat Salomonis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus deos falsos et ipsum ab eis regem aliquando sapientem in eandem idolatriam seductum adque deiectum; et non audeat existimare Deum uel hoc promisisse mendaciter uel talem Salomonem domumque eius futuram non potuisse praescire. Non hinc autem deremus ista conpleri, ne uane adque inaniter hic alium aliquem requiramus, sicut carnales Iudaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi Dauid promissum legunt, intellegunt non fuisse Salomonem, ut eo, qui promissus est tanta iam manifestatione, declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificauit et pacem
Abbreviated transcription (Latin):
rit ultra. et non apponet filiꝰ iniqͥtatis humi
liart eum sicut ab initio: a dieb quib consti¬
tui iudices suꝑ ppłm meũ isrł. Et requiẽ tibi
dabo abomnib inmicis tuis. et nuntiabit
tibi dñs qm̃ domum ȩdificabis ipsi. Et erit
cum impleti fuerint diestui. dormies cũ patri¬
bus tuis. et suscitabo semen tuum post ce qͥ
erit de uentre tuo. et p̃parabo regnum eiꝰ. hic
edificabit domum nomini meo. & dirigã
thronum eiꝰ usq in ȩcernum. Ego ero illi in
patrem: et ille erit michi infiliũ. Et si uene¬
rit iniquitas eiꝰ: redarguam eum inuirga
uiroꝵ et intactib filioꝵ hominum. Mise¬
ricordiam autem meã non amoueã ab eo.
siẽ amoui a quib amoui faciem meã. et
fidelis erit domus eiꝰ. et regnum eiꝰ usq in
eternum coram me. et thronus eiꝰ erit eretꝰ
usq inȩternum. Hanc tam grandẽ ꝓmis¬
sionem qui putat insalomone fuisse cõ¬
pletam: multum errat. Actendit enim

Expanded text:
rit ultra; et nonrit ultra; et nonliare eum, sicut ab initio a diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. Et requiem tibi dabo ab omnibus inimicis tuis: et nuntiabit tibi Dominus, quoniam domum aedificabis ipsi. Et erit cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuum post te, qui erit deaedificabit mihi domum nomini meo, et dirigam thronum illius usque in aeternum. Ego ero illi in patrem, et ille erit mihi in filium. Et si venerit iniquitas ejus, redarguam illum in virga uirorum et in tactibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo, sicut amoui, a quibus amoui faciem meam; et fidelis erit domus eius et regnum eius usque in aeternum coram me, et thronus eius erit erectus usque in aeternum. Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse conpletam, multum errat. Adtendit enim
Abbreviated transcription (Latin):
quid ipsi dauid. qͥ sauli successit in regnum.
cuiꝰ mutatione finalis illa mutatio figura¬
taẽ. ꝓpt̃ quam diuinitꝰ cuncta dicta. cun¬
cta conscripta sunt. ds̃ promiserit. qd̾ ad
rem de qua agimus ꝑtinet. Cum regi dđ
deo domum. templum illud scilicet excellen¬
tissime diffamatum. qđ arege salomone
filio eiꝰ postea fabricatum ẽ. Hoc eo cogitante
factum ẽ uerbum domini ad nathan ꝓphe¬
tam qđ ꝑferret ad regem. Ubi cum dixiss et
ds̃ quod non ab ipso dauid sibi ȩdificaret᷑
domꝰ. neq ꝑtantum tempꝰ se mandasse cui¬
quam in popło suo. uti sibi fieret domꝰ cedri¬
na: et nunc inquit hec dicesseruo meo dð.
Hec dicit dñs omp̃s. Accepite de ouili ouiũ.
minaui immicostuos om̃s afacie tua. et feci
te nominatũ scđm nom̃ magnor. qͥ sunt suꝑ
tr̃am. Et ponam locũ ppło meoisrł et planta¬
bo illum. et inhabitabit seorsũ. et ñ sollicitꝰ e¬

Expanded text:
quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in regnum, quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in regnum, cuius mutatione finalis illa mutatio figurata est, propter quam diuinitus cuncta dicta, cuncta conscripta sunt, Deus promiserit, quod ad rem de qua agimus pertinet. Cum regi DauDeo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc eo cogitante factum est uerbum Dei ad Nathan prophetam, quod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus, quod non ab ipso Dauid sibi aedificaretur domus. neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo suo, ut sibi fieret domus cedrina: Et nunc, inquit, haec dices seruo meo Dauid: Haec dicit Dominus omnipotens: Accepi te de ouili ouium, minaui omnes inimicos tuos a facie tua, et feci te nominatum secundum nomen magnorum, qui sunt super terram; et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum. et inhabitabit seorsum, et non sollicitus e
Abbreviated transcription (Latin):
men.Transeuntum qͥppe intentio ipsa mu¬
tatur de uetereͥ ad nouũ: ut ñ iam quisq
intendat acciꝑe carnalem s spiritualem
felicitatem. Propt̃ qđ ipse magnus ꝓpħasa¬
cum offeret holocatistum accedentib alie¬
nigenis ad pugnam contra ppłm dei. tonu¬
it ds̃ suꝑ eos et confusi sunt. et offenderunt
coram isrł. et suꝑati sunt: assumpsit lapidẽ
unum et statuit illum int̾ masephat no¬
uam et ueterem. et uocauit nom̃ eiꝰ aben¬
nezer. quod ẽ latine lapis adiutorii et dix̃
Usq huc adiuuit nos dñs. Masephat int̾¬
p̃tat᷑ intentio. Lapis ille adiutorii. medie¬
tas ẽ saluatoris. ꝑ quem transeundũ ẽ a
ma sephat uetere ad nouam. id ẽ ab inten¬
tione qua expectabatur in carnali regno
beatitudo falsa carnalis. ad intentionẽ
qua ꝑnouum testamentũ expectat᷑ in
regnõ celorum beatitudo uerissima spin¬
calis. Qua qm̃nichil ẽ meliꝰ. hucusq ad iuuat

Expanded text:
men. Transeuntium quippe intentio ipsa mumen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Sacum offerret holocaustosim, accedentibus alienigenis ad pugnam contra populum Dei tonuit Dominus super eos, et confusi sunt et offenderunt coram Israel adque superati sunt: adsumsit lapidem unum et statuit illum inter Massephat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per nouum testamentum exspectatur in regno caelorum beatitudo uerissima spiritalis; qua quoniam nihil est melius, huc usque adiuuat
Abbreviated transcription (Latin):
cut homo ut peniteat eum. Ipse minatur et
peniteat eum: mutatio rerum significat᷑ im¬
mutabili p̃scientia manente diuina. Ubigͦ
non penitere di: non mutare intelligit᷑. Pr¬
sus insolubilem uidemus ꝑhec uerba platã
diuinitus fus se sententiã: de ista diuisione
popłi ifrł et omĩno ꝑpetuam. Quicunq e¬
nim ad xp̃m transierunt: uel transibunt
inde: non erant inde scd̾m dei p̃scientiam.
ñ scdm generis humani unam eandẽq na¬
turam. rsus quicunq ex isrłitis adheren
tes xp̃o ꝑseuerant millo: nunqͣm erunt
cũ eis isrłitis. qui eius inimiciusq infinẽ
uitę huiꝰ eẽ ꝑsistunt: s in diuisione quȩ hic
p̃nuntiata ẽ ꝑpetuo manebunt
ichil enim prodest testam̃tũ uetus de
Imonte sina inseruitutem generans: nͥ
quia testimonium ꝑhibet testamento no¬
uo. Alioquin quandiu legit᷑ moyses. uela¬
men suꝑ corda eoꝵ positum ẽ. Cum autem
inde quisq transierit ad xp̃m: auferet᷑ uela¬

Expanded text:
cut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et cut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enim ad Christum transierunt uel transeunt uel transibunt inde, non erant inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eandemque naturam. tes Christo perseverant in illo, nunquam erunt cum Israeliticis, qui ejus inimici usque in finem uitae huius esse persistunt; sed in diuisione, quae hic praenuntiata est, perpetuo permanebunt. Nihil enim prodest testamentum uetus de monte Sina in seruitutem generans, nisi quia testimonium perhibet testamento nouo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque transierit ad Christum, auferetur uela
Abbreviated transcription (Latin):
Inisrł ad ancillam. et isrł ad liberam ꝑtinen¬
tem. Nam ista duo genera pͥmum simul erant
uelut abraham adhuc adhereret ancillȩ. do
Cice ancillam et filium eiꝰ. ꝓpter peccatũ qͥdẽ
salomonis regnante filio eius roboã. scimꝰ
isrł induo fuis se diuisum. atq ita ꝑseue¬
rasse habentibus singulis partib reges su¬
os. donec illa gens tota achaldeis eẽt ingen¬
ti uastatione subuersa atq translata. S
hoc quid ad saulem cũ sitale aliquid com¬
minandũ esset ipsi dauid fuerit potius cõminan¬
dum cuiꝰ erat filiꝰ salomon: Destremonẽ int̾se gens
hebrea diuisa non ẽ: s in different̃ in eiꝰdẽ erroris so¬
cietate disꝑsa ꝑt̾ras. Diuisio uͦ illa quam ds̃ sub ꝑ¬
sona saulis illius regni et popłi figuram gerentis eidẽ
regno populoq minatus ẽ. ecerna atq ĩ¬
mutabilis significata ẽ: ꝑ hoc qd̃ adun¬
ctumẽ Et non conuertet᷑ neq penitebit cũ. qm̃n ẽs¬

Expanded text:
in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinenin Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. doneEice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quon
Abbreviated transcription (Latin):
nam figurate gerebat homoiste. qui ppłs re¬
regnaturo. De quocum dr. et dabit illud ꝓ¬
ximo tuo: ad carnis cognationem id refert᷑.
Qd uͦ additum ẽ. bono suꝑ te: potest qͥdem
intelligi meliorite. Nam et qͥdam sic sunt
interp̾tati. S melius sic accipit᷑ bono suꝑ
te: ut quia ille bonus ẽ. ideo sit suꝑ te iux¬
ta illud aliud ꝓpħicum. Donec ponam om̃s
immicos tuos sub pedib tuis. In quib ẽ et
isrł. cui suo ꝑsecutori regnum abstulit xp̃s.
quauis fuerit illic ⁊ isrł in quodolus ñ erat:
qͦddam quasi frumentũ illarum palearũ. Nam
utiq inde erant apłi. inde tot martyres. quoꝵ
pͥor stephanus. Inde tot eccłȩ quas apłs pau
lus cõmemorat: inconuersione eiꝰ magnifican¬
tes dm̃. De quare ñ dubito intelligendum eẽ
quod sequit᷑. et diuidet᷑ isrł in duo. In isrł sci¬
licet inimicum xp̃o. et isrł adherentẽ xp̃o.

Expanded text:
nam figurate gerebat homo iste, qui populus renam figurate gerebat homo iste, qui populus reregnaturo. De quo cum dicitur: Et dabit illud proximo tuo, ad carnis cognationem id refertur;Quod uero additum est: bono super te, potest quidem intellegi meliori te\'; nam et quidam sic sunt interpretati; sed melius sic accipitur bono super te, ut, quia ille bonus est, ideo sit super te, iuxta illud aliud propheticum: Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis; in quibus est et Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus; quamuis fuerit illic et Israel. in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum; nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus: inde tot ecclesiae, quas apostolus Paulus commemorat, in conuersione eius magnificantes Deum. De qua re non dubito intellegendum esse quod sequitur: Et diuidetur Israel in duo, in Israel scilicet inimicum Christo et Israel adhaerentem Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
nutua hodie. et dabit proximo tuobono su¬
ꝑ te. et diuidet᷑ isrł in duo. et ñ conuertet᷑. ne¬
q penitebit eum: qm̃ non ẽ sicut homo ut
peniteat eum. Ipse minatur: et non ꝑmanet.
Iste cuidicitur spreuit te dñs ne sis rex super
isrł. et dirumpit dñs regnum ab isrł de ma¬
nu tua hodie. quadraginta regnauit annos
suꝑ isrł. tanto scilicet spacio temporis. qͣn
to ipse dauid. et audiuit hoc pͥmo tempore
regni sui. ut intelligamꝰ ideo dictum. quia
nullus de stirpe eius fuerat regnaturus. et
respiciamus ad stirpem dauid. unde exor¬
tus ẽ scdm carnem mediator di et homi¬
num homo xp̃s iħs. Non auitem habet sc̃p¬
tura. qđ mnplerisꝙ latinis codicib legit᷑. diru¬
pit dñs regnum ifrł de manu tua: s sic̃ a nob̃
positum ẽ inuentũ ẽ ingrecis. dirumpit dñs
regnum ab isrł de manutua. ut hoc intelliga¬
t᷑ de manutua. qđ ẽ ab isrł. Popłi gͦ isrł ꝑso¬

Expanded text:
nu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono sunu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non permanet. Iste, cui dicitur: Spernet te Dominus, ne sis rex super Israel, et: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie, quadraginta regnauit annos super Israel, tanto scilicet spatio temporis, quanto et ipse Dauid, et audiuit hoc primo tempore regni sui; ut intellegamus ideo dictum, quia nullus de stirpe eius fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem Dauid, unde exortus est secundum carnem mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus. Non autem habet scriptura, quod in plerisque Latinis codicibus legitur: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; sed sicut a nobis positum est inuentum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua; ut hoc intellegatur de manu tua, quod est ab Israel. Populi ergo Israel perso
Abbreviated transcription (Latin):
genito eiꝰ quiuenit querere qđ ꝑierat. usq
ad eo iam eramꝰ noti: ut in ipso eẽmus electi
ante constitutionẽ mundi. Queret sibi gͦ di¬
xit. suum habebit. Unde in latina lingua hoc
ũbum accͥ ꝑit p̃positionem. et acquirit dr.
qd̾ satis aꝑtum ẽ quid significet. Qͣnquam
et sine additam̃to p̃positionis. quęrere intel¬
ligat᷑ ad quirere: ex quolucra uocantur et que¬
Sursus peccauit satil ꝑinobedi UIIIstus.
entiam: et rursus samuel ait illi inu̾bo
te dñs ut ñ sis rex suꝑisrł Et rursus ꝓ eodem
peccato cum id confiterit᷑ saul. et ueniam p̃¬
caret᷑. rogaretq samuhelẽ ut reuerteret᷑ cũ illo
ad placandum dm̃: non reuertar inqͥt tecũ.
quia spreuisti u̾bum domini. et spreuit te
dñs nesisrex suꝑisrł. Et conuertit samuel fa¬
ciem suam ut abiret: et tenuit saul pinnulã
diploidis eiꝰ. et dirupit eam. Et dixit ad eũ
samuel. Dirupit dñs regnum ab isrł de ma¬

Expanded text:
genito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque genito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accipit praepositionem et Cadquirit dicitur; quod satis apertum est quid significet. Quamquam et sine additamento praepositionis quaerere intellegatur adquirere; ex quo lucra uocantur et quaesentiam, et rursus Samuel in uerbo Domini te Dominus, ut non sis rex super Israel. Et rursus pro eodem peccato, cum id confiteretur Saul et ueniam precaretur rogaretque Samuelem, ut reuerteretur cum illo ad placandum Deum: Non reuertar, inquit, tecum; quia spreuisti uerbum Domini, et spernet te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conuertit Samuel faciem suam, ut abiret; vestimenti ejus, et dirupit eam, et dixit ad eum Samuel: Dirupit Dominus regnum Israel de ma
Abbreviated transcription (Latin):
um. quia non custodisti quȩ mandauit tͥ
dñs ñ sic accipiendum ẽ. acsi ipsi ipsũ sau¬
lemds in ȩternum p̃parauerit regnaturũ.
et hoc postea noluerit seruare peccanti. Ne¬
q enim eum peccaturum ẽẽ nesciebat: sed
p̃parauerat regnum eiꝰ. in quo figura regni
eẽt ecerni. Ideo addidit et nunc regnũ tuũ
non stabit tͥ. Stecit gͦ et stabit quod in illo
significatum ẽ: s non huic stabit. quia
non ineternum ipse fuerat regnaturus.¬
nec ꝓgenies eiꝰ. ut saltem ꝑposteros alterũ alteri
succedentes tuderet᷑ impleri quod dictum est
ineternum. Et queret inquit dñs sibi homi¬
nem: siue dd̾. siue ipsum mediatorem signifi¬
cans testam̃ti noui qui figurabat᷑ incrismate
etiam quo unctus ẽ ipse dauid et ꝓgenies eiꝰ.
Non autem qͣsi nesciat ubi sit. ita sibi ds̃ ho
loquit᷑. quia et sic loquendonos quȩrit. Non
solum enim deo patri. uerum ipsi quoq uni¬

Expanded text:
um; quia non custodisti quae mandauit tibi um; quia non custodisti quae mandauit tibi Dominus, non sic accipiendum est, ac si ipsum Saulem Deus in aeternum praeparauerit regnaturum, et hoc postea noluerit seruare peccanti neque enim eum peccaturum esse nesciebat; sed praeparauerat regnum eius, in quo figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus,nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid et progenies eius. Non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominemloquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Uni