comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conatus abripientib suffocati: ꝓtinꝰ expira¬
bant. Alii suꝑ mortuos quos sepeliebant. ip¬
si quoꝙ moriebantur: inꝑfectas relinquen
tes pariter sepulturas. Incipiente itaꝙ pes¬
tifeco languore eos ab hora matutina peri¬
mere usꝙ ad horam prandii: consummati
tummͦ plebis & seniores numerati sunt. Cȩ
terũ de omni populo tot milia int̾fecta e¬
brei adfirmant: quot milib ille numerus¬
qui in paralipomenõ scribitur. eum qui in
regum comprehensus est excedit. Aiunt
enim qđ in paralipomenon. & hi qui remã¬
serant. & hi qui int̾fecti sunt simul sint
annum̃ati: in regum uero uiui tantũ deno
tat. sicut superius demonstratũ est Misit
quoq angelum in ierusalẽ: ut ꝑcut̃et eã.
Cumq ꝑcuteretur: uidit dñs & misertus
est suꝑ magnitudinẽ mal. & imꝑauit an¬
gelo qui ꝑcutiebat. Sufficit. iam cesset mai¬
tum dñm deprecatum esse & imitatũ fuis¬

Expanded text:
conatus arripientibus suffocati, protinus exspiraconatus arripientibus suffocati, protinus exspirabant. Alii super mortuos, quos sepeliebant, ipsi quoque moriebantur, imperfectas relinqtes pariter sepulturas. Incipiente itaque pestifero languore eos ab hora matutina perimere usque ad horam prandii consummata stummodo plebis, terum de omni populo tot millia interfecta Hebraei affirmant quot millibus numerus in Paralipomenon scriptus, numerum qui in Regum est excedit. Aiunt enim quod in Paralipomenon et hi qui remanserunt, et hi qui interfecti sunt, simul sint numerati. In Regum vero in VI tantum denotati sunt, sicut superius demonstratum est. Misit quoque angelum in Hierusalem, ut percuteret eam. Cumque percuteretur, vidit Dominus et misertus est super magnitudine mali, et ngelo, qui percutiebat: Sufficit, jam cesset matum Dominum deprecatum fuisse, et imitatum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
circa se uiros fortissimos & custodes nichil om¬
nino mȩtueret. neciuero eius exercitus subiace¬
ret. Int̾ hec autẽ communẽ potius passionẽ
ꝙ rẽgum &e subiectoꝵ elegit. in qua timor om¬
nib est ȩqualis: dicens. quia melius est in dei
magis qͣm in hostium manꝰ incidere. Hec au¬
diens propħa renunciabat deo: qui morbum &
interitum misit in exercitũ ebreoꝵ. Morieba¬
tur enim non uno modo ut facile languor po¬
tuisset agnosci: s mors quidem in hominib
multorum languorũ occasionib. & quȩ non
possent cognosci facile petibant. Alius enun
suꝑ alium moriebatur: ꝙ latenter imminens
malum. uelocit᷑̃ ferebat int̾itum. Alii siquidẽ
periere cum uehementib dolorib: q amaro
gemitu animam relinquebant. Alu uero ipsis
passionib marcescebant: ita ut neꝙ curam exi¬
bere corporib preualerent. s pro labore defice¬
rent. Alii autem repentinis tenebris eorum

Expanded text:
circa se viros fortissimos, et custodes, nihil omcirca se viros fortissimos, et custodes, nihil omnino metueret, neci vero ejus exercitus subjaceret; inter haec autem communem potius passionem et regum et subjectorum eligit, in qua timor omnibus est aequalis, dicens: Quia multo melius in Dei magis quam in hostium manus incidere. Haec audiens propheta renuntiabat Domino. Qui morbum et interitum misit in exercitum Hebraeorum. Moriebantur enim non uno modo, et facile languor potuisset agnosci; sed mors quidem in omnibus, multis vero languorum occasionibus, et quae non possent cognosci facile, peribant. Alius enim super alium moriebatur, et latenter imminens malum velociter ferebat interitum. Alii siquidem perire cum vehementibus doloribus et amaro gemitu animam relinquebant. Alii vero ipsis passionibus marcescebant, ita ut neque curam exhibere corporibus praevalerent, sed pro labore deficerent. Alii autem repentinis tenebris eorum
Abbreviated transcription (Latin):
qd ei ds̃ irasceretur: supplicare cepit eumꝙ
rogare. ut ꝓpitius esset. & ueniam peccati
concedet. Tunc ergo gad ꝓphetam misit ad
eum ds̃. tres supplici conditiones portan¬
tem. ut eorum quam ꝑbaret eligeret: utrũ
uellet famem in ꝑumtia generari anus. ui ͤ.
aut trib mensib pugnando uinceretur ab
hostib. an certe morbus & langor acced̾et
trib dieb ebreis. Ille uero in anxietatẽ hu¬
ius ȩlectionis omniũ rerũ pessimarũ in curxeus
tribulabatur: & uehementer animo uidebat᷑
esse confusus. Cumq propheta diceret hoc om¬
nimodis inminere. & responsum uelocit̃ exig̃et.
ut ȩlectam ab eo conditionẽ renunciaret deo:
cogitans rex quia si fainem eligeret contͣ alios
hoc facere uideretur. quando ipse quidem ha¬
bens multa frumenta non pateretur inopiã.
reliquis uero esset angustia: item si eligeret tͥũ
mensium uictoriã hostium. ipse quidem hñs

Expanded text:
quod ei Deus irasceretur, supplicare coepit, eumque quod ei Deus irasceretur, supplicare coepit, eumque rogare ut propitius esset, et veniam peccati concederet. Tunc ergo Gad prophetam misit ad eum Dominus, tres supplicii conditiones portantem, ut earum quam probaret eligeret, utrum vellet famem in provincia generari annis septem, an tribus mensibus pugnando vinceretur ab hostibus, an certe morbus et languor accederet tribus diebus Hebraeis. Ille vero in anxietatem hujus electionis omnium rerum pessimarum incurrens, tribulabatur et vehementer animo videbatur esse confusus. Cumque propheta diceret, hoc omnimodo imminere, et responsum velociter exigeret, ut electam ab eo conditionem renuntiaret Deo, cogitans rex quia, si famem eligeret, contra alios hoc facere videretur, quando ipse quidem habens multa frumenta non pateretur inopiam, reliquis vero esset angustia; item si eligeret trium mensium victoriam hostium, ipse quidem habens
Abbreviated transcription (Latin):
rorum fortiũ ex israhel: & numerabis eos per
ralit̃ iussit omnes numerari & infra uiginti¬
ita scriptum est. Locutus est dñs ad moysen
dicens. Quando tuleris summã filiorum isrł:
iuxt̾a numerum. dabunt singuli p̾tium ꝑ aui¬
mab suis dño: & non ent plaga in eis. cͦum fu¬
erint recensiti. Hoc autem dabit omnis quitͣ¬
sit ad nomen. Dimidiã sicli iuxta m̃surã tem¬
pli. Siclus .Aͣc. obolos ht̃. Media pars sicli
offertur dño. Qui habetur in num̃o a iugu¬
ti annis & supͣ: dabit p̃tium. Diues non addet
ad medium sicli: & pauꝑ nichil minuet. Sus
ceptamq pecuniam que conlata est a filiis is¬
rahel. trades in usus tab̃naculi testimonii: ut
sit monimentum eorum coram dño. & pro¬
picietur animab eorum. Hoc ergo oblitus
daid facere. id circo offendit deum: q᷑ ob ħ
qd̾ ħuiꝰ loci mentionẽ faciens. iosephus ita re¬
fert dicens. Prophetis itaꝙ ddeclarantib dd.

Expanded text:
rorum fortium ex Israhel et numerabitis eos per rorum fortium ex Israhel et numerabitis eos per raliter jussit omnes numerari, et supra vigintiita scriptum est: « Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Quando tiuxta numerum dabunt singuli pretium pro animabus suis Domino et non erit plaga in eis cum fuerint recensiti hoc autem dabit omnis qui transit ad nomen dimidium sicli iuxta mensuram templi siclus viginti obolos habet media pars sicli offeretur Domino qui habetur in numero a viginti annis et supra dabit pretium dives non addet ad ceptamque pecuniam, quae collata a filiis Israel, trades in usus tabernaculi testimonii, ut sit monumentum eorum coram Domino, et propitietur animabus eorum . » « Hoc vero oblitus David facere, idcirco offendit Deum, et ob hoc s ergo loci mentionem faciens Josephus ita refert, dicens: « Prophetis itaque declarantibus David,
Abbreviated transcription (Latin):
israhel. Nunc igitur uide quid tespondeã
ei qui misit me. Et dixit daiud ad gad. Ex
omni parte angustiȩ me premunt. S me¬
lius michi est ut incidam in manꝰ dñi. qͥa
multȩ sunt miseraciones eiꝰ. qͣm in manus ho¬
minũ. Misit ergo dñs pestilentiã in ifrahel: ꝙ
cȩciderunt de israhel. Exxͣ milia uiroꝵ. & cęt̾a
In libro regum ita scͥptum est. ꝑcussit autem
dauid cor postqͣm num̃atus est popuł: & dꝑx̃
dauid ad dñm. Peccaui ualde in hoc facho. s
precor dñe ut tranferas iniquitatẽ serui tui
quia stulte egi & reliqua. Y notandũ qđ ido
dauid in numerando populum dñm dictur
offendisse: quia legis precepta in eo non obs̃¬
uauit. Nam & in libio numeroꝵ:: dñs legitur
moysi ita p̃cepisse. Tollite suminam uniũse ꝯ¬
gregationis filiorũ israhel ꝑ cognat̾iones. q
domos suas nomia singuloꝵ. quicquid sexus
est masculini . a.xx . auno ꝙ supta. omniumui¬

Expanded text:
Israhel nunc igitur vide quid respondeam Israhel nunc igitur vide quid respondeam ei qui misit me et dixit David ad Gad ex omni parte me angustiae premunt sed melius mihi est ut incidam in manus Domini quia multae sunt miserationes eius quam in manus hominum misit ergo Dominus pestilenticeciderunt de Israel septuaginta millia virorum, etc. In Regum libro scriptum est ita: Percussit autem David cor postquam numeratus est populus. Et dixit David ad Dominum: Peccavi valde in hoc facto. Sed precor, Domine, ut transferas iniquitatem servi tui, quia stulte egi nimis, et reliqua. Ubi notandum, quod ideo David in numerando populum Dominum dicitur offendisse, quia legis praecepta in eo non observavit. Nam et in libro Numerorum Dominus legitur Moysi ita praecepisse: Tollite summam universae congregationis filiorum Israhel per cognationes et domos suas et nomina singulorum quicquid sexus est masculini a vicesimo anno et supra omnium vi
Abbreviated transcription (Latin):
& de iuda.dͣ. milia pugnatorũ iuentus sit a
ioab s summam ilus noluisse oftendere
scriptorẽ. nisi quantum in samuelis libro sc̃¬
bitur.quia ibi tantũ modo suꝑstites cedi an¬
gelice continent᷑. Quod autem dicit leui &
beniamin non esse num̃atos: leui non nume
no gladio pene usq ad int̾nicionem corru¬
erat. Displicuit autem deo qd iussum erat.
& ꝑcussit ifrael. Dixitq dauid ad dñm. Pec¬
caui nimis ut hoc facerem. Obsecro dñe. au¬
fer iniquitatem serui tui: quia insipient᷑ egi.
Et locutus est dñs ad gad uidentem dauid
dicens. Uade ꝙ loquere ad dauid. & dic. Hec
dicit dñs. Trium tibi optionem do: unum qd̾
uolueris elige: ꝙ faciam tͥ. Cumq uenisset
gad ad dauid: dixit ei. hec dicit dñs. Elige
quod uolueris. Aut trib annis pestilentiã:
aut trib m̃sib fugere te hostes tuos. & gla¬
dium eorum non posse euad̾e: aut tͥb dieb
gladium dñi & mortem uersari i t̾ra. &
angłm dñi iuterficere in unu̾sis finibus

Expanded text:
 septuaginta millia pugnatorum, inventus sit a Joab: sed summam illius noluisse ostendere scriptorem, nisi in quantum in Samuelis libro scribitur, quia ibi tantummodo superstites caedi angelicae continentur. Quod autem dicit, Levi et Benjamin non esse numeratos, Levi non numerno gladio pene usque ad internecionem corruerat. Disppercussit Israhel dixitque David ad Deum peccavi nimis ut hoc facerem obsecro aufer iniquitatem servi tui quia insipienter egi et locutus est Dominus ad Gad videntem David dicens vade et loquere ad David et dic haec dicit Dominus trium tibi optionem do unum quod volueris elige et faciam tibi cumque venisset Gad ad David dixit ei haec dicit Dominus elige quod volueris aut tribus annis pestilentiam aut tribus mensibus fugere te hostes tuos et gladium eorum non posse evadere aut tribus diebus gladium Domini et mortem versari in terra et angelum Domini interficere in universis finibus
Abbreviated transcription (Latin):
nuo subiunctum est: sicut ab initio a dieb
quib constiti iudices su populũ meumis¬
tahel. Iudices namꝙ priꝰquã reges ibi esse
cepissent. suꝑ illum populũ fuerant constre¬
ti: ex quo terrã ꝓmissionis accepit. & utiꝙ
humiliabat eumꝰ filius iniquitatis. hoc est
hostilis alienigena. ꝑ interualla temporũ qͥ¬
b leguntur ꝑaces alt̾uasse cum bellis: qͦ
inueniunt᷑ illuc ꝑacis temꝑora plixiora. qͣm
ł Iam sub eo iudice qui est appellatus aoch.
cctoginta anni pacis fuerunt. Absit ergo: ut
salomonis tempora iu hac promissione pro¬
muła esse credantur. Multominꝰ itaꝙ cuiꝰli¬
bet regis alterius. Non enim quisqͣm eoꝵ
in tanta quanta ille pace regnauit: nec ũoł
omnino gens illa. ita regnium tenuit. ut sol¬
licita non fuerit. ne hostib subderetur. qͥa
intanta mutabilitate rerum humanarium
nulli aliquando populo concessa est canta se¬
curitas. ut huic uite hostilis non formidaret᷑

Expanded text:
nuo subjunctum est: sicut ab initio in diebus nuo subjunctum est: sicut ab initio in diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. Judices namque, priusquam reges ibi esse coepissent, super illum populum fuerant constituti, ex quo terram promissionis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est hostis alienigena per intervalla temporum, quibus leguntur pacem alternasse cum bellis: et inveniunt illic pacis tempora prolixiora, quam nnos. Nam sub eo judice, qui est appellatus Aoth, octoginta anni pacis fuerunt. Absit ergo ut Salomonis tempora in hac promissione praedicta esse credantur: multo minus utique cujuslibet regis alterius: non enim quisquam eorum in tanta, quanta ille, pace regnavit: nec unquam omnino gens illa ita regnum tenuit, ut sollicita non fuerit, ne hostibus subderetur: quia in tanta mutabilitate rerum humanarum nulli aliquando populo concessa est tanta securitas, ut hujus vitae hostiles non formidaret
Abbreviated transcription (Latin):
cum scłm.lxx. in uerbis nathan dictum sit.
Domum edificabo tͥ. Hanc enim domum & nos
edificabimꝰ bene unuendo: & deus ut bene ui¬
itamꝰ opitulando: quia insi dñs edificauent
domũ. in uanum laborant edificantes eam.
Guius domꝰ cum ueñit ultima dedicatio: tc̃
fiet illã qd hic ꝑ nathan locutus est ds̃ di¬
ceus. Et ponam locum populo meo israhel:
& plantabo illum. & inhabitabit seorsum. &
non sollicitus erit ultia: & non adponet filius
iniquitatis humiliare eũ sicut ab initio. a
dieb quib constitin iudices suꝑ populũ me¬
um isrł. Hoc tam magnum bonim quiquis
in hoc seculo & in hac t̾ra sperat: insipient̾ sa¬
pit. An ne quispiam putabit in pace salomo¬
nis id esse completũ : pacem quippe illã scͥptu¬
ra in uinbra futuri. excellenti predicatione
commendat. Cui suspicioni uigilant̾ occur sũ
est: cum postea qͣm dictum est. & non adpo¬
nec filius iniquitatis humiliare eum. conti¬

Expanded text:
cum secundum LXX in verbis Nathan dictum sit: cum secundum LXX in verbis Nathan dictum sit: Domum aedificabo tibi. Hanc enim domum et nos aedificabimus bene vivendo, et Deus, ut bene opitulando: Quia nisi Dominus aedificaverit domum, in vano laborant aedificantes eam . Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud quod hic per Nathan locutus est Deus, dicens: Et imponam locum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhanon erit sollicitus ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum sicut ab initio, a diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. Hoc tam magnum bonum quisquis in hoc saeculo, et in hac terra sperat, insipienter facit. An quispiam putabit in pace regis Salomonis id esse completum: pacem quippe illam Scriptura in umbra futuri excellenti praedicatione commendat? sed huic suspicioni vigilanter occursum est, cum posteaquam dictum est: Et non apponet filius iniquitatis humiliare eum, conti
Abbreviated transcription (Latin):
tis uos. Bȩnedictio quippe dñi in semine dauid
non ad aliquod tempꝰ qualis dieb salomo¬
nis apꝑaruit: s in ȩternum speranda est. in
qua certissima spe diciturꝰ fiat siat. sicut uꝰ
psalmo cl.scriptum in fine est. bęne¬
dictus inqͥt dñs in et̾num. fiat fiat. Illius it
spei est confirmatio: uerbi huiꝰ it̾atio. Hoc. gͦ
intelligens dauid: ait in sccło regnoꝵ libro.
Et locutus es pro domo seruitiu usq in et̾nũ¬
ꝙ cȩt̾a. Quia tunc genitus erat filius. ex qͦ
tura erat domꝰ eius ȩt̾na. eademꝙ domꝰ dei. Do¬
mus enm daiid propt̾ genus dauid: domꝰ aũ
dei eadem iꝑsa propt̃ templum dei de homi¬
nib factum. non de lapidib. ubi habitaret
in ec̃ñum populus cum deo & in deo suo. &
deus cum poyulo & in populo suo. ita ut
deus sit implens ꝑoptilum suũ. & populus
plenus deo suo: & deus erit omnia in om̃ib.¬
pse in pace p̾mium: qui uirtus in bello. Ido

Expanded text:
tis vos . Benedictio quippe Domini in semine David tis vos . Benedictio quippe Domini in semine David non ad aliquod tempus qualis diebus Salomonis apparuit, sed in aeternum speranda est, in qua certissima spe dicitur . Fiat, fiat; sicut in psalmo LXXXVII scriptum in fine est: Benedictus, inquit, Dominus in aeternum. Fiat, fiat. Illius enim spei est confirmatio, vel hujus iteratio. Hoc ergo intelligens David ait in secundo Regnorum libro: Et locutus est pro domo servi tui usque in aeternum, etc. , quia tunc genitus erat filius, ex quotura erat domus ejus aeterna, eademque domus Dei. Domus enim David propter genus David, domus autem Dei eadem ipsa propter templum Dei de hominibus factum, non de lapidibus, ubi habitet in aeternum populus cum Deo et in Deo suo, et Deus cum populo atque in populo suo: ita ut Deus sit implens populum suum, et populus plenus Deo suo, ipse in pace praemium, qui virtus in bello. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝙ satis eluceat. non esse ip̃m quem ꝓphetia
ista pꝰsignat. quȩ ad eis patrẽ loquitur dicens.
Et erit cum tepleti fuerint dies tui. & dormie¬
ris cum patͥb tuis: suscitabo sementuum pꝰ te.
qui erit de uentre tuo. & ꝑreparabo regnum il¬
liuis. Quomodo gͦ propter id qd sequitur. hic e¬
dificabit m domũ. iste salomon putabitur ꝓ¬
phetatus. & non potius proꝑt̃ id qđ p̃cedit. Eu
repleti fuerint dies tui cł dormies cum patͥbus
tiuis suscitabo semen tuum post te. alius paci
ficus intelligit᷑ esse ꝓmissus: ꝗui non ante sic̃
iste. s pꝰ mortem dauid p̾tunciatus est suscitã¬
ihc ueniret: proculdubio pꝰ mortẽ regis dauid
cui sic est ꝓmissus eum uenire oportẽit. qui
edificaret domum deo. non de lignis ꝙ laꝑidi¬
h. s de hominib qualem illum edificare gau¬
demus. Huic enim domui dicit apłs: hoc ẽ
fidelib ap̃i. Templum enim di scm̃ est qđ es¬

Expanded text:
quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: « Et erit, cum repleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod exiet de ventre tuo, et praeparabo regnum illius. Quomodo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus; et non potius, propter id quod praecedit: Cum completi fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, alius pacificus intelligitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem David praenuntiatus est suscitanristus Jesus veniret, procul dubio post mortem regis David, cui sic est promissus, eum venire oportebat, qui aedificaret domum Deo non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dicit Apostolus, hoc est, fidelibus Christi: Templum enim Dei sanctum est, quod es
Abbreviated transcription (Latin):
niat futuroꝵ. Nam pret̃ libros diuinȩ hys¬
t̃orie. ubi regnasse narratur: ꝑsalmꝰ etiã sep¬
tuagesimꝰ pͥmꝰ ticulo nominis eius inscriptus
est: in quo tam multa dicuntur. quȩ omnino
ei conuenire non possunt. Dño autem xp̃o ap¬
tissima ꝑspicuitate conueniunt: ut ȩuidenter
appareat qđ in illo figura qualiscumq adum¬
brata sit. in isto autem ipsa ueritas presentata
Notum est enim quib t̾minis regnum con¬
clusum fuerat salomonis: ꝙ tamen in eo ꝑsal¬
ino legiturꝰ ut alia taceam. dominabit᷑ a ma
nusq ad mare. & a flumine usq ad t̾̃minos
orbis terre. Qd in xp̃o uidemꝰ impleri. A flu¬
mine quippe dominandi sumꝑsit exordiũ: uͥ
baptiratꝰ a iohanne. eodem monstrante cepit
agnosci a discipulis: qui non solum magittũ
uerum ȩciam dñm appellauert̃. Nec ob aliud
inuente adhuc pacre suo dauid. regnare salomõ
cepit. qł nulli regum illoꝵ contigit: nisi ut hĩc

Expanded text:
niat futurorum. Nam praeter libros diuinae hisniat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensimus primus titulo nominis eius inscriptus est; in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei conuenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conueniunt, ut euidenter appareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentata. Notum est enim, quibus. terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, quod in Christo uidemus inpleri. A flumine quippe dominandi sumsit exordium, ubi baptizatus a Iohanne eodem,. monstrante coepit agnosci a discverum etiam Dominum appellaverunt. Nec ob aliud vivente adhuc patre suo David, regnare Salomon coepit quod nulli regum illorum contigit, nisi ut huic
Abbreviated transcription (Latin):
regem aliquando sapientẽ. in ȩandem iololatͥ¬
am seductum acq deiectum: q̾ non audeat ex¬
istimare dm̃. uel hoc ꝓmisisse mendacit᷑. uel ta¬
lem salomonis domum eum futurã non po¬
scdm̃ carniẽ. iam uiderimꝰ ista cõpleri: ne uane
atꝙ inanit̃ hic alium aliquẽ requiramꝰ. sicͦ¬
carnales uidei. Nam & ipsi usq adeo filium
quem loco isto regi dauid ꝓmissum legunt. in¬
telligunt non fuisse salomonẽ: ut eo qui pro¬
missus est. tanta iam manifestatione declara¬
to. ad huc mirabili cęcitate. alium spetare se di¬
cant. facta est quidem non nulla imago rei fu¬
turȩ etiam in salomone: in eo qđ templũ edi¬
ficauit. & pacem habuit scdm nom̃ suum. Sa¬
lomon quippe pacificꝰ est latine : & in exordio
regni su mirabilit̾ laudabilis fuit. S eam dẽ
de illo itascripta sunt. quasi de ipso ista pre¬
dicta sint: dum scriptura sancta etiam rebus
gestis prophetans. quodãmͦ in eo figurã deli¬

Expanded text:
regem aliquando sapientem in eamdem idololatriregem aliquando sapientem in eamdem idololatriam seductum atque dejectum et non audeat existimare Deum, vel hoc promisisse mendaciter, vel talem Salomonis domum eum futuram non posecundum carnem , » jam viderimus ista compleri, ne vane atque inaniter hic alium aliquem requiramus sicut inanes Judaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi David promissum legant, intelligunt non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est tanta iam manifestatione, declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificauit et pacem habuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit; sed eadem de illo ita scripta sunt, quasi de ipso ista praedicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans quodam modo in eo figuram defi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ: qd ecdificaturꝰ sit domũ tͥ dñs. Cumꝙ im¬
pleu̾is dies tuos ut uadas ad patres tuos.
suscitabo semen tuum post te qđ erit de fi
lus tuis. & stabiliam regnũ eius. Ipse edifi¬
cabit mͥ domum: & firmabo solim eiꝰ usꝙ
in semꝑ a̾nũ. Ego ero ei in pacrem: & ipse
erit mͥ in filium. Et misericordiã meam nõ
auferam ab eo. sicut abstuli ab eo qui aute
te fuit : ꝙ statuam eum in domo mea. & in
regno meo usq in sempit̾num. & thronꝰ eius
et et firmissimꝰ in ꝑpecuũ. Hanctam grandẽ
ꝓmissionẽ qui putat in salomone fuisse cõple¬
tam: multum errat. Ad tendit etum qđ dictũ
est. hic edificabit mͥ domũ. qm̃ salomon tem
pliem illd̾ nobile extruxit: ꝙ non adtendunt
ꝗd clicit. Fidelis erit domꝰ eius. & regnum eius
usq in et̾num coram me. Ad tendat ergo & asꝑi¬
ciat salomonis domũ plenam mulierib alie¬
nigenis colentib deos falsos. & ipsum ab eis

Expanded text:
tibi, quod aedificaturus sit domum tibi Dominus. Cumque imtibi, quod aedificaturus sit domum tibi Dominus. Cumque impleveris dies tuos, ut vadas ad patres tuos, suscitabedificabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in sempiternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium; et misericordiam non auferam ab eo, sicut abstuli ab eo qui ante te fuit; et statuam eum in domo mea, et in regno meo usque in sempiternum; et thronus ejus erit firmissimus in perpetuum. Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse completam, multum erat. Attendit enim, quod dictum est: Hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon temillud nobile struxit; et non attendit quod dicit: « Fidelis erit domus ejus et regnum ejus usque in aeternum coram me. » Attendat ergo et aspiciat Salomonis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus deos falsos, et ipsum ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
preceꝑam ut pascerẽt populũ meum. & dixi
quare non ȩdificastis michi domum cȩdrinam:
Nunc itaq sic loqueris ad seruum meũ dd̾.
hec dicit dñs exercituũ. Ego tuli te cũ in
pascuis sequereris gregem. ut esses dux po¬
puli mei israhel: & fui tecum quocumq ꝑ¬
rexisti. & int̾feci om̃s inmicos tuos coram te.
feciq tͥ nomen quasi unius magnoꝵ. qui ce¬
edificari domum cȩdrinam iussit: quia ab
omnib contra hostes pugnatum fuit. &̾
om̃s effusores fuerunt sangunũ. feciq in¬
quit tͥ dñs nom̃ quasi unuis magnorum qͥ
cȩlebrantur ui t̾ra: idest sicut feci abraam. y¬
saac. & iacob. & moysi. ꝙ iosue. quorũ nõia
famosissima sunt in t̃ra. Et dedi locum popu¬
lo meo israel. Plantabitur & habitabit in eo:
& ultra non cõuebitur. nec filii iniquitatis
adterent eos. sicut a pͥncipio. ex dieb quib
dedi uidices populo meo israbel: ꝙ humili¬
aui uniũsos inimcos tuos. Adnuntio ergo

Expanded text:
praeceperam ut pascerent populum meum et dixi praeceperam ut pascerent populum meum et dixi quare non aedificastis mihi domum cedrinam nunc itaque sic loqueris ad servum meum David haec dicit Dominus exercituum ego tuli te cum in pascuis sequereris gregem ut esses dux populi mei Israhel et fui tecum quocumque perrexisti et interfeci omnes inimicos tuos coram te fecique tibi nomen quasi unius magnorum qui ceaedificari domum cedrinam jussit, quia ab omnibus contra hostes pugnatum fuit, et omnes effusores fuerunt sanguinum. Fecitque, inquit, tibi Dominus nomen quasi unius magnorum qui celebrantur in terra: sic feci Abraham, Isaac, et Jacob, et Moysi, et Josue, quorum nomina famosissima sunt in terra. Et dedi locum populo meo Israel. Plantabitur et inhabitabit in eo, et ultra non commovebitur; nec filii iniquitatis atterent eos, sicut a principio ex diebus, quibus dedi judices populo meo Israel. Et humiliavi universos inimicos tuos. Annuntio ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rena non cogiter. ut desideriis infimis nõ
succumbat: quatuꝰ tanto ꝑspicatiꝰ aliis fu¬
gienda uideat. qͣnto hȩc ip̃se perͤ scienciam
menbro. considat oculus: quem puluis geanaũ
Et supiectas. sorles te rgerx uon ualent manꝰ:
quȩ lutũ tenent. Qa iuxta antique transla¬
tionis seriem: beue ad dauid erga exõor̃a bel¬
la laborantẽ. ꝑ sigrusiertione diuiua uo in¬
nuit cum dicit. Non t edificabis michi te¬
plum: quia uir sanguiis es. Dei templũ edi¬
ficat : qui corrigendis istitutis. pximorũ m̃¬
tib uacat. Templum dei quippe nos sumꝰ : qͥa
ad ueram uitã ex eiui inhabitacione constitu¬
imur. paulo adtestante qui ait. Templum d̾i
scm̃ est: qđ estis uos. S uir sanguinũ tẽplũ
dĩ edificare ꝑhibetur : quia qui adhuc actib
carnalib incubat. necesse est ut instituere sꝑi
ritalit̾ ꝑximorũ mentes erubescat. Numqͥd
locutus sum saltem uni iudicũ israhel. quib

Expanded text:
rena non cogitet, ut desideriis infimis non rena non cogitet, ut desideriis infimis non succumbat: quatenus tanto perspicacius aliis fugienda videat, quanto haec ipse per scientiam membroEt superjectas sordes tergere non valent manus, quae lutum tenent. Quoad antiquae translationis seriem, bene ad David erga exteriora bella laborantem per significationem divina vox innuit cum dicit: « Non tu aedificabis mihi templum: quia vir sanguinum es. » Dei templum aedificat, qui corrigendis institutis proximorum mentibus vacat. Templum Dei quippe nos sumus, quia ad veram vitam ex ejus inhabitatione construimur, Paulo attestante qui ait: « Templum Dei sanctum est, quod estis vos . » Sed vir sanguinum templum Dei aedificare prohibetur, quia qui adhuc actibus carnalibus incubat, necesritaliter proximorum mentes erubescat. Nunquid locutus sum saltim uni iudicum Israhel quibus
Abbreviated transcription (Latin):
israhel. Quod propheta int̾rogatus a rege reˢᷤ¬
pondit. Oune qđ est in corde tuo uade fac.
ꝙ postea a dño admonitꝰ eadẽ ꝓhibuit q̃
ante concessit: pacet ꝓfecto qđ propheciȩ
sp̾c prophecarũ m̃tes non semꝑ inradiat: q
sicut de sp̃u sancto scriꝑtũ est. ubi uult sꝑi¬
rat. Hinc est enim. qđ helyseus cum fleni¬
tem mulierẽ c̾neret. causamq nescisset: ad
ꝓhibentẽ hanc puerũ dicit. Dimitte eam: Qͥa
magna pietatis d ispensatione disponit: ꝙ
ddumi ꝓphetiȩ spiritum aliquando dat. & a¬
liquando subtrahit. prophetantiũ mentes
& eleuat in celsitudine. & custodit in hu¬
militate: ut ꝙ accipientes sp̃m inueniant
quid de deo suit. & rursum ꝓphetiȩ sp̃m
non habentes. cognoscant quid sint de se¬
met ipsis. Qd autem daiuid prohibitꝰ est
domũ deo edificare. qͥa uir sanguinũ esses.
inuitur moralit̃. qd̾ mundus in se esse a ui¬
tus debet. qui curat aliena corrig̾e. ut tes¬

Expanded text:
Israel. Quod propheta interrogatus a rege resIsrael. Quod propheta interrogatus a rege respondit: Omne quod est in corde tuo, vade et fac: et postea a Domino admonitus, eadem prohibuit quae ante concspiritus prophetarum mentes non semper irradiat, quia, sicut de Spiritu sancto scriptum est: « ubi vult, spirat . » Hinc est enim quod Elisaeus cum mulierem flentem cerneret causamque nescisset, ad prohibentem hanc puerum dixit: « Dimitte eam, quia magna pietatis dispensatione disponit. Quia dum prophetiae spiritum aliquando dat, et aliquando subtrahit, prophetantium mentes et elevat in celsitudine et custodit in humilitate, ut et accipientes Spiritum, inveniant quid de Deo sint; et rursum, prophetiae Spiritum non habentes, cognoscant quid sint de semetipsis. Quod autem David prohibitus est domum Deo aedificare quia vir sanguinum esset, innuit moraliter quod mundus in se esse a vitiis debet, qui curat aliena corrigere, ut ter
Abbreviated transcription (Latin):
lin funit aucẽ & ipsa separata seuras.
eu̾susc est omins popuiꝰ in domũ suã:
qs̃ dauus ut bena lic̾et ęciam domu suȩ.
Benedicere hic domii suȩ dauid dicitur: hoc
est opꝰ coniugale exxeriere. qͣtuuꝰ filioꝵ numer᷑
ampuaret. Alit̾. Quidam benedictionẽ hͥ per
anciꝑhrasim dictum putam: domum uero
michos filiam saui quam increpabatd̃ ausd eo
qd indignata sit cum uidissec eum subsilien¬
tem coram archa testamenti dñi. Cũ au̾ ha¬
bitaret in domo sua : dixit ad nat᷑an ꝓphe¬
tam. Etce ego habito in domo cȩdriua. arra
autem federis dñi sub pellib est. Q ait na¬
thani. Omnia quȩ in corde tuo sunt fac: deu
enim tecum est. Igit᷑ nocte illa: factus est
sermo dñi ad nathan dicens. Uade loquere
dauid seruo meo. Hec dicit dñs. Non edifi¬
cabis tu mͥ domũ ad habitandũ: neꝙ enim
mansi it domo ex eo tempore quo ȩduxi isn
usꝙ ad hanc diem. s fui semꝑ mutans loca
taberuaculi. & in tentorio manens cum om̃i

Expanded text:
arata Levitis. Reversusque est omnis populus in domum suam, et David, ut benediceret etiam domui ejus. Benedicere hic domui suae David dicitur, hoc est, opus conjugale exercere, quatenus filiorum numerum ampliaret. Aliter quidam benedictionem hic per antiphrasin dictam putant: domum vero Michol filiam Saul; quam increpabat David, eo quod indignata sit, cum vidisset eum subsilientem coram arca testamenti Domini. CAPUT bitaret David in domo sua, dixit ad Nathan prophetam: Ecce ego habito in domo cedrina, arca autem foederis Domini sub pellibus est. Et ait Nathan ad David: Omnia quae in corde tuo sunt, fac: Deus enim tecum est. Igitur nocte illa factus est sermo Domini ad Nathan, dicens: Vade, loquere David servo meo: Haec dicit Dominus: Non aedificabis tu mihi domum ad habitandum; neque enim mansi in domo eo tempore quo eduxi Israel usque ad diem hanc, sed fui semper mutans loca tabernaculi, et in tentorio manens cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
obedientie oꝑam daut.: ut ea quȩ sibi a magiᷤ¬
tris imꝑantur. deuota mente ac strenua ꝑer¬
ficere studeant actione: Hũ licet idones ñ¬
suit lingua alios docere: tamen operib doc¬
truiam uirtutun proximis ostendunt. Hoꝵ
typum preferebat iacob patͥarcha. de quo
scriptum est. qdđ uir simꝑlex habitaret ita¬
bnaculis. Hos & nathanael prefigurabat ĩ
testamoniũ ꝑhibuit dicens. Ecce uere . srabe¬
lita in quo dolus non est. Talib ergo. opera¬
riis preerat chenias qui interprecat᷑ erariꝰ
nieus siue nidus meus aut possessio: quia
ille q uihumilitati. ꝙͥ mansuetudini precipue
studet añi imnitator factus. houa exempla
aliis foruisecꝰ ꝑrebens. ipse intus in anĩma
mdusat possessio cłi efficttut. Unde dũs per
prophm ane Suꝑ quem requiescet sꝑirrcꝰ
mens isi suꝑ humiem & quiet̃. du tremẽ¬
rem sermones meos: Hinc & ipsa ueritas in
euuangelio discipulis ait. Discite a me: qͥa

Expanded text:
obedientiae operam dant ut ea quae sibi a magisobedientiae operam dant ut ea quae sibi a magistris imperantur devota mente ac strenua perficere studeant actione. Hi licet idonesint lingua alios docere, tamen operibus doctrinam virtutum proximis ostendunt. Horum typum praeferebat Jacob patriarcha, de quo scriptum est, quod vir simplex habitaret in tabernaculis . Hoc et Nathanael praefigurabat in testimonium perhibuit, dicens: Ecce vir Israelita, in quo dolus non est . Talibus ergo operariis praeerat Chonenias, qui interpretatur aerarius meus, sive nidus meus, aut possessio, quia ille qui humilitati et mansuetudini praecipue studet, Domini imitator factus est, bona exempla aliis forinsecus praebens, ipse intus in anima nidus et possessio Dei efficitur. Unde Dominus per Prophetam ait: Super quem requiescet Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos ? Hinc et ipsa Veritas in Evangelio discipulis ait: Discite a me, quia
Abbreviated transcription (Latin):
citus debellis & manubiis ꝑreliorum: que o¬
secrauetant adi instaurationẽ & suꝑpellectilẽ
templi dm̃i. Hec autẽ umuersa sanctificauit
samuel uiddens &e saul filius cis q abuer fi¬
lius ner. & ioab filius saruiȩ. & cȩt̾a. Hac sen¬
tencia oftendit donaria principum thesauros
esse sanctorum. Quȩ enim p̃dicti reges siue du¬
ces demanib hostium ablata offerebaat. i
suppellectiem templi dñi rediebant: hoc miᷤ¬
dice significando. quod quicumꝙ bene labo¬
rans. aliquid uirtutis ac bonorum oꝑum adqͥ¬
sierit. dei hoc gracia non suis meritis depu¬
tare debet. atꝙ: ad laudem ipsius cuncta tranᷤᷤ¬
fere. dicendo cum propheta: non nobis dñe
non nobis. s nomini tuo da gloriam. Saari¬
tis uero preerat ceiuas & fili eius ad oꝑa fo¬
rinsecus suꝑ israheł ad docendum: ꝙ ad iudi¬
candũ eos. Qui sunt illi operani qui oꝑa is¬
rabel formsecꝰ oꝑantur. nisi illi qui in sancta
ecelesia ꝑ simplicitatem mentis humilitat̃i &¬

Expanded text:
manubiis praeliorum, quae consecraverant ad instaurationem et supellectilem templi Domini. Haec autem universa sanctificavit Samuel videns, et Saul filius Cis, et Abnez filius Nez, Joab filius Sarviae, etc. Hac sententia ostendit donaria principum thesauros esse sanctorum. Quae enim praedicti reges sive duces de manubiis hostium ablata offerebant, in supellectilem templi Domini redigebant, hoc mystice significando quod quicunque bene laborans aliquid virtutis bonorum operum acquisierit, Dei hoc gratiae, non suis meritis deputare debet, atque ad laudem ipsius cuncta transferre, dicendo cum Prophetnon nobis. R Sed nomini tuo da gloriam. Saero praeerat Chonenias et filii ejus ad opera forinsecus super Israel, ad docendum et judicandum eos. Qui sunt illi operarii, qui opera Israel forinsecus operantur, nisi illi qui in sancta Ecclesia per simplicitatem mentis humilitati
Abbreviated transcription (Latin):
mus di redemptor noster elegit. qui incondi¬
tos mores hominũ securi scripturarũ cȩderẽt.
q᷑ dolabro ũbi dei eos polirent: qͣtinus apte
in edificatione spiritali sibi inuicẽ ꝑ iuncturas
diuersas fidi &e caritatis conuenirent. Iuxta il¬
lt quod ꝑ osee dicitur. Dolaui in ꝓphetis: oc
cidi eos in uerbis oris mei. & iudicia mea qͣsi
lux egredientur: quia misericordiã uolo & nõ

Expanded text:
mus Dei Redemptor noster elegit, qui incondimus Dei Redemptor noster elegit, qui inconditos mores hominum securi Scripturarum caederent, et dolabra verbi Dei eos polirent, quatenus apte in aedificatione spirituali sibi invicem per juncturas diversas fidei et charitatis convenirent, juxta illud quod per Osee dicitur: Dolavi in prophetis, et occidi in verbis oris mei; et judicia mea quasi lux egredientur. Quia misericord
Abbreviated transcription (Latin):
gelico minist̾io in homines misit. In exodo
igitur legitur dñs descetidisse in egyptũ:
q̃ ꝑemissẽ pͥmogenita egyptioꝵ. S & hoc
ꝑ minist̾ium angelicum. sicut & istud factũ
creditur: quia diuinitas non localit̃ mouet᷑.
s in semet ipso semꝑ idem manens. et̾na po¬
testate omnia disponit. regit & gubernat.
altare in holocaustum istahel. Q ꝑre¬
cepit ut congregarent᷑ om̃s pseliti de t̾ra ifrł:
& constituit ex eis latomos ad cedendos la¬
pides & poliendos: ut ȩdificaretur domꝰ di.
In illo siquidem loco ut ebrei autumant. aliꝗͣ.
do contigerat abraam offerre filium suum
Ysaac: quando cum iam paratus esset occid̾e
filium. & in holocaustũ exhibere. in ꝑiuso a¬
ries apparuit. ꝙ altare circumstetit᷑: quem
abraam pro filio sic̃ prediximꝰ inmolauit.
Congregatis ꝓselitis de terra israhel. lato¬
mos ad cȩdendos lapides & poliendos dauid
constituit: quia de terra ecclesiȩ artifices do¬

Expanded text:
gelico ministerio in homines misit. In Exodo gelico ministerio in homines misit. In Exodo ergo legitur Dominus descendisse in Aegyptum, et peremisse primogenita Aegyptiorum : sed et hoc per ministerium angelicum sicut et istud, factum creditur, quia divinitas non localiter movetur, sed ex semetipsa semper idem manens aeterna potestate omnia disponit, regit et gubernat. altare in holocaustum Israel. Et praecepit ut congregarentur omnes proselyti de terra Israel, et constituit ex eis latomos ad caedendos lapides et poliendos, ut aedificaretur domus Dei . » In illo siqndo contigerat Abraham offerre suum filium Isaac, quando, cum jam paratus esset occidere filium et in holocaustum exhibere, improviso aries apparuit et artare circumstetit, quem Abraham pro filio sicut praediximus immolavit . Congregatis proselytis de terra Israel, latomos ad scindendos lapides et poliendos David constituit: quia de terra Ecclesiae artifices do
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit eum in igne de cęlo suꝑ altare holo¬
causti. Sub moyse tantum & clauid & salo¬
mone. & helya suꝑ altare descendit ignis ẽ ce¬
lo: submanue autem angłs de petra erupit
in flamina. Preceꝑitq dñs angelo: & conũtit
gladium suum in uaginam. Protinꝰ ergo da¬
iud uidens qđ exaudisset eum dñs in area¬
ornan iebusei: immolauit ibi uictimas. Tab̾¬
naculum autem dñi quod fecerat moyses
in deserto. & altare holocaustorum: eadem
tempestate erat in excelso gabaon. & non
preualuit dauid ire ad altare. ut ibi obsecra¬
ret deum: nimio enim fuerat timore ꝑterri¬
tus. uidens gladium angeli dñi. Debuerat
enim dauid iuxta id quod in lege p̾ceptum ẽ.
in altare dñi coram tab̾naculo fedis hostias
ummolare: s propter repentinum casum spa¬
cium illuc ꝑgendi non habuit. siue etiam in
mentem itli non occurrit. Gladium ergo an¬
geli dñi. plagam mortis dicit: quam dñs an¬

Expanded text:
audivit eum in igne de coelo super altare holoaudivit eum in igne de coelo super altare holocausti. Sub Moyse tantum et David et Salomone et Elia super altare ascendit ignis e coelo . Sub Manue autem Angelus de petra erupit in flamma . Praecepitque Dominus angelo, et convertit gladium suum in vaginam. Protinus ergo David videns quod exaudisset eum DOrnan Jebusaei, immolavit ibi victimas. Tabernaculum autem Domini, quod fecerat Moses in deserto, et altare holocaustorum, ea tempestate erat in excelso Gabaon. Et non praevaluit David ire ad altare, ut ibi obsecraret Deum: nimio enim fuerat timore perterritus, videns gladium angeli Denim David juxta id quod in lege praeceptum est in altari Domini coram tabernaculo foederis hostias immolare; sed propter repentinum casum spatium illuc pergendi non habuit; sive etiam in mentem illi non occurrit. Gladium ergo angeli Domini plagam mortis dicit, quam Dominus an
Abbreviated transcription (Latin):
offerat. Qđͣ recte ꝑ eundem ꝓphetam in
psalmis manufestatur: ubi dicitur ex per¬
sona dñi. Sacͥficium laudis honorifica¬
bit me. Q tt̃m. Sacͥficium inquit deo sꝑi¬
ricus contͥbulatus: cor contritum &̃ huan¬
liatum ds̃ non sꝑnit. Area areuma uela¬
rea ornȩ: ipsa est uidelicet ierusalem: Ded
aream &e boues: argenti siclis quinquace¬
ta. Unde ȩbrei autumant intelligi debe¬
re in hac diũsitate numeroꝵ boues argea¬
q siclis quinꝗginta: aream uȩro sextem̃as
aureis emptam esse. Alii autẽ dicunt in hac
distantia emꝑtionis. id quod in libro regum
ubi tantum quinqͣginta siclis area empta cõ
memoratur. solũmodo expͥmere locum alta¬
ris. ubi obtulit holocausta: illud uero qđ pa
ralipomenon narrat. sexcentis siclis auri cõ¬
paratam aream. uel locum significare tocius
templi in quo salomon postea templũ edifi¬
cauit. & atria eius. Et inuocauit dũm: & ex¬

Expanded text:
offerat. Quod recte per eumdem prophetam in offerat. Quod recte per eumdem prophetam in psalmis manifestatur, ubi dicitur ex persona Domini: Sacrificium laudis honorificabit me . Et item: Sacrificium, inquit, Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Area Areuna, vel area Orne, ipsa est videlicet Hierusalem. Dedit aream et boves argenti siclis quinquaginta . Unde Hebraei autumant intelligi debere, in hac diversitate numerorum, boves argenti siclis quinquaginta, aream vero sexcentis auri emptam esse. Alii autem dicunt in hac distantia emptionis, id, quod in libro Regum ibi tantum quinquaginta siclis area empta esse commemoratur, solummodo exprimere locum altaris, ubi obtulit holocaustum: illud vero, quod in Paralipomenon narrat, sexcentis siclis auri comparatam aream, locum significare totius templi, in quo Salomon postea templum aedificavit et atria ejus. Et invocavit Dominum, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
lum: & ȩuaginatũ gladium in manu eius.
& uersum contra iherłm. Et cȩciderunt cã
ipse qͣm maiores natu uestiti ciliciis. & pro¬
m in terram. Dexcꝙ dauid ad dñm. Non¬
ne ego sum qui iussi ut numeraretur popuł:
Ego qui peccaui: ego qui malum feci. Iste
grex quiꝰ cõmeruit: Dñe ds̃ meus u̾tatur
õbsecro manus tua in me. ꝙ in domũ patͥs
mei: populus autem non ꝑcutiatur. Angls
autem dñi preceꝑit gad. ut diceret dauid:
ut ascendet excrueretq altare dño deo is
atea ornan iebusei. ꝙ cȩt̾a. In regum qͦq re
scriptum est. Erat autem angelus dñi iuxta
ma int̾ꝑretat᷑ archa: & ornan latine resonas
lumen nobis. Bene ergo dauid cum deumꝑ
iubetur in area areuma uel orna constru¬
ere: ut inde unꝰquisq coniciat. quia aliter
diuinitas ab homine placari non potest.
nisi in archa cordis sui. ꝑ lumen recte fi¬
dei & uerȩ dilectionis. altare illi deuote
humilitatis constituat: in quo sacͥficium
piȩ confessionis ac laudis deo acceptabile

Expanded text:
aginatum gladium in manu ejus, et versum contra Jerusalem; et ceciderunt tam ipse quam majores natu Israel vestiti ciliciis proni in terram. Dixitque David ad Dominum: Nonne ego sum, qui jussi ut numeraretur populus? Ego, qui peccavi: ego, qui malum feci. Iste grex quid commeruit? Domine Deus meus, vertatur, obsecro, manus tua in me et in domum patris mei: populus autem tuus non percutiatur. Angelus autem Domini praecepit Gad, ut diceret David, ut ascenderet, exstrueretque altare Domino Deo in area Ornan Jebuzaei, etc. In Regum quoque ita scriptum est: Erat autem angelus Domini juxta na interpretatur arca, et Ornan Latine resonat, lumen nobis. Bene ergo David cum Dominum pro jubetur in Areuna vel Orne construere, ut inde unusquisque conjiciat quia aliter divinitas ab homine placari non potest, nisi in area cordis sui per lumen rectae fidei et verae dilectionis altare illi devote humilitatis constituat, in quo sacrificium piae confessionis ac laudis Deo acceptabile
Abbreviated transcription (Latin):
in circuitu oculos tuos & uide: omnes ist
congregati sunt uenerunt tͥ. Uiuo egol
cit dñs: quia omnib his uelut ornamento
uestieris. ꝙ curcumdabis tibi eos quasi spõ¬
sa. Et alibi. Habitabo inquit in illis. & an¬
bulabo in eis: ꝙ ipsi erunt mͥ in populũs.
Ecce dies uenient dicit dñs: & feriam do¬
inui israhel. &̃ domui iuda fedus nouum
non scdm pactum q pepigi cum patͦb
uestris. in die qua adprehendi manũ eorũ
ut educerem eos de terra egypti. pactum
qd irritũ fecerunt: & ego dominatꝰ sum eoꝵ
dicit dñs: S hoc erit pactum qđ feriam
cum domo israhel. post dies illos dicit dñs.
Dabo legem meam in uiscerib eorum. & in
corde eorum scribam eam: & ego ero eis in
dm̃. && ipsi erunt michi in populũ. Q non

Expanded text:
isti congregati sunt, venerunt tibi. Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his, velut ornamento, vestieris et circumdabis tibi eos, quasi sponsa . Et alibi: Habitabo, inquit, in illis, et ambulabo in eis: et ipsi erunt mihi populus, Ecce dies venient, dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda foedus novum, non secundum pactum quod pepivestris in die quando apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti: pactum, quod irritum fecerunt, et ego dominatus sum eorum, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum, quod feriam cum domo Israel post dies illos, dicit Dominus, dabo legem meam in uisceribus — siue in mente — eorum et in corde eorum scribam eam et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. et non
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ĩ uocat eum dñm: quom dicitis qđ filiꝰ¬
enus est: Quo dicto recognoscimꝰ e iudent̃
endum est sane: qđ omnis ꝓphetia. aut
aut agat aliquid. Est autem ꝓphetiȩ mag¬
nificum nimis. & uere locum dicendigen:
non humana uoluntate compositũ. s diui

Expanded text:
spiritu vocat eum Dominum, quomodo dicitis quod filispiritu vocat eum Dominum, quomodo dicitis quod filius est ? Quo dicto recognoscimus evidenterendum est sane quod omnis prophetia aut daut agat aliquid. Est autem prophetia magnificum nimis et veriloquium dicendi genus. Non humana voluntate collata est ali
Abbreviated transcription (Latin):
uum ori meo. Multis autẽ modis: gratie
istius munera prestabantur. S ut de plu¬
rimis ꝑauca complectar: acta est ꝑ oꝑatio¬
ties hominũ. ut fuit archa noȩ & sacͥfici¬
um abrahȩ. & transitꝰ maris rubri. ꝑ nati¬
uitates quoq geminorũ ȩsau & iacob: qui
futurarum rerum sacramenta gestabant.
Pangelos sicut locuti sunt abrahe. uel loch
racharie. & mariȩ. ꝑ uisiones: sicut ysays
ierechiel. & cȩt̾is sanctis. ꝑ somnia: sic̃ sa
lomoni & danieh ꝑ mibem & uocẽ de celo:
sicut moysi. Uñ co̾nstat scra dauid non ꝑ
oꝑationes hominũ non ꝑ natiutates gẽmi¬
norũ. non ꝑ angelos. non ꝑ uisiones. non ꝑ
sotiniũ. non ꝑ nubem. & uocẽ de cȩlo. nec̃
ꝑ alios quoscumꝙ: modos. s cȩlesti afpira¬
tione fuisse complecum: sic̾ de ipso legit᷑
in pͥmo regum uolumine. Et directus est
sp̃c dñi in dauid: a die illa & deinceps. Ip̃e
quoꝙ ddñs in euuangelio dicit. Si daiuid i

Expanded text:
vum ori meo ! Multis autem modis gratiae vum ori meo ! Multis autem modis gratiae istius munera praestabantur. Sed ut de plurimis pauca complectar, acta est per operationes hominum, ut fuit arca Noe, et sacrificium Abrahae, et transitus maris Rubri; per nativitates quoque geminorum Esau et Jacob, qui futurarum rerum sacramenta gestabant; per angelos, sicut locuti sunt Abrahae vel Loth, Zachariae et Mariae; per visiones, sicut Isaiae et Ezechieli, et caeteris sanctis; per somnia, slomoni et Danieli. Per nubem et vocem de coelo, sicut Moysi. Unde constat, secundum David, non per operationes hominum, non per nativitates geminorum, non per angelos, non per visiones, non per somnium, non per nubem et vocem de coelo, nec per alios quoscunque modos, sed coelesti aspiratione fuisse completum. Sicut de ipso legitur in primo Regum volumine: Et directus est Spiritus Domini in David a die illa, et deinceps . Ipse quoque Dominus in Evangelio dicit: Si David in