comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plorum exhibent grãm:. Sic enĩ ab ipso dño
institutum ẽ. ut inm̃sa tabnacłi panes ꝓpositio¬
nis .xii. assidue manerent: ita t̃nut ꝑsingl̃a
sabb̃a sublatis uet̾ib noui panes ĩ eoꝵ loctm
apponerent᷑. Iqͥd hoc sig̾cat :nͥ qͦd doctores qͥq
sc̃e eccłie. completo tp̃r sui sc̃i laboris. et̾na in
ceł qͥete remunant᷑.⁊ alios pꝰse in idem opꝰ labo¬
randi in t̾ibo sub cidem spe redbuitionie relin¬
quunt: Qd intuens psalmista: ꝓphico spu p̃cine¬

Expanded text:
exhiberent gratiam? Sic enim ab ipso Domino institutum est, ut in mensa tabernaculi panes propositionis duodecim assidue manerent, ita tamen ut per singula sabbata, sublatis veteribus, novi panes in eorum locum apponerentur : et quid hoc significat, nisi quod doctores quique sanctae Ecclesiae, completo tempore sui sancti laboris, aeterna in coelis quiete remunerantur, et alios post se in idem opus laborandi in verbo sub ejusdem spe retributionis relinquunt? Quod intuens Psalmista prophetico spi
Abbreviated transcription (Latin):
& impꝑium ꝑegͥnationis ñ atidies. Ac sipatent᷑
dicat. Sufficiat tͥ qͦd habes. nec suꝑflue opes
queras. q̃s adipisqi ñ uales Unde qͥdam sapien¬
tium ait Meliꝰ est ñ habe qͦd tͥbuas. qmimpudei¬
ter expetere qͦd ñ habeas. De qͦ ⁊ i ꝓu̾biis scͥptũ
ẽ. Meliꝰ ẽ paruũ cũ timore ddĩ. qͣm thesauri mag¬
ni ⁊ instabiles. Qͥ diligit epulas in egestate erit.¬

Expanded text:
 peregrinationis non audies. » Ac si patenter dicat: Sufficiat tibi quod habes, nec superflue opes quaeras, quas adipisci non vales. Unde quidam sapientium ait: Melius est non habere quod tribuas, quam impudenter expetere quod non habeas. De quo et in Proverbiis scriptum est: « Melius est parum cum timore Dei, quam thesauri magni et instabiles. Q
Abbreviated transcription (Latin):
gella:. ut letet᷑ in nouissimo suo. ⁊ ñ
ualpet ꝓximoꝵ ostia. ħ sententia ñ tã pa¬
tres carnales qm cẽ sp̃itales. hoc ẽ doctores
fidelium ammonet. ut curã sͥ ꝯmissorum
hãnt. ⁊ studium atq diligentiã in eruditio¬
ne ⁊ nutͥm̃to filioꝵ suors impendant: qͣti¬
nus eos discrplinabilit̃ uiuere ⁊ omnem
inhonestatem fugere doceant.Domi ꝓbis
moribꝰ uitiant: ne lasciuiendo ꝑ aliors dog¬
mata inutilit̃ discurrant. Unde in ꝓu̾biis
scͥptum ẽ. Crudi filium tuũ. ne desꝑes: ad
int̾fect̾ionem aut̃ eiꝰ ne ponas animã tuã.
Qͥ docet filium suum. laudabit᷑ in illo. ⁊ ĩ
medio domesticoꝵ głificabit᷑. Qi sana docꝰ¬
trina discipłm suũ instruit. ⁊ fidiu̾itate imbu¬
it. hic nimirũ ꝓ huiꝰcemodi studio laudẽ ⁊
głam ꝑpetuam ĩ ꝯsortio scõrs obtinebit: qñ
scͥptura dicat qͦd ttiuiri qͥ palã faciet disci¬

Expanded text:
ut laetetur in novissimo suo, et non palpet proximorum ostia. » Haec sententia non tam patres carnales quam etiam spiritales, hoc est, doctores fidelium admonet, ut curam sibi commissorum habeant, et studium atque diligentiam in eruditione et nutrimento filiorum suorum impendant, quatenus eos disciplinabiliter vivere, et omnem inhonestatem fugere doceant, domi probis moribus vivant, ne lasciviendo per aliorum dogmata inutiliter discurrant. Unde in Proverbiis scriptum est: « Erudi filium tuum, ne desperes; ad interfectionem autem ejus ne ponas animam tubitur in illo, et in medio domesticorum glorificabitur. » Qui sana doctrina discipulum suum instruit, et fidei veritate imbuit, hic nimirum pro hujuscemodi studio laudem et gloriam perpetuam in consortio sanctorum obtinebit, quando Scriptura dicat, quod justi viri, qui palam faciet disc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd enĩ dix̃is. si ad eũ referat᷑. qͥ in pͥncipio
erat apud dm̃ d̃s. u̾bum. unũ uolum̃ ẽ:⁊ in
numerabiles libri: una lex. unum eugłm:
tate nimia. huc illucq animum adduxis:
&ẽ inuno libro multilibri sunt. Unde dict̾am ẽ.
scđm uͥtutem tuã. ⁊ attende tͥ ne incidas. Rec¬
tissima doct᷑na ⁊ utillimum consilium ut ꝓx¬
imo scdmuires p̃beas solaciũ:.⁊ tͥmetipsi p̃uide¬
as. ne in pecc̃iuł erroris incidas laqueum. ħꝰ

Expanded text:
enim dixeris, si ad eum referatur qui in principio erat apud Deum, Deus verbum unum volumen est, et innumerabiles libri una lex, unum Evangeltate nimia huc atque illuc animum adduxeris, etiam in uno libro multi libri sunt. Unde dictum est: m virtutem tuam, et attende tibi ne incidas. » Rectissima doctrina, et utilissimum consilium, ut proximo secundum vires praebeas solatium, et tibimetipsi praevideas, ne in peccati vel erroris incidas laqueum. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ratur a generatione ingenerationem. Mor¬
tuus ẽ pat̃ illiꝰ. ⁊ qͣsi ñ ẽ mortuus. similem enĩ
reliqͥt sͥ pꝰse inuita sua. Successio enĩ filiorum
scõꝵs qͥ pꝰ patͦs suos ex hac uita decedentes bonũ
studium eoꝵ inscãreligione ⁊ bona ꝯu̾satione
imitant᷑. mortuos parentes qͣsi rechuiuos exhi¬
bet: cũ eoꝵ doctͥnam ⁊ disciplinam in suis
dict̾is ⁊ fact̾is om̃ib seruando manifeste de¬
clarat. Uidit ⁊ letatꝰ ẽ in illo: in obitu stionẽ
contͥstatꝰ. nec ꝯfusꝰ est coram mimicis. Eeliqͥt
enim defensorem domꝰ cont᷑ inimicos: ⁊ amiciᷤ
reddentẽ grãm. Qͥd aut̃ aliud fecert̃ scĩ apli ⁊¬

Expanded text:
iretur a generatione in generationem . » « Mortuus est pater illius, et quasi non est mortuus: similem enim reliquit sibi post se in vita sua. » Successio enim filiorum sanctorum, qui post patres suos ex hac vita decedentes bonum studium eorum in sancta religione et bona conversatione imitantur, mortuos parentes quasi redivivos exhibet, cum eorum doctrinam et disciplinam in suis dictis et factis omnibus servando manifeste declarat. « Vidit et laetatus est in illo; in obitu suo non est contristatus, nec confusus est coram inimicis; reliquit enim defensorem domus contra inimicos, et amicis reddentem gratiam. » Quid autem aliud fecerunt sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑeccauit: s uicisti eas sceleribꝰ tuis: ⁊ itificastiso¬
rores tuas in oĩbꝰ abhominationibꝰ tiis qͣs oꝑata
es. Melior ẽ uictꝰ pauꝑis sub tegmine asserum:
qmͣ epulȩ splendide inꝑegre sine domicilio. Iurta
sensũ hystoricũ cõmodiꝰ ẽ tenuem uictũ sub uili
tugurio qmlibet cum sccuritate fume: qmͣsplen¬
didas epulas cum fatigatione nimia ac sollicitu¬
dine suꝑflua. in incertis locis passim querere.
Iuxta allegoriã aut̃. Melior ẽ uietꝰ sp̃alis sensus
qͥ subuili tegmine litt̾aꝵs a pauꝑe eccłie popło
ĩunitate eatholica habet᷑: qmͣ ambitiose delicie
philosophicors dogmatũ. q̃ in diu̾sis libs retho¬
rum. aphilosophis siue hereticis erronee ⁊ pu¬
tatiue mag̃ qͣm ueracit̾ ꝯtinent᷑. uͥ magnꝰlabor
& suꝑflua cura: ⁊ parua utilitas inuenit᷑. De qͥbꝰ¬

Expanded text:
cavit, sed vicisti eas sceleribus tuis, et justificasti sorores tuas in omnibus abominationibus tuis quas operata es . » « Melior est victus pauperis sub tegmine asserum, quam epulae splendidae in peregre sine domicilio. » Juxta sensum historicum commodius est tenuem victum sub vili tugurio quemlibet cum securitate sumere, quam splendidas epulas cum fatigatione nimia ac sollicitudine superflua in incertis locis passim quaerere. Juxta allegoriam autem melior est victus spiritalis sensus, qui sub vili tegmine litterarum a paupere Ecclesiae populo in unitate catholica habetur, quam, ambitiosae deliciae philosophicorum dogmatum, quae in diversis libris rhetorum a philosophis sive haereticis erronee et putative magis quam veraciter continentur: ubi magnus labor, et superflua cura
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat ipso iudicii tp̃r pandet᷑. uͥ dict̾urꝰ ẽ iu¬
der. Quãditi fecistis uni de his fr̃ibꝰ meis mini¬
mis. mfecistis. Porro in eo qͦd immaclatos nos
ab hoc scło custodire p̃cepit: uniu̾sa inqͥbus
nosipsos castos seruare decet ostendit. In qͥb
st̃.⁊ ea q̃ supͣ obseruare monuerat: ut tardisi¬
mus ad loquendum. & tardi adiram. De fru

Expanded text:
o judicii tempore pandetur, ubi dicturus est Judex: Quandiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis . Porro in eo quod immaculatos nos ab hoc saeculo custodire praecepit, universa in quibus nos ipsos castos servare decet ostendit. In quibus sunt et ea quae supra observare monuerat, ut tardi simus ad loquendum, et tardi ad iram. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
cum silentio oꝑantes. suũ panem manducent.
Qͦd aut̃ dic̃. uͥ hospitabit᷑ ñ fiducialit̾ aget uet
aꝑiet os: ostendit qͦd difficile securitatẽ int̾ig¬
notos inueniat: qmsalomon cunctis delicus
p̃posuit dicens. Secura mens qͣsi iuge ꝯuiuiũ.
Grandis enĩpęna ẽ int̾ eos sedulo conu̾sar:.
quoꝵ nec animonec ub credat. s semꝑ suspi¬
cet᷑ de infido animo laqueum captionis et
scandalum offensionis. Hospitabit̾. ⁊ pascet.
⁊ potabit ingͣcos: ⁊ ad ħ amara audiet. Hosoi¬
tabit̃ uidelicet ĩ aliena domo ingͣte fusceptꝰ.
U̾edit ⁊ bibit:⁊ semꝑ adt̾isa ꝑtimescit. sepeq
ab altiꝰ lingua irritatꝰ. impꝑium audit. ran¬
gi hospes. ⁊ orna m̃sant.⁊ q̃ in manu habes
ciba cȩt̾os. Exi a facie honoris amicoꝵ meor

Expanded text:
cum silentio operantes suum panem manducent. Quod autem dicit: « Ubi hospitabitur non fiducialiter aget, nec aperiet os, » ostendit quod difficile securitatem inter ignotos inveniat, quam Salomon cunctis deliciis praeposuit, dicens: « Secura mens quasi juge convivium . » Grandis enim poena est inter eos sedulo conversari, quorum nec animo nec verbis credat, sed semper suspicetur de infido animo laqueum captionis et scandalum offensionis. « Hospitabitur, et pascet, et potabit ingratos: et ad haec amara audiet. » Hospitabitur videlicet in aliena domo ingrate susceptus, ubi edit, et bibit, et semper adversa pertimescit; saepeque ab alterius lingua irritatus improperium audit. « Transi, hospes, et orna mensam; et quae in manu habes ciba caeteros. Exi a facie honoris
Abbreviated transcription (Latin):
ta conat᷑ age: qͥ unitatẽ rectȩ fidi. ⁊ sincerita¬
tem legis d̃i ñ eurat custodire. s erroribus
uariis ⁊ sceleribꝰ diu̾sis. mauult se implicare.
Iste incidet ĩ iudictũ reꝓbors. hoc ẽ cdamna¬
tionem ꝑpetuã: q̃n ei in extremo iudicio dicet᷑
cũ his qͥ ad sinistram iudicis stabunt. Ite
maledicti iignem et̾num. qͥ paratꝰ ẽ dia¬

Expanded text:
e fidei et sinceritatem legis Dei non curat custodire, sed erroribus variis et sceleribus diversis mavult se implicare. Iste incidet in judicium reproborum, hoc est, damnationem perpetuam, quando ei in extremo judicio dicitur cum his qui ad sinistram judicis stabunt: « Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est dia
Abbreviated transcription (Latin):
sect̾as ꝯstruendo nefandas. ꝑũsis doginatibus
qͦsc̃q posst̃ seduc̃t: qͦsdam uͦ ꝑ impudiciciam
sensꝰ sui a se abscetłe faciunt. Unde subiungt̃.
tiam relinq̃t᷑ ab eo. ꝑdit retientiã: qͥ scͥpturarũ
sacͣrum ñ obseruat regłam. ꝓyt̾ea a cautis qͥbꝰq
iste relinqͥt᷑: qͥ a doctͥna u̾itatis ĩ eo ñ intienit᷑.
Reꝓmissio neqͥssima multos ꝑdidit dir igents
⁊ cõmouit illos qͣs i fluetꝰ maris. Heretieorumqͥ
pͣua tͣditio multos qͥ se ĩ calle iͦticiȩ ambtilare
arbitrabant᷑ ob pusillammitatem cordis eoꝵs
a rect̾a fide ĩ erroris detua abducit:⁊ qͣsi tem¬
pestate eos auuluos. ad ruinam cõpellit. qñ
suꝑ petrã s suꝑ arenã coulocatos inuenit. Qi
enĩ iuxta saluatoris sententiam domũ ficdi stic
edificat suꝑ petͣm. t᷑binem tempestatum ñ me¬
tuit. s illes ab õĩ scandalo ꝑmanebit. Qͥ aut̃
suꝑ arenã domꝰ sue fuindam̃ta collocat: uiuen¬

Expanded text:
sectas construendo nefandas, perversis dogmatibus quoscunque possunt seducunt, quosdam vero per impudicitiam sensus sui a se abscedere faciunt. Unde subjungitur: entiam, relinquetur ab eo. » Perdit reverentiam qui Scripturarum sacrarum non observat regulam. Propterea a cautis quibusque iste relinquitur, quia doctrina veritatis in eo non invenitur. « Repromissio nequissima multos perdidit dirigentes; et commovit illos quasi fluctus maris. » Haereticorum ergo prava traditio multos, qui se in calle justitiae ambulare arbitrabantur, ob pusillanimitatem cordis eorum a recta fide in erroris devia abducit, et quasi tempestate eos avulsos ad ruinam compellit, quia non super petram, sed super arenam collocatos invenit. Qui enim, juxta Salvatoris sententiam, domum fidei suae aedificat super petram, turbinem tempestatum non metuit, sed illaesus ab omni scandalo permanebit . Qui autem super arenam domus suae fundamenta collocat, vi
Abbreviated transcription (Latin):
gentum grã bona. Uita neqͣm hospitandi de do¬
moin donũ:. ⁊ iͥ hospitabtt᷑ ñ fidcicialit̾ agec na
aꝑiet os. Quam bonumsit stabilem quẽlibet ei
ingͣdu suo & in conu̾satione sua. ⁊ qͣm turpe cr¬
cellionum more ꝑdiu̾sa loca uagari. eunͣglica
ce aplica doctͥna patefac̃. Unde saluator disci¬
pulis suis p̃cepit dicens. Nolite tͣnsire de do¬

Expanded text:
ntum, gratia bona. » « Vita nequam hospitandi de domo in domum; et ubi hospitabitur, non fiducialiter aget, nec aperiet os. » Quam bonum sit stabilem quemlibet esse in gradu suo et in conversatione sua, et quam turpe circellionum more per diversa loca vagari, evangelica et apostolica doctrina patefacit. Unde Salvator discipulis suis praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
rantium turbe cõmiscet. Qm̃tto dicunt᷑ gentis
alienȩ: qr extorres st̃ abunitate eccliȩ catholicͥ.
De qͥbꝰ ꝑ psalmistã dr. Alienati st̃ peccõres ab
ut̾o: errauert̃ a uentre: locuti sunt falsa. Pe
cator tͣnsgͥdiens mandata dñi incidet in pio¬
missionẽ neqm. Et qͥ conat᷑ multa agere. incidet

Expanded text:
 merito dicuntur gentis alienae, quia extorres sunt ab unitate Ecclesiae catholicae. De quibus per Psalmistam dicitur: « Alienati sunt peccatores ab utero, erraverunt a ventre, locuti sunt falsa . » « ccator transgrediens mandata Domini incidet in promissionem nequa et qui conatur multa agere incidet
Abbreviated transcription (Latin):
panis.⁊ uestim̃tum. ⁊ domꝰ ꝓtegens tͦpitudinẽ.
In hoc capło sapĩa docet frugalitatem. honesta¬
tem. & hospitalitatẽ: ut habeamꝰ temꝑantiam
inuictu & uestitu: honestatem inmorib. lar¬
gitatem insuscipiendis fr̃ĩbꝰ. Qd enim dicit
initium hõium uite ẽẽ. aqͣm ⁊ panem. uestẽ.
⁊ domum ꝓtegentem t᷑pitudinẽ: ostendit qͦd
in initio ñ erat in hõibꝰ tanta luxuria cybi⁊
potꝰ qnͣta nc̃ est: nec talis ambitio in ornatu
uestiũ. ⁊ in ꝯstructione tarriũ atq palatiorũ:
s unicuiq ĩ eosufficiebat qͦd t̾ra simplici fru¬
ctu ministrabat. ⁊ nat᷑a loc in habitacłis p¬
bebat. Unde legit᷑. qͥd pomis arbors ⁊ g̃minib ho¬
lerum uescerent᷑ antiqͥ: ⁊ qͦd ꝓpt̃ peccatum ade
fecisset ei dñs ⁊ txori suę tunicas pellicias ⁊ in¬
uantia bonars disciplinaꝵ. ⁊ maior iniquitas
ĩ tͣnsgͥssione diuinors mandators. Unde dñs re¬
darguens miqͥtatem irłm. ad exemplum protu¬

Expanded text:
panis et vestimentum, et domus protegens turpitudinem. » In hoc capitulo sapientia docet frugalitatem, honestatem, et hospitalitatem, ut habeamus temperantiam in victu et vestitu, honestatem in moribus, largitatem in suscipiendis fratribus. Quod enim dicit initium hominum vitae esse aquam et panem, vestem et domum protegentem turpitudinem, ostendit quod in initio non erat in hominibus tanta luxuria cibi et potus quanta nunc est; nec talis ambitio in ornatu vestium, et in constructione turrium atque palatiorum: sed unicuique in eo sufficiebat quod terra simplici fructu ministrabat, et natura loci in habitaculis praebebat. Unde legitur quod pomis arborum et germinibus olerum vescerentur antiqui; et quod propter peccatum Adae fecisset ei Dominus et uxori suae tunicas pelliceas, et invantia bonarum disciplinarum, et major iniquitas in transgressione divinorum mandatorum. Unde Dominus redarguens iniquitatem Jerusalem, ad exemplum protu
Abbreviated transcription (Latin):
lum u̾bũ ad excus andas excusationes ĩ peccĩs.
Cohibeat linguãsuã a malo: ⁊ labia eiꝰ ne loqͣn¬
tur dolum. Seͥptum ẽ enim. Uerbũmendax:
iꝰtus detestabit᷑. U aut̃ plurima u̾bast̃: ibi fre

Expanded text:
lum verbum, ad excusandas excusationes in peccatis. lum verbum, ad excusandas excusationes in peccatis. Cohibeat linguam suam a malo, et labia ejus ne loquantur dolum. Scriptum est enim: « Verbum mendax justus detestabitur .
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi pardꝰ ledet illos. Licet enĩ temptare p̃fumat
electoꝵ corda: ñ potit fubt̾itere illa. neq ĩ mali¬
ciȩ suȩ ꝯburere flãma. s iniꝰtors actiones obtine¬
bit: ⁊ m̃tes dẽlinqñttũ dm̃ captiuabit. Exarde¬
dent inmalicia. ĩ inferni ꝑpetua cruciabun¬
dur fiamma: uͥ leo ferocisimꝰ. hoc ẽ diabolꝰ
qͥ ⁊ pardꝰ ꝓpt̃ diu̾sa scelera:⁊ penaꝵ uaria torm̃ta.
dici pot̾: sine fine puniet illos. Sepi aures
tuas spimis. ⁊ noli audire linguam neqͣm: ⁊ ori
tuo facito ostia ⁊ seras. Postquam de malo ling
susurronis disseruit: ad doctnam deuoti audi¬
toris se ꝯu̾tit: admonens illũ ut aures suas spi¬
nis sepiat. hoc ẽ aculeiᷤᷤ timoris d̃ auditũ suũ
cohereeat. ne loq̃lam suã pͣuam ⁊ ꝑtisã linguã
audiat. Ponat custodiã ori suo ⁊ osttum circũ¬
stantiȩ labiis suis: tit ñ declinet os suum ĩ ma¬

Expanded text:
quasi pardus laedet illos. » Licet enim tentare praesumat quasi pardus laedet illos. » Licet enim tentare praesumat electorum corda, non poterit subvertere illa, neque in malitiae suae comburere flamma; sed injustorum actiones obtinebit, et mentes delinquentium in Deum captivabit. « Exardedent in malitia in inferni perpetua cruciabuntur flamma. Ubi leo ferocissimus, hoc est, diabolus qui et pardus propter diversa scelera, et poenarum varia tormenta dici potest sine fine puniet illos. « Sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam nequam, et ori tuo facito ostia et seras. » Postquam de malo linguae susurronis disseruit, ad doctrinam devoti auditoris se convertit, admonens illum, ut aures suas spinis sepiat, hoc est, aculeis timoris Dei auditum suum coerceat, ne loquelam suam pravam et perversam linguam audiat. Ponat custodiam ori suo, et ostium circunstantiae labiis suis, ut non declinet os suum in ma
Abbreviated transcription (Latin):
uincłis illiꝰ ñ ẽ ligat. Iugum enĩ uliꝰ iugum fer¬
reum ẽ. Iuincłm ipsiꝰ uincłm ereum ẽ. Mors
illiꝰ mors neqͣm ẽ: ⁊ utilis potiꝰ inferꝰ qmͣ illa.
Beatituidinẽ illi ascͥbit qͥ ñ consentit nequitiȩ
hereticoꝵ. ⁊ cuꝰ cor eloq̃ntia eoꝵ subu̾tere ñ po¬
terit: qr sic̃ alienꝰ ẽ ab eoꝵs malicia. ita ersors
erit inultionis pena. Menĩ subiugo ⁊ uinclis
eiꝰ se implicari consensit: qm̃ iugum eiꝰ duris¬
simum ẽ.⁊ ligam̃tum illiꝰ duturnũ . q̃ sͥ ꝯsenti¬
entem. ĩ mortẽ deduc̃t ꝑpetuã. Unde dic̃ potꝰ¬
utilem ẽẽ inferũ qm iliã: qr meliꝰ ẽ corporalem
tp̃ralit̃ ꝑde uitam. qm eũ illa societatẽ ĩ gehen¬
dit. ꝑ seuerantia illiꝰ ñ ꝑmanebit: s obtinebit
uias iniͦtoꝵs. ⁊ ĩflamma sua ñ cõburet iꝰtos. Qui
derelinquunt dm̃. incident ĩ illã: exardebit in
illis ⁊ ñ extinguet᷑: ⁊ immittet᷑ in illos qͣsileo. ⁊

Expanded text:
gum ferreum est, et vinculum ipsius vinculum aereum est. Mors illius, mors nequissima est, et utilis potius infernus quam illa » Beatitudinem illi ascribit, qui non consentit nequitiae haereticorum, et cujus cor eloquentia eorum subvertere non poterit, quia sicut alienus est ab eorum malitia, ita exsors erit in ultionis poena. Non enim sub jugo et vinculis ejus se implicari consensit, quoniam jugum ejus durissimum est, et ligamentum illius diuturnum: quae sibi consentientem in mortem deducum esse quam illam, quia melius est corporalem temporaliter perdere vitam, quam cum illa societatem in gehendit. « Perseverantia illius non permanebit, sed obtinebit vias injustorum; et in flamma sua incident in illam, et exardebit in illis et non exstinguetur, et immittetur in illos quasi leo, et
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit lib̃ uiͦ De dato in ꝓximo. Idẽ om¬
nem hominẽ dicit proximum..
ropt̃ mandatum assume pauꝑem.
& ꝓpt̃ inopiam eiꝰ ne dimittas illum
uacutim. Hortat᷑ nos sapĩa ad elemosinap̃
largitatem: ut possimꝰ grãm dĩ ꝓmereri. qͥ
iussit inopiam t̃renosolacio sustentari. Scͥ¬
tum ẽ enim. Q obdurat aurem suã ad cla¬
morem pauꝑis: clamabit ⁊ ipse ⁊ ñ eraubic̃.¬

Expanded text:
CAPUT PRIMUM. De dato in proximo id est omCAPUT PRIMUM. De dato in proximo id est omnem hominem dicit proximum. « Propter mandatum assume pauperem, et propter inopiam ejus ne dimittas illum vacuum. » Hortatur nos sapientia ad eleemosynarum largitatem, ut possimus gratiam Dei promereri, qui jussit inopiam terreno solatio sustentari. Scriptum est enim: « Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, clamabit et ipse, et non exaudi
Abbreviated transcription (Latin):
ei aut̃ qͥ ñ ht̃. hoc qͦd uidet᷑ hab̃e. auferet᷑ ab eo.
Cui ⁊̃ seq̃ns testimoniũ ꝯcordat. Ueruntamen
suꝑ humilem aĩo fortior esto: ⁊ĩ elemosina ñ
ꝓtrahas illum. Est gͦ miscd̃ia oi indigenti de¬
uoto aĩo impendenda: nec ꝓpt̃ pecuniarum
amorem caritas ꝓximi amittenda. Qi enĩ ui¬
derit frẽm suũ necessitatẽ hab̃e.: ⁊ clatiserit uis¬
cera sua ab eo: qͦm caritas di manet in eo: Qd
aut̃ ꝓ elemosina & fenore dato ñ ẽ pauꝑ affu¬
gendꝰ. ostendit scͥpt᷑a dicens. Cum repetis aꝑ
ximo rem aliqͣm qm debet tͥ. ñ ĩgdieris ĩ do¬
mum eiꝰ ut pignꝰ auferas. s stab̃ foris. & ule tͥ
ꝓferet qͦd habu̾it. Si aut̃ pauꝑ ẽ. ñ ꝑnoct̾a
bit apd̾ te pignꝰ s statim reddes ei ante solis
occasum: ut dormiens inuestim̃tosuob̃ndicat
tͥ.⁊ habeas iꝰticiam coram dño d̃o tuo. Uerum
hoc idem seq̃ns sermo abundant̃ declarat: ꝗ
tñ alio inchoandum est exordio. Explic̃ liby.

Expanded text:
eo: cui etiam sequens testimonium concordat. « Verumtamen super humilem animo fortior esto, et pro eleemosyna non trahas illum. » Est ergo misericordia omni indigenti devoto animo impendenda, nec propter pecuniarum amorem charitas proximi amittenda. « Qui enim viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo? » Quod autem pro eleemosyna et fenore dato non est pauper affligendus, ostendit Scriptura, dicens: « Cum repetis a proximo rem aliquam quam debet tibi, non ingredieris in domum ejus ut pignus auferas, sed stabis foris, et ille tibi proferet quod hei ante solis occasum: ut dormiens in vestimento suo benedicat tibi, et habeas justitiam coram Domino Deo tuo . » Verum hoc idem sequens sermo abundanter declarat, quod tamen alio inchoandum est exordio. LIBER SEPTIMUS.
Abbreviated transcription (Latin):
rigͣas timuert̃. Hac gͥ sententia illorũ qͣli¬
tatem expͥmit qͥ dolo neqͥcie neminẽ ledere
appetunt: s ĩ hoc uituꝑabiles ft̃ qͦd aliis ꝓpt̃
timorem ꝑiturarum rerũ ꝓdesse nolunt. Unide
da ẽ: ⁊ recordatio illiꝰ dñice sententie. qͣ att. No¬
lite thes aurizare uob̃ thesauros in t̾ra. uͥ eru¬
go ⁊ tinea demolit᷑: iuͥ fures effodiunt. ⁊ ftirãt᷑.

Expanded text:
ri gratis timuerunt. » Hac igitur sententia illorum qualiri gratis timuerunt. » Hac igitur sententia illorum qualitatem exprimit, qui dolo nequitiae neminem laedere appetunt; sed in hoc vituperabiles sunt, quod aliis propter timorem periturarum rerum prodesse nolunt. Unde cda est, et recordatio illius Dominicae sententiae, qua ait: « Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi aerugo et tinea demolit
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt qͥ hanc ꝑdoli neqͥciam ꝑdunt: machi¬
nationes eoꝵs ⁊ mores. in seq̃ntib des cͥbit.
Multi qͣs i inuentionẽ estimauert fenꝰ. ⁊ p̃¬
stiterunt molestiam his qͥ se aduuerunt:
donec accipiant oscłant᷑ manum dantis:
⁊ in ꝓmissionibꝰ humiliant uocẽ suã. ⁊ ĩ tp̃r
redditionis postulabit tp̃s. ⁊ loq̃t᷑ uerba
tedii ⁊ murintirationũ. ⁊ tp̃s causabit᷑. Si
aut̃ potu̾it redde. adu̾sat᷑. Solidiuix red¬
det dimidium: Icõputabit illud qͣsi inuen¬
tionẽ. Sin autẽ. fraudabit illum pęcunta
sua. ⁊ possidebit illum inmicũ gratis. Et
ꝯuitia ⁊ maledict̾a reddet illi.⁊ ꝓhonore ⁊
b̃nficio reddet illi contumeliam. Huiꝰmͦi
gͦ morbum neqͥtie. ñ alia res meliꝰ curat. quã
timor maiestatis diumȩ. Q gͦ dm̃ semꝑ in
corde ht̃ p̃sentem: nimirũ ꝑtimes cit contͣ
illum hoĩem in aliqͣre ꝑpetrare fraudem.
Multi ñ causa ñeqͥtiȩ fenerauerẽ: s frauda¬

Expanded text:
ti sunt qui hanc per doli nequitiam perdunt, machinationes eorum et mores in sequentibus describit. « Multi quasi inventionem aestimaverunt fenus, et praestiterunt molestiam his qui se adjuverunt. Donec accipiant, osculantur manum dantis, et in promissionibus humiliant vocem suam, et in tempore redditionis postulabit tempus, et loquetur verba taediere, adversatur solide, vix reddet dimidium, et computabit illud quasi inventionem. Sin autem, fraudabit illum pecunia sua, et possidebit illum inimicum gratis, et convitia et maledicta reddet illi, et pro honore et beneficio reddet illi contumeliam. » Hujusmodi ergo morbum nequitiae non alia res melius curat, quam timor majestatis divinae. Qui ergo Deum semper in corde habet praesentem, nimirum pertimescit contra ullum hominem in aliqua re perpetrare fraudem. « Multi non causa nequitiae feneraverunt, sed frauda
Abbreviated transcription (Latin):
fauet᷑ necessitatẽ patienti corporalit̃ scilicet.
siue sp̃italit̃. Qi gͦ instruit ignorantẽ. aut
ad hoc qͦd nouit bonũ ut faciant. incitat
pigrum: elemosinã recte fac̃. Unde ⁊ signan¬
ter ait. Conelude elemosinã in corde paupis.
ut ostendet int̾nam opem ẽẽ elemosinã. quia
sic̃ in corpore. ita ⁊ ĩ aĩa miscđia rite exceri pot̃.
D ⁊ ħ largitorem suũ exorabit ab õi malo. hoc
ẽ emundat ab oĩ delict̾o. Sic̃ enĩ aq̃ extinguit
ignẽ: ita elemosina extinguit peccatum. Eie¬
mosina utri: qͦsi saccłs cũ ipso. Et grãm hoĩs qͣi
pupillam seruabit: ⁊ pea resurget. ut retͥbuat
illis retͥbutionem unicuiq in caput illorum.
Quod aut̃ elemosina q̃ hic egeno miscđiter
Nam dic de hoc psalmista. Disꝑsit dedit pau¬
ycrib: iticia eiꝰ manet ĩ scłm scli. cornu eiꝰ ex¬

Expanded text:
favetur necessitatem patienti, corporaliter scilicet sive spiritaliter. Qui ergo instruit ignorantem, aut ad hoc quod novit bonum ut faciat incitat pigrum, eleemosynam recte facit. Unde et signanter ait: « Conclude eleemosynam in corde pauperis, » ut ostenderet interpam opem esse eleemosynam, quia sicut in corpore, ita et in anima misericordia rite exerceri potest. Sed et haec largitorem suum exorabit ab omni malo, hoc est, emundat ab omni delicto. Sicut enim aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum. « Eleemosyna viri quasi sacculus cum ipso, et gratiam hominis quasi pupillam servabit, et postea resurget ut retribuat illis retributionem unicuique in caput illorum. » Quod autem eleemosyna, quae hic egeno misericordNam dicit de hoc Psalmista: « Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi, cornu ejus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ris ne obliuiscaris: dedit enim ꝓ te animã suã.
fideiussor ẽ doct̾or eatholicꝰ. qͥ semetipsũ dedit
ꝓ. ꝓximors salute: q̃neoꝵs curam suscepit subsuo
regimine Quem discipłoꝵ sollertia ñ debet obli¬
uisci: qr hoc iubet sanctio apłici p̃cepti. ut ẽ ilłd.
Communcet aut̃ is qͥ cathetizat᷑ ũbo. eiqͥse ca¬
thezizat in omnibꝰbonis. Unde ipsaũitas in e

Expanded text:
nimam suam. » Fidejussor est doctor catholicus, qui semetipsum dedit pro proximorum salute, quando eorum curam suscepit sub suo regimine: quem discipulorum solertia non debet oblivisci, quia hoc jubet sanctio apostolici praecepti: ut est illud: « Communicet autem is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat in omnibus bonis
Abbreviated transcription (Latin):
elemosina. p̃sens ꝓbat sententia: qr doctor qͥli¬
bet ꝓpt̾ cłi amorẽ ⁊ ꝯpassionẽ cõmunis naturȩ.¬
ꝓtimoꝵ suoꝵs fuscipit curam: nec erubescit
infirmoꝵ deseruire moribꝰ. ⁊ eoꝵs egͥtudinẽ curare
sermonibꝰ: habens ex dĩdono. unde ꝓdẽẽ possit in
dedit mͥ linguã eruditam: ut sciam sustentare eũ.

Expanded text:
ens probat sententia, quia doctor quilibet propter Dei amorem et compassionem communis naturae proximorum suorum suscipit curam. Nec erubescit infirmorum deservire moribus, et eorum aegritudinem curate sermonibus, habens ex Dei dono unde prodesse possit in dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum,
Abbreviated transcription (Latin):
nanti.⁊ panẽ ad manducandũ p̃stabit. ⁊ mul¬
tiplicabit sem̃ ur̃m.⁊ atigebit inerem̃ta frugũ
iticiȩ ur̃e. ut ĩ oĩbꝰ locupletati abundetis. Hĩc
⁊ ipsau̾itas ĩ eugłio ꝓmitait se daturum ĩ die
iudicii regnũ patͥs sui. his qͥ a dextͥs eiꝰ erunt.
ꝓ bnficio qͦ sustentabãt minimos fr̃s suos in
hoc mundo: ut ȩt̾ne bitudinis fiant ꝑpetui
possessores. Hec etiã qͦd ⁊ contͣ õs inimicos tu¬
telam tͥbuat: manifestat seq̃ñs sententia. Duꝑ
scutum potentis. ⁊ suꝑlanceã adũsꝰ inimicum
tuũ pugnabit. Oratio enim elemofinȩ magiˢ
ualet contͣ ignita tela neqͥssimi. ⁊ cont᷑ omnẽ
uͥtutem inimici: qmͣ arma t̃rena cont᷑ corpora¬
les hostes in p̃sentiuita: Qa hec semꝑ fub dubla
sorte iacent. illiꝰ aut̃ certissimã iuictoriam suis mi¬
litib parient: ita ut ipsa mors absorbeat᷑ ĩ uicꝰ¬
toria.⁊ id qͦd mortale ẽ consumet᷑ a uita. Uix

Expanded text:
andum praestabit. Et multiplicabit semen vestrum, et augebit incrementa frugum justitiae vestrae: ut in omnibus locupletati abundetis . » Hinc et ipsa Veritas in Evangelio promittit se daturum in die judicii regnum Patris sui his qui a dextris ejus erunt, pro beneficio quo sustentabant minimos fratres suos in hoc mundo, ut aeternae beatitudinis fiant perpetui possessores. Haec etiam quod et contra omnes inimicos tutelam tribuat, manifestat sequens sententia. « Super scutum potentis, et super lanceam adversus inimicum tuum pugnabit. » Oratio enim eleemosynae magis valet contra ignita tela nequissimi, et contra omnem virtutem inimici, quam arma terrena contra corporales hostes in praesenti vita; quia haec semper sub dubia sorte jacent, illius autem certissimam victoriam suis militibus parient, ita ut ipsa mors absorbeatur in victoria, et id quod mortale est consumetur a vita. « Vir
Abbreviated transcription (Latin):
meugłio ꝓpt̃ tenaciã suã ininferno sepultũ.
iecont᷑rio m̃dicum lazarum pꝰ mortẽ ĩ sinum
abrahe receptum. Ido necesse ẽ: tit iuxta p̃cep¬
tum saluatoris. faciamꝰ nob amicos de mammno¬
na iniqͥtatis: ut cum defecerimꝰ. recipiant nos

Expanded text:
elio propter tenaciam suam in inferno sepultum, et e contrario mendicum Lazarum post mortem in sinum Abrahae receptum . Ideo necesse est ut juxta praeceptum Salvatoris faciamus nobis amicos de mammona iniquitatis, ut, cum defecerimus, recipiant nos
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑib miscdit̾. S recipiet centuplictt̃. qn
ad regnũ et̾num ꝑcipiendum inuitat᷑ feli¬
citer. Is autem qͥ abscondit pecuniã sublapi¬
de. hoc ẽ sub imiiti ⁊ duro corde. reseruat
parcitatis fuȩ iꝰto iudice tͥbuente ꝯdignam
recipiet mercedem: qn impii ibt̾ in suppli¬
cium et̾num: iͦti autem inuitam ȩternam.
Pone thes aurũ tuũ in p̃ceptis altissimi. ⁊ ꝓdit

Expanded text:
peribus misericorditer; sed recipiet centupliciter, quad regnum aeternum percipiendum invitatur feliciter. Is autem qui abscondit pecuniam sub lapide, hoc est, sub immiti et duro corde, reservat parcitatis suae justo judice tribuente condignam recipiet mercedem: quando « impii ibunt in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam . » « Pone thesaurum tuum in praeceptis Altissimi, et
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ bt̃ reqͥem qͥ attendit ad hereticoꝵ uanitatem.
s flagellum lingue eoꝵ plage eis infligit liuo¬
rem.⁊ roboris ꝯminuet fortitidinẽ. Nuliꝰ enĩ
casꝰ ẽ crudelior rume eoꝵ: qi ñ corpꝰ s aĩam ꝑse¬
quunt᷑. ⁊ qͦsc̃q seducere posst̾. ignibꝰ ꝑpetus
t᷑dunt. Beatꝰ qͥ tectꝰ ẽ a lingua neqͣm: qͥ ĩ iracũ¬

Expanded text:
ergo habet requiem qui attendit ad haereticorum vanitatem, ergo habet requiem qui attendit ad haereticorum vanitatem, sed flagellum linguae eorum plagae ejus infligit livorem, et roboris comminuet fortitudinem. Nullus enim casus est crudelior ruinae eorum, quia non corpus sed animam persequuntur; et quoscunque seducere possunt, ignibus perpetuis tradunt. « Beat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eos qͥ magni ab aliis estimant᷑ uł se mag¬
nos ꝑ elationem mntis ẽẽ confidt̃. a statu rect̾i¬
tudinis deiciunt: ⁊ habitacłm crudelitatis
sue. machinationibꝰ dolosis effodiunt. atq
subt̾itunt. Robur popłoꝵ ⁊ studiũ discent¬
um malicia sua ꝯcidunt. ⁊ fortes gs̃ ĩ oꝑato¬
ne utili dissoluunt: qr dũ sanã fidem eosla¬
bere ñ ꝑmittunt totũ laborẽ illoꝵ disꝑguñ
Sine fide enĩ impossibile ẽ plac̾e do. Hoc ĩ¬
sig̾cat iltd qd dic̃. linguam t̾ciam mulieris to¬
tes cicere.⁊ pͥtiare illas de laborib sius: qusa
ammas bõium piis oꝑibꝰ insistentes. consiliis ne¬
fandis defraudant. ⁊ laborem eoꝵ dissipant.
Q respic̃ illã ñ ht reqͥem: nec habitabit cũ reqͥe.
Nagelli plaga liuorẽ fac̃: plaga aut̃ lingue cõ¬
mmuet ossa. Multi cecidert̃ iore gladir: s ñ
sic q̃si qͥ int̾ier t ꝑ linguam suam. Nunquam

Expanded text:
cum eos qui magni ab aliis aestimantur, vel se magcum eos qui magni ab aliis aestimantur, vel se magnos per elationem mentis esse confidunt, a statu rectitudinis dejiciunt, et habitaculum crudelitatis suae machinationibus dolosis effodiunt, atque subvertunt; robur populorum et studium discentium malitia sua concidunt, et fortes gentes in operatione utili dissolvunt, quia dum sanam fidem eos habere non permittunt, totum laborem illorum dispergunt. « Sine fide enim impossibile est placere Deo . » Hoc icat illud quod dicit, linguam tertiam mulieres fortes ejicere, et privare illas de laboribus suis, quia nimas hominum piis operibus insistentes consiliis nefandis defraudant, et laborem eorum dissipant. « Qui respicit illam non habet requiem, nec habitabit cum requie. Flagelli plaga livorem facit; plaga autem linguae comminuet ossa. Multi ceciderunt in ore gladii, sed non sic quasi interierint per linguam suam. » Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdemnab̾is. De malolingne in susurrone⁊¬
bit pacẽ habentes. Quem meliꝰ fustirronem
ce bilinguẽ possum appellare qmͣ heretieũ.
qͥ occtilte machinat᷑ dolos. ut decipiat in¬
nocentes: Hic gͦ bilinguis ẽ. qͥ aliqn ĩ dog¬
mate suo ꝓfert uera. aliqnuͦ falsa. & sicuns¬
cet ⁊ ꝯfundit oĩa. ut õĩbꝰ fidem sanam ⁊ rectã
habentib fint inutilia. Hic enim durbabit
multos pacẽ habentes: qr eos qͥ munitate fi¬
dei ⁊ pace eccl̃iȩ ꝯsistunt. a regła u̾itatis dis¬
cordare faciunt. Lingua t̾cia multos cõmo¬
uit ce disꝑsit illos a gente ĩ gentem. Cuita¬
tes muratas diuitum destruxit: & domos
magnoꝵs effodit. Hirtutes popłoꝵs ꝯcidit.
⁊ gs̃ fortes dissotuit. Lingua t̾cia mulieres
fortes eiecit:⁊ pͥuauit illas de laboribꝰ suis.
cordat. Hec semꝑ auditors suors corda
suꝑsticione conturbat:⁊ de gente ingertẽ
ꝑgens. seditiones excitat. Ciuitates murataᷤᷤ
diuitũ destruit:⁊ domos magnors effodit:

Expanded text:
IX De malo linguae in susurronebit pacem habentes. » Quem melius susurronem et bilinguem possumus appellare quam haereticum, qui occulte machinatur dolos, ut decipiat innocentes? Hic ergo bilinguis est, qui aliquando in dogmate suo profert vera, aliquando vero falsa: et sic miscet et confundit omnia, ut omnibus fidem sanam et rectam habentibus sint inutilia: hic enim « turbabit multos pacem habentes, » quia eos qui in unitate fidei et pace Ecclesiae consistunt, a regula veritatis discordare faciunt. « Lingua tertia multos commouit, et dispersit illos a gente in gentem. ciuitates muratas diuitum destruxit et domus magnatorum effodit. uirtutes populorum concidit et gentes fortes dissoluit. lingua tertia mulieres uiritas eiecit et priuauit illas de laboribus suis. cordat. Haec semper auditorum suorum corda superstitione conturbat, et de gente in gentem pergens seditiones excitat. « Civitates muratas divitum destruit, et domos magnatorum effodit, »
Abbreviated transcription (Latin):
insidiantiũ tͥ: ⁊ sit easꝰ tuus insanabilis ĩ mortẽ.
Aurum gͦ suũ atq argentũ conflat. qͥsensum
tͣctatumq cordis sui ⁊ locutionem oris. igne sp̃s
sq̃ examinando purgat: ut u̾itati catholicȩ fid̾i
⁊ regłȩ sacrars scͥpturars ꝑ oĩa consors fiat. Qui
autẽ sermonũ suoꝵ cautelam hab̾e ñ curat: cõ¬
sequens ẽ ut in ꝯspectu mimicoꝵ fuoꝵ. hoc est
malignoꝵs sp̃uũ sͥ insidiantiũ corruat̾. uiã eiꝰ casꝰ

Expanded text:
uus insanabilis in mortem. » Aurum ergo suum atque argentum conflat, qui sensum tractatumque cordis sui et locutionem oris igne Spiritus sancti examinando purgat, ut veritati catholicae fidei, et regulae sacrarum Scripturarum per omnia concors fiat; qui autem sermonum suorum cautelam habere non curat, consequens est ut in conspectu inimicorum suorum, hoc est, mali
Abbreviated transcription (Latin):
manu mandata seruat. Hortat᷑ sapĩa
auditores suos ad benignitatẽ mĩe:⁊ ad largita
sit ad misccłiam: ⁊ largꝰ ad p̃bendam elemo¬
sinam. mandatum di seruet: atq ꝓhoc m̃ce¬
dem bonam sͥ infut᷑o p̃paret. Ait enim ipse
dñs. Qͥ pecit a te. daei: ⁊ uolenti decum mu¬
tuare. ne au̾taris. Iitem. Date inquit: ⁊dabit᷑¬
uetur. hoc ẽ ut indigent ꝓximofenꝰ p̃sittur.
⁊ tt̃m fenerator ille qͥ mutuũ accepit iussuum
reddat. cum tñ multist̾ qͥ fraudem infeneran¬
do faciunt: ne aliqͥ fraus fiat ĩ ullo cõmercio
ꝓtinꝰ subtungit dicens. fenerare ꝓrimo tuo in
tp̃r necessitatis illiꝰ. Iit̾m. Redde ꝓximoĩ tp̃re
suo. Confirma u̾bum. ⁊ fidelit̾ age cũ illo.⁊ in¬
omni tempore inuenies qͦd tͥ necessarium ẽ.
Si enim fides ⁊ tꝰticia ab ttͦq hoc ẽ a fenerante.
⁊ mutitũ accipiente seruat᷑. inulla fraus in
eoꝵ negodio dñari ꝑmittit᷑: in om̃i tempore
inuenient qͦd sͥ necessartũ ẽ: qr grãmdi ha¬

Expanded text:
manu, mandata servat. » Hortatur sapientia auditores suos ad benignitatem misericordiae, et sit ad misericordiam, et largus ad praebendam eleemosynam, mandatum Dei servet, atque pro hoc mercedem bonam sibi in futuro praeparet; ait enim ipse Dominus: « Qui petit a te, da ei; et volenti tecum mutare, ne averseris ; » et item: « Date, inquit, et dabitvetur, hoc est, ut indigenti proximo fenus praestetur; et iterum feneratori ille, qui mutuum accepit, jus suum reddat, cum tamen multi sint qui fraudem in fenerando faciunt, ne aliqua fraus fiat in ullo commercio, protinus subjungit, dicens: « Fenerare proximo tuo in tempore necessitatis illius, et iterum redde proximo in tempore suo. Confirma verbum, et fidelitomni tempore invenies quod tibi necessarium est. » Si enim fides et justitia ab utroque, hoc est, a fenerante et mutuum accipiente, servatur, et nulla fraus in eorum negotio dominari permittitur, in omni tempore invenient quod sibi necessarium est, quia gratiam Dei ha
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ex toto corde tuo. ⁊ ex tota aĩa tua. ⁊ ex
totam̃te tua: id ẽ ex toto intellectu.⁊ ex tota
uoluntate: & tota memoria. Nam sic̃ ex pat
intellect̾u g̾nat᷑ uoluntas:⁊ ex his ita ãbobꝰ
ꝓcedit memoria: sic̃ facile a sapiente qͦlibet
intelligi potest. Nec enĩ aĩa ꝑfect̾a potest ẽẽ.
sine his tͥb: nec hors tͥum unum aliqͦd qͣn¬
tum adsuam ꝑtinet beatitudinẽ sine alus
duob integrum constat. E sic̃ ds pat̾. ds̃ filiꝰ.¬

Expanded text:
orde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua ; » id est, ex toto intellectu, et ex tota voluntate, et tota memoria. Nam sicut ex Patintellectu generatur voluntas, et ex his ita ambobus procedit memoria: sicut facile a sapiente quolibet intelligi potest. Nec enim anima perfecta potest esse sine his tribus, nec horum trium unum aliquod quantum ad suam pertinet beatitudinem sine aliis duobus integrum constat; et sicut Deus Pater, Deus Fili
Abbreviated transcription (Latin):
sericordes: qm̃ ipsi mĩam consequentur.
fili in bonis ñ des q̃relam: ⁊ in õĩ dato ñ des
tͥsticiam u̾bimali. Recte docet ut bonis oꝑi¬
bonum datum sermonib ꝑu̾sis. q corrum¬
punt mores bonos colloqͥa mala. ⁊ ingͣcũ
facit bonũdonũ. u̾ba inruriosa. Dicit
tum bonum. bonis com̃demꝰ sermonibus.
Beatꝰ hõ qͥ ñ peecat in lingua suia. Qi acitẽ ñ
offendit u̾bo: hic ꝑfectꝰ ẽ tur. S st̃ ñ nulliqͥ
mor ut ab egenis fr̃ib ft̾unt necessaria po¬
stulati: pꝰ dona largituri. ieos pꝰ ꝯtumelio¬
sa u̾ba iaculant᷑. Qi ⁊ rebꝰ ministrum pieta¬
tis ꝑficiunt: ub̃ tñ grãm humilitatis ꝑdt̃:¬
itaut plerumq uideat᷑ qͦd illatȩ iam iniu¬
rie satis factionẽ soluant. cum pꝰ contume¬
lias dona largiunt᷑. Nec magni ẽ oꝑis. quod
postulata tͥbuunt: ꝙr ipso dationis sue mu¬
nerc. uix eundem excessum sermonis teguñ.¬

Expanded text:
sericordiam consequentur : » « Fili, in bonis non des querelam, et in omni dato non des tristitiam verbi mali. » Recte docet, ut bonis operibonum datum sermonibus perpunt mores bonos colloquia mala , » et ingratum faciunt bonum donum verba injuriosa. Dicit tum bonum bonis commendemus sermonibus: « Beatus homo qui non peccat in lingua sua . » Qui autem non offendit verbo, hic perfectus est vir. Sed sunt nonnulli qui mox ut ab egenis fratribus fuerint necessaria postulati, post dona largituri, in eos prius contumeliosa verba jaculantur, qui et rebus ministerium pietatis perficiunt, verbis tamen gratiam humilitaita ut plerumque videantur quia illatae jam injuriae satisfactionem solvunt cum post contumelias dona largiuntur. Nec magni est operis quod postulata tribuant, quia ipso dationis suae munere vix eumdem excessum sermonis tegun
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ nouit: cũ peccõrũ reꝓbando uitam del¬
picit. Quoꝵ oꝑa pultieri ⁊ cineri cõparant᷑
quia examine uent᷑i itidicii oĩno dissipabio¬
tur: ⁊ ad nichilum redigent᷑ Qui uiuit in
etͥnum: creatit oĩa simul. Rerum qͥ ppe
sub̃a simul creata ẽ. s simul ꝑspecies for
simul fc̃m eȩlũ t̾raq desc̾bit᷑: simul sp̃ta¬
lia atq corporalra. simul qͥcqͥd de celoos¬

Expanded text:
minus novit, cum peccatorem reprobando vitam despicit, quorum opera pulveri et cineri comparantur, quia examine venturi judicii omnino dissipabuntur, et ad nihilum redigentur. « Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul. » Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul per species formsimul factum coelum terraque describitur, simul spiritalia atque corporalia, simul quidquid de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃brors: s potiꝰ scdđm id qͦd in celũ erectũ est
sapiat. ñ q̃ suꝑ t̾ram. Qe imago. diligentꝰ
ex int̾ioris hoĩs nobilitate ẽ considanda.
Primo qͥdem ut sicuti d̾s unꝰ semꝑ ⁊ ubiq
totꝰ ẽ. oĩa uiuificans. mouens.⁊ gubnans.
sic̃ apłs confirmat qͦd ĩ eouiuimꝰ. mouem
⁊ stimꝰ: sic aĩa ĩ suo corpore uͥq tota uiges.
uiiificans eum. mouens ⁊ gubnans. Nec
enim ĩ maiorib corꝑis sui m̃bsmaior ⁊ in
minorib minor: s inminimis tota. ⁊ in
maximis tota. Ihec imago unitatis oĩpo¬
tentis di: q̃m anima habet ĩ se. Qͤ qͦ qnͣ
tas ĩ ea. qͥ ad imaginẽ sui conditoris ꝑfti¬
tȩ qͥdem ⁊ sũme t̾nitatis q̃ ẽ in patre isls
⁊ sp̃u scõ condita ẽ.:⁊ licet uniꝰsit illa nat᷑e.
ts tñ in se dignitates h̃t. Id ẽ intellect̾um uo¬
luntatem ⁊ inemoriã: qͦd idem licet aliis u̾b̃¬

Expanded text:
membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, sapiat non quae super terram. Quae imago diligentius ex interioris hominis nobilitate est consideranda. Primo quidem, ut sicuti Deus unus semper et ubique totus est, omnia vivificans, movens et gubernans, sicut Apostolus confirmat, quod in eo vivimus, movemur et sumus, sic anima in suo corpore ubique tota viget, vivificans eum, movens et gubernans; nec enim in majoribus corporis sui membris major et in minoribus minor, sed in minimis tota, et in maximis tota, et haec est imago unitatis omnipotentis Dei quam anima habet in se; quae quoquenitas in ea, qua ad imaginem sui conditoris perfectae quidem et summae Trinitatis quae  sancto condita est: et licet unius illa naturae, tres tamen in se dignitates habet, id est, intellectum, voluntatem, et memoriam. Quod idem, licet aliis
Abbreviated transcription (Latin):
se imaginis peccando corrupit:corruptã¬
q in se ꝓsapiam gñis humani ꝓcreauit:
uenit scõs adam. id ẽ dñs ipse ⁊ conditor
imaginem in nob suam ac similitudinem
exemplis stris restauraret ⁊ donis. Ipse est
nil de illo uitii sordentis theret. Cuiꝰ erempla
ꝓ captu nr̃o seqͥ. cuiꝰ adherere donis. cuiꝰ ob¬
temꝑare mandatis: hoc ẽ imaginem dei q̃
ĩ uet̾e hoĩe ꝑdidimꝰ. recuꝑare in nouo. ñ gͥ
habeat qͣndam ꝓpͥetatẽ que hoc indicet. qͥd
erect̾a stat᷑a factꝰ ẽ: ut hoc ipso ammoneret᷑. n
sͥ t̾rena ẽẽ sectanda. uelut pecora. quoꝵ uo¬
luptas oĩs ex t̾ra ẽ. Unde ĩ aluũ cunct̾a ꝓna
atq ꝓstrata st̃. iuxta qͦd qͥdam poetarum
pulcherrime ac uerissime dix̃. Pnaq cũ
spectant aĩalia cęt̾a t̾ram: Os hoĩs sublime
dedit. celumq uidere. Iussit. ⁊ erectos adsi
dera tollere uultꝰ. Congruit gͦ ⁊ corpꝰ eius
aĩe rationali. ñ scđm liniam̃ta figurasq

Expanded text:
se imaginis peccando corrupit, corruptamque ex se prosapiam generis humani procreavit, venit secundus Adam, id est, Dominus ipse et Condimaginem in nobis suam ac similitudinem exemplis suis restauraret et donis. Ipse est nihil de illo vitii sordentis traheret: cujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, hoc est, imaginem Dei quam in veteri homine perdidimus, recuperare in novo. Non ergo habeat quamdam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statuta factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, velut pecora, quorum voluptas omnis ex terra est. Unde in alvum cuncta prona atque prostrata sunt, juxta quod quidam poetarum pulcherrime ac verissime dixit : Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit coelumqudera tollere vultus. Congruit ergo et corpus ejus animae rationali non secundum lineamenta figurasque
Abbreviated transcription (Latin):
unt ꝑmanebit ꝯfidens: nec eũ subutere pot̾it
temptatio p̾sentis uite: s ert in ꝯfirmatione oꝑa
ipsiꝰ. ⁊ ad p̃mia ȩt̾ne hereditatis remuneranda
sertiabunt᷑: ꝓcuiꝰ amore oĩa feẽ: itaut eoꝵ accep
&e ꝓbationem inducet suꝑ illum: & cruciabit il¬
lum intͥbulatione doctͥne sue donec demptet il¬
lum in cogitationib fuis. ⁊ credat anime illiꝰ
& firmabit illum. ⁊ it adducet directum adii¬
rizat suꝑ illum scĩam & intellectum iusticie.
Hac sententia pͥora confirmabunt᷑: qͣm illum
qm sapĩa diuina intͦiens inhabitau̾it oꝑa eius
diriget: ⁊ p̾parabit illum inuariis temptatio¬
nib excendo atq ꝓbando ad fut᷑e utte gaudia
ꝑcipienda. Timorem ⁊ metũ ⁊ ꝓbationẽ induos

Expanded text:
um subvertere poterit tentatio praesentis vitae, sed erunt in confirmatione opera ipsius, et ad praemia aeternae haereditatis remuneranda servahuntur, pro cujus amore omnia fecit. Ita ut eorum acceptet probationem inducet super illum, et cruciabit illum in tribulatione doctrinae suae; donec tentet illum in cogitationibus illius, et credat animae illius. Et firmabit illum, et iter adducet directum ad irizabit super illum scientiam et intellectum justitiae. » Hac sententia priora confirmabuntur, quoniam illum, quem sapientia divina introiens inhabitaverit, opera ejus diriget; et praeparabit illum in variis tentationibus exercendo atque probando ad futurae vitae gaudia percipienda. « Timorem et metum et probationem inducet
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Ipsisunt homines fornicarii. qͥa
pactum qͦd eum do in baptismatis ꝑ¬
ceptione inierunt non seruauerunt:
s uirum pͥorem relinquentes. errors
suoꝵs idolis se cõmiscendo. adult̾atist̃.
In qͦ cͥmine tamditi morant᷑: donec car¬
nis claustͥs exuti. ꝑ mortem p̃sentem
in mortem incidant sempiternam.
peccare. ut est
illud. Dixit iniustus
ut delinquat
insemetipso. x.

Expanded text:
rem: ipsi sunt homines fornicarii, quia rem: ipsi sunt homines fornicarii, quia pactum quod cum Deo in baptismatis perceptione inierunt non servaverunt, sed virum priorem relinquentes, errorum suorum idolis se commiscendo adulterati sunt: in quo crimine tandiu morantur, donec carnis claustris exuti per mortem praesentem in mortem incidant sempiternam. peccare: ut est illud, dixit justus, ut delinquat in semetipso.
Abbreviated transcription (Latin):
dr ñ extinguet᷑ donec aliqͥd glutiat. ñ
eiꝰ morb in eo expͥmit᷑ curatio. s ꝑũsiusꝰ
denotat᷑ multiplicatio: ut dum appedtũ
lucrum acqͥrit: inde quasiiam abso¬
lutus. ad alla appetenda paratior redda¬
tur. Hõuͦ neqͣm ĩ ore earnis sue ñ desi¬
uit donec incendat ignem: dũ suꝑbus
qͥsq elatione cordis carnal tumescens.
tamdiu contͣ ꝓximum ũba ꝯtumelie
latrat: donec ignem odii ⁊ inimicicie ĩ
eomcendat. Homini qͦ fornicario oĩs
pams ẽ dulcis: hoc ẽ oĩs mechia ⁊ im¬
pudicitia ꝑ libidinem male ẽ suauis.
ce ñ cessat tͣnsg̾diens donee letale pecca¬
tum oꝑe ꝑficiat formcationis. Mistice
aut̃ heretici ⁊ scismatic calidam ⁊ arden¬
tem hñt aĩam: dum ꝑ ambitionem fa¬
uoris laudem quert̃ htimanam. Hi
scilicet ꝑu̾se m̃tis in ore carnis incendt̃
ignem: dum doctͥne neqͣm in auditors
suoꝵ cordibꝰ erroris immittunt ardo¬

Expanded text:
n exstinguetur donec aliquid glutiat, » non n exstinguetur donec aliquid glutiat, » non ejus morbi in eo exprimitur curatio, sed perversi usus denotatur multiplicatio: ut dum appetitum lucrum acquirit, inde quasi jam absolutus ad alia appetenda paratior reddatur. Homo vero nequam in ore carnis suae non desinit, donec incendat ignem, dum superbus quisque elatione cordis carnalis tumescens, tandiu contra proximum verba contumeliae latrat, donec ignem odii et inimicitiae in eo incendat. Omni quoque fornicario omnis panis est dulcis, hoc est, omnis moechia et impudicitia per libidinem male est suavis, et non cessat transgrediens, donec lethale peccatum opere perficiat fornicationis. Mystice autem haeretici et schismatici calidam et ardentem habent animam, dum per ambitionem favoris laudem quaerunt humanam; hi scilicet perversae mentis more carnis incendunt ignem, dum doctrinae nequam in auditorum suorum cordibus erroris immittunt ardo