comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciam quȩ ex dõ ẽ. Nec sic arbitremur a pa¬
tre missum esse filium. ut non sit missus
a spũ scõ: cum uox ipsius sit ꝑ ꝓpħam et
nunc dñs misit me: et sp̃s eius. Hoc enim filiũ
dixisse indicant ea quȩ sunt dicta suꝑius. Nam
sic ad ista uerba ꝑuentum est. Audite me inqͥt
iacob: et isrł quem ego uocabo. Ego sum pͥmꝰ:
et ego sum ineternum. Et manus mea fun¬
dauit tram: dextera mea solidauit çelũ. Uo¬
cabo illos et astabunt simul: conuenient etiã
uniuersi: et audient. Quis illis nunciauit
hec: Diligens te. feci uoluntatem tuam suꝑ
babyloniam:ut tollatur semen chaldeoꝵ.
Ego locutus sum: ego uocaui. Adduxi illũ:
et ꝓsperam uiam qus feci. Conuenite adme:
et audite ista. Nec enim abinitio in obscuro
locutus sum.Cum fiebant: ibi eram. Et nunc
dñs misit me et sp̃s eius. Quid hoc aꝑtius:
Nec sic apatre et spũ scõ missus ẽ: ut se ipse

Expanded text:
tiam quae ex Deo est. 4. Nec sic arbitremur a Patiam quae ex Deo est. 4. Nec sic arbitremur a Patre missum esse Filium, ut non sit missus ab Spiritu sancto; cum vox ipsius sit per prophetam, Et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus. Hoc enim Filium dixisse, indicant ea quae sunt dicta superius. Nam sic ad ista verba perventum est: Audite me, inquit, Jacob, et Israel quem ego vocabo. Ego sum primus, et ego sum in aeternum; et manus mea fundavit terram, dextera mea solidavit coelum. Vocabo illos, et astabunt simul; convenient etiam universi, et audient. Quis illis nuntiavit haec? Diligens te feci voluntatem tuam super Babylonia, ut tollatur semen Chaldaeorum. Ego locutus sum, ego vocavi; adduxi illum, et prosperam viam ejus feci. Convenite ad me, et audite ista. Nec enim ab initio in obscuro locutus sum: cum fiebant, ibi eram; et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus . Quid hoc apertius? Nec sic a Patre et Spiritu sancto missus est, ut se ipse
Abbreviated transcription (Latin):
discreuit apͥmo adam.ꝑquẽ peccatum intra¬
uit inmundum: quia iste non fecit uolun¬
tatem suam. s eius aquomissus ẽ: cũ ille fe¬
cerit suam. non cius a quo ereatus ẽ. Nec
terra erat. factus sit homo. Hoc enim ꝓpt̃
quit ascendit incelum. nisi qui de cęlo des¬
cendit: filius hominis qui est in cęlo. Si gͦ
attendas distinctionem substantiarum᷑.
filius dei de cęlo descendit: filius hommis
crucifixus ẽ. Si unitatem ꝑsone et filtꝰ
hominis descendit de cȩlo: et filius dei est
crucifixus. Ipse ẽ emm dñs gloriȩ: de quo
ait apłs. Si enim cognouissent:. nunquã do¬
minum gloriȩ crucifixissent. Propt̃ hanc gͦ
unitatem ꝑsonȩ. nonsolum filiũ hominis di¬
xit descendisse de cȩlo:s esse dixit in cȩlo cũ
loqueretur in t̾ra. Non gͦ uoluntatẽ suam
fecit. quia peccatum non fecit:. s uoluntatẽ
fecit illius qui eum misit. Tunc enĩ facit
homo uoluntatem dei: quando facit iusti¬

Expanded text:
discrevit a primo Adam, per quem peccatum intradiscrevit a primo Adam, per quem peccatum intravit in mundum : quia iste non fecit voluntatem suam, sed ejus a quo missus est; cum ille fecerit suam, non ejus a quo creatus est. Necterra erat factus sit homo. Hoc enim proptquit, ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Si ergo attendas distinctionem substantiarum, Filius Dei de coelo descendit, Filius hominis crucifixus est: si unitatem personae, et Filius hominis descendit de coels. Ipse est enim Dominus gloriae, de quo ait Apostolus: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Propter hanc ergo unitatem personae, non solum Filium hominis dixit descendisse de coelo, sed esse dixit in coelo, cum loqueretur in terra. Non ergo voluntatem suam fecit, quia peccatum non fecit: sed voluntatem fecit illius qui eum misit. Tunc enim facit homo voluntatem Dei, quando facit justi
Abbreviated transcription (Latin):
enim posset immutabilis illa natura quicqũa
aliud uelle quam pater. Hȩc si distinguere¬
tis arrianheretici non eẽtis.Nam et illud
qđ dictum ẽ. descendi de cȩlo.non ut faciã
uoluntatẽ meam. s uoluntatẽ eius qui me
misit. potest quidem accipi etiam scđm id qͦd
est unigenitum uerbum: ut ideo uoluntatẽ
non suam dixerit esse sed patris.qm̃ de patre
est quicquid ẽ filius: non est autem de filio
quicquid est pater: Scđm quod dictum est.
& mea doctrina non est mea.s eius qui me
misit: qm̃ patris doctrina ipse est.qui patris
est uerbum. Et utiq non est ascipso: s a patre
Et rursus cum dicit. omnia quȩ habet pa¬
ter mea sunt: patri se ostendit ȩqualem.Non
absurdum ẽ tamen etiam hoc. ut scđm id
quod homo factus est dixisse accipiat᷑: des¬
cendi de cęlo. non ut faciam uoluntatẽ meã.
s uoluntatẽ eiꝰ qui me misit. Scđs enim
adam qui tollit peccatum mundi. isto mͦ se

Expanded text:
enim posset immutabilis illa natura quidquam enim posset immutabilis illa natura quidquam aliud velle quam Pater. Haec si distingueretis, Ariani haeretici non essetis. 3. Nam et illud quod dictum est, Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit : potest quidem accipi etiam secundum id quod est unigenitum Verbum; ut ideo voluntatem non suam dixerit esse, sed Patris, quoniam de Patre est quidquid est Filius; non est autem de Filio quidquid est Pater: secundum quod dictum est et, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit ; quoniam Patris doctrina ipse est qui Patris est Verbum, et utique non est a se ipso, sed a Patre. Et rursus cum dicit, Omnia quae habet Pater, mea sunt ; Patri se ostendit aequalem. Non absurdum est tamen, ut etiam hoc secundum id quod homo factus est, dixisse accipiatur: Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit. Secundus enim Adam, qui tollit peccatum mundi, isto modo se
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi nos negemus hominis uoluntatem
uoluntati dei eẽ debere subicctam. Namex
natura hominis hoc dixisse dñm cito uidit:
qui locum ipsum sci euangłii paulo attentiꝰ
intuetur. Ibi enim dixit. Tristis est anima mea
usq ad mortem. Nunquid ex natura unici
uerbi posset hoc dici S homo qui putas
gemere naturam sp̃s scĩ: cur non etiam natu¬
ram uerbi dei unigeniti tristem dicas ẽẽ po¬
tuisse: Ille tamen ne quid diceretur tale. ñ
ait tristissum: quamuis etiam si hoc dixis¬
set. non nisi ex natura hominis oportuisset
intelligi: s ait. tristis ẽ anima mea. qũa sic̃ ho¬
mo utiq habebat humanam. Quanquam
et in hoc quod ait non quod ego uolo. ali¬
ud se ostendit uoluisse quam pater. quod
nisihumano corde non posset: cum infirmi¬
tatem nr̃am in suũ. non diuinũ s humanũ
transfiguraret affectum. Homine quippe
ñ assumpto. nullomodo patri diceret uni¬
cum uerbum: non qđ ego uolo. Nunquã

Expanded text:
quasi nos negemus, hominis voluntatem quasi nos negemus, hominis voluntatem voluntati Dei debere esse subjectam? Nam ex natura hominis hoc dixisse Dominum cito videt, qui locum ipsum sancti Evangelii paulo attentius intuetur. Ibi enim dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem . Numquid ex natura unici Verbi posset hoc dici? Sed homo qui putas gemere naturam Spiritus sancti, cur non etiam naturam Verbi Dei unigeniti tristem dicas esse potuisse? Ille tamen, ne quid diceretur tale, non ait, Tristis sum; quamvis etiamsi hoc dixisset, non nisi ex natura hominis oportuisset intelligi: sed ait, Tristis est anima mea; quam sicut homo utique habebat humanam. Quanquam et in hoc quod ait, Non quod ego volo; aliud se ostendit voluisse quam Pater: quod nisi humano corde non potuisset, cum infirmitatem nostram in suum, non divinum, sed humanum transfiguraret affectum. Homine quippe non assumpto, nullo modo Patri diceret unicum Verbum, Non quod ego volo. Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
nus sp̃s ẽ. Si enim de his qui diuersȩ sub¬
stantię sunt. recte dici potuit unus sp̃s ẽ.
quanto magis qui unius substantiȩ sunt re¬
cte dicitur. unus ds̃ ẽ: Si hȩc intelligis. non
te ad ea respondisse iam ꝑspicis: et de consen¬
su uoluntatis te maniter tam multa dixisse
cognoscis. Etiam nos quippe incompara¬
bilem consensum uoluntatis atq indiuiduȩ
caritatis patris et filii et scĩ sp̃s confitemur.
Propt̃ quod dicimus.hec trinitas unus ẽ ds̃.
S nos hoc etiam quod uos non dicitis dici¬
mus. ꝓpter unam eandemq naturam atq
substantiam: hi tres unum sunt. Hȩc si dis¬
creueris. et contentiosus ẽe nolueris: non
te ad ea respondisse aliquid iam uidebis: et
de hac questione ꝓculdubio iam tacebis. Ubi
autem dixit filius patri. uerum non qđ ego
uolo s quod tu uis. quid te adiuuat. qđ tua
uerba subiungis et dicis: ostendit uere su¬
am uoluntatem subiectam suo genitori:

Expanded text:
nus spiritus est. Si enim de his qui diversae subnus spiritus est. Si enim de his qui diversae substantiae sunt, recte dici potuit, unus spiritus est; quanto magis de his qui unius substantiae sunt recto dicitur, Unus Deus est? Si haec intelligis, non te ad ea respondisse jam perspicis, et de consensu voluntatis te inaniter tam multa dixisse cognoscis. Etiam nos quippe incomparabilem consensum voluntatis atque individuae charitatis Patris et Filii et Spiritus sancti confitemur, propter quod dicimus, Haec Trinitas unus est Deus. Sed nos hoc etiam, quod vos non dicitis, dicimus, propter unam eamdemque naturam atque substantiam, Hi tres unum sunt. Haec si discreveris, et contentiosus esse nolueris, non te ad ea respondisse aliquid jam videbis, et de hac quaestione procul dubio jam tacebis. 2. Ubi autem dixit Filius Patri, Verum non quod ego volo, sed quod tu vis; quid te adjuvat quod tua verba subjungis et dicis, Ostendit vere voluntatem suam subjectam suo genitori:
Abbreviated transcription (Latin):
tur quid unus uł quid una: et de hisquȩ
diuersȩ. et de his quȩ sunt unius substan¬
tiȩ dici potest. Diuersȩ sunt enim substan¬
tiȩ. sp̃s hominis et sp̃s domini: et tamen
dictum ẽ : qui adheret domino. unꝰ sp̃s ẽ.
Unius autem substantiȩ sunt animȩ ho¬
minũ ⁊ corda hõĩuma: de qͥbꝰdictũ est: erat
illis anima una et corunũ Nbi aũt aicit᷑ de
duob aut pluribus unum sunt. nec ad¬
ditur quid unum sint: non diuersȩ intel¬
liguntur. sed unius eẽ substantiȩ: sicut
dictum ẽ. qui plantat et qui rigat unũ
sunt: & ego et pater unum sumus.Tu au¬
tem qui patrem et filium diuersas uis eẽ
substantias inuenire non potuisti ubi de
diuersis substantiis dictum fuerit. unum ft̃.
Et qui non iuis dicere cum filius adheret pat̾
unus ds̃ ẽ: adhibuisti & tu apłicum testimo¬
nium quod ego adhibueram: s adhibuisti
contra te ipsum ubi ait: qui adheret dñõ. u¬

Expanded text:
tur quid unus vel quid una; et de his quae tur quid unus vel quid una; et de his quae diversae, et de his quae sunt unius substantiae dici potest. Diversae sunt enim substantiae spiritus hominis et Spiritus Domini: et tamen dictum est, Qui adhaeret Domino unus spiritus est. Unius autem substantiae sunt animae hominum et corda hominum; de quibus dictum est, Erat illis anima una et cor unum . Ubi autem dicitur de duobus aut pluribus, Unum sunt, nec additur quid unum sint; non diversae intelliguntur, sed unius esse substantiae: sicut dictum est, Qui plantat et qui rigat, unum sunt ; et, Ego et Pater unum sumus. Tu autem qui Patrem et Filium diversas vis esse substantias, invenire non potuisti, ubi de diversis substantiis dictum fuerit, Unum sunt. Et qui non vis dicere, Cum Filius adhaeret Patri, unus Deus est; adhibuisti et tu apostolicum testimonium quod ego adhibueram; sed adhibuisti contra te ipsum, ubi ait, Qui adhaeret Domino, u
Abbreviated transcription (Latin):
dere non potuisse quid ꝓdest quia sentis:
quando non consentis: xxi.
pater unum sumus: nichilte respondere
potuisse monstraui. S ut hic quoq os¬
tendam. si exemplis ut dicis quib ego u¬
sus sum uis probare. quomodo dictũ sit
ego et pater unum sumus. et obhoc com¬
memoras apłicũ testimoniũ qđ ame po¬
situm ẽ ubi ait. qui adheret dnõ unus sp̃s
est: dic & tu: cum adheret patrifilius:
unus ds̃ ẽ. Non enim ait apłs. qui ad¬
heret dño unum sunt. sicut dictum est
ego et pater unum sumus: s ait unus sp̃s
est.Cum autẽ tu non dicas.cum adheret
patri filius unus ds̃ ẽ:ut quid et tu adhi¬
bes hoc apłi testimonium ubi ait: qui
adheret domino unussp̃s ẽ. nisi ut te eti¬
am ate producto teste conuincam: Nunc
saltim distingue duo ista: quȩ non potui¬
sti cum simul essemus in nr̃a disputatio¬
ne distinguere. Diligenter itaq attende
quod dico. Quando de rebus duab aut
plurib dicitur. unus ẽ uł una ẽ. et addi¬

Expanded text:
dere non potuisse, quid prodest quia sentis, quando non consentis? CAPUTPater unum sumus ; nihil te respondere potuisse monstravi. Sed ut hic quoque ostendam, si exemplis, ut dicis, quibus ego usus sum, vis probare quomodo dictum sit, Ego et Pater unum sumus; et ob hoc commemoras apostolicum testimonium, quod a me positum est, ubi ait, Qui adhaeret Domino, unus spiritus est : dic et tu, Cum adhaeret Patri Filius, unus Deus est. Non enim ait Apostolus, Qui adhaeret Domino, unum sunt; sicut dictum est, Ego et Pater unum sumus: sed ait, unus spiritus est. Cum autem tu non dicas, Cum adhaeret Patri Filius, unus Deus est; utquid et tu adhibes hoc Apostoli testimonium, ubi ait, Qui adhaeret Domino, unus spiritus est; nisi ut te etiam a te producto teste convincam? Nunc saltem distingue duo ista, quae non potuisti, cum simul essemus, in nostra disputatione distinguere. Diligenter itaque attende quod dico. Quando de rebus duabus aut pluribus dicitur, Unus est, vel, una est, et addi
Abbreviated transcription (Latin):
consessus. tanquam sedere cum patre uł fi¬
lio sit indignus. qui eadem sede efficit di¬
gnos: Commouetis etiam questionẽ: qͦd ñ
adoretur. Et hoc utiq simillimo errore:
cum legatis ut supra iam docus a scĩs etiã
homines adoratos. Et tamen ut inuidiam
blaphemiantis euites: ita laudas sp̃m sc̃m.
ut tribuas ei quod non habet ulla creatura:
et detrahas ei quod adipiscitur et humana
creatura.

Expanded text:
consessus, tanquam sedere cum Patre vel Ficonsessus, tanquam sedere cum Patre vel Filio sit indignus, qui eadem sede efficit dignos. Cui movetis etiam quaestionem quod non adoretur, et hoc utique simillimo errore, cum legatis, ut jam supra docui, a sanctis etiam homines adoratos. Et tamen ut invidiam blasphemantis evites; ita laudas Spiritum sanctum, ut tribuas ei quod non habet ulla creatura, et detrahas ei quod adipiscitur et humana creatura.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ rex non est. cuius templum ẽ quȩ m̃bra
sunt regis: Quomodo non considet patri et
filio qui repleuit filium: qui m̃bra filii suã
possidet domũ: Nisi forte quando filius re¬
gressus ẽ a iordane plenus erat spũ scõ: et
quando sedere cepit ad dexteram patris. ex¬
clusit ase sp̃m sc̃m. Deinde cum de patre
procedat᷑ quomodo cum patre non sedet.
cum ipsa sessio non sit utiq cogitanda car¬
naliter: Alio quin. opinaturi sumus ho¬
norabilius filium sedere quã patrẽ. hono¬
rabilius quippe sedetur ad dexteram: et ui¬
debitur cẽ consequens. ut pater sedeat ad si¬
nistram. Postremo qualis uobis ꝑsuaserit
scã scriptura concedit: uos uideritis. Ait
enim apłs.Cum cẽmus mortui peccatis.
conuiuificauit nos xp̃o. cuius grã sumus
saluifacti: et simul excitauit. et simtl sede
sessuri p̃destinati sunt: ut iam factũ dicat
apostolus quod certus est affuturũ: et ipsi
spũi scõ subtrahitura uobis quisquis ẽ ille

Expanded text:
autem rex non est, cujus templum est quae membra sunt regis? Quomodo non consedet Patri et Filio, qui replevit Filium, qui membra Filii suam possidet domum? Nisi forte quando Filius regressus est a Jordane, plenus erat Spiritu sancto; et quando sedere coepit ad dexteram Patris, exclusit a se Spiritum sanctum? Deinde cum de Patre procedat, quomodo cum Patre non sedeat? Cum ipsa sessio non sit utique cogitanda carnaliter: alioquin opinaturi sumus honorabilius Filium sedere quam Patrem; honorabilius quippe sedetur ad dexteram: et videbitur esse consequens ut Pater sedeat ad sinistram. Postremo qualis vobis persuaserit sancta Scriptura concedit, vos videritis. Ait enim Apostolus: Cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia sumus salvi facti; et simul excitavit, et simul sedersessuri praedestinati sunt, ut jam factum dicat Apostolus, quod certum est adfuturum: et ipsi Spiritui sancto subtrahitur a vobis quisquis est ille
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum mala ex bonis orta eẽ dicimꝰ: ñ
putetur hoc dominicȩ sententiȩ refra¬
gari qua dicit. Non potest arbor bona fru¬
bonos. Non potest enim sicut ueritas ait
colligi uua de spinis: quia non potest na¬
sei uua de spinis.S ex bona t̃ra et uites
nasci posse uidemus et spinas. Et eo mͦ
tanquam arbor mala fructus bonos. id.ẽ.
oꝑa bona non potest facere uoluntas ma¬
la: s ex bona hominis natura oriri uolun¬
tas et bona potest et mala. Nec fuit pror¬
sus unde primitus oriretur uoluntas mala:
nisi ex angłi et hominis natura bona. Qd̾
⁊ ipse dñs eodem loco ubi de arbore et fru¬
ctib loquebat᷑: aꝑtissime ostendit. Ait enĩ.
Aut facite arborem bonam et fructũ exꝰ
bonum: aut facite arborem malam et
fructum eiꝰ malũ: satis admonens exarbo¬
re quidem bona malos. aut ex mala bonos
nasci fructus non posse: ex ipsa tamen ter

Expanded text:
ed cum mala ex bonis orta esse dicimus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona frupotest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen ter
Abbreviated transcription (Latin):
parabiliter prestat. multoq minoris mali ẽ
in illum errorem aliquem inducere. quã in
istum ab aliquo induci:
uo. inquibzdam nullomalo: inquib dam
ñ nullo etiam bono fallimur.Nam magno
malo fallitur homo: cum hoc ñ credit qͦd
aduitam ducit ȩternam. uł hoc credit qͦd
ad mortem ducit ȩternam. Paruo autẽ ma-¬
lo fallitur. qui falsum ꝓ uͦ approbando. inci¬
dit in aliquas molestias temporales: quib
tamen adhibita fidelis patientia conuertit
eas in usum bonum: uelut si quisquã bonũ
hominẽ putando qui malus ẽ aliquid ab
eo patiatur mali. Qͥ uͦ malũ hoĩem itabonũ
credit. ut nicħ ab eopatiat᷑ mali: nullomͦ fal¬
lit᷑. nec in eũ cadit illa ꝓpħica detestatio: ue
his quidicunt qͦd malũ ẽbonũ. De ipsisenĩ¬

Expanded text:
parabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo induci? vo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
nis cum obligatione delicti. cuiꝰ reatꝰ pre¬
generationẽ diluitur. s qualem de uirgi¬
ne nasci oportebat. quemfides matris nonli¬
bi do conceperat. Quo si uel nascente corrum¬
peretur eius integritas: non iam ille de uir¬
gine nasceretur: eumq falso quod absit na¬
tum de uirgine maria tota confiteret᷑ eccłia:
quȩ imitans eius matrem cotidie parit m̃¬
bra eius et uirgo ẽ. Lege si placet de uirgini¬
tate scẽ Marie meas litteras: ad illustrem
uirum quem cum honore ac dilectione

Expanded text:
nis cum obligatione delicti, cujus reatus renis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
mediatorem reconciliamur dõ. et accipi¬
mus spm̃ sc̃m. ut ex inimicis efficiam᷑ filii:
quotqͦt enĩ spũ dei aguntur hi filii sunt dĩ.
e quo mediatore longũ ẽ. ut quanta di¬
gnum ẽ tanta dicantur: quamuis ab
homine dici digne non possint. Quis enĩ
hoc solum congruentib explicet uerbis.
qͦd ũbum caro factum ẽ et habitauit in
nobis: ut crederemꝰ indei patris omnipo¬
tentis unicũ filium. natum de spũ scõ. et
uirgine maria: Ita quippe uerbum caro
factum ẽ: adiuinitate carne suscepta. non
in carnẽ diuinitate mutata. Carnẽ porro
hic hominẽ debemus accipere.in. aparte
totum significante locutione. sicut dictũ
est. Qm̃ ex oꝑibus legis non iustificabitur
omnis caro. id est omnis homo. Nam nichil
naturȩ humanȩ in illa susceptione fas ẽ di¬
cere defuisse: s nature humanȩ ab omni pec¬
cati nexu omnimodo liberȩ: non qualis de
utroq sexu nascitur ꝑ coneupiscentiã car¬

Expanded text:
mediatorem reconciliamur Deo, et accipimediatorem reconciliamur Deo, et accipimus Spiritum sanctum, ut ex inimicis efficiamur filii: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : e quo mediatore longum est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ut crederemus in Dei Patris omnipotentis unicum Filium natum de Spiritu sancto et Maria virgine? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro , id est omnis homo. Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam car
Abbreviated transcription (Latin):
tem non credit infilio. non habet uitã eder
nam: s ira dei manet suꝑ eum. Non ait ue¬
niet: s manet. Cum hac quippe omĩs hõ
nascit᷑. ꝑ ꝑter qͦd dicit apłs. fuimus enĩ
et nos aliquando natura filuire: sicut et
cȩteri. In hac ira cum eẽnt homines ꝑ origi¬
nale peccatum. tanto grauius et ꝑniciosius.
quanto maiora uł plura insuꝑ addiderant:
necessarius erat mediator hoc ẽ reconciliator qͥ
hanc irã sacrificii singularis cuiꝰ erant ũbre oĩa
sacͥficia legis et ꝓpħarũ oblatione placaret. uUñdi¬
ait apłs. Si enĩ cũ inimicieẽmꝰ reconciliatisumꝰ
deo ꝑmortẽm filii eius: multomagis reconci¬
liatinunc in sanguine eiꝰ. salui erimꝰ ab ira
ꝑ ipsũ. Cum autẽ ds̃ irascidicitur. non eiꝰ
significatur ꝑturbatio. qualis ẽ in animo
irascentis hominis:s ex humanis motib
trans lato uocabulo. uindicta cius que non
nisi iusta ẽ ire nomen accepit. Quod gͦ per

Expanded text:
non credit in filio non habet uitam? Quornon credit in filio non habet uitam? Quoram, sed ira Dei manet super eum : non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira per ipsum . Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo per
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuat p̃paratam. Precedit enim bona uo¬
luntas hominis multa deidona: s ñ om¬
nia. Quȩ autem non p̃cedit ipsa: in eis est
et ipsa. Nam utrunq legit᷑ in sanctis elo
ricordia eius subsequetur me. Nolentẽ p̃¬
uenit ut uelit: uolentem subsequit᷑. ne fru¬
stra uelit. Cur enim admonemͣ orare ꝓ iimi¬
cis nr̃is utiq nolentib pie uiuere: nisi ut
ds̃ in illis operetur et uelle: Itemq cur ad¬
monemur petere ut accipiamus: nisi ut
ab illo fiat quod uolumus a quo factũ est
nos. Oramus gͦ pronobis: ut miscdia eiꝰ
subsequatur nos.
Aenebatur itaq iusta damnatione genꝰ
humanũ: & om̃s erant ire filii. De qua
ira scriptum ẽ. Qm̃ omnes dies nr̃i defece¬
runt: et in ira tua defecimus. Anninr̃i sicut
aranea meditabunt᷑. De qua ira dicit etiam
iob. Homonatus ex muliere: breuis uitȩ et
plenus ire. De qua ira dicit & dñs iħe. Qui
credit infilio: habet uitam et̃nam. Qui au¬

Expanded text:
adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voadjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloqricordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit, ut velit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris , utique nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur admonemur petere ut accipiamus , nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos. enebatur autem justa damnatione genus humanum, et omnes erant filii irae. De qua ira scriptum est: Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut aranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicit Dominus Jesus credit in filio habet uitam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ. non uolentis neq eurrentis. s mise¬
rentis ẽ dei. quia exutroq fit id est ex uo¬
luntate hominis et miscđia di. ut sic dictũ
accipiamus non uolentis neq currentis
s miserentis ẽ dei. tanquã diceret᷑. non suf¬
ficit sola uoluntas hominis. si ñ sit etiã
miscđia di: non gͦ sufficit et sola miscdia
dei. si non sit etiam uoluntas hominis. Ae
ꝑhoc si recte dictum ẽ non uolentis hoĩs
s miserentis ẽ dei. quia id uoluntas hominis
sola non implet: cur non econtrario recte
dicitur. non miserentis dei s uolentis est
hominis. quia id miscdia dei sola ñ im¬
plet: Porro si nullus dicere xp̃ianus au¬
debit. non miserentis ẽ dei s uolentis ẽ ho¬
minis. ne apło aꝑtissime contradicat: re¬
stat ut ꝓpterea recte dictum intelligatur
non uolentis neq currentis s miserentis ẽ
dei. ut totum detur dõ. qui hominis uolun¬
tatem bonam. et p̃parat adiuuandam. e

Expanded text:
ctum est, Non volentis, neque currentis, sed misectum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non et e contrario recte dicitur, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam, et
Abbreviated transcription (Latin):
rursus adiecit. Ipsius enim sumꝰ figmentũ.
creati in xp̃o iħu in oꝑib bonis. quȩ p̃para¬
uit ds̃. ut in illis ambulemus. Tunc gͦ effi¬
cimur uere liberi. cum as̃ nos fingit. id est
format et creat. nonut homines qͦd iam fe¬
cit. s ut boni homines simus. qͦd nunc grã
oꝑibus de ipsogloriet᷑ libero uoluntatis ar¬
bitrio. tanquam ab ipso incipiat meritum.
cui tanquam debitum reddat᷑ premiũ bene
operandi ipsa libertas: audiat eundẽ grẽ p̃
conem dicentem. Ds̃ enim ẽ qui operat᷑ in
nobis et uelle et oꝑari ꝓbona uoluntate. Q
alio loco. Igitur non uolentis neq currentis:
sed miserentis ẽ dei. Cum ꝓculdubio si homo
eius etatis ẽ ut ratione iamutatur. ñ possit
credere. sperare. diligere. nisi uelit. nec ꝑue¬
nire ad palmam suꝑnȩ uocationis dei. nisi
uoluntate cucurrerit: Quomꝰ gͦ non uolentis
neq currentis. nisi quia et ipsa uoluntas sic̃ sẽo¬

Expanded text:
rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum, rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia ibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus enim est qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scri
Abbreviated transcription (Latin):
umitaq de aliquo nascatur aliquid etiã
non eo modo ut sit filius. nec rursus oĩs
qui dicitur filius de illo sit natus cuiꝰ dicit᷑
gine sicut filius. insinuat nobis grãm dei.
qua homo nullis p̃cedentib meritis in ipso
exordio naturȩ suȩ quo esse cȩpit. uerbo dĩ
copularet᷑ in tantam ꝑsonȩ unitatem. ut
idem ipse esset filius dei qui filiꝰ hominis.
et filius hominis qui filius dei: ac sic in
naturȩ humanȩ susceptione fieret quodã¬
modo ipsa grã illi homini naturalis. quȩ
nullum peccatum posset admittere. Quȩ
grã ꝓpterea ꝑ sp̃m scm fuerat significan¬
da: quia ipse proprie sic ẽ ds̃. ut dicatur etiã

Expanded text:
ue de aliquo nascatur aliquid etiam ue de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natus cujus dicitugine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis ex ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei; ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset committere. Quae gratia propterea per Spiritum fuerat significanda, quia ipse proprie sic est Deus, ut dicatur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bio quippe nonsic de illo ut de patre:sic au¬
tem de illa. ut de matre natus est: .xxxuiiii.
onigitur concedendum ẽ: quicquid de
Saliqua re nascitur. continuo eiusdem rei
filium nuncupandum. Ut enim omittam
aliter de homine nasci filium. aliter capillũ.
pediculum. lũbricum. quoꝵ nichil ẽ filius:
ut gͦ hȩc omittam qm̃ tante rei deformiter
xerit quispiam: s plane dicunt᷑ filii deipa¬
tris. et matris eccłȩ. Sic gͦ de spũ scõ natꝰ ẽ.¬
et filius dei patris ẽ. non sp̃s sc̃i. Nam et illd̃
quod de capillo et ceteris diximus ad hoc tan¬
tum ualet. ut admoneam᷑ non omne quod de
aliquo nascitur etiam filium eus de quo na¬
scitur posse dici: sicut non omnes qui dicun¬
tur alicuiꝰ filii consequens ẽ ut de illo etiam
nati esse dicantur:. sicut sunt qui ad optant᷑.
Dicuntur etiam filii gehennȩ non ex illa na¬
pinsti llam p̃parati: sicut fili regͥni prepa¬
rantur in regnum:.¬

Expanded text:
bio non sic de illo, ut de Patre; sic aubio non sic de illo, ut de Patre; sic autem de illa, ut de matre natus est. Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, aliter pediculum et lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter xerit quispiam, sed plane dicuntur filii Dei Patris, et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto natus est Filius Dei Patris, non Spiritus sancti. Nam illud quod de capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
mine dauid scd̾m carnem. S cum illam
creaturam quam uirgo concepit et peꝑit
quamuis ad solam ꝑsonam filii ꝑtinentem
tota trinitas fecerit. neq enim separabilia
sunt opera trinitatis: cur in ea facienda so
lussp̃s sc̃s nominatus ẽ: An et quando unꝰ
trium in aliquo oꝑe nominat᷑: uniuersa
operari trinitas intelligit᷑: Itauero ẽ. et
exemplis doceri potest:s non est inhoc di¬
utius immorandũ. Illud enim mouet. qͦmͦ
dictum sit natus de spũ scõ: cum filiꝰ nullo
modo sit sp̃s sc̃i. Neq enim quia mundũ istũ
fecit ds̃ dici eum fas est deifilium. aut eũ na¬
tum de dõ: sed factum uł creatum. uł condi¬
tum. uł institutum ab illo:. uł siquid huiꝰmo¬
di recte possumus dicere. Hic gͦ cũ eum con¬
fiteamur natum de spũ scõ et uirgine mã¬
Ria: quomodo non sit filius sp̃s scĩ. et sit
filius uirginis mariȩ cum et de illo. et de
illa sit natus. explicare difficile ẽ eẜculdu¬

Expanded text:
mine David secundum carnem . Sed cum illam mine David secundum carnem . Sed cum illam creaturam, quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit, neque enim separabilia sunt opera Trinitatis, cur in ea faclus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomFilius Virginis, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul du
Abbreviated transcription (Latin):
inte et uirtus altissimi obumbrabit tib. Idõ¬
q et quod nascetur exte sc̃m: uocabit᷑ filiꝰ
dei. Et ioseph cum uellet eam dimittere. sus¬
picatus adulteram quamsciebat non esse¬
de se grauidam: tale responsum ab angło
suscepit. Noli timere acciꝑe mariam conu¬
gem tuam. Quod enĩ in ea natum ẽ de spũ
scõ est: id est quod tu esse de uiro alio suspica¬
unquid tamen ideo dicturi sumus patrẽ
uerbum genuerit. sp̃s sc̃s hominẽ. ex qua u¬
traq substantia xp̃c unus eẽt. et dei patris
filius scđm uerbum. et sp̃s scĩ filius scd̾m ho¬
cius de matre uirgine genuisset: Quis hoc
dicere audebit: Nec opus ẽ ostendere dispu¬
tando. quanta alia sequantur absurda: cũ
hoc ipsum iam ita sit absurdum. ut nulle
fideles aures id ualeant sustinere. Promde
ne maria. utraq substantia diuina scilicet
atq humana: filius ẽ unicus dei patris om¬
genuit sp̃s sc̃s : An quia fecit eũ: qm̃ dñs¬
ipse factus est. sicut apłs dicit. Factus ex se¬

Expanded text:
s Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse de alio viro suspicaumquid tamen ideo dicturi sumus patrem eus Pater Verbum genuerit, Spiritus sanctus hominem, ex qua utraque substantia Christus unus esset, et Dei Patris filius secundum Verbum, et Spiritus sancti filius secundum hoejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant sustinere. Proinde, ne Maria, utraque substantia, divina scilicet atque humana, Filius est unicus Dei Patris omgenuit Spiritus sanctus? An quia fecit eum? Quoipse factus est, sicut Apostolus dicit: Factus ex se
Abbreviated transcription (Latin):
ullum menda cium putandum ẽ non eẽ
peccatum: quia possumus aliquando
alicui ꝓdesse mentiendo. Possumus enĩ
cui palam datur. sentit commodum. et
diues eui clamtollitur non sentit incom¬
modũ: nec ideo tale furtum quisquam
dixerit ñ eẽ peccatum. Possumus et adul¬
terando ꝓdesse. si aliqua nisi adhoc ez
consentiatur appareat amando moritu¬
ra. et si uixerit penitendo purganda: Nec
idõ peccatum negabitur tale adulteriũ:
Si autem merito nob placet castitas: qͥd of¬
fenditur ueritas. ut ꝓpter alienam utilita¬
tem. illa non uioletur adulterando. et uio¬
letur istamentiendo: Plurimũ quidem
ad bonũ ꝓfecisse homines. qui non nisi ꝓ
salute hominis mentiunt᷑. non ẽ negandũ.
S in eoꝵ tali ꝓfectu merito laudat᷑ uł etiã
temporaliter remunerat᷑ beniuolentia:
non fallacia. Quȩ ut ignoscatur sat ẽ. ñ
ut etiam p̃dicetur.: maxime inheredibus
testamenti noui quib dicit᷑. sit iore

Expanded text:
ullum mendacium putandum est non esse ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore
Abbreviated transcription (Latin):
malis huiꝰ uitȩ deputandi sunt: quȩ ita
subiecta ẽ uanitati. ut approbent᷑ hic fal¬
sa proueris:respuantur uera ꝓfalsis:tene¬
antur incerta procertis. Quamuis enĩ hec
ab ea fide absint. ꝑquam ueram certamq
ad ȩtñam beatitudinẽ tendimꝰ: ab ea tam̃
miseria ñ absunt. in qua adhuc sumus.
Nullomͦ quippe falleremur in aliquo uł
animi uł corporis sensu: si iam uera illa atq
ꝑfecta felicitate frueremur. xxii.
cendum ẽ esse peccatum: quia homo
non solum quando scit ipse quod uerũ sit.
s etiam siquando errat et falltur sicut ho¬
mo. hoc debet loqui quod animo gerit. si¬
Que illuduerum sit. siue putet᷑. et non sit.
Omnis autẽ quimentitur: contra id qͦd aĩo
sentit loquitur. uoluntate fallendi. Et uti¬
q uerba ꝓpterea instituta sunt: ñ ꝑquȩ
se inuicem homines fallant: s ꝑ quȩ in al¬
terius quisq noticiam cogitationes suas
ꝓferat. Uerbis gͦ uti ad fallaciam non ad

Expanded text:
malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremur. CAPUT cendum est esse peccatum, quia homo non sosed et quando ipse errat, et fallitur, sicut homo, hoc debet loqui, quod animo gerit, sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem, qusentit, loquitur voluntate fallendi. § 1. Et utique verba propterea instituta sunt, non per quae se invicem homines fallant, sed per quae quisque in alterius notitiam cogitationes suas proferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ: ita uera et certa sunt multa: quib ñ
assentiri absit:ut sapientia potius quam
dementia nominanda sit.xxi.
pessendum dei regnum utrum credantur
anñ. uł utrum uera siue sint. siue putent᷑.
an falsa: inhis errare idest aliud ꝓ alio puta¬
re. non arbitrandum ẽ esse peccatum. Aut
si ẽ: minimũ esse atq leuissimũ. Postremo
qualecunq illud et quantumcunq sit: ad
illam uiam non ꝑtinet qua imus ad dm̃.
liis. gratus ille parentibus error: aut abhac
uia deuiabat apłs petrus quando se existi¬
mans uisum uidere aliud ꝓ alio sic putabat.
ab illo angłs ꝑ quem fuerat liberatꝰ abscessit
aut abhac uia deuiabat iacob patriarcha.
quando uiuentem filium abestia credebat
occisum. In his atq huiusmodi falsitatib sal¬
ua fide quȩ in dm̃ nobis ẽ fallimur: et uia ñ
relicta quȩ ad illum nos ducit erramꝰ. Qui
errores etiam si peccata non sunt. tam̃ in

Expanded text:
tum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non tum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nominanda sit. CAPUpessendum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum:liis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
incertis: nichilq certum esse in hominũ ui¬
sis ꝓpter indiscretam similitudinẽ falsi. etiã¬
si qͦd uidetur forte sit uerũ. acutissimis quidẽs
impudentissimis conflictationib disputant.
Apudnos autem. iustus ex fide uiuit. At si
tollatur assensio. fidestollitur: quia sine as¬
sensione nichil creditur. Et sunt uera quauis
non uideantur: quȩ nisi credant᷑ ad uitam
beatam quȩ non nisi ȩterna est non potest ꝑ¬
ueniri. Cum istis uͦ utrum loqui debeamus
ignoro: qui non solum uicturos in eternum.
s inp̃senti se uiuere nesciunt: immo nescire
se dicunt: quod nescire non possunt. Neq
enim quisquam sinitur se nescire uiuere:
quandoquidem si non uiuit non potest ali¬
quid scire uł nescire: qm̃ ñ solum scire uerũ
etiam nescire uiuentis ẽ. S uidelicet non
assentiendo qͦd uiuant. cauere sibi uident᷑
errorem. cũ etiam errando conuincant᷑ uiue¬
re: qm̃ non potest qui non uiuit errare.Sic̃

Expanded text:
incertis: nihilque certum esse in hominum viincertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicu
Abbreviated transcription (Latin):
aut dulce quod amarũ. aut bene olere. qͦd
putidum ẽ. aut tonare cum reda transit: au
illum eẽ hominem cum aliussit. quando
duo simillimi sibi sunt. qͦd ingeminis sepe
contingit:. unde ait ille. gratusq parentib
error: et cętera talia etiam peccata dicenda
sint. Hȩc questio nodissima quȩ homines
acutissimos a cademicos torsit: nunc mͥ eno¬
danda suscepta ẽ:utrum aliquid debeat sa¬
piens approbare ne incidat merrorẽ. si pro
ueris approbauerit falsa: cum omnia sic̃
affirmant uł occulta sint uł incerta. Unde
tria confeci uolumina ininitio conuersio¬
nis meȩ: ne impedimento nobis eẽt. que tan¬
quam mnostio contradicebat. Et utiq fue¬
rat remouenda inuemiendȩ desperatio ue¬
ritatis: quȩ illoꝵ uidetur argumentationi¬
b roborari. Apud illos gͦ omnis error putat᷑
ẽẽ peccatum: quod uitari non posse con¬
tendunt. nisi omnis suspendat᷑ assensio.
Errare quippe dicunt eum quisqͥs assentit᷑

Expanded text:
aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. Quis enim nisi errans malũ neget ap¬
probare falsa ꝓueris. aut improbare uera ꝑ
falsis: aut habere certa ꝓ incertis. aut incer
ta ꝓcertis: S aliud ẽ bonum hominẽ puta¬
re qui malus ẽ quod ẽ erroris: et aliud ẽ ex
hoc malo aliud malum non pat. si nichil
noceat homo malus. qui ẽ putatus bonus.
Itemq aliud ẽ ipsam uiam putare quȩ non
est ipsa. et aliud ẽ ex hoc erroris malo aliqͥd
boni consequi: uelut ẽ ab insidiis maloꝵ
hominum liberari.
escio sane utrum etiam huiꝰmodi error est
cum homo de malohomine bene sentit.
qualis sit nesciens. aut ꝓ eis quȩ ꝑsensus corpo¬
ris capimus occurrunt similia. quȩ spũ tan¬
quam corpore. aut corpore tanquam spũ senti¬
unt᷑. quale putabat eẽ apłs petrus quando¬
se existimabat uisum uidere repente de clau¬
stris et uinculis ꝑ angłm liberatꝰ. aut in ipsis
rebus corporeis lene putatur esse qͦd asꝑum ẽ.

Expanded text:
malum. Quis enim nisi errans malum neget, apmalum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. escio sane utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est,