comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiam uocat errantes. Qd̃ em̃
ait adam ubi es. non ignorando
locum: sed cius cõpatiendo ruinȩ.
loquit᷑. Ac si dicat. Adam ubi es:
inquanta miseria es. de quanta
gła inquantũ baratrũ demersus
es. Qui ait. Uocẽ tuam audiui
inparadiso. & timui eoqd̃ nudus
eẽm: & abscondime. Audiu in¬
quit uocẽ tuam: sensi irã. et
indignationẽ tuam: & timui.
Quare hoc : Eo qd̃ nudus essem:
qd̾ ad flagella paratus eẽm: quod
uliam iusticiȩ uestem amiseram:
qua dum indutus eram: neq ti¬
mebam neq erubescebam. Idoq
abscondime. S quo fugiã afacie
tua: Si eñi ascendero incȩlum
tu illic es: si descendero ininfer¬
num ad es.
ui dixit. Quis eñi indicauit

Expanded text:
nitentiam vocat errantes. Quid enim nitentiam vocat errantes. Quid enim ait? « Adam, ubi es? » non ignorando locum, sed ejus compatiendo ruinae loquitur, ac si dicat: « Adam, ubi es? » in quanta miseria es, de quanta gloria in quantum barathrum demersus es? Qui ait: « Vocem tuam audivi in paradiso, et timui, eo quod nudus essem, et abscondi me. » Audivi, inquit, vocem tuam, sensi iram, et indignationem tuam, et timui. Quare hoc? Eo quod nudus essem, quod ad flagella paratus essem, quia illam justitiae vestem amiseram, qua cum indutus essem, neque timebam, neque erubescebam. Ideoque abscondi me. Sed quo fugiam a facie tua? « Si enim ascendero in coelum, tu illic es, si descendero in infernum, ades . » Cui dixit: « Quis enim indicavi
Abbreviated transcription (Latin):
condit se adam &e uxor eius. Quã uo¬
cẽ dñi: forcasse minantis: & quia
peccauerant. terrorem significan¬
tis. Siue i quia nudi erãt: eiappa¬
rere erubescebant.S qͣre ad autã de¬
ambulasse dicitur: Qui eñĩ auram
querit: estuationis calorẽ se passum
ẽẽ demonstrat. Unde datur intelligi:
quia primi hominis peccatũ. infer¬
uorem. & irã. d̾m cõmouerat. Non
qd̾ iste passiones indeo sint: s quia
eius uoluntas nisi humanis affec¬
tionib significari non potest. Qd̃
aut̃ hora erat post meridiem: eorũ
mortẽ. & occasũ significabat. Pro¬
pinquabant eñi nocti: quia dele¬
ticia admerorem ꝓꝑabant. Hoc
aut̃ quasi hereditariũ nobis reli¬
querunt: ut peccantes nos abscon¬
damus: & inpia quadã excrisati¬
one. nr̃a facmora occultare semꝑ
nitam᷑. Sequit᷑.
Iocauitq dñs ds adam: & dix̃¬
ci. Adã ubi es: Opiissimum
dñm: qui non uult mortẽ pecca¬
toris: sed uitam. Semꝑ enĩ ad pe¬

Expanded text:
condit se Adam, et uxor ejus. » Quam vocondit se Adam, et uxor ejus. » Quam vocem Domini? Fortasse minantis, et quia peccaverunt, errorem significantis; sive etiam quia nudi erant, ei apparere erubescebant. Sed quare ad auram deambulasse dicitur? Qui enim auram quaerit, aestuationis calorem se passum esse demonstrat. Unde datur intelligi, quia primi hominis peccatum in fervorem, et iram Dominum commoverat; non quod istae passiones in Deo sint, sed quia ejus voluntas nisi humanis affectionibus significari non potest. Quod autem hora erat post meridiem, eorum mortem, et occasum significabat; propinquabant enim morti, quia de laetitia ad moerorem properabant. Hoc autem quasi haereditarium nobis reliquerunt, ut peccantes nos abscondamus, et impia quadam excusatione nostra facinora occultare semper nitamur. Sequitur: « Vocavitque Dominus Deus Adam, et dixiei: Adam, ubi es? » O piissimum Dominum, qui non vult mortem peccatoris, sed vitam: semper enim ad poe
Abbreviated transcription (Latin):
snt uocem dñi dei de ambulanti
mparadiso. ad aurem post men¬
diem: abscondit se adam. &ucor
eius. a facie dñi d̃. inmedio paradi¬
si. Prius namq nudi erant: & ñ eru¬
bescebant. Post quã aũt peccauert̃:
quendam concupiscentie motum
inmenbris sus cognouerunt: quẽ
inalterutrũ uidere erubuerunt.
Uprius quidem & sinudi eent. nu¬
ditatem tam̃ inse ñ cognoscebant:
qm̃ ipsa eorum nitidissima caro
ante peccatum quidẽ omni ueste
adintuendum delectabilior erat.
S quare ficus folia consuentes. suc¬
cinctoria sibi confecerunt: Anfor¬
tasse qd prima occurrerant: siue
etiam quia ceteris quȩ tunc aderãt
ampliora erant: Ferunt̾ eñi ficus
folia morientis partib c̃ẽ: quȩ di¬
p ei latitudinẽ excedant. Habent
natał pruritꝰ. Unde ipsas corporis par¬
tes q̃ eis oꝑiebant᷑: qͦdã feruore concu¬
piscendie sẽꝑuexari. & inqͥetari signi¬
ficabant. Seqͥt᷑. Et cũ audissent uocẽ
dm̃ di deambulantis inꝑadyso: abs¬

Expanded text:
bulantis in paradiso ad auram post meridiem, abscondit se Adam, et uxor ejus a facie Domini Dei in medio paradisi. » Prius 12 namque nudi erant, et non erubescebant; postquam autem peccaverunt, quemdam concupiscentiae motum in membris suis cognoverunt, quem in alterutrum videre erubuerunt. Et prius quidem etsi nudi essent, nuditatem tamen in se non cognoscebant, quoniam ipsa eorum nitidissima caro ante peccatum quidem, omni veste ad intuendum delectabilior erat. Sed quare ficus folia consuentes succinctorium sibi fecerunt? An fortasse, quia prima occurrerant; sive etiam quia caeteris quae tunc aderant, ampliora erant. Feruntur enim ficus folia in Orientis partibus esse, quae clipei latitudinem excedant. Habent naturalis pruritus; unde ipsas corporis partes, quae eis operiebantur, quodam fervore concupiscentiae semper vexari, et inquietari significant. Sequitur: « Et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso, abs
Abbreviated transcription (Latin):
arbor illa quȩ scientiȩ boni & ma¬
l uocata. ipso quoq nomine ne
forte ad se accedere presumerent eo
terrere poterat: male ipsum nom̃¬
diabolus int̾pretatus est. Eritis in¬
quit sicut dii: scientes bom̃ĩ et
malum. Qd tale est acsi diceret.
Scientes omnia. Quicquid utile
uel inutile: quicquid ꝓsperũ uel
aduersum: quic quid ꝓdẽe uel noce¬
re uobis poterit. omnia scietis. Oen¬
titur aũt diabolus: quia ñ ideo ar¬
bor illa scientiȩ boni & mali uoca¬
ta est. qd̾ omnia hec prestare debu¬
isset: sed bonũ & malum. ꝓ iusto
ponit᷑ & iniusto. S quid tu omu¬
tier infelix facies: Cui credes: Deo.
andiabolo: Bicit eñi ds̃. In quo¬
cũq eñi die comederitis. morte mo¬
riemini. Dicit diabolus.Nequaquã
moriemimi.S ille quidẽ uerax:
lnc aũt aprincipio mendax. Huic
credidisti. Uidisti arborẽ: atq mea
& gustu. & uisu delectata es. Come¬
disti et dedisti uiro tuo: decepta es.

Expanded text:
arbor illa, quae scientia boni, et maarbor illa, quae scientia boni, et mali vocata, ipsoque nomine, ne forte ad se accedere praesumerent, eos terrere poterat, male ipsum nomen interpretatus est: « Eritis, inquit, sicut dii, scientes bonum et malum. » Quod tale est, ac si diceret: Scientes omnia; quidquid utile vel inutile, quidquid prosperum, vel adversum, quidquid prodesse, vel nocere vobis possit, omnia scietis. Mentitur autem diabolus, quia non ideo arbor illa scientiae boni, et mali vocata est, quod omnia haec praestare debuisset, sed bonum et malum pro justo ponitur et injusto. Sed quid tu, o infelix mulier, facies? cui credes, Deo an diabolo? Dicit enim Deus: « In quocunque die comederitis ex eo, morte moriemini. » Dicit diabolus: « nequaquam moriemini. » Sed ille quidem verax; hic autem a principio mendax. Huic credidisti. Vidisti arborem atque ex ea et gustu, et visu delectata comedisti, dedisti viro tuo, decepta es,
Abbreviated transcription (Latin):
&tulit de fruct̾u eius & comedit:
deditq uirosuo. Quicomedit: & aꝑ¬
ti sunt oculi amborũ. Non morie¬
mim inquit serpens si comede¬
ritis: sed mentis oculis aꝑtis. ip̃a
quoq inuisibilia uidebitis: &e eri¬
tis sicut dii. sicut angłi in cęlo:¬
quos quia ñ uidetis: quanta uob
prestantiores sint. ignoratis. Eritis
inquam sicut dii.S in quo: Sci¬
entes bonũ & malum. Scire enim:
ñ ad corporis sed admentis oculos
ꝑtinet. Neq em̃ cũ oculos aꝑimus:
sapientiores sumus. Alioqum: stoli¬
di & mente capti. om̃s cęci eent.
eñi hoc ignorabant: stulti erant.
Qd si tales erant: ad di imaginem
& similitudinẽ facti ñ erant. In hoc
eñi precipue dei similitudinẽ habe¬
re dicim̃: quia rationales sumus.
Est eñi rationalitas: boni maliq
discretio. Qui gͥ rationales erant:
bonũ & malum sciebant. In hoc
ergo abangłis ñ differebant. &qͥ¬
dem inhoc quoq loco callida di¬
abol ꝑsuasio manifestat᷑. Nã qͥa

Expanded text:
t de fructu ejus, et comedit, deditque viro suo, qui comedit, et aperti sunt oculi amborum. » Non moriemini, inquit serpens, si comederitis, sed mentis oculis apertis, ipsa quoque invisibilia videbitis, « et eritis sicut dii; » sicut angeli in coelo, quia non videtis, quanto vobis praestantiores sint, ignoratis. « Eritis, inquit, sicut dii; » sed in quo? « scientes bonum, et malum. » Scire enim, non ad corporis, sed a mentis oculos pertinet; neque enim cum oculos aperimus, sapientiores sumus; alioquin stolidi, et mente capti caeci essent. enim hoc ignorabant, stulti erant: quod si tales erant, ad imaginem, et similitudinem Dei facti non erant: in hoc enim praecipue Dei similitudinem habere dicuntur, quia rationabiles sunt: est enim rationalitas boni malique discretio; qui ergo rationabiles erant, bonum et malum sciebant; in hoc ergo ab angelis non differebant. Et quidem in hoc quoque loco callida diaboli persuasio manifestatur; nam quia
Abbreviated transcription (Latin):
costa facta est mulier: ñ mago
cũ ixore. quã cũ omni muliere.
una caro est omnis homo. Suit
igit᷑ duo incarne una: quadam
naturali delectationis cõmuti¬
one. unitatisq amore. Huncal
trem xp̃c reliquit: dũ semet ipsu
exinanuit. formã serui accipiti
Unde ipse ait. Exiui apatre: et
ueni inmundũ. Reliquit autem
& matrem. synagogam uideluis
quȩ scdm humanitatẽ sicut abuoꝵ
gloriosam sibi ȩccliam desponsauit:
nhabentem maculam. neq rugam.
Sunt aũt duo incarne una: quia
legorce exponamus.
Nmisit dominus soporẽ inadam.
Adam namq. xp̃m significat. Un¬
ra terrenus: scs homo decȩlo cȩles¬
tis. Sicut portauimus imaginem
terreni: portemus imaginẽ cȩlestiꝰ.
debat. Sicut eñĩ dormiente adã.
una costa subtracta. facta ẽ eua: ita
xp̃o mortis somno ieruce dormi¬
ente. delatere eius sanguis exiuit.
qui & redemit & fabricauit eccłiã.
Sequit᷑. Erant aut̃ ut̃q nudi: & ñ¬

Expanded text:
costa facta est mulier, non magis cum uxore quam cum omni muliere una caro est omnis homo. Sunt autem duo in carne una, quadam naturali delectationis commistione, unitatisque amore. Hunc autrem Christus reliquit, dum semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Unde ipse ait: « Exivi a Patre, et veni in mundum . » Reliquit autem et matrem, Synagogam videlicet, quae secundum humanitatem, siGloriosam sibi Ecclesiam desponsavit, non habentem maculam neque rugam . » Sunt autem duo in carne una, quia legorice exponamus. « Immisit, inquit, soporem in Adam; » Adam namque Christum significat. Unrra terrenus, secundus homo de coelo coelestisterreni, portemus et imaginem coelestis . debat. Sicut enim, dormiente Adam, una costa subtracta, facta est Ecclesia; ita Christo mortis somno in cruce dormiente, de latere ejus sanguis exivit, qui et redemit et fabricavit Ecclesiam. Sequitur: « Erant autem nudi, et n
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur uirago: quia de uiro sũp¬
ta est. Quamobrem relinquet hõ
patrem & matrem & adherebit uxor
sue. & erunt duo in carne una.
Erant aut̃ uterq nudi adam scili¬
çet & tixor eius: et non erubescebãt.
mile habebat. facta est gͦ mulier:
quȩ & infiliorum propagatione.
& mnaliis necessitatib. eum adiu¬
uaret. S ut maior int̾ eos dilectio
foret: ñ aliunde. sed deuiri costa.
facta est mulier. Unde fit: ut na¬
turali quodã amore. uiri insectan¬
tes costam suam. mulien adhere¬
re cupiant. quasi cami suȩ. Cuiꝰ
amoris appetitũ. qui diumitus
adiuti inse umcere posst̃: quasiqd
propnam naturã dnincando ui¬
cerint: merito cȩteris hominib
preferunt᷑. Subtracta quoq
costa. locus eius ñ osse sed carne
replet᷑: ut exeo etiam nos infir¬
miores. & molliores eẽ sciamus:¬
cũ statini uisa muliere dixerit:
hoc nunc os exossib meis. & caro
de carne mea: Quamuis eñ eo dor¬
miente. facta sit mulier: tam̃ non
sonmando. sed deo reuelante. &os

Expanded text:
de viro assumpta est. Quam ob rem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Erant autem uterque nudi, Adam scilicet et uxor ejus, et non erubescebant »mile habebat. Facta est ergo mulier, quae et in filiorum propagatione, et in aliis necessitatibus eum adjuvaret. Sed, ut major inter eos dilectio foret, non aliunde, sed de viri costa facta est mulier; unde fit, ut naturali quodam amore, viri insectantes costam suam, mulieri adhaerere cupiant, quasi carni suae, cujus amoris appetitum, qui divinitus adjuti in se vincere possunt, quasi qui propriam naturam dimicando vicerint, merito caeteris hominibus praeferuntur. Subtracta quoque costa, locus ejus non osse, sed carne repletur, ut ex eo etiam nos infirmiores, et molliores esscum statim, visa muliere, dixit: « Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea? » Quamvis enim, eo dormiente, facta sit mulier; tamen non somniante, sed Deo revelante, et os
Abbreviated transcription (Latin):
scire. andi precepti memores essent:
ut dũ scientes. uolentesq peccarent:
maiorem dei indignationẽ meur¬
rerent.S quid ei mulier respon¬
dit: defructu inquit lignorũ para¬
disi uescimur. Defructu uͦ ligni qd̾
est inmedio paradisi ñ comedimꝰ:
ne moriam̃. Bene inquã dicis mu¬
lier: in hoc ꝑmane: fidẽ tene.Scis
quale est lignũ: scis ubi est. scistͥ¬
ẽẽ int̾dictum: scis & peccatũ. et
penam peccati. Hulla sitetigeris
excusatio ẽẽ potent. Si qua aut̃
erit: mutilis erit. Sequitur.
irit aut̃ serpens ad mulierẽ.
Nequaquã moriemim. Scit
em̃i ds. quod in quocũq die come

Expanded text:
scire, an Dei praecepti memores essent, scire, an Dei praecepti memores essent, ut dum scientes, volentesque peccarent, majorem Dei indignationem incurrerent. Sed quid ei mulier respondit? « De fructu, inquit, lignorum paradisi vescimur: de fructu vero ligni, quod est in medio paradisi, non comedimus, ne moriamur. » Bene, inquam, dicis, mulier: in hoc permane, fidem tene, scis quale est lignum, scis tibi interdictum, et scis peccatum, et poenam peccati; nulla, si tetigeris, excusatio esse poterit, si qua autem erit, inutilis erit. Sequitur: « Dixit autem serpens ad mulierem. Nequaquam morte moriemini, scit enim Deus, quod in quocumque die come
Abbreviated transcription (Latin):
ds ne comederemus. & ne tangeremus
illud: neforte moriam᷑. Potest autẽ
intelligi. qd̾ serpens ñ solũ diabolica
inspiratione qui ineo habitabat: ue¬
rũ etiam inꝓpria natura deo largi¬
ente hoc habuisset. ut precunctis
nus aũt sp̃c qui imuisibilis est: nsi
ꝑaliquam formã mulieri se osten¬
dere ñ potuit. Si em̃ ut apłs ait.¬
transffigurat se ipse sathanas inan
głmluqᷤ. facile ei fuit. ut inserpentem
se transformaret. Ꝙ quidem poterat
mulier fraudem ibi ẽẽ cognoscere:
cũ contra naturã serpentem loqui
atidiebat: insi quia & dei creaturas
omnes bonas ẽẽ sciebat: et nichil
mali usquam maliquo suspicaba¬
tur. Neq eni audierat. ab aliquo
aliquẽ fuisse deceptum. Quid gͥ
mali suspicar potuit: prescitim
cũ ñ serpens qui uidebat᷑. sed ipse
diabolus inserpente ei tam callide
loqueretur: Quasi enĩ nescius.
eam interrogat: & cur de omni
ligno paradisi ds precepit. ut ñ¬
comederent. sciscitat᷑. Uolebat eñĩ

Expanded text:
omederemus, et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. » Potest autem intelligi, quod serpens non solum diabolica inspiratione, qui in eo habitabat, verum etiam in propria natura, Deo largiente, hoc habuerit, ut prae cunctis nus autem Spiritus, quia invisibilis est, nisi per aliquam formam, mulieri se ostendere non potuit. Si enim, ut aittransfigurat se ipse Satanas in angelum lucis , » facile ei fuit ut in serpentem se transformaret. Et quidem poterat ibi mulier fraudem esse cognoscere; cum contra naturam serpentem loqui audiebat, nisi quia et Dei creaturas bonas omnes esse sciebat, et nihil mali usquam in aliquo suspicabatur; neque enim audierat ab aliquo aliquem fuisse deceptum. Quid igitur mali suspicari potuit; praesentim cum non serpens, qui videbatur, sed ipse diabolus ei in serpente tam callide loqueretur? Quasi enim nescius eam interrogat, et cur de omni ligno paradisi Deus praeceperit, ut nocomederent, sciscitatur. Volebat enim
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ menbrũ. contra eorum uo¬
luntatẽ se mouebat: Non enĩ ma¬
gis inipsis uerendis. quã in oculis
uel manib. contemplando moue¬
bant᷑. Sequit̃.¬
ed & serpens erat callidior cunc¬
tis animantibus terrȩ: quȩ fece¬
tat dñs ds. Qui dirit ad mulierem.
Cur precepit uobis ds̃. ut ñ comedere¬

Expanded text:
nullum membrum contra eorum voluntatem se movebat? Non magis in ipsis verendis, quam in oculis, vel manibus contemplando movebantur. Sequited serpens erat calidior omnibus animantibus que fecerat Deus, qui dixit ad mulierem, "cur precepit uobis Deus?" " et ceter
Abbreviated transcription (Latin):
uuuentes designat. qui ipsius menbra ft̃.
hic aut̃ cũ uenert: cũ deuenatione re¬
dicrit: om̃s legis cerimonias & sactificia.
iestaurabit. S priusquã hic ueniat:
audiamꝰ qualit̾ ysaac benedixit iacob.
Ecce inquit odor filii mei: sicut odor
agriplem aubenedixit dñs. Hoc em̃i
cãpililiorũ. et rosarũ & aliorũ odora¬
mentorũ copia repleti. łquȩ. uirtutes
intelligimꝰ. & sc̃i sp̃c gr̃as: quib ipse¬

Expanded text:
s membra sunt. 33 Hic autem cum venerit, cum de venatione redierit, omnes legis caeremonias et sacrificia restaurabit. Sed priusquam hic veniat, audiamus qualiter Isaac benedicat Jacob. « Ecce, inquit, odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus. » Hoc autem, campi, liliorum, et rosarum, et aliorum odoramentorum repleti. Per quae virtutes intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
aescendunt. Bene aut̃ htric scalȩ innirꝰ.
siue obfimatus. dñs stare uidet᷑: ut nos
quoq doceat qd semꝑ uitutũ baculo
mniti debeamꝰ. Hic eni ñ ẽ baculus ha¬
uindmeus. & qui facile frangat᷑. cui
quimmixus fuetit. securus stare pote¬
s̃. faugilans aut̃ asonmo iacob: at.
Uere dñs ẽ in loco isto: in qͦeũ & loquen¬
tẽ audiui: & suꝑ eum dormiens qͥ eui.
Et ego nesciebã. Ideoq siquid pecca¬
ui. ñ exhibens huic lapidi dignam
reuerentiã: ignorant̃ feci. Quã terri¬
bilis ẽ locus iste: in quo ds̃ ip̃se habi¬
domꝰ dei: & porta cęli. In quo angłi
habitare: et scõrũ scala conspicit᷑. Erexit
gͥ lapidem intitulũ: uenerans illũ inla¬
pide. quiꝑipsũ lapidẽ siginficabatur.
Quẽ qtia d̾s oleo leticiȩ imnxerat p̃par¬
ticipib suis. ipse quoq suꝑ eũ oleum¬

Expanded text:
huic scalae innixus, sive obfirmatus Dominus stare videtur, ut nos quoque doceat quod semper virtutum baculo inniti debeamus. Hic enim non est baculus arundineus, et qui facile frangatur; qui innixus fuerit, secure stare poterit. Evigilans autem a somno Jacob ait: « Vere Dominus est in loco isto, » in quo eum et loquentem audivi, et super dormiens quievi, et ego nesciebam; ideoque, si quid peccavi, non exhibens huic lapidi dignam reverentiam, ignoranter feci. « Quam terribilis est locus iste, » in quo Deus habidomus Dei, et porta coeli: » in quo et angeli habitant, et sanctorum scala conspicitur. « Erexit igitur lapidem in titulum, » venerans illum in lapide, qui per illum lapidem significabatur, quem quia Deus oleo laetitiae unxerat prae participib
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ grãs: quȩ semꝑ hanc domum
sustinerent. Hondũ aut̃ dedecimis
lex scripta erat: & iam se iacob deci¬
mas daturũ eẽ promitat. Hoc enĩ
& abrahã fecisse legit᷑. Mirũ. nͥ ꝑ hoc
significate uolebant: ut qtua decimꝰ

Expanded text:
s sancti gratias, quae semper hanc domum sustinerent. Nondum autem de decimis lex scripta erat, et jam se Jacob decimas daturum esse promittit. Hoc enim et Abraham fecisse legitur. Mirum enim per hoc significare volebat, ut quia d
Abbreviated transcription (Latin):
iutos significabant: qui untutũ gradib
&e bonis oꝑib ad cȩlestia regna conscendt᷑.
Sicem̃ itur adastra. Quid ẽ aut̃ qd̾ angłi
ĩsolũ ascendere. sed & descendere quoq
iudent᷑: nͥ quia sc̃i uiri mhac uita sine
pecato ẽẽ ñ possunt: Si em̃ dixerimus
quia peccatũ ñ habemus: ipfi nos sedu

Expanded text:
viros significabant, qui virtutum gradibus et bonis operibus ad coelestia regna conscendunt; sic enim itur ad astra. Quid est autem quod angeli non solum ascendere, sed descendere quoque videntur, nisi quia sancti viri in hac vita sine peccato esse non possunt? « Si enim dixerimus quia peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
mas eẽ daturũ. si dñs eũ custodiret.
& uitȩ necessaria ei tribueret. Dicamꝰ
igt̃. quid lapis. quid scala. & qͥdangͥ
significent. Lapis em̃ ille suꝑquẽ iacob dor
głista recũbens: ñminora quã iacob uide¬
re meruit. Suꝑ hoc gͥ lapide dormiat.¬
cũq celestia uidere desidat. Scala uͦ quȩ

Expanded text:
sse daturum, si Dominus eum custodiret, et vitae necessaria ei tribueret. Dicamus ergo quid lapis, quid scala, et quid angeli significent. Lapis ille, super quem Jacob dormgelista recumbens, non minora, quam Jacob, videre meruit. Super hoc igitur lapide dormiacoelestia videre desiderant. Scala vero, quae
Abbreviated transcription (Latin):
saluus fiet: & si fuert numerus filiorũ
isrł sicut arena maris. reliquiȩ conuerten¬
tur ad dñm: Ouia inquã hoc scriptũ est.:
necessario credere debemus: quia ñ ex
toto priuabit᷑ ȩsau idẽ popłs iudaicus.
benedictione patris.S quicũq con¬
uertent᷑ ad dnm: suscipient benedicti
ximoq labore cibũ querens: tunc con¬
uertet᷑: tunc gemens & plorans. & pę¬
nitens audire merebit᷑. Inpinguedine
terrȩ. & inrore cȩli desuꝑ: erit benedic¬
tio tua. Hoc aut̃ suꝑiꝰ expositũ ẽ. Et
quia penituit: eandẽ cũ fre suscepit

Expanded text:
filiorum Israel, sicut arena maris, reliquiae convertentur ad Dominum . » Quia, inquam, hoc scriptum est, necessario credere debemus quia non ex toto privabitur Esau, id est populus Judaicus, benedictione patris; sed quicunque convertentur ad Dominum, suscipient benedictioximoque labore cibum quaerens, tunc convertetur, tunc gemens, plorans et poenitens audire merebitur: « In pinguedine terrae et in rore coeli desuper erit benedictio tua. » Hoc autem superius expositum est. Et quia poenituit, eamdem cum fratre
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine iudȩorũ. Nondũ atit̃
uenit: qutia ñdũ sinagoga. axp̃i bene¬
dictione cessauit. Benedicit em̃ ei. et
manifeste ꝑ bonos. benedicit & inscͥp¬
curis sacris. ꝑñbonos. Uemet gͥ ciboᷤ
afferens: sacrificia ĩ molans. Hec aut̃
sactificia ñ recipiet ysaac: isticibi ñ place¬
bunt. patriarchis & propħis. Lameñĩ
suscepit ysaac cibos iacob: iam scõum
sinagoga saturata ẽ. de sactificiis xp̃i.
S quia scriptũ ẽ. indieb illis saluabitur
iuda & ifrł habitabit confident̃: & cũ

Expanded text:
udine Judaeorum. Nondum enim venit, quia nondum Synagoga a Christi benedictione cessavit; benedicit enim ei et manifeste per bonos, benedicit et in Scripturis sanctis per non bonos. Veniet igitur cibos afferens, sacrificia immolans. Haec autem sacrificia non recipiet Isaac: isti cibi non placebunt patriarchis et prophetis. Jam enim suscepit Isaac cibos Jacob, jam sanctorum Synagoga saturata est de sacrificiis Christi. Sed quia scriptum est: « In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confid
Abbreviated transcription (Latin):
lechadysaac. ueniat caro ad amiam:
audiat qd scriptũ ẽ. redite preuarica¬
tores adcor: faciant fedus. conuemant
parit: ut iam ñ carnalẽ sed spũalẽ intel¬
ligentiam sequant᷑: bibant aquã de
fontib isrł. Qd si fecerint: iam ulteriꝰ
putos abrahe obstruere ñ optabunt.
Serui quoq eiꝰ puteos effodere ñ cessa¬
bunt. Quot em̃ putcos iherominus.
quot augustinus. quot ambrosius. fo¬
autꝰ: ut merito locus ille in quo isti ha¬
bitant. ȩccłia scilicet: bersabee. idc̃ pu¬
teus satietatis appellet᷑.¬
Genuit aut̃ ysaac. & caligauerunt
ocłi eiuis: & uidere ñ poterat. Uo¬
cauitq esau filiũ suũ: ut ei benedi¬
ent. Sed consilio rebeccȩ int̾uenit ia¬
ib. hedorũ pellib inuolutus. necog¬
nosceret᷑: ferens pulmentũ. & patrẽ
abuescendũ inuitans. Quẽ post quã
ysaac tetigit & osculatus ẽ. eiꝰq uesti¬
mentdrũ flãglantiã sensit: benedicens
ait. Ecce odor filii mei. sicut odor agri
plem. cui benedixit dñs. Det tibi cds

Expanded text:
lech ad Isaac, veniat caro ad animam, audiat quod scriptum est: Redite, peccatores, ad cor: faciant foedus, conveniant pariter, et jam non carnalem, sed et spiritualem intelligentiam sequantur: bibant aquam de fontibus Israel. Quod si fecerint, jam ulterius puteos Abrahae obstruere non optabunt; servi quoque ejus puteos effodere non cessabunt. Quot enim puteos Hieronymus, quot Augustinus, quot Ambrosius fodit, ut merito locus ille, in quo isti habitant Ecclesia videlicet, Bersabee, id est puteus satietatis, appelletenuit autem Isaac, et caligaverunt oculi ejus, et videre non poterat, vocavitque filium suum, ut ei benediceret. » Sed consilio Rebeccae intervenit Jacob, haedorum pellibus involutus, ne cognosceretur, ferens pulmentum et patrem ad vescendum invitans: quem postquam Isaac tetigit, et osculatus est, ejusque vestimentorum fragrantiam sensit, benedicens ait: « Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni cui benedixit Deus: det tibi Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
sexagesimũ. aliud centesimũ. In hoc gͥ
eũ iustum. ꝑfectũq uirũ fuisse demons¬
trat: qd̾ centesimũ ftuctũ colligere me¬
ruit. Sed qui st̃ serui abrahȩ qui putedᷤ
fodiunt: & tã laboriose om̃ib inlocis
aquã querunt: Qui sunt etiã philisti¬
im qui eos obstruunt. & humo replent.
Serui aut̃ abrahȩ. maoris uidelicet
puteos fodiunt: isti scupturas ꝑscrutmn¬
tur: isti libros facros spualit̃ exponuint:
isti abiecto uelamine litterȩ. uiuã aquã
nobis ꝓpinant. Philistum uͦ qui caden¬
tes poculo int̾pretant᷑: heretici ft̃. iude
& philosophi. Hi eñ falsa. & heretica
doct̾rina in ebriati: & quasi frenetici
& hebrii. ꝓpt̾ insamȩ et falsitatis po¬
culũ cadentes: ñ solũ alios puteos. ue¬
aluenta claudere. & obstruere conã.
Sed qm̃ inquibdam nobiscũ senti¬
unt: ideo etiã proquibdã puteis ñ con¬
tendisse dicunt᷑. Le federe aut̃ abime¬
lech cũ ysaac id ipsũ intelligimꝰ: quod

Expanded text:
centesimum . » In hoc igitur eum justum perfectumque virum fuisse demonstrat, qui centesimum fructum colligere meruit. Sed qui sunt servi Abrahae, qui puteos fodiunt et tam laboriose omnibus in locis aquam quaerunt? Qui sunt etiam Palaestini, qui eos obstruunt et humo replent? Servi enim Abrahae, majoris videlicet puteos fodiunt; isti Scripturas perscrutantur; isti libros sacros spiritualiter exponunt; isti, abjecto velamine litterae, vivam aquam nobis propinant. Palaestini, qui cadentes poculo interpretantur, haeretici sunt, Judaei et philosophi. Hi enim falsa et haeretica doctrina inebriati, et quasi frenetici, et ebrii propter insaniae et falsitatis poculum cadentes, non solum alios puteos, veoctrinae fluenta claudere, et obstruere conantur. Sed quoniam in quibusdam nobiscum sentiunt, ideo etiam pro quibusdam puteis non contendisse dicuntur. De foedere autem Abimelech cum Isaac, id ipsum intelligamus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
induñtũ: quando de paradiso expul¬
susẽ. Taligͥueste indutus uenit xp̃c:
ferens secũ duos hedos optimos.
alterũ pro peccato alterũ in holo¬
causto: carnẽ uidelicet : sanguinẽ
suũ. His em̃ &e peccatũ origmale
soluit᷑: & ds ab indignatione placatus
hos aut̃ hȩdos coxit rebecca: quȩ int̃¬
tiam habuisset: se atudeis erucifigi

Expanded text:
imus homo de paradiso expulsus est. Tali igitur veste indutus venit Christus, ferens secum duos haedos optimos; alterum pro peccato, et alterum in holocausto, carnem videlicet et sanguinem suum: his etenim peccatum originale solvitur, et Deus ab indignatione placatur. Hos autem haedos coxit Rebecca, quae intemultam habuisset, se a Judaeis crucifigi
Abbreviated transcription (Latin):
Oblatus ẽ quia ipse uoluit: & passus
ẽ patientia sua. De hoc eñi hȩdo dic¬
tum fuerat.: ne Coquas hȩdũ inlacte
matris suȩ. Coquit᷑ gͦ hȩdus. sed ñ in
lacte matris: quia occidit᷑ xp̃c. sediam¬
ablactatꝰ. Quidẽ aut̃. osculat᷑ & tangi
iacob. & inciꝰ uestimentorũ flaglantia
delectatur: nisi quia presentia carnis
cũ iudeis xp̃c & locutus. et conuer¬
satus ẽ. & odore noticiȩ suȩ & mira¬
culorũ quȩ faciebat adtempus sin
eius uestimenta. infirmos sanassent.
Quot quot em̃ tangebant eũ: sanifie¬
bant. a quacũq tenebant᷑ infirita¬
te. Bene dicit aut̃ ysaac iacob. & ñ cos¬
benedicunt: cui tam̃ benedicant. ñ m¬
telligunt. Om̃s eñi scripture. xp̃ibens¬
dictionib plenȩ st̃. Nam & patriarels

Expanded text:
tur, quia ipse voluit, et passus est patientia sua. De hoc enim haedo dictum fuerat: « Ne coquas haedum in lacte matris suae . » Coquitur ergo haedus, sed non in lacte matris, quando occiditur Chrigit Jacob, et in ejus vestimentorum fragrantia delectatur, nisi quia praesentia carnis cum Judaeis Christus et locutus, et conversatus est, et odore notitiae suae et miraculorum, quae faciebat, ad tempus sunt ejus vestimenta infirmos sanarint; quotquot autem tangebant eum salvi fiebant a quacunque detinebantur infirmitate. Benedicit autem Isaac Jacob et non cogbenedicunt; cui tamen benedicant, non intelligunt: omnes enim Scripturae benedictionibus plenae sunt, nam et patr
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebat. Uocaint gͥ esaii. uocauit
carnales filios. precepitq ut more so¬
lito deuenatione suia sibi afferͬent.
Nũquã hostiis & holocaustis: nũꝗͣ
anmaliũ sanguie &e sacrificiis. sa¬
tiatur sinagoga. Presens erat xp̃c: cuiꝰ
eloquia suꝑmel & fauũ st̃ dulciora: im¬
molat᷑ agnus: qui tollit peccata mun¬
di. Ad huc tam̃ sinagoga carnes quȩ¬
rebat: ad huc hircos ĩmolabat & comede¬
bat. Et hoc quidẽ. ęsuries ysaac sigm¬
ficabat. Clamat dñs: ñ acciprã dedo¬
mo tua uitulos: neq degregib tuishir¬
cos. Itẽq. Quo mͥ multitudinẽ uictima¬
rum ur̃arũ dicit dñs: Nenus sũ. Ho¬
locausta arietũ. & adipẽ pinguium.
et sanguinẽ uitulorũ. & agnorũ et
hircorũ. nolui. Ꝙ&tam̃ ysaac dicit:
insaturabilis sinagoga postulat: affer
mͥ deuenatione tua. Cũ aut̃ cotidie si¬
nagoga hissactificiis inhiaret: adue¬
nit iacob: aduenit. xp̃c. S quomodo
uenit: Uis audire quomͦ: Edorum
pellib inuolutus. idẽ insimilitudi

Expanded text:
nesciebat. Vocavit igitur Esau, vocavit carnales filios, praecepitque ut, more solito, de venatione sua sibi afferret. Nunquam hostiis et holocaustis, nunquam animalium sanguine et sacrificiis satiatur Synogoga. Praesens erat Christus, cujus eloquia super mel et favum sunt dulciora, immolabatur agnus, qui tollit peccata mundi: adhuc tamen Synagoga carnes quaerebat; adhuc hircos immolabat, et comedebat, et hoc quidem esuriens Isaac significabat. Clamat Dominus: « Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos . » Itemque: « Quo mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? plenus sum; holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum nolui . » Et tamen Isaac dicit, insatiabilis Synagoga postulat: « Affer mihi de venatione tua. » Cum autem quotidie Synagoga his sacrificiis inhiaret, advenit Jacob, advenit Christus, sed quomodo venit? Vis audire quomodo? haedorum pellibus involutus, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ aũt qd̾ ota fame suꝑ teriam:
ysaac abiit ad abimelech regẽ palesti¬
norũ. Duitq derebecca. qd̾ soror sua eẽt.
S cognita catisa: precepit abimelech ne
quis eam tangere auderet. Seuit aut̃
interta illa: & inuenit impso anno centu¬
plum. Benedixitq ei ds: & locupletatꝰ
est ualde. Obhoc inindentes ei palesti¬
ni. om̃s puteos quos foderant setui patris
eiꝰ abrahȩ obstruxert̃: implentes humo.
Intantũ ut ipse abimelech diceret: rece¬
de anobis quia potentior nobis factꝰ es
quieuit: donec abimelech ueniens posu¬
it fedus cũ eo. Sciebat em̃ ysaac. patrẽ
suũ sapientẽ uirũ fuisse: cuiꝰ uiã & exẽ¬
pla sequens: ubi habet consiliũ euadẽ¬
di perculũ. stultũ ẽẽ putat̃. casui se
cõmittere. & fortuȩ. Si eñ dixisset
rebeccã suam eẽ uxoẽ: poterat fieri¬
quã suspensus staret int̾utrũq. Sic em̃
& abrabã fecisse cognouerat. Sic et nos
inreb dubiis facere debemus. Noluit

Expanded text:
equitur autem quod, orta fame super terram, Isaac abiit ad Abimelech regem Palaestinorum, dixitque de Rebecca, quod soror sua esset; sed cognita causa, praecepit Abimelech ne quis eam tangere auderet. « Sevit autem in terra illa, et invenit in ipso anno centuplum. Benedixitque ei Deus, et locupletatus est valde. Ob hoc invidentes ei Palaestini, omnes puteos quos foderant servi patris sui Abraham, obstruxerunt, implentes humo, in tantum, ut ipse Abimelech diceret: Recede a nobis, quia nobis potentior factus es  puteis non quievit, donec Abimelech veniens posuit foedus cum eo. Sciebat enim Isaac patrem suum sapientem virum fuisse, et exempla sequens, ubi habetur consilium evadendi periculum, stultum esse putat casui se committere et fortunae. Si enim dixisset Rebeccam suam esse uxorem, fieri poter, ne suspensus staret inter utrumque: sic enim et Abraham fecisse cognoverat. Sic et nos in rebus dubiis facere debemus. Noluit
Abbreviated transcription (Latin):
stis excuisserunt deceruicib sins. Iugũ
eñi eius suaue ẽ : & onuseiꝰ leue. hocau
sciendũ ẽ: quia ñ omnia quȩ histona
narrat. allegorce st̃ exponenda. alio¬
occidere eũ. Nuntiata st̃ aũthec
rebecce. S aquo nuntiata st̃. nͥ abeo
qui solus nouit cogitationes homi¬
num: & nũquã deserit sꝑantes ms
Exprecepto gͥ patris &e matris. profecꝰ
ẽ iacob inme sopotanniã: ad laban auum¬
culũ suũ. Cũq uenisset inquendãloci
&e uellet ibi requiescere: tulit unũ lapi¬
dem: & supponens capiti suo. dormint
meodẽ loco. Uiditq insõnis scalã. ciuiꝰ¬

Expanded text:
icibus suis. Jugum enim ejus suave est, et onus ejus leve . Hoc autem sciendum est quod non omnia quae historia narrat allegorice exponenda sunt; aliooccidere eum. Nuntiata sunt autem haec Rebeccae. » Sed a quo nuntiata sunt, nisi ab eo, qui solus novit cogitationes hominum, et nunquam deserit sperantes in se? Ex praecepto igitur patris et matris profectus est Jacob in Mesopotamiam ad Laban avunculum suum. « Cumque venisset in quemdam locum, et vellet ibi requiescere, tulit unum lapidem, et supponens capiti suo, dormivit in eodem loco. Viditque in somnis scalam,
Abbreviated transcription (Latin):
abundantiã. Phȩc em̃ quib homineᷤ
tẽ. siue apłos &e doctores. quinos spũali¬
bus nutriunt alimentis. intelligimus.
Defide em̃ dicit᷑. qitia impossibile ẽ sine
fide placere deo. De spe uͦ: quia spe salui¬

Expanded text:
ndantiam. » Per haec enim, quibus homines tem, sive apostolos et doctores, qui nos spiritualibus nutriunt alimentis, intelligimus. De fide enim dicitur quod: « Impossibile, est sine fide placere Deo . » De charitate au
Abbreviated transcription (Latin):
insemet ipso. qui tẽplũ dei abapo¬
stolo uocat. habitatorẽ susceꝑit.
nũdũ tam̃ ad illã ꝑfectionem
ꝑuenit. ut sicut se aliũ diligat.
& mundũ penitus contẽpnat.
Qui eñi ad hoc ꝑuenit. totũ se
ab integro dño dedicauit. Quiuͦ
hoc ñ ht̃. nũdũ idoneusẽ: ut ty¬
rannorũ gladios contͣse prouo¬
cans. ad martyriũ tendat. Reuer¬
tatur ĩ domũ suã. maneat inse.
teneat ĩ occulto. & sit uel bonus
confessor. qui martyr eẽ ñmeruit.
Melius est enĩ ei. ut sic maneat.
quã ut ĩ bello moriat᷑. Moriat᷑
inquã. ñ corpore s anma. Si eñĩ
corpore moreret: martyr eẽ. Q

Expanded text:
o, qui templum Dei ab Apotolo vocatur, habitatorem susceperit, nondum tamen ad illam perfectionem pervenit, ut sicut se, alium diligat, et mundum penitus contemnat? Qui enim ad hoc pervenit, totum se ab integro Domino dedicavit. Qui vero hoc non habet, nondum idoneus est, ut tyrannorum gladios contra se provocans, ad martyrium tendat. Revertatur ergo in domum suam, maneat in se, teneat fidem in occulto, et sit vel bonus confessor, qui martyr esse non meruit; melius est enim ei, ut sic maneat, quam in bello moriatur; moriatur, inquam, non corpore, 201 sed anima; si enim corpore moreretur, martyr esset.
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidei & ad religionis ꝑfectionẽ
mundũ contẽpnere. & dm et ꝓxi¬
mũ toto corde diligere. Reu̾tat᷑
gͥ indomũsuã. & hic et ille. ne
illius domũ. & huius uxorem ac¬
cipiat. idẽ tollat. Hac enĩ signifi
na tollit. Hominẽ aut̃. diabolum
uoeari ipse nos dñs docuit dicens.
Inimicꝰ homo hoc fecit. Hic igit
homo dm̃ negantib. & domũ &e
uxorẽ tollit. Sequit᷑.

Expanded text:
gionis perfectionem mundum contemnere, et Deum et proximum toto corde diligere. Revertatur ergo in domum suam et hic et ille ne fillius domum, et hujus uxorem accipiat, id est tollat. Hac enim significna tollit. Hominem autem ipsum diabolum vocari, ipse nos Dominus docuit dicens: « Inimicus homo hoc fecit . » Hic igitur homo Deum negantibus et domum, et uxorem tollit. « Si
Abbreviated transcription (Latin):
ec eñi ȩccłiȩ pͥncipio.
& fini conueniunt. hȩc
ad tyrannorũ tẽpora rectissime
iferunt᷑. In quib exiguus xp̃i¬
anorũ popłs: contra innumerũ
psequentiũ exercitũ dimicabat.
e dimicabit. Docet gͥ moyses qͣ¬
lis ȩccłiȩ duces. milites suos inta¬
li tempore instruere debeant.
fortes eñi quosq hortat᷑. netime¬
ant & ut confident̃ in hostem
uirtute confidant. qͥ ineis manẽs.
pugnat & uincit. Ipse eñi ñsolũ
uiros. s & uirgines et mulieres.
tanta fortitudine corroborauit.
ut ipsos imꝑatores uuncerent. &
romanorũ in expugnabilẽ suꝑa¬

Expanded text:
ec enim Ecclesiae principio et fini conveniunt; haec ad tyrannorum tempora rectissime referuntur, in quibus exiguus Christianorum populus contra innumerum persequentium exercitum dimicabat et dimicabit. Docet ergo Moyses, qualiter Ecclesiae duces milites suos eo tempore instruere debeant. Fortes quoque hortatur ne timeant et, ut confidenter in hostem virtute confidant, qui in eis remanent, pugnat et vincit. Ipse enim non solum viros, sed virgines et mulieres tanta fortitudine corroboravit, ut impios imperatores vincerent, et Romanorum inexpugnabilem
Abbreviated transcription (Latin):
tione & scienta caret. Cui siuiua
caro. et sensus rationabilis reddi¬
tus fuerit: & post ea maliqd̃ cri¬
men inciderit: iudicio sacerdotis
ut pollutus & immundus con¬
dẽpnecur. Caro em uiua idẽ ho¬
mo suisensus & rationis. silepra¬

Expanded text:
tione et scientia caret, cui si viva tione et scientia caret, cui si viva caro, et sensus irrationabilis redditus fuerit, et postea in aliquod crimen inciderit, judicio sacerdotis, ut pollutus et immundus condemnetur. Caro enim viva, id est homo sui sensus et rationis exper
Abbreviated transcription (Latin):
mittunt. Hac gͥ egricudinis le¬
pra cũ tocũ hominẽ inintegrũ
sacerdos tenen uiderit. nichilq
icientiȩ & rationis in eo conspexe¬
nt: immundissima lepra eum
teneri iudicabit. Et itcirco homo
mundusent. Quomͦ eñĩ apecca¬
do mundus ñ erit. qui qd̃ facit
peccatis suis. immo ñ suis. pȩni¬
tentia dat᷑. quia ubi ñ est. uolun¬
cas peccandi. ñ debet eẽ. pena
peccati. Ideoq quãuis rationẽ
& intellectũ iudei ñ amiserint.
tam̃ quasi de insanis & freneti¬
cis dñs de eis loquit᷑. dicens. Pat̃
ignosce illis: ñ eñ sciunt quid
faciunt. Et illi quidẽ nesciebãt:
quia nescire uolebant. Hisaut̃
non uoluntas: sed egritudo. sci¬
andiã collit. Unde & subditur.
Quando uͦ caro uiuens ineo appa¬
ruerit. cunc sacerdotis iudicio
polluet᷑: & int̾ immundos repu¬
tabit᷑. Caro eñ uiua. si lepra asꝑ¬
sa fuerit: immunda est. Nonem̃
uiuens. s mortuus reputari de-¬
bet: quia uiuentis hominis ra-¬

Expanded text:
mittunt. Hac ergo aegritudinis lemittunt. Hac ergo aegritudinis lepra, cum totum hominem in integrum sacerdos teneri viderit, nihilque scientiae et rationis in eo conspexerit, mundissima lepra eum teneri judicabit, et idcirco homo mundus erit. Quomodo enim a peccato mundus non erit, qui quod facit ccatis suis, imo non suis, poenitentia datur, quia ubi non est voluntas peccandi, non debet esse poena peccati. Ideoque quamvis Judaei rationem et intellectum non amiserint, tamen quasi de insanis et phreneticis Dominus de eis loquitur, dicens: « Pater, ignosce illis, non enim sciunt quid faciunt . » Et illi quidem nesciebant, quia nescire volebant; his autem non voluntas, sed aegritudo scientiam abstulit. Unde et subditur: « Quando vero caro vivens in eo apparuerit, tunc sacerdotis judicio polluetur, et inter immundos reputabitur. Caro enim viva si lepra respersa fuerit, immunda est. » Non enim vivens, sed mortuus reputari debet, qui viventis hominis ra
Abbreviated transcription (Latin):
de latores appellant᷑. Et uidebit.
&& considerabit eũ sacerdos. Cuq
incolore. incapillis. & inipsa car¬
ne uiua. certissima signa lepre¬
conspexerit: ñ recludet eũ. necul¬
las ei dabit inducias: sed contami¬
nabit idẽ. contaminatũ iudicabit:
quia ꝑspicua immunditia ẽ. nec
eget ulla ꝓbatione. Uiua enim
caro inleproso indicat: quia sci¬
ent̃ sponte peccauit. Colons uͦ
& capillorũ immutatio: uetustis¬
iaut̃ effloruerit discurrens
lepra incute. & operuenit
omnẽ carnẽ. acapite usq ad pedes.
quicquid subaspectu oculorum
cadit: considerabit eũ sacerdos. &
teneri lepra ĩmundissima udi¬
cabit. eo qd̃ om̃is in candorẽ uersa
st. &e iccirco homo mundus erit.¬
fece iterũ alia species leprȩ: per
quã insamam. & frenesim intel¬
ugimus. Sepe enĩ insanos && fre¬
ueticos inscelera ruere uidemus:
edũ se aliquid boni ꝑdita ratio¬
ne facere arbitrant̃. Homicidia
quoq & multa alia mala com¬

Expanded text:
delatores appellantur. Et videbit, delatores appellantur. Et videbit, et considerabit eum sacerdos, cumque in colore, in capillis et in ipsa carne viva certissima signa conspexerit, non recludet eum, nec ullas ei inducias dabit; sed contaminabit eum, id est contaminatum judicabit, quia perspicua immunditia est, nec eget ulla probatione: viva enim caro in leproso indicat, quia scienter et sponte peccavit. Coloris vero et capillorum immutatio vetustisautem effloruerit discurrens lepra in cute et operuerit omnem carnem a capite usque ad pedes quicquid sub aspectu oculorum cadit considerabit eum sacerdos et teneri lepra mundissima iudicabit eo quod omnis in candorem versa sit et idcirco homo mundus erit» Ecce iterum alia species leprae, per quam insaniam et phrenesim intelligimus. Saepe enim et insanos, et phreneticos in scelera ruere videmus, et dum se aliquid boni, perdita ratione, facere arbitrantur, homicidia quoque et multa alia com
Abbreviated transcription (Latin):
dei sacerdotib. sepe contingere in¬
demus. Unde ñ immerito sc̃i pa¬
tres sacerdotũ accusationes diffi¬
ciles eẽ. uoluert̃. Sequit᷑. Qđ si
postquã asacerdote uisusẽ. et
redditus mundiciȩ. iterũ lepra
creuerit: adducet᷑ adeũ. & immũ¬
diciȩ condẽpnabit᷑. Qd̾ quidem
taleẽ. acsi diceret. Si post iudi¬
ciũ sacerdotis se non custodierit:
certisq indiciis ꝑpetrati crimi¬
nis lepra apparuent: iterum
ad sacerdotẽ adducet᷑: & tunc
batur amictat.
laga leprȩ. si fuerit in
homine.adducet᷑ ad sa¬
cerdotẽ: & uidebit eũ. Cũq co¬
lita cuti. Contaminabit itaq
eum sacerdos. & ñ rectudet.: qͥa
ꝑspicue immundiciȩ ẽ. Hoc aut̃
de illius criminis lepra intelligit᷑.
quȩ usu &e mala consuetudine tã
manifesta ẽ. ut celari nullatenꝰ
possit. Hic aut̃ accuset᷑. & addu¬
cat᷑ ad sacerdotẽ. Accusatione em̃
adducit᷑. Unde accusatores quasi
qui alios adducant. & ferant:

Expanded text:
Dei sacerdotibus saepe contingere viDei sacerdotibus saepe contingere videmus. Unde non immerito sancti Patres sacerdotum accusationes difficiles esse voluerunt. Sequitur: Quod si postquam a sacerdote visus est, et redditus est munditiae, iterum lepra creverit, adducetur ad eum et immunditiae condemnabitur. Quod quidem tale est ac si diceret: Si post judicium sacerdotis se non custodierit, certisque indiciis perpetrati criminis lepra apparuerit, iterum ad sacerdotem adducetur, et tunbatur, amittat. « Plaga leprae si fuerit in homine, adducetur ad sacerdotem, et videbit eum. Cumque colita cuti; contaminabit itaque eum sacerdos, et non recludet, quia perspicuae immunditiae est. » Hoc autem de illius criminis lepra intelligitur, 150 quae usu et consuetudine mala, tam manifesta est ut celari nullatenus possit. Hic autem accusetur, et adducatur ad sacerdotem. Accusationem enim adducitur; unde accusatores, quasi qui alios adducant et ferant,
Abbreviated transcription (Latin):
& manifestis aliquib indiciis ac¬
cusatio probari ñ poterit. hocẽ
em̃ qd̾ dicit. siquidẽ lepra ñ cre¬
uerit. nec transierit priores termi¬
nos: cresceret eñi lepra. et priores
baret̾: siinquã ita fuerit: rursus
includet eũ aliis septẽ diebus.
datis uidelicet induciis. sicut &¬
prius. Hoc aut̃ idõ fieri puto:
ne uł causa indiscussa remane¬
at: uel accusatores ad t̾minum
prefinitũ occurrere ñ potuisse
se fingant. Si uͦ neq tunc accu¬
satores asffuerint: & contẽplante
sacerdote obscurioi. lepra uide¬
bit̃. & incute ñ creuerit: idẽ. si
fama quȩ prius clare diuulga¬
bat̾. accusatorib & indiciis defi¬
cientib conquieuerit: munda¬
bit eũ. quia scabies est. Quid est
mundabit eũ. nisi mundũ eẽ iu¬
dicabit eum: Non em̃ lepra.sed
scabies: ñ crimen. sedsimilitudo
criminis fuit. Lauet tam̃ homo
uestimenta sua: & uel iuram̃to.
uel aliomͦ se mundificet. ut qͣlis
est. talis etiam eẽ. credat᷑. Hoc aut̃

Expanded text:
 manifestis aliquibus indiciis accusatio probari non poterit. Hoc est enim, quod dicit: « Siquidem lepra ultra non creverit, nec transierit priores terminos: » crescere enim lepra, et priores baretur. Si, inquam, ita fuerit, rursus includet eum aliis septem diebus, datis videlicet induciis, sicut et prius. Hoc autem ideo fieri puto, ne vel causa indiscussa remaneat; vel accusatores ad terminum praefinitum occurrere non potuisse se fingant. Si vero neque accusatores adfuerint, et contemplante sacerdote obscurior lepra videbitur, et in cute non creverit, id est si fama, quae prius clare divulgabatur, accusatoribus et judicibus deficientibus, conquieverit, mundabit eum, quia scabies est. Quid est, mundabit eum, nisi mundum esse judicabit eum? Non enim lepra, sed scabies, non crimen sed criminis similitudo fuit. Lavet autem homo vestimenta sua, vel juramento vel alio modo se mundificet, ut qualis est, talis etiam esse credatur. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
posuit: qd ñ solũ inleꝓsis. uerum
etiam insanis inuenit᷑. Pqd̾ cur¬
pem famã intelligimus: quȩ siso¬
la & obscura fuerit. ei temere credi
ñ debet: siquidẽ & uiros iustos
& innocentes. sepiꝰ inuste infa¬
matos audiuimus.
ir de cuius capite capilli
fluunt. caluus ac mundus
erit: & si afronte ceciderint piliꝰ e¬
caluaster & mundus erit. Hicqͦ
sicut & suꝑior mundus iudicat.
qm̃ uno solo signo & ipso ambi¬
guo. nemo dãpnat᷑. Capillorum
&e em̃ fluxus: ñ tantũ leplis. co¬
cam sanis sepecontingit.
m aut̃ incaluitio. uel inre¬
caluatione. albus uł rufus
ulorfuerit exortus: & hoc sacerdoᷤ
inderit: condẽpnabit eum haud
iubiũ leprȩ quȩ ortaẽ incaluitio:
duo eñi signa hic ponunt᷑. quorũ
alterũ est ambiguũ. idẽ caluitiũ.
alterũ manifestũ idẽ color incal¬
utio. Merito gͥ iste dãpnat᷑: ut¬
pote qui manifesto iudicio condẽp¬
natur. Hec aut̃ & alit̃ ex poni pos

Expanded text:
posuit, quod non solum in leprosis, verum posuit, quod non solum in leprosis, verum etiam in sanis reperitur, per quod turpem famam intelligimus, quae si sola obscura fuerit, ei temere credi non debet: siquidem et viros justos, et innocentes saepius injuste infamatos audivimus. « Vir, de cujus capite capilli fluunt, et calvus ac mundus erit, et si a fronte ceciderint pili, recalvaster et mundus est. » Hic quoque sicut et superius mundus judicatur, quoniam uno solo signo, et ipso ambiguo, nemo damnatur. Capiliorum enim fluxus, non tantum leprosis, seet sanis saepe contingit. « Sin autem in calvitio, vel in recalvatione albus vel rubus color fuerit exortus, et hoc sacerdos viderit, condemnabit eum haud dubiae leprae, quae orta est in calvitio. » Duo enim signa hic ponuntur, quorum alterum est ambiguum, id est calvitium; alterum manifestum, id est color in calvitio. Merito igitur iste damnatur, utpote qui manifesto judicio condemnatur. Haec autem et aliter exponi pos