comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentium terras exterminatis ⁊ ꝑditis
illis gentib ipsi in habitarent. aliis au¬
tem regnarent subditis atq tributaruis
usq ad flum̃ eufrateri. et qͣmuis in hoc
deo ñ obtemperassent qͥa et exillis quas
exterminare iussi sunt obedientes aliquã
fecerant. ds tamen temporib salomonis
fidẽ suȩ ꝓmissionis impleuit. Nẽ itaq
in libro ihesu naue qͦd considerare susct¬
punus. qͦmͦ erit uerum. et ds̃ dedit irł¬
omnẽ terram qͣm iurauerat dare patrib
eorũ. ⁊hereditauerunt: qͦmͦ adhuc uiuen¬
te ihesu omnẽ terram dedit. cũ etiã reli¬
quas illarum septẽ gentiũ nondũ supe¬
rauissent: Nã qͦd seqͥtur. et hereditauer̃
eã. uerum ẽ. quia ibierant ibiq conse¬
derant. Deinde qͦd adiungit ⁊ requiem
dedit dñs illis incircuitu. sic̃ uiratierat¬
dñs patrib eorum. Uerum ẽ quia uiuo
adhuc ihesu non eis quidẽ cedebant reli¬
quiȩ illarum gentium. sed nulla earum

Expanded text:
gentium terras exterminatis et perditis gentium terras exterminatis et perditis illis gentibus ipsi inhabitarent, aliis autem regnarent subditis atque tributariis usque ad flumen Euphraten. et quamuis in hoc deo non obtemperassent, quia et ex illis, quas exterminare deberent, oboedientes aliquas fecerant, deus tamen temporibus Salomonis fidem suae promissionis inpleuit. N Nuce itaque in libro Iesu Naue quod considerare suscepimus quomodo erit uerum: et dedit omnem terram quam iurauerat dare patribus eorum; et hereditauerunt eam? quomodo adhuc uiuente Iesu omnem terram dedit, cum etiam reliquias illarum septem gentium nondum superauissent? nam quod sequitur: et hereditauerunt eam, uerum est, quia ibi erant ibique consederant. deinde quod adiungit: et requiem dedit Dominus patribus eorum, » verum est; quia vivo adhuc Jesu non eis quidem cedebant reliquiae illarum gentium, sed nulla earum
Abbreviated transcription (Latin):
nem. ⁊ultra iordanem. iam terras isrłite
obtinuerant. etiã ande regnũ salomonis.
Ergo a flumine eufrate expartib orientis.
usq ad fines egypti quȩ pars illis erat ab
occidente regnum salomonis. scriptura
regnoꝵ dixit fuisse porrectum. Tunc gͦ
amplius subiugatum ẽ qͣm septem ille gẽ¬
tes tenebant. ac ꝑhoc tc̃ inseruitutem re¬
dacte sunt ñseptem. sedundecim gentes.
Quod enim in regnoꝵ libris scriptum est
usq ad fines egypti aflumine. cum scͥptu¬
ra aboriente usq ad occidentem qͣntum
porrectum eẽt regnum uellet ostendere.
hoc idem ingenesi cum aboccidente usq
ad orientẽ ꝑfiniret᷑ dictũẽ aflumĩe egipti
men quippe egypti. qui finis ẽ diftermi¬
nans regnũ isrł abegypto. nẽ nilus. sed
alius ẽ non magnus fluuius. qͥ fluit ꝑ
rinocorurã ciuitatẽ. unde iam adorientẽ
uersꝰ incipit terra ꝓmissionis. Sic gͦ fu¬
erat constitutum filus isrł. ut septem

Expanded text:
nem et ultra Jordanem jam terras Israelitae nem et ultra Jordanem jam terras Israelitae obtinuerant, ante regnum Salomonis. Ergo a flumine Euphrate ex partibus orientis, usque ad fines Aegypti, quae pars illis erat ab occidente, regnum Salomonis Scriptura Regnorum dixit fuisse porrectum. Tunc ergo amplius subjugatum est, quam septem illae gentes tenebant; ac per hoc tunc in servitutem redactae sunt, non septem, sed undecim gentes. Quod enim in Regnorum libris scriptum est, « usque ad fines Aegypti, » « a flumine, » cum Scriptura ab oriente usque ad occidentem quantum porrectum esset regnum, vellet ostendere; hoc idem in Genesi cum ab occidente usque ad orientem praefiniretur, dictum est: « A flumine Aegypti men quippe Aegypti. qui finis est disterminans regnum Israhel ab Aegypto, non est Nilus, sed alius est non magnus fluuius, qui fluit per Rhinocoruram ciuitatem. unde iam ad orientem uersus incipit terra promissionis. sic ergo fuerat constitutum filiis Israhel, ut septem
Abbreviated transcription (Latin):
iniherusalem ⁊ libano.linomĩ terra
potestatis suȩ. omnis ppłs qͥ derelictus
ẽ. acetheo. & amorreo.⁊ ferereo. ⁊eueo.
uebuseo qui non erant exisrł. exfiliis
eoꝵ qͥ residui erant cum eis interra.
qͦs non consumauerunt filii istł. &
subiugauit eos salomon intributũ.
usq indiem hanc. Ecce residua po¬
pulorum debellandoꝵ atq omnino
erdei precepto ꝑcellendoꝵ. subiuigauit
salomon intributum. Quos uriq se¬
cundum d̃i preceptũ ꝑdere debuit.
sed tamen subiugati tanquam tributarii
possessi sunt. Paulo post autẽ ita legitur.
& erat dominans inomnib regib aflu¬
mine usq adterram philistiin. et usq ad
fines egypti. Ecce ubi impletum ẽ quod
ingenesi ds̃ ad abrahã loquens ꝓmittens¬
que predixerat. Aflumine quippe hic in¬
telligitur ab eufrate. Magnum enim flu¬
men uillis locis etiã ꝓprio nomine ñ ad¬
dito. potest intelligi. Neq enim de iorda¬
ne hoc accipi potest. cum et cytra iorda¬

Expanded text:
in Hierusalem et Libano et in omni terra in Hierusalem et Libano et in omni terra potestatis suae: omnis populus qui derelictus est a CeJebusaeo, qui non erant ex Israel, id est, ex filiis eorum qui residui erant cum eis in terra, quos non consummaverant filii Israel. Et subjugavit eos Salomon in tributum usque in diem hanc . » Ecce residua populorum debellandorum atque omnino ex Dei praecepto perdendorum subjugavit Salomon in tributum, quos utique secundum praeceptum Dei perdere debuit; sed tamen subjugati tanquam tributarii possessi sunt. Paulo post autem ita legitur: « Et erat dominans in omnibus regionibus, a flumine usque ad terram Philisthiim, et usque ad fines Aegypti . » Ecce ubi impletum est quod in Genesi Deus ad Abraham loquens promittensque praedixerat: « a flumine » quippe hic intelligitur, ab Euphrate; magnum enim flumenin illis locis, etiam proprio nomine non addito, potest intelligi. Neque enim de Jordane hoc accipi potest, cum et citra Jorda
Abbreviated transcription (Latin):
dabis filio eius. ⁊ filiam eiꝰ non sumeᷤᷤ
filio tuo icȩtera. Proinde his atq aliis
scripturarũ locis. sepe ostenditur harỹ
septẽ gentium terras ita accepisse in
hereditatẽ filios isrl. ut ñ cũ eis qui caᷤ¬
dem terras tenebant. sed ꝓeis illic ha-¬
bitarent. Ueruntam̃ ingenesi. ñ iste
tantum septem gentes s undecim ꝓ¬
mittuntur semini abrahe Sic enun
legitur. Indie illa disposuit dñs ds̃
testamentum adabraham dicens. Se¬
mini tuo dabo terrã hanc. aflumine
egẏpti usq ad flumen magnum. flu¬
men eufraten. Coeneos. ⁊ ceneteos. &
chelmeneos. ⁊cetheos. et ferereos. ⁊ rapha¬
in. & amorreos. & chananeos.⁊ eueos. &
gergesseos. ⁊iebuseos. Quȩ ita soluitur
questio. ut intelligamꝰ hanc p̃cepisse
ꝓpħiam. qͦd in eos fines regnũ fuerat.
porrecturus et dilataturus salomon.
De quo ita scriptum ẽ: ⁊ omne ꝓpositũ
salomonis qͦd destinauerat edificare

Expanded text:
dabis filio ejus, et filiam ejus non sumes dabis filio ejus, et filiam ejus non sumes filio tuo, etc. . Proinde his atque aliis Scripturarum locis saepe ostenditur, harum septem gentium terras ita accepisse in haereditatem filios Israel, ut non cum eis qui easdem terras tenebant, sed pro eis illic habitarent. Verumtamen in Genesi non istae tantum septem gentes, sed undecim promittuntur semini Abrahae. Sic enim legitur: In die illa disposuit Dominus Deus testamentum ad Abraham, dicens, Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti usque ad flumen magnum, flumen Euphratem, Cenaeos, et Cenesaeos, et Cetmonaeos, et Cetthaeos, et Pheresaeos, et Raphain et Amorrhaeos et Chananaeos et Euaeos et Gergesaeos et Iebusaeos. quae ita soluitur quaestio, ut intellegamus hanc praecessisse prophetiam, quod in eos fines regnum fuerat porrecturus et dilataturus Salomon, de quo ita scriptum est: et omne propositum Salomonis, quod destinauerat aedificare
Abbreviated transcription (Latin):
aciuitatib gentiũ istarũ. Ecce aũt exciuita
gisseum. quẽ admodum mandauit tibi
dñs ds̃ tuus & hic istarum septẽ gentiũ
tinrã ꝓmissam inbereditate. quã de bel¬
lntis usq: ad int̾ndionem eisdẽ gentib¬
sssite pos siderent manifestũ ẽ ceteras
nim quȩ longuis extra istas gentes ĩ¬
uenirent᷑ uoluit fieri tributarias eoꝵ.
siñresisterent. Si autẽ resisterent etiam
ipsas int̾ficiet in ꝑditionem dari. excep¬
is pecorib et quȩ inp̃dam possent ue¬
nire. Itẽ alio loco indeuteronomio ita
legitur. Et erit cum induxerit te dñs ds̃
dius int̾ram inqͣm intrabitis heredi¬
tre eam. & abstulerit gentes magnas ⁊
nultas aconspectu tuo. cetheum. ⁊ ger
gentes magnas ⁊ multas ⁊ fortiores uob̃.
łtradet eos dñs ds̃ tuus in manꝰ tuas.
Eꝑcuties eos exterminio exterminab̃
tos. Non dispones adeos testamentũ.
llsq miserearis eorum. neq matrimo¬
niis iungamini cum eis filiã tuã ñ

Expanded text:
gentium istarum. ecce autem ex ciuitgesaeum, quemadmodum mandauit tibi dominus deus tuus. et hic istarum septem gentium terram promissam in hereditatem, quam debellatis usque ad internecionem eisdem gentibIsraelitae possiderent, manifestum est. Caeteras enim quae longinquius extra istas gentes invenirentur, voluit fieri tributarias eorum, si non resisterent: si autem resisterent, etiam ipsas interfici, et in perditionem dari, exceptis pecoribus et quae in praedam possent venire. Item alio loco in Deuteronomio ita legitur: Et erit, cum induxerit te Dominus Deus tuus in terram in quam intras ibi haereditare eam, et abstulerit gentes magnas et multas a conspectu tuo, Cetthaeum, et Ggentes magnas et multas et fortiores vobis; et tradet eos Dominus Deus tuus in manus tuas, et percuties eos, exterminio exterminabis eos. Non dispones ad eos testamentum, neque miserearis eorum, neque matrimoniis jungamini cum eis: filiam tuam non
Abbreviated transcription (Latin):
dere ut ipse certe oꝑe humano intelli¬
gantur excisȩ. qͣmuis eas ds̃ ipse scripse¬
nt. sicut ꝓmisit. cum iuberet excidi.
Porm autem si diligentius attendamus
ibeo utrũq dictum cẽ inscdis tabulis.
quia et ds facit ꝑgrãm suã opꝰ legis in
homine. & homo ꝑfidem suã suscipiens
grãm dĩ ꝑtinens adtestamentum nouũ
cooperator ẽ adiuuantis dĩ. Ideo autẽ
inprimis solum opꝰ dĩ commemorat᷑
quia lex spiritalis ẽ. et lex scã et manda¬
tum scm̃. et iustum. ⁊ bonum. Ideo uͦ
nullum opꝰ hominis ibi commemora¬
tur. quia infideles ñ co operantur ad¬
uitorio grẽ. s ignorantes dĩ iusticiã. &
suã uolentes constituere. iusticiȩ dĩ ñ
sunt subiecti. Unde illis lex ad condẽp¬
nationem ualet. quod significat contri¬
cio tabularum. ꝑfecto non cogimur
uiolento intellectu subaudire qͦd ds̃ scͥp¬
serit uͥ scriptura dixit. &erat ibi moy¬
ses inconspectu dñi quadraginta dieb

Expanded text:
dere, ut ipsae certe opere humano intelledere, ut ipsae certe opere humano intellegantur excisae, quamuis eas deus ipse scripserit, sicut promisit cum iuberet excidi. porro autem si diligentius adtendamus ideo utrumque dictum esse in secundis tabulis, quia et deus facit per gratiam suam opus legis in homine et homo per fidem suam suscipiens gratiam dei pertinens ad testamentum nouum cooperator est adiuuantis dei — ideo autem in primis solum opus dei commemoratur, quia lex spiritalis est et lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum: ideo uero nullum opus hominis ibi commemoratur, quia infideles non contemperantur adiutorio gratiae, sed ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti: unde illis lex ad condemnationem ualet, quod significat contritio tabularum — profecto non cogimur uiolento intellectu subaudire, quod deus scripserit, ubi scriptura dixit: et erat ibi Moyses in conspectu domini quadraginta diebus
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu erat moyses quadragintadi¬
cbus et quadraginta noctib panẽ non
manducans et aqͣm ñbibens. scripta
intelligantur hec decem uerba intabulis
sit̃ ante ꝓmiserat. Quod si ita ẽ. ñ quid ẽ
ilia differentia duorum testamentoꝵ
quȩ nob̃ uisa ẽ inhis uerbis commen¬
tin potest. quando & priores & scd̾as ta¬
bulas scͥpsit nonhomo sed ds̃. Ueruntam̃
ila certe distantia ñ habet dubitacionẽ.
qͥopriores tabulas. et d̃s̃ fecit et ds̃ sẽp¬
sit. Non enim tunc dictum ẽ ad moysen
eccide tͥ duas tabulas. sed ita potiꝰ legit᷑.
&e conuersꝰ moyses descendit de monte.
et due tabulȩ testimonii inmanib eiꝰ
intabulis. Iã enim suꝑuis dixerat eas¬
dem tabulas scͥptas digito dĩ. sic loquens
sdedit moysi statim ut cessauit loqui¬
adeum inmonte syna duas tabulas
testimonii. tabulas lapideas scriptas
digito dĩ. Ibi gͦ et tabule opꝰ dĩ erant
itscripta earum digito dĩ facta. Scd̾as
autẽ tabulas ipse moyses iubetur exci¬

Expanded text:
conspectu erat Moyses, « quadraginta diebus, et quadraginta noctibus panem non manducans et aquam non bibens, » scripta intelligantur haec decem verba in tabulis, sicut ante promiserat. Quod si ita quidem est, illa differentia duorum testamentorum, quae nobis visa est in his verbis, commendari potest, quando priores et secundas tabulas scripsit non homo, sed Deus. Verumtamen illa certe distantia non habet dubitationem, quod priores tabulas et Dominus fecit, et Dominus scripsit. Non enim tunc dictum est ad Moysen: « Excide tibi duas tabulas, » sed ita potius dicitur: « Et conversus Moyses, descendit de monte, et duae tabulae testimonii in manibus ejus. s. Jam enim superius dixerat easdem tabulas scriptas digito Dei sic loquens: « Et dedit Moysiad eum in monte Sina, duas tabulas testimonii, tabulas lapideas scriptas digito dei. ibi ergo et tabulae opus dei erant et scriptura earum digito dei facta. secundas autem tabulas ipse Moyses iubetur exci
Abbreviated transcription (Latin):
continet. quomͦ dixerit ds̃ et scribam
intabulis uerba quȩ erant intabulis
priorib cum paulo post legatur. scri¬
be tibi uerba hȩc. Et enim in uerbis
his posui testamentum tͥ et isrl. Ierat
ibi moyses in conspectu domini qua

Expanded text:
continet, quomodo dixerit Deus, Et scribam continet, quomodo dixerit Deus, Et scribam in tabulis verba quae erant in tabulis prioribus; cum paulo post legatur, Scribe tibi verba haec; etenim in verbis his posui Testamentum tibi et Israel. Et erat ibi Moyses in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
meis. E scͥpsit intabulis scđ in scrip¬
turam priorẽ decem uerba. Non enĩ
ait et scripsit s scripsit. hoc ẽ ds̃. sicut
paulo ante dixerat. uerba dĩ subͥdicta.
excide tͥ duas tabulas lapideas quẽ ad mo¬
dũ priores &e ascende adme inmontẽ et
facies tͥ archam ligneam. & scribam in
tabulis uerba quȩ erant utabulis prio¬
rib. Discutienda nascitur questio. qͦd
utrasq tabulas id÷ & priores & scd̃as
ds̃ hic legitur scripsise non homo. S
si in ipso
qͦꝙ erodo uerba di legantur. uͥ ubet cas¬
dem tabulas secundas excidi amoyse
ichil aliud inuenitur qͣm ipsũ dm̃se
easdem ꝓmisisse scripturarum. Nam
ita scriptũ ẽ & dixit dñs ad moysen.
Excide tͥ duas tabulas lapideas sic̃
&e priores et ascende adme inmontẽ ce sc̃¬
bam intabitus uerba quȩ erant inta¬
bulis priorib. quas tu contriuisti. Er¬
cepto itaq libro deuteronomii. que¬
stionem utam etiam solus liber exoti

Expanded text:
meis, et scripsit in tabulis secundum primeis, et scripsit in tabulis secundum priorem scripturam, decem verba. » Non enim ait, et scripsi, sed scripsit: hoc est, Deus, sicut paulo ante dixerat, verba Dei sibi dicta: Excide tibi duas tabulas quemadmodum priores, et ascende ad me in montem, et facies tibi arcam ligneam; et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus — discutienda nascitur quaestio, quod utrasque tabulas, id est et priores et secundas, deus hic legitur scripsisse, non homo. sed si in ipso quoque Exodo uerba dei legantur, ubi iubet easdem tabulas secundas excidi a Moyse, nihil aliud inuenitur quam ipsum deum se easdem promisisse scripturum; nam ita scriptum est: et dixit dominus ad Moysen: excide tibi duas tabulas lapideas sicut et priores et ascende adibam in tabulis verba quae erant in tabulis prioribus, quas tu contrivisti. Excepto itaque libro Deuteronomii, quaestionem istam etiam solus liber Exodi
Abbreviated transcription (Latin):
uerba scripsisse narretur qͦmͦ hic indeu¬
teronomio ds̃ intabulis eadẽ u̾ba scripsisse
transeunter tractaremus. et quid nobis
inea differentia uisum fu̾it litteris man¬
daremus. Cur priores tabulȩ quȩ con¬
trite sunt. digito dĩ scriptȩ refprantur
Decundas autẽ tam du in archa tab̃na¬
culi quȩ mansuras ipse moyses scͥpsis¬
se dicatur. Ita ꝑhanc differentiã duo te¬
stamenta significata ẽẽ diximꝰ. ut in
ueteri testamento lex commendatur
tanqͣm opus dĩ ubi homo nichil fec̾it.
eo quod lex timore ñposset impleri.
Qm̃ cum fere fit opꝰ legis caritate fit
ñtimore. Quȩ caritas grã ẽ testam̃ti
noui. Ideo insecundis tabulis homo le¬
gitur scripsisse uerba dĩ. quia homo po¬
test fac̾e opus legis ꝑcaritatẽ iuiticie.
qͦd nom potest ꝑtimorem pȩne. Nunc gͦ
cum legitur indeutronomio de scđis
tabulis ita dictũ & excidi duas tabulas la¬
pideas sicut priores. et ascendi inmon
tem. et duȩ tabulȩ induab manibus

Expanded text:
uerba scripsisse narretur, quomodo hic in Deuteronomio deus in tabulis eadem uerba scripsisse t in Exodo cum transeunter tractaremus et quid nobis in ea differentia uisum fuerit litteris mandaremus, cur priores tabulae, quae contritae sunt, digito dei scriptae referantur, secundas autem tamdiu in arca tabernaculoque mansuras ipse Moyses scripsisse dicatur, ita per hanc differentiam duo testamenta significata esse diximus, ut in uetere testamento lex commendaretur tamquam opus dei, ubi homo nihil fecerit, eo quod lex timore non posset inpleri, quoniam cum uere fit opus legis caritate fit, non timore: quae caritas gratia est testamenti noui. ideo in secundis tabulis homo legitur scripsisse uerba dei, quia homo potest facere opus legis per caritatem iustitiae, quod non potest per timorem poenae. Nunc ergo, cum legitur in Deuteronomio de secundis tabulis ita dictum: et excidi duas tabulas lapideas sictem, et duae tabulae in manibus
Abbreviated transcription (Latin):
ius qͦd dictum ẽ scribe tͥ uerba hȩc
deis tabulis scriberentur. sed millo li¬
bro legis uͥ multa conscripta s̃. Certe il¬
lud qͦd sequit᷑ & erat ibi moyses inconspes¬
tu dñi quadraginta dieb et quadragin¬
ta noctib panẽ nonmanducauit ⁊ aqͣm
ñbibit. et scͥpsit intabulis uerba testam̃¬
ti decẽ uerba. satis manifestat eundẽ
moysen intabulis hȩc decẽ uerba scͥp¬
sisse ñ dm̃. nͥ forte uiolenter quidẽ seo
certa necessitate compellimur uͥ di¬
tum ẽ et scripsit intabulis uerba testa

Expanded text:
verba haec;deis tabulis scriberentur, sed in illo libro Legis, ubi multa conscripta sunt; certe illud quod sequitur, Et erat ibi Moyses in conspectu Domini quadraginta diebus et quadraginta noctibus; panem non manducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba, satis manifestat eundem Moysen in tabulis haec decem uerba scripsisse, non deum. nisi forte uiolenter quidem sed certa necessitate conpellimur, ubi dictum est: et scripsit in tabulis\' uerba testa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ semorib se ꝓstrauit ad dñm. eiq re¬
sponsum ẽ Ideo factum eẽ qͦd peccau̾it
populus minatus ẽ etiam ds̃. non se cũ
illis futurum. nͥ abstulerint anathema
de se ipsis. et qͦd ostensus ẽ qui fecerat nec
solus occisus s cũ om̃ib suis qd ñ tantum¬

Expanded text:
cum senioribus se prostrauit ad dominum eique recum senioribus se prostrauit ad dominum eique responsum est ideo factum esse, quod peccauerit populus, minatus est etiam deus non se cum eis futurum, nisi abstulerint anathema de se ipsis, et quod ostensus est qui fecerat nec solus occisus, sed cum omnibus suis: qua
Abbreviated transcription (Latin):
homines erroris sui patrocinium rep¬
perire. Quando iħs uidit uirum UiI.¬
contra se stantem euaginato gladio. E
eo respondente di dic̃ qͦd esset princeps mi¬
licie uirtutis dñi. et ꝓstratus interrã dix̃
Q uid precipis tuo famulo. queri potest u¬
trum angło se ꝓstrau̾it. eumq dixerit
dm̃ anpotius intelligens aquo misso
fuerit. ipsum dnm dixerit. ei que se pro¬
strau̾it. Erat autem sic̃ legitur iħs inihe¬
richo.Honutiq .c. in ipsa ciuitate. cuius
muri nondum ceciderant qͦd mox futu¬
ra erat ut ineam possent intrare. s ina¬
gro adeam ꝑtinentem. Nam interpreta¬
cio quȩ ẽ exhebreo ũc habet. In eo qͦd fac¬
tum ẽ ut achar detribu uida furaret᷑
deanathemathe cuiitatis ihericho contͣ
preceptum dñi. & ꝓpter eiꝰ peccatũ tria
milia quȩ missa fuerant ingai Dedert̃
terga hostib. & occisi sunt exeis trigin¬
ta sex uiri. et populo grauit territo. iħs

Expanded text:
homines erroris sui patrocinium rehomines erroris sui patrocinium reperire. Quando Iesus uidit uirum contra se stantem euaginato gladio et eo respondente dicit, quod esset princeps militiae uirtutis domini, et prostratus in terram dixit: quid praecipis tuo famulo? quaeri potest, utrum angelo se prostrauerit eumque dixerit dominum an potius intellegens a quo missus fuerit ipsum dominum dixerit eique se prostrauerit. erat autem, sicut legitur, Iesus in Iericho, non utique in ipsa ciuitate, cuius muri nondum ceciderant, quod mox futurum erat, ut in eam possent intrare, sed in agro ad eam pertinente; nam interpretatio, quae est ex hebraeo, sic habet. In eo quod factum est, ut Achar de tribu Iuda furaretur de anathemate ciuitatis Iericho contra praeceptum domini, et propter eius peccatum tria milia quae missa fuerant in Gai dederunt terga hostibus et occisi sunt ex eis triginta sex uiri et populo grauiter territo Iesus
Abbreviated transcription (Latin):
cidit iħs eo qͦd fuissent initinere in¬
cutumcisi. Manifestum ẽ gͦ ñ om̃s fu¬
isse s quosoam. Quidam enim deegy¬
pto exeuntium filii millo ppło incir¬
cumcisi erant qͦs potuit circumcid̾e
iħs illorum scilicet filios qͥ genuerunt
indeserto. et contempserunt eos circumci¬
dere. qͦd inobedientes erant legi di. Hulla
itaq causa ẽ. cur hi qui putant rebapti¬
randos eos qui habent xp̃iani baptismi
sacram̃tum hoc testimonio legis adui¬
uari se putasẽt. qͥa nulluꝰ bis numero u¬
nus homo ẽ cucumcisus. s populꝰ qui
iam fuerat in quibꝰ dã cucumcisꝰ. inqͥ¬
busdam uͦ adhuc incircumcisus erat &
saliqͦm᷑ id fieri posset ut bis circumci¬
di hominẽ ds̃ iuberet. Numqͥo possunt
dice ideo fuisse p̃ceptum. qͥa illi abegy¬
ptiis fuerant circumcisi. aut abaliqͥbꝰ
hereticis abisrłitarum societate segre¬
gatis: cum uero etiam satis appareat
quare sit adõ dictum. nullũ hic posst̃

Expanded text:
cidit Iesus, eo quod fuissent in itinere incidit Iesus, eo quod fuissent in itinere incircumcisi. manifestum est ergo non omnes fuisse, sed quosdam. quidam enim de Aegypto exeuntium filii in illo populo incircumcisi erant, quos potuit circumcidere Iesus: illorum scilicet filios, qui genuerunt in deserto et contempserunt eos circumcidere, quod inoboedientes erant legi dei. nulla itaque causa est cur hi qui putant rebaptizandos eos qui habent christiani baptismi sacramentum hoc testimonio legis adiuuari se putent, quia nullus bis numero unus homo est circumcisus, sed populus qui iam fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam uero adhuc incircumcisus erat. et si aliquo modo id fieri posset, ut bis circumcidi hominem deus iuberet, numquid possunt dicere ideo fuisse praeceptum, quia illi ab Aegyptiis fuerant circumcisi aut ab aliquibus haereticis ab Israhelitarum societate segregatis? cum uero etiam satis adpareat quare sit a deo dictum, nullum hic possunt
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim unus homo bis circumcidendꝰ
erat: sed quia unus populꝰ in quibꝰdã
circũcisus. In quibusdã ñcucũcisus
Ideo dictum ẽ iterum. ut circumcisus
iterum circũcideretur non homo s po¬
pulus. Nã i sequentia id ostendunt. Dic̃
enim scͥptura et fec̃ iħs cultros pet̾nos
sibi ipsi a cutos. & circumcidit filios
isrł. in loco qui uocatur collis p̃putioꝵ
Hoc autem mͦ circum pug̃auit iħs fili
is urł. qͥ aliqͣndo fuerant inuia. & qͥ aliqñ
incircumcisi erant. eorum qui exierant ex
egypto: omnes istos circumcidit iħs. Qua¬
draginta enim et duob annis conu̾sa¬
tus ẽ isrł indeserto mabdarith. et ideo
incircumcisi erant illoꝵ plurimi pug¬
natorum qͥ exierant deterra egẏpti. qui
inobedientes fuerant mandatis d̃i. In
qͥb et definierant dñs eis ne uiderent
illi terrã qͣm iurauerat dñs patrib eoꝵ
dare illis terram fluentẽ lac et mel.P
his autẽ substituit filios eoꝵ qͦs circũ¬

Expanded text:
non enim unus homo bis circumcidendus non enim unus homo bis circumcidendus erat. sed quia unus populus erat in quibusdam circumcisus, in quibusdam non circumcisus, ideo dictum est "iterum", ut circumcisus iterum circumcideretur non homo, sed populus; nam et sequentia id ostendunt. dicit enim scriptura: et fecit Iesus cultros petrinos sibi ipsi acutos et circumcidit filios Israhel in loco qui uocatur Collis praeputiorum. hoc autem modo circumpurgauit Iesus filios Israhel: qui aliquando fuerant in uia et qui aliquando incircumcisi erant eorum qui exierant ex Aegypto, omnes istos circumcidit Iesus. quadraginta enim et duobus annis conuersatus est Israhel in deserto Mabdaritide et. ideo incircumcisi erant illorum plurimi pugnatorum qui exierant de terra Aegypti, qui inoboedientes fuerant mandatis dei, in quibus et definierat dominus eis, ne uiderent illi terram quam iurauerat dominus patribus eorum dare illis, terram fluentem lac et mel. pro his autem substituit filios eorum, quos circum
Abbreviated transcription (Latin):
messis tritiqi ⁊ c̃ autẽ ille fluuius reple¬
tur ampliꝰ quam ꝑhiemen. Et ert̃ iiii.
uobis lapides isti memoriale filiis isrł
lum ⁊ t̾ra transeant: an qm̃ ȩt̃num ali¬
qͥd significant hi lapides cũ ipsiȩtems
It dixit dñs adihesum dicens. Manda u.¬
sacerdotib portantib archam testam̃ti
destimonii. Solet dici archa testamenti
uł archa destimonii: nẽ dicta ẽ archa te¬
stamenti testimonii ut ñsolum archa
s etiã ipsũ testamentum appellaretur
destamentũ testimonii. hinc enĩ dic̃
apłs. Nc̃ autem sine lege iusticia dĩ ma¬
nifestata ẽ testimonium habens ꝑlegẽ
et ꝓpħas. Incuiusdam enĩ rei alteruis
uenturȩ destimonium datum fuerat il¬
lud. qͦd dicitur testamentum  etus. .ui.
Dirit dñs a dihm: fac tͥ ipsi cultos depet᷑
acutos. uel sic̃ habet grecꝰ depetͣ acuta.
et sedens circumcide filios isrł iterũ
In hoc precepto querit᷑ cͣum dixerit it̾m.

Expanded text:
messis tritici; tunc autem ille fluuius replemessis tritici; tunc autem ille fluuius repletur amplius quam per hiemem. Et erunt uobis lapides isti memoriale filiis Israhel aelum et terra transeant? an quoniam aeternum aliquid significant hi lapides, cum ipsi aeterEt dixit dominus ad Iesum dicens: manda sacerdotibus portantibus aream testamenti testimonii. solet dici arca testamenti uel arca testimonii; nunc dicta est arca testamenti testimonii, ut non solum arca sed etiam ipsum testamentum appellaretur testamentum testimonii. hinc enim dicit apostolus: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est testimonium habens per legem et prophetas. in cuiusdam enim rei alterius uenturae testimonium datum fuerat illud. quod dicitur testamentum uetus. Dixit dominus ad Iesum: fac tibi ipsi cultros de petra acutos uel, sicut habet graecus, de petra acuta et sedens circumcide filios Israhel iterum. in hoc praecepto quaeritur cur dixerit "iterum";
Abbreviated transcription (Latin):
cis urĩs. & ite post eam s longũ inter¬
uallum sit int̃ uos ⁊ illã. qͣntũ duo milia
cubitoꝵ stabitis neꝓpinquetis ei ut scia¬
tis uiã qͣm ibitis ineam: ħon enĩ abistis
uiã abhestema & nudius terciana die
longe uissum ẽ archam prececłe: ut pos¬
set apopulo uideri. Tam grande quippe
agmen si post eã ꝓximum ꝑgeret. ñ eã
uideret p̾eriret nec nosset qua sequerent᷑
Ex hoc autem facto intelligendum ẽ qͦd
columpna illa nubis quȩ solebat mo¬
uendis castris signum dare ⁊it̃ ostend̾e.
iam recesserat. nec eis apparebat: hinc fac¬
tum ẽ. ut etiam triduũ illud exhumana
dispositione p̃diceretur. Hunc gͦ ducem
ihesu archam dñi sequunt᷑ nube subtͣc¬
ta. tanquam uelamine ablato. Iordanis
autẽ plenus erat. ꝑtotam crepidinem
suã sic̃ indieb messis tritici hoc incredibi¬
le iudetur regionib nr̃is. Ibi autem sic̃
phibent qui nouerunt. initio ueris. ẽ

Expanded text:
cis uestris et ite post eam. sed longum intercis uestris et ite post eam. sed longum interuallum sit inter uos et illam, quantum duo milia cubitorum stabitis; ne propinquetis ei, ut sciatis uiam quam ibitis in eam. non enim abistis uiam ab hesterna et nudiustertiana die. longe iussum est arcam praecedere, ut posset a populo uideri. tam grande quippe agmen, si post eam proximum pergeret, non eam uideret praeire nec nosset qua sequeretur. ex hoc autem facto intellegendum est, quod columna illa nubis, quae solebat mouendis castris signum dare et iter ostendere, iam recesserat nec eis adparebat; hinc factum est, ut etiam triduum illud ex humana dispositione praediceretur. nunc ergo duce Iesu arcam domini sequuntur nube subtracta tamquam uelamine ablato. Iordanes autem plenus erat per totam crepidinem suam sicut in diebus messis tritici. hoc incredibile uidetur regionibus nostris. ibi autem, sicut perhibent qui nouerunt, initio ueris est
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm glorificari iħs. & ostendi qͦd cum
illo dñs esset sic̃ fuerat cum moyseslã
ethoc illi dicitur fluuiũ transituro sic
incipiam exaltare te coram omnib filiis
isrł. ut sciant qm̃ sic̃ erã cum moyse. sic
ero & tecũ. Nec incredibile debet uideri
etiam illos cum quib ds̃ loquebatur.¬
aliqͥd exhumana dispositione age uolu¬
isse. inqͣ sͥ dm̃ tam̃ uiderẽt esserectorẽ. eoꝵ q
exilliꝰ aqͦ regebantur ꝓuidentia c̃¬
silia fuisse mutata. Nã ⁊ moyses ipse utiq
tanqͣm homo putauerat ẽẽ faciendum.
ut causas populi sic audiret. quẽ admo¬
dũ ⁊sͥ ullis onus intollerabile subeundo
ꝓdeẽ non posset euisq dispositio diuinitꝰ.
⁊ hoc ipsum socero eius suggerente ⁊ mo¬
nente. atq hanc ammonitionẽ dõ apꝓ¬
bante mutata ẽ: scribe populi dicunt¬
destimonii dm̃ di nr̃i ⁊ sacerdotes nr̃os
eĩ leuuus tollentes eã ꝓficiscimini delo¬

Expanded text:
populum glorificari Jesus, et ostendi quod cum populum glorificari Jesus, et ostendi quod cum illo Dominus esset, sicut fuerat cum Moyse. Nam et hoc illi dicitur fluvium transituro, sicincipiam exaltare te coram omnibus filiis Israhel, ut sciant quoniam sicut eram cum Moyse sic ero et tecum. nec incredibile debet uideri etiam illos cum quibus deus loquebatur,quid ex humana dispositione agere uoluisse, in qua sibi deum tamen fiderent esse rectorem, eorumque ex illius a quo regebantur prouidentia consilia fuisse mutata. nam et Moyses ipse utique tamquam homo putauerat esse faciendum, ut causas populi sic audiret, quemadmodum et sibi et illis onus intolerabile subeundo prodesse non posset; eiusque dispositio diuinitus et hoc ipsum socero eius suggerente et monente atque hanc admonitionem deo adprobante mutata est. Scribae populo dicunttestimonii domini dei nostri et sacerdotes nostros et Leuitas tollentes eam, proficiscimini de lo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ꝓxima ciuitas occurrebat: illi autem
diuerterunt adraab mulierẽ fornicariã.
& ab illa occultati atq arege quesiti. &
minime inuenti. eadem dimittente illoᷤ
ꝑfenestram. & monente uttriduo lateret̃
inmontanis. quatuor dies uidentur esse
consumpti. Inde postea qͣm nunciauert̃
quȩ circa illos gesta fuerint. ꝓmouit iħs.
cum populo uniuerso. deloco ubi erat di¬
luculo qui cũ uenissent adiordanen. di¬
uertit & mansit. Tunc rurdꝰ ppłs ad mo¬
netur. ut post triduum se p̃paret tnsire
iordanen. archa dñi precedente: hinc ergo
intelligitur humanã fuisse dispositionẽ
qͣm fec̃ ppło nuntiari ut cibaria p̃ꝑaret̃.
tanqͣm post tres dies memoratũ fluuiũ
tͣnsituri. Potuit enim hoc sic̃ homo spe¬
rare fieri posse. si exploratores celerit̃ reu̾
tissent: quib tardantib intelligitur qͣm¬
ius scͥptura tacuerit exdiuina dispositi¬
one cetera impleta. ut iam inciperet ap̃

Expanded text:
ipsa proxima ciuitas occurrebat; illi autem ipsa proxima ciuitas occurrebat; illi autem diuerterunt ad Raab mulierem fornicariam et ab illa occultati atque a rege quaesiti et minime inuenti eadem dimittente illos per fenestram et monente, ut triduo laterent in montanis, quattuor dies uidentur esse consumpti. inde posteaquam nuntiauerunt quae circa illos gesta fuerint promouit Iesus cum populo uniuerso de loco, ubi erat diluculo. qui cum uenisset ad Iordanem, diuertit et mansit; tunc rursus populus admonetur, ut post triduum se praeparet transire Iordanem arca domini praecedente. hinc ergo intellegitur humanam fuisse dispositionem, quam fecit populo nuntiari, ut cibaria praepararent tamquam post tres dies memoratum fluuium transituri; potuit enim hoc sicut homo sperare fieri posse, si explortissent. Quibus tardantibus intelligitur, quamvis Scriptura tacuerit, ex divina dispositione caetera impleta, ut jam inciperet apud
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudo eius tauriẽ. ꝓpt̾ crucis cor¬
nua dedño intelligitur figuratum.
Iñs dic̃ adiħu naue. Et sic̃ eram
um moyse. ita ero et tecũ. Non so¬
lum autem hoc testimonio. s eti¬
am indeuteronbmio multis documen¬
tis ꝓbatur moyses ita defunct᷑ ut dĩ
famulus & do placens. qͣmuis ineo illa
undicta completa sit ne terrã ꝓmissio¬
nis intraret: ex qͦ datur intelligi. dñm
etiam bonis seruis suis in aliquo succen¬
sentẽ. & temporaliter uindicare. itam̃
ineoꝵ habere numero. qui sunt indomo
eius uasa inhonorem utilia dño. quib
daturus ẽ ꝓmissa sanctorum.
Questio ẽ quomͦ postea qͣm locutus ẽ do¬
minꝰ adihesum naue exortans & confir¬
mans eum seq ꝓmittens cum ilo fu
ut preꝑarent cibaria qͦd post tres dies ior¬
danem fuerant tͣnsituri. cum inueniant᷑
post multo plures transsisse iordanem. Cũ
enim hȩc ppło manbasset. misit explora¬
tores iniherico. qm̃ iordane transiecto

Expanded text:
pulchritudo ejus tauri est: propter crucis corpulchritudo ejus tauri est: propter crucis cornua, de Domino intelligitur figuratum. inus dicit ad Iesum Naue: et sicut eram cum Moyse, ita ero et tecum. non solum autem hoc testimonio sed etiam in Deuteronomio multis documentis probatur Moyses ita defunctus ut dei famulus et deo placens, quamuis in eo illa uindicta completa sit, ne terram promissionis intraret. ex quo datur intellegi dominum etiam bonis seruis suis in aliquo suscensentem et temporaliter uindicare et tamen in eorum habere numero, quae sunt in domo eius uasa in honorem utilia domino, quibus daturus est promissa sanctorum. Quaestio est, quomodo posteaquam locutus est dominus ad legum Naue exhortans et confirmans eum seque promittens cum illo fus, ut praepararent cibaria, quod post tres dies Iordanem fuerant transituri, cum inueuiantur post multo plures dies transisse Iordanem. cum enim haec populo mandasset, misit exploratores in lericho, quoniam Iordane transiecto
Abbreviated transcription (Latin):
dauit nob̃ moy ses. Ipse quippe ait. in
euuangłio si crederetis moysi crederetis
& mͥ. Deme enim ille scripsit. Non enĩ
accepit ppłs ille legem qͣm nonintellex̃.
sed tunc accepit qͣndo intellexit Deuer¬
bis eius. dcarens uelamine ueteri conũ¬
iis ad dominũ. hanc dic̃ hereditatẽ c̃¬
gregationib iacob Q intelligenda ẽ nõ
frena sed cȩlestis. non temporalis s ȩterna:¬
N erit inquit indilecto princeps. ipse utiq
indilecto populo erit princeps dñs iħs
congregatis principib populoꝵ id est
gentium simul trib isrł. ut impleatur
qͦo supradictum ẽ. Letamini gentes si¬
mul cum ppło eius: quia cecitas ex parte
isrł facta ẽ donec plenitudo gentium in¬
traret. & sic omnis isrł salius fieret luii
um ioseph benedicẽt ait interra. Primo¬
genitus tauri pulchritudo ei: qͦd ñ ita
legendum ẽ. tanqͣm dixerit primo¬
genitus tauri. sed cũ sit primogenitus.

Expanded text:
dauit nobis Moyses. ipse quippe ait in dauit nobis Moyses. ipse quippe ait in euangelio: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. non enim accepit populus ille legem quam non intellexit, sed tunc accepit, quando intellexit de uerbis eius carens uelamine ueteri conuersus ad dominum. hanc dicit hereditatem congregationibus Iacob, quae intellegenda est non terrena, sed cEt erit, inquit, in dilecto princeps: ipse utique in dilecto populo erit princeps Dominus Jesus: congregatis principibus populorum, id est, gentium: simul tribubus Israel, ut impleatur quod supra dictum est, Laetamini, gentes, simul cum populo ejus; quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret, et sic oum Joseph benediceret, ait inter caetera, Primogenitus tauri pulchritudo ejus. Quod non ita legendum est, tanquam dixerit, primogenitus tauri; sed, cum sit primogenitus,
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiam consequantur. Ipsi gͦ dict̃
allurit ex seyr nob̃. ⁊festinauit ex mon¬
te pharan. Idest ex monte fructifero. Id
emim interpretatur faran qͦd significa¬
tur eccłia. cum multis milib cades:
Mutata sunt gͦ multa milia et scĩficata
tas postea colligendos Sequitur ⁊dic̃
addexteram eiuis angłi cum eo hoc
non indiget expositione: & peꝑcit inqͥt
ppło suo doneans remissionẽ peccatoꝵ
nde adipsum conuertũ sermonẽ atq
ait & omnes scĩficati submanꝰ tuas
& hii subte sunt: non utiq suꝑbientes
& suã iusticiam uolentes constituere.
s agnoscentes grã ut iusticiȩ dĩ sub¬
iciantur: & accepit inquit de uerbis ip¬
suis legem. Populus utiq de quo ait
et peꝑcit ppło suo. Accepit gͦ de uerbis
ipsius legem qͣm mandauit inqͥt nob̃
moyses. hoc ẽ populus eius. de uerbis
eius accepit legem quia de doctrina
eius intellexit legẽ eam ipsam qͣm mã¬

Expanded text:
ricordiam consequantur. ipsi ergo dicunt: ricordiam consequantur. ipsi ergo dicunt: alluxit ex Seir nobis. et festinauit ex monte Pharan — id est ex monte fructifero; id enim interpretatur Pharan, quo significatur ecclesia — cum multis milibus Cades. mutata sunt ergo multa milia et sanctificatstus ad Israhelitas postea colligendos. sequitur et dicit: ad dexteram eius angeli cum eo; hoc non indiget expositione. et pepercit, inquit, populo suo, donans remissionem peccatorum. unde ad ipsum conuertit sermonem atque ait: et omnes sanctificati sub manus tuas et hi sub te sunt, non utique superbientes et suam iustitiam uolentes constituere, sed agnoscentes gratiam, ut iustitiae dei subiciantur. et accepit, inquit, de uerbis ipsius legem; populus utique de quo ait: et pepercit populo suo. accepit ergo de uerbis ipsius legem, quam mandauit, inquit, nobis Moyses; hoc est: populus eius de uerbis eius accepit legem, quia de doctrina eius intellexit legem eam ipsam quam man
Abbreviated transcription (Latin):
alluxit ex seyr nob̃. cũ seyr mons ydu¬
meȩ sit uͥ regnauit esaiꝰ Deinde cum
moyses filios isrł benedicat his uerbis
sic̃ scͥptura predixit. quomͦ idẽ dicit:
accepit deuerbis ipsius legẽ qͣm man¬
dauit nobis moyses. Nimirum gͦ pro
nomine filioꝵ isrł. qͥa sem̃ ẽ abraham.
hoc ẽ filii sunt ꝓmissionis. et interpre¬
tatio eius ẽ uidens dm. Dñs gͦ qui ex
sẏna interpretatur temptacio. Uenit
ergo extemptacione passionis crucis. mor¬
tis. et alluxit exseyr Seyr intepretatur
pilosꝰ qͦd significat peccatorem. Sicem̃
natus ẽ esau. odio habitus. S qm̃ qui
sedebant intenebris & inumbra mortes
lux orta ẽ ei. ideo alluxit ex seyr simul
etiã non absurde intelligitur ẽẽ p̃dic¬
tum exgentib. quȩ significantur per
nomen seyr. quia mons ẽ ꝑtinens ade¬
sau. uenturam grãm xcp̃i populo isrł.
Unde dic̃ apłs. ita ethi nunc non credi¬
derunt inur̃ã miscdiã. ut et ipsi mise¬

Expanded text:
alluxit ex Seir nobis, cum Seir mons Idualluxit ex Seir nobis, cum Seir mons Idumaeae sit, ubi regnauit Esau? deinde cum Moyses filios Israhel benedicat his uerbis, sicut scriptura praedixit, quomodo idem dicit: et accepit de uerbis ipsius legem, quam mandauit nonomine filiorum Israel, quia semen est Abraham, hoc est, filii sunt promissionis, et interpretatio ejus est, videns Deum. Dominus ergo, quia ex Sina interpretatur "tentatio". uenit ergo ex tentatione passionis, crucis, mortis. et alluxit ex Seir. Seir interpretatur ..pilosus", quod significat peccatorem; sic enim natus est Esau odio habitus. sed quoniam qui sedebant in tenebris et in umbra mortis, lux orta est eis, ideo alluxit ex Seir. simul etiam non absurde intellegitur esse praedictum ex gentibus quae significantur per nomen Seir, quia mons est pertinens ad Esau, uenturam gratiam Christi populo Israhel. unde dicit apostolus: ita et hi nunc non crediderunt in uestra misericordia, ut et ipsi mise
Abbreviated transcription (Latin):
draginta dieb et quadraginta noc¬
tibꝰ panem non manducauit. iaqͣm
non bibit. Et scripsit intabulis uerba
testamenti. decem uerba. Cum gͦ inexo¬
do ipse moyses intabulis decem legis

Expanded text:
uadraginta noctibus; panem non manducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. cum ergo in Exodo ipse Moyses in tabulis decem legis
Abbreviated transcription (Latin):
aeris detrusos caligine scͥptura dic̃
tanqͣm carcerib inferi pumendos
re seruari.Si enim ds̃ inquit an¬
głis peccantib ñ peꝑcit.s caicerib ca¬
liginis inferi retrudens tradidit in
iudicio pumiendos reseruari. Cum

Expanded text:
aeris detrusos caligine scriptura dicit aeris detrusos caligine scriptura dicit tamquam carceribus inferi puniendos reseruari. si enim deus, inquit, angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudic
Abbreviated transcription (Latin):
omnino sic abhorreta consuetudi¬
ne locutionis nr̃ȩ ut nusqͣm fere
dicat᷑ phantasma nisi ubi falsitate
uisorũ sensus nr̃ illuditur. qͣmuis
& hoc auidendo sit dictũ s ut
dixi aliud loquendi consuetudo p̃¬
iudicauit. Et descenderunt.xxuiii.
ipsi & omnia quecumq sunt eis
iuuentes adinferos. Notandum se¬
cundum locum terrenũ dictos eẽ
inferos. hoc ẽ in inferiorib terrȩ par¬
tib. Uarie quippe inscͥpturis ⁊ sub
intellectu multiplici sic̃ rerumde
quibꝰ agitur sensꝰ exigit. nomen
ponitur inferoꝵ & maximȩ inmor¬
tuis hoc accipi solet. S qm̃ istos ui¬
uentes dictum ẽ adinferos descen¬
disse. & ipsa narratione qͥd factum
fui̾t satis apparet. Manifestum ẽ
ut dixi inferiores partes terrȩ. infero¬
rum uocabulo nuncupatas. incom¬
paratione huiꝰ suꝑioris trȩ incun
facie uiuitur. sic̃ incomparatione
celi suꝑioris ubi scõrũ demoratio est.
angłorum. peccantes angłos inhus

Expanded text:
omnino sic abhorret a consuetudiomnino sic abhorret a consuetudine locutionis nostrae, ut nusquam fere dicatur phantasma, nisi ubi falsitate uisorum sensus noster inluditur. quamuis et hoc a uidendo sit dictum; sed, ut dixi, aliud loquendi consuetudo praeiudicauit. Et descenderunt ipsi et omnia quaecumque sunt eis uiuentes ad inferos. notandum secuinferos, hoc est in inferioribus terrae partibus. uarie quippe in scripturis et sub intellectu multiplici, sicut rerum, de quibus agitur, sensus exigit, nomen ponitur inferorum et maxime in mortuis hoc accipi solet. sed quoniam istos uiuentes dictum est ad inferos descendisse, et ipsa narratione quid factum fuerit satis apparet; manifestum est, ut dixi, inferiores terrae partes inferorum uocabulo nuncupatas in comparatione huius superioris terrae, in cuius facie uiuitur; sicut in comparatione caeli superioris, ubi sanctorum demoratio est angelorum, peccantes angelos in huius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcutiebat intacto. ñ sic̃ aqua diluuii
aut ignea pluuia. aut aqua maris.
aut hiatu terre. que ꝑmixtos pote¬
rat pariter absumere. Non quia ⁊ibi
ds̃ suos conseruare non posset. sed qͥd
opꝰ erat temptacione miraeuli. ubi se¬
paratio fieri poterat ut uel aqua uel
ignis uel hiatus terre qͦs inuenisset.
auferret: sic & infine zianiis separabũ¬
tur frumenta. ut malos cremantibus
flaminis. uisti fulgeant sicut sol iN
inuisione ostendet ds̃. & aꝑiens terra
os siuim.absorbebit uos. quidam int̃¬
pretati sunt in hiatu ostendet dñs. Cre¬
do putantes dictum chasmati qd gre¬
ce positum ẽ. Pha̾mati. qͦd ꝓeo dictũ ẽ
ac si diceretur inmanifestacione. qͦd
aꝑte ocłis apparebit. Non enim dic
tumẽ sic inuisione quem admodum
solent dici uisiones. siue sompnioꝵ
siue quarumq inextasi figurarũ.
s ut dixi inmanifestatione. Non nul¬
li autem aliud opinantes inphan¬
tasmate interpretari uoluerunt. Qd

Expanded text:
percutiebat intacto; non sicut aqua diluuii percutiebat intacto; non sicut aqua diluuii aut ignea pluuia aut aqua maris aut hiatu terrae, quae permixtos poterat pariter absumere. non quia et ibi deus suos conseruare non posset; sed quid opus erat tentatione miraculi ubi separatio fieri poterat. ut uel aqua uel ignis uel hiatus terrae quos inuenisset auferret? sic et in fine a zizaniis separabuntuflammis, justi fulgeant sicut sol in in uisione ostendet dominus et aperiens terra os suum absorbebit eos, quidam interpretati sunt: in hiatu ostendet dominus. credo putantes dictum yaoaatt, quod graece positum est priajtaTi, quod pro eo dictum est, ac si diceretur: in manifestatione, quod aperte oculis adparebit. non enim sic dictum est" i n uisione", quemadmodum solent dici uisiones siue somniorum siue quarumque in extasi figurarum, sed, ut dixi, in manifestatione. nonnulli autem aliud opinantes "in phantasmate" interpretare uoluerunt: quod
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͦd modꝰ uerbi alius ꝓalio positus est.
ut non dicẽt nonascenderemus. s non a¬
scendimꝰ. quodam genere locutionis. xXUII.
tandũẽ tunc iubere dnm separationẽ
fieri corporalem. cum iã uindict᷑a imi¬
minet malis. Sicut noe cum domosua
separatur acȩteris. diluiio perituris:
sic loth cum suis separatur a sodomis.
igne celitus consumendis. Sic ipse po¬
pulus abegyptiis. marinis fluctibus
obruendis. Sic isti nunc asynagoga
chore. abyron & dathan. qui se primi¬
tus ꝑsedicionem abrumpere uoluerũt.
Cum quib tameii scĩ antea uiuentes. &
conuersantes et cum cȩt̃is qͦs reꝑbat
ds̃ scdm uerba quȩ in eos increpans di
cit contaminari tamen ab eis mini¬
ne potuerunt Nec separare se iussi sũt
quando uindictam dñs. siue differebat.
siue talem adhibebat qua innocentes
periclitari ledi ue non possent.sicut
serpentiũ morsibꝰ sic̃ strage mortium.
qua ds̃ quẽ uolebat. sic̃ uolebat alio

Expanded text:
nisi quod modus verbi alius pro alio positus est, nisi quod modus verbi alius pro alio positus est, ut non dicerent, Non ascenderemus; sed, Non ascendimus, quodam genere locutionis? XXVII. tandum est tunc jubere Dominum separationem fieri corporalem, cum jam vindicta imminet malis: sic Noe cum domo sua separatur a caeteris diluvio perituris ; sic Lot cum suis separatur a Sodomis igne coelitus consumendis ; sic ipse populus ab Aegyptiis marinis fluctibus obruendis ; sic isti nunc a synagoga Chore, Abiron et Dathan, qui se primitus per seditionem abrumpere voluerunt: cum quibus tamen sancti antea viventes et conversantes, et cum caeteris quos reprobat Deus, secundum verba quae in eos increcit contaminari tamen ab eis minime potuerunt. nec separare se iussi sunt, quando uindictam dominus siue differebat siue talem adhibebat, qua innocentes periclitari laediue non possent, sicut serpentum morsibus, sicut strage mortium, qua deus quem uolebat, sicut uolebat, alio
Abbreviated transcription (Latin):
utrum nemo peccet. nͥ aut ignarus aut
uictus. aut contempnens. Unde nunc
longum ẽ disputare. Quid ẽ qͦd. xxui
duthan & abyron cum inseditionem
consurrexissent uocati amoyse ac su¬
pbe uiniuriosȩ respondentes. Numqͥd
pusillum hoc qm̃ eduristi nos int̾ram
fluentẽ lac et mel int̃ficere nos inhere¬
mo qm̃ pre es nob̾. princeps es. & tu in
teiram fluentem lac & mel induristi
nos. & dedisti nob̃ sortem agri ⁊ uineas.¬
ost hec addiderunt ocłos hominum
llorum abscidisses. ñ ascendimus: quoꝵ
ados hominum dixerunt: utrũ ppłi
isrł tanqͣm dicentes. Si ista prestitisses o¬
culos hominum illorũ abscidisses id est
ita te diligerent ut ocłos suos eruerent
deinde plenã contumaciam addidert̃.
ñ ascendimus. id÷ ñ ueniemꝰ. quia uo¬
cauerat eos. An potius ocłos hominũ
illorum. dic̃ hostiũ qͥ nimis acres & ter¬
ribiles fuerant nunciati. Tanqͣm dic̾ent:
et si hoc fecisses non tͥ obtemperaremus.

Expanded text:
utrum nemo peccet nisi aut ignarus aut utrum nemo peccet nisi aut ignarus aut uictus aut contemnens: unde nunc longum est disputare. Quid est quod Dathan et Abiron, cum in seditionem consurrexissent, uocati a Moyse ac superbe et iniuriose respondentes: numquid pussillum hoc, quoniam eduxisti nos in terram fluentem lac et mel interficere nos in heremo, quoniam praees nobis, princeps es? et tu in terram fluentem lac et mel induxisti nos et dedisti nobpost haec addiderunt, Oculos hominum illorum abscidisses: non ascendimus? Quorum oculos hominum dixerunt? Utrum populi Israel, tanquam dicentes, Si ista praestitisses, oculos hominum illorum abscidisses; id est, ita te diligerent, ut oculos suos eruerent,deinde plenam contumaciam addiderunt, Non ascendimus, id est, Non veniemus; quia vocaverat eos. An potius oculos hominum illorum, dicit hostium, qui nimis acres et terribiles fuerant nuntiati: tanquam dicerent, Etsi hoc fecisses, non tibi obtemperaremus;