comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tori: dum nob̾ inomnib ñ redlitum cermimus. qd̾
in dampnatione similium. etiã nob̾ debitum fuis¬
reti. ut gͣ in hac difficillima questione u̾bis potius
titamur apsi: uolens ds ostend̾e tram. et de monstra¬
re potentiam suam. atulit inmulta patientia uasa
dicere. quare sic me fĩxisti: cum habeat potestatem ex
cadem massa facere. aliuduas in h onorem aliud in
contumeliam. ubi quia umu̾sa massa merito dãp¬
nata ẽ contumeliam debitam reddit iustitia. ho¬
norem donat indebitum grã. ñ meriti p̃rogatiua:
non facca necessitate. ñ temeritate fortune. s altitu¬
dine diuitiarum sapientie et scientie dei: quam non
aꝑit s clansam miratus apłs clamat. O altitudo duiti¬
arum sapientie et scientie dĩ: quam inserutabilia

Expanded text:
tori, dum nobis redditum non cernimus, quod tori, dum nobis redditum non cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisretur? Ut ergo in hac difficillima quaestione verbis potius utamur Apostoli: Volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suamdicere: Quare sic me fecisti? cum habeat potestatem ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam, ubi quia uniuersa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit iustitia. honorem donat indebitum gratia non meriti praerogatiua, non fati necessitate. non temeritate fortunae sed altitudine diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam non aperit, sed clausam miratur apostolus clamans:s o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei. quam inscru
Abbreviated transcription (Latin):
bitrium s impellere: ut ꝑinania feratur ñ in
domino. Qd̃ autem inpetra stabili collocetur: pa¬
ratur uoluntas a dnõ. Qd̃ autem ꝑsonaꝵ accepto¬
rẽ dm̃ se crede existimant. si credant sine ullis p̃ce¬
dentib meritis cuiꝰ uult miseretur et quos dignat᷑
uocat. et quẽ uult religiosum facit. parum atten¬
diit qđ debita reddatur pena dampnato. inde¬
bita grã lib̾ata. ut nec ille se indignum querat᷑.
nec dignum se istegłetur: atq ibi potius acceptio¬
nẽ nullã fieriꝑsonarũ: ubiuna eademq massa dã¬
nationis et offensionis inuoluit: ut lib̾atus deñ ub̃a¬
to discat qd̃ etiam sibi supplicium conueniret: i¬
sigrã subueniret. si autẽ gratia utiq nullis meri¬
tis reddita: s gratuita bonitate donata. S mins¬
tũ ẽ inqͥunt. inuna eademq mala causa hunc li¬
b̾ari: illum puniri. Nẽpe gͦ uistum ẽ utrumq
puniri Qitis hocneganerit: agam̃ gͦ grãs salua¬

Expanded text:
bitrium; sed impellere ut per inania feratur, non in bitrium; sed impellere ut per inania feratur, non in Domino, tanquam in petra stabili collocetur: Paratur enim voluntas a Domino . Quod autem personarum acceptorem Deum se credere existimant, si credant, quod sine ullis praecedentibus meritis, cujus vult miseretur, et quos dignatur, vocat, et quem vult, religiosum facit, parum attendunt, quod debita reddatur poena damnato, indebita gratia liberato; ut nec ille se indignum queratur, nec dignum se iste glorietur; atque ibi potius acceptionem nullam fieri personarum, ubi una eademque massa damnationis et potius offensionis involvit, ut liberatus de non liberato discat, quod etiam sibi supplicium conveniret, nisi gratia subveniret. Si autem gratia, utique nullis meritis reddita, sed gratuita bonitate donata. Sed injutum est, inquiunt, in una eademque mala causa, hunc liberari, illum puniri. Nempe ergo justum est utrumque puniri. Quis hoc negaverit? Agamus ergo gratias Salva
Abbreviated transcription (Latin):
torũ. rescpͥta ꝑsolunnus: et aliqnͣto duituis tecum
sermocinamur ãdmonentes ut docendis instes. qͥbꝰ
trem̃dis satis qnͣtum comꝑimꝰ institisti. St̃ enm
qͥdam qͥtustissime dampnatas impietates ad huc
liberiꝰ defendendas putant: et sunt qui occultiꝰ pe¬
netrant domos et qd̾ inaꝑto damare iam inetti¬
unte: in secreto seminare non quiestunt. st̃ autẽ
qui omno siluerunt magno timore cõpressi. s ad¬
hric corde retinent. qd ore iam ꝓferre ñ audent:
qui tamen eẽ frĩb possunt expriore dogmatis de¬
fensione notissum ꝓide alii seuerius cohercendi
alii iugilantiꝰ uestigandi auii tractandi qdẽ umꝰ.
s ñ segnitis sc̃ docendi ut si ñtuñtur neꝑdant ñ
tam̃ negligantur neꝑeant. Qd̃ enĩputant aufer¬
ri sibi lib̾um arbitrium. si nec ipsam bonam uo
luntatẽ sine aduitorio dei hominem habere consẽ¬
serint: ñ intelliguitt ñ se firmare humanum at¬

Expanded text:
torum, rescripta persoluimus et aliquanto diutius tecum torum, rescripta persoluimus et aliquanto diutius tecum sermocinamur admonentes, ut docendis instes, quibus terrendis satis, quantum comperimus, institisti. sunt enim quidam, qui iustissime damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant, et sunt, qui occultius penetrant domos et, quod in aperto clamare iam metuunt. in secreto seminare non quiescunt, sunt autem. qui omnino siluerunt magno timore compressi. sed adhuc corde retinent, quod ore iam proferre non audent, qui tamen esse fratribus possunt ex priore ipsius dogmatis defensione notissimi. proinde alii seuerius cohercendi. alii uigilantius uestigandi. alii tractandi quidem lenius sed non segnius sunt docendi, ut. si non timentur. ne perdant, non tamen neglegantur. ne pereant. Quod enim putant auferri sibi liberum arbluntatem sine adjutorio Dei hominem habere consenserint, non intelligunt, non se firmare liberum ar
Abbreviated transcription (Latin):
ne grẽ te fauere. S ut hec tristitia de nr̃is cordib
tergeretur: pͥmo te priorem anathema eis inppło¬
frequentissime ꝓnuntiasse. cadem fama ñtacuit
Deinde cum litt̾is apłice sedis de illoꝵ dampnatio¬
ne ad affricam missis: tue quoq littert ad uenera¬
bilem senẽ aurelium consecute sunt. Que tam et¬
si breues erant: tuum tam̃ iugorem ad u̾sus eoꝵ
errorem satis indicabant. slunc uero cum aꝑtius
et latiꝰ quid de illo dogmate contra querenti res
ta et multiplicit̃ ẽ locutus ñsolum omnẽ t̾stitie nu¬
bilutm fugit. decordib nrĩs. s etiam tantũ ibi letitie
lum̃ infulsit tit nichil egisse in nob̾ iuderetur ille.
meror et timor: nisi successus hoꝵ et ampliorẽ fla¬
amplectimur: osculamur: et remeante anob̃ ad te
nr̃oꝵ inuicem collo qͥoꝵ scĩssimo et fidelissimo ꝑ la¬
tore. quem uoluisti eẽ apud nos. ñsolum aduettorẽ
scͥptorum tuoꝵ uerũ etiã narratorem testemq fac¬

Expanded text:
e te fauere. sed ut haec tristitia de nostris cordibus tergeretur, pfrequentissimo pronuntiasse eadem fama non tacuit: deinde cum litteris apostolicae Sedis de illorum damnatione ad Africam missis, tuae quoque litterae ad venerabilem senem Aurelium consecutae sunt; quae tametsi breves erant, tuum tamen vigorem adversus eorum errorem satis indicabant. Nunc vero cum apertius et latius quid de illo dogmate contraque sentires, lta et multipliciter est locutus. non solum illud omne tristitiae nubilum fugit de cordibus nostris, sed etiam tantum ibi laetitiae lumen infulsit, ut nihil egisse in nobis uideretur ille maeror et timor nisi successurorum ampliorem flaamplectimur. osculamur et remeante a nobis ad te nostrorum inuicem conloquiorum sanctissimo et fidelissimo perlatore, quem uoluisti esse apud nos non solum aduectorem scriptorum tuorum uerum etiam narratorem testemque fac
Abbreviated transcription (Latin):
itaq mͥ. Quid ad huc queritur: Nam uoliuitati eius
quis resistit: Hanc contradictionẽ sibimet ipsi tanꝙͣ
ab alt̾o opposint. uelut exeorũ uoce qui nolunt acci¬
pe qd suꝑus dixerat: gͦ cuiꝰ uult miseretur. et quẽ
uult obdurat. Talib itaq dicamus cum apło: nenĩ
melius illo inuenire possumꝰ qͥd dicamꝰ. O homo tu
quis es qui respondeas deo: Querimꝰ enĩ m̃itum ob¬
durationis: et inuenimꝰ. Merito namq peccati um
ũsa massa damnata ẽ: nec obdurat d̃s ñ imꝑciendo
merentur: ac potiͦut ñ imꝑtiatur hoc digni sunt ħ
merent᷑. Querim̾ autẽ meritum miscdie nec inueni¬
mn᷑ qͥa nullum ẽ: negratia euacuetur. si non gratis
donatur s meritis redditur. Si enim dixerimus fi¬
dem p̃cessisse. in qua eẽt m̃itum grẽ quid meri¬
tihabebat homo ante fidem ut ãccipet fideme

Expanded text:
itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus qui resistit? Hanc contradictionem sibimet ipse, tanquam ab altero opposuit, velut ex eorum voce qui nolunt accipere quod superius dixerat: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat . Talibus itaque dicamus cum Apostolo, non enim melius illo invenire possumus quid dicamus: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quaerimus namque meritum obduratiiuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo merentur ac potius, ut non impertiatur, hoc digni sunt hoc merentur. quaerimus autem meritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem?
Abbreviated transcription (Latin):
& paulop̃ait u̾ba que ego locutꝰ sum uob̾: spc̃ et
uita sunt. S sunt quidam ex uob̾: qͥ ñcredunt. Dem¬
de euangelista fubiungit. Sciebat abinitioiħc qui
existimaret credentes sic ad eius p̃sentiã ꝑtinere qͦmͦ
dixi uob̾: quia nemo potest uenire aome nisi fuerit
cidatum apatre meo. hinc erat. qd̃ eorum qui audie¬
rant loquentem decarne sua ec sangumne suo. qͥdã
scandalitati abscesserunt. quidam credendo manse¬
rt̾: quia nemo potest uenire adillum nisi cui datũ ẽ
apatre. ac ꝑhoc et abipso filio. et aspũscõ. Neq enĩ se¬
ꝑata sunt donauł oꝑa inseꝑabilis trinitatis: s filius
sic honorans patrem. ñ affert ullius distantie docum̃¬
tũ: s magnum p̃bet humilitatis gxemplũ his. Itum isti
lib̾i arbitrii defensores ĩmo deceptores quia inflatores.
et inflatatores quia p̃sumptores. ñ adu̾sum nos. s ad¬
ũsus euangelium locuturi: quid aliud dicunt qm
id qd̃ apłs sibi qͣsi atalib diceretur obiecit: Dicis

Expanded text:
ego locutus sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis. qui non credunt: deinde euangelista subiungit: Sciebat enim ab initio Iexistimaret crededixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Hinc erat quod eorum qui audierant loquentem de carne sua et de sanguine suo, quidam scandalizati abscesserunt, quidam credendo manserunt: quia nemo potest venire ad illum nisi cui datum est a Patre, ac per hoc et ab ipso Filio et a Spiritu sancto. Neque enim separata sunt dona vel opera inseparabilis Trinitatis. Sed Filius sic honorans Patrem non affert ullius distantiae documentum, sed magnum praebet humilitatis exemplum. Hic iterum isti liberi arbitrii defensores, imo deceptores quia inflatores, et inflatores quia praesumptores, non adversum nos, sed adversus Evangelium locuturi, quid aliud dicunt quam id quod Apostolus sibi, quasi a talibus diceretur, objecit: Dicis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃itum extollat. etiam adunicendas temꝑalium rerum
cupiditates. et diligenda bona et̾na atq ipsum fontem
oĩum bonorũ. ds̃ adiutoriũ dat oranti: fides orat que
data ẽ ñoranti. que utiq nisi cdata eẽt. orare ñposset. Quo¬
modo enĩ inuosabunt in quẽ ñ credidert̃: aut q modo cre

Expanded text:
ius orationis meritum extollat, etiamsi ad vincendas temporalium rerum ius orationis meritum extollat, etiamsi ad vincendas temporalium rerum cupiditates, et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum Deum, adjutorium datur oranti; fides orat quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. Quomodo enim invocabunt, in que
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e boni meriti possunt peccatores: S nec ipsa re¬
missio peccõrum sine aliquo merito ẽ: fides hanc impe¬
trat. Neq enim nullum ẽ m̃itum fidei. quia fide ille di¬
cebat. dñe ꝓpitius estomͥ peecatori: et descendit iustifica¬
tus. Merito fidelis humiliatur qm̃qui se humiliat
exaltabitur. Restat gͥ ut ipsam fidem unde oĩs iustitia
sumit mitium ꝓpt̾ qd̃ dicitur ad etcl̃am incanticis can¬
ticoꝵ. uenies et ꝑtransies abmitio fid̾i. restat inqͣm ut
ipsam fidem ñ humano quo isti extolluntur tribua¬
mus arbitrio. necullis p̃cedentib meritis. qm̃nde in¬
cipiunt bonaquecumq st̃ merita s gratuitum dont̃i
dei eẽ fateaniur. si grãm uerã id ẽ sñ m̃itis cogitamꝰ: qͥa
sic̃ ineadem epła legitur. ds̃ unicuiq partitur m̃surã
fidei. Oꝑa quippe bona fuint abhomine. fides autẽ fre ĩ
homme: sine quailla anullo fiunt homine. Omne enĩ

Expanded text:
habere boni meriti possunt peccatores? Sed nec ipsa rehabere boni meriti possunt peccatores? Sed nec ipsa remissio peccatorum sine aliquo merito est, si fides hanc impetrat: neque enim nullum est meritum fidei; qua fide ille dicebat, Deus, propitius esto mihi peccatori; et descendit justificatus merito fidelis humilitatis, quoniam qui se humiliat, exaltabitur . Restat igitur ut ipsam fidem unde omnis justitia sumit initium, propter quod dicitur ad Ecclesiam in Cantico canticorum, Venies et pertransies ab initio fidei : restat, inquam, ut ipsam fidem non humano, quod isti extollunt, tribuamus arbitrio, nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona quaecumque sunt merita; sed gratuitum donum Dei esse fateamur, si gratiam veram, id est sine meritis, cogitamus: quia, sicut in eadem Epistola legitur, Deus unicuique partitur mensuram fidei . Opera quippe bona fiunt ab homine; fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine. Omne enim
Abbreviated transcription (Latin):
na debctur: nec ita eẽt gratia si non darctur gratuita.
s debita redderetur. s cum abistisqueritur ꝙͣ grãm
pesegiꝰ cogitaret sincullis p̃cedentib m̃itis dari. qnͣdo
anathematuabat eos qui ddñt gr̃am dei scd̃m m̃ita
nr̃a dari: respondent. sineullis p̃cedentib meritis.
grãm ipsam humanam cẽ naturam. in qua conditi
sumꝰ: neq enĩ anti quam eẽm̾. mereri aliquid potui¬
mus ut ec̃mus: abiciatur axpĩanorum cordib ista
fallacla. Non oĩno ñistam gratiam cõm̃dat apłs
qua creati sumꝰ ut homines eẽm. s qua iustificati
cũ mali homines eẽmus. Ista ẽ enum grã ꝑ iħm xp̃m
derentur: s ꝓimpuis mortuus ẽ ut iustificarentur. Nã
quippe homo erat. qui dicebat. miser ego homo. quis
me lib̾abit decorpore mortis huł: Gratia dĩꝑiħm xp̃m¬
dnĩn nr̃m. Possunt quidem dicẽ ruissionẽ peccatoꝵ eẽ
grãm: que nullis p̃cedentib m̾itis datur. Quid enim

Expanded text:
na debetur nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, na debetur nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed debita redderetur. Sed cum ab istis quaeritur. quam gratiam Pelagius cogitaret sine ullis praecedentibus meritis dari. quando anathematizabat eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari. respondent sine ullis praecedentibus meritis gratiam ipsam humanam esse naturam, in qua conditi sumus; neque enim. ante quam essemus, mereri aliquid potuimus, ut essemus. abiciatur a Christianorum cordibus ista fallacia. non, omnino non istam gratiam commendat apostolus, qua creati sumus, ut homines essemus. sed qua iustificati, cum mali homines essemus. ista est enim gratia per derentur. sed pro impiis mortuus est, ut iustificarentur: iam quippe homo erat, qui dicebat: Miser ego homo quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei p 9. Possunt quidem dicere remissionem peccatorum esse gratiam, quae nullis praecedentibus meritis datur: quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
nec u̾itas misccłiam. qͣ ub̾atur indignus. Que gͥ sua
merita iactaturꝰ ẽ libatus: cui si digna suis meritis
redderentur. non ec̃t nisi dampnatus: Nulla ne gͥ
merita iustoꝵ sunt: plane quia uisti sunt: s ut
iusti fierent merita non fuerunt. Iusti enĩ facti sũt
cum ustificati st̃. si sicut dicit apłs. iustificati graris
ꝑgram ipsius. Cum gͥ huic grẽ immici infestiq sunt
isti: pelagiꝰ tam̃ inecclastico iutlitio palestino. ñ enĩ
alit̾ indeimpunitus exisset. anathematirauit eos.
qͥ dicunt grãm dei scłm mertea dari s nicħ aliud
ineoꝵ etiam posteriorib disputationib inuenitur
qmͣ meritis dari etiam gr̃am. decuius cõmendatio¬
ne matine ad romanos apsica epła loquitur: uit
inde se p̃dicatio eius. uelite a capite orbitoto orbe dif¬
funderet. La ẽ enĩ qua iustificatur imꝑiꝰ. idẽ fie iustꝰ.
rita nulla p̃cedunt. qm̃ meritis imꝑii. ñ grã s pe¬

Expanded text:
nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua nec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti enim facti sunt, cum iustificati sunt sed, sicut dicit apostolus, iustificati gratis per gratiam ipsius. Cum iisti, Pelagius tamen in ecclesiastico judicio Palaestino non enim aliter inde impunitus exiisset, anathematizavit eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita dari. Sed nihil aliud in eorum etiam posterioribus disputationibus inuenitur quam meritis dari eam gratiam, de cuius commendatione maxime ad Romanos apostolica epistula loquitur. ut inde se praedicatio eius uelut a capite orbis toto orbe diffunderet: ea est enim, qua iustificatur impius, id est fit iustus, iae merita nulla praecedunt. quia meritis impii non gratia sed poe
Abbreviated transcription (Latin):
pͥor dedit illi. et retribuetur ei: Qm̃ ex ipso et ꝑ ipsum
erimpso sunt omna: ipsi gła in scla scłorum amer.
Nolunt autem ut sit ipsi ingloria. iniustificandisim¬
pris gratuita gratia.qui eĩ ignorantes iustitiã. suam uo¬
lunt constituere uł iam conclamantium religiosorum
et piorũ uocib p̃ssiata se fatentur ad habendam seu fa¬
ciendam iustitiã diuinitus adiuuari. ut sui p̃cedat ali¬
quid meriti quasi pͥores uolentes dare ait recribuatur
eis ab illo de quo dictumẽ. quis pͥor dedit illi et tetͥbuet᷑
ei: ⁊ suaputantesp̃ur merita. ad illum dequo audiũt
aut potiꝰ audire nolunt. qm̃ exipõ et ꝑipsum et in ipso¬
st̃ oĩa. Quaꝵ autẽ diuitiaꝵ ẽ. altitudo sapientie et sci¬
s misccłia grẽ. et quẽ uult obdurat ñ iuiqͥtate s u̾itate
umdicte. Que tam̃ miscłia et u̾itas ita sibi ogcurrunt
quia scͥptum ẽ mmiscłia et u̾itas occurrerunt sibi. ut
nec insccłia impecliat u̾itatẽ qua plectitur dignus:

Expanded text:
illi et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum! Nolunt autem, ut sit ipsi gloria in iustiticandis lmpns gratuita gratia, qui eius ignorantes iustitiam suam uolunt constituere uel iam conclamantium religiosorum et piorum uocibus pressi ita se fatentur ad habendam seu faciendam iustitiam diuinitus adiuuari, ut sui praecedat aliquid meriti. quasi priores uolentes dare, ut retribuatur eis ab illo, de quo dictum est: Quis prior dedit illi et retribuetur ei? et sua putantes praeire merita ad illum, de quo audiunt aut potius audire nolunt: Quoniam ex ipso et per ipssunt omnia. Quarum autem divitiarum est altitudo sapientiae et scisericordia gratiae e t, quem uult, obdurat non iniquitate sed ueritate uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita sibi occurrunt, quia scriptum est: Misericordia et ueritas occurrerunt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignus.
Abbreviated transcription (Latin):
cultando quod fecerit: s: non fatiendo qd̃ occultari ue¬
lit. Qd̾ miscdia d̃i bonis piisq concedie: ut int̾ inum¬
cos quoslibet futuros lib̃i seturiq u̾sentur. aliena pet¬
cata sibi cõmissa nonꝓdant: que ꝓditimeant. ip̃i nul¬
la cõmutant. Cum faisum quid amaledico fingitur:÷
aut omnino non creditur: aut certe indegra salute fa-¬
ma sola uexatur: Qd̃ autẽ malum ꝑpetratur. hostis
ẽ intrmus: etiã sinulliꝰ intimni loquatitate. aut lite
uulgetur. Quapꝑ quis prudentium ñ uidcat. etiam
qmͣ tu tolerabilit̾ feras. amicissimi quondam et fa¬
milarisfi incredibiles nc̃ inimicicias consolante consci.¬
entia: et quẽadmodum. uł quod iaccitat uł qd aquib¬
dam forsitan creditur insinistris armis deputes. qͥb
non minꝰ qm dexiris contra diabolum dimicatur: ue¬
rumtam̃ ullũ maluerim aliqͦmodo miciorem: qmͣ
te istomͦ armatiorem: hoc magnum et triste miracu-¬

Expanded text:
cultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari uecultando, quod fecerit, sed non faciendo, quod occultari uelit. quod misericordia dei bonis piisque concedit, ut inter inimicos quoslibet futuros liberi securique uersentur, aliena peccata sibi commissa non prodant, quae prodi timeant, ipsi nulla committant. cum enim falsum quid a maledico fingitur, aut omnino non creditur aut certe integra salute sola fama uexatur. quod autem malum perpetratur, hostis est intimus, etiam si nullius intimi loquacitate aut lite uulgetur. quapropter quis prudentium non uideat, etiam tu quam tolerabiliter feras amicissimi quondam et familiarissimi incredibiles nunc inimicitias consolante conscientia et quem ad modum, uel quod iactitat uel quod a quibusdam forsitan creditur, in sinistris armis deputes, quibus non minus quam dextris contra diabolum dimicatur? uerum tamen illum maluerim aliquo modo mitiorem quam te isto modo armatiorem. hoc magnum et triste miracu
Abbreviated transcription (Latin):
simis et familiarissimis nr̃is: in quoꝵ ego caritatem
fateor facile me totum ꝓicio p̃sertim fatigatũ scanda¬
lis scłi: et in ea sinc ulla sollicitu dine requiesto. Beum
quippe illic eẽ sencio. inquẽ me securus ꝓicio: et in
quo securus requiesco: nec in hac mea securitate cras-¬
tinum illud humane fragilitatis incertum deqͦ suꝑiꝰ¬
ingemui omnino formido: Cum enĩ hominẽ xp̃ia¬
na caritate flagrantem. eaq michi fidelem amicũ
fattum eẽ sencio: quicqͥd ei consiliorũ meoꝵ cogitatio¬
nũq cõmito: non hoĩ cõmitto: sed illii quo manit
ut talis sit: D̾s̃ enim caritas ẽ: et qui manet in carita¬
te in dõ manet: Quã si desenuerit: tantum fatiat
necesse ẽ dolorem: qnͣtum manens fecerat gaudium:
Uerũptam̃ ex amico intimofact̃ inimicus. querat si¬
bi poti qd̃ fingat astutus: non inueniat. quod ꝑdat
iratus: Hoc autem unusqͥsq facile assequit᷑ non oc¬

Expanded text:
simis et familiarissimis nostris. in quorum ego caritatem, simis et familiarissimis nostris. in quorum ego caritatem, fateor, facile me totum proicio praesertim fatigatum scandalis saeculi et in ea.sine ulla sollicitudine requiesco. deum quippe illic esse sentio, in quem me securus proicio et in quo securus requiesco. nec in hac mea securitate crastinum illud humanae fragilitatis incertum, de quo superius gemui, omnino formido. cum enim hominem Christiana caritate flagrantem eaque mihi fidelem amicum factum esse sentio, quicquid ei consiliorum meorum cogitationumque committo, non homini committo sed illi, in quo manet, ut talis sit; deus enim caritas est et, qui manet in caritate, in deo manet. quem si deseruerit, tantum faciat necesse est dolorem, quantum manens fecerat gaudium. uerum tamen ex amico intimo factus inimicus quaerat sibi potius, quod fingat astutus, non M inueniat, quod prodat iratus. hoc autem unusquisque facile adsequitur non oc
Abbreviated transcription (Latin):
queinflat: dum non offendatur illa que eclificat.
Ego me ionge ẽẽ sentio. ab illa ꝑfectione deqͣ scriptum ẽ
siquis in u̾bo non offendit hic ꝑfectus ẽ. uir: sed plane
in dei misciłia puto me posse facile abste petere ueniã
siquid offendi÷ quod michi aꝑire debes: ut cum te au¬
diero. lucteris frẽm tuum: Neq enim quia hoc ꝓpt̃
longinquitatem t̾rarum non potes facere int̾ me et
te: ꝓpt̾ea debes sinere me errare. Orsus qd̵ ad ipsas
res quas nosso uolumus attinct: siquid ueri me tenere
uł scio. uł credo. uł puto. in quo tu alit̃ sentis: qnͣtum
dñs dat sine tua iniuiria conabor: asserere. Qd̃ autem
ꝑtinet ad offensionem tuã: cum te indignatum sense¬
ro nichil aliud qmͣ ueniam dep̃cabor. Nec omĩno
arbitror te succensere potuisse. nisi aut hoc dicerem
quod non debin: aut non sic dicerem ut debui: quia
nec mitor minus nos scire inuicẽ. qmͣ scim᷑ a coniunctis¬

Expanded text:
quae inflat, dum non offendatur illa, quae aedificat. quae inflat, dum non offendatur illa, quae aedificat. ego me longe esse sentio ab illa perfectione, de qua scriptum est: Si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir. sed plane in dei misericordia puto me posse facile abs te petere ueniam, si quid offendi. quod mihi aperire debes, ut, cum te audiero, lucreris fratrem tuum. neque enim, quia hoc propter longinquitatem terrarum non potes facere inter me et te, propterea debes sinere errare me. prorsus quod ad ipsas res, quas nosse uolumus, adtinet, si quid ueri me tenere uel scio uel credo uel puto, in quo tu aliter sentis, quantum dat dominus, sine tua iniuria conabor adserere. quod autem pertinet ad offensionem tuam, cum te indignatum sensero, nihil aliud quam ueniam deprecabor. Nec omnino arbitror te suscensere potuisse, nisi aut hoc dicerem, quod non debui, aut non sic dicerem, ut debui, quia nec miror minus nos scire inuicem, quam scimur a coniunctis
Abbreviated transcription (Latin):
gatis que qm̃ concordantes delere non pot̾itis. concor¬
dare nolitis: aut que concordes legere timeatis. ne
it̃um litigetis. uerum dico caritati tue nichil me ma¬
gis qm hoc tremuisse exemplum: cũ quedam ad me
in epła tua legerem tue indignationis indicia. Non
tam illa de entello et deboue lasso ubimichi hylarit̃
iocari quam iracunde minari uisus es: qm̃ illud qd̃
serio te scͥpsisse satis apparit unde supra elocutus sũ
plus fortasse qmͣ debui. sed non plus qmͣ timui: ubi
aisti ne forte lesus iuste expostulares. Rogo te si fieri po-¬
test. ut int̾ nos queramus et disseramus aliquid. quo
sine amaritudine discordic corda nr̃a pascantur: fiat.
Si autẽ non possum dicere qͥd michi em̃dandum uide¬
atur inscͥtis tuis nec tu mmcis. nisi cũ suspicione in¬
uidie. aut lesione amicicie: quiescamꝰ abbis: et nr̃e
uite salutiq parcamus. Minus certe assequatur illa

Expanded text:
gatis, quae quoniam concordantes delere non poteritis, concorgatis, quae quoniam concordantes delere non poteritis, concordare nolitis aut quae concordes legere timeatis, ne iterum litigetis. Verum dico caritati tuae nihil me magis quam hoc exemplum tremuisse, cum quaedam ad me in epistula tua legerem tuae indignationis indicia, non tam illa de Entello et de boue lasso, ubi mihi hilariter iocari quam iracunde minari uisus es. quam illud, quod serio te scripsisse satis apparet, unde supra locutus sum plus fortasse, quam debui, sed non plus, quam timui, ubi aisti: Ne forte laesus iuste expostulares. rogo te, si fieri potest, ut inter nos quaeramus et disseramus aliquid, quo sine amaritudine discordiae corda nostra pascantur fiat. si autem non possum dicere, quid mihi emendandum uideatur in scriptis tuis nec tu in meis nisi cum suspicione inuidiae aut laesione amicitiae, quiescamus ab his et nostrae uitae salutique parcamus. minus certe adsequatur illa,
Abbreviated transcription (Latin):
or dum cogito int̾ uos quib d̾s hoc ip̃m qd̃ uterq
nr̃m optanit largum ꝑlixumq concesserat. ut conun-¬
ctissimi et familiarissim mella scͥpturarũ sc̃arum pa¬
rit̾ iãberetis tante a maritudinis in repsisse ꝑriuem.
qnͣdo non. ubi non. cui non hoĩ formidandã: cum
eo tempore quo abiectis iam sartinis secularib iam
expediti dñm sequebamini. et mea t̾ra uiuebatis si¬
mulinqua dñs humanis pedib ambulans. pacem
meã inquit douobis. pacem meam relinqͦ uobis. iu¬
ris etate maturis. et ineloquio dñi habitantib nob̾
accidere potuit: uere temptatioẽ uita humana suꝑ
t̃ram. heumichi qui uos alicubi simul in uenire non
possum. forte ut moueor. ut doleo. ut trmeo. ꝓciderẽ
adpedes urõs: flerem qnͣtum ualerem: rogarem qnͣtũ
amarẽ. nunc unum quẽq ur̃m ꝓ seip̃o. nunc utrũq
su ꝑiculospectant: ne deuobis ea conscribendo spar-¬

Expanded text:
or, dum cogito inter uos, quibus deus hoc ipsum, quod uterque or, dum cogito inter uos, quibus deus hoc ipsum, quod uterque nostrum optauit, largum prolixumque concesserat, ut coniunctissimi et familiarissimi mella scripturarum sanctarum pariter lamberetis, tantae amaritudinis inrepsisse perniciem quando non, ubi non, cui non homini formidandam, cum eo tempore, quo abiectis iam sarcinis saecularibus iam expediti dominum sequebamini et in ea terra uiuebatis simul, in qua dominus humanis pedibus ambulans: Pacem meam, inquit, do uobis, pacem meam relinquo uobis, uiris aetate maturis et in eloquio domini habitantibus uobis accidere potuit. uere temptatio est uita humana super terram. ei mihi, qui uos alicubi simul inuenire non possum! forte, ut moueor. ut doleo, ut timeo, prociderem ad pedes uestros, flerem. quantum ualerem, rogarem, quantum amarem, nunc unumquemque uestrum pro se ipso nunc utrumque ius cum magno sui periculo spectant, ne de uobis ea conscribendo spar
Abbreviated transcription (Latin):
supplicium omĩno non uideo. De quare si tamen eã
nosse opus ẽ: uellem audire quid sencias. Uide qͥd
satiant terre ac maria: que nos corporalit dirimũt.
Si hec epistola mea quam logis ego cẽm. iam michi di¬
ceres qd̾ quesiui. Nunc uero qnͣdo rescribes: qnͣdo mit¬
tes ⁊ qnͣdo ꝑueniet÷ qnͣdo accipiã : Et tam̃ utinam
quandoq fiat: quod tam cito fieri non posse qmͣ uo¬
lim̃ quanta possumꝰ tolerantia sustinem᷑: Unde recur.¬
ro ad illa u̾ba epłe tuc dulcissima. scĩq desideru plerus-¬
sima. et ea fatio uicissim in ea÷ utinam mereremur
cõpierus tuos. et collatione mutua uł doceremus aliqͦ
uł discerem᷑: si tam̃ cẽ ullomodoposset. ut ego te docerẽ.
Inhis autẽ u̾bis non iam tuis tantum. sed etiã meis.
ubi delector et refitior. et ip̃o qmͣuis pendente et non
attingente utriꝰq nr̃m desiderio. non pariua exparte
consolor: ibi rursus accerrime dolorum stimuł fodi¬

Expanded text:
supplicium, omnino non uideo. de qua re, si tamen eam supplicium, omnino non uideo. de qua re, si tamen eam nosse opus est, uellem audire, quid sentias. uide, quid faciant terrae ac maria, quae nos corporaliter dirimunt. si haec epistula mea, quam legis, ego essem, iam mihi diceres, quod quaesiui; nunc uero quando rescribes? quando mittes? quando perueniet? quando accipiam? et tamen utinam quandoque fiat, quod tam cito fieri non posse, quam uolumus, quanta possumus tolerantia sustinemus! unde recurro ad illa uerba epistulae tuae dulcissima sanctique desiderii plenissima et ea facio uicissim mea: \'Utinam complexus tuos, et collatione mutua vel doceremus aliqua, uel disceremus, si tamen esse ullo modo posset, quod ego te docerem. In his autem uerbis non iam tuis tantum sed etiam meis ubi delector et reficior et ipso quamuis pendente et non adtingente utriusque nostrum desiderio non parua ex parte consolor, ibi rursus acerrimis dolorum stimulis fodi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus impletur qd̾ ueritas ait: qm̃ habundauit ini¬
quitas. refrigescet caritas multorum. Que sibietum
iam fida pectora tuto refutidantur incuiꝰ sensus tota
se ꝓiciat secura dileccio: Quis deniq amicus non formi¬
detur quasi futurus iminitus÷ si potuit int̾ ieronimũ
et rufinum hec qd planginus exoriri: Omisera et mi¬
seranda conditio. O infida in uoluntatib amicoꝵ sci¬
entia p̃sentium: ubi nulla ẽ prescientia futuroꝵ. Sed
quid hoc alti de altero gem̃dum putẽ: qñdo nec ipse
quidem sibi homo ẽ notus inposterum: Nouit enĩ
ut cumq uix forte nunc qualis sit: qualis autem pꝰea
futurus sit ignorat: hec porro non tantum scientia
qͣlis quisq sit uerum etiam p̃scientia qualis futurus
sir sic insancus et beatis angłis: quomodo fuerit dia¬
bolus beatus aliquando. cum ad huc angłis bonus
tẽt. et sciens futuram inquitatẽsuam et sempit̾nũ

Expanded text:
prorsus impletur, quod ueritas ait: Quoniam abundabit iniprorsus impletur, quod ueritas ait: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. quae sibi enim iam fida pectora tuto refundantur? in cuius sensus tota se proiciat secura dilectio? quis denique amicus non formidetur quasi futurus inimicus, si potuit inter Hieronymum et Rufinum hoc, quod plangimus, exoriri ? o misera et miseranda condicio! o infida in uoluntatibus amicorum scientia praesentium, ubi nulla est praescientia futurorum! sed quid hoc alteri de altero gemendum putem, quando ne ipse quidem sibi homo est notus in posterum? nouit enim utcumque uix forte, nunc qualis sit; qualis autem postea futurus sit, ignorat. Haec porro non tantum scientia, qualis quisque sit, uerum etiam praescientia, qualis futurus sit, si est in sanctis et beatis angelis, quo modo fuerit diabolus beatus aliquando, cum adhuc angelus bonus esset, sciens futuram iniquitatem suam et sempiternum
Abbreviated transcription (Latin):
sietiam dehacre tua rescripta meruero: Nam neq in
me tantum scientie scͥpturarum diumarum ẽ. aut
ẽẽ iam poterit: qnͣtum mẽe tͥ uideo. Et si quid in hac
re habeo facultatis: ut cumq impendo ppło dei: ua¬
care autem studio diligentius quã ppłi audiunt. in¬
struendi: ꝓpt̾ ecclesiasticas occupationes omnino non
possum: Nescio que scripta maledica suꝑ tuo nomine
mitt̾e. illis respondens maledictis. Quo ꝑ lecco fateor
multum dolui: int̾ tam caras familiaresq ꝑsonas.
cuntus pene ecclesiis notissimo amicicie uinculo copu¬
latas tantum malum exstitisse discordie Et tu qui¬
dẽ qnͣtum tͥ mod̾eris qnͣtumq teneas aculeos in-¬
dignationis tue ne reddas maledictum ꝓ maledic¬
to satis intius litc̃is eminet. uerumptam̃ eas ipsas
cũ legissem: contabin dolore. et obrigui timore. Eͥd
deme illa facerent queinte ille scͥpsit. si inmanꝰmcas
forteuenissent: ue mundo abstandalis: Eece fit ecce

Expanded text:
si etiam de hac re tua rescripta meruero. nam neque in si etiam de hac re tua rescripta meruero. nam neque in me tantum scientiae scripturarum diuinarum est aut esse iam poterit, quantum inesse tibi uideo, et si quid in hac re habeo facultatis, utcumque inpendo populo dei. uacare autem studiosis diligentius, quam populi audiunt, instruendis propter ecclesiasticas occupationes omnino non possum. Nescio qua scripta maledica super tuo nomine mittere illis respondens maledictis. quo perlecto, fateor, multum dolui inter tam caras familiaresque personas cunctis paene ecclesiis notissimo amicitiae uinculo copulatas tantum malum extitisse discordiae. et tu quidem quantum tibi modereris quantumque teneas aculeos indignationis tuae, ne reddas maledictum pro maledicto, satis in tuis litteris eminet. uerum tamen si, eas ipsas cum legissem, contabui dolore, et obrigui timore, quid de me illa facerent, quae in te scripsit, si in manus meas forte uenissent. uae mundo ab scandalis! ecce fit, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
uł recolo. utinam in quis meicremur completus tu¬
os: et collatione mutua. uł docerem᷑ aliquid. uł dis¬
ceremus. Ego autem dico: utinam saltem ꝓpinquis
t̾rarum locis. habitaremꝰ: ut si non possunt misceri
mrã conloquia litt̾e possent ẽẽ crebriores: Nunc uero
tanto locorum int̾ uallo absumus a sensib nostris:¬
ut de illis u̾bis apłi ad galathas iuuenem me ad tu¬
am sanccitatem scͥpsisse meminerim: et etee iam se¬
nex nondum rescripta meruerim: faciltus q ad te
exemplaria epistole mee ꝑuenerint. nescio qua occasi¬
one ꝑueniente. qm ipsa epistola mecurante. Homo
emim qui eam tunc acceꝑat nec ad te ptulertt. nec ad
me retulerit. Tante autem michi in litt̾is tuns que in
manus nostras uenire potuert̾. apparent tes: ut nichil
studiorum meorum mallẽ sipossem. qmͣ inherere late¬
rituo. Quod ego quia nonpossum: aliquem nr̃orum
in dño filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito.

Expanded text:
uel recolo. utinam, inquis, mereremur complexus tuuel recolo. utinam, inquis, mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus! ego autem dico: utinam saltem propinquis terrarum locis habitaremus, ut, si non possunt misceri nostra conloquia, litterae possent esse crebriores! nunc uero tanto locorum mtut de illis uerbis apostoli ad Galatas iuuenem me ad tuam sanctitatem scripsisse meminerim et ecce iam senei nondum rescripta meruerim faciliusque ad te exemplaria epistulae meae peruenerint nescio qua occasione praeueniente quam ipsa epistula me curante; homo enim, qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulerit nec ad me rettulerit. tantae mihi autem in litteris tuis, quae in manus nostras uenire potuerunt, apparent litterae, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito,
Abbreviated transcription (Latin):
batua tamquam cestus entelli ꝑtimescam: Cedebatur
ille non curabatur et idco uincebatur: non sanabatͣ
Ego autem simedicinalem correptionem tranquillus
accepo: non dolebo. Si uero insirmitas uł humana
uelmeactiam cum ueracit̾ arguor non potest nisi ali¬
qnͣtulum contristari: meliꝰ tumor capitis dolet
dum curatur quam dum ei partitur nõ sanatur. hoc
ẽ enim qd̃ acute uidit qui dixit utiliores ẽe plerũq
immicos uirgantes: qmͣ amicos obuirgare metuen¬
res. Illi enĩ dum rixantur: dicunt aliquando uera q̃
corrigamus: isti autem minorem qmͣ oportet exhi-¬
bent iustitie ubertatem. dum amicicie timent exasꝑ-¬
are dulcedinem. Quappt̃ et sibos ut tͥ uideris lassus
sencitute forte corporis. non iugore amimi. tam̃ in area
dm̃ca fruccuoso labore desudans⁊ eccesum: siquid ꝑ¬
ꝑam dixi. fortius sige pedem. Non michi ẽt̃ debet mo-¬
lestum pondus ctatis tue: dum modo contitatun

Expanded text:
ba tua tamquam caestus Entelli pertimescam? caedebatur ba tua tamquam caestus Entelli pertimescam? caedebatur ille, non curabatur, et ideo uincebatur, non sanabatur. ego autem, si medicinalem correptionem tuam tranquillus accepero, non dolebo. si uero infirmitas uel humana uel mea, etiam cum ueraciter arguor, non potest nisi aliquantulum contristari, melius tumor capitis dolet, cum curatur, quam, dum ei parcitur, non sanatur. hoc est enim, quod acute uidit, qui dixit utiliores esse plerumque inimicos iurgantes quam amicos obiurgare metuentes. illi enim, dum rixantur, dicunt aliquando 20 uera, quae corrigamus; isti autem minorem, quam oportet, exhibent iustitiae libertatem, dum amicitiae timent exasperare dulcedinem. 1 quapropter etsi bos, ut tibi uideris, lassus senectute forte corporis, non uigore animi tamen, in area dominica fructuoso labore desudans, ecce sum: si quid perperam dixi, fortius fige pedem. non mihi esse debet molestum pondus aetatis tuae, dum conteratur
Abbreviated transcription (Latin):
modo id dete opinatus fuero qd̾ non te arbitrans le-
me si michi tacueris ertorem meum: quẽ forte mue¬
neris infactis uł dictis meis. Nam si ea in me rep̾hen¬
detis que reprehendenda non sunt. te ledis magis
qmͣ me quod absit amorib it satieto ꝓposito tuo. ut
hoc fatias uoluntate ledendi: culpans mine aliquid
dente maiedico quod mente utri dica scis non ẽẽ cuil¬
pandum. ac ꝑhoc aut beniuolo corde arguas etam
si catet delicto quod arguendum putas. aut paterno
affectu mulceas qd̾ abici nequeat potest enim ficri ut
tͥ aliud iudeatut quam ueritas habet. dum tamen ab¬
ste aliud nonfiat quam caritas habet: et ego amicissi¬
mam rep̃hensionem gratissime accipiam. etiam si re¬
p̃hendi non meruit qd̃ recte defendi potest: aut ag¬
nossam fimul et beniuolentiam tuã. ecculpam me¬
am: et qnͣtum dñs donat in alio gratus in alio em̃datꝰ
inueniar. Quid g̃: fortasse dura. sel certe salubria uer¬

Expanded text:
modo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans lmodo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans lcribente ego propter nimiam stultitiam meam laedi posneris in factis uel dictis meis. nam si ea in me reprehenderis, quae reprehendenda non sunt, te laedis magis quam me — quod absit a moribus et sancto proposito tuo, ut hoc facias uoluntate laedendi culpans in me aliquid dente maledico. quod mente ueridica scis non esse culpandum — ac per hoc aut beniuolo corde argues, etiam si caret delicto, quod arguendum putas, aut paterno affectu mulceas, quem abicere nequeas. potest enim fieri, ut tibi aliud uideatur, quam ueritas habet, dum tamen abs te aliud non fiat, quam caritas habet. et ego amicissimam reprehensionem gratissime accipiam, etiam si repotuisse. Restat igitur, ut laedere me rescribendo disponeres, si certo documento meas esse illas litteras nosam et, quantum dominus donat, in alio gratus, in alio emendatus inueniar. Quid ergo fortasse dura, sed certe salubria uer
Abbreviated transcription (Latin):
neum c̃ẽ sermonem. et sic rescribere: postea iubeas si
riora: ut absq ullo rancore stomachi. in sepͥturaꝵ dis¬
putatione uscinur. Quopacto enim possimus in hac
disputatione sinerancore u̾sari. sime ledere paras:
aut si non paras: quomodo ego te non lecdente abste
lesus iuste expostularem qd̵ ꝓbare ante debinsses me¬
um ẽẽ ser monem et sic resscribere. hoc est et sicledere:
slisi enim resscribendo lesisses: ego iuste expostulare
non possem: ꝓindecum ita resscribis ut ledas: quis
locus nobis relinquit᷑ in disputatione scͥpturarũ.
sine ullo rancore ũsandi: Ego quidem absit ut ledar.
si michi certa ratione uolueris et potueris demon-¬
sc̃arum te uerĩ intellexisse qmͣ me. Immo uero absit
ut noncũ gr̃ãrum accione lucris ineis deputẽ: si fue¬
ro te docente instruct᷑. ant em̃dante correctus: uerũ
non me putares ledi posse resscriptis tius. Nullo enim

Expanded text:
meum esse sermonem et sic rescribere, postea iubeas, simeum esse sermonem et sic rescribere, postea iubeas, siriora, ut absque ullo rancore stomachi in scripturarum disputatione uersemur. quo pacto enim possumus in hac disputatione sine rancore uersari, si me laedere paras? aut, si non paras, quomodo ego te non laedente abs te laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, hoc est et sic laedere? nisi enim rescribendo laesisses, ego iuste expostulare non possem. proinde, cum ita rescribis, ut laedas, quis locus nobis relinquitur in disputatione scripturarum sine ullo rancore uersandi? ego quidem absit ut laedar, si mihi certa ratione uolueris et potueris demonpturarum sanctarum te uerius intellexisse quam me; immo uero absit, ut non cum gratiarum actione lucris meis deputem, si fuero te docente instructas aut emendante correctus. Uerum non me putares laedi posse rescriptis tuis. nullo enim
Abbreviated transcription (Latin):
omino uenerando et desiderantis¬
simo fratri et cũ p̃sbitero hieronimo:
augustinus indño salutem. Qmͣ¬
ius existimem ante quam istas su¬
meres. uenisse in manus tuas lit¬
teras meas. quas ꝑ dĩseruum filium nr̃m ciprianũ
diaconum misi. quib certissime agnosceres meam cẽ
epłam. ciuĩ exemplaria illuc ꝑuenisse cõmemorasti: un¬
de iam me arbitror resscriptis tuis uelut entellinis
glandib atq acrib cestib tamqmͣ audacem daretẽ
cipisst pulsari atq u̾sari: nunc tam̃ eis ipsis respon¬
deo litt̾is tius. quas michi ꝑscm̃ filium nr̃m asteriũ
mitc̃e dignatus es. in quib multam me cõrꝑi tue be-¬
niuolentissime kartratis et rursus quedam nõ nuluiꝰ
ame tue offensionis inditia. Itaq ubi mulcebar legens
ibi continuo feriebar: hoc sane uł maxime ad mirans.
qd̃ cum te dicas gxemplarib litterarum mearũ ideo
temere non purasse credendum. neforte te responden-¬
te lesus iuste expostularẽ quod ꝓbare ante debuisses

Expanded text:
omino uenerando et desiderantissimo fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Quamuis existimem, antequam istas sumeres, uenisse in manus tuas litteras meas, quas per dei seruum, filium nostrum 4 Cyprianum diaconum misi quibus certissime agnosceres meam esse epistulam, cuius exemplaria illuc peruenisse commemorasti — unde iam me arbitror rescriptis tuis uelut Entellinis grandibus atque acribus caestibus tamquam audacem Dareta coepisse pulsari atque uersari —, nunc tamen eis ipsis respondeo litteris tuis, quas mihi per sanctum filium nostrum Asterium mittere dignatus es. in quibus multa in me comperi tuae beniuolentissimae caritatis et rursus quaedam nonnullius a me tuae offensionis indicia. itaque, ubi mulcebar legens, ibi continuo feriebar hoc sane uel maxime admirans, quod, cum te dicas exemplaribus litterarum mearum ideo temere non putasse credendum, ne forte te respondente laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses
Abbreviated transcription (Latin):
ocłi numqmͣ dm̃ uidebunt: quia cum uidebitur.
spc̃ eum ñ corpꝰ uidebit. S ad hec iam satis dicta sit̃.¬
que abinitio huiꝰ opusculi mei diligent᷑ lecta et re¬
lecta considerans sine ulla fortasse dubitatione ꝑspi¬
cies. ad udendum dm̃ ꝑ eiꝰ auxilium cor mundum te
deb̾e p̃ꝑare. Decorpore uero spiritali si dñs iuiueriti
oꝑe alio opiemur quid disputare ualeamus.

Expanded text:
oculi numquam deum uidebunt, quia, cum uidebitur, oculi numquam deum uidebunt, quia, cum uidebitur, spiritus eum, non corpus uidebit. Tota quae ab initio huius opusculi mei diligenter lecta et relecta considerans sine ulla fortasse dubitatione perspicies ad uidendum deum per eius auxilium cor mundum te debere praeparare. de corpore uero spiritali, si dominus iuuerit, opere alio experiemur, quid disputare ualeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
nostrũ. hoc ẽ mens atq intelligentia inuisibile sit
ocłis corporis. ⁊ qͦmodo id quod ẽ melius optimo
dĩ omnino corp̃ eẽ p̃sumunt: putantes quicquid
corpꝰ ñẽ. nullã ꝓrsus cẽ substantiam: istos oĩno ca
corpꝰ ẽẽ minime dubitantes. s ideo eos qui aduitã
ct̃nam resurgent etiã ꝑ corpus dm̃ uisuros putant:
qm̃ talem sꝑant sp̃italis corporis qualitatem: ut
etiam ipsa que caro fuerat spc̃ fiat. Quod sita c̃ qnͣtũ
distet asuꝑiore opinione. et qmͣ hoc sit coltrabilius
ctiã si uerum ñ sit: puto facillimciudicari: ꝓrimo qͥa
multum int̾ ẽ utrum decreatore an decreatura alit̃
aliquid sentiatur quam ueritas habet: deinde qͥ a
epła mea dixi. deistis nr̃e carnis ocsis. quia neq nc̃
possunt neq tunc pot̾unt dñ uide. etiam sic uerum
ẽ. Non enĩ dictum ẽnisi deocłis corporalib: quod
tt̃ ñ erunt. si corpus ipsum spc̃ erit. ac ꝑ hoccorporei

Expanded text:
nostrum, hoc est mens atque intelligentia, invisibile sit oculis corporis; quomodo id quod est melius optimo deum ipsum omnino corpus esse praesumunt putantes, quicquid corpus non est, nullam prorsus esse substantiam. istos omni modocorpus non esse minime dubitantes, sed ideo eos, qui ad uitam aeternam resurgent, etiam per corpus deum uisuros putant, quoniam talem sperant spiritalis corporis qualitatem, ut etiam ipsa, quae caro fuerat, spiritus fiat. quod si ita est, quantum distet a superiore opinione et quam hoc sit tolerabilius, etiam si uerum non sit, puto facillime iudicari: primo, quia multum interest, utrum de creatore an de creatura aliter aliquid sentiatur. quam ueritas habet; deinde, quiaepistula mea dixi de istis nostrae carnis oculis, quia neque nunc possunt neque tunc poterunt deum uidere, etiam sic uerum est; non enim dictum est nisi de oculis corporalibus, quod tunc non erunt, si corpus ipsum spiritus erit, ac per hoc corporei
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mun di corde tudent dm̃: insp̃e quam uoluntas ciꝰ
fecerit. latente in uisibili et apud se incomutabili
manente natura. Si queris utrum etiã sicuti ẽ aliqñ
possit iuideri: respondeo filiis hoc ẽẽ ꝓmissum de qͥ¬
bus dictum ẽ. Scimꝰ quia cum apparuerit similes
ei erimus: qm̃ uid ebimꝰ eum ficuti ẽ. Si queris unde

Expanded text:
non mundi corde uident deum in specie, quam uoluntas eius non mundi corde uident deum in specie, quam uoluntas eius fecerit, latente inuisibili et apud se incommutabili manente natura. si qupossit videri, respondeo, filiis hoc esse promissum, de quibus dictum est, « Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum si
Abbreviated transcription (Latin):
recte facis. S quomodo intelligenda sit ista plem¬
tudo quia diccum ẽ implendos nos eẽ in omnẽ
plenitudinẽ csi: postta si ds̃ uoluerit ꝓu̾rib quas
dederit disseremus. Nunc autem qd̾ michi ꝓposue¬
ras. et ad explicandum difficile iuidebatur: utrum
explicatum sit diligent̃ attende rccolendo que dicta
sunt. Si enĩ queris utrum possit ds uideri: respon¬
deri potest: respondeo inuisibilẽ ẽẽ naturã uidi aũt
cum uult sicut uult. Plurimis enĩ ẽ uisus ñ sicuti ẽ
s quali specie illi placuit apparere. Si quetis qͦmodo
cum uidit uł cam sceleratus uł cuiam ipse diabolus
qñ uenit cum angelis ut coram dõ adsisteret: sibe
ati mundi cordes quia ipsi dm̃ uidebunt: respondeo
ñ quidem eẽ consequens ut etiã uideant dm̃. qͥ uoceᷤ
abeo factas aliqñ audiunt. Neq en ĩuidert̃ eũ qui au¬
dierunt qñ dixit ad filium: &e clarificaui et it̾uim cla¬
rificabo. uerumtam̃ ñ eẽ mitandum si aliqti etiã

Expanded text:
recte facis. sed quo modo intellegenda sit ista plenitudo, qua dictum est implendos nos esse in omnem plenitudinem dei, postea, si deus uoluerit, pro uiribus, quas dederit, disseremus. Nunc autem, quod mihi proposueras et ad explicandum difficile uidebatur, utrum explicatum sit, diligenter adtende recolendo, quae dicta sunt. si enim quaeris, utrum possit deus uideri, responderi potest, respondeo inuisibilem esse natura, uideri autem, cum uult, sicut uult; plurimis enim uisus est, non sicuti est, sed quali specie illi placuit apparere. si quaeris, quo modo eum uidit uel Cain sceleratus, ququando venit cum angelis ut coram illo assisteret, si « beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt; » respondeo non quidem esse consequens ut etiam videant Deum, qui voces ab eo factas aliquando audiunt. Neque enim viderunt eum qui audierunt. quando dixit ad filium: Et clarificaui et iterum clarificabo; uerum tamen non esse mirandum, si aliqui etiam