comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuiti apłi recesserant a dño: ne ꝑicli¬
tareut᷑. Uigilie militares: in spacia ho¬
rarum t̾na diuidunt᷑. Etgo mc osten¬
dit̾ discipulos tota nocte ꝑielitatos: et
in extrcmo noctis qđ designat consum¬
mationẽ mundi. auxilium nabere a
ꝓpħarum: teccia corꝑis aduentus: qͣrͣta
in reditu claritatis: s ueniet tunc ad
eccłiam uagam & naufragam. anti¬
xp̃i sp̃u fessam: et cotiꝰ scł̃i motib cir
quia dum se considerat homo. nichil
inuenit nisi tenebras angustiarũ. et
estus hostium insurgentium. Cum uero
m̃tẽ ad suꝑni p̃sidu lum̃ crigit. quasi
int̾ umbras noctis repente ortũ luciferi
nuntiet. Lucifer namq tres horas noctiᷤ.
idẽ totã ugiliam matutinã illumina¬
re dicit᷑. Dominus in t̾ra. uidit suos labo¬
rantes in mari. & ñ mox eis succurrit:
qͥa & si ad horam differre uidet᷑ autiliũ
tͥbulantib: tam̃ cos tandẽ corroborat.
Hinc ẽ qđ ueniens uolebat p̃terire dis¬
cipulos: ut ad horam turbati. & conti¬

Expanded text:
inviti apostoli recesserant a Domino, ne periclitarentur. Vigiliae militares in spatia horarum terna dividuntur. Ergo hic ostenditur, discipulos tota nocte periclitatos, et in extremo noctis, quod designat consummationem mundi, auxilium habere a prophetarum, tertia Christi adventus, quarta in reditu claritatis, sed veniet tunc ad Ecclesiam vagam et naufragam, Antichristi spiritu fessam, et totius saeculi motibus circtur, quia, dum se considerat homo, nihil invenit nisi tenebras angustiarum et aestus hostium insurgentium. Cum vero mentem ad superni praesidii lumen erigit, quasi inter umbras noctis repente ortum luciferi nuntiet. Lucifer namque tres horas noctis, id est, totam vigiliam matutinam illuminare dicitur. Dominus in terra vidit suos laborantes in mari, et non mox eis succurrit; quia etsi ad horam differre videtur auxilium tribulatis, tamen eos tandem corroborat. Hinc est quod veniens, volebat praeterire discipulos, ut ad horam turbati, et conti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ& caput ꝓpharum de quo moyses p̃dix̃
nores in patria. quã in exteris ciuitatib
habiti sunt. Mos enim ẽ ciues ciuib in¬
uidere : & non p̃sentia uiri oꝑa. ñ uirtu¬
tem considerare: s infantiȩ fragulitatem
recordari. Iccirco autẽ paucas uirtutes fe¬
cit ibi: quia si nullas faceret incrediui a
quib dcridebat᷑ forsan excusabiles pu¬
tarent᷑. uł si multa cernerent signa pe¬
nitus inexcusabiles ficient: et eo magis
nec ipsi xp̃o quẽ p̾scntem cernunt. illoꝵ.
incredulitatẽ mirat᷑ ñ quasi rem imꝓui¬
sam: s mirari. se coram nominib osten¬
dit. qđ uult intimar mirandũ homitubꝰ¬

Expanded text:
et caput prophetarum, de quo Moyses praedixnores in patria quam in exteris civitatibus habiti sunt. Mos enim est cives civibus invidere, et non praesentia viri opera, non virtutem considerare, sed infantiae fragilitatem recordari. Idcirco autem paucas virtutes fecit ibi; quia, si nullas faceret, increduli a quibus deridebatur, forsan excusabiles putarentur; vel si multa cernerent signa, penitus inexcusabiles fierent, et eo magis nec ipsi Christo quem praesentem cernunt, illorum incredulitatem miratur, non quasi rem improvisam, sed mirari se coram hominibus ostendit, quod vult intimare mirandum hominib
Abbreviated transcription (Latin):
tunus accidisset: herodes natalis sui
cenam fecit principib & tͥbunis. et pri-¬
mis galileȩ. Nullum aliũ inuenimus
obseruasse diem natalis sui. nisi hero¬
dem & pharaonem: ut quor erat una
impietas. eẽt una sollempnitas. Nos aũ
ñ natiuitatis diem luxuriando celebre¬
mus: s diem moitis semꝑ commemoran¬
do timcamꝰ. Homo enu ad laborem
nascit᷑: & scĩ transcunt ꝑ mort̾e ad regnũ.
Cumq introisset filia ipsius herodia

Expanded text:
es natalis sui coenam fecit principibus et tribunis et primis Galilaeae. Nullum alium invenimus observasse diem natalem sui, nisi Herodem et Pharaonem, ut quorum erat una impietas, esset una solemnitas. Nos autem non nativitatis diem luxuriando celebremus, sed diem mortis semper commemorando timeamus. Homo enim ad laborem nascitur , et sancti transeunt per mortem ad regnum. Cumque introisset filia ips
Abbreviated transcription (Latin):
iohes herodi. Non licet tibi nabere eam.¬
B Herodias autẽ insidiabat᷑ illi: & uo¬
lebat occidere cum nec poterat. m Ti¬
mebat enim ppłm: quia sic̃ ꝓpham eũ
habebant. ꝯn dimilit̾ &e hcrodes uolens
illum occidere. metuebat. E sciens cũ
uirũ iustum & scm̃: et custodiebat eũ
Et audito co multa faciebat: & libent̃

Expanded text:
es Herodi: Non licet tibi eam habere. Herodias autem insidiabatur illi, et volebat eum occidere, nec poterat. M. Timebat enim populum, quia sicut prophetam eum habebant. M. R. Similiter et Herodes volens illum occidere, metuebat. R. Sciens eum virum justum et sanctum, et custodiebat eum. Et audito eo, multa faciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
t ait illis. Utiq dicetis mͥ hanc simi¬
litudinem. Medice cura te ipsum. Qnͣ¬
ta audiuimus facta in capharnaum:
fac & hic in patria tua. Quia in caphar¬
naum plures te curasse audiuimus:
cura &. teipm. idẽ fac similit̾ in tua ci¬
uitate. ubi conceptꝰ es et nutritus. Quasi
dicant. Non credimus qđ incerta fama
uulgauit. cum apud nos nichil tale
fecctis: quib conuenientius talia impen¬
denda crant beneficia. Uerus medicus
ẽ xp̃c. quia restaurat lapsos: ut post
uulnera sani simus : m exlii. R li.xxxi.¬

Expanded text:
20X Et ait illis: Utique dicetis mihi hanc simi20X Et ait illis: Utique dicetis mihi hanc similitudinem: Medice, cura teipsum. Quanta audivimus facta in Capharnaum, fac hic et in patria tua. Quia in Capharnaum plures te curasse audivimus, cura et te ipsum, id est, fac simile in tua civitate, ubi conceptus es et nutritus. Quasi dicant: Non credimus quod incerta fama vulgavit, cum apud nos nihil tale feceris, quibus convenientius talia impendenda erant beneficia. Verus medicus est Christus, quia restaurat lapsos, ut post vulnera sani simus. M. 142 R. 51 L.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m eẽ cognoscere possunt: ob solam
noticiam gen̾is contempnĩt. Infidelitaᷤ
namꝙ hinc magna. bine humilia cer¬
nens. ueritatẽ iudicii ñ recipit. s scanda¬
liat᷑: qdđ ẽ impediri m̃tis arbitrium.
Marchus ait dominũ dictũ fabrum:
it: credebant enim eo ẽẽ fabrum. quo
fabti filium. At uͦ in illoꝵ. ertore ueri¬
tas latet. Uere enim erat filius fabri.
qui ꝑ ipsum omnia in principio fecit.
qui oꝑatur sp̃u scõ & igni: qui fabri¬
catus ẽ auroram & solem: eccłiam pͥmi¬
gen̾s uasa fabricant: & uasa irȩ igne
ip̾e molliendo. in miscdiȩ uasa commnu¬
tãt. Unde malachias ex ꝑsona patris ait
de filio. E sedebit conflans &. emun¬
dans argentumł & purgabit filios le¬
ui: & conflabit eos quasi aurũ &. ar¬
gentum. Aanifestum ẽ cognatos more
scͥpturȩ fr̃es seu soroies nun cupariͥ et
sepe uilitas ouginem comitat᷑: ut de
dauid despectiue dictum ẽ. Quis ẽ filiꝰ¬
ysai: S humilia dñs respicit: & alta
alonge cognoscit.xx.

Expanded text:
tum esse cognoscere possunt, ob solam notitiam generis contemnunt. Infidelitas namque hinc magna, hinc humilia cernens, veritatem judicii non recipit, sed scandalizatur, quod est impediri mentis arbitrium. Marcus ait Dominum dictum fabrum, it: credebant enim eo esse fabrum, quo fabri filium. At vero in illorum errore veritas latet. Vere enim erat filius fabri, qui per ipsum in principio omnia fecit, qui operatur Spiritu sancto et igni, qui fabricatus est auroram et solem, Ecclesiam primigeneris vasa fabricant; et vasa irae igne spiritus molliendo in misericordiae vasa commutant. Unde Malachias ex persona Patris ait de Filio. Et sedebit conflans et emundans argentum, et purgabit filios Levi, et conflabit eos quasi aurum et argentum . Manifestum est cognatos, more Scripturae, fratres seu sorores nuncupari: et saepe vilitas originem comitatur, ut de David despective dictum est: Quis est i Humilia Dominus respicit, et alta a longe cognoscit . L.
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ. Discipuli & turbȩ credentes
in dnm̃. putauerunt illũ sic uenisse.
ut iam regnaret: & hoc ẽ uelle raꝑe &
regem facete. p̃uenire tempus enis qđ
ipse apud se occultabat. usq in finẽ scłi.
monstrat. ut in bonis quȩ aginꝰ hu¬
mani fauoris ietͥbutionẽ uitemꝰ: simulq
insinuat qđ altitudo sua ñ pot̾ intelligi:
Et dimissa turba: ascendit in montem
solus orare. Si fuissent cum eo petrus et
iacob. & iohes. forsitan ascendissent cũ
eo: s turba ñ pot̾ eum sequi ad sublimi¬
a. Hic dat᷑ intelligi. quia cum dñs sede¬
ret in monte cum discipulis suis qđ
iohes commemorat. & uideret curbas
ad se uenientes. descenderat de monte:
& circa inferiora loca turbas pauerat:¬

Expanded text:
ntes in Dominum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret, et hoc est, velle rapere et regem facere, praevenire tempus ejus, quod ipse apud se occultabat usque in finem saeculmonstrat, ut in nobis quae agimus humani favoris retributionem vitemus, simulque insinuat quod altitudo sua non potest intelligi. Et dimissa turba, ascendit in montem solus orare. Si fuissent cum eo Petrus et Joannes et Jacobus, forsitan ascendissent cum eo, sed turba non potest eum sequi ad sublimia, Hic datur intelligi quia cum Dominus sederet in monte cum discipulis suis, quod Joannes commemorat, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca turbas paverat
Abbreviated transcription (Latin):
munitas: quarum pastu delectemur.
Qd autẽ discipuli desertum locũ dicunt
ẽẽ: figurat iudeos murmurantes de con¬
uersione gentium. Hinc isaias in eorp
uoce. Ecce gentes: quasi stilla situlȩ. Itẽ
Om̃s gentes quasi ñ sint: sic sunt corã
eo. a Respondit ei philippus. Bucen¬
toꝵ denarioꝵ panes ñ sufficiunt eis:
ut unusquisq modicũ quid accipiat.
R Et dicit eis. Quot panes habctis: Dic̃
ei unus ex discipulis eius: andreas frãt
symonis petͥ. Est puer unus hic: qui

Expanded text:
munitas, quarum pastu delectemur. munitas, quarum pastu delectemur. Quod autem discipuli desertum esse dicunt locum, figurat Judaeos murmurantes de conversione gentium. Hinc Isaias in eorum voce: Ecce gentes quasi stilla situlae . Item: Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo . A. Respondit ei Philippus: Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat. R. Et dicit eis: Quot panes habetis? A. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas frater Simonis Petri: Est puer u
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt illi. Dimicte turbas: ut cuntes
in castella uillasq quȩ circa sunt diuer¬
tant & iuueniant escas quia hic in deser¬
do loco sumus. Ihe aut̾e dixit illis. Non
hñt necẽe ire: date illis uos manducare.
Quocat apłos ad fractionem panum: ut
illis testantib se ñ habere. magnitudo
signi notior fiat: simul insinuans qͥa coti¬
die ꝑ eos sumtis pascendi. Quid enĩ agunt
petrus & paulus ꝑ epłasͥ nisi ut mentes
nras alimentis celestib pascant: In uesꝑe
turbas reficit: quia uł fine seculi ꝓpinqͣnͣte.¬
uel cum sol iusticie ꝓ nob̃ occubuit. a
diutina spualis mediȩ fame sumꝰ lib̾ati.
Nota ordinem mysterii. Post defectum
legis. euangłicus cib incipit: s pͥus ꝑ remis¬
sionem peccõꝵ uulnerib medicina tͥbu
it᷑: & p̾ea mensȩ celestis alimonia expen¬
dit᷑. Non ẽ igit᷑ necc̃e ut queramus escas
in uillis & castellis: hoc ẽ ne deseramus
panẽ uitȩ. piecio studii et laboris em̃tes
philosophoꝵ doctrinas suis rationibus

Expanded text:
t illi: Dimitte turbas, ut euntes in castella villasque, quae circa sunt divertant, et inveniant escas, quia hic in deserto loco sumus. Jesus autem dixit illis: Non habent necesse ire, date illis vos manducare. » Provocat apostolos ad fractionem panum, ut, illis testantibus se non habere, magnitudo signi notitior fiat, simul insinuans, quia quotidie per eos sumus pascendi. Quid enim agunt Petrus et Paulus per epistolas, nisi ut mentes nostras alimentis coelestibus pascant? In vespere turbas reficit, quia in fine saeculi propinquitate cum sol justitiae pro nobis occubuit, a diutina spiritualis inediae fame sumus liberati. Nota ordinem mysterii. Post defectum legis evangelicus cibus incipit, sed prius per remissionem peccatorum vulneribus medicina tribuitur, et postea mensae coelestis alimonia expenditur. Non est igitur necesse ut quaeramus escas in villis et castellis, hoc est, ne deseramus panem vitae, pretio studii et laboris ementes philosophorum doctrinas suis rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ potuerit ꝑficere. om̃s qui uident
Sincipiant illudere ei dicentes. qͥa hic
Ihomo cepit edificare. & ñ potuit con¬
summare: Omne qđ agimus: p̃ueni¬
re ꝑ considerationẽ debemus. Si igit᷑
in fundamento fidi. ꝑfecte uite subli¬
mitatẽ ꝑ assumptam patientiam con¬
summare cupimus: prius nos ad ad¬
uersa scli p̃paremus. Hoc enĩ int̃ ter¬
renũ & celeste edificium distat: quod
teritnũ edificium construit᷑ expensas
colligendo celeste aut̃e disꝑgendo. Se¬
dentes igit᷑ computemus: i. a tumulti¬
b mundi quiescentes. diligent̃ discer¬
namꝰ erogandam ẽẽ temporałe sub̃am
& cor auertendum a cupiditatib: et
animã p̃parandam contra scłi adu̾sa.
Auoquin deficientes in edificio bone
oꝑationis. irrisionẽ patiemͣ ab inimi¬
cis ex nr̃o defectu gratulantib: quia
iuxta pauli uocem spectaculum facti
sumus mundo.& angłis. et homini¬
b. Aut quis rex iturus committ̾e bel¬
lum aduersus alium regem non ne

Expanded text:
icere, omnes qui vident, incipiant illudere ei, dicentes: Quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare? Omne quod agimus, praevenire per considerationem debemus. Si igitur in fundamento fidei perfectae vitae sublimitatem per assumptam patientiam poenitentiam consummare cupimus, prius nos ad adversa saeculi praeparemus. Hoc enim inter terrenum et coeleste aedificium distat, quod terrenum aedificium construitur expensas colligendo, coeleste autem dispergendo. Sedentes igitur computemus, id est, a tumultibus mundi quiescentes, diligenter discernamus erogandam esse temporalem substantiam et cor avertendum a cupiditatibus et animam praeparandam contra saeculi adversa. Alioquin deficientes in aedificio bonae operationis, irrisionem patiemur ab inimicis ex nostro defectu gratulantibus; quia juxta Pauli vocem, spectaculum facti sumus mundo, angelis et hominibus . Aut quis rex, iturus committere bellum adversus alium
Abbreviated transcription (Latin):
uit & factus ẽ in arboiem: quia re¬
surrexit. & ascendit in celum. Ra¬
mos expandit in quib uolucres re¬
quiescerent: quia ptedicatores disꝑsit
in mundum: in quoꝵ dictis & con¬
solationib fideles auditores. ab huiꝰ
uitȩ fatigatione respirarent: lxxiiii.

Expanded text:
vit et factus est in arborem, quia revit et factus est in arborem, quia resurrexit et ascendit in coelum. Ramos expandit in quibus volucres requiescerent; quia praedicatores dispersit in mundum, in quorum dictis et consolationibus fideles auditores ab hujus vitae fatigatione respirarent.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersis trita gram suę uircittis effun¬
dit : & odore suo circumstantes adim¬
plet: dum gła resurrectionis & ascensi¬
onis. etiam pꝰ mortẽ predicat᷑ toto oibe
tertarum. Homo ẽ xp̃c. ortus ȩccłia.
disciplinis excolenda. ut uirtutum
gramina crescant. Qui uene dicitur
granũ qđ seuerit accepisse: quia dona
quȩ cum patre nob̃ tͥbuit ex duunita¬
te. nob̃cum accepit ex humauitate.
Unde illud. Accepisti dona i homi¬
nib. Hirtus fid̃i ꝑ orbem crescit. et
in m̃te cuiusq credentis: qͥa nemo re¬
pente fit summus. Ascensiones in qͥt
ad suꝑna tendunt: & ibi requiesc̃t.
Unde illud. Quis dabit mͥ pennas
sic̃ columbe. & uolabo. et requiescã.
Pot̃ etiam in grano synapis: dñice
incarnationis humilitas intelligi
Qđ acceptum homo mistin ortum
accipiens ioseph in orto sepeliuit
S qui reputabat᷑ minimꝰ ceteroꝵ
hominum qui ꝑ holus accipiunt᷑
iuxta illud. omnis caro fenum. cre¬

Expanded text:
adversis trita, gratiam suae virtutis effunadversis trita, gratiam suae virtutis effundit, et odore suo circumstantes adimplet, dum gloria resurrectionis et ascensionis etiam post mortem praedicatur toto orbe terrarum. Homo est Chrdisciplinis excolenda, ut virtutum gramina crescant. Qui bene dicitur granum quod severit, accepisse; quia dona quae cum Patre nobis tribuit ex divinitate, nobiscum accepit ex humanitate. Unde illud: Accepisti dona in hominibus . Virtus fidei per orbem crescit, et in mente cujusque credentis, quia nemo repente fit summus Ascensiones, inquit ad superna tendunt, et ibi requiescunt. Unde illud: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Potest etiam in grano sinapis, Dominicae incarnationis humilitas intelligi. Quod acceptum homo misit in hortum accipiens Joseph in horto sepelivit. Sed qui reputabatur minimus caeterorum hominum, qui per olus accipiuntur, juxta illud, omnis caro fenum , cre
Abbreviated transcription (Latin):
&. dabit᷑ gentib. Seminator ẽ saluator
qui seminat in animis credentium:
uł ipse homo seminans in coide suo.
Predicatio euangelii minima ẽ omni¬
um disciplinarum: quia pͥmo uix cre¬
ditur predicanti xp̃m crucifixum. Pni¬
losophicis aut̃e disciplinis qmͣius pͥmo
credat᷑ : tam̃ adultimũ nichil uitale
in eis ẽẽ cognoscit᷑. & sic̃ holera nerbarum
cito decidunt. S predicatio euangelii par¬
ua uisa in principio. tandẽ crescit non
sic̃ herb e que cito arescunt & corriut:
s sicut arbor. que longa annositate. et
opima fertilitate gaudet. Holucres sũt
anime credentium. rami diuersitates
dogmatum: ut ꝓuarietate morboꝵ
uaria sit medicina. Uel ita. Regnũ dĩ
idẽ. fides ꝑ quam uenit᷑ ad dm̃. com¬
parat᷑ grano synapis: uł quia uenena
dicit᷑ expellere .i. omnia dogmata pra¬
uitatis: uł ob siumilem feruorem quẽ
habet. fides enim pͥmo quasi abiecta. &
amari saporis ꝓpt̾ infirmitate xp̃i. s

Expanded text:
. HIERON. Seminator est Salvator qui seminat in animis credentium; vel ipse homo seminans in corde suo. Praedicatio Evangelii, minima est omnium disciplinarum; quia primo vix creditur praedicanti Christum crucifixum. Philosophicis autem disciplinis quamvis primo credatur, tamen ad ultimum nihil utile in eis esse cognoscitur, et sicut olera herbarum cito decidunt . Sed praedicatio Evangelii parva visa in principio, tandem crescit, non sicut herbae quae cito arescunt et corruunt, sed sicut arbor, quae longa annositate et optima fertilitate gaudet. Volucres, sunt animae credentium; rami, diversitates dogmatum, ut pro varietate morborum varia sit medicina BEDA.. Vel ita: Regnum Dei, id est, fides per quam venitur ad Deum, comparatur grano sinapis; vel quia venena dicitur expellere, id est, omnia dogmata pravitatis, vel ob similem fervorem quem habet. Fides enim primo quasi abjecta et amari saporis, propter infirmitatem Christi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ria regni celoꝵ .i. secreta scͥpturarum re¬
uelabunt᷑ uob̃ qui mecũ estis: & sequaci¬
b ur̃is sp̃uali intelligentia intͦeuntib
ad me. Illis autẽ qui foris sunt ut mar¬
chus scribit: in ꝑabolis omnia fiunt.
foris quidẽ dicit cẽ. ñsolum illos qui nes
curabant intrare nauẽ. neq cognoscere
ueritatem: s & om̃s illis similes. corꝑis
sensus tm̃ sequentes. ut nichil spualit̃
incelligant. Nota ubi dicit in ꝑabolis
omnia ficri his qui foris sunt insinuat
ad quas ꝑuersi ñ penetrant: Elyi.
Seorsum aut̃ẽ discipulis suis dissere¬
bat omnia. Iuienim digni erant audire
mysteria. in intimo penetrali sapientiȩ:
qui remotis cogitationum tumultib
in solitudine urtutum ꝑmanebant:
deo in ꝑabolis loquor eis: quia uiden

Expanded text:
Scripturarum, revelabuntur vobis qui mecum estis, et sequacibus vestris, spirituali intelligentia introeuntibus ad me. Illis autem qui foris sunt, ut Marcus scribit, in parabolis omnia fiunt Foris quidem dicit esse, non solum illos qui neque curabant intrare navem, neque cognoscere veritatem, sed et omnes illis similes, corporis sensus tantum sequentes, ut nihil spiritualiter intelligant. Nota, ubi dicit in parabolis omnia fieri his qui foris sunt, insinuatad quas perversi non penetrant. R. 46X Seorsum autem discipulis suis disserebat omnia. Illi enim digni erant audire mysteria in intimo penetrali sapientiae, qui remoti cogitationum tumultibus, in solitudine virtutum permanebant. deo i
Abbreviated transcription (Latin):
tͥa: quia p̃cipit ut diligamus dm̃ do¬
do corde. tota anima. tota uircute.
Possunt etiã in farinȩ satis tͥb tres
dominici seminis fructus. tͥcesimus
iudelicet & sexagesimus. &. centesi¬
mus intelligi: idẽ coniugatoꝵ. conti¬
nentiũ. uirginum. Uel sata tͥa sũt
tͥa genera hominum: noe. daniel.
iob. Tam diu autẽ caritas in mente
recondita crescere debet. donec m̃tẽ
dotam in sui ꝑfectionem commu¬
det: ut nichil pret̃ dm̃ diligat. re¬
humanum ẽ: ex tͥb filuis noe repa¬
ratum. Eui sapientia dĩ. fidem. di¬
lectionem. sanam doctrinam com¬
mendat. donec totum fermentetur:
idẽ.donec in fine mundi omnes
fideles ad głam ꝑfecte resurrectioĩs
Iec omma loquittus ẽ iħe inpa¬
tabolis ad turbas. E Et talibꝰ mul

Expanded text:
tria; quia praecipit ut diligamus Deum totria; quia praecipit ut diligamus Deum toto corde, tota anima, tota virtute. Possunt etiam in farinae satis tribus tres Dominici seminis fructus, trigesimus scilicet et sexagesimus et centesimus intelligi, id est, conjugatorum, continentium, virginum. Vel sata tria sunt tria genera hominum, Noe, Daniel, Job. Tam diu autem charitas in mente recondita crescere debet, donec mentem totam in sui perfectionem commutet, ut nil praeter Deum diligat, rehumanum est, ex tribus filiis Noae reparatum. Cui sapientia Dei fidem, dilectionem, sanam doctrinam commendat, donec totum fermentetur, id est, donec in fine mundi omnes fideles ad gloriam perfectae resurrectionis Haec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turb
Abbreviated transcription (Latin):
saporem redigunt᷑: cum ꝑ noticiam
scͥpture possidemus. in ratione pru¬
deutiam: in ira odium contͣ uicia:
in desiderio. cupiditatem uirtutũ.
Aut̃. Eccłia. fidem hominis farine
satis tͥb miscet: idẽ credulitati patͥo
& filii. et sp̃c scĩ. Cumq in unum
fuerit fermentatum: ñ nos ad tͥpli¬
cem dm̃. s ad unius ditatis noticiã
ꝑducit. farina dicit᷑ diuinitas: qͥa
sunt tres ꝑsonȩ: quia mensurabilit
ẽ loquendum de cis. ut ait apłs. Non
plus saꝑe quam opoitet saꝑe: l saꝑe
ad sobrietatem. Satum ẽ genꝰ mensu¬
re uixta morẽ ꝓiunciȩ palestinȩ: unũ
&e dimidiũ modiũ capiens. Uelita.
fermentũ significat dilectionẽ: quȩ
feruere facit mentẽ. Nos uͦ qͦtqtͦ timo¬
ris & spei exercitio. quasi mola suꝑi¬
oie et inferiore conterim᷑. ꝑ farinam
significam᷑: ut unus panis muiti si¬
mus in xp̃o. Abscondit eccłia gͦ fer-¬
mentum dilectionis in farine sata

Expanded text:
saporem rediguntur, cum per notitiam saporem rediguntur, cum per notitiam Scripturae possidemus in ratione prudentiam, in ira odium contra vitia, in desiderio cupiditatem virtutum. Aliter: Ecclesia fidem nominis farinae satis tribus miscet, id est credulitati Patris et Filii et Spiritus sancti. Cumque in unum fuerit fermentatum, non nos ad triplicem Deum, sed ad unius Deitatis notitiam perducit. Farina dicitur divinitas, quia sunt tres personae quia mensurabiliter est loquendum de eis, ut ait Apostolus: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Satum est genus mensurae, juxta morem provinciae Palestinae, unum et dimidium modium capiens. BEDA. Vel ita: Fermentum significat dilectionem, quae fervere facit mentem. Nos vero quotquot timoris et spei exercitio quasi mola superiore et inferiore conterimur, per farinam significamur, ut unus panis multi simus in Christo. Abscondit ergo Ecclesia fermentum dilectionis in farinae sata
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ stomachus hominum: &. ideo di¬
uersi cibi ꝓponunt᷑: ut qui ñ delecta¬
t᷑ uno. delcctet᷑ alio. fermentũ de faris¬
na ẽ: qđ accruo gen̾is sui uirtutẽ accep̃¬
tam reddit. Hiuc se dominꝰ comꝑauit
Qũe acceptũ mulier. udelic&e. sẏna¬
goga ꝑ iudicium mortis abscondit:
arguens legem & ꝓpħas ȩuangłio dis¬
qđ lex constituit. ꝓph̾e nuntiauert:
idipsum ȩuangelii ꝓfectib expleat᷑.
fiunt namq omnia ꝑ dĩ sp̃m eiꝰdẽ¬
& uirtittis et sensus: nichilq aliud
ab alio mensuris ȩqualib fermenta¬
tum dissidens repꝑiet᷑. farina ideo
dicit᷑ sacra scͥptura: quia reficit legen¬
tes. Alt̃. Mulier ista intelligit᷑ eccl̃ia
uł dĩ sapientia: quȩ fermentum .i.
ut illa tͥa in unum directa. ñ discrepĩt
int̾ se. Spiritus ẽ mens: & ratio animȩ
farina similis ẽ ppło: quia sicut ipsa
ex diuersis granis conficit᷑  sic ppłs
ex diuersis etatib. Uel tres anime
uirtutes. quasi tͥa sata farinȩ in unũ

Expanded text:
est stomachus hominum, et ideo diversi cibi proponuntur, ut qui non delectatur uno, delectetur alio. Fermentum de farina est, quod acervo generis sui virtutem acceptam reddit. HILAR. Huic se Dominus comparavit. Quem acceptum mulier, videlicet Synagoga, per judicium mortis abscondit, arguens legem et prophetas Evangelio disquod lex constituit, prophetae nuntiaverunt, id ipsum Evangelii profectibus expleatur. Fiunt namq virtutis et sensus, nihilque aliud ab alio mensuris aequalibus fermentatum, dissidens reperietur. Farina ideo dicitur sacra Scripturam, quia reficit legentes. Aliter: Mulier ista intelligitur Ecclesia vel Dei sapientia, quiae fermentum id est: ut illa tria in unum directa, non discrepent inter se. Spiritus est mens et ratio animae; farina similis est populo, quia sicut ipsa ex diversis granis conficitur, sic populus ex diversis aetatibus. Vel tres animae virtutes, quasi tria sata farinae in unum
Abbreviated transcription (Latin):
parabolis ñ loquebat᷑ eis: ut imple
talib ꝑabolis loquebat᷑ turb̃: qđ ꝑ simi¬
litudinẽ terrenam facile poterant ꝑciꝑe
celestia. Sine ꝑabolis ñ loquebat᷑ eis: qr
nullus facile eius sermo inuenit᷑. in quo
ñ aliquid ꝑabolarum sit int̾mixtum
Ex ꝑsona domini dicit᷑ in psalmo sep¬
tuagesimo septimo: aꝑiam in ꝑabolis
os meum. Quare attentius consideran¬
dum ẽ ꝑabolice eum c̃ẽ loquutum.
Fructuabo abscondita: de sẽcreti thes¬
auro mei p̾dicando mysteria. Mexxxi.

Expanded text:
plertalibus parabolis loquebatur turbis, quod per similitudinem terrenam facile poterant percipere coelestia. Sine parabolis non loquebatur eis; quia nullus facile ejus sermo invenitur, in quo non aliquid parabolarum sit intermistum. Ex persona Domini dicitur in psalmo septuagesimo septimo: Aperiam in parabolis os meum. Quare attentius considerandum est, parabolice eum locutum esse, eructabo abscondita, de thesauro secreti mei praedicando mysteria. M.
Abbreviated transcription (Latin):
lenitatem anumȩ obedientis: sol feruo¬
rem ꝑsequutionis. Cadit gͦ sem̃ uerbi
suꝑ pctram: qñ dulcedine ꝓmissio¬
num mouet indomitũ cor. nullo ue¬
re ficti uomere penetratũ. Ubi non
inuenit ut lucas ait humorem: idẽ
iurtutis amorem. E statim exor¬
tum ẽ ꝑ recordationẽ t̃mmͦ. non ꝑ
efficatiam: qm̃ ñ habebat altitudinẽ t̾rȩ

Expanded text:
lenitatem animae obedientis; sol, fervolenitatem animae obedientis; sol, fervorem persecutionis. Cadit ergo semen verbi supra petram, quando dulcedine promissionum movet indomitum cor, nullo verae fidei vomere penetratum. Ubi non invenit, ut Lucas ait, humorem , id est virtutis amorem. Et statim exortum est per recordationem tantummodo, non per efficaciam, quoniam non habebat al
Abbreviated transcription (Latin):
cecideriuit subaudis grana. siue semi¬
na: secus uiam. Uia ẽ mens: malarũ.
cogitationum sedulo meatu trita. et
arefacta. Uui dupplicit̾ ꝑit sem̃: quia
transitu carnalium cogitationũ con¬
culcat᷑: & demones comedunt illud .i.
quadam delectatione rapiunt & absor¬
bent: ut nec memoria mens teneat. qd
oꝑe exercere neglexit. Demones autem
uoliicres celi appellant᷑: uł quia sunt
celestis & sp̃ualis naturȩ. uł quia
in acre habitant. Alia autẽ ceciłunt
in petrosa: ubi non abebant t̾rã multã.
Et continuo exorta sunt: quia ñ ha¬
bebant altitudinẽ terre. Sole autem
orto estuauerunt: & quia ñ abebant
tadicem aruerunt. Semina que ca¬
dunt in petrosa .i. suꝑ t̾ram petris ha¬
bundantem. germinare quidẽ cito
queunt: s ñ figitur radix. qm̃ terrȩ
altitudinẽ hoc ẽ ꝓfunditatẽ ñ habet:
& iccirco estii solis a rescit. Petra. signi¬
ficat nic duriciam ꝓteruȩ m̃tis ͥ t̾ra

Expanded text:
ceciderunt, subaudis: grana sive semiceciderunt, subaudis: grana sive semina secus viam. Via est mens, malarum cogitationum sedulo meatu trita et arefecta. Ubi dupliciter perit semen, quia transitu carnalium cogitationum conculcatur, et daemones comedunt illud, id est, quadam delectatione rapiunt et absorbent, ut nec memoria mens teneat, quod opere exercere neglexit. Daemones autem volucres coeli appellantur, vel quia sunt coelestis et spiritualis naturae, vel quia inn petrosa, ubi non habebant terram multam. Et continuo exorta sunt, quia non habebant altitudinem terrae. Sole autem orto, aestuaverunt, et quia non habebant radicem, aruerunt. Semina quae cadunt in petrosa, id est super terram petris abundantem, germinare quidem cito queunt, sed non figitur radix, quoniam terrae altitudinem, hoc est profunditatem non habet, et idcirco aestu solis arescit. Petra significat hic duritiam protervae mentis; terra,
Abbreviated transcription (Latin):
secrat. Hi uͦ qui extra sunt. in modo
arene steriles atq inutiles adiacent:
& diuini sermonis caꝑe intelligenti¬
am ñ possunt. Uerumtam̃ in litore
stantes qui neq in mari. neq in na¬
ui erant. figuram gestant illoꝵ. qui
ab amaritudine reꝑboꝵ se subtrarert.
s ñdum celestib mysteriis quȩ desi¬
derant sunt imbuti: Et loquittus
ẽ eis multa in parabolis dicens: lr¬
Multa in ꝑabolis loquit᷑: quia si
cuncta ꝑabolice loqueret᷑. absq emo¬
lumento recessissent: auditores. Para¬
bola ẽ: rerum in natura discrepantiũ.
sub aliqua sunilitudine facta compa¬
ratio. Sator qui exiit seminare. ipse
filius dĩ intelligit᷑: qui exiens de sinu
patͥs. uenit in mundũ ad seminandũ
ꝑ se ac ꝑ suos hominib uerbũ uerita¬
tis. qđ apud patr̃e uidit. Et dum se¬
minat: queda ceciderunt secus uiam.
& conculcata sunt: & uenerunt uo¬
lucres celi. et comederunt ea. Quecdam

Expanded text:
secrat. Hi vero qui extra sunt, in modum secrat. Hi vero qui extra sunt, in modum arenae steriles atque inutiles, adjacent, et divini sermonis capere intelligentiam non possunt. Verumtamen in littore stantes, qui neque in mari, neque in navi erant, figuram gestant illorum, qui ab amaritudine reproborum se subtraxerunt, sed nondum coelestibus mysteriis, quae desiderant, sunt imbuti. Et locutus est eis multa in parabolis, dicens: CAMulta in parabolis loquitur; quia, si cuncta parabolice loqueretur, absque emolumento recessissent auditores. Parabola est rerum in natura discrepantium sub aliqua similitudine facta comparatio. Sator qui exiit seminare, Christus Filius Dei intelligitur, qui exiens de sinu Patris, venit in mundum ad seminandum per se ac per suos hominibus verbum veritatis, quod apud Patrem vidit. Et dum seminat, quaedam ceciderunt secus viam, et conculcata sunt, et venerunt volucres coeli, et comederunt ea. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabile ẽ itaq: quod historie ꝓpriꝰ oido
hie habeat᷑. Nil tamen ꝓniberet in hoc
loco ut sepe alibi: artificialem ordinẽ
attendi. Misericors dominus egredit᷑ de
domo .i. de ꝓfundis mysteriis. & sedet
iuxta mare istius seculi: ut saltem in
litore audiat᷑. Et eñi mare mundus ẽ:
qui gustatus amarus ẽ. & uiciors
fuictib inquietus. S ab ipso dño
eripiunt᷑ predestinati: qui amara
dulcificat: tristiciam conuertit in
gaudium: egritudinẽ in salutem.
Quotiens autẽ in ȩuangłio turbe uo¬
cabulum interserit᷑: sicut diuersitas
hominum. sic etiam diuersitas inti¬
mat᷑ uoluntatum. Diuersis enim ex
tam̃ turbarũ: figurabat frequentiã
In quoꝵ m̃tes ascensurus crat ꝑ fidẽ
qđ indicat ascensus in nauem. Na¬
uis uamq in mari. cipum p̃fcrt ec¬
cłis in medio ñ credentiũ & contra¬
dicentium edificande: intra quam
uerbum uitȩ positum & p̃dicatum
gr̃a suȩ uisitationis illam illustrat.¬
& dilectam sibi mansionẽ in ea con¬

Expanded text:
babile est itaque, quod historiae proprius ordo hic habeatur. Nil tamen prohiberet in hoc loco, ut saepe alibi, artificialem ordinem attendi. Misericors Dominus egreditur de domo, id est, de profundis mysteriis, et sedet juxta mare hujus saeculi, ut saltem in littore audiatur. Etenim mare mundus est, qui gustatus amarus est, et vitiorum fluctibus inquietus. Sed ab ipso Domino eripiuntur praedestinati, qui amara dulcificat, tristitiam convertit in gaudium, aegritudinem in salutem. Quoties autem in Evangelio turbae vocabulum interseritur, sicut diversitas hominum, sic etiam diversitas intimatur voluntatum. Diversis enim de tamen turbarum figurabat frequentiam In quorum mentes ascensurus erat per fidem: quod judicat ascensus in navem. Navis namque in mari typum praefert Ecclesiae, in medio non credentium et contradicentium aedificandae, intra quam verbum vitae positum et praedicatum, gratia suae visitationis illam illustrat, et dilectam sibi mansionem in ea con
Abbreviated transcription (Latin):
legis custodia continet᷑: centenarius qui
ꝑ multiplicatũ denarium surgit. ꝓ ma¬
gna ꝑfectione ponit᷑. Terra gͦ bona fru
ctu centuplo fecundat᷑: qñ mite cor & do¬
cile ꝑ amorem ꝓximi actuiam. ꝑ amorẽ
dĩ contemplatiuam adipiscit᷑ uitam:
& sp̾ualium ornat᷑ ꝑfectione uirtutũ.
In senario autẽ numero. quia mundi
ornatus expletus ẽ. congrue ꝑfectio bone
oꝑationis: in adimpletione decalogi. sexa¬
gesimus fructus intelligit᷑. Tricesimus
uͦ fructus ẽ. in fide sc̃ẽ tͥnitatis. impletio
legis. Hec dicens clamabat. Qui nt̃ aureᷤ
audiendi: audiat. Ubicumq hec ammo¬
nitio interponit᷑: mysticũ ẽẽ. & accentiꝰ
querendum ostendit qđ dicit᷑. Igit᷑ qui
ht̃ aures cordis .i. intelligentiam mentis.

Expanded text:
legis custodia continetur, centenarius qui legis custodia continetur, centenarius qui per multiplicatum denarium surgit, pro magna mite cor et docile per amorem proximi activam, per amorem Dei contemplativam adipiscitur vitam et spiritualium ornatur perfectione virtutum. In senario autem numero quia mundi ornatus expletus est, congrue perfectio bonae operationis, in adimpletione Decalogi, sexagesimus fructus intelligitur. Tricesimus vero fructus in fide sanctae Trinitatis impletio legis. Haec dicens clamabat: « Qui habet aures audiendi audiat. » Ubicunque haec admonitio interponitur mysticum esse, et attentius quaerendum ostendit, quod dicitur: qui habet aures cordis, id est intelligentiam mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
daret᷑. Et qñ exortus ẽ sol .i. estus ꝑsequuti¬
onis uł cuislibet tͥbulationis. exestuauit
idẽ ad siccitatem uenit: & ex toto exaruit.
eo qd firmi desiderii radicem ñ habebat.
Aiticudo quidẽ t̾rȩ ẽ ꝓbitas animi discipli¬
nis celestib eruditi: & in temptationibus
ꝓbati. Alia aut̃e ceciderunt in spinas: &
creuerunt spinȩ. & suffocauerunt ea. Alia
semina cecidunt in spinas: hoc ẽ int̃ spi¬
nas. Cadit quoq uerbum dĩ int̃ spinas.
cum suscipit᷑ a corde diuiciarũ cura solli¬
cito: & tunc multiplicate diuicie quȩ ꝑ
spinas intelligunt᷑. occupant mentẽ: ut
fructus spũalis in ea ꝓficere ñ possit. Alia
uͦ cecid̾unt in t̾ram bonam: &. dabant fru¬
ctum aliud centesimum: aliud seragesi¬
mũ: aliud tͥcesimũ. Sicut in t̾ra malaties
fuere diuersitates: sic sunt in bona tres.
Alius enim bonus ẽ. alius melior: & alius
optimus. Cum denarius numerus ꝑ ꝑfe¬
ccione soleat accipi. quia in deccm p̾ceptiᷤᷤ

Expanded text:
exortus est sol, id est aestus persecutionis vel cujuslibet tribulationis, exaestuavit, id est ad siccitatem venit, et ex toto exaruit, eo quod firmi desiderii radicem non habebat. Altitudo quippe terrae est probitas animi disciplinis coelestibus eruditi et in tentationibus probati. « Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. » Alia semina ceciderunt in spinas, hoc est inter spinas. Cadit quoque verbum Dei inter spinas, cum suscipitur a corde divitiarum cura, sollicitudo, et tunc multiplicatae divitiae quae per spinas intelliguntur, occupant mentem, ut fructus spiritualis in ea proficere non possit. « Alia vero ceciderunt in terram bonam, et dabant fructum, aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. » Sic in terra mala tres fuere diversitates, sic sunt in bona tres. Alius enim bonus est, alius melior, et alius optimus. Cum denarius numerus pro perfectione soleat accipi, quia in decem praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
inueniunt᷑ qui aduuient boni. Ppt̾ea
qui hodie errat cras forsan defendet ueri¬
tatem: & necesse ẽ ut mali ꝑmirti sint
bonis ꝑ quos exerceant᷑: uł quoꝵ compa¬
ratione nitant᷑ ad melius. Sinite utͣq
crescere usq usq ad messem: & in temꝑe
messis. dicam messorib. Colligite pͥmũ

Expanded text:
inveniuntur qui adjuventur boni. Praeterea inveniuntur qui adjuventur boni. Praeterea qui hodie errat, cras forsitan defendet veritatem, et necesse est ut mali permisti sint bonis, per quos exerceantur, vel quorum comparatione nitantur ad melius. Sinite utraque crescere usque ad messem, et in tempore messis dicam messoribus: Colligite primum
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc incipiunt manifestari nereticor
dogmata. Qđ uidentes boni nomines.
s ñdum sp̃uales qui omnia uidicent
iuxta illud pauli. spũalis udicat om̃ia.
mouent᷑: quia sub nomine xp̃i sunt
hereses. Unde sequit᷑. Accedentes autem
serui patͥs familias: ducrunt ci. Domine:
ñne bonum sem̃ seminasti in agro tuo:
Unde gͦ habet zrania: Et ait illis.
Inimicus homo hoc fecit. Audito dolo
pat̾ familias ñ exarsit in iram. nec mox
ulcisci uoluit: ita & nos lesi patient fe¬
ramus. Diabolus ꝓpt̾ea inimicus nomo
appellat᷑: quia ds ẽẽ desiuit. Unde in
nono psalmo scriptum ẽ de eo. Exurge
domine ñ confortet᷑ homo. Higilent gͦ pp̃osi¬
ti eccdiȩ ne inimicus homo seminet acania:
idẽ hercticoꝵ doginata. Serui aut̃ẽ dixer̃t
ei. Uis imus & colligimus ea: Et ait. non.
Ne forte colligentes ⁊rania: cradicctis simul
locus: & discretionis exemplum. Ibi naq
patient̃ colerandi sunt mali: ubi aliqui

Expanded text:
et tunc incipiunt manifestari haereticorum et tunc incipiunt manifestari haereticorum dogmata. Quod videntes boni hominos sed nondum spirituales, qui omnia judicent, juxta illud Pauli: Spiritualis judicat omnia , moventur, quia sub nomine Christi sunt haereses. Unde sequitur: Accedentes autem servi patris familias, dixerunt ei. Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo habet zizania? Et ait illi: Inimicus homo hoc fecit. Audito dolo, paterfamilias non exarsit in ira, nec mox ulcisci voluit, ita et nos laesi, patienter feramus. Diabolus propterea inimicus homo appellatur, quia Deus esse desideravit. Unde in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur homo . Vigilent ergo praepositi Ecclesiae, ne inimicus homo seminet zizania, id est, haereticorum dogmata. Servi autem dixerunt ei: Vis, imus et colligimus ea? Et ait: Non, nlocus et discretionis exemplum. Ibi namque patienter tolerandi sunt mali, ubi aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
liam ꝑabolam ꝓposuit illis dicens di¬
mile factum ẽ regnum celoꝵ nomini:
qui seminauit bonũ semen in agro suo
celestib regnare: eiq seruire regnare ẽ. Bo¬
num quidẽ ñ seminat nisi bonus: qui
sem̃ bone uoluntatis. ad bona oꝑa studet
ꝑdiicere. Cum autẽ dormirent homineᷤ
uenit inimicus eius & suꝑseminauit
zitania in medio tritici: et abiit. Caute¬
lam moralit intimat habendam. Dor¬
mientes sunt magistri eccłie: cum mer¬
cia & incuria negligunt sibi commnis¬
sos: uł cum dormitionẽ mortis accipuĩt
Tunc siquidẽ p̃cedente nomine xp̃i
suꝑ seminat diabolus zirania in medio
tritici:i. inducit nercticos int̃ iustos.
Qui ideo triticum appellati sunt: quia
excussi fucrunt a palcis infidelitatis ꝑ
fidem. Q abut: quia dui int̾ iustos
stare ñ potuit. Cum aute creuisset
herba & fructum fecisset: tunc appa¬
rucrunt et zirania. Erescit nerba. cum
uerbum p̃dicationis fidelium ꝓ mouet᷑.
fructificat cum bone spei oꝑa monstrat:

Expanded text:
liam parabolam proposuit illis, dicens: Simile factum est regnum coelorum homini, qui seminavit bonum semen in agro suo.coelestibus regnare; eique servire, regnare est. Bonum quidem non seminat nisi bonus, qui semen bonae voluntatis ad bona opera studet perducere. Cum autem dormirent homines, venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici; et abiit. Cautelam moraliter intimat habendam. Dormientes sunt magistri Ecclesiae, cum inertia et incuria negligunt sibi commissos, vel cum dormitionem mortis accipiunt. Tunc siquidem, praecedente nomine Christi, superseminat diabolus zizania in medio tritici, id est inducit haereticos inter justos. Qui ideo triticum appellati sunt, quia excussi fuerunt a paleis infidelitatis per fidem. Et abiit, quia inter justos diu stare non potuit. Cum autem crevisset herba et fructum fecisset, tunc apparuerunt et zizania. Crescit herba, cum verbum praedicationis fidelium promovetur; fructificat, cum bonae spei opera monstrat:
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ illos: uerum diuina scͥptura. necũ
matura prelatoꝵ sententia corripit tales:
queadmodum dominus increpat iacobũ
& iohannem. ubi ñ recepti in quadam
ciuitate dicunt. Dñe: ius dicimus ut
ignis descendat de celo. & consumat illoᷤ:
liam parabolam ꝓposuit eis dices. Cui
simile ẽ regnum di : &. cui simile ẽẽ esti¬
mabo illud: Aut cui ꝑabole comparabi¬
mus illud: Simile ẽ grano sinapis. qd̃
accipieus homo seminauit in ortũ suũ:
qđ minimũ quidẽ ẽ omnib olcrib:

Expanded text:
bimus illos? Verum divina Scriptura, nec non bimus illos? Verum divina Scriptura, nec non matura praelatorum sententia corripit tales, quemadmodum Dominus increpat Jacobum et Joannem, ubi non recepti in quadam civitate, dicunt: Domine, vis dicamus ut ignis descendat de coelo, et consumat illos liam parabolam proposuit eis, dicens: Cui simile est regnum Dei; et cui simile esse aestimabo illud? Aut cui parabolae comparabimus illud? Simile est grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in hortum suum, quod minimum est quidem omnibus oler
Abbreviated transcription (Latin):
puniet᷑ unusqͥsq: s qui unitatem fidĩ
amauerunt: in celestes mansiones con¬
gregabunt᷑. Hic iusticia notat᷑. longani¬
mitas uͦ ubi dicit. sinite utraq crescere
medio urm̃ : & nequaquã societatem
habendam. cum his qui fr̃es nominan¬
t᷑.& sunt adutteri. & fornicatores: E ñ ẽ.
Int̾ triticum enim antequa ueniat ad
spicam. & tranium. qđ nos lolium ap¬
pellamus. grandis similitudo ẽ: & uix
possunt distingui. Hoc ẽ sinite utraq
crescere. de ambiguis dictum ẽ: illud
uͦ auferte malũ. de manifestis. Itaq
mali colerandi sunt int̾ bonos. donec
eoꝵ malicia manifesta fiat: ne iusti
etadicent᷑ cum iniustis. Neq enim de
dubus ẽ iudicandum: donec ueniat
dies in quo reuelabunt᷑ occulta cordiũ
& simulationes impioꝵ. Nonnulli tñ
habentes ⁊ elum dĩ. s ñ scd̃m scientiam:
uitare p̃sumunt ñdum conuictos in cri¬
mine᷑. ñdum confessos. Ac si dicant. Uis
imus et colligimus cos: i. excommunica¬

Expanded text:
atem fidei amaverunt, in coelestes mansiones congregabuntur. Hic justitia notatur. Longanimitas vero, ubi dicit: Sinite utraque cresceremedio vestri , et nequaquam societatem habendam cum his qui fratres nominantur, et sunt adulteri et fornicatores; sed non est. Inter triticum enim antequam veniat ad spicam, et zizanium, quod nos lolium appellamus, grandis similitudo est, et vix possunt distingui. Hoc ergo, sinite utraque crescere, de ambiguis dictum est; illud vero, auferte malum, de manifestis. Itaque mali tolerandi sunt inter bonos, donec eorum malitia manifesta fiat, ne justi eradicentur cum injustis. Neque enim de dubiis judicandum est, donec veniat dies in quo revelalationes impiorum. Nonnulli tamen habentes zelum Dei, sed non secundum scientiam, vitare praesumunt nondum convictos in crimine, nondum confessos: ac si dicant: Vis, imus et colligimus eos, id est excommunica
Abbreviated transcription (Latin):
re. uł iħm sanare. s magna insipientia
ẽ de nece cius tractare. cuius uñficiis plu¬
rimũ indigebant. M cxuiii.
ħe autẽ sciens. secessit inde: & secuti
tatis contra se. Fugit itaq odientes. et
accedit ubi inuenit ꝑ amorẽ sequentes:
unde curari merent᷑. Et p̾̃cepit eis¬
E ne manifestũ cum faccrent: ut adim¬
pleut᷑ qđ dictum ẽ ꝑ ysaiam ꝓpħam¬

Expanded text:
re, vel Jesum sanare; sed magna insipientia re, vel Jesum sanare; sed magna insipientia est de nece ejus tractare, cujus beneficiis plurimum indigebant. M. 118X Jesus autem sciens, secessit inde, et secutiimpietatis contra se: fugit itaque odientes, et accedit ubi invenit per amorem sequentes, unde curari merentur. Et praecepit eis, ne manifestum eum facerent, ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam p
Abbreviated transcription (Latin):
uob̃ homo qui habebit ouem unam
& si ceciderit hec sabb̃is in foueam. ñ ne
tencbit & leuabit eam: Quanco magis
melior ẽ homo oue: Ideoq ucet & sabb̃o
benc facere. Competenti exemplo osten¬
dit illos sabb̃m uiolare in oꝑe cupiditatis:
qui cum uiolare arguiut in oꝑe carita¬
tis. ꝓeodem ponit in sabb̃o bñfacere: et
animã saluam facere. Obseruantia qͥ¬
dem sabb̃i figurabat᷑: quia qui ꝑ sex se¬
culi ętates bona fecerint: in septima
quicte a malis tantum feriabunt. Non
ciũ ociosus erit bomi oꝑis fructus: in
curare: nichil. repugnat marco & lucȩ
narrantib illos interrogatos a dño si
licet sabb̃is benc facere an male. Intelli¬
gendum namq ẽ. qđ prius ipsi inter¬
rogauerunt dnm. deinde dominus eos:
& illis tacentib. ꝓposuit similitudin̾e
de oue. Ipsi autẽ repleti sunt insipien¬
tia: & colloquebant᷑ ad iniucem. qͥd ña
fuit culpa uł hominẽ manũ extende¬

Expanded text:
vobis homo, qui habebit ovem unam, vobis homo, qui habebit ovem unam, et si ceciderit haec Sabbatis in foveam, nonne tenebit et levabit eam? Quanto magis melior est homo ove? Ideoque licet Sabbato benefacere. Competenti exemplo ostendit illos Sabbatum violare in opere cupiditatis, qui eum violare arguunt in opere charitatis. Pro eodem ponit, in Sabbato benefacere, et animam salvam facere. Observantia quidem Sabbati figurabatur, quia per sex saeculi aetates bona fecerint, in septima quiete a malis tantum feriabant. Non enim otiosus erit boni operis fructus, in curare: nihil repugnat Marco et Lucae, narrantibus illos interrogatos a Domino: Si licet Sabbatis benefacere an male. Intelligendum namque est, quod prius ipsi interrogaverunt Dominum, deinde Dominus eos, et illis tacentibus, proposuit similitudinem de ove. Ipsi autem repleti sunt insipientia, et colloqculpa fuit vel hominem manum extende
Abbreviated transcription (Latin):
s indurari ꝑmisit. At illi facebant.
Et circumspectis omnib: dixit homi¬
ni.Extende manũ tuam. & extendit:
& restituta ẽ sanitati manus eiꝰ. sicut
altera. Non habentes quid responde¬
ant tacent: & dominus circumspicit
om̃s. quasi incredulitati eoꝵ. irascenᷤ.
Manus iubet᷑ extendi: quia debilitas
infructuose animȩ. nullo meliꝰ ordi¬
ne quam elemosinarum largitate
curat᷑. Unde eccłiastes. Fili:ͥ ñ sit manꝰ
tua ad accipiendum porrecta: & ad
uolunt acciꝑe: p̃dari. & ñ largiri.
Quib dicit᷑ ut extendant manꝰ suas.
idẽ qui furabat᷑. iam ñ furet᷑. magis
autẽ laboret oꝑando manib suis qd̃
bonum ẽ: ut habeat unde tͥbuat in¬
digentib. Homo quippe ante aduen¬
tum xp̃i dexteram habuit languidã.¬
quia ab elemosinis torpebat sinistrã sanã:
quia suȩ utilitati intendebat. At uͦ ueni¬
ente. xp̃o dextera sanat᷑ ut sinistra: qͥa qđ
congregauerat auide. mͦ distribuit ex ca-¬
ritate. Et dixit ad eos. Quis erit ex

Expanded text:
li tacebant. Et circumspectis omnibus, dixit homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est sanitati manus ejus sicut et altera. Non habentes quid respondeant, tacent; et Dominus circumspicit omnes, quasi incredulitati eorum irascens. Manus jubetur extendi; quia debilitas infructuosae animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Ecclesiasticus: Fili, non sit manus tua ad capiendum porrecta, et ad volunt accipere; praedari, et non largiri. Quibus dicitur ut extendant manus suas, id est, qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat indigentibus . Homo quippe adventum Christi dextram habuit languidaquia ab eleemosynis torpebat; sinistram sanam, quia suae utilitati intendebat. At vero, veniente Christo, dextra sanatur ut sinistra, quia, quod congregaverat avide, modo distribuit ex charitate. Et dixit ad eos: Quis erit ex