comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te fac̾toꝵ sit qualitas pene.
Attende: singula u̾ba om̃is
p̃uaricatio dicie: ut ostendat.
qd̃ ꝑ singulis pecc̃ĩs: sit red¬
denda pena. acsi diceret. nõ
solum omĩs p̾uaricator pumet᷑: qui multoꝵ
pecc̃oꝵ reus est. s ꝓom̃ĩ p̃uaricatione:. u i¬
obediemia. suã recipiet penam. iustam dicit.
ait: retributionẽ: hocad pene qͣntitate refer¬
Qduͦait. mercedis: hoc ad qualitatẽ pene re¬
fertur. ut qui libidinis igne ꝑierit:. igne cru¬
angłoꝵ factus ẽ firmus: ⁊ si
omĩs pͥuaricatio puntt᷑: quo¬
ꝑ quam salus: locutus est.
effugiemꝰ gehennam: si neg¬
lexerimus saltẽ: qd̾ minus
ẽ quam p̃uaricari: tantam.
.i. indeficientẽ. salutẽ in cuã¬
głio factam. non tanta erat
inueti testamento. Ibi enim:
sermo. hic uo:salus ẽ. Que
cum ⁊ c̃. Ostendit hic mexcu¬
sabiles eẽ illos: qui contemp¬
cepisset inicium: ñ ꝯftitutio¬
nis: q ab ȩt̾no erat. s enar

Expanded text:
te factorum sit qualitas poenae. Attende singula verba: omnis varicatio dicit, ut ostendat quod pro singulis peccatis sit reddenda poena. Ac si diceret: Non solum omnis praevaricator punietur qui multorum peccatorum reus est, sed pro omni praevaricatione vel inobedientia suam recipiet poenam. Justam dicit, ait retributionem, hoc ad poenae quantitatem referQuod vero ait mercedis, hoc ad qualitatem poenae refertur, ut qui libidinis igne perierit, igne cruangelorum factus est firmus, et si omnis praevaricatio punitur, quoper quam salus est, locutus est, effugiemus gehennam, si neglexerimus, saltem quod minus est quam praevaricari, tantam, id est indeficientem, salutem in Evangelio factam? Non tanta erat in Veteri Testamento: ibi enim sermo, hic vero salus est. Quae cum, etc. Ostendit hic inexcusabiles esse illos qui contemcepisset initium, non constitutionis, quia ab aeterno erat, sed enar
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s. dundens singłis put
uult. onenĩ. Dixit neg¬
ligentes dignos esse pena
confirmatam. Hic dicit:
xp̃m eẽ potentẽ uindicare.
&e suos ꝑ passionẽ mortis
einus. si neglex̾umis salu¬
tem xp̃i. cum ꝑ sermone
angłor ñ obsetuato. pu¬
inti sunt uidei. quia filio
subiecit ds̃ orbem terre.
quod ñ fecit angłis. quo¬
rum ministerio: & simul¬
ta fiunt in oibe. omia tñ

Expanded text:
s, dividens singula prout vult . Non enim dixit negligentes dignos esse poena confirmatam. Hic dicit Christum esse potentem vindicare, et suos per passionem mortis emus, si neglexerimus salutem Christi, cum pro sermone angelorum non observato puniti sunt Judaei, quia Filio subjecit Deus orbem terrae, quod non fecit angelis, quorum ministerio, etsi multa fiunt in orbe, omnia tamen
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ꝑ xp̃m. uñ alia editio sic ħt.
um narrationis: ab eis :s apłis.
donos
effugie¬
mus si
tantam
neglexe¬
rimus sa¬
lutem :
Quȩ cum
micium
accepis¬
set enar
minum:
abeis qͥ
audiert̃
in nos:con¬
firmata
est. con¬
testante
deo signiᷤ.
& porten¬
riis uirtu¬

Expanded text:
stum, unde alia editio sic habeum narrationis, ab eis, scilicet do nos effugiemus, si tantam neglexerimus salutem? Quae cum initium accepisset enarrari minum, ab eis qui audierunt, in nos confirmata est, contestante Deo signis et portenriis virtu
Abbreviated transcription (Latin):
qui audier̾t ab ipõ ore xp̃i.
confirmata ẽ in nos. scił
iudeos. Quomͦ: doconte
ut est morbos depellere.
qd̾ & medicipossunt. &r
portentis maiorib. quȩ
contra naturam fiunt.¬

Expanded text:
qui audierunt, ab ipso ore Christi, confirmata est in nos, scilicet Judaeos. Quomodo? Deo contesut est morbos depellere, quod medici possunt; et portentis majoribus quae contra naturam fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
notouob̾. ñ abscondito. loco.¬
scͥpture facre in psalmo. scił.¬
cũ d espectu legendũ est. qd
memor es eiꝰ. aut filiꝰ hõis ⁊ c̃.
Distatint̾ hominẽ: & filiũ
hoĩs. qd innuit disiunctio.¬
Omĩs enĩ filiꝰ hominis: ħo.
s ñ omĩs homo: filius ho¬
minis pot̾ intelligi. Adam
em̃ homo fuit. s ñ filiꝰ hoĩs.
Sic. homines dicunt᷑. qui¬
portant eiꝰ ymaginẽ. qui
auẽ portant ymaginẽ xp̃i.
filii hominũ potꝰ appellan

Expanded text:
noto nobis non abscondito, locoScripturae sacrae, in psalmo scilicum despectu legendum est, quod memor es ejus, aut filius hominis, Distat inter hominem et filium hominis quod innuit disjunctio.Omnis enim filius hominis homo, sed non omnis homo filius hminis potest intelligi. Adam enim homo fuit, sed non filius Sic homines dicuntur quportant ejus imaginem: qui autem portant imaginem Christi, filii hominum potius app
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa qui fec̃ ab inicio. masculũ & feminã fec̃ cos:
& dix̃ ꝓpt̾ hoc relinq̃t hõ. ⁊c̃. ut scias ꝑextasim
soporis quȩ p̃cessit maduam: in qͣ angłicȩ curie in¬
terfuit. ingressus in sanctuariũ di. ut intellig̾et
in nouissima: hoc eum diuinitꝰ tanqͣm ꝓpħam
dice potusse. & ut ostend̾et apłe qͥd in his u̾bĩ
q̃reremꝰ: ut ñ coniecturis nr̃is aliquid ausi di¬
cere iudcam᷑: subdit. & exponit. sac̾mentũ hoc
magnũ est. & ne aliqͥs putaret in uiro eẽ & ux¬
ore. sed̾m utriꝰq naturalis sexus copulationem̃:
corꝑalẽq mixturã: addit. ego dicom xp̃o ⁊ in

Expanded text:
a qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos, et dixit, propter hoc relinquet homo, etc. . Ut scias per exstasim soporis qui praecessit in Adam, in qua angelice interfuit, ingressus in sanctuarium Dei ut intelligeret in novissima, hoc eum divinitus tanquam prophetam dicere potuisse. Et ut ostenderet quid in his verbis quaereremus, ut non conjecturis nostris aliquid ausi dicere videamur, subdit et exponit: Sacramentum hoc magnum est. Et ne aliquis putaret in viro esse et uxore secundum utriusque naturalis sexus copulationem, corporalemque misturam, addit: Ego dico, in
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ dictum ẽ: ñ iam duo. s una caro sunt. & qͦmͦ:
sponsꝰ & sponsa dicunt᷑. sic caput & corpꝰ. siue
gͦ dicam: caput & corpꝰ. siue sponsꝰ & sponsa:
unum intelligite. fit enĩ ex duob: quasi una
&c sponsa. quã unitatem. miram c&e excellentem.
cõmendat ysaias. in qͦ xp̃c loq̃ns ait. Sic̃ spon¬
so alligauit mͥ mitram. & sic̃ sponsam or nauit
me ornamento. huiꝰ sp̃ualis unitatis sacram̃¬
tum fuit. illud qd̾ ingenesi de unitate ꝯiugii ad

Expanded text:
ictum est, non jam duo sed una caro sunt; et quomodo sponsus et sponsa dicuntur, sic caput et corpus. Sive ergo dicam caput et corpus, sive sponsus et sponsa, unum intelligite. Fit enim ex duobus quasi una et sponsa: quam unitatem miram et excellentem commendat Isaias, in quo Christus loquens ait: Sicut sponso alligavit mihi mitram, et sicut sponsam ornavit me ornamento . Hujus spiritualis unitatis sacramentum fuit illud quod in Genesi de unione conjugii, ad
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. eui dicit apłe. Uos aũt estis corpꝰ xp̃i. & m̃bra.
totꝰitaq xp̃c. est caput &e corpꝰ tanquã integ̾
uir. qr & femina de uiro facta est. x ad uirũ ꝑti¬
net. ita x xp̃eut eẽmus unũ cum illo:. caput no¬
strum ẽẽ uoluit. accipiendo carnẽ ex nob̾ inqua
moreret᷑ ꝓ nob̾. Dormit adam: ut fiat. eua mori¬
tur xp̃c. ut fiat ȩccłia. Dormienti ade: fit eua
de latere. mortuo xp̃o. lancea ꝑcutit᷑ latus. ut
ꝓfluant sacram̃ta. qͥb formet᷑ eccłia. Reliqͥt gͦ¬

Expanded text:
 estis corpus Christi et membra . Totus itaque Christus est caput et corpus tanquam integer vir, quia et femina de viro facta est, et ad virum pertinet, ita Christus ut essemus unum cum illo caput nostrum esse voluit accipiendo carnem ex nobis, in qua moreretur pro nobis. Dormit Adam ut fiat Eva, moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormiendo Adam fit Eva de latere, mortuo Christo lancea percutitur latus ut profluant sacramenta quibus formetur Ecclesia. Reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
orõnes nr̃as offerre do. quasi d̃s tunc nouit. qͥd
uelimus: uł quo indigeamꝰ. qui omĩa añ quã
hautisic ⁊ postquã facta sunt. nouit. S qr ne:¬
cesse habet rationalis creatura obtẽꝑans deo
tẽporales causas ad et̾nam uitatẽ referre si¬
ue petendo. quid fiat erga se. siuc ꝯsulendo. qͥd̃
faciat. in quo ⁊ contestatur. qd ñ ipsa sit bonũ
qͦ beata fiat. s illud incõmutabile ẽ. curꝰ parti¬
cipatione etiã sapient̃¬

Expanded text:
ostras offerre Deo, quasi Deus tunc noverit quid velimus, vel quo indigeamus, qui omnia antequam fiant, sicut et postquam facta sunt novit. Sed quia necesse habet rationabilis creatura obtemperans Deo, temporales causas ad aeternam veritatem referre, sive petendo quid erga se fiat, sive consulendo quid faciat: in quo et contestatur quod non sibi ipsa sit bonum quo beata fiat, sed incommutabile, cujus participatione etiam sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. s sic̃ studet
officioꝵ suoꝵ uasa
munda seruare. ita
m̃broꝵ suoꝵ offici¬
nas. studeat ꝑ otinen¬
tiã honorabiles exhi
Ita abillicito abstinete:
ut nec licito abuta

Expanded text:
tudine; sed sicut studet officiorum suorum vasa munda servare, ita membrorum suorum officinas studeat per continentiam honorabiles exhibIta ab illicito abstinete, ut nec licito abuta
Abbreviated transcription (Latin):
Consuetudo ẽ apłi. ut
u̾ba duplicet. uł tripli¬
cet: unũ habentia in¬
tellectum. sic̃ hic. Ro¬
gamus dico: in dñoiħy.

Expanded text:
Consuetudo est Apostoli ut verba duplicet vel triplicet unum habentia intellectum, sicut hic. Rogamus, dico, in Domino
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi longe remoti. uos¬
qui xp̃i estis. a fornica¬
tione omi s. carnalice
spuali. ita abstineatis.¬
sciat unꝰquiꝙ¬
qd est uas aĩȩ: possid̾e

Expanded text:
 Longe remoti, voshristi estis, a fornicatione omni, scilicet ituali: ita abstineatis,sciat unusquisqquod est vas a
Abbreviated transcription (Latin):
dedimꝰ uob̾. illa dico ho¬
minib ostensa. ꝑ dñm
iħm. auctor ip̃e: cõmen¬
dat ea. & ue bona sunt:
hecẽ cnĩ uoluntas dei.
hoc ẽ p̃ceptũdi: hocest
ñ ipsi .s. scĩficatiour̾a .i.

Expanded text:
derim vobis. Illa, dico hominibus ostensa per Dominum Jesum. Auctor ipse commenea, et vere bona sunt. Haec est enim voluntas Dei, praeceptum Dei, hoc est n ipsi, scili
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit. ñ solum se ꝓ salu¬
N te eoꝵ uelle ĩpend̾e sua.
s etiã mori paratũ. Uñ sub¬
tissime. ñ inuitus: impen¬
tẽporalia. adusus urõs im¬
pendam. sic̃ supͣ dixit. aliaᷤᷤ¬
ȩccłias expoliaui: accipi¬
ens admunst̾ium ur̃m.

Expanded text:
et dicit non solum se pro saluet dicit non solum se pro salute eorum velld etiam mori paratum. Unde subtissime, non invitus impentemporalia ad usus vestros impendam, sicut supradixit. AliaEcclesias exspoliavi accipiens ad ministerium vestrum,
Abbreviated transcription (Latin):
sed UOS qõ alit̾ ñ fieret. insi a sũptib ab¬
stimerẽ. ostendit se o̾o acciꝑe nolle abcis: ut eos
lucretur. ut intelligentes. qr pecume ꝓponit eoᷤ
tande cognoscent affectum illius erga se.Non q̃¬
rebat apłc datũ. s fructũ. neqͣsi uenditor euangłii
putaretur. est tñ. ue mercator: dñ fui. nã ꝓrsus
ementes seruos regios faciebat. & sic: frumenta
q̃ ñ uendidit. uendidit. Uenditionẽ gͦ istam: intel¬
lige gͣtuitã ⁊ ita. aliqͥs eunt gratis. u̾n: dictum ẽ.
rentib carnalib ita. nec de¬
bent. filii sp̃uales. thesauti.¬
.i. diuitias ꝯgregare: & si ne¬
cessaria pͥbere. parentib sp̃o¬
alib Uos aut̃ thesauriratis.
pseudo apłis. s potiꝰ paren¬
tes sp̃uales: debent: filuis
sp̃ualib thesauritare: di¬
lia ĩpend̾e. sic̃ carnales pa
Carnales utiq patres: filus
ꝯgregant. nã. ⁊ sp̃uales dig¬
nũ ẽ. ut a filiis sũptꝰ accipi¬
ant:. ad sustendã uitã hic
carnalis patͥs. ad sp̃ualem.

Expanded text:
n fieret nisi a sumptibm. Ostendit ideo accipere nolle ab eis, ut eos lucraretur, ut intelligentes quia pecuniae praeponit eos, tandem cognoscerent affectum illius erga eos. Non quaerebat Apostolus datum, sed fructum, ne quasi venditor Evangelii putaretur. Est tamen vere mercator Domini sui, nam prorsus ementes servos regios faciebat, et sic frumenta quae non vendidit, vendidit. Venditionem ergo istam intelligite gratuitam, et aliquis emit gratis. Unde dictum est:rentibus carnalibus, ita: Nec debent filii spirituales thesaurizest divitias congregare, etsi necessaria praebere, parentibus salibus. Vos autem thesaurizatis pseudoapostolis, sed potius parentuales debent filiis spiritualibus thesaurizare dilia impendere, sicut carCarnales utique patres filiis ngregant; nam et spirituales dignum est ut a filiis sumptus accipant ad sustentandam vitam. Hic carnalis patris ad spiritualem,
Abbreviated transcription (Latin):
aliud: a sathana missus uenit. Ds enĩ. ad dseruat¬
onẽ humilitatis ĩmisit. diabolus aut̃: ut ad defec¬
tum traħet. Ds enĩ adhoc iusto ñ parcebat: ut eꝰ
uirtut᷑e in infirinitate ꝑfic̾et dans colaphirantẽ
angło sathane: qui ꝑ eum tradebat iniustos ip̃i
sathanȩ. Hoc gͦ remediũ datum ẽ apło a d̾o. ut tẽp¬
tationib p̾ssus. ñ extollatur. un subdit: ut me
colaphizet. Qĩ datus est mͥ angłs sathans: ut : ꝑ
qui me. colapħ ut repͥmat omnẽ motum suꝑbiȩ.
incutienoo tribulationes.⁊ dolores. Nam dolore

Expanded text:
im ad conservationem humilitatis immisit. Diabolus autem venit ut ad effectum traheret. Deus autem ad hoc juste non parcebat, ut ejus virtutem in infirmitate perficeret, dans colaphizantem angelo satanae, qui Satanae. Hoc ergo remedium datum est Apostolo a Deo, ut tentationibus pressus non extollatur. Unde subdit: Ut me colaphizet. Quasi dicat: Datus est mihi angelus Satanae, ut vel qui me colaphizet, ut reprimat omnem motum superbiae incutiendo tr
Abbreviated transcription (Latin):
bidinẽ. ut quida auunt. Temptatio aut̃ eui non
consentit᷑. ñ est pect̾m. s mat̾ia exercende uͥtutiᷤ
hoc. intellige dictum: de tẽptatione. q̃ fit ab ho¬
ego humane timens.
lus discedet a me. Qͥa
gͣuis est medicina m¬
firmo.⁊ id̾o rogauit.
medicũ ut auferret

Expanded text:
uidam aiunt. Tentatio autem cui non consentitur, non est peccatum, sed materia exercendae virtutis. Hoc intellige dictum de tentatione quae fit ab hoego humane timens, ulus discederet a me. Quia gravis erat medicinfirmo, et ideo rogavit medicum, ut auferret
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore gre/ cẽmus sc̃i ꝑ bona oꝑa. Nong̃ quia
fut᷑i eramꝰ elegit. s. ut eẽmꝰ sẽĩ. Id̃o qͥppe tales fu¬
turi eramꝰ: qr elegit ip̃e pͥdestinans. ut tales ꝑ
gr̃am eiꝰ cẽmus. S pelagianꝰ ui̾tati resultans:
ait. Sresciebat d̾s qui eẽnt futuri scĩ & inma¬
culati. ꝑ lib̾s uoluntatis arbitrium. ⁊ id̃o: eos in
sua pscientiaquales futos eẽ p̾sciut: elegit. eleg̃
inquit añ quã essent. p̾destinans filios. quos
futuros scõs p̾sciuit:. nec fecit. nec se facturum
s ipsos facturos eẽ p̾uidit. Quẽ ꝯfutat apłe di¬
cens. ut ec̃mus scĩ uirtutib. & ĩmacłati. a malis.
a crimine. & hoc: in conspectu eiꝰ. non hominũ .i.
it᷑ ubi ip̃e ꝯspicit. ñ extra ubi hoĩes ꝯspiciunt

Expanded text:
tiae essemus sancti, per bona opera. Non ergo quia futuri eramus elegit, sed ut essemus sancti. Ideo quippe tales futuri eramus, quia elegit ipse praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Sed Pelagianus veritati resultans ait: Praesciebat Deus qui essent futuri sancti et immaculati per liberae voluntatis arbitrium; et ideo eos in sua praescientia quales futuros esse praescivit elegit. Elegit, inquit, antequam essent, praedestinans filios quos futuros sanctos praescivit: nec fecit, nec se facturum, sed ipsos facturos esse praevidit. Quem confutat Apostolus dicens: ut essemus sancti virtutibus, et immaculati, a malis, a crimine; et hoc in conspectu ejus, non hominum, id est intus ubi ipse conspicit, non extra ubi homines vident
Abbreviated transcription (Latin):
mus dm. Potest enĩ hoc intelligi. uł de carita¬
te dei qua diligit hoĩes: uł de carttate ipsoꝵ
hominum: qua diligunt d̾m Qui p̃desti.nos
que ꝑtinet ad iustici¬
sentis: ponitur hic
alia p̃destinatio ꝑti¬
nens ad uitam ȩt̾nã.
cuiꝰ effectum supra no¬
tauit .&. elegit nos ut
qͥ p̃destinauit nos .i.

Expanded text:
us Potest enim intelligi vel de charitate Dei qua diligit homines, vel de charitate ipsorum hominum qua diligunt Deum. VERS. 5-10.-- pertinet ad justitisentis, ponitur hic alia praedestinatio nens ad vitam aeternam, cujus effectum supra noQuasi dicat: Elegit nos ut qui praedestinavit nos, id
Abbreviated transcription (Latin):
qr mita que p̾cedunt
fut᷑am uitam. ex gr̃a
sunt. ⁊ dona d̾i sunt.¬
ds dona sua. ñque ex
nob̾ unt mita & hoc ẽ qõait. Ita gratis hoc faci¬
.i. añ quã ec̃mus. sieqͥs gͦ ꝑutet anmas cũ deo
fuisse etnas.⁊ tunc aliquid meruisse: iuxta erro¬
remilloꝵ qͥ ante hec uisibilia dicunt fuisse qͣs d̾a
sc̃as aĩas ⁊ id̾o tunc fuisse electas. s aꝑte ostendit
hoc falsum eẽ dicens. elegit nos ante. mnun. ostit̾.
Quomͦ aut̃ elig̾et eos qui nundũ erant. nisi p̃de¬
stinando: E legit gͦ. p̃destinans nos. & sicut ñ
elegit eo qd̾ tunc scĩ eẽmus: ita nec id̾o: qr scĩ
futuri eẽmus. s potiꝰ elegit nos ad hoc: ut in

Expanded text:
rita quae praecedunt futuram vitam ex gratia sunt, et dona Dei sunt.Deus dona sua, non quae ex nobis sint merito. Et hoc est quod ait: Ita gratis hoc faciest antequam essemus. Ne quis ergo putet animas cum Deo fuisse aeternas, et tunc aliquid meruisse, juxta errorem illorum qui ante haec visibilia dicunt fuisse quasdam animas sanctas, et ideo tunc fuisse electas; sed aperte ostendit hoc falsum esse dicens: Elegit nos ante constitutionem. Quomodo autem eligeret eos qui nondum erant nisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos: et sicut non elegit eo quod tunc sancti essemus, ita nec ideo quia sancti futuri essemus. Sed potius elegit nos ad hoc, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
stificatur apud dm:
qͥ eum gratis colit .s.¬
ñ cupiditate appeten¬
di aliquidabeo p̃ter
ip̃m. uł timore amitten¬
di. In ip̃o enĩ. sola batitu

Expanded text:
stificatur apud Deum. Qui eum gratis colit, sn cupiditate appetendi aliquid ab ipso ipsum, vel timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra
Abbreviated transcription (Latin):
in fide & institutione.
ipsius xp̃i imitato¬
res factiestis: in hoc
utiꝙ: quia eadem paᷤᷤ¬
si estis &e uos a contri¬
bulib uris: sicut &¬
ipsi: qui in uidea fẽ:
passi sunt: a uideis:
qui. iudei:adeo asꝑi
dñm iħm occiderunt.

Expanded text:
in fide et institutione ipsius Christi, imitatores facti estis, in hoc utique, quia eadem passi estis, et vos a contribulibus vestris, sicut et ipsi, qui in Judaea sunt, passi sunt a Judaeis, qui, Judaei adeo asperi Dominum occiderun
Abbreviated transcription (Latin):
.i. saliti omniũ hoĩum.
adu̾santur ꝓhibentes
nos loqui gentib ut
salui fiant. Id̃o hoc fa¬
ciunt: ut semꝑ imple¬
ant pecoata sũa .i. ut
in suis peccatis ꝑma¬
uendo. ip̃a pec̃ea sua:
& parentũ ꝯsument scd

Expanded text:
 saluti omnium hominum, adversantur prohibentes nos loqui gentibus, ut salvae fiant. Ideo hoc faciunt ut semper impleant peccata sua, id est ut in peccatis permanendo ipsa peccata sua paren
Abbreviated transcription (Latin):
cũ essetis aduersi.
regno suo .s. quos hic
Qdo. quia hec fecit
ds. aguus dico:
sine int̾missione.
uos cito &e firmit̃
recepistis. qd̾. ita
ait. qm cum acce¬

Expanded text:
cum essetis adversi iregno suo quos hic Deo, quia hoc fecit Deus, agimus, dico, sine intermissione. vos cito et firmiter recepistis. Quod ita ait
Abbreviated transcription (Latin):
iuste: qͣntũ ad ꝓxi¬
mũ. faciendo debita.
pat̃ filios suos .i. tan¬
to affectu. qͣnto pat̃
filios. & consolantes
uos.siquis ur̃m de
pecc̃o uł de alio de¬

Expanded text:
juste, quantum ad proximum, faciendo debita, pater filios suos, id est tanto affectu, quanto pater filios, et consolantes vos, si quis vestrum de pecc
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt. & cetera. uel
probauerunt. soest euri¬
ositatis causa exquisiert̃.
an possem. & uiderunt¬
oculis. opera mea. mag¬
ne uirtutis: quadragin¬
ta annis. in quibus me
omnia posse exꝑti sunt.¬

Expanded text:
viderunt, etc. Vel, probaverunt, id est curositatis causa exquisierunt an possem, et videruntoculis opera mea, mage virtutis. Quadraginta annis, in quibus me omnia posse experti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut de noĩe eiꝰ fides ñ
erubeseat. ⁊ magis d̾i
głam qͣm hominum
diligat. Signũuet̾is
testam̃ti cͥeumcisio:. in
latenti carne. Signũ¬
noui .t. crux in libera
fronte. Ibi enĩ: occul¬
tatio. hic: reuelatio ẽ.¬
ne. hoc uo: reuelata i¬
facie. Crucẽ aut̃ ut
ga regni nob̃ cõmen¬
dauit. qd̾ est grande¬
ludibrium impiis.gͣn¬
de mist̾ium piis. hoc

Expanded text:
ut de nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei am quam hominum diligat. Signum Testamenti circumcisio in latenti carne, signustamenti crux in libera fronte. Ibi enim occultatio, hic revelatio ene, hic revelata facie. Crucem autem utirga regni nobis commendavit: quod est grandeudibrium impiis, grande mysterium piis. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m sc̃m̃ qui habitat in
dam libri habent. formã
facias: babe formã sanoꝵ
u̾borz. ⁊ c̃ non mutatur
sententia. & custodi bonũ
depositum. nec hic muta
est ut custodias. quia
tu scis hoc quod omnes
illi: qui au̾si sunt. a me.
.i. qui recesserunt a me:
modo sunt in asya: exqͥ¬
bus est phylenus. &̾ her¬
mogenes: a quib tibi
maxime cauendum est.
late enim fuerant eum
apło. ut addiscerent:.
unde calumpniam illi
iisediam. domui. i dest
MES famlic: honesiphori asiani. quia
mesiphori asiani. quia
sepe me refrigerauit.
imunstrando michi ne¬
cessaria. hunc unitare¬
tu: & cathenam meam
non erubuit sicut illi¬
qui recesserunt a me.
sed cum uenisset romã:¬
sollicite me quesiuit.
ut ei liceret ad me. in¬
gredi. & inuenit me.
Et id̃o. Dec. illi dominus
pater: inuenire miseri¬
cordiam a domino.idest¬
a filio: in illo die iudicii.
Et non solum rome. s¬
etiam eꝑhesi. multa mi¬
nistrauit michi: & quan¬
. ta tu qui aderas. nofti:
melius alus¬

Expanded text:
 sanctum qui habitat in Quidam libri habent, formam facias, habe formam sanorum verborum, etc., non mutatur sententia. Et custodi bonum depositum, nec hic mutatest ut custodias, quia, tu scis hoc quod omnes illi qui aversi sunt a me, id est qui recesserunt a me, modo sunt in Asia, ex quibus est Phyletus et Hermogenes, a quibus tibi maxime cavendum est. late enim fuerant cum Apostolo, ut addiscerent unde calumniam illi misericordiam domui, id est familiae, Onesiphori, Asiani, quiaesiphori, Asiani, quia saepe me refrigeravit, ministrando mihi necessaria. Hunc imitaret catenam meam non erubuit, sicut qui recesserunt a me, sed cum venisset Romasollicite me quaesivit, ut ei liceret ad me ingredi, et invenit me, et ideo det illi Deus Pater invenire misericordiam a Domino, ida Filio, in 221 illo die judicii; et non solum Romae, setiam Ephesi, multa ministravit mihi, et quanta tu qui aderas, nosti melius, al
Abbreviated transcription (Latin):
coegit᷑. fuit oẽ tutor ⁊ actor uideis. qͦs d̾s he des
instituit.dum paruuli erant eognitione di. ⁊ ui¬
lium: adbona in citati. nec suiꝰ dñabant᷑. s uitia.
malignoꝵ sp̃uum impugnationes: & gentiliũ
ꝑsuasiones: qr ad ydolatriam trahent. illos de¬
feudebant ãmonendo. increpando. aliquando
pumendo. ce sic et̾na bona illis ꝯseruauit. qm̃
ex illis xp̃c multos ab inferno lib̾auit. furt ei
ce auctor. qr causam eoꝵ apud dm bene egit:
dũ ꝑ sacͥficia &e expiationes. d̃meis placauit.
de hoc usꝙ ad tempꝰ p̃finitũ .i. usq ad aduentũ

Expanded text:
coegit. Fuit tutor et actor Judaeis, quos Deus haeredes coegit. Fuit tutor et actor Judaeis, quos Deus haeredes instituit, dum parvuli, cognitione Dei, et vilium ad bona incitati; nec sui dominabantur, sed vitia; malignorum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam traherent, illos defendebat admonendo, increpando, aliquando puniendo, et sic aeterna bona illis conservavit, quoniam ex illis Christus multos ab inferno liberavit. Fuit eis et actor, quia causam eorum apud Deum bene egit, dum per sacrificia et expiationes Deum eis placavit, et hoc usque ad tempus praefinitum, id est usque ad adventum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ blandiciis capti. sub
sub elemen
intelligit᷑. qr ipsa ẽ: pͥma
institutio ad fide.⁊ adiu¬
sticiã. sicut ab elem̃tis:
qͥ a lex. ñ cȩlestia &e et̾na. s t̾rena ꝓmittebat. uł
tnsitoria. ut ẽ mundꝰ. Uł in elementis sig̾cant᷑
neomeriȩ .i. lunares dies.⁊ sabbatũ. quȩ iudei
obsernabant. Si itaq udei sub clementis eran¬
qͥd differunt a paganis: Pagani. ũ sub elem̃tis
serinunt. s ip̃is elem̃tis. Colunt enĩ astra. solẽ.¬
mentis do seruiebant. qr hec ip̃e mandata de¬
derat. ut obseruarent neomenias. sabbata &
huiꝰmiͦ. In elementis g̃:neomenias .i. lunares
dies significat. & salba. q̃ obseruabant ud̃i.
ũ qd in eleñtis sꝑarent: ut pagani.s in his.
d̾m uen̾abant᷑. dũ paruul erant ⁊ ad tẽpꝰ
plentudinis ñ ꝑuenant. Sic̃ gͦ paruulꝰ sub
pedagogo ẽ: & actore &e tutore ante quã sit ad¬
ultus ita ndeis adhue paruulis: lex fuit pe¬
dagogꝰ. qr timore cõpressit ⁊ p̃ceptis di seriure¬

Expanded text:
tum blanditiis capti, sub per elementa intelligitur, quia ipsa est prima institutio ad fidem stitiam, sicut ab elementis a lex non coelestia et aeterna, sed terrena promittebat, vel transitoria, ut est mundus. Vel in elementis significantur neomeniae, id est lunares dies et Sabbatum, quae Judaei observabant. Si itaque Judaei sub quid differunt a Paganis? Pagani non sub elementis serviunt, sed ipsis elementis. Colunt enim astra, ementis Deo serviebant, quia haec ipse mandata dederat, ut observarent neomenias, et Sabbata, et hujusmodi. In elementis ergo neomenias, id est lunares dies significat et Sabbata, quae observabant Judaei, non quod in elementis sperarent, ut pagani, sed in his Deum venerabanplenitudinis non pervenerant. Sicut ergo parvulus sub paedagogo est et actore et tutore, antequam sit adultus, ita Judaeis adhuc parvulis lex fuit paedagogus, quia timore compressit, et praeceptis Dei ser
Abbreviated transcription (Latin):
in lib̾tatẽ nascunt᷑. Lib̾ enĩ fit. qui accipit remissio¬
nẽ pecc̃oꝵ. Ecce expositum ẽ euident᷑. quid sigcent
illa u̾ba legis: uñ ostendit᷑ lex ñ esse tenenda: que
in seruitutẽ genabat. s noua. q̃ in lib̾tatẽ parit. uñ
in emiuenti. sigcat qͣd uidei contͣ alias gentes eẽnt
suꝑbi de mandato. uł ip̃i eẽnt suꝑbi & tumidi cont
ip̃m mandatum. Illud testam̃tum dico. gen̾ans
homines in seruitutẽ. qr ꝓ timore seruiebant iud̃i
uł serui pecẽierant. qd̾ testamtũ ẽ agar .i. sigeat᷑
ꝑagar. & recte. Agar enĩ int̾pr᷑ alienatio. qd bñ
conuenit. qr illud testam̃tum alienat hoĩes: ab
mons ẽ in
arabia. qui
comunctus¬

Expanded text:
in libertatem nascuntur. Liber enim fit qui accipit remissionem peccatorum. Ecce expositum est evidenter quid significent illa verba legis. Unde ostenditur lex non esse tenenda quae in servitutem geminenti, significat quod Judaei contra alias gentes essent superbi de mandato, vel ipsi essent superbi et tumidi contra ipsum mandatum. Illud Testamentum, dico, generans homines in servitutem, quia pro timore serviebant Judaei, vel servi peccati erant. Quod Testamentum est AAgar. Et recte: Agar enim interpretatur alienatio. Quod bene convenit, quia illud testamentum alienat homines ab mons est in Arabia qui co
Abbreviated transcription (Latin):
habu̾it. Post mortem
nificationẽ. ce id̾o multi
legentes apłm. librum
aut̃ geneseos ignoranteᷤ:
putant solos duos filioͤ
habuisse abraham. Sed
hos solos cõmemorat
tura specialit̾ scriptura
exeqͥtur. innuens aliqͥd
egregium: in his p̾sigu¬
rari. It̃e attende. qd sub¬
dit. unũ de ancil. ⁊ .u. de
li. Non enĩ hoc frustra
distinxit. Ut̾q quidem:
de abraham natus est.
s diu̾sa oꝑatione. quia
qui de ancilla. scd̃m car¬
ins naturam natus est
qr iuuencła de sene so¬
let conciꝑe. Quiã de li¬
bera. ñ scd̾m uim car¬
nis. ut .s. uetula & st̾ilis.
de uetulo conciꝑet. s ꝑ
oꝑationẽ dĩ. qui ꝓmi¬

Expanded text:
us Post mortem nificationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos duos filios habuisse Abraham. Sed hos solos commemorat tura specialiter singula exsequitur, innuens aliquid egregium in his praefigurari. Item attende quod subdit, unum de ancilla, et unum de libera. Non enim hoc frustra distinxit. Uterque quidem de Abraham natus est, sed diversa operatione, quia qui de ancilla secundum carnis naturam natus est, quia juvencula de sene solet concipere. Qui autem de libera, non secundum vim carnis, ut vetula et sterilis de vetulo conciperet, sed per operationem Dei qui
Abbreviated transcription (Latin):
naturam. Illum dedit ꝓmissio: sig̃cans grãm
Ibi:. humanus usus ostendit᷑. hic. diuinum
officium cõmendatur. Natus ẽ gͦ hysmael.
sicut nascunt᷑ homines. ꝑmixtione utriꝰq¬
retis. Scͥptum ẽ enĩ inge¬
nesi. qm̃ abrahã hũitdu¬
os filios hismael & ysaae.
unũ de ancilla agar. scił
hismael. & unũ de libera.
lege nact̾e natꝰ est. qͥ autt̃
de lib̾a ꝑ repro .i. mirabi

Expanded text:
naturam, illum vero dedit promissio, significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatur. Natus est ergo Ismael sicut nascuntur homines permistione utriureretis. Scriptum est enim in Genesi, quoniam Abraham habuit duos filios, Ismael et Isaac: unum de ancilla Agar, scilicet Ismael, et unum de libera, lege naturae natus est. Qui autem de libera, per repromissi
Abbreviated transcription (Latin):
fiu̾nt: tñ qr scd̾m litt̾am ad suꝑior ẽ demonstrati¬
onẽ non ualent. subd̃. que st̃ dicta. ꝑ allegoriam.
i ꝑ aliũ intellectum. Allegoria enĩ dr̃: c̃ aliqͥd aliud
uidet᷑ sonare inu̾bis. ⁊ aluid in intellectu sig̾care.
sic̃ hic. Abraham em̃: ẽ d̾s pat̾. qui ẽ pat̾ multarũ
gentium. Sic enĩ int̾pretatur hoc nom̃ abrahã. ab
& ancilla. significant duotestam̃ta. uñ subd̃. Hec

Expanded text:
ad superiorem demonstrationem non valent, subdit: Quae sunt dicta per allegoriam, per alium intellectum. Allegoria enim dicitur, cum aliquid aliud videtur sonare in verbis, et aliud in intellectu significari, sicut hic. Abraham enim est Deus Pater, qui est pater multarum gentium. Sic enim interpretatur hoc nomen Abraham. Abera autem et ancilla significant duo Testamenta. Unde subdit: haec
Abbreviated transcription (Latin):
est d̃s. fidelit̾ tenensi qua pħ pnt opor¬
tebat impleri. quẽ d̃s iubebat occidi: ñ hesita¬
uit. qd sͥ reddi poterat ĩmolatus: quidari po¬
tuit ñ sꝑatus. Non sͥ fecit questionẽ. quasi de
contrariis. ⁊ sibi adu̾santib u̾bis dei. ꝓmitten¬
tis: filium nasciturũ. & postea dicentis. occide
mͥ filium tuũ. s erat in corde eius. fides incon¬
cussa: & ñ deficiens. qua credidit: dm: qui dedit.
ut ille de senib nasceretur: posse etiã de mor

Expanded text:
er fideliter tenens quam per hunc oportebat impleri quem Deus jubebat occidi, non haesitavit quod sibi reddi poterat immolatus, qui dari potuit non speratus; non sibi fecit quaestionem quasi de contrariis, et sibi adversantibus verbis Dei promittentis filium nasciturum, et postea dicentis: Occide mihi filium tuum. Sed erat in corde ejus fides inconcussa et non deficiens qua credidit Deum qui dedit, ut ille de senibus nasceretur posse, etiam de mor
Abbreviated transcription (Latin):
.i. in quo facte erant ei.
quomͦ gͦ d̃m ueracẽ eẽ¬
credebat : subdit. Arbi¬
trans quia potens ẽ d̃s
& a mortius suscitare il
ꝓmittebat᷑. ñ trepida¬
uit offerre: qñ exige¬
batur. Cius dextera ers¬
gitur ad sacrificiũ. ut
tũ est ad fidem: ut naᷤ¬
ceretur. nec fuit religio
credentis: contraria de

Expanded text:
 in quo factae erant ei rQuomodo ergo Deum veracem credebant? subdit: Arbitrans quia potens est Deus et a mortuis suscitare illpromittebatur, non trepidavit offerre quando exigebatur. Ejus dextera erigitur ad sacrificium, utum est ad fidem, ut nasceretur. Nec fuit religio credentis contraria de
Abbreviated transcription (Latin):
apłc maiorẽ iuim hr̃e sermonẽ qui ad p̃sentes fit.
cupit uocẽ apłicã .s. uocẽ litt̾is cõpressam. in pre¬
sentiam cõmutare. Scͥptura enĩ diuina. edificat
lecta s multo płꝰ ꝓdest. si de litt̾is mutat᷑ in uo¬
cẽ Magnã siqͥdemuim h̃t uox uiua. uox de aue¬
toris sui ore resonans. quȩ ea ꝓnunciatione pro¬
fertur: & distinguit᷑. qua in hominis corde gen̾a
solito seuior ip̃e corriꝑem. quia epystola ñ potest
uocẽ obiurgantis exprim̾e. ñ ualet irascentis re¬
sonare clamorẽ. &̃ dolorẽ pectoris: apicib expli¬
care. Non habeo quippe fructus. quos solent de
discipłis hab̾e doctores. ⁊ sine causa. sem̃ iactũ ẽ
doctrinȩ. ita. ut cum iheremia dicam. Non ꝓfui.
nec ꝓfuit mn quisqͣm. Ut aut̃ non patiar uos ꝑ¬
re: & errare ꝑpetuo: ex caritate uob loquar:

Expanded text:
 majorem vim sermonem qui ad praesentes fit, cupit apostolicam vocem litteris comprehensam in praesentiam commutare. Scriptura enim divina aedificat lecta, sed multo pcem; magnam siquidem vim habet vox viva, vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur et distinguitur, qua in hominis corde generasolito severior ipse corriperem, quia Epistola non potest vocem objurgantis exprimere, non valet irascentis resonare clamorem, et dolorem pectoris apicibus explicare: non habeo quippe fructus quos solent de discipulis habere doctores, et sine causa semen jactum est doctrinae, ita ut cum Jeremia dicam: nec profui, nec profuit mihi quisquam . Ut autem non patiar vos perire et errare perpetuo, ex charitate vobis loqu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ relinquit᷑ iam dico:
.i. qͣnquã uenissemus
ad fidem. ꝓ qua qͥdam
hostia ꝑ peC securi sunt. quasi nun¬
qͣm petituri sint. Et¬
calis: attende. qõ nait. uolentib pecca¬
re.s uoluntarie peccantib. quia uoluntariꝰ
ẽ: qui in aliqͦ assiduns ẽ. uolens: qui ad tẽpꝰ.

Expanded text:
n relinquitur jam dico, postquam venissemus ad fidem per quam quidam securi sunt, quasi nunquam perituri sint. Et attende quod non ait volentibus peccare, sed voluntarie peccantibus, quia voluntarius est qui i
Abbreviated transcription (Latin):
recedunt. Culpat gͦ hie¬
illos scindentes unita¬
tẽ caritatis. qͣsiint̾ ali¬
os ñ possent habita
buerunt ꝯsolari alios.
un. subd̃. s potiꝰ conso¬
lantes cos. Consolatur
laborantẽ: qui pariter¬
in labore ꝑsistit. quia
subleuatio laboris est.
magis ꝯsolemur: quantomagis.iuditis diem
tomagis instate. nequis culpa ur̃a desit Uo¬

Expanded text:
ecedunt. Culpat ergo scindentes unitritatis, quasi inter alios non possent habitarbuerunt consolari alios. Unde subdit: Sed potius consolantes eos. Consolatur laborantem qui pariterin labore consistit, quia sublevatio laboris est vmagis consolemur, quanto magis videritis diem to magis instate, ne quis culpa vestra desit. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
ũ essetis alienati.⁊ inumiei sensus .i. ꝯsilii eius.
qr ñ receꝑunt: quȩ ꝑ moysen mandauit deu
deuoti ydolis suis. Yos dico degentes actu. in
eratis. nunc aut̃..
in hoc tẽpore gr̃e. ñ
in alio. reconciliauit
uos remissione pec¬
.i. fragilitatis eiꝰ .i. in
corpore. suo passibili.¬
& mortali. & hoc.
auit dico: exhibere.
dem exhibeat. i dest
representet uos:
sanctos: uirtutib.¬

Expanded text:
mici sensus, id est consilii ejus, quia non receperunt quae per Moysen mandavit Deus devotis idolis suis, vos, dico, degentes actu in o eratis, nunc autem, in hoc tempore gratiae, non in alio, reconciliavit vos remissione pecest fragilitatis ejus, id est in corpore suo passibilit mortali. Et hoc, avit dico, exhibere dem exhibeat, id est repraesentet vos sanctos virtutib
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾antib s romanis tanqͣm sapientib altior
sensu ⁊ ꝓfundiorib usus ẽ argum̃tis. Istis uo:
uelut minꝰ sapientib: usus ẽ mod̾ato sermone.
quib etiã dicit. o insensati galathe. ut sic eos
reuocaret. Est igitur intentio apłi in hac epłe
galathas usutus pseudo apłoꝵ curumuentos:
ad fidei religionem &e euangelii ueritatem re.¬
uucere. Modus talis. Salutationẽ p̃mittit. ub
contra detractores: & de oꝑib legis głantes:
de sura dignicate: & xp̃igratia. breuiter tan
git commnendans ꝑsonam suam. quam pleu¬
do deprimebant. Post salutationem. de leus¬
date eos redarguit. post: personam suam
latius commendat. deinde: legem moysi¬
multis modis improbat. docens eam non es¬
setenendam:. post xp̃m. quia non solum noti
proficit ad iusticiam & salutem. sed etiam of¬
ficit. ⁊ andem: commnendat euangelium &e
fidem xp̃i. qd̃ sufficit ad salutẽ. pꝰ remittens
ab apłis. electi:
& missi fuerunt
&e a iuideis: pse

Expanded text:
eron. sed Romanis tanquam sapientibus, altiori sensu et profundioribus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientibus usus est moderato sermone: quibus etiam dicit: O insensati Galatae, ut sic eos revocaret. Est ergo intentio Apostoli in hac Epistola Galatas, versutiis pseudoapostolorum circumventos, ad fidei religionem et Evangelii veritatem reducere. Modus talis: Salutationem praemittit, ubi contra detractores et de operibus legis gloriantes, de sua dignitate et Christi gratia brevigit: commendans personam suam, quando pseudo deprimebant. Post salutationem de levitate eos redarguit: post personam suam latius commendat. Deinde legem Moysi improbat: docens eam non esse tenendam post Christum, quia non solum non proficit ad salutem et justitiam, sed etiam officit. Post commendat Evangelium et fidem Christi, quae sufficit ad salutem. QUAESTIO ab apostolis electi et missi fuerunt, et a Judaeis pse
Abbreviated transcription (Latin):
stolam scribit apłe galathis.
Galathe aut̃ sunt greci. Gal¬
lienĩ in quandã greciȩ pro¬
uinciã olim uemientes: gre¬
cis se miscuerunt. Un illa
ꝓuincia priꝰ. gallogrecia. dem̃ galathia
appellata ẽ.un. cum greci accuti ingenii siq̃:
illi tñ galathȩ stulti. & ad intelligendũ tar¬
diores erant. sicut &e indociles galli . hii. ue¬
ritatẽ fidei &e doctrine ab apło acceꝑant. s
p̃t. ut iudaiz arent: apseudo apłis temptati
sunt. multismoois eis ꝑsuadentib. ut legẽ
sine carnalib obseruantus ñ suffic̾e ad salutẽ.
&e petrum.⁊ iacobũ. & alios qui cũ dño fuerag̃.
legis obscruantias cũ euangłio miscuisse. ip̃m
qͦq paulum. aliud in iudea fac̾e. aliud ingentib
p̃dicare. bis: atq huiꝰmodi: galatbas subu̾tert̃
adeo. ut eis assentientes: in legis obseruantias
tͣnsirent. Id̃o. hos apłe reuocat ad uitatẽ fide¬

Expanded text:
stolam scribit Apostolus Galatis. Galatae autem sunt Graeci. Galli enim in quamdam Graeciae provinciam olim venientes Graecis se miscuerunt. Unde illa provincia prius Gallograecia, deinde Galatia appellata est. Unde, cum Graeci acuti ingenii sint, illi tamen Galatae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei et doctrinae ab Apostolo acceperant, sed post, ut judaizarent, a pseudoapostolis tentati 141 sunt, multis modis eis persuadentibus ut legem ufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fide
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dei ẽ. pure. ñ partim
tionẽ facta. frustrentur.
cum d̃s reddat cuiq scd̃
est igitur homini. ut de
iurib lib̾i arbitrii suiñ
uens ꝓdige. cuncta con¬
sumpsumpsit. & miscria
attritus: & in se reu̾sus.
dixit. Surgam & iboad
patrem meum. quam co¬
gitationẽ bonam ñ ha¬
beret. nisi &e ip̃am: illi in
occulto pat̾ misericordiꝰ¬
dissimus inspirasset id̃o.
recte ait. & hoc ñ ex uo¬
bis. s di donũ est. ñ ex o¬
ꝑib ne forte dicas ꝓme¬
rui ⁊ idoaccepi. Non pu

Expanded text:
num Dei est pure; non partim tione facta frustrentur, cum Deus reddat cuique secuest igitur homini ut de viribus liberi arbitrii sui novens prodige cuncta consumpsit, et miseria attritus, et in se reversus dixit: Surgam et ibo ad patrem meum . Quam cogitationem bonam non habet, nisi et ipsam illi in occulto Pater misericordissimus inspirasset. Ideo recte ait: Et hoc non ex vobis, sed Dei donum est, non ex operibus, ne forte dicas: Promerui, et ideo accepi
Abbreviated transcription (Latin):
er doctrina: quã tñ dicit. ñ suam eẽ. s patͥs. qͣnto
s. uͥ dicit eum de patre ꝓcede: A quo enĩ ħt filiꝰ. ut
sit ds. est em̃ de d̃od̾s. ab illo ħt. ut oẽ ab illo filio.¬
ꝓcedat sp̃s .s̃. Itaq. Qiͣ

Expanded text:
us doctrina quam tamen dicit non suam esse, sed Patris, quanto us doctrina quam tamen dicit non suam esse, sed Patris, quanto us sanctus, ubi dicit eum de Patre procedere? A quo enim habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo, Deus ab illo habet ut etiam ab illo proceda
Abbreviated transcription (Latin):
cari oportuit eũ: qui ñ est uniꝰ eoꝵ. s in qͦ cõmu¬
nitas apparet amboꝵ s urgͦ ñ credamꝰ qd̃ eẽ
de filio ꝓcedat sp̃s sc̃s. cum filii quoq ip̃e sit
sp̃s: Si em̃ab eo si ꝓced̾et. ñ post resurrectionẽ
se rep̃sentans discipulis: insufflasset. dicens.
Accipite sp̃m sc̃m. Quid enĩ aluid sig̾cauit illa
etiam ꝑtinet illud qd̾ ait: de muliere. fluxum
sangͥnis patiente: ⁊ etigit me aliqͥs: Ego enim
sensi uirtutẽ de me exisse. Nam & uirtutis no¬
mine appellari spm̃ scm̃: ex eo clarum ẽ: quod
Sedete in eiuitate. qͦusq induamini uͥtute ex alto
Hic ẽ gͦ uitt᷑ de qͣ dicit euangłista. Uirtꝰ de illo exi¬
bat & sanabat om̃s. Cum ã de patre & filio ꝓce¬
dat sp̃s sẽs. dicit tm̃ipẽ filius: illum a patre ꝓce¬
dere qr ad eũ solet referre. & quodip̃iꝰ est. de
qͦ ce ip̃e est. sicut alibi ait. Mea doctrina ñ est
mea s es quimisit me patris. Sigͥ intelligit᷑ hͥ¬

Expanded text:
cari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas apparet amborum. Cur ergo non credamus quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit Spiritus? Si enim ab eo non procederet, non post resurrectionem se repraesentans discipulis insufflasset eis, dicens: Accipite Spiritum sanctum . Quid enim aliud significavit illa etiam pertinet illud quod ait de muliere fluxum sanguinis patiente: Tetigit me aliquis. Ego enim sensi virtutem de me exisse , nam virtutis nomine appellari Spiritum sanctum, ex eo clarum est quod Sedete in civitate, quousque induamini virtute ex alto . Haec est ergo virtus de qua dicit Evangelista: Virtus de illo exibat, et sanabat omnes . Cum autem de Patre et Filio procedat Spiritus sanctus, dicit tamen ipse Filius illum a Patre procedere, quia ad eum solet referre, et quod ipsius est de quo etiam ipse est; sicut alibi ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit . Si hic intelligitur ej
Abbreviated transcription (Latin):
qd ẽ pat̃ abba ebraieũ est. idip̃m sig̾cans: quod
& hanc osuetudinẽ in płib locis scriptura ser¬
uat. ut hebraicũ u̾bũ. cum int̾pretatione sua
ore: int̾ptaretur pͥmum. Nam hoc ẽ abba: qd̾
pat̾. Elegant̃ aũt intelligitur. ñ frustra dua¬
rum linguarum uba posuisse: ide sig̾cantia.
ꝓpt̃ uniu̾̃sum ppłm. qͥ de iudeis ⁊ gentib: in
unitat̾e fid̃iuocatꝰ est. ut hebreum u̾bũ. ad iu
eade significatio: ad eiusd̃e fidei sp̃sq unitate
Notanduetiã. qr clamor in scriptis ñ magne
uocis emissio: s scientiȩ intelligat᷑. ⁊ intentioniᷤ
magnitudo. Nos gͦ clamamꝰ. s ille clamare d̾r:

Expanded text:
 Abba Hebraicum est, idipsum significans quod Et hanc consuetudinem in pluribus locis Scriptura servat, ut Hebraicum verbum cum interpretatione sua ore interpretaretur primum. Nam hoc est abba quod pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse, idem significantia, propter universum populum qui de Judaeis et gentibus in unitatem fidei vocatus est, ut Hebraeum m significatio, ad ejusdem fidei spiritusque unitatem. Notandum quia clamor in Scripturis non magnae vocis emissio, sed scientiae intelligatur et intentionis magnitudo. Nos ergo clamamus; sed ille clamare dictu
Abbreviated transcription (Latin):
sua. Nos ã ñ de sub̾a sua genuit. C reatura enim
modꝰ. quo nos d̃s eum iã eẽmus ab ip̃o: ñ nati
s conditi. & instituti: u̾bo suo & gr̃a sua genuit¬
potestatẽ filios d̾i fi. ⁊c̃. nec dixit acciꝑemꝰ. s re¬
ciꝑemꝰ. ut sig̃caret: hoc nos amisisse in adam.¬

Expanded text:
s autem non de substantia sua genuit; creatura enim modus quo nos Deus, cum jam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, verbo suo et grapotestatem filios Dei fieri, etc. Nec dixit acciperemus, sed reciperemus, ut significaret hoc amisisse in Adam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbono. & ita sollicite fecimꝰ: tanqͣm si nutrix
foueat filios suos. ñ alienos. Alienos eñĩ q̃nq
nutrit mulier ꝓmercede. ñ ex amore ꝓp̾rios
fi. suos. In hoc enim. notat᷑ labor. & humiliatio
&e dilectio. qr ñ ꝓmercede fit. Hoc aut̃ ad in¬
telligendam caritatẽ suã erga eos se dixisse:

Expanded text:
bono; et ita sollicite fecimus tanquam si nutrix foveat filios suos, non alienos. Alienos enim quandoque nutrit mulier pro mercede, non ex amore; proprios  foveat filios suos. In hoc enim notatur labor, et humiliatio, et dilectio, quia non pro mercede fit. Hoc autem ad intelligendam charitatem suam erga eos se dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
de uolebamꝰ
tradere uob̃.
ñ solumeuan¬
gelium dei:
s etiã animaᷤᷤ
rissimi nobis
facti estis:
emores enun
estis fr̃s laboris
nr̃i & fatigatio¬
nis. nocte & die
oꝑantes ne qͣm

Expanded text:
de uolebamus tradere uobis non solum euangelium dei, sed etiam animas rissimi nobis facti estis. memores. enim estis, fratres, laboris nostri et fatigationis: nocte et die laborantes, ne quem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sine peccato. ⁊ passi¬
at offerri. in redemp¬
stl Mtionẽ omium. Ablata gͦ sunt signa.
qͥa exhibita ẽ u̾itas. tunc. cum tempꝰ fuit. ut il¬
la auferrentur.⁊ u̾itas ueniret. nec unqͣm in
offerentis. P recepit tñ hec sibi offerri. potͦ. quã¬
ydolis offerrentur. imposuitq. in seruitutem.
ñ in iustificationẽ. ut figura e̾ent futuri. De¬

Expanded text:
quia sine peccato; et passiat offerri in redemptionem omnium. Ablata ergo sunt signa quia exhibita est veritas tunc cum tempus fuit, ut illa auferrentur, et veritas veniret. Nec unquam int desiderio offerentis. Praecepit tamen haec sibi offerri potius quam offerrentur idolis, imposuitque in servitutem nec in justificationem, et ut figura e
Abbreviated transcription (Latin):
uit ũs illa semꝑ offerri. Quid gͦ nos : Nonne
ꝑ singulos dies offerimus: offerimus qͥdẽ.
ceterum: & si nos cotidie offeramus: ad recor¬
dationẽ mortis eiꝰ facimꝰ & una hec hostia
ferimus. nec a multis hominib: multi xp̃i
offeruntur. s unus ubiq est xp̃c. & hic ple¬
nus existens.⁊ illic plenus. ubiq unũ est cor¬
pus. qd̾ offertur. ita: & unum sacrificium: ñ
inulta. pontifex nr̃: hostiam mundantem
nos. obtulit.ip̃sam. nos offerimus. ⁊ minc:
c& tunc. oblata. nunqͣm ssumi pot̾. qd nos agimꝰ:
recordatio sacͥficii ẽ. nec causa suȩ infirmitatis re¬
petit᷑. quia ꝑficit hominẽ: s nr̃ȩ. qi cotidie pec¬
camꝰ. In legalib gͦ hostiis: erat cõmemoratio. ñ
abolitio. hic aut̃. pece̾oꝵ deletio ⁊ uirtutis ꝯsũ¬
inatio. ⁊ infirmitatis nr̃e ostensio. Et celebratur
ẽ. & ut maior xp̃i dilectio nr̃is infigat᷑ mentib.

Expanded text:
vit Deus illa semper offerri. Quid ergo nos? Nonne vit Deus illa semper offerri. Quid ergo nos? Nonne per singulos dies offerimus? offerimus quidem. Caeterum, et si nos quotidie offeramus ad recordationem mortis ejus faciamus; et una haec hostia ferimus, nec a multis hominibus multi Christi offeruntur, sed unus ubique est Christus. Et hic plenus existens, et illic plenus. Ubique unum est corpus quod offertur, ita et unum sacrificium non multa, pontifex noster hostiam mundantem, nos obtulit; ipsam nos offerimus, et nunc et tunc oblata nunquam consumi potest. Quod nos agimus, recordatio sacrificii est. Nec causa suae infirmitatis repetitur, quia perficit hominem, sed nostrae, quia quotidie peccamus. In legalibus ergo hostiis erat commemoratio non abolitio. Hic autem peccatorum deletio et virtutis consummatio, et infirmitatis nostrae ostensio. Et celebratur est, et ut major Christi dilectio nostris infigatur mentibus,