comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã opus ẽ. Oneratus es:da illi de eo
quod habes: et illum pascis. et pondꝰ
p̃cipio. iubeo: quicquid uultis date
pauꝑib. Non enĩ occultabo caritati
ur̃e: quare hunc sermonẽ necesse ha¬
biu uobis ꝓmere. Ex quo huic sumꝰ.
euntes ad eccłam et redeiurtes. paupe¬
res interpellant nos: et dicunt ut di¬
camus uobis. ut aliquid accipiant
auobis. Nos monuerunt loqui uobis:
et se uident non acciꝑe auobis. Inani¬
ter nos arbitrantur laborare inuobis.
Expectant aliquid et anobis. Damꝰ
quantũ habemus: damus sicut pos¬
sumus. Nunquid tam̃ ad eorũ neces¬
sitatẽ implendam idonei sumꝰ: Qͥ a
ergo ad eorũ necessitatem implen¬
dam idonei non sumus: uł legati ip¬
sorũ ad uos sumus. Audistis. laudastis:
deo grãs Semen accepistis: uerba red¬
didistis. Laudes iste ur̃e. grauant nos
potius.: et in ꝑiculũ mittunt. Tolera¬
mus illas: et tremimus inter illas. Ta¬
men fr̃s mei istȩ laudes ur̃ȩ folia st̃

Expanded text:
quam opus est. Oneratus es: da illi de eo quam opus est. Oneratus es: da illi de eo quod habes; et illum pascis, et onus mpraecipio, jubeo. Quidquid vultis date pauperibus. Non enim occultabo Charitati vestrae, quare hunc sermonem necesse habui vobis promere. Ex quo hic sumus euntes ad ecclesiam, et redeuntes, pauperes interpellant nos, et dicunt ut dicamus vobis, ut aliquid accipiant a vobis. Nos monuerunt loqui vobis: et cum se vident non accipere a vobis, inaniter nos arbitrantur laborare in vobis. Exspectant aliquid et a nobis. Damus quantum habemus, damus sicut possumus: numquid tamen ad eorum necessitatem implendam idonei sumus? Quia ergo ad eorum necessitatem implendam idonei non sumus, vel ad vos legati ipsorum sumus, Audistis, laudastis: Deo gratias. Semen accepistis, verba reddidistis. Laudes istae vestrae gravant nos potius, et in periculum mittunt: toleramus illas, et tremimus inter illas. Tamen, fratres mei, istae laudes vestrae folia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
michi sapiunt: apparata p̃ciosa. Uix
fastidiosus saciaris. Nescis quomͦ sapit:
quod fames accendit. Neq hoc ita
dixi. ut diuites cogam epulis et cibis
pauꝑum uesci. Utantur diuites consu¬
etudine infirmitatis sue: sed doleant
aliter se non posse. Melius eñi possẽt:
si alit̾ possent. Si gͦ non extollitur
pauꝑ de m̃dicitate.: tu quare extolle¬
ris de infirmitate: Utere cibis electis.
p̃ciosis. quia sic consuesti. quia alit̃¬
non potes: quia si consuctudinẽ mu¬
tes egrotas. Conceditur tibi: utere suꝑ¬
flius:. da pauꝑibus necessaria. lltere
p̃tiosis:. da pauꝑib uilia. Expectat
ate: expectas adeo. Expectat ille ma¬
nũ quȩ facta ẽ secũ: expectas tu ma¬
nũ que fecit te. Sed non solũ te fecit.
sed pauꝑem tecũ. Dedit uobis unam
uiam: istam uitam. Inuenistis uos co¬
mites. Unam uiã ambulatis. Ille ni¬
chil portat: tu nimiũ oneratus es. Ille
nichil secũ portat: tu tecũ plus portas

Expanded text:
mihi sapiunt apparata pretiosa. Vix mihi sapiunt apparata pretiosa. Vix fastidiosus satiaris. Nescis quomodo sapit, quod fames accendit. Neque ita hoc dixi, ut divites cogam epulis et cibis pauperum vesci. Utantur divites consuetudine infirmitatis suae: sed doleant, aliter se non posse. Melius enim possent, si aliter possent. Si ergo non extollitur pauper de mendicitate, tu quare extolleris de infirmitate? Utere cibis electis, pretiosis, quia sic consuesti, quia non aliter potes; quia si consuetudinem mutes, aegrotas. Conceditur tibi: utere superfluis, da pauperibus necessaria; utere pretiosis, da pauperibus vilia. Exspectat a te, exspectas a Deo: exspectat ille manum quae facta est secum, exspectas tu manum quae fecit te. Sed non solum te fecit, sed et pauperem tecum. Dedit vobis unam viam istam vitam; invenistis vos comites, unam viam ambulatis: ille nihil portat, tu nimium oneratus es: ille nihil secum portat, tu tecum plus portas
Abbreviated transcription (Latin):
tum et tegumentũ. Hinc tu quid
plus habes. ex om̃ibus quȩ habes:
Accepisti uictum: accepisti necessa¬
rium tegum̃tũ. Necessariũ dico: nõ
in ane. non suꝑfluũ. Quid plus dedi¬
uiciis tuis capis: Dic michi. Certe
om̃ia suꝑflua tua erunt. Quȩ sunt
tua suꝑflua: sint pauꝑibus necessa¬
nia S ego inqͥs p̃ciosas epuilas accipio:
preciosis cibis uescor. Pauꝑ quid: ui¬
libus. llilib cibis uescitur pauꝑ. ego
inquis p̃ciosis. Int̾rogo uos. quando
fueritis ambo saciati p̾ciosus cibus
adte intrat: quid fit cum intrauerit:
Nonne si specularia inuentre habere¬
mus: de om̃ibus p̃ciosis cibis erubes¬
ceremus. quibiis saciatus es: Esurit
pauꝑ: esurit diues. Saturari querit
pauꝑ: saturari querit diues. Satu¬
ratur pauꝑ de uilibus cibis: satura¬
tur diues de p̃ciosis cibis. Saturitas
equalis ẽ: possessio una ẽ. quo ambo
uolunt ꝑuenire. Sed ille s ꝑ compendi¬
um: ille circuit sed melius inquit

Expanded text:
tum et tegumentum. Hinc tu quid tum et tegumentum. Hinc tu quid plus habes ex omnibus quae habes? Accepisti victum, accepisti necessarium tegumentum. Necessarium dico, non inane, non superfluum. Quid plus de divitiis tuis capis? Dic mihi. Certe omnia tua superflua erunt. Quae sunt tua superflua, sint pauperibus necessaria. Sed ego, inquis, pretiosas epulas accipio, pretiosis cibis vescor. Pauper quid? Vilibus. Vilibus cibis vescitur pauper; ego, inquit, pretiosis. Interrogo vos, quando fueritis ambo satiati: Pretiosus cibus ad te intrat; quid fit, cum intraverit? Nonne si specularia in ventre haberemus, de omnibus cibis pretiosis erubesceremus, quibus saturatus es? Esurit pauper, esurit dives: saturari quaerit pauper, saturari quaerit dives. Saturatur pauper de vilibus cibis, saturatur dives de pretiosis cibis. Saturitas aequalis est: possessio una est, quo ambo volunt pervenire; sed ille per compendium, ille per circuitum. Sed melius, inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ unde. Quare non faciunt: Pau¬
ꝑtas. difficultas ẽ. ł acile tribuant:
Habent unde: commnunicent: id ẽ
pares suos mortales agnoscant.
Communicent: Thesaurirent sibi
fundam̃tũ bonũ infuturũ. Non enum
quia dico inquit facile tribuant. cõ¬
municent. ex spoliare illos uolo: nu¬
dare illos uolo: mnanes relinquerẽ uo¬
lo. Doceo lucrũ cum ostendo lhesau¬
ricent sibi. Non eni uolo. ut pauꝑes
remaneant. Thesaurirent sibi. non
ut ꝑdant dico: sed quo migrent often¬
do. Thesaurizent sibi bonũ fundam̃
tum infuturũ: ut app̃hendant. ue¬
ram uitam. Hȩc gͦ falsa uita ẽ. Ap¬
prehendant ueram uitam: uanitas eñi
uanitatũ. et omĩa uanitas. Que abun¬
dantia tanta hominis inom̃i labo¬
re suo: quo ipse laborat sub sole:
Apphendenda ẽ gͦ uera uita. Migͣn¬
de sunt facultates nr̃e ad locum ue¬
re uite: ut hoc ibi inueniamus. quod
hic damus. Mutat illa: qui mutat
nisi quod ab illo postulat pauꝑ uic¬

Expanded text:
enim unde. Quare non faciunt? Pauenim unde. Quare non faciunt? Paupertas difficultas est. Facile tribuant, habent unde. Communicent, id est, pares suos mortales agnoscant. Communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum. Non enim quia dico, inquit, Facile tribuant, communicent, exspoliare illos volo, nudare illos volo, inanes relinquere volo. Doceo lucrum, cum ostendo, Thesaurizent sibi. Non enim volo ut pauperes remaneant. Thesaurizent sibi. Non ut perdant, dico: sed quo migrent, ostendo. Thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam . Haec ergo falsa vita est: apprehendant veram vitam. Vanitas enim vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia tanta hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole ? Apprehendenda est ergo vera vita, migrandae sunt facultates nostrae ad locum verae vitae; ut hoc ibi inveniamus, quod hic damus. Mutat illa, qui mutat nisi quod ab illo postulat pauper, vic
Abbreviated transcription (Latin):
bia. Ergo. p̃cipe diuitib huius mun¬
di. non suꝑbe saꝑe. Exclusit uitium :
neq sꝑare inincerto diuitiarũ. Qui
non sꝑant inincerto diuitiarũ:. non
suꝑbe sapuint. Si non altum sapiũt:
timent.Si timent: non altum sapi¬
unt. Quam multi heri diuites. ho¬
die pauꝑes. Quã multi dormiunt
diuites: et uenientib latronibꝰ. et
cuncta auferentib eiugilant pau¬
ꝑes. Ergo noli sꝑare in incerto duui¬
tiarum: sed indõ uiuo qui prestat
nobis om̃ia abundant̃ ad fruendũ.
temporalia et ȩterna. Sed magis ad
fruendum eterna: ad utendum tem¬
poralia. lemporalia tanquã uiato¬
ribus: eterna tanquã habitatoribꝰ
Temporalia unde bona faciamꝰ: eter¬
na unde boni efficiamur. Ergo hoc
faciant diuites: non suꝑbe sapiant.
neq sꝑent in incerto diuiciarũ: sed
in dõ uiuo qui prestat nobis omĩ a
abundant̃ ad fruendũ. Hoc faciãt.
Ex eo aũt quod habent. quid faci¬
ant: Audi quid. diuites sint in oꝑi¬
bus bonis: facile tribuant. Habent

Expanded text:
. Ergo praecipe divitibus hujus mundi, non superbe sapere. Exclusit vitium, Neque sperare in incerto divitiarum. Qui non sperant in incerto divitiarum, non superbe sapiunt. Si non altum sapiunt, timeant. Si timent, non altum sapiunt. Quam multi heri divites, hodie pauperes? Quam multi dormiunt divites, et venientibus latronibus et cuncta auferentibus, evigilant pauperes? Ergo non sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum: temporalia, et aeterna. Sed magis ad fruendum, aeterna; ad utendum temporalia. Temporalia, tanquam viatoribus; aeterna, tanquam habitatoribus. Temporalia, unde bona faciamus; aeterna, unde boni efficiamur. Ergo hoc faciant divites: non superbe sapiant, neque sperent in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum: hoc faciant. Ex eo autem quod habent quid faciant? Audi quid: Divites sint in operibus bonis, facile tribuant. Habent
Abbreviated transcription (Latin):
rogo te quid attulisti: dic quid at¬
tuleris. Aut si dicere erubescis: apłm
audi. Nichil intulimus in hunc mun¬
dum. nichil inquit intulimus in bunc
mundũ. Sed forte quia nichil attu¬
listi. et hic multa inuenisti: aliquid
hinc tecum ablaturus es: & hoc for¬
tasse amore diuiciarũ trepidas con¬
fiteri.. ludi et hoc. & hoc apłs dicat:
qui te non palpat. Nichil inculimus
inhunc mundũ. utiq quando nati
sumus. Sed nec auferre aliquid pos¬
sumus: utiq quando de mundo ex¬
ibimus. Nichil acculistr: nichil hinc
auferes. Quid te inflas contra pau¬
ꝑeni: Quando nascuntur infantes:
recedant de medio parentes: serui. cli¬
entes. Recedant de medio turbȩ obse¬
quentes: et agnoscantur pueri diui¬
tes. flentes. Pariant simul diues et
pauꝑ: pariant simul mulier diues et
discedant paululum: redeant et cog¬
noscant. Ecce diues nichil attulifti
in hunc mundũ: sed nichil auferre
hinc aliquid potes. Quod dixi de na¬

Expanded text:
rogo te, quid attulisti? Dic quid atrogo te, quid attulisti? Dic quid attuleris. Aut si dicere erubescis, Apostolum audi: Nihil intulimus in hunc mundum. Nihil, inquit, intulimus in hunc mundum. Sed forte quia nihil attulisti, et hic multa invenisti, aliquid hinc tecum ablaturus es? Et hoc fortasse amore divitiarum trepidas confiteri: audi et hoc. Et hoc Apostolus dicat, qui te non palpat. Nihil intulimus in hunc mundum, utique quando nati sumus; sed nec auferre aliquid possumus, utique quando de mundo exiemus. Nihil attulisti, nihil hinc auferes: quid te inflas contra pauperem? Quando nascuntur infantes, recedant de medio parentes, servi, clientes; recedant de medio turbae obsequentes, et agnoscantur pueri divites flentes. Pariant simul dives et pauper, pariant simul mulier dives et discedant paululum, redeant et agnoscant. Ecce, dives, nihil attulisti in hunc mundum: sed nec auferre hinc aliquid potes. Quod dixi de na
Abbreviated transcription (Latin):
petamus: quid petamus. Sed petit᷑
et anobis. Mendici eñi dĩ sumꝰ. Ut
agnoseat ille mendicos suos: agnos¬
camus et nos nr̃os. Sed et ibi etiam
eogitemus quando petitur a nobis:
qui petunt: a quibus petunt: quid pe¬
tunt. Qui petunt: Homines. Aquib
petunt: Ab hominibꝰ. Qui petunt:
mortales. A quibus petunt: Amorta¬
libus. Qui petunt: ⁊ ragiles. Aqui¬
biis petunt: Afragilibus. Qui pe¬
tunt: Miseri. a quib petunt: Ami¬
seris. Excepta substantia facultatum:
tales sunt qui petunt. quales aqui
bus petunt. Quam frontẽ habes pe¬
tendo ad dñm tuũ: qui non agnos¬
cis parrem tiui: Non sum inquit
talis: absit ame ut talis sim. Infla¬
tus. obsericatus. Ista loquitur de
pannoso. sed ego nudos interrogo.
Non interrogo inuestibꝰ qualessitis:
sea quales nati fueritis. Ambo nu¬
di:. ambo infirmi. ambo miseram ui¬
tam inchoantes: ideo ambo ploran¬
tes. Ecce recole diues primordia tua:
lude utrum huc aliquid attuleris.
Iam uenisti: et tanta inuenisti. dic

Expanded text:
petamus, quid petamus. Sed petitur et a nobis. Mendici enim Dei sumus: ut agnoscat ille mendicos suos, agnoscamus et nos nostros. Sed et ibi etiam cogitemus, quando petitur a nobis, qui petunt, a quibus petunt, quid petunt. Qui petunt? Homines. A quibus petunt? Ab hominibus. Qui petunt? Mortales. A quibus petunt? A mortalibus. Qui petunt? Fragiles. A quibus petunt? A fragilibus. Qui petunt? Miseri. A quibus petunt? A miseris. Excepta substantia facultatum, tales bus petunt. Quam frontem habes petendo ad Dominum tuum, qui non agnoscis fratrem tuum? Non sum, inquit, talis: absit a me ut talis sim. Inflatus, obsericatus ista loquitur de pannoso. Sed ego nudos interrogo: non interrogo in vestibus quales sitis, sed quales nati fueritis. Ambo nudi, ambo infirmi, ambo miseram vitam inchoantes, ideo ambo plorantes. Ecce recole dives primordia tua, vide utrum huc aliquid attuleris. Jam venisti, et tanta invenisti. Dic,
Abbreviated transcription (Latin):
de aduentu sp̃us sc̃i quẽ se mis¬
surũ eẽ ꝓmisit et misit. mul¬
ta diceret: ait int̾ cetera. Ipse arguet
mundũ de peccato :ͤ de iusticia. et de
uidicio. Neq hoc cũ dixisset. sermo¬
nem traiecit in aliud: s ipsã aliquan¬
to expressuis insinuare dignatus ẽ.
De peccato quidẽ inqͥt: quia ñ credi¬
derunt inme. De iusticia aũt: quia
ad patrẽ uado. De udicio uͦ: quia
princeps huiꝰ mundi iam uidicatꝰ ẽ.
Oboritur gͦ nob̃ intelligendi deside¬
riũ. cur peccatũ hominũ quasi solũ
eẽt ñ credere in xp̃o: ita de hoc solo
dixit. quod mundũ sp̃s sẽs argueret.
Si aũt manifestũ ẽ. preter hanc infi¬
delitatem alia multa hominũ eẽ pec¬
cata:. cur de hoc solo mundũ sp̃s sc̃s ar¬
guat: Anquia peccata om̃ia ꝑ infide¬
litatem tenent᷑: ꝑ fidẽ dimittunt̃: Ap

Expanded text:
de adventu Spiritus sancti, quem se missurum esse promisit et misit, multa diceret; ait inter caetera: Ipse arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Neque hoc cum dixisset, sermonem trajecit in aliud: sed ipsa aliquanto expressius insinuare dignatus est. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me: de justitia autem, quia ad Patrem vado: de judicio vero, quia princeps hujus mundi jam judicatus est. Oboritur ergo nobis intelligendi desiderium, cur peccatum hominum quasi solum esset, non credere in Christum, ita de hoc solo dixit, quod mundum Spiritus sanctus argueret: si autem manifestum est praeter hanc infidelitatem alia multa hominum esse peccata, cur de hoc solo mundum Spiritus sanctus arguat. An quia peccata omnia per infidelitatem tenentur, per fidem dimittuntur; p
Abbreviated transcription (Latin):
constituerit finẽ intentionis suȩ. ut
placeret hominibus: alioquin fal¬
sum dixisset. si hominibus adhuc¬
placerẽ. xp̃i seruus non eẽm. sed
statim subiunxit quare om̃ibus
placeret: non querens inquit quod
michi utile ẽ: sed quod multis. ut
salui fiant. Ita et non placebat ho¬
minibus ꝓpt̾ suã utilitatem. ne. xp̃i
seruus non ẽẽt. et placebat. homi¬
nibus ꝓpt̾ illorũ salutem. ut. xp̃i
eẽt dispensator idoneus: quia et
illi coram dõ conscientia sufficie¬
bat: et de illo coram hominibus
quod imitarentur elucebat. Item¬

Expanded text:
constituerit finem intentionis suae, ut constituerit finem intentionis suae, ut placeret hominibus; alioquin falsum dixisset, Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem: sed statim subjunxit quare hominibus placeret. Non quaerens, inquit, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant . Ita et non placebat hominibus propter suam utilitatem, ne Christi servus non esset; et placebat hominibus propter illorum salutem, ut Christi esset dispensator idoneus: quia et illi coram Deo conscientia sufficiebat, et de illo coram hominibus quod imitarentur, elucebat. SERM
Abbreviated transcription (Latin):
ueniar in illo non habens meam
nos simus iusticia dĩ in illo. Vlnde
et iudeos ita rephendit. Ignoran¬
tes inquit dĩ iusticiã. et suã uo¬
lentes constituere: iusticiȩ dĩ non
sunt subiecti. Quisquis gͦ ita uult
uideri ab hominibus oꝑa sua. ut
ille głificetur a quo ea quȩ in illo
uidentur accepit: et sic ad imitan¬
dum bonũ idem ipsi qui uident
pietate fidĩ ꝓuocentur: uere lum̃
euis lucet coram hominibus: quia
lux de illo caritatis radiatur. non
suꝑbiȩ fumus euomitur. & in eo
ipso cauet. ne uisticiam suã faciat
coram hominibus. ut uideatur ab
eis. quia nec suã deputat illã ui¬
sticiam: nec ideo facit ut ipse ui¬
deatur. sed ut ille intelligatur. qͥ
laudatur in homine iustificato:
ut faciat et in laudante quod lauda¬
tur in altero: id ẽ. ut laudantẽ faci¬
at eẽ. laudabilẽ. Ad tendite et apłm.
cũ dixisset placete om̃ibus ꝑ om̃ĩa.
sicut et ego om̃ibus ꝑ om̃ia placeo.
quomͦ ibi non remansit. quasi ibi

Expanded text:
meam nos simus justitia Dei in illo . Unde et Judaeos ita reprehendit: Ignorantes, inquit, Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Quisquis ergo ita vult videri hominibus opera sua, ut ille glorificetur, a quo ea quae in illo videntur accepit, et sic ad imitandum bonum iidem ipsi qui vident pietate fidei provocentur, vere lumen ejus lucet coram hominibus: quia lux de illo charitatis radiatur, non superbiae fumus evomitur: et in eo ipso cavet, ne justitiam suam faciat coram hominibus, ut videatur ab eis; quia nec suam deputat illam justitiam, nec ideo facit ut ipse videatur; sed ut ille intelligatur, qui laudatur in homine justificato, ut faciat et in laudante quod laudatur in altero, id est, ut laudantem faciat esse laudabilem. Attendite et Apostolum, cum dixisset, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo; quomodo non ibi remansit, quasi ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nec addidit. et głificent patrem
ur̃m qui in celis ẽ: sed potius addi¬
dit. alioquin mercedẽ non habebi¬
tis. apud patrem ur̃m qui in celis
ẽ. Hinc enĩ ostendit. eos qui tales
sunt. quales fideles suos ẽẽ non uult.
in eo ipso mercedẽ querere quod
uidentur ab hominibꝰ ibi consti¬
tuere bonũ suũ. ibi oblectare ua¬
nitatem cordis sui: ibi exinaniri
et inflari. ibi tumescere et conta¬
bescere. Cur enĩ non sufficit. ut
dit ut uideamini ab eis: uisi quia
sunt quidam. qui sic faciunt iusticiã
nibus. ab eis. sed ut ipsa oꝑa uide¬
antur: et głificetur pat̾ qui in cȩ¬
lis ẽ. qui ea iustificatis impiis do¬

Expanded text:
nec addidit, Et glorificent Patrem nec addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est; sed potius addidit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Hinc enim ostendit eos qui tales sunt, quales fideles suos esse non vult, in eo ipso mercedem quaerere, quod videntur ab hominibus, ibi constituere bonum suum; ibi oblectare vanitatem cordis sui, ibi exinaniri et inflari, ibi tumescere et contabescere. Cur enim non sufficit, ut dit, ut videamini ab eis: nisi quia sunt quidam, qui sic faciunt justitiam r ab eis, sed ut ipsa opera videantur, et glorificetur Pater qui est in coelis, qui ea justificatis impiis do
Abbreviated transcription (Latin):
qui incelis ẽ. Se quippe uoluit glo¬
rificari non dm̃: et suã quesiuit
utilitatẽ: non dilexit dñi uolunta¬
tem. De qualibꝰ dicit apłs. Om̃s
enĩ que sua sunt quęrunt: non
quȩ iħu xp̃i. Itaq non illic senten¬
tia t̾minata ẽ. ubi ait. sic luceat
lux ur̃a coram hominibꝰ ut uide¬
ant bona oꝑa ur̃a: sed continuo sub¬
iunxit. cur faciendum sit. Ut głifi¬
cent inquit patrem ur̃m qui in ce¬
lis ẽ: ut i. homo cũ benefaciens uidet᷑ ab
hominibus. intentionẽ boni facti
habeat in conscientia sua: intenti¬
onem uero innotescendi. non habe¬
at nisi in laudibus dĩ. ꝓpt̾ eorũ
quibus innotescit utilitatẽ. Quib
hoc ꝓdest ut ds̃ placeat qui hoc
prestitit homini. atq ita non des¬
perent: etiã sibi si uoluerint hoc
posse prestari. Itaq aliam senten¬
tiam ubi ait. adtendite ne iustici¬
am ur̃am faciatis coram homini¬
bus. non alibi terminauit quam
ubi dixit. ut uideamini ab eis:

Expanded text:
qui in coelis est. Se quippe voluit gloqui in coelis est. Se quippe voluit glorificari, non Deum; et suam quaesivit utilitatem, non dilexit Domini voluntatem. De qualibus dicit Apostolus: Omnes enim quae sua sunt quaerunt, non quae Jesu Christi . Itaque non illic sententia terminata est, ubi ait, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona opera vestra: sed continuo subjunxit cur faciendum sit, ut glorificent, inquit, Patrem vestrum, qui in coelis est: ut homo cum bene faciens videtur ab hominibus, intentionem boni facti habeat in conscientia sua, intentionem vero innotescendi non habeat nisi in laudibus Dei, propter eorum quibus innotescit utilitatem; quibus hoc prodest, ut Deus placeat, qui hoc praestitit homini; atque ita non desperent, etiam sibi si voluerint hoc posse praestari. Itaque aliam sententiam, ubi ait, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, non alibi terminavit, quam ubi dixit, ut videamini ab eis:
Abbreviated transcription (Latin):
dii moueatur: multo magis apło
eius ingerat questionẽ. et dicat. quomͦ
tu dicis placete om̃ibus ꝑ omĩa. sicut
et ego om̃ibus ꝑ om̃ia placeo: et tu
idem dicis. si adhuc homitribꝰ placerẽ
xp̃i seriuis non essem: Assit ipse do¬
minus. qui etiã in seruo suo et apło
loquebatur. et aꝑiat nobis uolunta¬
tem suã: et tribuat obediendi facul
secum portant expositiones suas. nec
inteludunt ora ȩsurientiũ: quia pas¬
cunt corda pulsantiũ. Intentio quip¬
pe cordis humani quo dirigatur. et
quid expectet: intuendum ẽ. Si enĩ
qui uult uideri ab hominib bona
.so eoꝑa sua. głam et utilitatẽ suã po¬
nit ante bomines. et hanc in cons¬
pectu hominũ querit: nichil eorũ
que de hac re dnĩs p̃cepit impleuit:
quia et attendit facere iusticiã suã
coram hominib ut uideretur ab
eis: et non sic eluxit lumen eiuis co¬
ram hominib. ut ad hoc uiderent
bona oꝑa euis ut głificarent patrẽ

Expanded text:
Domini moventur, multo magis Apostolo Domini moventur, multo magis Apostolo ejus ingerat quaestionem, et dicat, Quomodo tu dicis, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo: et tu idem dicis, Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem? Adsit ipse Dominus, qui etiam in servo suo et Apostolo loquebatur, et aperiat nobis voluntatem suam, et tribuat obediendi facultsecum portant expositiones suas; nec intercludunt ora esurientium, quia pascunt corda pulsantium. Intentio quippe cordis humani quo dirigatur, et quo spectet, intuendum est. Si enim qui vult videri ab hominibus bona opera sua, gloriam et utilitatem suam ponit ante homines, et hanc in conspectu hominum quaerit; nihil eorum, quae de hac re Dominus praecepit, implevit: quia et attendit facere justitiam suam coram hominibus, ut videretur ab eis; et non sic eluxit lumen ejus coram hominibus, ut ad hoc viderent bona opera ejus, ut glorificarent Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aũt recte intelligit. utrumq
implet: et seruiet uni uerissimo dño.
qui seruũ pigrum non dampnaret.
gelium dĩ: utrumq et facientẽ et do¬
centẽ. Uidete quem admodũ luceat
lumen eius coram hominib ut uide¬
ant bona oꝑa euis. Cõmmendamus ⁊̃ .o.¬
inquit nosmnet ipsos ad omnẽ con
scientiam hominũ: in conspectu dĩ.¬
& iterũ. ꝓudemus aũt bona non¬
solum coram deo: sed etiã coram om
nibus hominibꝰ. & iterũ. Placete
om̃ibus ꝑ om̃ia: sicut et ego om̃ib
ꝑ om̃ĩa placeo. Uidete rursus quẽ¬
admodũ attendat ne faciat iustici¬
am suã coram hominibꝰ: ut uideat᷑
ab eis. Opus aut suũ probet inqͥt
unus quisq et tunc in semet ipso
habebit głam. et non in altero. Et
iterũ. Nãm gła nr̃a hec ẽ: testimo¬
nium conscientiȩ nr̃e. Et illud. qͦ
nichil ẽ manifestius: si ad huc inqͥt
hominibus placerem: xp̃i seruus
non ẽẽm. Sed ne quisquã eorũ qui
de p̃ceptis quasi repugnantibꝰ ipsiꝰ

Expanded text:
Qui recte autem intelligit, utrumque implet, et serviet universissimo Domino, qui servum pigrum non damnaret, gelium Dei, utrumque et facientem et docentem. Videte quemadmodum luceat lumen ejus coram hominibus, ut videant bona opera ejus. Commendamus, inquit, nosmetipsos ad omnem coditur. Tam enim nemo potest quamvis uni domino obtemperare repugnantia jubenti, quam nemo potest inibus : et iterum, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo . Videte rursus quemadmodum attendat, ne faciat justitiam suam coram hominibus, ut videatur ab eis. Opus autem suum probet, inquit, unusquisque; et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero : et iterum, Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae : et illud quod nihil est manifestius, Si adhuc, inquit, hominibus placerem, Christi servus non essent . Sed ne quisquam eorum qui de praeceptis quasi repugnantibus ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cum sermone dĩ: Concorda cum il¬
lo: nescis enĩ quando uia finiatur. Cũ
uia finita fuerit. uidex restat: et mi¬
nister. et carcer. At si seruaueris ad¬
uersario tuo bonã uoluntatem. et
cum eo consenseris: ꝓuidice inueni¬
es patrẽ. ꝓ ministro seuo angłm tollen¬
tem insinũ abrahe: ꝓ carcere para¬
disum. O quam cito inuia cuncta
mutasti: quia tuo aduersario consen¬

Expanded text:
est, cum sermone Dei? Concorda cum ilest, cum sermone Dei? Concorda cum illo. Nescis enim quando via finiatur. Cum via finita fuerit, judex restat, et minister, et carcer. At si servaveris adversario tuo bonam voluntatem, et cum eo consenseris; pro judice invenies patrem, pro ministro saevo angelum tollentem in sinum Abrahae, pro carcere paradisum. Quam cito in via cuncta mutasti, quia tuo adversario consen
Abbreviated transcription (Latin):
Non potest fieri. Quomodo accedit
tempus: accedimus et nos. Et non
anni nobis accedunt: sed magis de¬
ceduit. Ulalde errant homines qͥn¬
do dicunt. puer iste adhuc minus
sapit: accedunt illi anni. et prudens
erit. Attende quid dicas. Accedunt
dixisti. Ego ostendo. quia deceduł:
cum cu dicis accedunt. Et audi
quam id facile ꝓbo. Putemus nos scisse
annos ipsus. ex quo natus est. Uerbi
grã. ut bene illi optemus. oc toginta
annos uicturus est: ꝑuenturus ẽ ad
senectutem. Scribe octoginta annos:
uixit unũ annũ. Quot habes in
summa: Quot tenebas: Octoguita.
Deduc unũ. Uixit decem: septuagin¬
ta restiterunt. llixit uiginti: sexa¬
ginta restiterunt. Certe accedebatł:
quid ẽ. hoc: lleniunt ut ab eant
anni nr̃i: ueniunt inquam ut eant.
Non eni ueniunt ut stent nobiscũ:
sed cum transeunt ꝑ nos. terunt nos:
et minus minusq ualere nos faciunt.
Talis ẽ. uia: in qua uenimus. Quid fa¬
cturi sumus cum aduersario illo. id

Expanded text:
Non potest fieri. Quomodo accedit Non potest fieri. Quomodo accedit tempus, accedimus et nos: et non anni nobis accedunt, sed magis decedunt. Valde errant homines, quando dicunt: Puer iste adhuc minus sapit, accedunt illi anni, et prudens erit. Attende quid dicas. Accedunt, dixisti: ego ostendo quia decedunt, cum tu dicis, Accedunt. Et audi quam facile id probo. Putemus nos scisse annos ipsius ex quo natus est: verbi gratia, ut bene illi optemus, octoginta annos victurus est, perventurus est ad senectutem. Scribe octoginta annos. Vixit unum annum: quot habes in summa? quot tenebas? Octoginta. Deduc unum. Vixit decem: septuaginta restiterunt. Vixit viginti: sexaginta restiterunt. Certe accedebant: quid est hoc? Veniunt, ut abeant anni nostri: veniunt, inquam, ut eant. Non enim veniunt, ut stent nobiscum: sed cum transeunt per nos, terunt nos, et minus minusque valere nos faciunt. Talis est via, in qua venimus. Quid facturi sumus cum adversario illo, id
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarius: quã utilis aduersaruis.
Non querit nr̃am uoluntatẽ: sed uti¬
litatem. Aduersaruis ẽ nobis. quam¬
dii sumus et ipsi nobis. Quamdui tu
tibi inimicus es: inimicũ habes sermo¬
nem dĩ. Esto tibi amicus: et concordaᷤ
cum ipso. Non bomicidiũ feceris: audi:
et concordasti. Non furtũ facias. audi:
et concordasti. Non concupiscas rem.¬
ꝓximi tui. audi: et concordasti. Non
falsum testimoniũ dicas. audi: et con¬
cordasti. Non concupiscas uxorẽ pro
nibus his cum tuo isto aduersario
concordasti: et tibi quid ꝑdidisti:
Non solum nichil ꝑdidisti: sed et te
ipsũ qui ꝑieras inuenisti. Et uia. ui¬
ta ista ẽ. Si concordauerimus cũ illo.
si consenserimus illi: finita ẽ uia. ñ
timebimꝰ uidicem. ministrũ. carcerẽ.
una hora finitur. Ilnus quisq habet
horam: quando finiat uiam. Uia. ui¬
ta ista dicta ẽ. E inisti uitam istam:
finisti uiã. Ambulamus: et ipsum
uiuere accedere ẽ: nisi forte putatis
quia tempus accedit. et nos stamꝰ.

Expanded text:
am utilis adversarius! Non quaerit nostram voluntatem, sed utilitatem. Adversarius est nobis, quamdiu sumus et ipsi nobis. Quamdiu tibi inimicus es, inimicum habes sermonem Dei: esto tibi amicus, et concordas cum ipso. Non homicidium feceris: audi, et concordasti. Non furtum facias, audi, et concordasti. Non moechaberis: audi, et concordasti. Non falsum testimonium dicas: audi, et concordasti. Non concupiscas uxorem proxomnibus cum tuo isto adversario concordasti: et tibi quid perdidisti? Non solum nihil perdidisti: sed et te ipsum, qui perieras, invenisti. Via, vita ista est: si concordaverimus cum illo, si consenserimus illi; finita via, non timebimus judicem, ministrum, carcerem. una hora finitur. Unusquisque habet horam, quando finiat viam. Via, vita ista dicta est: finisti istam vitam, finisti viam. Ambulamus; et ipsum vivere, accedere est. Nisi forte putatis quia tempus accedit, et nos stamus?
Abbreviated transcription (Latin):
illud posuit: ut si utraq uerba
iungamus. et utraq uerba sibi
euangłiorũ duorũ comparemus:
aduersariũ istum cito intelliga¬
umus. Ecce enĩ inquit. cum uadis ad
principem cum aduersario tuo: da
oꝑam in uia liberari ab eo. Alius au¬
tem euangłista: hoc ipsum sic dixit.
Esto consentiens aduersario tuo cito
cum es cum illo inuia. cętera similia
sunt: neforte aduersarus tradat
te iudici: udex ministro: minister
in carcerem. Ambo ȩuangłiste simi¬
liter hoc explicauerunt. Unus di¬
xit da oꝑam inuia liberari ab illo:
alter dixit consenti illi. Non enĩ
poteris ab illo liberari: nisi ei consen¬
seris. Uis liberari ab illo: Consenti il¬
li: nunquid diabolus ẽ cui debeat¬
go istum aduersariũ cui debemus
consentire. ne tradat nos iudici: et
iudex ministro. Queramus illũ: et
consentiamus illi. Si peccas: aduersa¬
rius tius sermo dĩ est. Uerbi causa.
ł orsitan delectat te inebriari: dicit

Expanded text:
illud posuit, ut si utraque verba illud posuit, ut si utraque verba jungamus, et utraque verba sibi Evangeliorum duorum comparemus, adversarium istum cito intelligamus. Ecce enim hic quid dixit? Cum vadis ad principem cum adversario tuo, da operam in via liberari ab eo. Alius autem evangelista hoc ipsum sic posuit: Esto consentiens adversario tuo cito cum es cum illo in via. Caetera similia sunt: Ne forte adversarius tradat te judici, judex ministro, minister in carcerem . Ambo evangelistae similiter hoc explicaverunt. Unus dixit, Da operam in via liberari ab illo: alter dixit, Consenti illi. Non enim poteris liberari ab illo, nisi ei consenseris. Vis liberari ab illo? Consenti illi. Numquid diabolus est, cui debeatgo istum adversarium, cui debemus consentire, ne tradat nos judici, et judex ministro: quaeramus illum, et consentiamus illi. Si peccas, adversarius tuus sermo Dei est. Verbi causa, forsitan delectat te inebriari: dicit
Abbreviated transcription (Latin):
to occupat. P ostremo quantiiius ho¬
mini parcatur: nouissime senectus
cum uenerit. non ẽ quo differatur.
ꝓinde audiamus dnĩm: innobis ipsis
agamus quod precepit. Uideamiis
quis ẽ ille aduersarius: de quo nos
terruit dicens. Si uadis cum ad¬
uersario tuo ad principem. da ope¬
ram in uia liberari ab ipso. neforte
tradat te principi. et princeps mi¬
nstro. et mittaris in carcerem. unde
non exies donec soluas nouissimũ
quadrantẽ. Quis ẽ iste aduersari¬
us: Si diabolus: iam liberati sumꝰ
ab illo. Quale pretiũ ꝓnobis da¬
tum ẽ. ut ab illo redimeremur:
De quo dicit apłs: de ipsa redemp¬
uos. tione nr̃a. Qui eruit nos de po¬
testate tenebrarũ: et transtulit in
regnum filii claritatis suȩ. Redẽp¬
ti sumꝰ: diabolo renunciauimus: qͦ¬
modo dabimus oꝑam liberari ab
illo. ne nos iterũ faciat captiuos
peccatores: Sed nonẽ ipse aduer¬
sarius: de quo nos dñs commonet.
Alio loco eñi alius euangłista sic

Expanded text:
to occupat: postremo quantumvis hoto occupat: postremo quantumvis homini parcatur, novissime senectus cum venerit, non est quo differatur.Proinde audiamus Dominum, in nobis ipsis agamus quod praecepit. Videamus quis est ille adversarius, de quo nos terruit, dicens: Si vadis cum adversario tuo ad principem, da operam in via liberari ab illo; ne forte tradat te principi, et princeps ministro, et mittaris in carcerem, unde non exies, donec solvas novissimum quadrantem. Quis est iste adversarius? Si diabolus; jam liberati sumus ab illo. Quale pretium pro nobis datum est, ut ab illo redimeremur? De quo dicit Apostolus, loquens de ipsa redemptione nostra: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Redempti sumus, diabolo renuntiavimus: quomodo dabimus operam liberari ab illo, ne nos iterum captivos faciat peccatores? Sed non est ipse adversarius de quo nos Dominus commonet. Alio enim loco alius evangelista sic
Abbreviated transcription (Latin):
monita p̃ceptoris. non ꝑdat tempꝰ
mi sedie saluatoris: quȩ modo inpen¬
citur. Ad hoc enĩ parcitur homini
ut conuertatur: et non sit qui dãp¬
netur. Uiderit ds̃ quando uenit
finis scłi: est tam̃ modo tempus fi¬
dei. ł inis scłi utrũ hic aliquẽ nr̃m
inueniat nescio: et fortasse non inue¬
niet. Tempus cuiq nr̃m ꝓximum
ẽ: quia mortales sumus. Inter casus
ambulamus: et si uitrei essemus. mi¬
nus casus timeremus. Quid fragili¬
us uase uitreo: Et tam̃ seruatur: et
durat ꝑscła. Si enĩ casus iuitro tue
tur: senectus ei et febris non timetur.
Nos ergo fragiliores et firmiores su¬
mus: quia et casus om̃s qui non
cessant in rebus humanis fragilita¬
te utiq nr̃a cotidie formidamus
et ipsi casus si non accedant. tem¬
pus ambulat. Uitat homo ictum:
nunquid uitat exitum: Uitat
quȩ extrinsecus adueniunt: nun¬
quid quod intus nascitur pellitur:
Deniq nunc lumbricos gignunt in¬
teriora: nunc morbus quilibet subi¬

Expanded text:
monita praeceptoris, ut non perdat tempus misericordiae Salvatoris, quae modo impencitur. Ad hoc enim parcitur homini, ut convertatur, et non sit qui damnetur. Viderit Deus quando veniat finis saeculi: est tamen modo tempus fidei. Finis saeculi utrum hic aliquem nostrum inveniat, nescio: et fortasse non inveniet. Tempus cuique nostrum, proximum est, quia mortales sumus. Inter casus ambulamus. Si vitrei essemus, minus casus timeremus. Quid fragilius vase vitreo? Et tamen servatur, et durat per saecula. Etsi enim casus vitreo vasi timentur, senectus ei et febris non timetur. Nos ergo fragiliores et infirmiores sumus: quia et casus omnes qui non cessant in rebus humanis, fragilitate utique nostra quotidie formidamus; et si ipsi casus non accedant, tempus ambulat: vitat homo ictum, numquid vitat exitum? vitat quae extrinsecus eveniunt, numquid quod intus nascitur pellitur? Denique nunc lumbricos gignunt interiora, nunc morbus quilibet subi
Abbreviated transcription (Latin):
tem. qui faciem cęli
norunt probare: et
tempus fidei regni
cȩlorũ apꝓpinquan¬
tis. nesciunt inuenire. Iudeis autem
hoc dicebat: sed etiã ad nos sermo ꝑ¬

Expanded text:
tem, qui faciem coeli norunt probare, et tempus fidei regni coelorum appropinquantis nesciunt invenire. Judaeis autem hoc dicebat: sed etiam ad nos sermo p
Abbreviated transcription (Latin):
merebat᷑: ñdũ erat. qui factus ẽ: ñdum
erat. s nec offenderat. Nondũ erat. et fa¬
ctus ẽ: offendit. et saliuis ẽ: qui ñdum
erat. nicħ sperabat. factus ẽ: lapsus aũt
dampnationẽ ex spectabat. et liberat᷑
fecit nos: et factos et lapsos ipse uistos
cui ñ nisi suppliciũ debebat᷑. Facta st̃ ua¬
sa inde in honorẽ: ex eadem massa. Ha¬
bet eñĩ potestatẽ figulus luti: ex eadẽ
massa. Qua massaecerte iam ꝑierat:
certe iam illi massȩ usta dampnatio de¬
bebatur. Gratulare. quiꝰ euasisti mortẽ
quippe debitã euasisti: et uitã ñ debitã
reꝑisti. Habet potestatẽ sigulus luti ex
eadẽ massa facere aliud uas in honorẽ:
aliud in contumeliã. S dicis. Me qua¬
re fecit in honorẽ. et aliud incontumeliã:
Quid responsurus sum: Auditurus es

Expanded text:
merebatur. Nondum erat qui factus est, nondum merebatur. Nondum erat qui factus est, nondum erat; sed nec offenderat. Nondum erat, et factus est: offendit, et salvus est. Qui nondum erat, nihil sperabat; factus est: lapsus autem damnationem exspectabat, et liberatusfecit nos; et factos et lapsos ipse et justos cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es
Abbreviated transcription (Latin):
ut efficeret corpus humilitatis nr̃e. con¬
forme corpori gle suȩ. Itaq in isto typo
xp̃i. ꝓpħice expresso suscitatus ẽ et mor¬
nem mediatorẽ: ꝑ passũ et resuscitatũ:
qui ascendit incelũ. et captu auit cap¬
tiuitatẽ: et dedit dona hominibꝰ. Istamn¬
quã gr̃a p̃dicet᷑: contra istam gr̃am ab
ingratis ñ disputet᷑. Baculus ꝓpħicus
mortuo ñ suffecitꝰ ipsa mortua natura
sufficeret: Et istam qua conditi sumꝰ quã¬
quã hoc nomine appellatã minime lege¬
rimus: tam̃ quia gratis data ẽ. gr̃am fate¬
amur. S ostendamꝰ uob̾. maiorẽ eẽ istam:
qua xp̃iani sumꝰ. Adtendite. Antequam
conditi essemꝰ nichil boni merebam̃: et idõ
grãm appellamꝰ q̃ conditi sumꝰ cũ boni nich
meremur. Si gͦ magna ẽ grã quando ni¬
chil boni merebam̃: quanta gr̃a ẽ. quan¬
do tantũ mali merebamur: Qui nondũ
erat: bene ñ merebatur. Peccator. et male

Expanded text:
ut efficeret corpus humilitatis nostrae conut efficeret corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae . Itaque in isto typo Christi prophetice expresso suscitatus est mornem Mediatorem, per passum et resuscitatum, qui ascendit in coelum, et captivavit captivitatem, et dedit dona hominibus. Ista, inquam, gratia praedicetur, contra istam gratiam ab ingratis non disputetur. Baculus propheticus mortuo non suffecit: ipsa mortua natura sufficeret? Et istam qua conditi sumus, quanquam hoc nomine appellatam minime legerimus, tamen quia gratis data est, gratiam fateamur. Sed ostendamus vobis majorem esse istam, qua christiani sumus: attendite. Antequam conditi essemus, nihil boni merebamur; et ideo gratia, qua conditi sumus, cunboni nihil mereremur. Si ergo magna est gratia quando nihil boni merebamur; quanta gratia est, quando tantum mali merebamur? Qui nondum erat, bene non merebatur; peccator et male
Abbreviated transcription (Latin):
ris: Ut sciant inquit om̃s. quia uolunta¬
tem patris mei facio. Ipse soluit. quili¬
gatus n ł. ipse amorcuis iberat qui
minortius liber. S ipse misit et legem.¬
łseruũ suũ legem: ꝑ seipsũ gr̃am. Adten¬
de eliseum inmagno altoq misterio tan¬
qua ꝓpħam. agendo p̃nintiantẽ. ñ solũ
loquendo. Mortiuis erat filius hospite ip¬
sius. Quid significabat mortiis puer. ni¬
si adam: Nuntiatus ẽ scõ ꝓpħȩ gerenti¬
ne supra puerũ mortuũ. Perrexit ille. tan¬
quam seruus obediens. Sciebat ꝓpħa qͥd
ficerat: posuit baculũ supra mortũ nõ
surrexit. Si eñi data cẽt lex quȩ posset
uiuificare: om̃ino ex lege ẽẽt iusticia.
Nongͦ potuit lex iuuificare. Uenit ipse:
grandis ad paruulũ. saluator ad saluan¬
dumꝰ uuiuis ad mortuũ. Uenit ipse. Et
quid fecit: luuenilia gͦ membra con¬
traxit: tanquã seipsũ exinaniens. ut for¬
mam serui acciꝑet. luuenilia gͦ menbra
contraxit: paruũ se. paruo coaptauit.

Expanded text:
ris? Ut sciant, inquit, omnes quia voluntatem Patris mei facio . Ipse solvit, qui ligatus non est: ipse a mortuis liberat, qui est in mortuis liber. Per servum suum Legem, per se ipsum gratiam. Attende Elisaeum in magno altoque mysterio, tanquam prophetam, agendo praenuntiantem, non solum loquendo. Mortuus erat filius hospitae ipsius. Quid significabat mortuus puer, nisi Adam? Nuntiatum est ne super puerum mortuum. Perrexit ille, tanquam servus obediens. Sciebat Propheta quid fecerat. Posuit baculum supra mortuum, non surrexit. Si enim data esset Lex quae possit vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Non ergo potuit Lex vivificare. Venit ipse grandis ad parvulum, salvator ad salvandum, vivus ad mortuum: venit ipse. Et quid fecit? Juvenilia membra contraxit, tanquam se ipsum exinaniens, ut formam servi acciperet . Juvenilia ergo membra contraxit, parvum se parvo coaptavit,
Abbreviated transcription (Latin):
et nos: et ñ ipsi nos. Quare em̃ addidit.
et ñ ipsi nos. cũ sufficeret dicere. ipse fe¬
cit nos. nisi quia illam facturã uoluit
admonere. ubi dicunt bomines. ipsi
fecit᷑ nos id ẽ. ut iusti eẽmus: iustos nos
libera uoluntate fecimꝰ qͣuando condi¬
q̃ iustisimꝰ libero id arbitrio agimus.
Qiud adhuc dm̃ inuocamꝰ ut uistos nos
faciat. quod habemus in potestate. ut
nos ip̃si iu̾stos faciamꝰ : Audite audi¬
te: et uistos. et iustos. ipse fecit nos. et
non ipsi nos. Creatus ẽ primꝰ homo in
natura sine culpa: innatura sine uitio.
Creatus ẽ rectus. ñ se fecit rectum. Quid
se aũt ipse fecerit: notũ ẽ. Cadens ama¬
nu figuli. fractus ẽ. Regebat eñi cum:
ipse qui fecerat. Uoluit deserere a quo
factus erat: ꝑmisit ds. tanquã dicens.
deserat me. et inueniat se: et miseria
sua ꝓbet. quia nichil potest sine me.

Expanded text:
cit nos, et non ipsi nos. Quare enim addidit, cit nos, et non ipsi nos. Quare enim addidit, Et non ipsi nos, cum sufficeret dicere, Ipse fecit nos? nisi quia illam facturam voluit admonere, ubi dicunt homines, Ipsi fecimus nos; id est, ut justi essemus, justos nos libera voluntate fecimus: quando condiergo justi simus, libero id arbitrio agimus. Quid adhuc Deum invocamus, ut justos nos faciat, quod habemus in potestate, ut nos ipsi justos faciamus? Audite, audite: et justos et injustos, Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Creatus est primus homo in natura sine culpa, in natura sine vitio: creatus est rectus, non se fecit rectum. Quid se autem ipse fecerit, notum est: cadens a manu figuli fractus est. Regebat enim eum ipse qui fecerat, voluit deserere a quo factus erat; permisit Deus, tanquam dicens, Deserat me, et inveniat se, et miseria sua probet quia nihil potest sine me.
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ ex homine: tam̃ siue hominen
sine homine. sue hominẽ ex homi¬
ne: ipse fecit nos. et ñ ipsi nos. Ad istum
itaq primũ uerboꝵ istoꝵ et facilẽ sen¬
sum. s tam̃ uerũ: Ad oremus eũ fr̃s et
ꝓsternamur ei᷑ et ploremꝰ ante dñm
qui nos fecit. Non eni fecit et desert
Non eñi curauit facere. et ñ curat cu¬
stodire. Ploremus ante dñm qui nos
fecit: quia ñ plorauimꝰ quando nosti¬
cit. et tam̃ fecit. Qui gͦ fecit antequa
rogaretur. deserit cũ rogatur: Tan¬
quã gͦ dubitaret homo. utrũ ex audi¬
retur orans. admonuit eum scriptir
cũ dicit: ploremꝰ ante dñm qui nost
cit. Utiq exaudit quos fecit: utiq ñ
altiore intellectu. et quantũ existimo
utiliore: iudit quosdã sp̃s sc̃s dicen¬
tes. uł dicturos. quod ds̃ eos fecerit bi
mines: ustos aũt ipsi se faciant. Pit¬
uidens eos ad monuit eos. et ab ba
extollencia reuocauit eos dicens ipse fe¬

Expanded text:
minem ex homine. Tamen sive hominem minem ex homine. Tamen sive hominem sine homine, sive hominem ex homine, Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Ad istum itaque primum verborum istorum et facilem sensum, sed tamen verum, adoremus eum, fratres, et prosternamur ei, et ploremus ante Dominum qui nos fecit. Non enim fecit, et deserit: non enim curavit facere, et non curat custodire. Ploremus ante Dominum, qui nos fecit: quia non ploravimus quando nos fecit, et tamen fecit. Qui ergo fecit antequam rogaretur, deserit cum rogatur? Tanquam ergo dubitaret homo utrum exaudiretur orans, admonuit eum Scriptura, cum dicit, Ploremus ante Dominum qui nos fecit. Utique exaudit quos fecit: utique non altiore intellectu, et, quantum existimo, utiliore, vidit quosdam Spiritus sanctus dicentes vel dicturos quod Deus fecerit eos homines, justos autem ipsi se faciant: praevidit eos, admonuit eos, et ab hac extollentia revocavit eos, dicens, Ipse fe
Abbreviated transcription (Latin):
salmuꝰ quẽ cantauimꝰ dõ. et
nos inuicẽ exhortati sumus.
ut adoremus et ꝓsternamur il¬
li. et fleamus ante dñmqui nos fecit:
admonet querere aliquanto diligen¬
tus. quid sibi uelit quod ait. qui nos
fecit. Quod eni homo adõ creatus est.
nullus dubitat homo: nisi qui ingra¬
tus ẽ. Nouimus enĩ quia ita legimus.
et ita credimus: quod fecit d̾s̃ homi¬
nem int̾ multa que fecit. ad imaginẽ
suã. Hȩc hominis ẽ prima condicio:
hȩc ẽ humana prima creatura. Non
tam̃ arbitror. hoc nos ꝓmagno uoluis¬
se cominonere sp̃m sc̃m̃ in hoc psalmoqͦs
ait. fleamus ante dñm qui fecit nos Alio
eñĩ loco dicit: ipse fecit nos et ñ ipsi nos
Unde quidẽ ut dixi xp̃ianus dubitat
nemo. quia ñ solũ ds̃ creauit primum
hominẽ ex quo om̃s homines. s ds̃ ho¬
dieq creat singłos homines: ille qui
ait cuidã scõ suo. Priusquã te forma¬
rem inutero: noui te. Prius gͦ creauit
hominẽ sine bomine: modo creat ho¬

Expanded text:
salmus quem cantavimus Deo, et nos invicem exhortati sumus, ut adoremus eum, et prosternamur illi, et fleamus ante Dominum qui nos fecit, admonet quaerere aliquanto diligentius, quid sibi velit quod ait, Qui nos fecit. Quod enim homo a Deo creatus est, nullus dubitat homo, nisi qui ingratus est. Novimus enim, quia ita legimus, et ita credidimus, quod fecit Deus hominem, inter multa quae fecit, ad imaginem suam . Haec hominis est prima conditio, haec est humana prima creatura. Non tamen arbitror, hoc nos pro magno voluisse commonere Spiritum sanctum in hoc psalmo, quod ait, Fleamus ante Dominum qui nos fecit: alio enim loco dicit, Ipse fecit nos, et non ipsi nos . Unde quidem, ut dixi, christianus dubitat nemo: quia non solum Deus creavit primum hominem, ex quo omnes homines, sed Deus hodieque creat singulos homines; ille qui ait cuidam sancto suo, Priusquam te formarem in utero, novi te . Prius ergo creavit hominem sine homine, modo creat ho
Abbreviated transcription (Latin):
quis dedit: Quia st̃ homines uani. et pe¬
ius impii. qui dicunt legẽ ab alio datam.
gem malã. quasi legem ꝑuersam. gr̃am
uero rectam: et uolunt ita discernere
duo testam̃ta. ut uetus testam̃tũ dicant
ẽẽ a nescio quo principe tenebrarũ. no¬
uũ aũt testam̃tũ adño dõ patre dñinñ¬

Expanded text:
quis dedit? Quia sunt homines vani, et pequis dedit? Quia sunt homines vani, et pejus impii, qui dicunt Legem ab alio datam, gem malam, quasi Legem perversam, gratiam vero rectam: et volunt ita discernere duo Testamenta, ut Vetus Testamentum dicant esse a nescio quo principe tenebrarum; Novum autem Testamentum a Domino Deo Patre Domin