comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rerum: prospere enuim potest cedere: qͥc¬
quid simpliciter sub dĩ deuotione fit.
Timeo uos. ne frustra laborauerim in
uob̾. Duplici genere subuersi fuerant
galathe: ut post dĩ grãm non solum ad
legem conuerterentur s ad errores pͥstinoᷤᷤ.
nducti enum uł ẽuersi in legem. facile de¬
clinarant ad obseruantiam dierũ & men¬
suum. Sabbati enum obseruatio ce neo¬
menido attraxerunt illos ad hec. Idõq¬
timeo inquit uos: ne sine causa labora¬
uerim in uob̃. Sic enim uidebat eos ini
peius proficere: ut possent cẽ a xp̃o pe¬
nitus recedere. Estote sicut & ego: qr
& ego sicut uos. Hoc dicit ut dent oꝑa
corrigendi ea: quia non ẽ impossibile
ut sint sicut ipse. quia &e ipse hoc erat
id est homo: quod & illi. Et cum fuisset
in errore ꝑsequens eccłam: correptus con¬
uertit se. Fr̃atres obsecro uos. nichil mͥ no¬
ciustis. Nunc mitius agit cum eis. & bona
eorum incipit memorari: ut post mag¬

Expanded text:
rerum; prospere enim potest cedere, quirerum; prospere enim potest cedere, quidquid simpliciter sub Dei devotione fit. Timeo vos ne frustra laboraverim in vobis. Duplici genere subversi fuerant Galatae; ut post Dei gratiam non solum ad Legem converterentur, sed ad errores pristinos. Inducti enim vel eversi, in Legem facile declinarant ad observantiam dierum et mensium; sabbati enim observatio et neomeniarum attraxerunt illos ad haec. Ideo inquit: Timeo ne sine causa laboraverim in vobis; sic enim videbat eos in pejus proficere, ut possent etiam a Christo penitus recedere. Estote sicut ego; quia et ego sicut vos. Hoc dicit, ut dent operam corrigendi ea; quia non est impossibile ut sint sicut ipse; quia et ipse hoc erat, id est, homo, quod et illi: et cum fuisset in errore persequens Ecclesiam, correptus convertit se. Fratres, obsecro vos, nihil mihi nocuistis. Nunc mitius agit cum eis, et bona eorum incipit memorare; ut post mag
Abbreviated transcription (Latin):
hec completo numero ꝓprio faciunt annr̃.
Dies ergo obseruant. qui dicunt. untputa cra¬
stino proficiscendum non ẽ. Post crastinũ
enim non debet aliquid inchoari. Et sic
solent magis decipi. Hi autem colunt m̃¬
ses: qui cursus lunȩ ꝑscrutant᷑ dicentes:
utputa septima luna instrum̃ta confici nõ
debent. Nona iterum luna: utputa emptũ
seruum. Domum duci ñoportet. Et per
hec. facilius solent aduersa prouenire.:
empora uͦ sic obseruant: cum dicunt. Ho¬
die ueris inicium ẽ. festuutas ẽ. post cras:
uulcanalia s̃. Et talia iterum auint. Po¬
sterum ẽ. domum egredi non licet. Annos
sic colunt: cum dicunt. K alendis ianua¬
riis nouus ẽ annus: quasi ñcotidie anni
impleantur. S ut anni illuis memoriã
recolant bi frontis: hac suꝑsticione utun¬
tur. que longe debet eẽ seruis dei. Si enĩ
ds̃ ex toto corde diligatur. ipso ꝓpicio nul¬
la debet eẽ formido. neq suspicio harũ

Expanded text:
haec, completo numero proprio, faciunt annum. haec, completo numero proprio, faciunt annum. Dies ergo observant, qui dicunt, ut puta: Crastino proficiscendum non est; post crastinum enim non debet aliquid inchoari: et sic solent magis decipi. Hi autem colunt menses, qui cursus lunae perscrutantur dicentes, ut puta: Septima luna instrumenta confici non debent; nona iterum luna servum emptum, ut puta, domum duci non oportet: et per haec facilius solent adversa provenire. Tempora vero sic observant, cum dicunt: Hodie veris initium est, festivitas est, post cras Vulcanalia sunt. Et talia iterum aiunt: Posterum est, domum egredi non licet. Annos sic colunt, cum dicunt: Kalendis Januariis novus est annus, quasi non quotidie anni impleantur: sed ut Jani illius recolant memoriam bifrontis, hac superstitione utuntur, quae longe debet esse a servis Dei. Si enim Deus ex toto corde diligatur, ipso propitio, nulla debet esse formido, neque suspicio harum
Abbreviated transcription (Latin):
melech ad dm̃. Domine inquit. numqͥd
gentem ignorantem ꝑdes: Nunc autem
cognoscentes dm̃ immo uͦ cogniti a deo.
quomodo conuertimini iterũ ad infirma
& egena elem̃ta quib denuo seruire uul¬
tis: Graue illorum admissum adnotat.
quia pꝰ cognitionem dĩ ea quȩ paganoꝵ
sunt sequi ceꝑant. & plus addit. quia ñ
isti cognouerunt dm̃: sed magis cogniti
a deo sunt. Cum enim hi non quererent
dm̃: aduocauit eos ad suam grãm. Et hi
ingrati ad ea conuerti ceꝑant quȩ tunc co¬
lebant quando ignorabant dm̃. ut uene¬
rarentur infirma &e egena elementa et
non tota mente xp̃m. in quo om̃is inha.¬
bitat diuinitas. Infirma & egena dicit
elementa: quia imꝑfecta s̃. Ad regendum
enim mundũ inuicem egent fui. In xp̃o
enim ꝑfecta salus ẽ. Dies obseruatis. et
menses. & temprã &e annos. Quȩ elem̃ta
dixerit nnc declarauit. diem sol facit.
menses cursus lunȩ: Tempora uero sunt.
uer. ęstas. aucunnus. hiemps: quatuor

Expanded text:
melech ad Deum: Domine, inquit, numquid melech ad Deum: Domine, inquit, numquid gentem ignorantem perdes ? Nunc autem cognoscentes Deum, immo vero cogniti a Deo, quomodo iterum convertimini ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Grave illorum admissum annotat; quia post cognitionem Dei, ea quae paganorum sunt, sequi coeperant. Et plus addit: Quia non isti cognoverunt Deum, sed magis cogniti a Deo sunt. Cum enim hi non 224 quaererent Deum, advocavit eos ad suam gratiam: et hi ingrati, ad ea converti coeperant, quae tunc colebant, quando ignorabant Deum: ut venerarentur infirma et egena elementa, et non tota mente Christum, in quo omnis inhabitat divinitas. Infirma et egena dicit elementa, quia imperfecta sunt; ad regendum enim mundum invicem egent sui: in Christo autem perfecta salus est. Dies observatis, et menses, et tempora, et annos. Quae elementa dixerit, nunc declarat. Diem sol facit, menses cursus lunae: tempora vero sunt ver, aestas, autumnus, hiems: quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ. Ut enim probaremur ad optati
eẽ a deo in filios: sp̃m suum dedit nob̃.
qͥ signũ patͥs ostendat in filios: Lit quia non¬
hoc nos auderemus dicere ĩ ĩfirmitate. oe¬
ĩ indignitate nr̃a suggerat At audeamus
dicere alba: quod est pater. Deniq uideis
hoc iam dudum non ẽ concessum dicere.
Itaq iam non ẽ seruus. s filius. Non est
seruus. quia sublatus de potestate legis:
socius factus ẽ benedictionis proprii filii
dei. Si autem filius & heres ꝑdm̃. Dubi¬
um non ẽ quis quia ideo ad optat sͥ filium.
ut heredem illum relinquat. S hereditas
ex morte alicuius ꝓuenit. Quid ẽ gͦ. ut
mortales cius heredes dicantur qui semꝑ
uunit: Sed scriptura more nr̃o loquitur.
ut intelligere possimus ut enim osten¬
dat daturum patrem filus de bonissuis:
Hec quȩ daturus ẽ hereditatem appellat
peccabant seruientes idolis. facile illis ig¬
notum significat. sicut dicit ingenesi abi¬

Expanded text:
d sumus filii Dei . Ut enim probaremur adoptati d sumus filii Dei . Ut enim probaremur adoptati esse a Deo in filios, Spiritum suum dedit nobis, qui signum Patris ostendat in filios; ut quia hoc non auderemus dicere in infirmitate et indignitate nostra, suggerat ut audeamus dicere: Abba, quod est pater. Denique Judaeis hoc jamdudum non est concessum dicere. Itaque tam non est servus, sed filius. Non est servus, quia sublatus est a potestate Legis, socius factus benedictionis proprii Filii Dei. Si autem filius, et haeres per Deum. Dubium non est quia ideo quis adoptat sibi filium, ut haeredem illum relinquat. Sed haereditas ex morte alicujus provenit: quid est ergo, ut mortales haeredes ejus dicantur, qui semper vivit? Sed Scriptura more nostro loquitur, ut intelligere possumus; ut enim ostendat daturum patrem filiis de bonis suis, haec quae daturus est, haereditatem appellat. peccabant servientes idolis, facile illis ignotum significat, sicut dicit in Genesi Abi
Abbreviated transcription (Latin):
Abraham autem curumcisus ẽ ideo. quia
filium se credidit habiturum. in qͦ om̃s
gentes benedicerentur. Ideo tamdii cueur.¬
rit signum donec ueniret qui erat ꝓmissꝰ.
Si autem hoc crederetur qdđ credidit abra¬
ham. ñ stetiss circumcisio: neforte obpone¬
retur. quia si abraham credidit ⁊ cucum¬
cisus ẽ. quare ñ circumcidunt᷑ credentes.
Qm̃ autem estis filii dĩ misit d̾s sp̃m filu sui
in corda nr̃a clamantem alba pater. Ab his
cepit quib & scribit dicens. quoniam ẽstis
autem filii dei:& subiungit iudeos dum
ait. Misit ds̃ sp̃m filii sui incorda nr̃a. qñ
autem gentes dixit filios dĩ credentes in
xp̃m quȩ prius fuerant inimicȩ: dubi¬
um non erat uideos credentes dici filios
dĩ quos constat iam pridem hoc nomine
nuncuꝑatos. Nomen enim olim acceper̃
uelut in unagine. ut postea confirmaret᷑
ꝑxp̃m. quia sine sꝑũ non erat plenum.
Hoc ẽ quod dicit oe ad romanos. Ipse sp̃c te

Expanded text:
Abraham autem ideo circumcisus est, quia Abraham autem ideo circumcisus est, quia filium se credidit habiturum, in quo omnes gentes benedicerentur. Ideo tamdiu cucurrit signum, donec veniret, qui erat promissus. Si autem hoc crederent, quod credidit Abraham, non stetisset circumcisio; ne forte opponeretur, quia si Abraham credidit et circumcisus est, quare non circumciduntur credentes? Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem: Abba, Pater. Ab his coepit, quibus et scribit, dicens: Quoniam autem estis filii Dei; et subjungit Judaeos, cum ait: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra. Quando autem dixit gentes filios Dei credentes in Christum, qui prius fuerant inimici, dubium non erat Judaeos credentes dici filios Dei, quos constat jampridem hoc nomine nuncupatos. Nomen enim Dei acceperant velut imagine, ut postea confirmaretur per Christum; quia sine spiritu non erat plenum. Hoc est, quod dicit et ad Romanos: Ipse Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo tempr̃is: misit ds̃ filium suum
factum ex muliere factum sub lege: ut eos
qui sub lege erant redineret: ut filioꝵ
adoptionem reciꝑemus. Plenitudo tprĩs
ẽ complecum tempus: qd̾ p̃finitũ fuerat
a deo patre. qͣndo muteret filium suum
ut ex uirgine factus quasi homo nascere¬
tur. subiciens se legi usq ad tempus bap¬
tismi: ut formam daret quomͦ peccatores
abluti. &. a iugo legis erepti. dignatione
dĩ. filii ei adoptarentur. Sicut ꝓmiserat.
redempti sanguine filii eius. Saluato¬
rem autem necesse erat fieri sub lege qͣsi
filium abrahe uixta carnem. ut circum¬
cisus appareret is cẽ qui ꝓmissus abrahe
uenerat gentes iustificare ꝑ fidẽ. signỹ
habens eius cui promisus fuerat. Idõ
ultra neminemoportuit circumcidi. qr
tam dui cucurrit signum qͦadusq ueni¬
ret qui promissus fuerat. restaurare fidẽ
in qua iustificatus ẽ abraham in p̃ꝑucio.
ut credentib non opus sit.circumcisio.

Expanded text:
nitudo temporis, misit Deus Filium suum nitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege; ut eos qui sub Lege erant, redimeret; ut filiorum adoptionem reciperemus. Plenitudo temporis est completum tempus, quod praefinitum fuerat a Deo Patre, quando mitteret Filium suum, ut ex Virgine factus, quasi homo nasceretur, subjiciens se Legi usque ad tempus baptismi; ut formam daret quomodo peccatores abluti, et a jugo Legis erepti dignatione Dei, filii ei adoptarentur, sicut promiserat redemptis sanguine Filii ejus. Salvatorem autem necesse erat fieri sub Lege, quasi filium Abrahae juxta carnem; ut circumcisus appareret is esse, qui promissus Abrahae, veniret gentes justificare per fidem, signum habens ejus, cui promissus fuerat. Ideo ultra neminem oportuit circumcidi; quia tamdiu cucurrit signum, quoadusque veniret, qui promissus fuerat restaurare fidem, in qua justificatus est Abraham in praeputio, ut credentibus non opus sit circumcisio.
Abbreviated transcription (Latin):
uo cum dominus sit om̃ium s subcura¬
Itorib & actorib ẽ usq ad prefinitum
Stempus a patre. Uerum ẽ quia ius patres
ordinauer̃: & usq ad quam etatem sub¬
iertus debeat eẽ adultus statuer̃. Ita ut
quamdui paruulus ẽ. libertate sua uti
non possit neq dominari quasi heres.
similis ꝓpe seruis. inconditione ẽ cura¬
torum uł actorum. Hoc exemplo. ꝓbat eos
qui sub lege fuerunt paruulos fuisse circa
meritum. nec lib̾tatem habuisse: qr in cõ¬
ditione legis erant. subiecti causa peccati
Ita ce nos cum ẽẽmus paruuli. sub elem̃tis
huius mundi eramus subiecti. In elem̃tis
neomenias significat &e sabbatum. Neo¬
meniȩ enim dies s̃ lunares. qͦs obseruant
tudei. Salbatum uͦ dies requietionis. An
iecti eramus conseruis quasi pedagogis.
ibertas enim nr̃a obnoxia erat causa pecra¬
ti. Nicħ tamen de elem̃tis sꝑerabant iudei.
sic̃ &e pagani: s creatorem dm̃ ueneraban¬
tur increatura. Atubi autem uenit ple¬

Expanded text:
inus omnium; sed sub curatoribus et actoribus est usque ad praefinitum tempus a patre. Verum est, quia jus patres ordinaverunt, et usque ad quam aetatem subjectus debeat esse adultus, statuerunt; ita ut quamdiu parvulus est, libertate sua uti non possit, neque 223 dominari quasi haeres; sed similis prope servis in conditione est curatorum vel actorum. Hoc exemplo probat eos, qui sub Lege fuerunt, parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse; quia in conditione Legis erant subjecti causa peccati. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus subjecti. In elementis neomenias significat et sabbatum; neomeniae enim sunt dies lunares, quos observant Judaei: sabbatum vero dies requietionis. Antjecti eramus conservis, quasi paedagogis; libertas enim nostra obnoxia erat causa peccati. Nihil tamen de elementis sperabant Judaei, sicut et pagani: sed creatorem Deum venerabantur in creatura. At ubi venit ple
Abbreviated transcription (Latin):
uos om̃s unum estis in xp̃o iħu. gͦ abrahe
semen estis scđm ꝓmissionem heredes. Se¬
men abrahe s̃ om̃s credentes: qr abraham
pater ẽ om̃ium credentium. Et si filii s̃.
necessario ꝓmissionis eius heredes: ut
consequantur ꝑfidem qđ̵ ꝓmissum ẽ abra¬
he. ut participes simus iustificationis
cius in regno cȩloꝵ. Dico autem. qd̵ quã¬

Expanded text:
vos omnes unum estis in Christo Jesu, ergo Abrahae vos omnes unum estis in Christo Jesu, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Semen Abrahae sunt omnes credentes, quia Abraham pater est omnium credentium; et si filii sunt, necessario et promissionis ejus haeredes; ut consequantur per fidem, quod promissum est Abrahae, ut participes simus justificationis ejus in regno coelo
Abbreviated transcription (Latin):
enim filii dĩ estis ꝑ fidem quȩ ẽ in xp̃o sħu.
Sub pedagogo qui agit: potestatis suȩ ñ ẽ.
aruulus cium &e lubricus ad peccandum:
sub pedagogi cura habetur. Ueniente au¬
tem xp̃o qui quasi de minorib facit ma¬
iores. libati de potestatȩ pedagogi ꝑablu¬
tionem peccatoꝵ facti sumus filii dr̃cum
c̃ẽmus serui peccati. Quotqͦt enim in xp̃o
baptirati estis: xp̃m indiustis. Hoc dicit
qr credentes dum iminutant᷑. xp̃m indu¬
unt: q̃n hoc appellantur qd credunt. Nõ
est uideus neq grecus. non ẽ seruuis neq
liber. non ẽ masculus neq femina. Om̃s
enim uos unum estis in xp̃o iħu. Nullã
distantiam dic̃ credentium: ut nulli ꝑre¬
iudicetur. quid fuerit antequam creder&.
Om̃ib enim his unum decretũ ẽ donum.
A pud dm̃ enum nulla discretio ꝑsonarum
ẽ. nisi moꝵ &e uitȩ: ut homines unius fidĩ.
meritis distinguantur ñ ꝑsonis. Si igitur

Expanded text:
enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Sub paedagogo qui agit, potestatis suae non est; parvulus enim et lubricus ad peccandum sub paedagogi cura habetur. Veniente autem Christo, qui quasi de minoribus facit majores, liberati de potestate paedagogi, per ablutionem peccatorum facti sumus filii Dei, cum essemus servi peccati. Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Hoc dicit, quia credentes dum immutantur, Christum induunt; quando hoc appellantur, quod credunt. Non est Judaeus, neque Graecus: non est servus, neque liber: non est masculus, neque femina; omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Nullam distantiam dicit credentium, ut nulli praejudicetur quid fuerit, antequam crederet; omnibus enim his unum decretum est donum. Apud Deum enim nulla discretio personarum est, nisi morum et vitae; ut homines unius fidei meritis distinguantur, non personis. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
peccacores reos se scirent apud dm̃. Ma¬
nifestatis enim peccatis suis conclusi suNł.
ut se excusare non possent. s quererent
mĩam: ut ueniens qui ꝓmissus fuerat
abrahe. fidem solam ab eis posceret. quã
habuit abraham. ut maloꝵ suoꝵ ueniã
& iustificationem mererentur. Hoc enim
manifestauerat ds̃ ꝑ esaiam ꝓpħam dicẽs.¬
U eniet ex syon. qui eripiat ⁊ auertat impi¬
etatem ab iacob. Et hoc erit illis a me
Pruis enim quam ueniret fides. sub lege
custodiebamur conclus in eandem fidẽ
quȩ incipiebat reuelari. Hoc est qd dic̃.
quia antequam ueniret saluator sub le¬
gis custodia agebamus. ne peccaremus. ut
uenienti ꝓmissioni digni eẽmus. Hac
enim spe lex tutos p̃stabat nos: ut uemi¬
enti xp̃o offerret nos. Id ẽ uideos. Itaq
lex pedagogus nr̃ fuit in xp̃o iħu: ut ex
side iustificarem̃. Idem sensus est. quia¬
sub eura legis eramus: donec ueniret xp̃c

Expanded text:
peccatores reos se scirent apud Deum. Mapeccatores reos se scirent apud Deum. Manifestatis enim peccatis suis, conclusi sunt, ut se excusare non possent, sed quaererent misericordiam; ut veniens qui promissus erat Abrahae, fidem solam ab eis posceret, quam habuit Abraham; ut et malorum suorum veniat, et justificationem mererentur. Hoc enim manifestaverat Deus per Esaiam prophetam, diceueniet ex Sion qui eripiet et auertat impietatem ab Iacob; et hoc illis a me Prius enim quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eamdem fidem, quae incipiebat revelari. Hoc est, quod dicit, quia antequam veniret Salvator, sub Legis custodia agebamus, ne peccaremus: ut veniente promissione digni essemus. Hac enim spe Lex tutos praestabat nos, ut venienti Christo offerret nos, id est, Judaeos. Itaque Lex paedagogus noster fuit in Christo Jesu, ut ex fide justificaremur. Idem sensus est, quiab cura Legis eramus, donec veniret Chris
Abbreviated transcription (Latin):
filius: ds̃ unus ẽ. Ds̃ enim naturȩ nom̃
ẽ & potestatis: quam in patre &e filio in¬
duiduam manere. ipsa nominũ ratio
docet. Lex igitur adiisꝰ ꝓmissa dei: Absit.
Absit utiq qr non ẽ lex inimica. ꝓmis¬
sionis: quippe cum confirmet eam.Nã
primus moyses dix̃. Propħam uobis
dicit. que apud dm̃ imputatur iusticia:
id est fidei. quia & lex habuit iusticiam
sed adpresens. non que iustificaret apud
dm̃. Remittere enim peccata ñ potuit. ut
de peccatorib faceret iustos. Sed adhoc da¬
ta ẽ. ut terrori eẽt. prouocans homines ad
bonam uitam. irreuerentes puniens. Idõq
non ẽ data lex que posset uiuificare. s con¬
dempnare. S conclusit scriptura omna
sub peccato ut promissio ex fide iħu xp̃i
daretur credentib. Hunc sensum ad roma¬
nos posuit dicens. Conelusit ds̃ omnia sub
peccato: ut om̃ium misereatur. Hoc dicit
qd supramemoraui qr lex ad hoc data ẽ: ut

Expanded text:
Filius, Deus unus est; Deus enim naturae nomen Filius, Deus unus est; Deus enim naturae nomen est et potestatis, quam in Patre et Filio individuam manere ipsa nominum ratio docet. Lex igitur adversus promissa Dei? Absit. Absit utique, quia non est Lex inimica promissionis; quippe cum confirmet eam. Nam primus Moyses dicit: Prophetam vobis dicit, quae apud Deum imputatur justitia, id est, fidei, quia et Lex habuit justitiam, sed ad praesens, non quae justificaret apud Deum. Remittere enim peccata non potuit, ut de peccatoribus faceret justos; sed ad hoc data est, ut terrori esset provocans homines ad bonam vitam, irreverentes puniens. Ideoque non est data Lex, quae posset vivificare, sed condemnare. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Hunc sensum et ad Romanos posuit, dicens: Conclusit Deus omnia sub peccato; ut omnium misereatur . Hoc dixit quod supra memoravi, quia Lex ad hoc data est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
erant inimica. Iuxta sensum gͦ galatha¬
rum xp̃c arbiter non ẽ. quia inducti in
lege de duob ipłis unum fecer̃. & unius
utiq ppłi arbiter nemoẽ. Hunc eundem
sensum ad ephesios ꝓsequitur dicens. Ip¬
se ẽ enim pax nr̃a qui fecit utraq unũ
ce medium parietem maceriȩ. soluens im-¬
miciciam in carne sua. legem mandato¬
rum in decretis euacuans. ut duos con¬
deret inse in uno nouo homine facieis
þacem. Si in uno nouo homine fecit pa¬
cem: ambob utiq abstulit ꝑ qd̃ disside¬
bant. & hoc eis statuit data sua lege. ꝑ
quod eẽnt pacifici. Hoc galathȩ irruper̃
conuersi ad iudaismum. D s̃ autem unus
ẽ. Hoc dicit ne xp̃m predicando dm̃quẽ
arbitrum dicit uni deo. predicasse puta¬
retur contra legem & ꝓph̃as. Arbitrum
gͦ hunc ꝑ assumptionem carnis intelligi
docet. Sicut dicit ad timotheum. Arbit᷑
tem qd ds̃ est. a patre hunc ñ separari. s
unum ẽẽ cum patre: siue enim pat̃ siue

Expanded text:
erant inimica. Juxta sensum ergo Galataerant inimica. Juxta sensum ergo Galatarum Christus arbiter non est; quia inducti in Legem de duobus populis unum fecerunt, et unius utique populi arbiter nemo est. Hunc eumdem sensum ad Ephesios prosequitur dicens: Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in carne sua legem mandatorum in decretis evacuans; ut duos conderet in se uno novo homine, faciens pacem . Si in uno novo homine facit pacem, ambobus utique abstulit, per quod dissidebant: et hoc eis statuit data sua lege, per quod essent pacifici. Hoc Galatae 222 irruperunt conversi ad Judaismum: Deus vero unus est. Hoc dicit, ne Christum praedicando Deum, quem arbitrum dicit uni Deo, praedicasse putaretur contra Legem et prophetas. Arbitrum ergo hunc per assumptionem carnis intelligi docet, sicut dicit ad Timotheum: Arbitertem quod Deus est, a Patre hunc non separari, sed unum esse cum Patre. Sive enim Pater, sive
Abbreviated transcription (Latin):
enim pat̾ suscitat mortuos & uiuificat:
sic & filius quos uult uiuificat. Media¬
tor autem inius non ẽ. Sine dubio me¬
diator hoc ẽ arbiter. non ẽ unius sed
duorum. Cum enim duo ppłi iniuicem
aduersus se dimicarent semꝑ dissident̃
& inunici diuersitate doctrinȩ: saluator
horum arbiter uenit. Amputans utrisq
ppłis ꝑ quod discordabant. ut possent
eẽ pacifici. Abstulit gͦ gentilibus nu¬
merum dõrum. & famulatum elemen¬
torum: quod scandalum erat hebreis.
Abstulit & iudeis oꝑa legis. id ẽ neuͦme¬
nias. circumeisionem & curam salbati.
& discretiones escarum: & cetera quȩ
abhominabant᷑ gentiles. Et sic facti s̃
pacifici: qui prius fuerant inimici. Si
gͦ hec ita se habent: quidest ut galathe
ebetudine mentis arbitrum istumcor¬
rumpant. conuersi ad iudaismum: Iudici¬
um enim saluatoris in irritum ducunt.
quando pꝰ factam pacem qͣsi penitentes
de ea. subiciunt se illis quȩ prius paci fu¬

Expanded text:
 Pater suscitat mortuos et vivificat:  Pater suscitat mortuos et vivificat: sic et Filius quos vult, vivificat . Mediator autem unius non est. Sine dubio mediator, hoc est, arbiter non est unius, sed duorum; cum enim duo populi invicem adversus se dimicarent, semper dissidentes et inimici diversitate doctrinae, Salvator horum arbiter venit, amputans utrisque populis per quod discordabant, ut possent esse pacifici. Abstulit ergo gentibus numerum deorum, et famulatum elementorum, quod scandalum erat Hebraeis: abstulit et Judaeis opera Legis, id est, neomenias, circumcisionem, et curam sabbati, et discretiones escarum, et caetera quae abominabantur gentiles; et sic facti sunt pacifici, qui prius fuerant inimici. Si ergo haec ita se habent, quid est ut Galatae hebetudine mentis arbitrium istud corrumpant, conversi ad Judaismum? Judicium enim Salvatoris in irritum ducunt, quando post factam pacem, quasi poenitentes de ea, subjiciunt se illis, quae prius paci fu
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ inuentus ẽ. Quid gͦ lex factorum ꝑo¬
sita ẽ. donec ueniret semen eiti promis¬
sum ẽ. Lex factoꝵ ideo moysi posita ẽ.
inmedio interceptam promissionem
& semeꝵ cui facta promissio ẽ: hoc ẽ int̃
abraham & saluatorem. Ideo longe da¬
tam post factam ꝓmissionem: ut ipsa
distinctione. aliud lex & aliud ꝓmissio
iuderetur. Ut ppłm dĩ a gentib segrega¬
tum erudiret sub deitimore: ut dignus
fieret ad excipiendam promissionem quȩ
ẽ xp̃e. Lex tamen factorum idõ dr̃. quia
docet que deo iubente fiant corpr̃aliter.
De sacrificiis. de primogenitis. de decimis
&e ceteris talib. Disposita ꝑangłos ui
manu mediatoris. Angłos dicit dĩnun¬
quo dicit ds̃. Eoce mitto angłm meum
ante faciem tuam. ꝑhos gͦ lex ordinata
disposita ẽ a deo in manu. idẽ potestate
saluatoris. Ipse ẽ mediator uł reconcili¬
ator dĩ & hominum: ut saluet quos uult
ex his qui legem ꝑ supramemoratos an¬
głos acceperunt. Ipse enim ait. Sicut¬

Expanded text:
entus est. Quid ergo Lex factorum posita est, donec veniret semen, cui promissum est? Lex factorum, id est, Moysi, posita est in medio inter coeptam promissionem et semen, cui facta promissio est, hoc est, inter Abraham et Salvatorem. Ideo longe data post factam promissionem, ut ipsa distinctione aliud Lex, et aliud promissio videretur; ut populum Dei a gentibus segregatum erudiret sub Dei timore, ut dignus fieret ad excipiendam promissionem, quae est Christus. Lex tamen factorum ideo dicitur, quia docet quae, Deo jubente, corporaliter fiant de sacrificiis, de primogenitis, de decimis, et de caeteris talibus. Disposita per angelos in manu Mediatoris. Angelos dicit Dei nunquo Deus dicit: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam . Per hos ergo Lex ordinata, disposita est a Deo in manu, id est, potestate Salvatoris; ipse est enim mediator vel reconciliator Dei et hominum , ut salvet quos vult ex iis qui Legem per supra memoratos Angelos acceperunt. Ipse enim ait: Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos: unde data oꝑa galathas euerte¬
rant carnali astucia. S quid dic̃ script᷑a:
Eice ancillam ⁊ filiũ eius. non enim heres¬
ses erit filius ancillȩ cum filio meo isaac.
Hec uerba sarrȩ sunt: quȩ typum habet ie¬
rusalem celestis. de promissione generais
isaac. ut eiecto filio ancillȩ. id est tudeo po¬
pulo incredulitatis causa abiecto. Serui

Expanded text:
Christianos; unde data opera Galatas everterant carnali astutia. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Haec verba Sarae sunt, quae typum habet Hierusalem coelestis, de promissione generans Isaac; ut ejecto filio ancillae, id est, Judaeo populo, incredulitatis causa abjecto servi
Abbreviated transcription (Latin):
in deuteronomio. qz si quid legis prete¬
risset aliquis: maledictus haberetur. et
tanta mandata s̃: ut impossibile sit ser¬
uari ea. Unde & petrus apłs in ac̾tibus
apłorum ait. Quid imponitis iuigum
frib qd̾ neq p̾atres nr̃i neq nos potui¬
mus portare: Negligenti enim &e suꝑbo
ppło hȩc data erant. ut ꝑomnẽ conuer¬
sationem legem haberent. Quod autem
in lege nemo iustificatur apud dm̃. Ma¬
nifestum ẽ. quia iustus ex fide uiuit. Ae
ꝑ hoc recedendum a lege docet: ne iusti¬
cia ꝑfidem quesita ꝑeat. lex aũt non
ẽ ex fide. s qui fecerit ea uiuet in eis:¬

Expanded text:
in Deuteronomio, quia si quid Legis praetein Deuteronomio, quia si quid Legis praeterisset aliquis, maledictus haberetur. Et tanta mandata sunt, ut impossibile sit servari ea. Unde et Petrus apostolus, in Actibus apostolorum ait: Quid imponitis jugum fratribus, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Negligenti enim et superbo populo haec data erant, ut per omnem conversationem Legem haberent. Quod autem in Lege nemo justificatur apud Deum, manifestum est; quia justus ex fide vivit . Ac per hoc recedendum a Lege docet, ne justitia per fidem quaesita depereat. Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in eis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad iustificationem data ẽ. Cognoscitss gͦ
quia qui ex fide ft̾: hi ft̃ filii abrahȩ. Ue
rum ẽ. quia credentes filii s̃ abrahe. Quia
si abraham ex fide iustificatus ẽ primus:
quotqͦt post hunc credunt filii eius s̃.
siue ex iudeis siue ex gentib. Prouideis
autem script᷑a quia ex fide iustificat gĩs
deus: prenunciauit abrahe. qr benedi¬
centur in te om̃s gc̃s. Hoc dicit. qr forma
est abraham om̃ium credentium: ut hii
benedicti in eo sint qui credunt. Sequen¬
tes enim fidem eius. participes fiunt be¬
nedictionis eusdẽ. Ergo qͥ exfide st̃ bene¬
dicentur cum fideli abraham. quotquot
enim exoꝑib legis s̃. sub maledictos̃. Ma¬
nifestum ẽ qr fideles cum fideli benedi¬
centur: quomͦ infideles cum in fidelib
þunientur. Nam qͥ sub lege agunt. sub
maledicto s̃: quia transgressores legiᷤ st̃.
ñ ꝑmanserit in om̃ib quȩ scripta sunt
in libro legis: ut faciat ea. Hoc scͥptum:

Expanded text:
non ad justificationem data est. Cognoscitis ergo non ad justificationem data est. Cognoscitis ergo quia qui ex fide sunt, hi sunt filii Abrrum est quia credentes filii sunt Abrahae, Quia si Abraham ex fide justificatus est primus, quotquot post hunc credunt, filii ejus sunt, sive ex Judaeis, sive ex gentibus. Pleniusex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae: Quia benedicentur in te omnes gentes . Hoc dicit, quia forma est Abraham omnium credentium, ut hi benedicti in eo sint, qui credunt; sequentes enim fidem ejus, participes fiunt benedictionis ejusdem. Ergo qui ex fide sunt, benedicuntur cum fideli Abraham; quotquot enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt. Manifestum est quia fideles cum fideli benedicuntur, quomodo infideles cum infidelibus puniuntur. Nam qui sub Lege agunt, sub maledicto sunt: quia transgressores Legis sunt. non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea. Hoc scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
mesticis siue extraneis: nam digito sig¬
nabantur quasi rei maiestatis. unde si¬
milider galathȩ multa passi s̃. insanio¬
res exꝑti ciriuis rei meritum ꝑdiderant.
mutentes se pͣlegem. S qr addidit si
tamen sine causa: ostendit sꝑare se posse¬
illos reformari. Qui gͦ prebet uob̃ sp̃m¬
&e oꝑatur uirtutes in uob: ex oꝑib legi
an exauditu fidei: Idem sensus ẽ cui
adduntur uirtutis insignia. que testi¬
monium ꝑhibent fidei: qđ sit spefi¬
da ce rationabilis. Legem aũt nulla
uirtus comitatur: que atͣtͣhat ad cius spem.
quia que uidentur ñ sꝑantur. sed sunt
tempr̃alia. sicut lex factorum quam supͣ
ostendimus. Sicut scriptum ẽ. credidit
abraham deo: & estimatum ẽ ci ad iusticiã
O stendit exemplo abrahe qui pat̃ fidei ẽ.
iusticiam ñ ex oꝑa legis imputari. s ꝑfidẽ.
redens enim iustificatus ẽ. Ac per hoc stul¬
te & improuide legi eos se subiecisse:quȩ

Expanded text:
mesticis, sive extraneis: nam digito sigmesticis, sive extraneis: nam digito signabantur quasi rei majestatis. Unde similiter Galatae multa passi sunt insaniores experti, cujus rei meritum perdiderant mittentes se sub Legem. Sed quia adjecit: Si tamen sine causa, ostendit sperare se posse reformari illos. Qui ergo praebet vobis Speratur virtute in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Idem sensus est, cui adduntur virtutis insignia, quae testimonium praebent fidei, quod sit spes fida et rationabilis. Legem autem nulla virtus comitatur, quae attrahat ad ejus spem; quia quae videntur, non sperantur, sed sunt temporalia, sicut lex factorum, quam supra ostendimus. Sicut scriptum est : Credidit Abraham Deo, et aestimatum est ei ad justitiam. Ostendit exemplo Abrahae, qui pater fidei est, justitiam non ex operibus Legis imputari, sed per fidem; credens enim justificatus est: ac per hoc stulte et improvide Legi eos se subjecisse, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& in illis duodecim. quos qr in adultero
baptisinate sub nomine baptismi ioħis
fuerant non tincti. s sordidati: paulus
apłs in trinitatis nomine baptitari pre¬
cepit. quib impositis manib decidit
ministrabat eloquia cum int̃pretatioẽ
eaꝵ. ut nullus auderet negare sp̃m scm̃
ineẽ eis. Quamobrem sine intellectuga¬
lathas eẽ appellat. qui huius rei gnari
& conscii degradantes se carnis eurȩ sub¬
iecerunt. Incipientes spũ. nunc carne
consũmamini. Hoc dicit quia cum ab
inferiorib ad summa fidei ascensus sit.
hii contra de summis inima delapsis̃.
fidem enim sp̃ales effecti: conuersi ad le¬
gem ꝑdiderant grãm sp̃c. quam fu¬
erant consecuti. Consummatio enim ꝑ¬
ditionem significat: idẽ finem. Tauta
passi estis sine causa. si tam̃ sine cau¬
sa. Multa eos passos pro fide signifi¬
cat ab infidelib. Tunc enim qui crede¬
bant. ceteris obprobrio erant siue do¬

Expanded text:
et in illis duodecim, quos quia in adulterino et in illis duodecim, quos quia in adulterino baptismate sub nomine baptismi Joannis fuerant non tincti, sed sordidati Paulus apostolus in Trinitatis nomine baptizari praecepit, quibus impositis manibus, decidit ministrabat eloquia cum interpretatione earum; ut nullus auderet negare Spiritum sanctum inesse eis. Quamobrem sine intellectu Galatas esse appellat, qui hujus rei gnari et conscii, degradantes se, carnis curae se subjecerunt. Incipientes spiritu, nunc carne consummamini? Hoc dicit, quia cum ab inferioribus ad summa fidei ascensus sit, hi contra de summis in ima delapsi sunt. Per fidem enim spiritales effecti, conversi ad Legem, perdiderant gratiam Spiritus, quam fuerant consecuti; consummatio enim perditionem significat, id est, fidem. Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Multa eos passos pro fide significat ab infidelibus; tunc enim qui credebant, caeteris opprobrio erant, sive do
Abbreviated transcription (Latin):
circumcidi se paterentur. Ideo hi stulti ⁊
sine intellectii eẽ dicuntur: quia nec dolori
carnis suȩ consulere ualuerunt. Usq ad ħ
enim solet quis induci qđ delectat. aut do¬
lorem ñ p̃stat. Interrogantis gͦ uerba s̃. o
qd̃ int̃rogat ex parte confirmantis cum dic̃.
Ioc solum uolo discere a uob̾ ex oꝑib legis. sp̃m
accepistis anexauditu fidei. Hoc ab eis q̃¬
rit in quo & głabantur. & negare ñpote¬
ꝑ legem. ut resipiscentes agnoscerent. quia
donum dĩ in qͦ głantur ñ ex oꝑe legis acce¬
perant. s credentes in xp̃m. ut uł sic grati
xp̃o. legem quam sͥ in nullo ꝓdesse didice¬
rant relinquerent. Hoc ꝓponit. qd illo ui
tempr̃e negari non poterat: sp̃m dĩ ineẽ
credentib. Ad rudimenta enim fidei commñ¬
danda donum hoc dĩ manifestabatur ho¬
minibus. sicut inter ipsa inicia factũ
est in apłis &e ceteris discipłis. Necnon

Expanded text:
circumcidi se paterentur. Ideo et hi stulti et circumcidi se paterentur. Ideo et hi stulti et sine intellectu esse dicuntur; quia nec dolori carnis suae consulere valuerunt. Usque ad hoc enim solet quis induci, quod delectat, aut dolorem non praestat. 219 Interrogantis ergo verba sunt, et quod interrogat ex parte confirmantis, cum dicit: Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Hoc ab eis quaerit, in quo et gloriabantur, et negare non poteerant, non per Legem; ut resipiscentes agnoscerent quia donum Dei, in quo gloriabantur, non ex opere Legis acceperant, sed credentes in Christum; ut vel sic grati Christo, Legem quam sibi in nullo prodesse didicerant, relinquerent. Hoc proponit, quod illo in tempore negari non poterat, Spiritum Dei inesse credentibus; ad rudimenta enim fidei commendanda, donum Dei hoc manifestabatur hominibus; sicut inter ipsa initia factum est in apostolis et caeteris discipulis, nec non
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Id est expoliatus uł condempnatus
rudentium uero ocłis &e sensib ñ solum
ñ condempnatus. s ipse mortẽ cruce sua
dampnasse uidetur. Passio enim domini
uita nr̃a ẽ: & destructio mortis. S quia
hi indigne ceꝑant sentire translati ad
legem: iccirco mentib eoꝵ xp̃m condemp¬
natum uideri c̃queritur. Ideoq ce subie¬
cit. In uob crucifixus ẽ. hoc ẽ sensu ur̃o
crucifixus ẽ. quasi homo. In quo enĩ s̃pes
plena non est: homo ẽ. Ideo hi ñ putabãt
plenam salutem eẽ in xp̃o. quia legem
illi equabant. In his uero qui congrue
loco accusationis obicitur. Hoc solũ uolo
discere a uob̾ eͣx oꝑib legis sp̃m accepistis:
an ex auditu fider. Sic sine intellectu estis.
Adhuc cum stomacho loquitur. Dolet enĩ
ualde suꝑ errorẽ corum. quia fabricã suã
qua eos ꝑ eugłium edificauerat: uidebat
eẽ destructam. Non sic de corinthiis mo¬
tus ẽ. quia quamuis carnales eos appellãt:
non tamen usq adeo fuerant m̃te capti. ut

Expanded text:
exspoliatus vel condemnatus: prudentium vero oculis et sensibus non solum non condemnatus, sed ipse mortem cruce sua damnasse videtur; passio enim Domini vita nostra est, et destructio mortis. Sed quia hi indigne coeperant sentire translati ad Legem, idcirco mentibus eorum Christum condemnatum videri conqueritur; ideoque subjecit: In vobis crucifixus. Hoc est, sensu vestro crucifixus est, quasi homo; in quo enim spes plena non est, homo est. Ideo hi non putabant plenam salutem esse in Christo, quia Legem illi aequabant. In his vero qui congrue loco accusationis objicitur. Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Sic sine intellectu estis? Adhuc cum stomacho loquitur; dolet enim valde super errore eorum, quia fabricam suam, qua eos per Evangelium aedificaverat, videbat esse destructam. Non sic de Corinthiis motus est, quia quamvis carnales eos appellet , non tamen usque adeo fuerant mente capti, ut
Abbreviated transcription (Latin):
blicaretur. Ac ꝑhoc saluator innocens sus¬
pensus in ligno non ẽ maledictus: s ma¬
ledictum illorum aquib suspensus ẽ. qͣn¬
tum tam̃ ad iudeos ꝑtinet: quasi peccato¬
rem illum occidendum pilato offerentes.
Maledictum illum fecer̃: ut quasi reus occi¬
deretur cum ẽẽt innocens. qr dignus mor¬
te maledictus ẽ uixta legem. Uidentes
enim multos aggregari doctrinȩ eius:
relati s̃ dicentes. ecce totus mundꝰ abiit pꝰ
illum. Ac ꝑ hoc ꝓ nob̃ occisus dr̃: & duplici
genere ꝓ nob̃. Cum enun putant illum
occidi debere nedoceret. nicħ ꝓfecerui:
quia & doctrina eius creuit. ⁊ mortẽ eua¬
cuauit in passione sua. Descendens enim
ad inferos. genus hominum liberauit:
qͣcausa &e occidi se ꝑmisit. sciens ꝓ nobis
eẽ contra diabolum. Lit ingentib bene
tionem sp̃c accipiamus per fidẽ. Hoc dic̃
quia ex probratis ⁊ maledictis iudeis cum
s de iusticia legis blandirentur. occiso

Expanded text:
blicaretur. Ac per hoc Salvator innocens susblicaretur. Ac per hoc Salvator innocens suspensus in ligno, non est maledictus, sed maledictum illorum, a quibus suspensus est. Quantum tamen ad Judaeos pertinet, quasi peccatorem illum occidendum Pilato offerentes, maledictum illum fecerunt, ut quasi reus occideretur, cum esset innocens, quia dignus morte maledictus est juxta Legem. Videntes enim multos aggregari doctrinae ejus, zelati sunt dicentes: Ecce totus mundus abiit post illum ; ac per hoc pro nobis occisus dicitur, et duplici genere pro nobis; cum enim putant illum occidi debere, ne doceret, nihil profecerunt; quia et doctrina ejus crevit, et mortem evacuavit in passione sua. Descendens enim ad inferos, genus hominum liberavit; qua causa et occidi se permisit, sciens pro nobis esse, et contra diabolum. Ut in gentibus betionem Spiritus accipiamus per fidem. Hoc dicit, quia exprobratis et maledictis Judaeis, cum sibi de justitia Legis blandirentur, occiso
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis oblata pecc̃m nuncupabat᷑ ꝓpt̃ea ꝓ
maledictis oblatꝰ factꝰ est maledictum. Nlã ce
uidis fc̃s ẽ maledictũ. dũqͣsi ꝑeccator occidi¬
tur. Ideo non dixit factus ꝓ nob̾ male¬
dictus. s maledictum. Is ẽnim qui ꝓpĩ
peccatum ꝓprium morti offerebatur. ma¬
ledictus fiebat. In sua enun causa morie¬
batur. Q si ꝓprius aspicias. uideb̃ xp̃m
maledictum eorum factum a quib occisꝰ
ẽ. Crux enim saluatoris peccatum &e male¬
dictum ẽ. iudeoꝵ: quia scriptumẽ. Male¬
dictus om̃is qui pendet in ligno. Hoc mo¬
yses dixit in deuteronomio de reis mortis
ut sufficeret suspensis inligno illic eẽ usq
aduesꝑam. & deponi ad sepulturam: quia
maledictus om̃is inquit qui pendet iN
ligno. Ut reo mortis sufficeret hoc quia
suspensus moriebatur in ligno. Ne duitius
si eẽt suspensus. maius haberet obprobri¬
um mors eius. quam deberet:& fieret ma¬
cula generi euis. si amplius mors eius pu¬

Expanded text:
peccatis oblata peccatum nuncupabatur: propterea pro peccatis oblata peccatum nuncupabatur: propterea pro maledictis oblatus, factus est maledictum; nam et Judaeis factus est maledictum, dum quasi peccator occiditur. Ideo non dixit: Factus pro nobis maledictus, sed maledictum; is enim qui propter peccatum proprium morti offerebatur, maledictus fiebat, in sua enim causa moriebatur. Et si propius aspicias, videbis Christum maledictum eorum factum, a quibus occisus est; crux enim Salvatoris peccatum et maledictum est Judaeorum. Quia scriptum est: Maledictus omnis, qui pendet in ligno . Hoc Moyses dixit in Deuteronomio de reis mortis; ut sufficeret suspensis in ligno illic esse usque ad vesperam, et deponi in sepulturam. Quia, maledictus omnis, inquit, qui pendet in ligno; ut reo mortis sufficeret hoc, quia suspensus moriebatur in ligno; ne diutius si esset suspensus, majus haberet opprobrium mors ejus, quam deberet: et fieret macula generi ejus, si amplius mors ejus pu
Abbreviated transcription (Latin):
dendum. Om̃ĩa enim eius manifesta s̃.
ut seruans legem uiuat.Si cominus ne¬
cesse ẽ plectatur: qr qd scuut uitandũ
ammisit. Pot̃ opponi ediu̾so: & dici. Si
in lege nemo uistificat᷑. quid ẽ ut male¬
dicatur qui aliquid preterit legis: Uerũ
ẽ quia nemo ꝑlegem iustificatur: s ap̃
dm̃. Iustificatur autem apud mundum.
ut securus sit in uita presenti. Si autẽ
apud dm̃ iustificari uult ut illi ad meritũ
ꝓficiat in die uidicii. dĩ sequatur fidem:
lioquur hic securus. reus erit in futurum.
dest gͦ lex. sed quȩ intabulis scripta ẽ. Nã
cetera sicut dixi.ut oneri eẽnt data sunt
Xp̃c nos redemit de maledicto legis factꝰ
pro nobis maledictum. m̃ nemo pote¬
rat implere legem. rei erant om̃s male¬
dicto legis. ut uindicaret in eos. Xp̃c au¬
tem homo natus oblatus apatre ꝓ nob̾:
redemit nos adiabolo. Morti enim uo¬
lente offerens illum ꝓ his qui maledic¬
to legis erant obnoxii: maledictũ illũ
fecit hoc modo. Sicut in lege hostia ꝓ

Expanded text:
ifesta sunt, ut servans Legem, vivat: si quominus, necesse est plectatur; quia quod scivit vitandum, admisit. Potest opponi e diverso, et dici: Si in Lege nemo justificatur, quid est ut maledicatur, qui aliquid praeterit Legis? Verum est quia nemo per Legem justificatur, sed apud Deum: justificatur autem apud mundum, ut securus sit in vita praesenti. Si autem apud Deum justificari vult, ut illi ad meritum proficiat in die judicii, Dei sequatur fidem; alioquin hic securus, reus erit in futurum. Prodest ergo Lex, sed quae in tabulis scripta est; nam caetera, sicut dixit, ut oneri essent, data sunt. Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum. Quoniam nemo poterat implere Legem, rei erant omnes maledicto Legis, ut vindicaret in eos: Christus autem homo natus, oblatus a Patre pro nobis, redemit nos a diabolo. Morti enim volentem offerens illum pro iis, qui maledicto Legis erant obnoxii, maledictum illum fecit hoc modo, sicut in Lege hostia pro
Abbreviated transcription (Latin):
& inanem facere clamitauit ꝓpt̃ furorẽ
iudeorum. Cui quidem rei ñ subcubuis.¬
set nisi causa inter fuisset qua audacia
iudeorum plurimoꝵ se iactaret. Erat
autem timotheus filius mulieris iudeę
patre autem greco.Unde factum ẽ ut
infans scđmn legem minime circumcide¬
retur. Insidiabantur gͦ explorantes si
eum qui nideus natus erat incircumei¬
sum assumeret. qd illicitum putabant
generi uideorum. occasionẽ querentes
qua eum euersorem tenerent legis. Hac
causa ad horam cessit furdri eorum. Hos
natura iudei & non ex gentib pecca¬
tores. Scientes autem quia ñ ustificat᷑
homo ex oꝑib legis nisi per fidem iħu

Expanded text:
et inanem facere clamitavit, propter furorem et inanem facere clamitavit, propter furorem Judaeorum. Cui quidem rei non succubuisset, nisi causa interfuisset, qua audacia Judaeorum plurimorum se jactaret. Erat autem Timotheus filius mulieris Judaeae, patre autem Graeco ; unde factum est, ut infans secundum Legem minime circumcideretur. Insidiabantur ergo, explorantes si eum, qui Judaeus natus erat, incircumcisum assumeret: quod illicitum putabant generi Judaeorum, occasionem quaerentes, qua eum eversorem tenerent Legis; hac causa ad horam cessit furori eorum. Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Scientes autem quia non justificatur homo e
Abbreviated transcription (Latin):
uis. quomodo cogis gendes iudaizare:
Qunc aꝑuit causam reprehensionis. Non
enim aliquid fuisset erroris si presenti¬
b iudeis dissimulasset agentib timeis
scandalum. sed hic tota causa reprehen¬
sionis ẽ quia aduenientib uideis ab
lacobo non solum segregabat se abeis
cum quib gentiliter uixerat sed et cõ¬
pellebat eos iudanare causa timoris il¬
lorum. ut quid horum uerum eẽt ig
norarent gentiles. Sciebant enim ipsũ
secum non quasi tudeum uixisse. Post
autem audientes ab eo quia iudeorum
instar sequendum erat. Hesitabant u-¬
tiq quid eẽt uerum. Si enim hoc uerũ
erat ut iudararent ipsum preuaricato¬
rem tenebant qr gentilit̃ uixerat. Si au¬
tem illud meluis erat & uerum ut sim¬
pliciter iuiuerent eu̾sio erat gentilium
ꝑ euis ignauiam quib adempto bono
res laboriosa & inefficax tradebatur.
płs autem paulus qͣndo ad horam cessit
non hoc & suasit sed rem se superfluam

Expanded text:
vis, quomodo gentes cogis judaizare? vis, quomodo gentes cogis judaizare? Nunc aperit causam reprehensionis; non enim aliquid fuisset erroris si praesentibus Judaeis dissimulasset a gentilibus, timens scandalum: sed hic tota causa reprehensionis est; quia advenientibus Judaeis ab Jacobo, non solum segregabat se ab eis, cum quibus gentiliter vixerat, sed et compellebat eos judaizare, causa timoris illorum, ut quid horum verum esset, norarent gentiles. Sciebant enim ipsum secum non quasi Judaeum vixisse: post autem audientes ab eo quia Judaeorum instar sequendum erat, haesitabant utique quid esset verum. Si enim hoc verum erat ut judaizarent, ipsum praevaricatorem tenebant, quia gentiliter vixerat: si autem illud melius erat et verum, ut simpliciter viverent, eversio erat gentilium per ejus ignaviam, quibus adempto bono, res laboriosa et inefficax tradebatur. Apostolus autem Paulus quando ad horam cessit, non hoc et suasit; sed rem se superfluam
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent subtiahebat ce segregabat se¬
Itimens eos qui erant ex circumcisione &
simulauer̃ cum illo & ceteri uidei. itaut
ce barnabas consentiret simulationi eoꝵ.
Hi om̃s iudei qui consenserunt simulatio¬
ni petri &e barnabe bone fidei fuerunt
sed propter scandalum illorum qui ue-¬
niebant ab iacobo. Erant enim emulato¬
res legis qui & legem & xp̃m equo iure
uenerarentur quod contra fidei disciplinã
est. presentib eis non comiscebantur gen-¬
tibus. Timebant enim impetum audaciȩ
eorum quia emulabantur legem. Qđ
si solum fuisset non erat reprehensibile
le est subriꝑet scandalum quod difficile
sedaretur. Quia & scđm legem purifica¬
uit se coactus & timotheum circumcidit
inuitus. S cum uidissem qr ñ recta uia
incedunt ad ueritatem euglii. dixi pe¬
tro coram omnib. Ideo solum petrum in¬
uehitur. ut in eo qui primus ẽ discerẽt
ceteri. Si tu cum sis udeus gentilit̃ ui.¬

Expanded text:
enissent, subtrahebat et segregabat seenissent, subtrahebat et segregabat setimens eos qui erant ex circumcisione. Et simulaverunt cum illo et caeteri Judaei, ita ut et Barnabas consentiret simulationi eorum. Hi omnes Judaei, qui consenserunt simulationi Petri et Barnabae, bonae fidei fuerunt: sed propter scandalum illorum, qui veniebant ab Jacobo erant enim aemulatores Legis, qui et Legem et Christum aequo jure venerarentur: quod contra fidei disciplinam est praesentibus eis non commiscebantur gentibus. Timebant enim impetum audaciae eorum, qui aemulabantur Legem. Quod si solum fuisset, non erat reprehensibile:le est, subreperet scandalum, quod difficile sedaretur; quia et secundum Legem purificavit se coactus , et Timotheum circumcidit invitus . Sed cum vidissem quod non recta via incederent ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Ideo in solum Petrum invehitur, ut in eo qui primus est, discerent caeteri. Si tu cum sis Judaeus, gentiliter vi