comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
faciat cor. ⁊ ẽ aliquid elationis quod deorsũ
faciat cor. Hoc qͥdẽ quasi contrarium uidet
ut elatio sit deorsum. ⁊ humilitas sursum.
s pia humilitas facit subditum suꝑiori. Ni¬
chil ẽ autem suꝑius deo: et ideo exaltat hu¬
militas. quȩ facit subditum deo. Elatio autẽ
quȩ inuicio ẽ. eo ipso respuit subiectionẽ. E
cadit ab illo quonon ẽ quicquam suꝑiꝰ: et ex
hoc erit inferiuf. Et fit quod scriptumẽ. De¬
iecisti eos cum extollerent᷑. Non enim ait cũ
elati fuissent. ut pͥus extollerent᷑. ⁊ postea
deicerent᷑: s cum extollerent᷑. tunc deiectift.
Ipsum quippe ertolli: iam deiciẽ. Quappt̃
quod nunc inciuitate dei et ciuitati dĩ ihoc
peregrinanti scło. marime commendat᷑ hura¬
militas. et in eiis rege qui ẽ xp̃c maxime pre¬
dicatꝰ contrariumq huic uirtuti elationis
uicium in eiꝰ adu̾sario qui ẽ diabolus maxime
dominari sacris litteris edocet᷑: ꝓfecto ista est

Expanded text:
faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium uidetur, ut elatio sit deorsum et humilitas sursum. Sed pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem superius Deo; et ideo exaltat humilitas, quae facit subditum Deo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiectionem et cadit ab illo, quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius et fit quod scriptum est: Deiecisti eos, cum extollerentur. Non enim ait: \'Cum elati fuissent\\ ut prius extollerentur et postea deicerentur; sed cum extollerentur, tunc deiecti sunt. Ipsum quippe extolli iam deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate Dei et ciuitati Dei in hoc peregrinanti saeculo maxime commendatur humilitas et. in eius rege, qui est Christus, maxime praedicatur contrariumque huic uirtuti elationis uitium in eius aduersario, qui est diabolus, maxime dominari sacris litteris edocetur: profecto ista est
Abbreviated transcription (Latin):
nim fieret ille fructus malus: nisi ab arbore
mala. Ut autem esset arbor mala contrana¬
turam factum ẽ: quia nisi uoluntatis uicio.¬
qd̃ contra naturam ẽ. non utiq ficret. S uicio
deprauari: nisi ex nichilo facta natura non
posset. Ac ꝑhoc ut natura sit ex eohabet. qd̃
a deo facta est: ut autem ab eo quod ẽ. defici¬
at. er hoc quod de nichilo fact̾a ẽ. Nec sic defe¬
cit homo. ut omĩno nichil eẽt: s ut inclinatus
ad se ipsum. minus esset quam erat: cum ei qͥsũ¬
me ẽ. inherebat. Relicto itaq dõ esse insemet
ipso. hoc ẽ sibi placere. non iam nichil esse ẽ:
s nichilo ꝓpinquare. Unde suꝑbi scđm scrip¬
turas scãs alio nomine appellant᷑ sibi placentos
Bonumẽ enim sursum habere cor. ñ tam̃ ad
se ipsum. quod c̃ suꝑbiȩ: s ad dominũ qđ ẽ
obedientiȩ. quȩ nisi humilium non potest ẽẽ.
Est gͥ aliquid humilitatis miromͦ qđ fursũ

Expanded text:
nim fieret ille fructus malus nisi ab arbore nim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc quod de nihilo facta est. Nec sic defecit homo, ut omnino nihil esset, sed ut inclinatus ad se ipsum minus esset, quam erat, cum ei qui summe est inhaerebat. Relicto itaque Deo esse in semet ipso, hoc est sibi placere, non iam nihil esse est, sed nihilo propinquare. Unde superbi secundum scripturas sanctas alio nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim sursum habere cor; non tamen ad se ipsum, quod est superbiae, sed ad Dominum, quod est oboedientiae, quae nisi humilium non potest esse. Est igitur aliquid humilitatis miro modo quod sursum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quid ẽ autem suꝑbia nisi ꝑuersȩ celsitudi¬
nis appecitus: Puersa enim celsitudo ẽ: deser¬
to eo cui debet animus inherere principio.
sibi quodammꝰ fieri. atq eẽ principium. Hoc
fit: cum sibi nimis placet. Sibi uero ita pla¬
cet cũ ab illo bono immutabili deficit. qd̾ ei
magis placere debuit. quam ipse sibi. Sponta
re suꝑioris immutabilis boni aquo illustrabat
ut uideret. ⁊ accendebat᷑ ut amaret. stabilis
ꝑ maneret: non inde ad sibi placendum au¬
teret᷑. ut ex hoc tenebresceret. ⁊ frigesceret. ut
uel illa crederet uerum dixisse serpentẽ. uł
ille dei mandato uixoris p̃poneret uolunta¬
tem. putaretq se uenialiat̃ transgressorem
eẽ p̃cepti. si uitȩ suȩ sociam non desereret. eũ
in socictate peccati. Non gͦ malum opꝰ factũ
ẽ. id ẽ illa transgressio. ut cibo ꝓhibito uesce¬
rent᷑: nisi ab eis qui iam mali erant. Neq e¬

Expanded text:
est. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudiest. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudinis adpetitus? Pto eo cui debet animus inhaerere principio, sibi quodammodo fieri atque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi vero ita placet, cum ab illo bono immutabili deficit, qmagis placere debuit, quam ipse sibi. Spontanre superioris immutabilis boni, a quo illustrabatur ut videret, et accendebatur ut amaret, stabilispermaneret, non inde ad sibi placendum auerteretur et ex hoc tenebresceret et frigesceret, ut uel illa crederet uerum dixisse serpentem, uel ille Dei mandato uxoris praeponeret uoluntatem putaretque se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neque e
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qr ꝓhibita neq enim quicquam mali ds̃
in illo tantȩ felicitatis loco crearet atq planta¬
ret: s obȩdientia commendata ẽ. inp̃cepto.
Quȩ untꝰ c̾reatura inrationali mat̾ quodam mͦ
ẽ. omĩum custosq uirtutum: quando qͥdẽ
ita facta ẽ ut ei subditam eẽ sit utile. ꝑniciosũ
autem. suam non eius aquo creata ẽ. facere
uoluntatẽ. Hoc itaq de uno cybi genere ñ
edendo uͥ aliorum tanta copia subiacebat
tam leue p̃ceptum ad obseruandum. tam bre¬
ue ad memoria retinendum. ubi p̃sertim ñ¬
dum uoluntati cupiditas resistebat. quod de
pena transgressionis postea subsecutum est:¬
anto tanto maiore in iusticia uiolatum ẽ. qͣn¬
to faciliore posset obseruantia custodiri.
inaꝑtam in obedientiam laberent᷑. Non enĩ
ad malum opus ꝑueniret᷑: nisi p̃cessisset uolun¬
tas mala. Porro malȩ uoluntatis initiũ qͥd potuit e. re
i suꝑbia: Initiũ enim omnis peccati superbia

Expanded text:
nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uirtutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi aliorum tanta copia subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, quanto faciliore posset obseruantia custodiri. apertam inoboedientiam laberentur. Non enim ad malum. opus perueniretur, nisi praecessisset uoluntas mala. Porro malae uoluntatis initium quae potuit esse nisi superbia? Initium enim omnis peccati superbia
Abbreviated transcription (Latin):
tis in eo falli potuit: ut ueniale credet esse
commissum. Ac ꝑhoc in co quidẽ quo mulier se¬
ducta ẽ non ẽ ille seductus. s eũ fefellit. quomͦ fue¬
rat iudicandum quod erat dicturꝰ: mulier ꝗͣ
dedisti mͥ ipsa michi dedit. ⁊ manducaui. Quid
gͦ pluribꝰ: Et si credendo non sunt ambo decep¬
ti: peccando tam̃ ambo sunt capti ⁊ diaboli
laqueis implicati. xII¬
i quem uͦ mouet cur aliis peccatis sic natura
non mutet᷑ humana quemadmodũ illa duoꝵ
primoꝵ hominũ p̃uaricatione mutata ẽ. ut tan¬
tȩ corruptioni quantam udemus atq sentimꝰ
⁊ ꝑhanc subiaceret morti ac tot ⁊ tantis tamq
int̾ se contrariis ꝑturbaret᷑ et fluctuaret affe¬
ctib. qualis in paradiso ante peccatum licet
incorpore animali esset utiq non fuit: siqͥs
hoc mouet᷑ ut dixi non ideo debet existima¬
re leue ac paruum illud fuisse commissum.
qr in esca factum ẽ. non qͥdẽ mala nec noxia.

Expanded text:
tis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse tis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem, quo mulier seducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo modo fuerat iudicandum quod erat dicturus: Mulier. quam dedisti mecum, ipsa mihi dedit, et manducaui. Quid ergo pluribus? Etsi credendo non sunt ambo decepti, peccando tamen ambo sunt capti et diaboli laqueis inplicati. Si quem uero mouet. quur aliis peccatis sic natura non mutetur humana. quem ad modum illa duorum primorum hominum praeuaricatione mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac tointer se contrariis perturbaretur et fluctuaret adfectibus, qualis in paradiso ante peccatum, licet in corpore animali esset, utique non fuit — si quis hoc mouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia,
Abbreviated transcription (Latin):
sed blandicus femineis ad illa sacrilegia fuisse
compulsum: ita credendum ẽ. illum uirum
suc feminę. uniunũ. hominẽ homini. conu¬
gem coniugi. ad dei legem transgrediendam.
ñ tanquam uerum loquenti credidisse seductũ:
s sociali necessitudine partusse. Non enim fru¬
stra dixit apłs. Badam non ẽ seductus. mulier
autem seducta est: nisi quia illa quod ei scrpens
locutꝰ ẽ. tanquam uerum eẽt accepit. ille ibia.¬
autẽ ab unico noluit consortio dirimi. necꝰ
incomimunione peccati. Nec ideo minꝰ reus:
non peccauit: s non ẽ seductꝰ. Nam utiq ip¬
sum ostendit: uͥ dicit. Punum hominem: pec¬
catum intrauit inmundum. Et paulopꝰ aꝑtiꝰ.
Insimilitudinẽ inquit p̃uaricationis ade.
Hos autem seductos intelligi uoluit: qͥ id qd̾
faciunt. non putant eẽ peccatum. Ille autẽ:
sciuit. Alioquin quomodo uerum erit. adã
non ẽ seductus: S incxꝑtus diuinę seuerita¬

Expanded text:
sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, \'Non peccauit\\ sed: Non est seductus; nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum, et paulo post apertius: In similitudine, inquit, praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi uoluit, qui id, quod faciunt, non putant esse peccatum; ille autem sciuit. Alioquin quo modo uerum erit: Adam non est seductus? Sed inexpertus diuinae seuerita
Abbreviated transcription (Latin):
male suada uersutia in hominis sensum serꝑe
affectans. cui utiq stanti qm̃ ipse cecid̾at inui¬
debat. colubrum inparadiso corporali uͥ cum
duob illis hominib. mascło ⁊ femina. animala
etiam terrestria cetera subdita ⁊innoxia uersa¬
bant᷑. animal scilicet lubricũ. ⁊ tortuosis amfra¬
ctib mobile. oꝑi suo congruum ꝑquẽ loque¬
ret᷑. elegit Eoq ꝑ angłicam p̃sentiam p̃stantio¬
remq naturam spirituali nequitia sibi sub¬
iecto ⁊ tanquam instrum̃to abutens. fallaciã
sermocinatꝰ ẽ feminȩ. aparde scilicet inferiore
illiꝰ humanȩ copulȩ incipiens ut gradatim ꝑ¬
ueniret ad totum: non existimans uirũ facile
credulum. nec errando posse decipi. s dum
alieno cedit errori. Sicut enim aaron erranti
ppło adydolum fabricandum non consensit
inductꝰ s cessit obstrictus. nec salomonem cre¬
dibile c̃. errore putasse idolis esse seruiendũ.

Expanded text:
malesuada uersutia in hominis sensum serpere malesuada uersutia in hominis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, inuidebat, colubrum in paradiso corporali, ubi cum duobus illis hominibus, masculo et femina, animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia uersabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
uata fuerat sanata atq correcta. Arbitrium gͥ uo
luntas tunc ẽ uere liberum: quando uiciis pec¬
catisq non seruit. Tale datum ẽ adeo. Quod
amissum ꝓprio uicio. nisi aquo dari potutt red¬
di non potest. Unde ueritas dicit. Si uos filiꝰ
liberauerit: tunc uere liberi eritis. Id ipsum ẽ
autem: acsi diceret. Siuos filius saluos fecerit:
tunc uere salui eritis. Inde quippe liberator:
unde saluator. Uiuebat itaq homo scd̾m dm̃
inparadiso: et corporali et spiritali. Neq enim
erat paradisus corporalis ꝓpter corporis bona.
⁊ ꝓpter mentis non erat spiritualis. aut uͦ erat
spiritualis quo ꝑinteriores. ⁊ non erat corpora¬
lis quoꝑ exteriores sensus homo frueret᷑. E rat
plane utrumq: ꝓpter utrumq. Postea uͦ qͣ.
pbiam a deo ad semet ipsum conuers. ⁊ qͦdã
quasi tyrannico fastu gaude subditis. quam eẽ
subditꝰ eligens. despirituals paradiso cecidit. de

Expanded text:
uata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis tunc est uere liberum, cum uitiis peccatisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. Id ipsum est autem, ac si diceret: Si uos Filius saluos fecerit, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Postea uero perbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ cuꝰ ẽ uicium qđ nisi innatura ñ potest eẽ. s in ea
qͣm ereauit er nichilo. ñ quam genuit creator de
semet ipso. sicut genuit u̾bum ꝑ qđ facta st̃ oĩa.
Quia ⁊ si de terre puluere ds̃ firit hominem.
eadem t̾ra omnisq terrena materies omĩno de
nichilo ẽ: animamq de nichilo factam dedit
corpori. cumfactꝰ ẽ homo. Usq ad eo autẽ mala
uincunt᷑ abonis. ut quamuis sinantꝰ eẽ ad de¬
monstrandum quam possit ⁊ ipsis bene uti iu¬
sticia ꝓuidentissima creatoris: bona tam̃ sine ma¬
lis eẽ possi nt. sic̃ ds̃ ipse uerus ⁊ summꝰ. si c̃ omĩs
suꝑ istum caliginosum aerem cęlestis inuisibił
uisibilisq creatura. Mala uero nisi mn bonis eẽ
non possunt: qm̃ naturȩ in quib sunt. in qͣn¬
tum naturȩ sunt utiq bonȩ sunt. Detrahit᷑ por¬
ro malum non aliqua natura quȩ accesserat uel
ulla eiꝰ parte sublata: s ea quȩ uiciata ac de pra¬

Expanded text:
est, cuius est uitium, quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, est, cuius est uitium, quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per quod facta sunt omnia; quia, etsi de terrae puluere Deus finxit hominem, eadem terra omnisque terrena materies omnino de nihilo est, animamque de nihilo factam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creatoris, bona tamen sine malis esse possint, sicut Deus ipse uerus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem caelestis inuisibilis uisibilisque creatura; mala uero sine bonis esse non possint, quoniam naturae, in quibus sunt, in quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porro malum non aliqua natura, quae accesserat, uel ulla eius parte sublata, sed ea, quae uitiata ac depra
Abbreviated transcription (Latin):
pulerit. cum ds̃ p̃sciendo utrumq p̃uenertt:
id ẽ. et homo quem bonum creauit. quã ma¬
lus cẽt futurꝰ. et quid bomi etiam sic de illo
eẽt ipse facturus. Ds̃ enim et si dicit᷑ statuta
mutare. unde tropica locutione inscripturis
scĩs etiam penituisse legitur dm̃: iuxta id
dicitur quod homo sꝑauerat uel naturaliũ
causarum ordo gestabat. non iuxta id qd̾
se omp̃s facturum esse p̃sciuerat. Fecit itaq
ds̃ sicut scriptum ẽ hominem rectum: ac
ꝑhoc uoluntatis bone. Nonemm redꝰ esset: bonã
non habens uoluntatẽ. Bonagͥ uoluntas. opꝰ ẽ dei.
Cum ea quippe. ab illo factus ẽ homo. Mala uͦ uo¬
iuutas prima qm̃ ominia oꝑa mala p̃cessit in hoĩe.
defectus potius fuit quidam aboꝑe dei ad sua oꝑa¬
ueut arbor mala aut ipse hõ in qͣntũ male uoluntatis.
Porromala uoluntas quamuis ñ sit scđm naturã
s contra naturam. quia uicium ẽ: tam̃ eiꝰ naturȩ

Expanded text:
pulerit; cum Deum praesciendo utrumque praevenerit; pulerit; cum Deum praesciendo utrumque praevenerit; id est et homo, quem bonum ipse creavit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi dicitur statuta mutare, unde tropica locutione in Scripturis sanctis etiam poenituisse legitur Deum , juxta id dicitucausarum ordo gestabat, non iuxta id, quod se Omnipotens facturum esse praesciuerat. Fecit itaque Deus, sicut scriptum est, hominem rectum ac per hoc uoluntatis bonae. Non enim rectus esset bonam non habens uoluntatem. Bona igitur uoluntas opus est Dei; cum ea quippe ab illo factus est homo. Mala uero uoluntas prima, quoniam omnia opera mala praecessit in homine, defectus potius fuit quidam abuelut arbor mala aut ipse homo in quantum malae uoluntatis. Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen eius naturae
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe iniquitatem committeret. quȩ dam¬
nationem reciꝑet. atq ista ꝑmanente felicita¬
te donec ꝑ illam benedictionem qua dictũ ẽ
crescite ⁊ multiplicamini p̃destinatorum scõꝵ
numerus compleret᷑. alia maior daret᷑. quȩ bea¬
tissimis angłis data ẽ. ubi iam eẽt certa secur¬
tas peccatum neminẽ. neminemq moriturũ
⁊ talis eẽt uita scõrum post nullam laboris.
doloris. mortis. exꝑimentum: qualis erit pꝰ
hȩc omnia mincorruptione corpoꝵ reddita re¬
surrectione mortuoꝵ.¬
Eed quia ds̃ cuncta p̃sciuit ⁊ ideo hominem
quoq peceaturum ignorare non potuit:
scđm id quod p̾sciuit atq disposuit quitatẽ
scãm eam debemus asserere : non scđm illud
quod in nrãm cognitionem ꝑuenire non potu¬
it: quia in dei dispositione non fuit. Neq em̃
homo peccato suo diuinũ potuit ꝑturbare con¬
silium. quasi dm̃ quod statuerat mutare com

Expanded text:
stirpe iniquitatem committeret, quae damstirpe iniquitatem committeret, quae damnationem reciperet: atque ista permanente felicitate, donec per illam benedictionem, qua dictum est, Crescite, et multiplicamini , praedestinatorum sanctorum numerus compleretur, alia major daretur, quae beatissimis Angelis data est: ubi jam esset certa securitas peccaturum neminem, neminemque moriturum: et talis esset vita sanctorum, post nullum laboris, doloris, mortis experimentum, qualis erit post haec omnia in incorruptione corporum reddita resurrectione mortuoed quia Deus cuncta praescivit, et ideo hominem quoque peccaturum ignorare non potuit; secundum id quod praescivit atque disposuit civitatem sanctam, eam debemus asserere, non secundum illud quod in nostram cognitionem pervenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Nec enim homo peccato suo divinum potuit perturbare consi
Abbreviated transcription (Latin):
peccati: qua manente nullum omĩno aliun¬
de malum quod contristaret irruebat. An for¬
te cupiebant ꝓhibitũ lignũ ad uescendũ con¬
tingere. s mori metuebant. acꝑhoc ⁊ cupi¬
ditas et metꝰ iam tẽ illos homines etiã iillo ꝑt̾¬
babat loco: Absit ut hoc existimemꝰ fuisse. uibi
nullum eiat omĩno peccatum. Neq enĩ nullũ
peccatum ẽ. ea quȩ lex dei prohibet concupise¬
re: atq abhis abstinere timore penȩ ñ amore
iusticiȩ. Absit inquam ut ante omne pecca¬
tum iam ibi fuerit tale peccatum. ut hoc
de ligno admitterent. quod de muliere dñs
ait. qui uiderit mulierem ad concupiscen¬
dum cam: iam mechatꝰ ẽ eam in corde suo
Quam gͥ felices erant pͥmi homines ⁊ nullis
agitabant᷑ ꝑturbationib animoꝵ. nullis
corpoꝵ ledebant᷑ incõmodis: tam felix unit̾sa
socictas eẽt humana sinec illi malum qł etiã
inposteros traicerent. nec quisquam exeoꝵ

Expanded text:
peccati, qua manente nullum omnino alicunpeccati, qua manente nullum omnino alicunde malum, quod contristaret, inruebat. An forte cupiebant prohibitum lignum ad uescendum contingere, sed mori metuebant, ac per hoc et cupiditas et metus iam tunc illos homines etiam in illo perturbabat loco? Absit ut hoc existimemus fuisse, ubi nullum erat omnino peccatum. Neque enim nullum peccatum est ea quae lex Dei prohibet concupiscere adque ab his abstinere timore poenae, non amore iustitiae. Absit, inquam, ut ante omne peccatum iam ibi fuerit tale peccatum, ut hoc de ligno admitterait, Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo . Quam igitur felices erant primi homines, et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis: tam felix universa societas esset humana, si nec illi malum, quod etiam in posteros trajecerunt, nec quisquam ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
assequant᷑ tranquillitatem. Non enim qr du¬
rum aliquid ideo rectum: aut quia stupidũ
c̃ ideo sanum.
Cerat quippe coniugium. habebant istos af¬
fectꝰ in corpore animali ante peccatum. quales
in corpore spiritali non habebimꝰ omĩ purgato
finitoq peccato: non in merito querit᷑. Si e¬
nim habebant. quomͦ erant beati in illo me¬
morabili beatitudinis loco. id est paradiso:
Quis tandem absolute dicibeatꝰ potest. qui
timore afficit᷑. uel dolore: Quid autẽ time̾
aut dolere poterant illi homines in tantors
tanta affluentia bonoꝵ. ubi nec mors metuebat᷑.
nec ulla corporis mala ualitudo nec ab erat
quicqͣm quod bona uoluntas adipisceretur:
nec merat quod carnem animũ ue hominis
felicit̾ uiuentis offenderet: Amor erat imꝑ¬
turbatꝰ in dm̃. atq int̾ se coniugũ fida et sin¬
cera societate uiuentium. et ex hoc amore
grande gaudium. non desistentȩ quodama¬
bat᷑ ad fruendum. Erat deuitatio tranqͥlla

Expanded text:
adsequuntur tranquillitatem. Non enim quia duadsequuntur tranquillitatem. Non enim quia durum aliquid, ideo rectum, aut quia stupidum est, ideo sanum. erat quippe coniugium habebant istos adfectus in corpore animali ante peccatum, quales in corpore spiritali non habebimus omni purgato finitoque peccato, non inmerito quaeritur. Si enim habebant, quo modo erant beati in illo memorabili beatitudinis loco, id est paradiso? Quis tandem absolute dici beatus potest, qui timore adficitur uel dolore? Quid autem timere aut dolere poterant illi homines in tantorum tanta afluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur nec ulla corporis mala ualetudo, nec aberat quicquam, quod bona uoluntas adipisceretur, nec inerat quod carnem animumue hominis feliciter uiuentis offenderet? Amor erat inperturbatus in Deum adque inter se coniugum fida et sincera societate uiuentium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistente quod amabatur ad fruendum. Erat deuitatio tranquilla
Abbreviated transcription (Latin):
non solum rectum. uerũ etiam certũ: timorẽ¬
autem ac dolorem nullum. Unde iam apparet ut¬
cumq quales esse debeant in hac peregrinatione
ciues ciuitatis dei. uiuentes lułm sp̃m non scđm
les in illa quoͣtendunt immortalitate futuri st̃.
Ciuitas porro id ẽ societas impioꝵ ñ scdm dm̃. sed
scdm hominem uiuentium. ⁊ in ipso cultu falso
contemptuq uere diuinitatis doctrinas ho¬
minum demonũ ue sectantiũ. his affectib pͣ¬
uis tanquam morb̾ ⁊ ꝑturbationib quatitur.
Et si quos ciues habet qui moderari talib moti¬
b ⁊ eos quasi temꝑare uideant᷑: sic impietate
suꝑbi ⁊ elati sunt. ut hoc ipso sint in eis maio¬
res tumores quo minores dolores. Et si ñnulli tan¬
to immaniore quanto rariore uanitate hoc inse
ipsis adamauerint. ut nullo prorsus crigant᷑
⁊ excitent᷑. nullo flect̾antur et inclinent᷑ affec̾tu:
humanitatẽ totam potius amittunt. qͣm uerã

Expanded text:
non solum rectum, uerum etiam -certum; timorenon solum rectum, uerum etiam -certum; timoreautem ac dolorem nullum. Unde iam apparet utcumque, quales esse debeant in hac peregrinatione ciues ciuitatis Dei, uiuentes secundum spiritum, les in illa, quo tendunt, inmortalitate futuri sint. Ciuitas porro, id est societas, inpiorum non secundum Deum, sed secundum hominem uiuentium et in ipso cultu falsae contemtuque uerae diuinitatis doctrinas hominum daemonumue sectantium his adfectibus prauis tamquam morbis et perturbationibus quatitur. Et si quos ciues habet, qui moderari talibus motibus et eos quasi temperare uideantur, sic inpietate superbi et elati sunt, ut hoc ipso sint in eis maiores tumores, quo minores dolores. Et si nonnulli tanto inmaniore, quanto rariore uanitate hoc in se ipsis adamauerint, ut nullo prorsus erigantur et excitentur, nullo flectantur adque inclinentur adfectu: humanitatem totam potius amittunt, quam ueram
Abbreviated transcription (Latin):
quippe casti nomine. ea uoluntas significata ẽ.
qua nos necesse erit nolle peccare. et non sollici¬
tudine infirmitatis. ne forte peccemꝰ. s tranqͥl¬
litate caritatis cauere peccatum. Aut si nulliꝰ
om̃ino generis timor ẽẽ poterit in illa cer¬
tissima securitate. ꝑpetuorum feliciũq gau¬
dioꝵ: sic dictum ẽ timor domini castus ꝑ¬
manet inscłm scłi. quemadmodũ dictum ẽ.
pacientia patiꝑum non ꝑibit inȩternũ. Neq
enim ȩt̃na erit ipsa patientia quȩ necessaria
non ẽ. nͥ ubi toleranda sunt mala: s ȩternũ
erit. quo ꝑpatientiam ꝑuenit᷑. Ita fortasse di¬
mor castus inscłm scłi dictus ẽ ꝑmanens: qͥa
id ꝑmanebit quotimor ille ꝑducit. Quȩ cũ
ita sint qm̃ recta uita ducendaͤ qua ꝑuenien¬
dum ẽ ad beatam: om̃s affectꝰ istos uita recta
rectos habet. ꝑuersa ꝑuersos. Beata uero ea¬
demq ȩt̃na. amorem habebit et gaudium.

Expanded text:
quippe casti nomine ea uoluntas significata est, quippe casti nomine ea uoluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cauere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque gaudiorum, sic est dictum: Timor Domini castus saeculum saeculi, quem ad modum dictum est: Patientia pauperum non peribit in aeternum. Neque enim aeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. Ita fortasse timor castus in saeculum saeculi dictus est permanere, quia id permanebit, quo timor ipse perducit. Quae cum ita sint, quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ ãpathiã. illa ẽ. ubi nec metꝰ ullus exterret.
nec tangit dolor: auersanda ẽ inhac uita. si recte.
hoc ẽ scđm dm̃ uiuere tiolumus. In illa uͦ beatitudi
timor penam habet. qui autem tunet non ẽ ꝑfe¬
ctus in caritate: non ẽ eiꝰ generis timor. cuiꝰ ille qͦ
timebat apłs paulus. ne corinthii serpentina se¬
ducerent᷑ astutia hunc enim timorem habet ca¬
ritas. immo non habet nͥ caritas: s illiꝰ generis
ẽ timor qui non ẽ incaritate de qͦ ipse apłs pau.
lts ait. Non enĩ accepistis sp̃m seruitutis iterũ
intimore. Timor uͦ ille castus ꝑmanens inscłm
scłi. si erit et infuturo scło. nam quo aliomͦ po¬
test intelligi ꝑmanere in scłm scłi: non erit ti¬
mor exterrens amalo quod accidere potest. s
tenens inbono quod amitti non potest. Ubi cnĩ
boni ad epti amor immutabił ẽ: ꝓfecto si dici
potest. mali cauendi timor securus ẽ. Timoris

Expanded text:
Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa uero beata, qtimor poenam habet; qui autem timet, non est perfectus in caritate, non est eius generis timor, cuius ille, quo timebat apostolus Paulus, ne Corinthii serpentina seducerentur astutia; hunc enim timorem habet caritas, immo non habet nisi caritas; sed illius generis est timor, qui non est in caritate, de quo ipse apostolus Paulus ait: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. Timor uero ille castus permanens in saeculum saeculi, si erit et in futuro saeculo, nam quo alio modo potest intellegi permanere in saeculum saeculi? non est timor exterrens a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est, profecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris
Abbreviated transcription (Latin):
accidunt mentemq ꝑturbant: bona plane
⁊ marime optanda ẽ. S nec ipsa huius ẽ uite.
Non enim qualiumcunq hominũ uox est:
s maxime pioꝵ multumq iustoꝵ atq scõꝵ.¬
Si dixerimus quia peccatum non habemꝰ.
nos ipsos seducimus. ⁊ ueritas in nobis ñ ẽ.
Tunc itaq ãpathia ista erit: quando pecca¬
tum in homine nullum erit. Nẽ uero satis
bene uiuit᷑ si sine crimine. Sine peccato autẽ
qui sine uiuere existimat. non id agit ut pec¬
catum non habeat: s ut ueniam non accipi¬
at. Porro si apathya illa dicenda ẽ. cum ani¬
mum contingere omnino non potest ullus
affectꝰ: quis hunc stuporem non omnib uicuis iudi¬
cet esse peiorem: Potest gͦ ñ absurde dici ꝑfectam bea¬
titudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristi¬
cia fitturam. Nont bi autẽ futurum amorẽ. gaudi¬
umq quis dixerit. nisi oinĩmꝰ aueritate seclusus:

Expanded text:
accidunt mentemque perturbant, bona plane accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa huius est uitae. Non enim qualiumcumque hominum uox est, sed maxime piorum multumque iustorum adque sdixerimus, quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhta illa dicenda est, cum animum contingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus?
Abbreviated transcription (Latin):
culpabili cupiditate. s laudabili caritate mo¬
ueamur: etiam dum nolumus flemus. Ha¬
bemus gͦ eas exhumanȩ conditionis infir¬
mitate. Non autem ita dñs iħe: cuius ⁊ in¬
firmitas fuit expotestate. S dum uitȩ huius
infirmitatẽ gerimus. si eas omĩno nullas ha¬
beamus: tunc potius non rectȩ uiuimꝰ. Uitu¬
ꝑabat enim et detestabat᷑ apłs quosdã: qͦs
etiam eẽ dixit sine affectione. Culpauit etiam
illos sacer psalmus de quib ait. Sustinui qui
simul contristaret᷑ et non fuit. Nam omĩno ñ
dolere dumsimus in hoc loco miscrie ꝓfecto sic̃
quidam etiam apud scłi huiꝰ litteratos sensit
et dixit. non sine magna mercede contingit
immanitatis in animo stuporis incorpore. Quo¬
circa illa que grecȩ apathia dicit᷑. quȩ si latinȩ
posset impassibilitas dicerct᷑. si ita intelligenda
ẽ in animo quippe non in corpore accipit᷑. ut
sinc his affectionib uiuat᷑. quȩ contra rationẽ

Expanded text:
culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moculpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae condicionis infirmitate; non autem ita Dominus Iesus, cuius et infirmitas fuit ex potestate. Sed dum uitae huius infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine adfectione. Culpauit etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca illa, quae arcflKteia Graece dicitur quae si Latine posset inpassibilitas diceretur, si ita intellegenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his adfectionibus uiuatur, quae contra rationem
Abbreviated transcription (Latin):
in forma serui agere uitam dignatꝰ humanã.
s nullum habens omĩno peccatum: adhi¬
buit eas ubi adhibendas cẽ iudicauit. Neq
enim in quo uerum erat homines corpꝰ et uerꝰ
hominis animꝰ: falsus erat humanꝰ affectus.
Cum gͦ eiꝰ in euangłio ista referunt᷑ quod suꝑ
duricia cordis iudeoꝵ cum ira contristat᷑ st.
quod dixcrit gaudeo ꝓpt̃ uos ut credatis. qđ
lararum suscitaturꝰ etiam lacrimas fuderit.
quod concupiuerit cum discipłis suis mandu¬
care pascha. quod ꝓpinquante passione tristis
fuerit anima eiꝰ usq ad mortem: non falso utiq
referunt᷑. Uerum ille hosmotꝰ certe dispensatio¬
nis grã ita cum uoluit suscepit animo huma¬
no: ut cum uoluit factꝰ ẽ homo. Proinde qd̃
fatendum ẽ. etiam cum rectas et scđ̾m dm̃ ha¬
bemus has affectiones: huius uitȩ sunt. ñ illiꝰ
quam futuram sꝑamus. ⁊ sepe illis etiam in¬
uiti cedimus. Itaq aliquando quamuis non

Expanded text:
in forma serui agere uitam dignatus humanam, in forma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod dixerit: Gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manducare pascha, quod propinquante passione tristis fuerit anima eius: non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dispensationis gratia ita cum uoluit suscepit animo humano, ut cum uoluit factus est homo. Proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et secundum Deum habemus has adfectiones, huius uitae sunt, non illius, quam futuram speramus, et saepe illis etiam inuiti cedimus. Itaque aliquando, quamuis non
Abbreviated transcription (Latin):
intꝰ timores. cupientem dissolui et eẽ cum xp̃o
desiderantem uidere romanos ut aliquem fru¬
ctum habeat et in illis. sicut et in ceteris genti¬
b. cmulantem corinthios. ⁊ ipsa emulatione
metuentem ne seducant᷑ coꝵ mentes a castita¬
te quȩ inxp̃o est. magnam tristiciam ⁊ conti¬
nuum dolorem cordis de ifrahelitis habentẽ.
quod ignorantes dei iusticiam et suam uo¬
lentes constituere dei iusticiȩ non eẽnt subie¬
cti. nec solum dolorem. uerum etiam luctũ
suum denuntiantẽ de quibꝰdã qui ante peccaue¬
runt ⁊ non egerunt penitentiã suꝑ immun¬
ditia ⁊ fornicationib suis. Himotꝰ hi affectꝰ de
amore boni et de scã caritate uenientes. si uicia uo¬
canda sunt: sinamus ut ea que uere uicia ft̃
uirtutes uocent᷑. S cum rectam rationem seqͣnt
iste affectiones quando ubi oportet adhibent᷑:
quis eas tunc morbos seu uiciosas passiones
audeat dicere:. Quamobrem etiam ipse dñs

Expanded text:
intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate, quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei non essent subiecti; nec solum dolorem, uerum etiam luctum suum denuntiantem quibusdam, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quae uere uitia sunt, uirtutes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam ob rem etiam ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tiones incideritis. Non solum autẽ ꝓpter se ip¬
rare cupiunt et neꝑeant metuunt. et dolent
si pereant. et gaudent si liberent᷑. Illum qͥppe
optimum et fortissiinum uirũ qui instus infir¬
mitatib głat᷑ ut eum potissimum cõmemoremꝰ
qui ad ȩccłiam xp̃i ergentib uenimꝰ doctorem
gentium in fide et ueritate qui et plus om̃ib
coapłis suis laborauit: et plurib epłis ppłos
dei non eos tantum qui p̃sentes ab illo uideban¬
tur. uerum etiam illos qui futuri p̃uidebant᷑
instruxit: illum in quam uerũ athletam xp̃i
doctum ab illo. unctum de illo. crucifirum cũ
illo. głosum m illo. in theatro huiꝰ mundi cuispe¬
ctaculum factꝰ ẽ et angłis et hõibus legitime
magnum agonem certantem. et palmam suꝑ¬
nȩ uocationis manteriora sectantem. ocłis fi¬
dei libentissime spectamus gaudere cũ gauden¬
tib flere cumflentib: foris habentem pugnas

Expanded text:
tiones uarias incideritis. Non solum autem propter se iptiones uarias incideritis. Non solum autem propter se iprari cupiunt et ne pereant metuunt, et dolent si pereunt et gaudent si liberantur. Illum quippe optimum et fortissimum uirum, qui in suis infirmitatibus gloriatur, ut eum potissimum commemoremus, qui in ecclesiam Christi ex gentibus uenimus, doctorem gentium in fide et ueritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laborauit et pluribus epistulis populos Dei, non eos tantum, qui praesentes ab illo uidebantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ ꝑseuerauerit usq infinem hic saluus erit. Ut
doleant inpeccatis: audiunt. Si dixerimꝰ qͥa
peccatum non habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ et
ueritas in nob̾ non ẽ. Ut gaudeant moꝑibꝰ bo¬
nis: audiunt. Hilarem dactorem diligit ds̃.
Item sicuti se infirmitas eoꝵ firmitasq habu¬
erit. metuunt temptari: cupiunt temptari.
Dolent intemptationibꝰ: gaudent intempta¬
tionib. Ut enim metuant temptari: audiuñ.
Siquis p̾occupatꝰ fuerit in aliquo delicto. uos
qui spiritales estis instruite huiꝰmodi in spũ
mansuetudinis. intendens de ipsũ. ne et tu
tempteris. Ut autem cupiant temptari: audi¬
unt quendam uirũ fortẽ ciuitatis dei dicentẽ
Proba me ds̃ et tempta me:ure renes meos et
cor meũ. Ut doleant incemptationib: uident
petrum flentem. Ut gaudeant intemptatio¬
nibꝰ: audiunt iacobum dicentem. Omne gau¬
dium existimate fr̃s mei cũ inuarias tempta¬

Expanded text:
qui perseuerauerit usque in finem hic saluus erit; ut qui perseuerauerit usque in finem hic saluus erit; ut doleant in peccatis audiunt: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est; ut gaudeant in operibus bonis audiunt: hilarem datorem diligit deus. item sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt temtari, cupiunt temtari, dolent in temtationibus, gaudent in temtationibus. ut enim metuant temtari audiunt: si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, uos qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum. ne et tu tenteris; ut autem cupiant tentari, audiunt quendam uirum fortem ciuitatis Dei dicentem: Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum; ut doleant in tentationibus, uident Petrum flentem; ut gaudeant in tentationibus, audiunt Iacobum dicentem: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tenta
Abbreviated transcription (Latin):
erum his philosophis quod adhanc questi¬
oncm de animi ꝑturbationib attinet. iam
respondimus innono huiꝰ oꝑis libro: osten¬
dentes eos non tam de reb quam de u̾bis cu¬
pidiores eẽ contentionis quam ueritatis. Apđ̃
nos autẽ iuxta scripturas sacras sanamq doctri¬
nam: ciues sc̃ȩ ciuitatis dei inhuiꝰ uitȩ peregͥ¬
natione scð̃m dm̃ uiuentes metuunt. cupi¬
unt. gaudentq dolentq. Et quia rectꝰ ẽ amor
eoꝵ: istas om̃s affectiones rectas hñt. Metuunt
penam ȩt̃nam: cupiunt uitam ȩt̃nam. Dolent
infe: quia ipsi insemet ipsis adhuc ingemes¬
cunt adoptionem expectantes redemptionẽ
corporis sui. Gaudent inspe: quia fiet sermo
qui scriptus ẽ. Ab sorta ẽ mors inuictoria. Itẽ
metuunt peccare. cupiunt ꝑscuerare dolent
inpeccatis: gaudent in oꝑib bonis. Ut enim
metuant peccare : audiunt. Qm̃ habunda¬
bit iniquitas: refrigescet caritas multoꝵ. Ut
cupiant ꝑseuerare: audiunt qđ scriptum ẽ.

Expanded text:
erum his philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, iam respondimus in nono huius operis libro ostendentes eos non tam de rebus quam de uerbis cupidiores esse contentionis quam ueritatis. apud nos autem iuxta scripturas sanctas sanamque doctrinam ciues sanctae ciuitatis dei in huius uitae peregrinatione secundum deum uiuentes metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt uitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semet ipsis adhuc ingemescunt adoptionem exspectantes redemtionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: absorpta est mors in uictoriam. item metuunt peccare, cupiunt perseuerare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. ut enim metuant peccare audiunt: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum; ut cupiant perseuerare audiunt quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ̵ constituam domu ifrł. post dies illos
dicit dñs dando leges meas inmentẽ eoꝵ.
et suꝑ corda eoꝵ scribam eas. et uidebo eos
et ero illis in dm̃. et ipsierunt mͥinplebem.
ierłm sine dubio suꝑna ꝓpħatur: cuiꝰ ds̃ ip¬
se premium ẽ. eumq habere. atq ipsiꝰ esse

Expanded text:
quod constituam domui Israel post dies illos, quod constituam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, dando leges meas in mentem eorum et super corda eorum scribam eas, et uidebo eos, et ero illis in Deum, et ipsi erunt mihi in plebem: Hierusalem sine dubio superna prophetatur, cuius Deus ipse praemium est, eumque habere adque ips
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt᷑. ad ancillam ꝓpͥȩ. ad liberam fi
ad t̾renam ierłm spectantia. aliqua ad celestẽ.
ñnulla ad utranq Exemplis tudero ꝓbandũ
ẽẽ qd dico. Missus ẽ nathan ꝓpħa qͥ regem
dauid argueret de peccato graui. et ei quȩ
consecuta sunt mala futura prediceret. Hȩc
atq huiꝰmodi siue publice id ẽ ꝓsalute uel u¬
tilitate popłi. siue pͥuatim. cũ ꝑstus quisq
reb diuina ꝓmereret᷑ eloquia. quibꝰ ꝑusu tẽ¬
poralis uitȩ futuri aliquid nosceret᷑ ad trenã
ciuitatem ꝑtinuis se quis ambigat: Ubi aut̃
legit᷑ ecce dies ueniunt dicit dñs. et consũ¬
mabo domu isrł et domui iuda testam̃tũ
nouũ. non scđm testam̃tum qd dis posui
patrib eoꝵ indic qua app̃hendi manũ eoꝵ
ut educerem eos de terra egypti. qm̃ ipsi non
ꝑmanserunt intestamento meo. et ego negle¬
xi eos dicit dñs. quia hoc ẽ testam̃tũ meũ

Expanded text:
intelleguntur, ad ancillam proprie, ad liberam figintelleguntur, ad ancillam proprie, ad liberam figad terrenam Hierusalem spectantia, aliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id est pro salute uel utilitate populi, siue priuatim, cum pro suis quisque rebus diuina promereretur eloquia, quibus pro usu temporalis uitae futuri aliquid nosceretur, ad terrenam ciuitatem pertinuisse quis ambigat? Ubi autem legitur: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut educeremanserunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit Dominus. Quia hoc est testamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
usus ẽ eius etiam temporalib penis. ad erer¬
cendos in ea paucos fideles suos. et admonen¬
dos qui postea futuri erant. in omnibꝰ gentibꝰ
quod eos ammoneri oportebat. in qͥb alterã
ꝓmissionẽ reuelato nouotestam̃toꝑincarna¬
tionẽ xp̃i fuerat impleturus. Quo circa sicut
oracula illa diuina ad abraham ysaac et iacob.
et quecunq alia signa uel dicta ꝓpħica insa¬
cris litceris p̃cedentib facta sunt. ita etiam
cȩtere ab iplo regum tempore ꝓpheciȩ partim
illud semen eiꝰ in quo benedicunt᷑ om̃s gentes.
coheredes xp̃i ꝑtestamentum nouum. ad pos¬
sidendam uitam ȩt̃nam. regnumq cęloꝵ.
Partim gͦ ad ancillam quȩ inseruitutẽ genat.
id ẽ terrenam ierłm quȩ seruit cum filiis suis.
partim uero ad liberam ciuitatemdi. id ẽ
ueram ierłm ȩternam incȩlis. cuiꝰ filii homi¬
nes scđm dm̃ uiuentes peregrinant᷑ in terris.
S sunt in his quȩdam quȩ adutranq ꝑtinere

Expanded text:
usus est etiam temporalibus poenis ad exerusus est etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos, et ammonendos qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos ammoneri oportebat. In quibus alteram promissionem revelato novo testamento, per Incarnationem Christi fuerat impleturus. Quo circa sicut oracula illa divina ad Abraham, Isaac, et Jacob, et quaecumque alia signa, vel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam caeterae ab isto Regum tempore prophetiae partim illud semen ejus, in quo benedicuntur omnes gentes cohaeredes Christi per testamentum novum, ad possidendam vitam aeternam, regnumque coelorum. Partim ergo ad ancillam, quae in servitute generat, id est terrenam Hierusalem, quae servit cum filiis suis, partim vero ad liberam civitatem Dei, id est veram Hierusalem aeternam in coelis, cujus filii homines secundum Deum viventes peregrinantur in terris; sed sunt in eis quaedam, quae ad utramque pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
tribub quib ds̃ iusserat diuisit et mortuus
ẽ: neq post illum toto tempore iudicum im¬
pleta fuerat promissio di. de t̾ra chanaan a
quodam flumine egyptiusq ad flum̃ ma¬
gnum cufraten. nec tam̃ ad huc ꝓpħabat᷑
futurum. s expectabat᷑ implendũ. Impletũ
ẽ autem ꝑdauid et eiꝰ filium salomonõ cuiꝰ re¬
gnum tanto quanto ꝓmissum fuerat spacio
dilatatum ẽ. Uniuersos quippe illos subdide¬
runt tributariosq fecerunt. Sic gͥ in t̾ra pro¬
missionis scđm carnem.hoc ẽ int̾ra chana¬
an subhis regib sem̃ abrahȩ fuerat constitu¬
tum. ut nichil demde suꝑeẽt. quo t̾rena illa
di ꝓmissio compleret᷑: nisi ut in eadẽ t̾̃ra
quantum ad ꝓsꝑitatem attinet temporalẽ.
ꝑ posteritatis successionem inconcusso sta¬
tu usq ad mortalis huiꝰ scłi terminũ gens ꝑ¬
maueret hebrea. si dñi di sui legib obediret.
S qm̃ ds̃ nouerat hoc eam non eẽ facturam.

Expanded text:
tribubus, quibus Deus iusserat, diuisit et mortuus tribubus, quibus Deus iusserat, diuisit et mortuus est, neque post illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de terra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem adtinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usque ad mortalis huius saeculi terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus oboediret. Sed quoniam Deus nouerat hoc ea