comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem misericors mansuetudo ꝓpt̃ quã di¬
ctum ẽ. nonsolum septies. uerũ etiã septua¬
gies septies frĩ remittenda ẽẽ peccata. ñ ad
hoc ualet. ut sit iniquitas impunita aut
torpens et dormiens disciplina quod potiꝰ
obsit. quam diligens uigilansq uindicta.
sime bonum non malum ꝓmalo reddit¬
ȩccłia. uerũ et adiungeret: quȩ ligaueri¬
tis int̾ra erunt ligata et in cęlo: quia bo¬
na est et uindicandi iusticia. Illud enĩ qͦd
ait si nec eccłiam audicrit. sit tibi tanquam
ethnicus et publicanus: grauius ẽ quã si
gladio feriretur: si flammis absumeret᷑. si
ferris subrigeret᷑ Nam ibi quoq subiunx̃.
Amendicouobis quȩ ligaueritis in t̾ra ert̃
ligata et incelis: ut intelligeretur quã gra¬
uius sit punitus. qui uelut relictus ẽ im¬
punitus. Hic dicat iste si placet. Siccine
mandata saluatoris accipimus iubentis.
nemini reddetis malum promalo:sed si

Expanded text:
autem misericors mansuetudo, propter quam diautem misericors mansuetudo, propter quam dictum est: Non solum septies, sed etiam septuagies septies fratri remittenda esse peccata : non ad hoc valet, ut sit iniquitas impunita, aut torpens et dormiens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. sime bonum, non malum Ecclesia: verum et adjungeret, Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo; quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus; gravius est quam si gladio feriretur, si flammis absumeretur, si feris subrigeretur. Nam ibi quoque subjunxit, Amen dico vobis, quae ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelis : ut intelligeretur, quam gravius sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste, si placet, Siccine mandata Salvatoris accepimus jubentis, Nemini reddideritis malum pro malo; sed si
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatem et timendam seueritatẽ.Quã¬
uis enĩ inuetere testamento propt̃ tempo¬
ralium bonoꝵ ꝓmissionem maloꝵq cõmi¬
nationem. seruos pariat temporalis ihe¬
rusalem. in nouo autem ubi fides impetrat
caritatem qua lex possit impleri. ñ magis
ros pariat ȩterna iherusalem: tamen et illis
temporibus fuerunt iusti spiritales. quos
non occidebat littera iubens. s uiuifica¬
bat sp̃s uiuans. Unde et fides uenturi xͥ
habitabat utiq in prophetis. uenturũ pro¬
nunciantib xp̃m: et nunc sunt plurimi
carnales.qui uł hereses faciunt non intelli¬
gendo scripturas:uł in ipsa catholica. aut
adhuc paruuli lacte nutriuntur: aut
tanquam palea ꝑseuerans futuris ignibꝰ
p̃parantur. Sicut autem unus ds̃ et uer
creator bonoꝵ ẽ et temporaliũ et eternorum.
ita idem ipse auctor ẽ amboꝵ testam̃toꝵ:
quia et nouum inuetere ẽ figuratum.
et uetus in nouo ẽ reuelatum.Ignoscendi

Expanded text:
bonitatem et timendam severitatem. Quambonitatem et timendam severitatem. Quamvis enim in Veteri Testamento propter temporalium bonorum promissionem malorumque comminationem servos pariat temporalis Hierusalem: in Novo autem, ubi fides imperat charitatem, qua lex possit impleri, non magis ros pariat aeterna Hierusalem: tamen et illis temporibus fuerint justi spiritales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans. Unde et fides venturi Christi habitabat utique in prophetis, venturum pronuntiantibus Christum; et nunc sunt plurimi carnales, qui vel haereses faciunt, non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est, et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum, quia et Novum in Veteri est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum. Ignoscendi
Abbreviated transcription (Latin):
dñe ds̃ m̃s si feci istud. si est iniquitas in
manib meis: si reddidi retribuentib mͥ
mala: Nonne ibi prius iheremias ꝓpħa¬
describit sci pacientiam: p̃bentis ꝑcuti¬
entis maxillam: Nonne ibi pͥus ꝑ aliũ
ꝓpħam p̃cipitur: ut maliciam unusqͥsq
frĩs sui non reminiscatur: Quid ẽ gͦ quod
iste blasphemus hȩc tanquam contraria
ueteri testamento de nouo colligit: aut u¬
trasq litteras nesciens. aut ut decipiat im¬
ꝑitos. se scire dissimulans: Aquo tam̃ si
queratur utrum non reddat malũ ꝑ ma¬
lo. qui procibo non accepto inignẽ mit¬
tit ȩternum: ꝓfecto turbabit᷑: et admone¬
bitur in comparabilit̃ ẽẽ mitius. oculũ
ꝓoculo. dentem ꝓdente homini auferre.
ubi mensura uindicte modum non transit
iniuriȩ: quam propt̃ non exhibitam hu¬
ubi transitoria ẽ culpa. et finem non ha¬
bet pena: atq: ita discet si ꝑuicax non est
in utroq deiunius testamento : et amandã

Expanded text:
Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala? Nonne ibi prius Jeremias pdescribit sancti patientiam praebentis percutienti se maxillam? Nonne ibi prius per alium prophetam praecipitur ut malitiae unusquisque fratris sui non remi niscatur? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos se scire dissimulans? A quo tamen, si quaeratur utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum , profecto turbabitur et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre, ubi mensura vindictae modum non transit injuriae quam quod propter exhibitam huubi transitoria est culpa, et finem non habet poena: atque ita discet, si pervicax non est, in utroque Dei unius Testamento, et amandam
Abbreviated transcription (Latin):
utrarumq litterarũ imꝑitos a xp̃o tan¬
quam seuo et crudeli conetur auertere.
et ad dm̃ ꝓpħarum misericordem mitẽq
conuertere. nonne et huic ipsi qui hoc fa¬
cit ueteri testamento quod abhomine
similiter sacrilego posset fieri nouo.im¬
purus atq impius apparebit: Qui autẽ
recte colit dm̃: ꝓfecto utriusq testamenti
inuenit unum dm̃: et eiusdem unius dei
inutroq diligit bonitatem: inutroq
metuit seueritatem. In illo intelligens ꝓ¬
missum xp̃m: in isto accipiens redditum
xp̃m. Nonne ibi prius in illis ueterib
libris lectum est non reddendum malũ
ꝓmalo. ubi precipitur. ut si iumentum
inimici sui errare quisq: inuenerit. reuo¬
cet domino eius: & si cecidisse inuia. non
ꝑtranseat. sedleuet cum illo:Nonne ibi
prius scriptum ẽ. quod apłs ponit: si
esurit inimicus tuus ciba illum. si sitit
potum dailli: Nonne ibi prius homo
dei deo suo quod ei utiq scit placere dicit:

Expanded text:
utrarumque litterarum imperitos a Christo tanutrarumque litterarum imperitos a Christo tanquam saevo et crudeli conetur avertere, et ad Deum prophetarum misericordem mitemque convertere, nonne et huic ipsi qui hoc facit, Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri Novo, impurus atque impius apparebit? Qui autem recte colit Deum, et profecto utriusque Testamenti invenit unum Deum, et ejusdem unius Dei in utroque diligit bonitatem, in utroque metuit severitatem, in illo intelligens promissum Christum, in isto accipiens redditum Christum. Nonne ibi prius in illis veteribus libris lectum est non reddendum malum pro malo, ubi praecipitur, ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet Domino ejus, et si cecidisset in via, non pertranseat, sed levet cum illo? Nonne ibi prius scriptum est quod Apostolus ponit: Si esurit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi? Nonne ibi prius homo Dei Deo suo quod ei utique scit placere dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
miseratur pater filios. sic miseratur tim̃¬
tes se. Qui dicit. nolo mortem impii:quan¬
tum ut reuertatur et uiuat. Non ille qͥ
ꝓpt̾ lucroꝵ auariciam. etiam cum seruũ
qui non ꝑdidit talentum qͦd acceperat
tantum quia non ampliꝰ ad quisiuit. li¬
gatis manib et pedib proici iussit inte¬
nebras exteriores. ubi eẽt ei fletus et stri
dor dentium: et qui hominẽ non haben¬
tem uestem nuptialem de coninuio suo
tollit. et similiter alligatum simili suꝑ¬
plicio punit: et qui uenientib ad se et
pulsantib et dicentib dñe aꝑi nob̃. Re¬
spondet. non uos noui. tantum quia ole¬
um secum qͦd infunderent suis lampadi¬
b non tulerunt: et qui propt̃ unũ con¬
tumeliosum uerbum mittit ingehen¬
nam: et qui temporali cibo non accep¬
to. igne damnat ȩterno. Hȩc atq huiꝰ¬
modi siquis uesana mente sacrilegus. in¬
de lenia hinc asꝑa colligat. ac si homines

Expanded text:
miseratur pater filios, sic miseratur timenmiseratur pater filios, sic miseratur timentes se ; qui dicit, Nolo mortem peccatoris, quantum ut revertatur et vivat . Non ille qui propter lucrorum avaritiam, etiam eum servum qui non perdidit talentum quod acceperat, tantum quia non amplius acquisivit, ligatis manibus et pedibus projici jussit in tenebras exteriores, ubi esset ei fletusdor dentium , et qui hominem non habentem vestem nuptialem de convivio suo tollit et similiter alligatum simili supplicio punit; et qui venientibus ad se et pulsantibus et dicentibus: Domine, aperi nobis, respondet: Non vos novi ; tantum quia oleum secum quod infunderent suis lampadibus, non tulerunt; et qui propter unum contumeliosum verbum mittit in gehennam, et qui pro temporali cibo non accepto, igne damnat aeterno . Haec atque hujusmodi si quis vesana mente sacrilegus inde lenia, hinc aspera colligat, ac sic homines
Abbreviated transcription (Latin):
tes litteris sacris quas intelligere nolunt
eligunt ex eis asperaquȩ ibi leguntur. ad
cõmendandandam seueritatẽ dei et de
litteris ȩuangłicis atq apłicis lenia quȩ
ibi leguntur ad cõmendandam bonita¬
tem dei: et apud homines imperitos hinc
ingerunt horrorem inde querunt fauo¬
rem. Quasi difficile sit. ut quisquã simi¬
liter blasphemus atq impius eo modo
aduersetur nouo testamento. quo iste ue¬
teri. carpens de uetere quibus ibi cõmen¬
datur di bonitas. ⁊ccontͣrio de nouoqͥbus
ibi cõmendat᷑ dĩ scucritas. et clamet inuidio¬
sus atq uenenosus. Ecce qͥ ds̃ colendꝰ ẽ. miseri¬
cors⁊ miseratorlonganimis:⁊ młte mĩe. Qͥ ñ in¬
finẽ irascet᷑. nec in ęt̃nũ indignabit᷑. Qͥ ñ se¬
cundum peccata nr̃a fecit nobis: neq se¬
cundum iniquitates nr̃as retribuit no¬
bis: sed quantum distat oriens ab occiden¬
te. longe facit a nobis peccata nr̃a: qͥ sicut

Expanded text:
tes Litteris sacris, quas intelligere nolunt, tes Litteris sacris, quas intelligere nolunt, eligunt ex eis aspera quae ibi leguntur ad commendandam severitatem Dei; et de Litteris evangelicis atque apostolicis lenia quae ibi leguntur ad commendandam bonitatem Dei: et apud homines imperitos hinc ingerunt horrorem, inde quaerunt favorem: quasi difficile sit ut quisquam similiter blasphemus atque impius eo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibi commendatur Dei bonitas, et e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet invidiosus atque venenosus: Ecce qui Deus colendus est, misericors et miserator, longanimis et multae minum indignabitur; qui non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis; sed quantum distat oriens ab occidente, longe fecit a nobis peccata nostra; qui sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quod penas impiorum significatas. per
uuam fellis et botrum amaritudinis et
furorem draconum atq: aspidum. collectas
dicit esse ds̃ apud se. et signatas inthesauris
suis. reddendas in tempore cum lapsus fue¬
rit pes eorum: ignorans thesauros hic ap¬
pellatos. occultas dispositiones dei. qͥ dispo¬
distui et cor impenitens. thesaurizas tibi
iram indie irȩ et reuelationis iusti iudi¬
cii dei: qui reddet unicuiq scd̃m oꝑa eius
Apud quem enim sibi thesaurizat iram
cor impenitens: nisi apud eum qui uiuos
ẽ iudicaturus et mortuos: Neq enĩ ne¬
sciunt etiam illi ueteres libri thesaurũ
desiderabilem. de quo ibi scriptum ẽ qͦd re¬
qui escat inore sapientis: et inprouerbis
legitur quia ds̃ thesaurizat diligentibꝰ sa
lutem. Et ysaias ꝓpħa dicit: in thesauris
salus nr̃a. Ibi sapientia et disciplina et pie¬
tas ad dñm. hisunt thesauri iusticiȩ. S
uaniloqui et mentis seductores ad uersan¬

Expanded text:
quod poenas impiorum significatas per quod poenas impiorum significatas per uvam fellis et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum : ignorans thesauros hic appellatas occultas dispositiones Dei, qui dispodis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus . Apud quem enim sibi thesaurizat iram cor impoenitens, nisi apud eum qui vivos est judicaturus et mortuos? Neque enim nesciunt etiam illi veteres Libri thesaurum desiderabilem, de quo ibi scriptum est quod requiescat in ore sapientis . Et in Proverbiis legitur, quia Deus thesaurizat diligentibus se salutem ; et Isaias propheta dicit, In thesauris salus nostra: ibi sapientia et disciplina et pietas ad Dominum. Hi sunt thesauri justitiae . Sed vaniloqui et mentis seductores adversan
Abbreviated transcription (Latin):
uulneratoꝵ. S quantũlibet hanc utilẽ
dei comminationẽ tanquã facinoris
auidam. et ut dicit insola crudelitate
malis tantũmͦ gloriantem. uanus et ue¬
sanus exhorreat:quid aut quantũ ualet
uerbis comparata dicentis. discedite ame
maledicti in ignem ȩternum. qui paratꝰ
est diabolo et angłis eius: Ibi non sangui¬
ne inebriabuntur sagitte: sed non satiabun¬
tur membris omnib flammȩ. Nec carnes
gladius manducabit: sensum doloris ci¬
tius auferens mortuis. quam inferens uul¬
neratis: s nemo cruciatib saltẽ morien¬
do subtrahitur. ne inmoriente simul eti¬
am ipsa penamoriat᷑. Cur non hic dicit:
colendum ne istum an potius execrandũ
fugiendumq esse dicemus: Antimet de
xp̃o ista dicere. ne ipsius ignis ęterm sup¬
plicium non euadat. quo ille impios p̃pa¬
rat mittere: et ignorat miser hec dicen¬
do de dõ ꝓpħarum. de ipso se dicere. cuiꝰ
tam tremendam seueritatem in euangłio

Expanded text:
vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelimalis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat; quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: Colendumne istum an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere; et ignorat miser haec dicendo de Deo Prophetarum, de ipso se dicere, cujus tam tremendam severitatem in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
tur inuetere testamento longe mitiori¬
b quam leguntur in ȩuangłio corpora¬
lib penis. Quod enim diluuiũ compara¬
ri ȩternis ignib potest: quȩ cedes. quȩ
uulnera. quȩ corporum mortes cruciati¬
b sempiternis: Uiginti tria milia ca¬
dentium tanto buccarum strepitu inflat
insanus: quasi non innumerabilia mi¬
lia cotidie moriantur. toto orbe terrarũ.
S transitoria ista corporis morsẽ. Quis uͦ
nistram ex omnib gentib quȩ sempit̾nis
damnanda sunt ignib: Sat iste et clamet
ore aꝑto et oculis clausis. quasiconfessus sit
ds suam crudelitatem. quia dicit ꝑ ꝓpħã:
ex acuam sicut fulgur gladiũ meũ. in ebri¬
abo sagittas meassanguine: et gladius
ms manducabit carnes. de sanguine uul¬
neratoꝵ. De quib uerbis sic iste accusat de¬
um. sicut semꝑ humanũ sanguinẽ esuri¬
entem:.Quasi dixerit. in ebriabo me san¬
guine. et manducabo carnesde sanguine

Expanded text:
tur in Veteri Testamento, longe mitioritur in Veteri Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ista corporis al. corporum mnistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? Eat iste et clamet ore aperto, et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum velut semper humanum sanguinem esurientem; quasi dixerit: inebriabo me sanguine, et manducabo carnes de sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
in gestam: ubi uenturum se dñs et ad sinistr̃a
positis gentib minatur esse dicturũ. ide in
ignẽ ȩternum. qui p̃paratus ẽ diabolo et
angłis eius: Huius tanti supplicii quere
causam.Esuriui inquit: et non dedistis
michi manducare. Ecce ꝓ esca tempora¬
li non ablata sed non data: eternum et hor¬
rendum supplicium comminat᷑. Et recte :
si consulas ueritatem. Per paruum ẽ enim
qͦd in elemosinis datur. s cum pie datur:
eternum inde meritum comparat᷑: Et idõ
potius quia parum ẽ quod datur. magna
impietate nondatur. Unde non mirũ est:
quod tante sterilitati uelut infructuosarũ
arborum ignis ȩterni supplicium p̃parat᷑.
Si autem consulas hominẽ ut de suo re¬
spondeat. ubi omnis homo mendax: con¬
temnit culpam. et ex aggerat penam. Illã
quippe non uidet mente carnali: hanc
exhorret carne mortali. Talis ẽ iste. in oĩ¬
um hominũ qui puniunt᷑ uł corripiun¬

Expanded text:
ingestam? ubi venturum se Dominus et ad sinistram ingestam? ubi venturum se Dominus et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Hujus tanti supplicii quaero al. quaeris causam. Esurivi, inquit, et non dedistis mihi manducare; ecce pro esca temporali non ablata, sed non data aeternum et horrendum supplicium comminatur, et recte, si consulas veritatem. Perparum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur: et ideo potius, quia parum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati, velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem ut de suo respondeat, ubi al. tibi omnis homo mendax, contemnit culpam et exaggerat poenam, illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum qui puniuntur vel corripiun
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciis: quam gehenna ignis: Si in
lege uł ꝓpħis iste inuenisset aliquẽ qm̃
dixisset fr̃i suo fatue. lapidari iussum fu¬
isse diuinitus: quante dm̃ crudelitatis
argueret: Quis autẽ non dicolapidari.
s ꝑsingulos artus immo ꝑsingula corpo¬
ris frustra paulatim atq minutat̃i ui¬
uens et sentiens dilaniari consumiq ñ
maluisset: quam gehenne ignib man¬
cipari: Ab sit tamen ut crudeliorem qͥs¬
quam dicat cuangłii dm̃ quam legis de¬
um antelligens utriusq esse unũ et eun¬
dem dm̃an lege terrentem carnalib. in ȩuan¬
głio spiritalib penis: et ibi et hic fidelem.
nusquam crudelem. Quid illud. nonne
si a xp̃o linguam repperiret alienã. in eũq¬
quȩ blaspemam. et qualis ẽ huiꝰ impia
garrulitate damnabilem. acerbius et
amarius exagitaretur: quam qđ iste de ob¬
sonio sacrificii p̃gustat d corporalem tempo¬
ralemq pęnam prosacrilegio sic indignat᷑

Expanded text:
suppliciis, quam gehenna ignis? Si in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in lege vel prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo Fatue, lapidare jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta paulatim atque minutatim vivens et sentiens dilamari consumique maluisset, quam gehennae ignibus nuncupari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii quam legis Deum! intelligens utriusque esse unum et euDeum, in lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritalibus poenis, et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. Quid illud? nonne si a Christo linguam reperiret alienam, in eumque blasphemam, et qualis est hujus impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste, de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam sacrilegio sic indignatur
Abbreviated transcription (Latin):
tialem tumcam non habebat. Uerunta¬
men inter ipsas penas quib utrunq
uindicatum ẽ. ille quid distet aduertit.
quãq in comparabiliter ista illam uin¬
cat intelligit: qui corporalib et tempo
ralib. spiritalia et sempit̾na p̃ponit.
Uerum quid opus ẽ de misticis signifi¬
cationib sacrificioꝵ. uestisq nuꝑtialis.
inconuenientem carnalib sensib uelle
inculcare sermonẽ: Ecce qͦd ẽ manifestiꝰ
proferamus. Euangłium legi ueteri cõ¬
parans dñs. et non illud malum qͦd ho¬
mines.ande didicerant. sed quod ip¬
se docebat ꝑfectius eẽ contestans: audi¬
stis inquit quia dictum ẽ. non occides.
Qui autem occiderit: reus erit iudicio.
Ego autem dicouobis. Quicunq tratus
fuerit fr̃i suo: reuserit iudicio. Qui autẽ
dixerit racha: reus erit concilio. Qui autẽ
dixerit fatue: reuserit gehenne ignis.
Quid tam paruum in peccatis: qua fr̃i
dicere fatue: Quid tam magnum in

Expanded text:
tialem tunicam non habebat. Verumtatialem tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas, quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat intelralibus spiritalia et sempiterna praeponit. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus. Evangelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicunque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit Racha, reus erit consilio: qui autem dixerit Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere Fatue? quid tam magnum in
Abbreviated transcription (Latin):
plaga uiuentium. quam in resolutione
carnis pena morientium. Ubi ammȩ de
uate quia exute. Ammarũ uero morte:
alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc
dico. quantum existimet iste fuisse pec¬
catum: quod in conuiuio nuptiali inuen¬
tus ẽ homo. non habens uestemnupti¬
alem. Putosi humana consideratione
ista metiamur. huic aliquantulũ suffice¬
re debuit erubescere: et ut plurimum
inuitantis indignatio ꝓtenderet᷑: ue¬
stem mutare compelli. Et tamen dictũ
est. Ligate illi manus et pedes: et proi¬
cite eum intenebras exteriores. Ibi erit
fletus et stridor dentium. S dicet. Hon
leuem culpam significat non habuisse¬
gnarum signa sunt rerũ. Sic gͦ et sacrifi¬
cia uisibilia. cum sint int̾rens reb exigua.
magnarũ qm̃ diuinarũ signa sunt rerũ:
in quib filii sacerdotis se ipsi deo euiꝰ ho¬
nor insacrificiis attendicur p̃ferebant.
Non autem ille se conuiua pretulit spon¬
so sed tantum non congruit: quia nup¬

Expanded text:
plaga viventium, quam in resolutione plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae devatae, quia exutae: animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, quod in convivio nuptiali inventus est homo vestem non habens nuptialem: puto si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere; et ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli: et tamen dictum est, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores; ibi erit fietus et stridor dentium . Sed dicet, Non levem culpam significat, vestem non habuisgnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nup
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotis. de ollis uł cacabis dõ p̃paratis.
aliquid degustassent. Qua inre non dis¬
puto quantũ et quam ꝑniciosum elatio¬
nis uicium tam scõ uiro ut uellet dei popu¬
lum numerare subrepserit. eoꝵq morti¬
b non ȩternis. s iam iamq humana con¬
ditione uenturis. et celeriter transituris
fuerit flagellatus: quorum fuerat multi¬
tudine inflatus. Nec dico filios heli ñ fuis¬
se infantes ut iste loquitur. nesciens quid
loquatur: sed eius ȩtatis qua possent et
deberent ꝓ sacrilego ausu quose dño dõ
insacrificiis p̃ferebant: digna coercicione
cohiberi. quod neglectum ds̃ non sibi con¬
sulens sed populo. cui religio pietasq ꝓ¬
fuisset: bello etiam uindicauit̃ Ubi dez
timor potuerit augeri uicturis. ꝑ eorum
mortes qui fuerant et si senescerent post
non longa temporum spacia morituri.
Mortib quippe corporum legimus ali¬
os etiam mortuos propt̾ non sua s alie¬
na peccata: ubi maior ẽ indolore cordis

Expanded text:
cerdotis, de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent. Qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut vellet Dei populum numerare, subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam jamque humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flagellatus, quorum fuerat multitudine inflatus. Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur; sed ejus aetatis, qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohiberi: quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit: ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes, qui fuerant, etsi senescerent, post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos, propter non sua, sed aliena peccata : ubi magis est in dolore cordis
Abbreviated transcription (Latin):
uident tale sacrificium nunc offerri deo
toto orbe terrarum. Dei autem iuratio. in¬
credulorum ẽ increpatio: & quod dm̃ ñ
penitebit. significatio ẽ. quia hoc sacer¬
dotium non mutabit. Mutauit quippe
sacerdotium scđ̾m ordinẽ aaron. Unde
alius ꝓpħa dicit ad eum qui carnaliter ẽ
manib urĩs. Ecce quod est scđd̾m ordinẽ
aaron. Cur autem hoc non accipiat: addit
et dicit. Quia abortu solis usq ad occasũ
glorificatum ẽ nomen meũ ingentib et
in omni loco incensum offertur nomi¬
ni meo. et hostia pura: quia magnũ ẽ

Expanded text:
vident tale sacrificium nunc offerri Deo vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum qui carnaliter estmanibus vestris. Ecce quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. Audipopłs m̃s et loquar tibi isrł.
et testificabor tibi: et cȩtera quȩ iam supra
commemoraui. Dehuius enim domo
non accipit uitulos: neq de gregib eiꝰ
Hyrcos. Iste immolat dõ sacrificiũ lau¬
dis: Non scđm ordinem aaron. s scð̾m
ordinem melchisedech. Quodin eo psalmo
positum ẽ. quem dñs iħs in ȩuangłio
de se conscriptum esse testatur. quęrens
a iudeis respondentib xp̃m filium eẽ da¬
uid. quod solum de illo carnaliter no¬
uerant: quomodo cum dauid inspũ di¬
xerit dñm. Tunc enĩ huius psalmi cõ¬
memorauit exordium. Dixit dñs dno
meo sede adextrismcis:Donec ponam
inimicos tuos. scabellum pedum tuoꝵ.
Ibi quippe et hoc dictum ẽ. Iurauit do¬
minus et non penitebit eũ: tues sacer¬
dos inȩternum. scđ̃m ordinem melchi¬
sedech. Nouerunt qui legerunt quid ꝓ¬
tulerit melchisedech: quando benedix̃
abraham. Et si iamsunt participes eius:

Expanded text:
ctum est, Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, ctum est, Audi, populus meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi : et caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Dominus Jesus in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordium: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Ibi quippe et hoc dictum est: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchidec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
demoniis immolata: nullomodo ipse do¬
minus xp̃c leprosoquem mundauerat
diceret. uade ostende te sacerdoti. et offer
munus quod p̃cepit moyses in testimo¬
nium illis. Nondum enim dederat ꝓ sacͥ¬
ficiis illis omnib sui corporis sacrificium:
nondũ suscitauerat sui corporis templũ.
Nec de illo templo eiciens eos qui boues
et columbas uendebant diceret. Domus
mea domus orationis uocabit᷑. Uos aũt
de apocriphis iste posuit testimonia:
quȩ sub nominib apłoꝵ. andreȩ.iohan¬
nisq conscripta sunt. Quȩ si illoꝵ eẽnt:
recepta c̃ẽt ab ȩccłia. quȩ ab illoꝵ tempo¬
rib ꝑ epõꝵ successiones certissimas us¬
q ad nr̃a et deinceps tempora ꝑseuerat:
et immolat deo in corpore xp̃i sacrificiũ
laudis: ex quo ds̃ deoꝵ locutus uocauit
t̃ram. asolis ortuusq ad occasum. Hȩc
tur ille isrł scđm carnem. qui seruiebat
inumbris sacrificiorum. quib significa¬
batur singulare facrificium: qͦd nunc

Expanded text:
daemoniis immolata, nullo modo ipse Dodaemoniis immolata, nullo modo ipse Dominus Christus leproso quem mundaverat, diceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . Nondum enim dederat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autede apocryphis iste posuit testimonia, quae sub nominibus apostolorum Andreae Joannisque conscripta sunt. Quae si illorum essent, recepta essent ab Ecclesia, quiscoporum successiones certissimas, usque ad nostra et deinceps tempora perseverat, et immolat Deo in corpore Christi sacrificium laudis, ex quo Deus deorum locutus vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum. Haec tur ille Israel secundum carnem, qui serviebat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare sacrificium quod nunc
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Uidece isrł scđm carnem. Nonne qͥ
de sacrificiis manducant: socii sunt alta¬
ris: Ut intelligerent ita se iam socios
esse corporis xp̃i: quemadmodũ illi soqi
sunt altaris.Et quia ut hoc diceret ab
idolatria prohibebat. unde locus iste ser¬
monis eiꝰ sic̃ cõmemoraui sumpsit exordiũ.
ne putarent ideonon esse curandum si de
sacrificiis ederent idoloꝵ quia idolũ nicħ
est. existimantes sibi hec uelut suꝑflua
non nocere:confirmauit quidem et ipse
nichil esse idolum: nec idõ se ista ꝓhibere
quia idolis immolantur quȩ ñ habent
sensum:s quia que immolant inquit¬
gentes. id est idolorum cultores. demonus
et non dõ immolant: nolo uos socios de¬
monioꝵ ficri. Istum sensum ueritas ipsa
declarat. quia intemplo cui seruiebat car¬
naliter isrł: non utiq idolum colebatur.
Nam sisacrificia quȩ in illo templo scom
ueterem legem offerebant᷑ deo.tanquam
idoloꝵ sacrificia damnarentur. uł tangͣ

Expanded text:
xit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui xit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offerebantur Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
demoniis et non deo sacrificant: siue im¬
molant. Et idõ subiunxit. nolo uosso¬
cios demonioꝵ fieri. Eos quippe ab ido¬
latria prohibebat: propt̃ quod eis osten¬
dere uoluit.ita illos fieri socios demonioꝵ.
si ydolatita sacrificia manducauerint: qͦ¬
modo isrł carnalis socius erat altaris in
templo. qui de sacrificiis manducabat. Ideo
umbras iam non sequitur: s eas consequentẽ
quȩ illis umbris p̃cedentib significata ẽ ue¬
ritatem. Hinc enim cȩpit: ut hoc diceret.
Propt̃ quod dilectissimi fugite ab idoloꝵ
cultura. Deinde secutus ostendit: ad qͦd
sacrificium iam debeant ꝑtinere dicens. Qua¬
si prudentibus dico. Iudicate uos qͦd dico.
Calix benedictionis quem benedicim᷑ ñne
communicatio ẽ sanguinis xp̃i: Panis
quẽ frangimus: nonne communicatio ẽ
corporis domini: Quia unus panis unũ
corpus multi sumus. Om̃s enĩ de uno pa¬
ne participamus. Et propt̃ hoc subiun¬

Expanded text:
daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, imdaemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo umbras jam non sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio est corporis Domini? Quia unus panis et unum corpus multi sumus; omnes enim de uno pane participamus . Et propter hoc subjun
Abbreviated transcription (Latin):
immolant. Nolo uos socios demonioꝵ fie¬
ri. Potuit autẽ accidere. ut scd̃m interp̃ta¬
cionum uarietatẽ non in reb s in uerbis.
quod ego dixi scđm carnem. alii codices ha¬
beant carnaliter. Et quod ego dixi. qui de
sacrificiis manducant. aliqui habeant
edunt hostias. quod ipse posuit: Et qͦd
ego sociisunt altaris. habeant aliqui. par¬
ticipes sunt altaris : Et quod posui. qͥd gͦ di¬
co. quia ydolis immolatum ẽ aliqͥd: minꝰ
ille posuerit: aut minus cod ex eiꝰ habue¬
rit. Et ideo tantum modo posuit: qͥa ydo¬
lum ẽ aliquid. Quod uͦ sequit᷑. multum
ad rem ꝑtinet: quia id aliter posuit. Ait
enim apłs. S quia quȩ immolant: demo¬
nus. et non dõ immolant. Iste autem dix̃.
S qui sacrificant: demoniis sacrificant:
Quasi om̃s qui sacrificant: non sacrificent
nisi demonib. Non enim ait apłs. qui sa¬
crificant. s quȩ sacrificant: uł sicut a me
positum ẽ immolant illi sciliret qͥ ydola col̃t q̃ sacͥficãt

Expanded text:
ios daemoniorum fieri. Potuit autem accidere, ut secundum interpretationum varietatem non in rebus, sed in verbis, quod ego dixi, secundum carnem; alii codices habeant, carnaliter: et quod ego dixi, qui de sacrificiis manducant; aliqui habeant, edunt hostias; quod ipse posuit: et quod ego, socii sunt altaris; habeant aliqui, participes sunt altaris: et quod ego posui, Quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid? minus ille posuerit, aut minus codex ejus habuerit; et ideo tantummodo posuit, quia idolum est aliquid. Quod vero sequitur multum ad rem pertinet, quia id aliter posuit. Ait enim Apostolus: Sed quia quae immolant, daemoniis, et non Deo, immolant. Iste autem dixit, Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant: quasi omnes qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant,
Abbreviated transcription (Latin):
ber etiam iste claudendus ẽ: et rogandus
ds̃. ut aut eos temptari non sinat separati¬
ombus conugum: aut ita sinat: ut timor
periclitantis salutis. fiat illis amplioris si¬
ue ꝓbatioris occasio castitatis:. Ex plicit¬

Expanded text:
ber etiam iste claudendus est et rogandus ber etiam iste claudendus est et rogandus deus, ut aut eos temptari non sinat separationibus coniugum aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris siue probatioris occasio castitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eandem sarcinam subeundam capiun¬
tur inuiti: eamq susceptam usq ad debi¬
tum finem domino adiuuante ꝑducunt
Dicimus gͦ eis. Quidsi et uos ad hoc sube¬
undum populoꝵ iuiolentia caperemini:
nonne susceptum caste custodiretis offici¬
um.repente conuersi ad impetrandas ui¬
res adnõ de quib nunquã antea cogita¬
stis: Sed illos inquiunt honor plurimũ
consolatur. Respondemus. Et uobisti¬
mor multo amplius modcret᷑. Si enim
hoc multi dei ministri repente atq inopi¬
nate impositum susceꝑunt. sperantes se illu¬
strius in xp̃i hereditate fulgere: quantoma¬
gis uos adulteria cauendo uiuere continen¬
ter debetis. metuentes non in regno dei minꝰ
lucere. s ingehenna ignis ardere: Hȩc atip
huiusmodi ut possumus eis dicimus: qui
quo qͦmͦ a se discedentibus. uł ꝓpter adul¬
terium dimissis conugibus suis alias uo¬
lunt ducere: et cum prohibentur. infirmi¬
tatem nobiscarnisopponunt.S iam li¬

Expanded text:
ad eandem sarcinam subeundam capiunad eandem sarcinam subeundam capiuntur inuiti eamque susceptam usque ad debitum finem domino adiuuante perducunt. dicimus ergo eis: quid? si et uos ad hoc subeundum populorum uiolentia caperemini, nonne susceptum caste custodiretis officium, repente conuersi ad impetrandas uires a domino, de quibus numquam antea cogitastis? sed illos, inquiunt, honor plurimum consolatur. respondemus: et uos timor multo amplius moderetur. si enim hoc multi dei ministri repente atque inopinate inpositum susceperunt, sperantes se inlustrius in Christi hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria cauendo uiuere continenter debetis, metuentes non in regno dei minus lucere, sed in gehenna ignis ardere! haec atque huius modi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibus uel propter adulterium dimissis coniugibus suis alias uolunt ducere et. cum prohibentur, infirmitatem nobis carnis obponunt. sed iam li
Abbreviated transcription (Latin):
re: quasi eis quia uiri sunt liceat.S absit
ut melioris sexus tanquam honori debeat᷑.
quod pudori detrahitur: cum honor iustꝰ
uirtuti. non uicio debeatur. Qumn immo
cum a feminis utiq habentibus carnem tan¬
tam flagitent castitatem: ut quando ab uxo¬
ribus diutissime peregrinantur. uelint eas
ab adultermo concubitu in contaminataᷤ feruo¬
rẽtransigere iuuentutis: et plurime pudicissi¬
me transigunt. maxime syrȩ quarum mari¬
ti negociandi questibus occupati iuuenes
adolescentulas deserunt. et uix aliquando
senes ad aniculas reuertuntur: eo ipso eui¬
dentius conuincuntur non esse impossibile
quod se non posse causantur. Si enim hoc
non posset infirmitas hominũ: minus id
posset sexus infirmior feminarum. Unde
istos qui uirilem non putant excellentiam
nisi in peccandi licentiam. quando terremꝰ
ne adulterinis conugiis herendo pereant
mȩternum: solemus eis ꝓponere etiam
continentiam clericorum: qui plerumq

Expanded text:
re, quasi eis, quia uiri sunt, liceat. sed absit, re, quasi eis, quia uiri sunt, liceat. sed absit, ut melioris sexus tamquam honori debeatur, quod pudori detrahitur, cum honor iustus uirtuti, non uitio debeatur. quin immo cum a feminis utique habentibus carnem tantam flagitant castitatem, ut, quando ab uxoribus diutissime peregrinantur, uelint eas ab adulterino concubitu incontaminatas feruorem transigere iuuentutis — et plurimae pudicissime transigunt, maxime Syrae, quarum mariti negotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentulas deserunt et uix aliquando senes ad aniculas reuertuntur — eo ipso euidentius conuincuntur non esse inpossibile, quod se non posse causantur. si enim hoc non posset infirmitas hominum, multo minus id posset sexus infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant excellentiam nisi peccandi licentiam, quando terremus, ne adulterinis coniugiis haerendo pereant in aeternum, solemus eis proponere etiam continentiam clericorum, qui plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
tinent. ut si moriantur quarũ uita comu¬
gari impediuntur. alias ducere cogitent: ꝓ¬
fecto etiam si prius ipsi in tali continentia
de corpore abscedantꝰ non eis imputat᷑. nisi
ad pudiciciam coniugalem: ꝓpt̾ quã non
faciunt. quod facerent si liceret. Hac quippe
intentione continenter uiuere. parum ẽ
ad accipienda illiꝰ q̃ liberiꝰ eligit᷑ continentiȩ p̃¬
mia: sed sufficit ad cauenda adulteria. Hȩc
autem me de utroq sexu memineris dicere:
s maxime ꝓpter uiros qui propterea se fe¬
minis suꝑiores ẽẽ arbitrant᷑. ne pudicicia pa¬
res eẽ dignentur: inqua etiam p̃ire debue¬
runt: ut eos ille tanquam sua capita seque¬
rentur.Quando autem lex prohibet adul¬
teria. si obtentu incontinentiȩ carnalis infir¬
mitatis admittatur excusatio: multis sub
nomine false impunitatis ꝑeundi aperit᷑
occasio. Neq enim carnem non habent fe¬
mine quib uiri tale aliquid nolunt lice¬

Expanded text:
tinent, ut, si moriantur quarum uita coniutinent, ut, si moriantur quarum uita coniugari inpediuntur, alias ducere cogitent, profecto, etiamsi prius ipsi in tali continentia de corpore abscedant, non eis inputatur nisi ad pudicitiam coniugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intentione continenter uiuere parum est ad accipienda illius quae liberius eligitur continentiae praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de utroque sexu memineris dicere. sed maxime propter uiros, qui propterea se feminis superiores esse arbitrantur, ne pudicitia pares sese dignentur: in qua etiam praeire debuerunt, ut eos illae tamquam sua capita sequerentur. quando autem lex prohibet adulteria, si obtentu incontinentiae carnalis infirmitatis admittatur excusatio, multis sub nomine falsae inpunitatis pereundi aperitur occasio. neque enim carnem non habent feminae, quibus uiri aliquid tale nolunt lice
Abbreviated transcription (Latin):
perirent. Utriq ꝑmaneant: utriq in quod
ꝑuenerunt. ambulent usq infinẽ. Ferue¬
ant studiis. supplicent uotis: quia et illis sa¬
lus cogitanda ẽ. ut ab eo quod uoluntas arri¬
puit cadere timeant: et istis gła desperanda
non ẽ: si in eo quod necessitas intulit ꝑsiste¬
re diligant. fierienim potest. ut deo terren¬
te et hortante. conuertente et implente.Hu¬
manus in melius mutetur affectus: atq ita
uoueant sine coniugiis et sine ullo concubi¬
tu. atq immunda libidinis attrectatione
ꝑseuerantissime uiuere: ut etiam si separa¬
ta coniugia locum ducendi alias moriendo
aperuerint: claudatur ex uoto. qͦd patet ex
licito. Et quod erat ex necessitate ceptũ: fi¬
at caritate ꝑfectum. Talib ꝓfecto omnino
retribuetur: quod illis uł qui pari consensu
cum comugibus hoc uouerunt. uł nullis
coniugiis alligati. ꝓpter maius bonũ con¬
tinentiam delegerunt. Si autem ita se con¬

Expanded text:
perirent; utrique permaneant, utrique in quod perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque in finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persistere diligant. fieri enim potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inplente humanus in melius mute-I tur affectus, atque ita uoueant sine coniugiis et sine ullo concubitu atque inmunda libidinis attrectatione perseuerantissime uiuere, ut etiamsi separata coniugia locum ducendi alias moriendo aperuerint, claudatur ex uoto, quod patet ex licito et quod erat ex necessitate coeptum, fiat caritate perfectum. talibus profecto id retribuetur, quod illis, qui uel pari consensu cum coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati propter maius bonum continentiam delegerunt. si autem ita se con
Abbreviated transcription (Latin):
coniuigia qͥa ñ erunt coniugia s ad ult̾ia. Cũ
enim par forma sit inhoc uinculo uiri
et uxoris: sicut uxor uiuente uiro uoca¬
bitur adultera si fuerit cum alio uiro:
ita et uir uiuente uxore uocabit᷑ adulter.¬
si fuerit cum alia muliere. Et si enim grauiꝰ
qui preter causam fornicationis: omnis ta¬
men qui dimiserit uxorem suã et aliam du¬
xerit. mechatur. Non eos terreat sarcina con
aderit: quȩ impetrat a iubente quod iusse¬
rit. Non eos frangat quod uidetur eoꝵ conti¬
nentia necessitatis esse. non uoluntatis: qr
et illi qui eam uoluntate delegerunt. fece¬
runt eam esse necessitatis: qm̃ iam sine dã¬
natione ab illa deuiare non possunt. Et
qui in eam necessitate contrusi sunt: faciunt
eam esse uoluntatis. si non de se ipsis sed de
illo aquo est omne bonum confidunt. Illi
ad eam conscenderunt causa maioris gloriȩ.
ut amplius aliquid inuenirent: isti ad eã
confugerunt causa salutis nouissimȩ. ne

Expanded text:
coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir uiuente uxore uocabitur adulter,si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. non eos terreat sarcina contaderit, quae impetrat a iubente quod iusserit. non eos frangat, quod uidetur eorum continentia necessitatis esse, non uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerunt eam esse necessitatis, quoniam iam sine damnatione ab illa deuiare non possunt, et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, confidunt. illi ad eam conscenderunt causa maioris gloriae, ut amplius aliquid inuenirent; isti ad eam confugerunt cura salutis nouissimae, ne
Abbreviated transcription (Latin):
possint. Nam qui non ista necessitate se
continent sed boni appetitione melioris :
possent ibi esse etiam seruata pudicicia con¬
iugali: quamuis in p̃miis minorib. tam̃
intus. Qui uͦ propterea se continent. quia
prioribus comugibus uiuis timent aliis con¬
iungi: maiorem curam debent gerere pro
salute quam gesserunt illi:a quib conti¬
nentia ꝓ munere dilecta ẽ ampliore. Tunc
quippe ibi erunt: si adulteri non erunt.
Si autem non se continent. adulteri erunt:
quia uiuentibus coniugibus pristims.
non coniugibus alteris sed adulteris ad¬
herebunt. Et si a regno cȩloꝵ aberunt:
ubi erunt nisi ubi salui non erunt: Hos
igitur alloquor: ut quod facere deberent
sihaberent coniuges diuturno languore
marcentes. uł loco sibi inaccessibili absen¬
tes. uł animositate illicita continentes :
hoc faciant si habuerint coniuges adul¬
terina inquinatione sordentes: et ꝓpter
hoc asuo consortio diu̾tentes. Non alia q̃rant

Expanded text:
possunt nam qui non ista necessitate se possunt nam qui non ista necessitate se continent, sed boni adpetitione melioris, possent ibi esse etiam seruata pudicitia coniugali, quamuis in praemiis minoribus, tamen intus; qui uero propterea se continent, quia prioribus coniugibus uiuis timent aliis coniugari, maiorem curam debent gerere pro salute. quam gesserunt illi, a quibus continentia pro munere dilecta est ampliore. tunc quippe ibi erunt, si adulteri non erunt; si autem non continent, adulteri erunt, quia uiuentibus coniugibus pristinis non coniugibus alteris, sed adulteris adhaerebunt. et si a regno caelorum aberunt, ubi erunt, nisi ubi salui non erunt? Hos igitur alloquor, ut quod facere deberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterina inquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant