comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Hex enim ueri dei munera sunt: ñ ipse st̃ dee.
Ueruntam̃ uͥ ẽ uirtꝰ ⁊ felicitas. qͥd aliud querit: Q d
ci sufficit. cuiiuntus felicitasq non sufficit: Omnia qͥppe¬
agenda complectit̾ unt: omĩa optanda felicitas. Si iu¬
pit̃ ut hec daret idõ colebat᷑. quia sibonum ẽ aliqͥd
latitudo regni atq diuturnitas. ad candem ꝑtinet
felicitatem: cur non intellectum ẽ. dona dei eẽ ñ deas:
Si autem putate sunt deę̃ saltem alia tanta deoꝵ tͣba
ñ quereret: Consideratis enimofficiis dõꝵ dearumq
ommũ. quę sicut uoluerunt ꝓsua opinatione fin¬
retunt: inueniant si possunt aliqͥd qd̃ ab aliquo
deo p̃star possit homini. habenti un tutem. haben¬
ti felicitatem. Quid doctrinȩ uel amercurio. ł ami¬
ncrtia petendum eẽt. cum uirtꝰ omĩa secũ haberet:
m̃ artis latinos transduxisse putauert̃. S si uirtꝰ ñ¬
nͥ adingeniosum posset uenire. qͥd opꝰ crat deo catio

Expanded text:
facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cuiagenda complectitur virtus; omnia optanda, felicitas. Si Jupiter, ut haec daret, ideo colebatur; quia si bonum aliquid est latitudo regni atque diuturnitas, ad eamdem pertinet felicitatem; cur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut voluerunt pro sua opinatione finxerunt, inveniant, si possunt, aliquid quod ab aliquo deo praestari possit homini habenti virtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae vel a Mercurio, vel a Minerva petendum esset, cum virtus omnia secum haberet? virtus, nomen artis Latinos traduxisse putaverunt. Sed si virtus nonnisi ad ingeniosum posset venire, quid opus erat deo Catio
Abbreviated transcription (Latin):
bent. In partib iusticis fides ẽ: maximũq locũ ap̃
nos ht̃. quicunq scimus qͥd sit qd̾ iustꝰ exfide uiuit.
S illos muror appetitores multitudinis dõꝵ. si fides dea
ẽ. quare aliis tammultis deab iniuriam fecerint. p̃¬
t̃mittendo eas quibi similit̃ edes ⁊ aras dedicare po¬
tuerunt. Cur temꝑantia dea eẽ ñ meruit: cũ eiꝰ noĩe
ñnulli romam pͥncipes ñ partiam głam compara¬
rint: Cur deniq fortitudo dea nonẽ. q̃ affuit mutio
cum dexteram pontxit inflammas. q̃ affuit curcio.
cum se ꝓpatria in abruptam t̾ram precipitẽ dedit. q̃
affuit decio patri ⁊ decio filio. cum ꝑ exercitu se uo¬
uerunt: Si tam̃ his om̃ib uera mnerat fortitudo uñ
in nagitur. Quare prudentia. quare sapientia. nulla
numinũ loca mertierunt: An qi in nomine general
ipsius uirtutis om̃s colunt᷑: Sic gͦ posset ⁊ unꝰ ds̃ coli.
cuiꝰ partes ceteri dii putant᷑. S in illa una uirtute
taria meruerunt. Has deas. non ueritas. s uanitas

Expanded text:
 fides est; maximumque locum apud nos habet, quicumque scimus quid sit, quod justus ex fide vivit . Sed illos miror appetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus injuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Cur temperantia dea esse non meruit, cum ejus nomine nonnulli Romani principes non parvam gloriam compararint? Cur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio, cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri, et Decio filio, cum pro exercitu se voverunt? Si tamen his omnibus vera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? an quia in nomine generali ipsius virtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cujus partes caeteri dii putantur. Sed in illa una virtute taria meruerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ noĩe tantum pͥuare: et patria pͥuauit ⁊ honore.
Hȩc mala facta sunt. hȩc adũsa acciderunt: qñ in illa
republica equo ⁊ modesto iure agitatum ẽ. Lucretiꝰ
qͦq quim locumbruti fuerat subrogatꝰ: morbo añ¬
quam idem annꝰ t̃minaret᷑ absumptꝰ ẽ. Ita publiꝰ
ualeriꝰ qui successerat collatino. ⁊ marcꝰ oratiꝰ qͥ pro de¬
functo lucretio suffectus fuerat: annum illum fune¬
reũ atq tartartum qͥ consules qͥnq hũit compleuert.
Q anno consulatꝰ ipsiꝰ nouũ honorem ac potestatẽ
auspicata ẽ romana respublica. Tunc iam dimi¬
nuto paululum metu. ñ qr bella conqͥeuerant. s
xui qr ñ tam graui pondẽ urgebant. finito scilicet tp̃r
quo equo ac modesto iure agitatum ẽ: secuta sunt
quȩ idem salustius breuiter explicat. Dem̃ seruili
imꝑiopatres plebẽ exercere. de uita atq t̃go regiomore
consulere agropellere. ⁊ ceteris exꝑtib soli inimꝑio

Expanded text:
batur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! batur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res publica. Cnuto paululum metu, non quia bella conquieverant, sed quia non tam gravi pondere urgebant, finito scilicet tempore quo aequo et modesto jure agitatum est, secuta sunt quae idem Sallustius breviter explicat: Dein servili imperio patres plebem exercere, de vita atque tergo regio more consulere, agro pellere, et
Abbreviated transcription (Latin):
tarquinio pulso. passus ẽ qđ tyrannꝰ ipse tarqui¬
niͣ. Nlam ⁊idem brutꝰ. consanguine tarqͥnii fuisse
ꝑhibet᷑. S collatinum uidelicet similitudo nomi¬
nis p̃ssit qr etiam tarqͥniꝰ uocabat᷑. Mutare gͦ nom̃
ñ patriam cogeret᷑. Postremo in eiꝰ nomine hoc uoca¬
bulum minꝰ cẽt: siluciꝰ collatinus tantũmͦ uocaret᷑.
S ideo ñ amisit. qd̾ sine ullo detrim̃to posset amitte̾:
ut ⁊ honore pͥmꝰ consul. ⁊ ciuitate bonꝰ ciuis carere
iuberet᷑. Etiamne ista ẽ gła iunii bruci. detestanda
miquitas. ⁊ nichilo utił reipublice: Etiamne ad
hanc ꝑpetrandã uicit amor patrię. laudumq im¬
mensa cupido: Iam expulso utiq tarqͥmo tyranno:
consul cum bruto creatꝰ ẽ. maritꝰ lucretiȩ. lucius
tarquiniꝰ collatinꝰ. Quam iuste ppłs mores in cuie.
ñ nom̃ attendit. Quam impie brutꝰ collegã pͥmȩ
ac nouȩ illiꝰ potestatis. quem posset si hoc offende¬

Expanded text:
Tarquinio pulso passus est quod tyrannus ipse TarquiTarquinio pulso passus est quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offende
Abbreviated transcription (Latin):
tum eiecit ex urbe collegam lucium tarqͥnium
collatinum. Demn mox ipse in bello cecidit mutuis
cum hoste uulnerib. occisis asc ipso pͥmitus filiis
suis ⁊ uxoris suę fr̃ib: quod cosprestituendo tar¬
quinio coniurasse cognouerat. Quod factum uir¬
giliꝰ postea qͣm laudabilit̃ cõmemorauit: conti¬
nuo clement̃ exhorruit. Cum eium dixisset. natos¬
q pat̾ noua bella mouentes Ad penam pulchra
plibtate uocauit: mor dem̃ exclamauit ⁊ ait. In¬
felix ut cumq ferent ea facta minores. Quomͦ libet
inquit ea facta posteri ferant. id est p̃ferant ⁊ ex¬
tollant: qui filios occidit infelix ẽ. Et tanqͣm ad
consolandum infelicem: subiunxit. Uicit amor
patrie laudumq imm̃sa cupido. Honne in hoc
bruto qui ⁊ filios occidit. ⁊ ase ꝑcusso hosti filio
tarqͥni mutuo ꝑcussus suꝑ uiuere ñ potuit. eiq
potius ipse tarquiniꝰ suꝑuirit. collatim college
uidet᷑ innocentia uindicata. Qͥ bonꝰ ciuis hoc

Expanded text:
tum ejecit Urbe collegam Lucium Tarquinium tum ejecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste vulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio conjurasse cognoverat. Quod factum Virgilius posteaquam laudabiliter commemoravit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset, Natosque pater nova bella moventes Ad poenam pulchra pro libertate vocabit; mox deinde exclamavit, et ait Infelix! utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant; qui filios occidit, infelix est. Et tanquam ad consolandum infelicem, subjunxit: Vicit amor patriae, laudumque immensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit, et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus supervivere non potuit, eique potius ipse Tarquinius supervixit, Collatini collegae videtur innocentia vindicata, qui bonus civis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fuit romanoꝵ uita subregib laudabili tp̃r illiꝰ rei
publice. usq ad expulsionem tarqͥnii suꝑbi ꝑducen¬
tos ferme ⁊ quadraginta ⁊ tres annos: cũ ille om̃s
uictoriȩ tam multo sanguine et tantis emptȩ cala¬
mitatib. iux illud imꝑium intra uigindi ab urbe
milia dilatauenit. Quantum spatiũ. absit ut sal¬
tem alicuiꝰ getulȩ ciuitatis. nc̃ territorio cõparemꝰ.¬
dic̃ salustiꝰ. equo ⁊ modesto iure agitatum. dũ metꝰ
a tarqͥnio ⁊ bellum graue cũ etruria positum ẽ. Qm¬
du enim etrusci tarquinio redire inregnum conanti
opitulati sunt: graui bello roma concussa ẽ. Idõ dic̃
equo ⁊ modesto iure gestam rempublicam: metu p̃¬
mente ñ ꝑsuadente iusticia. In quo breuissimo tp̃r.
qͣm funestꝰ ille annus fuit. quo pͥmi consules crea¬
ti sunt. erpulsa regia potestate: Annum qͥppe su¬
um ñ compleuerunt. Nam iuniꝰ brutꝰ. ex honora¬

Expanded text:
fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Tarquinii Superbi per ducentos ferme et quadraginta et tres annos, cum illae omnes uictoriae tam multo sanguine et tantis emtae calamitatibus uix illud imperium intra uiginti ab Urbe milia dilatauerint; quantum spatium absit ut saltem alicuius Getulae ciuitatis nunc territorio conparedicit Sallustius aequo et modesto jure agitatum, dum metus a Tarquinio et grave bellum cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio. redire in regnum conanti opitulati sunt, gravi bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto jure gestam rempublicam metu premente, non persuadente justitia. In quo brevissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt, expulsa regia potestate? Annum quippe suum non compleverunt. Nam Junius Brutus exhonora
Abbreviated transcription (Latin):
eis quorum fidebat auxilio regnum reciꝑe ñ ȩua¬
luit. inopido tusculo romȩ uicino. quartuordecim
ut fert᷑ annos pͥuatam uitam qͥctus habuerit. ⁊ cum
urore consenuit. optabiliore fortassis exitu. qͣm socer
ciꝰ generi sui facinore. nec ignorante filia sicut ꝑhi¬
bet᷑ extinctus. Nec tam̃ istum tarqͥnium romani cru¬
delem aut sceleratum. s suꝑbum appellauerunt:
fortasse regios eiꝰ fastus alia suꝑbia non ferentes.
slam sclus occisi ab co soceri optimi regis sui usq
ad eo contempserunt: ut eum irgẽ suũ facerent. Ubi mi¬
ror si non scełe grauiore mercedẽ tantã tanto sceleri red¬
diderunt. Nec discessere aditis arisq relictis dii: nͥ for
te quispiam sic defendat istos dõs. ut dicat cos ideo
mansisse romȩ. quo possent romanos magis punire
suppliciis qͣm bñficiis ad iuuare. seducentes eos ua¬
nis uictorus. ⁊ bellis grauissimis conterentes. Hȩc

Expanded text:
eis quorum fidebat auxilio, regnum recipere non evaeis quorum fidebat auxilio, regnum recipere non evaluit, in oppido Tusculo Romae vicino quatuordecim, ut fertur, annos privatam vitam quietus habuit, et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis exitu, quam socer ejus generi sui facinore, nec ignorante filia, sicut perhibetur, exstinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellaverunt, fortassis regios ejus fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contempserunt, ut eum regem suum facerent: ubi miror si non scelere graviore mercedem tantam tanto sceleri reddite quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
illi dii nefatium parricidam soceri int̾fectione re¬
s p̃sentes manentesq uiderunt: ⁊ regẽ suũ iouem
in illo altissimo templo. hoc ẽ in oꝑe parricidȩ sibi
p̃sidere atq regnare ꝑpessi sunt. Neq enim ad huc
innocens capitolium instrurit. ⁊ postea mał me¬
nitis urbe pulsus ẽ: s ad ipsum regnũ in qͦ capi¬
tolium fabricaret. immanissimi sceleris ꝑpetracio¬
ne ꝑuenit. Qd uͦ eum romani regno postea depu¬
lerunt. ac secluscrunt menib ciuitatis. ñ ipsĩ de lu¬
cretiȩ stupio. s filii peccatum fuit. illoñ solũ nesci¬
ente. s etiam absente commissum. Ardeam ciuitatẽ
tunc oppugnabat: ꝓppło romano bellum gerebat.
Nescimus quid faceret: si ad ciꝰ notictam flagitium
iussus ẽ. clausis dcinde portis. ñ siuit intͣre redcuntẽ.
At ille post bella grauissima. quib cosdem romanos
concitatis finitimis attriuit: postca qͣm descitꝰ ab

Expanded text:
illi dii nefarium parricidam soceri interfectione reilli dii nefarium parricidam soceri interfectione resed praesentes manentesque viderunt, et regem suum Jovem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere atque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit, et postea malis meritis Urbe pulsus est: sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, immanissimi sceleris perpetratione pervenit. Quod vero eum Romani regno postea depulerunt, ac secluserunt moenibus civitatis, non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit, illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam civitatem tunc oppugnabat, et pro populo Romano bellum gerebat: nescimus quid faceret, si ad ejus notitiam flagitium jussus est, clausis deinde portis non sivit intrare redeuntem. At ille post bella gravissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis attrivit, posteaquam desertus ab
Abbreviated transcription (Latin):
fedionib loqueret᷑: ut easdem inquit tenebias
efficiat. quas effecit ininteritu romuli. qͥ obscuratione
solis ẽ factus. Certe hic minime timuit hominis int̾i¬
tum dicẽ. ꝙr disputator magis qͣm laudator fuit. Cet̾
aũt reges ppłi romani excepto numa pompilio. et an¬
co marcio qͥ morbo int̾ierunt. qͣm horrendos exitus ha¬
buerunt: Tullius ut dixi hostilius. uictor ⁊ eu̾sor¬
albȩ. cum cota domosua fulmine concrematꝰ ẽ Priscꝰ
tarquiniꝰ. ꝑsui decessoris filios int̾emptꝰ ẽ. Seruius
tullus. generi suitarquinii suꝑbi qͥ ei suocessit in re¬
gnum. nefario scelere occisus ẽ. Nec discessere ad itis
arisq relictis dii. tanto inoptimũ illiꝰ ppłi regem
parricidio ꝑpetrato: quos dicunt ut hoc miserȩ trois
facerent. eamq grecis diruendam exurendamq
relinquerent adult̾io paridis fuisse cõmotos: s insu¬
ꝑ int̾fecto a se socero. tarquiniꝰ ipse successit. Hunc

Expanded text:
fectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras fectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus\'. Certe hic minime timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Marcio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus habuerunt! TullAlbae, cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius per sui decessoris filios interemptus est. Servius Tullius generi sui Tarquinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec « discessere adytis arisque relictis dii, » tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Trojae facerent, eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos. Sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
subito ñ comparuisse: ꝓfecto ibi intelligit᷑. aut
uiolentia tempestatis. aut cedis facinorisq secre¬
tum. Nam ⁊ alii scriptores eoꝵ defectioĩ solis ad¬
dunt etiam subitam tempestatem: que ꝓfecto
aut occasionem sceleri p̃buit aut romulum ipsa
consumpsit. De tulło quippe etiam hostilio qͥ ter¬
cius a romulo rex fuit. qͥ ⁊ ipse fulmine absũptꝰ
ẽ. dicit ineisdem libris idem cicero ꝓpterea ⁊ istũ
ñ creditum in dõs receptum tali morte: qr fortasse
qd erat in romuloꝓbatum idẽ ꝑsuasum roma¬
ni uulgare noluerunt id est uile face̾. si hoc ⁊
alteri facile tribueret᷑. Dicit etiam aꝑte in inuecti¬
uis. Illum qui hanc urbem condidit romulũ ad
dõs immortales beniuolentia famaq sustulimꝰ.
ut non uere factum. s ꝓpter merita unrtutis erꝰ
beniuole iactatum diffamatũq monstraret.
Inhortensio uͦ dialogo cum de solis eanonicis de¬

Expanded text:
subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis aut caedis facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit. De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis de
Abbreviated transcription (Latin):
sui cursus effectam imꝑita nesciens multitudo: me¬
ritis romuli cribuebat. Quasiuͦ si luctus ille solis
fuisset ñ magis idõ credi deħet occisus. ipsumq sce¬
lus auersione etiam diurni luminis indicatum:
sic̃ reuera factum ẽ cum dñs crucifixus ẽ. crudeli¬
tate atq impietate iudeoꝵ. Quam solis obscuratio¬
nem. ñ ex canonico syderum cursu accidisse. satis
ostendit quod tunc erat pascha iudeoꝵ. Nam ple¬
na luna sollempnit̃ agitur: regularis aut̃ solis de¬
fectio. ñ nͥ lune fine contingit. Satis ⁊ cicero illã
int̾ dõs romuli receptionem. putatam magissi¬
gnificat ẽẽ quam factam: qñ⁊ laudans cũ inli¬
bris de republica scipionisq sermone. tantũ est
inquit consecutꝰ. ut cum subito sole obscurato ñ
comparuisset: deoꝵ innumõ collocatꝰ putartt̃. Qu̾a
opinionem nemo unqͣm mortał assequi potust.
sine eximia uirtutis gła. Quod autem dic̃ eum

Expanded text:
sui cursus effectam inperita nesciens multitudo mesui cursus effectam inperita nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum; sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod tunc erat pascha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter agitur, regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et laudans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, deorum in numero conlocatus putaretur, quam opinionem nemo umquam mortalis assequi potuit sine eximia uirtutis gloria\'. Quod autem dicit eum
Abbreviated transcription (Latin):
nii regnum ⁊ tercium domicilium troianoꝵ doꝵ.
ab urbe filia mater eu̾sa ẽ. Ut autẽ belli reliqͥȩ ex
duob ppłis unum facerent miserabile coagulũ :¬
multꝰ ante fusus utriusq sangius fuit. Qͥd iam
singillatim dicam. subcetis regib tociens eadẽ bel¬
la renouata quȩ uictoriis finita uidebantur. ⁊ tan¬
tis stragib iterum iterumq confecta. it̃m it̃mq
tatis huiꝰ fuit: quod portas belli nullus illoꝵ clau
mulo uiderit adulatio fabulosa: aquam ꝑhibetur
receptꝰ incȩlum. Uiderint quidam scriptores cors.
qui cum ꝓpt̾ ferocitatem a senatu discerptũ ẽẽ dixe¬
runt. sub ornatumq nescio quem iulium ꝓculum.
qui eũ sibi apparuisse dicet. eumq ꝑse ppło mandas¬
se romano ut int̾ numina coleret᷑ eoq mͦ ppłm qui
contra senatum intumescere ceꝑat. rep̃ssũ atq seda¬
tum. Accidat enuim et soł defectio. qͣm certa ratione

Expanded text:
nii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, nii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid iam singillatim dicam sub ceteris regibus totiens eadem bella renouata, quae uictoriis finita uidebantur, et tantis stragibus iterum iterumque confecta, iterum iterutatis huius fuit, quod portas belli nullus clausit illmulo uiderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in caelum; uiderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem a senatu discerptum esse dixerunt subornatumque nescio quem Iulium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur, eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum adque sedatum. Acciderat enim et solis defectio, quam certa ratione
Abbreviated transcription (Latin):
Uim tam̃ patiebantur studii sui dii illi. p̃sides imꝑii ro¬
mani. ⁊ talium certaminũ tanqͣm theatrici spectato¬
res. donec oratiorum soror ꝓpt̃ curiatios tresꝑemptos
ctiam ipsa tercia ex altera parte fr̃no ferro duob frĩb
post ilum qd greci euerterunt. ⁊post lauinium uͥ
eneas regnum ꝑegrinum atq fugitiuum constitue¬
rat. tc̃io locohabitauerant numina illa troiana.
S more suo etiam inde iam fortasse migrauerant: iõ
deleta ẽ. Discesserant uidelicet om̃s aditis arisq re¬
lictis dii. quib imꝑium illud steterat. Discesserant
sane ecce iamtercio: ut eis quarta roma ꝓuidentis¬
sime credetur. Displicuerat enim et alba. uͥ amu¬
lius expulso frẽ. ⁊ roma placuerat uͥ romulus occiso
frẽ regnauerat. S anteqͣm alba dirueret᷑ tranffusꝰ
est inquiunt ppłs eiꝰ in romã: ut ex utraq una ei¬
uitas ficret. Esto. Ita factum sit. Uibs tam̃ illa asca¬

Expanded text:
Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii RoVim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratripost Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Asca
Abbreviated transcription (Latin):
tor indesideriis animȩ suȩ: et qui iniqua gerit
benedicit᷑. Fallacia gͥ tegimina ⁊ deceptoriȩ dcalba¬
tiones auferant᷑ a rebi: et sincero inspiciant᷑ examine.
Nemo mͥ dicat magnꝰ ille atq ille: qr cũ illo ⁊ illo
pugnauit ⁊uicit. Pugnant etiam gladiatores: uin¬
cunt et ipsi. Ht̃ p̃mia laudis: et illa crudelitas.
S puto eẽ satiꝰ cuiꝰ libet merciȩ penas luere: qͣm
illoꝵ armoꝵ querere głam. Et tñ simharenam
ꝓcederent pugnaturi int̾̃ se gladiatores. quoꝵ alt̃¬
eẽt filiꝰ alter pater. tale spectacłm quis ferret. qͥs
ciuitatis int̾ se armoꝵ potuit eẽ certam̃: An ideo
diũsum fuit. qd̾ harena illa ñ fuit et latiores cãpi.
ñ duoꝵ gladiatoꝵ s in duob ppłis multoꝵ fune¬
rib implebant᷑. nec amphiteathro cingebant᷑ illa
certamina. s uniũso orbe. ⁊ tẽ iuuis ⁊ posteris qͦ
usq ista fama porrigit᷑. impiũ spectałm p̾bebat᷑:

Expanded text:
tor in desideriis animae suae et qui iniqua gerit tor in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sed puto esse satius cuiuslibet inertiae poenas luere quam illorum armorum quaerere gloriam. Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis ciuitatis inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diuersum fuit, quod harena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur?
Abbreviated transcription (Latin):
nora nuda cernant᷑. nuda pensent᷑ nuda iudicent᷑.
moueret tullus in arma uiros. ⁊ iam desueta triũ¬
phis agmina. Illo itaq uicio. tantum seclꝰ ꝑpetra¬
tum ẽ. sociał belli atq cognati. Quod uiciũ sa¬
lustiꝰ magnum. transeunt̃ attigit. Cũ enim laudais
breuit̃ antiquiora cõmemorasset tpr̃a. qñ uita ho¬
minũ sine cupiditate agitabat᷑ ⁊ sua cuiq satis
placebant: postea uͦ inquit quam inasia cẏrus.
ingrecia lacedemonii. ⁊ athenienses ceꝑe urbes
atq nationes subige̾ libidinem dñandi causam
belli hab̾c. maximam głam in maximo imꝑio
putare. ⁊ cetera quȩ ipse instituerat dice̾. mͥ huc
usq satis sit eiꝰ ũba posuisse. Libido ista dñandi.
magnis malis agitat. et conterit humanũ genus.
Hac libidine romatunc uicta. albam se uicisse tri¬
umphabat: et sui sceleris laudem. głam nomi¬
nabat. Qm̃ laudatur inquit scriptura nr̃a pecca¬

Expanded text:
nora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur.nora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur.moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scriptura nostra, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi romani mͥ fuisse uidet᷑ affectꝰ. Illa quem uirũ
iam fide media retinebat. aut forte etiam ipsũ frc̃m
dolens qui eum occid̾at. cui sororem ꝓmiserat: pu¬
to qd̾ ñculpabiliter fleuert. Uñ enim apud uirgili¬
um pius ȩneas laudabilit̃ dolet hostem etiã sua
ꝑemptum manu. Uñ marcellꝰ siracusanã ciuita¬
tem recolens esꝰ paulo añculm̃ ⁊ głam sub manꝰ
suas subito concidisse cõmunẽ cogitans conditio¬
nem flendo miseratꝰ ẽ. Queso abhumano impe¬
tremꝰ affectu. ut femina sponsũ suũ afrẽ suo ꝑ¬
emptum sine crimine fleu̾it: siuiri hostes a se
uictos etiam cũ laude fleuerunt. Ergosponso a frẽ
illatam mortem qñ femina illa flebat: tunc se contͣ
matrem ciuitatẽ tanta strage bellasse. ⁊ tanta hinc
⁊ inde cognati eruoris effusione uicisse roma gau¬
debat. Quid mͥ obtendit᷑ nom̃ laudis nom̃q uicto¬
riȩ: Remotis obstaculis insanȩ opinionis. faci¬

Expanded text:
populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis faci
Abbreviated transcription (Latin):
nec multoꝵ tedet pari defectione certaminũ. Tẽ
euentũ belli de tergeminis hinc atq iñ frĩb pla¬
cuit exꝑiri. Aromanis tres oratii. ab albanis aut̃
tres curiacii ꝑcesserunt. Acuratiis trib. matui duo.
Ab uno autem oratio. tres curiacii suꝑati ⁊ extincti
sunt. Ita roma extitit uictrix. ea clade etiã incerta¬
mine extremo: ut de sex. unus rediret domum.
Cui dampnum inutrisq. cui luctꝰ nͥ ȩneȩ stirpi. nͥ
escanii postis. nͥ ꝓli uencris. nͥ nepotib iouis: Nã
⁊ hoc plusquam ciuile bellum fuit: qñ filia ciui¬
tas cũ ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huie
ter geminor pugnȩ ultimȩ: atrox atq horrendũ
malũ. Namut erant ambo ppłi pͥus amiq. uicin
qͥppe atq cognati: uni curiatioꝵ desponsata fue¬
rat oratioꝵ soror. Hȩc postea quam sponsi spolia
inuictore fr̃e conspexit: ab eodem frẽ qm̃ fleuit oc¬
cisa ẽ. Humanior huiꝰ uniꝰ feminȩ. quam uniũsi

Expanded text:
nec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc nec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ socium regni. romulus ferre compulsus ẽ: ger¬
mani consortis impatiens. S qñ ⁊ istum diu cole¬
raret. qui fr̃em geminũq ñ ꝑtulit: Uñ ⁊ ipso int̃¬
fecto: ut maior ds̃ ec̃t. regnum solus optinuit. Quę
sunt ista iura nuptiarum. q̃ irritam̃ta bellor. quę
federa germanitatis. affinitatis. societatis. diuini¬
tatis. q̃ postremo sub tot diis tutorib uita ciuitatis:
Uides quanta hinc dici ⁊ qͣm multa possent. nͥ quę¬
ret. Quid dem̃ pꝰ numã sub aliis regib: Qnͣto ma¬
lo ñ solum suo. s etiam romanor inbellũ albans
ꝓuocati sunt. qr uidelicet pax numȩ tam longa
iuluerat: qua crebrȩ strages romani albaniq erercitꝰ
fuerunt ⁊ utriꝰq cõminutio cuitatis. Alba nanq
illa quam filius ȩneę creauit ascaniꝰ. romȩ mater
ꝓpior ipsa qͣm troia. atullo ostilio rege ꝓuocata con¬
flixit. Confligens autem et afflicta ẽ ⁊ afflixit: do¬

Expanded text:
norum, socium regni Romulus ferre compulsus est, Gernorum, socium regni Romulus ferre compulsus est, Germani consortis impatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut major deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista jura nuptiarum, quae irritamenta bellorum, quae foedera germanitatis, affinitatis, societatis, divinitatis? quae postremo sub tot diis tutoribus vita civitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi qu. Quid deinde post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, do
Abbreviated transcription (Latin):
st alterna belloꝵ aliquȩ parentum ferro amisert ui
ros. aliquȩ utroꝵq ferro ⁊ parentes ⁊ uiros. Neq e¬
nim ⁊ apud romanos parua fuerunt illa discͥmina.
Siqͥdem ad obsidionem qͦ ꝑuentumẽ ciuitatis:
clausisq se portis tuebant᷑. Quib dolo aꝑtis ad¬
missisq hostib intramęnia. in ipso foro scelerata
inmis atrox inter generos socerosq pugna cõmis¬
sa c̃ Et raptores illi etiam suꝑabant᷑. ⁊ erebro fugien¬
tes intra domos suas grauiꝰ fedabant pͥstinas qͣm¬
uis ⁊ ipsas pudendas lugendasq uictorias. Id cñ
romulus de suorum iam uirtute desꝑans. iouem
orauit ut staret: atq ille hac occasione nom̃ stato¬
ris inuenit. Nec finis eẽt tantimali. nͥ raptȩ ille
laceratis erinib emicarent: ⁊ ꝓuolutȩ parentib
iram eoꝵ iustissimã ñ armis tuctricib s supplici
pietate sedarent. Deinde titum tacium regẽ sabi¬

Expanded text:
sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amisersunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserros, aliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis pietate sedarent. Deinde Titum Tatium, regem Sabi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ adhuc illis pugnantib ꝓ quib uota facerent
nesciebant. Talib nuptiis. ppłm romanũ ñ uen̾
s bellona donauit. Aut fortassis allecto illa infer¬
nalis furia iam eis fauente iunone plus in illos
habuit licentiȩ qͣm cum eiꝰ precib contra ȩneam fu¬
erat excitata. Andromacha felicius captiuiata ẽ:
qͣm illa coniugia romana nupserunt. Licet seruiles
tam̃ post eiꝰ amplexꝰ nullum trdianoꝵ pyrrus occi¬
dit. Romani autem soceros int̾ficiebant in p̃liis.
quoꝵ iam filias amplexabant᷑ in thalamis. Illa ui¬
ctori subdita. dolere tantum suoꝵ mortẽ potust
non timere: ille sociatȩ bellantib. parentũ suoꝵ
mortes ꝓcedentib uiris timebant. redeuntib do¬
lebant. nec timorem habentes lib̾um. nec dolorẽ
Nam ꝓpt̃ interitum ciuium. ꝓpinquoꝵ. frm̃. pa
rentum. aut pie cruciabant᷑: aut crudelit̃ leta¬
bant᷑ uictoriis maritor. Huc accedebat: qd it

Expanded text:
quae adhuc illis pugnantibus, pro quibus facerent quae adhuc illis pugnantibus, pro quibus facerent vota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donavit: aut fortassis Alecto illa infernalis furia, jam eis favente Junone, plus in illos habuit licentiae, quam cum ejus precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captivata est, quam illa conjugia Romana nupserunt: licet serviles, tamen post ejus amplexus nullum Trojanorum Pyrrhus occidit. Romani autem soceros interficiebant in praeliis, quorum jam filias amplexabantur in thalamis. Illa victori subdita, dolere tantum suorum mortem potuit, non timere: illae sociatae bellantibus, parentum suorum mortes procedentibus viris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes liberum, nec dolorem. Nam propter interitum civium, propinquorum, fratrum, parentum, aut pie cruciabantur, aut crudeliter laetabantur victoriis maritorum. Huc accedebat quod, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bat romanos rerum dños gentemq togatã. nec
uenꝰ ipsa eneadas suos potuit ad iuuare. ut bono
⁊ equo more coniugia mererent᷑ cladesq tanta ir¬
ruit huiꝰ inopiȩ. ut ea dolo raꝑent. moxq com¬
pellerentur pugnare cum soceris. ut misere fe¬
minȩ ñdum ex iniuria maritis conciliatȩ iam
parentum sanguine dotarent᷑: At enim uicerunt
in hac conflictatione romani uicinos suos. Quan¬
tis ⁊ qͣm multis utrinq uulnerib ac funerib tam
ꝓpinquoꝵ ⁊ confiniũ istȩ uictoriȩ constitert̃. ꝓpi¬
unũ ccsarem socerum. ⁊ unum generũ eiꝰ pompe¬
ium iam mortua cesaris filia uxore pompeii qͣnto
⁊ qͣm irsto doloris instinctu lucanꝰ exclamat bella
ꝑemathios plusqͣm ciuilia campos. iusq datum
ut strage socerorum manib cruentis. ab eoꝵ filiab
amplexꝰ miscrabiles extorquerent. nec ille auderent
flere patres occisos ne offenderent uictores maritos

Expanded text:
bat Romanos rerum dominos gentemque togatam, nec bat Romanos rerum dominos gentemque togatam, nec Venus ipsa Aeneidas suos potuit adiuuare, ut bono et aequo more coniugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis utrimque uulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae uictoriae constiterunum Caesarem socerum et unum generum ejus Pompeium, jam mortua Caesaris filia, uxore Pompeii, quanto et quam justo doloris instinctu Lucanus exclamat, Bella per Emathios plus quam civilia campos, Jusque datum ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent; nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent victores maritos;
Abbreviated transcription (Latin):
incertos. momnibq generib deoꝵ. sicut in ani¬
malib mares et feminas subhoc gͦ tot deoꝵ p̃si¬
dio constituta roma. ñ tam magnis et horrendis
cladib. quales ex multis paucas cõmemorabo:
agitari debuit et affligi. Nimis enim multos dõs
grandi fumo suo tanquam signo dato adtuitio¬
nem congregauerat: quib templa altaria. sa¬
crificia. sacerdotes instituendo atq p̃bendo. sũ¬
mum uerum dm̃. cui uni ħ rite gesta debent᷑
offendẽt. Et felicior qͥdem cum pauciorib uixit.
S qͣnto maior factͥa ẽ sicut nauis nautas tanto plu¬
res adhibendos putauit: credo desꝑans potiores
illos. sub quib in comparatione peioris uitȩ meliꝰ
uixerat. ñ sufficere adopitulandũ granditati suȩ.
Primo enim sub ipsis regib ercepto numa pom¬
pilio. de qͦ supͣiam locutꝰ sum. tantum malũ di¬
scordiosi certaminis fuit. qd̾ frẽm romuli coegit

Expanded text:
incertos, in omnibusque generibus deorum, sicut in aniincertos, in omnibusque generibus deorum, sicut in animalibus, mares et feminas? — sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari adfligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit
Abbreviated transcription (Latin):
sũmum templum nordum habebat iouis. Rex
qͥppe tarqͥmꝰ ibi capitolium fabricauit: esculapius
autẽ ab epidauro ambiuit ad romã. ut ꝑitissimꝰ
medicꝰ in urbe nobilissima artem głosius exercet.
Mat̃ etiam dm̃ nescio uñ apessinunte. Indignũ enĩ
erat ut cum eiꝰ filius. tam colli capitolino p̃sidet:
ad huc ipsa in loco ignobil latitaret. Quç tñ si oĩ¬
um dõꝵ mater ẽ: ñ solum secuta ẽ romam qͦsdam fi¬
lios suos. uerum ⁊ alios p̃cessit etiam secuturos. Mi¬
ror sane si ipsa peꝑit cinocephalum. qͥ longe po¬
stea uenit exegypto. utrum etiam dea febris exilla
nata sit. Uiderit esculapius ꝓnepos eiꝰ.S uñcũq
nata sit: non opinor. audebunt eam dice̾ ignobi¬
lem dii ꝑegrini deam ciuem romanã. Subhoc
tot dõꝵ p̃sidio quos numerare quis potest indi¬
genas ⁊ alienigenas. celestes t̃restres. infernos. ma¬
rinos. fontanos. flutuales. et ut uarro dicit certos atq

Expanded text:
summum templum nondum habebat Iouis; rex summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater etiam deum nescio unde a Pessinunte. Indignum enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut Varro dicit, certos adque
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati similib. mores demonũ descͥbunt᷑ carmi¬
nib poetarum. Nam camillã diana doluit apud
uirgilium: et pallantẽ moriturumhercules fle¬
uit. Hinc fortassis ⁊ numa pompiliꝰ pace abun¬
dans s quo donante nesciens nec requirens. cũ
cogitaret ociosus qͥb nam diis tuendã romanã
salutẽ regnumq cõmitt̾et. nec uerũ illũ atq
ommipotentẽ summũ dm̃ curare opinaret᷑ ista
t̾rena. atq recoleret troianos dõs qͦs eneas adue¬
xerat. neq troianũ neq lauiniense ab ipso ȩnea
conditum regnum diu conseruare potuisse: alios
ꝓuidendos existimauit. quos illis pͥorib siue qͥ
cum romulo iam romam transierant. sue qñq
alba cũsa fuerant transituri. uł tanqͣm fugitiuis
custodes adhiberet. uel tanꝗͣ inualidis ad uitores.
Nec his sacris tñ roma dignata ẽ cẽ contenta: quȩ
tam multa illic pompiliꝰ constituerat. Nã ipsiꝰ

Expanded text:
veritati similibus, mores daemonum describuntur carmiveritati similibus, mores daemonum describuntur carminibus poetarum. Nam Camillam Diana doluit apud Virgilium, et Pallantem moriturum Hercules flevit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed quo donante nesciens, nec requirens; cum cogitaret otiosus, quibusnam diis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec verum illum atque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, atque recoleret Trojanos deos, quos Aeneas advexerat, neque Trojanum, neque Laviniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conservare potuisse, alios providendos existcum Romulo iam Romam transierant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam inualidis adiutores. Nec his sacris tamen Roma dignata est esse contenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
acheos regemq stratonicũ bellartt᷑: quatriduo fle¬
tusse nuntiatus ẽ. Quo ꝑdigio aruspices t̃riti. cũ id
simulacrũ in mare putauissent eẽ piciendum: cu¬
mani senes intercesserunt atq retulerunt tale ꝑ¬
digium ⁊ antiochi ⁊̃ ꝑsis bello in eodẽ apparuisse
figm̃to. Et qͥa romanis felicit̃ ꝓuenisset: ex senatus¬
consulto eidem apollim sua dona eẽ missa destati
sunt. Tunc uelut ꝑitiores acciti aruspices. respon¬
derunt simulachri apollinis fletum idõ ꝓspum
ẽc̃ romanis qm̃ cumana colonia greca eẽt. suisq
t̃ris uñ accitꝰ eẽt id est ipsi grecie luctum et cladẽ
apollinem significasse plorantem. Dcm̃ mox
regem aristonicum uictũ ⁊ captum ẽẽ nuntia¬
tum ẽ. quem uinq utiq apollo nolebat ⁊ dole¬
lebat: ⁊ hoc sui lapidis etiam lacrimis indicabat.¬
Unde ñ usq quaq incongrue quamuis fabulosis tñ

Expanded text:
Achaeos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo fleAchaeos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo flevisse nuntiatus est: quo prodigio aruspices territi, cum id simulacrum in mare putavissent esse projiciendum, Cumani senes intercesserunt, atque retulerunt tale prodigium et Antiochi et Persae bello in eodem apparuisse figmento: et quia Romanis feliciter provenisset, ex senatusconsulto eidem Apollini suo dona esse missa testati sunt. Tunc velut peritiores acciti aruspices responderunt, simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum victum et captum esse, nuntiatum est; quem vinci utique Apollo nolebat et dolebat, et hoc sui lapidis etiam lacrymis indicabat.Unde non usquequaque incongrue, quamvis fabulosis, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tio impetu t̃riti sedarent᷑ immiq. his modis sẽp
ageret᷑: ut semꝑ roma clausis ian portis pacata
regnaret. Qd̾ simpotestate ñ fuit: ñ gͦ roma ꝑacem
habuit quamdiu dii eoꝵ s qͣmdiu homines finiti¬
mi circunqͣq uoluerunt qͥ eam nullo bello puoca¬
uerunt: nͥ forte dii tales etiam id homini uenđe au¬
debunt qd̾ alius homo uoluit siue noluit Int̃ est qͥ¬
dem iam uicio ꝓpͥo malas m̃tes quatinꝰ sinant᷑ isti
sent. nec aliud secretiore ac suꝑiore potestate contͣ
eoꝵ conatum sepe aliter ageret᷑: semꝑ in potestate
hab̾ent pacesbellicasq uictorias. que semꝑ fere ꝑ
humanoꝵ animoꝵ motꝰ accidunt. Quas tñple̾¬
rũq contra eoꝵ fieri uoluntatẽ. ñ sole fabulȩ mul¬
tamentientes. ⁊ iux ueri aliqͥd uel indicantes uel
significantes: s etiam ipsa romana confitet᷑ historia.
Neq enim aliunde apollo ille cumanus. cũ adu̾sus

Expanded text:
tio impetu territi sedarentur inimici; his modis semper tio impetu territi sedarentur inimici; his modis semper ageretur, et semper Roma clausis Jani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit quamdiu dii eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque voluerunt, qui eam nullo bello provocaverunt: nisi forte dii tales etiam id homini vendere audebunt, quod alius homo voluit sive noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti sent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere per humanorum animorum motus accidunt; quas tamen plerumque contra eorum fieri uoluntatem non solae fabulae multa mentientes et uix ueri aliquid uel indicantes uel significantes, sed etiam ipsa Romana confitetur historia.Neque enim aliunde Apollo ille Cumanus, cum adversus