comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bilia: animalia interris. frutecta magris: natantia in aquis. in aere
olantia: incaelo lucentia. praeter haec omnia. angeli. uirtutes. sedes
dominationes. principatus. potestates: omnia ꝑipsum facta sunt.
Nunquid ds̃ omnia haec fecit. & demonstrauit ea facta filio. ut & ipse
faceraȩ alterum mundum. his om̃ibus plenum.o nonutiq. sed quid.
uȩcunq enim ille fecerit: haec & non alia. sed haec & filuis: nec diss
strat ei. quacipse facit. Demonstrat pater filio: ut animae suscitentur.
quia ꝑpatrem & filium animȩ suscitantur: nec possunt uiuere animȩ.
isi earum uita sit ds̃. Sic gͦ non possunt uiuere animȩ. nisi earum
uita sit ds̃ : sicut ipsȩ sunt uita corporum. Quidẽ. demonstrat pater
filio. a Idẽ. quod facit: perfilium facit. Nonenum faciendo demon¬¬
strat filio: sed demonstrando facit ꝑfilium. Uidoe enim filius patrem
demonstrantem antequam aliquid fiat. & ex demonstratione patris

Expanded text:
bilia, animalia in terris, fruteta in agris, natantia in aquis, in aere bilia, animalia in terris, fruteta in agris, natantia in aquis, in aere volantia, in coelo lucentia; praeter haec omnia, Angelos, Virtutes, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates: omnia per ipsum facta sunt . Numquid Deus omnia haec fecit, et demonstravit ea facta Filio, ut et ipse faceret alterum mundum his omnibus plenum? Non utique. Sed quid? Quaecumque enim ille fecerit, haec, strat ei quae ipse facit. Demonstrat Pater Filio ut animae suscitentur, quia per Patrem et Filium animae suscitantur: nec possunt vivere animae, nisi earum vita sit Deus. Si ergo non possunt vivere animae, nisi earum vita sit Deus, sicut ipsae sunt vita corporum; quod demonstrat Pater Filio, id est quod facit, per Filium facit. Non enim faciendo demonstrat Filio, sed demonstrando facit per Filium. Videt enim Filius Patrem demonstrantem antequam aliquid fiat, et ex demonstratione Patris
Abbreviated transcription (Latin):
Fuerunt enim quidam heretici. & pulsi sunt abeccła: quiputarent non
hab̾e mentem rationalem. corpus xp̃i. sed quasi animambeliunam.
Excepta quippe rationali mente: uita beluina ẽ. S quia expulsi sunt:
⁊ ueritate expulsi sunt: accipe totum xp̃m. u̾bum. mentem rationa¬
lem. et carnem. Hocẽ. totum xp̃s. Resurgat anima tua ab iniquitate
pes idquod ds̃. ẽ: resurgat corpustium. a corruptione per idquod
iudetur profunditatem. & uidete quem admodum loquatur hic xp̃s.
nichil aliud. quam quare uenerit xp̃s : ut resurgant animae abin¬
quitate. resurgant corpori acorruptione. Iam dixi. animae ꝑqruid
resurgant. per ipsam substantiam dĩ. Corpora per quid resurgant
non potest filius a se facere quicquam. nisi quod uiderit patrem faci¬
entem. Quecunq enimille fecerit: haec & filius facit similiter. Caelum.
terra. mare : quae incaelo. quae interra. quae inmari. uisibilia. inuisi-¬

Expanded text:
Fuerunt enim quidam haeretici, et pulsi sunt ab Ecclesia, qui putarent non Fuerunt enim quidam haeretici, et pulsi sunt ab Ecclesia, qui putarent non habere mentem rationalem corpus Christi, sed quasi animam belluinam: excepta quippe rationali mente, vita belluina est. Sed quia expulsi sunt, et veritate expulsi sunt; accipe totum Christum, Verbum, mentem rationalem, et carnem. Hoc totum Christus est. Resurgat anima tua ab iniquitate per id quod Deus est, resurgat corpus tuum a corruptione per id quodvidetur, profunditatem; et videte quemadmodum loquatur hic Christus, nihil aliud quam quare venerit Christus, ut resurgant animae ab iniquitate, resurgant corpora a corruptione. Jam dixi animae per quid resurgant, per ipsam substantiam Dei; corpora per quid resurgant, iderit Patrem facientem: quaecumque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Coelum, terram, mare, quae in coelo, quae in terra, quae in mari, visibilia, invisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ caro xp̃s. Cum enim informa dĩ ẽẽt. non rapina arbitratus ẽ. ẽẽ. se
aequalis dõ. Et quid nos muno. qui non poteramus infirmi. & humi
repentes atcingere addm̃. & nunquid relinquendieramꝰ & absit.
Semo ipsum exinaniuit. formam serui accipiens: nonformam dĩ amit.¬
tens. factus. ẽ. homo qui erat dĩ: accipiendo quodnonerat. non a-¬
mittendo quod erat. Ita factus ẽ. homo dĩ. Ibi habes aliquid propter
infirmitatem tuam: ibi habes aliquid propter ꝑfectionẽ tuam. Crigat
te xp̃s ꝑid quod homo ẽ: ducat te ꝑidqd̾ dĩ homo ẽ: ꝑducattẽ ad id̃
quodds̃ est. Et tota praedicatio dispensatioq per xp̃m haec ẽ. fr̃s
& alianonẽ : ut resurgant animae. resurgant corpora. Utrunq qͥppe
mortuum erat. Corpꝰ ex infirmitate : anima ex iniquitate. Quiautrunq
xp̃m.o. Erat enim & inxp̃o anima humana: tota anima. non irra-¬
tionale tantum animae: sed etiam rationale. quod mens dicitur.

Expanded text:
et caro Christus. Cum enim in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Et quid nos in imo, qui non poteramus infirmi et humi repentes attingere Deum, numquid relinquendi eramus? Absit. Semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Non ergo formam Dei amittens. Factus est ergo homo qui erat Deus, accipiendo quod non erat, non amittendo quod erat: ita factus est homo Deus. Ibi habes aliquid propter infirmitatem tuam, ibi habes aliud propter perfectionem tuam. Erigat te Christus per id quod homo est, ducat te per id quod Deus homo est, perducat te ad id quod Deus est. Et tota praedicatio dispensatioque per Christum haec est, fratres, et alia non est, ut resurgant animae, resurgant et corpora. Utrumque quippe mortuum erat; corpus ex infirmitate, anima ex iniquitate. Quia utrumque Christum? Erat enim et in Christo anima humana, tota anima: non irrationale tantum animae, sed etiam rationale quod mens dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
exponitur & legitur. & ipse diis dese ait. Honẽ. propħa sine honore: nisi inpatria
ropħis ũbum dĩ: & prophaũbum dĩ: meruerunt priora tempora propħas¬
dictus ẽ. magni consilii angelus. Uerumtamen alibi quid dicit propħa. a
Quianonlegatꝰ. neq angelꝰ: s ipse ueniens saluos fecit eos. Idẽ. ad saluos faciendos
cosnonmittes legatum : nonmittet angelum. s ueniet ipse. Quisuenioȩ.a & ipse
angelus. certe nonꝑ angelum: nisi quia iste sic angelꝰ. ut etiam dñs angelorum.
diceretur:. Uixp̃s nichil propħar&e: propħa non diceretur. Ex hortatus aut
nos adfiem. & ad capessendam uitam ȩternam : aliquid presens annunti-¬
auit. aliquid futurum praedixit. Exeo quod presens annuntiauit: angłs
erat. Exeo quod futurum praedixit: propħaerat. Exeo quodubum di caro
faccum e: & angelorum & propħar m drS eRΑT. & gubeR NaNS¬

Expanded text:
exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria Prophetis Verbum Dei, et propheta Verbum Dei. Meruerunt priora tempora Propdictus est magni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus sit angelorum. diceretur. Christus si nihil prophetaret, propheta non diceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angelorum et prophetarum Dominus erat. Tu a
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ. Quiuiderunt tunc : admirati sunt. Nos autem non miramur :
cum audimus. factum ẽ. enim ut illi uiderent: scriptum ẽ. autem ut nod
audiremus. Quodinillis oculiualuerunt: hoc innobis fides. Cernimus
iuppe animo: quodoculis non potuimus. & praelati illis sumus. qm̃
denobis dictum ẽ. Beatiquinon uident. & credent. addo autem: quia
forte & intelleximus quod illa turba nonintellexit. & uere nos pastisumus:
qui admedullam ordeiꝑuenire potiumus. Oeniq homines illi qui uiderunt
super foenum discubuerant. Erat autem ille dñs propħarum: impletor pro-¬
pħarum. scificator propħarum: s & propħa. Nam& moysi dictum ẽ. Susci-¬
abo eis propħam: similem tui. Sunilem scd̾m carnẽ: non scđ̾m maiestatem.
Et deipsoxp̃o illam dñi promissionem hab̾e intellectum: aꝑte iactibus apłorum

Expanded text:
factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non mfactum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non mcum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt super fenum discumbebant. Erat autem ille Dominus prophetarum, impletor prophetarum, sanctificator prophetarum, sed et propheta. Nam et Moysi dictum est: Suscitabo eis prophetam similem tui . Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
innuunt : s intellectorem requirunt. Ham & ipse numerus pasti populi:
populum significat sublege constitutum. Cur enim quinq milia erant :¬
usiquia sublege erant. quȩ lex quinq libris moysi explicatur. a Unde &ȩ
quinq illis porticib languidi prodebantur: non sanabantur. Ille autem
ibi curauit languidum : qui & hic turbas dequinq panibus pauit. Nam
& super foenum: discumbebant. Carnaliter gͦ sapiebant : & incarnalibus
quiescebant. Omnis caro foenum. Quae sunt autem illa fragmenta. nisi quae
opulus non potuit manducare .x. Intelliguntur gͦ quȩdam secretiora intel¬
gentiȩ : quȩ multitudo non potest caꝑe. Quid gͦ restat. nisi secretiora intelli¬
gentiȩ quae non potest capere multitudo. illis credantur qui idonei sunt &
alios docere. sicut erant apłi. Unde duodecm cophini impleti sunt. fac-¬
um ẽ. hoc & mirabiliter. quia magnum factum ẽ. & utiliter : quia spũa

Expanded text:
innuunt, sed intellectorem requirunt: nam et iste numerus pasti populi, innuunt, sed intellectorem requirunt: nam et iste numerus pasti populi, populum significabat sub Lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque libris Moysi explicatur? Unde et quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille autem ibi curavit languidum , qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant: carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant Apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale
Abbreviated transcription (Latin):
utranq ꝑsonam in se portans : sacerdotis & regis. Sacerdotis per uictimam:
quam se ipsum obtulit pronobis deo. Regis: quia regimur abeo. Et aperiunt᷑
quae clausa portabantur. Grãs illi : impleuit persẽ quod ꝑuetus testamentum
promittebantur. & frangiuis sit panes. Frangendo multiplicati sunt. Hichil
uerius. Quinq enim libri moysi quam multos libros cum exponuntur : tanquam
rangendo. idẽ. disscrendo fecerunt. Sed quia inillo ordeo. ignorantia primi
populi tegebatur: dequo primo populo dictum ẽ. quam dui legitur moyses:
uelamen supra corda eorum positum ẽ. nondum enim ablatum erat uelamen
quia non dumuenerat xp̃s: nondum uelum templi fuerat incruce pendente
concissum. quiagͦ ignorantia populi erat inlege : propterea temptatio illo¬
diĩ. ignorantiam discipuli demonstrabat. Nichil igitur uacat omnia

Expanded text:
utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, propterea illa Domini tentatio ignorantiam discipuli demonstrabat. 6. Nihil igitur vacat, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum ꝑtinent. Nostis autem ordeum ita creatum: ut admedul¬¬
lam eusiux ꝑueniatur. Uestitur enim eadem mellulla tegmine palȩȩ.
ipsa palea tenax & inhȩrens. ut cum labore exuatur. Ialis ẽ. littera
ueteris testamenti : uestita tegminibus carnalium sacramentorum.
Sedsi ad eius medullam ꝑueniatur: pascit & satiat. Ferebat gͦ puer
quidam: quinq panes. & duospisces. Siquȩramus quis fuerit puer iste: forte ⁊¬
pulus isrł erat. qui sensu pueriliportabat. nec manducabat. Illa entm quae por¬
tabat. clausa oncrabant: aꝑta pascebãt. Nuo autem pisces: uidentur nobis sig¬
nificare duasillas inueteri testamento sublimes personas. quae unguebantur
adpopulum sc̃ificandum & regendum : sacerdotis & regis. Et ipse in inysteru
uenit aliquando: quiper illas significabatur. Uenit aliquando: quiper me¬
dullam ordei ostendebatur. ꝑpaleam uͦ ordei occultabatur. Uenit ipse unus.

Expanded text:
Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medulTestamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus
Abbreviated transcription (Latin):
qui hab&ꝵ quinq paues. & duos pisces. Sed haec quid sut ad tantos. a¬
Cum dixisse philippus interrogatus. ducentorum denariorum panes
non sufficere quibus tanta illa turbareficeretur : erat ibi quidam
puer. portans quinq panes ordeiceos & duos pisces. Ꝙ ait iesus. facite
homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum. Et discubuert̃:
ferme quinq milia hominum. Accepit autem dñsiesus panes. grãs egit. uissit.
fracti sunt panes. positi ante discumbentes: noniam quinq panes. s quot
adiecerat: qui creauerat quot auctum erat. Et depiscibus: quantum suf¬
ficiebat. Parumẽ. turbam illam fuisse satiatam: & iam fragnientaresi-¬
derunt. Et ipsa collisa iussa sunt ne perirent: & impleuerunt duodecim
ophynos fragnentorum. Preuiter ut curramus : quinq panes intel¬
liguntur quinq moysi. Merito nontricei. sedordeicei: quia ad uetus

Expanded text:
qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus
Abbreviated transcription (Latin):
tur baspascendas: & ait scripturas. Hoc autem dicebat temptans eum.
discipulum scilic&̧ philippum. quem interrogauerat. Ipse enim sciebat:
quidẽẽt. facturus. Cui gͦ hono temptabat. nisi quia ignorantiam disci¬
puli demonstrabat.o & forte in demonstratione. ignorantiȩ discipłi:
aliquid significauit. Apparebit gͦ: cumipsum sacramentum dequinq
quare hoc dñs infacto iugnorantiam discipuli uoluit in terrogando qd̃
sciebat ostendere. Naminterrogamus aliquando quod nescimus:
audire uolentes ut discamus. Aliquando interrogamus. quod scimus:
scire uolentes. utrum & ille sciat quem interrogamus. Utrunq hoc
nouerat dñs. Et quod interrogabat sciebat: quid enim ẽẽt. facturus.
se nouerat: & hoc nescire philippum sciebat similiter. Quare itaq
interrogabat. nisi quia illius ignorantiam demonstrabat.o. Et hoc qͣre
fecerit: ut dixi post intelligemus. Andreas ait. Est hic puer quidam.

Expanded text:
turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinququare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam
Abbreviated transcription (Latin):
oculos ille hab&: aliostu. Honne similiter apicesuidetis.  Sed non si-¬
uliter signa cognoscitis. Tugͦ uides & laudas: ille uid&. laudat. legit.
& intelligit. Quia gͦ uidimiis. quia laudauimus: legamus & intelligamꝰ.
Oñsinmonte. Multomagis intelligamus: quiadñs inmonte. ũbum ẽ.
malto. Proinde non quasi humiliter iac&e : quod inmonte factum ẽ:
nec transeunter praetereundum e: sed suspiciendum. Turbas uidit.
esirientes agnouit: miscricorditer pauit. non solum probonitate: uerum
potestate. Quid enim sola prodessor bonitas. ubi non erat panis. undet̾ba
esuriens pasceretur.o nisi bonitati adeẽt. potestas: ieuina illa turba &e
esuriens remaneret. Deniq & discipuli qui erant cum dño infame. &
ipsi. turbas uolebant pascere. ut non remanerent manes: sedunde pa-¬
sccrent non habebant. Interrogauit dñs: unde emerentur panes ad

Expanded text:
oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non simoculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid intus: hoc quodmiramur foris. Uidimus. expectauimus: mag¬
num quiddam. preclarum quiddam. & omnino diuinũ: quod fieri
isi ãdo nonpossit. Laudauimus defacto factorem. Sed quem admodum si
litteras pulchras alicubi inspiceremus: non nobis sufficer& laudare scrip-¬
toris articulum. qum eas pariles. aequales: decoras fecit. nisi etiam lege-¬
remus : quid nobis ꝑ illas indicauerit. ita factum hoc qui tantum inspicit.
electatur pulchritudine facti: ut admirctur artificem. Qui autem
intelligit: quasi legit. Aliter enimpictura uidetur: aliter uidentur
litterȩ. Picturam cum uideris: hocẽ. totum uidisse. laudasse. Litteras
cuniuideris : non hoc ẽ. totum. qnm̃ commoneris & legere. Et enim
dicis cum uideris litteras: siforte non eas nosti legere. Q uid putamus ẽẽ.
quod hic scriptum ẽ. & Interrogas quidsit: cumiam uideas. Aliqui
aliud tͥ demonstraturus ẽ: aquo quęris cognoscere quoduidisti. Alios

Expanded text:
aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magaliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri nisi a Domino non possit, laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, non est hoc totum, quoniam commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios
Abbreviated transcription (Latin):
quinq panes. Potestas enimerat inmanibus xp̃i. Panes autem illi quinq
quasi semina erant : non quidem terrȩ mandata. sed abeo qui terram
fecit multiplicata. Hocgͦ admotum ẽ. a sensibus. quoerigeretur mens:
&e exhibitum oculis. ubi exerceretur intellectiis: ut inuisibilem dm̃ ꝑ
uisibilia oꝑa miraremur. & erecti ad fidem & purgati ꝑfidem. & lam
sum in uisibiliter uidere cuperemus: quem derebus insibilibus iN¬
insibilem nosceremus. Nectamen sufficit haec intueri inmiraculis xp̃i.
Interrogemus ipsamiracula. quid nobis loquantur de xp̃o. Habent enĩ
simtelligantur: linguam suam. Nam quia ipse xp̃sũbum dĩẽ: & iam
factum ũbi. uerbum nobis ẽ. Hocgͦ nuraculum sicut audiuimus quan
magnum sit: quęramus etiam quam profundum sit. Nontantum eiꝰ
suꝑficiȩ delectemur: s etiam altitudiuem ꝑscrutemus. Hab& enim

Expanded text:
quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibiliter nosceremus. Nec tamen sufficit haec intueri miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula quid nobis loquantur de Christo. Habent enim, si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi Verbum nobis est. Hoc ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quidem diuina oꝑa. & ad intelligendum dm̃ de uisibilib
adnonent humanam mentem. Quia enim ille non est
talis substantia quȩ uideri oculis possit: & miracula eius
quibus totum mundum regit: uniũsamq creaturam administrat.
assiduitate uiluerunt: itaut poene nemo dignetur attendere. oꝑa dĩm
&e stupenda in quo lib&: seminis grano: scdmipsam suam miscdiam seruatut
sibi quȩdam. quȩ facer&e opportuno tempore : praeter usitatum cur-¬
sum ordinemq naturae. ut non maiora sed in solita udendo stuperent¬
quibus cotidi ana uiluerant.: mauis enim miraculum ẽ. gubernatio totius
mundi: quam saturatio quinq milium hominum dequinq panibus.
& tamen hoc nemo miratur. Illud mirantur homines. quia non maiꝰ . ẽ.
edquia rarum ẽ. Quis enum & nunc pascit uniũsum mundum. nisi ille
qui de paucis granis segetes creat. o Fecitgͦ quomodo ds̃. Unde enim
multiplicat de paucis granis segetes: inde inmanibus suis multiplicauit

Expanded text:
sunt quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae faceret opportuno tempore, praeter usitatum ordinem cursumque naturae, non ut majora, sed insolita videndo, stuperentquibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit
Abbreviated transcription (Latin):
tes acgaudentes. securi facti: & statim fugit nauis ad terram. quanubant.
Factus ẽ. finis interra. dehumido adsolidum: de turbato adfirmum. dettinere
adfiem. Altera die turba quȩ stabat transmare unde illi uenerant: uidit
quua nauicula non erat ibi nisiuna. & quia non introiss&e iesus cum discipi
suis innauem: s solidiscipuli enus abissent. Aliȩ uͦ suꝑuenerurs naues a tybe.¬

Expanded text:
tes ac gaudentes, securi facti. Et statim fuit navis ad terram in quam ibant. tes ac gaudentes, securi facti. Et statim fuit navis ad terram in quam ibant. Factus est finis ad terram: de humido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere ad finem. 8. Altera die turba quae stabat trans mare, unde illi venerant, vidit quia navicula non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis in navem, sed soli discipuli ejus abiissent
Abbreviated transcription (Latin):
tantȩ sunt tribulationes: ut etiam ipsi qui crediderunt in iħm: & qui
conantur ꝑseuerare usq infinem. expauescant ne deficiant. A po fluctꝰ
Honne haec illi praedicta sunt. a merito & iesu influctibus ambulante timu-¬
erunt. quomodo xp̃iani quamuis habentes spem infuturo scło. quando
uident deprimi altitudinem scłi hiuus : plerunq conturbantur de contri-¬
tione rerum humanarum. aperiunt euangelium. aꝑiunt scripturas:
& inueniunt ibi ista omĩa praedicta. quia hoc dñs facit. Deprunit celsitudines
.di: ut abhumilibus glorificetur. Dequorum altitudine praedictumẽ. Cui¬
tes firmissimas destrues. &: lnimici defecerunt frameȩ infinem: & ciuitates
Quidhaec expauescitis . quid timetis. Ego ista praedixi: ego facio. necesse ẽ.
itfiant. Egosum: nolitetunere. Uoluerunt gͦ eum acciꝑe innaui: agnose¬

Expanded text:
tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et qui tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et qui conantur perseverare usque in finem, expavescant ne deficiant: Christo fluctus ianus. Nonne haec illi praedicta sunt? Merito et Jesu in fluctibus ambulante, timuerunt: quomodo Christiani quamvis habentes spem in futuro saeculo, quando viderint deprimi altitudinem saeculi hujus, plerumque conturbantur de contritione rerum humanarum. Aperiunt Evangelium, aperiunt Scripturas; et inveniunt ibi ista omnia praedicta; quia hoc Dominus facit. Deprimit celsitudines saeculi, ut ab humilibus glorificetur. De quorum altitudine praedictum est, Civitates firmissimas destrues; et, Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates Quid haec expavescitis? Quid timetis? Ego ista praedixi, ego facio, necesse est ut fiant. Ego sum, nolite timere. Voluerunt ergo eum accipere in navim, agnoscen
Abbreviated transcription (Latin):
etur ueritas. in estimante. si dicero stadia ferme xxx. aut stadi a ferme
unde constat. Unde fit. a dequinario. Quinaruis ille numerus. adlegem¬
pertince. Ipsi sunt quinq libri moysi: ipsi sunt quinq porticus illȩ langui-
los continentes. ipsi quinq panes : quinq milia hominum pascentes. Erg
lium uenir&ȩ : deerat ꝑfectio. Perfectio autem insenarionuiero comp̃henditꝰ.
Propterea sex diebus ds̃mundum ꝑfecit. Et quinq ipsa ꝑsex multiplicentur.
ut lex ꝑeuangłium adimpleatur. St fiant sexies quini .xxx. Adeos ergo
qui impleuit legem: uenit iesus. & uenit. quomodo.  Calcans fluctus.
omnes tumores mundi subpedibus habens: omnescelsitudines scłi premens.
Hocagitur. quantum additur tempori: & quantum accedit aetas scłi.
agentur inisto mundo tribulationes: augentur mala. augentur con¬
tiones: ex aggerantur haec omnia. Iħs transit calcans fluctus. & tam̃

Expanded text:
etur veritas in aestimante, si diceret stadia ferme triginta, aut stadia ferme vetur veritas in aestimante, si diceret stadia ferme triginta, aut stadia ferme vUnde constat, unde fit? pertinet. Ipsi sunt quinque libri Moysi, ipsi sunt quinque porticus illi  Ms., illae languidos continentes, ipsi quinque panes quinque millia hominum pascentes. Ergolium veniret, deerat perfectio. PerfePropterea sex diebus Deus mundum perfecit , et quinque ipsa per sex multiplicantur, ut Lex per Evangelium adimpleatur, ut fiant sexies quini triginta. Ad eos ergo qui implent Legem, venit Jesus. Et venit, quomodo? Calcans fluctus; omnes tumores mundi sub pedibus habens, omnes celsitudines saeculi premens. Hoc agitur quantum additur tempori, et quantum accedit aetas saeculi. Augentur in isto mundo tribulationes, augentur mala, augentur contritiones, exaggerantur haec omnia: Jesus transit, calcans fluctus. 7. Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Unde apparoe. quia erescunt.a Qm abundabit iniquitas. refrigescae caritas multoꝵ.
Crescunt tenebrae : & nondumuenit iesus. Crescentibus tenebris: refrigescente cari-¬
tate. abundante miquitate : ipsi sunt fluctus nauem turbantes. Tempestat
& uenti: clamores sunt maledicorum. Inde caritas refrigescit : inde fluctus
augentur. & turbatur nauis. Uento magno flante. mare exurgebat. tenebrae
crescebant: intelligentia minuebatur. iniquitas augebatur. Cum remigasser
uenti illi & tempestas. & fluctus & tenebrae idagebant: ut uel nauis non promo.¬
ueretur. uel soluta mergeretur : sed inter illa omĩa malaibat. Et enim qui a
abundabit iniquitas. & refrigesco caritas multorum: crescant fluctus.
augentur tenebrae : seuit uentus. s tamen nauis ambulat. Qui enim ꝑseuera-¬
uerit usq infinem: hic saluis erit. Hec ipse stadiorum numerus contemnen-¬
dus ẽ. Neq enimuere poss&̧ nichil significare quod dictum ẽ. cum remigassent

Expanded text:
Unde apparet quia crescunt? Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Crescunt tenebrae, et nondum venit Jesus. Crescentibus tenebris, refrigescente charitate, abundante iniquitate, ipsi sunt fluctus navem turbantes: tempestates et venti, clamores sunt maledicorum. Inde charitas refraugentur. Turbabatur navis, vento magno flante mare excrescebant, intelligentia minuebatur, iniquitas augebatur. Cum remigassentventi illi et tempestates et fluctus et tenebrae id agebant, ut vel navis non promoveretur, vel soluta mergeretur: sed inter illa omnia mala ibat. Etenim quia abundavit iniquitas, et refrigescit charitas multorum, crescunt fluctus, augentur tenebrae, saevit ventus: sed tamen navis ambulat. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Nec ipse stadiorum numerus contemnendus est. Neque enim vere posset nihil significare quod dictum est, Cum remigassent
Abbreviated transcription (Latin):
nisiunus ds̃ P articipatione di : fit beata Nam participatione scãe
animae fit beata infirma anima: nec parcicipatione angeli fit beata
scaanima. Si quęrit beata ẽẽ. infirma anima: quȩrat unde beata sit
sca anima. Nonenim beatus efficeris exangło tu: sedunde. inde o t
His praemissis: atq firmissime constitutis. animam rationalem non beati¬
ficari nisi adõ: corpusnonuegetar inisi ꝑanimam. atq eẽ. quandam
medietatemiter dm̃ & corpus. aiumam. intendite & recolite mecum
quam ecce iam triduo uersamꝰ atq tractamus. & prouiribus fodimus:
contemptis cȩteris uel oiam transcensis. Illucperge. Nichil potentius
ifta creatura : quae mens dicitur rationalis. nichil hac creatura subli-¬
muis. Quicquid supra istam ẽ: iam creator ẽ. Dicebamenim: quia

Expanded text:
nisi unus Deus. Participatione Dei fit beata. Non participatione sanctae nisi unus Deus. Participatione Dei fit beata. Non participatione sanctae animae fit beata infirma anima, nec participatione angeli fit beata sancta anima: sed si quaerit beata esse infirma anima, quaerat unde beata sit sancta anima. Non enim beatus efficeris ex angelo tu; sed unde angelus, inde et tu. 6. His praemissis atque firmissime constitutis, animam rationalem non beatificari nisi a Deo, corpus non vegetari nisi per animam, atque esse quamdam medietatem inter Deum et corpus, animam; intendite et recolite mecum, quam ecce jam triduo versamus atque tractamus, et pro viribus fodimus, contemptis caeteris, vel etiam transcensis; illuc perge. Nihil potentius ista creatura, quae mens dicitur rationalis, nihil hac creatura sublimius: quidquid supra istam est, jam Creator est. Dicebam autem quia
Abbreviated transcription (Latin):
quoddam animȩ & corporis inhacuita. atq complexu: dele-¬
ctari animam laenitis. uel contristari offensis corporis sensibus.
eatitudinẽ enim eiꝰ quafit beata ipsa anima nonfieri. nisi part¬
cipatione illius uitae. semꝑuiuae. incomiutabilis. acternaeq
substantiae quodas ẽ. Ut quomodo anima quae inferior est¬
dõ ẽ: id quod ipsa iferus ẽ. hoc ẽ. corpus. facit uiuere: sic eandẽ
animam non faciat beatȩ uiuere. nisi quod ipsa anima suꝑiꝰ. ẽ.
Superior ẽ. enim anima quam corpus: & suꝑior quam anima. ds.
Prestat aliquid inferiori: prȩstatur illi asuꝑiore. Seruat dño fuc
ne conculcetur a seruosuo. Haecẽ. fratresmei. religio xp̃ĩana: quae
praedicatur ꝑ totum mundum horrentibus inimicis. & ubi uincuntꝰ
murmurantibus: & ubi praeualent seuuentibus. Haece. religio xp̃iana.
ut colatur unus deus non multi dii: quia non facit animam beatam.

Expanded text:
quoddam animae et corporis in hac vita atque complexu, delequoddam animae et corporis in hac vita atque complexu, delectari animam lenitis, vel contristari offensis corporis sensibus; beatitudinem tamen ejus qua fit beata ipsa anima, non fieri nisi participatione illius vitae semper vivae, incommutabilis, aeternaeque substantiae, quae Deus est: ut quomodo anima quae inferior Deo est, id quod ipsa inferius est, hoc est corpus, facit vivere; sic eamdem animam non faciat beate vivere, nisi quod ipsa anima est superius. Superior enim anima quam corpus, et superior quam anima Deus. Praestat aliquid inferiori, praestatur illi a superiore. Serviat Domino suo, ne conculcetur a servo suo. Haec est, fratres mei, religio christiana, quae praedicatur per totum mundum, horrentibus inimicis; et ubi vincuntur, murmurantibus; ubi praevalent, saevientibus. Haec est religio christiana, ut colatur unus Deus, non multi dii; quia non facit animam beatam
Abbreviated transcription (Latin):
amultis releuare adunum. o Quodquidem non poterimus ut
dixi. nifi ad iuuet ille: qui ad se uult leuari animas nras. ut con-¬
tinguamus exaliqua parte : quomodo dĩ uerbum unicus. patri
coȩternus. & aequalis patrinonfacit nisi quodiuderit patrem faci¬
entem : cumtamen pates ipse non faciat aliquid. nisiper filium
uidentem. Uidetur michi: qnĩ diĩs iħs in hocloco. magnum
quiddam insinuare uolens intentis: & infundere capacibus. in¬
capaces autem excitare adstudium: ut nondum intelligentes.
bene uuendo capaces fiant : insinuauit nobis anunam humar
& mentem rationalem: quae in est homini. non inest pecori.
nonuegetari. non beatificari: non illuminari. nisi ab ipsa sapientia¬
substantia dĩ. Camq animam facere aliquid ꝑcorpus & decorpore.
atq habere subiectum corpus: & ꝑ corporalia mulceri posse sensꝰ
corporis uel offendi. Et propter hoc : idẽ. propter consortium

Expanded text:
a multis relevare ad unum quod quidem non poterimus, ut a multis relevare ad unum quod quidem non poterimus, ut dixi, nisi adjuvet ille qui ad se vult levari animas nostras, et contingamus ex aliqua parte, quomodo Verbum Dei unicus Patri, coaeternus et aequalis Patri, non faciat nisi quod viderit Patrem facientem, cum tamen Pater ipse non faciat aliquid nisi per Filium videntem. Videtur mihi quoniam Dominus Jesus in hoc loco magnum quiddam insinuare volens intentis, et infundere capacibus, incapaces autem excitare ad studium, ut nondum intelligentes bene vivendo capaces fiant, insinuavit nobis animam humanam et mentem rationalem, quae inest homini, non inest pecori, non vegetari, non beatificari, non illuminari, nisi ab ipsa substantia Dei: eamque animam facere aliquid per corpus et de corpore, atque habere subjectum corpus, et per corporalia mulceri posse sensus corporis vel offendi, et propter hoc, id est propter consortium
Abbreviated transcription (Latin):
deus filium: indicat seper filium. Adhunc sipotuerit homo ꝑuenire :
nec lucernisindigebit. & uere fodiendo altius. aedificium perduett
debitum: scioenim quid distulerim. non abstulerim: dñs dignatꝰ
ẽ. donare etiam hodie loqui aduos. Recordamini quid reposcere
debeatis. si forte aliquo modo seruatapietate & salubri humilitate
extendamus nos : non aduersus dm̃. sed addm. & leuemus ad eum
animam nr̃am. effundentes eam suꝑnos: sicut ille inpsalmo. cui
dicebatur. ubiẽ. ds̃ tuus.  Haecinquit meditatus sum: & effudi
suꝑme animam meam. Leuemus gͦ animam addmn non contra
dm̃. quia & hoc dictum ẽ. Ad te dñe leuaui animammeam.¬
Et leuemus adiuuante ipso. Nam grauis ẽ. Unde autẽ grauis ẽ.
Quia corpꝰ quod corrumpitur aggrauat animam: & deprunit
terrena inhabitatio. sensum multa cogitantem. Neforte ergo
possumus sensum nrm amultis colligere adunum. & euulsisus

Expanded text:
Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium perducet debitum scio enim quid distulerim, non abstulerim, et Dominus dignatus est donare etiam hodie loqui ad vos, recordamini quid reposcere debeatis, si forte aliquo modo servata pietate et salubri humilitate, extendamus nos non adversus Deum, sed ad Deum; et levemus ad eum animam nostram, effundentes eam super nos, sicut ille in Psalmo, cui dicebatur, Ubi est Deus tuus? Haec, inquit, meditatus sum, et effudi super me animam meam . Levemus ergo animam ad Deum, non contra Deum; quia et hoc dictum eis est? Quia corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Ne forte ergo possimus sensum nostrum a multis colligere ad unum, et evulsum
Abbreviated transcription (Latin):
baptista diccum erat. Honerat ille lumen: s ut testimoniũ ꝑhiberce
lelumine. Et ne diceres. quomodo lumen nonerat: dequo xp̃s dicit
quia lucerna erat. in comparatione alterius luminis nonerat lumeri.
Erat enimuerum lumen: quod illuminat omnẽ hominem uerientẽ
in hunc mundum. Ergo cum & discipulis diceret. uos estis lumen
nundi: nesibi aliquid tributum putarent. quod de solo xp̃o intelli¬
gendum eẽt: & italucernae uento suꝑbiae extinguerentur. cum
dixis set uos estis lumenmundi: continuo subiunxit. Nonpoteft
quamponerent suꝑcandelabrum. & Audi quiatpsos dixit lucernam.
Sicluceat inquit lumen uri coram hominibus: ut udentes bona oꝑa
ur̃a. glorificent nonuos: sedpatremurm quuneaelis et. ERgo ce¬
om̃ibus testimoniis preponit testimonium oꝑum suorum. quia
per illos nonnisi disperhibiuit testimonium filio suo. Sed phib&¬
alio modo deus testimoniũ filio suo: per ipsum filium stum. Indicat

Expanded text:
Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Et ne diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Christus dicit, quia lucerna erat? In comparatione alterius luminis non erat lumen. Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo cum et discipulis diceret, Vos estis lumen mundi, ne sibi aliquid tributum putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et ita lucernae vento superbiae exstinguerentur; cum dixisset, Vos estis lumen mundi, continuo subjunxit, Non potestquam ponerent super candelabrum? Audi quia ipsos dixit lucernam. Sic luceat, inquit, lumen vestrum coram hominibus, ut videntes bona opera vestra glorificent, non vos, sed Patrem veomnibus testimoniis praeponit testimonium operum suorum. Quia et per illos nonnisi Deus perhibuit testimonium Filio suo. Sed perhibalio modo Deus testimonium Filio suo: per ipsum Filium suum indicat
Abbreviated transcription (Latin):
phetia ante dni aduentum lucerna ẽ: dequadicit petrus apostolus.
habemus certiorem prophecicum sermonem: cui benefacitis intendentes.
uemadmodum lucerne lucenti inobscuro loco : donec dies lucescat.
& lucifer oriatur incordibus urĩs. Lucernae itaq propħae: & omnis
prophetia una magna lucerna. Q uid apłi. o non lucernȩ & etiamipsi
plane lucernȩ. Solus enim ille lux.: nonenim accenditur & extinguitꝰ.¬
ipso. lucernae gͦ ꝙ apostoli : & grãs agunt quia & accensi sunt luminȩ
ueritatis. & feruent spũ caritatis: & suppetit illis oleum grãe dĩ. Si
non ẽẽnt lucernȩ : nondiceret illis dñs. Uos estis lumen mundi. Ham
postea quam dixit. uos estis lumen mundi: ostendit ne tale lumen
utarent quale dictum ẽ : erat lumen uerum quod illuminat
omnem hominem uenientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de
dño dictum ẽ : cumaiohanne distingueretur. Deiohanne quippe

Expanded text:
phetia ante Domini adventum, lucerna est: de qua dicit Petrus apostolus, phetia ante Domini adventum, lucerna est: de qua dicit Petrus apostolus, Habemus quemadmodum lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris . Lucernae itaque prophetae, et omnis prophetia una magna lucerna. Quid apostoli? non lucernae etiam ipsi? Lucernae plane. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitipso. Lucernae ergo et Apostoli; et gratias agunt, quia et accensi sunt lumine Veritatis, et fervent Spiritu charitatis, et suppetit illis oleum gratiae Dei. Si non essent lucernae, non diceret illis Dominus, Vos estis lumen mundi. Nam posteaquam dixit, Vos estis lumen mundi, ostendit ne tale lumen se putarent, quale dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur. De Joanne quippe
Abbreviated transcription (Latin):
lei ministrata sibi ꝑmox senfamulum dĩ. Serutamini inquit sci¬
pturam : in quauos putatis uitam aeternam hab̾e. Ipsa testimonium
ꝑhibet deme : & nonuultis uenire adme: ut uitam habeatis. Qui uos
utatis hab̾e inscriptura uitam aeternam : ipsam inteR Rogate cu
perhib&e testimonium. & intelligite quae sit uita aeterna. Et qui a
proptes mox sen uolebant repudiare xp̃m : tanquam aduersarium
dealia lucerna. Omnes enim homines lucernae: quid & accendi posst̃¬
& extingiu. Et lucernae quidem: cum sapiunt. lucent. & spũ fer-¬
Namox si ardebant cȩ extinetȩ sunt: &iamputent. Permanserunt enim
serui dei lucernȩ bonȩ: exoleo miscdiȩ illius nonexiuribus siuis. Gr̃ã
quippedei gratuita: illarum oleum lucernarum ẽ. Plus enim illis
omnibus laboraui: ait quȩdam lucerna. E ne uiribus sius ardere ui¬
deretur: adiunxit. Non ego autem: sed grã dei mecum. Omnis gͦ pro-¬

Expanded text:
Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, ScriDei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam aeternam habere; ipsa testimonium perhibet de me: et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scripturaperhibet testimonium, et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen videbantur repudiare Christum, tanquam adversarium de alia lucerna. Omnes enim homines lucernae, quia et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucent, et spiritu fervnam et si ardebant et exstinctae sunt, etiam putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis. Gratia quippe Dei gratuita, illa oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna; et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Omnis ergo pro
Abbreviated transcription (Latin):
non adsaciandos amicos: s ad confundendos inimicos. Iamenim antea
praedictum erat. aꝑsonapatris: paraui lucernam xp̃omeo. inimicos
cius induam confusione : suꝑ ipsum autem efflorebit scificatio mea.
Esto tanquam innocte positus. Attendisti inlucernam. & miratus es in¬
ucernam: & exultasti adlumen lucernae.S illa lucerna dicit es se
solem: inquo exultare debeas. Et quamuis ardeat innoete: diem te iub&e
expectare.: nongͦ quia illius hominis testimonio nonerat opus. nam
ut quidmitteretur sinonerat opus.o Sednẽ inlucerna remaneat ħo.
& lumen lucernȩ sibi sufficere arbitretur : ideo dñs nec lucernam illam
suꝑfluam dicit fuisse. nectamente dicit in lucerna deb̾e remanere.
Dicit aliud testimonium scriptura dĩ. Ibi utiq deus ꝑhibuit testimoni-¬
um filio suo: & in illa scriptura udaei spemposuerant. in lege scilicoe

Expanded text:
non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimices: jam enim antea non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimices: jam enim antea praedictum erat a persona Patris, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea . Esto tanquam in nocte positus, attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, et exsultasti ad lumen lucernae: sed illa lucerna dicit esse solem, in quo exsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. Non ergo quia illius hominis testimonio non erat opus. Nam utquid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sufficere sibi arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tamen te dicit in lucerna debere remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei: ibi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo, et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in Lege scilicet