comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ si uerum ẽ qd rarissime potest
accidẽ. ñ tͥamen fide ut teneamꝰ
quicquam ꝓdest:s aliud aliquid
utile. qd ꝑħ insinuatur: Qs enim
legentium uł audientium q̃ scͥp¬
sit apłs paulus. ł que de illo scͥp¬
ta sunt non fingat animo:⁊ipsiꝰ
apłi faciem. & om̃ium quorum
ibi nomina commemorantur:
& cum in tanta hominum mul-¬
titudine. quib ille literȩ notȩ s̃.
alius aliter liniam̃ta figuramq
illorum corpoꝵ cogitet: quis pro¬
pinquiꝰ. ⁊ si melius cogitet utiq
incertum ẽ: Neq ibi occupat᷑ fides
nr̃a. qua facie corpris fuerint illi
homines. s tantum qr ꝑdĩ grãm
ita uixerunt. & ea gesserunt q̃
scriptura illa testatur. ħ utile ẽ
credere & non despandum. & ap¬
petendum: Dam ce ipsius dñice fa¬
cies carnis. innumabilium cogita¬
tionum diuersitate uariat᷑ & fin¬
gitur. quȩ tamen una erat quec̃q
erat: neq in fide nr̃a quam de dño

Expanded text:
etiam si verum est, quod rarissime potest etiam si verum est, quod rarissime potest accidere: non hoc tamen fide ut teneamus quidquam prodest, sed ad aliud aliquid utile, quod per hoc insinuatur. Quis enim legentium vel audientium quae scripsit apostolus Paulus, vel quae de illo scripta sunt, non fingat animo et ipsius Apostoli faciem, et omnium quorum ibi nomina commemorantur? Et cum in tanta hominum multitudine quibus illae Litterae notae sunt, alius aliter lincamenta figuramque illorum corporum cogitet, quis propinquius et similius cogitet, utique incertum est. Neque ibi occupatur fides nostra, qua facie corporis fuerint illi homines; sed tantum quia per Dei gratiam ita vixerunt, et ea gesserunt quae Scriptura illa testatur: hoc et utile est credere, et non desperandum, et appetendum. Nam et ipsius Dominicae facies carnis, innumerabilium cogitationum diversitate variatur et fingitur, quae tamen una erat, quaecumque erat. Neque in fide nostra quam de Domino
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. sicut conspici & percipi potest.
quod mundis cordibus licet: beati
enum mundi cordes. qm ipsi dm̃
uidebunt: nͥ ꝑfidem diligatur. ñ
poterit cor mundari. qͦ ad eum ui¬
dendum sit aptum ⁊ idoneum: U¬
bis̃ enim illa tria ꝓpt̃ q̃ inanimo
edificanda. om̃ium diuinoꝵ libroꝵ
machinam̃ta consurgunt. fides.
spes. caritas: nͥ in animo credente
qd̾ nondum uidet. & sꝑante atq
amante qđ credit: Amatur gͦ et
qd ignoratur. s tamen creditur:
Dunirum aũt cauendũ ẽ. ne cre¬
dens animus id qd ñ uidet. fin¬
gat s aliquid nd ñ ẽ: & speret di¬
ligatq quod falsum ẽ: Quod sifit:
nonerit caritas decorde puro.et
conscientiabona. & fide non ficta:
que finis precepti ẽ. sicut idem
apłs dicit: Necesse est autem cum
aliqua corporalia lecta. uł audita.
que ñ uidimus credimus: fingat
sibi animus aliquid. in liniam̃tis
formisq corporum. sic̃ occurrerit
cogitanti. qd aut uerum ñsit. aut

Expanded text:
Deum, sicut conspici et percipi potest, Deum, sicut conspici et percipi potest, quod mundicordibus licet; Beati enim mundicordes, quia ipsi Deum videbunt : nisi per fidem diligatur, non poterit cor mundari, quo ad eum videndum sit aptum et idoneum. Ubi sunt enim illa tria, propter quae in animo aedificanda omnium divinorum Librorum machinamenta consurgunt, fides, spes, charitas ; nisi in animo credente quod nondum videt, et sperante atque amante quod credit? Amatur ergo et qui ignoratur; sed tamen creditur. Nimirum autem cavendum est, ne credens animus id quod non videt, fingat sibi aliquid quod non est, et speret diligatque quod falsum est. Quod si fit, non erit charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae finis praecepti est, sicut idem s dicit . 7. Necesse est autem, cum aliqua corporalia lecta vel audita quae non vidimus, credimus, fingat sibi aliquid animus in lineamentis formisque corporum, sicut occurrerit cogitanti, quod aut verum non sit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
piscitur: Iam enim erat animus
quicquid ẽẽ debuisse aut debeti
comprebendimus: & uͥ uidemis
ẽẽ non potuisse. nͥ ẽẽ debuisset. Qͥc¬
quid etiam quomͦ cẽ debuerit nõ
comprehendimus: Hoc ergo bo¬
num: non longe positum ẽ abuio¬
quoq nr̃m: In illo enim uiumꝰ
& mouemur. et sumus: All¬
Sed dilectione instandum ẽ ad
illud. & inherendum illi: ut p̃seill
ꝑfruamur a quo sumus: qͦ absel¬
te nec ẽẽ possumus: Cum enins
fidem adhuc ambulamus ñ ꝑspe¬
ciem. Nondum utiq uidemus
am sicuti ẽ aut facie ad faciem:
quem tam̃ nisi nunc iam diliga¬
mus. numꝗͣ uidebinus: S quis
diligit quod ignorat: Sciri enim
aliquid &e ñ diligi pot̃. diligi aũ
quod nescitur. quero utrum possit:
quia si non potest. nemo dilig̃ dm̃
antequam sciat: & quid ẽ dm̃ scire:
nisi eum mente conspicere. firmeq
ꝑciꝑe: Non enim corpus ẽ: ut car¬
ncis ocłis inquiratur: S ce pͥusꝗͣ
ualeamus conspicere atq ꝑcipere

Expanded text:
piscitur. Jam enim erat animus,piscitur. Jam enim erat animus,quidquid esse debuisse aut debere comprehendimus; et ubi videmus esse non potuisse nisi esse debuisset, quidquid etiam quomodo esse debuerit non comprehendimus. Hoc ergo bonum non longe positum est ab unoquoque nostrum: in illo enim vivimus, et movemur, et sumus Sed dilectione standum est ad illud et inhaerendum illi, ut praesente perfruamur a quo sumus, quo absente nec esse possemus. Cum enim per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum utique videmus Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nescitur, quaero utrum possit; quia si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere, firmeque percipere? Non enim corpus est, ut carneis oculis inquiratur. Sed et priusquam valeamus conspicere atque percipere
Abbreviated transcription (Latin):
cum alia non amentur. nisi quia
bona sunt.eis inherendo ñamare
mus. etiam ñdum comͦ bonus. qͦ se
conu̾tit ad incominutabile bonũ:
s ut dixi tantum animus: cum
ita nob placet. ut eum om̃i &̃ lucz
corporeȩ. cum bene intelligimus
p̃feramus: ñ in se ipso nob̃ plac&e:
s in illa arte qua factus est:
Inde enim appro batur factus.
l uidecur fuisse faciendus:
Hec ẽ ueritas. ⁊ simplex bonum:
Nonenim aliud aliquid quam
geri bonum pot̃ nͥ qd ex alio bo¬
no bonum ẽ: ad ħ se igitur anpe
conuertit ut bonus sit: aqͦhabe
ut animus sit: Tunc gͦ uoluntas
naturȩ congruit. ut ꝑficiaturis
bono animus: cum illud bonũ dis¬
gitur conuersione uoluntatis. in
est illud qd ñ amittitur. nec au̾siõe
uoluntatis: Auertendo enimsea
summo bono. amittit anuus ut
sit bonus animꝰ. ñ aũt amittit
ut sit animus: cum & ħ iambo.¬
num sit corpore melius: Hocgͥ
amittit uoluntas. qd uoluntadadis¬

Expanded text:
cum alia non amentur nisi quia cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhaerendo non amare imus, etiam nondum eo modo bonus quo se convertit ad incommutabile bonum; sed, ut dixi, tantum animus, cum ita nobis placet ut eum omni etiam luci corporeae cum bene intelligimus, praeferamus, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte qua factus est. Inde enim approbatur factus, ubi videtur fuisse faciendus. Haec est veritas, et simplex bonum: non enim est aliud aliquid quam geri bonum potest, nisi quod ex alio bono bonum est. Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aversione voluntatis. Avertendo enim se a summo bono, amittit animus ut sit bonus animus; non autem amittit ut sit animus, cum et hoc jam bonum sit corpore melius: hoc ergo amittit voluntas, quod voluntas adi
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilis:: ꝓfecto iste qui hoc
non agit uituꝑabilis est: Cum uͦ
hoc studio agit. & fit bonus animꝰ
nisi se ad aliquid conuertat qđ ipse
non ẽ: non potest hoc assequi: Qͦ
se autem conu̾tit ut fiat bonus
animus. nͥ ad bonum: cum ħamat.
& appetit. pe & adipiscitur: Uñ
si se rursus auertat. fiatq non
bonus. hoc ipso quod se auertit
abono: nisimaneat inse illudbo¬
num ũn se auertit. ñ ẽ quo se it̾m
si uoluerit emendare conuertat:
Quappt̃ nulla ẽẽnt mutabilia
bona: ñ cẽt incommutabile
bonum: Cum itaq audis bonũ ħ
⁊ bonim illud. quȩ possunt alias
dici etiam ñ bona: si potueris si¬
ne illis que participatione bonibo¬
na sunt. ꝑspicere ipsum bonum.
euius participatione boni bona s̃.
simul enim & ipsum intelligis.
cum audis ħ aut illud bonum. Si
gͦ potueris illis detractis ꝑse ipsuo
ꝑspicere bonum: ꝑspexeris bonum¬
dm̃ & si amore inheseris: conti¬
nuo beatificaberis: Pudeat autem

Expanded text:
laudabilis, profecto iste qui hoc laudabilis, profecto iste qui hoc non agit, vituperabilis est. Cum vero agit hoc studio, et fit bonus animus, nisi se ad aliquid convertat quod ipse non est, non potest hoc assequi. Quo se autem convertat ut fiat bonus animus, nisi ad bonum, cum hoc amat et appetit et adipiscitur? Unde se si rursus avertat, fiatque non bonus, hoc ipso quo se avertit a bono, nisi maneat in se illud bonum unde se avertit, non est quo se iterum, si voluerit emendare, convertat. 5. Quapropter nulla essent mutabilia bona, nisi esset incommutabile bonum. Cum itaque audis bonum hoc et bonum illud, quae possunt alias dici etiam non bona, si potueris sine illis quae participatione boni bona sunt, perspicere ipsum bonum cujus participatione bona sunt; simul enim et ipsum intelligis, cum audis hoc aut illud bonum: si ergo potueris illis detractis per se ipsum perspicere bonum, perspexeris Deum. Et si amore inhaeseris, continuo beatificaberis. Pudeat autem,
Abbreviated transcription (Latin):
commemoraui. ł que alia cernunt᷑
siue cogitantur. diceremus alud
alio melius.cum uere iudicamꝰ nͥ
cẽt nob̃ imp̃ssa notio ipsius boni:
& aliud alii p̃poneremus: Sic aman
ipsum bonum: Querendũ enĩ bo¬
uum animȩ. ñcui suꝑuolitet cogi¬
tando: s cuihereat amando: Et qͥd
hoc nisi ds̃: Non bonus animus
aut bonus angłs. aut bonumcelũ:
s. bonumbonũ: Sic enim forte fa
animus bonus. sic̃ duo uerba sũt.
ita ex eis uerbis. duo quedam intel¬
ligo aliud qͦ animus est aliud qͦbo¬
nus: & quidem ut animus ẽẽt. ñ
egit ipse aliquid: Honenim iam
erat qui ageret ut eẽt: ut aũt sit
bonus animus. uideo agendum eẽ
uoluntate. ñ qr id ipsum qd animꝰ
est.non ẽ aliquid boni: Nam inde
lior. Sed ideo nondum dr̃ bonus
animus. quia restat ei actio uolun¬
tatis. qua sit prestantior: Quamsi
neglexerit uire eulpatur: recceq
dr̃ ñ bonus animus: Distat enĩ
abeo qui ħa.. git: E quia ille

Expanded text:
commemoravi, vel quae alia cernuntur commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud alio melius cum vere judicamus, nisi esset nobis impressa notio ipsius boni, et aliud alii praeponeremus. Sic amandipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judicando, sed cui haereat amando: et quid hoc, nisi Deus? Non bonus animus, aut bonus angelus, aut bonum coelum; sed bonum bonum. Sic enim forte facanimus bonus, sicut duo verba sunt, ita ex eis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quidem ut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est, non est aliquid boni; nam unde lior? sed ideo, nondum dicitur bonus animus, quoniam restat ei actio voluntatis, qua sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque dicitur non bonus animus. Distat enim ab eo qui hoc agit: et quia ille
Abbreviated transcription (Latin):
certe nisi bonum. qr bona ẽ t̾ra ala¬
tudine montium. ⁊ temꝑam̃to col¬
lium. & planicie campoꝵ ⁊ bonum
predium amenum ac fertile. e
bona domus. paribus m̃bris dis¬
posita & ampla. & lucida: or bona
animalia animata corpr̃a: ⁊ bonꝰ
aer modestus ac salubris: ce bonꝰ
cibus suaius atq aptus ualitu¬
dini: & bona ualitudo sine dolo¬
ribus & lassitudine: & bona fa¬
cies hominis dim̃sa parilit̃ & al¬
fecta hilarit̃. & luculent᷑ colo¬
rata: & bonus animus amici con¬
scnsionis dulcedine. &e amoris fide:
& bonus uir iustus: & bonȩ duri¬
tiȩ quia facile expediunt: & bo¬
num celum cum sole & luna & stel¬
ls suis: & boni angłi sca obedientia:
& bona locutio suauiter doccns. &
congruenter mouens audientem:
& bonum carmen canorum numis.
i sentenciis graue: Quid plura &
plura: Bonum hoc & bonum illud:
Tolle hoc ce illud: & uide ipsum bo¬
num si potes: Ita dm̃ uideb̃ ñ alio
bonobonum: s bonum om̃is boni:
Neq enim inhis om̃ib bonis. ł q̃

Expanded text:
onum, quia bona est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudine, et bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colorata, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expediunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his omnibus bonis, vel quae
Abbreviated transcription (Latin):
dignum ẽ ut ds̃ dicatur subsist̾e.
De his enum rebus .u.¬
recte intelligitur. in quib subieens
sunt ea. que in aliquo subiecto ẽ
dicuntur: sic̃ color aut forma in
corpore: Corpus enim subsistit et
ideo suba ẽ: Illa uero  in subsisten¬
te atq insubiecto corpore: ñ sub¬

Expanded text:
dignum est ut Deus dicatur subsistere. dignum est ut Deus dicatur subsistere. De his enim rebus recte intelligitur, in quibus subjectis sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur, sicut color aut forma in corpore. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est: illa vero in subsistente atque subjecto corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
Quesunt quid tria diceret: & dix̃
substancias siue ꝑsonas: Quib
nominib non diuersitatem in¬
telligi uoluit. s singularitatem
noluit. ut ñ solum ibi unitas intel
sed & trinitas. ex eo qd dicuntur treᷤᷤ
substantie. uł ꝑsone: Nam si hoc ẽ
deo eẽ quod subsistere. ita ñ erant di¬
cendȩ tres subȩ. ut ñ dicuntur tres
eẽntie: quemadinodum qr hoc ẽ deo
c̃ẽ quod saꝑe. sicut non tres eẽntias:¬
ita nec tres sapientias dicimus.
Sic enim quia hoc illi ẽ dm̃ cẽ qd
est cẽ: tamtres eẽntias. quam tres
dõs dici fas non ẽ: Si autem aliud
ad filium. & dominus ad seruien¬
tem creaturam dr̃: relatiue gͦ subsi¬
stit. sicut relatiue gignit. & relati¬
ue dominatur: Ita iam substantia
ñerit sub̃a: quia relatiuum erit:
Sic̃ enim ab eo qd ẽ ẽẽ appellatur
ẽẽntia: ita ab eo qđ est subsistere
sub̃am dicimus: Absurdum est
aũt. ut sub̃a relatiue dicatur.
Om̃is enim res ad se ipsam subsi¬
stit: Quantomagis ds̃: Si tamen

Expanded text:
t: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intellia, sed et trinitas ex eo quod dicuntur tres substantiae vel personae. Nam si hoc est Deo esse quod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quemadmodum quia hoc est Deo esse quod saita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud ad Filium et Dominus ad seruientem creaturam relatiue subsistit, sicut relatiue gignit et relatiue dominatur, ita iam substantia non erit substantia, quia relatiuum erit. Sicut enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relatiue dicatur. Omnis enim res ad se ipsam subsistit, quanto magis Deus? si tamen
Abbreviated transcription (Latin):
mul. qm̃ ueritate ñsuꝑant filiũ.
non enimuerius sunt: nec magni¬
tudine suꝑant: Atq ita filius et
sp̃e sc̃s simul. tam magnum aliqͥd
sunt quam pat̾ solus: quia tã uere
sunt.: Sic & ipsa trinitas tã mag¬
num ẽ: ꝗͣ unaqueq: ibi ꝑsona: Nõ
cium ibi maior ẽ quȩ uerior ñ est.¬
ubi ẽ ipsaueritas magnitudo. qr

Expanded text:
mul, quoniam veritate non superant Filium; non enim verius sunt; nec magnitudine superant. Atque ita Filius et Spiritus sanctus simul tam magnum aliquid sunt quam Pater solus, quia tam vere sunt. Sic et ipsa Trinitas tam magnum est, quam unaquaeque ibi persona. Non enim ibi major est, quae verior non est,ubi est ipsa verit
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃e scĩ ut subsisteroe hõ. imago
dĩ. ds̃ aũ trinitas: Sed quia ñ om̃i¬
modo equalis fiebat illa imagodĩ
tanquam ñ ab illo nata. s ab eoca¬
ata: huius rei significande causa
ita imago ẽ. ut adimaginẽ sit id̾
ñ equat᷑ parilitate. s quadã simi¬
litudine accedit: Non enĩ locorim
interuallis. s similitudine accedit᷑
addm̃. ⁊ dissimilitudine receditur
abco: Sunt enim qͥ ita disting̃t. ut
imaginem uelint ẽẽ filium: homi¬
nem uͦ ñ imaginẽ. s adimaginẽ : Re¬
fellit autem eos apłs dicens: Uirqͥd̃
non debet uelare caput: cum sit i¬
mago & gła dĩ: Hon dix̃ adimagi¬
nems imago: Que tam̃ imago cum
alibi dr̃ adimaginem: ñ quasi adfi¬
lium dr̃. quȩ inago equał ẽ patri:
alioquin ñdiceroe ad imaginem
nr̃am: Quomͦ enim nr̃am: cum filius
solus patͥs imago sit: S. ꝓpt̃ impa¬
rem ut diximus similitudinẽ. dictꝰ
est bomo ad imaginem dĩ: & idõ nr̃ao:
ut imago trinitatis ẽẽt homo. ñ tri¬

Expanded text:
 sancti, ut subsisteret homo imago Dei. Deus autem Trinitas. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa, ita imago est ut ad imaginem sit: id est, non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Sunt enim qui ita distinguunt, ut imaginem velint esse Filium: hominem vero non imaginem, sed ad imaginem. Refellit autem eos Apostolus dicens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed imago. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram, cum Filius solius Patris imago sit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Tri
Abbreviated transcription (Latin):
uł sapiens. sed cum ipsa iurtust
atq sapientia quam genuit. sieut
non singulus dicens. sed eo uerbo.
& cum eo uerbo quod genuit. atq ita
magnus ca&e cum ea magnitudine
quam genuit: & si non alio magnꝰ
aliods̃. sed eo magnus quods̃. quia
non aliud illi est magnum eẽ. ali¬
ud dm̃ cẽ: consequens ẽ. ut nec ds̃
singulus. sed ea &e cum ea deitate ꝗͣ
genuit. ut sic sit filius deitas pats.
sicut sapientia & uirtus patͥs. et
sicuti est uerbum & imago patris.
E quia non aliud illi ẽ cẽ & aliud¬
dm̃ ẽẽ. ita sit &̃ eẽntia dei patris
filius. sicuti est uerbum & imago
eius: Ac ꝑhoc etiam excepto eo qd
pat̾ ẽ. non sit aliquid pater. nisi
quia ẽ ei filius. ut non tantum id
qd dr̃ pater. quod manifestum ẽ.
cum non ad se ipsum s ad filium
irlatiue dici. & ideo patrẽ quia ẽ
ei filius. s om̃ino ut sit qd ad se ip¬

Expanded text:
vel sapiens, sed cum ipsa virtute vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Patris. Et quia non aliud illi eDeum esse, ita sit etiam essentia Patris Filius, sicuti est Verbum et imago ejus. Ac per hoc etiam excepto eo quod Pater est, non sit aliquid Pater, nisi quia est ei Filius: ut non tantum id quod dicitur Pater, quod manifestum est eum non ad se ipsum, sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed om
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid horum nomino. sic accipi¬
endum eẽ: ac si om̃ia cominemor̃.
Queritur gͦ an pater etiam singulꝰ
sit sapiens: att ipsa sibi ipse sapi¬
entia: an ua fit sapiens. quomodo
dicens: Uerbo enim quod genuic
dicens ẽ. non uerbo qd profertur
& sonat &e transit: sed uerbo quod
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum
& om̃ia ꝑ ipsum facta sunt. Uerbo
equali sͥ. quo semꝑ atq incomini¬
tabiliter dicit se ipsum: Non est
enim ipse uerbum. sic̃ nec filius.
nec imago. Dicens autem. exceptis
illis temꝑalib uocibus dĩ. quȩ in
creatura fiunt: nam sonant ce tran¬
seunt. Dicens gͦ illo coeternoi
bo non singulus intelligitur: s cũ
ipso uerbo. sine quo nonẽ utq di¬
cens: Ita ne ce sapiens. sicut dicens.
ut ita sit sapientia. sic̃ uerbum.
& hoc sit uerbum eẽ. qd ẽ eẽ sapi¬
entiam. hoc &̃ ẽẽ uirtutẽ: ut uit̃
& sapientia & uerbum idem sit a
relatiue dicatur sic̃ filius & ima¬
go. atq ille non singulus potens

Expanded text:
aliquid horum nomino, sic accipialiquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens est; non verbo quod profertur, et sonat, et transit; sed Verbo quod erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens,
Abbreviated transcription (Latin):
am nunc queramus diligentius
quantum dat ds̃. quod pauloante
distulimus: utrum& singła queq
intrinitate ꝑsona. possit et̃ ꝑ se ipsã.
noncum ceteris duabus dici ds̃. aut
magnus. aut sapiens. aut uerus.
aut omp̃s. aut iustus: & siquid ali¬
ud deeo dici pot̃ non relatiue. s ad
se ipsum: an uͦ non dicantur istanͥ
cum trinitas intelligitur: Hocenĩ
questionem facit. quia scriptumẽ.
ltrum ita sit pat̾ sapientiȩ arq
uirturis suȩ. ut hac sapientia sapi¬
ens sit quam genuit. & hac uirtute
potens quam genuit. & qui semꝑ
potens ce sapiens: sempit̃ne genue¬
rit uirtutem. & sapientiam Dixe¬
ramus enim. sita ẽ cur ñ & mag¬
naitudinis suȩ pater sit qͣ magnꝰẽ.
& bonitatis qua bonus. & iusticie
qua iustus. & alla siquas: aut si ħ
om̃ia. pluribus uocabulis in eadẽ
sapientia. & uirtute intelligunt᷑.
ut ea sit magnitudo quȩ uirtus.
ea bonitas que sapientia. & ruis¬
easapientia que uirtus. sicut iam
tractaiumus: meminerimus. cum

Expanded text:
am nunc quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum estntiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
& unum aliquid ẽ: sic̃ sunt nat᷑e
corporum. ingeniaq animarum.
& alique species formarum: sicut
sunt figure uł qualitates corpoꝵ.
doctrinȩ: uł artes animarum. &
que ordinem aliquem pecunt aut
tenent: sicut sunt ponderauł col¬
locationes corporum. atq amo¬
tes. aut delectationes animarum:
Oportet gͥ ut creatorẽ ꝑ ea que
facta sunt intellectum conspicien¬
des trinitatem intelligamus. cuiꝰ
increatura quomodo dignum ẽ.
apparet uestigium: In illa enim
tinitate. summa origo ẽ rerum
om̃ium: & ꝑfectissima pulcͥtudo.
& beatissima delectatio: Itaq illa
tria & ase inuicem determinari
uidentur :⁊ inse infinitast̃. s h in rebs

Expanded text:
et unum aliquid est, sicut sunt naturae et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, ingeniaque animarum, et aliqua specie formatur sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae, vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, t beatissima delectatio. Itaque illa tria, et ad se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Sed hic in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
hocẽ eẽ unum om̃ia: tanquã
uerbum ꝑfectum cui ñ desic ali¬
quid. & ars quedam om̃i potents
atq sapientis dĩ. plena om̃iumta¬
tionum iuuentium. incommuta¬
bilium. Et om̃s unum in ea sic̃
ipsa unum de uno. cum qͦ unum
Ubi nouit om̃ia ds̃. quȩ fecit per
ipsam: & ideo cum decedant et
succedant tempora. ñ decedita
Non enim hȩc quȩ creata sunt
ideo sciuntur a dõ quia factas.
ł ñ potiꝰ iõ facta st̃ ł mutabilia qĩ
mutabilit̾ ab u eo sciuntur. Ille g¬
ĩ effabił quidã ꝯplexus patͥs & uma¬
ginis ñ est sine perfectione.
sine caritate. sine gaudio: Illa ergo
dilectio. delectatio. felicitas. uł bĩ¬
pellatus est breuiter: &e est intrini¬
tate sp̃c sc̃s. non genitus. sed geni
gitate. atq ub̃tate. ꝑfundens om̃s
ereaturas procaptu carum:. ut or¬
dinem suum teneant. & locis suis
acquiescant: Hec gͥ om̃ia que ar¬
te diuina facta s̃: & unitatem qͣn¬
dam in se ostendunt. & sp̃em. & or¬
dinem: Quicquid enim horum ẽ.

Expanded text:
sse est, unum omnia, tanquam Verbum perfectum; cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis et sapientis Dei, plena omnium rationum, viventium incommutabilium: et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus, quae fecit per ipsam: et ideo cum decedant vel succedant tempora, non decedit Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt, ac non potius ideo facta sunt, vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, non est sine perfectione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas, vel beatipellatus est breviter, et est in Trinitate Spiritus sanctus non genitus, sed genitgitate atque ubertate perfundens omnes creaturas, pro captu earum; ut ordinem suum teneant, et locis suis acquiescant. Haec igitur omnia quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est,
Abbreviated transcription (Latin):
lum. ñ ẽẽ patrem solum: s patr̃e
interroget. pater solus utrum
sit ds̃. quomodo respondebitur
ñ eẽ. nͥ forte ita dicamus. ẽẽ quid
patrem dm̃. s ñ eum ẽẽ solum
dm̃. eẽ autem solum dm̃. patrem
& filium. oe sp̃m sc̃m: Sed quid
agimus de illo testimonio dñi
patri enim dicebat. & patrem no¬
minabat. ad quem loquebatur cũ
ait. hec est autem uita eterna. ut
egnoscant te uirum uerum dm̃:
Quod quidem arriani sic solent
accipere: quasi non sit filius uerꝰ
d̃s: Quibus exclusis: uidendum ẽ
an intelligere cogamur. cum dictũ:
patri ut cognoscant te unumuerr̃
dm̃. tanquam hoc insimiare uo¬
luerit. qr solus pater ds̃ uerus est:
nc ñ intelligeremus dm̃nͥ ipsa tria
patrem unum uerum dm̃ dicimꝰ
e filium unum uerumdm̃:.⁊ sp̃m

Expanded text:
lum non esse Patrem solum, sed Patremlum non esse Patrem solum, sed Patrem quis enim interroget, Pater solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidem Patrem Deum, sed non eum esse solum Deum; esse autem solum Deum, Patrem et Filium et Spiritum sanctum? Sed quid agimus de illo testimonio Domini? Patri enim dicebat, et Patrem nominaverat ad quem loquebatur, cum ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum . Quod quidem Ariani sic solent accipere, quasi non sit Filius verus Deus. Quibus exclusis videndum est an intelligere cogamur, cum dictum est Patri, Ut cognoscant te unum verum deum, tamquam hoc insinuare uoluerit, quia et solus pater deus est, ne non intellegeremus deum nisi ipsa tria patrem unum uerum deum dicimus et filium unum uerum deum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quia non &e illi cum illo ds̃ sunł
ita solum patrem dicimus patrem.
non quia separatur a filio:sed qr
non simul ambo paterẽ:UII.
est simul pater. & filius. & sp̃c sc̃s
nullomodo triplex dicendus ẽ: Cor¬
poralia quippe adunctione sui
crescunt: Quamiris enim qui adhe¬
ret uxori suȩ unum corpus sit.
maius tamen corpus fit: quam si
solius uiri ẽẽc. aut soluis uxoris:
In reb autem sp̃alib cum minor
maiori adheret. sicut creatura
creatori illa fit maior quam erat.
non ille: In his enim q̃ ñ mole
tori. quam si ñ adhereat: Ꝙ ideos̃
maior. quia melior: Quigͦ adhac
igitur dõ. cum adheret equali pi¬
tri filius equalis. aut sp̃c sc̃s pat̾
ce filio equalis: non fit maior ds̃
quam singłi eorum. quia ñ ẽ qͥ
crescat illa ꝑfectio: Pfectus autẽ¬
sc̃s: & ideo trinitas potius ꝗͣ triila
possit dici solus pater. quia ñ nisi
ipse ibi pater. considanda ẽ illa
sententia. qua dr̃ dm̃ uerum so¬

Expanded text:
est, quia non et illi cum illo Deus sunt: est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia separatur a Filio, sed quia non simul ambo Pater sunt. est simul Pater et Filius et Spiritus sanctus, nullo modo triplex dicendus est. Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole mtori, quam si non adhaereat; et ideo etiam major quia melior. Qui ergo adhigitur Deo cum adhaeret aequali Patri Filius aequalis, aut Spiritus sanctus Patri et Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa ctus: et ideo Trinitas potius quam triplpossit dici solus Pater, quia non nisi ipse ibi Pater; consideranda est illa sententia qua dicitur, Deum verum so
Abbreviated transcription (Latin):
creatura mutabilis:. UII.¬
Is̃ uero multipliciter quidem
dr̃. magnus. bonus. sapiens. beatꝰ
uerus. & quicquid aliud ñ indigne
dici uidetur: s eadem magnitudo
eius ẽ.quȩ sapientia: Non enim
mole magnus est: s uirtute: & ea¬
dem bomitas. que sapientia.⁊ mag¬
nitudo: & eadem ui̾tas. q̃ illa oĩa:
Et non ẽ ibi aliud beatum eẽ. et
aliud magnum. aut sapientem.
aut uerum. aut bonum ẽẽ. aut
om̃ino ipsum eẽ: Nec quoniam tri¬
nitas est:. ideo triplex putandus est:
Alioquin minor erit pater solus.
aut filius solus. quam simul pater
& filius. quamquam ñ inuenitur qͦmͦ
dici possit aut pater solus. aut filiꝰ
solus. cum semꝑ atq insepabiliter
& ille pater cum filio sit. & ille filiꝰ¬
cum patre. ñ ut ambo sint pater
aut ambo filius: s quia semꝑ in
uicem neuter solus: Quia uͦ dicimꝰ
ce dm̃ solum ipsam trinitatẽ. quã¬
ius semꝑ sit cum spiritib & ani¬
mis scĩs. sed solum dicimus qd ds̃

Expanded text:
creatura mutabilis, Decreatura mutabilis, Deus autem multipliciter quidem dicitur, magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur. Sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus, sed virtute. Et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo, et eadem veritas quae illa omnia: et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, aut verum, aut bonum esse, aut omnino ipsum esse. 9. Nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est: alioquin minor erit Pater solus, aut Filius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre: non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius; sed quia semper in invicem, neuter solus. Quia vero dicimus et Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
mutari: de ꝑhoc multiplex eẽ con¬
uincitur natura corprĩs: simplex
autem nullomodo: Creatura qͦq
sp̃alis sicut est anima. ẽ quidem
incorpr̃is comparatione simpli-¬
cior. sine comparatione aũt cor¬
poris multiplex ẽ: & ipsa non
simplex: Nam ideo simplicior ẽ
corpore. quia ñ mole diffundit᷑
ꝑ spacium loci. sed inunoquoq
corpore. & intoto tota ẽ: & inquali¬
bet parte eus tota ẽ: Q idõ cum
sit aliquid in quauis exigua parti¬
cula corpr̃is. qd sentiat anima. ꝗͣuis
non fiat in toto corpr̃e: illa tamen
tota sentit. quia totam ñ latet:S
tamen etiam in anima cum aliud
sit artificiosum eẽ. aliud mnertem.
aliud acutum. aliud memorẽ. ali-¬
ud cupiditas. aliud timor. altudle¬
ticia. aliud tͥstitia possintq & alia
sine alus. & alia magis alia minꝰ
innumerabilia & innumerabili-¬
ter in animȩ natura inueniri.
manifestum ẽ ñ simplicem sed
multiplicem ẽẽ naturam: Nich enĩ
simplex mutabile est: om̃is autẽ

Expanded text:
mutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo modo. Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corporis comparatione simplicior: sine comparatione autem corporis multiplex est, etiam ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur r spatium loci, sed in unoquoque corpore, et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est; et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cusit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem; aliud cupiditas, aliud timor; aliud laetitia, aliud tristitia; possintque alia sine aliis, et alia majus, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri: manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam, nihil enim simplex mutabile est. Omnis autem
Abbreviated transcription (Latin):
tadem unitate substantie &: qua-¬
litate consistit: Siue enim sit uni¬
tas amborum. siue scĩtas. siue
caritas. siue idõ unitas quia ca¬
ritas. & ideo caritas quia scĩtas.
manifestum ẽ. qd aliquid duoꝵ
ẽ quo uterq coniungitur: qͦ geni

Expanded text:
eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo ge
Abbreviated transcription (Latin):
non eum secutum arbitror in eter¬
nitatis uocabulo. nisi quod pat̃
non habet patrem de quosit. filiꝰ
autem depatre ẽ. ut sit. atq ut il¬
li coeternus sit: imago enim si ꝑ¬
fecte implet illud cuius imago ẽ.
ipsa coequatur eiꝰ. non illud ima¬
gini sue: in qua inagine speciẽ
nominauit. credo ꝓpter pulchri¬
tudinem: ubi iam ẽ tanta con¬
gruentia. & prima equalitas &
prima similitudo. nulla in redis¬
sidens. & nullomodo incqualis e
nulla ex parte dissimilis: s: adaẽ¬
tidem respondens ei cuius umag
est. ubi st prima &e summa uia

Expanded text:
non eum secutum arbitror in aeternon eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago es
Abbreviated transcription (Latin):
le hominis. id ẽ tanꝗͣ caput huma¬
nȩ sub̃ȩ. cum ipse homo cum m̃te
sit homo: cur ñ multo congruen¬
tius. multoq magis uerbum cum
bo quod caro factum ẽ intelligi ñ
possit: sed hoc ut iam diximus al¬
quanto diligentius considabimus¬
postra: Nunc autem equalitas
trinitatis. & una eademq sub̃a.
quantum breuiter potumus de¬
monstrata ẽ: ut quoquomͦ se hãt
ista questio. quam discutiendam
acriore intentione distulimus.
nich impediat. quominus fatea¬
mur. summam equalitatẽ patris.
uidam cum uellet breuissime
singłarii intrinitate ꝑsonarũ
insinuare ꝓpria. eternitas inquit
in patre: species inunagine. usus
in munere: & quia ñ mediocris
auctoritatis intractatione scͥpt᷑a¬
rum. & assertione fidei uir excitit.
hilarius enim ħ in libris suis po¬
suit. horum uerborum. idẽ patͥs.
et imaginis. & mun̾is. eternitatis.
& speciei. & usus abditam scruta¬
tus intelligentiam quantum ualeo:

Expanded text:
le hominis, id est, tanquam caput humale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non multo congruentius, multoque magis Verbum cum bo quod caro factum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris uidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tractatione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horum verborum, id est, Patris, et Imaginis, et Muneris, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam quantum valeo,
Abbreviated transcription (Latin):
sumil ipsã trinitatem. ñ tres ueroᷤ
dõs. s unum uerum dm̃ : An q̃m
addidit & quem misisti ihm xp̃m
subaudiendum ẽ unum uerum
dm̃: Et ordo uerborum ẽ: ut te
e quem misist ihm xp̃m. cognos¬
ant unum uerum dm̃: Curergo
tacuit de sp̃u scõ: An quoniam
consequens ẽ. ut ubicumq nomi¬
llatur unum.u. tanta pace il¬
niadherens. ut ꝑhanc utrumq
unum sit. iam ex hoc intelligat᷑¬
etiam ipsa pax. quamuis ñ comme¬
caput uiri xp̃c: caput autem xp̃i
ds̃: S rursus. si ds̃ non nisi om̃ĩa
simultria: quomodo caput xp̃i d̃s.
id est caput xp̃i trinitas. cum intri¬
nitate sit xp̃c ut sit trinitas: An
qd ẽ pater cum filio. caput ẽ ei qd̃
est solus filius: Cum filio enim pa¬
maxime qr iam uerbum carofac-¬
tum loquitur. scdm ꝗͣ humilitatẽ
eius. etiam maior ẽ pater. sicut dic̃.
Qm̃ pater maiorme ẽ: ut ħ ipsum
qd illi cum patre unum ẽ. caput sit
hominis mediatoris. qd ipse solꝰ ẽ:
Si enim m̃tẽ recte dicimus pͥncipa¬

Expanded text:
ueros deos, sed unum uerum deum? an quoniam addidit: et quem misisti Iesum Christum, subaudiendum est: "unum uerum deum" et ordo uerborum est: "ut te et quem misisti Iesum Christum cognoscant uerum deum?" cur ergo tacuit de spiritu sancto? an quoniam consequens est, ut, ubicumque nominatur unum tanta pace uni adhaerens, ut per hanc unum utrumque sit, iam ex hoc intellegatetiam ipsa pax, quamuis non commecaput uiri Christus, caput autem Christi deus. sed rursus deus non nisi omnia simul tria; quomodo caput Christi deus, id est caput Christi trinitas, cum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pamaxime quia jam Verbum caro factum loquitur, secundum quam humilitatem ejus etiam major est Pater, sicut dicit, Quoniam Pater major me est ; ut quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principa
Abbreviated transcription (Latin):
lis: & singła inom̃ib. & om̃ia ui
om̃ib: & unum om̃ia: Qui uidoe
hoc uł exparte uł ꝑ speculum &
ineniginate. gaudeat cognoscens
agat: Qui autem ñuidet. tendat
ꝑ pietatem adudendum. ñ ꝑceci¬
tatem ad calumpniandum: quo¬
niam unus ẽ ds̃. s tamen tͥnitas:
Nec confuse accipiendum ẽ. ex qͦ
om̃ia. ꝑ quem om̃ia. in quo om̃ia:
ne diĩs multis. sed ipsi gła inse¬

Expanded text:
singula in omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc, vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cognoscens agat. Qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum, non per caecitatem ad calumniandum; quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in sae
Abbreviated transcription (Latin):
sĩplex ⁊ multiplex sit illa suõa
corpꝰ uniu̾sũ utiq partib ꝯstat. itaut
sit ibi alia pars maior. alia minor: &
maiꝰ sit uniu̾sũ ꝗͣ parsquelib aut
qͣntalib. Nã &. cęlũ. ⁊ t̾ra partes sĩt¬
uniu̾sȩ moli. E sola t̾ra ł solũ celĩ.
ĩnum̾abilib partibus constat:
Et in tercia sui
parte minor ẽ. quam in cetera: et
in dimidia minor ẽ. quam in tota:
& totum mundi corpus. quod du¬
abus pleriunq partib appellari
solet. id est celum & terra: utiq
mauis ẽ quam solum celum. aut
sola t̃ra: & in uno qͦ corprẽ aliud
ẽ magnitudo. aliud color: aliud
figuia: Potest enim &e diminuta
magnitudine. manere id ẽ color.
& eadem figura: ⁊ colore mutato.
manere eadem figura. & eadem
magnitudo: Ꝙ figura eadem ñ
manente. tam̃ magnum eẽ. & eo¬
dem modo coloratum.⁊ quecũq
alia simul dicuntur de corprẽ
possunt & simul. sicut ẽ muta

Expanded text:
simplex et multiplex sit illa substacorpus universum utique partibus constat; ita ut sit ibi alia pars major, alia minor, et majus sit universum quam pars quaelibet aut quantalibet. Nam et coelum et terra partes sundanae molis: et sola terra, et solum coelum innumerabilibus partibus constat, et in tertia sui parte minor est quam in caetera, et in dimidia minor quam in tota; et totum mundi corpus quod duabus plerumque partibus appellari solet, id est, coelum et terra, utique majus est quam solum coelum aut sola terra. Et in unoquoque corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud figura. Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figura, et colore mutato manere eadem figura et eadem magnitudo, et figura eadem non manente tam magnum esse et eodem modo coloratum: et quaecumque alia simul dicuntur de corpore, possunt et simul et plura
Abbreviated transcription (Latin):
humana inopia. loquendo ꝓfer¬
re ad hominum sensus. qd̃ insecre¬
tario mentis. ꝓcaptu tenet de dño
dõ creatore suo. suie ꝑ piam fidẽ.
suie ꝑ qualẽcumq intelligentiã:
timuit dicere tres ẽentias. ne in¬
telligeretur in illa summa eqͣlita¬
te ulla diuersitas: Rursus ñ eẽ
tria quedam ñ poterat dicere: qd
sabellius qura dix̃. in heresim lap¬
sus est: Certissime quippe &e de scͥp¬
turis cognoscitur qd̃ pie credendũ
ẽ & aspectu mentis indubitata ꝑ¬
ceptione ꝑstringitur. & patrẽ eẽ.

Expanded text:
humana inopia loquendo proferhumana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, et Patrem esse,
Abbreviated transcription (Latin):
non dicit. ita non contradicit:
Nam si eẽntia speciale nomen ẽ
commune tribus. cur ñ dicant᷑
tres ẽentiȩ. sicut abraham ysaac
& iacob tres homines. qr homo
spcciale nomen ẽ commune om̃ib
hominibus: Si autem speciale
nomen non ẽ eẽntia. s generale.
quia homo. & pecus. & arbor. et
dicuntur iste tres eẽntie. sic̃ tres
cqui dicuntur tria animalia. &
tres lauri. dicuntur tres arbores.
e tres lapides.tria corpora: Aut
siꝓpt̃ unitatem trinitatis ñ dicun¬
nȩ. sed una sub̃a. ⁊ una ꝑsona:
Quam enimẽ illis commune no¬
men eẽntiȩ. ita ut singulus qͥsq
dicatur ẽentia: tam illis commu
hoc de substanciis scđdm grecoꝵ
consuetudinem: ea q̃ diximus opor¬
tet intelligi: Sic enim dicunt illi
tres sub̃as. unam eẽntiam: quemad¬
modum nos dicimus tres ꝑsonas.
necessitate parata hec uocabula.
cum opꝰeẽt copiosa disputatione
aduersus insidias uł errores he¬
reticorum: Cum enim conaretur

Expanded text:
non dicit, ita nec contradicit? non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicunnae, sed una substantia et una persona? Quam enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis communhoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enim dicunt illi tres substantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personasnecessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur
Abbreviated transcription (Latin):
int̃sit inter hominem & dm̃: De¬
inde in ipso generali uocabulo.
si ꝓptẽa dicimus tres ꝑsonas.
quia commune ẽ eis id qd̃ ꝑson
est: Alioquin nullomodo possuĩt
ita dici. quemadmodum dicunt᷑¬
non tres filii. quia ñ commune ẽ
eis. id qd̾ est filius. cur ñ oẽ tres
deos dicimus: Certe enim quia
ds̃. cur non tres dii: Aut quonuã
ꝓpt̃ ineffabilem coniunctionem
hec tria simul unus ds̃. cur ñc̃
una ꝑsona. ut ita ñ possi mus
quamius singulam quamq ap¬
pellemus ꝑsonam. quemadmo
Sed nec tres ꝑsonas: alicubi scͥy¬
turam commemorare inuenunꝰ
Anquia nec tres. nec unam ꝑsonã
scriptura dicit hec tria. legimus
& disputandi necessitate. tres
sonas dicere. non quia scͥptua
dicit. s quia scriptura ñ conto.
si autem diceremus tres dõs: con¬
tradiceret scriptura dicens: Au¬
di isrł dominus ds̃ tuus ds̃ unꝰ
ẽ. Curgͦ oe tres eẽntias ñ licet
dicere. qd similiter scriptura sic̃

Expanded text:
intersit inter hominem et Deum. 8. Deintersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos dicimus? Certe enim quia s sanctus Deus, cur non tres dii? Aut quoniam propter ineffabilem conjunctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodSed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam Scriptura dicit haec tria legimus et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut