comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi erat saul: & ingressus castra
regis. cum dormientem inuenis¬
sec. non ꝑcussit. non occidit: sed
solam lanceam quȩ erat ad capd̃
mientib cunctis. Egressus au¬
tem de castris. transiuit inca¬
miebant. quia non uigilabant
corde Duricia enim cordis. ob¬
dormitio ẽ. Dormiunt inuita ue¬
teri: non euigilant innoua.
Uenit xpc. non eos occidit. sed
tulit abeis scẏphum aquȩ. idẽ.
grãm legis. Tulit sceptrum rega¬
le. regni scilicet potestatem quã
pmagno habebant: & unde se ꝓ¬
tegebant temporaliter. & quam
aduersus deum ꝑ incredulita¬
tem gerebant. Deinde iuctor da
transcendit ualtitu dinem
de gessuri & de gezri. & de amale¬
chitis. Hi enim pagi habitabant᷑
interra antiquitus. Hi pagi au¬
tem nonerant sub potestate achis
Habitati interra dicuntur antiqͥ¬
tus: quia quieti & securi habita¬
ti fuerant. & nullius hostis dep̃
Nterea fugiens dauid dumi
ꝑgeret cum achis rege philistino¬
rum inprȩlium aduersus israel:
insurgentes amalechite irruerant

Expanded text:
ie Saul, ingressus est in castra regis, cum dormientem invenisset, non percussit, non occidit, sed solam lanceam, quae erat ad caput mientibus cunctis. « Egressus de castris transivit in camiebant: quia non vigilabant corde: duritia enim cordis obdormitio est. Dormiunt in vita veteri, non evigilant in nova. Venit Christus, non eos occidit, sed tulit ab eis scyphum aquae, id est gratiam legis. Tulit sceptrum regale, regni scilicet potestatem, quam pro magno habebant, et unde se protegebant temporaliter, et quam adversus Deum per incredulitatem gerebant. Deinde ingressus transcendit in altitudinem de Gessuri, et de Gezri, et de Amalechitis. Hi enim pagi habitabantur in terra antiquitus. » Hi non erant sub potestate Achis. Habitati in terra dicuntur antiquitus, quia quieti et securi habitati fuerant, et nullius hostis deprenterea fugiens David, dum pergeret cum Achis rege Philisthinorum in praelium adversus Israel, insurgentes Amalechitae irruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽ. quod hic achimelech sacerdos
legitur a quo dauid panes accepit.
& dominus in euangelio abiathar
nominat. Quod enim dominus
abiathar principem sacerdotum
pachimelech appellat: nil habet
dissonantie. Ambo & enim fueruis
illic cũ ueniens dauid panes peti¬
it & accepit: abimelech uidelicet
princeps sacerdotum. & abiathar
silius eius. Occiso autem abimeloch¬
a saule. cum uiris domus suȩ gene¬
tis sacerdotalis octoginta quinq.
sugit abiathar ad dauid: & comes
factus tocius exilii eiꝰ. postea reg¬
nante eo sumini sacerdotii & ipse
giadum accepit. ac toto tempore
regni illiuis inpontificatu ꝑseue¬
rans. multo maioris excellentiȩ
quam pater suus effectus ẽ. Ideoq
dignus fuit: cuius memoriam do¬
minus etiam uiuente patre qua¬
li summi sacerdotis faceret. Sed
hoc quod ait superus. uia hec pol¬
lita ẽ. sed sanctificabitur inua¬
Is ita non nulli edisserunt. Men¬
sindo enim iter polluitur. dum
rege missum me fingo. & hoc

Expanded text:
quid est quod hic Achimelech sacerdos quid est quod hic Achimelech sacerdos legitur, a quo David panes accepit, et Dominus in Evangelio Abiathar nominat? Quod enim DAbiathar principem sacerdotum pro Abimelech appellat, nihil habet dissonantiae. Ambo etenim fuerunt illic, cum veniens David panes petiit et accepit, Abimelech videlicet princeps sacerdotum, et Abiathar, filius ejus. Occiso autem Abimela Saule cum viris domus suae generis sacerdotalis octoginta quinque, fugit Abiathar ad David, et comes factus est totius exilii ejus. Postea regnante eo, summi sacerdotii et ipse gradum accepit, ac toto tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae, quam pater suus, effectus est. Ideoque dignus fuit, cujus memoriam Dominus etiam vivente patre quasi summi sacehoc quod ait superius: Via haec polluta est, sed sanctificabitur in vasis, ita nonnulli edisserunt. Mentiendo enim iter polluitur, dum a rege missum me fingo, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
diebamur : & fuerunt uasa pue¬
rorum scã. scilicet a concubitu
coniugali. Quod uero ait. Por¬
ro uia hȩc polluta ẽ. & inhebreo
Inlege prȩceptum ẽ. ut extraneᷤ
non comedat ex eis. & tu in terro¬
gas utrum mundi sint ꝓueri.
Qui etiam si mundi. ẽent. neqͦ¬
quam eis uesci deberent: Iccirco
uia ẽ. laica: quia tu laicaciter
sis. idẽ. ĩ mente sua sc̃ĩficaridi¬
cit: quia nisi necessitate corpo¬
ris & periculo uitȩ urgente.
nequa quam uescerentur eis.
Hontam aꝑte eosdem legrauir
dauid panes comedisse sicut he¬
brei tradunt. Sed lege ȩuange¬
lium. ubi dominus de hac sen¬
tentia uidȩis loquitur dicens
Humquam legistis quid fecerl
dauid quando necessitatem habuit
& esuriit ipse & qui cum eo erant.
quomodo introiit indomum domi¬
ni subabiathar principe sacerdo¬
tum. & panes ꝓpositionis mandu¬
cauit. quos non licebat manduca¬
re uisi sacerdotib. & dedit eis qui
cum ed erant. S requirendum ẽ.¬

Expanded text:
diebamur et fuerunt diebamur et fuerunt rorum sancta » , scilicet a concubitu conjugali. Quod vero ait: « Porro via haec polluta est, » et in Hebraeo in lege praeceptum est, ut extraneus non comedat ex eis: et tu interrogas utrum mundi sint pueri, qui etiam, si mundi essent, nequaquam eis vesci deberent. Idcirco via haec est laica, quia tu laicaliter sis, id est mente sua sanctificari dicit, quia nisi necessitate corporis et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. Non tamen aperte eosdem legitur David panes comedisse, sicut Hebraei tradunt. Sed lege Evangelium, ubi Dominus de hac sententia Judaeis loquitur, dicens: « Nunquam legistis quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse et qui cum eo erant, quomodo introiit domum Domini sub Abiathar principe sacerdotum et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum eo erant? » Sed requirendum
Abbreviated transcription (Latin):
uirta placitum dauid. & puer
paruulus cum eo. Iecit unam
sagittam: iecit & aliam. Et ds
pater illucescente mane credu¬
litatis. primum testimonium
legis de xp̃o ꝓtulit: de inde ꝓ¬
phetas misit. quid de aduentu
eius testificarentur. Unde &¬
abacuc ait. Inlumine iacula
tem puer ionathȩ sagittas. &
attulit ad dominum suum: &
quid ageretur penitus ignorabat.
Sic & iudaicus populus libros
legis & ꝓpħarum portans qua¬
si diuinitus conscriptos hono¬
rabat : sed eum quem moy ses
liter inter se manentem non
cognouerant. xxi.
enit autem dauid innobeȩ ad
achimelec h sacerdotem: & ob¬
stupuit achunelech: eo quod
uenisset dauid solus. & rł. Achi¬
melech ipse ẽ. aia filius achitob
interrogauit utrum dauid & pue¬
ri sui quib millum & illum locũ
condixisse se dixerat utrum mun¬
di ee̾nt: dauid uero enigniatice
pluraliter & de se ipso respondit
dicens. & quidem si de mulierib
agitur. continiumus nos ab he¬
ri & nudius tercuis quando egre¬

Expanded text:
juxta placitum David, et puer juxta placitum David, et puer parvulus cum eo. Jecit unam sagittam, jecit et aliam. Et Deus Pater, illucescente mane credulitatis, primum testimlegis de Christo protulit, deinde prophetas misit, qui de adventu ejus testificarentur. Unde Habacuc ait: « In lumine jacula tem puer Jonathae sagittas, et attulit ad Dominum suum: et quid ageretur penitus ignorabat. Sic et Judaicus populus libros legis et prophetarum portans, quasi divinitus conscriptos ignorabat, sed eum, quem Moyses liter inter se manentem non cognoverat. CAPUT XXI. « Venit autem David in Nobe ad Achimelech sacerdotem, et obstupuit Achimelech eo quod venisset David solus, » et reliqua. Achimelech ipse est Aia filius Achitob, interrogat utrum David et pueri sui, quos in illum et illum locum conduxisse se dixerat, mundi essent? David vero aenigmatice pluraliter de seipso respondit, ei equidem si de mulieribus agitur continuimus nos ab heri et nudius tertius quando egre
Abbreviated transcription (Latin):
emptus regnum cum eo ut spera¬
bat terrenum habere nequiuit
commune:absq ulla tamen con¬
tradictione. regni cęlestis consor¬
tium cum eo quem ꝓgła uirtutũ
tantisꝑ dilexit. cum eet & ipse¬
uir uirtutum amator accepit.
Uenit ionathan ĩ agrum iurta
placitum dauid. & reł. Quid ẽ.
quod ionathan dauid seruare uo¬
lens. cum ille lateret ĩ agro. iu¬
xtalapidem ad signum duas ie¬
cit sagittas. quas puer paruu¬
lus ignorans quid fecerit collegit
& inciuitatem retulit. nisi quod
deus pater filium suum unigeni¬
tum quem ad salutem humanige¬
neris mittendum decreuerat.
ĩ littera legis iudȩis nescientib
absconditum habuerat.ꝰ Dauid
gͦ absconditꝰ ẽ. ĩ agro: xpc̃ cȩla¬
tus ẽ. inmmuindo. Inmundo inquit
ioħs erat: & mundus eum ñ cogno¬
uit. Iuxta lapidem sedebat: quia
ĩ tabulis legis scriptus erat: ut
ul odio dauid habens. inter epu¬
tractabat. Cum ergo illurisset
mane: uenit ionathas inagrũ

Expanded text:
eventus, regnum cum eo, ut speraeventus, regnum cum eo, ut sperabat, terrenum habere nequivit commune, absque ulla tamen contradictione regni coelestis consortium cum eo quem gloria virtutum tantisper dilexit, cum esset et ipse virtutum amator accepit. « Venit Jonathas in agrum juxta placitum David, » et reliqua. Quid est quod Jonathas David servare volens, cum ille lateret in agro, juxta lapidem ad signum duas jecit sagittas, quas puer parvulus, ignorans quid fecerit, collegit, et in civitatem retulit, nisi quod Deus Pater Filium suum unigentum, quem ad salutem humani generis mittendum decreverat, in littera legis, Judaeis nescientibus, absconditum habuerat? David ergo absconditus est in agro, Christus celatus est in mundo. « In mundo, » inquit Joannes, « erat, et mundus eum non cognovit . » Juxta lapidem sedebat quia in tabulis legis scrul odio habens David, inter eputractabat. Cum ergo illuxisset mane, venit Jonathas in agrum
Abbreviated transcription (Latin):
absalon & de siba filio bochri &
de ceteris hostib dauid equȩ porest
ntelligi. Aliter si scire uis quid
smani inuicorum dauid requi¬
serit dominus: potest nͥ fallor a
ł manti inunicoꝵ dauid requisie¬
rit. idẽ. quare non &. ipsi fedus
cum eo pacis mire uoluerint. cum
quo. eẽ. dominum uiderunt. Ic¬
circo autem scriptura hic senten¬
tiam hanc prȩoccupando inter¬
ponere uidetur. ut testimonium
ionathȩ quod dixerat. quando era¬
dicauerit inimicos dauid. unum¬
quemq de t̃ra. uerum eẽ com¬
ꝓbaret. quia uidelicet eradicati
sunt inmici dauid de t̃ra. non
ipso dauid se de aduersariis ulcis¬
cente. sed iudicante domino ꝓ
illo. Rene autem subiungitur.
& addidit ionathan deierare da¬
uid. eo quod diligeret illum. si c̃
enum animam suam ita diligebat
eum. ut ille nimirum qui tam
ꝑfecto uxta legem dei amore com¬
plectebatur dauid. a ꝑditione
inimicorum eiꝰ ostenderetur im¬
munis. Qui & si cita morte per¬

Expanded text:
Absalon et de Siba filio Bochri, et Absalon et de Siba filio Bochri, et de caeteris hostibus David potest intelligi. Aliter: Si scire vis quod de manu inimicorum David requisierit Dominus, potest nisi fallor a de manu inimicorum David requisierit. Id est quare non et ipsi foedus cum eo pacis inire voluerint, cum quo esse Dominum viderunt. Idcirco autem Scriptura hic sententiam hanc praeoccupando interponere videtur, ut testimonium Jonathae, quod dixerat quando eradicaverit inimicos David unumquemque de terra verum esse comprobaret, quia videlicet eradicati sunt inimici David de terra, non ipso David se de adversariis ulciscente, sed judicante Domino pro illo. Bene autem subjungitur: « Et addidit Jonathas dejerare David eo quod diligeret illum. Sicut enim animam suam, ita diligebat eum. » Ut ille nimirum qui tam perfecto juxta legem Dei amore complectebatur David, a perditione inimicorum ejus ostenderetur immunis. Qui et si ista morte pra
Abbreviated transcription (Latin):
intecum. sicut fiut pͥus in patre
meo: & sic sublime faciat regnum
tuum. sicut subluȩ fecit patris
mei regnum. & si uixero facies mͥ
inscdiam domini: ut scilicet se¬
cundus sim in regno tuo. & si mor
tuiis fiiero non auferes miscđiam
tuam a domo mea usq insempi¬
ternum. Quod uero sequitur.
quando eradicauerit dñs inmicoᷤᷤ da¬
ud. unum quemq de terra. Et
post pauca subunxit. Pepigit
eigo fȩclus ionathan cum domino
dauid. Q requisiuit dominus de
manu inimicorum dauid. ꝑ antici
pationem utiq fecit. prius hysto¬
riam interserendo quia multo pꝰ
tempore factum ẽ. cum inter fec¬
tosaulȩ regnum addomum dauid
transiatum ẽ. & qui innocentẽ
eum uiuste ꝑseque bantur. iuste
sunt diuinitus ultione multati.
iunc enim requisiuit dominus
de manu ininicorum dauid. qua¬
re uirum sanctum afflixerint.
lunc cogebantur rationem redde
te odiorum. quib contͣ illum tanto
tempore seuierant. Quod& de

Expanded text:
ni tecum, sicut fuit prius in patre ni tecum, sicut fuit prius in patre meo, et sic sublime faciat regnum tuum sicut sublime fecit patris mei regnum. « Et si vixero, facies mihi misericordiam Domini, » ut scilicet secundus sim in regno tuo. « Sin vero mortuus fuero, non auferes misericordiam tuam a domo mea usque in sempiternum. » Quod vero subjungitur: « quando eradicaverit Dominus inimicos David unumquemque de terra. » Et post pauca subjunxit: « ergo foedus Jonathan cum domo David: et requisivit Dominus de manu inimicorum David. Et addidipationem utique fecit, prius historiae interserendo quod multo post tempore factum est, cum, interfecto Saule, regnum ad domum David translatum est, et qui innocentem eum injuste persequebantur, juste sunt divinitus ultione mulctati; tunc enim requisivit Dominus de manu inimicorum David, quare virum sanctum afflixerint, tunc cogebantur rationem reddere odiorum, quibus contra illum tanto tempore saevierant, quae et de
Abbreviated transcription (Latin):
sine qua omnino quicqtud ha
buerint quamiuis sit scm̃ atq
uenerandum. ipsi tamen nichi¬
lominus sunt tanto indigniores
effecti prȩmio uitȩ ȩternȩ. quanto
illis donis non bene usi sunt: que
inhac uita quȩ transitoria ẽ. acce¬
perunt. Pos sunt etiam in hoc lo¬
incongruȩ gestare figuram: qui
dum aduersari cupiunt. xpõ. ha¬
bent iuore sacramenta legis & ꝓ
phetarum ad testimonium xpisfi
ut cum ȩccłia quasi cum propħis
de scripturis disputent. sicut illi
cum ꝓpħis uaticinabantur. Quem
portantes cum eccłiasticis uiris
de scripturis sc̃is disputant.
Quod autem saul se spolians nu¬
dus uaticinasse dicitur: hoc pre¬
figurasse non ẽ. ambiguum. qd̾
populus iudeorum cuius ꝑsonam
idem saul gestauit: abindumento
fid ei atq sacerdotii dignitate nuda¬
tus. & gła regni spoliatus. uerba
stimonium ꝑhibent inore portans.
sicut fuit cum patre meo: mich
uidetur ita posse intelligi. Aesi
ipte diceret. Pmaneat spẽ domi¬

Expanded text:
sine qua omnino quidquid habere sine qua omnino quidquid habere potuerunt, quamvis sit sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihilominus sunt tanto indeffecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in vita quae transitoria est, acceperunt. Possunt etiam in hoc loincongrue gestare personam, qui dum adversa cupiunt Christo, habent in ore sacramenta legis, et prophetarum ad testimonium Christi, et cum Ecclesia, quasi cum prophetis de Scripturis disputant, sicut illi cum prophetis vaticinabantur. Quem,portantes, cum ecclesiasticis viris de Scripturis sanctis disputant? Quod autem Saul se spolians, nudus vaticinatus esse dicitur, hoc praefigurasse non est ambiguum, quod populus Judaeorum, cujus personam idem Saul gestavit, ab indumento fidei atque sacerdotii dignitate nudatus, et gloria regni spoliatus, verba stimonium perhibent, in ore portans, sicut fuit cum patre meo, » mihi videtur ita posse intelligi, ac si aperte diceret: Permaneat Spiritus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
balaam ille reꝓbus. quem non ta¬
cet scriptura iudicio diuino ẽẽ
dampnatum. Sed tamen ꝓpħi¬
am habebat. Nec illa uerba pa¬
rum attestantiir huic sententiȩ.
quȩ ineuangłio scripta sunt.
multos dicturos inilla die. Dne
domine. intuo nominȩ mandu
bus tam̃ dicturus ẽ. Non norii
uos: discedite a me omnes ope¬
rarii iniquitatis. M ysticȩ au¬
tem exemplum huius saulis nun¬
tiorumq eius in hac sententia
qui ꝓpħare cȩperunt. qui ad
ꝑ sequendum dauid missi sunt.
quid aliud significabant nisi qͦs¬
dam hereticos qui aliquid bom
de minere sp̃c scĩ habent. sic̃
testamenta legis & euangelii. si¬
cut baptisim sacram̃tumꝰ. sed
Qui cum ad ecclesiam catholicã
uenuint. non est ineis ullomodo
iuolandum. aut quasi non habe¬
ant tradendum: sed tamen eos
non ideo debere salutem confi¬
dere. quia non impbamus quod
illos accepisse credimiis. sed opor¬
tet eos cognoscere unitatem &
societarem in uinculo carrratis.

Expanded text:
Balaam ille reprobus, quem non taBalaam ille reprobus, quem non tacet Scriptura judicio divino esse damnatum, sed tamen prophetiam habebat. Nec illa verba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt multos dicturos in illa die, Domine, Domine, in tuo nomine manducauibus dicturus est: « Non novi vos, discedite a me, operarii iniquitatis . » Mystice autem exemplum hujus Saul nuntiorumque ejus, in hac sententia qui prophetare coeperunt, qui ad persequendum David missi sunt, quid aliud significabant, nisi quosdam haereticos, qui aliquid boni de munere Spiritus sancti habent, sicut testamenta legis et Evangelii, sicut baptismi sacramentum, sed Qui cum ad Ecclesiam catholicam veniunt, non est ullo modo in eis violandum, aut, quasi non habeant, tradendum. Sed tamen eos non ideo debere saluti confidere, quia non improbamus quod illos accepisse credimus; sed oportet eos cognoscere unitatem, et societatem in vinculo pacis,
Abbreviated transcription (Latin):
ro cum & ipse saul uenisset: facto
magna hic oritur. cum in preceden¬
tib legatur. & non uidit samu¬
hel saulem usq indiem mortissuȩ.
quomodo hic ꝓpħasse coram samu¬
hele dicatur. Quam quȩstionem
ctus ẽ saul cunȩo ꝓpħarum ab.¬
scondit se samuhel. ne uideret᷑
abeo: aut non uidit eum indutꝰ
habitu regio quo indutus erat.¬
ideo quandoq dictum ẽ: non ui¬
dit eum usq indiem mortis suȩ.
subauditur. indutus habitu re¬
gio. Expoliasse uero se non omni¬
b uestimentis. s regalib tantum
intelligendus ẽ. Item queritur
quomodo & illi qui missi essent
ad tenendum hominem & ad ne¬
cem ducendum tales dei spũ
effici digni meruerunt. & saul
ipse qui miserat ueniens. & ipse
sanguinem inocentem quȩrens
effundere. accipere meruit spm̃
ad litteram attinet. non est mi¬
rum hominem reꝓbum ad momĩ¬
tum transitorie ꝓpħasse: dum
ettam multi similes ꝓphetiȩ
donum legantur habuisse. sicut

Expanded text:
ro cum et ipse Saul venisset, factusro cum et ipse Saul venisset, factusmagna hic oritur, cum in praecedentibus legatur: « Et non vidit Samuel Sau lem usque in diem mortis suae, » quomodo hic prophetasse coram Samuele dicatur? Quam quaestionem ctus est Saul cuneo prophetarum, abscondit se Samuel ne videretur ab eo; aut non vidit eum indutum habitu regio quo indutus erat quando dictum est: « Non vidit eum usque in diem mortis suae; » subauditur, « indutum habitu regio. » Exspoliasse vero se non omnibus vestimentis, sed regalibus intelligendum est. Item quaeritur quomodo et illi nuntii qui missi essent ad tenendum hominem et ad necem ducendum, talis speffici digni meruerunt. Et Saul ipse qui miserat, veniens et ipse sanguinem innocentem quaerens effundere, accipere meruit spiriad litteram attinet, non est mirum hominem reprobum ad momenta transitoria prophetasse, dum etiam multi similes prophetiae donum legantur habuisse: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uelle xp̃m interficere. nomen re-¬
surrectionis eiꝰ extinguere: ut
mendatium ȩuangelio prȩferret᷑.
S sicut illud non ualuit saul. ut
interficeret dauid: sic nec hoc po¬
tuit regnum iudȩorum efficere.
ut memoriam xpisti deleret. Isti
autem qui de uirtute saul id ẽ
de regno iudȩorum in xpõ prȩsu¬
mere uoluerunt: offenderunt in
lapidem offensionis tanquam in
statuam: & hȩdus eis uisus ẽ ag. Nͭ¬
nus. quia in quo peccatum non
inuenerunt. quasi peccatorem
untiatum est sauli
adicentib. Ecce dauid in
naihot in rama: Absces¬
ẽ. inrama: ubi sedit dauid. Rama
nintribu beniamin ciuitas ẽ
saulis: in sexto miliario abhelia
ad septem trionalem plagam. contͣ
bethel. Alia ẽ. autem intribu aser. F¬
udo: & rama excelsum. Bene gͦ
onueniunt hȩc nomina locorum
busihis expletis: quia ꝓpħar
dida. &. celsitudineni habent sci¬
niȩ & uenustatem loquutio¬
ns. Misit ergo saul lictores ut
raperent dauid. quise fugiens ie¬

Expanded text:
velle Christum interficere, nomen revelle Christum interficere, nomen resurrectionis ejus exstinguere, ut mendacium Evangelio praeferretur. Sed sicut illud non valuit Saul, ut interficeret David, sic nec hoc potuit regnum Judaeorum efficere, ut memoriam Christi deleret. Isti autem qui de virtute Saul, id est de regno Judaeorum in Christo praesumere voluerunt, offenderunt in lapidem offensionis, tanquam in statuam, et haedus eis visus est agnus: quia in quem peccatum non invenerunt quasi peccatorem untiatum est Sauli a dicentibus: Ecce David in Naioth in Rama. est in Rama; ubi sedit David. Rama vero in tribu Benjamin civitas est Saulis, in sexto milliario, ab Helia ad septentrionalem plagam contra Bethel. Alia est autem in tribu Aser. Net Rama, excelsum. Bene ergo conveniunt haec nomina locorum rebus in his expletis, quia prophetarum dicta et celsitudinem habent scientiae ac venustatem locutionis. « Misit ergo Saul lictores, ut caperent David. Qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
siliandi causa saul uenire consur¬
uerat. Ubi etiam condictum fue¬
rat ut occideretur dauid: quod
& ionathan dauid indicauerat.
saul custodes ad domum da¬
uid. ut custodirent eumꝙ
inter fice retur. Abscessit autem
daiuid nocte. & fugit: atq salua¬
tus ẽ. Cumq uenissent nuntii saul
inuenerunt statuam in lecto dauid
positam. & pellem pilosam capra¬
s̃ rum adcaput eiꝰ. Audiamus gͥ
quid hoc significet quod miserit
saul ad custodiendam domum da¬
uid: ut eum interficerent. Hoc ñ
ad crucem domini: sed tamen ad
passionẽ eiꝰ ꝑtinet. Crucifixus eñ
ergo illa sepultura tanquam do¬
mus. ad quam custodiendiendã
misit regnum iudeors: quando
custodes adhibiti sunt sepulchi
sepultura xp̃c s incruce sit in¬
terfectus. Refertur ergo ad
erat tollere nom̃ xp̃i. Neq enim
enderetur ii xp̃m. si mendatium
prȩualeret custodum: qui corrup
ti sunt ut dicerent quia dormien¬
tib nobis uenerunt discipuli eiꝰ
ꝙ abstulerunt eum. Hoc ẽ. itaq

Expanded text:
siliandi causa, Saul venire consueverat, ubi etiam condictum fuerat, ut occideretur David, quod et Jonathas David indicaverat. Saul custodes ad domum David, ut custodirent eum, et interficeretur, abscessit autem David nocte, et fugit, atque salvatus est: cumque venissent nuntii Saul, invenerunt statuam in lecto David positam, et pellem pilosam caprarum ad caput ejus. « Audiamus ergo quid hoc significet, quod miserit Saul ad custodiendam domum David, ut eum interficeret. Hoc non ad crucem Domini, sed tamen ad passionem ejus pertinet: crucifixus enim ergo illa sepultura tanquam domus, ad quam custodiendam misit regnum Judaeorum, quando custodes adhibiti sunt sepulcro sepultura Christus, sed in cruce sit interfectus? Refertur ergo ad erat tollere nomen Christi. Neque enim crederetur in Christum, si mendacium praevaleret custodum, qui corti sunt ut dicerent: quia « dormientibus nobis, venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum . » Hoc itaque
Abbreviated transcription (Latin):
brei libellum reptdii intelliguñ.
Secundum usum gentis illius
fecerunt. ut quando ibatur ab
eis inpugnam. libellos repudii
uxorib siis darent: ut si conti¬
gisset uirum in pręlio capi &
in cap is d tiuitatem duci:
muli sit er eiꝰ expectatis tri¬
bus annis. si uir eius non redis t¬
set. alium duceret uirum. Eli.¬
gat prii u dens lector quid
sibi pla cuerit: nos simpli¬
citatem hẏstoriȩ nostrȩ tenere
decreuimus. Dixitq ei frater
suus. Quare uenisti. & quare
dereliquisti pauculas oues illas
indesertoꝰ Ego noui superbi¬
am tuam. & reliqͥ. Nosse se dic̃
llius suꝑbiam & nequitiam cor¬
dis. qui putabat eũ tumore cor¬
As eleuari: eo quod samuhel illti
unrisset in regem. Assumens
aitem caput philistei. attulit
llud inierusalem & reliqua:¬

Expanded text:
braei libellum repudii intelligunt. braei libellum repudii intelligunt. Secundum usum gentis illius fecerunt, ut quando ibatur ab eis in pugnam libellos repudii uxoribus suis darent, ut si contigisset virum in praelio capi et in captivitatem duci, mulier ejus, exspectatis tribus annis, si vir ejus non rediisset, alium duxisset virum. Eligat prudens lector quid sibi placuerit, nos simplicitatem historiae nostrae tenere decrevimus. « Dixitque ei frater suus: Quare venisti et quare dereliquisti pauculas oves illas in deserto; ego novi superbiam tuam, » et reliqua. Nosse se dicit illius superbiam et nequitiam cordis, quia putabat eum tumore cordis elevari, eo quod Samuel illum unxisset in regem. « Assumens autem David caput Philisthaei attulit illud in Jerusalem. Arma
Abbreviated transcription (Latin):
matre uero gethea natus erat.
Dauid autem erat filus uiri
effrathei de bethlȩem iuda: cui
nomen erat isai : qui habebat
octo filios Ouerrtur eur hic
octo filios habere dicat᷑: cum
inpara lipomenon non amplus
quam septem leguntur. Quods
soluitur. Nathan itaq ꝓpħanil
lium semsamaa filii sui. quem
inlocum filii educauerat & niiti¬
erat. inter filios numerat. Ham
& coram samuhele septem eiꝰ fil
leguntur adducti: & octauus ẽ.
inpaschuis. Inter quos nates
adductum fuisse manifestum est:
qui& ionathan uocatur. De quo in
atrema parte samuhelis dicitur.
cussit autem eum ionathan fi¬
lius semsamaa fratris dauid. Et
notandum quod ubicumq ꝓpħ a
uocatur. nathan scribitur. non
ionathan. Dixitq dauid pater
sius. Uade. & fratres tuos uisita¬
bis si recte agant: & cum quibus
ordinati sunt disce. Inhebreo ita
habetur. & fratres tuos uisitabis
si recte agant: & pignera eorum
tolles. P̾ignera in hoc loco hȩ ꝓͦ¬

Expanded text:
matre vero Gethaea, natus erat. matre vero Gethaea, natus erat. David autem erat filius viri Ephrataei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Isai, qui habebat octo filios. Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon non amplius quam septem leguntur? Quod ita solvitur: Nathan itaque prophetam, filium Samaa filii sui, quem in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios numerat. Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti, et octavus esse in pascuis: inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: Percussit autem eum Jonathan filius Samaa, fratris David. Et notandum quod ubicunque propheta vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Dixitque ad David pater suus: Vade ad fratres tuos, visitabis si recte agant, et cum quibus ordinati sunt, disce. » In Hebraeo ita habetur: « Et fratres tuos visitabis si recte agant, et pignora eorum tollentes. » Pignora in hoc loco, He
Abbreviated transcription (Latin):
domin intribu iuda uicus gran-¬
dis ẽ. indaroma hoc est ad au-¬
stralem plagam. insinib eleuthe¬
ropoleos. decem & septem ab ea
milib distans. & interprȩtatur
silentium suie gaudium. Porro
saul & uiri israhel congregati st̃
iualle terebinthi. T ereburch
ẽ. insichimis: sub qua abscondit
iacob ydola. iuxta neapolim. Hu
refert iosephus. quod palestini ca¬
stra metati sunt inter soccoth &
azecha: contra quos de nuo saul
ꝑdurit exercitum: & suꝑ quendã
montem castra ponens. coegit pa¬
lestinos priora quidem castra relin¬
quere. & ex aduerso montis quem
saul apprȩhenderat aduenire.
diuisitq eorum ȩxercitus medi
montis. qui erat positus inter eos
Et egressus ẽ. uir spuriuis de ca¬
stris philistinorum. nomine goli¬
ath. Q. reł. Igitur quemadmo¬
dum in exordio polliciti sumus pa¬
latim hystoriam tangere cupimꝰ.
ut post modum culmen spũalis
intelligentiȩ deꝓmamꝰ. Spimi
dicitur: qui ex p̃atre gigante.

Expanded text:
Domim in tribu Juda vicus granDomim in tribu Juda vicus grandis est, in Daromam, hoc est ad australem plagam in finibus Eleutheropoleos, decem et septem ab ea milliaribus distans, et interpretatatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati sunt in valle Terebinthi. » Terebinthus est in Sichimis, sub qua abscondit Jacob idola juxta Neapolim. Hinc refert Josephus quod Palaestini castrametati sunt inter Sochoth et Azeca. Contra quos denuo Saul perduxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora quidem castra relinquere, et ex adverso montis, quem Saul apprehenderat, advenire. Divisitque eorum exercitus medius mons, qui erat positus inter eos. « Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum nomine Goliath, » et reliqua. Igitur quemadmodum in exordio polliciti sumus, paulatim historiam tangere cupimus ut postmodum culmen spiritalis intelligentiae deponamus. Spurius dicitur, quia ex patre gigante,
Abbreviated transcription (Latin):
uesaniam sedabat. Quid enim
ꝑsaulem nisi elatio potentium.
& quid ꝑdauid innuitur. insi
saul ab immundo spũ arripitur.
dauid canente eiꝰ uesania tempe¬
ratur: quia cum sensus potentiũ
ꝑelationem infurorem uertitur.
dignum ẽ. ut ad salutem mentis
quasi dulcedine cytharȩ loquu¬
tionis nostrȩ tranquillitate reuo¬
aginina sua inprelium: ue¬
nerunt insoccoth iudȩ:
ꝙ castra metati sunt. inter soccoth¬
& a zecha infinib domin. oc
coth ẽ oppidũ intribu uida: ut¬
inlibris locorum legitur. Sunt
autem usq hodie uiculi duo per¬
gentib heliam de eleuteropoleis
innono miliario uiȩ publicȩ.
unus inmonte & alter incampo
positus. qui soccoth nuncupantur.
Interpretatur uero ramus uel
humilitas. Atacha ẽ. ciuitas
cananeorum inparte trib uidȩ.
ad quamusq ꝑsequutus ẽ iesus
quinq reges. s & hodie uocatur
uilla tacha inter heleuteropo¬
lim & eliam. & interpretatur for¬
titudo siue decipula. Duma siue

Expanded text:
vesaniam sedabat. Quid enim vesaniam sedabat. Quid enim per Saulem, nisi elatio potentium? Et quid per David innuitur, nisi Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus insania temperatur; quia cum sensus potentium per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis, quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revoagmina sua in praelium conduxerunt in Socho Judae, et castrametati sunt inter Socho et Azecha, in finibus Dommim. » Socho est oppidum in tribu in libris Locorum legitur. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in nono milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs, qui Sochoth nuncupantur. Interpretatur vero ramus vel humilitas Azeca, civitas Chananaeorum in parte tribus Judae, ad quam usque persecutus est Jesus quinque reges. Sed et hodie vocatur villa Azeca, inter Eleutheropolim et Aeliam, et interpretatur fortitudo, sive decipula. Domu sive
Abbreviated transcription (Latin):
eligitur: & dominus iħc xp̃c semet¬
ipsum exinaniens. formam serui
accipiens: ꝑgłam resur rectionis
suȩ & ȩuangelicam prȩdicatio¬
nem. hoc enim sacramenti octa¬
ui numeri optinet archanum.
regnum ingentib ad eptꝰ ẽ. Da¬
uid pulchra facie esse describi
forma ẽ. prȩfiliis hominum. Da¬
uid rufus. ẽẽ. narratur: &de sal¬
uatore nr̃o ꝓpħa canit. Quis. ẽ.
iste qui uenit de edom: & reliqͦ.
Quod interprȩtatur rubeus sue
sanguineus. Ceterum moraliter
nos instituit: quod cum saulem sp̃c
immundus inuaderet. apprehen¬
sa dauid cythara. eius uesaniã
sedabat. Plerumq suꝑbus diues
exhortationis blandinento pla¬
candus ẽ. quia & plerumq dura
uulnera ꝑlenia fomenta molles¬
cunt. & furor insanorum sepe ad sa-¬
lutem medico blandiente reduci¬
tur. Cumq eis indulcedinem
condescenditur: languor insaniȩ
mitigatur. Neq enim negligen¬
ter intuendum ẽ: quod cum sa¬
ulem spc̃ aduersus in uaderet.
apprȩ hensa dauid cythara eius

Expanded text:
etipsum exinanivit, formamque servi accipiens, per gloriam resurrectionis suae, et Evangelicam praedicationem hoc enim sacramenti octavi numeri obtinet arcanum, regnum in gentibus adeptus est. David pulchra facie esse describitforma est prae filiis hominum. David rufus esse narratur, et de Salvatore nostro Propheta canit: « Quis est iste qui venit de Edom ? » et reliqua, quod interpretatur rubeus, sive sanguineus. Caeterum moraliter nos instruit, quod cum Saulem spiritus immundus invaderet, apprehensa David cithara ejus, vesaniam sedabat. Plerumque superbus, dives, exhortationis blandimento placandus est, quia et plerumque dura vulnera, per lenia fomenta mollescunt, et furor insanorum saepe ad salutem, medio blandiente, reducitur. Cumque ab eis in dulcedinem condescenditur, languor insaniae mitigatur. Neque enim negligenter intuendum est quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara ejus
Abbreviated transcription (Latin):
inprophetis & apostolis prosalute
populi uidȩor deprȩcans dauid.
uidelicet dominum nostrum Ac¬
ceptabilem bonorum operum obla¬
tionem & pie deuotionis ei obtu¬
lit: quam ille post mortem uiri
sui. quidemens in stulticia sua
periit. asscunt inconuigium: &
exhibuit sibi sponsam non haben¬
tem maculam aut rugam. Qđ
autem idem nabal stultus transac¬
tis dieb decem ex quo dauid exꝓ¬
bratus fuerat. mortuus narra¬
tur : hoc intelligi dat᷑. quia po¬
pulus iudeoꝵ cui dictum ẽ. Au¬
di popule stulte. postquam do¬
minum a se reppulit. de calogũ
legis transgrediendo in euangelio
lapsus ẽ: atq inpeccato suo mor¬
tius ẽ. Sequitur. Ait abigail
ad daiud. Si enum surrexerit¬
& quȩsierit animam tuam: erit
anuna domini mei custodita qͣ¬
si infasciculo uiuentium apud
dominum deum tuum : porro
anuna inimicorum tuorum ro¬
tabitur quasi inimpetu & cir¬

Expanded text:
in prophetis et in apostolis pro salute populi Judaeorum deprecans David, videlicet Dominus noster, acceptabilem bonorum operum oblationem et piae devotionis obtulit: quam ille post mortem viri sui, qui demens in stultitia sua periit, ascivit in conjugium: et exhibuit sibi sponsam non habentem maculam aut rugam. Quod autem idem Nabal stultus transactis diebus decem, ex quo David exprobratus fuerat mortuus narratur: hoc intelligi datur, quia populus Judaeorum, cui dictum est: « Audi, popule stulte, postquam Dominum a se repulit, decalogum legis transgrediendo, in Evangelio lapsus est, atque in peccato suo mortuus est . » Sequitur: « Ait Abigail ad David: Si enim surrexit, quaerens animam tuam, erit anima domini mei custodita, quasi in fasciculo viventium apud Dominuanima inimicorum tuorum rotabitur quasi in impetu et cir
Abbreviated transcription (Latin):
Queritur autem de hoc spiritu
nequam: si domini cur malus.
si malus cur domimi dicatur. S
duob uerbis ẽ. comprehensa hȩc
sententia. & indomino potestas
iusta. & indiabolo uoluntas iniu¬
sta. Ham idem sp̃c. malus ꝑ
nequissimam uoluntatem: ꝙ idca
spc̃. domini ꝑ acceptam iustissiman
potestatem. Inde ergo spẽ domim
appellatus ẽ. diabolus ꝓpt̾ myni¬
sterium: quia omnib etiam spiri¬
tib malis bene utitur deus: uel
ad dampnationem quoriumndam
uel emendationem. uel ad ꝓbatio
nem. & licet afflictionem iustoꝵ¬
semꝑ appetat: tamen si ab aucto¬
re nostro potestatem non accipit.
tionis articulum nullatenus con¬
ualescit. Unde & omiis uolun¬
tas diaboli iniusta ẽ: & tamen
ꝑmittente deo omnis potestas u¬
sta. Ex se enim temptare quos¬
libet iniuste appetit: s eos qui
temptandisunt. & ꝓut temptan¬
di sunt. non nisi iuste temptari¬
deus ꝑmittit. Bene ergo dicitꝰ
spiritus domini malus exagitas¬

Expanded text:
Quaeritur de hoc spiritu nequam: Si Domini, cur malus? si malus cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est haec sententia. Et in Domino potestas justa, et in diabolo potestas injusta. Nam idem spiritus, malus, per nequissimam voluntatem, et idem spiritus Domini per justissimam potestatem. Inde ergo spiritus Domini appellatus est diabolus propter mysterium, quia omnibus etiam spiritibus malis bene utitur Deus, vel ad damnationem quorumdam, vel ad emendationem, vel nem. Et licet afflictionem semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, tionis articulum nullatenus convalescit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta est; et tamen, permittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos qui tentandi sunt, et prout tentandi sunt, non nisi tentare Deus juste permittit. Bene ergo nunc dicitur: « Spiritus Domini malus exagita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quod postea fecit. Arma uero
eius idest philistei non est intel¬
ligendum quod insuo posuerit
taberna culo: sed intabernac ulo¬
domini. De quo tabernaculo po¬
stea hȩc ababimelech sacerdote
uiderat saul dauid egredientẽ

Expanded text:
est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernacDomini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote viderat Saul David egred
Abbreviated transcription (Latin):
tangunt᷑: ab eo quod se erȩrerant
statim cadunt. Qui gͦ a feruoris
sui impetu sublenitatis ꝑcussione
resiliunt: quasi sine ferro mori¬
untur. Et exclamauit abner ad
ioab & ait. Num usq ad inter¬
uccionem tuus mucro deseuuet:
Hebreus ut legi in ciuusdam dis¬
ꝑtitatione non habet tuus.
Anignoras qua periculosa sit
desperatio: In hebrȩo ita habe¬
tur. An ignoras quod amaruserit
finis: & est sensus. Num quid
ignoras quod ad amaritudinem
tibi ꝓueniat. eo quod populum
hunc delere niteris: ui.

Expanded text:
tanguntur, ab eo quo se erexerant, tanguntur, ab eo quo se erexerant, statim cadunt. Qui ergo a fervoris sui impetu, sub lenitatis percussione resiliunt, quasi sine ferro, moriuntur. « Et exclamavit Abner ad Joab, et ait: Num usque ad internecionem tuus mucro desaeviet. » Hebraeus, ut legi in cujusdam disputatione, non habet tuus. « An ignoras quod periculosa sit desperatio? » In Hebraeo ita habetur: « An ignoras quod amarus erit finis? » Et est sensus: Nunquid ignoras quod ad amaritudinem tibi proveniat, eo quod populum hunc delere niteris?
Abbreviated transcription (Latin):
torum lingua quȩ suꝑnum dei
lumen indicat. cum ꝑ abrupta
furoris mentem cuiuspiam ferri
conspicit. cumq contra irascen¬
tem dissimulat uerborum iacu¬
la reddere. quasi ꝑ sequentem ñ
uult ferire. S cum iracundi nul¬
la consideratione se mitigant. qͣ
siazahel persequi & insanire ñ
cessant: necesse ẽ. ut hi qui fu¬
rentes reprimere conantur. ne¬
quaquam se in furorem erigant.
s quicquid ẽ tranquillitatis
ostendant. Quedam uͦ subtiliter
ꝑferant. inquib ex obliquo
furentis animum purgent.
Unde & abner cum contra ꝑ¬
sequentem substitit: non eum
recta sed aduersa hasta tranfo¬
rauit. Ex mucrone quippe per¬
cutere est: impetii aꝑte incre¬
pationis obiuare. Auersa uero
hasta ꝑsequentem ferire est:
lurentem tranquille ex quibits¬
dam tangere. & quasi parcendo
superare. At ahel autem ꝓtinꝰ
oecumbit: quia commote men¬
desdum & parci sibi sentiunt.
Otamen responsor ratione
mintimis sub tranquillitate

Expanded text:
torum lingua, quae supernum Dei torum lingua, quae supernum Dei lumen indicat, cum per abrupta furoris mentem cujuspiam ferri conspicit, cumque contra irascentem, dissimulat verborum jacula reddere, quasi persequentem non vult ferire. Sed cum iracundi nulla consideratione se mitigant, et quasi Asael, persequi et insanire non cessant, necesse est ut hi qui furentes reprimere conantur, nequaquam se in furorem erigant, sed quidquid est tranquillitatis ostendant, quaedam vero subtiliter proferant, in quibus ex obliquo furentis animum purgent. Unde et Abner, cum contra persequentem substitit, non eum recta, sed aversa hasta transferavit. Ex mucrone quippe percutere, est impetu apertae increpationis obviare. Aversa vero hasta persequentem ferire, est furentem intranquille, ex quibusdam angere, et quasi parcendo superare. Asael autem protinus occumbit, quia commotae mentes, dum et parci sibi sent unt, et tunc responsorum ratione in intimis, sub tranquillitate
Abbreviated transcription (Latin):
repente mortali uulnere penetra¬
uit. Mysticȩ quod abner de tti¬
bu beniamin princeps ȩxercitꝰ
regis saulis: pueros dauid qui
erant cum ioab principe exer¬
citus uida ad prelium scribitu
puocasse. & azahelem fratrem
ioab ꝑcussum in inguine inte¬
fecisse : sic qui dam intelligi uo¬
lunt. Saulus inquiunt nec
dum apostolus. de tribu benu¬
min: priusquam fuisset correp¬
tus a domino. apłos ad certam̃
legitur ꝓuocasse. sancti neci is¬
terfuisse stephani. Cȩterum
quod loquirtus est abner adal¬
hel dicens recede. noli me seql
ne compellar confõdere te intll
qui contempsit & noluit de¬
clinare. ꝑ cussit ergo eum abis
auersa hasta in inguine. ꝙ til¬
fodit eum & mortuus ẽ. moll¬
tenuit. nisi eorum quos uehem̃¬
ter arripit furor & in preceps du¬
cit.ꝰ Qui in eodem furoris impe¬
tu tanto cautius declinandi sunt:
quanto & insanie rapiuntur. Un¬
de & abner qui sermone nr̃o patͥs
lucerna dicitur. fugit: quia doc¬

Expanded text:
repente mortali vulnere penetrarepente mortali vulnere penetravit. Mystice, Abner de tribu Benjamin, princeps exercitus regis Saulis, pueros David qui erant cum Joab principe exercitus Juda, ad praelium scribitur provocasse, et Asaelem fratrem Joab percussum in inguine interfecisse, sic quidem intelligi volunt, Saulus, inquiunt, necdum adhuc apostolus, de tribu Benjamin, priusquam fuisset correptus a Domino, apostolos ad certamen legitur provocasse, ac neci interfuisse Stephani . Caeterum  Locutus est Abner ad Asahel dicens, Recede, noli me sequi, ne compellar confodere te in terra. Qui contempsit, et noluit declinare. Percussit ergo eum Abner aversa hasta in inguine, et transfodit eum, et mortuus etenuit, nisi eorum quos vehementer arripit furor, et in praeceps ducit? Qui in eodem furoris impetu, tanto cautius declinantur, quanto et insanius rapiuntur. Unde et Abner qui, sermone nostro, patris lucerna dicitur, fugit, quia doc
Abbreviated transcription (Latin):
etiam reliquus direptꝰ est exer¬
citus: & dimicatione fortissi¬
ma ꝓcedente. abner populus
uictus. Fugientesq ioab per¬
sequi non cessabat. prȩcipiens
armatis. ut post eorũ uestigia
festinarent. & nequa quam oc¬
cidendo deficerent. Cuius eti¬
am fratres decertati sunt
promptissimȩ. Inter quos cla¬
rior fuit precipuȩ uinuor aza¬
hel: qui tantam głam habuit
inpedum uelocitate. ut non
solum homines sed etiam eqͦs
ad currendum certamine supet¬
ret. Is igitur ꝑsequebatur pͥn¬
cipem abner recto gressu: inne¬
utram partem declinans. Cum¬
q respexisset abner & consideras¬
set impetum sequentis. & dixisse
ut unius militis arma sumens
ab eius ꝑsequutione quiesceret
& rursus ille nequaquam a su
conamine pęnitus abstineret.
monente illo denuo ut recede¬
ret. ne coactus eum ꝑ cuteret.
& ante eius frẽm ulterius fidu¬
tiam non haberet. uerba eiꝰ illo
despiciente. fugiens. postergũ
lanceam emisit coacꝰtus. eumq

Expanded text:
etiam reliquiis direptus exeretiam reliquiis direptus exercitus. Et dimicatione fortissima proce dente, Abner populus victus, fugientesque Joab persequi non cessabat, praecipiens armatis, ut post eorum vestigia festinarent, et nequaquam occidendo deficerent. Cujus etiam fratres decertati sunt pronissime, inter quos clarior fuit praecipue junior Asael. Qui tantam gloriam habuit in pedum velocitate, ut non solum homines, sed etiam equos ad currendum certamine superaret. Is igitur persequebatur principem Abner, recto gressu in neutra parte declinans. Cumque respexisset Abner, et considerasset impetum sequentis, et dixisset ut unius militis arma sumens ab ejus persecutione quiesceret, et ille rursus nequaquam a suconamine penitus abstineret, monente illo denuo ut recederet, ne coactus eum percuteret, et ante ejus fratrem ulterius fiduciam non haberet. Verba ejus illo despiciente, fugiens post tergum lanceam emisit coactus, eumque
Abbreviated transcription (Latin):
rel. Hunc locum iosephus ita
ex ponit. Abner autem ꝓmouit
electum nunis exercitumꝰ: ut
congrederetur cum tribu iuda.
rascebatur enim aduersus eos
a quib rex dauid fuerat ordinatꝰ.
Huic autem occurrit missus a
dauid ioab filius saruie sororis
eiꝰ. de patre sarnatus. Hic autẽ
erat contra abner constitutus mi¬
litiȩ princeps. Cum quo etiam
fuerunt & sui fratres abisai &
azahel: & omnes armati dauid.
Itaq ueniens adquendam fontẽ
inciuitate gabaa: aciem consti¬
tuit ad pugnandum. Dicente
uero abner ad eum. uelle se ꝓba¬
re quis eorum robustiorem exer-¬
citũr haberet: conuenit inter
utrosq ut duodecim uiros pug¬
natores mitterent. & ꝓceden¬
tes inter medias acies qui ex utͣq
parte ꝓcul fuerant a certami¬
ne: relictisq gladiis uiris da¬
uid. & tenentes capita hostium
eorum lumbos & latera suis
gladiis ꝑforarunt. donec om̃s
quasi ex uno constituto ꝑune¬
rent. His autem cadentibus.

Expanded text:
etc. Hunc locum Josephus ita etc. Hunc locum Josephus ita exponit: « Abner autem promovit electum nimis exercitum, ut congrederetur cum tribu Juda. Irascebatur enim adversus eos, a quibus rex David fuerat ordinatus. Huic autem occurrit missus a David Joab, filius Sarviae sororis ejus, de patre Sar natus. Hic autem erat contra Abner constitutus militiae princeps. Cum quo etiam fuerunt et sui fratres Abissai, Asael et omnes armati David. Itaque veniens ad quemdam fontem in civitate Sabaa, aciem constituit ad pugnandum. Dicente vero Abner ad eum velle se probare quis eorum robustiorem exercitum haberet, convenit inter utrosque ut duodecim viros pugnaturos mitterent et procedentes inter medias acies qui ex utraque parte jocum fecerant a certamine, relictisque gladiis viri David, et tenentes capita hostium eorum, lumbos et latera suis gladiis perforarunt, donec omnes quasi ex uno constituto perimerent. His autem cadentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem ȩccłia iam ex tructa sit:
incircuitu a cunctis gentibus
therebinthi locꝰ suꝑsticiose coli¬
tur. eo quod subea abraham an¬
gelos quondam hospicio suscepe¬
rit. Hȩc ergo primum arbe
postea ebron ab una filiarum ca¬
leb sortita uocabulum ẽ. Lege
uerba dierum. Condita estꝰ
autem antem septem annos ꝗͣ.
tamnes urbs egypti conderetur.
autem abner filius ner
& pueri hisboseth filii sa¬
ul de castris ingabaon. Porro io¬
ab filius saruie & pueri dauid
egressi sunt: & occurrerunt eis
iuxta piscinam gabaon. Q cũ
inunum conuenissent: e regio¬
ne sederunt. Hi ex una parte
piscinȩ. & illi ex altera. Dixitq
abner ad iohab. Surgant pue¬
ri. & ludant coram nob̾. Et res¬
pondit ioab. Surgant. Surre¬
xerunt gͦ & transierunt nume¬
ro duo decim de beniamin ex
parte hisbosech filii saul: & duo¬
decim de pueris dauid. Apphen¬
soq unusquisq capite comparis
sui: defixit gladium in latus con¬
trarii: & ceciderunt simul. Q

Expanded text:
ibidem ecclesia jam exstructa sit ibidem ecclesia jam exstructa sit in circuitu, a cunctis Therebinthi locus superstitione colitur, eo quod sub ea Abraham angelos quondam hospitio susceperit. Haec ergo primum Arbae, postea Hebron ab uno filiorum Caleb sortita vocabulum est. Lege Verba dierum. Condita est autem ante septem annos, quam Tamnes urbs Aegypti conderetur. « que Abner filius Ner et pueri Hisboseth filii Saul de Castris in Gabaon porro Ioab filius Sarviae et pueri David egressi sunt et occurrerunt eis iuxtin unum convenissent, e regione sederunt: hi ex una parte piscinae, et illi ex altera. Dixitque Abner ad Joab: Surgant pueri, et ludant coram nobis. Et respondit Joab: Surgant. Surrexerunt ergo et transierunt numero duodecim de Benjamin ex parte Isboseth filii Saul, et duodecim de pueris David. Apprehensoque unusquisque capite comparis sui, defixit gladium in latus contrarii, et ceciderunt simul, »
Abbreviated transcription (Latin):
rii numeri. hoc ẽ ꝑfectionem
boni oꝑis omnes electos suos ad sab¬
batum uerum. idẽ. ad requiem
sempituam ꝑducet. ubi & per¬
fruentur uisione dei ꝑpetua.
Est autem ebron ciuitas intribu
iuda. quȩ quondam uocabatur
arbȩ: licet male ingrecis codici¬
b habeatur arboc. Corrupte
igitur in nr̃is codicib arboc scͥ¬
bitur cuminhȩbreis legatur
arbe. idẽ. quatuor. ex eo quod
ibi tres patriarchȩ abraham ysa¬
aes iacob sepulti sunt: & adam
nignus ut in libro iesu scriptum
s licec eum quidam conditum
mloco caluariȩ suspicentur. Qd̃ N¬
alsum ẽ. Hȩc ẽ. autem eadem he
mon olim metropolis philistino¬
lm & habitaculum grgantum.
iumiq postea dauid intribi
da. eiuitas sacerdotalis ꝙ fugi¬
iuorum. Distat ad meridianam
plagam abelia milib circiter uti¬
gnt duob: ubi & quercus abra¬
m. quȩ & mambre usq ad con¬
dicii regis imꝑium monstraba¬
tur. & mansoleum eiꝰ inpresen¬
tiarum cernitur. Cumq a nr̃is

Expanded text:
rii numeri, hoc est perfectionem rii numeri, hoc est perfectionem boni operis, omnes electos suos ad sabbatum verum, id est ad requiem sempiternam, perducet, ubi et perfruentur Dei visione perpetua. Est autem Hebron civitas in tribu Juda, quae quondam vocabatur Arbae, licet male in Graecis codicibus habetur Arboe. Corrupte igitur in nostris codicibus Arboe scribitur, cum in Hebraeis legatur Arbae, id est quatuor, ex eo quod ibi tres patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob sepulti sunt, et Adam magnus, ut in Genesi libro scriptum est. Licet eum quidam conditum in loco Calvariae suspicentur, quod falsum est. Haec est autem eadem Hebron olim metropolis Philisthinorum, et habitaculum gigantum, regnumque postea David in tribu Juda civitas sacerdotalis et fugitivorum, distat ad meridianam plagam ab Elia milliaribus circiter viginti duobus; et quercus Abraham, quae et Mambre, usque ad Constantii regis imperium monstrabatur, et mausoleum ejus in praesentiarum cernitur. Cumque a nostris