comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quicumq psalmi u̾ba recitat. qͣsi
ꝓpria u̾ba decantat: ⁊ tan quã a se¬
met ipso conscripta U nus psallit.
⁊ non tanqͣm alio dicente. aut de
alio. significat. sumit. ⁊ legit: s tan¬
quam ipse de semet ipso loquens. sie
huius modi uerba profeit : ⁊ qua¬
lia sunt quȩ dicunt᷑. talia uelut ipse
agens. ex semet ipso loquens. deo ui¬
detur offerre sermones P salterui
quoq ꝓprium ẽ: quod ꝑ eum legiˢ
diuinȩ sc̃itas introitur Non enim
tyrones inchoant agenesi. non ab
apostolo. ñ inter ipsa initia aut auẽ¬
toritas ȩuangelica sc̃a pulsatur:
sed licet psalterium quartus codex
sit auctoritatis diuinȩ: primum
tamen tyrones inchoantes script᷑as
scãs. inde legendi facuint decenter
initium xuII. Laus ȩcclesiȩ̨.
uere sc̃ã. o im i aculata. o per¬
fecta mater ȩccłia: quȩ diuina
gratia largiente sola uiuificas.
sola scĩficas: et ꝑditum ꝓpriis eul¬
pis. institutione tua. humanum

Expanded text:
Quicunque Psalterii verba recitat, quasi Quicunque Psalterii verba recitat, quasi propria verba decantat, et tanquam a semetipso conscripta unus psallit, et non tanquam alio dicente, aut de alio significante sumit et legit; sed tanquam ipse de semetipso loquens, sic hujusmodi verba profert; et qualia sunt quae dicuntur, talia velut ipse agens, ex semetipso loquens, Deo videtur offerre sermones. Psalterii quoque proprium est quod per ipsum legis divinae sanctitas introitur. Non enim tirones inchoant a Genesi, non ab Apostolo, non inter ipsa initia auctoritas evangelica sancta pulsatur; sed licet Psalterium quartus codex sit divinae auctoritatis, primum tamen tirones inchoantes Scripturas sanctas, inde legendi faciunt decenter initium. CAPUT XVII. Laus Ecclesiae. O vere sancta, o immaculata, o perfecta mater Ecclesia, quae, divina gratia largiente, sola vivificas, sola sanctificas, et perditum propriis culpis institutione tua humanum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sc̃a iubilatione coneluditur. ut
merito se tali munere consoletur
eccłia. quȩ hic multarum cala¬
mitatum cognosettur afflictionibꝰ
sauciari Nouit enim beneficio
dñi. triumphare de suis cladibus
in grauata ꝑsecutionibus si qͥ dem
ꝓficit: afflictionibus semꝑ auget᷑.
sanguine martyrum rigatur:
Tristicia magis erigit᷑: angustia
dilatat᷑. fletibus pascitur. ieiunii᷑
reficitur: uinde potius crescit.
unde mundus deficit. Quid enĩ
in illo libro non inuenies: unde
se humanum genus debeat suaui-¬
ter. consolari: Thesaurus in
pectore mundo semꝑ excrescens:
cõsolatio magna lugentiũ: spes
beata iustorum: ꝑielitantium uti¬
le suffugium: Unde semꝑ quod ex¬
pedit tollitur: eiusq fons utdefec¬
ta ꝑhennitate seruatur Beatus
quoq athanasius alexandrinȩ ei¬
uitatis ep̃c. in libro quẽ marcellino
suo km̾o destinauit: de ꝓprietate
psalterii. ut u̾bis ipsius utar. ita dic̃.

Expanded text:
et sancta jubilatione concluditur, ut et sancta jubilatione concluditur, ut merito se tali munere consoletur Ecclesia; quae hic multarum calamitatum cognoscitur afflictionibus sauciari. Novit enim beneficio Domini triumphare, de suis cladibus ingravata; persecutionibus siquidem proficit, afflictionibus semper augescit, sanguine martyrum rigatur, tristitia magis erigitur, angustia dilatatur, fletibus pascitur, jejuniis reficitur, et inde potius crescit, unde mundus deficit. Quid enim in illo libro non invenies, unde se humanum genus debeat suaviter consolari? Thesaurus in pectore mundo semper excrescens, consolatio magna lugentium, spes beata justorum, periclitantium utile suffugium, unde semper quod expedit tollitur, ejusque fons indefecta perennitate servatur. Beatus quoque Athanasius, Alexandrinae civitatis episcopus, in libro quem Marcellino suo charissimo destinavit de proprietate Psalterii, ut verbis ipsius utar, ita dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
postea sub aliqua ꝓprietate describit᷑.
xui. de ꝓpria eloquentia psalterii.
rimum est. quod ipsi tantum¬
E psalmi sin gulari nomine uo¬
citantur: quos nos adhibitis huius
linguę ꝑitissimis. cum eorum uo¬
lumine conferentes. seruato usu
psallentium suis uersibus estima-¬
uimus ẽẽ reddendos.: ne se in pre-¬
sumptum ordinem auctoritas ꝑ¬
mixta confunderet. D einde. quod
nullum aliud opus auctoritatis
diuinȩ. cl. sectionibus continetur.
Ubi enim tot tituli diuersa legun¬
tur uarietate conscripti. Hic. ulua
uotuium nomen alleluia. insuper¬
scriptionibus inchoauit: hic com¬
memoratio hẏstoriȩ de regum traẽ¬
ta uolumine. in ipso limine posi¬
ta. uirtutes noseitur indicare
psalmorum: Hic etiam diapsal¬
mata tantum interiecta monstn¬
tue : hic psalmi secundũ uirtu¬
tes suas numerorum ordines tenẽt.
Liber inchoans a beatitudine xp̃i.
noui ⁊ ueteris testamenti sacra¬
menta ꝑcurrens. laudibus sacriˢ

Expanded text:
postea sub aliqua proprietate describitur. postea sub aliqua proprietate describitur. XVI. De propria eloquentia Psalterii. Primum est, quod ipsi tantum psalmi singulari nomine vocitantur; quos nos adhibitis hujus linguae peritissimis, cum eorum volumine conferentes, servato usu psallentium, suis versibus aestimavimus esse reddendos, ne se in praesumptum ordinem auctoritas permista confunderet. Deinde, quod nullum aliud opus auctoritatis divinae 150 sectionibus continetur. Ubi enim tot tituli diversa leguntur varietate conscripti? hic illud votivum nomen, alleluia, in superscriptionibus inchoavit; hic, commemoratio historiae de Regum tracta volumine, in ipso limine posita virtutes noscitur indicare psalmorum; hic etiam, diapsalmata tantum interjecta monstrantur; hic, psalmi secundum virtutes suas, numerorum ordines tenent. Liber inchoans a beatitudine Christi, Novi et Veteris Testamenti sacramenta percurrens, laudibus sacris
Abbreviated transcription (Latin):
possit aduerti: In uerbis autem se¬
rendis mira potentia est: ut subito
uĩmensa nobis atq in comp̃hensibi¬
lia. duobus tribusq sermonibus
explicentur: Quid breuius dicam:
Frequenter et una sillaba: in effabilẽ
dñi naturam demonstrat. ut est il¬
lud Qui est: misit me Cuiꝰ omne
uerbum subtiliter inquisitum: copi¬
osis sensibus scatuerit: Nam sicut
fecundissimus ager odoriferas herbaᷤ
saluti nr̃ȩ producit accõmodas. sic lecͤ¬
tio diuina cum ꝑ singula uerba reqͥ-¬
ritur. semper illic cura mentis sauci-¬
atȩ repperitur: De cuius eloquentia
modis multipatres latuis plixiusq
dixerunt: quorum nomina in libris
intro ductoriis commemoranda ꝑ¬
spexumus S fons ille cęlestis. qͣntũ
assidue constat hauriri: tantum
nescit expendi: Ac ne dutius in ge¬
neralibus remoremur: specialia
psalterii dño uiuante tangamus:
quoniam ipsa res cuidenter agnoscit᷑.
quȩ communibus rebus p̾missis.

Expanded text:
possit adverti. In verbis autem sepossit adverti. In verbis autem serendis mira potentia est, ut subito operta nobis atque incomprehensibilia duobus tribusque sermonibus explicentur. Quid brevius dicam? frequenter etiam, una syllaba ineffabilem Domini naturam demonstrat, ut est illud: Qui est, misit me . Cujus omne verbum subtiliter inquisitum copiosis sensibus scaturit. Nam, sicut fecundissimus ager odoriferas herbas saluti nostrae producit accommodas, sic lectio divina, cum per singula verba requiritur, semper illic cura mentis sauciae reperitur. De cujus eloquentiae modis multi Patres latius prolixiusque dixerunt; quorum nomina in libris introductoriis commemoranda perspeximus. Sed fons ille coelestis, quantum assidue constat hauriri, tantum nescit expendi. Ac ne diutius in generalibus remoremur, specialia Psalterii, Domino juvante, tingamus. Quoniam ipsa res evidenter agnoscitur, quae communibus rebus praemissis,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apostolus: uetat nos seduci ꝑ uanã
sapientiam mundi: Ista uero: non
ab negat in litteris ẽe diuinis: Certe
accedamus ad psalmos: ⁊ interrogemꝰ
quȩ omni disputatione maior est.
rerum fidem. Istud gͦ principale.
uirgineum. ⁊ salutare locutionis ge¬
nus plerumq res aliquas refert: et
sepe longe alit̾ quã audiuntur ex¬
ponit simplicitas duplex. ⁊ sine dolo
bilinguitas: sicut fecit ioseph. qui
dum fratres suos aspectu ipso ⁊⁊ ser¬
mone patrio cognouisset: ita eis
uidebatur loqui. ut nullatenus
potuisset agnosei: Quod non est ad
deceptionis studium sumptum: sed
ad cõmodum magnȩ utilitatis effec¬
tum: hebreos sermones adhibet:
causas ꝓfundissimas innuentes: Unã
rem inmalo ⁊ in bono plerumq poñ.
ut quod nomine uidetur ẽẽ cõmu¬
ne: ꝓbetur qualitatibus discrepare:
Cȩlestia terrenis comparat: ut quod
in comp̃hi ensibilis magnitudo uetat
intelligi: ꝑ notissimas similitu din es

Expanded text:
et Apostolus vetat nos seduci per vanam et Apostolus vetat nos seduci per vanam sapientiam mundi ; ista vero non abnegat in litteris esse divinis. Certe accedamus ad psalmos, et interrogemus, quae omni disputatione major est, rerum fidem. Istud ergo principale, virgineum et salutare locutionis genus, plerumque res aliquas refert, et saepe longe alia, quae audiuntur exponit. Simplicitas duplex; et, sine dolo bilinguitas, sicut fecit Joseph; qui, dum fratres suos aspectu ipso et sermone patrio cognovisset, ita eis videbatur loqui, ut nullatenus posset agnosci ; quod non est ad deceptionis studium sumptum, sed ad commodum magnae utilitatis effectum. Hebraeos sermones adhibet, causas profundissimas innuentes. Unam rem in malo et in bono plerumque ponit, ut, quod nomine videtur esse commune; probetur qualitatibus discrepare. Coelestia terrenis comparat, ut, quod incomprehensibilis magnitudo vetat intelligi, per notissimas similitudines
Abbreviated transcription (Latin):
dis locutionum. diuersa scemata
secularium litterarum. inueniri ꝓ¬
bauit in litteris sacris: Alios aut̃e
ꝓprios modos in diuinis eloquiis esse
declarauit: quos grammatici siue
rethores nullatenus attigerunt.
Dixerunt hoc apud nos ⁊ alii doctis¬
simi patres. id est ih eronimus. am¬
brosius. hylarius. ut nequaqͣm nos
presumptores huius rei. s pedisseqͥ¬
ẽẽ uideamur.S. dicit aliquis: Nec
partes ipse syllogismorum. nec noĩa
scematum. nec uocabula disciplina¬
rum. nec alia huiuscemodi ullatenꝰ
inueniuntur in psalmis Inueni¬
untur plane in uirtute senstum:
non in effatione u̾borum: Sic eñĩ
uina inuitibus.: messem uisemine:
frondes in radicibus : fructus in ra¬
mis: arbores ipsas sensu contempla¬
mur innucleis. Nam ⁊ de ꝓfun¬
dissima abysso delitiosus piscis
attingitur: qui tamen ante captionẽ
suam humanis oculis non uidetur:
Merito gͦ esse dicimus: quȩ iesse ni¬
cdilominus uirtute sentimus: Nam

Expanded text:
dis Locutionum, diversa schemata dis Locutionum, diversa schemata saecularium litterarum inveniri probavit in litteris sacris. Alios autem proprios modos in divinis eloquiis esse declaravit, quos grammatici, sive rhetores nullatenus attigerunt. Dixerunt hoc apud nos et alii doctissimi Patres, id est, Hieronymus, Ambrosius, Hilarius, ut nequaquam nos praesumptores hujus rei, sed pedissequi videamur. Sed dicit aliquis: Nec partes ipsae syllogismorum, nec nomina schematum, nec vocabula disciplinarum, nec alia hujuscemodi ullatenus inveniuntur in psalmis. Inveniuntur plane in virtute sensuum, non in effatione verborum. Sic enim vina in vitibus, messem in semine, frondes in radicibus, fructus in ramis, arbores ipsas sensu contemplamur in nucleis. Nam et de profundissima abysso deliciosus piscis attingitur, qui tamen ante captionem suam humanis oculis non videtur. Merito ergo esse dicimus, quae inesse nihilominus virtute sentimus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ut cunctis euidenter appareat. pͥꝰ
ad expͥmendam ueritatem iustis
mentibus datum. quod postea gen¬
tiles humanȩ sapientiȩ aptandum
ẽẽ putauerunt: Hȩc in lectionibus
sacris tanquam clarissima sydera re¬
lucent. ⁊ significantias rerum util¬
limis compendiis decenter illumi¬
nant: quȩ nos breuiter locis aptissi¬
mis ad monebimus. quando res
ipsȩ cõmodissime deducentur ad
medium. ꝑ quas concepti sensus
clarius elucebunt: Nam ⁊ pater
augustinus in libro t̾̃cio de doctna
xp̃iana: ita ꝓfessus ẽ. Sciant aut̃ẽ
litterati modis omnium locutionum
quas grammatici grȩco nomine tro¬
pos uocant: auctores nr̃os usos fuisse.
Et paulopost sequit᷑. Quos tamen
tropos id est modos locutionum.
qui nouerunt. agnoscunt in litteris
scĩs: eorumq scientia. ad eas intel.¬
ligendas aliquantulum adiuuant᷑.
Cuius rei ⁊ in aliis codicibus suis fȩẽ
euidentissimam mentionem: In
libris quippe quos appellauit de mo¬

Expanded text:
ut cunctis evidenter appareat, prius ut cunctis evidenter appareat, prius ad exprimendam veritatem justis mentibus datum, quod postea gentiles humanae sapientiae aptandum esse putaverunt. Haec in lectionibus sacris, tanquam clarissima sidera, relucent, et significantias rerum utilissimis compendiis decenter illuminant; quae nos breviter locis aptissimis admonebimus. Quoniam res ipsae commodissime deducentur ad medium, per quas concepti sensus clarius elucebunt. Nam et Pater Augustinus, in libro III, de Doctrina Christiana, ita professus est: « Sciant autem litterati modis omnium locutionum, quos grammatici Graeco nomine tropos vocant, auctores nostros usos fuisse. » Et paulo post sequitur, « quos tamen tropos, id est, modos locutionum qui noverunt, agnoscunt in litteris sanctis, eorumque scientia, ad eas intelligendas aliquantulum adjuvantur. » Cujus rei et in aliis codicibus suis fecit evidentissimam mentionem. In libris quippe, quos appellavit de mo
Abbreviated transcription (Latin):
tilans: non tamen ab eis accipiens
extraneum decorem. s. potius illis
ꝓpriam conferens dignitatem: H ȩc
enim quando in diuinis scripturiᷤ
splendent: certa atq purissima sunt:
Cum uͦ ad opiniones hominum
questiones inanissimas ueniunt.
ambigus altercationum fluctibꝰ
agitantur: ut quod hic est firmissime
semꝑ uerum. frequenter alibi redda-¬
tur incertum: Sic ⁊ lingua nr̃a dũ
psalmodiam canit. nobilitate uerita¬
tis ornatur: dum ad fabulas ineptas.
⁊blasphema se uerba conuerterit.
ab honore ꝓbitatis excluditur: siciit
apostolus iacobus dicit Ex ipso ore
benedicimus dm̃. ⁊ patrem: ⁊ ex ipso
ore maledicimus hominem. qui ad
unaginem ⁊ similitudinem dei facͤ¬
tus est Hȩc mundanarum artiũ
periti. quos tamen multo posterius
ab exordio diuinorum librorum
extitisse manifestum est: ad collec¬
tiones argumentorum que grȩci
toppica dicunt. ⁊ ad artem dialecᷤ¬
ticam ⁊ rethoricam transtulerunt

Expanded text:
tilans, non tantum ab eis accipiens tilans, non tantum ab eis accipiens extraneum decorem, sed potius illis propriam conferens dignitatem. Haec enim quando in divinis Scripturis splendent, certa atque purissima sunt. Cum vero ad opiniones hominum et quaestiones inanissimas veniunt, ambiguis altercationum fluctibus agitantur, ut quod hic est firmissime semper verum frequenter alibi reddatur incertum. Sic et in lingua nostra, dum psalmodiam canit, nobilitate veritatis ornatur. Cum ad fabulas ineptas et blasphema se verba converterit, ab honore probitatis excluditur, sicut apostolus Jacobus dicit: « Ex ipso ore benedicimus Deum et Patrem, et ex ipso ore maledicimus hominem, qui ad imaginem et similitudinem Dei factus est . » Haec mundanarum artium periti quos tamen multo posterius ab exordio divinorum librorum exstitisse, manifestum est ad collectiones argumentorum, quae Graeci topica dicunt, et ad artem dialecticam, et rhetoricam transtulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ⁊ medullarum. ⁊ discretor
cogitationum. ⁊ intentionum cordiᷤ.
Seripturȩ autem diuinȩ sc̃a ꝓfun¬
ditas: adeo communes sermones
habet. ut eam uniuersi in cunctanter
admictant: Sensus autem recondit
ueritatis archano: ut in ipsa studio¬
sissime uitalis sententia debeat in¬
dagari Nam eam reuera ẽẽ c¬
uinam: hinc maxime datur intel¬
ligi. qđ indocti subtilissima. tempo¬
rales ȩterna. non nisi diino repleti
spũ potuisse tradere sentiuntur:
Postremo. qđ in iracula uigiter fac¬
ta sunt. donec scriptura ipsa mun¬
di ambitum diuulgata compleret:
sicut scriptum est: In omnẽ terr̃ã
exiit sonus eorum: ⁊ ui fines orbis
terrȩ u̾ba eorum: Unde. ad ꝓbatio¬
nem ꝑtinet maximan: quia lex
diuina ꝑ cunctas mundi partes
cognosettur fuisse suscepta: Hȩc
multis modis genera suȩ locitioĩs
exercet. diffinitionibꝰ succincta. sce¬
matibus decora. uerborum ꝓprieta¬
te signata. syllogismorum comple-¬
xionibus expedita. disciplinis irru¬

Expanded text:
quoque ac medullarum et discretor cognitionum et intentionum cordis. Scripturae autem divinae sancta profunditas adeo communes sermones habet ut eam universi incunctanter admittant. Sensus autem recondit veritatis arcanos, ut in ipsis studiosissime vitalis sententia debeat indagari. Nam eam revera esse divinam hinc maxime datur intelligi, quod indocti subtilissima, temporales aeterna, nonnisi divino repleti Spiritu, potuisse tradere, sentiuntur. Postremo quot miracula jugiter facta sunt, donec Scriptura ipsa, mundi ambitum divulgata compleret, sicut scriptum est: « In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum! » Unde ad probationem pertinet maximam, quia lex divina per cunctas mundi partes cognoscitur fuisse suscepta. Haec multis modis genera suae locutionis exercet definitionibus succincta, schematibus decora, verborumque proprietate signata, syllogismorum complexionibus expedita, disciplinis irru
Abbreviated transcription (Latin):
agitur .uii. quid sit psalmocantiẽ.
salmocanticum erat: cũ instru¬
mento musico precinente. cañẽs
chorus sociatis uocibus acclamabat.
qduunis dum taxat sermonibus ob¬
secitus. uiii. quid sit canticũ psalmũ.
anticum psalmum erat: cum cho¬
xo aute canente. ars instrumenti
musici ui unam auenientiam comi¬
ter aptabatur: uerbaq hẏmni di¬
ium: suauis copula ꝑsonabat. Uiiii.
de quinqꝙ faria diuisione.

Expanded text:
agitur. CAPUT VII. Quid sit psalmocanticum. agitur. CAPUT VII. Quid sit psalmocanticum. Psalmocanticum erat, cum, instrumento musico praecinente, canens chorus sociatis vocibus acclamabat, divinis duntaxat sermonibus obsecutus. CAPUT VIII. Quid sit canticumpsalmum. Canticum psalmum erat, cum, choro ante canente, ars instrumenti musici in unam convenientiam communiter aptabatur, verbaque hymni divini suavis copula personabat. CAPUT IX. De quinquefaria divisione.
Abbreviated transcription (Latin):
terium genus ẽẽ musicoꝵ: danihel
ꝓpheta testatur. inquiens. uocem tubs
fistulȩ. sambuce. cytharę. psalterii
⁊ symphoniȩ. omnisq generis mu¬
sicorum. Nam ⁊ paralipomenon ex¬
ponit. cum dicit. de lignis thynis.
quȩ uulgo uilina uocantur. gradꝰ
factos in domo dñi:⁊ in domo regia:
Cytharas quoq ⁊ psalteria cantori¬
bus Hoc apud hebrȩos dictt᷑ nabłũ.
quod tamen in suprascripto libro fre¬
quenti repetitione uulgatum est:
Ipsum uͦ psalmum gręcum constat
ẽẽ uocabulum: quem dictum qͥdã
do. Nam ⁊ psaltrias. cytharedas uo¬
camus: docto pollice modulationis
musicas expͥmentes .u. quid sit psalca
salmus est: cum ex ipso solo in¬
strumento musico id est psalterio.
modulatio quedam dulcis ⁊ canora
dei canitur. quando quis liberta¬
te ꝓpriȩ uocis utit᷑. nec loquaci in¬
strumento cuiqͣm musico consona
modulatione sotiatur: hoc est. qđ
etiam nunc in diinitatis laudibꝰ

Expanded text:
terium genus esse musicorum Daniel terium genus esse musicorum Daniel propheta testatur, inquiens vocem tubae, fistulae, sambucae, citharae, psalterii, et symphoniae, omnisque generis musicorum. Nam et Paralipomenon exponit , cum dicit de lignis thyinis, quae vulgo ebena vocantur, gradus factos in domo Domini, et in domo regia, citharas quoque et psalteria cantoribus. Hoc apud Hebraeos dicitur nablum, quod tamen in suprascripto libro frequenti repetitione vulgatum est. Ipsum vero psalmum Graecum constat esse vocabulum, quem dictum quidam do. Nam et psaltrias citharoedas vocamus, docto pollice modulationes musicas exprimentes. CAPUT V. Quid sit psalmus. Psalmus est cum ex ipso solo instrumento musico, id est psalterio, modulatio quaedam dulcis et canora Dei canitur, quando quis libertate vocis propriae utitur, nec loquaci instrumento cuiquam musico consona modulatione sociatur, hoc est quod etiam nunc in Divinitatis laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
salterium est ut ieronimus ait.
in modum deltȩ litterȩ formati
ligni sonora concauitas. obesum
Quentrem in suꝑioribus nabens. ubi
cordarum fila religata. disciplina¬
biliter plectro percussa. suauissimã
dicuntur reddere cantilenam. Huic.
cytharȩ positio uidetur ẽẽ contra¬
ria: dum quod ista in imo continet.
illud conuersa uice gestat incapite.
Hoc autem genus organi canorum
atq singulare. aptatur corpori dñi
saluatoris: qm̃ sicut istud de altio¬
ribus sonat: sic et illud gloriosȩ in¬
stitutionis superna concęlebrat. sic̃
ipse in ȩuangelio dicit Qui est de
terra de terra est: et de terra loqͥt᷑.
Qui autem de cęlo uenit: quȩ uidit
i audiuit testatur. Unde quidã
⁊ hoc opus dautticum. psalmos dic̃¬
tos ẽẽ prefiniunt: quia de suꝑno
culmine retonare noscuntur. Co¬
gnosce uͦ quod isti tantum ꝓ excel-¬
lentia sui dicantur psalmi: qui hoc
uolumine continentur. Nam ⁊ psal¬

Expanded text:
Psalterium est, ut Hieronymus ait, Psalterium est, ut Hieronymus ait, in modum Δ deltae litterae formati ligni sonora concavitas, obesum ventrem in superioribus habens, ubi chordarum fila religata disciplinabiliter plectro percussa, suavissimam dicuntur reddere cantilenam. Huic citharae positio videtur esse contraria, dum quod ista in imo continet, illud conversa vice gestat in capite. Hoc autem genus organi canorum atque singulare aptatur corpori Domini Salvatoris; quoniam sicut istud de altioribus sonat, sic et illud gloriosae institutionis superne concelebrat; sicut etiam ipse in Evangelio dicit: Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur; qui autem de coelo venit, quae vidit et audivit testatur . Unde quidam et hoc opus Davidicum Psalmos dictos esse praefiniunt, quia de superno culmine resonare noscuntur. Cognosce vero quod isti tantum pro excellentia sui dicantur Psalmi, qui hoc volumine continentur. Nam et psal
Abbreviated transcription (Latin):
mum deducta ꝑuenerit. nec ulteruis
potest ꝓdire. qui motus sui terminũ
ꝓbatur accipere: Sic enim dicimus
finitum cybum. qui sedula comesti¬
one consumptus est : finitam pe cu¬
niam. quȩ docetur expensa ⁊ cȩt̾a
quȩ hoc modo probantur edici: Se¬
cundus dicit᷑ finis ꝑfectus atq ꝑpętu¬
us. quen modo querimus. qui tunc
nobis ꝓtendi magis ac dilatari incip̃.
quando ad eum mens deuota per¬
uenerit: Finis gͦ legis ac plenitudo
Finis enini legis xp̃c:ad iusticiam
omni credenti. Ad quem dũ ꝑuene¬
rimus: nichil ultra ꝑquiremus. sed¬
in ipso beatitudinis fine contenti. ple¬
nissima iocunditate ꝑfrutmur: Cuiꝰ
tantum amor proficit. quantum in¬
tellectus ñr dño prestante clarescit:
Et ideo quotiens in titulis psalmoꝵ
finem repperis: ad dñm saluatorem
aciem mentis intende. qui est finis
sine fine. ⁊ bonorum omnium com¬
pletiua ꝑfectio: iiii. quid sit psalte¬
rium: uel ꝑsalmi quare dicant᷑.

Expanded text:
mum deducta pervenerit, nec ulterius mum deducta pervenerit, nec ulterius potest prodire, quae motus sui terminum probatur accipere. Sic enim dicimus finitum cibum, qui sedula comestione consumptus est; finitam pecuniam, quae docetur expensa, et caetera quae hoc modo probantur edici. Secundus dicitur finis perfectus atque perpetuus, quem modo quaerimus; qui tunc nobis protendi magis ac dilatari incipit, quando ad eum mens devota pervenerit. Finis ergo legis ac plenitudo Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Ad quem dum pervenerimus, nihil ultra perquiremus; sed ipso beatitudinis fine contenti, plenissima jucunditate perfruemur; cujus tantum amor proficit, quantum intellectus noster, Domino praestante, clarescit. Et ideo quoties in titulis psalmorum in finem reperis, ad Dominum Salvatorem aciem mentis intende, qui est finis sine fine, et bonorum omnium completiva perfectio. CAPUT IV. Quid sit psalterium, vel psalmi quare dicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq phariseis: ipse dñs dicit. Quo¬
modo ergo dauid in sp̃u uocat eum
dũm. dicens: dixit dñs dño meo:⁊
cȩtera. Unde probatur uniuersos
psalmos non multorum existere:s
tantum ipsius quem a dño constat
ẽe nom inatum: Usus quoq eccłie
catholice spĩᷤᷤ scĩ inspiratione gene¬
raliter et im mobiliter tenet: ut qui¬
cumq eorum cantanduᷤᷤ fuerit. qui
diuerso nomine p̃notantur. lector
aliud predicare non audeat. nisi
psalmd̃s dauid: Quod si essent ꝓpͥi.
id est aut idithun. aut filiorum
chore. aut asaph. aut moysi: eorũ
nomina utiq predicarentur. sicut
iin ȩuangeliis fit. quando aut mar-¬
ci. aut lucę. aut mathei. aut ioħis
uocabulo ꝓnuntiantur Quod etiã
secutus pater augustinus: congru¬
enter omnes psalmos dicit ẽẽ dauitico.
iii. quid significet infinem: quod
frequenter̃ inuenitur in titulis.
inem: duobus dicimꝰ modis:
Orimus est iste communis atq
moetalis: quando res aliqua ad extre¬

Expanded text:
nus dicit: Quomodo ergo David in Spiritu vocat eum Dominum dicens: Dixit Dominus Domino meo , etc. Unde probatur universos psalmos non multorum existere, sed tantum ipsius quem a Domino constat esse nominatum. Usus quoque Ecclesiae catholicae Spiritus sancti inspiratione generaliter et immobiliter tenet, ut quicunque eorum cantandus fuerit, qui diverso nomine praenotantur, lector aliud praedicare non audeat, nisi Psalmos David. Quod si essent proprii, id est, aut Idithun, aut filiorum Core, aut Asaph, aut Moysi, eorum nomina utique praedicarentur; sicut et in Evangeliis fit, quando aut Marci, aut Lucae, aut Matthaei, aut Joannis vocabulo pronuntiantur. Quod etiam secutus Pater Augustinus congruenter omnes psalmos dicit esse Davidicos. CAPUT III. Quid significet in finem, quod frequenter invenitur in titulis. Finem duobus dicimus modis: primus est iste communis atque moralis, quando res aliqua ad extre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetam dauid ꝑtinere certis decla¬
ratur inditiis: Deniq in apocalipsi.
uolens istud opus intelligi: solius
meminit dauid dicens. hȩc dicit
sc̃s ⁊ uerus qui habet clauim da¬
uid: qui aperit ⁊ nemo claudit:¬

Expanded text:
prophetam David pertinere, certis declaprophetam David pertinere, certis declaratur indiciis. Denique in Apocalypsi, volens istud opus intelligi, solius meminit dicens: Haec dicit Sanctus et Verus, qui habet clavem David, qui aperit et nemo claudit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ uox hominis certis modulati¬
onibus ederetur. et instrumentoꝵ
melos consona se uicinitate conuin¬
geret. Sic suauis illa et iocunda
musica: ecclesiam catholicam tali
actu prȩdicebat. quȩ ex diuersis
linguis uarioq concentu: in unã
fidei concordiam erat dño p̃stante
creditura. Ex quo nu mero indita
nomina frequenter intitulis inue¬
nimus: ut idithun. asaph. filii chorȩ.
et his similia: Non quia ipsi ut qͥdã
uolunt. auctores fuere psalmorum:
stratores earum rerum probabiles
extiterunt: ut honorem de tali com¬
memoratione sumerent. qui officio
sc̃o deuotis mentibus seruiebant. ma¬
xime quia ⁊ nomina eorum intellecͤ¬
tus rerum congrutis indicare noscũ¬
tur: Non enim supͣdicti uiri ad psal¬
mos faciendos electi sunt: s eos congre¬
gatos tantum legimus ad canendũ:
łsalmigrafos aitem fuisse hystoria
nulla testatur: et presumptiuũ est
dicere. quod nulla possit auctoritate
firmari P salmos enim: ad solum

Expanded text:
ut et vox hominis certis modulatiut et vox hominis certis modulationibus ederetur, et instrumentorum melos consona se vicinitate conjungeret. Sic suavis illa et jucunda musica Ecclesiam catholicam tali actu praedicebat, quae ex diversis linguis, varioque concentu in unam fidei concordiam erat, Domino praestante, creditura. Ex quo numero indita nomina frequenter in titulis invenimus, ut Idithun, Asaph, fet his similia. Non quia ipsi, ut quidam volunt, auctores fuere psalmorum; stratores earum rerum probabiles exstiterunt, ut honorem de tali commemoratione sumerent, qui officio sancto devotis mentibus serviebant, maxime, quia et nomina eorum intellectus rerum congruos indicare noscuntur. Non enim supradicti viri ad psalmos faciendos electi sunt, sed eos congregatos tantum legimus ad canendum; psalmographos autem fuisse historia nulla testatur. Et praesumptuosum est dicere quod nulla possit auctoritate firmari. Psalmos enim ad solum
Abbreviated transcription (Latin):
facultas bene intelligendi uel inter¬
pretandi scripturas diuinas a mun̾ẽ
ꝓphetiȩ non uidentur excepti. sicut
apostolus ait in epła ad chorinthios
prima: Sp̃c ꝓphetarum ꝓphetis sub¬
iectus est. S qm̃ de ꝓphetiȩ mune¬
ribus competenter forsitan quȩ legũ¬
tur agnouimus. nunc quȩ restant
sollicite ꝑscrutemur: ii. cur in psal¬
morum titulis. quasi auctorum
nomina diuersa repperuuntur.
N primo libro paralipomenon legit᷑.
cum ꝓpłia dauid deuota dño ętate
senuisset: quatuor milia iuuenũ
ex israhelitico populo elegisse. qui
psalmos quos ipse dñi aspiratione
protulerat: organis. cytharis. nabliͦ
tympanis. eymbalis. tubis. ꝓpriaq
uoce inmagnam iocunditatem suꝑ¬
ne gratie ꝑsonarent. Q ue suauis
adunatio. tribus partibus diuisa
constabat Rationalis ꝑtinebat ad
humanam uocem: irrationabilis
ad iustrumenta musica Cõmunis
autem de utrisq partibus aptabat᷑.

Expanded text:
facultas bene intelligendi vel interfacultas bene intelligendi vel interpretandi Scripturas divinas, a munere ophetiae non videntur excepti, sicut Apostolus ait in Epistola ad Corinthios prima : Spiritus prophetarum prophetis subjectus est. Sed quoniam de prophetiae muneribus competenter forsitan quae leguntur agnovimus, nunc quae restant sollicite perscrutemur. CAPUT II. Cur in psalmorum titulis quasi auctorum nomina diversa reperiantur. In primo libro Paralipomenon legitur, cum propheta David devota Domino aetate senuisset, quatuor millia juvenum ex Israelitico populo delegisse qui psalmos, quos ipse Domini aspiratione protulerat, organis, citharis, nablis, tympanis, cymbalis, tubis, propriaque voce in magnam jucunditatem supernae gratiae personarent. Quae suavis adunatio tribus partibus divisa constabat: rationabilis pertinebat ad humanam vocem; irrationabilis ad instrumenta 4 musica; communis autem de utrisque partibus aptabatur;
Abbreviated transcription (Latin):
manentem in eo. nisi ab aliis non¬
nunquam recedere probaret᷑. In
xp̃o enim ꝑmansit. quia ꝑcccata
non habuit. ab aliis uire discessit.
quia pollutionis maculam ꝑceper̃t.
Sp̃ui enim sc̃o. non potest ẽe cõmu¬
nio cum delictis. Nam sic scriptum
est in libro sapientiȩ salomonis: Sp̃c
enim sc̃s disciplinȩ effugiet fictum.
⁊ auferet se a cogitationibus quȩ sũt
sine intellectu Est autem ꝓphetia.
magnificum nimis ⁊ ueriloqum di¬
cendi genus. non humana uolun¬
tate compositum. s diuna inspira¬
tione ꝓfusum. sicut ait petrus apłs.
Non enim uoluntate humana alla¬
ta est aliquando ꝓphetia. s spũ sc̃o
inspirati locitti sunt sc̃i dei homines:
Nam ⁊ paulus apłs dicit. Qui pro¬
phetat. hom inibus loquit᷑ ad ȩdifi¬
cationem ⁊ exhortationem ⁊ consola¬
qͣndo res incognitas nimisq necessa¬
rias pre locutionis beneficio. facit
ẽẽ notissimas: Nam ⁊ quibꝰ data est

Expanded text:
manentem in eo, nisi ab aliis nonmanentem in eo, nisi ab aliis nonnunquam recedere probaretur. In Christo enim permansit, quia peccatum non habuit; ab aliis jure discessit, quia pollutionis maculam perceperunt. Spiritui enim sancto non potest esse communio cum delictis: nam sic scriptum est in libro Sapientiae Salomonis: Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu . Est autem prophetia magnificum nimis et veriloquum dicendi genus, non humana voluntate compositum, sed divina inspiratione profusum, sicut ait Petrus apostolus: Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia; sed Spiritu sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines . Nam et Paulus apostolus dicit: Qui prophetat hominibus loquitur ad aedificationem, et exhortationem, et consolaquando res incognitas nimisque necessarias praelocutionis beneficio facit esse notissimas. Nam et quibus data est
Abbreviated transcription (Latin):
gelistam mareũ. in loco ubi ait. de
quam columbam descendentẽ ⁊ ma-¬
nentem intpso. ita euidenti ratione
tractauit. ut nemo contra sententiã
ipsius uenire p̃sumat: In psalmo qͦq
sc̃m tuum ne auferas a me: N am
si semꝑ ut att beatus iheronimus
in ꝓphetis ẽẽt sermo diuinus. ⁊ iuge
inpectore eorum naberet hospitiũ.
nunquam crebro iezechiel poneret.
⁊ factus ẽ sermo dñi ad me dicens.
In ubro quinetiam regum. helyseᷤ
ꝓpheta dicit de muliere. cuius filiꝰ
extremũ clauserat diem: Di mitte
eam quia in amaritudine ẽ. ⁊ dñs
celauit me :i non indicauit michi:
Apostolus quoq dicit. De uirginibꝰ
precȩptum dñi non habeo. consiliũ
autem do. Item ipse cõmemorat:
sic meminit. Quȩ loquor. non loqͦr
non dñs. Nec illud specialiter de
sc̃m inspecie columbȩ descendentem.
⁊ manent̾ẽ in eo: hic est qui baptirat
in spu scõ: Nunquam enim ꝓprutm
esset in dño xp̃o. quod additur. et

Expanded text:
gelistam Marcum in loco ubi ait de gelistam Marcum in loco ubi ait de quam columbam descendentem et manentem in ipso : ita evidenti ratione tractavit, ut nemo contra ipsius sententiam venire praesumat, In psalmo quoqusanctum tuum ne auferas a me . Nam si semper, ut ait beatus Hieronymus , in prophetis esset sermo divinus, et juge in pectore eorum haberet hospitium, nunquam crebro Ezechiel poneret: Et factus est sermo Domini ad me dicens. In libro quinetiam Regum Eliseus propheta dicit de muliere cujus filius extremum clauserat diem: Dimitte eam, quia in amaritudine est, et Dominus celavit me, et non indicavit mihi . Apostolus quoque dicit: De virginibus praeceptum Domini non habeo, consilium autem do . Item ipse commemorat: sic meminit: Quae loquor, non loquornon Dominus. Nec illud specialiter de sanctum in specie columbae descendentem et manentem in eo, hic est qui baptizat in Spiritu sancto . Nunquam enim proprium esset in Domino Christo quod additur: Et
Abbreviated transcription (Latin):
Per nubem:⁊ uocem de cęlo. sicut
moysi. Unde constat scm̃ dauid no
ꝑ oꝑationes hominum. non ꝑ natiui¬
tates geminorum. non ꝑ angelos.
non ꝑuisiones. non ꝑ somnium. n̾o
ꝑnubem. ⁊ uocem de celo. nec per
alios quoscumq modos. s cȩlesti as¬
piratione fuisse completum. sicut de
ipso legit᷑ in primo regum uolumine:
Et directus est sp̃c dñi in dauid. a
die illa ⁊ deinceps. Ipse quoq dñs
in euangelio dicit: Si dauid in sp̃u
uocat eum dũm. quomͦ dicitis qđ
filius eius ẽ: Quo dicto recognosci
fuisse ꝓphetatos. Sciendum ẽ sane
quod omnis ꝓphetia. aut de p̃terito.
aut de p̾senti. aut de futuro tempore
loquatur. aut agat aliquid animad
fuisse ꝓphetis sc̃issimis attributũ.
ut tamen ad tempꝰ ꝓ infirmitate
carnis ⁊ contrarietate peccati ab ipsiᷤ
offensus abscederet. ⁊ iterum placatꝰ
sub oportunttate temporis adueniret:
Unde ⁊ sẽs iheronimus exponens ȩuã¬

Expanded text:
per nubem et vocem de coelo, sicut per nubem et vocem de coelo, sicut Moysi. Unde constat sanctum David non per operationes hominum, non per nativitates geminorum, non per angelos, non per visiones, non per somnium, non per nubem et vocem de coelo, nec per alios quoscunque modos, sed coelesti aspiratione fuisse completum; sicut de ipso legitur in primo Regum volumine: Et directus est Spiritus Domini in David a die illa, et deinceps . Ipse quoque Dominus in Evangelio dicit: Si David in Spiritu vocat eum Dominum, quomodo dicitis quod filius ejus est ? Quo dicto recognoscimfuisse prophetatos. Sciendum est sane quod omnis prophetia, aut de praeterito, aut de praesenti, aut de futuro tempore loquatur, aut agat aliquid. Animadvfuisse prophetis sanctissimis attributum, ut tamen ad tempus pro infirmitate carnis et contrarietate peccati ab ipsis offensus abscederet, et iterum placatus sub opportunitate temporis adveniret. Unde et sanctus Hieronymus exponens evan
Abbreviated transcription (Latin):
Qiunto decimo. de eloquentia totius
Sexto decimo. de ꝓpria eloqͤntia psal
Septimo decimo. laus ȩcclesiȩ: Nunc
ad p̃missum ordinen. dño prestan¬
te ueniamus: De ꝓphetia.
rophetia ẽ aspiratio diuina.
quȩ euentus rerum aut per
facta aut ꝑdicta quorumdam un¬
mobili ueritate ꝓnuntiat: de qua
bene quidam dixit P ropħia est
suauis dictio. cȩlestis doctrinȩ fauuᷤ.
et dulcia diuini eloquii mella cõ¬
ponens: Unde ⁊ ipse dauid in cente
autem modis giatiȩ istius munera
prestabantur S ut de plurimis pau¬
ca complectar. acta ẽ per operatioẽs
hominum. ut fuit archa noe. et sacͥ-¬
ficium abrahȩ. ⁊ transitus maris ru-¬
bri. Der natiuitates quoq geminoꝵ
esau ⁊ iacob. qui futurarum rerum
sacramenta gestabant: ꝑ angelos.
sicut locuti sunt abrahe uel loth.
zachariȩ ⁊ marię. Per uisiones. sicut
esaye ⁊ ierechieli ⁊ cȩteris sc̃is. P er
somnia. sicut salomoni. ⁊ danieli:

Expanded text:
Quintodecimo: de eloquentia totius Quintodecimo: de eloquentia totius Sextodecimo: de propria eloquentia Psalterii. Septimodecimo: laus Ecclesiae. Nunc ad pte, veniamus. I. De prophetia. Prophetia est aspiratio divina, quae eventus rerum aut per facta aut mobili veritate pronuntiat. De qua bene quidam dixit: Prophetia est suavis dictio coelestis doctrinae favos et dulcia divini eloquii mella componens. Unde et ipse David in centesautem modis gratiae istius munera praestabantur. Sed ut de plurimis pauca complectar, acta est per operationes hominum, ut fuit arca Noe, et sacrificium Abrahae, et transitus maris Rubri; per nativitates quoque geminorum Esau et Jacob, qui futurarum rerum sacramenta gestabant; per angelos, sicut locuti sunt Abrahae vel Loth, Zachariae et Mariae; per visiones, sicut Isaiae et Ezechieli, et caeteris sanctis; per somnia, sicut Salomoni et Danieli;
Abbreviated transcription (Latin):
ȩstimo p̃gustanda. ut cum carũ
rerum locus se intulerit. magni
nectaris potus suauissimis delecta¬
tionibus hauriatur. Primum de
ꝓphetiae diuersis speciebꝰ nichil¬
ominus est dicendum
t quȩ sit ista dauitica. possimus
distinctius edoceri:
Seđo. cur in psalmoꝵ titulis. qͣsi
auctorum noĩa diuersa repperiunt᷑.
ercio. quid significet infinem. qͦd
frequent inuenitur intitulis.
Quarto. qͥd sit psalterium uł psalmi
quare dicantur.
Quinto. quid sit psalmus.
Sexto. quid sit canticum.
Septimo. quid sit psalmocanticum.
Octauo. qͥd sit canticũ psalmum.
Nono. de quinq faria diuisione.
Necimo. de unita inscriptione titulor
Undecimo. quid sit diapsalma.
Quodecimo. utrum quinq inuolumi¬
nibus psalmoꝵ sit secanda contextio.
an certe unus liber debeat nuncupari.
ercio decimo. quẽ admodũ in psal¬
mis sit de xp̃o dño sentiendum.
Quarto decimo. quemad modũ sit ex¬
positio digesta psalmorũ.

Expanded text:
aestimo praegustanda, ut cum earum aestimo praegustanda, ut cum earum rerum locus se intulerit, magni nectaris potus suavissimis delectationibus hauriatur. Primo: de prophetiae diversis speciebus nihilominus est dicendum, ut quae sit ista Davidica possimus distinctius edoceri. Secundo: cur in psalmorum titulis, quasi auctorum diversa nomina reperiantur. Tertio: quid significet, in finem, quod frequenter invenitur in titulis. Quarto: quid sit psalterium, vel quare psalmi dicantur. Quinto: quid sit psalmus. Sexto: quid sit canticum. Septimo: quid sit psalmo-canticum. Octavo: quid sit canticumpsalmum. Nono: de quinquefaria divisione. Decimo: de unita inscriptione titulorum. Undecimo: quid sit diapsalma. Duodecimo: utrum in quinque voluminibus psalmorum sit secanda contextio; an certe unus liber debeat nuncupari. Tertiodecimo: quemadmodum in psalmis sit de Christo Domino sentiendum. 3 Quartodecimo: quemadmodum sit expositio digesta psalmorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Philippus quoq apłs cum regine
candacis eunuchum esayam lege
cognouisset. scripturas ei scãs com¬
petenter exposuit: Qui postquã
quod legebat aduertit: statim gra¬
tiam baptismatis exquisiuit. et
mox perfecte munera salutis accep̃
Ineugelio etiam dñs ait Omnis
qui audit uerbum regni ⁊ non in¬
telligit: uenit malus: T rapit quod
semĩnatum ẽ. in corde eius Unde
congrue datur intelligi: hȩc illis
puenire ñ posse. qui scripturas
sc̃as puro corde merentur adu̾tere.
De qua pulchre pat ieronimus ait.
Margaritũ quoddam ẽ scriptura
diuina: ⁊ ex inultis partibus forma¬
ri potest: Quo circa pat apostolice
qui cȩlestes litteras scĩs moribus red¬
didisti: prestante deo tua inuitatiõe
ꝓuocatus. abyssos diunas ingredi¬
ar: Qui clemens errata corrigis:
nec seuerus imputas qđ emendas:
s anteqͣm enthecas spiritales attin¬
gam. quędam diuisis capitulis
quȩ sunt numero decem ⁊ septem

Expanded text:
Philippus quoque apostolus cum reginae Philippus quoque apostolus cum reginae Candaces eunuchum Isaiam legere cognovisset, Scripturas ei sanctas competenter exposuit. Qui postquam quod legebat advertit, statim gratiam baptismatis exquisivit, et mox perfecte munera salutis accepit . In Evangelio etiam Dominus ait: Omnis qui audit verbum regni, et non intelligit, venit malus, et rapit quod seminatum est in corde ejus . Unde congrue datur intelligi haec illis provenire non posse, qui Scripturas sanctas puro corde merentur advertere. De qua pulchre Pater Hieronymus ait: « Margaritum quoddam est Scriptura divina, et ex multis partibus forari potest. Quocirca, Pater apostolice, qui coelestes litteras sanctis moribus reddidisti praestante Deo, tua imitatione provocatus, abyssos divinos ingrediar, qui clemens errata corrigis, nec severus imputas, quod emendas. » Sed antequam apothecas spirituales attingam, quaedam divisis capitibus, qui sunt numero decem et septem,
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis augetur: Apotheca ualde co¬
piosa: de qua cum bibant tam mag¬
ni terrarum ppłi. ubertas eius nescit
expendi: Quam mirabiis autẽ ex
ipsis ꝓfluit suauitas ad canendũ.
Dulcisonum organum humanis
uocibus ȩmulant᷑. tubarum sonitus
grandiloquis clamoribus reddunt.
uocalem cytharam uiuentium
cordarum ꝑmixtione componunt:
Et quiequid ante instrumentis
musicis uidebat᷑ agi: nunc ꝓbatur
ꝑ rationales substantias explicari:
Ueruntamen nequaqͣm nobis ut
psitacis merulisq uernandum est.
Qui dum u̾ba nr̃a conantur unita¬
ri. quid tam̃ canant. noscunt᷑ modiᷤ
omnibus ignorare. Melos siquidẽ
blandum animas oblectat: s. non
compellit ad lacrimas fructuosas:
ꝑ inulcet aures: s non ad superna
crigit audientes Corde autem com¬
pungimur: si qđ̃ ore dicimus. aĩad¬
uertere ualeamus sicut in psaltio
legitur: Beatus populus qui intel¬
legit iubilationẽ. Et it̾m S m̃n rex
omnis t̃re deus. psallite sapient:¬

Expanded text:
vitatis augetur. Apotheca valde covitatis augetur. Apotheca valde copiosa, de qua cum bibant tam magni terrarum populi, ubertas ejus nescit expendi. Quam mirabilis autem ex ipsis profluit suavitas ad canendum! dulcisonum organum humanis vocibus aemulantur; tubarum sonitus grandiloquis clamoribus reddunt: vocalem citharam viventium chordarum permixtione componunt; et quidquid ante instrumentis musicis videbatur agi, nunc probatur per rationales substantias explicari. Verumtamen nequaquam nobis, ut psittacis merulisque vernandum est, qui dum verba nostra conantur imitari, quid tamen canant, noscuntur modis omnibus ignorare. Melos siquidem blandum animos oblectat, sed non compellit ad lacrymas fructuosas; permulcet aures, sed non ad superna erigit audientes. Corde autem compungimur, si quod ore dicimus, animadvertere valeamus, sicut in Psalterio legitur: Beatus populus qui intelligit jubilationem . Et iterum: Quoniam rex omnis terrae Deus: psallite sapient
Abbreviated transcription (Latin):
una gła sotiatur: ut perfecta eorũ
p̃conia comꝓbentur: Ipsi enim diẽ
uenturum matutina exultatione
conciliant: ipsi nobis horam terciam
fractione lȩtificant: ipsi none ieui
nia resoluunt. ipsi diei postrema
concludunt: ipsi noctis aduentu
ne mens nr̃a tenebretur efficiunt.
sicit iꝑsi dicunt. nox illum inatio
in deliciis meis. qm̃ tenebrȩ non te¬
nebrabunt᷑ abste dñe: ut merito
a uera uita se credat alienum. quis¬
quis huiꝰ muneris iocunditate non
fruit᷑ Quorum uirtutes ut breuit
diuinus sermo concluderet: in sep¬
tuagesimo psalmo dicturus est:
Ego aute: confitebor tibi inuasis
psalmorum ueritatem tuam: Re¬
uera uasa ueritatis. quȩ tot uirtitteᷤᷤ
capuint. tot duunis odoribus far¬
ciuntur. tot thesauris cęlestibus
cumulant᷑: Ydriȩ quȩ uinum cę¬
leste recipientes. puritatem euis
semꝑ innouitate custodiunt. Bul¬
cedo mirabilis. q̃ seculi corruptioni¬
bus ñ acescit.s in sua ꝑmanens
aignitate. gr̃a semꝑ purissimȩ sua¬

Expanded text:
una gloria sociatur, ut perfecta eorum praeconia comprobentur. Ipsi enim diem venturum matutina exsultatione conciliant, ipsi nobis primam diei hofractione laetificant, ipsi nobis nona jejunia resolvunt, ipsi diei postrema concludunt, ipsi noctis adventu, ne mens nostra tenebretur efficiunt, sicut ipsi dicunt: Nox illuminatio mea in deliciis meis: quoniam tenebrae non tenebrabuntur abs te, Domine ; ut merito se a vera vita credat alienum, quisquis hujus muneris jucunditate non fruitur. Quorum virtutes ut breviter divinus sermo concluderet, in septuagesimo psalmo dicturus est: Ego autem confitebor tibi in vasis psalmorum veritatem tuam. Revera vasa veritatis, quae tot virtutes capiunt, tot divinis odoribus farciuntur, tot thesauris coelestibus cumulantur. Hydriae quae vinum coeleste recipientes, puritatem ejus in novitate semper custodiunt. Dulcedo mirabilis, quae saeculi corruptionibus non acescit; sed in sua permanens dignitate, gratia semper purissimae sua
Abbreviated transcription (Latin):
prestare dignat᷑ Secundo loco. au̾i¬
sarum necessitatum quȩ in isto scło
patiunt᷑ tormenta dinum erant: nec
tam̃ se mandata diuina ꝓfitentur
oblitos. quominus in uirtute patien¬
tiȩ ꝑseuerant. Tercio precat᷑ auxiluũ.
ut hic grauit afflictis. resurrectiõis
tempore debeat subueniri.

Expanded text:
praestare dignatur. Secundo loco diverpraestare dignatur. Secundo loco diversarum necessitatum, quae in isto saeculo patiuntur, tormenta dinumerant; nec tamen se mandata divina profitentur oblitos, quominus in virtute patientiae perseverent. Tertio precantur auxilium, ut hic graviter afflictis resurrectionis tempore debeat subveniri.
Abbreviated transcription (Latin):
tam insigne miracłm. ad credulita¬
tem diuinȩ potentiȩ rudes ipłos
inuitaret. Deinde illiᷤ terra chana¬
an ꝓmissa ẽ. qui erant utiq sub lege
Nunc autem crescente. fide martyribus
prosperitas mundana subtracta ẽ: ne
uenturi seculi bona. tepidius imbecil¬
litas humana ꝑquireret. Istis enun
cȩlestia regna promissa sunt. qͥ sub gr̃a
c̃ẽ noscuntur: Qua ꝓpter iste intellectꝰ
quęrendus÷. ista gratia contuenda: q̃m
que nc̃ fiunt ab auctore rerum. ꝓ salute
cunctoꝵ. occultis plerumq motibus
mirabili ꝯstructione formatum in pͥ¬
ma parte dicunt audisse patres suos
domuni fauore collato ꝑ inmi meras
gentes uisu alit̾ egisse uictorias: Se ant̃
ꝓfitent᷑ in dñi uidicatione uenturam
de inimicis suis compȩtentẽ uidere um¬
dictam: ubi ñ arcu. aut gladio inimi¬
cus uincit᷑. s sola dñi disceptatione
superat᷑: sic distinctȩ gen̾a beneficioꝵ
utraq referunt᷑: quȩ seruis suiᷤ dñs

Expanded text:
tam insigne miraculum ad credulitatem divinae potentiae rudes populos invitaret. Deinde illis terra Chanaan promissa est, qui erant utique sub lege. Nunc autem crescente fide martyribus prosperitas mundana subtracta est: ne venturi saeculi bona tepidius imbecillitas humana perquireret. Istis enim coelestia regna promissa sunt, qui sub gratia esse noscuntur. Quapropter iste intellectus quaerendus est, ista gratia contuenda; quoniam quae nunc fiunt ab Auctore rerum pro salute cunctorum, occultis plerumque motibusmirabili constructione formatum. In prima parte dicunt audiisse patres suos, Domini favore collato, per innumeras gentes visualiter egisse victorias; se autem profitentur in Domini judicatione venturam de inimicis suis competenter videre vindictam: ubi non arcu, aut gladio inimicus vincitur, sed sola Domini disceptatione superatur. Sic distincte genera beneficiorum utraque referuntur, quae servis suis Dominus