comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑfectionis. Fit autẽ filii cõmemoratio
quod etiã uerbũ ẽ. in eo qđ scriptũ ẽ. dixit
ds̃ fiat. U̾t ꝑ id qđ principiũ ẽ. insinuet
ex ordiũ creaturae. existentis ab illo adhuc
imꝑfectȩ. Perid autẽ qđ uerbũ est. insinuet
ꝑfectionẽ creaturae reuocatȩ ad eũ. ut for¬
maret᷑ inherendo creatori. & ꝓsuo genere
imitando formã sempit̃ne atq in cõmuta¬
bilit̃ in herentẽ patri. a quostatu hoc est
qđ ille Nonenĩ habet in formẽ uitam
uerbũ filius. cui ñ solũ hoc ẽ eẽ qđ uiuere
sed etiã hoc est ei uiuere. qđ est sapienter
ac beate uiuere. Creatura uero quã quã
spiritalis & intellectualis. uel rationalis
que uidet᷑ eẽ. illi uerbo ꝓpinquior potest
habere in formẽ uitã. quia non sicut hoc ẽ.
ei eẽ. qđ uiuere.: Ita hoc uiuere. qđ sapient̃
ac beate uiuere. Auersa enĩ sapienitia in¬
cõmutabilis. stulte ac misere uiuit. quae

Expanded text:
imperfectionis. fit autem filii commemoratio, imperfectionis. fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo quod scriptum est: dixit deus: fiat, ut per id quod principium est insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc imperfectae, per id autem quod uerbum est insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statu hoc est quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere sed etiam hoc est uiuere quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam: quia non sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi formã sẽꝑ atq. in cõmutabiliter
patri coherentẽ . cũ & ipsa ꝑsui generis
conuersione ad id qđ uere ac semꝑ est.
id ẽ. ad creatorẽ suae substantiae formã
capit. & fit ꝑ fecta creatura. ut in eo quod
scriptura narrat dixit ds̃ fiat. Intelligamus
dĩ dictũ incorporeũ innatura uerbi eius
co aet̾ni reuocantis ad se imꝑfectionẽ
creaturae ut ñsit in formis. sed formet᷑
scđm singula quae ꝑ ordinẽ ex ẽquitur.
in qua conuersione & formatione qua psuo
modo imitat᷑ dm̃ uerbũ. hoc est dĩ filium
sẽꝑ patri cohȩrentẽ. plena similitudi ne. &
essentia pari. quia ipse & pat̃ unũ sunit.
Non autẽ imitat᷑ hanc uerbi formã. si a uersi
Propt̃ea filii cõmemoratio ñ ita fit. qr uerbũ.
sed tantũ quia principiũ ẽ. cũ dicit᷑. In prin¬
cipio fecit ds̃ caelũ & t̾rã. Ex ordiũ quippe
creaturae infinuat᷑ adhuc. in infirmitate

Expanded text:
uerbi formam semper atque incommutabiliter uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quia pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa propterea Filii commemoratio non ita fit quia Verbum, sed tantum quia principium est, cum dicitur: In principio fecit deus caelum et terram; exordium quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate
Abbreviated transcription (Latin):
minata intelligat᷑. Et curita dictũ est
in principio fecit ds̃ caelũ & t̃rã & ñ dictũ ẽ.
in principio dixcit dĩ fiat caelũ & t̾ra. & fac¬
tas caelũ & t̾ra. sicut deluce narrat᷑. dixit
ds̃. fiat lux & facta ẽ. lux Utrũ prius
uniuersalit̃ nomine caeli & t̃ra cõp̃hen¬
dendũ erat & cõm̃ dandũ qđ fecit ds̃ & de¬
inceps ꝑ partes ex equendũ quomodo fecit.
cũ ꝑsingula dicit᷑ dixit ds̃ id ẽ. quia ꝑ uerbũ
suũ fecit quicquid fetit: Ancũ primum
fiebat informitas materiae siue spiritalis
siue corporalis. ñ erat dicendũ dixit ds̃ fiat.
qr formã uerbi sẽ ꝑpatri cohȩrentis quo
sempit̃ ne dicit ds̃. om̃ia. neq sono uocis.
neq cogitatione tẽpora sonorũ uoluentẽ.
sed co aet̃na sibiluce ase genitȩ sapientiae.
ñ imitat᷑ imꝑfectio cũ dissimilis ab eo qđ
sũ me aut primitus est. in formitate
quadã tendit ad nihilũ. Sed tunc imitat᷑

Expanded text:
minata intellegatur. et cur ita dictum est: minata intellegatur. et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra, et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus, fiat lux, et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae comprehendendum erat et commendandum, quod fecit deus, et deinde per partes exequendum, quomodo fecit, cum per singula dicitur: dixit deus, id est, quia per uerbum suum fecit, quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis siue corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ facta sunt.: satis ostendit᷑ & lux per
ipsũ facta cũ dixit ds̃ fiat lux. Qđ si ita ẽ
a et̃nũ ẽ qđ ait ds̃. fiat lux quia uerbũ
dĩ ds̃ apud dm̃. filius unicus dõpatri
co aet̃nus ẽ. quã uisdõ haec in aet̃ no
uerbo dicente creatura tẽporalis facta
sit. Cũ enĩ uerba sint tẽporis cũ dicimus
quando & aliquando. aet̃nũ tamen ẽ.
uerbo dĩ quando fieri aliquid debeat.¬
& tunc fit quando fieri debuisse in illo
uerbo est. in quo non ẽ. quando & ali¬
quando qm̃ totũ illud uerbũ ae t̃nũ ẽ
Et quidẽ lux ipsa quae facta ẽ. utrũ spiritale
quid ancorporale: Sienĩ spiritale potest
ipsã eẽ. prima creatura. iã hoc dicto ꝑfecta.
quae primo caelũ appellata ẽ cũ dictũ est.
in principio creauit ds̃ caelũ & t̾rã. Ut quiꝰd
dixit ds̃ fiat lux & factaẽ. lua: eã reuocantẽ
ad se creatorẽ. conuersatio enis facta atq illu¬

Expanded text:
ipsum facta sunt, satis ostenditur et lux per ipsum facta sunt, satis ostenditur et lux per ipsum facta, cum dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei, patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus quando et aliquando, aeternum tamen est uerbo dei quando fieri aliquid debeat, et tunc fit quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram; ut quod dixit deus: fiat lux, et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inlu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut corporalit̃ sonuit uox dicentis dĩ.
tues filius m̃s dilectus: Et hoc ꝑcreaturã
corporalẽ quã feterat ds̃ cũ in principio
fecit ds̃ caelũ & t̃rã antequã feret lux.
quae in hac sonante uoce facta ẽ. Et si ita ẽ
qua lingua sonuit uox ista dicente dõ
fiat lux quia ñdũ erat linguarũ diuersitas.
quae postea facta ẽ in aedificatione turris
post diluuiũ. Quae nã lingua erat una &
sola quads̃ locutus ẽ. fiat lux: Et quis erat
quẽ oportebat audire aut intelligere
adquẽ uox huius modi ꝓferret᷑ : Anhaec
ab surda carnalisq cogitatio ẽ. atq suspicio :
Quid ergo dicenus: an id qđ intelligit᷑ iN
sono uocis cũ dr̃ fiat lux. Non autẽ
ipse corporeus sonus. hoc bene accipitur
eẽ. uox dĩ & utrũ hoc ipsũ ad naturam
ꝑtineat uerbi eius de quodicit᷑: In principio
erat uerbũ & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃
erat uerbũ : Cũ enĩ de illo dicit᷑. omĩa ꝑ

Expanded text:
sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius meus dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. et si ita est, qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? quid ergo dicemus? an id quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene accipitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum? cum enim de illo dicitur: omnia per
Abbreviated transcription (Latin):
spiritali cũ conuertit᷑ ad in cõmutabile
utrũ tẽporalit̃. an in uerbiaet̃nitate.
Et si tẽporalit̃. utiq. mutabilit̃. Quomodo
ergo possit intelligi hoc dicere ds̃: nisi ꝑcre¬
aturã : ipse quippe ẽ. in cõmutabilis.
Et si ꝑcreaturã dixit ds̃ siat lux quo modo
ẽ. prima creata lux: si erat iã creatura
ꝑquã ds̃ diceret. fiat lux : An non ẽ. lux
prima creatura. qr̾ iã dictũ erat. in prita¬
cipio fecit ds̃ caelũ & t̃rã & poterat ꝑ caeles¬
tẽ creaturã uox fieri tẽporalit̃ atq. muta¬
bilit̃ qua diceret᷑. fiat lux: Qđ si ita ẽ corpo¬
ralis lux facta ẽ ista quã corporeis oculis
cernimus dicente dõ ꝑcreaturã spiritalẽ
quã ds̃ iã fecerat cũ in principio fecit dĩ¬
caelũ &t̾rã. fiat lux eo modo quo ꝑ talis
creatura interiorẽ & occultũ motũ
diuinitus dici potuit fiat lux. anetiã
corporalit̃ sonuit uor dicentis dĩ. fiat lux

Expanded text:
spiritali, cum conuertitur ad incommutabile spiritali, cum conuertitur ad incommutabile utrum temporaliter, an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deusergo prima creatura lux? si erat jam creatura per quam Deus diceret, Fiat lux, an non est lux prima creatura? quia jam dictum erat: In principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ ẽ. creatura spiritalis ab exor¬
dio quo facta ẽ. ꝑfecta illa & brata semꝑ.
Terra uero corporalis materia ẽ ad huc
imꝑ fecta. quia t̾ra inquit erat inuisi¬
bilis & in cõposita. & tenebrȩ erant suꝑ
abyssu. Quibus uerbis uidet᷑ informita¬
tẽ significare substantiae corporalis.
An utriusq informitas. his etiã posteriorib
uerbis significat᷑. Corporalis quidẽ. eo
qđ dictũ ẽ. Terra autẽ erat in uisibilis
& incõposita. Spiritalis autẽ. eo qđ dic¬
tũ est. Tenebrȩ erant suꝑ abyssũ. Ut
trans lato uerbo. tenebrosã abyssũ in¬
telligamus naturã uitae in formẽ. nisi
conuertat᷑ ad creatorẽ. quosolũ modo
for mari potest. ut ñsit abyssus. & illuminari
ut nonsit tenebrosa. Et quomodo dictũ est
tenebrȩ erant suꝑ abyssũ : Anquia ñ erat
lux: quae si ec̃e. utiq suꝑ esset. & tã quã
suꝑ funderet Quod tunc fit increatura

Expanded text:
intellegendum est creatura spiritalis ab exorintellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uidetur informitatem significaioribus uerbis significatur, corporalis quidem eo quod dictum est: terra erat inuisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est: tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem: quo solo modo formari potest, ut non sit abyssus, et inluminari, ut non sit tenebrosa. et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux? quae si esset, utique superesset et tamquam superfunderet: quod tunc fit in creatura
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dĩ unigenitas filius. Et quomodo
possit ostendidm̃ sine ulla sui cõmutatio¬
ne. operari mutabilia & tẽporalia. &
quid significet᷑ nomine caeli & terrae.
utrũ spiritalis corporalisq creatura caeli
& t̃rae uocabulũ acceperit. antantũ modo
corporalis. ut in hoc libro de spiritalita cu¬
isse intelligat᷑. atq. ita dicisse caelũ & t̾rã
ut omeiẽ creaturã corporeã superiorẽ
atq inferiorẽ significare uoluerit : an¬
utriusq in formis materia dicta ẽ. caelũ
& t̃ra. spiritalis uidelicet uita. sicuti eẽ.
potest inse. ñ conuersa ad creatorẽ: Iali
enĩ conuersione. firmat᷑ atq ꝑficitur.
Si autẽ non conuertat᷑. in formis est.
Corporalis autẽ si possit intelligi. ꝑ priua¬
tionẽ om̃is corporeae qualitatis. quae
apparet in materia formata. cũ iã sunt
species corporũ. siue uisus. siue alio quo¬
libet sensu corporis ꝑceptibiles. Ancaelũ

Expanded text:
uerbum dei unigenitus filius? et quomodo uerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit, an tantummodo corporalis, ut in hoc libro de spiritali tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream, superiorem atque inferioreutriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita sicuti esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles? an caelum
Abbreviated transcription (Latin):
scđm id qđ dñs significat dicens
scribã eruditũ in regnodĩ similẽ eẽ. patri.
familias. ꝑferenti dethesaurosuo noua &
uetera quae duo etiã testam̃ta dicunt᷑.
nlibris autẽ om̃ib sc̃ĩs intuerio portet. quaȩ
ibi aet̃na intiment᷑. quae facta narrant᷑.
quae futura ꝓnuncient᷑. quae agenda
p̃cipiant᷑. uel moneant᷑. In narratione
ergo rerũ factarũ : quaerit᷑ utrũ omĩa
scđm figurarũ tantũ modo intellectũ
accipiant᷑. An etiã scđm fidẽ rerũ gestarũ
Asserenda & defendenda sitat. Nã non ẽẽ
accipienda figuralit̃ nullus xp̃ianus
dicere audebit. adtendens apłm dicentẽ.
mĩa autẽ haec. infigura contingebarit
illis. Et illud qđ ingenesi scriptũ est.
terunt duo in carne una. magnũ sacra m̃
utroq modo illa scriptura scrutanda est
quo modo dictũ est p̃ter allegoricã signi¬
ficationẽ. in principio fecit ds̃ caelũ &
t̃rã. Utrũ in principio tẽporis. an quia
primo om̃iũ. an in principio qđ est

Expanded text:
minus significat dicens scribam eruditum in regno dei similem esse patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera, quae duo etiam testamenta dicuntur. in libris autem omnibus sanctis intueri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur uel admoneantur. in narratione ergo rerum factarum quaeritur, utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum adserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebit, adtendens apostolum dicentem: omnia autem haec in figura contingebant in illis, et illud, quod in Genesi scriptum est: et erunt duo in carne una, magnum sacramentutroque modo illa scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram? utrum in principio temporis, an quia primo omnium, an in principio, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit enĩ qđ fac tũ ẽ: in ea benignitate qua
placuit ut fieret. Duo quippe s: ꝓpt̃ quȩ a mat
ds̃ creaturã suã. ut sit & ut maneat. Ut eãẽ.
ergo qđ maneret sp̃s dĩ suꝑ ferebat᷑ suꝑ a quã.
Ut autẽ maneret : uidit dĩ qrbonũ ẽ. Et quod
de luce dictũ est. hoc de om̃ib Manet enĩ
quaedã suꝑ gressã omnẽ tẽporalẽ uolubili¬
tatẽ. in amplissima scĩtate subdõ. quaedã
uero scđm sui tẽ poris modos dũ ꝑdecessionẽ

Expanded text:
placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit ut fieret. duo quippe sunt propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset ergo quod maneret, spiritus dei ferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc et de omnibus: manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem
Abbreviated transcription (Latin):
erat in uisibilis & in cõposita. & tenebrȩ
erant suꝑ abyssũ. ac de inde inferente.
& sp̃s dĩ suꝑferebat᷑ suꝑ aquã : Anquia
egenus atq indiguus amoꝵ ita diligit. ut
rebus quas diligit subiciat᷑ ꝓpterea cũ
cõmemoraret᷑ sps̃ dĩ in quo scã eius beni¬
uolentia dilectioq intelligit᷑. suꝑ ferridictus ẽ.
ne faciendo opera sua ꝑ indigentiae necessitatẽ
potius quã ꝑhabundantiã beneficientiae ds̃
Amare putaret᷑: Cuius rei memorat apłs.
dic turus detaritate. suꝑ eminentẽ uiã de¬
monstraturũ se ait. Et alio loco. Suꝑemi¬
nentẽ inquit scientiae caritatẽ xp̃i. Cuergo
sic oporteret insinuare spmdĩ. ut suꝑ ferri
diceret᷑: cõ modius factũ est uti prius insinu¬
aret᷑ aliquid inchoatũ. cuisu ꝑ ferridiceret᷑.
Non enĩ loco sed omĩa superante ac p̃cellente
potentia. ita etiã rebus ex illa inchoatione
ꝑfectis atq formatis. uidit ds̃ quia bonũ est.

Expanded text:
erat inuisibilis et incomposita et tenebrae erat inuisibilis et incomposita et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an quia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quae diligit subiciatur, propterea cam commemoraretur spiritus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait; et alio loco: supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuare spiritum dei ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est;
Abbreviated transcription (Latin):
quae caeli & t̃raȩ nomine ꝓpt̃ id qđ deilla
ꝑficiendũ erat cõmemorataẽ trinitas in¬
sinuat᷑ creatoris. Nã dicente scriptura.
in principio fecit ds̃ caelũ & t̾rã intelligi¬
mus patrẽ indĩ nomine. & filiũ in princi¬
pii nomine. qui ñ patris sed sẽ ꝑ ipsũ create
primitus ac potissimũ spiritali creature.
& consequent̃ etiã uniuerse creaturae
principiũ ẽ. Dicente autẽ scriptura. & sp̃s
dĩ suꝑferebat᷑ suꝑ aquã: cõpletã cõme mo¬
rationẽ trinitatis agnoscimus: ita & in con¬
uersione ac ꝑfectione ereaturae. ut rerũ
species degerant᷑. eadẽ trinitas insinuatur
Uerbũ dĩ scilicet. & uerbi generator. cũ dicit᷑
diocit ds̃ & sca bonitas inqua dõ placet
quicquid ei ꝓsuȩ nature modulo ꝑfectũ
placet cũ dicit᷑. Uidit ds̃ quia bonũ est.¬
Sed cur cõmemorata prius quã uis imꝑ¬
fecta creatura. postea cõmemorat᷑ sp̃s
dĩ. prius dicente scriptura. Terra autẽ

Expanded text:
omine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris; nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine et Filium in principii nomine, qui non Patris, sed per seipsum creatae primitus ac potissimum spiritali creaturae, et consequenter etiam universae creaturae, principium est; dicente autem Scriptura, Et spiritus Dei superferebatur super aquam, completam commemorationem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum dicitur: dixit deus, et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placetSed cur commemorata prius quamuis imperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei, prius dicente scriptura: terra autem
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est requi euisse dm̃ indie septimo
ab om̃ib. oꝑib suis quae fecit cũ liber ipse
ita sit exorsus. in principio fecit ds̃ caelũ
& t̾rã. ut ante caelũ & t̾rã nihil ali ud
fecisse uideat᷑. Cũ ergo acaelo & t̃ra cȩꝑit.
atq. ipsa t̃ra quã primitus fecit sicut
scriptura consequent̃ eloquit᷑. in uisibilis &
in cõposita. ñdũq luce facta. utiq tenebrȩ
fuerint suꝑ abyssũ. id est suꝑ quandã t̃̾rae
& aquȩ indistinctã confusionẽ. Ubi enĩ
lux ñ est. tenebrae sint necesse ẽ. Deinde
omĩa creando dispositasunt. quae ꝑsex
dies consũmata narrant᷑. Quo modo angłi
p̃t̃muterent᷑. tã quã ñ essent in operib dĩ.
aquib indie septimo requi euit: opus autẽ
dĩ eẽ. angłos hic quidẽ & si non pret̃ missũ
ñ tamen euident̃ ex pressũ est. Sed alibi hoc
scã scriptura clarissima uoce testat᷑. Nã
tione eoruidẽ operũ. etiã angłi nominatis :

Expanded text:
scriptum est, requieuisse Deum in die septimo scriptum est, requieuisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus caelum. et terram, ut ante caelum et terram nihil aliud fecisse uideatur. Cum ergo a caelo et terra coeperit, adque ipsa terra, quam primitus fecit, sicut scriptura consequenter eloquitur, inuisibilis et incomposita nondumque luce facta utique tenebrae fuerint super abyssum, id est super quandam terrae et aquae indistinctam confusionem ubi enim lux non est, tenebrae sint necesse est; deinde si omnia creando disposita sunt, quae per sex dies consummata narrantur: quo modo angeli praetermitterentur, tamquam non essent in operibus Dei, a quibus in die septimo requieuit? Opus autem Dei esse angelos hic quidem etsi non praetermissum, non tamen euidenter expressum est; sed alibi hoc sancta scriptura clarissima uoce testatur. Nam tione eorundem operum etiam angeli nominati sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
euisse ꝓpheticat narrat auctoritas. signifi¬
catꝰ requies eorũ qui in illo requiescunt. &¬
quos facit ipse requiescere. Hoc etiã homi¬
nib. quib loquit᷑ & ꝓpt̃ quos utiq conscrip¬
ta ẽ. ꝓ mittente ꝓphetia. qđ etiã ipsi post
bona opera quae in eis ꝑ eos operat᷑ ds̃.
si ad illũ prius in ista uita ꝑ fidẽ quodã¬
modo accesserint. in illo habebunt requiẽ
sempit̃ nã. Hoc enĩ ex sabbati uacatiotie.
& p̃cepto legis inuetere dĩ popło figuratũ
est. XXX QUODIUCISNOMINE
ETIAM ANGEL SIONIFICATIAT QUE
CREATI POSSINT IN TEIIOI. EA
EODEM UBRO XI
Bi demundi constitutione sacrae
litterȩ locunt᷑. ñ euident̃ dr̃ utrũ
uel quo ordine creatis angłi. Sed si prȩt̃¬
missi non sunt: uel caeli nomine ubi dictũ ẽ.
in principio fecit ds̃ caelũ & t̃rã uel potius
lucis huius dequa loquor significati sunt.
Non autẽ eẽ. p̃t̃ missos hinc excistimo quod

Expanded text:
evisse prophetica narrat auctoritas, signifievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibus quibus loquitur, et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia quod etiam ipsi, post bona opera quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista vita per fidem quodammodo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam: hoc enim ex sabbati vacatione et praecepto legis in vetere Dei populo figuratum est. CAPUT XXX. Quod lucis nomine etiam angeli significati atque creati possint intelligi, ex eodem libro XI. Ubi de mundi constitutione sacrae litterae loquuntur, non evidenter dicitur utrum vel quo ordine creati sint angeli, sed si praetermissi non sunt; vel coeli nomine ubi dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram; vel potius lucis hujus, de qua loquor, significatNon autem esse praetermissos hinc existimo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
septimo requi escit ds̃ ab om̃ib. operibus
sius & scĩficat eũ. nequaquã ẽ. accipiendũ
puerilit̃ tãquã ds̃ labora uerit operando.¬
qui dixxit & facta sunt. uerbo intelligibili
& sempit̃no. ñ sonabili & tẽporali. Et
requi es dĩ. requiem signi ficat eorũ qui
requiescunt in dõ. sicut lȩta domus
leticiã significat eorũ quiletant᷑ indomo.
etiã siñ eos domus ipsa. sed alia res aliqua
lȩtos facit. Quanto magis sieadẽ domus
pulchritudine sua faciat lȩtos habitatores.
ut non solũ eo loquendi modo lȩta dicatur.
quo significa mus ꝑ id continet. id qđ conti¬
net᷑. sicut theathra plaudunt. prata mu¬
giunt. cũ in illis homines plaudant. in his
boues mugiant. Sed etiã in illo quo significat᷑
ꝑ efficientẽ id qđ efficit᷑. sicut lȩta epła dicit᷑
significans eorũ lȩtitiã quos legentes efficit
letos. Conuenientissime itaq cũ dm̃ requi¬

Expanded text:
septimo requiescit deus ab omnibus operibus septimo requiescit deus ab omnibus operibus suis et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum puerilitqui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per efficientem id quod efficitur, sicut laeta epistola dicitur, significans eorum laetitiam quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque, cum Deum requi
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ nox sed facta ẽ. uespera. & factũ ẽ.
mane dies unus. ita dies secundus & ceteri
ognitio quippe creaturae inse ipsa de colo¬
ratior est. ut ita dicã : quã cũ indĩ sapientia
cognoscit᷑. uelut in arte qua facta ẽ. ideo
uespera. Quae tam̃ ut dixi. cũ adlaudan¬
dũ & amandũ refertꝰ creatorẽ. returrit
inmane. Et hoc cũ facit. in cognitionẽ sui
ipsius dies unus ẽ : cũ in cognitionẽ firina¬
m̃ti qđ int̃ aquas inferiores & superiores
caclũ appellatũ ẽ. dies seds cũ incognitione
t̃rae ac maris om̃iũq gignentiũ que radic¬
cib continuata s̃ t̃rae. dies t̃cius: cũ iN
cognitionẽ luminariũ maioris & minoris.
om̃iũq siderũ dies quartus: cũ incogniti¬
one om̃iũ ex aquis animaliũ natatiliũ
atq uolatiliũ dies quintus. cũ incognitio¬
ne om̃iũ animaliũ t̃rȩnorũ atq. ipsius
hominis dies sextus. Cũ uero in die

Expanded text:
facta est nox, sed: facta est uespera et factum est facta est nox, sed: facta est uespera et factum est mane, dies unus; ita dies secundus et ceteri. cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in dei sapientia cognoscitur uelut in arte qua facta est; ideo est; quae tamen, ut dixi, cum ad laudandum et ad amandum refertur Creatorem, recurrit in mane. Et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatum est, diterrae ac maris omniumque gignentium, quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium maioris et minoris omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque uolatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hominis, dies sextus. Cum uero in die
Abbreviated transcription (Latin):
Deunius uxoris uiro ep̃o ordinando¬
De ustute animi uellatente uł¬
lemo ascendit incelũ & cetera¬
& sicut moyses exaltauit serpentẽ inheremo ex¬
Resurrectioni future utrũ
latari an xp̃i resurrectio congruat ex libro respon¬
Cũ sp̃s immundus exierit ab homine

Expanded text:
De unius uxoris uiro episcopo ordinandoDe uirtute animi uel latente uNemo ascendit in caelum; et sicut Moses exaltauit serpentem in heremoResurrectioni futurae utrum Lazari an Christi resurrectio congruat. CCCXtus immundus exierit ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
Desepti formisps̃ septẽq beatitu¬
de ieiunio & lauanda facie. uel¬
Deeo qđ ait dñs siergolum̃ qđ inte ẽ.
tenebresint ipse cenebre quante sunt ex lib ss̃.
Desollicitudine crastinidiei ꝓhibita

Expanded text:
De septiformi spiritu et septem beatituDe ieiunio et lauanda facie De eo quod ait dominus: si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae sunt? CCCXI. De sollicitudine crastini diei
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ñ sit adõ data. Nec attendit apłm
dicentẽ. Pax frĩb & caritas cũ fide. adõ patre
defenderemus exercuit. En scđ m id qđ ait
apłs. oportet & hereses eẽ . ut ꝓbati manifestii
fiant in uobis. multo uigilantiores diligena¬
oresq s eddidit. ut ad uertere mus inscripturiti
sc̃ĩs qđ istũ tr choniũ minus ad tentũ. minusl
sine hoste sollicitũ fugit. etiã ipsã scilicet
sidẽ donũ eẽ illius. qui eius m̃ surã unicuiq
partit᷑. Ex qua sententia quibusdã dictũ ẽ.

Expanded text:
nobis non sit a deo, nec attendit apostolum nobis non sit a deo, nec attendit apostolum dicentem: pax fratribus et caritas cum fide a deo patredefenderemus, exercuit et secundum id quod ait apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi autẽ conuersi sunt retro. quã uis illi iã
signi ficent᷑ his uerbis. Sed qm̃ nunc in uno
sunt. tã quã deipsis loquit᷑ dequib. loquebat᷑.
Nontam̃ sẽꝑ. in uno erunt. Ipse ẽ qui ppe ille
seruus cõmemoratus in euangłio. cuius dñs cũ
uenerit di uidet cũ. & partẽ eius cũ hr̃po¬
diritis ponet. Teraa regula ẽ. depmissisc&e
lege. quae alio modo dici potest despũ & litt̃a.
sicut eã nos appellauimus. cũ dehacre librũ
scriberemus. Potest etiã sic dici degã & man¬
dato. Haec autẽ magis mihi uidetꝰ magrea
quȩstio quã regula. quae soluendis quȩstio¬
nib adhibenclaẽ. Haec ẽ. quã ñ intelligentes
pelagiani. uel condiderunt suã heresem uel
auxerunt. Labor auit in ea disserenda
tychonius bene. sed ñ plene. Disputans enĩ de
fide & operib & opera nobis dioxit adõ dari
merito fidei. ipsã uero fidẽ sic et̃. anobis. ut

Expanded text:
ipsi autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam ipsi autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam significentur his uerbis. sed quoniam nunc in uno sunt, tamquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur. non tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio, cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum hypocritis ponet. Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici potest "de spiritu et littera", sicut eam nos appellauimus, cum de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\' et mandato". haec autem magis mihi uidetur magna quaestio quam regula, quae soluendis quaestionibus adhibenda est. haec est, quam non intellegentes Pelagiani uel condiderunt suam haeresem uel auxerunt. laborauit in ea disserenda Tyconius bene, sed non plene. disputans enim de fide et operibus opera nobis dixit a deo dari merito fidei, ipsam uero fidem sic esse a nobis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quando scriptura cũ ad aliosiuã loquat᷑. tã quã
ad eos ipsos ad quos loquebat᷑ uidet᷑ loqui
uel deipsis cũ dealiis iã loquat᷑. tã quã unũ
sit utrorũq corpus ꝓpt̃ tẽporariã cõmixt¬
onẽ & cõmunionẽ sacramentorũ. Ad hoc
ꝑtinet incantico canticorũ. Fuscasũ & speci¬
osa. ut tabernacula cedar ut pellis salomo¬
nis. Non enĩ ait fusca fui ut tabernacula
cedar & speciosa ut pellis salomonis. sed
utrũq se eẽ. dixit ꝓpt̃ tẽporalẽ unitatẽ.
intra una retia pisciũ. bonorũ & malorũ.
Tabernacula enĩ cedar ad hismahelẽ ꝑtinent.
qui ñ erit heres cũ filio liberȩ. Itaq cũ debona
parte dicat ds̃. ducã cȩtos inuiã quã ñ no¬
uerunt. & semitas quas ñ nouerunt calcabt̃.
& faciã illis tenebras adlucẽ & praua ip
directũ. hec uerba faciã & ñ derelinquã cos
marx de alia parte quae malis ꝑmixtaẽ. dicit.

Expanded text:
quando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam quando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus propter temporariam commixtionem et communiopertinet in Canticis canticorum, Fusca sum et speciosa ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis . Non enim ait, Fusca fui ut tabernacula Cedar, et speciosa sum ut pelles Salomonis; sed utrumque se esse dixit, propter temporalem unitatem intra una retia piscium bonorum et malorum . Tabernacula enim Cedar ad Ismaelem pertinent, qui non erit haeres cum filio liberae . Itaque cum de bona parte Deus dicat, Ducam caecos in viam quam non noverunt, et semitas quas et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte, quae mala permixta est, dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
rima dedño & eius corporeẽ inqua
scientes aliquando capitis & corporis.
ri. Neq enĩ frustra dictũ ẽ. fidelib Ergo
abrahȩ semen estis. cũ sit unũ semen
abrahȩ qđ est xx p̃s. Non hesitemus quan¬¬
do a capite ad corpus. uel acorpore transit᷑
ad caput. & tamen ñ recedit᷑ ab una eadẽq
ꝑsona. Una enĩꝑsona loqui t᷑ dicens. Sicut
sponso im posuit mibi mitrã. & sicut sponsã
or nauit me ornam̃to. Et tam̃ quidhorũ
auorũ capiti. quid corpori. idẽ. quid xp̃o:
ñ ita debuit appellare. Nonenĩ re uera
dñi corpus ẽ qđ cũ illo ñ erit in aet̃nũ sed di¬
cendũ fuit dedrũ corpore uero atq. ꝑmixto
Aut uero atq simulato uel quid ali ud. qr
ñ solũ in aet̃nũ. uerũ etiã nunc hr̃ pochrite
ñ cũ illo eẽ. dicendi sunt. quã uis in eius eẽ.¬
uideant᷑ ȩccła. Unde poterat ista regula
& sic appellari. ut diceret᷑ deꝑ mixta ȩccła
Quae regula intellectorẽ uigilantẽ requirit.

Expanded text:
rima de Domino et ejus corpore est, in qua scientes aliquando capitis et corporis,ri neque enim frustra dictum est fidelibus: Ergo Abrahae semen estis, cum sit unum semen Abrahae, quod est Christus — non haesitemus, quando a capite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim persona loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic appellari, ut dice retur: "de permixta ecclesia". quae regula intellectorem uigilantem requirit,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłae. Malo autẽ illius malos ecła signifi¬
catos puto. tã quã in unitate unius areae.
sicut in illo uno homine bonos ingranis. malos
in palea. Ut in unitate unius segetis. bonos
intritico. malos inzizaniis. Si quid hi nc
sane is quaẽ illo scripta sunt diligentius ꝑtrac
ribus aliud ꝓbabilius elucere potuerit. nunc
tam̃ ñ eã rem ita dimisimus. ut intentionẽ
nram̃ in alia ꝓperantẽ. tã quã int̃ rapta
series contectionis impediat.
DEUITUu caPITE CÕBUSTOETINAꝰUA

Expanded text:
ecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae signifiecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae significatos puto, tamquam in unitate unius areae, sicut in illo uno homine, bonos in granis, malos in palea, ut in uniin tritico, malos in zizaniis. Si quid hinc sane in his quae de illo scripta sunt diligentius pertractribus aliud probabilius elucere potuerit. Nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem, tanquam interrupta series contexionis impediat. De vituli capite combusto et in aqua
Abbreviated transcription (Latin):
ã desalo mone quid dicã: quẽ uehem̃ t̃ arguit
scã scriptura atq c̃demnat. nĩhilq depeniten¬
tia eius. uel in eũ indulgentia dni omĩno cõ¬
memorat. nec mihi ꝓrsus occurrit quid saltẽ
in allegoria boni significet. haec eius flenda
sub mersio. nisi forte quis dicat mulieres alie¬
nigenas quarũ amore exarserat. significare
ȩccłas electas exgentib Posset hoc fortasse ñ
absurde in telligi. si ille ꝓpt̃ salomonẽ desere¬
rent deossuos & colerenit dm̃ eius. Cũ uero
ipse ꝓpt̃ illas offendit dm̃ suũ & coluit deos : ił conie¬
earũ. ñ est quid inde boni cõm̃tare possimus.
Nec tam̃ nill arbitror significare. sed malũ.
sicut de uxxore filiabusq loth diximus. Apparet
enĩ in ꝑsona huius salomonis. mira excellen¬
tia . & mira subuersio. Quiꝰd igit᷑ in illo diuer¬
sis tẽporib existit prius bonũ & posterius
malũ. haec in ȩccła in isto adhuc scło simul
uno tẽpore ostendit᷑. Nã bono illius. bonos

Expanded text:
am de Salomone quid dicam ? quem uehementer arguit sancta scriptura atque condemnat nihilque de paenitentia eius uel in eum indulgentia dei omnino commemorat. nec mihi prorsus occurrit, quid saltem in allegoria boni significet haec eius flenda submersio, nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, significare ecclesias electas - de gentibus. posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomonem desererent deos suos et colerent deum eius. cum uero ipse propter illas offendit deum suum et coluit deos earum, non est, quid inde boni coniectare possimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. adparet enim in persona huius Salomonis mira et excellentia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. nam bono illius bonos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tẽporis longitudine. sed impietatis &
iniquitatis magnitudine metiendũ
Q uiuero ꝑ aliquo grandi crimine morte mul-¬
tat᷑. nũ quid mora qua occidit᷑ quae breuis ẽ.
eius suppliciũ leges aestimant. & ñ qđ eũ
insempit̃ nũ auferunt desocietate uiuen¬
tiũs Quod ẽ. autẽ de ista ciuitate morta¬
li homines suppliciossecundȩ mortis aufer¬
re. Sicut enĩ ñ efficiunt leges huius ciuita¬
tis. ut in eã quisq reuocet᷑ occisus: sic nec
illius ut inuitã reuocet᷑ xt̃nã. scđa morte
dã  natus. Quomolo ergo uerũ ẽ. inqui¬
fuisse mensurã quã uis hoc in eare ꝓprie
possit accipi dequa dñs cũ hoc diceret
loquebat᷑ id est de iudiciis & condẽ natio¬
nib proinde qui uidicat & condẽ mat
in iuste. si uidicat᷑ & condẽ nat᷑ iuste.
in eadẽ mensura recipit. quãuis non hoc
qđ dedit. Iudicio enĩ fecit. iudicio patit᷑.
quã uis fecit dãnatione qđ iniquũ est.

Expanded text:
non temporis longitudine, sed iniquitatis et non temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum. Qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora qua occiditur, quae perbreuis est, eius supplicium leges aestimant et non quod eum in sempiternum auferunt de societate uiuentium? Quod est autem de ista ciuitate mortali homines supplicio primae mortisre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. quomodo ergo uerum est, inquifuisse mensuram. Quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si iudicatur et condemnatur iuste, in eadem mensura recipit, quamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est,
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. in cõparabili horarũ spacio uerbe¬
rat᷑. & suauitas uoluptatis exiguȩ diutͥ no
dolore punit᷑. Quid in uinculis. nũquid
tã diu quisq iu dicandus ẽ eẽ . debere. quã¬
diu fecit unde meruit alligari : cũ iustis¬
sime a nobis penã seruus in cõpedibus
pendat. qui uerbo aut dicto celerrime
transeunte. uel lacessi uit dñm uel plagauit.
Iã uero dãunũ: ignominia: exiliũ seruitꝰ
cũ plerũq sic infligunt᷑ ut nulla uenia
relaxent᷑. Non ne ꝓhuius uitae modo
similia pęnis uident᷑ aet̃nis: Ideo quippe
Aet̾na eẽ. ñ possunt. qr nec ipsa uita quae
his plectit᷑. porrigit᷑ in aet̃nũ. & tamen
peccata quae uindicant᷑ longissimi tẽporis
penis. breuissimo tẽpore ꝑpetrantur.
nec quisquã extitit qui censeret tã cito
nocentiũ finienda eẽ.torm̃ta. quã cito
factũ ẽ. uel omicidiũ uel ad ulteriũ.
uel sacrilegiũ. uel qđ libet aliud scelus.

Expanded text:
fecerit, inconparabili horarum spatio uerbefecerit, inconparabili horarum spatio uerberatur et suauitas uoluptatis exiguae diuturno dolore punitur? Quid, in uinculis numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit adligari; cum iustissime annosas poenas seruus in conpedibus pendat, qui uerbo aut ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? Iam uero damnum, ignominia, exsilium, seruitus cum plerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? Ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrantur; nec quisquam exstitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus
Abbreviated transcription (Latin):
ic autẽ quidã eorũ contra quos defendimꝰ
ciuitatẽ dĩ. in iustũ putant ꝓpeccatis
quãlibet magis paruo scilicet tẽpore ꝑpetra¬
tis. pena quisq dã net᷑ aȩt̃na. quasi ullius id
ũ quã iusticia legis adtendat ut tanta
mora tẽporis quisq puniat᷑. quanta mora
tẽporis unde puniret᷑ au misit. Octo
genera penarũ inlegib. eẽ. scribit tullius.
Dã. nũ. uincula. uerbera. talionẽ ignomi¬
niã: exiliũ: mortẽ . serui tutẽ. Quid horũ ẽ.
qđ in breue tt̃pus ꝓcuiusq petcati celericate
co artet᷑ ut tanta undicet᷑ morula quantt
dep̃hendit᷑ ꝑ pet̾ratũ. nisi forte talio. Idenĩ
Agit. ut hoc pattat᷑ quisq qđ fecit. Unde illud
ẽi legis. Oculũ ꝓoculo. dentẽ ꝑdente. fieri
enĩ potest. ut tã breui tẽpore quisq amit¬
tat oculũ seueritate uindicte. quã tulit
ipse altert imꝓbitate peccati. Porro autẽ
si alienȩ osculũ infixũ rationis sit uerbere
uindicare ñ ne qui illud puncto tẽporis

Expanded text:
ic autem quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem Dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis, paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id umquam iustitia legis adtendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admisit. Octo genera poenarum in legibus esse scribit Tullius, damnum, uincla, uerbera, talionem, ignominiam, exsilium, mortem, seruitutem. Quid horum est quod in breue tempus pro cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio? Id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. Unde illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri inprobitate peccati. Porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquando ẽ utilis. qđ fieri ñ potest. Aut
m̃datiũ semꝑ inutile ẽ. Sed quisquis in
scripturis aliud senat. quã ille qui scripsit.
illis ñ mentientib. fallit᷑. Sed tam̃ ut dicere
cȩperã. si ea sententia fallit᷑ qua aedificet
caritatẽ. quae finis p̃cepti ẽ. ita fallit᷑ acsi
quisq errore deserens uiã. eo tam̃ ꝑ agrũ
ꝑ gat quo etiã uia illa ꝑducit. Corrigen¬
dusẽ. tam̃ & quã sit utilius uiã noni
deserere demons trandũ ẽ. ne consuetudi¬
ne deui andi etiã in transuersũ aut per¬
uersũ ire cogat᷑. Asserendo enĩ temere.
qđ ille ñ sentit quẽ legit. plerũq incurrit
Lin alia quae illi sententiae conteacere nequi
Quae si uera & certa eẽ. consentit. illud ñ possit
uerũ eẽ. qđ senserat. Fit que in eo nescio quo mͦ
ut amando sententiã suã. scripturae incipiat
offensior eẽ. quã sibi. Qđ malũ si serpere uerit

Expanded text:
aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. sedScripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis non mentientibus fallitur: sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet charitatem, quae finis praecepti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens viam, eo tamen per agrum pergat, quo etiam via illa dus est tamen, et quam sit utilis viam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deviandi, etiam in transversum aut perversum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. Quae si vera et certa esse consentit, illud non possit verum esse quod senserat, fitque in eo nescio quomodo ut amando sententiam suam, Scripturae incipiat offensior esse quam sibi: quod malum si serpere siverit
Abbreviated transcription (Latin):
intellexisse sibi uidet᷑. Ita ut eo intellectu
ꝓximi ñdũ intellexit. Quis quis uero talẽ
in de sententiã duxerit. ut huic aechificandȩ
caritati sit utilis. nec tam̃ hoc dixerit. qđ
ille quẽ legit eo loco sensissẽ ꝓbabit᷑ ñ ꝑnitio¬
se fallit᷑. nec omĩno m̃tit᷑. In est quippe
in m̃tiente uoluntas falsa dicendi. & ideo¬
multos inuenimus qui m̃tiri uelint.
Qui autẽ falli. neminẽ. Cũ igit᷑ hoc sciens
homo faciat. illud nesciens patiat᷑. satis
apparet inuna eadẽq re illũ qui fallitur
eo qui m̃tit᷑ eẽ meliorẽ. quando quidem
pati melius ẽ. iniquitatẽ quã facere. Omis
Autẽ qui m̃tit᷑. inique facit. Et sicuiquã
uideri utilẽ aliquando eẽ. iniquitatẽ. Nemoo
enĩ m̃ti ens. in eo qđ m̃tit᷑. seruat fidem.
Nã hoc utiq uult ut cui m̃ tit᷑ fidẽ sibi habeata
quã tam̃ ei m̃tiendo ñ seruat. Om̃ĩs autẽ
fidei uiolator. Iniquus ẽ. Aut igit᷑ iniquitas

Expanded text:
intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu proximi, nondum intellexit. Quisquis vero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae charitati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur, nec omnino mentitur. Inest quippe in mmultos inuenimus, qui mentiri uelint, qui autem falli, neminem. cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem, quando quidem pati melius est iniquitatem quam facere. omnis autem, qui mentitur, inique facit, et si cuiquamuideri utilem aliquando esse iniquitatem. nemo enim mentiens in eo quod mentitur seruat fidem; nam hoc utique uult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non seruat. omnis autem fidei uiolator iniquus est. aut igitur iniquitas