comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ iustus. qđ uidelicet sinistra sit. si
iudoꝵ & gentiliũ sequamur libidi¬
nem. et semꝑ estuemus ad coitum.¬
dextera si manicheoꝵ sequamur er¬
rorem. et simulatę pudicicie impu¬
dicicie retibus implicem̃: uia autẽ
regia sit. ita appetere uͥginitatẽ ne
nuptiȩ condẽpnent᷑: Preterea quis
tam iniquiis meorũ opusculoꝵ iu¬
dex erit. ut pͥma matrimonia dãp¬
nare me dicat: cum etiam de scđis¬
nuptiis dixisse me legerit: Concedit
apłs sccłas nuptias. sed uolentib sed
his que se continere ñ possunt: ne
luxuriate. in xp̃o nubere uelint. ha¬
bentes dampnationẽ quod pͥmã fi¬
dem irritam fecerint: et hoc conce¬
dit quia multe abierunt retrorsiĩ
pꝰ sathanan: Ceterum beatiores er̃t.
si sic ꝑmanserint: Continuoq sub¬
um meũ: Porro ne auetoritas apłi
quasi leuior inderet᷑: addidit: Puto
autẽ: quod et ego spm̃ dĩ habeam:
Ubi ad continentiam ꝓuocat: ibi ñ

Expanded text:
tum iustus? quod uidelicet sinistra sit, si tum iustus? quod uidelicet sinistra sit, si Iudaeorum et gentilium sequamur libidinem et semdextra, si Manichaeorum sequamur errorem, et simulata pudicitia, impudicitiae retibus implicemur. Via autem regia sit, ita appetere virginitatem, ne nuptiae condemnentur. Praeterea quis tam iniquus meorum opusculorum judex erit, ut prima matrimonia damnare me dicat, cum etiam de secundis dixisse me legerit? « Concedit Apostolus secundas nuptias; sed volentibus, sed his quae se continere non possunt: ne luxuriatae in Christo, nubere velint: habentes damnationem, quod primam fidem irritam fecerint; et hoc concedit, quia multae abierunt retrorsum post Satanam . Caeterum beatiores erunt, si sic permanserint. Continuoque subum\'. porro, ne auctoritas apostoli quasi leuior uideretur, addidit: \'puto autem, quod et ego spiritum dei babeam. ubi ad continentiam prouo\'cat, ibi non
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla distentione. quȩ data est
scdm eccłiastem hominib huiꝰ mun¬
di. ut distaendant᷑ inea In fine qͦq
comparationis nuptiarum et uir¬
ginum: disputationẽ nr̃am hoc ser¬
mone conclusimꝰ U bonũ et meliꝰ
ẽ: ibi boni et melioris ñ ẽ unum
ibi utiq dona diuersa Tantũ gͥ ẽ
int̾ nuptias et u̾ginitatem: qͣntum
inter ñ peccare et benefacere: immo
ut leuiꝰ dicam. quantũ inter bonum
& melius: Porro in consequentibus
cum dicimus finita disputatione
comugioꝵ. et uirginitatis. et inter¬
utrumq cauto moderamine p̃cep¬
toꝵ. ut nec ad sinistrã nec ad dexte¬
ram diu̾teret. s uia regia gͣderetur
et illud impleret. ne sis multũ iustꝰ.
rursum monogamiã digamiȩ cõ¬
parat. et quomͦ nuptias subdiderat¬
uirginitat:. ita digamiã nuptiis
subiecit: nonne ꝑspicue ostendimꝰ
que sit in scripturis scĩs s̃mistra que
dextera. & quid significet ne sis mul¬

Expanded text:
sine ulla distentione. quae data est sine ulla distentione. quae data est secundum Ecclesiasten hominibus huius mundi, ut distendantur in ea. in fine quoque conparationis nuptarum et uirginum disputationem nostram hoc sermone conclusimus: ubi bonum et melius est, ib boni et melioris non unum ibi utique dona diuersa. tantum est igitur inter nuptias et uirginitatem, quantum inter non peccare et benefacere, immo, ut leuius dicam, quantum inter bonum et melius. Porro in consequentibus, cum dicimus: finita disputatione coniugiorum et uirginitatis et interutrumque cauto moderamine praeceptorum, ut nec ad sinistram nec ad dextram diuerteret, sed uia regia graderetur et illud inpleret: \'ne sis multum iustus\', rursummonogamiam digamiae conparat et, quomodonuptiassubdideratuirginitati, itadi gami am n uptiis subicit, nonne perspicue ostendimus, quae sit in scripturis sanctis sinistra, quae dextra, et quid significet: ne sis mul
Abbreviated transcription (Latin):
dem domo edificiũ & culm̃ uideat. &¬
fundam̃tum qđ edificium uel culm̃
portat ignoret: Porro in alio loco ꝓpo¬
nentes apłi testimonium quo ait. alli¬
gatꝰ es uxori. noli querere solutionẽ.
solutus es ab uxore. noliquerere uxorẽ.
ilico ista subiecimus Habet unusqͥsq
nr̃m t̃minos suos: Redde michi meũ:
et tu tene tuũ: Si alligatus es uxori:
ne illi des repudiũ Si solutꝰ sum ab uxo¬
re: ñ queram uxorẽ: Ut ego ñ soluo
coniugia. si semel ligata sunt: ita tu
ñ liges si solutũ ẽ: S & in alio testimo¬
mo quid de uirginitate & nuiptiis sen¬
serim: manifestissime declaratur: N
imponit nobis apłs laqueum. nec co¬
git eẽ quod nolumusꝰ sed suadet qđ
honestum ẽ et decorũ: et intente fa¬
cit seruire dño. et semꝑ ẽẽ sollicitũ.
et expectare paratam dñ uoluntatẽ.
ut cum quid imꝑauerit. quasi stre¬
nuus et armatus miles statim imple¬
at quod preceptum ẽ: et hoc faciat

Expanded text:
dem domo aedificium et culmen uideat, dem domo aedificium et culmen uideat, fundamentum, quod aedificium et culmen portat, ignoret? porro in alio loco proponentes apostoli testimonium, in quo ait: alligatus es uxori: noli quaerere solutionem; solutus es ab uxore: noli quaerere uxorem, ilico ista subiecimus: habet unusquisque nostrum terminos suos; redde mihi meum et tu tene tuum. si alligatus es uxori, ne illi des repudium; si solutus sum ab uxore, non quaeram uxorem. ut ego non soluo coniugia, si semel ligata sunt, ita tu non liges, quod solutum est. sed et in alio testimonio, quid de uirginitate et nuptiis senserimus, manifestissime declaratur: non inponit nobis apostolus laqueum nec cogit esse, quo5 nolumus, sed suadet, quod honestum est et decorum, et intente facit seruire domino et semper esse sollicitum et expectare paratum domini uoluntatem, ut, cum quid imperauerit, quasi strenuus et armatus miles statim inpleat, quod praeceptum est, et hoc faciat
Abbreviated transcription (Latin):
nec de amissa uirginitate suspires:
sed etiam si potes causas aliquas in¬
uenire discidii. ut libertate pudi¬
cicie ꝑfruaris: noli salutem tuã
cum alterius interitu querere:
habeto paulisꝑ uxorem: ne p̃curras
morantẽ: Expecta dum sequitur:
Si egeris pacienter: comunx mu¬
tabitur in sororẽ: In eo quoq loco
ubi tractauimus cur dixisset apłs.
miscdiã consecutꝰ a dño. ut sim fi
ut nuptiarum ordinem seruaremꝰ:
Si uͥginitatem dñs imꝑasset: uide¬
batur nuptias condempnare. et
hominũ auferre seminariũ: unde
et ipsa uirginitas nascit᷑ Si p̃cidis.¬
set radicemꝰ unde fruges quereren¬
tur : Nisi ante funclamenta iecis¬
set: qua ratione ȩdificium extru¬
eretur. et oꝑturum cuncta desuꝑ
culmen imponeret:Si radicem
nuptias uirginitatem fruges di¬
cimus: si fundam̃tum matrimoni¬
um. et e dificiũ uel culm̃ ꝑpetuam
castitatẽ: quis uel tam iniidus. uł tã
cecus obtrectatoꝵ meierit. ut in ea¬

Expanded text:
nec de amissa uirginitnec de amissa uirginitSed etiam si potes causas aliquas invenire dissidii, ut libertate pudicitiae perfruaris, noli salutem tuam cum alterius interitu quaerere. » Habeto paulisper uxorem, nec praecurras morantem: expecta dum sequitur. Si egeris patienter, conjux mutabitur in sororem. 7. In eo quoque loco ubi tractavimus, cur dixisset Paulusmisericordiam consecutus a Domino, ut sim fidut nuptiarum ordinem servaremus. « Si virginitatem Dominus imperasset, videbatur nuptias condemnare, et homiminum auferre seminarium, unde et ipsa virginitas nascitur. Si praecidisset radicem, quomodo fruges quaereret? Nisi ante fundamenta jecisset, qua ratione aedificium exstrueret, et operturum cuncta desuper culmen imponeret? » Si radicem nuptias, si virginitatem diximus fructus: si fundamentum matrimonium et aedificium uel culmen perpetuam castitatem, quisquam uel tam inuidus uel tam caecus obtrectator mei erit, ut in ea
Abbreviated transcription (Latin):
capitulum. circũcisus aliquis uoca¬
tus ẽ ñ adducat p̃pucium. in p̃pu¬
cio uocatus ẽ. ñ circumcidat᷑. licet
quidam prudentissimi int̾pretes
scripturarũ. hoc de circumcisio̾e
et seruitute dictum ẽẽ contendãt:
ñne aꝑtissime federa seruaurinus
nuptiarũ: Diximus enim Si in p̃¬
putio quis uocatꝰ ẽ: ñ circuncidat᷑.
habebas inquit uxorem: cũ credi¬
disti: Noli fidẽ xp̃i causam putare
discidii: quia in pace nos uocauit
ds̃ Circuncisio nichil ẽ. et p̃puti¬
um nichil ẽ: sed obseruatio man¬
datoꝵ dei: Nichil enim ꝓdest cȩ̨li¬
uirgines quoq ueste & iunonis.
uno iure in scãrũ queant ordine
numerari Et pꝰ paululũ: Seruus¬
inquit uocatus es: ñ sit tibi cure
sed & si potes liber fieri. magis ute¬
re: Etiam si habes inquit uxorẽ.¬
& alligatus es. & soluis debitum. &
ñ habes tui corꝑis potestatẽ: atq ut
manifestius loquar. seruus uxoris
es. noli ꝓpt̾ hoc habere tristiciam:

Expanded text:
 circumcisus aliquis uocatus est: non adducatpraeputium. in praeputio uocatus est: non circumcidatur, licet quidam-prudentissimi interpretes scripturarum hoc de circumcisione et seruitute dictum esse contendant, nonne apertissime foedera seruauimus nuptiarum? diximus enim: \'si in praeputio quis uocatus est, non circumcidatur.\' habebas, in.quit, uxor, cum credidisti; noli fidem Christi causam putare discidii, quia in pace nos uocauit deus. \'circumcisio nihil est et praeputium nihil est, sed obseruatio mandatorum dei\'. nihil enim uirgines quoque Uestae et Iunonis uniuirae in sanctarum queant ordine numerari. et post paululum: \'seruus uocatus es: non sit tibi curae; sed et si potes liber fieri, magis utere\\ etiam si habes, inquit, uxoremetilli alligatuseset soluis debitum et non habes tui corporis potestatem atque — ut manifestius loquar — seruus uxoris es, noli propter hoc habere tristitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ant materiã roboris. quam conse¬
qui ñ possent. nͥ pͥmũ fortes adu̾sa¬
rii resifterent: quos ratioe ⁊ ordi¬
ne & sollertia repugnandi. in li¬
bro numeroꝵ legimꝰ eẽ suꝑatos:¬
Cũq dixisset uixta ioħis apocalip¬
sin ȩugłm sempit̾num. idẽ futu¬
rum incęlis. tantum p̃cedere hoc
legis ueteris sacramenta: adextre¬
mũ intulit. quod et cogitasse sacͥ¬
legiũ ẽ: ꝓ salute demonũ. xp̃m &̃¬

Expanded text:
ant materiam roboris, quam conseant materiam roboris, quam consequi non possint, nisi fortes primum adversariis restiterint: » quos ratione, et ordine, et solertia repugnandi, in libro Numerorum legimus esse superatosCumque dixisset iuxta Iohannis Apocalypsin euangelium sempiternum, id est futurum in caelis, tantum praecedere hoc legis ueteris sacramenta, ad extremum intulit — quod et cogitasse sacrilegium est — pro salute daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
cupientes ad suꝑiora ueniunt. et
humanũ corpꝰ assumunt. uł de me¬
liorib locis ad nos usq descendunt:
sic ⁊ ea loca que supra st̃ in firma¬
m̃to. aliȩ aĩȩ possideant. q̃ de nr̃is
sedib ad meliora ꝓficiant: alie gͤ
de celestibꝰ ad firmam̃tũ usq dt lap¬
se st̃. nec tantũ fecere peccati: ut ad
loca inferiora quȩ incolimꝰ trude̾n¬
tur: Quib dictis intitur approbare.
et firmam̃tũ id ẽ. celum. ad cõpara¬
tionem suꝑioris celi ẽẽ inferos: et
hãc t̾ram qm incolimꝰ. collatione
firmam̃t: inferos appellari: ꝙ rur¬
sum ad comparationẽ inferoꝵ qͥ
sub nos sunt. nos cȩlum dici: ut
qd aliis infernꝰ ẽ. aliis cȩlũ sit: Nec
hac disputatiõe contentꝰ. dicit in
fine omĩum rerum qnͣdo ad cȩles¬
tem ierłm reu̾suri sumꝰ. adu̾sario.¬
rum fortitudine contra popłm dĩ
bella consurge̾: ut ñ sit eors ociosa
uirtꝰ. s exerceant᷑ ad p̃lia. et habe¬

Expanded text:
cupientes ad superiora ueniunt et cupientes ad superiora ueniunt et humanum corpus adsumunt uel de melioribus locis ad nos usque descendunt, sic et ea loca, quae supra sunt in firmamento, aliae animae possideant, quae de nostris sedibus ad meliora proficiant, aliae, quae de caelestibus ad firmamentum usque delapsae sunt nec tantum fecere peccati, ut ad loca inferiora, quae incolimus, truderentur. quibus dictis nititur adprobare et firmamentum, id est caelum, ad conparationem superioris caeli esse inferos et hanc terram, quam incolimus, conlatione firmamenti inferos appellari et rursum ad conparationem inferorum, qui sub nobis sunt, nos caelum dici, ut, quod aliis infernus est, aliis caelum sit. nec hac disputatione contentus dicit: in fine omnium rerum, quando ad caelestem Hierusalem reuersuri sumus, aduersariarum fortitudinum contra populum dbella consurgere, ut non sit eorum otiosa virtus, sed exerceantur ad praelia, et habe
Abbreviated transcription (Latin):
erit ds̃ oĩa in omib : ut uniu̾sa na¬
tura corporea religat᷑ in eã substan¬
tiã qͦ oĩb melior ẽ: in diuna uide¬
lic& ꝗͣ nulla ẽ melior: In qͣrto qͦq
libro qui oꝑis huiꝰ extremꝰ ẽ hec ab
eccłis xp̃i dãpnanda interserit Et
forsitan quomͦ in isto mundo qui mo¬
riunt᷑. Separatiõẽ carnis ⁊ aiẽ iuxta
oꝑum differentiam. diu̾sa apud ĩ fe¬
ros optinent loca: sic qui de cȩlestis
ierłm ut ita dicam ad mimstratiõe
moriuntur. ad nr̃i mundi inferna
descendunt: ut ꝓ qualitate merito¬
rum diu̾sa ĩ t̃ris possideant loca:
Et it̾m Et qͥa cõparauimꝰ de isto
mundo ad inferna ꝑgentes animas.
his aĩab quȩ de suꝑiori cȩlo ad nr̃a
habitacła uenientes quodãmͦ mor¬
tuȩ st̃: prudenti inuestigatione
rimandũ ẽ. an hoc ipsũ possimus
in natiuitate dicere singularũꝰ ut
quomͦ q̃ in ista terra nr̃a nascuntur
aĩe. uel de inferno rursũ meliora

Expanded text:
erit deus omnia 111 omnibus, ut uniuersa naerit deus omnia 111 omnibus, ut uniuersa natura corporea redigatur in eam substantiam, quae omnibus melior elicet, qua nulla est melior. In quarto quoque libro, qui operis huius extremus est, haec ab ecclesiis Christi damnanda interserit: et forsitan, quomodo in isto mundo, qui moriuntur separatione carnis et animae, iuxta operum differentiam diuersa apud inferos obtinent loca, sic, qui de caelestis Hierusalem-ut ita dicamadministratione moriuntur, ad nostri mundi inferna descendunt, ut qualitate meritorum diuersa in terris possideant loca. et iterum: et quia conparauimus de isto mundo ad inferna pergentes animas his animabus, quae de superiori caelo ad nostra habitacula uenientes quodam modo mortuae sunt, prudenti inuestigatione rimandum est, an hoc ipsum possimus etiam in natiuitate dicere singularum, ut, quomodo, quae in ista terra nostra nascuntur animae, uel de inferno rursum meliora
Abbreviated transcription (Latin):
ne nichil ꝑdidissȩ uideant᷑. et non¬
nullȩ in grandi ruina in ultimum
p̃cipitande sint baratrũ: nouitq
dispensator omĩum ds̃. in conditio¬
ne mundoꝵ singłis abuti iuxta
quicia. & penitus se t̾rȩ coequau̾t.
in alio mundo. qui pꝰea fabricandꝰ
ẽ fiat diabolꝰ pͥncipium plasmatio¬
nis dñi: ut illudatur ei ab angelis.
qͥ exordii amisere uirtutem Quibꝰ
dictis qͥd aliud conatur ostendere:
nͥ huiꝰ mundi homines peccatores ĩ
alio mundo posse diabolum et de¬
mones fieri÷ & rursũ nc̃ demones
in alio mundo posse uł angłos uł hoĩes
ꝓcreari: Et pꝰ disputationẽ longis¬
simã qua omnẽ nat᷑am corporeã in
spũalia corpora & tenuia dicit ẽẽ mu¬
tandam. cunctãq substantiã in unu
corpꝰ munclissimũ iles & om̃i splen¬
dore puriꝰ conue lio lo rtendã: et
talẽ qͣlẽ nc̃ humana mens ñ potest
cogitare: ad extremum intulit Et

Expanded text:
ne nihil perdidisse uideantur, et nonne nihil perdidisse uideantur, et nonnullae grandi ruina in ultimum praecipitandae sint baratrum. nouitque dispensator omnium deus in conditione mundorum singulis abuti iuxta quitia et penitus se terrae coaequauerit, in alio mundo, qui postea fabricandus est, fiat diabolus, principium plasmationis domini, ut inludatur ei ab angelis, qui exordii amisere uirtutem. quibus dictis quid aliud conatur ostendere, nisi huius mundi homines peccatores in alio mundo posse diabolos et daemones fieri et rursum nunc daemones in alio mundo posse uel angelos uel homines procreari ? et post disputationem longissimam, qua omnem naturam corpoream in spiritalia corpora et tenuia dicit esse mutandam cunctamque substantiam in unum corpus mundissimum et omni splendore purius conuertendam et talem, qualem nunc humana mens non potest cogitare, ad extremum intulit: et
Abbreviated transcription (Latin):
uestirem᷑ Rursũq de mundoꝵ ua¬
rietatibꝰ disputans. et uel ex angłis
demones. uł exdemonib angłos siue
homines futuros eẽ contestans. & e
contͣrio ex hominib demones. & oĩa
ex om̃ib: sententiam suã tali fine con¬
firmat: Nec dubium ẽ. quin pꝰ que¬
dam interualla tempoꝵ rursũ ma¬
teria subsistat. et corpora fiant. & mũ¬
di diu̾sitas construatur. ꝓpter uari¬
as uoluntates rationabiliũ creatu¬
rarũ. ꝗ̃ pꝰ ꝑfectam beatitudinẽ usq
ad finem om̃ium rerũ paulatĩ ad
inferiora dilapse. tantam maliciã
receꝑunt ut incontͣrium uerteren¬
t᷑: dũ nolunt seruare pͥncipiũ. &
incorruptã beatitudinem possidẽ:
Nec hoc ignorandum. qđ multȩ rati¬
onabiles creat᷑e usq ad scđm & ter¬
cium ⁊ quartum mundũ seruent
pͥncipium. nec mutationi inse lo¬
cum tribuant: aliȩ uero tam parũ
de pͥstino statu amissurȩ sint ut pe¬

Expanded text:
uestiremur. rursumque de mundorum uauestiremur. rursumque de mundorum uarietatibus disputans et uel ex angelis daemones uel ex daemonibus angelos siue homines futuros esse contestans et e contrario ex hominibus daemones et omnia ex omnibus sententiam suam tali fine confirmat: nec dubium est, quin post quaedam interualla temporum rursum materia subsistat et corpora fiant et mundi diuersitas construatur propter uarias uoluntates rationabilium creaturarum, quae post perfectam beatitudinem usque ad finem omnium rerum paulatim ad inferiora delapsae tantam malitiam receperunt, ut in contrarium uerterentur, dum nolunt seruare prinoipium et incorruptam beatitudinem possidere. nec hoc ignorandum, quod multae rationabiles creaturae usque ad secundum et tertium et quartum mundum seruent principium nec mutationi in se locum tribuant, aliae uero tam parum de pristino statu amissurae sint, ut pae
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris oratio ꝓuocat: in qua
ne saluator: & quomͦ scĩs similitu¬
do patͥs et filii reꝓmissa sit: ut qͦmͦ
alii inse unum st̃: sic & isti meis
unum sint: Aut enim suscipiendũ
ẽ uniuersitatis dm̃ uestiri corpore.
& quomͦ nos carnib. sic illũ qualibet
mat̾ia circundari. ut similtrudo
uite dei infine scĩs possit ȩquars:
aut si hoc indecens ẽ maxime apd̾̃
eos qui saltem ex minima parte
dei sentire cupiunt maiestatẽ. et
ingenite atq omĩa excedentis na¬
ture głam suspicari: e duob alter̃
susciꝑe cognnur. ut aut despemus
similitudinem dei si eadem sumus
corpora semꝑ habituri: aut si beatitu¬
do nobis eiusdẽ cum deo uite ꝓmitti¬
tur: eadem qua uiuit ds̃ nob̾ condi¬
tio̾e uiuendũẽ: Ex quib om̃ĩb ap¬
ꝓbatur. qͥd de resurrectione sentiat:
et qd om̃a corpora interitura confir¬
met. ut simꝰ absq corporibꝰ: quomͦ ⁊
pͥꝰ fuimꝰ antequam crassis corporib

Expanded text:
saluatoris oratio prouocat, in qua saluatoris oratio prouocat, in qua ne saluator et quomodo sanctis similitudo patris et filii repromissa sit, ut, quomodo illi in se unum sunt, sic et isti in eis unum sint. aut enim suscipiendum est uniuersitatis deum uestiri corpore et, quomodo nos carnibus, sic illum qualibet materia circumdari, ut similitudo uitae dei in fine sanctis possit aequari, aut, si hoc indecens est — maxime apud eos, qui saltim ex minima parte dei sentire cupiunt maiestatem et ingenitae atque omnia excedentis naturae gloriam suspicari -, e duobus alterum suscipere cogimur, ut aut desperemus similitudinem dei, si eadem sumus corpora semper habituri, aut, si beatitudo nobis eiusdem cum deo uitae promittitur, eadem, qua uiuit deus, nobis condicione uiuendum est. Ex quibus omnibus adprobatur, quid de resurrectione sentiat et quod omnia corpora interitura confirmet, ut simus absque corporibus, quomodo et prius fuimus, antequam crassis corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑a sint corpora. an sine corporib
aliquando uiuendũ sit. cum redac¬
ta in nichili fuerint: et incorpora¬
lium uita incorporalis ẽẽ credenda
sit. qualẽ et dei nouimꝰ: Nec dubiũ
ẽ: qͥn si omĩa corpora ad mundũ istũ
sensibilem ꝑtineant quȩ appellant᷑
ab apło uisibilia. futa᷑ sit uita incor¬
poraliũ incorporalis Et pꝰ paubulũ:
Illud quoq qd ab eodem apło dicit᷑.¬
oĩs creatura liberabit᷑ a seruitute
corruptionis in libertatem głe fili¬
ors dei. sic intelligimꝰ. ut pͥmã cre¬
aturam rationabiliũ⁊ incorporali¬
um ẽẽ dicamus. qͦ ñ seruiat corrup¬
tioni. eo qd ñ sit uestita corporib:
& ubicumq corpora fuerint. stati
corruptio subsequat᷑ Postea autẽ
lib̾abit᷑ de seruitute corruptionis.
qͣndo receꝑint głam filii dei: et ds̃
fuerit omĩa in omib Et in eodem
loco Ut autem incorporeũ finem
om̃ium rerũ ẽẽ credamꝰ: illa nos

Expanded text:
futura sint corpora an sine corporibus futura sint corpora an sine corporibus aliquando uiuendum sit, cum redacta in nihilum fuerint, et incorporalium uita incorporalis esse credenda sit, qualem et dei nouimus. nec dubium est, quin, si omnia corpora ad mundum istum sensibilem pertineant, quae appellantur ab apostolo uisibilia, futura sit uita incorporalium incorporalis. et post paululum: illud quoque, quod eodem apostolo dicitis creatura liberabitur a seruitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum d e i\', sic intellegimus, ut primam creaturam rationabilium et incorporalium esse dicamus, quae nunc seruiat corruptioni, eo quod sit uestita corporibus et, ubicumque corpora fuerint, statim corruptio subsequatur; postea autem liberabitur de seruitute corruptionis, quando receperit gloriam filii dei et deus fuerit omnia in omnibus. et in eodem loco: ut autem incorporeum finem omnium rerum esse credamus, illa nos
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem eius qui subiecit eam¬
in spe Et it̾m Alii uͦ in singulis lo¬
eis atq temporib qͦ solꝰ artifex nouit
muncl gubernaculis seruiunt. qͦs
angłos eiꝰ credimꝰ Et pꝰ paululum
labunt᷑ in t̾ras : iste uoluntate des¬
cendt̾. alie p̃cipitantur inuite: hee
sponte suscipiunt ministeria. ut
ruentib manũ porrigant: illȩ co¬
guntur ingratȩ ut tanto tp̃r in
creent᷑ & mundi: & pꝰ hẽ quẽ incoli¬
mꝰ. aliꝰ multo dissimilis mundus fiat
Nulłq aliꝰ diu̾sis casibꝰ ⁊ ꝑfectib et
uł uirtutũ p̃miis. uł incioꝵ suppli¬
ciis. ꝙ in p̃senti & infuto. atq ĩ oĩbꝰ
& retro ꝙ in pͥora temporib potest
merita dispensare. & ad unum rur
incipiat uisitare: & gradati qͣsi ma¬
nu clata ad pͥstinũ retͣhere statũ. et
in sublimib collocare Cũq de fine
disputare cȩpisset: hȩc intulit: Ca
ut eͦbro iã diximꝰ. pͥncipiũ rursum
ex fine generat᷑: querit᷑ utrũ & tẽ

Expanded text:
uoluntatem eius, qui eam subiecit in spe. etiterum: alii uero in singulis locis atque temporibus, quae solus artifex nouit mundi, gubernaculis seruiunt, quos angelos eius credimus. et post paululum: labuntur in terras, istae uoluntate descendunt, aliae praecipitantur inuitae, hae sponte suscipiunt ministeria, ut ruentibus manum porrigant, illae coguntur ingratae et tanto uel tantcreentur et mundi et post hunc, quem incolimus, alius multo dissimilis mundus fiat. nullusque alius diuersis casibus et profectibus uel uirtutum praemiis uel uitiorum suppliciis et in praesenti et in futuro atque in omnibus et retro e t in priore temporibus potest merita dispensare et adunum rursincipiat uisitare et gradatim quasi manu data ad pristinum retrahere statum et in sublimibus collocare. Cumque de fine disputare coepisset, haec intulit: quia ut crebro iam diximus-principium rursum ex fine generatur, quaeritur, utrum et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdãmͦ. ut tanti sacrilegii erimen ef¬
fugeret: & qui in alio loco filiũ et
tia. ne diuinitatẽ in partes secare
uideatur: naturã omĩpotentis dei
angłis hominibq largitur: Cum
hȩc se ita habeant: q̃ insana ẽ pau¬
eis de filio ⁊ spũ scõ cõmutatis. que
aꝑtã blasphemiã p̃ferebant. cetera
& impia uoce laudasse: cũ utiq et
illa ꝙ ista de uno impietatis fronte
ꝓcesserint: Aduersũ omĩa scribere.
nec huiꝰ ẽ temporis: & om̃s qui acłu̾¬
sum arrium ⁊ eunomiũ maniche¬
umq et diuersas sepsert̃ hereses.
his qͦq impietatib respondisse cre¬
dendi st̃: Quisqͥs gͥ hos uoluerit le¬
gere libros. et calciatis pedib ad ter¬
ram rȩpmissionis ꝑgereꝰ necubi aser¬
pentib mordeat᷑. & arcuato uulne¬
re scorpiꝰ uerberet. legat pͥꝰ hunc
librum: et antequã ingrediatur
uiam. quȩ sibi cauenda sint noue¬

Expanded text:
do\', ut tanti sacrilegii crimen effugeret, et, qui in alio loco filium et tia, ne diuinitatem in partes secare uideatur, naturam omnipotentis dei angelis hominibusque largitur. Cum haec se ita habeant, quae insania est paucis de filio et spiritu sancto commutatis, quae apertam blasphemiam praeferebant, cetera et inpia uoce laudasse, cum utique et illa et ista de uno inpietatis fonte processerint? aduersum omnia scribere nec huius est temporis et omnes, qui aduersus Arrium et Eunomium Manicheumque et diuersas scripserunt hereses, his quoque inpietatibus respondisse credendi sunt. quisquis igitur hos uoluerit legere libros et calciatis pedibus ad terram repromissionis pergere, necubi a serpentibus mordeatur et arcuato uulnere scorpionis uerberetur, legat prius hunc librum et, antequam ingrediatur uiam, quae sibi cauenda sint, noue
Abbreviated transcription (Latin):
tortaq crisipi acumina resuscitans
mortuos confutabit: Ceterum ri¬
diculum si quis e nobis inter cre¬
si opes ⁊ sarcdanapalli delicias de so¬
la rusticitate se iactet: quasi om̃s
latrones et diuersoꝵ criminum
rei diserti sunt: et cruentos gla¬
dios phylosophoꝵ uoluminib. ac
ñ arboꝵs truncis occultent: Exces¬
si mensuram epłe: sed ñ excessi do¬
loris modũ: Nam qui falsariꝰ uo¬
cor. et inter mulierũ radios & tex¬
trina dilanior: contentꝰ sũ crim̃
abnuere ñ referre : Unde arbi¬
trio tuo cuncta ꝑmitto: ut legas
ipsam epłam tam grecam quã latinã:
et ilico intelliges accusatoꝵ meoꝵ
nenias. ⁊ ꝓbrosas querelas: Porro
michi sufficit amicũ instruxisse
carissimũ: et in cellula latitantẽ
diem tantum expectare iudicii:
optoq si fieri potest. & si aduersa¬
rii siuerint cõmentarios potius
scripturarũ. quam demostenis
& tullii philippicas scribere:¬

Expanded text:
tortaque Chrysippi acumina resurgens tortaque Chrysippi acumina resurgens mortuus confutabat. ceterum ridiculum, si quis e nobis inter Croesi opes et Sardanapalli delicias de sola rusticitąte se iactet, quasi omnes latrones et diuersorum criminum\' rei diserti sint et cruentos gladios philosophorum uoluminibus ac non arborum truncis occulant. Excessi mensuram epistulae, sed non excessi doloris modum. nam qui falsarius uocor et inter muliercularum radios et textrina dilanior, contentus sum crimen abluere, non referre. unde arbitrio tuo cuncta permitto, ut legas ipsam epistulam, tam Graecam quam Latinam, et ilico intellegas accusatorum meorum nenias et pretiosas querellas. porro mihi sufficit amicum instruxisse carissimum et in cellula latitantem diem tantum expectare iudicii. optoque, si fieri potest, etsi aduersarii saeuierint, commentarios potius scripturarum quam Demosthenis et Tullii Philippicas scribere
Abbreviated transcription (Latin):
q rep̃hensor es. tu me obsecro em̃
Debueras inquis dicere: oportebat nos
dilecte ñ estimatione clericoꝵ fer¬
ri hȩc ẽ plautina eloqͦntia: hic le¬
pos atticus: & musarũ ut dicunt
eloquio cõparandus Cõpletͣ ĩ me
tritum uulgi sermone ꝓuerbium:
Oleum ꝑdit et impensas: qui bouẽ
mittit ad ceroma hȩc ñ ẽ illius
culpa cuius sub ꝑsona aliꝰ agit tra¬
gediamꝰ: sed rufini & melanii ma¬
gistoꝵ eius: qui illũ magna merce¬
de nehil scire docuerunt: Hec re¬
p̃hendo in quolibet xp̃iano sermo¬
nis imꝑitiã atq utinam socrati¬
cum illud haberemus. scio qđ nescio
Et alterius sapientis: Te ipsum intel¬
lige: Uenerationi michi sẽꝑ fuit
ũ uerbosa rusticitas: ẜ scã simpli¬
citas: Qui in sermone imitari se
dicit apłos: pͥꝰ imitet᷑ uirtutes in
uita illoꝵ: In loquend simplicita¬
te excusabitur scĩmoniȩ magni¬
tudo: et sillogismos aristotilis con¬

Expanded text:
que reprehensor es, tu me obsecro emenque reprehensor es, tu me obsecro emenrime. Debueras, inquit, dicere: « Oportebat nos, dilecte, non aestimatione Clericorum ferri. » Haec est Plautina eloquentia, hic lepos Atticus, et Musarum, ut dicunt, eloquio comparandus. Completur in me tritum vulgi sermone proverbium: Oleum perdit et impensas, qui bovem mittit ad ceroma. Haec non est illius culpa, cujus sub persona alius agit Tragoediam; sed Ruffini et Melanii magistrorum ejus, qui illum magna mercede nihil scire docuerunt. Nec reprehendo in quolibet Christiano sermonis imperitiam: atque utinam Socraticum illud haberemus: Scio, et alterius sapientis: \'te ipsum intellege\'! —, uenerationi mihi semper fuit non uerbosa rusticitas, sed sancta simplicitas: qui in sermone imitari se dicit apostolos, prius imitetur in uita. illorum in loquendo simplicitatem excusabat sanctimoniae magnitudo et syllogismos Aristotelis con
Abbreviated transcription (Latin):
grecos bene dicunt᷑: quȩ si aduer¬
bum tranferamus in latinum non
resonant: & e regione quȩ apud
nos placent si uertant᷑ iuxta ordi¬
nem. apud illos displicebunt: Sed
ut infinita p̃teream. & ostenclam
tibi uir om̃ium nobiliũ. xp̃ianissi¬
me. xp̃ianorum nobilissime. cuiꝰ
modi falsitatis in epłȩ translatione
rep̃hendant: insuis epłę ponã cum
greco sermone pͥncipium. ut ex uno¬
crimine intelligantur & cetera. et
tebat nos dilectissime. clericatus
honore ñ abuti in suꝑbiam: Eece
inqͥunt: in uno uersiculo quanta
mendacia Primũ agapetos dilec¬
tus ẽ ñ dilectissimus: deinde oinsis.
est unatio dr̃ ñ suꝑbia Non enim
rarum. & nr̃oꝵ tempoꝵ aristarche:
qui de uniu̾sis scriptorib senten¬
tiam feras: E rgo frustra tanto tẽ¬
pore studuimus: et sepe ferule
manũ subduximꝰ: egredientes de
portu. statim impegimus: Igitur
quia & errasse humanũ ẽ. et confi¬
teri errorem prudentis: tu quicũ¬

Expanded text:
Graecos bene dicuntur, quae, si ad uerGraecos bene dicuntur, quae, si ad uerbum transferamus, in Latino non resonant, et e regione, quae apud nos placent, si uertantur iuxta ordinem, apud illos displicebunt! Sed ut infinita praeteream et ostendam tibi, uir omnium nobilium Christianissime, Christianorum nobilissime, cuius modifalsitates in epistulae translatione reprehendant, ipsius epistulae ponam cum Graeco sermone pcrimine intelligantur et caetera, Ἓtebat nos, dilectissime, clericatus honore non abuti in superbiam. » Ecce, inquiunt, in uno versiculo quanta mendacia. Primum ἀγαπητὸς, dilectus est non dilectissimus. Deinde οἴησις, aestimatio dicitur, non superbia; non enim rarum, et nostrorum temporum Aristarche, qui de universis scriptoribus sententiam feras? Ergo frustra tanto tempore studuimus; et a saepe manum ferulae subduximus » . Egredientes de portu, statim impegimus. Igitur quia et errasse humanum est; et confiteri errorem, prudentis: tu quicum
Abbreviated transcription (Latin):
semen in syon et domesticos in ie¬
rusalem. solent hebrei deridere
cum audierint: nec ñ & in amos
post descͥptionem luxurie. stantia
putauerunt hec ⁊ ñ fugientia:
Reuera sensus rethoricus: & decla¬
matio tulliana: S quid faciemꝰ
ad autenticos libros. in qͥb hec
ñ feruntur inscripta et cȩtera his
similia: quȩ si ꝓferre nitam̃. infi¬
niti libri opus ẽ: Porro quanta di¬
miserint. uł asterisci ut dixi testes
sunt. uł nr̃a interp̃tatio. si a diligẽ¬
ti lectore translation ueteri confe
ñ discrepat usurpata Aquila aut̃
ꝓselitus et contentiosus interpres.
qui ñ solum uerba s echimologias
quoq uerboꝵ transferre conatus
ẽ: iure ꝓicit᷑ a nobis: Quis enim
cere. fusionem. pomationẽq et splẽ¬
dentia : Aut quia hebrei non solũ
hakoreaos. & syllabas interp̃tatur
na lingua omĩno ñ recipit: huius
rei exemplum: ex nr̃o sertone ca¬
ꝑe possumus: Quanta enim apd̃

Expanded text:
semen in Sion et domesticos in Hiesemen in Sion et domesticos in Hierusalem, solent Hebraei ridere, cum audierint, nec non et in Amos post descriptionem luxuriae: stantia putauerunt haec et non fugientia. re uera sensus rhetoricus et declamatio Tulliana; sed quid faciemus ad authenticos libros, in quibus haec non feruntur adscripta et cetera his similia? quae si proferre nitamur, infinitis libris opus est. porro, quanta dimiserint, uel asterisci, ut dixi, testes sunt uel nostra interpretatio, si a diligeti lectore Translationi veteri confernon discrepat usurpata. Aquila autem proselytus et contentiosus interpres, qui non solum verba, sed etymologias quoque verborum transferre conatus est, jure projicitur a nobis. Quis enim cere « fusionem, pomationemque, » et « splendentiam. » Aut quia Hebraei non solum κακοζήλως, et syllabas interpretatur, na lingua omnino non recipit; cujus rei exemplum ex nostro sermone capere possumus. Quanta enim apud
Abbreviated transcription (Latin):
in cebron que corrupte dr̃ arboc:
Nuodecim autem patriarchȩ ñ sunt
sepulti in arboc. s in sichem: quia
ager ñ ẽ emptꝰ ab abraham s a iacob
Differo solutionem et istius questiuncle:
ut obtrectatores mei querant & in
telligant. ñ u̾ba in scͥpt᷑is consicłanda
sed sensus: WUicesimi primi psalmi ux¬
ta hebreos idipsum exordium ẽ. qđ
dñs locutꝰ ẽ incruce. heli heli lama
rationem: cur. l.xxͣ. translatores in¬
terposuerint. respice me: Ita enim
uertert̃ Ds ds̃ m̃s respice me. quare
me deliqͥsti: Respondebunt utiq
nichil in sensu dampni ẽẽ: si duo u̾¬
ba st̃ addita. Audiant et a me. ñ
ꝑiclitari ȩccłarum statum: si celeri¬
tate dictantis aliqua uerba dimi¬
serim Longum ẽ nunc euoluere
quanta. Lxxͣ. de suo addiderint:
quanta dimiserint: quȩ in exem¬
plarib eccłiȩ obelis asteriçisq dis¬
tincta sunt: Illud enim quod le¬
gimus inysaia. beatus qui habet

Expanded text:
in Chebron, quae corrupte dicitur Arboc. in Chebron, quae corrupte dicitur Arboc. duodecim autem patriarchae non sunt sepulti in Arboc, sed in Sychem, qui ager non est emptus ab Abraham, sed a Iacob. differo solutionem et istius quaestiunculae, ut obtrecttelligant, non verba in Scripturis consideranda, sed sensus. Vicesimi primi Psalmi juxta Hebraeos idipsum exordium est, quod Dominus locutus est in cruce: ELI ELI LAMA 316 rationem, cur Septuaginta translatores interposuerint: \'respice me\'. ita enim uerterunt: deus, deus meus, respice me, quare me dereliquisti? respondebunt utique nihil in sensu damni esse, si duo uerba sunt addita. audiant et a me non periclitari ecclesiarum statum, si celeritate dictantis aliqua uerba dimiserim. Longum est nunc euoluere, quanta Septuaginta de suo addiderint, quanta dimiserint, quae in exemplaribus ecclesiae obelis asteriscisque distincta sunt. illud enim, quod legimus in Isaia: beatus, qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
stephanum pͥmũ. xp̃i martyrẽ. in
iudaica concione narrantem: In.
in egyptum: et defunctus ẽ ipse et¬
patres nr̃i. & translati sunt in sichẽ
ꝙͥ posit st̃ in sepulehro qđ emnit abra¬
ham p̃cio argenti a filiis enmor pa¬
tris sichem hic locus in genesi mul¬
to aliter inuenit᷑: quod scilicet abra¬
ham ab ephron cetheo filio saar iux¬
ta cebron emerit quadringentis di¬
draginis argenti speluncã duplicem.
et agrum circa eam: sepelieritq in
ea saram uxorem suã: Atq in eodẽ
libro pꝰea legimus reu̾tentẽ de meso¬
potamia iacob eum uxorib suis & filiis.
posuisse tabernaculum ante salem:
urbem sichimoꝵ quȩ ẽ in terra cha¬
naan.et habitasse ibi: et emisse par¬
tem agri in quo habebat tentoria ab
emmor patre sychem centum agnis:
et statuisse ibi altare et inuocasse de¬
um isrł Abrabam ñ emit speluncã
ab emmor. patre sichem. sed ab ephron
filio saar: nec sepultꝰ ẽ in sichem. s

Expanded text:
Stephanum, primum Christi martyrem, in Stephanum, primum Christi martyrem, in Iudaica contentione narrantem: in sin Aegyptum et defunctus est ipse etpatresnostri et translati sunt in Sychem; et positi sunt in sepulchro, quod emit Abraham pretio argenti a filiis Emmor, filii Sychem. hic locua in Genesi multo aliter inuenitur, quod scilicet Abraham emerit ab Efron Chetheo, filio Saar, iuxta Chebron quadringentis didragmis argenti speluncam duplicem et agrum circa eam sepelieritque in ea Sarram, uxorem suam. atque in eodem libro postea legimus reuertentem de Mesopotamia Iacob cum uxoribus et filiis suis posuisse tabernaculum ante Salem, urbem Sicimorum, quae est in terra Chanaan, et habitasse ibi et emisse partem agri, in quo habebat tentoria, ab Emmor, patre Sychem, centum agnis et statuisse ibi altare et inuocasse deum Israhel. Abraham non emit specum ab Emmor, patre Sychem, sed ab Efron, filio Saar; nec sepultus est in Sychem, sed.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. lxxͣ. multo alit̃ transtulerunt:
A scło non audiuimus. neq oculi nr̃i
indert̃ dm̃ absq te: et oꝑa tua uera᷑
& facies expectantib te miscđiam:
Intelligimus unde sũptũ sit testimo¬
mum: et tamen apls non uerbum
eundem sensum aliis uerbis et ser¬
monib indicauit: In epła ad roma¬
nos idem beatus apłs exempla de
ysaia ꝓpħa sumens: ecce inquit po¬
nam in syon lapidem offensionis
et petram scandali Discordat a tͣns¬
latione ueteri: et tam̃ cũ hebraica
ueritate concordat: In . Lxxͫ. enĩ con¬
trarius sensus ẽ: ñ ut lapidi offensi¬
onis occurreretis. & petre ruine:
cum apłs quoq petrus hebreis pau¬
loq consentiens ita posu̾it: Inere¬
dulis autem lapis offensionis: et
petra scandali Ex quib uniu̾sis
p̃tatione ueterum scripturarum ñ¬
noꝑe de ordine sermonibq cirras¬
se. cum intellectui res paterent:
Lucas uir apłicus ꝙ eugłista seribit

Expanded text:
hoc Septuaginta multo aliter transtulerunt: hoc Septuaginta multo aliter transtulerunt: a saeculo non audiuimus neque oculi nostri uiderunt deum absque te et opera tua uera et facies expectantibus te misericordiam. intellegimus, unde sumpsit testimonium, et tamen apostolus non uerbum eundem sensum aliis sermonibus indicauit. in epistula ad Komanos idem beatus apostolus exemplum de Isaia propheta sumens: ecce, inquit, ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali. discordat a translatione ueteri et tamen cum Hebraica ueritate concordat. in Septuaginta enim contrarius sensus est: non ut lapidi offensionis occurretis neque ut petrae ruinae, cum apostolus quoque Petrus Hebraeis Pauloque consentiens ita posuerit: incredulis autem lapis offensionis et petra scandali. ex quibus uniuersirpretatione ueterum scripturarum snopere de ordinatione sermonibusque curasse, cum intellectui res paterent.\' Lucas, uir apostolicus et euangelista, scribit
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃cabor: Idem marcꝰ inducit salua¬
ipse & socii eiꝰ : quomͦ ingͦssus ẽ domũ
dei sub abiathar pontifice. et panes ꝓ¬
positionis comedit. quib ñ licebat ues¬
ci nͥ sacerdotibus: Legamus samuelẽ
siue ut in cõmuni habet᷑ titulo. reg¬
noꝵs libros: ibiq reꝑiemꝰ ñ abiathar
scriptũ ẽẽ. sed abimalech pontificem᷑
qui postea a doech cum ceteris sacer¬
dotibus saule iubente ꝑcussus ẽz Yer¬
gamus ad apłm paulũ Seribit ad
corinthios: Si enum cognouissent. nũ¬
scriptũ ẽ. quod oculus ñ uidit. nec au¬
ris audiuit. nec in cor hominis ascen¬
dit. quȩ p̃parauit ds̃ diligentib se:
Solent in hoc loco apocriphoꝵs quidã
deliram̃ta sectari. et dicere. quod de
apocalypsi heliȩ testimonium sũptũ
sit: cum in ysaia iuxta hebraicũ ita
legatur: A scło ñ audierunt. neq au¬
rib ꝑceꝑunt: oculus ñ uidit ds̃ absq
te: que preparasti expectantib te:

Expanded text:
deprecabor. idem Marcus inducideprecabor. idem Marcus induciipse et socii eius, quomodo ingressus est domum dei sub Abiathar pontifice et panes propositionis comedit, quibus non licebat uesci nisisolis sacerdotibus? legamus Samuhelem — siue, ut in communi habetur titulo, Regnorum libros — ibique repperiemus non \'Abiathar\' scriptum esse, sed \'Achimelech\' pontificem, qui postea a Doec cum ceteris sacerdotibus Saul iubente percussus est. pergamus ad apostolum Paulum. scribit ad Corinthios: si enim cognouissent, numd oculus non uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparauit deus diligentibus s e. solent in hoc loco apocryphorum quidam deliramenta sectari et dicere, quod de Apocalypsi Heliae testimonium sumptum sit, cum in Isaia iuxta Hebraicum ita legatur: a saeculo non audierunt neque auribus perceperunt. oculus non uidit, deus, absque te, quae praeparasti expectantibus te.
Abbreviated transcription (Latin):
quod in scripturis scĩs uelint nolint
apłis concessuri sunt: Marcus disci¬
płs petri ita suum ordit᷑ eugłm Prm¬
cipium eugłii iħu xp̃i. sicut scͥptũ
ẽ in ysaia ꝓpħa: Ecce mittã angłm
meũ ante faciem tuam: qui p̃para
bit uiam tuã ante te: Uox elamã¬
tis indeserto: parate inam dñi: rec¬
tas facite semitas eius: hoc exemplũ
ex duob ꝓpħis compositũ ẽ: de ma¬
lachia uidelicet & ysaia Nam pͥmũ
quod dr̃. ecce mittam angłm meũ
ante faciem tuã. qͥ p̃parabit uiã tuã
ante te : in malachie fine scriptum
ẽ: Sequens autẽ qđ infert᷑. uox cla¬
mantis indeserto & cetera: in ysaia
legimꝰ Et quomͦ marcus statĩ in pͥn¬
cipio uoluminis sui posuit. sicut scͥp¬
tum ẽ in ysaia ꝓpħa. ecce mittã an¬
gelũ meũ: qđ ñ scribit᷑ in ysaia ut
diximus sed in malachia. nouissimoͦii.
ꝓpħarum: Soluat hanc questiunculã
imꝑita p̃sũptio. et ego erroris ueniã

Expanded text:
quod in scripturis sanctis, uelint nolint, quod in scripturis sanctis, uelint nolint, apostolis concessuri sunt. Marcus, discipulus Petri, ita suum orditur euangelium: principium euangelii Iesu Christi, sicut scriptum est in Isaia propheta: ecce mitto angelum meum ante fbit uiam tuam. uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. hoc exemplum de duobus prophetis conpositum est, de Malachia uidelicet et Isaia. nam primum, quod dicitur: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuasitum est; sequens autem, quod infertur: uox clamantis in deserto et cetera, in Isaia legimus. et quomodo Marcus statim in principio uoluminis sui posuit: sicut scriptum est in Isaia propheta: ecce mitto angelum meum, quod non scribitur in Isaia, ut diximus, sed in Malachia, in nouissimo duodecim prophetarum? soluat hanc quaestiunculam inperita praesumptio, et ego erroris ueniam
Abbreviated transcription (Latin):
egrediet᷑: qui sit dñator. in isrł: Con¬
sidera gradatim: quȩ ab eugłista sĩt
posita Et tu bethleem terra iuda:
ꝓt̾ra iuda in hebraico habet ephrata:
in lxͭxͣ. legitur. modicus es ut sis in
milib iuda: in hebreo paruulus es
in milib iuda Sensusq contrariꝰ
ẽ. lxͣxͥ. sibi in hoc dũtaxat loco ꝙ
hebraico concordante: Eugłista enĩ
dixit. quod ñ sit paruulus in duci¬
bus iuda: cũ e regione sit positum.
paruulus quidẽ es & modicus. sed
tamen de te mͥ paruo & modico egͦ¬
apłi: E legit infirma mundi deus.
ut confundat fortia: Porro quod
sequit᷑. qui regat uł qui pascat po¬
pulũ meũ isrł. aliter in ꝓpħa eẽ ꝑspi¬
cuum ẽ: hec replico. ñ ut eugłistas
arguam falsitatis: hoc quippe impi¬
oꝵs ẽ. celsi. porphirii. iulian: sed ut
rep̃hensores meos arguam imꝑi¬
tiȩ: et impetrẽ abeis ueniam: ut
concedant michi in simplici epła.

Expanded text:
egredietur, qui sit dominator in Israel. » Conegredietur, qui sit dominator in Israel. » Considera gradatim, quae ab Evangelista sint posita: Et tu Bethleem terra Juda. Pro, terra Juda, in Haebraico habet Ephratha:Septuaginta legitur \'modicus es, ut sis in milibus Iuda\', in Hebraeo \'paruulus es in milibus Iuda\' sensusque contrarius Septuaginta sibi in hoc dumtaxat loco et Hebraico concordante. euangelista enim dixit, quod non sit paruulus in ducibus luda, cum e regione sit positum: \'paruulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi paruulo et modico egrapostoli: elegit infirma mundi deus, ut confundat fortia\'. porro, quod sequitur: qui regat — uel \'qui pascat\' — populum meum Israhel, aliter in propheta esse perspicuum est. Haec replico, non ut euangelistas arguam falsitatis — hoc quippe impiorum est, Celsi, Porphyrii, Iuliani —, sed ut reprehensores meos arguam inperitiae et inpetrem ab eis ueniam, ut concedant mihi in simplici epistula,
Abbreviated transcription (Latin):
.LXx. transtulert̃. ecce uͥgo in utero
concipiet. & pariet filium. et uoca¬
bitis nom̃ eius emmanuel Si u̾ba
cabitis: Porro in hebreo ita legimus
scͥptum: Ecce uͥgo concipiet. et pa¬
riet filiũ: & uocabit nomen eiꝰ em¬
manuel: Non achar qui arguebat᷑
infidelitatis: ñ iudei qui erant do¬
minũ negaturi: sed uocabit inqͥt
ipsa quȩ concipi&: ipsa uͥgo quȩ pa¬
riet: In eodem eugłista legunus. he¬
rodem ad aduentũ magoꝵ fuisse tͣ¬
batum. scribisq et sacerdotib con¬
gregatis. sciscitatum ab eis ubi xp̃c
nasceret᷑: illosq respondisse in beth¬
leem iuide: Sic enim scriptũ ẽ in ꝓ¬
pħa. Et tu bethleem t̾ra uida: nequa¬
quam minima es in ducibus iuda
De te enĩ exiet dix: qui regat popu¬
lum meũ ifrł hoc exemplũ. in uul¬
gata editione sic fert᷑ Et tubeth.
raberis. si hebraicum uideas: in qͦ ita
scriptũ ẽ: Et tu bethleem ephrata:
modicus es in milib iuda Ex te mͥ

Expanded text:
 transtulerunt: « Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabitis nomen ejus Emmanuel. » Si vercabitis. » Porro in Hebraeo legimus ita scriptum: « Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabit nomen ejus Emmanuel. » Non Achaz, qui arguebatur infidelitatis, non Judaei qui erant Dominum negaturi, sed uocabit, inquit, ipsa, quae concipiet, ipsa uirgo, quae pariet. in eodem euangelista legimus Herodem aduentu magorum fuisse turbatum scribisque et sacerdotibus congregatis sciscitatum ab eis, ubi Christus nasceretur, illosque respondisse: in Bethlem Iudae; sic enim scriptum est in propheta: et tu, Bethlem, terra Iuda, nequaquam minima es in ducibus Iuda; de te enim egredietur dux, qui regat populum meum Israhel. hoc exemplum in uulgata editione sic fertur: et tu, Betraberis, si Hebraicum videas, in quo ita scriptum est: « Et tu Bethleem Ephratha, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi
Abbreviated transcription (Latin):
natum Et de cȩlestib requirendĩi
ẽ: qđ non eo tempore quo factus est
mundus. solis anima. uel quodeũ¬
q eam appellari oportet. ẽẽ ceꝑit:
s antequam lucens illud et ardens
corpꝰ intraret: Ne luna et stellis si¬
militer sentiamus: quod ex causis
p̃cedentib licet inuitȩ. compulse
sint subici uanitati: ob p̃mia fu¬
turoꝵ ñ suam facere sed creatoris
uoluntatẽ : a quo in hȩc officia
distributȩ sunt: Ignis quoq gehen¬
ne & tormenta que scͥptã scã pec¬
catorib cõminatur. ñ punit in

Expanded text:
natum. et de caelestibus requirendum natum. et de caelestibus requirendum est, quod non eo tempore, quo factus est mundus, solis anima — uel quodcumque eam appellari oportet-esse coeperit, sed antequam lucens illud et ardens corpus intraret. de luna et stellis similiter sentiamus, quod ex causis praecedentibus licet inuitae conpulsae sint subici uanitati, ob praemia futurorum non suam facere, sed creatoris uoluntatem, a quo in haec officia distributae sunt. Ignem quoque gehennae et tormenta, quae scriptura sancta peccatoribus comminatur, non ponit
Abbreviated transcription (Latin):
tollit anmã meã a me: s ego pono
eã a meipso Et in alio loco Unde
cũ infinita cautione tractandũ ẽ
ne forte cum aĩȩ salutẽ fuerint con¬
secute. et ad beatam uitam ꝑuene¬
rint. aĩe ẽẽ desistant: Sicut enim
uenit dñs atq saluator querere et
saluũ facere qđ ꝑierat ut ꝑditũ ẽẽ
desistat: sic anima quȩ ꝑierat et ob
cuius salutẽ uenit dñs. cũ salua fac¬
ta fuerit. aĩa eẽ cessabit: Illud quoq
parit̃ reqͥrendũ: utrum sicut ꝑdi¬
tum aliqͣndo ñ fuit ꝑditũ. et erit
tẽpꝰ. qͣndo ꝑditũ ñ erit: sic ⁊ aĩa fue¬
rit aliqnͣdo ñ aĩa: et fore tempꝰ quan¬
do neqͣqm anima ꝑseueret: Et post
multũ de aĩa tͣctatum: hoc intulit
Hoys idẽ mens corruens facta ẽ anima:
et rursus aĩa instructa uͥtutib mẽs
fiet: Qđ & de aĩã esau scrutantes
possumꝰ inuenire: ꝓpt̾ antiqua pec¬
cata. eum in deteriori uita eẽ dãp¬

Expanded text:
tollit animam meam a me, sed ego ponam tollit animam meam a me, sed ego ponam eam a me ipso. etin alio loco: unde cum infinita cautione tractandum est, ne forte, cum animae salutem fuerint consecutae et ad beatam uitam peruenerint, animae esse desistant. sicut enim uenit dominus atque saluator quaerere et saluum facere, quod perierat, et perditum esse desistet, sic anima, quae perierat et ob cuius salutem uenit dominus, cum salua facta fuerit, anima esse cessabit. illud quoque pariter requirendum, utrum, sicut perditum aliquando non fuit perditum et erit tempus, quando perditum non erit, sic et anima fuerit aliquando non anima, et fore tempus, quando nequaquam anima perseueret. et post multum de anima tractatum hoc intulit. vovg, id est mens, corruens facta est anima et rursum anima instructa uirtutibus mens fiet. quod et de anima Esau scrutantes possumus inuenire, propter antiqua peccata eum in deteriori uita esse dam