comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatur fieri remissio peccatoꝵ. ñ ut
pꝰ uiri diuortiũ adult̾a reuocetur.
s ut pꝰ xp̃i consortiũ adulta ñ uocet᷑.
hermes in libro pastoris mandato.iiii.
inuenerit in adult̾io. nũqͥd peccat
uir si conuiuit cũ illa : Et dix̃ mͥ.
Quãdiu nescit peccatũ eiꝰ sine cri¬
mine ẽ. uiuens cũ illa. Si aut̃ scierit
uir uxorẽ suã deliquisse. & ñ egerit
penitentiã mulier. &. ꝑmanet in
fornicatione sua. &. c̃uiuit cũ illa
uir. reuspeccati eiꝰ erit . &. particeps
mechationis eiꝰ. Et dixi illi. Quid s
Si ꝑmanet inuicio suo muliere st
dixit. Dimittat illã uir. &. uir ꝑse
maneat. Quod si mulier dimissa pe¬
nitentiã egerit. &. uoluerit aduirũ
suũ reuerti. ñ recipiatur a uiro suo:
Dixit. lmmo si ñ recepit eã uir suiᷤꝰ
peccat. &. magnũ peccatũ sibi admit¬
tit. Ergo deb&x. reciꝑe peccatricẽ.
quȩ pęnitentiã agit. s ñ sepe. Ser¬
uis enĩdĩ penitentia una ẽ. ꝓpt̃ pe¬

Expanded text:
tatur fieri remissio peccatorum, non ut tatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non uoceHermes in libro Pastorum c invenerit in adulterio, nunquid peccat vir si convivit cum illa? Et dixit mihi: Quandiu nescit peccatum ejus, sine crimine vivit cum illa; si autem sciverit vir uxorem suam deliquisse, et non egerit poenitentiam mulier, et permanet in fornicatione sua, et convivit cum illa vir, reus erit peccati ejus, et particeps moechationis ejus. Et dixi illi: Quid ergo, si permanet in vitio suo mulier? Et dixit: Dimittat illam vir, et vir per se maneat. Quod si mulier dimissa poenitentiam egerit, et voluerit ad virum suum reverti, non recipietur a viro suo? Dixit: Imo si non receperit eam vir suus, peccat, et magnum peccatum sibi admittit. Sed debet recipere peccatricem quae poenitentiam agit, sed non saepe. Servis enim Dei poenitentia una est. Propter poe
Abbreviated transcription (Latin):
Quod tͥ durũ uidet᷑. ut pꝰ adulte¬
rium rec̃ciliet᷑ c̃iugi c̃iunx. si fides
adsit. ñ erit durũ. Cur enĩ deputamꝰ¬
adhuc ad ulteros qͦs ł baptismate
ablutos. ⁊ penitentia credimus ẽẽ salua-¬
tose Hec crimina inuet̾i lege dĩ nulli
sacͥlegiis mundabant᷑. quȩ noui testa¬
m̃ti sanguine sine dubitatione mũdant᷑.
minatã uiro reciꝑe uxorẽ. Quãuis dd
saulis filiã quã pat̃ eiꝰdẽ mulieris ab
eo seꝑatã decłat alt̾i. tãꝗͣ. noui testam̃ti
p̃figurator. sine contaminatͥone recepit.
care. &. qͥs intelligit. ñ deb̾e ignoscere
maritũ qͥ uid&. ignouisse dñm amboꝵ.
nec iã se debere adulterã dicere. cuiꝰ
penitentis cͥm̃ diuina credit miserati¬
si audiant adult̾os pende similes ad¬
ult̾is feminis penas. cũ tanto grauius¬
eos puniri opportuerit. quã tomagiᷤᷤ
adeos ꝑtinet & uͥtute uincere. &.
exemplo regere feminas. Itẽ. Non¬
iugũ. uͥ ꝑclaues regni cȩloꝵ ñ dubi¬

Expanded text:
 durum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; minatam uiro recipere uxorem, quamuiSaulis filiam, quam pater ejusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tanquam Novi Testamenti praefigurator, sine contaminatione receperitcare , et quis non intelligit debere ignoscere maritum, quod videt ignovisse Dominum amborum, nec jam se debere adulteram dicere cujus poenitentis crimen divina credit miseratisi audiant adulteros viros pendere similes adulteris feminis penas, cum tanto gravius puniri oportuit eos, quanto magis ad eos pertinet et virtute vincere et exemplo regere feminas. iugum, ubi per claues regni caelorum non dubi
Abbreviated transcription (Latin):
Si archiep̃s obierit & alt̾ ordi¬
nandus archiep̃s electus fuerit. om̃s
eiusdẽ ꝓuinciȩ epi ad sedẽ metro¬
polim conueniant. ut ab omĩb ipse
om̃ib p̃esse debet. ab om̃ib illis
eligatur & ordinet᷑. Reliqui uͦ cõ¬
ꝓuinciales ep̃i. si necesse fuerit cet̾is
consentientib atrib iussu archiep̃i
consecrari posst̃ epĩ. S melius ÷ si
ipse cũ om̃ib eũ qui dignꝰ ẽ elegerit.¬

Expanded text:
iscopus obierit, et alter ordinandus archiepiscopus fuerit, omnes ejusdem provinciae episcopi ad sedem metropolitanam conveniant, ut ab omnibus ipseomnibus praeesse debet, ab omnibus illis eligatur et ordinetur. Reliqui vero comprovinciales episcopi, si necesse fuerit, caeteris consentientibus, a tribus jussu archiepiscopi consecrari possunt episcopi, sed melius est si ipse cum omnibus eum qui dignus est elegerit,
Abbreviated transcription (Latin):
muneris cupiditate illecti. a uero
deuient. ut indignũ et minus
idoneũ. ad sacros gradus suscipi¬
endos. ep̃i manib applicent. Qd̃
si fecerint & ille qui indigne acces¬
serit ab altari remouebit᷑. & illi
qui donũ scĩ sp̃s uendere conati st̃.
corã dõ iã dãpnati eccłastica dig
nitate carebunt. Igit᷑ ꝑ tres c̃ti-¬
nuos dies diligent̃ examinentur.
& sic sabbato qui ꝓbati inuenti st̃

Expanded text:
muneris cupiditate illecti a vero muneris cupiditate illecti a vero devient, ut in dignum et minus idoneum, ad sacros gradus suscipiendos episcopi manus applicent. Quod si fecerint, et ille qui indigne accesserit ab altari removebitur, et illi qui donum sancti Spiritus vendere conati sunt, coram Deo jam condemnati, ecclesiastica dignitate carebunt. Igitur per tres continuos dies diligenter examinentur, et sic Sabbato qui probati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eum fundente benedictionẽ. reliqui
archiep̃i.
nordinatione ep̃i. ipse qͥ ordinat.
missã cȩlebrare debet. & qͥ ordi
serint ordinare ep̃i in nr̃is pro¬
uinciis placuit de p̾sũptorib ut
sicubi c̃tigerit duos ep̃os terciũ c̃se¬
crare. & ipseꝰ auctores dãpnabun¬
tur. quo cautiꝰ ea quȩ st̃ antiquitꝰ
ponit. om̃s qui ad sacrũ minist̾iũ
accedere uolunt. fr̃ .iiii. ante
ipsã ordinationẽ euocandi st̃ ad
ciuitatẽ. una cũ pb̃ris qui eos re¬
p̃sentare debent. Et tc̃ ep̃s ẽ lat̾e
suo eligere deb& sacerdotes &. alioᷤ
prudentes uiros. gnaros legis diui¬
nȩ. &. exercitatos in eccłiasticis sanc¬
cionib. qui ordinandoꝵ uitã. genꝰ.
patriã. ȩtatẽ. institutionẽ. locum
uͥ educati st̃. si sint bene litt̾ati. si
in lege dñi instructi. diligent̃ in¬
uestigent. ante omĩa si fidẽ catho¬
licam firmit̾ teneant. & uerbis
simplicib asserere queant. Ipsi
ne aut fauoris gr̃a. aut cuiꝰcũq

Expanded text:
eum benedictionem, reliqui archiepiscopi. In ordinatione episcopi, ipse qui ordinat, missam celebrare debet et qui ordinserint ordinare episcopi in vestris provinciis placuit de praesumptoribus, ut sicubi contigerit duos episcopos, tertium consecrare, et ipse et auctores damnabuntur, quo cautius ea quae sunt antiquitus inisterium accedere volunt, feria quarta ante ipsam ordinationem evocandi sunt, ad civitatem una cum presbyteris qui eos repraesentare debent. Et tunc episcopus a latere suo eligere debet sacerdotes, et alios prudentes viros gnaros legis divinae, et exercitatos in ecclesiasticis sanctionibus, qui ordinandorum vitam, genus, patriam, aetatem, institutionem, locum ubi educati sunt, si sint bene litterati, si in lege Domini instructi, diligenter investigent. Ante omnia si fidem catholicam firmiter teneant, et verbis simplicibus asserere queant. Ipsi ne aut favoris gratia, aut cujuscunque
Abbreviated transcription (Latin):
Iullus ep̃s sine metropolitani per¬
epĩ ãmoneantur. ut se suo responso
consensisse sig̾cent. Qđ si inter par¬
tes aliqua fuerit dubitatio maiori¬
nũo metropolitanꝰ in electione consen¬
ep̃o. frat̃nitatẽ tuã ita uolumꝰ epõs
ordinare. ut ipsi sibi ep̃i longo int̾¬
uallo minime disiungant᷑. quat inus
nulla sit necessitas. ut inordinatiõe
epi conuenire ñ possint. Nã ep̃orũ
ordinatio sine aggregatis tͥb aut .iiii.
ep̃is. fieri nullatenus deb&e. Indecr̃¬

Expanded text:
Nullus episcopus sine metropolitani perepistolis admoneantur, ut se suo responso consensisse significent. Quod si inter partes aliqua fuerit dubitatio, majori metropolitanus in electione consen. Fraternitatem tuam ita volumus episcopos ordinare, ut ipsi sibi episcopi non longo intervallo sibi disjungantur, quatenus nulla sit necessitas ut in ordinatione episcopi convenire non possint. Nam episcoporum ordinatio, sive aggregatis tribus aut quatuor episcopis fieri nullatenus debet. C
Abbreviated transcription (Latin):
te benedictionis sacram̃tũ negli-¬
genter uideat᷑ impletũ. &. idõ pie
& laudabilit̾ apłicis morẽ gesseriᷤᷤ
institutis. si hanc ordinandoꝵ sa¬
cerdotũ formã ꝑ eccłas quib dñs p̃¬
essẽ te uoluit ⁊̃ ipse reseruaueris.
ut his qui consecrandi st̃. nũquã
benedictio nͥ in die resurrectionis do¬
minicȩ tribuat᷑. Cui auespere sabb̃i
initiũ constat ascribi. quȩ tantis di¬
uinarũ dispensationũ misteriis est
consecrata. ut quicqͥd adño ẽ in sig¬
nius constitutũ. in huiꝰ diei dignita¬
te sit gestũ. In hoc mundus sũpsit ex¬
ordium. In hac ꝑ resurrectionẽ xp̃i.⁊
mors. interitũ &. uita accepit pͥnci¬
pium.

Expanded text:
is sacramentum negligenter videatur impletum. Et ideo pie et laudabiliter apostolicis morem gesseris institutis, si hanc ordinandorum sacerdotum formam per ecclesias, quibus Dominus praeesse te voluit, etiam ipse servaveris, ut his, qui consecrandi sunt, nunquam benedictio, nisi in die resurrectionis Dominicae tribuatur, cui a vespere Sabbati initium constat ascribi, et quae tantis divinarum dispensationum mysteriis est consecrata, ut quidquid Domino est insignius constitutum, in hujus diei dignitate sit gestum. In hac mundus sumpsit exordium, in hac per resurrectionem Christi, et mors interitum, et vita sumpsit initium.
Abbreviated transcription (Latin):
Si om̃s simul conuenire ñ po.¬
terint. assensũ tñ suis p̃cib p̃¬
beant. ut ab ipsa ordinatione ani-
rib uidł̃ dantes formã eoꝵ. ut
minus quã atͥb ep̃is reliquisq õĩb
assensũ p̃bentib nullatenꝰ ordinet᷑.¬

Expanded text:
si omnes simul convenire minime potuerint, assensum tamen suis precibus praebeant, ut ab ipsa ordinatione animo ribus videlicet dantes formam eorum, ut minus quam a tribus episcopis, reliquisque omnibus assensum praebentib
Abbreviated transcription (Latin):
niũ diligent̾ agant. ieiuniumq
cũ om̃ib p̃cib cȩlebrent. &. manꝰ
cũ sc̃is eu̾głiis quȩ p̃dicaturi sunt
imponentes. dñica die hora t̾c̃ia
orantes. sacraq unctione more ꝓ
phetarũ. & regũ. capita eoꝵ mo¬
re apłoꝵ &. moysi ungentes. qͥa
om̃is scĩficatio constat in sp̃u scõ.
cuiꝰ uirtꝰ inuisibilis scõ ẽ crismati
ꝑmixta . &. hoc ritu sollẽpnẽ cȩle¬

Expanded text:
 diligenter agant, jejuniumque cum omnibus precibus celebrent, et manus cum sanctis Evangeliis quae praedicaturi sunt imponentes Dominica die hora tertia orantes, sacraque unctione exemplo prophetarum et regum capita eorum more apostolorum et Moysi ungentes, quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis sancto est chrismate promulgata, et hoc ritu solemnem cele
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ quidã metropolitanoꝵ fidẽ
suã scđm pͥscam c̃suetudinẽ
sc̃ȩ sedi apłicȩ exponere de trectan¬
tes. usũ pallii neq expetunt neq
tur. placuit ut quisqͥs metropoli¬
tanus ultra tres menses c̃secrationiᷤ
suȩ ad fidẽ suã exponendã palliũq
suscipiendũ. ad apłicã sedẽ ñ mise-¬
rit : cõmissa sibi careat dignitate.
sit q licentia metropolitanis aliis.
pꝰ scd̾am &. t̾riã cõmonitionẽ. ui-¬
duatis eccłiis. cũ consilio romani
pontificis ordinando epõs subueni
re. Si uͦ consecrandi ep̃i negligen¬
tia ꝓuenerit. ut ultra tres menses
ȩccła uiduata consistat. cõmunio¬
ne pͥuetur. quousq aut lococedat.
aut se conseerandũ p̃b̾e ñ differat.
Quod si ultra quinq m̃ses ꝑ suã
negligentiã retinuerit uiduatã
ȩccłam. neq ibi neq alicubi con¬
secrationis donũ ꝑcipiat. immo
metropolitani sui iudicio cedat.

Expanded text:
m quidam metropolitanorum fidem suam secundum priscam consuetudinem sanctae sedi apostolicae exponere detrectantes, usum pallii neque expetunt, nequtur, placuit ut quisquis metropolitanus ultra tres menses consecrationis suae ad fidem suam exponendam, palliumque suscipiendum ad apostolicam sedem non miserit, commissa sibi careat dignitate; sitque licentia metropolitanis aliis, post secundam et tertiam commonitionem, viduatis ecclesiis, cum consilio Romani pontificis, ordinando epre. Si vero consecrandi episcopi negligentia provenerit, ut ultra tres menses Ecclesia viduata consistat, communione privetur, quousque aut loco cedat, aut se consecrandum praebere non differat. Quod si ultra quinque menses per suam negligentiam retinuerit viduatam Ecclesiam, neque ibi, neque alicubi consecrationis donum percipiat, imo metropolitani sui judicio cedat.
Abbreviated transcription (Latin):
De conciliis aut̃ ep̃alib cap̃ .uii.
non aliud indicimꝰ. quã scĩ patres
salubrit̃ ordinauert̃: ut scił bo-
ni conuentꝰ ꝑ annos singłos ha-¬
beant᷑. in qͥb de om̃ib querelis
quȩ int̾ diuersos eccłȩ ordines na-¬
sci adsolent iudicetur. Ac si forte
ꝓuinciali nequeat ex amine diffini¬
ri. frat̃nitatẽ tuã de totius negotii
qualitate metropolitanꝰ curabit in¬
struere. ut si coram positis patrib
nec tuo fuerit ressopita iudicio.
ad nr̃am cognitionẽ quicqͥd illud ẽ
ritas aplicȩ sedi pͥuata cõmissa ẽ
potestate. nec ullã sinodũ gñalẽ
ratam ẽẽ legimꝰ. quȩ eiꝰ non fuerit
auctoritate congregata uł fulta.
Hȩc auctoritas testatur canonica.¬
Hȩc historia eccłastica roborat. Hȩc
scĩ patres confirmant. Ex concilio¬

Expanded text:
De conciliis autem episcopalibus non aliud judicamus quam sancti Patres salubriter ordinarunt, ut scilicet ni conventus per annos singulos habeantur, in quibus de omnibus querelis quae inter diversos Ecclesiae ordines nasci assolent, judicetur: ac si forte tur, quae provinciali nequeat examine diffiniri, fraternitatem tuam de totius negotii qualitate metropolitanus curabit instruere, ut si coram pnec tuo fuerit res sopita judicio, ad nostram cognitionem quidquid illud est ritas apostolicae sedi privata commissa est potestate, nec ullam synodum generalem ratam esse legimus, quae ejus non fuerit auctoritate congregata vel fulta; haec auctoritas testatur canonica, historia haec ecclesiastica roborat, hoc sancti Patres confirmant. C
Abbreviated transcription (Latin):
Peruenit ad me qͦsdã ꝑuersi sp̃s
homines praua int̾ uos aliqͣ. ⁊ scẽ
fidei aduersa seminasse. ita ut die
mꝰ. qͥ uenientes diẽ sabbatũ atq do¬
minicũ abom̃i facient ope custodiri:
Quia enĩ mori se & resurg̾e simulat:
Et quia popłm iudaizare cõpellit.
ut ext̾iorẽ ritũ legis reuocet. & sibi
iudeoꝵ ꝑfidiam subdat. coli uult
ne decreuimꝰ. ab illicito oꝑe absti¬
nere. & ut mercatꝰ in eis munime
sit nec placitũ uͥ aliquis ad mortẽ
ctualia uł angaria. & si forte neceeᷤ
sit. ut corpꝰ cuiꝰ lib&. duci ad sepul¬

Expanded text:
Pervenit ad me quosdam perversi spiritus homines, prava inter vos aliqua et sanctae fidei adversa seminasse, ita ut die mus, qui venientes diem Sabbatum atque Dominicum ab omni facient opere custodiri, quia enim mori se et resurgere simulat, et quia judaizare populum compellit, ut exteriorem legis ritum revocet, et sibi Judaeorum perfidiam subdat, coli vult e abstinere, et ut mercatus in eis minime fiat, nec placitum, ubi aliquis ad poenam ctualia vel angaria, et, si forte necesse sit, corpus cujuslibet duci ad sepul
Abbreviated transcription (Latin):
roborata st̃. s dit̾isoꝵ locoꝵ diu̾sis
morib innu̾abilit̾ uariant᷑. ita ut
iux aut ñꝗͣ om̃mo inueniri possint
causȩ. quas in eis c̃stituendis hoĩes
secuti st̃. uͥ facultas tͥbuit᷑. sine ul¬
la dubitatione resecanda estimo. Quã-¬
uis enĩ neq hoc inueniri possit qͦmͦ
contra fidẽ sint : ipsã tñ religionẽ
quã paucissimis & manifestissimiᷤ
celebrationũ sacramentis mia dĩ uo
luit esse lib̾am ꝙͣ. seruilib honerib
p̃munt. ut tolerabilior sit c̃ditio
iudeoꝵ: qui &̃ si tempꝰ lib̾tatis ñ
cognouert. legalib tam̃ sacram̃tis.
ñ humanis p̃sũptionib subiciunt᷑.

Expanded text:
 locorum diversis moribus innumerabiliter variantur, ita ut vix aut omnino nunquam inveniri possint causae quas in eis constituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur sine ulla dubitatione, resecanda aestimo. Quamvis enim neque hoc inveniri possit quomodo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia dei esse liberam uoluit, seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit condicio Iudaeorum, qui, etiam si tempus libertatis non cognouerunt, legalibus tamen sarcinis, non hu
Abbreviated transcription (Latin):
mist̾is. Quȩ orientẽ u̾sus nos grare
litt̾arũ forma p̃stitit : Benedici¬
mus fontẽ baptismatis oleo/ unctio¬
nis. Huc accedit. qdđ t̃ mergius.
qͣ baptizamus. oleo ungimus. uerbis
abrenuntiare satanȩ &. angłis eiꝰ
informamꝰ. Unde hec & alia in hc̃
modũ ñ pauca. nͥ tacita ac mistica
traditione a patͥb eccłastico more re-¬
uerentiori diligentia ft̃ in ministiis
obseruata silentio. quã publicata

Expanded text:
mysteriis. Quae orientem versus 422 nos orare litterarum forma praestituit? Benedicimus fontem baptismatis, oleum unctionis. Huc accedit quod ter immergimus quos baptizamus, oleo ungimus, verbis abrenuntiare Satanae et angelis ejus informamus. Unde haec et alia in hunc modum non pauca nisi tacita ac mystica traditione a Patribus ecclesiastico more reerentiori diligentia sunt, in ministeriis observata silentio, quam publicata
Abbreviated transcription (Latin):
lẽpnitatẽ sp̃s scĩ diacones dalmaticiꝰ¬
induantur. & alleluia cantetur.
&. flectamꝰ genua ñ dicat᷑. Eodẽ
mͦ de septẽbris ieiunio c̃stitutũ ẽ
ut si .k. septẽbris in .iiii. fr̃ euenerit.

Expanded text:
lemnitatem Spiritus sancti, diacones dalmaticiinduantur, et Alleluia cantetur, et Flectamus genua non dicatur. Eodem modo de Septembris jejunio constitutum est, ut si Kal. Sept. in
Abbreviated transcription (Latin):
quisuibet uob̾ alit̾ dixerit. uł dicturꝰ
fuerit sciatis eũ ꝓcerto mendacem.
Quis aut leges pͥncipũ. aut patrũ
regulas. aut ãmonitiones modernas
dicat debere contẽpni. nͥ qͥ ĩpunitũ
s̃ tm̃ estimet transire cõmissum
Item theodorico regi.
Certũ ẽ magnificentiã ur̃ãm.
leges romanoꝵ pͥncipũ quas in nego¬
tiis hominũ custodiendas eẽ p̃cepit:
multomagis circa reuerentiã beati petͥ
hactenꝰ romana lex uiguit absq
uniu̾sis ꝓcellis. &. ꝓ nullius ꝑsona ho¬
minis reminiscit᷑ esse corrupta: ita
nc̃ suũ robur. ꝓͥũq uigorẽ optineat.
Diologꝰ aug̃ contra petilianum.
Si inadiutoriũ ur̃m &. t̾reni ĩpii
leges assum̃das putatis : ñ rep̃hen¬
dimꝰ. fecit hoc paulus. cũ adu̾sus in¬
iuriosos romanũ ciuẽ se eeᷤ testatur.
quȩ ꝓdĩ ueritate ferunt᷑ obtẽꝑare
ñ uult: ad qͥrit grande supplicium.
Quicũq gͦ legib imꝑatorũ quȩ
contra ueritatẽ dĩ ferunt᷑ ob tẽꝑare

Expanded text:
quilibet vobis aliter dixerit, vel dicturus fuerit, sciatis eum pro certo mendacem. Quis autem leges principum aut Patrum regulas, aut admducat debere contemni, nisi qui impunitum sibi tantum aestimet transire commissumIdem Theodorico regi. Certum est magnificentiam vestram leges Romanorum principum, quas in negotiis hominum custodiendas esse praecepit, nullo magis circa reverentiam beati Petri hactenus lex Romana viguit absque universis procellis, et pro nullius persona hominis reminiscitur esse corrupta, ita nunc suum robur, propriumque vigorem obtineat. Aug. contra Petilianum. . Si in adjutorium vestrum terreni imperii leges assumendas putatis, non reprehendimus: fecit hoc Paulus cum adversus injuriosos Romanum civem se esse testatur. quae pro Dei veritate feruntur, obtemperare non vult, acquirit grande supplicium. Quicunque vero legibus imperatorum, quae contra veritatem Dei feruntur, obtemperare
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ ꝓfertur. s liuore uindi¬
ctȩ ꝓmit᷑ uoce pauli p̾dicantis am¬
monem᷑. qͥ ait. Benedicite. & nolite
publicanũ. ligas illũ in t̾ra. s ut
iuste alliges uide. Nã iniusta uin¬
cula disrũpunt iusticiã. Cũ aut̃
correxeris & c̃cordaueris c̃fr̃i tuo.
soluisti illũ in terra. Cũ solu̾is in

Expanded text:
fertur, sed livore vindictae promitur, voce Pauli praedicantis admonemur, qui ait: Benedicite et nolite publicanum, ligas illum in terra, sed ut juste alliges vide, nam injusta vincula dirumpit justitia. Cum autem correxeris et concordaveris cum fratre tuo, so
Abbreviated transcription (Latin):
ante rectitudinẽ oꝑis. in ipsa iam am¬
cognoscitur confessione peccati. Uñ
cator dũ culpã suã intra conscien¬
tiã abscondit. introrsus latet. in
suis penetrabilib occultatur.S
mortuus uenit foras. cũ percator¬
nequitias suas sponte confitetur.
lazaro gͦ dr̃. ueni foras. ac si aꝑte
cuiliboe mortuo in culpa dr̃et᷑.
Cur reatũ tuũ int conscientiam¬
tuã abscondis: foras iã ꝑ c̃fessionẽ
egrede. qui ap̃te ꝑ confessionẽ¬

Expanded text:
ante rectitudinem operis in ipsa jam ante rectitudinem operis in ipsa jam cognoscitur confessione peccati. Unde cator dum culpam suam intra conscientiam abscondit, introrsus latet, in suis penetralibus occultatur. Sed mortuus venit foras, cum peccatorequitias suas sponte confitetur. Lazaro ergo dicitur: Veni foras, ac si aperte cuilibet mortuo in culpa diceretur: Cur reatum tuum intra conscientiam abscondis? foras jam per confessionem egredere, qui apud te per cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
nitit᷑.  Causae gͦ pensande st̃. &.
tc̃ ligandi atq soluendi potestas ex¬
ercenda ẽ: uidendũ quȩ culpa.
aut quȩ sit penitentia secuta post
pastoris absoluat. Tunc enĩ uera ẽ
absolutio p̾sidentis. cũ in t̾ra arbi¬
triũ seq̃r iudicis. Qđ bene quatri¬
duani latari. illa resuscitatio desig¬
nat. quȩ uidelicet demonstrat.
quia mortuũ dñs uocauit & ui¬
uificauit. dicens. Lazare ueni fo¬
ras. &. pꝰ modũ is qui uiuens fue¬
rat egressus. a discipłis ẽ solutus.
sicut scriptũ ẽ. Cũq egressus eẽt.
qui fuerat ligatꝰ institis. tt̃ dixit
discipłis: soluite &. sinite abire.
ecce illũ discipłi iã uiuentẽ soluũt.
quẽ magister resuscitau̾at mortuũ.
Si enĩ discipłi mortuũ soluerent.
fetorẽ mag̾ ostendent. quã uirtutẽ.
Ex qua consideratione nob̾ intu ti¬
endũ ẽ. qđ illos nos debemus ꝑ pastora ilb̃¬
lẽ auctoritate solu̾e. quos auctorẽ
uificare. Quȩ nimirũ uiuificatio

Expanded text:
natur. Causae ergo pensandae sunt, et tunc ligandi atque solvendi potestas exercenda, videndum quae culpa, aut quae si poenitentia secuta post pastoris absolvat. Tunc enim vera est absolutio praesidentis, cum interni arbitrium sequitur judicis. Quod bene quatriduani Lazari illa resurrectio designat, quae videlicet demonquia mortuum Dominus vocavit et vivificavit dicens: Lazare veni foras ; et postmodum is qui vivus fuerat egsicut scriptum est: Cumque egressus esset qui fuerat ligatus institis, tunc dixit discipulis: Solvite eum et sinite abire , et ecce illum discipuli jam viventem solvunt, quem magister resuscitaverat mortuum. Si enim discipuli mortuum solverent, fetorem magis ostenderent quam virtutem. Ex qua consideratione nobis intuendum est quod illos nos debemus per pastoralem auctoritatem solvere, quos auctorem vificare. Quae nimirum vivificatio
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentes. aliqͥd sibi de phariseoꝵ
assumunt suꝑcilio. ut uł dãpnent
innocentes. uł solu̾e se noxios arbi¬
trent᷑: cũ ap̃ dm̃ ñ scientia sac̾dotũ.
s reoꝵ uita q̃rat᷑. Legimꝰ in leuitico
de ͥꝓpͤsis. uͥ iubentur ut ostendant se
sacerdotib. &. si leprã habuerint

Expanded text:
intelligentes, aliquid sibi de Pharisaeorum assumunt supercilio, ut vel damnent innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed eorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubentur, ut ostendant se sacerdotibus, et si lepram habuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
et qͥ lucrandi animo ea animalia
retinet. furtũ intelligr̃ cõmitt̾e.
¶lementi trado ait beatꝰ petrus
a dño mͥ traditã potestatẽ ligandi
atq soluendi: ut de om̃ib qͥb c̃q
decreu̾it in t̾ris. ħ decretũ sit᷑ in cȩ¬
lis. Ligabit enĩ qͥ oportet ligari.
qui adliquidũ. eccłȩ regłam nou̾it.
ltẽ. Oclem̃s om̃s cũ tanta reu̾entia
tua u̾ba suscipiant. ut sciant legis

Expanded text:
et qui lucrandi animo ea animalia et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum intelligitur committere. Clementi trado, ait beatus Petrus, a Domino mihi traditam potestatem ligandi atque solvendi, ut de omnibus quodcunque decreverit in terris, hoc decretum sit et in coelis. Ligabit enim quod oportet ligari, qui ad liquidum Ecclesiae regulam noverit. Item: O Clemens, omnes cum tanta reverentia tua verba suscipiant, ut sciant te legem
Abbreviated transcription (Latin):
lent. nã & apes idẽ faciunt. quarũ
constat ferã ẽẽ naturã. Ceruos qͦq
ita quidã mansuetos hñt. ut insil¬
uas ire & redire soleant.
quoꝵ &. ipsoꝵ ferã ẽẽ naturã nemo
negat. In his autẽ animalib quȩ ex
c̃suetudine abire & redire solent. tał
regła comꝓbata ẽ. ut eo usq tua ẽẽ
intelligantur. donec animũ reu̾tandi
hãnt. Nã cũ animũ reu̾tendi hab̾e
desierint. &̃ tua esse desinunt. &. ftunt
occupantiũ. Reu̾tendi aut̃ uident᷑¬
aniũ desine hab̾e. cũ reu̾tendi con¬
suetudinẽ deseruerĩt. ¶ Gallinarũ¬
& anserũ ñ ÷ fera natura. idq exeo
possumꝰ intelligere qd aliȩ st̃ gallinȩ
quas feras uocamꝰ. ltẽ. Alii anseres
qͦs fera̾s appellamus. Idõq si anseres
tui. aut gallinȩ tuȩ. aliquo casu
turbati. turbateq euolauerint: licet
conspectũ tuũ effugerint. quocũq tñ
loco sint. tuȩ tuiue ee̾ intelligunt᷑.

Expanded text:
lent. Nam et apes id faciunt quarum lent. Nam et apes id faciunt quarum constat feram naturam esse. Cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire solent, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. In his autem animalibus quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula probata est, ut eo usque tua esse intelligantur, donec animum revertendi habeant. Nam si animum revertendi habere desierint, tua esse desinunt et fiunt occupantium. Revertendi autem animum videntur desinere, cum revertendi consuetudineet anserum non est fera natura, idque ex eo possumus intelligere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. Item, alii anseres quos feras appellamus. Ideoque si anseres tui vel gallinae tuae aliquo casu turbati turbataeque evolaverint, licet conspectum tuum effugerint, quocunque tamen loco sint, tui tuaeque esse intelliguntur:
Abbreviated transcription (Latin):
deri donec eam ꝑsequeris. Qđ si
desieris ꝑsequi. desinit tua eẽ. &.
rursus fieri occupantis. Alii non
alit̾ putauert̃ tuã ẽẽ. quã si ceꝑis.
s posteriorẽ sententiam nos confir¬
mamꝰ. qr multa accide solent. ut
eam ñ capias. Apiũ qͦ nat᷑a fera ẽ:
itaq quȩ in arbore tud consedint
añꝗͣ ate in alueo includant᷑ ñ mag̾
tuȩ ẽẽ intelligunt᷑. quã uolucres
q̃ in arbore tua nidũ fecerint. Idõq
si alius eas incluserit. is earũ dñs
erit. fauos quoq siqueq si quos
effecerint quilib&. exim̾e potest.
Plane integra re si ꝓuidis ingredi¬
entẽ infundũ tuũ potes eũ iure
ꝓhibe. ne ingrediatur. Exam̃ qͦ
ex alueo tuo eo usq tuũ ẽẽ intelli¬
git᷑. donec in conspectu tuo ẽ. nec dif¬
ficilis eiꝰ ꝑsecutio ẽ. Alioqͥn occu¬
pantis sit. Pauonũ ⁊ colũbarũ fera.
natura ẽ: nec adrẽ ꝑtinet. q ex con¬
suetudine auolare & recedere so¬

Expanded text:
deri, donec eam persequaris; quod si deri, donec eam persequaris; quod si desieris persequi desinere tuam esse, et rursum fieri occupantis. Alii autem non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent ut eam Itaque quae in arbore tua considerint, antequam a te in alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re si provideris ingredientem in fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. Examen quoque in alveo tuo eo usque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficilis ejus persecutio est, alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est, nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et recedere so
Abbreviated transcription (Latin):
erȩ bestiȩ. uolucres. & pisces.
.i. oĩa animalia quȩ in t̾ra. ma¬
ri. cȩloq nascunt᷑ simul atq ab
aliqͦ capta fuerint. iure gentiũ sta¬
tĩ illiꝰ ẽẽ incipiunt. Qđ enĩ ante
nulliꝰ ẽ. id nat᷑ali ratione occupan¬
ti conceditur. nec int̾ ẽ feras. bes¬
tias. & uolueres. utrũ in suo fundo
quisq capiat. an in alieno. Plane
qui alienũ fundũ ingdr̃. uenan¬
di aut aucupandi gr̃a. pot̾ adño
Quicqͥd aut̃ eoꝵ ceꝑis. eo usq tu¬
um ẽe̾ intelligr̃. donec tua cꝰtodia
cohercetur. Cũ uͦ euaserit custo¬
diam tuã. ⁊ in naturalẽ lib̾tatẽ
se receꝑit. tuũ eẽ desit. Et rursũ
occupantis sit. Naturalẽ aut̃ li¬
bertatẽ reciꝑe intelligr̃: cũ ł ocu¬
los tuos effugerit. Uł ita sit in
conspectu : ut difficilis sit eiꝰ ꝑsecu¬
tio. Illud quesitũ ẽ. an si fera bestia.
ita uulnerata sit. ut capi possit.
statĩ tua ẽẽ intelligr̃. Quib dã
placuit tuã esse. & eo usq tuã ui¬

Expanded text:
 volucres et pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse incipiunt: quod enim ante nullius est id naturali ratione occupanti conceditur. nec interest, feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiat, an in alieno: plane qui in alienum fundum ingreditur venandi aut aucupandi gratia, poQuidquid autem ceperis eousque tuum esse intelligitur, donec tua custodia coercetur. Cum autem evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis sit. Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit ejus persecutio. Illud quaesitum est an si fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit, statim tua esse intelligatur. Quibusdam placuit tuam esse, et eousque tuam vi
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt nepotes exfilio ꝓcreati.
Si auia discesserit ne potib Itẽ.
ex filio & nepotib ex filia dere¬
lictis. om̃s parit̃ adhereditatẽ auiȩ
suȩ uocent᷑. et om̃ino nulla sit dif¬
ferentia. utrũ om̃s nepotes sint aut
nep tes. utrũ exfilio an exfilia ꝓ¬
creati sint.

Expanded text:
accipiunt nepotes ex filio procreati. accipiunt nepotes ex filio procreati. Item: Si avia decesserit, nepotibus ex filio et nepotibus ex filia derelictis, omnes pariter ad haereditatem aviae suae vocentur, et omnino sit differentia nulla, utrum omnes nepotes sint an neptes, utrum ex filio aut ex filia procreati sint.
Abbreviated transcription (Latin):
subitiuntur. qui contͣ constitutioniᷤᷤ
normã lenones ẽẽ ausist̃. Omĩa aũ
instrum̃ta &. fidĩ iussiones ap̃ leno¬
nes int̾positas. uł alenonib contͣ
bonos mores factas infirmas atq
inualidas esse constitutio iubet.
Si quis nefariũ incestũ atq dãp¬
natũ matrimoniũ c̃traxerit.
liberos aut̃ expriore legitimo ma-¬
trimonio ñ habuerit. statĩ suis
facultatib careat. & dos q̃ data
ẽ ei fisci uirib uindicetur. Post
publicationẽ aut̃ &. cinguli sui
patiatur amissionẽ. & ex ilio pu¬
niatur. Qđ si uilior sit . &. cor.¬
porali questioni subsistat. & uxor
eius contra leges nupta. easdẽ pe¬
nas patiatur. scit si nulla iusta ex¬
cusetur ignorantia.
& exfilia nepotes uł neptes
parit̃. adhereditatẽ ab intestato
aui de functi uocent᷑. & ñ minus
t̾ciã partẽ sic̃ ante accipiant. sed
integrã portionẽ sequant᷑. nepotes
ex filia talẽ accipiant nati. qualẽ

Expanded text:
subiiciuntur, qui contra constitutionis subiiciuntur, qui contra constitutionis normam lenones esse ausi sunt. Omnia autem instrumenta et fideiussiones apud lenones interpositas, vel a lenonibus contra bonos mores factas infirmas atque inualidas esse constitutio iubet. Si quis nefarium et incestum atque damnatum matrimonium contraxerit, liberos autem ex priori legitimo matrimonio non habuerit, statim suis facultatibus careat, et dos quae data est ei fisci juribus vindicetur. Post publicationem autem et cinguli sui patiatur amissionem, et exsilio puniatur. Quod si vilior sit et corporali quaestioni subsistat, et uxor ejus contra leges nupta easdem poenas patiatur scilicet, si nulla justa excusetur ignorantia.  ex filia nepotes, vel neptes, pariter ad haereditatem ab intestato avi defuncti vocentur, et non minus tertiam partem sicut ante accipiant, sed integram portionem assequantur ex filia nepotes; talem accipiant nati, qualem
Abbreviated transcription (Latin):
nusqͥsq sobolem suã nutriat.
qd si exponendã putauerit ani¬
madu̾sioni quȩ c̃stituta ẽ subiace¬
bit. s nec dñis uł patronis repeten¬
di aditũ relinquimꝰ. si ab ipsis ex
serit. Tituł .ii.
Sancimus nemini lic̾e siue ab¬
ingenuis genitorib puer paruꝰ
ꝓcreatꝰ. siue alibertina ꝓgeniȩ.
siue seruili conditione maculatus
tione. siue colonarie conditionis.
ẜneq his qͥ eos nutriendos sustu¬
lert̃. licentiã concedi penitꝰ eũ
educationẽ eoꝵ ꝓcurat. siue masculi
sint siue feminȩ. ut eos uł loco lib̾oꝵ
ł loco seruoꝵ aut colonoꝵ hant. s
nullo discrimine habito hi qͥ ab huiꝰ¬
modi hominib educati st̃. liberi &
ingenui appareant.
Si is adquẽ ancille ꝑtinet usus.
fructus. partũ suũ esse credens uen¬
diderit. aut donau̾it. furtũ ñ com¬
mittit. Furtũ enĩ sine affectu fu¬
randi non committitur.
apitali crimine dãpnatoꝵ bona
non ad lucrũ p̃sidis ꝑferri. s cogna¬
tis punitorũ reddi oportet.

Expanded text:
nusquisque sobolem suam nutriat; quod si exponendam putaverit, animadversioni quae constituta est subjacebit, sed nec dominis, vel patronis repetendi aditum relinquimus si ab ipsis expserit. CAP. LIII. De eodem. Sancimus nemini licere, siingenuis genitoribus puer parvulus procreatus, sive a libertina progenie, sive servili conditione maculatus,tione, sive colonariae conditionis. Sed neque his qui eos nutriendos sustulerunt licentiam concedi penitus cumeducationem eorum procurare sive masculi sint sive feminae, ut eos vel loco liberorum, vel loco servorum, aut colonorum habeant, sed nullo discrimine habito, hi qui ab hujusmodi hominibus educati sunt, liberi et ingenui appareanSi is ad quem ancillae pertinet usus fructus, partum suum esse credens vendiderit, aut donaverit, furtum non committit. Furtum enim sine affectu furandi non committitur.apitali crimine damnatorum bona, non ad lucrum praesidis perferri, sed cognatis punitorum reddi oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum scĩ uiri maledictionis sen¬
tentiã ꝓferunt. ñ ad hanc ex uo¬
to ultionis. s ex iusticiȩ ex amine
erũpunt. Intus subtile iudiciũ
aspitiunt. &. mala foris urgen-¬
tia qua maledictione ferire debe¬
ant cognoscant . &. eo maledicto
ñ peccant. qͦ ab int̾no iudice non
discordant. Itẽ. Scriptura sacra
duob modis maledictũ memorat.

Expanded text:
viri maledictionis sententiam proferunt, non ad hanc ex voto ultionis, sed ex justitiae examine prorumpunt. Intus subtile judicium aspiciunt, et mala foris surgentia qua maledictione ferire debeatur cognoscunt, et eo maledicto non peccant quo ab interno judice non discordant. Item, Scriptura sacra duobus modis maledictum memorat,
Abbreviated transcription (Latin):
pignora sua recipiat. Qđ si debitor
noluerit pꝰ tres ãmonitiones soluto
debito pignora sua susciꝑe: credi¬
tor detrahendi pignoris liberam
habebit potestatem
Si alienũ ammal euicũq dãpniũ
intulerit. aut alicuiꝰ fructus lese¬
rit. dñs eiꝰ aut estimationẽ dãpni
reddat. aut ipsũ animal tradat.
Qđ ũ de cane similit̾ ẽ statutum.
Est qui irritatu suo ferã bestiam
ł quãcũq aliam quadrupedẽ in se
ꝓͣritau̾it. ea quȩ dãpnũ decłit. neq

Expanded text:
pignora sua recipiat. Quod si debitor pignora sua recipiat. Quod si debitor noluerit post tres admonitiones soluto debito pignora recipere, creditor detrahendi pignoris liberam habebit potestatem. Si alienum animal cuicunque damnum intulerit aut alicujus fructus laeserit, dominus ejus aut aestimationem damni reddat, aut animal tradat. Quod etiam de cane similiter statutum est. Et qui irritatu suo feram bestiam vel quamcunque aliam quadrupedem in se proritaverit, eaque damnum dederit, neque
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quicqͥd inrem cõmendatã. ob mor¬
bũ ł aliam rationẽ impensũ ẽ adño recipi pot̾.
Si facto incendio. ruina. naufragio. aut
quolibet simili casu. res cõmendata
amissa sit. ñ tenebitur eo nomine
is cui cõmo data ẽ. nͥ forte cũ possit
rẽ cõmendatã saluã facere. suã p̃tu¬
lerit. ¶Si seruũ. ł equũ. ł quecũq
alia aliquis ab alt̾o adusũ tm̃serui¬
endi cõmodata susceꝑit. & eos ad
pugnã uł uͥ uitȩ ꝑicłm incurrant
duxerit. ad redditionẽ cõmodatȩ rei
m̾ito adnõ retinetur. Si facto p̃¬
tio rẽ uendendã aliqͥs cuicũq credi¬
derit. &. dũ abeo uendenda ꝓfert᷑.
quacũq occasione ꝑierit. eiꝑit. qͥ
eam ded̾at distrahendã. Cet̾m si rẽ
acceptã ñ rogante dño. s ꝑmittente
eo qͥ accepit. dũ uelit uenundare
ꝑdid̾it. sibi rei ꝑdite ingerit detri¬
mentũ. ¶Creditor si sine c̃ditione
pignꝰ sibi depositũ tenens. t̃ debito¬
rem suũ c̃uen̾it. ut soluto debito

Expanded text:
Quidquid in rem commodatam ob morbum, vel aliam rationem impensum est, a domino recipi potest. Si facto incendio, ruina, naufragio, aut quolibet simili casu res commodata amissa sit, non tenebitur eo nomine is cui commodata est, nisi forte cum possit rem commodatam salvam facere, suam praetulit. Si servum vel equum vel quaecunque alia aliquis ab altero ad usum tantum servienti commodata susceperit, et eos ad pugnam vel ubi vitae periculum incurrant duxerit, ad redditionem commodatae rei merito a domino retinetur. Si facto pretio rem vendendam aliquis cujuscunque crediderit, et dum ab eo vendenda profertur, quacunque occasioneeam dederat distrahendam. Caeterum, si rem acceptam, non rogante domino, sed permittente eo qui acceperit, dum velit venumdare, perdiderit, sibi rei perditae ingerit detrimentum. Creditor si sine conditione pignus sibi depositum tenens, ter debitorem suum convenerit, ut, soluto debito,
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Uenientẽ gͦ soluant discipłi.
ut pastores ecclȩ ei penã debeant
ãmou̾e quã meruit. qͥ ñ erubuit
moderamine pastores eccłȩ ł solu̾e
studeant uł ligare. Gr̾ in mo¬

Expanded text:
iscipuli, ut pastores ecclesiae ei poenam debeant amovere, quam meruit qui non erubuit moderamine pastores ecclesiae vel solvere studeant, vel ligare. C.
Abbreviated transcription (Latin):
Plerũq contingit. ut iudicis lo¬
ta concordat. ac sepe agit᷑. ut dãp
net in meritos. uł alios ipse ligatus
soluat. Sepe insoluendis ac ligan¬
dis subditis. suȩ uoluntatiᷤᷤ motus.
ñ autẽ causarũ m̾ita. seq̃r pastor.

Expanded text:
Plerumque contingit, ut locum jume concordat; ac saepe agitur, ut vel damnet immeritos, vel alios ipse ligatus solvat. Saepe in solvendis vel ligandis subditis suae voluntatis motus, non autem causarum merita seq
Abbreviated transcription (Latin):
matr̃e sequatur. Item. Qui in utero
st̃ in toto pene iure ciuili intelligñr
hereditates his restituunt᷑. ita ut
si p̃gnans mulier abhostib capta
sit. id qd natũ erit. ꝗͣuis apua bone
fidi emptorẽ peꝑit tanꝗͣ. furtiuũ
usu non capitur.
Si aliqͥs legit imã rẽ ꝑ legitimas
scripturas duob donau̾it. umi
pͥus & alt̾i pꝰea. ñ querendũ ẽ in
his donationib qͥ priꝰ qͥ posterius
acceꝑit. S qͥrem tradente donato¬
re possedit. is eam cui ẽ tradita pos¬
sidebit. Nec int̾ ẽ utrũ imparentes
tñ cũ nulla ꝓbatione debiti. is qui
repetenti pecuniã obtulerit sacra¬
mentũ: &. ille ei nisiurandi ne¬
cessitatẽ ultro concessẽrit. non pot̃
pꝰea ab eo debitũ postulare. Heres¬

Expanded text:
relinqui. Item, qui in utero sunt, in toto pene jure civili intelliguntur haereditates his restituuntur, ita ut si praegnans mulier ab hostibus capta sit, id quod natum erit, quamvis apud bonae fidei emptorem peperit, tanquam furtivum usu non capitur.Si aliquis unam rem per legitimas scripturas duobus donaverit, uni prius et alteri postea, non quaerendum est in his donationibus qui prius qui posterius acceperit, sed qu irem tradente donatore possederit, is eam cui est tradita possidebit. Nec interest utrum in parentes, tamen cum nulla probatio est debiti, is qui repetendi pecuniam obtulerit sacramentum, et ille ei jusjurandi necessitatem ultro concesserit, non potest postea ab eo debitum postulare.
Abbreviated transcription (Latin):
idonei. &. posst̃ om̃s in solidũ reti¬
neri. tñ restitutio debiti ⁊ int̾ eos
ꝓportione sua c̃tingit ex soluat.
Quicũq falsam monetã ꝑcussisse
compbatꝰ fuerit. manꝰ eiꝰ ampute¬
cõponat. Si seruus .lx. ictꝰ accipiat.
Apud quẽ scelus agnoscitur . &. pars
rapinȩ fuerit inuenta. statĩ socios
suos nominare cogat᷑. Qđ si nõare
noluerit. teneatur aduindictam.
ilio uł heredi contra prauorũ
iustã aut legitimã diffinitionẽ
uenire ñ liceat. qr iuste repellit᷑
p̃sũptio illius. qͥ facta semoꝵ ĩiu¬
sciens susceꝑit. in nũo furantiũ
hat᷑ &. simili uindictȩ subiaceat

Expanded text:
idonei, et possent omnes in solidum teneri, tamen restitutio debiti et inter eos proportione sua contingit exsolvat. Quicunque falsam monetam percussisse comprobatus est, manus ejus amputecomponat; si servus, LX ictus accipiat. Apud quem scelus agnoscitur et pars rapinae fuerit inventa, statim socios suos nominare cogatur. Quod si nominare noluerit, teneatur ad vindictam. Filio vel haeredi contra priorum justam aut legitimam diffinitionem venire non liceat, quia juste repellitur praesumptio illius qui facta seniorum injusciens susceperit, in numero furantium habeatur, et simili vindictae subjaceat
Abbreviated transcription (Latin):
medio tp̃r habuisse. qđ &. uerũ ẽ.¬
Ion om̃ib licet facere testamtũ.
Statĩ enĩ hi qui alieno uiri sub¬
iecti st̃. testamenti faciendi ius ñ
habent. ltẽ. Testam̃tũ fac̾e ñpos¬
sunt. impubes. qr nullũ eoꝵ ani¬
mi iudiciũ ẽ. Itẽ. furiosi qͥ mente
carent: ñ adrẽ ꝑtinet. si impubes
pꝰea pubes factus. aut furiosus pꝰea
cõpos m̃tis factꝰ fuerit. & decesse¬
rit. furiosi aut̃ si ꝑ id tp̃s fecerint
testam̃tũ. quo furor eoꝵ int̾missuᷤ
ẽ. iure testati ee̾ uidentur. Itẽ. Mutꝰ
& surdus ñ semꝑ testam̃tũ fac̾e pos¬
sunt. Utiq aut̃ de eo surdo loqͥt᷑
qͥ oĩo ñ exaudit. ñ qui tarde exaudiat.
Nã & mutꝰ is intelligr̃. qͥ eloqͥ ni¬
chil pot̃. ñ qͥ tarde loquit᷑.
Cũ lex inp̃t̾itũ quid indulget.
infuturum uetat. tituł .i.
tum iã receptũ ẽ. ꝓpt̾ auctoritatẽ
doctissimi uiri hipocratis. Et idõ
credendũ ẽ eũ qͥ ex iustis nuptiis

Expanded text:
medio tempore habuisse: quod et verum emedio tempore habuisse: quod et verum eNon omnibus licet facere testamentum. Statim enim hi qui alieno juri subjecti sunt, testamenti faciendi jus non habent. Item: Testamentum facere non possunt impuberes, quia nullum eorum animi judicium habent. Item, furiosi, quia mente carent; nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus, aut furiosus compos postea mentis factus fuerit, et decesserit. Furiosi autem si per id tempus fecerunt testamentum, quo furor eorum intermissus est, jure testati esse videntur. Item, mutus et surdus non semper testamentum facere possunt. Utique autem de eo surdo loquitur, qui omnino non audit, non qui tarde exaudit. Nam et mutus is intelligitur qui eloqui nihil potest, non qui tarde loquitur. Cum lex in praeteritum quid indulget in futurum vetat. CAP. LXI. tum iam receptum est propter auctoritatem doctissimi uiri Hippocratis: et ideo credendum est eum, qui ex iust‹i›s nuptiis
Abbreviated transcription (Latin):
quecũq ciuitas constituit. sepe
mutari solent. uł tacito c̃sensu
pͥncipif pape ł alia pꝰea lege data.
Ingenuus. ẽ qͥ statim ttuł .iii.¬
natꝰ ẽ. lib̾ ẽ. siue ex duob in¬
genuis matrimonio editꝰ. siue
ex lib̾tinis. siue exalt̾o lib̾tino.¬
& alt̾o ingenuo. S & siqͥs de
matre libera nascit᷑. patre ser¬
uo. ingenuus nicħominꝰ nascit᷑.
quẽ admodũ qͥ ex matre lib̾a nasci¬
tur. & incerto patre natꝰ ẽ. qm̃
uulgo conceptꝰ ẽ. Sufficit autẽ
liberã habuisse matrẽ. eo tp̃r ꝯͦ
nascitur. Licet ancilla concepit.
& econtͣrio. si lib̾a concepit. dem̃
ancilla facta pariat. placuit eũ
qui nascitur libũ nasci. quia non
deb&ꝵ calamitas matris ei nocere.
qͥ in utero ẽ. Ex his & illud quesitũ
ẽ. si ancilla p̾gnans manumissa sit.
deinde ancilla pꝰea facta sit. &. peꝑit.
liberũ an seruũ pariat. marcellus
ꝓbat liberũ nasci. Sufficit enĩ ei
qui inuentre ẽ. liberã matrẽ ut

Expanded text:
quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata.Ingenuus is est, qui statim ut natus est liber est, sive ex duobus ingenuis matrimonio editus, sive ex libertinis, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. sufficit autem liberam fuisse matrem eo tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ canonice adem̃dationẽ. siue cõponẽ ⁊ ad
penitñtiã. ut dõ ⁊ eccłȩ satisfaciat. ꝗͣ lesit. Si
aũ despexerit atq c̃tẽpserit. eiꝰ ãmonitionẽ.⁊
salub̾rimã ĩuitationẽ: feriat illũ pastorali
lͥiga. ħ ÷ sent̾ntia excõmunicatiõis. ut acõmu¬
c̃gruã satisfactione. ⁊̃ dignã em̃dationẽ. Quã
excõmunicationẽ deb&. idẽ ep̃s seniori illiꝰ no.

Expanded text:
nice ad emendationem sive compositionem, et ad poenitentiam, ut Deo et Ecclesiae satisfaciat quam laesit. Si autem despexerit atque contempserit ejus admonitionem et saluberrimam invitationem, feriat illum pastorali virga, hoc est, sententia excommunicationis, ut a commucongruam satisfactionem et dignam emendationem. Quam excommunicationem debet idem episcopus seniori illius not
Abbreviated transcription (Latin):
Non liceat cõmunicare excõmu¬
nicatis. neq indomos eoꝵ introe¬
excõmunicato cõmunicau̾it. quasi
ꝑ turbans omnẽ disciplinã ȩccłasticã.
dep̃hensus cũ excõmunicatis cõmu¬
nicare. ñ ipse pͥuet᷑ cõmunione.
tanꝗͣ. qui regłam c̃fundit ȩccłȩ.¬
ui m̾ito facinoꝵ suoꝵ ab ec¬
clesia pulsi sunt. si ab aliqͦ ep̃o
munione suscepti. ⁊̃ ipsi pari cri

Expanded text:
Non liceat communicare excommunicatis, neque in domos eorum introeexcommunicato communicaverit, quasi perturbans omnem disciplinam Ecclesiae, deprehensus cum excommunicatis communicare, etiam ipse privetur a communione tanquam qui regulam confundit Eccleui merito facinorum suorum ab Ecclesia pulsi sunt, si ab aliquo epismunione suscepti, etiam ipse pari cum
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥs ꝑerrorẽ ancillã mulierẽ du¬
xerit uxorẽ. liberã eã ẽẽ putans.
ł ex contͣrio si libera mulier seruo ꝑ
errorẽ iuncta sit. pꝰeaq u̾itas reꝑta
fuerit. dicendũ ẽ omĩno nuptias noi
c̃stitisse. int̃ lib̾ũ enĩ ⁊ ancillã. ser¬
uũ ⁊ liberã mulierẽ. nuptiȩ c̃trabi ñ
posst̃. Qđ si calliditate & c̃scientia
dñi. seruus ⁊ ancilla. matͥmoniũ c̃ tra¬
xerit. cũ lib̾a ꝑsona. forte enĩ dñs
ancillã suã ut liberã uiro ingenuo
c̃iunxit. &. dotẽ ꝓ ea p̃stitit. ut ꝓpt̃
nuptias donationẽ lucret᷑ totã. uł
donationẽ dotis. & ancillã liberã fa¬
cit .&. nuptie c̃sistant. nulla lege
qͣntũ ꝑtinet ad seruitutẽ. Huiꝰ mͦi
consenserit. sciens aut̃ qͥ ñ c̃cubuerit.
forte enĩ iõ h facit. ut pꝰea negotiũ
moueat hõi libero. qd ancillã eiꝰ dux̃
ñ ꝓhibuerit. &. nuptie integro uire
consistant. & seruit conditionis
ꝑsona eripiatur adingenuitatẽ. illo

Expanded text:
s per errorem ancillam mulierem duxerit uxorem, liberam esse eam putans, vel e contrario, si libera mulier servo per errorem juncta sit, postea quam veritas reperta fuerit, dicendum est omnino nuptias non constitisse. Inter liberum enim et ancillam, servum et liberam mulierem nuptiae contrahi non possunt. Quod si calliditate vel conniventia domini servus vel ancilla matrimonium contraxerit cum libera persona  forte enim dominus ancillam suam ut liberam viro ingenuo coniunxit et dotem pro ea praestitit, ut propter nuptias donationem lucretur totam vel donationem dotis, et ancillam liberam faciat et nuptiae consistant, nulla lege, quantum pertinet ad servitutem, hujusmodiconsenserit, sciens autem quod non cohibuerit forte enim ideo hoc facit, ut postea negotium moveat homini libero quod ejus ancillam duxit non prohibuerit, et nuptiae integro jure consistant, et servilis conditionis persona eripiatur, ad ingenuitatem illo
Abbreviated transcription (Latin):
nesc̃ cõpar alt̾ius. & se ñ totũ putat.
Tu uigalẽ repudias tuũ. ⁊ sepe pu¬
tas mutandũ. ⁊ siuno de fecerit die.
suꝑducis riualẽ. &. statĩ incognita
causa. qͣsi cognita. pudoris exeg̃riᷤ

Expanded text:
nescit compar alterius, et se non totum putat. nescit compar alterius, et se non totum putat. Tu jugalem repudias tuum, et saepe putas mutandum, et si uno defecerit die, superducis rivalem, et statim incognita causa quasi cognita, pudoris exsequeris