comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ uibe t᷑ abraham. lussꝰ hoo fuerit : uterꝰ oboe¬
auntu tali etiã examine ꝓbata posterisinno¬
÷tescer&
Conuenientius ligna portauerit filiꝰ : ne pat̃ senexq por¬
tar&. Non sit postea filiũ ferire ꝑmissꝰ. ne orbitate grauis¬
sima se ferir&. Nunqͥd etiã sinullo effuso sangͥne rediret᷑.
minꝰ eẽt ꝓbatꝰ abraham. Aut si iã opꝰ erat ꝑficis acri¬
ficiũ etiã ne ut ille aries inuepꝰ adherens cornib: appar&.
adullũ augm̃tũ uictime ꝑtinebat.  sic omia considerant᷑
&ꝰ quasi suꝑ flua necessariis contexta inueniunt᷑ admonent
humanũ animũ iđ animũ rationalẽ pͥus aliquid sign¬
ficare deuide qͥd significent quȩrere. haq etiã tͦi iudȩi

Expanded text:
filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboefilium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius aliquid significare, deinde quid significent quaerere. Itaque etiam
Abbreviated transcription (Latin):
modo pigñ paricte patar & aenon pocus intelligene
soriptũ ut si legre non ualer&. nortam̃ Alos apias
iiqͥd signficare dubitar & ꝰ ta piusilla oniã ques
inuetere instrunto scripturarũ scarũ. ꝗͥsqͥs nonꝑ
uerso lramolege it. sic oport& moueat᷑ ut aliqͥ dea
signsicare non abigat. Verbienĩ grã : Nũ qͥd sicpor
tebit aduitariũ iuro fẽminã fieri. &iã hoc necesitas
ili cogebit. uł ulla sua debat utilitas. utde deorii¬
ontis latere fier& . Si caui euadendi diluuiĩo pꝰ¬
erts ernt fabricari archã qͥd opꝰ erat m̃suras eus
ant iͤas potisi mũ fieri aut etiã scriptis adreligio¬
nẽ posteritati ꝓpagandis cõme morari s ꝓpt̃
genꝰ reparandũ animalia ineludio portebat qͥd
op̃ erat illo potissimũ numero. septena demunds
bma de in mundis. & aditũ ad archã fieri. neces¬
stcatis utiq cogebat. In latere aut̃ fieri uł etiã ne¬
morie com̃dari ꝑlitteras qͥdeogebat ꝰ immolare

Expanded text:
rietem putaret? ac non potius intellegeret scriptum, ut si legere non ualeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? ita prius illa omnia. quae sunt in uetere instrumento scripturarum sanctarum, . quisquis non peruerso animo legerit, sic oportet moueatur, ut aliquid ea significaretebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare
Abbreviated transcription (Latin):
p̃namtiatũ uideri oogunt᷑ a nob dicere qd illa sign¬
ficont. Quȩ nsi aliquid signficare concedunt ti diuins
auetoritatis libros : ab ineptarũ fabularũ ignomima
non defendunt. Vidithoc qͥdũ filo iurliberalit̃ crudi¬
tissimꝰ. ÷ nus illoꝵ ciuiꝰ eloqͥũ egreci platori equare non
dubitant & conatꝰ ẽ. aliq̃ int̃p̃tari Non ad xp̃m̃ intel¬
ligendũ inquẽ non crediderat : sed utinde magis appa¬
rer& quantũ unt sit utrũ ad xp̃m̃ referas om̃ia ppt̃
mbrati om̃a ꝑtractabat. Cui sibtilisime numeroꝵ etiã
regilis consilenti. congruent̃ oc currebunt omĩa quȩ
ad intelligendis xpm nihil impedirent qñ in corport
humano etiã ille humam generis saluator apparint
nectimꝰ cogerent: quia cor pꝰ humanũ est utiq & ho¬
ablato uelamine si cramta eecdȩ mannantia exlitore
lomuns illius inueniss&. Na quia p̃dictũ est er duo

Expanded text:
coguntur a nobis discere quid illa significent: quae nisi aliquid significare concedant, tam divinae auctoritatis Libros ab ineptarum fabularum ignominia non defendunt. Vidit hoc Philo quidam, vir liberaliter eruditissimus, unus illorum, cujus eloquium Graeci Platoni aequare non dubitant: et conatus est aliqua interpretari, non ad Christum intelligendum, in quem non crediderat; sed ut inde magis appareret quantum intersit, utrum ad Christum referas omnia, propter membratim omnia pertractabat. Cui subtilissime numerorum etiam regulas consulenti, congruenter occurrebant omnia, quae ad intelligendum Christum nihil impedirent, quoniam in corpore humano etiam ille humani generis Salvator apparuit; nec tamen cogerent, quia corpus humanum est utique et hoablato velamine, Sacramenta Ecclesiae manantia ex latere hominis illius
Abbreviated transcription (Latin):
dicent᷑ om̃s gentes. hoc dictũ est ad abra imhoc adisias
hoc adia cob. Vnde non inmerito dic̃ egosu as abril ins¬
ssisa ac. & ds ucob cõpleturꝰ utiq inbenodicione
om̃iũ gentiũ qđ exeoꝵ semine ꝓmisit. Nec in mertts
iese babrabam cũ eiꝰ seruusei in rass&. sub femore suo
insst. eũ ponere manũ : scien sinde uenturã comnc apͥ.¬
nescierĩ qua cpcitat inimi logerie fanst᷑ ubi uo cauit

Expanded text:
dicentur omnes gentes. hoc dictum est ad Abraham. hoc ad Isaac, dicentur omnes gentes. hoc dictum est ad Abraham. hoc ad Isaac, hoc ad Iacob. unde non inmerito dicit: ego sum deus Abrs Isaac et deus Iacob. conpleturus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. nec inmerito ipse Abraham, cum eius seruus ei iurasset, sub femore suo iussit eum ponere manum, sciens inde uenturam carnenescierim, qua caecitate . animi legerit Faustus, ubi uocauit
Abbreviated transcription (Latin):
di uõ adecłiam referunt᷑ qđ totu xps est Se
& incoteris int ptationib figuratũ ꝑimiu sũ textũ
diume scripturȩ lic& consiđare & coparare sens co
obstupene. Neq enĩ audent contra dicere ineilla non
solu dicta sedetiã facta figurate accepta nt ptem̃¬
ahxpm̃ intelligendũ p̃sertĩ & ea quȩ p̃nuntiatai
intelliginꝰ etiã demonstramꝰ ipleta cũ fabulas suas
ut aliqͦ mꝰ cõm̃dent. ad nestio qͥs fisiologias ut teolo¬
gias idẽ rationes naturales uł diuinas int̃ ptando re¬
ferre conent᷑. Ex parte plene sitis uidicantes
qualia sint ex parte aut̃ dissimulantes dũ carident
intheatris quȩ uenerant᷑ intẽplis. inturpitudine
miniũ liberi: in suꝑ stitione nimiũ serui. Nob aut̃
qsͥs dicerit non idõ illa uł gesta it scripta it ap̃sincis
intel ligat᷑: excepta ñi tanta consonantia rerũ psigu
ratarit &ẽ nunc ĩpletorũ alis p̃sigus ꝓphetiis iptis
manisestisq ferit᷑. Sieuti ẽ. illud in semine tubene Es¬

Expanded text:
s est. sic et in ceteris interpretationibus figurarum per uniuersum textum diuinae scripturae licet considerare et conparare sensus eobstrepunt; neque enim audent contradicere, ne illa non solum dicta sed etiam facta figurate accepta intem intellegendum, praesertim quia ea, quae praenuntiata intellegimus. etiam demonstramus inpleta, cum fabulas suas ut aliquo modo commendent, ad nescio quas physiologias uel theologias, id est rationes naturales uel diuinas interpretando referre conentur ex parte plene satis indicantes, qualia sint; ex parte autem dissimulantes. dum ea rident in theatris, quae uenerantur in templis. in turpitudine nimium liberi. in superstitione nimium serui. Nobis autem quisquis dixerit non ideo alia uel gesta uel scripta, ut Christus in eis intellegatur, exceptaratarum et nunc inpletarum aliis praesagiis propheticis apertis manifestisque ferietur, sicuti est illud: in semine tuo bene
Abbreviated transcription (Latin):
in salino dedicationis domꝰaꝑtissime cant᷑. conũ tisti
lncdũ meũ inguudiuĩ mͥ. concidisti saccũ meũ & io¬
cuĩ isti me lȩtitia. ut cant& tͥ głi mea &e nora
compungar. Quis potest exoc casione alterius oꝑis om̃ia
quȩ milł ueterib legis & ꝓphetarũ libris figurate xpm̃
adnuntiant quanta lib& breuitate ꝑ stringere. cꝰ insi
forte qͥsputat ingenio fieri utea quȩ erũ ordine ꝓsua
tpr̃a cucurrerꝰ ad xpĩ si guificationos int̃ p̃tando uer¬
tant᷑: Hoc forte iudei poss̃ dicere siue pagam. Eis aut̃
quise xpĩanos putari uolunt p̃mit coruicẽ apb̃ica aucto¬
ritas dicens. Hȩc omĩa in figura contingebant inilł. &
hȩc omĩa figure mẽ fuer. Nã si is mahel &isiac homi¬
nes natiduo testam̃ta significant. Nind credendũ et
detot factis. quȩ nullo niturali usu. nulla ne gocdi

Expanded text:
tissime canitur: conuertisti luctum meum in gaudium mihi. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria mea et non conpungar. Quis potest ex occasione alterius operis omnia, quae in illis ueteribus legis et prophetarum libris figurate Christum adnuntiant, quantalibet breuitate perstringere ? nisi forte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii
Abbreviated transcription (Latin):
etũ lł credentib constructis domiciba pacis. basilicȩ
xpĩanirũ congregationĩ & nouellatȩ uincȩ popłi
sidelis. e plintiti horti ubietiã int̃ oña holeri ganã
ulud simapis regnat. sub cuius umbracuł longe lateq
porrecdais &eia alti petax suꝑpbia gentiũ tanquã incli
uolatilib confugiendo requieset Nã qđ etiũ post sẽptu¬
agnta annos secđm ciꝰdẽ herenie ꝓphetiã rediẽ excap¬
tiuitate &tẽplũ renouatur. qͥs fidđ xp̃ĩ non intelligat
post euoluta tprã quȩ septenarii dierũ numeri repe¬
titione transcurrunt. etiã nob̵ iđ ȩeđȩ di adillã celes

Expanded text:
etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae christianorum congregationum, et nouellatae uineae, populi fidelium, et plantati horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe lateque porrectis etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit. nam quod etiam post septuaginta annos secundum eiusdem Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum renouatur. quis fidelis Christi non. intelpost evoluta tempora, quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id est, Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
loquen&d om̃ino ñ tacute. Iuocl& si longũ. ẽ. tamen
quia ualde necessiriũ ẽ: tocũ ipsũ locũ excius
adchorintios epistolx huic operime inscrere
nonpigebit: De spĩtalib aut̃ nolo uos ignrairo
sp̃s. Sciis. quandogentes eratis ad simulagra sine urce
quomꝰ ascendebatis incductiȩ łpt̃ qđ notũ facio uob̾. quia¬
Ii nemo inspã dĩ loquens. ditie anathema iħu Ex nemo
potest dicere dnsiłis. nisi inspũseõ. Diuisiones au

Expanded text:
loqueretur, omnino non tacuit. quod etsi longum est, tamen, loqueretur, omnino non tacuit. quod etsi longum est, tamen, quia ualde necessarium, totum ipsum locum ex eius ad Corinthios epistula huic operi me inserere non pigebit. de spiritalibus autem nolo uos ignorare, fratres . scitis, quando gentes eratis, ad simulacra sine uoce quomodo ascendebatis inducti. propter quod notum facio uobis, quia nemo in spiritu dei loquens dicit anathema Iesu, et nemo pot
Abbreviated transcription (Latin):
ista cõmunio: ut diligat earnẽ suã. Neq enĩ hoc
in om̃ib tantũ ẽ. qui cũ rette uiuunt. nonsolũ eon¬
sulunt saluci carnissus uerũ etiã carnales motus
adusũ rationis edomant & refrenant: secletiam
bestiȩ fugiunt dolorem formidant interitum:
&ꝰ quicquid illã menbrol cõpage copulãq carnis
& sp̃s a concordi untura elissicere ae esirimere potest.
quanta ualent agilitate deu̾tant: nutrientes etiã
ipsȩ acforientes carnẽ suam Nemo enĩ inquã
Intuemini si potestis quam ium ducat acraatore ereattra.
ab ipsis calestib apparatib usq acl carnẽ. sangainẽ.
uniuersitatis plenitudine terminata. formarũ
uarietate decorata : rerũ gradib ordiuata
Rursus idem apłs. cũ despiritalib diuersis munerib
& cam̃ aclimitatẽ consonis. remplane magnã ci
diuinã &abelitã nos docer&: deipsa ista carne
nr̃a similitulinẽ ededit : cuius artisicẽ dm̃ eũ bee

Expanded text:
ista communio, ut diligat carnem suam; neque enim hoc ista communio, ut diligat carnem suam; neque enim hoc in hominibus tantum est, qui cum recte uiuunt, non solum consulunt saluti carnis suae, uerum etiam carnales motus ad usum rationis edomant et refrenant, sed etiam bestiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et quicquid illam membrorum conpagem copulamque carnis et spiritus a concordi iunctura disicere ac dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam ipsae ac fouentes carnem suam. nemo enim umquam intuemini, si potestis, quam uim ducat a creatore creatura ab ipsis caelestibus adparatibus usque ad carnem et sanguinem uniuersitatis plenitudine terminata, formarum uarietate decorata, rerum gradibus ordinata. Rursus idem apostolus cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i opinionẽ: Quid in ipsa carne uitalia uiscera.
totius formȩ conuenientia menbra. operandi uasa
sentiendi locis atq offitiissius cuncta distincta &
concordi unitate contexta : moderatione mensurarũ.
parilitate numeroꝵ. oreline ponderũ :ͤ nonne indicant
artificẽ suũ dm̃ uerũ cuidictũ ẽ: om̃ia in mensura
&numero & pondere disposiusti : si ergo cor ñ ꝑuersũ
atq corruptũ uanis fabulis haberetis : in uisibilia enus
itellccta conspicer&is Vnde enm istis haec bod me¬
moraui. nisi ab illo cuius unitate om̃is mođ sistitir:
cuius sapientia om̃is pulcritudo formatur cuiꝰ lege
om̃is ordo disponitur: quodsi adista intuenda occulũ
nonhab&is: a postolica uos ducat auctoritas, Apłs
enim cũ descã aflectione preciper& qualis. eẽ ilebeat
uror inuxores ex anima amantis sũpsit exemplum:
uniuersa substantia Uidete quẽ ad modũ inom̃ẽ
animal sibi adsalutẽ conciliatũ ꝑtenelat nature

Expanded text:
uestri opinionem. Quid in ipsa carne uitalia uiscera, uestri opinionem. Quid in ipsa carne uitalia uiscera, totius formae conuenientia, membra operandi, uasa sentiendi locis atque officiis suis cuncta distincta et concordi unitate contexta moderatione mensurarum, parilitate numerorum, ordine ponderum nonne indicant artificem suum deum uerum, cui uere dictum est: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti? si ergo cor non peruersum atque corruptum uanis fabulis haberetis, inuisibilia enim eiintellecta conspiceretis. unde enim istis haec, quae commemoraui, nisi ab illo, cuius unitate omnis modus sistitur, cuius sapientia omnis pulchritudo formatur, cuius lege omnis ordo disponitur? quodsi ad ista intuenda oculum non habetis, apostolica uos ducat auctoritas. Apostolus enim cum de sancta dilectione praeciperet, qualis esse debeat uirorum in uxores, ex anima amantis sumpsit exemplum. uniuersa substantia! uidete quemadmodum in omne animal sibi ad salutem conciliatum portendat naturae
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ istis imis sint om̃ia bona: in quib seis suꝑna
meliora Uerũ tam̃ ad tendite. & date mihi uncim
quamlib& ab iectissimũ animal cuiꝰ anima oderit
carnẽ suam. acñ potius nutriat & foueat cam.
motuq uitali ueget& & regat : & quodã modo ad¬
minisbr& ꝓsui generis exiguitate quoddam uni¬
uersũ suum ad incolumitatẽ tuendã sibi conciliantũ
I uodenĩ racionalis anima castigatat corpꝰ suũ & serui¬
tuti subicit. ne in moderato appetitu terreno. im¬
pediatur ꝑceptio sapientiae : &iã sic utiq diligit
carnẽ suã : quã sibi ad obediendũ legitime subdit
atq: ordinat: Tostremo uos ipsi quãius carnali errore
carnem detestemini: non potestis nisi diligere carnẽ
ur̃am. eiusq saluti atq incolumitati consulere .: om̃s
Iccꝰ & casus & intẽperuem qua ledicur eiutare :⁊
munim̃ta uero & salubritatẽ qua conseruatur appetere:
Itaostendtis praeualere naturȩ legem: c̃ontra erroris

Expanded text:
ut cum istis imis sint omnia bona, in quibus sunt eis superna meliora. uerumtamen adtendite et date mihi unum quamlibet abiectissimum animal, cuius anima oderit carnem suam, ac non potius nutriat et foueat eam motuque uitali uegetet et regat et quodam modo administret pro sui generis exiguitate quoddam uniuersum suum ad incolumitatem tuendam sibi conciliatum. quod enim rationalis anima castigat corpus suum et seruituti subicit, ne inmoderato adpetitu terreno inpediatur perceptio sapientiae, etiam sic utique diligit carnem suam, quam sibi ad oboediendum legitime subdit atque ordinat. postremo uos ipsi quamuis carnali errore carnem detestemini, non potestis nisi diligere carnem uestram eiusque saluti et incolumitati consulere, omnes ictus et casus et intemperiem, qua laeditur, deuitare, munimenta uero et salubritatem, qua conseruatur, adpetere: ita ostenditis praeualere naturae legem contra erroris
Abbreviated transcription (Latin):
curat inperitũ in sultatorẽ. & quȩ nondũ in¬
telligit credit eẽ. talia. qualia non nulla ex¬
pta ẽ quȩ nondũ intellecta sic erant. Obiciat¬
ano sei qͥsq qđ ẽ manuel: adamauerit. usrid& insi¬
citiã illiꝰ hominis: ãplectit᷑ ueritatẽ huiꝰ
nominis. Obiciat qđ a mauerit messiã. repellit
extinctũ adũsariũ : ten& unctũ magistrũ.
ltate quoq cupit sanari auanis errorib:
& edificari suꝑ fundam̃tũ apłoꝵ & ꝓpħarũ.

Expanded text:
curat inperitum insultatorem; et quae nondum intellegit, credit esse talia, qualia nonnulla experta est, quae nondum intellecta sic erant. obiciat ei quisque quod Emmanuhel adamauerit, inridet inscitiam illius hominis, amplectitur ueritatem huius nominis. obiciat quod amauerit Messiam, repellit exstinctum aduersarium, tenet unctum magistrum. ita te quoque cupit sanari a uanis erroribus et aedificari super fundamentum apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
sole: hoc ẽ. grã m̃tib adĩplendã legẽ. Et sic̃
oculi non sanꝰ soł delectatione moriunt᷑. sedilt
ictib: spis radioꝵ qb reũberati in densores
litterã cũ grã defuit faciebat: Itaq deilla¬
utrũq dr̃ & bona ẽ. lex siqͥs ea legitime atat᷑
& qđ seqͥt᷑. sciens hoc qr iusto lex ñ e. posita.
quia ñ opꝰ hab& terrente littera quẽ delec¬
t& iia iustitia. Hec sponsa xp̃i gaudens inspe
plenȩ salutis suȩ tͥ optat bonã conũsionẽ ad
fabuł alueritatẽ: ne adoneũ quasi adulterũ
reformi dans cd̃nũ sutissimo adultero serperto

Expanded text:
plendam legem. et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reuerberati in densiores litteram, cum gratia defuit, faciebat. itaque de illur et: bona est lex, si quis ea legitime utatur et quod sequitur: sciens hoc, quia iusto lex non est posita, quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec sponsa Christi gaudens in spe plenae salutis suae et tibi optat bonam conuersionem a fabulis ad ueritatem, ne Adoneum quasi adulterum reform
Abbreviated transcription (Latin):
solẽ fenestras clauditis. Hȩc igit sponsa
xp̃i ũ mortuale gi idẽ peccato qđ legis
ꝓibitione fit habundantiꝰ cũ lex sine grã
ub& ñ uiuat taliergo legi mortua ut sit
alteriꝰ qͥ ex mortuis resurrex : discornit
ista sine legis uiria : ne sacrilegiũ cõmittat
in eiꝰ auctorẽ : qđ tu facis in eũ quẽ non in¬
telligis auctorẽ boni. cũ audias apłm
dicentẽ . Itaq: lex qͥdẽ scã & mandatũ
Iñ tende ueritatẽ: ferit tͥ oculos. Ecce

Expanded text:
solem fenestras clauditis. Haec igitur sponsa solem fenestras clauditis. Haec igitur sponsa Christi, jam mortua legi, id est, peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia jubet, non juvat: tali ergo legi mortua, ut sit alterius qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis injuria, ne sacrilegium committat in ejus auctorem: quod tu facis in eum, quem non intelligis auctorem boni; cum audias Apostolum dicentem: itaque lex quidem sancta et mandatum  tenebrarum. adtende ueritatem, ferit tibi oculos. ecce
Abbreviated transcription (Latin):
cuitu in sultas intelligit : quia gemenspecit:
q humił querit . qr mitis pulsat. Et sic uid&
non rephendi lege cũ dr̃ littera oc cidit
sp̃s aut̃ uiuificat: sic̃ non rep̃hendit᷑ scie ntia
cũ dr̃. scientia inflat ⁊ caritas u edificat
Nã utiq ise dixerat. scimꝰ qr om̃s scientiã
habemꝰ.: &tunc adiungit : scientia inflati p̃¬
caritas uͦ ȩdificat. It qͥd ergͦ habebat ipse
quo inflaret᷑ nisi quia cũ caritate ñ solũ non
inflat scientia sed etiã firmat . ita littera
cũ spũ. & lex cũ grã iã non eo modo littera
& lex appellat᷑: sic̃ ꝑ se ipsa cũ oc cidit ha¬
bundante delicco It a cnilex & uirtꝰ pec¬
cati dicta ẽ. cũ aug& eiꝰ noxiã delectati¬
onõ ꝑseuerã ꝓhibitionẽ nec tam̃ etiã sic
mala ẽ. sed pec catũ. ut appareat peccatũ
ꝑbonũ oꝑatũ ẽ. mortẽ. Ita multa qͥb dã
s noxia quã uis ñ sint mala. Nã & uos
cũ occulos delis etiã contra dm̃ urm̃

Expanded text:
cui tu insultas, intellegit, quia gemens petit, quia humilis quaerit, quia mitis pulsat; et sic uidet non reprehendi legem, cum dicitur: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sicut non reprehenditur scientiacum dicitur, Scientia inflat, charitas vero aedificat. Nam utique ipse dixerat, Scimus quia omnes scientiam habemus: et tunc adjungit, Scientia inflat, charitas vero aedificat . Utquid ergo habebat ipse quo inflaretur, nisi quia cum charitate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? Ita littera cum spiritu, et lex cum gratia, jam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est , cum auget ejus noxiam delectationem, per severam prohibitionem. Nec tamen etiam sic mala est: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa quibusdam sunt noxia, quamvis non sint mala. Nam et vos cum oculos doletis, etiam contra deum vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
ut abundar& delictũ Ubiaut̃ abundauit
delictũ : suꝑ abundauit grã. Nec idõtam̃
eandẽ legẽ peccatũ uocat : quia si ne gyã
non uiui ficat. Aug& enĩ pociꝰ reatum
p̃uaricatione addita. Ubi enĩ lex non ẽ
nec p̃uaricatio. Eidõ ꝑse isa cũ solalittera
e sine spũ idẽ lex sine grã tantũ modo
reos facit : sed ꝓponit sibi qđ putare mini
intelligentes possent . ⁊& aꝑie: qͥd dicat
cũ ait: Quid ergo dictͥmꝰ .o Lex pecca

Expanded text:
ndaret delictum; ubi autem abundauit ndaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. nec ideo tamen eandem legem peccatum uocat, quia sine gratia non uiuificat; auget enim potius reatum praeuaricatione addita: ubi enim lex non est, nec praeuaricatio. et ideo per se ipsam, cum sola littera est sine spiritu, id est lex sine gratia, tantum-, modo reos facit; sed proponit sibi, quod putare minus intelle-' gentes possent, et aperit, quid dicat, cum ait: quid ergo dicem
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ qͥb: societas humana non leditur
si quando custodis: aut pudore repͥ meris
ne int̾homines confundaris autti.¬
more frangeris ne publicis legib puniaris
aut malũ factũ bona aliqͣ consuetudine
horrescis: aut isa naturalisge quã in iusto
alteri facias qđ tͥ ab altoro fieri nouis ad¬
uertis. Error tam̃ tuus quã te in contra¬
riũ ire cõpellat & dũ sequeris & dũ non so¬
At ista uera sponsa xpĩ cui dipticeo lapideo
fronte inpudentissima insultas. in tel¬
ligit qͥd dist& int̃ litterã & spm̃: quȩ
duo dicunt᷑ alio mͦlex & grã : & non iã
inuetꝰ tate liotere sed innouitate
sp̃s dõ seruiens. non ẽ. iã sub lege sed
sub grã. Heq enĩ litigiosa cȩcat᷑ : sed
mitis intendit uerb̵ apłi ut intelligat
qͥd appell& legẽ. sub qua nos iã non uult
eẽ. ql trans gressionis posita ẽ grã. do nec
uenir& sem̃ cui ꝓmissũ ẽ . & qr idõ sub intrauit¬

Expanded text:
septem, ' quibus societas humana non laeditur, septem, ' quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris, aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris, aut. malum factum bona aliqua consuetudine horrescis, aut ipsa naturali lege, quam iniuste alteri facias, quod tibi ab altero fieri non uis, aduertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire conpellat et, dum sequeris, et, dum non seAt ista uera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte inpudentissima insultas, intellegit, quid distet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gratia. neque enim litigiosa caecatur, sed mitis intendit uerbis apostoli, ut intellegat, quid appellet legem, sub qua nos iam non uult esse, quia transgressionis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
deos tuos formosos & deas formosas
p̃bentes se. ut ardentes concupiscant᷑
illi a femininis pͥncipib tenebrarũ.
& illȩ a mascuł. Quib: excitatis infru¬
endã libidinẽ. & in suos ã plecsus in hi¬
ant̃ ȩstuantib: eruant ab eis illũ dm̃ tuũ
ubiq cõpeditũ : & tanta suoꝵ tͦpitudine
ut solui ualeat indigentẽ. Nã rẽ ꝓximi
non concupiscere. qđ ẽ ultimũ decalo gi
mandatũ: unde potes misera. Nonne
ubi ds̃ ide tuus int̾ra aliena se fabricare
m̃tit᷑ scła noua: ubi post falsã uictoriã
falso triũ photu mescas.  Qđ cũ modu
insana uanitate desideras & eandẽ t̃rã
gentis tenebrarũ sũma incinitate subs¬
tantiȩ tuȩ coniungi credis. utiq: rẽ ꝓximi
concupiscas: merito tͥẽ. inimicũ dipti¬
ceũ  continens tã bona mandata
multũ errorituo contraria. Nã illa
tria quȩ addilectionẽ dĩ ꝑtinent om̃i no
ignoras : om̃ino non seruas. Hȩc autẽ

Expanded text:
deos tuos formosos et deas formosas deos tuos formosos et deas formosas praebentes se ut ardenter concupiscantur, illi a feminis principibus tenebrarum et illae a masculis: quibus excitatis in fruendam libidinem et in suos amplexus inhianter aestuantibus eruant ab eis illum deum tuum ubique conpeditum et tanta suorum turpitudine, ut solui ualeat, indigentem. nam rem proximi non concupiscere, quod est ultimum decalogi mandatum, unde potes, misera? nonne tibi deus ipse tuus in terra aliena se fabricare mentitur saecula noua, ubi post falsam uictoriam falso triumpho tumescas? quod cum modo insana uanitate desideras et eandem terram gentis tenebrarum summa uicinitate substantiae tuae coniungi credis, utique rem proximi concupiscis. merito tibi est inimicum diptychium continens tam bona mandata multum errori tuo contraria.- nam illa tria, quae ad dilectionem dei pertinent, omnino ignoras, omnino non seruas; haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
cetera de calogi p̃cepta quo mͦ seruabis.
An a furto abstineas: ut nescio qͥs panẽ
seu quã lib& ȩscã insuis uscerib truci¬
dandã. deuor& pociꝰ quã tu si possis ei sub¬
ripias atq: ad officinã uentris electorũ
tuoꝵ curras ut furto tuo ds̃ tuus nec in
gauius ineidat uinculũ & quo incidãt eru¬
diat᷑ cꝰ Porro si in eodẽ furto cõp̃hen¬
daris non ne ꝑ iiũ dm̃tuũ nonte abstu¬
lisse uirab̾. o. Quid enĩ tͥ facturꝰ ẽ. tał
ds̃ cui dicis falsũ uiraui ꝑte. sed ꝓte nisi
uelles utexaiũ tͥ inferrẽ dũ honorem
deferre  Ita &illũ mandatũ legis nefalsũ
testimoniũ disas: ꝓpt̃ m̃bra dĩtiusic con¬
tẽpnis. ut ea ñ solũ testimonio sed &iuira¬
apđte impleri. Etꝰ hoc unũ uideo
qđ nulla tui erroris necessitate uiolare
cogaris. Sed si nefas ẽ. conuigẽ concupis¬
cere alienã considera qͥd sit concupiscen¬
dũ se ꝓponere alienis . & recor dare

Expanded text:
cetera decalogi praecepta quomodo seruabis ? cetera decalogi praecepta quomodo seruabis ? an a furto abstineas, ut nescio quis panem seu quamlibet escam in suis uisceribus trucidandam deuoret potius quam tu, si possis, ei subripias atque ad officinam uentris electorum tuorum curras, ut furto tuo deus tuus nec in grauius incidat uinculum, et quo inciderat eruatur? porro si in eodem furto conprehendaris, nonne per ipsum deum tuum non te abstulisse iurabis? quid enim tibi facturus est talis deus, cui dicis: falsum iuraui per te, sf!d pro te, nisi uelles, ut exitium tibi inferrem, dum honorem deferrem ? ita et illud mandatum legis: ne falsum testimonium dicas propter membra dei tui sic contemnis, ut ea non solum testimonio, sed et iuraapud te inpleri, et hoc unum uideo, quod nulla tui erroris necessitate uiolare cogaris. sed si nefas est coniugem concupiscere alienam, considera, quid sit concupiscendum se proponere alienis, et recordare
Abbreviated transcription (Latin):
moni tabuł ꝓclamantib: liberoꝵ ꝓ
creandoꝵ causa. &urã lege metuentes
ne particulã dĩ sui sordib carnis affi¬
gant : Ad explandã tantũ libidines femines
mnpudica conuinctione miscent᷑. filios
aut᷑ inuiti suscipiunt : ꝓpt̃ qđ solũ con¬
uigia copulandas. Quo mͦ er gͦ ñ ꝓibes
nube qđ dete tanto ante p̃ dix̃ apłs.
quando id conaris auferre denupti is
unde s̃ nuptiȩ o Quo ab lato mariti
er̃ turpit̃ amares : meretrices uxores
thalami fornices : socerilenones. Ac ꝑ
hoc etiã illud p̃ceptũ qđ ẽ non occides ex¬
eius dẽ erroris ꝑuersitate non seruas.
Dũ enĩtimes ne dĩ tui m̃brũ liget᷑ in carnẽ. ⁊¬
non das esurienti panẽ : Hic formidans
homicidiũ falsũ . illic ꝑ petrasuerũ . Itaq
si incurras in eũ famelicũ qͥ mori possit
nasi cibũ porrigendo sub uenias: nã tu
homicida teneberis. Aut lege dĩ si non
dederis : aut lege manichei sidederis: qͥd

Expanded text:
monii tabulis proclamantibus liberorum monii tabulis proclamantibus liberorum procreandorum causa, et uestra lege metuentes, ne particulam dei sui sordibus carnis adficiant, ad explendam tantum libidinem feminis inpudica coniunctione miscentur; filios autem inuiti suscipiunt, propter quod solum coniugia copulanda sunt. quomodo ergo non prohibes nubere, quod de te tanto ante praedixit apostolus, quando id conaris auferre de nuptiis, unde sunt nuptiae ? quo ablato mariti erunt turpiter amatores, meretrices uxores, thalami fornices, soceri lenones. ac per hoc etiam illud praeceptum, quod est: non occides, ex'eiusdem erroris peruersitate non seruas. dum enim times, ne dei tui membrum ligetur in carne, non das esurienti panem, hic formidans homicidium falsum, illic perpetras uerum. itaque si incurras in eum famelicum, qui mori possit, nisi cibum porrigendo subuenias? iam tu homicida teneberis aut lege dei, si non dederis, aut lege Manichaei, si dederis. quid?
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝑtinere : exquo & ꝑquẽ & in quos̃ om̃ia e
unde hoc intelligis: quando nec illa septẽ
quȩ addilectionẽ ꝓximi ꝑtinent. qua
humane uitȩ societas c̃tinet᷑ erroris tui
detestanda ꝑ ũ sitate nosse atq: obseruare
ꝑmitteris d̃ in qͥb: mandatũ pͥmũ ẽ.
honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã qđ &
paulus cõmemorat mandatũ pͥmũ in re¬
ꝓmissinc. eadẽ atq: itidẽ etiã n̾e p̃cipien
Tu aut̃ doc trina de monica didicisti ini¬
micos deputare parentes tuos. qđ te
ꝑ concubitũ in carne ligauerint: & hoc
modo utiq: dõ tuo inmundas cõpedes in¬
posuerint. Hinc etiã considerandũ est¬
consequens p̃ceptũ qđ ẽ non mechaboris¬
ũ Ita uiolatis ut hoc maxime in conuigio
decestomim qđ filii ꝓcreant᷑ aecsic auditores
uros dũ cauent ne fominȩ qͥb: miscentur¬
concipiant. etiã uxorũ adulteros¬
faciatis. Ducunt enĩ as. ex lege matri¬

Expanded text:
dei pertinere, ex quo et per quem et in quo sunt omnia? dei pertinere, ex quo et per quem et in quo sunt omnia? unde hoc intellegis, quando nec illa septem, quae ad dilectionem proximi pertinent, qua humanae uitae societas continetur, erroris tui detestanda peruersitate nosse atque obseruare permitteris? in quibus mandatum primum est: honora patrem tuum et matrem tuam, quod et Paulus commemorat mandatum primum in repromissione eadem atque itidem etiam ipse praecipiens. tu autem doctrina daemonica didicisti inimicos deputare parentes tuos, quod te per concubitum in carne ligauerint et hoc modo utique deo tuo inmundas conpedes inposuerint. hinc etiam consequens praeceptum, quod est: non moechaberis, ita uiolatis, ut hoc maxime in coniugio detestemini, quod filii procreantur, ac sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus miscentconcipiant, etiam uxorum adulterosfaciatis. ducunt enim eas ex lege matri
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ : qr illa iã non sub pedago giolegis.
& audiens qđ ibi scriptũ ẽ. dns ds̃ tuus pͥm
dñs uNꝰ ẽ. Qđ tu non audiens: intã
multos deos fictos fornicationẽ tuã
diffudisti. Quomꝰ non sint tibi gdm¬
tũ ẽ. non accipies inuanũ nom̃ dnĩ dĩ
carnales a carnali uanitate mundandos¬
uiꝰ.ii. etiã carneis ocuł uerꝰ inueritate car¬
nał ex ortꝰ ẽ. infallatiȩ uanitate posusti
Quo mͦ tͥ nonsit adũsũ t̾ciũ p̃ceptũ desab¬
bati reqͥe quȩ tot figmitoꝵ inlusi onib
inqͥeta anima uentilaris  Hȩctria
p̃cepta quomꝰ ꝑtineant ad dilectionẽ dĩ
qͣndo capies : quando sapies : quando a mab :
In modata es & feda & contentiosa. Tumu¬
isti. & uanuisti: uiliusti. & ex cessistr modũ
tuũ . tͦ pasti decorẽ tuũ t᷑basti ordinẽ tuũ.
Tał apudte fui : nouite. Quo pacto ergote
nunc doceã hȩotria p̃cepta ad dilectionẽ

Expanded text:
Filii Dei; quia illa jam non sub paedagogio Legis, Filii Dei; quia illa jam non sub paedagogio Legis, et audiens, quod ibi scriptum est: dominus deus tuus, deus unus est: quod tu non audiens in tam multos. fictos deos fornicationem tuam diffudisti. Quomodo non sint tibi intum est: non accipies in uanum nomen domini dei ui propter carnales a carnali uanitate mundandos etiam carneis oculis uerus in ueritate carnis exortus est, in fallaciae uanitate posuisti ? quomodo tibi non sit aduersum tertium praeceptum de sabbati requie, quae tot figmentorum inlusionibus inquieta anima uentilaris? haec tria praecepta quomodo pertineant ad dilectionem dei, quando capies, quando sapies, quando amabis ? inmoderata es et foeda et contentiosa: tumuisti, euanuisti, uiluisti, excessisti modum tuum, turpasti decorem tuum, turbasti ordinem tuum. talis apud te fui, noui te. quo pacto ergo te nunc doceam haec tria praecepta ad dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
ciua inmunda. sine fronte adhuc ista
garris: ad huc pascis uentos. adhuc amplee¬
teris idola cordis tui: ita necu facie adfasmgin¬
ciẽ. uidisti regnantẽ regẽ sceptrigerũ.
floreis coronis cintũ & deoꝵ agmina.
Et splenditenentẽ maenũ sex uultꝰ & ora
ferentẽ. micantẽq: lumine: & alterũ
regẽ honoris angłoꝵ exercitib circim
datũ : E&alterũ ad amantẽ heroã belli¬
gerũ dextra hastã tenentẽ. & sinistra
clipeũ. Ꝙ alterũ gloriosũ regẽ tres
rotas ipellentẽ ignis. aquȩ & uenti &
maximũ athlantẽ mundũ ferentẽ humeris i¬
& eũ genu fixobrachus utrimq secꝰ fulci¬
entẽ .o. Hȩc &alia mille portenta facie
ad faciẽ uidisti: An hȩc t doctrina de mo¬
morũ iñ daci lo quoꝵ. ꝑ hora deceptoꝵ
cantat & nescis. c Ue t̾ infelix. Ecce qͥb
fantasmatib constu praris: ecce qͣs uani¬
tates ꝓueritate lãbis: & serpentinis pocuł
ebria : de dipticeo lapideo audes insultare
matronali uere cundiȩ conuigis unic

Expanded text:
ciua, inmunda, sine fronte adhuc ista garris, adhuc pascis uentos, adhuc amplecteris idola cordis tui! itane tu facie ad faciem uidisti regnantem regem sceptrigerum floreis coronis cinctum et deorum agmina et splenditenentem magnum, sex uultus et ora ferentem micantemque lumine, et alterum regem honoris angelorum exerdatum; et alterum adamantem heroam belligerum; dextra hastam tenentem, et sinistra clypeum; et alterum gloriosum regem tres rotas impellentem, ignis, aquae, et venti; et maximum Aulantem mundum ferentem humeris, et eum genu fixo brachiis utrinque secus fulcientem? Haec et alia mille portenta tu facie ad faciem vidisti, an haec tibi doctrina daemoniorum mendaciloquorum per ora deceptorum cantat, et nescis? Vae tibi, infelix! ecce quibus phantasmatibus constupraris, ecce quas vanitates pro veritate lambis: et serpentinis poculis ebria, de diptychio lapideo audes insultare matronali verecundiae conjugis unici
Abbreviated transcription (Latin):
maneantq ad formancdã uitã fideliũ. tria haec
fides spes. caritas: unde fieri potest ut pares
cum aliquo mores habeat. quihec tria cũ illo
paria ñ hab& : quienĩ aliud crecdit. aliud sperat.
aliud amat. necesse. ẽ. ut alit̃ uiuat. & si usus
quarundam rerũ similis uid&dur nob̾.eẽ.cũ gen.¬
tib sic̃ cibi & potus. tectoꝵ. uestimentoꝵ lauacroꝵ.
& qui ex nr̃is c̃iugalẽ uitã ger̃ uxoꝵ ducendarũ.
& habend srũ filiore. gignencloꝵ. nutriendoꝵ. here.¬
ditandoꝵ. Llonge tam̃en aliter his reb utitur.
quiadalium sinem usũ finẽ earum refert .

Expanded text:
maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, e
Abbreviated transcription (Latin):
niħ int̃. et̃ putaire. Anuorũq uocet᷑ antidotũ
quia utrũq: eoꝵ uimsiã habeat. utrũq agr : & aliqͥd
epetin: uennon & medicũ audiens ac uenenariũ.
ittrũq uocabis medicos. & iustũ aueliens atq initistũ.
poteris utrosq uo care iustos ̃ qcut̃ er eoꝵ aligin& igat
Quodsi bo c sacere ab surdũ ẽ : quanto absurdius dmꝰ
& liylen id circo duos pitare deos. q eorũ quisq

Expanded text:
nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque
Abbreviated transcription (Latin):
Est quidẽ. qđ cluo principia consitemur: Sedunũ
exhis dm̃ uocamus alterũ hr̃len: aut ut cõmunit̃
d usitate elixerim clemonẽ: Qđ situ hoc putas
duos significare deos poteris & mnedico disputante
de insimutate atq sanitate duas easdẽ putare
sinitatesi &cũ quis bonũ nominat & malũ. tu
poteris eadẽ duo putare bona: & copiã audiens
atq: egestatẽ. duas easdẽ putabis copias. Iuid situ
de albo & nugro disputante me. & frigido & calido.
& dulci & amaro dicas. qr du oalba & duo calida
& luo dultia ostenderĩ non ne uideberis mentis
impos. &cerebri minime sanis sic & cũ duo principia
doceo dm̃ & hylen: ñic cireo uder iam debeo tibi
duos ostendere deos Anqiua ium omnẽ male¬
ficã h le ad sgnams benesic̃ĩ deo at congrut.
ideireo niħ inter. eẽ pitas an utrũq eont uocenꝰ dm̃:¬
qđ suta ẽ: poteris & uenenũ audiens &antidotũ

Expanded text:
Est quidem quod duo principia confitemur, sed unum Est quidem quod duo principia confitemur, sed unum ex his Deum vocamus, alterum Hylen: aut, ut communiter et usitate dixerim, daemonem. Quod si tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate, duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem, duas easdem putabis copias. Quod si et de albo et nigro disputante me, et frigido et calido, et dulci et amaro, dicas quia duo alba, et duo calida, et duo dulcia ostenderim, nonne videberis mentis impos, et cerebri minime sani? Sic et cum duo principia doceo, Deum et Hylen, non idcirco videri jam debeo tibi duos ostendere deos. An quia vim omnem maleficam Hylae assignamus, et beneficam Deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putasnenum audiens et antidotum
Abbreviated transcription (Latin):
uob tales ñsint paginis &iã talib deteriores sint:
nde manifestũ est non ideo derogari. sanȩ doctrine
quȩ sola catholica.ẽ: quia multieius nomine censeri
uolunt : & ꝑillã sanari nolunt: Agnoscenda. est enĩ
paucitas illa: quã dñs p̃cipuȩ ẽiñdat iningenti atq
innumerabili multitudine toto orbe diffusa
Que tam̃ paucitas scõꝵ atq sideliũ qđ sepe c̃m̃ diailũ. ẽ
tanquã grinor in comparatione multitudinis palcarũ.
paucitas dicitur: Porse aut̃ ipsi tantã massã frum̃ti
repbat. In cõparabili muleitudine super&
Ecce ñ sums gentiũ scifnina: aquib plurimũ distanꝰ
inmeliuss: Sed necuos hoc estis quia plurimũ ab eis
anduo: plane unus. Quemꝰ ergo uosduos asseritis e¬
nũꝗ in nrĩs quidẽ assortionib duordeoꝵ auditũ ẽ
nom̃.. Sedtu unde hoc suspiceris: cupioscire.
Aiua & bonoꝵ & maloꝵ duo principia traditis:

Expanded text:
uobis tales non sunt, paganis etiam talibus deteriores sint. uobis tales non sunt, paganis etiam talibus deteriores sint. unde manifestum est non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim paucitas illa, quam dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa: quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tamquam granorum in conparapaucitas dicitur; per se autem ipsam tantam massam frumenti reprobat, incomparabili multitudine superet. Ecce non sumus Gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius: sed nec vos hoc estis, quia plurimum ab eis an duo? Plane unus. Quomodo ergo vos duos asseritis? Nunquam in nostris quidem assertionibus duorum deorum auditum est nomen. Sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. Quia bonorum et malorum duo principia traditis.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ facta eoꝵ gentib uideant᷑ similiora quã uob̃:
Nã & quorundã facta gentiliũ cũ magis uob ꝓpin¬
quant quã quib dã auditorib ur̃is. non nulle qui ppe
in sacrilegis sacrisstus dauino &a carnib & concu¬
bitu tẽperent : potius auditores ur̃os his om̃ib:
utentes & in eo uob̾ dissimiles. in maniche grege
numeratis: quã istos eadem que facitis ficientes:
Potiusq feminã quȩ inimanicheũ crediderit
urã in dicitis &iã parientẽ quã sibillam nec saltr̃
nubentẽ: At enĩ multixpĩant eitholici uocant᷑.¬
& sunt adulteri. raptores. auari. ebriosi & quicqͥd
aliud sane oloc drinȩ aduersit᷑: Iuid aut̃ int̾uos
intã exiguo acpene nullo numero urã: Nonne
pleriq sunt tales et quidam inpaganis nonfunt
talis  Non ideã paganos quitales nis dicitos meliores uob
cum com̃ ꝓpt̃ facrilega uatitatẽ sectȩ urẽ: &lam qui in

Expanded text:
cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam et quorundam facta gentilium cum magis uobis propinquent quam quibusdam auditoribus uestris — nonnulli quippe in sacrilegis sacris suis et a uino et a carnibus et a concubitu temperant — potius auditores uestros his omnibus utentes et in eo uobis dissimiles in Manichaei grege numeratis. quam istospotiusque feminam. quae in Manichaeum crediderit, uestram dicitis etiam parientem quam Sibyllam nec saltem nubentem. at enim multi cbristiani catholici uocantur et sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicquid aliud sanae doctrinae aduersatur. quid autem inter uos in tam exiguo ac paene nullo numero uestro nonne plerique sunt tales, et quidam in paganis non sunt tales? num ideo paganos, qui tales non sunt. dicitis meliores uobis ? cum tamen propter sacrilegam uanitatem sectae uestrae etiam qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ceterihomines. & fructib uiuatis & fontib lana & lino.
similit̃ texto amiciamini.: nec in instamĩ parem
ducitis uitam. non aliud edendo aut bibendo aut
induendo. sed aliud sentiendo & credendo. & ad aliũ
finem ista om̃ia referendo finem scilic& ur̃i
erroris atq: uanitatis : itanos & in his & in alus
quȩ similit̃ sumimꝰ. nonsimilit̃ cũgentib iuiumꝰ.ͥ
easdẽ res non adeundẽ finem referendo: sed ad
sinem legitimi diuiniq p̃cepti caritatẽ decorde
puro & conscientia bona & fide ñficta Aquib
quidã aberrantes : conuersi sunt inuaniloqui ũ:
In quosane principatũ tenetis: ñ intuentes non con¬
siderentes ineisdem habendis agendisq reb tantũ
adliuersam uitam ualere sidiuersa sit sides: ut
inuiti suscipiant eisq patrimonia congerant
uł custodiant. carne uescantur. uinũ bibant. lauant.
metant. uindemii bnt. negocientur honores publicos
administrent uob̃cũ tamen ñ cum gentib conputetis

Expanded text:
ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis,
Abbreviated transcription (Latin):
& in manifestatione adhuntiata si tanto ante illis figuris
p̃nuntiata cognoscentes fidelit̃ & firiit̃ teneremꝰ idõ
putaremꝰ abiciendos quia ea quȩibi scriptas. iã non
obseruare corporalit̃ sed intelligere & facere spirita¬
lit̃ nos dns̃ iuib&. Scripta s: enĩ ꝓpt̃ nos in qͦs finis scłoꝵ
ta s̃ ut nos docerem᷑ scripta s: Qua ꝓpt̃ non manducare
catũ fuit: tpr̃ aut̃ noui testam̃ti. non ẽ. peccatum.
Sed inspe futuri scłi quã habemꝰ in xp̃o qui & animã
nram̃ induens iustitia. & corpꝰ irm̃ indiuris in mor¬
calitate totos nos in nouat. credere aliqͥd ex ueteris
corruptionis necessitate atq: indigentia nos passuros
ł acturos sẽꝑpeccatũ ẽ. quandiu uolu unt᷑ isti septẽ

Expanded text:
et in manifestatione annuntiata sunt, tanto ante illis figuris et in manifestatione annuntiata sunt, tanto ante illis figuris praenuntiata cognoscentes fideliter et firmiter teneremus, ideo putaremus abiciendos. quia ea. quae ibi scripta sunt, non iam obseruare corporaliter. sed intellegere et facere spiritaliter nos dominus iubet; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum ta sunt, ut nos doceremur, scripta sunt. quapropter non manducare catum fuit, tempore autem noui testamenti non est peccatum. sed in spe futuri saeculi, quam habemus in Christo, qui et animam nostram induens iustitia et corpus nostrum induens immortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros uel acturos semper peccatum est, quamdiu uoluuntur isti septe
Abbreviated transcription (Latin):
su ũ indĩ oboedientia ñ custo dins eoꝵ quoq: ordinẽ
male utendo ꝑt̾sut. Pitres aut̃ nr̃i qͥdõplacuerunt.
tenuer̃ ordinẽ suũ in ipsa oboedientia : ut qͥe qͥd:s
rent quẽ ad modũ ille distribuit . Itaq: nonsolum
carnes ad cibos datas cũ natura om̃s mundȩ eẽnt.
quasdã tam̃ non nulla significatione inmundis
illo tẽpe non eder̃ quo eas non edi p̃ceptũ erat :
uttalib significationib: futura rerũ manifes¬
tatio p̃figuraret᷑. sed & a timũ panẽ & cȩterahiuꝰ¬
modi in qͥb fuisse ũbrã futuroꝵ dic̃ apłstã rei
cẽnt illiꝰ tẽꝑis & illiꝰ popłi homines. sĩ obseruare
contẽpnerent. quando illa sic fieri &ista quenunc
reuelata s̃ tẽsic p̃nuntiari oportebat: quã nos
desipientes eẽmꝰ sinc̃ iã manifestato nouo testa¬
m̃to illas p̃nuntiatiuas obseruationes aliquid
Nob ꝓdesse putaremꝰ. sic̃ sacrilegi & ipii si eosdẽ
libros qͥ ꝓpt̃ nos scriptis ut ea quȩiã nob uela ta

Expanded text:
suum in dei oboedientia non custodiens eorum quoque ordinem male utendo perturbat. Patres autem nostri, qui deo placuerunt. tenuerunt ordinem suum in ipsa oboedientia. ut quicquid derent. quemadmodum ille distribuit. itaque non solum carnes ad cibos datas, cum omnes natura mundae essent. quasdam tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non ederunt, quo eas non edi praeceptum erat. ut talibus significationibus futura rerum manifestatio praefiguraretur, sed et azymum panem et cetera huiusmodessent illius temporis et illius populi homines, si observare contemnerent, quando sic illa fieri, et ista quae nunc revelata sunt, tunc sic praenuntiari oportebat; quam nos desipientes essemus, si nunc jam manifestato Novo Testamento, illas praenuntiativas observationes, aliquid nobis prodesse putaremus. Sicut sacrilegi et impii, si eosdem Libros qui propter nos scripti sunt, ut ea quae jam nobis revelata