comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in scbendo ⁊ legendo ⁊ orando: octo. in
cura corporis: octo. in expediendo reg¬
ni negocia tͣnsiget. Erat in capella sua
bustionem candele regem de singłis
ãmoneret officiis. Ita uitã egit mag
na cũ finitimis grã: ⁊ baldu uino comiti
flandrie. echelsxitha filia. in conuigiũ
dataĩ ex qͣ ille genuit ernulfum ⁊ ad¬
ulfũ. Iste. a patre comitatũ bononiȩ
suscepit. E x alt̾o. sunt hodie comites
ad unũquẽq pedũ. mancã auri. pub¬
lico pondere pensitauit. Stupenda ꝓfe¬
cto regis abstinentiaᷤut tanta se patere¬
tur emungi pecuma. no lens scłz de
rapina pauꝑum offerre deo sacͥficiũ.
Et erant ambe eccłiȩ sic uicine parie¬
tib conciguis: ut uoces canentiũ alie
causas: quib ñ modicas inuicem ex¬
culꝑent offensas. Quapꝑ. nuꝑ illud ceno¬
bium extͣ urbem tͣnslatum: saniꝰ in¬
¶ colit᷑. lib̾ius insignit᷑. Aiunt. elfredum
pͥus in ep̃atu sepultum: qd̾ suũ mona¬

Expanded text:
in scribendo et legendo et orando, octo in in scribendo et legendo et orando, octo in cura corporis, octo in expediendo regni negotia, transigeret. Erat in capella sua bustionem candelae regem de singulis admoneret officiis. Dimidiam na cum finitimis gratia; et Baldwino comiti Flandriae Ethelswitha filia in conjugium data, ex qua ille genuit Ernulfum et Adulfum. Iste a patre comitatum Bononiae suscepit, ex altero sunt hodie comites ad unumquemque pedem mancam auri publico pondere pensitavit. Stupenda profecto regis abstinentia, 194 ut tanta se pateretur emungi pecunia, nolens scilicet de rapina pauperum offerre Deo sacrificium. Et erant ambae ecclesiae sic vicinae parietibus contiguis, ut voces canentium aliae causas quibus non modicas invicem exsculperent offensas. Quapropter nuper illud coenobium extra urbem translatum sanius incolitur, liberius insignitur. Aiunt Elfredum prius in episcopatu sepultum, quod suum mona
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsferre aggressus: uix pͥma parte ex¬
plicita. iuuendi finem fecit. In ꝓlogo pa¬
storalis dicit se iccirco ad int̾p̃tandos
anglice libros animatũ: qd̾ eccłie in
quib numerose. a pͥsco bibliotece con¬
tinebant᷑. cũ lib̾s a danis incense sint
ꝓpt̾ea in tota in sula studiũ litt̾aꝵ abo¬
licum: qd̃ quisq magis uereret᷑ capi¬
tis ꝑicłm. qͣm sequeret᷑ libroꝵ exciciũ
nunc p̃libarent tumultuarie. qd̾ pos¬
tea si forte pax rediret. latino edisce¬
rent sermone. Ad om̃s pͥncipales se¬
des librum hunc suo iussu conscͥptũ
uelle tͣnsmitt̾e: cũ pugillari aureo. in
quo eẽt manca auri. Nichil in ista. uł
aliis int̾p̃tationib ex suo dice̾. s omnia.
a spectabilib uiris. pleimundo archie¬
piscopo. asserione ep̃o. Grimbaldo ⁊⁊
iohe pb̃ris. hausisse. Postremo. ut omnẽ
uitam eis breuit̾ elucidem: Uiginti qͣ¬
tuor horas que int̾ diem ⁊ noctem ingi¬
c̃ rotant᷑. ita diuidebat: ut .uii. horas.

Expanded text:
transferre aggressus, vix prima parte explicata vivendi finem fecit. In prologo Pastoralis dicit se idcirco ad interpretandos Anglice libros animatum, quod ecclesiae, in quibus numerosae a prisco bibliothecae continebantur, cum libris, a Danis incensae sint; propterea in tota insula studium literarum abolitum, quod quisque magis vereretur capitis periculum quam sequeretur librorum exercitium. nunc praelibarent tumultuarie, quod postea, si forte pax rediret, 192 Latino ediscerent sermone. Ad omnes principales sedes librum hunc suo jussu conscriptum velle transmittere, cum pugillari aureo in quo esset manca auri; nihil in ista vel aliis interpretationibus ex suo dicere, sed omnia a spectabilibus viris Pleimundo archiepiscopo, Asserione episcopo, Grimbaldo et Joanne presbyteris, hausisse. Postremo, ut omnem vitam ejus breviter elucidem, viginti quatuor horas quae inter diem et noctem jugiter rotantur ita dividebat, ut octo horas
Abbreviated transcription (Latin):
a deo deformes. Claudit᷑ in tumulo sc̃s
sophista ioh̃es. Qͥ ditatꝰ erat iam uiuens
dogmate miro. Martyrio tandem xp̃i cõ¬
scend̾e regnũ. Quomeruit: regnant sc̃i
ꝑ scla cuncti. his collateralib rex fretꝰ.
lib̾ales artes totis medullis indidit: in
tantum ut nullus ãgloꝵ fuerit. ł in in¬
celligendo acutior. ł in int̾ p̃tando ele¬
ne bibliothece angloꝵ aurib dedit:
usib conuectans. Cuius p̃cipui ft̃ lib̾:
Orosius. Pastoralis g̾gorii: gesta anglo¬
rũ bede. boeciꝰ de consolatione:.p. liber¬

Expanded text:
adeo deformes. Clauditur in tumulo sanctus adeo deformes. Clauditur in tumulo sanctus sophista Johannes, Qui ditatus erat jam vivens dogmate miro; Martyrio tandem Christi conscendere regnum, Quo, meruit, regnant sancti per secula cuncti. § 123. His collateralibus rex fretus, liberales artes totis medullis indidit, in tantum ut nullus Anglorum fuerit vel in intelligendo acutior vel in interpretando elenae bibliothecae Anglorum auribus dedit, usibus convectans; cujus praecipui sunt libri Orosius, Pastoralis Gregorii, Gesta Anglorum Bedae, Booetius De consolatione Phi
Abbreviated transcription (Latin):
bili instructũ: quẽ scireburne fecit
epm. hic sensum libroꝵ boecii de conso¬
latione. planiorib u̾bis enodauit. qͦs
rex ipse in anglicam linguã u̾tit. Hoc¬
spicacis ingenii ⁊ multe facundie: qͥ dudũ.
concrepantib undiꝙ belloꝵ fragorib.
in franciam. ad karolũ caluũ tͣnsierat.
Cuiꝰ rogatu iherarchiam dionisii ario
ꝓpt̾ ꝑplexitatem necessariarũ q̃stionũ
soluendam. bene itilem: sitñ ignoscat᷑
ei in aliquib. in quib a latinoꝵ tͣmite
deuiauit. dũ in g̾cos ocłos acrit̾ intendit
Succedentib annis. munificñtia elfredi
allectꝰ. uenit angliam ⁊ apd̾ monast̾ium
nr̃m. a pueris quosdocebat. gͣfiis ut fer¬
tur. ꝑforatus. ĩ marcyr estimatꝰ ẽ. Qd̃
sub ambiguo ad iniuriam sc̃ẽ amme ñ
dixerim: cũ celebrem eius memoriam.
sepulcrũ in sinistro lat̾e altaris : epita¬
phii ꝓdant u̾sꝰ. S cabri quidem ⁊ moder¬
ni tpris lima carentes: s ab antiquo ñ

Expanded text:
bili instructum, quem Scireburniae fecit bili instructum, quem Scireburniae fecit episcopum. Hic sensum librorum Booetii De Consolatione planioribus verbis enodavit, quos rex ipse in Anglicam linguam vertit. spicacis ingenii et multae facundiae, qui, dudum concrepantibus undique bellorum fragoribus, in Franciam ad Karolum Calvum transierat, cujus rogatu Hierarchiam Dionysii Areoppropter perplexitatem necessariarum quaestionum solvendam bene utilem, si tamen ignoscatur ei in aliquibus, in quibus a Latinorum tramite deviavit dum in Graecos acriter oculos intendit. Succedentibus annis munificentia Elfredi allectus venit Angliam, et apud monasterium nostrum a pueris quos docebat graphiis, ut fertur, perforatus, etiam martyr aestimatus est; quod sub ambiguo ad injuriam sanctae animae non dixerim, cum celebrem ejus memoriam sepulchrum in sinistro latere altaris, et epitaphii prodant versus, scabri quidem et moderni temporis lima carentes, sed ab antiquo non
Abbreviated transcription (Latin):
mare. romam. ad sc̃m thomã mindia.
multa mun̾a misit. Legatꝰ in hoc misso.
sigelmꝰ scireburnensis ep̃c̃. cũ magna ꝓs
ꝑitate. qd̃ qui uus in hoc scło miret᷑. indiã
penetrauit. Iñ rediens. exoticos splendo¬
res gẽmaꝵ ⁊ liquores aromatũ. qͦꝵ illa
humꝰ ferax ẽ. reportauit. Pret̾ea munꝰ.
omni obrizo p̃ciosiꝰ. partem dñici ligni.
a papa marino. regi missam. Monastia
ubi oportunũ uidebat: construxit. Unũ
in adelingia. uͥ eũ latuisse. suꝑior rela¬
tio meminit: ibiq albem ioh̃em ꝯstitu¬
it. ex antiqͣ saxonia oriundũ. Alt̾m in
Wintonia: qd̾ dicit᷑ nouũ monastiũ: uͥ
grimbaldũ alb̃em ꝯstituit: qͥ. se euocan¬
te:⁊ archiepd rem̃si mittnte. angliam
uen̾at: cognitꝰ. qd̾ se puerũ. olim ut
fert᷑ romã euntẽ. benigno hospicio ꝯfo¬
u̾at. Causa euocationis: ut litt̾aturestu¬
diũ in anglia sopitũ. ⁊ pene emortuum.
sua suscitaret in dustria. Habebat exsc̃o
dexi asserionem q̃ndam. scĩa ñ igno¬

Expanded text:
. Romam, et ad S. Thomam in India multa munera misit; legatus in hoc missus est Sigelmus Scireburnensis episcopusperitate, quod quivis hoc seculo miretur, Indiam penetravit; inde rediens, exoticos splendores gemmarum, et liquores aromatum, quorum illa humus ferax est, reportavit. Praeterea munus omni obrizo pretiosius, partem Dominici ligni, a papa Marino regi missam. Monasteria ubi opportunum videbat construxit; unum in Adelingia, 188 ubi eum latuisse superior relatio meminit, ibique abbatem Johannem constituit, ex antiqua Saxonia oriundum; alterum in Wintonia, quod dicitur Novum Monasterium, ubi Grimbaldum abbatem constituit, qui, se evocante, et archiepiscopo Remensi mittente, Angliam venerat, cognitus quod se puerum olim ut ferunt Romam euntem benigno hospitio confoverat. Causa evocationis 189 ut literaturae studium, in Anglia sopitum et pene emortuum, sua suscitaret industria. Dewi Asserionem quemdam, scientia non igno
Abbreviated transcription (Latin):
genti angloꝵ. in sede scĩ petri. Namꝑ
septem annos plenos destituta fuerat
ep̃is omnis regio. Gerxisoꝵ .i. west sa¬
xronũ. Qͦ audito: cong̾gauit rex ed̾. si
nodum senatoꝵ gentis angloꝵ. cui p̃¬
sidebat. Pleimundꝰ archiepc int̾p̃tais
districta u̾ba aplice legationis. Tunc
rex et ep̃i elegere sibi siusꝙ salubre
uinciis gewisoꝵ. ⁊ qd̾ olim duoha¬
buerunt. in qͥnꝙ diuiserunt. Acto
consilio: archiep̃c romã. cũ honori¬
ficis mun̾ib adiit. papam. magna
humilitate placauit: decreta regis
recitauit: quod aplico. maximȩ placuit.
Rediens ad patͥam. in urbe cantuarie.
uno die.uii. ep̃os. septem eccłiis ordina¬
uit. fridestanũ ad eccłiam wintoni¬
ensem: ethelstanũ ad cornubiensem:
Werstanũ. ad scirebur nensem: a de¬
lelmũ. ad wellensem: E dulfũ. ad cri¬
diensem.S ⁊ aliis ꝓtunciis. consticuit
duos epõs. Australib saxonib. uirũ
idoncum. bernegum: ⁊ m̾̃ciis. cenul¬
fum. ad ciuitatem dorcestrȩ. Hoc aũ

Expanded text:
genti Anglorum a sede sancti Petri; nam per septem annos plenos destituta fuerat episcopis omnis regio Gewisorum, id est, West-Saxonum. Quo audito, congregavit rex Edwardus synodum senatorum gentis Anglorum, cui praesidebat Pleimundus archiepiscopus interpretans districta verba apostolicae legationis. Tunc rex et episcopi elegere sibi suisque salubre rovinciis Gewisorum, et quod olim duo habuerunt in quinque diviserunt. Acto concilio, archiepiscopus Romam cum honorificis muneribus adiit, papam magna humilitate placavit, decreta regis recitavit, quod apostolico maxime placuit. Rediens ad patriam, in urbe Cantuariae uno die septem episcopos septem ecclesiis ordinavit; Fridestanum ad ecclesiam Wintoniensem, Adelstanum ad Cornubiensem, Werstanum ad Scireburnensem, Adelelmum ad Wellensem, Edulfum ad Cridiensem. Sed et aliis provinciis constituit duos episcopos, Australibus Saxonibus virum idoneum Bernegum, et Merciis Chenulfum ad civitatem Dorcestrae: hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
infamias. quas pꝰ dicam. magis resꝑ¬
angliam scõꝵ iuroꝵ lumina: ut cre¬
deres e celo arridere si da. Quoꝵ se¬
pe nominatꝰ dunstanꝰ. pͥus abbas glas
p̃c cantuarie: multe in scło potñtię.
magnȩ apud dm̃ grẽ: illic marchã.
istic exhibebat mariam. Ipse. artiũ
liberalium in tota insula pꝰ regemel¬
fredum excitator mirificus: ip̃e. re¬
gularium locoꝵ reꝑator munificꝰ.
In reges et delinq̃ntes duces insonare
t̾ribile: pauꝑes ⁊ mediocres. iustȩ sus¬
tentare. Intantũ ⁊̃ in fritolis. pacis
sequax: ut qͥa compatͥotȩ in tab̾ius
conuenientes. iamq temulenti. ꝓ mͦ
bibendi contende̾nt: ipse clauos argͣn¬
teos. uel aureos uisserit uasis affigi:
ut dummetam suam qͥsꝙ cognoscẽt :
ñ plus. subseruente u̾ecundia. uel ip¬
se appet̾et. uel alium appet̾e cogeret.
Plura ⁊ ñ conteminenda de uiro uo¬

Expanded text:
infamias, quas post dicam, magis respinfamias, quas post dicam, magis respAngliam sanctorum virorum lumina, ut crederes e coelo arridere sidera. Quorum saepe nominatus Dunstanus, prius abbas Glastpiscopus Cantuariae, multae in seculo potentiae, magnae apud Deum gratiae, illic Martham, istic exhibebat Mariam. Ipse artium liberalium in tota insula post regem Elfredum excitator mirificus, ipse regularium locorum reparator munificus; in reges et delinquentes duces insonare terribile, pauperes et mediocres juste sustentare. In tantum et in frivolis pacis sequax, ut quia compatriotae in tabernis convenientes, jamque temulenti pro modo bibendi contenderent, ipse clavos argenteos 238 vel aureos jusserit vasis affigi, ut dum metam suam quisque cognosceret, non plus, subserviente verecundia, vel ipse appeteret, vel alium appetere cogeret. Plura, et non contemnenda, de viro vo
Abbreviated transcription (Latin):
gem scottoꝵ. lunadiũ. cũ broꝵ malcol¬
mũ. archipiratam macusiũ. om̃sꝙ¬
uno ⁊ ꝑpetuo sacram̃to. sibi obliga¬
uit:adeo ut apud ciuitatem legionũ
sͥ occ̃rentes in pompam tͥumphi. ꝑ flu¬
uiũ. illos deducẽt. Una enim impo¬
sitos. ipse ad clauũ sedens. remigare
cogebat: ꝑ hoc ostentans regalem
magnificentiã: qui subiectam habe¬
ret tot regum potentiã. Uñ factũ¬
ẽ ut fama eius. ꝑ ora omniũ uolitan¬
te alienigene saxones. flandrite ipsi:ĩ
dani. huc frequent̾ annauigarent::
edgaro familiares effecti. Quoꝵ ad¬
uentꝰ. magnũ ꝓuincialib detͥm̃tum
peꝑit: qd̾ a saxonib. animoꝵ incon¬
ditam ferocitatẽ: a flandritis. corꝑm
eneruem molliciem: a danis. potati¬
onẽ disc̾ent. Homines ante hac in ta¬
lib integri:⁊ nat᷑ali simplicitate sua
defensare: aliena ñ mirari. In de m̾i¬
to iureꝙ culpant eũ litt̾e : nã cet̾as

Expanded text:
gem Scottorum Rinadium, Cumbrorum Malcolgem Scottorum Rinadium, Cumbrorum Malcolmum, archipiratam Mascusium, omuno et perpetuo sacramento sibi obligavit; adeo ut, apud civitatem Legionum sibi occurrentes, in pompam triumphi per fluvium De illos deduceret. Una enim navi impositos, ipse ad proram sedens remigare cogebat; per hoc ostentans regalem magnificentiam, qui subjectam haberet tot regum potentiam. Deniquest, ut, fama ejus per ora omnium volitante, alienigenae, Saxones, Flandritae, ipsi etiam Dani, huc frequenter annavigarent, Edgaro familiares effecti: quorum adventus magnum provincialibus detrimentum peperit, quod a Saxonibus animorum inconditam ferocitatem, a Flandritis corporum enervem mollitiem, a Danis potationem discerent; homines antehac in talibus integri, et naturali simplicitate sua defensare, aliena non mirari. Inde merito jureque culpant eum literae; nam caeteras
Abbreviated transcription (Latin):
raru.⁊̃ hac in uita: maxima parte
regni mutilatꝰ. Qua inuiria ꝑ cussꝯui
uendi finem fecit. Wutonie. in nouo
monast̾ĩo tumulatꝰ¬
rus. honor ac delicie angloꝵ fi¬
Aius edmundi. fr̃ edui. iuuencłs an¬
noꝵ sedecim. regum adipiscens: eodẽ
splendidȩ. ⁊̃ nr̃o celebrant᷑ tpr̃e. Af¬
fulsit annis illius diuinitatilamor
ꝓpitiꝰ : quẽ ipse m̾cabatur sedulo
deuotione animi: ⁊ uiuacitate con¬
silii. Deniq uulgatũ ẽ qd eo nascente
angłicam uocem. dunstanꝰ accepit.
Pax angliȩ. qͣm diu puer iste regna¬
u̾it: ⁊ dunstanus nr̃ uix̾it. Respon¬
dit u̾itas rerum: cȩlesti oracło. Adeo
uus uiuentib splendor eccłiasticꝰ ef¬
floruit: ⁊ tumultꝰ bellicꝰ emarcuit. Nec
uitꝰ fere annꝰ in cronicis p̃t̾itus ẽ: qͦ
ñ magnum ⁊ necessarium patͥe aliqͥd
fec̃it: quo ñ monast̾ium nouũ fun¬
dau̾it. Nullas insidias domesticoꝵ:
nullum ext̾miniũ alienoꝵ sensit. Re¬

Expanded text:
rarii etiam hac in vita, maxima parte rarii etiam hac in vita, maxima parte regni mutilatus. Qua injuria percussus vivendi finem fecit, Wintoniae in novo monasterio tumulatrus, honor ac deliciae Anglorum, filius Edmundi, frater Edwii, juvenculus annorum sexdecim, regnum adipiscens, eodem splendide etiam nostro celebrantur tempore. Affulsit annis illius divinitatis amor propitius, quem ipse mercabatur sedulo devotione animi et vivacitate consilii. Denique vulgatum est, quod, eo nascente, angelicam vocem Dunstanus exceperit, « Pax Angliae quamdiu puer iste regnaverit, et Dunstanus noster vixerit. » Respondit veritas rerum coelesti oraculo: adeo illis viventibus splendor ecclesiasticus effloruit, et tumultus bellicus emarcuit; nec ullus fere annus in Chronicis praeteritus est quo non magnum 236 et necessarium patriae aliquid fecerit, quo non monasterium novum fundaverit. Nullas insidias domesticorum, nullum exterminium alienorum, sensit. Re
Abbreviated transcription (Latin):
tos facultatũ auxilio pꝰ ⁊̃ deporta¬
tos exilio: calamitatib indignis affe¬
cit. Ipsum dunstanũ monachoꝵ pͥ¬
miceriũ. in flandriam ꝓpellit. Ea
tempestate : facies monast̾ioꝵ feda
nachis inhabitatum: stabulũ cłicor
fecit. S tu dnẽ mu. creator ⁊ reciae¬
ator nr̃ bone artifex. multũq po¬
tens formare nr̃ã deformia: ꝑ illos
homines irregulares ⁊ uagos. thes¬
aurum tuũ tot annis abdicũ. in lucẽ
ꝓpalasti. Beati adelmi corpꝰ dico: qd̾
ipsi de t̾ra eleuatum. in scrinio loca¬
runt. Accessit cłicoꝵ głe. regalis li¬
b̾alitas: ut daret scõ p̃dium. ampli¬
tudine. ⁊ u ciuitate ipsa ꝑ oportunũ
S ignoscat dolori meo auima:. iam¬
dudum in requie collata. ꝑ dunsta¬
ni int̾uentum. Dolor in qͣm me cog̾
illũ adiudicare: quia pͥuata ittili¬
tas. publico damno ñ p̃iudicat. ĩmo
cõmune dispendium. pͥuato cõmodo
p̃pond̾at. Luit ille penas ausus teme¬

Expanded text:
tos facultatum auxilio, post etiam deportatos facultatum auxilio, post etiam deportatos exilio, calamitatibus indignis affecit. Ipsum Dunstanum, monachorum primicerium, in Flandriam propellit. Ea tempestate facies monasteriorum foeda nachis inhabitatum, stabulum clericorum fecit. Sed tu, Domine Jesu, creator et recreator noster, bone ar ifex, multumque potens formare nostra deformia per illos homines irregulares et vagos, thesaurum tuum tot annis abditum in lucem propalasti, beati Aldelmi corpus dico, quod ipsi de terra elevatum in scrinio locarunt. Accessit clericorum gloriae regalis liberalitas ut daret sancto praedium, amplitudine et vicinitate ipsa poropportunum. Sed ignoscat dolori meo anima, jamdudum in requie collocata per Dunstani interventum: dolor, inquam, me cogit illum adjudicare, quia privata utilitas publico damno non praejudicat, imo commune dispendium privato commodo praeponderat. Luit ille poenas ausus teme
Abbreviated transcription (Latin):
nno dnĩce
inc̾. nongentesimo qͥnqͣgesimo.
uͣ. ẜdiuus filius edmundi suꝑioris re¬
gis. regno potitus: tenuit annis .uͭii.
Petulans adolescens:⁊ qui speciositate
corporis. in libidinib abuteret᷑. Demq
ꝓrimȩ cognatam.inuadens uxorem.
eiꝰ forma deꝑibat: sapientiũ consilia
fastidiens. Ip̃o qͥppe die quom regẽ
sactus fu̾at. freq̃ntissimo conse ssuꝑ
cerum. dum de reb seriis ⁊ regnone¬
cessariis int̾ eos agg̾deret᷑.: emedio.
quasi ludibundꝰ ꝓrupit: ⁊ in tͥclini¬
um. ad complexũ ganee deuolutus.
fremere om̃s facti u̾ecundiam:⁊ in
t̾ se musitare. Solus dunstanꝰ. iuxta
nominis sui firmitatem. nichil re¬
gale suꝑciliũ u̾itus: lasciuientẽ ui¬
uencłm. uiolent̾ e cubicło abstrax̃.
⁊ ꝑ odonem archiep̃m. pelicem re¬
pudiare coactum. ꝑpetuũ sibi inum¬
cũ fecit. Mox ienim miserrimis
satellitib subnixꝰ. om̃s in tota angli¬
a monastici ordinis hoĩes. pͥus nuda¬

Expanded text:
nno Dominicae ionis nongentesimo quinquagesimo quinto, Edwius, filius Edmundi superioris regis, regno potitus, tenuit annis quatuor; petulans adolescens, et qui speciositate corporis in libidinibus abuteretur. Denique proxime cognatam invadens uxorem ejus forma deperibat, sapientium consilia fastidiens. Ipso quippe die quo in regem sacratus, frequentissimo consessu procerum, dum de rebus seriis et regno necessariis inter eos ageretur, e medio, quasi ludibundus, prorupit in triclinium et in complexum ganeae devolutus. Fremere omnes facti verecundiam, 234 et inter se mussitare; solus Dunstanus, juxta nominis sui firmitatem, nihil regale supercilium veritus, lascivientem juvenculum violenter e cubiculo abstraxit, et per Odonem archiepiscopum pellicem repudiare coactum, perpetuum sibi inimicum fecit. Mox etenim, miserrimis satellitibus cubnixus, omnes in tota Anglia monastici ordinis homines, prius nuda
Abbreviated transcription (Latin):
si Wingornie ep̃c. ⁊ eboraci archiep̃c:
titulos ñ infi̾ores cet̾is ꝓm̾uit. Nã
easdem terens orbitas. monachori
regłam iure suo ampliauit: ⁊ mo¬
nast̾ium ramesiȩ. ui quodam palu¬
stri loco edificauit. Sedem ep̃alem
Wingorme cłicis ñ ui expulsis.
s scã arte circumuentis. repleuit
monachis regularib Expułat añ¬
a: regali iussione adelwoldꝰ cłicos
de wintonia. Qͥ cũ data sͥ optione.
ut aut regłarit̾ uiu̾ent. aut loco
ced̾ent. magis uitam mollem ele¬
gissent: tc̃ tota insula inertis ua¬
gabancur sedib. Ita his tͥb uris a¬
gentib. quasi tͥformi lumine angli¬
am serenante: dense uicioꝵ tenebͤ

Expanded text:
si Wigorniae episcopus, et Eboraci archiepiscopus, si Wigorniae episcopus, et Eboraci archiepiscopus, titulos non inferiores caeteris promeruit: nam, easdem terens orbitas, monachorum regulam jure suo ampliavit, et monasterium Ramesiae in quodam palustri loco aedificavit. Sedem episcopalem Wigorniae, clericis non vi expulsis, sed sancta arte circumventis, 240 replevit monachis regularibus. Expulerat antea regali jussione Adelwoldus clericos de Wintonia, qui cum, data sibi optione ut aut regulariter viverent aut loco cederent, magis vitam mollem elegissent, tunc tota insula incertis vagabantur sedibus. Ita his tribus viris agentibus, quasi triformi lumine Angliam serenante, densae vitiorum tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a diuina comittetur. dispositũ ꝓpo¬
sui.pꝰ nomina regum omniũ ep̃oꝵ
angliȩ cuiꝰcũq ꝓuincie in omina
ꝓcudere. si quid dignũ ualuero. de
antiquitatis moneta exculꝑe. Uer̃
suoꝵ: indicio ẽ. Adeluoldꝰ ex mona¬
cho clastoniensi. abbas abbendonien
tot ⁊ tanta monast̾ia fecit: qd̾ uix mͦ
uideatur credibile. ut talia fecerit
ep̃c̃ urbis uniꝰ: qualia uix possit
rex angliȩ totiꝰ. fallor ⁊ p̃cipiti sent̾ia
pecco: si ñ palam sit qd̾ dico. Qntula
sunt cenobia. heliense. burchense.
que ille a fundam̃tis suscrtauit :̃ ec¬
sua industͥa ꝑfecit: Que cũ semꝑ exac¬
toꝵ uellicet nequicia. sunt nichominꝰ
habitatorib suis sufficientia. huius
uitam: Wlstanꝰ quidam. cantor uin¬
composuit. stilo medioe. Fecit ⁊ aliud
opꝰ. de tonoꝵ armonia. ualde utile.
eruditi angli indicium. hõ uite bo¬
ne. ⁊ eloq̃ntie castigate. Tc̃ ꝙͦ oswaldꝰ.
odonis archiep̃i. qui ante dunstanũ
fuerat. nepos: ex monacho floriacen¬

Expanded text:
gratia divina comitetur dispositum, proposui post nomina regum, omnium episcoporum Angliae cujuscunque provinciae nomina ostrorum procudere, si quid dignum valuero de antiquitatis moneta exculpere. Versuorum indicio est. Adelwoldus ex monacho Glastoniensi abbas Abbendonienstot et tanta monasteria fecit, quod vix modo videatur credibile ut talia fecerit episcopus urbis unius, qualia vix posset rex Angliae totius. Fallor, et praecipiti sententia pecco, si non palam sit quod dico. Quantula sunt coenobia Heliense, Burchense, Thorniense, quae ille a fundamentis suscitavit esua industria perfecit; quae cum 239 semper exactorum vellicet nequitia, sunt nihilominus habitatoribus suis sufficientia. Hujus vitam Wulstanus, quidam cantor Winlumnus, composuit stylo mediocri. Fecit et aliud opus De Tonorum Harmonia valde utile, eruditi Angli indicium, homo vitae bonae et eloquentiae castigatae. Tunc quoque Oswaldus, Odonis archiepiscopi qui ante Dunstanum fuerat nepos, ex monacho Floriacen
Abbreviated transcription (Latin):
in hec u̾ba ꝓrumpit. O utinã ñ eẽt ille
gurgitulus int̾ nos. forsitan diuitias or¬
entales aut partiremur. aut parit̾ part¬
cipando comiunit̾ haberemꝰ. Qd̃ igna¬
ri pauꝑtatis affricane. solent de affroꝵ
rege narrare. In nocentiam uͦ beati pape¬
leonis. ita donator ⁊ restaurator sanitatis
approbauit. ut pꝰ illam penalem ⁊ cru¬
delissimam incisionem. clariores ꝗͣ ante
na cicatrix in modum fili tenuissim :¬
turinas acies niueo candore decorabat.¬
imꝑicie. quia mare qd nomine
gurgituli maximꝰ appellauit impr̃. int̾
nos ⁊ g̾cos ex eiꝰ ore reculerim. nouerint
qͥ uolunt. adł uc hunos ⁊ uulgares: plu¬
res alias immanissimas gentes inita tas
i integͥs. iter ad g̾ciam t̾restre negare.
Quas tñ postea bellicosissimꝰ. K uel t̾re
coequauit. ut omne sclauoꝵ genꝰ ⁊ uul¬
garum. uł penitꝰ eradicauit. ut ferreoꝵ
ad amantinoꝵ ue ꝓgeniem :⁊ nom̃

Expanded text:
in haec verba prorupit: O utinam non esset ille in haec verba prorupit: O utinam non esset ille gurgiculus inter nos, forsitan divitias Orientales aut partiremur, aut pariter participando communiter haberemus. Quod ignari paupertatis Africanae solent de Afrorum rege narrare. Innocentiam vero beati Leonis papae ita donator et restitutor sanitatis approbavit, ut post illam poenalem et crudelissimam incisionem, clariores, quam anima cicatrix in modum fili tenuissimi turturinas acies niimperitię, quia mare, quod nomine gurgituli maximus appellavit imperator, inter nos et Grecos ex eius ore situm retulerim, noverint, qui volunt, adhuc Hunos et Bulgares et plures alias immanissimas gentes intactas et integras iter ad Greciam terrestre negare. Quas tamen postea bellicosissimus Karolus vel terre coęquavit, ut omne Sclavorum genus et Bulgarum, vel penitus eradicavit, ut ferreorum adamantinorumve progeniem et nomen
Abbreviated transcription (Latin):
b suis in hec u̾ba iurauit. Sic In die ma¬
gni iudicii sim particeps eũgelii. sic̃ im¬
munis sum cͥminis falso mͥ ab istis obie¬
cti. Et mox t̾ribilis.A. dix̃ ad suos. Ca¬
uece ne qͥs de illis euadat. Om̃sitaq
cõprehensos. uł diu̾sis mortib uł inre¬
meabilib damnauit exiliis. Cũ aut̃
rã moraretur. conuocauit antistesa¬
plicus de uicinis partib quoscũꝙ po¬
turt. ⁊ coram posttis illis ⁊ inucibilib
tuiss abnuere. qͥa diuinitꝰ sic ꝓcuratũ
crederet. ñ tñ gͣtant᷑ susceꝑit. ꝓ eo qd̃
putaret g̾cos maiore succensos inuidia
aliqͥd incõmod regno frãcoꝵ machina¬
ens. regnũ illoꝵ suo subrugaret imꝑto
Et maxime qͥa p̾dem magnanimꝰ .R.
cum legiti regis bizantini uenirent
ad se. ⁊ dño suo illi suggx̾rent. qͥa side¬
lis ipsi amiẽ eẽ uoluisset. ⁊ si uiciniores
illius leuare decreuisset. feruentissu
igne se uitra pectꝰ retinere nequeunte.

Expanded text:
bus suis, in hęc verba iuravit: 'Sic in die mabus suis, in hęc verba iuravit: 'Sic in die magni iudicii sim particeps evangelii, sicut inmunis sum criminis falso mihi ab istis obiecti'. Et mox terribilis Karolus dixit ad suos: 'Cavete, ne quis de illis evadat'. Omnes itaque comprehensos vel diversis mortibus vel inremeabilibus dampnavit exiliis. Cum autem gratia moraretur, convocavit antistes apostolicus de vicinis partibus quoscumque potuit et coram positis illis et invincibilibus tuisset abnuere, quia divinitus sic procuratum crederet, non tamen gratanter suscepit pro eo, quod putaret Grecos maiore succensos invidia aliquid incommodi regno Francorum machinaens regnum illorum suo subiugaret imperio. Et maxime, quia pridem magnanimus Karolus, cum legati regis Bizantini venirent ad se et de domino suo illi suggererent, quia fidelis ipsi amicus esse voluisset et, si viciniores illius relevare decrevisset, ferventissimo igne se intra pectus retinere nequeunte,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sariis suis. Tunc sc̃s ille diuinam
consticntionem secutꝰ. ut qͥ iam re ip¬
sa reccor ⁊imp̾r płimarũ erat natio¬
auetoritate głosissimꝰ assequeret᷑. inuic¬
tum .k. romam uenire postulauit. Qͥ
it semꝑ in expeditione ⁊ ꝓcinctu bel¬
lico politus ẽ. statim cũ apparitorib
⁊seola cironum cause uocationis sue
penitꝰ ignar᷑. capit orbis. ad cop̃ qͦndã
urbis abso mora ꝑrexit. Cumq ꝑditis¬
simi ppłi in opinatum illiꝰ comꝑissent
aduentum. qͣ passeres a consƿectu dñi
suo cognomine nuncupati solent ce¬
lari. ita ꝑ diu̾sa latibula criptas ⁊ ꝑfu¬
gia sunt abstrusi. S cũ industriam
⁊ sagatitatem eius sub celo ñ possent
euitare. ad basilicam sq̃ petͥ caꝑti et
cathenati ꝑduct sunt. Illic ñ tem̾atꝰ
pat̾ leo assumens eugłiũ dñi nr̃i uĩuxͥ.¬
posuit suꝑ caput suũ. ⁊ in conspectu.R.
eiꝰꝙ militũ assistentib etiam ꝑsecutori¬

Expanded text:
versariis suis', tunc sanctus ille divinam versariis suis', tunc sanctus ille divinam constitutionem secutus, ut, qui iam re ipsa rector et imperator plurimarum erat natioauctoritate gloriosius assequeretur , invictum Karolum Romam venire postulavit. Qui, ut semper in expeditione et praecinctu bellico positus erat, statim cum apparatoribus et scola tyronum, cause vocationis suę penitus ignarus, caput orbis ad caput quondam orbis absque mora perrexit. Cumque perditissimi populi inopinatum illius comperissent adventum, quasi passeres a conspectu domini sui cognomine nuncupati solent celari, ita per diversa latibula, criptas et profugia sunt abstrusi. Sed cum industriam et sagacitatem eius sub cęlo non possent evitare, ad basilicam sancti Petri capti et catenati perdueti sunt. Illic intemeratus pater Leo assumens evangelium Domini caput suum et in conspectu Karoli eiusque militum, assistentibus etiam persecutori
Abbreviated transcription (Latin):
trus ⁊ suꝑ hanc petram edificabo eccłiã
ineam. ⁊ porte inferi ñ p̃ualebunt adu̾¬
sus eam. in his etiã ꝑicłosissimis ⁊ neqͥs¬
simis dieb in concussam ⁊ immobilem
ꝑmanere. ut int̾ emulos semꝑ iniudi¬
a debachat᷑. sollemne romanis ⁊ consu¬
etudinariũ fuit. ut om̃s alicuiꝰ mom̃ti.
ad sedem apłicam ꝑ tempa a subregitis.
iugit̾ eẽnt infensi. uelpotiꝰ infesti. Uñ
contigit ut qͥdam illoꝵ inuidia cecat.
scẽ recordationis leom pape cuiꝰ supͣ
m̃tionem fecimꝰ. mortiferũ cͥmen im¬
ponentes eum cecare fuissent agg̾ssi.
Diumo uͦ nutu cont̾riti sunt ⁊ retrac¬
t ne ocłos eius eruerent. s rasoriis ꝑ
medios incidẽne. Qd̃ cũ elancło ꝑfa
miliares suos michaeli imꝑatori con¬
stantinopoleos in oicari fecisset. ⁊ lle
omne auxilium retraheret dicens.
ille paꝑa regnũ habet ꝑ se ⁊ nr̃o p̾stan¬
tius. ipse se ꝑ se ipsum uindicet de ad¬

Expanded text:
trus, et super hanc petram ędificabo ęcclesiam trus, et super hanc petram ędificabo ęcclesiam meam, et portę inferi non praevalebunt adversus eam, in his etiam periculosissimis et nequissimis diebus inconcussam et inmobilem permanere. Ut inter emulos semper invidia debachatur, sollempne Romanis et consuetudinarium fuit, ut omnes alicuius momenti ad sedem apostolicam per tempora subrogatis iugiter essent infensi vel potius infesti. Unde contigit, ut quidam illorum invidia cęcati, sanctę recordationis Leoni papę, cuiustionem, mortiferum crimen imponentes, eum cęcare fuissent aggressi. Divino vero nutu conterriti sunt et retracti, ne oculos eius eruerent, sed rasoriis per medios inciderent. Quod cum clanculo per familiares suos Michahelo imperatori Constantinopoleos indicari fecisset et ille omne auxilium ab eo retraheret, dicens: 'Ille papa regnum habet per se et nostro praestantius. Ipse se per se ipsum vindicet de ad
Abbreviated transcription (Latin):
districtissimꝰ inqͥsitor iusticie .k. duos de
palatinis qͥ ad ꝓximũ ciuitati locũ ues¬
ꝑe diu̾tentes. mone pͥmo ad sac̾dotem
Inopinato uenirent.⁊ ipsum sibi missã
celebrare postularent. ⁊ si nimis abnu¬
eret.ill eum ex suo nomine consteu
Qui nesciens qͥd ag̾et. quia ⁊ ante suꝑ¬
ni spectatoris ocłos ipsa nocte peccaret.¬
⁊ illos offendere ñ auderet. plus hoĩes
ꝙͣ d̾m metuens. frigidissimo fonte es¬
tuantia m̃bra baptizans ad offenda
t̾ribilia sac̃m̃ta ꝓcessit. Et ecce uel
conscientia cor quatiente. ł aqͥ uenas
penet᷑ͣnte. tanto frigore correptus est.
ut nullo medicoꝵ adminicło possit ad¬
iuuari. s immanissima febriũ ualitu¬
dine ꝑductꝰ ad mortem. districa ⁊ et̾ti¬
iudicis decreto. animam reddere coge
satellitib eiꝰ illusis. libet intueri senten¬
tiam dnĩ qua firmissimã sc̃i petri confes¬
sionem remunerans ait. quia tu espe¬

Expanded text:
districtissimus inquisitor iusticię Karolus duos de districtissimus inquisitor iusticię Karolus duos de palatinis, qui ad proximum civitati locum vespere divertentes mane primo ad sacerdotem inopinato venirent et ipsum sibi missam celebrare postularent et, si nimis abnueret, illi eum ex suo nomine constrinQui nesciens quid ageret, quia et ante superni spectatoris oculos ipsa nocte peccaret et illos offendere non auderet, plus tamen homines quam Deum metuens, frigidissimo fonte ęstuantia membra baptizans, ad offerenda terribilia sacramenta processit. Et ecce, vel conscientia cor quatiente vel aqua venas penetrante, tanto frigore correptus est, ut nullorum medicorum adminiculo possit adiuvari, sed immanissima febrium valitudine perductus ad mortem districti et ętiudicis decreto animam reddere cogersatellitibus eius illusis, libet intueri sententiam Domini, qua firmissimam sancti Petri confessionem remunerans ait: Quia tu es Pe
Abbreviated transcription (Latin):
stinens. in ipso feruore m̾̃idiano sonipe¬
demasceuoens. ꝑ urbem suꝑbiens eqͥ¬
tabat. in campum uolitaturꝰ exibat
ad fluuiũ refrigandi grã ꝓperabat.
In cuiꝰ fauorem omnis etas sequebat᷑.
ambulationem uolubilissimã. cursũ
rapidissimũ. natatũ deIphinis simil¬
limum cern̾e gestientes.⁊ ecce anciq̃
ille belial uelut chami freniq ñ paciens.
i uere gehenne ignib estuans. in ꝑfun¬
⁊ industria piscatoꝵ qui ꝓpe nauigabani¬
rius in uia qͣ ambulamꝰ laq̃os nob̃ asconde̾
solitꝰ. aliũ qͥdem hoc. aliũ uͦ alio uicio sup¬
ł lantare ũ desistit. Cuidam sac̾doti. ep̃i
qͥppe nom̃ in tali re suppͥm̃dum ẽ. fornica¬
cionis cͥm̃ imponebat᷑. Cũq hoc iam ita
in notitiam ppłoꝵ deueniss. ut a referen
rem dissimulans. friuolis u̾bis fidem
ud uelocius ullum. de minima meisa
suꝑ aqͥlarũ magnitudinem excrescẽt.
ut nequaqͣm iam celari potuiss. misit

Expanded text:
stinens, in ipso fervore meridiano sonipestinens, in ipso fervore meridiano sonipedem ascendens, per urbem superbiens equitabat, in campum volitaturus exibat, ad fluvium refrigerandi gratia properabat. In cuius favorem omnis ętas sequebatur, ambulationem volubilissimam, cursum rapidissimum, natatum delphinis simillimum cernere gestientes. Et ecce antiquus ille Belial velut chami frenique non patiens et verę gehennę ignibus ęstuans, in profunt industria piscatorum, qui prope navigabanrius, invia qua ambulamus laqueos nobis abscondere solitus, alium quidem hoc, alium vero alio vicio supplantare non desistit. Cuidam sacerdoti, episcopi quippe nomen in tali re supprimendum est, fornicationis crimen imponebatur. Cumque hoc iam ita in noticiam populorum devenisset, ut a referentrem dissimulans frivolis verbis fidem non velocius ullum, de minima meisa super aquilarum magnitudinem excresceret, ut nequaquam iam celari potuisset, misit
Abbreviated transcription (Latin):
francoꝵ caput intendo. eiꝰꝙ m̃bra
ꝑlustro. reliquarũ gentiũ sũmos ⁊ infi¬
mos pꝰ tergum reliqui. S iam aduicinoᷤ
adu̾tens. cuidam pauꝑcło auaricia tñ
ñ euacuato. in humana se obuã tulit
spẽ. pollicitꝰ se ñ mẽdiocrit̾ illũ eẽ ditan¬
dum. si societatis uncło in ꝑpetuũ si bi
delegisset adnecti. Quod cum miser ꝓ¬
fiteri ñ abnueret. dixit hostis callid̃.
Conu̾tome in mulũ p̃stantissimũ. tu uͦ
ascende suꝑ me:iuade ad curtem ep̃i
Cum autẽ ille mulum illum ceꝑit inhi¬
are. tu ꝓthe differ. abnue.p̃cium ex¬
aggera. indignationem q simulans
reeedere para. Tum necesse ẽ. ut ille pꝰ
te mittat. ⁊ płima ꝓmutat. Tandem p̃¬
cib exoratꝰ. ⁊ ifinita pecunia cumula¬
tus quasi ñ libent̾ ⁊ coacce. mulũ illi con¬
cede. ⁊ concitꝰ aufugiens latibulũ ubi¬
cunq require. Quod cũ factũ ẽẽt. ⁊ ep̃c
uso ad seq̃ntem diem expectare ñ su¬

Expanded text:
Francorum caput intendo eiusque membra perlustro, reliquarum gentium summos et infimos post tergum reliqui. Sed iam ad vicinos advertens cuidam pauperculo, avaritia tamen non evacuato, in humana se obvium tulit specie, pollicitus non mediocriter illum esse ditandum, si societatis vinculo in perpetuum sibi delegisset adnecti. Quod cum miser profiteri non abnueret, dixit hostis callidus: 'Converto me in mulum praestantissimum, tu vero ascende super me et vade ad curtem episcopi. Cum autem ille mulum illum ceperit inhiare, tu protrahe, differ, abnue precium, exaggera indignationemque simulans recedere para. Tum necesse est, ut ille post te mittat et plurima promittat. Tandem precibus exoratus et infinita pecunia cumulatus quasi non libenter et coacte mulum illi concede et concitus aufugiens latibulum ubicumque require'. Quod cum factum esset et episcopus usque ad sequentem diem expectare non su
Abbreviated transcription (Latin):
muit. Nec multo pꝰ. eo dulcem franciã.
qͥa res male cessãt. repetente. ⁊ comes ar¬
chensis. fame tabidꝰ. ⁊ uix ossib herens.
deditioni consensit: ad exemplũ clem̃¬
tiȩ. ad inditium industrie. uite et m̃¬
bris reseruatꝰ. hui̾ce obsidionis int̾ual¬
lo. ppłs castri quod molendinis dr. ex¬
solescens: ad partes regis. incentore qͦ¬
dam galt̾io. transiit. Imponit᷑ ibi ñ se¬
gnis militum manꝰ: p̃fecto suidone.
frẽ comitis pictauensis. Is aliqͣntis di¬
eb. sedulo. militie munia exsecutꝰ ẽ.
Uerũ crebrescente fama arcensis uic¬
toriȩ. franciam elapsꝰ: ñ leue increm̃¬
tum accessit ducalis głȩ.

Expanded text:
muit. Nec multo post, eo dulcem Franciam, muit. Nec multo post, eo dulcem Franciam, quia res male cesserat, repetente, comes Arcensis, fame tabidus et vix ossibus haerens, deditioni consensit, ad exemplum clementiae, ad indicium industriae, vi ae et membris reservatus. Hujusce obsidionis intervallo populus castri quod Molendinis dicitur, exolescens, ad partes regis incentore quodam Galterio transiit. Imponitur ibi non segnis militum manus, praefecto Guidone, fratre comitis Pictavensis. Is aliquantis diebus sedulo militiae munia exsecutus est; verum crebrescente fama Arcensis victoriae, Franciam elapsus, non leve incrementum accessit ducalis g
Abbreviated transcription (Latin):
to more: alacerrimȩ archas obsedit.
Dissuadentib amicis palam ꝓfessus:
mchil latͦnes ausuros. si in conspec¬
tum eiꝰ uenissent. Nec ꝓmissio fide
caruit. Namq. plusqͣm trecentimili¬
tes. qͥ pabulatum et populatũ ꝓcesse¬
rant:eo pene solo conspecto: intͣ mu¬
nitiones refugere. Dux. sine sangͥne
rem ꝑagere uolens: obfirmato ꝯtͣ
archas castello. adalia quȩ magisur¬
gebant bella. conu̾sus ẽ. Simulꝙ sci¬
ebat. regem francoꝵ iam pͥdernes¬
cio qͣ simultarte. sibi infensũ: ad opẽ
obsesso ferendam aduentare. Namꝙ
p̃dican di mod̾aminis silio. qͣmuis iusti¬
orem causam hr̃e uidetur: cum eo dec̃¬
u̾e ferro cauebat: cui et ꝓsacͣm̃to et
ꝓsuffragio obnoxiꝰ erat. Reliqͥt tñ pͥmatiᷤ
aliquos: qui impetũ regium tardarẽt.
Quoꝵ astutia insidiis exceptꝰ. isembar¬
dũ. pontiui comitem. coram se obtrũca¬
ri: hugonẽ pardulfũ capim̾ito inge¬

Expanded text:
to more alacerrime Archas obsedit, to more alacerrime Archas obsedit, dissuadentibus amicis; palam professus, nihil latrones ausuros si in conspectum ejus venissent. Nec promissio fide caruit; namque plusquam trecenti milites, qui pabulatum et populatum processerant, eo pene solo conspecto, intra munitiones refugere. Dux sine sanguine rem peragere volens, obfirmato contra Archas castello ad alia quae magis urgebant bella conversus est: simul quia sciebat regem Francorum, jam pridem, nescio qua simultate, sibi infensum, ad opem obsesso ferendam adventare; namque praedicandi moderaminis consilio, 398 quamvis justiorem causam habere videretur, cum eo decernere ferro cavebat, cui et pro sacramento et pro suffragio obnoxius erat. Reliquit tamen primates aliquos qui impetum regium tardarent; quorum astutia insidiis exceptus, Isembardum Pontivi comitem coram se obtruncari, Hugonem Pardulfum capi, merito inge
Abbreviated transcription (Latin):
insinuat. At exploratores. ñ minori fas¬
tu eadem de uillmo deñciantes. reg̃di¬
unt᷑: et suos in certam̃ accẽdt. Hec ideo
seriatim retuli: ut martelli tumor le¬
gentib elucesc̾e̾t. Cet᷑m nicħ tc̃ de soli¬
ca maguanimitate aus: añqͣm in manꝰ
ueniret᷑. t̾ga ostendit. Qͦ audito alenti¬
ni. se dedidere: pacti m̃broꝵ salutem.
Post etiam danfrontini: feliciora signa
secuti sunt. Post̾iorib annis rebel¬
lauit willermꝰ comes de archisipatruꝰ
eius s nothus: a pͥmis auspiciis ducatus.
infidꝰ et u̾sipellis. Nam et in obsidione
danfronti clam ꝓfug̾at: et multis. sepe
animi sui latebras aꝑuerat. Quaꝓpt̾.
willermꝰ qͥb dam. quos fideles falso ar¬
bitrabat᷑: firmitatẽ castelli cõmisãt
uerum. ille astu qͦ callebat. multa largi¬
endo. plura pollicendo. in suas partes
eosdem tradux̃. Munitione gͥ potitꝰ:
bellũ dño suo denunciauit. Iue soli¬

Expanded text:
insinuat. At exploratores, 397 non minori fasinsinuat. At exploratores, 397 non minori fastu eadem de Willelmo denuntiantes, regrediuntur, et suos in certamen accendunt. Haec ideo seriatim retuli, ut Martelli tumor legentibus elucesceret. Caeterum, nihil tunc de solita magnanimitate ausus, antequam in manus veniretur terga ostendit. Quo audito, Alentini se dedidere, pacti membrorum salutem: post etiam Danfruntini feliciora signa secuti. § 232. Posterioribus annis rebellavit Willelmus comes de Archis, patruus ejus sed nothus, a primis auspiciis ducatus infidus et versipellis; nam et in obsidione Danfronti clam profugerat, et multis saepe animi sui latebras aperuerat. Quapropter Willelmus quibusdam, quos fideles falso arbitrabatur, firmitatem castelli commiserat; verum ille astu quo callebat, multa largiendo, plura pollicendo, in suas partes eosdem traduxit. Munitione igitur potitus, bellum domino suo denunciavit. Ille soli
Abbreviated transcription (Latin):
nou̾imꝰ: si forte in talib dep̾hensi fue¬
rimꝰ. Ita martellus. tantaꝵ uirium
augm̃to turgidus. etiã norm annum
comitem alentii castelli posses¬
sione uellicauit : ꝓnis in ꝑfidiam ha¬
bitatorib. Qua is irritatꝰ iniuria. par
pari retulit: et danfrontũ. quoderat
tunc comitis andegauoꝵ: obsi dione
coronauit. Nec mora. obsessoꝵ queru¬
lis comonitus gaufredus. ñ segnis ad¬
uolat. innum̃o stipatꝰ milite. Nunq¬
o aduenientis accepto. Wilłmꝰ. rogeri¬
um de monte gometico. ⁊ w illmũ
filiũ osbni. exploratum mittit. Illi ꝓ
alacritate iuuentȩ. breui multami¬
liaria ꝓg̾ssiᷤ eqͥtantemq in arcellũ
conspicati: c̾ciorem de dñi sui audac¬
a faciunt. Ille. contͣ. frem̾e. immania
minari. Post tͥdie se illuc uenturum:
ostensurum mun do. quã p̃stet in
armis andega uensis normanno. Si¬
mul erimia arrogantia: colore mes
sui. et armoꝵ insignia q̃ habiturus sit.

Expanded text:
noverimus si forte in talibus deprehensi fuenoverimus si forte in talibus deprehensi fuerimus. Ita Martellus, tantarum virium augmento turgidus, etiam Normannum comitem Alentii castelli possessione vellicavit, pronis in perfidiam habitatoribus. Qua is irritatus injuria, par pari retulit; et Danfruntum, quod erat tunc comitis Andegavorum, obsidione coronavit: nec mora, obsessorum querelis commonitus Gaufredus, non segnis advolat innumero stipatus milite. Nuntio advenientis accepto, Willelmus Rogerium de Monte Gomerico, et Willelmum filium Osberni, exploratum mittit: illi, pro alacritate juventae, brevi multa milliaria progressi, equitantemque Martellum conspicati, certiorem de domini sui audacia faciunt. Ille contra fremere, immania minari, postridie se illuc venturum, ostensurum mundo quam praestet in armis Andegavensis Normanno; simul, eximia arrogantia, colorem equi sui, et armorum insignia, quae habiturus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Oeniq dnm̃ suũ. comitem pictaui¬
ensem. aꝑto marce cepit:ferreisq
uincłis innodatum. ad ignobilis
pacis condiciones adduxit᷑. Burde¬
gala et confinib eius cedet. de cet̾is
annuũ uectigal pensitaret. S ille.
ut creditur ꝓferri iniuria. et ciboꝵ
media. bñficio oportunȩ mortis.
pꝰtriduum. ꝑpetuȩ ignominiȩ ex¬
emptus ẽ. Tum martellus ne quid
deesset impudentiȩ:: nou̾cam defunca.
matͥmonio sibi copulauit: fratres. intu¬
telam recipiens: quo ad possent pͥnci¬
patui regendosuffic̾e Mox teobaldi
blesiensis comitis ingressus lumites. tu¬
ronicam obsedit urbem. Ipsum. eiuib
suis auxiliũ ferre uolentem: consortio
bq suis heredib in post̾m abdicauit.
Pudendam miseriam hominis quis di¬
xerit: ut ꝓ ambitione qͣntulȩ c̃ꝙ tite.
tantȩ urbis dñio. successores suos ꝑpe¬
tuo fraudarec.Licet seu̾iores alioꝵ ple
rũq arbit si mꝰ. qͣm ipsi nobis consułẽ

Expanded text:
Denique dominum suum, comitem PictavDenique dominum suum, comitem Pictavensem, aperto marte cepit , ferreisque vinculis innodatum ad ignobiles pacis conditiones adduxit; Burdegala et confinibus urbibus cederet, de caeteris annuum vectigal pensitaret: sed ille, ut creditur, pro ferri injuria et ciborum inedia, beneficio opportunae mortis post triduum perpetuae ignominiae exemptus est. Tum Martellus, ne quid deesset impudentiae, novercam defuncti matrimonio sibi copulavit, fratres in tutelam recipiens quoad possent principatui regendo sufficere. Mox Theodbaldi Blesiensis comitis ingressus limites, urbem Turonicam obsedit: ipsum, civibus suis auxilium ferre volentem, consortio busque suis haeredibus in posterum 396 abjuravit. Pudendam miseriam hominis quis dixerit? ut, pro ambitione quantulaecunque vitae, tantae urbis dominio successores suos perpetuo fraudaret; licet severiores plerumque aliorum arbitri simus, quam ipsi nobis consulere
Abbreviated transcription (Latin):
re a concurrentil stipatorib inter¬
emptꝰ. ꝓ fortitudinis miracło. regis
iussutumulatus est eg̾gie. Tulit hu¬
ius grẽ stipendiũ rex henricꝰ a nor¬
manno dño.contͣ gaufredum mar¬
tellum: ap̃ molendinũ herle. quod
castrum in andegauensi regione ẽ:
sũma ui adutꝰ. Nam iam uirilero¬
bur excreu̾at: maiorib natu et płi¬
b solus metuendꝰ. Solus caput discͥ¬
minib inferre: solus uel cũ pauciᷤ.
in confertissimos diu̾sȩ partis insi¬
lire.Quaꝑꝑ ab illa expeditione. lau¬
datȩ fortitudinis specim̃. et amiciet¬
arũ apud regem. culm̃ retulit:
adeo. ut quasi pat̾no consilio sepe
admoneret: ne ad ꝑicła ꝓmptꝰ uitã
suam despicẽt: que eẽt francis. de¬
cori: normanmȩ. tutam̃to: utriq
exemplo.
o tempore erat comes ande¬
gauoꝵ. Gaufredꝰ. cognom̃to
martellus. : quod ipse sibi usurpa¬
u̾at.: qr uidebatur sibifelicitate qͣ¬
dam om̃s obsistentes contundere.

Expanded text:
re a concurrentibus stipatoribus interre a concurrentibus stipatoribus interemtus, pro fortitudinis miraculo regis jussu tumulatus est egregie. Tulit hujus gratiae stipendium rex Henricus a Normanno domino contra Gaufredum Martellum apud Molendinum Herle, quod castrum in Andegavensi regione est, summa vi adjutus; nam jam in virile robur excreverat, majoribus natu et pluribus solus metuendus, solus caput discriminibus inferre, solus vel cum paucis in confertissimos diversae partis insilire: quapropter ab illa expeditione laudatae fortitudinis specimen, et amicitiarum apud regem culmen, retulit; adeo ut, quasi paterno consilio, saepe admoneret ne ad pericula promptus vitam suam despiceret, quae esset Francis decori, Normanniae tutamento, utrisque exemplo. § 231. Eo tempore erat comes Andegavorum 395 Gaufredus cognomento Martellus, quod ipse sibi usurpaverat quia videbatur sibi felicitate quadam omnes obsistentes contundere.
Abbreviated transcription (Latin):
extitit. Cũ his ꝑ totã normanniã graᷤᷤ¬
sabatur p̃do in ꝓbissimꝰ: in ani spe.
ad comitatũ illectꝰ. Necessitas regem
tutorem exciuit: ut desꝑatis partib
pupisli succurr̾et. Itaꝙ pat̾nȩ beni¬
uolentiȩ recordatꝰ. qd̾ eum fauore
suo in regnũ sullimat̾i̾at: apud
wales dunas. indefectores irruit.
Cesa illic multa eoꝵ milia: multi.
fluminis olne rapacitate. int̾cepti:
qd̃ in arcco locati. equos ad tͣnsuadã¬
dos uortices instimularent. Gui¬
do uix elapsꝰ brionio se recepit. Iñ
ꝑ willmũ expulsus. ñ ferens ꝓbri
famam: ultro burgundiam. natiuũ
scł solum contendit. Nec ibi inqͥetꝰ
animꝰ qͥetem inueuit: riam. a comi¬
te illius ꝓuinciȩ fr̃e suo wiiimo qr̃s
insidiis impetiu̾at. fugatꝰ. incomꝑtũ.
quẽ finẽ habuit. Nigellus et ranulfꝰ:
in fidem recepti. Haimo. in acie cesus:
cuius insignis uiolentia laudatur.:⁊¬
qd ipsum regem equo deiecĩt. Qua

Expanded text:
extitit. Cum his per totam Normanniam grasextitit. Cum his per totam Normanniam grassabatur praedo improbissimus, inani spe ad comitatum illectus. Necessitas regem tutorem excivit ut desperatis partibus pupilli succurreret. Itaque paternae benevolentiae recordatus, quod eum favore suo in regnum sublimaverat, apud Walesdunas in defectores 394 irruit: caesa illic multa eorum millia; multi fluminis Olnae rapacitate intercepti, quod, in arcto locati, equos ad transvadandos vortices instimularent. Guido, vix elapsus, Brionio se recepit: inde per Willelmum expulsus, non ferens probri famam, ultro Burgundiam, nativum scilicet solum, contendit. Nec ibi inquietus animus quietem invenit: nam a comite illius provinciae, fratre suo Willelmo, quem insidiis impetiverat, fugatus, incompertum quem finem habuit. Nigellus et Radulfus in fidem recepti: Haimo in acie caesus, cujus insignis violentia laudatur quod ipsum regem equo dejecerit; qua