comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omintis dedit m̾ linguam
etuditam. ut sciam susten¬
tare cum qͥ lapsus ẽ uerbo.
Erigit mane. mane erigit mͥ aurem:
ut audiam quasi magistrum. Dñs
ds apuit mͥaurem: ego autem non
contradico. retrorsum non abii. sor¬
pus meum dedi ꝑcutientib. & ge¬

Expanded text:
ominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum, qui lassus est verbo: Erigit mane, mane erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum. Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico: retrorsum non abii. Corpus meum dedi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs uulgo appellant timoratos in re¬
ligione dei. Adegie enim dominus
iteꝵ eorum: & uiam timoratorcuon
castodit. De hoc trmore s cͥptuimẽ.
Timor dñi omnia suꝑat. Et alibi. M
est mopia tim̃tib eum. Deniq post
multos turtutum gradus ad hucusce

Expanded text:
quos vulgo appellant timoratos in religione Dei. Protegit enim Dominus iter eorum; et viam timoratorum custodit. De hoc timore scriptum est: Timor Domini omnia superat. Et alibi: Non est inopia timentibus eum . Denique post multo
Abbreviated transcription (Latin):
condemnet me: Ecce om̃s quasz
uestimentum contentur. tinea co¬
medet cos. Lxx. Iurta ẽ qͥ iustificat
me. Qͥs ẽ qͥ iudicet᷑ mecum: Resistat
mͥsimul. Et qͥs ẽ qui iudicium ine¬
at adu̾sum me: Appropinquet mͥ.
Ecce dnis atrriliator m̃s. qͥs assuget
me: Ecce om̃s uos qͣs⁊ uestimentum
ueterascctis. & qͣsi tmea comedet uos.
Siquis inqͥt me putat tuste addictũ
ertic. & aliquod fecisse peceatum: re¬
sistat mͥ Qͥs est qui iudicet᷑ mecum.
ut non potentia maiestatis mee s ra¬
tione suꝑet᷑: Iudicat᷑ autem qͥs cum

Expanded text:
quasi vestimentum conterentur, tinea comedet eos. LXX: Qui juxta est, justificat me: quis est qui judicetur mecum, resistat mihi simul? Et quis est qui judicium ineat adversum me? appropinquet mihi. Ecce Dominus auxiliator meus, quis affliget me? Ecce omnes vos quasi vestimentum veterascetis, et quasi tinea comedet vos. Si quis, inquit, me putat juste addictum cruci et aliquod fecisse peccatum, resistat mihi. Quis est qui judicetur mecum, ut non potentia majestatis meae, sed ratione superetur? Judicatur aut
Abbreviated transcription (Latin):
S hec alias: nẽ quod cępimꝰ ere¬
quamur. Undecimus in ysaiam
liber ouirgo xp̃i eustochitim qͥa
magnam partem hystorie diser¬
turus est. &e facilior erit in pͥnci¬
pus. & usq ad duas sui partes: ce¬
reliqua sumilim dicenda sunt.⁊
sic studendum breuitati. ut ntil¬
lum damnsm fiat intelligentie¬

Expanded text:
 haec alias: nunc quod coepimus exequamur. Undecimus in Isaiam liber, o virgo Christi Eustochium, quia magnam partem historiae disserturus est, facilior erit in principiis, et usque ad duas sui partes, reliqua simili more dictanda sunt: et sic studendum brevitati, ut nullum damnum fiat intelligenti
Abbreviated transcription (Latin):
gustie &e correytionis &e blasphe¬
mie dies hȩc. quia uenerunt filii
usq ad partum. &e tirtꝰ ñ est pa
syriorum dñs suus ad blasphe¬
mandum dm̃ uiuentem. & expro¬
brandum sermonib qͦs audut
dnis ds titus. Leua gͦ orationem ꝓ
reliquiis q̃ reꝑte sunt. Et uenert
scruiregis ezechie ad ysaiam: ce¬
dirit ad eos ysaias. Hec dicetis dño
ur̃o. Hec dicit dñs. Ne timeas a fa¬
cie uerborum q̃ atidisti: quibus
blasphemauerunt pueri regis as¬
syriorum me. Ecce ego dabo ei
sp̃m & audiet nuncium. & reũtet᷑
ad derram suam: & corruere eum
faciam gladio in terrasua. ꝑspicua¬
relinquentes. ea tm̃ in quib latens
sensuis est disseramꝰ. Scindunt uesteᷤ.
qͥa rapsacen audicrunt blasphe¬

Expanded text:
s et correptionis, et blasphemiae dies haec, quia venerunt filii usque ad partum, et virtus non est parsyriorum dominus suus ad blasphemandum Deum viventem, et exprobrandum sermonibus, quos audivit Dominus Deus tuus. Leva ergo orationem pro reliquiis quae repertae sunt. Et venerunt servi regis Ezdixit ad eos Isaias haec dicetis domino vestro haec dicit Dominus ne timeas a facie verborum quae audisti quibus blasphemaverunt pueri regis Assyriorum me ecce ego dabo ei spiritum et audiet nuntium et revertetur ad terram suam et corruere eum faciam gladio in terra sua relinquentes, ea tantum in quibus latens sensus est, disseramus. 459 Scindunt vestes, quia Rabsacen audiunt  A
Abbreviated transcription (Latin):
dit quod omnib hisdus samaria
scruierit: & ideo capta sit. Sin autẽ
ait tantis diis p̾sidentib xͨ. tribus
facile suꝑauimus. qͣntomagis uos.
immo solam irłm uno deo p̃suleum
cemus faciliꝰ: Tacuitq omnis popłs.
& ñ respondit ei quicqͣm. Siqͥdem
p̃ceptum regis acceꝑant: ut non reᷤ¬
ponderent ei. Uere iustꝰ etechias.
agens cuncta fideliter. & umitiersa
consilio. Ideo enim iusserat blasphe¬
manti assyrio ñ responderi:. ne eũ
alliaiores blasphemias ꝓuocant
Ubude scͥptum ẽ. Me succendas car¬
bones ignis peccatoris. Et inpsal¬
mo legimꝰ. Cum consisteret pecca¬

Expanded text:
dit quod omnibus his diis Samaria servierit, et idcirco capta sit. Sin autem, ait, tantis diis praesidentibus, decem tribus facile superavimus, quanto magis vos, immo solam Jerusalem, uno Deo praesule, vincemus facilius? Tacuitque omnis populus, et non respondit ei quidquam. Siquidem praeceptum regis acceperant, ut non responderent ei. Vere justus Ezechias, agens cuncta fideliter universaque consilio. Ideo autem jusserat blasphemanti Assyrio non responderi, ne eum ad majores blasphemias provocaret. Unde scriptum est: Ne succendas carbones peccatoris ; et in psalmo legimus: Cum consisteret
Abbreviated transcription (Latin):
& penuria sitiq ẽe capiendos. Simol¬
q illecebram iungit formidini. ut
quos ttrrore non ticerat reꝓmissio¬
nib & ꝑsuiasione decipiat: dicens
ex sermone regis assyriorum. facia
mecum benedictionem. & egredimi¬
ne legit᷑. facite mecum quod ẽuti¬
le. & egredimini ad me. s̃ sensus
idem est. facite inquit quod uob̃ ꝓsit:
& in b̃ndictionem ur̃am ꝓficiat.
Siue hoc dicit. Benedicite regi assy¬
riorum. & laudate eum &e domitũ
conficemini. ut p̃mia consequami¬
ni: &e donec reu̾tar de egypto. siie
stea autem ueniam & tͣnsferam uos
in terram q̃ similis ẽ terre ur̃e.fru¬
menti uim ce oliuarum. Nec dicit
nom̃ regionis. quia equalem derre
repromissions inuenire ñ poterat:
s similitudinem pollicet᷑. Hoc enim
tinusquisq desidat. in qͦ natus ẽ. Q¬
dam putant terram eis medie repro¬
mitti. q̃ habeat terre iudee similitu¬
dinem tam in situ quam in frugibꝰ
Qͦdq infert. uͥ ẽ ds emath & arfat¬

Expanded text:
et penuria, sitique esse capiendos. Simulet penuria, sitique esse capiendos. Simulque illecebram jungit formidini: ut quos terrore non vicerat, repromissionibus et persuasione decipiat, dicens ex sermone regis Assyriorum. Facite mecum benedictionem, et egredimine legitur: Facite mecum quod est utile, et egredimini ad me . Ergo sensus idem est. Facite, inquit, quod vobis prosit, et in benedictionem vestram proficiat. Sive hoc dicit: Benedicite regi Assyrio, et laudate eum, et Dominum confitemini, ut praemia consequamini, et donec revertar de Aegypto, sive stea autem veniam, et transferam vos in terram quae similis est terrae vestrae, frumenti, vini et olearum. Nec dicit nomen regionis, quia aequalem terrae repromissionis invenire non poterat: sed similitudinem pollicetur. Hoc enim unusquisque desiderat, in quo natus est. Quidam putant terram eis Mediae repromitti, quae habebat terrae Judaeae similitudinem, tam in situ quam in frugibus. Quodque infert. Ubi est Deus Hemath et Ar
Abbreviated transcription (Latin):
um. nobẽ aut̃ dñs ñr. qͥ auxiliator est
ñr: pugnatq ꝓ nob̾. Et confortatꝰ ẽ
inquit popłs huiuscemodi uerbis
ezechie regis tuda. Unde rapsaces
destruere uult qͦd ille construrerat
& loquit᷑ ad popłm. Non sectucat
uos etechias: & non uob tͥbuat fib¬
ciam suꝑ dño deo. Quod autem he
liachim & sobna & iohe humilit̃
dep̃cant᷑. loquere ad seruos toos
syra lingua. intelligimꝰ enm. ce
non loquaris ad nos iudaice in
aurib popłi qui ẽ suꝑ micrum:
hc̃ sensum habet. Quid necesse est
popłm falsis derrorib commou̾e
&e uanam iactare uircutem: Loq̃re
lingua quam poplsnon indelligit.
Siquidem nos habemus linguȩ tue
scientiam nouimusq sermonem
syrum: qͥ utͥsq cominuns est. Ad
quod rapsaces arrogant̃. num ait
ad dominum tuum &e ad de misit
me dñs m̃s. ce non potiꝰ aditiros
qͥ sedent in muro: Rursumq au¬
gens cõminationi terrorem. ut co¬
medant inquit stercora sua. & bi¬
banturinam pedum suorum uo¬
biscum: Pque ostendit fame eos

Expanded text:
us Deus noster, qui auxiliator est noster, pugnatque pro nobis. Et confortatus est, inquit, populus hujuscemodi verbis Ezechiae regis Judae. Unde Rabsaces destruere vult, quod ille construxerat; et loquitur ad populum, Non seducat vos Ezechias: et non vobis tribuat fiduciam super Domino Deo. Quoiacim et Sobna, et Joahe humiliter deprecantur: Loquere ad servos tuos Syra lingua, intelligimus enim; et non loquaris ad nos Judaice in auribus populi qui est super murum, hunc sensum habet: Quid necesse est populum falsis terroribus commoveri, et vanam jactare virtutem? loquere linguam quam populus non intelligit. Si quidem nos habemus linguae tuae scientiam: novimusque sermonem Syrum, qui utrisque 457 communis est. Ad quod Rabsaces arroganter: Num, ait, ad Dominum tuum, et ad te misit me Dominus meus, et non potius ad viros qui sedent in muro? Rursumque augens comminatione terrorem, ut comedant, inquit, stercora sua, et bibant urinam pedum suorum vobiscum? per quae ostendit fame eos
Abbreviated transcription (Latin):
tercio osee filii hela regis isrł. reg¬
nauerit exechias filius achaz re¬
gis iuda. Uiginti &e u. inquit an¬
norum erat cum regnare cepisset:
& fecit quoderat bonum coram
domino: iuxta omnia q̃ fecerat
ctis regib iuda: s neq in his qui
ante eum fuerunt. Adhesit dño.
& non recessit a uestigus eius. fe¬
citq mnandata eius que p̃ceꝑat
dominꝰ moysi: unde &e erat dñs
cum eo: & incunctis ad que ꝓce¬
debat. sapienter se agebat. Re¬
bellauit autem contra regem as¬
syriorum: ce non seruiute ei. In
cuius sexto anno imꝑii. salmana¬
sar rex assyriorum cepit samari
am ce x. trib que appellabant᷑
ifrł. &e tͣnstulit eas in assyrios. eol¬
locauitq ialam &e in abor fluui¬
is gozam. in ciuitatib medorum.
gressus iudeam. obsedit cuntates eius
munitas: uolens eas caꝑe. Cumq
obsidet lachis. misit ad eum exechi¬
lamminis eiꝰ detͣctis quas iyse affix¬
erat: misit rex assyriorum thartã
&e rapsacen de lachis ad regem ere¬

Expanded text:
tertio Osee filii Ela, regis Israel, regnaverit Ezechias, filius Achaz regis Juda: Viginti quinque, inquit, annorum erat cum regnare coepisset, et fecit quod erat bonum coram Domino, juxta omnia quae David ctis regibus Juda. Sed neque in his qui ante eum fuerunt. Adhaesit Domino, et non recessit a vestigiis ejus, fecitque mandata ejus quae praeceperat Dominus Moysi: unde et erat Dominus cum eo, et in cunctis ad quae procedebat, sapienter se agebat . Rebellavit autem contra regem Assyriorum, et non servivit ei: in cujus sexto anno imperii, Salmanasar rex Assyriorum cepit Samariam, et decem tribus quae appellabantur Israel; et transtulit eas in Assyrios, collocavitque in Hala et Habor fluviis Gozan, in civitatibus Medorum .gressus Judaeam, obsedit civitates ejus munitas, volens eas capere. Cumque obsideret Lachis, misit ad eum Ezechilaminis ejus detractis, quas ipse affixerat, misit rex Assyriorum Thartan et Rabsacen de Lachis ad regem Eze
Abbreviated transcription (Latin):
ds saluare cupientes. & ꝓuocatit ad
salutem. ut toluntas habet p̃miũ.
s illi credẽ noluerunt. Auoqum et
de ioħe scͥptum est. fuit homo missꝰ
a deo. eui nom erat ioħs.Mic uemit
ut ꝑhib̾et testimonium luci: ut
om̃s credent ꝑ eum. Nec statim in
culpa ẽ. si plures crede noluerunt.
s uoluntas uenientis hec fuit. ut
om̃s credent &e saluarent᷑. Sin aũ
quis exasꝑau̾it &e afflixerit sp̃m¬

Expanded text:
et provocavit ad salutem, ut voluntas haberet praemium; sed illi credere noluerunt. Alioquin et de Joanne scriptum est: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit, ut praeberet testimonium luci, ut omnes crederent per eum . Nec statim in culpa est, si plures credere noluerunt, sed voluntas venientis haec fuit, ut omnes crederent et salvarentur. Sin autem qui exasperaverit et afflixerit Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ea ꝑditione quȩ impiis p̃parata ẽ:
a qͥcqͥd ineis fuerit redigetur in so¬
litudinem. qui habe noluerint hoᷤᷤ¬
pitem dm̃. Gla libam ad de ueniet¬
& abies &e burts &e pinus simul: ad
ornandum locum scĩficationis mee
& locum pectum meorum glifica¬
bo. Et uenient ad te curui filii eo¬
rum. qui humiliauerunt te. et
adorabunt uestigia pedum tuoꝵ¬

Expanded text:
erditione, quae impiis praeparata est, et quidquid in eis fuerit, redigetur in solitudinem, qui habere noluerunt hospitem Deum. Gloria Libani ad te veniet, abies et buxus et pinus simul aornandum locum sanctificationis mee: et locum pedum meorum glorificabo. Et venient ad te curvi filii eorum: qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuo
Abbreviated transcription (Latin):
rum uarietate distincte. nͥ forte introᷤ
habebit & fundam̃ta gemmata. & tẽ¬
plum qͦd ordinatiꝰ ẽẽ debet lignis e¬
dificabitur: Quaratione compel¬
limur omnia sp̃italiter accipe: qͦd
abies. ꝙyparissus. pinꝰ & cedrꝰ excelse
quondam libam arbores glificaumt
demplum dei. & locum pedum illiꝰ
& inclitum feccrint. de ne longo ser¬
mone sensum traham.tir sc̃s & eloq̃n¬
tissimtis martyr cypͥanꝰ. & nr̃i tempo¬
ris confessor hylarius. ñne tͥ uiden¬
tur eccelse quondam inselo arbores
edificasse eccliam dei: Quodq sequit᷑
& uenient ad te curta siue reuertentes
filii eorum qͥ humiliauerant te. & ad¬
orabunt uestigia pedum tuorum os
qͥ decraxerant tͥ: de his debemꝰ intel¬
ligere. qui ñ uoluntate s necessitate
fiunt xp̃iani. & metu offensȩ regnan¬
dium timentib ammis melinanẽ.
uł ccrte qͥ priꝰ ꝑsecutores. postea credi¬
derint. qualis fuit & apls paulus

Expanded text:
rum varietate distinctae? Nisi forte muros rum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. Ac ne longo sermone sensum traham, vir sanctus et eloquentissimus martyr Cyprianus, et nostri temporis confessor Hilarius, nonne tibi videntur excelsae quondam in saeculo arbores, aedificasse Ecclesiam Dei? Quodque sequitur: Et venient ad te curvi, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus animis inclinantur. el certe quod prius persecutores, postea crediderint. Qualis fuit et apostolus Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ota dñi ad teueniet. & in cyp̃sso
& pinu & cedro simul. ut głificet᷑
locus sẽs m̃s: & locum pedum me¬
orum głificabo. Et ibunt ad te
timentes filii eorũ qui te humilia¬
uerunt ce irritauerunt te: &e ad¬
orabunt uestigia pedum tuortim
om̃s qui irritauerunt te. & uocabiᷤᷤ
sunt ex .lxx. q̃ ex hebreo sub asteriᷤ¬
cis postri. & qũe addiderunt obelo
p̃notaui. Libanus mons fenicis est
excelsis arborib consitus: quas ysal¬
mista describens ait. Uidi impium
exaltatum & eleuatum qͣsi cedros l¬
bam. Et in alioloco. conderet dñs
cȩdros libani: multaq alia q̃ stu¬
dio breuitatis p̃terco. De hoc qͦndã
iran rex tyri salomoni ioppen ligna
mittebat ad edificanctum templũ
dci. De quo etiam nc̃ scͥptara ꝓmit¬
tem in a adaor e⁊ inaassur. ul
iurta theodotionem ora⁊ył uada¬
ar̃. es tua assur simul c̃e cedendas:
ut ȩdificetur temptum syon. Quod
fiita ẽ ubicrit aurea & gemmata irłm
Ubi uxor agni. ubi porte .xii. gemina¬

Expanded text:
ani ad te veniet in cyparisso et pino, et cedro simul ut glorificetur locus sanctus meus, + et locum pedum meorum glorificabo  Et ibunt ad te timentes filii eorum qui te humiliaverunt, ÷ et irritaverunt te  et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui irritaverunt te; et vocaberis nta, quae ex Hebraeo sub asteriscis posui, et quod addiderunt, obelo praenotavi. Libanus mons Phoenicis est, excelsis arboribus consitus, quas Psalmista describens ait: Vidi impium superexaltatum, et elevatum quasi cedros Libani . Et in alio loco: Conteret Dominus cedros Libani . Multaque alia quae studio brevitatis praetereo. De hoc quondam Hiram rex Tyri, Salomoni Joppen ligna mittebat, ad aedificandum Templum Dei . De quo etiam nunc Scriptura promittem, thaadaor, et thaassur; vel juxta Theodotionem, Brais, Thadaar, et Theassur, simul esse caedendas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemma
Abbreviated transcription (Latin):
scbente. Q lex sc̃a ẽ. & mandatum scm
& tustum &e bonum: ut idelicet bom¬
tas ingenere.iusticia intelligat᷑ in spe¬
cie.Quamobrem scͥbit ad romanos.
Uix enim ꝓ iusto qͥs moritur. Namy
bono forsitan qͥs audeat mori. Et di¬
xit. Ucruntam̃ popłs ms est filii ñ
negantes: & factꝰ est eis saluator. In õi
ibulatione eorum ñ ẽ tͥbulatus: nec
angłs faciei eiꝰ salciauit eos. In dilec¬
tione sua. &e in indulgentia sua ipse
redemit eos & portaute eos. & leua¬
uit eos cunctis dieb scli. Ipsi autem
ad iracundiam ꝓuocauerunt & af¬
flixerunt sp̃m scieiꝰ. Et conuersus ẽ
eis in mimicum: & ipse debellauit¬
eos.Lxx. Et dreic. Non popłs meus
filii nequaquam reꝓbabunt: &e fẽs
ẽ eis in salutem ex ommi tͥbulatione
corum. Non legatus neq angls sed
ipse saluauit eos qͥ diligeret illos
&e parceret eis. Ipse redemit eos ce
fuscepit illos. & exaltauit omnib
dieb scł. Ipsi autem non credide¬
rũit. & exacerbau̾ũit sp̃m sc̃m eiꝰ.

Expanded text:
ex sancta est, et mandatum sanctum, et justum, et bonum , ut videlicet bonitas in genere, et justitia intelligatur in specie. Quamobrem scribit ad Romanos: Vix enim pro justo quis moritur: nam pro bono forsitan quis audeat mori . Et dixit: Verumtamen populus meus est; filii non negantes: et factus est eis Salvator. In omni tribulatione eorum non est tribulatus, et angelus faciei eius salvavit eos in dilectione sua et in indulgentia sua ipse redemit eos et portavit eos et levavit eos cunctis diebus saeculi ipsi autem ad iracundiam provocaverunt et adflixerunt spiritum Sancti eius et conversus est eis in inimicum et ipse debellaeos. LXX: Et dixit: Non populus meus, filii nequaquam reprobabunt. Et factus est eis in salutem ex omni tribulatione eorum: non legatus, neque Angelus, 752 sed ipse salvavit eos, quod diligeret illos, et parceret eis, ipse redemit eos, et suscepit illos, et exaltavit omnibus diebus saeculi. Ipsi autem non crediderunt, et exacerba
Abbreviated transcription (Latin):
q̃stio quare abraham ce ifrł hoc est
lacob posuit. & ysaac nom̃ tacitum
sit. Ad hoc respondebimꝰ. pͥncipio ce
fine posito etiam media nominari.
Siue ita. Abraham de gentib uocatꝰ.
ad fidem est: &e ꝓ qualitate pͥoris &e con¬
sequentis conditionis mutationem sor¬
titus ẽ nominis. Iacob qͦ ut isrł appel¬
laret᷑. multo ad id labore ꝑuenit. uni¬
de ce abraham tres habuit uxores. &
nem nom̃ possedit antiquum: &e ȩccłȩ
indicans castitatem. una fuit uxore
contentꝰ. Ist gͥ qͥ p̃cant᷑ de peioribus
cõmutationem in meliorem statum:
eorum assumunt similitadinẽ quib
lȩca pꝰ tͥstia successerunt. Hoc autem
ẽ omne qͦd postulant. ut qͥa pat̾ eoꝵ
est. & hoc eos dignatꝰ ẽ nomine : non
obliuiscat᷑ filiorum fuorum. ne per
ipsos nom̃ dei blasphemet in gentib.
Quare errare nos fecisti dñe de itiis
tuis. indurasti cor nr̃m ne timeremus
te: Conutere ꝓpt̾ seruos tuos. tͥbus

Expanded text:
quaestio, quare Abraham et Israel, hoc est, quaestio, quare Abraham et Israel, hoc est, Jacob posuerit, et Isaac nomen tacitum sit ? Ad quod respondebimus, principio et fine posito, etiam media nominari. Sive ita: Abraham de gentibus vocatus ad fidem est, et pro qualitate prioris et consequentis conditionis, mutationem sortitus est nominis. Jacob quoque ut appellaretur Israel, multo ad id labore pervenit. Unde et Abraham tres habuit uxores, et nem nomen possedit antiquum, et Ecclesiae indicans castitatem, una fuit uxore contentus. Isti igitur qui precantur de peccatoribus commutationem in meliorem statum, eorum assumunt similitudinem, quibus laeta post tristia successerunt. Hoc autem est omne quod postulant, ut quia pater eorum est, et hoc eos dignatus est nomine, non obliviscatur filiorum suorum; ne per ipsos nomen Dei blasphemetur in gentibus. quare errare nos fecisti Domine de viis tuis indurasti cor nostrum ne timeremus te convertere propter servos tuos tribus
Abbreviated transcription (Latin):
Ubicunq gͦ fit uoluntas di: illud
ẽ habitacłm eiꝰ & domꝰ di. Qͦd autẽ
sequitur. tibi ẽ zelus tuus &e forti¬
tudo tua. illo testimonio disseramꝰ
quod ꝑ iezechiel adirłm dicit d̃s.
q̃ secuta fuerat amatores suos. Iam
non trascar tͥ: & zelus m̃s recessit
a te. Et est sensus. Qͥa peccauimꝰ
ce nos odisse cepist: recessit a nob
⁊elus tuuis. Qui non recedit: q̃n lo¬
quitur ꝑ zachariam. Telatus fum
syon &e irłm zelo magno. Unde et
in consequentib ait̃. Et irascar
suꝑ gs̃ q̃ congregate funt aduer¬
fum eam in circuitu. Recedente
autem telo recedit & fortitudo di
& pat̾noꝵ uiscerum suꝑatur affec¬
tuis. dum magnitudine peccatoꝵ
incredibilis dei clementia uinctẽ
ut contineat se suꝑ aurilio meo. qͥ
me opp̃ssum uidere ñ poterat. Cu
enim inquit es pat̾ nr̃: qͥ creator
es omniũ. Nescit nos abraham ce
ignorat isrł. qͥa te offendimꝰ: nec
cognoscunt filios quos a deosuo in¬
telligunt ñ amari. Subita nascit᷑

Expanded text:
go fit voluntas Dei, illud est habitaculum ejus, et domus Dei. Quod autem sequitur, Ubi est zelus tuus et fortitudo tua? Illo testimonio disseramus, quod per Ezechiel ad Jerusalem dicit Deus, quae secuta fuerat amatores suos: Jam non irascar tibi, et zelus meus recessit a te . Et est sensus: Quia peccavimus et nos odisse coepisti, recessit a nobis zelus tuus, qui non recedit quando loquitur per Zachariam: Zelatus sum Sion et Jerusalem zelo magno . Unde et in consequentibus ait: Et irascar super gentes quae congregatae sunt adversum eam in circuitu. Recedente autem zelo, recedit 756 et fortitudo Dei, et paternorum viscerum superatur affectus, dum magnitudine peccatorum incredibilis Dei clementia vincitur, ut contineat se super auxilio meo, qui me oppressum videre non poterat. Tu enim, inquit, es pater noster, qui creator es omnium. Nescit nos Abraham, et ignorat Israel, quia te offendimus, nec cognoscunt filios, quos a Deo suo intelligunt non amari. Subita nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
iꝑse descendit ad oues ꝑditas domꝰ
isrł. ut ouem morbidam suis hume¬
ris reportaret. & diagmam q̃ ꝑierat
mueniret. & luxurioso filio reu̾tenti
letꝰ occurreret. ꝓpt̾ quod sponsa diẽ
in cantico canticorum. Os culetur
me oscło oris sui. Neguaqim ꝑ patar¬
chas. moy sen & ꝓphas. s meum corpus
asfumat. in mea carne uerset᷑. uerbũ
caro fiac. ce sic oscletur me habitans
inme. ut sit emmanuel. Nequa qͣm
gͥ ut legatꝰ nec ut angłs s ipse salua¬
uit eos qui receꝑunt salutem. non
oꝑm merito. s caritate dei. Sic enim¬
ds dilexit mundum: ut filtum fuũ
ungenttũ daret. ut omnis qͥ credide¬
rit in etim ñ ꝑeat : s habeat uitam
et̃nam. Quod si prudens lector tacita
cogitatione respondit. qͣre multi non
sint saluati. supse saluauit eos ce di¬
lerit & peꝑcit filiissuis. & redemit
eos sanguine suo. fuscepitq & exal¬
tauit assumptos: infertͣ causa ꝑspi¬
ctia. Ipsi autem ñ credidunt. & exa¬

Expanded text:
ditas domus Israel, ut ovem morbidam suis humeris reportaret, et drachmam quae perierat inveniret, et luxurioso filio revertenti laetus occurreret. Propter quod sponsa dicit in Cantico Canticorum: Osculetur me osculis oris sui. Nequaquam per Patriarchas, Moysen, et Prophetas, sed meum corpus assumat, in mea carne versetur, Verbum caro fiat, et sic osculetur me habitans in me, ut sit Emmanuel. Nequaquam igitur ut legatus, nec ut Angelus, sed ipse salvabit eos qui receperunt salutem: non operum merito, sed charitate Dei. Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quod si prudens lector tacita cogitatione responderit; quare multi non sunt salvati, si ipse salvavit eos, et dilexit, et pepercit filiis suis, et redemit eos sanguine suo, suscepitque et exaltavit assumptos? infertur causa perspicua. Ipsi autem non crediderunt, et exa
Abbreviated transcription (Latin):
salutem ꝓuocent᷑ angustie. s audi¬
tum fiat in extremis derre: ut pas¬
sionem omnium creatoris totꝰ mui¬
dus exaucdiat. Dicite in quit filie
syon. Que ul ideo appellatur fi¬
lia syon. qͥa pͥmum orta e ex iudeiꝰ
de qua dicit in cantico canticor
filii mat̾s meȩ pugnauerunt ad¬
uersum me. uel certe ꝓpt̾ea filia
qͥd adeo adoptionis nom̃ accepit.
Quotquot enim fuscepunt eum:
dedit eis pocestatem filios dei ficri.
Quid ẽ autem qͦd iubent᷑ magist᷑
atq doctͥores. syon filiȩ nunciare:

Expanded text:
salutem provocentur angustiae, sed audisalutem provocentur angustiae, sed auditum fiat in extremis terrae, ut passionem omnium Creatoris totus mundus exaudiat. Dicite, inquit, filiae Sion. Quae vel ideo appellatur filia Sion, quia primum orta est ex Judaeis, de qua dicit in Cantico Canticorum: Filii matris meae pugnaverunt adversum me ; vel certe propterea filia, quia a Deo adoptionis nomen accepit. Quotquot enim susceperunt eum, dedit eis potestatem ut filii Dei fierent . Quid est autem quod jubentur magistri a
Abbreviated transcription (Latin):
tant. qn erit uera leticia. & unusqͥsq
recipiet scđm meritum suum ÷ ut ne¬
quaquam dñm in humilicate con¬
spiciant. s in habitu sentiant iudi¬
cantis: qñueniet suꝑ nubes cũ an¬
głorum multitudine. ut reddat
unicuiq scđm opꝰ suum. Nos autem
scdm ceptam explanationem pos¬
sumꝰ hec & in pͥmo aduentu intelli¬
ꝑ portas qͥb infernꝰ non p̃ualet. &
omnia dollant impedinta de uia
ut absq aliqͦ scandalo popls eccłia
saluatoris introeat. Unde ce ioħs
clamabat in heremo. Ego uox cla¬
mantis in desertosic dixit ysaias.
parate uiam dñi: rectas facite se
mitas eiꝰ. Omnis uallis imple¬
bitur. ce omnis mons & collis hu¬
miliabit᷑. Aliisq uerbne idem
sensus dr̃ Eligit lapides uir ecele¬
siasticus: qͥ omnem emollit digre¬
dendium corde ditriciam.De qͥb
idem baptista dicebat. Potens est
b separat. Quod ne putarent iu¬
dez de se dici: iungit᷑. leuate signũ
ings ae ad popłos nationum. ut
nequaquam unius terre iudee ad

Expanded text:
etitia, et unusquisque recipiet secundum meritum suum, ac nequaquam Dominum in humilitate conspiciant, sed in habitu sentiant judicantis, quando veniet super nubes cum Angelorum multitudine, ut reddat unicuique secundum opus suum. Nos autem secundum coeptam explanationem possumus haec et in primo adventu intelliper portas quibus infernus non praevalet, et omnia tollant impedimenta de via, ut absque aliquo scandalo populus Ecclesiam Salvatoris introeat. Unde et Joannes clamabat in eremo. Ego sum vox clamantis in deserto, sicut Isaias dixit: Parate viam Domini, rectmitas ejus: omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur . Aliisque verbis nunc idem sensus dicitur, Elegit lapides vir Ecclesiasticus, qui omnem emollit de credentium corde duritiam. De quibus idem Baptista dicebat: Potens est bus separat. Quod ne putarent Judaei de se dici, jungitur: Levate signum in gentes, et ad populos nationum, ut nequaquam unius terrae Judaeae ad
Abbreviated transcription (Latin):
popło meo qͥ relinquetͣ ab assyriis:
sicut fuit isrłi in die qua ascendit
de terra egypti. Quomͦ idumea et
moab ce filii ammon tͣdent manꝰsuaᷤᷤ
apłis. ut obediant euangłicȩ p̃dicati¬
oni: sic iꝑse dñs qui in apłis stis illa
pfictt desolabit non mare uirta.lxx.
s iurta hebreos linguam maris egypq.
que prius contra dñm blasphemabat.
& suꝑstitioni egyptie p̃erat. Ande & ĩ
psalmis legimus. Hoc mare magnum
& spaciosum manib: ibi reptilia quo¬
rum ñ ẽ numerꝰ. Quib infert᷑. draco
iste guem plasmasti ut illuderetur
ei. Desolabit gͥsiue inderficiet hoc ẽ
& sẏmmachus tͣnstulerunt linguam

Expanded text:
populo meo qui relinquetur ab Assyriis, populo meo qui relinquetur ab Assyriis, sicut fuit Israel in die qua ascendit de terra Aegypti. Quomodo Idumaea et Moab, et filii Ammon tradent manus suas Apostolis, ut obediant Evangelicae praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis illa perfecit, desolabit non mare juxta LXX, sed juxta Hebraeos, linguam maris Aegypti, quae prius contra Dominum blasphemabat et superstitioni Aegyptiae praeerat. Unde et in Psalmis legimus: Hoc mare magnum et spatiosum, ibi reptilia quorum non est numerus . Quibus infertur: Draco iste quem plasmasti, ut illuderet ei. Desolabit igitur, sive interficiet, hoc est et Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑ pamphiliam & asiam &e macedo
mam & achaiam &e dtũsas infulas at
q ꝓuncias. ad italiam qͦq & ut ipse
scribi ad hispamas alienigenarum
portatꝰ est nauib. E effraim & tudas
id est qͥ de duodecim tbub in xp̃m cre¬
diderint ex iudeis: simul p̃dabuntur
orientem. & inictumea & moab exten¬
dent manꝰ stias tuxta illud quod sub ꝑso¬
na dauid xp̃c mmistice loguit᷑. In idu¬
meam ettendam calciamentum incũ.
mͥaliemgene seruient. He enim gs̃
eo tempore qͦ ysaias ꝓpħabat. aduer¬
sarie erant popło iudeorum: & iccͥco
nunc dicit quod postquam furrexerit
radix iesse ut regnet in gentib. & uer¬
illum crucis obsaludem dotius orbis
fuerit eleuatum: tc̃ etiam idumea ce
moab. &e filii ammon. omnisscilicẽt a¬
rabie latitudo dent aplis manus.⁊ in
Et desolabit dñs linguam maris egyp¬
d. Et leuabit manum fuam suꝑ flu¬
men in forcitudine sp̃c sui. & ꝑcuti¬
et eum in riuis uii: itaut transeant
ꝑ eum calciati. Et erit uia residuo

Expanded text:
per Pamphiliam, et Asiam, et Macedoniam, 164 et Achaiam, et diversas insulas atque provincias, ad Italiam quoque , et ut ipse scribit, ad Hispanias, alienigenarum portatus est navibus . Igitur Ephraim et Judas, id est, qui de duodecim tribubus in Christum crediderunt ex Judaeis, simul praedabuntur Orientem, et in Idumaea et Moab extendent manus suas, juxta illud quod sub persona David Christus mystice loquitur: In Idumaeam extendam calceamentuigenae servient . Hae enim gentes eo tempore quo Isaias prophetabat, adversariae erant populo Judaeorum, et idcirco nunc dicit quod postquam surrexerit radix Jesse, ut regnet in gentibus, et vexillum Crucis ob salutem totius orbis fuerit elevatum, tunc etiam Idumaea et Moab et filii Ammon, omnis scilicet Arabiae latitudo dent Apostolis manus, et in Et desolabit Dominus linguam maris Aegypti, et levabit manum super flumen in fortitudine spiritus sui, et percutiet eum in rivis septem: ita ut transeant per eum calciati. Et erit via residuo
Abbreviated transcription (Latin):
ut pͥnceps sit gentium. in ipso gentes
sꝑabunt. & erit requies eiꝰ honor. ꝓ
requie eiꝰ in hebraico positum est. ai¬
uatho. quod om̃s similit̃ transtulert̃.
Phonore qͦq in hebreo legitur cha¬
bath. quod ꝑspicue glam sonat. Q
est sensus. Erit mors ciꝰ glosa. ut
impleretur illud quod saluator in
euangłio deprecat᷑. Pat̾ glifica me
gła quam habui pͥusquam mundus
ect apud te. Dictͥum est de natiuitate
ctus. dict̾um de cęt̾is in medio sacram̃¬
tis. Uenit ad mordem q̃ non confueto
mortalium nomine. s qͥa in xp̃oe
rat uita ꝑpetua regines appellatur.
Nos autem ut manifestum legenti
sensum faceremꝰ: ꝓ dormitione & re¬
quie altouerbo. s eodem senfu sepul¬
chrumu̾timꝰ. In tempore gͥ illo qnͣdo

Expanded text:
ut princeps sit gentium, in ipso gentes ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt, et erit requies ejus honor. Pro requie ejus, in Hebraico positum est, MNUATHO  , quod omnes similiter transtulerunt. Pro honore quoque in Hebraeo legitur CHABOD  , quod perspicue gloriam sonat. Et est sensus: erit mors ejus gloriosa, ut impleatur illud quod Salvator in Evangelio deprecatur: Pater, glorifica me gloria, quam habui prius quam mundus esset apud te . Dictum est de nativitate ejus, dictum est de caeteris in medio Sacramentis: venit ad mortem, quae non consueto mortalium nomine, sed quia in Christo erat vita perpetua, requies appellatur. Nos autem, ut manifestum legenti sensum faceremus, pro dormitione, et requie, altero verbo, sed eodem sensu, sepulcrum vertimus. In tempore igitur illo, quando
Abbreviated transcription (Latin):
gelice p̃dicationis sacram̃ta monstiit᷑.
quia repleta est terra scientia dm̃i. Hoc
est illud qͦd supͣ dicebatur obscurius.
habitabit lupꝰ cum agno. ce parctus
cum hedo accubabit : & iuxta confue¬
dudinem suam ꝓpħalia in fine uerba
pandunt᷑. sic̃ aq̃ inquit maris oꝑien¬
tis. Quom aque maris oꝑtunt profun¬
damaris. Hoc ẽ derram q̃ oꝑta est fluc¬
tib: sic scientia dm̃i omnis derra com¬
plebitur. Quam diuersorum prius
moꝵ comunctionem etiambeatꝰ apłs
petrꝰ in uase linteo qͦd de cȩlo demissũ
est. se uidisse testat᷑. habente quatuor
pͥncipia. q̃ .iiii. mundi plagas intelli¬
gimus: ut replctam t̾ram dez scientia
cognoscamꝰ. In quo uase erant qͣdru¬
pedia & serpentes. & bestiȩ & uolatilia
cebi: ut quod archa in diluitio. hoc
ceclia p̾stet in mundo. In die illa radre
iesse qui stat in signum popłorum.ip¬
sum gs̃ dep̃eabuntur. & erit sepulchr¬
um eius gloriosum. Lxx. Et crit in
die illa radix iesse. & qui conforget

Expanded text:
edicationis 161 sacramenta monstrantur: Quia repleta est terra scientia Domini: hoc est illud quod supra dicebatur obscurius: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; et juxta consuetudinem suam prophetalia in fine verba panduntur: Sicut aquae, inquit, maris operientes. Quomodo aquae maris operiunt profunda maris, hoc est, terram quae operta est fluctibus, sic scientia Domini omnis terra complebitur. Quam diversorum prius morum conjunctionem etiam beatus Apostolus Petrus in vase linteo , quod de coelo dimissum est, se vidisse testatur, habente quatuor principia, quae quatuor mundi plagas intelligimus, ut repletam terram Dei scientia cognoscamus: in quo vase erant quadrupedia, et serpentes, et bestiae, et volatilia coeli, ut quod Arca in diluvio, hoc Ecclesia praestet in mundo. In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum: ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. LXX: Et erit in die illa radix Jesse, et qui consurget,
Abbreviated transcription (Latin):
& .l. psalmus cante. Benigne fac in bo¬
na uoluntate tua syon. & edificentur
muriirłm: ut acceptabile fiat in ca
dño sacrificium tusticiȩ oblationes ⁊
holocauista. &e indulus quem filio pe¬
intent pater clementissimus immo¬

Expanded text:
 psalmus canit: « Benigne fac in bona voluntate tua, Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. » Ut acceptabile fiat in ea Domino sacrificium justitiae, oblationes et holocausta, et vitulus, quem filio poenitenti pater clementissimus immo
Abbreviated transcription (Latin):
uangelicus sermo discurrere. & add
populos egypti ultimos ꝑuenire. Et
quomodo temporib moys rubrum
siccatum est mare. ut popls de egyp¬
do tͥnstugeret. sic econtrario egypti
slumma siccabunt᷑: ut reliquic popl
dei. q̃ ab assyriis &e diu̾sis gentibus sal¬
uabunt᷑ transeant in egyptum. neqͣ¬
quam fugientes eam. s capientes ei
fuo calcantes pede. Prudens ce xpia¬
mis lect̾or hanc habeat repromissio¬
nem ꝓpħalium regłam. ut qͥ iudei
& nostri immo non nri iudaizanteᷤᷤ
carnalit̃ futura contendunt: nos
sp̃ualit iam tͣnsacta doceamus. ne
ꝑ occasionem istiusmodi fabulaꝵ
&e mextcabilium tuxta apłm questio¬
num rudaizare cogamur. Et dices¬

Expanded text:
vangelicus sermo discurrere, et ad vangelicus sermo discurrere, et ad populos Aegypti ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, ut quae Judaei et nostri, immo non nostri Judaizantes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabilium juxta Apostolum quaestionum, judaizare cogamur. Cap. X
Abbreviated transcription (Latin):
ne sp̃c sui.ul sp̃uuiolentissimo quod
regnum utelliginus romanorum.
Regnante enim cesare augusto qͣndo
flos de radice conscendit &e m orbe ro¬
mano pͥma est facta descriptio poten¬
tissimum priꝰ regnum egyptiorum qͦd
multis durauit ecatib. cleopatre mor¬
de destructum est: & ꝑcussus ẽ amnis¬
Dilus enim multarum aquarum qͥ
prius uno fluebat alueo & intransib¬
lis erat. in .uii. ualles humillunas ce
riuos dtuifus ẽ. atq concisus. ut cal¬
ciatis pedib transiret᷑. Hoc autem
tropologice sig̃cat qtiod gentem egyp¬
tiorum in tantum idolat̾e & uanssi¬
me suꝑsticioni deditam. ut accipitres
noctuas. canes. &e hyrcos &e asinos di¬
uino nomine consecrarent: de infi¬
nita regni potentia ꝑ singłos roma¬
ni imꝑii iudices distribuerent. ut ali¬
um tudicem habeat thebais. alium
libia. alium pentapolis. alium egyp¬
tus. altum alexandria. & diuersȩ re¬
ꝓptea autem sub methaphora nilꝰ
ut possit absq ullo impedimento e¬

Expanded text:
 spiritu violentissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Augusto , quando flos de radice Jesse conscendit, et in orbe Romano prima facta est descriptio, potentissimum prius regnum Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Cleopatrae morte destructum est, Nilus enim aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae rePropterea autem sub metaut possit absque ullo impedimento E
Abbreviated transcription (Latin):
demones. Qui autem ablact̾atus est. Q¬
nequaqͣm lact̾e nutrit᷑ infantie. sediam
solido uescit᷑ cibo. iste in regulicaũnam
per serpentes ce scorpiones. & siꝑ omnem
forcitudinem inimici. Nocere autem et
occidere nequaqͣm poderunt tienenata
priꝰ ammalia. eos qui habitat̾unt in
monte scõ dei. qͦd int̃pretat᷑ eccłia. de qͣ

Expanded text:
daemones. Qui autem ablactatus est, daemones. Qui autem ablactatus est, nequaquam lacte nutritur infantiae, sed jam solido vescitur cibo. Iste in reguli cavernam per serpentes, et scorpiones, et super omnem fortitudinem inimici . Nocere autem et occidere nequaquam poterunt venenata prius animalia eos qui habitaverint in monte sancto Dei, quod interpretatur Ecclesia, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
imttentitr innocentiam. Leo qͦ fero
buntur. Quod cotitic cernimꝰ in eccłia
dtintes & pauꝑes. potentes & humiles.
reges atq pͥuatos parit̃ cominorar:
ce a pucris parutilis quos apłos intelli¬
gimts & aplicos uiros imꝑitos sermo¬
ne. s ñ scientia. regim ȩccłia. Quactm
int̃ se disciplina dñi fuerint federati. ita
ut eorum quoq familie comungant᷑:
dẽ complebitur. suntil requiescent ca¬
duli eorti. Leo qͦq non carnes come¬
det s paleas. quo scilicet ues eatur cibo
simplici. Et h cobseruandum qͦd ñ
bos carness leo paleas comedat. Paleas
puto i scͥpturis scĩs uerbasimplicia in¬
delligi. tͥcicum autem ce int̃iorem me¬
dullam. sensum qͥmuenit̾ in liccera. Et
frequent̃ euenit ut homines scłi mistica
nescientes. simplici scͥpturarum lectione
pascant᷑. Infans qͦq qͥ malicia paruulꝰ
est. mitcit manum inforamine aspidỹ.
ce de obsessis hominũ corporib fugat

Expanded text:
imitentur innocentiam. Leo quoque primitentur innocentiam. Leo quoque prbuntur. Quod quotidie cernimus in Ecclesia, divites et pauperes, potentes et humiles, reges atque privatos pariter commorari, et a pueris parvulis, quos Apostolos intelligimus, et Apostolicos viros, imperitos sermone, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita ut eorum quoque familiae conjungantur, tunc complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simplici. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba simplicia intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum corporibus fugat
Abbreviated transcription (Latin):
declinet a malo &e faciat bonum.
Otuitiȩ autem &e sanitas corporis ce
rerum omnium abundantia. &e his
contraria pauꝑtas. infirmitas.inopia.
etiam apud phylosophos scłi nec int̃
bona reputantur nec int̃ mala. s ap¬
pellantur indifferentia. Unde cesto¬
ici qͥm̃r̃o dogmati in plerisq concor¬
dant. nicħ appellant boium nisi so¬
lam honestatem atq uirtutem. nichil
malum nͥ turpitudinẽ. Hec breuiter
dirimtis. ut ttidai ⁊andes nr̃os gͣuissimo
somno stertere conumncamus.Cet̾m
tuxta uuificantem sp̃m: facilis intelli¬
gentia ẽ. Lupꝰ enim paulus qui pritis
dictum est beniamin lupus rapax ha¬
bitabit cum agno. uel anama a quo
baptiratꝰ est. uel petro apło cui dictũ
est pasce agnos meos. Et pardus qui pꝰ
ñ mutabat uarietates fuas. lotꝰ in fonte
dm̃ accubtnt cum hedo. non qui a si¬
nistris est. s qta immolat᷑ in pascha d̃.
Et hoc notanctum quod ñ agntis & he¬
dus habitent & accuibent etim luyo et
he do: s lupus & pardus agni ae hechi

Expanded text:
na a malo, et fac bonum . Divitiae autem, et sanitas corporis, et rerum omnium abundantia, et his contraria, paupertas, infirmitas, et inopia, etiam apud philosophos saeculi, nec inter bona reputantur, nec inter mala, sed appellantur indifferentia. Unde et Stoici, qui nostro dogmati in plerisque concordant, nihil appellant bonum, nisi solam honestatem atque virtutem: nihil malum, nisi turpitudinem. Haec breviter diximus, ut Judaizantes nostros gravissimo somno stertere convincamus. Caeterum juxta vivificantem spiritum facilis intelligentia est. Lupus enim Paulus, qui primumdictum est: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus qui prius non mutabat varietates suas, lotus in fonte Domini accubuit cum haedo, non qui a sinistris est, sed qui immolatur in pascha Domini. Et hoc notandum, quod non agnus et haedus habitent, et accubent cum lupo et pardo, sed lupus et pardus agni et haedi
Abbreviated transcription (Latin):
biberit de aqtia quam ego dedero non
bo ci fiet in eo fons aq̃ salientis in uitã
et̃nam. fontes saluatoris doctrinam
intelligamꝰ euangłicam. De qua in
dicite deo. dño de fontibus isrł. Et¬

Expanded text:
go dedero ei, non fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . » Fontes Salvatoris doctrinam intelligamus evangelicam, de qua in dicite Deo, Deum de fontibus Israe
Abbreviated transcription (Latin):
colles in trłm. de quib in posteriori par¬
te hutus ꝓpħe leginus. Consolamini
consolamini popłm mcum sacerdotes:
loqͥmini ad cor trłm. Hȩc dixit. quia rei
uericate constcͣtus: altud quod diceret
non habebat. Ecce dñator dñs excituũ
confringet laguncłam in terrore. & ex¬
cels statura succidentur. & sublimes
humiliabunt᷑. & subuerdent᷑ condensa
saltus ferro. & libanꝰ cum excelsis cadet.
Potant qͥdam hunc locum adhuc dici de
assyrio. quod illo cont̾to omnes incircui¬
tunationes q̃ ditiomi illiꝰ subiacebant
fuccidant᷑ & humilient᷑. & saltus densiᷤ¬
ptilum &e pͥncipes intelligiuolunt: li¬
banum quoq eum excelsis suis cadere.
ut nicħ omnino assyrie resideat potesta¬
tis. Atiiuͦ ab hoc locouolunt pͥncipium
ẽẽ de xp̃o: maxime cum &e ea q̃ sequunt᷑
&e nos de illo. & circumcisioscͥpta fattat᷑.
Oixerat supra nom̃ pueri de uirgine
nascituri. quod appellaret᷑ eminanuel.

Expanded text:
colles in Jerusalem de quibus in posteriore parcolles in Jerusalem de quibus in posteriore parte hujusconsolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem . Haec dixit, quia rei veritate constrictus aliud quod diceret non habebat. Ecce Dominator Dominus exercituum confringet lagunculam in terrore, et excelsi statura succidentur, et sublimes humiliabuntur, et subvertentur condensa saltus ferro, et Libanus cum excelsis cadet. Putant quidam hunc locum adhuc dici de Assyrio, quod illo contrito, omnes in circuitu nationes, quae ditioni illius subjacebant, succidantur et humilientur, et saltus densispopulum et principes intelligi volunt. Libanum quoque cum excelsis suis cadere, ut nihil omnino Assyriae resideat potestatis. Alii vero ab hoc loco volunt principium esse de Christo: maxime cum et ea quae sequuntur, et nos de illo, et Circumcisio scripta fateatur. Dixerat supra nomen de Virgine pueri nascituri, quod appellaretur Emmanuel;
Abbreviated transcription (Latin):
diet layssa audiet anathot: contremiᷤᷤ¬
cet medemena. Habitatores autem ge
ñ longo post tempore. s in p̃sentiarum.
&e eadem dic dum in ina est assyriꝰ ut
maneat in locissus: & ꝑtitrbat amore
nequaqͣm fugiant. Hoc iuxta litceram
Cetm qͥdam in loco isto cum falsorum
muenire ñ possit. nec se in libro hebrai¬
corum nominum repptre potuisse destet᷑:
mitat nos ad incertum ut dicat. in ext̾mo
mundi tempore & in consummatione hꝰ
scłi imminentib penis. sensum magirũ
pͥncipem assyriorum ẽẽ fugiturum: & ꝑ
dtuersa loca uariosq ꝓfect̾ts fugere cuꝑe
ab ira dei. Cumq ille fugerit habitato¬
res gebum .i. excelsas quasq uirtutes ser¬
mone ꝓphico ꝓuocari ut consolentur
fugientem doceantq ne fugiat: s ma¬
neat initia. & dci p̃stolet᷑ miscdiam. ⁊ ñ
solum consolari fugientẽ: s bonis oꝑi¬
bus filiam syonreuocare a luct̾u. & ad
salutem penitentie ꝓuocare. & hos ẽẽ

Expanded text:
diet Laisa, audiet Anathoth, contremisdiet Laisa, audiet Anathoth, contremiscet Medemena. Habitatores autem Gebnon longo post tempore, sed in praesentiarum, et eadem die dum in via est Assyrius; ut maneant in locis suis, et perturbati timore nequaquam fugiant. Hoc juxta litteram. Caeterum quidam in isto loco, cum falsorum nvenire non possit, nec se in libro Hebraicorum Nominum reperire potuisse testetur, mittit nos ad incertum, ut dicat in extremo mundi tempore, et in consummatione hujus saeculi imminentibus poenis, sensum magnum, principem Assyriorum esse fugiturum: et per diversa loca variosque profectus fugere cupere ab ira Dei. Cumque ille fugerit, habitatores Gebim, id est, excelsas quasque virtutes sermone prophetico provocari, ut consolentur fugientem, doceantque ne fugiat, sed maneat in via, et Dei praestoletur misericordiam; et non solum consolari fugientem, seu in bonis operibus filiam Sion revocare a luctu, et ad salutem poenitentiae provocare, et hos esse
Abbreviated transcription (Latin):
oriente fubiecto. tam partia cititas po¬
dentie suie audeat repugnare. Hec iur¬
ta hebreos ut nobis ab cis traditum est
breui sermone ꝑstrinximꝰ: nc qͥd turta
lrx. editionem eccłiasticiuiri de hoc lo¬
cosentiant fubiciamꝰ. Cum iugum as¬
syrii siue tit qͥdam male arbitrantuꝵ
babylonii ablatum fuerit de humeriᷤ
tius atq corruptum. fugicns assyrius
scimacherib cum paucis religuns tie¬
met in aggai. q̃ in hebraico ñ habetur.
& tanta erit fugientis trepidatio. ut
ibi manere non audeat: s tͣnsibit in
gere ñ pot̾it. deponet uasa fua in mag¬
mis. &e gradu concito tͣnsibit uallem:
quam ce ipsam hebretis sermo non re¬
sonat. Et rursum ueniet in aggal.
que bis in hoc loco pomt᷑. ce in hebra¬
ico non habetur. Ad sontom fuge eiꝰ
contremiscet rama ciuitas saul. quod
ꝑspicue falsum est. C tuitas enim
saul appellat᷑ gabea: ut in hebraico con¬
tinecur. Deinde ueniet in gallim. Au¬

Expanded text:
Oriente subjecto, tam parva civitas poOriente subjecto, tam parva civitas potentiae suae audeat repugnare. Haec juxta Hebraeos, ut nobis ab eis traditum est, brevi sermone perstrinximus. Nunc quid juxta LXX editionem Ecclesiastici viri de hoc loco sentiant, subjiciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut quidam male arbitrantur, Babylonii, ablatum fuerit de humeris tuis, atque corruptum, fugiens Assyrius Sennacherib, cum paucis reliquiis veniet in Aggai, quae in Hebraico non habetur. Et tanta erit fugientis trepidatio, ut ibi manere non audeat, sed transibit in gere non poterit, deponet vasa in Machmas, et gradu concito transibit vallem, quam et ipsam Hebraeus sermo non resonat: et rursum veniet in Aggai, quae bis in hoc loco ponitur, et in Hebraico non habetur. Ad sonitum fugae ejus contremiscet Rama, civitas Saul: quod perspicue falsum est. Civitas enim Saul appellatur Gaba, ut in Hebraico continetur. Deinde veniet in Gallim: au