comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est intꝰ in conscientia sua. & ñ in alt̾o:. id est cũ
onus portabit. Non gͦ laudatores nr̃i minu¬
unt onera conscĩȩ nr̃e. Atq utinam ñ etiam
accumulent: cum plerunq ne illis offensis
laus nr̃a minuat᷑. aut obiurgatone illos cu¬
rare negligimꝰ: aut lactant̾ eis auqͥd nr̃m os¬
tentamus potꝰ quam constant̾ ostendimus.
Omitto ea quȩ fingt̃ & m̃gunt᷑ de se homines.
ꝓpt̾ hominum laudes. Qͥd enim ista cecitate
tenebrosiꝰ: ad obtinendam inanissimam głam.
errorem hominis aucupari. & dm̃ testem in cor¬
de contemnere: Quasi uͦ ullomͦ comparandꝰ
sit error illiꝰ. qui te bonum putat. errori tuo:
qui homini de falsobono placere studes. de
existimo. Nam ae illudusitatum p̃ceptum ẽ:
ut p̃dicator u̾bi dei p̾beat necessaria. cui p̃¬
dicat᷑. Ad bona enim oꝑahortandierant.
ut etiam egenti. xp̃o ministrarent staturi ad
dext̾am cum agnis: ut plus in eis oꝑet᷑ dilec¬
do fidei.quam legis possit timor. Nec hoc

Expanded text:
est, intus in conscientia sua: et non in altero, id est, cum onus portabit. Non ergo laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut objurgatione illos curare negligimus, aut jactanter eis aliquid nostrum ostentamus, potius quam constanter ostendimus. Omitto ea quae fingunt et mentiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere studes, de existimo. Nam et illud usitatum praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria, cui praedicatur. Ad bona enim opera hortandi erant, ut etiam egenti Christo ministrarent, staturi ad dexteram cum agnis; ut plus in eis operaretur dilectio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
euanglio turbas dñm inmonte pauisse de
panib quinq. Ubi qͦd dixi duos pisces du-¬
as illas significare ꝑsonas. regiam scilicet ce
sacerdotalem.ad qͣs etiam sacroscã illa un¬
ctio ꝑtinebat. dicendum potiꝰ fuit maxime
ꝑtinebat: q̃m unctos aliqnͣdo legimꝰ & ꝓpħa.
Item qͦd dixi. lucas qͥ tanqͣm ascendentem
post abolitionem peccatoꝵs sacerdotẽ xp̃m
insinuauit. ꝑ nathan ascendit ad dauid.
qͥa nathan ꝓpħa missus erat. cuiꝰ correptio¬
ne dauid ipse peccati abolitionem peniten¬
do impetrauit: ñ sic accipiendum ẽ. tanqͣm
ipse fuit natha ꝓpħa qui filiꝰ dauid. quia
quamuis ipse non baptiraret. s discipłi eiꝰ.
Ubi qͦd dici. latroille cui dictum ẽ. am̃ dico
tͥ hodie mecum eris in paradyso. qui nec ip¬
sum baptismum acceꝑat. hoc quidem & ali
os rectores sc̃ẽ eccłȩ ante nos posuisse in suis
litt̾is inuenimꝰ: s qͥb documentis satis possit
ostendi. qͦd non fu̾it latro ille baptiratꝰ igno¬

Expanded text:
Evangelio, turbas Dominum in monte pavisse de quinque panibus . Ubi quod dixi, duos pisces duas illas significare personas, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat; dicendum potius fuit, Maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et Prophetas. Item quod dixi, Lucas qui tanquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuavit, per Nathan ascendit ad David : quia Nathan propheta missus erat, cujus correptione David ipsius peccati abolitionem poenitendo impetravit, non sic accipiendum est tanquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius David: quia quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ubi quod dixi, Latro ille cui dictum est: « Amen dico tibi; hodie mecum eris in paradiso » ; qui nec ipsum baptismum acceperat: hoc quidem et alios ante nos rectores sanctae Ecclesiae posuisse in suis litteris invenimus; sed quibus documentis satis possit ostendi quod non fuerit baptizatus ille latro, igno
Abbreviated transcription (Latin):
iactantes se de oꝑib legis. ita refellit apłs.dũ
ostendit oꝑa uetusta. sacram̃toꝵ umbras fut᷑o¬
rum fuisse: quasiam aduentu dñi liberohe¬
recdi necessarias non ẽẽ monstrauit. Oꝑa uͦ
ad bonos mores ꝑtinentia. non impleri nisi
dilectione ꝑ quam fides oꝑat᷑. unde si oꝑale¬
gis quȩdam post fidem suꝑfiua. quȩdam an¬
te fidem nulla sunt:uiuat iustꝰ ex fide. &e
onus graue scruitutis abiciat. leui sarcina
potest.cur apłs &e hic solam commemoraue¬
rit ꝓximi dilectionem qua legem dixit
impleri: &e ad romanos cum in eadem q̃sti¬
one u̾sat᷑. qui enim diligit altum inquit.
legem impleuit. Nam non adult̾abis. ñ
homicidium facies. ñ furab̃is. non concupis¬
ces. & siquod ẽ aliud mandatum: in hoc ser

Expanded text:
jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum ostendit opera vetusta sacramentorum umbras futurorum fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse monstravit: opera vero ad bonos mores pertinentia non impleri nisi dilectione, per quam fides operatur . Unde si opera Legis quaedam post fidem superflua, quaedam ante fidem nulla sunt; vivat justus ex fide , ut et onus grave servitutis abjiciat, levi sarcina potest cur Apostolus et hic solam commemoravit proximi dilectionem, quam lege dixit impleri, et ad Romanos, cum in eadem quaestione versaretur: Qui enim diligit alterum, inquit, legem implevit. Nam non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces, et si quod aliu
Abbreviated transcription (Latin):
sionem carnis detis. Id est ne audito nomine
lib̾tatis: impiine uob̃ peccandum ẽẽ arbi¬
tremini. S ꝑcaritatem inquit seruite in¬
uicem. Qui enim ꝑ caritatem seruit. lib̃
seruit: libent̃ &e sine miseria obtemꝑans d̃o.
cum amore faciendo qͦd docet᷑. non cum ti¬
uno sermone impleta est: in eo qͦd diligis
ꝓximum tuum sic̃ te ipsum. Omnem legẽ
gͦ nunc dicit: ex his oꝑib quȩ ad bonos
mores ꝑtinent. Qͥa &e illa quȩ sunt in sacra¬
merts. cum bene alibis intelliguntur.
nec carnalit obseruant᷑ a seruis: ad illa
duo p̃cepta referant᷑ necesse ẽ. dilectionis
dei &e ꝓximi. Recte itaq accipit᷑ ad hoc ꝑ¬
tinere quod etiam dñs ait. non ueni legẽ
soluere. s adimplere. Qͥa erat ablaturus
timorem carnalem. sp̃italem aut̃ caritatẽ
daturꝰ qua sola lex impleri potest. Bentu¬
do gͦ legis caritas. Et qm̃ fides impetrat sp̃m
tiam fidei de bonis oꝑib głet᷑. Quaꝓpt̃ istos

Expanded text:
sionem carnis detis: id est, ne audito nomine sionem carnis detis: id est, ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbitremini. Sed per charitatem, inquit, servite invicem. Qui enim per charitatem servit, libere servit, et sine miseria obtemperans Deo, cum amore faciendo quod docetur, non cum tiuno sermone impleta est, in eo quod diliges proximum tuum tanquam teipsum. Omnem ergo Legem nunc dicit ex his operibus quae ad bonos mores pertinent: quia et illa quae sunt in sacramentis, cum bene a liberis intelliguntur, er observantur a servis, ad illa duo praecepta referantur necesse est, dilectionis Dei et proximi. Recte itaque accipitur ad hoc pertinere quod etiam Dominus ait, Non veni Legem solvere, sed implere : quia erat ablaturus timorem carnalem; spiritualem autem charitatem daturus, qua sola Lex impleri potest. Plenitudo enim Legis, charitas: ut quoniam fides impetrat Spiritiam fidei de bonis operibus glorietur. Quapropter istos
Abbreviated transcription (Latin):
plet ea nisi caritas. Qͥa ce hominem si ꝓptẽa
non occidat aliqͥs ne ce ipse occidat᷑. non im¬
plet p̃ceptum iusticiȩ: s̃si ideo non occidit
quia iiustum est. etiam si id possit facere
impune ñ solum apud homines s ce apud
dm̃i. Sicut dauid cum diuinitꝰ accepisset ĩ
potestate regem saul. impiine utiq occidẽt:
nec hominib in se uindicat᷑is. qͥa multum
ab eis diligebat᷑ idem dauid: nec deo. qͥ hãc
ipsam potestatem dedisse se dixerat. ut om¬
nino ei faceret quod uellet. Peꝑcit gͦ: diligẽs
ꝓrimum tanquam se ipsum. nonsolum se¬
ꝑsecutum s etiam ꝑsecut᷑um. qui eum corrigi
quam int̾fici malebat. Homo in tempore¬
uetĩs testat̃t. s non homo de uct̾i testam̃to:
quem fides fut᷑e hereditatis xp̃i reuelata ce
credita. saluum faciebat. & ad imitandum
uocabat. Ideo nc̃ dicit apls. In libertatem
uocati estis fr̃s: tantum ne lib̃tatem in occa¬

Expanded text:
plet ea nisi charitas. Quia et hominem si propterea plet ea nisi charitas. Quia et hominem si propterea non occidit aliquis, ne et ipse occidatur; non implet praeceptum justitiae: sed si ideo non occidit, quia injustum est, etiam si id possit facere impune, non solum apud homines, sed etiam apud Deum. Sicut David cum divinitus accepisset in potestatem regem Saül, impune utique occideret, nec hominibus in se vindicaturis, quia multum ab eis diligebatur idem David; nec Deo, qui hanc ipsam potestatem dedisse se dixerat, ut omnino ei faceret quod vellet . Pepercit ergo diligens proximum tanquam seipsum, non solum persecutum, sed etiam persecuturum, qui eum corrigi quam interfici malebat: homo in Veteri Testamento, sed non homo de Veteri Testamento, quem fides futurae haereditatis Christi revelata et credita salvum faciebat, et ad imitandum vocabat. Ideo nunc dicit Apostolus, In libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occa
Abbreviated transcription (Latin):
temneret. scandalizati uidei crucifixerunt:
si adhuc eis ꝓ quib crucifixus est. talia ꝑsua¬
dent᷑. Et adiecit elegantissimam ambiguica¬
tem: quasi sub specie maledictionis. benedic¬
tionem dicens. Utinam ce abscidant᷑ qui uoᷤ
conturbant. Non tantum inquit circum¬
cidant᷑. s &e abscidant᷑. Sic enim fient spa¬
dones ꝓpt̾ regnum celoꝵ: & carnalia semina
uocati estis fr̃s: quia illa conturbatio ab sp̃i¬
talib ad carnalia reuocans. in seruitudem
trahebat. S iam hinc oꝑa illa legis t̾llare
incipit. de quib eum supradixeram in fine
epłe tͣctaturum. quȩ ad nouum quoq desta¬
mentum ꝑtinere nemo ambigit: s aliofine
qͦ libos ea facere decet. id est caritatis eterne
re ista implere cogebant᷑. non illo casto ꝑma
te sue. Et ideo quedam oꝑa legis implebant.
quȩ insacramentis st̃: illa uͦ que ad bono̾ mo¬
res ꝑtinent. omnino ñ pot̾ant. Non enim im¬

Expanded text:
temneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, temneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, si adhuc eis pro quibus crucifixus est, talia persuadentur. Et adjecit elegantissima ambiguitate quasi sub specie maledictionis benedictionem, dicens: Utinam et abscidantur qui vos conturbant. Non tantum, inquit, circumcidantur, sed et abscidantur. Sic enim fient spadones propter regnum coelorum , et carnalia seminarvocati estis, fratres. Quia illa conturbatio a spiritualibus ad carnalia revocans in servitutem trahebat. Sed jam hinc opera illa Legis tractare incipit, de quibus eum supra dixeram in fine Epistolae tractaturum , quae ad Novum quoque Testamentum pertinere nemo ambigit; sed alio fine, quo liberos ea facere decet, id est, charitatis aeterre ista implere cogebantur, non illo casto permtae suae: et ideo quaedam opera Legis implebant, quae in sacramentis sunt; illa vero quae ad bonos mores pertinent, omnino non poterant. Non enim im
Abbreviated transcription (Latin):
iħu: ut nos in seruitutem redigerent. Ergosi
circumcisionem p̃dicabat: desinerent eũ
ꝑsequi. Qui tam̃ ne timerent᷑ ab eis quib
xp̃iana lib̾tas anmunciabat᷑. aut ne abipso
apło timeri putarent᷑: ꝓptẽa suꝑuis libera
plenus fiducia. nomen suum etiam profes.¬
sus est dicens. Ecce ego paulus dicouobis:
quuia si circumcidamini. xp̃s uob̃ nichil
ꝓderit. Tanquam si diceret. Eece me imita¬
miniut non timeatis: aut in me caus amre¬
fundite. sitimetis. Qd aut̃ ait. gͦ euacua¬
tum ẽ scandalum crucis: sententiam illã
repetit. si ex lege iusticia. gͦ xp̃s gratis mor¬
tuus est. S hic qm̃ scandalum nominat:
in memoriam reuocat. ꝓpterea maxime in
xp̃o passos cẽ scandalum uideos. qͥa istas car¬
nales obseruationes qͣs pro ipsa salute se ha¬
bere arbitrabant᷑. eum sepe animaduerte¬
bant pretire atq contemnere. Hoc gͦ ita dix̃:
ac si diccret.Sine causagͦ xp̃mcum ista cõ¬

Expanded text:
Jesu, ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si Jesu, ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicabat, desinerent eum persequi. Qui tamen ne timerentur ab eis, quibus christiana libertas annuntiabatur; aut ne ab ipso Apostolo timeri putarentur, propterea superius libera plenus fiducia, nomen suum etiam professus est, dicens, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini. Christus vobis nihil proderit : tanquam si diceret, Ecce me imitamini, ut non timeatis; aut in me causam refundite, si timetis. Quod autem dicit, Ego evacuatum est scandalum crucis, sententiam illam repetit, Si ex Lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Sed hic quoniam scandalum nominat, in memoriam revocat propterea maxime in Christo passos esse scandalum Judaeos, quia istas carnales observationes, quas pro ipsa salute se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, ac si diceret: Sine causa ergo Christum, cum ista con
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sapietis. Hinc utiq manifestum est.
nondum illos fuisse possessos a talib. Qui
aut̃ conturbat uos inquit: portabit iudici¬
um quicunq ille fu̾it. Hec est illa conturba¬
tio contraria ordini: ut de sp̃italib carna¬
les fiant. Et qm̃ intelligendum est fiuis se
quosdam qͥ cum uellent eis istam scruitutẽ
ꝑsuadere. &e uident eos patuii apł auctori¬
tate reuocari. dicerent etiam ipsum pau¬
lum id sentire. s non cis facile aꝑire uolu¬
isse sententiam suam: oportunissime sub¬
iccit. Ego aut̃ fr̃s si circumeisionem adhuc
p̃dico: quid adhuc ꝑsecutionem patior:
ab ipsis enim patiebat᷑ ꝑsecutionem qͥ talia
ꝑsuadere moliebant᷑. cum iam eugłm sus¬
cepisse uiderent᷑. Quos tangit & alio loco.
ubi ait. ꝑicłis infalsis fratrib. Et hic in ca¬
pite epistolȩ ubi dicit. ꝓpt̾ sub introductos
aut̃ falsos fr̃s. qui subintroierunt ꝓsculta¬
re lib̾tatem nrãm quam habemus in xp̃o

Expanded text:
aliud sapietis. Hinc utique manifestum est, aliud sapietis. Hinc utique manifestum est, nondum illos fuisse possessos a talibus. Qui autem conturbat vos, inquit, portabit judicium, quicumque ille fuerit. Haec est illa conturbatio contraria ordini, ut de spiritualibus carnales fiant. Et quoniam intelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse sententiam suam; opportunissime subjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite Epistolae, ubi dicit, « Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierunt proscultare libertatem nostram, quam habemus in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
cisione ostenderet. nisi ex illa salutem sꝑare.
Nicħ gͦ ualere dixit in xp̃o eireumcisionem aut
p̃pucium. s fidem quȩ ꝑdilectionem oꝑat᷑.
Et hic illud tetigit: quia sub lege seruitꝰ ꝑ timo¬
rem oꝑat᷑. Currebatis inquit bene. Quis uos
impediuit ueritati non consentire: Hoc
ẽ quod suꝑius ait. quis uos fascinauit :
Suasio ur̃a inquit. non est ex eo qui uoca¬
uit uos. Hec enim suasio carnalis est:ille
aut̃ in lib̾tatem uocauit. Suasionem aut̃
eoꝵs dixit. quod eis suadebat᷑. Cos autem pa¬
ucos qui ad illos ueniebant ut ista suade¬
rent. quia in comparatione multitudinis
credentium galatharum. exigui numero erãt.
fermentum appellat. Recipient autem isti
fermentum. &e tota massa. id est tota eorum
ecclia. incorruptione carnalis serititutis qͦ¬
dammͦ ferm̃tabit᷑. si tales suasores tanquã
iustos & fideles recipientes honorauerint.
Ego in qͥt confido in uos in dño: quod nicħ

Expanded text:
cisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. cisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. Nihil ergo valere dicit in Christo circumcisionem aut praeputium, sed fidem quae per dilectionem operatur. timorem operatur. Currebatis bene, inquit; quis vos impedivit veritati non obedire? Hoc est, quod superius ait, Quis vos fascinavit ? Suasio, inquit, vestra non ex eo est qui vocavit vos. Haec enim suasio carnalis est, ille autem in libertatem vocavit. Suasionem autem eorum dixit, quod eis suadebatur. Eos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, quia in comparatione multitudinis credentium Galatarum exigui numero erant, fermentum appellat. Recipient autem isti fermentum; et tota massa, id est, tota eorum Ecclesia in corruptione carnalis servitutis quodammodo fermentabitur, si tales suasores tanquam justos et fideles recipientes honoraverint. Ego, inquit, confido in vobis in Domino, quod nihil
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum suꝑiꝰ dixerat. Ut cum isti euacuan
ducant᷑. Qd quia non xp̃os illis obest: add¬
dit. Agr̃a excidistis. Cum enim hoc agat
gr̃a xp̃i. ut &e illi qui debitores erant oꝑum
legis. liberent᷑ hoc debito: isti ingͣd tante gr̃e.
debitores ẽẽ uolunt uniũse legis faciende.
Nondum aut̃ erat factum. S qͥa uotuntas
moueri cȩꝑat. ita plerisq locis loquitur
quas: factum sit. Nos enim inquit sp̃u ex
side spem iusticie expectam̃. In qͦ demon¬
strat ea ꝑtinere ad fidem xp̃i que sp̃italit̾
expectant᷑. non quȩ carnalit̾ desidantur.
qualib ꝓmissionib seruitꝰ illa tenebatur.
sicut alio loco dicit. Non respicientib que
uident᷑. sed quȩ non uident᷑. Quȩ enim ui¬
dentur. temporalia sunt: que autem non
uident᷑. et̾na sunt. Deinde subiunxit. In xp̃o
enim iħu. neq circum cisio quicqͣm ualet.
neq p̃putium. Ut illam indifferentiam de.¬
clararet. nicħq ꝑnitiosum ẽẽ in hac circum¬

Expanded text:
scriptum superius dixerat , ut cum isti evacuareducantur. Quod quia non Christo, sed illis obest, addidit, a gratia excidistis. Cum enim hoc agat gratia Christi, ut illi qui debitores erant operum Legis, liberentur hoc debito; isti ingrati tantae gratiae, debitores esse volunt universae Legis faciendae. Nondum autem erat factum; sed quia voluntas moveri coeperat; ita plerisque locis loquitur quasi factum sit. Nos enim, inquit, spiritu ex fide spem justitiae expectamus. In quo demonstrat ea pertinere ad fidem Christi, quae spiritualiter exspectantur; non quae carnaliter desiderantur, qualibus promissionibus servitus illa tenebatur: sicut alio loco dicit, Non respicientibus nobis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna sunt . Deinde subjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ timorem adhuc in istis oꝑari tanquam
sub lege constitutis: qui ad circumcisionem
gentes cogerent. Neq enim qui circumcis:
sunt ait. hi legem custodiunt. Illam enim
dicit custoditonem legis. non occidere. non
mechari. ñ falsum destimonium dicere. &
siqua huiꝰmodi ad bonos mores ꝑtinere ma¬
nifestum est:quȩ nisi caritate & spe bonoꝵ¬

Expanded text:
ergo timorem adhuc in istis operari, tanquam ergo timorem adhuc in istis operari, tanquam sub Lege constitutis, qui ad circumcisionem Gentes cogerent. Neque enim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt. Illam enim dicit custoditionem Legis, non occidere, non moechari, non falsum testimonium dicere; et si qua hujusmodi ad bonos mores pertinere manifestum est: quae nisi charitate et spe bono
Abbreviated transcription (Latin):
num aut̃ facientes in quit. non infirmem᷑.
Tempore enum ꝓpͥometemꝰ infatigabiles. It aq
dum dempꝰ habemus. oꝑemur bonum ad õs:
inaxime aut̃ ad domesticos fich̃. Quos eum
credendum est. nisi xp̃ianos significare: Om¬
nibus enim pari dilectione uita ȩt̾na optan¬
da est.S non omnib eadem posfunt exiberi
dilectionis officia. Deinde cum docusset oꝑa
ipsa legis quȩ sunt salubria & ad bonos mores
ꝑtinent. dilectione fidei posse tantuminodoim¬
pleri non timore seruili: redit ad illud unde
tota causa agit᷑. Uidistis inquit qualib lit¬
teris uobis scͥpsi: meamanu. Cauet ne qͥs qͣm
sub nomine epłe eius fallat incautos. Qui
uolunt inquit placere incarne. hi cogunt
uos circuncidi. tantum ut in cruce. xp̃i ꝑse¬
cutionem ñ patiant᷑. Multum enim perse¬
quebant᷑ iuidei eos qui uidebant᷑ deserere tͣ¬
ditas huiꝰcemodi obseruatones: quos ipse
quam ñ timeat satis ostendit. cum tales lit¬
teras etiam sua manu scribe uoluit. Docet

Expanded text:
num autem facientes, inquit, non infirmemur: proprio enim tempore metemus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Quos eum credendum est, nisi Christianos significare? Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est; sed non omnibus eadem possunt exhiberi dilectionis officia. 62. Ib. VI, 11-14. Deinde cum docuisset, opera ipsa Legis, quae sunt salubria et ad bonos mores pertinent, dilectione fidei posse tantummodo impleri, non timore servili; redit ad illud unde tota causa agitur: Vidistis, inquit, qualibus litteris vobis scripsi manu mea. Cavet ne quisquam sub nomine Epistolae ejus fallat incautos. Qui volunt, inquit, placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut in cruce Christi persecutionem non patiantur. Multum enim persequebantur Judaei eos qui videbantur deserere traditas hujusmodi observationes: quos ipse quam non timeat satis ostendit, cum tales litteras etiam sua manu scribere voluit. Docet
Abbreviated transcription (Latin):
utrunq hic locis suis dictum est: utiq di¬
stinctionem de nob̃ flagitat. Nam emula.¬
ho est dolor animi. cum aliꝰ ꝑuenit adrem
quam duo pluresue appetebant: & nisi ab
uno haberi non potest. Istam sanat pax: qͣ
id petimus. quod om̃s qui appetunt si as¬
sequantur. unum ex eo fiunt. Inuidia uero
dolor animi ẽ: cum indignus uidet᷑ aliqͥs
asseqͥ. etiam qͦd tunon appetebas. Hanc
sanat mansuetudo. cum quisq ad iudic¬
um dei reuocans. non resistit uoluntat eiꝰ.
&e magis ei credit recte factum ẽẽ. quam sibi
carnem suam cum passionib ce concupis¬
centiis sic̃ consequent̾ dicit: qui sunt xp̃i
ihu. Unde aut̃ crucifixerunt. nisi timore il¬
lo casto ꝑmanente in scłm scli: quo cauemꝰ
offende illum. quem toto corde. dota anima
tota mente diligimus: Non enim hoc
⁊more timet adultera. ne custodiatur a
uiro: quo timet casta ne deserat᷑. Iuli enĩ tri¬
stis est p̃sentia uiri: huic absentia. Et ideo

Expanded text:
utrumque hic locis suis dictum est, utique diutrumque hic locis suis dictum est, utique distinctionem de nobis flagitant. Nam aemulatio est dolor animi, cum alius pervenit ad rem quam duo pluresve appetebant, et nisi ab uno haberi non potest. Istam sanat pax, qua id appetimus, quod omnes qui appetunt, si assequantur, unum in eo fiunt. Invidia vero dolor animi est, cum indignus videtur aliquis assequi, etiam quod tu non appetebas. Hanc sanat mansuetudo, cum quisque ad judicium Dei revocans, non resistit voluntati ejus, et magis ei credit recte factum esse, quam sibi carnem suam cum passionibus et concupiscentiis, sicut consequenter dicit, qui sunt in Christo Jesu. Unde autem crucifixerunt, nisi timore illo casto permanente in saeculum saeculi , quo cavemus offendere illum quem toto corde, tota anima, tota mente diligimus? Non enim hoc timore timet adultera, ne custodiatur a viro, quo timet casta ne deseratur: illi enim tristis est praesentia viri, huic absentia. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
te: qͥb gaudium tnquiuitatis opponit᷑.
Idolors aut̃ seruitꝰ: ultima fornicatio ẽ aĩȩ
reconciliantis di furiosissimum gestum ẽ:
cuiꝰ reliquiȩ quamuis tepidius. adhuc ta¬
men recalent.Huic itaq pax contraria est
qua reconciliam᷑ deo. Eademq pace etiam
hominib custodita: ueneficioꝵ. inimiciei¬
arum. contentionum. emulationum. ani¬
mositatum. dissentionumq uitia sanant᷑
in nob̾. Ut aut̃ in alus int̾ quos uiuimus.
iusta moderatione tͣctent᷑: & ad sustinendũ
longanimitas. & ad curandum benignita.
& ad ignoscendum bonitas militat. Iam
uͦ heresib fides: inuidiȩ mansuetudo: ebri¬
etatib & comessationib congnentia reluc¬
tatur. N equis sane arbitret᷑ hoc ẽẽ inui¬
diam quod est emulatio. Uicina enim st̃.
ce ꝓpt̾ ipsam uicinitatem. plerunq utrũ¬
lbet hoꝵ ꝓ alt̾o. uel emulatio ꝓ inuidia.
uel inuidia ꝓ emulatione ponit᷑. S qͥa

Expanded text:
tae, quibus gaudium tranquillitatis opponitur. tae, quibus gaudium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus, ultima fornicatio est animareconciliatis Deo furiosissimum gestum est, cujus reliquiae quamvis tritae diu, adhuc tamen recalent. Huic itaque pax contraria est, qua reconciliamur Deo, eademque pace etiam cum hominibus custodita, veneficiorum, inimicitiarum, contentionum, aemulationum, animositatum, dissensionumque vitia sanantur in nobis: ut autem in aliis, inter quos vivimus, justa moderatione tractentur, et ad sustinendum longanimitas, et ad curandum benignitas, et ad ignoscendum bonitas militat. Jam vero haeresibus fides, invidiae mansuetudo, ebrietatibus et comessationibus continentia reluctatur. 52. Ne quis sane arbitretur hoc esse invidiam quod est aemulatio: vicina enim sunt, et propter ipsam vicinitatem plerumque utrumlibet horum pro altero, vel aemulatio pro invidia, vel invidia pro aemulatione ponitur. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
uersus huiꝰmodi:. hoc est. siue ista siue etiam
cȩt̾a huiꝰmodi. Sr tamen diligent̃ considãn¬
tb. nonhic omnim᷑ carnalium sp̃italiumq
oꝑm opposido inordinata atq confus a est.
Obhoc aut̃ latet: quia pauciora uel singula
quib dam plurib opponunt᷑. Nam ex eo qͦd
carnalium uitiors in capite posuit forncatio¬
nes. in capite aut̃ uirtutum sp̃italium cari¬
tatem: quem ñ diuinarum litt̾arũ studio¬
sum faciat intentum ad ꝑscrutanda cętera:
Si enim formcato ẽ amor a legittimo conu¬
bio solutꝰ & uagꝰ explendȩ libidinis consec¬
tandolicentiam: quid tam legittime ad sp̃a¬
lem fecunditatem coniungit᷑. quam aĩa do:
Cui qͣnto fixiꝰ inheserit: tanto ẽ incorrupti¬
or. Inheret aut̃ caritate. Recte gͥ fornicatio¬
ni opponit᷑ caritas: in qua sola ẽ custodia
castitatis. Immundiciȩ sunt aut̃. omnes
ꝑturbationes de illa fornicatione concep¬

Expanded text:
versus hujusmodi; hoc est, sive ista, sive etiam versus hujusmodi; hoc est, sive ista, sive etiam caetera hujusmodi. 51. Sed tamen diligenter considerantibus non hic omni modo carnalium spiritualiumque operum oppositio inordinata atque confusa est. Ob hoc autem latet, quia pauciora, vel singula quibusdam pluribus opponuntur. Nam ex eo quod carnalium vitiorum in capite posuit fornicationes, in capite autem virtutum spiritualium charitatem; quem non divinarum Litterarum studiosum faciat intentum ad perscrutanda caetera? Si enim fornicatio est amor a legitimo connubio solutus et vagus, explendae libidinis consectando licentiam; quid tam legitime ad spiritualem fecunditatem conjungitur quam anima Deo? Cui quanto fixius inhaeserit, tanto est incorruptior. Inhaeret autem charitate. Recte igitur fornicationi opponitur charitas, in qua sola est custodia castitatis. Immunditiae autem sunt omnes perturbationes de illa fornicatione concep
Abbreviated transcription (Latin):
bona pauciora. plurib carnalib uitiis op¬
posuit: neq ita econtrario. ut fornicationib
castitas. immundicus mundicia. atq ita ce¬
teris cȩt̾a occurrerent. Non enim hoc fuscep̃
ut doceret quot sint. s in quo genere illa ui¬
tanda. illa uͦ expetenda sint. cum carnis  sp̃s
nominib apena peccati atq a peccato. ad gra¬
tiam cd atq iusticiam nos conu̾t oportere p̃di¬
ceret: ne deserendo grãm temporalem qua ꝓ
nobis dñs mortuus est. ñ ꝑueniamꝰ ad et̃nã
quictem in qua ꝓ nobis dñs uiuit: neq intel¬
ligendo penam temporalem. in qua ꝓpt̃ nõ¬
dñs mortalitatem carnis edomare dignatꝰ ẽ.
in penam sempit̾nam incidamꝰ: quȩ ꝑseue-
commemoratis multis oꝑib carnis. addidit.
e bis similia: satis ostendit non se ista exami¬
nato numero collocass e. s libiore sermone
fudisse. Hoc etiam de sp̃italib fructib facit.
Pon enim ait adũsus hȩc non est lex. s ad¬

Expanded text:
bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis opbona pauciora, pluribus carnalibus vitiis opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus castitas, immunditiis munditia, atque ita caeteris caetera occurrerent. Non enim hoc suscepit ut doceret quot sint, sed in quo genere illa vitanda, illa vero expetenda sint; cum carnis et spiritus nominibus a poena peccati atque peccato ad gratiam Domini atque justitiam nos converti oportere praediceret: ne deserendo gratiam temporalem, qua pro nobis Dominus mortuus est, non perveniamus ad aeternam quietem, in qua pro nobis Dominus vivit; neque intelligendo poenam temporalem in qua nos Dominus mortalitate carnis edomare dignatus est, in poenam sempiternam incidamus, quae persevcommemoratis multis operibus carnis, addidit, et his similia; satis ostendit non se ista examinatiore numero collocasse, sed liberiore sermone posuisse. Hoc etiam de spiritualibus fructibus fecit. Non enim ait, Adversus haec non est Lex: sed, Ad
Abbreviated transcription (Latin):
ricidis & matricidis. homicidis. fornicatorib
mascłoꝵs concubitorib. plagiariis. mendacib.
piuris. & siqͥd alud sanȩ doctrmne adũs atur.
subaudit᷑ his lex posita est. Regnant gͦ sp̃a¬
les ist fructꝰ in homine: in quo peccata non reg¬
nant. Regnant aut̃ ista bona: si tm delectent
ut ipsa teneant animum in temptationib.
ne in peccat cons ensionem ruat. Qd enim
ampliꝰ nos delectat. scdm id oꝑemur neces¬
se est. Ut ũb grã. occurrit forma specios e fe¬
minȩ. & mouet ad delectationem formeatio¬
nis. S si plus delectat pulchritudo illa int¬
ma. &e sincera species castitatis ꝑ gr̃am quȩ est
audiendum desidiis eiꝰ. sed regnante iusticia
ꝑcaritatem: cum magna delectatione facia¬
aut̃ de castitate & de fornicatione dix: hoc
de cęt̾is intelligi uolui. Neq moueat uł qͦd
non omnino ad eundem numerum ce ordi¬
nem oꝑa carnis in hac epła enumerauit. ad¬
quem in illa ad corinthios: uel quod sp̃ialia

Expanded text:
ornicatoribus, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant. Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi gratia, occurrit forma speciosae feminae, et movet ad delectationem fornicationis: sed si plus delectat pulchritudo illa intima et sincera species castitatis, per gratiam quaeediendum desideriis ejus, sed regnante justitia per charitatem cum magna delectatione faciaautem de castitate et de fornicatione dixi, hoc de caeteris intelligi volui. 50. Neque moveat, vel quod non omnino ad eumdem numerum et ordinem opera carnis in hac Epistola enumeravit, atque in illa ad Corinthios: vel quod spiritualia
Abbreviated transcription (Latin):
ira peccantis iratos. quam miseria misericor
utiq caritatis. Si aut̃ implet legem qui di¬
ligit ꝓximum. dilectioq ꝓximi etiam in ue¬
terib scͥpturis maxime commendat᷑: in qͣ
dilectione dicit alio loco idem apłs. recapi¬
tulari omnia mandata legis. manifestum
ẽ. legem xp̃i ẽẽ. quam uenit implere caritate.
quȩ ñ implebat᷑ timore. Cadem gͥ scͥptura &e
idem mandatum. cum bonis trenis inhianteͤ
p̾mit seruos. testam̃tum uetꝰ: cum in bona
et̾na flagrantes erigit liberos: testamentum
Non enim sedueunt eum laudatores eiꝰ. sed se¬
ipse potꝰ. quia cum sibi sit ipse p̃sentior quã
illi. mauult se in illis querere. quam inse ipso.

Expanded text:
ira peccantis iratos, quam miseria misericordira peccantis iratos, quam miseria misericordutique charitatis. Si autem implet Legem qui diligit proximum, dilectioque proximi etiam in veteribus Scripturis maxime commendatur ; in qua dilectione dicit alio loco idem apostolus, recapitulari omnia mandata Legis : manifestum est, Legem Christi esse, quam venit implere charitate , quae non implebatur timore. Eadem igitur Scriptura et idem mandatum, cum bonis terrenis inhiantes premit servos, Testamentum Vetus; cum in bona aeterna flagrantes erigit liberos, Testamentum Non enim eum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius, quia cum sibi sit ipse praesentior quam illi, mavult se in illis quaerere quam in seipso.
Abbreviated transcription (Latin):
donec saneris pͥor: ne forte carnalib motib
tuis ad nocendum consentias. & exibeas lin¬
guam tuam arma iniquitatis peccato. ad
reddendum malum ꝓmalo. aut maledie¬
tum ꝓmaledicto. Qcquid enim lacerato
animo dixeris: punientis ẽ impetꝰ. non caritaᷤᷤ
corrigentis. Dilige. de dic quid uoles. Nullomͦ
maledictum erit. quod specie maledicti so¬
nuerit: si memineris senserisq te in gladiou̾¬
bicħ. liberatorem hominis cẽ uelle ab obsidio¬
ne uitioꝵ. Qd si forte ut plerunq accidit. di¬
lectione talem quidem sus cipis actionem. &
ad eam corde dilectionis accedis. s int̾ agendũ
surrepserit aliquid dum tͥ resistit᷑. quod de
auferat ab hominis uitio ꝑcutiendo. & ipsiho¬
mini faciat infestum. postea te lauantem lacͥ¬
mis huiꝰ modi puluerem: multo salubrius
meminisse oportebit. quam non debeamus
suꝑ alioꝵ suꝑbire peccata. quando in ipsa
eoꝵ obuirgatone peccamꝰ. cum facilius nos

Expanded text:
donec saneris prior: ne forte carnalibus motibus donec saneris prior: ne forte carnalibus motibus tuis ad nocendum consentias, et exhibeas linguam tuam arma iniquitatis peccato ad reddendum malum pro malo, aut maledictum pro maledicto . Quidquid enim lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non charitas corrigentis. Dilige, et dic quod voles: nullo modo maledictum erit quod specie maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei, liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum. Quod si forte, ut plerumque accidit, dilectione quidem talem suscipis actionem, et ad eam corde dilectionis accedis, sed inter agendum subrepserit aliquid, dum tibi resistitur, quod te auferat ab hominis vitio percutiendo, et ipsi homini faciat infestum; postea te lacrymis lavantem hujusmodi pulverem, multo salubrius meminisse oportebit, quam non debeamus super aliorum superbire peccata, quando in ipsa eorum objurgatione peccamus, cum facilius nos
Abbreviated transcription (Latin):
curant. Quotꝰ enim quisq reꝑit̾. qui ferrũ
eoꝵs aut ignem ñ ligatus exꝑtus sit. eum &
illi rariores sint. qui uolentes ligat fuerĩt:
Piures enim resistentes. & mori se malle cla¬
mantes quam illo curari mͦ. uix lingua ip¬
sa eors relicta libera. omnib m̃bris const̾n¬
gunt᷑: neq ad suum. neq ad reluctantis. s
curantis animus: nec quies cit manus. Medi¬
ũbum indignantis audire. Qͦd non ita ac¬
cidisset: si tam sanum animum curando
ait̾ius animo adhiberemus. quam sanis
manib illi medici aliena membra ꝑtrac¬
tant. Nunquam itaq alien peccati obuir¬
gandi suscipiendum est negocium: nisi cũ
int̾nis int̾rogationib examinantes nr̃am
conscientiam. liquido nob coram deo respõ¬
derimus. dilectione nos facere. Qͦd si conui¬
cium uel mine uel etiam ꝑsecutioeius qͣm
argueris lacerau̾it animum: si adhuc ille
ꝑ te sanari posse uidebit᷑. nicħ respondeas

Expanded text:
curant. Quotus enim quisque reperitur, qui ferrum curant. Quotus enim quisque reperitur, qui ferrum eorum aut ignem non ligatus expertus sit? cum et illi rariores sint qui volentes ligati fuerint. Plures enim resistentes, et mori se malle clamantes, quam illo curari modo, vix lingua ipsa eorum relicta libera omnibus membris constrinxerunt; neque ad suum, neque ad reluctantis, sedcurantis animus, nec quiescit manus. Mediverbum indignantis audire: quod non ita accidisset, si tam sanum animum curando alterius animo adhiberemus, quam sanis manibus illi medici aliena membra pertractant. 57. Nunquam itaque alieni peccati objurgandi suscipiendum est nogotium, nisi cum internis interrogationibus examinantes nostram conscientiam, liquido nobis coram Deo responderimus, dilectione nos facere. Quod si convicium, vel minae, vel etiam persecutiones ejus quem argueris, laceraverint animum; si adhuc ille per te sanari posse videbitur, nihil respondeas
Abbreviated transcription (Latin):
num. Ita duo quȩ sequunt᷑. ad duosupi¬
ora possunt singłatim referri: hortare. cũ
oportune instas. increpa. cum importune
argius. Deinde cȩt̾a duosimilit̾. s conu̾so
ordine referunt᷑. Cum omni longanimi¬
tate ad sustinendas indignationes eoꝵ
qͦs destrius: ce doctͥna acd instruendastudia eoꝵ¬
quos edificas. Tam̃ etiam si illo usitatio¬
re mͦ distinguat᷑. insta oportune. quod s
hoc mͦ non ꝓficis. importune: ita intelligen¬
dum ẽ. ut tu oportunitatem omninonon
deseras. & sic accipias quod dictum est im¬
portune: ut illi uidearis importunꝰ qui ñ
libent̾ audit quȩ dicunt᷑ in cum: tu tam̃¬
curamq sanitatis eiꝰ. animo deneas inansu¬
eto. & modesto. & fr̃no. Mult enim postea
cogitantes quȩ audierint. & quam iuste
audierint: ipsi se grauiꝰ &e seuerius arguer̃.
Et quamuis ꝑturbatiores a medico uiden¬
tibus membris. quando eum uberet uri
aut secari: quod nec ipsi corporis medici
attendunt. qui terrenȩ mercedis intuitu

Expanded text:
num: ita duo quae sequuntur, ad duo superiora possunt singillatim referri, Hortare cum opportune instas, increpa cum importune arguis; deinde caetera duo similiter, sed converso ordine, referuntur, Cum omni longanimitate, ad sustinendas indignationes eorum quos destruis; et doctrina, ad instruenda eorum studia quos aedificas: tamen etiamsi illo usitatiore modo distinguatur, Insta opportune; quod si hoc modo non proficis, importune: ita intelligendum est, ut tu opportunitatem omnino non deseras, et sic accipias quod dictum est, importune, ut illi videaris importunus, qui non libenter audit quae dicuntur in eum; tu tamcuramque sanitatis ejus animo teneas mansueto, et modesto, et fraterno. Multi enim postea cogitantes quae audierint, et quam justa audierint, ipsi se gravius et severius arguerunt; et quamvis perturbatiores a medico viderentibus membris, quando eum liberet aut uri aut secari. Quod nec ipsi corporis medici attendunt, qui terrenae mercedis intuitu
Abbreviated transcription (Latin):
enim. oportunitat utiq contraria ẽ. Neq
omnino ullum medicamentum sanat:
nisi quod oportune adhibueris. Quanꝙͣ
gͦ &e sic possit distingui. insta oportune. ut
alius sit sensꝰ importune argue: deinde cȩ¬
tera contexant᷑. hortare. increpa. cum omĩ
longanimitate &e doctrina: ut et̃ oportunꝰ
sentiaris cum instas edificando: cum autem
destruis arguendo. non cures etiam si im¬
portunus uidearis. si hoc est talib oportu

Expanded text:
enim opportunitati utique contraria est: neque enim opportunitati utique contraria est: neque omnino ullum medicamentum sanat, nisi quod opportune adhibueris. Quanquam ergo et sic possit distingui, Insta opportune, ut alius sit sensus, Importune argue, deinde caetera contexantur, Hortare, increpa cum omni longanimitate et doctrina: ut tunc opportunus sentiaris, cum instas aedificando; cum autem destruis arguendo, non cures etiamsi importunus videaris, si hoc est talibus importu
Abbreviated transcription (Latin):
correctioni: nec studere certamini. Multi
enim homines cum a somno excitant᷑. lit¬
gare uolunt:aut rurs dormire. cum liti¬
gare ꝓbibent᷑. Pax gͥ &e dilectio: communis
ꝑicł cogitatione in corde seruent᷑. Modus
aut̃ sermonis. siue acrius suie blandius ꝓ¬
ferat᷑: sicut salus eius quem corrigis uidet᷑¬
postulare. moderandꝰ est. Nam &e alio loco
dicit. Seruum aut̃ dñi litigare non oportet:
sed mitem eẽ ad om̃s. docibilem. patientẽ.
Et ne quis quam ex eopudet cess andum sͥ
eẽ a correctione erroris alt̾ius:uide quid ad¬
uingat. In modestia inquit corripientem:
diu̾sa sentientes. Quomͦ in modestia. quomͦ
corripientes: nis cum lenitatem corde re¬
nemus. & aliquam medicam̃ti acrimoni¬
am u̾bo correctionis as ꝑgimꝰ: Nec aliter
accipiendum uideo quod in eadem epła
positum est. p̃dica u̾bum. insta oportune.
importune. argue. hortare: increpa. in õi
longanimitate ce doctrina. Importunitas

Expanded text:
correptioni, nec studere certamini. Multi correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt; aut rursus dormire, cum litigare prohibentur. Pax igitur et dilectio, communis periculi cogitatione, in corde serventur: modus autem sermonis, sive acrius, sive blandius proferatur, sicut salus ejus quem corrigis postulare videtur, moderandus est. Nam et alio loco dicit: Servum autem Domini litigare non oportet; sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem. Et ne quisquam ex eo putet cessandum sibi esse a correptione erroris alterius, vide quid adjungat: In modestia, inquit, corripientem diversa sentientes . Quomodo in modestia, quomodo corripientem, nisi cum lenitatem corde retinemus, et aliquam medicamenti acrimoniam verbo correptionis aspergimus? Nec aliter accipiendum video quod in eadem Epistola positum est: Praedica verbum, insta opportune, importune; argue, hortare, increpa in omni longanimitate et doctrina . Importunitas
Abbreviated transcription (Latin):
murinquit inanis głe cupich: inuicem ꝓ¬
nifice & omnino diuino ordine. postea qm
eos instruxit adũsus illos a quib in serui¬
tudem legis seducebant᷑: hoc in eis cauet
ne instructiores facti. ce ualentes iam calum¬
nus carnalium respondere. contendonib
studeant. & appetitu manis głȩ. legis oneri¬
bus non seruientes. uanis cupiditatib ser
eius potius quam insultationem. potusq
auxilia quam conuitia meditat᷑. & qͣnͣtum
facultas tͥbuit᷑. suscipit. Et ideo dicit. fr̃s: si
p̃occupatꝰ fu̾it homo in aliqͦdelicto: uos
qui sp̃itales estis. instruite huiusmoch. De¬
inde ne sibi quisq uideat᷑ instruere. etiam
cum ꝓterue exagitat irridetq peccantem.
aut suꝑbe tanquam insanabilem detestat᷑.
in sp̃u inquit mansuetudinis. intendens
te ipsum. ne ce tu tempteris. Nichil enim
ad miscđiam sic inclinat. quam proprii ꝑ¬
iculi cogitatio. Ita eos nec deesse uoluit fr̃m

Expanded text:
mur, inquit, inanis gloriae cupidi, invicem imur, inquit, inanis gloriae cupidi, invicem inifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores facti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et appetitu inanis gloriae, Legis oneribus non servientes, vanis cupiditatibus serejus potius quam insultationem, potiusque auxilia quam convicia meditatur, et quantum facultas tribuitur suscipit. Et ideo dicit: Fratres, etsi praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi. Deinde ne sibi quisque videatur instruere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intendens teipsum, ne et tu tenteris. Nihil enim ad misericordiam sic inclinat, quam proprii periculi cogitatio. Ita eos nec deesse voluit fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
De quo timore crucifigi optat ꝓpħa: cum d¬
cit. Confige clauis atimore tuo carnes meaᷤ.
Ista crux est de qua dñs dicit. tolle crucem
nos iuiuere: quod sectat fuerimꝰ. Sectabim᷑
aut̃. quod dilexerimus. Itaq si ex adu̾so ex¬
istant duo. p̃ceptum usticiȩ. & consuctudo
carnalis. ce utrunq diligit᷑. id sectabim᷑
quod ampliꝰ dilexerimus. Si tantundem
siutrunq equalit etiam tmemꝰ. in ꝑiculoso
dubio remanemꝰ. fluctu dilectionis &e timo¬
ris alt̾nante quassat. S pax xp̃i uineat in
cordib nr̃is. Tunc enim ꝑ oratones ce gemi¬
tus in auxilium inuocata dext̾a miscdiȩ di
sacrificium contͥbulat cordis non despicit:
caritatemq sui ampliorem commendatione
ꝑicli de quo lib̾auit. exsuscitat. In eo aut̃ illi
fallebant᷑. quod negare quidem ñ pot̾ant
cem libtatis suȩ: s ad oꝑa seruilia carnalit᷑
conu̾si.retrorsum se conari non intelli gebãt.
der: s in circuncisione carnali ce cȩt̾̃is huius¬

Expanded text:
De quo timore crucifigi optat propheta, cum dicit: Confige clavis a timore tuo carnes meas . Ista crux est de qua Dominus dicit. Tolle crucem nos vivere quod sectati fuerimus; sectabimur autem quod dilexerimus. Itaque si ex adverso existant duo, praeceptum justitiae, et consuetudo carnalis, et utrumque diligitur, id sectabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem si utrumque aequaliter etiam timemus, in periculo sine dubio remanebimus, fluctu dilectionis et timoris alternante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsuscitat. In eo autem illi fallebantur, quod negare quidem non poterant, cem libertatis suae; sed ad opera servilia carnaliter conversi, retrorsum se conari non intelligebant. Dei, sed in circumcisione carnali et caeteris hujus
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad ctatis oportunitatem. qͣ in lib̾tatem
uocandi crant. qui eodem popło scdm ꝓposi¬
tum uoeati sunt. id est qui in illa area frum̃
co aut̃. Quanto tempore hȩres paruulus ẽ.
nicħ differt a seruo cum sit dñs omnium: s
sub ꝓeuratorib ce actorib est usq ad p̾finitũ
sub elementis huiꝰ mundi eramꝰ seruientes.
Quȩri aut̃ potest. qͦmͦ scđm hanc similitu¬
dinem sub elementis huiꝰ mundi fuerint iu¬
dei: cum illis ꝑlegem quam acceperunt. unꝰ
ds qui fecit celum & t̾ram. colendꝰ commnendã¬
retur. S potest ẽẽ aliꝰ exitus capituli huius:
Ut cum suꝑius legem pedagogum fecerit.
ce actores dicat elem̃ta mundi. sub quib ser¬
uiebant gentes. ut filiꝰ ille paruulus. id est
popłs ꝓpt̾ unam fidem at unum sem̃ abra¬
he ꝑtinens. qͣm &e de iudeis &e de gentib con-¬

Expanded text:
d aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem populo secundum propositum vocati sunt, id est, qui in illa area frumenco autem, Quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub procuratorisub elementis hujus mundi eramus servientes. Quaeri autem potest quomodo secundum hanc similitudinem sub elementis hujus mundi fuerint Judaei, cum illis per Legem quam acceperunt, unus Deus qui fecit coelum et terram, colendus commendaretur. Sed potest esse alius exitus capituli hujus, ut cum superius Legem paedagogum fecerit , uratores et actores dicat elementa mundi, sub quibus serviebant Gentes: ut filius ille parvulus, id est populus propter unam fidem ad unum semen Abrahae pertinens, quoniam et de Judaeis et de Gentibus con
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo quidem hic nullum aliud iugum po¬
test indelligi quo eos attineri nolit. nisi circũ¬
cisionis. taliumq obseruationum uidaica¬
rum.ita enim & sequit᷑. ecce ego paulus dico
uob̾. quia si circumcidamini xp̃s uob̃ nicħ¬
ꝓderit: quomͦ acceptur sumꝰ quod ait. ne
it̾m seruitutis iuigo teneamin. cum ad eos
scbat qui iuidei nunquam fuerant: Nam
hoc agit utiq ne circumcidant᷑. S nimir̃¬

Expanded text:
quandoquidem hic nullum aliud jugum poquandoquidem hic nullum aliud jugum potest intelligi, quo eos attineri nolit, nisi circumcisionis taliumque observationum Judaicarum; ita enim et sequitur, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Chridest. Quomodo accepturi sumus quod ait, ne iterum servitutis jugo detineamini, cum ad eos scribat, qui Judaei nunquam fuerant? Nam hoc agit utique, ne circumcidantur, sed nimir
Abbreviated transcription (Latin):
error quo concepti sunt & quem secum tͣht̃
non refert᷑ ad autiquitatem ueritatis. Et
ideo de matre adolescentula & de patre se¬
ne. sine reꝓmissione nati sunt. Qͥa & dñs
non nisi ob antiquitatem ueritatis. in apo¬
calipsi albo capite apparuit. Nati sunt gͦ
tales ex occasione antique ueritatis. in no¬
uitio temporaliq m̃latio. Dicit gͦ nos a¬
postolus scd̾m ysaac ꝓmissiomis filios esse.
ce sic ꝑsecutionem passum ysaac ab ismae¬
hele: quem admodum & hi qui sp̃italiter
uiuere ceꝑant. a carnalib uideis ꝑsecutio¬
nem patiebant᷑. trustra tam̃. cum scđm scͥp¬
turam eiciat᷑ ancilla & filius eiꝰ: nec heres
ẽẽ possit cum filio lib̃e. Nos aut̃ inquit fũs
non sumꝰ ancille filii. s libere. Ea enim lib̃¬
tas nunc matime opponenda est seruitutᷤ
iugo: quo in oꝑib legis tenebant᷑. qui ad
Accõmodatꝰ enim diceret. surgite. S quod
addit. & ne tc̃m seruitutis iugo attineamini.

Expanded text:
error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, non refertur ad antiquitatem veritatis: et ideo de matre adolescentula, et de patre sene sine repromissione nati sunt. Quia et Dominus non nisi ob antiquitatem veritatis in Apocalypsi albo capite apparuit . Nati sunt ergo tales ex occasione antiquae veritatis in novitio temporalique mendacio. Dicit ergo nos Apostolus secundum Isaac promissionis filios esse: et sic persecutionem passum Isaac ab Ismaele, quemadmodum hi qui spiritualiter vivere coeperant, a carnalibus Judaeis persecutionem patiebantur; frustra tamen, cum secundum Scripturam ejiciatur ancilla et filius ejus, nec haeres esse possit cum filio liberae. Nos autem, inquit, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Ea enim libertas nunc maxime opponenda est servitutis jugo, quo in operibus Legis tenebantur, qui ad accommodatius enim diceret, Surgite. Sed quod addidit, Et ne iterum servitutis jugo attineamini,