comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dinis stabilitate. et tẽꝑantiȩ pacientia
medetur. Tercia est:quȩ familiaris
rei officiũ. mediocri cõponens dispo¬
sitione. distribuit. Sunt harũ et alie
fubdiuisiones: qͣs nc̃ ꝑsequi. suꝑ seden¬
dũ ẽ. Huc usq boetius. Nos uͦ pͥmã spe¬
ciẽ pͣctices. possumꝰ appellare solitariã:
scdam publicã. t̾ciã familiarẽ. Ad soli¬
tariã pͣcticã respicit. qđ iħs solitariã
uitã duxit indeserto . xl. dieb: qđ exiit
in montẽ orare. et erat ꝑ noctans mora¬
tione: qđ ȩtiã cũ uellent eũ raꝑe et facere
regẽ fugit: et dimissa turba. ascendit
inmontẽ solus orare. Et cȩt̃a: inquib
singłaris ꝑfectio sc̃itatis eiꝰ declaratur.
Ad familiarẽ uͦ pͣcticam ꝑtinet: ut il¬
lud. fili. qͥd fecisti nob̃sic : Ecce pat̾ cuus
et ego dolentes: querebamꝰ te.Et descen¬
dit cum eis nazareth: et erat subdit̾
dat. Sic et similia. Publica tͦ pͣctica notat᷑

Expanded text:
dinis stabilitate, et temperantiae patientia dinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur. Tertia est, quae familiaris rei officium mediocri componens dispositione distribuit. Sunt harum et aliae subdivisiones, quas nunc persequi supersedendum est. Hucusque Boetius. Nos vero primam speciem practices possumus appellare solitariam, secundam publicam tertiam familiarem. Ad solitariam practicam respicit, quod Jesus solitariam vitam din montem orare , et erat pernoctans in oratione , quod etiam, cum vellent eum rapere et facere regem, fugit : et dimissa turba, ascendit in montem solus orare, et caetera in quibus singularis perfectio sanctitatis ejus declaratur. Ad familiarem vero practica pertinet, ut illud: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce, pater tuus et ego dolentes quaerebamus te, et descendit cum eis Nazareth, et erat subditustrem commendat. Sic et similia. Publica vero practica notatur
Abbreviated transcription (Latin):
animi incorꝑalitatẽ ꝑtinet. Hanc partẽ.
greci theologiam nominant. Sod̾a pars
est intelligibilis. que intellectibilẽ. intel¬
ligentia comp̃hendit. Hȩc ꝑtinet ad onĩs
animas rationales. quȩ tactu corporum
celestium et terrestriũ. ab intellectibilib
ad intelligibilia degeneratierunt: et be¬
atiores st̃ quociens se intellectibilib ap¬
plicant. Gercia species est. quȩ circa cor¬
porum cognitionẽ uersat᷑: phisiologia
dicta. Merito intelligibił media collo¬
catur: qđ habeat et corporũ animatio¬
nẽ. et intellectibiliũ considerationem.
Practicȩ quoq .i. actiue: sunt tres spe¬
cies. Prima est que sui curã gerens
cunctis sese erigit. exornat. augetq
turtutib: nichil inuita amictens qͦ
non gaudeat: nichil faciens peniten¬
dum. Scda est que rei publice curam
suscipiens: cunctorũ saluti suȩ ꝓuiden¬
tie sollertia. et iusticiȩ libra. et fortitu¬

Expanded text:
animi incorporalitatem pertinet. Hanc partem animi incorporalitatem pertinet. Hanc partem Graeci theologiam nominant. Secunda pars est intelligibilis, quae intellectibilem intelligentiam comprehendit. Haec pertinet ad omnes animas rationales, quae tactu corporum coelestium et terrestrium ab intellectibilibus ad intelligibilia degeneraverunt, ut beatiores sunt, quoties se intellectibilibus applicant. Tertia species est, quae circa corporum cognitionem versatur, physiologia dicta. Merito intelligibiles media collocatur, quod habeat et corporum animationem, et intellectibilium considerationem. Practicae quoque, id est activae, sunt tres species. Prima est, quae, sui curam gerens, cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus, nibil in vita admittens quo non gaudeat, nihil faciens poenitendum. Secunda est, quae, reipublicae curam suscipiens, cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
nis eloquiis cognoscit. tropos uideł. et
figuratas locutiones. Hec triplex philo¬
sophie forma: p̃figurata fuit intrib pa¬
triarchis. In abraham moralis: ꝑ obedien¬
tiam quã habuit. In ysaac naturalis fodi¬
endo puteos: et rimando ꝓfunda rerũ.
Imacob inspectiua. uidendoscalam atris
incelum porrectam. et angłorũ uias:
unde et isrł nominatus ẽ: hec origenes.
oetius uͦ incõm̃to ad fabiũ sciꝑ por¬
firiũ: ita diffinit philosophiã. et
diuidit. Philosophia ẽ. amor et studiũ
ratio est. Est autẽ intelligentis animi il¬
ltiminatio. et ad se ipsam retractatio. Phi¬
losophie duȩ sunt species. theorica et pra¬
ctica .i. spectilatiua. et actitia. Gheorioes
.i. contemplatiue uł speculatiue tres spe¬
cies sunt: una de intellectibilib: alia de
intelligibilib: alia de naturalib Intelle¬
sensib. s sola tantũ m̃te intellectuq capi¬
tur. Que res: ad spectilationẽ dei. atq ad

Expanded text:
nis eloquiis cognoscit, tropos videlicet et nis eloquiis cognoscit, tropos videlicet et figuratas locutiones. Haec triplex philosophiae forma, praesignata fuit in tribus patriarchis: In Abraham moralis, per obedientiam quam habuit ; in Isaac naturalis, fodiendo puteos et rimando profunda rerum ; in Jacob inspectiva, videndo scalam a terris in coelum porrectam et angelorum vias : unde et Israel nominatus est. Haec Origenes. Boetius vero in Commento ad Fabium super Porphyrium, ita diffinit philosophiam et dividit: « Philosophia est amor et studium ratio est. Est autem intelligentis animi illuminatio, et ad seipsam retractio. Philsophiae duae sunt species, theorica et practica, id est, speculativa et activa. Theorices id est, contemplativa vel speculativae tres species sunt: una de intellectibilibus, alia de intelligibilibus, alia de naturalibus. Intellesensibus, sed sola tantum mente intellectuque capitur. Quae res ad speculationem Dei atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c inuna ꝑsona cum suis: et tunc quid
capiti. quid corpori conueniat. prtidens
lector incelligat.
estat nunc de disciplinis philosophȩ
disserere. Origenes suꝑ canticum
canticorũ. Generales inquit discipline
tres sunt: moralis. naturalis. inspectiua.
Logicã .i. rationalẽ. alii quarcã dixerunt.
alii non: s ꝑtotum corpus trium supra¬
dictarũ eẽ insertam: nec ab eis separari
posse. Hec ut michi indet᷑ greci scĩpserunt
a salomone: et ipse salomon. aspũiscõ. Sa¬
lomongͦ uolens has tres disciplinas dis¬
cinguere. trib eas libellis edidit: inꝓtier¬
biis maralẽ: mȩccłaste naturalẽ: in hoc
libello inspectiuam. Et inhoc uidetur
mͥ logice meminisse. ꝑquam ꝓprietas
unius cuiusq sermonis distinguitur.
et in quã p̃cipue erudiri conuenit pue¬
ros: quia qui inhis eruditur. necessario
rationabiliter ꝑ ea que dicit se ipstim
gubnat. et uarias dicendi species indiui¬

Expanded text:
Christus in una persona cum suis; et tunc quid Christus in una persona cum suis; et tunc quid capiti quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. Restat nunc de disciplinis philosophiae disserere. Origenes super Canticum canticorum: « Generales, inquit, disciplinae tres sunt: Moralis, naturalis, inspectiva. Logicam, id est, rationalem, alii quartam dixerunt, alii non: sed per totum corpus trium supradictarum esse insertam, nec ab eis separari posse. Haec, ut mihi videtur, Graeci sumpserunt a Salomone, et ipse Salomon a Spiritu sancto. Salomon ergo volens has tres disciplinas distinguere, tribus eas libellis edidit: In Proverbiis moralem, in Ecclesiaste naturalem, in hoc libello inspectivam. Et in hoc videtur mihi logiciae meminisse, per quam proprietas uniuscujusque sermonis distinguitur, et in qua principue erudiri convenit pueros, quia, qui in his eruditur, necessario rationabiliter per ea quae didicit, seipsum gubernat, et varias dicendi species in divi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad deitatẽ sunt pͥncipalit̃ refe¬
renda: ut est. filius hominis qui est
incelo. Rursũ. diuinitati non nũquam
uidentur ad scͥpta. quȩ specialit̃ refertin¬
tur ad carnẽ: ut est. Si eñi cognouissent:
incelliguntur. Ad animam spectant:
ut ista. Qẏb meus ẽ: ut faciam uolunta¬
ralis fuit unctio illa. De corpore acci¬
pienda sunt: ut hec. Erit filius ho¬
minis incorde terre. Si exaltatꝰ fuero
aterra. Gulerunt dñm̃ met̾i. et nescio
tibi postierunt cũ. Itẽ iuxta illud pau¬
li. integer sp̃s ur̃. et anima. et corp. sine
querela inaduentu dñi seruet᷑. Inhuma¬
nitate xp̃i: anima et sp̃s attendenda fc̃.
Unde illud. Et factꝰ est mnagonia. Et ils.
Sp̃s quidem ꝓmptꝰ est: caro autẽ infirma.
Uerautẽ anime est. ibi. Transeat ame ca¬
lir iste. Uox uͦ sp̃s. ibi. Si non pot̾ calit
transire nisi bibam illũ: fiat uoluntas
tua. Itẽ. coniunctim sepe significatur

Expanded text:
quae ad deitatem sunt specialiter refequae ad deitatem sunt specialiter referenda, ut est: Filius hominis qui est in coelo . Rursum, divinitati nonnunquam videntur ascripta, quae specialiter referuntur ad carnem ut est: Si enim cognovissent, intelliguntur. Ad animam spectant, ut ista: Cibus meus est, ut faciam voluntaralis fuit unctio illa. De corpore accipienda sunt, ut haec: Erit Filius hominis in corde terra . Si exaltatus fuero a terra . Tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum . Item, juxta illud Pauli: Integer spiritus vester, et anima et corpus sine querela in adventu Domini servetur , in humanitate Christi anima et spiritus attendenda sunt. Unde illud: Et factus est in agonia . Et illud: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma . Vox autem animae est ibi: Transeat a me calix . Vox vero Spiritus ibi: Si non potest calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua . Item conjunctim saepe significatur
Abbreviated transcription (Latin):
nor frat̃ dñi dicitur: qm̃ de maria cleophe
sorore matris dñi. natus eẽ monstrat᷑. Affec¬
tu etiã fr̃s dicunt᷑: qui in duo scindit᷑. in spũ¬
ale. et cõmune. Insp̃uale. quia om̃s. xp̃iani
fr̃s uocantur: ut ecce quã bonũ et quã iocun¬
dũ habitare fr̃s incinũ. In cõmune:qr om̃s
homines ex unopatre nati sunt. Unde apłs.
Siquis frat̃ nominat᷑ fornicator: et cet̃a .xIIi.
Nhis quȩ de xp̃oleguntur. scriptura quȩdã
refert ad diuinitatẽ. quedã ad hominẽ assũp¬
tum: ut inconfusas eorũ ꝓpͥctates ostendat.
Nonnũquã etiã simł utrũq cõmemorat: ut
unitatẽ asserat. Ad diuinitatẽ refert᷑. ut ẽ.
antequã abraham ficret ego sum. Ad huma¬
nitatẽ ptinet. ut est cradent eũ gentib ad
crucifigendũ. Utrumq cõmemoratur:
ut ibi. Uerbum caro factũ est. Inde
sequitur. Plenũ grẽ et ueritatis. Non¬
nũ quã ad humanitatẽ uident᷑ dicta.

Expanded text:
nor frater Domini dicitur, quoniam de Maria Cleophae nor frater Domini dicitur, quoniam de Maria Cleophae sorore matris Domini, natus esse monstratur. Affectu etiam fratres dicuntur, qui in duo scinditur, in spirituale et commune. In spirituale, quia omnes Christiani fratres vocantur, ut: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . In commune, quia omnes homines ex uno patre nati sunt. Unde apostolus: Si quis frater nominatur fornicator, etc. In his quae de Christo leguntur, Scriptura quaedam refert ad divinitatem, quaedam ad hominem assumptam, ut inconfusas eorum proprietates ostendat. Nonnunquam etiam simul utrumque commemorat, ut unitatem asserat. Ad divinitatem refertur, ut est: Antequam Abraham fieret, ego sum . Ad humanitatem pertinet, ut est: Tradent eum gentibus ad crucifigendum . Utrumque commemoratur, ut ubi: Verbum caro factum est . Unde sequitur: Plenum gratiae et veritatis . Nonnunquam ad humanitatem videntur dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
onsistit: ꝑ me scietis.xii.¬
ilũ parit̃ et patres indiuina scͥptura
dicuntur: imicatione. adoptione. na¬
cura. et doctrina. Imitatione sunt filii abra¬
he quilibet boni: mali uͦ quilibet. filii dia¬
boli. Unde illud. Uos ex patre diabolo estis.
Adoptione: om̃s pacifici filii dei uocabunt᷑.
Natura. sunt patres et filii: ut iacob et ioħs.
filii fuerunt ⁊ebedei. Doctrina uͦ sunt filii
et patres: iuxta illud patili. In xp̃o iħti ꝑ In.
euangłm. egouos genui. De qtib itaq dñs
dicit. Suꝑ cathedram moysi sedent: quȩ di¬
cunt facite. que faciunt facere nolite: et si
non exemplo.doctrina tam̃ filios generant.
fr̃s quoq: quatuor mͦis dicuntur. Natura.
ut p̃dicti iacob et ioħs. Gente: ut om̃s iudei.
inter se fr̃s uocantur. Unde illud indecit̃o¬
nomio. Si emeris frem cuũ qui ẽ hebreus
uł que ẽ. hebrea. seruiet tibi.ui. annis. insep¬
timo dimittes eũ liberũ. Cognatione: ut
illiqui de una familia sunt. Unde iacob mi¬

Expanded text:
onsistit, per me scietis. Filii pariter et patres in divina Scriptura dicuntur imitatione, adoptione, natura, et doctrina. Imitatione sunt filii Abrahae quilibet boni, mali vero quilibet, filii diaboli. Unde illud: Vos ex patre diabolo estis . Adoptione, omnes pacifici filii Dei vocabuntur . Natura sunt patres et filii, ut Jacobus et Joannes filii fuerunt Zebedaei. Doctrina vero sunt filii et patres, juxta illud Pauli: In Christo Jesu per Evangelium ego vos genui . De quibus itaque Dominus dicit: Sucunt, facite: quae faciunt, nolite facere : et si non exemplo, doctrina tamen filios generant. Fratres quoque quatuor modis dicuntur: Natura, ut praedicti Jacobus et Joannes; gente, ut omnes Judaei, inter se fratres vocantur. Unde illud in Exodo: Si emeris fratrem tuum qui est Hebraeus, vel quae est Hebraea, serviet tibi sex annis: in septimo dimittes eum liberum ; cognatione, ut illi qui de una familia sunt: unde Jacobus mi
Abbreviated transcription (Latin):
de epiphamaqͥsic incip̃. dñi &e saluatoris
nr̃iaduentꝰ in carne. dic̃ magos uidisse ig¬
notissimã stellã ñ ante paucos dies: sante
ferme bienniũ: sic̃ inqͥrentiherodi pate fe¬
cerunt. Uñ ab matu et in fra scdm tẽpꝰ qđ
exquisierat amagis: occidit ꝑtieros.xii¬
uer autẽ crescebat et confortabat᷑.
plenꝰ sapientia. et gr̃a dei erat in illo.
Crescere corpore. et confortari etate: huma¬
na intellige. Sapientia ẽ.ipsa diuinitas
et humanitatis inunã ꝑsonã. Simile sc̃p¬

Expanded text:
de Epiphania, qui sic incipit: Domini et Salvatoris nostri adventus in carne, dicit magos vidisse ignotissimam stellam, non ante paucos dies, sed ante ferme biennium, sicut inquirenti Herodi patefecerunt. Unde a bimatu et infra, secundum tempus quod inquisierat a magis, occidit pueros.uer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo. » Crescere corpore et corfortari, aetate humana intellige. Sapientia est ipsa divinitas, o divinitatis in unam personam.
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta qđ etate ꝓficiebat. dona gr̃e quȩ sibi in¬
erant & sapientiȩ magis ac magis pate facie¬
bat hominib. qđ erat sapientia &e gr̃a ꝓficere
ñ inse. s in aliis apud dm̃ce homines:i ad
honorẽ dei et salutẽ hominũ. In se autẽ nequa¬
quã ꝑ int̾ualla tẽporũ ꝑficiebat sapientia uł
grã. qui abhora conceptionis plenꝰ fuit gr̃e &
uitatis. Nota doctores cõmunit̃ affirmare.
anmã xp̃iubi t̾bo dei uinita ẽ. tantũ sapientiȩ
et bonitatis suscepisse. qnͣtã possibile fuit crea¬
chesauri sapientiȩ ce scientiȩ absconditi. inea
om̃is plenitudo aiuinitatis in habitat. Aliis
ut alcuinꝰ inlibro de t̾nitate adkarolũ. ani¬
mã xp̃itantã scientiã de om̃ib hab̾e. qͣntam
diuunitas ipsa habet:. ita scił qđ diuinitas a
se non abalio sapiens ẽ ꝑnaturã: anima uͦ
xp̃ia diuinitate ꝑ grãm. Aliis uͦ non uidetur

Expanded text:
juxta quod aetate proficiebat, dona gratiae quae sibi injuxta quod aetate proficiebat, dona gratiae quae sibi inerant, et sapientiae magis ac magis patefaciebat hominibus, quod erat sapientia et gratia proficere, non in se, sed in aliis, apud Deum et homines, id honorem Dei et salutem hominum. In se autem nequaquam per intervalla temporum proficiebat sapientia vel gratia, qui ab hora conceptionis plenus fuit gratiae et veritatis. Nota doctores communiter affirmare animam Christi ubi Verbo Dei unita est, tantum sapientiae et bonitatis suscepisse, quantum possibile fuit creathesauri sapientiae et scientiae, in ea omnis plenitudo divinitatis inhabitat . Aliisut Alcuinus in libro De Trinitate ad Carolum, animam Christi tantam scientiam de omnibus habere, quantam divinitas ipsa habet; ita scilicet, quod divinitas a se, non ab alio sapiens est per naturam, anima vero Christi a divinitate per gratiam. Aliis vero non videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Ne sciebatis qr inbis quȩ patris meist̃
oportet me ẽẽ: Non qd eũ qͣsi filiũ quiert̃ uitu¬
ꝑat: s cogit eos attollere m̃tis ocłos adqueren¬
dũ qͥd debeat et̃no patri. ostendens et tẽplum
et omĩa que patͥssc̃. ñ miinꝰ ad sequã ad patrem
ꝑtin̾e. quorũ una ẽ maiestas. Et ipsi ñ intellex¬
erunt u̾bũ. qđ locutꝰ ẽ ad illos. Et descendit
cũ eis. & uenit nazareth: & erat stibditꝰ illis.
Qđ de sua diuinitate loqͥt᷑ non intelligunt
parentes: & tam̃ ipse condescendit & subdit᷑
ilł. ut impleat officiũ pietatis. Quantũ ergo
debemꝰ obedire deo. quando quidẽ ipse ds̃ obe
non intellecta. inmemoria recondebat: ut tp̃te
suo unit̾isa ꝑ ut gesta erant intelligeret. et
qtierentib explicaret. Et iħs ꝓficiebat sapi¬
entia. et etate et grã:. apud dm̃& homines:
Sapientia ꝑtinet ad animã: etas ad corpus.
gr̃ã ad utriusq salutẽ. Etate itaq ꝑficiebat.
sic̃ carnis ẽ etatis increm̃ta susciꝑe. Porro

Expanded text:
sciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Non quod eum quasi filium quaerunt vituperat, sed cogit eos attollere mentis oculos ad quaerendum quid debeat aeterno Patri, ostendens et templum et omnia quae Patris sunt, non minus ad se quam ad Patrem pertinere, quorum una est majestas. Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos. Et descendit cum eis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Quod de sua divinitate loquitur, non intelligunt parentes: et tamen ipse condescendit et subditur illis, ut impleat officium pietatis Quantum ergo debemus obedire Deo, quandoquidem ipse Deus obeda, sive non intellecta, in memoriam recondebat, ut tempore suo universa prout gesta erant, intelligeret, et quaerentibus explicaret. Et Jesus proficiebat sapientia et aetate, et gratia apud Deum et homines. Sapientsque salutem. Aetate itaque proficiebat, sicut carnis est, aetatis incrementa suscipere. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
prius interrogat et audit. quã instruat:
ne paruuli asemorib doceri erubescant. et
ne infirmꝰ docere audeat. Post triduũ reppit᷑
intẽplo: dans indiciũ qͥa pꝰ triduũ tͥumphał
passiõe resurget. qͥ mortuꝰ credebat᷑: Liiii. m¬
ͥ eũ audiebant. suꝑ prudentia & respon¬
sis eiꝰ. et uidentes ãmirati st̃. Eo amplius
stupebant suꝑ prudentia responsionũ: quo
paucitatẽ uidebant annorũ. Oiuinã lingͣ¬

Expanded text:
prius interrogat et audit, quam instruat, ne parvuli a senioribus doceri erubescant, et ne infirmus docere audeat. Post triduum reperitur in templo, dans indicium, quia post triduum triumphalis passionis resurgeret, qui mortuus credebatur. L.  cum audiebant, super prudentia et responsis ejus. Et videntes admirati sunt. » Eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videbant annorum. Divinam
Abbreviated transcription (Latin):
bar ꝑfec̾tionis eiꝰ incip̃ declaran. Remansit
iherłm sine parentib: ut nos instrueret se
dm̃habuisse patre. anteꝗͣ mundꝰ fieret. Et
ñcognouert̃ parentes eiꝰ. Et istimantes aut̃
illũ eẽ incomitatu. uenerunt it̃ diei: et reqͥ
rebant eũ int̃ cognatos et notos. Et ñ inue¬
nientes: regressi st̃ in iherłm. reqͥrentes eũ
Siqͥs querat qͣm̾ parentes reliquert̃ eũ tanta
cura nutritũ: respondemꝰ qr filiis isrł mos
fuit. ut tẽporib festis uł iherosolimã euntib
uł inde redeuntib seorsũ uiri. seorsũ ince¬
derent femine: et pueri ct̃ quolibet parente
irent. Ideoq matuã et ioseph uicissim pu¬
tasse: iħm et̃ĩ alt̃o parente ẽẽ in reu̾sione.
Et factũ ẽ. pꝰtnduũ. inuenert illũ intẽplo se¬
dentẽ inmedio doctorũ audientẽ illos et in¬
terrogantẽ. Quasi fons sapientiȩ doctorũ
medtꝰ sedebat: s quasi exemplar humilitatis

Expanded text:
bar perfectionis ejus incipit declarari. Remansit bar perfectionis ejus incipit declarari. Remansit in Jerusalem sine parentibus, ut nos instrueret se Deum habuisse patrem antequam mundus fieret. Et non cognoverunt parentes ejus. Existimantes autem illum esse in comitatu, venet non invenientes, regressi sunt in Jerusalem, requirentes eum. Si quis quaerat, quomodo parentes reliquerunt eum tanta cura nutritum; respondemus, quia filiis Israel mos fuit, ut temporibus festis vel Ierosolymam euntibus, vel inde redeuntibus, seorsum viri, seorsum incederent feminae, et pueri cum quolibet parente irent, ideoque Mariam et Joseph vicissim putasse, Jesum cum altero parente esse in reversione. Et factum est, post triduum invenerunt illum, in templo, sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
augusti xͦl.iͦ. qͥ seds romanorũ rex regnauit
annis. lui. & semis. iħs xp̃s ut inpͥscorũ chro
nicis repꝑit᷑. sextã mundietatẽ suo consecra
uit aduentu assum̃do carnẽ: et regnieiꝰ anno.
xͦł .uͦ. herodes occidit pueros abymatu & in¬
fra scm tẽpꝰ quod exqͥsierat amagis. Tradũt
etiã hystorie ipsũ herodem morbo int̾cutis
aque. & scatentib toto corpore u̾mib obiisse
Tunc iudeis accusantib illius ferocitatẽ apd
romanos: passtis ẽ exiliũ inuienna urbegal¬
lie. Deinde romani ut regni iudaici minue¬
rent potentiã. diuisa in .iiiͬ. partes ꝓuincia.
.IIͦIͦI. fr̃s archelai. eidẽ regende p̃fecerunt.
Qui singuli apͥncipatu qͣte partis: greco
sermone st̃ tetrarche uocati. Equib unus
fuit herodes qͥ ioh̾em decollauit. et inpassi¬
one dñi. pilato assenstĩ p̃btut: scd̾s antipat̃
tertiꝰ lisanias. qͣrtꝰ philippꝰ: ut scͥptores
tp̃rum ꝓdunt. Notandũ tam̃ quorũdam
cẽ opinionẽ. qđ herodes euoluto anno pꝰ

Expanded text:
posuisset exemplum. Ergo sensum accepit de Scripturis, non verba. Nazareus enim sanctus interpretatur, et Dominum omnes Scripturae sanctum dicunt, vel secundum Isaiam dici potest dicentem: Exiet virga de radice . Herodes occidit pueros a bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a magis. Tradunt etiam historiae ipsum Herodem morbo intercutis aquae et scatentibus toto corpore vermibus obiisse Tunc Judaeis accusantibus illius ferocitatem apud Romanos, passus est exsilium in Vienna urbe Galliae. Deinde Romani, ut regni Judaici minuerent potentiam, divisa in quatuor partes provincia, quatuor fratres Archelai eidem regendae praefecerunt. Qui singuli a principatu quartae partis, Graeco sermone sunt tetrarchae vocati. E quibus unus fuit Herodes qui Joannem decollavit, et in passione Domini Pilato assensum praebuit; secundus Antipater, tertius Lysania, quartus Philippus, ut scriptores temporum produnt. Notandum tamen quorumdam esse opinionem, quod Herodes evoluto anno post
Abbreviated transcription (Latin):
gło iosephuade interrã isrł. intellex̃ iudeã
uocari terrã isrł. p̃sert̃i cũ uideret᷑ ei talem
puerũ ñ alicubi debere habitare nͥ iiherłm.
ubi erat tẽplũ. et celebratio ꝓpħarũ. Porro
autẽ postquã cõꝑit illic regnare archelaũ.
noluit obicere se illi ꝑieulo: eũ posset t̾ra isrł
etiã sic intelligi. ut et galilea illic deputaret᷑.
qr et ipsã ppłs isrł incolebat. Due autẽ sunt
galilee: una uicina tyriis de ꝗͣ scͥptũ ẽ. gali¬
lee gentiũ: alt̾ra circa tib̾iadẽ et stagnũ ge¬
nesareth. Et ueniens habitauit inciuitatẽ

Expanded text:
gelo Joseph, vade in terram Israel: intellexit Judaeam vocari terram Israel, praesertim cum videretur ei talem puerum non alicubi debere habitare nisi in Jerusalem, ubi erat templum et celebratio prophetarum. Porro autem postquam comperit illic regnare Archelaum, noluit objicere se illi periculo, cum posset terra Israel etiam sic intelligi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israel incolebat. Duae autem sunt Galilaeae, una vicina Tyriis, de qua scriptum est: Galilaeae gentium ; altera circa Tiberiadem et stagnum Genesareth. Et veniens habita
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Surge et accipe puerũ & matrẽ eiꝰ et
uade int̾ram isrł: defuncti sc̃ em̃. qͥ quere¬
bant animã pueri. Ex hocloco intelligimꝰ:
scbas & sac̾dotes cũ herode necẽ dñi fuisse
meditatos. Q consurgens accep̃puerũ et
matr̃ẽ eiꝰ.: et uenit int̾rã isrł. Audiens autẽ
qđ archelaus regnaret iniudeã. ꝓherode

Expanded text:
s: Surge et accipe puerum et matrem ejus, et vade in terram Israel: defuncti sunt enim qui quaerebant animam pueri. Ex hoc loco intelligimus, scribas et sacerdotes cum Herode necem Domini fuisse meditatos. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus, et venit in terram Israel. Audiens autem quod Archelaus
Abbreviated transcription (Latin):
Unc herodes uidens qm̃ illususx
gis iratꝰ. fecit conteri naues de tharso cili¬
cie: qͥb magi credebant᷑ occulte redisse: &
mittens. occidit om̃s pueros qͥerant inbet¬
hleẽ & inom̃ib finib eiꝰ abimatu & infra.
scd̾m tepꝰ qdđ exquisierat amagis. Ueri simile
ẽ cũ magi nichil herodirenuntiassent qđ
crediderit illos uisione stelle deceptos. et
ideo erubuisse redire ad se: et ita qͥerit apui¬
eri inquisitione. S it̃m cũ audiret quȩ gesta
eẽnt intẽplo. qͥd s meondicerit. & qͥd anna
ꝓphatierit sensit se illusũ amagis: et in mor
bethleẽ afilio uniꝰ noctis. usq ad filios duoꝵ
annorũ. Bymatus quippe: spaciũ ẽ. duorũ
annorũ. Ymatos enĩ grece: annꝰ dicit᷑ latine.
Occisio paruulorũ. passionẽ om̃iũ marty Ban¬

Expanded text:
unc Herodes videns, quia illusus gis, iratus fecit conteri naves de Tharso Ciliciae, quibus magi credebantur occulte rediisse. Et mittens, occidit omnes pueros qui erant in Bethlehem et in omnibus finibus ejus, a bimatu et infra secundum tempus quod exquisierat a magis. Verisimile est, cum magi nihil Herodi renuntiassent, quod crediderit illos visione stellae deceptos, et ideo erubuisse redire ad se; et ita quievit a pueri inquisitione. Sed iterum, cum audiret quae gesta sunt in templo, quid Simeon dixerit, et quid Anna prophetaverit, sensit se illusum a magis; et in mortBethlehem, a filio unius noctis usque ad filios duorum annorum. Bimatus quippe spatium est duorum annorum. Imatos enim Graece, annus dicitur Latine. BEDA. Occisio parvulorum, passionem
Abbreviated transcription (Latin):
Eccła autẽ plorat filios. ñ idcͥco qr ꝑemptos
doleret: s qr abhis ꝑimebant᷑ qͦs pͥmũ geni¬
tos filios retinere uoluit. S deniq se conso¬
lari noluit: que dolebat. Noneni ñcrant hii.
ꝑ marts rii głam efferebant᷑. Consolatio aut̃
rei amisse erat p̃standa. non aucte. Noluit
cotidie plorat scõrũ oblationẽ de hoc scło: s
tam̃ non uult consolari de hoc qr ñ st̃ .i. qr

Expanded text:
Ecclesia autem plorat filios, non idcirco quia peremptos Ecclesia autem plorat filios, non idcirco quia peremptos doleret, sed quia ab his perimebantur, quos primum genitos retinere voluit. Sed denique se consolari noluit quae dolebat. Non enim erant non per martyrii gloriam efferebantur. Consolatio autem rei amissae erat praestanda, non auctae. Noluit quotidie plorat sanctorum ablationem de hoc saeculo, sed tamen non vult consolari de hoc quia non sunt, id
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Uox in rama audita ẽ. ploratꝰ et ululatꝰ
multꝰ: rachel plorans filios suos: et noluit con¬
solariqr ñ sunt. Querit᷑ qͦmͦ rachel plorasse di¬
citur filios suos: cũtrib iuda que bethleem
tenebat nonde ea.s de sorore sua lia fuenit
orta. Solutio. Non tantũ inbethleẽ: uerũ etiã
in om̃ib finib eiꝰ. pueri st̃ trucidati. Trib
autẽ beniamiq̃ de rachel orta ẽ: ꝓxima fuit
tribui ude. Inde merito credi debet. multos
de benia minstirpe fuisse occisos: qͦs ꝓgenies
rachel plorauit. Uł qr rachel iurta bethleem
sepulta ẽ: dicit᷑ ꝓpħico locutionis mͦ egisse ea
que in loco codem agebantur. Rama ñẽ hic
nom̃ loci: qui ẽ. iuta gabaa. S qr rama int̾¬
p̃tat᷑ excelsũ: tał ẽ. sensus. Uox in ercelso audita
ẽ:i. longe lateq disꝑsa. Plorauit autẽ filios
ꝓgemes rachel: et noluit consolariqr ñ st̃. idẽ
eccłe trpũ p̃tulit: cuiꝰ uor et ploratꝰ audit᷑:

Expanded text:
oratus et ululatus multus. Rachel plorans filios suos, et noluit consolari quia non sunt . Quaeritur quomodo Rachel plorasse dicitur filios suos, cum tribus Juda quae Bethlehem tenebat, non de ea, sed de sorore sua Lia fuerit orta. Solutio. Non tantum in Bethlehem, verum etiam in omnibus finibus ejus pueri sunt trucidati. Tribus autem Benjamin quae de Rachel orta est, proxima fuit tribui Judae. Unde merito credi debet multos de Benjamin stirpe fuisse occisos, quos progenies Rachel ploravit. Vel quia Rachel juxta Bethlehem sepulta est, dicitur prophetico locutionis modo egisse ea quae in loco eodem agebantur. Rama non est hic nomen loci, qui est juxta Gabaa, sed quia rama interpretatur excelsum, talis est sensus: Vox in excelso audita est, id est, longe lateque dispersa. Ploravit autem filios progenies Rachel, et noluit consolari, quia non erantEcclesiae typum praetulit, cujus vox et ploratus auditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Ex egipto: uocaui filiũ meũ. hoc te¬
stimoniũ ẽ. inosee ꝓpħa. Post magorum
recessũ. impletũ ẽ. purgationis tẽpꝰ: &
deinde ioseph ad monitus ab angło. fugit
inegiptũ. cũ matre et puero. Qđ dñs ne¬
occideret᷑ sublatꝰ ẽ. iegiptũ: significat
electos sepiꝰ malorũ inꝓbitate suis effugan¬
dos sedib. uł exilio damnandos. Ubi simł
exemplũ dat᷑ fidelib: ne dubitent rabiẽ ꝑse¬
quentiũ qͣndo oportunũ fuerit declinare
fugiendo. Unde illud. Cũ uos ꝑsecuti fuerĩt
inciuitate una: fugite inaliã. Egiptꝰ int̾p̃¬
tat᷑ tenebrȩ: &e figurat gentilitatẽ peccatis

Expanded text:
tem: Ex Aegypto vocavi filium meum. Hoc testimonium est in Osee propheta. Post magorum recessum impletum est purgationis tempus; et deinde Joseph admonitus ab angelo, fugit in Aegyptum cum matre et puero. BEDA. occideretur, sublatus est in Aegyptum, significat electos saepius malorum improbitate suis effugandos sedibus, vel exsilio damnandos. Ubi simul exemplum datur fidelibus, ne dubitent rabiem persequentium, quando opportunum fuerit declinare fugiendo. Unde illud: Cum vos persecuti fuerint in civitate una, fugite in aliam . Aegyptus interpretatur tenebrae, et figurat gentilitatem peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
doctores scõs gentib cõmitti. Qd erant in egip¬
to usq ad obitũ regis: significat fidẽ xp̃i ingen
gentib mansurã. donec plenitudo earũ
introeat: et sic isrł saluus fiat. Obitꝰ qͥppe
herodis: t̃minũ intentionis maliciose. qͦ
nunc contra eccłam iudea seuit. insinu¬
at. Nocte puertollit᷑ increduł: aqͥb rece¬
dit. ignorantie noctẽ relinquens Cũ uero
reu̾tit᷑. nulla nocꝰtis m̃tio fit: qr infine
mundi iudei. luc̃ẽ fidĩ enoch & helxa p̃di

Expanded text:
tti. Quod erant in Aegypto usque ad obitum regis, significat fidem Christi in gentibus mansuram, donec plenitudo earum introeat, et sic Israel fiat salvus. Obitus quippe Herodis, terminum intentionis malitiosae, qua nunc contra Ecclesiam Judaea saevit, insinuat. Nocte puer tollitur, incredulis a quibus recedit, ignorantiae noctem relinquens. Cum vero revertitur, nulla noctis mentio fit, quia in fine mundi Judaei, luce
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiã iusti ioseph uenerabilis castitas com¬
m̃daret᷑: non uxor eiꝰ. s mat̾ pueri dicta ẽ:
ut hic. Accipe puerũ: & matrẽ eiꝰ: & it̃m
Reu̾tere cũ puero & matre eiꝰ. Et rursũ in
luca. Et erat ioseph. & mat̃ eiꝰ. Et qͦciens¬
cũq post partũ de utͦq fit sermo: mat̾ xp̃i.
non uxor ioseph noncupata est.
Ul consurgens. accepit puerũ & ma¬
t̾re eiꝰ. nocte & sȩcessit inegiptũ: et

Expanded text:
ut etiam justi Joseph venerabilis castitas commendaretur, non uxor ejus, sed mater pueri dicta est, ut hic: Accipe puerum et matrem ejus. Et iterum: Revertere cum puero et matre ejus. Et rursum in Luca: Et erat Joseph, et mater ejus. Et quotiescunque post partum de utroque fit sermo mater Christi, non uxor Joseph nuncupata est. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus nocte, et sece
Abbreviated transcription (Latin):
qd cetcri euangłistȩ. s simile factũ retu¬
lerit: regulam recapitulationis hic assi¬
guabit. et coutinuationẽ litoriȩ. sic expo¬
net. Et his dictis abiit iherosolimanr.
his uideł dictis quȩ uidas de uenditione
unguenti dixcrat: & quȩ dñs econtra

Expanded text:
quod caeteri Evangelistae, sed simile factum retuquod caeteri Evangelistae, sed simile factum retulerit, regulam recapitulationis hic assignabit, et continuationem litterae sic exponet: Et his dictis, abiit Hierosolymam: his videlicet dictis, quae Judas de venditione unguenti dixerat, et quae Dominus econtra
Abbreviated transcription (Latin):
nam sororem lazari adhuc peccatrcem
reputabat. introducit saluator remissi¬
sionem peccaminũ eius. fides eam saluã
fecãt: qͥa hoc qͦd pecut posse sͥ dari ñ dubita¬
uit. In pace ite precipit᷑: ut in ucritatis iti
nere ꝑseueret. Quando aut̾ẽ uel ubi con¬
uersa fu̾it. ex euangłio ñ habet᷑ defuntũ.
Obabilc enim ẽ idẽ factum lucam cũ cetis
nariasse: quia ñ alium locum uͥ factum
sit commemorat: de nomine etiam simo¬
nis cũ alus conuenit᷑ antecedentia uel
subsequentia nil repugnant. Quidam
tam̃ putauerunt duas unctiones. duaq
mulieres. peccatric̾e et scam cominemo¬
rari: quatũ altera pedes dñi. altera caput
pedesq eius ungucnto ꝑfuderit. Aii uͦ
dicunt unam fuisse. & gradatim a pedi¬
b ad uerticem ꝑuenisse: ut pͥus unxe¬
rit dñm in galilca. pꝰea in bethania:
ibi peccatrix accedens: hic uͦ iustificata.
Sicu gͦ uisum fucrit qm̃ lucas ñ idem

Expanded text:
nam sororem Lazari, adhuc peccatricem nam sororem Lazari, adhuc peccatricem reputabat, introducit Salvator remissionem peccaminum ejus. Fides eam salvam fecerat, quia hoc quod petiit, posse sibi dari non dubitavit. In pace ire praecipitur, ut in veritatis everet. Quando autem vel ubi conversa fuerit, ex Evangelio non habetur definitum. Probabile enim est, idem factum Lucam cum caeteris narrasse, quia non alium locum ubi factum sit, commemorat: de nomine etiam Simonis cum aliis convenit; antecedentia vel subsequentia nil repugnant. Quidam tamen putaverunt duas unctiones, duasque mulieres peccatricem et sanctam commemorari, quarum altera pedes Domini, altera caput pedesque ejus unguento perfuderit. Alii vero dicunt unam fuisse, et gradatim a pedibus ad verticem pervenisse, ut prius unxerit Dominum in Galilaea, postea in Bethania; ibi peccatrix accedens, hic vere justificata. Si cui ergo visum fuerit, quoniam Lucas non idem
Abbreviated transcription (Latin):
culo dilectionis imprimam. Oleo ca¬
put incũ ñ unxisti: hec aut̃e unguento
unxit pedes meos. ꝓpt̃ qđ dico tibi: re¬
mittunt᷑ ei peccata multa. qm̃ dilexit.
multũ. Cui autẽ minus dimitat᷑:
minꝰ diligit. Tanto ampluis peccati
rubigo consiuit᷑: quanto peccato¬
ris cor. caritatis igne cremat᷑. Si oꝑa
agimus quib bono odore ȩccł̃iam
iosꝑgamus: in dñ corpus unguentũ
fundimus. Fraglantia aut̾e fidĩ caput
dñi et pedes quasi odore ꝑfundit aro¬
matũ: qui diuinitatẽ et humanitatem
eiꝰ digna laude attollit: nunc de pedibus
ascendens ad caput: nunc ad pedes a capi¬
te ꝑ fidem descendens : Dixit autẽ ad
illam. Remittunt᷑ tibi peccata. Et cepe¬
runt qui simul accumbebant dicere intͣ
se. Quis ẽ hic qui etiam peccata dimit¬
tit: Dixit aut̾ẽ ad mulierẽ. fides tua
te saluam fecit: uade in pace. ꝙ his
dictis: abiit ascendens iherosolimñã. Qm̃
phariscus mulierẽ mariã scił magdale¬

Expanded text:
culo dilectionis imprimamur. Oleo caculo dilectionis imprimamur. Oleo caput meum non unxisti, haec autem unguento unxit pedes meos. Propter quod dico tibi, remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Cui autem minus dimittitur, minus diligit. Tanto amplius peccati rubigo consumitur, quanto peccatoris cor charitatis igne crematur. Si opera agimus, quibus bono odore Ecclesiam respergamus, in Domini corpus unguentum fundimus. Fragrantia autem fidei, caput Domini et pedes quasi odore perfundit aromatum, qui divinitatem et humanitatem ejus digna laude attollit, nunc de pedibus ascendens ad caput, nunc ad pedes a capite per fidem descendens. Dixit autem ad illam: Remittuntur tibi peccata. et coeperunt qui simul accumbebant, dicere inetiam peccata dimittit? Dixit autem ad mulierem: Fides tua te salvam fecit, vade in pace. Et his dictis, abiit ascendens Hierosolymam. Quoniam Pharisaeus mulierem, Mariam scilicet Magdale
Abbreviated transcription (Latin):
pedes dñi osculam᷑: cum uicarnationẽ
euis ꝑfecte diligimus. Genu dñi oscula¬
t᷑: qui cum apło sentit qđ infirmũ dĩ
ẽ. fortiꝰ ẽẽ omnib hominib. In genu
nempe robur standi consistit. Manũ
dñ osculat᷑: qui in oꝑatione nr̃e redem¬
ptionis studiose meditat᷑ die ac nocte.
Os aitt̾̃e dĩ osculat᷑. et quasi labro labrũ
impͥmit: qui fide et dilectione. iungit᷑
di patͥs sapientie & bonitati. Compre¬
hensio namq fidi diuine sapientiȩ co¬
alescit. et dilectionis nr̃e affectus sũme
bonitati counit᷑: iuxta illud apłi. Qui
adheret do: unꝰ sp̃c ẽ cũ eo. Oculos dĩ os¬
culat᷑: qui se cotum eicit in cum. in
p̃destinatione bonor. et p̃scientia
maloꝵ. saporem gustans menarrabiliᷤ
ȩquitatis. Uidendum quoq in corpore
xꝑi. qui oculus eius sit. qui manus qͥue
aliud menbrũ ÷ scdm diuisionẽ gr̃aꝵ
ꝓut quisq ẽ. alii plus. alii minus: os¬

Expanded text:
pedes Domini osculamur, cum incarnationem pedes Domini osculamur, cum incarnationem ejus praefecte diligimus. Genu Domini osculatur, qui cum Apostolo sentit, quod infirmum Dei est, fortius esse omnibus hominibus . In genu nempe robur standi consistit. Manus Domini osculatur, qui in operatione nostrae redemptionis studiose meditatur die ac nocte. Os autem Dei osculatur, et quasi labrum labro imprimit, qui fide et dilectione jungitur Dei Patris sapientiae et bonitati. Comprehensio namque fidei, divinae sapientiae coalescit, et dilectionis nostrae affectus, summae bonitati counitur, juxta illud Apostoli: Qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum eo . Oculos Dei osculatur, qui se totum ejicit in eum in praedestinatione bonorum et praescientia malorum, saporem gustans inenarrabilis aequitatis. Videndum quoque in corpore Christi, qui oculus ejus sit, qui manus, quive aliud membrum, et secundum divisionem gratiarum prout quisque est, alii plus, alii minus os
Abbreviated transcription (Latin):
Domus pharisci ẽ legis ꝓpħarumq cu¬
stodia: in qua uidci głabant᷑ conuer¬
sari. Quam dominus ingredit᷑. cum
ñ uenit solucre legem: s ad implere.
In hac domo głificat᷑ mulier penitens.
lacͥmis pedes dnũ rigans: ñ phariseus
incredulus qui nec aqmͣ pedib dedit.
Humor lacͥmaꝵ int᷑ nos ẽ: quia gen¬
tilitas conuersa. etiam sangiunem
fundit. cum uideus nec exteriora tri¬
buit. Lac̾inis pedes dñi rigat. qͥ scĩs
enis in t̾bulatione compatit᷑: affectui com¬
rissionis inclinatus. Capillis pedes dm̃
tergit: qui ex suꝑfluis bonis sins indigen¬
tib caritatẽ impendit. Rigat uͦ lacͥmis
redemptoris pedes. s capillis suis ñ tergit:
qui utcumq ꝓximor dolori compatit᷑.
s tam̃ ex suꝑflus sius ñ miseret᷑ eor.
Dedes osculat᷑: qui studiose diligit xp̃i
uestigia sequentes quib sua largit᷑. ne
sit grauis tͣbuenti necessitas ꝓximi. Uł

Expanded text:
Domus Pharisaei est legis prophetarumque cuDomus Pharisaei est legis prophetarumque custodia, in qua Judaei gloriabantur conversari. Quam Dominus ingreditur, cum non venit solvere legem, sed adimplere. In hac domo glorificatur mulier poenitens, lacrymis pedes Domini rigans, non Pharisaeus incredulus, qui nec aquam pedibus dedit. Humor lacrymarum intra nos est, quia gentilitas conversa etiam sanguinem fundit, cum Judaeus nec exteriora tribuit. Lacrymis pedes Domini rigat, qui sanctis ejus in tribulatione compatitur, affectu compassionis inclinatus. Capillis pedes Domini tergit, qui ex superfluis bonis suis indigentibus charitatem impendit. Rigat vero lacrymis Redemptoris pedes, sed capillis suis non tergit, qui utcunque proximorum dolori compatitur, sed tamen ex superfluis suis non miseretur eorum. Pedes osculatur, qui studiose diligit Christi vestigia sequentes, quibus sua largitur, ne sit gravis tribuenti necessitas proximi. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. recte dicit᷑. Non habentib ullis uñ
redderent: donauit utrisq. Plus gͦ dili¬
git ȩccłia gentium qũa uids̃: quia et
scd̾m p̃sentem statum maior ei grã con¬
fert᷑. et scđm p̃teritum de maiori fedi¬
tate extrahit᷑. Nullus utiq tm̃ pot̃ di¬
ligere. quantũ ea quȩ in plurib dons:
płurib ꝑsonis diligit. Et conuersuᷤ
ad mulietem: dixit symoni. Nides hõc
mulicr̃e: Intraui in domũ tuam aqͣ
pedib meis ñ dedisti. hec autẽ lacrinis
rigauit pedes meos: & capillis sius t̃̾sit.
Hac enumeratione falsus iustus con¬
futat᷑. ee sub spetie mulieris tam suũ
quã eccł̃iȩ meritũ parit̃ cominendat᷑.
Oculis ttirena concupierat: s hos pe¬
nitendo conterens flebat. Capillos com¬
posuerat: s iam uide lacrimas t̃gebat.
Ore suꝑba dixxrat. s nunc pedes añi
osculabat᷑. Quot gͦ in se habuit oble¬
ctam̃ta: tot de seinuenit holocausta.

Expanded text:
sumus, recte dicitur: Non habentibus illis unde sumus, recte dicitur: Non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque. Plus ergo diligit Ecclesia gentium quam Judaeus, quia et secundum praesentem statum major ei gratia confertur, et secundum praeteritum de majori foeditate extrahitur. Nullus utique tantum potest diligere, quantum ea quae in pluribus donis, pluribus personis diligit. Et conversus ad mulierem, dixit Simoni: Vides hanc mulierem? intravi in domum tuam, aquam pedibus mllis suis tersit. meos. GREGOR. Hac enumeratione falsus justus confutatur, et sub specie mulieris tam suum quam Ecclesiae meritum pariter commendatur. Oculis terrena concupierat, sed hos poenitendo conterens flebat. Capillos composuerat, sed jam inde lacrymas tergebat. Ore superba dixerat, sed nunc pedes Domini osculabatur. Quot ergo in se habuit oblectamenta, tot de se invenit holocausta.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ eum plus diligit: Respondens himon.
dixit. Estimo. quia his cui plus dona¬
uit. At ille dixit ei. Recte iudicasti. Sua
sententia suꝑb apud se phariseus conuin¬
cit᷑: et sic̃ freneticus funem portat. ex qͦ
liget᷑. Hominũ iudicio plus fortasse o¬
sfendit qui plus debuerat. s ꝑ misccłiã
dñi causa mutat᷑. ut amplius diligat.
qͥ amplius debuit. s tm̃ grãm consequa¬
t᷑. Duo debitores de quib symoni pa¬
radigma opponit᷑. utiũq ppłm designãt.
fenerator uͦ creatorẽ. qui luctũ querit illiꝰ
nummi quẽ in nob̃ fabricatus ẽ ad
imaginẽ suam. Minus debet ppłs cui
legis dccalogus ꝑ seruum datus ẽ: plus
autem cui gr̃a uitȩ et̃nȩ ꝑ filiũ ẽ cõmis¬
sa. Ideo iudei ꝑ denarium. xpiam per
centenariũ numerũ fenus accumillat᷑.
s utriq ꝑ quinariũ mnultiplicat᷑. quia
quinq sensus in hac uita debet itt̃
cultui rationis mancipare. Et quia
nullus sinis uirib. s dĩ gr̃a salui facti

Expanded text:
lus diligit? Respondens Simon, dixit: Aestimo quia is cui plus donavit. At ille dixit ei: Recte judicasti. Sua sententia superbus apud se Pharisaeus convincitur, et sicut phreneticus funem portat ex quo ligetur. Hominum judicio plus fortasse offendit, qui plus debuerat, sed per misericordiam Domini causa mutatur, ut amplius diligat qui plus debuit, si tantum gratiam consequatur. Duo debitores, de quibus Simoni paradigma opponitur, utrumque populum significant, fenerator vero Creatorem, qui lucrum quaerit illius nummi, quem in nobis fabricatus est ad imaginem suam. Minus debet populus, cui legis Decalogus per servum datus est: plus autem, cui gratia vitae aeternae per Filium est commissa. Ideo Judaei per denarium, Christiani per centenarium numerum fenus accumulatur, sed utrique per quinarium multiplicatur, quia quinque sensus in hac vita debet uterque cultui rationis mancipare. Et quia nullus suis viribus sed Dei gratia salvi facti
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est qđ post hanc uitam austrunt᷑
omnia uelamenta ut facie ad faciem uide¬
amus. Qnantũ autẽ iit̾sit int̾ homi¬
nem que di sapicutia gestabat. ꝑ quem
libati sumꝰ et ceteros homines hinc in¬
telligit᷑. qđ lararus nisi exiens de monu
resolutione corꝑis lib̃a ab omni peccõ
et ignorantia cẽ ñ pot̾ qmͣdiu ꝑ specu¬
lum & in eniginate iudet. Dñi autẽ
linteamina et sudarium qui peccatũ
ñ fecit. et nicbil ignorauit: in monu¬
m̃to inuenta sunt. Ipse enĩ solus in
carne ñtantũ monum̃do ñ ẽ opp̾ssus.
ut aliqñ peccatum in eo in ueniretur¬
s nec luniteis implicatus ut eum aliquid la¬
terct: aut ab itinere ietardaret. Multi ergo
ex uideis qui uenerant ad mariam et
Imartha et uiderant quȩ fecit: crediderunt
in eum. Quidam aut̾e ex ipsis abierunt

Expanded text:
hoc est, quod post hanc vitam auferentur hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei Sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumresolutione corporis libera ab omni peccato et ignorantia esse non potest, quamdiu per speculum et in aeniglinteamina et sudarium qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit in monumento inventa sunt. Ipse enim solus in carne, non tantum monumento, non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretured nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret. Multi ergo ex Judaeis qui venerant ad Mariam et Martham, et viderant quae fecit, crediderunt in eum. Quidam a
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ̃ ait auferte lapidẽ illos significat qͥ
in ȩccłia corrupte uiuunt. & offensioni
sunt credere uolentib. Dicit illi martha.
Dñe iam quarta dies ẽ: et puret. Ultimũ
quatuor elementoꝵ tetra ẽ. Significat gͦ
putorem terrenoꝵ peccator .i. cupiditatũ
carnalium. Terra es enim inquit dñs
adȩ cum peccasset. & in terrã ibis. Qđ̃
autẽ exiit de monumento. animã signi¬
ficat recedent̃e a carnalib uiciis. Qd̃ uͦ
institis obuolutus exiit: hoc ẽ qđ etiam
a carnalib recedentes. & m̃te seriuentes
legi dĩ adhuc tam̃ in corpore constituti.
alieni a molestiis carnis ẽẽ ñ possumus:
dicente apło. Mente seruio legi d̃i: carne
aut̾e legi peccati. Qđ autẽ facies ciꝰ suda
rio tecta erat. hoc ẽ qđ in hac iuita plcña
cognitionẽ habere ñ possumus: sic̃ apłs
dicit. Nunc uidemꝰ ꝑspeculũ in enig¬
mate. postea aut̃e facie ad faciem. Et
dixit iħc. Soliuite eñ: et sinite abire.

Expanded text:
Quod ait, auferte lapidem, illos significat, qui Quod ait, auferte lapidem, illos significat, qui in Ecclesia corrupte vivunt, et offensioni sunt credere volentibus. Dicit illi Martha: Domine, jam quarta dies est, et putet. Ultimum quatuor elementorum terra est. Significat vero putorem terrenorum peccatorum, id est, cupiditatum carnalium. Terra es enim, inquit Dominus Adae cum peccasset, et in terram ibis . Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a carnalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus exiit, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes, et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in carne constituti, alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Quod autem facies  in hac vita plenam cognitionem habere non possumus, sicut Apostolus dicit: Nunc videmus per speculum in aenigmate, postea autem facie ad faciem . Et dixit Jesus: Solvite eum, et sinite ire ;
Abbreviated transcription (Latin):
Lazare. ueni foras. ꝙ statim ꝓdiit qͥ
fuerat mortuus ligatus pedes & ma¬
nus institis. et facies euis: sudario erat
b foras ꝓcessit: qui quatriduanꝰ tesitr¬
rexit. Significat᷑ autẽ qr dum peccator
contempnit. sepultus iacet. qñ penitet:
surgit. qñ confitet᷑ ꝓdit. quasi deoc¬
cuitis exeundo manifestus. Quã confes¬
sionem ds amministrat. magna uoce
clamando.i. magna gr̃a uocando. S
quia uiuificatus. & a peccatis solutꝰ.
adhuc ligatus ẽ exterius: dicit᷑ mini¬
stris. Soluite eum: & sinite abire.
Officio enĩ ministioꝵ claudit᷑ eccłia
ꝑuersis. & aꝑit᷑ reuersis: sic̃ in lege fie¬
bat de lepsis. Soluit᷑ itaq auinculis
isto mortuo. Ubi cũ posiustis: Hicũta
uocatio quȩ fit in occulto significat᷑. Pre¬
destinatio enim nr̃e uocationis occulta ẽ.
cuiꝰ secreti signum ẽ interrogatio dñi qͣsi
nescientis. cum ipsi nesciamus: sic̃ apls di¬
eit. Ut cognoscam: sic̃ et cognetus sum.

Expanded text:
foras. Et statim prodiit qui fuerat mortuus, ligatus pedes et manus institis. Et facies ejus sudario erat bus, foras processit, qui quatriduanus resurrexit. Significatur autem quia, dum peccator contemnit, sepultus jacet; quando poenitet, surgit; quando confitetur, prodit quasi de occultis exeundo manifestus. Quam confessionem Deus administrat, magna voce clamando, id est magna gratia vocando. Sed quia vivificatus et a peccatis solutus, adhuc ligatus est exterius dicitur ministris: Solvite eum, et sinite abire. Officio enim ministrorum clauditur Ecclesia perversis et aperitur reversis, sicut in lege fiebat de leprosis. Solvitur utique a vinculis isto mortuo. Ubi eum posuistis? Hic nostra vocatio quae fit in occulto, significatur. Praedestinatio enim nostrae vocationis occulta est, cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus, sicut Apostolus dicit: Ut cognoscam sicut et cognitus sum .