comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem & aut reuerti in ęgyptũ aut bel¬
lare cupientib : solus uidas fideliter
ingressus ẽ mare : & regnũ meruit acci¬
pere : & hoc ẽẽ qͦd nunc dicit᷑. uidas tes¬
tis sermonũ dĩ: & adstipulator ac ui¬
dex : descendit cũ dõ in mare: & inter
scõs fuit fidelissimus: ut ia uerbis ui¬
bentis crederet dĩ Hoc illi dicunt: nos
ceptȩ explanationis sequam᷑ ordinem:
qͦd circũdederit ephraun. regia trib &
domꝰ isrł. popłs qui tribui regię serui¬
ebat: & circũ dederit in negatione: siue
mendatio : dũ dm̃ negant. & idola con¬
fitentur. Iudas aut̃ hoc est dus trib
quȩ habebant tẽplũ. legẽ. ꝓpħas eo
seruabant. p̃cepta legalia: erant testes
gradientesq cũ dõ: & cum scĩs fidelis
Scõs possumꝰ dicere uł angłos. uel
patriarchas: ac ꝓpħas : & ceteros qui
dĩ imꝑio seruiebant. Ad cõparationẽ
enĩ illius tẽporis. quo hȩc dicebantur:

Expanded text:
tem, et aut reverti in Aegyptum, aut beltem, et aut reverti in Aegyptum, aut bellare cupientibus, solus Juda fideliter ingressus est mare, unde et regnum meruit accipere, et hoc esse quod nunc dicatur: Judas testis sermonum Dei, et astipulator ac vindex descendit cum Deo in mare, et inter sanctos fuit fidelissimus, ut verbis jubentis crederet Dei. Hoc illi dicunt. Nos coeptae explanationis sequamur ordinem, quod circumdederit Ephraim regia tribus et domus Israel, populus qui tribui regiae serviebat, et circumdederit eum in negatione sive mendacio, dum Dominum negant, et idola confitentur. Judas autem, hoc est, duae tribus, quae habebant Templum, Legem, Prophetas, et servabant praecepta 133 legalia, erant testes, gradientesque cum Deo et cum sanctis fideles. Sanctos possumus dicere vel angelos, vel patriarchas ac prophetas, et caeteros qui Dei imperio serviebant. Ad comparationem enim illius temporis quo haec dicebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
rum: & dicent. Qͥs dabit mͥ pennas fi¬
cut columbę: & uolabo & requiescã
Ut qͥ apud hęreticos laborauert̃: requi¬
escant in ęccłia: & habitent in domi¬
bus suis : de qͥb fuerant. errore seduc¬
ti Aegyptũ. idest mesraim̃ tribulati¬
onẽ interp̃tari & angustĩas nouimꝰ.
assyrios quoq dirigentes : siue ut
melius arbitramꝰ. arguentes. Ab his
g liberabunt᷑ hȩretid cum habitare
cȩperint in domibus suis: & malis
parentib dixerint: relinquet᷑ uobis
lo domus isrł. Iudas testis descendit
cum dõ: & cũ scĩs fidelis: LxX. Cir¬
cũ dedit me in m̃datio ephraum: & in
impietate. domus isrł & uida. Nunc
cognouit eos ds̃: & popłs sc̃s uocabi¬
tur dĩ: Tradunt hebrei. huiꝰ cemodi
fabulam. In exitu isrł de egypto.
quando ex alia parte mons. ex alia
rubrũ mare: & exalia pharaonis eiu¬
cĩ gebat exercitus : & inclusus popłs tens¬
batur : cęteris tribub desꝑantib salu¬

Expanded text:
rum, et dicent: Quis dabit mihi pennas sirum, et dicent: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam ? ut qui apud haereticos laboraverant, requiescant in Ecclesia, et habitent in domibus suis, de quibus fuerant errore seducti. Aegyptum, id est, MESRAIM   tribulationem interpretari, et angustiam novimus: Assyrios quoque, dirigentes, sive, ut melius arbitramus, arguentes. Ab his ergo liberabuntur haeretici, cum habitare coeperint in domibus suis, et malis parentibus dixerint: Relinquetur vobis lo domus Israel: Judas autem testis descendit cum Deo et cum sanctis fidelis. LXX: Circumdedit me in mendacio Ephraim: et in impietate domus Israel et Juda: nunc cognovit eos Deus: et populus sanctus vocabitur Dei. Tradunt Hebraei hujuscemodi fabulam: In exitu Israel ex Aegypto, quando ex alia parte mons, ex alia Rubrum mare, et ex alia Pharaonis cingebat exercitus, et inclusus populus tenebatur, caeteris tribubus desperantibus salu
Abbreviated transcription (Latin):
cat eugłium: in qͥb electa & a paleis
separata frum̃ta condunt᷑. N atura
leonũ cẽ dicit᷑: ut cũ infremuerint. &¬
rugierint: om̃ia animantia contremis¬
cant: & fixo gradu se mouere ñ pos¬
sint. Tantus pauor ẽ : tanta fortitudo.
Itaq dñs cum instar leonis rugierit. ⁊¬
intonuerit: ac dederit uocẽ suam: cun¬
ctȩ aues & uniu̾sa uolatilia ꝑhorres¬
cent: & ibunt ad nidos. id ÷ ad domos
suas: in qͥb dñs habitabit cum eis.
Dicamus & aliter. Cũ uerus leo infre¬
muerit. falsus leo qui ẽ uixta apło
& om̃e dogina ꝑuersum os suũ aꝑire
ñ poterit. Quiq ante ab eo capti fue¬
rant: rugitu leonis soluti & cõmina¬
tione terribili: sequent᷑ dñm dm̃ suũ
Tunc timebunt filii maris. siue aqua¬
rũ: qui amaritudine. & falsis hęreti¬
coꝵ aquis fuerant ꝓcrcati: & assump¬
tis pennis: uolabunt quasi aues ex ę¬
gypto. & quasi columba de t̾ra assyrio¬

Expanded text:
cat Evangelium , in quibus electa et a paleis cat Evangelium , in quibus electa et a paleis separata frumenta conduntur. Natura leonum esse dicitur: ut cum infremuerint et rugierint, omnia animantia contremiscant, et fixo gradu se movere non possint: tantus pavor est et tanta formido. Itaque et Dominus cum instar leonis rugierit, et intonuerit, ac dederit vocem suam, cunctae aves et universa volatilia perhorrescent: et ibunt ad nidos, id est, ad domos suas in quibus Dominus habitabit cum eis. Dicamus et aliter: Cum verus leo infremuerit, falsus leo qui est 132, juxtaet omne dogma perversum os suum aperire non poterit: quique ante ab eo capti fuerant, rugitu leonis soluti et comminatione terribili, sequentur Dominum Deum suum. Tunc timebunt filii maris, sive aquarum, qui in amaritudine et salsis haereticorum aquis fuerant procreati; et assumptis pennis, volabunt quasi aves ex Aegypto, et quasi columba de terra Assyrio
Abbreviated transcription (Latin):
popłs conu̾tetur ad eum & ambulabit
post dñm: quia dñs rugiet quasi leo:
de quo & amos ꝓpħa cõmemorat.
dñs de syon rugiet: de hierłm dabit
uocẽ suam. Rugit aut̃ quando dicit
sicut adama ponam te: ut sebouim
Cumq ille rugierit : tunc formida¬
bunt filii maris. siue aquarũ: ut lxx
transtulert. Eit enim uerbũ maim
qđ ꝑ tres litteras scribit᷑: mem̃: ĩoth̃.
mem̃ : si legat᷑ maum̃. aquas significat:
si meiam: de mari intellegitur. Hec
hebrei ad aduentũ xp̃i referunt: quẽ
sperant ẽẽ uenturũ Nos ĩa transacta
coniuncimꝰ : qͥa de egypto. & de assyri¬
is. hoc ẽ. ab oriente. & ab occidente.
& ab aqͥlone. & a meridie uencrunt.
& cotidie ueniunt: qui discumbant
cum abrahã. & isaac. & iacob. filios aut̃
maris. suic aquaꝵ: eos possumꝰ appella¬
re: qui sagena dĩ cõphensi sunt: & abs¬
tracti sunt de mari huiꝰ scłi Cũq cap¬
ti fuerint de morte inuitã colloca¬
bunt᷑ in domib sius. quȩ horrea uo¬

Expanded text:
populus convertetur ad eum: et ambulabit post Dominum; quia Dominus rugiet quasi leo. De quo et Amos propheta commemorat: Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam . Rugiet autem quando dicit: sicut Adama, ponam te ut Seboim. Cumque ille rugierit, tunc formidabunt filii maris, sive aquarum, ut LXX transtulerunt. Etenim verbum MAIM tres litteras scribitur MEM, JOD, MEM: si legatur MAIM, aquas significat: si MEJAM, de mari intelligitur. Haec Hebraei ad adventum Christi referunt, quem sperant esse venturum. Nos jam transacta convincimus; quia et de Aegypto, et de Assyriis, hoc est, ab Oriente et Occidente, et ab Aquilone et a Meridie venerunt, et quotidie veniunt qui discumbant cum Abraham, Isaac et Jacob . Filios autem maris, sive aquarum, eos possumus appellare, qui sagena Domini comprehensi sunt, et abstracti de mari hujus saeculi . Cumque capti fuerint de morte ad vitam, collocabuntur in domibus suis: quae horrea vo
Abbreviated transcription (Latin):
caq uirgulta quę camino ⁊ incendio
p̃parant᷑: symmachus posuit ũtizẽ¬
Tcã uolens ostendere feruentis ollę
suꝑiores aquas: & in spuma bullasq
surgentes: quas greci nomðoaitac̃
uocant. Sicut gͥ spuma quȩ suꝑ aquã
ẽ. cito dissoluit᷑ sic regnũ dec̃ẽ tribuũ
uelocit̃ finict᷑. & peribt excelsa. idest ba¬
moth: de qͥb scriptũ ẽ. uerũ tam̃ adhuc
popłs immolabat. & adolebat in excelsis
inutile peccatũ ẽ isrł. Dissipato audem
idolo. & exclsis ciꝰ lappa & tribulus
ascendit suꝑ aras coꝵ: ut ne parietes

Expanded text:
caque virgulta, quae camino et incendio praeparantur, Symmachus posuit ἐπίζεμα, volens ostendere ferventis ollae superiores aquas, et in spumam bullasque assurgentes, quas Graeci πομφόλυγας vocant. Sicut igitur spuma, quae super aquam est, cito dissolvitur: sic regnum decem tribuum velociter finietur, et peribunt excelsa, id est, BAMOTH  , de quibus scriptum est: Verumtamen adhuc populus immolabat et adolebat in excelsis quod idolum et inutile peccatum est Israel. Dissipato autem idolo et excelsis ejus. Lappa et tribulus ascendet super aras eorum, et di
Abbreviated transcription (Latin):
bit qui subplantatorẽ iacob. & isrł ui¬
dentẽ dm̃ in typo dñi dixerit p̾cessis¬
se: & rachel pͥmũ sterilẽ atq formo¬
sam. quã plurimũ dilex̃ iacob significa¬
re ęccłiam: liam aut̃ lippientib occulis.
atq fętosam. synagogę sacram̃ta mon¬
strare: & qͦd ipse credentiũ popłm edu¬
xerit de tenebris huiꝰ scłi & ad dulcis¬
sima iordanis. id÷ baptismi fluenta ꝑ¬
uenerit ¶d iracundiã me ꝓuocauit

Expanded text:
bit qui supplantatorem Jacob, et Israel vibit qui supplantatorem Jacob, et Israel videntem Deum, in typo Domini dixerit praecessisse, et Rachel primum sterilem atque formosam, quam plurimum dilexit Jacob, significare Ecclesiam: Liam autem lippientibus oculis atque fetosam, Synagogae sacramenta monstrare, et quod ipse credentium populum eduxerit de 143 tenebris hujus saeculi, et ad dulcissima Jordanis, id est, baptismi fluenta pervenerit
Abbreviated transcription (Latin):
& in ꝓpħa edux̃ dñs isrł de ęgypto.
& in ꝓpħa seruatus ẽ: Uidecur abs¬
q ratione & ordine ꝓpħali. pꝰ idolũ
galaad. ⁊ galgal. & altaria acerius la¬
pidũ similia: subito hystoriã genesc&s
de iacob uoluisse narrare. Eͦd stati
soluit. qͥ supra de iacob legisse memi¬
nit. in utero subplantauit frẽm suũ
& in forcitudine directꝰ ẽ cũ angło
& inualuit ad angłm. & confortatus c̃.
fleuit. & rogauit cũ. in bethel inue¬
nit cũ: & ibi locutus ẽ nob̾cũ. Iste gͥ
iacob ñ frustra ab angło confortatus
est: s quia tota nocte pugnauit. et
uicit adu̾sariũ ut ex hoc frẽm discera
ñ timere: cuiꝰ metu in syriam fugerat
ad laban auunculũ suũ: & seruiuit
in uxore rachel septẽ annis & ꝓ lia o¬
ues soceri laban eodẽ annoꝵ spatio
custodiuit. & qͥa semel iacob dixerat¬
& isrł. patrẽ. filiosq coniungit: & se¬
quentis recordat᷑ hystorię: quando in
ꝓpħa educente seruatȩ st̃. Non erra¬

Expanded text:
gypto, et in propheta servatus est. Videtur absque ratione et ordine prophetali post idolum Galaad et Galgal et altaria acervis lapidum similia, subito historiam Geneseos de Jacob voluisse narrare: quod statim solvit, qui supra de Jacob legisse se meminit: In utero supplantavit fratrem suum, et in fortitudine sua directus est cum angelo, et invaluit ad angelum, et confortatus est: flevit et rogavit eum, in Bethel invenit eum, et ibi locutus est nobiscum. Iste igitur Jacob non frustra ab angelo confortatus est; sed quia tota nocte pugnavit, et vicit adversarium, ut ex hoc fratrem disceret non timere, cujus metu in Syriam fugeret ad Laban avunculum suum , et servivit in uxore Rachel septem annis, et pro Lia oves soceri Laban, eodem annorum spatio custodivit. Et quia semel Jacob dixerat Israel, patrem filiosque conjungit, et sequentis recordatur historiae, quando in propheta educente, servatae sunt. Non erra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quo int̃p̃tatus c̃ symmachus: & decli¬
naui ad cum cybũ: non quo ds̃ ad cum
declin aucrit. s quo cybũ mannę ad
eũ fecerit aeclinare. Alit̃. Intancũ dile¬
xi cos: & tã clemens pastor fui: ut mor¬
bidã ouẽ humeris meis ipse reporta¬
rem Ipsi uero ignorauerunt: qͦd mea
ulos passione curarẽ: & quia amator
sum om̃ium hominũ traherẽ cos ad
credendũ in unculis caritatis: iuxta
illud qͦd in eugłio scriptũ ẽ. nemo ue¬

Expanded text:
declinavi ad eum cibos. Non quod Deus ad eum declinaverit, sed quod cibum mannae ad eum fecerit declinare. Aliter: Intantum dilexi eos, et tam clemens pastor fui, ut morbidam ovem humeris meis ipse portarem : ipsi vero ignoraverunt quod mea illos passione curarem: et qui amator sum omnium hominum, traherem eos ad credendum in vinculis charitatis, juxta illud q
Abbreviated transcription (Latin):
inquit in me est. quantũ ego cupio: si
errorẽ ueritate correxerit : si me ma¬
gis amauerit: quã principes herescos
Ds̃ enĩ sum ego: & non homo. Lapsis ma¬
num porrigã errantes. ad salutẽ ꝓuo¬
cabo. Et quia sc̃s sum: ꝓpterea non
sius libenter recipio: in cuutates eoꝵ
non ingrediar. Hoc qͦd dix̃ non ingre¬
post dñm ambulando: quidam sic int̃
ti nobis: s imitaris clem̃tiam tuam
& nr̃a delicta ñ punis: & polliceris ce
scm atq clem̃tẽ: in nr̃i medio uersatu¬
rum: idcirco & ego maloꝵ hominum
ñ ingrediar ciuitatẽ: nec ero de nume¬
ro peccatoꝵ: s ambulabo post dñm
dm̃ meũ hebrei autẽ ex ꝑsona dĩ: ita
edisserunt. Non te derelinquã. non ibo
ad aliam gentẽ: nec ingrediar alterã
ciuitatẽ Post dñm ambulabunt: qua¬
si leo rugiet: quia ipse rugiet. Et for¬
mid abunt filii maris: & uolabunt

Expanded text:
inquit, in me est, quantum ego cupio, si inquit, in me est, quantum ego cupio, si errorem veritate correxerit, si me magis amaverit quam principes haereseos, Deus enim ego sum, et non homo, lapsis manum porrigam, errantes ad salutem vocabo. Et quia sanctus sum, propterea non suis, libenter recipio: in civitates eorum non ingrediar. Hoc quod dixit, non ingrepost Dominum ambulabo, quidam sic interti nobis; sed imitaris clementiam tuam, et nostra delicta non punis, et polliceris te sanctum et clementem in nostri medio versaturum; idcirco et ego malorum hominum non ingrediar civitatem: nec ero de numero peccatorum; sed ambulabo post Dominum Deum meum. Hebraei autem ex persona Dei ita edisserunt. 131 Non te derelinquam: non ibo ad aliam gentem: nec ingrediar alteram civitatem. Post Dominum ambulabunt: quasi leo rugiet: quia ipse rugiet: et formidabunt filii maris, et volabunt
Abbreviated transcription (Latin):
pħalis sermo dirigit᷑: iustificata ẽ so¬
doma exte. Datur gͦ nob̾ suspitio: qͦd
sodoma & gomorra principes fuerint.
in peccato : & adama & seboim earum
exempla sectatȩ sint : eoqͦd potentes
potenter torm̃ta patiantur : & seruus
qui scit uoluntatẽ dñi sui: & ñ facit
eam: uapulet multis.Unde & eccłi¬
astici uiri. si isdẽ qͥb hęretici scelerib
c̃tinent᷑ . nequaquã adamȩ & sẽboim
quȩ inferiores sunt. s sodomȩ & gomor¬
rȩ. quȩ maioꝵ criminũ eẽ dicuntur:
cruciatib subiacebunt. Ad hęreticos qͦ¬
q deceptũq ab cis pͦpłm loquitur dñs:
qͦd nisi egerint pęnitentiam ponant᷑
sicut adama & seboim: ut nullã spem
habeant salutis. Rursum clem̃tissimꝰ
pater dicit scͥ mutare sententiam et
pęnitere : qͦd talia sit locutus: ut illos
quoq ad conu̾sionẽ & pęnitentiam
ꝓuocet. Non faciam inquit in furo¬
re meo: ñ disꝑdam ephraum. Quantum

Expanded text:
phetalis sermo dirigitur: Justificata est Sophetalis sermo dirigitur: Justificata est Sodoma ex te . Datur ergo nobis suspicio, quod Sodoma et Gomorrha principes fuerint in peccato, et Adama et Seboim earum exempla sectatae sint, quod potentes potenter tormenta patiantur : et servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit eam, vapulet multis . Unde et Ecclesiastici viri, si iisdem quibus haeretici sceleribus continentur, nequaquam Adamae et Seboim, quae inferiores sunt; sed Sodomae et Gomorrhae, quae majorum criminum esse dicuntur, cruciatibus subjacebunt. Ad haereticos quoque deceptumque ab eis populum loquitur Dominus, quod nisi egerit poenitentiam, ponantur sicut Adama et Seboim, ut nullam spem habeant salutis. Rursum ut clementissimus pater dicit se suam mutare sententiam, et poenitere quod talia sit locutus, ut illos quoque ad conversionem et ad poenitentiam provocet. Non faciam, inquit, in furore meo, non disperdam Ephraim. Quantum,
Abbreviated transcription (Latin):
urbib habitant: qͥ humanis legib
uiuunt: qͥ crudelitatẽ arbitrantur
iustitiã. Ius sũmũ: summa malitia ẽ.
Mea aut̃ lex. meaq iusticia ẽ : salua¬
re correctos. Possumꝰ & alit̾ dicere: qͥa
pͥmꝰ cam parricida. exstruxit ciutatẽ
in nomine filii sui enoch. In huiꝰce¬
modi urbẽ dñs ñ in greditur: quę
ex scelere. & sanguine a parricida fa¬
bricata ẽ. Sin aut̃ uoluerimꝰ legere:
quomͦ dabo te ephraim. ꝓtegam te is¬
rahel: Sic intellegendũ ẽ. Qͥd tibi fa¬
ciam Non ꝓtectione dignus es: qui
tanta fecisti Notandũ quoq qͦd ubi
am̃ã ponit᷑ & seboim̃ s sodoma et go¬
morra. Legimꝰ enĩ in ysaia. Auditẽ
legẽ dĩ. pͥncipes sodomoꝵ adtendite
o quoq ciuitas quę apłos non rece¬
perit: excutientib eis puluerẽ pedũ
suoꝵ. dicit᷑ de ea qͦd in die uidicii tole¬
rabilius erit t̾rę sodomoꝵ & gomor¬
rȩ: quã ciuitati illi Et ad hierłm pro¬

Expanded text:
urbibus habitant, qui humanis legibus urbibus habitant, qui humanis legibus vivunt, qui crudelitatem arbitrantur justitiam, quibus jus summum summa malitia est; mea autem lex meaque justitia est salvare correctos. Possumus et aliter dicere: quia primus Cain parricida exstruxit civitatem in nomine filii sui Enoch, in hujuscemodi urbem Dominus non ingreditur, quae ex scelere et sanguine et parricidio fabricata est. Sin autem voluerimus legere, quomodo dabo te, Ephraim, protegam te, Israel? Sic intelligendum est: Quid tibi faciam? num protectione dignus es, qui tanta fecisti? Notandum quoque quod ubi ama ponitur et Seboim, sed Sodoma et Gomorrha. Legimus enim in Isaia: Audite legem Dei, 130 principes Sodomorum: attendite o quoque civitas, quae et apostolos non receperit, excutientibus eis pulverem pedum suorum, dicitur de ea, quod in die judicii tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhae, quam civitati illi . Et ad Jerusalem pro
Abbreviated transcription (Latin):
tam te in solitudinẽ : & delebo usq ad
cineres. atq fauillas: sicut deleui.
adamã & sẽboum̃ Cũq durã immo cru¬
delem sententiam ꝓtulisset: rursum
parentis affectu miscđia uincit᷑. & au¬
steritatẽ uidicis: pictate mitigat pa¬
tris. Dicit enĩ. Conuersũ ẽ in me cor
meũ : parit̃ c̃turbata est penitudo me¬
a. Stat̃i ut locutus sum me ephraun
& isrł sicut ãdamã seboim̃q positu¬
rũ mea cõmota sunt uiscera penitu¬
it me meũ quondã popłm delere per¬
petuo. Idcirco ñ faciam scdm̃ furorem
iracundiȩ meȩ: nec de mea clementia
cõmutabor : ut disꝑda ephraim Non
enĩ ꝑcutio: ut disꝑdã in ꝑpetuũ: s ut
emendẽ. Crudelitas mea: pęnitentię
& pietatis occasio ẽ. Ds enim ego sum
& ñ homo. homo adhoc punit ut dis¬
ꝑd at : ds̃ ad hoc corripit. ut emendet
In medio tui sc̃s: & non ingrediar ci¬
uitatẽ : hoc ẽ. ñ sum unꝰ de his qui in

Expanded text:
tam te in solitudinem, et delebo usque ad tam te in solitudinem, et delebo usque ad cineres ac favillas, sicut delevi Adama et Seboim. Cumque duram, immo crudelem sententiam protulisset, rursum parentis affectu misericordia vincitur, et austeritatem judicii pietate mitigat patris. Dicit enim: Conversum est in me cor meum: pariter conturbata est poenitudo mea. Statim ut locutus sum, me Ephraim et Israel sicut Adama Seboimque positurum, mea commota sunt viscera. Poenituit me meum quondam populum delere in perpetuum: idcirco non faciam secundum furorem iracundiae meae, nec de mea clementia commutabor, ut disperdam Ephraim: non enim percutio ut perdam in perpetuum; sed ut emendem. Crudelitas mea poenitentiae et pietatis occasio est: Deus enim ego sum, et non homo. Homo ad hoc punit ut perdat, Deus ad hoc corripit ut emendet. In medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem, hoc est, non sum unus de his, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ: id÷ scuto te circũdabo. Quod cũ
in bonã partẽ putaremꝰ intellegi: et
significare ꝓtectionẽ : ex editione symn¬
machi contrarius nob̾ sensus subici¬
tradam te. Extranslatione quoq the¬
odotionis non ꝓspera. s aduersa de¬
monstratur: AðoΠAΥΩ CG: quod
significat nudabo te. & auferam a te
IITAM. hoc est scutũ: quo te ante
ꝓtexeram. Et hic sensus: magis conue¬
nit dño cõminanti. Eͦd igitur dicit.
hoc ẽ qm noluert̃ conuerti: & assur fac¬
tus ẽ rex eoꝵ deuorabit gladius et
netur eis uigũ. qͦd non auferetur ab
eis : & uidebatur dura sententia ne¬
qua quã eis locũ pętutentię derelin.¬
quomͦ te de meo auxilio denudabo.
Qͥd tibi faciam qua te arte corripiam
quo potero sanare medicamine. Sicut
adamã et seboim̃ ponam te: quȩ duę
sunt quinq urbiũ sicut in genesi legi¬
mus : sodomã & gomorra adamã et
seboim̃ & bal̃ẽ quod ẽ segor̃: & sẏro ser¬
mone Toarã dicitur. Ponã itaq & uer¬

Expanded text:
est, scuto circumdabo te. Quod cum in bonam partem putaremus intelligi, et significare protectionem, ex editione Symmachi contrarius nobis sensus subjicitradam te. Ex translatione quoque Theodotionis non prospera, sed adversa demonstrantur: ἀφοπλίσω σε quod significat, nudabo te, et auferam a te ὅπλον, hoc est, scutum, quo te ante protexeram: et hic sensus magis convenit Domino comminanti. Quod igitur dicit, hoc est: quoniam noluerunt converti, et Assur factus est rex eorum, devorabit gladius et netur eis jugum, quod non auferetur ab eis: et quia videbatur dura sententia, nequaquam eis locum poenitentiae derelinquomodo te meo auxilio denudabo? quid tibi faciam? qua te arte corripiam? quo potero sanare medicamine? Sicut Adama et Seboim ponam te, quae duae sunt quinque urbium, sicut in Genesi legimus: Sodoma et Gomorrha, Adama, et Seboim et Bale, quae est Segor, et Syro sermone Zoara dicitur. Ponam itaque et ver
Abbreviated transcription (Latin):
hęreticos instar diluculi & regẽ̾ coꝵ
diabolũ. uł hęresiarcham intellegimus:
qͦs in infantia quando credider̃t in ge¬
łia & erant paruili. & xp̃i nomine
censebant᷑. dilexit eos d̃s̃: & uocauit
illos de tribulatione. & cenebris egyp
sint uocati recessert a fatie eoꝵ & ad¬
orauerunt beelphegor: hoc est suis
iutiis. & libidini seruierunt: & poste¬
a immolabant baalim & simulachris
quȩ sibi finxerunt. Singuli enĩ here¬
ticoꝵ. habent deos suos: & qͦdcũq
simulauerint: quasi sculptile coluđ̃.¬

Expanded text:
haereticos instar diluculi, et regem eorum haereticos instar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt in Ecclesia, et erant parvuli, et Christi nomine censebantur dilexit eos Deus, et vocavit 123 illos de tribulatione et tenebris Aegypsint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quae sibi confinxerant. Singuli enim haereticorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi sculptile colu
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quomͦ & popłs ephraim ⁊ iudas.
Siquidẽ in numero singulari. multus
est numerus: qͥ hoc numero continet᷑.
Uȩteris recordatur historię. qͦd uocaue¬
rit quidẽ eos. ꝑ moysen & aaron qui
uocauerunt eos: ut egrederent᷑ de t̾ra¬
egypti. Ipsi uͦ uocati ab eis recesserunt.
a facie eoꝵ uertentes eis terga: & m̃tis
duritiã gestui corporis indicantes. Nec
eis sufficit uocantes contẽpnere. nisi
immolarent baali & sculptilib suis
siue simulachris adolerent incensũ
Adorasse eos baal. pͥmũ sub ahab rege
isrł legimͦ qui sidonii regis filiam hie¬
⁊abel duxit uxorẽ: & babylonium ac
phenicis idolũ transtulit in samariã
Ergo distantia peccata tẽporib uno ser¬
mone conuingit: quomͦ primũ uoca¬
ti sint de ęgypto: & appellati filii: de¬
inde in solitudine recesserint a dõ:
beelphegor magis colentes quam dm̃
& postea in t̾ra sca baalim. & astaroth:
& cęteris idolis seriuierunt. Transire

Expanded text:
tur: quomodo et populus et Ephraim et Judas: tur: quomodo et populus et Ephraim et Judas: siquidem in numero singulari multus est numerus, qui hoc numero continetur, veteris recordatur historiae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris idolis servierint. Et transire
Abbreviated transcription (Latin):
piectus ẽ rex isrł. qͥa paruulus isrł.
& ego dilexi cũ & ex ęgypto uocaui fi
lios cius. Sicut uocaui cos: ita abiert̾
a facie mea: ipsi baali immolabant.
& sculptilib suis adolebant incensum:
Diuersis figuris: cundẽ explicat sen¬
sum Qui supra dixerat. transire fecit
samaria regẽ suum quasi spum̃a suꝑ
faciem aquȩ: eoqͦd spumȩ & bullȩ in
aquarũ sũmitatib natantes. celeriter
dissoluant᷑: nunc cãdẽ rem sub alia
ponit similitudine. Sicut eniͣ orcus
aurorȩ & diluculũ. & pͥncipiũ dici.
qͦd appellatur mane int̾ noctis solis¬
q: uicinã transit celerit̃: ita ut fini¬
etur nox & clarescęͬt dies. sic rex isrł.
id ÷ decẽ tͥbuũ uelocit̃ cransiet. Expo¬
nitq beneficia : quȩ in ipsum contu¬
lerit ds̃. Dũ inquit c̾e̾t puer. ⁊ puer
paruuilus. & captus in ȩgypto tenere¬
tur : intantũ eũ dilexi : ut mitterem
seruũ incũ moysen. & ex egypto uocarto
filiũ meũ de quo dixi in alio loco: fi¬

Expanded text:
us est rex Israel, quia parvulus Israel, et ego dilexi eum, et ex Aegypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abierunt a facie mea ipsi: Baalim immolabant, et sculptilibus adolebant. Diversis figuris eumdem explicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae; eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisque viciniam transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, inquit, esset puer et parvulus, et captus in Aegypto teneretur, intantum eum dilexi, ut mitterem servum meum Moysen, et ex Aegypto vocarem filium meum, de quo dixi in alio loco: Fi
Abbreviated transcription (Latin):
& ex eo tẽpore usq in p̃sentẽ diem xp̃i¬
censem᷑ nomine: & ipso dirigente cor¬
rigim᷑. Oitaq uir eccłi astice qui appel¬
laris uidas. & confitens. ꝯuertere coti¬
dic ꝑ pęnitentiã ad dm̃ tuũ: & si forte
peccaueris: imitare ꝓpħam dicentẽ.¬
laboraui in gemitu meo: iauabo per
singulas noctes lectũ meũ: lacrimis
meis stratũ ineũ rigabo. Nec hoc dixis¬
se sufficiat: s dĩ serua mandata. fãc in
alios miscđiam: ut & ipse miscđiam
consequaris. Iudiciũ uerũ iudica: ut
in qͦ udicaueris uidicet᷑ de te. Et spa
in dõ tuo sẽꝑ. siue apꝓpinqua dõ tuo
uigiter: ut om̃i tẽpore in uirtute ꝓfici

Expanded text:
et ex eo tempore usqet ex eo tempore usqcensemur nomine, et ipso dirigente corrigimur. Itaque, o vir ecclesiastice, qui appellaris Judas et confitens, convertere quotidie per poenitentiam ad Deum tuum; et si forte peccaveris, Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo . Nec hoc dixisse sufficiat, sed Dei serva mandata, fac in alios misericordiam, ut et ipse misericordiam consequaris. Judicium verum judica, ut in quo judicaveris, judicetur de te. Et spera in Deo tuo semper, sive appropinqua Deo tuo jugiter, ut omni temp
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habent. uocẽ sententias explicantem
s tumultũ clamorẽq & sonicũ: & om̃s
munitiones tuę: siue quȩ murata st̃:
uastabunt᷑. Non enĩ testimoniis scriptu¬
rarũ. s arte dialectica: & argum̃tis phi¬
losophoꝵ munita sunt: atq constructa.
Sicut uastatus ẽ quondã salmana a gẽ¬
deon matre suꝑ filiis int̾fecta: cuiꝰ hys¬
toriȩ & octogesimꝰ scd̃s psalmnꝰ memĩnit:
ubi int̾ cęteros duces madian &iã sal¬
mana fuisse cõmemorat dicens. Fac e¬
is dñe : haud dubiũ quin gedeonẽ sig¬
nificet : qͥ c̃tra dm̃ inierunt pactum
siue testam̃tũ: sicut madian ⁊ sisarę.
& pꝰ reliqua: pone inquit principes eoꝵ
sicut oreb & xch. ÷ zebee & salmana
om̃s pͥncipes eoꝵ qͥ dixert̃ hereditate
possideamꝰ sc̃iiariũ di & in hoc psalmo

Expanded text:
non habent vocem sententias explicantem, non habent vocem sententias explicantem, sed tumultum clamoremque et sonitum. Et omnes munitiones tuae, sive quae murata sunt, vastabuntur non enim testimoniis Scripturarum, sed arte dialectica, et argumentis philosophorum munita sunt atque constructa sicut vastatus est quondam Salmana a Gedeone, matre super filiis interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus psalmus meminit: ubi inter caeteros duces Madian etiam Salmana fuisse commemorat, dicens: Fac eis, Domine, haud dubium quin eos significet qui contra Dominum inierunt pactum sive testamentum, sicut Madian et Sisarae . Et post reliqua: Pone, inquit, principes eorum sicut Oreb et Zeb, et Sebee, et Salmana, omnes principes eorum qui dixerant: haereditate possidem
Abbreviated transcription (Latin):
tua. Sicut gͥ uastatus ẽ salmana ab hie¬
roba al. quẽ male qͥdã arbitrant᷑. hiero¬
boam filiũ nabath: qͥ decẽ tribub p̃fu¬
it: & uastatus ẽ. ut in hebraico legitur
a barbel: idipsũ significante. qͦd ⁊ hiero¬
baal: s breuiori disertioriq sermone.
sic faciet uob̾ o isrł a fatic malitiarum
ur̃arum bethel: in qua uitulum aureũ
posuistis: & estis uenerati ȩgyptios deos.
transtulert̃ domũ isrł. qͦd in hebraico
pęnitus ñ habet᷑. Fuasimꝰ utcũq de con¬
fragosis locis: nunc in altũ uela cen¬
dences: Allegoriȩ pelagus transeamus.
Quia confisus es o ephraim inuiis siue
in currib cius: de quib scriptum est.
hii in currib & in equis: nos autẽ in
nomine dñi dĩ nr̃i magnificabimur.
& confisus es in multicudine fortiũ tu¬
oꝵ quos tibi falsa scientia roborasti:⁊¬
deo consurget tumultꝰ & sonitus in po¬
pło cuo. Quicqͥd enĩ locunt᷑ hȩrecici

Expanded text:
tua . Sicut igitur vastatus est Salmana ab Jetua . Sicut igitur vastatus est Salmana ab Jerobaal, quem male quidam arbitrantur Jeroboam filium Nabath, qui decem tribubus praefuit, et vastatus est, ut in Hebraeo continetur, ab ARBEL  , id ipsum significante, quod et Jerobaal, sed breviori disertiorique sermone: sic fecit vobis, o Israel, a facie malitiarum vestrarum Bethel, in qua vitulum aureum posuistis, et estis venerati Aegyptios deos. transtulerunt domus Israel, 121 quod in Hebraeo penitus non habetur. Evasimus utcumque de confragosis locis: nunc in altum vela tendentes, allegoriae pelagus transeamus. Quia confisus es, o Ephraim, in viis, sive, in curribus tuis, de quibus scriptum est: Hi in curribus et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur : et confisus es in multitudine fortium tuorum, quos tibi falsa scientia roborasti: ideo consurget tumultus et sonitus in populo tuo. Quidquid enim loquuntur haeretici,
Abbreviated transcription (Latin):
fisus es o ephraim in uiis idolatrię cus̨
he sunt enĩ uiȩ cuę. & in mulcicudinẽ
fortiũ tuoꝵ: ñ in dõ habes spem: sed in
id est sonitus. & fremicus ululantis ex¬
ercitus qͥb clamantib om̃s municio¬
nes tuȩ uastabuntur: & ea quȩ muntta
arbitrabaris & cuta pacebunt hostibus.
& sic uastabunt᷑. quomͦ uastatus ẽ acq
contricus salmana pͥnceps madianita¬
rum: qui int̾fectus ẽ a domo hierobaal:
haud dubiũ quin gedeonẽ significit:
qͥ ex eo qđ destruxit fanũ baał lucũq
succidit: & ille se uindicare non potuit:
cognom̃tũ hierobaal sortitus ẽ: id ÷ ul¬
ciscatur sebaal. ut qͦmͦ salmana int̾fecit
filios corã. matrib suis: ipsis quoq ma¬
trib deinceps int̾fectis: sic et filii tui
tum sit: qͦd salmana matre suꝑ filiis occi¬
derit. Legimꝰ in uidicũ libro loquente
gedeon ad pͥncipẽ madian: qm absq li¬
beris fecit gladius tuus multas matres
sic sine filiis erit int̾ mulieres mater

Expanded text:
hraim, in viis idololatriae tuae: hae sunt enim viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, non in Deo habens spem, sed in , SAON  , id est, sonitus et fremitus ululantis exercitus, quibus clamantibus, omnes munitiones tuae vastabuntur, et ea quae munita arbitrabaris et tuta, patebunt hostibus, et sic vastabuntur, quomodo vastatus est atque contritus Salmana princeps Madianitarum, qui interfectus est a domo Jerobaal . Haud dubium quin Gedeonem significet, qui ex eo quod destruxit fanum Baal, lucumque succidit, et ille se vindicare non potuit, cognomentum Jerobaal sortitus est, id est, ulciscatur se Baal; ut quomodo Salmana interfecit filios coram matribus suis, ipsis quoque matribus deinceps interfectis: sic et filii tui, tum sit, quod Salmana matrem super filiis occiderit: legimus in Judicum libro loquente Gedeone ad principem Madian: Quomodo absque liberis fecit gladius tuus multas matres, ita sine filiis erit inter mulieres mater
Abbreviated transcription (Latin):
eius: qͦd in hębraico ñ habet᷑. Nulli¬
q dubiũ ẽ. matheũ de hoc loco sũp¬
sisse cestimoniũ: iuxta hebraicã uerita¬
tem Ergo qui detrahunt nr̃ȩ transla¬
tioni : dent scripturã de qua ęugłis¬
ta hoc testimoniũ sũpserit : &e int̃pre¬
tatus sit in dño saluatore: quando de
egypto reductus est in terram isrł.
Et cũ inuenire ñ quiuerint: desinant
rugare frontẽ : adducere suꝑcilium:
crispare nares: digitis conerepare.
hunc locũ in septimo uolumine iu¬
lianus augustꝰ qͦd adu̾sũ nos id⁊ xp̃i¬

Expanded text:
aico non habetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translationi, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumine Julianus Augustus quod adversum nos, id
Abbreviated transcription (Latin):
rant sermone cõposito: & ꝓtegunt. uel
tacent impietatẽ : ne impietas cẽ uidea¬
tur: s credat᷑ pietas. Unde qͥa dixerunt
in corde suo non ẽ ds̃. corrupti sunt ct
abhominabiles facti sunt: & messucrt.
siue uindemiauerunt iniqͥtates. Qui gͥ
arauert̾ impictatẽ. & messuert̾ iniqͥtã¬
tes: comederunt fructũ mendacii. Om̃ia
quȩ falsa sunt deceptis popłis p̃dicantes
ut non querant panẽ uerũ qui de cęlo
descendit: s panẽ mendatii: qͥ suffocat¬

Expanded text:
rant sermone composito, et protegunt vel tacent impietatem: ne impietas esse videatur, sed credatur pietas. Unde quia dixerunt in corde suo, non est Deus , corrupti sunt et abominabiles facti sunt, et messuerunt, sive araverunt impietatem, et messuerunt iniquitates, comederunt fructum mendacii: omnia quae falsa sunt deceptis populis praedicantes, ut non quaerant panem verum, qui de coelo descendit: sed panem mendacii, qui suffocat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uidicauit baal in die p̃li. matre suꝑ
filiis allisa: sic faciet uob̾ bechel. a fatie
malitie iniqͥtatũ ur̃arũ. Lx x. Qiua
sperasti in currib tuis. in mulcicudine
forticudinis tuę : consurget ꝑdicio in po¬
pło tuo: & om̃ia murata cua abibunt
sicut pͥnceps salmana de domo hiero¬
baal. in dicb belli. Matrẽ suꝑ filiis al¬
liserunt: sic faciam uob̾ domus isrł. a

Expanded text:
lii, matre super filios allisa, sic fecit vobis Bethel a facie malitiae nequitiarum vestrarum. LXX: Quia sperasti in curribus tuis, in multitudine fortitudinis tuae, consurget perditio in populo tuo, et omnia murata tua abibunt; sicut principes Salmana de domo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios alliserunt, sic faciam vobis, domus Israel, a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quo lxc transtulert̃. qͥd reticetis. simi¬
li crrore quo supra silentiũ ꝓ arationẽ.
int̃p̃cantes. Est autẽ sensus iste dictoꝵ
Suꝑ collũ uitulę. ephraim c̃tentiose am̃a¬
tis q tricura ẽgo transiui & ego ascen¬
di: ut arante uida & confringentẽ
sulcos ia cob tereret arcam: & solis fer¬
ret cilorẽ. Moniq cos. ut seminaret̃
in iusticia: & meterent in miscđia: & fa¬
cerent sibi noualia: tẽpusq requiren¬
di dñm. illud ẽẽ cognoscerent: qͦ uen¬
turus c̃ qui docebit nos iustitiã. Me
hec uibente & uolente. delctis nouali¬
bus fructꝰ iusticie. ac miscđię acciꝑe:
arauerunt impietatẽ. qua egerunt im¬
pie c̃tra dñm: relinquentes creatorẽ.
& colentes idola: & messuerunt iniqui¬
tatẽ. De malo semine. malas fruges re¬
cipientes : de quib fecerunt non solũ
panẽ subainericiũ: s fraudulentũ atq
mendacẽ : qui uana spe deciperet come¬
dencẽ. Istuismodi sunc hȩretia qui a

Expanded text:
nta transtulerunt, quid reticetis: simili errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. Est autem sensus iste dictorum: Super collum vitulae Ephraim contentiosae amantisque trituram ego transivi, et ego ascendi, ut, arante Juda, et confringente sulcos, Jacob tereret aream, et solis ferret calorem. Monuique eos ut seminarent in justitia, et meterent in misericordia, et facerent sibi novalia: tempusque requirendi Dominum illud esse 119 cognoscerent, quo venturus est qui docebit nos justitiam. Me haec jubente, et volente de laetis novalibus fructus justitiae ac misericordiae accipere, araverunt mpietatem, qua egerunt impie contra Dominum, relinquentes Creatorem, et colentes idola, et messuerunt iniquitatem, de malo semine malas fruges recipientes, de quibus fecerunt non solum panem subcinericium, sed fraudulentum atque mendacem, qui vana spe deciperet comedentem. Istiusmodi sunt haeretici, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
quiores se sibi copulat: & ad pristinam
reu̾tit᷑ domũ. Sp̃u gͥ pessimo secuntur.
RN YCIAt Id ẽ ariditatẽ. siuie uentũ
urentẽ. qͥ ẽtrarius florib ẽ: & germi¬
nantia cuncta disꝑdit. Tota die in ani¬
a uacuaq sectat᷑: nec ꝓpͥo errore con¬
tentus ẽ: s multos discipłos: immo co¬
mites sue uanitatis. errorisq multipli¬
cat. Fedꝰ quoq facit cũ assyriis. quoꝵ
pnceps ẽ sensus magnꝰ ut quȩcumq
finxerit: sapient̃ simulasse uid eatur
ea sapientia quȩ destruit᷑ a dõ: quã et
apłs p̃cipit declinandã dicens. uide¬
te neqͥs uos dep̃det᷑ ꝑ phylosophiam.¬
& in anẽ seductionẽ scdm̃ traditionẽ
hominũ scdm̃ elem̃ta mundi. S & o¬
leũ fert in egyptũ siuc mercat᷑ egypti
sapientiam: & ȩ̨ccłi asticis cupiens mis¬
cere dogmatib oleũ unctionis. quo un¬
gebantur ꝓpħȩ. ac sacerdotes: quo un¬
gebant᷑ & reges. Hoc oleũ habent et
sc̃i. de qͥb dicitur. fibii tui sicut nouel¬

Expanded text:
nam revertitur domum . Spiritu igitur pessimo sequuntur καύσωνα, id est, ariditatem, sive ventum urentem, qui contrarius floribus est, et germinantia cuncta disperdit, tota die inania vacuaque sectatur, nec proprio errore contentus est, sed multos discipulos, immo comites suae vanitatis errorisque multiplicat. Foedus quoque facit cum Assyriis, quorum princeps est sensus magnus, ut quaecumque finxerit, sapienter simulasse videatur, ea sapientia quae destruitur a Deo, quam et Apostolus praecipit declinandam, dicens: Videte, ne quis vos depraedetur pseductionem, secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi . Sed et oleum fert in Aegyptum, sive mercatur Aegypti sapientiam, Ecclesiasticis cupiens miscere dogmatibus oleum unctionis, quo ungebantur prophetae ac sacerdotes, quo ungebantur et reges. Hoc oleum habent et sancti, de quibus dicitur: Filii tui sicut novel
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥrant dñm qͥ docere eos pocest ue¬
ram iustitiam: falsosq magistros des¬
truant: a qͥb ñ discunt iustitiam: s
iniquitatẽ. Plrastis impietatẽ: iniqͥta¬
tẽ messiustis: comedistis frugẽ m̃dacu
Lx x. Qͥ d reticetis impietates: & iniqͥta¬
tes eius  uindemi astis: comedistis fru¬
ctũ mendacẽ Cogor c̃tra uoluntatẽ
meam sepius de hȩbraicę lingue ꝓpͥe¬
tatib disputare. Neq enĩ rechoꝵ more
sententias repetimꝰ: uerba ostruimꝰ &
audientes uł legentes in laudes nr̃as de¬
clamationib suscitamꝰ. s quȩ obscura
sunt. maxime alienȩ linguę hominib
explanare nitum. Supra ubi nos int̃pre¬
tati sumꝰ. arabit uidas. in hebraico le¬

Expanded text:
requirant Dominum, qui docere eos potest verequirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiam, falsosque magistros destruant, a quibus non discunt justitiam, sed iniquitatem. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis: comedistis frugem mendacii. LXX: Quid reticetis impietates, et iniquitates ejus vindemiastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias repetimus, verba construimus, et audientes vel legentes in laudes nostras declamationibus suscitamus: sed quae obscura sunt, maxime alienae linguae hominibus explanare nitimur. Supra ubi nos interpretati sumus, arabit Judas, in Hebraico le
Abbreviated transcription (Latin):
transtulert̃. undemiate fructũ uitę:
magisq semini conuenit messio. quã
iundemiȩ. Fructus aut̃ uitę ipse est:
qͥ & lignũ uitȩ. Et ꝓ eo qͦd nos posui¬
mus. in nouate uobis nouale. illi u̾te¬
runt illuminate uob̃ lum̃ scientię:
ut ex oꝑib atq mandatis. legis noci¬
tiam habere meream᷑: iuxta illud qđ
in qͦdã libro legimꝰ. Desiderasti sapien¬
tiam serua mandata: & dñs dabit
eam tibi. Qui enĩ mandata in opera
uerterit: seminat in iustitiã: & me
tit fructus uitę. Unde & alibi legi¬
mus. mandatum dñi lucidũ illumi¬
nans oculos: & ysaias ad dñm di¬
cit. lux p̃cepta tua suꝑ t̾ram Et in
alio loco: a mandatis tius intellexi
His quoq qui ab ęccła separati sunt.
& falsũ sibi xp̃ianoꝵ nom̃ assumunt.
p̃cipitur ut agant pęnitentiam: & u¬
trũq recipiant testam̃tum In ueteri
iustitiam seminent: in nouo metant
mis cđiam: & illuminent sibi lum̃ sci¬
entię: siue in nouent sibi noualia:⁊

Expanded text:
transtulerunt, vindemiate fructum vitae: magisque semini convenit messio, quam vindemia: fructus autem vitae ipse est, qui et lignum vitae. Et 118 pro eo quod nos posuimus, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et Dominus dabit eam tibi . Qui enim mandata in opera verterit, seminat in justitia, et metet ex ea fructus vitae. Unde et alibi legimus: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Et Isaias ad Dominum dicit: Lux praecepta tua super terram. Et in alio loco: A mandatis tuis intellexi . His quoque, qui ab Ecclesia separati sunt, et falsum sibi Christianorum nomen assumunt, praecipitur ut agant poenitentiam, et utrumque recipiant Testamentum: in Veteri justitiam seminent, in Novo metant misericordiam: et illuminent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et
Abbreviated transcription (Latin):
os iniqͥtatis: Qui si fuerint cõp̃hensi.
& suꝑati: ultra generare ñ poterunt
Simulq dñs pollicet᷑. qͦd corripiat cos.
atq erudiat: ut cũ suꝑati fuerint ma¬
gistri. ꝯgregent᷑ adu̾sus eos discipłĩ sui.
quos ante deceꝑant: & uideant cor¬
reptionẽ ꝓpt̾ duas iniqͥtates qͥa et
ęccłiam fontẽ dñi reliquert̃. & fodert᷑
sibi lacus ẽtritos: speluncas scilicet
hereticoꝵ qͥñ possunt aquas id doc¬
trinã saluatoris: & sacram̃tũ baptis¬
mi continere: Ephraim uitula docta.
diligere trituram. Et ego cransiui suꝑ
pulchritudinẽ colli eiꝰ : & ascendã super
ephram arabit uidas: confruiget si¬
bi sulcos iacob. LX X. Eaphraum
uitula siue uacca & enĩ qͦd hebraice

Expanded text:
os iniquitatis? qui si fuerint comprehensi os iniquitatis? qui si fuerint comprehensi et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereticorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continere. Ephraim vitula docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus, et ascendam super Ephraim: arabit Judas: confringet sibi sulcos Jacob. LXX: Ephraim vitula sive vacca: etenim quod Hebraice
Abbreviated transcription (Latin):
bethel. possumꝰ duas iniqͥtates appellare:
de qͥb & hieremias loq̃r. Duo & pessi¬
ma fecit popłs m̃s. Me dereliquerunt
fontẽ aquȩ uiuȩ: & foder̃t sibi lacus con¬
tricos : qͥ ñ possunt aquas continere. he
duȩ iniquitates c̃tra duo decalogi erũ
Non ert̃ tibi dii alieni: absq me. Septu¬
aginta gabaa colles int̃p̃tati st̃. A dieb
gͦ colliũ peccauit isrł: quando mon¬
tes ȩccłie dereliquit. & ad colles siue di¬
uos descendit hęreticus: doctiorem se
putans qua ęccłia ẽ. & sublimius ali¬
quid repperisse. Ibi steterunt: hoc est
in errore ꝑseuerauerunt. Eͦdq seq̃rͣ.
ñ cõphendit cos in colle p̾liũ: diabolo
suos impugnare nolente. Alii ita. Qõ
ex dieb colliũ peccauit isrł & ibi stetit.¬
& ultra ambulare ñ potuit: ñne opor¬
tet cũ in collib a p̃lio cõp̾hendi: Non¬
ne debent pugnare adu̾sus cum uiri
eccłiastici ut illos destruant suꝑ fili¬

Expanded text:
Bethel, possumus duas iniquitates appellare, Bethel, possumus duas iniquitates appellare, de quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra duo Decalogi erupenon erunt tibi dii alii absque me . Septuaginta Gabaa, colles interpretati sunt: A diebus ergo collium peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive clivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid reperisse: ibi steterunt, hoc est, in errore perseveraverunt. Quodque sequitur: Non comprehendet eos in colle praelium, suos impugnare 115 nolente. Alii ita: Quoniam ex diebus collium peccavit Israel, et ibi stetit et ultra ambulare non potuit: nonne oportet eum in collibus a praelio comprehendi? Nonne debent pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos destruant super fili
Abbreviated transcription (Latin):
ibi steterunt. Ñ cõphendit cos in colle
bellũ. Suꝑ filios iniqͥtatis uenit ut cor
quitatib suis Ex eo die quo uxorem
leuitę curpit̃ acq crudelit̾ int̾fecit
beniamin. in urbe gab. ia: peccauit mi¬
chi om̃is isrł. Non qͥa ulcus ẽ inuiriã
& scelus sangͥne uindicauit: s qͥa dolore
maritali ꝓsiliuit ad pugna & sacrilegi¬
um in dm̃ suũ noluit iundicare: eoqͦd
in domo michę ephod. ⁊ theraphim. q̃
ꝓ idolis adorabantur neglexerit. Hic gͥ
steat isrł: ibi suũ rep̃ssit gradũ. ne ul¬
tra ambularet inuiis dñi. Idcirco ñ e¬
os cõp̃hendit ꝓpt̃ gabaa p̃liũ. siue cap¬
tiuitas: sicut ipsi putant. Ibi enĩ bens
fecert̃: ut ꝑsequerent᷑ filios iniqͥtacis. s
corripiam inqͥt eos: atq erudiam tota
mei animi uoluntate. Et c̃gregabo ad¬
uersus illos popłoꝵ mulcitudinẽ: qui¬
a duas fecerunt iniqͥtates. uindican
tes: duos uitulos samariȩ in dan & in

Expanded text:
ibi steterunt: non comprehendit eos in colle ibi steterunt: non comprehendit eos in colle bellum super filios iniquitatis: venit ut corrquitatibus suis. Ex eo die quo uxorem Levitae turpiter atque crudeliter interfecit Benjamin in urbe Gabaa, peccavit mihi omnis Israel : non quia ultus est injuriam, et scelus sanguine vindicavit; sed quia dolore maritali prosilivit ad pugnam, et sacrilegium in Deum suum noluit vindicare: eo quod in domo Michae ephod et theraphim quae pro idolis adorabantur, neglexerint. Hic igitur stetit Israel: ibi suum repressit gradum, ne ultra ambularet in viis Domini: idcirco non eos comprehendet propter Gabaa praelium, sive captivitas, sicut ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ut persequerentur filios iniquitatis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tota animi mei voluntate, et congregabo adversus illos populorum multitudinem, quia duas fecerunt iniquitates, vindicandte duos vitulos Samariae in Dan et