comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ remanerent incruce corpora sabbato erat enĩ magnus
dies ille sabbati : rogauer̃ pilatd̃ ut frangerent᷑ eoꝵ crura
& tollerent᷑. Non crura tollerent᷑ sed hiquib: ideo frange¬
bant᷑ ut morerent᷑ &auferrent᷑ ex ligno: nependentes in
cruce magnũ diem festũ siudiurnicruciatꝰ horrore fedar eN.
Vener̃ milites : & primiquidẽ freger̃ crura & alterius quicrucisixꝰ
est cũeo. Ad iħm aut̃ cũ uenissent : ut uider eũiã mortuũ. ñ fre
ger̃ eiꝰ crura. sed unꝰ militũ lancealatꝰ eiꝰ aperuit : & continuo
exiuit sanguis & aqua. Vigilant i uerbo euuangłta usus est. ut ñ
dicer& latꝰ eiꝰ ꝑcus sit aut uulnerauit. aut qͥd aliud sed a peruit
ut illic quodã modo uitȩ hostiũ panderet᷑ : unde sacramenta
aeccłȩ manauer̃ sine quib: aduitã quȩ uerauita est ñ intrat᷑.
Ille sanguis in remissionẽ fusus est peccatoꝵ : aqua illa salutare
tẽperat poculũ: hȩc & lauaerũ prȩstat. & potũ. Hoc pͣnunti¬

Expanded text:
abbato erat enim magnus dies ille Sabbati rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur, ut morerentur et auferrentur ex ligno, ne pendentibus in crucibus, magnum diem festum sui diuturni cruciatus horrore foedarent. Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus est cum eo.gerunt ejus crura. Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. » Vigilanter verbis evangelista usus est, non ut diceret, latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud, sed aperuit, ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum. Aqua illa salutare temperat poculum. Haec et lavacrum praestat, et potum. Hoc praenunti
Abbreviated transcription (Latin):
adhisoporter& : tãquã illeqͥ potestatẽ habebat ponendianimã suã
& i tr̃m sumendieã factis om̃ib: quȩ ut ꝑagerent᷑ ex pectabat
inclinato capite tradidit sp̃m. quis itadormit quando uolue¬
rit : sic̃ iħs mortuus est quando uoluit : quis i tauestẽ ponit quan¬
do uoluerit si c̃ secarne exuit quando uoluit. Iuis itacũ nͣolu¬
erit abiit : quomodo cũ uoluit obit: quanta timenda uł sp̃e¬
randa est potestas iudicantis : siapparuit tanta morientis .¬

Expanded text:
adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, Inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem ponit quando voluerit, sicut se carne exuit quando voluit? Quis ita cum voluerit abit, quomodo cum voluit obiit? Quanta speranda vel timenda potestas est judicantis, si apparuit tanta morientis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ factus oboediensusq: ad mortẽ crucis nutiq sanguise iinpeo¬
catoꝵ remissionẽ. hoc ẽ. in nostrã mundationẽ suiss& effusus:
a terra. Sic̃ enĩ apđ alio seuuangłtas legit᷑ qđ hic p̃t̃ misit. in
arundine ẽ. factũ ut inspongiatalis potus adcrucis sublimia
leuaret᷑. Parundinẽ uero scriptura significabat᷑. quae imple¬
lit tera quae harundinẽ scribit᷑: sed sonos significante suocis
humanae usitatissime dicimꝰ linguas : Scripturã ueroharun¬
dinẽ dici qͦminꝰẽ usitatũ eomagis ẽ mistice figuratũ. faciebat
iste popłs impius. patiebat᷑ iste misericors xp̃s. Iuid fatiebat quic qͦd facer &
nesciebat: Quipatiebat᷑ autẽ. non solũ quid fier& & curfier&. sciebat:
uerũ etiã demalefatientib: beneipse oꝑabat᷑ . Cũ ergꝰ accepissa :¬
iħsacetũ dix̃ consũ matũ est. quid nisi qđ ꝓphetiatanto ante p̃¬
dixerat de inde qi nihilre manserat qđ anteꝗͣ moreret᷑ fieri

Expanded text:
 ad mortem crucis , non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur quod hic praetermisit in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implelittera quae arundine scribitur. Sed sonos significantis vocis humanae usitatissime dicimus linguas; Scripturarum vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat, quid faceret nesciebat: qui patiebatur autem, non solum quid fieret et cur fieret sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. 6. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri
Abbreviated transcription (Latin):
cat operabona in latitud ine baritatis. Longaẽ a trans uerso
lignousq ad terrã ubidor sũ pedesq figunt᷑ & significat ꝑseueran¬
tiã in longitudine tẽporis usq: in finẽ. Alta est in cacumine. qđ
transuersũ lignũ sursũuersus excedit᷑. & significat suꝑnũ finẽ.
qͦ cuncta operareferunt᷑. Im̃ cunctaquȩ latitudine ac longitu¬
dine bene ac ꝑ seuerant̃ fiunt. ꝓpẽ altitudinẽ diuinoꝵ facienda
sunt pͥmiorũ. Pro funda est in ea parte quaint̃ra figit᷑: ibiquippe
& occulta ẽ. nec uideri potest : sed cuncta eiꝰ apparentia &emi¬
nentia inde consurgunt : sic̃ bona nr̃ade ꝓfunditate gr̃aẽdei. quȩ
cõprehendiaciudicari ñ potest uniuersa ꝓcedunt. Sed & sicrux

Expanded text:
cat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso cat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum pedesque figuntur; et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in ftransversum lignum sursum versus excedit et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur. Quoniam cuncta latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum. Profunda est in ea parte quia in terra figitur. Ibi quippe et occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt, sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac indicari non potest universa procedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
gandi & soluendisolacceperit potestatẽ : cũ & illud unꝰ ꝓom̃ib:
dixerit & hoc cũ om̃ib: tãꝗͣ ꝑsonã gerens ipsius unitatis accepe
suꝑ contexta. addidit ꝑ totũ. Iđ si referamꝰ adid qđ significat . ne¬
moeiꝰ est expers. qͥ ꝑtiner &inuenit᷑ ad totũ : a quo toto sic̃ greca
indicat lingua. catholica uocat᷑ aeccła. In sorte aut̃ qͥd nisi gr̃a
deicõmendata est : sic quippe inumno ad om̃s ꝑuenit . cũ sors quipꝑe¬
om̃ib placuit q̃i & dĩgr̃a in unitatead om̃s ꝑuenit : & cũ sorsmittit᷑.
ñ ꝑsonȩ cuiꝰcumq: uł merits. sed occulto deiiuditiocedit᷑. Nec ideo
ista ñ aliqͥdboni significas sedixeritquis ql ꝑmalos factas non
dicturisumꝰ quȩ certe ab inimicis similit̃ atq: impiis xp̃o facta &
in pacta est & tam̃ ea significarirecte intelligit᷑ qđ ait apłs.
quȩ sit latitudo & longitudo & latitudo & ꝓfundũ Pata est quip¬
pe intrans uerso ligno quo ex tendunt᷑ pendenti smanꝰ: & signifi¬

Expanded text:
i et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis accepersuper contexta, addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertinere inveniatur ad totum: a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei a commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt;dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari rectQuae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus; et signifi
Abbreviated transcription (Latin):
cipulo quodopuserat ut illic&iã beatae marie tãquã matris
eiusportio poneret᷑ magisq: sic debemaccipere qđ dic̃t uẽ
exillahora accepit rã discipulus insua ut ade iuscurã quiȩ quid
eiessa necessariũ ꝑtiner&: suscepit er gorã insua : np̃dia q̃
nulla ꝓpͥe possidebat : sed offitiaqua ꝓpͥa dispensatione ex¬
sequenda curabat: de inde subiungit. Postea scien siħsquia
omĩa consũmatas ut consũmaret᷑ scriptura dic̃ sitio : ueͦ ser¬
gopositũ erat ace toplenũ Illi autẽ spongiãplenã acetohiso

Expanded text:
cipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris cipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessarium pertineret? Suscepit ergo eam in sua, non praedia, quae nulla propria possidebat; sed officia, sed propria dispensatione exsequenda curabat. 4. Deinde subjungit: « Postea sciens Jesus quia omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Sitio. Vas ergo positum erat ace
Abbreviated transcription (Latin):
misimusõmĩa & secuti sumuste. Sed ibiqͦq audier̃. Quicũq
ista dimiserit ꝓpt̃ me accipi& ihocsc locentiestantũ :
habebat ergo discipuluscentuplicit̃ ꝓlura quã dimiserat:
in qu& susc̃ ꝑperat eius matrẽ qui illa donauerat: sed mea
sotie tate beatus ioħs receperat centuplũ : ub inemodice¬
bat aliquid suũ sed erant illis omĩa cõmunia. sic̃ in ac̃tib apłoꝵ¬
scriptũẽ. Sic enĩ apłierant quasi nichilhabentes & o mĩã pos¬
sidentes: quomodo ergomatrẽ magistri& dñi suidiscipulus
& famulus accepit in sua ubi aliquid suũ ne modicebat : an
qr paulo post in eodẽ librolegit᷑: Quot quot enĩposses sores
predioꝵ ł domoꝵ erat. uendentes afferebat pͣtia illoꝵ
&ponebant ad pedesapłoꝵ distribuebat᷑ autẽ unicuiq:¬
ꝓut cuiq opuserat: Intelli gendũ ẽ sicdis tributũ fuissẽ huic dis¬

Expanded text:
misimus omnia, et secuti sumus te. Sed ibi quoque audierat, Quicumque misimus omnia, et secuti sumus te. Sed ibi quoque audierat, Quicumque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Aposcriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes aft ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat , intelligendum est sic distributum fuisse huic dis
Abbreviated transcription (Latin):
negat & ẽ inside lide terior : quid autẽ tã cuiq: domesticũ quã
parentes filus aut parentib: filii :. huiꝰautẽ saluberrimi p̃cepti.
ipse magister scõꝵ de se ipso constituebat exẽplũ . quando non
ut famulae dĩ quã creauerat aregebat : sedut matrihomode
quacreatus fuerat & quã relinque iinq ebat. alterũ ꝓse quodã¬
modo filiũ ꝓuidebat. Nãcur hoc fecerit . qđ sequit᷑ indicat : dit
enĩ euuangłta Ex illa hora accepit eã discipulus insua: de ipso
dicens. Sic quippe cõmemorare se sol& qđ e ũ diligebat iħs¬
quiutiq: om̃s diligebat. Sed ipsũ p̃ce teris & familiarius dilige¬
bat : itaut in conuiuio suꝑ pectus suũ discũbere facer& : cre¬
dout istius euua gelii qđ ꝑ eũ suerat p̃dicaturus diuinã excel¬
lentiã hoclom altius cõmendar& : sed inqu&sua ioħsmatrẽ
dñi accepit : Neq: enĩñ ex eiserat quid ixer̃ei: eccenos di¬

Expanded text:
negat, et est infideli deterior . Quid autem cuique tam domesticum quam negat, et est infideli deterior . Quid autem cuique tam domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti, ipse magister sanctorum, de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus, quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat, et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat. Ait enim evangelista: Ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens; sic quippe qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret ; credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerunt ei, Ecce nos di
Abbreviated transcription (Latin):
mulier ecce filius tuus: De inde dic̃ discipulo: ecce mat tua :
exillahora accepit eã discipulus in sua: hȩc nimirũ ẽ illahora.
deqͣib saquã conuersurus inuinũ dixerat matri: quid mͥati
biẽ muluer non dũ uenit hora mea : hanc itaq: horã p̃dixerat.
que tunc nondũ uenerat inqua deber& agnoscere moriturꝰ.
dequa suerat mortalit̃ natus : tunc er godiuind facturus : ñdi¬
uinitatis sed infirmitatis matrẽ uelut in cognitã repellebat.
Nuncautẽ humanaiã patiens exqͣufactus fuerat homo: affectu cõmen¬
dabathumano Tunc enĩ qui mariã creauerat in notescebat uirtu¬
te : nunc uero qđ maria pepererat pendebat incruce. Moralis
igrt᷑ insinuat᷑ loc : qđ faciendo ad mon& exemplosuos instruxit
prȩceptorbonꝰ ut a siliis piis impendat᷑ cura parentib: : tã quã
lignũ illud ubierant fixa m̃e bramorientis etiã chathedra fu¬
erit magistridocentis. Ex hac doctrina sanadocebat apłs qui¬

Expanded text:
Mulier, ecce filius tuus; deinde dicit discipulo: Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum dixerat matri: Quid mihi et tibi est, mulier? Nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat, quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus de qua fuerat mortalis natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis, matrem velut incognitam repellebat; nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat innotescebat virtute; nunc vero quod Maria pepererat pendebat in cruce. Moralis it quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina di
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ quȩ caritatis uinculo continet᷑. Decaritat &aut ẽ
locuturꝰ a płs suꝑeminentẽ inqͥt uiã uobdemonstro. Et alio loco ait
Cognoscere etiã suꝑ eminentẽ scientiȩ caritatẽ xp̃i. Itemq alibi. Suꝑ
hȩc aut̃ om̃ia. Uaritatẽ quȩ est uinculũ ꝑfectionis. Siergͦ liaritas
& suꝑeminentiorẽ hab& ui a: & suꝑemin& scientiȩ : & suꝑ omĩa pͣcep¬
ta est merito uestisqua significat᷑. de suꝑ contexta ꝑhibet᷑. In con¬
sutilisaut̃. nea liquando dissuat᷑ : & ad unũ ꝑuenit : qͣu inunũ om̃s col¬
ligit sic̃ in apoclipsin. cũ ess& etiã ipse duo denarius numerꝰ. id est¬

Expanded text:
unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Anentem scientiae charitatem Christi ; itemque alibi, Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est; merito vestis qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur: et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit. Sicut in Apostolis cum esset etiam ipse numer
Abbreviated transcription (Latin):
tide putat᷑ ñ ad om̃iaquȩ diuisa s̃uestimenta referendũ est.
Sors enĩmissa est quis illã tunicã toller&. Dequa qͥmnarrare
pret̃ misit qualis fuerit : & quẽ ad modũ &equabilit̃ factis partib:
solaremanserit : quȩ ne conscinderet᷑ uenir& in sortẽ : ꝓpt̃ea
positũ est qđait. quis quid toller&: idest quie ã toller& tã ꝗͣ si tot V
itadiceret᷑. Diuiser̃ uestimenta eimit tentes sortẽ suꝑeis. quis tunicã
quȩ partib: ȩqualib: suꝑfuerat toller&. Iuerat forte aliqͥs qͥd signi¬
fic& in tot partes uestimentoꝵ facta diuisio : & de tunica illa sortitio.
&equalit̃ id est concordit̃ distributã. Propt̃ qđ a libi dic̃ mis surũ
se angłos suos ut colligant electos eiꝰ a quattuor uentis : qđ
quidẽ nisi a quattuor partib: mundi oriente. occidente . a qui¬
lone meridiȩ : Cunica uero illa sortita : om̃iũ partiũ significat

Expanded text:
ti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; ti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. aequaliter, id est, concorditer, distributam. Propter quod alibi dicit missurum se angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis . Quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone, et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ diuidente s miser̃ sortes qđ ait lucas. andiuiser̃ sortẽ mitten¬
tes qđ ait maths nisi qđ lucas dicendo sortes pluralẽ ꝓsingularinu¬
mero posuit. Iuȩ locutio in scripturis scis̃ in solitanon ẽ : quauis nom¬
nulli codices sortẽ repperiant᷑ habere ñ sortes. Marcꝰitaq: sol
uidet᷑ aliquã intulis sequȩstionẽ : dicendo mittentes sortes
suꝑ eis quis quid toller& : tãꝗͣ suꝑ om̃ib uestimentis. ñ suꝑ solatu¬
nica sorsmis sasit : locꝰ uidetͣ. Sed etiã hcbreuitas. obscuritatẽ
facit Sic enĩdictũ est. mittentes sortẽ suꝑeis. ac sidiceret᷑. mit¬
tentes sortẽ cũ diuiderent᷑ : qđ & factũ est. Om̃ium quippe uesti¬
mentoꝵ ei diuisio cõpleta ne& nisis orte claruiss& quisetiã
illa tunicãtoller&. ut sic contentio diuidentiũ finiret᷑: uł nulla
potius oriret᷑. Id ergoait quis quid toller& quando quide hoc sor¬

Expanded text:
catur: Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt sortem mittencatur: Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt sortem mittentes, quod ait Matthaeus? nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numerum posuit: quae locutio Scripturis sanctis insolita non est, quamvis nonnulli Codices sortem reperiantur habere, non sortes. Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem. Dicendo enim: Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem cum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sor
Abbreviated transcription (Latin):
titi sed partiti. Nec ait sortientes partitis : sed inceteris uesti¬
mentis sortẽ omnino nominans pͣostea dix̃. & inuestẽ meã miser̃
sortẽ : ꝓpt̃ illã reliquã tunicã̧dequare dicã qđ ipse donauerit .
cũ prius eã quae oboriripotest . tãquã euuangłtȩ int̃se disere¬
pent calũpniã ꝓpulsa uero demonstrans nulliusce teroꝵ uer¬
ba narrationiioħis eẽ contraria: Matheus enĩ dicendo. diui¬
ser̃ uestimenta eiꝰ sortẽ mittentesad totã diuisionẽ uesti¬
m̃toꝵ uoluit intellegi &iã illã tunicãꝑtinere dequa sor tẽ
miser̃ quuitiq: om̃s uestes diuidendo inquieb: & illa fuit de ipsa sor¬
titAest. Tale ẽ qđ etiãlucas ait: diuidentes uestimenta eĩmiserunt¬
sortes. Diuidentes enĩ uener ad tunicã dequa est factaut int̃ eos
uniuersa uestimentoꝵ eiꝰ diuisio cõpleret᷑. Iuid est autẽ utrũ di¬

Expanded text:
titi; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestititi; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam Evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. 3. Matthaeus enim dicendo, Diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes, ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt; quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est etiam quod ait Lucas, Dividentes vestimenta ejus, miseruntsortes: dividentuniversa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum di
Abbreviated transcription (Latin):
sortes. Ioħsaut̃ & quot partes deuestimentis ei fecerint dic̃. id est¬
iiͦiͦi. ut singuli singulas tollant. Vnde appar &iii fius semilites qͥ in eo
crucisigendo pͣsidiparuer̃. Manifestequippeait: milites ergͦcũ cru¬
mentis nullã sortẽ missã esse uideamꝰ. sed de tunica quã simulcũcete¬
ris acceper̃ sed ñ similit̃ diuiser̃ . Deac enĩ seqͥt᷑ exponens Erat aut̃
tunica in consutilis de suꝑ contexta ꝑ totũ. Curaut̃ deilla sortem
miserꝰ narrans dixer̃ ergͦ inqͥt ad inuicẽ. Non scindamꝰeã : sed sorti¬
am̃ deillacuiꝰ sit: Appar& itaq in aliis uestib: aequaleseos habuisse
partes &sor tirinecesse ñ fuerit : In illa uero una ñ eos habere po¬
tusse singulas partes. nisiscinderet᷑ : ut & pannos eiꝰ inutilit̃ tolle¬
rent. Iđ ne facerent : adunũ eã sortitione ꝑuenire maluerunTł
Cuiꝰ euuangłtȩ narrationi consonat etiã ꝓphȩticũ testimoniũ
qđ & ipse continuo subiungens ut scriptura in qͥt impleret᷑ dicens:

Expanded text:
tem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crumentis nullam sortem missam esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo, inquit, ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestpartes, ut sortiri necesse non fuerit; in illa vero una, non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent. Quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens: Ut Scriptura, inquit, impleretur, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
filius m̃sestu : ego hodie genuite Postula ame &dabotibigentes here¬
ditatẽ tuã & posses sioẽ tuã terminos terrȩ. Vnde & ipse iã ꝑosꝓ
priũ loquens a pđ iudȩos habeo inqͥt alias ouesquȩ nons ex hoc ouili :
oport& me &ipsas adducere & uocẽ meã audient. bterit un grex
oleast̃ factus est particepsp̃inguedinis olea: nolea facta ẽ.
particepsa maritudinisoleastri:nã in eo qđd exp̃ouera¬
cit̃ scriptus est titulusrex iudeoꝵ qͥs intellꝑgenduudei¬
semine: & genteserant qͥb dicebat: siautẽ uosxp̃iergose¬
quoꝵ laus ñe xhominib: sed exdõ ẽ ꝑtinentiũ ad hierłm
liberã matrẽ nostrã e ternã incȩlisssarã spirialẽ an¬

Expanded text:
s haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligesemine ; et gentes erant, quibus dicebat: Si autem vos Christi, ergo sequorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est, pertinentium ad Jerusalem liberam, matrem nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tanscrucẽ suã iħs Ernde spectaculũ : Sed si expect& impietas
grande ludibriũ Sipietas grandemisteriũ. Si ex pect& impie¬
tas grande ignominiȩ de crimentũ. Sipietas grande fideimini¬
mentũ. Si exspect & impietas rid& regẽ ꝓuisgaregni. lignũ sui
portare supplitii. Sipietas uidit regẽbauilantẽ lignũ adsem&¬
ipsũ figendũ qđ sixurꝰ fuerat etiã in frontib: regũ: in eo spernen¬
dũ oculis impioꝵ in qđ erant gloriatura corda sc̃oꝵ Dicturo enim
suã suo gestans in humero cõmendabat : & lucernȩ arsurȩ quȩ sub
modio ponenda ñ erat . cande labrũ ferebat. Bauilans ergͦ sibi
crucẽ exiuit in eũ quidr̃ caluariȩ locũ hebraicȩ golgotha ubi

Expanded text:
tans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spectet impietas, tans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spectet impietas, grande ludibrium. Si pietas, grande mysterium; si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei monumentum. Si spectet impietas, ridet regem, pro virga regni, lignum sui portare supplicii. Si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum; in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim , ipsam crucem suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae, quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat. Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgo
Abbreviated transcription (Latin):
currereceperat: quando pilatꝰ tribumal ascendit . Ad huc
enĩ ipsa erat pͣparatioquȩ ab ipsa noctis hora iã ceperat do¬
necfier& quȩ p̃parabat᷑ xp̃i immolatio quȩ facta est hora
rationis sexutiq: horis a noctis non ausq: ad diei tertiã cõputatis :
Harũ duarũ solutionũ istius difficilis quȩstionis: eligat quisq: quã uol&.
Melius aut̃ qͥdeligat iudicabit : qͥ de consensu euuangełtarũ quȩ opero¬
sissime disputatas legerit. Iđ si & aliȩ solutiones eiꝰ potuerint inue¬
niri: cumulatius euuangelicȩ ueritatͥs constantia defendet᷑.
aduerscalũp nias infidelis adq: ĩpiȩ uanitatis : nuncad narra¬
tionẽ ioħi seuu angelistȩ post istabreuit̃ tractataredea¬
mꝰ. Susceper̃ autẽ inquid iħm. & eduxer̃ & bauilans sibicru¬
cẽ exut in eũ qͥdr̃ caluariȩ locus hebraicegolgotha. ubieũ¬
crucifixer̃ Vat ergo ad locũ ubi fuerat crucisigenđ por¬

Expanded text:
currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio: quae facta est hora  praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locucrucifixerunt. Ibat ergo ad locum ubi erat crucifigendus, por
Abbreviated transcription (Latin):
ta authoraquasisexta: sed ait erat autẽ parasc̃euȩ pas¬
chȩ hora quasi sexta: Parasceuȩ autẽ. latine p̃paratio
ẽ sed isto greco uerbolibentiusutunt᷑ uidei in huius¬
modi obseruationib: &iã quimagis latine quã grece
loquunt᷑. Erat alitẽ p̃paratio paschȩ. Pasch auero nrm̃
onẽ si abhora not isnona cõputemus: tuncenimuiden
audiret᷑ : unde congruent̃ accipit᷑ inde cepisse p̃pa¬
rationẽ ueripaschȩ cuius ũbra erat pascha iudeor.
idest immolationis xp̃i ex qͦ asacerdotib: p̃nuntianđ est immolanđ
ꝓfecto abea noctis hora quȩ tunc nona fuisse cognoseit᷑. usq
adhora diei tertiã quacrucifixũ essẽ xp̃minar cꝰeuuangłtates¬
tat᷑ sex hores. tres noctis & tres diurnȩ. Vnde in hac paras ceuȩ
paschȩ idest p̃paratio immo lationis xp̃i. quȩ abhora noctis nona
ceperat : quasi s exta agebat᷑ hora. idest ꝑacta quinta iã sexta

Expanded text:
ta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Pasta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam grloquuntur. Erat autem praeparatio paschae. Pascha vero nostronem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videaudiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam diei tertiam, qua crucifixum esse Christum Matur, sex horae sunt, tres nocturnae et tres diurnae. Unde in hac parasceve Paschae, id est praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta jam sexta
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qr hora tertia crucifixus est dñs linguis iudȩoꝵ hora sexta
manib: militũ : ut intellegam horã quintã iã fuisse transactã
& aliqͥd de sex taceptũ quando seditꝓtribunali pilatꝰ quȩ dic¬
ta est a iohanne hora quasi sexta: ut cũ duceret᷑. & lignocũ duo¬
b: latronib: consigeret᷑. & iuxta eiꝰ crucẽ gererent᷑ quȩ gesta
narrant᷑ hora sexta integra cõpleret᷑ e Ex quahorausq ad
thei marci &lucȩ contestat᷑ auctoritas. Sedqmuidȩ ifacinꝰ
est que agiiã sexta ceperat. tertiã potius horã iere cordat
expressit quahora intellegunt᷑ apđ̃ pilatũ clamare potuissẽ¬
crucifige crueisige ut ñ illi tantũ reperiantur cruci¬
fixis se iħm idẽ milites qui eũ ligno suspender̃ sextahora:¬
uerũ &ĩã uidei. qͥut crucifigeret᷑ horatercia clamaue¬
r̃: Est & alia huiuis solutioquestionis. ut non accipiat᷑ ho¬
rasexta diei : qr nec ioħsait . erat aut ẽ hora dieiquasis ex¬

Expanded text:
a crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad tthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas. Sed quoniam Judaei est, quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse,Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta horaerum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sex
Abbreviated transcription (Latin):
diator dei & hominũ homo de qͦ prȩdictũ legit᷑ & homo est & qͥs
agnoscit eũ : qm homines ꝑquos hȩcfiebant ñ agnoscebant ho¬
minẽ dm̃. Homo quippe apparebat ds̃ latebat. Patiȩ bat᷑ hȩ com¬
nia quia pparebat. & idẽ ipse disponebat hȩc omĩaqui latebat
Vidit ergo qr consũ mata somĩa quae oportebat ut fierent
ante quã acciper& acȩtũ & trader& sp̃m: atq: ut hoc &iã consũ¬
maret᷑ qđ sc̃riptur a p̃dixerat . & insitim ea potauer̃ me aceto :
Sitio inquiđ : tã quã dicer&: hocminus fecistisdate qđ estis. Iudei
quippe ipsierant acetũ degenerante sauino patriarcharũ. &
ꝓphetarũ & tãquã deplenouase de iniquitate mundihui imple¬
ti corhabente sue lut spongiã cauernos quodãmͦdo atq: tortu¬
osis latibulis fraudulentũ : Y sopũ autẽ cuicircũ posuer̃ spongi

Expanded text:
diator Dei et hominum; homo de quo praedictum legitur, Et homo est, et quis agnoscet eum? quoniam homines per quos haec fiebant, non agnoscebant hominem Deum. Homo namque apparebat qui Deus latebat; patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum et traderet spiritum; atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui ci
Abbreviated transcription (Latin):
dicante ipso crucifixer iħm. Et tam̃ si uoluntates sinsidias
si operã si traditionẽ : postre mosi ex torquentes clamores
eoꝵ cogitemꝰ. magisutiq iudȩi cruci fixer̃ iħm. Sed depar¬
titione & sortitione uestimentoꝵeiꝰ non est p̃tere uñdũ.
tamen breuius quã ioħs. etclausȩ illi. istluero a ꝑtissime . Nã matħs ait :
postꝗͣ uero crucisixer̃ eũ. diuiser̃ uestimenta eiꝰ sortẽ mittentes.

Expanded text:
dicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si opera, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum; sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus, non est praetereunter tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem m
Abbreviated transcription (Latin):
cifixissent eũ : quãuis euuangłta etiã sitotũ iudȩis tribuit. meri¬
tofacit. Ipsienĩ susceper̃ qđ auidis sime flagitauer̃ & ipsi fecer̃.
quicqͥdut sier& extorser̃. Ethȩcsequentia alio sermone tractan¬
dasunt
sexta. susceper̃ &eduxer̃ eũ. Et bauilans sibi crucẽ : exut in eũ quidr̃
caluariȩ locũ hebraicȩ golgotha ubi eũ crucifixer̃. Iuid est ergꝰ qđ

Expanded text:
cifixissent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda suntsexta susceperunt, et eduxerunt. Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgot
Abbreviated transcription (Latin):
reuntib. Iropterodorembonum quiẽ. aliis aduitã uliis ad mor¬
tem. Postea quã dis cubuit indomo. cũrecumbente laz aro
qui suerat mortuus suscitatus. Post unguentũ diffusum.
suꝑ pedes ei undedomꝰ odore cõpleta ẽ. p̃ostea quã uana seuitiã
& stultis simum & dementis simunscelus. iudai & ium de
occidendo lararo cor deꝑdito conceperunt : dequib: om̃ib
ut potuimꝰ quod dñs dedit superiorib: sermonib: locuti su¬
m. Nunc intendat᷑ caritas ur̃a. antedñi pas sionem quant
fructus aparuerit predicationis eiꝰ. & quantus grex ouiu
exis quȩ peri erant domꝰ isrł uocẽ pastoris audierid: Sic e

Expanded text:
reuntibus, propter odorem bonum, qui est aliis ad vitam, aliis ad morreuntibus, propter odorem bonum, qui est aliis ad vitam, aliis ad mortem ; posteaquam discubuit in domo cum recumbente Lazaro, qui fuerat mortuus suscitatus, post unguentum effusum super pedes ejus, unde domus odore completa est; posteaquam vanam saevitiam, et stultissimum et dementissimum scelus Judaei etiam de occidendo Lazaro corde perdito conceperunt; de quibus omnibus ut potuimus, quod Dominus dedit, superioribus sermonibus locuti sumus: nunc intendat Charitas vestra, ante Domini passionem quantus fructus apparuerit praedicationis ejus, et quantus grex ovium e
Abbreviated transcription (Latin):
manent cudiamꝰ. Cognouit ciutẽ turba multa ex iucdae¬
is quia illicẽ. & uener̃ non ꝓpter iħmtantũ. sed ut lat arum
uiderent. quem sus citauit iħs amortuis. Curiositas eos ad¬
duxit. non caritas Uenerunt. & uider.: Qudite mirabi¬
le consilium uanitatis.: Viso lataro resuscitato. qui a tantum
miraculum erat. tanta erat euidentia diffamatũ. tatama¬
nifestatione declaratũ . ut non possint uel ocultare quod faenape
principes
dotum. ut lazarum inter ficerent : quia multi ꝓpter illum
alnbant ex iudeis. & credebant iniħm: Ostulta cogitatio &
caeca sȩuitia : Onsxp̃s. quisuscitare potuit mortuum. non
poss & occisum: Quando inferebatis necem. nunquid¬
auferebatis dño potestatem: Si aliud uobis uid&ur mortuus.
seipsum suscitauit occisum⁊ IIII.NNiuss¬
oste aqua dñs ꝗuatriduanum mortuum suscitauit. stui pen¬
tib iudaeis & aliis eor uiden docredentib. aliis in uiden dope¬

Expanded text:
manent, audiamus: Cognovit ergo turba multa ex Judaemanent, audiamus: Cognovit ergo turba multa ex Judaeis quia illic est: et venerunt, non propter Jesum tantum, sed ut Lazarum viderent, quem suscitavit Jesus a mortuis. Curiositas eos adduxit, non charitas: venerunt, et viderunt. Audite mirabile consilium vanitatis. Viso Lazaro resuscitato, quia tantum miraculum Domini tanta erat evidentia diffamatum, tanta manifestatione declaratum, ut non possent vel principes sacerdotum, ut Lazarum interficerent, quia multi propter illum abibant ex Judaeis, et credebant in Jesum. O stulta cogitatio, et a! Dominus Christus qui suscitare potuit mortuum, non posset occisum? Quando Lazaro inferebatis necem, numquidauferebatis Domino potestatem? Si aliud vobis videtur mortuus, uum, et seipsum suscitavit occisum. TRACTATUSPostquam Dominus quatriduanum mortuum suscitavit stupentibus Judaeis, et aliis eorum invidendo credentibus, aliis invidendo pe
Abbreviated transcription (Latin):
matione scłi . Scđm carnem uero. qđ uerbum assumpsit.
quod ligno consixus. quod decruce depositus. quod linteis
in uolutus. quod insepulcro conditus. quod in resur recti¬
onemanifestatus. non seꝑ habebitis uobiscum.: Quare.
qm̃ conuersante tus est scđm corporis presenti am. qua¬
draginta dieb cðndis cipulis suis & eis deducentib uiuen¬
donon sequendo ascendit incaelum. & nonẽ hic Ibie.
enĩ sed& ad dexterã patris : & hic ẽ  Non enĩ reces sit p̃¬
sentiã magestatis. Eliter scđm presentiam magesta¬
tis. sẽꝑ habemus xp̃m : secundum p̃sentiam
carnis recte dictum ẽ. discipulis. Meautem non
semꝑ habebitis.: Habuit enĩ illum ecclesia. scdm̃ presentiam car¬
nis paucis dieb: : modo sidetena non oculis uid&.: Ergosiueitadio¬
tum ẽ. Me autem non sẽꝑ habebitis. Questio sicut arbitror
iã nullaẽ. quȩ duob: modis soluta est.: C& era quae paucare¬

Expanded text:
mationem saeculi . Secundum carnem vero quam Verbum assumpsit, mationem saeculi . Secundum carnem vero quam Verbum assumpsit, aeis prehensus est, quod ligno confixus, quod de cruce depositus, quod linteis involutus, quod in sepulcro conditus, quod in resurrectione manifestatus, non semper habebitis vobiscum. Quare? Quoniam conversatus est secundum corporis praesentiam quadraginta diebus cum discipulis suis, et eis deducentibus videndo non sequendo, ascendit in coelum , et non est hic. Ibi est enim, sedet ad dexteram Patris: et hic est, non enim recessit praesentia majestatis. Aliter: secundum praesentiam majestatis semper habemus Christum; secundum praesentiam carnis, recte dictum est discipulis, Me autem non semper habebitis. Habuit enim illum Ecclesia secundum praesentiam carnis paucis diebus: modo fide tenet, oculis non videt. Ergo sive ita dictum est, Me autem non semper habebitis, quaestio sicut arbitror jam nulla est, quae duobus modis soluta est. 14. Caetera quae pauca re
Abbreviated transcription (Latin):
Simp&ripersona significati sunt in ec clesiaboni: Inuda& ꝑ
habebitis.: Quidẽ. non semper & quidem semꝑ: Sibonus es.:
si ad cor pus pertines. quod signisi cat p&rus. habes xp̃m in pre¬
senti. & infuturo.: In presentiꝑ sidem: in presentiꝑ signum:
in presenti ꝑ babtismatis sacramentum: in presentiꝑ altit¬
riscibum . & potum. Habes xp̃m in presenti. sed habebis sẽꝑ
quici cum hinc exieris : ad illum ueni es quidixit latroniho
Accedis ad alta rexp̃i. inp̃senti habes xp̃m. sed maleui uendo
non seꝑ habebis:: Potest & sic intel legi.: Puuperes sem per
hab&is uobiscum. ineautem non semꝑ habebitis. Ac cipiant
hoc & boni : s& non sint solliciti.: Loquebatur enĩ. de presen¬
tia corporis sui : Namscđm magestatem suã. scdm̃ ꝓuidenti¬
am. secundum in effabilem. & inuisi hilẽ gratiam in pletur
quod abeo dictum ẽ.: Ecce ego uobiscũ sum. usq in consum¬

Expanded text:
Si in Petri persona significati sunt in Ecclesia boni, in JudaeSi in Petri persona significati sunt in Ecclesia boni, in Judaehabebitis. Quid est enim, non semper? Et quid est, semper? Si bonus es, si ad corpus pertines, quod significat Petrus; habes Christum et in praesenti et in futuro: in praesenti per fidem, in praesenti per signum, in praesenti per Baptismatis sacramentum, in praesenti per altaris cibum et potum. Habes Christum in praesenti, sed habebis semper; quia cum hinc exieris, ad illum venies qui dixit latroni, Haccedis ad altare Christi: in praesenti habes Christum, sed male vivendo non semper habebis. 13. Potest et sic intelligi: Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. Accipiant hoc et boni, sed non sint solliciti: loquebatur enim de praesentia corporis sui. Nam secundum majestatem suam, secundum providentiam, secundum ineffabilem et invisibilem gratiam, impletur quod ab eo dictum est, Ecce ego vobiscum sum usque in consum
Abbreviated transcription (Latin):
se mnꝑhabebitis .: quod dixit uerum ẽ.: Quando ecelesiasi¬
legendum ẽ. meautem non sẽꝑ habetis. Nolite ex pauescere.
iuda dictum est.: Quare hat ergo nondixit habes sed habe¬
bitis : qui anon unꝰ est iudas.: Unus malus. corpus maloꝵ signi¬
ficat: quomodo p&rus corpus bonoꝵ corpus ec clesiȩ. immo
corpus ecclesia. sed in bonis Na sump& rononeẽt ec elesiae
sacramentũ : non ei diceret dr̃is . : Tibitrado claues regnicar
ligaueris interra. ligata erunt & in caelo. : Si hoc tantum p&ro
dictumẽ: non fatit hoc ec clesia Si autem & in ec clesia fit.
utqr sinterraligantur. ligentur incaelo: & que soluuntur in
terra. soluantur incaelo. Quia cũ ex conmunicat ecclesi¬
a. in celo ligatur ex cõmunicatus. & cd̃reconciliatur abecle¬
sia incaelosoluitur recontiliatus. Siergo hoc inec clesia sit.
paerus quan doclaues accepit. ec clesiam scam signisicauit:

Expanded text:
semper habebitis: quod dixit, verum est. Quando Ecclesia sisemper habebitis: quod dixit, verum est. Quando Ecclesia siligendum est, Me autem non semper habebitis? Nolite expavescere; Judae dictum est. Quare ergo non dixit, habebis; sed, habebitis? Quia non unus est Judas. Unus malus corpus malorum significat; quomodo Petrus corpus bonorum, imo corpus Ecclesiae, sed in bonis. Nam si in Petro non esset Ecclesiae sacramentum, non ei diceret Dominus, Tibi dabo claves regni ligaveris in terra, ligata erunt et in caelo'. Si hoc Petro tantum dictum est, non hoc facit aecclesia. Si autem et in aecclesia fit, ut quae in terra ligantur, ligentur in caelo, et quae solvuntuterra, solvantur in coelo: quia cum excommunicat Ecclesia, in coelo ligatur excommunicatus; cum reconciliatur ab Ecclesia, in coelo solvitur reconciliatus: si hoc ergo in Ecclesia fit, Petrus quando claves accepit, Ecclesiam sanctam significavit.
Abbreviated transcription (Latin):
bi toleramanum bonꝰ ut uenias ad prȩmia bonoꝵ ne mit¬
taris inpoenamaloꝵ: Exemplũ dñi accipite: conuersan¬
tes interra., Quare habuit loculos cui angłi ministra ue¬
runt. nisiquiu ecclesia ipsius loculos suos habitura era l:
Quaresurem admisit. nisiut eiꝰ ecclesia sures patienter
toler&: S& il lequi consueuera T de loculis peruma tolle¬
re non dubitauit uccepta pecunia ipsum dnm̃ uendere.:
Uideamꝰ quidad ista dñsres pondeat Uid& efr̃s. non illiuit.
Propter surtatua di cisrta: furẽnouerat : sed proderenolebat.
sed potius tolerabat. & adperferendos malos inecclesia nob̃
exemplum patientiȩ demons trabat: Dixitergo eiiħs. Sine
illã ut in diesepulturȩ maeae seru& illud . morituru sedenun¬
tiuuit:: Sa᷑ quid .ẽ. qđ sequitur. Puuperes enĩ sẽꝑ habetisuo¬
b̃cũ. meautẽ non seꝑ habebitis : Intellegimꝰ quidãm pauperes

Expanded text:
bi; tolera malum bonus, ut venias ad praemia bonorum, ne mitbi; tolera malum bonus, ut venias ad praemia bonorum, ne mittaris in poenam malorum. 11. Exemplum Domini accipite conversantis in terra. Quare habuit loculos cui Angeli ministraverunt, nisi quia Ecclesia ipsius loculos suos habitura erat? Quare furem admisit, nisi ut ejus Ecclesia fures patienter toleret? Sed ille qui consueverat de loculis pecuniam tollere, non dubitavit accepta pecunia ipsum Dominum vendere. Videamus quid ad ista Dominus respondeat. Videte, fratres: non illi ait, Propter furta tua dicis ista. Furem noverat, nec prodebat; sed potius tolerabat, et ad perferendos malos in Ecclesia nobis exemplum patientiae demonstrabat. Dixit ergo ei Jesus: Sine illam, ut in diem sepulturae meae servet illud. Moriturum se denuntiavit. 12. Sed quid est quod sequitur? Pauperes enim semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. Intelligimus quidem, Pauperes
Abbreviated transcription (Latin):
qua liscunq surti & peculatus. Peculatus enĩdicitur furtũ
derepupplica. & non sic udicatur. furtum rripriuatȩ qͦmͦ¬
reipubplicȩ quantoue he mentius iudicanđe ẽ. sacrilegus
qui ausus suerit fur non unde cũq tollere sed de ee clesia
tollere : Quia liquid deecđa furatur. udȩ ꝑdito conparatur.:
Talis erat ifte uidas. & tamen cum scis discipulis undecim intra¬
bat & exiebat. ad ipsam caenam dominicã pariter ac cessit¬
conuersaricum eis potuit. eos inquinare non potuit. ⁊ De uno
pane & petrus accepit & iudas. & tamen quͣ pars fidelicũ
insideli: l&rus accepit ad uita: iudas ud mortem : Quomo¬
do enĩ illeodorbonꝰ: sic ille cyb bonꝰ.: Sicut ergo odor bo¬
nꝰ. rta & cyb bonꝰ. Bonos uiuisicat: malosmor tyficat.
Qui enĩ manducauerit indigne: iudicyum sybimandu¬
cat &bibit : Iudiciũ sibi: nontibi : Siuiditi um sibi nonti¬

Expanded text:
qualiscumque furti et peculatus; peculatus enim dicitur furtum qualiscumque furti et peculatus; peculatus enim dicitur furtum de re publica; et non sic judicatur furtum rei privatae quomodo publicae: quanto vehementius judicandus est fur sacrilegus, qui ausus fuerit non undecumque tollere, sed de Ecclesia tollere? Qui aliquid de Ecclesia furatur, Judae perdito comparatur. Talis erat iste Judas, et tamen cum sanctis discipulis undecim intrabat et exiConversari cum eis potuit; eos inquinare non potuit. De uno et Judas accepit, et tamen quae pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Judas ad mortem. Quomodo enim ille odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bonus, ita et cibus bonus, bonos vivificat, malos mortificat. Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit : judicium sibi, non tibi. Si judicium sibi, non ti
Abbreviated transcription (Latin):
simens ipsius nobis ꝑ euan gelium non proderetur: pauperũ
bat adillum. sed quia sur erit & loculos habens eaquȩ
mit tebantur portabat. Portabat an exportabat. s&¬
ministerio portabat. furto exportabat:
Ecce audite. qiꝰ iudas iste non tunc ꝑuersus factus ẽ : quan
euaglii existimant. tuncperis se uidum: quando ac cepit a
iudaeis pecuniam ut dñm trader& : Non tunc periit iam
fur erat. dnm ꝑditus sequebatur : qui a non corde sed cor¬
bat : a postolicãbeatitudinẽ non habebat ad imaginem sue¬
rat duode cimus: Quo decedente & aliosuccedente: & sup¬
plecta ẽ. a postolicaueritas. & numeri ꝑ mansit ꝑmiansit inte¬
reuoluit nisiut malos toleremus nec cor pus xp̃i diuidamꝰ:
Ecceinter scos estiudas. eccefur ẽ. uidas. & ne contẽpnas
fur & sacrilegus: Non qualis cunq: fur. furloculoꝵ s& domi
nicoꝵ loculoꝵ. sedsacrorum: Si crimina discernuntur inforo

Expanded text:
si mens ipsius nobis per Evangelium non proderetur, pauperum si mens ipsius nobis per Evangelium non proderetur, pauperum bat ad illum; sed quia fur erat, et loculos habens, et ea quae mittebantur portabat. Portabat, an exportabat? Sministerio portabat, furto exportabat . 10. Ecce audite quia Judas iste non tunc perversus factus est, quandriosi Evangelii, existimant tunc periisse Judam, quando accepit a Judaeis pecuniam ut Dominum traderet. Non tunc periit, jam fur erat, et Dominum perditus sequebatur; quia non corde, sed corbat, apostolicam beatitudinem non habebat, ad imaginem fuerat duodecimus: quo decedente, et alio succedente, et suppleta est apostolica veritas, et numeri permansit intere volEcce inter sanctos est Judas, ecce fur est Judas, et, ne contemnas, fur sanicorum; loculorum, sed sacrorum. Si crimina discernuntur in foro,