comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. non tollit. Quod aut̃ ait. ego autem¬
uiuebam sine lege aliqͣndo. intelligendum ẽ
uiuere mͥ uidebar: qͥa ante mandatum late¬
bat peccatum. Et quod ait. adueniente autem
mandato. peccatum reuixt. ego aut̃ mortuus
sum: intelligendum ẽ. peccatum apparere cȩ¬
pit. ego aut̃ mortuum me ẽẽ cognoui. Quod
datum fefellit me. & ꝑ illud occidit: ideo dic¬
tum est. quia desidii ꝓhibiti fructꝰ dulcior est.
Unde ttiam quęcunq peccata occulte fiunt. dul¬
ciora sunt: quãuis mortifera ista dulcedo sit. In.¬
de ẽ quod apud salomonem fallacis doctͥne
imagine sedens mulier. & inuitans ut ad se ue¬
niant insipientes: scͥbitur dicere. panes occultos
libent̃ edite: & aquam dulcem furtiuam bibite.
Ista dulcedo. ẽ. occasio ꝑ mandatum inuenta pec¬
cati. Quȩ cum appetit᷑ utiq fallit. in maiores¬
ut appareat peccatum. ꝑbonum michi oꝑatũ
ẽ mortem: hic euident̃ ostendit quod suꝑius

Expanded text:
mmodo peccata, non tollit. Erat enim et antemmodo peccata, non tollit. Erat enim et antevivebam aliquando sine Lege, intelligendum est, vivere mihi videbar; quia ante mandatum latebat peccatum. Et quod ait, Adveniente autem mandato, peccatum revixit; ego autem mortuus suum, intelligendum est, peccatum apparere coepit; ego autem mortuum me esse cognovi. XXXIXdatum, fefellit me, et per illud occidit, ideo dictum est, quia desiderii prohibiti fructus dulcior est. Unde etiam quaecumque peccata occulte fiunt, dulciora sunt: quamvis mortifera ista dulcedo sit. Inde est quod apud Salomonem fallacis doctrinae imagine sedens mulier, et invitans ut ad se veniant insipientes, scribitur dicere: Panes occultos libenter edite, et aquam furtivam dulcem bibite . Ista dulcedo est occasio per mandatum inventa peccati: quae cum appetitur, utique fallit, et in majoresut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, hic evidenter ostendit, quod superius
Abbreviated transcription (Latin):
timus. m̃te seruientes legi dei. quia mortui su¬
mus peccato. Moriet᷑ aut̃ & peccatum cum re¬
formatio corporis in resurrectione facta fu̾it.
de qua post dic̃. Uiuificabit & mortalia corpora
dicit. occasione aut̃ accepta peccatum ꝑ manda.¬
tum oꝑatum est in me omnem concupiscentiã:
intelligendum ẽ non omnem fuisse concupis.¬
centiam. anteqm ꝓhibitione aucta eẽt. dugetur
enim ꝓhibitione concupiscentia. quando gr̃a
deest lib̾antis: ideo nondum est omnis. antequã
ꝓhibeat᷑. Cum aut̃ ꝓhibita fu̾it. desistente ut dix¬
imus gr̃a. tantum crescit concupiscentia. ut ita
in suo genere omnis. id est consummata fiat: ut
etiam contͣ legem faciat. & p̃uaricatione crim̃
accumulet. Qͦd aut̃ dicit. sine lege enim pec¬
catum mortuum ẽ: non quia ñ est. dixit mor¬
tuum est. s quia latet. Qed in consequentib
manifestat.cum dicit. S peccatum ut appare¬
at peccatum: ꝑbonum mͥ oꝑatum est mortem.

Expanded text:
timus, mente servientes legi Dei, quia mortui sutimus, mente servientes legi Dei, quia mortui sumus peccato. Morietur autem et peccatum, cum reformatio corporis in resurrectione facta fuerit, de qua post dicit, Vivificabit et mortalia corporadicit, occasione accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam, intelligendum est non omnem fuisse concupiscentiam, antequam prohibitione aucta esset. Augetur enim prohibitione concupiscentia, quando deest gratia liberantis. Ideo nondum est omnis antequam prohibeatur; cum autem prohibita fuerit, desistente, ut diximus, gratia, tantum crescit concupiscentia, ut ita in suo genere omnis, id est, consummata fiat, ut etiam contra legem faciat et praevaricatione crimen accumulet. Cum autem dicit, Sine lege enim peccatum mortuum est, non quod non est, dixit mortuum est, sed quia latet, quod in sequentibus manifestat, cum dicit, sed peccatum ut appareat peccatum per bonum mihi operatum est mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
a lege uiri:ibi aut̃ constituit animam quas:
mulierem. uirum aut̃ passiones peccatorum
quȩ oꝑant᷑ in membris ut fructum ferant
morti id est ut tali coniuigio ꝓles digna nas¬
catur: ce addit᷑ lex quȩ data est non ad auferen¬
dum peccatum. uel ad lib̃ationem a peccato.
s ad ostendendum peccatum ante grãm: ꝑ qͦd
factum est. ut sub lege positi uehem̃tiore deside¬
rio peccandi raꝑent᷑. ut ampliꝰ ctiam p̃uarica¬
tione peccarent. Cum gͦ & ibi tria sint. anima
tanquam mulier. passiones peccatoꝵ tanquã
uir. & lex tanquam lex uiri. non ibi peccatis
mortuis. tanqͣm uiro mortuo liberari animã
dicit. s ipsam animam mori peccato. & lib̾ari a
lege. ut sit alt̃ius uiri id est xp̃i. cum mortua
fuerit peccato. quamuis adhuc quas uiuente
ipso peccato: quod fit cum adhuc manentib
in nob desideriis. & incitamentis quib dam
ad peccandum. non obȩdimꝰ tam̃ neq consen¬

Expanded text:
a lege viri: ibi autem cum constituat animam quasi a lege viri: ibi autem cum constituat animam quasi mulierem, virum autem quasi passiones peccatorum, quae operantur in membris, ut fructum ferant morti, id est, ut tali conjugio proles digna nascatur; et Lex quae data est non ad auferendum peccatum, vel ad liberationem a peccato, sed ad ostendendum peccatum ante gratiam; per quod factum est ut sub Lege positi vehementiori desiderio peccandi raperentur, et amplius etiam praevaricatione peccarent: cum ergo et ibi tria sint, anima tanquam mulier, passiones peccatorum tanquam vir, et Lex tanquam lex viri, non ibi tamen peccatis mortuis, tanquam viro mortuo, liberari animam dicit; sed ipsam animam mori peccato, et liberari a Lege, ut sit alterius viri, id est Christi, cum mortua fuerit peccato, quamviipso peccato; quod fit, cum adhuc manentibus in nobis desideriis, et incitamentis quibusdam ad peccandum, non obedimus tamen, neque consen
Abbreviated transcription (Latin):
fixio ꝓpħauit. Qͦd aut̃ ait. peccatum enim
in uob non dñabit᷑. non enim estis sub lege.
s sub gr̃a: utiq ad tercium illum gradum
iam ꝑtinet. ubi homo iam m̃te seruit legi dei.
quamuis carne seruiat legi peccati. Non eñi
obaudit desidio peccati. quãuis adhuc solliq¬
tent concupiscentiȩ. & ꝓuocent ad consensio¬
nem: donec uiuificet᷑ etiam corpꝰ. & absorbeatur
mors in uictoria. Qͥa gͦ non consentimus de¬
sideriis prauis. in grã sumus de non regnat
peccatum in nr̃o mortali corpore. Et omnino
exillo loco ubi ait. qui mortui sumꝰ peccato.
qͦmͦ uiuemꝰ in eo: eum descͥbit. qui est sub gr̃a
constitutꝰ. Cui aut̃ dñatur peccatum. qͣmuis
uelit peccato resistere: adhuc sub lege est. ñdũ
marito iuncta ẽ legi. si aut̃ mortuus fu̾it uir eiꝰ
euacuata est a lege uiri. & eet̾a: animadũten¬
dum ẽ istam similitudinem in hoc differre
ab ea re ꝓpt̾ quam adhibita ẽ. quod hic uirũ
dicit mori ut mulier nubat cui uolet. lib̃ata

Expanded text:
I, 14. Quod autem ait, Peccatum enim in vobis non dominabitur: non enim estis sub Lege, sed sub gratia, utique ad tertium illum gradum jam pertinet, ubi homo jam mente servit Legi Dei, quamvis carne serviat legi peccati . Non enim obaudit desiderio peccati, quamvis adhuc sollicitent concupiscentiae, et provocent ad consensionem, donec vivificetur etiam corpus, et absorbeatur mors in victoriam . Quia ergo non consentimus desideriis pravis, in gratia sumus, et non regnat peccatum in nostro mortali corpore: et omnino ex illo loco ubi ait, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo ? eum describit, qui est sub gratia constitutus. Cui autem dominatur peccatum, quamvis velit peccato resistere, adhuc sub Lege est, nondum marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, euacuata est a lege uiri. et paudum est istam similitudinem in hoc differre ab ea re propter quam adhibita est, quod hic virum dicit mori, et mulier nubat cui volet, liberata
Abbreviated transcription (Latin):
explicatas aut̃ has differentias. redit ad formã
unde ceꝑat: cuiꝰ ordinem suspenderat cum di¬
ceret. sicut enim ꝑunum hominem peccatum
intrauit in hc̃ mundum. &e ꝑ peccatũ mors:
ad quod nc̃ redit cum dic̃. Itaq sicut ꝑ uniꝰ
delictum. in om̃s homines ad condemnatio¬
uem. ita ce ꝑ uniꝰ iustificationem. in õs hominẽ

Expanded text:
 Post explicatas autem has differentias, redit ad formam  Post explicatas autem has differentias, redit ad formam unde coeperat, cujus ordinem suspenderat, cum diceret: Sicut enim per unum hominem peccatum intravit in hunc mundum, et per peccatum mors . Ad quod nunc redit, cum dicit: Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem; ita et per unius justificati
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum est. forma aut̃ fitt᷑ dictus ẽ adã.
ita est &e donatio. Duob modis donatio p̃cellit:
uel quod multomag̃ abundat gr̃a. quia utiq
in et̃num ꝑillã uiuit̃. temporalit̃ autem ꝑ mor¬
tem adȩ mors regnauit: uel quodunius delicti
natione. datã gr̃a in uitam ȩt̾nam. Aliam uero
differentiam sic explicat. dicens. Et ñ sicut per
unum peccantem: ita ẽ &e donum. Nam iu-¬
dicium quidem ex unoin condemnationem:
grã aut̃ ex muttis delictis ad iustificationem.
Exunogͦ quod dictum est. subaudit᷑ delicto:
quia sequit᷑. Orã aut̃: ex multis delictis. Ergo
hec diffcrentia est. qͦd in adam unum delictum
damnatum ẽ: a dño autem multa donata st̃.
Qd gͦ sequit᷑. ambas istas differentias tenet. ut
explicet᷑ sic. Si enim ob uniꝰ delictum mors
magis regnabunt: aduitam et̃nam ꝑtinet.
Qͥd aut̃ dixit. abundantiam gr̃ȩ accipiunt:

Expanded text:
intelligendum est. Forma autem futuri dictus est Adam, intelligendum est. Forma autem futuri dictus est Adam, ita est et donatio, duobus modis donatio praecellit: vel quod multo magis abundat gratia, quia utique in aeternum per illam vivitur; temporaliter autem per mortem Adae mors regnavit: vel quod unius delicti natione data gratia in vitam aeternam. Aliam vero differentiam sic explicat dicens: Et non sicut per unum peccantem ita est et donum. Nam judicium quidem ex uno in condemnationem: gratia autem ex multis delictis, ad justificationem. Ex uno ergo quod dictum est, subauditur, delicto; quia sequitur, gratia autem ex multis delictis. Ergo haec differentia est, quod in Adam unum delictum damnatum est, a Domino autem multa donata sunt. Quod ergo sequitur, ambas istas differentias tenet, ut explicetur sic: Si enim ob unius delictum mors magis regnabunt, ad vitam aeternam pertinet: quod autem dixit, Abundantiam gratiae accipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
putabat᷑: cum lex non ec̃t. tꝰ Ion enim ait non
erat: s ñ deputabat᷑. Neq cum lex data est abla¬
tum ẽ. s deputari cępit. id est apparere. Nongͦ
putemꝰ usq ad legem ita dictum c̃ẽ quasi iam
sub lege non ẽẽt peccatum: s sic dictum est usq
ad legem. ut totum legis tempꝰ annumeret usq
uit mors ab adam usq ad moysen. & inhis qͥ ñ
peccauert̃ in similitudinem p̃uaricationis ade
duob modis distinguit᷑. aut in similitudinem
p̃uaricationis adȩ regnauit mors. qͥa &e qui ñ
peccauerunt. ex origine mortalitatis adam mor-¬
tui sunt: aut certe regnauit mors. s in his quiñ
in similitudinem p̃uaricationis adȩ peccauer̃.
s ante legem peccauert̃: ut illi peccasse intelli¬
gantur in similitudinem p̃uaricationis adȩ.
qui legem acceperunt: quia &e adam accepta
p̃cepti lege peccauit. Sane ctiam id quod dic¬
tum est usq ad moysen: totum tempus legiꝰ

Expanded text:
putabatur, cum Lex non esset. Non enim ait, non putabatur, cum Lex non esset. Non enim ait, non erat; sed, non deputabatur. Neque cum Lex data est, ablatum est; sed deputari coepit, id est, apparere. Non ergo putemus, usque ad Legem, ita dictum esse, quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, ut totum Legis tempus annumeres usque  ad Moysen, et in iis qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, duobus modis distinguitur: aut, In similitudinem praevaricationis Adae regnavit mors; quia et qui non peccaverunt, ex origine mortalitatis Adam, mortui sunt. Aut certe, Regnavit mors et in his qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt, sed ante Legem peccaverunt: ut illi peccasse intelligantur in similitudinem praevaricationis Adae, qui Legem acceperunt; quia et Adam accepta praecepti lege peccavit. Sane etiam id quod dictum est, usque ad Moysen, totum tempus Legis
Abbreviated transcription (Latin):
fidem iuste uiuerent: id est bene oparentur.
Qd gͥ beneoꝑamur iam accepta gr̃a. non nob̃
s illi tribuendum ẽ: qui ꝑ grãm nos iustifica¬
uit. Nam si debitam mercedem uellet red¬
dere: penam redderet debitam peccatorib.
impio pium facit. ut de cȩt̃o in ipsa pietate ꝑ¬
maneat atq iusticia: qͥa ideo iustificatus est.
nificat: & ad illum scđm gradum ꝑtinet. cum
abraham. cdans głam deo: aduersus illos posi¬
tum est. qui głam suam de oꝑib legis coram
aut̃ s ce glamͣ in tribulationib. & cęt̾a: grada¬
tim ꝑducit usq ad caritatem dei. Quam cari¬
tatem cum dicit nos habere ꝑ donum sp̃s. mon¬
strat illa omnia quȩ possemus nob̾ tribuere.
catum in mundo fuit. intelligendum est quo¬
usq ueniret gr̃a. Cont᷑ eos enim dictum ẽ qui
arbitrant᷑ ꝑ legem auferri potuisse peccata.
Dicit enim apłs manifestata ẽẽ peccata ꝑ legem.
non aut̃ ablata: cum dic̃. Peccatum aut̃ non de¬

Expanded text:
fidem juste viverent, id est bene operarentur. fidem juste viverent, id est bene operarentur. Quod ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debitam mercedem vellet reddere, poenam redderet debitam peccatoribus.impio pium facit, ut de caetero in ipsa pietate permaneat atque justitia; quia ideo justificatus est nificat, et ad illum gradum pertinet, cum Abraham, Dans gloriam Deo, adversus illos positum est, qui gloriam suam de operibus Legis coram autem, sed et gloriamur in tribulationibus, et caetera gradatim perducit usque ad charitatem Dei; quam charitatem dum dicit nos habere per donum Spiritus, monstrat illa omnia quae possemus nobis tribuere, catum in mundo fuit, intelligendum est quousque veniret gratia. Contra eos enim dictum est, qui arbitrantur per Legem auferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse peccata per Legem, non autem ablata, cum dicit, Peccatum autem non de
Abbreviated transcription (Latin):
efficit ut ñ tantum uelimꝰ recta facere. s etiam
possimꝰ. non uirib nr̃is s lib̃atoris auxilio: qui
nob̃ etiam ꝑfectam pacem inresur rectione tri¬
buet: quȩ pax ꝑfecta bonam uoluntatem con¬
sequit᷑. Gta enim in excelsis deo: ce in terra pax
gͦ euacuamꝰ ꝑ fidem: Absit: s legem statuimus:
id est firmamus. S quemadmodum firman¬
da erat lex. nisi ꝑuisticiam: Iusticiã aut̃ quȩ
est ꝑfidem: qͥa ea ipsa quȩ non pot̾ant imple¬
ri ꝑlegem. ꝑ fidem impleta sunt. Qͦd autem¬
ait. Si enim abraham ex oꝑib ustificatus est
habet głam s non apud dm̃: hoc est. qͥa abra¬
ham sine lege dum ñ ex oꝑib legis gloriam
conquirit. quasi suis uirib legem implcat.
cũ adhuc lex ista data non ẽẽt: dei illa gloria
ait. ei aut̃ qui oꝑat᷑. merces ñ imputat᷑ scd̾m
grãm. s scdm debitum: dixit quemad motũ
homines hominib reddant mercedem. Nã
ds ꝑ grãm dedit: quia peccatorib dedit ut ꝑ

Expanded text:
efficit ut non tantum velimus recte facere, sed etiam possimus; non viribus nostris, sed Liberatoris auxilio, qui nobis etiam perfectam pacem in resurrectione tribuet, quae pax perfecta bonam voluntatem consequitur. Gloria enim in excelsis Deo, et in terra pax m evacuamus per fidem? absit, sed legem justificamus, id est, firmamus. Sed quem ad modum firmanda fuerat lex nisi per justitiam? Justitia autem quae est ex fide, quia ea ipsa quae non poterant impleri, per fidem impleta sunt. Qait, Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum; hoc est, quia Abraham sine Lege dum non ex operibus Legis gloriam conquirit, quasi suis viribus Legem impleat, cum adhuc Lex ista data non esset, Dei illa gloria, ait, Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum, dixit quemadmodum homines hominibus reddant mercedem. Nam Deus per gratiam dedit, quia peccatoribus dedit, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
quib ñ obediendo. peccatum in nob̃ regna
re nonsinimꝰ. S qm̃ ista desidia carius cle
carnis mortalitate nascunt᷑. quam trahimꝰ
ex primo peccato primi hominis. unde carna¬
lit̾ nascim᷑: non finient᷑ hec nisi resurrectione
corporis immutationem illam quȩ nobis ꝓ¬
mittit᷑ meru̾imus: ubi ꝑfecta pax erit. cum
in quarto gradu constituemur. Ideo autem
ꝑfecta pax: quia nicħ nobis resistet. non resi¬
stentib deo. Hoc est quod dicit apłs. Corpus qͥ¬
dem mortuum ẽ ꝓpt̃ peccatum: sp̃s aut̃ uita
est ꝓpt̾ iusticiam. Sigͦ sp̃s eius qui suscitauit¬

Expanded text:
quibus non obediendo pecquibus non obediendo pecre non sinimus. Sed quoniam ista desideria de carnis mortalitate nascuntur, quae trahimus ex primo peccato primi hominis, unde carnaliter nascimur; non finientur haec, nisi resurrectione corporis immutationem illam, quae nobis promittitur, meruerimus, ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu constituemur. Ideo autem perfecta pax, quia nihil nobis resistet non resistentibus Deo. Hoc est quod dicit Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Si
Abbreviated transcription (Latin):
de ce quod nc̃ positum est. Plegem enim. cog¬
nitio peccati. NIon enim ablatio peccati est.
quia ꝑsolam grãm aufert᷑ peccatum. Bona
suis se putat implere. ñ ꝑ grãm liberatoris sui:
nicħ ei ꝓdest ista p̃sumptio: immo etiam tan¬
tum nocet. ut & uehementiore peccand desi¬
deriorapiat᷑. & in peccatis etiã preuaricator in.¬
ueniatur. Ubi enim non ẽ lex: nec preuaricatio.
Sic gͦ iacens cum se quisq cognou̾it ꝑse ipsũ
surgere non ualere: imploret libatoris auxili.¬
um. Uenit gͦ gr̃a quȩ donet peccata p̃terita:
& conantem aduiuet. & tribuat caritatem iu¬
sticiȩ: ce auferat metum. Qͦd cum fit. taien
cant in peccatum: ñ tam̃ his desidus consen
desinit peccare. Non enim in ipso desiderio
prauo: s in nr̃a consensione peccamꝰ. Ad hoc
ualet qͦd dicit idem apłs. non gͦ regnet pecca¬
tum in ur̃o mortali corpore: ad obediendum
desidiis eiꝰ. Hic enim ostendit eẽ desideria:

Expanded text:
de et quod nunc positum est, Per Legem enim cogde et quod nunc positum est, Per Legem enim cognitio peccati. Non enim ablatio peccati est; quia per solam gratiam aufertur peccatum. Bona que illam viribus suis se putat implere, non per gratiam Liberatoris sui, nihil ei prodest ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiam praevaricator inveniatur. Ubi enim non est Lex, nec praevaricatio . Sic ergo jacens cum se quisque cognoverit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Quod cum fit, tametsi cant in peccatum; non tamen his desideriis consentdesinit peccare. Non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus. Ad hoc valet quod dicit idem apostolus, Non ergo regnet peccatentiis ejus . Hic enim ostendit esse desideria,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd aut̃ dicit. quia ñ iustificabit᷑ in lege oĩs
caro coram illo. ꝑ legem enim cognitio pecca.¬
ti. & cȩt̃a similia q̃ quidam putant in contu¬
meliam legis obicienda: sollicite satis legen¬
neq homini arbitrium liberum sit ablatum¬
Itaq quatuor istos gracꝰ hominis. distingua.¬
mus. dnte legem. sub lege. sub gr̃a: in pace. An¬
te legem sequimͣ concupiscentiam carnis: sub
lege trahim̃ ab ea. sub gr̃a nec sequim᷑ eam.
nec trahim᷑ ab ea. In pace nulla ẽ concupiscen¬
tia carnis. Ante legem gͦ non pugnamꝰ: quia
non solum concupis cimꝰ ce peccamus. s etiã
apꝓbamus peccata. Sub lege pugnamus: s
uincim᷑. fatem᷑ enim mala ẽẽ quȩ facimus: ce
fatendo mala cẽ. utiq nolumus facere. S qͥa
ñdum est gr̃a: suꝑamur. In isto gradu osten¬
dit᷑ nobis quomͦ iaccamꝰ: & dum surgere uo¬
lumus &e cadimꝰ: grauiꝰ affligim᷑. Inde hoc dr.
Lex subintrauit: ut abundaret delictum. In¬

Expanded text:
stificabitur in Lege omnis caro coram illo: per legem enim cognitio peccati, et caetera similia, quae quidam putant in contumeliam Legis objicienda, sollicite satis legendeatur, neque homini arbitrium liberum sit ablatumItaque quatuor istos gradus hominis distinguamus; ante Legem, sub Lege, sub gratia, in pace. Ante Legem, sequimur concupiscentiam carnis: sub Lege, trahimur ab ea: sub gratia, nec sequimur eam, nec trahimur ab ea: in pace, nulla est concupiscentia carnis. Ante Legem ergo non pugnamus; quia non solum concupiscimus et peccamus, sed etiam approbamus peccata: sub Lege pugnamus, sed vincimur; fatemur enim mala esse quae facimus, et fatendo mala esse, utique nolumus facere, sed quia nondum est gratia, superamur. In isto gradu ostenditur nobis quomodo jaceamus, et dum surgere volumus et cadimus, gravius affligimur. Inde hic dicitur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . In
Abbreviated transcription (Latin):
fig̾atȩ demonstrationes: ad m̃tis aut̃. id est ad in¬
telligentiȩ uisionem: simplex & ꝓpͥa ꝑtinet reue¬
latiorerum intellectarum atq certarum. Omĩa
apłicam sententiam ubi eum inuisibilem dixit.
sibilem uideri:. Uerbo enim p̃munt imꝑitos. &
quatenꝰ inuisibilis d̾s dictꝰ sit: & si cognoscunt.
cognosci tument. Tanta ẽ ꝑnicies animoꝵ: qui
cum uincere hominem uolunt. ab errore uin

Expanded text:
figuratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad infiguratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria pertinet reuelatio rerum intellectarum atque certarum. omnia apostolicam sententiam, ubi inuisibilem dixit. sibilem uideri? uerbo enim premunt inperitos et quatenus inuisibilis deus dictus sit, etsi cognoscunt, cognosci timent. tanta est pernicies animorum, qui cum uincere hominem uolunt, ab errore uin
Abbreviated transcription (Latin):
tandum uisum suũ. aspectum quȩfiuit alienũ.
eiusdem scilicet danielis. Cui tam̃ aꝑienti ut cer¬
tam accommodaret fidem: etiam ipsum somni¬
um sibi ut dicertt᷑ exegit. Danihel aut̃ reuelante
sc̃õsp̃u &e quid ille uidisset in somnis. ea parte ui.¬
dit qua corpoꝵ capiunt᷑ imagines: & quid m̃te¬
significaret conspexit. Non ẽ aut̃ ꝓpħa deiueri
ce sumini. qui oblata diuintiꝰ uisa. uł solo corpore.
uel etiam illa parte sp̃s uidet. qͣ corpoꝵ capiunt᷑
imagines: & m̃tt non uidet. S plerumq in scͥp¬
turis sic posita inueniunt᷑. quemadmodum ui¬
sa ft̃. non etam quemadmodũ intellecta ft̃. ut
m̃tis uisio in q̃ totꝰ fructus ẽ exercendis lestorib
seruaret᷑. S ex multis quȩ aꝑte sunt scͥpta. ma¬
nifestat᷑ nobis qͦmͦ illa intellexerint. quȩ sic in li¬
bris posuerunt: qͦmͦ figurate illis demonstrata
sunt. Ad duo enim genera illa uisionis. ꝑtinent

Expanded text:
tandum uisum suum aspectum quaesiuit alienum, tandum uisum suum aspectum quaesiuit alienum, eiusdem scilicet Danihelis: cui tamen aperienti, ut certam adcommodaret fidem, etiam ipsum somnium sibi ut diceretur exegit. Danihel autem reuelante sancto spiritu. et quid ille uidisset in somnis ea parte uidit, qua corporum capiuntur imagines. et quid significaret mente conspexit. non est autem propheta dei ueri et summi, qui oblata diuinitus uisa uel solo corpore uel etiam illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumque in scripturis sic posita inueniuntur, quemadmodum uisa sunt. non etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in qua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaretur. sed ex multis, quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis. quomodo illa intellexerint. quae sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad duo enim genera illa uisionis pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
mittunt. Cum enĩ ea q̃ suie corporis sensibus.
siue illi parti animȩ quȩ corporalium rerum ima¬
gines capit. diuiitꝰ demonstrant᷑. non solũ sen.¬
tiuntur his modis. s etiam m̃te intelligunt᷑: tẽ
ꝑfecta est reuelatio. Ex hoc tercio genere ẽ illa tii¬
sio quam commemoraui: dicente apło.Inuisi¬
bilia enim dei:a constitutione mundi. ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspiciunt᷑. Hac uisione
balthasari regimanum scribentem ante ocłos
suos in pariete conspexit: Cui uisioni quia non
potuit adiungere m̃tis aspectum: quȩrebat ad¬
huc uidere qͦd uiderat. Tali aut̃ acie luminis qͣ
ista intelligunt᷑. cdanihel p̃ditus. uidit mente. qͦd
ille uiderat corpore. Rursꝰ illa parte animi quȩ
imagines corpoꝵ capit. uidit somnium nabu¬
chodonosor rex. Et qm̃ non habebat idoneum ocu¬
lum m̃tis. ad meliꝰ uidendum qͦd uiderat. id
eot ad intelligendum quod uiderat: ideo ad int̾p̃¬

Expanded text:
mittunt. cum enim ea, quae siue corporeis sensibus mittunt. cum enim ea, quae siue corporeis sensibus siue illi parti animae. quae corporalium rerum imagines capit, diuinitus demonstrantur, non solum sentiuntur his modis sed etiam mente intelleguntur, tunc est perfecta reuelatio. ex hoc tertio genere est illa uisio, quam commemoraui dicente apostolo: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. hac uisione Balthasari regi. quod manum scribentem ante oculos suos in -pariete conspexit? cui uisioni quia non potuit adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiderat. tali autem acie luminis, qua ista intelleguntur, Danihel praeditus mente uidit, quod ille uiderat corpore. rursus illa parte animi, quae imagines corporum capit, uidit somnium Nabuchodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad melius uidendum, quod uiderat, id est ad intellegendum quod uiderat, ideo ad interpre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa dm̃ qui corporalit̃ inuisibilis ẽ: non corpo¬
raliter sed sp̃italit̃ uidit. Nam multa genera ui¬
sionis: in scͥpturis scis inueniunt᷑. Unum scđ̃m
ocłos corporis sic̃ udit abraham tres uiros sub
ilice mambre. & moyses ignem in rubo. & discipłi
ea quȩ ꝑ corpꝰ sensimus. Nam & ipsa pars nr̃a. cum
diuinitꝰ assumit᷑. multa ei reuelant᷑. non ꝑ ocłos
corporis aut aures. aliumue sensum carnalem:
s ꝑhis similia sic̃ uidit petrꝰ discum illum sub¬
mitti de cęlo cum uariis animalib ħc hoc genere
est etiam istud ysaiȩ. quod imꝑitissime impii
rep̃hendunt. Fͦ Ion enim dm̃ forma corporea
circum terminat. S quemadmodum figͣate ñ
ꝓpͥe multa dicunt᷑: ita etiam fig̾ate multa mon¬
strantur. Tercium aut̃ genus uisionis ẽ. scđm
m̃tis intuitum: qͦ intellecta conspicit᷑ ueritas atq
sapientia: sine qͦ genere illa duo quȩ prius ex¬
posuiuel infructuosa ft̃. uel euam incrrorem

Expanded text:
a deum. qui corporaliter inuisibilis est, non corporaliter, sed spiritaliter uidit. Nam multa genera uisionis in scripturis sanctis inueniuntur: unum secundum oculos corporis; sicut uidit Abraham tres uiros sub ilice Mambre et Moyses ignem in rubo et discipuliea, quae per corpus sentimus; nam et ipsa pars nostra cum diuinitus adsumitur, multa ei reuelantur non per oculos corporis aut aures aliumue sensum carnalem, sed tamen his similia: sicut uidit Petrus discum illum submitti e caelo cum uariis animalibus. ex hoc genere est etiam istud Esaiae, quod inperitissime inpii reprehendunt. non enim deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate. non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. tertium autem genus uisionis est secundum mentis intuitum. quo intellecta conspicitur ueritas atque sapientia: sine quo genere illa duo, quae prius exposui, uel infructuosa sunt uel etiam in errorem
Abbreviated transcription (Latin):
am illa quȩ ñ fecert̃ approbant: & ideo de ꝑfectiᷤ
bilis es ohomo omnis qui iudicas. Omnis
aut̃ cum dicit: subintrat iam ut monstret ñ
solum gentilem. s etiam uideum qͥ scđm legẽ
ꝓ uindicta: iccirco ait. iusti iudicii dĩ. Notan¬
dum aut̃ qm̃ &e ira di ponit᷑ in nouo testam̃to:
qͦd cum in uet̾e audiunt homines qui legiue.¬
teri adu̾sant᷑. culpandam eam putant. cum ds̃
utiq ficuti nos ꝑturbationib non subiaceat. di¬
cente salomone. Iu autẽ dñe uirtutum: cum
contestante conscientia illoꝵ: scdm illum locũ
loquit᷑ ioħis apłi. quo ait̃. Oilectissimi. si cor
lex intelligat᷑. Qd utiq contigit illis. qͥ circum¬
cisionem mag̃ carnalit̾ quam sp̃italtt̃ acceper̃.¬

Expanded text:
robant: et ideo de perfectis bilis es, o homo omnis qui judicas. Omnis autem cum dicit, subintrat jam ut monstret non solum Gentilem, sed etiam Judaeum qui secundum Legem pro vindicta. Idcirco ait justi judicii Dei. Notandum autem quia ira Dei ponitur et in Novo Testamento: quod cum in Vetere legunt homines qui Legi veteri adversantur, culpandam eam putant; cum Deus utique, sicuti nos, perturbationibus non subjaceat, dicente Salomone, Tu autem, Domine virtutum, cum Contestante conscientia illorum, secundum illud loquitur Joannis apostoli quo ait, Dilectissimi, si cor Lex intelligatur: quod utique contigit illis qui circumcisionem magis carnaliter quam spiritualiter acceper
Abbreviated transcription (Latin):
cordis sui traditist̃ a dño: ut facerent quȩ non
aut̃ mutuam dicit recepisse a deo: ut traden¬
tur in desidia cordis sui. Qͦd aut̃ denuo dic̃¬
tradidit illos ds in reꝓbam m̃tem ce cȩt̾a. re¬
pletos omni ait iniquitate: dat᷑ intelligi ad no-¬
cendum ꝑtinere ista quȩ nc̃ dicit. id est faci¬
nora. Supius aut̃ dicebat de corruptelis. q̃
etiam ille locꝰ in sapientia salomonis: ubi cũ
circumueniamus pauꝑem iustum. qͣm inuti¬

Expanded text:
cordis sui traditi sunt a Domino, ut facerent quae non cordis sui traditi sunt a Domino, ut facerent quae non autem mutuam dicit recepisse de Deo, ut traderentur in desideria cordis sui. VI. Ib. I, tradidit illos Deus in reprobam mentem, etc., repletos omni iniquitate, datur intelligi, ad nocendum pertinere: ista quae nunc dicit, id est, facinora: superius autem dicebat, de corruptelis, quae etiam ille locus in Sapientia Salomonis , ubi cum circumveniamus pauperem justum, quoniam inuti
Abbreviated transcription (Latin):
minum &e creatorem. ñ facilius inuenerunt:
s qͦs arguit salomon: ñ cognouert̃ ꝑ creat᷑am
creatorem. Qes aut̃ arguit apłs cognouerunt.
s grãs non egerunt: &e dicentes se ẽẽ sapientes.
stutti facti sunt: &e ad colenda simulacͥra deci¬
derunt. Nam sapientes gentium qͦd inueneriã
creatorem. manifeste idem apls cum athenien¬
sib loqueret᷑. ostendit. Cum enim dixisset qͥa
in ipsouiuimꝰ & mouem᷑. & sumus: addidit.
sic̃ & quidam scdm uos dixerunt. Hac autẽ
intentione. priꝰ arguit impietatem gentium:
ut ex hoc ꝓbet etiam ad gr̃am posse ꝑtingere
conu̾sos. Iniustum est enim: ut penam subeãt
impietatis. & p̾mium fidei non accipiant. Qͦt¬
aut̃ dicit cognoscentes dm̃. non ut dm̃ głifica¬
uerunt. aut gr̃as egert̃: hoc caput est peccati.
de quo dictum est. Inicium omnis peccati. su¬
perbia. Qui si grãs egissent dõ. qui dederat
hanc sapientiam: non sibi aliquit tribuissent
incogitationib suis. Quappt̃ in desideria

Expanded text:
minum et Creatorem non facilius invenerunt ? Sed quos arguit Salomon, non cognoverunt per creaturam Creatorem: quos autem arguit Apostolus, cognoverunt; sed gratias non egerunt, et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, et ad colenda simulacra deciderunt . Nam sapientes Gentium quod invenirent Creatorem, manifeste idem apostolus, cum Atheniensibus loqueretur, ostendit. Cum enim dixisset, Quia in ipso vivimus, et, movemur et sumus; addidit, Sicut et quidam secundum vos dixerunt . Hac autem intentione prius arguit impietatem Gentium, ut ex hac probet etiam ad gratiam posse pertingere conversos. Injustam est enim ut poenam subeant impietatis, et praemium fidei non accipiant. autem dicit, Cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, hoc caput est peccati, de quo dictum est, Initium omnis peccati superbia . Qui si gratias egissent Deo, qui dederat hanc sapientiam, non sibi aliquid tribuissent cogitationibus suis. Quapropter in desideria
Abbreviated transcription (Latin):
apud carthaginem int̾ nos qui si¬
mul eramꝰ. ad romanos apłi epła le¬
geret᷑. Et quȩdam int̾rogabar a fr̃ib.
Quib dum sic̃ poteram responderem: uolu¬
ert̃ scribi potiꝰ quȩ dicebam. qmͣ sine luteris
funch. Ubi cum eis obtemꝑarem. liber unꝰ acceᷤ¬
sit suꝑiorib opuscłis meis. In quo libro. quod
aut̃ ait inquam scimꝰ quia lex sp̃italis ẽ. ego
aut̃ carnalis sum: satis ostendit non posse im¬
pleri legem nisi ab sp̃italib. quales facit gr̃a di.
Quod utiq ñ ex ꝑsona apłi accipi uolui qui
iam sp̃italis erat: s hominis sub lege positi non¬
dum sub gr̃a. Dic enim priꝰ hec uerba sapiebam.
quȩ postea lectis quibdam diuinoꝵ tcͣtatorib
eloquior. quoꝵ me mouerit auctoritas. consi¬
deraui diligenti. & uidi etiam de ipso apostolo
posse intelligi quod ait. scimꝰ quia lex sp̃italis
est. ego aut̃ carnalis sum. Qͦd in eis libris quos
contͣ pelagianos nuꝑ scͥpsi: qͣnͣtum potui diligen¬

Expanded text:
 qui simul eramus, ad Romanos apostoli epistula legeretur, et quaedam interrogatus a fratribus quibusdam cum sicut poteram responderem, uoluerunt scribi potius, quae dicebam, quam sine litteris fundi. ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis. In quo libro: quod autem ait, inquam, scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, satis ostendit non posse inpleri legem nisi ab spiritalibus, quales facit gratia dei. quod utique non ex persona apostoli accipi uolui, qui iam spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, quod in eis libris, quos contra Pelagianos nuper scripsi, quantum potui, diligen
Abbreviated transcription (Latin):
tius quȩsiueram nec adhuc inueneram. qualis
sit electio gr̃ȩ. de qua idem dic̃ apłs. reliquiȩ ꝑ
electionem gr̃ȩ saluȩ facte st̃. quȩ utiq ñ est gr̃a.
si eam merita ulla p̃cedunt: ne iam quod datur.
ñ scdm grãm s scd̃m debitum reddat᷑ potius me¬
ritis. qͣm donet᷑: linde quod continuo dixi. dic̃¬
enim idem apłs. idem ds qui oꝑat᷑ omnia in
oĩb. nusquam aut̃ dictum ẽ. deus credit om̃a
in omnib. ac deinde subiuuinxi. qͦd gͦ credimus
lam scirem etiam ipsam fidem int̃ dei munera
reppiri. quȩ dant᷑ in eodem sp̃u. Utrunq ergo
dixi. nr̃m ẽ enim & crede & uelle. illius autem
dare credentib & uolentib facultatem bñoꝑan-¬

Expanded text:
tius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis tius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetenim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus ; nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus: ac deinde subjunxi, Quod ergo credimus, jam scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu. Utrumque ergo dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operan
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria. ꝓpt̃ hanc itaq concupiscentiã motꝰq ip¬
sos. quib ita resistit᷑ ut tam̃ sint in nobis: potest
quisq sc̃s iam sub gr̃a positꝰ dicere ista omnia.
quȩ bic ẽẽ dix uerba hominis. nondum sub gr̃i
positi.s sublege: quod hic ostendere longum ẽ &
ubi hoc ostenderim dictum ẽ. Itemq disputans
quid elegerit ds̃ in nondum nato. cui dixit ser-
uiturum ẽẽ maiorem. & qͥd in eodem maiore si.¬
militer nondum nato reꝓbaũit: de quib ꝓpt̃
hoc cominemorat᷑ quanius longe postea ꝓla¬
tum ꝓpħicum testimonium. iacob dilexi. esau
aut̃ odio habui: ad hoc ꝑduxi ratiotinationẽ
ut dicerem. ñ gͦ elegit d̾s oꝑa cuiusqm in p̃sci¬
entia. quȩ ipse daturꝰ est. s fidem elegit in p̃scien¬
tia: ut quẽ crediturum sibi ẽe prȩsciuit. ipsum ele¬
gerit. cui sp̃m scm̃ daret. ut bona oꝑando etiam
ct̾̃nam uitam consequeret᷑. Nondum diligen¬

Expanded text:
uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipuictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen siquisque sanctus jam sub gratia positus dicere ista omnia, quae hic esse dixi verba hominis nondum sub gratia positi, sed sub Lege. Quod hic ostendere longum est, et hoc ubi ostenderim dictum est . 2. Item disputans quid elegerit Duiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum elegerit, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligen
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: dixi hominem descͥbi adhuc sub lege ñdũ
sub gr̃a constitutum. bñfacere uolentem. s uic¬
tum concupiscentia carnis malefacientem:.a
cuiꝰ concupiscentiȩ dñatu. ñ liberat nͥ gr̃a dei
fusa caritas in cordib nr̃is. umeit carnis con¬
cupiscentias. ne consentiamꝰ eis ad malefacien¬
dum. s potiꝰ bona faciamus. Unde quidem iam
euertit᷑ hcresis pelagiana: quȩ uult non ex do
nob. s ex nob̃ ẽe caritatem. qͣ bene ac pie uiuamꝰ.
S in illis libris quos adũsus eos edidimꝰ. etiã
sp̃italis hominis iamq sub gr̃a consiiatt. mehiꝰ
intelligi u̾ba ista monstrauimꝰ. ꝓpt̾ corpꝰ carnis
quod sp̃itale nondum ẽ. erit aut̃ in resurrectio¬
ne mortuoꝵ. & ꝓpt̃ ipsam carnis concupiscen¬
tiam. cum qͣ ita confligt̃ sq̃. non ei consentientẽ
admalum. ut tam̃ eius motib quib repug¬
nantib resistunt non careant in hac uita: Non
eos aut̃ habebt̃ in illa. ubi absorbebit᷑ mors in

Expanded text:
rum, dixi hominem describi adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere uolentem, sed uictum concupiscentia carnis male facientem. a cuius concupiscentiae dominatu non liberat nisi gratia deifusa caritas in cordibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in
Abbreviated transcription (Latin):
dices legerat. aut iste mendosus ẽ ubi nos ipsũ
adiantum legimꝰ: non ẽ diutiꝰ de re dubia dĩ
dixerit uidisse se dm̃ in sede altissima: &e apłs
paulus uerum dixerit inuisibilem dm̃. Int̾rogo
itaq istos: utrum inuisibilia possint conspici.¬
Si dicunt posse: quid gͦ calumniant᷑. si deum
inuisibilem ꝓpħa conspexit: Si aut̃ dicunt ñ
posse. ipsi apło potiꝰ calumnient᷑ si audent. qui
ait. Inuisibilia enim dei. a constitutione munds
ꝑ ea quȩ facta sunt. intellecta conspiciunt᷑. Ips e
enim dixit ẽẽ inuisibilia: &e ipse rurs dixit con

Expanded text:
dices legerat. aut iste mendosus est. ubi nos ipsum dices legerat. aut iste mendosus est. ubi nos ipsum Adimantum legimus, non est diutius de re dubia dissdixerit uidisse se deum in sede altissima. et apostolus Paulus uerum dixerit inuisibilem deum. interrogo itaque istos, utrum inuisibilia possunt conspici. dicunt posse. quid ergo calumniantur, si deum inuisibilem propheta conspexit? si autem dicunt non posse. ipsi apostolo potius calumnientur, si audent, qui ait: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. ipse enim d
Abbreviated transcription (Latin):
cdant in nouo. De co quod scriptum est in ysaia: Et
łactum est in co anno quo mortius est rex oriasuidi dñm sedentẽ
in sedȩ altissima ꝙ plena eat domꝰgłe ipsiuł ae in circuttu lera.¬
phin staibant senas alas habents. ce binis quidem opiebant facien
ipstus. bims uero pedeł. XXUIII.¬
unc loco illud opponit adimantꝰ. quod
ait apłs. Regi aut̃ scłors inuisibili honor
& laus in scła. In qua questione quȩrendum ẽ.
quid ei uisum fuerit. uel in illa uisione ysaiȩ
binas alas p̃t̾mittere. quib uolabant seraphim
ũbis non totum dicere. Nam ita dixit apłs. Re¬
nor & gła. in scła scłoꝵ. Anforte timuit ne tͥnitatis
commemoratio commendaret ꝓpħam lectori. ce
aliquid magnum ibi latere suspicaret᷑: Ter enĩ
uidit. quod si dixisset incorruptibili deo: res¬
ponderet᷑ illi quod nc̃ istis dicimꝰ. Qͥd gͦ incor¬
ruptibili deo fact᷑a erat gens tenebrarum: si cum
capugnare noluisset: Aut si forte mendosos co¬

Expanded text:
dant in nouo. De eo, quod scriptum est in Esaia: et factum est in eo anno, quo mortuus est Ozias rex: uidi dominum sedentem in sede altissima; et plena erat domus gloriae ipsius et in circuitu Seraphim stabant senas alas habentes, et binis quidem operiebant faciem ipsius, binis uero pedes. huic loco illud obponit Adimantus, quod ait apostolus: regi autem saeculorum inuisibili honor et laus in saecula. in qua quaestione quaerendum est, quid ei uisum fuerit uel in illa uisione Esaiae binas alas praetermittere, quibus uolabant Seraphim uerbis non totum dicere. nam ita dixit apostolus: ren saecula saeculorum. an forte timuit, ne trinitatis commemoratio commendaret prophetam lectori et aliquid magnum ibi latere suspicaretur? ter enimuidit, quod si dixisset: incorruptibili deo. responderetur illi, quod nunc istis dicimus: quid ergo incorruptibili deo factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset  aut, si forte mendosos co
Abbreviated transcription (Latin):
ae meritum fidei miscdia dei p̾ueniat: id est
utrum ista misccsia a deo tantummͦ fiat in ho¬
mine quia fidelis ẽ: an etiam facta fuerit ut
lis eram: fideli gͦ dat᷑ quidem: s data ẽ etiam
ut eĩt fidelis. Rectissime itaq alio loco in eo¬
dem libro dixi. qm si ñ ex oꝑib s miscdia di
&e uocam᷑ ut credamꝰ. & credentib p̾stat᷑ ut bñ
oꝑcm᷑: non est gentib ista inuidenda miscdia:
quamuis minꝰ ibi diligent̾ de illa q̃ ꝑ dei ꝓpo¬
situm fit uocatione tractauerim. Hic liber sic
incipit. Sensus hi sunt in epła ad romanos
enisus hi sunt. in epła ad romanos
pͥauli apli: pͥmo omnium ut quis in¬
telligat in hac epla questionẽ uersars
scĩficationis ex resurrectione mortuoꝵ: id ẽ.
quia sp̃s donum accepert̃ post eius resurrec¬
tionem. Mortuoꝵ uͦ resurrectionem memorat:
quia in ipso omnes crucifixi sumꝰ &e resurgimꝰ.
dilectionem scilicet dei & ꝓximi: ut ꝑ caritatem

Expanded text:
et meritum fidei de misericordia Dei veniat, id est, et meritum fidei de misericordia Dei veniat, id est, utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit ut lis eram. Fideli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed miet uocamur, ut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epistula - ensus hi sunt in Epistola ad Romanos Pauli apostoli. Primo omnium ut quisque intelligat in hac Epistola quaestionem versari ificationis ex resurrectione mortuorum, id est, quia Spiritus donum acceperunt post ejus resurrectionem: mortuorum vero resurrectionem memorat, quia in ipso omnes crucifixi sumus, et resurrexidilectionem scilicet Dei et proximi, ut per charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
orum resurrectione p̃destinatꝰ est. quos est
damnaturꝰ. Predestinatum enim ẽẽ ex resur¬
rectione mortuors. ut p̃cedet resurrectionẽ
mortuoꝵ uult intelligi apł̃s. Hos aut̃ p̃ces¬
sit: qui ad ipsum cȩleste regnum qͦ eos p̃ces¬
sit. secut᷑ sunt. ꝓpt̃ quod non ait. qui p̃desti¬
natus est filius di ex resurrectione mortuoꝵ¬

Expanded text:
orum resurrectione praedestinatus est, quos est orum resurrectione praedestinatus est, quos est damnaturus. Praedestinatum enim esse ex resurrectione mortuorum, ut praecederet resurrectionem mortuorum, vult intelligi Apostolus: hos autem praecessit, qui ad ipsum coeleste regnum, quo eos praecessit, secuturi sunt. Propter quod non ait, Qui praedestinatus est Filius Dei ex resurrectione mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
sint. s filius di p̃destinatus ẽ. quodam pͥnci¬
patu resurrectionis: quia ex resurrectione om¬
nium mortuoꝵ ipse p̃destinatꝰ est. id est ut p̃
cȩt̾is &e ante cȩtos refurgeret designatꝰ: ut qͦd
hic positum ẽ filiꝰ dei. cum dixisset p̃destina¬
tus ẽ ad docum̃tum ualeat tantȩ fublimita¬
tis.Non enim sic p̾destinari oportuit nisi fi¬
lium dei: scđm qͦd ẽ etiam caput eccliȩ. Un.¬
de illum alio loco pͥmogenitum ex mortuiᷤᷤ
appellat. Fum enim decebat uenire adu¬
dicium resurgentiũ: qͥ p̃cesserat ad exem¬
plum. Neq exemplum omnium resurgen¬
tium. s ad exemplum eoꝵ qui sic resurrec¬
turi sunt. ut cum illo uiuant &e regnent
in sempit̾num : quoꝵ etiam caput ẽ. tanqͣm
corporis sui. Ex ipsoꝵs enim resurrectione cẽ
p̃destinatꝰ est: ut ipsis pͥnceps fieret. Cȩt̾orum
aut̃ in sua conditione resurgentium. non
pͥnceps. s iudex est. Non itaq ex illoꝵ mortu¬

Expanded text:
sint: sed Filius Dei praedestinatus est quodam princisint: sed Filius Dei praedestinatus est quodam principatu resurrectionis, quia ex resurrectione omnium mortuorum ipse praedestinatus est, id est, ut prae caeteris et ante caeteros resurgeret designatus. Ut quod hic positum est, Filius Dei, cum dixisset praedestinatus est, ad documentum valeat tantae sublimitatis. Non enim sic praedestinari oportuit nisi Filium Dei, secundum quod est etiam caput Ecclesiae: unde illum alio loco primogenitum ex mortuis appellat . Eum enim decebat venire ad judicium resurgentium, qui praecesserat ad exemplum: neque ad exemplum omnium resurgentium, sed ad exemplum eorum qui sic resurrecturi sunt, ut cum illo vivant et regnent in sempiternum; quorum etiam caput est, tanquam corporis sui. Ex ipsorum enim resurrectione etiam praedestinatus est, ut ipsis princeps fieret: caeterorum autem in sua conditione resurgentium non princeps, sed judex est. Non itaque ex illorum mortu
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. ẽ filius dĩ. & dñs ipsius dauid. Sicut
alibi idem apłs dicit. Nam ce si mortuus est
ex infirmitate. s uiuit in uirtute dei: ut infir¬
mitas ꝑtineat ad dauid. uita uͦ ȩt̾na ad uir¬
tutem dei. Ideoq in his ipliꝰ u̾bis. dñm fuum
designat cum dauid̃dicens.Dixit dñs dño
meo. sede a dextͥs meis:donec ponam immicõ
tuos scabellum pedum tuoꝵ. Ex eo enĩ qͦd re¬
surrexit a mortuis: sedet a dexiͥs patͥs. Prede¬
stinatum gͦ ex resurrectione mortuoꝵsut se¬
deret ad dext̾am patͥs. uidens in sp̃u dauidñ
auderet dicere filium suum. s dñm suum.
Unde ce consequent̾ apłs hic adiungit iħ¬
xp̃i dñi nr̃i: postea qm dixit ex resurrectione
mortuoꝵ. Et tanquam admonens unde il¬
lum dauit dm̃ suum potiꝰ qm filium eẽ te¬
gone a mortius.hex resurreetione mortuoꝵ.
Non enim resurrectione ipsasua filiꝰ apparet
di ꝓpͥa illa & eminentissima dignitate. qͣ iam
caput ẽ eccłiȩ. cum & cęt̾̃ mortui resurrecturi

Expanded text:
uod est Filius Dei, et Dominus ipsius David: sicut alibi idem apostolus dicit, Nam et si mortuus est ex infirmitate, sed vivit in virtute Dei ; ut infirmitas pertineat ad David, vita vero aeterna ad virtutem Dei. Ideoque in his ipsis verbis Dominum suum designat eum David, dicens: Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Ex eo enim quod resurrexit a mortuis, sedet ad dexteram Patris. Praedestinatum ergo ex resurrectione mortuorum, ut sederet ad dexteram Patris, videns in Spiritu David, non auderet dicere filium suum, sed Dominum suum. Unde et consequenter Apostolus hic adjungiti nostri, posteaquam dixit, ex resurrectione mortuorum; tanquam admonens unde illum David Dominum suum potius quam filium esse teatum a mortuis, sed ex resurrectione mortuorum. Non enim resurrectione ipsa sua Filius apparet Dei, propria illa et eminentissima dignitate qua etiam est caput Ecclesiae, cum et caeteri mortui resurrecturi