comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem a qͦ salutẽ querebat. s in fide
dubitauit. in hoc qd̾ p̃sentiã eiꝰ petiuit.
Agnoscens itaq dñs cor diffidentis. ar¬
guit illius diffidentiã dicens. Nisi si¬
gna ⁊ ꝓdigia uid̾itis: ñ creditis. Auõ.¬
rodigia sunt. q̃ aliud portendunt.
Et dr̃ ꝓdigium quasi ꝓdiciũ qd̾ por¬
rodicat. id significet aliqͥd futurũ.
lua gͥ que tunc fiebant. ea quȩ nunc
aguntur portendebant. Magister
mẽ ꝓdigium ẽ signũ. s ñ conuer¬
titur. quia signũ ẽ tam de pre¬
terito ⁊ de presenti quã de futuro ꝓdi¬
gium aũt ẽ tantũ de futuro. Signu
fut de presenti qđ dñs aquã ueru
in uinũ. designans głam suam. sicut
circulus significat in p̃sentiarũ umĩ
uenale. Signũ de pret̾ito ẽ. uestigiũ
pedum in inue apparentiũ. dicit ad
eum regulus. Dñe descende priusꝗͥ
moriatur filius m̃s. Dicit ei m̃c. Uade.
filius tuus uiuit. Gregorie¬
Ndicans se ñ deesse ubiimutat᷑. solo
uissu sanat. In hoc gͦ qd seruo centu¬

Expanded text:
rem, a quo salutem quaerebat; sed in fine dubitavit, in hoc quod potentiam ejus petivit. Agnoscens itaque Dominus cor diffidentis arguit illius diffidentiam, dicens: « Nisi signa et prodigia videritis non creditis. » Prodigia sunt quae aliquid portendunt. Et dicitur prodigium quasi prodicium: quod porro dicat, id est significat aliquid futurum. Illa quae tunc fiebant, ea quae nunc aguntur portendebant. Omne prodigium est signum, sed non convertitur, quia signum est tam de praeterito et praesenti quam de futuro; prodigium autem est tantum de futuro. Signum fuit de praesenti quod Dominus aquam vertit in vinum, designans gloriam suam sicut circulus significat in praesentiarum vinum venale. Signum de praeterito, est vestigium pedum in nive apparens. « Dicit ad eum regulus: Domine, descende priusquam moriatur filius meus. Dicit ei Jesus: Vade, filius tuus vivit. » Indicans se non deesse ubi invitatur, solo jussu sanat. In hoc ergo quod servo centu
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiam. fortitudinẽ. temꝑantiam.¬
⁊ iusticiam appellant. Desid̾antib pa¬
raliticum offerre xp̃o turba obsistit. qͥa
sepeanima post corporis desidiã suꝑna
grã renouari cupiens. pͥsca consuetu¬
dine uicioꝵ retardat᷑. sepe int̾ oratioẽs
& suaue colloquiũ cũ dño. turba cogi¬
tationũ aciẽmentis ne xp̃o uideatur
int̃cludit. Tẽ gͦ tectũ domꝰ in qͦ xp̃c docet¬
d̃ascendendũ. id sacre scͥpturȩ sublu¬
tas appetenda. Lexq dñi die nocteq
meditanda. Patefacto tecto eger ante
iũm submittitur. quia reseratis scͥpture
i̾u contecta tegulis describit᷑. qͥa sub
litterarũ uelamine si sit qͥ reseret diui¬
cum lecto deponit᷑. significat ab homine
adhuc in ista carne constituto xp̃m de¬
bere cognosci. Delecto surgere ẽ.am¬
mam se a carnalib desidiis abstrahere.
Dic̃g᷑. Surge de torpore negligentiȩ.
& corpus in cuiꝰ desidus iacusti. in exer¬

Expanded text:
prudentiam, fortitudinem, temperantiam,prudentiam, fortitudinem, temperantiam, justitiam, appellant. Desiderantibus paralyticum offerre Christo, turba obsistit; quia saepe anima post corporis desidiam superna gratia renovari cupiens, prisca consuetudine peccatorum retardatur; saepe inter orationes et suave colloquium cum Domino, turba cogitationum aciem mentis, ne Christus videatur, intercludit. Tunc ergo tectum domus in qua Cascendendum, id est, sacrae Scripturae sublimitas appetenda, lexque Domini die nocteque meditanda . Patefacto tecto, aeger ante Jesum submittitur; quia reseratis Scripturae is contecta describitur, quia sub vili litterarum velamine, si sit qui reseret divicum lecto deponitur, significat ab homine adhuc in ista carne constituto Christum debere cognosci. De lecto surgere est animam se a carnalibus desideriis abstrahere. Dicit ergo: Surge de torpore negligentiae, et corpus in cujus desideriis jacuisti in exer
Abbreviated transcription (Latin):
illis. tulit lectũ in quo iacebat. & abiit
in domũ suam magnificans dm̃. Et stu
por apprehendit om̃s: & magnificabant
dm̃. Et repleti sunt timore dicentes. qͥa
uidimus mirabilia hodie. Et głificaue¬
Iagna dei uirtus ostendit᷑. Beda.
libi si ne mora salus in nissu eius
completur. Unde merito qͥ aderant re¬
lictis blasphemiis stupentes ad laudẽ
conu̾tuntur tante maiestatis. nec time¬
rent si creclerent sane. & diligerent per¬
fecte. Curatio paralytici indicat ammȩ
saluationẽ suspirantis ad xp̃m. post ille¬
cebrȩ carnis mertiam. Quȩ pͥmo indi¬
get ministris qͥ eam xp̃o afferant. id
doctorib qui spem int̾cessionis sugge¬
rant. Marco narrante quatuor porti¬
tores fuert̃ siue quia quatuor eũglistis
p̃dicantiũ uirtus firmat᷑. siue quatuor
uirtutib fiducia m̃tis ad ꝓmerendum
entiȩ laude dr̃. Sobrietatẽ ⁊ sapientiã
docet. & iusticiã ⁊ uirtutẽ. Has ñnulli

Expanded text:
illis, tulit lectum in quo jacebat, et abiit illis, tulit lectum in quo jacebat, et abiit in domum suam, magnificans por apprehendit omnes, et magnificabant Deum, et, repleti sunt timore, dicentes, quia vidimus mirabilia hodie. Et glorificaveMagna Dei virtus ostenditur, ubi sine mora salus in jussu ejus completur. Unde merito qui aderant, relictis blasphemiis, stupentes ad laudem convertuntur tantae majestatis, nec timerent, si crederent sane et diligerent perfecte. Curatio paralytici, indicat animae salvationem suspirantis ad Christum post illecebrae carnis inertiam. Quae primo indiget ministris qui eam Christo offerant, id est, doctoribus qui spem intercessionis suggerant. Marco narrante, quatuor portitores fuerunt: sive quia quatuor Evangelistis praedicantium virtus firmatur, sive quatuor virtutibus fiducia mentis entiae laude dicitur: Sobrietatem et sapientiam docet, et justitiam et virtutem . Has nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ potestatẽ int̾ra dimittendi peccata:
tc̃ ait paralitico. Tibi dico surge. Tolle le¬
ctum tuũ. ⁊ uade in domũ tuã. LeroÑ.¬
trum sint paralttico peccata dimissa:
solus nouerat qͥ dimittebat. Surgere
aut & ambulare manifestũ erat om̃ib qͥ
iudebant. Eit gͥ uisibile signũ. ut ꝓbetur
iniusibile. Lectũ tolle. ut qd̾ fuit testimo¬
ntum infirmitatis. sit ꝓbatio sanitatis.
t aũt sciatis ⁊ cet̾a usq il Mag̾.¬
luc. ait paralytico: u̾ba st̃ euangłi¬
ste. Quasi dicat lectorib euangłii. Iui
murmurabant de hoc qͦd dixerat. di
imitunt᷑ tͥ peccata. s ego dico uob̃ eũ di¬
xisse paralytico surge. ut ꝑ sanationẽ eiꝰ
sciatis. quia filius hominis ⁊ tẽ habuit
& ht̃ potestatẽ dumitendi peccata. Uel uer¬
ba xp̃i possunt cẽ. ita. Uos cogitatis qđ
ñ possim dimittere peccata. s ut sciatis
quia filius hominis. id ego. hoc potestr
ait. id dicit ipse filius hominis paralyti¬
co. surge.Et confestim surgens coram

Expanded text:
 peccata, tunc ait paralytico: Tibi dico: Surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam. » Utrum sint paralytico peccata dimissa solus noverat qui dimittebat. Surgere autem et ambulare manifestum erat omnibus qui videbant. Fit igitur visibile signum ut probetur invisibile. Lectum tolle ut quod fuit testimonium infirmitatis sit probatio sanitatis. « Ut autem sciatis, » etc. usque illuc: « ait paralytico; » verba sunt evangelistae, quasi dicat lectoribus Evangelii: Illi murmurabant de hoc quod dixerat: « Dimittuntur tibi peccata; » sed ego dico vobis eum dixisse paralytico: « Surge, » ut per sanationem ejus sciatis quia Filius hominis, et tunc habuit, et habet potestatem dimittendi peccata. ba Christi possunt esse ita: Vos cogitatis quod non possim dimittere peccata, sed ut sciatis quia Filius hominis id est, ego hoc potest, ait hoc est, dicit ipse Filius hominis paralytico: Surge. Et confestim surgens coram
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipse solus potest diiitere. qui ꝑ
cos qͦq dimittit quib potestatẽ dimit¬
tendi tribuit. Putabant dñm blasphe¬
mare arrogando sͥ qđ dĩ est. s eoꝵ cogi¬
tationes reucdando. & signo uisibili qd̾
constat ȩque diuinȩ potentiȩ ẽe: sicut

Expanded text:
quia ipse solus potest dimittere qui per quia ipse solus potest dimittere qui per eos quoque dimittit quibus potestatem dimittendi tribuit. Putabant Dominum blasphemare arrogando sibi quod Dei est, sed eorum cogitationes revelando et signo visibili quod constat aequum divinae p
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudo reuelationũ extollat me.
datꝰ ẽ mͥ stimulus carnis mee: angłs sa¬
thane qͥ me colaphizet. Aut ad corrigen¬
da peccata. sic̃ maria soror aaron in he¬
remo. ob u̾ba temeritatis ꝑcussa ẽ lepͣ
& paraliticus iste. aut ad głãm di sal¬
uantis. siue ꝑ se ipsũ siue ꝑ famulos su¬
os. sicut cecis natꝰ qͥ nec peccauit nec pa¬
rentes eiꝰ. s ut manifestarent᷑ oꝑa dei
millo. ⁊ lazarꝰ cuius infirmitas ñ fuit ad
mortẽ. s ut głificet᷑ filius dĩ ꝑ eũ. aut ad
inchoationẽ damnationis ȩt̾nȩ. qđ reꝓbo¬
rum ẽ ꝓpͥum. sicut antiochus ⁊ herodes.
qui afflictionũ miseria ostender̃t. quid
passuri e̾ent ꝑpetuo in gehenna. Quib
congruit illud ꝓpħe. Duplici contritione
contere eos. Et cȩꝑunt cogitare scribe
⁊phari sei dicentes. Quis ẽ hic qͥ loquit᷑
basphemias: Quis potest dimittere pec¬
cata nͥ solus dd̾. Uerũ dicunt scribȩ.

Expanded text:
magnitudo revelationum extollat me, magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae angelus Satanae, qui me colaphizet ; aut ad corrigenda peccata, sicut Maria soror Aaron, in eremo ob verba temeritatis percussa est lepra , et paralyticus iste; aut ad gloriam Dei salvantis sive per ipsum, sive per famulos suos, sicut caecus natus, qui nec peccavit, nec parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Dei in illo , et Lazarus, cujus infirmitas non fuit ad mortem, sed ut glorificaretur Filius Dei per eum ; aut ad inchoationem damnationis aeternae, quod reproborum est proprium, sicut Antiochus et Herodes, qui afflictionum miseria ostenderunt, quod passuri essent perpetuo in gehenna . Quibus congruit illud prophetae: Duplici contritione contere eos . Et coeperunt cogitare Scribae et Pharisaei, dicentes: Quis est hic qui loquitur blasphemias? Quis potest dimittere peccata nisi solus Deus? » Verum dicunt Scribae
Abbreviated transcription (Latin):
Confide fili. remittunt᷑ tͥ peccata tua. leꝵ¬
Paraliticũ quẽ sanauit ñ ꝓ sua fide cũ
sensu careret. s ꝓfide offerentiũ uocait
filium. ideo quia dimissa st̃ ei peccata sua.
Ntuendũ quantũ ualet fides ꝓp̃a. Beda.
si tantũ ualuit aliena. Qui gͥ peccato gra¬
uatur: adhibeat ȩccłam q̃ ꝓ co preceur.
Hic dat᷑ intelligi plerasq corpoꝵ debilita¬
tes euenire ꝓpt᷑ peccata. Et idõ forsitan
pͥus dimituntur peccata. ut causis debi¬
litatis ablatis sanitas restituat᷑. Hinc t̃
qđ hic paralyticꝰ in luca uocat᷑ homoqͣsi
peccator. & alii paralitico ad piscinã dr̃
Escce sanus factꝰes. iã noli peccare. ne det̾i¬
us tͥ aliqͥd contingat. Quinq aũt st̃
differentiȩ causarũ. ꝓ quib m hacuita
molestiis corporalib affligĩ. Aut enĩ
ad merita augenda ꝑ patientiam. iusti
infirmitate corporis grauant᷑. ut iob.
& tobias.⁊ martyres. aut ad custocdiã
uirtutũ ne suꝑbiant. ut paulus ait. Ne

Expanded text:
Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua. Paralyticum, quem sanavit non pro sua fide, cum sensu careret, sed pro fide offerentium vocavit filium ideo, quia dimissa sunt ei peccata sua. Intuendum quantum valet fides propria, si tantum valuit aliena. Qui ergo peccato gravatur, adhibeat Ecclesiam quae pro eo precetur. Hic datur intelligi, plerasque corporum debilitates evenire propter peccata. Et ideo forsitan prius dimittuntur peccata, ut causis debilitatis ablatis, sanitas restituatur. Hinc est quod hic paralyticus in Luca vocatur homo, quasi peccator, et alii paralytico ad piscinam dicitur: Ecce sanus factus es: jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat . Quinque autem sunt differentiae causarum, pro quibus in hac vita molestiis corporalibus affligimur. Aut enim ad merita augenda per patientiam, justi infirmitate corporis gravantur, ut Job et Thobias et martyres; aut ad custodiam virtutum, ne superbiant, ut Paulus ait: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
eicere norunt. solent dicere patientes
ñ alit̾ ualere curari nͥ quantũ saꝑe pos-¬
sunt om̃e qd̾ ab immundis spiritibus
iuigilantes dormientes ue ꝑtulerint.
confitendo exponant. Et rogabant illum
ne expelleret eos extra regionẽ. & ne imꝑa¬
ret illis ut in abyssũ irent. N ouerant
demones se aliquando mittendos in
abyssum. recolentes dicta ꝓpħar. E rat
aut ñ longe ab illis grex porcoꝵ multoꝵ
pascens. Demones aũt rogabant eũ di¬

Expanded text:
ejicere norunt, solent ejicere norunt, solent non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt, omne quod ab immundis spiritibus vigilantes dormientesve pertulerunt, confitendo exponant. Et rogabant eum ne expelleret eos extra regionem, et ne imperaret illis ut in abyssum irent. Noverant daemones se aliquando mittendos in abyssum, recolentes dicta prophetarum. Erat autem non longe ab illis grex porcorum multorum pascens. Daemones autem rogabant eu
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ ⁊ tͥ ui̾u fili dĩ altissimi: Uenistiante
tempꝰ torq̃re nos: Dicebat enim illi iri̾c.
Axi sp̃s immunde. Be da
udei dicunt in pͥncipe demonioꝵ eicere
demones quẽ demonia negant aliquio
secũ cõmune hab̾e. quia pax aut societas
creaturam quẽ demon confitet᷑ filium di.
Ion tam̃ uoluntatis ista Teronimus¬
Iconfessio ẽ quã premiũ seqͥt᷑ confiten¬
di. s necessitatis extorsio. cogens initos
Presentia saluatoris torm̃tum ẽ demonũ
magnũq torm̃tum ẽ eis a lesione homi¬
nũ cessare. & tanto grauius dimitunt.
quanto diutius possident. Ridicule pi¬
tant quidã demonia nosse filiũ dei. &
diabolũ ignorare. eo qͥd minoris malice
sint satellites quã ille cuiꝰ satellites sins
s tam demones quã diabolus magis
suspicant᷑ filium dĩ eẽ quã noscant.
Dic qd̾ t̾ nom̃ est : At ille dixit. Legio
quia intrauert demonia multa in eum.
gratior emicaret. Etiam nr̃i tẽporis sa¬
cerdotes qͥ ꝑ exorcisini gr̃am demones

Expanded text:
bi, Jesu, Fili Dei altissimi? venisti ante tempus torquere nos? Dicebat enim illi Jesus: Exi, spiritus immunde. BEDA. Judaei dicunt, in principe daemoniorum ejicere daemones, quem daemonia negant aliquid commune secum habere, quia pax aut societas creaturam, quem daemon confitetur Filium Dei. Non tamen voluntatis ista confessio est, quam praemium sequitur confitendi, sed necessitatis extorsio cogens invitos. Praesentia Salvatoris, tormentum est daemonum, magnumque tormentum est eis, a laesione hominis cessare: et tanto gravius dimittunt, quanto diutius possident. Ridicule putant quidam daemonia nosse Filium Dei et diabolum ignorare, eo quod minoris malitiae sint satellites, quam ille cujus satellites sunt; sed tam daemones quam diabolus magis suspicantur Filium Dei esse, quam noscant. Dic, quod tibi nomen est? At ille dixit: Legio, quia intraverunt daemonia multa in eum. gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones
Abbreviated transcription (Latin):
abiert̃ in porcos. Et magno impetu grex
precipitatus ẽ in mare ad duo milia.
& suffocati st̃ in mare. Permisit fieri
qd petebant. ut porcoꝵ ꝑditio hõib
eet salutis occasio. Notandũ qd sp̃s mmi
mundi et in porcos ñ possent introire
absq concessu saluatoris. ut nouerimꝰ eoᷤ
multominus posse sua potestate nocere
fuisse porcos narrat. lucas autẽ in
debita sͥ torm̃ta formidantes. pe¬
tunt in porcos mati. ⁊ mittunt᷑. Sic peo¬
cator unusquisq ipse sͥ auctor ẽ pęne.
Ynde in ysaia. Intrate flammã quam
accendistis uob̃. Qui aũt pascebant eoᷤᷤ
fugerunt: & nunciauer in ciuitatẽ ⁊ in
agros om̃ia. Et ecce tota ciuitas exiit
obuiam mn̾u. Etuiso eomuener̃t hoĩem
sedentẽ a qͦ demonia exierant. uestitum
ac sana m̃te ad pedes eiꝰ. & timuer̃. Et

Expanded text:
t in porcos, et magno impetu grex praecipitatus est in mare ad duo millia, et suffocati sunt in mari. Permisit fieri quod petebant, ut porcorum perditio hominibus esset salutis occasio. Notandum quod spiritus immundi et in porcos non possent introire absque concessu Salvatoris, ut noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere fuisse porcos narrat, Lucas autem in debita sibi tormenta formidantes, petunt in porcos mitti, et mittuntur. Sic peccator unusquisque ipse sibi actor est poenae. Unde in Isaia: Intrate in flammam quam accendistis vobis . Qui autem pascebant eos, fugerunt, et nuntiaverunt in civitatem et in agros omnia. Et ecce tota civitas exiit obviam Jesu: et viso eo, invenerunt hominem sedentem a quo daemonia exierant, vestitum a
Abbreviated transcription (Latin):
lestẽ patriã tranqͥlla nauigatione ꝑducat.
capharnaũ. matħs in ciuitate sua
dũm curasse paraliticũ narrant. Que q̃¬
stio difficilius solueret᷑. si matħs nomi¬
naret nazareth. Nunc gͦqͥs dubitet ca¬
pharnaũ fuisse ciuitatẽ dñi. quã ñ nas¬
cendo s miracłis illustrando suã fecerat:
Demq in cõparatione exterarũ regionũ
recte diceret᷑ qđ cunq oppidũ galileȩ ei¬
uitas dñi. nedũ capharnaum quȩ ita
excellebat ingalilȩa. ut tanquã met᷑polis
t ecce qua tiior uiri portan¬
tes in lecto hominẽ qͥ erat
paraliticus. & q̃rebant eũ inferre. ⁊ pone

Expanded text:
tranquilla navigatione perducat. pharnaum , Matthaeus in civitate sua, Dominum curasse paralyticum narrant. Quae quaestio difficilius solveretur, si Matthaeus nominaret Nazareth. Nunc ergo quis dubitet Capharnaum fuisse civitatem Domini, quam non nascendo sed miraculis illustrando suam fecerat. Denique in comparatione exterarum regionum recte diceretur, quodcunque oppidum Galilaeae civitas Domini, ne dum Capharnaum, quae ita excellebat in Galilaea ut tanquam metropolis t ecce quatuor viri portantes in lecto hominem qui erat paralytic
Abbreviated transcription (Latin):
& xp̃ianoꝵ. Hoc aut uidentes mirantur
& timent. qđ xp̃ianam legẽ implere ñ
ualeant. Homo sanat̾ mutit᷑ in domum
suam: & p̃dicat in decapoli. Sic qͥsq post
remissionẽ peccatoꝵ in conscientiambo¬
nam redeat.⁊ ꝓpt̾ alioꝵ salutẽ euangłio
seruiat. ut post cũ xp̃o quiescat. nedũ p̃p
ministium fr̃nȩ redẽptioni accõmodatũ.

Expanded text:
ianorum. Haec autem videntes mirantur et timent, quod Christianam legem implere non valeant. Homo sanatus mittitur in domum suam: et praedicat in Decapoli. Sic quisque post remissionem peccatorum in conscientiam bonam redeat, et propter aliorum salutem Evangelio serviat, ut post cum Christo quiescat, ne, dum prministerium fraternae redemptioni accommodatum.
Abbreviated transcription (Latin):
errabat. & ꝑ uerba durissimȩ infideli¬
tatis. quasi cautib se concidebat. Qd̃
uͦ demonia multa intrauerant in hoĩe.
significat gentilẽ ppłm multis ydolatͥȩ
cultib fuisse mancipatũ. In porcoꝵ i nt̾itu
homines ĩmundi. ⁊ rationis exꝑtes indican¬
tur in monte suꝑbiȩ lutulentis actib oble¬
ctati. Talib dñantur demonia. nam nisi
porcoꝵ moreuiuerent. diabolus in eis po¬
testatem ñ acciꝑet ad ꝑdendũ. s ñnunꝗͣ.
ad ꝓbandũ. Pastores fugiunt. quia nec
phylosophi gentiũ. nec pͥncipes synago¬
ge ꝑeuntib possunt offerre medicinam.
⁊ licet xp̃ianam fugiant legẽ. potentiam
tam̃ eius stupendo miraculo p̃dicant.
Sedens ad pedes in̾ii uestitꝰ ac sane m̃tis.
significat fidelẽ popłm a p̾stina conu̾sa¬
tione sanatũ. ⁊ ratione congrua uestitũ.

Expanded text:
errabat, et per verba durissimae infidelierrabat, et per verba durissimae infidelitatis quasi cautibus se concidebat. Quod vero daemonia multa intraverant in hominem, significat populum gentilem multis idololatriae cultibus fuisse mancipatum. In porcorum interitu, homines immundi et rationis expertes indicantur, in monte superbiae lutulentis actibus delectati. Talibus dominantur daemonia: nam, nisi porcorum more viverent, diabolus in eis potestatem non acciperet ad perdendum, sed nonnunquam ad probandum. Pastores fugiunt, quia nec philosophi gentium, nec principes Synagogae pereuntibus possunt offerre medicinam, et licet Christianam fugiant legem, potentiam tamen ejus stupendo miracula praedicant. Sedens ad pedes Jesu vestitus ac sanae mentis, significat fidelem populum a pristina conversatione sanatum, et ra
Abbreviated transcription (Latin):
am fidĩ. nequis ꝑ illam transiret. U̾nuᷤ
ille maioris insaniȩ. figurã ppłi gentiliᷤ
accepit. qui multis tẽporib id÷ ab ipso
pene mundi exordio uexabat᷑ a demo¬
nio. & uestim̃to ñ induebat᷑. quia tegu¬
m̃tum uirtutis amiserat. qͦ pͥmi pa¬
rentes post culpã nudati legunt᷑. Hȩc
stola redeunti filio offert᷑. Catenȩ &
compedes durȩ & graues st̃ gentilium
leges. quib ⁊ in eoꝵ re publica cohibe¬
bantur peccata. Ruptis catenis ut lucaᷤ
scribit agebatur a demonio in deserta.
quia transgressis legib illis ad ea scele¬
ra cupiditate raptabant᷑. quȩ iam uul¬
garem consuetudinẽ excedent. Sẽꝑ no¬
cte acdie furebat demoniosus. quia
gentilitas siue au̾sis casib laboraret seu
ꝓsꝑitas ei arrideret. neqͣquã collũ m̃tis
a seruicio demonũ excucere nouerat. ꝑ
oꝑum feditatẽ quasim monum̃tis ia¬
cebat. & ꝑ suꝑbiam quasi in montib

Expanded text:
am fidei, ne quis per illam transiret. Unus am fidei, ne quis per illam transiret. Unus ille majoris insaniae figuram populi gentilis accipit, qui multis temporibus id est, ab ipso pene mundi exordio vexabatur a daemonio, et vestimento non induebatur, quia tegumentum virtutis amiserat, quo primi parentes post culpam nudati leguntur Haec stola redeunti filio offertur. Catenae et compedes durae et graves, sunt gentilium leges, quibus et in eorum republica cohibebantur peccata. Ruptis catenis, ut Lucas scribit, agebatur a daemonio in deserta, quia, trangressis legibus illis, ad ea scelera cupidine raptabantur, quae jam vulgarem consuetudinem excederent. Semper in nocte ac die furebat daemoniosus; quia gentilitas sive adversis casibus laboraret, seu prosperitas ei arrideret, nequaquam collum mentis a servitio daemonum excutere noverat. Per operum foeditatem quasi in monumentis jacebat, et per superbiam quasi in montibus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs fecerit. & misertꝰ ẽ tui. Et abiit pre¬
dicans in decapolim. quanta sͥ fecisset
ystice gerasa siue gerge ⁊ lucam.¬
si ut quidã legunt. int̾pretatur
colonũ eiciens. uł aduena ꝓpinquans.
Dñs itaq post passionis somnũ resur¬
rectionisq głam ꝑ predicatores uenit
in regionẽ gerasenoꝵ. cũ p̃dicaret ⁊ iu¬
dcis ⁊ gentib. Utriq enim st̃ geraseni.
eicientes colonũ. id diabolũ. qͥ alios
ꝑ idolatriam. alios ꝑ transgressionem
legis incolebat. & ita qui erant longe fa-¬
ti sunt ꝓpe in sanguine. xp̃i. Per lib̾um
arbitrium occurrert᷑ credendo. In mo¬
num̾tis ñ indomo manebant quia in
conscientia sua ñ reqͥescebant. s in mor¬
tuis oꝑib hoc ẽ in peccatis delectabant᷑.
Corpora enĩ ꝑfidoꝵ quȩdã st̃ sepulchra
defunctoꝵ. in quib anima peccatis mor¬
tua recludit᷑. Seuinimis erant. qͥ contra
diuinas ⁊ humanas leges in furore con¬
cupiscentiȩ ꝑsistebant. impugnantes ui¬

Expanded text:
 tui, et abiit praedicans in Decapolim, quanta illi fecisset ystice Gerasa sive Gergesi, ut quidam legunt, interpretatur colonum ejiciens, vel advena propinquans. Dominus itaque post passionis somnum resurrectionisque gloriam, per praedicatores venit in regionem Gerasenorum, cum praedicaret Judaeis et gentibus. Utrique enim sunt Geraseni, ejicientes colonum, id est, diabolum, qui alios per idololatriam, alios per transgressionem legis incolebat, et ita qui erant longe, facti sunt prope in sanguine Christi, et per liberum arbitrium occurrerunt credendo. In monumentis, non in domo manebant; quia in conscientia sua non requiescebant, sed in mortuis operibus hoc est, in peccatis delectabantur. Corpora enim perfidorum, quaedam sunt sepulcra defunctorum, in quibus anima peccatis mortua recluditur. Saevi nimis erant quia contra divinas et humanas leges in furore concupiscentiae persistebant, impugnantes vi
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauit. quẽ ceteriuenturũ p̃dixerant.
I ex peccatis ppłi uinct̾a. & pectorib
peccatoꝵ quasi carcerib luce uacuatis
inclusa tenebat᷑. ne ꝑ eã xp̃c intelligi pos
acd euangłium contuendũ. ut sup¬
plem̃tum consequant᷑. quia plemtudo
legis ẽ xp̃c. Cumgͥ plerunq nutaret ue¬
ritas sine factis: fides plenissima gestoꝵ
testificationib exhibetur. Guesonius.¬
ohannes ñ fuit. con mollib uestitus. quia
uitã peccantiũ ñ blandim̃tis fouit.s
asꝑitate increpauit. Unde salomon. Uer¬
ba sapientiũ quasistimuli: ⁊ sicut claui in

Expanded text:
monstravit quem caeteri venturum predixerant. monstravit quem caeteri venturum predixerant. ex peccatis populi juncta et pectoribus peccatorum quasi carceribus luce vacuitatis inclusa tenebatur, ne per eam Christus intelligi posset. ad Evangelium contuendum, ut supplementum consequantur, quia plenitudo legis est Christus. Cumque plerumque nutaret veritas sine factis, fides plenissima gestorum testificationibus exhibetur. Joannes non fuit mollibus vestitus, quia vitam peccantium non blandimentis fovit, sed aspere increpavit. Unde Salomon: « Verba sapientum qua
Abbreviated transcription (Latin):
mystĩum ne am sciebat. ⁊ putabat
iohannẽ dubitare dexp̃o. ut intellige¬
ret ioħem ñ sͥ s discipulis suis int̾rogas¬
se: inquit istud ad laudẽ ioħis. Hy lartꝰ
erarundinẽ designat animũ cogni¬
tione dĩ uacuum. & ad immundoꝵ
sp̃uum flatũ uagantẽ. quẽ ñ babebat
iohannes. quia nec ꝓsꝑis erigebat᷑. nec
aduersis inclinari nouerat.S ed quid¬
eristis uidere : Hominẽ mollib uestim̃tiᷤ
indutũ: Ecce qͥ in ueste preciosa sunt &¬
in deliciis: in domib regũ sunt. An ua¬
na gła ductus lucra querit ꝓ dapib uel
uestib. qui locustis uiuit. & pilis cameloꝵ
ic notan: ĩ quia rigida uita ⁊ pre¬
dicatio declinare debet molliũ palatia.
q̃ frequentant mollib induti adulantes.
qui ponunt pulumaria sub cubito. qui
uitam peccantiũ palpant. ñ pungunt. ut
sa. S ed qͥd existis uidere: ꝓpħame Ytiq
dico uob: & plus quã ꝓpħam. In hoc ẽ io¬
hannes plus quã ꝓpheta. quia digito de¬

Expanded text:
sciebat, et putabat Joannem dubitare de Christo, ut intelligeret Joannem non sibi, sed discipulis suis interrogasse, inquit istud ad laudem Joannis. Per arundinem designat animum cogitatione Dei vacuum, et ad immundorum spirituum flatum vagantem, quem non habebat Joannes, quia nec prosperis erigebatur nec adversis inclinari noverat. Sequivestimentis indutum? Ecce qui in veste pretiosa sunt et deliciis in domibus regum sunt. » Unde vana gloria ductus lucra quaerit, pro dapibus vel vestibus qui locustis vivit, et pilis camelorum ic notandum quod rigida vita et praedicatio declinare debent mollium palatia quae frequentant mollibus induti, adulantes, qui ponunt pulvinaria sub cubitu, qui vitam peccantium palpant, non pungunt, ut sa . » « Sed quid existis videre? Prophetam? Utique dico vobis et plus quam prophetam. » In hoc est Joannes plus quam propheta, quod digito
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ꝓpb̃a ioħe baptista nemo ẽ. Leronimꝰ.¬
t sumiã uirtutũ eiꝰ comp̃hendã. int̃
natos mulierũ hoc ẽ qͥ de concubitu
nati st̃ ñ de uirgine: nemo maior eo fuit.
Nulla enĩ iohanni cũ filio dei collatio.
Non cet̾is ꝓpħis ⁊ patriarchis hic p̃fert᷑
iohannes s equatur. Mazis t er¬
trum uͦ postea sanct̾ior eo fuerit aliqͥs
uel adhuc futurꝰ sit: indiscussũ relinqͥt᷑.
Qui aũt minor ẽ in regno celoꝵ. maior

Expanded text:
e Baptista nemo est. Ut summam virtutum ejus comprehendam, inter natos mulierum hoc est, qui de concubitu nati sunt, non de virgine nemo major eo fuit. Nulla enim Joanni cum Filio Dei collatio. Non caeteris prophetis et patriarchis praefertur Joannes, sed aequatur. Utrum vero postea sanctior eo fuerat aliquis vel adhuc futurus sit, indiscussum relinquitur. Qui autem minor est in regno coelorum, major
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ualuit precepti auctoritas. s mysterii
figura. Addlit post supradicta de cruce
& obitu ⁊ sepultura. qd ẽ plenitudo fide.
Nullũ enĩ maiꝰ ẽ dñi testimoniũ. ꝙͣ toto
seunũ obtulisse ꝓ mundo. Hoc solo ple¬
ne dñs declarat᷑. Sic etiam a iohanne de¬
claratus ẽ. ecce agnꝰ dĩ. ecce qͥ. t.p. mundi.

Expanded text:
ibi valuit praecepti auctoritas, sed mysterii ibi valuit praecepti auctoritas, sed mysterii figura. Addit post supradicta de cruce et obitu et sepultura, quod est plenitudo fidei. Nullum enim majus est testimonium quam toto se unum obtulisse pro mundo. Hoc solo plene Dominus declaratur. Sic etiam a Joanne declaratus est: « Ecce agnus Dei, ecce qui tollit
Abbreviated transcription (Latin):
Dic respondit dñs de humilitate morts
sus. Beati uidelicet st̃. quoꝵ fidei nichil
temptam̃ti affert erux. mors. sepultura.
ñ eredebant. a ꝑfidiȩ scandalo casti¬
gat. ⁊ eidẽ iohanni qd̾ querebat exponit.
scandalizari s admirari qͥsq potuit.
Mens tam̃ infideliũ grauit᷑ tulit. cum
dñm post tot miracula mori uidit. Un¬
mori ñ dedignatus est. Magister.¬
Et u quia multis uidet᷑ iohannẽ saltẽ
ꝑscripturas ꝓpħarũ nouisse xp̃m mori
turum: legamus ⁊ ita. Ieronimus.
uomꝰ dñs de lazaro ubi ẽ positꝰ dixit.
sic iohannes int̾rogat xp̃m. nullomͦ
sibĩ sed discipulis. MasieteR.¬
Nterrogatio quoq sic intelligi potest. Tu
es quẽ lex uenturũ p̃dixit. an alius xp̃c
espondet aũt dñs factis potius ꝗͥ
cu̾głium uł rara uł nulla fuer̃. Unus to¬
bias ocłos recepit: ⁊ hec fuit angłi ñ ho¬
minis medicina. Helẏas mortuũ suscita¬
uit. ipse tam̃ rogauit ⁊ fleuit. hic iussit.
hclyseus lepsum mundari fecit. ñ tamen

Expanded text:
c respondet Dominus de humilitate mortis suae. Beati fideles sunt quorum fidei nihil tentamenti afferet crux, mors, sepultura. non credebant, a perfidiae scandalo castigat, et eidem Joanni quod quaerebat exponit, scandalizari, sed admirari quisquam potuit. Mens tamen infidelium graviter tulit cum Dominum post tot miracula mori vidit. Unmori non dedignatus est. Et vero quia multis videtur Joannem saltem per scriptuturum, legamus et ita: Quomodo Dominus de Lazaro: Ubi est positus , dixit; sic Joannes interrogat Christum nullo modo sibi, sed discipulis. Interrogatio quoque sic intelligi potest: Tu es quem lex venturum praedixit, an alius Christus espondet autem Dominus factis potius quaEvangelium vel rara, vel nulla fuere. Unus Tobias oculos recepit , et haec fuit angeli, non hominis medicina. Elias mortuum suscitavit ; ipse tamen rogavit et flevit, hic jussit. Eliseus leprosum mundari fecit , non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Tu es qͥuenturꝰ es. an aliũ expectamus.
te debeam annunciare inferis qͦ des¬
censurꝰ sum. an ñ conueniat tegustare
ioħes ait. ecce agnus dĩ. Moriturꝰ tam̃ re¬
quisunt ꝑ discipłos suos. Tu es qͥuenturꝰ
es analium expectamꝰ : In qͦ ostendit᷑ qua
uenisse redẽptorẽ nouerat. s an ꝑse ipsũ
in infernũ descendẽt dubitabat. Ambrids¬
ali quippe lapsu pietatis ⁊ amoris
ñ infidelitatis. nec sc̃ĩ credidunt xp̃m mo¬
riturum. Unde pͥnceps fidei petrus ait
Absit a te dñe. ñ erit tͥ hoc. Leronimus.¬
ittit quoq ioħes discipłos aq xp̃m
eoꝵ ignorantiȩ consulendo. ut ui¬
dentes signa credant. Scandalũ enĩ pa-¬
tiebantur. quia audierant iu̾m p̃ponima¬
gistro suo. Hoc aut innotuit ubi dixeiur.
Rabbi cui testimoniũ ꝑhibuisti. ecce hic
baptizat: ⁊ om̃s ueniunt ad eũ. In ipsa
aũt hora curauit multosalanguorib &

Expanded text:
Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? » te debeam annuntiare inferis quo descensurus sum, an non conveniat te gustare es ait: Ecce Agnus Dei . Moriturus tamdiscipulos suos: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? In quo ostenditur, quia venisse Redemptorem noverat; sed an per seipsum in infernum descenderet, dubitabat. Tali quippe lapsu pietatis et amoris, non infidelitatis, nec sancti crediderunt Christum moriturum. Unde princeps fidei Petrus ait: Absit a te, Domine, non erit tibi hoc . Mittit quoque Joannes discipulos ad Christum eorum ignorantiae consulendo, ut videntes signa, credant. Scandalum enim patiebantur, quia audierant Jesum praeponi magistro suo. Hoc autem innotuit, ubi dixerunt: Rabbi, cui testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad eum . In ipsa autem hora curavit multos a languo
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ ad filiũ sic ait in malachia. Ante fa¬
ciem id manifestationẽ tuã p̃parabit
uiam. hoc ẽ ꝑuia reddet tͥ corda auditoꝵ.
pęnitentiã predicando ⁊ baptizando. Gr̃.
m̃s etiam qͥ sac̾dotii nomine censent᷑
angłi uocant᷑. ꝓpħa attestante qui ait.
Labia sac̾dotis custodient scientiã. ⁊ le¬
gem requirent ex orceiꝰ. quia angłs dñi.
exercituum ẽ. Necñ unusqͥsq fidelis si a

Expanded text:
Pater sic ad Filium ait in Malachia: Ante faciem id est, manifestationem tuam praeparabit viam , hoc est pervia reddet tibi corda auditorum poenitentiam praedicando et baptizando. GREGOR. Omnes etiam qui sacerdotii nomine censentur, angeli voantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ad uetitum pomũ. s dñi miseratione re¬
stitutũ ẽ saluti. ꝑ manus innocentes ex¬
tensas in cruce. Bene in synagoga mano
erat arida. quia ubi maius donũscientie
ibi transgressor maiori subiacet culpe¬
ger iste dr fuisse cem̃tarius. leron¬
queritans uictũ manib. ⁊ iudeorũ
manus cui spualis edificii cura cõmissa fu¬
it. arida erat usq ad aduentũ saluatoris.
postea aũt reddita ẽ dextera in apłis cre¬
dentib. Obseruabant aũt scribe ⁊ pba¬
risei si in sabbato curaret. ut inuemirent
accusare illũ. Quia discipłos ꝓbabilit̃
excusauerat. ipsũ obseruant. ut si in sab
bato curet. transgressionis. si ñ curet: cru¬
delitatis aut imbecillitatis cũ arguant.
pse uͦ sciebat cogitationes eoꝵ. Et ait ho

Expanded text:
ad vetitum pomum; sed Domini miseratione read vetitum pomum; sed Domini miseratione restitutum est saluti, per manus innocentes extensas in cruce. Bene in Synagoga manus erat arida; quia ubi majus donum scientiae, ibi transgressor majori subjacet culpger iste dicitur fuisse caementarius, quaeritans victum manibus, et Judaeorum manus, cui spiritalis aedificii cura commissa fuit, arida erat usque ad adventum Salvatoris, postea autem reddita est dextra in apostolis credentibus. Observabant autem Scribae et Pharisaei, si in Sabbato curaret, ut invenirent accusare illum. Quia discipulos probabiliter excusaverat, ipsum observabant, ut si in Sbato curet, transgressionis, si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. Ipse vero sciebat cogitationes eorum, etc. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
abbatũ ꝓpt̾ hominẽ factũ ẽ. & non ui̾i.¬
deo maior cura ẽ adhibenda salut homi Eoc̃x¬
num. quã custodiȩ sabbati. Sic enĩ man¬
datum ẽ sabbatũ custodiri. ut si necessi¬
tas ẽẽt. ñ fieret reus qui solueret. Sabbo
circuncidi ñ ẽ ꝓhibitũ. cũ fuerit necessa¬
rium. Iosue muros ierico septem dieb
cũ exercitu circuiuit. & machabei necessi¬
tate pugnauer̃ sabbo. Unde discipulis
ȩsurientib qd̾ licitũ ñ erat in lege: neces¬
sitate famis factũ ẽ licitũ. Hodie etiam¬
siqͥs eger ieuniũ corruꝑit: ñ tenet᷑ reus.
& in alio sabb̃o. ut intraret in
synagogam ⁊ doceret. Et erat
ibi homo. ⁊ manus eiꝰ dexta arida. Beda.
abbatis precipue dñs docet ⁊ oꝑat᷑
uirtutes. ñ solũ ut insinuet spũale
sabbatũ. s etiã ꝓpt̾ celebriorẽ ppłi conuen¬
tum. Homo manũ habens aridam. hi¬
manum genus indicat in bono oꝑe are¬
factum. ꝓmanu in pͥmo parente ettensa

Expanded text:
pter hominem factum est, et non eo major cura est abhibenda saluti hominum, quam custodiae Sabbati. Sic enim mandatum est Sabbatum custodiri, ut si necessitas esset, non fieret reus qui solveret. Sabbato circumcidi non est prohibitum, cum fuerit necessarium. Josue muros Jericho, septem diebus cum exercitu circuivit , et Macchabaei necessitate pugnaverunt Sabbato. Unde discipulis esurientibus, quod licitum non erat in lege, necessitate famis factum est licitum. Hodie etiamsi quis aeger jejunium corruperit, non tenetur reus.  in alio Sabbato, ut intraret in Synagogam et doceret. Et erat ibi homo, et manus ejus dextera arida. BEDA. Sabbatis praecipue Dominus docet et operatur virtutes, non solum ut insinuet spirituale Sabbatum, sed etiam propter celebriorem populi conventum. Homo manum habens aridam, humanum genus indicat in bono opere arefactum, pro manu in primo parente extensa
Abbreviated transcription (Latin):
qui inscribunt᷑. Unus suꝑtumulos mor¬
tuoꝵ alius in liminib ciuitatis uł domoꝵ.
teiuis in uictoria regis. hic detitulo tucto¬
riȩ regis id: xp̃i: dicit. Post uictũ enĩ diabo¬
lum. suꝑ caput ei scͥptũ fuit. hic ẽ rexitdeo

Expanded text:
qui inscribuntur. Unus super tumulos mortuorum, alius in liminibus civitatis vel domorum, tertius in victoria regis. Hic de titulo victoriae regis, id est Christi, dicit. Post victum enim diabolum super caput ejus scriptum fuit: Hic est rex Judaeorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tis significat. in longitudine ꝑ seuerantiã
sc̃e conu̾̃sationis usq in finẽ. in altittidine
spem cȩlestium p̃mioꝵ. in ꝓfundo inscruta¬
bilia udicra dĩ. unde ista grã in hoĩes uenit.
Et ita hȩc ccaptantur sacram̃to cruus ait in la¬
titudine accipiatur transũsum lignũ qͦ ex¬
tenduntur manus ꝓpt̃ oꝑũ significationem.
in longitudine ab ipsousq interrã ubi coe¬
longanimit ꝑmanere. ialtitudineab ip¬
soligno transuerso sursũ uersus qd at caput
emmet. ꝓpt᷑ expectationẽ suꝑnoꝵ. ne iuia
oꝑa bona atq ineis ꝑseuerantia ꝓpt̃ tẽpo¬
ralia beneficra credantur facienda. s potius
ꝓpt sempit̃na sꝑanda. in ꝓfundo aũt pars
illa ligni que in t̾re abdito defixa lateti sed
inde constagit illud qđeminet. sicut ex occul¬
ꝑeminentẽ uͦ scientiȩ caritatẽ xp̃i. cã ꝑfecto
dicit. ubi pax illa ẽ ꝗ̃ p̃cellit om̃em intellectũ.
cripsit aũt & titulũ pylatꝰ cause er. si̾i

Expanded text:
itudine perseverantiam sanctae conversationis usque in finem. In altitudine spem coelestium praemiorum. In profundo inscrutabilia judicia Dei, unde ista gratia in homines venit. Et haec ita coaptantur sacramento crucis, ut in latitudine accipiatur transversum lignum, quo extenduntur manus, propter operum significationem. In longitudine ab ipso usque in terram, ubi tolonganimiter permanere, in altitudine, ab ipso ligno transverso sursum versus, quod ad caput eminet propter exspectationem supernorum, ne illa opera bona atque in eis perseverantia, propter temporalia beneficia credantur facienda, sed potius propter sempiterna speranda, in profundo autem pars illa ligni, quae in abdito terrae defixa latet, sed inde consurgit illud quod eminet, sicut ex occulpereminentem vero scientiae charitatem Christi, eam profecto dicit, ubi pax illa est, quae praecellit omnem intellectum. cripsit autem et
Abbreviated transcription (Latin):
S occulto dłi uidicio inunitate fidei c̃cedit᷑.
ralit̃ aũt dñs incruce sit positꝰ. Beba.
qͥdue eadem sacratissimi corporis po¬
sitio regalis in se typi contineat: seduluiᷤᷤ
in paschali carmine uersibus dixit.
Heueqͥs ignoret speciẽ crucis eẽ colendam.
Quȩ dñm poetauit ouans ratione potenti.
Quatuor inde plagas qͣdrat colligit orbis.
Splenditꝰ auctoris deuertice fulget eous.
Oeciduo sacrȩ lambuntur sydere plantȩ.
Arcton dextra tenet. mediũ leua erigit axem.
Cunctaq de membris uiuit natura creantis.
Et cruce complexũ x pc regit undiq mundũ.
Moralem qͦq sacroscȩ crucis figurã descͥbit
apłs. ubi ait. In caritate radicati & funda

Expanded text:
 occulto Dei judicio in unitate fidei conceditur. Qualiter autem Dominus in cruce sit positus, quidve eadem sacratissimi corporis positio regalis in se typi contineat, Sedulius in paschali carmine versibus dixit: Neve quis ignoret speciem crucis esse colendam, Quae Dominum portavit ovans ratione potenti, Quatuor inde plagas quadrati colligit orbis. Splendidus auctoris de vertice fulget Eous, Occiduo sacrae lambuntur sidere plantae. Arcton dextra tenet, medium laeva erigit axem, Cunctaque de membris vivit natura creantis, Et cruce complexum Christus regit undique mundum. Moralem quoque sacrosanctae crucis figuram describit Apostolus, ubi ait: In charitate radicati et fund
Abbreviated transcription (Latin):
enerit ab homine ambulat ꝑ aui
loca arida querens requiẽ ⁊ ñ inuenĩ. tec¬
ossunt hȩc ñ inconuenien Beda.¬
ter accipi de quolibet heretico uł
scismatico. uł etiam malo catholico. De
quo cũ tempore bapusmatis sp̃s ĩmun¬
dus exierit. ꝑ ambulat loca maquosa.
id circuit corda fideliũ. expurgata a
mollicie fluxȩ cogitationis. Requiem
querit & ñ inuenit. quia castas mentes
habitare ñ potest. nec quiescere nͥ in pͣuo
corde. Unde dñs de illo inqͥt. Sub ũbra
dorinit in secreto calami. ⁊ locis hum̃tib.
In umbra insinuat tenebrosas cogitatio¬
nes in calamo qͥ foris ẽ nitidꝰ ⁊ intͦ uacu
us: m̃tes simulatrices. in locis hum̃tib
lasciuas ⁊ molles. Iunc dicit. Reũtar
in domũ meã. unde exiui. Heu̾tar ad
ilius conscientiam unde in baptismo
ciectus fuerã. & pͥstinam possessionem
consueto mͦ mͥ subiciam. Et ueniens in¬
uenit uacantem. scopis mundatã ⁊ orna¬
tam. I acantẽ scilicet a bonis actib ꝑ

Expanded text:
homine, ambulat per loca arida quaerens requiem, et non invenit. » Possunt haec non inconvenienter accipi de quolibet haeretico vel schismatico, vel etiam malo Catholico. De quo cum tempore baptismatis spiritus immundus exierit ambulat per loca inaquosa, id est circuit corda fidelium expurgata a mollitie fluxae cogitationis. Requiem quaerit et non invenit, quia castas mentes inhabitare non potest, nec quiescere nisi in pravo corde. Unde Dominus de illo inquit: « Sub umbra dormit, in secreto calami et locis humentibus . » In umbra insinuat tenebrosas conscientias; in calamo qui foris est nitidus, et intus vacuus est, mentes simulatrices; in locis humentibus lascivas et molles. Tunc dicit: « Revertar in domum meam unde exivi. » Revertar ad illius conscientiam, unde in baptismo ejectus fueram, et pristinam possessionem consueto modo mihi subjiciam. « Et veniens invenit vacantem scopis mundatam et ornatam. » Vacantem, scilicet a bonis actibus per
Abbreviated transcription (Latin):
egina austri surget in iudicio cũ re¬
probis. in quo quia ipsa electa eẽ
ñ dubitatur: resurrectio bonoꝵ uł ma¬
lorum ostendit᷑. Referc scriptura ꝑ qͥntaᷤᷤ
difficultates regina saba uenit audire
sapientiam salomonis. et ei multa mu¬
nera deferens. ab eo plura recepit. Que
ideo iudȩos in comparatione sui condem¬
nabit. qm̃ ab ultimis terrȩ finib in sapien¬
tia famosũ ẽẽ cognouit. & q̃siuit. illi uero
int̃se habentes dĩ uirtuitẽ ⁊ sapientiam.¬
ñ mͦ ñ audiebant. s blasphemabant. &
insidias ei tendebant. Magister¬
Iulti siquidẽ uenerunt a finib terrȩ
audire sapientiam salomonis. ut li¬
ber t̃cius regũ refert. ⁊ deferebant ei mu
q̃ peccatũ abolet. in regina saba ꝑ studi¬
um ꝑcipiendȩ sapientiȩ q̃ peccatũ cauet.
constat ȩccła. ut aut peccare desistas aut
poccare nescias. Mazie ter.¬

Expanded text:
egina austri surgit in judicio cum reegina austri surgit in judicio cum reprobis: in quo, quia ipsa electa esse non dubitatur, resurrectio bonorum et malorum ostenditur. Refert Scriptura, per quantas difficultates regina Saba venit audire sapientiam Salomonis , et ei multa munera deferens, ab eo plura recipit. Quae ideo Judaeos in comparatione sui condemnabit, quoniam ab ultimis terrae finibus in sapientia famosum esse cognovit et quaesivit; illi vero inter se habentes Dei sapientiamnon audiebant, sed blasphemabant, et insidias ei tendebant. Multi siquidem venerunt a finibus terrae audire sapientiam Salomonis , ut liber Regum tertius refert: et deferebant ei munera. e peccatum abolet; in regina Saba, per studium percipiendae sapientiae, quae peccatum cavet, constat Ecclesia, ut aut peccare desistas, aut peccare nescias. In
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ utres ꝑibunt. S uinũ nouũ in utreᷤ
nouosmittendũ ẽ. ⁊ utraq conseruantur.
Hic discipulos uet̾ib comparat utribus.
& dicit eos cito posse dirumpi si spũalib p̃¬
ceptis implerentur. quia rudes m̃tes nouȩ
uitȩ mysteria pati ñ possunt. & ita doctrina
effundit᷑. id nichil ꝓdest.⁊ ñites pondere
Cum gͥ doctrina memoriȩ tradit᷑ & mens
ñ ẽ sine fructu: tunc utraq conseruant᷑.
Alit̃. Cauendũ ẽ doctori. ne ammȩ ad¬
huc in uetustate maliciȩ ꝑduranti. no¬
uoꝵ mysterioꝵ sacram̃ta cõmitat. Lei.
el ita. Uestim̃tum uetus ⁊ utres uet̾es

Expanded text:
tur, et utres peribunt. Sed vinum novum in utres tur, et utres peribunt. Sed vinum novum in utres novos mittendum est, et utraque conservantur. Hic discipulos veteribus comparat utribus, et dicit eos cito posse disrumpi, si spiritualibus praeceptis implerentur; quia rudes mentes novae vitae mysteria pati non possunt: et ita doctrina effunditur, id est, nihil prodest; et mentes pondere Cum igitur doctrina memoriae traditur, et mens non est sine fructu, tunc utraque conservantur. Aliter. Cavendum est doctori, ne animae adhuc in vetustate malitiae perduranti, novorum mysteriorum secreta committat. HIERON. Vel ita; Ves
Abbreviated transcription (Latin):
solidatos. & idõ ñ posse seuera ienima
⁊ continentiȩ p̃cepta sustinere. ne ꝑ auste¬
ritatem niniam etiã credulitatẽ quam
habebant amitterent. Donec enĩ qͥs uete¬
rem hominẽ deponat.⁊ nouũ induat ꝑ
passionẽ xp̃i: ñ poterit nouam doctͥnam
sustinere. quȩ ñ ꝑ partes s integra seruan
da est. Estaut noua doct̾rina ñ solum
ieuinare a coneupiscenttia ciboꝵ. s etram
ab om̃i lȩticia temporaliũ tẽptationum.
Ergo pannũ huius doctrinȩ. id partẽ
quȩ ad cibos ꝑtinet. dicit ñ oportere imꝑ¬
tiri hominib adhuc uet̾i consuetudim
deditis. quia ⁊ illinc uidet᷑ quasi scissio
fieri. & ipsi uetustati ut lucas ait ñ conue¬
nit. Nam misceri ñ debent actus ueteris
⁊ noui hõis. Nonenim placet sponsodis¬
color uestis. Unde apłs. Exuite uet̾em
hominem cũ actib suis. & indiute no¬
uum cũ actib suis. E t nemo mutit
rumpet uinũ nouũ utres. & ipsũ effunde¬

Expanded text:
solidatos; et ideo non posse severa jejunia solidatos; et ideo non posse severa jejunia et continentiae praecepta sustinere, ne per austeritatem nimiam, etiam credulitatem quam habebant amitterent. Donec enim quis veterem hominem deponat, et novum induat per passionem Christi, non poterit novam doctrinam sustineova doctrina non solum jejunare a concupiscentia ciborum, sed etiam ab omni laetitia temporalium tentationum. Ergo pannum hujus doctrinae, id est, partem quae ad cibos pertinet, dicit non oportere impartiri hominibus adhuc veteri consuetudini deditis: quia et illic videtur quasi scissio fieri, et ipsi vetustati, ut Lucas ait, non convenit. Nam misceri non debent actus veteris et novi hominis. Non enim placet sponso discolor vestis. Unde Apostolus: Exuite veterem hominem eum actibus suis, et induite novum cum actibus suis . Et nemo mittit res, et ipsum effunde
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aũt ꝓpt̃ peccata a nob recesserit: tc̃
ieiunandũ ẽ ⁊ lugendũ. Dicebat autẽ
& similitudinẽ ad illos. quia nemo assu¬
m̃tum panni rudis assuit uestim̃to ueh.
A lioqͥn aufert supplem̃tũ nouũ auet̾i.
& maior scissurafit. Magister¬
Ilioqͥn uidelicet si pannũ rudẽ id no¬
uum assuat uet̾i. aufert nouus de ue¬
teri. ⁊ fit scissura maior. id damnabilior.
quia ⁊ particula pannirudis damnose.
a reliqua massa scindit᷑. ⁊ in uet̾i panno
sit maus foram̃ quã pͥusee̾t. ex dissimili¬
tudine noui ⁊ uet̾is. Assum̃tũ dicit illud
qd̃ assuitur. sicut indum̃tũ qd̃ induitur.
Maths uͦ ⁊ lucas talẽ particulam uocant
cõmissurã. quȩ si fuerit de nouo panno ⁊
lit plenittidinẽ eius. id late dirumpit il¬
lud & ita peior scissura fit. Beda.¬
iscipulos itaq dñs dicit adhuicẽe
tanquã uetera uestim̃ta. id÷ carna¬
les necdũ fide passionis ⁊ resurrectiõis

Expanded text:
cum autem propter peccata a nobis recesserit, tunc cum autem propter peccata a nobis recesserit, tunc jejunandum est et lugendum. Dicebat autem et similitudinem ad illos, quia nemo assumentum panni rudis assuit vestimento veteri Alioquin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit. Alioquin, videlicet si pannum rudem id est, novum assuat veteri, aufertur novus de veteri; et fit scissura major, id est, damnabilior; quia et particula panni rudis damnose a reliqua massa scinditur, et in veteri panno fit majus foramen quam prius esset, ex dissimilitudine novi et veteris. Assumentum, dicit illud quod assuitur, sicut indumentum, quod induitur. Matthaeus vero et Lucas talem particulam vocant commissuram, quae si fuerit de novo panno, elit plenitudinem ejus, id est, lato disrumpit illud, et ita pejor scissura fit. Discipulos itaque Dominus dicit adhuc esse tanquam vetera vestimenta, id est carnales necdum fide passionis et resurrectionis