comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ in morẽ uermium urgeret᷑. Igitur
et nos fr̃s obseruantes quadragesimȩ coti¬
diana mod̾ata ieiuna: et tanꝗđ in heremo
constituti. nicħ deliciaꝵ scłarium cogite¬
mus. Nulla nos cupiditatum corporaliũ
dulcedo sollicitet. Simꝰ sobrii: simꝰ casti.
Habentes quidem conũsationem in urbib:
possideamꝰ mente desertum. Si ita absti¬
uentes egerimꝰ: erit. ut cęlestis mannȩ resi¬
ciam᷑ alimonia. et nullis uermium stimu¬
lis compungam᷑ fũ .ii. Sermo bĩ¬

Expanded text:
entiae in morem vermium urgeretur. Igitur entiae in morem vermium urgeretur. Igitur et nos, fratres, observantes Quadragesimae quotidiana et moderata jejunia, et tamquam in eremo constituti, nihil deliciarum saecularium cogitemus, nulla nos cupiditatum corporalium dulcedo sollicitet. Simus sobrii, simus casti; habentes quidem conversationem in urbibus, possideamus mente desertum. Si ita abstinentes egerimus, erit ut coelestis mannae reficiamur alimonia, et nullis vermium stimulis compungamur. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
ieuinasse. Ego aut̃ dico illos ñ nͥ abstinentiȩ
tẽ uacasse: atq ideo cȩlestis alimoniȩ grãm
meruisse. Primum. qr desertũ om̃e ieiunũ
ẽ: quia anxietas solitudinis. concupiscentiã
repellit escarum. Deuide in heremo unde
accurata epula: unde uina p̃ciosa: unde
quadraginta annoꝵ tp̃r qualisc̾q sub̃a:¬
ntelligimꝰ gͦ ieuinasse filios isrł: quia cog¬
noscimus illis escarũ copiã defuisse: et
tẽ sumpsisse cibũ. qnͣdo largienti placuisset
Satis aut̃ diu ieiunat: qui cũ xp̃i uolunta¬
te se reficit. Usq adeo uͦ abstinentia filioꝵ
isrł in heremo placuit saluatori: u quordã
etiam int̾ ipsos intemꝑantia notaretur. ĩ ta
ut quisq auidior duplum mannȩ cybum
⁊ͥ collegerat. hic hac iniuria feriret᷑. ut ñ
tam cẏbum sͥ inueniretꝰ seruasse quã uer¬
mes: Scilicet qr supra moderatã refectionẽ
concupierat: ulut stimulis quib dã consei¬

Expanded text:
jejunasse. Ego autem dico illos non nisi abstinentiae jejunasse. Ego autem dico illos non nisi abstinentiae tunc vacasse, atque ideo coelestis alimoniae gratiam meruisse: primum, quia desertum omne jejunium est; quia anxietas solitudinis concupiscentiam repellit escarum: deinde in eremo unde accuratae epulae? unde vina pretiosa? unde quadraginta annorum tempore qualiscumque subntelligimus ergo jejunasse filios Israel, quia cognoscimus illis escarum copiam defuisse et tunc sumpsisse cibum quando largienti Domino placuisset. Satis autem diu jejunat qui cum Christi voluntate se reficit. Usque adeo vero abstinentia filiorum Israel in eremo placuit Salvatori, ut quorumdam etiam inter ipsos intemperantia notaretur; ita ut quisquis avidior duplum mane cibum sibi collegerat, hic hac injuria feriretur, ut non tam cibum sibi inveniretur servasse quam vermes: scilicet ut quia supra moderatam refectionem concupierat, velut stimulis quibusdam consci
Abbreviated transcription (Latin):
taret et nomen. Quisq gͦ in hac deuotiõe
quadragesimȩ dñica mandata seruaũit:
necabit᷑ in eo diabolica impietas: apłica
aut̃ reseruabit᷑ gr̃a. Et succedens quodãmͦ
ipse sͥ. morit᷑ ex ea parte qua peccator. ẽ: ui¬
uificat᷑ ex illa parte qua ustus. ẽ. Uideamꝰ
etiam: si alibi in scripturis hunc mysticum
quadragesimȩ numerum possumꝰ iuenire.
egimus. qd̾ ses̃ moyses in heremo quadragin¬
ta annoꝵ curriculo. filios isrł celesti manna
numerꝰ. ꝓ quẽ iusticra noe saluat᷑: ⁊ ifrł filii sa¬
ginant̃. Unde: mnos obseruemꝰ hc̃ numerũ. ut aꝑi¬
ant᷑ nob̾ celi: quatenꝰ ⁊ pluuia nos gr̾e̾ sp̃italis
irroret:ispiritalium sacramentoꝵ manna
reficiat. Instar enim patrum nr̃oꝵ hac ob¬
seruatione quadragesimȩ: & iustificamur
et pascim᷑. Iustificam᷑ lauacro: pascimur
sacram̃tis. S dicit aliqͥs. filios isrł in here¬
mo qnͣdo manna saturati sunt: minime

Expanded text:
taret et nomen. Quisquis ergo in hac devotione taret et nomen. Quisquis ergo in hac devotione Quadragesimae dominica mandata servaverit, necabitur in eo diabolica impietas, apostolica autem reservabitur gratia; et succedens quodammodo ipse sibi, moritur ex ea parte qua peccator est, vivificatur ex illa parte qua justus est. Videamus etiam si alibi in Scipturis hunc mysticum Quadragesimae numerum possumus invenire. Legimus quod sanctus Moyses in eremo quadraginta annorum curriculo filios Israel 464 coelesti manna numerus, per quem justitia Noe salvatur, ginantur. Unde et nos observemus hunc numerum, ut aperiantur nobis coeli, quatenus et pluvia nos gratiae spiritalis irroret, et spiritalium sacramentorum manna reficiat; instar enim Patrum nostrorum hac observatione quadragesimae et justificamur 422 et pascimur: justificamur lavacro, pascimur sacramentis. 6. Sed dicet aliquis, filios Israel in eremo quando manna saturati sunt, minime
Abbreviated transcription (Latin):
temporis quadragesimã dedit: ut consti¬
tuto dierum numero. patefactis cęliᷤ. plu¬
uia nos misericordiȩ cȩlestis irroret. et in¬
undatione facta ꝑ baptismũ. lauacri salu¬
taris nos imber illuminet: et sicut tunc
factum. ẽ. aquaꝵ fluctib. extinguat᷑ in
nob delictoꝵ iniquitas: uirtutũ iusticia
conseruet᷑. Ipsa enĩ q̃ sub noe. et mͦ u̾titur
ratio. Baptismũ enim peccatori diluinum
.ẽ: consecratio : fideli. ꝑ lauacrũ enĩ dñi sal¬
uat᷑ iusticia: necat᷑ in iusticia. Qd̃ in uno
eodemq factum uidemꝰ apło paulo: qui
priꝰquã p̃ceptis spiritalib lauaret᷑. erat blas¬
phemꝰ. ꝑsecutor. et saulus. At uͥ pluuia
suꝑ eum lauacri cȩlestis influx̃: necatur
blasphemus: necat᷑ ꝑsecutor: necat᷑ & saulꝰ.
Uiuificat᷑ apłs: uiuificatur iustus: uiuificat᷑
et paulꝰ. Usq adeo aut̃ ꝑdidit ueterẽ cum¬
actib suis hominem: ut cum morib mu¬

Expanded text:
nstar illius temporis Quadragesimam dedit; ut constinstar illius temporis Quadragesimam dedit; ut constituto dierum numero, patefactis coelis, pluvia nos misericordiae coelestis irroret, et inundatione facta per baptismum lavacri salutaris nos imber illuminet; et sicut tunc factum est aquarum fluctibus, exstinguatur nunc in nobis delictorum iniquitas, virtutum justitia conservetur. Ipsa ri diluvium est, consecratio est fideli. Per lavacrum enim Domini salvatur justitia, necatur injustitia: quod in uno eodemque factum videmus apostolo Paulo, qui priusquam praeceptis spiritalibus lavaretur, erat blasphemus persecutor, et Saulus: at ubi pluvia super eum lavacri coelestis influxit, necatur blasphemus, necatur persecutor, necatur Saulus; vivificatur apostolus, vivificatur justus, vivificatur et Paulus. Usque adeo autem perdidit vetereactibus suis hominem, ut cum moribus mu
Abbreviated transcription (Latin):
dine: tempꝰ sacratissimum celebremus. N
pretereat nos dies absq ieuno: non nos
transeat una ebdomada absq uigiliis. llle
enim quadra gesimã facit: qui ieunando
et ingilando ascendit ad pascha. Nam sic̃
reliquo anno ieiunare p̃mium. ẽ: ita in
quadragesima non isiunare peccatũ est.
Illa enim uoluntaria sunt ieninia: ista ne¬
cessaria. Illa de arbitrio ueniunt: ista de le¬
ge. dd illa inuitam᷑: ad ista compellimur.
S uideamꝰ: iste quadraginta dierũ sacratis¬
simꝰ numerus unde habere cȩꝑit exordiũ.
Legimus pͥmum in ueteri testam̃to. noe tẽ¬
porib cum omne genus hominum scele¬
rata iniquitas occupasset. tot dierum nu¬
mero patefactis cataractis cȩli aquaꝵ plu¬
uias defluxisse: et mysterio quodã qua¬
dragesimȩ. inundatione orbi t̾rarũ facta.
non tam diluuium quã baptismũ con¬
tigisse. Baptismũ plane fuit. ꝑ qđ in pe-¬
catorib iniquitas sublata. ẽ: noe iusticia

Expanded text:
udine tempus sacratissimum celebremus, non udine tempus sacratissimum celebremus, non praetereat nos dies absque jejunio, non nos transeat una hebdomada absque vigiliis. Ille enim facit Quadragesimam, qui jejunando et vigilando ascendit ad Pascha. Nam sicut reliquo anno jejunare praemium est, ita in Quadragesima non jejunare peccatum est; illa enim voluntaria sunt jejunia, ista necessaria; illa de arbitrio veniunt, ista de lege; ad illa invitamur, ad ista compellimur. Sed videamus 463 iste quadraginta dierum sacratissimus numerus unde habere coeperit exordium. Legimus primum in Veteri Testamento Noe temporibus, cum omne genus hominum scelerata iniquitas occupasset, tot dierum numero patefactis cataractis coeli aquarum pluvias defluxisse, et mysterio quodam Quadragesimae inundatione orbi terrarum facta non tam diluvium quam baptismum contigisse. Baptismus plane fuit, per quod in peccatoribus iniquitas sublata est, Noe justitia
Abbreviated transcription (Latin):
in quadragesima prandetis. si in conscientus
ur̃is rei estis: qđ abstinente cuncto popło.
uos soli contra p̃ceptum dñi deuoratis. Si
non uob̃ rubor : cum exitis in publicum.
nequis uob ieninꝰ occurrat: Aut si non co¬
gitatis cum ad ȩccłam ꝓceditis. quẽad¬
modum pacem ep̃o porrigatis: ne forte
enim debetis. cum in quadragesimȩ dieb
leiuno pransus occurrit: ñ bene de illo iu¬
dicat qui ieiunat. hoc enim ideo dico: qr
audio complures qd̾ grauius ẽ fideles. al¬
t̾nis in quadragesima ebdomadis absti¬
nere: et consecratum illum dierũ numerũ
gulȩ intemꝑantia uiolare: hoc ÷ prandere
septem dierũ curriculo. & septem dierũ
spacio ieiunare. Quib hoc dico eur etiã
ꝑ illos seꝑtem dies fraudẽ ÷ͥ faciant ieui¬
nando: cũ illis ieiunium tale ñ ꝓsit. Quã¬
uis enĩ abstineat quis certis dieb: quãuis
cyboꝵ dulciora alim̃ta ñ sumat: ñ tam̃
et aniculȩ quadragesimã faciunt: diui

Expanded text:
in quadragesima prandetis, si non in conscientiis in quadragesima prandetis, si non in conscientiis vestris rei estis, quod abstinente cuncto populo, vos soli contra praeceptum Domini devoratis? si non vobis rubor est, cum exitis in publicum; ne quis vobis jejunus occurrat: aut si non cogitatis, cum ad Ecclesiam proceditis, quemadmodum pacem episcopo porrigatis; ne forte enim debetis, cum in quadragesimae diebus jejuno pransus occurrit, non bene de illo judicat, qui jejunat. 3. Hoc enim ideo dico, quia audio complures, quod gravius est, fideles alternis in quadragesima hebdomadis abstinere, et consecratum illum dierum numerum gulae intemperantia violare; hoc est, prandere septem dierum curriculo, et septem dierum spatio jejunare. Quibus hoc dico, cur etiam per illos septem dies fraudem sibi faciant jejunando, cum illis jejunium tale non prosit? Quamvis enim abstineat quis certis diebus, quamvis ciborum dulciora alimenta non sumat; non tamen et aniculae Quadragesimam faciunt: juven
Abbreviated transcription (Latin):
se diuinitatis p̃cepta religiosiꝰ
obseruare: p̃t̃missa deuotione
quadragesimȩ cuiꝰ hodie curam᷑
exordium. qͥnquagesimã se facere
mentiunt᷑: cũ id neq dninis litt̾is uibe¬
atur. neq traditum sit auetoritate maioꝵ.
Sola gͥ hoc faciunt p̃sũptione animi: et dũ
putant se deuotiꝰ agere. suꝑsticiosius conũ¬
sant᷑. Dicit se obseruare qͥnꝗͣ gesimã: qui
forte quadragesimã implere uix possit. Bo¬
nũ. ẽ. quidẽ cunctis temporib ieiunare: s
meliꝰ quadragesimã ieumare cum xp̃o.
Hanc enim quadragesimã. nob̾ dñs sui ie¬
iunio consecrauit. Ed dixi ieiumo. non
quia continuatis quadraginta dieb et
noctib. cibum omnino non sumpsit. Qs
impleũit quadragesimã: p̾uaricationis et
contumaciȩ reus tenebit᷑. qd legẽ diumitus
ꝓsalute sua datã. prandendo ipse rescindit.
Rescindis enim legem: qui exemplũ ieninii
mem sustinet. tu ꝓ peccatis tuis ieiunare
formidas: Dicite enim mͥ. int̾rogo uos. qui

Expanded text:
se divinitatis praecepta religiosius observare, praetermissa devotione quadragesimae, cujus hodie curamus exordium, quinquagesimam se facere mentiuntur; cum id neque divinis litteris jubeatur, neque traditum sit auctoritate majorum. Sola igitur hoc faciunt animi praesumptione; et dum putant se devotius agere, superstitiosius conversantur. Dicit se observare quinquagesimam, qui forte quadragesimam implere vix possit. Bonum est quidem cunctis temporibus jejunare, sed melius quadragesimam jejunare cum Christo; hanc enim quadragesimam nobis Dominus suo jejunio consecravit. Quod dixi jejunio, non quia continuatis quadraginta diebus et noctibus, cibum omnino non sumpsit . 2.impleverit quadragesimam, praevaricationis et contumaciae reus tenebitur, quod legem divinitus pro salute sua datam 421 prandendo ipse rescindit. Rescindis enim legem, qui exemplum jejunii mem sustinet, tu pro peccatis tuis jejunare formidas? Dicite enim mihi, interrogo vos qui
Abbreviated transcription (Latin):
sinapis in suo orto seminauit. Ergo il¬
lum. ẽẽ. arbitror: de quo euangłista re¬
fert. Ecce aũt̃ ioseph qui erat decurio
ab arimathia accessit ad pilatum: pe¬
tens ut depositũ corpꝰ dñisepeliret. Qd̃
acceptum tradidit sepulturȩ:. q̃d̾ in orto
fuerat p̾parata. Atq ideo ati scriptura.
d̾ acceptum homo misit in ortũ suum.
Ergo ioseph ortus. flosculoꝵ erat diu̾sis
odorib plenus: s necdũ in eo tale germ̃
inseuerat. fraglabat qͥdem sp̃italis aĩe
eius ortus uaria suauitate uirtittum:
s necdum xp̃m cum a romatib in cordis
sui secreto posuerat. Ita dum saluatorẽ
illum in anime suȩ intimis collocauit.
Ramos aut̃ huius arboris si requiras: in¬
uenies quia ramꝰ ⁊ petrus : ramꝰ ÷ paulꝰ
siqͥs se fortit̃ tenere uoluerit: fluctibꝰ scłi
minime submerget᷑. Quin potiꝰ sub
umbra illoꝵ latitans. gehenne non pa¬
tietur ardorẽ: securus & de diabolice
tempestatis ꝓcella. ⁊ de iudicii exuren¬

Expanded text:
anum in suo hortulo seminavit? Ego illum esse arbitror de quo evangelista refert: Ecce autem Joseph, qui erat decurio ab Arimathea, accessit ad Pilatum, petens ut depositum corpus Domini sepeliret : quod acceptum tradidit sepulturae, quae in horto fuerat praeparata, atque ideo ait Scriptura: Quod acceptum homo misit in hortum suum. Ergo Joseph hortus flosculorum erat diversis floribus plenus, sed necdum in eo tale germen inseverat. Fragrabat quidem specialis animae ejus hortus varia suavitate virtutum, sed nec dum Christum cum aromatibus in cordis sui secreto posuerat. Ita dum Salvatorem illum in animae suae intimis collocavit. Ramos autem hujus arboris si requiris, invenies, quia ramus est Petrus, ramus est Paulus, si quis se fortiter tenere voluerit, fluctibus saeculi minime submergetur; quin potius sub umbra illorum latitans gehennae non patietur ardorem, securus a diabolicae tempestatis procella, et de judicii exuren
Abbreviated transcription (Latin):
uilium acerrimos sucos. cũ assis agni
carnib manducari. s inandatoꝵ xp̃i
utilit̾ amaros sermones. p̃cepit cũ ĩpso
sacram̃to passionis dñĩcȩ deuora rł Honne
enim amari uidentur sermones dñi. cũ
dicit. si uis ꝑfectus. eẽ. relinque om̃a tua.
et ueni sequere me & cum dicit non
habendas tuat duas tunicas. neq perã.
neq calciam̃ta: Amaritudo sermonũ:
medicina ÷ ammarũ. Qd̃ aut̃ ait eũgłm.

Expanded text:
vilium acerrimos succos cum assis agni vilium acerrimos succos cum assis agni carnibus manducari, sed mandatorum Christi utiliter amaros sermones praecepit cum ipso sacramento passionis dominicae devorari. Nonne enim amari videntur sermones Domini cum dicit: Si vis perfectus esse, relinque omnia tua, et veni, sequere me ? Et cum dicit non habendas duas tunicas, neque peram, neque calceamenta, 368 amaritudo ista sermonum medicina est animarum. Quod autem a
Abbreviated transcription (Latin):
ascendendo ad celum exxaltatꝰ ut arbor ẽ:
Aranum plane xp̃c ÷ dum patit᷑. arbor:
cũ resurgit. Granũ inquã ÷ cum famem
humana conditione patit᷑. hic sacietatẽ
ꝓpria diuinitate largit᷑. Uranũ autem
dixerim dñm cum credit᷑. contẽpnitur.
increpat᷑. Arbor ÷ aũt cũ cecos illummat:
mortuos resuscitat: peccata condonat. Qd̃
aut granum sit: ipse dicens in eugłio ait
Iisi granũ tritici cadens in t̾ra mortuum
uelut sinapis amaritudinẽ iudei ming¬
me sustinentes. contẽpsert̃ sucum cȩlestis
disciplinȩ acciꝑe: dicentes illuminato illi
ceco. Tu sis disciplł eius: Nos aut̃ moysi
discipłi sumus: Ipsiꝰ quoq moysi mau¬
data penttꝰ ignorantes: qui p̃cipiens iłł
specialit hanc amaritudinem comedendã
cũ pasche illis cęlebrandȩ sac̃menta dispo¬
poneret.ait. Manducabitis illud cum
amaritudine. Pascha enĩ dñi . ẽ. Non
enim sicut illi putant. iussit herbaꝵ

Expanded text:
ascendendo ad coelum exaltatus ut arbor est. ascendendo ad coelum exaltatus ut arbor est. Granum plane Christus est dum patitur, arbor est cum resurgit. Granum inquam est, cum famem humana conditione patitur, hic satietatem propria divinitate largitur. Granum autem dixerim Dominum, cum caeditur, contemnitur, increpatur; arborem autem cum caecos illuminat, mortuos resuscitat, peccata condonat. Quod autem granum sit, ipse dicens in Evangelio ait: Nisi granum tritici cadens in terram mortuum amaritudinem Judaei minime sustinentes, contempserunt succum coelestis disciplinae accipere, dicentes illuminato illi caeco: Tu sis discipulus ejus; nos autem Moysi discipuli sumus . Ipsi quoque Moysi mandata penitus ignorantes, qui praecepit illis hanc amaritudinem comedendam: cum Paschae illis celebrandae sacramenta disponeret, ait: Manducabitis illud cum amaritudine; Pascha enim Domini est . Non enim sicut illi putant jussit herbarum
Abbreviated transcription (Latin):
mus ⁊ scđm qd ait dñs. Uos plorabitis
⁊ plangetis: scłm aii gaudebit. Sicutt
aitt cum sinapi capiit forte curandũ ÷
corꝑi ꝑfectius medicina ꝓueniat: ita &
cum anima ꝑ fidẽ curanda ÷. p̃cipim᷑ sub¬
stantiã a nob scłi auferre. impedim̃ta au¬
ri argentiq deponere: ut nude et soli aĩe
congruentius sp̃italis medicina ꝓueniat.
Quisq̃ enim reb mundi ⁊ diuituis seculi
obuolutꝰ ÷ huic fidei medicina non ꝓderit.
Ergo qđ siseus sinapis in corꝑe. hoc fides
xp̃iana oꝑat᷑ in anima. S qm̃ in eadem
arbor ⁊ uolueres celi requieuerunt in
ramis eiꝰ : diligentiꝰ requiramꝰ. quis iste sit.
cui hec cunctã conueniant. Diximꝰ suꝑiꝰ
naturam sin apis posse congruere. S qm̃
dicit script᷑a. ⁊ creuit et facta ÷ arbor. &
uolucres cęli requieuerunt in ramis eiꝰ:
arbitror hoc ipsi xp̃o dño rectius cõꝑari:
qͥ nascendo in hoĩe humiliatꝰ ut gͣnũ :

Expanded text:
mus, secundum quod ait Dominus: Vos plorabitis mus, secundum quod ait Dominus: Vos plorabitis et plangetis, saeculum autem gaudebit . Sicut autem cum sinapi caput forte curandum est, corpori perfectius medicina proveniat; ita et cum anima per fidem curanda est, praecipimur substantiam a nobis saeculi auferre, impedimenta auri argentique deponere, ut nudae et soli animae congruentius spiritualis medicina proveniat. Quisquis enim rebus mundi et divitiis saeculi obvolutus est, huic fidei medicina non proderit. Ergo quod succus sinapis in corpore, hoc fides Christiana agatur in anima. Sed quoniam in eadem arbor, et volucres requieverunt in ramis ejus, diligentius inquiramus quis iste sit cui haec cuncta conveniant. Diximus supernaturam sinapis posse congruere. Sed quoniam dicit Scriptura, et crevit, et facta est arbor, et volucres requieverunt in ramis ejus, arbitror hoc ipsi Christo Domino rectius comparari, qui nascendo in hominem humiliatus ut granum est,
Abbreviated transcription (Latin):
parabolã dñi deseruimꝰ: in qua
ait. Cui simile ÷ regnũ celoꝵ:
⁊ cui simile illud estimabo.
Simile ⁊ gano senapis. et cetera.
Mita ꝑstrinximus. quib ꝓbarem regnũ
dei grano seͥnapis ñ unmerito comparari:
⁊ distantiam in sola. eẽ. estimatioẽ u̾borum.
non in collatione uirtutum᷑. Siqͥde fides
quẽ sinapis nata deꝓmit. Nam sicut cũ
salubritatẽ corporis nr̃i cum quodã fletu
austeritatis accipimꝰ. illinc enim nos a¬
maritudo ex asꝑat. acrimonia penetrat.
hinc calor ignei saporis accendit. et toto
ꝑturbati corpore tunc magis sani effici¬
mur cum ampliꝰ deploramus: ita & cũ
fidei xp̃ianȩ mandata ꝑcipimꝰ. contrista¬
m᷑ animo: affugimur corpore. ad lacri¬
mas ꝑmouem᷑ : & ipsam nr̃am salutem cũ
quodã fletu ac merore consequim᷑. Inde
enim ieiunia nos exasꝑant: illine pecca¬
toꝵ conscientia macerat: hinc patrimonii
la etura conturbat. ⁊ toto contristati habitu.
magis salutẽ consequim᷑ si ampliꝰ deflea¬

Expanded text:
parabolam Domini disserentes, in qua ait: Cui simile est regnum coelorum, et cui simile illud aestimabo? Simile est grano sinapis, etc., multa perstrinximus quibus probaremus regnum Dei grano sinapis non immerito comparari, et distantiam in sola esse existimatione verborum, non in collatione virtutum. Siquidem fides quem sinapis natura depromit. Nam sicut, cum salubritatem corporis nostri cum quodam fletu austeritatis accipimus. Illinc enim nos amaritudo exasperat, acrimonia penetrat, hinc calor ignei saporis accendit, et toto perturbati corpore tum magis sani efficimur, cum amplius deploramus. Ita ergo et cum fidei Christianae mandata percipimus, contristamur animo, affigimur corpore, ad lacrymas promovemur, et ipsam nostram salutem cum quodam fletu ac moerore consequimur. Inde etiam jejunia nos exasperant, illinc peccatorum conscientia macerat, hinc patrimonii jactura conturbat, et toto contristati 366 habitu magis salutem consequimur, si amplius deflea
Abbreviated transcription (Latin):
salutis exhibuit: & pax hominibus
bonȩ uoluntatis. quos certamine suo
abolica de captiuitate reuocauit. Ꝙ
quã congrue angłicus intonat sermo
cum dr̃: gła in excelsis deo. et in t̾ra¬
idem ipse dei filius. et apud angłos
glosus ÷ in excelsis: et bone uolun¬
tatis hominib pacem prestat in ter¬
ris. ꝓpt̃ quod dilectissimi competen

Expanded text:
salutis exhibuit: et pax hominibus salutis exhibuit: et pax hominibus bonae voluntatis, quos certamine suo abolica de captivitate revocavit. Et quam congrue evangelicus intonat sermo cum dicitur: Gloria in excelsis Deo, et pax in teridem ipse Dei Filius, et apud angelos gloriosus est in coelis, et bonae voluntatis hominibus pacem praestat in terris. Propter quod, dilec
Abbreviated transcription (Latin):
la ꝑhennis uitȩ. spiritalium ouium
greges agni cȩlestis balatus inuiter.
N on erat inquit ei locus in diu̾sorio.
Nunqͥd tantȩ illius erant angustiȩ
mansionis ut nati sub horam par¬
uuli m̃bra non caꝑent: S iccirco
mystico refertur sermone ñ inue¬
niri locum in diu̾sorio: quia ingres¬
sus mundum xp̃c. fidem in qua pos¬
set requiescere non inuenit: ut ait
ipse in euangłio dicens. filius aũt
hominis. non ht̃ ubi caput reclinet:
Unde reu̾timꝰ: quia unicus dĩ filius
non in speciosis domib auratisq la¬
quearib s in fide credentium requi
ubera. nascentium more infantium
uagientem uilib circũdatum pan¬
nis iacentem iulius in p̾sepi. angłica
ministeriaꝓsecuntur: & omnis cȩlestis¬
exercitiis multitudo mirat᷑ conso¬
na eum uoce collaudans & dicens:
Gła in excelsis deo. et in t̾ra pax homi¬
nib bonȩ uoluntatis. Qła utiq deo
qui desꝑatis mortalib mimꝰ eternȩ

Expanded text:
la perennis vitae spiritualium ovium la perennis vitae spiritualium ovium greges agni coelestis balatus invitet. Non erat, inquit, eis locus in diversorio. Nunquid tantae illius erant angustiae mansionis, ut nati sub hora parvuli membra non caperet? Sed idcirco mystico refertur sermone, non invenire locum in diversorio; quia ingressus mundum Christus fidem, in qua possit requiescere, non invenit, ut ait ipse in Evangelio, dicens: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet . Unde advertimus quia unicus Dei Filius non in spatiosis domibus auratisque laqueariis, sed in fide credentium requieentem ubera, nascentium infantium more vagientem, vilibus circumdatum pannis, jacentem in praesepe, angelica ministeria prosequuntur, et omnis exercitus multitudo miratur, consona cum voce collaudans et dicens: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Gloria utique Deo, qui desperatis mortalibus munus aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
uirgineis nuit᷑ ub̃ib. Atq ut pͥmũ illũ in has
scłi ꝓcellas i fluctuantis sentinã mundi uterꝰ
maternus effudit. uilissimis cir
luce ꝑfudit. cęlum syderib ad ornaũ.
et ignea solem claritate uestiuit. Ob¬
uoluit᷑ quidẽ pannis. s hii panni no¬
ua stella radiante munerantꝰ a ma¬
gis. et exultantib angłis honorant᷑.
t ut nouerimꝰ uniu̾sa hȩc ꝑ mysteriũ
uel fieri uel dici: hic qui pannis
patris et̾noq thalamo salutarium
nuptiarum sponsus uenit o cęlo sic̃
ait uenerandꝰ dauid. Ipse tanquam
sponsus ꝓcedens de thalamo suo.
Deinde ut legitur ponit᷑ in p̾sepio. qr
ut ait euangłista non erat illi locꝰ
in diu̾sorio. Ne quem fr̾s ista ꝑmo¬
ueant: quia omnis hȩc in saluatore
uilitas. p̾ciosissimum nr̃e salutis :
sacram̃tum. Uidete enim quanta
qui gemina quadam gratia humani
generis et esca erat futurus et pastor
Qui bene in p̾sepio ponit᷑ ut ad pabu¬

Expanded text:
virginibus nutritur uberibus, atque ut primum illum in has virginibus nutritur uberibus, atque ut primum illum in has saeculi procellas, et fluctuantis sentinam mundi uterus maternus effudit, vilissimis circluce perfudit, coelum sideribus adornavit, et ignea solem claritate vestivit. Obvolvitur quidem pannis, sed hi panni nova stella radiante munerantur a magis et exsultantibus angelis honorantur. Et ut noverimus universa haec per mysterium vel fieri vel dici, hic qui pannis Patris, aeternoque thalamo salutarium 32 nuptiarum sponsus venit e coelo, sicut ait venerandus David: Ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Deinde ut legitur ponitur in praesepe, quia, ut ait evangelista, Non erat illis locus in diversorio . Ne quem, fratres, ista permoveant, quia omnis haec in Salvatore vilitas pretiosissimae nostrae salutis est sacramentum. Videte enim quanta aesepe, qui gemina quadam gratia humani generis et esca erat futurus, et pastor. Qui bene in praesepio ponitur, ut ad pabu
Abbreviated transcription (Latin):
ne saluator dr̃. Ecce qualit̃ inuicem
concordantib sententiis diuina testi-¬
monia concordant᷑ confirmant᷑: & cũ
p̃dicantium diuisa sint tempora non¬
tam̃ diu̾sa narratio. Nam partũ uir¬
ginis quẽ ille p̾dix̾at iste testat᷑. Qͥs
gͥ de diumitate . xp̃i. quis de redemp¬
tione cunctet᷑ quẽ et ysaias ꝓfitet᷑
dm̃ et gabriel annunciat saluatorẽ:
Quis intactȩ puerꝑȩ auum dubitet
floriusse qd̾ uno pene ore. atq eodẽ
spiritu ꝓlocunt᷑ euangłista. angłs &
ꝓpħa: Ubi tanti talesq sunt testes
non erubescit ueritas. s auditor incre-¬
dulus confutatur. S iam uideamus
quib ue rursus iniuriȩ illȩ uirtutib
decorent᷑. Et ante omnia femineo se
sexu concipi patit᷑. qui in exordio mun-¬
di omĩpotenti manu de masculo oꝑatꝰ
est feminam. S hanc hum ulitatem
nascendi uirginalis matris sublimat
integritas: & quãuis natꝰ. xp̃c femineo
ut infanᷤ lacte pascat. t̃n ut rerũ potens

Expanded text:
invicem concordantibus sententiis testimonia divina confirmantur, et cum praedicantum diversa sint tempora, non diversa narratio. Nam partum virginis, quem ille praedixerat, iste testatur. Quis igitur de divinitate Christi, quis de redemptione cunctetur, quem et Isaias profitetur Deum, et Gabriel annuntiat Salvatorem? Quis intactae puerperae alvum dubitet floruisse, quod uno pene ore, atque eodem spiritu proloquuntur evangelista, angelus et propheta? Ubi tanti talesque sunt testes, non erubescit veritas, sed auditor incredulus confutatur. Sed jam videamus quibusve rursus injuriae illae virtutibus decorentur; et ante omnia femineo sexu se concipi patitur, qui in exordio mundi omnipotenti manu de masculo operatus est feminam. Sed hanc humilitatem nascendi virginalis matris sublimat integritas. Et quamvis natus Christus femineo, ut infans, lacte pascatur; tamen ut rerum potens
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt feminis licebat eos filos fac̾e
quos non ipsȩ peꝑerant: cur non
et uiris quos ñ ipsi genuerant ex
semine carnali. s ex dilectione adop¬
tandi: Nam et ipsum iacob patri¬
archã tantorũ filioꝵ patrẽ legimꝰ
tam̃ sibi filios fecisse nepotes suos. fi¬
lios ioseph ita dicentem. Isti duo mͥ
erunt. et accipient t̾rã cum fr̃ibus
sius. Quos alios genueris: tibi sint.
Nisi forte quis dix̾it ipsum adoptioĩs
uerbum non inueniri in scripturis
scĩs. Quasi uero quicquã int̃ est qͦ
uocabulo appellet᷑. cum res ipsa
sit. ut habeat filium mulier quẽ
carne non peꝑit aut aliquẽ uir
quẽ carneꝰ genuit. & me quidem
non repugnante non uocet adop¬
tatum ioseph dum modo concedat
eum filium. ẽẽ potuisse etiam eius
de cuius carne non erat natus.
Quamꝗͣ paulus apłs etiam adoptioĩs
nomen assidue commemoret. et in
scriptura testetur fr̃s et coheredes
qͦs habere dignatꝰ. ẽ: adoptione qͣdã

Expanded text:
Si autem feminis licebat eos filios facere, Si autem feminis licebat eos filios facere, quos non ipsae pepererant; cur non et viris, quos non ipsi genuerant ex semine carnali, sed ex dilectione adoptandi? Nam et ipsum Jacob patriarcham tantorum filiorum patrem, legimus tamen sibi filios fecisse nepotes suos, filios Joseph, ita dicentem: Isti duo mihi erunt, et accipient terram cum fratribus suis; quos alios genueris tibi sint . Nisi forte quis dixerit ipsum adoptionis verbum, non inveniri in Scripturis sanctis. Quasi vero quidquam interest quo vocabulo appelletur, cum res ipsa sit, ut habeat filium mulier, quem carne non peperit; aut aliquem vir, quem carne non genuit. Et me quidem non repugnante non vocet adoptatum Joseph, dummodo concedat eum filium esse potuisse etiam ejus de cujus carne non erat natus. Quanquam Paulus apostolus etiam adoptionis nomen assidue commemoret, et in Scriptura testetur, fratres et cohaeredes quos habere dignatus est, adoptione quadam
Abbreviated transcription (Latin):
pturis nr̃is alienum. et quasi in
consuetudine humanarũ legum
animadu̾sum. illi auctoritati di¬
uinoꝵ libroꝵ non posse congrue¬
re. Antiqua enim res est. et in ipsis
eloquiis ȩccłasticis usitata ut ñ
sola origo seminis generet filium
s et grã uoluntatis. Nlam et muli¬
eres de semine uirorum suorum
et ancillis natos. si ipsȩ ñ peꝑerant
filios adoptabant. quin etiam ut
eis gignerent᷑ maritis unꝑabant.
sic̃ sara. sic̃ rachel. sicut lia. In quo
officio uiri non adulterium com
mittebant quia uxorib in eare
quȩ ad couigale debitum ꝑtinet
mulier ñ habet potestatẽ corporis
sui. s uir: similit̾ et uir ñ ht̃ po¬
testatem corporis sui s mulier. Mo¬
yses etiam natus ex hebrea matre
et expositus: a filia pharaonis est
adoptatus. Non erant quidem ipsȩ
uiris formulȩ quȩ st̃ modo s arbi¬
trium uoluntatis ꝓ norma legis
habebatur: sicut et alio loco dicit
naturalit̾ quȩ legis sunt faciunt.

Expanded text:
pturis nostris alienum, et quasi in pturis nostris alienum, et quasi in consuetudine humanarum legum animadversum, illi auctoritati divinorum Librorum non posse congruere. Antiqua enim res est, et in ipsis eloquiis ecclesiasticis usitata, ut non sola origo seminis generet filium, sed et gratia voluntatis. Nam et mulieres de semine virorum suorum ex ancillis natos, si ipsae non pepererant, filios adoptabant; quin etiam ut eis gignerentur, maritis imperabant: sicut Sara , sicut Rachel, sicut Lia . In quo officio viri adulterium non committebant: quia uxoribus in ea re, quae ad conjugale debitum pertinet, Mulier non habet potestatem corporis sui, sed vir: similiter et vir non habet potestatem corporis sui, sed mulier . Moyses etiam natus ex Hebraea matre, et expositus, a filia Pharaonis est adoptatus . Non erant quidem ipsae juris formulae quae sunt modo: sed arbitrium voluntatis pro norma legis habebatur; sicut et alio loco dicit naturaliter quae legis sunt faciunt .
Abbreviated transcription (Latin):
adoptauit. Si ergo possunt esse uni
homini duo patres potuit et ioseph
duos patres habere. Ab altero gene¬
rari ab altero adoptari. Qđ si potuit.
quid calumpniant᷑ illi qui dicunt
alias generationes secutũ. eẽ. matħm.
alias lucam: & re uera inuenimus
qd̃ alias secutꝰ. ẽ. ille. alias istas. Nã
matħs iacob patrẽ dix̃ ioseph: lu¬
cas aut̃ heli. & potest quidẽ uide¬
ri unꝰ homo cuius filiꝰ erat ioseph:
habuisse duo nomina. S qd auos
et ꝓauos et alios superiꝰ ꝓgeneratore¬
ones diu̾sos enumerant: uiq ipso
numero plures alius. alius pauci¬
ores manifeste ostenditur habuis.¬
se duos patres ioseph. lam remota
questionis calumpnia quia fieri
posse manifesta ratio demonstraũ.
alium patrẽ. ẽẽ. qui genuit. alium
qui adoptauit. duob patrib con-¬
stitutis. non est mirũ si aui et
ꝓaui et eeti parentes sursum uersus
a diu̾sis patrib diu̾si numerent᷑.¬
Ne uob̾ uideat᷑ ius adoptionis a scri¬

Expanded text:
adoptavit. Si ergo possunt uni adoptavit. Si ergo possunt uni homini esse duo patres; potuit et Joseph duos patres habere, ab altero generari, ab altero adoptari. Quod si potuit, quid calumniantur illi, qui dicunt alias generationes secutum esse Matthaeum, alias Lucam? Et revera invenimus, quod alias secutus est ille, alias ille. Nam Matthaeus Jacob patrem dixit Joseph. Lucas autem Heli. Et potest quidem videri unus homo, cujus filius erat Joseph, habuisse duo nomina. Sed quod avos et proavos et alios superius progeneratores diversos enumerant, inque ipso numero plures alius, alius pauciores; manifeste ostenditur habuisse duos patres Joseph. Jam remota quaestionis calumnia, quia fieri posse manifesta ratio demonstravit, alium patrem esse qui genuit, alium qui adoptavit; duobus patribus constitutis, non est mirum si avi et proavi et caeteri parentes sursum versus a diversis patribus diversi numerentNec vobis videatur jus adoptionis a Scri
Abbreviated transcription (Latin):
debuit. Nam et de feminis que uxo¬
res non sunt generant homines fili¬
os et dicunt᷑ filii naturales et p̃ponũ¬
tur eis filii conugales. Quantũ ꝑti¬
net ad opus carnis. equalit nati sunt.
Uude isti p̃ponunt᷑ nisiqr castior. ẽ. uxo¬
ris caritas de qua liberi ꝓcreantur:
Non illuc attenditur commixtio carnis
quȩ in utraq femina par.ẽ. Ubi um¬
cit uxor. nisi affectu fidei. affectu con¬
iugii. affectu sincerioris castiorisq ea¬
ritatis. Si gͦ posset de uxore quisꝗͣ
sine concubitu susciꝑe filios non tan¬
to debuit letius. quanto est illa ca¬
stior quam diligit amplius: Hine¬
iam etiam illud uidete posse fieri. ut
unꝰ homo ñ solum duos filios habe¬
at sed et duos patres. Nominata enĩ
adoptione. occurrat cogitationibus
ur̃is posse fieri. Dicit᷑ enim duos fi¬
lios potest habere homo. duos aũt
patres non potest. Inimo inuenit᷑
posse habere etiam duos patres. si
unus semine generet. alius dilectiõe

Expanded text:
debuit. Nam et de feminis quae uxodebuit. Nam et de feminis quae uxores non sunt, generant homines filios, et dicuntur filii naturales; et praeponuntur eis filii conjugales. Quantum pertinet ad opus carnis, aequaliter nati sunt: unde isti praeponuntur, nisi quia castior est uxoris charitas, de qua liberi procreantur? Non illic attenditui commixtio carnis, quae in utraque femina par est. Ubi vincit uxor, nisi affectu fidei, affectu conjugii, affectu sincerioris castiorisque charitatis? Si ergo posset de uxore quisquam sine concubitu suscipere filios, non tanto debuit laetius, quanto est illa castior, quam diligit amplius? jam etiam illud videte posse fieri ut unus homo non solum duos filios habeat, sed et duos patres. Nominata enim adoptione, occurrat cogitationibus vestris posse fieri. Dicitur enim, Duos filios potest habere homo, duos autem patres non potest. Imo invenitur posse habere etiam duos patres; si unus semine genuit, alius dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
tatem plebis in qua p̃si gurarent᷑
omnia quȩ p̃figuranda erant ȩccłȩ
docum̃ta. habebant officium ducen¬
darum uxoꝵ ꝑ quas popłs cresc̾et
um cȩpit dignitas uirginalis a ma-¬
tre dñi. quȩ̃ et filium hab̾e meruit
et corrũpi ñ meruit. Sic gͦ erat illud
corruptione coniugium. Sic quođ
caste uxor peꝑit. cur ñ caste maritꝰ
acciꝑet: Sicut enim enĩ caste con¬
iunx illa: sic ille caste maritus. Q
sieut illa caste mat᷑ scille caste pat̃.
Qui gͦ dicit non debuit dicipat̃ qr
ñ sic genuerat filium libidinẽ q̃rit
in ꝓereandis filiis non caritatis af¬
fectum. Melius ille qđ alius carne
implere desiderat. animo implebat.
Nam et qui adoptant filios. castius
eos corde gignunt. quos carne non
possunt. Uidete fr̃s uidete uira ad¬
optionis. quomͦ fit homo filius euiꝰ
semine natꝰ non. ẽ. Et plus in eo ui¬
ris habeat uoluntas adoptantis. quã
natura gignentis. Ita gͦ non solum
debuit.ee. pat̾ ioseph. s maxime

Expanded text:
tatem plebis in qua praefigurarentur omnia quae praefiguranda erant Ecclesiae documenta, habebant officium ducendarum uxorum per quas populus cresceret,um, coepit dignitas virginalis a Matre Domini, quae et filium habere meruit, et corrumpi non meruit. Sicut ergo erat illud corruptione conjugium: sic quod caste uxor peperit, cur non caste maritus acciperet? Sicut enim caste conjux illa, sic ille caste maritus: et sicut illa caste mater, sic ille caste pater. Qui ergo dicit, Non debuit dici pater, quia non sic genuerat filium; libidinem quaerit in procreandis filiis, non charitatis affectum. Melius ille, quod alius carne implere desiderat, animo implebat. Nam et qui adoptant filios, castius eos corde gignunt, quos carne non possunt. Videte, fratres, videte jura adoptionis, quomodo fit homo filius cujus semine natus non est; ut plus in eo juris habeat voluntas adoptantis, quam natura gignentis. Ita ergo non solum debuit esse pater Joseph, sed maxime
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb sufficient̃ aliqͥd dicẽ ualeamꝰ. Est enĩ
hoc u̾bũ ñ qd̾ desinit ꝓlatũ. s qd ꝑmanet
natũ. Non t̃nsitoriũ. s ȩt̃num. Non factũ
a deo patre. s genitum. Non solum ge¬
nitum: s etiam unigenitũ. Unum qͥp¬
pe uerbum deus pater genuit de se¬
ipso. per s omna creauit qu̾e ex
nichilo. In principio enim erat uer¬
bum et uerbum erat apud dm̃: et
ds̃ erat uerbũ. Hoc erat in principio
apud dm̃. Omnia ꝑ ipsum facta st̃.¬
it sine ipso factum est nicħ. In hoc
fec̃. ostendit᷑ q boc u̾bũ genuit ipse: ñ fec̃.
Illud gͥ u̾bũ de deo ds̃ ẽ. de creatore creator
ẽ Unde hoc in se naturalit̾ ht̃ ẽẽ. qd pater
ẽ. Natꝰ ẽ. itaq de patre dõ. filiꝰ ds̃. Alter
in ꝑsona. ñ aliud in nat᷑a. Semꝑ apud

Expanded text:
icere valeamus. Est enim hoc Verbum non quod desinit prolatum, sed quod permanet natum; non transitorium, sed aeternum; non factum a Deo Patre, sed genitum; nec solum genitum, sed etiam Unigenitum. Unum quippe Verbum Deus Pater genuit de seipso, per quod omnia creavit ex nihilo. In principio enim 552 erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Dt sine ipso factum est nihil . In hoc fecit, ostenditur quia hoc Verbum genuit ipse, non fecit. Illud igitur Verbum de Deo Deus est, de creatore creator est. Unde hoc in se naturaliter habet esse, quod Pater est. 2. Natus est itaque de Patre Deo Filius Deus, alter in persona, non alius in
Abbreviated transcription (Latin):
modũ carnale opus expente ut fi¬
lios ꝓcrectis. E quia non alit̾ po¬
testis habere filios: ad illud cum
dolore descendite. Pȩna. ẽ. enĩ illiꝰ
adam. de quo exorti sumꝰ. Non ex¬
tollamur de pena nr̃a. Pena ẽ illiuis
qui meruit mortalit̃ gignere quia
peccato mortalis effectus. est. Ipsam
penam ñ ꝑͣtrax̃ ds̃. ut meminisset
homo unde reuocat᷑. et quo uocatur
et quereret illum amplexum ubi nul¬

Expanded text:
modum carnale opus expetite, ut fimodum carnale opus expetite, ut filios procreetis. Et quia non aliter potestis habere filios, ad illud cum dolore descendite. Poena est enim illius Adam, de quo exorti sumus. Non extollamur de poena nostra. Poena est illius qui meruit mortaliter gignere; quia peccato mortalis effectus est. Ipsam poenam non subtraxit Deus; ut meminisset homo unde revocatur, et quo vocatur; et quaereret illum amplexum, ubi nul
Abbreviated transcription (Latin):
uingebantur feminis. ad hoc feminis
miscebantur ut filios ꝓcrearent. Idõ
ulis ꝓmissum. ẽ: ut plures haberent
Nam si libido immoderata placeret
deo. sic ꝑmitteret᷑ illo tp̃r. ut una fe¬
mina haberet plures uiros: quomͦ
unus uir plures feminas. Quare
feminȩ om̃s caste non habebant am.¬
pliꝰ uno uiro: uir aũt plures feminas
nͥ quia plures hab̾e feminas unum
uirum ꝑtinet ad ꝓlis numerosita¬
tem. una aũt femina ñ quo plures
habuit uiros. plures pot̾it parere
filios : Quappt̾ fr̃s sipatres nr̃i ñ
obaliua quã ad liberos ꝓcreandos
uingebant᷑ et miscelant᷑ feminis.
magnum ilł. eẽt. gaudium si pret̾
opus illud carnale possent habere
filios ꝓpt̃ quos habendos ad illud
ñ libidine ruebant. s officio descen¬
debant. Propt̾ hoc ioseph uon erat
pat̾ quia sine concupiscentia car-¬
nis susceꝑat filium: Absit ut hoc
sentiat caritas. xp̃iana: qđ nec ui¬
daica sentiebat. Diligite uxores ur̃as¬
ur̃as s caste diligite. Usq ad eum

Expanded text:
ungebantur feminis; ad hoc feminis miscebantur, ut filios procrearent. Ideo illis permissum est ut plures haberent. Nam si libido immoderata placeret Deo, sic permitteretur illo tempore, ut una femina haberet plures viros, quomodo unus vir plures feminas. Quare omnes feminae castae non habebant amplius uno viro, vir autem plures feminas quia plures habere feminas unum virum, pertinet ad prolis numerositatem; una autem femina non quo plures habuerit viros, plures poterit parere filios? Quapropter, fratres, si Patres nostri non ob aliud quam ad liberos procreandos jungebantur et miscebantur feminis; magnum illis esset gaudium, si praeter opus illud carnale possent habere filios, propter quos habendos ad illud non libidine ruebant, sed officio descendebant. Propter hoc Joseph non erat pater, quia sine concupiscentia carnis susceperat filium? Absit ut hoc sentiat castitas Christiana, quod nec Judaica sentiebat. Diligite uxores vestras, sed caste diligite. Usque ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
collocaret: Natura enim quȩ in pri-¬
mo homine a malo angło captiuata
fuerat. ipsa nunc in scd̾o homine suꝑ
om̃s anglos bonos regnat. Hatura
quȩ inp̾mo homine mundũ peccato
polluit: ipsa in scđo homine mundũ
a peccato mundauit. Primꝰ homo de
t̾ra t̾renus. scd̾s homo de cęlo cȩlestis
rimum hominẽ mulier corrupta m̃te
decepit. scđm hominẽ uirgo incorru¬
pta uirginitate concepit: In primi ho¬
minis coniuge nequitia diaboli se¬
ductam deprauauit m̃tem: in scđi
aut̃ hominis matre. gr̃a dei. et m̃tẽ
integram seruauit et carnem. Menti
contulit firmissimã fidem. carni ab-¬
stulit omnino libiditem. Qm̃ gͥ mi
sine peccato mirabilit̾ natus ẽ. ds̃ homo. at
tendite fis medicinalis gr̃ȩ lineas. diuina
nob̾ benignitate monstratas. Tc̃ ad euã angłs
malꝰ accessit. ut ꝑ eam hõ quẽ ds̃ fecerat a dõ

Expanded text:
collocaret. Natura enim quae in pricollocaret. Natura enim quae in primo homine a malo angelo captivata fuerat, ipsa nunc in secundo homine super omnes bonos angelos regnat. Natura quae in primo homine mundum peccato polluit, ipsa in secundo homine mundum a peccato mundavit. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis . Primum hominem mulier corrupta mente decepit, secundum hominem virgo incorrupta virginitate concepit. In primi hominis conjuge nequitia diaboli seductam depravavit mentem, in secundi autem hominis matre gratia Dei et mentem integram servavit et carnem: menti contulit firmissimam fidem, carni abstulit omnino libidinem. Quoniam igsine peccato mirabiliter natus est Deus homo. 7. Attendite, fratres, medicinalis gratiae lineas, divina nobis benignitate monstratas. Tunc ad Evam angelus malus accessit, ut per eam homo, quem
Abbreviated transcription (Latin):
nis ⁊ animã suscepit ⁊ carnẽ. accepit
utrãq uerã utrãq sc̃ãm: utr̃ãq mundã.
Accep̃ animã nr̃ãm sine iniqͥtate accepit
scarnẽ
nostram cum mortalitate. Accepit
animam iustam. ꝑ quã nr̃is anima¬
b iusticiam redderet. carnem uero
ꝓpt̾ea dignatꝰ ÷ habere mortalem. ut
scđm ipsam moriens mortẽ uinceret.
scđm ipsam etiam resurg̾et. ꝑ quam
nr̃a quoq corpora suscitaret. Magnũ
mysterium dilectissimi fr̃s. magnum
diuinȩ dilectionis indicium. Homo
dm̃ contempnens. a deo discessit : qͥs
hominem diligens ad homines uen̾
ilexit impium ut faceret iustum:
dilex̃ infirmũ ut faceret iustũ sanũ:
Dilex̃ ꝑu̾sum ut faceret rectum: dilex̃
mortuum ut fac̾et uiuum. Ꝙ qͥd
ampliꝰ dicã qͣndoqͥdẽ ds̃ unigenitꝰ
humanã naturam tantũ dilex̃ ut
eam non solum a potestate mali an¬
głi lib̾aret. uerũ etiam in seipso super
om̃s bonos angłos in patris dext̾ra

Expanded text:
nis et animam suscepit et carnem. Accepit nis et animam suscepit et carnem. Accepit utramque veram, utramque sanctam, utramque mundam: accepit animam nostram sine iniquitate, accepit carnem nostram cum mortalitate; accepit animam justam, per quam nostris animabus justitiam redderet, carnem vero propterea dignatus est habere mortalem, ut secundum ipsam moriens mortem vinceret, secundum ipsam etiam resurgeret, per quam nostra quoque corpora suscitaret. 6. Magnum mysterium, dilectissimi fratres, magnum divinae dilectionis indicium. Homo Deum contemnens a Deo discessit, Deus hominem diligens ad homines venit. Dilexit impium, ut faceret justum; 554 dilexit infirmum, ut faceret sanum; dilexit perversum, ut faceret rectum; dilexit mortuum, ut faceret vivum. Et quid amplius dicam? quandoquidem Deus unigenitus humanam naturam tantum dilexit, ut eam non solum a potestate mali angeli liberaret, verum etiam in seipso super omnes bonos angelos in Patris dextera
Abbreviated transcription (Latin):
tenim panem angłoꝵ manducaret
homo: creator angłorum factus est
homo: utrosq pascens. et integer ꝑ¬
manens. Quam bonꝰ panis qui et
angłos pascit ꝑ speciem. ut de ipso
satient᷑ in patria: et nos pascit ꝑ fidẽ
ne deficiamꝰ in uia. Ille panis qui
seipsum dat angłis ad gaudium sta-¬
bilitatis. seipsum dedit hominib ad
remediũ sanitatis. Et qͥ ẽ. angłoꝵ esca no¬
b̾ factꝰ ẽ. medicinã. Uerũtam̃ hic dilectis¬
simi fr̃s attendite magnitudinẽ gr̃ȩ
⁊ agnoscite qͥd ds̃ homini dignatꝰ ẽ. p̃ro¬
gare. Xp̃c enim dĩ filiꝰ. de dõ uero deus
uerus:⁊ unꝰ cũ patre naturalit̾ ds̃. sẽꝑ
ex se ipso scõs angłos pascit. s tam̃ angłi¬
cã naturã dĩ filiꝰ aͥccepit. Ut aut̃. suã
cari. tatẽ ds̃ cõmendaret in nob̾. filiꝰ eiꝰ
nat᷑am nrãm suscepit ex nob̾. & ds̃ uni-¬
genitꝰ qui panis ẽ. angłoꝵ. ut etiã ho¬
minis se ipsũ face̾t panẽ. simul homi¬

Expanded text:
Ut enim panem angelorum manducaret Ut enim panem angelorum manducaret homo, creator angelorum factus est homo, utrosque pascens, et integer permanens. Quam bonus panis qui et angelos pascit per speciem, ut de ipso satientur in patria, et nos pascit per fidem, ne deficiamus in via! Ille panis, qui seipsum dat angelis ad gaudium stabilitatis, seipsum dedit hominibus ad remedium sanitatis; et qui est angelorum esca, nobis factus est medicina. 5. Verumtamen hic, dilectissimi fratres, attendite magnitudinem gratiae, et agnoscite quid Deus homini dignatus est praerogare. Christus enim Dei Filius, de vero Deo Deus verus, et unus cum Patre naturaliter Deus, semper ex seipso sanctos angelos pascit; sed tamen angelicam naturam Dei Filius non accepit. Ut autem suam caritatem Deus commendaret in nobis, Filius ejus naturam nostram suscepit ex nobis: et Deus unigenitus, qui panis est angelorum, ut etiam hominum seipsum faceret panem, simul homi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi filium de patre: Est gͥ de patre
filius. de die dies. s tamen pater et
filius non duo dies. s ums ⁊ dies:
Est de patre filius. de deo ds: pater
tamen et filius non duo dii. s unꝰ :
pat̾ et filius a nob̾ agnoscit᷑. in die
aut̃ temporis solus filius inuenitur
Dies enim ęt̃nus pat̾ et filius nr̃m cor¬
pus et animam fęcit. in die uͦ tem¬
poris solus filius nr̃m corpꝰ animãq
suscepit. Ap̃c dies ęt̾nus unigenitꝰ
in forma dei manens: xp̃e in die tẽ¬
poris. unigenitꝰ formam serui accipi¬
ens: Xp̃c dies ȩt̾nus diues ꝑmanens
ut conderet nos: xp̃c in die tempo¬
ris. pauꝑ factus ut redimeret nos. Xp̃c
de patris : xp̃c in die temporis uerbũ
caro factum de utero uirginis matris.
de tͥalamo suo. Dies ȩternitatis xp̃c
angłos creans. dies in tempore x p̾c
homines saluans. Dies ęt̾nitatis xp̃e
in celo scos angłos pascens. dies tem¬
poris xp̃c homines in t̾ra reficiens

Expanded text:
nisi Filium de Patre? Est igitur de Patre nisi Filium de Patre? Est igitur de Patre Filius, de die dies; sed tamen Pater et Filius non duo dies, sed unus est dies. Est de Patre Filius, de Deo Deus; Pater tamen et Filius non duo dii, sed unus Pater et Filius a nobis agnoscitur, in die autem temporis solus Filius invenitur. Dies etenim aeternus Pater et Filius nostrum corpus et animam fecit; in die vero temporis solus Filius nostrum corpus animamque suscepit. Christus dies aeternus unigenitus in forma Dei manens; Christus in die temporis unigenitus formam servi accipiens. Christus dies aeternus dives permanens ut conderet nos; Christus in die temporis pauper factus ut redimeret nos. Dies de Patris, Christus in die temporis Verbum caro factum de utero virginis matris. de thalamo suo . Dies aeternitatis Christus angelos creans, dies in tempore Christus homines salvans. Dies aeternitatis Christus in coelo sanctos angelos pascens, dies temporis Christus homines in terra reficiens.