comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stat ẽẽ laboratum. Quecum dicis. unum
quasi cõ monitaenm de his omnib te desicle¬
rare significas. Audi gͦ. unde cõmonearis qͥd
petas. Opuuones oraniũ philosophorum
qui sectas uarias condiderunt usq ad tem¬
pora sia. neꝙ enim plus poterat. sex nõ
parius uoluminib quidam celsũs absol¬
uit. Nec redarguit aliquem. sed tantum qͥd
sentirent aꝑuit. eabrerutate sermonis
ut tantũ adhiberet eloquii. quantũ rei
nec laudande nec utuꝑande. nec affirman¬
de.aut defendende. sed aperiende. indicande¬
q sufficeret: cum ferme centũ philosophoᷤᷤ
nominasset. quorum ñ omnes institue¬
runt hereses. ꝓprias. qm̃ nec illos tacen¬
dos putauit. qui suos magistros. sine ul¬
la dissensione secuti sunt. Noster uͦ epiphaniꝰ
cyprius ep̃c. ab hinc non longe humanis re¬
b exemptus de octoginta heresib loquens
sex libros etiam ipse conscripsit. hystorica
narratione memorans omnia nulla dispu¬

Expanded text:
stat esse elaboratum. Quae cum dicis, unum stat esse elaboratum. Quae cum dicis, unum quasi commonitorium de his omnibus te desiderare significas: audi ergo unde commonearis quid petas. Opiniones omnium philosophorum, qui sectas varias condiderunt, usque ad tempora sua neque enim plus poterat, sex non parvis voluminibus quidam Celsus absolvit. Nec redarguit aliquem, sed tantum quid sentirent aperuit, ea brevitate sermonis, ut tantum adhiberet eloquii, quantum rei nec laudandae, nec vituperandae, nec affirmandae aut defendendae, sed aperiendae indicandaeque sufficeret; cum ferme centum philosophos nominasset: quorum non omnes instituerunt haereses proprias; quoniam nec illos tacendos putavit, qui suos magistros sine ulla dissensione secuti sunt. Noster vero Epiphanius Cyprius episcopus, abhinc non longe humanis rebus exemptus, de octoginta haeresibus loquens sex libros etiam ipse conscripsit, historica narratione memorans omnia, nulla dispu
Abbreviated transcription (Latin):
minib opus sit. ut possint ista dissolui. Uerũ
hoc ego fieri non expecto. Idenim multrpliciter fac¬
tum esse non dubito.  tanquam consilium sub¬
iciens. quomodo possit ⁊ seruari breuitas. ⁊ ue¬
ritas pandi. adungis ea uerba. que paulo an¬
te iam posui. ⁊ dicis. sed breuiter. ꝑstricte. aiꝙ
summatim et opiniones rogo cuius libet here¬
sis poni.⁊ quid contra teneat eccłia catholica
quantum instructioni satis ẽ subdi. Ecce ite¬
rum rem mittis in longum. Non quia dicusta
breuiter. sine non ualeant. siue non debeant.
sed quia tam multa sunt. ut quamlibet breui¬
ter dicenda. multas litteras flagitent. Tu
autem ut uelut quodam inquis ex omnib
concepto cõmonitorio. si quis aliquam obiectio¬
nem. aut conuictionem uberius. planiꝰ. ac ple¬
nius nosse uoluerit. ad opulenta et magnifi¬
ca uolumina. transmiitatur. quib adiu̾sis
et precipue in quis aueneratione tua in hoc ipsum con¬

Expanded text:
minibus opus sit, ut possint ista dissolvi. Verum minibus opus sit, ut possint ista dissolvi. Verum hoc ego fieri non exspecto: id enim multipliciter factum esse non dubito. Et tanquam consilium subjiciens, quomodo possit et servari brevitas, et veritas pandi, adjungis ea verba quae paulo ante jam posui, et dicis: Sed breviter, perstricte atque summatim opiniones rogo cujuslibet haeresis poni, et quid contra teneat Ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi. Ecce iterum mittis in longum: non quia dici ista breviter sive non valent, sive non debent; sed quia tam multa sunt, ut quamlibet breviter dicenda multas litteras flagitent: tu autem ut velut quodam, inquis, ex omnibus concepto commonitorio, si quis aliquam objectionem aut convictionem uberius, plenius, ac planius nosse voluerit, ad opulenta et magnifica volumina transmittatur, quibus a diversis, et praecipue, inquis, a Veneratione tua in hoc ipsum con
Abbreviated transcription (Latin):
senserint. sentiant. de fide. detͥnitate. cle
baptismo. de penitentia. de homine xp̃o. de
deo xp̃o. de resurrectione. de nouo et ueteri
testamento. Istas autẽ inquisitiones tuas
in imensũ procedere. cum uideres: pu¬
tasti cuiusdam generalitatis adhibendum
eẽ compendiũ. atꝙ dixisti. et om̃ia om̃ino
quib a ueritate dissentiunt. Deinde addi¬
disti. que etiam baptismũ habeant. que ue¬
ue non habeant.⁊ post quas baptiz et. nec ta¬
men rebaptizet eccłia. Qualiter suscipiat ue
nientes.⁊ quid singłis lege. auctoritate. atq
ratione respondeat. Hec omnia cum queris
ut exponantur a me. miror luculentum in¬
genium tuum tot tantarum ꝙ rerum. et siti¬
re ueritatem.⁊ fastidium iam tunendo poscere
breuitatem. S uidisti etiam ipse quid hoc lo¬
co possem tue huius epłe cogitare. ⁊ quasi ui¬
gilanter occurristi cogitationi mee dicens:
ne me tante beatitudo tua credat ineptie. ut ñ
inspiciam quantis ⁊ quam ingentib uolu¬

Expanded text:
te, de Baptismo, de poenitentia, de homine Christo, de Deo Christo, de resurrectione, de Novo et Vetere Testamento. Istas autem inquisitiones tuas in immensum procedere cum videres, putasti cujusdam generalitatis adhibendum esse compendium, atque dixisti: Et omnia omnino, quibus a veritate dissentiunt. Deinde addidisti: Quae etiam Baptismum habeant, quve non habeant; et post quas baptizet, nec tamen rebaptnientes; et quid singulis lege, auctoritate, atque ratione respondeat. Haec omnia cum quaeris ut exponantur a me, miror luculentum ingenium tuum, tot tantarumque rerum et sitire veritatem, et fastidium jam timendo poscere brevitatem. Sed vidisti etiam ipse quid hoc loco possem tuae hujus epistolae cogitare; et quasi vigilanter occurristi cogitationi meae, dicens: Nec me tantae Beatitudo tua credat ineptiae, ut non inspiciam quantis et quam ingentibus volu
Abbreviated transcription (Latin):
quod expeto considerationi scĩtatis tue dis¬
cutiendum offero. Priuilegionamq cunc¬
torum qui hoc de spiritalib tuis laboribus
promerentur enam me indignum conse¬
cuturum ẽẽ presumo. dñe merito uenera¬
bilis. ⁊ uere beatissime pater. Pracor igitur
pietatem tuam. ut ex quo xp̃iana religio
hereditatis promisse nomen accepit. que
hereses fuerint. sint. quos errores intule¬
rint. inferant. quid adu̾sus eccłiam catho

Expanded text:
quod expeto. considerationi sanctitatis tuae disquod expeto. considerationi sanctitatis tuae discutiendum offero. priuilegium namque cunctorum, qui hoc de spiritalibus tuis laboribus promerentur, etiam me indignum consecuturum esse praesumo. domine merito uenerabilis et uere beatissime pater. precor igitur pietatem tuam. ut. ei quo Christiana religio hereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
Somino merito uenerabili. et uere
beatissimo patri augustino ep̃o:
quod uult ds̃ diaconus. Dui trepi¬
dus fui. ⁊ausus meos aliquotiens
ꝯdistuli. S me principalit̃ ut dici
assolet animauit beatitudims tue benuio¬
lentia omnib comprobata. Quam dum
considero magis timui. non petendo suꝑbꝰ.
non querendo desidiosus. non pulsando pi¬
ger. a dño iudicari. Sufficere autem mͥ cie¬
derem huius modi uoluntatem. si fructũ
adipisci non possem. Cum autem pro certo
nouerim ostium diuini sermonis. quod ue¬
nerationi tue celestis gratia patefecit. pa¬
ratam ẽẽ mentem tuam sc̃am quam possidet
xp̃c. non solum cunctis uolentib pandere.
uerum etiã nolentib ut introire ñ pigeat
ꝑsuadere. occupationi reuerentie tue mul¬
tiloquio. suꝑfluo moram non faciem. sed de¬
siderium obsecrationis mee breuit᷑ indica¬
bo. Non nullos inclero huiusce etiam amplis¬
sime cuutatis ẽẽ imperitos ex me ipso conicio
⁊ quantum uniu̾so illi ordinl ꝓfuturũ sit.

Expanded text:
OMINO MERITO VENERABILI ET VERE BEATISSIMO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO QVODVULTDEUS DIACONUS. Diu trepidus fui et ausus hos meos aliquotiens distuli. sed me principaliter, ut dici adsolet, animauit beatitudinis tuae beniuolentia omnibus comprobata, quam dum considero, magis timui, ne non petendo superbus, non quaerendo desidiosus. non pulsando piger a domino iudicarer. sufficere autem mihi crederem huius modi tantum modo uoluntatem. si fructum adipisci non possem; cum autem pro certo nouerim ostium diuini sermonis, quod uenerationi tuae caelestis gratia patefecit. paratam esse mentem tuam sanctam. quam possidet Christus, non solum cunctis uolentibus pandere, uerum etiam nolentibus, ut introire non pigeat, persuadere, occupationi reuerentiae tuae multiloquio superfluo moram non faciam. sed desiderium obsecrationis meae breuiter indicabo. Nonnullos in clero huiusce etiam amplissimae ciuitatis esse inperitos ex me ipso conicio et. quantum uniuerso illi ordini profuturum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ppellite funt quorum appelles est pͥn¬
ceps. Qui duos quidem deos introdu¬
cit. unum bonum. alterum malñ. ñ tam̃
induob dia̾sis. atq inter se adu̾sis ẽẽ pͥu¬
cipiis. sed unum ẽẽ principium dm̃ scili¬
cet bonum. ⁊ ab illo factum ẽẽ alterum
qui cum malignus eẽt inuentus. in
sua mundum malignitate fetisse:
hunc appellen dicunt quidam etiam de xp̃o tã
falsa sensisse ut liceret eum non quidẽ carnem
de matre sensisse. sed exelementis mundi acce¬
pisse quam mundo recldidit. cum sine car¬
ne resutgens ascendit incelum.

Expanded text:
PELLITAE sunt, quorum Apelles est princeps, qui duos quidem deos introducit, unum bonum, alterum malum: non tamen in duobus diversis atque inter se adversis esse principiis; sed unum esse principium, deum scilicet bonum; et ab illo factum alterum: qui cum malignus esset, inventus est in sua mundum malignitate fecisse. Hunc Apellem dicunt quidam etiam de Christo tam falsa sensisse, ut diceret eum non quidem carnem deposuisse de coelo, sed ex elementis mundi accepisse, quam mundo reddidit, cum sine carne resurgens ascendit in coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo aliter int̃pretareris non inuenis¬
ti. nullo modo utiq ad istos gemitus redire
uoliusti. Nemo enim sic de spũ scõ sapit.
nisi qui scd̃m carnem non scđm sp̃m sapit.
Quamius et si tibi concederenir. quomodo
tu sentis sic sp̃m scm̃ in terpellare proscĩs
alud ẽ int̃pellare uel orare. aliud adorare.
Omius qui orat rogat. nonomnis qui ad¬
orat togat. nec omnis qui rogat adorar. Re

Expanded text:
quomodo aliter interpretareris non invenisquomodo aliter interpretareris non invenisti; nullo modo utique ad istos gemitus redire debuisti. Nemo enim sic de Spiritu sancto sapit, nisi qui secundum carnem, non secundum spiritum sapit. Quamvis et si tibi concederetur, quomodo tu sentis, sic Spiritum sanctum interpellare pro sanctis; aliud est interpellare vel orare, aliud adorare. Omnis qui orat, rogat: non omnis qui adorat, rogat; nec omnis qui rogat, adorat. Re
Abbreviated transcription (Latin):
utiq desunt. quosdesiderium scm orare
compellat. ita fit ut spititus sc̃s qui ubiꝙ
mminib ad est. aliquantulum cessare age¬
nutib nonsinatur quod ẽ extreme mise¬
rie. cum ꝓquibcunꝙ orantib cogitur ge¬
mere. nisi gemitib in enarrabilib int̃pel¬
lare. sic intelligatur ut dixi id est quia
gemitib scõrum desiderioꝵ interpellare
sãs sacit. quib affectum pium gratie sp̃i¬
talis infundit. S oum similes locutionũ
inodos. quando ꝑefficientem significatur
id quod efficitu. sicut frigus pigrum dicimꝰ.
quia pigros facit. ⁊ diem tristem uelletum
quia tristes uel letos facit. etiam de scͥpturis sc̃is
cõmemorauerim. ubi cds dicit ad abraham
nunc cognoui quod nichil est aliuid quã
nunc ut cognosceres feci. non enun tunc d̃s
dicendus est cognouisse. quod antequam fie¬
ret nunquam potuit ignorare. quos locu¬
tionis modos de diuinis eloquiis ame ꝓlatoᷤ.

Expanded text:
utique desunt quos desiderium sanctum orare utique desunt quos desiderium sanctum orare compellat; ita fit ut Spiritus sanctus, qui ubique omnibus adest, aliquantulum cessare a gemitibus non sinatur, quod est extremae miseriae, cum pro quibuscumque orantibus cogitur gemere: nisi gemitibus inenarrabilibus interpellare sic intelligatur, ut dixi, id est, quia gemitibus sanctorum desideriorum interpellare sanctos facit, quibus affectum pium gratiae spiritualis infundit. Sed cum similes locutionum modos, quando per efficientem significatur id quod efficitur; sicut frigus pigrum dicimus, quia pigros facit; et diem tristem vel laetum, quia tristes vel laetos facit; etiam de Scripturis sanctis commemoraverim, ubi Deus dicit ad Abraham, Nunc cognovi ; quod nihil est aliud quam, Nunc ut cognosceres feci: non enim tunc Deus dicendus est cognovisse, quod antequam fieret nunquam potuit ignorare: quos locutionis modos de divinis eloquiis a me prolatos,
Abbreviated transcription (Latin):
ono loco absce ix
quesiuimus. ut ꝑscripturas diuinas
ostenderes si ualeres utrum adoret patrem
sp̃s sc̃s̃. hoc enim dixeras. sed sicut ipsa cua
Eprosetutio cui respondi satis indicat ñ pro¬
baueras: Ad hanc gͦ inquisitionem meam ui¬
de quid posteriore prosecutione responderis.
Cum enim dixisses quantum uoliusti de ui¬
dicio filii quod ⁊ nos fidelissime crecdimus.
⁊ de subiectione. quam scđm formam serui.
filium patri redolere non negamus. ubi ue¬
nisti. ut probares aspũ scõ adorari patrem¬
redisti ad illos gemitus de quib tibi iam ante res.
one sit dictum. et ipse sp̃s interpellat gemiti¬
b inenarrabilib. ne credamus sp̃m scm ñ
nulla hora. nullum momentum temporis
inuenitur. quo non ascĩs or̃ones deo ubi¬
cunq fundatur ab aliis hic. ab aliis alibi.
Cum tamen ab or̃onib scõrum. nullum sit
tempus umune. quando qͥdem cdieb ⁊ noc¬
tib. cim alii cibo accepto resiciuntur. aliĩ
quod libet alindagunt. alii dormiint. nori

Expanded text:
ono loco abs te quaesivimus, ut per Scripturas divinas ostenderes, si valeres, utrum adoret Patrem Spiritus sanctus. Hoc enim dixeras: sed sicut ipsa tua prosecutio, cui respondi, satis indicat, non probaveras. Ad hanc ergo inquisitionem meam vide quid posteriore prosecutione responderis. Cum enim dixisses quantum voluisti de judicio Filii, quod et nos fidelissime credimus; et de subjectione, quam secundum formam servi Filium Patri reddere non negamus: ubi venisti ut probares a saredisti ad illos gemitus, de quibus tibi jam ante respoone sit dictum, Et ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus : ne credamus Spiritum sannulla hora, nullum momentum temporis invenitur, quo non a sanctis orationes Deo ubicumque fundantur, ab aliis hic, ab aliis alibi. Cum tamen ab orationibus sanctorum nullum sit tempus immune, quandoquidem diebus et noctibus, cum alii cibo ac potu reficiuntur, alii quodlibet aliud agunt, alii dormiunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
non eorum quib cõmouentur pedes
⁊ effunduntur gressus. atꝙ labunt᷑
sicut in alio psalmo canitur. dũ zelan
in peccatorib pacem peccatorum iu¬
dentes. ⁊ putant perire opera scra qr
non eis merces redilitur peritura. At iste uir
qui timet dnm̃. et in templum scm dei con¬
uersatione recti cordis aptatur. nec głam
hominum querit. nec terrenas diuitias
concupiscit. et tamen gloria et diuitie in
domo eius. Domus enim eius cor eius ẽ.ubidõ
laudante opulentius habitat cum spe uite
eterne quam cum hominib adulantibus
in marmoreis laquatib ꝙ tectis cum
tunore mortis eterne. huius enim iusticia
manet in scłm scłi. ipsa eius gloria ipsa
diuitie. Illiꝰ autem purpura ⁊ byssus. et
epule splendide. et cum presto sunt tͣnseunt
et cum ad finem uenerint aque guttam
ex digito stillantem. desiderans ardensq

Expanded text:
non eorum quibus commoventur pedes, non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis merces redditur peritura . At iste vir qui timet Dominum, et in templum sanctum Dei conversione recti cordis aptatur, nec gloriam hominum quaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, Gloria et divitiae in domo ejus. Domus enim ejus cor ejus est; ubi, Deo laudante, opulentius habitat cum spe vitae aeternae, quam, hominibus adulantibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum timore mortis aeternae. Hujus enim justitia manet in saeculum saeculi: ipsa ejus gloria, ipsae divitiae. Illius autem purpura et byssus et epulae splendidae, et cum praesto sunt, transeunt; et cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens
Abbreviated transcription (Latin):
nes cordis. ⁊ tunc laus erit unicuiq
a deo. Uiderit gͦ quantum quisq profi¬
orat in mandatis eius. Tamen uolet ni¬
mis qui pacem illius edificationis ada¬
mauerit. Nec iam desꝑare debet. qm̃ in
mandatis eius uolet nimis. et pax int̾ra
hominib bone uoluntatis. Inde potens
interra erit semen eius. Semen future
qui dicit. b̾onum autem facientes
non deficiamus. tempore enim propͥo
autem inquid clico: qui parce seminat.
parre ⁊ metet. Quid autem fr̃s potentiꝰ
quam ut regnum celorum. non solum¬
solum zacheus emat dimidio rerum
suarum. sed ⁊uidua duob minutis. et
tantunidem ibi uterq possideat: Quid
potentius quam ut idem regnũ ⁊ thes¬
auris cliuitis ⁊ calice aque frigide emi
ualeat: Sunt autẽ qui ista faciunt
dum terrena conquirunt. aut hic mer¬
cedem sꝑantes adomino aut hominib
placere cupientes. S generatio recto¬
rum benedicetur. id est oꝑa corum qm̃
Rectum autẽ cor est. non resistere pa¬
tri emendanti. ⁊ credere pollicenti

Expanded text:
dis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Viderit ergo ille quantum quisque proficiat in mandatis ejus: tamen volet nimis qui pacem illius coaedificationis adamaverit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis ejus volet nimis, et pax in terra hominibus bonae veluntatis . 3. « Inde, Potens in terra erit semen ejus. Semen futurae qui dicit, Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio autem, inquit, qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque possideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant dum terrena conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, aut hominibus placere cupientes: sed, Generatio rectorum benedicetur; id est, opera eorum qrectum autem cor est, non resistere patri emendanti, et credere pollicenti:
Abbreviated transcription (Latin):
De cotidiars autem bexi¬
brenib lenibq peccatis sine quib hec
uita non ducitur. cotidiana fidelium or̃o sa¬
tiffacit. Eoium ẽ eium clicere pater nr̃ qͥ
es incelis. qui iam patri tali regenerati
sunt exaqua ⁊ spũ. Delet enim hec oratio¬
muuma ⁊ coticliana peccata. Delet ⁊ illa.
a quib uita fidelium etiam scelerate gesta
sed penitendo in melius mutata cliscedit

Expanded text:
De quotidianis autem brevibus levibusque peccatis, sine quibus haec vita non ducitur, quotidiana fidelium oratio satisfacit. Eorum est enim dicere, Pater noster qui es in coelis, qui jam Patri tali regenerati sunt ex aqua et Spiritu . Delet omminima quotidiana peccata, delet et illa a quibus vita fidelium, etiam scelerate gesta, sed penitendo in melius mutata, discedit
Abbreviated transcription (Latin):
exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt
et nisi in aliquib bonis non sunt. Nec erat
aliud unde oriretur. ulla mali natura. Nã
si eẽt inquantum natura ẽẽt. ꝓfecto bona
ẽẽt. & aut incorruptibilis natura magnũ
ẽet bonum. aut eniam natura corruptibiliᷤ

Expanded text:
exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibili
Abbreviated transcription (Latin):
et bona uocantur. illa dialecticorum
regula deficit qua dicunt nulli rei duo si¬
mul messe contraria. Nullus enim aer
simul ẽ et tenebrosus et lucidus: nullus
cibus aut potus simuldulcis ⁊ amarus nul¬
lum corpus simul. ubi albumibi ⁊ nigrũ
nullum simul ubi deforme. ibi formosũ
& hoc in multis ac pene in omnib cont᷑¬
riis reꝑitur. ut in unare simulẽe non pos¬
sint. Cum autẽ bona ⁊ mala nullus ambi¬
gat eẽ contraria. non solum simul esse
possunt. sed mala omnino sine bonis. et
nisi in bonis ẽẽ non possunt. quamuis bo¬
na sine malis possint. Potest enĩ homo
uel angłs non eẽ inuistus. Inuistus aut̃
non potest eẽ: nisi homo uł angłs. Et bomũ
quod homo. bonum quod angłs. malum qͦd
iniustus. & hec duo contratia ita simulst̃:
necmalum ẽẽ potuisset. Quia non mͦ
ubr consisteret. sed unde oriretur corrup¬
tio non haberet. insi ẽẽt quod corrumpere¬
tur. Quod nͥ bonum eẽt. nec corrumꝑetur.
qm̃ nichil ẽ aliud corruptio. quani boni

Expanded text:
et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul suntnec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni
Abbreviated transcription (Latin):
queq minutissima frucduum suorum. ⁊ ideo
non dabant elemosinam ase incipientes
secumq prius miscdiam facientes. ꝓp¬
ter quem dilectionis ordinem dictumẽ.
Diliges proximum tuum tanquam
te ipsum. Cum gͦ increpasset eos quod
forinsecus se lauabant. intus autem
rapina ⁊ iniquitate pleni erant. admo¬
nens quadam elemosina quam sibi ho
mo prunitus dare debet interiora mun¬
dari: ueruntamen inquit quod suꝑ¬
est date elemosinam ⁊ ecce omnia mun¬
da sunt uob̾. Deinde ut ostenderet quid
admonuisset ⁊ quid ipsi facere non cu¬
rarent. ne illum putarent eorum ele

Expanded text:
quaeque minutissima fructuum suorum: et ideo quaeque minutissima fructuum suorum: et ideo non dabant eleemosynas a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. Propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum ele
Abbreviated transcription (Latin):
quod audierunt. date elemosinam. et ecce
omnia minda sunt uobis. lxxuiii¬
ui enim uult ordinate dare elemosi¬
nam. a se ipso debet incipere. ⁊ eam si¬
bi primum dare. Est en imelemosina opus
misericordie. uerissimeq dic̃tum est miserere
anime tue placens deo. Propt̾ hoc renas¬
cunur ut deo placcamus. cui merito displi¬
cet quod nascendo contraximus. Hec ẽ
sericordiam requisiuimus iustum iudiciũ
eius confitentes quo miseri effecti sumus.
de quo dicit apłs. iudicium quidem ex
uno in condeninationem. et magne carita¬
ti eius gratias agentes. de qua idem ipse di¬
cit gratie predicator. Commendat autẽ
suam dilectionem deus in nob̃. qm̃ cum
ad huc peccatores eẽmus xp̃c pro nob mor¬
tuus ẽ. ut ⁊ nos ueraciter de nr̃a miseria
iudicantes. et deum caritate quamdona¬
uit ipse diligentes. pre recteq uiuamus.
Q uod iudicium et caritatem dei cum
pharisei preterirent. decimabant tamen
ꝓpter elemosinas quas faciebant etiam

Expanded text:
quod audierunt: « Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. » Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae; verissimeque dictum est: « Miserere animae tuae placens Deo : » propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec enim est sericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator, Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est ; ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mosinas ignorare. sedue uob inquit pharise¬
is. Tanquam diceret. Ego quidem commo¬
nui uos ad elemosinam dandam. ꝑ quam
uob̾ munda sint omnia. Sue uob̾ qui deci¬
matis mentam ⁊ rutam. et omne olus.
has enim nora elemosinas ur̃as. nec de
illis me nunc uos admonuisse arbitre¬
mini. et preteritis uiditium dei ⁊ cari¬
tatem qua elemosina possetis ab omni in¬
quinamento interiore mundari. ut uob̃
munda essent et corpora que mundatis
hoc est enim omnia. et interiora scilioet¬
et exteriora. sicut alibi legitur. Mundate
que intus sunt : et que deforis sunt mun¬
da erunt. S ne istas elemosinas que fi¬
unt de fructib terre respusse uideretur:
hec inquit oportuit facere. so est udi¬
cium ⁊ caritatem dei. et illa non omit¬
tere. idest helemos inas fructuum ter

Expanded text:
mosynas ignorare. Sed vae vobis, inquit, Pharisaei. Tanquam diceret, ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia: sed vae vobis, Quia decimatis mentam et rutam et omne olus; has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini. Et praeteritis judicium et charitatem Dei. Qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis munda essent et corpora quae lavatis, hoc est enim omnia, et interiora sciliet exteriora; sicut alibi legitur, Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei; et illa non omittere , id est, eleemosynas fructuum ter
Abbreviated transcription (Latin):
discernimus inuenumis nec ĩdeo malum qr
homo ẽ. nec ideo bonum quia iniquus est.
sed bonum quia homo. malum quia iniquuᷤ.
Quisquis gͦ dicit malu ẽẽ hominem.
aut bonum ẽẽ iniquum: ipse incidit in
dicunt quod bonum ẽ malũ: et quod ma¬
lum ẽ bonum. Opus enim dei culpat qͦd ẽ
homo: ⁊ uicium hominis laudat quod ẽ
imquitas. Omnis itaq natura etiã si
uiciosa est: in quantum natura ẽ bonaẽ.
inquantum uiciosa ẽ mala est.xiiii¬
ua ꝓpter in his contrariis que mala

Expanded text:
discernimus, invenimus nec ideo malum quia discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum . Opus enim Dei culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. Quapropter in his contrariis quae mala
Abbreviated transcription (Latin):
ut quia omnis natura inquantum na¬
tura ẽ bonum ẽ. nichil aliud dici tdeat᷑
cum uiciosa natura mala ẽẽ natura dici¬
tur. nisi malum ẽẽ quod bonum ẽ. nec ma¬
lum ẽẽ nisi quod bonum ẽ qm̃ om̃is na¬
tura bonum ẽ. Nec res aliqua mala eẽt.
si res ipsa que mala ẽ natura non esset.
slon gͥ potest ẽẽ malum: nisi aliquod bo¬
num. Quod cum dici uideatur absurde:
conexio tamen rõcinationis huius uelut
in euitabiliter nos compellit hoc dicere. &
cauendum ẽ ne incidamus in illam ꝓpħicam
sentenciam. ubi legitur. Ue his qui dicunt qd̾
bonum est malum: ⁊ quod malumẽ bonum.
qui dicunt tenebras lucem. ⁊ lucem tenebras
qui dicunt dulce amarum ⁊ amarũ dul¬
ce. & tamen dominꝰ ait. Malus homo de ma¬
lo thesauro cordis sui. profert mala. Quid ẽ
autem malus homo. nisi malanatura:
Quia homo natura ẽ. Porro si homo aliqͦd
bonumẽ quia natura ẽ: quid ẽ malus homo
nisi malum boniim: Tamen cum duoista

Expanded text:
ut quia omnis natura, in quantum naut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum esse, nisi quod bonum est; quoniam omnis natura bonum est, nec res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non igitur potest esse malum, nisi aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. Et cavendum est, ne incidamus in illam propheticam sententiam, ubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista
Abbreviated transcription (Latin):
est ei bonum quo priuetur. Ac ꝑ hoc si na¬
ture aliquid remanebit quod iam corrũpi
nequeat. ꝓfecto natura incorruptibilis
erit: ⁊ ad hoc tam magnum bonum corrup¬
tio non ꝑueniet. At si corrumpi ñ desinet.
nec habere bonum utiq desinet. quo eam
possit priuare corruptio. Quam si penitꝰ
totamꝙ consumpserit: ideo nullum bonũ
uterit. quia natura nulla erit. Quo circa
bonum consumere corruptio non potest. nͥ
consumendo naturam. Omnis gͦ natura
bonum ẽ. magnum si corrumpi ñ potest.
paruum si potest. Negari tamen bo¬
num ẽe nisi stulte atq imperite prorsus
non potest. Que si corruptione consumit᷑
nec ipsa corruptio remanebit. nulla ubi
ẽẽ possit subsistente natura. xiii
nullum sit bonum. S bonum om̃i ma¬
lo earens. integrum bonum ẽ. Cui uͦ ntest
inalum: unciatum uł uiciosum bonum est.
Nec malum unquam potest ẽẽ ullum: ubi ẽ¬
bonum nullum. Unde res mira conficitur.

Expanded text:
est ei bonum quo privetur: ac per hoc si naest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CAPUTnullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cunq sunt iicia naturalium. sunt pͥ¬
uationes bonorum. Que cum sanantur
non aliquo tranfferutur. s eaque ibie¬
rant nusquam erunt quando in illa
sanitate non erunt. xii¬
sus omniũ conditor summe bonus ẽ
bone sunt. S quia non sic sicut earum
conditor summe atq incõmutabilit̾ bone
sunt. ideo meis ⁊ minu bonum ⁊ augeri pot̃.
S bonum minui malum ẽ. quamius quantũ¬
cunꝙ minuatur remaneat. aliquid uecesse
ẽ. si ad huc natura ẽ unde natura sit. Neꝙ enĩ
si qualiscunq ⁊ quantulacunq natura ẽ. con¬
sumi bonum quod natura ẽ. nisi ⁊ ipsa consu¬
matur potest. Merito quippe natura incorrap¬
ta laudatur. Porro si ⁊ incorruptibilis sit que
cortumpi omnino non possit. multo ẽ ꝓcul
dubio laudabilior. Cum uͦ corumpitur idõ
malum eius ẽ corruptio: quia eam quali¬
cunꝙ priuat bono. Nam si nullo mͦ priuat
non nocet. Nocet autem adimendo bonum.
Quandin igitur natura corrumpitur. in¬

Expanded text:
cumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quae ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non erunt. Csus omnium Conditor summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, in
Abbreviated transcription (Latin):
aut ab ip̃o. eumq eẽ trinitatem patrem sci¬
abeodem patre procedentem. sed unum cun
ter bona trinitate creata sunt omnia:
nec sumine nec equaliter nec immutabilit̃
bona. sed tamen bona etiam singła. suul
uͦ uniu̾sa bona ualde. quia ex omnib consistit
uniu̾sitatis admirabilis pulcbritudo.¬
natũ ⁊ locosuo positum eminentius commen¬
dat bona: ut magis placeant ⁊ laudabiliora
sint dum comparant᷑ malis. Neꝙ enuim d̾s
omp̃c quod etiam infideles fatentur renum
cui summa potestas. cum summe bonus sit
ullomͦ sineret mali aliquid ẽẽ in operib siuis
nisi usꝙ adeo eẽt omp̃c ⁊ bonus. ut bene face¬
ret ⁊ de malo. Quid ẽ autem aliud quod ma¬
lum dicitur. nisi priuatio boni: Nam sit̃
corporib anunalium. nichil ẽ aliud morbis
⁊ uulnerib affici. quam sanitate priuari.

Expanded text:
aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem sciab eodem Patre procedentem, sed unum eumdter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo.natum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari
Abbreviated transcription (Latin):
agis opus ẽ diuidicare
atq dinoscere cum se sathanas tͣns¬
figurat uelut in angłm lucis. ne fallendo
ad aliqua ꝑniciosa secducat. Nam quan.¬
do sensus corporis fallit. mentem uͦ non
mouet. auera rectaq sententencia qua
quisq uitam fidelem gerit. nullum ẽ
in religione ꝑiculum. uel cum se bonum
fingens ea facit siue dicit que bonis an¬
gelis congruunt. etiam si creclatur. bonꝰ¬
ꝑiculosus aut morbidus. Cum uͦ ꝑ hec
aliena ad sua incipit ducere. tunc eum
dinoscere nec ire post eum magna ⁊ ne¬
cessaria uigilantia ẽ. S quod unusqͥs¬
ꝙ hominum idoneus non ẽ. omnes
mortiferos dolos eius euadere. nisi re¬
gat atq tueatut ds et ipsa huiꝰ rei
difficultas ad hoc ẽ utilis. ne sit spes sibi
quisꝙ aut homo alter alteri. sed deus

Expanded text:
agis opus est dijudicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur boniculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus
Abbreviated transcription (Latin):
quos isto modo epiphantꝰ cõmemorat
iam suꝑius satis locutus sum idest marti¬
epiphanius dicit. qui similis ẽentie
non plenos arrianos. cum arnani nec simi¬
lem uelint cum hoc ennomiani dicere ce¬
lebrentur.
arcedoniani sunt amarcedonio quos
de sp̃ũ sc̃o litigent. Nam de patre ⁊ filio
recte sentiunt. quod unius sint eius demq
substantie uel ẽẽntie. s hoc de spiritu sc̃o no
lunt credere. creaturam eum ẽẽ dicentes.
hos pocius quidam semiarrianos nocãt
quod in hac questione ex parte cum illis
sunt. ex parte nobcum. Quamuis a ñ¬
ntllis ꝑhibeatur. quod non deum. sed

Expanded text:
sto loco Epiphanius commemorat, jam superius satis locutus sum. LI. SEMIEpiphanius dicit, qui similis essentianon plenos Arianos: quasi Ariani nec similem velint; cum hoc Eunomiani dicere celebrentur. LII. MACEDONIANI sunt a Macedonio, quos de Spiritu sancto litigent. Nam de Patre et Filio recte sentiunt, quod unius sint ejusdemque substantiae, vel essentiae: sed de Spiritu sancto hoc nolunt credere, creaturam eum esse dicentes. Hos potius quidam Semiarianos vocant, quod in hac quaestione ex parte cum illis sint, ex parte nobiscum. Quamvis a nonnullis perhibeantur, non Deum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
per aquam completam cõmemorationẽ
trinitatis agnoscimus. ita et inconu̾sione
atꝙ ꝑfectione creature ut rerum species
digerantur. eadem trutas insinuatur
uerbum dei scilicet ⁊ uerbi generator. cũ
dicitar dixit d̾s ⁊ sc̃a bonitas. in qua deo
placet quicquid ei prosue nature modu¬
lo. ꝑfectum placet. cum dicit᷑. uidit deus
quia bonum ẽ. Sed cur cominemoraui priꝰ
quamius imꝑfecta creatura postea comine¬
moratur spiritꝰ dei. prius dicente scriptum.
terra autẽ erat inuisibilis ⁊ in composita. et
tenebre erant suꝑ abyssum. ac deinde infe
git. ut reb quas diligit subiciatur. ꝓpt̃ea
cum cõmemoraretur spiritꝰ dei. in quo sc̃a erꝰ
beniuolentia clilectioq intelligitur. suꝑferri
clictus ẽ nefanda opera sua per uidigentie
necessitatem pocius quam ꝑ abundantiam
beneficientie deus amare putaretur: Cuius¬

Expanded text:
per aquam, completam commemorationem per aquam, completam commemorationem Trinitatis agnoscimus; ita et in conversione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem Trinitas insinuetur: Verbum Dei scilicet, et Verbi Generator, cum dicitur, Dixit Deus; et sancta Bonitas; in qua Deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur, Vidit Deus quia bonum est. 3. « Sed cur commemorata prius, quamvis imperfecta creatura, postea commemoratur Spiritus Dei, prius dicente Scriptura, Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; ac deinde infergit, ut rebus quas diligit subjiciatur; propterea cum commemoraretur Spiritus Dei in quo sancta ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae Deus amare putaretur. » Hu
Abbreviated transcription (Latin):
humida natura iudemus omma in terra
ꝑspecies uarias formari atq concrescere.
siue sp̃italem uitam quandam ante for¬
mam conu̾sionis quasi fluitantem suꝑ¬
ferebatur utiq spiritꝰ dei quia subiacebat
scilicet bone uoluntaticreatoris. quicquid
illud erat quod formandum ꝑficiendũq
inchoauerat. ut dicente deo in uerbo suo
fiat lux. in bona uoluntate hoc ẽ in be¬
neplacito eius pro modo sui generis ma¬
neret quod factum ẽ. Ideo dictum ẽ. qd̾
placuerit deo scriptura dicente. et fac¬
ta ẽ lux. ⁊ uidit d̾s lucem quia bona ẽ
ut quẽadmodum in ipso exordio inchoa¬
te creature que celi ⁊ terre nomine ꝓpt̃
hoc quod de illa ꝑficiendum erat cõme¬
morata ẽ. trinitas insinuatur creatoris.
nam dicente scriptura in principio fecit
ds celum ⁊ terram. intelligimus patrẽ
in dei nomine ⁊ filium inpͥneipii nomine
qui non patri sed ꝑ ipsum create primitꝰ
ac potissimum sp̃ĩtali creature. et consequen¬

Expanded text:
humida natura videmus omnia in terra humida natura videmus omnia in terra per species varias formari atque concrescere; sive spiritualem vitam quamdam ante formam conversionis quasi fluitantem: superferebatur utique Spiritus Dei; quia subjacebat scilicet bonae voluntati Creatoris, quidquid illud erat, quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc est, in beneplacito ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine, et Filium in principii nomine, qui non Patri, sed per se ipsum creatae primitus, ac potissimum spirituali creaturae, et consequen
Abbreviated transcription (Latin):
orussime exponendum poscis de spũ dei
qui suꝑferebatur suꝑ aquam. Quidã
enim asseuerant inquis sp̃m sc̃m. aliimun¬
danum sp̃m dicunt dicentes. quia non
potuit hẏstoriogra phus cum creaturise¬
numeratt creatorem. nec huic locum ali¬
quem deputare qui ubiꝙ sit totus. cum pa¬
tre iuidelicet atꝙ filio. Quid gͦ istorum sense¬
rum ex pumo libro eorum quosde genesi duo¬
decim sicut potui non scd̃m allegorias. sed se¬
oundum rerum gestarum fidem scripsi.ĩ hoc
opusculum transtuli. Inest inquam deo be¬
nignitas summa et scã ⁊ uista. et quidam ñ
ex indigentia sed ex beneficientia ueniens a¬
mor in opera sua. Propt̃ea priusquam scͥ¬
bereturꝰ cdixit ds̃. fiat lix. precessit scriptura
dicens. ⁊ spiritus dei suꝑferebatur suꝑ
aquam. Quia sine aque nomine appellare
uoluerit totam corporalem materiem. ut eo
modo insinuaret unde facta ⁊ formata sint
omnia que in siuis generib iam dinosce¬
re possumus. appellans aquam quia ex

Expanded text:
ovissime exponendum poscis de spiritu Dei qui superferebatur super aquam. « Quidam enim asseverant, inquis, Spiritum sanctum; alli mundanum spiritum dicunt, dicentes quia non potuit historiographus cum creaturis enumerare Creatorem, nec huic locum aliquem deputare, qui ubique sit totus, cum Patre videlicet atque Filio. » 2. Quid ergo istorum ego senserim, ex primo libro eorum quos de Genesi duodecim, sicut potui, non secundum allegorias, sed secundum rerum gestarum fidem scripsi, in hoc opusculum transtuli. « Inest, inquam, Deo benignitas summa, et sancta, et justa; et quidam, non ex indigentia, sed ex beneficentia veniens amor in opera sua. Propterea priusquam scriberetur, Dixit Deus, Fiat lux, praecessit Scriptura, dicens, Et spiritus Dei superferebatur super aquam. Quia sive aquae nomine appellare voluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret unde facta et formata sint omnia, quae in suis generibus jam dignoscere possumus, appellans aquam, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
Que postmodũ excelsa ex ipsius daind
semine ꝓpagatus rex ezechias cũ testi¬
monio magne sue laudis euertit. Sicut
potu respondi inquisitionib tuis Si qͥd
de his rebus inuenisti melius.siue in¬
uenire ponueris gratissimum habebimꝰ
si nos feceris nosse. Ego enim quod ⁊ su
discere quam docere.

Expanded text:
quae postmodum excelsa ex ipsius David quae postmodum excelsa ex ipsius David semine propagatus rex Ezechias, cum testimonio magnae suae laudis evertit . 4. Sicut potui, respondi inquisitionibus tuis. Si quid de istis rebus invenisti melius, sive invenire potueris, gratissimum habebimus si nos feceris nosse. discere quam docere.
Abbreviated transcription (Latin):
cu ⁊ testimonium ꝑhibens dixit. Inͣ¬
ueni dauid filium iesse uitum scłm cor me¬
um. qui faciet omnes uoluntates meas. Sed
qm̃ secutus adungit et dicit. huius ds̃ ex
semine sccłm ꝓmissionem ad duxit isrł sal¬
uatorem iħm. altius significauit in dño iħu
pocius ẽẽ intelligendum illud testimoni¬
um. qui uere facit omnes uoluntates pa
tris dei quam in illo rege dauid. Quili¬
cet scłm priorem disputationem remissi ᷤᷤ
peccatis. et non imputatis ꝓpter ipsam
quoꝙ piam penitenciam. non immeri¬
to possit dici inuenius scđm cor dei. ta¬
men omnes uoluntates dei quomodo fe¬
cit: Qui cum excellentissime laudaretur
quando eius tempora et facta scriptura
narrauit. notatus ẽ tamen quod non
destruxit excelsa. ubi sacrifi cabat po¬
płs dei contra preceptum dei. qui tan¬
tummodo in tabernaculo testimonii si¬
bi sacrificari uisserat. quamius ⁊ in
eisdem excelsis eidem sacrificaretur deo.

Expanded text:
cui et testimonium perhibens dixit incui et testimonium perhibens dixit inveni David filium Iesse virum secundum cor meum ququoniam secutus adjungit et dicit, Hujus Deus ex semine, secundum promissionem, adduxit Israel Salvatorem Jesum ; altius significavit in Domino Jesu potius esse intelligendum illud testimonium, qui vere fecit omnes voluntates Dei Patris, quam in illo rege David: qui licet secundum superiorem disputationem, remissis peccatis et non imputatis, propter ipsam quoque piam poenitentiam, non immerito dici possit inventus secundum cor Dei; tamen omnes voluntates Dei quomodo fecit? Qui cum excellentissime laudaretur, quando ejus tempora et facta Scriptura narravit, notatus est tamen quod non destruxit excelsa, ubi sacrificabat populus Dei contra praeceptum Dei, qui tantummodo in tabernaculo testimonii sibi sacrificari jusserat; quamvis et in eisdem excelsis eidem sacrificaretur Deo:
Abbreviated transcription (Latin):
debunt filii isrł sine rege. sine principe. sine
sacerdote. sine sacrificio. sine altari sine sa¬
cerdotio. sine manifestationib. Sic nunc
ẽẽ iudeos ambigit nemo. S quod ait apłs
paulus gentib loquens. sicut enim uosa¬
liquando non crecdidistis deo. nunc autem
misccłiam cõsecuti estis in illoꝵ incredulita.¬
te. sic ⁊ ipsi nunc ñ crediderunt in ur̃a mise¬
ricordia. ut ⁊ ipsi miscd̾iam consequantur.
hoc ꝓpheta iste tanto aute predicens secutꝰ
adiuxit. & postea reuertentur filii isrł.
et inquirent dñm suum et dauid regem
sium. Et stupescent in dño et in bonis ipsiꝰ
bantur. ille dauid rex istł iam olim ante
apłorum. ut non nisi de illo rege dauid
qui sauli successit possit intelligi. Nam
inter cetera. ex inde inquit postulauerũt
regem. & dedit illis deus saul filium
cis. de tribu beniamin annis quadraginta.
& a moto illo suscitauit illis dauid regem.

Expanded text:
debunt filii Israel sine rege, sine principe, sine debunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Sic nunc esse Judaeos ambigit nemo. Sed quod ait apostolus Paulus, Gentibus loquens, Sicut enim vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate; sic et isti nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur ; hoc propheta iste tanto ante praedicens, secutus adjunxit, Et postea revertentur filii Israel, et inquirent Dominum Deum suum et David regem suum, et stupescent in Dbantur, ille David rex Israel jam olim ante apostolorum, ut non nisi de illo rege David, qui Sauli successit, possit intelligi. Nam et inter caetera exinde inquit : postulaverunt regem, et dedit illis Deus Saul filium Cis virum de tribu Beniamin annis quadraginta et amoto illo suscitavit illis David regem