comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amittit᷑. Cũ enĩ tribulationis tempꝰ ad¬
uen̾it: om̃e qͦd p̃teritũ erit nchil adiu¬
uat sustinentẽ. Unde stulta epicuri sen¬
tentia ẽ: qui asserit recordatione p̃teritor.
honoꝵ mala p̾sentia mitigari. Ergo etechi¬
as reputare se dic̃ om̃s annos regni sui & p̃¬
terite. ut putat beatitudinis: in p̃sentiama¬
ritudine. Et quiiam securus ẽ. nec patitur
quȩ refert: de humano statu phylosopha
tur & dicit. Dñe sisic uiuit᷑ & tali sumꝰ con¬
ditione gen̾ati. corripiustime. s uiuificasti
me. pacẽq tribuisti fugato assyrio: sed
mea oifin mͥamaritudine fuit amarior.
qui tͣnqͥllitate ppłi reddita & urbis secura
ego solus limina mortis intraur:s tu eru¬
isti aĩam meã ut ñ ꝑiret. uel p̾sentiuite uł
fut᷑e. Prorecisti em̃ post tergũ tuũ omĩa pec¬
cata mea. ne illa tristis aspicerẽ: sed tuã
miscd̾iã contẽplarer. Infernꝰ enĩ & mors
non confitebunt᷑ neq laudabt̃ te: iuxta

Expanded text:
ittitur. Cum enim tribulationis tempus advenerit, omne quod praeteritum est nihil adjuvat sustinentem. Unde stulta Epicuri sententia est, qui asserit recordatione praeteritorum bonorum, mala praesentia mitigari. Ergo Ezechias reputare se dicit omnes annos regni sui, et praeteritae, ut putabat, beatitudinis in praesenti amaritudine. Et quia jam securus est, nec patitur qtur, et dicit: Domine, si sic vivitur: et tali sumus conditione generati, corripuisti me, sed vivificasti me, pacemque tribuisti, fugato Assyrio; sed pax mea omni mihi amaritudine fuit amarior, quia tranquillitate populis reddita, et urbe secura, ego solus limina mortis intravi. Sed tu eruisti animam meam, ut non periret, vel praesenti vitae vel futurae. Projecisti enim post tergum omnia peccata mea, ne illa tristis aspicerem, sed tuam misericordiam contemplarer. Infernus enim et mors non confitebuntur, neque laudabunt te, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
parationem dei qͣsi ftilla situlȩ sunt : &
qͣsi mom̃to statere qͦd leui pond̾e in par¬
tem alterã declinatur. Et quomͦ si de situ¬
la stilla modica fluat aportante negligi¬
tur. ita uniu̾sa gentiũ multitudo suꝑnis
ministeriis comparata & angłoꝵ multi¬
tudini ꝓ nichilo ducit᷑. Insule quoꝙ qͣsi
saliua reputabunt᷑ siue ut symmachus
& theodotio ipsũ ponentes hebraicum
ñ ealo alenon tͣnstulit. Aiunt autẽ hebrei
hoc uerbo significari tenuissimũ puluerẽ
qui uento raptante sepe in ocłos mittt᷑:
& sentit᷑ potius quã uidet᷑. Mmutissima
gͦ frusta pulu̾is & pene inuisibilia hoc
uerbo appellant᷑: quas forstan democrtꝰ¬
cum epicuro suo athomos uocat. Multa
mines abstrahat ab ydolatria auferta¬
rimonias uictimarũ. & docet qͦd omna lis¬
na libani & arm̃ta quȩ in eo pascuntus
holocaustis eiꝰ sufficere nequeant. dmai
om̃s gs̃ sic st̃ in conspectu illiꝰ quasi ñ sit.
non sit. & innichilũ atq inane reputa᷑.

Expanded text:
rationem Dei quasi stilla situlae sunt, et quasi momentum staterae, quod levi pondere in partem alteram declinatur. Et quomodo si de situla stilla modica fluat, a portante negligitur; ita universa gentium multitudo supernis ministeriis comparata et Angelorum multitudini, pro nihilo ducitur. Insulae quoque quasi saliva reputantur, sive ut Symmachus et Theodotio ipsum ponentes Hebraicum,τὸν βαλλόμενον transtulit. Aiunt autem Hebraei hoc verbo significari tenuissimum pulverem, qui vento raptante saepe in oculos mittitur, et sentitur potius quam videtur. Minutissima ergo frusta pulveris et pene invisibilia, hoc verbo appellantur: quas forsitan Democrcum Epicuro suo atomos vocat. Multaque mines abstrahat ab idololatria, aufert caeremonias victimarum; et docet quod omnia ligna Libani et armenta quae in eo pascuntur, holocaustis ejus sufficere nequeant. Sis sic sunt in conspectu illius quasi non sint, non sit, et in nihili atque inane reputatur.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. qͥs mensus ẽ manii aquã. siue
ut nos uertimꝰ quis mensus est pugillo
aqͣs: aqͥla tͣnstulit. qͥs mensus ẽ. mimimo
digito aqͣs. Hoc enim aixac sonat: ut
scilicet non tota manu sed paruo di¬
gito quẽ uulgo gustatorẽ uocant. oĩs
aquarũ uastitas pond̾et᷑. cr̃oami
aut̃ hoc est palinus extentã significat
manũ: apollice usq ad extremũ di¬
gitũ. Sin autẽ contrahamꝰ manum
pugillus efficit᷑: ut ꝑ palmũ & pugil¬
lum. extensos celos & globũ terre nõ¬
uerimus. Pro pugillo quẽ cõprehensi¬
one t̾re lxx. tnstulert̃. in hebraico sc̃p¬
tum est ĩalis: quẽ syminachus tp̃i toꝵ
aqͥla t̃pecco .ai. interp̃tati ft̃. Et nos ut
manfestiꝰ faceremꝰ intres digitos uerti¬
mus. qd̾ scilicet molem t̃re excelsa mon¬
tium colliũq qͣsi trib digitulis & sta¬
tere paruo momento append̾et. ꝑ que
dei maiestas & creatoris potentia de

Expanded text:
 manu aquam? sive ut nos vertimus: Quis mensus est pugillo aquas? Aquila transtulit: Quis mensus est minimo digito aquas? Hoc enim λιχὰς sonat: ut scilicet non tota manu, sed parvo digito, quem vulgo gustatorem vocant, omnis aquarum vastitas ponderetur: σπιθαμὴ autem, hoc est, palmus, extentam significat manum a pollice usque ad extremum digitum. Sin autem contrahamus manum, pugillus efficitur: ut per palmum et pugillum, extentos coelos et globum terrae noverimus. Pro pugillo quem in comprehensione terrae LXX transtulerunt, in Hebraico scriptum est SALIS  , quem Symmachus τρίτον, Aquila τρίσωμον interpretati sunt: et nos ut manifestius faceremus, in tres digitos vertimus; quod scilicet molem terrae et excelsa montium colliumque quasi tribus digitulis et staterae parvo momento appenderit: per quae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
qͥetis: qͦd nosolim ꝓpter u̾bi ambiguita¬
tem sequenti uersiculo iunxeramus. Ser¬
mo enĩ hebraicus nolc̃o si legat᷑ ut scriba¬
tur edel requiem. si eleo occidentẽ sonat.
Timet gͦ ne cũ sc̃ĩs hominib dei ñ habitet
inqͥete. ne ñ udeat dñm in t̾ra uiuentiũ.
ne gen̾atio illiꝰ instar tab̾naculi dissolua¬
tur. ne in tele similitudinẽ in ipso lucis
exordio p̃cidat᷑: & nequaqͣm de seim¬
lat᷑ tab̾naculũ: & apłs instruit dicens.
Nos qui sumꝰ intabernacło: ingemisci¬
mus aggrauati. De mane ait usq ad ues¬
ꝑam finies me: sꝑabã usꝙ: ad mane. Qd̃
& iob mangustia sua atꝙ torm̃tis corꝑi
sustinuisse se dicit: qͣndo in die specta¬
bat noctẽ. & lucẽ p̃stolabat᷑ inuenebris.
mutatione tempoꝵ putans mut ari¬
posse suppliciũ. Hoc uerũ eẽ. nouit: q̃
magnis febrib estuat ignis. Cuiꝰ internꝰ¬
dolor insimilitudinẽ leonis omĩa ossacos¬
sumit: nec se putat p̃doloris magnitu¬

Expanded text:
iguitatem sequenti versiculo junxeramus; sermo enim Hebraicus HOLED, si legatur, aut scribatur ELED  , requiem: si EDEL  , Occidentem sonat. Timet ergo ne cum sanctis et hominibus Dei non habitet in quiete, ne non videat Dominum in terra viventium, ne generatio illius instar tabernaculi dissolvatur, ne in telae similitudinem in ipso lucis exordio praecidatur, et nequaquam de semiletur tabernaculum, et Apostolus instruit dicens: Nos qui sumus in hoc tabernaculo, ingemiscimus aggravati . De mane, ait, usque ad vesperum finies me: sperabam usque mane: quod et Job in angustia sua atque in tormentis corporis sustinuisse se dicit , quando in die exspectabat noctem, et lucem praestolabatur in tenebris, mutatione tempoposse supplicia. Hoc verum esse novit, qui magnis febribus aestuat, cujus ignis internus in similitudine leonis omnia ossa consumit, nec se putat prae doloris magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
& semitas in cordib nr̃is deo. impleau̾s
uirtutib & inclinem᷑ humiltate pd
mutemus in recta. asꝑa uertam᷑ in mollia:
& sic głam d̃ĩ & salutare dei uid̾e merea¬
mur. Qox dicentis. Clama. Et dixi. Quid

Expanded text:
et semitas in cordibus nostris Deo, impleamurque et semitas in cordibus nostris Deo, impleamurque virtutibus, et inclinemur humilitate; prava mutemus in recta, aspera vertamus in mollia: et sic gloriam Domini et salutare Dei videre mereamur. Vox dicentis, clama. Et di
Abbreviated transcription (Latin):
stria. Et gła dñi & salutare deinr̃ non
p̃dicetur in ierłm. s in solitudine eccłix
& in deserta gentiũ inultitudine. De qua
supͣlegimꝰ. letare deserta sitiens. exultet
solitudo & floreat qͣsi liliũ. Hec enĩ deser¬
ta erat noticia dei ab ydolis tenebat᷑. hu¬
milis inconfessione. & erecta in suꝑbia:
asꝑa & intͣctabilis inferitate.S postqͣm
apparuit gła dñi. & uidit omis carosa¬
lutare dei: cuncta repente mutata fi.
patͥs desuꝑ intonantis audita ẽ. hic ẽ filiꝰ
m̃s dilectus in quo mͥ cõplacui. hunc au¬
dite. Et om̃is caro uidit salutare der.
Non ꝑmanebit sp̃c m̃s in hominibus
istis: qm̃ carnes st̃. Illa aut̃ caro uidibt
bat᷑. Effundã de sp̃u meo suꝑomnẽ cal¬
nem: & ꝓpħabunt. Qd̃q non solũ illod̾e¬
pore clamabat. ioħs qui sermonis dei p̃¬
cursor & p̃uiꝰ recte uox appellatur. sed
usq hodie indeserto gentiliũ. ȩccłiaruss
clamant magistri. ut rectas faciamꝰ ma

Expanded text:
estria: et gloria Domini et salutare Dei nostri, non praedicetur in Jerusalem, sed in solitudine Ecclesiae, et in deserta gentium multitudine, de qua supra legimus: Laetare deserta sitiens: exsultet solitudo, et floreat quasi lilium. Haec enim deserta erat notitia Dei, et ab idolis tenebatur humilis in confessione, erecta in superbia, aspera et intractabilis in feritate. Sed postquam apparuit gloria Domini; et vidit omnis caro salutare Dei, cuncta repente mutata suntPatris desuper intonantis audita est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui: hunc audite . Et omnis caro vidit salutare Dei. Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam 482 carnes sunt . Illa autem caro videbit batur: Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt . Quod non solum illo tempore clamabat Joannes, qui sermonis Dei praecursor et praevius, recte vox appellatur ; sed usque hodie in deserto gentilium, Ecclesiarum clamant magistri: ut rectas faciamus vias
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑a contͣria. & stati ante p̾sides &¬
ad tͥhunalia ducebant᷑. iungit᷑ exal¬
ta noli timere.Dic ciuitatib iude. Sy¬
quib dñs loq̃bat᷑. non uem nͥ ad ouẽ
bis in qͥt oportebat annuntiari pͥmũ
batis. ecce dñs ds̃ infortitudine ueni¬
et quẽ cotẽpsistis in humilitate:. &
usq ad mortẽ. Ecce merces eiꝰ cũ eo. &
opus illiꝰ corã eo: iuxta qͦd ipse dicit
in eungelio. Uent᷑us est enĩ filiꝰ hoĩs in
gła patris sur: & reddet unicuiq scd̾m
opus suũ. Sic̃ pastor gregẽ suũ pascet.
Iste qui postea in maiestate uenturꝰ
est priꝰ formã pastoris accipiet: di¬
cens ipse de se. Ego sũ pastor bonus.
& cognosco meas & cognoscũt memeȩ:

Expanded text:
futura contraria; et statuti ante praesides futura contraria; et statuti ante praesides et tribunalia ducebantur, jungitur, exalta, noli timere: dic civitatibus Juda, Syquibus Dominus loquebatur: Non veni nisi ad oves Vobis, inquit, oportebat annuntiari primumbatis: Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, quem contempsistis in humilitate veniusque ad mortem . Ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram eo . Juxta quod ipse est enim Filius hominis in gloria Patris sui et reddet unicuique secundum opus suum . Sicut pastor gregem suum pascet. Iste qui postea in majestate venturus est, prius formam pastoris accipit, et dicit ipse de se: Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meae,
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. qui eungelitas ierłm. Exalta noli
eo: & opus inconspectu illiꝰ. Sicut pa¬
stor pascit pͦpłm suũ. & brachio suo
congregabit agnos: & p̃gnantes con¬
solabitur. Precipit᷑ apłoꝵ choro. ut
Ad pdicationẽ om̃is carnis quȩ uisura
sit salutare dei excelsa conscendat: de
magnisꝙ dicturi in sublimib cõmoren¬
tur. Porro hebraicũ & cet̾̃i int̾p̃tes po¬
nunt gen̾e feminino. ut dicant quȩ eũm¬
gelizas syon: & quȩ eungelitas ierłm. Qd̃
uerbũ iuxta grecos ambiguũ ẽ: ut pos¬
simꝰ accipe uel eã quȩ nuntiat uel eã
cui nuntiat᷑. diuc gͥ nuntiat uerbũdĩ¬
& salutare syon & ierłm. de syon em̃
exibit lex & uerbũ dñi de ierłm: siue
nuntiatur eis ꝑ apłos debent excelsa
conscend̾e. & ad montana tͣnsire. Mi¬
rũq in modũ cum ipsa syon mons sit
dicente script᷑a. mons syon in quo ha¬
bitasti. alium altiorẽ montẽ iubetur
ascend̾e : a quo uuln̾atꝰ est pͥncepsty¬
ri. Et qͥa doctͥne apłoꝵ erant multa

Expanded text:
li eo, et opus in conspectu illius. Sicut pastor pascet populum suum, et in brachio suo congregabit agnos: et praegnantes consolabitur. Praecipitur Apostolorum choro, ut ad praedicationem omnis carnis quae visura sit salutare Dei, excelsa conscendat: de magnisque dicturi, in sublimibus commorentur. Porro Hebraicum et caeteri interpretes ponunt genere feminino, ut dicant, quae evangelizas Sion, et quae evangelizas Jerusalem. Quod verbum juxta Graecos ambiguum est, ut possimus accipere, vel eam quae nuntiat, vel eam cui nuntiatur. Sive igitur nuntiat verbu salutare, Sion et Jerusalem: De Sion enim exivit lex: et verbum Domini de Jerusalem ; sive nuntiatur eis per Apostolos, debent excelsa conscendere, et ad montana transire. Mirumque in modum cum ipsa Sion mons sit, dicente Scriptura: Mons Sion in quo habitasti : alium altiorem montem jubetur ascendere, a quo vulneratus est princeps Tyri. Et quia doctrinae Apostolorum erant multa
Abbreviated transcription (Latin):
natus. Aiunt hebrei uerbũ sño qͦd preter¬
misere lxx ulcus sonare ñ uulnus. Nam¬
cui contͣria putantur uel sumptain cibo.¬
uel apposita corpori quecũq st̃ dulcia.
Ergo ut dei potentia monstraret᷑. ꝑ res
norias & adu̾sas. santas restituta est.
Alii sin non ulcus sed uulnꝰ suspicantur:
qͣndo timens corpꝰ cocto & putrescente
pure complet᷑ iuxta artẽ medicoꝵ om̃ĩs
samies sicciorib facis atq contusis incutis su¬
hanc fecerit ds̃. Otatio gͥ ac gr̃arũ actio
huc usq conscͥpta est. Ceterũ qͥd signum
datũ sit suꝑioris hẏstoriȩ ordo narrauit.

Expanded text:
natus. Aiunt Hebraei verbum SIIN  , quod praetermisere LXX, ulcus sonare, Cui contvel apposita corpori quaecumque sunt dulcia. Ergo ut Dei potentia monstraretur, per res noxias et adversas sanitas restituta est. Alii SIIN, non ulcus, sed apostema suspicantur: quando tumens corpus cocto et putrescente pure completur. Et juxta artem medicorum, omnis sanies siccioribus ficis atque contusis, in cutis su: quia et hanc fecerit Deus. Oratio igitur ac gratiarum actio hucusque conscripta est. Caeterum quod signum datum sit, superior historiae ordo narravit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ñ ostend̾it eis erechias in domo sua &
inomii potestate sua. Supͣ legimꝰ qͣrto
decimo anno regis ezechiȩ ascendisse sen¬
nacherib regẽ assyrioꝵ suꝑ om̃s ciuitateᷤ
iuda mimitas & cepisse eas:. & p̾ea obsedis¬
se lachis tͣnsisse lobnã. ac misisse ierłm par¬
tem exercitꝰ sui. cesa ꝑ angłm centũ octo ꝓm¬
ta qͥnꝙ milia exercitꝰ enis. & ipsũ fugilse¬

Expanded text:
t eis Ezechias in domo sua, et in omni potestate sua. » Supra legimus decimo quarto anno regis Ezechiae ascendisse Sennacherib regem Assyriorum super omnes civitates Juda munitas, et cepisse eas, et postea obsedisse Lachis, transisse Lobnam, misisse Hierusalem partem exercitus sui, caesaque per angelum centum octoginta quinque millia exercitus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dentib ꝑ resurrectionẽ xp̃i uitȩ spacia
ꝓtelent᷑. Solent scõꝵ locoꝵ in hac ꝓuin¬
cia monstratores intra conseptũ templi
ostend̾e gradus domꝰ ezechiȩ uel achar
qͦd sol ꝑ eoͤ descend̾it: s nunquã ego cre¬
dam.Non dico achar qui rex impiꝰ fuit.
s ciniꝰlibet regis iusti domũ fuisse in tem¬
plo dĩ. cũ salomon iccirco dm̃ inter cet̾a
ostendisse dicat᷑. qͦd in sublime edificaue¬
rit mello. unde atriũ templi deambulãs
inturre palatii despicere solitus sit.
cript᷑a erechiȩ regis iude cũ egrotas¬
sẽt & conualuisset de infirmitate sua.
Lxx. Oratio ezechiȩ regis iuda qͣndo lan¬
guit & surrexit de infirmitate sua. Mi¬
maciua quȩ imp̃senti loco scribit᷑. Alio¬
quin seq̃nter dic̾etur oratio. si de p̃senti
eẽt tempore: & ñ de p̃terito. Manifestũ
est enĩ. qd̾ post redditã sanitatẽ de infir¬
mitate consurgens. ista conscripserit. Ex

Expanded text:
ventibus, per resurrectionem Christi, vitae spatia ventibus, per resurrectionem Christi, vitae spatia protelentur. Solent sanctorum Locorum in hac provincia monstratores intra conseptum Templi ostendere gradus domus Ezechiae, vel Achaz, quod sol per eos descenderit. Sed numquam ego credam, non dico Achaz, qui rex impius fuit; sed cujuslibet regis justi domum fuisse in Templo Dei: cum Salomon idcirco Deum inter caetera offendisse dicatur, quod in sublime aedificaverit Mello, unde atrium Templi, deambulans in turre palatii, despicere solitus sit . Scriptura Ezechiae regis Judae cum aegrotasset et convaluisset de infirmitate sua. LXX. Oratio Ezechiae regis Judae quando languit, et surrexit de infirmitate sua. Miae in praesenti loco scribitur; alioquin consequenter diceretur oratio, si de praesenti esset tempore, et non de praeterito. Manifestum est enim, quod post redditam sanitatem, de infirmitate consurgens ista conscripserit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
bulau̾at corã dño inu̾itate & in corde ꝑ¬
fecto. & fleu̾at fletu magno: & qͦd placi¬
tum erat in ocłis eiꝰ fecerat. Adiciunt᷑q
qͥndecĩ anni ad uitã. qͦs ille non postula¬
uerat: & insuꝑ uiuente. eo regni securi¬
tas reꝑmittit᷑. Sin autẽ ut qͥdam putañ
& iuxta illud qͦd dr᷑ reu̾tere aĩa mea in
requiemtuã. & in alio loco. educ de carc̾e
animã meã. optanda est mors ut de car
ut qui lib̾andus erat adhuc. qͥndecim
annis uiuat incarcere: Datur autem
signũ. ut sol decẽ gradib reuertatur:
quos nos iuxta syminachũ in lineas
& horologiũ u̾timꝰ. qui gradus intellex̃
in lineis: ut manifestiorẽ sensũ legen¬
tib faceret. Siue ita erant exstructi gra¬
dus arte mechanca. ut ꝑ singłos umbra
descendens: horarũ spacia terminaret.
Qd̾ signũ & p̃sentis temporis & fut᷑ typꝰ
erat: ut qͦmꝰ sol reuerteret᷑ ad exordium
sui. ita & ezechiȩ ad detextos annos redi¬
ret. nobisq in ebdomade & ogdoade ui¬

Expanded text:
bulaverat coram Domino in veritate et in corde perfecto, et fleverat fletu magno, et quod placitum erat in oculis ejus fecerat, adjiciunturque quindecim anni ad vitam, quos ille non postulaverat, et insuper vivente eo regni securitas repromittitur. Sin autem, ut quidam putant, et, juxta illud quod dicitur. Revertere, anima, in requiem tuam , et in alio loco: Educ de carcere animam meam , optanda est mors ut de carcut qui liberandus erat adhuc quindecim annis vivat in carcere? Datur autem signum ut sol decem gradibus revertatur, quos nos juxta Symmachum in lineas et horologium vertimus, qui gradus intellexit in lineis, ut manifestiorem sensum legentibus faceret; sive ita erant exstructi gradus arte mathematica, ut per singulos umbra descendens horarum spatia terminaret. Quod signum est praesentis temporis et futuri typus erat, ut quomodo sol reverteretur ad exordium sui, ita Ezechiae vita ad dextros annos rediret, nobisque in hebdomada et ogdoa vi
Abbreviated transcription (Latin):
semine tuo fiant eunuchi in aula regia.
Ex quo hebrei uolunt danielem. ananrã.
oyisahel. azariã. qui fuere de regio se¬
mine factos. eẽ. eunuchos: qͦs in minist̾io
nabuchodonosor fuisse ñ dubiũ est. Dix̃¬
q ezechias. Bonũ u̾bũ dñ qͦd locutus ẽ.
In quo ab hebreis rep̃hendit᷑ cur ñ sit
imitatus bonitatẽ moysi qui locutus ẽ.¬
ad dominũ. aut dimitte eis hanc noxã.
aut si ñ facis. dele me de libro tuo quẽ
scͥpsisti. Unde & apłs paulus anathema

Expanded text:
semine tuo fiant eunuchi in aula regia. semine tuo fiant eunuchi in aula regia. » Ex quo Hebraei volunt Danielem, Ananiam, Misaelem, Azariam, qui fuere de regio semine, factos esse eunuchos, quos in ministerio Nabuchodonosor fuisse, non dubium est . « Dixitque Ezechias: Bonum verbum Domini, quod locutus est. » In quo ab Hebraeis reprehenditur, cur non sit imitatus bonitatem Moysi qui locutus ad Dominum est: « Aut dimitte eis hanc noxam, aut, si non facis, dele me de libro tuo, quem scripsist
Abbreviated transcription (Latin):
in muliebrẽ redigit᷑ mollitudinẽ. Ingi¬
dit᷑ gͦ ysaias ad regẽ: & qͣsi nescius sal̃
De t̾ra longinqua uenert̃ ad me: dela¬
bylone. Quod qͣnto t̾ra longior sit un
uenert̃: tanto iste głosior ꝓꝑter quen
uenert̃. Et uenert̃ inqͥt ad me. quide¬
buerat dicere uener t̾ ad glortficandl
đm ꝓ signi magnitudine de baby lo¬
ne: quȩ urbs in toto orbe potentissima
est. Rursusꝙ ysaras. Quid in qͥt uidert̃
in domo tua: Et ille respondit ex par¬
te uerũ qͦd omnia ud̾it in domo illiꝰ.
nec suerit res quã non ostend̾it eis in
thesauris suis: s alterũ tacet de quo
uerebat᷑ offensa. qͦd ostend̾it eis cuncta
quȩ hab̃et in potestate sua. haud dubi¬
um qͥn templi suppellectilẽ. Propter
quȩ y saias dei sermone ꝓfert senten¬
tiam. Audi u̾bũ dm̃ exercituũ. Ueniet
tempus qͣndo omĩa hec quȩ in domo
tua st̃ & non tuo sed patrũ tuoꝵ labo
re q̃sita. ibabylone tͣnsferant᷑: & de

Expanded text:
in muliebrem redigitur mollitudinem . Ingrin muliebrem redigitur mollitudinem . Ingreditur ergo Isaias ad regem, et quasi nescius sciscDe terra longinqua venerunt ad me, de Babylone: quod quanto terra longior sit unde venerunt, tanto iste gloriosior propter quem venerint. Et venerunt, inquit, ad me; qui debuerat dicere, venerunt ad glorificandum Deum pro signi magnitudine, de Babylone, quae urbs in toto orbe potentissima est. Rursumque Isaias, Quid, inquit, viderunt in domo tua? Et ille respondit ex parte verum, quod omnia viderint in domo illius, nec fuerit res quam non ostenderit eis in thesauris suis. Sed alterum tacet, de quo verebatur offensam, quod ostenderit eis cuncta quae haberet in potestate sua; haud dubium quin et Templi supellectilem. Propter quae Isaias Dei sermone profert sententiam: Audi verbum Domini exercituum: Veniet tempus quando omnia haec quae in domo tua sre quaesita, in Babylonem transferantur, et de
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce dies ueniu̾nt & auferent᷑ omĩa qui
runt patres tui usq ad diem hanc ibe¬
bylonẽ: non relinquent quẽ quã dict
dñs. Et de filiis tuis qui egredient᷑ exte
qͦs genueris tollent: & erunt eumnuchiin
palacio regis babyloms. Et dix̃ etechis
ad ysaiã. Bonũ est uerbũ dm̃ qͦd lociti¬
rii regis interitũ. non cecũ̾nt laudes dño
qͣs cecinit moyses pharaone submerso:
& debbora int̾fecto sysara. & anna geni¬
to samuhel. Unde cõmonitũ ẽẽ fragili¬
tatis suȩ. rursũꝙ pꝰ corꝑis sanitatẽ asi¬
gni magnitudinẽ offerri aliã occasionẽ
suꝑbiȩ. qͣm & prudens & dei cultor uta¬
re debuerat: nec monstrare alinigenis
diuitias suas qͣs deo tribuente possed̾at.
Ex quo iuxta leges quoq tropologie ds¬
cimus ñ mittendas margaritas ante po¬
cos: nec dandũ sc̃m canib. Qui enĩ fide¬
lis est sp̃u: abscondit negotia. Et quiqꝙ
hoc fecerit. om̃is untus illiꝰ eneruatur
peritꝙ posteritas: & amisso uirili robore

Expanded text:
nt et auferentur omnia quae sunt runt patres tui usque in diem hanc in Babylone non remanebit quicquam ait Dominus sed et de filiis tuis qui egredientur ex te quos generabis tollentur et erunt eunuchi in palatio regis Babylonis dixit Ezechias ad rii regis interitum, non cecinerit laudes Domino, quas cecinit Moyses Pharaone submerso, et Debora interfecto Sisara: et Anna genito Samuele. Unde commonitum esse fragilitatis suae. Rursumque post corporis sanitatem, et signi magnitudinem offerri aliam occasionem superbiae, quam, ut prudens et Dei cultor, vitare debuerat; nec monstrare alienigenis divitias suas, quas, Deo tribuente, possederat. Ex quo juxta Leges quoque tropologiae discimus, non mittendas margaritas ante porcos, nec dandum sanctum canibus . Qui enim fidelis est spiritus, abscondit negotia; et quicumque hoc non fecerit, omnis virtus illius enervatur; peritque posteritas, et amisso virili robore,
Abbreviated transcription (Latin):
fierent oĩa quȩ erant incorde eiꝰ lccirco
aut̃ tẽptatiomi relictꝰ est: qͥa post tantã
uictoriã & solis regressũ & congratulatio¬
nẽ regni potentissimi corilliꝰ eleuatũ est.
Demq imeodẽ uolumine scͥbit᷑. Multi de¬
ftrebant hostias & sacrificia dño in ie¬
rusalẽ & mim̾a ez echiȩ regi uda: & ex

Expanded text:
erent omnia quae erant in corde ejus. Idcirco autem tentationi relictus est, quia post tantam victoriam et solis regressum, et congratulationem regni potentissimi, cor illius elevatum est. Denique in eodem volumine scribitur: « Multi deferebant hostias et sacrificia in Hier
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd lib̾atus sit psalmista decantat. Nu
exaltas me de portis mortis: ut anmin¬
tiem om̃s laudationes tuas in portsi
liȩ syon. Has portas inferm reor. s
adu̾sum petrũ non p̃ualent: qurade¬
munit in plenitudine dierũ suorũ. Sci
implent dies suos qualis fuit abrahã
qui mortuus est plenꝰ dierũ insenectͥ¬
te bona: peccatores uͦ & impii. in ula¬
cio dierũ suoꝵ moriunt᷑. De qͥb & pl¬
mus loqͥtur. Uiri sanguinũ & dolosi
ñ dimidiabunt dies suos. Non implã¬
enĩ oꝑa uirtutũ: nec student ꝑ pem¬
tentiã em̃dare delicta. Unde in moꝰ
uite cursu & erroꝵ tenebris: dixeis
ad tartarũ. Quesim inqͥt residuũ ans¬
uiuentiũ. Pro dño & dño bis inhebranco
ponit᷑ ĩa. qͦd in extrema syllaba alleliua
sonat. Pro qͦ lxx tͣnstulert̃. nequaquã
ultra uidebo salutare der: in t̾ra uuen¬
tiũ. De qua & inalio loco scͥptũ est. Pla

Expanded text:
ista decantat: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion . Has portas inferni reor quae adversum Petrum non praevalent, quia dormivit in plenitudine dierum suorum. Sancti implent dies suos, qualis fuit Abraham qui mortuus est plenus dierum in senectute bona: peccatores vero et impii in meidio dierum suorum moriuntur, de quibus et Psalmista loquitur: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos . Non enim implent opera virtutum, nec student poenitentia emendare delicta. Unde in medio vitae cursu, et in errorum tenebris ducentur ad tartarum. Quaesivi, inquit, residuum annviventium. Pro Domino et Domino, bis in Hebraeo ponitur IA  , quod in extrema syllaba ALLELUIA   sonat, pro quo LXX transtulerunt Nequaquam ultra videbo salutare Dei in terra viventium. De qua in alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & in eũngelio qͦd iuxta hebreos sc̃p¬
tũ natarei lectitant dñs loqͥtur mͦ me
ihac parte scandalizari debet qͦd di¬
catur apud hebreos sp̃c genere femini¬
no. cũ nr̃a lingua appellat᷑ gene mas¬
culino: & greco sermone neutro. Indi
uinitate em̃ nullus ẽ sexus: & ideo in
trib pͥncipalib linguis quib titulus
dñce scͥptus ẽ. passionis. tͥb geñib ap¬
pellat᷑. ut sciamꝰ nulliꝰ eẽ. generis qͦd di

Expanded text:
Sed et in Evangelio quod juxta Hebraeos scriptum, Nazaraei lectitant, Dominus loquitur: modo me mo autem in hac parte scandalizari debet, quod dicatur apud Hebraeos spiritus genere feminino, cum nostra lingua appelletur genere masculino, et Graeco vinitate enim nullus est sexus. Et ideo in tribus principalibus linguis, quibus titulus Dominicae scriptus est passionis, tribus generibus appellatur, ut sciamus nullius esse generis quod d
Abbreviated transcription (Latin):
tis neq currentis: sed miserentis dĩ. Rur¬
sũq in se reũtit᷑. Quid dicã. qͥd ue causa¬
bor contͣ᷑ factorẽ meũ: Ut quid mͥ res¬
pondebit. qui fecit ipse qͦd uoluit: Susti¬
nenda gͦ sunt quȩcũq decreu̾it. Pro pul¬
lo hẏrundinis siue hẏrundine ut lxx tͣn¬
stulert̃: in hebraico scͥptũ est suracos̃.
qͦd interp̃tatus est aqͥla eẽUUsazor. theo¬
dotio sc̃is. & ac̃or̃. Media enĩ uocalis lit¬
tera iĩaii. si ponat᷑ inter duas samch le¬
git᷑ sus. & appellat᷑ equus: si iõth legitur
scis. & hyrundo dr᷑. Sẏminachus autem
ita tͣnstulit. Sicut hyrundo in causa: sic
cantabo. Qd̃ ũbũ aGõr & inieremia legi¬
tur: ubi scͥptũ est. Miluus in cęlo cogno¬
uit tempus suũ. turt᷑ & hyrundo & cy¬
conia custodiert̃: tempora sua. Nepu

Expanded text:
Dei . Rursumque in se revertitur: 473 Quid dicam, quidve causabor contra te factorem meum? aut quid mihi respondebit qui fecit ipse quod voluit? Sustinenda ergo sunt quaecumque decreverit. Pro pullo hirundinis, sive hirundine, ut LXX transtulerunt, in Hebraico scriptum est, SUS AGOR  , quod interpretatus est Aquila, equus Agor: Theodotio, SIS AGUR  ; media enim vocalis littera vau, si ponatur inter duas Samec, legitur sus, et appellatur equus; si jod, legitur sis, et hirundo dicitur. Symmachus autem ita transtulit: Sicut hirundo inclusa, sic cantabo. Quod verbum agor et in Jeremia legitur, ubi scriptum est: Milvus in coelo cognovit tempus suum: turtur et hirundo, et ciconia custodierunt tempor
Abbreviated transcription (Latin):
gregẽ: s agnos adhuc tenellos &ni
dis in xp̃o infantiȩ qui nuꝑ inbapis¬
mo st̃ renati. De qͥb ipse dñs loq̃batu
ad petrũ. pasce agnos meos. Unde e
in eodẽ ez echiel scriptũ est.Susctabo
suꝑ eos pastorẽ unum & pascet cossir¬
uum meũ dd̃ & erit pastor eoꝵ: & go
dñs ero eis in dm̃. & dauid inmedio eoꝵ
pͥnceps. Ego dñs locutꝰ sũ: & ponã cum
dauid testamentũ pacis. In quo consi¬
derandũ qͦd post multa tempora dͥiᷤ
golosis pastorib reꝓbatis dñm nt̃n
qui est destyrpe dauid suscitaturumn
ẽẽ se dicat. qui congreget agnos & fo¬
ueat in simi suo. & fetus ouiũ siue fe¬
tas oues ipse portet in humero suo
sicut in eũngelio legimꝰ qͦd ouem et¬
rantẽ & a grege solido remanenten
suis ad caulas humeris reportarit.
lutẽ parturiunt plurimoꝵ & diciñ
cũ apło. filioli mei qͦs iterũ partum
donec xp̃c formet᷑ in uobis. Hebreiall¬
runt nec de hac re apd̾ eos ulla dubita¬

Expanded text:
gregem, sed agnos adhuc tenellos, et rudis in Christo infantiae, qui nuper in baptismo sunt renati, de quibus ipse Dominus loquebatur ad Petrum: Pasce agnos meos . Unde et in eodem Ezechiele scriptum est: Suscitabo super eos pastorem unum, et pascet eos, servum meum David; et erit pastor eorum, et ego Dominus ero eis in Deum, et David in medio eorum princeps. Ego Dominus locutus sum, et ponam cum David testamentum pacis . In quo considerandum quod post multa tempora David, gulosis pastoribus reprobatis, Dominum nostrum, qui est de stirpe David, suscitaturum esse se dicat, qui congreget agnos, et foveat in sinu suo, et foetus ovium, sive foetas oves ipse portet in humero suo. Sicut in Evangelio legimus, quod ovem erroneam et a grege solito remanentem, suis ad caulas humeris reportarit .lutem parturiunt plurimorum, et dicunt cum Apostolo: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis : Hebraei asserunt, nec de hac re apud eos ulla dubita
Abbreviated transcription (Latin):
gratulabundus inced̾et: contẽptor ueri
dei. in fano falsi nominis trucidat᷑. Nec
angłi perit gladio qͦd erat cõmune cum
plurib: s parricidio filioꝵs. Quicũ fu¬
gissent int̾ram ararat qͦd intelligit᷑ arme¬
niȩ. successit in patͥs locũ assorad on quẽ
script᷑a testat᷑ misisse habitatores sama¬
riȩ. ne t̾ra maneret incultu. Ararat aut̃
regio marmenia campestris est ꝑ quã
araxases fluit incredibilis ubertatis ad
radices tauri montis: qui usq illuc exten¬
dit᷑. Ergo & arcͥa in qua lib̾atus est noe
cum liberis suis cessante diluuio non
ad montes gen̾aliter armeniȩ delata ẽ.
altissimos qui ararat immment campsi

Expanded text:
gratulabundus incederet, contemptor veri gratulabundus incederet, contemptor veri Dei in fano falsi  Al. sui numinis trucidatur: nec Angeli perit gladio, quod erat commune cum pluribus, sed parricidio filiorum. Qui cum fugissent in terram Ararat, quod intelligitur Armenia, successit in patris locum Asaraddon, quem 467 Scriptura testatur misisse habitatores Samariam; ne terra maneret inculta. Ararat autem regio in Armenia campestris est, per quam Araxes fluit, incredibilis ubertatis, ad radices Tauri montis, qui usque illuc extenditur. Ergo et Arca in qua liberatus est Noe cum liberis suis, cessante Diluvio, non ad montes generaliter Armeniae delata  Alaltissimos, qui Ararat imminent campi
Abbreviated transcription (Latin):
lius enis ꝓ eo. Centũ octoginta qͥnꝙ mi¬
lia uiros fortissimoꝵ uiroꝵ ab uno an¬
gelo una nocte cedunt᷑: & absꝙ uulne¬
ribus occisoꝵ mors seua discurrit. exclu¬
dens corporib aiãs dñi uoluntate. Suꝑ
quo in paralipomenonis libro legimus.
uirũ robustũ & bellatorẽ. & pͥncipem
exercitus regis assyrioꝵ: reu̾susq est cũ
ignominia in t̾ram suã. Qui iccirco ser¬
uatus est ut sciret potentiã dei & blas¬
phemantia ora compͥmeret: fieretq
testis illiꝰ maiestatis quẽ paulo ante con¬
tẽpserat. Qd̾ autẽ intulit & resurrexert̃
mane. uel isrłitas uel reliqͦs exercitus eiꝰ
accipiamꝰ: licet in regũ scriptũ sit uolu¬
mine. qͦd cũ ipse rex diluculo surrexisset.
uidit omĩa corpͦa mortuoꝵ. Pharao qͦq
in decẽ egypti seruat᷑ plagis: ut nouis
enĩ reu̾sus esset innimue urbẽ pͥmam
regni sui & adoraret in templo nesiach
dm̃ suũ qͣsi uictoriã de hostib reporta¬
ret. delubrũ ydoli sui triumphans &

Expanded text:
s abiit. » Centum octoginta quinque millia fortissimorum virorum ab uno angelo una nocte caeduntur, et absque vulneribus occisorum mors saeva discurrit, excludens corporibus animas, Domini voluntate. Super quo, in Paralipomenon legitur: «  principem exercitus regis Assyriorum: reversusque est cum ignominia in terram suam . Qui idcirco servatus est, ut sciret potentiam Dei, et blasphemantia ora comprimeret: fieretque testis illius majestatis, quem paulo ante contempserat. Quod autem intulit: Et surrexerunt mane, vel Israelitas, vel reliquos exercitus ejus accipiamus: licet in Regum scriptum sit volumine, quod cum ipse rex diluculo surrexisset, vidit omnia corpora mortuorum . Pharao quoque in decem Aegypti servatur plagis, ut novissenim reversus esset in Niniven urbem primam regni sui, et adoraret in templo Nesrach Deum suum, quasi victoriam de hostibus reportaret, et delubrum idoli sui triumphans et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpħam illi libi ꝓmissi st̃: s p̃sens uita
concessa. Presertim cũ impissimũ filium
genuerit manassen. qui repleuit iherłm
sanguine a porta usq ad portã: & bene¬
dixit s maledix̃ deo psequens scõsens.
Possumꝰ gͦ iuxta lix hoc dicere q̾d ñ dm¬

Expanded text:
am illi liberi repromissi sunt: sed praesens vita concessa. Praesertim cum impiissimum filium genuerit Manassen, qui repleverit Jerusalem sanguine, a porta usque ad portam, et non benedixit, sed maledixit Deo persequens sanctos ejus. Possumus ergo juxta LXX 475 hoc dicere
Abbreviated transcription (Latin):
qͦͣm ambulau̾im corã te inu̾itate. &m
corde ꝑfecto: & qͦd bonũ ÷ in ocłis tuis
fecerim. Audiensq se. ẽẽ. moriturũ. ñ
p̾cat᷑ uitã & annos plurimos: sed ind̾̃
iudicio qͥd uelit p̾stare dimittit. H
uerat enim iccirco deo placuisse salo¬
monẽ: qͦd annos uite non petierit an¬
pliores. Sed iturus ad dñm naria
ctionis tp̃r honoꝵ oꝑũ recordat᷑. Beati
em̃ mundo corde. qm ipsi dm̃ uidebunt.

Expanded text:
quomodo ambulaverim coram te in veritate, et in quomodo ambulaverim coram te in veritate, et in corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis fecerim. Audiensque se esse moriturum, non precatur vitam et annos plurimos, sed in Dei judicio quid velit praestare, dimittit. 468 Noverat enim idcirco Deo placuisse Salomonem, quod annos vitae non petierit ampliores; sed iturus ad Dominum, nactionis tempore bonorum operum recordatur: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbun
Abbreviated transcription (Latin):
dñe mem̃to queso qͦmͦ ambulai̾im co¬
ram te inueritate. & in corde ꝑfecto:
qͦd bonũ est moculis tuis fecerim. flent
ezechias fletu magno. Quẽ diligit de
corripit: & castigat omnẽ filium quo
recipit. Ne eleuaret᷑ cor erechiȩ post
incredibiles triumphos & dimidia cap¬
tiuitate uictoriã. infirmitate corpors
uisitat᷑: & audit se. ẽẽ. moriturũ. ut co¬
quidẽ & in iona ꝓpħa legim᷑: & in con¬
minationib contra dauid. Quȩ dico¬
tur fut᷑a nec facta sunt: non deo mu¬
tante sententiã. s ꝓuocante humanũ
genꝰ ad noticiã sui. Dñs enĩ penitense
suꝑ maliciis. Conu̾titq ezechias facũ
suã ad parietẽ. qͥa ad templũ ire ni
pot̾at. Ad parietẽ autẽ templi uira
qd̃ salomon palatiũ exstruxerat: uel l¬
solute ad parietẽ. ne lacͥmas suas assiden¬
tib ostentare uid̾et᷑. fut certe iuxta i¬
remiã ad cor suũ. qui cĩr id÷ parietem
cor appellat: ut tota mente dnm p̾cal¬
tur. Et ait. Obsecro dñe memento q̃so

Expanded text:
ne, memento, quaeso, quomodo ambulaverim coram te in veritate, et in corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis fecerim: flevitque Ezechias fletu magno. Quem diligit Dominus, corripit, et castigat omnem filium quem recipit . Ne elevaretur cor Ezechiae post incredibiles triumphos, et de media captivitate victoriam, infirmitate corporis sui visitatur, et audit se esse morituruquidem et in Jona propheta legimus, et in comminationibus contra David, quae dicuntur futura, nec facta sunt, non Deo mutante sententiam, sed provocante humanum genus ad notitiam sui. Dominus poenitens est super malitiis. Convertitque Ezechias faciem suam ad parietem, quia ad Templum ire non poterat. Ad parietem autem Templi, juxta quod Salomon palatium exstruxerat. Vel absolute ad parietem, ne lacrymas suas assidentibus ostentare videretur. Aut certe juxta Jeremiam, ad cor suum; qui CIR  , id est parietem, cor appellat, ut tota mente Dominum deprecaretur. Et ait: Obsecro, Domine, memento, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑsona dei contͣ uerba assyriisem¬
enda st̃: qͦd adblasphemiam eꝰ sen
ponderit dñs. Num ignoras qͥd hr
pletũ est tepore: ut colles id ÷ pͥncipes
qui int̾ se ante pugnabant ciuitater
munitissime. me contrahente manum
meã nec solitũ prebente auxiliũ etad¬
carent᷑ & contremiscerent ac pirent s
cõpararent᷑ non oliue & uineȩ fruc¬
osisq arborib sed feno. & graminle¬
bisq domatũ quȩ fructib impelina
sunt: & ante marcescunt qͣm ad matu¬
ritatẽ ꝑueniant. Itaq & sessionẽ & gtꝰ¬
sum & introitũ tuũ ante cognoui. &m
saniã qua contra me debacchaturis
eras ꝓpħis uaticinantib sum locuti
ꝑ qͦs olim dicturũ ẽẽ. te nouerã. Inci¬
lum ascendã. suꝑ syd̾a celi ponã chee¬
nũ meũ: ero simmilis altissimo. Itaq fu¬
ror tuus & suꝑbia ꝑuenit maures ms
& nequaqͣm te ultra portabo: ut uil¬
ligas qͦd potiusti ñ tuis potuisse te a¬
rib sed meo arbitrio. Merebant᷑ eni m¬

Expanded text:
sona Dei contra verba Assyrii sentienda sunt, quod ad blasphemiam ejus sic responderit Dominus: « Num ignoras quod haec expletum est tempore: ut colles, id est principes qui inter se ante pugnabant, et civitates munitissimae, me contrahente manum meam nec solitum praebente auxilium eradicarentur, et contremiscerent ac perirent; et comparentur non olivae et vineae, fructuosisque arboribus, sed feno et gramini herbisque dogmatum, quae frugibus impedimenta sunt, et ante marcescunt quam ad maturitatem perveniant. Itaque et sessionem, et egressum, et introitum tuum ego novi, et insaniam qua contra me debacchaturus eras, prophetis vaticinantibus, sum locutus. Per quos olim dicturum esse te noveram: in coelum ascendam, super sidera coeli ponam thronum meum, ero similis Altissimo. Itaque furor tuus et superbia pervenit in aures meas, et nequaquam te ultra portabo, ut intelligas quod potuisti non tuis potuisse te viribus, sed meo arbitrio. Merebantur enim im
Abbreviated transcription (Latin):
parue urbis huiꝰ reliqͥe. que nẽ hosti¬
li uallant᷑ exercitu & euasuros se. ẽẽ.
non credunt. tantã recipient rerum
omniũ habundantiã ac felicitatẽ:
ut instar arboris alta radice fundata.
pomis densissimis impleant᷑. De ierłm
enim & de monte syon egredientur
reliquiȩ. & implebunt t̾ram iudeam:
ñ suo merito s dei miscd̾ ia. iimo ⁊ el o
quo ad u̾sus impios zelatus: ppłm suũ.
ropt̾ea hȩc dicit dñs de rege assyrio¬
rum. Non intrabit incuntatẽ hanc.
& non iaciet ibi sagitã. nec occupa¬
bit eam clypeus. & ñ mittet incircũi¬
tu eiꝰ aggerem. In uia quauenit peã
reuertetur. & urbẽ hanc non ingredi¬
etur dicit dñs: ꝓtegãq ciuitatẽ istã
seruũ meũ. Reuertit᷑ ad ꝓpositũ: &
post fut᷑ors spẽ. p̃sentẽ excutit metũ.
Non enĩ erat tanta leticia suꝑ his
quȩ longo post tp̃r uent᷑a ꝓmiserat:
qͣnta cura de imminentib. Qd̾ autẽ

Expanded text:
parvae urbis hujus reliquiae, quae nunc hostiparvae urbis hujus reliquiae, quae nunc hostili vallantur exercitu, et evasuras se esse non credunt, tantam recipient rerum omnium abundantiam ac felicitatem, ut instar arboris alta radice fundatae, pomis densissimis impleantur. De Hierusalem enim et de monte Sion egredientur reliquiae, et implebunt terram Judaeam, non suo merito, sed Dei misericordia, immo zelo quod adversus impios zelatus est populum suum. Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum. Non introibit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam, nec occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. In via qua veniet, per eam revertetur, et urbem hanc non ingredietur, dicit Dominus: protegamque civitatem istam, servum meum. Revertitur ad propositum, et post futurorum spem praesentem excutit metum. Non enim erat tanta laetitia super his quae longo post tempore ventura promiserat, quanta cura de imminentibus. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
oisum. & faciet fructũ sursũ: qͥa de ie¬
rusalem eribunt reliquiȩ. & saluatio
de monte syon. Telus dñi exercituũ
faciet istud. Omĩa hec ꝓpħa ꝑnuntioᷤ
ad erechiã loqͥtur. qui sennacherib dixe¬
rit. qͥd ei dñs respond̾it: nunc ad ipsũ
sermonẽ facit. ne forsitan dubitet uen
fidem: quia non solũ de his quȩ multa
post scła fut᷑a erant. sed etiã quȩ incon¬
tinenti post non gͣnde temporis spaci¬
um ẽẽnt implenda memorabant. Et
qͦd intͣ bienniũ & rex assyriꝰ interiret:
& urbi ierłm securitas redd̾et᷑. Hoc erit
inqͥt signũ eoꝵ quȩ fut᷑a ꝓnuntio. qͦd
boc anno ea comedes que sponte nas¬
cunt᷑. siue iuxta lex quȩ pͥus seueras:
anno aut̃ scd̾o iuxta sy imachus po¬
mis uescere. siue iuxta eundẽ quȩ de
p̃teritis segetib & cadente in t̾ram se¬
mine pullulaũ̾int: in anno aut̃ t̾cio
fugato iam assyrio & obsidione la¬
rata seminate & metite: plantate ui¬
neas & fructus earũ comedite. Siqͥdẽ

Expanded text:
ctum sursum, quia de Jerusalem exibunt reliquiae, et salvatio de monte Sion. Zelus Domini exercituum faciet istud. Omnia haec Propheta per nuntios ad Ezechiam loquitur, quid Sennacherib dixerit, quid ei Dominus responderit: nunc ad ipsum sermonem facit, ne forsitan dubitet ventfidem: quia non solum de his quae multa post saecula futura erant, sed etiam quae in continenti, et post non grande temporis spatium essent implenda, memorabant: et quod intra biennium, et rex Assyrius interiret, et urbi Jerusalem securitas redderetur. Hoc erit, inquit, signum eorum quae futura praenuntio, quod hoc anno ea comedas, quae sponte nascuntur. Sive juxta LXX quae prius severas. Anno autem secundo, juxta Symmachum, pomis vescere: sive juxta eosdem, quae de praeteritis segetibus, et cadente in terram semine, pullulaverint. In anno autem tertio, fugato jam Assyrio et obsidione laxata, seminate, et metite, et plantate vineas, et fructus earum comedite. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
& desertas feci aqͣs. & omnẽ congrega¬
tionẽ aqͣrũ: qͦd scilicet nulla sibi gens
inuia fuerit. sed suꝑ om̃s pͦpłoꝵ aquas
suo calcauerit pede. Nunqͥd ñ audisti
quȩ olim fecerim ei ex dieb antiqͥs: Ego
plasmaui illud & nc̃ adduxi. Et factũ:
meradicationẽ colliũ compugnantiũ
& ciuitatũ munitarũ: habitatores ea¬
rum breuiata manu contremuerunt
& confusi st̃. Facti st̃ sicut fenũ agri &
grãm pascuȩ. & herba tectoꝵ: quȩ exa

Expanded text:
 desertas feci aquas, et omnem congregationem aquarum: quod scilicet nulla sibi gens invia fuerit, sed super omnes populorum aquas suo calcaverit pede. Numquid non audisti quae olim fecerim ei ex diebus antiquis ego plasmavi illud et nunc adduxi et factum est in eradicationem collium conpugnantium et civitatum munitarum habitatores earum breviata manu contremuerunt et confusi sunt facti sunt sicut faenum agri et gramen pascuae et herba tectorum quae exa
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationis & correptionis & blasphe¬
miȩ dies hȩc: qͥa uenert̃ filii usq ad par¬
tum. & uirtus non ẽ. parienti. Si qͦmodo
audiat dñs d̾s tuus uerba rapsacis. quẽ
misit rex assyrioꝵ dũs suus ad blasphe¬
mandũ dm̃ iiuentẽ & exꝓbrandũ ser¬
monib qͦs audiuit dñs d̃s tuus. Leuagͣ
orationẽ ꝓ reliquiis quȩ reꝑte st̃. Et ue¬

Expanded text:
ionis et correptionis et blasphemiae dies haec quia venerunt filii usque ad partum et virtus non est parienti si quo modo audiat Dominus Deus tuus verba Rabsaces quem misit rex Assyriorum dominus suus ad blasphemandum Deum viventem et obprobrandum sermonibus quos audivit Dominus Deus tuus leva ergo orationem
Abbreviated transcription (Latin):
linguã quã pͦpłs intelligit: si qͥdemis
habemꝰ linguȩ tuȩ scientiã. nouimꝰs le
monẽ syrum: qui utrisq cõmunis est.
Ad qͦd rapsaces arroganter. Nũ ait ao
dnm̃ tuũ & ad te misit me dñs mo̾. &
non potiꝰ ad uiros qui sedent imuro:
Rursũq iungens cõminationi t̾rorem.
ut comedant inqͥt stercora sua & bi¬
bant urinã pecudũ suoꝵ uobiscum:
ꝑquȩ ostendit fame eos & penuriasi¬
tiq ẽẽ. capiendos: Simulq illecebrã iu¬
git fortitudini: ut qͦs t̾rore ñ uicerat it̃¬
ꝓmissionib & ꝑsuasione decipiat dicens

Expanded text:
linguam quam populus non intelligit. Si quidem nos habemus linguae tuae scientiam: novimusque sermonem Syrum, qui utrisque 457 communis est. Ad quod Rabsaces arroganter: Num, ait, ad Dominum tuum, et ad te misit me Dominus meus, et non potius ad viros qui sedent in muro? Rursumque augUt comedant, inquit, stercora sua, et bibant urinam pedum suorum vobiscum; per quae ostendit famem eos et penuria sitique esse capiendos; simulque illecebram jungi formidini, ut quos terrore non vicerat, repromissionibus et persuasione decipiat dic
Abbreviated transcription (Latin):
Et est argum̃tum. Certe sine dm̃ uolun¬
tate huc uenire ñ poterã. Cũ autẽ ue¬
nerim & multas ceꝑim ciuitates. &
pars ierłm maneat in tacta: manife¬
stũ est me eiꝰ uoluntate uenisse. Legi
in cuiꝰdã cõmentario eundẽ eẽ. senna¬
cherib: qui samariã cepit. Qd̃ omĩno
falsũ est. Sacra enĩ narrat hystoria
pͥmũ ful. regẽ assy rioꝵ sub mranaeõi
rege isrłuastasse decẽ tribus. scd̃m ĩnel¬
rege isrł uenisse samariã: terciũ sal¬
manassar. sub oseȩ rege totã cepisse
samariã: qͣrtũ fuisse sergon qui ex¬
pugnauit azotũ: qͥntũ esseraddon
qui translato isrł samaritanos in t̾rã
iudea custodes miserit. sextũ senna che¬
rib qui sub ezechia rege iude capta
lachis & cet̾is iude urbib obsederit
ierłm. Alii autẽ unũ atꝙ eundẽ mul¬
tis putant nominib appellar Et
dix̃ helyachim & sobna & iohae ad
rapsacen. Loq̃re ad seruos tuos syra

Expanded text:
» et est argumentum. Certa enim sine Domini volun» et est argumentum. Certa enim sine Domini voluntate huc venire non poteram. Cum autem venerim et multas ceperim civitates, et pars Jerusalem maneat intacta, manifestum est me ejus voluntate venisse. Legi in cujusdam Commentario eumdem esse Sennacherib qui et Samariam ceperit, quod omnino falsum est. Sacra enim narrat Historia primum Phul regem Assyriorum, sub Manahen rege Israel, vastasse decem tribus. Secundum Theae Israel venisse Samariam. Tertium Salmanasar sub Osee rege Israel totam cepisse Samariam . Quartum fuisse Sargon, qui expugnavit Azotum . 456 Quintum Asaraddon qui translato Israel, Samaritanos in terram Judaeam custodes miserit . Sextum Sennacherib qui sub Ezechia rege Judae, capta Lachis et caeteris Judaeae urbibus, obsederit Jerusalem . Alii autem unum atque eumdem multis putant nominibus appellari. Et dixit Eliacim et Sobna et Joahe ad Rabsacen: Loquere ad servos tuos Syra
Abbreviated transcription (Latin):
si responderis mͥ in dño deo nr̃o confidi¬
mus: uerũ est. Sed rursũ iungit menda¬
cium ueritati: qd̾ abstulerit ezechias
excelsa illiꝰ & altaria. Hoc enĩ non contͣ
dñi s ꝓ deo fecerat: ut ydolatria & ue¬
ar errore destructo. iuberet dm̃ adora¬
rlin ierłm ubi erat templũ eiꝰ. Quãquã
legamꝰ pessima consuetudine in monti¬
bus collib q exstructo iam altari pͦpłm
deo uictimas immolasse. Qd̃q paucita¬
tem obsessoꝵ uolens ostend̾e e quos duo
milia pollicet᷑. quoꝵs ezechias ascensores
p̃bere non possit: non de imbecillitate
uenit ppłi udeoꝵ qui eqͥtandi carebat
me inqͥt seruũ sennacherib qui sũ mi¬
nimus famuloꝵ eiꝰ non uales sustiñe:
quomͦ tantã regis potentiã sustinebis:
Ad id autẽ qͦd dixerat si respond̾is mͥ
prudent̾ꝙ: respondebit se non sua uolun-¬
tate s dñi uenisse p̃ceptis. Dñs dix̃ ad
me. ascende suꝑ terrã istã & ꝑde eam.

Expanded text:
Si responderis mihi, in Domino Deo nostro confidiSi responderis mihi, in Domino Deo nostro confidimus, verum est. Sed rursum jungit mendacium veritati, quod abstulerit Ezechias excelsa illius et altaria. Hoc enim non contra Deum, sed pro Deo fecerat; ut idololatria et veteri errore destructo, juberet Deum adorari in Jerusalem, ubi erat Templum ejus: quamquam legamus pessima consuetudine, in montibus collibusque exstructo jam altari, populum Deo victimas immolasse. Quodque paucitatem obsessorum volens ostendere, equorum duo millia pollicetur, quorum Ezechias ascensores praebere non possit, non de imbecillitate venit populi Judaeorum qui equitandi carebat me, inquit, servum Sennacherib, qui sum minimus famulorum ejus, non vales sustinere, quomodo tantam regis potentiam sustinebis? Ad id autem quod dixerat: Si responderis mihi de respondit se non sua voluntate, sed Domini venisse praeceptis. « Dixit Dominus ad me: Ascende super terram et disperde eam,