comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbis. ⁊ de suę uoluntatis uirtute fidentibꝰ.
q̃ ñ daret iusticiã s iub̾et. ac sic marte p̃¬
uaricatioĩs impliciti. ad grãm c̃fugͥent ñ
iubentẽ tantũmͦ s uiuantẽ: q̃ notio testa¬
m̃to. ẽ. reuelata. Hinc putant isti diui¬
noꝵ eloqͥoꝵ blasphematores malã fius¬
se legẽ q̃ data. ẽ. ꝑ moyseꝵ qr dicta.ẽ.
ministratio mortis in literis figurata la¬
pideis: ñ intuentes ꝑpt̃ eos. eẽ. dictũ. qui
suo lib̾o arbitrio legẽ suffic̾e arbitrantes.¬
de legis litt̾a tenebant᷑. Uñ alib dic̃. Lex
irã oꝑat᷑ . Ubi eñ lex ñ.ẽ. nec p̃uarica¬
tio: hinc ostendens uñ dix̾it. lex irã oꝑa¬
t᷑. Neq eñi eiꝰ p̃uaricatio mala. eẽt. mͥlex
ipsa bona. eẽt. M ultũ ẽ. ⁊ nimis lon¬
gũ cuncta collig̾e q̃ ui hanc seutentiã beatꝰ
dic̃ ipłis. legẽ distinguens a gr̃a: eo qd̾ scib
illa elidant᷑ elati. sub ista erigant᷑ elisi:
& qd̾ illa intantũ bona sit ut bona iubeat:

Expanded text:
e suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrasdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat,
Abbreviated transcription (Latin):
si bona.c̃. lex : Quia peccatũ ut appare¬
at peccatũ ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ. ẽ. mortẽ.
ec mireris cũ de ipsa p̃dicatioẽ eugłii
dictũ sit xpͣi bonꝰ odor sumꝰ in his qͥsal¬
uitȩ inuitã aliᷤᷤ aũ odor mortis ad mortẽ.
Ad uideos eĩ dicta. ẽ. lex ministratio
mortis. ad qͦs & in lapide scripta. ẽ. ad coꝵ
duritiã fig̾andã: ñ ad eos qͥlegẽ ꝑ carita¬
tẽ implent. Plenitudo eñi legis caritas.

Expanded text:
si bona est lex? Quia peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Nec mireris, cum de ipsa praedicatione Evangelii dictum sit: Christi bonus odor sumus Deo, in iis qui salvitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem . Ad Judaeos enim dicta est lex ministratio mortis, ad quos et in lapide scripta est ad eorum duritiam figurandam; non ad eos qui legem per charitatem implent. Plenitudo enim legis, charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
etũ sciertia q̃ nc̃ .ẽ. euacuabit᷑ sic̃ idẽ
dic̃ apłs cũ uen̾it illa quã dic̃ facie ad fa¬
ciẽ: sic & ista q̃ in umbris tradita erant
uideis in uet̾ testam̃to. necesse fuit eua¬
cuari reuelatioẽ testam̃ti noui. Hec sa¬
ne oł ĩ illo ppło ñ intelligebant xpm̃ ꝑ
illas umbras testam̃ti uet̾is figatũ: tieq
N

Expanded text:
nc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque n
Abbreviated transcription (Latin):
sonũ. Quanto s̃ caritati futura meli¬
ora: tanto s̃ infirmitat iuolentiora p̃¬
sentia ⁊ utinã hi qͥ ea uid̾e ⁊ gemere no¬
uer̃. iunc̾e ⁊ euad̾e mereant᷑: qd̾ sine dĩ
gr̃ã nullomͦ uoluntas implet humana:
qr nec lib̾a dicenda.ẽ. qnͣdu. ẽ. uinceri¬
tib & iuncientib cupiditatib subdita.
tiere lib̾i eritis. Lex itaq & iubendo ⁊ di¬
cendo qd̾ sine gr̃ã impłeri ñ pot̃. homi¬
ni demonstrat suã infirmitatẽ. ut q̃tat
demonstrata infirmitas saluatorẽ: a qͦ
sanata uoluntas possit. qd̾ infirma non
posset. Lex gͥ ad ducit ad fidẽ: fides un¬
pecrat spm̃ largiorẽ. Diffundit sp̃s ca¬
ritatẽ: implet caritas lagẽ. Ideo lex pe¬
dagogꝰ uocat᷑: sub cuiꝰ minacissina seui¬
tate qui itiuocau̾it notũ drũ saluus erit.

Expanded text:
nim sunt caritati futura meliora, tanto sunt infirmitati uiolentiora praesentia. et utinam hi, qui ea uidere et gemere nouerunt, uincere et euadere mereantur! quod sine dei gratia nullo modo uoluntas implet humana, quia nec libera dicenda est, quam diu est uincentibus et uincientibus cupiditatibus subdita; uere liberi eritis. Lex itaque docendo et iubendo, quod sine gratia impleri non potest, homini demonstrat suam infirmitatem, ut quaerat demonstrata infirmitas saluatorem, a quo sanata uoluntas possit, quod infirma non posset. lex igitur adducit ad fidem, fides impetrat spiritum largiorem, diffundit spiritus caritatem, implet caritas legem. ideo lex paedagogus uocatur, sub cuius minacissima seueritate qui inuocauerit nomen domini,! saluus
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ iste posuit u̾ba apłica: nec a meliore
int̃p̃tatioẽ plurimũ distat. qͣ dicta. ẽ. mi¬
nistratio mortis in litteris formata lapi¬
deus. Hinc existimat insatꝰ iste qd̾ morti
ministrau̾t mouses. id. ẽ. mortis auotori.
maligno scilic& spĩu quẽ mund huiꝰ iste
opinat᷑ auctorẽ: ignorans mitustrationẽ
scã ⁊ bona p̃uaricatoribꝰ intulit mortẽ: qͦs
dĩ grã ñ aduuit ad iusticiã legis implendã.

Expanded text:
eliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Leg
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾au̾it tc̃ uere lib̾i eritis. nec ita ut cũ
qͥsq fuerit a peccati dñatioẽ lib̾atꝰ. iã
ñ indigeat sui lib̾atoris auxilio: s ita potiꝰ
ut ab illo audiens. sine me nichil potestiᷤ
fac̾e:dicat ei u pse. ad uitor niĩ esto. ne d̾e¬

Expanded text:
liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne dere
Abbreviated transcription (Latin):
similit̃ ab occisioẽ ⁊ resurrectiõe illiꝰ qui
sic̃ oiuis ad ĩmolandũ ductꝰ. ẽ. qͥnqͣginta
dieb cõplecis: õgregatos inunũ fideles.
mirabil congruentia illud certe pluri¬
mũ distat: qdꝰ ibi pͦpłs acced̾e ad locũ uͥ
lex dabat᷑. horrendo terrore ꝓhibet᷑.
t. Ibi intabuł lapideis digitꝰ dĩ oꝑatꝰ ẽ.
hic incordib hominũ. Ibi lex gͦ ex
trinsetꝰ posita .ẽ. qua iniusti t̾rerent᷑.
hic intrinsecꝰ data. ẽ. qͣ ustificarent᷑.
ã ñ ad ulterab̾. ñ homicidiũ facies. ñ

Expanded text:
sione et resurrectione illius, qui sicut ouis ad immolandum ductus est, quinquaginta diebus conpletis congregatos in unum fideles dmirabili congruentia. illud certe plurimum distat, quod ibi populus accedere ad locum, ubi lex dabatur, horrendo terrore prohibetuti; ibi in tabulis lapideis digitus dei operatus est, hic in cordibus hominum. ibi ergo lex extrinsecus posita est, qua iniusti terrerentur, hic intrinsecus data est, qua iustificarentur. nam: non adulterabis, non homicidium facies, non
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑtũ. Et cũ dixisset. aliis qͥdẽ sumus
odor uitȩ inuitã: aliis odor mortis in
mortẽ. subiecit statĩ. & ad hȩc qͥs idoneuꝰ:
Idi qͥs idoneus intellig̾e. ꝙͣ iuste fiat qͦd
idẽ dñs dic̃: Ego ueni. ut qͥ ñ uidexit uide¬
ant. ⁊ qͥ uident ceci fiant Ipsa. ẽ. eñi aba¬
tudo diuitiarũ sapientiȩ ⁊ scientiȩ dei:
q̃q fac̃ exc eadẽ massa aliud uas in honorẽ.
aliud itẽtumeliã. & dr̃ carni & sanguni.
hõ : tu qͥs es qͥ respondeas dõ: Qsgͦ ⁊ in

Expanded text:
us odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis idoneus intellegere, quam iuste fiat? quod idem dominus dicit: ego ueni, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. ipsa est enim altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei, qua fecit ex eadem massa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni et sanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? qui
Abbreviated transcription (Latin):
uiuend. littera.ẽ. occidens. nͥ assit uiuifi¬
cins sp̃s. Neq eñi solo illo mͦ intelligendũ ẽ.
qd̾ legimꝰ littera occidit sp̃s aũ uiuificat.
ut aliqͥd fig̾ate scriptũ. cuiꝰ ẽ. absurda ꝓ¬
pͥecas. ñ accipiamꝰ sic littera sonat.: s aliud
qd̾ significat intuentes. int̾iorẽ hominẽ
spĩtali intelligentia nutriamꝰ. qm̃ sapere
s̃ incantico canticoꝵ carnalit̃ accipiat.
ñ ad luminosȩ caritatis fructũ. s ad libidi¬
nosȩ cupiditatis affeccũ. Ngͦ solo illo mͦ¬

Expanded text:
it uiuificans spiritus. neque enim solo illo modo intellegendum est quod legimus: littera occidit, spiritus autem uiuificat, ut aliquid figurate scriptum, cuius est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes interiorem hominem spiritali intellegentia nutriamus, quoniam sasunt in Cantico canticorum carnaliter accipiat non ad luminosae caritatis fructum, sed ad libidinosae cupiditatis adfectum. non ergo isto
Abbreviated transcription (Latin):
uis ñsint mala. Decalogũ qͥppe legis.
id ÷ decẽ notissima illa p̾cepta digito
dĩ duab lapideis tabulis pͥmũ fuisse
c̃scripta: certissimũ .̃. nob̾. S lex qͣnlo
ñ adiuuat gr̃ap̃uaricatores fac̃: & tantũ¬
mͦ inlitera. ẽ. Propt̃ hoc eñi maxime
ait apłs. Littera occidit : sp̃s aũuitu¬
ficat. Accedat gͦ ad litterã sp̃s. ne oc¬
cidat lutera quẽ ñ uiuificat sp̃s: seb
ut opem᷑ p̃cepra logis ñ uirib nr̃is. s¬
g̃a saluatoris. Nos eñ dicimꝰ huimanã

Expanded text:
unt nisi decem? Decalogum quippe legis, id est, decem novissima illa praecepta, digito Dei in duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta , certissimum est nobis. Sed lex, quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est. Propter hoc enim maxime ait Apostolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quam non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta legis, non viribus nostris, stia Salva
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis c̃scripta. ẽ. solũ int̾ cęcera in
umbra figate positũ. ẽ. in qͦuide salba¬
tũ obseruant: ut hoc ipso significaret᷑
tẽpꝰ tc̃ fuisse occultalidȩ gr̃ȩ. q̃ nouo
testam̃to fuerat ꝑ xep̃i passionẽ tanqͣm
scissione uel reuelanda. Cũ eñi in qͥt

Expanded text:
tabulis conscripta est, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuelanda; cum enim t
Abbreviated transcription (Latin):
ños. eẽ. iustos posse. qr legẽ dedit. qr
doctrinã instituit. qr bona p̃cepta mari¬
dauit. Illa enĩ sine adiuuante sp̃u. pro¬
culdubio. ẽ. littera occidens. Cũ uͦ adẽ. ui¬
uificans sp̃s: hoc ipsũ intꝰ conscriptũ. fac̃
diligi: qd̾ foris soriptũ fas̃ lex faciebat

Expanded text:
os esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scriptum lex faciebat
Abbreviated transcription (Latin):
Apparet gͥ litt̾e necustatẽ. si desit noui¬
tas sp̃i reos face potiꝰ cognitiõe pecetq
qũa lib̾are a peccato. Uñ ⁊ alib seriptũ ẽ.
apponiit scientiã. apponit dolorẽ: ñ qi
ipsalex malũ. ẽ. s qr mandatũ bonũ ht̃
inlittera demonstrante. ñ in adiuuante
spũ. Qd̾ mandatũ si fit tunore pene ñ
amore iusticiȩ: seruilit̃ sit ñ lib̾alit̃: & iõ
nec fit. N enĩ fructꝰ. ẽ. bonꝰ. qͥ de carita
tis radice ñ surgit. Porro aũ si adsit si¬
des q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. incip̃ condelec¬
tari legi dĩ scđm int̾iorẽ hominẽ. Quȩ
delectatio ñ litt̾ȩ s sp̃s donũ. ẽ: etiã si
alia lex inmẽbris adhuc repugnat
legi m̃tis. donec innotutatẽ q̃ de die
indiẽ in int̾iore hoĩe auget᷑: tota ue¬
tustas mutata ꝑtnseat. libante nos de
corꝑe mortis huiꝰ grã dĩ ꝑ iħ̾m xpm¬

Expanded text:
Apparet igitur litterae uetustatem, si desit nouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec ftis radice non surgit. Porro autem si adsit fides quae per dilectionem operatur , incipit condelectari legi Dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed spiritus donum est; etiamsi alia lex in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in novitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur, tota vetustas mutata pertranseat, liberante nos de corpore mortis hujus gratia Dei p
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificat: sic̃ ñ rep̃hendit᷑ scientia cũ
dr̃. scientia inflat. caritas uͦ edificat.
ã utiq ipse dixerat. Scinꝰ qr om̃s sciex¬
tiã habemꝰ. & tc̃ adiungit. Scientia in¬
flat: caritas uͦ edificat. Ut qͥd gͦ habe¬
bat ipse quo inflaret᷑ nͥ qr cũ caritate
ñ solũñ inflat scientia. s etiã firmat.
Ita littera cũ spĩri lex cũ grã. iã ñ eomͦ lit¬
tera ⁊ lex appellat᷑: sicut ꝑse ipsã cum
occidit abundante delicio ita eñi lea

Expanded text:
uiuificat, sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: scientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero aedificat. utquid ergo habebat ipse, quo inflaretur, nisi quia cum caritate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? ita littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit a
Abbreviated transcription (Latin):
m̃. Qtͣulo pependit uiligno: uelũ scis¬
sũ. ẽ. O magtiũ i ỹst̾iũ:o in effabile
gis crucifixer̃: ⁊ legis secreta patuer̃.
onne crua illa. datus fuit dñi: ⁊ enu
it & clausa dissolut: s uides etiã dis¬
cisso uelo cooꝑtã hñt faciẽ. Nos aũ ait

Expanded text:
o, velum scissum est. O magnum mysterium! o ineffabile gis crucifixerunt, et legis secreta patuerunt. Nonne crux illa clavis fuit Domini? Tenuit, et clausa dissolvit. Sed Judaei etiam discisso velo coopertam habent faciem. Nos autem, ait
Abbreviated transcription (Latin):
quã signa rerũ sp̃italiũ ꝓ ipsis rebus
obseruarent. nescientes qͦre ferrent᷑.
idtñ insitũ habebant. qd̾ tali seruitu¬
te uni om̃iũ qd̾ ñuidebant plac̾ent
dõ. quã custodiã tãꝗͣ sub pedagogo
paruuloꝵ fuisse scrip̾it apłs. & ideo
qui talib signis ꝑtinacit̃ inheser̃: con¬
tẽpnentẽ ista dnm. cũ iã tẽpꝰ reuelatioĩs
coꝵ uenisset.ferre ñ potuer̃: atq in¬
de calũpnias qd̾ salbato curaret moliti
õ pͥncipes eoꝵ ⁊ p̃płs. qr signis illis
tãquã rebꝰ astricti ñ credebant om̃. eẽ.
uel ad uenisse: qͥ ea sic̃ a uideis obserua¬
bant᷑ nollet attende. S qͥ crediderunt.
ex qͥbꝰ facta ẽ. pͥma ȩccła ierosolimita¬
nã satis ostender̃ qͣnta utilitas fuerit
com subpedagogo custodiri. ut signa q̃
tẽporalit̃ imposita erant seruientibꝰ. ad
uniꝰ dĩ cultũ. qͥ fec̃ celũ & t̾iã. opinionẽ
apłs. littera occidit. sp̃s aũ uiuisicat: ñ

Expanded text:
anquam signa rerum spiritualium pro ipsis rebus anquam signa rerum spiritualium pro ipsis rebus observarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali servitute uni omnium, quem non videbant, placerent Deo. Quam custodiam tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse scribit Apostolus . Et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tamquam rebus astrictus non credebat deum esse uel a deo uenisse, quia ea sicut Iudaeis obseruabantur nollet attendere. sed qui crediderant, ex quibus facta est prima ecclesia Hierosolymitana, satis ostenderunt, quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa, quae temporaliter imposita erant seruientibus, ad unius dei cultum, qui fecit caelum et terram, opinionem Apostolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat: non
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã ꝓpͥe dictũ sit. carnalit̃ sapit᷑. neq
ulla mors aĩȩ congiuentiꝰ appellat᷑. quã
cũia eciã qd̾ in ea bestiis antecellit. hoc.ẽ.
intelligentia carni subicit᷑ sequendo lit¬
terã. Qui eiũ seqr̃ litterã. tñslata u̾basic̃
ꝓpͥa teriet: neq illud qd ppͥo u̾bo significat᷑¬
refert ad aliã significationẽ: s cã sabba
tũ audicrit. u̾bigrã. ñ intelligit nͥunum
diẽ de septẽ. qͣ c̾tinuo uolumine repe¬
tunt᷑: &ꝰ cũ audierit sacrificiũ. ñ excedit
cogitatiõe ilud qd̾ fieri de uictuis peroꝵ
uiꝰ t̾renis fructib soloe. ea demũ. ẽ. mi¬
serabił aĩe seruitꝰ signa ꝑ reb acciꝑe:
⁊ supͣ ereaturã corporeã oculũ m̃tis
ad hauriendũ et̾nũ lum̃ leuare ñ posse
Quȩ tñ seruitꝰ in iudeo ppło longe a cȩ¬
terarũ gentiũ more distabat: qͣndoqͥ
dẽ reb tẽporalib ita sub iugati erant.
ut unus in eis oĩb cõm̃daretur d̃s & ꝗͣ¬

Expanded text:
e dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo significaturtum audierit, verbi gratia, non intelligit nisi unum diem de septem, qui continuo volumine repetuntur; et cum audierit sacrificium non excedit cogitatione illud, quod fieri de victimis pecorum vel terrenis fructibus solet. Ea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium idem rebus temporalibus ita subjugati erant, ut unus eis in omnibus commendaretur Deus. Et qu
Abbreviated transcription (Latin):
bona m̾ita. ñ qr idonei simꝰ in qͥt cogi¬
tare aliqͥd qͣsi ex nob̾meripsis: s suffici¬
entia nr̃a ex do.ẽ. Attendant hic ⁊ u̾ba
ista ꝑpendant. qͥ putant.ex nob̾. eẽ.fide
ceptũ: ⁊ ex deo. ẽẽ.fidei supplem̃tũ. Qͥs
enĩ ñ uideat priꝰ.eẽ. cogitare qũa cre¬
de : Hullus qͥppe credit aliqͥd: nͥpriꝰ co¬
gitau̾it. eẽ. credendũ. Quãuis eñi rap¬
tĩ. quãuis celerrime credendi uoliuita¬
tẽ quedã cogitatioẽs anteuolent. max¬
q illa ita sequat᷑. ut qͣsi comullissima
comitet᷑. necesse ẽ. tñ ut oĩa q̃ credutit᷑
p̃ueniente cogiatiõe credant᷑ : qũaqͣm
⁊ ipsũ cređe. nichil.ẽ. aliud quã cũ as¬
sensioẽ cogitare. Ñ eñi oĩs qͥ cogitat.
credit : cũ io cogitent pleriq ne credaN:
s cogitat oĩs qͥ credit: ⁊ credendo cogi¬
tat: & cogitando credit. Qd gͦ ꝑtinet
adreligionẽ atq pietatẽ de qua loq̃¬

Expanded text:
a: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possumꝰ. s sufficientia nr̃a qͣ credẽ
incipiamꝰ ex dõ. ẽ. Cogitantes credi¬
mꝰ. cogitautes loqͥm᷑: cogitantes agimꝰ
qͥcqͥd agimꝰ. Qd̾ aũ attinet ad pietatis uiã
& uerũ dĩ cultũ. ñ sumꝰ idonei cogitare
aliqͥd tanquã exnob̾ mae ipsis. s fufficien¬

Expanded text:
non possumus; sed sufficientia nostra, qua et credere jucipiamus, ex Deo est. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus. Quod autem attinet et ad pietatis viam et verum Dei cultum non sufficimus vel cogitare aliq
Abbreviated transcription (Latin):
tio u̾itatis. Qũe odorẽ in uitã capit.
Qeugłio bonis morib seruit: ⁊ congruit.
Mortẽ incurrit: cuiꝰ abhis q̃ berie loqͥt᷑ uita
dissentit. Q conditio etiã an. lirres ob¬
stringit: cũ recta p̃dicano ab aliis ꝑ in.¬
credulitatẽ audit̾ in moriẽ : ab aliis ꝑ

Expanded text:
tio veritatis; quem odorem in vitam capit qui Evangelio bonis moribus servit et congruit. Mortem incurrit, cujus ab his quae bene loquitur, vita dissentit, quae conditio etiam auditores obstringit cum recta praedicatio ab aliis per incredulitatem auditur in mortem, ab alii
Abbreviated transcription (Latin):
qͦsiat in animo eiꝰ. ddectatio dilectioq sũms
illiꝰ atq incõmutabił boni qd̾ d̾s ẽ. etiã nc̃
cũ adhuc ꝑfidẽ ambulat᷑ ñ dũ ꝑspeciẽ ut hac
sibi uelut arra data gratuit mun̾is mar-¬
descat inherere creatori: atq inflãmetur
acced̾e ad participationẽ illiꝰ ueri luminis:
ut ex illo eibene sit a qͦht̃ ut sit. Nã neq
liberũ arbitriũ qͥcꝗͣ nͥ ad peccandũ ualet.
si lateat u̾itatis uia: ⁊ cũ id qd̾ agendũ & qͦ
nitendũ. ẽ. cꝑit ñ lat̾e: nͥ etiã delectet

Expanded text:
summi illius atque incommutabilis boni, quod deus est, etiam nunc cum per fidem ambulatur, nondum per speciem, ut hac sibi uelut arra data gratuiti muneris inardescat inhaerere creatori atque inflammetur accedere ad participationem illius ueri luminis, ut ex illo ei bene sit, a quo habet ut sit. nam neque liberum arbitrium quicquam nisi ad peccandum ualet, si lateat ueritatis uia; et cum id quod agendum et quo nitendum est coeperit non latere, nisi etiam delectet
Abbreviated transcription (Latin):
Nueni legẽ solu̾e. s adimplete. Dic̃ autẽ
apłs. Plenitudo legis caritas. ⁊ fides q̃ ꝑ
dilectionẽ oꝑat᷑. Factũ ẽ. itaq homini fa¬
cile in nouo testam̃to qd̾ inuet̾i difficile
fuitꝰ. habenti fidẽ q̃ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑:
atq illo digito dĩ hoc. ẽ. spũ dĩ intus eã
incorde scribente. ñ foris in lapide. Uñ

Expanded text:
plere, dicit autem apostolus: plenitudo legis caritas et: fides quae per dilectionem operatur. factum est itaque homini facile in nouo testamento, quod in uetere difficile fuit, habenti fidem, quae per dilectionem operatur, atque illo digito dei, hoc est spiritu dei intus eam in corde scribente, non foris in lapide. unde
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ usrł spiritał. ab illo israhele carna¬
ui qͥ. ẽ. uniꝰ gentis. nouitate gr̃ȩ. non
nobilitate patriȩ. & m̃te ñ gente.
disticiguit᷑. S altitudo ꝓpħica dũ de
illo uł ad illũ loqͥt᷑ latent̃ tnsit ad htĩc:
⁊ cũ iã de isto uł ad istũ loqͣt᷑. ad huc
de illo uł ad illũ loqͥ uidecur: ñ intel¬
lectũ scripturarũ nob̾ qͣsi hostilit̾ inui¬
dens. s exercens medicinalit̃. Sp̃s

Expanded text:
go Israhel spiritalis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nos
Abbreviated transcription (Latin):
inuunt: ali bono odore moriunt᷑: Lam̃
utrisq p̃dicantibꝰ. nom̃ xp̃s annuntit᷑:
optimo odore mundꝰ impleat᷑. Amasti
bene agentẽ: uixisti bono odore. In¬
uidisti bene agenti: mortuus. e. bono
odore. Nũqͥd qr mori uoluist: iõ illĩodo
iẽ malũ. eẽ fecist : Noli iniuide: &
ñ te occidit bonꝰodor. Habeat aliqͥs¬
sanũ olfatũ aĩȩ : sentit qͦmͦ puteant pec¬
cata: cnt̃ putori peccatoꝵ. ẽtrariꝰ erat

Expanded text:
li bono odore moriuntur: tamen utrisque praedicantibus nomen Christi annuntietur, odore optimo mundus impleatur. Amasti bene agentem, vixisti bono odore: invidisti bene agenti, mortuus es bono odore. Numquid quia mori voluisti, ideo odorem illum malum esse fecisti? Noli invidere, et non te occidet bonsanum olfactum animae, sentit quomodo puteant peccata. Cui putori peccatorum contrarius erat
Abbreviated transcription (Latin):
dit sp̃s aũ uuuficat. s etiã ille eoq uł
maxune qͦ aꝑtissime alio loco diẽ. Con¬
cupiscentiã nesciebã: nͥ lex dic̾e̾t. ñ c̃cupis¬
ces. & paulopꝰ ait. Occasione accepta. pet¬
catũ ꝑ mandatũ fefellit me: ⁊ ꝑ illud oc¬
cidit. Ecce qͥd. ẽ. Intera occidit.: ⁊ utiq

Expanded text:
itus autem vivificat: sed etiam illo, eoque vel maxime, quo apertissime alio loco dicit, Concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Et paulo post ait: Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit . Ecce quid est, Littera oc
Abbreviated transcription (Latin):
odor sumꝰ inqͥt in om̃i loco. Dicit᷑ &
incanticis canticoꝵ. Unguentũ effusũ ĩ¬
nom̃ tuũ. Ad apłm reuoca intentionẽ.
p̃i inqͥt bonꝰ odor sumꝰ in om̃i loco: &
uhis qͥ salui fiunt. ⁊ in his qͥ ꝑeunt. Ali¬
is sumꝰ odor uitȩ inuitã: aliis odor mor¬
tis inmortẽ. & ad hec qͥs idoneus : Gut¬
inde nos conem᷑ loqͥ: nũqͥd idonei sumꝰ.
arit uos hec audire idonei estis : Nosqͥ¬
aẽ idonei ñ sumꝰ : s idoneus. ẽ. ille qͥ ꝑ noᷤ
dignet᷑ dic̾e. qd̾ uob̾ ꝓsit audire. Ecce
apłe bonꝰ oaor ẽ sic̃ dic̃ ipse: s ipse bonꝰ
odor aliis. ẽ. odorꝰ uitȩ muitã: aliis odor.
mortis intnortẽ.: Tam̃ bonꝰ odor. Nũqͥd
eñi ait. aliis sumꝰ bonꝰ odor inuitã: aliĩs
malꝰ odorꝰ ad mortẽ  Bonũ odorẽ se di

Expanded text:
r sumus, inquit, in omni loco. Dicitur et in Canticis canticorum. Unguentum effusum nomen tuum . Ad Apostolum revoca intentionem: Christi, inquit, bonus odor sumus in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt; aliis sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem: et ad haec quis idoneus ? inde nos conemur loqui, numquid idonei sumus, aut vos audire haec idonei estis? Nos quidem idonei non sumus; sed idoneus est ille qui per nos dignetur dicere quod vobis prosit audire. Ecce Apostolus bonus odor est, sicut dicit ipse: sed ipse bonus odor aliis est odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem; tamen bonus odor. Numquid enim ait, Aliis sumus bonus odor ad vitam, aliis malus odor ad mortem? Bonum odorem se di
Abbreviated transcription (Latin):
moriunt᷑ : & qͥs. ẽ. ait aliqͥsquẽ bonꝰ
oddor occidit. Noc ẽ. qd̾ ait apłs. Et
ad hȩc qͥs idoneus : Qmꝰ eafac̃ ds̃ miris
modis: ut bono odore & boni uiuant.¬
⁊ mali moriant᷑ : Q mͦ fit: Qͣntũ dñs
inspirare dignat᷑ : nã fortassis ibi late¬
at altior intellectꝰ. qͥ ame ñ pot̃
penetrar : tñ qͦusq penetrare potue¬
ro. uob̾ ñ deb& denegari. P aulũ apłm
beue agentẽ. bene uiuentẽ. iusticiã u̾bo
p̃dicantẽ. opeie de monistrantẽ. doctorẽ
mirabilẽ. fidelẽ dispensatorẽ: fama usq
quaq disseminabat: qͥdã diligebant qͥ¬
dã inud ebant. N ã ipse qͥdã loco ait de
tiarent: existimantes inqͥt tribulationẽ¬
se suscitare uinculis meis. S qͥd ait : Si¬
ue occasione. siue u̾itate xp̃s annunci¬

Expanded text:
 ait aliquis, quem bonus odor occilit? Hoc est quod ait Apostolus, Et ad haec quis idoneus? Quomodo ea facit Deus miris modis, ut bono odore et boni vivant, et mali moriantur; quomodo sit, quantum Dominus inspirare dignatur nam fortasse ibi lateat altior intellectus, qui a me non potest penetrari; tamen quo usque penetrare potui, vobis non debet denegari. Paulum apostolum bene agentem, bene viventem, justitiam verbo praedicantem, opere demonstrantem, doctorem miequaque disseminabat: quidam diligebant, quidam invidebant. Nam ipse quodam loco ait de stum annuntiarent; existimantes, inquit, tribulationem suscitare vinculis meis. Sed quid ait? Sive occasione, sive veritate Christus annun
Abbreviated transcription (Latin):
qe inchoauit. Nemo. ẽ diabolo
astritior adfingendñ. Nã & nunc om̃ia
falsa crimina de scĩs ipse confingit. Scit
suas crimin̾ationes ualere ñ posse apd̾
dĩ. Int homines illas spargit ⁊ boȩei
moniũ coniscienorȩ nr̃e. Putatis tam̃
qr ille falsa erimina. nulla astutia inde¬
c̃fingit : Nouit qͥd inde mali agat: nͥ ei
resistat uigilantia sides. Idõ etũ ⁊ de bo¬
tus mala spargit: ut infirmi ñ putent
aliqͦs. ẽẽ. bonos. & tradant se rapiendo
libidinibꝰ ⁊ dissipandos: Dicentes apd̾se
ipsos. Qs ÷ eñi qͥ seruat mandatũ dĩ: Aut
qͥs. ẽ. qͥ seruat castitatẽ : Dũ putat quia

Expanded text:
 inimicus. Nemo est diabolo astutior ad fingendum. Nam et nunc omnia falsa crimina de sanctis ipse confingit. Sic suas criminationes valere non posse apud Deum, inter homines illas spargit. Et hoc ei monium conscientiae nostrae ? Putatis tamen quia ille falsa crimina nulla astutia confingit? Novit quid inde mali agat, nisi ei resistat vigilantia fidei. Ideo enim et de bonis mala spargit, ut infirmi non putent aliquos esse bonos, et tradant se rapiendos libidinibus et dissipandos, dicentes apud se ipsos: Quis est enim qui servat mandatum Dei? aut quis est qui servat castitatem? Dum putat q
Abbreviated transcription (Latin):
litterã q̃ occidit: cui uelut econtͣrio uiui¬
ficantẽ ingerit spm. E acerte. ẽ. ministͣ¬
tio mortis in litteris figurata lapideis.
& ministratio dãpiatioĩs: qr lex subin
trauit ut habundaret delictũ. ł orro
aũ p̃cepta ipsa tã s̃ itilia facienti atq
salubria: ut nͥ qͥs ca fec̾it. uitã habere ñ
bratilis sacram̃ti: ac ñ totũ ꝑpt̾ hoc di¬
c̃eupisceritiã. ⁊ iniqͥtatẽ p̃uaricatiotie
cumulando: nͥ lib̾et grã ꝑ legẽ fidei q̃ ẽ.¬

Expanded text:
litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio dtravit, ut abundaret delictum. Porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit, vitam habere non bratilis sacramenti, ac non totum propter hoc diconcupiscentiam, et iniquitatem praevaricatione cumulando, nisi liberet gratia per legem fidei, quae
Abbreviated transcription (Latin):
q seruare. Sigͦ uisibilia iunida. uisibi¬
bilib ĩmundis c̃tingi posst̃ ⁊ñ inqͥnari:
sũpto. ab oĩb eũ infurmitatib nulla sua conta¬
minaciõe lib̾auit: Itaq magnas patiuut᷑
angꝰtias : & cũ timent qd̾ fieri ñ pot̃. ne
humana carne u̾itas inqͥnet᷑. u̾itatẽ dict̃
.ẽẽ. m̃titã. & cũ ille p̃ceꝑit dic̃s. sit in
eiꝰ infalsã carnẽ fuisse c̃tendt̃: ut ñ sͥ uide¬
ant᷑ imitari xp̃m. si ñ suis auditoribꝰ m̃¬

Expanded text:
que seruare. si ergo uisibilia munda uisibilibus inmundis contingi possunt et non inquinari, sumpto ab omnibus eum infirmitatibus nulla sua contaminatione liberauit! itaque magnas patiuntur angustias et, cum timent, quod fieri non potest, ne humana carne ueritas inquinetur, ueritatem dicunt esse mentitam. et cum ille praeceperit dicens: sit in eius falsam carnem fuisse contendunt, ut non sibi uideantur imitari Christum, si non suis auditoribus me
Abbreviated transcription (Latin):
diũ nr̃m ñ sit. nͥ aduitã ȩt̾nã. Nemo
sͥ placeat qͣsi qͥ hic uste uixerit. & cõ¬
paret se illis qͥ male uiuunt. scđm
nꝰ acceꝑat. Sic dix̃. Q dedit nob̾ pignꝰ.
sp̃m. Cuiꝰ rei pignꝰ erat: ad hoc ꝑueni¬
re cupiebat. Participatio q̃dã: s distat.
Alit̃ mͦ participam᷑: alit̃ it̃ participabim᷑
species erit: res erit. Idẽ aũ sp̃s: idẽ
d̾s: eadẽ plenitudo. Qdamat absenti¬
bꝰ: exhibebit se p̃sentibꝰ. Q uocat ꝑe¬
grinos: nutriet & alet inpatria.

Expanded text:
 non sit, nisi ad vitam aeternam. Nemo sibi placeat, quasi qui hic juste vixerit, et comparet se illis qui male vivunt, secundum nus acceperat, sic dixit: Qui dedit nobis pignus Spiritum . Cujus rei pignus erat, ad hoc pervenire cupiebat: participatio quaedam, sed distat. Aliter modo participamus, aliter tunc participabimus. species erit, res erit; idem autem Spiritus, idem Deus, eadem plenitudo. Qui clamat absentibus, exhibebit praesentibus: qui vocat peregrinos, nutriet et alet in patria.
Abbreviated transcription (Latin):
Exeultabunt scĩ ingła: letabunt᷑ incubilib
suis. N inteatiis: ⁊̃ in amphiteatris: ñ in
circis: ñ uinugis: ñ inforis: s in cubilibꝰ suiꝰ.
Qͥ d. ẽ. incubilibꝰ suis: In cordibꝰ suis. Audi
apłm paulũ exultantẽ incubili suo. Nãgłi
nr̃a hȩc ẽ: testimoniũ conscientiȩ nr̃ȩ.
ur sũ tim̃dũ. ẽ. ne qͥsq apd̾ se ipsũ fiat sͥ

Expanded text:
Exsultabunt sancti in gloria: laetabuntur in cubilibus suis.» Non in theatris, non in amphitheatris, non in circis, non in nugis, non in foris; sed, «in cubilibus suis.» Quid est, «in cubilibus suis?» In cordibus suis. Audi apostolum Paulum exsultantem in cubili suo: «Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae» . Rursum ti
Abbreviated transcription (Latin):
S: qr lapis sine sensu. ẽ. cui cõꝑatũ. ẽ.
cor durũ: cui nͥcarn sentienti cor intel¬
ligens debuit cõꝑari. qndoqͥdẽ ipsũ cor
lapideũ ñ significat nͥ durissimã uo¬
luntatẽ & adu̾sꝰ dm̃ om̃ino inflexi

Expanded text:
Sed quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? quandoquidem ipsum cor lapideum, non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino i
Abbreviated transcription (Latin):
cnũ ait bonꝰ o dor bonos uegetat. &
malꝰ odor mal ͦ necat. nec ait idẽ apłs.¬
aliis qͥdẽ sumꝰ odor bonꝰ ad uitã. aliis
odor malis ad mortẽ: ñ hoc ait. s xp̃i
bonꝰ odor sumꝰ inom̃i loco. Ue miseris:
qͦs bonꝰ odor occidit. Si gͦ bonꝰ odor estiᷤ:
o apłe. quare iste odor alios occidit. aliõ
uegetat. Qd̾̃ aliqͦs uegecat. audio. in¬
telligo: qd̾ aliqͦs occidit difficile asseqͦꝵ:
maxune qr dixisti: ⁊ad hȩc qͥs idoneus.
I ẽ. mirũ: qr ñ sumꝰ idonei. Faciat nos
idoneos cuiꝰ odor erat. de qͦ loqr. Cito em̃¬
respond̾et mͥ apłs. Intellige. dep̃i bonꝰ
odor sumꝰ in om̃i loco: & inhis qͥ salui
fiunt. & inhis qui ꝑeunt. Nostñ bonꝰ
odor. aliis odor uitȩ aduitã: aliis odor
mortis ad mortẽ. O dor iste uegetat di¬
ligentes : necat inuidentes. Si eñi non
eẽt claritudo scõꝵ: inuidia ñ surget
impioꝵ. Cȩpit ꝑsecutionẽ pati odor

Expanded text:
or bonos vegetat, et malus odor malos necat. Non ait: Aliis quidem sumus odor bonus ad vitam, aliis odor malus ad mortem. Non hoc ait: sed, Christi bonus odor sumus in omni loco. Vae miseris, quos bonus odor occidit. Si ergo bonus odor estis, o Paule, quare iste odor alios occidit, alios vegetat? Quod alios vegetat, audio, intelligo: quod alios occidit, difficile assequor: maxime quia dixisti, Et ad haec quis idoneus? Non est mirum quia non sumus idonei. Faciat nos idoneos, cujus odor erat de quo loquimur. Cito entellige, Christi bonus odor sumus in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt. Nos tamen bonus odor, aliis odor vitae ad vitam, aliis odor mortis ad mortem. Odor iste vegetat diligentes, necat invidentes. Si enim non esset claritudo sanctorum, invidia non surgeret impiorum. Coepit persecutionem pati odor
Abbreviated transcription (Latin):
odor mortis in mortẽ: aliis aũ odor uitȩ¬
uñ grãs agit miles acerrimꝰ. et deferi¬
sor inuictissimꝰ grȩ: ecce uñgr̃as agit.
Quia xp̃i bonꝰ odor sunt apħ dõ. ⁊ iti his
qͥ salui fiunt gr̾a eiꝰ: & in his qͥ ꝑeunt ui¬
dicio eiꝰ. s ut minꝰ sticcenseat᷑ hȩc parũ
intelligentibꝰ. ipse admonec cũ aduing̃

Expanded text:
r mortis in mortem, quibusdam autem odor uitagratias agit miles acerrimus et defensor inuictissimus gratiae; ecce unde gratias agit: quia Christi bonus odor sunt apostoli deo et in his qui salui fiunt gratia eius et in his qui pereunt iudicio eius. sed ut minus suscenseatur haec parum intellegentibus, ipse adm
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. debere in doctrina sana ut contradi¬
centes redarguere possit. Magiaĩ opꝰ ẽ.
grandis sarcina: cliuiis arduus. S sꝑabo
queo uenantiũ & a uerbo asꝑo. Nulla eñi
causa. ẽ. quȩ magis faciat hominẽ dispen¬
satorẽ dĩ pigriorẽ ad recdarguendos contra¬
dicentes: qũã timor uerb asꝑ. Pruis gͦ qͥd
uno mͦ intelligend sunt. P aucissimi em̃i
nob̾ contradicunt loquendo: s multi male
dicere. bonũ. ẽẽ. tenacit̃ seruare ressuas
apł̃s monuit: nec contradicentes recdrgiu¬
mus obedientes alloquimur: laudantes
instruimus: contradicentes tedargiumus.
lta uͦ ñ contradicunt lingua:. s uita moneo:
rapit: doceo. rapit: p̃cipio. rapit arguo. ra¬
pit quomͦ ñ contradicit: Dixit quidã¬

Expanded text:
esse debere in doctrina sana, ut contradicentes redarguere possit. Magnum opus est, gravis sarcina, clivus arduus. Sed speraboqueo venantium, et a verbo aspero . Nulla enim causa est, quae magis faciat hominem dispensatorem Dei pigriorem ad redarguendos contradicentes, quam timor verbi asperi. CAPUT uno modo intelligendi sunt. Paucissimi enim nobis contradicunt loquendo: sed multi male dicere, bonum esse tenaciter servare res suas? Apostolus monuit, non contradicentes redarguimus; obedientes alloquimur, laudantes instruimus; non contradicentes redarguimus. Ita vero non contradicunt lingua, sed vita. Moneo, rapit; doceo, rapit; praecipio, rapit; arguo, rapit: quomodo non contradicit? Dica
Abbreviated transcription (Latin):
fortatus. ẽ. infide. Dans głam deo ⁊ ple¬
nissime credens quia quȩ ꝓmisit potens
.ẽ. & facere. Contra quã diuinã & apłicã
uocẽ canis iste rabiosus oblatrans ausus. ẽ.
dicere. Abraham do suo ꝓmittenti ꝓ¬
lẽ. ñ credidisse. Ignorans illtit quod ait.
Simͥ centũ annos habenti nascetur filiꝰ.
ammirantis. eẽ. gaudiũ. ñ diffidentiã du¬
rib gentiũ dicit apłs. Non cos apptellat
ꝓpħas dĩ. nec illarũ scripturarũ dm̃ dic̃
auctorẽ. quãuis ib aliqua uera repꝑiat.
Sicut de isto cretens ait. Dixcit quidã
apłorũ cum loqueret᷑ atheniensib ait de
deo. In illo eñi uuumus et mouem᷑ et¬
Licet eni diuinȩ auctoritati. unde uo¬
luerit quod uerũ inuenerit. testimoniũ
sumere: S ñ ideo om̃ia quȩ ibi scripta
sunt accipienda confirmat. Om̃ia munda

Expanded text:
fortatus est fide, dans gloriam Deo, et plefortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam duribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixit quidam etolorum cum loqueretur Atheniensibus, ait de Deo: In illo eniet enim diuinae auctoritati unde uoluerit quod uerum inuenerit testimonium sumere; sed non ideo omnia quae ibi scripta sunt accipienda confirmat. cur a
Abbreviated transcription (Latin):
Dixit quidã ex ipsis ꝓprius eorũ ꝑpħa.
Cretenses semꝑmendaces. malȩ bestiȩ.
uentres pigri. testimoniũ hoc uerũ est.
lgnorans dictũ. eẽ. de quodã epimenide
qui cretensis fuit: in cuius libris hoc in¬
nitur: nec adilla eloquia dĩ ꝑtinet quȩ
uideis dicit credita qui ñ mentitur. Ideo
ñ cõmemorauit apłs nom̃ eius: sicut so¬
let commemorare ꝓpħas dĩ. Aliquando.
dicens: sicut ⁊ dd dicit. Et iterũ. Isaias
autẽ audae et dicit. Sicut ⁊ oseȩ dicit.
Uł tacitis eorũ nominib cũ dicit. Sicut
scriptũ ẽ. Et ea scriptura intelligitur.
in qua est auctoritas dĩ: aut euidenter
dm̃ dicere asserit. cũ aliquod adhib&
testimoniũ de lege ł ꝓpħis dĩ: Quale
.ẽ. illud. boui trituranti os ñ infrenab.
Nunquid de bob inquit cura. ẽ. deo:
An ꝓpt̾ nos scriptura dicit: Ostendens
Ipsam scraturã ꝓ deo posuit. quia t̃ĩ. ẽ.
Uel illud de abraham. In ꝓmissione in¬
quit dĩ ñ esitauit incredulitate. s con¬

Expanded text:
prius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc innitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et David dicit ; Isaias autem audet et dicit , Sicut et Osee dicit : vel tacitis eorum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed con
Abbreviated transcription (Latin):
discutiamus om̃s hereses inuenimus eas
gani negant. xp̃m in carne uenisse: Quit
xp̃m in carne uenisse. S dico caritati¬
stentur. xp̃m incarne uenisse: factis aũt
negant. Nolite gͦ. ẽẽ. tanquã de fide se¬
curi. Adiungite fide recte uitã rectã:
t xp̃m confiteamin in carne uenisse.
&e uerb uera dicendo et factis bene ui¬
uendo. Nam si confiteamini uerbis. & fac-¬
fidẽ sufficere & oꝑa bona hab̃e nolebant:
ait. Tu credis quia unus . ẽ. ds̃: bene
facis. Et demones credunt:. ⁊ contremes¬
cunt. Hunquto ideo demones ab ȩterno¬

Expanded text:
discutiamus omnes haereses, invenimus eas gani negant Christum in carne venisse? Quid Christum in carne venisse? Quifitentur Christum in carne venisse, factis autem negant. Nolite ergo esse tanquam fide securi; adjungite fidei rectae vitam rectam; ut Christum confiteamini in carne venisse, et verbis vera dicendo, et factis bene vivendo. Nam si confitemini verbis, et facfidem sufficere, et opera bona habere nolebant, ait: Tu credis quia unus est Deus, bene facis: et daemones credunt, et contremiscunt . Nunquid ideo daemones ab
Abbreviated transcription (Latin):
necesse. ẽ. patiantur olprobria: neces¬
se. ẽ. contẽpnantur ab his qui uolunt
impie iuiuere: quoꝵ felicitas tota t̾rena:
lrridentur illi qui felicitatem uocant qũa
oculis uidere ñ possunt: & dr̃ eis. Quo
credis insane. Uides quod credis.  Re¬
uersus. ẽ. aliquis ab inferis: & reculittͥ
quid ibi agitur.ꝰ Ecce quod ego amo.
uideo & fruor. Despiceris quia sꝑas qd̃
ñ uides: & despicit te ille qui quasite.¬
Non em̃ modo quia diabolus ꝑ reges ñ se¬
uit: ideo xp̃iani ñ patiuntur ꝑsecutio¬
nem. Si mortuus. ẽ. diabolus: mortuȩ
sunt ꝑsecutiones. Si autem ille aduersa¬
rius nr̃ uiuit: unde tẽptationes ñ sugge¬
rit: Unde ñ seuit.ͦ Unde ñminas
aut scandala ꝓcurat. O si incipias pie
uiuere: iudebis quia om̃is qui uult pie
uuere in xp̃o iħu. ꝑsecutionẽ patietur.
namus foris cum infidelib & in obȩdienti¬
b hominib: pugnamus cum fuggestionib
cum ꝑturbationib carnalib. Ubiq pug¬

Expanded text:
necesse est patiantur opprobria, necesse est contemnantur ab his qui nolunt pie vivere, quorum felicitas tota terrena est. Irridentur illi qui felicitatem vocant quam oculis videre non possunt, et dicitur eis: Quid credis, insane? Vides quod credis? Reversus est aliquis ab inferis, et retulit tibi quid ibi agitur? Ecce ego quod amo video, et fruor. Despiceris, quia speras quod non vides; et despicit te ille, qui quasi tenNon enim modo, quia diabolus per reges non saevit, ideo Christiani non patiuntur persecutionem. Si mortuus est diabolus, mortuae sunt persecutiones; si autem ille adversarius noster vivit, unde non tentationes suggerit? unde non saevit? unde non minas aut scandala procurat? O si incipias pie vivere, videbis quia omnis qui vult pie vivere in Christo Jesu, persecutionem patietur. namus foris cum infidelibus et inobedientibus hominibus; pugnamus intus cum suggestionibus, cum perturbationibus carnalibus: ubique pug
Abbreviated transcription (Latin):
nos. s scđm suam miscdiam saluos nos fic
ꝑ lauacrũ regenerationis & renouationis¬
sp̃s sc̃ĩ. Quis ñ intelligat in lauacrore¬
generationis spe nob datã salutis futurȩ :¬
ñ iam salutẽ ipsam quȩ ꝓmittitur : Et
tam̃ quia certa spes. ẽ. tanquã iã data
eẽt eadẽ salus: saluos nos inquit fecit.
alio quippe loco dilucidissime dicit nos
in nob ipsis ingemiscimꝰ: ad optionẽ expec¬
tantes redẽptionẽ corporis nr̃i. Spe em̃
salui fact sumus. Spes eni quȩ uidccur. ñ

Expanded text:
m suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis. Quis autem non intelligat in lavacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non jam salutem ipsam quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tanquam jam data esset eadem salus: Salvos nos, inquit, fecit. Alio quippe loco dilucidissime dicit: Nos in nobis ipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri; spe enim salvi facti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
Cum homine in deo frueris: deo potuis ꝙ¬
homine fiueris. Iulo em̃ frueris. quo effi.¬
ceris beatus. Et ad eum te ꝑuenisse letab̾is
in quo sp̃e ponis ut uenias. Inde ad phile¬
monẽ paulus. Ita fr̃ inquit ego te fruar
naño. Quod si ñ addidisset in dño. et
tt tantum fruar dixisset: in eo constituiss
spẽ beatitudinis suȩ. Quãquã etiã uici
em̃ adest quod diligitur: etiã delectationẽ
sccũ necesse. ẽ. gerat. ꝑ quã si transieris.
tamq ad illũ ub ꝑmanendũ. ẽ. retuleris:
lteris ea: & abusiue ñ ꝓprie diceris frui.
Siuͦ inheseris atq ꝑmanseris. finẽ in ea
ponens lȩticiȩ tuȩ : tunc uere et ꝓprie
siui dicendus es. N uod ñ faciendũ. ẽ . i
similla trinitate: idest sũmo et incõmu¬
abili bono. Ex plic̃ ad philemonem.

Expanded text:
men. Cum homine in Deo frueris, etc., homine frueris; illo enim frueris quo efficeris beatus, et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino; quod si non addidisset, in Domino, et te fruar tantum dixisset, in eo constituisset spem beatitudinis suae. Quanquam etiam vicinenim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat, per quam si transieris, eamque ad illud ubi permanendum est rettuleris, uteris ea et abusiue, non proprie diceris frui. si uero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc uere et proprie frui dicendus es: quod non faciendum est nisi in illa trinitate, id est summo et incommutabil
Abbreviated transcription (Latin):
Si negatio ñ tantũ linguafit s & factis:
certe inuenimus multos antixp̃os. qui
loqueretur ait. Confitentur se nosse
ãm: factis autẽ negant. Inuentinus &
istos antixp̃os. Quisquis factis negat
s udeo quid uiuat. Oꝑa loquunt᷑. de
uerba requirimus: Quis eñi malus ñ
bene uult loqui. S quid dicit de ta¬
lib dñs: Y pocrite: quomͦ potestis bona
loqui cũ sitis mali: Uoces uras ad aures
meas affertis. Ego cogitationes ur̃as
inspicio: uoluntatẽ malã ibi uideo: et
falsos fructus ostenditis: noui quid. un¬
de colligam. Non colligo de tribulis fi¬
cus: ñ colligo de spins uuas. Unaquȩq
irbor a fructu cognoscitur. Magis m̃¬
dax. ẽ. antixp̃s: qui ore confitetur iħm¬

Expanded text:
 negatio non tantum lingua fit, sed et factis, certe invenimus multos antichristos, qui ibus cum loqueretur, ait: 'Confitentur se nosse Deum, factis autem negant'. Invenimus et istos antichristos, quisquis factis negat sed video quid vivat. Opera locuntur, et verba requirimus. Quis enim malus non vult bene loqui? Sed quid dicit de talibus Dominus? 'Ypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Voces vestras ad aures meas affertis, ego cogitationes vestras inspicio; voluntatem malam ibi video, et falsos fructus ostenditis. Novi quid inde colligam. Non colligo de tribulis ficus, non colligo de spinis uvas. Unaquaeque arbor ex fructu cognoscitur. Magis mendax est antichristus, qui ore profitetur I
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. In hoc gͦ scło quasi quadragesimã
abstinentiȩ cȩlebramus cũ bene uiui¬
mus: cũ ab iniquitatib & ab illicitis cio¬
luptatib abstinemus. S quia hec absti¬
nentia sine mercede ñ erit: expectamꝰ
beatam illam sp̃e et reuelatione̾ głȩ mag¬

Expanded text:
simam abstinentiae celebramus, quum bene vivimus, quum ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae mag