comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libtas mea
iudicat᷑ ab
aliena con¬
uel aliud
us: omnia
in głam di¬
chil ẽ. manducabant
de sac̾ficio. cũ scandalo
cens. Conscĩam aut̃ di¬
co: ñ turã que firma est.
nabilis eẽm. ⁊ de actione
gratum uituꝑarer: ab
impitis. qui putarent
ago: ut de eo qd̃ libere
licet: dãpner ꝓpt̾ alium.
qͥ inde aliqͥd suspicatur
mea sit lib̾a: qͥd opꝰ est
ut puter causa uenera¬
tionis edere: Iudicor
eñ. ñ distare ab ydola¬
agendo gr̃as dõ.partici
.i. cur cado in blasphe
toris. ut mactib. & con¬
uersatione ur̃a: laudet᷑
ds. Si enĩ hec recte funt.
laudes dei sunt. Nion so¬
lum gͥ uox tua sonet
laudes dei: s etiam oꝑa¬
tua concordent cũ uoce¬
facite : tua. Cũ enĩ uoce cantaueris:¬
silebis aliquando uita. Sic canta: ut minqͣm
sileas Siem̃ ore clamas: & fraudẽ cogitas. si¬
luisti a laude cłi. & qd̃ grauiꝰ est. in blasphemi¬
am ꝑtexisti. Cum enĩ laudat᷑ łs de bono oꝑe
tuo: laudas dm. cecũ blasphemat᷑ ds de malo

Expanded text:
libertas mea iudicatur ab alia conuel aliud tis, omnia in gloriam dihil est, manducabant de sacrificio cum scandalo cens: Conscientiam autem dico non tuam, quae firma est, nabilis essem; et de actione gratiarum, vituperarer ab imperitis qui putarent ago ut de eo quod libere licet damner propter alium, qui inde aliquod suspicatur mea sit libera, quid opus est ut puter causa venerationis idoli edere? Judicor enim non distare ab idololaagendo gratias Deo, partici cur cado in blasphemtoris, ut in actibus conversatione vestra laudetur Deus. Si enim haec recte fiunt, laudes Dei sunt. Non solum igitur vox tua sonet laudes Dei, sed etiam otua concordent cum voce tua. Cum enim voce cantaveris,silebis aliquando vita. Sed sic canta, ut nunquam sileas. Si enim ore clamas, et fraudem cogitas, siluisti a laude Dei, et quod gravius est, in blasphemiam perrexisti. Cum enim laudatur Deus de bono opere tuo, laudas Deum: et cum blasphematur Deus de malo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. mensa eorum
ENtulerunt. que dicit᷑
fuisse coram ipsisiu¬
nouerunt: & tam̃¬
in ea ꝑstiterunt. fi¬
at ip̃is in laqueũ.
acetũ michi obtule

Expanded text:
dicit: Mensa eorum, obtulerunt, quam dicitur fuisse, coram ipsinoverunt, et tampraestiterunt, fiat ipsis in laqueum: acetum mihi obtule
Abbreviated transcription (Latin):
uult apłs. nec optat. ut hereses sint. s quia¬
sic futurum est. dicit ⁊ qr ħ utile est. Ad quid ẽ
utile : subdit. ut ñ tantum reꝑb: qui dicunt :
egosum pauli: s etiam: qui pbati sunt in uob̾.
.i. int̾ uos. sicut illi qui dicunt ego sum xp̃r:
manifesti fiant hominib. hii enim dõ ꝓbat
sunt:. qui bene. possunt docere. s manifest
hominib eẽ ñ possunt: nͥ eum docent. Docẽ¬
re aut̃ nolunt: nisi eos qͥ doceri querunt. S
multi ad querendru ꝑigri sunt. nisi ꝑ molesti¬
as &e insultationes heticoꝵ:. quaside somnoex¬
citent᷑. Hercticusuͦ est:. qui alicui temꝑalis cõmo¬
di: & marime głe. pͥncipatusq sui gr̃a. falsas ac
nouas opiniones. uł gignit. uł sequit᷑. Qui aut̃

Expanded text:
vult Apostolus nec optat ut haereses sint, svult Apostolus nec optat ut haereses sint, ssic futurum est, dicit. Et ad quid hoc sit utile, subdit: Ut non tantum reprobi qui dicego sum Pauli, sed etiam qui probati sunt in vobis, id est inter vos, sicut illi qui dicunt ego sum Christi, manifesti fiant hominibus. Hi enim Deo probati sunt, qui bene possunt docere, sed manifesti hominibus esse non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt, nisi eos qui doceri quaerunt, sed multi ad quaerendum pigri sunt, nisi per molestias et insultationes haereticorum quasi de somno excitentur. Haereticus vero est qui alicujus temporalis commodi, et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac n
Abbreviated transcription (Latin):
eium mimici ȩccłic dĩ: uł errore cecati: uł mali¬
cia deprauati:. psunt. qr ⁊ fi accipiunt potesta¬
tem corporaliter affligendi. exercent esꝰ patien¬
tiam. Siuͭ male sentiendo adiisant᷑. cxercent
eiꝰ sapientiam. Ab adusario enĩ mota questio: dis¬
cendi existit occasio. Multa quidẽ ad fidẽ catho¬
licam ꝑtinentia: dum hereticoꝵ callida inquie¬
tudine exagitant᷑. ut adu̾sus eos defendi pos¬
sint: & consid̾ant᷑ diligentꝰ. & intelliguntur
g etiam hereticis. ñ ut eoꝵ approbemus erro¬
res:. s ut catholicam doctrinam adu̾sus eoꝵ
iisidias asserentes. iugilantioreᷤᷤ⁊ cautiores simꝰ.
Pfunt gͦ nob̾ heretie. ñ uerum docendo qd̾ nes¬
ciunt. s ad uerum querendum: & aꝑiendum:
catholicos excitandos. Iõoq diuina ꝓuidentia
hereticos multos eẽ ꝑmittit. ut cũ insultart
nob̾ & int̾rogant nos que nescimus. uł sic ex¬
cutiamuᷤ pigriciam. ⁊ diuinas seripturas nos¬
se cupiamus. Uñ ait. Opportet ħeses eẽ. sion

Expanded text:
vel errore caecati, vel malitia depravati prosunt, quia si accipiunt potestatem corporaliter affligendi, exercent ejus patientiam; si vero male sentiendo adversantur, exercent ejus sapientiam. Ab adversario enim mota quaestio, discendi existit occasio. Multa quidem ad fidem Catholicam pertinentia, dum haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut Catholicam doctrinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores, et cautiores simus. Prosunt ergo nobis haeretici, non verum docendo quod nesciunt, sed ad verum quaerendum et aperiendum Catholicos excitando. Ideoque divina providentia haereticos esse multos permittit, ut cum insultant nobis et interrogant nos quae nescimus, et sic extiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Unde ait: Oportet haereses esse. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad uisibile sacramentum. qui manducat in¬
tus. ñ foris. qͥ manducat corde. ñ qui p̾mit
ducauerunt eandẽ escam. s addit: sꝑitalem.
qr sp̃ualem eandẽ manducauerunt: quã ⁊ noᷤ
siam corꝑalem.alteram.qͥa illi. manna. nos:
aliud. Ita & uigilant̾ ait. patres nt̃r. ñ illoꝵ.
ꝑ hoc: tantum bonos significat. quib nos s¬
miles sumꝰ. non illi fuerunt. qui eandẽ escam¬
sꝑitalem manducauerunt: quam nos.⁊ tam̃:
aliud: illi. aliud. nos. s specie uisibili: aliud.¬
qd̾ tamen: hoc idẽ significaret uirtute sp̃ua¬
li. Seqͣr. & om̃s biberunt potũ. utiq corporalẽ.¬
poralem uͦ. alterum .i. aqͣm. que fuit signum
sanguinis xp̃i. ⁊ ide credentib effecit. s p̃u¬
alem uo dicit potumi quẽ biberunt ipsi. &e
nos bibimꝰ. qͥa idem. illoꝵ pot᷑ &e nr̃ significat.

Expanded text:
 ad visibile sacramentum. Qui manducat intus, non foris; qui manducat corde, non qui premit dem escam, sed addit spiritalem, quia spiritualem eamdem manducaverunt quam et nos. Nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud, ita et vigilanter ait, patres nostri, non illorum, per hoc tantum bonos significans, quibus nos similes sumus, non illi fuerunt qui eamdem spiritualem escam manducaverunt, quam et nos. Et tamen aliud illi, alliud nos, sed specie visibili, aliud tamen quod idem significaret, virtute spirituali. Et omnes biberunt potum, utique corporaleporalem vero alteram, id est aquam quae fuit signum sanguinis Christi, et idem credentibus effecit. Spiritualem ergo dicit potum, quem biberunt ipsi et nos bibimus, quia idem illorum potus et noster significatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Bibebant aut̃ de sꝑitali¬
petra. quia dei uirtute flu¬
ebat aqua. consequente eo ͤ.¬
.i. satisfaciente: uoluntati
eoꝵ. qr quoquoirent: aque¬
inundantes: secute st̃ eos
sic xp̃c in deserto huiꝰ mundi
quam significat: noĩari. E¬
s ꝑ significationẽ. Uñ. & recte sequens dicta
ẽ petra quȩ intelligitur xp̃c. Ubi em̃ deficie¬
bat eis humanũ suffragium: aderat xp̃c.
Nonenĩ petra aquam dedit eis: s xp̃c. uł:¬

Expanded text:
Bibebant autem de spiripetra, quia Dei virtute ex ea fluebat aqua consequente eoest satisfaciente voluntati eorum, quia quoquo irent aquinundantes secutae sunt eos; sic Christus in deserto hujus mundi ficat nominari. Esed per significationem. Unde et recte petra sequens, dicta st petra quae intelligitur Christus. Ubi enim deficiebat eis humanum suffragium, aderat Christus. Non enim petra aquam dedit illis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
traicit eredentes. occisis om̃ĩb peccatis: tanqͣm
hostib. Quo traicie: Idmanna. Quid ẽ manna:
panis uiuus qͥ decȩlodescendit. Scqr. & omnes
manducauert̃ escam eandẽ sp̃ualem: qͣm ⁊ nos
Cum dicit sp̃ualem: ostendit illud sp̃ualit̾ in¬
lit̾ debent intelligi in xp̃o. cum unum exponit
ponendo enm hoc unum. inceta introdurit᷑
intellectum. Et ẽ sensꝰ. manducauerunt escam
utiq corporalem. ⁊ sp̃ualem. s spũalem: candẽ:
xp̃m. & ioem eredentib effecit. Alii uõ .s. quinon
cibum uisibilem spiritalit̾ intellexerunt. sꝑi¬
menta sunt & nr̃a. & utiq: eiꝰdem rei. manna
dit. Siquis manducauit ex hoc pane: uiuet¬

Expanded text:
trajecit, credentes occisis omnibus peccatis tanquam hostibus. Quo trajecit? ad manna. Quid est manna? Panis vivus qui de coelo descendit . Et omnes manducantes escam eamdem spiritalem, quam et nos. Cum dicit spiritalem ostendit illud spiritualiter inliter debent intelligi, cum unum exponit,ponendo enim hoc unum, in caetera introduxit intellectum. Et est sensus: Manducaverunt escam, utique corporalem et spiritualem; sed spiritualem eamdem, m, et idem credentibus effecit. Alii vero, scilicet cibum visibilem spiritualiter intellexerunt, spimenta sunt et nostra, et utique ejusdem rei. Manna dit Si quis manducaverit ex hoc pane,
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑. in moyse. ⁊ in nube.⁊ in mari: qr illa om¬
deles. Mors egyptiorum: sig̾cat abolition ẽ
pecc̃oꝵ. Illa g̃ omĩa. nri fuerunt figure. Illa
tanc figurate gesta: nunc in nr̃a salute cõ¬
plentur. q tunc futura p̾nunciabant᷑ nẽ.
p̃terita legunt᷑. ⁊ p̾sentia cognoscunt᷑. ⁊ ẽ. õs
in moyse .i. illo duce baptirati sunt: im¬
& credentib idem ualuit. Ecce qͥd ẽ. qd̃ dixerat.
mnare transierunt: hic exponit cũ ait. om̃s bap¬
dati sunt. in moyse. in nube. ⁊ in mari. Sigͦ figu¬
ra matis tm̃ualuit: species baptisim q̃ntum
ualebit: Siqd̃ gestum ẽ in figura: traiectũ ppłm
ad manna ꝑduxit. quidexhibuit xp̃e inũtate¬

Expanded text:
cuntur in Moyse, in nube et in mari, quia illa omdeles; mors Aegyptiorum significat ablutionem peccatorum. Illa ergo omnia nostri fuerunt figurae. Illa tunc figurate gesta, nunc in nostra salute complentur, quia tunc futura pronuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. Et est omnes in Moyse, id est illo duce, baptizati sunt iet credentibus idem valuit. Ecce quid est quod dixerat mare transierunt. Hic exponit cum ait: Omnes baptizati sunt in Moyse in nube et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura trajectum populum ad manna perduxit, quod exhibebit Chri
Abbreviated transcription (Latin):
creatus est. hoc significans:
quia de cȩlis uenturus erat.¬
qui sp̃ualit̾ pasceret. Unde:
&e manna: priꝰ die dm̃ico ue
nit. de cęlo: ad saturitatem

Expanded text:
creatus est: hoc significans, quia de coelis venturus eraqui spiritaliter pasceret. Unde et manna primum Dominico die nit de coelo ad saturitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nariata. Ibi enĩ. pet̾. erat xp̃c. nob̾. qd̾ in altari
di ponitur. est. xp̃e. si speciem uisibilẽ attendas:
aluid ẽ. si intelligibilem significationẽ:. cundẽ
potum sp̃ualem biberunt. Crant enĩm illo po¬
pulo. etiam: qͥ spũalit̾ intelligerent. habentes

Expanded text:
variata. Ibi enim petra erat Christus, nobis quod in altari Dei ponitur, est Christus. Si speciem visibilem attendas, aliud est; si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. Erant enim in illo populo, etiam qui spiritualiter intelligerent, habentes
Abbreviated transcription (Latin):
legi .i. figuratiuis. Ita enim hic appellatur lex:
tificati legi. ut uos sitis alterius .i. xp̃i. cuius
ñ pudeat uos eẽ. quia ip̃e est qui ex mortuis re¬
surrex̃. cuiꝰ utiq sumus. ⁊t modo fructificemꝰ
dõ. qui priꝰ fructificabamus morti sub lege. Et

Expanded text:
est figurativis. Ita enim hic appellatur lex. tificati legi, ut vos sitis alterius, id est Christi cujus non pudeat vos esse, quia ipse est qui ex mortuis resurrexit, cujus utique sumus ut modo fructificemus Deo, qui prius fructificabamus morti sub lege, et
Abbreviated transcription (Latin):
a.d. desid̾o uob̾ imꝑtiri gr̃am. ad confirmationẽ.
quȩ confirmatio adeo ẽ mͥgrata: quia io .s. uos
confirmari: ẽ meosolaq in uob̃. hoc id̃o dicit:
qͥa &e si congaudeat facilitati fidei illoꝵ. dolet
tñde ñ recta fide. Aliena enĩ dolebat uicia: qͣsi
simul uob̾cum. quia & uos osolabimini. modo
enĩ. ego sum desolatus. sic & uos. & si ñ sentitis. s
sic ꝯsolarem᷑ simul. Uł scdm aliam lit̾t̾am sic po¬
test legi. eode sensu manente. Qiͣ. de sidouenne.¬

Expanded text:
at: Desidero vobis impertiri gratiam ad confirmationem, quae confirmatio adeo est mihi grata, quia id, scilicet vos confirmari, est me consolari in vobis. Hoc ideo dicit, quia, etsi congaudeat facilitati fidei illorum, dolet tamen de non recta fide. Aliena enim dolebat vitia, quasi simul vobiscum, quia et vos consolabimini. Modo enim ego sum desolatus, sicut et vos, etsi non sentitis, sed sic consolaremur simul. Vel secundum aliam litteram sic potest legi, eodem sensu manente; quasi dicat: De
Abbreviated transcription (Latin):
inflati de his reb. salutẽ humilitatis ñ recipe¬
rent. & ita cẽt meis suꝑbia. qͣ homo cecidit. fc̃o¬
q: ñ elegit reges. uł senatores. uł philosophos.
uł oratores. ĩmo elegit plebeios. pauꝑes. in¬
doctos. piscatores. sisi fidelit̾ p̃cederet pisca¬
tor. ñ humilit̾ sequeret᷑ orator. uñ. nathana¬
el doctus: ñ est in apłatum electus. Ut autẽ
humilitatis causa hec ẽẽ facta intelligerent᷑.

Expanded text:
inflati de his rebus salutem humilitatis non reciperent, et ita esset in eis superbia qua homo cecidit. Ideoque non elegit reges, vel senatores, vel philosophos, vel oratores. Imo elegit plebeios, pauperes, indoctos piscatores. Nisi fideliter praecederet piscator, non humiliter sequeretur orator. Unde Nathanael doctus non est in apostolum electus. Ut autem humilitatis causa, haec esse facta intelligantur,
Abbreviated transcription (Latin):
iuste eramus sub po¬
testate diaboli. natura¬
depranata peocato. Re¬
conciliati dico. ꝑ.anor.
modo .s. peccores. Et si
hoc est. qd̾ utiq ẽ: ergo.
młtomagis: nos recon¬
mͦ abira liberi. s etiam

Expanded text:
juste eramus sub potestate diaboli, naturadepravata peccato. Reconciliati dice per morteque modo peccatores. Et si hoc est quod utique est, ergo o magis, nos reconab ira liberati, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
us eẽt. ñ credered᷑ uoluisse qd̃ potuit. s ñ potuisse
ꝗs uoluit. Iusticia gͦ humilitatis. hoĩem libera¬
uit. quẽ sola potentia equissime libare potuit.
Sienim tres illi m causam uenirent .s. ds. homo.
diabolus. diabolus ⁊ homo quid aduersus d̾m
dicent: omino ñ haberent. atq in actionẽ cau¬
se.penitus deficerent. Diabolus enim: domiuri
etiam d̾o inuriam fecisse ꝯuincetur. quia pre¬
cepta eius ꝯtempsit. & se alieno dño mancipais
suc seruitutis dampnũ intulit. homini q̃q in¬
uiriam fecisse ꝯuincetur diabolus. quia illum:
de pͥus ꝓmutendo bona decepit. & post: mala
inferendo nocuit. Iniuiste gͥ diabolus: qͣntum
ad se. tenebat hominẽ. s homo iuste teneba
potestatẽ suꝑ hominẽ. s homo meruit ꝑ cul¬
pam. patidiaboli tyranide. Si gͥ ds qui utriq
perat. potentia hoĩem lib̾are uellet. sola suç ui¬
sionis uirtute. hominẽ poterat iustissime lib̾are.
i ꝓpt̾ causam p̃dictam. iusticia humilitatis uti

Expanded text:
deretur voluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quae sola potentia aequissime liberare potuit. Si enim tres illi in causam venirent, scilicet Deus, homo, diabolus, diabolus et homo quid adversus Deum dicerent? omnino non haberent, atque in actione causae penitus deficerent. Diabolus enim injuriam etiam injuriam fecisse Deo convinceretur, quia praecepta ejus contempsit, et se alieno domino mancipans, suae servitutis damnum intulit. Homini quoque injuriam fecisse convinceretur diabolus, quia illum et prius promittendo bona decepit, et post mala inferendo, nocuit. Injuste igitur diabolus quantum ad se tenebat hominem, sed homo juste tenebabere super hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem. Si igitur Deus, qui utique praeerat, potentia hominem liberare vellet, sola suae jussionis virtute hominem poterat justissime liberare, sed propter causam praedictam justitia humili
Abbreviated transcription (Latin):
rectione: secuta ẽ potentia. Iusticia gͦ. priꝰ. & po¬
tentia postea: diabolum uicit. Iusticia: quia nł¬
lum pecẽm hũit. & ab illo iniustissime occisus ẽ
Dotentia: qr reiixit mortuus: nunqͣm postea mo¬
riturꝰ s ñne uire equissimo diabolus uinc̾et᷑:

Expanded text:
rectione secuta est potentia. Justitia ergo prius, et porectione secuta est potentia. Justitia ergo prius, et potentia postea. Diabolum vicit justitia, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissimo occisus est; potentia, quia revixit mortuus nunquam postea moriturus. Sed nonne jure aequissimo diabolum vinceret,
Abbreviated transcription (Latin):
multa p̃stitit bona. & tande:. hoĩem quem cõ¬
missio pecc̃oꝵ di abolo subdidit. remissio pec¬
catoꝵ donata ꝑ sanguinẽ xp̃i. eruit a diabo¬
lo.ut sic iusticia unceretur diabolus: ñ po¬
tentia. S qͣ iusticia: iħu xp̃i. s̃t quomͦ uictus
ẽ ea: Quia cum in eo nchil morte dignum
inuentret: occidit eum tam̃. Et utiq ustum
ẽ: ut debitores quos tenebat: liberi dunit¬
tantur: in eum credentes: quẽ sine ullo de¬
bito occidit. Idõ aut̃ potentia uinc̾e noluit:
quia diabolus uicio ꝑusitatis suȩ: amator
c̃ potentiȩ & desertor oppugnatoꝵ ꝙ iusti¬
cie in qͣ homines eum magis imnitant᷑. qui:
neglecta uł etiam posa iusticia: potentiȩ magi¬
student. eiꝰq uł adeptione letantur: uł cupidi¬
tate inflãmantur. Idoq placuit do: ut ñ poten¬
tia. s iusticia uincens: & hoĩemerueret. in quo
homo eum imitari disceret. Postea u̾o. in resur¬

Expanded text:
multa praestitit bona, et tandem hominem quem comulta praestitit bona, et tandem hominem quem comistio peccatorum diabolo subdidit, remissione peccatorum donata, per sanguinem Christi eruit a diabolo, ut sic justitia vinceretur 24 diabolus, non potentia. Sed qua justitia? Jesu Christi. Et quomodo victus est ea? quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est, ut debitores quos tenebat liberi dimittantur in eum credentes, quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui, neglecta vel etiam perosa justitia, potentietantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo, ut non potentia sed justitia vincens, hominem erueret, in quo homo eum imitari disceret. Postea vero in resur
Abbreviated transcription (Latin):
do. ꝑferrec: & credentib dona sua sinc ulliᷤ
mitis nr̃is: indebita largitate ꝯferret: quia
&e ea quȩ dicuntur mita nr̃a bona:dona sunt
eius. Dona nanq dei sunt: mita nr̃a. quib
ad summũ bonum ꝑuenumis. Est p̃terea
alia ratio: quar.⁊. e potius isto modo: qͣm alio¬
quomodo factum sit. ut pateat explicabo
ut poto. Quadam iusticia dei. in potestatẽ¬
diaboli traditum ẽ genus humanum: pec¬
cato prii hominis. inom̃s utrĩq sexus cõ¬
mixtione nascentes: originalit̾ transeunte.
&e debito pͥmoꝵ parentum obligante. quo¬
cirea: om̃s homines ab origine sunt sub prin
ta ab inicio. Modꝰ aut̃ ille: quo tradit᷑ est homo
qͣm ds̃ hoc fec̾it. aut fieri usserit. s qd̾ tantum
ꝑmiserit. iuste tñ. illo deserente poccantẽ: pec¬
cati auctor ilico muasit. ñ tam̃ d̾s. ꝯtinuit in
ira sua miserationes suas. nec hoĩcm a lege
suc potestatis amisit. qñ in potestate diabol
eẽ ꝑmisit. s int̾ mala penalia. etiam malis:

Expanded text:
do perferret, et credentibus dona sua sine ullis meritis nostris indebita largitate conferret? Quia et ea quae dicuntur merita nostra bona, dona sunt ejus. Dona namque Dei sunt merita nostra, quibus ad summum bonum pervenimus. Est praeterea alia ratio quare potius isto modo quam alioquomodo factum sit, ut pateat explicabo, prout potero. Quadam justitia Dei in potestatediaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et debito primorum parentum obligante, quocirca omnes homines ab origine sunt sub princta ab initio. Modus autem ille quo traditus est homom Deus hoc fecerit, aut fieri jusserit, sed quod tantum permisit, juste tamen illo deserente, peccantem peccati auctor illico invasit: non tamen Deus continuit in ira miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in potestate diaboli esse permisit, sed inter mala poenalia, etiam malis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaremus.⁊ ipsa desꝑatrone. ñ aud̾emus eri
Illud quoq attendendum est. qd̾ dicit nos
iustificatos in sanguint xp̃i. & recontiliatos
do. tanquam ñalio modo: posset nos reconqi¬
liare. & iustificare: nͥ ꝑ mortẽ xp̃r. de qͦ dicimꝰ
qd fuit & alius mod̾ possibilis do quiomĩa po¬

Expanded text:
peraremus, et ipsa desperatione non auderemus eriIllud quoque attendendum est quod dicit nos justificatos in sanguine Christi, et reconciliatos Deo, tanquam non alio modo posset nos reconciliare, et justificare nisi per mortem Christi, de quo dicimus, quod fuit et alius modus possibilis Deo, qui om
Abbreviated transcription (Latin):
cile est iuenire qui hoc
etatib popli adhue ñ sui
mortuus ẽ. Uł ita.ut fiat distĩc¬
tio int̾ bonum ce iustũ. Iustus
enim ꝑ exercitione uirtutum
hic dicitur. qͥ &e bonus ẽ. s ẽ bonꝰ. qui ñ est iu¬
stus.s. qui natus est in simplicitate. innocens.
qui nundũ laborauit: ut amplificaret se bo
orauit. Et licet iustus scđm modum quo hicac¬
cipitur. melior sit quam bonus. innocentie tñ
causa. est miserabilior quam iusticie. qr ñ est hu¬
iusmodiiusticia. sine scuitate. Et est scusꝰ. uere
magnum fecit xp̃c: moriendo ꝓ impus. Uix eñ
montur quis ꝓiusto. qui ħt exercitium uirtutũ.
hoo dico ꝑ iusto: slam ꝓ bono .i. simplici. & inno¬
centi: forsitan quis audeat mori. dicendo de ui¬
sto iux &ẽ quis. & de bono forsitan: & quis.⁊ au¬
deat᷑. utrunq difficile ostendit: & rarum. sed
alterum. difficilius:⁊ rarius. Sequit᷑. Cõm̃
õmendat

Expanded text:
cile est invenire, qui hoc etatibus populi adhuc non sui, mortuus est Vel ita, ut fiat distinctio inter justum et bonum. Justus enim pro exercitio virtutum hic dicitur, qui et bonus est; sed est bonus, qui non est justus, silicet qui natus est in simplicitate; innocens, qui nondum laboravit, ut amplificaret se bonoravit, et licet justu secundum modum quo hic accipitur melior sit quam bonus, innocentiae tamen causa est miserabilior quam justitiae, quia non est hujusmodi justitia sine severitate. Et est sensus: Vere magnum fecit Christus moriendo pro impiis. Vix enim moritur quis pro justo, qui habet exercitium virtutum. Ideo dico pro justo; nam pro bono, id est simplici et innocenti, forsitan quis audeat mori. Dicendo de justo, vix et quis; et de bono, forsitan, et quis audeat: utrumque difficile ostendit, et rarum, sed alterum difficilius et rarius. VERS. 8-10.-- « Commendat
Abbreviated transcription (Latin):
iam sp̃m in arram habemus. quo. caritate diffu¬
sa in cordib nr̃is. dm late diligunus y̾bum ef¬
fusionis. largitatẽ mun̾is. notat. sic̃ & in ioel. Ef
qͣsieum qui ñ queat scindi. s infundat᷑ animis.¬
& sensib illabatur. ut scłaris sitis extinguat ar¬

Expanded text:
anctum in arrham habemus, quo charitate diffusa in cordibus nostris, Deum late diligimus. Haimo. Verbum effusionis largitatem muneris notat, sicut et in Joel: Effquasi eum, qui non queat scindi, sed infundatur animis, sensibus illabatur, ut saecularis suis sitis restringat ar
Abbreviated transcription (Latin):
ñ amand̾. amatus es. turpis. & fedus. ante¬
quam eẽt inte: qd̾ amari dignum eẽt. amatus
es prius: ut dignus fieres qui amareris. Dilec¬
tus es prius. ut diligentẽ postea diligeres. Im¬
pus enĩ eras. dampnari merueras. & tñ ꝑte
Mortuus dico. sedm tempꝰ. & est sens ꝓ nichilo
tam magnum fecit xp̃e. nisi spes nr̃a implen¬
da ẽ. Et ue magnũ est hoc¬
qd̃ fecit. Uix em̃morit᷑
quis .i. raro moritur etiã
forsitan potest inueniri¬
quis .i. aliquis. qͥ audeat

Expanded text:
non amandus. Amatus enim es turpis et foedus, antenon amandus. Amatus enim es turpis et foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amareris; dilectus es prius, ut diligentem postea diligeres. Impius enim eras, damnari merueras: et tamen pMortuus dico, secundum tempus. Et est sensus: Pro nihilo tam magnum fecit Christus, nisi spes nostra implenda esset. Et vere magnum est hocod fecit. Vix enim moritur quis, id est raro moritur aliquiforsitan potest inveniriid est aliquis qui audeat
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc ẽ. Ue spes implebit᷑. em̃.i. quia: nisi spes
implenda sit: ut qͥd xp̃e mortuus est : i. cur tam
magnum fecit:s. ut moreretur: & hoc: ꝓ impiis.¬
qi deberent mori in gc̾num. mito impietatis ẜ im¬
u̾is dico. ñ qui olim fuissent. cẽ ñ tunc. s potius
mortuus ẽ ꝓ nob̾ impus: eũ eẽmus adhuc infir¬
niim peccatis. ⁊ ita: medico in digentes. mortuus
auparet in morte beniuolentia. a quotales arras
accepimus: qd̾ donauit ꝓ impiis mortẽ suam.
qui seruat iustis uitam suam. mortuus ẽ ꝓte
homo mortalis. ut uiuas cum illo. suscepit mor¬
dem nrrim. ut donaret nob̾ uitam suã. Incredib¬
lius est gõ mortuus ẽ et̾mis: quam: ut in ęt̾nũ
qui uiuit in et̾num: s. quom̃ mortuus ẽ: ce
unde & potest mori ds̃: Accepit ex te: Uñ ut mo¬
reretur ꝓte. Induit se. ut prote moreret᷑. Indu¬
et te. ut cum illo uiuas. Induit se carne morta¬
li. in unrginitate matris. Induet te uita ꝑhen¬
ni. in equalitate patris. Ecce. quom amatus es:

Expanded text:
 hoc est, vere spes implebitur, enim, id est quia nisi spes implenda sit, ut quid Christus mortuus est, id est cur tam magnum fecit, scilicet ut moreretur? Et hoc, pro impiis,qui deberent mori in aeternum merito impietatis. Pro impiis, dico, non qui olim fuissent, et non tunc, sed potius mortuus est pro nobis impiis. Cum essemus adhuc infirmi, in peccatis, et ita medico indigentes, mortuusapparet in morte benevolentia: a quo tales arrhas accipimus, quod donavit impiis mortem suam, qui servat justis vitam suam. Mortuus est pro te, o homo mortalis, ut vivas cum illo. Suscepit mortem nostram, ut donaret nobis vitam suam: accepilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum qui vivit in aeternum? Sed quomodo mortuus est, et unde, et potest mori Deus? Accepit ex te unde moreretur pro te; induit se ut moreretur pro te, induet te ut cum illo vivas; induit se carne mortali in virginitate matris, induet te vita perenni in aequalitate Patris. Ecce quomodo amatus es
Abbreviated transcription (Latin):
dopatri. ut placaretur . ñ. qd̾ antẽ non dilexe¬
rit nos ex quadilectione. filium ꝓ nob̾ tradi¬
uelut inuitus ẽ traditus. cum & de ipso dic¬
tum sit tradidit semctipsum. Hocgͦ. sicut &
alia omĩa. pat̾ & filius. & amborum sp̃s. si¬
mul &e ꝯcorditer oꝑantur. S sian nos dilige¬
bat ds. quomodo ꝑ mortẽ xp̃i. ei sumꝰ recon¬
ciliati. & ab ira liberati: Ad qd̾ dicimus. qd̾
ira di. qui cum tranquillitate iudicat. nch
ẽ aliud: qͣm iusta uidicta. Sigͦ iusta diui¬
s. cum a reatu penȩ absoluim. Nonem̃ inimi
mitieie finiuntut: & reconciliant᷑ iusti. quos
ip̃e iustificat. Pecc̃a enim nr̃a. diabolus tene¬
bat.⁊ ꝑ illa. nos merito agebat in mortem.
Si enĩ cum

Expanded text:
Deo Patri, ut placaretur, non quod ante non dilexit nos, ex qua dilectione Filium pro nobis tradivelut invitus est traditus, et cum de ipso dictum sit, tradidit semetipsum. Hoc ergo sicut et omnia alia Pater et Filius, et amborum Spritus simul et concorditer operantur. Sed si ante nos diligebat Deus, quomodo per mortem Christi ei sumus reconciliati, et ab ira liberati? Ad quod dicimus, quod ira Dei, qui cum tranquillitate judicat, nihil est aliud quam justa vindicta. Si ergo justa divi, scilicet cum a reatu poenae absolvimur. Non enim inimicmicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat. Peccata enim nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito agebat in mortem; Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
uicem od̾ant. S iam nos do diligent: recon¬
ciliat sumus. cum quo: ꝓpt̾ pecẽm immiciciaᷤᷤ
habebamus. Habebat enm ille caritatem
erga nos: etiam cum inimicieias epercebantꝰ
adu̾sus eum: oꝑando iniquitatẽ: Sic̃ enĩ ei dic¬
tum ẽ: odisti om̃s qui opantur miquitatem:

Expanded text:
vicem oderant: sed jam nos Deo diligenti reconvicem oderant: sed jam nos Deo diligenti reconciliati sumus, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Habebat enim ille charitatem erga nos, etiam cum inimicitias exercebamus adversus eum, operando iniquitatem. Sicut enim ei dictum est: Odisti omnes q
Abbreviated transcription (Latin):
dei legam᷑: non ẽ tñ putandũ. qͦd in illũ cadat
ulla ꝑturbatio. quia semꝑ ide manet. ⁊ in tͣn¬
quillitate iudicat. s tra appellatur: uindic¬
ta ce ultio ipsius. Aduertendum ẽ: qd ad cõ¬
mendationẽ diuine dilectionis: sepe apłe
iterat de morte ipsius xp̃i. & ad repressionẽ
humani tumoris: hominis repetit infirm¬
tatẽ. Dixerat enim supͣ. ꝓp̃e mortuus ẽ ꝓ un¬
rat nos scđm pecõa: amabat scđm qd̾ opus
eiꝰ eramꝰ qd &e fecit. ante mnundi ostitittio¬
nem. In comp̾hensibilis enĩ est dilectio: qͣ
diligit ds. atq ĩmutabilis. Nonenĩ ex quo
ei reconciliati famus ꝑ sanguinẽ fiłii eius:
nos cepit diligere. s ante munduim. priꝰquã
omĩno aliquid essemus: dilexit nos. ut cum
esꝰ unigenito: etiam nos filii eius eẽmus. Qd
ꝙͦ nos reconciliat sumus do ꝑ mortem xp̃i.
ñ sic est est intelligendũ. qͣi nos id̃o reconcilia¬
amiq & se inuicem diligant: qui ante se in¬

Expanded text:
t ulla perturbatio, qui semper idem manet, et in tranquillitate judicat; sed ira appellatur vindicta, et ultio ipsius. Advertendum est quod ad commendationem divinae dilectionis saepe Apostolus iterat de morte Christi, et ad repressionem humani tumoris, hominis repetit infirmitatem. Dixerat enim supra: Christus mortuus est rat nos secundum peccata, amabat secundum quod opus ejus eramus, quod et fecit ante mundi constitutionem. Incomprehensibilis est enim dilectio qua nos diligit Deus atque immutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus, per sanguinem Filii ejus, nos coepit diligere; sed ante mundum, prius quam omnino aliquid essemus dilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nos filii ejus essemus. Quod ergo nos reconciliati sumus Deo per mortem Christi, non sic est intelligendum, quasi ideo nos reconciliaamici, et se invicem diligant qui ante se in
Abbreviated transcription (Latin):
tamur. Sieut enĩueritate discimus. ita carita¬
te diligimus. Et ut pleniꝰ cognoscamus.⁊ beati
cognito ꝑfruam. Et qr peceis alienabam. a pos¬
sessione ueroꝵ bonoꝵ. ⁊d̃o data est caritas. que
oꝑit multitudinẽ peceoꝵ Arbitror gͣ. ido spm
scm̃ eẽ.s nomen xp̃i. ce bapt̃m hab̾e: & corpꝰ
dñ assume: &e cetera hr̃e sacramenta. & mat
ẽẽ: pot̾. Caritas gͥ est. ꝓprium donum sp̃s. &̾
ẽ singularis fons. Et attende: qd̃ dicendo:cari¬
dit. qd sp̃s &e s est. & di donũ. est. uł ita ut acci
ipse diligit nos. Iõo. sp̃s spes ñ confundit. quia
ẽ nob̾. qͥ fac̃ nos ĩtellig̾e̾ caritatẽ dierga nos qui diũ¬
sis linguis p̾stitit. ut etiam imꝑiti loquerentur.
falli impossibile est. securos nos facet de ꝓmissi¬
one. qr ds̃ est. qui ꝑmisit. & his. quos caros.

Expanded text:
tamur. Sicut enim veritate dicimus, ita charitate diligimus, ut et plenius cognoscamus, et beati cognito perfruamur: et quia peccatis alienabamur a possessione verorum bonorum, ideo data est charitas quae operit multitudinem peccatorum . Arbitror ergo ideo ta charitatis, scilicet diliges Deum, et diliges proximum. Una est charitas, et duo praecepta; unus spiritus, et duo data: quia non alia charitas proximum diligit, nisi illa quae diligit Deum. Qua ergo charitate proximum diproximus, etsi una charitate diliguntur, non sunt ipse diligit nos. Quasi ideo spes non confundit; quia  nobis, qui facit nos intelligere charitatem Dei erga nos, qui diversis linguis praestitit ut etiam imperiti loquerentur cfalli impossibile est, securos nos faceret de promissione, quia Deus est qui promisit, et his quos charos vult
Abbreviated transcription (Latin):
ymago fut᷑i iudicii. & ascendat homo adu̾sum se:
cogitatio. ⁊ testis ꝯscientia: &e carnifex timor. Iñ.
ratur. ut se indignum homo iudicet: participa¬
tione corꝑis ⁊ sangͥnis dñi. ut qͥ seꝑari timet a
regno ꝑ ultimam sententiam: ad tempꝰ: ꝑ eccłia¬
sticam disciplinã: a sacramento cȩlestis panis se¬
paretur. Indigne enĩ accipit: situnc accipit: cũ
debet ag̾e penitentiam. Ergo: pͥus se iudicet. &
seuitate penitentiȩ: se exerccat. ut a seipso iu¬
dicatꝰ: ñ iudicetur a domino. Pcoc̃a enĩ. siue par¬
ua sint. siue magna: impunita eẽ ñ possunt.
qͥa uł homine penitente: uł dõ iudicante.
plectuntur. Cessat enim uindicta diuina:. si¬
confessio p̾currat humana. Uñ ait. Si nosmet¬
iꝑsos diuidicaremꝰ. ñ utiq iudicarem᷑ .i. ñ pun¬
remur. uł p̾dictis infirmitatib. uł et̾na pena:

Expanded text:
imago futuri judicii et ascendat homo adversus se cogitatio, et testis conscientia, et carnifex timor. Inde ratur, ut se indignum homo judicet participatione corporis et sanguinis Domini, ut qui separari a regno timet per ultimam sententiam, ad tempus per ecclesiasticam disciplinam a sacramento coelestis panis separetur. Indigne enim adebet agere poenitentiam. Ergo prius se judicet, et severitate poenitentiae se exerceat, ut a seipso judicatus non judicetur a Domino. Peccata enim sive parva sive magna impunita esse non possunt: quia aut ab homine poenitente, aut a Deo judicante plectuntur: cessat autem vindicta diconfessio praecurrat humana. Unde ait: Si nosmetipsos dijudicaremus, non utique judicaremur, id est non puniremur vel praedictis infirmitatibus, vel p
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quẽ dicit oblectari his: quȩ a lege tradunt᷑.¬
quia in animo ñ habitat peccatum: s in carne.
.i. causa pecci: ñ est ex anima: s ex carne. quia
caro est ex origme carnis peccatricis. & ꝑtra¬
ducem: omĩs caro: fit pecc̃i. Quia enĩ caro ex
adam traducitur: peccatũ in se habet .i. cau¬
sam pecc̃i. Si amma traducetur: & ipsa habe¬
ret. quia anima a de peccauit. Si uͦ peccatum
in se haberet. homo ñ se cognosceret. Nune¬

Expanded text:
 quem dicit oblectari his quae a lege traduntquia in anima non habitat peccatum, sed in carne, id est causa peccati non est ex anima, sed ex carne, quia caro est ex origine carnis peccatricis, et per traducem omnis caro fit peccati, quia enim caro ex Adam traducitur, peccatum in se habet, id est causam peccati; si anima traduceretur, et ipsa haberet, quia anima Adae peccavit; si vero peccatum in se haberet homo, non se cognosceret; nun
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ in uetusta pͥuanicationis crim̃¬
uł. lex mortis. ido dicta ẽ. quia peccantes int̾¬
ficit. & reos punit. in qͣ lege detinebam᷑. nec un
dum. ut nil addatur de legis oꝑib. quȩ uetu
ẽ in animouin ouato. quȩ etrã hominẽ facit sp̃u¬
alem. ⁊ id̾o. recte dieitur lex sp̃s. ⁊ ñ in .ue. littere
tende qõ in p̃cedenti similitudine: tria sunt.
.s. uir. mulier. lex uiri. & rursũ in hac re: ꝓpter
quam similitudo inducta fuit.: similit̾ tria .s.
auuna pecc̃m lex. hoc solum hic diu̾sum est: qͥd
in illa uir moritur. ut a lege uiri soluta muli¬
moritur peccato. Predictis nanq passionib
ip̃a amina moritur. que iam seruit mente le¬
gidi: quãuis ipse passiones nundum mortuę
sint. qͣm diucarne seruit legi peccati. Restat
g adhuc aliquid ei: qui ẽ sub gra. quod eum
tñ. ñ uincat. nec captiuum deducat. Scquit᷑.
Quid gͦ: hic querit᷑ utrum ip̃alex. sit ma

Expanded text:
ationis crimVel lex mortis ideo dicta est, quia peccantes interficit, et reos punit. In qua lege detinebamur, nec undum, ut nihil addatur de operibus legis quae vetusest in animo innovato, quae etiam hominem facit spiritualem, et ideo recte dicitur lex spiritus. aecedenti similitudine tria sunt, scilicet vir, mulier, lex viri, et rursum in hac propter quam similitudo inducta fuit, similiter tria, anima, peccatorum lex. Hoc solum hic diversum est, quod in illa vir moritur, ut a lege viri soluta mulimoritur peccato. Praedictis namque passionibus ipsa anima moritur quae jam servit mente legi Dei, quamvis ipsae passiones nondum mortuae sunt, quandiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum tamen non vincat, nec captivum ducat. Quid ergo? Hic quaeritur utrum ipsa lex sit ma
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ tam̃ ueni. Cũgͦ hoc
uoluissem &e ñ feci ĩninqͥdꝰ
usus sũ leuitate: ut qd̃
ꝓposuerim: ñ ratione. sed
impetu animi: eadẽ leui¬
tate dumniserim: Aut que
cogito. facienda. uł dunit¬
tenda. scd̾m carnẽ cog¬
to: ut ꝑcarnali cõmodo
ꝓposuerim: & qr ñ erat
dimiserimꝰ yt ꝑ has
causas. sit apud me.i.
in intentione mea: est
&e ñ e i. affirmatio &e ne¬
intentione fallend. Duo imꝑonebant᷑ apło. q̃d̾
& leuis erat. & gr̃a maioris cõmodi. hoc iter di
dens se. ñ leuit̃. s ex consilio fccisse. nec m̃titũ eẽ.
qͥa ñ erat mintentione sua. cũ illud dixit: aliter
fac̾e. Non ẽ enĩ iuidicand̾ mendax: qui dicit fal¬
sum: qd putat uerum qͥa quantum in se ẽ: ñ fal¬
lit. s fallitur: Econtra. m̃titur ille: qui dicit ue¬
rum: qd putat falsum. slec ille ẽ liber am̃dacio:
qͥ ore nesciens: loquitur uerum. sciens aut̃ ñ eẽ¬

Expanded text:
on tamen veni. Cum ergo hoc voluissem, et non feci, nunquid usus sum levitate, ut quod proposuerim, non ratione, sed impetu animi eadem levitate dimiserim? Aut quae cogito facienda vel dimittenda, secundum carnem cogito, ut pro carnali commodo proposuerim, et quia non erat, dimiserim, ut per has causas sit apud me, id est in intentione mea, est et non, id est affirmatio et neintentione fallendi. Duo imponebantur Apostolo, quod et levis erat, et gratia majoris commodi hoc iter dimdens se non leviter, sed ex consilio fecisse, nec mentitum esse, quia non erat in intentione sua cum illud dixit aliter a. Non est judicandus mendax, qui dicit falsum quod putat verum: quia quantum in se est non fallit ipse, sed fallitur. Econtra mentitur ille, qui dicit verum quod putat falsum, nec est liber a mendacio; qui ore nesciens
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc siimus: tterũ sicut
istis laudib nosmet ip̃os:
hoc imponat nob̃: ab¬
sit: ut hoc faciamꝰ. Non
utiq uane nos cõmen¬
dantes: hoc dicimꝰ. s ne
ab aliis decipiammi: id¬
cogimur memorare. Qd̃
aut̃ non nos cõmendare intendunꝰ. ex hoc pate
quia nullsꝰ inqͣmcõmendaticias epłas querimꝰ.
nec eis egemꝰ: &e hoc ẽ. qd sub int̾rogatione: subd̾.
daticiis epłis:. missis ab aliis: ad uos: aut ex uob̾.
ad alios: sicut quida .i. sicut pseudo apłi. quos nul
la uirtus cõmendat: utiq non egemus. quia

Expanded text:
in hoc novi simus, iterum, sicut istis laudibus nosmetipsos, hoc imponat nobit ut hoc faciamus, non utique vane nos conmendantes, hoc dicimus, sed, ne ab aliis decipiamini,cogimur memorare. Quod autem non nos commendare intendimus, ex hoc patet, quia nullius unquam commendatitias epistolas quaerimus, nec eis egemus, et hoc est quod sub interrogatione subdit: ndatitiis Epistolis missis ab aliis ad vos, 91 aut ex vobis ala virtus commendat? Utique non egemus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ xͥ sp̃sã uiuificat. qr facit intellige̾ sp̃ualiter:
&e implere: qd̾ litt̾a p̃cipit. Adu̾te. qͣm dicat lit¬
teram: quȩ occidit. cuiuelut econtratio: sp̃mui
uificantẽ ingerit. ea certe est: decalogꝰ. inillis
duab tabulis scriptus. qͥa lex subintrauit: ut
habundaret delictum. Porro aut̃. p̾cepta ista tam
sunt utilia facienti: & salubria: ut nisi qͥs ea fec̾it.
uita hab̾e ñ possit. Non gͦ dr littera occidens: id̾o
qͥa lex mala sit. s qr ꝓhibens pecc̾m: ñ uiuificat
hominẽ. s auget ꝯcupiscentiã. ⁊ pecc̾̃m ꝑ p̾uar¬
cationẽ cummlat. insi lib̾et gr̾a ꝑ legẽ ficdi. Appa
tum bonũ ħt: tautũ. in litt̾a demonstrante. notr
in sp̃uadiuuante. qd̃ mandatũ. si fit timore pe¬
ne: ñ amore iusticie: seruilit̾ fit. ñ lib̾alit̾. ⁊ id̃o:
nͨ fit. Non enĩ fructus ẽ bonꝰ. quide caritatis

Expanded text:
tus autem vivificat, quia facit intelligere spiritualiter, tus autem vivificat, quia facit intelligere spiritualiter, et implere quod littera praecipit. Adverte quam dicat litteram quae occidit, cui velut econtrario spiritum vivificantem ingerit. Ea certe est Decalogus in illis duabus tabulis scriptus, quia lex subintravit, ut abundaret delictum . Porro autem praecepta ista tam sunt utilia facienti et salubria, ut nisi quis ea fecerit, vitam habere non possit. Non ergo dicitur littera occidens, eo quod lex mala sit, sed quia prohibens peccatum non vivificat hominem, sed auget concupiscentiam et peccatum, praevaricationem cumulat, nisi gtum bonum habet 120 tantum in littera demonstrante non in spiritu adjuvante, quod mandatum si fit timore pene non amore justitiae, serviliter fit non liberaliter; et ideo nec fit. Non enim fructus est bonus qu
Abbreviated transcription (Latin):
enim ñ uideat. pͥus eẽ
cogitare qͣm credere : Nullus qͥppe credit aliquid:
misi pͥus cogitauit: eẽ credendũ. quanqͣm &e ip̃mcte¬
dere. mehilaliud ẽ. quam cum assensione cogitare
Si gͦ cogitare bonum: ñ est ex nob̃. nec credere.
s sufficientia nr̃a qua cred̾e incipimus: ex d̃o est.
hic. itẽ cõmendatioẽ. Cõmendat em̃ se: ꝑ dignita¬
tẽ officii. scił euangłii. p̾ferens se: ñ solum pseudo¬
apłis: qui carnales obseruantias p̃dicabant: sed
etiam ipsi moysi. ministro legis. Qi. Sufficientia
nr̃a: ex d̾oest. qͥ &e fecit nos ministros noui test̾.
ꝓseudo. funt ministri uet̾is: Ministros dico. ydo¬
neos ꝑfecta scientia & uita. quales ñ sunt pleudo
Noui testam̃ti dico. ñ existentis in litt̾a: tm̃ uocen¬
te sed in spũ adiuuante. qui ꝑ nos .i. ministerio
noui testamenti ꝑ sp̃m. ñ ꝑ litt̾am: qͥa litt̾a sine¬
spũ. occidit. dum facit scient̾ peccare. &e addit
p̃uaricationẽ. & magis incitat. p̾sertim: pꝰt aduen

Expanded text:
enim non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid nisi prius cogitaverit esse credendum, quanquam et ipsum credere nihil est aliud quam cum assensione cogitare. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, nec credere, sed sufficientia, qua credere incipimus, ex Deo est. Hic item commendatio est. Commendat enim se per dignitatem officii, scilicet Evangelii, praeferens se non solum pseudoapostolis qui carnales observantias praedicabant, sed et ipsi Moysi ministro legis. Quasi dicat: Sufficientia nostra ex Deo est, qui et fecit nos ministros Novi Testamenti, pseudo sunt ministri Veteris, ministros dico perfectos scientia et vita, quales non sunt pseudo. Novi Testamenti dico non existentis in littera, tantum docente, sed in spiritu adjuvante, qui per nos, id est ministerio nospiritu occidit, dum facit scienter peccare, et addit praevaricationem, et magis incitat, praesertim post adven
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostendat ueteres ñ
hanc habuisse fiduciã¬
ad d̾m. qr minor fuit¬
ãministratio.⁊ hanc fi¬
Idata ẽ. fiduciã habemꝰ:
dico. oe ñ ita dico nos hr̃e¬
siduciã. qd simꝰ sufficien¬
tes cogitare: saltẽ aliqͥd¬
boni. qd̾ fit ex nob̾.i. ex

Expanded text:
ut ostendat veteres non hanc habuisse fiduciaad Deum, quia minor fuitministratio. Et hanc fidata est. Fiduciam habemus, dico, et non ita dico nos hfiduciam, quod simus sufficientes cogitare, saltem, aliboni quod sit ex nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
uiui .i. spũ scõ docente: instructi estis. ꝑ quẽ diffum¬
ditur caritas in cordib. qͥ in euangłio: digitꝰ dez
d̃r. hoc digito. scripta ẽ lex uetꝰ s distat. qr lexil¬
la: scͥpta ẽ in tabulis lapideis. noua aut̃ lex: dif
operum. litt̾a: occidens p̃uaricatorẽ Ista ẽ lex fidi
uiuficans dilectorẽ. Ibigͦ: lex extͥnsecus posita ẽ:
qͣ iusti t̾rerent᷑. hic intcinsecus positaẽ. qͣ ui

Expanded text:
iritu sancto docente instructi estis, per quem diffunditur charitas in cordibus: qui in Evangelio digitus Dei dicitur . Hoc digito scripta est lex vetus, sed distat, quia lex illa scripta est in tabulis lapideis; nova autem lex diffuoperum, littera occidens praevaricatorem, ista est lex fidei vivificans dilectorem. Ibi ergo lex extrinsecus posita est qua injusti ter
Abbreviated transcription (Latin):
dens. quasi ex nob ꝓce¬
doest. Attendant hic:
& uerba ista ꝑpendant.¬
qͥ putant ex nob̾ẽẽ: fid̾i
ceptum. ⁊ ex uõ eẽ: fide¬
supplem̃tum. Cõm̃dans

Expanded text:
d quasi ex nobismeDeo est . Attendant hic, et verba ista perpenqui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidesupplementum. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s hec oꝑatur. &e ad hec¬
uoluptate: ñ ꝓ prole. p̃¬
dicantes. sicut płimi: fa¬
cuint. hic ꝑseudo apłos
tangit. qui corrupta doc¬
mixtione corruptionis. sicut didicuꝰ ex d̃o. qui noᷤ
docuiti & hoc facimus: coram d̾o .i. causa eiꝰ solum.
ut ei placeamus.⁊ in xp̃o. nun quã eũ excedentes.
ut faciunt illi: qui de lege agunt. legalia p̾dican¬
nos met ip
tionẽ: sicut etiã in pͥma
epła fecerant: qͣsi suam
głam quereret: incipit
contra opimonẽ eoꝵ o¬
stende̾: se: ñ suam głam:
s dĩ querere. dicens. Inci

Expanded text:
Deus haec operatur. Et ad hvoluntate non pro prole praedicantes, sicut plurimi faiunt. Hic pseudoapostolos tangit: qui corrupta docmistione corruptionis, sicut didicimus, ex Deo, qui nos docuit. Et hoc facimus coram Deo, id est causa ejus solum, ut ei placeamus, et in Christo, nunquam eum excedentes, ut faciunt qui de lege agunt legalia praedicannosmetiptionem, sicut etiam in prima Epistola fecerant, quasi suam m quaereret: incipit contra opinionem eostendere se, non suam gloriam, sed Dei quaerere, dicens: Inci
Abbreviated transcription (Latin):
largiorẽ. qͥ diffundit caritatẽ. quȩ implet lege.
Sine sp̃i. ñ est uoluntas hoĩs libera. cũ cupidita¬
tib uincat᷑. lib̾m enĩ arbitrium. & ad bonũ :⁊ ad
malum faciendũ: confitendu est nos hab̾e. s in
malo faciendo: lib̾a quid̾e est uoluntas. Ad bo¬
nũ aut̃. non ẽ libera: nisi lib̾ata fu̾it ab illo: qui
dixit. Si filius uos lib̃au̾it. u̾e libieritis. Quod¬

Expanded text:
largiorem, qui diffundit charitatem quae implet legem. largiorem, qui diffundit charitatem quae implet legem. Sine spiritu non est voluntas hominis libera cum cupiditancatur. Liberum enim arbitrium, et ad bonum et ad malum faciendum, confitendum est nos habere; sed in malo faciendo, libera quidem est voluntas; ad bonum autem non est libera, nisi liberata fuerit ab illo qui dixit: Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ fit delectatioboni. quȩ ñ littere: s sp̃s donũ
est. Litt̾a enĩ sinc adiuuante sp̃u. occidit. Cum
uͭ adest sp̃s inuficans: hoc ip̃mintus ꝯscriptũ.
facit diligi. qd̾ foris scriptũ. lex faciebat timieti
Uera sponsa xp̃i intelligit. quid distet int̾ litte¬
ram. ⁊ sp̃m. que duo: alio modo dicunt᷑. lex ⁊i gr̾a
nec rep̾henditur lex: cũ dicit᷑. litt̾a cĩ occidit. ⁊c̃.
sicut ñ rep̾henditur scientia: cũ dicit᷑. scientia in¬
flat. caritas edificat. Lex gͦ. bona est. s cũ gr̃a. ut
cũ caritate. scientia ꝓdest. sine ea: occidit. Ita lex:
sine gr̃a occidit. cum sit uirtus pece. ñ tam̃ etiam
sic: mala est. Multa enĩ sunt quibdam noxia:
quãuis ñ sint mala. Sic ⁊ lex: licet sine gr̃̾a ñ ui¬
uificet: ñ tamen mala ẽ quȩ cum iubet. qd̾ sine
gr̃a impleri ũ potest: indicat homini. qd̾ infir¬
mus est. ut demonstrata infirmitate: querat
gram. Iergͦ. Aucit ad fid̃e. fides. impetrat sp̃m

Expanded text:
quod non litterae, sed spiritus donum est. Littera enim sine adjuvante spiritu occidit: Cum vero adest spiritus vivificans, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi quod foris scriptum lex faciebat timeri. Vera sponsa Christi intelligit quid distaret inter litteram et spiritum, quae duo alio modo dicuntur lex et gratia; nec reprehenditur lex cum dicitur; littera enim occidit, etc., sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Lex ergo bona est, sed cum gratia, ut cum charitate scientia prodest, sive ea occidit. Ita lex sine gratia occidit, cum sit virtus peccati, non tamen etiam sic, mala est. Multa enim sunt quibusdam noxia, quamvis non sint mala, sicut et lex licet sine gratia non vivificet, non tamen mala est. Quae cum jubet quod sine gratia impleri non potest, indicat homini quod infirmus est, ut demonstrata infirmitate quaerat gratiam. Lex ergo ducit ad fidem, fides impetrat spiritum