comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr nñ oñis: aiu̾sis modis accipit᷑. Multa
enĩ sunt u̾ba. que diu̾sis locis ꝯgruent᷑
posita: uarie intelligunt᷑: sic̃ hic. Nisi enĩ
oñis ñ. sub dui̾fis significationibꝰ acce¬
ꝑis: ꝓcul dubio putabis eundẽ sibi logndo
qͥ cũ paulo ante dic̃et alt̾ alt̾iꝰ on̾a por¬
tate: hic dic̃ unusqͥsq onis suum por¬
tabit. S: alia sunt on̾a participande ĩ¬
firmitatis. de qͥbꝰ supͣ egit: alia reddẽde
racionis de actibꝯ mis: de qͥbꝰ hie agit.
Illa cum fribꝯ studenda cõmunicãtur. ħ¬

Expanded text:
s modis accipitur. Multa enim sunt verba quae diversis locis congruenter posita varie intelliguntur, sicut hic: nisi enim oneris nomen sub diversis significationibus acceperis, procul dubio putabis eumdem sibi in loququi cum paulo ante diceret, alterius onera portabit, hic dicit, unusquisque onus suum portabit. Sed alia sunt onera participandae infirmitatis, de quibus supra egit; alia reddendae Deo rationis de actibus nostris, de quibus hic agit. Illa cum fratribus sustentanda communicantur;
Abbreviated transcription (Latin):
inciꝑet p̃dicatio: oportuit cͥcumeidi. Nunc
aũt lege fidei succedente. nichil ꝓdit fideli
addita ecimeifio: s oberit. Saius eñi ma¬
lũ ẽ exlibo fieri sũum: qͣm nasci. Testifi¬
iuddes uel gentili cͥcũcia̾enti se ꝓhabenda
uisticia: qm̃ debitor ẽ uiui̾se legis faciende¬
Id est exdebito ora legalia ddebet implẽ: qd̾
exigit cutũcisio. Ut eñĩ babtismꝰ suam:
fie e̾cumcisio suã exigit iustificati onem
Hoc ideo ait. ut uel t̾rore tam inniñabi¬
lium obfũacionũ qͥ ĩ lege scͥpte s̃. ne om̃s
impłe cogent᷑: qd̾ nec ipsi uidei nec patres.
eorũ iuplẽ potuer̾ sic̃ petrus ait: abstin̾ent
ab his qͣbꝰ eos aliqͥ fubic̃e cupiebat̃. Euacu¬

Expanded text:
inciperet praedicatio oportuit circumcidi, nunc autem lege fidei succedente nihil proderit fideli addita circumcisio, sed oberit; majus enim malum est ex libero fieri servum quam nasci. TestifiJudaeo vel gentili circumcidenti se, pro habenda justitia, quoniam debitor est universae legis faciendid est ex debito omnia legalia debet implere, quod exigit circumcisio. Ut enim baptismus suam, sic circumcisio suam exigit justificationem. Hoc ideo ait, ut vel terrore tam innumerabilium observationum quae in lege scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei, nec patres eorum implere potuerunt, sicut Petrus ait, abstinerent ab his quibus eos aliqui subjicere cupiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
sepelienda: ñ ũ sac̾legia gẽcium fugienda
Post ea uͦ tãꝗͣ cum honore sepulta sunt:
aũt ista legalia post. xͥ passionẽ. suie ĩ
eis spes ponat᷑ siue ñ: obsũantibꝰ noxia
eẽ dic̃: nisi clispensatorie custodiant᷑. X¬

Expanded text:
sepelienda, non ut sacrilegia gentium fugienda. sepelienda, non ut sacrilegia gentium fugienda. Postea vero tanquam cum honore sepulta sint, autem ista legalia post Christi passionem sive in eis spes ponatur sive non, observantibus noxia esse dicit, nisi dispensatorie custodiant
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. Inde ẽ qd̾ timothet̃. uidea matre
⁊ gͥto patre natũ cͥcumcidit apłe̾.x ipse
morẽ huiꝰ modi custodiuit. ñ simulatioẽ
fallaci: s consilio prudenti. Cncũcisio
eñ ⁊ cet̾a legalia. ita natis ⁊ mstitutis
ea qͣsi noxia ꝓhib̾e mhis hoĩmibꝰ. usq
ad qͥs durare᷑ debuerat̃. Gentiles uͦ exdi¬
u̾so ueluti pariete. ad eundẽ lapidem an¬
gularẽ uenientos: ñ erant ad talia co
utro tellent uelat si cum timotheus
ꝯfirre ꝯgruenciã: ñ erant ꝓhibendi
s si inhis ꝯfidebant: erant ꝑditi fic¬
⁊ iudei; Unde ẽ illud apłi. Dico ubͣ. qi
si cͥcum cidamini: i. si spem salutis ĩ
ub. Licebat gͥ his q̃s fides que reuelata
ẽ eis iã imbutos inuen̾at illa ten̾̃e:
ne iudeantur in ꝓbata poeiꝰ qͣm t̾mi¬
nata. Gentibꝰ uero ñ sunt imponẽda.
ne uideant᷑ aut ñ causa ꝓmutendi. xͥ¬
initituta: aud adhuc ꝓmitte. S cessã¬
do iam appareant signa futuri fuisse.
que cũ honore paulatĩ desendo erant

Expanded text:
a. Inde est quod Timotheum Judaea matre et Graeco patre natum circumcidit Apostolus, et ipse morem hujusmodi custodivit, non simulatione fallaci, sed consilio prudenti. Circumcisio enim et caetera legalia ita natis et institutis ea quasi noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerant. Gentiles vero ex diverso veluti pariete ad eumdem lapidem angularem venientes, non erant ad talia cogultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non erant prohibendi; sed si in his confidebant, erant perditi sict Judaei. Unde est illud Apostoli: Dico vobis quia, si circumcidamini, ut spem savobis. Licebat ergo his quos fides quae revelata est eis, jam imbutos invenerat, illa tenere, ne videantur improbata potius quam terminata. Gentibus vero non sunt imponenda, ne videantur aut non causa promittendi instituta, aut adhuc promittere, sed cessando jam appareant signa futuri fuisse, quae cum honore paulatim deserendo erant
Abbreviated transcription (Latin):
lictum im̾e pcc̃i: appelletur. Poccupacio aut̃
est. dum uel ad horam ñ uidetur qͥd agendũ
sit: uel qͥ uid̾int uincunt᷑. Ut.s. malũ fiat
cum latet u̾itas: uel cũ cõpellit infirmitas.
Considdans te ipsum ⁊ c̃t. Qsi ita fac ũ dixi.
tu qͥsqͥs ꝯsid̾ans te ipsum qd̾ ⁊ tu fraglis os:
ne ⁊ tu tẽpteris. Id est ne dõ ꝑmutẽte: in
qͣm ꝓpͥi ꝑicłi cogitacio. Ita eos nec de ẽẽ uoluit
frum cõtrechoui: ne stude̾ c̾tamini. Idõꝙ
ne fibi udeat᷑ qͥsq instruere ⁊̃ cũ ꝓt̾ue ex¬
ere: ⁊ ⁊̃ portate onera. Alt̾ portet alt̾iꝰ in¬
firmitatis onera. Idem subuenite ub̾ ĩucẽ¬

Expanded text:
lictum nomine peccati appelletur. Praeoccupatio autem est, dum vel ad horam non videtur quid agendum sit, vel qui viderint vincuntur, ut scilicet malum fiat, cum latet veritas, vel cum compellit infirmitas. Considerans. Quasi dicat: Ita fac ut dixi, tu quisquis, considerans teipsum, quod et tu fragilis es, ne et tu tenteris, id est ne, Deo permittente, in quam proprii periculi cogitatio, ita eos nec deesse voluit fratrum correctioni, nec studere certamini. Ideoque ne sibi videatur quisque instruere, etinsanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intendens teipsum, ne et tu tente
Abbreviated transcription (Latin):
aũt spͥs .i. sp̃s sc̃i. uel gr̃a racionis illumina¬
te: est caritas qͦ de t̾ra adcelum uocat. Gau¬
dium. scilie: puritas ꝯscieneie ⁊ elatio annni:
sr̃ his q̃ digna sunt exultantis. De qͦ legit᷑.
ñ ẽ impiis gaude dic̃ dñs. Pax: q̃ñ se ñ ĩqͥetãt᷑.
paciencia adu̾smorũ. lõganimitas expectacio¬
nis. Bonitas .i. dulcedo aĩ. Benignitas .i. lar¬
etitudo. Modestia. qd̾ modũ indictis uel ĩ
ftactis suat. Cõtinencia. qd̾ ⁊̃ alicitis se absti¬
net. Castitas. qñ rec̾te uiitur licito. attende
qd ĩ emim̾atione t̾ructuũ sp̃s. caput u̾tutũ¬

Expanded text:
t Spiritus sancti vel gratia rationis illuminatae, est charitas, quae de terra ad coelum evocat, gaudium, scilicet puritas conscientiae et elatio animi super his quae digna sunt exsultantis. De quo legitur: Non est impiis gaudere, dicit Dominus. Pax, quando se non inquietant, patientia adversariorum, longanimitas exspectationis; bonitas, id est dulcedo animi; benignitas, id est larcertitudo; modestia, quod modum in dictis vel in factis servat; continentia, quod etiam a licitis se abstinet. Castitas, quando recte utitur licito. Attende quod in enumeratione fructuum spiritus, caput virtutu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ t m̃ cum p̾sens sum apd̾ uos: s ꝑseue¬
rate ĩ acceptis. magis emulando me: cũ
Qͣ si. me unitamini: ⁊ debetis. Qa uos
estis nĩ ñ dico filii s filioli: qr mͦ dimi¬
nuti estis. ⁊ ꝑfẽctionis gaibꝰ indigetis.
ͦs tt̾um sic̃ pͥꝰ parturio .i. cum labore
⁊ dolore ad lucem fidei gen̾o. Donec
xp̃s quẽ deformastis formetur inuob̃:¬
similitudinẽ eiꝰ: qͣm ur̃o uicio ꝑdidis¬
tis ꝑ paũcorum ẽ pensare. qͥ labor sit
inp̃dicationibꝰ parrum: qͣntis ue doloribꝰ
animas infide ⁊ cõu̾satione recta par
s postea detormati s̃ ꝑ pseudo ⁊ infir¬
mi facti: mic̃ cum dolore reformat
eos. Uñ addit. Donec xp̃c ĩ uob̾ refor¬
metur. Concipientes eium fidem ⁊ sen¬
sumi tidei ñ adu̾tentes: formatũ xep̾m
in aĩs sius negantur hab̾e. Formatur. ip.
xp̃s incorde c̾dencium. cum ilł sacͣm̃ta
gr̃e panduntur: ⁊ ea que obscura uide¬
bantur: ꝑspicua fiunt. Uel ita. Donec for

Expanded text:
ntum cum praesens sum apud vos, sed perseverate in acceptis, magis aemulando me, cum dicat: Me imitamini, et debetis, quia vos estis mei, non dico filii, sed filioli, quia diminuti estis, et perfectionis gradibus indigetis. Quos iterum, sicut prius, parturio, id est cum labore et dolore ad lucem fidei genero, donec Christus, quem deformastis, formetur insimilitudinem ejus quam vestro vitio perdidistis. Perpaucorum est pensare quam labor sit in praedicationibus patrum, quantisve doloribus animas in fide, et conversatione recta partsed postea deformati sunt per pseudo, et infirmi facti, nunc cum dolore reformat eos. Unde addit: donec Christus in vobis reformetur. Concipientes enim fidem et sensum fidei non advertentes, formatum Christum in animis suis nugantur habere. Formatur enim Christus in corde credentium, cum illis sacramenta graece panduntur, et ea quae obscura videbantur perspicua fiunt. Vel ita, donec form
Abbreviated transcription (Latin):
debuit den̾e pͥmatũ nͥ caritas. sine qͣtͥtutes
cet̃e ñ reputabũtur ẽẽ uͥtutes. ⁊ exqͣnascunt᷑
tumisa bonra: Deinde secunt᷑ m̃bra ex isto ca¬
ꝑite exhorta ⁊ religata. scilic: gandiũ ⁊ pax¬
⁊ et: qͥ fine ea ñ possũt ꝓd eẽ. Nõ enim bene
gauaer: qͥñ diligit bonũ unde gaud̾et. Nõ
habet pacẽ uam cũ aliqͦ: nͥ eum diligat. Nõ
ẽ lõganimis ꝑseũant᷑ expectãdo: nͥ ferueat di

Expanded text:
tas, sine qua virtutes caeterae non reputabuntur esse virtutes, et ex qua nascuntur universa bona? Deinde sequuntur membra ex isto capite exorta et religata, scilicet gaudium et pax, etc., quae sine ea non possunt prodesse. Non enim bene gaudet, qui non diligit bonum unde gaudet; non habet pacem veram cum aliquo, nisi eum diligat; non est longanimis perseveranter exspectando, nisi ferveat
Abbreviated transcription (Latin):
trtigit: qr dissensio inunica ẽ diloctionis.
ꝑniciosa int̾ eos iurgia nitt̾ebant᷑: qͥb cõ¬
sumitͥ societas ⁊ uita. Dico aũt spu¬
ambulate ⁊ ct. P ostqͣm aloge factorũ eos
ꝓhibuit. ĩqͣ s̃p̾cepta carnalia: nũ auiciis
carius se ꝯtineant p̾cipit. &e ostendit quã
fufficiens ẽ fides xͥ sine lege: qr ꝑ eam
Q ͣ si dicat. Ne detis libertatẽ ĩ occasionẽ car¬
nis: s ꝑcaritatẽ sp̃s seruite. ħ aut̃ idico
carnis .i. dilectiones qͣs caro sugg̃ir: ñ ꝑfi¬
cietis. Nõ ait fec̾itis uel ñ habui̾tis. qr ea

Expanded text:
tetigit, quia dissensio inimica est dilectionis. perniciosa inter eos jurgia nutriebantur, quibus consumitur societas et vita. Dico autem. Postquam a lege factorum eos prohibuit, in qua sunt praecepta carnalia, nunc ut vitiis carnis se contineant, praecipit, et ostendit quam sufficiens est fides Christi sine lege, quia per eam  spiritum. Quasi dicat: Ne detis libertatem in occasionem carnis, sed per charitatem spiritus servite. Hoc autem dico carnis, id est delectationes, quas caro suggerit, non perficietis. Non ait: Non feceritis, vel non habueritis, quia ea
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt. Dissensiones quãdo partes faciunt
ĩ eccłia: Secte que grece dicunt᷑ heses. Inuid̾e
dde alienis bonis. ħ omicidia. hebrietates assi¬
ddue.Cõmessationes suꝑfltie: ⁊ his similia.
attende qd̾ ñ ħom̃ĩa que enum̃ata ĩ oꝑibꝰ car¬

Expanded text:
partes faciunt in Ecclesia; sectae, quae Graece dicuntur haereses; invidiae, de alienis bonis; homicidia, ebrietates assiduae; commessationes superfluae, et his similia. Attende quod non haec omnia quae enumerata sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
simas. saltꝰ. regionesq ꝯfumit. & sic̃ ferm̃tũ
res modica uidet᷑ ⁊ nichili. s cũ farine cõsꝑsũ
totam massã suo uigore corrũpit.⁊ inuliꝰ
uim tranfit õẽ qd ꝯmixtũ ẽ: ita ⁊ doct̾na
ꝑu̾sa abuno incipiens. uix duos aut tres
prinũ mexordio reꝑit auditores. s paula¬
tim ũ cancer serpit incorpore. ⁊ uixta uul¬
gale ꝓu̾bium uniꝰ pecudis scabies: dotum
ꝯmacłat gͥ gẽ. Igͥ ⁊ scccilla statĩ cũ apparu¬
erit extinguenda ẽ.⁊ ferm̃tum amasse
uicima se mouẽdũ. ⁊ scabiosũ aĩal acauł

Expanded text:
nsumit; et sicut fermentum res modica videtur et nihili, sed cum farina conspersum totam massam suo vigore corruperit, in illius vim transit omne quod mistum est, ita et doctrina perversa ab uno incipiens, vix duos aut tres, primum in exordio, reperit auditores, sed paulatim ut cancer serpit in corpore, et juxta vulgare proverbium: Unius pecudis scabies totum commaculat gregem. Igitur et scintilla cum apparuerit, exstinguenda, et fermentum a massa vici
Abbreviated transcription (Latin):
ur̾i .ũ.f. mutato ordine de sp̃ualibꝰ fitis
filis abrahe: ꝓnullo parcetur ei. Scculte ĩqͥ
unt petrum lac̾at. cui supͣ infaciem se res¬
titisse scpsit: qd̾ ñ recto pede ĩcessĩt ad euugłii
u̾itatem. S mic̃ paulꝯ tã ꝓcaci maledicto
de eccłie pͥncipe loqͤretur: nͨ petrꝰ dignꝰ ut
portaret iudicium eccłie ꝯturbate. Ex quo
c̾did̾cit. uel c̾te magnus sit apd̾ galathas
estimatꝰ : ũ porter uidicium eccłie ꝯt̾bate.¬

Expanded text:
icet mutato ordine de spiritualibus sitis filius Abrahae, pro nullo parcetur ei. Hieronymus Occulte, inquiunt, Petrum lacerat, cui supra in faciem se restitisse scripsit, quod non recto pede incesserit ad Evangelii veritatem; sed nec Paulus tam procaci maledicto de Ecclesiae principe loqueretur, nec Petrus dignus erat ut portaret judicium Ecclesiae conturbatae, ex quo crediderat, vel certe magnus sit apud Galatas aestimatus, ut portet judicium Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecho salutis ẽ. qr sine ꝓximo: ñ diligit᷑
ds. Qͥ enĩ ñ diligit ꝓ ximũ suũ qͣm uidet:
⁊ dono dilectionẽ ꝓximi possit inplere:
Cũ gͦ utrumq p̾ceptũ ita sit. ii neutrũ
possit teni sine alt̾o: unũ eorum cõmemora

Expanded text:
ximo non diligitur Deus. Qui enim non diligit proximum suum quem videt, et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum possit teneri sine altero, unum eorum commemora
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibꝰ mortua ẽ.i. ñ saluat: s que opat᷑ per
caritatẽ dei ⁊ ꝓtimi. Opꝰ tidei: ipła dilecho¬
ẽ Sine dilectione: fides ĩ anis ẽ.Fides cum
dilectone: xani ẽ. Alia. id ẽ fides sine dilec¬
hone: demonis ẽ. Nam &e demones c̃dunt:
& ꝯtremiscunt. Qͥ aũt ñ credunt. tartiores
s̃ ⁊ peiores s̃: qͣm demones. S multũ int̾ ẽ.
utram qͥs c̾ilat ipsum xpͥm eẽ: an c̃dat ĩ xp̃m

Expanded text:
 quae operatur per charitatem Dei et proximi. Opus fidei, ipsa dilectio; sine dilectione inanis est fides; cum dilectione, Christiani est. Alia, id est fides sine dilectione, daemonis. Nam et daemones credunt et contremiscunt : qui autem non credunt, tardiores sunt et pejores quam daemones. Sed multum interest utrum quis credat ipsum Christum esse, an credat
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ si. idõ caritas ẽ habenda: qr omĩs lex ĩple¬
tur uno sermone .i. inumo p̾cepto caritatis.
Qͥ a qͥ illud p̾ceptũ seruat: nec mala agit: et
inqͣntum potest bona facit. In qͦ p̃cepto ĩplet᷑.
In isto. Diliges ꝓocimũ tuum sic̃ te ipsum.

Expanded text:
habenda, quia omnis lex impletur in uno sermone, id est in uno praecepto charitatis, quia qui illud praeceptum servat, nec mala agit, et quantum potest bona facit. In quo praecepto impletur? In isto: Diliges proximum tuum sicut teipsum:
Abbreviated transcription (Latin):
ni oꝑa fidci bonum fuisse testattr. s neqͥtia
inalorũ inpeditõ: ne curfũ siuĩ esficacia ꝑse¬
uerante ꝯfumarent. Uñ ũ nulli eorũ c̃dant.
hortatur subdens. S uos nemiii illorũ de¬
nceps cõsenseritis. saltẽ eos obandiendo: qͥ
oꝑa legis suanda fuadent. eiũigłice u̾tati
obedire ñ finentes. ꝑ suasio enĩ ⁊ct. Qͣ si. nec

Expanded text:
 nequitia malorum impeditos, ne cursum suum efficacia perseverante consummarent. Unde ut nulli eorum credant hortatur, subdens, sed vos nemini illorum, deinceps consenseritis, saltem eos audiendo qui opera legis servanda suadent, evangelicae veritati obedire non sinentes. Persuasio eni
Abbreviated transcription (Latin):
trahere. Isti uolare uolunt ad am̃: illi conãt᷑
pennas euellere. E sic̃ isti ꝑtinent adismael
⁊ adueꝰ testam̃tũ: ita ⁊ antiqͥ uea̾s testam̃ti
ministri gr̾am querentes. ⁊ilii s̃ ꝓmissionis:
Qsi. qr patimur auideis ⁊ ab aliis malis. siẽ¬
s̃ saac abismaele: itaꝙ fr̃s mĩ ñ fumꝰ t̃ilii

Expanded text:
trahere. Isti volare ad Deum volunt, illi conantur trahere. Isti volare ad Deum volunt, illi conantur pennas evellere. Et sicut isti pertinent ad Ismael et ad vetus Testamentum, ita et antiqui veteris Testamenti ministri gratiam quaerentes, filii sunt promissionis Quia patimur a Judaeis, et ab aliis malis, sicut Isaac ab Ismaele, Itaque fratres mei, non sumus filii
Abbreviated transcription (Latin):
saramꝰ scce.Uice ancillã et filium eiꝰ. Nõ pu¬
to nos inuenire posse. ubi ismael ꝑsecutꝰ fini̾t
ysaac: s t m̃ ills̾. qõ cũ filiꝰ egipcie ludd̾et
cũ ẏsaac: indignata sit sara Widit pueros
tudebat cum illo: S illa lusio: illusio erat.
cio. qr sciens se hab̾ẽ alia negocia que inten¬
dit: funulat quedã puero .i. infirmo ludes̃
cũ illo: ⁊ fraudes fac̃. Sic ⁊ m plꝰ ꝑsequũt᷑:
qͥnos illudendo sedducunt.& sic̃ sara ĩ tellex̃
lustim illuun ita ⁊ eccłia intellex̃ lusiĩ nstũ
⁊ filiũ eiꝰ. Ita qͥ ꝑtinent ad agar ⁊ ismael
idẽ lex ⁊iuãei: iecti sunt ab eccłia ⁊ agr̃a
pat̾s. nec nõ ⁊ hetiei ⁊ filii eorum. Om̃s ⁊̃
qui ĩ eccłia t̾renã felicitatẽ querunt actño:
labia imqͣ ⁊ linguas subdolas. Ergo yfaac
cum ỹsmael uiuebat. Id ẽ qͥ ꝑtinent adẏsaac.
int᷑ eos uiunt: qͥ ꝑtinent ad ismalelẽ. Isti
sursum uolũt ascend̾e: illi ddeorsum uolunt

Expanded text:
Saram: Ecce: Ejice ancillam et filium ejus. Non puto nos invenire posse ubi Ismael persecutus fuerit Isaac; sed tantum illud quod cum filius Aegyptiae luderet cum Isaac indignata sit Sara, vidit pueros ludebat cum illo? Sed illa lusio illusio erat, itio, quia sciens se habere alia negotia quae intendit, simulat quaedam puero, id est infirmo ludens cum illo et fraudes facit. Sic et modo plus persequuntur qui nos illudendo seducunt. Et sicut Sara intellexit lusum illum, ita et Ecclesia intelligit lusum istum tinent ad Agar et Ismael, id est lex et Judaei ejecti sunt ab Ecclesia et a gratia Patris, necnon et haeretici et filii eorum. Omnes etiam qui in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Domino, labia iniqua, et linguas subdolas. Ergo Isaac cum Ismaele vivebat, id est qui pertinent ad Isaac inter eos vivunt qui pertinent ad Ismael. Isti sursum nolunt ascendere, illi deorsum volunt
Abbreviated transcription (Latin):
i. uirtutibꝰ x. Uos dico qͥ in lege instificami¬
ni: i. ẽ̾ditis uitificari. Alit̾ enĩ ñ noc̃et
cͥcumeisio. E uacuati estis dico: et excidistis
et̾na. Uel excidistis agr̃a iam habita .i.
grãm amisctis. Qͥ i. in lege iustificari
uult post fidẽ. amittit grãm: qr ad ħuenit
donum di ⁊ giã. i cessante oñe legio: uis¬
tificet c̃dentes. Qd qͥ reduc̃: hac̃ ꝑdit. Nos¬

Expanded text:
 Christi. Vos dico in lege justificamini, id est creditis justificari. Aliter enim non noceret circumcisio. Evacuati estis, dico, et excidistis aeterna. Vel, excidistis a gratia, jam habita, id est gratiam amisistis. Qui enim in lege justificari vult post fidem, amittit gratiam, quia ad hoc venit donum Dei et gratia, ut cessante onere legis justificet credentes: Quod qui reducit, hanc perdit
Abbreviated transcription (Latin):
infpũ lenitatis: i. racionabilit ⁊ lenit̾. Ne
si alit̾ fec̾itis. ñ paciat᷑ se argui: s defend̾e
se incipiat. ne tupis uideat᷑. Idõ lenit̾ in¬
struite: qr fr̃s estis. ⁊ si suꝑiores. Attende
qd̃ ꝓpͥe dicat᷑ delictũ. ⁊ qͥd sit p̾occupacio:
qr dic̃ p̾occupat᷑ ĩ aliqͦ delicto. u his intel¬
lectis: intelligas fr̃i pͥoccupato ĩ delicto.¬
fore indulgendũ. Delictũ gͥ fortasse est:¬
Ut sic̃ inlaudabili uita. alud ẽ declinare ama¬
lo. aliud fac̾e bonũ: qd̵ ammonet᷑ dicẽte scͥpt᷑a.
declina amalo ⁊ fac bonũ: ita indap̃nabili
aliud sit declinare abono: aliud fac̾e malũ.

Expanded text:
itu lenitatis, id est rationabiliter et leniter, ne si aliter feceritis, non patiatur se argui, sed defendere se incipiat, ne turpis videatur. Ideo leniter instruite, quia fratres estis, etsi superiores. Attende quod proprie dicatur delictum, et quod sit praeoccupatio, quia dicit praeoccupatus in aliquo delicto, ut his intellectis intelligas fratri praeoccupato in delictofore indulgendum. Delictum igitur fortasse um in laudabili uita aliud est declinare a malo, aliud facere bonum, quod admonemur dicente scriptura: declina a malo et fac bonum, ita in damnabili aliud sit declinare a bono, aliud facere malum
Abbreviated transcription (Latin):
E stote sic̃ ego. qr et ego sic̃ uos hõo
sum: qͥ de errore correctꝰ sum. I ta
⁊ uos potestis corrigi. U el ita. E stote
sic̃ ego. qr ⁊ ego qͥ legem habui: sum
iudicacione contempno.

Expanded text:
estote sicut ego, quia et ego sicut vos, homo sum qui de errore correctus sum, ita et vos potestis corrigi. Vel ita, estote sicut et ego, quia ego qui legem habui, sum judicatione contemno.
Abbreviated transcription (Latin):
Qntoq ille cui inuidetur. fuccessu mliore ꝓfe¬
c̾it. tanto inuidꝰ inmauis incend̾iũ liuoris
ignibꝰ mardescit. Hinc est uultꝰ inmaxtoriuis
aspectꝰ pallor infacier in labiis tremor stridor
odio tñ furiate m̃tis ẽ armata. ẜnͥs ⁊ si p̾ocu

Expanded text:
 ille cui inuidetur successu meliore profecerit tanto inuidus in maius incendium liuoris ignibus inardescit. Hinc uultus minax, toruus aspectus, pallor in facie, in labiis tremor, stridor odio tamen furiatae mentis armata. et idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e qͥ sublege ẽ. ñ dispẽsatiue: s ue
ũ tu intelligis. Magna mͥ uidet᷑ q̃stio.
qͥd sit eẽ sublege sic: quẽ admodũ apłe
culpat. Hos dãpnabilit̾ dic̃ ẽẽ sublege.
qͦs lex fac̃ ieos ñ iuplentes legẽ. dũ nes¬
cientes giam: suꝑba elatione de se p̃¬
siumunt.
Sub lege est. qui timore suplicii qd̾ lex mi¬
natur ñ amore uislicie: amalo oꝑe cessat.
Reus uoluntate. ñ dum lib̾ nec alienꝰ auolũ¬
tate peceãdi. qr uellet si fien poss ñ ẽẽ qd̾ti¬
meat: ũ lib̾e fac̾et qd̾ occulte desid̾at. X ẽ sens
Si spͥu dducimim. ħ cõmodi iam habetis: qd̵
ñ estis sub lege qu̾e timorẽ incutit. ñ amorẽ

Expanded text:
habere qui sub lege est non dispensative, sed vere, ut tu intelligis. Magna mihi videtur quaestio quid sit esse sub lege sic, quemadmodum Apostolus culpat: hos damnabiliter dicit esse sub lege quos lex facit reos, non implentes legem, dum nescientes gratiam superba elatione de se praesumunt. Sub lege est qui timore supplicii quod lex minatur, non amore justitiae, a malo opere cessat, reus voluntate, nondum liber nec alienus a voluntate peccandi; quia vellet, si fieri posset, non esse quod timeat, ut libere faceret quod occulte desiderat. Et est sensus: Si spiritu ducimini hoc commodi jam habetis, quod non estis sub lege, quae timorem incutit
Abbreviated transcription (Latin):
secro. ⁊ secure obsecͣre possũ: ũ qͦs m̾i¬
to d̾iligo: qr nichil me lesistis.& ita
ñ penes nos : inimiciciarum mãrum
ẽ causa. ħ dicendo. excusat se: qr pse¬
udo dixant paulũ galathis inimicũ.
nec uoluisse eos doc̃e que ĩ aliis eccliis
p̾dicabat. hac̃ calũpniam diluens apłc.
immicicie causã submouet cũ ait: ni¬
nõ me lesistis. s pociꝰ honorifice me
receputis: cum causa sꝑnendi habiustis.
R ħ ẽ qd̃ ait. Scitis aũt qd ꝑ infirmita¬
tem carnis mee. qr caro mea afflicta

Expanded text:
secro et secure obsecrare possum, ut quos merito diligo, quia nihil me laesistis, et ita non penes vos inimicitiarum mearum est causa. Hoc dicendo excusat se, quia pseudo dixerant Paulum Galatis inimicum, nec voluisse eos docere quae in aliis Ecclesiis praedicabat. Hanc calumniam diluens Apostolus inimicitiae causam submovet, cum ait, niNon me laesistis, sed potius honorifice me recepistis cum causam spernendi habuistis. Et hoc est quod ait, scitis autem quod per infirmitatem carnis meae, quia caro mea afflicta
Abbreviated transcription (Latin):
mile illi ppłõ: qͥa sic̃ uetus testam̃tũ pe¬
nas minabatur ⁊ tp̃ralia ꝓmittebat: ĩta
ille ppłs timore pene ⁊ amore tp̃raliũ
seruiebat. Scce ꝑ om̃ia patet. qd uetus
lex ñ ẽ tenẽda ⁊ s noua que susum ẽ¬
que liła ẽi ħ ẽ ad suꝑior no᷑ mittit ⁊
ce lib̾os facit. Qͣ llata s̃ eccłie qͣ fcirfit̃ ẽ
⁊ lib̾a. Undẽ. subdit. Ill aũt quẽ sirr
quie cũ dño gatia̾et inspe. lib̾asẽs qͥa
Q̃ añt lib̾a. sit ot m̃at̾: auetoritate ꝓ̃sai
ꝓb̾at subdens. Scͥptũ ẽ em̃. Qͣsi . u̾eli

Expanded text:
mile illi populo, quia sicut vetus Testamentum poenas minabatur, et temporalia promittebat: ita ille populus timore poenae, et amore temporalium serviebat. Ecce per haec omnia patet quod vetus lex non est tenenda, eille populus timore poenae, et amore temporalium serviebat. Ecce per haec omnia patet quod vetus  libera. Unde subdit, Illa autem. quae cum Domino gaudet in spe, libera est, quia Quod autem libera sit et mater, auctoritate Isaiae probat, subdens: Scriptum est enim. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis ⁊ lib̾a monstiat᷑ ⁊ mat̾. Letari eñi
⁊ erũꝑe ⁊ clamare: ꝑtinent aa lib̾tat̾em:
qi multi filiĩ: ħ ꝑtinet ad matrẽ. ¶ secias
Seccłi gencium Rnlis. que tpr̃e legis
nullos gentut. que ⁊̃ ñ parturis: qr neq¬
Irut̃ conatũ habuit letare incorde:erñ¬
pe. ⁊. detictã m̃tio. expͣ ostende. ⁊ clama¬
I. gau̾diũ tuũ aliis p̾dica⁊̃ qr magis.

Expanded text:
libera monstratur et mater. Laetari enim, et erumpere, et clamare pertinent ad libertatem; quia multi filii, hoc pertinet ad matrem. Isaias asO Ecclesia gentium sterilis quae, tempore legis, nullos genuit. Non parturis, quia necdum conatum habuit. Laetare, in corde. Erumpe. Laetitiam mentis extra ostende. Clama. Gaudium tuum aliis praedica. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
uel sexagesimꝰ seprimꝰ annus. qͦ ĩ dul¬
ta est eis aciro ⁊ dario licencia rede¬
undi debabilonia. Unde ꝯpletis annis
septuaginta: redier̃. Uel pociꝰ septu¬
ꝓquin qͣgesimo qͥ iubeleus dr̃ obser¬
ħ iam facitis: peiꝰ aut tim̃o.Scilic
ne forte laborauim ĩ ub sine causa:
id ẽ inutilit᷑. Qd̾ ẽ si legẽ plene sꝯ¬
ħ de errore gentiliũ intelligamꝰ. In eo

Expanded text:
vel sexagesimus unus annus quo indulvel sexagesimus unus annus quo indulta est eis a Cyro et Dario licentia redeundi de Babylonia, unde completis annis septuaginta redierunt. Vel potius septuqui jubileus dicitur obserc jam facitis, pejus autem timeo, scilicet ne forte laboraverim in vobis sine causa, id est inutiliter, quod est si legem plene susterum, ut hoc de errore gentilium intelligamus; in eo
Abbreviated transcription (Latin):
niam pͥmã eiꝰdt̃ m̃sis: qñ azima come¬
debantur. Septẽ etam septimanas: qͣs
ritu iudaico pt azima ꝯputabant. Dies
ihłitici pentecostes seruant. nec ñ ⁊ clã¬
gorem tu barũ pͥmo die m̃sis septimi.
decuna ⁊̃ erusdem m̃sis expiacionem
⁊ ieiuniũ: or ĩ sexta decima scenophe¬
giam. X m̃ses obseruatis ũ neome¬
nias. Menses ⁊̃ custoduit̃: qr pͥmũ
⁊ septimũ m̃sem obseruant.& tp̃ra.
ut tempꝰ eg̾ssionis de egipto. T pr̃a
⁊̃ colebant. qͥ ꝑannos singłos ihero¬
solimã ueniebant. putãtes se ĩ płe
dñi p̾ceptũ dicentis. T̃ ribꝰ tp̾ibus
anni: diẽ festũ agetis mͥ.⁊ appare¬
bit masculinũ tuũ: ĩ cõspectu dĩ
tui. &̾ annos septimos. Puto eqͥdem
ħ deseptimo remissionis anno diei:
⁊ deqͥnquagesimo qͥ ab illis iubeleus
dr̃. quẽ uidei aliq̃n suo ordine ser¬
uare nequiuer̃ captiuitate p̾ssi qͣ
soluta: ꝓ eo septinũ annũ septime
aecadis coluerũt. Q potest intelligi

Expanded text:
sis, quando azyma comedebantur; septem etiam septimanas, quas ritu Judaico post azyma computant. Dies Israelitici Pentecostes servant, nec non et clangorem tubarum, primo die mensis septimi, decima etiam ejusdem mensis expiationem et jejunium, et in quinta decima scenopegiam. Et menses observatis, ut neomenias. Menses etiam custodiunt, quia primum et septimum mensem observant; et tempora, ut tempus egressionis de Aegypto: tempora etiam colebant qui per annos singulos Hierosolymam veniebant, putantes se implere Domini praeceptum, dicentis: Tribus temporibus anni, diem festum agetis mihi, et apparebit masculinum tuum in conspectu Dei tui . Et annos septimos. Puto equidem hoc de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo qui ab illis jubileus dicitur, quem Judaei aliquando suo ordine servare nequiverunt captivitate pressi, qua soluta pro eo septimum annum septimae decadis coluerunt, qui potest intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
nes subrcarnalibꝰ obseriaonbꝰ ara¬
bia enĩ int̃pcatur humilitas uł asflicho.
& bndĩcitur nunus cestam̃tum d̃atũ eẽ in
arab̾ia nͣ int̾ra ꝑnissionĩs ubriudit qͣsi
eni fuerle. Qta uetꝰ restanĩtã ñ filios
s seruas halienoͤ pariebat. Bende uetꝰ
tedtant̃tam ppło cͥui datiũ ĩ ⁊ꝑat dicens.

Expanded text:
 observationibus. Arabia enim interpretatur humilitas vel afflictio. Et bene dicitur vetus Testamentum datum esse in Arabia, non in terra promissionis, ubi Judaei quasi eni fuerunt, quia vetus Testamentum non filios sed servos et alienos pariebat. Deinde vetus Testamentum populo cui d
Abbreviated transcription (Latin):
dõ.ũ fotinꝰ uel paulꝰ samosathenꝰ. illi
nũqͣm c̾do nec seruio. Uelud siqͥs pͣ¬
puram uel diadena regale iacens in¬
ueniat: nũqͥd ea conabit᷑ adorare. Cũ
uͦ ea rex fu̾it indutꝰ ꝑiculũ mortis ĩcur¬
rit: si ea cum rege adorare q̃s ꝯtep̃serit.
c unum filium dm̃ u̾um ⁊ hoĩem u̾um
siqͥs adorare cõtepserit: et̾nalit᷑ morie¬

Expanded text:
a Deo, illi nunquam credo nec servio; velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inveniat, numquid ea conabitur adorare? Cum vero eis rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum rege adorare quis contempsericet unum Filium Deum verum et hominem verum si quis adorare contempserit, aeternaliter morie
Abbreviated transcription (Latin):
cior uos ꝑire ⁊ errare ꝑpetuo: excaritate
ub loqͣr. Dicite mͥ ⁊ et. U el alit̾ potest
legi ħ litt̾a: eodẽ manẽte sensu. filioli m̃i
rict. Q si. ũ solum ex supͣ. dictis ꝓbãtur
lex ẽẽ qͥutenda: s ⁊i auctoritas ipsiꝯ
legis ostend̾it hic. S filioli. mei. dicite .i.
respõdete mͥ. usq huc enĩ pẽdet sentẽcia.
unt̾ ponitur illude qͦs iterũ parturio
donec formet᷑ xͦ inub̃. U ellem aũt eẽ apd̃
inqͣm ofilioli. qͥ uultis eẽ cͥarnalit̾ sub
lege. dicite m .i. respõdete mͥ. legẽm le¬
gistis annon. Qcͥt eligant ꝓbant᷑ stul¬
ti.Si ñ leger̃: ñ debent reciꝑe qd̾ nesciũt
Si legeriint: ipsa ꝓbat se dimittendã.
Qd̾ si ñ intelligunt. stulti sunt. Idõ eos
int̾rogat dicens. Legem ñ legnͣtis e Qͣsi.
legitis qͥdem s ñ intellexittis.
an leg̾itis legem. qr in ea quiddã scͥptũ ẽ.
qd̾ si aitenłitis: nũqͣm ad eam reu̾tetis.
Scͥptum ẽ enim ingenesi. qm̃ abrabam

Expanded text:
et errare perpetuo, ex charitate vobis loquar. Dicite mihi, etc. Vel aliter potest legi haec littera, eodem manente sensu. Filioli, quasi dicat: Non solum ex supradictis probatur lex esse dimittenda, sed etiam auctoritas ipsius legis hoc ostendit. O filioli mei, dicite, id est respondete mihi. Usque huc enim pendet sententia, et interponitur illud quos iterum parturio, donec finquam, o filioli, qui vultis esse carnaliter sub lege, dicite mihi, id est respondete mihi: Legem legistis, an non? Quidquid eligant, probantur stulti; si non legerunt, non debent recipere quod nesciunt; si legerunt, ipsa probat se dimittendam. Quod si non intelligunt, stulti sunt. Ideo eos interrogat, dicens: legem non legistis? Quasi dicat: Legistis quidem, sed non intellexistis.an legeritis legem, quia in ea quiddam scriptum est: Quod si attenderitis, nunquam ad eam recurreretis. Scriptum est enim in Genesi, quoniam Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
ñ bene. qͥñ tã cupiunt eos ẽẽ meliores: qͣm
ipsos uolunt fac̾e peiores: ⁊ retrorsum tra¬
here emulatione ꝑu̾sa. Unde subdit.
uolunt exclude atide ad legem. uel adilec¬
tone mea. ũ illos emulemini : id ẽ immi¬
temini inlegalibus B̾ onũ aut̃ emulamini.¬
Qͣsi illi uolunt ut ipsos emulemini: s uos
emt̃lamini.i. diligite. ⁊ imitamini bonũ
hominẽ me .s. ⁊ huius modi. ⁊ ħ in bono.
Id est ꝓpt̾ ħ diligite. qr ĩ eo ẽ uͥtꝰ & bona

Expanded text:
 non tam cupiunt eos esse meliores quam ipsos volunt facere pejores, et retrorsum trahere aemulatione perversa. Unde subdit: sed volunt vos excludere, a fide ad legem, vel a dilectione mea, ut illos aemulemini, id est intuemini in legalibus. Bonum autem. Quasi dicat: Illi volunt ut ipsos aemulemini, sed vos aemulamini, id est diligite et imitamini, bonum hominem, me scilicet et hujusmodi. Et hoc in bono, id est propter hoc diligite, quia in eo est virtus et bona
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ad p̾sentes sit: cupit uocẽ apłicã. uocem
litt̾is ꝯp̾hensam inp̾sentiam ꝯmutare. Sep¬
tura enĩ diuna edificat lecta. s multo plus
ꝓdẽ si ddelitt̾is mutatur inuocẽ. Magnã
siqͥdem uĩ habet uox unta. uox de aucto¬
ris sui ore resonans. que ea ꝓnunciatione
ꝓfertur ⁊ distinguitur: qͣ ii hominis corde
uellẽ litt̾arũ uocem p̾sens de mõ ore pro¬
ferre. ii uos solito seu̾ior ipse corriꝑem
pͥm̾e ñ ualet urascentis resonate cdamo¬
rem ⁊⁊ dolorẽ pectoris apiscibꝰ explicare.
hab̾e doctores. ⁊ fine causa sem̃ iactũ
ẽ doctrine. Ita ut cum ieremia dicam

Expanded text:
sentes fit, cupit apostolicam vocem litteris comprehensam in praesentiam commutare. Scriptura enim divina aedificat lecta, sed multo plus prodest si de litteris mutatur in vocem. Magnam si quidem vim habet vox viva, vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur, et distinguitur, quia in hominis corde vellem litterarum vocem praesens de meo ore proferre, ut vos solito severior ipse corripereprimere, non valet irascentis resonare clamorem, et dolorem pectoris apicibus explicare: habere doctores, et sine causa semen jactum est doctrinae, ita ut cum Jeremia dicam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ parit sełm carnẽ: nec parnirit.⁊.
nec dolores patitur: s gen̾at spũalit̾ sine
passione clamaus inleticia. Que plures
habet filios: qͣm que habet iirum .i. si
nagoga que carnalit̾ gen̾at. Unde subdit.
Qa magis multi sunt filii tui deserte. Aqͦ:
abadam. qͥ deserta uita: secutꝰ ẽ mortem
qͣm eiꝰ que habet urum.i. sinagoge. Ml¬
to eñi plures s̃ xani iudeis: qr xam suꝑ
gressi funt num̃o uideormi. Stilis g dic¬
ta ẽ. qr uͥgo ẽ que ñ carnalit̾ gen̾at filioᷤ.
s ꝑ solam fidem spũalit̾. que nec partu¬
rire dr̃. Q enĩ parturit dolores patitur.
qr carnalit̾ geñabat. ꝑ arit aut̃ eiues t̾te¬
ne ciuitatis: pcc̃o uiciata natura. Celes¬

Expanded text:
non parit, secundum carnem; nec parturit, id est nec dolores patitur, sed generat spiritualiter sine passione, clamans in laetitia quia plures habet filios quam quae habet virum, id est synagoga quae carnaliter generat. Unde subdit quia magis multi sunt filii tui desertae. A quo? Ab Adam, qui deserta vita secutus est mortem, quam ejus quae habet virum, id est synagoga. Multo enim pgressi sunt numerum Judaeorum. Sterilis ergo dicta est, quia virgo est quae non carnaliter generat filios, sed per solam fidem spiritualiter quae nec parturire dicitur. Quae enim parturit, dolores patitur. quia carnaliter generabat. Parit autem cives terrenae civitatis peccato vitiata natura; coeles
Abbreviated transcription (Latin):
inuii ad infirma ⁊ egena elem̃ta. qͥb
denuo uultis seruire: id est ad suꝑsti¬
ciosas tẽprorũ obseruacione̾. Manĩ¬
festum ẽ enim uolumina tmꝑuni: ꝑ
elem̃ta hicuis modi ħ ẽ celum ⁊ t̾ram
& motꝰ atq ordinẽ siderũ ãministri
qd̾ sui inuicẽ egent ad regendũ mũ¬
seriure uultis: qr dies obseruatis: ⁊¬
m̃ses. ⁊ tp̃ra.⁊ annos. Dies obseruant.
ũ qui dicunt: ħ die ñ est aliqͥd inci¬
piendiĩ. Menses aũt colunt: qͥcutrs
dicunt nouus annꝰ ẽ. ke alende fũt
ianuarii. ñ licer ħ uel illd̾ fac̾e.S:
nulla ddebet ẽẽ suspicio harum rerũ.
qr ꝓsꝑe porest ced̾e: qͥcqͥd siplicit̾ sub

Expanded text:
ini ad infirma et egena elementa quibus denuo vultis servire, id est ad superstitiosas temporum observationes. Manifestum est eum volumina temporum per elementa hujus mundi, hoc est coelum et terram, et motus, atque ordinem siderum administrari. quod sui invicem egent ad regendum munservire ervant, ut qui dicunt hoc die non est aliquid incipiendum, menses autem colunt, qui cursus dicunt, novus annus est. Calendae sunt Januarii, non licet hoc vel illud facere. Sed nulla debet esse suspicio harum rerum, quia prospere potest cedere quidquid simpliciter sub
Abbreviated transcription (Latin):
in illa etate.⁊̃ mulieris accedẽre stilitate
que nec tunc parere potuit: qñ ñ etas tͥe¬
cunditati. s etati fecunditas det̾uit. Qd̾
uͦ nat᷑e sic affecte fructꝰ postitatis ñ debe¬
atur: significat qd natura huiam gen̾is

Expanded text:
 etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic affectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura ge
Abbreviated transcription (Latin):
apłc dic̾et: timeo ne forte sine causa
laborau̾im inub̃. H ec dũt obseruabãt.
qͥ c̾tis diebꝰ uel m̃fibꝰ uel annis: uo¬
lunt uel nolunt aliqͥd incoare. Qͣ si
tauista uel infauista sint tp̃ra. Nõ
itaq uta obsu̾emꝰ. ne ab apło ista au¬
diamꝰ: tim̃o ⁊ et̃. Cos enim culpat.
qͥ ꝯstellaciones secunt᷑ dicentes. ñ
ꝓficiscar: qr luna sic fertur. uel ꝓ¬
ficiscar ũ ꝓsꝑa cedant: qr ita se hab
posicio siderum. Agam ħ m̃se cõm̾ei¬
um: qr u̾ta stella agit m̃sem. Nõ plã¬
tabo ħ anno uineam: qr bisextꝰ est.
ĩales culpantur. qr ñ natiurales ele¬
mñtorũ effectꝰ insidum ordinatissima

Expanded text:
e sine causa laboraverim in vobis. Haec autem observant qui certis diebus vel mensibus vel annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, quasi fausta et infausta sint tempora. Non itaque ista observemus, ne ab Apostolo ista audiamus: Timeo, etc. Eos enim culpat qui constellationes sequuntur, dicentes: Non proficiscar, quia luna sic fertur, vel proficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; agam hoc mense commercium, quia ista stella agit mensem; non plantabo hoc anno vineam, quia bissextus est. Tales culpantur, non quia naturales elementorum effectus in siderum ordinatissima
Abbreviated transcription (Latin):
gat lector utram uolet sentenciam:
dum mͦ intelligat a tm̃ ꝑiculum aĩe
ꝑtin̾e suꝑsticiosas tẽꝑum᷑ obseruãciaᷤ.:
lic ne forte sine causa laborau̾im
in uob̾. Sunt qͦdam que leuissima
putarent᷑: nͥ inscͥpturis demonꝰtrarẽt᷑

Expanded text:
let sententiam, dummodo intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observantias, licet ne forte sine causa laboraverim in vobis. Sunt quaedam quae levissima putaren
Abbreviated transcription (Latin):
¶teriore
pater. Elegant᷑ aũt intelligit᷑ ñ frustͣ
auarũ linguarũ u̾ba posuisse idem
significãtiam apt̾ uniu̾sũ ppłm qͥ de
uideis ⁊ gẽtib inunitatẽ fidei uocat᷑

Expanded text:
steriore Pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia, propter universum populum, qui de Judaeis et de Gentibus in unitatem fidei vocatus
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥesctinus. Nõ enim tẽ cognou̾at eos
ds. p̃cognitoᷤᷤ uudelic ante constitu
cionẽ mũdi: s tuc̃ ipsi cum illiꝯ mu¬
ñe ñ suo m̃ito uel sua tacultate cog¬
nou̾ant. R idõ maluit tͦpice loqͥ. ii
tune abillo cognitoᷤᷤ dic̃et: cũ eis cog¬
noscendũ se p̃stitit. ⁊ u̾bum corrig̾e
quam siñet ũ ħ sibi arrogarent se po¬
tuisse qd̾ eis posse ille donau̾at. Cum
afide ad elem̃ta .i. ad legẽ inicialem.

Expanded text:
requiescimus. Non enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos videeum illius munere non suo merito vel sua facultate cognoverunt: et ideo maluit topice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et verbum corrigere, quam sinere ut hoc sibi arrogarent se potuisse quod eis posse ille donaverat. Cuma fide ad elementa, id est ad legem initialem,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Notandum ⁊̃ qr clamor ĩscriptis.
nõ magne uocis emissio s sciencie in¬
telligatur: ⁊ inntẽcionis magnitudo. Nos A¬
Q esamamꝰ. s ille clamare dictꝰ est: qui coirecl¬
effiẽ ut elamemus. Misit gͦ sp̃m filii sui
clamãtẽ ałba pat̾: id ẽ nos clamare faci¬

Expanded text:
tandum quia clamor in Scripturis non magnae vocis emissio, sed scientiae intelligatur et intentionis magnitudo. Nos mamus; sed ille clamare dictus est qui efficit ut clamemus. Misit ergo Spiritum Filii sui clamantem Abba, Pater, id est nos clamare faci
Abbreviated transcription (Latin):
cta atĩgit ũ scͥptum ẽ afine usq adfiẽ
fortit̾ ⁊ dasponit oĩa suauit᷑: s ubi figni¬
ficandiim fherat łi donũ: qd̾ in debitum
hoĩnibꝰ gͣtis gr̃ã largiretur: fic oportuit ddari
filium : qͣni ad modum ñat᷑e ñ debenur. ex¬

Expanded text:
 a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter : sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratis gratia largiretur, sic oportuit dari filium, quemadmodum naturae non debebatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
i. mirabilit̾ natꝰ e. Ateendẽ qd ait scͥp¬
tum est qm̃ abrahãmialuos filios habu¬
mula legentes apłmillibram au̾õ gene¬
meseps ignerantes: putꝗnt. solosq̃ asios filio
habiusse abraham. S hos solos cõmemorat
aplẽ. qr de his duobꝰ seͥptura sp̃alit̾ sĩgła
exequitur: innuens aliqͥd eg̾gium ĩ his
p̃figurari. Item attende qd̾ subdit. unum
de ancilla ⁊ unum de lib̃a. Nõ enim h frust̃
dutm x̃. Ut̾q qͥdem de habraliã natꝰ ẽ: s¬
diu̾sa oꝑacione. qi qͥ de ancilla scđ̾m carnis uitate i.¬
naturã natꝰ ẽ: qr iuuencłã de sene solet ꝯ¬
cionẽ c̾i qͥ ꝓmisit. Illũ gͦ genuit. demonstns
ꝯfuetudo naturã: illum dedit ꝓmissio sig¬
nificans gr̾am. Ibi humanꝰ usꝰ ostenditir.

Expanded text:
id est mirabiliter natus est. Attende quod ait, scriptum est quoniam Abraham duos filios habumulti legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos duos filios habuisse Abraham. Sed hos solos commemorat Apostolus, quia de his duobus Scriptura specialiter singula exsequitur, innuens aliquid egregium in his praefigurari. Item attende quod subdit, unum de ancilla, et unum de libera. Non enim hoc frustra distinxit. Uterque quidem de Abraham natus esdiversa operatione. Quia qui de ancilla secundum carnis naturam, qua juvencula de sene solet ctionem Dei, qui promisit. Illum ergo genuit, demonstrans consuetudo naturam. Illum vero dedit promissio, significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
nata e filis qͣ hẽ qd pat̾. Q nicũ em̃fi¬
dum fac̾et: ad optauit. Iste itaq modꝰ.
quo nos dls cũ iam ee̾mus ab ipso nõ
pati .s. ꝯditi ⁊ instituti. u̾bo suo ⁊ gr̾a
sua genuit. ut filii eẽmus: ad ophio¬

Expanded text:
d Pater. Unicum enim Fidum faceret, adoptavit. Iste itaque modus quo nos Deus, cum jam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, verbo suo et gratia sua genuit, ut filii ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cionis mulieres dic̃ ñ u̾gmitate cor¬
ruptas : s femmnas. Sic̃ ingenesi legit᷑
de eua qñ ipsa facta ẽ: formauit eam
iumulierẽ. nec ad huc passa erat ꝯcubitũ
uiri. Item ñ te offendat qd̾ ait̃ factũ.
eũ ꝯfiteam᷑ natũ. Factum enĩ ñ ꝯfitem᷑
nͥ hominẽ. Ds̃ aũt semꝑ faciens ẽ. ẜie¬

Expanded text:
te corruptas, sed feminas, sicut legitur de Eva, quando ipsa facta est: Formavit eam mulierem , nec adhuc passa erat concubitum viri. Item, non te offendat quod ait, factum cum confiteamur natum. Factum enim non confitemur nisi hominem. Deus autem semper faciens e
Abbreviated transcription (Latin):
nos ad optat. h inc enĩ adopcionẽ recipi¬
miꝰ qd̾ ille unicꝰ di filiꝯ. ñ dedignatꝰ est
pardicipacionẽ nanire nĩe. factꝰ exmu¬
uere u ñ solum unigenitꝰ ẽẽt. ubi fr̾s¬
nhabet s mogenitꝰ ĩ mũltis fribꝰ
fieret ad opeionẽ aũt dic̃: ũ cistuncte
uetelligamt᷑ umcũ dei filium. Nos aũt¬

Expanded text:
recipimus, quod ille unicus Dei Filius non dedignatus est participationem nostrae naturae, factus ex muliere, ut non solum unigenitus esset, sed etiam primogenitus in multis fratribus fieret. Adoptionem autem dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei Filium.
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Illuc gͦ missꝰ ẽ: ubi erat. Uñ⁊
illud inꝓpħa dic̃. Celũ ce tr̾am ego ĩpleo.
Qd̾ si de patre dictũ accipiatur. ubi
potuit ẽẽ sine u̾bo suo. sine sapiencia
sua. que ꝓtendit afine usq ad finem
fortit̾ ⁊ disponit omĩa fuauit᷑: s neq

Expanded text:
erat, illuc ergo missus est ubi erat. Unde et illud in propheta dicit: Coelum et terra ego impleo . Quod si de Patre dictum accipiatur, ubi potuit esse sine Verbo suo, sine sapientia sua, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter : sed neque
Abbreviated transcription (Latin):
oblata ẽ. Nec inirũ si ⁊ illa legis oꝑa
sustinuit. exqͥlꝰ lib̾aret eos qͥ eis sei¬
iulit̾ tinebant᷑. qͥ ⁊ĩ mortẽ sustinuit
ũ exilla alios libaret .ẜ. act ẽ gͦ suble
beraret sic̃ ab aliis penis. Uñ subdit.
Ut eos qͥ sub lege erant p̾ssi ⁊ rer: redi
ere: factum sub lege. S mutato or¬
dine : ilł alia duo respõdit. ad id .ir.
qd̃ dix̃ factũ sub lege. illud retulit:
ũ eos qͥ sub lege eiant redim̃et. ad
illud qd̵ dix̃ factum exmuliere. Hoc ali¬
Quid reffert: ũ ad optionẽ filiorum ⁊ c̃t.

Expanded text:
oblata. Nec mirum si et illa legis opera sustinuit ex quibus liberaret eos qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex illa alios liberaret. Factus est egis, sicut sub aliis poenis. Unde subdit: Ut eos qui sub lege erant pressi et rei, redere, factum sub lege, sed mutato ordine, illis alia duo respondent. Ad id enim quod dixit factum sub lege, illud retulit, ut eos qui sub lege erant redimeret. Ad illud quod dixit factum ex muliere, hoc aliud refert, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
erit: in głia. Priũ fuit ignorancia
langoris. scđm desꝑacio cͤationis. t̾ciũ
ad epcio sanitatis. Ante legẽ nãq hoo
morbũ ñ agnoscebat suũ. Idõq silebat:
nec querebat medicũ. Ut aut̃ lex sub¬
intrauit. ⁊ ostendit lãguidis uuln̾a sua:
mox ruptũ ẽ ipsum silenciũ.⁊ ceꝑũt
egri posc̾e remec̾iũ. S ꝑ oꝑa legis ubi
ñ ẽ salꝯ sanari uolẽtes: qͥd qͤrebant ĩ

Expanded text:
erit in gloria. Primum fuit ignorantia languoris, secundum desperatio curationis, tertium adeptio sanitatis. Ante legem namque homo morbum non agnoscebat suum, ideoque silebat, nec quaerebat remedium. Ut autem lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, mox ruptum est silentium, et coeperunt aegri poscere remedium; sed opera legis, ubi non est salus sanari volente
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ spu minor ẽ fiiꝰ: qr afpt̃i missus
ẽ Habes .ix. sẽptum. qd̾ filis apatre
⁊ spũ eiꝰ : dicat se eẽ missum. Uides
gͦ qd simplicitas sermoni: ñ inĩuria
fit mistionis. Misit gͦ as filiũ suuĩ.
factum exmuliere. forte ħ mouer.
qd̾ dic̃ ex muliere: ñ ait exugine.
S nͨ moueat. Utrũq enĩ de septa¬

Expanded text:
 missus est? Habes enim scriptum, quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat se esse missum. Vides ergo quod simplicitas sermonis, non injuria sit missionis. Misit ergo Deus 153 Filium suum factum ex muliere, forte hoc movet quod dicit ex muliere, non ait ex virgine, sed non moveat. Utrumque enim de S
Abbreviated transcription (Latin):
romanos ꝑtetatũ ẽ uixta humane ca¬
pacitatis ualitudinẽ: hic ꝑstringimꝰ
ad alia festinantes.Si tñ sobrie de di
filio que digna s̃ opinem. idõ missũ
intellige debemꝰ: qr ex illo ĩ ꝯp̃hensi¬
bili inennartabiliq sec̃to maiestatie

Expanded text:
Romanos pertractatum est juxta humanae capacitatis valetudinem, hic perstringimus ad alia festinantes. Si tamen sobrie de Dei Filio quae digna sunt opinemur, ideo missum intelligere debemus, quia ex illo incomprehensibili inenarrabilique secreto majestatis
Abbreviated transcription (Latin):
rent illos: defendebat ãmonẽdo. ĩcrepã
abint᷑no lib̾auit. Fuit eis ⁊ actor.qr
causã eoꝵ apd̾ dm̃ bene egit: dũ per
alioqͥn exeredarent᷑. De qͦ tpr̃e subdit.
paruuli subhelem̃tis mundi sertuxeba
sola dĩ uolũtate. uenit plenitudo
temprĩs: i. postqͣm tempꝰ p̾cedẽs ad¬
impletum ẽ. Plenitudo enĩ tẽprĩs ẽ:

Expanded text:
rent, illos defendebat admonendo, increpandrent, illos defendebat admonendo, increpandab inferno liberavit. Fuit eis et actor, quia causam eorum apud Deum bene egit, dum per alioquin exhaeredarentur. De quo tempore subdit: parvuli sub elementis mundi serviebamsola Dei voluntate venit plenitudo temporis, id est postquam tempus praecedens adimpletum e