comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scrutari testimonia dĩ. non diligere qd̾ osten¬
dunt. & nolle ꝑuenire qͦ ducunt: id÷ ad deum.
am tam & si & ipsi scrutantur destimonia dĩ.
non ut ipsum. s ut aliud exhis inueniant.
& adquirant: certe non intoto corde exquut̃
eum: qđ non utiq frustra. hic additum cer¬
nimus Sciens enim sp̃s qui hec dicit. mul¬
tos ꝓpter aliud non ꝓpter qđ constitutum est
scrutari testimonia eius: non tantum dixit
beati qui scrutantur testimonia eiꝰ s addidit
intoto corde exquirunt eum: tanquã docens
quẽadmodũ ut ꝓpter qđ scrutanda sunt te¬
stimonia dñi Deniq inlibro sapientiȩ loqñs
ipsa sapientia: querunt inquit me mali &.
noninuenient: oderunt enim sapientiam Qd
quid ẽ aliud quam oderunt me Ouerunt s̃
me ait & nonme inueniunt qui oderunt me:
Quomͦ igitur dicuntur querere qđ oderunt: nͥ
quia non hoc sed aliud ibi querunt: Non enĩ

Expanded text:
hoc scrutari testimonia Dei, non diligere quod ostenhoc scrutari testimonia Dei, non diligere quod ostendunt, nolle pervenire quo ducunt, id est ad Deum. Aut si et ipsi scrutantur testimonia Dei, quamvis non ut ipsum, sed ut aliud ex his inveniant et acquirant; certe non «in toto corde exquirunt eum,» quod non utique frustra hic additum cernimus. Sciens enim Spiritus qui haec dicit, multos propter aliud, non propter quod constitutum est, scrutari testimonia ejus, non tantum dixit, «Beati qui scrutantur testimonia ejus;» sed addidit, «in toto corde exquirunt eum,» tanquam docens quemadmodum, vel propter quid scrutanda sint testimonia Domini. Denique in libro Sapientiae loquens ipsa Sapientia: «Quaerunt,» inquit, «me mali, et non inveniunt; oderunt enim sapientiam» . Quod quid est aliud, quam, Oderunt me? Quaerunt ergo me, ait, et non me inveniunt qui oderunt me. Quomodo igitur dicuntur quaerere quod oderunt, nisi quia non hoc, sed aliud ibi quaerunt? Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
seruantes testimonia eius. & intoto corde exqͥ¬
rentes eum: ꝓfecto qui oꝑantur iniquitatem
ñscrutantur testimonia eius Et tam̃ nouimꝰ
oꝑarios iniquitatis ad hoc scrutari testimo¬
nia domini: quia malunt docti ẽẽ quã iusti:
ouimus & alios adhoc scrutari testimoniado¬
mini: non qd̃ iam recte uiuant: sed ut sciant
quẽadmodum uiuere debeant: Lales gͦ nondũ
inmaculati ambulant in lege dñi: ac ꝑ hoc non¬
amus homines eius scrutari testimonia ñbea¬
tos. quia ñ inmaculatos: Nam scribe & phari
sei cathedram moysi sedentes dequib dñs ait
quȩ dicunt facie. quȩ autẽ faciunt facere no¬
lite. dicunt enim & non facuint. utiq scruta¬
bantur testimonia dni: ut haberent quȩ dice¬
rent bona: quamus facerent mala: et hos
omiitamus: Recte quippe respondebit᷑ a nob̾
qđ isti non scrutantur testimonia dm̃ Nonenĩ
querunt ipsa: sed aliud querunt ꝑipsa. id÷ ut
glorificentur abhominib uł ditentur: Non est

Expanded text:
orde exquirentes eum; profecto qui operantur iniquitatem, non scrutantur testimonia ejus. Et tamen novimus operarios iniquitatis ad hoc scrutari testimonia Domini, quia malunt docti esse quam justi: novimus et alios ad hoc scrutari testimonia Domini, non quod jam recte vivant, sed ut sciant quemadmodum vivere debeant. Tales ergo nondum immaculati ambulant in lege Domini, ac per hoc nonamus homines ejus scrutari testimonia non beatos, quia non immaculatos? Nam Scribae et Pharisaei super cathedram Moysi sedentes, de quibus Dominus ait, «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» ; utique scrutabantur testimonia Domini, ut haberent quae dicerent bona, quamvis facerent mala. Sed hos omittamus: recte quippe respondebitur nobis quod isti non scrutantur testimonia Domini. Non enim quaerunt ipsa, sed aliud quaerunt per ipsa, id est, ut glorificentur ab hominibus, vel ditentur. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
bere: ac ꝑhoc quia ñuis timere: nicħ aliud tibi
remanet qͣm timere Et unde inquis scriptỹ
inuus domini: O uod si ambulant inquit: non
oꝑant᷑ iniqͥtatẽ Si ñ oꝑant᷑ ĩiqͥtatẽ: ñ hñt peccm̃:¬

Expanded text:
bere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud bere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere. 2. Et unde, inquis, scriptumin viis Domini? Quod si ambulant, inquit, non operantur iniquitatem: si non operantur iniquitatem, non habent pecc
Abbreviated transcription (Latin):
ostentetur inlingua ut simus scd̃m apłm non
alta sapientes sedhumilib consentientes: Non
ait colloquentes: sed consentientes. qđ non fit
ore s corde Hypocrita: si dicis te habere cum
credas te non habere peccatum: foris fingis hu¬
nulitatem. intus amplecteris uanitatem. Ergo
& inore & incorde non habes ueritatem. Quid tͥ
ꝓdest uideri hominib humile ẽẽ qđ dicis: si ds̃
uidet altum eẽ qđ sapis: Certe si aurib diuinũ
insonaret oraculum. noli altum dicere: nec sic
inmerito dampnareris:si humile inore coram
hominib & altum incorde corã dño loquereris.
Cum uͦ audias noli altum saꝑe sed time. ñenum
ait dicere s saꝑe: cur non etiam intus es humi¬
lis ubi sapis: Anideo mens altitudine inflat᷑:
ut humilitatem lingua mentĩatur: Legis uł
audis. noli altum saꝑe s time: & tu intantum
sapis altum. ut te peccatum existimes non ha¬

Expanded text:
ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non alta sapientes, sed humilibus consentientes» : non ait, colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non enim ait, dicere, sed, «sapere»; cur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, vel audis, «Noli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non ha
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ & arescat elatio fenea suꝑborum se ipsam se¬
ducens: quȩ inaurib hominum simulata hu¬
militate sedicit habere peccatumꝰ incorde aut̃
suo impia elatione dicit se ñ habere peccatum: Qui
enim hoc dicunt se ipsos seducunt. & ueritas ineis
ñẽ. Sed qñ inaurib homiũ hoc dicunt: ñ tan¬
tum seipsos. s & alios quosq doctrinȩ insanȩ ꝑ¬
uersitate seducunt Cum uͦ id incorde suo dicuns.
hoc seipsos incorde seducunt: & in suo corde ueri¬
tatis lumen amutunt Exclamet autẽ sca fami¬
lia xp̃i frustificans & crescens inuniuerso mundo
humilit̃ uerax. & ueraciter humilis : exclamet in¬
quam: si dixcrimus quia peccatum ñ habemus.:
nos ipsos seducimus. & ueritas innobis non est:
qđ si confessi fuerimus delicta nr̃a: fidelisẽ & ui
stus. ut dimittat nob̃ peccata nr̃a. & mundet nos
abomni iniquitate: Hec ut dicuntur: ita senti¬
antur: Tunc enim erit humilitas uera: si ñ solũ

Expanded text:
igitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seigitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in corde autem suo impia elatione dicit se non habere peccatum. Qui enim hoc dicunt, seipsos seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, non tantum seipsos, sed alios quoque doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde suo dicunt, c per hoc seipsos in corde suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem sancta familia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola
Abbreviated transcription (Latin):
ritas in nob̾ non ẽ aut ñputentur ambulare in
uiis dñi. qm̃ peccatum iniquitas ẽ & qui oꝑant᷑
iniquitatem. ñ utiq inuiis eius ambulauerun
enim ꝓpter arrogantiam suꝑbiamq uitandã
scriptum ẽ. si duerimus quia peccatum ñ habe¬
mus nos ipsos seducimus: alioquin non adde¬
retur & ueritas innob̾ nonẽ. sed diccittur humi¬
litas in nob̾ non ẽ: presertim quia sequit᷑ unde iste
scnsus clarius illustretur: om̃sq auferat dubita¬
tionis ambages. Cum enim hoc beatus ioħs di¬
xisset adiunxit. Si autẽ confessi fucrimus de
Q uid hic dicit: qͥd contra dicit dampnabilis
impietatis elatio: Si enim ꝓpter arrgantiã
deuitandam. ñ ꝓpter ueritatem fatendam.
dicunt sc̃ĩ se non habere peccatum: quid ẽ qͦd
confitentur ut remissionem mundationemq
mereãtur hanc: An ⁊ hoc fit ut arrogantia deui¬
tetur Puomͦ ergo impetrabit᷑ peccatorũ uera
mundatio: quoꝵ ẽ falsa confessio: Conticescat

Expanded text:
in viis Domini, quoniam «peccatum iniquitas est» , et qui operantur iniquitatem, non utique in viis ejus ambulaverunt; enim propter arrogantiam superbiamque vitandam scriptum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus.» Alioquin non adderetur, «Et veritas in nobis non est;» sed diceretur, Humilitas in nobis non est: praesertim quia sequitur unde iste sensus clarius illustretur, omnesque auferat dubitatione ambages. Cum enim hoc beatus Joannes dixisset, ad junxit: «Si autem confessi fuerimus del. Quid hic dicit, quid contradicit damnabilis impietatis elatio? Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter veritatem fatendam, non dicunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur? An et hoc fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitur peccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat
Abbreviated transcription (Latin):
bis commemoratum beatoꝵ genus: qͣm illud
qđ ante dictum ẽ Nam scrutari destimonia
domini. et eũ intoto corde exquirere. Hoc ẽ in¬
maculatum inuia et inlege dñi ambulare:
eniq sequitur et dicit. Non enim qui oꝑan¬
tur iniquitatem inuiis eius ambulauerunt.

Expanded text:
bis commemoratum beatorum genus, quam illud bis commemoratum beatorum genus, quam illud quod ante dictum est. Nam scrutari testimonia Domini, et eum in toto corde exquirere, hoc est immaculatum in via, in lege Domini ambulare. Denique sequitur et dicit: «Non enim qui operantur iniq
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitatem suam explere: quisquis alienis cla¬
dib pascitur: in omnib scelerib beatitudinem
querit: hos igitur errantes et uera miseria fal¬
sam beatitudinem requirentes reuocat aduam:
si audiatur uox ista diuina. beati inmaculati
inuia qui ambulant in lege dm̃i: tanquã di¬
cens Quoitis: Peritis. et nescitis: Non hac uia¬
illuc itur quo ꝑgitis quo ꝑuenire desideratis:
Namutiq beati eẽ cupitis: sed misera sunt &
admaiorem miseriam ducunt utinera ista quȩ
curritis: Tam magnum bonũ. querere ꝑmala
nolite. Si adillud ꝑuenire uultis:: huc uentte.
huc ite Uie ꝑuerse relinquite malignitatem:
qui non potestis relinquere beatitudinis uolun¬
tatẽ frustra tendendo fatigamini: quo ꝑue¬
niendo inquinamini: Non autem beati inqui¬
nati inerrore qui ambulant inꝑuersitate scłi:
Beati quiscrutantur testimonia eius. intoto cor¬
de exquirunt eum: Non mͥ uidetur aliud his uer¬

Expanded text:
crudelitatem suam quisquis alienis clacrudelitatem suam quisquis alienis cladibus pascit, in omnibus sceleribus beatitudinem quaerit. Hos igitur errantes, et vera miseria falsam beatitudinem requirentes, revocat ad viam, si audiatur, vox ista divina, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini:» tanquam dicens, Quo itis? Peritis, et nescitis. Non illac itur qua pergitis, quo pervenire desideratis: nam utique beati esse cupitis; sed misera sunt, et ad majorem miseriam ducunt itinera ista qua curritis. Tam magnum bonum quaerere per mala nolite: si ad illud pervenire vultis, huc venite, hac ite. Viae perversae relinquite malignitatem, qui non potestis relinquere beatitudinis voluntatem. Frustra tendendo fatigamini, quo perveniendo inquinamini. Non autem beati inquinati in errore, qui ambulant in perversitate saeculi; «Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum.» Non mihi videtur aliud his ver
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. ñ suꝑfluo uob̃ dicitur: sed exhortatio ne¬
cessaria ur̃is mentib adhibetur Suid enim
boni sit adqđ multi pigri sunt. id÷ inmacula¬
tos ambulare inuia. que lex ẽ dm̃. sic ostendit᷑:
cum beatos ẽẽ. qui hoc faciunt indicatur: ut ꝑꝑ
illud qđ om̃s uolunt etiam hoc fiat qđ pluri¬
mi nolunt. Beatum quippe eẽ tã magnũ ẽ bo¬
num: ut hoc et boni uelint & mali. Nec mi¬
rum ẽ qđ boni ꝓpterea sint boni: sed illud
mirum. qđ etiam mali ꝓpterea sunt mali. ut
sint beati Nam quisq libidinib deditus ut
luxuria stuprisq corrumpatur: in hoc malo
beatitudinem querit: et se miserum putat. cũ
adsuȩ concupiscentiȩ uoluptatem leticiamq ñ
ꝑuenit: beatum uͦ ñ dubitat iactare cũ ꝑuenit.
Et quisquis auaricie facib in ardescit: ad hoc con¬
gregat quocunq mͦ diuitias ut beatus sit. Qui¬
cunq desiderat dominationẽ: quisqͥs affectat

Expanded text:
Domini,» non superfluo nobis dicitur, sed exhortatio neDomini,» non superfluo nobis dicitur, sed exhortatio necessaria nostris mentibus adhibetur. Quid enim boni sit ad quod multi pigri sunt, id est, immaculatos ambulare in via, quae lex est Domini, sic ostenditur, cum beatos esse qui hoc faciunt, indicatur, ut propter illud quod omnes volunt, etiam hoc fiat quod plurimi nolunt. Beatum quippe esse, tam magnum est bonum, ut hoc et boni velint et mali. Nec mirum est quod boni propterea sunt boni; sed illud est mirum, quod etiam mali propterea sunt mali, ut sint beati. Nam quisquis libidinibus deditus, luxuria stuprisque corrumpitur, in hoc malo beatitudinem quaerit, et se miserum putat, cum ad suae concupiscentiae voluptatem laetitiamque non pervenit, beatum vero non dubitat jactare cum pervenit. Et quisquis avaritiae facibus inardescit, ad hoc congregat quocumque modo divitias, ut beatus sit: iicumque desiderat, dominationem quisquis affectat,
Abbreviated transcription (Latin):
Iagnus psalmus iste km̃i.
exhortatur nos ut beatitudi¬
nem queramus: qͣm nemo ẽ
qui ñerpetat. Quis enĩ unꝗͣ
uł potest. uł potuit. ut pot̾it
mucniri: qui cẽ nolit beatus:
Nuid gͥ ea exhortatione opus
ẽ adcam rem quã sua sponte appetit anunus:
Nam ꝓfecto qui exhortatur id agit ut excitetur
uoluntas euis cum quo agit: ad illud ꝓpt̃ quod
exhortationis adhibetur alloquium. Ut quid
gͦ nobiscum agitur ut uelimꝰ qđ nolle ñpossu¬
mus: nͥ qͥa omnis qͥdẽ beatitudinẽ concupiscũt.¬
rimi nesciunt: Idcoq hoc do¬
cet iste qui dicit.
FADL INMACULITI
qui ambulant inlege dñi
Tanquã diceret Scio qͥd uelis
beatiudinẽ queris Si ergo uis ẽẽ beatus: esto in¬
maculatus Iitud enim om̃s. hoc autem pauci
uolunt: sine quo non ꝑuenitur adillud qđ
omnes uolunt. Sed ubi erit quisq inmaculat᷑
nͥ inuia: Inqua uia nͥ in lege dñi: Ac ꝑhoc
beati inmaculati inuia qui ambulant ui lege

Expanded text:
agnus psalmus iste, carissimi, exhortatur nos ad beatitudinem, quam nemo est qui non expetat. Quis enim umquam vel potest vel potuit vel poterit inveniri, qui nolit esse beatus? Quid igitur exhortatione opus est ad eam rem, quam sua sponte appetit animus humanus? Nam profecto qui exhortatur, id agit, ut excitetur voluntas eius cum quo agit, ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Utquid ergo nobiscum agitur ut velimus quod nolle non possumus, nisi quia omnes quidem beatitudinem concupiscuntrimi nesciunt? Ideoque hoc docet iste, qui dicit: «Beati immaculati qui ambulant in lege Domini.» Tanquam diceret: Scio quid velis, beatitudinem quaeris; si ergo vis esse beatus, esto immaculatus. Illud enim omnes, hoc autem pauci volunt, sine quo non pervenitur ad illud quod omnes volunt. Sed ubi erit quisque immaculatus, nisi in via? In qua via, nisi in lege Domini? Ac per hoc, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in scłm miscdia eius. Dicant nunc om̃s
sit domus aaron. Et qm̃ utriq sunt timen¬
tes dominum: ipsi enim sunt pusilli cũ ma¬
gnis iam inalio psalmo bene insinuati cordi¬
bus ur̃is quorum numero nos om̃s in eiꝰ gr̃a
apłi patres nr̃i et ademinentiam ꝑfectorum.
adobedientiam paruulorum. adungeretur
numerus gentium: ut dicamus omnes facti
unum inxp̃o. facti unus grex sub pastore uno.
et corpus illius capitis tanquam unus homo.
dicamus intribulatione inuocaui dñm. & ex¬
audiuit me inlatitudine Angustia nr̃e tribula¬
tionis finitur: latitudo autem quo transimus.
mines habet iniicos eccłia: E uid ẽ homocar¬
ni & sanguini deditus: nͥ caro & sanguis: Sed
ait apłs. Non ẽ nob̃ colluctatio aduersus carnẽ
et sanguinem: sed aduersus principes & recto¬
res mundi tenebrarũ harũ. id÷ rectores iniquoꝵ

Expanded text:
m in saeculum misericordia ejus. Dicant nunc omnessit domus Aaron, et quoniam utrique sunt timentes Dominum. Ipsi enim sunt pusilli cum magnis, jam in alio psalmo bene insinuati cordibus vestris: quorum numero nos omnes, in ejus gratia Apostoli patres nostri, et ad eminentiam perfectorum et ad obedientiam parvulorum adjungeretur numerus Gentium; ut dicamus omnes facti unum in Christo, facti unus grex sub pastore uno, et corpus illius capitis tanquam unus homo dicamus, «In tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine.» Angustia nostrae tribulationis finitur: latitudo autem quo transimus, mines habet inimicos Ecclesia? Quid est homo carni et sanguini deditus, nisi caro et sanguis? Sed ait Apostolus, «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et rectores mun
Abbreviated transcription (Latin):
onfitemini dño. qͣm idipsũ
scilicet ut laudemꝰ dm̃: Ñ
potuit laus dĩ breuius expli¬
cari: quam ut diceretur qm̃
ista breuitate ñuideo: cum
ita sit ꝓprium dõ qđ bonus
ẽ ut aquodam compellatus ipse filius dĩ.
cum audiret magister bone. ab eo scilicet qͥ
carnem eiꝰ intuens et diuinitatis plenitudi¬
nem ñ intelligens solum hominẽ arbitraba
uitate peregrinationis. & ab omni ꝑmixtio¬
ne iniquorum qd ei ꝑgrãm dĩ prestitũ est
non solum ñretribuentis mala ꝓmalis. s etiam
retribuentis bona ꝓmalis conuenientissime

Expanded text:
«Confitemini Domino,» quam idipsum, «Confitemini Domino,» quam idipsum, scilicet ut laudemus Dominum? Non potuit laud Dei brevius explicari, quam ut diceretur, «Quista brevitate, non video; cum ita sit proprium Deo quod bonus est, ut a quodam compellatus ipse Filius Dei, cum audiret, «Magister bone,» ab eo scilicet qui carnem ejus intuens, et divinitatis plenitudinem non intelligens, solum hominem arbitrabatvitate peregrinationis et ab omni ne iniquorum, quod ei per gratiam Dei praestitum est, non solum non retribuentis mala pro malis, sed etiam retribuentis bona pro malis, convenientissime
Abbreviated transcription (Latin):
labiorum. eteitharis. sic dicite inconfessione
lus uł tardissimus ambigit confessionẽ indĩ
laudib poni: nͥ forta tanta ẽ incuiusquam
mente ꝑuersitas: ut dicere audeat etiã ipsũ
d si aliqͥs impius ꝓpter nomen confessionis
temptaret obicere. facillime refelleretur ipsa
contertione uerborum: Sic enim loquitur:
scondisti hȩc asapientib et prudentib: & re¬
uelasti ea pariulis Ita pat̃: qm̃ sic placitũ ẽ
coram te Quis ñeum intelligat in laude patͥs
hȩc dicere. Qins non uideat istam confessionẽ
ñaddolorem cordis. sed ad gaudium ꝑtinere:
cum etiam p̃cesserit euuangłista dicens. imipsa
quoꝵ similia inscripturis ꝑuos ipsos pote¬
stis aduertere. non tantum inpeccatis seb &
in laudih clĩ. confessionem diuinis luteris
solere nominari: quid con¬
gruentius in hoc psalmo
quando alleliua cantamus. qđ ẽ laudate
dominum. nos admoneri intelligimus cũ
audimus:

Expanded text:
labiorum et in citharis; et sic dicite in confessionelabiorum et in citharis; et sic dicite in confessionelus vel tardissimus ambigit confessionem in Dei laudibus poni; nisi forte tanta est in cujusquam mente perversitas, ut dicere audeat etiam ipsum Quod si aliquis impius propter nomen confessionis tentaret objicere, facillime refelleretur ipsa contextione verborum. Sic enim loquitur: scondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis; ita, Pater, quoniam sic placitum est coram te.» Quis non eum intelligat in laude Patris haec dicere? Quis non videat istam confessionem non ad dolorem cordis, sed ad gaudium pertinere; cum etiam praecesserit Evangelista dicens: «In ipsa quorum similia in Scripturis per vos ipsos potestis advertere, non tantum in peccatis, sed et in laudibus Dei confessionem divinis Litteris solere nominari; quid congruentius in hoc psalmo, quando «Alleluia» cantamus, quod est, Laudate Dominum, nos admoneri intelligimus, cum audimus,
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃: ut sacri¬
ficium confes¬
sionis offeramus dõ. Confessio
autem uł laudis eius ẽ uel pec¬
catorum nr̃oꝵ. Et illa quidẽ
confessio qua peccata nr̃a dõ confitemur omnib
nota ẽ ita ut hanc solam confessionẽ dici in
scripturis scĩs. minus erudita. estimet multi¬
tudo. Nam uͥ hoc uerbum lectoris ore sonue¬
rit: continuo strepitus pius pectora tonden¬
tium consequitur Sed debent aduertere qͦmͦ
dictum sit malio psalmoͥ qm̃ ingrediar in
loco tabernacłi admirabilis usq ad domũ
dĩ: inuocc exultationis & confessionis. soni
festiuitatem celebran tis. Hinc enim certe
manifestum ẽ: uocem confessionis & sonũ.
non admerorem penitentie. sed adleticiam
festiuitatis celeberrime ꝑtinere. Aut si de
tam manifesto testimonio qͥs ad huc dubi¬
tat : qͥd dicturus ẽ adillud. qđ in eccłiastico
scriptum ẽ. benedicite dñm suꝑ oĩa opera
ipsius. date nomini ipsius magnificentiã.
et confitemini in laudem ipsuis incanticis

Expanded text:
m, ut sacrificium confessionis offeramus Deo. Confessio autem, vel laudis ejus est, vel peccatorum nostrorum. Et illa quidem confessio, qua peccata nostra Deo confitemur, omnibus nota est; ita ut hanc solam dici confessionem in Scripturis sanctis minus erudita existimet multitudo: nam ubi hoc verbum lectoris ore sonuerit, continuo strepitus pius pectora tundentium consequitur. Sed debent advertere quomodo dictum sit in alio psalmo: «Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis et confessionis, soni festivitatem celebrantis» . Hic enim certe manifestum est vocem confessionis et sonum, non ad moerorem poenitentiae, sed ad laetitiam festivitatis celeberrimae pertinere. Aut si de tam manifesto testimonio quisquam adhuc dubitat, quid dicturus est ad illud quod in Ecclesiastico scriptum est: «Benedicite Dominum omnia opera ipsius, date nomini ipsius magnificentiam, et confitemini in laudem ipsius in canticis
Abbreviated transcription (Latin):
depassione uictoriam: dare auxilium detͥbu¬
latione: ut afflictis uera dĩ salus patesceret:
affligentib autem uana salus hominis rema¬
neret Magna hec sed quidmiraris: Audi qͥd
repetat Non homo se exaltauit ñ homo se ꝑfe¬
citꝰ ñ s homo głam deditꝰ ñ homo uicitꝰ ñ¬
stragẽ fimerum ubiq facientes: eccł̃iam xp̃i mo¬
ri arbitrabantur. Ecce nunc enarrat oꝑa dñi.
nobis Emendans inquit emendauit me dñs: &
morti nontradidit me Non ergo qͥcqͣm uiribus
suis licuisse arbitretur fremitus impioꝵ Non
compedes p̃paret. Que ẽ ista hereditas: Auri
ẽ an argenti. an gemmnarum. an fundorum.
amenorumq p̃diorum: Uide qua intretur.
iusticie Ecce audiuimus rortas Quid ẽ intꝰ:
ngressus inquit ineas confirebor dño. Illa confes¬
sio laudis ẽ admirabilis usq addomum dĩ: in
uoce exultationis & confessionis: soni festiuita

Expanded text:
de passione victoriam, dare auxilium de tribude passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non homo se perfecit, non sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, nstragem funerum ubique facientes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. Ecce nunc enarrat opera Dominobis. «Emendans,» inquit, «emendavit me» «Dominus, et morti non tradidit me.» Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum: non compedes praeparet. Quae est ista haereditas? Auri est, an argenti, an gemmarum, aut fundorum, amoenorumque praediorum? Vide qua intretur, justitiae.» Ecce audivimus portas. Quid est intus? «Ingressus,» inquid, «in eis» «confitebor Domino.» Illa confessio laudis est «admirabilis usque ad domum Dei, in voce exultationis et confessionis, soni festivi
Abbreviated transcription (Latin):
ditum ẽ. qͥ et singłos & om̃s ubiq susciperet:
mͥ insalutẽ: Qui gͦ cadunt cum impelluntur:
nͥ qui sua sibi fortitudo. et sua sibi uolunt esse
laudatio: Nullus quippe incertamine cadit:
nͥ cuius fortitudo & laudatio cadit. Qua ꝓpt̃
ciuus fortitud̾o eclaudatio ẽ uͥns um ñcadit
quam noncadit dñs: et ideo eis factus ẽ insa¬
lutem Non quia ipse factus ẽ aliquid quod
ante nonerat: sed quia ipsi cum in eum crede¬
rent qd non erant facti sunt: etiam ipse non
sibi sed illis. Qđ auersi s ase nonerat. sa lus
putabant eẽ. qui meoum corpora seuiebant.
on enim sentiebant interiora gaudia scõꝵ: de
sedetiam gloriamur inquit intribulationib.¬
extera dm̃ fec̃ uirtutẽ. Quam uirtutem dicit:
Dextera inquit dm̃ exaltauit me Magna uirtꝰ
exaltare humilem: deificart mortalem: p̃bere
de infirmitate ꝑfectionẽ: desubiectione głam:

Expanded text:
ditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; ditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; mihi in salutem.» Qui ergo cadunt, cum impelluntur, nisi qui sua sibi fortitudo, et sua sibi volunt esse laudatio? Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Quapropter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non cadit quam non cadit Dominus. Et ideo eis factus est in salutem; non quia ipse aliquid factus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se non erat, salus cputabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia sanctorum de sed etiam gloriamur,» inquit, «in tribulationibextera Domini fecit virtutem.» Quam virtutem dicit? «Dextera,» inquit, «Domini exaltavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm suauis ẽ dñs. qͥ mortuus ẽ ꝓpter delic̾ta nr̃a:
et resurrexit ꝓpter uistificationẽ nr̃am. Iã uͦ qd
scquitur exarserunt uelut ignis inspinis: mneiꝰ
corpore hoc ẽ inpopło ubiq diffuso melius in¬
telligitur: quẽ cuciundederunt omnes gentes :
cũ sit collectus deomnib gentib. Exarserunt
extinct᷑a. xp̃iano popło sociati sunt: siue quia
ceteri eoꝵ qͥ contempserunt hoc tempore uo¬
cantis miscdiã ueritatẽ iudicantis infine
Quamuis enim eẽt iam magna multitudo creden¬
tium qͣsi harenȩ. innumerabili comparanda: &
inunã societatem tanqͣm incumulum ducta:
tamen quid ẽ homo nͥ qđ memores eius: Non
dirit habundantiam numeri mei numerus
gentium suꝑare ñ potuit: sed dñs inquit su¬
cepit me Multitudinem gͦ fideliũ. inunitate
fidei simul habitantem. ꝑsecutio gentium qͦ
impelleret ut deiceret ñhabebat. qñ ineum cre¬

Expanded text:
quam suavis est Dominus , qui mortuus est propter delicta nostra, quam suavis est Dominus , qui mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificsequitur, «Et exarserunt velut ignis in spinis:» in ejus corpore, hoc est, in populo ubique diffuso melius intelligitur; quem circumdederunt omnes gentes, cum sit collectus de omnibus gentibus. «Exarserunt» exstincta, christiano populo sociati sunt; sive quia caeteri eorum qui contempserunt hoc tempore vocantis misericordiam, veritatem judicantis in fine Quamvis enim esset jam magna multitudo credentium, quasi arenae innumerabili comparanda, et in unam societatem tanquam in cumulum ducta; tamen quid est homo, nisi quod memor es ejus ? Non dixit, Abundantiam numeri mei, numerus gentium superare non valuit; sed, «Dominus,» inquit, «suscepit me.» Multitudinem ergo fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio gentium quo impelleret, ut dejiceret, non habebat: quando in eum cre
Abbreviated transcription (Latin):
nomine dm̃i ultus sum ineos: significat ȩccłiȩ
labores atq uictoriam: Sed quasi causa quere¬
retur. unde tanta mala suꝑare potuerit: respec¬
tumẽ adexemplum: et dixit qͥd primo passa sit
incapite suo: addendo qđ sequitur Circũ¬
dantes circumdederunt me & bene ibi nonre¬
petitum ẽ om̃s gentes: qđ auideis solis factũ c̃
Et innomine domini ultus sum eos: qͥa et illic
sit: decuius genere caro illa suspensa ẽ: ꝓquo
sicut ignis inspinis: etumomine dñ ultus sũ eos.
Hic iam exordine gestarum rerum: etiam uerboꝵ
ordo contexitur: Nam ipsum dñm caput eccłie
recte accipimus circumdatũ aꝑsecutorib. sicut
cuciudant apes fauum Qiud enim abigno¬
rantib gestũ sit: mystica subtilitate sp̃s sc̃s lo¬
quitur: Mel quippe apes oꝑantur infauis: Ne¬
scientes aut̃ ꝑsecutores dñi. fecerunt eum nobis
inpassione dulciorem: ut gustemꝰ et uideamus

Expanded text:
nomine Domini ultus sum eos,» significat Ecclesiae nomine Domini ultus sum eos,» significat Ecclesiae labores atque victoriam; sed quasi causa quaereretur unde tanta mala superare potuerit, respectum est ad exemplum, et dixit quid primo passa sit in capite suo, addendo quod sequitur, «Circumdantes circumdederunt me:» et bene ibi non repetitum est, «omnes gentes;» quod a Judaeis solis factum est. «Et in nomine Domini ultus sum eos:» quia illic sit, de quorum genere caro illa suscepta et suspensicut ignis in spinis, et in nomine Domini ultus sum eos.» Hic jam ex ordine gestarum rerum, etiam verborum ordo contexitur. Nam ipsum Dominum caput Ecclesiae recte accipimus circumdatum a persecutoribus, sicut circumdant apes favum. Quid enim ab ignorantibus gestum sit, mystica subtilitate Spiritus sanctus loquitur. Mel quippe apes operantur in favis: nescientes autem persecutores Domini, fecerunt eum nobis ipsa passione dulciorem; ut gustemus et videamus
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco dicit principem potestatis aeris huiꝰ
Qudi gͦ qđ sequitur D ns̃ michi ad uitor est.
etego despiciam inimicos meos Exquolibet
genere inimici exsurgant. siuie exnumero ma¬
lorum hominum. siue exnumero maloꝵ an¬
gelorum: indñ adiutorio despicientur. cui
confitemur laudem: cui cantamus alleluia:
bonus homo seamicus opponat: ut inse spt̃
meam iubeat collocari. Bonum ẽ eium con¬
fidere indomino: quam confidere in homine. Nec
quisqͥs scđ̃m quendã modum dici potest angłs
bonus: sic ame cogitetur: ut ineo confidere
debeam Hemo enim bonus: ñ solus ds̃. Et cũ
uidetur adiuuare homo uł angłs: cum hoc ue¬
ra dilectione faciunt: ille ꝑeos facit. qui eo: ꝓ mͦ
eorum bonos fecit. B onum ẽ gͦ sperare indo¬
mino: qͣm sperare inprincipib. Nlam et angłi dic¬
ti sunt principes. sicut indaniele legimus. mi¬
derunt ine. et innomine dm̃ ultus sum in eos.
Qđ ait omnes gentes circumdederunt me & iN

Expanded text:
principem potestatis aeris hujus . Audi ergo quod sequitur: «Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos.» Ex quolibet genere inimici exsurgant, sive ex numero malorum hominum, sive ex numero malorum angelorum; in Domini adjutorio despicientur cui confitemur laudem, cui cantamus Alleluia. bonus homo se amicus opponat, ut ipse in se meam jubeat collocari: «Bonum est» enim «confidere in Domino, quam confidere in homine.» Nec quisquis secundum quemdam modum dici potest angelus bonus, sic a me cogitetur, ut in eo confidere debeam: nemo enim bonus, nisi solus Deus; et cum videntur adjuvare homo vel angelus, cum hoc vera dilectione faciunt, ille per eos facit, qui eos pro modo eorum bonos fecit. «Bonum est» ergo «sperare in Dominum, quam sperare in principes.» Nam et Angeli dicti sunt principes, sicut in Daniele legimus, «Miderunt me, et in nomine Domini ultus sum eos.» Quod ait, «Omnes gentes circumdederunt me, et in
Abbreviated transcription (Latin):
iste festus quo agnus occisus ẽ sed constituat᷑
inconfirquentationib: quo usq ꝑueniatur ex¬
altatis adomino mentib nr̃is usq ad cius di¬
uinitatem interiorem: qui nob̾ exteriorẽ hu¬
manitatem lacte nutriendis prebere dignatꝰ ẽ.
Nonstrepitu uerboꝵ ista dicimꝰ. sed dilectio inherẽs
illi ꝑse ipsum clamat istã uocc̃. et dilectio ipsa
uox ẽ. Itaq sicut cepit laudẽ ita terminat. Con
itio qđ deseriumus. ita infinem quo redimus ñ c̃
aliquid qđ salubrus delectet qͣm laus dĩ: & semꝑ¬

Expanded text:
dies festus quo agnus occisus est: sed constituatur dies festus quo agnus occisus est: sed constituatur in confrequentationibus, quousque perveniatur, exaltatis a Domino mentibus nostris, usque ad ejus divinitatem interiorem, qui nobis exteriorem humanitatem lacte nutriendis praebere dignatus esNon strepitu verborum ista dicemus, sed dilectio inhaerens illi per seipsam clamat istam vocem, et dilectio ipsa vox est ista. Itaque sicut coepit laudem, ita terminat: «Conitio quod deseruimus, ita in finem quo redimus, non est aliquid quod salubrius delectet, quam laus Dei, et sem
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui uenit in nomine dñi quẽ reꝓbaueruri
edificantes. & factus ẽ incaput anguli: medi
intelligeremus. & uob̃ nondum intelligentibus
sediam credentib enuntiaremus Ut autẽ ⁊ uos
untelligatis: constiturte diẽ festum in confreq̃n¬
catiõib usq ad cornu altaris: id÷ usq ad interi¬
ore domũ dĩ dequa uos benediximus ubi s̃
altars excelsa Constitui te diem festum. non
tepide ac segniter: sed inconfrequentationibus:
psa ẽ enim uox exultationis soni festiuitatẽ cele¬
brantis: ambulantium inlocum tab̃nacłi ad¬
mirabilis usq ad domum dĩ. Si enim ẽ ibi spi¬
ritale sacrificiũ. sempiternũ sacrificium laudis.
et sacerdos sempiternus ẽ & altare sempit̃num.
pacata ipsa mens seõrum Hoc aꝑtius dicunꝰ
fis: quicumq dm̃ uerbũ intelligere uolunt. ñ
eis fufficiat caro qđ ꝓpter eos uerbum factũ ẽ
ut lacie nutrirentur: nec interra sufficiat dies

Expanded text:
ille qui venit in nomine Domini, quem reprobaverunt ille qui venit in nomine Domini, quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; mediaintelligeremus, et vobis nondum intelligentibus, sed jam credentibus, enuntiaremus. Ut autem et vos intelligatis, «Constituite diem festum in confrequentationibus, usque ad cornua» «altaris:» id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. «Constituite diem festum,» non tepide ac segniter, sed «in confrequentationibus.» Ipsa est enim vox «exsultationis, soni festivitatem celebrantis,» ambulantium in loco «tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.» Si enim est ibi spirituale sacrificium, sempiternum sacrificium laudis, et sacerdos sempiternus est, et altare sempiternum pacata mens ipsa justorum. Hoc apertius dicimus, fratres: quicumque Deum Verbum intelligere volunt, non eis sufficiat caro, quod propter eos Verbum factum est, ut lacte nutrirentur; nec in terra sufficiat iste
Abbreviated transcription (Latin):
me fac: odomine bene ꝓsperare Iterum qͥa
dies salutis ẽ saluum me fac. Quia delon¬
ginqua peregrinatione reuertentes seuingi¬
mur abeis qui oderant pacem. cum quib
eramus pacifici. & cum loqueremur eis debel¬
labant nos gratis. Beneprospera iter redeun¬
tib: quia tu nob̾ factus es uia B enedictus¬
ile qui uenit innomine suo: sicut in euange
lio dicit. Ego ueni in nomine patris mei. &
non accepistis me: si alius uenerit in nomi¬
ne suo. illum accipietis. Benediximus uos
dedomo dm̃ Credo qđ ista uox magnorũ ẽ
adpusillos: eoꝵ scilicet magnorum qui uerbũ
am apud dm̃. sicut inhac uita possunt mente
contingunt: & tamen sermonem suum ꝓpt̃
paruulos temꝑant: ut possint sinceriter di¬
cere qđ ait apłs: siue enim mente excessimꝰ
đo: siue temperantes sumus uobis. K aritas
enim xp̃i compellit nos Ipsi paruulos benedi¬
cunt deinteriore domo dnĩ: ubi laus illa in
scła scłorum ñdeficit: et ideo uidete quid inde

Expanded text:
me fac; o Domine, bene prospera iter vero». Quia dies salutis est, «salvum me fac:» quia de longinqua peregrinatione revertentes sejungimur ab eis qui oderant pacem, cum quibus eramus pacifici, et cum loqueremur eis, debellabant nos gratis; «bene prospera iter» redeuntibus, quia tu nobis factus es via. 21. «vim «qui venidicit: «Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietis» . «Benediximus vos de domo Domini.» Credo quod ista vox magnorum est ad pusillos, eorum scilicet magnorum qui Verbum Deum apud Deum, sicut in hac vita possunt, mente contingunt; et tamen sermonem suum propter parvulos temperant, ut possint sinceriter dicere quod ait Apostolus: «Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos» . Ipsi parvulos benedicunt de interiore domo Domini, ubi laus illa in saecula saeculorum non deficit: et ideo videte quid inde
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dñe iħu. & contra hereticum suꝑbientem opi
homo tuus: exinaniens sc ut impleat᷑. te: Ipsũ
audiamus frs km̃i. ipsum dehac questione
si placet immo quia placet interrogemus Die
nobis paule beatissimȩ utrum ambulaueris
inuiis domini: cum incarne adhuc uiueres.
Responde dic Nnde dicebas: uerumtamen in
quod ꝑuenimus in eo ambulemus: Unde di¬
cebas : nunquid circumuenit uos titus: Nõne
eodem spũ ambulamus: Nonne isdem uesti¬
giis: Unde dicebas : quamduui sumꝰ incorꝑe
peregrinamur ad nõ. ꝑfidẽ enim ambulamꝰ
ñ ꝑspeciem: Que certior uia dñi. qͣm fides ex
qua uistus uiuit: Incuius alterius uie itinere
adsuꝑna tendebas quando dicebas: unum
autem que retro oblitus inea quȩ ante sunt extens
scłm intentionẽ sequor adpalmã suꝑne uoca

Expanded text:
mine Jesu, et contra haereticum superbientem opithomo tuus exinaniens se, ut impleatur te? Ipsum audiamus, fratres mei; ipsum de hac quaestione, si placet, imo quia placet, interrogemus. Dic nobis, Paule beatissime, utrum ambulaveris in viis Domini, cum in carne adhuc viveres? Respondet: Et unde dicebam, «Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus» ? Unde dicebam, «Numquid circumvenit vos Titus? nonne eodem spiritu ambulavimus? nonne iisdem vestigiis» ? Unde dicebam, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem» ? Quae certior via Domini, quam fides ex qua justus vivit ? In cujus alterius viae itinere ad superna tendebam, quando dicebam, «Unum autem quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intention
Abbreviated transcription (Latin):
intretur inportas iusticie hec porte dñi inqͥt.
iusti intrabunt ineas. has saltẽ nemo intrat¬
tras iniustus. in illã ierłm quȩ non recipit incir¬
cumcisũ. tibi dr̃. canes foras. Satis sit qd̾ ĩlonginq̃
peregrinatione mea in habitaui cũ tab̃nacłis
cedar: et cũ his qͥ oderunt pacem erã pacificꝰ
Ptuli usq infinem ꝑmixtionẽ maloꝵ: sed
he porte dni uisti intrabunt ineas. Cori
fitebort̾ dñe qm̃ exaudisti me: et factus es mͥ
insalutem:. Suã sepe ostenditur. laudis esse
ista confessio: ñuulnera medico ostendens. s
de ꝑcepta sanitate grãs agens Ipse autẽ me¬
runt edificantes Nam hic factus ẽ incaput
anguli: ut duos conderet inse munum no
taret utrosq inuno corpore dõᷤ. circumcisio¬
ẽ ei. Idest ei capiti anguli a dño factus
ẽ. Quamiuis enim hoc noneẽt factus. nͥ passus
ẽ. Nã illi qui edificabunt reꝓbauerunt: sed in
eo qđ dñs occulte edificabat. fecit incaput an¬

Expanded text:
intretur in portas justitiae. «Hae portae Domini,» inquit, «justi intrabunt in eas.» Has saltem nemo intret injustus, in illam Jerusalem quae non recipit incircumcisum, ubi dicitur, «Canes foris» . Satis sit quod in longinqua peregrinatione mea «inhabitavi cum tabernaculis Cedar,» et «cum his qui oderunt pacem eram pacificus» : pertuli usque in finem permixtionem malorum, sed «hae portae Dominiine, quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem.» Quam saepe ostenditur laudis esse ista confessio, non vulnera medico ostendens, sed de percepta sanitate gratias agens. Ipse autem me aedificantes:» nam «hic factus est in caput anguli; ut duos con conciliaret utrosque in uno corpore Deo, per cest ei»: id est, capiti anguli a Domino factus est. Quamvis enim hoc non esset factus, nisi passus est: nam illi qui aedificabant reprobaverunt, sed in eo quod Dominus occulte aedificabat, fecit in caput an
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑantur iniquitatem. sed qđ habitat ineis pec¬
catum: Hic dic̃ aliqͥs Quomͦ agebat qđ nolebat
malum: et quomͦ ipse non id agebat. sed qͦd ha¬
bitabat iillo peccatum: Interun iam illa que¬
stio soluta ẽ satisq apparuit scripture auctori¬
tate canonice fieri posse: ut ambulantes inuiis
domini. quãuis non sint sine peccato. non tam̃
id oꝑentur ipsi Nonenim qui oꝑantur iniqͥ¬
tatem hocẽ peccatum. quia peccatũ iniqͥtas
ẽ. inuiis eius ambulauerunt: Iam uͦ qua ratio¬
ne possit intelligi. & agens illud ꝓpt̃ corpꝰ mor¬
tis huius in quo lex peccati habitat. et non ipse
agens ulud ꝓpt̃ uias dñi in quib ambulatꝰ aliꝰ
sermo necessarius ẽ: quia iste claudendus es

Expanded text:
operantur illud, sed quod habitat in eis pecoperantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccato, non tamen id operentur ipsi. «Non enim qui operantur iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas est, in viis ejus ambulaverunt.» Jam vero qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius est, quia iste claudendus es
Abbreviated transcription (Latin):
cucurreras qñ dicebas: bonũ certamen certaui
cursum consummaui: Satis siit ista respon¬
sa. qͥb apłm paulum inuus dm̃i ambulasse
discimus: sed abilio & aliud inquiramꝰ Bĩc ob
domini ambulabas. habebas peccatũ an sinc
peccato eras: Audiamus utrum se ipse sedu¬
cat: an uero qđ beatus ioħs eus coapłs sapiat:
qm̃ ueritas erat ieis. Hic uͦ respondet. Nonne
legistis uͥ confiteor dicens: ñ enim qđ uolo fa¬
cio bonũ. sed qđ nolo malum hoc ago: Et hoc
audiumus Iam itaq illud interrogemus. Cm̃
inuiis domini ambulabas si malũ qđ nole¬
bas hoc agebas: cum psalmus sc̃s insonet di¬
cens. ñ enim qui oꝑantur iniquitatẽ iniuiis
eius ambulauerunt. Audi continuo respon¬
dentem ꝑsententiã consequentẽ: Si qđ nolo in¬
quit ego hoc facio: iamego ñ oꝑor. ulud. sed qd̃
habitat inme peccatum Ecce quemadmodũ
qui ambulant inuiis dñi ñ oꝑantur peccatum:
ettamen non sunt sine peccato. quia iam ñĩpsi

Expanded text:
Bonum certamen certavi, cursum consummavi» ? Satis sint ista responsa, quibus apostolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obsen viis Domini ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod beatus Joannes ejus coapostolus sapiat: quoniam veritas erat in eis. Et hic ergo respondet: Nonne legistis ubi confiteor, dicens, «Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continuo respondentem per sententiam consequentem: «Si quod nolo,» inquit, «ego hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Ecce quemadmodum qui ambulant in viis Domini, non operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato; quia jam non ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
cognouisse testat᷑: nec aliunde cognouisse qͣm de
ipsis utiq testimoniis: sue sunt ista testimonia.
nͥ quib testatus ẽ ds̃ daturũ se regnũ suis filiis sẽ¬
pi̾nũ ftqͥa hoc in unigenito se daturũ eẽ testa¬
tus ẽ. de qͦ dictũ ẽ & regni eis ñerit finis Ipsa te¬
stimonia dix̃ inct̃num ẽẽ fundata: qͥa id qđ ꝑea ds̃¬
ꝓmisit ȩt̃num ẽ. Nam ꝑsc ipsa testimonia tc̃ non
erunt necessaria. qñ res ipsa uidebit᷑: ꝓpt̾ quã cre¬
dendã nc̃ testimonia reqͥruntur: Et ideo bene in
strantur: fundamentum enĩ aliud nemo potest
gͦ iste initio cognouit: nͥ quia eccłia loquit᷑. quȩ t̾ris
ñdefuit abinitio generis humani. cuiꝰ primitie
abel sc̃s ẽ umolatus. et ipse intestimonium futi
sanguinis mediatoris ab impio fr̃ẽ fundendi: Hã
et illud abinitio dictum ẽ: erunt duo incarne u¬
na: Qđ magnum sacramentum apłs paulus ex¬

Expanded text:
cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique testimoniis. Quae sunt ista testimonia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, «Et regni ejus non erit finis» ; ipsa testimonia dixit in aeternum esse fundata, quia id quodtestimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intstrantur. Fundamentum enim aliud nemo potest go iste initio cognovit, nisi quia Ecclesia loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi? Nam et illud ab initio dictum est, «Erunt duo in carne una» : quod magnum sacramentum apostolus Paulus ex
Abbreviated transcription (Latin):
cando subuenit atq ita ñde ẽ miscdiaꝰ et inmi¬
serando idexhibet qđ ꝓmisit: ne ueritas desit:
Erga om̃s autem & qͦs lib̾at & qͦs dampnat. om̃s
dictȩ ueritas exhibetur: Multos quippe inmeri.
inȩternum fundasti ea Qđ grecus ait catharcas
aliqui nr̃i abinitio: aliqui initio: aliqui iitus
interpretati s̃ S qͥ pluralit̃ hoc dic̾e maluerunt:
grecã locutionem secuti sunt: Latinȩ autẽ linguȩ
uiud potiꝰ usitatum ẽ. ut abinitio. uł ininitiodi¬
caturꝰ: qđ catharacas grece qͣsi pluraliter s aduerbia¬
liter dr: qͣle ẽ apud nos cum dicimus. alias hoc fa¬
cio Pluralem nmerũ feminim generis dic̃e ui¬
demur: sed adũbium ẽ. et significat alio temꝑe
Quid. c̃ gͦ abinitio cognoui: ut potius ut et nos ad¬
uerbialiter id dicamus. initio cognoui de testimo¬
niis tuis. qͥa inet̃num fundasti eaͣ Lestimonia dñi
iȩt̾nũ abillo dicit. ẽẽ fundata: et hoc se initio

Expanded text:
cando subvenit, atque ita non deest misericordia; et in miserando id exhibet quod promisit, ne veritas desit. Erga omnes autem et quos liberat, et quos damnat, omnes miseretur, vindictae veritas exhibetur. Multos quippe immeritoin aeternum fundasti ea.» Quod graecus ait, καταρχὰς, aliqui nostri «ab initio,» aliqui «initio,» aliqui «in initiis» interpretati sunt. Sed qui pluraliter hoc dicere maluerunt, graecam locutionem secuti sunt. Latinae autem linguae illud potius usitatum est, ut «ab initio» vel «initio» dicatur, quod καταρχὰς graece quasi pluraliter, sed adverbialiter dicitur: quale est apud nos, cum dicimus, Alias hoc facio; pluralem numerum feminini generis dicere videmur, sed adverbium est, et significat Alio tempore. Quid est ergo, «Ad initio cognovi,» vel potius, ut et nos adverbialiter id dicamus, «Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea?» Testimonia Domini in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio