comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia in illa lingua nobis sunt incognita noĩa:
quib aꝑtis. & int̃pretatis: multe inscͥpturis
fig̾ate locutiones manifestantur.
erum aut̃ ignorantia facit obscuras tͣns¬
latas figͣatasq locutiones: cum ignoramꝰ
uł animantium. uł lapidum. uł herbarum
nat᷑as. aliarumue rerum. quȩ plerunq in scͥp.¬
turis similitudinis alicuiꝰ gr̃a ponuntur. Nã
&e de serpente quodnotum est totum corpus
eum ꝓcapite obicere ferientib: quantum illu¬
strat sensũ illũ qͦ dñsiubet astutos nos eẽ siẽ
angustias coartatꝰ. deposita uetere tunica ui¬
res nouas acciꝑe dr: quantum concuit ad
imitandam ipsam serpentis astutiam. exuen¬
dumꝙ ipsum uet̾em hominem sic̃ apłs dic̃.
ut induam nouo. & exeundum ꝑ angustias
dicente dño. intrate ꝑ angustam portam̃ Ut
gͦ noticia nat᷑e serpentis illustrat multas si¬
militudines. qua ᷤᷤ de hoc animante scͥptura
dare consueuit:sic ignorantia non nulloꝵ

Expanded text:
lia in illa lingua nobis sunt incognita nomina: quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. 24. erum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus uel animantium uel lapidum uel herbarum naturas aliarumue rerum, quae plerumque in scripturis similitudinis alicuius gratia ponuntur. nam et de serpente quod notum est totum corpus eum pro capite obicere ferientibus, quantum inlustrat sensum illum, quod dominus iubet astutos nos esse angustias coarctatus, deposita vetere tunica, vires novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsius serpentis astutiam, exuendumque ipsum veterem hominem, sicut Apostolus dicit, ut induamur novo, et exuendum per angustias, dicente Domino: Intrate per angustam portam! Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas similitudines quae quas de hoc animante Scriptura dare consuevit, sic ignorantia nonnullorum
Abbreviated transcription (Latin):
ctis ñ habitare: e tam̃ filius d̃i flagello de restictis
facto. expulit de templo eos qͥboues &e columbas
uendebant. & nummulariors euertit m̃sas. & ait.
Domꝰ patris mei: domꝰ orationis uocabit᷑. Nos autẽ
fecistis eam speluncam latronum. Si gͦ aliqͥs etiã
istis duob ex adũso capittilis consittis uelit
imꝑitos deciꝑe. & dicere inuetẽ testam̃to magnifica¬
ri dm̃. cuius dr sedes cȩlum. & tr̃a scabellum pedũ.
& negat᷑ habitare in domomanufacta. in nouo aut̃
testamento domꝰ eius dicit᷑ templum constructum
ab hominib: ñne manichei uel sero fatebunt᷑. &
habitacłm dei ꝑ manus hominum factum ad ali¬
quam significationem in utͦq testam̃to accipi. ce

Expanded text:
ctis non habitare: et tamen Filius Dei nostri, flagello de restibus ctis non habitare: et tamen Filius Dei nostri, flagello de restibus facto, expulit de templo eos qui boves et columbas vendebant, et nummulariorum evertit mensas; et ait, domus patris mei domus orationis uocabitur, uos autem fecistis eam speluncam latronum. si ergo aliquis etiam istis duobus ex aduerso capitulis constitutis uelit inperitos decipere et dicere in uetere testamento magnificari deum, cuius dicitur sedes caelum et terra scabellum pedum et negatur habitare in domo manufacta, in nouo autem testamento domus eius dicitur templum constructum ab hominibus: nonne Manichaei uel sero fatebuntur et habitaculum dei per manus hominum factum ad aliquam significationem in utroque testamento accipi e
Abbreviated transcription (Latin):
ce huic scͥpturarum loco. illud in eugłio dicentes
ẽẽ contrarium: quod ait dñs. Non uirabitis neq
ꝑ celum. qͥa sedes dei est. Neq ꝑ t̾ram. qͥa scabellum ẽ
pedum eiꝰ. Disputant enim &e magnum aliquid sͥ
uident᷑ dicere. cum dicunt. qͦmͦ ille ds cuiꝰ cęlum se¬
des. & t̾ra scabellum pedum eiꝰ est. in tab̃nacło habitet.
quod ex auro uł argento. & ere. & purpura. & pilis
pecoꝵ. pellibq constructum ẽ: adhibentes etiam te¬
stem apłm paulum. qͥ dicit dm̃ lucem babitare in¬
accessibilem. Quib nos parem questionem referimꝰ:
ce quod de nouotestam̃to ꝓtulerunt. de uetẽ testam̃¬
to ꝓferimꝰ. Ibi enim inuentt᷑ prius scͥptum. celum
mͥ sedes est: terra aut̃ scabellum pedum meoꝵ. Qm̃
domum ȩdificabitis michi : aut qͥs locꝰ requiei mee:
Donne manꝰ mea fecit hec omnia: Ecce habent uͥ
libri uetis testam̃ti p̃dicant dm̃ in templis manufa¬

Expanded text:
et huic scripturarum loco illud in euangelio dicunt et huic scripturarum loco illud in euangelio dicunt esse contrarium, quod ait dominus: DOD iurabis neque per caelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabellum est pedum eius. disputant enim et magnum aliquid sibi uidentur dicere, cum dicunt: quomodo ille deus, cuius caelum sedes et terra scabellum pedum eius est, in tabernaculo habitat. quod ex auro uel argento et aere et purpura et pilis pecorum pellibusque constructum est? adhibentes etiam testem apostolum Paulum. quia dicit deum lucem habitare inaccessibilem. quibus nos parem quaestionem referimus, et quod de nouo testamento protulerunt, de uetere testamento proferimus. ibi enim inuenitur prius scriptum: caelum mihi sedes est, terra scabellum pedum meorum: quam domum aedificabitis mNonne manus mea fecit haec omnia ? Ecce habent ubi libri Veteris Testamenti praedicant Deum in templis manufa
Abbreviated transcription (Latin):
habctis in uob̃manens: qͥa m quo manet ũbum dei.
xp̃s in illo manet. quem isti respuerunt. Nam cũ ip¬
se dñs dixisset. pat̾ clarifica me ea claritate qua fui
apud te antequam mundꝰ fieret: sonuit uox de ce¬
lo. st darificaui: & tãm clarificabo. Quam uocem
multi uidoꝵ presentes audiert̃: nec ideo tam̃ au¬
disse dicendi st̃. quia non obtemꝑauerunt ut cre
derent. Quappt̃ si ñ est mirandum qͦd ũbum dei
id est unicus filius dei de patre annunciat cui
mundo corde uideat᷑. & ꝑillum pat̾: beati enĩ mun¬
dicordes. qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. non est mirandum
ex utroq testam̃to ista omnia testimonia consonare.
De eo quod scriptum est quod locutꝰ est do moyli ce dyxit illi.
oguere talii ilrael. Sumite prumitias ab omni bomine quas mͥ
destinetis: Hoc est aurum. argentum &s. purpuram byssum. ⁊ cȩtera
ommouent etiam hiic manichez questionem .x.¬

Expanded text:
habetis in uobis manens, quia in quo manet uerbum dei, habetis in uobis manens, quia in quo manet uerbum dei, Christus in illo manet, quem isti respuerunt. nam cum ipse dominus dixisset: pater, clarifica me ea claritate, qua fui apud te, priusquam mundus fieret, sonuit uox de caelo: et clarificaui et clarificabo. quam uocem multi Iudaeorum praesentes audierunt nec ideo tamen audisse dicendi sunt. quia non obtemperauerunt, ut crederent. Quapropter si non est mirandum quod Verbum Dei, id est, unicus Filius Dei, qui de Patre annuntiat, cui mundo corde uideatur et per illum pater — beati enim mundicordes, quia ipsi deum uidebunt —: non est mirandum ex utroque testamento ista omnia testimonia consonare. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus Moysi et dixit illi: loquere ad filios Israhel: sumite primitias ab omni homine, quas mihi destinetis, hoc est aurum. argentum, aeramentum, purpuram, byssum. coccum. ommouent etiam hinc Manichaei quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
ciat: ⁊ rect̾e dẽ d̾s dix̃. ⁊ ds apparuit ⁊ itẽ recte d̃e
angłs dixit. & angłs apparuit: cum illud dicat᷑
ex ꝑsona inhabitantis dei. illud ex ꝑsona seruien¬
tis creature. Ex hac regła etiam apłs ait. Anuultis
exꝑimentum acciꝑe eiꝰ qui in me loquit᷑ xp̃s : Si
aut̃ hoc mouet quod in uet̾i testam̃to etiam pecca¬
torib ds loquitur. uł adȩ. uel euȩ. uł serpenti. at¬
tendant etiam in nouo cuiꝰmodi exemplum dñspo¬
suit de homine stulto & cupido: qͦm᷑ elocutꝰ est d̃s.
cum ait. Stulte hac nocte auferet᷑ anima tua a te.
Hec quȩ p̃parasti cuiꝰ erunt: Cum enim ueritas
etiam peccatorib dicit᷑. ꝑ qmlibet creat᷑am dicatur:
ñ nisi ab illo dr qui est unus uerax. Qͦd aut̃ uideis
cłr. nec uocem aliqͣndo eius audistis. ideo dicitur qͥa
ñ optemꝑauert̃: isti dumtaxat cum quib ibi loqͥba¬
tur. Quib dicit etiam. nec faciem eꝰ uidistis. quia¬
uideri non potest. Quod aut̃ dicit negũbum eus

Expanded text:
citur deus dixit' et deus adparuit' et item recte dicitur angelus dixit' et angelus adparuit', cum illud dicatur ei persona inhabitantis dei, illud ex persona seruientis creaturae. ex hac regula etiam apostolus ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur, Christi? Si autem hoc mouet, quod in uetere testamento etiam peccatoribus deus loquitur uel Adae uel Euae uel serpenti, adtendant etiam in nouo cuiusmodi exemplum dominus posuit de homine stulto et cupido, quomodo ei locutus est dominus, cum ait: stulte, hac nocte auferetur anima tua a te; haec quae praeparasti, cuius erunt? cum enim ueritas etiam peccatoribus dicitur, per quamlibet creaturam dicatur, non nisi ab illo dicitur, qui unus est uerax. quod autem Iudaeis dicit: nec uocem aliquando eius audistis, ideo dicit. quia non obtemperauerunt isti dumtaxat, cum quibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem eius uidistis, quia non potest. quod autem dicit: neque uerbum eius
Abbreviated transcription (Latin):
est patͥs. coȩt̾num patri &e incõmutabile. ꝑ qͦd facta
st̃ omnia. ñ nisi purgatissimo & simplicissimo cor¬
de uideat᷑. Et idõ quibdam locis etiam scͥptura ipsa
testat᷑ angłm uisum. ubi dicit dm̃ uisum. sicut in
illa colluctatione iacob. ce angłs dictꝰ est ille qͥ appa¬
ruit. & cũ apparuit in rubo moysi. Et item in here¬
mo cũ iam eduxisset popłm de terra egypti. qͣndo
legem accepit. ds ei locutꝰ est. S siue in rubo cum
eum misit. siue postea quando ei legem dedit:
angłm dicit stephanꝰ in actib apłoꝵ ei appariuisse.
Quod idõ dicimus. neqͥs arbitret᷑ uerbum d̃ per
quod facta sunt omnia. quasi ꝑlocos posse defini¬
ri. & alicui uisibilit̃ apparere. nͥ ꝑaliquam uisibi¬
lem creat᷑am. Sicut enim ũbum dei ẽ in ꝓpħa. &
recte dicit᷑ dixit ꝓpħa. recte item dr dixit dñs. qͥa¬

Expanded text:
est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta sunt omnia, non nisi purgatissimo et simplicissimo corde uideatur. et ideo quibusdam locis etiam scriptura ipsa testatur angelum uisum, ubi dicit deum uisum. sicut in illa luctatione Iacob et angelus dictus est ille, qui adparuit. et cum adparuit in rubo Moysi et item in heremo, cum iam eduxisset populum de terra Aegypti, quando legem accepit. deus ei locutus est. sed siue in rubo, cum eum misit. siue postea, cum ei legem dedit, angelum dicit Stephanus in actibus apostolorum ei adparuisse. quod ideo dicimus, ne quis arbitretur uerbum dei, per quod facta sunt omnia, quasi per locos posse definiri et alicui uisibiliter adparere nisi per aliquam uisibilem creaturam. sicut enim uerbum dei est in propheta et recte dicitur dixit propheta' recte item dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
nͥunicꝰ filius qui ẽ in sinu patͥs. ille annunciauit
uob̃ de eo. Et it̃m quod dicit iudeis nec uocem illiꝰ
aliqnͣdo audistis. nec faciem eiꝰ uidistis. nec ũbum
eiꝰ habetis in uobmanens: qͥa ei quem ille mis it ñ
credidistis. Qib respondemꝰ. eo ipso qͦd in eunglio
scͥptum ẽ. dm̃nemouidit unquam. nͥ unicꝰ filius
qui ẽ in sinu patͥs ipse annunciauit uob̾. de eo to¬
tam ipsam solui posse questionem: Qͥa ipse filius
qͦd est ũbum dei. ñ solum nouissimis temporibus¬
cum incarne apparere dignatꝰ est. s etiam prius a
constitutione munch euiiuoluit de patre annun¬
ciauit. siue loqͣndosiue apparendo. uł ꝑ angłicã
aliquam potestatem. uł ꝑ quamlibet creaturam:
Qͥa ipse est in oĩb ueritas: ⁊ oĩa illi ꝯstant.⁊ oĩa illi
adnutũ seruiunt. atq subiecta ft̃: ut eẽ ocłis ꝑuisibi¬
lem creaturam cui uult cũ dignat᷑ appareat: cũ
ipse tam̃ scdm diuinitatem suã. & scđm id qͦd ũbũ

Expanded text:
nisi unicus Filius, qui est in sinu Patris; ille annuntiavit nobis de eo ; et iterum quod dicit Judaeis, Nec vocem illius aliquando audistis, nec faciem ejus vidistis, nec verbum ejus habetis in vobis manens: quia ei quem ille misit, non credidistis . Quibus respondemus eo ipso, quod in Evangelio scriptum est: deum nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ipse adnuntiauit nobis de eo totam ipsam solui posse quaestionem, quia ipse filius, quod est uerbum dei. non solum nouissimis temporibuscum in carne adparere dignatus est, sed etiam prius a constitutione mundi, cui uoluit de patre adnuntiauit siue loquendo siue adparendo uel per angelicam aliquam potestatem uel per quamlibet creaturam: quia ipse est in omnibus ueritas et omnia illi constant et omnia illi ad nutum seruiunt atque subiecta sunt, ut etiam oculis per uisibilem creaturam cui uult, cum dignatur, adpareat, cum ipse tamen secundum diuinitatem suam et secundum id, quod uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑedificat alt̾m: ut qͥ iam audierat ñ ampliorẽ uin¬
dictam qm quisq lesꝰ est reddere. placata m̃te do¬
tum se donare gaudet. Qͦd etiam in illis uetĩb li¬
bris ꝓpħa p̃dicat. dicens. Dñe ds̃ m̃s. si feci istud.si est
iniquitas in manib meis: si reddidi retͥbuentib mͥ
mala. Et aliꝰ ꝓph̃a dicit de huiꝰmodi uiro patiente in¬
iurias. & lenissime tolerantẽ. Dabit ꝑcutienti se max¬
illam. sat᷑abit᷑ opprobrus. Ex qͦ utelligit᷑ e mensurã
uindicandi recte carnalib constitutam: & omnimo¬
dam iniuriȩ remissionem. ñ tantum in nouo testam̃¬
to eẽ p̃ceptam. s longe ante inuete ỹnunciatam.
De eo quod scriptum est quod locutii est ds cum adam &e eua.
ae cum serpente & cum cun. & ceteris antiquis. ix.¬

Expanded text:
superaedificat alterum, ut qui iam audierat non ampliorem uinsuperaedificat alterum, ut qui iam audierat non ampliorem uindictam, quam quisque laesus est, reddere, placata mente totum se donare gauderet. quod etiam in illis ueteribus libris propheta praedicat dicens: domine deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala. et alius propheta dicit de huiusmodi uiro patiente iniurias et lenissime tolerante: dabit percutienti se maxillam, saturabitur obprobriis. ex quo intellegitur et mensuram uindicandi recte carnalibus constitutam et omnimodam iniuriae remissionem non tantum in nouo testamento esse praeceptam, sed longe ante in uetere praenuntiatam. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus cum Adam et Eua et cum serpente et cum C
Abbreviated transcription (Latin):
uic loco manichei quod inuct̾i lege par uin
dñs hec duosibi ueluti adu̾̃santia. atq contraria
in euͣnglio demonstraũit. Ipse enim ait. dudistis
qͥa dictum ẽ antiquis: ocłm ꝓ ocło. & dentem ꝓ den¬
te. Ego aut̃ dicouob̃: non resistere malo.S siquis te
ꝑcusserit in maxilla: p̾be ei & alt̾am. Et quicunq uo
luerit tecum uidicio contendẽ. & tunicam tuã tol¬
lere: dimitte illi & pallium. In qͥb duab sententuꝰ.
reuera duoꝵs testam̃toꝵ differentia demonstratur:
s amboꝵ tam̃ ab uno deo constitutoꝵ. Nam qm̃
pͥmo carnales homines ardebant multo amplius
se uindicare. qͣm erat illa inuiria de qͣ quȩ rebant᷑.
constitutꝰ est pͥmus lenitatis gradus. ut iniuriȩ accep¬
tȩ m̃suram. nullomͦ dolor uindicantis excedet. Sic
enim &e donare aliqͣndo posset inuiriam: qͥ eampͥ¬
mo ñ suꝑare didicisset. Unde dñs iam ꝑ euangelis
grãm. ad summã pacem popłm ducens. huic gͣdui

Expanded text:
uic loco Manichaei, quod in uetere lege par uinddominus haec duo, sibi ueluti aduersantia atque contraria in euangelio demonstrauerit. ipse enim ait: audistis, quia dictum est antiquis: oculum pro oculo et dentem pro dente: ego autem dico uobis non resistere malo, sed si quis te percusserit in maxiluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam auferre, dimitte illi et pallium . In quibus duabus sententiis reuera duorum testamentorum differentia demonstratur, sed amborum tamen ab uno deo constitutorum. nam quoniam primo carnales homines ardebant multo amplius se uindicare quam erat illa iniuria, de qua querebantur, constitutus est eis primus lenitatis gradus. ut iniuriae acceptae mensuram nullo modo dolor uindicantis excederet. sic enim et donare aliquando posset iniuriam, qui eam primo non superare didicisset. unde dominus iam per euangelii gratiam ad summam pacem populum ducens huic gradui
Abbreviated transcription (Latin):
tionalis int̃ eas res que sunt adoconditȩ
omnia suꝑat. & deo ꝓxima est. quando py¬
ra est: eiq in qͣnͣtum caritate coheserit. in
tantum ab eolumine illo intelligibili ꝑ¬
fusa quodamm & illustrata. cernit ñ ꝑcor¬
poreos oclos. s ꝑ ipsiꝰ sui pͥncipale quod ex¬
cellit. id est ꝑ intelligentiam suam. istas
rationes: quarum uisione fit beatissima.
Qͤs rationes ut dictum est. siue ideas. siue
formas. siue species. siue rationes licet uo.¬
care. Et multis concedit᷑ appellare qͦdlibet:
s paucissimis uidere quod uerum est.
Utrũ aliqnͣdo cogitationes nr̃as uidere pos

Expanded text:
tionalis inter eas res quae sunt a Deo conditae, tionalis inter eas res quae sunt a Deo conditae, omnia superat; et Deo proxima est, quando pura est; eique in quantum charitate cohaeserit, in tantum ab eo lumine illo intelligibili perfusa quodam modo et illustrata cernit, non per corporeos oculos, sed per ipsius sui principale, quo excellit, id est per intelligentiam suam, istas rationes, quarum visione fit beatissima. Quas rationes, ut dictum est, sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes licet vocare, et multis conceditur appellare quod libet, sed paucissimis videre quod verum est. XLVII. Utrum aliquando cogitationes nostras vid
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ea quȩ mutant᷑ fuos temporales cursus
certo mocdamine celebrant. summi dei le¬
gibus contineri & gub̃nari: Quo consti¬
tuto atq concesso: qͥs audeat dicere. dm̃ ir¬
rationabilit̃ omnia condidisse: Qͦd si diei¬
rec̾te uel credi non pot̾: restat ut omnia ra¬
tione sint condita. nec eadem ratione homo
qua equus: Hoc enim absurdum ẽ existi
Has aut̃ rationes. ubi ẽẽ arbitrandum est
nisiin ipsa m̃te creatoris: Non enimext᷑se
qͥcqͣm positum intuebat᷑: ut scłm id consti¬
tueret quod constiduebat. Nam hoc opina.¬
ri sacrilegum est. Qd si he rerum omniũ
crcandarum creatarum ue rationes diuii¬
na m̃te continent᷑. neq in diuina mente qͥc¬
quam nͥ et̾num atq incommnutabile pot̃
lat ideas plato. ñ solum st̃ ideȩ. s ipsȩ uere
sunt. qͥa et̾nȩ sunt: & eiꝰmodi atq incõmuta¬
biles manent. Quarum participatione
fit. ut sit qͥcqͥd est. quo quomͦ est. S aĩa ra¬

Expanded text:
quo ea quae mutantur, suos temporales cursus quo ea quae mutantur, suos temporales cursus certo moderamine celebrant, summi Dei legibus contineri et gubernari? Quo constituto atque concesso, quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi non potest, restat ut omnia ratione sint condita. Nec eadem ratione homo, qua equus: hoc enim absurdum est existimHas autem rationes ubi arbitrandum est esse, nisi in ipsa mente Creatoris? Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat: nam hoc opinari sacrilegum est. Quod si hae rerum omnium creandarum creatarumve rationes in divina mente continentur, neque in divina mente quidquam nisi aeternum atque incommutabile potest lat ideas Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae verae sunt, quia aeternae sunt, et ejusmodi atque incommutabiles manent; quarum participatione fit ut sit quidquid est, quoquomodo est. Sed anima ra
Abbreviated transcription (Latin):
nentur. Et cumipse neq oriant᷑ neq intere¬
ant: scđm eas tam̃ formari dr omne quod
oriri &e int̾ire pot̃. ce omne quod oritur &
int̾it. Anima uͦ negat᷑ eas intueri posse nͥ
rationalis ea sui parte qua excellit. idest
ipsa mente atq ratione:quas quadam
facie uel ocło suo int̾iore atq intelligibili.
Et ea quidem ipsa rationalis anima ñ omĩs
ce quelibet:s quȩ sc̃a ce pura fu̾it. Hec asse¬
ritur ill uisioni ẽẽ idonea. id est quȩ il¬
lum ipsum ocłm quo uidentur ista.
sanum ce sincerum &e serenum ce similẽ
his reb qͣs uidẽ intendit habuerit. Qͥs
aut̃ religiosꝰ. & uera religione imbutus.
& in tueri. negare tñ audeat. ĩ moñetiam ꝓ¬
fiteat᷑ omnia quȩ sunt. id est quecunq in
suo genere ꝓpͥa qͣdam nat᷑a continent᷑ ut
sint. auctore do ẽẽ ꝓcͤata. eoq auctore om̃a
quȩ uiuunt uiuere. atq uniu̾saiem re¬
rum incolumitatem. ordinem q ipsum

Expanded text:
nentur. Et cum ipsae neque oriantur, neque interenentur. Et cum ipsae neque oriantur, neque intereant; secundum eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et omne quod oritur et interit. Anima vero negatur eas intueri posse, nisi rationalis, ea sui parte qua excellit, id est ipsa mente atque ratione, quasi quadam facie vel oculo suo interiore atque intelligibili. Et ea quidem ipsa rationalis anima non omnis et quaelibet, sed quae sancta et pura fuerit, haec asseritur illi visioni esse idonea: id est, quae illum ipsum oculum quo videntur ista, sanum, et sincerum, et serenum, et similem his rebus quas videre intendit, habuerit. Quis autem religiosus et vera religione imbutus, c intueri, negare tamen audeat, imo non etiam fiteatur, omnia quae sunt, id est, quaecumque in suo genersint, Deo auctore esse procreata, eoque auctore omnia quae vivunt vivere, atque universalem rerum incolumitatem, ordinemque ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
pegͥnando sapientiȩ ꝑficiende causa satis
testatur. s etiam in libris suis cominemorat.
Hos gͦ siqui fuerunt non existimandum ẽ
ideas ignorasse: qmuis eas alio fortasse noĩe
uocitauerint. S de nommne hactenus dic¬
tum sit. Rem uideamꝰ quȩ maxime consi¬
deranda atq noscenda est inpotestate con¬
stitutis uocabulis. ut quod uolet quisq ap¬
pellet. rem quam cognouit. Ideas gͥ latine
possumꝰ uel formas uł species dicere: ut u̾¬
bum e u̾bo tͣnsferre uideam᷑. Si autem ra¬
tiones eas uocemꝰ: ab int̾p̃tandi quidem ꝓ¬
prietate discedimꝰ.Rationes enim grece. lo¬
gi. xosdi appellant᷑. non ideȩ.S tamen
qͥsqͥs hoc uocabulouti uoluit: a re ipsa
non abhorrebit. St̃ nanq idce pͥncipaleᷤᷤ
quedam forme uel rationes rerum. stabi¬
les atq incomiutabiles. que ipse formatȩ
non sunt: ac ꝑhoc et̾ne ac semꝑ eodem mͦ se.¬
se habentes. que diriina intelligentia conti¬

Expanded text:
peregrinando sapientiae perficiendae gratia satis peregrinando sapientiae perficiendae gratia satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, si qui fuerunt, non existimandum est ideas ignorasse, quamvis alio fortasse eas nomine vocaverint. Sed de nomine hactenus dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda atque noscenda est, in potestate constitutis vocabulis, ut quod volet quisque, appellet rem quam cognoverit. 2. Ideas igitur latine possumus vel formas vel species dicere, ut verbum e verbo transferre videamur. Si autem rationes eas vocemus, ab interpretandi quidem proprietate discedimus; rationes enim graece λόγοι appellantur, non ideae: sed tamen quisquis hoc vocabulo uti voluerit, a re ipsa non aberrabit. Sunt namque ideae principales formae quaedam, vel rationes rerum stabiles atque incommutabiles, quae ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae ac semper eodem modo sese habentes, quae in divina intelligentia conti
Abbreviated transcription (Latin):
etiã mortuas membranas scͥptas qͣslibet. de
quib plerunq ꝓuoluntate sors exit. Qed
si ñ arte de eodicib exit sepe u̾sus futura p̾¬
nuncians: quid mirum si etiam ex animo
loquentis non arte sed sorte. exit aliqͣ p̃dictio
futurorum: De Ideis. xl ui¬
ocas plato pͥmꝰ appellasse ꝑhibet᷑. Non tam̃
sihoc nom̃ antequam ipse institueret non
erat: ideo uel res ipse ñ erant. qͣs ideas uoca¬
uit. uel a nullo erant intellecte. Sed alio
fortassis. atq alzo nomine: ab alus atq ali¬
is nuncupatȩ sunt. Lacet enim cuiq rei
cognite. que nullum habeat usitatum no.¬
men: quodlibet nom̃ imponere. Nam ñ ẽ
ueri simile sapientes aut nullos fuisse ante
pladonem: aut istas qͣs plato ut dictum est
ideas uocat. quecunq res sint ñ intellexisse.
Siquidem tanta in eis uis constituit᷑. ut nͥ
his intellectis. sapiens c̃e nemopossit. Credibi
sapientes. Qͦd etiam plato ipse non solum

Expanded text:
etiam mortuas membranas scriptas quaslibet, de etiam mortuas membranas scriptas quaslibet, de quibus plerumque pro voluntate sors exit. Quod si non arte de codicibus exit saepe versus futura praenuntians, quid mirum si etiam ex animo loquentis, non arte, sed sorte exit aliqua praedictio futurorum? XLVI. De ideis. 1. Ideas Plato primus appellasse perhibetur: non tamen si hoc nomen antequam ipse institueret, non erat, ideo vel res ipsae non erant, quas ideas vocavit, vel a nullo erant intellectae; sed alio fortasse atque alio nomine ab aliis atque aliis nuncupatae sunt. Licet enim cuique rei incognitae, quae nullum habeat usitatum nomen, quodlibet nomen imponere. Nam non est verisimile, sapientes aut nullos fuisse ante Platonem; aut istas quas Plato, ut dictum est, ideas vocat, quaecumque res sint, non intellexisse: siquidem tanta in eis vis constituitur, ut nisi his intellectis sapiens esse nemo possit. Credibilibus sapientes: quod etiam Plato ipse non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum ñ tendat᷑. Unde gͦ in geminis tan¬
ta diu̾sitas actionum. & euentuum. & uo¬
luntatum. qͦs necesse est candem constella¬
tionem conceptionalem habere. & amboꝵ
unam constellationem dare mathematico
tanqm unius hominis: Si aut̃ ad genita¬
les constellationes se tenere uoluerint. ipsis
geminis excludunt᷑. Qui plerumq ita post
inuicem fundunt᷑ ex ut̃o. ut hoc demporis
intuallum rurs ad minutias minutiarũ
reũtat᷑: quas tͣctancdas in constellationibus
nunquam accipiunt. nec possunt tͣctare. Cũ
aut̃ multa uera eos p̃dixisse dicat᷑. ideo fit. qͥ a
ñ tenent homines memoria falsitates erroreᷤ¬
q illoꝵ. S non intenti nisi in ea que illoꝵ
responsis ꝓuenerint: ea que non ꝓuenerint
obliuiscunt᷑. Et ea commemorant. quȩ non
arte illa que nulla est. s qͣdam obscura re¬
rum sorte contingunt. Quod si ꝑitie illoꝵ
uolunt tribuere. dicant artificiose diuinare

Expanded text:
tarum non tendatur. Unde ergo in geminis tantarum non tendatur. Unde ergo in geminis tanta diversitas actionum, et eventuum, et voluntatum, quos necesse est eamdem constellationem conceptionalem habere, et amborum unam constellationem dari mathematico, tanquam unius hominis? Si autem ad genitales constellationes se tenere voluerint, ipsis geminis excluduntur, qui plerumque ita post invicem funduntur ex utero, ut hoc temporis intervallum rursus ad minutas minutarum revertatur, quas tractandas in constellationibus nunquam accipiunt, nec possunt tractare. Cum autem multa vera eos praedixisse dicatur, ideo fit, quia non tenent homines memoria falsitates erroresque eorum: sed non intenti, nisi in ea quae illorum responsis provenerint, ea quae non provenerint obliviscuntur: et ea commemorant, quae non arte illa, quae nulla est, sed quadam obscura rerum sorte contingunt. Quod si peritiae illorum volunt tribuere, dicant artificiose divinare
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑. Adũsus eos aut̃ qui nc̃ appellant᷑ ma¬
thematic. uolentes actꝰ nr̃os corporib cęle¬
stib subdere. & nos uendere stellis. ipsũq p̃¬
cium quo uendim᷑. a nob̃ acciꝑe: nich bre¬
uius ce uerius dici potest. quam eos non res¬
pondere nͥ acceptis constellationib. In con¬
stellationib aut̃. notant partes quales tre¬
centas sexaginta. dicunt habere signiferũ
circulum. Motum aut̃ cęli ꝑunam horam
fieri in quindecim partib: ut tanta mora qͥn¬
clecim partes oriant᷑. qͣntam tenet una hora.
Quȩ partes single sexagenas minutias hab̾e
dicunt᷑. Minutias aut̃ minutiarum iam
in constellationib de quib fut᷑a p̃dicere
se dicunt. non inueniunt. Conceptꝰ autem
geminors qm̃ uno concubitu efficit᷑ atcestan¬
tibus medicis. quoꝵ disciplina multo ẽ cer¬
tior atq manifestior. tam paruo puncto tem¬
poris contingit. ut in duas minutias minu¬

Expanded text:
operatur. Aduersus eos autem qui nunc appellantur maoperatur. Aduersus eos autem qui nunc appellantur mathematici, nolentes actus nostros corporibus caelestibus subdere et nos uendere stellis ipsumque pretium, quo uenditur, a nobis accipere, nihil uerius et breuius dici potest quam eos non respondere nisi acceptis constellationibus; in constellationibus autem notari partes, quales trecentas LX dicunt habcirculum: motum autem coeli per unam horam fieri in quindecim partibus, ut tanta mora quindecim partes oriantur, quantam tenet una hora. Quae partes singulae sexaginta minutas habere dicuntur. Minutas autem minutarum jam in constellationibus, de quibus futura praedicere se dicunt, non inveniunt; conceptus autem geminorum quoniam uno concubitu efficitur, attestantibus medicis, quorum disciplina multo est certior atque manifestior, tam parvo puncto temporis contingit, ut in duas minutas minu
Abbreviated transcription (Latin):
mathematicos uetes qui nunc appellãt᷑.
s illos qui tempors numeros motu cęli ac sy¬
derum ꝑuestigauerunt. De qͥb rectissime
dr in scͥpt᷑is scĩs. It̾m nec his debet ignos ei. di
enim tantum potuerunt scire ut possent esti¬
mare scłm: quomodo huiꝰ dnm non facilius
inuenerunt: Mens enim humana de uisi¬
bilib iudicans: podest agnoscere omnibus
uisibilib se ipsam eẽ meliorem. Quȩ tamen
cum etiam se ꝓpt̾ defectum ꝓfectumq in sapi¬
entiam fatet᷑ ẽẽ mutabilem: inuenit supra se
eẽ incominutabilem ueritatem. Atq ita ad¬
herens post ipsam sic̃ dictum est. adhesit aĩa
inea post te. beata efficit᷑. intͥnsecus inueniens¬
omnium uisibilium creatorem atq dñm.
non querens extͥnsecus usibilia. quamuis
cȩlestia. quȩ aut non inueniunt᷑. aut cum
magno labore frustra inueniunt᷑. nͥ ex eors
quȩ foris sunt pulchritudine inuemiatur
artifex qui intꝰ est. ce prius in anima suꝑiorc̾.
deinde in corpore inferiores pulchritudinẽ

Expanded text:
mathematicos veteres, qui nunc appellantur; sed illos qui temporum numeros motu coeli ac siderum pervestigarunt, de quibus rectissime dicitur in Scripturis sanctis: Iterum nec his debet ignosci. Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum; quomodo hujus Dominum non facilius invenerunt ? Mens enim humana de visibilibus judicans, potest agnoscere omnibus visibilibus se ipsam esse meliorem. Quae tamen cum etiam se propter defectum profectumque in sapientia fatetur esse, mutabilem, invenit supra se esse incommutabilem veritatem: atque ita adhaerens post ipsam, sicut dictum est, Adhaesit anima mea post te ; beata efficitur, intomnium uisibilium creatorem atque dominum, non quaerens extrinsecus uisibilia quamuis caelestia, quae aut non inueniuntur aut cum magno labore frustra inueniuntur, nisi ex eorum quae foris sunt pulchritudine inueniatur artifex, qui intus est et prius in anima superiores, deinde in corpore inferiores pulchritudines
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq adhuc necessarius est timor. ne illud eti¬
am quod uidet᷑ hab̃e. auferat᷑ ab eo: c& mani¬
bus ac pedib ligatis. mittat᷑ in tenebras ext̾io¬
res. Quappt̃ dei timor non solum inchoat:
sed etiam ꝑficit sapientem. Is aut̃ est qͥ summe
diligit dm̃: &e ꝓximum tanqͣm se ipsum. Qe
aut̃ in hoc itinere ꝑicła difficultatesq me¬
tuende sint. & quib remediis ut oporteat:
nascitur. Qͥa qui semꝑ nascit᷑. ñdum
est natꝰ. Et nunquam natꝰ est. aut natꝰ erit:
si semꝑ nascit᷑. Aliuid est enim nasci: aliud
natum ẽẽ. Ac ꝑ hoc nunqͣm filius: si nunqͣ
Um aliud sit nat᷑a. aliuid disciplina.¬
disciplina. aliud usus. & hec inuna
anima intelligant᷑. nulla diu̾sitate substan¬
tiȩ. item aliud sit ingenium. aliud uirtꝰ. ali¬
ab illo facta. ipse aut̃ ds sit sacratissima illa
multis ũbo. re paucis cognita trinitas: di¬
ligentissime inuestigandum est. quod ait

Expanded text:
Itaque adhuc necessarius est timor, ne illud etiItaque adhuc necessarius est timor, ne illud etiam quod videtur habere, auferatur ab eo ; et manibus ac pedibus ligatis mittatur in tenebras exteriores . Quapropter Dei timor non solum inchoat, sed etiam perficit sapientem. Is est autem qui summe diligit Deum, et proximum tanquam se ipsum. Quae autem in hoc itinere pericula difficultatesque metuendae sint, et quibus remediis uti oporteat, nascitur. Quia qui semper nascitur, nondum est natus; et nunquam natus est aut natus erit, si semper nascitur. Aliud est enim nasci, aliud natum esse. Ac per hoc nunquam filius, si nunquaCum aliud sit natura, aliud disciplina, aliud usus, et haec in una anima intelligantur nulla diversitate substantiae: item cum aliud sit ingenium, aliud virtus, aliab illo facta; ipse autem Deus sit sacratissima illa, et multis verbo, re paucis cognita Trinitas: diligentissime investigandum est, quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
laude caritatis. & de inanitate iactantiȩ: do¬
ceaturq qm sit pudendum eis placere uel¬
le. quos nolis imitari. Aut enim boni ñ ft̃
& nich̃ magnum ẽ a malis laudari: aut bo¬
ni sunt &e eos oportet imitari. Sed qͥ boni sunt:
uirtute boni st̃. Uirt᷑ aut̃ non appetit. quod
in alioꝵ hominum potestate ẽ. Qui gͦ imitat᷑
bonos: nulliꝰ hominis appetit laudem. Qui
malos: non dignus ẽ laude. Si aut̃ placere
hominib idouus. ut eis ꝓsis ad diligendum
dm̃: non iam hoc. sed aliud cupis. Qui aut̃
placere cupit: necessarium adhuc habet timo¬
rem. Primum: ne occulte peccando.int̃ hypo¬
critas a dño computet᷑. Deinde si bñ factis pla¬
cere appetit: ne hanc mercedem aucupans.
ꝑdat quod daturꝰ est ds. S deuicta ista cu¬
piditate: cauencla suꝑbia ẽ. Difficile ẽ enim.
ut dignet᷑ consociari hominib. qͥ eis placere
iam non desidat: & plenum se uirtutis putat.

Expanded text:
laude charitatis, et de inanitate jactantiae; dolaude charitatis, et de inanitate jactantiae; doceaturque quam sit pudendum eis placere velle, quos nolis imitari. Aut enim boni sunt, et nihil magnum est a malis laudari; aut boni sunt, et eos oportet imitari. Sed qui boni sunt, virtute boni sunt: virtus autem non appetit quod in aliorum hominum potestate est. Qui ergo imitatur bonos, nullius hominis appetit laudem; qui malos, non dignus est laude. Si autem placere hominibus ideo vis, ut eis prosis ad diligendum Deum; non jam hoc, sed aliud cupis. Qui autem placere cupit, necessarium adhuc habet timorem: primum, ne occulte peccando inter hypocritas a Domino computetur; deinde, si benefactis placere appetit, ne hanc mercedem aucupans perdat quod daturus est Deus. 4. Sed devicta ista cupiditate, cavenda superbia est. Difficile est enim ut dignetur consociari hominibus, qui eis placere jam non desiderat, et plenum se virtutibus putat.
Abbreviated transcription (Latin):
omnia quȩ in hoc mundo bona putant᷑ &¬
mala. penitꝰ contemnenda funt. Hic p̃stantiᷤᷤ¬
simum illud & unicum exemplum dñici
hominis ꝓponendum ẽ. Qui cum se tot ini.¬
raculis tantam rerum potestatem habere
monstraret:& ea spreuit quȩ magna bona.
& ea sustinuit quȩ magna mala imperiti
putant. Qͦs mores &e dis ciplinam. ne tanto
minus qͥsqm agg̾di audeat. qͣnto illud ma¬
gis honorat: & de pollicitationib atq horta.¬
tionib eiꝰ. & de imitantium multitudine
quam non sint illa desꝑanda. ostendendũ
est. At ubi fu̾int carnalium uoluptatum
illecebrȩ suꝑate:cauendum ẽ. ne subre-¬
pat atq succedat cupiditas placendi hõĩb.
aut ꝑ aliqͣ facta mirabilia. aut ꝑ difficilem
continentiam . siue patientiam. aut ꝑ aliqͣ
largitionem. aut nomine scientiȩ uł eloqͥn¬
diȩ. In eo genere ẽ: &e cupiditas honoris. Contͣ
que omnia ꝓferant᷑ ea que scͥpta sunt de

Expanded text:
omnia, quae in hoc mundo bona putantur et omnia, quae in hoc mundo bona putantur et mala, penitus contemnenda sunt. hic praestantissimum illud et unicum exemplum dominici hominis proponendum est, qui cum se tot miraculis tantam rerum potestatem habere monstraret, et ea spreuit quae magna bona, et ea sustinuit quae magna mala imperiti putant. quos mores et disciplinam ne tanto minus quisquam aggredi audeat, quanto illud magis honorat, et de pollicitationibus atque hortationibus eius et de imitantium multitudine erabilium, quam non sint illa desperanda, ostendendum est. At ubi fuerint carnalium uoluptatum inlecebrae superatae, canendum est, ne subrepat atque succedat cupiditas placendi hominibus aut per aliqua facta mirabilia aut per difficilem continentiam siue palargitionem, aut nomine scientiae vel eloquentiae: in eo genere est et cupiditas honoris. Contra quae omnia proferantur ea quae scripta sunt de
Abbreviated transcription (Latin):
hystoria. ce ea maxime quȩ ipsa diuina ꝓui¬
dentia ꝓcurante. siue inuct̃. sie in nouote¬
stam̃to. excellentissimam auctoritatem religi¬
onis accepit. Simul aut̃ agendum ẽ & de pe¬
nis peccatoꝵ: & de p̾miis recte factoꝵ. Iam uͦ c̃
aliqua ñ peccandi consuetudo quod onerosũ
putabat᷑. facile ẽẽ ꝑsuaserit. incipiat gustari
dulcedo pietatis. &e commendari pulchritu¬
do uirtutis. ut &e caritatis lib̃tas p̃seruitute ti¬
moris emineat: tc̃ iam ꝑsuadendum ẽ fideli¬
bus p̃cedentib regenerationis sacramentis
que necesse ẽ plurimum moueant. qͥd int̾¬
sit int̃ duos homines. uet̾em & nouum. ext̾io¬
rem ce int̾iorem. trenum &e cȩlestem. id ẽ int̃
eum qͥbona carnalia &e temporalia. & eum
qui sp̃italia ce et̃na sectat᷑. monendumq ne
ꝑit᷑a bñficia &e transeuntia expectent᷑ a deo.
quib ce imꝓbi homines abundare possunt.
sed firma ce sempit̃na. ꝓ quib accipiendis

Expanded text:
historia, et ea maxime quae ipsa diuina prouihistoria, et ea maxime quae ipsa diuina prouidentia procurante siue in uetere siue in nouo testamento excellentissimam auctoritatem religionis accepit. simul autem agendum est et de poenis peccatorum et de praemiis recte factorum. Iam uero cum aliqua non peccandi consuetudo quod onerosum putabatur facile esse persuaserit, incipiat gustari dulcedo pietatis et commendari pulchritudo uirtutis, ut caritatis libertas prae seruitute timoris emineat. tunc iam persuadendum est fidelibus praecedentibus regenerationis sacramentis, quae necesse est plurimum moueant, quid intersit inter duos homines, ueterem et nouum, exteriorem et interiorem, terrenum et caelestem, id est inter eum qui bona carnalia et temporalia, et eum qui spiritalia et aeterna sectatur, monendumque, ne peritura beneficia et transeuntia expectentur a deo, quibus etiam praui homines abundare possunt, sed firma et sempiterna, pro quibus accipiendis
Abbreviated transcription (Latin):
inidium sapientiȩ timor dñi. Nemo ẽ qͥppe
qui ñ magis dolorem fugiat. quam appetat
uoluptatem: Quandoquidem uidemꝰ etiã
immanissimas bestias. a maximis uolupta¬
tibus absterreri doloꝵ medu: quod cũ mea¬
rum consuetudinem u̾terit. domitȩ & man
tio. quȩ cum seruit cupiditati. ꝑu̾sione mise¬
rabili ut homines ñ timeant᷑. suggerit latere
posse commissa. & ad tegenda occulta peccata
astutissimas fallacias comparat: eofit ut hoĩes
qͦs nondum delectat pulchritudo uirtutis. nͥ
pęnis a peccando det̾reant᷑. quȩ uerissime ꝑ
scõs & diuinos uiros p̃dicant᷑. &e quod celant
hominib do celari ñ posse consentiant: diffi¬
cilius doment᷑ quam ferȩ Ut aut̃ timeat᷑ ds.
diuina ꝓuidentia regi uniu̾sa ꝑsuadendum
est. non tam rationib qͥs qui pot̃ inuenire.
pot̾ iam &e pulchritudinem sentire uirtutis.
qͣm eremplis uł recentib siqͣ occurrt̃: uel de

Expanded text:
initium sapientiae timor domini. nemo est quippe, initium sapientiae timor domini. nemo est quippe, qui non magis dolorem fugiat quam appetat uoluptatem, quando quidem uidemus etiam immanissimas bestias a maximis uoluptatibus absterreri dolorum metu; quod cum in earum consuetudinem uerterit, domitae et mantio, quae cum seruit cupiditati peruersione miserabili, ut homines non timeantur, suggerit latere posse commissa et ad tegenda occulta peccata astutissimas fallacias comparat. eo fit, ut homines, quos nondum delectat pulchritudo uirtutis, nisi poenis a peccando deterreantur, quae uerissime per sanctos et diuinos uiros praedicantur, et quod celant hominibus, deo celari non posse consentiant, difficilius domentur quam ferae. ut autem timeatur deus, diuina prouidentia regi uniuersa persuadendum est, non tam rationibus — quas qui potest inuenire, potest etiam et pulchritudinem sentire uirtutis — quam exemplis uel recentibus, si qua occurrunt, uel etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
summata. si nicħ aliud amat᷑. Et hanc di
iectionem diq placet. Sed cum ds magis¬
diligit᷑ quam animꝰ. ut malit homo eiꝰ eẽ
quam suus:tẽ uere animo summeq con¬
sulitur: Consequent &e corpori. nobis idñ
curantib aliquo appetitu satagente. s tm̃
ꝓmpta &e oblata sum̃tibus. Caritatis autẽ
uenenum ẽ: spes adipiscendoꝵ. aut retinen¬
dors temporalium. Nutrim̃tum eiꝰ est.
imminutio cupiditatis: ꝑfectio. nulla cupi
ditas. Signum ꝓuectꝰ eius est: imminutio
timoris. Signum ꝑfectionis eiꝰ: nullꝰ tmor
Qa &e radix ẽ omnium maloꝵs cupiditas: &
consummata dilectio. foras mittit timorem.
Qͥs quis gͥ eam nutrire uult: instet minu¬
endis cupiditatib. Est aut̃ cupiditas. amor
aclipiscendi aut obtinendi temporalia. Huiꝰ
minuendȩ initium est dm̃ timere: qͥ solus
timeri sine amore non pot̃. Ad sapientiam
enim tendit᷑: & nicħ ueriꝰ eo quod dictum est.

Expanded text:
summata, si nihil aliud amatur: hanc et summata, si nihil aliud amatur: hanc et dilectionem dici placet. Sed cum Deus magis quam animus, ut malit homo ejus esse quam suus, tunc vere animo summeque consulitur, consequenter et corpori, nobis id non curantibus aliquo appetitu satagente, sed tantum prompta et oblata sumentibus. Charitatis autem venenum est, spes adipiscendorum aut retinendorum temporalium. Nutrimentum ejus est, imminutio cupiditatis; perfectio, nulla cuditas. signum prouectus eius est imminutio timoris; si-, gnum perfectionis eius nullus timor, quia et radix est omnium malorum cupiditas, et consummata dilectio foris mittit timorem. quisquis igitur eam nutrire uult, instet minuendis cupiditatibus. est autem cupiditas amor adipiscendi aut optinendi temporalia. huius minuendae initium est deum timere, qui solus timeri sine amore non potest. in id ad sapientiam enim tenditur et nihil uerius eo quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ si m̃t rationiq consentiat. in tali pace ce
tͣnquillitate. uacabit m̃ti contemplari qͦd
et̃num est. Getiam cęt̾is suis partib ama¬
re animꝰ debet hoc tam magnum. quod
mente noscendum est. Et qm̃ id qͦd amat᷑.
afficiat ex se amantem necesse ẽ. fit ut sic
amatum quod et̾num est. et̾nitate ani¬
mum afficiat. Quo circa. ea demum
uita beata. quȩ et̾na ẽ. Qͥd uͦ et̃num est
quod et̾nitate afficiat animum. nisi ds̾:
Amor aut̃ rerum amandarum: caritas
uł dilectio meliꝰ dr. Quare omnib co¬
dum est saluberrimum illud p̾ceptũ.
Diliges dñm dm̃ tuum in toto corde tuo
ce in tota anima dua: & in tota m̃te tua.
Et illud quod ait dñs iħs. Hec est autem
uita et̾na. ut cognoscant te solum uerũ
deum: ce quem mis ist iħm xp̃m.
De nutrienda caritate.xxxui.
Uaritatem uoco. qua amant᷑ ea quȩ
non sunt p̃ipso amante conteminen¬
da: id est qͦd et̾̃num ẽ. & quod amare ipsũ

Expanded text:
qui si menti rationique consentiat, in tali pace et qui si menti rationique consentiat, in tali pace et tranquillitate uacabit mente contemplari quod aeternum est. ergo etiam ceteris suis partibus amare animus debet hoc tam magnum quod mente noscendum est. et quoniam id quod amatur afficiat ex se amantem necesse est, fit, ut sic amantem quod aeternum est aeternitate animum afficiat. quocirca eadem uita beata, quae aeterna est. quid uero aeternum est, quod aeternitate afficiat animum, nisi deus? amor autem rerum amandarum caritas uel dilectio melius dicitur. quare omnibus codum est saluberrimum illud praeceptum: diliges dominum deum tuum in toto corde tuo et in tota anima tua et in tota mente tua, et illud quod ait dominus Iesus: haec est. autem uita aeterna, ut cognoscant te solum uerum deum et quem misistiDe nutrienda charitate. 1. Charitatem voco, qua amantur ea quae non sunt prae ipso amante contemnenda: id est, quod aeternum est, et quod amare ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
bonum qͦd non amat. nemo possit ꝑfecte ha¬
bere uel nosse. Qͥs enim potest nosse qͣntum
sit bonum. quo non fruit᷑: Non autem
fruit᷑. si non amat. Nec habet gͥ quod aman¬
dum ẽ qui non amat: etiam si amare pos
est. hoc est eamnosse quod habere. Quȩ cũ
ita sint. quid est aliud beate uiuere:. nͥ et̾nũ
aliquid cognoscendo hab̃e: Et̾̃num ẽ emm
de quosolorecte fidit᷑. quod amanti aufer¬
rinon pot̾. idq ipsũ ẽ quod nicħ est aliud
habe quam nosse. Omnium enim rerum
p̃stantissimum est quod et̾num ẽ. Et ꝓptẽa id
habere non possumꝰ. nisi ea re qͣ p̾stantiores
sumus: id est m̃te. Qͥcqͥd aut̃ mente habet᷑:
noscendo habet᷑. Nullumq bonum ꝑfec¬
te noscit᷑. quod ñ ꝑfecte amat᷑. Neq ut sola
mens pot̃ agnoscere: ita ce amare sola pot̃.
Namq amor. appetitꝰ quidam ẽ. Et uidemꝰ
etiam cȩt̾is animi partib inẽe appetitum.

Expanded text:
bonum quod non amatur, nemo potest perfecte habonum quod non amatur, nemo potest perfecte habere vel nosse. Quis enim potest nosse quantum sit bonum, quo non fruitur? Non autem fruitur, si non amat: nec habet igitur quod amandum est, qui non amat, etiam si amare posest, hoc est eam nosse quod habere. Quae cum ita sint, quid est aliud beate uiuere nisi aeternum aliquid cognoscendum habere? aeternum est enim de quo solo recte fiditur, quod amanti auferri non potest; idque ipsum est quod nihil est aliud habere quam nosse. omnium enim rerum praestantissimum est quod aeternum est, et propterea id habere non possumus nisi ea re, qua praestantiores sumus, id est mente. quidquid autem mente habetur, noscendo habetur nullumque bonum perfecte noscitur, quod non perfecte amatur. neque ut sola mens potest cognoscere, ita et amare sola potest. namque amor appetitus quidam est, et uidemus etiam ceteris animi partibus inesse appetitum,
Abbreviated transcription (Latin):
amatori. auferri potest. Cuius gͦ rei amor
amandus est. nisi eiꝰ quȩ non potest deesse
cłum amat᷑: Id est aut̃ qͦd nicħẽ aliud hab̾e
quam nosse. Porro aurum & omne corpus:
non hoc est habe. quod nosse.Non traq
amandum ẽ. Et qm̃ potest aliquid amari
nec haberi. non solum exhis quȩ amanda
non sunt. ut pulchrum aliquod corpꝰ. sed
eoꝵ etiam quȩ amanda sunt. ut beata uita:
&e rursꝰ pot̾ aliquid hab̃i & non amariut
compedes: iure querit᷑. utrum possit quis¬
piam id quod habe nicħ est nisi nosse. non
amare cum habeat. id est nou̾it.Sed cum
iudeamꝰ non nullos. non ob aliud ũbi gr̃a
discere numeros. nisi ut eadem disciplina pe¬
cunios fiant. aut hominib placeant. quã
cum didicerint ad eundem finem referant.
quem sibi cum discerent ꝓposuerant. neq
ullam disciplinam aliud sit hab̃e quam
nosse: fieri potest. ut habeat qͥsq aliqͥd quod
hab̾e hoc sit qͦd nosse. neq amet tam̃. qͣnꝙͣ

Expanded text:
amori auferri potest. Cujus ergo rei amor amori auferri potest. Cujus ergo rei amor amandus est, nisi ejus quae non potest deesse dum amatur? Id autem est, quod nihil est aliud habere quam nosse. Porro aurum et omne corpus non hoc est habere quod nosse: non itaque amandum est. Et quoniam potest aliquid amari, nec haberi, non solum ex his quae amanda non sunt, ut pulchrum aliquod corpus, sed etiam eorum quae amanda sunt, ut beata vita; et rursus potest aliquid haberi, nec amari, ut compedes: jure quaeritur utrum possit quispiam id quod habere nihil est nisi nosse, non amare cum habeat, id est, noverit. Sed cum videamus nonnullos non ob aliud, verbi gratia, discere numeros, nisi ut eadem disciplina pecuniosi fiant, aut hominibus placeant; quam cum didicerint, ad eumdem finem referunt, quem sibi cum discerent, proposuerant; neque ullam disciplinam aliud sit habere quam nosse: fieri potest ut habeat quisque aliquid, quod habere, hoc sit quod nosse, neque amet tamen. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
non uiuit non metuit. neq uita caren¬
dum qͥs qm ꝑsuaserit. ut metu etiam carere
possimꝰ: amandum ẽ. sine metu uiuere. S
rursꝰ quia uita metu carens. etiam si intelli¬
gentia careat. ñ ẽ appetenda: amandum est
sine metu cum intellectu uiuere. Id ne solũ.
an amor quoq ipse amandus est: Ita uero:
qͣndo sine hoc illa ñ amant᷑. S si propt̃ alia
quȩ amanta sunt amor amat᷑. non recte
amari dr̃. Nicħ enim aliud est amare: qͣm
ꝓpt̾ semet ipsã rem aliquam appetere. Nũ
desit quod amat᷑. ea sit indubitata miseria:
Deinde cum amor motꝰ quidam sit. neq ul¬
lus sit motꝰ nisi ad aliquid: cum querimꝰ
quid amandum sit. qͥd sit illud ad quod
moueri oporteat.querimus. Quare si aman¬
dus ẽ amor: ñ utiq omnis amandus est. E
enim ce turpis amor. qͦ animꝰ se ipso inferio¬
ra sectat᷑. Quȩ magis ꝓpͥe cupiditas dicit᷑.
omnium scilicet maloꝵ radix. Et ideo non
amandum est. quod amant &e fruenti

Expanded text:
non uiuit non metuit, neque uita carendum quisquam persuaserit, ut metu etiam carere possimus, amandum est sine metu uiuere. sed rursus quia uita metu carens, si etiam intellegentia careat, non est appetenda, amandum est sine metu cum intellectu uiuere. idne solum, an amor quoque ipse amandus est? ita uero, quando sine hoc illa non amantur. sed si propter alia quae amanda sunt amor amatur, namari dicitur. Nihil enim aliud est amare, quam propter se ipsam rem aliquam appetere. Num desit quod amatur, ea sit indubitata miseria? Deinde cum amor motus quidam sit, neque ullus sit motus nisi ad aliquid; cum quaerimus quid amandum sit, quid sit illud ad quod moveri oporteat, quaerimus. Quare si amandus est amor, non utique omnis amandus est. Est enim et turpis, quo animus se ipso inferiora sectatur, quae magis proprie cupiditas dicitur, omnium scilicet malorum radix. Et ideo non amandum est, quod manenti et fruenti