comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coram d̾o humiliatur. ut c̾dat
q̃ dixit ⁊ asuꝑba ⁊ curiosa inqͥ¬
sitione ꝯpescitur. ne q̃rat q̃ ñ dix
Utrobiq gͦ fides ꝓficit ad m̾itum
⁊ in utraq sunplicitate ꝯfident̃
suspirat ad p̃mium. Qui enum

Expanded text:
coram Deo humiliatur, ut credat quae dixit, et a superba et curiosa inquisitione compescitur, ne quaerat quae non dixit. Utrobique ergo fides proficit ad meritum, et in utraque simplicitate confidenter suspirat ad p
Abbreviated transcription (Latin):
deficit. ⁊ cottidie dum instaurat᷑
fatiscit. uitaq mortał dũ ex cybo
sustentat᷑ p̃terlabitur. ⁊ dũ nutͥt᷑
minuit᷑. ⁊ in mortem semꝑ p̾ceps
ruit. dum cotidiana refectione a
morte differt᷑. ⁊ ut usu euenit cib
causa sanitatis q̃situs causas mor¬
bi gu̾at. ⁊ uͥ uita q̃ritur: ibi mors
inuenitur. Panis gͦ iste destruit᷑
⁊ ꝑit. nec ꝑman in uitã eternam.
Corpus nichilomitꝰ destruit᷑ ⁊ ꝑit.
Esca enum uent ⁊ uent̃ escis. deus
aũ hunc ⁊ has destruet. ẽ absorta fu

Expanded text:
um instauratur, fatiscit; vitaque mortalis dum et cibo sustentatur, praeterlabitur, et dum nutritur, minuitur, et in mortem semper praeceps ruit, dum quotidiana refectione a morte differtur; et ut usu evenit, cibus causa sanitatis quaesitus, causas morbi generat; et ubi vita quaeritur, ibi mors invenitur. Panis ergo iste destruitur et perit, nec permanet in vitam aeternam. Corpus nihilominus destruitur et perit. Esca enim ventri et venter escis; Deus autem hunc et has destruet. Cum absorpta
Abbreviated transcription (Latin):
quia tĩdum apparuit qͥd erimus
Mutatio tam̃ q̃ circa uos ẽ fũ̾tura
nanire quid̃ erit in alt̾am głam.
s ñ in alt̾am naturam. Tanta t̾li
⁊ talis erit mutatio ut illi substã¬
tiali mutationi ex aliqͣ parte possit
assimilati. Nam si couuerso nr̃a de
malo ad bonũ in p̃senti temꝑe id
efficit in nob̾ ut simus aliqͦd mici¬
um creature dei. ⁊ qͣi noua creatura

Expanded text:
quia nondum apparuit quid erimus. Mutatio tamen, quae circa nos futura est, naturae quidem erit in alteram gloriam, sed non in alteram naturam. Tanta tamen et talis erit mutatio, ut illa substantiali mutationi ex aliqua parte possit assimilari. Nam si conversio nostra de malo ad bonum in praesenti tempore id efficit in nobis, ut simus aliquod initium creaturae Dei, et quasi nova creatura
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo celebrari tote. postea ꝯueniunt
diaconi intripudio et cantant. Mag¬
nif̾ cum ancipħa de scõ stepħo et sacer¬
dos dicit collectam. Nocturnos et off̾m
crastinum celebrant ip̃i diaconi. et be¬

Expanded text:
egre celebrari, ac postea conveniunt diaconi quasi in tripudio, cantantque Magnificat cum antiphona de S. Stephano, sed sacerdos recitat collectam. Nocturnos et universum officium crastinum celebrant diaconi,
Abbreviated transcription (Latin):
trauit. occidens pueros ab imatu et
infra. Credebat enim puerum natũ
magnũ fore cui astra famulabãt᷑.
et timebat. ꝑ illum se suũ amit¬
centium penicus subticentur cantica
cenderunt. nͥ contingat eorum festũ
in die dñica. Tunc nullum subtice¬
tur: ꝓpt̃ diem resurrectionis. nͨ in
quod accepturi sunt in octaua idest
ubi duo festa concurrunt. parientiᷤ
scilicet et partus ꝓpt octauas. unde

Expanded text:
rimens pueros a bimatu et infra . Credebat enim puerum natum magnum fore, cui astra famulabantur, et timebat ne per illum regnum suum amitcentium penitus subticentur cantica cenderunt. Si vero contingat eorum festum die Dominica, tunc nullum subticetur, propter diem resurrectionis. Nec quod accepturi sunt in octava, id esto simul facta concurrunt, parientis scilicet et partus, propter octavas. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
feliciter adimpletur. Consolator enĩ
sp̃c est. et merentium corda letificat.
Om̃s iusti in hoc sp̃u letificati sunt.
om̃s hunc sp̃m acceꝑunt. et ꝓpter ħ
om̃s eundem potum sp̃ualẽm bibe¬
runt. Bibebant autem de sp̃uali.

Expanded text:
feliciter adimpletur. Consolator enim spiritus est, et moerentium corda laetificat. Omnes justi in hoc spiritu laetificati sunt, omnes hunc spiritum acceperunt: et propter hoc omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Bi
Abbreviated transcription (Latin):
Nũc aũ pꝰ pauem uitͣuit in eum
ũ adboc ut alienum tẽptaret: s ut
ꝓpͥum possid̾et. Non autẽ ut putãt
quidam negligent̃ legentes tc̃ uidaᷤ
xp̃i corpꝰ accepit. Intelligendũ⁊ eiũ
qd̾ iam om̃ib eis distribueret dũs¬

Expanded text:
Nunc autem post panem intravit in eum, non ad hoc ut alienum tentaret, sed ut proprium possideret. Non autem, ut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod jam omnibus eis distribuerat D
Abbreviated transcription (Latin):
ueri agni mortem significans ⁊ esũ.
uerumptam̃ uerꝰ agnus pͥus come¬
ditur: qͣm occiditur. Aũ passiouem
quippe xp̃i institui debuit nouum
sacrificium. quia et aute uetꝰ erat
fuuendum. Nam qđ pꝰ passionem
xp̃i ñ debuit iterari: ante passionẽ
oportuit tĩniuari. At uͥ uetus sacri¬
ficium acciꝑet t̃minum: mox no¬
uum debuit sue institutõis habere
pͥncipium. Añ passionẽ item xp̃i uͥ
tute huius sacram̃ti muniendi e¬
rant discipłi qui scaudalum ĩmorte
xp̃i erant passuri. ne fides eoꝵ. omĩo
deficeret. ⁊ ne temptator qui eos expe¬
tiuit quasi uictor deiuicts tͥumpha¬
ret. Deuiq dum adhuc uidas inter
discipłos erat. ponendum erat exẽplũ
in posterum ualiturũ de mał in eccła
tołandis dum occulti st̃. Nã qd̃ uidas
a dño tołatus quia ũ est accusatus
sacram̃tum corporis ⁊ sangiuns
acceꝑit: mauifestũ est. tunc ex u̾b̾
luce euuangłiste. tẽ ex u̾bis beati

Expanded text:
m significans, et esum. Verumtamen verus Agnus comeditur, priusquam occiditur. Ante passionem quippe Christi institui debuit novum sacrificium; quia et ante vetus erat finiendum. Nam quod post passionem Christi non debuit iterari, ante passionem oportuit terminari. At ubi vetus sacrificium accepit terminum, mox novum debuit suae institutionis habere principium. Ante passionem item Christi, virtute hujus, sacramenti muniendi erant discipuli, qui scandalum in morte Christi erant passuri, ne fides eorum omnino deficeret, ne tentator, qui eos expetivit, quasi victor de victis tiriumpharet. Denique, dum adhuc Judas inter discipulos erat, ponendum erat exemplum in posterum valiturum, de malis in Ecclesia tolerandis, dum occulti sunt. Nam quod Judas a Domino toleratus, quia non est accusatus, sacramentum corporis et sanguinis sui acceperit, manifestum est, tum ex verbis Lucae evangelistae, tum ex verbis beat
Abbreviated transcription (Latin):
eiudentissime uarrat. ac deuide ad
hoc uentũ est uͥ sccłm uarratõem
ioħis aꝑtissuue dñs ꝑ bucellã tinc¬
tam atq porrectã suum expͥmit tͣ¬
ditorẽ. fortassis ꝑ panis tinctonẽ
illiꝰ siguificans fictionẽ. ¶ Propt̃
alias esus ueri agni pꝰ mortem xͥ
in eccłia freq̃ntandꝰ añ eiusdẽ mor¬
tem ẽ institutꝰ. ⁊ ip̃o utendi modo
qͦ utendum ẽ eo mox in usum as¬
sumptꝰ. Ip̃o enuim autẽ nature or¬
dine ⁊ qͣsi uescendi lege esus tipici
agui mortẽ ip̃iꝰ hostie qͣm p̃cedere
ñ debuit quia nec potuit secutꝰ ẽ.
⁊ hostiam ia mortuã comede̾ ñ solũ
sccłm nat᷑am. s etiam scd̃ legem
sollempne erat. ꝙ qͣmuis mois eiꝰ¬
ũ pot̾at tam̃ ł mors ł esus eius qui
morte ⁊ esu ꝯsumebat᷑. ł uitã dare
ẜ a morte liberare. At esus uei agni¬
ñ scd̃m ordiuem ł legis ł nature
mortem p̃cessit. ut hostia adhuc ui

Expanded text:
dentissime narrat, ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam tinctam atque porrectam, suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem, illius significans fictionem. Porro alias, esus veri Agni post mortem Christi in Ecclesia frequentandus, ante ejusdem mortem est institutus, et ipso utendi modo quo utendum est, mox in usum assumptus. Ipso autem naturae ordine, et quasi vescendi lege, esus typici agni mortem ipsius hostiae quam praecedere non debuit, quia nec potuit, secutus est; et hostiam jam mortuam comedere, non solum secundum naturam, sed etiam secundum legem, solemne erat. Et qnon poterat tamen vel mors vel esus ejus, qui morte et esu consumebatur, vel vitam dare, vel a morte liberare. At esus veri Agnisecundum ordinem vel legis vel naturae, mortem praecess
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ udicium ꝯuertunt. ⁊ comedite.
oc sactificium a domino institu¬
tum ẽ. ñ soluin᷑ offerendum s
⁊ ad comedendum. Propt̃ qd̾ nunc
dicit᷑e comedite. Nam de hoc offe̾udo

Expanded text:
 sibi convertunt. ET COMEDITE. Hoc sacrificium a Domino institutum est, non solum ad offerendum, sed et ad comedendum. Propter quod nunc dicitur: « Comedite. » Nam de hoc offerendo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinente ad nouum sacͥficiũ. Ad
hanc autẽ inqͥsitio¬
nem ualere arbitror
si p̾mittat᷑ qͣli cibo ⁊
qͣli potu xp̃c utatur ⁊ utendo delecte¬
tur. Et de cibo qͥdem quis sit ip̃e dicit.
Meus cib ẽ ut faciam uoluntatem
patͥs mei. Et que sit uoluutas patͥs
alio loco dicit. Hec est uoluntas pr̃is
mei qui misit me. ut omnis qui ui¬
dec filium ⁊ credit mneum habeat ui¬
tam et̾nam. Ergo cib xp̃i salus est
mundi. Hanc .ix. esurit. hanc ⁊ siit.
qr potꝰ eiꝰ est. ꝓpt̾ qd̾ cum sederet suꝑ
fontẽ. ait samaritane. Da mͥ bibere ⁊
ut ostendet se mag̃ sitire aqͣm uiuam
a se peti ut petenti daret. dicit. Si sci¬
res donum dei. ⁊ qͥs ẽ qͥ dicit tͥ damͥ bi¬
b̾e. tu forsitan pecisses ab eo. ⁊ dediss¬
et dare aqͣ. ut ficret maccipiente
fons aq̃ salientis inuitam et̾nam.
Quis potest hab̾e hanc aꝙͣ nͥ ipse
ded̾it. aut quis pot̾ saluari: nisi
quẽ ipse saluau̾it: Salutẽ autem

Expanded text:
tinente ad novum sacrificium. Ad hanc autem inquisitionem valere arbitror, si praemittatur, quali cibo et quali potu Christus utatur, et utendo delectetur. Et de cibo quidem quis sit, aperte dicit: « Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei . » Et quae sit voluntas Patris, alio loco dicit. « Haec est voluntas Patris mei, qui misit me, ut omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam . » Ergo cibus Christi salus est mundi. Hanc enim esurit, hanc et sitit, quia potus ejus est. Propter quod cum sederet super fontem, ait Samaritanae: « Da mihi bibere ; » et ut ostenderet se magis sitire aquam vivam a se peti, ut petenti daret, dicit: « Si scires donum Dei, et quis est, qui dicit tibi, da mihi bibere, tu forsitan petiisses ab eo, eet dare aquam, ut fieret in accipiente fons aquae salientis in vitam aeternam. Quis potest habere hanc aquam, nisi ipse dederit? aut quis potest salvari, nisi quem ipse salvaverit? Salutem autem
Abbreviated transcription (Latin):
Regit iłr ⁊ dedit discipłis suis.
nec opus est q̃pere quid decłit.
Ip̃e enim manifestat dicens. Hoc
est corpus meum. Corpꝰ gͦ suum
declit. nec siue se. Ad hoc enm cor¬
pus assumpsit: ut se nob̾ daret.
Nam in hoc natꝰ est ut testimoni¬
um ꝑhiberet u̾itati. ut suscitãs
p̃cationes qͣs locuti sunt in nõie
eius ꝓpħe priores impleret ꝓmis¬
sionem in exhibitione u̾itatis.
scd̃m iusiurandum qd̃ iurauit
ad habraham prẽm nr̃m datu¬
rum se uobis. O datum optimũ
⁊ donum ꝑfectum de sursum de¬
cendens a patre luminum. Xp̃e
datus est nobis ad induendũ. ad¬
edendum. ad offerendum. sicut
iudum̃tum. sicut aliũtum. sic̃
p̾cium. ad induendum quidẽ
sic̃ scriptum ẽ. Quicumq in xp̃o bap¬
tizati estis xp̃m indiustis. ad edeu¬
dum: sicut ip̃e nunc dicit. Accipi¬
te ⁊ comedite. Ad offerendum. ꝑ
nobis ⁊ auobis. Pro uobis offe̾rid̃
ꝑ amaritu dinem passionis ⁊ mor¬
tis. A nobis offerendum: ꝑ cõme¬
morationem eiusdem passionis

Expanded text:
regit Jesus, et dedit discipulis suis; nec oportet inquirere quid dedit; ipse enim manifestat dicens: « Hoc est corpus meum. » Corpus ergo suum dedit, nec sine se. Ad hoc enim corpus assumpsit, ut se nobis daret. Nam in hoc natus est, ut testimonium perhiberet veritati, ut suscitans precationes quas locuti sunt in nomine ejus prophetae priores, impleret promissiones in exhibitione veritis, secundum jusjurandum, quod juravit ad Abraham patrem nostrum, daturum se nobis . » O datum optimum, et donum perfectum, desursum descendens a Patre luminum . Christus datus est nobis ad induendum, edendum, ad offerendum, sicut indumentum, sicut alimentum, sicut pretium. Ad induendum quidem, sicut scriptum est: « Quicunque in Christo baptizati estis Christum induistis . » Ad edendum sicut ipse nunc dicit: « Accipite et comedite. » Ad offerendum pro nobis, et a nobis. Pro nobis offerendum per amaritudinem passionis et mortis. A nobis offerendum, per commemorationem ejusdem passionis
Abbreviated transcription (Latin):
portam latinam. et b̾e marie ad
iur̃es. & de cõmemoratione sc̃i mi¬
chaelis. Hoc tempus ut predictũ
est sig̃cat octauiam etatem. uͥ boñ
quod erit in dispari claricate sin¬

Expanded text:
am Latinam, et B. Mariae ad Martyres, et de commemoratione sancti Michaelis. Hoc ergo tempus, ut praedictum est, significat octavam aetatem, ubi bonum quod erit in dispari claritate sin
Abbreviated transcription (Latin):
nor dictus non etate s uocatione.
sicut fit int̾ monachos. ut qui
ante factus ẽ monachꝰ. et si puer sit:
tamen precedit eum quantu sc̃q
ẽ eciam fr̃ dñi. uel qr simił erat ei
facie ut dr. uel ideo qr erat filius
alphei fr̃is ioseph uiri b̃e marie ce
marie sororis eius. & qui ita ex utͣ¬
q parte sanguinis se continge¬
bant apud iudeos frẽs uocantur.

Expanded text:
non utique aetate, sed vocatione, sicut fit inter monachos; ut qui ante factus est monachus etiamsi vel puer sit, tamen praecedat eum, qui quantus ea frater Domini, vel quia similis erat ei faciei, ut dicitur, vel ideo, quia erat filius Alphaei, fratris Josephi viri beatae Mariae, et Mariae sororis ejus. Et qui ita ex utraque parte sanguinis sese contingebant, apud Judeos fratres vocabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uincula et honera pedum sunt. Uincula
quippe malarum consuetudinum et ho¬
nera peccatoꝵ in nob̃ et in aliis exempla
mortuoꝵ oꝑm. et munimenta defensio¬
num et excusationum indelictis nr̃is
qͣi quedam calciamenta sunt quib sensꝰ
nr̃i ꝑ quos anima mouetur ligantur et
p̾grauantur. aut male muniuntur. hec
ubentur apłi non portare. hec iubet᷑ mo¬
yses soluere. alioquin int̾ra scã. id est in
eccłia scõꝵ stare et ad dm̃ accedere non
otest. Tenentes bacłos in manib.

Expanded text:
vincula et onera pedum sunt. Vincula vincula et onera pedum sunt. Vincula quippe malarum consuetudinum, et onera peccatorum in nobis et in aliis, exempla mortuorum operum, et munimenta defensionum et excusationum in delectis nostris, quasi quaedam calceamenta sunt; quibus sensus nostri, per quos anima movetur, ligantur, et praegravantur, aut male muniuntur. Haec jubentur apostoli non portare; haec jubetur Moyses solvere; alioqui in terra sancta, id est in Ecclesia sanctorum stare, et ad Deum accedere non potest. Tenentes baculos in manib
Abbreviated transcription (Latin):
Nprocinctu itineris constituti pedes
calciamentis munire monentur.si¬
ue contra asꝑitatem uite.siue contra
ꝑicula heremi. ne coluber qui calca¬
neo insidiatur in occulto mordeat. In
quare figuratur quod om̃s qui de egip¬
to id est de uana scłi huius conu̾satio¬
ne esu ueri agni liberandi sunt. pedes
affectuũ suoꝵ testimoniis scriptura¬
rum. p̾ceptis scilicet et consiliis dei
et exemplis scõꝵ patrũ quasi quib¬
dam calciamentis munire debent.
tire p̾sumant: quam sacre scripture
testimonia p̾scribunt. et maioꝵ co¬
hortantur exempla. Hinc apłi iuben¬
tur calciati ẽẽ sandaliis. Et apłs dicit.
salciati pedes inp̃paratione eungelii
pacis. Et insponse laude dicitur. Quam
pulchri sunt gressus tui incalciamentis
filia pͥncipis. S quid sͥ uult qd̾ moysi
culum. neq peram. neq calciamenta:
At calciamenta dupplicit̾ intelligunt᷑
et in bonam ꝑtem scđm ea que p̾dicta
sunt. et in malam ñ nunqͣm. quia quasi

Expanded text:
procinctu itineris constituti pedes calceamentis munire monentur, sive contra asperitatem viae, sive contra pericula eremi, ne coluber qui calcaneo insidiatur, in occulto mordeat. In qua re figuratur, quod omnes qui de Aegypto, id est de vana saeculi hujus conversatione esu veri Agni liberandi sunt, pedes affectionum suarum testimoniis Scripturarum, praeceptis scilicet et consiliis Dei et exemplis sanctorum Patrum, quasi quibusdam calceamentis munire debent, entire praesumant, quam sacrae Scripturae testimonia praescribunt, et majorum cohortantur exempla. Hinc apostoli jubentur calceati esse sandaliis. Et Apostolus dicit: « Calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis . » Et in Sponsae laude dicitur: « Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia principis . » Sed quid sibi vult, quod Moysi culum, neque peram, neque calceamenta? » At calceamenta dupliciter intelligunt, et in bonam partem, secundum ea quae praedicta sunt, et in malam nonnunquam, quia quasi
Abbreviated transcription (Latin):
erant qui occidebantur. et alii que¬
rentes eum reuertebantur. Mundi
nomine uel infideles intellige uel ge¬
neraliter malos in quib sunt multi
quasi infideles. uel infidelib det̾iores
Manifeste predicit nob̾ doctor ueri¬
tatis sicut ꝓuidus gubernator metu¬
endum nimis huius nr̃e nauigati¬
onis ꝑiculum. uelo pariter et remo
fugiendum. metuens ipse sͥ si non
corripiatur ne cum hoc mundo dãp¬
netur. Unde et corpus suum casti¬
gat et inseruitutem redigit ne re¬
ꝓbus efficiatur. Quo suo metu gra¬
uissime pauitancia corda nr̃a ꝑcu¬
tit ut magis timeamus. Quis enĩ
sanum sapiens non timeat uͥ pau¬
lus timet: Quid faciat uirgula de¬
serti. uͥ contremiscit cedrus para¬
dysi: Causa nr̃a in arto posita est.
iudicari enim nos oportet uel a nob̾ et
ideo micius. uel a dño et irato et ideo
grauius. Timeamus gͦ ꝑiculum et fu¬
giamus iudicium iudicia declinan-¬
tes. ut peccata nr̃a castigatione uo¬

Expanded text:
erant qui occidebantur, et alii quaeerant qui occidebantur, et alii quaerentes eum revertebantur. Mundi nomine vel infideles intellige, vel generaliter malos: in quibus sunt multi, quasi infideles vel infidelibus deteriores. Manifeste praedicit nobis doctor veritatis, sicut providus gubernator, metuendum nimis hujus nostrae navigationis periculum, velo pariter et remo fugiendum: metuens ipse sibi, si non corripiatur, ne cum hoc mundo damnetur. Unde et corpus suum castigans in servitutem redigit, ne reprobus efficiatur. Quo suo metu gravissime pavitantia corda nostra percutit, ut magis timeamus. Quis enim sanum sapiens non timeat, ubi Paulus timet? Quid faciat virgula deserti, ubi contremiscit cedrus paradisi? Causa nostra in arcto posita est. Judicari enim nos oportet, vel a nobis, et ideo mitius; vel a Domino, et irato, et ideo gravius. Timeamus ergo periculum, ut fugiamus, judicium judicio declinantes, ut peccata nostra castigatione vo
Abbreviated transcription (Latin):
enim infidelis est qui in considerate
accedit. potest et aliter intelligi qd̃
dictum est dum iudicamur autem
a domino corripimur. Premisit id̾o
multi in firmi et inbecilles. et dormi¬
unt multi. sĩgeans alioꝵ p̾sumpti¬
onem ad alioꝵ correctionem a dño
non nunqͣm puniri. Deinde se aliis
connumans adunxit. Sinosmet¬
ipsos duudicaremus: non utiq u¬
dicaremur. Post hec addit. Dum
iudicamur autem adño corripim.
Ac si diceret. Nof fideles ad tan¬
tam gr̃am inuitati quandoq u¬
dicamur ꝓ ꝑte illoꝵ qui int̾ nos
infirmi fiunt et inbecilles et dormiũt.
et dum ita iudicamur: a domino cor¬
ripimur. nos scilicet alii quib ꝓdest
quod de aliis fit iudicium ad alioꝵ
correptionem. Scđm hunc intelligen¬
tie modum uidicari et a domino cor¬
ripi ꝑ diuisionem ad alios et ad alios
referenda sunt. quamuis de eisdem di¬
ci uideantur. Quo locutionis genere
multa insacris eloquiis dicta inueni¬

Expanded text:
enim infidelis est, qui inconsiderate enim infidelis est, qui inconsiderate accedit. Potest et aliter intelligi quod dictum est: « Cum judicamur, a Domino corripimur » praemisit: « Ideo multi infirmi, et imbecilles, et dormiunt multi, » significans aliorum praesumptionem ad aliorum correctionem a Domino nonnunquam puniri. Deinde se aliis connumerans, adjunxit: « Si nosmetipsos dijudicaremus, non utique judicaremur. » Post haec addit: « Cum judicamur autem, a Domino corripimur; » ac si diceret: Nos fideles ad tantam gratiam invitati, quandoque judicamur, pro parte illorum qui inter nos infirmi fiunt, et imbecilles, et dormiunt: et dum ita judicamur, a Domino corripimur; nos scilicet alii, quibus prodest, quod de aliis fit judicium ad aliorum correctionem. Secundum hunc intelligentiae modum, judicari, et a Domino corripi, per divisionem ad alios et ad alios referenda sunt, quamvis de eisdem dici videantur. Quo locutionis genere multa in sacris eloquiis dicta inveni
Abbreviated transcription (Latin):
qui digne sumunt: confortant᷑
mente. et quod multi quantum
expedit illis. robustiores fiunt
corꝑali uirtute. et forte donant᷑
uel non minuuntur munere
longioris uitt. Uerumptñ quod
apłs non dicit temere affirma¬
re non audemus. sicut quod dicit i¬
pie negare non debemus. Inter tanta
masa que imminent indigne sumen¬
tib unum sane est consilium homi¬
ni fideli seipsum digna districtione di¬
iudicare. ꝓpter quod dicit. Sinosmet¬
Dum uidicamur autem a domino
corripimur. Iudicium quo se boni
inpresenti iudicant quodammꝰ dñi
correptio est. nec ab eius sententia
alienum est. Ipse enim sic p̾cipit. ipse
sic consulit. uolens parcere non par¬
centi sͥ. Et qui disciplinam ꝓ xp̃o sͥ
imponit. et qui a domino impositã
libenter uel pacienter excipit: utrũ¬
q a seipso iudicatur. utrumq a dño
corripitur. ut non cum hoc mundo
dampnetur. ut non sit pars eiꝰ cum
infidelib qui iam iudicati sunt. Qsi

Expanded text:
qui digne sumunt, confortantur qui digne sumunt, confortantur mente; et quod multi, quantum expedit illis, robustiores fiunt corporali virtute: et forte donantur, vel non minuuntur munere longioris vitae. Verumtamen quod Apostolus non dicit, temere affirmare non audemus, sicut quod dicit, impie negare non debemus. Inter tria mala, quae imminent indigne sumentibus, unum sane est consilium homini fideli, se ipsum digna districtione dijudicare. Propter quod dicit: « Si nosmetDum judicamur autem, a Domino corripimur . » Judicium, quo se boni in praesenti judicant, quodammodo Domini correptio est, nec ab ejus sententia alienum est. Ipse enim sic praecipit, ipse sic consulit, volens parcere non parcenti sibi. Et qui disciplinam pro Christo sibi imponit, et qui a Domino impositam libenter vel patienter excipit, utrinque a seipso dijudicatur; utrinque a Domino corripitur, ut non cum hoc mundo damnetur, ut non sit pars ejus cum infidelibus, qui jam judicati sunt. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ quam saluatorem manducat.
non diuidicans corpus xp̃i. Iudican¬
dus gͦ est quia non duudicat. qͥa
securitate ꝑcipiendi aceteris cibis
corpus dm̃i non discernit. nec at¬
tendit quam sc̃m et uenerabile qͣn¬
to timore et tremore accipiend̾ sit
quod sumit. Piculum autem indig¬
ne sumentium exaggerans addit.
Ideo inter uos multi infirmi et in¬
becilles. et dormiunt multi. Iudi¬
cium siquidem cante p̾sumptioniᷤ
non totum semꝑ infuturum dif¬
fertur. s iam inp̾sentimulti qͥa
indigne sumunt infirmantur
mente. et in becilles fuint corpore.
et morte p̾uenti incurrunt dispẽ¬
dium uite. Primum horum tri¬
um masoꝵ omnib indigne su¬
mentib uidetur ẽẽ commune.
cetera duo et si non omnib: mul¬
tis tñ accidunt. ad correctionẽ
alioꝵ. ut ex alioꝵ in comodo dis¬
cant magis timere. et tante gr̃e
reuerentiam maiorem exhibere.
hinc insinuari uidetur quamuis
apłs manifeste non dicat quod

Expanded text:
magis quam Salvatorem manducat; « magis quam Salvatorem manducat; « non dijudicans corpus Domini . » Judicandus ergo est quia non dijudicat, quia securitate percipiendi, a caeteris cibis corpus Domini non discernit; nec attendit quam sanctum et venerabile, quanto timore et tremore accipiendum sit quod sumit. Periculum autem indigne sumentium exaggerans, addit: « Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, et dormiunt multi . » Judicium siquidem tantae praesumptionis non totum semper in futurum differtur, sed jam in praesenti multi, quia indigne sumunt, infirmantur mente, et imbecilles fiunt corpore; et morte praeventi incurrunt dispendium vitae. Primum horum trium malorum omnibus indigne sumentibus videtur esse commune: caetera duo, etsi non omnibus, multis tamen accidunt, ad correctionem aliorum, ut ex aliorum incommodo discant magis timere, et tantae gratiae reverentiam majorem exhibere. Hinc insinuari videtur, quamvis Apostolus manifeste non dicat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
illi imminet qui indigne
manducat et bibit: ꝓbet seipsum
homo. discutiat conscĩam suam.
interroget totam uitam suam. seru¬
tetur memoriam suam subtiliter.
cor suum iudicet et arguat. legi
penitentie uel discipline se subici¬
at. et ut ꝓbatus inuen iatur per
moram tp̃ris in ea se exerceat. et sic
de pane illo edat et de calice bibat. Ut
ꝑiculum indigne sumentis artiꝰ me¬
morie infigat. et alcius inpͥmat. et
sic a tanta presumptione detereat:
addit. Qui enim maducat et bibit
indigne: iudicium sͥ manducat et
bibit. Non dicit non digne. s indig¬
ne. Quis enim usq quaq digne:
Ut quis digne accipiat quantum¬
cumq sit uistus quantum eũꝙ
sit ꝑfectus. magis est dignatio dñi
quam dignitas serui. At cum in.¬
iustus accipit. ꝑicłm augent indig¬
nitas pectatoris.⁊ indignatio ui¬
dicis. udicium enĩs̃ manducat¬
Quare iudicium sͥ manducat: Qa
iudicium mortis est illi qui sic man¬
ducat ꝓ eo quod manducat. Quare
iudicium manducat: Qum indicẽ

Expanded text:
illi imminet, qui indigne manducat et bibit, probet se homo, discutiat conscientiam suam, interroget totam vitam suam, scrutetur memoriam suam, subtiliter cor suum judicet et arguat, legi poenitentiae vel disciplinae se subjiciat: et ut probatus inveniatur, per moram temporis in ea se exerceat; et sic de pane illo edat, et de calice bibat. Ut periculum indigne sumentis arctius memoriae infigat, et alius imprimat, et sic a tanta praesumptione deterreat, ait: « Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . » Non dicit, « non digne, » sed « indigne: » quis enim usquequaque digne? Ut quis accipiat, quantumcunque sit justus, quantumcunque sit perfectus, magis est dignatio Domini, quam dignitas servi. At cum injustus accipit, periculum augent indignitas peccatoris, et indignatio judicis. Judicium enim sibi manducatQuare judicium sibi manducat? Quia judicium mortis est illi qui sic manducat, pro eo quod manducat. Quare judicium manducat? Quia judicem
Abbreviated transcription (Latin):
malum. aures obturare ne audiant
sanguinem. cet̾osq sensus ab illicitis
retinere. Una queq autẽ abstinentia
simplicem p̾stat utilitatem. ĩmunita¬
tem scilicet penȩ qͣm contraria p̾uari¬
catio potest infr̾e. Nam qui non furat᷑
uel non adult̾atur. uel non occidit:
penam declinat que talib debet᷑. Prop¬
terea ꝑ singulos dies unum gomor col¬
ligitur usq ad diem sextam. Hec sex¬
Hac die duo gomor colliguntur: qr pie¬
tas ꝑ ĩmunitatem pene et spem głie dupli¬
cem p̾stat nob̃ utilitatem. Hoc est quod
apłs dicit. Corporał exercitatio ad mo¬
dicum utilis est. pietas autẽ ad omnia
utił est. ꝓmissionem bñs uite q̃ nunc
est: et future. Ualet quippe pietas ad
optinendam uitam et̃nam. ualet ad
bona spũalia multiplicanda in hac
uita. ualet et ad carnalia quantum
necesse ẽ optinenda. Alt̾a autem utili¬
tas huius temꝑis ẽ. sexte scilicet di¬
ei. alt̾a uero futuri t̾ꝑis id÷ sabbati.

Expanded text:
malum; aures obturare, ne audiant malum; aures obturare, ne audiant sanguinem, caeterosque sensus ab illicitis retinere. Unaquaeque autem abstinentia simplicem praestat utilitatem, immunitatem scilicet poenae, quam contraria praevaricatio potest inferre. Nam qui non furatur, vel non adulteratur, vel non occidit, poenam declinat, quae talibus debetur. Propterea per singulos dies unum gomor colligitur, usque ad diem sextam. Haec sexdiam operatur. Hac die duo gomor colliguntur, quia pietas per immunitatem poenae et spem gloriae duplicem praestat nobis utilitatem. Hoc est, quod Apostolus dicit: « Corporalis exercitatio ad modicum valet; pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitae quae nunc est et futurae . » Valet quippe pietas ad obtinendam vitam aeternam; valet ad bona spiritualia multiplicanda in hac vita; valet et ad carnalia, quantum necesse est, obtinenda. Altera autem utilitas hujus temporis est, sextae scilicet diei; altera vero futuri temporis, id est Sabbati.
Abbreviated transcription (Latin):
nesi. aut scdm p̾cepta recte uiuendi ut
in aliis qͣtuor libris. Hii sunt qͥnq dieᷤᷤ
in quib colligitur unum gomor. Sex¬
ta dies ẽ doctrma noui testamenti. in
qua duo gomor cosligunt᷑. hoc est in
minorib p̾ceptis iusticia inꝑfectorum
quał erat in lege que neminem addux̃
ad ꝑfectum. et in maiorib p̾ceptis et con¬
siluis ꝑfectionis iusticia ꝑfectoꝵ. Perfecta
autem iusticia gomor sabb̃i ẽ. Nam qͥ
hanc app̾hendunt: sabbatismũ cordis
bñt inleticia et exultatione. Possunt hec
eadem et alit̾ intelligi. Sunt enim qͥnq
uirtutes que ꝑ qͥnq dies possunt signifi¬
cari. hee sunt quinq species continentie.
que ꝑ qͥnq uirgines solent designari. Cu¬
stodia quippe quinq sensuum nob̃ neces¬
saria ẽ. ut in innocentia ambulantes
immacłati ab hoc scło custodiamur.
Inicium autem iusticie hoc ẽ amalo de¬
clinare. manum ab oꝑe iniquitatis co¬
hibere. oculos claudere ne uideant

Expanded text:
nesi, aut secundum praecepta recte vivendi, ut nesi, aut secundum praecepta recte vivendi, ut in aliis quatuor libris. Hi sunt quinque dies, in quibus colligitur unum gomor. Sexta dies est doctrina Novi Testamenti in qua duo gomor colliguntur, hoc est in minoribus praeceptis justitia imperfectorum, qualis erat in lege, quae neminem adduxit ad perfectum, et in majoribus praeceptis et consiliis perfectionis justitia perfectorum. Perfecta autem justitia gomor Sabbati est. Nam qui hanc apprehendunt, sabbatismum cordis habent in laetitia et exsultatione. Possunt haec eadem aliter intelligi. Sunt enim quinque virtutes, quae per quinque dies possunt significari. Hae sunt quinque species continentiae, quae per quinque virgines solent designari. Custodia quippe quinque sensuum nobis necessaria est, ut in innocentia ambulantes, immaculati ab hoc saeculo custodiamur. Initium autem justitiae, hoc est a malo declinare, manum ab opere iniquitatis cohibere, oculos claudere, ne videant
Abbreviated transcription (Latin):
et̾ne: nunc colligitur et seruat᷑. Nec
obsistit huic sententie qd̾ panis uite et̾¬
ne hac sexta die manducat᷑. cũ gomor
in sabb̃m seruandum sexta die non ed̾et᷑
Presens quippe refectio ad futuram refec¬
tionem comꝑata uix q̃dam p̾libatio est.
et magis future refectionis p̾paratio.
Sic enim ut nunc edimus p̾gustare ꝑ
efficientiam huiꝰ cibi hoc ẽ colligere et
seruare. Manna u cosligimus dum ꝑ
grãm huiꝰ sacramenti eotidianis ꝓfecti¬
b id agimus: ut in futuro pleniꝰ mandu¬
care ualeamus.Manna seruamus qñ
in concligna uen̾atione huiꝰ sacramenti
usq in finem ꝑseueramus. Iudei qui ad¬
huc expectant sicut onagri insiti sua
hac sexta die non nͥ unum gomor si tñ
unum: colligunt. et ideo indie sabb̃i re¬
manebunt ieium. qr inparasceue non
p̃parau̾nt sͥ. Potest hic locus ec alit̾ in¬
telligi. In quinq libris moysi simplicis
et innocentis uite continetur institu¬
tio. aut scdm exempla iustoꝵ ut inge¬

Expanded text:
tem gomor colligitur et servatur. Nec obsistit huic sententiae, quod panis vitae aeternae hac sexta die manducatur, cum gomor in Sabbatum servandum sexta die non ederetur. Praesens quippe refectio ad futuram refectionem comparata, vix quaedam praelibatio est, et magis futurae refectionis praeparatio. Sicut enim nunc edimus, praegustare per efficientiam hujus cibi, hoc est colligere et servare. Manna enim colligimus, dum per gratiam hujus sacramenti quotidianis profectibus id agimus, ut in futuro plenius manducare valeamus. Manna servamus, quando in condigna veneratione hujus sacramenti usque in finem perseveramus. Judaei, qui adhuc exspectant, sicut onagri in siti sua, hac sexta die nonnisi unum gomor, si tamen unum, colligunt: et ideo in die Sabbati remanebunt jejuni, quia in Parasceve non praeparaverunt sibi. Potest hic locus et aliter intelligi. In quinque libris Moysi simplicis et innocentis vitae continetur instructio, aut secundum exempla justorum, ut in Ge
Abbreviated transcription (Latin):
q ad exiguitatem parui seĩs in leuib
minimisq p̾ceptis. ut qui non potest
eum caꝑe insublimitate uite ꝑfecti¬
oris: caꝑe possit in mediocritate uite
leuioris. et eum caꝑe possit infidei sim¬
plicitate. qui caꝑe non potest in mist̾io¬
rum ꝓfunditate. Manna autem dr̃
album. qr u̾bum dei ab omni labe mũ
et dealbat. scdm illud. Lauab̾ me et st̃
niuem dealbabor. Qd̃ autem u̾bum cdĩ
dulce sit sicut mel ostendit qui dicit.
autem moyses ad eos. Iste ẽ sermo q̃m p̾¬

Expanded text:
que ad exiguitatem parvi seminis in levibus que ad exiguitatem parvi seminis in levibus minimisque praeceptis, ut qui non potest eum capere in sublimitate vitae perfectioris, capere possit in mediocritate vitae levioris; et eum capere possit in fidei simplicitate, qui capere non potest in mysteriorum profunditate. Manna autem dicitur album, quia verbum Dei ab omni labe mundet dealbat, secundum illud: « Lavabis me, et super nivem dealbabor . » Quod autem verbum Dei dulce sit sicut mel, ostendit, qui dicit: autem Moyses ad eos: Iste est sermo quem pr
Abbreviated transcription (Latin):
significat. interp̾tatur n qͥd ẽ
hõc ec ꝓpterea non indicat certam no¬
tacionem: curauit moyses ꝑ accidentia¬
nob̾ aliqͣm eius noticiam certi miste¬
rii cã ostendere. ꝑspeciem scilicet ubi
dicit. qͣi semen corrandri. ꝑ colorem:
ubi dicit album. ꝑ saporem: ubi dicit.
gustus eius qͣi simile cum melle. Ui¬
decur tñ scđm tenorem lit̾e manna
semini coriandri comꝑari ꝑ colorem
si indistincte legatur quasi semen co¬
riandri album. Scd̾m hanc autem in¬
telligentiam oportet semen corian¬
dri uspiam t̾rarum album eẽ. ut ei
manna in albedine recte possit com¬
ꝑari. Si autem distincte legendum
est et intelligendum: sñ comꝑatio¬
ne dr̃ manna ẽẽ album. in comꝑa¬
tione aũ quasi semen coriandri qd̃¬
de sp̃e aut quantitate aut forma in¬
telligi potest. Recte autem dr̃ manna
quasi semen coriandri. qr u̾bum dei aliqͥd
oleris ht̃ uñ nutriatur infirmus. Uñ

Expanded text:
significat; interpretatur enim quid est significat; interpretatur enim quid est hoc? et propterea non indicat certam notationem: curavit Moyses per accidentia aliquam ejus notitiam, certi mysterii causa, ostendere, per speciem scilicet, ubi dicit: « Quasi semen coriandri; » per colorem, ubi dicit, « album; » per saporem, ubi dicit « gustus ejus quasi similae cum melle. » Videtur tamen secundum tenorem litterae manna semini coriandri comparari per colorem, si indistincte legatur, « quasi semen coriandri album. » Secundum hanc autem intelligentiam, oportet semen coriandri uspiam terrarum album esse, ut ei manna in albedine recte possit comparari. Si autem distincte legendum est, et intelligendum sine comparatione, dicitur manna esse album, in comparatione autem quasi semen coriandri; qde specie, aut qualitate, aut forma intelligi potest. Recte autem dicitur manna quasi semen coriandri; quia verbum Dei aliquid oleris habet, unde nutriatur infirmus; unde
Abbreviated transcription (Latin):
electis suis daturꝰ sit requiem a labore.
et solatia p̾sentis uite pariter et future.
Due autem uite nob̾ hic insinuantur.
acciua uita in qua nunc laborand̃ ÷ et
contemplatiua: ꝓ qua laborandum ẽ.
in qua soli deo contemplando uacabitur.
Ipsa autem contemplatiua uita qͣmius
maxime futuri t̃ꝑis sit: in hoc tñ tpr̃
sabb̃o figuratur. De cuius uacatione
moyses subiungit. Mancat unꝰqͥsq
apud semetip̃m. nullusq egrediatur
de loco suo die .uii. Ac si dr̃et. Unusqͥs¬
q requiescat in domo sua et non egre¬
diatur ad aliquod opus die sabb̃i. In qͦ
monemur tp̃r contemplationis apud
nos man̾e. et ꝑ illicita desid̾ia foris ñ
exire. s totam intentionem inpuritate
cordis ad solum dm̃ cogitandum et
diligend̾ colligere. Appellauitq domꝰ
isrł nomen eius man. quod erat qͣsi
semen coriandri album. gustusq
eius quasi simile cum melle.
Uia nomen man dubitõnem

Expanded text:
electis suis daturus sit requiem a labore, electis suis daturus sit requiem a labore, et solatia praesentis vitae pariter et futurae. Duae autem vitae nobis hic insinuantur; activa scilicet vita, in qua nunc laborandum est, et contemplativa, pro qua laborandum est, in qua soli Deo contemplando vacabitur. Ipsa autem contemplativa vita, quamvis maxime futuri temporis sit, in hoc tamen temSabbato figuratur. De cujus vacatione Moyses subjungit: « Maneat unusquisque apud se, nullusque egrediatur de loco suo die Sabbati. » Ac si diceret: Unusquisque requiescat in domo sua, et non egrediatur ad aliquod opus die Sabbati. In quo monemur, tempore contemplationis apud nos manere, et per illicita desideria foras non exire, sed totam intentionem in puritate cordis ad solum Deum cogitandum et diligendum colligere. « Appellavitque domus Israhel nomen eius man quod erat quasi semen coriandri album gustusque eius quasi similae cum melle uia nomen « Man » dubitationem
Abbreviated transcription (Latin):
cium et saturitatem amant et
bruta animalia. et in huis est eoꝵ
qualis beatitudo. U̾am autem beatitudi¬
nem ꝑficiunt scm̃ ocium et sc̃a saturitas.
que duo significantur ꝑ sabb̃m ⁊ manna.
Postquam gͦ dñs ocium ec saturitatem
inmanna et sabb̃o ppło suo p̾stitit. et in
his u̾am beatitudinem qͣm sibi obedien¬
tib daturus est figurauit: arguit eoꝵ
in obedientiam ꝑ qͣm alienari possunt
abhis que potissimum desiderantur. Diẽgͦ.
Usq quo non uultis custodire mandata
mea et legem meam: Quasi dr̃et. Cum
ocium sabb̃i et panem de celo uob̾ ꝓuideo.
et ꝑ hec ad meliora uos inuito: par̃ ẽ ut
mandata mea seruare uelitis. Hec autẽ
carne ueniens quesiuit dicens. Ogene¬
ratio incredula quam dui uos paciar:
Post int̾rogationem dñi moyses ad con¬
sid̾ationem bñficioꝵ dei eos inuitat:
monens ut attendãt quod dñs eis sabb̃m
ded̾it. et in die sexto cibos dupplices ut ei
seruire uelint. In quo significatur quod

Expanded text:
ium et saturitatem amant et bruta animalia; et in iis est eorum qualiscunque beatitudo. Veram autem beatitudinem perficiunt sanctum otium, et sancta saturitas: quae duo significantur per Sabbatum et manna. Postquam ergo Dominus otium et saturitatem in manna et Sabbato populo suo praestitit, et in his veram beatitudinem, quam sibi obedientibus daturus est, figuravit; arguit eorum inobedientiam, per quam alienari possunt ab his quae potissimum desiderantur. Dicit ergo: « Usquequo non vultis custodire mandata mea, et leges meas? » Quasi diceret: Cum otium Sabbati et panem de coelo vobis provideo, et per hoc ad meliora vos invito, parum est ut mandata mea servare velitis. Haec autem carne veniens quaesivit, dicens: « O generatio incredula, quandiu vos patiar? » Post interrogationem Domini Moyses ad considerationem beneficiorum Dei eos invitat, monens ut attendant quod Dominus eis Sabbatum dederit, et in die sexta cibos duplices, ut ei servire velint. In quo significatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rea hñs manna. et quando xp̃m predi¬
cando ponit in corde auditoris ꝑfidem
xp̃m in se suscipientis. et quando do¬
cet xp̃m inunitate catholice eccłie ẽẽ.
non insynagoga uideoꝵ uel inconuenti¬
culis scismaticoꝵ uel hereticoꝵ. Uas
hñs manna quod ponitur intaberna¬
culo: paucitas est electoꝵ. uel fideł sy¬
nagoga iudeoꝵ. Ipsum uero taberna¬
culum multitudo est uocatoꝵ. uel gene¬
ralis eccłia iudeoꝵ et gentium. Quod
autem dicit posuit illud aaron intaber¬
nacłm reseruand̃. ꝑ anticipationẽ hic
dicitur. quod postea factum est construc¬
to tabernaculo. Quod dñs primo iussit
manna non seruarr: et deinde man. in
uase et uas in tabernacło reseruari: ad
hoc ꝑtinere potest quod u̾bum dei q̃nꝙ
abscondendum est. quandoq non ab

Expanded text:
rea habens manna; et quando Christum praedirea habens manna; et quando Christum praedicandum ponit in corde auditoris per fidem Christum in se suscipientis; et quod docet Christum in unitate catholicae Ecclesiae esse, non in Synagoga Judaeorum, vel in conventiculis schismaticorum vel haereticorum. Vas hujus manna quod ponitur in tabernaculo, paucitas est electorum, vel fidelis Synagoga Judaeorum. Ipsum vero tabernaculum multitudo est vocatorum, vel generalis Ecclesiae Judaeorum et gentium. Quod autem dicit: « Posuit illud Aaron in tabernaculum reservandum, » per anticipationem hic dicitur, quod postea factum est, constructo tabernaculo. Quod Dominus primo jussit manna non servari, et deinde manna in vase, et vas in tabernaculo reservari, ad hoc pertinere potest, quod verbum Dei quandoque abscondendum
Abbreviated transcription (Latin):
uod iubet moyses implere gomor
ex manna ut custodiatur infu
u̾um manna. et in quo est tocius iusticie
forma et norma. nob̃ seruatum et gen̾a¬
tioni omni que uentura est ut noscamꝰ
panem quo alitisunt insolitudine qui
educti sunt de t̾ra egypti. Infide u xp̃i iu
stificati sumus nos. et iustificandi sũt
qui uenturi sunt post nos. et iustificati st̃
quotquot ante nos iusti fuerunt. educ¬
ti de terra egypti. hoc est liberati de serui¬
tute diaboli. Dixitq moys̃ ad aaron. Su¬
me uas unum et mitte ibi man. qͣntum¬
potest caꝑe gomor. et repone coram do¬
mino ad seruand̃ ingenerationes urãs
sicut p̾cepit dominus moysi. Posuitq
illud aaron in tabernacłm reseruandũ.
Uod dñs locutus est ad moysen: hoc
moyses loquitur ad aaron. ut per
ministerium sacerdotis reponatur man¬
na in loco suo. Ponit ergo aaron manna
inuase quando sacerdos de lege deisumens
quod faciend̾ uel dicendum est p̾dicat xͥ
credatur theothocos et quasi urna au¬

Expanded text:
uod jubet Moyses implere gomor ex manna, ut custodiatur in futqui est verum manna, et in quo est totius justitiae forma et norma, nobis servatum, et generationi omni quae ventura est, ut noscamus panem, quo aliti sunt in solitudine, qui educti sunt de terra Aegypti. In fide enim Christi justificati sumus nos, et justificandi sunt, qui venturi sunt post nos, et justificati sunt quotquot ante nos justi fuerunt, educti de terra Aegypti, hoc est liberati de servitute diaboli. Dixitque Moyses ad Aaron: Sume potest capere gomor et repone coram Domino ad servandum in generationes vestras, sicut precepit Dominus Moysi. Posuitque  etc. in tabernaculum reservandum . Quod Dominus locutus est ad Moysen; hoc Moyses loquitur ad Aaron, ut per ministerium sacerdotis reponatur manna in loco suo. Ponit ergo Aaron manna in vase, quando sacerdos de lege Dei sumens quod faciendum vel dicendum est, praedicat credatur θεοτόκος. et quasi urna au
Abbreviated transcription (Latin):
de duplici cibo colligendo. egressi ut colli¬
gerent non inuenerunt. Si autem quod
dicit uenit septima dies ⁊ c̃. de pͥmo sabb̃o
intesligendum ẽ quo moyses dixit. nõ
inuenietur hodie magro: probatio po¬
test esse sermonis moysi. quod egressi
ut colligerent: non inuenerunt. Dixit
autem dñs ad moys. Usq qͦ non uultis
custodire mandata mea ⁊ legem: Uide¬

Expanded text:
de duplici cibo colligendo, « egressi, ut collide duplici cibo colligendo, « egressi, ut colligerent, non invenerunt. » Si autem quod dicit, « Venit septima dies, » etc., de primo Sabbato intelligendum, quod Moyses dicit: « Non invenietur hodie in agro, » probatio potest esse sermonis Moysi, quod « egressi ut colligerent, non invenerunt. » Dixit autem Dominus ad Moysen: Usquequo non vultis custodire mandata mea
Abbreviated transcription (Latin):
Inuita n futura tempus erit comedendi
non colligendi. Quicumq n hic colligis:
etur hodie in agro. qr post hanc uitam
non sicebit oꝑari. nec tunc inuenietur mã¬
na in oꝑandi exercitio. qd ꝑ agrum potest
significari. Sex inquit dies  colligite.
hoc ẽ inꝑfectione bonoꝵ oꝑum uiuite. In
septimo autem die sabb̃m est dñi iccirco
non inuenietur. hoc est post hanc uitam
erit requies animaꝵ. et non inuenietur
manna qd̃ colligi possit. Uenit septima
dies. hoc non de primo sabb̃o intelligendũ
uidetur cum prius dictum sit comedite
hodie qr sabb̃m est dñi. S eurauit moy¬
ses ostendere non ꝑunum tm̃ sab̃b̃m acci¬
disse ut manna non inueniretur. In duob
itaq exemplis manifestat qd̃ de sequen¬
tib intelligendũ est. et de scd̃o sabb̃o uide¬
tur add̾e ut arguat ppłi incredulitatem.
Nam post exemplum prumi sabb̃i si hoc
de sed̾o intelligend̾ est. et post u̾ba moysi

Expanded text:
In vita enim futura tempus erit comedendi, non colligendi. Quicunque enim hic colligis, etur hodie in agro; » quia post hanc vitam non licebit operari, nec tunc invenietur manna ex operandi exercitio, quod per agrum potest significari. « Sex, » inquit, « diebus colligite, » hoc est in perfectione bonorum operum vivite. « In septimo autem die Sabbatum est Domini, idcirco non invenietur, » hoc est post hanc vitam erit requies animarum; et non invenietur manna quod colligi possit. « Venit septima dies. » Hoc non de primo Sabbato intelligendum videtur, cum prius dictum sit: « Comedite hodie, quia Sabbatum est Domini. » Sed curavit Moyses ostendere, non per unum tantum Sabbatum accidisse, ut manna non inveniretur. In duobus itaque exemplis manifestat, quod de sequentibus intelligendum est, et de secundo Sabbato videtur addere, ut arguat populi incredulitatem. Nam post exemplum primi Sabbati, si hoc de secundo intelligendum est, et post verba Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
usqr ad xp̃m om̃s iusti habuerunt. et
hec est unum gomor qd̾ ꝑ singłos dies
usq ad sextam colligitur. A nob̾ autẽ
in sexta etate quasi sexto die ante sab¬
batum hoc ẽ ante requiem animarum
duo gomor colliguntur. qr uite eterne
spem habemus. et pignus. id ÷ ip̃m auc
nob̾cum ẽ usq ad consummationem
scłi. Illi autem unum gomor collegert.
qr spem et nondum rem habuerunt.
Nos autem spem habemus et rem te¬
uita et in sacrificio altaris manduct᷑:
nondum tñ usq ad sacietatẽ nos reficit.
s hoc manducandi mͦ quo int̾im su¬
mimꝰ ad uitam et̾nam capescendã p̃pa-¬
ramur. et qͣi alt̾m gomor in hac sexta dic
colligimus. ut inseptimo die id: insab¬
bato animaꝵ usq ad sacietatẽ reficiam̃.
Sexta autem die unum gomor colligit᷑
et consumitur. alt̾m colligitur et seruat᷑.
Spes quippe uite et̾ne que in p̾senti habe¬
tur. cum hac uita deficit. Cum n plene

Expanded text:
usque ad Christum, omnes justi habuerunt: et usque ad Christum, omnes justi habuerunt: et haec est unum gomor, quod per singulos dies usque ad sextam colligitur. A nobis autem in sexta aetate, quasi sexta die ante Sabbatum, hoc est ante requiem animarum, duo gomor colliguntur; quia vitae aeternae spem habemus et pignus, id est ipsum auctnobiscum est usque ad consummationem saeculi. Illi autem unum gomor collegerunt, quia spem, et nondum rem habuerunt. Nos autem spem habemus, et rem tevita, et in sacrificio altaris manducetur, nondum tamen usque ad satietatem nos reficit; sed hoc manducandi modo, quo interim sumimus, ad vitam aeternam capessendam praeparamur, et quasi alterum gomor in hac sexta die colligimus, ut in septima die, id est in Sabbato animarum, usque ad satietatem reficiamur. Sexta autem die unum gomor colligitur et consumitur, alterum colligitur et servatur. Spes quippe vitae aeternae, quae in praesenti habetur, cum hac vita deficit. Cum enim plene
Abbreviated transcription (Latin):
seit sol iusticie suꝑ bonos et malos. nec
est qui se abscondat a calore eiꝰ. s suꝑ
bonos ꝑ calorem caritatis uel quasi
indignationis. suꝑ masos uero ꝑ ea¬
lorem ire et furoris. Unde et infidelis
synagoga suꝑqͣm d̃s̃ effudit irã suã.¬
nunc manna uere fidei non habet.
qr fides antiquoꝵ patrum iam in eatx¬
cecata euanuit. et defecit. In nob̾ autem
infuturo manna fidei ꝑ plenam illumi¬
nationem liquefc̃m cessabit. qñ fides
euacuabitur. et omnis intellectus pa¬
tebit. Miro autem mͦ sicut exsequen¬
tib patebit manna qd̃ ad solem deli¬
cuit: ad ignem duruit. In quo osten¬
ditur qd̾ mens ad solem iusticie conu̾¬
sa. cum ꝑ desid̾ium amoris liquefc̃a
resoluitur.tunc ad ignem passionis
ꝑ uirtutem pacientie durius solidat᷑.
Quod ostendit qui dicit. factum est
dupplices. id ÷ duo gomor: ꝑsingłoᷤᷤ hoĩes.
pem uite et̾ne ꝑ iusticiam fidei ab
ex ordio mundi ꝑ quinq etates

Expanded text:
scit sol justitiae super bonos et malos, nec scit sol justitiae super bonos et malos, nec est, qui se abscondat a calore ejus, sed super bonos per calorem charitatis, vel quasi indignationis, super malos vero per calorem irae et furoris. Unde et infidelis Synagoga, super quam effudit Deus iram suanunc manna verae fidei non habet, quia fides antiquorum primum jam in ea excaecata evanuit et defecit. In nobis autem in futuro manna fidei per plenam illuminationem liquefactum cessabit, quando fides evacuabitur, et omnis intellectus patebit. Miro autem modo, sicut ex sequentibus patebit, manna quod ad solem delicuit, ad ignem duruit. In quo ostenditur quod mens ad solem justitiae conversa, cum per desiderium amoris liquefacta resolvitur, tunc ad ignem passionis per virtutem patientiae solidatur. Quod ostendit, qui dicit: « Factum esduplices, id est duo gomor per singulos homines. Spem vitae aeternae per justitiam fidei ab exordio mundi per quinque aetates