comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ multitudo: et ꝓforib erpectabac ingres
sa ẽ puella clauda: et sub oculis om̃iũ signan¬
te uiro dĩ adepta ẽ sanitatẽ: et libere ambu¬
lauit. Erat autẽ nota in ciuitace puella. et ex
ꝓpinquis cius aderant cadem hora ñnulli
Post paululũ quoq cecus oculo uno puer
illuminatus ẽ: et alii duo quoꝵ crant aride ma¬
nꝰ sanaci sunt. ãintrantib et erulcantib uni¬
uersis. Uesꝑe quoq erpectantes infirmos.
turta cancellũ eccłie scorsum pom p̃cipiens
eriuioad eos: et signauit ex ordine residentes.
Ad erant aut̃ uenerabiles epĩ godefridus lm¬
gonensis. qui fere omia quȩ scribius pre¬
sensuidit: et henricus crecensis: aderant ele¬
rici et laici de ciuitate ñ pauci. Coram his oĩ
Opuella clatida et muta oblata ẽ urro dei.
Qũq signatã app̃hensa manu deduceret: lo¬
qui cepit eo ait. Non possũ dñe ambulare
ñ possum. Obstupuimus os̃: iterũq signa

Expanded text:
tium multitudo, et pro foribus exspectabat. Ingressa tium multitudo, et pro foribus exspectabat. Ingressa est autem puella clauda, et sub oculis omnium signante Viro Dei adepta est sanitatem et libere ambulavit. Erat autem nota in civitate puella, et ex propinquis ejus aderant eadem hora nonnulli. Post paululum quoque caecus uno oculo puer illuminatus est: et alii duo, quorum erant aridae manus, sanati sunt admirantibus et exsultantibus universis. Vespere quoque exspectantes infirmos juxta cancellum ecclesiae seorsum poni praecipiens, exivit ad eos, et signavit ex ordine residentes. Aderant autem venerabiles episcopi Godefridus Lingonensis, qui fere omnia, quae scribimus, praesens vidit, et Henricus Trecensis: aderant clerici et laici de civitate non pauci. Coram his omnibus puella clauda et muta oblata est viro Dei. Cumque signatam apprehensa manu deduceret, loqui coepit, et ait: « Non possum, domine, ambulare, non possum. » Obstupuimus omnes: iterum signari
Abbreviated transcription (Latin):
su diocesis tricassine. inuico cui fulcerie
nom̃ ẽ. oblatus apopło puer anacuntate
surdus ec mucus: et ab utroq morbo sana¬
tus ẽ ipsa hora. nuia quoq cũ egrederem᷑
puelle manũ anatiuitate aridam eccon¬
tractam. benedicta bernardi manus exten¬
dit. quasi eẽt cerea: et sanata ẽ statim: ita ut
tenerec fortic̃ baculum quẽ cradidimus ei.
Mirabanturoms quideducebant scm der
uiri de regione eadem nobiles et potentes.
Magis auc̃ mirati sunt iuxta uicum qͥ wan¬
da uocacur ꝓuellã claudã et mutã ex uto
matͥis suȩ. benedictione ꝑcepta ambulantẽ
uidentes: audiencesq loquentẽ. Altera au¬
tẽ die in maiori eccłia crecensi congregatus
c̃popłs iiumerabilis: ut audiret adĩ ho¬
mine uerbum erusfactus ẽ tumulcus incole¬
rabilis compͥmenciũ sese curbaꝵ:. et ꝑicłin me¬
uiens egressus ẽ uir beacus. Cũq in hospici¬
um epĩ se recepisset: sequebat᷑ eum languen¬

Expanded text:
su dioecesis Tricassinae, in vico cui Fulceriae su dioecesis Tricassinae, in vico cui Fulceriae nomen est, oblatus a populo puer a nativitate surdus et mutus, ab utroque morbo sanatus est ipsa hora. In via quoque, cum egrederemur, puellae manum a nativitate aridam et contractam benedicta Bernardi manus extendit, quasi esset cerea: et sanata est statim, ita ut teneret fortiter baculum, quem tradidimus ei. Mirabantur omnes, qui deducebant Sanctum Dei, viri de eadem regione nobiles et potentes. Magis autem mirati sunt, juxta vicum qui Wanda vocatur, puellam claudam, mutam ex utero matris suae, benedictione percepta ambulantem videntes, audientesque loquentem. 47. Altera autem die in majori ecclesia Trecensi congregatus est populus innumerabilis, ut audiret a Dei Homine verbum ejus. Factus est ergo tumultus intolerabilis comprimentium sese turbarum, et periculum metuens egressus est Vir beatus; cumque in hospitium episcopi se recepisset, sequebatur eum languen
Abbreviated transcription (Latin):
q cũ detineret cum popłs egredientẽ. sanati
sunt manci duo: quoꝵ alt̃ etiã unius oculi
lumen recepit amissum: duppliciq libe¬
ratus in cõmodo. dupler gaudiũ reporta¬
uit. Fadem die iuxta castrũ barrũ. quod ab¬
luit sequana fluuius. multiuidine copio¬
sa plebis quȩ tota regione conuenerat: cu¬
rati sunt puercecus. ec uir eecus: puella man¬
ca. et paralicicus senex. Hunc inplaustro de¬
tulerant: et ab annis quinq sie elanguisse
dicebant: ut nec sedere quidẽ. nec sine alio
posset mutare latus. In ingressu uille quã
bargoimum uocant erectus ẽ puer claudus
ex ucero macris suȩ. i egressu quoq mulies
quedam. amissũ ab annis quatuor gressũ
recepit. Nec longe ꝑgressi eramus. et ecce cul¬
rebat pꝰ nos mulier ceca oculo uno. Ethec
quoq ubi ꝑuenit ad urum dĩ. ab eosig¬
nata ẽ. et concinuo uisũ recepit: et reuerte¬
batur graculabunda et laudans. In ingres¬

Expanded text:
oque cum detineret eum populus egredientem, sanati oque cum detineret eum populus egredientem, sanati sunt manci duo: quorum alter etiam unius oculi lumen recepit amissum, duplicique liberatus incommodo duplex gaudium reportavit. 46. Eadem die juxta castrum Barrum, quod alluit Sequana fluvius, coram multitudine copiosa plebis, quae de tota regione convenerat, curati sunt puer caecus, et vir caecus, puella manca, et paralyticus senex. Hunc in plaustro detulerant, et ab annis sex sic elanguisse dicebant, ut nec sedere quidem, nec sine alio posset mutare latus. In ingressu villae, quam Bargonium vocant, erectus est puer claudus ex utero matris suae: in egressu quoque mulier quaedam amissum ab annis quatuor gressum recepit. Nec longe progressi eramus, et ecce currebat post nos mulier caeca uno oculo: et haec quoque ubi pervenit ad virum Dei, ab eo signata est continuo, et visum recepit, et revertebatur gratulabunda et laudans. In ingres
Abbreviated transcription (Latin):
erstiterat. uc ei nom̃ ꝓpͥum penitus excidis¬
set: et nesciret quis uocaretur. uir recordatꝰ
ciuitatis nom̃. unde fuerat oriundus: pari¬
siensem se eẽ dicebat. In eodem ianere sur¬
dus alt̃ audicũ. pueri duo claudi gressũ.
recepert̃: et ꝓpe mundiuillã. sic enim uo¬
catur uiculus duob ferme amonast̾io
milib distans: curatus ẽ paralicicus sener:
nobis astantib. cubis acclamancib uehe¬
ment᷑. Uilla suꝑ artiam nominatur. ũbip¬
noctauimus ipsa die. Mane uͦ inbasiliea post
misse celebrationẽ. adolescens altero crures
tractus. ubi auiro dĩ signacus ẽ. excendic
neruũ: et coram om̃i gradiebat᷑ populo
exultans. In codẽ uico ingressus hospiciũ
et irruentib multis. cecum uno oculo pue¬
rum: ec puellã mucã anatiuicateconsue¬
ta benedictione sanauit. Siquidẽ et puer
illuminatus. ec puella locuta ẽ: audienti¬
b et ammirantib uniuersis. In platea qͦ¬

Expanded text:
exstiterat, ut ei nomen proprium penitus excidisexstiterat, ut ei nomen proprium penitus excidisset, et nesciret quis vocaretur. Vix recordatus civitatis nomen unde fuerat oriundus, Parisiensem se esse dicebat. In eodem itinere surdus alter audivit, pueri duo claudi gressum 1187 receperunt; et prope Mundivillam sic enim vocatur viculus, duobus ferme a monasterio millibus distans curatus est paralyticus senex nobis astantibus, turbis acclamantibus vehementer. Villa super Arnam nominatur, ubi pernoctavimus ipsa die. Mane vero in basilica post missae celebrationem adolescens altero crure contractus, ubi a Viro Dei signatus est, extendit nervum, et coram omni populo gradiebatur exsultans. In eodem vico ingressus hospitium, et irruentibus multis, caecum uno oculo puerum, et puellam mutam a nativitate, consueta benedictione sanavit. Siquidem et puer illuminatus, et puella locuta est audientibus et admirantibus universis. In platea qu
Abbreviated transcription (Latin):
aucos dies clareualli faciens pater
sc̃s. ne incromitcerent᷑ infirmi:. frm̃
quieti ꝓuidens inc̃aixit. Ipsa cñ die qua
exiturus erat. iuuenem lingonensẽ. cuiꝰ
auris altera ab annis multis penicus ob
confestim audunt hõ. et grãs egit celeri
medicinȩ Egrediens aut̃ pater monast̾is
ianuam inuenit languentum mulaitu¬
dinem: cecoꝵ. claudoꝵ. aridoꝵ: plurimiq
in tumultu illo sub manu signantis. de¬
sideratam adepti sunt sanitatẽ. Ubi tͦ
montem ascendit. oburum habenit pue¬
rũ furdum et mucũ: qui dieb multis
int̃ frẽs nr̃os foncarciȩ manserat. tantũ
innuenseis. Huiꝰ linguã spuco liniens.
et artrib cius immittens digicos suos dm̃
nominare iussit. cepitq puer paulatĩ loqͥ:
s adhuc uor inguiture laborabat. Qd̾ adũ¬
tens unus ex fr̃ib nrĩs rursũ obculit cum
rogans. uc gutti cius manũ imponerec:
statimq locutꝰ ẽ lib̾e c̃ multis lacͥmis gr̃as
agens dõ. Candiu siquidẽ surdus ec mutꝰ

Expanded text:
aucos dies Clarae-Valli faciens Pater sanctus, ne intromitterentur infirmi, fratrum quieti providens, interdixit. Ipsa tamen die qua exiturus erat, juvenem Lingonensem, cujus auris altera ab annis multis penitus obsconfestim audivit homo, et gratias egit celeri medicinae. Egrediens autem pater monasterii januam, invenit languentium multitudinem caecorum, claudorum, aridorum; plurimique in tumultu illo sub manu signantis desideratam adepti sunt sanitatem. Ubi vero montem ascendit, obvium habuit puerum surdum et mutum, qui diebus multis inter fratres nostros Fontarciae manserat, tantum innuens eis. Hujus linguam sputo liniens, et auribus ejus immittens digitos suos, Deum nominare jussit, coepitque puer paulatim loqui: sed adhuc vox in gutture laborabat. Quod advertens unus ex fratribus nostris, rursum obtulit eum, rogans ut gutturi ejus manum imponeret. Statimque locutus est libere, cum multis lacrymis gratias agens Deo. Tandiu siquidem surdus et mutus
Abbreviated transcription (Latin):
inutui: et erã innuens tantũ. Et hec dicens:
cũ lacrimis benedicebat dñm. qui fecerat
cũ comiscdiã. Ipsi et nos ꝓtanco patre ec pa¬
trono.quantas possumus grãs referamus.
glificantes sc̃ꝑ ec laudantes am̃: qui ẽ suꝑ
omĩa benedictus in scła .xuiii. cap̃.

Expanded text:
mutui, et eram innuens tantum. » Et haec dicens mutui, et eram innuens tantum. » Et haec dicens cum lacrymis benedicebat Dominum qui fecerat cum eo misericordiam. Ipsi et nos pro tanto Patre et patrono quantas possumus gratias referimus, glorificantes semper et laudantes Deum qui est super omnia benedictus in saecula. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
gloꝵ lum̃ adepu sunt oculoꝵ. Nec longe ꝓ¬
cesseramus. et ecce concurrentib turbis un¬
diq puer claudus quẽ attulerant. ad ta¬
ctum beati uiri sanatus ẽ: et libere gradie¬
Ibi quoq sub oculis om̃iũ qui conuenerant.
pucrũ claudũ. et mulierẽ dauidã ex utero ma¬
tris fue. signans uir dñi et atcrectans: amis¬
sũ. Ingredienti deniq clarãtiallẽ tmusde
nr̃is occurrit. adducens surdũ et mutũ pti¬
stio puer fidelis: s concinuo ut signatus ẽ re¬
cepit audicũ parit̾ et loquelã. Etpͥmo qͥdẽ
uix pocuit nominare dm̃: ac deinde p̃cipi¬
entib nobis. inuocare cepit beate uirginis
nomen: tandemq soluco penitus oris un¬
culo. recte om̃ia loquebatur. ubertĩ gauidii
lacrimas fundens. Multi etiã frm qui e¬
ũ nouerant prius. nec audientẽ penitꝰ
nec loquente: locuti sunt in aurib cius:
et audicrunt eũ ad plenũ uerba omĩa
formantẽ. Interrogatus aut̃ quamdici sur¬
nus transiit. ex quo ꝓrsus obsurdu et ob¬

Expanded text:
gulorum lumen adepti sunt oculorum. Nec longe processeramus, et ecce concurrentibus turbis undique puer claudus, quem attulerant, ad tactum beati Viri sanatus est, et libere gradieIbi quoque sub oculis omnium qui convenerant, puerum caecum et mulierem claudam ex utero matris suae signans Vir Domini et attrectans, amissum. Ingredienti denique Claram-Vallem unus de nostris occurrit, adducens surdum et mutum pu a desiderio suo puer fidelis, sed continuo ut signatus est, recepit auditum pariter et loquelam. Et primo quidem vix potuit nominare Deum; ac deinde praecipientibus nobis invocare coepit beatae Virginis nomen: tandemque soluto penitus oris vinculo omnia loquebatur, ubertim gaudii lacrymas fundens. Multi etiam fratrum qui eum noverant prius, nec audientem penitus nec loquentem, locuti sunt in auribus ejus, et audierunt eum ad plenum verba omnia formantem. Interrogatus autem quandiu munus transivit ex quo obsurdui et ob
Abbreviated transcription (Latin):
locum me. tulerunt. magnoꝑe postulan¬
tes: quatinus adiuti mea ope ad missam
patͥs mererentur de manu eius domini¬
cum corpꝰ & sanguinem sumere. Qs cũ
libent̃ audissem: et qñ. qͦue in loco id fiẽt
edocuissem: gratiosa uoce responderunt.
semota ueniemus:si hac medicina qũa
nunc de ipsius mensa suscepimus a quar¬
tanis et mortiferis febrib ac intestinorũ
tortionib. quib intolerabil cruciatu con¬
cutimur: liberati ñ fui̾mus. Et hoc ent
Non uenerunt: quia sicut accepi ab eis qͥ
utrunq nouerunt: eo qđ de mensa susce¬
ꝑant. ad plenum di gr̃a conualuerunt.
Qd quidem si ita ñ subdens quemad¬
modum illos infirmitate grauatos
sanitat uoluisse restitui credibile ẽ: ita
eos a requisitione eius postioris medicinȩ
suꝑsedere noluisse dubium ñ ẽ. Certo nem¬
pe tenebant ista se qum conualescerent. fal¬
li ñ posse: scientes quendam ñ ignoti nõis
ualitudine conualuisse.

Expanded text:
locum me tulerunt, magnopere postulanlocum me tulerunt, magnopere postulantes quatenus adjuti mea ope ad missam Patris mererentur de manu ejus Dominicum corpus et sanguinem sumere. Quos cum libenter audissem, et quando, quove in loco id fieret edocuissem, gratiosa voce responderunt: t dicis, veniemus, si hac medecina, quam nunc de mensa ipsius suscepimus a quartanis, et mortiferis febribus, ac intestinorum tortionibus, quibus intolerabili cruciatu concutimur, liberati non fuerimus. Et hoc erit Non venerunt, quia sicut accepi ab eis qui utrumque noverunt eo quod de mensa acceperant ad plenum Dei gratia convaluerunt. Quod quidem si ita non fuisset, quemadmodum illos infirmitate gravatos sanitati voluisse restitui credibile est; ita eos ab requisitione istius posterioris medicinae supersedere noluisse dubium non est. 52. Certo nempe tenebant ista se, quin convalescerent falli non posse, scientes quemdam non ignoti nominis invaletudine convaluisse.
Abbreviated transcription (Latin):
missȩ et p̃dicationis officio. cum ad re¬
fectionem corꝑis sedisset. uener̃t ante illũ
milites duo uoce & tumultu egrotatio¬
nis molestiam qͥ p̃mebantur p̃ferentes:
rogantes quatinus de micis sui panis
eis dare dignaretur. At ille. nequaquã
inquit. Nec enim pane integro: necdũ
micis uos indigere conspicio. S si comede
uobis placet. locus amplus ẽ sedete : &
cum benedictiõe di quȩ uob̃ appone nt᷑
comedite. Responder̃. se ꝓhoc ñ uenisse.
N ec ego ait uobis aliud faciam. Intel¬
lexerat enim qͦ intenderent. Untis gͦ ex
his qui meius dextera sedebant. intelli¬
gens illos salutis ꝓpͥe curam habere: &
tarum in hoc nich qd̵ miraculo posset
ascribi uelle facere: quasi eorum importuni¬
tate ꝑtesus. arrepta desuꝑ mensa fragm̃ta
p̃buit cis: et ne hominem fatigarent. se¬
cedere monuit. Qui statim ut exinde mo¬
dicum quid gustauerunt. cum benedictiõe
uiri egressi sunt. Pmensam in secretiorem

Expanded text:
missae ac praedicationis officio, cum ad remissae ac praedicationis officio, cum ad refectionem corporis sedisset, venerunt ante illum milites duo, voce et vultu aegrotationis molestiam qua premebantur praeferentes, rogantes quatenus de micis sui panis eis dare dignaretur. At ille: « Nequaquam, inquit; nec enim pane integro nedum micis vos indigere conspicio. Sed si comedere vobis placet, amplus locus est, sedete, et cum benedictione Dei quae vobis apponentur comedite. » Responderunt se pro hoc non venisse. « Nec ego, ait, vobis aliud faciam. » Intellexerat enim quo intenderent. Unus ergo ex his qui in ejus dextra sedebant intelligens illos salutis propriae curam habere, et virum in hoc nihil quod miraculo posset ascribi velle facere, quasi eorum importunitate pertaesus, arrepta desuper mensa fragmenta praebuit eis, et ne hominem fatigarent secedere monuit. Qui statim ut exinde modicum gustaverunt cum benedictione viri egressi sunt. Post mensam in secretiorem
Abbreviated transcription (Latin):
le officium ꝑ totam parrochiam suam ꝓ
uelle exerceret: in uoluntate constituit. ac
it: ilico frequens ppłorum concursꝰ factusẽ.
unctionem sac̾ cͥsmatis ꝑ impositionem ma¬
nus illius poscentium sͥ conferri. At ille
omnes ad grãm ipsius sacͣmenti admittebat:
ita ut sepissime in hoc totus dies eopendet᷑:
et nos qui ei ministrabamus gͣui tedio af¬
fic̾emur: ip̃o semꝑ iocundo & hilari uul¬
tu existente. Creuit autem ex hoc in cum
mira quedam et incredibilis dilectio om¬
nium: et bonitas eius diuulgabatur ꝑ cir¬
cuitum.
git᷑ qui illis dieb saltem reliqͥas de mensa
illius poterat habere: contra omnia ꝑicła
et infirmitates se salutifera credebat me¬
dicina ditatum. N ec ista fides eos falle
eius reliquiis: nouimus integre sanitat
restitutos. E xempli gr̃a. festiuitas beat
mauricii celebris habebat᷑ uienne. Rogatuᷤ
itaq: anselmus a guidone qui pꝰ pascha¬
stiuitate uenit eo. Et celebrato sollemni

Expanded text:
le officium per totam parochiam suam pro le officium per totam parochiam suam pro velle exerceret, in voluntate ejus ac deliberit, illico frequens populorum concursus factus est, unctionem sacri chrismatis per impositionem manus illius poscentium sibi conferri. At ille omnes ad gratiam ipsius sacramenti admittebat, ita ut saepissime in hoc totus dies expenderetur, et nos qui ei ministrabamus gravi taedio afficeremur, ipso semper jucundo et hilari vultu existente. Crevit autem ex hoc in eum mira quaedam et incredibilis dilectio omnium, et bonitas ejus divulgabatur per circuitum. 51. Igitur qui illis diebus saltem reliquias de mensa illius poterat habere, contra omnia pericula et infirmitates se salutifera credebat medecina ditatum. Nec ista fides fallebat eejus reliquiis, novimus integrae sanitati restitutos. Exempli gratia, festivitas beati Mauritii celebris habetur Viennae. Rogatus itaque Anselmus a Guidone ipsstivitate venit eo. Et celebrato solemni
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam tam in laicos qͥ muestituras daR¬
eccłiarum. quam in eos qui de manib illoꝵ
illas suscipiunt: cum toto concilio papa in¬
torsit. E adem quoq sententia damnauit
et eos. qui in officium sic adepti honoris aliq̃m
sacrant.
oluto conuentu. accepta licentia. roma
digredimur. Uia uͦ redeundi multis
erat ꝑiculis obnoxia:. s ꝓtegente nos dño. ꝑi¬
cula cunta euasimtis: ac lugdunum illes:
ꝑuenimus. Abi cum summo honore gau¬
dioq suscept. et a pontifice ciuitatis uenerabi
illic firmauimus: amissa omni fiducia ui¬
uente rege uuilłmo angliam redeundi.Ha¬
bitus ẽ gͦ ibi ansełitis. ñ sicut hospes aut ꝑe¬
gͥnus: s uere sicut indigena. et loci dominus.
Unde nusquam ipse ipsius urb̃ antistes eo p̃¬
sente. suo uolebat loco p̃sidere: s p̃sidente uͥq
anselmo ille mira humilitate et honestate
p̃ditus: inferioris et quasi suffragane loco
simul & officio sungebatur. Suꝑ hec ut ep̃a¬

Expanded text:
sententiam tam in laicos qui investituras sententiam tam in laicos qui investituras ecclesiarum dant, quam in eos qui de manibus eorum illas suscipiunt, cum toto concilio papa intorsit. Eadem sententia quoque damnavit et eos qui in officium sic adepti honoris aliquem sacrant. 50. Soluto conventu, accepta licentia, Roma digredimur. Via vero redeundi multis erat periculis obnoxia, sed protegente nos Domino pericula cuncta evasimus, ac Lugdunum illaesi pervenimus. Ubi summo cum honore gaudioque suscepti, et a pontifice civitatis venerabilillic firmavimus amissa omni fiducia, vivente rege Willelmo, Angliam remeandi. Habitatus est ergo ibi Anselmus non sicut hospes aut peregrimus, sed vere sicut indigena et loci dominus. Unde nusquam ipse ipsius urbis antistes eo praesente suo volebat loco praesidere, sed praesidente ubique Anselmo, ille mira humilitate et honestate praeditus, inferioris, et quasi suffraganei loco simul et officio fungebatur. Super haec ut episcopa
Abbreviated transcription (Latin):
rem domus partem fugiebat: & eos ꝓ ta¬
li re nullo patiebat᷑ ad se pacto accedere.
Qđ uͥ papȩ relatum ẽ. admiratus in ho¬
mine humilitatẽ munctiq contemptum:
uolentem ultra ꝓhibere: s om̃s ꝓtali cau¬
sa aduentantes patienter admittere. At
ille modesta quadam uercundia uictus.
uid referam ñnullos aues urbis. qͦ¬
rum ingens multitudo ꝓpt̃ fideli¬
tatem̃ imꝑatoris ipsi papȩ erat infesta:
ĩtnunquiam in unum conglobatos ansel¬
mum a lateranis. ad scm̃ petrum cum suis
cuntem. ꝓpt̾ odium pape caꝑe uolentes.
s mox uiso uultu eius territos ꝓiectis armi ᷤ
t̃e ꝓcumb̾e: & se illiꝰ bñdictione deposcere
insigniri: Hi honorescehoꝵ similes uulgi fa¬
uores illum uͥq: comitabantur: qr mores
sin incunctis deo famtilabantur. Hinc etiã
amori et honor cunctis eramus. Qum uͦ
quȩ recidenda recisa. & quȩ statuenda uide¬
bantur statuta fuissent: excommunicatioĩs

Expanded text:
rem domus partem fugiebat, et eos pro tarem domus partem fugiebat, et eos pro tali re nullo patiebatur ad se pacto accedere. Quod ubi papae relatum est, admiratus in homine humilitatem mundique contemptum, ultra volentem prohibere, sed omnes pro tali causa adventantes patienter admittere. At ille modesta quadam verecundia actus Quid referam nonnullos cives Urbis, quorum ingens multitudo propter fidelitatem imperatoris ipsi papae erat infesta, nonnunquam in unum conglobatos, Anselmum a Lateranis ad Sanctum Petrum euntem cum suis propter odium papae capere volentes, sed mox viso vultu ejus territos projectis armis terrae procumbere, et se illius benedictione deposcere insigniri? Hi honores, et horum similes vulgi favores illum ubique comitabantur, quia mores sui in cunctis Deo famulabantur. Hinc etiam amori et honori cunctis eramus. Cum verquae recidenda recisa, et quae statuenda videbantur statuta fuissent, excommunicationis
Abbreviated transcription (Latin):
apud aplicum: ut indutias regi angliȩ
daret de causa anselmi. usq ad festum
ilico lugdunum redire uolebat. s ꝓhibi¬
tus a papa ẽ. ꝓpter concilium: quod se t̃¬
cia ebdomada pasche rome habiturum
statuerat. Morati itaq romȩ sumus.
ferme ꝑ dimidium annum: continue cir¬
ca papam degentes. et quagi in commu¬
ne degentes. Ande et ip̃e papa ññquã
ad anselmum uemebat. lede cum eo sese
agendo: et curiam ei faciendo. Dedit qͦ¬
ei hospitium quo conuersabamur. eo iure¬
scilicet ut si aliq̃n romam rediret: contra
omnes homines illud sͥ uendicaret. Ip̃e
in conuentu nobilium. in ꝓcessionibus.
in stationib semꝑ & uͥq: a papa scd̾s erat:
p̃cunctis honoratus. cunctis acceptus: ꝙ
ipse omnib simplici humilitate submissꝰ.
Preterea angli illi s temꝑib romam ueni¬
entes: pedes eius instar romani pontificiͤ
sua oblatiõe honorare desiderabant. Q¬
b ille nequaquam acquiescens in secretio¬

Expanded text:
apud apostolicum, ut inducias regi Angliae apud apostolicum, ut inducias regi Angliae daret de causa Anselmi usque ad festum s agnoscens, illico Lugdunum redire volebat; sed prohibitus a papa est propter concilium, quod se tertia hebdomoda Paschae Romae habiturum statuerat. Morati itaque sumus Romae ferme per dimidium annum, continue circa papam degentes, et quasi in commune viventes. Unde et ipse papa nonnunquam ad Anselmum veniebat, laete cum eo sese agendo, et curiam ei faciendo. Dedit ei quoque hospitium in quo conversabamur eo jure, ut si aliquando Romam rediret, contra omnes homines illud sibi vindicaret. Ipse in conventu nobilium, in processionibus, in stationibus, semper et ubique a papa secundus erat, prae cunctis honoratus, cunctis acceptus, et ipse omnibus simplici humilitate submissus. Praeterea Angli illis temporibus Romam venientes, pedes ejus ad instar pedum Romani pontificis sua oblatione honorare desiderabant. Quibus ille nequaquam acquiescens, in secretio
Abbreviated transcription (Latin):
iecissent: si crudelitatem comitis sui per
hoc in scuituram ñ formidarent. Nam
re uera nullum eorum paq uolebat
xp̃iantm impune fieri.
multa p̾̃ce papam ad hoc flectere
conatus ẽ. quatinus ab onere pontificali
eum absolueret: & quiet liberum uaca¬
re concederet.u erum cum inquantum
quidem ad effectum spectabat. in nichi¬
lum laborasset: fretꝰ benedictioe eius. scla¬
uiam reu̾sꝰ ẽ. oꝑiens ibi dempꝰ concilii: qd
idem papa apud barum kł octob erat
celebraturus. Qui concilio dum anselmꝰ
se p̃sentasset: & ꝑsuasꝰ a papa grecos in ꝑ¬
cessiõe sp̃c sci. ut pote quem a patre ñ afi¬
lio ꝓcede astruebant errantes. rationa¬
bili atq catholica disputatiõe confutas¬
set. magni apud omnes habitus ẽ: &
ueneratiõe dignissimus comꝓbatus.
finito concilio: iomam cum aplico ꝓsecdi
saliquantis dieb. uenit romam unn¬
lelmus ille: cuius mentionem in exitu
angliȩ fecimus. Is inter alia hoc effecit

Expanded text:
jecissent, si credulitatem comitis sui per jecissent, si credulitatem comitis sui per hoc in se saevituram non formidassent. Nam revera nullum eorum pati volebat Christianum impune fieri. multa prece papam ad hoc flectere conatus est, quatenus ab onere pontificali eum absolveret, et quieti liberum vacare concederet. Verum cum, in quantum quidem ad effectum spectabat, in nihilum laborasset; fretus benedictione ejus, Schlaviam reversus est, operiens ibi tempus concilii, quod idem papa apud Barum Kalend. Octob. erat celebraturus. Cui concilio dum Anselmus se praesentasset, et persuasus a papa Graecos in processione Spiritus sancti, utpote quem a Patre non a Filio procedere astruebant, errantes, rationabili atque catholica disputatione confutasset; magni apud omnes habitus est, et veneratione dignissimus comprobatus. 48. Finito concilio, Romam cum apostolico profecti aliquantis diebus, venit Romam Willelmus ille, cujus in exitu Angliae mentionem fecimus. Is inter alia hoc effecit
Abbreviated transcription (Latin):
admitcebat diuites: humanitas ansel¬
mi sine ꝑsonarum acceptiõe suscipiebat
om̃s. Et qͦs õs: Laganos etiam: ut de
xp̃ianis taceam. Siquidem ñnulli tal¬
um. nam eorum multa milia in ip̃am
expeditionem secum adduxerat. homo
ducis rogerii comes de sicilia: ñnulli in¬
quam talium fama bonitatis eius. int̃
suos exciti mansionem nr̃am frequenta¬
bant: & sumptis ab anselmo corꝑalib
ꝙbis. gratiosi reu̾tebantur: admiran¬
dam uiri benignitatẽ p̃dicantes qũa
exꝑiebantur. Uñ etiam deinceps in tan¬
ta ueneratiõe apud eos habitus ẽ. ut
cata erant transiremus.ingens mulg¬
tudo eorum eleuatis ad cȩlum manib
ei ꝓsꝑa imp̃carentur: et osculatis ꝓ ri¬
tu stio manib ꝓpͥiis.necne coram eo ge¬
nib flexis: ꝓ sua eum benigna largitate gͣ¬
des agendo uenerarentur. Quorum etiam
plummi uelut comꝑimus selibenter do
drinȩ esus instruendos submisisscnt.
ac xp̃ianȩ fidei iugo sua ꝑ eum colla in¬

Expanded text:
admittebat divites, humanitas Anseladmittebat divites, humanitas Anselmi sine personarum acceptione suscipiebat omnes. Et quos omnes? Paganos etiam, ut de Christianis taceam. Siquidem nonnulli talium, nam eorum multa millia in ipsam exepeditionem secum adduxerat  al. omit. s. a. homo ducis Rogerus; comes de Sicilia, nonnulli, inquam, talium fama bonitatis ejus inter suos exciti mansionem nostram frequentabant, et sumptis ab Anselmo corporalibus cibis gratiosi revertebantur, admirandam viri benignitatem suis praedicantes quam experiebantur. Unde in tanta deinceps veneratione etiam apud eos habitus est, utcata erant, transiremus, ingens multitudo eorum elevatis ad coelum manibus ei prospera imprecarentur, et osculatis pro ritu suo manibus propriis nec ne coram eo genibus flexis, pro sua eum benigna largitate grates agendo venerarentur. Quorum etiam plurimi, velut comperimus, se libenter ejus doctrinae instruendos submisissent, ac Christianae fidei jugo sua per eum colla in
Abbreviated transcription (Latin):
um p̾ħ
sedis apłicȩ pontifex urbanus illo
aduentaret. et ei ab anselmo et pͥncipib
totius exercitus obuiam itum eẽt: ingen¬
ti mundialis głȩ pompa ꝓsecutus. ductus ẽ
intentorium. quod iuxta nos sͥ erat cet̾is
excellentius constitutum. Sicq donec ci¬
uitas in dedicionẽ transiit. obsidio illius
domium papam et anselmum uicmos
habint:ita ut familia utrumq magis
uideretur una quam duȩ: nec facile quiuris
declinaret ad papam.qui ñ diu̾tẽt ad an¬
selmum. P apa nanq colebatur a cunctie
quemadmodũ pat̃ et pastor communis:
anselinus uͦ diligebatur ab omnib sicut
homo mansuetus et mitis: et cui suo iu¬
dicio nichil debebatur. a qͦuis. In papa
demiq suꝑeminens uigebat cum dignitatiᷤ
aucdoritate potestas: in anselmo mira et
q̃ cunctos demulcebat pura cum simplici¬
tate humilitas. Multi gͦ quos timor ꝓbi¬
bebat ad paꝑam accedere festinabant ad
anselmum uenire: amore ductiqui nescit
timere. Maiestas et enim pape solos

Expanded text:
um post sedis apostolicae pontifex Urbanus illo adventaret, et ei ab Anselmo et principibus totius exercitus obviam itum esset, ingenti mundialis gloriae pompa prosecutus, ductus est in tentorium quod juxta mos sibi erat caeteris excellentius constitutum. Sicque donec civitas in deditionem transiit, obsidio illius dominum papam et Anselmum vicinos habuit, ita ut familia utrorumque magis videretur una quam duae, nec facile quivis declinaret ad papam, qui non diverteret ad Anselmum. Papa namque colebatur a cunctis, quemadmodum pater et pastor communis; Anselmus vero diligebatur ab omnibus, sicut homo mansuetus et mitis, et cui suo judicio nihil debebatur a quovis. In papa denique supereminens vigebat cum dignitatis auctoritate potestas; in Anselmo mira et quae cunctos demulcebat pura cum simplicitate humilitas. Multi ergo, quos timor prohibebat ad papam accedere, festinabant ad Anselmum venire, amore ducti qui nescit timere. Majestas etenim papae solos
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ ostensum fuerat reculitꝰ. O ie autem era¬
stina ꝯuocata ad se fũm caterua. cepit eos
studiose de fidi integritate ãmoñe⁊ et aĩos
eorum ad celeste desid̾ium delectabilibus
uerb̃ accendẽ: ac ꝑ totum diem salutaria
monita eis dare non cessans: usq ad octa¬
uam horam subseq̃ntis noctis sermonem
exhortatoriũ ꝓtrarit: et quod reliquum
noctis suꝑerat in psalmis et hyminis cum
fr̃ib tnͣsegit. Post pulloꝵ uero cantũ instã¬
te iam die: uenit desuꝑ clara uox cunctis
qui in ip̃a cellula erant audientib. dicẽs.
Materne: dilecte dei uem. Qͥ mox qͣsi
assuctam uocem audiens: conuersus ad
circumstantes fr̃s ait. U alete filioli mer:
et uisc̃a mea. Ego enim iam migrabo:
et in p̃senti scło amplius uob̃eum non
ero. Et hec d icens. cõmumonẽ dm̃ei sacͣ¬
menti accepit: statimq sc̃am animam
eralauit. Pro cuius absolutione hn qͥ
p̾sentes erant fideles. ꝯdignas exequias

Expanded text:
sibi ostensum fuerat retulit . Die autem crasibi ostensum fuerat retulit . Die autem crastina convocata ad se fratrum caterva, coepit eos studiose de fidei integritate admonere et animos eorum ad caeleste desiderium delectabilibus verbis accendere, ac per totum diem salutaria monita eis dare non cessans, usque ad octavam horam subsequentis noctis sermonem exhortatorium protraxit, et quod reliquum noctis supererat, in psalmis et ymnis cum fratribus transegit. Post pullorum vero cantum, instante jam die, venit desuper clara vox, cunctis qui in illa cellula erant audientibus, dicens: Materne, dilecte Dei, veni. Qui mox quasi assuetam vocem audiens, conversus ad circumstantes fratres ait: Valete, filioli mei et viscera mea. Ego enim jam migrabo, et in praesenti seculo amplius vobiscum non ero. Et haec dicens, communionem dominici sacramenti accepit, statimque sanctam animam exalavit: Pro cujus absolutione hi qui praesentes aderant fideles condignas exequias
Abbreviated transcription (Latin):
ruscantes: coronas singlas rosis ac lilus. ac
cet̾is odoriferis florib mirabili arte inter¬
textas in capitib gestantes: consimile ser¬
tum demonstrantes & dicentes. Eece Ma¬
terne sicut olim tͥ ꝓmisimꝰ: ita ante diẽ
dorinitonis tue uisitandi gr̃a uenimus.
Nunc gͦ gaude et letare: quia die t̾cia
ex hoc secło migrab̃: et ad menarrabilia
dm̃i tui gaudia introib. En cerne p̃mii
tui in corruptibilẽ coronã. que aꝑadiso
ꝑpetue amenitatis est sũpta: et axp̃o ꝑ¬
nos famulos suos destinata: curus flos
numꝙͣ marcessit cuiꝰ odor nũꝙͣ a suaui¬
tate deficit: curus ꝑseu̾antia finem non no¬
uit: quam pͦt corruptionẽ p̃sentis uite
incorruptibiliter possideb: et in conspectu
Hiis dictis mox disparuer̃t. Ille autem a te¬
nuissimo sonmno euigilans ualde quidem
letus de ostensa sͥ uisione extitit: s tñ statim
cum eius adiuuamme ad cellam rediit:
et seorsum familiarib disçipłis hoc quod

Expanded text:
ruscantes, coronas singulas rosis et liliis ac ruscantes, coronas singulas rosis et liliis ac caeteris odoriferis floribus mirabili arte intexas in capitibus gestantes, consimile sertum demonstrantes et dicentes: Ecce, Materne, sicut olim tibi promisimus, ita ante diem dormicionis tuae visitandi gratia ad te venimus. Nunc ergo gaude et laetare, quia die tercia ex hoc seculo migrabis et ad inenarrabilia Domini tui gaudia introibis. En cerne praemiii tui incorruptibilem coronam, quae a paradiso perpetuae amenitatis est sumpta, et tibi nos famulos destinata; cujus flos numquam marcescet, cujus odor numquam a suavitate deficit, cujus perseverantia finem non novit, quam post corruptibilem praesentis vitae incorruptibiliter possidebis, et in conspectu abis. His dictis mox disparuerunt . Ille autem a tenuissimo somno evigilans, valde quidem laetus de ostensa sibi visione extitit, sed statim tamcum ejus adjuvamine ad cellulam rediit, et seorsum familiaribus discipulis hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
remorantes. u̾bo exhortatioĩs instigauit:¬
& modo docendo: mͦ exhortando: mͦ susti
nenter pio solamine occurrit. huis itaq
atq aliis hurusmodi bonorum oꝑum sto¬
diis fultꝰ. ad sc̃ãm ac laudabilem senectu¬
tem perueiit: et sicut quadraginta die.
busiacuit in sepulcro: ita etiam totidem
annos mansit in sacerdotali ministerio.
frequentare: et ibidem diutrus in or̃one
solus ꝑsiftẽ. U nde dum quadam no¬
cte iuxta morem eandem eccłiam intra¬
ret: ibiq ꝓlixius diumas laudes cele¬
braret: circa mediam noctẽ cepit som¬
no grauari: et ab instantia p̃cũ. offen-¬
dente sepiꝰ lingua retardari. At ille
in subsellio qͦd ibi erat ꝯsidens. infixis ad
genua cubitis. int̾ utͣsq manꝰ sc̃m ca-¬
put reclinauit: et paululum somno
cedens celerit̃ obdorimuit. Statimq
apparuert ei per uisionem sc̃s eucha¬
rius. et beatus ualeriꝰ. clarissimis uulti¬
bus splendentes: sacerdotalib infulis co¬

Expanded text:
romorantes verbo exhortationis instigavit, etromorantes verbo exhortationis instigavit, et modo docendo, modo exhortando, modo sustnenter pio solamine occurrit . His ergo atque aliis hujusmodi bonorum operum studiis fultus, ad sanctam et laudabilem senectutem pervenit et sicut quadraginta dies jacuit in sepulchro, ita etiam totidem annos mansit in sacerdotali ministerio. frequentare et ibidem diutius in oratione solus persistere. Unde dum quadam nocte juxta morem eandem aecclesiam intraret, ibique prolixius divinas laudes celebraret, circa mediam noctem coepit somno gravari, et ab instantia precum offendente sepius lingua retardari. At ille in subsellio quod ibi erat considens, infixis ad genua cubitis, inter utrasque manus sanctum caput reclinavit et paululum somno cedens celeriter obdormivit, statimque apparuerunt ei per visionem sanctus Eucharius et beatus Valerius clarissimis vultibus splendentes, sacerdotalibus infulis co
Abbreviated transcription (Latin):
Maternꝰ. pontificalem suscipiens
apicem: cepit ꝑ ciuitates & regiones uerã
fidem que ẽ in xp̃o ꝯstanter p̃dicare : cun¬
ctos ad uiam salutis assidua ãmonitiõe
cere: signis ac miracuł lõge lateq clarescẽ¬
Et quanto cotidianis incrementis
fideliũ multitudinẽ plus augeri cõ¬
spexerat: tanto diligentiꝰ inunctũ sͥ¬
ininist̾iũ regłarit ordinare studebat.
Hecenĩ quãuis ẽẽt uir magne auctori¬
tatis & prudentie : nicħ tñ exꝓpͥo imꝑio
quasi lib̾a utens potestate exercuit: s
omnia humiliter ac simplicit̃ egit:
cõmunẽq se subditis studio sc̃e dilecti¬
onis exhibuit. In oĩb etiam que ꝓba¬
bilit gesserat: ñ suam s xp̃i głam que¬
siuit. Qq int̾ cet̃a sc̃arum uͥtutũ exer¬
mit captruos: suscepit ꝑegͥnos. erranti¬
bus uiam salutis miscditer ostendit:
desꝑatis spem uenie consequẽde clem̃t̃
ꝓmisit. Currentes uiam mandatorũ
di ad anteriora semꝑ impulit: in eadẽ

Expanded text:
Maternus pontificalem suscipiens apicem , coepit per civitates et regiones veram fidem quae est in Christo constanter praedicare, cunctos ad viam salutis assidua ammonitione cere, signis et miraculis longe lateque clarescere, quanto cotidianis incrementis fidelium multitudinem plus augeri conspexerat, tanto diligentius injunctum ministerium regulariter ordinare studebat. Hic etenim quamvis esset vir magnae auctoritatis et prudentiae, nichil tamen ex proprioquamsi libera utens potestate exercuit, sed omnia humiliter atque simpiciter egit, communemque se subditis studio sanctae dilectionis exhibuit; in omnibus etiam quae probabiliter gesserat non suam sed Christi gloriam quaesivit. Quique inter caetera sanctarum virtutum exermit captivos, suscepit peregrinos, errantibus viam salutis misericorditer ostendit, desperatis spem veniae consequendae clementer promisit, currentes viam mandatorum Dei semper ad anteriora inpulit, in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
certissimũ redle. Et hec dicens: recessit.
Euigilans autem sc̃s ualeriꝰ mox uifcĩ
somniũ beato mat̾no cet̃isq fr̃ib qͥ p̃sto
erant narrauit: & eis diem obitus sui
letissimo uultu instare p̃dixit. Sequẽti
uͦ die uen̾abilem oaternũ add sacerdo¬
talem gradum ꝓuer̃. et eũ de studio cõ¬
missi minist̾r diligenter instruxit. Cũq
ꝑ p̃dictum spacium ob famam depositi¬
onis erus. aduenientes fideles u̾bo saluti¬
fere ammonitionis de exercicio sc̃e ꝯuer¬
sationis instant̃ instrueret : et cos ad sa¬
lutem aĩarũ suar dulciflua exhortatiõe
paternisq uisc̾ib incitaret: illucescente
iam qͥnto die oratorrum ingressus. uiatic̃
lł februari. sp̃m celo redidit. C uus
corpꝰ colligentes discipłi. sacratissimo cor¬
pori sc̃i cucharii coaptauer̃t: et iuxta uͥ

Expanded text:
certissimum redde. Et haec dicens recessit. certissimum redde. Et haec dicens recessit. Evigilans autem sanctus Valerius, mox visum somnium beato Materno caeterisque fratribus qui praesto erant narravit, et eis diem obitus sui laetissimo vultu instare praedixit. Sequenti vero die venerabilem Maternum ad sacerdotalem gradum provexit, et eum de studio commissi ministerii diligenter instruxit . Cumque per praedictum spacium ob famam depositionis ejus advenientes fideles verbo salutiferae ammonitionis de exercitio sanctae conversationis instanter instrueret, et eos ad salutem animarum suarum dulciflua exhortatione paternisque visceribus incitaret, illucescente jam quinto die oratorium ingressus, viaticum l. Februarii spiritum caelo reddidit. Cujus corpus colligentes discipuli, sacratissimo corpori s
Abbreviated transcription (Latin):
ut tñ p̃ceteris contẽplatione ẽẽt suspens:
& in contẽplatione positus. ñ descrebat fra¬
ternã ꝯdescensionem uite actuał. nec eti¬
am in actione sũmissus recedebat a subli¬
mitate contemplatiõis. Qq salutaria
monita sui magistri recto tramite seqͣns:
cuuangłicũ tͥticũ dñice familie fidelit̃
dispensauit: & credita sͥ talenta spiritali¬
b augm̃tis cotidie multiplicauit. Qum
uero ꝓfectuũ hus gradib usq uenabiles
canos ꝑuenisset: & iam ꝯsũmatio sui cur¬
sus appropinquaret: qͣdam nocte appa¬
ruit ei beatꝰ euchariꝰ ꝑ uisum dicens.
et ꝑata st̃̾ tͥ gaudia retͥbutionis eterne.
Patet enim tibi ianua regni celestis : qm
post hanc horã. quinto die gratulabun¬
ous ingredieris: et de concessis dm̃ tui
bñficiis sine fine letab̾is. Q ꝓpt̃ mꝯat̾nũ
agonis nr̃i cooꝑatorẽ tui officni sucesso¬
rem ꝯstitue: illũq de uisitatione nr̃a

Expanded text:
ut tamen prae caeteris contemplatione esset suspensus. ut tamen prae caeteris contemplatione esset suspensus. Et in hac contemplatione positus, non deserebat fraternam condescensionem vitae actualis, nec etiam in actione submissus, recedebat a sublimitate contemplationis, quique salutaria monita sui magistri recto tramite sequens, evangelicum triticum dominicae familiae fideliter dispensavit, et credita sibi talenta spiritualibus augmentis multiplicavit. Cum vero perfectuum gradibus usque ad venerabiles canos pervenisset et jam consommatio sui cursus appropinquaret , quadam nocte apparuit ei beatus Eucharius per visionem dicens: et parata sunt tibi gaudia retributionis aeternae. Patet enim tibi janua caelestis regni, quam post hanc horam, quinto die gratulabundus ingredieris, et de concessis Domini tui beneficiis sine fine laetaberis; quapropter Maternum agonis nostri cooperatorem tui officii successorem constitue, illumque de vis
Abbreviated transcription (Latin):
que est extra menia urb̃ ad meridianã
plagam sita: cũ ymnis et piis lacrimis
RII.beatꝰ Ualeriꝰ in minist̾iũ sacerdo¬
me rexit. In quo udeltẽꝑis spacio.
multos addoñm ppłos sigua magna. et
stupenda ꝓdigia exercendo comi̾tit: &
ad agnitionem catholice fidi saluber¬
rima instigatione ꝑduxit. Qui etiam¬
tam studiosissime u̾bo p̃dicatiõis insta¬
bat: ut iam tunc pene ꝑ galliã ac germa¬
niam . xp̃iam paganos & num̾o suparẽt
& religione. Erat namq doctrina eius
singłis congrua: cunctisq audientib
oulcis et gratissima. Ande ob melliflu¬
am sermonũ eiuᷤ facundiam undiq ad
cum popłi confluebant. et saltem aliqđ̃
uerbũ exore eiꝰ audire cupiebant. Qntũ
uero ad pͥores mores ꝑtinuit ut breiiter
narrem: fuit cogitatione mundissimus
ubo utił & discretꝰ: oꝑatione uichilominꝰ
irrep̃hensibił et p̃cipuus: ac sic pactiuã
uitam singłis cõpasione exticit ꝓximus:

Expanded text:
quae est extra moenia civitatis ad meridianam quae est extra moenia civitatis ad meridianam plagam sita, cum ymnis et piis lacrimis beatus Valerius in ministerium sacerdome rexit, in quo videlicet temporis spacio multos ad Dominum populos, signa magna et stupenda prodigia exercendo convertit, et ad agnitionem catholicae fidei saluberrima instigatione perduxit. Qui etiam studiosissime verbo praedicationis instabat, ut jam tunc pene per Galliam ac Germaniam christiani paganos et numero superarent et religione. Erat namque doctrina ejus singulis congrua, cunctisque audientibus dulcis et gratissima, unde et ob mellifluam sermonum ejus facundiam undique ad eum populi confluebant, et saltem aliquod verbum ex ore ejus audire cupiebant , Quantum vero ad proprios mores pertinuit, ut breviter narrem, fuit cogitatione mundissimus, verbo utilis et discretus, operatione nichilominus inreprehensibilis ac praecipuus, ac sic per activam vitam singulis compassione extitit proximus,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualib exequis ꝓcurate. Na beatum
uero ualeraũ dixit. Cõmendotibi frat̃
karissime sponsam xp̃i ecclesiã uideł eiꝰ.
quam in istis regionib acquisim ipsius
u̾tute. ut illam caste custodias: & eam er¬
rorum deceptionib in dieb tuis pollui¬
lie largiter eroga. Cõmissa tͥ talenta ĩ ens
fideliter multiplica: ut dum iudex rati¬
onẽ pon̾e cum seruis suis uen̾it: ñ ut ser¬
uus nequã et desidiosus ꝓ infossis talentiᷤᷤ
pumaris: s potiꝰ ꝓ duplicatis thesauris
ad gaudiũ dm̃tui fidelit̃ introducaris.
hec dicente scõ euchario. subito cunctis
fulgur emicuit: ac pene per uniꝰ hore spa¬
crum totam illã cellã erus circũfulsit.
At ille ualedicens fr̃ib. rep̃ssisq reu̾ent̃
ocłis: reliquit hoc tͥste scł̃m : & cum ipsa
luce.ui. idus decembris letꝰ migͣuit ad
xp̃m. Tẽ discipłi ꝓ eꝰ exitu sacras erequl¬
as celebrauert : & corpꝰ eius in ecclesia

Expanded text:
s quoque exsequiis procurate . Ad beatum s quoque exsequiis procurate . Ad beatum vero Valerium dixit: Commendo tibi, frater karissime, sponsam Christi, aecclesiam videlicet ejus, quam in istis regionibus ipsius virtute adquisivi, ut illam caste custodias et nullis eam errorum deceptionibus in diebus tuis polluiliae largiter eroga, commissa tibi talenta in eis fideliter multiplica, ut cum judex rationem ponere cum servis suis advenerit, non ut servus nequam et desidiosus pro infossis talentis puniaris, sed potius pro duplicitatis thesauris ad gaudium Domini tui feliciter introducaris. Haec dicente sancto Euchario, subito cunctis fulgur emicuit, ac pene per unius horae spacium totam cellulam ejus circumfulsit. At ille valedicens fratribus, repressisque reverenter oculis, reliquit hoc triste seculum, et cum ipsa luce 5 Idus Decembris letus migravit ad Christum . Tunc discipuli pro ejus exitu sacras exequias celebraverunt, et corpus ejus in aecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
circumquaq regiones u̾bũ uite p̃dica¬
bant: et tam sermone quã uͥtutib lõge
lateq pollebant. Nam cecos illumina¬
bant ⁊ debiles restaurabant: mortuos
suscitabant: demones fugabant: et õs
tificatum treuice urb̾ teneret. et eccle¬
siasticas res bñ firmatas atq funda¬
quadam nocte astitit ei angłs dm̃ diõ
Euchari quia fidelit̃ in mandatis dm̃i
laborasti: uirilit̃ magone p̃sentis uite
certastr: ueni iam in requiem tibi ꝓmissq̃.
et accipe certamimis tui incorruptibilem
coronam. Hris ꝑ uisionẽ comptis sẽs
euchariꝰ ualde gaudebat: & tempꝰ disso¬
lutionis sue intrepidus expectabat. Cũ
uͦ diem eritꝰ sui instare p̃nosc̾et: ꝯuocatis
migraturũ: atq debitũ humane conli¬
tionis erpleturũ. Et ido uos rogo ut fidẽ
firmam. spẽ inconcussam. caritatẽ uerã
inter uos habeatis: et nequaquã demcep
diabolicis errorib consentiatis. Qđ de
me t̾renũ ẽ t̾re cõmendate: & qđ sp̃uale

Expanded text:
circumquaque regiones verbum vitae praedicabant, et tam sermone quam virtutibus longe lateque pollebant, nam cecos illuminabant, debiles restaurabant, mortuos suscitabant, demones fugabant et omnes tificatum Trebericae urbis teneret et aecclesiasticas res bene firmatas atque funda; quadam nocte astitit ei angelus dicens: Euchari, fideliter in mandatis Domini laborasti, viriliter in agone praesentis vitae certasti; veni jam in requiem tibi promissam, et accipe certaminis tui incorruptibilem coronam. His per visionem compertis, sanctus Eucharius valde gaudebat, et tempus ejus dissolutionis intrepidus expectabat. Cum vero diem exitus sui sibi instare praenosceret convocatis citius migraturum atque debitum humanae conditionis expleturum, et ideo vos rogo ut fidem firmam, spem inconcussam, karitatem veram inter vos habeatis, et nequaquam deinceps diabolicis erroribus consentiatis. Quod de me terrenum est, terrae commendate, et quod spirituale
Abbreviated transcription (Latin):
acquiescerent: nec trorib pulsati. cecitatẽ
sui cordis exirent. Uerum de extraneis ñ
multum forte mirandum. Ip̃i sin ꝓpris
ac domestici homines: m̃titi sunt e et in-¬
fideles facti. Anmadũtentes quippe man¬
suetum. lene. simplexq cor eius: in multiᷤ
causis fraudulenta c alliditate. composi¬
disq sermonib eum multociens arcum¬
uenere: & quȩ illius iuris ẽẽ debebant.
diminuentes ac exinde sua ñ iure augen-¬
tes. qua ei fuerant alligag fidem ꝑdidere.
Qua de re cum a baldumo aliisq fidelibꝰ
suis nimiȩ simplicitatis minorisq pru-¬
dentiȩ familiarit rep̃hendẽt᷑: simplici

Expanded text:
acquiescerent, nec terroribus pulsati caecitatem acquiescerent, nec terroribus pulsati caecitatem sui cordis exuerent. Verum de extraneis non multum forte mirandum. Ipsi sui proprii ac domestici homines mentiti sunt ei, et infideles facti. Animadvertentes quippe mansuetum, lene, simplexque cor ejus, in pluribus causis fraudulenta calliditate, compositisque sermonibus eum multoties circumvenere, et quae illius juris esse debebant diminuentes, ac exinde sua non jure augentes, qua ei fuerant alligati, fidem perdidere. Qua de re cum a Balduino, aliisque fidelibus suis nimiae simplicitatis minorisque prudentiae familiariter reprehenderetur, sim