comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et confessus ẽ : & non negauit. Quid confessus ẽ: & confessus ẽ: quia non sum ego
xp̃c. Et interrogauer̃ eum. Quid gͦ: helias es tuꝰ Nouerant enim quia p̃ces-¬
surus erat helias xp̃m. Hon enim alicui in coguitum erat nomen xp̃i apud iudeos.
uenturum. Sic offenderunt in praesentem. offeuder: tauquam in huinilem la¬¬
pidem. Lapis enim ille adhuc paruus erat: iam quidem prȩcisus de monte sine
manibus. sicut dicit daniel propħa: uidisse se lapidem prȩcistum de monte sine
Sed regnum udacorum : non impleuerat uniuersam faciem terrae. Inde p̃cisus ẽ.
ille lapis: quia inde natus ẽ. impraesentia dñs. & quare sine manibusꝰ Quia i
oꝑe seruili: uirgo peperit xpm. Iam gͦ erat lapis ille p̃cisus sine manibus aute
oculos iudeorum : sed humilis erat. Nonimmerito. quia non dũ creuerat lapis

Expanded text:
Et confessus est, et non negavit. Quid confessus est? Et confessus est, Quia non sum ego Et confessus est, et non negavit. Quid confessus est? Et confessus est, Quia non sum ego Christus. 4. Et interrogaverunt eum, Quid ergo? Elias es tu? Noverant enim quia praecessurus erat Elias Christum. Non enim alicui incognitum erat nomen Christi apud Judaeos.  sperarent venturum, sic offenderunt in praesentem, offenderunt tanquam in humilem lapidem. Lapis enim ille adhuc parvus erat, jam quidem praecisus de monte sine manibus: sicut dicit Daniel propheta, vidisse se lapidem praecisum de monte sine Sed regnum Judaeorum non impleverat universam faciem terrae. Inde praecisus est ille lapis, quia inde natus est in praesentia Dominus. Et quare sine manibus? Quia sine opere virili Virgo peperit Christum. Jam ergo erat lapis ille praecisus sine manibus, ante oculos Judaeorum: sed humilis erat. Non immerito; quia nondum creverat lapis
Abbreviated transcription (Latin):
inon crucifigeretur: non funderet sanguinem. quo praecio nos redemit:U
autem pro nobis daret p̾cium: crucifixus ẽ. Ut crucifigeretur: concemptꝰ. ẽ.
Ut contempneretur : humilis apparuit: Iamen quia quasi innoete apparuit in
corpore mortali: lucernam sibi accendit. unde uideretur. Ipsa lucerna iołs erat:
quo iam multa audistis. & lectio praesens euangelii uerba ioħis continet: pruc
quod prȩcipuum ẽ. confitentis. quia non ipse erat xp̃e. Tanta auten excellentia
erat in ioħe : ut posset credi xp̃e. & in eo probata ẽ. humilitas euis: quia dixit se non
ẽẽ. cun posset credi eẽ. Ergo hoc c̃. testimonium ioħis: quando misert̃ uidaei ab
ierusolima sacerdotes & leuitas ad eum ut interrogarent eum. Tu quis es: Non a
initterent: nisi mouerentur excellentia auccoritatis eiꝰ. quia ausus ẽ. baptizare.

Expanded text:
si non crucifigeretur, non funderet sanguinem, quo pretio nos redemit. Ut si non crucifigeretur, non funderet sanguinem, quo pretio nos redemit. Ut autem daret pretium pro nobis, crucifixus est; ut crucifigeretur, contemptus est; ut contemneretur, humilis apparuit. 3. Tamen quia quasi in nocte apparuit in corpore mortali, lucernam sibi accendit unde videretur. Ipsa lucerna Joannes erat , de quo jam multa audivistis: et praesens lectio Evangelii, verba Joannis continet, primo, quod praecipuum est, confitentis quia non ipse erat Christus. Tanta autem excellentia erat in Joanne, ut posset credi Christus: et in eo probata est humilitas ejus, quia dixit se non esse, cum posset credi esse. Ergo, Hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judaei ab Jerosolymis sacerdotes et Levitas ad eum, ut interrogarent eum, Tu quis es? Non autem mitterent, nisi moverentur excellentia auctoritatis ejus, quia ausus est baptizare.
Abbreviated transcription (Latin):
ini primo uenisso occultus. Necdiceretur non silebit: nis quia primo iluit. Quomͦ
siluit: Iuterroga esaiam. Sicut auis ad occisionem duetus ẽ : & sieut agnꝰ coram eo
quise tonderet fuit sine uoce. sic non aperuit os suum. Ueniet autem manifestus:
& non silebit. Q uomodo manifestusꝰ Iguis ante eum pracibit: & in circu̾itu eius
tempestã ualida. Tcmpestas illa tollere habet totam paleam de area quȩ modo trituratꝰ.
& ignis incendere quod tempestas abstulerit. Modo autem tac& iudicio: sedñtacet
prȩcpto. Sierum tacet xp̃c. quidsibi uolunt haec euangła. quidsibi uolunt uoces
S eatacet modo ut non uindiet: ñtacet ut ñ moneat. Heniet autem p̾elar inundieta.
& apparebit om̃ibus: & quiineum non eredunt. Modouero quia et praesens occultoꝰ
erat: oportebat ut contemncretur. Nui enim contemneretur: non crucifigeretꝰ.

Expanded text:
nisi primo venisset occultus; nec diceretur, non silebit, nisi quia primo siluit. Quomodo nisi primo venisset occultus; nec diceretur, non silebit, nisi quia primo siluit. Quomodo siluit? Interroga Isaiam: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram eo qui se tonderet, fuit sine voce, sic non aperuit os suum . Veniet autem manifestus, et non silebit. Quomodo manifestus? ignis ante eum praeibit, et in circuitu ejus tempestas valida . Tempestas illa tollere habet totam paleam de area, quae modo trituratur; et ignis incendere quod tempestas abstulerit. Modo autem tacet: tacet judicio, sed non tacet praecepto. Si enim tacet Christus, quid sibi volunt haec Evangelia? quid sibi volunt voces stus non tacet. Sed tacet modo, ut non vindicet: non tacet, ut non moneat. Veniet autem praeclarus in vindictam, et apparebit omnibus, et qui in eum non credunt. Modo vero quia et praesens occultus erat, oportebat ut contemneretur. Nisi enim contemneretur, non crucifigeretur:
Abbreviated transcription (Latin):
at rissicot audiuit sanctitas u&a. edptime nostis : qm̃
ioħs bapcista quanto prȩclarior erat innatis mulierum. &
quanto humilior ad cognoscendum dnm: tanto meruit ẽe
uidicis sui quem tanquam prȩco preibat. Itaq ꝓpħis prȩce¬
dentib prenuntiare dexp̃o futura concessum est.: huic autẽ
digito ostendere. Sicut enim ignorabat᷑ xp̃c abhis qui propħis ñcrediderant anteqũa
ueniret: sic abeis ignorabatur & p̾sens. Uenerat enim humilit̃ primo & occultꝰ. tanto
occultior. quanto humilior. Popłi autem spernentes ꝑsuꝑbiam suam humilitataro
dĩ : crucifixert᷑ saluatorem suum. & fecert̃ damnatorẽ suum Sedqui primo
occultꝰ quia uenit humilis. nunquid deinceps non est uenturꝰ manifestus quia
excelsus: Audistis modo psalmum. ds manifestus ueniet. ds̃ nr & non silebit.
Siluit ut iudicaret᷑. non silebit cum cȩperit iuidicare. Nondiceret᷑ manifestus ueniet:

Expanded text:
aepissime audivit Sanctitas vestra, et optime nostis, quoniam Joannes Baptista quanto praeclarior erat in natis mulierum, et quanto humilior ad cognoscendum Dominum, tanto meruit esseaerens, sed judicis sui, quem tanquam praeco praeibat. Itaque Prophetis praecedentibus praenuntiare de Christo futura concessum est; huic autem digito ostendere. Sicut enim ignorabatur Christus ab his qui Prophetis non crediderunt antequam veniret, sic ab eis ignorabatur et praesens. Venerat enim humiliter primo et occultus; tanto occultior, quanto humilior: populi autem spernentes per superbiam suam humilitatem Dei, crucifixerunt Salvatorem suum, et fecerunt damnatorem suum. 2. Sed qui primo venit occultus, quia venit humilis, numquid deinceps non est venturus manifestus, quia excelsus? Audistis modo Psalmum: Deus manifestus veniet, Deus noster et non silebit. Siluit ut judicaretur, non silebit cum coeperit judicare. Non diceretur, manifestus veniet,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ẽ. qui post me uenit. qui ante me factus ẽ : sicut iam diximus. idẽ. ante positꝰ
.ẽ. michi : cuius ego non sũ dignꝰ ut soluam corrigiam calciam̃ti eius. Quantum se
abiecit. & idõ multum eleuatus ẽ : qnin qui se humiliat exaltabitur. Unde debet
uidere scĩtas ur̃a: quia si ioħs sicse humiliauit ut diceret. non sum dignus corrigiam
soluere : quomodo habent humiliari qui dicunt. nos baptizamus. nos quod damꝰ
calciainti dignus sum soluere: multum se humiliassoe:. Quando autem uet ad hoc dignum
e dicit. uere plenus spũ seõ erat: qui sic seriuis dnm agnorit. & exscruo amicꝰ fieri meruit.

Expanded text:
Ipse est qui post me venit, qui ante me factus est. Sicut jam diximus, id est, antepositus Ipse est qui post me venit, qui ante me factus est. Sicut jam diximus, id est, antepositus est mihi. Cujus ego non sum dignus ut solvam corrigiam calceamenti ejus. Quantum se abjecit? Et ideo multum elevatus est; quoniam qui se humiliat, exaltabitur . Unde debet videre Sanctitas vestra, quia si Joannes sic se humiliavit, ut diceret, Non sum ego dignus corrigiam solvere; quomodo habent humiliari, qui dicunt: Nos baptizamus, nos quod damuscalceamenti dignus sum solvere; multum se humiliasset. Quando autem nec ad hoc dignum se dicit, vere plenus Spiritu sancto erat, qui sic servus Dominum agnovit, et ex servo amicus fieri meruit.
Abbreviated transcription (Latin):
nec prophetam te dicis. & non erat propheta ioħsꝰ Maior erat quam propheta. Uñs
de illo tale testimoniũ dedit. Quid existis uidere in desertoꝰ Arundinẽ uento agitatamꝰ
enimuento mouetur: circũ flatur om̃i spũ seduetorio. S quid existi uidereꝰ hominẽ
nollibus uestitumꝰ Y estiebatur enim ioħs asperis: id ẽ. tunica facta de pilis caineli.I
qui mollibus uestiuntur: indomibus regum st̃. Non gͦ uidere existis hominem mollib
uestitum. S quid existis uidere: Propħam. Ita dicouobis: maior quampropħa hic. Quia
prophetȩ longe prȩnuntiauer̃ : iohannes praesentem demonstrabat. Quid gͦ baptizas.
itu non es xp̃c. neq helias. neq propheta:ꝰ Respondit eis iohannes: & dixit. Ego bapt
in aqua: medius autem ur̃m stetit quem uos non scitis. Humilis erã non uidebatur:
& propterea lucerna accensa. ẽ. Uidete quomodo dat locũ: qui aliud poss&ȩ putari

Expanded text:
nec prophetam te esse dicis. Et non erat propheta Joannes: major erat quam propheta. Dominus nec prophetam te esse dicis. Et non erat propheta Joannes: major erat quam propheta. Dominus de illo tale testimonium dedit: Quid existis in desertum videre? Arundinem vento agitari. o movetur, circumflatur omni spiritu seductorio. Sed quid existis videre? Hominem mollibus vestitum? Vestiebatur enim Joannes asperis, id est, tunica facta de pilis cameli. Ecce qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt. Non ergo existis videre hominem mollibus vestitum. Sed quid existis videre? Prophetam? Ita dico vobis, major quam propheta hic : quia prophetae longe ante praenuntiaverunt, Joannes praesentem demonstrabat. 9. Quid ergo tu baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta? Respondit eis Joannes, et dixit: Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. Humilis enim non videbatur, et propterea lucerna accensa est. Videte quomodo dat locum, qui aliud posset putari.
Abbreviated transcription (Latin):
qui miser: nosꝰ Quid dicis dete ipsoꝰ Ait. Ego uox clamantis in deserto. fsaias illuc
dixit : in iohanne prophetia ista impleta ẽ. Egouox clamantis indeserto. Quid claman-
praeco exite dicit. iohannes uenite dicit: auidice repellit p̃oo. ad iudicem uocat ioħ̃s.
mio uocat iohannes adhumilem : ne uidex sentiatur exceliꝰ. Ego uox clamantis ii
deserto. Pirigite uiam dño: sicut dixit esaias propheta. Hon dixit. egosum iohannes.
egosum helias: ego sum propħa. Sed quid dixit: hoc uocor. uox clamautis in deserto.
dirigite uiam dño. Ego sum ipsa prophetia. Et qui missi fuerant: erant ex phariseis.
id ẽ. ex principibus uidȩorum. Et interrogauerunt: & dixerunt ei. Quid ergo baptizas
situ non es xp̃c̃. neq helias neq propħa: Quasi audaciȩ uidebatur eẽ. baptizare. quasi
in qua psona. Q uȩrimus utrum sis xp̃c: tudicis te non eẽ. Quȩrimus ne forte prȩcursor
illiussis : quia nouimus ante aduentum xp̃i uenturum eẽ. heliam. negas te ẽẽ. Quae¬¬

Expanded text:
qui miseruut nos. Quid dicis de teipso? Ait: Ego vox clamantis in deserto. Isaias illud dixit In Joanne prophetia ista impleta est, Ego vox clamantis in deserto. Quid clamantipraeco Exite dicit: Joannes dicit, Venite. A judice repellit praeco, ad judicem vocat Joannes. Imo vocat Joannes ad humilem, ne judex sentiatur excelsus. Ego vox clamantis in deserto, dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Non dixit, Ego sum Joannes, ego sum Elias, Ego sum propheta. Sed quid dixit? Hoc vocor, Vox clamantis in deserto, Dirigite viam Domino: ego sum ipsa prophetia. 8. Et qui missi fuerant, erant ex Pharisaeis: id est, ex principibus Judaeorum. Et interrogaverunt, et dixerunt ei: Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta? Quasi audaciae videbatur esse baptizare, quasi, In qua persona? Quaerimus utrum tu sis Christus; tu dicis te non esse: quaerimus ne forte praecursor illius sis, quia novimus ante Christi adventum venturum esse Eliam; negas te esse: quae
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. Illud initiũ fuerat habitu¬
ra ista pressura. de qͦsuꝑius ut eos
ostenderet paruilos. quib adhuc
non in tellegentibꝰ & aliud paliosen¬
ant᷑ quecũq magna & diuina dixiss
ait. Modo creditis: Ecce uenit hora

Expanded text:
mundum. Illud initium fuerat habitumundum. Illud initium fuerat habitura ista pressura, de quo superius ut eos ostenderet parvulos, quibus adhuc non intelligentibus et aliud pro alio sennt quaecumque magna et divina dixisset, ait, Modo creditis? Ecce ve
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. in t̾rogaturi nouerat uoluntate᷑.
S idõsepatiebat᷑ int̾rogari: ut uł eis
qͥt̾e aderant. uł qͥhȩc siue dicta fuerant
audituri. siue scripta lecturi: quales
e̾ent a qͥb int̾rogabat᷑ ostenderet. eo¬
quȩ mͦ nossemꝰ. uł quib non circũue¬
niret᷑ fraudib: uł qͥb apud eũ ꝑfice¬
ret᷑ accessib. Pre uidere autẽ cogitati¬
ones homiñ. & idõ non opus habere
ut eũ qͥsint̾rogaret: magnũ dõñ
erat. s magnũ paruulis erat. qui ei
dicebant in hoc credimꝰ: qͥa a dõ existi.
Multo autẽ mauis erat: ad qͦd intelligen¬
dũ eos uolebat extendi & crescere.
qd̃ cũ illidixissent. uerũq dixissent
adõ existi: ait ille. pater mecũ. ẽ:
nesic apatre filiũ cogitarent ex¬
isse. ut putarent etiã recessisse. Deirde
sermonẽ istũ magnũ plixũ que con¬
cludens. Hec inqͥt locutussũ uob: ut
inme pacẽ habeatis. Inmundo pres¬
surã habebitis: s confidite. ego uici

Expanded text:
retur, interrogaturi noverat voluntatem. Sed ideo se patiebatur interrogari, ut vel eis qui tunc aderant, vel qui haec sive dicta fuerant audituri, sive scripta lecturi, quales essent, a quibus interrogabatur, ostenderet; eoque modo nossemus vel quibus non circumveniretur fraudibus, vel quibus apud eum proficeretur accessibus. Prones hominum, et ideo non opus habere ut eum quis interrogaret, magnum Deo non erat, sed magnum parvulis erat qui ei dicebant: In hoc credimus quia a Deo existi. Multo autem majus erat ad quod intelligendum eos volebat extendi et crescere, quod cum illi dixissent, verumque dixissent: A Deo existi, ait ille: Pater mecum est, ne sic a Patre Filium cogitarent exisse, ut putarent etiam recessisse. Deinde sermonem istum magnum prolixumque concludens: Haec, inquit, locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis. In mundo pressuram habebitis; sed confidite, ego vici
Abbreviated transcription (Latin):
UALESERANTUIS¬
cũ eis ante passio¬
nẽ loq batur mage¬
na
cũ paruis. s sic̃ oporcebat ut mag¬
na dicerent᷑ & ꝓ aruis. qͥa nondũ
accepto spũ scõ quẽ ad modũ eũ
post eiꝰ resurrectionẽ uł in sufflanti
ipso uł desuꝑ acceperunt. humana
magisquã diuina sapiebant: mul¬
tis inditiis ꝑ totũ euangłiũ declarat᷑.
Unde & hoc. ẽ: qđ in ista lectione dixer̃.
Ait eñi euangłista. Dicunt ei discipłi eiꝰ.
Ecce nẽ palã loqueris: & ꝓuerbuĩ nul¬
lũ dicis. Nc̃scimꝰ qͥa nosti om̃ia : &
non opus.ẽ. tͥ ut qͥste interroget. In

Expanded text:
uales erant discum eis ante passionem loquebatur magna cum parvis, sed sicut oportebat ut magna dicerentur et parvis, quia nondum accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem vel ipso insufflane, vel desuper, acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, ut multis indiciis per totum Evangelium declaratur. Unde et hoc est, quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis. Nunc scimus quia nosti omnia, et non
Abbreviated transcription (Latin):
& int̾rogatũ fuissẽ: S hoc cito soluit᷑.
qͥa hoc non ei s illis potius opus erat qͦs
in t̾rogabat: uł a qͥb int̾rogabat᷑. Neq
enĩ aliqͦs ille introgabat. ut abeis a¬
liqͥo disceret: s eos potius ut doceret.
Et qui int̾rogabant eũ: uolentes ab illo
aliquid discere : illis ꝓfecto id opus erat
ut scirent aliqua. ab illo qͥ nouerat om̃ia.
Himirũ gͦ ꝓpterea non opus erat ut eũ qs
introgaret. qm̃ nos quando int̃roga¬
mͣ ab eis qͥuolunt a nob̾ aliqͥdscire. ex
ipsis int̾rogationibꝰ eoꝵ: cognoscimꝰ
qͥd uelint discere. Opus est gͦ nob̾ ab eis
int̾rogari qͦsdocere aliqͥduolumꝰ.
ut in qͥsitiones eoꝵ qͥb respondendũ :
nouerimꝰ. Illiautẽ ne id qͥdẽ opuserat.

Expanded text:
et interrogatum fuisse? Sed hoc cito solvitur, et interrogatum fuisse? Sed hoc cito solvitur, quia hoc non ei, sed illis opus erat, quos interrogabat, vel a quibus interrogabatur. Neque enim aliquos ille interrogabat, ut ab eis aliquid disceret, sed eos potius ut doceret; et qui interrogabant eum, volentes ab illo aliquid discere, illis profecto id opus erat, ut scirent aliqua ab illo, qui noverat omnia. Nimirum ergo propterea ei non opus erat ut eum quis interrogaret, quoniam nos, quando interrogamur ab eis qui volunt a nobis aliquid scire, ex ipsis interrogationibus eorum cognoscimus quid velint discere. Opus est ergo nobis ab eis interrogari quos docere aliquid volumus, ut inquisitiones eorum, quibus respondendum est, noverimus. Illi autem ne id quidem opus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
patr̃e. Nc̃ dic̃ pater mecũ ÷. Qs uadit
ad eũ quicũ illo est. Sed hoc intelli¬
gentiest u̾bũ: non intelligentipu̾¬
biũ. Sic tam̃ qđmͦ aparuulis non in¬
telligunt᷑. ut cũq sugit᷑: & eis etiã
si nonp̾bet qͥa nondũ eũ capiunt solidũ
cibũ. lacteũ nondenegat alim̃tũ. Ex
hoc alim̃to: est quod sciebant eũ nosse
om̃ia. nec opus ei. ẽẽ. ut eũ qͥsint̾ro¬
get: Quod qͥdẽ cur dixerit: queri
potest. Uidet᷑ eñi potius fuisse dicen¬
dũ. non opus ẽ tͥ ut quenquã int̾ro¬
ges. non ut qͥste introget. Dixerant
quippe. scimꝰ qͥa nosti omĩa. Et utiq
qͥ nouit omia: magis anescientib
in t̾rogarisolet. ut in t̾rogantes
audiant qđ uolunt ab eo qui nouit
omĩa: non ipse introgare tanqu̾a
uolens aliquid scire qͥ nouit om̃ia.
Quid sibi gͦ uult qđ ei que̾ sciebant
nosse om̃ia. cũ dicere debuisse ui
interroges. dicendũ potius putauer ñ

Expanded text:
Patrem; nunc dicit: Pater mecum est. Quis vadit Patrem; nunc dicit: Pater mecum est. Quis vadit ad eum, qui cum illo est? Sed hoc intelligenti est verbum, non intelligenti proverbium; sic tamen quomodo a parvulis non intelligitur, utcunque fugitur, et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solidum cibum, saltem lacteum non denegat alimentum. Ex hoc alimento est quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget. Quod quidem cur dixerint quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum: Non opus est tibi ut quemquam interroges, non, Ut quis te interroget. Dixerant quippe: Scimus quia nosti omnia; et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant, quod volunt, ab eo qui novit omnia, non ipse interrogare tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid sibi ergo vult quod ei quem sciebant nosse omnia, cum dicere debuisse vidinterroges, dicendum potius putaverunt:
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc illã ꝓmittat horã. qͣnoniã
in ꝓuerbi is loqtͣ. s palã depatre
annuntiabit eis. in qua hora dic̃
eos in suo nomine petituros. nec se
patr̃e de illis rogaturũ. eo qͦdipse
rit. & uenerit inmundũ. iterũ
relicturus mundũ x iturus ad
patr̃e: cũ gͦ adhuc ꝓmitat᷑ illa
hora inqua sine ꝓuerbiis locuturꝰ
est: cur isti dicunt. eccene̾ palã lo¬
q ris & ꝓuerbiũ nullũ dicis. nisiqͥa
illa q scit ipse non intelligentib ce
ꝓuerbia. illiusquȩ ad eo non intel¬
ligunt. ut nec saltẽ nonse intelli¬
gere intelligant: Pariuili en̾i
erant: & nondũ spũalit̾ diudica¬
bant. quȩ derebꝰ non ad corpꝰ s ad¬
sp̃m ꝑtinentibꝰ: audiebant. Et de¬
nique de ipsa eoꝵ ęcate: ad huc sed̾in
interiorem hominẽ parua & in fir¬
ma eos admonens. respondit eisihs.
Modo creditis: Ecceuenit hora. & iã
uenit: ut disꝑgamini unus qͥsq in
suĩ solus: qͥa pat̾ mecũ .ẽ. Paulo ante
dixerat. relinqͦ mundũ & uado ad

Expanded text:
adhuc illam promittat horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nomine petituros, nec se Patrem de illis rogaturum, eo quod ipsrit et venerit in mundum, iterum relicturus mundum et iturus ad Patrem: cum ergo adhuc promittatur hora illa in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis; nisi quia illa quae scit ipse non intelligentibus esse proverbia, illi usque adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant? Parvuli enim erant, et nondum spiritualiter dijudicabant, quae de rebus non ad corppertinentibus audiebant. 2. Denique de ipsa eorum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et infirma eos admonens, « Respondit eis Jesus: Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in sum solus, quia Pater mecum est. Paulo ante dixerat: Relinquo mundum, et vado ad
Abbreviated transcription (Latin):
locutus sũ uob̾: uenit hora cũ iã non
inꝓuerbiis loquar uob̾. Quomͦ gͦ
istidicunt. ecce nc̃ palã loqueris:
& ꝓuerbiũ nullũ dicis: Nunquid
hora iã uenerat. qua noniã inꝓuer¬
biis se ꝓmiserat locuturũ: Prorsus
qͦdnondũ illa hora ueniss: continua.¬
Hec inqͥt in ꝓu̾biis locutꝰ sũ uob̾. Uenit¬

Expanded text:
cum jam non in proverbiis loquar vobis. Quomodo ergo isti dicunt: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis? Nunquid hora jam venerat, qua non jam in proverbiis se promiserat locuturum? Prorsus quod nondum illa hora venisset, continuahuc i
Abbreviated transcription (Latin):
uite inuitã: qͥb dã uͦ odor mortis
in morte. S qd̾ ad uinxit atq ait.
nc̃ autẽ excusationẽ ñ habent de
tionẽ depeccato suo. Si eñĩ nhabent.
cur hic dictũ ẽ. ꝓpt̾ea istos ñ habe¬
re. q uenit & locutꝰ ẽ eis: Si aut̃
habent. utrũ ad hoc habeN¬
ut apenis alienent᷑. an ut
mitiꝰ puniant᷑: Ad hȩc inqͥsita: ꝓmeo
captu dño donãte respondeo. habere
illos excusationẽ ñ deom̃i peccato suo

Expanded text:
quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de tionem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeutminus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia ueniret ad gentes. & priꝰ quã
euangłm eiꝰ audirent. uitȩ huiꝰ fine
bere hanc excusationẽ. Posst̃ plane.
s ñ idõ posst effugere dãpnationẽ.
Quicũq enĩ sinẽ peccauert᷑ lege sine
lege peribt̃. & qͥcunq in lege pecca¬

Expanded text:
et ad gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine bere hanc excusationem. Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicunque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: et quicunque in lege pecca
Abbreviated transcription (Latin):
s hos quoq ad eundẽ mundũ ꝑti
rent: Nunqͥd sine peccato erant
niss: Qͥs hocł stultissimꝰ dixerit :
S magnũ qͦd dã peccatũ ñ om̃e pecca¬
tũ. quasi sub generali nomine uult
dimictuntꝰ ei cuncta peccata. Hoc
ꝓptẽa uenit ut credat᷑ in eũ. Hoc pec¬
catũ si ñ uenissẽ ñ utiq haberent.

Expanded text:
sed hos quoque ad eumdem mundum per ent? Nunquid sine peccato erant nisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc propterea venit, ut credatur in eum: hoc peccatum, si non ve
Abbreviated transcription (Latin):
& tanꝙ ipsũ sit udiciũ qđ princeps
huiꝰ mundi hoc ẽ. diabolꝰ uidicatꝰ ẽ.:
ualde latebrosũ ẽ. Net isto sermone
coartandũ ẽ: nefiat obscuriꝰ breui

Expanded text:
am ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevi
Abbreviated transcription (Latin):
rent acaritate p̃̾dicandi. illo diuino
bis: ut cũ uenerit hora eoꝵ reminisca¬
mini qr ego dixi uobis. Hȩc scilicet lo¬
cutꝰ sũ uobis: ñtã qr passuri estis ista.
s qr cũ uenerit paracditꝰ. ille testimo¬
niũ ꝑhibebit deme ne ista tim̃do ta¬
ceatis. Unde fiet: ut etiã uos testimo¬
niũ ꝑhibeatis. Hȩc autẽ uobis ab inicio
ñ dixi qr uobiscũ erã. & ego uosconso¬
labar mea p̃sentia corporali. exibita hu¬
manis sensib ur̃is. quã paruuli cape
poteratis. Nc̃ autẽ uado adeũ qͥ memi¬
sit. & nemo inqͥt ex uobis int̾rogat me
quadis. Significat sesic iturũ. ut nul¬
lus int̾rogaret qđ palã fieri uisu carpo¬
ris cernerent. Nã suꝑiꝰ int̾rogauerant
eũ qͦcẽt iturꝰ & responderat eis se itu¬
rũ qͦ ipsitt̃ uenire ñ possent. Nẽ uͦ ita
sẽ ꝓmittit iturũ : ut nullꝰ eoꝵ qͦuadit
introget. Nubes enĩ suscepit eũ quan¬
do ascendit ab eis. & euntẽ incdũ ñ

Expanded text:
rent a charitate praedicandi, illo divino rent a charitate praedicandi, illo divino bis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego voslabar mea praesentia corporali exhibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc autem vado ad eum qui me misit: et nemo, inquit, ex vobis interrogat me, Quo vadis? Significat sic se iturum ut nullus interrogaret, quod palam fieri visu corporis cernerent: nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis se iturum quo ipsi tunc venire non possent . Nunc vero ita se promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum quando ascendit ab eis; et euntem in coelum non
Abbreviated transcription (Latin):
mathni qͥ hȩc eis adño ñ solũ cũ iam
esset pascha cũ discipłis cenaturus
ĩminente passione. uerũ & ab initio
denuntiata eẽ. cõmemorat. ubi pri¬
mũ nominatĩ duodecĩ exprinunt᷑
sibi gͦ uult qd hic ait. hȩc autẽ uobis
abinitio ñ dixiqr uobiscũ erã. nͥ qr ea
dixi qr cũ ipsis erat: Consolato gͦ ille
necessariꝰ: & ido de illo ñdixerat abi¬
nitio quando cũ illis erat. qr eiꝰ psen¬
tia consolabantꝰ. Ab scessur autẽ opor¬
tebit ut diceret illũ eẽ uenturũ. ꝑ
quẽ futurũ erat. ut caritate diffusa
in cordib suis uerbũ di cũ fiducia p̃¬
dicarent & illo intruisecus apud eos
testimoniũ ꝑhibente dexp̃o: ipsi qͦq
testimoniũ ꝑhiberent. neq scandali¬
rent᷑ cũ inimici udei absq si nago¬
gis facerent eos & int̾ficerent. arbitͣn¬
tes obseqͥũ se p̾stare dõ. qm̃ caritas om̃ia
tolerat: quȩ diffundenda erat iN
quȩcũq asꝑa tolerarent. nec frigesce¬

Expanded text:
m, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha, cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur sibi ergo vult, quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram? nisi quia et ea dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ille, necessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio, quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur. Abscessurus autem oportebat ut diceret ilem futurum erat ut, charitate diffusa in cordibus suis, verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent, neque scandalizarentur, cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent, arbitrantes obsequium se praestare Deo, quoniam charitas omnia tolerat, quae diffundenda erat in quaecunque aspera tolerarent, nec frigesce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ diceret. Expedit uobis: ut hȩc fema
serui auferat᷑ auobis. Caro qͥdẽ factũ
uerbũ habito in uobis. s nolo ad huc¬
me carnalit̾ diligatis: & isto lacte con¬
tẽpti. seꝑ̃ infantes eẽ cupiatis. Expe¬
dit uobis ut egouadã. Si enĩ ñ habiero:
paraclitꝰ ñ ueniet aduos. Si alimĩta te¬
nera quib uos alui ñ subtraxero: soli¬
dũ cibũ ñ esurietis. Si carni carualit᷑
heseritis capaces sp̃s nericis. Nã qͥd st
si ñ habiero paraclitꝰ ñueniet ad uos.
si autẽ habiero mittã aduos: Non¬
qͥd hic positꝰ eũ ñ poterat mittere:
Quis hoc dixerit: Neq enĩ ubi ille erat
iste inde recesserat. & siuenerat a patre
ut ñ manerit in patre. Postremo qͦmͦ
eũ etiã hio constitutꝰ ñ poterat mutere.
quẽ scimꝰ suꝑ eũ baptiratũ uenisse atq
manssise. ĩmo uͦ siqͦscimꝰ eũ nunꝙͣ sẽpa

Expanded text:
obis ut haec forma servi auferatur a vobis: caro quidem factum Verbum habito in vobis; sed nolo me carnaliter adhuc diligatis, et isto lacte contenti semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum non esurietis; si carni carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non eritis. Nam quid est, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mans
Abbreviated transcription (Latin):
bituri: id qđ exteriꝰ in xp̃o uidebant.
anittere nietuebant. & quia se amis¬
suros eẽ. illo uera denunciante dubi¬
tare ñ poterant: contristabat᷑ humanꝰ
affectꝰ qr carnalis desolabatꝰ aspectus.
Nouerat autt̃ ille qͥd eis potiꝰ expediret.
tiũ corporib ingestur corpus huma¬
nũ. s scipsũ credentiũ pectorib infu¬
surꝰ Deniq adiungit. S ego ueritatẽ

Expanded text:
bituri, id quod exterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse, illo vera denuntiante, dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, tium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit:
Abbreviated transcription (Latin):
atq ait hȩc autẽ uobis ab inicio ñ di¬
.xi. qr uobiscũ erã. ħ c̃ autẽ uado ad
eũ qͥmemisit. Ubi primũ uidendũ
ẽ. ucrũ eis futuras ñ p̃dixerit ante
passiones S alii tres euangłistȩ sa¬
tis eũ p̃dixisse ista demonstrant: an¬
teꝙ uentũ ẽc ad cenã. qua ꝑacta. sedn¬
iob̾m ista locutꝰ e. ubi ait. Hec autem
uobis abinitio ñdixi: qr uobiscũ erã.
illi eũ narrant passioni ꝓximũ fuis¬
se cũ hec diceret: Non gͦꝰ abinitio
quando cũ illis erat: qͥa ia discessurus.

Expanded text:
tuit. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram; nunc autem vado ad eum, qui me misit. Ubi primum videndum est utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant antequam ventum esset ad coenam, qua perfecta sem ista locutus est, ubi ait: Haec autem vobis ab initio non dixi quia vobiscum eram.  et illi eum narrant passioni proximum fuisse, cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, qui jam discessurus,
Abbreviated transcription (Latin):
tit̃ sustinemꝰ. ut inhac felicit̾ sine ulla
tribulatione regnemꝰ. Merito ad eã
clausit uerba. quȩ parũ intelligen¬
tibus discipłis erant ꝓuerbia. intellec¬
curis ea quãdo eis dediss ꝓmissũ sp̃m¬

Expanded text:
titer sustinemus, ut in hac feliciter sine ulla titer sustinemus, ut in hac feliciter sine ulla tribulatione regnemus. Merito ad eam clausit verba, quae parum intelligentibus discipulis erant proverbia; intellecturis ea quando eis dedisset promissum Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ADIUUANTE DÑO
TRACTARRISUB¬
iũ xerat iħs. Hec
Slocutꝰ sũ uob̾: ut
inme pacẽ habeatis. Que non recen¬
tiora paulo suꝑius. ab eodicta: sed
om̃ĩa debemꝰ accipere : siueq cũq
illis locutꝰ: ex qͦeos coepit habere
discipłos. siue certe ex qͦpost cenã
exorsus ÷ hunc admirabilẽ ꝓlixũq
sermonẽ. Talẽ qͥppe cõmemora¬
uit causã.cur eis sit locutus: ut ad
eũ finẽ rectissi me referant᷑. uł
omia quelo tꝰ ẽ. eis: uł ea maxi¬
me que dix̃ iã peis moriturꝰ tanqũa
uerba nouissima: post ea quã de
conuio scõ ille qͥeũ fuerat traditu¬
rus egressus. ẽ. Hanc eñicausã:
conmendauit sermonis sui: ut
in illo pacẽ haberent. Propt̃ qͦd totũ
agit᷑ qđ xp̃ianisumꝰ. Hec enĩ pax
finẽ tẽporis non habet. & om̃ispiȩ
nre indentionis actionisq finis:
ipsa erit. Propt̾ hanc sacram̃tis eiꝰ
& sermonib erudim̾: ꝓpter hanc spus
Propter hanc omñe tribulationẽ for¬

Expanded text:
adjuvante Domino tractaturi, dixerat Jesus, Haec locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis: quae non recentiora paulo superius ab eo dicta, sed omnia debemus accipere, sive quaecumque illis locutus est ex quo eos coepit habere discipulos, sive certe ex quo post coenam exorsus est hunc admirabilem prolixumque sermonem. Talem quippe commemoravit causam cur eis sit locutus, ut ad eum finem rectissime referantur vel omnia quae locutus est eis, vel ea maxime quae dixit jam pro eis moriturus, tanquam verba novissima, posteaquam de convivio sancto ille qui eum fuerat traditurus, egressus est. Hanc enim commendavit causam sermonis sui, ut in illo pacem haberent, propter quod totum agifinem temporis non habebit, sed omnis piae nostrae intentionis actionisque finis ipsa erit. Propter hanc Sacramentis ejus et sermonibus erudimur, propter hanc Spiripropter hanc omnem tribulationem for
Abbreviated transcription (Latin):
culis incarne conspicuũ: ñ autẽ
uidebat qđ in carne uerbũ latebat.
U idebat hominẽ. ñ uidebat dnĩ.
Uidebat indum̃tũ: ñ uidebat indu.¬
tũ. S qm̃ post resurrectionẽ etiã
ipsã carnẽ suã quã ñ solũ uiden.¬
dã uerũ etiã contrectandã de mo.¬
nstrauit suis. noluit demonstra¬
re ñ suis: hinc fortasse intelligen¬
dũ ẽ. eẽ. dietũ. ad huc modicũ.
uidebitis me: qr ego uiuo & uos
uuietis. Quid e. quia ego uiuo
& uos uiuetis Cur dep̾senti se
dixit uiuere. illos aut defuturo
eẽ uicturos. nͥ quia uitã etiã car¬
nis utiq resurgentis. qualis in
ipso p̃cedebat. & illis est pollicit
secuturã : & quia ipsiꝰ mox futa
erat resurrectio: p̃sentis posuit
tẽporis uerbũ. propt̾ significan.¬
dã celeritate. Illoꝵ aut̃ qm̃ scłi¬
differtꝰ in finẽ. ñ ait uiuitis: s
uiuetis. Duas gͦ resurrectiones.
misit. Quia ego inqͥt uiuo: & uos ui¬
uetis. Quia ipse uiuit: idõ & nos ui.¬

Expanded text:
carne conspicuum; non autem videbat quod in carne Verbum latebat. Videbat hominem, non videbat Deum. Videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, voluit demonstrare non suis, hinc fortasse intelligendum est esse dictum: Adhuc modicum, videtis vivetis. « Quid est, quia ego vivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis, utique resurgentis, qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura fuerat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum, propter significandam celeritatem: illorum autem differtur in finem, non ait, vivitis; sed, vivetis. Duas ergo resurrectiones, promisit. Quia ego, inquit, vivo, et vos vivetis: quia ille vivit, ideo et nos viv
Abbreviated transcription (Latin):
sanson ꝓpt̾ sitĩ maxilla mortui asini
tea si cõmemoraui. suo sepulto
cadaue. re cadauer alteriꝰ reddi¬
dit uite ẜ Qsp̃t̃ danielẽ. int̾ ora
inclusor secũ leonũ esurientiũ ui¬
xit in nocuus: Qͥs p̃t̾ tres iiros. an¬
naniã. azariã. misael. in flãmuis ar¬
dentib & ñ urentib de abulauit
arbitror. quib demonstret᷑ & alios
scõs quȩdã oꝑa miranda fecisse quȩ
nemo aliꝰ fecit: S qui tã multa ui¬
tia & malas ualitudines uexatio¬
nesq mortaliũ. tanta potestate sa¬
naret : nullꝰ om̃ino legit᷑ antiquoꝵ.
Ut eiũ taceantꝰ qͦs iubendo sicut occur¬
rebant saluos singulos fecit: Mar¬
cus euangłista quodã loco ait. Uesꝑę
autẽ facto cũ occidiss sol: afferebant
uexabant᷑ uariis languorib. & de¬
monia multa eiciebat. Id autẽ cũ
memorass. matħs: etiã testimoniũ
ꝓpħicũ addidit dicens. Ut ad ĩpleretꝰ¬

Expanded text:
am sitim maxilla mortui asini te commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavitarbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleat
Abbreviated transcription (Latin):
& alios fecisse quȩ ipse ñ fecit: & quȩ
nemo aliꝰ fecit. Quis eñ nͥ moyses
egyptios plagis tot tantisq ꝑcussit.
diuisio mari popłm duxit. manna de
cęlo esurientib ĩpetrauit. aquã depe¬
tra sitientib fudit: Qͥs nͥ ihesuᷤᷤ naue
popło transituro iordanis fluenta di¬
uisit. & currentẽ solẽ emissa addm̃

Expanded text:
et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit, aquam de petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transitu Jordanis fluenta divisit, et currentem solem emi
Abbreviated transcription (Latin):
queret᷑ eis & oꝑaretꝰ in eis. s hoc pecca¬
tũ quo in eũ ñ credidert̃. idõ sic cõme¬
moratꝰ᷑ qr ipso peccato tenentꝰ & cetera.
Hoc enĩ si ñ haberent & in eũ crederent:
dimitterent᷑ & cętera. S qͥd ẽ. hoc quod
cũ dixiss. si oꝑa ñ fecissẽ in eis. mox ad¬
didit quȩ nemo aliꝰ fecit: Hulla qͥppe
suscitatio mortuoꝵ. Qd̾ scimꝰ etiã an-¬
tiqͦs fecisse ꝓpħas. Fecit enĩ helias. fecit
helyseus. & cũ in hac carne uiueret
& cũ in suo monum̃to sepultꝰ iaceret.
Nã quidã portantes mortuũ cũ irruen¬
tib hostib eo rifugissent eumq ibi
posiussent: continuo surrexit. Fecit
tam̃ aliqua xp̃c quȩ nemo aliꝰ fecit.
qđ quinq milia hominũ dequinq.
& quattuor milia de septẽ panibus
pauit. qđ suꝑ aquas abulauit. & pe¬
tro ut hoc faceret p̾stitit qd aquã
mutauit. inuinũ: qđ aperuit occu.¬
los cȩci nati. & alia multa: quȩ cõme.
morare longũ ẽ: S respondet᷑ nobis.

Expanded text:
ueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae comme respondetur a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ossuum. Si gͦ patinoll& : non pateret᷑. Si sanguis ille non fundet
Sisangius ille non funderetur : mundus non reduneretur. A gamꝰ
itaq grãs: & potestati diuinitatis. & miserationi infirmitatis eiꝰ.
& deocculta potentia quam uidȩi non nouerant: unde illis mͦ
dictum ẽ. neq me nostis: neq patrem meum. & de carne suscep¬
ta quam udaei nouerant: & cuius patriam sciebant. unde illis
alio loco dixit. Et me nostis: & unde sim nostid. Utrunq noueriai
illud caro. Iuud ds̃ ẽ: illud homo. Sedunus ẽ. xp̃s: ds̃ & homo : cui sit

Expanded text:
i non pateretur, sanguis ille non funderetur; si sanguis ille non funderetur, mundus non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus: et de occulta potentia quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est, Neque me nostis, neque Patrem meum; et de carne suscepta quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant; unde illis alio loco dixit, Et me nostis, et unde sim nostis . Utrumque noverimillud caro; illud Deus est, illud homo: sed unus est Christus Deus et homo. T
Abbreviated transcription (Latin):
habeo in quid alias oues que non st̃
ex hoc ouili. Oportet me & illas ad¬
ducere. & uocem meam audient. &¬
erit unus grex. & unus pastor. Cur
gͦ magnum uolumus intelligi m
hoc titulo sacramentum. in quo
scriptum erat rex iudeorum. si
rex .ẽ. xp̃e & gentium Quia scilic&
oleaster factus. ẽ. particeps pin.¬
guedinisolee non olea particops
facta .ẽ. amaritudinis oleastri.
Nam meo qͦd de xp̃o ueraciter scriptus
ẽ titulus rex iudeorum. qui sunt intel¬
ligendi uidei nisi semen habrahe. filui
ꝓmissionis. qui sunt & iam filuidĩ. qm̃
non qui filii carnis ait apłs hifilii dĩ.
s qui filii ꝑmissionis: deputantur in
semine: Et gentes erant. quib dice
ecernam meelis. saram sp̃ualem. ancil¬
lam & silios eius de domo libertatis
eitientem. Idõ enĩ pilatus qͦd scripsit
scripsit: quia dñs qͦd dixit dixit.

Expanded text:
Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicebaeternam in coelis, Saram spiritualem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem . Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit, dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
uersus calumpnias insidelis atq mi¬
piȩ uanitatis. Nunc ad narrationem
iohannis euuangelistȩ. post istabre¬
uiter tractata redeamus. Susce¬
Et bauilans sibi crucẽ: exiit in eũ qͥ di¬
citur caluarie locum. hebraice golgo¬
tha: ubi eum crucifirerunt. lbat
gͦ adlocum ubi fuerat crucifigendꝰ:
portans crucem suam iħc. Grande spe¬
ctaculum. Sedsi spectet impietas:
grande ludibrium. si pietas: grande
misterium. Si spectet impietas. gran¬
de ignominie documentum: si pietas.
grande fidĩ munimentum. Si spectet
impietas ridet regem. ꝓuirga regni
lignum sui portare supplicii. si pietas:
udet regem bauilantẽ lignum ad
semecipsum figendum. qͦd fixurus fue¬
rat & iam infrontib regum: in eosper¬
nendus ocłis impiorum. in qͦ erant
głiatura corda scõrum. Dicturo enĩ
suam suo gestans humero cõmenda¬
bat. & lucerne arsure quȩ submodio
ponenda non erat: candelabrum fe¬
rebat. Baiulans gͦ sibi crucem exiit

Expanded text:
versus calumnias infidelis atque iversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceet bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit
Abbreviated transcription (Latin):
noctis hora. quȩ tunc nona fuisse
conicitur. usq adhoram diei terciã
qua crucifixũ. ẽ ẽ. xp̃m marcus euan¬
gelista testatur: sex hore sunt. Tres
nocturne. tres diurne. Unde in hac
parasceue pasche: id ẽ. p̃ꝑatione ini¬
molationis ap̃i. quȩ abhora noctis
nona coepta erat. quasi sexta ageba¬
turhora: idẽ ꝑ acta quinta iam sex¬
ta currere ceꝑat. quando pilatus
tribunal ascendit. Ad huc enim erat
ipsap̃ꝑatio: quȩ abhora noctis non a
ceꝑat. donec fieret quȩ p̃ꝑabatur
diei. eademq sexta non diei s p̃ꝑati¬
onis. sex utiq horis a noctis nona usq
addiei terciam conputatis. Harum
duarum solution.um istius difficilis
questumis: eligat quisq quã nolet.
Melius aut̃ qͥd el igat udicabit: qui
de consensu euuange listarum que ope¬
rosissime disputata sunt legerit.
Q asi & alie solutiones eius potuerint
inueniri: cumulatius euuangelice
ueritatis constantia defendetur ad¬

Expanded text:
noctis hora, quae tunc nona fuisse noctis hora, quae tunc nona fuisse conjicitur, usque ad horam diei tertiam qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae et tres diurnae. Unde in hac parasceve Paschae, id est praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabadiei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur ad
Abbreviated transcription (Latin):
crucifige: ut non illi tantum repe¬
riantur crucifixisse iħm. id ẽ mi¬
lites qui eum ligno sexta hora sus.¬
pend̾unt. uerum &iam iudei: qui
ut erucifigeretur hora terona da¬
mauerunt. Est & alia huius solu¬
tio questionis. ut non hic accipiatur
hora serta diei. qua neo ioħs ait.
erat aut̃ hora diei quasi fexta. aut
hora quasi serta. s ait. Erat autẽ
parasceue pasche: hora quasi sexta.
Parasceue autẽ: latine p̃ꝑatio ẽ. Sed
isto uerbo greco. libentius utuntur
iudei inhuius modi obseruationib
&iam qui magis latmne quã grece
locuntur. Erãt gͦ p̃ꝑatio pasche.
latus ẽ. xp̃s. Cuius pasche p̾ꝑatio¬
nem. si abhora noctis nona compu¬
temꝰ. tunc enĩ uidentur pͥncipes sa.¬
cerdotum ꝓnuntiasse dñi immo lati¬
onem dicentes reus ẽ mortis. cum
adhuc indomo pontificis audiretur.
unde congruenter accipitur. inde
cepisse p̃ꝑationem ueri pasche. cuius
umbra erat pascha uideorũ idẽ. mi¬

Expanded text:
crucifige : ut non illi tantum repecrucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. latus enem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, i