comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duo eẽ gña falsi: unum eoꝵ quȩ omnino eẽ
non posst̃. alt̾um eoꝵ quȩ non sunt: qmͣuis
eẽ possint. Nam qui dicit septem & tͥa. undecĩ
eẽ: id dicit quod omnino eẽ non pocest. Q
autem dicit. kalendis ũbi gr̃a ianuariis plu¬
isse: tamcesi factum ñ sit: id tam̃ dicit quod
fieri potuerit. Diffinitio gͦ & diuisio fals oꝵs
potest ẽẽ uerissima: qmͣuis falsa ipsa. utiq u
nominat᷑. quȩ nichilominꝰ uera sunt: qmͣuis
cispossint etiam falsa ꝑsuaderi. S quia ce aͦ
posst̃: non ẽ facultas ipsa culpabilis. sed ea
male utentium ꝑũsitas. Nam neq hoc abho¬
minib institutum est: ut ueritatis exp̃ssio cõ¬
ciliet auditorem. aut ut facile qͦd intendit
insinuet breuis & aꝑta narratio. & uarietas
ciꝰsine fastidio teneat intentos. & cȩt̾e huius¬
mod obseruationes. quȩ siue in falsis suie
inuieris causis uerȩ sunt. Tamen in qͣntum

Expanded text:
duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera nominatur, quae nihilominus vera sunt, quamvis eis possint etiam falsa persuaderi: sed quia et vera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed ea male utentium perversitas. Nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut charitatis expressio conciliet auditorem, aut ut facile quod intendit, insinuet brevis et aperta narratio, et varietas ejus sine fastidio teneat intentos; et caeterae hujusmodi observationes, quae sive in falsis sive in veris causis, verae sunt tamen, in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
melior sit qui nouit ẽẽ resurrectionem mortu¬
orum quam ille qͥ nouit conseqͣ̃ns eẽ. ut si re
erit. Item scientia diffiniendi. diuidendi
atq partiendi. quanquam etiam reb falsis
plerũq adhibeat᷑. ipsa tam̃ falsa non ẽ: neq ab
hominib instituta. s inrerum ratione cõꝑta.
Non enim quia ce fabulis suis eam poete &e
opinionib erroris sui. uł falsi philosophi. uel d̃
heretici hoc ẽ falsi xp̃iani adhibere consuert̃.
ꝓptẽa falsum ẽ: neq in diffiniendo. neq in
diuidendo aut partiendo aliquid complec¬
tendum eẽ qͦd ad rem ipsam ñ ꝑtinet. aut als¬
quid quod ꝑtinet p̃teundum. Hoc uerum
est: etiamsi ea quȩ diffiniunt᷑ aut distribuun¬
tur uera non sint. Nam ce ipsum falsum diffini¬
tur cum dicimꝰ falsum eẽ. significationem rei
ñita se habentisut significat᷑: siue alio aliqͦmͦ.
Qs diffinitio uera est: qmuis falsum uerum eẽ
non possit. Possumꝰ etiam diuidere dicentes

Expanded text:
melior sit qui nouit esse resurrectionem mortumelior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ut, si reerit. Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, adhibere consueuerunt, propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedenti aufertͣ necessario quod consequit᷑.:
quia uerum ẽ cum dicimꝰ. siorator est homo
est: ex qua ꝓpositione si assumamꝰ. non ẽ aut̃
orator: non erit consequens cum intulerimꝰ
non est gͥ homo. Qua ꝓpt̃ aliud est nosse re¬
gulas conexionum:aliud sententiarum ue¬
ritatem. In illis discit᷑ quid sit consequens. qͥd
non consequens. quid repugnans. Consequeis
est. si orator est: homo est. Inconsequens. si ho
drupes est. Hic gͦ de ipsa conexione iudicatur.
Inueritate autem sententiarum. ipse ꝑse sen¬
tentiȩ. non earum conexio consideranda ẽ.S
ueris certisq sententiis cum incerte uera co¬
nexione iungunt᷑: etiam ipsȩ certe fiant neces¬
se est. Quidam aut̃ sic se iactant cum uerita¬
tem conexionum didicerint: quasi sententia¬
rum ipsa sit ueritas. serursꝰ qͥdam plerunq re¬
tinentes ueram sententiam. male se contem¬
nunt. quia leges conclusionis ignorant: cum

Expanded text:
praecedenti aufertur necessario quod consequitur. praecedenti aufertur necessario quod consequitur. Quia verum est, cum dicimus, Si orator est, homo est: ex qua propositione si assumamus, Non est autem orator; non erit consNon est igitur homo. Quapropter aliud est nosse regulas connexionum, aliud sententiarum veritatem: in illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si hodrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cluditur ñ eẽ animal cocleam. Quȩ senten¬
tia falsa est: s ex concesso falso.uera ẽ conclui¬
sionis conecio. Cleritas itaq sententiȩ: ꝑse ip¬
samualet.Ueritas autem conecionis. ex eius
cum qͦ agit᷑ opinione uł concessione consi¬
stit. Idco autem ut supͣdiximꝰ infert᷑ uͣ coneg¬
one quod falsum est: ut eum cuiꝰ errorem cor¬
rigere uolumꝰ peniteat sensisse p̃cedentia. qͦ¬
rum consequentia uidet ẽẽ respuenda. Iam
hinc intelligere facile ẽ: sic̃ in falsis sententiis
ueras. sic inueris sententiis falsas conclusionẽ
ẽẽ posse.fac enim aliquem ꝓposuisse. si iustꝰ¬
est ille bonꝰ est: ce ẽẽ concesfum. deinde assũp¬
sisse. non est aut̃ iustꝰ. quoitem concesso. intu¬
lisse conclusionem: non est gͥbonꝰ. Que cõ
& siuera sint omnia: non est tam̃ uera regła
conclusionis. Non enim sic̃ ablato conseqͣnti
aufert᷑ necessario qͦd p̃cedit. ita etiam ablato

Expanded text:
cluditur non esse animal cocleam. quae sentencluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustest ille, bonus est, et esse concessum; deinde assumpsisse, Non est autem justus; quo item concesso, intulisse conclusionem, Non est igitur bonus. Quae tamen etsi vera sint omnia, non est tamen vera regula conclusionis. Non enim sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionem mortuoꝵ: necessario sequit᷑.
neq xp̃s resurrexit. Hoc aut̃ quod sequitur.
falsum ẽ. Ip̃senim resurrecit. falsum est gͦ &
qͦd p̃cedit. Precedit autem. non ẽẽ resurrectio¬
nem mortuoꝵ. Est gͥ resurrectio mortuorũ.
Quod totum breuit̃ ita dicat᷑. Si non ẽ re¬
surrectio mortuors: neq xp̃s resurrexit. Ip̃s
aut̃ resurrexit. Est gͥresurrectio mortuoꝵ.
Hoc gͦ ut consequenti ablato. auferat᷑ etiam
necessario quod p̃cedit: non instituerunt ho¬
mines s ostenderunt. Et hec regła ꝑtinet ad
ucritatem conexionum: ñ adueritatem sen¬
dentiarum. S in hoc loco de resurrectione
cum ageret᷑. ce regła conexionis uera ẽ: & ip¬
sa inconclusione sententia. Infalsis autem
sententis. conecionis ueritas est: isto modo
faciamus aliquem concessisse. Si ammal ẽ
coclea: uocem habet. Hoc concesso. cum ꝓba¬
quenti ablato. illud qͦd p̃cedit aufertͣ. con¬

Expanded text:
resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Christus resurrexit: hoc autem quod sequitur, falsum est; Christus enim resurrexit: falsum est ergo et quod praecedit; praecedit autem, non esse resurrectionem mortuorum est igitur resurrectio mortuorum. Quod totum breviter ita dicitur: Si non est resurrectio mortuorum, neque Christus resurrexit: Christus autem resurrexit; est igitur resurrectio mortuorum. Hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probaam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, con
Abbreviated transcription (Latin):
siasticis inuestiganda ẽ. Ipsa tam̃ ueritas co¬
nexionum ñ instituta. s animadu̾sa ẽ ab ho¬
minibꝰ & notata: ut eã possint uł discere uel
docere. Nam c̃ inrerum ratione ꝑpetua: &
diuinitꝰ instituta. Sic̃ enim quinarrat ordinẽ
tempoꝵ. ñ eum ipse componit: & locoꝵs sitꝰ. aut
uat᷑as animalium. uł serpentium. uł lapidũ
qͥ ostendit. ñ res ostendit ab hominib institutas.
ce ille qͥ demonstrat sydera eoꝵ ꝙ motꝰ. non ase
uel ab homine aliqͦrem institutam demonstt᷑.
sic etiam qui dicit. cum falsum ẽ qͥd conseqͥt᷑.
necesse ẽ ut falsum sit qͦd p̃cedit: uerissime di¬
cit. Neq ipse facit ut ita sit: s tantum ita esse¬
demonstrat. Er hac regła illud ẽ. quodde apło
paulo commemorauim. Precedit enim ñ esse
resurrectionem mortuoꝵ: qͦd dicebant illi qͦrũ
errorem destruere uolebat apls. Porro autem¬
illam sententiam p̃cedentem. q̃ dicebant ñ ẽẽ

Expanded text:
siasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas cosiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit: "cum falsum est quod consequitur, necesse est, ut falsum sit quod praecedit uerissime dicit neqdemonstrat. Ex hac regula illud est quod de apostolo Paulo commemoravimus: praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant non esse
Abbreviated transcription (Latin):
errorem illiꝰ cum qͦ agit᷑. Quȩ tam̃ ad hoc in¬
ferunt᷑ a bono &e docto homine. ut in his erti¬
bescens ille cuiꝰ errorem cons equunt᷑. cundem
relinquat errorem: qͥasi in eodem manere uo¬
luerit. necesse est. ut etiam illa quȩ damnat
tenere cogat᷑. Non enim uera inferebat apłs
cum diceret. neq xp̃s resurrexit. & illa alia.
inanis est & p̃dicationr̃a. inanis ẽ &e fides nr̃a.¬
c&e deinceps alia. quȩ omnino falsa st̃: qͥa xp̃s
rant. s ista falsa uerissime conectebantur illi
sententiȩ. qͣ dicebat᷑ non ẽẽ resurrectionem
mortuorum. Istis aut falsis repudiatis. qͣuera
erunt si mortui ñ resurgt̃. consequens erit re¬
surrectio mortuorum. Cum gͦ sint uerȩ conex¬
iones. ñ solum uerarum s etiam falsarum
sententiarum: facile ẽ ueritatem conexionũ
etiam in scolis illis discere: q̃ p̃t̃ eccłiam sunt
Sententiarum aut̃ ueritas: in scĩs libris eccle¬

Expanded text:
errorem illius, cum quo agitur: quae tamen ad hoc inerrorem illius, cum quo agitur: quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erbescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat errorem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae damnat tenere cogatur. non enim uera inferebat apostolus, cum diceret: neque Christus resurrexit, et illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et runt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris eccle
Abbreviated transcription (Latin):
est libido rixandi. & puerilis quedam ostenta¬
tio decipiendi adũsarium. Sunt enimmulte
quȩ appellant᷑ sophismata false conclusiones
rationum: & plerunq ita ueras imitantes. ut
ñ solum tardos. s ingeniosos etiam imꝰ dili¬
genter attentos decipiant. Sposuit enĩ qͥdam.
dicens ei cum qͦloquebat᷑. Quod egosum:
tu ñes. At ille consensit. Uerum enim erat ex
parte. uł eo ipso quodiste insidiosꝰ: ille simplex
erat. Tumiste addidit. Ego aut̃ homo sum. Hoc
quoq cum ab illo accepisset: conclusit dicẽs.
Tu gͥ ñ es homo. Quod genꝰ captiosarum con¬
clusionum. scͥpt᷑a qͣntum existimo detestat᷑
illoloco ubi dictum est: qui sophistice loqͥt᷑
odibilis est. Quanquam etiam sermo non
captiosꝰ. s tam̃ abundantꝰ quam grauitatem
decet. ũboꝵs ornam̃ta consectans: sophisticꝰ dr.
Sunt etiam uere connexiones ratiotinationis
falsas habentes sententias: quȩ consequunt᷑

Expanded text:
est libido rixandi et puerilis quaedam ostentaest libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. Sunt enim multa quae uocantur sophismata, false conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos, decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit. Verum enim erat ex parte, vel eo ipso, quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum, Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est. Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet, verborum ornamenta consectans, sophisticus dicitur. Sunt enim verae connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cxibent oꝑante deo. sic̃ medicina. & agͥ cult᷑a.
&e gub̃natio. uel. qͣrum omnis effectꝰ est actio
sic̃ saltationum. & cursionum. & luctaminũ.
harum gͦ cunctarum artium de p̾t̾itis exꝑim̃¬
ta faciunt etiam fut᷑a conici. Nam nullus
earum artifex m̃bra mouet in oꝑando: nisi
p̃t̾itoꝵ memoriam cum fut᷑oꝵs expectatione
conterat. Harum autem cognitio tenuit̃ in
ipsahumana uita cursimq usurpanda est:
ñ ad opandum. ñ forte officium aliquod
cogat. de qͦ nunc ñ agimꝰ: ẜad iudicandum
ne omnino nesciamꝰ quid scͥpt᷑a uelit insinua
re. cũ de his artib aliqͣs figuratas locutiones
inserit. Hestant ea ñ que ad corporis sensꝰ
s ad rationem animi ꝑtinent: uibi disciplina
regnat disputationis & numeri. S disputa¬
tionis disciplina. ad omnia genera questionũ
quȩ in litt̃is scis sunt penetranda ce dissoluen¬
da. plurimum ualet: tantum ibi cauenda

Expanded text:
exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omre, cum de his artibus aliquas figuratas locutiones inserit. Restant ea quae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. Sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum quae in litteris sda, plurimum ualet. Tantum ibi cauenda
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. Habet aut̃ p̃t̃ demonstrationem p̃sen¬
tium. ctiam p̃c̃itorum narrationi simile aliqͥd:
qͦd ap̃senti positione motuq syderum. & in
pt̾ita eoꝵ uestigia regłarit̃ licet recurrere. Ha¬
bet etiam fut᷑oꝵ regłares coniect᷑as. non sus pi¬
ciosas ce abominosas. sratas & certas: ñ ut ex
eis aliqͥd trahere in nr̃a facta &e euenta tẽptemꝰ
qualia genethliacoꝵ deliram̃ta sunt: s qntũ
ad ipsa ꝑtinet sydã. Nam sic̃ is qͥ computat
lunam cum hodie inspexerit quota sit. &e
ante quotlibet annos quota fu̾it. & post qͦtd¬
bet annos quota fut᷑a sit. potest dicere: sic de
unoquoq syderum qui ea ꝑite computant
respondere consuerunt. De qua tota cogni¬
tione. quantum adtisum eiꝰ attinet: quid
terarum qͥb aliquid fabricat᷑. uel quodre¬
maneat post oꝑationem artificis ab illo ef¬
fectum. sic̃ domus &e scamnum. & uas aliqͦd
atq alia hunꝰcemodi. uel quȩ minist̾ium qͦddã

Expanded text:
nitur. Habet autem praeter demonstrationem praesennitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, quid terarum, quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Quod tanto prudentiꝰ oportet caue¬
re xp̃ianum: quanto efficatꝰ ꝓdesse uidebit᷑.
S ubi latet qͣcausa quid ualeat. quo animo
qͥsq utat᷑ int̾est. dumtaxat in sanandis uel
temꝑandis corporib. siue in medicina. siue
in agri cultura.Syderum enim cogno¬
scendorum. ñ narratios demonstratio est:
quors ꝑpauea scͥptura commemorat. Sic̃
enim plurimis notꝰ est lunȩ cursus. qui etiam
adpassionem domini anniũsariam celebran¬
dam sollemnit᷑ adhibet᷑: sic paucissimis cȩt̾̃oꝵ
qͦꝙ syderum. uł ortꝰ. uel occasꝰ. uł alia quelibet
momenta sine ullost̃ errore notissima. Que
ꝑseipsam cognitio quanqͣm suꝑsticione ñ alli¬
get: non multum tam̃ ac ꝓpe nicħ adiuuat
ad t᷑ctationem diuinarum scͥpt᷑arum & in-¬
fructuosa intentione plꝰ impedit. Et quia fa¬
miliaris est ꝑniciosissimo errori fatuã fata
constellantium: cõmodiꝰ honestiusq contem¬

Expanded text:
roveniat, quod tanto prudentius oportet caveroveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contem
Abbreviated transcription (Latin):
genere funt: quecunq de locoꝵ situ. natuis¬
q animalium. lignoꝵ. herbarum. lapidũ.
aliorsue corpoꝵ scͥpta st̃. De qͦ genere suꝑius
egimꝰ: eamq cognitionem ualere ad enigmata
scͥpturarum soluenda docuimꝰ. ñut ꝓ qͥbdã¬
signis adhibeant᷑. tanqͣm ad remedia uł ma¬
chinamenta suꝑstitionis alicuiꝰ. Nam ce illud
genꝰ iam distinctum ab hoc licito & libero se¬
paratumꝰ. Aliud ẽ enim dicere. tͥtam istam
herbam si bib̃is. uent̃ non dolebit: & aliudẽ
dicere. istam herbam collo si suspenderis uen¬
ter non dolebit. Ibi enim ꝓbat᷑ contemꝑatio
salubris. hic significatio suꝑsticiosa damnat᷑.
qͣnͣquam ubi p̃cantationes ce inuocationes &
caracteres ñ sunt. plerunq dubium ẽ. utrum
res quȩ alligat᷑. aut quoqͦ mͦ adiungit᷑ sanan¬
do corpori uinat᷑e ualeat. qͦd lib̃e adhibendũ
est: an significatiua quadam obligatione ꝓ¬

Expanded text:
genere sunt quaecunque de locorum situ, naturisgenere sunt quaecunque de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumque corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solbusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione p
Abbreviated transcription (Latin):
iure laudant᷑: Ante litt̾as enim gentis he¬
breorum. in qͣ uniꝰ di cultꝰ emintuit. ex qua
scđm carnem uenit dñsnr̃. nec ipse qͥdem
pytagoras fuit: a cuiꝰ postĩs platonem theolo¬
giam didicisse isti asserunt. Ita consideratis
demporib fit multo credibiliꝰ. istos potiꝰ de
litt̃is nr̃is habuisse. q̃c̃q bona & uera dixerunt.
dementissimum ẽ credẽ. Parratione autem
hystorica cũ p̃t̾ita etiam hominum instituta
narrant᷑. ñ int̾ humana instituta ipsa hysto¬
ria numeranda ẽ: quia iam que tͣnsierunt.
nec infecta fieri posst̾nec in ordine tempor
habenda st̃: quors ẽ conditor & ad ministrator
ds. Aliud est enim facta narrare: aliud doce¬
re facienda. Hystoria. facta narrat fideliter
atq utilit̃. Libri aut̃ aruspicum. &e q̃q
similes littere facienda uł obseruanda inten¬
dunt docere. monitoris audacia ñ indicis fi¬
qua ñ pͣt̾ita s p̃sentia indicant᷑ ignaris. In qͦ

Expanded text:
jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hejure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, dementissimum est credere. 44. Narratione autem historica cum praeterita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum, et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fiqua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
lata cum euangłio liquidiꝰ certiꝰq colligit᷑.
lunc enim uidebit᷑ nonfrustra ẽẽ dictum. qͦd
quadraginta sex annis templum edificatum
sit: ut cum referri iste numerꝰ ad etatẽ dñi ñ
potuerit. ad secretiorem constructionem hu¬
mani corporis referat᷑. quo indu ꝓpt̃ nos ñ
decdignatꝰ ẽ unicus deifiliꝰ. ꝑ quem facta st̃
omnia. De utilitate aut̃ hystorie ut omittã
grecos. qͣntam nr ambrosius questionẽ soluit.
calumniantib platonis lectorib & dilectoribꝰ.
nis libris eum didicisse. qm longe ante hu¬
manum dñi aduentum platonem fuisse ne¬
gari ñ potest. Nonne memoratꝰ ep̃s considãta
hystoria gentium. cum repꝑisset platonem ihe¬
remiȩ ꝓpħ e temporib ꝓfectum fuisse in egyp¬
tum. ubi ꝓpħa ille tc̃ erat. ꝓbabilius eẽ osten.¬
dit. qͦd plato potiꝰ nr̃is litãs ꝑ iheremiam fũit
imbutꝰ. ut illa posset docere uel scribere que

Expanded text:
lata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. lata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; nis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae
Abbreviated transcription (Latin):
animi ꝑtinentia. S illa que sensu corporis
atcingunt᷑: tił narrata credimꝰ. uł demon
strata sentimꝰ. uel exꝑta concimꝰ. Qeqͥd gͥ de
ordine tempoꝵ transactarum indicat ea q̃
appellat᷑ hystoria. plurimum nos adiuuat ad
scõs libros intelligendos. etiam si p̃t̃ eccłiam
puerili eruditione discant᷑. Nam &e ꝑolym¬
piadas. & ꝑ consulum nomina: multa sepe
querunt᷑ a nobis. Et ignorantia consulatus
qͦ natꝰ est dominꝰ. ce quo passꝰ est. non nullos
coegit errare: ut putarent qͣdraginta sex an¬
noꝵs ecate passum ẽẽ dñm. qͥa ꝑ tot annos edi¬
ficatum templum ẽẽ dictum ẽ a uideis. qͦd
imaginem dñici corporis habebat. & annoꝵ¬
quidem stre tͥginta bapdiatum ẽẽ retinemꝰ
auctoritate euanglica. Spostea qͦt annos
in hacuita egerit. qͣnqm textu ipso actionũ
eiꝰ animadũti possit: tam̃ ne ali unde caligo
dubitationis oriat᷑. de hystoria gentium col.¬

Expanded text:
animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attistrata sentimus, vel experta conjicimus. Quidquid ergo de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per consulum nomina, multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus quo natus est Dominus, et quando passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadragesima sexta annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Sed annoquidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium col
Abbreviated transcription (Latin):
est fugienda xp̃iano: immo etiam in qnͣtum
milia: hominum instituta sunt. Quoꝵ ea
que ad socictatem ut dictum ẽ demonum ꝑ¬
tinent. penitꝰ repudianda sunt &e detestanda.
Fa uͦ que homines cum hominib habent as¬
sumencda. in qntum ñ sunt luxuriosa atq
suꝑflua: & maxime litt̃arum fig̃e sine quib
legere ñ possumꝰ. linguarumq uarietas. qͣn¬
tum satisẽ de qͣ suꝑiꝰ disputatumꝰ. Ex eo gene
sunt etiam notȩ.Oͥs qui didicerint: ꝓprie
iam notarii appellant᷑. Utilia sunt ista. nec
discunt᷑ illicite. nec suꝑsticione implicant.
nec luxu eneruant: si tantum occupent.
ut maiorib rebꝰ ad qͣs achipiscendas scruire
clebent ñ sint impedim̃to
am uͦ illa quȩ ñ instituendo. s aut transacta
temporib. aut diuinitꝰ instituta. inuestigan¬
do homines ꝓdiderunt. ubicunq discant᷑:
ñ st̃ hominum instituta existimanda. Quoꝵ:
alia st̃ ad sens corporis. alia uͦ ad rationem

Expanded text:
est fugienda christiano; imo etiam quantum est fugienda christiano; imo etiam quantum milia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimentoamvero illa quae non instituendo, sed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo. ce cuiꝰ auctoritate fiat. Milia demq
fictarum fabularum a falsitatum. quarum
m̃dacuis homines delectant᷑ humana institu¬
ta sunt: ae nulta mag̃ hominum ꝓpͥa que gx
se ipsis habent existimanda st̃: quam queq
falsa atq m̃lacia. Commoda uͦ ce necessaria
hominum cum hominibꝰ instituta ft̃: q̃c̃q
inhabitu ce cultu corporis. ad sexꝰ uł honores
discernendos differentia placuit. & innume¬
rabilia genera significationum. sine qͥb hu¬
mana societas. aut ñ omnino aut ininꝰ cõmo¬
de gerit᷑. queq inponderib atq mensuris &
nũm̾ors imp̃ssionib uł estimationib. sue
cuiq ciuitati & popłosunt ꝓpͥa. & cet̾a huius¬
modi. quȩ nisihominum instituta ẽẽnt: ñ ꝑ
diũsos popłosuaria eẽnt. nec in ipsis populis
singłis. ꝓ arbitrio suoꝵ pͥncipum mutarent᷑.
S hec tota parshumranoꝵ institutoꝵ. q̃ ad
usum uite necessarium ꝓficiunt. nequaqm

Expanded text:
quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus atque mensuris, et nummorum impressionibus vel aestimationibus, sua cuique civitati et populo sunt propria; et caetera hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos varia essent, nec in ipsis singulis populis pro arbitrio suorum principum mutarentur. 40. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
ualerent: ñ pͥmis demporib saltante pantomi¬
ino p̃co p̃nunciaret popłis carthaginis. quid
saltator uellet intelligi. Qͦd adhuc multi
meminerunt senes: quoꝵ relatu hec solemꝰ
audire. O ͦ dideo credendum ẽ: quia nc̃ quoq
siqͥs theatrum talium nugarum imꝑttꝰ intra¬
uerit: nͥ eidicat᷑ ab alt̾o quid illi motꝰ signifi¬
cent: frustra totꝰ inu̾ent᷑ est. Appetunt tam̃
om̃s qͣndam similitudinem in significando:
ut ipsa signa quantum possunt rebus quȩ
sigficant᷑ similia sint. Sed qͥa multismo¬
dis simile aliqͥd alicui potest ẽẽ. ñ constant
talia signa int̃ homines. nͥ consensꝰ accedat.
Npicturis uͦ & statuis. cȩt̾is ꝙ huiꝰ modi simu¬
latis oꝑib. maxime pitoꝵ artificum. nemo
errat cum similia uidit. ut agnoscat quibus
sint reb similia. Et hoc totum genꝰ int̃ super¬
flua homintm instituta numerandum est:
nͥ cum int̾est quid eoꝵ qͣ de causa &ubi. &

Expanded text:
valerent; non primis temporibus, saltante pantomivalerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et
Abbreviated transcription (Latin):
homines qͥa iam ualebant ad significationẽ
ẜideo ualent qͥa consenserunt in eas: sic etiam
illa signa qͥb ꝑniciosa demonum societas cõ¬
paratur. ꝓcuiꝰq obseruationib ualent. Qͦd
manifestissime ostendit ritꝰ augurum. qͥ &
ante qͣm obseruent. &e postea quam obseruata
signa tenuerint. id agt̃ ne uideant uolatus
aut audiant uoces auium: quia nulla ista
signa sunt. nisi consensꝰ obseruantis accedat.
Quib amputatis atq eradicatis ab animo
xp̃iano: deinceps uidende sunt institutiones
hominum. ñ fuꝑsticiose. id est ñ cum demo¬
nibus s cum ipsis hominib institute. Nanq
omnia que ideoualent int̃ homines qͥa pla¬
cuit int̾ eos ut ualeant: instituta hominũ st̃.
Quoꝵ partim suꝑflua luxuriosa q instituta
sunt:partim commoda &e necessaria. Illa
enim signa quȩ saltando faciunt histriones
sinat᷑a. non instituto ce consensione hominũ

Expanded text:
homines, quia jam valebant ad significationem, homines, quia jam valebant ad significationem, sed ideo valent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cujusque observationibus valent. Quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam observent, et posteaquam observata signa tenuerint, id agunaut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obseruantis accedat.Quibus amputatis atque eradicatis ab animo christiano, deinceps videndae sunt institutiones hominum non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum
Abbreviated transcription (Latin):
tis: truciantis sollicitudinis. mortifere serui¬
tutis.Nenim qͥaualebant ammaduersa st̃.
s ammadũtendo atq signando factum ẽ ut
ualerent. & ideo diũsis diũse ꝓueniunt. scdm
cogitationes & p̃sumptiones suas. Ill enĩ sp̃s
qͥ decipe uolunt. talia ꝓcurant cuiq: qͣlibus
eũ irretitum ꝑsuspiciones & consensiones eius
udapudg̃cos. aliud apud latinos ualet. non
nat᷑a s placito &e consensione significandi. &
ideo qͥ utranq linguam nouit. si homini g̃co
ficatione ponit hanc litteram. in qͣeam ponit
cum homini scͥbit latino. & beta.uno eodẽq
sono apud grecos litc̃a. apd̾ latinos holeris no¬
men ẽ. & cum dicolege.in hisduab sillabis
aliud grecꝰ. aliud latinꝰ intelligit: sic̃ gͦ he õs
significationes ꝓ sue cuiꝰq societatis consensio¬
ne animos mouent. & qͥa diũsa consensio est di¬
uerse mouent. nec ideo consenserunt in eas

Expanded text:
tis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius ud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graecficatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse monent, nec ideo consense
Abbreviated transcription (Latin):
rumq obseruationum curam ꝑtinent. q̃ ñ
sunt diuinit᷑ ad dilectionem d̃i ce proximi
tanqm publice constituta: s ꝑ pͥuatas appe¬
ticiones rerum temporalium. corda dios.¬
pant miseroꝵ. In omnib gͦ istis doctrinis
societas demonum formicdanda atq uitan¬
cda ẽ: qui nichil cum pͥncipe suo diabolo nͥ
reditum nr̃m claudere atq obserare conant᷑.
Sicut aut̃ de stellis qͣs condidit & ordinauit
łs. uane &e deceptorie coniecture ab hominibꝰ
institute st̃. sic etiã de quib q nascentib uel
quoquomͦ diuine ꝓuidentie administratio¬
ne existentib reb. multi multa humanis su¬
spicionib quasi regłarit̃ comectata litt̾is
mandauerunt: si forte insolite acciderint
tanquam si mula pariat.aut fulmine aliqͥt
ꝑcutiat᷑. Que omnia tantum ualent. qͣntũ
p̃sumptione amimoꝵ qͣsi communi quadã
lingua cum demonib federata sunt. Que
tamenplena sunt omnia pestifere curiosita¬

Expanded text:
rumque obseruationum curam pertinent, quae non rumque obseruationum curam pertinent, quae non sunt diuinitus ad dilectionem dei et proximi tamquam publice constituta, sed per priuatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. in omnibus ergo istis doctrinis societas daemonum formidanda atque uitanda est, qui nihil cum principe suo diabulo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. sicut autem de stellis, quas condidit et ordinauit deus, humanae et deceptoriae coniecturae ab hominibus inquoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiosita
Abbreviated transcription (Latin):
talia sacrilegia quib imago illa p̃sentata ẽ
minꝰ execranda sunt: aut quia in actibus
aplors uentrilo qua femina uerum testimo.¬
niũ phibuit apłis dñi. ideo patilus apłs peꝑ¬
cit uli sp̃ui. ac ñ potiꝰ feminam. illiꝰ demoniĩ
correptione atq exclusione mundauit. Os
gͥ artes huiꝰ modi uł nugatorie uł noxie suꝑ¬
sticionis. ex quadam pestifera societate hoĩtm
ce cdemonum. quasi pacta infidelis & dolos e
amicicie constituta penitꝰ sunt repudiande
& fugiendȩ xp̃iano: non qͦd idolum sit ali¬
quid ut ait apłs. s quia quȩ immolant gen¬
tes demonũs immolant &e ñ deo. Nolo uos
socios fieri demoniors. Qͦdautem de idoł¬
cede immolationib que honori eoꝵ exiben¬
tur dixit apłs: hoc de omnib imaginarus
signis sentiendum est. quȩ uł ad cultum ido¬
lorum uł ad creat᷑am. eiꝰq partes tanquam
dm̃ colendas trahunt. uł ad remedioꝵ alia¬

Expanded text:
talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimonium perhibuit apostolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui ac non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliquid, ait apostolus, sed quia quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, nolo uos socios daemoniorum fieri. quod autem de idolis et immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum alia
Abbreviated transcription (Latin):
arum: illudentib eos atq decipientib p̃uari¬
catorib angłis. qͥb ista mundi pars infima. scd̃m
pulcherrimum ordinẽ rerum diuinȩ ꝓuiden¬
tiȩ lege subiecta ẽ. Qͥb illusionib & deceptio¬
nib euenit: ut istis suꝑsticiosis & ꝑnitiosis cdi¬
uinationum generib multa p̾t̾ita ce futura
clicant᷑. nec alit̃ accidant qm dicunt᷑. intiltaq
obseruantib scdm obseruationes suas cueniañ
quib implicati curiosiores fiant: & se se mag̃
magisq inserant multiplicib laqueis ꝑnicio¬
sissimi erroris. Hoc genꝰ fornicationis ammȩ.
salubrit̃ dima scͥpt᷑a non tactut: neq ab ea
sic det̾ruit animam. ut ꝓptea talia negaret eẽ
sectancda. qͥa falsa dñr a ꝓfessorib eoꝵ: s etiã
si dixerint uob̃ inquit. &e ita euenerit: ne cre¬
cdatiseis.Non enim quia imago samuhelis
mortui sauli regi uera p̃nunciauit. ꝓpt̾ea

Expanded text:
arum, illudentibus eos atque decipientibus praevariarum, illudentibus eos atque decipientibus praevaricatoribus angelis; quibus ista mundi pars infima, secundum pulcherrimum ordinem rerum, divinae providentiae lege subjecta est. Quibus illusionibus et deceptionibus evenit, ut istis superstitiosis et perniciosis divinationum generibus multa praeterita et futura dicantur, nec aliter accidant, quam dicuntur; multaque observantibus secundum observationes suas eveniant, quibus implicati curiosiores fiant, et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis perniciosissimi erroris. Hoc genus fornicationis animae salubriter divina Scriptura non tacuit; neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
testis est etiam ore omnium gentium ꝑuagata.
Neq enim ad remꝑtinet. quod dicunt ipsũ
mom̃tum minimum atq angustissimum dem¬
poris. quod geminoꝵ partum disterminat.
multum ualere inrerum nat᷑a atq celestium
corpoꝵ rapidissima uelocitate. Et si enim con¬
cecdam ut plurimum ualeat: tam̃ in constel¬
lationib amathematico inueniri ñ potest. qͥ¬
bus inspectis se fata dicere ꝓfitet᷑. Qͦd ergo in
constellationib non inuenit. qͣs necesse est
unas inspiciat. siue de iacob suie de eiꝰfratre cõ¬
sulatur. qͥd ei ꝓdest si distat in cęlo qͦd temere
securꝰ infamat. & ñ distat in tabula quam fru¬
stra sollicitꝰ intuet᷑: Quare iste quoq opimones.
qͥb damrerũ signis humana p̃sumptione¬
institutis ad eadem illa qͣsiquedam cum demo¬
enim fit. ut occulto qͦ dam iudicio diumno. cu¬
pidimalarum rerum homines tradant᷑ illu¬
dendi ce decipiendi ꝓ meritis uoluntatum su¬

Expanded text:
testis est, jam ore omnium gentium pervagata. testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptioneinstitutis, ad eadem illa quasi quaedam cum daemoenim fit ut occulto quodam judicio divino, cupidi malarum rerum homines tradantur illudendi et decipiendi pro meritis voluntatum su
Abbreviated transcription (Latin):
ne ulla dubitatione refellit᷑ hec suꝑsticio. Con¬
stellationes enim quas uocant. notatio est syde¬
rum qͦm se habebant. cum ille nasceret᷑ de quo
isti miseri amiseriorib consulunt᷑. fieri audem
potest. ut aliqui gemini tam sequacit̾ fundant᷑
ex ut̃o: ut int̾uallum temporis int̃ eos nullum
possit app̃hendi. ce constellationum numeris
annotari. Unde necesse est ñ nullos gemmos
easdem hab̃e constellationes.cum paria re¬
rum. uel qͣs agunt uł qͣs patiunt᷑ euenta ñ ha¬
beant. s plerunq ita disparia. ut aliꝰ felicissimꝰ
aliꝰ infelicissimꝰ uiuat: sic̃ es ati ce iacob gemi.¬
nos accipimꝰ natos. ita ut iacob qui postĩor nas¬
cebatur. manu plantam p̃cedentis fr̃is teneis
inueniret᷑. Horum certe dies atq hora nascen¬
tium notari alit̃ ñ posset: nisi ut amboꝵ con.¬
stellatio eẽt una. Quantum aut̃ interfit int̾
ambors mores. facta. labores atq successꝰ scͥpt᷑a

Expanded text:
ne ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Conne ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
iulium atq augustum uocamꝰ. de honorib
hominum iulii cesaris &e augusti ces aris nun¬
cupatos: ut facile qui uoluerit intelligat. &̃
illa sydera pꝰ sine his nominib cȩlolocata cẽ.
Morttus aut̃ ipois quorum honorare memoriã
uł coacti st̃ homines regia potestate. uł placuit
humana uoluntate: nomina coꝵ imponentes
Syderib. cos ipsos sibi mortuos in cęlum leua¬
re uidebant᷑. S quodlibet uocent᷑ ab hõib.
sunt tam̃ sydera quȩ ds instituit & ordinatut
ut uoluit. & est certꝰ motus illorum quo dem¬
pora distingunt᷑ atq uariant᷑. Quem motũ
notare cum quisq nascit᷑ quomodose habeat
facile est. ꝑ eoꝵ inuentas conscͥptasq regulas:
qͦs sc̃a scͥptura condemnat dicens. Si enĩ tm̃
potuerunt scire ut possent estimare scłm. qͦmͦ¬
ne uelle nascentium mores. actꝰ. euenta p̃dice.
magnꝰ error. & magna dementia est. Et apud
eos quidem qͥ talia dediscenda didicerunt: si¬

Expanded text:
Julium atque Augustum vocamus, de honoribus Julium atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculumne velle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, si