comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animantes autẽ hominũ ut equũ uehẽ¬
di causa arairoi boueni. uenandi et cus¬
todiendi canẽ. Ip̃e autẽ homo ortus est ad
mundũ contemplandũ ⁊ imitandũ nlło
modo ꝑfectus s est quedã particula ꝑfec¬
ti. s mundus qui omna complexus est
neq ÷ quicꝗͣ qd̾ non insit ineo: ꝑfectus un¬
diq est. ꝯuid gͥ potest ei de eẽ qũ est op¬
timũ: Nicħ autẽ est mente et ratione
melius. Ergo hec mundo de esse non pos¬
sunt. Bene gͥ idem chrisippus qui si¬
militudines adiungens omnia imꝑfec¬
tis et maturis docet ẽẽ meliora ut ineqͦ
qͣm ineculeo. in cane ꝙͣ incatulo. in uiro
ꝗͣ in puero. Item qd̾ in omni mundo op¬
trurũ sit id imꝑfecto aliqͦ atq absoluto ẽẽ
debere. Est autẽ nicħ mundo ꝑfectus nich
iurtute melius gͥ mundi est ꝓpria uutꝰ.
Nec uͦ hominis natura ꝑfecta est et effi¬
oitur tamen in homine uirtus. Quanto
igitur inmundo facilius est : ergo in eo

Expanded text:
animantes autem hominum, ut ecum vehenanimantes autem hominum, ut ecum vehendi causa arandi bovem venandi et custodiendi canem; ipse autem homo ortus est ad mundum contemplandum et imitandum—nullo modo perfectus sed est quaedam particula perfecti. sed mundus quoniam omnia conplexus est neque est quicquam quod non insit in eo, perfectus undique est; qui igitur potest ei desse id quod est optimum? nihil autem est mente et ratione melius; ergo haec mundo deesse non possunt. Bene igitur idem Chrysippus, qui similitudines adiungens omnia in perfectis et maturis docet esse meliora, ut in equo quam in eculeo in cane quam in catulo in viro quam in puero; item quod in omni mundo optimum sit id in perfecto aliquo atque absoluto esse debere; est autem nihil mundo perfectius nihil virtute melius; igitur mundi est propria virtus. Nec vero hominis natura perfecta est, et efficitur tamen in homine virtus; quanto igitur in mundo facilius; est ergo in eo
Abbreviated transcription (Latin):
animantẽ eẽ deide rationis et consilii
compotem postremo sapientẽ qui enĩ
potest aliter ẽẽ. optima neq enĩ si stir¬
pium simił aut etiam bestiarũ optima
putanda sit potuis qͣ deterrima nec uero si
rationis particeps sit nec sit tam̃ aprincipio
sapiens nonsit deterior mundi potius ꝗͣ hu¬
mana conticio homo enĩ sapiens fieri pot̾
mundus autẽ si in eterno preteriti temꝑis
spatio fuit insipiens unꝗͣ profecto sapien¬
tiam consequetur itaerit homine deterior
ꝯõ qm̃ absudum est et sapiens apͥncipio
mundus et deus habenous est. Neq enĩ
est quicꝗͣ aliud precer mundũ quo ni¬
chil absit qd̃q undiq aptum atq ꝓfectũ
expletumq sit omnib suis numeris et
partibus. Scite enĩ crisippus ut cliꝑei cau¬
sa inuolucrũ uaginã autẽ gladii sic pre¬
ter iuiroum cetera omnia alioꝵ causa
ẽẽ generata ut eas fruges atq fructus
quos terra gignit animantiũ causa.

Expanded text:
animantem esse, deinde rationis et consilii animantem esse, deinde rationis et consilii compotem, postremo sapientem. qui enim potest aliter esse optima? neque enim si stirpium similis sit aut etiam bestiarum, optuma putanda sit potius quam deterruma. Nec vero, si rationis particeps sit nec sit tamen a principio sapiens, non sit deterior mundi potius quam humana condicio. homo enim sapiens fieri potest, mundus autem, si in aeterno praeteriti temporis spatio fuit insipiens, numquam profecto sapientiam consequetur; ita erit homine deterior. quod quoniam absurdum est, et sapiens a principio mundus et deus habendus est. Neque enim est quicquam aliud praeter mundum quoi nihil absit quodque undique aptum atque perfectum expletumque sit omnibus suis numeris et partibus. Scite enim Chrysippus, ut clipei causa involucrum vaginam autem gladii, sic praeter mundum cetera omnia aliorum causa esse generata, ut eas fruges atque fructus quos terra gignit animantium causa,
Abbreviated transcription (Latin):
enim in uite ut inpecude nisi que uisop¬
tigit uidemus naturam suo quodã itinẽ
ad ultimũ ꝑuenire atq ut pictura et fa¬
brica cetereq artes habent qd̾dam ab¬
soluti oꝑis effectum sic in omni natura
ac multo etiam magis necesse est absol¬
uialiquid ac ꝑfici et enĩ ceteris naturis
naturis multa externa quo minus ꝑfi¬
ciant᷑ possunt obsistere uniuorsam aũ
naturam nulla res potest impedire
ꝓpterea qd̃ omĩs naturas ip̃a cohibet ⁊ cõ¬
tinet quo circa est. necesse est ẽẽ qͣrtũ illũ
⁊ altissimũ gradũ quo nulla uis possit
accedere. is autẽ est gradus in quo rerũ
omniũ natura ponit᷑ que qm̃ talis est.
et ut prefit omnib et eam nullam nlla
res possit impedire necesse est. intelligẽ¬
tem ẽẽ inuiroũ ⁊ quid̾ etiam sapientẽ
quid autẽ est inscicius qͣm eam naturam
que ominis res sit complexa non optimã
dici aut cum sit optima non pͥmum

Expanded text:
enim in vite ut in pecude, nisi quae vis obenim in vite ut in pecude, nisi quae vis obstitit, videmus naturam suo quodam itinere ad ultimum pervenire, atque ut pictura et fabrica ceteraeque artes habent quendam absoluti operis effectum, sic in omni natura ac multo etiam magis necesse est absolvi aliquid ac perfici. etenim ceteris naturis multa externa quo minus perficiantur possunt obsistere, universam autem naturam nulla res potest impedire propterea quod omnis naturas ipsa cohibet et continet. Quocirca necesse est esse quartum illum et altissimum gradum quo nulla vis possit accedere. is autem est gradus in quo rerum omnium natura ponitur; quae quoniam talis est ut et praesit omnibus et eam nulla res possit inpedire, necesse est intellegentem esse mundum et quidem etiam sapientem. Quid autem est inscitius quam eam naturam quae omnis res sit conplexa non optumam dici, aut, cum sit optuma, non primum
Abbreviated transcription (Latin):
pluris eẽ qͣ mundum omnem oporter
atq etiam si a pͥmis incoatisq naturis
ad ultimas ꝑfectasq uolumus accedere
ad deoꝵ nat uram ꝑ ueniamus necesse ẽ
pͥma enim animaduertimꝰ natura sustineri
ea que gignantur a terra quib natura ni-¬
chil tribuit amplius ꝗͣ ut ea alendo atq au¬
gendo tueretur bestiis autem sensum et mo¬
tum dedit. et cum quodam appetitu acces¬
sum ad res salutares apestiferis recessum
hoc honim amplius qd̾ addidit rationẽ
ꝗͣ regerent᷑ animi appetitus quitum re¬
muteretur tum continerent᷑. qͣrtus est au̾
gradus et altissimus eoꝵ qui natura boĩ
sapientesq gignunt᷑ quib apͥncipio innas¬
citur ratio recta constansq que supra ho¬
minẽ putanda est. deoq tribuenda idẽ
mundo in quonecesse est ꝑfectam illam
atq ab solutam ineẽ rationẽ. neq enĩdi¬
cipotest nullarerum institutione non
eẽ aliquid extremum atq ꝑfectum ut

Expanded text:
pluris esse quam mundum omnem oporteret. pluris esse quam mundum omnem oporteret. Atque etiam si a primis incohatisque naturis ad ultimas perfectasque volumus procedere, ad deorum naturam perveniamus necesse est. Prima enim animadvertimus a natura sustineri ea quae gignantur e terra, quibus natura nihil tribuit amplius quam ut ea alendo atque augendo tueretur. bestiis autem sensum et motum dedit et cum quodam adpetitu accessum ad res salutares a pestiferis recessum. hoc homini amplius, quod addidit rationem, qua regerentur animi adpetitus, qui tum remitterentur tum continerentur. quartus autem est gradus et altissimus eorum qui natura boni sapientesque gignuntur, quibus a principio innascitur ratio recta constansque, quae supra hominem putanda est deoque tribuenda id est mundo, in quo necesse est perfectam illam atque absolutam inesse rationem. Neque enim dici potest in ulla rerum institutione non esse aliquid extremum atque perfectum. ut
Abbreviated transcription (Latin):
tus qd̾ pellat atq moueat calorem eum qͦ
ille teneatur. Audimus enĩ platonẽ quasi
quendã d̾m pħorum. cui duos placet esse
motus. imũ suum alterũ externũ ẽẽ autẽ
diuuꝰ qd̃ ip̃m ex se sua sponte moueatur qͣ
qd̃ pulsu agitetutr alieno. hunc autẽ motũ
insolis animis eẽ ponit abhiisq pͥncipi¬
um motus ẽẽ ductũ putat qͣ ꝓpter qm̃
ex nundi ardore motus omnis oritur. is
autem ardor non alieno impulsu s sua spõ¬
te moueatur animus sit. necesse est ex qͦ
efficitur animantem ẽẽ mundum. atq
ex hoc quoq intelligi poterit in eo ineẽ
intelligentiam qd̃ certe est mundus meli¬
or quam ulla natura. ut enĩ ulła pars
est corporis nr̃i que non minor sit ꝗͣ nos
ip̃i sumꝰ. sic mundum unu̾sum pluris
necesse est ẽẽ. quam partem aliqͣm uni¬
uersi. qd̾ sutaest sapiens sit mundus ne¬
cesse est. nam ni ita eẽc hominẽ qui est
mundi pars qm̃ rationis est particeps

Expanded text:
tius, quod pellat atque moveat calorem eum quo tius, quod pellat atque moveat calorem eum quo ille teneatur. Audiamus enim Platonem quasi quendam deum philosophorum; cui duo placet esse motus, unum suum alterum externum, esse autem divinius quod ipsum ex se sua sponte moveatur quam quod pulsu agitetur alieno. hunc autem motum in solis animis esse ponit, ab isque principium motus esse ductum putat. quapropter quoniam ex mundi ardore motus omnis oritur, is autem ardor non alieno inpulsu sed sua sponte movetur, animus sit necesse est; ex quo efficitur animantem esse mundum. Atque ex hoc quoque intellegi poterit in eo inesse intellegentiam, quod certe est mundus melior quam ulla natura. ut enim nulla pars est corporis nostri quae non minoris sit quam nosmet ipsi sumus, sic mundum universum pluris esse necesse est quam partem aliquam universi. quod si ita est, sapiens sit mundus necesse est. nam ni ita esset, hominem qui esset mundi pars, quoniam rationis esset particeps,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ non pars uniuersi sit inẽẽ sensum
atq rationem in ea parte igitur inqua
mundi iest pͥncipatus hec inẽe neces¬
se est et acriora quid̃ et maiora quo enta
sapientẽ ẽẽ mundum necesse est naturamq
eam queres omnes complexa teneat ꝑfectione
rationis excellere eoq d̾m ẽẽ mundũ omnẽq
uim mundi natura diuina contineri atq
etiam miuidi ille feruor. purior. ꝑlucidior
mobiliorq multo obeasq causas aptior ad
sensus ꝯmouendos ꝗͣ hic noster calor quo hec
que nota nob̃ sunt retinentur et uigent. Ab¬
furdum est gͥ dicere cum homines bestieq hoc
calore teneant᷑ et ppterea moueantur ac
sentiant mundumẽẽ fine sensu qui inte¬
gro et libero et puro eodemq ac̾rimo et
mobilissimo ardore teneatur. presertim cũ
isardor quiest mundi nonagitatꝰ ab alio
neq externo pulfu s ꝑ se ip̃e ac sna sponte
moneatur. Nam quid potest eẽ mundo ualẽ¬

Expanded text:
quod non pars universi sit inesse sensum quod non pars universi sit inesse sensum atque rationem. in ea parte igitur, in qua mundi inest principatus, haec inesse necessest, et acriora quidem atque maiora. quocirca sapientem esse mundum necesse est, naturamque eam quae res omnes conplexa teneat perfectione rationis excellere, eoque deum esse mundum omnemque vim mundi natura divina contineri. Atque etiam mundi ille fervor purior perlucidior mobiliorque multo ob easque causas aptior ad sensus commovendos quam hic noster calor, quo haec quae nota nobis sunt retinentur et vigent. absurdum igitur est dicere, cum homines bestiaeque hoc calore teneantur et propterea moveantur ac sentiant, mundum esse sine sensu, qui integro et libero et puro eodemque acerrimo et mobilissimo ardore teneatur, praesertim cum is ardor qui est mundi non agitatus ab alio neque externo pulsu sed per se ipse ac sua sponte moveatur; nam quid potest esse mundo valen
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eo iusit procreandi uis et causa gĩg¬
nenroi a quo ⁊ animancia omnia et ea
quoꝵ stirpes terra continent᷑ et nasci
sit necesse ⁊ augescere. Natura est igit᷑
que contineat mundum omnẽ eumq
tueatur ⁊ ea quidẽ nonsine fensu atq
ratione. omnẽ .N. naturã necesse est qͥ
non solitaria sit neq simplex set cũ abio
iuncta atq connera habere aliq̃nr un se
pͥncipatum ut hominẽ mentẽ in be¬
lua quiddã simile mentis unde oriant᷑
rerum appetitus. In arboꝵ autẽ et
earum rerũ que gignunt᷑ e terra ra¬
dicib ineẽ pͥncipatus putatur. priu¬
cipatum autẽ io dico qd̃ greci egemoncõ
uocant quo nichil inquo genere nec
pocest nec debet eẽ. prestancius itaq ne¬
cesse est illud ⁊̃ in quo sit totius natu¬
re principatus ẽẽ omniũ optimũ om¬
niumq rerum potestate dominatuq
dignissimũ uidemus autem in partib
mundi. nichil est enĩ iomni mundo

Expanded text:
ut in eo insit procreandi vis et causa gigut in eo insit procreandi vis et causa gignendi, a quo et animantia omnia et ea quorum stirpes terra continentur et nasci sit necesse et augescere. Natura est igitur quae contineat mundum omnem eumque tueatur, et ea quidem non sine sensu atque ratione. Omnem enim naturam necesse est, quae non solitaria sit neque simplex sed cum alio iuncta atque conexa, habere aliquem in se principatum, ut in homine mentem, in belua quiddam simile mentis unde oriantur rerum adpetitus; in arborum autem et earum rerum quae gignuntur e terra radicibus inesse principatus putatur. principatum autem id dico quod Graeci hgemoniko\n vocant, quo nihil in quoque genere nec potest nec debet esse praestantius. ita necesse est illud etiam in quo sit totius naturae principatus esse omnium optumum omniumque rerum potestate dominatuque dignissimum. videmus autem in partibus mundi nihil est enim in omni mundo
Abbreviated transcription (Latin):
aduenticius habendus est. tepor s ex inti¬
mis maris partib agitatione excitatus
quod nr̃is quoq corporibus contingit
cum motu atq exerentatione recalescũt.
Ip̃e uero aer ꝗtu natura maxine est frigi¬
dus minime est expers caloris. Ip̃e uero
et multo quidẽ calore admixtus est. Ip̃e
enĩ oritur ex respiratione aquarũ earũ
enĩ qͣs uãpor quidã aer habendus est is
autẽ existit. motu eius caloris qui aquis
continetur quam similitudinẽ cernere
possumus in hiis aquis que eis ferues¬
cunt subditis ignib. Iam uero reliqͣ pars
mundi ea et ip̃a tota natura feruida est
et ceteris naturis omnib salutarẽ imꝑ¬
tit et uitalem calorẽ ex quo concluditur
cum omnes mundi partes sustineant᷑
calore muitoũ et iam ip̃m simili pariq
natura intanta diuturnitate seruari eoq
magis qd̾ intelligi debet calidum illud aiq
igneum ita in omni fusum ẽẽ natura.

Expanded text:
adventicius habendus est tepor, sed ex intuadventicius habendus est tepor, sed ex intumis maris partibus agitatione excitatus, quod nostris quoque corporibus contingit cum motu atque exercitatione recalescunt. Ipse vero aer, qui natura est maxime frigidus, minime est expers caloris; ille vero et multo quidem calore admixtus est: ipse enim oritur ex respiratione aquarum; earum enim quasi vapor quidam aer habendus est, is autem existit motu eius caloris qui aquis continetur, quam similitudinem cernere possumus in his aquis quae effervescunt subiectis ignibus. Iam vero reliqua quarta pars mundi: ea et ipsa tota natura fervida est et ceteris naturis omnibus salutarem inpertit et vitalem calorem. Ex quo concluditur, cum omnes mundi partes sustineantur calore, mundum etiam ipsum simili parique natura in tanta diuturnitate servari, eoque magis quod intellegi debet calidum illud atque igneum ita in omni fusum esse natura,
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣm calitam trahi ⁊ id maxime fieri tẽ¬
poribus hibernis qd̾ marima ius terre ca¬
uernis contineat᷑ caloris eaq hieme sit den¬
sior ob eaniq causam calorem insitum in
terris contineat arciꝰ longa est oratio mlteq
rationes quib doceri possit omnia que ter¬
ra concipiat semina queq se ex ip̃a gene¬
rata stirpib insixa contineat ea temꝑati¬
one caloris et oriri et augescere atq etiam
admixtũ ẽẽ calorem pͥmum ip̃e liquor tũ¬
aque declarat effusio que neq conglaciart
frigorib neq niue pruinaq concresceret
nisi eadem se admixto calore li quefacta et
dilapsa diffunteret. itaq ⁊ aquilonibus
reliquisq frigorib adiectis durescit hu¬
mor et idem uicissim mollitur repefactꝰ
et tabescit calore atq etiam maria agita¬
ta uentis ita tepescunt ut intelligi faci¬
le possit intantis illis humorib eẽ inclu¬
sum calorem nec enĩ ille externus et

Expanded text:
aquam calidam trahi, et id maxime fieri temaquam calidam trahi, et id maxime fieri temporibus hibernis, quod magna vis terrae cavernis contineatur caloris eaque hieme sit densior ob eamque causam calorem insitum in terris contineat artius. longa est oratio multaeque rationes, quibus doceri possit omnia quae terra concipiat semina quaeque ipsa ex se generata stirpibus infixa contineat ea temperatione caloris et oriri et augescere. Atque aquae etiam admixtum esse calorem primum ipse liquor aquae declarat et fusio, quae neque conglaciaret frigoribus neque nive pruinaque concresceret, nisi eadem se admixto calore liquefacta et dilapsa diffunderet; itaque et aquilonibus reliquisque frigoribus adiectis durescit umor, et idem vicissim mollitur tepefactus et tabescit calore. atque etiam maria agitata ventis ita tepescunt ut intellegi facile possit in tantis illis umoribus esse inclusum calorem; nec enim ille externus et
Abbreviated transcription (Latin):
uisit caloris ionĩi corpore. Negat .n. ẽẽ ullũ
cibũ tamgͣueri qͥn is nocte ⁊ ne concoqͣtur
cuiꝰ ⁊ in reliqͥis mest calor hiis qͣsnatura respu¬
erit. Iam uͥuene ⁊ arterie micare non desim̃t
qͣsi qudã igneo motu ammaduer fũ ꝙ sepe
ẽ. cũ cor aĩantis alicuiꝰ euulsũ ita mobiliter
palpitaret ut imitaretur igneam celeritatẽ.
Omine gͥ qd̃ uiuit siue auimasiue terra edi¬
tum id uiuit ꝓpter inclusum iueo calorem
ex quo intelligi debet eam caloris naturam
uim habere in se uitalem ꝑomnẽ muntũ
ꝑtiuentẽ atq id facilus ceruenius toto genere
hoc igneo qũ tranat omnia subtiluis expli¬
cato. Omnes igitur partes munoi tangam
aut̃ maximas calore fulte sustinent᷑. qd̾ pͥ¬
mum in terrena natura ꝑspici potest. nam
et laproum conflictu atq ictu elici ignẽ
uidemus. et recenti fossione terram fuma¬
re recalentem atq etiam ex putei uigib

Expanded text:
insit caloris in omni corpore: negat enim esse ullum insit caloris in omni corpore: negat enim esse ullum cibum tam gravem quin is nocte et die concoquatur; cuius etiam in reliquiis inest calor iis quas natura respuerit. iam vero venae et arteriae micare non desinunt quasi quodam igneo motu, animadversumque saepe est cum cor animantis alicuius evolsum ita mobiliter palpitaret ut imitaretur igneam celeritatem. Omne igitur quod vivit, sive animal sive terra editum, id vivit propter inclusum in eo calorem. ex quo intellegi debet eam caloris naturam vim habere in se vitalem per omnem mundum pertinentem. Atque id facilius cernemus toto genere hoc igneo quod tranat omnia subtilius explicato. Omnes igitur partes mundi tangam autem maximas calore fultae sustinentur. Quod primum in terrena natura perspici potest. nam et lapidum conflictu atque tritu elici ignem videmus et recenti fossione terram fumare calentem, atque etiam ex puteis iugibus
Abbreviated transcription (Latin):
in oliria tibiciu quedam scĩa. Quid si pla¬
tani fidiculas ferrent numerose sonan¬
tes idem scił censeres in platanis mnẽe mu.¬
sicam: Cur gͥ mundus non animans
sapiensq iuoicetur cum ex se procreẽt
animantis atq sapientis : s qm̃ cepi secus
agere atq initio dueram negaram enĩ hãc
pͥmam partẽ eg̃e oratione qd̃ eẽt omnib
ꝑspicuũ deos eẽ. tam̃ id ip̃m rationib
phisicis idẽ naturalib confirmari uolo.
Sic enĩ res se habet ut omĩa que alant᷑
et que erescant contineant inse uim calo¬
ris sine qua neq possent ali neq cresdere.
Nam omine qd̾ est calidum et igneum ciet᷑
et agitur motu suo. qd̾ autẽ alit᷑ et crescit
motu quodã utitur certo et eqͣbili qui qͣ
oui remanet in nob̃ tam dui sensus et uti¬
ta remanet refrigerato autẽ et extincto
calore occidimꝰ ip̃i ⁊ extingiuiinͦ. qd̃ quid̃
cleanthes hiis ⁊̃ arguinẽtis docet qͣntanis

Expanded text:
in oliva tibicini quaedam scientia? quid si plain oliva tibicini quaedam scientia? quid si platani fidiculas ferrent numerose sonantes: idem scilicet censeres in platanis inesse musicam. cur igitur mundus non animans sapiensque iudicetur, cum ex se procreet animantis atque sapientis?" Sed quoniam coepi secus agere atque initio dixeram negaram enim hanc primam partem egere oratione, quod esset omnibus perspicuum deos esse, tamen id ipsum rationibus physicis id est naturalibus confirmari volo. Sic enim res se habet, ut omnia quae alantur et quae crescant contineant in se vim caloris, sine qua neque ali possent nec crescere. nam omne quod est calidum et igneum cietur et agitur motu suo; quod autem alitur et crescit motu quodam utitur certo et aequabili; qui quam diu remanet in nobis tam diu sensus et vita remanet, refrigerato autem et extincto calore occidimus ipsi et extinguimur. Quod quidem Cleanthes his etiam argumentis docet, quanta vis
Abbreviated transcription (Latin):
rumpit᷑. Sic orationis flumĩe reprehen-¬
soris uicia concludunt᷑ angustia autem
conelise orationis non facile se ip̃a tutatur.
hec enĩ que uilatant᷑ a nob reno sic preme¬
bat. Qõ ratione utit᷑ id melus est ꝗͣ id qd̾
ratione non utit᷑  Nicħ autẽ inundo me¬
lius. Ratione gͥ mundus utit᷑. similit̾
effici potest sapientẽ eẽ iundĩi. siilit̾
beatũ. similit̾ eternum. Omina enĩ hec
meliora sunt. quam ea que sunt hiis ca¬
rentia. Non modo qͥcꝗͣ melius. Ex quo esfi¬
cietur ẽẽ mundũ deum. ioemiq hoc mͦ
nullius sensu carentis pars aliqͣ potest ẽẽ
sentiens. Mundi autẽ partes sentientes
sunt. Non gͥ caret sensu mundus. ꝑgit id̾
et urgit angustius. ificħ inquit qd̃ ani¬
ini qõq rationis est expers id generare. ex
litudine ut sepe solet rationẽ concdisit
hoc modo. Siex oliua modulate canentes
tibie nascerent᷑ non dubitares qͥu iuẽẽt

Expanded text:
rumpitur, sic orationis flumine reprenrumpitur, sic orationis flumine reprensoris convicia diluuntur, angustia autem conclusae rationis non facile se ipsa tutatur. Haec enim quae dilatantur a nobis Zeno sic premebat: "Quod ratione utitur id melius est quam id quod ratione non utitur; nihil autem mundo melius; ratione igitur mundus utitur". similiter effici potest sapientem esse mundum, similiter beatum, similiter aeternum; omnia enim haec meliora sunt quam ea quae sunt his carentia, nec mundo quicquam melius. ex quo efficietur esse mundum deum. Idemque hoc modo: "Nullius sensu carentis pars aliqua potest esse sentiens; mundi autem partes sentientes sunt; non igitur caret sensu mundus". Pergit idem et urguet angustius: "Nihil" inquit "quod animi quodque rationis est expers, id generare ex slitudine, ut saepe solet, rationem conclusit hoc modo: "Si ex oliva modulate canentes tibiae nascerentur, num dubitares quin inesset
Abbreviated transcription (Latin):
est melius nicħ necesse est hoc ineẽ in eo
qd̃ optinũ esse concedimus. Quid uero
tanta rerum consentiens conspirans con¬
trnurata cognatio quẽ non coget ea que
dicunt ame comꝓbare : posset ne uno
tempore florere de inuicissim horrere ter¬
ra aut tot reb ip̃is se inmutantib sol
accessus discessusq solsticio brumisq cog¬
nosci aut estus maritum fretoꝵq ang̾ne
ortu aut obitu lune cõmoueri aut una
totius celi conuersione cursus astroꝵ dis¬
pares conseruari: hec ita fieri inter se
ominib concinnẽtib mundi partib ꝓ¬
fecto non possent uisi ea uno diuino etͣ
continuato spiritu continerẽt᷑. Atq hec
cum uberius disputantur et fusius ut
mͥ est in animo facere facilius effugiũt
acadennoꝵ calũpniam. Cum autẽ ut re¬
no solebat bieuius angustuisq concludũ¬
tur. tum aꝑtiora sunt ad reprehenoendũ
Nam ut profluens amnis aut uix aut
nullo modo conclusa autẽ aqua facile cor¬

Expanded text:
est melius, necesse est haec inesse in eo est melius, necesse est haec inesse in eo quod optimum esse concedimus. Quid vero tanta rerum consentiens conspirans, continuata cognatio quem non coget ea quae dicuntur a me conprobare? possetne uno tempore florere, dein vicissim horrere terra, aut tot rebus ipsis se inmutantibus solis accessus discessusque solstitiis brumisque cognosci, aut aestus maritimi fretorumque angustiae ortu aut obitu lunae commoveri, aut una totius caeli conversione cursus astrorum dispares conservari? haec ita fieri omnibus inter se concinentibus mundi partibus profecto non possent, nisi ea uno divino et continuato spiritu continerentur. Atque haec cum uberius disputantur et fusius, ut mihi est in animo facere, facilius effugiunt Academicorum calumniam; cum autem, ut Zeno solebat, brevius angustiusque concluduntur, tum apertiora sunt ad reprendendum. nam ut profluens amnis aut vix aut nullo modo, conclusa autem aqua facile con
Abbreviated transcription (Latin):
est incrassissima regione mundi collocati
sint. et tamẽ ex ip̃a hominũ sollertia ẽẽ
aliqͣm mentem et eam quis acriorẽ et di¬
uinã existimare debemus. unde enĩ hanc
homo arripuit ut ait apud renofontem
socrates qͥn et humorẽ et caloreni qui est
fusus in corpore et terrenam ip̃am iiserũt
soliditatẽ animũ deniq illum spirabilẽ
siquis querat unde habemiis apparet qd̾
alind a terra supsimus alirto ab humore
aluro abigne. aliud ab aere. eo quẽ sp̃m
dicunus. Illud autẽ qd̾ uinicit hec omĩa
rationẽ dico et si placet plurib uerbis
mentẽ. consiliũ. cogitationẽ prudentiã.
nisi inuenimꝰ iute sustulimꝰ: An cecera
mundiis habebit omnia hoc unũ qd̾
plurimũ est non habebit: at qui cer¬
te nicħ omniũ rerum melius ẽ. nichil
prestabilius. nichil pulcriꝰ. Nec solum
nichil est s ne cogitari quid̃ quicꝗͣ meliꝰ
potest. Et si ratione et sapientia nichil

Expanded text:
est in crassissima regione mundi conlocati est in crassissima regione mundi conlocati sint. Et tamen ex ipsa hominum sollertia esse aliquam mentem et eam quidem acriorem et divinam existimare debemus. unde enim hanc homo "arripuit", ut ait apud Xenophontem Socrates. quin et umorem et calorem, qui est fusus in corpore, et terrenam ipsam viscerum soliditatem, animum denique illum spirabilem si quis quaerat unde habeamus, apparet; quorum aliud a terra sumpsimus aliud ab umore aliud ab igni aliud ab aere eo quem spiritum dicimus. illud autem quod vincit haec omnia, rationem dico et, si placet pluribus verbis, mentem consilium cogitationem prudentiam, ubi invenimus unde sustulimus? An cetera mundus habebit omnia, hoc unum quod plurimi est non habebit? atqui certe nihil omnium rerum melius est mundo nihil praestabilius nihil pulchrius, nec solum nihil est sed ne cogitari quidem quicquam melius potest. et si ratione et sapientia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
In eo .N. solo est ratio qua nicħ potest esse
prestantius. Esse autẽ hominẽ qui nicħ
in omni mundo melius ẽẽ ꝗꝙͣ se putet de¬
sipientis arrogantie est. ergo est aliquid
melius. est igit᷑ ꝓfect o d̾s. an uͦ sidomũ
magnam puleramq uideris non possis
adduci ut etiam si dñm non iuideas mͦi¬
bus illam et mustelis edificatam putes:
Tantũ ergo ornatũ mundi tantam ua-¬
rietatem pulcritudinẽq rerum celesti¬
um tantam ium et magnitudinem
maris atq terrarũ situũ ac noni deoꝵ
inmortaliũ domiciliũ putes nonne pla-¬
ne desipere utoeare. Anne hoc quid̾ intelligi¬
mus omnia suꝑa eẽ melicea. terram autẽ
eẽ infimã. qͣm crassissimꝰ circuifiurtat
aer ut obeam ip̃am caudam quod etiam
quib dã regionib atq urbib contingere
uidemus hebetidea ut sint hominũ inge¬
nia ꝓpter celi pleniorẽ naturã. hoc roem
generi humano euenerit qd̾ in terra hoc

Expanded text:
in eo enim solo est ratio, qua nihil potest esse in eo enim solo est ratio, qua nihil potest esse praestantius; esse autem hominem qui nihil in omni mundo melius esse quam se putet desipientis adrogantiae est; ergo est aliquid melius. est igitur profecto deus. " An vero, si domum magnam pulchramque videris, non possis adduci ut, etiam si dominum non videas, muribus illam et mustelis aedificatam putes—: tantum ergo ornatum mundi, tantam varietatem pulchritudinemque rerum caelestium, tantam vim et magnitudinem maris atque terrarum si tuum ac non deorum inmortalium domicilium putes, nonne plane desipere videare? An ne hoc quidem intellegimus, omnia supera esse meliora, terram autem esse infimam, quam crassissimus circumfundat aer: ut ob eam ipsam causam, quod etiam quibusdam regionibus atque urbibus contingere videmus, hebetiora ut sint hominum ingenia propter caeli pleniorem naturam, hoc idem generi humano evenerit, quod in terra hoc
Abbreviated transcription (Latin):
causa factus est queq ineosunt. Ea pa-¬
rata ad fructũ hominũ ⁊ inuenta sunt
est enĩ mundus quasi ꝯmunis deorum atq
hominũ domus atq ur̃bs utrorumq soli
enĩ ratione utentos uire ac lege uiuunt.
Ut igitur athenas et lacedemonẽ athe¬
miensium lacedemonioꝵq causa putan¬
dum est conditas ẽẽ omuiaq que sint inhiis
urbibus. eoꝵ ppłorum recte ẽẽ diciuit᷑. sic q̃ue:¬
cumq funt in omni inundo deoꝵ atq ho¬
mundi coherentiam pertinent tam̃ et spec¬
taculũ hominib prebent. Nulla est enĩ
insaciabilior spes. nlła pulcrior et ad ratio¬
nem sollerciamq prestantior. sorum enĩ
cursus dimetatimaturitates tempoꝵ et
uarietates. mutacionesq cognouintus q̃
sihominib solis nota sunt hominũ facta
ẽẽ causa iudicandũ est. Terra uͦ feta fru¬
gibus et uario leguminũ genere que cũ
maxima et enĩ sidii non sunt quid ẽẽ po¬
test inrerũm natura homine melius.

Expanded text:
causa factus est, quaeque in eo sunt ea pacausa factus est, quaeque in eo sunt ea parata ad fructum hominum et inventa sunt. Est enim mundus quasi communis deorum atque hominum domus aut urbs utrorumque; soli enim ratione utentes iure ac lege vivunt. ut igitur Athenas et Lacedaemonem Atheniensium Lacedaemoniorumque causa putandum est conditas esse, omniaque quae sint in his urbibus eorum populorum recte esse dicuntur, sic quaecumque sunt in omni mundo deorum atque homundi cohaerentiam pertinent, tamen et spectaculum hominibus praebent; nulla est enim insatiabilior species, nulla pulchrior et ad rationem sollertiamque praestantior; eorum enim cursus dimetati maturitates temporum et varietates mutationesque cognovimus. quae si hominibus solis nota sunt, hominum facta esse causa iudicandum est. Terra vero feta frugibus et vario leguminum genere, quae cum deum? Etenim si di non sunt, quid esse potest in rerum natura homine melius;
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ ratio : Non incelum usq penet᷑uit :
soli enĩ exanimantib nos astro ortus. obitꝰ.
cursusq cognouimꝰ. Ab hominũ genere fi¬
nitus est. dies. mensis. Annus. defectiones
solis ex lune cognite predicateq inomne
posterum tempus que qͣnte qñ futute sĩt.
que contuens aninꝰ accipit ab hiis cogniti¬
onemdeorum. ẽ qua oritur pietas ciui con¬
iuncta iusticia est reliqueq uirtutes eqͥb
uita beata existit par ⁊ similis deoꝵ nlłã
alia re nisi in mortalitate que nichil ad
bene iuuentũ ꝑtinet cedens eelestib.
Quibus. reb expositis satis docuisse ui¬
deor homĩs natura qͣnto omnis ante iret
aminantes ex quo debet intelligi ne figͣam
sitiunq membroꝵ nec ingenũ mentisq
uim talem effici potuisse fortuna. Restat
ut doceam atq aliqͣndo ꝑorem omnia q̃
sint in hoc munto quib utant᷑ homiẽs
honnuũ causa facta ẽẽ et parata.
Irincipio ip̃e munous deoꝵ hominũq

Expanded text:
 hominum ratio non in caelum usque penetravit?  hominum ratio non in caelum usque penetravit? soli enim ex animantibus nos astrorum ortus obitus cursusque cognovimus, ab hominum genere finitus est dies mensis annus, defectiones solis et lunae cognitae praedictaeque in omne posterum tempus, quae quantae quando futurae sint. Quae contuens animus accedit ad cognitionem deorum, e qua oritur pietas, cui coniuncta iustitia est reliquaeque virtutes, e quibus vita beata existit par et similis deorum, nulla alia re nisi immortalitate, quae nihil ad bene vivendum pertinet, cedens caelestibus. Quibus rebus expositis satis docuisse videor hominis natura quanto omnis anteiret animantes. ex quo debet intellegi nec figuram situmque membrorum nec ingenii mentisque vim talem effici potuisse fortuna. Restat ut doceam atque aliquando perorem, omnia quae sint in hoc mundo, quibus utantur homines, hominum causa facta esse et parata. Principio ipse mundus deorum hominumque
Abbreviated transcription (Latin):
riam. nos aeris. argenti. auri. uenas pe-¬
nitus abditas inuenimꝰ ad usum aptas.
et ad ornatum decoras. Arboꝵ autẽ cõ¬
fectione omniq materia et culta et sil¬
uestri. partim ad calefaciend̾ corpus ad¬
hibito et ad mitigandũ cibum utimͦ
partim et ad edificandũ ut tectis septi
frigora caloresq pellamus. Magnos uͦ
usus affert ad naitigia facienda quoꝵ cͦ¬
sibus suppeditant᷑ omnes undiq ad rutã
copie quasq res uiolentissimas natura ge¬
nuit earum moderationẽ nos soli habemꝰ.
Mans atq uentoꝵ ꝓꝑter nauticarũ re¬
rum scĩam plurimisq maritimis reb
fruu᷑ atq utim᷑. terrenoꝵ item cõmo¬
dorum omnis est in homine dñatus nos
campis nos montib frium᷑ nr̃i sunt ant
nes. nr̃i lacus. nos fruges serimus.
nos arbores. nos aquarũ inductionib
terris fecunditatẽ damus. nos flumĩa
arcemus. dirigrimis. auertimus. nr̃is de¬
niq manibus in rerum natura qͣsi al

Expanded text:
riam, nos aeris argenti auri venas periam, nos aeris argenti auri venas penitus abditas invenimus et ad usum aptas et ad ornatum decoras. Arborum autem confectione omnique materia et culta et silvestri partim ad calficiendum corpus igni adhibito et ad mitigandum cibum utimur, partim ad aedificandum, ut tectis saepti frigora caloresque pellamus; magnos vero usus adfert ad navigia facienda, quorum cursibus suppeditantur omnes undique ad vitam copiae; quasque res violentissimas natura genuit earum moderationem nos soli habemus, maris atque ventorum, propter nauticarum rerum scientiam, plurimisque maritimis rebus fruimur atque utimur. Terrenorum item commodorum omnis est in homine dominatus: nos campis nos montibus fruimur, nostri sunt amnes nostri lacus, nos fruges serimus nos arbores; nos aquarum inductionibus terris fecunditatem damus, nos flumina arcemus derigimus avertimus; nostris denique manibus in rerum natura quasi alt
Abbreviated transcription (Latin):
extructionesq tectoꝵ tegumenta corpoꝵ
uł texta. uł suta omnẽq fabricam aeris et
feri ex quo intelligitur adinuenta ani-¬
mo ꝑcepta sensibus adhibitis opificum
manibus omnia nos consecutos ut tec¬
ti ut uestiti ut saliieẽ possimus. urbes.
muros. domicilia. delubra haberemꝰ. Ian
uero oꝑibus hominũ. idẽ manibus cibi
⁊̃ uarietas inuenit᷑ et copia. Nam et agri
multa efferunt manu quesita que uł sta¬
tim consummant᷑ uł manuant᷑ condita ue-¬
tustati et preterea uesci᷑ bestiis et terre¬
nis ⁊ aqͣtilibus ⁊ uolantib partim capiẽdo.
partim alendo. essitimus ⁊ domitu nr̃o qͣdri¬
pedum uectiones quoꝵ celeritas atq ius
nobis ip̃is auferc ium et celeritatẽ. Nos
onera quibdam bestiis nos iuga imponi¬
mus. nos elefantoꝵ acutissimis sensibus
nos sagacitate canum ad utilitatẽ nrãm
abutimur. nos eterre cauernis ferrum
elicimus. rem ad colendos agros necessa¬

Expanded text:
extructionesque tectorum, tegumenta corporum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta omnemque fabricam aeris et ferri; ex quo intellegitur ad inventa animo percepta sensibus adhibitis opificum manibus omnia nos consecutos, ut tecti ut vestiti ut salvi esse possemus, urbes muros domicilia delubra haberemus. Iam vero operibus hominum id est manibus cibi etiam varietas invenitur et copia. nam et agri multa efferunt manu quaesita, quae vel statim consumantur vel mandentur condita vetustati, et praeterea vescimur bestiis et terrenis et aquatilibus et volantibus partim capiendo partim alendo. Efficimus etiam domitu nostro quadripedum vectiones, quorum celeritas atque vis nobis ipsis adfert vim et celeritatem. nos onera quibusdam bestiis nos iuga inponimus; nos elephantorum acutissumis sensibus nos sagacitate canum ad utilitatem nostram abutimur; nos e terrae cavernis ferrum elicimus rem ad colendos agros necessa
Abbreviated transcription (Latin):
Ad usum autem orationis incredibile
est nisi diligenter attenderis qͣnta oꝑa
machinata natura sit. primũ enĩ apul¬
monibus arteria usq ad os intimũ
ꝑtinet. per quam uox pͥncipium a
mente dueens ꝑcipitur ⁊ funditur.
Deinde inore sita lingua est finita dentib
eã uocem in moderate ꝓfusam fingit ⁊¬
et terminat. que sonos uocis distinctos et
pressos efficit cum ⁊ addentes et ad alias
partes pellit oris. Itaq plectri similenilin¬
guam nr̃i solent ducere cordarũ dentes.
Nares. cornib hus qui ad neruos resonãt
incantibus. Quam uͦ aptas qͣmq multa¬
rum artiũ minustras manus natura hoĩ
dedit. Digitoꝵ enĩ contractio facił. faciłq
porrectio ꝓpter molles comissuras et art᷑
nullo iniotu laborat. Itaq ad pingend̾
fingendum. ad scalpendum. ad neruorũ
eliciendos sonos ac tibiarũ apta mamis
est admonitione digitoꝵ. atq hec oblec-¬
tationis illa ne cessitatis cultus dico agroꝵ

Expanded text:
Ad usum autem orationis incredibile Ad usum autem orationis incredibile est, nisi diligenter attenderis, quanta opera machinata natura sit. primum enim a pulmonibus arteria usque ad os intimum pertinet, per quam vox principium a mente ducens percipitur et funditur. deinde in ore sita lingua est finita dentibus; ea vocem inmoderate profusam fingit et terminat atque sonos vocis distinctos et pressos efficit, cum et dentes et alias partes pellit oris; itaque plectri similem linguam nostri solent dicere, chordarum dentes, nares cornibus is quae ad nervos resonant in cantibus. Quam vero aptas quamque multarum artium ministras manus natura homini dedit. Digitorum enim contractio facilis facilisque porrectio propter molles commissuras et artus nullo in motu laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dare uelun cocta eloq̃ntiam quo .il. tu
illa modo diceres: Quanta pͥmũ intelligẽ¬
finimꝰ. circumscͥpteq complectim᷑. ex quo
scientia intelligit᷑ quam uim habeat qͣt
sit qua ne indeo quid̃ est res ulla prestã¬
tior. Quanta uero ulla funt que uos a¬
cademici infirmatis extollitis qd̾et sen¬
sibus ⁊ animo ea que extra sunt ꝑcipimꝰ.
atq comprendimus ex quib collatis int̾
se ⁊ comparatis artes quoq effitimus
partim ad usum uite. partim ad oblec¬
tationẽ necessarias. Iam uͦ dña rerũ ut
uos soletis dicere eloq̃ndi uis quã est p̾¬
clara ꝗͣ diuina: que pͥmum efficit ut
⁊ ea que ignoramꝰ discere ⁊ ea qͥ scimꝰ alios
docere possimus. de inde hac coartamur
hac ꝑsuademus. hac consolamur afflictos
hac deducimus ꝑterritos a timore. hac
gestientes comprimimus. hac cupidi¬
tates. iracundiasq restringimus. hec
nos uiris legum urbium societate driunx

Expanded text:
mihi dari vellem Cotta eloquentiam. quo enim tu mihi dari vellem Cotta eloquentiam. quo enim tu illa modo diceres, quanta primum intellegenfinimus circumscripteque conplectimur; ex quo scientia intellegitur quam vim habeat qualisque sit, qua ne in deo quidem est res ulla praestantior. quanta vero illa sunt, quae vos Academici infirmatis et tollitis, quod et sensibus et animo ea quae extra sunt percipimus atque conprendimus; ex quibus conlatis inter se et conparatis artes quoque efficimus partim ad usum vitae partim ad oblectationem necessarias. Iam vero domina rerum, ut vos soletis dicere, eloquendi vis quam est praeclara quamque divina. quae primum efficit ut et ea quae ignoramus discere et ea quae scimus alios docere possimus; deinde hac cohortamur hac persuademus, hac consolamur afflictos hac deducimus perterritos a timore, hac gestientes conprimimus hac cupiditates iracundiasque restinguimus, haec nos iuris legum urbium societate devinxi
Abbreviated transcription (Latin):
soloꝵ etiam et figurarũ tum uenustatẽ
atq ordinẽ. ⁊ ut ita dicam decentiã ocłi
iudicant. Atq etiam illa maiora. nam et
uirtutes et uitia cognoscunt. auriumq
item est admirabile qd̾dam artificiosũq
uidicium quo iudicatur et inuocis et in
tibiarum neruorumq cantibus uarie-¬
tas sonorum interualla distinctio et uo¬
cis genera ꝑmulta canorum fuscum. le¬
ne. asꝑum. graue. acutum. flexibile. du¬
rum. q̃ hominũ solum auribus indican¬
tur. Nariumq item et gustandietiã par¬
te tangenoi magna uidicia sunt. ad qͦs
sensus capiendos et ꝑfruendos. plures etiã
quã uellem artes reꝑte sunt. ꝑspicuũ est. N
quo compositiones iinguentoꝵ quo ciboꝵ
conditiones quo corpoꝵ lenocinia proces¬
serinit. Iam uͦ aĩmũ ip̃m mentẽq hõis
rationẽ consiliũ. pͣdentiam qui in diuina
cura ꝑfecta eẽ. ꝑspicit is ip̃is rebus mͥ uide¬
tur carere. de quo dum disputarẽ tuam

Expanded text:
Colorum etiam et figurarum tum venustatem Colorum etiam et figurarum tum venustatem atque ordinem et, ut ita dicam, decentiam oculi iudicant, atque etiam alia maiora. Nam et umque cognoscunt. Auriumque item est admirabile quoddam artificiosumque iudicium, quo iudicatur et in vocis et in tibiarum nervorumque cantibus varietas sonorum intervalla distinctio, et vocis genera permulta, canorum fuscum, leve asperum, grave acutum, flexibile durum, quae hominum solum auribus iudicantur. Nariumque item et gustandi et †parte tangendi magna iudicia sunt. ad quos sensus capiendos et perfruendos plures etiam quam vellem artes repertae sunt; perspicuum est enim quo conpositiones unguentorum, quo ciborum conditiones, quo corporum lenocinia processerint. Iam vero animum ipsum mentemque hominis rationem consilium prudentiam qui non divina cura perfecta esse perspicit, is his ipsis rebus mihi videtur carere. De quo dum disputarem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
res et tegendi causa facte tutandiq sensus
⁊ ne adiecte uoces laberentur atq erarent
priusqͣm sensus ab hiis pulsus ẽẽt s duros
et quasi corneolos habent introitus mul¬
tisq conflexib qd̾ hiis naturis relatus am¬
plificatur sonus. Quo circa et infioibus tes¬
tudine resonatur aut cornu et extortuo¬
sis locis et inclusis referuntur ampliores
Similit̾ nares que semꝑ ꝓpter necessarias
utilitates patent contractiores habent
introitus ne quid in eas qd̃ noceat possit
ꝑuadere. humoremq semꝑ habent ad
puluerem multaq alia depellenda non
inutilem. Gustatus preclare septus est.
Qre .ii. continetur et ad usum apte et ad
incolumitatis custodiam. Omnisq senfus
hominũ multo antecellit sensibus besti¬
arum. Primũ .N. oculi in hiis artibus qͣrũ
indiciũ est oculorum inpictis. fictis.
celatisq formis in corpoꝵ etiam motio¬
ne atq gestu multa cernunt subtilius.

Expanded text:
res, et tegendi causa facte tutandique sensus res, et tegendi causa facte tutandique sensus et ne abiecte voces laberentur atque errarent priusquam sensus ab his pulsus esset. Sed duros et quasi corneos habent introitus multisque cum flexibus quod his naturis relatus amplificatur sonus. Quocirca et in fidibus testudine resonatur aut cornu, et ex tortuosis locis et inclusis referuntur ampliores. Similiter nares, que semper propter necessarias utilitates patent, contractiores habent introitus ne quid in eas quod noceat possit pervadere, humoremque semper habent ad pulverem multaque alia depellenda non inutilem. Gustatus preclare septus est, ore enim continetur et ad usum apte et ad incolumitatis custodiam. Omnisque sensus hominum multo antecellit sensibus bestiarum. Primum enim oculi in his artibus quarum iudicium est oculorum, in pictis fictis celatisque formis, in corporum etiam motione ac gestu multa cernunt subtilius.
Abbreviated transcription (Latin):
quid incideret et ad aꝑiendas. Ioq pro¬
iudit ut idenitidẽ fieri poss cum maxi¬
ma celeritate muniteq funt palpebre
tanꝗͣ uallo piloꝵ quib et aꝑtis ocuł
siquid incideret repellereut᷑. ⁊ somno cõ¬
uenientib cum oculis ad cernendum
non egeremus ut qui tanꝗͣ inuoluti qui¬
escerent. Latent preterea utilit̾ et excelsis
undiq partib sepuntur. primũ enĩ
suꝑiora suꝑciliis obducta sudorem a capite
et fronte defluente repellunt. Gene dein¬
de ab inferiore parce curantur subiecte
leiteiq eminentes. Nasus itaq locatus est
ut qͣsi murus oculis interectus esse uideat᷑.¬
dormientes egemus a quo cum sonus est accep-¬
tus etiam e somno excitamur flȩxuosum it̾
habet. ne quid intrare possit sisimplex et
directum pateret. ꝓuisum etiam ut siqua
nuimina bestiola conaretur irrumpere : in
sordibis aurium tanqͣm iniusco inheres¬
ceret. Extra aut̃ emuinent que appellant᷑ au¬

Expanded text:
quid incideret et ad aperiendas, idque proquid incideret et ad aperiendas, idque providit ut identidem fieri posset cum maxima celeritate. Muniteque sunt palpebre tanquam vallo pilorum, quibus et apertis oculis si quid incideret repelleretur, et somno conniventibus, cum oculis ad cernendum non egeremus, ut tanquam involuti quiescerent. Latent preterea utiliter et ex excelsis undique partibus sepiuntur, primum enim superiora superciliis obducta sudorem a capite et fronte defluentem repellunt, gene deinde ab inferiore parte tutantur subiecte leviterque eminentes. Nasus ita locatus est ut quasi murus oculis interiectus esse videatdormientes egemus, a quo cum sonus est acceptus etiam e somno excitamur. flexuosum iter habet, ne quid intrare pdirectus pateret; provisum etiam ut siqua minima bestiola conaretur irrumpere, in sordibus aurium tanquam in visco inheresceret. Extra autem eminent que appellantur au
Abbreviated transcription (Latin):
biliter fusus est. ut omnes ictus omnesq
nimios et frigoris et caloris appulsus sen¬
tire possimꝰ. atq ut medificus architec¬
ti auertunt ab ocuł narib q dñoꝵ ea
que profluentia necessario tetri eẽnt
aliqiud habitura sic matura res simił
ꝓculamendauit a sensib. Qius uero
opifex preter naturam qua nichil pͭ
ẽẽ calidius tantã sollertiam ꝑ sequi potu¬
isset insensib. Que pͥmum oculos mem¬
branis tenuissimis uestunt et sepsit. qͣs
pͥmum ꝑluctoas fecit ut ꝑ cas cerni pos¬
set firmas autẽ ut continerent᷑ s lubricos¬
oculos fecit et mobiles ut et declinarent
siquid noceret et aspectum quo uellent
facile conuerterent. Asciesq ip̃a quacerni¬
mus que pupula uocatur. ita parua est
ut ea que nocere possint facile nitet. pal¬
pebreq que sunt tegnienta oc uloꝵ mol¬
lissime tactu ne lederent aciem aptissi¬
me facte et ad claudendas populas ne

Expanded text:
biliter fusus est ut omnes ictus omnesque biliter fusus est ut omnes ictus omnesque nimios et frigoris et caloris appulsus sentire possimus. Atque, ut in edificiis architecti avertunt ab oculis naribusque dominorum ea que fluentia necessario tetri essent aliquid habitura, sic natura res similes procul amandavit a sensibus. “Quis vero opifex preter naturam, qua nihil potest esse callidius, tantam solertiam persequi potuisset in sensibus? Quod primum oculos membranis tenuissimis vestivit et sepsit, quas primum perlucidas fecit ut per eas cerni posset, firmas autem ut continerentur, sed lubricos fecit et mobiles, ut et declinarent siquid noceret et aspectum quo vellent facile converterent. Aciesque ipsa qua cernimus, que pupilla vocatur, ita parva est ut ea que nocere possint facile vitet, palpebreque, que sunt tegmenta oculorum, mollissime tactu ne delerent aciem, aptissime facte et ad claudendas pupillas ne
Abbreviated transcription (Latin):
entes capere possent. Giuit enĩ ex
terra homines non ut uicole atq habi¬
tatores s quasi spectatores suꝑarumre-¬
rum atq celestium quarũ spectacłi
ad nullum aliud genus animantiũ
ꝑtinet. sensus autẽ inter pretes ac nũ¬
cis rerum in capite tanqͣm in arce
mirifice ad usus necessarios et facti
et collocati sunt. Nam oculi tanqͣm spe¬
culatores altissimũ locum optiuent
ex quo plurima conspicientes fungã¬
tur suo munere et aures eũ sonũ ꝑci¬
pere debeant qui natura insublune
fertur recte inaltis corꝑm partibus
collocate sunt. Itemq nares et qd̃ oĩs
opor ad supera fert᷑ recte sur sũ surit. et
qd̃ cibi et potionis iudiciũ magnũ earũ
est non sine causa uicinitate moris secute
sunt. Iam gustatus qui sentire eoꝵ quib
uescimur genera deberet. habitat in ea par¬
te oris qua esculentis et petulentis natura
iter patefecit. Tactus aut̃ toto corpore eqͣ¬

Expanded text:
tes capere possent. Sunt enim ex tes capere possent. Sunt enim ex terra homines non ut incole atque habitatores sed quasi spectatores supernarum rerum atque celestium, quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. “Sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite tanquam in arce mirifice ad usus necessarios et facti et collocati sunt. Nam oculi tanquam speculatores altissimum locum obtinent, ex quo plurima conspicientes fungantur suo munere, et aures cum sonum percipere debeant qui natura in sublime fertur, recte in altis corporum partibus collocate sunt. Itemque nares eo quod omnis odor ad superiora fertur recte sursum sunt, et quod cibi et potionis iudicium magnum earum est non sine causa vicinitatem oris secute sunt. Iam gustatus, qui sentire eorum quibus vescimur genera deberet, habitat in ea parte oris qua esculentis et poculentis iter natura patefecit. Tactus autem toto corpore equa