comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scds̃ innocentiꝰ papa qui eũ benigne susce¬
pit: humane satis illi suꝑ longa ꝑegͥnati¬
one cõpassꝰ. Et pͥmo qͥdem malachias qͦd
altiꝰ infixerat animo cũ multis lac̾mis im¬
plorabat: licere sibi uiuere ⁊ mori in cla¬
raualle. ꝑmissu ⁊ benedictione summi
pontificis. Et petiit hoc ñ oblitꝰ ad qͦd ue¬
nerat: sed affectꝰ qua uenerat desiderio
clareuallis. Non autẽ obtinuit: quod
uir apłicus lucris potius uberiorib
occupandũ decerneret. Nec tam̃ omni¬
no frustratus ẽ. a desiderio cordis sur cui
mori ibi:⁊ siñ uiuere donatũ est. Mensẽ
integrũ fecit in urbe: loca sc̃a ꝑambu¬
lans. ⁊ freq̃ntans causa orõnis. Cũq ꝑto
temporis sepe ac diligent̾ ab eo ⁊ ab his
qui cũ eo erant. summꝰ pontifex inqͥsisset
eẽ patrie. mores gentis. statũ eccłiarum:
ranti iam repatriare cõmisit uices suas:
ꝑ uniu̾sam hyb̾niam legatũ illũ consti¬

Expanded text:
s secundus papa: qui eum benigne susces secundus papa: qui eum benigne suscepit, humane satis illi super longa peregrinatione compassus. Et primo quidem Malachias, quod altius infixerat animo, cum multis lacrymis implorabat, licere sibi vivere, et mori in Clara-Valle, permissu et benedictione summi Pontificis. Et petiit hoc, non oblitus ad quod venerat, sed affectus quo venerat desiderio Clarae-Vallis. Non autem obtinuit, quod virum Apostolicus lucris potius uberioribus occupandum decerneret. Nec tamen omnino frustratus est a desiderio cordis sui, cui mori ibi, etsi non vivere, donatum est. Mensem integrum fecit in Urbe, loca sancta perambulans, et frequentans causa orationis. Cumque per id temporis saepe ac diligenter ab eo, et ab his qui cum eo erant, summus Pontifex inquisisset esse patriae, mores gentis, statum Ecclesiarumranti jam repatriare commisit vices suas, per universam Hiberniam legatum illum consti
Abbreviated transcription (Latin):
ũ defecit ei: factꝰ optimꝰ ⁊ p̃ciosissimꝰ pale¬
fridus. Quodq euidentiꝰ miracłm cer¬
nentib fecit: de sub ingro cepit albescẽ.
iñ multo post uix inueniebat albior illo
Michi qͦꝗ in uia hac datũ ẽ. uidere ui¬
rum: ꝙ in eiꝰ uisu ⁊ ubo refectus sũ. et
delcctatus sũ sic̃ in omnib diuitus. Et
ego uicissim peccator licet inuem grãm
in ocłis eius. ex cunc et deinceps usq ad
obitum ipsiꝰ: sic̃ in ꝓcinio p̃fatꝰ sũ Ipse
etiam dignatꝰ diu̾tere clarauallẽ. uisis
frĩb comyunctꝰ ẽ: q illi ñ medioer it̃ edi¬
ficati in p̃sentia ⁊ sermone eiꝰ. Et acceptais
locum ⁊ uos. atq intimis uiscerib colli¬
gens: ualedixit nobis ⁊ abiit. Qui tͣnsal¬
pinans cũ uenisset yporiã ciuitatẽ yta¬
lie: hospitis sui paruulũ filiũ qui male
habens erat moriturꝰ continuo sanauit.
¶ Erat tẽtpr in sede apłica felici memorie

Expanded text:
non defecit ei, factus optimus et pretiosissimus palenon defecit ei, factus optimus et pretiosissimus palefridus. Quodque evidentius miraculum cernentibus fecit, de subnigro coepit albescere, et non multo post vix inveniebatur albior illoMihi quoque in hac via datum est videre virum, et in ejus visu et verbo refectus sum, et delectatus sum, sicut in omnibus divitiis. Et ego vicissim, peccator licet, inveni gratiam in oculis ejus extunc, et deinceps usque ad obitum ipsius, sicut in prooemio praefatus sum. Ipse etiam dignatus divertere ad Claram-Vallem, visis fratribus, compunctus est: et illi non mediocriter aedificati in praesentia et sermone ejus. Et acceptans locum, et nos, atque intimis visceribus colligens, valedixit nobis, et abiit. Qui transalpinans, cum venisset Iporiam civitatem Italiae, hospitis sui parvulum filium, qui male habens moriturus erat, continuo sanavit. 38. Erat tunc temporis in Sede apostolica felicis m
Abbreviated transcription (Latin):
aecessit adeum uir nobilis scd̾m secłm.¬
wallenꝰ nomine tc̃ pͥor in kirkeham re
nr̃i: qui deuotus malachie se orõmbus
satis humiliter cõmendauit. Is adu̾teis
multos habere ep̃m socios ⁊ equos paucoᷤ
nam p̃ter iinistros ⁊ clericos alios. qͥnq
cũ eo erant pb̃ri ⁊ equi ñ nͥ tres. obtulit ei
suũ quo ipse uehebat᷑: hoc solũ dolere se
inqͥens qͦd ẽẽt runcinꝰ dure portans.
Et addit. L.ibentius dedissem si melior
fuisset: s si dignaminĩ ducite qualẽcũq
quo p̃dicas uiliorem: quia ñ potest uue
lerit. Et conu̾sus ad suos hunc inquit
sternite mͥ: quia cõmodus satis ⁊ suffici¬
ens erit in longũ. Quo facto ascendrẽ
& pͥmo qͥdem durũ ut erat sentiens. post¬
modũ mira mutatione ualde cõmodum
sibi: isuauit ambulantẽ iuenit. Et ne
caderet suꝑ t̾ram de sermone quẽ dixe¬
rat: usq ad nonũ annũ qͦ mortuus ẽ ipse.

Expanded text:
accessit ad eum vir nobilis secundum saecaccessit ad eum vir nobilis secundum saecWallenus nomine, tunc Prior in Kirkeham  anostri, qui devotus Malachiae se orationibus satis humiliter commendavit. Is advertens multos habere Episcopum socios, et equos paucos nam praeter ministros, et clericos alios, quinque cum eo erant presbyteri, et equi nonnisi tres, obtulit ei suum, quo ipse vehebatur, hoc solum dolere se inquiens, quod esset runcinus dure portans. Et addidit: « Libentius dedissem, si melior fuisset: sed, si dignamini, ducite qualemcunque quo praedicas viliorem: quia non potest mihlerit. » Et conversus ad suos: « Hunc, » inquit, « sternite mihi, quia commodus satis, et sufficiens erit in longum. » Quo facto, ascendit: et primo quidem durum, ut erat, sentiens, postmodum mira mutatione valde commodum sibi et suaviter ambulantem invenit. Et ne caderet super terram de sermone quem dixerat, usque ad nonum annum, quo mortuus est ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
ante: s cũ haberet sp̃m ꝓphecie. reuelatũ
fuerat ei iam pͥdem de illo. Et nẽ incunc¬
tant̾ circũstantib digito eum demonstus.
hic est: inquit de quo dixam. quia de hyber¬
nia sc̃s ueniet pontifex qui scit cogitatio¬
nes hommũ. Sic ñ potuit latere lucerna
sub modio: ꝓdente eam ꝑ os sycari spu
scõ. qui illam accenderat. Nam ⁊ mnulta
secreta de ce suo suoꝵq dictast ei a s. ca¬
ꝯ: que ita eẽ uł fuisse omnia recognouit.
Ei iocus malachie ꝑcunctantib de suo
reditu. respondit sycarus incunctanter.
quod post rei ꝓbauit euentꝰ: paucos ui¬
delicet admodũ de numero illo cũ episco¬
po redit᷑os. Illi audito hoc suspicati st̃ mor¬
tem: sed ds̃ alit̾̃ adimpleuit. Nempe re¬
diens ab urbe. quildam apud nos. qͥbus¬
dam un aliis locis ad discendam conũ¬
sationis formã relictis: iuxta u̾bum sy¬
cari. cum paucis ad modũ repatriauit.
Hec de sycaro. In ipsaurbe eboracensi:

Expanded text:
ante: sed cum haberet spiritum prophetiae, revelatum ante: sed cum haberet spiritum prophetiae, revelatum fuerat ei jampriden de illo. Et nunc incunctanter circumstantibus digito eum demonstrans: « Hic est, » inquit, « de quo dixeram, quia de Hibernia sanctus veniet pontifex, qui scit cogitationes hominum. » Sic non potuit latere lucerna sub modio, prodente eam per os Sycari Spiritu sancto qui illam accenderat. Nam et multa secreta de esse suo, suorumque dicta sunt ei a Sycaro, quae ita esse vel fuisse omnia recognovit. Sed et sociis Malachiae percontantibus de suo reditu, respondit Sycarus incunctanter quod post rei probavit eventus, paucos videlicet admodum de numero illo cum Episcopo redituros. Illi, audito hoc, suspicati sunt mortem: sed Deus aliter adimplevit. Nempe rediens ab Urbe, quibusdam apud nos, quibusdam et in aliis locis ad discendam conversationis formam relictis, juxta verbum Sycari, cum paucis admodum repatriavit. Haec de Sycaro. 36. In ipsa urbe Eboracensi,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc interrogaret᷑. ꝓhibente illo nichilomi¬
nꝰ untcunt: s illa ꝓ malachie parte.ter re¬
spondisse inuenta ẽ. Nec enim una con¬
tenti uice fucre cupidi retinendi em. Demũ
cedentes dimiitunt illum: ñ tam̃ sine
ploratu ⁊ ululatu multo. ¶ S ed neqͥd
imꝑfectum relinqueret: tractare cepit
qͣmͦ defuncti fr̃is sem̃ suscitaret. Et accersitiᷤ
adse tͥb discipłis suis: anxius. stuabat qͥs¬
nam dignior ad hoc opus siue utilior ui¬
deretur. Et diligent intuitꝰ singłos: cu
inquit o edane. sic enim uocabatur unꝰ
suscipe onuis. Illo cunctante ⁊ flente÷ ne di¬
meas ait: tu enim mͥ a dño designatꝰ es. qͥa
anulu aurcũ quo desponsandus esiam
nẽ p̃uidi indigito tuo. Acquieuit ille: q
malachias eo consecrato ꝓficiscit᷑. Gũq
egressus de scotia ꝑuenisset eboracum:
sac̃dos quida sycarus nomine intuitꝰ eũ
agnouit. Nec enim faciem eius uiderat

Expanded text:
hoc interrogaretur. Prohibente illo, nihilomihoc interrogaretur. Prohibente illo, nihilominus mittunt: sed illa pro Malachiae parte ter respondisse inventa est. Nec enim una contenti vice fuere, cupidi retinendi eum. Demum cedentes, dimittunt illum, non tamen 673 sine ploratu et ululatu multo. Sed ne quid imperfectum relinqueret, tractare coepit, quomodo defuncti fratris semen suscitaret. Et accersitis ad se tribus discipulis suis, anxius aestuabat, quisnam dignior ad hoc opus, sive utilior videretur. Et diligenter intuitus singulos: « Tu, » inquit, « o Edane » sic enim vocabatur unus, « suscipe onus. » Illo cunctante, et flente: « Ne timeas, » ait, « Tu enim mihi a Domino designatus es, quia annulum aureum, quo desponsandus es, jam nunc praevidi in digito tuo. » Acquievit ille, et Malachias, eo consecrato, proficiscitur. 35. Cumque egressus de Scotia, pervenisset Eboracum, sacerdos quidam, Sycarus nomine, intuitus eum agnovit. Nec enim faciem ejus viderat
Abbreviated transcription (Latin):
ominꝰ pallium malachias confirmariq
auctoritate sedis aplice p̃rogatiuam quã
beneficio celsi adipisci meruerat. In notes¬
cente ꝓposito displicuit fr̃ib: nec non
magnatib & ppło terre. Om̃s enim into¬
lerabilem sibi iudicabant tã ditinam
omniũ pi parentis absentiã: &. quod
et de morte ipsius. Contigit
incerea mori germanũ eius xp̃inũ no¬
mine: uirũ bonũ. plenũ grẽ & uirtutiᷤᷤ.
Ep̃c erat. illi quidem scd̃s in celebri o¬
pinione: s uite scimonia: ⁊ iusticie zelo
forte ñ impar. Huius decessus magis ter¬
ruit unuisos: & discessũ malachie red¬
didit molestiorem. Dicebant autẽ nul
lomͦ assentiendĩ unici ꝑegͥnationi patͦ¬
ni: ut ñ desoau omnis terra si duab
tantis columnis sub uno mom̃to tẽporis
destituatur. Ergo om̃s partẽ contͣdiẽt.
Et uim faciebant: cũ ille diui. nã ulti¬
onem minatus ẽ. Non tam̃ destitere illi:
nisi missa sorte pͥus dei uoluntas super

Expanded text:
ominus pallium Malachias, confirmarique ominus pallium Malachias, confirmarique auctoritate Sedis apostolicae praerogativam, quam beneficio Celsi adipisci meruerat. Innotescente proposito, displicuit fratribus, necnon et magnatibus et populo terrae. Omnes enim intolerabilem sibi judicabant tam diutinam omnium pii parentis absentiam, et quod metuerent de morte ipsius. 34. Contigit interea mori germanum ejus, Christianum nomine, virum bonum, plenum gratiae et virtutis. Episcopus erat, illi quidem secundus in celebri opinione, sed vitae sanctimonia et justitiae zelo forte non impar. Hujus decessus magis terruit universos, et discessum Malachiae reddidit molestiorem. Dicebant autem nullo modo assentiendum unici peregrinationi patroni, ut non desoletur omnis terra, si duabus tantis columnis sub uno momento temporis destituatur. Ergo omnes pariter contradicunt. Et vim faciebant, cum ille divinam ultionem minatus est. Non tamen destitere illi, nisi missa sorte, prius Dei voluntas super
Abbreviated transcription (Latin):
gis ualuit diu tenere qͣm actu. Et enm
uniũsi confluebant ad eũ: nec mͦ medi¬
ocres sed& nobiles & potentes illius se sap¬
cõmittere festinabant. Et ipse int̾dum ibat¬
⁊ exibat seminare sem̃ suũ: disponens et
decernens tota autoritate de reb eccłasti¬
cis canqͣm ex apłis unꝰ. Et nemo illi dice¬
bat in qua potestate hec facis: uidentib
cunctis signa & ꝓdigia que faciebat: ꝙ qͥa
te satis actitari ista. absq sedis apłice auctori¬
tate: ⁊ romã ꝓficisci delibat. Maximeq
quod metropolice sedi deerat adhuc ec
defuerat ab micio palli i usus: quod est
plenitudo honoris. Et uisũ ẽ bonũ mo
culis eius.si eccłia ꝓ qua tantũ labora¬
rat quẽ hactenꝰ ñ habuerat. suo acqͥreret
studio ꝙ labore. Erat & altera metropoli¬
ca sedes. quã de nouo constituerat celsus
pme tam̃ sedi ⁊ illiꝰ archiep̃o subditatã¬
qͣm pͥmati: q huic quoq optabat nichil¬

Expanded text:
gis valuit diu tenere, quam actu. Etenim gis valuit diu tenere, quam actu. Etenim universi confluebant ad eum: nec modo mediocres, sed et nobiles et potentes, illius se sap regendos committere festinabant. Et ipse interdum ibat, et exibat seminare semen suum, disponens et decernens tota auctoritate de rebus ecclesiasticis, tanquam ex Apostolis unus. Et nemo illi dicebat, In qua potestate haec facis? videntibus cunctis signa et prodigia, quae faciebat; et quia te satis actitari ista absque Sedis apostolicae auctoritate, et Romam proficisci deliberat: maximeque quod metropolicae sedi deerat adhuc, et defuerat ab initio pallii usus, quod est plenitudo honoris. Et visum est bonum in oculis ejus, si Ecclesia, pro qua tantum laborarat, quem hactenus non habuerat, suo acquireret studio et labore. Erat et altera metropolica sedes, quam de novo constituerat Celsus, primae tamen sedi, et illius archiepiscopo subdita, tanquam primati. Et huic quoque optabat nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tem retinens sibi. Et ꝓpterea ñ uenit
connereth qͦd in ea iam ep̃m ordinasset.
s dunũ se contulit. disterminans parro¬
chias sicut in dieb antiquis. O purũcor.
o ocłm colũbinũ. Locũ tradidit nouoe¬
piscopo qui uideret᷑ paratior. pͥncipalior
haberet᷑: locum in quo sederat ipse. Ubi
sunt qui de tminis litigant ꝓ unouicło
ꝑ petes ad inuicem inimicicias exercen¬
tes: Nesciosi qͦd genꝰ hominũ magisꝗͣ.
istos antiquũ uaticimũ tangat: secuert̃
p̃gnantes galaad ad dilatandũ t̾minos
suos.Sed hec alias.
alachias factꝰ dunensis ep̃c confes¬
tim enore suo curauit asciscere ad
solacium sibi de filiis suis: conuentũ regu¬
lariũ clericoꝵ. Et ecce rursus accingitur
quasi nouus xp̃i tyro ad spirtrale certam̃.
rursus indit̃ arma potentia deo.sc̃e pau¬
ꝑtatis humilitatẽ. rigorem discipline ce¬
nobialis. ocium contemplandi ⁊ orandi
assiduitatẽ. Que tam̃ omnia uoto ma¬

Expanded text:
tem retinens sibi. Et propterea non venit tem retinens sibi. Et propterea non venit Connereth, quod in ea jam episcopum ordinasset: sed Dunum se contulit, disterminans parochias, sicut in diebus antiquis. O purum cor! o oculum columbinum! Locum tradidit novo episcopo, qui videretur paratior, principalior haberetur; locum, in quo sederat ipse. Ubi sunt, qui de terminis litigant, pro uno viculo perpetes ad invicem inimicitias exercentes? Nescio si quod genus hominum magis, quam istos, antiquum vaticinium tangat: Secuerunt praegnantes Galaad ad dilatandum terminos suos . Sed hoc alias. 32. Malachias factus Dunensis episcopus, confestim more suo curavit asciscere ad solatium sibi de filiis suis conventum regularium clericorum. Et ecce rursus accingitur, quasi novus Christi tiro, ad spirituale certamen; rursus induitur arma potentia Deo, sanctae paupertatis humilitatem, rigorem disciplinae coenobialis, otium contemplandi, orandi assiduitatem: quae tamen omnia voto ma
Abbreviated transcription (Latin):
nia. ꝓpt̾ seriem autẽ narrationis ne im¬
pediat᷑. aliqͣ q̃ dicturi sum̾ reseruamuᷤ
in finem. Igit malachias intra tͥenniũ¬
reddita retributione suꝑbis. & lib̾tate eccle
restituta. pulsa barbarie. ⁊ reformatis
ubiq morib xp̃iane religronis : uiders
omnia in pace eẽ: cepit cogitare ⁊ de sua
pace. Et memor ꝓpositi sui: constituit ꝓse
gelasiũ uirũ bonum & dignũ talihono¬
re.coniuente clero & ppło qͥn potiꝰ susti¬
nentib ꝓpter pactũ. Nam alias durum
uisum omnino. Quo consecrato regib¬
q ac pͥncipib accentiꝰ commñdato ipse
clarus miracłis ⁊ tͥumphis ad suã par¬
rochiam redit. Non tam̃ connerech: q
audi causam dignã relatu. Diocesis il¬
ia duas fertur habuisse antiquitꝰ ep̃a¬
les sedes: & duos extitisse ep̃atus. Id ui¬
sũ melius malachie. Itaq quos ambitio
conflauit in unii. Malachias reuocauit
in duos: partem alteri ep̃o cedens. par¬

Expanded text:
nia. Propter seriem autem narrationis ne imnia. Propter seriem autem narrationis ne impediatur, aliqua quae dicturi sumus reservamus in finem. CAreddita retributione superbis, et libertate Ecclesiae restituta, pulsa barbarie, et reformatis ubique moribus christianae religionis, videns omnia in pace esse, coepit cogitare et de sua pace. Et memor propositi sui, constituit pro 672 se Gelasium, virum bonum, et dignum tali honore, conniventibus clero et populo, quin potius sustinentibus propter pactum. Nam alias durum visum omnino. Quo consecrato, regibusque ac principibus attentius commendato, ipse clarus miraculis et triumphis, ad suam parochiam redit - non tamen Connereth. Et audi causam dignam relatu. Dioecesis illa duas fertur habuisse antiquitus episcopales sedes, et duos exstitisse episcopatus. Id visum melius Malachiae. Itaque quos ambitio conflavit in unum, Malachias revocavit in duos, partem alteri episcopo cedens, par
Abbreviated transcription (Latin):
mꝓꝑium helisei: uere illũ sibi alterũ ex¬
ꝑta ẽ helyseum. Porro qͥa causa pestilen¬
tie cuiꝰdam. orte in cruitate. multitudi
indum modorant: malachia. pestilen¬
tia ilico corqeuit. Ex hoc iam qͥ mutiret
adusus cũ ñ fuit: dicentib qͥ de semi¬
ne chanaan sunt. fugiamꝰ malachiã qͥa
dñs pugnat ꝓ eo. At sero istud: qͥa relus
diĩ ubiq occurrens eis ꝑsecutꝰ eos usq
ad int̾nicionem. Quom intra paucosdi¬
es ꝑut memoria eoꝵ cũ somtu Quomͦ
facti sunt in desolationẽ: subito defecert¬
ꝑiert̃ ꝓpt̾ iniqtatem suã: Grande hodie
miracłm facit tam uelox gen̾ationis illiꝰ
de letio: his p̃serti qͥ eoꝵ nou̾ant suꝑbiã
atq potentiã. Multa qͥdem ⁊ alia signa
fuere quib ds glorificauit nom̃ suũ:
et seruũ suũ int̾ sudores ⁊ ꝑicula confor¬
tauit. Quis digne cõmemoret: Nonta¬
m̃ omnia p̃terimꝰ: ⁊ si ñ sufficimꝰ ad om¬

Expanded text:
improperium Elisaei , vere illum sibi alterum eximproperium Elisaei , vere illum sibi alterum experta est Elisaeum. 30. Porro quia causa pestilentiae cujusdam ortae in civitate, multitudinundum, quod orante Malachia, pestilentia illico conquievit. Ex hoc jam, qui mutiret adversus eum, non fuit, dicentibus qui de semine Chanaan sunt: Fugiamus Malachiam, quia Dominus pugnat pro eo. At sero istud: quia zelus Domini, ubique occurrens eis, persecutus est eos usque ad internecionem. Quomodo intra paucos dies periit memoria eorum cum sonitu? quomodo facti ser iniquitatem suam! Grande hodieque miraculum facit tam velox generationis illius deletio, his praesertim qui eorum noverant superbiam atque potentiam. Multa quidem et alia signa fuere, quibus Deus glorificavit nomen suum, et servum suum inter sudores et pericula confortavit. Quis digne commemoret? Non tamen omnia praeterimus, etsi non sufficimus ad om
Abbreviated transcription (Latin):
digna lingue ꝓcacis mercede donatusẽ.
Intumuit ⁊ cõputruit lingua maledica
umib ex ea scatentib ⁊ diffluentib toto
ore blasphemo. Quos ꝑseptem ferme di¬
es incessant̾ uomens: tandẽ cũ illis miserã
expuit animã. ¶Io qͦnte coram aliqͣndo
ma lachia. ꝙ ppłm ex hortante: mulier qͦda
infelix ausa ẽ. int̾rumꝑe sermonẽ clamo¬
rib imꝓbis: ñ deferens sacerdoti ⁊ sp̃ui
qͥ loq̃batur. Erat autem de ꝓgenie ĩpia:
⁊ sp̃m habens in narib blasphemias contu¬
meliasq euomebat in scm: dicens hyro¬
chrita ⁊ inuasorem aliene hereditatis:
s& caluiciei illiꝰ imyꝑans. At ille nichil
respondit ei. sicut erat u̾ecundꝰ ⁊ mitis:
s dñs respondit ꝓ eo. Uersa illa in insa¬
niam ẽ dño iudicante: ⁊ crebris uocib
clamitans se suffocari a malachia: morte
demũ horrenda luit pecẽm blasphemie.
Sic misera assumens adu̾sus malachiam

Expanded text:
digna linguae procacis mercede donatus est. digna linguae procacis mercede donatus est. Intumuit et computruit lingua maledica, vermibus ex ea scatentibus, et diffluentibus toto ore blasphemo: quos per septem ferme dies incessanter vomens, tandem cum illis miseram exspuit animam. 29. Loquente coram aliquando Malachia, et populum exhortante, mulier quaedam infelix ausa est interrumpere sermonem clamoribus improbis, non deferens sacerdoti, et spiritui qui loquebatur. Erat autem de progenie impia, et spiritum habens in naribus, blasphemias contumeliasque evomebat in Sanctum, dicens hypocritam et invasorem alienae haereditatis, sed et calvitiei illius improperans. At ille nihil respondit ei, sicut erat verecundus et mitis: sed Dominus respondit pro eo. Versa illa in insaniam est, Domino judicante: et crebris vocibus clamitans se suffocari a Malachia, morte demum horrenda luit peccatum blasphemiae. Sic misera assumens adversus Malachiam
Abbreviated transcription (Latin):
it uͦ consilium p̃fatum scismaticũ inseqͥ:
eo quod seduceret multos ex insignibus
lachiam atq ecclie unitatem. Et fecit
sic. L sine difficultate itambreui uniũ¬
sas sepunt uias eius ꝑ gram sibi a dño da¬
tam ⁊ quã habebat ad om̃s: ut malignꝰ
ille coactus sit dare manꝰ. reddere inlig¬
nia ⁊ quiescere de rel. quo m omm sub¬
iectione. Ita malachias licet de reliqͦ ꝑ¬
multa ꝑicła et labores ꝓsꝑabatur indi¬
es ⁊ confortabatur: magis ac magis
abundans in spe ⁊ uirtute spc scĩ.¬
ec modo malafessd et decrac¬
tores malachie corut dẽ. Quidam
uerli grã grãm habens pͥnerpumn ⁊ po¬
tentũ. etiam ipsius regis quoo cẽt ad¬
ulator ⁊ garrulus ⁊ potens in lingua
fauebat ꝑ omnia adu̾sariis malachie
iꝓcatiter cuebatur partem coꝵ. Sco
bat absenti: irreuerenter occurreis
eun ommi loco: maximeq ubi celebrio¬
rib illum sciret eẽ conuentib. Sed cito

Expanded text:
it vero consilium, praefatum schismaticum insequi it vero consilium, praefatum schismaticum insequi eo quod seduceret multos ex insignibus lachiam, atque Ecclesiae unitatem. Et fecit sic: et sine difficultate ita in brevi universas sepivit vias ejus per gratiam sibi a Domino datam, et quam habebat ad omnes, ut malignus ille coactus sit dare manus, reddere insignia, et quiescere de reliquo in omni subjectione. Ita Malachias, licet per multa pericula et labores, prosperabatur in dies, et confortabatur magis ac magis, abundans in spe et virtute Spiec modo malefactores, sed et detractores Malachiae corripuit Deus. Quidam, verbi gratia, gratiam habens principum et potentum, etiam ipsius Regis, quod esset adulator et garrulus, et potens in lingua; favebat per omnia adversariis Malachiae, et procaciter tuebatur partem eorum: Sabat absenti, irreverenter occurrens ei in omni loco, maximeque ubi celebrioribus illum sciret interesse conventibus. Sed cito
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ in saluatus sit sanguis innoxius
in die illa÷ sed et nocentiũ multoꝵ añe
malachie meritis euascrint ad salutẽ.
Et apprehendit om̃s circũquaq timor:
audientes quomͦ duos inimicoꝵ eiꝰ qui
uidererur serꝯciores ⁊ fortiores inge¬
ueration⁊ sua sic subita uirtute ꝓstra¬
uit ds: istum loquor qui in manib ẽ. et eũ
de quo suꝑius dixi. Alterum enĩ terribili¬
ter multatum incoore alterũ misericor¬
diter mutatũ inc. ambos mirabilit̾
cõprehendit in consiliis que cogitabant.
his ita ꝑaccis. cepit iã in ciuitate ep̃e cota
ubertate disponere ⁊ordinare de om̃ib
ꝑtinentib ad ministeriũ suũ: ñ tamen
sine continuo discrimine utce sue. Nam
isiiam nemo qui palam noceret:abni¬
sidiantib cam̃ nec locis satis tutꝰ ep̃o erat.
nec tempꝰ feiacum. Et depucati sunt
ei uiri armati ad custodiam die ac noc¬
te: sed ille magis in dño confidebat. Fu¬

Expanded text:
quod non modo salvatus sit sanguis innoxius quod non modo salvatus sit sanguis innoxius in die illa; sed et nocentium multorum animae, Malachiae meritis, evaserint ad salutem. Et apprehendit omnes circumquaque timor, audientes quomodo duos inimicorum ejus, qui viderentur ferociores et fortiores in generatione sua, sic subita virtute prostravit Deus: istum loquor, qui in manibus est, et eum de quo superius dixi. Alterum enim terribiliter mulctatum in corpore, alterum misericorditer mutatum in corde, ambos mirabiliter comprehendit in consiliis, quae cogitabant. 27. His ita peractis, coepit jam in civitate Episcopus tota libertate disponere et ordinare de omnibus pertinentibus ad ministerium suum, non tamen sine continuo discrimine vitae suae. Nam etsi jam nemo qui palam noceret, ab insidiantibus tamen nec locus satis tutus Episcopo erat, nec tempus feriatum. Et deputati sunt ei viri armati ad custodiam die et nocte: 671 sed ille magis in Domino confidebat. Fu
Abbreviated transcription (Latin):
ille totam spem suã ponens in dño. tota
alacritate ꝑrexit: crib tantũ comitatꝰ
discipulis paratis mori cũ eo. Quint
calcato lumie domꝰ. repente se medio
intulit armatoꝵ scuto fidei ipse muni¬
tus: concidere facies omniũ. quir pauior
irruit suꝑeos: ita ut dic̃e posset ep̃c. Qͥ
tribulant me inimicimei: ipsi infir¬
matist̃ & ceciderunt. Hoc u̾bum uer̃
est. Uideres hostiam stantem: carnifi¬
ces ferro armatis manib undiq circũ¬
stantes: & qui immolaret ñ erat. Pu¬
tares stupere lac̾tos: sic ñ fuit qͥ exten¬
deret manũ. Nam & is quoq qui caput
malicie uidebatur: assurgit ei potius
dederas in mortem pontificis: Hoc
cem offerunt: qui necem parauerant.
Non ẽ qͥã abnuat: quies uite ꝑicło q̃si¬
erat eam. Itaq facta ẽ pax: ꝙ tam firma
ut ab illa die hostem sacerdos ñ mͦ pa¬
catum habuerit. sed subditũ. sed deuo¬
tum. Quꝯ audito fideles quiq gauisi st̃

Expanded text:
ille totam spem suam ponens in Domino, tota ille totam spem suam ponens in Domino, tota alacritate perrexit, tribus tantum comitatus discipulis, paratis mori cum eo: qui ut calcato limine domus repente se medio intulit armatorum, scuto fidei ipse munitus; concidere facies omnium, quia pavor irruit super eos, ita ut dicere posset Episcopus: Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt, et ceciderunt . Hoc verbum verum est. Videres hostiam stantem, carnifices ferro armatis manibus undique circumstantes: et qui immolaret, non erat. Putares stupere lacertos: sic non fuit, qui extenderet manum. Nam et is quoque, qui caput malitiae videbatur, assurgit ei potius dederas in mortem Pontificis? Hoc cem offerunt, qui necem paraverant. Non est quod abnuat, qui et vitae periculo quaesierat eam. Itaque facta est pax, et tam firma, ut ab illa die hostem Sacerdos non modo pacatum habuerit, sed subditum, sed devotum. Quo audito, fideles quique gavisi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cendere: ut faciat pacem. Respondenti¬
b qͥ assistebant. ipsũ potiꝰ ad ep̃m debere
uenire: eccłiam eẽ cõpetentiorẽ locũ fir¬
mande pacis: siqͥdem p̃senserant dolum:
subiungunt qͥ missi erant hoc tutũ ñ ẽẽ pͥn¬
cipi: timere eũ capiti suo: nec se credere
turbis que se ante hos dies causa ep̃i ꝓpe¬
modũ int̾emissent. Contendentib in hẽ
militate tyrannũ: ⁊ si ñ: uinco tam̃. exhibers
oui pastor. lac̾dos laico. qͦd mͥ ille debuerat.
Uos qͦq quod in me ẽ ñ paru edifico exem¬
plo tali. Quid enĩ si contingat occidi. N
recuso mori: ut uos uice ex me teneatis
Haud aliamsane formã quã ab illo acce¬
piraꝰ. qͥ humiliauit semetipsũ factꝰ obedi¬
ens usq ad mortẽ. Quis mͥ det hane relin¬
quere filiis signatã sanguine meo: Exꝑi¬
mini e̾te an sac̾dos ur̃ digne satis axpo
didic̾it morte ũ timere ꝓ xp̃o. Et surgeis
tũ xp̃i gregẽ desolatũ relinquetꝰ. ierũ

Expanded text:
cendere, ut faciat pacem. Respondenticendere, ut faciat pacem. Respondentibus qui assistebant, ipsum potius ad Episcopum debere venire; ecclesiam esse competentiorem locum firmandae pacis: siquidem praesenserant dolum. Subjungunt qui missi erant, hoc tutum non esse principi: timere eum capiti suo, nec se credere turbis, quae se ante hos dies causa Episcopi propemodum interemissent. Contendentibus in hunc militate tyrannum, et si non, vinco tamen exhibens ovi pastor, sacerdos laico, quod mihi ille debuerat. Vos quoque, quod in me est, non parum aedifico exemplo tali. Quid enim si contingat occidi? Non recuso mori, ut vos vitae ex me teneatis . Haud aliam sane formam, quam ab illo accepimus, qui humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem. Quis mihi det hanc relinquere filiis signatam sanguine meo? Experiemini certe, an sacerdos vester digne satis a Christo didicerit, mortem non timere pro Christo. » Et surgens, tum Christi gregem desolatum relinqueret. 26. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
& insipiens. Ibat homo gyrouagꝰ. ⁊ alt̾ sata¬
nas circuibat t̾ram ⁊ ꝑ ambulabat eã in¬
signia sac circũfens. Que uͥq ostentans.
ubiq eoꝵ grã receptabat᷑: concilianꝰ sibi
animos omniũ:⁊ a malachia qͦsq potutis¬
set aũtens. Hec ille. S Erat autẽ pͥn¬
ceps qͥdam de potentiorib inique ꝓgeni¬
ei. quẽ rex pͥusqͣ. ciuitatẽ exiret. iurare
coegerat pacem tenere ep̃o: acceptisab
co insuꝑ obsidib multis. Is post regis exi¬
tum nichilominꝰ ciuitatẽ ing̾ssus ⁊ ꝯsiliũ
habuit cũ ꝓpinqͥs ⁊ amicis: qͣm scm̃ dolo te¬
nerent.⁊ occid̾ent. Timebant uͦ plebẽ. Et
comurantes in necẽ malachie ꝯstituere locũ
⁊ diẽ: & tͣditor dedit eis signũ. Ipso die cum
uesꝑtina iam sollẽnia in eccłia celebraret
antistes cũ uniu̾so clero ⁊ multitudine po¬
puli: mittit ad ipsũ. neqͣm ille in u̾bis pa¬
cificis in dolo. rogans qͣtinꝰ ad se dignet᷑ des¬

Expanded text:
 stultus et insipiens. Ibat homo gyrovagus, et alter sata stultus et insipiens. Ibat homo gyrovagus, et alter satanas circuibat terram, et perambulabat eam, insignia sacra circumferens: quae ubique ostentans, ubique eorum gratia receptabatur, concilians sibi per haec animos omnium, et a Malachia, quosque potuisset, avertens. Haec ille. 25. Erat autem princeps quidam de potentioribus iniquae progeniei, quem Rex priusquam civitatem 670 exiret, jurare coegerat pacem tenere Episcopo, acceptis ab eo insuper obsidibus multis. Is post Regis exitum nihilominus civitatem ingressus, consilium habuit cum propinquis et amicis, quomodo sanctum dolo tenerent, et occiderent: timebant vero plebem. Et conjurantes in necem Malachiae, constituere locum et diem, et traditor dedit eis signum. Ipso die cum vespertina jam solemnia in ecclesia celebraret Antistes cum universo clero et multitudine populi, mittit ad ipsum nequam ille in verbis pacificis in dolo, rogans quatenus ad se dignetur des
Abbreviated transcription (Latin):
iguem de celo ⁊ mͦ de simili clarificatꝰ est
ds̃: in seruo suo malachia. ¶ Anno eta¬
so incubatore. intrauit ardinacha: ponti¬
fer ⁊ metpolitanꝰ totiꝰ hybernie. Rege uͭ
cec̾isq qͥ intͦduxant eũ ad ꝓp̾a remeantib
ipse remanet in manu dei: & remanent
illi foris pugne. intꝰ timores. Nam ecce ui¬
ꝑ ea soboles. frendens & uociferans se exhe¬
redari: dota se intꝰ ⁊ foris suscitat adu̾su
uidens sibi imminere fugã: tulit secũ
insignia quedã sedis illius: textũ scilicec
euangelioꝵ qͥ fuit beati patricui: bacłm¬
q auro tectum: ⁊ gẽmis p̃ciosissimis ador¬
natũ. quẽ nominaut bacłm iħu: eo qͦd
ipse dñs ut ferc opinio. eũ siuis manib
tenuerit acq formauerit. Et hec summe
dignitatis ⁊ uen̾ationis in gente illa. Nẽpe
notissima st̃ celeberrimaq in ppłis: atq
in ea reuentia apud om̃s: ut qͥ illa habere
uisus fuerit. ipsum habeat ep̃m ppłs stultꝰ

Expanded text:
ignem de coelo . Et modo de simili clarificatus est ignem de coelo . Et modo de simili clarificatus est Deus in servo suo Malachia. CAPUT Xso incubatore, intravit Ardmacha, pontifex et metropolitanus totius Hiberniae. Rege vero caeterisque, qui introduxerant eum, ad propria remeantibus, ipse remanet in manu Dei, et remanent illi foris pugnae, intus timores. Nam ecce viperea soboles, frendens et vociferans se exhaeredari, tota se intus et foris suscitat adversuvidens sibi imminere fugam, tulit secum insignia quaedam Sedis illius, textum scilicet Evangeliorum, qui fuit beati Patricii, baculumque auro tectum, et gemmis pretiosissimis adornatum, quem nominant baculum Jesu, eo quod ipse Dominus ut fert opinio eum suis manibus tenuerit, atque formaverit. Et haec summae dignitatis et venerationis in gente illa. Nempe notissima sunt celeberrimaque in populis, atque in ea reverentia apud omnes, ut qui illa habere visus fuerit, ipsum habeat episcopum populus
Abbreviated transcription (Latin):
rant oꝑa tenebrarũ. Deniq ipse qͥ pͥncep
exticerat tanti mali. fulmine ꝑcussus
interiit cũ trib aliis: ꝙ fuere consorteᷤ
mortis. qͥ fuerant participes sceleris.E
rũ sequenti die inuenta st̃ corpora semi¬
usta. ⁊ putida: herentia ramis arboreis
ubi queq spc̃ eleuãs allisisset. Alu qͦq tres
semiuiui inuentist: cet̾ om̃s circũquaq
disꝑsi. Illos autẽ qͥ cũ malachia erant qͣ¬
uis primoᷤ loco: tempestas omnino ñ teci¬
git: nec qͥcqͣm molestie intulit. In facto isto
recens capinꝰ exꝑim̃tũ ueritatis u̾bi illi: qͥa
orõ iusti penetrat celos. Sed ⁊ nouũ antiqui
exemplũ miracłi. qͦ olim tota egypto uer¬
sante in tenebris. soł isrł in lumine man¬
sit: dicente scͥptura. ebicũq isrł exat: lux
erat. Huc mͥ accurrat ⁊ factũ scĩ helye: nẽ
qͥdem ab extremis t̾re nubes &r pluuias
educentis: nc̃ uͦ suꝑ blasphemos euocanti

Expanded text:
rant opera tenebrarum. Denique ipse, qui princeps rant opera tenebrarum. Denique ipse, qui princeps exstiterat tanti mali, fulmine percussus interiit cum tribus aliis: et fuere consortes mortis, qui fuerant participes sceleris. Quorum sequenti die inventa sunt corpora semiusta, et putrida, haerentia ramis arborum, ubi quemque spiritus elevans allisisset. Alii quoque tres semivivi inventi sunt: caeteri omnes circumquaque dispersi. Illos autem qui cum Malachia erant, quamvis proximos loco, tempestas omnino non tetigit, nec quidquam molestiae intulit. In facto isto recens capimus experimentum veritatis verbi illius, quia oratio justi penetrat coelos . Sed et novum antiqui exemplum miraculi, quo olim tota Aegypto versante in tenebris, solus Israel in lumine mansit, dicente Scriptura: Ubicunque Israel erat, lux erat . Huc mihi occurrit et factum sancti Eliae, nunc quidem ab extremis terrae nubes et pluvias educentis , nunc vero super blasphemos evocantis
Abbreviated transcription (Latin):
introducent malachiã. ¶ Et ecce con¬
ciliũ malignantiũ ex adu̾so. Quidã de
filuis belial ꝓmptꝰ ad maliciam. potens
in iniqͥtate: sciens locum ubi parit̃ con¬
uenire decreuissent: multis aggregatis
sibi latent̃ uicinũ occupat collẽ emmer¬
tẽ e regione : unde illis tractantibr alia. re¬
pentino impetu suꝑ in cautos irruerent.
⁊ int̾ficent inocentes. Condixant enĩ
etiã regem cum ep̃o trucidare: ut ñ ec̃t
qͥ uindicaret sangumẽ iustũ. R es mno¬
tuit malachie ⁊ int̾ns eccłiam erat enĩ
ꝓpe: eleuatis manib orauit ad dñm Et
ecce nubes ⁊ caligo s & tenebrosa aqua
in nubib aeris: diem u̾terunt in noc¬
tem. F ulgura qͦq & tonitrua. ⁊ horribi¬
lis spẽ ꝓcellarum diem ultimũ minitan¬
tur: uicinãq clem̃ta intentant omnia
mortẽ. Et ut scias lector quod oratioma¬
lachie concusserit elem̃ta: solos int̾cepit
tempestas qͥ querebant animã eiꝰ: solos
turbo tenebrosus inuoluit. qͥ paraue¬

Expanded text:
ent Malachiam. Et ecce consilium malignantium ex adverso. Quidam de filiis Belial promptus ad malitiam, potens in iniquitate, sciens locum ubi pariter convenire decrevissent, multis aggregatis sibi, latenter vicinum occupat collem eminentem e regione: unde illis tractantibus alia, repentino impetu super incautos irruerent, et interficerent innocentes. Condixerant enim etiam Regem cum episcopo trucidare, ut non esset qui vindicaret sanguinem justum. Res innotuit Malachiae, et intrans ecclesiam erat enim prope elevatis manibus oravit ad Dominum, et ecce nubes et caligo, sed et tenebrosa aqua in nubibus aeris, diem verterunt in noctem. Fulgura quoque et tornitrua et horribiles spiritus procellarum, diem ultimum minitantur, vicinamque elementa intentant omnia mortem. 23. Et ut scias, lector, quod oratio Malachiae concusserit elementa; solos intercepit tempestas, qui quaerebant animam ejus; solos turbo tenebrosus involvit, qui parave
Abbreviated transcription (Latin):
nimis intolerabile cemens & ne detius qͥd
inde contingeret timens: elegit potius pa¬
t̃nis reb et pat̾e renuntiare. quam patͥ suo.
uel sͥ quamlibet infamiam ex sua cohabi¬
ministraret cderico comitatus. Cumq de¬
hinc intranscensu mont ᷤ senisii fatigaret᷑.
et laboris impatiens corꝑe dificeret: uires
suas niuem mandendo reꝑare demptabãt.
Nec enim aliud qͦ ues ceretur: presto fuit.
Qd minister illius aduertens doluit: et ne
forte quid edendum hab̃etur in sacculo qͥ
asino eorum uehebatur. diligent̃ inuestigare
cepit: et mox contͣ spem. panem in eo intidiᷤ¬
simum repꝑit. Q ille refectus recreatus ẽ:
& tuȩ incolumis redonatus.

Expanded text:
nimis intolerabile cernens, et ne deterius quid nimis intolerabile cernens, et ne deterius quid inde contingeret timens, elegit potius paternis rebus et patriae abrenuntiare, quam patri suo vel sibi quamlibet infamiam ex sua cohabiministraret clerico comitatus. Cumque dehinc in transcensu montis Senisii fatigaretur, et laboris impatiens corpore deficeret, vires suas nivem mandendo reparare tentabat. Nec enim aliud quo vesceretur, praesto fuit. Quod minister illius advertens, doluit et ne forte quid edendum haberetur in sacculo qui asino illorum vehebatur, diligenter investigare coepit, et mox contra spem panem in eo nitidissimum reperit. Quo ille refectus, recreatus est, et vitae incolumis redonatus
Abbreviated transcription (Latin):
facturum m̃te ꝓponit.
xinde cum corꝑis sanitas. iuuenilis
latim feruor animi eius a religioso ꝓposito
tepescere: intantum ut scłi uias magis in¬
gredi quam relictis eis monachus fieri cu¬
ꝑet. Stucdiũ qͦ litterarũ in qͦ se magnoꝑe
solebat gertere. sensim p̾ponere: ac iuueni¬
lib ludis cepit oꝑam dare. Ueruntñ pia
dilectio et diligens pietas. quas in matrẽ
suam habebat: ñ nicħ eum ab istis restrin¬
gebant. Defuncta uͦ illa: ilico nauis cordiᷤ
eius quasi ꝑdita anchora. in fluctus scli
de illo facturus erat. ne animam suam pa¬
ce transitoria poticus ꝑderet: infestũ ei et
intestinũ bellum generauit: hoc ẽ animũ
patris eius acerbo contra illum odio in¬
flaminauit: intm̃ ut eque aut cerde ma¬
gis ea q̃ bene sicut q̃ ꝑꝑam faciebat ĩseq̃ret᷑.
Nec aliqua poterat patrem humilitate le¬
nire: s quanto illi se exibebat humiliorem.
tanto illum sͥ sentiebat aspiorem. Quod

Expanded text:
facturum mente proponit. facturum mente proponit. 4. Exinde cum corporis sanitas, juvenilis latim fervor animi ejus a religioso proposito tepescere, intantum ut saeculi vias magis ingredi, quam relictis eis monachus fieri cuperet. Studium quoque litterarum, in quo se magnopere solebat exercere, sensim postponere, ac juvenilibus ludis coepit operam dare. Verumtamen pia dilectio et diligens pietas, quas in matrem suam habebat, nonnihil eum ab istis restringebant. Defuncta vero illa, illico navis cordis ejus quasi anchora perdita in fluctus saeculi de illo facturus erat, ne animam suam pace transitoria potitus perderet, infestum ei et intestinum bellum generavit. Hoc est, animum patris ejus acerbo contra illum odio inflammavit intantum, ut aeque, aut certe magis ea quae bene, sicut quae perperam faciebat, insequeretur. Nec aliqua poterat patrem humilitate lenire, sed quanto illi se exhibebat humiliorem, tanto illum sibi sentiebat asperiorem. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cupiens: uenit ad quendã sͥ notum abba¬
tem. rogans illum ut se monach ⁊i fac̾et.
Sed abbas uoluntate illius agnita. qd̾
petebat inscio patre illius. ne offendẽt ani¬
mum illius: facere recusaiit. At ille in ꝓ
posito suo ꝑstans. orabat dm̃ quatinus ĩ¬
firman mereret᷑: ut uel sic ad monachicũ
quem desiderabat ordinẽ suscipetur. Mi¬
ra res.At enim ds declararet quantum
etiam in aliis de suȩ pietatis auditu confi¬
dere posset: p̃ces illius exaudiuit: & illi
ꝓtinus ualidam corꝑis infirmitatẽ ĩmisit.
Acrit gͥ infirmatꝰ ad abb̃em mittit. mortẽ
se timere ꝓnuntiat: orat ut monachus fiat:
p̃fato timore obstante ñ fit qd postulat.
Et hoc quidem: quantum adhumanũ
fallunt. seruum suum ip̃ius loci conu̾sati-¬
õe noluit implicari: ꝓpderea qđ alios qͦs¬
dam in sinu miȩ suȩ reconditos habebat:
qͦs ut postmodum clariit. magis ꝑ illum
ad suam uoluntatẽ in posterum dispone¬

Expanded text:
cupiens, venit ad quemdam sibi notum abbacupiens, venit ad quemdam sibi notum abbatom, rogans illum ut se monachum faceret. Sed abbas, voluntate illius agnita, quod petebat inscio patre illius, ne offenderet animum ejus, facere recusavit. At ille in suo proposito perstans oravit Deum, quatenus infirmari mereretur, ut vel sic ad monachicum quem desiderabat, ordinem susciperetur. Mira res! Ut enim Deus declararet quantum etiam in aliis de suae pietatis auditu confidere posset, preces illius exaudivit, ac illi protinus validam corporis debilitatem immisit. Acriter igitur infirmatus ad abbatem mittit, mortem se timere pronuntiat, orat ut monachus fiat: praefato timore obstante non fit quod postulabat, et hoc quidem quantum ad humanumfallunt, servum suum ipsius loci conversatione noluit implicari, propterea quod alios quosdam in sinu misericordiae suae reconditos habebat, quos ut postmodum claruit magis, per illum ad suam voluntatem in posterum dispone
Abbreviated transcription (Latin):
dapifero inuenit. Nam familiã suam
ut sͥ uidebatur qm̃ acitunnus erat. ad col¬
ligendas messes miserat. Ingrediens itaq
puer a dominouocat᷑. Accedit: atq ad pedeᷤ
ei sedet. Int̾rogat᷑ iocunda affabilitate qͥs
sit. uel unde: quidq uelit. Respondet ille
ad int̾rogata: iuxta qđ rem eẽ sciebat. Tunc
ad imꝑium di. panis ei nitidissimus ꝑ da¬
piferum affertur:eoq: coram eo refigtur.Ma¬
ne gͥ cum quid uid̾it ande oculos m̃tis redu¬
cet: sicut puer simplex et innocens se uera¬
cit̃ in cęlo. et ex pane dei refectum fuisse cre¬
debat. Hocqͦ coram aliis ita ẽẽ publice
asserebat. Creint gͥ puer: & ab omnibus
diligebat᷑. M ores & enim ꝓbi in eo erant:
qui magnoꝑe illum diligi faciebãt. Tradit᷑
litt̃is: discit. & in breui plurmum ꝓficit.
N ecdum attigerat etatis annum quintũ
decimũ. & iam qͣlit̃ scđm dm uitã melius
instituere posset. m̃te tractabat: idq concep̃

Expanded text:
dapifero invenit. Nam familiam suam, dapifero invenit. Nam familiam suam, ut sibi videbatur, quoniam autumnus erat, ad colligendas messes miserat. Ingrediens itaque puer, a domino vocatur. Accedit, atque ad pedes ejus sedet. Interrogatur jucunda affabilitate quis sit, vel unde quidve velit. Respondet ille ad interrogata, juxta quod rem esse sciebat. Tunc ad imperium domini panis ei nitidissimus per dapiferum affertur, eoque coram ipso reficitur. Mane igitur cum quid viderit ante oculos mentis reduceret, sicut puer simplex et innocens se veraciter in coelo et ex pane Domini refectum fuisse credebat, hocque coram aliis ita esse publice asserebat. 3. Crevit ergo puer et ab omnibus diligebatur. Mores etenim probi in eo erant, qui magnopere eum diligi faciebant. Traditur litteris, discit, et in brevi plurimum proficit. Necdum attigerat aetatis annum quintum decimum; et jam qualiter secundum Deum vitam melius instituere posset, mente tractabat, idque concepi
Abbreviated transcription (Latin):
fint uita eius. in hac dum uirit ꝑmansit:
in hac finem uitȩ sortm ꝓmernt. Gundul¬
fus atitem crta diem obitus siti sp̃to scło mo¬
nachus factus: monachus defunctus est.
t anselmus filius horum.
cum puer paruulus eẽt:. mat̾ins ꝓut
etas sua patiebatur colloquns libent̃ ani¬
mum intendebat. Et audito unum dm̃
continente suspicat᷑ e: utpote puer inter
montes nutͥtus. celum montibꝰ incumbe:
inqͦ & aulam di ẽẽ eamq: ꝑ montes adiri
posse. Cumq: hoc sepius animo uoluẽt:
contigit ut qͣdã nocte ꝑuisũ uidet se de¬
be montis cacum̃ ascendẽ: et ad aulã mag
set ascendẽ: uidit in planicie qͣ ꝑgebat ad
pedem montis mulieres quȩ regis erant
ancillȩ segetes metere: s hoc nimis negli¬
genter faciebãt. et desidiose. Quarum
puer desidiam dolens atq redarguens:
ꝓposuit animo se apud deum regem ip¬
sas accusaturum. D ehinc monte tͣnscen¬
so. regiamaulam subit: dm̃ cum solo suo

Expanded text:
fuit vita ejus, in hac dum vixit permansit, fuit vita ejus, in hac dum vixit permansit, in hac finem vitae sortiri promeruit. Gundulphus vero circa diem obitus sui, spreto saeculo monachus factus, monachus defunctus est. 2. At Anselmus filius horum, cum puer parvulus esset, maternis, prout aetas sua patiebatur, colloquiis libenter animum intendebat. Et audito unum Deumcontinentem, suspicatus est, utpote puer inter montes nutritus, coelum montibus incumbere, in quo et aulam Dei esse, eamque per montes adiri posse. Cumque hoc saepius animo volveret, contigit ut quadam nocte per visum videret se debere montis cacumen ascendere, et ad aulam magnset ascendere, vidit in planitie qua pergebat ad pedem montis mulieres, quae regis erant ancillae, segetes metere, sed hoc nimis negligenter faciebant et desidiose. Quarum puer desidiam dolens ac redarguens, proposuit animo se apud dominum regem ipsas accusaturum. Dehinc monte transcenso, regiam aulam subit. Dominum cum solo suo
Abbreviated transcription (Latin):
Nstituta inte & conuersationis anselmi
cantuariengis archiep̃z litterarum memo¬
riȩ traditurus. pͥmo omniũ uocata in
rentum eiꝰ: ut hinc lector aduertat. et de
nobilit sunt in augusta citntate conu̾sati.
Quȩ ciuita ᷤᷤ consinis burgundiȩ. & lango¬
bardiȩ. ermẽbergã in se edidit: gundul¬
fum in langobardia natum qiuem stn ex
aduena fecit. Comuncti sunt lege coniu¬
gali. ambo diuituis ñ ignobiles. s moribus
ex quadam parde dissimiles. Gundulfus
enimꝰ scłan deditꝰ intȩ. ñ adeo curam suis re¬
b impendere: s habita frequent̃ ab re dist̾¬
buere: in tantũ ut ñ mͦ largus atq: beneficu ᷤ
uerum etiam ꝓdigus. atq uastator a ñnull
estimaretur. E rmemberga uͦ bonis studi¬
is seruiens. domus curam bene gerens. sua
cum discretioẽ dispensans. atq: conseruans :
bone matͥffamilias officio fungebatur. Mo¬
res erant ꝓbi. & trreprehensibiles: ac itxta
rectam considerationẽ ratiõe subnixi. Hȩc

Expanded text:
nstituta vitae et conversationis Anselmi Cantuariensis archiepiscopi litterarum memoriae traditurus, primo omnium vocata in rentum ejus, ut hinc lector advertat de nobiliter sunt in Augusta civitate conversati. Quae civitas confinis Burgundiae et Langobardiae, Ermembergam in se edidit; Gundulphum in Langobardia natum, civem sui ex advena fecit. Conjuncti sunt lege conjugali, ambo divitiis non ignobiles, sed moribus ex quadam parte dissimiles. Gundulphus enim saeculari deditus vitae, non adeo curam suis rebus impendere, sed habita frequenter ab re distribuere, intantum ut non modo largus atque beneficus, verum etiam prodigus atque vastator a nonnullis aestimaretur. Ermemberga vero bonis studiis serviens, domus curam bene gerens, sua cum discretione dispensans atque conservans, bonae matrisfamilias officio fungebatur. Mores erant probi et irreprehensibiles, ac juxta rectam considerationem ratione subnixi. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
chiep̃i cantuariensis titulatũ. & talit̃ do ad¬
iuuante. curaui dispone: ut quanuis aliud
opꝰ qd p̃signauimus ex maiori parte de eiꝰdẽ
umi conu̾satione su bsistat: ita tñ in sua
materiaitegre narratioĩs formam p̃tendat:
ut nec illud istius. nec istud illius ꝓmutua
sui cognitioẽ. multum uideatur indigere.
Plene tñ actus eius scire uolentib: nec illud
sine. isto. nec istud sine illo sufficere posse ꝓ¬

Expanded text:
chiepiscopi Cantuariensis titulatum, taliter, Deo adchiepiscopi Cantuariensis titulatum, taliter, Deo adjuvante, curavi disponere, ut quamvis aliud opus quod praesignavimus ex majori parte de ejusdem viri conversatione subsistat; ita tamen in sua materia integrae narrationis formam praetendat, ut nec illud istius, nec istud illius pro mutua sui cognitione multum videatur indigere. Plene tamen actus ejus scire volentibus, nec illud sine isto, nec istud sine illo sufficere