comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oculis cordis uidere ualeam᷑. In coluinis ac beatus
consentio: augustinꝰ indño salutẽ. E go
ꝓpt̾ea ut ad nos uenires rogaui: qm̃ in libris
tile li alde sum tuo delectat᷑ ingenio. Pinde uolui
ut quedã nr̃a opuscula quȩ arbitrat᷑ sũ tͥ eẽ neces¬
saria ñ ꝓcul a nob̃ posit᷑. s potiꝰ apud nos legeres. ut
ea que forte miñ intellexisses. ñ difficult̾ p̃sens int̾¬
rogares. atq er nr̃a sermocinatione mutuoq collo¬
quio qntumdñs et nob̃ ꝓmere. et tͥ caꝑe tͥbuiss. qͥd
in libris tius eñidandũ eĩt ipse cognosceres ipse em̃i¬
dares. Eius quippe es facultatis ut possis ea quȩ
senseris explicare. eiꝰ porro ꝓbitatis et humilitatis
ut merearis uera sentire. Q nc̃ in eadẽ sũ q̃nec tͥ de¬
bet displicere sententia. Unde te nuꝑ ammo¬
nui ut in his quȩ a nob̃ elaborata apud te legis.
signa facias ad ea loca quȩ te mouent. et cũ his

Expanded text:
oculis cordis uidere ualeamus. incolumis ac beatus oculis cordis uidere ualeamus. incolumis ac beatus CONSENTIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Ego propterea, ut ad nos uenires, rogaui, quoniam in libris tuis ualde sum tuo delectatus ingenio. proinde uolui, ut quaedam nostra opuscula, quae arbitratus sum tibi esse necessaria, non procul a nobis positus sed potius apud nos legeres, ut ea, quae forte minus intellexisses, non difficulter praesens interrogares atque ex nostra sermocinatione mutuoque conloquio, quantum dominus et nobis promere et tibi capere tribuisset, quid in libris tuis emendandum esset, ipse cognosceres, ipse emendares. eius quippe es facultatis, ut possis, quae senseris, explicare, eius porro probitatis et humilitatis, ut merearis uera sentire. et nunc in eadem sum, quae nec tibi debet displicere, sententia, unde te nuper admonui, ut in his, quae a nobis elaborata apud te legis, signa facias ad ea loca, quae te mouent, et cum his
Abbreviated transcription (Latin):
ctetur. Neq enim stulti estimandi st̃. qͦs paulꝰ
apłs ne in incertum currerent admonebat dicens.
int̾cludenda atq p̃cidenda ẽ. ne forte. etiam eos
fallaci dilectionis simulatione frustrent᷑. Tu
enim ñ editoꝵ iamame libroꝵ lectori: s ꝓban¬
doꝵ em̃datori in fallor electus es. Nam in illa
epła qm in illis meis libellis uelut p̾faciunculã
p̃culi huiꝰmodi u̾ba conscͥpta sunt. Placuit inqͣm
fluctuantẽ ficdi nr̃ȩ cymbam beati augustini ep̃i
cum sententis tuȩ anchora nͥ morsum altiꝰ p̃sse¬
rit. nos certiꝰ stabilire ñ possit: N enĩ leuis aut
culpata questio in qua ñ solum nicħ ꝓfecit. uerũ
cecitas nr̃e cogitationis incurrit. Hanc a de caute
prudent̃q discuti uellem: ut doctrine tuȩ ingenuq
phennitas ita nebulã nr̃e m̃tis abstergat. ut qd nc̃
cogitare ñ possumꝰ. intelligentie a te declaratum:

Expanded text:
ctetur. Neque enim stulti aestimandi sunt, quos Paulus ctetur. Neque enim stulti aestimandi sunt, quos Paulus apostolus, ne in incertum currerent admonebat dicens, intercludenda atque praecidenda est, ne forte etiam eos fallaci dilectionis simulatione frustretur. Tu enim non editorum jam a me librorum lector, sed probandorum emendator, ni fallor, electus es. Nam in illa epistola, quam in illis meis libellis velut praefatiunculam praetuli, hujusmodi verba conscripta sunt: « Placuit, inquam, fluctuantem fidei nostrae cymbam beati Augustini episcopi cum sententiae tuae anchora nisi morsum altius presserit, nos certius stabilire non possit? Non enim levis aut culpata quaestio, in qua non solum nihil profecit, verum caecitas nostrae cogitationis incurrit. hanc a te caute prudenterque discuti uellem, ut doctrinae tuae ingeniique serenitas ita nebulam nostrae mentis abstergat, ut, quod nunc cogitare non possumus, intellegentiae a te lumine declaratum
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ nos scdm̃ iustitiã uiuimꝰ. Ipsauͦ iustitia ꝑ¬
se nequaqm uiuit. nͥ forte ñ huiꝰ humans eqͥ¬
tatis. s illa que ds̃ ẽ. sola asserat eẽ iustitia.
ut nr̃i tm̃ pedes ab ista in qua multi ingredim᷑̃
errons uia de mouente reuocent᷑. Cũ enĩ multu ĩ
illis in qͥbꝰ habitamus insulis dũ recto aduiã ꝑ¬
gunt aggere in tramitẽ tortuosi huiꝰ erroris in¬
curterint: erit ne aliqͥs illic augustinꝰ cuiꝰ aucto¬
ritati cedant. ciuiꝰ doctrine credant. cuiꝰ ingenio
supent᷑: An forte ex illo pat̾nitatis affectu ma¬
uis me occulta cõmonitione. dirig̃e. qͣmuelut
comitem piaui iti̾s increpare. S michi ꝓ
utilitate. animȩ magis qmͣ ꝓ scłi laude curte¬
io cupienti. ñ ẽ initilis ac ꝑinde etiam non¬
amara coargitiotua: maxiine. cumet. iͥ ⁊ ceteris
uttam simul laudẽq paritura sit. Nemo si¬
quidẽ tam iniustus eẽ ut arbitror pot̾. qͥ me
ex eo qd̃ aliqͣndo deuia sum secit᷑. stultitie denotare

Expanded text:
itia nequaquam uiuit, nisi forte non huius humanae aequitatis sed illa, quae deus est, sola adseratur esse iustitia. ut nostri tantum pedes ab ista, in qua multi ingredimur, erroris uia te monente reuocentur. cum enim multi in illis, in quibus habitamus, insulis dum recto ad uiam pergunt aggere, in tramitem tortuosi huius erroris incurrerint, eritne aliquis illic Augustinus, cuius auctoritati cedant, cuius doctrinae credant, cuius ingenio superentur? an forte ex illo paternitatis affectu mauis me occulta admonitione dirigere quam uelut comitem praui itineris increpare? sed mihi pro utilitate animae magis quam pro saeculi laude currere cupienti non eamara coargutio tua; maxime cum et mihi et caeteris vitam simul laudemque paritura sit. Nemo siquidem tam injustus esse, ut arbitror, potest, qui me ex eo quod aliquando devia sum secutus, stultitiae denotare
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniiq serenitas ita nebulã uĩȩ m̃tis abstergat.
ut qd̾ nc̃ cogitare ñ pot̾is. uitelligentis. ame lumi¬
ne declarationis qͦdammͦ uid̾e possis. uide pͥus
utrum ista pecitio cũ tua suꝑiori diffinitione cõ¬
cordet. Suꝑius quippe in eadem ipsa epła in qͣ hoc
petis. apud temet ipsum definisse te dicis. ex fide
ueritatem magis qmͣ ex ratione ꝑcipioportere.

Expanded text:
ngeniique serenitas, ita nebulam vestrae mentis abstergat, ut quod nunc cogitare non potestis, intelligentiae a me lumine declaratum oculis quodammodo videre possitis: vide prius utrum ista petitio cum tua superiori definitione concordet. Superius quippe in eadem ipsa epistola, in qua hoc petis, apud temetipsum definisse te dicis, ex fide veritatem magis quam ex ratione percipi oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
sententia qde nulla falsitate contiincit᷑. Ad illas aut̃
q̃stiones qͣs ante misisti excepta ditusione ꝑ corpꝰ
tinde maiꝰ opꝰ moliendũ ẽ at potui respondi ⁊ ꝑ an
sellũ diacontĩmisi. qͦd te iã accepisse puto. In recenti
aut̃ cõmonitorio tuo cuinẽ respoirdi. ouo q̃zier as
quoꝵ utrumq tractatũ ẽ: unũ latiꝰ. alt̾m breuiꝰ.
de petri scilicet apłi u̾bis. et de anima dñi. Exem¬
plum sane litt̾arũ tuaꝵ. quȩ continent int̾ro¬
gationẽ utrumdi substantia corporalit̾ uelut.
in loco uideri possit et apud nos nescio quomͦ
aberrarunt. nec inueniri cũ diuqueterentur
potuert̃: it̾m admoneo mittere ne graueris.

Expanded text:
sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem quaestiones, quas ante misisti, excepta dei uisione per corpus, unde maius opus moliendum est, ut potui, respondi et per Asellum diaconum misi, quod te accepisse iam puto. in recenti autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo quaesieras, quorum utrumque tractatum est, unum latius alterum breuius, de Petri scilicet apostoli uerbis et de anima domini. exemplum sane litterarum tuarum, quae continent interrogationem, utrum dei substantia corporaliter uelut in loco uideri possit, et apud nos nescio quo modo aberrarunt nec inueniri, cum diu quaererentur, potuerunt, iterum admoneo mittere ne graueris.
Abbreviated transcription (Latin):
petrus ꝓpt̾ hoc et mortius eũgłitatum ut iudi¬
cent᷑ quidẽ scd̃m hoies incarne. uiuant autem
scd̃m ddm̃ sp̃u: non cogit apud inferos intelligi.
ꝓ ipt hoc enĩ in hac uita et mortus eũngłira¬
tum ẽ. id ẽ infidelib et iniqͥs. ut cum credidint.
uidicent᷑ qͥdem scd̾m homines in carne. hoc est
in diu̾sis tribulationib et ipsa morte carnis.
unde idem apłs alio loco dicit. temp̃ eẽ. ut inci¬
piat iudicium a domo dñi. uiuant autẽ scd̾m
dm sp̃u. qͥa et in ipso fuerant mortificati. cum
morte infidelitatis et impietatis detinerent᷑.
Hec expositio u̾boꝵs petricui disciplicet. uł cui
etiam siñ displicet. tam̃ ñ sufficit: querat. ea
scd̃m inferos intellige̾. Qui si ualuerit. ea que¬
suꝑiꝰ me mouere cõmemoraui. ita soluere. ut
es auferat dubitationẽ: imꝑtiat. et mͥ. Qđ
si factũfu̾it.: potuert̃ illa u̾ba ut᷑ꝙ mͦ intelligi. Ista

Expanded text:
Petrus: Propter hoc et mortuis euangelizatum, ut iudiPetrus: Propter hoc et mortuis euangelizatum, ut iudicentur quidem secundum homines in carne, uiuant autem secundum deum spiritu, non cogit apud inferos intellegi. propter hoc enim in hac uita et mortuis euangelizatum est, id est infidelibus et iniquis, ut, cum crediderint, iudicentur quidem secundum homines in carne. hoc est in diuersis tribulationibus et ipsa morte carnis. unde idem apostolus alio loco dicit tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. uiuant autem secundum deum spiritu, quia et in ipso fuerant mortificati, cum morte infidelitatis et impietatis detinerentur. Haec expositio uerborum Petri cui displicet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen sufficit, quaerat ea secundum inferos intellegere. qui si ualuerit illa, quibus me moueri supra commemoraui, ita soluere, ut eorum auferat dubitationem, impertiat et mihi. quod si factum fuerit, poterunt illa uerba utroque modo intellegi; ista
Abbreviated transcription (Latin):
carne dictum ẽ. Ipsa enim reuixit anima redeun¬
te: quia ipsa erat mortua anima recedente. Mor¬
tisicatus gͦ carne dictus ẽ qͥa seđłm solam carnẽ
mortuuis ẽ. uuiuficat᷑ autẽ sp̾̃u: qͥa illo sp̃u ope¬
rante. in qͦ ad qͣs uolebat ueniebat. et p̃dicabat.
eciam ipsa caro iuuificata surgxit. in quamͦ ad
homines uenit. Pinde etiam illud qđ postea di¬
ctum ẽ. de incredulis. qͥ reddent rationẽ ei qͥ para
ut eos hic intelligamꝰ mortuos. qͥ de coꝑe exiert̃.
fiẽrienim pot̾. ut mortuos dixerit infideles. id est
in animamortuos. de qualib dr. dimitte mor¬
tuos ut sepeliant mortuos suos. uiuos autẽ qui
credunt indm. ñ frustra audientes surge qͥ dor¬
mis. et exurge a mortius. et illuminabit de. xp̃c.
De qualib etiã ipse dñs dicit. Ueniet hora ⁊ nẽ
ẽ. quando mortui audient uocem filii di. et qui
audierint uiuerit. Pinde etiã qd̃ sequit᷑: ⁊ dicit

Expanded text:
carne dictum est; ipsa enim reuixit anima redeuncarne dictum est; ipsa enim reuixit anima redeunte, quia ipsa erat mortua anima recedente. mortificatus ergo carne dictus est, quia secundum solam carnem mortuus est, uiuificatus autem spiritu, quia illo spiritu operante, in quo, ad quos uolebat, ueniebat et praedicabat, etiam ipsa caro uiuificata surrexit, in qua modo ad homines uenit. to Proinde etiam illud, quod postea dictum est de incredulis: Qui reddent ut eos hic intelligamus mortuos qui de corpore exierunt. Fieri enim potest ut mortuos dixerit infideles; hoc est in anima mortuos, de qualibus dicitur, Dimitte mortuos, ut sepeliant mortuos suos : vivos autem qui credunt in eum, non trustra audientes, Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus ; de qualibus etiam ipse Dominus dicit, Venit ii dei et, qui audierint, uiuent. proinde etiam quod sequitur et dicit
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum: ita s̃ͥ creauit aĩam di filiꝰ ut &eteris
creat. ñ tam̃ eam carni peccati miscuit. s simi¬
litudim carnis peccati. Sumpsit enĩ ex uugine
uerã quidem carnis substantiã. ñ tam̃ peccati
carnẽ. qͥa ñ ex carnali concupiscentia siue se¬
minatam siue conceptã. mortalẽ sane ac per
et ates mutabilem. tanqm carni pectati sine pecc̃o
simillimã. Ac ꝑ hoc q̃cq de aĩa opinio uera
sit. quarum nullã temere affirmate adhue au¬
deo. ñ tm̃ulã repudiare. qua credunt᷑ anims. ꝓ
meritis nescioquoꝵ suꝑioꝵ actuuĩ suoꝵ singule
in singula corpora tamqͣm in carceres trudi. oerte
anima xp̃i ñ solum immortalis seđm oeterarum
naturam. ẜeoiam nullo mortificata pecc̃o uel
dãpnatione punita ẽ. quib duab causis mors
anime intelligi pot̾. et ideo ñ scdm ipsam dici
potuit. xp̃c uuificat᷑ sp̃u. In ea re quippe uitifi¬
catus ẽ: in qua fuerat mortificatus. Ergo de

Expanded text:
peccatum, ita sibi creauit animam dei filius, ut ceteris peccatum, ita sibi creauit animam dei filius, ut ceteris creat, quam non tamen carni peccati miscuit sed similitudini carnis peccati. sumpsit enim ex uirgine ueram quidem carnis substantiam, non tamen peccati carnem, quia non ex carnali concupiscentia siue seminatam siue conceptam, mortalem sane ac per aetates mutabilem tamquam carni peccati sine peccato simillimam. Ac per hoc, quaecumque de anima opinio uera sit, quarum nullam temere adfirmare adhuc audeo nisi tantum illam repudiare, qua creduntur animae pro meritis nescio quorum superiorum actuum suorum singulae in singula corpora tamquam in carceres trudi, certe anima Christi non solum inmortalis secundum ceterarum naturam sed etiam nullo mortificata peccato uel damnatione punita est, quibus duabus causis mors animae intellegi potest, et ideo non secundum ipsam dici potuit Christus uiuificatus spiritu. in ea re quippe uiuificatus est, in qua fuerat mortificatus. ergo de
Abbreviated transcription (Latin):
moriturꝰ qd̾ semel fecit sepe antea ueniebat in
spu ad quos uolebat. uisis eos admonens sic̃ uole¬
bat. utiq in sp̃u. quo sp̃u et uiuificat᷑ ẽ. cum in
passione eẽt carne mortificat᷑. Quid ẽ enim qd̃
uiuificatus ẽ sp̃u. nisi qd̾ eadem caro qua sola
sp̃u qui in homine ẽ. qͥs audeat dicere. cum mors
anune ñ sit nͥ peccatum: A quo ille oĩno urimui¬
nis fuit: cum ꝓ nob̃ carne mortificaret᷑. Si enum
oĩum hõium animȩ ex illauna st̃ q̃ insufflata ẽ
pͥmo homini. ꝑ quẽ pecc̃m intrauit in mundum.
deret᷑. ꝓ nob̃ eam quippẽ quã ñ debebat exsoluit.
in quo pͥnceps mundi motisq p̃posit̾ nchil in¬
uenit. neq enun absurdum ẽ. ut qui pͥmo hõi
animã cieauit crearet et sͥ. aut si et ipsa inde ẽ.
eam susciplendo mundauit. ut sine ullo ꝓrsus
peccato uł ꝑpecrato uł traducto ad nos ueniens
de uirgine nasceret᷑. Si autẽ anine ñ ex illa una
ꝓpagant᷑ et sola exadam caro trahit originale

Expanded text:
moriturus, quod semel fecit, saepe antea veniebat in spiritu ad quos volebat, visis eos admonens, sicut volebat, utique in spiritu, quo spiritu et vivificatus est, cum in passione esset carne mortificatus. Quid est enim quod vivificatus est spiritu, nisi quod eadem caro, qua sola spiritu qui hominis est, quis audeat dicere; cum mors animae non sit nisi peccatum, a quo ille omnino immunis fuit, cum pro nobis carne mortificaretur? Si enim omnium hominum animae ex illa una sunt, quae insufflata est primo homini per quem peccatum intravit in mundum, deretur — pro nobis eam quippe, quam non debebat, exoluit, in quo princeps mundi mortisque praepositus nihil inuenit; neque enim absurdum est, ut, qui primo homini animam creauit, crearet et sibi — aut, si et ipsa inde est, eam suscipiendo mundauit, ut sine ullo prorsus peccato uel perpetrato uel traducto ad nos ueniens de uirgine nasceretur. si autem animae non ex illa una propagantur et sola ex Adam caro trahit originale
Abbreviated transcription (Latin):
omne qd̃ cerm pot̾. S sicut ustitiã uł pietatem¬
corꝑeam cogitare ñ possumꝰ: nͥ aliqua forte. no¬
bis feminea corpora gentili uanitate fingam̃.
ita ⁊ dm sine aliqua fantasiȩ simulatione. in qͣn¬
tum possumꝰ cogitandũ. Michi autẽ qui subti

Expanded text:
omne, quod cerni potest; sed sicut iustitiam uomne, quod cerni potest; sed sicut iustitiam ucorpoream cogitare non possumus, nisi aliqua forte nobis feminea corpora gentili vanitate fingamus; ita et Deum sine aliqua phantasiae simulatione in quantum possumus cogitandum. Mihi autem, qui subti
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ uni maiorẽ alt̾ fac̾e portionẽ. In ꝑsonisaut̃ ñ
stantia est in qua tria sunt que subsistunt.
Pater ergo et filius & spiritus sanctus ma¬
iestate tbiq est. quia unum sunt. Personis
tantum apud se sunt. quia tres sunt.
Q reliqua huiꝰmodi texens rem cousq dadixxi. ut
p̃sentes quidẽ et uͥq eẽ ꝑsonas. s illam q̃ supͣ
celos tͣns maria. ułtͣ inferos. una atq eadẽ ẽ maie
state firmarẽ. Ex qͦ intelligi deb̾e monstrabã ho¬
minẽ quẽ. xp̃c assumpsit ind̾m quidẽ u̾sum sus¬
ipsum subtilitate cogitetionũ intrare concessũ
ẽ. uerax etenĩ ẽ qui ait beati mundocorde qm̃
ipsidm̃ uidebt̃: suꝑ om̃ia sycła ad ipsã contem¬
plationẽ altitudinẽ mundi cordis attollis. Ais
ñ tamqm aliqd̃ corpꝰ debert cogitari dm. Nam
etiã si quispiã animo lucem milies qͣm huĩ
solis clariorem mitiorẽq confingat. nullã ulic
d̾i similitudinẽ. comp̃hendi posse. qͥa corpꝰ est

Expanded text:
maiorem uni minorem alteri facere portionem. in personis autem non stantia est, in qua tria sunt, quae subsistunt. pater ergo et filius et spiritus sanctus maiestate ubique sunt, quia unum sunt, personis tantum apud se sunt, quia tres sunt\\ et reliqua huius modi texens rem eo usque deduxi, ut praesentes quidem et ubique esse personas sed illa, quae supra caelos trans maria ultra inmarem. ex quo intellegi debere monstrabam hominem, quem Christus adsumpsit, in deum quidem uersum susipsum subtilitate cogitationum intrare concessum est — uerax etenim est, qui ait: Beati mundo corde, quia ipsi deum uidebunt super omnia sidera ad ipsam contemplationem altitudinem mundi cordis adtollens ais non tamquam aliquod corpus debere cogitari deum; nam etiam si quispiam animo lucem milies, quam huius solis est, clariorem maioremque confingat, nullam illic dei similitudinem comprehendi posse, quia corpus est
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Sicut indieb noe: ita erit in dieb filii hõis
Manducabant. bibebant. nubebant. uxores du¬
cebant. donec intrauit noc in archã. et uenit di¬
luuium et ꝑdidit om̃s. S quia ea resgesta etiam
rem futuram significabat: ideo ibi diluuium et
ciata sunt: et infidelib offendiculũ :⁊⁊ fidelibus
edificiũ. Aliqͣndo autẽ ineadẽ figura uł gestauł die¬

Expanded text:
dominus: Sicut in diebus Noe ita erit et in diebus filii hominis. dominus: Sicut in diebus Noe ita erit et in diebus filii hominis. manducabant, bibebant. nubebant, uxores ducebant, donec intrauit Noe in aream; uenit diluuium et perdidit omnes. sed quia ea res gesta etiam rem futuram significabat, ideo ibi diluuium et uaedam praenuntiata sunt, et infidelibus offendiculum et fidelibus aedificium. aliquando autem in eadem figura uel gesta uel dic
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. qͥa dix̃ conclusis in carc̾e sp̃ib p̃dicatũ:
erant in carne. atq ignorantie tenebris uelut.
carc̃e claudebant᷑ De quali carc̾e se desidabat li¬
bari ille qͥ diẽ. educ de carõe aiam meã. ut confi¬
teat᷑ nomini tuo. quȩ alibi umbra mortis appel¬
latur. De qua ñ utiq apud inferos s hic lib̾ati
sunt: de quib scͥptum ẽ. qͥ sedebant in umbra
mortis. lum̃ ortumẽ eis. Iilis autẽ in dieb noe
frustra p̃dicatum ẽ: quia ñ crediłunt cũ expe¬
ctaret eos dĩ patientia ꝑ temp̃ tot annoꝵ quib
archa eadem fabricata ẽ. Nameiꝰ etiã fabrica¬
tio quodãmͦ p̃dicatio suit. sicut mͦ similes eoꝵ ñ
eredunt. qui sub eadem forma ignorantiȩ tenebs
uelut carc̾e concludunt᷑. frustraintuentes eccłam
toto mundo constitui imminente iudicio tanqm
diluuio. qͦ tc̃ om̃s increduli pierunt. Ait quippe

Expanded text:
derunt, quia dixit conclusis in carcere spiritibus praedicatum, derunt, quia dixit conclusis in carcere spiritibus praedicatum, erant in carne, atque ignorantiae tenebris velut carcere claudebantur; de quali carcere se desiderat liberari ille, qui dicit: Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo, quae alibi umbra mortis appellatur, de qua non utique apud inferos sed hic liberati sunt, de quibus scriptum est: Qui sedebant in umbra mortis, lumen ortum est eis. illis autem in diebus Noe frustra ptaedicatum est, quia non crediderunt, cum expectaret eos dei patientia per tempus tot annorum, quibus arca eadem fabricata est — nam eius etiam fabricatio quodam modo praedicatio fuit —, sicut modo similes eorum non credunt. qui sub eadem forma ignorantiae tenebris uelut carcere concluduntur frustra intuentes ecclesiam toto mundo construi imminente iudicio tamquam diluuio, quo tunc omnes increduli perierunt; ait quippe
Abbreviated transcription (Latin):
gitando. uł quos dignum ẽ et possumꝰ consu¬
lendo queramꝰ. Consida tam̃ ne forte totũ illd
qd̾ de conclusis in carcere sp̃ib. qui in diebus
noc ñ credidant. petrus apłs dicit om̃ino
ad inferos ñ ꝑtineat. s ad illã potiꝰ tempora qͦꝵ
formã ad hec tẽpora tnstulit. Iua quippe res
gesta forma fuerat futuroꝵ. ut hi qͥ mͦ ñcre¬
dunt eugłio dum in oĩb gentib edificat᷑ eccła.
illis intelligant᷑ ẽẽ similes qui tc̃ ñ credide
didunt et ꝑ baptismũ salui fiunt: uus
comparent᷑ qui in eadem archa tc̃ salui facti st̃
ꝑaquam. Unde ait: sic et uos simili forma
litudinem. cetera etiã de incredulis coaptemus.
et ñ suspicem᷑ qd̾ apud inferos ad faciendos fi¬
deles atq lib̾andos eugłm p̃dicatũ sit. uel
adhuc etiam p̃dicet᷑ quasi et ibi sit eccła con¬
stituta. Ad illumgͦ sensũ qui te mouet ideo
uident᷑ actracti. qui hoc petrũ sensisse credi¬

Expanded text:
gitando uel quos dignum est et possumus, consugitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non pertineat, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur esse diderunt et per baptismum salui fiunt, illis comparentur, qui tunc in eadem arca salui facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma litudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et non suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constituta. Ad illum ergo sensum, qui te mouet, ideo uidentur adtracti, qui hoc Petrum sensisse credi
Abbreviated transcription (Latin):
inferos qͥ eugłio sͥ adnuntiato hic credẽ noluere̾.
illis aucẽ ꝑderit credere qui ñ hic contẽpsert.
eũgłii uenire ad inferos debent ut eis ꝑdeese
possit. cum ibi credidunt. Qđ sentire. impie
uanitatis ẽ. Qmobrem deneamꝰ firmissime qd̾
fides habet fundatissima auctoritate fundata.
qͥa xp̃c mortuus ẽ scdm scͥpturas et qͥa sepult̾
ẽ. ⁊ quia resurrex̃ t̾cio dic scd̾m scͥpt᷑as. et cetera
que de illo testatissima ueritate conscͥpta sunt:
in quib etiam hoc ẽ qd̾ apud inferos fuit. so¬
lictisq eoꝵ dolorib quib eum impossibile erat¬
detineri: a quib etiam recte intelligit᷑ soluisse
et lib̾asse qͦs uoluit. corpꝰ qd̾ in cruce reliquerat.
in sepulchro posctum recepisse. In illa uͦ qͣm ꝓpo¬
suisti de u̾bis petri apłi questione. q̃m que me
moueant ꝑspicis: et alia foitasse si diligentius
discitiantur posst̃ mouere. uł apud nos ea co¬

Expanded text:
i euangelio sibi adnuntiato hic credere noluerunt, i euangelio sibi adnuntiato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, qui non hic contempserunt, euangelii uenire ad inferos debent, ut eis prodesse possit, cum ibi crediderint, quod sentire impiae uanitatis est. Quam ob rem teneamus firmissime, quod fides habet fundatissima auctoritate firmata: Quia Christus mortuus est secundum scripturas et quia sepultus est et quia resurrexit tertio die secundum scripturas et cetera, quae de illo testatissima ueritate conscripta sunt. in quibus etiam hoc est, quod apud inferos fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero, quam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia fortasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea co
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. siue moriunt̃᷑. illic apud inferos audire
ac salutem quã illi meruert̃. quib ibi xp̃c adnun¬
ciauit. Neq enĩ quia rursus ascendit. xp̃c ab
inferis: ideo ibi fama eiꝰ extincta ẽ. slam ⁊ hine
ascendit in celum: et tam̃ eiꝰ admuntiatione qͥ
in eum credidunt salui erunt. Ido quippe galta¬
tus ẽ. et donatum ẽ ei nom̃ qđ ẽ suꝑ om̃e nom̃:
ut in nomine eiꝰ omne genu flectat᷑. ñ solum ee¬
lestium et t̾restrium: uerũ etiã inferoꝵd hanc
opinionem si amittimꝰ. qua putari pot̾ hõies
qui cum uiuerent minime crediłunt posse in
xp̃m apud inferos credere: quis ferat. que conse¬
quunt᷑ absurda fidiq contraria: Primũ ne
frustra dolere uideam᷑ eos qui sine ista gr̃a de
corpore exiert̾ frustraq curã gerere atq instant
hortari ut eam homines pͥusqͣm moriant᷑ ꝑcipi¬
ant: ne sempit̾na morte puniant᷑. Aut sĩ

Expanded text:
sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire ac salutem, quam illi meruerunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama eius extincta est; nam et hinc ascendit in caelum et tamen eius adnuntiatione, qui in eum crediderint, salui erunt. ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flectatur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credere, quis ferat, quae consequuntur absurda fideique contraria? primum, ne frustra dolere uideamur eos, qui sine ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter hortari, ut eam homines, priusquam moriantur, percipiant, ne sempiterna morte puniantur. aut, si
Abbreviated transcription (Latin):
ne iudicandi: Qđ si de omib acceꝑimꝰ: manet
questio quare petrus eos tm̃ cõmemorauit. quitc
increduli fuert̃ cum fabricaret̃ archa. Mouet etiã
nanttos qͥa ñ audierant. eungłm qd̃ illis uiuen¬
tib ñdum toto orbe p̃dicabat᷑ : et iustas habe¬
bant causas cur ñ credidissent qd̾ eis ñ fuerat ad¬
nunciatũ. deinceps autẽ ñ habit᷑os excusationẽ.
qui p̃licationẽ eũgłii ꝑ om̃s gentes celebratã dif¬
fusamq concẽpnunt. et ideo illis tc̃ euacuatis
carcerib iam iustum restare iudiciũ. qͥ contumaces
et infideles eciã et̾no igne puniant᷑. Nec actend̾t¬
tam multi morerent᷑ toto orbe t̾rarum. anteqͣm
ad eos hec adnuntiatio pueniret. qui om̃s habe¬
bunt excusationẽ. quȩ ablata dr eis quib dñs
cumueniss qͥa ñ ante ñ audierant in inferno¬
dr p̃dicasse. nͥ forte dicat᷑ etiã istis qͥ post. dñi
resurrectionẽ ñdum sͥ adnunciato eugłio igtui

Expanded text:
ne iudicandi? quod si de omnibus acceperimus, manet ne iudicandi? quod si de omnibus acceperimus, manet quaestio, quare Petrus eos tantum commemorauit, qui tunc increduli fuerunt, cum fabricaretur arca. Mouet etiam nanitos, quia non audierant euangelium, quod illis uiuentibus toto orbe praedicabatur, et iustas habebant causas, cur non credidissent, quod eis non fuerat adnuntiatum; deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem euangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et ideo illis tunc euacuatis carceribus iam iustum restare iudicium. quo contumaces et infideles etiam aettam multi morerentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec annuntiatio perveniret; qui omnes habebunt excusationem, quae ablata dicitur eis quibus Dominus cum venisset, quia ante non audierant, in infernoraedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui
Abbreviated transcription (Latin):
sp̾u: Quom̾ iudicant᷑ in carne quã ñ habent si
apud infers sunt. uł quã ñdum receꝑunt sietiã
a dolorib inferni solutis: Neq enĩ si ut queren¬
do dicis exinanitis inferi. om̃s etiã qͥ tc̃ ibi fuert̾
cum dño apparuert̾. ad hoc carnẽ receꝑunt. ut
in ea iudicarent᷑ scd̾m hoĩem. qd̾ nec de illis uideo
quomͦ accipi possit. qui increduli fuert̃ in dieb
nos. N enimincarne eos uixisse scͥptum ẽ : aut
credi pot̾ ideo solutos dolores infertii. ut qui inde
libarent᷑ carnem ad luendã penã reciꝑent. Quid
ẽ gͦ ut uidicent᷑ sođm homines incarne: uiuats
uificarent᷑ sp̃u. qmius infictura resurrectione
in carne iudicandi sint: ut ꝑaliquã penã carnis
tͣnseant in regnumdi: Qđđ si ita ẽ: cur hoc tm̃ de
illis qui qͦndam ñ credidunt in dieb noe. at ñ etiã
de cȩceris qͦs illic xp̃i uisitatio cõꝑit. ꝑ eugłii p̃dica
tionem sp̃u reuixert̃: pꝰea tͣnsitoria per ia incar¬

Expanded text:
u? quomodo judicantur in carne, quam non habent, si apud inferos sunt; vel quam nondum receperunt, si etiam a doloribus inferni soluti sunt? Neque enim si, ut quaerendo dicis, exinaniti sunt inferi, omnes etiam qui tunc ibi fuerunt, cum domino, ad hoc carnem receperunt, ut in ea iudicarentur secundum hominem, quod nec de illis uideo quo modo accipi possit, qui increduli fuerunt in diebus Noe, non enim eos in carne uixisse scriptum est aut credi potest ideo solutos inferni dolores, ut, qui inde liberarentur, carnem ad luendam poenam reciperent. quid est ergo u t iudicentur secundum homines in carne, uiuant vivificarentur spiritu, quamvis in futura resurrectione in carne judicandi sint, ut per aliquam carnis poenam transeant in regnum Dei? Quod si ita est, cur hoc tantum de illis qui quondam non crediderunt in diebus Noe, ac non etiam de caeteris quos illic Christi visitatio comperit, per Evationem spiritu reuixerunt postea transitoria poena in car
Abbreviated transcription (Latin):
catis. ut iam ñ hõium desidiis. s uoluntate. d̾i
uiuat. qd̃ reliquum ẽ in carne tempꝰ. De inde
addidit. Sufficit enim p̃t̾itum tempꝰ ad uolunta¬
tem hõium consuminatũ ambulantib in libidi¬
nib et concupiscentiis: ⁊ ebrrecate. ⁊ comessatiõib
potationib et illicitis idoloꝵ seruitutib in qͦ
stupescunt. ñ concurrere uos in eandẽ luxurie
confusionẽ blasphemantes: qͥ reddent rationẽ
ei qui paratꝰ ẽ iudicare uiuos et mortuos. His
ueat. ista ꝓfunditas: Mortius dic̃ eũngłizatũ.
qͦs ꝓfecto si intellexerimꝰ. qui de corpore exierunt.
illi opinor erunt. de quib sup̃dixit. qͥ increduli
fuerunt in dieb nos: ait ceite om̃s qͦs apud ĩtro

Expanded text:
catis in hoc, ut iam non hominum desideriis sed uoluntate dei catis in hoc, ut iam non hominum desideriis sed uoluntate dei quod reliquum est in carne uiuat tempus; deinde addidit: Sufficit enim praeteritum tempus ad uoluntatem hominum consummatum, ambulantes in libidinibus et concupiscentiis et ebrietate, comessationibus, potationibus et inlicitis idolorum seruitutibus, in quo stupescunt non concurrere uos in eandem luxuriae confusionem blasphemantes. qui reddent rationem ei. qui paratus est iudicare uiuos et mortuos; his ueat ista profunditas? mortuis dicit euangelizatum. quos profecto si intellexerimus, qui de corpore exierunt, illi opinor erunt, de quibus supra dixit: Qui increduli fuerunt in diebus Noe, aut certe omnes, quos apud inferos
Abbreviated transcription (Latin):
in illa resurrectione iustoꝵ. si eis iam ȩt̾na uita do¬
nata ẽ sine eo cuiꝰ. xp̃c ex semine tam crebro ⁊ tan¬
ta euidentia ⁊ tanta honorificentia comm̃dat᷑.
Riclitabit᷑ etiam illud qd̾ ad heb reos de iustis
antiqͥs dr. quia ꝓ nob̃ meliora ꝓuidunt ne sine
nob̃ ꝑfecti ꝑficerent᷑ si iam in illa resurrectionis
incorruptione constituti sunt: quȩ nob̃ ꝑficien
głium p̃dicatũ ẽ. qui indieb noe cũ fabricaret᷑
archa increduli fuerunt: Uides qm latebrosũ
sit: et que me moueant. ne affirmare hinc aliqͥd
audeã. Huc accedit quiacum dixisset apłs. qd̾ et
uos nc̃ simili forma baptisia saluos facit. non
carnis depositio sordium. ẜ conscientiȩ bone int̾¬
rogatio inm. ꝑ resur rectionẽ iħu xp̃i qui est in
indexcera dĩ. deglutiens mortem. ut uite. et̾ns
heredes efficeremur. ꝓfectus in celos subiectis sibi
armamini. quia qͥ passus ẽ in carne desut apec¬

Expanded text:
in illa resurrectione iustorum, si eis iam aeterna doin illa resurrectione iustorum, si eis iam aeterna donata est, cuius Christus ex semine tam crebro et tanta euidentia tantaque honorificentia commendatur. periclitabitur etiam illud, quod ad Hebraeos de iustis antiquis dicitur, quia pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, si iam in illa resurrectionis incorruptione constituti sunt, quae nobis perficiendgelium praedicatum est, qui in diebus Noe, cum fabricaretur arca, increduli fuerunt, uides, quam latebrosum sit et quae me moueant, ne adfirmare hinc aliquid audeam. huc accedit, quia, cum dixisset apostolus: Quod et uos nunc simili forma bap conscientiae bonae interrogatio in deum per resurrectionem Iesu Christi, qui est in dextera dei deglutiens mortem, ut uitae aeternae heredes efficeremur, profectus in caelos subiectis sibi armamini, quia, qui passus est in carne, desiit a pec
Abbreviated transcription (Latin):
t̾remotu aꝑta intelligant᷑ cum . xp̃c in cruce
pendet. resurrexisse autẽ iustoꝵ corpora ñ tc̃
s cum ille pͥor suriexisset. qmuis tc̃ ut dixi an¬
ticipando fuiss adiunctum. ut et xp̃c pͥmo¬
genit a mortius sine ulla ambiguitate ere¬
datur. et illis iustis continuoconcessum. ut ipso
p̃eunte in et̾nam incorruptionẽ atq immortali¬
tatem resurg̾ent: illud adhuc restat qd moueat.
quomͦ dici potuerit a petro. qd̾ utiq uerissime di¬
ctum ẽ. quando ꝑ illam ꝓpħiam ñ de dauid sed
de. xp̃o asseruit fuisse p̃dictum. carnem eiꝰ ñ ui¬
disse corruptionẽ. qd̃ et adiunxit de dauidapd
eos monum̃tum eiꝰ unde illos utiq ñ coniuncebat.
si corpꝰ eius ibi iam ñ erat. quia si et ante in
recenti sua morte surtexisset. nec caro eiꝰ uidisset
corruptionẽ. poss nichilominꝰ monum̃tũ illud
manere. Durum autẽ uidet᷑. ut dauid ñ fuerit

Expanded text:
terrae motu aperta intellegantur, cum Christus in cruce terrae motu aperta intellegantur, cum Christus in cruce penderet, resurrexisse autem iustorum corpora non tunc, sed cum ille prior resurrexisset, quamuis tunc, ut dixi, anticipando fuisset adiunctum, ut et Christus primogenitus a mortuis sine ambiguitate credatur et illis iustis continuo concessum, ut ipso praeeunte in aeternam incorruptionem atque inmortalitatem resurgerent, illud adhuc restat, qpotuerit — quod utique uerissime dictum est, quando per illam prophetiam non Dauid sed Christum adseruit fuisse praedictum — carnem eius non uidisse corruptionem, quod adiunxit de Dauid apud eos esse monumentum eius. unde illos utique non conuincebat, si corpus eius ibi iam non erat, quia, si et ante in recenti sua morte resurrexisset nec caro eius uidisset corruptionem, posset nihilo minus illud monumentum manere. durum autem uidetur, ut Dauid non fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
descensurus. ꝓfectog̾ in paradyso atq in sinu
abrahȩ etiam ante iam erat beatificante sapi¬
entia: et apud inferos iudicante potentia. Ubi
enim ñẽ nullo loco obsessa diuinitas. Uetun
tam̃ scdm creaturã qͣm ex quodã tempore sus¬
cipiendo manens ds homo factus ẽ. hoc ẽ. scd̃m
animã eum fuisse apud inferos aꝑtascͥptura de¬
ctum satis exposita: qua dictum ẽ. ñ derelin¬
ques aiam meã in inferno. Seio quib̾dã uide¬
ri morte dñi xp̃i iam talem resurrectionẽ p̃stitã
iustis. qualis nob̃ in fine ꝓmittit᷑. q̃m scͥptũ ẽ.
illo t̾remotu qͦ in eiꝰ passione pecre scisse sunt
et monũta aꝑta. multa corpora surrexisse¬
iustoꝵ. et usa cum illo qͣndo surrexit in scã
ciuitate. Quiutiq si ñ it̾m depositis corꝑib dor¬
one tot p̾cesserunt. Qđ si respondet᷑ hoc dictũ
eẽ ꝑ anticipationẽ. ut monum̃ta quidẽ illo

Expanded text:
descensurus. profecto igitur in paradiso atque in sinu descensurus. profecto igitur in paradiso atque in sinu Abrahae etiam ante iam erat beatificante sapientia et apud inferos iudicante potentia; ubi enim non est nullo loco obsessa diuinitas? uerum tamen secundum creaturam, quam ex quodam tempore suscipiendo manens deus homo factus est, hoc est secundum animam eum fuisse apud inferos aperte scriptura dectum satis exposita, qua dictum est: Non derelinques animam meam in inferno. Scio quibusdam uideri morte domini Christi iam talem resurrectionem praestitam iustis, qualis nobis in fine promittitur, quoniam scriptum est illo terrae motu, quo in eius passione petrae scissae et monumenta aiustorum et uisa cum illo, quando resurrexit, in sancta ciuitate. qui utique si non iterum repositis corporibus dorone tot praecesserunt. quod si respondetur hoc dictum esse per anticipationem, ut monumenta quidem illo
Abbreviated transcription (Latin):
rorum tantȩ illiꝰ felicitatis sinũ. Cahos enim
magnum qͥd ẽ. nͥ quidam hiatus multũ ea sepa
dolorib : miror si qͥsqm eum ad inferos descen¬
disse asserere audet. S quia euidentia testimo¬
nia et infernũ cõmemorant. et dolores. nulla
causa occurrit. cur illo uenisse saluator credat᷑.¬
nͥ ut ab eis dolorib saluos faceret. S utrũ om̃s
qͦs ineis inuenit. an qͦsdam qͦs illo beneficiodig¬
nos iudicauit. adhuc requiro. fuisse tam̃ illũ
apud inferos. et in eoꝵ dolorib constitictis hoc
beneficiũ p̃stitisse ñ dubito. Unde illis iustis
qͥ in sinuerant abrahȩ cum ile in inferna des¬
cenderet. ñdum qͥd contuliss inueni. a qͥb eum
scdm beatificã p̃sentiã suȩ diuinitatis numqͣm
uideo recessisse. sic̃ etiã eodem ipso die qͦ mortuus
ẽ ꝓmisit latroni. qd̾ cum illo in paradiso fuiss
ficturus: qͣndo ad soluendos dolores inserni fu̾at

Expanded text:
rorum tantae illius felicitatis sinum. chaos enim rorum tantae illius felicitatis sinum. chaos enim magnum quid est nisi quidam hiatus multum ea separdoloribus, miror, si quisquam ad inferos eum descendisse adserere auderet. Sed quia euidentia testimoma et infernum commemorant et dolores, nulla causa occurrit, cur illo credatur uenisse saluator, nisi ut ab eis doloribus saluos faceret; sed utrum omnes, quos in eis inuenit, an quosdam, quos illo beneficio dignos iudicauit, adhuc requiro. fuisse tamen eum apud inferos et in eorum doloribus constitutis hoc beneficium praestitisse non dubito. unde illis iustis, qui in sinu erant Abrahae, cum ille in inferna descenderet, nondum, quid contulisset, inueni, a quibus eum secundum beatificam praesentiam suae diuinitatis numquam uideo recessisse, sicut etiam eodem ipso die, quo mortuus est, promisit latroni, quod cum illo in paradiso fuisset futurus, quando ad soluendos inferni dolores fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
nos et uos cahos magnum firmatum ẽ. ut hi
qͥ uolunt hinc ad uos tͣnsire ñ possint. neq inde
huc tͣnsineare: nescio utrũ qͥsqͣm sit cui ñ uideat᷑
absurdum: Porro si plures qm duo ibi erãt. qͥsaudeat
dice ñibi fuisse patͥarchas et ꝓpħas: quib
in scͥptura di iustitiȩ pietatisq tã insigne testimo¬
niũ ꝑhibet᷑: Quid ergo his p̃stiterit qui do¬
lores soluit inferni in quib illi ñ fuerunt. ñ¬
dum intelligo. p̃sertim quia ne ipsos quidem
inferos uspiã scͥpturarũ in bono appellatos po¬
tui inuenire. Qđ si nusqm in diuinis auctor¬
tatib legit᷑. ñ utiq ille sinus abrahȩ. id ẽ secie¬
te cuĩdam quets hapttatio aliqua pars inse¬
rorum ẽẽ credenda ẽ: q̃ ꝗ in his ipsis tanti ma¬
gistri u̾bis il ait dixisse abrahã. int̾ nos et uos
cahos magnũ firmatumẽ. satis ut opinor appa-¬
reat. ñ eẽ quandã partem et quasi m̃brũ infe¬

Expanded text:
nos et uos chaos magnum firmatum est, ut hi, nos et uos chaos magnum firmatum est, ut hi, qui uolunt, hinc transire ad uos non possint neque inde huc transmeare, nescio utrum quisquam sit, cui non uideatur absurdum. porro si plures quam duo ibi erant, quis audeat dicere non ibi fuisse patriarchas et prophetas, quibus in scriptura dei iustitiae pietatisque tam insigne testimonium perhibetur? quid his ergo praestiterit, qui dolores soluit inferni, in quibus illi non fuerunt, nondum intellego, praesertim quia ne ipsos quidem inferos uspiam scripturarum in bono appellatos potui reperire. quod si nusquam in diuinis auctoritatibus legitur, non utique sinus ille Abrahae, id est secretae cuiusdam quietis habitatio aliqua pars inferorum esse credenda est. quamquam in his ipsis tanti magistri uerbis, ubi ait dixisse Abraham: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, satis, ut opinor, appareat non esse quandam partem et quasi membrum infe
Abbreviated transcription (Latin):
eam ñ inanit̾ credidisse credendum ẽ: undecũq
hoc traditum sit. etiam si canonicaꝵ seͥpturaꝵ
hinc exp̃ssa ñ ꝑferat᷑ auctoritas: qͣm qͣm illud qd̾
in libro sapientiȩ scͥptum ẽ. hec illum qͥ primꝰ¬
factus ẽ patrẽ orpis terrarũ cum solus eẽt creat
custodiuit et eduxit. illum a delicto suo. et dedit
ei iurtutẽ continendiomnia. magis ꝓ hac senten¬
tia qͣm ꝑ ullo alio intellectu facere uideat᷑. Ad¬
dunt quidam hoc beneficiũ antiqͥs etiam scĩs
fuisse concessum. Abel. sech. noc et domiueiꝰ. abra
ut dñs cum in infernũ uenisset. illis dolorib
soluerent᷑. S quonã mͦ intelligat᷑ abrahã in
cuiꝰ sinum pius etiã pauꝑ ille susceptus ẽ. in
illis fuisse dolorib. ego quidẽ ñ uideo. explicat
fortasse. qui possunt. Solos autẽ duos id ẽ abra¬
ham et lazarum in illo memorabilis quietis
sinu fuisse anteqͣm dñs in inferna discenderet.
et de istis tm̃ duob dictum fuisse illidiuiti int̾

Expanded text:
eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum Scripturarum hinc expressa non proferatur auctoritas: quanquam illud quod in libro Sapientiae scriptum efactus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uirtutem continendi omnia, magis pro hac sententia quam pro ullo alio intellectu facere uideatur. addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sanctis fuisse concessum, Abel, Seth, Noe et domui eius, Abrhetis, ut, dominus cum in infernum uenisset, illis doloribus soluerentur. Sed quonam modo intellegatur Abraham, in cuius sinum pius etiam pauper ille susceptus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui possunt. solos autem duos, id est Abraham et Lazarum in illo memorabilis quietis sinu fuisse, antequam dominus in inferna descenderet, et de istis tantum duobus dictum fuisse illi diuiti: Inter
Abbreviated transcription (Latin):
tam ratio requitenda de do. qͣm auctoritas ẽ reqͥ¬
renda sc̃oꝵ. Nam ꝓfecto neq arriani qͥ filium
quẽ genitum confitem᷑. uniorẽ putant. in hac
impietate ꝑfisterent. neq macedoniani sp̃mscĩ
in ipsis ẽ. adiuinitatis arce decruderent. si scͥp¬
turis sc̃ĩs magis qͣm suis rocinatiombꝰ accõmo¬
dare fidem mallent. Tam̃ tu iuir admirabilis.
si t̃ ille pat̾ nr̃ solus conscĩ secretoꝵ qͥ habet cla¬
uemi dauid. serenissimo cordis obtutu celorum
machinã penetrare concessit. et reuelata s̃. ut
scͥptum ẽ facie. głam dñi speculari: in qͣntum
d̾ ule qͥ huĩmodi cogitationẽ dedit. ꝓmendi de¬
derit facultatẽ. enuntia nob̾ aliꝙͣ ineffabił su¬

Expanded text:
ratio requirenda de deo quam auctoritas est sequenda sanctorum. nam profecto neque Arriani, qui filium, quem genitum confitemur, iuniorem putant, in hac impietate persisterent neque Macedoniani spiritum in ipsis est, a diuinitatis arce detruderent, si scripturis sanctis magis quam suis ratiocinationibus accommodare fidem mallent — tamen tu, uir admirabilis, si tibi ille pater noster solus conscius secretorum, qui habet clauem Dauid, serenissimo cordis obtutu caelorum machinam penetrare concessit et reuelata, ut scriptum est, facie gloriam domini speculari, in quantum tibi ille, qui huius modi cogitationem dedit, promendi dederit facultatem, enuntia nobis aliquam ineffabilis
Abbreviated transcription (Latin):
tio sc̃o ac beatissimo pape augustino: consei¬
trus. Iam quidẽ scõ mͥq cunctis animi
uirtutib admirando fr̃i tuo alyppio genꝰ
pecitionis mȩ breui sermone suggesseram sꝑans
p̃cum mearũ ut apudte. eẽ adiutor dignaretur.
s qͥa p̃sentiã m tuã eaque ad uillam ire. com¬
pulit. causa fraudauit: malui litteris precem
inserers. qm expectationẽ animi fuictuare mari¬
me cum id qd̾ postulo simͥ concedi oportere ꝑspece¬
ris. adiuuare sensum tuũ altissima mist̾ia per¬
scrutantẽ. loci ipsiꝰ ut arbitror in qͦ nc̃ consistis
ualeat solitudo. Egog̾ cum apud memet ipsum
ꝓrsus diffinitẽ ueritatẽ rei diuine ex fide magis
qm̃ ex ratione ꝑcipi oportere. sienĩ fides sc̃s ecl̃o
ex disputationis ratione. ñ ex ciadulitatis pietałe

Expanded text:
O SANCTO AC BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO CONSENTIUS. Iam quidem sancto mihique cunctis animi uirtutibus admirando fratri tuo Alypio episcopo genus petitionis meae breui sermone suggesseram sperans, precum mearum ut apud te esse adiutor dignaretur. sed quia praesentiam mihi tuam ea, quae ad uillam ire compulit, causa fraudauit, malui litteris precem inserere quam expectationem animi fluctuare, maxime cum id, quod postulo, si mihi concedi oportere perspexeris. adiuuare sensum tuum altissima mysteria perscrutantem loci ipsius, ut arbitror, in quo nunc consistis, ualeat solitudo. ego prorsus definierim, veritatem rei divinae ex fide magis quam ex ratione percipi oportere; si enim fides sanctae Ecclesiae ex disputationis ratione, non ex credulitatis
Abbreviated transcription (Latin):
explicare ii possum: tam̃ sicut scio ñ ea corꝑe fie¬
tur. quoue mͦ distinguantur uisa eoꝵ qͦs erroꝵ
ut impietas plerunq deludit. quando uisis pi¬
orum atq scõrum similia pleraq narrant᷑.
Quorum exempla si commemorare uoluissem:
tempus mͥ potius quam copia defuisset. In dñi

Expanded text:
explicare non possim, tamen sicut scio non ea corpore fieexplicare non possim, tamen sicut scio non ea corpore fietur, quoue modo distinguantur uisa eorum, quos error uel impietas plerumque deludit, quando uisis piorum atque sanctorum similia pleraque narrantur! quorum exempla si commemorare uoluissem, tempus mihi potius quam copia defuisset. memor no
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ agentib oculis carnis tuę. uita tͥ mnerit
qua uiuas. sensusq qͦ sentias. Caue iam de¬
inceps. ne uitam manere post mortẽ dubites
Ita sibi homo fidelis ablatam dicit huiꝰ rei
dubitationem. Quo docente: nͥ ꝓuidentia
et miscłiadĩ: Ista narratione dixerit aliqͥs:
tante rei nos ñ soluisse. s auxisse questionem.
Ueruntam̃ cum his u̾bis crede ł ñcindẽ lib̾um
cuiq sit: se ipsum qͥsq habet. quose auocet.
ad ꝓfundissimã questionem. E uigilat ho.
et dormit homo cotidie. et cogitat nomo. Dicat
unde fiant ista similia formis. similia qualita¬
tib. similia motib corꝑum nec tam̃ materie
corporali. dicat. si potest. Si autẽ ñ potest᷑. qͥd
se p̃cipitat. de rarissimis aut inexꝑtis quasi de¬
finitam ferte sententiã. eum continua et cotidi¬
ana ñ soluat: Ego autẽ qͣmius quomͦ fiant
ista uelut corporea sine corpore. u̾bis prorsus

Expanded text:
nihil agentibus oculis carnis tuae uita tibi inerit, nihil agentibus oculis carnis tuae uita tibi inerit, qua uiuas, sensusque, quo. sentias. caue iam deinceps, ne dubites uitam manere post mortem. ita sibi homo fidelis ablatam dicit huius rei dubitationem quo docente nisi prouidentia et misericordia dei? Ista narratione dixerit aliquis tantae rei nos non soluisse sed auxisse quaestionem. uerum tamen cum his uerbis credere uel non credere liberum cuique sit, se ipsum quisque habet. quo se auocet, profundissimam quaestionem. et uigilat homo et dormit homo cotidie et cogitat homo. dicat, unde fiant ista similia formis, similia qualitatibus, similia motibus corporum nec tamen materie corporali. dicat, si potest; si autem non potest, quid se praecipitat de rarissimis aut inexpertis quasi definitam ferre sententiam, cum continua et cotidiana non soluat? ego autem quamuis, quo modo fiant ista ueluti . corporea sine corpore, uerbis prorsus