comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se atq nob̾cum chuersitate tradunt᷑. Nam et
simias et circopeticos et spingas si nesciremꝰ
ñ homines esse s bestias: possent ill hysto¬
rici de sua curiositate głantes uelut gentes
aliquas hominum nob̃ impunita uanitate
mentiri. S si homines sunt de quib illa mi¬
ra conscripta sunt. quid si ꝓpterea ds̃ uoluit
etiam ñnullas gentes ita creare. ne inhis mon¬
stris quȩ apud nos oportet ex hominib nasci.
eiꝰ sapientiam qua naturam fingit humanã
uelut artẽ cuiꝰpiam minus ꝑfecti opificis pu¬
taremꝰ errasse: Non itaq nob uideri debet ab¬
surdum. ut quemad modum insingulis qͥbꝰq
gentib quedam monstra sunt hominũ: ita¬
⁊ inuniuerso genere humano quȩdam mon¬
stra sint gentium. Quappt̃ ut istam questio¬
nem pedetemptim cauteq concludam: aut
illa aut alia quȩ de quib dam gentib scrip¬
ta sunt. omino nulla sunt. aut si sunt ho¬

Expanded text:
se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in uniuerso genere humano quaedam monstra sint gentium. Quapropter ut istam quaestionem pedetemtim cauteque concludam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, ho
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ᷑ loquendi consuetudo p̃ualuit. Nam ne¬
mo unquam androginas aut ermafroditas
nuncupauit. Ante annos aliquot nr̃a cerde
memoria inoriente duplex homo natꝰ ẽ
suꝑiorib membris: inferiorib simplex. Nã
duo erant capita. duo pectora. quatuor
manus: uenter autem unus. ⁊ pedes duo
sicut uni homini. Et tamdiu uixit: ut
multos ad eum uidendum fama contrahe¬
ret. Quis autem om̃s cõmemorare possit
humanos fȩtus longe dissimiles his ex
quib eos natos eẽ certissimum ẽ: Sicut
gͦ hȩc ex illo uno negari non possunt origi¬
nem ducere. ita quȩcunq gentes in diu̾si¬
tatib corporum ab usitato nature cursu.
quem plures ⁊ ꝓpe om̃s tenent. uelut exor¬
bitasse tradunt̃. si diffinitione illa indudunt᷑.
ut rationalia animalia sint atq mortalia ab
eodem ipso uno pͥmo patre omĩum stirpem
trahere confitendum ẽ: si tamen uera st̃ quȩ
de illarum nationum uarietate ⁊ tanta int̾

Expanded text:
tur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam netur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere, ita quaecumque gentes in diuersitatibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem trahere confitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum uarietate et tanta inter
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Plurib quam qͥnis digitis in manib et
pedib nasci homines nouimus: et hȩc leui¬
or ẽ quam ulla distantia. S tam̃ absit ut
qͥs ita desipiat: ut existimet innumero hu¬
manoꝵ digitoꝵ errasse creatorem quamuis
nesciens cur hoc fecerit. Ita ⁊ si maior diuersi¬
tas oriat᷑ scit ille quid egerit euius oꝑa iuste
nemo rep̃hendit. Apud ipponem zaritum ẽ
homo quasilunatas habensplantas. et in cis
binos tantũm᷑ digitos. similes et manꝰ. Si ali¬
qua genstalis cẽt. illi curiose atq mirabili ad¬
deretur hẏstorie. Num gͥ istum ꝓpter hoc ne¬
gabimus ex illo uno qui pͥmus creatus ẽ esse
ꝓpagatum: Androginĩ quos etiam ermafro¬
ditos nuncupant. quamuis ad modum rari
sint. difficile ẽ tam̃ ut temporib desint: in
quib sic uterq sexus apparet. ut ex quo po¬
tius debeant acciꝑe nom̃ incertum sit. Ame¬
liore tamen hoc ẽ amasculino ut appellaren¬

Expanded text:
rat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et rat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. Aput Hipponem Zaritum est homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adderetur historiae. Num igitur istum propter hoc negabimus ex illo uno, qui primus creatus est, esse propagatum? Androgyni, quos etiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellaren
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicunt᷑ esse credere non ẽ necesse. Uerũ
quisq uspiam nascit᷑ homo. id ẽ animal ra¬
tionale mortale. quamlibet nrĩs inusitatam
sensib gerat corporis formam. seu colorem. scu
motum. seu sonum. seu qualibet uii. qualibe
parte. qualibet qualitate naturam: exillo
uno ꝓtoplasto originem ducere nullus fide¬
lium dubitauerit. Apparet tam̃ qͥd in plu¬
rib natura obtinuerit. ⁊ quid sit ipsa ran¬
tate mirabile. Qualis autem ratio reddit̃
de monstruosis apud nos hominũ partub: ta¬
lis demonstruosis hominũ quibꝰdam gentib
reddi potest. Ds̃ enim creator ẽ omium. qui
ubi ⁊ quando ereari quid oporteat uel opor¬
tuerit ipse nouit: sciens unuersitatis pul¬
chritudinem. quarũ partium uel similitudi¬
ne uel diuersitate contexat. S qui totũ inspi¬
cere non potest. tanquam deformitate partis
offendit᷑: qm̃ cui congruat ⁊ quo referat᷑ igno¬

Expanded text:
quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam seu colorem siue motum siue sonum sine qualibet ui, qualibet parte, qualibet qualitate naturam: ex illo uno protoplasto originem ducere nullus fidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio redditur de monstrosis aput nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat et quo referatur igno
Abbreviated transcription (Latin):
media. quib dam plantas uersas eẽ post
crura. quib dam utriusq sexus ẽẽ naturã.
⁊ dertram mãmã tuirilem. sinistram muliebr̃
uicibq inter se coeundo et gignere & parere.
aliis ora non eẽ. eosq ꝑnares tantummͦ alitu
uiuere. alios statura cubitales esse quos pigmess
a cubito greci uocant. alibi quinquennes conci¬
ꝑe feminas. et octauum uitȩ annum ñ excede.
Item ferunt eẽ gentem ubi singula crura in pe¬
dib habent. nec poplitem flectunt. ⁊ sunt
mirabilis celeritatis. quos sciopodas uocant:
quod ꝑ estum int̾ra iacentes resupini umbra se
pedum ꝓtegant. Quosdam sine ceruice oculos
habentes in humeris. ⁊ cetera hominum uel
quasi hominum genera. quȩ in maritima
platea cartaginis musiuo picta sunt: ex libris
de prompta uelut curiosioris hystoriȩ. Quid
dicam de cinocephalis. quorum canina ca¬
pita. atq ipse latratꝰ magis bestias quam ho¬
mines confidet᷑: S omnia genera hominum

Expanded text:
media, quibusdam plantas uersas esse post media, quibusdam plantas uersas esse post crura, quibusdam utriusque sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes concipere feminas et octauum uitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine ceruice oculos habentes in umeris, et cetera hominum uel quasi hominum genera. quae in maritima platea Carthaginis musiuo picta sunt, ex libris depromta uelut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
do transisse. s proximas. Sunt autem quedã
tam longe positȩ a continentib t̃ris. ut ad eas
nulla uideat᷑ natare potuisse bestiarum. Qd̃
si homines eas captas secum aduexerunt. et eo
modo ubi habitabant earum genera institu¬
erunt uenandi studio fieri potuisse meredi¬
bile non ẽ: quamuis iussu dei siue ꝑmissu.
etiam oꝑe angłoꝵ negandum ñ sit potuisse
tranfferri. Si uero ex t̾ra exortȩ sunt sed̾m orig¬
nem pͥmam. quando dixit ds̃ ꝓducat tr̃a a¬
nimam uiuam: multo clarius apparet ñtã
reparandorum animalium causa. quamsi¬
gurandarum uariarum gentium ꝓpter
ȩccłiȩ sacram̃tum in archa fuisse omnia ge¬
nera. si mninsulis quo transire non possent
multa animalia t̃ra ꝓduxit. uiii¬
ex illo uno homine unde etiam ipsiꝙ
titerunt ꝓpagata eẽ credendum sit quȩ¬
dam monstruosa hominum genera. quȩ
gentium narrat hẏstoria: sicut ꝑhibent᷑
quidam unum habere oculum infronte

Expanded text:
do transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam do transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non possent, multa animalia terra produxit. CAPex illo uno homine, unde etiam ipsi extiterunt, propagata esse credendum sit quaedam monstrosa hominum genera, quae gentium narrat historia, sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ tardiusculos. addimus particłam. id ẽ
ne. ut diceremus nonne. quoniam uocẽ ꝓ¬
nuntiantis ñ possumus scribe. Exillis gͥ tri
ratio declaratura ẽ. septuaginta duȩ gentes
totidemq linguȩ ꝑtras esse ceꝑunt. quȩ cre¬
scendo ⁊ insulas impleuerunt. Auctus ẽ etiã
numerꝰ gentium: multo ampliꝰ quã linguaꝵ.
Nam ⁊inaffrica: barbaras gentes in una lingua
plurimas nouimus. Et homines quidẽ mul¬
tiplicato genere humano ad insulas inhabi¬
tandas nauigio transire potuisse qͥs ambigat:
rum quȩ subcura hominũ ñ sunt. neq
sicut ranȩ nascunt᷑ ex t̃ra. s sola cõmixtione
maris ⁊ feminȩ ꝓpagant᷑. sicut lupi atq huiꝰ
modi cetera. quomodo post diluuium quo
ea quȩ in archa non eraÑ cuncta deleta st̃. etiã
ininsulis ẽẽ potuerunt. si reparata ñ sunt. nͥ
exhis quorum genera inutroq sexu archa ser¬
uauit. Possunt quidẽ credi ad insulas natan¬

Expanded text:
propter tardiusculos addidimus particulam, id est propter tardiusculos addidimus particulam, id est W, ut diceremus \'nonne1, quoniam uocem pronuntiantis non possumus scribere. Ex illis igitratio declaratura est, septuaginta duae gentes totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo et insulas inpleuerunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat? a hominum non sunt neque sicuti ranae nascuntur ex terra, sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi adque huius modi. cetera, quo modo post diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natan
Abbreviated transcription (Latin):
poraliter oꝑantem. Hac loquit᷑ angłis suis¬
scĩs. nobis autem aliter longe positis. Qnͣ¬
do autem etiam nos aliquid talis locutio¬
nis interiorib atirib capimus: anglis ꝓ¬
pinquamus. Nonitaq mͥ assidue reddenda ra¬
tio ẽ. in hoc oꝑe de locutionib dei. Aut enim
ueritas incommutabilis ꝑse ipsam in effabilit̃
loquit᷑ rationalis creaturȩ mentib : aut ꝑmuta¬
bilem creaturam loquit᷑. siue spiritalib ima¬
ginib nro spũi. siue corporalib uocib cor¬
poris sensui. Illud sane quod dictum ẽ ⁊ nc̃
ũ deficient ex illis omnia quȩ conati fuerint
facere. non dictum ẽ confirmando. s tanqua
interrogando: sicut solet a cõminantib dici
quemadmodũ ait quidam. Non arma expe¬
dient. totaq ex urbe sequent᷑: Sic gͦ accipien¬
dũ ẽ : tanquam dixerit. Nonne omnia defi¬
cient ex illis. quȩ conati fuerint facere: S si
ita dicat᷑. non exprimit cõminantem. Uerũ

Expanded text:
poraliter operantem. Hac loquitur angelis saporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
ter dixerit ad filium ⁊ spm sc̃m uenite ⁊ descen
dentes confundamus ibi linguam eoꝵ: si ali¬
quid eẽt quod angłos ꝓhiberet intelligi. qͥb
potius conuenit uenire ad dm̃ motib scĩs hoc
ẽ cogitationib piis. quib ab eis consulitur
in commutabilis ueritas tanquam lex ęc̃na
in illa eoꝵ curia suꝑna. Neq enim ipsi sibi
sunt ueritas. s creatricis participes ueritatis.
ad illam mouent᷑ tanquam ad fontẽ uitȩ:
ut qđ non habent erse ipsis capiant ex ipsa.
Et idco eor stabilis ẽ iste motus quoueniunt.
quia non recedunt. Nec sic loquitur angłis
ds̃. quomͦ nos inuicem nob. ł deo. ł angłis.
ł ipsi angłi nobis. siue ꝑillos nobis ds̃: s in¬
effabili suo mͦ. nob̾ autem hoc indicat᷑ nr̃o
mͦ. Dei quippe sublimior ante suum factũ
locutio. ipsius sui facti ẽ immutabilis ratio.
quȩ non habet sonum strepentem atq tran¬
seuntem: s iuim sempit̃nȩ manentẽ. et tem¬

Expanded text:
ter dixerit ad Filium et Spiritum sanctum, Venite, ter dixerit ad Filium et Spiritum sanctum, Venite, dentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et tem
Abbreviated transcription (Latin):
sit factum. quod dictum fuerat descendit dñs.
Si enim iam descenderat. quid sibi uult uenite
⁊ descendentes confundamꝰ. quod intelligit᷑
angłis dictum: nisi quia ꝑ angłos descendebat
qui in angłis descendentib erat: Et bene ñ
ait. uenite ⁊ descendentes confundite. s con¬
fundamus ibi linguam eoꝵ: ostendens ita se
oꝑari ꝑministros suos. ut sint etiam ipsi coo¬
ꝑatores dei. sicut apłs dicit. Dei enim sumꝰ
de angłis intelligi quod dictum ẽ. faciamus
hominem quia nondixit faciam: S quia
sequit᷑ ad imaginẽ nr̃am nec fas ẽ credere ad
imaginẽ angłoꝵ hominẽ factum: aut eandẽ
ẽẽ imaginem angłoꝵ et dei: recte illic intel¬
ligitur pluralitas trimitatis. Quȩ tam̃ trinitas
quia unus ẽ ds̃. etiam cum dixisset faciamus.⁊
fecit inquit ds̃ hominem ad imagmẽ det. Hon
dixit fecerunt dii. aut adimaginem deoꝵ. Po¬
terat ⁊ hic eadem intelligi trimitas. tanquam pa¬

Expanded text:
m factum sit, quod dictum fuerat: Descendit Dominus. m factum sit, quod dictum fuerat: Descendit Dominus. Si enim iam descenderat, quid sibi uult: Venite et descendentes confundamus quod intellegitur angelis dictum, nisi quia per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat? Et bene non ait: Venite et descendentes confundite,\' sed: Confundamus ibi linguam eorum; ostendens ita se operari per ministros suos. ut sint etiam ipsi cooperatores Dei, sicut apostolus dicit: Dei enim sumus de Angelis intelligi quod dictum est, Faciamus hominem, quia non dixit, Faciam: sed quia sequitur, ad imaginem nostram; nec fas est credere ad imaginem Angelorum hominem factum, aut eamdem esse imaginem Angelorum et Dei; ideo recte illic intelligitur pluralitas Trinitatis. Quae tamen Trinitas, quia unus est Deus, etiam cum dixisset, Faciamus: Et fecit, inquit, Deus hominem ad imaginem Dei : non dixit, Fecerunt dii, aut, ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intelligi Trinitas, tanquam Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem et turrem quam ȩdificauerant fi¬
lii hominum hoc ẽ non filii dei. s illa societas
scđm hominẽ uiuens. quam t̾renam dicimꝰ
ciuitatẽ: non loco mouet᷑ ds̃. qui semꝑ ẽ uͥq
totꝰ. s descendere dicitur cum aliquid facit in
t̃ra. quod pret̃ usitatum naturȩ cursum mira¬
bilit̾ factum p̃sentiam quodãmͦ eiꝰ ostendat.
Nec uidendo discit ad tempꝰ qui nunqͣm po¬
test aliquid ignorare: s ad tempꝰ uidere et
cognoscere dicit᷑. quod uideri et cognosci fac̃.
Non sic gͦ uidebat᷑ illa ciuitas. quomͦ eã ds̃
uideri fecit. quando sibi quantum displiceret
ostendit: quamuis possit intelligi ds̃ ad illã
ciuitatem descendisse. quia descendert̃ angłi
eiꝰ in quib habitat. ut quod adiunctum. ẽ.
et dixit dñs ds̃. ecce genus unum ⁊ labiũ unũ
omĩum et cetera. ac deinde additum uenite
⁊descendentes confundamꝰ ibi linguã eoꝵ
recapitulatio sit demonstrans quemadmodũ¬

Expanded text:
ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt ficiuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde additum: Venite et descendentes confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quem ad modu
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo. ⁊ ploremus ante dominum qͥ nos fec̃. Et
hoc ubum ẽ etiam in libro iob uͥscriptum ẽ in
furorem erupisti contra dnm̃. Sic gͦ intelligendus
ẽgygas iste uenator contra dñm. Quid aut̃ hic si¬
gnificat᷑ hoc nomine quod ẽ uenator. nͥ anima
lium t̾rigenarum deceptor. opp̃ssor. extinc̾tor:
Erigebat gͦ cum suis popłis turrim contͣ dnm.
qua ẽ impia significata suꝑbia. Merito autemͦ
inalus punit̾ affectus: ctiam cui non succedit
effectus. Genus uͦ ipsum pene quale fuit: Qm̃
dominatio imꝑantis in lingua ẽ: ibi ẽ damp
nata suꝑbia. ut non intelligeret᷑ iubens homi¬
ni.qui noluit intelligere ut obediret deo iu¬
benti. Sic illa conspiratio dissoluta ẽ. cũ quisq
ab eo quem non intelligebat abscederet. nec se
nͥ ei cum quo loqui poterat aggregaret. Et ꝑ lin¬
placuit qui hoc modis occultis nobisq in cõ¬
prehensibilibus fecit.U¬
Quod enim scriptum ẽ. ⁊ descendit dñs uidc

Expanded text:
psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nominlium terrigenarum deceptor, oppressor, exstinctor? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Dominum, qua est impia significata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat, abscederet, nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, aggregaret: et per linicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque incomprehensibilibus fecit.Quod enim scriptum est: Et descendit Dominus uidere
Abbreviated transcription (Latin):
gni: quamuis ꝑfecta non fuerit usq intantũ
modum. quantum suꝑba cogitabat impietas.
Nam nimia disponebat᷑ altitudo quȩ dicta ẽ
usq incelum. siue unius turris eiꝰ. quam p̃¬
cipuam moliebant᷑ ẽẽ int̃ alias. siue omĩum
turrium quȩ ꝑnumerum singularem ita
significatȩ sunt. ut dicit᷑ miles. ⁊ intelligur¬
tur milia militum. ut rana et locusta. sic
enim appellata ẽ multitudo ranarũ et lo¬
custarum. in plagis quib egiptii ꝑcussi sunt
ꝑ moysen. Quid autem factura fuerat huma¬
na ⁊ uana p̃sumptio. euiꝰlibet ⁊ quantumb¬
bet in cȩlum adũsus dm̃ altitudinẽ molis &x¬
tolleret quando montes transcenderet uniuer¬
sos: quando spatium nebulosi huius acris
euaderet: Quid deniq noceret deo: qͣntacun¬
q uel spirtualis uel corporalis elatio: litõ
contra dominũ s ante dñm. ENancion quippe:
⁊ contͣ ⁊ ante significat. Hoc enim uerbum ẽ in

Expanded text:
gni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum gni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nẽ ñ deficient ex illis omĩa. quȩ conati fue¬
rint facere. Uenite ⁊ descendentes confunda¬
mus ibi linguam eoꝵ: ut non audiat. unqͥsq
uocemꝓximi sui. Et disꝑsit eos dñs inde su¬
ꝑfaciem omnis t̾re: et cessauerunt ȩdificantes
ciuitatem et turrem. Propter hoc appella¬
tum ẽ nomen illius confusio: quia ibi con¬
fudit dominus labiũ omnis trę. et inde dis
ꝑsit eos dñs ds̃ suꝑfaciem omnis t̃rȩ. Ista
ciuitas quȩ appellata ẽ confusio. ipsa ẽ
babylon: cuius mirabilem constructionẽ
etiam gentium comm̃dat hẏstoria. Baby¬
lon quippe interp̃tatur confusio. Unde col¬
ligit᷑ gygantem illum nembroth fuisse illiꝰ
conditorem. quod suꝑius breuiter fuerat inti¬
matum. ubi cum de illo scriptura loqueret᷑
ait. initium regnieiꝰ fuisse babylonem. idẽ
quȩ ciuitatum aliarum gereret pͥncipatum.
ubi eẽt tanquam in metropol habitaculũ re¬

Expanded text:
et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fueet nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocemfaciem omnis terrae, et cessaverunt aedificantes civitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius Confusio; quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae: et inde disinus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum re
Abbreviated transcription (Latin):
non utiq fecerunt: quia sic̃ nascebantur
aliis gentib addebantur.
um gͦ insuis lingius iste gentes fuisse refe¬
Arantur: redit tamen narrator ad illud tẽpꝰ
quando una lingua omĩum fuit. ⁊ inde
iam exponit quid acciderit̃ ut linguarum di
uersitas nasceret᷑. Et erat inquit omĩs t̃rȩ
labium unum. ⁊ uox tina om̃ib. Et factũ
ẽ cum mouerent ipsi ab oriente. inuenerunt
campum int̾ra sennaar: & habitauerunt ibi.
Et dixit homo proximo suo. Uenite faciamꝰ
lateres. et coquamus eos igni. Et facti sunt
illis lateres in lapidem: et bitumen erat illis¬
lutum. Et dixerunt. Uenite ȩdificeius nobis¬
met ipsis ciuitatẽ ⁊ turrem. cuiꝰ capuit ert
usq ad cclum: ⁊ faciamus nr̃m nom̃ ante¬
quam disꝑgamur infaciem omnis terrȩ
Et descendit dominus uidẽ ciuitatẽ ⁊ dur¬
rem quam ȩdificauerant filii hominũ: et
dirit dñs ds̃. Eccce genus unum ⁊ labiũ
unum omĩum: ⁊ boc inchoauerunt face̾

Expanded text:
non utique fecerunt: quia sicut nascebantur, non utique fecerunt: quia sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. Cum ergo in suis linguis istae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus quando una lingua omnium fuit, et inde jam exponit quid acversitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus. Et factum est, cum moverent ipsi ab Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt ibi. Et dixit homo proximo suo: Venite, faciamus lateres, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illislutum: et dixerunt, Venite, et aedificemus nobismetipsis civitatem, et turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faciamus nobis nomen, antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus videre civitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum. Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium; et hoc inchoauerunt facere,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ex his segregatȩ sunt insulȩ gentium int̾ra sua.
unusquisq scđm linguam suam in tribub
tes cõmemoratȩ sunt. sicut suꝑius ostendi. Mes¬
raim genuit eos qui dicunt᷑ ludum.⁊ eodem
mͦ cetere usq ad septem gentes. Et enumeratis
omnib postea concludens. hifilii cham inquit¬
intribub suis. scđm linguas suas in regionib¬
suis.⁊ ingentib suis. ꝓpterea gͦ multoꝵ filii ñ
sunt commemorati. quia gentib aliis nascen¬
do accesserunt: ipsi autẽ gentes facere nequi¬
uerunt. Nam qua alia causa cum filii iapheth
octo enumerent᷑. ex duob eoꝵ tantum filii na¬
ti cõmemorant᷑. et cum filii cham quatuor
nominent᷑. ex trib tantum qui nati sunt adi¬
ciuntur et cum filii sem nominent᷑ sex duoꝵ
tantum posteritas atcexit᷑: Nunquid ceteri
sine filus remanserunt: Absit hoc credere.
S gentes ꝓpt̾ quas cõmemorari digni eẽnt

Expanded text:
est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unusquisque secundum linguam suam in tribubustes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: et eodem modo caeterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibin tribubus suis, secundum linguas suas in regionibus suis. Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati, quia gentibus aliis nascendo accesserunt alii, ipsi autem facere gentes nequiverunt. Nam qua alia causa cum filii Japhet octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur; et cum filii Cham quatuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adjiciuntur; et cum filii Sem nominentur sex duorum tantum posteritas attexitur? Numquid caeteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere. Sed gentes propter quas commemorari digni essent,
Abbreviated transcription (Latin):
pos natus ẽ. atq inde abnepos qui ẽ heber.
Genuit autem heber duos filios. quorum
unum appellauit phalech. quod int̃p̃tat᷑
diuidens. Deinde scriptura subiungens. ra¬
tionemq huiꝰ nominis reddens: quia indie¬
b inquit eius diuisa ẽ t̃ra. Hoc autem qͥd
sit post apparebit. Alius uero quinatꝰ ẽ ex
heber. genuit duodecim filios. ac ꝑ hoc om̃s
iapheth. triginta unus de cham.xxuii. de sem.
fiunt septuaginta tres. Deinde sequit᷑ script᷑a
dicens. Hii filii sem intribub suis scđm linguas
suas in regionib suis. ⁊ ingentib suis. Itemq
de omnib. He inquit trib filioꝵ noe. sccłm ge¬
nerationes eoꝵ ⁊ scđ̾ m genteseoꝵ. Abhis disꝑsȩ
sunt insulȩ gentium suꝑ t̾ram post diluuiũ.
Unde colligit᷑ septuaginta tres. uel potiꝰ quod
postea demonstrabit᷑. septuaginta duas gen¬
tes tunc fuisse ñ homines. Nam et pͥus cum
fuissent cõmemorati filii iapheth: ita conclusũ

Expanded text:
pos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. pos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiungens rationemque huius nominis reddens: Quia diebus, inquit, eius diuisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt Iapheth, triginta unus de Cham, uiginti septem de Sem fiunt septuagdicens: Hi filii Sem in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et in gentibus suis. Itemque de omnibus: Hae, inquit, tribus filiorum Noe secundum generationes eorum, et secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluvium. Unde colligitur septuaginta tres, vel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius cum fuissent commemorati filii Japheth, ita conclusum
Abbreviated transcription (Latin):
ber genuit sem: s ab illo quintꝰ inꝑgenitoꝵ
serie reꝑitur. Sem quippe inter alios filios
genuit arfaxath. Arfarath genuit chainan.
Chaman genuit salam. Sala genuit heber.
Non itaq frustra ipse primus ẽ nominatꝰ in
progenie ueniente de sem. et p̃latꝰ etiam filiis
cũ sit quintus nepos. nisi quia uerum ẽ qđ
tradit᷑ ex illo hebreos eẽ cognominatos. tan¬
quam hebͤreos: quanquam ⁊ alia possint
ẽẽ opinio. ut ex abraham tanquam abrahei
dicti ẽẽ uideant᷑. S nimirum hoc uerum ẽ.
quod ex heber heberei appellati sunt: ac de¬
inde una detracta littera. hebrei. Quam lin¬
guam solus isrł popłs potuit obtinere. in qͦ
dei ciuitas et inscĩs ꝑegrinata ẽ et in om̃ĩb
sacram̃to adumbrata. Igitur filii sem. pͥtis sex
nominant᷑. dunde ex uno coꝵ natisunt qua¬
tuor nepotes eius. Idemq alter filioꝵ sem
genuit eiꝰ nepotem. atq ex illo itidem ꝓne¬

Expanded text:
ber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum ber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse primus est nominatus in progenie ueniente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tamquam Abrahaei dicti esse uideantur; sed nimirum hoc uerum est, quod ex Heber Heberaei appellati sunt, ac deinde una detrita littera Hebraei, quam linguam solus Israel populus potuit obtinere, in quo Dei ciuitas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quattuor nepotes eius, itemque alter filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo itidem prone
Abbreviated transcription (Latin):
genuit undecim nominant᷑. Deinde usq ad
quos fines ꝑuenerint. cõmemoratis quibꝰdã¬
ciuitatib dicit᷑. Ac ꝑhoc filiis nepotibꝰq
computatis: de ꝓgenie cham triginta unꝰ
geniti referuntua.
Destat commemorare filios sem maximi filii
noe: ad eum quippe gradatim generatio¬
num istarum ꝑuenit aminimo exorta narratio.
S unde incipiunt cõmemorari filii sem. ha¬
bet qͥdam obscuritatis quod expositione illu¬
strandum ẽ: quia ⁊ multũ ad remꝑtinet ꝗͣ
requirimus. Sic enimlegit᷑. Et sem natꝰ ẽ etiã
ipsi patri omĩum filioꝵ heber frĩ iaphech ma¬
iori. Ordo uerborum ẽ. Et sem natus ẽ heber
etiam ipsi idẽ ipsi sem natus ẽ heber. Qui
sem pater ẽ omĩum filioꝵ suoꝵ. Sem gͦ patri¬
archam intelligi uoluit omĩum qui de stir¬
pe eius exorti sunt. quos cõmemoraturus ẽ
siue sint filii. siue nepotes et ꝓnepotes. et
dcinceps initidem exorti. Non sane istum he¬

Expanded text:
genuit undecim nominantur. Deinde usque ad genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines ciuitatibus dicitur. Ac per hoc filiis nepotibusque conputatis de progenie Cham triginta unus geniti referuntur. Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum quippe gradatim generationum istarum peruenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione inlustrandum est, quia et multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est, et ipsi patri omnium filiorum, Heber, fratri Iapheth maiori. Ordo uerborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum He
Abbreviated transcription (Latin):
postea factum ẽ. Quod ex hac occasione ꝑstrin¬
xit ꝓpter nobilitatem regni assyrioꝵ quod
mirabiliter dilatauit ninus beli filiꝰ. conditor
niniues eiuitatis magnę. Quiꝰ ciuitatis no¬
men ex illius nomine deriuatum ẽ. ut ani¬
no niniue uocaret᷑. Assur autem unde assy¬
rii. ñ fuit infiliis cham medii filii noe. s
infiliis sem reꝑitur: qui fuit noe marimꝰ
filiꝰ. Unde apparet de progenie sem exortos
fuisse. qui postea regnum gigantis illius ob¬
tinerent: ⁊ inde procederent atq alias conde¬
rent ciuitates quarum pͥma ẽ anino appel¬
lata nimue. Hinc redit᷑ ad alium filiũ cham.
qui uocabat᷑ mesram. ⁊ cõmemorant᷑ quos ge¬
nuit. ñ tanquam singłi homines: s nationes
septem. Et de sexta uelut de serto filio gens
cõmemorat᷑ exisse. quȩ appellat᷑ philistuim:
unde fiunt octo. Inde iterum ad chanaan re¬
ditur. in quo filio maledictus ẽ cham: ⁊ qͦs

Expanded text:
postea factum est, quod ex hac occasione perstrinpostea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatauit Ninus, Beli filius, conditor Nineuae ciuitatis magnae; cuius ciuitatis nomen ex illius nomine deriuatum est, ut a Nino Nineue uocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem. exortos fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtinerent et inde procederent adque alias conderent ciuitates, quarum prima est a Nino, appellata Nineue. Hinc reditur ad alium filium Cham, qui uocabatur Mesraim, et commemorantur quos genuit, septem, et de sexta, velut de sexto filio, gens commemoratur exisse, quae appellatur Philistiim: unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur; in quo filio maledictus est Cham, et quos
Abbreviated transcription (Latin):
broth. Hic cepit ẽẽ gygas suꝑ tdam. Hic
erat gygas uenator contra dñm dm̃. ꝓpt̃ hoc
dicunt. Sicut nembroth gigas uenator contͣ
dñm. Et factum ẽ mitium regni eiꝰ babylon
oreg. arcath. ⁊ calampne intra sennaar. De
t̾ra illa exiuit assur. ⁊ edificauit ninuen ciui¬
Iste porro chus pater gigantis nembroth. pͥ¬
mus nominatꝰ est infiliis cam. cuiꝰ quinq fi¬
lii iam fuerant computati. ⁊nepotes duo. S istũ
gigantem aut post nepotes suos natos genuit.
aut quod ẽ credibibus seorsum de illo ꝓpter
erus eminentiam scriptura locuta ẽ: quando¬
quidẽ et regnum eiꝰ cõmemoratum ẽ. cuius
initium erat illa babylon ciuitas nobilissi¬
ma. et quȩ iurta commemoratȩ sunt siue ci-¬
uitates. siue regiones. Quod uero dictum ẽ. de
terra illa id ẽ de t̾ra sennaar. quȩ ꝑtinebat ad
regnum nembroth. exisse assur ⁊ edificasse ni¬
niuen.⁊ alias quas conteruit ciuitates. longe

Expanded text:
broth; hic coepit esse gigans super terram. Hic broth; hic coepit esse gigans super terram. Hic erat gigans uenator contra Dominum Deum. Propter hoc dicunt: Sicut Nebroth gigans uenator contra Dominum. Et factum est initium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne in terra Sennaar. De terra illa exiuit Assur et aedificauit Nineuen Iste porro Chus pater gigantis Nebroth primus nominatus est in filiis Cham, cujus quinque filii jam fuerant computati, et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit; aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter ejus eminentiam Scriptura locuta est; quandoquidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa nobilissima Babylon ciuitas, et quae iuxta commemoratae sunt siue ciuitates siue regiones. Quod uero dictum est de terra illa, id est de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nebroth, exisse Assur et aedificasse Nineuen et alias quas contexuit ciuitates, longe
Abbreviated transcription (Latin):
in compagib organoꝵ quȩ non ꝑcutiunt᷑
a canentib. s ea quȩ ꝑcussa resonant his co¬
nectuntur. Ita in ꝓpħica hẏstoria dicunt᷑
et aliqua quȩ nichil significant s quibus
adhereant quȩ significant ⁊ quod ammͦ re¬
ligentuR.
enerationes gͦ filiorum noe deinceps in¬
tuendȩ.⁊ quod de his dicendum uidet᷑.
atcexendum ẽ huic oꝑi. quo eiuitatis utriꝰ¬
q terrenȩ scilicet ⁊ celestis ꝑ tempora ꝓcur¬
sus ostendatur. Ceptȩ sunt autem cõme¬
morari aminimo filio qui uocatꝰ ẽ iaphet
cuiꝰ filii octo nominati sunt. nepotes autẽ
septem de duob filiis eius. tres ex uno. qua¬
tuor ex altero. Fiunt itaq om̃s qͥndecim.
filii autem cham. hoc ẽ medii filii noc qua¬
tuor. ⁊ nepotes quinq ex uno eiꝰ filio. ꝓne¬
potes duo ex nepote uno. fit eoꝵ summa un¬
decim. Qͥb enumeratis. redit᷑ tanquam ad
caput. et dicit᷑. C hus autem genuit nem¬

Expanded text:
in compagibus organorum, quae non percutiuntur in compagibus organorum, quae non percutiuntur a canentibus, sed ea quae percussa resonant, his connectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant, et quodammodo religentur.enerationes ergo filiorum Noe deinceps intuendae, et quod de his dicendum uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt enim commemorari a minimo filio, qui uocatus est Iapheth, cuius filii octo nominati sunt, nepotes autem septem de duobus filiis eius, tres ex uno, quattuor ex altero; fiunt itaque omnes quindecim. Filii autem Cham, hoc est medii filii Noe, quattuor et nepotes quinque ex uno eius filio, pronepotes duo ex nepote uno; fit eorum summa undecim. Quibus enumeratis reditur tamquam ad caput et dicitur: Chus autem genuit Ne
Abbreviated transcription (Latin):
enedictis gͥ duob filiis noe. atq uns imi¬
dio eorꝵ maledicto: demceps usq acl abrala
de iustoꝵ aliquoꝵ qui pie dm̃ colerent om¬
memoratione silitum ẽ. ꝑ annos ampliuoq
mille: nec eos defuisse crediderim. S sions
cõmemorarent᷑ nimis longum fieret. Eet
rum etiam p̃nuncient᷑ futura. quȩ tamen
ꝑtinent ad ciuitatem dei: quia ⁊ de homini¬
b qui ñ sunt ciues eiꝰ. quicqͥd hic dicit᷑ ad
hoc dicit᷑. ut illa ex comparatione contraria
uel ꝓficiat uel emineat. Non sane omnia q̃
gesta narrant᷑. aliquid etiam significare pu¬
tanda sunt: s ꝓpter illa quȩ aliquid signi¬
ficant etiam ea quę nichil significant adti¬
runtur. Solo enim uomere tra ꝑscinditur.
s ut hoc fieri possit. etiam cetera aratri mem¬
bra sunt necessaria. Et soli nerui inꝙythara
atq huiꝰmodi uasis musicis aptant᷑ ad can¬
tum: s ut aptari possint in sunt et cȩtera

Expanded text:
Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in meBenedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps usque ad Abraham de justorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silitum est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim: sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret; et hrum etiam praenuntientur futura, quae tamen pertinent ad civitatem Dei: quia et de hominibus qui non sunt cives ejus, quidquid hic dicitur, ad hoc dicitur, ut illa ex comparatione contraria vel proficiat, vel emineat. Non sane omnia quae gesta narrantur, aliquid etiam significare putanda sunt: sed propter illa quae aliquid significant, etiam ea quae nihil significant attexuntur. Solo enim vomere terra proscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam caetera aratri membra sunt necessaria: et soli nervi in citharis atque hujusmodi vasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et caetera
Abbreviated transcription (Latin):
eleganter ostendit. quod asuȩ carnis gente.
et domesticis sanguinis sui utiq iudeis. fue¬
rat crucem mortemq passurus. Hanc passio¬
nem xp̃i. foris in sono tantum uocis reprobi
annuntiant. Non enim qđd annuntiant in¬
telligunt. Probi autẽ in interiore homine ha¬
bent tam grande mysterium. atq honorant
intꝰ in corde infirmum et stultum dei. quia
fortiꝰ et sapientiꝰ ẽ hominib. huius reifigura est
qđ cham exiens hoc nuntiauit foris: sem uͦ
⁊ iaphethut hoc uelarent id ẽ honorarent in¬
gressi sunt. id ẽ interius id egerunt. Hȩc scrip¬
turȩ secreta diuinȩ indagamus ut possumus.
alius alio magis minus ue congruent᷑. uerun
tamen fideliter: certum tenentes. ñ ea sine al¬
qua p̃figuratione futuroꝵ gesta atq con¬
scripta. neq nisi ad xp̃m et eiꝰ cccłiam quȩ
ciuitas dei ẽ. ẽẽ referenda. cuiꝰ ab inicio ge¬
neris humani non defuit p̃dicatio. quam
ꝑ omnia uidemus impleri.

Expanded text:
eleganter osteeleganter osteet domesticis sanguinis sui, utique Iudaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum uocis reprobi adnuntiant; non enim quod adnuntiant intellegunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione futurorum gesta adque conscripta neque nisi ad Christum et eius ecclesiam, quae ciuitas Dei est, esse referenda; cuius ab initio generis per omnia videmus impleri.
Abbreviated transcription (Latin):
patientiȩ. uel ad ꝓfectum sapientiȩ scienter u¬
tunt᷑ malis boni. Sunt enim teste apło. qͥ xp̃m
plantauit uineam de qua dicit ꝓpħa. Uinea¬
enim domini sabaoth domus isrł ẽ. Et bibit
de uino eiꝰ. siue ille calix hic intelligat᷑ de quo
dicit. potestis bibere calicem quem ego bibitu¬
rus sum et pater si fieri potest transeat ame ca¬
lix iste. quo suam sine dubio significat passio¬
nem: siue quia uinum fructus ẽ uineȩ hoc
potius illo significatum ẽ. qđ ex ipsa uinea hoc
ẽex genere isrłitarum. carnem ꝓnob̾ ⁊ sangui¬
nem ut pati posset assumpsit. ⁊ inebriatus ẽ.
id ẽ passus ẽ. ⁊ nudatus.ẽ. Ibi nanq nudatꝰ ẽ
idẽ apparuit eiꝰ infirmitas de qua dicit apłs.
Et si crucifixus ẽ ex infirmitate. Unde itẽ dicit.
Infirmum dei fortiꝰ ẽ hominib. ⁊ stultũ dei
sapientius ẽ hominib. Quod uͦ cum dictũ eẽt¬
⁊ nudatus ẽ. addidit scriptura indomo sua:

Expanded text:
patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter upatientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis boni. Sunt enim teste apostolo, qui plantauit uineam, de qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nem, ut pati posset, assumpsit; et inebriatus est, id est, passus est. Ibi namque nudatus est, id est, apparuit infirmitas, de qua dicit Apostolus: Et si crucifixus est ex infirmitate . Unde item dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus et stultum Dei sapientius est hominibus . Quod vero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit Scriptura: In domo sua,
Abbreviated transcription (Latin):
non ab surde uideripossunt medio noe filio
gnificata ẽ ⁊ annuntient ꝓfitendo. ⁊ male agendo ex¬
honorant. Detalib enĩditum ẽ Ex fructib eoꝵ co¬
gno sectis eos. Iaco chaminfilio suo maledictus ẽ.
tanqͣm infructusuo: idẽ in oꝑe suo. Ende con¬
ucmenter ⁊ ipse filius eius chanaan interp̃ta¬
ditate patris qua significabat᷑ passio redemp¬
toris sumentes uestimentum posuerunt supͣ
dorsa sua duo ⁊ ntrauerunt auersi. ⁊ oꝑuert̃
nuditatem patris sui. nec uiderunt quod re¬
uerendo tererunt. Quodam enimmͦ inpassio
ne xp̃i. ⁊ qđ ꝓnob̾ factum ẽ honoramꝰ ⁊ iude¬
oꝵ facinus aduersamur. Uestimentum signi¬
ficat sacramentum: dorsa memoriam p̃teri¬
toꝵ. Quia passionem xp̃i eo scilicet iam tpr
quo habitat iaphec in domib sem. ⁊ malus
fr̃ inmedio eoꝵ. transactam celebrat eccłia ñ
adhuc ꝓspectat futuram. S malus fr̃ infilio scio
uus ẽ fratrum bonoꝵ. cũ uel ad exercitationẽ

Expanded text:
non absurde possunt uideri medio Noe filio non absurde possunt uideri medio Noe filio gnificata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretaditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sua et intrauerunt auersi et operuerunt nuditatem patris sui, nec uiderunt quod reuerendo texerunt. Quodam enim modo in passio pro nobis factum est honoramus et Iudaeorum facinus auersamur. Yestimentum significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi eo scilicet iam tempore, quo habitat Iapheth in domibus Sem et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sed malus frater in filio suo, uus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem