comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uota pendebant: qͥ &e in euangłio ad
irłm loquit᷑. Quotiens uolui congrega¬
re filios tuos siẽ gallina gullos sub alas
sfuas. & noluisti. Querimꝰ ubi pariter
legerimꝰ bouem & asinum. In deutono¬
imio scͥptum ẽ. Non arabis in uitulo si¬
mul &e asino. Et in hoc eodem ysaia.
Beatꝰ quiseminat suꝑominem aquam:
ubi bos calcat & asinꝰ. Simul arat in
bone ce asino hebion dignꝰ ꝓ humilita¬
te senfus pauꝑtate nominis fui qui sic
recipit euangłm. ut tudaicarum fuꝑ¬
sticionum q̃in umbra & imagine p̃¬
cesserunt cerimonias non relinquat.
Bcatꝰ est autem qͥ seminat in eloquus
scͥpturarum tam uet̾is quam noui in¬
strumenti: & calcat aquas occidentis lit¬
tere. ut metat fructum sp̃c uiuificantiᷤ.
Bostuxta anagogen refert᷑ ad ifrael qͥ
legis portatut iugum: & mundum aĩal
est. Asinꝰ peccatoꝵ onere p̃grauatus.

Expanded text:
vota pendebant. Qui et in Evangelio ad vota pendebant. Qui et in Evangelio ad Jerusalem loquitur: Quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina pullos sub alas suas, et noluisti ! Quaerimus ubi pariter legerimus bovem et asinum? In Deuteronomio scriptum est: Non arabis in vitulo simul et asino . Et in hoc eodem Isaias: Beatus qui seminat super omnem aquam, ubi bos calcat et asinus . Simul arat in bove et asino Ebion, dignus pro humilitate sensus, paupertate nominis sui; qui sic recipit Evangelium, ut Judaicarum superstitionum, quae in umbra et imagine praecesserunt, caeremonias non relinquat. Beatus est autem qui seminat in eloquiis Scripturarum tam veteris quam novi Instrumenti: et calcat aquas occidentis litterae, ut metat fructum spiritus vivificantis. Bos juxta anagogen refertur ad Israel; qui Legis portavit jugum, et mundum animal est.
Abbreviated transcription (Latin):
lexit. Pro quosoli.lxx. transtuleruni.
Isrł autemme ncognouit. & popłs m̃s
ñ intellerit: ut iurta eetos & hebraicũ
possessorem suum isrł non eognouerit:
& psepe dñi fui popłs ñ intellererit.
Et est sensus ꝓspicuus. Ego cos adop¬
tauimͥ infilios. & feci popłm peculia¬
rem. ce pardemmeã ae funculum he¬
reditatis meę. appellauiq pͥmogenttõ:
ilii autem nec hoc quidem fecerunt.
quod bruta animalia faciunt: ut be¬
neficus uincerent᷑. & intelligerent pa¬
storem ac nutricium suum. Nec cõpa¬
raunit eos camb quod sagacissinrũ aui¬
mantium genus est. & ꝓparuo cibodo¬
minors tecta defendit. s stolidioris sens
boui & asino. quorum alt̃m carpenta¬
trahens durissimas terre glebas uertit
ium̃ta appellant᷑: ab eo quod iuuent ho¬
mines. Potest hic locꝰ &e de deo patre in
telligi: s magis refert᷑ ad filium. quod
ñ cognou̾it eum nec stisceꝑit populꝰ
isrł: cuiꝰ diem abraham uidit &e lȩtatꝰ
est. & in cuiꝰ aduentu omnium ꝓphaꝵs

Expanded text:
transtulerunt: Israel autem me non cognovit, et populus me non intellexit. Ut juxta caeteros et Hebraicum, possessorem suum Israel non cognoverit, et praesepe Domini sui populus non intellexerit. Et est sensus perspicuus: Ego eos adoptavi in filios, et feci populum peculiarem, et partem meam ac funiculum haereditatis meae, appellavique primogenitos; illi autem nec hoc quidem fecerunt, quod bruta faciunt animalia, ut beneficiis vincerentur, et intelligerent pastorem ac nutricium suum. Nec comparavit eos canibus, quod sagacissimum genus animantium est, et pro parvo cibo dominorum tecta defendit: sed stolidioris sensus bovi et asino, quorum alttrahit bos et durissimas terre glebas vomere iumenta appellantur quia iuvent homitelligi: sed magis refertur ad Filium, quod non cognoverit eum, neque susceperit populus Israel: cujus diem Abraham vidit, et laetatus est: et in cujus adventum omnium Prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
abolitam legem putant c̃ẽ seruandam
Audiant hebionitarũ socii: qͥ iudeis
tm̃ &e de stirpe isrłitici generis. hec cu¬
stodienda decernunt. Hostie gͦ ⁊ ĩmo¬
latio uictimaꝵs ñ principalit̃ a deoq̃¬
sita sunt: s ne idolis fierent. & ut de
carnalib urictimis qͣsi ꝑ typum ⁊ ima¬
ginem ad sp̃itales hostias transiremꝰ.
Dicendo autem se hostias ñ quesisse os¬
tendit quia lex sp̃alis sit : & omnia que
iudei carnalit̃ facrunt a nob̃ impleni
sp̃aliter. Calcare atͥum meum ñ ap¬
ponatis. Obserua quod post babiloni¬
am uastitatem rursum a zorobabel dẽ¬
plum ȩdificatum sit : &e ꝑmultam an¬
norum seriem in templosint oblata
sacͥficia. Qͦ ultimam sub uespasiano &
tito destructionem templiindicat: q̃
usq ad consũmationem mundi ꝑseue¬
ratura est. Hcomentas ur̃as &e sabb̃a
& festiuitates alias non feram. iiqͥ
sunt cętus ur̃i. Omnis conuentꝰ qua
ñ offert hostias sp̃ales. nec audit illud

Expanded text:
abolitam Legem putant esse servandam. abolitam Legem putant esse servandam. Audiant Ebionitarum socii, qui Judaeis tantum et de stirpe Israelitici generis haec custodienda decernunt. Hostiae ergo et immolatio victimarum non principaliter a Deo quaesita sunt; sed ne idolis fierent: et ut de carnalibus victimis quasi per typum et imaginem ad spirituales hostias transiremus. Dicendo autem se hostias non quaesisse, ostendit quia Lex spiritualis est: et omnia quae Judaei carnaliter faciunt, a nobis impleri spiritualiter. Calcare atrium meum non apponetis. Observa quod post Babyloniam vastitatem, rursum a Zorobabel Templum aedificatum sit: et per multam annorum seriem in Templo sint oblata sacrificia . Ergo ultimam sub Vespasiano et Tito destructionem Templi indicat, quae usque ad consummationem mundi perseveratura est. Neomenias vestras, et sabbata, et festivitates alias non feram: iniqui sunt coetus vestri. Omnis conventus qui non offert hostias spiritales, nec audit illud,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾: mns est enim orb terre &e plenitudo eꝰ.
Dunquid manducabo carnes tatirorũ:
aut sangumem hyrcorũ potabo. Cũq
tiet̾is legis cerimonias respuisset. tran¬
sut adeuanglicam puritatẽ. & quid
ꝓ his cicpiat ostendit. Immola deosa¬
crificium laudis. & redde altissimo uota
tua. Et inuocame in die tͥbulationis
eruam te ce honorificabis me. Omnis
gͦ capituli huiꝰ continentia usq adeum
locum uͥ ait. iudicate pupillo defendite
dñs. respuit sacͥficia uictimarum. q
euangłii obedientiam docet eẽ suꝑ sacͥ¬
ficium. Quodq intulit plenus sum:
hoc sensu accipiendum ẽ. Nullare in¬
digeo: dñi ẽ terra & plenitudo eiꝰ. Unde
& nos om̃s de plenitudine eiꝰ accepimꝰ.
Potest hoc & de his accipi qͥ cum dei pre¬
cepta ñ faciant donaruis atq munerib
đm redimere posse se credunt. uel qui
parta ꝑ rapinam & auaritiam altar
offerunt. ce pauꝑib tribuunt. Quis
enĩ questuit hec de manibus uñis
Audiant hebionei qͥ post passionem x

Expanded text:
itudo ejus. Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo ? Cumque veteris Legis caeremonias respuisset, transit ad Evangelicam puritatem: et quid pro his cupiat, ostendit: Immola Deo sacrificium laudis, et redde altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis: et ernam te, et honorificabis me. Omnis ergo capituli hujus continentia, usque ad eum locum ubi ait: Judicate pupillo, defendite us: respuit sacrificia victimarum, et Evangelii obedientiam docet esse super sacrificium. Quodque intulit: Plenus sum, hoc sensu est accipiendum, 21 nulla re indigeo: Domini est terra et plenitudo ejus . Unde et nos omnes de plenitudine ejus accepimus. Potest hoc et de his accipi, qui cum Dei praecepta non faciant, donariis atque muneribus Deum redimere posse se credunt: vel qui rapta per rapinam et avaritiam, altari offerunt et pauperibus. Quis enim quaesivit haec de manibus vestris? Audiant Ebionaei, qui post passionem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
gume meo ꝑ lauacrum regeneratio¬
nis qͦd solum potest peecata dimittere.
Bisi enim quis renatꝰ fuerit ex aquia ⁊
spu: non intrabit in regnum cȩlorũ
Ipse qͦr dñs asccudens ad patrem. cun¬
tesinquit docete om̃s gs̃ baptizantes

Expanded text:
guine meo per lavacrum regeneratioguine meo per lavacrum regenerationis, quod solum potest peccata dimittere. Nisi enim quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum coelorum . Ipse quoque Dominus ascendens ad Patrem: Eunte
Abbreviated transcription (Latin):
habeat: s nr̃oloquit᷑ affectu. lact michi
estis in sacietatem: ñ dimittam peccata
ura. Pro quo int̃pretat᷑ ẽ aguila labora¬
ut ostendat se nequaquam ultͣ misereri:
qͥa aliud sit seruos ase missos occidere. ali¬
ud filium. Hẽ sensum ce in osce ꝓpħale¬
saluaris auxilio. Mants ure sangume
plenc funt. Causa manifestatur cur
catam orationem ñ exaudiat: qͥa fuder
sanguinem iusti. & pessimi colomi here¬
dem ad se missum int̾fecerunt. Unde
saluator ad eos loquit̾. Et uos imple¬
de m̃suram patrum ur̃oꝵ. Illi enim in¬
terfecerunt missos ad se ꝓpħas: uostu¬
gulate patͥsfamilic filium. Utendum
hoc testimonio & contra eos qui cum co¬
tidianis oꝑib sangumne manꝰ plenas
habeant. in oratione dies noctesq cõ¬
iungunt. Lauamin mundi estote
Psuꝑiorib uict̾imis & holo caustis et
adipe pinguiũ. &e sanguine tauroꝵ
is. sabbato chic festo atq ienumis. kalen¬
dis. &e aluis sollemnitatib euangelii
mͥ placet religio: ut baptizemim ĩ san¬

Expanded text:
habeat; sed nostro loquitur affectu. Facti mihi estis in satietatem: nequaquam dimittam peccata vestra. Pro quo interpretatus est Aquila, laboraut ostendat se nequaquam ultra misereri: quia aliud sit servos ad se missos occidere; aliud Filium. Hunc sensum et in Osee propheta lesalvaris auxilio. Manus vestrae sanguine plenae sunt. Causam manifestat cur catam orationem non exaudiat: quia effuderint sanguinem justi; et pessimi coloni haeredem ad se missum interfecerint. Unde et Salvator ad eos loquitur: Et vos implete mensuram patrum vestrorum . Illi enim interfecerunt missos ad se Prophetas: vos jugulate Patrisfamilias Filium. Utendum hoc testimonio et contra eos, qui cum quotidianis operibus sanguine manus plenas habeant, in oratione dies noctesque conjungunt. Lavamini, mundi estote. Pro superioribus victimis, et holocaustis, et adipe pinguium, et sanguine tauroruis, sabbato, die festo atque jejuniis, kalendis et aliis solemnitatibus, Evangelii mihi placet religio: ut baptizemini in san
Abbreviated transcription (Latin):
tum. &e pͥoris tusticiȩ ds ñ recordetur.
&e igne diaboli omnia succendantur
& sint ꝑabulum bestiarum. De quib
& in alio loco scͥptumẽ. Ne tradas besti¬
is animam confitentem tͥ. Derelique¬
dur filia syonsicut umbracłm inuinea:
& sicut tugurium in cucumerarto.
Quod uinea appellatꝰ sit omnis isrł:
idem in consequentib ꝓpħa destatuꝵ
dicens. Uinea enim dñi sabaoth domꝰ
isrł est. & homo iuda nouella plantatio
atq dilect̃a. Et in psalt̾io. Uineam de
egypto tͣnstulisti. eiecisti gs & plantasti
eam. Hec uinea quamdiu ubrimos at¬
dulit fructꝰ habuit custodem dm̃: de qͦ
scribit᷑. Non dormitabit neq dormiet
qui custodit isrł. Postquam uͦ uindemi¬
auert̃ eam. om̃s transeuntesuiam. et¬

Expanded text:
tum: et prioris justitiae Deus non recordetur: tum: et prioris justitiae Deus non recordetur: 17 et igne diaboli omnia succendantur; et sint pabulum bestiarum, de quibus et in alio loco scriptum est: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Derelinquetur filia Sion sicut umbraculum in vinea: et sicut tugurium in cucumerario. Quod vinea appellatus sit omnis Israel, idem in consequentibus Propheta testatur, dicens: Vinea enim Domini sabaoth, domus est Israel: et homo Juda, novella plantatio atque dilecta : et in Psalmo: Vineam de Aegypto transtulisti: ejecisti gentes et plantasti eam . Haec vinea quamdiu uberrimos attulit fructus, habuit custodem Deum, de quo scribitur: Non dormitabit, neque dormiet qui custodit Israel . Postquam vero vindemiaverunt eam
Abbreviated transcription (Latin):
mine ce neq fota oleo: tͣnslationis si¬
militudoseruat᷑. & ir remediabilium
descͥptio uulnerum ȩt̃nam captiui¬
tatem expͥmit iudeorum. Certa uĩa
deserta. eruitates ure igne suceense.
Reccionem ur̃am in conspecdu uro
aliem deuorant: & des olabttur sict̃
intiastitate hostili. Hec sub babilo¬
inis ex parte complcta funt incens o
& in tantam redacta est terra repro¬
missionis solitudinenut aleonib
uastarentur. Plemus audem atq ꝑ¬
fectius quid futurum sit sub roma¬
ua captiuitate des cbitur. quando
timuersam uidcam romanus ua¬
staint exercitus. ciui tatesq sticcen¬
se sunt : & regionem eorum in p̃¬
sentiarum alien deuorant. et
usq in finem mundi ꝑserierabit
uastitas iudeorum. Possumꝰ autem hec tro¬
pologice & de peccatorib acciꝑe. qui de
sc̃itate pͥstina corruerunt: postquam cõ¬
trarus fuerint traditi pocestatib quod
omnia eorum bona ueniant ad deser¬

Expanded text:
mine, neque fota oleo, translationis simine, neque fota oleo, translationis similitudo servatur, et irremediabilium descriptio vulnerum, aeternam captivitatem exprimit Judaeorum. . Terra vestra deserta: civitates vestrae igne succensae: regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et desolabitur sicut in vastitate hostili. Haec sub Babyloniis ex parte completa sunt, incenso  in tantam redacta est terra repromissionis solitudinem, ut a leonibus vastaretur. Plenius autem atque perfectius quid futurum sit sub Romana captivitate describitur: quando universam Judaeam Romanus vastavit exercitus, civitatesque succensae sunt, et regionem eorum in praesentiarum alieni devorant, et usque ad finem mundi perseverabit vastitas Judaeorum. Possumus autem haec tropologice de peccatoribus accipere, qui de sanctitate pristina corruerunt, postquam contrariis fuerint traditi potestatibus: quod omnia eorum bona veniant ad deser
Abbreviated transcription (Latin):
.lxx. transtulerunt: non est malagma
imponere: neq oleum. neq alligatu¬
ras. Usq hodie uulnꝰ ce liuor & plaga
cumens pophisrł: non est circumliga¬
ta fasciolis. nec curata medicamine. Qd
saniem & purulentias extrahendas
iniciuntur uulnerib. Neq fota oleo.
ut eorum duricia lacrimis penitentie
molliret᷑. Pfasciolis quib israelis neqͣ¬
quam circuoligata sunt uulntra. lxx
malagna tͣnstulerunt. Iacet gͦ confos¬
sus &r contrucidatꝰ isrł: quia inter fec̃
mecticum. qui ad curandam uen̾at
dontum isrł. Unde &e in ieremta tpͣtͦ¬
quuntur angeli. Cutrauimꝰ babylonẽ
& non est sanata. urbem uidelicet
conftisionis atq uitiorum. Et in euͣn¬
gelio legimꝰ descendentem de irłm in
iherico a latͦnib uulneratum. curatũ¬
q a samaritano: ce post austeritatem
uini infusam eiꝰ uulnerib. olei moll¬
tudinem confotum. Ab eo gͦ loco ubi
omne caput languidum.usq ad ħ
quod infert᷑. non est curata medica¬

Expanded text:
LXX transtulerunt: Non est malagma LXX transtulerunt: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas. Usque hodie vulnus et livor, et plaga tumens populi Israel non est circumligata fasciolis, nec curata medicamine. Quosaniem, et purulentias extrahendas injiciuntur vulneribus. Neque fota oleo: ut eorum duritia lacrymis poenitentiae molliretur. Pro fasciolis, quibus Israelis nequaquam circumligata sunt vulnera, LXX malagma transtulerunt. Jacet ergo confossus et contrucidatus Israel, quia interfecit medicum, qui ad curandam venerat domum Israel. Unde et in Jeremia τροπquuntur Angeli: Curavimus Babylonem, et non est sanata , urbem videlicet confusionis atque vitiorum. Et in Evangelio legimus, descendentem de Jerusalem in Jericho a latronibus vulneratum, curatumque a Samaritano: et post austeritatem vini, infusam vulneribus ejus olei mollitudinem. Ab eo ergo loco, ubi omne caput languidum, usque ad hoc quod infertur: Non est curata medica
Abbreviated transcription (Latin):
ab ertremis usq ad pͥmos: toto confossi
funt corꝑe. Uulnus inquit & liuor. &
plaga tumens. Fut enim uerbibus li¬
uent corpora. aut plagis tument. aut
hiant uulnerib. Querimꝰ cui hec tem¬
pori coaptanda sint. Post babiloniam
captiuitatẽ. sub ⁊ orobabel &e esdra ac
neemia isrł reuetsus est in tudeam. et
q̃q pͥncipib ac regib templum atigustꝰ
fabricatum ẽ: in tm ut etiam eeẽnarũ
gentrum lacedemonioꝵ & atheniensiũ¬
quod dic̃ non est in eosantas: ad extre¬
mam refert captiuitatẽ. qn post titum
& uespasianum & tiltimam et̃sionem
trłm fub helio adriano usq ad presens
tp̃s nullum remedium est. impleturq
quod scͥptum est. Om̃s declinauerunt
simul inutiles fact̾isint: ñ est qͥ faciat
bonum non ẽ usq ad unum. Quodq
infertur ñ est in cosarntas: uel in po¬
pulo intellige. ul in corpore uel in capi¬
te. Non est circumligata. nec curata
mecdieamine: neq: fota oleo. Pro qͦ

Expanded text:
ab extremis usque ad primos, toto confossi ab extremis usque ad primos, toto confossi sunt corpore. Vulnus, inquit, et livor et plaga tumens: aut enim verberibus livent corpora, aut plagis tument, aut hiant vulneribus. Quaerimus, cui haec tempori coaptanda sint. Post Babylonicam captivitatem sub Zorobabel, et Ezra, ac Neemia Israel reversus est in Judaeam, et quoque principibus ac regibus templum augustius fabricatum est, in tantum ut etiam externarum gentiumquod dicit, « non est in eo sanitas, » ad extremam refert captivitatem, quando post Titum et Vespasianum, et ultimam eversionem Jerusalem sub Aelio Adriano, usque ad praesens tempus, nullum remedium est, impleturque quod scriptum est: « Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Quodque infertur: non est in eo sanitas, vel in populo intellige, vel in corpore, vel in capite. . Non est circumligata, nec curata medicamine: neque fota oleo. Pro quo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ nurꝰ uras cum adulterauerint. Et
ꝑ iezechiel. Telus m̃s recedet a de: ⁊ ñ
irascar t̃ ampliꝰ. De quib & in psalmi
legimꝰ. Non est firmamentum in pla¬
ga corum. In laborib hominum ñ sunt.
&e cum homninib non flagellabuntur
Omne caput languidum: &e omne
cor merens. Animi leticia int̃dum cor¬
poris dolores mitigat. Quod si ad egro¬
tationem corpis accedat egritudoam¬
ini duplicat᷑ infirmitas Int̃ ipsos quoq
sensus. & ommia membra corporis pͥnci¬
palem locum obtinet caput. in qͦ uisus
&e odorat᷑. auditus & gustꝰ est. Cum gͥ
caput doluerit. omnia membra ddebilia
sunt. Et ꝑ mechaphoram docet qͦd apͥn¬
cipib usq ad extremam plebem. a docꝰ¬
torib tisq ad imꝑitum uulgꝰ in nullo
sit sanitas. s om̃s in impietate yari ardo¬
re consentiant. Aplanta pedis usq ad
uerticem ñ est in eosanitas. Uulnus
&e litior &e plaga tumens. Seruat
ceptam tͥnslationem. Apedib usq
ad uerticem .i. ab imo usq ad lumiũ.

Expanded text:
rint . Et per Ezechielem: Zelus meus recedet a te: et non irascar tibi amplius . De quibus et 15 in Psalmis legimus: Non est firmamentum in plaga eorum; et in laboribus hominum non sunt, nec cum hominibus flagellabuntur . Omne caput languidum, et omne cor moerens. Animi laetitia interdum dolorem corporis mitigat: quod si ad aegrotationem corporis accedat aegritudo animi, duplicatur infirmitas. Inter ipsos quoque sensus, et omnia membra corporis, principalem locum obtinet caput, in quo visus et odoratus, auditus et gustus est. Cum igitur caput doluerit, omnia membra debilia sunt. Et per metaphoram docet, quod a principibus usque ad extremam plebem, a doctoribus usque ad imperitum vulgus in nullo sit sanitas: sed omnes in impietatem pari ardore consentiant. A planta pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas: vulnus, et livor, et plaga tumens. Servat coeptam translationem: a pedibus usque ad verticem, id est, ab imo usque ad summum,
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Et nc̃ inspccło uidemus & in enig¬
mate. tc̃ autem facie ad faciem. qñ de
hominib mangłos ꝓfeccrimus: &e po¬
terimus cum apło dicere. nos autẽ om̃s
reuelata facie głam dñispeculantes
in candem imaginem tͣnsformamuR

Expanded text:
dei. et nunc in speculo uidemus, in aenigdei. et nunc in speculo uidemus, in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, quando de hominibus in angelos profecerimus et potuerimus cum apostolo dicere: Nos autem omnes reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transformamur
Abbreviated transcription (Latin):
cantur sodomorum &e popłs gomorre
qͥa cogitauerunt consilium pessimũ.
& alligauerunt iustum. atq dixert̃.
Mon habemꝰ regem nͥcesarem. Et rur¬
sum. Nosscimꝰ quia moysi locutꝰ sit
ds. istum autem quis sit nescimus.
Simulq glantes in euglio. sem̃ abra¬
ham sumus & nemint unqͣm seruiu¬
mus: audiunt a dño saluatore. Si
eẽtis filii abraham. utiq oꝑa abraham
faceretis. Et rursum. Uos ex diabolo
loquitur. Pat̃ tuus amorreꝰ. & mat̃ tua
cethea. Aiunt hebrei ob dtias causas in¬
derfectum ysaiam quod pͥncipes sodo¬
moꝵ ce popłm gomorrȩ eos appellaue¬
rit: &e quod dño dicente ad moysen.
ñ potis uidere faciem meam. iste ausꝰ
sit dicere. uidi dñm sabaoth sedentem
suꝑ thronum excelsũ & eleuatum. ñ¬
considantes quod faciem & pedes dei
stue fuos qͥa in hebreo ambigue legit᷑.
seraphim tererint: & media tm̃ crus
ysaias uidisse se scribat. Homo gͥ dei
faciem uidere ñ potest: angłi autem õe
minimoꝵ in eccłia semꝑuident faciẽ

Expanded text:
morrhae, quia cogitaverunt consilium pessimum, et alligaverunt justum, atque dixerunt, Non habemus regem nisi Caesarem . Et rursum: Nos scimus quia Moysi locutus est Deus; istum autem quis sit, nescimus . Simulque gloriantes in Evangelio: Semen Abrahae sumus: et nemini unquam servivimus : audiunt a Domino Salvatore: Si essetis filii Abraham, utique opera Abraham faceretis; et rursum: Vos ex diabolo loquitur: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Gethaea . Aiunt Hebraei ob duas causas interfectum Isaiam, quod principes Sodomorum et populum Gomorrhae eos appellaverit, et quod Domino dicente ad Moysen: Non poteris videre faciem meam , iste ausus sit dicere: Vidi Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum considerantes quod faciem et pedes Dei, sive suos, quia in Hebraeo ambigue legitur, Seraphim texerint: et media tantum ejus Isaias 20 vidisse se scribat. Homo faciem uidere non potest; angeli autem etiam minimorum in ecclesia semper uident faciem
Abbreviated transcription (Latin):
orbe eugłm seminatum est. Pro dñoer
ercituum quod nos secut aquilamin
latinum ũtimus: in hebreo legitur do¬
minus sabaoth. Quod. lxx. int̃pretes
ꝓplocorum qualitate duplicit transtui¬
lerunt: aut dñm uirtutum. aut dũm
oĩpotentẽ. Et querendum utrum de
patre dicatur an de filio. Nec dubrum

Expanded text:
orbe Evangelium seminatum est. Pro Domino exercituum, quod nos, secuti Aquilam, in Latinum vertimus, in Hebraeo legitur, Dominus sabaoth, quod LXX interpretes pro locorum qualitate dupliciter transferunt, aut Dominum virtutum, aut Dominum omnipotentem. Et quarendum, utrum de Patre dicatur, an de Filio. Nec dubium
Abbreviated transcription (Latin):
referatur: qui post passionis tͥumphũ
adcelos uictor ascendit. Et in aliolo¬
ioħis & apłm paulum. s in uet̃i quoq
de ipse loquit᷑ in cuglio. data ẽ michi
omnis potestas in cȩlo ⁊ in t̃ra.⁊ oma
mea tua funt. &e glorificor in eis: cur
dite uerbum adñi pͥncipes sodomorum.
ꝑcipite aurib legem dei nr̃i populus
gomorre. Saluis factis reliquiis ꝓ
apłos popliisrł. adscribas ⁊ phariscos
&e popłm succlamantem crucifige cru¬
cifige talem prophicꝰ sermo conuertit᷑.
ce uocat cos pͥncipes sodomoꝵ. poplin¬
q gomorre. iuxta illud qͦd in conseq̃n¬

Expanded text:
referatur. qui post passionis triumphum ad coelos victor ascendit. Et in alio loostolum Paulum; sed in veteri quoque et ut ipse loquitur in Evangelio: Data est mihi omnis potestas 19 in coelo et in terra ; et: Omnia mea tua sunt, et glorificor in eis; cur dite verbum Domini, principes Sodomorum: percipite auribus legem Dei nostri, populus Gomorrhae. Salvis factis reliquiis per Apostolos populi Israel, Scribas et Pharisaeos, et populum succlamantem: Crucifige, crucifige talem , propheticus sermo convertitur; et vocat eos principes Sodomorum, et populum Gomorrhae, juxta illud quod in conseq
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s enim nat᷑a dei filii sumus: s nr̃o
uitio aliem effictiur. Iuxta anagogen
uinea dñi &e pomorum paradysꝰ anima
nr̃a appellari potest eui simens id est
Nuic̃. p̃fuierit: ht custodem mentis
dm̃. Sin autem uitia quas quedam be¬
stie nos fuerint dep̃data: relinquemur
a custode deo: & omma nr̃a redigentur
ad solitudinem. Nisi dñs exercituum
reliquisset nobis semen quasi sodoma
fuissemus: & quasi gomorra similes
s reppulit plebem suam: Absit. Nam
&e ego isrlita fum ex semine abraham
de tͥbubeniamin. Non reppulit deus

Expanded text:
Omnes enim natura filii Dei sumus, sed nostro Omnes enim natura filii Dei sumus, sed nostro vitio alieni efficimur. Juxta anagogen, vinea Dei et pomorum paradisus, anima nostra 18 appellari potest: cui si mens, id est, νοῦς, praefuerit, habet custodem mentis Deum: sin autem vitia nos quasi quaedam bestiae fuerint depraedata, relinquimur a custode Deo, et omnia nostra redigentur ad solitudinem. Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes d repulit Deus populum suum? Absit: nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Benjam
Abbreviated transcription (Latin):
Surgite abeamꝰ hinc: ce relinquetur
uob domusur̃a deserta. Et ꝑieremiã.
Reliqͥ domum meã: dimisi hereditatẽ
meam.fact̾a ẽ hereditas mea mͥ sic̃ leo
insilua.Dedit fuꝑ me uocem fuam:
ꝓpt̃ea odiui eam. Similitudo autem
uastationis dempli & irłm. sumpta est
ab agͥcolis qͥ quamdiu uinea uuarum
plena est:ponunt custodes inumbra¬
culis. In cuctimerario qͦ qͦd .lxxͦ. pomo
clinandos: & inde uł homines uel be¬
stiolas q̃ insidiari solent natis frugib
abigunt. Cum autem ablata fuerint
istiꝰmͦi genimina: remanent arentia
fruticum umbracła casulȩq recedente
custode: qͥa non habet ultra quod ser
&e ur bem fecit ẽẽ desertam. Quod ñ neces¬
se est sermonib approbare. nob̃ p̃sertim
qui uidemus desertam syon. ce euersam
irłm. temptumq usq ad solum dirutũ
Quod autem filiam syon uocat: clem̃¬
tissimi parentis monstrat affectum.
Nec mirum si syon appelletͣ filia. cum
etiam babilon sepissime filia nuncupet᷑

Expanded text:
amus hinc; et: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Et per Jeremiam: Reliqui domum meam: dimisi haereditatem meam. Facta est haereditas mea mihi, sicut leo in silva: dedit super me vocem suam, propterea odivi eam . Similitudo autem vastationis Templi et Jerusalem sumpta est ab agricolis, qui quamdiu vinea uvarum plena est, ponunt custodes in umbraculis. In Cucumerario quoque, quod LXX pomorumclinandos: et inde vel homines, vel bestiolas quae insidiari solent natis frugibus, abigunt. Cum autem ablata fuerint istiusmodi genimina, remanent arentia fruticum umbracula, casulaeque, recedente custode, quia non habet ultra quod servemplum, et urbem fecit esse desertam: quod non necesse est sermonibus approbare, nobis praesertim, qui videmus desertam Sion, et eversam Jerusalem, Templumque usque ad solum dirutum. Quod autem filiam Sion vocat, clementissimi parentis monstrat affectum. Nec mirum si Sion appelletur filia, cum etiam Babylon saepissime filia nuncupetur.
Abbreviated transcription (Latin):
maritanus ẽ. Qͥagͥ dereliguerunt
iccco abalienati sunt retrorsum: ut
qͥ appellabant᷑ pars &e filii dei: postea
diceret᷑. filii aliem mentitisunt mͥ.
Precepit saluator ne app̃henso arat᷑
respiciamꝰ post t̃gum: ne unitem᷑ uxorẽ
loch. Unde ce apłs extendensse in pora:
post̾iorum obliuiscit᷑. Quod aucem di¬
xit iuxta .lxx. popło pleno peccatis.
ostendit nullam speciem peccatorum
in isrł popło ñ fuisse. Sin autem lege¬
rimꝰ ut in hebraico est popło graui in¬
nii illius recordemur. quod iniquitas
sedeat suꝑ talentum plumbi: & ex pec¬

Expanded text:
maritanus est . Quia igitur dereliquerunt idcirco abalienati sunt retrorsum, ut qui appellabantur pars et filii Dei, postea dicerentur: Filii alieni mentiti sunt mihi . Praecepit Salvator, ne apprehenso aratro, respiciamus post tergum , ne imitemur uxorem Lot. Unde et Apostolus extendens se in priora, posteriorum obliviscitur . Quod autem dixit juxta LXX, populo pleno peccatis , ostendit nullam speciem peccatorum in Israel populo non fuisse. Sin autem legerimus, ut in Hebraico est, Populo gravi innii recordemur, quod iniquitas sedeat su
Abbreviated transcription (Latin):
tes sedm carnem. non mult potentes:
ñ multi nobiles: s que stulta sunt
mundielegit d̾s. ut confundat sapien¬
tes: & q̃ infirma sunt mundi clegit ds.
ut confundat fortia. S hec coact̾a.
suꝑior uera int̃pretatio est. Uȩ genti
peccatͥti. popło graui iniquitate. se¬
mini nequam. filris sceleratis. De¬
reliquerunt dmm.blasphemauert̃
sanctum isrł. ab alienati sunt retͦr¬
sum. Hoc quodinultimo posui. ab¬
alienad sunt retͦrsum .lxx. int̃pretes
in eis adiracundiam coneitauerunt.
&e ꝓ semini neqͣm semen pessimum.
O ͦ d cȩt̃i sequentes hebraicum mere
thim inc̃precati sunt pessimorum : ut
non tam seminis urtrum sit ne boni ⁊
mali diu̾sa putet᷑ ẽẽ naturã: quameo¬
rum malicie qui uoluntate propria
dnm dereliquerunt. In pͥncipio uo¬
luminis titulus est: ꝑsonam. causam.
dempꝰq commemorans. In scđo. inten¬
tos auditores fac̃. Cercio. narrat quid
locutus sit dñs. In .iiii. qͣsi in excessib
gentem increpat peccatͥcem. ce popu¬

Expanded text:
ulti potentes, non multi nobiles: sed quae stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes; et quae infirma sunt mundi, elegit Deus, ut confundat fortia . Sed haec coacta, superior vera interpretatio est. . Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis: dereliquerunt Dominum: blasphemaverunt sanctum Israel: abalienati sunt retrorsum. Hoc quod in ultimo posui: abalienati sunt retrorsum, LXX Interpretes in eis, ad iracundiam concitaverunt: et pro semine nequam, semen pessimum. Quod caeteri sequentes, Hebraicum MEREIM   interpretati sunt, pessimorum: ut non tam seminis vitium sit ne boni et mali diversa putetur esse natura quam eorum malitiae, qui voluntate propria Dominum dereliquerunt. In principio voluminis titulus est, personam, causam, tempusque commemorans: in secundo intentos auditores facit: in tertio narrat quid locutus sit Dominus: in quarto quasi in excessibus gentem increpat peccatricem, et popu
Abbreviated transcription (Latin):
apud grecos apotupotoi: apud nos a
conuictu rectiꝰ appellatur. Principes
tui mobedientes. socii furum. Pno
tatis semitam relinquentes. ꝑuer so
ambulauerunt itinere: & socu fuert
ꝓctitoris furisq iude. Quod quidem
ce nos cauere debemus. ne accipientes
ab hominib scłi munera. qͥ ꝑ rapinas
miserorumq lacͥmas diuitias congre¬
gant. non tam ipsi fures quam socni fu
rum appellemͣ: dicat᷑q nob̃. Midebas
furem &e currehas cum eo. & cum adul¬
teris portionem tuam ponebas. Omne
diligunt munera. sequuntur retrib¬
tiones. In cathalago uitiorum nume¬
rantur etiam hi qͥdiligunt muncra
Mdixit qͥ accipiunt hoc enmiscye
necessitate fit: s qui non putant ami¬

Expanded text:
apud Graecos ἀπὸ τοῦ πότου, apud nos a apud Graecos ἀπὸ τοῦ πότου, apud nos a convictu rectius appellatur. Principes tui inobedientes, socii furum. Pro o veritatis semitam relinquentes, perverso ambulaverunt itinere, et socii fuerunt proditoris furisque Judae. Quod quidem et nos cavere debemus, ne accipientes ab hominibus saeculi munera, qui per rapinas miserorumque lacrymas divitias congregant, non rum appellemur: dicaturque nobis, Videbas furem, et currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas . Omnes diligunt munera, sequuntur retributiones. In catalogo vitiorum numerantur etiam hi qui diligunt munera. Non dixit, qui accipiunt: hoc enim saepe necessitate fit; sed qui non putant ami
Abbreviated transcription (Latin):
ut quia argentum nominauerat. ser¬
uet metaforan. Potest autem & hoc dici.
quod iusti & sciumri qͥ priꝰ murbe ũsat
sunt: postea in sor des uersi sunt pecca¬
dorum. Cau pones tui miscent uint
aqua. Ero quo symmacꝰ transtulit .ui¬
irum tuũ mixtum est aqua. Et ẽ sens
legem di. & seqͥ mandata hominum
Omnisq doctor qͥ austeritatem scͥptu¬
rarum ꝑ quam potest audientes cor¬
riꝑe. uercit ad gr̃am. &e ita loquidur
ut ñ corrigat s delectet audientes:
uinum sc̃ãrum scͥpturarum uiolat.
atq: suo corrumpie sensu. Heretici
qͦq euanglicam ueritatem corrumpt
praua intelligentia: & sunt cauponeᷤ
pessimi. facientes de uino aquam: c̃u
chitriclinꝰ. quale & regina saba insa¬
lomonis mirata est conuiuio. pincer¬
nas eiꝰ ⁊ ministros uini suauoce collax¬
dans.S et ȩccłiastes ministeria uim
atq cominuii sui misticoser mone de¬
scribit. Unde ꝓuino aquila simposi¬
on .i. conuiuium in t̃pretatꝰ est. quod

Expanded text:
ut quia argentum nominaverat, serut quia argentum nominaverat, servet metaphoram. Potest autem et hoc dici, quod justi et sancti viri qui prius in urbe versati sunt, postea in sordes versi sint peccatorum. Caupones tui miscent vinum aqua. Pro quo Symmachus transtulit, Vinum tuum mixtum est aqua. Et est sensus: legem Dei, et sequi mandata hominum. Omnisque doctor qui austeritatem Scripturarum per quam potest audientes corripere, vertit ad gratiam: et ita loquitur, ut non corrigat, sed delectet, audientes: vinum sanctarum Scripturarum violat, atque corrumpit sensu suo. Haeretici quoque Evangelicam veritatem corrumpunt prava intelligentia, et sunt caupones pessimi, facientes de vino aquam, cum chitriclinus: quale et regina Saba in Salomonis est mirata convivio, pincernas ejus et ministros vini, sua voce collaudans . Sed et Ecclesiastes ministeria vini, atque convivii sui, mystico sermone describit . Unde pro vino Aquila convivium interpretatus est quod
Abbreviated transcription (Latin):
intpretatur tabnacłm meum in ea:
quod nẽ alus uerbis đr. iusticia reqͥ¬
euit in ea. Pro iusticia in hebraicoscͥp¬
tum ẽ. sedech. quod iustum magis sonat
quam iusticiam: ut intelligamꝰ pꝰ in ea
dñm cõmoratum : de qͦ alibi d̾r. Iustꝰ
audem qͥd fecie: Dñs in demplo sanet̾o
suo: dñs in cȩlosedes eiꝰ. Que omnia
possumꝰ scđm anagogen referre ad a¬
nimam scĩ quondam uiri in qua priꝰ
dei iusticia cõmorata est: si postea pec¬
cauerit. & ꝓ hospite deo homicide et
demones in ea fuerint commorati. Ar¬
gentum toum uersum ẽ inscoriam.
Ad ciuitatem loquitur syon in q̃ prius
reqͥenie iusticia. quod argendum illius
doctͥna uidelicet scͥpturarum de qua ĩ
psalmislegimꝰ. eloquia dñi eloquua ca¬
sta. argentum igne examinatum ꝓbadũ
derre purgatum septuplum uersum sit
inscoriam. quod hebiaice dr sigim. ru
bigo uidelicet metallorum. siue pur¬
gamenta &e sordes que igne excoquunt᷑

Expanded text:
interpretatur, tabernaculum meum in ea: interpretatur, tabernaculum meum in ea: quod nunc aliis verbis dicitur justitia requievit in ea. Pro justitia in Hebraeo scriptum est SEDEC  , quod justum magis sonat quam justitiam: ut intelligamus prius in ea Dominum commoratum, de quo alibi dicitur: Justus autem quid fecit? Dominus in templo sancto suo: Dominus in coelo sedes ejus . Quae omnia possumus secundum Anagogen referre ad animam sancti quondam viri, in qua prius Dei justitia commorata est, si postea peccaverit, et pro hospite Deo, homicidae daemones in ea fuerint commorati. Argentum tuum versum est in scoriam. Ad civitatem loquitur Sion, in qua prius requievit justitia: quod argentum illius, doctrina videlicet Scripturarum, de qua in Psalmis legimus: Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum , versum sit in scoriam, quod Hebraice dicitur SIGIM  : rubigo videlicet metallorum, sive purgamenta et sordes, quae igne excoquuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
.i. & p̾teritum &e futurum tempꝰ signi¬
ficat. Unde aqͥla &e theodotio. qua¬
si de futuro dicunt. Miratur autẽ
ꝓpħico sp̃u quod cuntas quȩ qͦndam
fidelis fuit. uł fidelium receptacubũ:
& in ysaie temporib intelligi pocest:
s plamꝰ refertur ad passionem xp̃i.
co ñ habeat᷑ syon: tam̃ .lxx. ut sensum
manifestiorem facerent addiderunt.
Syon autemmons est. in quo irłm
urbs condita est: q̃ postquam capta ẽ
a dauid. appellata est ciuitas dauid.
Non ambigo fuisse in cascos uiros.qñ
tabnaclin dei habuit. ce postea templx̃
edificatum ẽ. qn nathan &e gad ꝓpħa¬
uerunt: & suiꝑ choros qui in libro die¬
rum plenius describunt᷑ asaph ce idi¬
thum &e eman &e filii chore constituti
funt: ut paulatim a sacͥficiis uiccima¬
rum ad laudes dñi tͣns iret religio.
Ciuitas gͦ fidelium q̃ priꝰ fuit plena
iudicii. & iusticia requieuit in ea: nẽ
plena est homicidis qui int̃fecerunt
mine oolibe.iezechiel ꝓsequitur. que

Expanded text:
et praeteritum et futurum tempus significat. Unde et Aquila et Theodotio quasi de futuro dicunt. Miratur autem Prophetico spiritu, quod civitas quae quondam fidelis fuit, vel fidelium receptaculum, et in Isaiae temporibus intelligi potest: sed plenius refertur ad passionem Christco non habeatur Sion: tamen LXX, ut sensum manifestiorem facerent, addiderunt. Sion autem mons est, in quo Jerusalem urbs condita est: quae postquam capta est a David, appellata est civitas David. Nec ambigo fuisse in ea sanctos viros, quando tabernaculum Dei habuit, et postea Templum aedificatum est: quando Nathan et Gad prophetaverunt: et super choros qui in libro Dierum plenius describuntur Asaph, et Idithun, et Eman, et filii Chore constituti sunt, ut paulatim a sacrificiis victimarum ad laudes Domini transiret religio . Civitas ergo fidelium, quae prius fuit plena judicii, et justitia requievit in ea, nunc plena est homicidis: qui interfecerunt 25 mine Oolibae Ezechiel prosequitur: quae
Abbreviated transcription (Latin):
struunt oꝑib dignitatem suam.
Hei consolabor suꝑ hostib meis. et
uindicabor de intmicis meis. Rtirsũ
& hoc quod in hebraico ñ habetur:
ponunt .lxx. ñ cessabit enim furor m̃s.
contra inunicos meos. Corripit autem
scribas & phariscos: de gitib & in etmn¬
gelio loquitur. Uȩ uob sctibe &e pha¬
risei. Et in alioloco. Generatio adul¬
tera ce ꝑuers a fignum querit: & sig¬
num n dabitur ei nͥ signum ione ꝓ¬
phece. Plangit autem clementissimꝰ
pat pͥncipes delinquentes & hostes su¬
os tiocat. & inimicos appellat. quod ꝑ¬
eant. quod noluit agere penitentiam
qͥd se uenientem ñ susceꝑint. Aopro¬
pinquans enim irłm. fleuit ce dixit

Expanded text:
destruunt operibus dignitatem. destruunt operibus dignitatem. Heu consolabor super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis. Rursum et in hoc, quod in Hebraico non habetur, ponuntur LXX, Non cessavit enim furor meus contra inimicos meos. Corripit autem Scriba et Pharisaeos, de quibus et in Evangelio loquitur: Vae vobis, Scribae et Pharisaei . Et in alio loco: Generatio adultera et perversa signum quaerit: et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae . Plangit autem clementissimus pater principes delinquentes et hostes suos vocat, et inimicos appellat, quod pereant, eo quod nolint agere poenitentiam, quod se venientem non susceperint. Appropinquans enim Jerusalem, flevit, et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
potest. nec os considant amicorum 
manꝰ: & cosscos iudicant. quorum ex¬
hauriunt marsuppium. De quib
&e eccłiastes loquit᷑. Qui diligit pecu¬
niam non implebit᷑ pęcunia. Istĩmu
sequunt᷑ retributiones att latident
cos a qͥb aliquid acceꝑint. uel certe
nulli quippiam tͥbuant. nͥ a quo se re¬
ceptiros putauerint. Pretͥbutionib
symmacꝰ uicissitudines uel ultiones
inter p̃tatus est: ut hi qͦ inculpa sint
qͥ reddunt malum ꝓ malo. & dentẽ
illud dauid. si reddidi retribuentib
m mala. & iheremie de iustodicentis
dabit ꝑcutienti max illam. saturabi¬
tur obꝓbriis. ut impleat euanglicũ
soli.lxx. nescio quid uolentes posuert
ue fortes ifrł. Quod nos sic edisserere poᷤ¬
sumus. ut dicamꝰ principes quosq cor¬
ripi atq robustos de quib scriptum ẽ.
Potentes potent tormenta patientuꝵ
&e cui plus dat᷑. plus exigitur ab eo. Ab¬
utemurq hoc testimonio siqͣn opus
fuerit adu̾sum eccłie pͥncipes:. quide

Expanded text:
perint: nec os considerant amicorum, sed manus: et eos sanctos judicant, quorum exhauriunt marsupium: de quibus et Ecclesiastes loquitur: Qui diligit pecuniam, non implebitur pecunia . Istiusmodi sequuntur retributiones, ut laudent eos a quibus aliquid acceperint, vel certe nulli quidpiam tribuant, nisi a quo se recepturos putaverint. Pro retributionibus, Symmachus, vicissitudines, vel ultiones, interpretatus est, ut hi quoque in culpa sint, qui reddunt malum pro malo, et dentem illud Davidicum: Si reddidi retribuentibus mihi mala ; et Jeremiae de justo dicentis: Dabit percutienti se maxillam suam, saturabitur opprobriis : ut impleat Evangelicumsoli LXX, nescio quid volentes posuerunt: Vae fortes Israel; quod nos sic edisserere possumus, ut dicamus, principes quoque corripi, atque robustos, de quibus scriptum est: Potentes potenter tormenta patientur ; et: Cui plus datur, plus exigetur ab eo . Abutimurque hoc testimonio, si quando opus fuerit adversum Ecclesiae principes, qui suam
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Uenite ad me omnes qui labo¬
ratis & onerati estis. & ego reficiã uos.
Phariscis gͦ ae scrib non credentibus
qui habebant legis clauem atq not¬
ciam. & uere appellabantur isrł .i.
mens uidens dm̃: credidit pars po¬
ptili tudeorum. ut una die t̾a milia

Expanded text:
e omnes qui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos . Pharisaeis ergo et Scribis non credentibus, qui habebant Legis clavem atque notitiam, et vere appellabantur Israel, id est, mens videns Deum, credidit pars populi Judaeorum, ut una die tria millia
Abbreviated transcription (Latin):
& alios secut̾os. Et tam̃ rurta misteria
scͥpturarum ñ ymogeniti accipiunt he¬
reditatem s scdi. Primogenteꝰ fuic camn:
s munera abel placucrunt dño. Primo¬
genitiuis ismahel: s isrł accepit heredita¬
tem. Primogenitꝰ esati. s benedictionem
pat̾s iacob supplantator p̃ripuit. Primo¬
genitꝰ ruben. s tam bndictio seminis
xp̃i transfert᷑ ad iudam. Itaq illi tuxta
uocationis ordinem pͥmi fuerunt. et
appellabant᷑ caput: nosseđi qui dice¬
bamur cauda. uersi sumus in caput
& di appellam᷑ filii. Quotqͣt enim eu¬
susceperunt: dedit eis potestatem filioᷤᷤ
di ficri. Nec accepimꝰ sp̃m seruitutis
in timore : s sp̃m adoptionis in quo
clamamꝰ abba pat̾: qͥa ꝑfecta dilectio
foras inttat timorem. Meliꝰ est autem
iurta hebraicum legere filios enutrtiri
qͣm gentui: ne uideat᷑ ill dicto quodĩ
ohis epla legimꝰ ẽẽ contrarium. Omĩs
qͥnatꝰ est ex deo: ñ peccat. E isti si natist̃

Expanded text:
et alios secuturos: et tamen juxta mysteria et alios secuturos: et tamen juxta mysteria Scripturarum, non primogeniti accipiunt haereditatem, sed secundi. Primogenitus fuit Cain, sed Abel munera placuerunt Deo. Primogenitus Ismael, sed Isaac accepit haereditatem. Primogenitus Esau, sed benedictionem patris Jacob supplantator eripuit. Primogenitus Ruben, sed tamen benedictio seminis Christi transfertur ad Judam. Itaque illi juxta vocationis ordinem primi fuerunt, et appellabantur caput: nos secundi qui dicebamur cauda, versi sumus in caput, et Dei appellamur filii. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Nec accepimus spiritum servitutis in timore, sed spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba, Pater : quia perfecta dilectio foraionem legere, Filios enutrivi, quam genui: ne videatur illi dicto, quod in Joannis epistola legitur, esse contrarium: Omnis qui natus est ex Deo non peccat. Ergo si nati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Iltud qͦ ammadũtendum quod non
dixerit audicelum & aurib ꝑcipe t̃ta
quiduobis locutrꝰ sit dñs: s quod lo¬
cutus sit mͥ. ut qͦdego audiui in sỹu.
dum ꝓuocari pucant: iuxta illud qͦd
de tra in alioloco đr. qui respiett
terram &e facit eam tremere:cum ħ
potestatis sit dei. non derrene intel¬
ligentie. filios genui et galtaui. ipsi
autem me spreuerunt. P quo simma¬
chus &e theodotio ita uerterunt. filios
enutriui &e exaltaui. Ab hoc loconar
rat in fillos u̾terit: dixeritq filiꝰ pͥmo¬
genitus m̃s isrł. Deniq & dñs in eum¬
gelio aplis reꝓmitat: quod si fecerint
uoluntatem eius iam ñ appellet eos
seruos s amicos. Quod si suꝑbierit
isrł audiens se ee pͥmogenitum: intel¬
ligat primogemtum iccirco se dici:
quia sedi filn significent᷑ ex gentib
Non enim appellat᷑ unigenitus qͥ exclu¬
dat frr̃s ccc̃os: s pͥmogenitꝰ ut monstret

Expanded text:
Illud quoque animadvertendum, quod non Illud quoque animadvertendum, quod non dixerit: Audi, coelum, et auribus percipe, terra, quid vobis locutus sit Dominus; sed quid locutus sit mihi, ut quod ego audivi in spiritu, dum provocari putant, juxta illud, quod de terra in alio loco dicitur: Qui respicit terram, et facit eam tremere : cum hoc potestatis Dei sit, non terrenae intelligentiae. Filios genui et exaltavi: ipsi autem spreverunt me. Pro quo Symmachus et Theodotio ita verterunt: Filios enutrivi, et exaltavi . Ab hoc loco narrat, in filios verterit, dixeritque: Filius primogenitus meus Israel. Denique et Dominus in Evangelio Apostolis repromittit, quod si fecerint voluntatem ejus, jam non appellet eos servos, sed amicos . Quod si superbierit Israel, audiens se esse primogenitum: intelligat primogenitum idcirco se dici, quia secundi filii significentur ex gentibus. Non enim appellatur unigenitus, qui excludat fratres caeteros; sed primogenitus, ut monstret
Abbreviated transcription (Latin):
ut cuncta elem̃ta cognoscant. iuste dm̃
inultionem mandatorũ fuorum ad
iracundiam concitadum. P̾celo. hebra¬
icum samaim cȩlossonat plutali nũo:
maxime cum audite dixerit .i. semur:
qͦd plurali effert᷑ nũo non singulari.
S quidam uolunt pluralit qutidem
dici celos. s singlarit̃ intelligi. iuxta iłłd
quod singłas ciuitates thebas ⁊ athenaᷤᷤ
uocamus. Estq hebraici caracteris idi¬
oma: ut omnia q̃ in sillabam finiunt᷑
im mascłia sint & pluralia. ut cherubĩ
& seraphim: &e que in och feminina
plitralia ut sabaoth. Et hoc notandũ
quod celis dicat᷑ audite : & tre aurib
ꝑcipe. Ea enim q̃ excelsa sunt maiorẽ
hñt intelligentiã. q̃ humiliora. t̃renis
sensib inoluunt᷑. Tnde &e saluator
in euangłio: qui habet inquit aures
est. & habet municipatum in celestib.
audiat mistice que dicuntur. Siqͥs
terrenus: simplicem sequat᷑ hystoriã.

Expanded text:
ut cuncta elementa cognoscant, juste Deum ut cuncta elementa cognoscant, juste Deum in ultionem mandatorum suorum ad iracundiam concitatum. Pro coelum, Hebraicum SAMAIM   coelos sonat, plurali numero: maxime cum audite dixerit, id est, SEMU  , quod plurali effertur numero, non singulari. Sed quidam volunt pluraliter quidem dici coelos, sed singulariter intelligi, juxta illud quod singulas civitates, Thebas et Athenas vocamus. Estque Hebraici characteris idioma, ut omnia quae in syllabam finiuntur IM   masculina sint, et pluralia, ut Cherubim et Seraphim. Et quae in OTH  , feminina et pluralia: ut Sabaoth. Et hoc notandum quod coelis dicatur, audite, terrae, auribus percipe; ea enim quae excelsa sunt, majorem habent intelligentiam: quae humiliora, terrenis sensibus involvuntur. Unde et Salvator in Evangelio: Qui habet, inquit, aures  coelum est, et habet municipatum in coelestibus, audiat mystice quae dicuntur. Si quis terrenus, simplicem sequatur historiam.
Abbreviated transcription (Latin):
de saluatur. & ẽ filiꝰ amos .i. fortis atq
robusti: cerinit sp̃italit̃ uisionem con¬
fessionis. dum antiqua peccata de¬
plangit: &e pacis. dũ pꝰt penitentiam
transit ad lucem. & et̃na pace reqͥescit
cunctaq illiꝰ tempora transeunt fubfor¬
ditudine dñi. & ꝑfectione ciꝰ ac robore.
Cumq omnia fecerit: dicet illud eum¬
gelicum. Serui mutiles sumꝰ: quod de
buimus facere fecimus. Audiglum:
eutus est. Stipra. quis ꝓpħa. cuiꝰ
filius. quid contra iudam ce irłm. siue
ditulo demonstratum ẽ: nẽ celum et
t̃ram ad aucdiendum ꝓuocat : in cȩlo
suꝑnas significans anglicasq uͥtutes.
in derra mnortalium genꝰ CNTCN¬
ꝯe ikouc. ab his q̃ continent ea que con¬
dinentur. Siue quia ꝑ moysen testes
uocauerat dñs celum &e derram. dans
popło ifrł legem suam ce dixerat atten¬
de celum & loquar. audiat t̃ra uerba
oris me: post p̃uaricationem populi.
cosdem rursum in testimonium tiocat.

Expanded text:
te salvatur, et est filius Amos, id est, fortis atque robusti, cernit spiritualiter visionem confessionis, dum antiqua peccata deplangit: et pacis, dum post poenitentiam transit ad lucem, et aeterna pace requiescit: cunctaque illius tempora transeunt sub fortitudine Domini, et perfectione ejus ac robore. Cumque omnia fecerit, dicet illud Evangelicum: Servi inutiles sumus: quod enim debuimus facere, fecimus . Audi, coelum, locutus est. Supra, quis propheta, cujus filius, quid contra Judam et Jerusalem, sive titulo demonstratum est: nunc coelum et terram ad audiendum provocat. In coelo supernas significans angelicasque virtutes: in terra mortalium genus, μετωνυμικῶς ab his quae continent, ea quae continentur. Sive quia per Mosen testes vocaverat Dominus coelum et terram, dans populo Israel legem suam, et dixerat: Attende, coelum, et loquar: audiat terra verba oris mei : post praevaricationem populi, eosdem rursum in testimonium vocat,