comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amicosueritas odium parT: ini exemplabile : quod alicuius exempli conparatio¬
ne euentum simile conminatur. Sic ut cicero inphilippicis Temirorantoni quorũ
exempla imitaris eorum exitus non pertim escere : U Collestiuum ÷ quuminunũ
quȩ argumentata sunt colliguntur : Sicut aitcicero promilone. Quemigiturcum
gratia noluit hunc uoluit cum aliquorum que rella:
Quemiurequem loco quemtemporenon ÷ ausus huniniuria alieno temporȩ cũpericulo
capitis non dubitauit occidere i Praeterea secundum uictorinum enthimematis :
altera definitio exsola proposicione sicut iamdictum ẽ. Quȩita contat: Si tempestas
uitanda ẽ non ẽ. nauigatio requirenda: ex sola ad sumtione ut ẽ illud sinimi¬
cus÷ occidit inimicus autem ÷ : Et quia illide ÷ conclusio. enthimema uocatur:¬
N Sequitur epichiremad escendens deratiocinationelatior et ex secutior r& oricis

Expanded text:
amicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius exempli comparatioamicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius exempli comparatione euentum simile comminatur, sicut Cicero in Philippicis, 'Te miror, Antoni, quorum exequae argumentata sunt colliguntur, sicut ait Cicero pro Milone41: 'Quem igitur cum gratia noluit, hunc voluit cum aliquorum querella. Quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus: hunc iniuria, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitavit occidere'. Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio ex sola propositione, sicut iam dictum est, quae ita constat: Si tempestas vitanda est, non est navigatio requirenda. Ex sola adsumptione, ut est illud: Si inimicus est, occidit; inimicus autem est. Et quia illi deest conclusio, enthymema vocatur. Sequitur epichirema, descendens de ratiocinatione latior et executior rhetoricis
Abbreviated transcription (Latin):
ma consistit. Quando id quod ad fidem pertin& faciendam utitur sillogismorum
lege pr&erita: ut zillut: Sitempestas uitanda est non ÷igitur nauigandum:
quam diuilecticis conuenire iudicatum ÷ Ratiocinationis modi sunt duo.
primus enthimema qui ÷ in ꝑfectus sillogismus atquaer& oricus : Secundus
epichirema qui est in retoricus lacior sillogismus ł n thimema enĩmembra sunt quinꝙ¬
i primum conuincibile II Secundum ostentabile : us Tertium sententiale : nii Quastũ
ex emplabile v quintum collestiuum : ⁊ conuencibile : quod euidentiratione coniun¬
citur: Sicut fecit cicero promilone eius igitur mostis sed & is ultores culusuitam si pute
tis peruos restitui possenolitis iI Ostentabile ÷ quod cestareidemons tratione constrin¬
git. sic ut cicero in catilinam: Hicta menuiuit uiuit immo &iam in senatuuenit:¬
iii. Sentenciale ÷ quod sententia generalis addicit. Vt apud terentium obsequiũ

Expanded text:
ma consistit, quando id quod ad fidem pertinet faciendam utitur, syllogismorum ma consistit, quando id quod ad fidem pertinet faciendam utitur, syllogismorum lege praeterita, ut est illud: 'Si tempestas uitanda est, non est igitur nauigandum.' quam dialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est imperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis latior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum collectivum. 10. Convincibile est quod evidenti ratione convincit, sicut fecit Cicero tis per uos restitui posse, nolitis. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cicero in Catilinam: 'Hic tamen uiuit. Viuit? Immo etiam in senatum uenit.' Sententiale est quod sententia generalis adicit, ut apud Terentium: 'Obsequium
Abbreviated transcription (Latin):
cpud retores principalia genera duo sunt : inductio & ratiocinatio inductionis membra sũn
tria prima propositio secunda inlatio quae & adsumtio dicitur. tercia conclusio:
Inductio ÷ querebus non dubiis captat ad sensionem eius cui instituta ÷ siue interfilo sofossiuem
terretores siuemtersermocinantes: propositio inductionis ÷ quae similitudines conceden¬
da erei nec essario unius inducit aut plurinum: In latio inductionis ÷ qucce& ad sumtio dicitur
quaerem dequa contenditur &cuiuscausa similitudinis habitaesunt introducit.
Concdusio inductionis ÷ quae aut concessioneminlatinis confirmat̃. aut quid ex ea conficia¬
tur declarat: Natio cinatio ÷ oratio qua id dequo ÷ questio conprobatur:
Enthimema igitur latinae inter pr&atur mentis conceptio quemin ꝑ fectum
sillogis mum solent artigrafi nuncupare Naminduabus pastibus eius argumenti for¬

Expanded text:
apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria: prima propositio, secunda inlatio, quae et adsumptio dicitur, tertia conclusio. tio quae rebus non dubiis captat assensionem eius cum quo instituta est, siue inter philosophos siue inter rethores siue inter sermocinantes. Propositio inductionis est quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Illatio inductionis est, quae et assumptio dicitur, quae rem de qua contenditur, et cuius causa similitudines habitae sunt, introducit. Conclusio inductionis est quae aut concessionem illationis confirmat, aut quid ex ea conficiatur ostendit. Ratiocinatio est oratio, qua id de quo est quaestio comprobamus. Enthymema igitur est quod Latine interpretatur mentis conceptio, quam imperfectum syllogismum solent artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus haec argumenti for
Abbreviated transcription (Latin):
at & offensam u. obscurum inquo auitardi auditores sunt aut difficilioribus ad cognos¬
cendum negotiis causa cernitur inplicata :
E illogismus grecae. latina e argumentatio appellatur: Argumentatio atẽ
taementis oratio: Qua inuentũ probabile ex sequimur
illogismus igitur ÷ propositionis & ad sumtionis confirmationisq extrema conclusio:
Aut ex ambigentis incerto aut exfidutia conprobantis. Constat enimtrib pastib:
propositionae ad sumtionae conclusionae. Propositione ut puta quod bonũ ÷ turpem
usum habere non pot est consensit audiens: adsumsitille. pecuma turpem usumhaba
Conduditur ergo pecuniabonumnon ÷ Sillogismos autem non solum r&ores sed max¬
mȩ di alecticiutuntur lic& a postolussa epe proponat adsumat confirm& at que con¬
cludat : Qua eut diximus propria e astis dialecticae & retoricae sunt: Sillogismorum

Expanded text:
iat et offensionem; obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognosiat et offensionem; obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur implicata. 82 Syllogismus Graece, Latine argu dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inventum probabile exequimur. Syllogismus igitur est propositionis et adsumptionis confirmationisque extrema conclusio aut ex ambigentis incerto, aut ex fiducia conprobantis. Constat enim tribus partibus: propositione, adsumptione, conclusione. Propositione, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Consensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecunia bonum non est'. Syllogismis autem non solum rhetores, sed maxime dialectici utuntur, licet Apostolus saepe proponat, adsumat, confirmet atque concludat: quae, ut diximus, propriae artis Dialecticae et Rhetoricae sunt. Syllogismorum
Abbreviated transcription (Latin):
Tconcusioriharum primatcuditoris animum prouocat is ecundares gentasex plucum es
Ncdnclussiosth ansen biombus faditosis Quarta finentotius orationis conplestit lncoandum est
itaqu& aliter ut bemuolum doc lemuel ad tentum auditorem facia mus Setuuol aue aperde¬
do doilltem struenuos mtentum excrtando: Narrandum ⁊ ita ut breuter atquiea pesre
doquamuri nrgamen tandum : it aut primum n r̃a firmemus: Debine aduersa confrin¬
gimus: concludendumita ut concitemus animos audientis implere qua edicimus
que Id ÷̃ honestum ad mirabile umile an ceps obcurum: i honestum causa egenus ÷ eui
statim sineoratione nostra fau & animus auditores: ii. admirabilea quo ÷ alienatus ani¬
mus eorum qui audituri sunt : iii humile ÷: quod negegitur ab auditore: is ancepst in quo
aut iudicatio dubia ÷ aut causahonestatis & turpitudinis particeps ut beniuolentiam par¬

Expanded text:
conclusio. Harum prima auditoris animum provocat; secunda res gestas explicat; conclusio. Harum prima auditoris animum provocat; secunda res gestas explicat; tertia fidem assertionibus facit; quarta finem totius orationis complectitur. 2. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel attentum auditorem faciamus: benivolum, precando; docilem, instruendo; attentum, excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur. Argumentandum ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus. Concludendum ita, ut concitemus animum audientis implere quae dicimus.que: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus, est cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris; admirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt; humile, est quod negligitur ab auditore. 2. Anceps, est in quo aut judicatio dubia est, aut causa honestitatis et turpitudinis particeps, ut et benivolentiam par
Abbreviated transcription (Latin):
qcutiono nquainois  it quor tur S iatus er gota mra tionales quam letales n cnbusclẽ
centius decemid octo connumeratisunt: c& erum secundum retoricostulli decem oe noucio
reppasunter  corie orquiatrans lationeminterra cionl es prin cipalicer ad fixit satus lnde
seipse uam cic erore prehendens t rans lationem legalibus statutibus ad plicaai uiceror
aut simplex est aut iuncta: et siunta erit considerandum ÷ utrum ex pluribusquestionib
iun simnsit accexauqua conparatio ne: controuersi a simplex÷ qua eabsoluta oari uescio
unamquestionem hocmodo corintus bellumindicamus annon luneta ⁊ expluribus qiuestio¬
nibi mesla pliora qua rcuituo: oc pactaro. trumn carago druat ui spotis sinuimnq ueritus¬
adhuc modun ut un exerqtuis in macedonia m contra filip pummittatur quuiso cus sit aigei¬
lio anteneatur in italia ut quammaxim e contra annibalem copiccesint:
ir tesorationis in r&orica arte quattuor sunt: Exordium narratio argumentatio

Expanded text:
titutione, in quo posita sit, quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius decem et octo connumerati sunt. Ceterum secundum Rhetoricos Tullii decem et novem reperiuntur propterea, quia translationem inter rationales principaliter adfixit status. Inde se ipse etiam Cicero reprehendens translationem legalibus statubus adplicavit. § aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatuad hunc 81 modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittantur, qui sociis sit auxilio; an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Annibalem copiae sint? artes orationis in rhetorica arte quatuor sunt: exordium, narratio, argumentatio,
Abbreviated transcription (Latin):
ucluti membrissuis diuider. Quarũ prima est degenere. Secunda despacio tertia
dedifferentia. Quarta de proprio quinta de accidenti. Cenus ut animal est enim uoca¬
bulũ generale et commune omniũ animã habentiũ. Species ut homo est enim specialitas
quaseparatur aceteris cinimantib:. Differentia ut rationcle mortale. his enim duob:
differt homo aceteris : Quum enĩ dicitur rationade discernitur a bin rationcbilib: mutis.
quae non habent rationẽ. Quum mortale discernitur ab angelis qui nesciunt mortem
Propriũ ut risibile. Homo ẽ enim quod ridet ethoc praet̃ hominẽ nullius cinimclis est.
Acadens n color in corpore dattina manitio h aerenum aurera uopleneso

Expanded text:
veluti membris suis, dividerunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia veluti membris suis, dividerunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a ceteris. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab inrationalibus mutis, quae non habent rationem. Cum dicitur mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo est enim quod ridet, et hoc praeter hominem nullius animalis est. Accidens, ut color in corpore, doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniamꝰ. Vt puta homo est animal rationcle mortale terrenũ bipes risucapax genus est
cum dictũ est animcl substantia hominis declarata est est enĩ ad hominẽ animcl sed quia
late patebat adiacta est species terrenũ. lam exclusũ est id quod aut etheriũ aut humidũ
Differentia uero ut bipes quae propter animalĩ posita est quae multis pedib: innituntur
itẽ rationale propter illa quae ratione egeant. Mortale autẽ propt̃ id quod angłs ñẽ
postea discretis atq exclusis adiectũ est ꝓpriũ inparte postrema estenĩ solũ hominis qđ
ridet sic ꝑfecta est omnis exparte definitio ad hominẽ declarandũ. Cuius disciplinȩ desi¬
nitionẽ plenã existimauer aris toteles & tullius ex generere & differentiis consisterere
quidã postea pleniores indocendo eius ꝑfectã substantialẽ definitionẽ in quinque partib:

Expanded text:
perveniamus, ut puta: Homo est animal rationale, mortale, terrenum, bipes, risu capax. Genus animal perveniamus, ut puta: Homo est animal rationale, mortale, terrenum, bipes, risu capax. Genus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, adiecta est species, terrenum: iam exclusum est id quod aut aethereum aut humidum suspicabatur. Differentia vero, ut bipes, quae propter animalia posita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortale autem propter id quod angelus non est. Postea discretis atque seclusis adiectum est proprium in parte postrema risus capax: est enim solum hominis, quod ridet. Sic perfecta est omni ex parte definitio ad hominem declarandum. Cuius disciplinae definitionem plenam existimaverunt Aristoteles et Tullius ex genere et differentiis consistere. Quidam postea pleniores in docendo eius perfectam substantialem definitionem in quinque partibus,
Abbreviated transcription (Latin):
secunda dispensatiuam tertia ciuilem. Porro actualis dicitur quaeres ꝓpositas operatio¬
nibus suis explicare contendit cuius partes sunt᷑ moralis dispensatiua &ciuilis. Moralis dicitur
perquam mosuiuendi honestus appetitur. & instituta aduirtutem tendentia praeparantꝰ
Dispensatiua dicitur cumdomesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Ciuilis dicitur
perquam totius ciuitatis utilitas administratur. PISAGDCIS
porfirii expediamus. Yscgoga quip̃pe grecȩ latine introductiodicitur. Eorũ scilicet qui
filo sofiã incipiunt continens insede monstrationẽ primarũ rationũ dequa libere quae sit sua¬
quae certa hac substantiali definitione declaratur. Nam posito primo genere deinde species
& cclia quae uicina esse possunt sub iungimus : Ac discretis communionib: separamus. Tam du
interponentes differentias quousq: ad propriũ cius de quo querimus signata eius ex praessione

Expanded text:
ndagabili ratione percurrit. Porro actualis dicitur, quae res propositas operationdagabili ratione percurrit. Porro actualis dicitur, quae res propositas operationibus suis explicat. Cuius partes sunt tres, moralis, dispensativa et civilis. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur, per quam totius civitatis utilitas administratur. De isagogiPorphyrii expediamus. Isagoga quippe Graece, Latine introductio dicitur, eorum scilicet qui Philosophiam incipiunt: continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaretur. Nam posito primo genere, deinde species et alia, quae vicina esse possunt, subiungimus ac discretis communionibus separamus, tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo quaerimus signata eius expressione
Abbreviated transcription (Latin):
quantitas dicitur quamintellectua materia separantes uel ab alis accidentibus ut est par
in par uel alia huiuscemodi in sola ratiocinatione tractamus . cuius species sunt quattuor. arith¬
metica geometrica musica astromia. Diuin alis dicitur quando aut in effabilem naturai dĩ aut
spiritales creaturas ex aliqua parte profundissima qualitate disserimus. Doc trinalis diuiditꝰ¬
in astronomiam : Arithinetica ẽ disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Scometria
est disciplina magnitudinis in mobilis & formarum. Musica est disciplina quae denumeris loqu
tur qui ad aliquid sunt his qui inueniuntur insonis Astro nomia est disciplina cursus caelestium¬
siderum quae figuras contemplatur omnes & habitudines stellarum circase & circa terrã
inda gzabile ratione percurrit. Actualis diuiditur intribus idest prima inmor alem¬

Expanded text:
quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, impar, vel ab aliis hujuscemodi quae in sola ratiocinatione tractamus. Haec dividitur in arithiocinatione tractamus. Diuinalis dicitur, quando aut ineffabilem naturam Dei aut spiritales creaturas ex aliqua parte profundissima qualitate disserimus. Arithmetm, astronomiam. Arithmetica est disciplina quantitatis numeralis secundum se. Geometria est disciplina magnitudinis immobilis atque formarum. tur qui ad aliquid sunt, id est, his qui inveniuntur in sonissiderum et figuras contemplatur, omnes et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. Inter ast
Abbreviated transcription (Latin):
tis quod magis conuenit xp̃ianis quisaeculi ambitione calcata conuersatione disciplinabili simili¬
tudine future patriae uiuunt. filo sofia duiditur induas partes prima inspectiuã secunda in¬
actualem : Ali definierunt philosofiaerationem induabus consistere partibus quarum prima
inspectiua est secunda actualis. Inspectiua dicitur qua super gressi uisibilia. dediuinis aliquid
& caelestibus contemplaur. ea que mente solum modo inspicimus qñm̃ corporeum super gre¬
doc trinalem tertia in diuina. Naturalis dicitur ubi uniuscuiusque reinatura discutitur.¬
quanichil generatur in uita sed unum quod que his usibus deputatur inquibus acreatore
definitum .e. nisi forte cum uolum tate dĩ aliquodmira culum prouenire monstratur.
Doc trinalis dicitur suentia quae abstractum considerat quantitatem. abstracta en

Expanded text:
tis, quod magis convenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, similitis, quod magis convenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, similitudine futurae patriae vivunt. Philosophia dividitur in duas partes: prima inspectiva; secunda actualis. Alii definierunt Philosophiae rationem in duabus consistere partibus, quarum prima inspectiva est, secunda actualis. Inset caelestibus contemplamur, eaque mente solummodo contuemur, quoniam corporeum supergredoctrinalem; tertia in divinam. qua nihil generatur inuita, sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus a Creatore definitum est, nisi forte cum uoluntate Dei aliquod miraculum prouenire monstretur. Doctrinalis dicitur scientia
Abbreviated transcription (Latin):
iudicando sua cuiq distribuuntur. Logicã quaerationalis uocatur plato subiunxit. Per
quã discussis rerũ morũq causis uĩ carũ rationabilit̃ praescrutatus est. Diuidens ean
india lacticã & redoricã. Dicta autem logica idẽ rationalis. logos enĩ aput grȩcos &
sermonẽ significat & rationẽ : In his quippe tribus generibus filosophiaeꝰ etiam eloquia diuna con¬
sistuntnam aut denatura disputare solent ut ingenesi et in ecclesi asten. Aut demoribus ut in
prouerbiis et in omnibussparsimlibris. Aut delogica proqua nri theo logicã sibiuindicant ut in
cantica canticorum et euangeliis. Item aliqui doctorum filosofiã in nomine et partibus suis ita defi¬
nierunt. Filosofia ẽ diuinarũ hum anarũq rerũ in quantũ homini possibile ẽ probabilis scientia
Aliter filosofia est ars arcium & disciplina disciplinarum rursus. Filo sofia ẽ meditatiomor¬

Expanded text:
iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia est divinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est, probabilis scientia. Aliter: Philosophia est ars artium et disciplina disciplinarum. Rursus: Philosophia est meditatio mor
Abbreviated transcription (Latin):
Infisica igitur causa querendi in ethica ordo uiuendi in logica ratio intellegendi uersatur
Hisicã apud graecos primus praescrutatus est tales milesius. Vnus ex se ptem illis sapien
tibus hic enim ante alios caelicauscis atq uimrerũ naturalium contemplata ratione
suspexit quam postmodũ plato inquattuor diffinitiones distribuit . Id est arithmeticã
geo metricã musicã astronomiã ethicam socrates primus ad corrigendos componendosq
mores infecuit atq: omne studiũ eius ad beneiuuendi disputationẽ perduxit diuidens tã
in quattuor uirtutib: anime. Id est prudentiã iustitm fortitudinem temperantiã . pru¬
dentia est in reb: qua discernuntur abonis mala fortitudo qua ad uersa & quanimiter
tolerantur. Temperantia qua libido concupiscentiaq: rerũ frenatur iustitia qua rectȩ

Expanded text:
In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. hysicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius unus ex septem illis sapietibus. Hic enim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrigendos conponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quattuor virtutibus animae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte
Abbreviated transcription (Latin):
quamomnis terra. It luna globosa sit anconcaua et stellae utrũ ne adhereant caelo anperaerẽ
lbro cursu ferantur calũ ipsum qua magnitudine qua materia constet. Vtrũ quiet̃ sit et in mobi¬
le an incredili celeritate uoluatur. Quanta sit terraȩ crassitudo aut quibus fundamentis librata
et suspensa permaneat : Ipsum cuitem nomen latine in terpraetatũ amorem sapientiae profitetur
Nam greci philo amorẽ sophiam sapientiã dicunt. Fnilo sophiȩ species tripertiña est una natura¬
lis quae graecfisica appellatur In quadenaturȩ in quisitione disseritur. Altera moralis que gre¬
cȩ & hic̃ adicitur inqua demorib: agitur. Tertia rationalis quae greco uocabulo appellatur logca
Inqua disputatur quem ad modum inrerum causis uel uita morib ueritas ipsa quȩratur

Expanded text:
quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae profitetur. Nam Graeci φιλο- amorem, σοφίαν sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
DIALECTICAMUERO ITRETORICAAA
uarro in nouem disciplinarũ libristali similitudine
ma distensc. Illa uerba contrahens ista distendens. Dia lecticasi quidem ad disse¬
rendas res acutior. Rethorica ad illa quae ntitur docenda facundior. Illa ad
scolas nonnũ quã uenit ista iugit̃ procedit inforũ. Illa requirit rarissimosstudiosos
haec frequent̃ & populos. Solent autem filosofi ante quã ad ysagogaen ueniant
exponendã diffinitionẽ filo sofiaȩ ostendere. quo facilius eaquae ad eam ꝑtinent
demonstrentur. DEDIPINITIONE EILOUO¬
Philosophia est rerũ humanarũ diuinarũq cognitiocum studio bene uiuendi
tia est quũ res cliqua certa ratione percipitur. Opinatio qum ad huc incer
mceticorũ studia cognoscuntur. Sunt autẽ catenfaton tauto logia ellansis ciciro logia macrologia
tares latet etnulla ratione firma uidetur ut puta sol. utrũ ne tantus quantus uidetur anmaior sit

Expanded text:
Dialecticam uero et rethoricam arro in nouem Disciplinarum libris tali similitudinema distensa: illa verba contrahens, ista distendens'. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior: Rhetorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnumquam venit: ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos: haec frequenter et populos. Solent autem Philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae ad eam pertinent, demonstrentur. De definitione PhilosoPhilosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio cum studio bene vivenditia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incermaticorum studia cognoscuntur. Sunt autem Cacemphaton, Tautologia, Ellipsis, Acyrologia, Macrologiata res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit
Abbreviated transcription (Latin):
qualitas rclatio situs locus tempus habitus agere etpati. Substantia ẽ qua e propriae eu¬
principili terdicitur quaeneq desubiecto praedicatur neq in subiecto ẽ ut aliqui homo ue
aliquiequus secunde autẽ substontiae dicuntur in quib speciebus illequae principaliter subs¬
tntiae primodictae sunt in sant at q diuduntur. ut in homine cicero quantitas est mensura
pen quam ab iquiduel mnagnum uel mincis ostenditur ut longus breuis. Qualit s est lit
quadis sin oratos anrusticusi niger auit candidus. Rclatio est quae refertur adaliquid
cmenim dicitur filius demonstratur at pater : Haccrelatua simul incipiunt : nam que
serius ac dominus uno cemipor e. n ominis sumunt nec aliquando inuentus dominus prior seruo

Expanded text:
qualitas, relatio, situs, locus, tempus, habitus, agere et pati. Plena vero qualitas, relatio, situs, locus, tempus, habitus, agere et pati. Plena vero principaliter dicitur, quae neque de subiecto praedicatur, neque in subiecto est, ut aliqui homo vel aliqui equus. Secundae autem substantiae dicuntur, in quibus speciebus illae, quae principaliter substantiae primo dictae sunt, insunt atque clauduntur, ut in homine Cicero. Quantitas est mensura, per quam aliquid vel magnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit, orator an rusticus, niger aut candidus. Relatio est, quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipiunt. Namque servus ac dominus uno tempore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo
Abbreviated transcription (Latin):
que eius qiur u sifti lis atsegoria quaclatinc praedicamenta dicuntur Qub per
Siaiuas signi ficationes omnis sermo conclusus ẽ. instrumenta cathegeria que surua
dia  spofima equiuoca. Secunda uniuoca Tertia de nominatiua Aequiua
sunt quando multa rũ rerũ nomen unũ est sed non eadem definitio ut leo Mam quacuno¬
fũ ad nomen ꝑriet & uerus & pictus & celestis leodicitur quantũ ad defintionem ꝑtin&¬
alt uerus defiitur. alit pictus clit̃ caelestis. Vniuoca sunt quando duarũ aut plu
pit ũ rerũ unũ nom̃ est & definitio. Vt uestis. Nam & lurrus & tunica & nomen uefas
possunt accipere & cius definitionẽ. Ergo hocuniuocũ in generib: esse intellegituts
quia & nomen & definitionẽ dant formissuis: De nominatiua id ediruuatone dłcabt nita
quae cumqubnliquo sdio diffe elitia forsu secundum nomen habent appellationẽ ut abonitat
bonus amalitia malus cadegoriarũ autem spedies decem sunt id est substantia quantitas

Expanded text:
is. Sequuntur Aristotelis categoriae, quae Latine praedicamenta dicuntur: quibus per varias significationes omnis sermo conclusus est. Instrumenta categoriarum sunt tria, id est prima aequivoca; secunda univoca; tertia denominativa. Aequivoca cum est quando multarum rerum unum est nomen, sed non eadem definitio ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, uerus et pictus et caelestis leo dicitur, quantum ad definitionem, aliter uerus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Vniuocurium rerum nomen est et definitio: ut vestis. Nam et Byrrus et Tunica nomen vestis possunt accipere et eius diffinitionem ergo hoc univocum in generibus esse intelligitur, quia et nomen et diffinitionem dant formis suis. Denominativa id est derivativa dicuntur, quecumque ab aliquo solo differentia casu, secundum nomen habent appellationem ut a bonitare bonus; a malitia malus. Categoriarum species decem sunt, id est substantia, quantitas,
Abbreviated transcription (Latin):
crtis redigere peritiam. Post hos aristo teles ad regulas
quasdam huius doctrinȩ argumenta ꝑduxit . Et dialec¬
ticã nuncu pauit proeo quod in ea de dictis disputatur¬
nam lecton dietio dicitur. Ideo autẽ rethoricã disciplinã
dialectica sequitur quia in multis utrȩq: communes exstur¬

Expanded text:
edegere peritiam. Post bos, Aristoteles ad regulas bujus doctrinae argumenta perduxit et dialec nuncupavit pro eo quod in ea de dictis disputaturam λεκτόν dictio dicitur. Ideo autem post Rhetoricam disciplinam alectica sequitur, quia in multis utraque communia existu
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut ignoscatur postulat quod nos ad paenitentes probauimus pertinere. Remotio criminis ÷
quum id crimen quodinfertur abse& absua culpa ui & potestate in alium reus demouere
conatur: Relatio criminis ÷ quumideo iure factũ dicitur quodaliquis ante in iuria lacessitus sit:¬
Conpensatio ÷ quumalut aliquod alterius fastunhonestum aut utileconte alitur
quonsfiesatio i utdquodar guiur dicitur es se conmis sumi Purgatio e deuii fastum
quidem concediturose dciulpa remou&urs ha ec pastes hab& tres Iorudentia ca sno
qunes eua cmnis: De pretatio ÷ quum & peccasse et consultipec cassereus confit&ur et tamen
ueigioscatur postulat Quod genus perrap̃otest acciderei
ir host aoleta listatũ hia et oriuntur. bo⁊ seriptum et uelurtaes legescontraras
ambiguitas. colletto siuera tiocinatio et dofinitio legalis Scritum& uolamta s quannielore

Expanded text:
sed ut ignoscatur postulat; quod nos ad paenitentes probauimus pertinere. Remotio criminis est sed ut ignoscatur postulat; quod nos ad paenitentes probauimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa, ui et potestate in alium reus demouere conatur. Relatio criminis est cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sitComparatio est cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud quod arguitur dicitur esse commissum. Purgatio est cum factum quidem conceditur, sed culpa remouetur; haec pnecessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse se et consulto peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat, quod genus perraro potest accidere. 9. Item ex legali statu haec oriuntur, id est, scriptum et voluntas, leambiguitas, collectio sive ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando
Abbreviated transcription (Latin):
lis. dera cioncli oriuntur coniatura finis qualitas translatio: define iudicialis & ne¬
gocialis: deiudiciali absoluta et ad sumtiua : de ad sumtiua concessio remotio
crimnis relatio criminis conpensatio: de concessione purgatio & depraecatio:
coniecturalis status ẽ quum factum quod alio obicitur. ab alio pernegatur: defini¬
tuus status ÷ quumid quod obicitur non hoc essecontenditur. sed quidillud sit adhibitis
de finicionibus ad probatur. Qualitas : dumqualis ressit quaeritur et quia de ui&
genere negotii controuersia agitur . contitutio generalis appellatur: Translatio ÷ quũ
casa ex eopend & quod non aut is agere uid &ur quemoport&. aut non apud quos. quotempore
qualege quoc rimine qua poena o posteat: Trans latiua constitutio quodactio trans lationis & cõ
mutationis indigere uid&ur iudicialis ẽ. in quacequi & rectinatura & procmis aut poena eratio

Expanded text:
lis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et nelis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit adhibitis definitionibus adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constmutationis indigere uidetur. Iuridicialis est in qua aequi et recti natura et praemii aut poenae ratio
Abbreviated transcription (Latin):
da est : Ante hominem in homine posthominem : Locis communis addemonstratiuum uit uperacio¬
nis genus pertin&: Quod tamenabeo in aliquo differt : Namuituperatio qua e contraria ÷ laudiss
pecia liter incestam facientis personam adhib&ur: communis uero locus generaliter infasticri¬
men preponitur : Vnde & communis locusdicitur : Qua absente persona non tamin homine quam in
ipsum crimen exponitur : Omne enimuicium non inunotantũ sed &iam commune in plurimi sinuenit᷑ :
VOEGEMIΝO STATOCAUSΑRUM Status apud reores dicitur eares inquacausa consis¬
tit . Id ÷ constitutio greciautem statum a contentione stas indicunt : latini autem non solum a
pugna perquam & pugnant propositionem aduersarii sed quod in eo parsutraq: consistat:
Fit autem ex intentione & depulsione : Status autem causarum sunt duo: rationalis & lega¬

Expanded text:
da est, ante hominem, in hominem, post hominem. Locus communis ad demonstrativum vituperatioda est, ante hominem, in hominem, post hominem. Locus communis ad demonstrativum vituperationis genus pertinet. Quod tamen ab eo in aliquo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudis, specialiter in certam facientis personam adhibetur. Communis vero locus generaliter in facti crimen praeponitur. Unde et communis locus dicitur, quia absente persona non tam in hominem, quantum in ipsum crimen exponitur. Omne enim vitium non in uno tantum, sed etiam commune in plurimis invenitur. § 5 De gemino statu causarum. Status apud Rhetores dicitur ea res, in qua causa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et lega
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciale eo quod iudic & hominem et sententia sua ostendat : ut rum laudabilis proemio dignis
sit: Aut certereus condemnari liberariq supplicio deliberatiuum genus uocatur eoquod
deuna quaquere in eodeliberatur: Huius genus duplex est. suasio. et dissuasio: Idest deexpe¬
tendo & fugiendo: defaciendo et non faciendo: Sua sciria autem in tribus locis diuiditur
hones toutili & possibilii haec differt aliquid adeliberatiua : Quia suasoria eg& altera ꝑsona
deliberatiua interdum et apud seagit : In sua soria autem duo sunt quae plus ualent spes
et m&us : de monstratiuum dictum quod unam quamquerem aut laud ando aut uit upe
rando demostrat: Quod genus duas hab&species: laudem & uituperacionem: laudis
ordo tribus temporibus distinguntur: Ante ipsum in ipsum. postipsum : Ante ipsum ut quaete tã
laudesqmanebunt: Pariordine contrario et inuituperatione hominis haec forma seruan¬

Expanded text:
judiciale, eo quod judicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus judiciale, eo quod judicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus condemnari liberarique supplicio. 78 3. Deliberativum genus vocatur, eo quod de unaquaque re in eo deliberatur. Hujus genus duplex est, suasio et dissuasio, id est, de expetendo et fugiendo, de faciendo et non faciendo. 4. Suasoria autem in tribus locis dividitur: honesto, utili et possibili. Haec differt aliquid a deliberativa, quia suasoria eget altera persona, deliberativa interdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt quae plus valent: spes et metus. 5. Demonstrativum dirando demonstrat. Quod genus duas habet species: laudem et vituperationem. Laudis ordo tribus temporibus distinguitur: ante ipsum, in ipsum, post ipsum. Ante ipsum, utVirg. Aen. laudesque manebunt. Pari ordine e contrario et in vituperatione hominis haec forma servan
Abbreviated transcription (Latin):
questionibus ad persuadendum iusta etbona
a pud grecos locutiodicitur retororator coniuncta
e uuitem grammaticae arti retorica. Ingramatiea
enim scentiam recteloquendidiscimus: In retoriea
urro paccipimus qualiter ea quȩ dĩcimus proferamus
aris totile erma gorti et trans lata in latinumatul¬
liouidelicet et quintilliano. sed ita copiosae ltauariae
ut eam lectori admirari in promtu sit conprehen¬
derein possibile nam menbranis retentis quasi ad¬
herescit memoriae series dictionis ac mox repositis
recor dicio omnis elabitur huius disciplinȩ perfec¬
ta connitio oratorem facit
consistit natura moribus artibus dicendiperitus
consistit artificiosa aeloquentia quȩ constat par¬
tibus quinq inuentione dispositione elocutione
memoria pronuntiatione et fine officii qđ ÷ aliquic
iudiciale in quode ipsius personae facto aut poenae aut premii sententiadatur: dtumautẽ

Expanded text:
quentia copia ad persuadendum iusta et bonaapud Graecos locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didicimus, proferamusAristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintiliano et Titiano, sed ita copiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem facit.consistit natura, moribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque: inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid udiciale in quo de ipsius personae facto, aut poenae, aut praemii sententia datur. Dictum autem
Abbreviated transcription (Latin):
Nultienim sapientes precerita hominũ gesta adinstitutionempresentiũ histor usandide¬
punt: Si quidem & perbistoriam summa r& rotemporum annorumq suppotatio conpre¬
henditur et perconsulum regumq successum multa necessaria prescritantur. o
IIII. Senus historiae triplex est ł femeris namq appella tus iniss dseigestio:
hoc apud nosdiarium uocatur: Nam quod latim diarnũ greci efemerida dicunt:
Ralendaria appellantur quaein menses singulo sdigeruntur: Anna lessun
res singulorum annorum quae que enim digna memoriae domi militia eq mar¬
ac terrae perannos in commentariis acta sunt ab anniuersariis gestis a nnales nomi¬
naueruNT
Historia autemmultorum an norunueltemporumt: caiusciliegenta a miu commereor un

Expanded text:
Multi enim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indideMulti enim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indiderunt, siquidem et per historiam summa retro temporum annorumque supputatio conprehenditur, et per consulum regumque successum multa necessaria perscrutantur. § 44 De generibus historiae. Genus historiae triplex est. Ephemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diurnum, Graeci ephemerida dicunt. Kalendaria appellantur, quae in menses singulos digeruntur. Annales sunt res singulorum annorum. Quaeac terra, per annos in commentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales nominaverunt. 4. Historia autem multorum annorum vel temporum est; 75 cujus diligentia annui commen
Abbreviated transcription (Latin):
uIIDegeneribus historiae: Historia ẽ narratiorei gestae perquam eaquȩ in pra& eritũ
facta sunt dinoscuntur: dicta autem grecȩ historia a poistorin id ÷ audereuel cognoscere¬
A pudueteres enimnemoconscribebat historia fusi isquiinter fuiss& et eaque conscriben¬
da estent uidiss& meliu s onimoculis quae fiunt de prebendimus quam quae auitiore
colligimus Queenimuidentur sinemendatio proferuntur: haeccliscipuda adgtagnio¬
maticam pertin& Quia quid quid dignummemoria ẽ. litteris mandatur : Historia caut̃
id eomonum entadicuntur eo quođ memoriam tribuant rerum gestarum: Series
a utemdita pertranlationem a sestis florum inuicem conprehensarum
uero primumda res frigius de grecis & troianis historiamaedidit: Qu am in folus pal¬
maprima beo consoriptamesseferunt : postdar& em autem in grecia. ero dotusistori¬

Expanded text:
Originum libri XX Historia est narratio rei geste, per quam ea que in preterito Originum libri XX Historia est narratio rei geste, per quam ea que in preterito gesta sunt, dignoscuntur. Dicta autem Apud veteres enim nemo conscribebat historiam, nisi is qui interfuisset, et ea quae conscribenda essent vidisset. Melius enim oculis quae fiunt deprehendimus, quam quae auditione colligimus. Quae enim videntur, sine mendacio proferuntur. Haec disciplina ad Grammaticam pertinet, quia quidquid dignum memoria est litteris mandatur. Historiae autem ideo monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertis florum invicem conprehensarum.vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus histori
Abbreviated transcription (Latin):
fingit utadrem quae intenditꝰ ficta quidẽratione sedueracisignificaqiieniatꝰ sic et demos¬
tenes orator fabula usus ÷ aduersus filippum quicũ ab ad thenien sebus postularet ut sibi
decemoratores darentꝰ et discederet finxit ille fabulã qua dissuaderetdicens lupas aliqua¬
do pastoribus quoram diligentiã decipere uole issent sua sis se ut in amicitia conuenirent
ea tam en conditione ut sicanes in quibus erateorum iusgium iureillis traderentur: Adnuisse
pastores et in spemsecuritatis dedissecanis quosouiumsuarum uigilantis si mos custodes babe¬
bant: Tunc lupi a dempete omniformidine omne quodin gregibis illis erat non prosati&a¬
t& antum uerum &iam prolibi dinelacera uerunt philippum quoque principes populipostu¬
lare quo facilius possit obprimere spoliatam custo dibusurbem: AXII DEHIST ORIA

Expanded text:
fingitur ut ad rem, quae intenditur, ficta quidem narratione, sed veraci significatione veniatur. Sic et Demosfingitur ut ad rem, quae intenditur, ficta quidem narratione, sed veraci significatione veniatur. Sic et Demosthenes orator fabulam usus est adversus Philippum, qui cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur, et discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupos aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere voluissent, suasisse ut in amicitiam convenirent, ea tamen condicione, ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur: adnuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes, quos ovium suarum vigilantissimos custodes habebant. Tunc lupi, adempta omni formidine, omne quod in gregibus illis erat, non pro satietate tantum, verum etiam pro libidine laceraverunt. Philippum quoque principes populi postulare, quo facilius possit opprimere spoliatam custodibus urbem. § 41 De historia
Abbreviated transcription (Latin):
Quaurnaturam nuns quirirestus ignsi ut illa triformis bestia prima leo postrema
dralchomeda ipsacimera : id÷ caprea : A eates hominum peream uolentes distinguere:
Quarumferox &c orrens prima adulescentia ut leo: dimidiũ unta & tempus lucidissimnumut ca¬
eo quodacutissi me uideat tumfit senectus casibus in flexis deꝓachosicipocentauri fabulamesse
confictam id÷ hominem equomixtum ad exprimendã humane uita eud ocitate quĩequũ
constat es seuelo cissimum. Ad mores ut apud oratium mus loquit̃ muri et mustelauil pecu¬
le ut pernarrationem fictam adid quod agitur uerax significati oreferatur unde etht¬
sopbitales sunt fabula eadmorũ finem relate uel sicut in libro iudicũ ligna sibiragep
requirunt et loquuntꝰ adoleã et adficum et aduitẽ et ad rubrum quod totũ utiq admores

Expanded text:
quia per naturam numquam rectus est ignis, ut illa triformis bestiaLucret. 5, 903: Prima leo, postrema quia per naturam numquam rectus est ignis, ut illa triformis bestiaLucret. 5, 903: Prima leo, postrema draco, media ipsa Chimaera: id est caprea, aetates hominum per eam volentes distinguere; quarum ferox et horrens prima adolescentia, ut leo; dimidium vitae tempus lucidissimum, ut caeo quod acutissime videat; tunc fit senectus casibus inflexis, draco. Sic et Hippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humanae vitae velocitatem, quia equum constat esse velocissimum. Ad mores, ut apud Horatium mus loquitur muri et mustela vulpeculae, ut per narrationem fictam ad id quod agitur verax significatio referatur. Unde et Aesopi tales sunt fabulae ad morum finem relatae, vel sicut in libro Iudicum9, 8 ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oleam et ad ficum et ad vitem et ad rubum; quod totum utique ad mores
Abbreviated transcription (Latin):
quanon sunt resfat ae sed tantũlo quendofictae : Quae Tideosunt inductȩ ut fictorum mut orũ
animalium interconlo quiumhimago quaeda muitae hominum nocerexur: hasprimusinue¬
nisse traditur alomoncrotoniensis : Appellanturq: hisopiae quia isa pud frigasinha cre pelluet
sunt autemfabula mran hsopie aut libisticae: bisopuae sunt quuma n malia mutaamines serondc¬
nanse figuistiun uea quiasi mam non habent ut urbes arbores montes p&ereco. fluminas Libisticae
autemalum hominumcumbestus aut bestiarum cumbhominibus fingitur uocis esse conmerciumi¬
abulas pceliai qnuias cdnelel es tanclicausa fuine erunt. quas dam adnatura mrerum: Sonnullas
ad mores hominiminter precatisunt: Delectande ausa fietas ut eas quas ulgo dicurti uelapuau¬
aes plout hominumntus onposuerunt : Adnatur amrerum fabulasfinguntꝰ utuul canus claudis

Expanded text:
quia non sunt res factae, sed tantum loquendo fictae. Quae ideo sunt inductae, ut fictorum mutorum quia non sunt res factae, sed tantum loquendo fictae. Quae ideo sunt inductae, ut fictorum mutorum animalium inter se conloquio imago quaedam vitae hominum nosceretur. Has primus invenisse traditur Alcmeon Crotoniensis, appellanturque Aesopiae, quia is apud Phrygas in hac re polluit. Sunt autem fabule, aut esopice, aut libistice. Esopice sunt, cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur, vel que animam non habent: ut urbes et montes, petre et fulmina. Libistice autem dum hominum cum bestiis, aut bestiarum cum hominibus fingitur Fabulas poetae quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturam rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas, ut eas, quas vulgo dicunt, vel quales Plautus et Terentius conposuerunt. Ad naturam rerum fabulas fingunt, ut 'Vulcanus claudus',