comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pro meritis eorum quorum maliciam ipse
non fecit. s aut originaliter tracta est ab
adam. aut creuit. ꝑ ꝓpriam uoluntatem.
putat precedere ut iustificentur ꝑ dei grãm.
non intelligentes cum hoc dicunt nichil ali¬
ud quam negare se gr̃am. Sed ut dixi quod
uolunt de maiorib suspicentur. De pariui¬
lis certe pelagiani quid respondeant non
inueniunt. Quorum nec uoluntas ulla
ẽ. inaccipienda gratia. cuius uoluntatis
meritum precessisse dicant. et insuꝑeos
reluctan etiam cum fletu uidemus quan¬
do baptizantur. et diuina sacramenta ꝑ¬
cipuint. Quod eis ad magnum impieta¬
tis peccatum imputaretur. si iam libero
uterentur arbitrio. & tamen heret etiã
in reluctantib grana: aꝑtissime nullo
bono merito precedente. Alioquin gr̃a:
iam non eẽt gratia. & aliquando filiis in¬
fidelium prestatur hec grana: cum occul¬
ta dei prouidentia in manus piorum quo¬
modocunq ꝑuemiunt. Aliquando autem

Expanded text:
pro meritis eorum, quorum malitiam non pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut crevit per propriam voluntatem: putant praecedere, ut justificentur per Dei gratiam; non intelligentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam se negare gratiam: sed, ut dixi, quod volunt de majoribus suspicentur; de parvulis certe Pelagiani quid respondeant non inveniunt, quorum nec voluntas ulla est in accipienda gratia, cujus voluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari videmus, quando baptizantur et divina Sacramenta percipiunt; quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si jam libero uterentur arbitrio: et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia, apertissime nullo bono merito praecedente, alioquin gratia jam non esset gratia. Et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei providentia in manus piorum quomodocumque perveniunt: aliquando autem
Abbreviated transcription (Latin):
unquitati. his ⁊ talib testimoniis diu¬
norum eloquiorum. que omnia entime¬
rare nimis longum ẽ. satis quantũ existi¬
mo manifestatur oꝑari deum in cordib
hominum. ad inclinandas eorum uolũ¬
tates. quocunq uoluerit. siue ad bo¬
na pro sua miscłia. siue ad mala ꝓ meri¬
tis eorum. iudicio utiq suo aliquando aꝑ¬
to. aliquando occulto. semperꝰ tamenuisto.
Ac ꝑ hoc quando legitis in litteris ueritatiꝰ
adeo seduci homines aut obtundi uel
obdurari corda eorum. nolite dubitare pre¬
cessisse mala merita eorum. ut iuste ista
paterentur. ne incurratis in illud pro
uerbium salomonis. insipientia un ui¬
olat uias eius. deum autẽ causatur in cor¬
de suo. Gratia uͦ. non scđra merita ho¬
minum datur. Alioquin gratia. iam ñ
est gratia. Que ideouocatur gratia. quia
gratis datur. Si autẽ potens ẽ ds siue ꝑ
angłos uel bonos uel malos. siue quocunq
aliomodo operari etiam incordib malorũ.

Expanded text:
iniquitati. His et talibus testimoniis diviniquitati. His et talibus testimoniis divinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis perlongum est, satis quantum existimo manifestatur, operari Deum in cordibus hominum, ad inclinandas eorum voluntates quocunque voluerit, sive ad bona pro sua misericordia, sive ad mala pro meritis eorum, judicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem justo. ac per hoc quando legitis in litteris veritatis a Deo seduci homines, aut obtundi, vel obdurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista pateverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo . Gratia vero non secundum merita hominum datur, alioquin gratia jam non est gratia : quia ideo gratia vocatur, quia gratis datur. Si autem potens est, sive per Angelos, vel bonos vel malos, sive quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem. Scriptum ẽ ⁊ in prou̾̃biis salo¬
monis. Sicut impetus aque. sic corregis
in manu dei. quocunꝙ uoluerit declinabit¬
illud. & in psalmo centesimo quarto legitur dic¬
tum. de egiptiis quid eis fecerit d̾s. & conũtit
cor eorum ut odirent ppłm eius. ⁊ dolum fac̾e̾nt
inseruos eius. In litteris etiam apłicis. uidete
que scripta sunt. In epistola apłi pauli ad ro¬
manos. Propt̃ea tradidit illos ds in deside¬
ria cordis eorum. in immundiciam. Item
paulo post. Pcopterea tradidit illos ds
ipassiones ignomine. Item paulopost.
Sicut non probauerunt dm̃ habere in
noticiam tradidit illos ds in reprobam mẽ¬
tem. ut faciant que non conuenunt.
& ad thessalonicenses in epła sccła ait de qui¬
bus dam. pro eo quod dilectionem ueritatis
non reoceꝑunt ut salui fierent. Ideo mittet
illis deus oꝑationem erroris ut creclant
mendacio. ⁊ uidicentur omnes qui non
crediderunt ueritati. sed consenserunt

Expanded text:
nitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salonitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabitillud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit deus: et conuertit cor eorum, ut odissent populum eius, ut dolum facerent in seruos eius. in litteris etiam apostolicis uidete quae scripta sunt. in epistula Pauli apostoli ad Romanos: propterea tradidit illos deus in desideria cordis eorum in immunditiam; item paulo post: propterea tradidit illos deus in passiones ignominiae; item paulo post: sicut non probauerunt deum habere in notitiam, tradidit illos deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conueniunt. et ad Thessalonicenses in epistula secunda ait de quibusdam: pro eo, quod dilectionem ueritatis non receperunt, ut salui fierent, ideo mittet illis deus operationem errorimendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt
Abbreviated transcription (Latin):
lum. ubi cum suo exercitu caderet. Per ieze¬
chielem ꝓphetam dicit dõ. & ꝓpheta si erraue¬
rit. ⁊ locutus fuerit. egõ dominus seduxi
propħam illum. ⁊ extendam manum meam
suꝑeum. et ext̃minabo eum de medio populi
mei isrł. In libro hester scriptum ẽ. Quedam
mulier expopło iscł interra captruitatis fac¬
ta eeat uxor alienigene regis assueri. Ergo
in euis libro scriptum ẽ quod cum baberet
necessitatem. interueniendi pro populo
suo quem rex ubicunꝙ ẽẽt in regno enus
uisserat trucidari: orauit ad deum. Coge¬
bat enim eam magna necessitas. ut preter
uissum regis ⁊ preter ordinem suum. ad il¬
lum auderet intrare. & uidete quid scͥp¬
tura dicat. & intuitus ẽ eam tanquã
taurus. impetu indignationis sue. et
timuit regina. et conu̾sus est color eius ꝑ
dissolutionem. ⁊ inclinauit se suꝑ caput sue¬
delicate que precedebat eam. & conu̾tit
ds ⁊ transtulit indignationem eius inle¬

Expanded text:
lum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezelum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus: « Et propheta si erraverit, et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . » In libro Esther scriptum est quod mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est quod cum haberet necessitatem interveniendi pro popusuo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in le
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit. qui omnino inuiste aliquid uelle
non nouit. Quid ẽ quod homo dei dixit ad
amasiam regem. non ueniat tecum exertitus
isrł. nor ẽ enim dominꝰ cum isrł. ⁊ omnibus
filiis effrem. qm̃ si putaueris obtinere te uic¬
toram in illis. in fugam conuertet te ds ante
inimicos qm̃ ẽ uirtus deo ueladiuuare uel
in fugam conuertere: Quomodo inrtus dĩ
alios adiuuat in bello. dando fiduciam. a¬
lios immisso timore conuertit in fugam:
nisi quia ille qui incelo ⁊ in terra omnia que¬
cunq uoluit fecit. etiam in hominũ cor¬
dib operatur. Legimus quod dixerit ioas
rex iscł mitens nuncium ad amasiam re¬
gem uolentem pugnare cum illo. Nam
post aliqua dixit. Nunc sede in domo tua.
Quid prouocas inte malum. et cadis tu
⁊ iuda tecum. Demde scriptura subiuxit.
Q non audiuit amasias qm̃ a deo erat ut
cui iuste utiq irascebatur ut ammonitio
nem non audiret. sed ea contemta iret in bel¬

Expanded text:
voluerit, qui omnino injuste aliquid velle voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amaziam regem: « Non veniat tecum exercitus Israel: non est enim Dominus cum Israel et omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere te in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, quoniam est virtus Deo vel adjuvare vel in fugam vertere? » Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille « qui in coelo et in terra omnia quaecunque voluit fecit , » etiam in hominum cordibus operatur. Legimus quid dixerit Joas, rex Israel, mittens nuntium ad Amaziam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: « Nunc sede in domo tua. Quid provocas in te malum, et cades tu et Judas tecum? » Deinde Scriptura subjunxit: « Et non audivit Amazias, quoniam a Deo erat ut cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bel
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt a domino. Legite libros patalẏpomenõ.
et inuenietis in sccło libro scriptum. &t
suscitauit dñs spm suꝑ roboam. sp̃m phi¬
listiim ⁊ arabum qui finitimi erant echi¬
opib. et ascenderunt in terram uida. et
dissipauerunt eam. et ceꝑunt omnem
substantiam que in domo regis inuenta
est. Hinc ostenditur deum suscitare hos¬
tes eis terris uastandis. quas tali pena iu¬
dicat dignas. Nunquid tamen philistiim
⁊arabes in terram uida ad eam dissipandã
sine sua uoluntate uenerunt. aut sic ue¬
nerunt sua uoluntate ut mendaciter
scriptum sit. quod dñs adhoc faciendũ
eorum sp̃m suscitauit. Immo utrumꝙ
uerum est. quia ⁊ sua uoluntate uenent̃.
⁊ tamen sp̃m eorum dñs suscitauit. Qdͦ
etiam sic dici potest. & eorum sp̃m domi¬
nus suscrtauit. ⁊ tamen sua uoluntate ue¬
nerunt. Agit enim omp̃c ds incordibus
hominum. eciam motum uoluntatis eo¬
rum ut ꝑ eos agat. quod ꝑeosagere ipse

Expanded text:
esset « a Domino. » Legite libros Paralipomenon, esset « a Domino. » Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: « et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum, qui finitimi erant Aethiopibus: et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam quae in domo regis inventa est . » Hic ostenditur Deum suscitare hostes eis terris vastandis quas tali poena judicat dignas. Nunquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod « Dominus » ad hoc faciendum eorum « spiritum suscitavit? » Imo utrumque verum est, quia et sua voluntate venerunt, et tamen spiritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, eorum spiritum Dominus suscitavit, et tamen sua voluntate venerunt. Agit enim omnia potens in cordibus hominum etiam motum voluntatis illorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse
Abbreviated transcription (Latin):
posset opprimere. nisi dominus dissipasset con¬
silium quod declerat architofel. agendo in cor¬
de absalon. ut tale consilium repudiaret. et
aliud quod non ei expediebat eligeret. Quis
non ita diuina iudicia contremiscat. quib
agit d̾s etiam in cordib malorum hominũ
quicquid uult. reddens eis tamen scdm me¬
rita eorum: Roboam filius salomonis res¬
puit consilium salubre seniorum. quod ei
dederant ne cum popło dure ageret. ⁊ uerbi ᷤ
coeuorum suorm pocius acquieuit. res¬
pondendo minaciter. quib leniter debuit.
Unde hoc nisi propria uoluntate : Sed
hunc ab eo recesserunt decem tribus isrł.
et alium sibi regem constituerunt ie¬
roboam: ut irati dei uoluntas fieret.
Quod etiam futurum ẽẽ predixerat. Qd
enim scriptura dicit: & non audiuit rex
tueret uerbum suum quod locutus est
in manu achie selonite de ieroboam filio
nabath. Nempe sic factumẽ illud ꝑho
minis uoluntatem. ut tamen conuersio

Expanded text:
posset opprimere, nisi Dominus consilium disposset opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Absalom, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret . Quis non ista divina judicia contremiscat, quibus agit Deus etiam in cordibus malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam, filius Salomonis, respuit consilium salubre seniorum quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit . Unde hoc nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? « Non audivit rex tueret verbum suum quod locutus est in manu Ahiae Silonitae de Jeroboam filio Nabath . » Nempe sic factum illud est per hominis voluntatem, ut tamen « conversio »
Abbreviated transcription (Latin):
litatem meam. ⁊ retribuat michi bona
ꝓ maledictione eius in die isto. Ecce qͦ¬
modo probatur łs uti cordib malorum.
ad laudem atq adiumentum bonorum.
Sic usus ẽ iuida tradente xp̃m. sic usus ẽ
iudeis crucifigentib xp̃m. Ꝙ quanta inde
bona prestitit popłis credituris. qui et
ipso diabolo utitur pessimo sed optime
ad exercendam ⁊ probandam fidem. et pi¬
etatem bonorum non sibi qui omnia
scit. antequam fiant. s nob quib erat
necessarium. ut eo modo ageretur nob̃¬
cum. Nunquid non sua uoluntate absa¬
lon elegit consilium quod sibi oberat: q
tamen ideo fecit quia exaucdierat dominꝰ
eius patrem. orantem ut hoc fieret. Prop¬
ter quodait scriptum. & dominꝰ man¬
dauit dissipare consilium architofel bonũ.
ut inducat dominus suꝑn mala
omnia. Bonum consilium dixit: quod adtem¬
pus proderat cause. quia pro ip̃o erat contͣ
patrem eius. contra quem rebellauerat. ut eũ

Expanded text:
litatem meam, et retribuat mihi bona litatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. » Ecce quomodo probatur Deum uti cordibus et malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum; sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium ut eo modo ageretur nobiscum. Nunquid non sua voluntate Absalom elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem ut hoc fieret. Propter quod ait Scriptura: « Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Absalom mala omnia . » « Bonum consilium » dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, contra quem rebellaverat, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti sic: Deinde scriptura diuina plenam
sentenciam regis uelut ab alio inicio repe¬
tendo commnendans. et dixit inquit dauid
ad abysai. ⁊ ad omnes pueros eius. Erce
filius meus qui exiit de utero meo querit
animam meam. ⁊ adhuc modo filius iemuni:
nus dixit illi : ut uideat dominꝰ humili¬
tatem meam. ⁊ retribuat michi bona.
pro maledictione eius in die isto. Quo¬
modo dixerit dominus huic homini ma¬
ledicere dauid. quis sapiens ⁊ intelliget¬
hec: Non enum iubendo dixit. ubi obedi¬
entia laudaretur. S qm̃ eius uolunta¬
tem ꝓprio iicio suo malam in hoc pecca¬
tum iudicio suo iusto ⁊ occulto inclinauit.
ideodictum ẽ dixit ei dominꝰ. Nam si u¬
benti obtemꝑasset deo. laudandus pociꝰ
quam puniendus cẽt. sicut ⁊ ex hoc pec¬
cato. postea nouimus ẽẽ punitum. Nec
causa tacita ẽ cur ei dominꝰ isto modo di¬
xerit maledicere dauid. id est cor ens ma¬
lum. in hoc peccatum miserit. uł dimise

Expanded text:
fecisti sic? Deinde Scriptura divina plenam fecisti sic? Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: Et dixit, inquit, David ad Abessa et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam meam, et adhuc modo filius Gemini? am dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit maledicere David, hoc est, cor ejus malum in hoc pe
Abbreviated transcription (Latin):
rum afacie hostium de cuutate gai.
In animo enim factus ẽ timor ut fug̾e̾nt.
& hoc ꝑactum ẽ ut uincdicaretur pec¬
catum. eo modo quo fuerat uindican¬
clum. Unde dicit dominꝰ ad iħm naue.
Non poterunt filii isrł subsistere ante fa¬
ciem inumcorum suorum. Quid ẽ non
poterunt subsistere: Quare non sub¬
sistebant ꝑ liberum arbitrium. sed per
timorem turbata uolutate. fugiebant. nisi
tur ds dominatur. ⁊ uoluntatib homi¬
num. ⁊ quos uult informidinem conuer¬
tit iratus: Nunquid non hostes iscłi¬
tarum aduersus popłm dei quem duce¬
bat iħc naue sua uoluntate pugnarũt:
&e tamendicit scriptura quia ꝑ dnm̃
factum ẽ. confortari cor eorum: ut obui¬
am irent ad bellum aduersus isrłem. at
ext̾minarentur. Nunquid non suauo¬
lintate homo improb filius gemini
maleclicebat regidauid : &e tamnen quid
ait cdauid. plenus uera. ⁊ alta. ⁊ pia sapien¬
tia. quid ait illi qui maledicentem ꝑcutere

Expanded text:
rum a facie hostium de civitate Gai; rum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est ut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percuter
Abbreviated transcription (Latin):
mana non tollitur. sed ex mala mutatur ĩ
bonam. ⁊ cum bona ẽ adiuuatur. ⁊ sic dispu¬
tasse. ut non magis ego quam diuina ip̃a
uob̾cum scriptura locuta sit. euidentissi¬
mis testimoniis ⁊ueris. Que scriptura
diuina si diligenter inspiciatur.ostendit
non solas bonas hominum uoluntates qͣs
ipse facit ex malis. et a se factas bonas in
actus bonos. et in et̃nam diligit uitam.
uerum etiam illas que conseruant seculi
creaturam ita ẽẽ in dei potestate. ut eas
quo uoluerit. quando uoluerit faciat in¬
clinari. uel ad beneficia quib dam p̃stan¬
da. uel ad penas quib dam ingerenclas
sicut ipse indicat occultissimo quidem
iudicio. sed sine ulla dubitatione iustissi¬
mo. Nam inuenimus aliqua peccata etiã
penas ẽẽ aliorum peocatorum. sicut sũt
uasa ire que ꝑfecta dicit apłs in ꝑditio¬
nem. sicut ẽ induratio pharaonis. cuiꝰ
⁊ causa dicitur. ad ostendendam in illo
uirtutem dei. Sicut ẽ fuga isrłita¬

Expanded text:
mana non tollitur, sed ex mala mutatur in mana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelita
Abbreviated transcription (Latin):
tem scientia inflat. caritas edificat. Quid
ẽ ineptius. umo uͦ quid ẽ amentius. et
ab ip̃a caritate scĩtatis alienius quã con¬
fiteri ex deo ẽẽ scientiam. que sine cari¬
tate inflat. et ex nob̾ ẽẽ caritatẽ. que
facit ut scientia inflare non possit: Itẽ
cum dicat apłs suꝑeminentem scientie
caritatem xp̃i. quid ẽ insanius quam
putare ex deo ẽẽ scientiam que subdenda
ẽ cantati. ⁊ ex hominib caritatẽ. que
suꝑeminet scientie: fides autẽ uera ⁊ doc¬
trina sana ambas dicit ex deo ẽẽ. quia scͥꝑ¬
tumẽ. A facie eius. scientia et in¬
tellectus proce dit. & scriptũ est.
Catitas ex deo est. & legimus sp̃m
scientie ⁊ pietatis. ⁊ legimus sp̃m uirtu¬
tis. ⁊ caritatis. ⁊ continentie. S mauis
est donum caritas quam scientia. Nam
scientia quando ẽ in homine. caritas ẽ necessa¬
putasse arbitror. aduersus eos qui grãm dei
uehementer oppugnant. qua uolitas hu¬

Expanded text:
tem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid tem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaputasse arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas hu
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Ipsa caritate sit quam donum dei¬
ẽẽ manifestat. ut tribulatio non auferat
sed pocius operetur patientiam. Ad ephe¬
sios etiam. pax inquit fr̃ib ⁊ caritas cum
fide. Magna bona: sed dicat unde. Adeo
inquit patre. ⁊ domino iħu xp̃o. Ergo hec
magna bona: non sunt nisi dei dona. Sed
tenebre eam non comprehendunt. In iohe
lux dicit. Ecce qualem dilectionem dedit no¬
bis pater. ut filii dei uocemur et simus. &
i pelagianis tenebre dicunt. Dilectio nob.
ex nob ẽ. Quam si ueram id est xp̃ianã
dilectionem haberent scirent iunde habe¬
rent. sicut sciebat apłs qui dicebat. Noꝰ
autem non huius mundi sp̃m accepimuꝰ.
sedspm̃ qui ex deo est. ut sciamus que adõ
donata sunt nob̾. Iohannes dicit. Ds̃ dilec¬
tio est. & pelagiani etiam ip̃m deum et¬
caritatem. non ex deo. sed ex semet ipsis
habere se dicunt. ⁊ cum scientiam legis
nob̾ ex deo ẽẽ fateantur. caritatem ex nob̾
ipsis uolunt. nec andiunt apłmdicen¬

Expanded text:
nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? a Deo, inquit, Patre et Domino Jesu Christo . Ergo haec magna bona, non sunt nisi Dei dona. CAPUtenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicen
Abbreviated transcription (Latin):
firuatꝰ in fide dans głam dõ. et plenissime credens. qr qͦ
ꝓmisit potens ẽ ⁊ facere. slon ait que p̃scinit potens est
ꝓmittere. aut que p̃dixit potensẽ ostendere. aut qͥ ꝓmisfit

Expanded text:
firmatus in fide, dans gloriam Deo, plenissime credens quia quae firmatus in fide, dans gloriam Deo, plenissime credens quia quae promisit, potens est facere. » Non ait, quae praescivit, potens est promittere, aut, quae praedixit, potens est ostendere, aut, quae promisit,
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ possunt multa ⁊ cliuersa sentiri
Ego autem dico id peccatum ẽẽ fidem
que ꝑdilectionem operatur deserere usq
ad mortem. Huic peccato ultra non ser¬
uiunt non prima conditione sicut ille
liberi. sed ꝑscdm adam dei gratia libera¬
ti. et ista liberatione habentes liberũ ar¬
bitrium. quo seruiant deo. non quo
captiuentur a diabolo. liberati enim
a peccato. serui sunt facti iusticie. in
qua stabunt usq in finem. donante sibi
ꝑ seuerantiam illo qui eos presciuit. et pre¬
destinauit. ⁊ scłm ꝓpositum uocauit ⁊ ius¬
tificauit. et glorificauit. Qm̃ illa. que de
his promisit etiam futura iam fecit. eui
prornittenti credidit abraham. et deputatum est
illi adiusticiam. Dedit enim głam deo plenissi¬
me credens sicut scriptum ẽ. quia que promi¬
sit potens est ⁊ facere. Ipse ergo illos honos fac̃it. ut
bona faciant. Neꝙ enimeos ꝓptetea promisit abrahe

Expanded text:
sum est possunt multa et diversa sentiri: sum est possunt multa et diversa sentiri: ego autem dico id esse peccatum, fidem quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. Huic peccato ultra non serviunt, non prima conditione, sicut ille, liberi; sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium quo serviant Deo, non quo captiventur a diabolo. La peccato serui sunt facti iustitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseuerantiam illo qui eos praesciuit et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustificauit et glorificauit. Quod auhis promisit, etiam futura jam fecit. Cui promittenti « credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam; dedit « enim » gloriam Deo plenissime credens, » sicut scriptum est, « quia quae promisit potens est et facere . » Ipse ergo bonos illos facit, ut bona faciant. Neque enim eos propterea promisit Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
non uiderent. Unde hoc nisi donante illo
a quo misericordiam consecuti sunt ut fi¬
deles ẽẽnt. a quo acceꝑunt sp̃m non ti¬
moris. quo ꝑsequentib cederent. sed uir¬
tutis ⁊ caritatis. ⁊ continentie quo cuno¬
ta minantia cuncta inuitantia. cuncta
cruciantia suꝑarent. Illi gͦ sine peccato
ullo data ẽ. cum qua conditus est uolũ¬
tas libera. ⁊ eam fecit seruire peccato.
Horum uero cum fuisset uoluntas serua
peccati. liberata ẽ ꝑ illum qui cdexit. si uo ᷤ
filius liberauerit. tunc uere liberi eri¬
tis. & accipiunt tantam ꝑistam gra¬
tiam libertatem: ut quamius quan¬
diu hic uiuunt. pugnent contra concu¬
piscentias peccatorum. eis q nonnulla
surrepant ꝓpter que dicant cotidie
dimitte nobis debita nr̃a. non tamen
ultra seruiant peccato quod ẽ ad mortẽ
de quo dicit iohannes apłs. Est pecra¬
tum ad mortem: non pro illo dico ut
roget. De quo peccato qm̃ non expres¬

Expanded text:
non uiderent? unde hoc, nisi donante illo non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acctiam libertatem, ut quamvis, quamdiu hic vivunt, pugnent contra concupiscentias peccatorum, eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra ; non tamen ultra serviant peccato quod est ad mortem, de quo dicit Joannes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget . De quo peccato quoniam non expres
Abbreviated transcription (Latin):
cdicere forsitan ñ manebit : Sine penitentia st̃ erĩ dona
⁊ uoeatiodei. s uocatio eorum qui scłm ꝓpositũ uoca¬
ti sit. Pro his gͥ interpellante xp̃o. ne defici¬
at fides corum. sine dubio non deficiet usq in
finem. ac ꝑ hoc ꝑseuerabit usꝙ infinem noc
eam nisi manentem uite huius inuenit finiᷤ.
Maior quippe libertas ẽ necessaria. aduersuᷤ
tot ⁊ tantas temptationes que in parachyso
non fuerunt. dono ꝑseuerantie munita atq
firmata: ut cum omnib amorib terrorib.
errorib sius uincatur hic mundus. Hoc
scõrum martỹria docuerunt. Deniq ille
⁊ terrente nullo. ⁊ insuꝑ contra dei terren¬
tis imꝑium. libero usus arbitrio. non stetit
intanta felicitate. in tanta non parandi
facilitate. Isti aut̃ non dico terrente mindo. secd
seuuiente nestarent steterunt in fide. cũ
uideret ille bona presentia que fuerat relic¬
turus. isti futura que accepturi fuerãt

Expanded text:
dicere, Forsitan non manebit? Sine poenitentia sunt enim dona dicere, Forsitan non manebit? Sine poenitentia sunt enim dona et vocatio Dei : sed vocatio eorum qui secundum propositum vocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
no quo factus erat. rectus. a cceperat posse non pec¬
care. posse non mori. posse non ipsum bonura
non cleserere. datum est adiutorium perseuerã¬
tie non quo fieret ut perseueraret. sed sine quo
per liberum arbitrium perseuerare nonposset:
Nunc uͭ scĩs in regnum dei ꝑ gram dei
predestinatis. non tale adiutorium ꝑ¬
seuerantie datur. sed tale ut eis perse¬
uerantia ipsa donetur:. Non solum ut
sine isto dono ꝑseuerantes ẽẽ non pos¬
sint. uerũ etiam ut ꝑ hoc donum non nͥ
ꝑseuerantes sint. Non solum enĩ clixit
sine me nichil potestis facere. uerũ etiã
dixit non uos me elegistis. sed ego elegi
uos ⁊ posu uos ut eatis. ⁊ fructum af¬
feratis ⁊ fructus ur̃ maneat. Quib uer¬
bis eis non solum iusticiam. uerũ etiã
in illa ꝑseuerantiam se declisse mons¬
trauit. Xp̃o enim siceos ponente ut
eant ⁊ fructum afferant᷑. ⁊ stuctꝰ eoꝵ
mancat qͥsaudeat dicere non manebit. qͥs audeat

Expanded text:
no, quo factus erat rectus, acceperat posse non pecno, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per gratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis bis eis non solum justitiam, verum etiam in illa perseverantiam se dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente ut eant, et fructum afferant, et fructus eorum maneat, quis audeat dicere, Non manebit? quis audeat
Abbreviated transcription (Latin):
tie felicitas bonum non posse deserere. Nũ¬
quid quuia erunt bona nouissima potiora
atq meliora ideo fuerunt illa prima. uł
nulla uel parua: Iterq ipsa adiuto¬
ria distinguenda sunt. Aluid ẽ adiuto¬
rium sine quo aliquid non fit. ⁊ aliud ẽ
adiutorium quo aliquid fit. Nam sine
alimentis non possumus uiuere. nec
tamen cum affuerint alimenta eis fit
ut uiuat qui mori uoluerit. Ergo adiu¬
torium alimentorum ẽ. sine quo non fit
non quo fit ut uiuamus. At uͦ beatitudo
quam non habet homo cum data fuerit.
continuo fit beatus aduitoriũ ẽ enĩ ñ solũ sine qͦ ñ fit.
uerum etiã quo fit ꝓpter quod datur. Quappt̃ hoc adui¬
toriũ ⁊ quofit ẽ. ⁊ sine qͦñ fit. Qa ⁊ si data suerit hõi beati¬
trdo. ꝯtinuo fit beatꝰ. ⁊ sicdata ñ quã fuent. mmnꝗͣ erit. A
lim̃tauͦ ñ consequent̃ faciũt ut homo uirat. s tñ sine
illis ñ potest uiuere. Primo itaq homini qui in co bo¬

Expanded text:
tiae felicitas bonum non posse deserere. numtiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fitlimenta uero non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ꝑdito bono merito inhis quilibe¬
rantur factum ẽ donum gratie. que mer¬
ces meriti futura erat. Quappter bina is¬
ta quid inter se differant. diligenter et
uigilanter intuendum ẽ posse non per¬
care ⁊ non posse peccare: sosse non mori.
et non posse mori bonum posse non desere¬
re. bonum non posse cleserere. Potuit enĩ
non peccare primus homo. potuit non
mori. potuit bonum non deserere. Nunqͥd
dicturi sumus non potuit peccare qui
tale habebat liberum arbitrium. aut non
potuit mori cui dictum ẽ. si peccaueriꝰ mor¬
te morieris. aut non potuit bonum dese-¬
rere. cum hoc peccando deseruerit ⁊ ideo
mortuus sit: Pruna gͦ libertas uoluntatiᷤ
erat : posse non pectare. nouissima erit
multo maior non posse peccare. Prima ĩ¬
mortalitas erat posse non mort nouissi¬
ma erit multo maior non posse mori. Pri¬
ma erat ꝑseuerantie potestas bonũ posse
non deserere. nouissima erit ꝑseueran¬

Expanded text:
peccato perdito bono merito in his qui libepeccato perdito bono merito in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et uigilanter intuendum est, posse non peccare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte morieris? aut: "non potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseueran
Abbreviated transcription (Latin):
scdm debitum. & tanto amplius datur
placuit. ut non solum adsit sine quo ꝑ¬
manere non possumus. etiam si uelimꝰ
uerumetiam tantum ac tale sit ut ueli¬
mus. fĩt quippe in nob̾ ꝑhanc dei grãm
in bono recipiendo ⁊ ꝑseueranter tenen¬
do non solum posse quod uolumus. uerũ
etiam uelle quod possumus. quod ñ fuit
in homine primo. Unum enu horum
in illo fuit: alterum non fuit. Uamq
ut reciperet bonum gratia non egebat.
quia nondum ꝑdiderat. Ut autem ĩ eo
ꝑ maneret egebat ad iutorio gratie sine quo
id omnino non poiset: ⁊ acceperat posse
si uellet. sed non habuit uelle quo pos
set. Nam si habuisset. ꝑseuerasset. Posset
enim etiam ꝑseuerare si uellet. Quod
ut nollet. de libero descendit arbitrio. Quod
tunc ita liberum erat. ut bene uelle posset et
male. Quid erit autem liberius libero arbi
trio. quando non potuerit serture peccato:
Que futura erat ⁊ homini sicut facta ẽ. et
angłis sc̃is merces meriti. Nunc autem ꝑ

Expanded text:
secundum debitum; et tanto amplius datur secundum debitum; et tanto amplius datur placuit, ut non solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, alterum non fuit. Namque ut reciperet bonum, gratia non egebat, quia nondum perdiderat: ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae, sine quo id omnino non posset: et acceperat posse quos ejus sanguine redemit, facere se set; nam si habuisset, perseverasset. Posset enim perseverare si vellet: quod ut nollet, de libero descendit arbitrio; quod tunc ita liberum erat, ut et bene velle posset et male. Quid erit autem trio, quando non potuerit seruire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est angelis sanctis, merces meriti? nunc autem pro
Abbreviated transcription (Latin):
let. in eius libero reliquit arbitrio. pos¬
set gͦ ꝑmanere si uellet. quia non de¬
erat adiutorium ꝑ quod posset. ⁊ sine
quo non posset ꝑ seueranter. bonum
tenere quod uellet. Sed quia noluit ꝑ¬
manere. profecto eius ẽ culpa cuiꝰ meri¬
tum suisset si ꝑmanere uoluisset. sicut
fecerunt angeli scĩ. qui cadentib aliis
ꝑ liberum arbitrium. ꝑ idem liberũ ar¬
bitrium steterunt ipsi ⁊huiꝰ mansioniᷤ
debitam mercedem recipere mernerunt.¬
tantam scilicet beatitudinis plenitudinem.
qua eis certissimum sit semper se in illa eẽ
mansuros. Si aũ hoc aduitorium uel angelo
uel homini cum primum facti sunt deftusset
qm̃ non talis natura facta erat. ut sine di¬
uino adittorio posset manere si uellet. non
ntiq sua culpa cecidissent. Ad iutorium
quippe defuisset. sine quo manere non
possent. Nunc autem quib deest tale ad
uitorium. iam pena peccati ẽ. Quibus
autem datur sccłm grãm datur. non

Expanded text:
let, in ejus libero reliquit arbitrio. Poslet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut fecerunt Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus permansionis debitam mercedem recipere meruerunt,tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, cum primum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non cetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei . Propterea, inquit: non propter opera, quae autem datur, secundum gratiam datur, non
Abbreviated transcription (Latin):
et in quo ꝑmaneret si uellet. nõ quo
fieret ut uellet. Hec ẽ prima grã. que
cdata ẽ primo adam. Sed hac potentior
est in secundo adam. Prima ẽ enim qua
fit. ut habeat homo iusticiam si uelit.
Sccła uͦ plus potest qua etiam fit ut
uelit. et tantum uelit. tantoꝙ ardore
diligat. ut carnis uoluntatem contra¬
ria concupiscentem. uoluntate spiritus
uincar. Nec illa quidem paruaerat qua
demonstrata ẽ etiam potentia liberi arbi¬
trii. qm̃ sic adiuuabatur. ut sine hoc adu¬
torio in bono non maneret. sed hoc adiuito¬
nium si uellet desereret. Hec autem tanto
maior est ut parum sit homuni ꝑ illam
reparare perditam libertatem. parũ sit
demq non posse sene illa uelapprehende¬
re bonum. uel ꝑmanere in bono si uelit.
nisi etiam efficiatur ut uelit. Tunc gͦ ds̃
dederat homini bonam uoluntatem. In
illa quippe eum fecerat: qui fecerat rectũ.
Decierat adiutorium. sine quo in ea non
posset ꝑmanere si uellet. Ut autẽ uel¬

Expanded text:
et in quo permaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed haec potentior est in secundo Adam. Prima est, qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit tantoque ardore diligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem volvincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vel
Abbreviated transcription (Latin):
a reatu ⁊ heredicario ⁊ proprio illiuis san¬
gius absoluit. Ille non opus habebat
eo adiutorio. quod implorant isti cum di¬
cunt. Uideo aliam legem in membris
meis repugnantem legi mentis mee.
⁊ captiuantem me in legẽ peccati que

Expanded text:
a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sana reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. Quia uͦ ꝑ liberum arbitrium dm̃
deseruit. uistum indicium dei exꝑtus est.
ut cum tota sua styrpe que in illo ad huc po¬
sita tota cum illo peccauerat damnaretur:
Quot quot enini ex hac styrpe gratia dei
liberantur. a damnatione utiq lib̾ant᷑
qua iam tenentur obstricti. unde etiam si
nullus liberaretur iustum dei iudicu.
nemo uste reprehenderer. Quod gͦ pau¬
ci in comparatione ꝑeuntium in suo uero
numero multi liberantur. gratia fit. gra¬
tis fit. gratie sunt agende quia fit. ne
qruis uelut de sais meritis extollatur. sed
dei grãm: Iinmo uͦ habuit magnam sed dis¬
parem. Ille in bonis erat: que bonitate sui
conditoris acceperat. Neq erum eabona et
ille siuis meritis comparauerat. in quibus
prorsus nullum patiebatur malum. Sc̃i
uͦ in hac uita ad quos ꝑtinet liberationis
hec gratia i malis sunt. ex quib cla¬
mant ad cdeum. libera nos amalo. Ille
in illis bonis xp̃i morte non eguit. istoᷤ

Expanded text:
ceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum ceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed Dei gratiam? Imo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos
Abbreviated transcription (Latin):
quia nesciebant suam futuram miseri¬
am. minere quidem sed tamen beatitu¬
dine sine ullo uicio fruebantur. Nam si
suum casum futurum nossent. et̃num¬
q supplicium. beati utiꝙ eẽ non possent.
quos huius tanti mali metus iam tt̃
miseros ẽẽ compelleret. Sic ⁊ hominem
fecit cum libero arbitrio ⁊ quamus
sui futuri casus ignarum. tamen ideo
beatum. quia et non mori. aniserum ñ
fieri in sua potestate eẽ sentiebat. In qͦ statu
recto ac sine uicio. si ꝑ ipsum liberum arbi¬
trium manere uoluisset. profecto sine
ullo mortis ⁊ infelicitatis exꝑimento acci¬
peret illam merito huius ꝑmansionis
beatitudinis plenitudinem. quia ⁊ scĩ
angeli sunt beati. idest ut cadere non
posset ulterius ⁊ hoc certissime sciret.
Nam nec ipse posset etiam in parady¬
so beatus eẽ. immo ibi non ẽẽt. libi ẽẽ mi¬
serum non deceret. si eum sii castis pre¬
scientia timore tanti mali miserum fa¬

Expanded text:
quia nesciebant suam futuram miseriquia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum fa
Abbreviated transcription (Latin):
Nobis quippe beata sine fine uita ꝓmissa
est et equalitas angłorum. ex qua promissi¬
one certi sumus cum adillam uitam post i¬
dicium uenerimus. non inde nos ẽẽ lapsuroᷤ
Quod si de seipsis angeli nesciunt. non eqͣ¬
les sed beatiores erimus. Ueritas autẽ nob̃
eorum promisit equalitatem. Certum ẽ igit᷑
hoc eosnosse ꝑspeciem quod nos ꝑfidem. nullã
scilicet iam ruinam cuiꝰ quam scĩ angłi futu¬
ram. Diabolus uͦ ⁊ angłi eius. et sibeati erant
antequam caderent. et se in miseriam casu¬
ros ẽẽ nesciebant. erat tamen adhuic quod
eorum adderetur beatitudini. si ꝑ liberũ
arbitrium in ueritate stetissent. doneo
istam summe beatitudins plenitudinẽ
tanquam premium ipsius ꝑmansionis
acciꝑent. idest ut magna ꝑ sp̃m sanctũ
data abundantia caritatis dei. cadere.
ulterius omnino non possent. et hoc
de se certissime nossent. Hanc plenitu¬
dinem beatitudinis non habebant. Sed

Expanded text:
Nobis quippe beata sine fine vita promissa Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciperent, id est, ut magna per Spiritum sanctum data abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed