comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fier&. ñ discerneret᷑ qd ds populo suo ꝑ moysem
p̃cepit. ab eo qd̃ in templis demonioꝵ sp̃c ĩmun¬
dus instituit. ꝓm̃ potius culpanda negligentia
mea quia hoc non addidi: quam obiurgatio tua.
Ueruntam̃ longe ante quam tuas litt̾as accepissem.
scbens contra faustum manicheum quomͦ eun¬
dem locum quãuis breuit explicauerim. ⁊ hoc il¬
lic ñ pret̾miserim. ⁊ legere potuerit si ñ dedignet᷑
benignitas tua.⁊ a rm̃is nr̃is ꝑ quos hȩc scripta
nunc misi. quomͦ uoluens tͥ fides fi&: ullud me añ
dictasse:m̃q de animo meo crede. qd coram dõ lo¬
quolib& affectu. quolib& animo celebrare debere.
aut eis ullo modo licere:cum illud de paulo sẽꝑ
ita senserim. ex quo illiꝰ mͥutt̾ȩ innotuer̃. sic̃ nec tͥ
uidetur hoc tp̃r cuiquam ista ẽẽ simulanda. cum
loqueris. ⁊ lic& reclamante sic̃ sc̃bis mundo. libera
firmo.⁊ addo. quic̃q eas obseruauerit ñ solum
ueracit̾ uerum etiam simulate. eum inbaratrum di¬

Expanded text:
fierent, non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit. ab eo, quod in templis daemoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est\' neglegentia mea, quia hoc non addidi, quam obiurgatio tua. uerum tamen longe ante. quam tuas litteras accepissem, scribens contra Faustum Manichaeum quo modo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitnunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum loqueris et licet reclamante, sicut scribis, mundo libera firmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum ueraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrum di
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ deserenda continuo. uł immicoꝵ obtrectatiõib
rit tanquam sopitos cineres eruens. ñerit pius de¬
ductor ulbanulus corporis. s impius sepulturȩ
uiolator. Fateor sane ineo qd̃ epła mea contin&e.
qd̾ idõ sacram̃ta iudoꝵ paulus celebranda susce¬

Expanded text:
autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus rit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis, sed inpius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta Iudaeorum Paulus celebranda susce
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ñ iam in heresim hebionis. uł eoꝵ quos uulgo
nazareos nuncupant. uł quãlib& aliam ueterem.
s nescio quam nouam delabim̃ que fit eoꝑnici¬
osior. quo ñ errore s proposito ẽ. ac uoluntate
fallaci. qd si respondes ut te abhac purges senten¬
tia. tunc apłos ista laudabilit̾ simulasse ne scan¬
dalizarentur infirmi qui ex iudis multi credidãtĩ
zea respuenda ñdum intelligebant. nunc uͦ confir¬
do agere uoluerit in sanire. cur mͥñlic& dic̃e apłm
menta paululum obseruando ueracit̃ cõmendare
õebuisse: ne putarent᷑ ille ꝓpħice significationis
obseruationes. apiissimis patͥb custoditȩ. tanqͣm
sacrilegia diabolica aposteris detestate: Iam enim
cum ueniss& fides que pͥus illis obseruationib p̃¬
nunciata. pmortem ⁊resurrectionẽ dñi reuelata ẽ.
amiserant tanquam uitam officii sui. Ueruntñ
sicut defuncta corꝑa necessanoꝵ deducenda erant
quodammꝰ ad sepult᷑am nec simulate s religiose: ñ

Expanded text:
est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purges sententia, tunc apostolos ista laudabiliter simulasse, ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirdo agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicermenta paululum obseruando ueraciter commendare debuisse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae ? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui, uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate, sed religiose, non
Abbreviated transcription (Latin):
De quib angłis dicit. Si de iimicis ⁊ malis. q̃
illor religio. aut quȩ humilitas.⁊ quis sit magi¬
ster seductionis huiꝰ. qui ꝑ obtentum nescio cuiꝰ
anglice religionis quasi uisa ⁊ cõꝑta doceat q̃
ñ uidit: Sine dubio heretici. qui doctrinas de
admuentionib q̃ ñ uider̃. fantasmata quasi uisa
fingentes. ⁊pestiferis disputationib incorda ma¬
le credula seminantes. Hi sunt qui ñ tenent cap̃.
id: xp̃m fontem ueritatis. cuiꝰ doctrinȩ quicqͥd
adu̾satur insanum ẽ : hi ccci duces eecoꝵ. de qͥb
dici pudo. me derliquer̃ fontem aquȩ uiue. ⁊ fo¬
derunt sͥ lacus contritos qui ñ tenent aquam:
Deinde in subsequenti capitulo adiecit. ne tetige¬
ritis. neq gustaueritis. neq contrectaueritis. q̃
sunt om̃ia in int̾itum ipso usu scđm precepta
⁊doctrinas hominũ. rationẽ qͥdem habentia
sapientie. in suꝑsticione ⁊ humilitate. ad ñ par

Expanded text:
de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seductionis huius, qui per obtentum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa et comperta doceat, quae non uidit? sine dubio haeretici, qui doctrinas daeadinuentionibus, quae non uiderunt phantasmata, quasi uisa fingentes et pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes hi sunt, qui non tenent caput, id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur, insanum est, et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: Me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi lacus Deinde in subsequenti capitulo adjecit: Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis, quae sunt omnia in interitum ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum, rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
Nne qui oderant te inquit ds̃. oderam illos. &
suꝑ mimicos tuos tabescebam: ꝑfecto odio o¬
deram illos. Certe hoc puto pat̾na uox loquit᷑
ad filium ꝑpropħam in eodem psalmo uͥ supra
de parte crecdentium dixerat. michi aut̃e nimis
fidem patris carissimi dõ sint: Cui bono dili¬
guntur quos necesse ẽ propt̃ hoc dampnari.
qd̾ propt̃ suam infidelitatem a proph̃arum
ꝯpat̾artharum parentũ fide discrepantes mni
propt̃ patres sine suo merito diliguntur. quo
modo ⁊ propt̃ patres ñ saluabuntur: S ⁊si fu¬
erint noc cdaniel ⁊ iob. in medio eoꝵ. filios ĩpios
ñ saluabunt. soli salui erunt. Adhuc aliud obs¬
curius erue micbi de ꝓfundo: ⁊ in uadũ profer.
In epłã colo̾sensium om̃mo colligere ñ possum
quod ait. nemo uos seducat uolens inhumili¬
tate ⁊ religione angłoꝵ quȩ ñ uidit ambulans
frustra inflatus sensu carnis suȩ. ⁊ ñ tenens cap̃.

Expanded text:
 qui oderant te, deus, oderam illos et  qui oderant te, deus, oderam illos et super inimicos tuos tabescebam? perfecto odio oderam illos. certe hoc puto paterna uox loquitur ad filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: Mihi autem nimis her patres carissimi deo sint? cui bono diliguntur, quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelitatem a prophetarum et patriarcharum parentum fide discrepantes inimpropter patres sine suo merito diliguntur, quo modo et propter patres non saluabuntur? sed etsi fuerint Noe, Danihel et Iob in medio eorum, filios impios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistula Colossensium omnino colligere non possum, quod ait: Nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput.
Abbreviated transcription (Latin):
scribi solet. Item qd̾ ait ad thimotheum. obsec̃
g pͥmum omniũ fieti obsec̃tiones. orationes. po¬
stiuationes. gr̃arum actiones. ꝓ omnib hominib
queso exponas michi. qd̾ diserimen sit in hac di¬
uersitate ũborum: cũ omnia michi quȩ gerenda
dirit orationis officio conuenire uideantur. Itẽ
qd̃ ad romanos ait. int̾rogo ⁊ rogo. ut edisseras mͥ.
Multum enim cecutire me fattor in hac apłi senten¬
tia de iudeis quod ait. scd̾m eugłium quidẽ mi¬
mici propt̃ uos. scdm electionẽ autẽ carissimi
propt̃ patres. Q mͦ ide ⁊ immici propt̃ nos. qui
credidimus exgentib. tanquã ñ potuerintgen¬
tes credere. nisi iuidei ñ credidissent. aut ipse unꝰ
creator omniũ ds̃. qui om̃s homines saluos fieri
uult.⁊ in agnitionẽ ueritatis uenire. capax non
Deinde carissimi propt̃ patres. S quomͦ aut uñ
carissimi si ñ credant. ⁊ immici eẽ dõ ꝑsistant:

Expanded text:
scribi solet. Item, quod ait ad Timotheum: Obsecro scribi solet. Item, quod ait ad Timotheum: Obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omibus hominibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit in hac diuersitate uerborum, cum omnia mihi, quae gerenda dixit, orationis officio conuenire uideantur. Item, quod ad Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi; multum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis, quod ait: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem carissimi propter patres. quo modo credidimus ex gentibus, tamquam non potuerint gentes credere, nisi Judaei non credidissent? Aut ipse unus omnium creator Deus, qui omnes homines salvos fieri vult, et ad agnitionem veritatis venire, capax non possideret? Deinde carissimi propter patres: quomodo, aut unde, si carissimi non credant, et inimici Deo esse persistant?
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat de gradib uł ordinib disposicionum
dĩ coopante sp̃u scõ dunsiones gr̃arum. ⁊ qͦsdam
qͥdem dedit apłos. q̃slam autẽ ꝓpħas. alios uͦ
eugłistas. alio aũ pastorẽ idoct̾ore usq ad ꝯsũma¬
tionem sc̃oꝵ. ⁊ reliqua. Hoc opto distinguas mͥĩ
hac diu̾sitate nominũ. quȩ sit euiq nomini offi
quid ue doctoꝵ. In omnib enim his diuersis no¬
minib. simile prope unum doctrine officium
undeo fuisse tractatum. Hos autẽ ꝓpħas quos:
ante apłos fuerunt. s istos quib iam sub apłis ꝑ
gr̃am ddonabatur. ut interp̃tatio scͥpt᷑arum. &. in¬
spectio mentium. aut p̃dicatio temꝑis secuturi
ut agab cernebat. qͥ ⁊ famem instantem p̃dixit.
⁊que beatus paulus in ihcrosolimis passurꝰ eẽt.¬
⁊ uerbo denunciauit.⁊ signo zone eiꝰ ostendit. Int̾
pastores specialit̃ ⁊ doctores. qͥd intersit dinos¬
cere uolo. qr prepositis ȩccłȩ utrũnq nom̃ ad¬

Expanded text:
dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones gratiarum: et quosdam quidem dedit apostolos, quosdam autem prophetas, alios uero euangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum et reliqua. hoc opto distinguas mihi in hac diuersitate nominum, quae sit cuique nomini officquidue doctorum. in omnibus enim his diuersis nominibus simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractatum. hos autem prophetas, qante apostolos fuerunt, sed istos, quibus iam sub apostolis per gratiam donabatur aut interpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit et, quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset, et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter pastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen ad
Abbreviated transcription (Latin):
specialiter ait. sequentur agnũ quocũq ierit.
quia cũ mulierib se ñ comquinauer̃. uirgines i
sunt᷑. In seragesimo sexto pret̃ alia illud obscuris¬
simum micbi ẽ qd̾ ait. ueruntam̃ ds̃ conqͣssabit
capita inimicoꝵ suoꝵ ũticem capilli ꝑambu¬
lantium indelictis suis. qͥd sit u̾ticem capilli
pambulantiũ indelictis. Non enim dix̃ u̾ticem
capitis. s ũticem capilli qui sine sensu ẽ. An re¬
pletum peccatis hominem uult ostende: Scͥp¬
tum ẽ. om̃e cor indolore apedib usq ad caput.¬
& paulo infra qd̾ ait lingua canum tuoꝵ ex ini¬
micis ab ipso. aquo ipso: Et nũqͥd canes dĩ pos¬
sunt dici gentiles. quos ipse in eugło canesno¬
minat: Aut ne forte ipsos canes dĩ dicat qͣles
estimari possunt si qui in nomine xp̃iano gen¬
tiliter uiuant. quoꝵ pars cũ infidelib ponit᷑.
quia dm̃ quẽ uerbis colunt. factis negant:
ꝓponam. Dicit ad ephesios quod in alia epła

Expanded text:
specialiter ait: sequentur agnum quocumque ierit, specialiter ait: sequentur agnum quocumque ierit, quia cum mulieribus se non coinquinauerunt; uirgines enim sunt. In sexagesimo sexto praeter alia illud obscurissimum mihi est quod ait: uerumtamen deus conquassabit capita inimicorum suorum uerticem capilli perambulantium in delictis suis, quid sit uerticem capilli perambulare in delictis. non enim dixit, uerticem capitis, sed uerticem capilli, qui sine sensu est. an repletum peccatis hominem uult ostendere? scriptum est: omne cor in dolore a pedibus usque ad caput, et paulo infra quod ait: lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, a quo ipso? et numquid canes dei possunt dici gentiles, quos ipse in euangelio canes nominat? aut ne forte ipsos canes dei dicat, quales aestimari possunt, si qui in nomine Christiano gentiliter uiuant, quorum pars cum infidelibus ponitur, quia deum, quem uerbis colunt, factis negant? cumque proponam. dicit ad Ephesios quod in alia epistola
Abbreviated transcription (Latin):
crucem eum ducentib p̃cabatur dicens. pat̾ di¬
mitte eis. ñ enim sciunt qͥd faciunt: Uerum quod
adiecit. ne unquã obliuiscant᷑ legis tuȩ. tanquã
propt̃ hoc necessaria ẽẽt etiã sine fide eugłii uita
eoꝵ obscurum mͥ fattor. Q d enimhis ad salutẽ
que sola fide queritur ꝓdest in legis memoria:
meditatione uersari. nͥ forte propt̾ honor̃e legisip¬
sius uł generis abrabam. etiã in parte terrena car¬
nalis seminis eiꝰ quȩ uidetur scđ̾m harenã maris
cõputari legis antique. litt̾a ꝑseueret. ne forte ali¬
figutatus ac propħatus clucet: Aut quia ex ipsis
impuis eoꝵ generatio uentura ẽ electoꝵ. qui de sin¬
gulis tribub electi. in duodenis milib signabunt᷑
quib ipsa reuelatio beati ioħis ex uoce angłi p̃¬
nunciantis hoc testimoniũ ꝑbibet. quia comita¬
tui regis eterni familiariꝰ adberebunt. penitus im¬
maculati : humane conunctionis exꝑtes. de qͥbꝰ

Expanded text:
crucem eum ducentibus precabatur dicens: pater, dicrucem eum ducentibus precabatur dicens: pater, dimitte eis, non enim sciunt quid faciunt. uerum quod adiecit: ne umquam obliuiscantur legis tuae, tamquam propter hoc necessaria esset etiam sine fide euangelii uita eorum, obscurum mihi fateor. quid enim his ad salutem, quae sola fide quaeritur, prodest in legis memoria et meditatione uersari? nisi forte propter honorem legis ipsius uel generis Abraham, ut etiam in parte terrena carnalis seminis eius, quae uidetur secundum arenam maris conputari, legis antiquae littera perseueret, ni forte aliaefiguratus ac prophetatus elucet; aut quia ex ipsis inpiis eorum generatio uentura est electorum, qui de singulis tribubus electi in duodenis milibus signabuntur, quibus ipsa reuelatio beati Iohannis ex uoce angeli praenuntiantis hoc testimonium perhibet, quia comitatui regis aeterni familiarius adhaerebunt penitus inmaculati et humanae coniunctionis expertes, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sum uia. In consequenti psalmo. illud m exponi
desidero. qͥd dicat. de absconditis tuis adimpletꝰ ẽ
uenter eoꝵ. saturati s̃ porcina. uł sicut in qͥb̾dam
psalteriis scͥptum audio. saturati s̃ filuis: ⁊ reliq̃r̃
que suꝑfuer̃ paruulis suis. Rursus in alio psal¬
mo ãmirari soleo filium ad patrem loqui. intel¬
ligens in psalmo quinquagesimo oct᷑auo ubide
iudeis inimicis de quib supra dixerat ecce ipsi
loquentur more suo. ⁊gladius in labiis eorũ:
paulo infra dicit. ne occiłis cos. neq̃n obliuis¬
cantur legis tuȩ. disꝑge illos inuirtute tua. &.
destrue eos dñe. qd inhis usq in hodiernũ diẽ
uidemus impleri. destructi s̃ enim aueteri sua
gła. sine templo. ⁊ sine sacrificiis. ac sine propħis
in omniũ gentium disꝑsione uiuentes. S quid
miramur qd iam ꝑ propħam ꝓ eis ñ occidendis
rogabat. ꝓ quib ⁊ sub ipso tp̃re passionis iã ad

Expanded text:
sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi desidero quid dicat: de absconditis tuis adinpletus est uenter eorum. saturati sunt porcina uel, sicut in quibusdam psalteriis scriptum audio, saturati sunt filiis et reliquerunt quae superfuerunt paruulis suis. Rursus in alio psalmo admirari soleo filium ad patrem loqui intellegens, in psalmo quinquagesimo octauo, ubi de Iudaeis inimicis, de quibus supra dixerat: ecce ipsi loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum, paulo infra dicit: ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae. disperge illos in uirtute tua et destrue eos, domine. quod in his usque in hodiernum diem uidemus inpleri. destructi sunt enim a ueteri sua gloria sine templo et sine sacrificiis ac sine prophetis in omnium gentium dispersione uiuentes. sed quid miramur, quod iam per prophetam pro eis non occidendis rogabat, pro quibus et sub ipso tempore passionis iam ad
Abbreviated transcription (Latin):
firmitates anime ex impietate scelerum mortife¬
ris languorib occupate: Xp̃c ⁊ enim lumen.⁊
uita credentium ẽ: ⁊ sanitas sub pennis eiꝰ. Uerũ
ñ mirum si ⁊ tenebre ⁊ infirmitates eoꝵ⁊. multipli¬
catt sunt in int̾itum. qui uitam ⁊lucem ñ receper̃
neq sub pennis eiꝰ manere uoluerunt: quos ut
ipse flens in eugłio suo ꝓtestatur sepe uoluit cõ¬
gregare sub alas suas. sic̃ gallina congregat pul¬
los suos. ⁊ noluerunt. Multiplicatis gͥ infirmi¬
tatib quo accelerauer̃: Forte in crucem domini
conclamancdã. ⁊ iuito pilato nefarus uocibus
extorquendam. ut adimplerent m̃suram patrũ
suoꝵ. ut isti dñm propharum occiderent. quoꝵ
patres ipsos ꝓpħas interfȩcer̃.: aquib hic mundi
saluator eẽ uenturus nunciabatur. Postea acce¬
lerauerunt. ueloces enim pedes eoꝵ ad effunden¬
dum sanguinẽ. contricio ⁊ infelicitas inuis eoꝵ
⁊ uiam pacis ñ cognouer̃. id ÷ xp̃m. qui diẽ. ego¬

Expanded text:
firmitates animae ex impietate scelerum mortiferis languoribus occupatae? Christus etenim lumen et uita credentium est et sanitas sub pennis eius. unde non mirum, si et tenebrae et infirmitates eorum multiplicatae sunt in interitum, qui uitam et lucem non receperunt neque sub pennis eius manere uoluerunt, quos, ut ipse flens in euangelio suo protestatur, saepe uoluit congregare sub alas suas, sicut gallina congregat pullos suos, et noluerunt. multiplicatis ergo infirmitatibus quo accelerauerunt? forte in crucem domini conclamandam et inuito Pilato nefariis uocibus extorquendam, ut adimplerent mensuram patrum suorum, ut isti dominum prophetarum occiderent, quorum patres ipsos prophetas interfecerunt, a quibus hic mundi saluator esse uenturus nuntiabatur. postea accelerauerunt; ueloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitas in uiis eorum et uiam pacis non cognouerunt, id
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dm̃ abraham. dm̃ isaac. ⁊dm̃ iacob. ita se ds̃ ẽẽ
cõmendet ut hoc dicat suũ nomen in ȩc̃num:
Qd̾ si circuncisio antiqͥs scĩs ꝓbaptismo fuisse cre-¬
ditur: qͥd respondebit᷑ de his qui ande quã hoc
p̃ceptum eẽt dõ placuerunt: Non tam̃ sine fide :
quia sine fide ut scͥptum ẽ adhȩbieos ĩpossibile
ẽ placere dõ. Eabentes autẽ inqͥt apłs eundem

Expanded text:
cum deum Abraham et deum Isaac et deum lacob ita se deus esse cum deum Abraham et deum Isaac et deum lacob ita se deus esse commendet, ut hoc dicat suum nomen in aeternum. quod si circumcisio antiquis sanctis pro baptismo fuisse creditur, quid respondebitur de his, qui, antequam hoc praeceptum esset, deo placuerunt non tamen sine fide, quia sine fide, ut scriptum est ad Hebraeos, inpossibile est placere? habentes autem, inquit apostolus, eundem
Abbreviated transcription (Latin):
quod ficri nullomͦ potest. Proinde in copagẽ
corꝑis xp̃i tanquã in uiuam structuram tẽ¬
pli dĩ quȩ ẽ eiꝰ eccła. nati homines ñ ex oꝑib
iusticie quȩ fȩcerunt. s renascendo ꝑ gr̃ãm tns¬
feruntur. tanquã de massa ruinȩ. ad ȩdificii
firmam̃tũ. Preter hoc enim ȩdificium qđ̵ bea¬
tificandũ construit᷑ ad ęt̾nam habitationẽ dei:
uita hominis om̃is infelix. ⁊ mors ẽ potiꝰ appel-¬
landa quã uita. Qͥsqͥs gͦͣ habitabit᷑ adõ ne ira
dĩ maneat suꝑ eum: ab hoc corꝑe. abhoc templo
ab hac ciuitate ñ erit alienus. Om̃is autẽ ñ renat᷑:
alienus ẽ. S ac̃m̃tum porro regenerationis nr̃e.
manifestũ eẽ uoluit manifestatus mediator
Erat autẽ antiqͥs iustis aliqd occultũ: cũ tam̃ &
illi eadem fide salui fierent. quȩ fuerat suo tẽꝑe
reuelanda. Non enim audemus fideles temꝑis
nr̃i p̃ferre amicis dĩ. ꝑ quos nob̾ ista ꝓpħata sunt.

Expanded text:
quod fieri nullo modo potest. proinde in compagem quod fieri nullo modo potest. proinde in compagem corporis Christi tamquam in uiuam structuram templi dei, quae est eius ecclesia, nati homines non ex operibus iustitiae, quae facturi sunt, sed renascendo per gratiam transferuntur tamquam de massa ruinae ad aedificii firmamentum. praeter hoc enim aedificium, quod beatificandum construitur ad aeternam habitationem dei, uita hominis omnis infelix et mors est potius appellanda quam uita. quisquis ergo habitabitur deo, ne ira dei maneat super eum, ab hoc corpore, ab hoc templo, ab hac natiuitate non erit alienus. omnis autem non renatus alienus est. Sacramentum porro regenerationis nostrae manifestum esse noluit manifestatus mediator. erat autem antiquis iustis aliquod occultum. cum tamen et illi eadem fide salui fierent, quae futura erat suo tempore reuelanda. non enim audemus fideles temporis nostri praeferre amicis dei, per quos nobis ista prophetata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ ñ possunt. Nullus aut̃e uitam in qua nat᷑ẽ
bene fimi&. nͥ renatus anteꝗͣ finat. Qd̾ si qͥs ꝗͣ
dicit iam ẽẽ natum hominẽ etiã cum adhuc ẽ in
utero matris. testimoniũq adhib& ex eugłio quia
dictum ẽ ad ioseph de p̃gnante uirgine dñi ma¬
tre. quod enim in ea natum ẽ. de sp̃u scõ ẽ. nunqͥd¬
nam huic natiuitati accedit scd̾a natiuitas: Au¬
nisi quis inquit renatꝰ fuerit denuo: eam scilic&
computans pͥmam natiuitatẽ quȩ fit matre pa¬
riente. ñ concipiente atq pregnante.quȩ fit ex ca
ñ quȩ fit in ea. Neq enĩ renatum dicimus ho¬
minem quẽ mater peꝑit tanquã iterum natus
sit. qui iam semel natus fuerat in utero. sed illa
natiuitate ñ cõputata quȩ gͣuidam facit. natus
dicitur homo pardu. ut possit renasci ex aqua
dñs in bethleem ude dicitur natus. Sigͥ home
illi adhuc nasci renascitur engo antequã nascał

Expanded text:
esse non possunt nullus autem uitam, in qua natus est, esse non possunt nullus autem uitam, in qua natus est, bene finiet nisi renatus, antequam finiat. Quod si quisquam dicit iam esse natum hominem, etiam cum adhuc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph de praegnante uirgine domini matre; Quod enim in ea natum est, de spiritu sancto est, numquidnam huic natiuitati accedit secunda natiuitas? alnisi qcomputans primam nativitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. Neque enim renatum dicimus hominem quem mater peperit, tanquam iterum natus sit, qui jam semel natus fuerat in utero: sed illa nativitate non computata quae gravidam facit, natus dicdominus in Bethleem Iudaeae dicitur natus. si igitur illi adhuc nasci, renascitur ergo, antequam nascitur.
Abbreviated transcription (Latin):
s modificat inobedientiũ m̃broꝵ malum: ut li¬
mitata quodamꝰ concupiscentia carnalis. fiat
saltem pudicicia coniugalis. U irgo autẽ ma¬
ria cui dictum ẽ. ⁊ uirtus altissimi obũbrabit
tibi. in concipiendo ꝓlem scãm subtali umbra¬
culo nullo ardore concupiscentiȩ huiꝰ estuauit.
Hoc gͦ excepto lapide angulari. ñ uideo quomͦ e
dificentur homines in domo dĩ. adhabendum
in se inhabitantem dm̃: nͥ cũ fuerint renati. qd
ñ possunt ẽẽ anteꝗͣ nati. Quamlib& itaq sen¬
tentiam de p̃gnantib. immo de hominib ha¬
beamus. adhuc intra mat̾na uiscera ꝯstitutis.
utrũ existimemꝰ eos nec ne donari posse aliquo
scĩficationis modo. uł propt̃ ioħem qͥ nondũ
in hanc ecditus lucẽ. tamen exultauit ĩgaudio.
exires de uulua scĩficaui te: tam̃ illa sc̃ificatio
qua efficimur ⁊ singuli templadĩ. ⁊ in unum õs
tẽplum dĩ. ñ ẽ nisi renatoꝵ. qđ nisi nati homines

Expanded text:
sed modificat inoboedientium membrorum malum, ut lised modificat inoboedientium membrorum malum, ut limitata quodam modo concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia coniugalis?. uirgo autem Maria, cui dictum est: Et uirtus altissimi obumbrabit tibi, in concipienda prole sancta sub tali umbraculo nullo ardore concupiscentiae huius aestuauit. hoc ergo excepto lapide angulari non uideo quo modo aedificentur homines in domum dei ad habendum in se habitatorem deum, nisi cum fuerint renati, quod non possunt esse ante quam nati. Quamlibet itaque sententiam de praegnantibus, immo de hominibus habeamus adhuc intra materna uiscera constitutis, utrum existimemus eos necne donari posse aliquo sanctificationis modo uel propter Iohannem, qui nondum in hanc editus lucem tamen exultauit in gaudio exires de uulua, sanctificaui te, tamen illa sanctificatio, qua efficimur et singuli templa dei et in unum omnes templum dei, non est nisi renatorum, quod nisi nati homines
Abbreviated transcription (Latin):
nerentur. quib sit necessarium regenerari: ñ tñ
ꝑhuiꝰmodi conuenientiã maris ⁊ femine. uenire
uoluit carnẽ suam xp̃c. s de uirgine nichil tale
in eiꝰ conceptu concupiscente similitudinẽ carnis
peccati sũpsit ille ꝓ nobis. qua caro pecc̃i mũdaret᷑
in nob̾. Sicut enim ꝑumiꝰ delictum ait apłs ĩ õs¬
Nemo enĩ nascitur nͥ oꝑante concupiscentia car-¬
nali quȩ tracta ẽ exp̾mo homine quiẽ adam:
⁊ nemo renascitur nisi oꝑante gr̃a sꝑitali q̃ data
nascendo ꝑtinemꝰ. adhunc renascendo. nec renasci
qͥsquã potest ante ꝗͣ natus sit. ꝓfecto ille singłaric̃
natus ẽ. cui renasci opus ñ fuit. quia ñ ex pecc̃o ĩ
quonunquã fuit tͣnsitum fecit. neq in iniqͥtate
conceptus ẽ. aut eum indelictis mater eiꝰ inuto
simi obumbrauit eã. unde qd natum ẽ ex ea scm̃.
uocat᷑ filius dĩ. Nuptiarũ enĩbonũ ñ extinguit

Expanded text:
nerentur, quibus sit necessarium regenerari. non tamnerentur, quibus sit necessarium regenerari. non tamen per huius modi conuenientiam maris et feminae uenire uoluit carnem suam Christus, sed de uirgine nihil tale in eius conceptu concupiscente similitudinem carnis peccati sumpsit ille pro nobis, qua caro peccati mundaretur in nobis. sicut enim per unius delictum. ait aposNemo enim nascitur, nisi operante concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine qui est Adam; et nemo renascitur, nisi operante gratia spirituali, quae datanascendo pertinemus, ad hunc renascendo nec renasci quisquam potest, antequam natus sit profecto ille singulariter natus est, cui renasci non opus fuit, quia non ex peccato, in quo numquam fuit, transitum fecit neque in iniquitate conceptus est aut eum in delictis mater eius in utsimi obumbrauit eam; unde, quod natum est ex ea sanctum, uocatur filius dei. nuptiarum enim bonum non extinguit,
Abbreviated transcription (Latin):
mo nͥ ꝑillum: in uitam nemo nͥꝑ istum. In pͥmo
patuit qͥd hominis arbitum ualeret ad mortẽ: in
scdõ autẽ qͥd dĩ adiutoriũ ualeret ad uitam. Deni¬
Peccatum enĩ factum ẽ relicto dõ: iusticia ñ fit sñ
dõ. Ac ꝑ hoc nec morerem nͥ ꝑ carnalem ꝓpaginẽ
de m̃bris illiꝰ uemiremus: nec uiueremus nisi ꝑ
sꝑitalem conexionẽ m̃bra huiꝰ eẽmus. Idõ nobis
opus fuit nasci ⁊ renasci: illi autẽ ꝓpter nos tmm
nasci. Nos enĩ a pecc̃o ad iusticiã renascendo t̾nsimꝰ:
ille autẽ a nullo pecc̃o ad iusticiã tͣnsitum fecit. S
in eo qd̾ baptizatus ẽ. nr̃e regenerationis sacram̃tũ
sua humilitate altiꝰ cõmendauit. ueterẽ tam̃ hominẽ
nr̃m passione. nouũ autẽ resurrectione significans.
In obedientia nanq concupiscentiȩ quȩ habitat in
carne mortali. qua fit ut eadem m̃bra &̃ pret̃ uo¬
luntatis moucant᷑ arbitͥum. ad eũ modũ redigit᷑
iusticia coniugali. ut licite copulatis parentib ge¬

Expanded text:
mo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denipeccatum enim factum est relicto deo, iustitia non fit sine deo. ac per hoc nec moreremur, nisi per carnalem propagationem de membris illius ueniremus, nec uiueremus, nisi per spiritalem conexionem membra huius essemus. ideo nobis opus fuit nasci et renasci, illi autem propter nos tantum modo nasci; nos enim a peccato ad iustitiam renascendo transimus, ille autem a nullo peccato ad iustitiam transitum fecit; sed in eo, quod baptizatus est, nostrae regenerationis sacramentum sua humilitate altius commendauit ueterem tamen hominem nostrum passione, nouum autem resurrectione significans. Inoboedientia namque concupiscentiae, quae habitat in carne mortali, qua fit, ut eadem membra etiam praeter uoluntatis moueantur arbitrium, ad eum modum redigitur iustitia coniugali, ut licite copulatis parentibus ge
Abbreviated transcription (Latin):
tionem patiebatur eccl̃a. cũ m̃bra xp̃i ex om̃i cẽnt
hominũ genere colligenda. Unde adiungit &
dicit. hoc enim bonum ẽ ⁊ acceptum coram sal¬
uatore dõ nr̃o: qui om̃s homines uult saluos fi¬
eri :⁊ in agnitionẽ ueritatis uenire. Et ne quisq̃m
diceret posse ẽẽ salutis uiam mbona conu̾satiõe
unius dĩ om̃ipodentis cultu sine participatione
corꝑis ⁊ sanguinis xp̃i. unus enim ds̃ inquit ⁊ unꝰ

Expanded text:
tionem patiebatur ecclesia, cum membra Christi ex omni essent tionem patiebatur ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. unde adiungit et dicit: Hoc enim bonum est et acceptum coram saluatore deo nostro, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. et ne quisquam diceret posse esse salutis uiam in bona conuersatione et unius dei omnipotentis cultu sine participatione corporis et sanguinis Christi, unus enim deus, inquit, et unus
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumus. Idõ in huiꝰ scĩficatione ⁊ distributionis
p̃ꝑatione existimo apłm iussisse ꝓpͥȩ fieri ꝓ̃seũ¬
chãs. id÷ orationes. uł ut minus ñnulli perite int̃¬
p̃tati s̃ adorationes. hoc ẽ enim ad uotum. quod
usitatius in scͥptis nuncupatur eũche. Int̃pellatiões
autẽ siue ut ur̃i codices hñt postulationes funt.
cum apłs benedicit᷑. Tunc enim antistites uelut
aduocati. susceptos suos ꝑmanus impositionem
miscdissime offer̃ potestati. Qͥbus ꝑactis ⁊ parci¬
cipato tanto sacram̃to gr̃arum actio cuncta con¬
cludit: quã in his etiam uerbis ultimã cõm̃dauit
his breuiter ꝑstrictis atq significatis ñ putaretur
negligendum ẽẽ quod sequitur. ꝓomnib hõibus
quilla uitam agamus in om̃i pietate ⁊ caritate:
ne qͥs ꝗͣ sic̃ se ht̃ humanȩ cogitationis infirmitas
existimaret ñ ẽẽ ista facienda ꝓhis aquib ꝑsecu¬

Expanded text:
ti sumus. ideo in huius sanctificatione et distributionis ti sumus. ideo in huius sanctificatione et distributionis praeparatione existimo apostolum iussisse proprie fieri rcpossoxa. id est orationes uel, ut nonnulli minus perite interpretati sunt, adorr εὐχή. Interpellationes autem, sive, ut vestri codices habent, postulationes, fiunt cum populus benedicitur: tunc enim antistites, velut advocati, susceptos suos per manus impositionem misericordissimae offerunt potestati. Quibus peractis, et participato tanto Sacramento, gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam verbis ultimam commendavithis breviter perstrictis atque significatis, non putaretur negligendum esse quod sequitur, pro omnibus hominibus, quillam uitam agamus in omni pietate et caritate, ne quisquam, sicut se habet humanae cogitationis infirmitas, existimaret non esse ista facienda pro his, a quibus persecu
Abbreviated transcription (Latin):
dñica oratione concludit. Ad quẽ intellectum
etiã uerbi g̃ci origo nos adiuuat. Nam eã quã
dicunt ẽuchen. raro ita scͥptura ponit ut intelli¬
gatur oratio. s plerunq ut multo usitatiꝰ uotũ
situm ẽ. unde tractamus semꝑ orationẽ uocat.
Unde hanc uerbi originem sic̃ suꝑius dixi. ñnull
minus erudite intuentes ꝓ seucen. ñ orationem
s adorationem dicere uoluerunt. que potius ꝓ̃
euche. dratio putata ẽ pro seuche. Porro si usita¬
tius ut dixi inscͥpt᷑is uotum appellat᷑ ẽũche. excep¬
to nomine generali orationis. ea ꝓpͥȩ intelligen¬
da ẽ oratio. ꝗ̃ facimus ad uotum. id ÷ ꝓ seu̾chen
Uouentur autẽ omnia quȩ offeruntur deo: maxi¬
me scĩ altaris oblatio. Qͦ sacram̃to p̃dicat᷑ nr̃m
illud maximum uotum quo nos uouemus in
xp̃o eẽ mansuros. utiq incõpage corꝑis xp̃i. cuiꝰ
rei sacram̃tum ẽ. qđ unus panis unum corpꝰ mul¬

Expanded text:
dominica oratione concludit. ad quem intellectum dominica oratione concludit. ad quem intellectum etiam uerbi Graeci origo nos adiuuat; nam eam quam dicunt εὐκήν raro ita scriptura ponit, ut intellegatur oratio; sed plerumque et multo usitatius uotumsitum est, unde tractamus, semper orationem uocat. unde hanc uerbi originem, sicut superius dixi, nonnulli minus erudite intuentes irpoaeoxav non orationem sed adorationem dicere uoluerunt, quae potius jreua, adoratio putata est TtpoaeoxVj. porro si usitatius, ut dixi, in scripturis uotum appellatur εὐκή, excepto nomine generali orationis ea proprie intellegenda est oratio, quam facimus ad uotum, id est rcpoc εὐκήν. uouentur autem omnia, quae offeruntur deo, maxime sancti altaris oblatio, quo sacramento praedicatur nostrum illud maximum uotum, quo nos uouimus in Christo esse mansuros, utique in compage corporis Christi. cuius rei sacramentum est, quod unus panis, unum corpus mul
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qui p̃catur oret.⁊ qui orat p̃cetur. ⁊ qui int̃pellat
dm̃. ad hoc int̃pellet ut oret & p̃cetur. qͥd sͥ uult
quod ista ita posuit apłs. ut ñ sit eorũ negligenda
distinctio: Excepto itaq nomme generali. ⁊ sal¬
ua loquendi consuctudine scđm ꝗͣ siue dicas p̃ca¬
tionẽ siue orationem. siue int̃pellationẽ. uł postu¬
lationem. una eademq res intelligitur: aliqua
etiam singłorum istorũ ꝓpͥetas in quirenda ẽ: s ad
cam liquido ꝑuenire difficile ẽ. M ulta quippehã
dici possent: quȩ imꝓbanda ñ sunt. S eligo inbu
u̾bis hoc intelligere. qͦd om̃is uł penȩ om̃is freq̃n¬
tat ȩccła. ut p̃cationes accipiamus dictas quas
facimus in celebratione sacram̃toꝵ. anteꝗͣ illud
qd̾ ẽ in dñi mensa incipiat benedici: orationes cũ
benedicitur. ⁊ sc̃ificatur. ⁊ ad distribuendum com¬
minuitur. quã totam peationẽ fere omnis ȩccłã

Expanded text:
et qui precatur et qui orat, precetur et, qui interpellat et qui precatur et qui orat, precetur et, qui interpellat deum, ad hoc interpellet, ut oret et precetur, quid sibi uult, quod ista ita posuit apostolus, ut non sit eorum neglegenda distinctio? excepto itaque nomine generali et salua loquendi consuetudine, secundum quam, siue dicas precationem siue orationem siue interpellationem uel postulationem, una eademque res intellegitur, aliqua etiam singulorum istorum proprietas inquirenda est, sed ad eam liquido peruenire difficile est; multa quippe hinc dici possunt, quae inprobanda non sint. Sed eligo in his uerbis hoc intellegere, quod omnis uel paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud, quod est in domini mensa, incipiat benedici, orationes. cum benedicitur et sanctificatur et ad distribuendum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
codices credo ur̃os postulationes posiuisti. Hȩc in¬
terim duo id÷ quod alii postulationes. alii int̃pel¬
lationes int̾p̃tati s̃: unum u̾bum dansferre uolu¬
erunt. quod grecus ht̃ enteuxis. Et ꝓfecto adũtis
nosti alud ẽẽ interpellare aliud postulare. Non
enim solemus dicere postulant int̃pellaturi. s mt̃¬
pellant postulaturi. Ueruntam̃ ex uiemitate ũ¬
bum usurpatum cui ꝓpinquitas ipsa impetrat
intellectum: ñ ẽ uelut censoria notatione culpan¬
dum. Nam ⁊ de ipso dño ih̃u xp̃o dictum ẽ quod
int̃pellet ꝓ nob̃. N unqͥdnam int̾pellat. ⁊ñ etiam
postulat: Immo uͦ quia postulat. ꝓ eo positum ẽ
int̾pellat. E uident̃ quippe alibi de illo dr̃. ⁊siqͥs¬
iustum. ipse ẽ exoratio ꝓ pecc̃is nr̃is. Qnquam
fortassis codices apud uos etĩa ineoloco de dño
quas ipse posiusti postulationes. ipsum & illic
u̾bum ẽ. ubi scͥptum ẽ. int̾pellat ꝓnob̾. Cum igit᷑

Expanded text:
codices, credo, uestros postulationes posuisti. haec incodices, credo, uestros postulationes posuisti. haec interim duo, id est quod alii postulationes, alii interpellationes interpretati sunt, unum uerbum transferre uoluerunt. quod Graecus habet, ἐντεὐξεις. et profecto aduertis et nosti aliud esse interpellare, aliud postulare. non enim solemus dicere \'postulant interpellaturi\' sed \'interpellant postulaturi\'; uerum tamen ex uicinitate uerbum usurpatum, cui propinquitas ipsa impetrat intellectum, non est uelut censoria notatione culpandum. nam et de ipso domino Iesu Christo dictum est, quod interpellet pro nobis. numquidnam interpellat et non etiam postulat? immo uero, quia postulat, pro eo positum est \'interpellat\'. euidenter quippe alibi de illo diiustum; ipse est exoratio pro peccatis nostris. quamquam fortassis codices apud uos etiam in eo loco de domquas ipse posuisti postulationes, ipsum et illic uerbum est, ubi scriptum est: Interpellat pro nobis. Cum igitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tasse tenebimus: s mirum si sententiã g̾ci sermonis
uł consuetudinis obtinebimꝰ. Precationem ⁊ dep̃ca¬
tionem multi nr̃i hoc idem putant:⁊ hoc cotidia
no usu iam omnino p̃ualuit. Qͥ autẽ distinetius
latinȩ locuti s̃. p̃cationib utebantur. in optandis
bonis: dep̃cationib uͦ in deuitandis malis. Precari
enim dicebant eẽ. p̃cando bona optare.: imp̃cari
mala quod uulgo iam dẽ maledicere. D eprecari
autẽ mala p̃cando repellere. S usitatum iam
loquendi modum potius sequamur. ⁊ siue preca¬
tiones siue dep̃cationes inuenerimus quã greci
deesis uocant. ñ putemus ẽẽ em̃dandum. Oratioẽs
Pseuchas enim orationes dici agcis notissimumẽ:
& utiq aliud ẽ orare. aliud adorare. Deniq ñ isto
uerbo s alio legitur ing̾co dñm dm̃ tuum adora¬
bis. ⁊ adorabo ad templum sc̃m tuum. ⁊ si qua sunt¬
similia: Pint̃pellationib autẽ quod nr̃i hñt. scd̾m

Expanded text:
tasse tenebimus; sed mirum si sententiam graeci sermonis tasse tenebimus; sed mirum si sententiam graeci sermonis vel consuetudinis obtinebimus. Precationem, et deprecationem, multi nno usu iam omnino praeualuit. qui autem distinctius Latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus uero in deuitandis malis. precari enim dicebant esse precando bona optare, inprecari mala, quod uulgo iam dicitur maledicere. deprecari autem mala precando depellere. sed usitatum iam loquendi modum potius sequamur et, siue precationes siue \'deprecationes\' inuenerimus, quas Graeci δεήσεις uocant, non putemus esse emendandum. orationes προσευχάς enim orationes dici a Graecis notissimum est. et utique aliud est orare, aliud adorare. denique non isto uerbo sed alio legitur in Graeco: Dominum deum tuum adorabis et: Adorabo ad templum sanctum tuum et si qua similia. Pro interpellationibus autem, quod nostri habent, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
stas: s hoc tanꝗͣ unum aliquid duob nominib
amplexus ẽ. qͦs dam autẽ pastores ⁊ doctores. Iila
plane difficillime discemuntur. ubi ad thimotheũ
scribens ait. Obsecro itaq pͥmum omnium fieri
obsecrationes. orationes. int̃pellationes. gr̃arum
actiones. Scdm grecum enim eloquium discer¬
nenda sunt. Nam nr̃i int̃pretes uix repꝑiuntur.
qui ea diligenter. ⁊ scient̃ transferre cuiauerint. Ce¬
ce enim sic̃ ea ipse posuisti. obsecro fieri obsec̃tiones.
ñ eodem uerbo utrũnq dixit apłs. qui utiq grece
obsecrationes. ille posuit deesis: Pmnde alii codices
in quib ⁊ nr̃i sunt ñ hñt obsecrationes s dep̃catioes
Tria porro que secunt᷑ orationes. int̾pellationes gr̃a¬
rum actiones. pleriq latini codices sic hñt. Unde
si uelimus scđm latinȩ linguę ꝓpͥetates ista disc̃ne.
more loquendi nr̃am uł qualemẽq scientiam for¬

Expanded text:
stas, sed hoc tamquam unum aliquid duobus nominibus stas, sed hoc tamquam unum aliquid duobus nominibus amplexus est: Quosdam autem pastores et doctores. Illa plane difficillime discernuntur, ubi ad Timotheum scribens ait: Obsecro itaque primum omnium fieri obsecrationes, orationes, interpellatio nes, gratiarum actiones. secundum Graecum enim eloquium discernenqui ea diligenter et scienter transferre curaverint. Ecce enim sicut ea ipse posuisti, Obsecro fieri obsecrationes, non eodem verbo utrumque dixit Apostolus, qui utique graece obsecrationes, ille posuit, δεήσεις. Proinde alii codices in quibus et nostri sunt, non habent, obsecrationes, sed, deprecationes. Tria porro quae sequuntur, orationes, interpellationes, gratiarum actiones, plerique latini codices sic habent. 13. Unde si velimus secundum latinae linguae proprietates ista discernere more loquendi, nostram vel qualemcumque sententiam for
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ canum dix̃ ex inimicis idest ut quierant mni¬
mici tui. fierent canes tui. ⁊ latrarent ꝓte qui se¬
uiebant in te. Addidit autẽ ab ipso. ut ñ aseipsis
dedit ds̃ in eccła apłos. quosdam autẽ prophas.
hoc intelligo qđ ipse scͥpsisti. propħas eos dictos
isto loco ex quib agab erat. ñ illos qui uenturum
in carne dñm prophauer̃. Eugłistas uͦ inuenimꝰ.
quos apłos fuisse ñ legimus. sicut fuerunt marcꝰ
⁊ lucas. Pastores autẽ ⁊ doctores. quos maxime ut
discernerem uolusti. eosdem pudo eẽ. sicut ⁊tibi
uisum ẽ. ut ñ alios pastores. alios doctores intelli
gamus. S: idõ cum p̃dixissoꝵ pastores subiunxis¬
se doctores. ut intelligent pastores ad officium
suum ꝑtinere doctrinam. Idõ enim ñ ait qͦsilã aut̃
pastores. quosdam uͦ doctores cum suꝑiora ipso¬
locutionis genere distinguere dicendo quosdam
autẽ apłos. qͦsdam autẽ propħas. qͦsdam uͦ eugłi¬

Expanded text:
autem canum, dixit, ex inimicis, id est ut, qui erant iniautem canum, dixit, ex inimicis, id est ut, qui erant inimici tui, fierent canes tui et latrarent pro te, qui saeuiebant in te. addidit autem ab ipso\', ut non a se ipsis dedit deus in ecclesia apostolos, quosdam autem prophetas, hoc intellego, quod ipse scripsisti, prophetas eos dictos isto loco, ex quibus Agabus erat, non illos, qui uenturum in carne dominum prophetauerunt. euangelistas uero inuenimus, quos apostolos fuisse non legimus, sicut fuerunt Marcus et Lucas. pastores autem et doctores, quos maxime ut discernerem uoluisti, eosdem puto esse, sicut et tibi uisum est, ut non alios pastogamus, sed ideo cum praedixisset pastores, subjunxisse doctores, ut intelligerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. Ideo enim non ait, Quosdam autem pastores, quosdam vero doctores, cum sulocutionis genere distingueret dicendo: Quosdam autem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam uero euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
in delictis suns. ñ michi uidetur aliud dictum. ꝗͣ
ds̃ conquassabit capita mimicoꝵ suorũ niium
suꝑbientium. ninium se extollentium in delictis
siuns. Pyꝑbolen qͥppe significauit fuꝑbiam tm̃
se extollentem.⁊ tanta elatione incedentem. qͣsi
capilli u̾ticem ꝑambulando calcarent. Idem in
codem psalmo quod scͥptum ẽ. lingua canum
tuorum ex inimicis ab ipso. ñ semꝑ in malo ac¬
cipiendi s̃ canes. alioquin ñ rep̃hende̾nt᷑ apud
propħam canes nescientes latrare. ⁊ amantes dor¬
mitare. Profecto enm laudabiles canes essent:
si ⁊ latrare scirent ⁊ uigilare amarent. Et certe
illi trecenti in numero ꝑ crucis litt̾am sacͣtissimo
ñ eligẽntur ad uictoriam faciendam. qui tanquã
canes lamberent aquã: nisi aliqͥd magnum signi¬
ficarent: Uigilant enim ⁊ latrant boni canes:. ⁊p
hinc in eccłę laudib cũ prophȩtia exerceretur
lingua canum ẽ cõmemorata. ñ dentes. Tuorum

Expanded text:
. in delictis suis, non mihi uidetur aliud dictum quam . in delictis suis, non mihi uidetur aliud dictum quam deus conquassabit capita inimicorum suorum nimium superbientium, nimium se extollentium in delictis suis\'. per hyperbolen quippe significauit superbiam tantum se extollentem et tanta elatione incedentem, quasi capilli uerticem perambulando calcarent. item in eodem psalmo quod scriptum est: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, non semper in malo accipiendi sunt canes. alioquin non reprehenderentur apud prophetam canes nescientes latrare et amantes do.rmitare; profecto enim laudabiles canes essent, si et latrare scirent et uigilare amarent. et certe illi trecenti in numero per crucis litteram sacratissimo non eligerentur ad uictoriam faciendam, qui tamquam canes lamberent aquam, nisi aliquid magnum significarent. uigilant enim et latrant boni canes et prhic in ecclesiae laudibus, cum prophetia exereretur, lingua canum est commemorata, non dentes. tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset ne occideris eos neqn obliuiscantur legis
tuȩ. uelut quereretur quid de ilis cẽt faciendum
ut in aliquos usus testimonii ueritatis ñ occidant᷑.
id÷ ñ consumantur. neqñ obliuiscantur legis dei:
continuo subiunxit. Disꝑge illos inuntute tua:
Si enim uno in loco ẽẽnt t̾rarum. ñ adiuuarent testi¬
monio p̃dicationem eugłii: quȩ fructificat toto or¬
be t̾rarum. Idõ disꝑge illos inuirtute tua. ut eius
ipsius cuiꝰ fuerunt negatores. ꝑsecutores. int̃̾fectores
ubiq sint testes ꝑ ipsam legem ꝗͣ ñ obliuiscuntur:
in qua ẽ ille propħatus quẽ ñ secuntur. Neq enim
eis aliqͥd ꝓdest qd eam ñ obluunscunt᷑. Auud ẽ enĩ
legem dĩ habere in memoria: aliud mindellectu ⁊
effectu. In sexagesimo autẽ ⁊ septimo psalmo quod
queris quid sit. ueruntam̃ ds̃ conquassabit capita
inimicoꝵ suorum. u̾ticem capilli ꝑambulantium

Expanded text:
dixisset: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis dixisset: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, uelut quaereretur, quid de illis esset faciendum, ut in aliquos usus testimonii ueritatis non occidantur. id est non consumantur neque obliuiscantur legis dei, continuo subiunxit: Disperge illos in uirtute tua. si enim uno in loco essent terrarum, non adiuuarent testimonio praedicationem euangelii, quae fructificat toto orbe terrarum. ideo: Disperge illos in uirtute tua, ut eius ipsius, cuius fuerunt negatores, persecutores, interfectores, ubique sint testes per ipsam legem, quam non obliuiscuntur, in qua est ille prophetatus, quem non sequuntur. neque enim eis aliquid prodest, quod eam non obliuiscuntur; aliud est enim legem dei habere in memoria, aliud in intellectu et effectu. In sexagesimo autem et septimo psalmo quod quaeris quid sit: Verum tamen deus conquassabit capita inimicorum suorum, uerticem capilli perambulantium
Abbreviated transcription (Latin):
popłi uictoris suꝑsticiones ñ fuisse cessuram. sed in
ueteri lege mansuram:. ut apud eam eẽt testimoniũ
scͥptutarum. toto orbe t̾rarum un ȩccła fuerat euo¬
canda. Nullo enim euidentiori documento osten¬
ditur gentib. quod saluberrime adu̾titur non in¬
opinatum ⁊ repentinum aliqͥd institutum fp̃u p̃¬
sumptionis humanȩ. ut xp̃i nom̃ in spe salutis
et̾nȩ tanta auctoritate prepolleat: s olim fuisse
ꝓpħatum atq conscͥptum. Nam ipsa prophetia
quid aliud nͥ a nr̃is putaretur ẽẽ conficta. si non
de inmicoꝵ codicib ꝓbaretur. Idõ ne occideris
eos. ne ipsius nom̃ extinxeriꝰ gentis: nequando ob¬
liuiscantur legis tuȩ. Q uod utiq fieret. si ritus
⁊ sacra gentium colere compulsi. penitus qualit̾eũq
nom̃ suȩ religionis minime retinerent. Quod me
orum figura etiam de cam scͥptum ẽ. qd̾ constituit
in eo dñs signum nequis occideret eum. Deniq cũ

Expanded text:
populi uictoris superstitiones non fuisse cessuram, sed in populi uictoris superstitiones non fuisse cessuram, sed in ueteri lege mansuram, ut apud eam esset testimonium scripturarum toto orbe terrarum, unde ecclesia fuerat euocanda. nullo enim euidentiore documento ostenditur gentibus, quod saluberrime aduertitur, non inopinatum et repentinum aliquid institutum spiritu praesumptionis humanae, ut Christi nomen in spe salutis aeternae tanta auctoritate praepolleat. sed olim fuisse prophetatum atque conscriptum. nam ipsa prophetia quid aliud nisi a nostris putaretur esse conficta, si non de inimicorum codicibus probaretur? ideo: Ne occideris eos, ne ipsius gentis nomen extinxeris, ne quando obliuiscantur legis tuae, quod utique fieret. si ritus et sacra gentium colere compulsi penitus qualecumque nomen suae religionis minime retinerent. quod in eorum figura etiam de Cain scriptum est, quod constituit eo dominus signum, ne quis occideret eum. denique cum