comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loquio: diui iaciuit in deserto. S postqͣm accepit
liu̾tit ornamentũ: tunc maritꝰ. priore eingulo
putrescente: aliũ lumbis suis balteũ. aliud a
gentib lumbare contexut. q̃ statĩ. ut ẽ uiro.
iuncta. concepit &e peꝑit. Uñ anysaia dñs ex¬
clamat. Dilata locũ tabnacłitui & ꝓtende fun¬
culos tuos. ⁊ c̃. Et itẽ. Si ẽgens nata similis: Sy
ga. ⁊ sine ulla legis potestate uiuens: gentium
multitũdo ẽ. que & st̾ilis erat. nulliꝰ legitimi u̾¬
bi ꝓferens germen. St̾ilis enĩ erat in om̃ib gñ¬
tib eccłia.: añ quam iste fetꝰ quẽ cernimꝰ orrretur.
Hoc quidam uidam iudaizantes: ad antiqͣm sa¬
ram referunt. hoc ã de antiqua sara suꝑflue
dic̾e̾t ysaias. quȩ multo tempore añ obierat.
uł. ꝑ ierłm. intelligitur hic: suꝑna ciuitas ee¬
lestis curie.Suꝑna ẽ enĩ sc̃oꝵ euutas. licet in qͥ¬
bdam quos bic parit: adhuc ꝑegͥnet᷑. donec reg¬
nieiꝰ tempꝰadueniat. qm̃ congregat᷑a est om̃s

Expanded text:
loquio, diu jacuit in deserto. Sed postquam accepit a viri in idoli vertit ornamentum: tunc maritus, priore cingulo putrescente, alium lgentibus lumbare contexuit: quae statim ut est viro conjuncta, concepit et peperit. Unde in Isaia Dominus exclamat, Dilata locum tabernaculi tui, et protende funiculos tuos, etc. . Item, si est gens nata simul. Synag vaga, et sine ulla legis potestate vivens, gentium multitudo est, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Ecclesia, antequam iste fetus quem cernimus oriretur. Hoc autem quidam judaizantes ad antiquam Saram referunt. Hoc autem de antiqua Sara superflue diceret Isaias, quae multo ante tempore obierat. Vel per Jerusalem intelligitur hic superna civitas,lestis curia. Superna est enim sanctorum civitas licet, in quibusdam quos hic parit, adhuc peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat, quando congregatura est omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tum. & simile illi ppło.
minabat᷑. & temporalia
ꝓmittebat: ita ille ppłs
timore pene & amore
tꝑ̃alium seruiebat. Ecce:
ꝑ hec omĩa patet. qd uetꝰ
lex ñ est tenenda. s noua:¬

Expanded text:
tum et simile illi populominabatur, et temporalia promittebat: ita ille populus timore poenae, et amore temporalium serviebat. Ecce per haec omnia patet quod vetus lex non est tenenda
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ est ppłs nouus reg¬
do sumus filii lib̾e:
a peccato ex dilectio¬
ne obediens fuit. li¬
bertas gͦ qua lib̾ati¬

Expanded text:
qui est populus novus regdo sumus filii liberaea peccato, ex dilectine obediens fuit. Libertas ergo qua liberati
Abbreviated transcription (Latin):
Ex his uerbis & lib̾amonstrat᷑ ⁊ mat̾. letari enim
&e erũꝑe. ⁊ clamare: ꝑtinent ad lib̾tatẽ. qͥa młti
filii. hoc ꝑtinet ad matrẽ. Ysaias aspiciens tẽ¬
pus. xp̃i. eccłiam gentiũ ante ftilẽ. tunc fetosã.
alloquit᷑. dicens. o eccłia gentiũ st̾ilis q̃ tẽpore
legis nec uirtute imracłi paris: qr illo tempore
quasi nullos genuit. que cẽ ñ parturis. qr nec
tunc conatũ hũit. letare in corde. erũpe .i. leticiã
m̃tis extͣ oftende. & clama .i. gaudiũ tuũ aliis p̃¬

Expanded text:
Ex his verbis et libera monstratur et mater. Laetari enim, et erumpere, et clamare pertinent ad libertatem; quia multi filii, hoc pertinet ad matrem. Isaias aspiciens tempus Christi, Eccclesiam gentium ante sterilem nunc fetosam alloquitur, dicens: O Ecclesia gentium sterilis quae, tempore legis, non virtute miraculi paris, qui illo tempore quasi nullos genuit; quae etiam non parturis, quia neque tunc conatus habuit, lmentis extra ostende. Clama. Gaudium tuum aliis pr
Abbreviated transcription (Latin):
ds in cȩlo:
Orationiin¬
state. uigi¬
lantes inea
actione.oran¬
des simul &e
ꝓnobis ut
d̃s aꝑiat no¬
bis ostium
sermonis ad
loquendũ
mysterium
etiam uinc¬
tus sum: ut
manifestẽ
illud. itaut
& uos dñm habetis in
celo. qͣsi ñ impotentem.
&e idotalia exigite. qͣlia
uultis a uob̾ exigi. Ita fa¬
ciunt uiri iusti. Bonie¬
nĩ ex fide uiuentes. ⁊ ad¬
huc ab illa ciuitate ꝑe¬
gͥnantes: qͥ imꝑant. ser¬
uiunt eis. quib uident᷑
imꝑare. qr ñ cupiditate
imꝑant dñandi. s officio
consulendi. & b̃nficten
tia ꝓuidendi Orationi.
omĩs moneo. instateorõ¬
gilantes .i. ñ pigri. in ea.
oratione. facta de futuris.
uos dico manentes mac¬
tione gr̃arum. de p̾teritis.
Iustate dico: orantessimł.
ostium sermonis .i. osme¬
um faciat aꝑtum. quod
ad hoc datũ est. ut inde
ꝓdeat u̾bum. os autẽ
magna dicte. Et ad quid
uelit sibi aꝑiri os. osten
dum illud. qd est secre¬

Expanded text:
elo. orationi instate, uigilantes in ea actione: orantes simul et pro nobis, ut deus aperiat. nobis ostium sermonis ad loquendum mysterium etiam uinctus sum, ut manifestem illud ita utet vos Dominum habetis in coelo, quasi non impotentem, et ideo talia exigite qualia vultis a vobis exigi, ita faciunt viri justi. Boni enim ex fide viventes, etiam adhuc ab illa civitate peregrinantes, qui imperant, serviunt eis, quibus videntur imperare, quia non cupiditate imperant dominandi, sed officio consulendi, et beneficia providendi. Orationi. vos moneo, instate oratgilantes, id est non pigri, in ea oratione facta de futuris. Vos dico manentes in actione gratiarum de praeteritis; instate, dico, orantes simul ostium sermonis, id est os meum faciat apertum quod ad hoc datum est ut inde prodeat verbum. Os autem magna dicit. Et ad quid velit sibi aperiri os, ostenddum illud, quod est secre
Abbreviated transcription (Latin):
Sermo uest̾
sale sit con¬
ditus. ut sci¬
atis quomͦ
oporteat uoᷤᷤ
unicuiq res¬
pondere:
ue circa
me sunt om¬
nia uobis
nota faciet
tithicus ca¬
rissimus fr̃.
& fidelis mi

Expanded text:
o vester sale sit conditus ut sciatis quomodo oporteat vos unicuique respondere quae circa me sunt omnia vobis nota faciet Tychicus carissimus frater et fidelis mi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipit patres eẽ filus
ne coartati ab illis. de¬
linqͣnt in illos. & dm
offendant. Ira enum:¬
inconsid̾ata res est.
ita: ut aliquando. nec¬
sibi parcat. qui irasei¬

Expanded text:
ecipit patres esse filiis, ne coarctati ab illis, dlinquant in illos, et Deum offendant. Ira eniminconsiderata res est, in tantum ut aliquando necsibi parcat, qui irasci
Abbreviated transcription (Latin):
aristarcus. con¬
&e marcus conso
de quo marco
uł barnaba: ac¬
cepistis mandata
set a me. ce id̾o:
ne reciꝑetis eum
s si modo uenit.
ad uos. exeipite
illum Uł accepi.¬
stis mandata.s.

Expanded text:
Aristarcus conarcus consode quo, Marco vel Barnaba, accepistis mandata,set a me, et ideo non reciperetis illum; sed si modo venerit ad vos, excipite illum. Vel, accepistis mand
Abbreviated transcription (Latin):
lationes q̃ undiq sun.
usq ad anima: nota
faciet. & id̃o. ñ fuit op̾
scribi. tytbicꝰ. ꝑ hunc
creditur misisse epłam.¬

Expanded text:
lationes quae undique sunt, usque ad animam, nota faciet, et ideo non fuerit opus scribi, Tychicus per hunc creditur misisse Ep
Abbreviated transcription (Latin):
habetis: ambulate.
.i. ꝓficite. usq ad eos.
illuminandos. qui
sunt foris .i. extͣ eccłi¬
am. Caute ou̾sandu
ẽ: int̾ ꝑfidos. ne scan¬
dalizent᷑. ne fiat eis
occasio blaspheman¬
di. & ne. incitent᷑ ad
ꝑscq̃ndum. Sapient̃
ambulate dico. ñ im¬
pedientes. s redim̃tes
dis p̃parantes opor¬
tunitatẽ p̃dicandi
eis. Et habito temꝑe.
Sermo ur̃ semꝑ sit
in gr̃a .i. talis: ut gͣtus
sit auditorib .uł. in

Expanded text:
habetis, ambulate, id est proficite usque ad eos illuminandos, qui sunt foris, id est extra Ecclesiam. Caute conversandum est inter perfidos ne scandalizentur, ne fiat eis occasio blasphemandi, et ne incitentur ad persequendum. Sapienter ambulate dico, non impedientes, sed redimentes dis praeparantes opportunitatem praedicandi eis: et habito tempore, sermo vester semper sit in gratia, id est talis ut gratus sit auditoribus. Vel, in
Abbreviated transcription (Latin):
mystĩum. & ita loq̃ndu.
qd̃ absconditum ẽ infide¬
lib. ita coustant᷑. & dis¬
crete. ut oportet me qͥ
ipsi. in sapientia Si qͣm¬
bulate ad

Expanded text:
ysterium, et ita loquendum quod absconditum est infidelibus ita, constanter et discrete, ut oportet me, qui ipsi, in sapientia bulate, id
Abbreviated transcription (Latin):
tes. s seruite. in
simplicitate cordi
.i. pura intentione
ut quales estis mn
corde. tales extra
sitis.uos dico. tim̃¬
tes dnm̃ quẽ non
potestis fallere. Et
peramini. ñ quasi
timentes penam

Expanded text:
tes; sed servite, in simplicitate cordis, id est pura intentione, ut quales estis in corde, tales extra sitis. Vos dico, timentes Deum, quem non potestis fallere. Et peramini, non quasi timentes poenam
Abbreviated transcription (Latin):
ds innocentiam
ꝓbat. qua homo.
ñ metu pene. fit
re iusticiȩ. Nam qͥ
quãuis ñ noceat
alii. sibi tñ płimũ
nocet. Simulata
innocentia: ñ est
innocentia. Simu¬
lata eqͥtas ñ est eqͥ¬
tas. s duplicatum
quitas. & simulatio
oꝑamini dico. sei¬
entes. qd̾ ꝓ hachu¬
miliatione. recipie¬
tis a dño retͥbutionẽ
heditatis etͥne &e p̃ter alios dños.¬

Expanded text:
s innocentiam probat, qua homo non metu poenae fit re justitiae. Nam quiquamvis non noceat aliis, sibi tamen plurimum nocet; simulata innocentia, non est innocentia; simulata aequitas non est aequitas: sed duplicatum quitas et simulatio. Operamini, dico, scientes quod pro hac humiliatione recipietis a Domino retributionem haereditatis aeternae, et propter alios do
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ de gr̃a. hui
soli de uideis. st̃¬
tis MAN modo adiutores
mei: in regnodi.
MerIT p̃dicando. Quimͥ
posito in tribula¬
iatio uicem meã¬
supplendo Sa¬
lutat uos epa¬
fras. qui ex uob
est seruus xp̃i
ihu. non legis
semꝑ sollicitus
ꝓ uob. in oratio¬
nib. in quib ꝓ¬

Expanded text:
unt de gratia. Hi soli de Judaeis, sunt modo adjutores mei in regno Dei praedicando, qui mihi, posito in tribulalatio, vicem meaupplendo. Salutat vos Epaphras qui ex vobis est servus Christi Jesu, non legis, semper sollicitus pro vobis in orationibus, in quib
Abbreviated transcription (Latin):
ut doct᷑na fiat illis. qͥ
nesciunt. ⁊ cõmonitio:
illis qui sciunt. s pigͥ
sunt. Docentes dico: &
cõmonentes. de his q̃
ꝯtinent᷑ in ps̃is. qͥ de mo¬
rib agunt. & in hymniᷤᷤ.
qͥ de laudib d̃i agunt.

Expanded text:
ut doctrina fiat illis qui nesciunt, et commonitio illis qui sciunt, sed pigri sunt. Docentes, dico, et commonentes de his quae continentur in psalmis qui de moribus agunt, et in hymnis, qui de laud
Abbreviated transcription (Latin):
&e nolite eẽ amari .i. acer¬
bi. adillas. ꝑ hoc. rigo¬
rem dominii emollit.¬
ut potestate. qua pre¬
ualet quis indñatu
uxoris. ñ nimis seu̾e
utatur. Et uos ilii.¬
obedite parentib per
omĩa. Hoc enĩplaettũ
est .i. placet dõ. si per
omĩa obeditis. Ita tñ.¬
si in domino obeditis.¬
Et uos P atres. noli¬
te ꝓuocare filios uroᷤ
ad indignationẽ contͣ¬

Expanded text:
 nolite esse amari, id ebi, ad illas. Per hoc rigorem dominii emollit,ut potestate qua praevalet quis in dominatu uxoris, non nimis severe utatur. Et vos filiobedite parentibus per omnia; hoc enim placitum est, id est placet Deo si per omnia obeditis, ita tsi in Domino obeditisEt vos, patres nolite provocare filios vestros ad indignationem cont
Abbreviated transcription (Latin):
uiri mulierib ꝑatres filus. dm̃ seruis. hec est
eui pr domestica⁊ cohabitantium. or dimati
aoo dcordia⁊ clara iusticra. ut s qu excellunt
rone: excellant dñatione. hanc concordia cdr¬
cerdicens Mulieres subdite estore uiris sic̃ opor¬
tet i tamn ꝑfecte sie ds mandaiti thendnor¬

Expanded text:
iri mulieribus, patres filiis, Domini servis. Haec est pax domestica, et cohabitantium ordinata a Deo concordia, et clara justitia, ut scilicet qui excellunt ratione, excellant dominatione. Hanc concordiam docet dicens: Mulieres subditae estote viris, sicut oportet, id est tam perfecte sicut Deus mandavit, e
Abbreviated transcription (Latin):
habeatis. Omne. ⁊c̾.
Quia p̃cepit supͣ: d̾m lau¬
dari incorde: ñc. & u̾bis
Mri. & exaltari. hortatur.
careant rep̃hensione.
ut magnificetur dñs.¬
biles sunt discipłi. Qiͣ

Expanded text:
habeatis. Omne, etc. Quia praecepit supra Deum laudari in corde, et verbis  exaltari hortatur, careant reprehensione, ut magnificetur Domibiles sunt discipuli. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
liuntatẽ tuã .s. ut qd lex ñ potuit: ꝑ me cõpleatur.
quia tues.d̃s ins̃. in quantũ homo sũ. Iõo uenio
ad implend̾a uoluntatẽ tuam: qr ita scͥptum est.
.a. p̾finitũ. de me in capite libri .i. in ꝯsilio d̾̃itatis.
que ẽ caput mei qui sum lib̾ humani genis. in
q̃ legant omĩa sͥ neccessaria. & id̃o. ñ est opꝰ lege.

Expanded text:
licet ut quod lex non potuit per me compleatur, quia tu es Deus meus, in quantum homo sum. Ideo venio ad implendam voluntatem tuam. Quia ita scriptum est, id est praefinitum, de me in capite libri, id est consilio deitatis quae est meum caput, qui sum liber humani generis, in quo legant omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ficium. huĩ ueri sac̾¬
ficii. multiplicia. ua¬
riaq signa erant. sa¬
crificia prisca. ꝑ mul¬
ta illa sacͥficia: hoc unũ sigẽabatur. quasi mul.¬
tis u̾bis: una res dice̾tur. ut sine fastidio multũ
cõmendaretur. huic sũmo ueroq sacͥficio. cuncta
sacrificia cesserunt. ut in ip̃o sac̾dote: ac sacͥficio:

Expanded text:
ficium; hujus veri sacrificii multiplicia variaque signa erant sacrificia prisca. Per illa multa sacrificia hoc unum significabatur, quasi multis verbis una res diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo veroque sacrificio cuncta sacrificia cesserunt, ut in ipso sacerdote ac sacrificio
Abbreviated transcription (Latin):
senes: senes .i. antiqui ꝑatres. sunt ose¬
cuti a do.uł ab hominib. testimonium. iust¬
cie. quia ꝓpt̾ fidem. ds testatus est eos esse
iustos. Senes dicit. ñ quia senesc̾e̾nt etate. s qr
antecessores horum.⁊ sic ostat: fidem ñ eẽ nouã.
antiqui tenuerunt eã. ide intelligimꝰ.
Exemplis utit᷑ ad cõmen

Expanded text:
nt consecuti a Deo vel ab hominibus testimonium justitiae, quia propter fidem Deus testatus est esse justos. Senes dicit, non quia senes essent aetate, sed quia antecessores horum. Et sic constat fidem non esse novam cum antiqui tenuerunt eam. Fide intelligimus. Exemplis utitur ad commen
Abbreviated transcription (Latin):
Precipiotͥ. P recepta dat
rectori eccłiȩ: magna ui¬
quitur apłe. Qiͣ non solũ
exhortor. s etiam p̃cipio
tͥ: corã d̃o patre. qͥ uiuifi¬
cat omĩa. in quib uita ẽ.
ut eũ imiteris. qui cum
ẽẽt sub pontiopylato:
filiũ dei. q̃ fuit bona &e
honesta confessio Pre¬
cipio inqͣm: ut serues

Expanded text:
Praecipio tibi. Praecepta dat rectori Ecclesiae magna viquitur, quasi dicat: Non solum exhortor, sed etiam praecipio tibi coram Deo Patre, qui vivificavit omnia, in quibus vita est, ut eum imiteris, qui cum esset sub Pontio Pilato rsilium Dei, quae fuit bona et honesta confessio. Praecipio, inquam, ut serves
Abbreviated transcription (Latin):
ni. Et ita maccessibilis
ẽ lux illa: qr ip̃e ẽ quẽ
nullꝰ hoĩum uidit ex
se. s d̃s̃ factus: uidet.
cum de luce ag̾et. nẽ
de ipso d̾o loquit᷑. quia
ide ẽ ipse. & lux. s nec
uid̃e pot̾ homo in hac
uita. post aut̃ uidebit.
Nichil hic dictumẽ:
qõ ñ conueniat tͥnita¬

Expanded text:
t . Et ita inaccessibilis est lux illa, quia ipse est quem nemo hominum vidit ex se, sed Deus factus videt, cum de luce ageret. Nunc de ipso Deo loquitur, quia idem est ipse et lux; sed nec videre potest homo in hac vita; post autem videbit. Nihil hic dictum est quod non conveniat Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
nitate¬
qͥ sol ꝑ nat᷑am: est ĩmutabił. quia ñ cuꝰqͣm
gr̃a s. natura sua. nec potuit nec pot̾ aliqͣ
Suisione mutari nec potuit nec poterit aliqͣ
muatione peccare. Cuicunq uͦereaturȩ ratio¬
mal p̾statur. ut peccare ñ possit. ñ est hoc ꝓ¬
prie nature. s digĩe. Solus gͦd̾s. ht ĩmort᷑ali¬
tatem. & lucem habitat inaccessibilem qͣm nł

Expanded text:
itatelus per naturam est immutabilis, quia nec cujusquam gratia, sed natura sua nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari, nec potuit, nec poterit aliqua mutatione peccare. Cuicunque vero creaturae rationali praestatur ut peccare non possit, non est hoc propriae naturae, sed Dei gratiae. Solus ergo Deus habet immortalitatem, et lucem habit
Abbreviated transcription (Latin):
eo sp̃s sunt: quo angłi. cũmit¬
tunt᷑. fiunt angħ. Angłs enĩ. offi¬
cii nom̃ est. ñ nature. Nomen naturę: sp̃s est.
Exeo qd̃ ẽ. sp̃s est ex eoqd̾agit: angłs est. sicut
nomennature ẽ. homo. nom̃officiimiles. Homo
gͥ. fit miles. ñ muiles: homo. Sic eos quierant sp̃s
conditia creatore d̾o. facit angłos mittendo eos¬
iunciare qd usserit. & utitur om̃ib: ad meom¬
mutabile arbitrium sententiȩ. suc. siue bonis.
ꝑ eius gr̃am. siue malis. ꝑ ꝓpriam uoluntatem.
Ac ꝑ hoc. uoluntas d̃i est: prima ⁊ sũma causa.

Expanded text:
eo spiritus sunt quo angeli, cum mittuntur, fiunt angeli. Angelus enim officii nomen est non naturae: nomen naturae spiritus est: ex eo quod est, spiritus est; ex eo quod agit, angelus est: sic nomen naturae est homo, nomen officii miles. Homo ergo fit miles, non miles homo: sic eos qui erant spiritus conditi a Creatore Deo facit angelos mittendo nuntiare quod jusserit. Et utitur omnibus ad incommutabile arbitrium sententiae suae, sive bonis per ejus gratiam, sive malis per propriam voluntatem. Ac per hoc voluntas Dei est
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil enĩ uisibilit̃ fit: & sensibilit̾. qd ñ de inte¬
riore inuisibili atq intelligibili aula summi
imꝑatoris. aut iubeatur: aut ꝑmittat᷑. sed̾m
ineffabilem iusticiam. Uł ita distingue. ut an
geli dicant᷑. q̃nleuia minciare mittunt᷑. Quan¬
do u̾mittunt᷑ ad uindictam: dicunt᷑ ignis ardeis.
cum leta & leuia minciant. & ministros suos.
facit. flãmam ignis. dum ad exercitium uindic¬
tȩ mitcit. ut in sodoma. &c in aliis płib locis:
&e sicut scd̾mlitr̃am fit in creaturis: sic in eccłia

Expanded text:
Nihil fit uisibiliter et sensibiliter, quod non de interiore inuisibili atque intelligibili aula summi imperatoris aut iubeatur, aut,permittatur, secundum ineffabilem iustitiam praemigeli dicantur quando levia nuntiare mittantur, quando vero mittuntur ad vindictam, dicuntur ignis ardens, cum laeta et laevia nuntiant, et ministros suos, sicut flammam ignis, dum ad exercitium vindictae mittit, ut in Sodoma, et in aliis pluribus locis. Et sicut secundum litteram fit in creaturis, sic in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
.s. sine diminutione ad fruendũ. in ȩt̾nitatẽ. ñ
m ad uitendum in hac uita ⁊̃ emporalia enĩdat
Autendi etna ad fruendum. illa unde bona
faciam ifta unde boni efficiam᷑. Si uͭ quid fucraꝵi
de surs diuitiis q̃rant: p̾cipe diuites. Hene ag̾e
⁊ diui fi io.bo .i. p̃cipe illos¬
hoc: sint faciles. ⁊ pͥcipe ilł.
cõmunicare .i. cõmunia
tutes firmas. ñ solũ oꝑa
& hoc. in futurũ .i. in opꝰ
ñ alicuiꝰ p̃sentis: s futuri
borii. ad qd̃ diuitie p̃mit¬
pcipe face: ut appͥhendaÑ

Expanded text:
 sine diminutione, ad fruendum in aeternitate, non modo ad utendum in hac vita. Augustinus Temporalia enim dat ad utendum, aeterna ad fruendum: illa, unde bona faciamus; ista, unde boni efficiamur. Si vero quid faciant de suis divitiis quaerant, praecipe divites bene agecipe illishoc sint faciles. Et praecipe illis communicare, id est communia tutes firmas, non tantum opera: et hoc in futurum, id est in opus, non alicujus praesentis, sed futuri boni, ad quod divitiae praemitp
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ non ẽ fugitiua:. & uana.
ut hec uita Quid plura:
O tymothee ꝑ nomen
ammonet pprium. red¬
dens eum attentũ. custo
Deuitans. ut possis illud
custodire: nouitates uo¬
cum. non om̃s. s ꝓpħa¬
ligionẽ ut est. yposta¬
sis. quȩ uox. ht̃ se. ad
ꝑsonam. & ad substan¬
tiam. un. & ħetici sub
huiꝰ uocis multiplicita¬
te induc̃e uolebant.
tres eẽ substantias. Alic
u̾ nouitates. ñ sunt ui¬
tande. Sunt enĩ doct¬
ne religionis congru¬
entes u̾boꝵ quedam
nouitates. sicut ipsũ
nomen xp̃ianũ. quod
qͣn dici ceꝑit. scriptum
est. In antiochia enun.
pͥmum: post ascensio¬
nẽ dñi. appellati sunt
xp̃iam. sic̃ legitur in

Expanded text:
 non est fugitiva et vana ut haec vita. Quid plura? O Timothee, per nomen admonet proprium reddens eum attentum, custodimus, devitans, ut possis illud custodire, novitates vocum, non omnes, sed proligionem, ut est hypostasis, quae vox habet se ad personam et ad substantiam. Unde et haeretici sub hujus vocis multiplicitate inducere volebant tres esse substantias. Aliae vero novitates non sunt vitandae. Sunt enim doctrinae religionis congruentes verborum quaedam novitates, sicut ipsum nomen Christianum quod quando dici coeperit scriptum est. In Antiochia enim primum post Ascensionem Domini appellati sunt Christiani, sicut legitur in
Abbreviated transcription (Latin):
troibant sac̾dotes. sacͥficioꝵ ritus ꝯsũnantes
qͥa in p̾senti eccłia. cotidie debent se offerre fi¬
tis: effuso sanguine in remissionẽ peccoꝵ. in
int̾iora cęli introiuit. ianuã paradisi ante clau¬
sam: fidelib patulam faciens. His dceursis. in¬
siste lite. Tab̾nacłm enĩ. Ostendit. qͣm necessa¬
rius erat xp̃c. eum ꝑ omĩa illa legalia. nillus

Expanded text:
trabant sacerdotes sacrificiorum ritus consummantes, trabant sacerdotes sacrificiorum ritus consummantes, quia in praesenti Ecclesia quotidie se debent offerre fitis effuso sanguine in remissionem peccatorum; in interiora coeli introivit januam paradisi ante clausam fidelibus patulam faciens. His decursis insiste litterae. Tabernaculum enim, ostendit quam necessarius erat Christus, cum per omnia illa le
Abbreviated transcription (Latin):
es aliꝰ substituendꝰ est.s in septima etate.om̃s
auferentur. Scdm. post uelum: ẽ ȩccłia cȩlestis
ne caritatis plenus. int̾pellans semꝑ ꝓ nob.
ne: & oꝑe eiꝰ. non nͥpura uitas. Longitudo. ꝑse¬
u̾antia doct̾ne. que ꝑ cubitũ unum. & oꝑatio
fectionẽ. humanus intellectus imꝑfectus est
qd̾ signat. dimidiꝰ cubitꝰ latitudo. ꝑfectio cari¬
catis. Altitudo: ꝑfectio spei. ad quã. nos. dumdii.
.i. imꝑfecti sumus Qͣtuor anuli. iiͣu. euangłiste
quib semꝑ adherent uectes aurei .i. p̾dieatores
sapientia fulgentes. semꝑ parati contra hostes.
In archa: urna habens manna .i. anima xp̃i. ple
geli. Uirga: sig̾cat sacdotalẽ potestatẽ xp̃i. t̃a
qui ppiciatur nob̃. Duo cherubin: om̃s ordines
celi qui in eo ꝯsistunt. qͥ inuicẽ dilectione conexi
sunt. qui ⁊ si sapientes: tñ eũ obumbrant: qͣn¬
tum in se est. In pͥmo aũt tab̃nacło: cotidie in¬

Expanded text:
ejus alius substituendus est, sed in septima aetate omnes ejus alius substituendus est, sed in septima aetate omnes auferentur. Secundum post velum est Ecclesia coelestis ne charitatis plenus, interpellans semper pro nne et opere ejus, non nisi pura veritas; longitudo, perseverantia doctrinae querfectionem humanus intellectus imperfectus est quod signat dimidius; latitudo, perfectio charitatis, altitudo perfectio spei, ad quam nos dimidii, id est imperfecti sumus quatuor annuli. Quatuor evangelistae quibus semper adhaerent vectes aurei, id est praedicatores sapientia fulgentes, semper parati contra hostes. In arca enim erat urna habens manna, id est anima Christi talem potestatem Christi; qui propitiatur nobis; duo cherubin omnes ordines coeli, qui in eo consistunt, qui invicem dilectione connexi sunt, quia, etsi sapientes, tamen eum obumbrant, quantum in se est. In primo tabernaculo quotidie in
Abbreviated transcription (Latin):
simstri fuerunt. Hii tres ordines fideliũ: signi¬
dicunt᷑ esse ⁊ in agro ⁊ in lecto.⁊ in mola. legi¬
nus assumet᷑ & alter relinquet᷑. ⁊ duȩ molenteᷤᷤ¬
in mola. una assumet᷑. & altera relinquet᷑. Per
illos qui sunt in agro. significantur rectores.
sic̃ ⁊ ꝑ noc. ꝑ illos qui sunt in lecto: continen
conuigati. sic̃ & ꝑ iob. Prima ꝑars hastilium.
erat: qi calam aurei post: erant sciphi.Inde. spe¬
rule aureȩ. tandẽ. lilia. Calami sunt: scĩ. qui in
huinidis dium fontis nutriti sunt. & conca¬
ui. Adeccipiendũ. & ad transfundendũ liqͦrẽ
gr̃e aliis. ipsietam sunt. scyphi. qͥ alis ꝓpinat.
ꝓsꝑa ee adu̾sa. quos nichil detineat: donec ue¬
moris angulum. nec elationis suꝑcilium. Si¬
delib scdm uoluntatẽ eius distributa sunt.
oensa ad hostium: diuina scriptura ẽ. quȩ per
cibum uite suggerit. In ea. panes mundi eratĩ.
uo offerunt. quoꝵ siquis moritur: statĩ loco

Expanded text:
sinistri fuerunt, hi tres ordines fidelium signisinistri fuerunt, hi tres ordines fidelium signidicuntur esse, et in agro, et in lecto, et in mola . Leginus assumetur, et alter relinquetur . Possumus pein mola; una assumetur, et altera relinquetur . Per illos qui sunt in agro, significantur rectores, sicut et per Noe; per illos qui sunt in lecto, continentconjugati, sicut et per Job. Prima ergo pars hastilium erat quasi calami aurei. Postea erant scyphi, inde sphaerulae aureae, tandem lilia. Calami sunt sancti, qui in humidis divini fontis nutriti sunt, et concavi ad recipiendum, atque ad transfundendum liquorem gratiae aliis. Ipsi etiam sunt scyphi dum aliis propinant, prospera et adversa; quos nihil detineat, donec vemoris angulum, nec elationis supercilium. Sudelibus secundum voluntatem ejus distributa sunt. Mensa ad hostium divina Scriptura est, quae permacibum vitae suggerit. In ea panes mundi erant, iDeo offerunt: quorum si quis moritur, statim loco
Abbreviated transcription (Latin):
gulo: aureũ anulum. duos a dextͥs. ⁊ duos a si¬
nistͥs. in quib assidue erant ad portandum:
uectes de liguis cethim. auro purissimo deau¬
rati. ꝓpiciatoriũ uo:erat tabula: suꝑ archam.
eiꝰdem longitudinis. & lantudinis. suꝑ quam
trare: cũ sanguine. semel in anno. & si forte
aliqn exigebat necessitas. ꝓpeccato sac̾dotis
uł unuise synagoge. Inpriori aut̃ tab̾nacło.
cotidie irtrabant sacdotes. ritum sacficioꝵ ex¬
plentes. hoc aut᷑ totum. parabola e. ⁊ umbra
ꝓp̾e belligerantiũ est. in qua ẽ candelabrum
imedio fidelium. qui & ip̃i. candelabͣ aurea
sunt. quia sapientia lucent. Aurũ eñ sapien¬
tiam significat. Ipse xp̃c est stipes. qͥ portat
tria brachia a dextris. ⁊ tria a sinst̾s. quia ip̃e
est: uitis uera. in qͣ fundati lure. tres ordines
palmitũ .i. fidelium. Illi: qui temꝑe gr̃e sunt.
dextri sunt .i. digniores. qui uͦ ante g̾ram. qͣsi

Expanded text:
gelo aureum annulum, duos a dextris, et duos a sigelo aureum annulum, duos a dextris, et duos a sinistris, in quibus assidue erant ad portandum vectes de lignis Setim auro purissimo deaurati; propitiatorium erat tabula super arcam ejusdem longitudinis et latitudinis, super quam trare cum sanguine semel in anno. Et si forte aliquando exigebat necessitas pro peccato sacerdotis vel universae Synagogae in priori autem tabernaculo quotidie intrabant sacerdotes ritum sacrificiorum explentes. Hoc autem totum parabola est et umbra  namque proprie belligerantium est, in qua est candelabrum ientia in medio fidelium, quia et ipsi candelabra aurea sunt, quia sapientia lucent. Aurum enim sapientiam significat. Ipse Christus stipes est qui portat tria brachia a dextris, et tria a sinistris, quia ipse est vitis vera, in qua fundati sunt tres ordines palmitum, id est fidelium. Illi qui tempore gratiae sunt, dextri sunt, id est digniores, qui vero ante gratiam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uo. qr sc̃asc̃oꝵ. quia in maiori uen̾atione ha¬
bebatur. & qr significat suꝑ cclestẽ eccłiam ub
nichił pecẽ est. in quo: erat aureũ turibulum
⁊ archa testam̃t. intus ⁊ foris. auro oꝑta. in qͣ
erant tria .s. urna aurea. habens manna. ⁊ uir¬
gaaaron: quȩ fronduerat. ⁊ tabule: inquib lex¬
seripta fuit. & suꝑ archam: erat ꝓpiciatorium.
.s. tabrla. etꝰdem longitudinis. ⁊ latitudinis: cu¬
ius archa. & erat tabula: de auro purissimo. q̃
dicebatur ꝓpiciatorium. siue oracłm. qr ibi an¬
gelus d̾i. moysi apparebat. loq̃ns. quando ꝓ¬
piciaturꝰ erat ds̃. filus isrł. Et suꝑ ꝓpiciatoriũ.
erant duo cherubin: siue seraphim .i. ymagi¬
nes gloriosissime. dccorata. ac se se contuentia.
u̾sis uultib in ꝓpiciatorium. Archa autẽ erat. de
lignis cethim. habens cubitos duos: ⁊ dunidiũ
in lougitudine. unũ ⁊ dimidiũ. in latitudine.
tantumde: in altitudine.⁊ in uno quoq: an¬

Expanded text:
anctorum, quia in majori veneratione habebatur, et quia significat supercoelestem Ecclesiam, ubi nihil peccati est. In quo erat thuribulum aureum, et arca testamenti intus et foris auro operta, in qua erant tria, scilicet urna aurea habens manna, et virga Aaron, quae fronduerat, et tabulae in super arcam erat propitiatorium, scilicet tabula ejusdem longitudinis et latitudinis cujus arca. Et erat tabula de purissimo auro quae dicebatur propitiatorium sive oraculum, quia ibi angelus Dei Moysi apparuit, loquens quando propitiaturus erat Deus filiis Israel, et super propitiatorium erant duo cherubim, sive seraphim, id est imagines gloriosissime decorata, ac sese contuentia versis vultibus in propitiatorium. Arca autem erat de lignis Setim habens cubitos duos, et dimidium in longitudine, unum et dimidium in latitudine, tantumdem in altitudine, et in unoquoque an
Abbreviated transcription (Latin):
& alit᷑ hoc intelligi. Magnum enĩ. hic sacram̃¬
tum ẽ. Aurum qͥppe. significat sapientiã. archa.
sig̾cat secretũ di. In archa. iussa sunt poni. lex
&e mauna ⁊ uirga aaron. In lege. p̃cepta sunt.
Inuirga: potestas significatur. In manna. gr̃a
Uerum: quia lex a quo uis ꝓficiente: ñ ex omĩ
parte impletur desuꝑ ẽ ꝓpiciatorium. Ad hoc
em̃ opus ẽ: ut d̾s sit ꝓpicius.⁊ id̾o: suꝑponitur:
quia suꝑexaltat miscdĩa. rudicio. Duocheru¬
bin. ꝓpiciatorium pernis obumbrant .i. uelan¬
do honorant qm mystia ista sunt. & inuicem se
attendunt: quia ꝯsonant. Hec enĩ sunt. duo
testamenta. quia cherubin. int̾pretat᷑ plenitu¬
do scientiȩ. qͣm continent ouo testamenta. q̃ ob¬
umbrant ꝓpiciatorium: qi in eis latet xp̃e. &

Expanded text:
nim hic sacramentum est; aurum quippe significat sapientiam, arca significat secretum Dei. In arca jussa sunt poni lex, et manna, et virga Aaron. In lege, praecepta sunt; in virga, potestas significatur, in manna gratiaraecepta. Verum quia lex a quovis proficiente non ex omni parte impletur, desuper est propitiatorium. Ad hoc enim opus est ut Deus sit propitius, et ideo superponitur, quia superexaltat misericordia judicio . Duo cherubim propitiatorium pennis obumbrant, id est velando honorant, quoniam mysteria ista sunt, et invicem se attendunt, quia consonant. Haec enim sunt duo Testamenta, quia cherubim in tempore, plenitudo scientiae, quam continent duo Testamenta quae obumbrant propitiatori
Abbreviated transcription (Latin):
pitur hic. inquitas. ⁊
pecẽm si distinguit᷑. int̾
ꝓpicius ero: & memorabor.
qr ꝓpicius est. dum hic
scͥptum: pecẽm. ⁊ tunc: de originali accipit᷑. Qre
aut hane de ierenna auctoritatẽ addrxerit. ape¬
rit. subdens. Dicendo aut̃. Qͣ. ꝓpħa dixit: no¬

Expanded text:
pitur hic iniquitatis et peccatum, sed distinguitur inter, propitius ero, et memorabor, quia propitius est, dum hic scriptum peccatum, et tunc de originali accipitur. Quare autem hanc de Jeremia auctoritatem adduxerit, aperit, subdens: Dicendo autem. Quasi dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
sabb̃m aliqͥs eẽt necessarius: ñ pot̾at sumi. insi
alius loco eiꝰ statim substitueretur: & suꝑ panes.
erat patena aurea. ⁊ pugillus lucidissim thu¬
tis. In codẽ quoq tabnacło: erat altare incen¬
si. ubi .s. adolebatur incensum. suꝑcineres ca¬
lentes. qͥ illuc deferebant᷑. ab altari sacͥficioꝵ
qd̾ erat extͣtab̾nacłm in atrio sub diuo. ⁊ erat
qͣoratũ. quinq cubitis latum.⁊ totidẽ longũ.

Expanded text:
Sabbatum aliquis erat necessarius, non poterat sumi, nisi Sabbatum aliquis erat necessarius, non poterat sumi, nisi alius statim loco ejus substitueretur. Et super panes erat patena aurea, et pugillus lucidissimi thuris. In eodem quoque tabernaculo erat altare incensi, ubi scilicet adolebatur incensum super cineres calentes, qui illuc deferebantur ab altari sacrificiorum, quod erat extra tabernaculum in atrio sub divo. Et erat quadratum quinque cubitis
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum tab̾nacłm. hoc aũt. scd̾m tabnacłm. In
primo aut̃ tab̾nacło. erat caude labrũ. aureum
s. apłe dicit candelabra płalit̾. quia licet unum
ẽẽt. septẽ habebat brachia. Erat enĩm medio
hastile. habens ꝑ qͣtuor loca. sciphos. speras. &
lilia. a quo: ꝓcedebant brachia tria: a dextera
parte. & tria: a simstra. habentia ꝑtria loca. sei¬
phos. speras. ⁊ lilia. In eode etiam erat mensa
qͣorata ut altare. & habebat. qͣtuor pedes. &¬
&e erat post introitũ tab̾nacł. quȩ erat de
lignis cethim. ⁊ deaurata auro piirissimo. quȩ
habebat labium aureũ. ꝑ circuitũ. ac desuꝑ:
coronã aureã int̾rasilem altam digits qͣtuor
&e suꝑ illam: alt̾am coronã atireolam. habebat
ctiã ꝑsingulos angulos: eircłos aureos.quib
ĩmittebant᷑ uectes. ut posset portari. qui eras
delignis cethim. ⁊ auro cͥcundati. Et suꝑ m̃sam
erant: xii. panes d̾oppositi qͥ erant de simila.⁊⁊
singulis salbatis: om̃s mutabant᷑. Si uͦ ante

Expanded text:
primum tabernaculum, hoc autem secundum tabernaculum. In primo autem tabernaculo erat candelabrum aureum, sed Apostolus dicit candelabra pluraliter, quia licet unum esset, septem habebat brachia. Erat enim in medio hastile per quatuor loca, scyphos, sphaeras, et lilia. A quo procedebant brachia, tria a dextera parte, et tria a sinistra habentia per tria loca scyphos, sphaeras, et lilia. In eodem etiam erat mensa quadrata, ut altare, et habebat quatuor pedes, et erat post introitum tabernaculi quae erat de lignis Setim et inaurata auro purissimo, quae habebat labium aureum per circuitum, ac desuper coronam auream interrasilem altam digitis quatuor, et super illam alteram coronam aureolam habebat etiam per singulos angelos circulos aureos, quibus immittebantur vectes, ut posset portari, qui erant de lignis Setim, et auro circumdati, et super mensam erant duodecim panes Deo propositi, qui erant de similate
Abbreviated transcription (Latin):
& putatiuum. quia pri¬
tabatur ab hominib¬
re: quia tab̾nacłm pͥmũ
&e sed̃m. Cab̾naculum¬
cĩ factum ẽ primũ. ⁊ c̾¬
usꝙ ibi:. quȩ parabola

Expanded text:
et putativum, quod putabatur ab hominibure, quia tabernaculum secundum. Tabernaculum factum est primum, etcue ibi:
Abbreviated transcription (Latin):
dignemini. si dico uos
dicit comiN. in me. Patent̾ uicio eoꝵ
deputat. qd ñ ꝑman¬
serunt in testam̃to di. ne lex quam tunc accepe¬
runt: culpanda uideatur. Ipsa er̃ est. qͣm ñ ue
ut xp̃c solue. s impłe. ñ tñ ea iustificat. s gr̃a.
hoc quippe agte: uiuificans sp̃s. sine quo. litt̾a
lex impleatur ꝑ testam̃tum noruim : ꝓ uet̾is
hominis noxa: quȩ ꝑ litt̾am iubentẽ. ⁊ minan¬
tem ñ sanatur: dieitur illud uetus. hoc auẽ

Expanded text:
dignemini, si dico vos dicit, in me. Patenter vitio eorum deputat quod non permanserunt in testamento Dei, ne lex quam tunc acceperunt culpanda judicetur. Ipsa enim est quam non veus solvere, sed implere, non tamen ea justificat, sed gratia. Hoc quippe agit vivificans spiritus, sine quo littera lex impleatur per Testamentum Novum pro veteris hominis noxa, quae per litteram jubentem et minantem non salvatur. Dicitur illud Vetus, hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
ni enĩ dispensatores
& fideles: ñ solum
honore sublimi p̾ue¬
niri debent. s &e t̾re¬
no. ut ñ contristen¬
tur indigentia sũp¬
tuum: & gaudeant.
obedientia sp̃ualiũ.
Instantior enĩ fit:
si ñ humiliet᷑ inopia.
& crescit in illo aue¬
toritas: cũ uidet se
etiã in p̃senti: labo¬
ris sui fructũ ꝑciꝑe.
ñ:ut habundet. s¬
Dut ñ deficiat. Tan
damerces debet eẽ
euangłizanti reg¬
num dei. ut nec¬

Expanded text:
ni enim dispensatores et fideles, non solum honore sublimi praeveniri debent, sed et terreno, ut non contristentur indigentia sumptuum, et gaudeant obedientia spiritualium. Instantior enim fit 217 si non humilietur inopia, et crescit in illo auctoritas, cum videt se etiam in praesenti laboris sui fructum percipere; non ut abundet, sed ut non deficiat. Tanta enim merces debet esse evangelizanti regnum Dei, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
oparius Met sicuendunt. magnam
ceDe Iua : piant gͦ sustentationẽ neces¬
sitatis: appło.mercedẽ dispensationis:a domino:
in caritate euangłii seruiunt. s tanqͣm stipendi¬
um datur. quo: ut possint laborare. pascantur.
& ille duplex honor: exhibendꝰ est om̃ib quidem
prb̃ris. s maxime: his qͥ laborant in u̾bo.i. in ex¬
hortatione scientium.⁊ doctna nescientium. De¬
ĩn. de ext̾ĩori honore: ꝓbat auctoritate script᷑e.
subdens. Dicit enĩ scriptura. Non alligab̾os. uł

Expanded text:
m sic vendunt, magnam unt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. in charitate Evangelii serviunt, sed tanquam stipendium datur: quo ut possint laborare, pascantur, et ille duplex honor exhibendus est quidembyteris, sed maxime his qui laborant in verbo, id est in exhortatione scientium, et doctrina nescientium. Deinde de exteriori honore probat auctoritate Scripturae, subdens: Dicit enim Scriptura: Non alligabis os, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposito: in post̾iora
respiciendo: cecidert̃¬
& interierunt. ⁊ id̾o.
huiꝰmodi. ñ st̃ recipi¬
ħ̾t uiduas iuuenes
in domo sua. submi¬
nstret ilł quȩ neces¬
saria sunt. ut ñ gra
Non grauetur dico
eccłia. ut his que
uere uiduȩ sunt.
sufficiat illud quod
habet eccłia. ¶Qui
bene. De honore
p̃sbiteroꝵ hicagit.

Expanded text:
posito, in posteriora respiciendo ceciderunt, et interierunt, et ideo hujusmodi non sunt recipihabet viduas juvenes in domo sua, subministret illis quae necessaria sunt, ut non graNon gravetur, dico, Ecclesia, ut his qui verae viduae sunt sufficiat illud quod habet Ecclesia. Qui bene, de honore presbyterorum hic agit.
Abbreviated transcription (Latin):
bonum ẽ. Et quare hoc
dix̾it: pandit. subders.
& sic: nullã occasionem
maledicti .i. maledicen¬
infideli. qd est ei: in
tum est. Ei enĩ gratũ
ẽ. de nob̾ male loqui.
Et ñ sine causa: uolo
ita. Iam enĩ quedam
tales: post uotũ: con¬

Expanded text:
us Et quare hoc dixerit, pandit, subdens: et sic nullam occasionem maledicti, id est malediceninfideli, quod est ei in gario gratum est. Ei enim gratum est de nobis male loqui, et non sine causa volo ita. Jam enim quaedam, tales post votum con
Abbreviated transcription (Latin):
forte sine
qd ẽ. si legẽ plene suscipi
errore gentiliũ intelliga¬
mus. In eo enĩ qd dicit.¬
UOUIS conu̾timini it̾m ad. infir. ⁊ ege.
elem̃ta. ñ circuncisis. s gentib loquor quib hanc¬
scribit epłam. nec ad eircuncisionẽ. uł legẽ diẽ
eos reu̾ti in qͣ nunquã fu̾ant. s. ad infirma ce
egena elementa. qͥb rursꝰ ut antea seruire uoluñ.
pectandis euentib rerũ & negocioꝵ suoꝵ. ab astͦ¬
obseruarent. quos redarguit dicens.Nc̃ aut̃ c̃. cog

Expanded text:
obis sine quod est si legem plene suscipiterrore gentilium intelligamus; in eo enim quod dicit, convertimini iterum ad infirma et egena elementa, non circumcisis, sed gentibus loqusionem vel legem dicit eos reverti, in qua nunquam fuerant, sed ad infirma et egena elementa, quibus rursus ut antea servire volunt: spectandis vitae et negotiorum suorum, ab astrt tempora observent. Quos redarguit, dicens: Nunc autem cum cog
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ego. qͥa o fr̃s ego obsecꝰ uos. dico: obsecro. ⁊ secure
obsecrare possum. ut qͥs mito diligo. qͥa nichime
lesistis &e ita ñ penes nos mimiciciarũ maꝵ ẽ ca
Hoc diceudo. extusat se qͥa pseudo dixant. pau¬
lũgalathis imicũ nec uoluisse eos doc̃e: que
i aliis eccłus p̃dicabat. Hanc calũpniã dilu¬
ens apłe. inimiciciȩ causa submouet. cuato
nichilme lesistis.

Expanded text:
sicut ego, quia, o fratres, ego obsecro vos, dico, obsecro et secure obsecrare possum, ut quos merito diligo, quia nihil me laesistis, et ita non penes vos inimicitiarum mearum est causa. Hoc dicendo excusat se, quia pseudo dixerant Paulum Galatis inimicum, nec voluisse eos docere quae in aliis Ecclesiis praedicabat. Hanc calumniam diluens Apostolus inimicitiae causam submovet, cum ait, nihil me laesistis.
Abbreviated transcription (Latin):
gas lector utram uolet sententia. dum mintelli¬
one gͣuiora. Quis eñ fatue dicentẽ fr̃i suo reum¬
gehenne putaret. nͥ uitas hoc dicet : similit̾
nis uoluite uł nolunt aliquid meoare. qͣi fau¬
sta uł in fausta sit̃ tꝑ̃a. lon itaq ista obseruemus.
ne ab apło ista audiamꝰ. ⁊̃ imeoric̃. Cos eñ eulpatt:¬
ꝗͥ ostellationes sccunt᷑. dicentes. ñ ꝓficiscar: qͥa
luna sic fertur. uł ꝓficiscar: ut ꝓsꝑacedant equꝵ
ita se ħt positio syderum. agã hoc mñse. com̃erum
qr illa stella: agit iensem. Non plantabo hoc
anno uineam. qͥa bissextus ẽ. tales eulpantur.
ñ qui nat̾ales clem̃toꝵ effectus insyderũ ordi¬
natissima conũsione nouerunt. itt .s. tẽpestate
ñ nauigent. autũpno seminent. de qͥb cũ con¬
ne sine causa laborau̾im in uob̾. s estote sic̃ ego
sum. qui lege̾ dimisi.
fui in lege olim sic̃uos.¬

Expanded text:
eligat lector utram volet sententiam, dummodo intellione graviora. Quis enim dicentem fatue fratri suo, reumhennae putaret, nisi Veritas hoc diceret Similiternis volunt vel nolunt aliquid inchoare, quasi fausta et infausta sint tempora. Non itaque ista observemus, ne ab Apostolo ista audiamus: Timeo, etc. Eos enim culpat qui constellationes sequuntur, dicentes: Non proficiscar, quia luna sic fertur, vel proficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; agam hoc mense commercium, quia ista stella agit mensem; non plantabo hoc anno vineam, quia bissextus est. Tales culpantur, non quia naturales elementonatissima conversione noverunt, ut scilicet tempestate non navigent, autumno seminent: de quibus cum conne sine causa laboraverim in vobis, sed estote sicut ego sum qui legem dimisi. fui olim in lege, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
nuo. uul. ser:i. ad suꝑstitiosas tẽpoꝵ obscruatio¬
ues: m amfestũ est enĩ: uolumina tẽpoꝵ. ꝑelem̃ta
huiꝰ inundi. hoc est celũ. & t̾ram & motꝰ atq ordi¬
nẽ syderũ amministrari. quȩ iufirma appellat
ex eo. qd̾ infirma & instabili specie uariant᷑. ege¬
na uͦ: co qd egent sũma &e stabili sp̃e creatoris.

Expanded text:
est ad superstitiosas temporum observationes. Manifestum est eum volumina temporum per elementa hujus mundi, hoc est coelum et terram, et motus, atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur, egena vero, eo quod egent summa et stabili specie Creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
t̃b tꝑ̃ib ann diẽ festũ agetis mͥ. ⁊ apparebit maᷤᷤ¬
sculinũ tuũ in ꝯspectu ditui. & annos septenos.
Puto equide hoc de septimo remissionis annodi¬
ei. ⁊ de quinqͣgesimo. qͥ ab illis uibileus d̃r. qm̃u
dei aliq̃n suo ordine seruare neqͥuert̃: captiuita¬
te p̾ssi. qua soluta: ꝓ eo septimũ annũ septune
decadis coluerunt. qui pot̃ intelligi: uł sexage¬
simus septimꝰ annus. qͦ indulta ẽ eis acyroae da¬
rio licentia redeundi de babylonia. u̾n. cõpletis
annis septuaginta: redierunt. Uł potꝰ. septua¬

Expanded text:
temporibus anni, diem festum agetis mihi, et apparebit masculinum tuum in conspectu Dei tui . Et annos septimos. Puto equidem hoc de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo qui ab illis jubileus dicitur, quem Judaei aliquando suo ordine servare nequiverunt captivitate pressi, qua soluta pro eo septimum annum septimae decadis coluerunt, qui potest intelligi vel sexagesimus unus annus quo indulta est eis a Cyro et Dario licentia redeundi de Babylonia, unde completis annis septuaginta redierunt. Vel potius septua
Abbreviated transcription (Latin):
isrłitici pentecostes seruant. necñ & clangorẽ tu¬
barum. pͥmo die m̾sis septum. Decima cẽ eiꝰdẽ m̃si ᷤ.
expiationẽ. & ieiuniũ. & in qͥnta decima: scenophe¬
giam.⁊ m̃ses obseruatis ut neomenias. Menses
eciã custodiunt. qr pͥmum & septimũ m̃sẽ obser¬
uant. & tꝑ̃a. ut tempꝰ egressiomis de egypto T̃ẽ

Expanded text:
angorem tubarum, primo die mensis septimi, decima etiam ejusdem mensis expiationem et jejunium, et in quinta decima scenopegiam. Et menses observatis, ut neomenias. Menses etiam custodiunt, quia primum et septimum mensem observant; et tempora, ut tempus egressionis de Aegypto: te
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam: que licet sit i¬
terram. tam̃ olestis ẽ:
neceẽ est inundari meli
xp̃c gͦ qui in illis signifi¬
ẽ. ñ indiguit mundari .s. om̃s sui. s tñ.
signa eiꝰ. quia in tab̃nacło usum minstrationiꝰ
suo sanguine munda¬
tos. fecit cęlestes .i. cele¬
stium participes. Nam
ipse ꝑhostiam suam in¬
troiuit in celũ ꝑ nobis.

Expanded text:
esiam quae, licet sit iterra tamen coelestis est. Necesse est mundari melioistus ergo qui in illis signifiest, non indiguit mundari, sed omnes sui, sed tamen signa ejus, quia in tabernaculo usum ministrationis suo sanguine mundatos fecit coelestes, id est coelestium participes. Nam per hostiam suam, introivit in coelum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ht. subd̃. qñquã e ego habeam .i. hab̾e possi:
ꝯfidentiã in carne. siqua eẽt. ⁊ u̾e possũ. ꝙ etiã
plus aliis. & hoc ẽ qd̾ subd S iqͥs aut̃ alius
ame. qͥuos decipit:
uidet᷑ ꝯfide in carne:
qͣsi ĩniustus sit: ego
magis uideor debere
ꝯfidere: quã illi pseudo.
qͥa ego eircũcisus sum¬
octaua die a natiuita¬
cũcisꝰ sum. s habeo
circũcisionẽ oc̾taui di¬
ei. ut lex homini p̃ci¬
die circũcidi. cultello
petͥuo. Innuens: qd pꝰt
tempꝰ septẽ dierum.
in octauo .i. in et̾̃no die
a xp̃o petra ꝑfecte
cͥcuncidem᷑ ab omĩcor

Expanded text:
non habet, subdit: Quanquam ego habeam, id est habere possim confidentiam in carne, si qua esset. Et vere possim, quia plus aliis, et hoc est quod subdit: Si quis alius a me qui vos decipit, videtur confidere in carne, quasi inde justus sit, ego magis videor, debere confidere quam illi pseudo, quia ego sum circumcisus octava die, a nativitacumcisus sum, sed habeo circumcisionem octava die, ut lex Moysi praecidie circumcidi cultello petrino. Innuens quod post tempus, VII dierum in octavo, id est in aeterno die a Christo petra perfecte circumcide
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ammũ. que timore ũ amore seruire fac̃. conu̾¬
satus sum sine q̃rela .i. sine clamore de me facto
in desidus carnis facientes uoluntates carms.
&e eramus natura filiurs. Talis iustus erat scd̃
legẽ. malum erat talem iusticiã sectari. & qd̃
in eo fuit sine q̃rela: hoc de illo magnã apd̾dm¬
E faciebat q̃relã. ed que

Expanded text:
non animum, quae timore, non amore servire facit. Convernon animum, quae timore, non amore servire facit. Conversatus sum sine querela, id est sine clamore de me facto.in desideriis carnis, facientes voluntatem carnis, et eramus natura filii irae . Talis justus erat secundum legem. Malum erat talem justitiam sectari, quia quod in eo fuit sine querela; hoc de illo magnam faciebat querelam. VE
Abbreviated transcription (Latin):
deuiaui a gente mea. Notaqd
iudei dicunt᷑. ꝓ habrahei mu¬
data litt̾a ab abrahã. im̃ origo
dem &e hoc eredibile. ut hebrei uelut habrahei¬
dicti ec̃ uidcantur. S ex illo ueriꝰ intelligunt᷑ ap¬
pellati. qui uocabat᷑ heber. tanquam heberei. ce¬
sũ scđm legẽ in qͣ egregiꝰ fui. phariseus .i. ñ contẽp¬
tibili plebiãmixtus. s nobilitate. ab alus segrega¬
tus. atꝙ primarius. primaru enĩ quidam erant.
aẽ qͣsi ad nobilitatẽ uidaicam segregati. ñ contẽp¬
tibili plebi cõmixti. qͥ dicebant᷑ pharisei. Nam
emulationẽ .i dilectionẽ legis: ꝑseq̃ns eccłiamdĩ.
Quieqͥd enimerat. qd̾ legimee adu̾sariũ uid̾etur:
impatient̃ ferebã acriter inseq̃bar. hoc apduid̃os
erat nobilitas. s apud xp̃m q̃ritur humilitas.
fõo. ibiiste saulus dicebatur: a saule. cuiiꝰ erat ꝓ¬
çera statura. hic aut̃ paulus .i. modicꝰ d̾r. & sedm
iͤciciã. ñ ueram. s q̃ in lege c̃ que manꝰ compͥmit.

Expanded text:
i a gente mea. Nota braei dicuntur pro Abrahaei mutata littera ab Abraham, unde origo dem et hoc credibile, ut Hebraei velut dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatsum secundum legem; in qua egregius fui. Pharisaeus, id est non contemptibili plebi admistus, sed nobilitate ab aliis segregatus atque primarius. Primarii enim quidam, et quasi ad nobilitatem Judaicam segregati erant, non contemptibili plebi misti, qui dicebantur Pharisaei. Nam aemulationem, id est dilectionem legis, persequens Ecclesiam Dei. Quidquid enim erat quod legi meae adversarium videretur impatienter ferebam, acriter insequebar. Haec apud Judaeos erat nobilitas, sed apud Christum quaeritur humilitas. Ideo ibi iste Saulus dicebatur, a Saule cujus erat procera statura hic autem Paulus, id est mam, non veram, sed quae in lege est, quae manus comprimit,
Abbreviated transcription (Latin):
iustum apparet iudicium quo in p̾sertti uidi¬
cat dii siatendat᷑ iudicium futum ubi ma
sa dieit ce bonos purgari. malos sordesce.
Scudutriq &x uita sua meruere. Simile huic.
dicit dauis. s ristimabã ut cognosc̾em: hoe
iabore anme. donec intrẽ in scũar d̾i ⁊ intel

Expanded text:
ustum apparet judicium quo in praesenti judicat Deus, si attendatur judicium futurum, ubi mastum dicit esse bonos purgari, malos sordescere, sicut utrique ex vita sua meruere. Simile huic dicit David: Existimabam ut cognoscerem hoc, labor est ante me donec intrem in sanctuarium Dei, et intel