comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itis: peuo ⁊ regressus. reno¬
uaĩa lia ꝓpt̾ milites qͦs sicut falso a mã¬
lignis dicebatur. male instructos in expe¬
ditionem anselmus direxerat: contra ip¬
sum turbatus ẽ. Tunc anselius conside¬
rans apud se. omni tp̃r talia ꝓ nichilo pos¬
se oriri: & se eis occupatum semꝑ ab officio
pontificali posse impediri: tractauit ap̃¬
se sͥ romam eundum. & consiltum a sede
beati pet̾ suꝑ his petendum. Cum gͥ
in sollemnitate pentecostes ad curiam
ap̃ urundelhoram uenisset: ꝑ familia¬
res suos regi mandauit. s̃ ꝑnecessarium
ẽẽ romam ire: et hoc si e plac̾et. se ꝑlicen¬
tiam eius facere uelle. At ille. N eqtiaꝗͣ
inquit. N ec enim etm aut m his quȩ
agenda sunt cuiusuis consili inscium.
aut alicui graui pecc̃o obnoxium ẽẽ scimꝰ:
unde uel papam consulere.uel illius ab¬
solutionem illi necẽe sit implorare. Et
res gͥ ita quidem tunc quidem remansit.
isceilente autem an¬
selmo a curia. & ad uillam suam

Expanded text:
is victor regressus, renovata ira propter milites, quos, sicut falso a malignis dicebatur, male instructos in expeditionem Anselmus direxerat, contra ipsum conturbatus est. Tunc Anselmus considerans apud se omni tempore talia pro nihilo posse oriri, et se eis occupatum semper ab officio pontificali posse impediri, tractavit secum sibi Romam eundum, et consilium a sede beati Petri super his petendum. Cum igitur in solemnitate Pentecostes, ad curiam apud Vindleshoriam venisset, per familiares suos regi mandavit sibi pernecessarium esse Romam ire; et hoc si ei placeret, se per licentiam ejus facere velle. At ille: « Nequaquam, inquit. Nec enim eum, aut in his, quae agenda sunt, cujusvis consilii inscium, aut alicui gravi peccato obnoxium esse scimus, unde vel papam consulere, vel illius absolutionem necesse sit illi implorare. » Et res igitur ita tunc quidem remansit. 27. Discedente autem Anselmo a curia, et ad villam suam
Abbreviated transcription (Latin):
am qui ꝓ recuꝑanda hereditate quam in
culpa parentum suorum se ꝑdidisse de¬
plorant: muicta m̃ts uirtute uoluntat
sident seruiunt iam radicati sunt et fun¬
dati: nec euelli formidant dum se in dñi
sui uoluntate conseruant. At hi qui ꝓ sti¬
pendiis inmilitiam sese dederunt. ñ ñꝗͣ
fatigati laborib. a militia quam agressi
sunt segniter cadunt: dũ forte magnitu¬
dini exercitii atq laboris magnitudo sic̃
ip̃i existimant ñ equatur impendii recri¬
butionis. Q uͦ recuꝑandȩ causa heredi¬
tatis. seruiendi conditio nẽ arripuere: qͣn¬

Expanded text:
am qui pro recuperanda haerereditate, quam in culpa parentum suorum se perdidisse deplorant, invicta mentis virtute voluntati sident serviunt, jam radicati sunt et fundati, nec evelli formidant, dum se in domini sui voluntate conservant. At hi qui pro stipendiis in militiam sese dederunt, nonnunquam fatigati laboribus a militia, quam aggressi sunt, segniter cadunt; dum forte magnitudini exercitii atque laboris magnitudo, sicut ipsi existimant, non aequatur impendii ac retributionis. Qui vero recuperandae causa haereditatis serviendi conditionem arripuere, qua
Abbreviated transcription (Latin):
loculum a carruca. et locauit eum: faciens ora¬
torium tius ꝑ menses quinq in quo et posuit
loculum cura omĩ cautela. Sanitates aũ et uir¬
tures facte sunt suꝑ infirmos indieb illis. in

Expanded text:
loculum a carruca, et locavit eum faciens oraloculum a carruca, et locavit eum faciens oratorium ejus per menses quinque, in quo et posuit loculum cum omni cautela. Sanitates autem et virtutes factae sunt super infirmos in diebus illis, in
Abbreviated transcription (Latin):
cpm̃ dicit ei. Uade ad nauem cum mulcitudi ne
ppłi: et ego mitã plaustrum. & ferce mͥ loculum
Et posito in carruca: festinauit introire in palati¬
um. Mule autẽ incedebant. dracte uiolenter ab an¬
głis. Et uenientes in locum. qui d̃r constantinia¬
nus. stederunt: et ult̾ius ñ ualebant transire. ꝑ¬
cutiebant gͦ animalia. Una aũ earum ꝑ angłicã
urtutem humana uoce locuta ẽ coram omĩ ppło
dicens. Quid ꝑcutitis facies nr̃as: Hic opordet eum
recondi in locohoc: et nolite laborare omĩno. Ali¬
oquin: signa et ꝓdigia habetis uidẽ. Ep̃c uͦ tre
mefactus. et tormentũ ñ sustinens. nunciauit imꝑa¬
tori. quia ñ possum afferre corpꝰ sci. Audiens autẽ
hoc imꝑator tristatus ẽ. et misit alia duodecĩ ani¬
carrucã. Tunc ppłs exclamauit dicens. Unus es
us̃ omp̃c. qui facis mirabilia solus. suꝑ scm̃ ꝓtho¬
martẏrem tuũ stepħm. qui martyriũ passus ẽ ꝓ

Expanded text:
episcopum dicit ei: Vade ad navim cum multitudine episcopum dicit ei: Vade ad navim cum multitudine populi, et ego mittam plaustrum, et ferte mihi loculum et posito in carruca festinavit in palatium. Mulae autem incedebant, tractae violenter ab Angelis. Et venientes in locum qui dicitur Constantinianus, steterunt, et ulterius non valebant transire. Percutiebant ergo animantia. Una autem earum per angelicam virtutem humana voce locuta est coram omni populo dicens: Quid percutitis facies nostras? Hic oportet eum recondi in loco hoc. Nolite ergo laborare omnino: alioquin signa et prodigia habetis videre. Episcopus vero tremefactus et tormentum non sustinens, nuntiavit Imperatori: Quia non possum afferre corpus Sancti. Audiens autem hoc imperator, tristatus est, et misit alia duodecim anicarrucam. Tunc episcopus exclamavit dicens: Unus es, Deus omnipotens, qui facis mirabilia solus super sanctum protomartyrem tuum Stephanum, qui martyrium passus est pro
Abbreviated transcription (Latin):
Dedit autẽ imꝑatori etiã sacram. Imꝑator aut̃
cum legeret: recognouit suam ipsiꝰ manũ. Tunc
mulier respondens dixit imꝑatori. Dñe imꝑa¬
tor potestatem habes corporis mei: amme uͦ d̃s
qui facit mirabilia in celo et interra. Quod si ñ
loculus sc̃i: in quo etiã titulus ẽ affixus. scͥptus
hebraicis litt̾is. et legens eas cognoscet certitudi¬
nem. Imꝑator uͦ uocato hebreo: adiurauit eum
ꝑlegem ipsiꝰ dicens. Uade et uide qͥd scͥpsit. Ab¬
iens itaq hebreus. cum duob ꝓtectorib et le¬
gens dixit. Magnũ spectacłm ẽ hoc. ꝓtectores
uͦ dixcrunt. Quod spectałm ẽ: Dic nob̾. Hebre¬
us autẽ dixit. quia ꝓthomartyr stephanꝰ ẽ ⁊ in
ip̃o uita mea et spes mea ẽ. quia udert̃ oculi mei
głosissima hodie. Cunc uenientes ꝓtectores: nũ¬
ciauerunt imꝑatori quia ꝓthomartyr stephanꝰ
ẽ. Et gauisus est ualde. Et conuocans eusebiũ

Expanded text:
Dedit autem Imperatori etiam Sacram. Imperator autem Dedit autem Imperatori etiam Sacram. Imperator autem cum legeret, recognovit suam ipsius manum. Tunc mulier respondens dixit Imperatori: Domine Imperator, potestatem habes corporis mei; animae vero Deus, qui facit mirabilia in coelo et in terra. Quod si non loculus Sancti, in quo etiam titulus est affixus, scriptus hebraicis litteris, et legens eas cognosces certitudinem. Imperator vero, vocato Hebraeo, adjuravit cum per legem ipsius dicens: Vade, et vide quid scriptum sit. Abiens itaque Hebraeus cum duobus protectoribus, et legens dixit: Magnum spectaculum hoc est. Protectores vero dixerunt: Quod spectaculum est? dic nobis. Hebraeus autem dixit: Quia protomartyr Stephanus est, et in ipso vita mea et spes mea, quia viderunt oculi mei gloriosissima hodie. Tunc venientes protectores nuntiaverunt Imperatori, quia protomartyr Stephanus est. Et gavisus est valde, et convocans Eusebium
Abbreviated transcription (Latin):
tor uͦ dixit ad eam. Quomͦ atculisti corpus scĩ ste¬
pham: Dic mͥ ueritatẽ. Que dixit. Dñe imꝑa¬
tor uir meus ipẽ edificauit ierosolimis oratoriũ
scĩ stepħi. ⁊ ip̃e una cũ ep̃o iohanne recondidit.
scm̃ stephanũ. Dost annos uͦ aliquot. mortuus
ẽ etiam uir meus. deposito testam̃to apud ep̃m̃
iohem dicens. Dost finem meũ: pouite me ꝓpe
pͥmũ mr̃em stepħm. Et ita factumẽ. Imꝑacor
aũ dixit. Quomꝰͦ gͦ illud huc detulisti: Que ait.
Dñe imꝑator: uim patiens apͥncipib sicuti ui¬
uua. et uolens alii uiro copłari: nuncrau patͥ
meo quia uolo illuc uenire et afferre uiri mei
corpus adpossessionem meã. Tunc au diens pa¬
ter et dñs meus. accepit sacram ab imꝑio ur̃o. et̃
misit hanc mͥ et epõ. ut tollerem corpus uiri mei.
Descendens itaq noctu cum cirillo ep̃o. existi¬
maui tollere uiri mei corpꝰ: et tuli scĩ stephani.

Expanded text:
tor vero dixit ad eam: Quomodo attulisti corpus sancti Stetor vero dixit ad eam: Quomodo attulisti corpus sancti Stephani? dic mihi veritatem. Quae dixit: Domine Imperator, vir meus ipse aedificavit Jerosolymis oratorium sancti Stephani, et ipse una cum episcopo Joanne recondivit sanctum Stephanum. Post annos autem aliquot mortuus est vir meus, deposito testamento apud episcopum Joannem dicens: Post finem meum ponite me prope primum martyrem Stephanum. Et ita factum est. Imperator autem dixit: Quomodo ergo illud huc detulisti? Quae ait: Domine Imperator, vim patiens a principibus, sicuti vidua, et nolens alteri viro copulari, nuntiavi patri meo, quia huc volo venire et afferre viri mei corpus ad possessionem meam. Tunc audiens hoc pater meus, accepit Sacram ab imperio vestro, et misit hanc mihi et episcopo, ut tollerem corpus viri mei. Descendens itaque noctu cum Cyrillo episcopo, existimavi tollere viri mei corpus, et tuli sancti Stephani.
Abbreviated transcription (Latin):
nos acriter: Quo fugiemꝰ minas eꝰ terribiles :
Porro exiebant atrocit᷑ ab hominib. repulsi tã¬
quã ab igne: et quotqͦt habebant infirmos fe¬
rebant᷑ extra mare. et om̃s sani fiebant uirtute
scĩ ꝓthomartyris. Optẽa inde moti uenimꝰ sosas.
Audiens autẽ pene tota ciuitas. currebat tran¬
siens. xp̃ianis quidem gaudentib paganis uͦ
tristantib. Et inde ꝓfecti russus ꝓpter turbam
que incircuitu erat: uenimꝰ ciuitatẽ staurium.
Cognito autẽ hoc eusebiꝰ ep̃c constantinopoleo ᷤ
de corpore ꝓthomartyris stepħi. et quia tota mł
scĩ corporis. cursim ꝑrexit ad imꝑatorẽ constanti¬
num: et nunciauit ei de corpore sci stepħi. Inꝑa¬
tor autẽ sciscitabat᷑ qualit̾ ueni̾t ab ierosolimis
corpus. et quis eẽt. qui hoc detulerat. Qui ad¬
Durerunt ei mulierem dicentes. Dnẽ imꝑator
hec ẽ que attulit corpꝰ scĩ ꝓthomartẏris. Imꝑa¬

Expanded text:
nos acriter: quo fugiemus minas ejus terribiles? nos acriter: quo fugiemus minas ejus terribiles? Porro exiebant atrociter ab hominibus repulsi, tanquam ab igne: et quotquot habebant infirmos, ferebant eos extra mare, et omnes salvi fiebant virtute sancti Protomartyris. Praeterea inde moti venimus Sosas. Audiens autem pene tota civitas currebat transiens, Christianis quidem gaudentibus, Paganis autem tristantibus. Et inde profecti rursus propter turbam quae in circuitu erat, venimus civitatem Staurium. 5. Cognito autem hoc Eusebius episcopus Constantinopoleos de corpore protomartyris Stephani, et quia tota Chrsancti corporis, cursim perrexit ad imperatorem Constantinum, et nuntiavit ei de corpore sancti Stephani. Imperator autem sciscitabatur qualiter venerit ab Jerosolymis corpus, et quis esset qui hoc detulerat. Qui adduxerunt ei mulierem, dicentes: Domine Imperator, haec est quae attulit corpus sancti Protomartyris. Impera
Abbreviated transcription (Latin):
quillitas magna. Mlane uͦ facto. uenimꝰ ad ang̾ta
calantis. ꝓpt̾ pͥncipem augustum. Subito aũ t̾re
Demones aũ clamabant adu̾sus pͥncipem dicen¬
tes. Impussime pͥnceps. quare ñ incendisti na¬
uim que transuut illuc: s dimisist illam tran¬
sire contra nos: Ipsa enim nauis fecit terre mo¬
tum. Princeps uero hoc audito: misit dromo¬
nes quinq ad comp̃hiendendã et incendendam
nauim. Dromonib autẽ ꝑuenientib ad nauim.
angls exiens de naui ꝑcussit dromones. et sic mer¬
sit eos. et factum ẽ gaudium magnũ in naui quia
os̃ erat cum illis. Nauigantes itaq trib noctib¬
totidemq dieb. uenimꝰ calcedonem: et dimissa
ẽ nauis inportu. facientib aũ nob̾ illic dies .u.
quotqͦt habebant demonia ueniebant circa
mare uexat clamantes. Seruus dĩ uenit: qui
lapidatus ẽ ab inquis uideis. Et gr̾a sc̃i marci¬
ris stepł. sp̃c tlamabant. Ue nob̾. quia ꝯburit

Expanded text:
quillitas magna . Mane autem facto venimus ad angusta quillitas magna . Mane autem facto venimus ad angusta Chalantis propter principem Augustum. Subito autem terDaemones autem clamabant adversus principem dicentes: Impiissime princeps, quare non incendisti navim quae transivit illuc, sed dimisisti illam transire contra nos? Ipsa enim navis fecit terrae motum. Princeps vero hoc audito, misit dromones quinque ad comprehendendam et incendendam navim. Dromonibus autem pervenientibus ad navim, angelus exiens de navi percussit dromones, et submersit eos. Et factum est gaudium magnum in navi, quia Deus erat cum illis. Navigantes itaque tribus diebutotidemque noctibus, venimus Chalcedonem, et dimissa est navis in portu. Facientibus autem nobis illic dies quinque, quoquot habebant daemonia, veniebant circa mare vexati clamantes: Servus Dei venit, qui lapidatus est ab iniquis Judaeis. Et gratia sancti Stephani spiritus clamabant: Vae nobis, quia comburit
Abbreviated transcription (Latin):
toq nauclero. mulier dedit ei qͥnquaginta au¬
reos dicens. quia secretum habeo tibi enarrare.
et ne contradicas mͥ. Loculũ habeo deportandũ
bizantiũ. quem saluũ ferre ꝓcura. & habebis mͥ¬
cedem ab omĩpotente deo. Qui dixit ei. Nolo con¬
tradic̾e̾ dñe mee. quia magnus tecũ ẽ ꝑthomar¬
tyr di stephanꝰ. et in ip̃o ẽ uita mea. et spes mea.
quia uidert̃ ocłi mei głosissima hodie. Hen gͦ
dũa mea & ascende naium. nauigaturi enĩ sumꝰ.
cum uirtute di ⁊ scĩ corporis. Tunc introeuntib
omnib innauim.soluca ẽ aterra uento ꝓsꝑo. et̃
uenientes inmedium pelagi. subito tempestas
facta ẽ. ita ut fluctus exaltarent᷑ suꝑ armena na¬
uis. Et mari fortiter fortiter fluctuante. mocu
decenti surgentes adorauerunt om̃s scm̃ corpus.
Cum autem plorarent et fierent. repente sere¬
nitas facta ẽ magna in naui. et apparuit eis sc̃s
Quod eo dicente: cessauit uentus et facta ẽ tran¬

Expanded text:
toque nauclero, mulier dedit ei quinquaginta autoque nauclero, mulier dedit ei quinquaginta aureos, dicens: Quia secretum habeo tibi enarrare, et ne contradicas mihi. Loculum habeo deportandum Byzantium, quem salvum ferre procura, et habebis mercedem ab omnipotenti Deo. Qui dixit ei: Nolo contradicere dominae meae, quia magnus tecum est protomartyr Stephanus, et in ipso est vita mea et spes mea, quia viderunt oculi mei gloriosissima hodie. Veni ergo, domina mea, et adscende navim. Navigaturi enim sumus cum virtute Dei et sancti corporis. Tunc introeuntibus omnibus in navim, soluta est a terra vento prospero. Et venientes in medium pelagi, subito tempestas facta est, ita ut fluctus exaltarentur super armamenta navis. Et mari fortiter fluctuante, metu detenti surgentesque omnes adoraverunt sanctum corpus. Cum autem plorarent et flerent, repente serenitas magna exorta est in mari, et apparuit eis sanctQuod eo dicente, cessavit ventus, et facta est tran
Abbreviated transcription (Latin):
Uiro nos uerberans igne. Gulier aũ inuehicło
suo sedebat: et pueri ambulabant ualde dicen
ante nos. de scõ stepħo: Pucasne ipsiꝰ ẽ hoc corpꝰ
et nos nescimꝰ: Multitudo enĩ angłoꝵ ante locti¬
nr̃a: forsitan ñ ẽ uiri tui corpꝰ. s scĩ ꝓchomarty¬
ris stegħi. Tunc mulier his auditis: flens tace¬
bat. Orecepitq pueris sius nemini dic̾e̾ que sibi
in tuutate aut in regione. cuiꝰ sit hec lecticula.
Siute quia mariti dñe nr̃e ẽ. et uadit bizantiũ.
In eadem uͦ nocte transiuimꝰ mansiones tres.
Porro interdu quiescentib. ⁊ sero incedentib
Transit is qui flagellat nos. ñ possumꝰ ferre uir¬
tutem sc̃i corporis. quia ignis ẽ. et acriter nos
consurait. ñ sustinentes iuim sci ꝓthomartyriᷤ
stephani. Sanitates aũ et uirtutes fiebant mul¬
te inuia. Porro ꝑuenimꝰ ascalonã maritiam.
et inuenientes nauim euntẽ bizantiũ. conuoca¬

Expanded text:
diro nos verberans igne. Mulier autem in vehiculo diro nos verberans igne. Mulier autem in vehiculo suo sedebat, et pueri ambulabant coram lecticde sancto Stephano? Putasne ipsius est hoc corpus, et nos nescimus? Multitudo enim Angelorum ante lectinostra? Fortisan non est viri tui corpus, sed sancti protomartyris Stephani. Tunc illa his auditis, flens tacebat. Praecepitque pueris nemini dicere quae sibi inquit, in civitate aut in regione cujus sit haec lectica, dicite: Quia mariti dominae nostrae est, et vadit Byzantium. In eadem vero nocte transivimus mansiones tres. Porro interdiu quiescentibus, et sero incedentibusTransit is qui flagellat nos; non possumus ferre virtutem sancti corporis, quia ignis est, et aeriter nos consumit: non sustinentes vim sancti protomartyris Stephani. Sanitates autem et virtutes fiebant multae in via. 4. Porro pervenimus Ascalonem maritimam, et invenimus navim euntem Byzantium, convoca
Abbreviated transcription (Latin):
fiat saera. ⁊ mitat᷑ a magno imꝑatore constanti¬
no cirillo ep̃o ierosolimitano: ut ueniã et ip̃a
maritiq mei corpꝰ afferam ad possessionẽ meã
At ille accipiens sacrã a magno constantino:
gens et contradice̾ ñ ualens: adduxit mulierẽ.
et dixit ci. Quomͦ possumꝰ hoc facẽ. cum nes¬
ciam quis sit loculus scĩ pͥmi mr̃is stepħi. et
quis mariti tui: S uadens p̃para que itim
necessaria sunt. et indica mͥ. Que p̃paratis his
rium ubi iacebat lypsanũ sc̃ĩ: et aꝑientes po¬
sitionem inuenert̃ loculos duos. et dicit ep̃e
tu abiens amplexata ẽ lẏpsanum scĩ stepħi.
existimans eẽ mariq sui corpꝰ. Et accipiens po¬
suit illud in lecticula: et ualedicens ep̃o ibat
itinẽ gaudens. Et ꝑ totã noctem ymnꝰ factus ẽ
in uia: et odor unguenti suauitate referti spira¬
bat. Porro sp̃c immundi: clamabant dicentes.
Ue nob̾ quia ꝓthomartyr stephanꝰ transit.

Expanded text:
fiat Sacra, et mittatur a magno imperatore Constantifiat Sacra, et mittatur a magno imperatore Constantino, Cyrillo episcopo Jerosolymitano, ut veniam et ipsa, maritique mei corpus afferam ad possessionem meam. » At ille accipiens Sacram a magno imperatore Constantino, gens, et contradicere non valens, adduxit mulierem, et dixit ei: Quomodo possumus hoc facere, cum nesciam qui sit loculus sancti primi martyris Stephani, et qui mariti tui? Sed vadens praepara quae itineri necessaria sunt, et indica mihi. Quae, praeparatis his rium, ubi jacebat lipsanum Sancti: et aperientes positionem, invenerunt loculos duos. Et dixit episcopus tu abiens amplexata est lipsanum sancti Stephani, existimans esse mariti sui corpus. Et accipiens posuit illud in lecticam. Et valedicens episcopo, ibat itinere suo gaudens. Et per totam noctem hymnus factus est in via, et odor unguenti suavitate referti spirabat. Porro spiritus immundi clamabant dicentes: Vae nobis, quia protomartyr Stephanus transit,
Abbreviated transcription (Latin):
iħm. ut pꝰ obitum inquit meũ fiat loculus ꝑ
substantia. Quo dicto: dormiuit inpace. Poste¬
ra uͦ die ueniens ep̃c una cum multitudine ppł̃i.
sustulit eum. et posuit iuxta scm̃ stepħm ꝓtho¬
martẏrẽ. ẜost octo aũ annos iuliana uxor eius
cogitans et ẽẽ bonum existimans. uoluit corpꝰ
uiri sui tollere ac deferre bizancium inꝓpͥam
possessionẽ. Et hoc consiliata. ꝓfecta ẽ ad ciril¬
lum ierosolimitanũ epm̃: et dixit ei. quia uri
mei corpus uolo portare bizantium in possessi¬
onem meã. Qui dixit ei. Non possum hoc face̾:
et ppłm ꝯturbare. Cunc iuliana plorans abiit
in domum suã: et faciens litteras misit ad pat᷑m
suum bizantii positũ. scͥbens ita. Ppria filia
tua uiliana: patri meo in dño salutem Queen¬
tos honores affero: rogans ut p̃stes mͥ que ate pe¬
to. Niam ñ dictata uerba blan dir̃tis ripleta:.
s. celestia mistĩa nunciata. Neq compositã uerb̾
redioricis suadelam circumfirentia. s p̃ces diri

Expanded text:
m, Ut post obitum, inquit, meum fiat loculus pesubstantia. Quo dicto dormivit in pace. Postera vero die veniens episcopus una cum multitudine populi, sustulit eum, et posuit juxta sanctum Stephanum protomartyrem. 2. Post octo autem annos Juliana uxor ejus cogitans et esse bonum existimans, voluit corpus viri tollere, ac deferre Byzantium in propriam possessionem. Et hoc consiliata, profecta est ad Cyrillum Jerosolymitanum episcopum, et dixit ei: Quia viri mei corpus volo portare Byzantium in meam possessionem. Qui dixit ei: Non possum hoc facere, et populum conturbare. Tunc Juliana plorans, abiit in domum suam, et faciens litteras misit ad patrem suum Byzantii positum, scribens ita: « Propria filia tua Juliana, patri meo in Domino salutem. Decentes honores offero, et rogo praestes mihi quo a te suscipiar. Nam non dicta verbis blandis repleta, sed coelesti mysterio nuntiata, neque compositam verbis rhetoricis suadelam circumferentia, sed preces dirig
Abbreviated transcription (Latin):
actum ẽ cum eẽt reconditũ corpus
scĩ stepħi pͥmi martyris ierosolimis
in scã syon indieb ioħis ep̃i ieroso¬
limitani: ut alexander quidã senator. posu¬
isset in animo suo construere oratoriũ. do¬
mum scĩ stephani. Quo ꝑacto dep̃catꝰ ẽ mul¬
tum ioħem ep̃m. ut conderet corpꝰ sc̃i mr̃is
stepħi i eodem oratorio. Tunc gͦ ep̃e posuit
loculum. et titulũ clauis confixit forisecus.
mense decenbrio. die quarta decima indie¬
tione quinta. consulatu dñi nr̃i et imꝑatoris
constantini augusti decies. Itaq pꝰ annos.U.

Expanded text:
t reconditum corpus sancti Stephani primi martyris Jerosolymis in sancta Sion, in diebus Joannis episcopi Jerosolymitani, ut Alexander quidam senatorum posuisset in animo suo construere oratoriam domum sancti Stephani. Quo peracto, deprecatus est multum Joannem episcopum, ut conderet corpus sancti martyris Stpehani in eodem oratorio. Tunc ergo episcopus posuit loculum, et titulum clavis confixit forinsecus, mense decembri, die quarta decima, indictione quinta, consulatu domini nostri imperatoris Constantini Augusti decies. Itaque post annos
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ñ immemor. in huiꝰ mirabilis translationis
celebratione. sollẽpnit᷑ age. S qm̃ tunc temporis
ibidem positus. sermonẽ nichilominꝰ quem de
uirginitate suꝑ anna ⁊ sẏmeone. immo de trib
ꝓfessionib amphilochiꝰ ichomi p̃sul habuerat
int̾pretatꝰ sum. et hunc quoq: cõmemora¬
quam sp̃alia offerenda. Beatitudo tua
in eternum ualeat. mei memor in pene¬
trantib dĩ sedes orationib suis. Expł ꝓligꝰ¬

Expanded text:
quoque non immemor, in hujus mirabilis translationis quoque non immemor, in hujus mirabilis translationis celebrationem solemniter age. Sed quoniam tunc temporis ibidem positus sermonem nihilominus quem de virginitate super Anna et Simeone, imo quem de tribus professionibus Amphilochius Iconii praesul habuerat, interpretatus sum, et hunc quoque cum memoraquam spiritualia offerenda. Beatitudo tua in aeternum valeat mei memor, impetrantibus Dei sedes orationibus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
andulfo egregio et deo digno ep̃o capua¬
no. anastasius. exiguus apł̃ice sedis
bibliothecariꝰ in dño salutem. Quia sc̃a eccłia
cui uenerabilitas tua p̃esse decenter agnoscitur
beati stephani reliquiis et memona celebris et
insignis habetur. ac ꝑhoc iagno erga eius re¬
uerentiam sc̃itas tua flagrat affectu. ratũ duxi
penes mantuanã urbem. s et apłiec legationis
apud augustas explende causa degenis. translatio¬
nem ipsius sacri corporis grece conscͥptam. etͣ in¬
puso delatam latio. neq ame ante ꝓrsus inuen¬
tam. romano dare sermom.tueq pie destinare
uetiotiomi: quatinus ꝑhoc et ociositans ame ran¬
cor exeludẽtur: et latinitas tantoꝵ miracłoꝵ cog¬
nitione minime fraudaretur. Accidit autem ut
etiam suꝑ hoc ap̃fate urbis ep̃o obnixe roga¬
rer: eo quod illic huiꝰ martiris habeatur tem¬
plum honeste qualitatis constructum. Suscipe
forte hactenus ignorasti comꝑies. Latide ᷤ auc¬
tor dignas repende: diemq anniuersarium. mei

Expanded text:
ANDULEO egregio et Deo digno episcopo Capuano, ANASTASIUS exiguus Apostolicae bibliothecarius, in Domino salutem. 1. Quia sancta Ecclesia, cui Venerabilitas tua praeesse decenter agnoscitur, beati Stephani reliquiis et memoria celebris et insignis habetur, ac per hoc magno erga ejus reverentiam Sanctitas tua flagrat affectu; ratum duxi, penes Mantuanam urbem Sedis apostolicae legationis apud Augustos explenda causa degens, Translationem ipsius sacri corporis graece conscriptam, ac ex improviso delatam, latineque nusquam a me ante prorsus inventam, romano dare sermoni, tuaeque piae destinare devotioni: quatenus per hoc et otiositatis a me rancor excluderetur, et latinitas tantorum miraculorum cognitione minime fraudaretur. Accidit autem, ut etiam super hoc a praefatae urbis incolis obnixe rogarer, eo quod illic hujus martyris habeatur templum, honesta qualitate constructum. 2. Suscipe forte hactenus ignorasti, comperiens, laudes auctori dignas repende: diemque anniversarium, mei
Abbreviated transcription (Latin):
quillitas mentis illum secuta ẽ: ut sicut
ip̃emet mͥ referebat. ultra quam dic̃tu¬
mͥ credibile sit. subito alius fieret ab eo qͥ
fuit. Itaq omnis illa temptatio penitus
euanuit: nec quicquam huitismodi in
se ult̾ius sensit.
iebant p̃terea ab anselmo plurima
in hunc modum: quȩ nos breuita¬
q studentes. ex industͥa p̃t̾imus. Silentio
qͦ p̃t̾ire placuit. innumeros hoĩes tam
ꝑ lauaturam manuum eius. ꝗͣ ꝑ reliqͥ¬
as cyborum eius de ante illum clam eo
subtractas. a diu̾sis langoribꝰ et maxime
febbꝰ curatos: dispensante deo sua dona
iuxta mitum fidei cuiusq. Nã si cuncta q̃
inde auracisfimis uiris accepimus. deᷤ¬
cͥbe uellemus: loquacitati potius quam
rerum gestarum simplici narrationi noᷤ
oꝑam dare. ut reor iudicari possemus.
Qt ꝓpt̃ ne nimis longum faciamus hu¬
iuscemodi immorando: istis omissis ten¬
damus ad alia. u erum ne inculta or̃o
ꝓlixa sui continuatiõe legentes seu au¬

Expanded text:
quillitas mentis illum secuta est, ut, sicut quillitas mentis illum secuta est, ut, sicut ipsemet mihi referebat, ultra quam dictu credibile sit, subito alius fieret ab eo qui fuit. Itaque omnis illa tentatio penitus evanuit, nec quidquam hujusmodi in se ulterius sensit. 53. Fiebant praeterea ab Anselmo plurima in hunc modum, quae nos brevitati studentes ex industria praeterimus. Silentio quoque praeterire placuit innumeros homines tam per lavaturas manuum ejus, quam per reliquias ciborum ejus de ante illum clam eo subtractas, a diversis languoribus, sed maxime febribus curatos, dispensante Deo sua dona juxta meritum fidei uniuscujusque. Nam si cuncta quae inde a veracissimis viris accepimus describere vellemus, loquacitati potius quam rerum gestarum simplici narrationi nos operam dare ut reor judicari possemus. Quapropter ne nimis longum faciamus hujuscemodi immorando, istis omissis, tendamus ad alia. Verum ne inculta oratio prolixa sui continuatione legentes seu au
Abbreviated transcription (Latin):
genio acer: et quibusdam ꝑplexis questi¬
onib inuoluerat animum: nec re ꝑire
quenquam poterat qui eas sͥ ad uotum
euolueret. Loquens gͥcum anselmo ac
nodos sui cordis deꝓmens: omnia q̃ de¬
siderabat ab eo sine scrupulo disceptatio
niiio illius amore deuinctus. Dehinc
gͦ cum eius allocutiõe familiariter poti¬
retur. illectus. illectus ad contemptũ se¬
culi emenso breui spatio becci monachꝰ
factus est. Cuius conuersatiom simul
in tantam illum temptationis ꝓcellã
dem̃sit: ut succedentitib sͥ uaniis cogi¬
tõnũ tumultib. uix m̃tis suȩ compos
existẽt. Transierunt in hoc dies quidã:
et se ip̃a immanior fiebat temptatio
eadem. Turbatus gͦ et m̃te confusus an¬
selmum adiit: animiq sui fluctus ill
exposuit. At ip̃e cum singula intellexis¬
set: hoc solum pio affectu. scilicet consu¬
lat tͥ d̾s. ei respondit: ilicoq fr̃em a se
dimisit. Euestigio autem tanta tran¬

Expanded text:
ingenio, et quibusdam perplexis quaestiingenio, et quibusdam perplexis quaestionibus involverat animum, nec reperire quemquam poterat qui eas sibi ad votum evolveret. Loquens igitur cum Anselmo, ac nodos ei sui cordis depromens, omnia quae desiderabat ab eo sine scrupulo deceptionis nimio illius amore devinctus. Dehinc ergo cum ejus allocutione familiarite potiretur, illectus ad contemptum saeculi emenso brevi spatio, Becci monachus factus est. Cujus conversioni simul in tantam illum tentationis procellam demersit, ut, succedendibus sibi variis cogitationum tumultibus, vix mentis suae compos existeret. Transierunt in hoc quidam dies, et seipsa semper fiebat immanior tentatio eadem. Turbatus ergo et mente confusus Anselmum adiit, animique sui fluctus illi exposuit. At ipse cum singula intellexisset, hoc solum pio affectu, « scilicet consulat tibi Deus! » ei respondit, illicoque fratrem a se dimisit. Evestigio autem tanta tran
Abbreviated transcription (Latin):
iudicis sententia dampni subibit. ut qm̃
ipse inuitapresenti uoluntati nullius:
null us qͦ in futurum uelit aut debeat
concors ẽẽ uoluntati illius. Eadem quip¬
pe mensura qua quisq aliis m̃s fuit. re¬
bat honerosꝰ existere: etiam sia monasti¬
& insticutionis austentate. hac decausa
deberet aliquantulum temꝑare. Et qͥ¬
dem ut eum discretionis ordo docebat. ñ¬
nunquam ab ip̃a seueritate aliis con¬
descendendo temꝑabat. In quo quid hi
sensuri sint qui pꝰ nos ista fortassis lectu¬
n uel audituri sunt: p̃scire ñ possumus
Nos tñ qui uite illius modum scire
meriumus: magis in eo laudandum
estimamus. quod a rigore sui ꝓpositi
aliquando ꝓ ratione descendebat: qũa
si continue in ip̃o rigidus indiscrete ꝑ¬
sistẽt. Ratiõẽ siquidem agi uirtutis ẽ
uitii uͦ contra.
rꝗter hȩc quidam dencus etate iuue¬
nis boso nomine beccum uenit: abb̃is col¬
loquium expetens. E rat. tram idem in

Expanded text:
judicis sententia damni subibit, ut quoniam judicis sententia damni subibit, ut quoniam ipse in vita praesenti voluntati nullius; nullus quoque in futura velit, aut debeat concors esse voluntati illius. Eadem quippe mensura, qua quisque aliis mensus fuerit, rebat onerosus existere, etiam si a monachicae institutionis austeritate hac de causa deberet aliquantulum temperare. Et quidem ut eum discretionis ordo docebat, nonnunquam ab ipsa severitate aliis condescendo temperabat. In quo quid hi sensuri sint qui post nos ista fortasssis lecturi vel audituri sunt, praescire non possumus. Nos tamen qui vitae illius modum scire meruimus, magis in eo laudandum aestimamus, quod a rigore sui propositi aliquando pro ratione descendebat, quam si continue in ipso rigidus indiscrete persisteret. Ratione siquidem agi virtutis est, vitii vero contra. 52. Inter haec quidam clericus aetate juvenis, Boso nomine, Beccum venit, abbatis colloquium expetens. Erat enim idem acer
Abbreviated transcription (Latin):
t tñ de gr̃a quam meruerat apud
homines. ñ multum his qui mo¬
res illius nouere mirandum uideo: ꝓp¬
terea qd̃ quedam appetibilis suauitas
uͦcunq erat. ex conuersatiõe eius em̃ge¬
bat. quȩ in amicitiam ipsius ac famili¬
artatẽ cunctos agebat. Ipsius etenim
studii semꝑ erga omnes exciterat. ut ea po¬
tissimum ageret: quȩ alii magis cõmo¬
da ẽẽ posse intelligebat. Unde cum int̃¬
rogaretur quid emolumenti acquire¬
rent. qui seruata equitate aliorum uo¬
luntati in quibuscunq: possent concor¬
dare satagerent: quidue detͥm̃ti incur¬
rerent. qui suam potius quam alioꝵ
uoluntatem implere studerent: hoc
mͦ respondebat. Q̾ aliorum uolunta¬
T concordare ꝑ omnia in bono nitit᷑.
hoc apud iustum udicem deum mere¬
tur: ut quemadmodum ip̃e aliorum
uoluntat in hac iita. ita ds et omnia
secum suȩ uoluntat concordent in alia
uita. Qui uͦ aliorum uoluntate contẽp¬
ta. suam implere contendit: id eiusdem

Expanded text:
Attamen de gratia quam meruerat apud Attamen de gratia quam meruerat apud homines, non multum his qui mores illius novere mirandum video, propterea quod quaedam appetibilis suavitatis ubicunque erat ex conversatione ejus emergebat, quae in amicitiam illius ac familiaritatem cunctos agebat. Ipsius etenim studii semper erga omnes exstiterat, ut ea potissimum ageret, quae aliis magis commoda esse posse intelligebat. Unde cum interrogaretur quid emolumenti acquirerent, qui servata aequitate aliorum voluntati, in quibuscunque possent concordare satagerent; quidve detrimenti occurrerent, qui suam potius quam caeterorum voluntatem implere studerent, hoc modo respondebat: « Qui aliorum voluntati concordare per omnia in bono nititur, hoc apud justum judicem Deum meretur, ut quemadmodum ipse aliorum voluntati in hac vita, ita Deus et omnia secum suae voluntati concordent in alia vita. Qui vero aliorum voluntate contempta suam implere contendit, id ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
plura: U icit pietas pectus humilitatiᷤ.
et ꝓ homine dm̃ postulaturꝰ. matutino
tp̃r missam secretius celebrat. Admittit᷑
eger: & quam petebat aquam de manu
um accepit. Quȩ in potum ilico sumpta.
& hominem morbidum integerrime sa¬
nitati restituit: & in laudem di multoꝵs
ora dissoluit. Clam itaq uirum qui uene¬
rat. a se anselmus emisit:denuntians e
m nomine domini.ne unquam hoc fa¬
ctum sͥ ascribet: s sola diuina miseratioe
ꝑfectum eẽ cercissime sciret: et hoc ita ẽẽ
tacita funditus m̃tiõe suȩ ꝑsonȩ. scisci¬
tantib responderet.
uo etiam temꝑe quidam fr̃ de cong̃¬
gatiõẽ ualida corꝑis infirmitate ꝑ¬
cussus. ad extrema deductus ẽ. Huic in
somno quidam asticit. et qd uitam
atq salutem recuꝑaret: si aqua ab an¬
selmo scĩficata asꝑgeretur ip̃i ꝓmisit.
Eger uͦ anselmum se uisitantem solita
restituitus ẽ. Hȩc ꝓ ostendenda gratia
um: paucis interim dicta sunt.

Expanded text:
plura? Vicit pietas pectus humilitatis, plura? Vicit pietas pectus humilitatis, et pro homine Deum postulaturus matutino tempore missam secretius celebrat. Admittitur aeger, et quam petebat aquam de manu viri accepit. Quae in potum illico sumpta, et hominem morbidum integerrimae sanitati restituit, et in laudem Dei multorum ora dissolvit. Clam itaque virum qui venerat a se Anselmus emisit, denuntians ei in nomine Domini ne unquam hoc factum sibi ascriberet, sed sola divina miseratione perfectum esse certissime sciret, et hoc ita esse tacita funditus mentione suae personae sciscitantibus responderet. 50. Quo etiam tempore quidam frater de congregatione, valida corporis infirmitate percussus, ad extrema deductus est. Huic in sommo quidam astitit, et quod vitam atque salutem recuperaret, si aqua ab Anselmo sanctificata aspergeretur, ipsi promisit: aeger ergo Anselmum se visitantem secundurestitutus est. 51. Haec pro ostendenda gratia viri paucis interim dicta sint.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eum curati sunt.
uidam gͥuir nobilis et strenutis in
consimo pontiui: ac flandnȩ p̃poteis
habebatur. Hĩc in corꝑe lepra ꝑcussus.
eo maiori merore afflictus ẽ: quo se et a
suis contra dignitatẽ natalium suorum.
ꝓ obscenitate tanti mali despici deseriq
uidebat. C onuersꝰ itaq ad deum ẽ: & cre¬
bris or̃onib cum elemosinarum largiti¬
omb. opem ab eo p̃cabatur. Ana gͥ no
ctium ꝑuisum quidam apparuit. mo¬
nens ut si pͥstinȩ sanitat restitui uellet.
beccum iret: et apud abb̃em anselmum
efficeret. quatinus aquam unde mantis
int̃ missam suam lauaret. in potum illi
conferret. Qͥ insioni credulus. qͦ moue¬
batur impiger tetendit: atq anselmo cur
aduenit. secrete innotuit. Stupet ille ad
uerba: et hominem ut a talib desistat.
multis modis adiurat. At ip̃e in p̃cib
ꝑstat. et multomagis ut sͥ misereatur.
exorat: ne patiatur.ut ea medicina frau¬
detur: unde sibi salutem celerem affu¬
turam ꝓ diuino ꝓmisso credebat. Qͥd

Expanded text:
 eum curati sunt. Quidam igitur vir nobilis et strenuus in confinio Pontivi ac Flandriae praepotens habebatur. Hic in corpore lepra percussus, eo majori moerore afflictus est, quo se et a suis contra dignitatem natalium suorum pro obscenitate tanti mali despici deserique videbat. Conversus itaque ad Deum est, et crebris orationibus cum eleemosynarum largitionibus opem ab eo visum quidam apparuit, monens ut si pristinae sanitati restitui vellet, Beccum iret, et apud abbatem Anselmum efficeret quatenus aquam, unde manus inter missam suam lavaret, in potum illi conferret. Qui visioni credulus quo monebatur, impiger tendit, atque Anselmo cur adveniret secreto innotuit. Stupet ille ad verba, et hominem ut talibus desistat multis modis adjuvat. At ipse in precibus perstat, et multo magis ut sibi misereatur exorat, nec patiatur ut ea medecina fraudetur, unde sibi celerem salutem ad futuram pro divino promisso credebat. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
stis: ut uobiscum in fallor tacita cogitati¬
one dicatis. Honne cor nr̃m ardens erat
innobis. dum loqueret᷑ nobis: Quoqi¬
ens ex hoc audicorio. et qui tepidus forsi¬
tan incͦiuit: ñ mediocrit inslaminatus
exiuit. Ignitũ enim cius eloquiũ uchem̃ter
et quis non illud diligeret: quis ñ ad illud.¬
et ꝑ illud dilectione fraglaret: felix ꝓide
qui sic in om̃ib et int̾ om̃s requiem inue¬
nit: sicagnum sequitur quocq ierit. Felir
qui sic mulaiplicium incricoꝵ p̃mia recipit.
ut mulco magis nichil ei iam desit inulla
glia: cui nichꝰ in ulla grã ante defucrit. Q cte¬
rum suꝑ bis om̃ib diuisionib gratiarum
fraternitatem urrĩm ad moneo diledissumr
sic in ipso tanto et tamp̃cioso uase electionis
milulgencie concessorem: gre largitorem: gle¬

Expanded text:
stis, ut vobiscum, ni fallor, tacita cogitatistis, ut vobiscum, ni fallor, tacita cogitatione dicatis: Nonne cor nostrum ardens erat in via, dum loqueretur nobis? Quoties ex hoc auditorio, et qui tepidus forsitan introivit, non mediocriter inflammatus exivit? Ignitum ejus eloquium vehementer: et quis non illud diligeret? quis non ad illud dilectione flagraret? Felix proinde, qui sic in omnibus et inter omnes requiem invenit; sic Agnum sequitur quocumque ierit Felix qui sic multiplicium meritorum praemia recipit: ut multo magis nihil ei jam desit in ulla gloria, cui nihil in ulla gratia ante defuerit. Caeterum super his omnibus divisionibus gratiarum Fraternitatem vestram 1319 admoneo, dilectissimi, sic in ipso tanto, et tam pretioso thesauro indulgentiae concessorem, gratiae largitorem, gl
Abbreviated transcription (Latin):
giã eataas. Stc nimirũ locata uidecur in tu¬
to scĩe plenitudo: si sustineat eam humilitas.
foueat caritas. Onde etiam ñ ĩmerito. uiiiꝰ et
nonus ordo cherubin et seraphin appellantur:
quib nimirũ nõib ineisdem ordinib scĩe
plenitudo et ardor siue incensio cõm̃dant᷑
Nã cherubin quiđd plenitudinem scĩe: sera¬
phinaut ardentes uł incendentes aiunt de¬
signare. Qđ si credimus ad eosd ordines ꝑti¬
nere. cos quib inueniuntur coꝵdem in¬
tcrp̃cationes nominum conuenire: non
nos oportet. nec suꝑ his qͥdem ordinib
summis acq supremis ambigẽ. quin bea¬
tus pat̾ et pastor nr̃ locum habeat inutͦq
Nimirum quã plenus scientia fucrit: us¬
q hodic sciunt qui de plentudine cius
accipiunt. Qucmadmodũ autẽ uł magis
quã supͣ modum et amando arscrit. et
alios loquendo accenderit. uos pocissimũ
meministis. qui sepius expiendo proba¬

Expanded text:
gratia charitatis. Sic nimirum locata videtur in tugratia charitatis. Sic nimirum locata videtur in tuto scientiae plenitudo, si sustineat eam humilitas, foveat charitas. Unde etiam non immerito octavus et nonus ordo Cherubim et Seraphim appellantur, quibus nimirum nominibus in eisdem ordinibus scientiae plenitudo et ardor sive incensio commendatur. Nam Cherubim quidem plenitudinem scientiae, Seraphim autem ardentes, vel incendentes aiunt designare. Quod si credimus ad eumdem ordinem pertinere eos, quibus inveniuntur eorumdem interpretationes nominum convenire; non nos oportet, nec super hoc quidem ordinibus summis atque supremis ambigere, quin beatus Pater et pastor noster locum habeat in utroque. 21. Nimirum quam plenus scientia fuerit, usque hodie sciunt qui de plenitudine ejus acceperunt. Quemadmodum autem, vel magis quam supra modum et amando arserit, et alios loquendo accenderit, vos potissimum meministis, qui saepius experiendo proba
Abbreviated transcription (Latin):
uis iã pꝰ casũ eius cum suis utiq complicib
qui illi similis uoluit apparere. cetrros etiam
omnes ordines angeloꝵ. certissime suo cons¬
tet audori uoluntaria deuotione subeẽ: in¬
dr̃ residere. Maxime tñ hoc obscruandum
hominib: ut ipsi potissimum deo subdici
inueniant᷑ quint̃ homines amplius hono¬
at et p̾sideat ds̃. Necessaria siquid̃ maior hu¬
militas: uͥ fũit maior auctoritas. Quã nimir̃ in hoc
ipso de quo loquimur patre nr̃o. quanto pro¬
fundiorẽ et puriorẽ ꝓbauimus: tanto amplius
gratulamui: quod beata cius anima et in car¬
ne posita sedes suerit sapientie. quã firina et
stabilis: quã quieta et humilis tam etiam
acceptabilis. Deniq canto eciam firmius ar¬
bitramur: quod mulco magisiã carne solutd.
inter illas celestes sedes menerit apparere sub¬
limis. Iã uͦ ubi hunulitas ista p̃cesserit ñ inflabit
scĩã. s implebit: p̃scram si accesserit suꝑemineus

Expanded text:
mvis, jam post casum ejus, cum suis utique complicibus, mvis, jam post casum ejus, cum suis utique complicibus, qui illi similis voluit apparere, caeteros etiam omnes ordines Angelorum certissime suo constet Auctori voluntaria devotione subesse: vir residere. 20. Maxime tamen hoc observandum hominibus ut ipsi potissimum Deo subditi inveniantur, qui inter homines amplius honoat et praesideat Dominus, necessaria siquidem major humilitas, ubi fuerit major auctoritas. Quam nimirum in hoc ipso, de quo loquimur, Patre nostro, quanto profundiorem et puriorem probavimus, tanto amplius gratulamur, quod beata ejus anima, et in carne posita sedes fuerit sapientiae, quam firma et stabilis, quam quieta et humilis, tantum etiam acceptabilis. Denique tanto etiam arbitramur, quod multo magis jam carne soluta inter illas coelestes sedes meruerit apparere sublimis. Jam vero ubi humilitas ista praecesserit, non inflabit scientia, sed implebit, praesertim si accesserit supereminens
Abbreviated transcription (Latin):
ro dñationes gradu sublimiore illis etiã sibi
obedientib mira quadã potentia. et auctorita¬
te p̃mineant. Unde etiã int̃ homines ipsos cre
utilit̾ p̃sunt in sollicitudine ad ministratioĩs:
illos aut̃ ad dñationũ. qui ipsam magii obci¬
cucientia scĩtatis. Himirum de eiusmodi di¬
citor: qđ ipso iure mundicie dnint̃ homines
appellentur. Mec difficile ẽ animaduertere
Qualit̃ in hoc beato patre nr̃o parit hec utraq
conuenerint. Si quid et plurimis fr̃ib pastora¬
lẽ exhibuit sollicitudinẽ et apud omnẽ pe¬
ne eccł. am reuerentiam et auctoritatẽ obtmuit
singłarem. Eui enĩ sie credebatur. sic deferebat᷑
sic obtẽꝑbat᷑ areligiosis. ascłarib. apͥncipib
apontificib : Sequuntur chroni: quos n¬
mirum erinde nomen accepisse cognoui¬
ius. quod incis sedeat ds. Et sane pulcher¬
rima hee dispositio: siquid om̃i dñatione
sublimiꝰest et gliosius subiacere deo. Et qͣn¬

Expanded text:
ro dominationes gradu sublimiore illis etiam sibi ro dominationes gradu sublimiore illis etiam sibi obedientibus mira quadam potentia et auctoritate praeeminent. Unde etiam inter homines ipsos credteris fratribus praesunt in sollicitudine administrationis. Illos autem ad Dominationes, qui ipsam magis obedireverentia sanctitatis: nimirum de ejusmodi dicitur, quod ipso jure munditiae dii inter homines appellentur. Nec difficile est animadvertere, qualiter in hoc beato Patre nostro pariter haec utraque conveniant. Siquidem et plurimis fratribus pastoralem exhibuit sollicitudinem, et apud omnes pene ecclesias reverentiam et auctoritatem obtinuit singularem. Cui enim sic credebatur, sic deferebatur, sic obtemperabatur a Religiosis, a saecularibus, a principibus, a pontificibus? Sequuntur Throni, quos nimirum inde nomen accepisse cognovimus, quod in eis sedeat Deus. Et sane pulcherrima haec dispositio. Siquidem omni dominatione sublimius est et gloriosius, subjacere Domino. Et qua
Abbreviated transcription (Latin):
innotescat. Nã et lucerna cũ ad hoc magis
ut cetera uideantur accensa fuerit: latere cũ
ipsa ñ poterit. Hobisinterim comineinorasse
sufficiat. qđ m̃ito creditur iutroq cȩlestium
nuncioꝵ ordine consticutus: qui in utroq
docendi gen̾e fu̾it tã fidelis. tã efficax. tã deuo¬
tus. Sane ꝑ eos sp̃e quos untutes appellant.
mulaiplicia arunt signa fieri: ꝑ pocestates de¬
monia coherceri. Qđ si cisdem connumerant᷑
ordinib qͥ eisdem pollent oꝑib: liquet ꝓfecto
qđ ancutro eciam hoꝵ bernardus nr̃ crludit᷑.¬
magnifice siquid̃ mutrisq miraculis enitins
se cognoscitur: Inc̾ pͥncipatus et dñationes il¬
lua forsitan inteẽ idecur. quod cum ucriq
credantur electiseciam p̃cẽ spiritib: pͥncipa¬
tus tñ uelut ex officio ectis sucienda disponan:
et ranquã strenui quidã diuinoꝵ excrciauum
duces. in ipsa eos oꝑis xxecucione p̃cedant: por¬

Expanded text:
innotescat. Nam et lucerna cum ad hoc magis, innotescat. Nam et lucerna cum ad hoc magis, ut caetera videantur, accensa fuerit, latere tamen ipsa non poterit. Nobis interim commemorasse sufficiat quod merito creditur in utroque coelestium nuntiorum ordine constitutus, qui in utroque docendi genere fuerit tam fidelis, tam efficax, tam devotus. Sane per eos Spiritus, quos Virtutes appellant, multiplicia aiunt edi signa: per Potestates, daemonia coerceri. Quod si eisdem connumerantur ordinibus, qui eisdem pollent operibus: liquet profecto, quod a neutro etiam horum Bernardus noster excluditmagnifice in utrisque miraculis enituisse 1318 cognoscitur. Inter Principatus et Dominationes illud forsitan interesse videtur, quod cum utrique credantur electis etiam praeesse spiritibus, Principatus tamen velut ex officio caeteris facienda disponant, et tanquam strenui quidam divinorum exercituum duces in ipsa ejus operis executione praecedant. Por
Abbreviated transcription (Latin):
dñis stipendia ministiare terrena: et fidelit̃¬
decimas sine fraude: qui itistius poterat ctiã
nouẽ partes quã agricola fibi uł deciinã uen¬
dicare. Ipse enim ec terram condidit. et lacitos
dedit. t unes contulit laboranti: ipse et ĩ
suũ nͥ ibedederit merementũ. Sortili gos cuã
et corum sacrilega carmina studiose mone¬
bat oportere caueri: nec debere eos nocentes si¬
bi cum ñ possent gladiis. labiis in secdari: noc
fraudando inuicẽ in magnam ꝑniciem mo¬
dica lucra secłari: s illius meminisse. quicũ
diues ec̃t ꝓpt̃ nos facdus ẽ pauꝑ: et quia ei
derelictus ẽ pauꝑ. Ceterũ in paruis etiã refe¬
rendis. paruitas nr̃a deficiens. ad maiora doc¬
trinȩ cius insignia qñ sufficet: Itaq meliꝰ
arbitramur ei suarũ laudũ cedere portionẽ:
ut spiritalis eius doctrina. quẽ longe alia in¬
tentione scripsisse constat: ex litteris tñ ꝓpͥis

Expanded text:
dominis stipendia ministrare terrena, et fideldominis stipendia ministrare terrena, et fideldecimas sine fraude, qui justius poterat etiam novem partes, quam agricola sibi vel decimam vindicare. Ipse enim et terram condidit, et lacertos dedit, et vires contulit laboranti. Ipse etiam  dederit incrementum. Sortilegos etiam et eorum sacrilega carmina studiose monebat oportere cavere: nec debere eos nocentes sibi, cum non possent gladiis, labiis insectari, nec fraudando invicem in magnam perniciem modica lucra sectari: sed illius meminisse, qui cum dives esset, propter nos factus est pauper, et quia ei derelictus est pauper. 19. Caeterum in parvis etiam referendis parvitas nostra deficiens, ad majora ejus insignia quando sufficeret? Itaque melius arbitramur hanc ei suarum laudum cedere portionem, ut spiritualis ejus doctrina, quoniam longe alia intentione scripsisse constat, ex litteris tamen propriis
Abbreviated transcription (Latin):
subciliora ꝑcipiunt. et ea qͦq sinc inuidia ꝑ¬
fectis et capatiorib qͥbq cõmunicant: ut illi
quid hinc tnseant oã angłicũ ordinẽ⁊ obtine¬
ant isti int̃archanglos mansionẽ. Neutrum
aut̃ doctrine gents huic beatissimo pat̾ nr̃c
talia comparans. sublimia pponebat: nec mne¬
ruditis tñ. et paruulis condescende:e renue¬
bat. At illud in eo forsitan et tunc exditit mira¬
biliꝰ. et nunc sapit dulcius: qđ uidebatur hu¬
milius. Quotiens nos et audire tune delecta¬
bat et nunc meminisse delectat: quẽ ad modũ
ille homines rusticanos. et inulierculas paupe¬
res ad ꝯgrua sͥhũitatis officia pro uocabat. Ni¬
mirũ docebat illos. cũ uieino ald. suus ut asso¬
alias forsitan occupatus ñ p̃parauerat escas. cũ
caritate cum uocare addol ra. magnammit᷑ ei
legumina modica inittere: et erigua cõmunt¬
gredi indulgentię salutaris. Cerrenis etiam

Expanded text:
percipiunt, et ea quoque sine invidia perpercipiunt, et ea quoque sine invidia perfectis et capacioribus quibusque communicant. Et illi quidem hinc transeunt ad angelicum ordinem, obtinent isti inter Archangelos mansionem. Neutrum autem doctrinae genus huic beatissimo Patri nostlibus spiritualia comparans, sublimia proponebat: nec ineruditis tamen et parvulis condescendere renuebat. At illud in eo forsitan tunc exstitit mirabilius, et nunc sapit dulcius, quod videbatur humilius. Quoties enim et nos audire delectabat, et nunc meminisse delectat, quemadmodum iste homines rusticanos, et mulierculas pauperes ad congrua sibi humanitatis officia provocabat? Nimirum docebat illos, cum vicino alteri suus, ut assoalias forsitan occupatus, non praeparaverat escas, cum charitate eum vocare ad olera; magnanimiter ei legumina modica mittere, et exigua communigredi indulgentiae salutaris. Terrenis etiam