comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si me inquit scirecis & patrem meum
sciretis. ñ qr pat̾ ẽ filius. s qr patri si¬
milis ẽ filius. Erubescat arrianus:
Grãs dño. qr & ipse arrianus secessit
ab errore sabelliam. & ñ ẽ patri passi¬
anus. Ñ dicit ipsum patrem inditum
carne uenisse ad homines ipsum ẽẽ
passum. ipsum resurrexisse. ⁊ qͦdammͦ
ad se ascendisse. N hoc dicit. Agnoscit
aliam substantiam : Si dissimilis eẽt.
nunqͥd diceret discipłis suis. qui me
uidet uidet & patrem: Nunqͥd dic̾et
iudeis. si me sciretis & patrẽ meũ sciretis:
Unde hoc uerum eẽt. nisi ẽet & illud
uerum. ego & pater unum sumus: Hȩc
uerba locutus ẽ iħc ingazophilatio. do¬
cens in templo. Magna fiducia. sine
timore. Non enim pateret᷑ qͦd nolet.
qui nec nasceret᷑ si nollet. Deniq quid
sequit᷑: & nemo app̾hendit eum. quia
ñdum uenerat hora eiꝰ. Hoc item non¬
nulli cum audiunt sub fato fuisse dim̃
crederes fatum. Si fatum sic̃ ñ nulli

Expanded text:
Si me, inquit, sciretis, et Patrem meum Si me, inquit, sciretis, et Patrem meum sciretis, non quia Pater est Filius, sed quia Patri similis Filius. Erubescat arianus. Gratias Domino quia et ipse arianus recessit ab errore sabelliano, et non est patripassianus: non dicit ipsum Patrem indutum carne venisse ad homines, ipsum esse passum, ipsum resurrexisse, et quodammodo ad se ascendisse; hoc non dicit: agnoscit aliam substantiam? Si dissimilis esset, numquid diceret discipulis suis, Qui me vidit, vidit et Patrem? numquid diceret Judaeis, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis? Unde hoc verum esset, nisi et illud verum, Ego et Pater unum sumus? 8. Haec verba locutus est Jesus in gazophylacio docens in templo: magna fiducia, sine timore. Non enim pateretur quod nollet, qui nec nasceretur si nollet. Denique quid sequitur? Et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Hoc item nonnulli cum audiunt, sub fato fuisse Domincrederes fatum! Si fatum, sicut nonnulii
Abbreviated transcription (Latin):
ane. Neq me scitis neq patrem meum.
qr si me sciretis. & patrem meũ sciretis:
Qͥd ẽs sciretis & patrem meum sciretis.
nisi ego & pat̾ unum sumus : quando
uides aliquem alicui similẽ intendat
caritas ur̃a. cotidiana locutio ẽ. nͨ sit
uob arduum q eẽ aduertitis usitatũ:
qͣndo gͥ uides aliquem alicin similem.
nosti cuius similis sit. ammirans dicis:
Quomodo iste homo similis ẽ. illi homing:
Hoc ñ diceres: nisi duo ẽẽnt. hic ille qͥ
eum ignorat. cui tu istum similem dicis.
itane inquit similis ẽ: Q̾tu ad eum:
Qͥd enim: tu illum ñ nosti: At ille. non
noui inquit. Iam tu ut illum qͦm nescit.
ei notum facias ex p̾sente qͦm cernit. res-¬
pondes & dicis. Hunc uidisti: illum ui¬
disti. N utiq qr hoo dixisti unum eẽ
asseuerasti & duos negasti. s ꝓpt̾ simi¬
licudinẽ tale dedisti responsum. Istũ
nosti: illum nosti. Ualde enim similis
ẽ: & nichil diftat omnino. Hinc ⁊ dñs.

Expanded text:
ane: Neque me scitis, neque Patrem meum; ane: Neque me scitis, neque Patrem meum; quia si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Quid est, si me sciretis et Patrem, meum sciretis, nisi, ego et Pater unum sumus? Quando vides aliquem alicui similem: intendat Charitas vestra, quotidiana locutio est; non sit vobis arduum quod esse advertitis usitatum: quando ergo vides aliquem alicui similem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomodo iste homo similis est illi homini! Hoc non diceres, nisi duo essent. Hic ille qui eum ignorat, cui tu istum similem dicis: Itane, inquit, similis est? Et tu ad eum: Quid enim, tu illum non nosti? At ille: Non novi, inquit. Jam tu, ut illum quem nescit, ei notum facias ex praesente quem cernit, respondes et dicis: Hunc vidisti, illum vidisti. Non utique quia hoc dixisti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter similitudinem tale dedisti responsum, Istum nosti et illum nosti; valde enim similis est, et nihil distat omnino. Hinc et Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
nors unus ẽ solus: ipse ẽ pat̾ qͥ filius:
Inerrore arrianor alius ẽ. quidẽ pater.
alius filius: s ipse filius ñ solum alius.
s etiam aliud ẽ. Tx̾ inmedio quid: Pat̾¬
anum. exclude & arrianum. Pat̃ pat̾ ẽ.
filius filius ẽ. alius. ñ aliud. qr ego & pat̾
inquit unum sumus. sicut᷑ hesterno
die qͣntum potui commendaui. Cum
audit sumus. abscedat confusꝰ sabellia¬
nus. Gum audit unum. abscedat con¬
fusus arrianus. Gub̃net catholicus
int̾ utrumq fidĩ suȩ nauigium. qm̃
cauendum ẽ. inutroq naufragium:
die gͦ tu q̃ dicit eugłm. ego ñ pater
unum sumus. Non gͦ diu̾sum qr unum.
ñ unus qr sumus. Paulo ante dixit iudici¬
um meum uerum ẽ. qr solus ñ sum. s
ego & qui me misit pat̾: tanqͣm dicer&:
Iđo iudicium meum uerum ẽ. qr filius
di sum. qr uerum loquor. qr ipsa ueritas
ego sum. Isti carnalit̾ intelligentes: dixe¬
runt. Ubi ẽ pat̾ tuus: Modo audi arri-¬

Expanded text:
norum unus est solus, ipse est Pater qui Filius: norum unus est solus, ipse est Pater qui Filius: in errore Arianorum, alius est quidem Pater, alius Filius; sed ipse Filius non solum alius, sed etiam aliud est: tu in medio quidanum, exclude et arianum. Pater, Pater est; Filius, Filius est: alius, non aliud; quia ego et Pater, inquit, unum sumus , sicut etiam hesterno die, quantum potui, commendavi. Cum audit, sumus, abscedat confusus sabellianus; cum audit, unum, abscedat confusus arianus: gubernet catholicus inter utrumque fidei suae navigium, quoniam cavendum est in utroque naufragium. Dic ergo tu, quod dicit Evangelium, Ego et Pater unum sumus. Non ergo diversum, quia unum; non unus, quia sumus. 7. sum, sed ego et qui misit me Pater: tanquam diceret, Ideo judicium meum est verum, quia Filius Dei sum, quia verum loquor, quia ipsa veritas ego sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt, Ubi est pater tuus? Modo audi, ari
Abbreviated transcription (Latin):
Tollamus u̾bum quo notata ẽ infidelitas
audientium. & ipsa sententia ẽ. Iam hes¬
terno die commendauimꝰ caritati ur̃ȩ.
& diximus sententias ioħis euglistȩ qͥb
nobis narrat q a dño didicit. nec discu-¬
ciendas fuisse si fieri posset: nͥ hereticoꝵ
commenta compellerent. Breuit gͦ hestͥno
die insinuauimus caritati ur̃ȩ eẽhereticoᷤ
qui uocant᷑ patripassiani: uł a suo auc̃¬
hore sabelliam. hi dicunt eẽ ipsum patrẽ
qui ẽ filius: nomina diuersa. unam uͦ ẽẽ
psonam. Cum uult pat̾ ẽ inquiunt: cum
uult filius ẽ. tamen unus ẽ. Item sunt alii
heretici qui uocant᷑ arriani. confitentur
quidem unicum patris filium dñm nr̃m
lum patris. eum qui pat̾ ẽ. ñ eẽ. filiũ.
cum qui filius ẽ. ñ ẽẽ patrem. Confitent᷑
generationẽ. s negant equalitatẽ. Nos.
idẽ catholica fides ueniens de dootrina
apłorum. plantata in nobis. ꝑ seriem suc¬
cessionis accepta sana ad posteros trans

Expanded text:
tollamus verbum quo notata est infidelitas tollamus verbum quo notata est infidelitas audientium, et ipsa sententia est. 6. Jam hesterno die commendavimus Charitati vestrae, et diximus sententias Joannis evangelistae, quibus nobis narrat quod a Domino didicit, nec discutiendas fuisse si fieri posset, nisi haereticorum commenta compellerent. Breviter ergo hesterno die, insinuavimus Charitati vestrae, esse haereticos qui vocantur Patripassiani, vel a suo auctore Sabelliani: hi dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius; nomina diversa, unam vero esse personam. Cum vult, Pater est, inquiunt; cum vult, Filius: tamen unus est. Item sunt alii haeretici qui vocantur Ariani. Confitentur quidem unicum Patris Filium Dominum nolium Patris; eum qui Pater est non esse Filium, eum qui Filius est non esse Patrem: confitentur generationem, sed negant aequalitatem. Nos, id est, catholica fides veniens de doctrina Apostolorum, plantata in nobis, per seriem successionis accepta, sana ad posteros transm
Abbreviated transcription (Latin):
ostende nobis patrem. & sufficit nobis.
Quasi diceret. Ipsi te iam nouimꝰ. appi¬
riusti nob̾. uidimus te. dignatꝰ es eligen
nos. sequuci sumus te : mirabilia tua ui¬
dimus. uerba salutis audiuimus. p̃ce¬
ta tua suscepimus. ꝓmissa speramus
Multum nobis conferre p̾sentia tua
ipse dignatus es : s tamen cum te no¬
uerimus. qr patrem ñdum nouimus.
inflaminamur desiderio illius uiderdi
qͦm ñdum nouimus. ac ꝑ hoc quia te
nouimus. s ñ nob̾ sufficit donec & pa¬
trem nouerimus: ostende nob̾ patrẽ
& sufficit nob̾. Q̾ dñs ut scirent ñ
se nosse qͤ se putabant iam nosse: ait¬
tanto temꝑe uob̾cum sum & me nes¬
citis philippe : Qui uidet me. uidec
& patrem. N unquid habet ista sencei¬
tia u̾bum dubitationis: Nunqͥd dixit.
qui me uidit. forsitan uidit & patre
Q ã : quia fidelis audiebat. ñ fidei ꝑsi¬
cutor: ido ũ erat dñs increpator. sed
doctor. Qui me uidot uidet & parti
e hic si me sciretis. & patrem meũ sciretis.

Expanded text:
ostende nobis Patrem, et sufficit nobis: quasi diceret, Et ipsi te jam novimus, apparuisti nobis, vidimus te, dignatus es eligere nos, secuti sumus te, mirabilia tua vidimus, verba salutis audivimus, praecepta suscepimus, promissa speramus; multum nobis conferre praesentia tua ipse dignatus es: sed tamen cum te noverimus, quia Patrem nondum novimus, inflammamur desiderio illius videndi quem nondum novimus: ac per hoc quia te novimus, sed non nobis sufficit, donec et Patrem noverimus; ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Et Dominus ut scirent non se nosse quod se putabant jam nosse: Tanto tempore vobiscum sum, et me nescitis? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem . Numquid habet ista sententia verbum dubitationis? numquid dixit, Qui me vidit, forsitan vidit et Patrem? Quare? Quia fidelis audiebat, non fidei persecutor: ideo non erat Dominus increpator, sed doctor. Qui me vidit, vidit et Patrem; et hic, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis:
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ pati nollet: ñ pateret᷑. Siñ pateretur:
sanguis ille ñ funderet᷑. Si sanguis ille ñ
funderet᷑: mundus ñ redimeret᷑. A gamiꝰ
itaq grãs & potestati diuinitatis: imise¬
rationi infirmitatis eiꝰ: & de occulta po¬
tentia qͣm iudei ñ nouerant unde illis
modo dictum ẽ. neq me nostis neq pa¬
trem meum: & de carne suscepta quam
iudei nouerant. & cuius patriã sciebant.:
unde illis alio loco dixit. & me nostis
& unde sim scitis: utrumq nouerimus
in xͦ. & unde equalis ẽ patri. & unde illo
maior ẽ pat. Illud u̾bum ẽ. illud caro. illud

Expanded text:
Si ergo pati nollet, non pateretur; sed si non pateretur, sanguis illius non funderetur; si sanguis ille non funderetur, mundis non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus, de occulta potentia, quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est: « Neque me nostis, neque Patrem meum. » Et de carne suscepta, quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant. Unde illis alio loco dixit: « Et me scitis, et unde sim scitis. » Utrumque noverimus in Christo, et unde aequalis Patri, et unde illo major est Pater: illud Verbum est, illud caro; illud Deus
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xͥ ubi ait egosum
lux mundi. qui me seqͥt᷑
ñ ambulabit in tenebris. sed
habebit lumen uitȩ: hesterno die qui
affuistis diu disputatum eẽ memmistis:
Et si adhuc uelimus de illo lumine
disputare: diu loqui possumus. Nam
ñ possumus explicare compendio. Itaq
fr̃s mei sequamur xp̃m lumen mundi:
ne ambulemus intenebris. Tenebre
mnetuendȩ sunt morum: ñ oculorum:
Q si ocłoꝵ. ñ ex teriorum s interiorũ:
unde discernitur ñ album ⁊ ingrum.

Expanded text:
 ubi ait, Ego sum lux mundi: qui me sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae , hesterno die qui adfuistis, diu disputatum esse meministis: et si adhuc velimus de illo lumine disputare, diu loqui possumus; nam non possumus explicare compendio. Itaque, fratres mei, sequamur Christum lumen mundi, ne ambulemus in tenebris. Tenebrae metuendae sunt, morum, non oculorum: et si oculorum, non exteriorum, sed interiorum, unde discernitur non album et nigrum,
Abbreviated transcription (Latin):
solum nͨ dm̃ factum hominẽ. aut ita
dm̃ ut in sua diuinitate mutabilem.
aut ita dm̃ ut ñ & hominẽ: ã fide
naufragauerunt. & de portu ȩccłiȩ
ꝓiecti sunt: ne in quietudine sua na¬
ues secum positas frangerent. Quȩ
res coegit. ut ⁊̃ nos minimi & qͣntum
ad nos ꝑtinet ꝓrsus indigni. qͣntum
aut̾ ad illius miscđiam in aliquo dispẽ¬
satoꝵ eiꝰ numero constituti. nͨ uob̾ tace¬
amus q̃ aut intelligatis mecumq gau¬
deatis. aut si intelligere ñdum ualetis.
credendo securi inportu maneatis. Dicã
gͦ. Capiat qui pot̾. credat qͥ ñ pocest:
tamen dicam qđ ait dñs. Uos secundũ
carnẽ iudicatis. ego ñ iudico qͦm qͣm:
aut mͦ aut scd̃m carnem.S & si ego

Expanded text:
solum, non Deum factum hominem, aut ita solum, non Deum factum hominem, aut ita Deum ut in sua divinitate mutabilem, aut ita Deum ut non et hominem; a fide naufragaverunt, et de portu Ecclesiae projecti sunt, ne inquietudine sua naves secum positas frangerent. Quae res coegit ut etiam nos minimi, et quantum ad nos pertinet prorsus indigni, quantum autem ad illius misericordiam in aliquo dispensatorum ejus numero constituti, non vobis taceamus quod aut intelligatis, mecumque gaudeatis; aut si intelligere nondum valetis, credendo securi in portu maneatis. 7. Dicam ergo; capiat qui potest, credat qui non potest: tamen dicam quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam, aut modo, aut secundum carnem. Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
nos aut caꝑe posse cum cogitamus aut
capi cum dicimus. Qr̃ ista dixr forte
enim pꝰ ħ uerba quisqͣm mͥ iuste dicat:
Pone gͦ codicem. Qͦd excedit mensuram
tuam quid sumis in manum tuam :
Qͥa ei committis linguam tuam: Ad hoc
respondeo. Multi heretiei habundant. &¬
adhoc eos d̾s habundare ꝑmisit. ne sẽꝑ
lacte nutriamur. & imbruta remaneamtꝰ¬
infantia. Quia enim ñ intellex erunt
qͦm cõmendaret᷑ diuinitas xͥ. sapuerunt
sicut uoluerunt. N aut̃ recte sapiendo.
fidelib catholicis questiones molestissi¬
mas intulerunt. Ceperunt exagitari &
fluctuare corda fidelium. Iam tunc
necessitas facta ẽ sp̃italib uiris. qui
lexerant : ut contͣ arma diaboli. xp̃i
arma ꝓferent. & de xp̃i diuinitate
aduerꝰsus falsos fallacesq doctores qͣn¬
tis possent uirib aꝑtissima conflicta¬
tione pugnarent: nec cum ipsi tace¬
rent alii ꝑirent. Quicumq enim
tantum ẽẽ xp̃m solum ut ipse sit pa¬

Expanded text:
nos aut capere posse cum cogitamus, aut nos aut capere posse cum cogitamus, aut capi dum dicimus. 6. Quare ista dixi? Forte enim post haec verba quisquam mihi juste dicat: Pone ergo codicem. Quod excedit mensuram tuam, quid sumis in manum tuam? quid ei committis linguam tuam? Ad hoc respondeo: Multi haeretici abundant, et ad hoc eos Deus abundare permisit, ne semper lacte nutriamur, et in bruta infantia remaneamus. Quia enim non intellexerunt quomodo commendaretur divinitas Christi, sapuerunt sicut voluerunt: non autem recte sapiendo, fidelibus catholicis quaestiones molestissimas intulerunt; coeperunt exagitari et fluctuare corda fidelium. Jam tunc necessitas facta est spiritualibus viris, qui lexerant, ut contra arma diaboli Christi arma proferrent: et de Christi divinitate adversus falsos fallacesque doctores, quantis possent viribus, apertissima conflictatione pugnarent; ne cum ipsi tacerent, alii perirent. Quicumque enim tantum esse Christum solum, ut ipse sit Pa
Abbreviated transcription (Latin):
tifte. uitulo reputatꝰ ẽ : quia magna
uictima uitulus erat in sacrificiĩs sa¬
cerdotum. Marco homo xͦ merito assig¬
natus ẽ: qr neq de regia potestate ali-¬
quid dixit. neq de sacerdotali cepit.s
tantum ab homine xͦ exorsus ẽ. Hii
omnes ꝓpe de terrenis. id ẽ de his quȩ
runt de dunnitate eiꝰ ꝑ pauca locuti
sunt: tanqͣm in terra cum illo ambulãtes:
Restat aquila. ipse ẽ ioħs sublimium p̾¬
dicator. & lucis interne atq ecernȩ fixis
ocłis contemplator. Dicunt᷑ enim ⁊pulli
aquilarum aparentib sic ꝓbari patris
scilicet ungue suspendi. & radiis solis
opponi. Qui firme contemplatꝰ fuerit.
filius aguoscit᷑. Si acie palpitauerit.
tanqͣm ad ulterinus ab ungue dimittit᷑.
Iam g uidete qͣm sublimia oqui debuit.
qui ẽ. aquile comparatꝰ. Q tamen etiã
nos humo roͤpentes. infirmi & uix ul¬
lius momenti inter homines. audemꝰ
tractare ista & ista exponere:⁊ putamꝰ

Expanded text:
tistae, vitulo deputatus est; quia magna tistae, vitulo deputatus est; quia magna victima vitulus erat in sacrificio sacerdotum. Marco homo Christus merito assignatus est, quia neque de regia potestate aliquid dixit, neque de sacerdotali coepit, sed tantum ab homine Christo exorsus est. Hi omnes prope de terrenis, id est de iis quae runt: de divinitate ejus perpauca locuti sunt, tanquam in terra cum illo ambulantes. Restat aquila: ipse est Joannes, sublimium praedicator, et lucis internae atque aeternae fixis oculis contemplator. Dicuntur enim et pulli aquilarum a parentibus sic probari, patris scilicet ungue suspendi, et radiis solis opponi: qui firme contemplatus fuerit, filius agnoscitur; si acie palpitaverit, tanquam adulterinus ab ungue dimittitur. Jam ergo videte quam sublimia loqui debuit, qui est aquilae comparatus: et tamen etiam nos humi repentes, infirmi et vix ullius momenti inter homines, audemus tractare ista, et ista exponere; et putamus
Abbreviated transcription (Latin):
qm dixerat. uos scđm carnẽ iudicatis
addidit. ego ñ iudico qͦmqͣm: ut intelli¬
catis iam & iudicem xp̃m : audite qͦd
sequit᷑. Q si iudico ego. iudicium meum
uerum ẽ.Sice habes & iudicem s agno̾ce
saluatorem. ne sentias iudicem. Qr̃ aut̃
dixit iudicium suum uerum ẽẽ : Quia
solus inquit ñ sum. s ego & qui me misit
sc̃s multum alte uolat. uix ẽ eum mͣte
comphendere. Misterium aut̃ altius uo¬
lantis: opꝰ ẽ ut commemorẽ caritati ur̃e:
Ꝙ̾ ap̾ hiezechielem ꝓpħam. & in apocalip.¬
si ipsius iohannis cuius ẽ hoc eugłm cõ¬
memorat᷑ animal quadruplex. habens
III ꝑsonas. hominis. uituli leonis aqͥlȩ:
Qui ante nos scripturarum scarum
mysteria tractauerunt. pleriq in hoc
qr ingenerationib dñi regiam seriem.
ꝓsecutus ẽ qͦ madmodum eẽt dñs ꝑ stirpẽ
regiam de semine dđ regis. Lucas aut̃ q̃m
cepit a sacerdotio ⁊achariȩ sacerdotis
faciens mentionẽ patris iohannis bap¬

Expanded text:
quoniam dixerat, Vos secundum carnem judicatis, quoniam dixerat, Vos secundum carnem judicatis, addidit, Ego non judico quemquam, ut intellim, audite quid sequitur: Et si judico ego, judicium meum verum est. Ecce habet et judicium. Sed agnosce salvatorem, ne sentias judicem. Quare autem dixit judicium suum verum esse? Quia solus, inquit, non sum, sed ego, et qui me misit sanctus multum alte volat: vix est eum mente comprehendere. Mysterium autem altius volantis opus est ut commemorem Charitatem vestram. Et apud Ezechielem prophetam, et in Apocalypsi ipsius Joannis, cujus est hoc Evangelium, commemoratur animal quadruplex, habens quatuor personas; hominis, vituli, leonis, aquilae . Qui ante nos Scripturarum sanctarum mysteria tractaverunt, plerique in hocquia in generationibus Domini regiam seriem prosecutus est, quemadmodum esset Dominus per stirpem regiam de semine David regis. Lucas autem quoniam coepit a sacerdotio Zachariae sacerdotis, faciens mentionem patris Joannis Bap
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iħu xͥ ꝑ quem mͥ mundus cruci¬
fixus ẽ. & ego mundo. Nichil erat
tunc in carne intolerabilius: nichil est
nunc infronte głosius. Quid seruat fi¬
deli suo. qui talem honorem dedit sup¬
plicio suo: Deniq modo in penis eorum
ñ ẽ ap̃ romanos. Ubi enim domini crux
honorata ẽ: putatumẽ d & reus honora¬
ret᷑. si crucifigeret᷑. Qui g ido uenit. ne¬
minẽ iudicauit: & malos passus ẽ. ꝑtulit
iniustum iudicium ut ageret iustum.s
in eo d ꝑtulit iniustum miscđiȩ fuit:
Deniq ita humilis factus ut ueniret ad
crucem. distulit quidẽ pocentiam. sed
publicauit miscđiam. Unde distulit
potentiam: Quia de cruce noluit des-¬
cendere. qui potuit de sepulchro resur¬
gere. Unde publicauit miscđiam: qr
pendens incruce dixit. Pat̾ ignosce illis.
qr nesciunt quid faciunt. Siue gͦ ꝓpt̾
hoc qr ñ uenerat iudicare mundum s
saluare mundum dixit. ego ñ iudioo
qͥmqͣm. siue qͦmadmodum commemoraui

Expanded text:
risti, per quem mihi munaus crucifixus est, et ego mundo . Nihil erat tunc in carne intolerabilius, nihil est nunc in fronte gloriosius. Quid servat fideli suo, qui talem honorem dedit supplicio suo? Denique modo in poenis reorum non est apud Romanos: ubi enim Domini crux honorata est, putatum est quod et reus honoraretur, si crucifigeretur. Qui ergo ideo venit, neminem judicavit: et malos passus est. Pertulit injustum judicium, ut ageret justum. Sed in eo quod pertulit injustum, misericordiae fuit. Denique ita humilis factus ut veniret ad crucem, distulit quidem potentiam, sed publicavit misericordiam. Unde distulit potentiam? Quia de cruce noluit descendere, qui potuit de sepulcro resurgere. Unde publicavit misericordiam? Quia pendens in cruce dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Sive ergo propter hoc, quia non venerat judicare mundum, sed salvare mundum, dixit, Ego non judico quemquam: sive quemadmodum commemoravi,
Abbreviated transcription (Latin):
mando ñ uere tanqͣm adulteria casti-¬
tate dampnando. Audistis uidei au-¬
distis pharisei: audistis legis doctores.
legis custodẽ̾: s ñdum intellexistis legis¬
latorem. Qͥa aliud uobis significat eũ
digito seribit in terra: digico enim dĩ
lex scripta ẽ: s ꝑpt̾ duros in lapide scͥp¬
ta ẽ. Nunc dominꝰ iam interra scͥbebat:
quia fructum querebat. Audiftis gͦ:
Impleat᷑ lex: lapidet᷑ adultera. S n qͥd
in illa punienda lex implenda ẽ. apu¬
niendis: consideret se unusquisq ur̃m.
intret in se ipsum. ascendat tribunal
mentis suȩ. Constituat se ante consci-¬
entiam suam: cogat se confiteri. Scit
enim qui sit quia nemo scit hominũ
quȩ sunt hominis: nisi spc hominis qui
in ipso ẽ. Unusquisq inse intendens. pec¬
catorem se inuenit. Ita plane. Gͦ aut istã
dimitite : aut simul cum illa penã legis
excipite. Si diceret ñ lapidet᷑ adultera:
iniustus conuinceret᷑. Si diceret lapidet᷑:

Expanded text:
niando; non vere, tanquam adulteria castiniando; non vere, tanquam adulteria castitate damnando. Audistis, Judaei; audistis, Pharisaei; audistis, Legis doctores, Legis custodem, sed nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum digito scribit in terra? Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in lapide scripta est . Nunc jam Dominus in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punienda, Lex implenda est a puniendis? Consideret se unusquisque vestrum, intret in semetipsum, ascendat tribunal mentis suae, constituat se ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enim qui sit: quia nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est . Unusquisque in se intendens, peccatorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam dimittite, aut simul cum illa poenam Legis excipite. Si diceret, Non lapidetur adultera; injustus convinceretur: si diceret, Lapidetur;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pararent. in quos ñ prius ipsi cap̃ mnice¬
rent. Ecce dominꝰ ui respondendo ⁊ ius¬
litiam seruaturus ẽ. & ã mans uetudine
ñ recessurus. Non ẽ captꝰ cui tendebat᷑.
s potius captĩ sunt qui tendebant:
qr in eum qui eos posset de laqueis
eruere ñ credebant. Qͥa gͦ respondit
dñs iħe. quid respondit ueritas. quid
respondit sapientia. qͥd respondit ipsa
cuII calumpnia parabatur iustitia : ñ
dixit ñ lapidetur. ne cont᷑ legem dicere
uideretur: Absit aut̃ ut diceret lapidet᷑:
Uent enim ñ ꝑdere q inuenerat: sed
querere qperierat. Quid g respondit:
uidete. qͣm plenum sit iustitia: plenũ
mansuetudine. & ueritate. Qui sine
peccato ẽ ur̃m inquit. prior in illam
qͣm eos intromisit in se. ł oris enim ca-¬
lumpniabant᷑. se ipsos intrinse cus non
pscrutabant᷑. Adulteram uidebant. se
ñ respioiebant. Preuaricatores legis
legem implere cupiebant. & hoc calũ¬

Expanded text:
praepararent, in quos non prius ipsi caput injicepraepararent, in quos non prius ipsi caput injicerent? Ecce Dominus in respondendo et justitiam servaturus est, et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui tendebatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat . Quid ergo respondit? Videte quam plenum sit justitia, plenum mansuetudine et veritate! Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior in illam Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calum
Abbreviated transcription (Latin):
dephenderet᷑. Dixerunt g ap̾ seipsos
Uerax putatur. mansuetus uidet᷑: de
iustitia illi querenda calumpma est.
Offeramus ei mulierem inadulterio de¬
p̾hensam. dicamus qͥd de illa in lege pre¬
ceptum ẽ. Si eam iusserit lapidari. man¬
suetudinẽ ñ habebit. Si eam dimitti cen¬
suerit.iustitiam ñ tenebit. Ut aut̃ man¬
suetudinẽ inquiunt ñ ꝑdat in qua iã
ppłis amabilis factus est: sine dubio
eam dimita debere dicturus ẽ. Hinc
nos inuenĩmus accusandi occasionẽ. &
reum facimus tanqͣm legis p̃uaricatorẽ
dicentes ei. Hostis es legis. contͣ moy¬
sen respondes. immo contͣ eum qui ꝑ
moẏ sen legem dedit. Reus es mortis.
cum illa &e tu ipse lapidandus. Posset
his uerbis atq his sententiis inflãmari
inuidia. feruere accusatio. flagitari dã¬
natio. S cui hoc : ꝑuersitas rectitudim.
falsitas ueritati. cor corruptum. cordi
recto stultitia sapientiȩ. Qnͣdo illi laqͤos

Expanded text:
deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem mansuetudinem, inquiunt, non perdat, in qua jam populis amabilis factus est, sine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis praevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ moy ses mandauit nobis hunismodi la¬
pidare. Tu gͦ quid dicis: hec aut̃ dice¬
bant temptantes eum. ut possent accu¬
sare eum. Unde accusare: Nunquid
ipsum in aliquo facinore deprehende¬
rant. aut illa mulier ad eum aliquomͦ
in dño p̾minuisse. Animaduertert̃ eũ
nimium eẽ initem. nimium mansuetura
De illo quippe fuerat ante p̾dictum. accin¬
gere gladium tuum circa femur potentis:¬
sime. S̾ pecie cua & pulchritudine tua.¬
ueritatẽ & mansuetudinẽ & iustitiam:
S actulit ueritatẽ ut docꝰtor. mansuetu¬
dinem ut liberator. iustitiã ut cognitor
agnoscebat᷑. Cum aduersus inimicos no̾
moueret᷑. mansuetudo laudabat᷑. Cum gͦ
de duob istis id ẽ de ueritate & mansue¬
tudine eiꝰ inimici liuore & inuidentia
torquerent᷑: intercio id ẽ iustitia scan¬
dalum posuerunt. Qr: Quia lex iusse¬
rat adulteros lapidari. & utiq lex qͦd
iniustum erat iubere ñ poterat. Si quid
aliud diceret qͣm lex iusserat: inuistus

Expanded text:
ndavit nobis hujusmodi lapidare: tu ergo quid dicis? Haec autem dicebant tentantes eum, ut possent accusare eum. » Unde accusare? Numquid ipsum in aliquo facinore deprehenderant, aut illa mulier ad eum aliquo moin Domino praeeminuisse. Animadverterunt eum nimium esse mitem, nimium esse mansuetum: de illo quippe fuerat ante praedictum, Accingere gladio tuo circa femur tuum, potentissime; specie tua et pulchritudine tuaveritatem et mansuetudinem et justitiam. . Ergo attulit veritatem ut doctor, mansuetudinem ut liberator, justitiam ut cognitor. agnoscebatur: cum adversus inimicos non moveretur, mansuetudo laudabatur. Cum ergo de duobus istis, id est de veritate et mansuetudine ejus, inimici livore et invidia torquerentur; in tertio, id est justitia, scandalum posuerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari; et utique Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus
Abbreviated transcription (Latin):
deamus si ñ ambulabis intenebris. Ecce
oriendo exit ad tẽ. Ille cursu suo ad
occidentẽ ꝑgit. tibi forte ad orientem
ꝓfectio ẽ. Nisi tu in contrariam partem
pgas. ñ qua ille tendit sequendo eum:
ꝓfecto errabis. & ꝓ oriente occidentem
tenebis. To̾ eum in terra si sequaris er¬
rabis. Nauta si eum inmari sequatur
errabit. Postremo uidet᷑ tͥ sequendũ eẽ.
solem & tendis etiam ipse ad occidentẽ.
quo & ille tendit. Uideamus cũ occide¬
rit. si nͣ ambulabis intenebris. Uide
qͦmadmodum & si nolueris eum tu de¬
serere. ipse te deseret: seruitutis suȩ
necessitate ꝑagens diem. Dñs aut̃ nr̃
ñ omnib apparebat. ꝑ sapientiȩ poces¬
tatem omnia tenebat. Ds tuus ubiq
totus ẽ. Si ñ ab illo facias casum. ñqͣm
atẽ ipse facit occasum. Qui gͦ me ĩqͥt
sequitur. ñ ambulabit intenebris: sed
habebit lumen uitȩ. Qͦd ꝓmisit:
futuri temꝑis uerbo posu̾it. N enĩ

Expanded text:
deamus si non ambulabis in tenebris. Ecce deamus si non ambulabis in tenebris. Ecce oriundo exit ad te: ille cursu suo ad occidentem pergit; tibi forte ad orientem profectio est: nisi tu in contrariam partem pergas, non qua ille tendit, sequendo eum profecto errabis, et pro oriente occidentem tenebis. Tu eum in terra si sequaris, errabis: nauta si eum in mari sequatur, errabit. Postremo videtur tibi sequendum esse solem, et tendis etiam ipse ad occidentem, quo et ille tendit: videamus cum occiderit, si non ambulabis in tenebris. Vide quemadmodum etsi nolueris eum tu deserere, ipse te deseret, servitutis suae necessitate peragens diem. Dominus autem non omnibus apparebat, per sapientiae potestatem omnia tenebat. Deus tuus ubique totus est: si non ab illo facias casum, nunquam a te ipse facit occasum. 7. Qui ergo me, inquit, sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. Quod promisit, futuri temporis verbo posuit: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Qui me sequet᷑. ñ ambulabit.
intenebris. s habebit lumen uitȩ Qͦmͦ
te abstulit ab ocłis carnis. & reuocauit
ad ocłos cordis: Non enim sufficit di¬
cere qui me sequitur ñ ambulabit in
tenebris. s habebit lumen : addidit
enim uite.ficut ibi dictum ẽ. qmͣ ap̃
tẽ ẽ fons uite. Uidete itaq fr̃s mei
qͥmodo uerba domim cum illius psal¬
mi ueritate concordant. Q̾ ibi lumen
positum ẽ. cum fonte uitȩ.⁊ a dño dic¬
tum ẽ. lumen uitȩ. In istis aut̃ usib
corꝑalib aliud ẽ lumen. aliud fons:
Fontẽ fauces querunt. lumen oculi:
Qndo sitimus querimus fontem. qñ
in tenebris sumus querimus lumen:
Et si forte nocte siciamus. lum̃ accendimꝰ
ut ad fontem ueniamus. N ẽ sic ap̃ dm̃
Qͦa lumenẽ. hoc ẽ & fons. Qui tͥ lucet
ut uideas. ipse tibi manat ut bibas:
detis si intꝰ uigetis quale hoc lumen ẽ.
de qͦ dns̃ dicit qui me sequit᷑ ñ ambula¬
bit intenebris. Sequere istum solem. ui¬

Expanded text:
mundi: qui sequitur me, non ambulabit mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. Quomodo te abstulit ab oculis carnis, et revocavit ad oculos cordis? Non enim sufficit dicere, Qui me sequitur, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen; addidit enim, vitae; sicut ibi dictum est, Quoniam apud te fons vitae: Videte itaque fratres mei, quomodo verba Domini cum illius psalmi veritate concordant: et ibi lumen positum est cum fonte vitae, et a Domino dictum est lumen vitae. In istis autem usibus corporalibus aliud est lumen, aliud fons: fontem fauces quaerunt, lumen oculi: quando sitimus quaerimus fontem; quando in tenebris sumus, quaerimus lumen; et si forte nocte sitiamus, lumen accendimus ut ad fontem veniamus. Non sic apud Deum: quod lumen est, hoc est fons; qui tibi lucet ut videas, ipse tibi manat ut bibas. 6. detis, si intus videtis, quale hoc lumen est de quo Dominus dicit, Qui me sequitur, non ambulabit in tenebris. Sequere istum solem, vi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositam ex eugłio questionẽ de lumine
tractabamus. Lecta ẽ enim nobis dicente
dño. Ẽgo sum lumenmundi. Inde qͦstio
ne quis carnalit᷑ sapiens solem istum in¬
celligendum putaret. Uenimus inde
ad p̃salmum. Quo considerato inueni¬
mus interim dnm fontem uitȩ. Bibe &
inuȩ. Apud tẽ inquit fons uitȩ. Iđo sub
umbraculo alarum tuarum sꝑabunt
silii hominum. inebriari isto̾ fonte que¬
rences. S de lumine dicebamus. Seqͦre
g. Nam ꝓpħa cum dixisset. ap̃ te ẽ fors
uitȩ secutus adiunxit. in lumine tuo
uidebimus lumen. dm̃ de dõ. lumen
de lumine. ꝑ hoc lumen factum ẽ. solis
lumen. & lumen qd fecit solem. sub quo
fecit & nos: factum ẽ sub sole ꝓpt̾ nos:
Factum ẽ inqͣm ꝓpt̾ nos sub sole̾ lumen.
ꝓ fecit solem. Noli contempnere nubẽ
carnis. Nube tegitur. ñ ut obscuretur:
s ut temperetur. Loquens gͦ ꝑ nubem
carnis lumen indeficiens. lumen sapi¬
entiȩ.ait hominib. Ego sum lumen

Expanded text:
propositam ex Evangelio quaestionem de lumine propositam ex Evangelio quaestionem de lumine tractabamus. Lectum est enim nobis dicente Domino, Ego sum lux mundi. Inde quaestio, ne quis carnaliter sapiens solem istum intelligendum putaret: venimus inde ad Psalmum, quo considerato, invenimus interim Dominum fontem vitae. Bibe et vive. Apud te, inquit, fons vitae: ideo sub umbraculo alarum tuarum sperant filii hominum, inebriari isto fonte quaerentes. Sed de lumine dicebamus. Sequere ergo: nam Propheta cum dixisset, Apud te fons vitae, secutus adjunxit, In lumine tuo videbimus lumen ; Deum de Deo, lumen de lumine. Per hoc lumen factum est solis lumen: et lumen quod fecit solem, sub quo fecit et nos, factum est sub sole propter nos. Factum est, inquam, propter nos sub sole lumen quod fecit solem. Noli contemnere nubem carnis: nube tegitur, non ut obscuretur, sed ut temperetur. 5. Loquens ergo per nubem carnis lumen indeficiens, lumen sapientiae, ait hominibus, Ego sum lux
Abbreviated transcription (Latin):
tes in re. aliam inspe. Salus ista quȩ in
p̾senti ẽ. hominib peccarbq cõmunis ẽ
S ẽ alia qͣm sꝑant homines & accipiunt
qui sꝑant. ñ accipiunt qui desꝑant:
Filii enim hominũ sub tegmine inqͥt
alarum tuarum sꝑabunt. qr ut ꝑseue¬
rant̾ sperent. a te ꝓtegunt᷑. ne de spe a
diabolo deiciant᷑. sub tegmine alarum
tuarum sꝑabunt. Si gͦ sꝑabunt. qͥd sꝑabt̾.
nisi q peccora ñ habebunt: In ebriabunt᷑
ab ubertate domus tuȩ. & torrente uolup¬
tatis tuȩ potabis eos. Quale uinum est.
unde inebriari laudabile ẽ. Qle uinũ ẽ.
q̃ ñ ꝑturbat s dirigit mentẽ. Qle uinũe.
qđ facit ꝑpetuo sanum. ñ inebriando fac̾
insanum. Inebriabunt᷑. Unde: Ab ub̃tate
domus tuȩ. & torrente uoluptatis tuȩ
potabis eos. Unde : qm̃ ap̾ te ẽ fons uitȩ:
Ipse fons uitȩ ambulabat in terra: ipse
dicebat. qui sitit ueniat ad me. Gcce
fons. S nos de lumine loqui ceꝑamus. &

Expanded text:
tem in re, aliam in spe. Salus ista quae in tem in re, aliam in spe. Salus ista quae in praesenti est, hominibus pecoribusque communis est: sed est alia quam sperant homines; et accipiunt qui sperant, non accipiunt qui desperant. Filii enim hominum sub tegmine, inquit, alarum tuarum sperabunt. Qui autem perseveranter sperant, a te proteguntur, ne de spe a diabolo dejiciantur: sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Si ergo sperabunt, quid sperabunt, nisi quod pecora non habebunt? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quale vinum est, unde inebriari laudabile est? quale vinum est, quod non turbat, sed dirigit mentem? quale vinum est, quod facit perpetuo sanum, non inebriando facit insanum? Inebriabuntur. Unde? Ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Unde? Quoniam apud te fons vitae. Ipse fons vitae ambulabat in terra, ipse dicebat, Qui sitit, veniat ad me . Ecce fons. Sed nos de lumine loqui coeperamus, et
Abbreviated transcription (Latin):
hominum peccorum. Domini ẽ salus:
Sicut nemo ẽ. ascipso. ita nemo saluus ẽ a
scipso.  inde uerissime psalmus atq
optime homines & iumenta saluos faciẽ
domine. QR: Sicut multiplicata ẽ mise¬
ricordia tua ds̃. Tu ẽs enim ds̾. tu creasti.
tũ saluas. tu dedisti eẽ. tu das sanum ẽe.
Sigͦ sic̃ multiplicata ẽ. miscđia dĩ ab illo
homines & iumenta saluant᷑: nonne ha.¬
bent homines aliquid aliud q eis ds p̾ste
creator. q iumentis ñ p̾stat: nullane dis¬
crecio ẽ. inter animal factum ad imaginẽ
di. & animal subditum imagini dĩ: est
plane preter salutẽ istam comininẽ nob̾
cum animantib mutis: ẽ q nob̾ p̾stat
ds. illis aut̾ ñ prestat. Quid ẽ hoc : seqͤre
in eodem psalmo. Filii aut̃ hominum. sub
teginine alarum tuarum sꝑabunt. H aben¬
tes mͦ salutem communẽ cum peccorib
suis: filii hominũ sub tegmine alarum
tuarum sꝑabunt. aliam salutem haben¬

Expanded text:
hominum, pecorum; Domini est salus. hominum, pecorum; Domini est salus. Sicut nemo est a seipso, ita nemo salvus est a seipso. Proinde verissime Psalmus atque optime ait, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quare? Sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Tu enim es Deus, tu creasti, tu salvas: tu dedisti esse, tu das sanum esse. 4. Si ergo sicut multiplicata est misericordia Dei, ab illo homines et jumenta salvantur; nonne homines habent aliquid aliud quod eis Deus praestet creator, quod jumentis non praestat? Nullane discretio est inter animal factum ad imaginem Dei, et animal subditum imagini Dei? Est plane: praeter salutem istam communem nobis cum animantibus mutis, est quod nobis praestet Deus, illis autem non praestat. Quid est hoc? Sequere in eodem psalmo: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Habentes modo salutem communem cum pecoribus suis, Filii hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Aliam habent salu
Abbreviated transcription (Latin):
missa ita in psalmo cecinit homines &
iumenta saluos facies domine. sic̃ mul¬
tiplicata ẽ. mi scđia tua ds. Psalmi sancꝰti
ista uerba sunt. Aduertite qͥd de tali
luce antiquus scoꝵ hominũ di sermo
p̾miserit. Homines inquit & iumenta
saluos facies dñe. sic multiplicata est
miscdia tua ds. Qm̃ enim ds es. ⁊ habeᷤᷤ
multiplicem miscđiam: ꝑuenit eadem
multiplicitas miscđiȩ tuę ñ solum ad
homines quos creasti adimagine̾ tuã. s
etiam ad peccora quȩ hominib subdi-¬
disti. Aquo enim salus hominis. ab illo
salus & peccoris. Non erubescas hoc sen¬
tire de domino do tuo inmo p̃sumas
& fidas. & caueas ne aliter sentias. Qͥ
saluum facit te. ipse saluum facit &¬
equum tuum.ipse ouem tuam. Ad
minima omnino ueniamus. ipse galli¬
nam tuam. D omini ẽ salus & ista dñs
saluat. Mouet & interrogas: miror
qr dubitas. Dedignabit᷑ saluare. qui
dignatꝰ ẽ creare : domini ẽ salꝰ angłoꝵ.

Expanded text:
missa ita in Psalmo cecinit: Homines et missa ita in Psalmo cecinit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Psalmi sancti ista verba sunt: advertite quid de tali luce antiquus sanctorum hominum Dei sermo praemiserit. Homines, inquit, et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicdia tua, Deus. Quoniam enim Deus es, et habes multiplicem misericordiam; pervenit eadem multiplicitas misericordiae tuae, non solum ad homines quos creasti ad imaginem tuam, sed etiam ad pecora quae hominibus subdidisti. A quo enim salus hominis, ab illo salus et pecoris. Non crubescas hoc sentire de Domino Deo tuo: imo praesumas et fidas, et caveas ne aliter sentias. Qui salvum facit te, ipse salvum facit equum tuum, ipse ovem tuam; ad minima omnino veniamus, ipse gallinam tuam: Domini est salus , et ista Deus salvat. Movet te, interrogas; miror quid dubitas. Dedignabitur salvare, qui dignatus est creare? Domini est salus Angelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e ẽ sol iste. qui ortu & occasu ꝑagit
diem: Non enim defuerunt heretici.
qui ista senserunt. Manichei solẽ istum
oculis carnis uisibilem expositum &
publicum ñ tantum hominib: s ettam
peccorib aduidendum: xp̃m dñm es se
putauerunt. S catholica eccłia ⁊ recta fi¬
des imꝓbat tale cõm̃tum. & diabolicã
doctrin̾am ẽẽ cognoscit nec solum cognos-¬
cit credendo. s in quib pot̾ conuineit
etiam disputando. Imꝓbemus itaq hmodi
errorem: quem sancta ab initio anathema¬
tizauit eccła. N arbitremur dñm iħm
ab oriente: occidere moccidente: cuius
cursui nox succedit. cuius radii nube
obumbrant᷑. qui certe de loco in locum
Omnia enim ꝑ ipsum facta sunt. & sine
ipso factum ẽ nichil. Est gͦ lux: qͦ faciat
hanc lucem. hanc amemus. hanc intellige
cupiamus: ipsam sitiamus: ut ad ipsam
duce ipsa aliquando ueniamus. & in illa
ita uiuamus. ut ñqͣm omnino moriam᷑:
Ista enim lux ẽ. de qua ꝓphetia olim p̃¬

Expanded text:
est sol iste, qui ortu et occasu peragit diem? Non enim defuerunt haeretici qui ista senserunt. Manichaei solem istum oculis carnis visibilem expositum et publicum non tantum hominibus, sed etiam pecoribus ad videndum, Christum Dominum esse putaverunt. Sed catholicae Ecclesiae recta fides improbat tale commentum, et diabolicam doctrinam esse cognoscit: nec solum agnoscit credendo, sed in quibus potest convincit etiam disputando. Improbemus itaque hujusmodi errorem, quem sancta ab initio anathematizavit Ecclesia. Non arbitremur Dominum Jab oriente, occidere in occidente; cujus cursui nox succedit, cujus radii nube obumbrantur, qui certa de loco in locum Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . 3. Est ergo lux quae fecit hanc lucem: hanc amemus, hanc intelligere cupiamus, ipsam sitiamus; ut ad ipsam duce ipsa aliquando veniamus, et in illa ita vivamus, ut nunquam omnino moriamur. Ista enim lux est, de qua prophetia olim prae
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm iustus. nunquid semꝑ tacebo: mi¬
sericors & miserator dñs. Ita plane. Adhu
adde. longanimis. Adde adhuc & multum
misericors. S time qd ẽ innouissimo. &
uerax. Qͦd enim modo sustinet peccan¬
tes. iudicaturus ẽ contempnentes. An
diuitias longanimitatis & mansue tudi¬
nis. eiꝰ. contempnis. ignorans qr pacientu
di ad penitentiam tẽ adducit: Tu aut̃

Expanded text:
tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Mitanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax . Quos enim modo sustinet peccantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri ñ poterat. Ille autẽ qui aduer¬
sarios eiꝰ repulerat lingua iustitiȩ. Le¬
uans in eam ocłos mansuetudinis: in¬
terrogauit eam. Nemo tẽ condempna-¬
uit: Respondit illa. Domine nemo:
Q ille. Nec̃ ego te condempnabo. a qͦ te
forte dampnari timinsti. quia in me
peccatum ñ inuenisti. Nec ego tẽ dãp¬
nabo. Qͥd ẽ domine e faues gͦ peccatise ñ
plane ita. Attende qd sequitur. Uade &
deinceps iam noli peccare. Ergo & dñs
dampnauit. s peccatum in hominẽ. Hãsi
peccatoꝵ facꝰtor eẽt. diceret. nec ego tẽ
dampnabo: uade uiue ut uis de mea libe¬
ratione esto secura. Ego te qͣntumcumq
peccaueris: ab omni pena eciam gehennȩ
& inferm tortorib liberabo. N hoc dixit.
Incendant gͦ qui amant in dño mansuetu¬
dinẽ: & timeant ueritatẽ. Q enim dulcis ẽ.¬
& rectus dominꝰ. Amas q̃ dulcis ẽ. time qd̾
rectus ẽ. Tanqͣm mansuetꝰ dixit. tacui:s

Expanded text:
inveniri non poterat. Ille autem qui adverinveniri non poterat. Ille autem qui adversarios ejus repulerat lingua justitiae, levans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo et Dominus damnavit, sed peccatum, non hominem. Nam si peccatorum fautor esset, diceret, Nec ego te damnabo; vade, vive ut vis: de mea liberatione esto secura; ego quantumcumque peccaveris, te ab omni poena etiam gehennae et inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit. 7. Intendant ergo qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed
Abbreviated transcription (Latin):
uox iustitiȩ ẽ. Puniat᷑ peccatrix. s ñ A
peccatorib. Impleat᷑ lex : s ñ a p̾uarica¬
torib legis. Hȩc uox omnino iustitiȩ ẽ:
Qua iustitia illi tanqͣm trabali telo ꝑcussi.
se inspicientes & reos inuenientes: unꝰ pꝰ
unum omnes recesserunt. Relicꝰti sunt
duo: misera & miscdia. Dñs aut̃ cum eos
illo telo iustitiȩ ꝑcussisset. nec dignatꝰ ẽ
cadentes attendere: s auerso ab eis ob-¬
tutu rursus digito scribebat in terra:
Relicta aut̃ illa sola muliere omnibusq
abeuntib: leuauit ocłos suos ad mulierẽ.
Audiuimus uocem iustitiȩ. audiamus &
mansuetudinis. Plus enim credo ter¬
rita erat illa mulier cum audisset a dño
dictum. qui sine peccato ẽ ur̃m prior
in illam lapidem mittat. Illi gͦ atten¬
dentes se. & ipso abscessu confessi de se:
reliquerant mulierem cum magno
peccato. ei qui erat sine peccato. Et
quia illa hoc audierat. q̃ sine peccato ẽ
prior in illam lapidem mittat : ab illo
se puniendam sꝑabat. in qͦ peccatum

Expanded text:
 a peccatoribus; impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericordia. Dominus autem cum eos illo telo justitiae percussisset, nec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtutu, rursum digito scribebat in terra. 6. Relicta autem sola illa muliere, omnibusque abeuntibus, levavit oculos suos ad mulierem. Audivimus vocem justitiae, audiamus et mansuetudinis. Plus enim, credo, territa erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Illi ergo attendentes se, et abscessu ipso confessi de se, reliquerant mulierem cum grandi peccato, ei qui erat sine peccato. Et quia illa hoc audierat, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem mittat; ab illo se sperabat puniendam, in quo peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
Scđ̾m mariam dixi parentes. ñ scđm uiril
semen. N enim quesiuit in terra nͥ matre.
qui iam habebat desuꝑ patrem. Nam
utraq eiꝰ natiuitas. mirabilis fuit: diui¬
na sine matre. humana sine patre. Qͥq
S illi quasi legis doctores ad nichodemũ:
Scrutare & uide. qr ꝓpħa ã galilea ñ sur¬
get. s dñs ꝓpharum inde surrexit. Re.¬
uersi sunt inquit euangłista unusqͥsq
indomum suam. Inde iħe ꝑrexit in mon¬
tem. Montẽ aut̃ oliueti. in montem frus¬
tuosum. in moncẽ ungenti. in montem
cͥrismatis. Ubi enim decebat docere xp̃m.
nisi in monte oliueti : xp̃i enim nomeꝵ.
a chrismate dictum ẽ. Chrisma aut̃ greci
latine unctio nuncupatur. Iđo aut̃ nos
unxit. quia luctatores cont᷑ diabolum
fecit. Et diluculo iterimi uenit intem¬
plum. & omnis ppłs uenit adeum. &
Isedens docebat eos. & ñ tenebat᷑. quia
ñdum pati dignabat᷑. Nunc iam atten¬

Expanded text:
Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile semen. Non enim quaesivit in terra nisi matrem, qui jam habebat desuper patrem. Nam utraque ejus nativitas mirabilis fuit, divina sine matre, humana sine patre homine. Quid ergo illi quasi legis doctores ad Nicodemum? Scrutare et vide, quia propheta a Galilaea non surgit. Sed Dominus prophetarum inde surrexit. Reversi sunt, inquit Evangelista, unusquisque in domum suam. 3. Inde Jesus perrexit in montem: in montem autem Oliveti, in montem fructuosum, in montem unguenti, in montem chrismatis. Ubi enim decebat docere Christum, nisi in monte Oliveti? Christi enim nomen a chrismate dictum est: χρίσμα autem graece, latine unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctatores contra diabolum fecit. Et diluculo iterum venit in templum, et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nondum pati dignabatur. 4. Nunc jam atten