comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut uos qđ bonũ est faciatis nos uero ut quasi rȩꝓbi simus::
Quid est hocꝰ orat apłs ut reꝓbus sit : non sane : sed hocorat
ut his bene agentibus dũ non auđent corriꝑe quasi humibi¬
ent᷑ & humiliati uł repbiappareant.: Probatienĩ adeo uident᷑ :¬
Non em̃ possumꝰ aliquid adũsus ueriittõ . sed ꝓueritate : Hoc
dic̃ : quia potestas non est data contra ueritate : ut arguant bene
uiuentẽ. sed ꝓueritate ut iundicent ineum qͥ in imicꝰ est legis:
Id eo que cesabit potestas si qđ bonũ est fecerint. Vnde
& ad romanosait:is non timere potestatẽ : bonũ fac:
& habebis laudẽ exilla: Cumgͥnontim & bonũ oꝑando:
euauuata est a p̃ eum potestas : Hoc est infirmari: non ex ercere
potestatem.: Hosautem optat forteseẽ ue bene agentesiuncant
uitia : & ꝑhibeant a se uindictã aut correptionẽ : Hoc & oramꝰ :

Expanded text:
Sed ut vos quod bonum est, faciatis: nos autem, ut quasi reprobi simus. Sed ut vos quod bonum est, faciatis: nos autem, ut quasi reprobi simus. Quid est hoc? Orat Apostolus, ut reprobus sit? Non sane: sed hoc orat, ut his bene agentibus, dum non auderent corripere, quasi humilientur, et humiliati vel reprobi appareant. Probati enim a Deo videntNon enim possumus aliquid adversus veritatem, sed pro veritate. Hoc dicit, quia potestas non est data contra veritatem, ut arguant bene viventem: sed pro veritate, ut vindicent in eum, qui inimicus est legis. Ideoque cessabit potestas, si quod bonum est fecerint. Unde et ad Romanos ait: Vis non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudem autem fortes estis. Hoc est infirmari, non exercere potestatem: hos autem optat fortes esse; ut bene agentes vitia vincant, et prohibeant a se vindictam aut correptionem. Hoc et oramus et
Abbreviated transcription (Latin):
ut uuant cum xp̃o.: Vos m& ipsos tẽptate si estis infide :
ipsi uos ꝓbate. Inuice se fr̃s discitiant p̃cepit: Sollitiuores
enĩ fiunt : si secũ inuicem conferan: Tẽptationẽ ergo hanc
ꝓbationẽ uoluit intelligi: qr omis ꝓbatio. tẽptatio est: non tam̃
Siautẽ diabolus tẽptare dicatur: tẽptatio est: quia cũtẽ nitit᷑
Ethomo aliquando tẽptat ut ꝓbãt: aliquando ut capiant
ꝓfessionis suȩ fidem.: Quienĩ fidei suȩ sensum ĩ corde hab&:
hic scit xp̃m iħm inse esse., Sꝑo autẽ cognituro suos: qr non
sumꝰ reꝑbi .: Prouocat eos adscientiã fidei : & rectȩ uitȩ
Cũ enĩ cocꝑint scire apłi sui certam autoritatẽ & meritũ apđ
deum : potuer̃ & circa soeẽ solliciti: Oro autẽ dm̃ nequicꝗ
mali faciatis non ut nos ꝓbati appareamꝰ : sed ut uos qđ bonũ
est faciatis. : Nosaut̃ quasi reꝓbi simꝰ eo affectu quosẽꝑ
orat proeis ut a malistẽꝑnt : non ut nos inquit appareamꝰ

Expanded text:
in fide: ipsi vos probate. Invicem ut se fratres discutiant, praecipit; sollicitiores fiunt enim, si secum invicem conferant. Tentationem ergo hanc probationem voluit intelligi; quia omnis probatio tentatio est; non tamensi autem diabolus tentare dicatur, tentatio est; quia evertere nititur. Et homo aliquando tentat, ut probet; aliquando, ut capiat.et professionis suae fidem. Qui enim fidei suae sensum in corde habet, hic scit Christum Jesum in se esse. Spero autem cognituros vos quia non sumus reprobi. Provocat eos ad scientiam fidei, et rectae vitae. Cum enim coeperint scire apostoli sui certam auctoritatem et meritum apud Deum, poterunt et circa se esse solliciti. Oro autem Deum, ne quidquam mali faciatis: non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est, faciatis: nos autem, ut quasi reprobi simus. Eo affectu quo semper orat pro eis, ut a malis temperent. Non ut nos, inquit, probati
Abbreviated transcription (Latin):
culi causa aiptncidebantur filii eins ut ex inde appcu¬
rerent filii eõ : abrahȩ uistu cernem : rite cessare deb&
circũcisio : quĩci signumꝰ habent credentis mortis deuitȩ:
quo dinoscuntur filii eẽ abrahȩ : sed seđm fidem:: Abrahȩ
enĩ ꝓmissus est quiueniens uinceret mortem: Penique hunc
expeitubat abrahayt quem in spũ sentiens natum. gausus est:
Abraham cupiuit uidere dic̃ meũ & uidit & giausus est
Tẽpore onim quo simuberant filu i srł inheremo anteꝗ
iõmisceri habebant gortibus: tunc abiħu naue cirtũ oisis.
sicut dixerit moyses & iheremiats ꝓphetto:: Circu aidite
uosdes. & circumcidite p̃putium corduri: Vtampua¬

Expanded text:
culi causa circumcidebantur filii Israel, ut exinde appaculi causa circumcidebantur filii Israel, ut exinde apparerent filii esse Abrahae juxta carnem, rite cessare debet circumcisio; quia signum habent credentes mortis devictae, quo dignoscuntur filii esse Abrahae, sed secundum fidem; Abrahae enim promissus est, qui veniens vinceret mortem. Denique hunc exspectabat Abraham, quem in spiritu sentiens natum, gavisus est, Judaeos: Abraham cupivit videre diem meum: et vidit, et gavisus est ; tempore enim quo simul adhuc erant filii Israel in eremo, antequam commisceri habebant gentibus, tunc a Jesu Nave circumcisi sunt sicut dixerat Moyses, et Hieremias propheta: Circumcidite vos Deo, et circumcidite praeputium cordis v
Abbreviated transcription (Latin):
& si machian qui exphariscis origon e trabunt
definientes.: Sienĩ dm̃ intelligerent xp̃m. nhil
ddege factoꝵ sperarent. Id est deneomenus sabato
circũcsione : & discretione escarũ : Quia quidm̃
& dnm legis colit: supra lege est: hcc potestiuidicari
alege: qui cũ legis latore concordat.: Denique nonilloꝵ
causa lex data est qui dm̃ colebant. sedeoꝵ quimale
& eredebant & agebant ad contẽptũ creatoris: Vnde
dicit adtimotheum Nec eni lex iusto posita est:
sed iniustis & male conuersantibus: Et moyses: Sic
inquit tim̃tes facietis filiosi srł uidȩ & galathȩ. uł qui
cos subuertebanti adhuc erroris Nebula contertũ cor
babientes noncernunt sensum. Esaie ꝓphetȩ int̃i tã
hec dicti intelligerent: alege recedoront: scientes ap̃dica¬
tione ioħis bapastȩ. logẽ ĩ cessare: ut sola fidos suffiaee
ad salutem a bbreuuati ex lege. In lege enĩ & deueo patre
tempore. qđ manifestum in p̃dicatiorie:: Nã sisignes¬

Expanded text:
 Symmachiani, qui ex Pharisaeis originem trahunt, definientes. Si enim Deum intelligerent Christum, nihil de Lege factorum sperarent, id est, de neomeniis, sabbato, circumcisione, et discretione escarum; quia qui Deum et Dominum Legis colit, supra Legem est: nec potest judicari a lege, qui cum legislatore concordat. Denique non illorum causa Lex data est, qui Deum colebant: sed eorum qui male et credebant et agebant ad contemptum Creatoris. Unde dicit ad Timotheum: Nec enim justo lex posita est, sed injustis, et male versantibus. Et Moyses sic inquit: Timentes facietis filios Israel. . Unde et Galatae, vel ii qui eos subvertebant, adhuc erroris nebula contectum cor habentes, non cernunt sensum Esaiae prophetae inter caetera haec dicta intelligerent; a Lege recederent, scientes, a praedicatione Joannis Baptistae Legem jam cessare; ut sola fides sufficiat ad salutem, abbreviata ex Lege. In Lege enim et de Deo Patre, tempore, quod manifestatum est in praedicatione; nam si signa
Abbreviated transcription (Latin):
bantur ad eccłas roborandas: neq sicut algͥqui auidȩis mataebant
ad disturbandas ecłas quos pseudo apłos uocait : seda filio
dei missum se: quẽ in haccausa idurco homine negare
uidetur : quia p̃cepta quasi ds̃ dedit non quasi homo
Et qũe degit: diumo uiditio legit: ꝓ qđ idoneũ & firmũ se
p̃dicator c̃ significat: Quia multołtaque melior est
quẽ d s eligit : quã homo: Neque inquit ꝑ homireẽ sicut

Expanded text:
bantur ad Ecclesias roborandas; neque sicut alii, qui a Judaeis mittebantur ad disturbandas Ecclesias, quos pseudoapostolos vocat: sed a Filio Dei missum se, quem in hac causa idcirco hominem negare videtur; quia praecepta quasi Deus dedit, non quasi homo et quem elegit, divino judicio elegit. Per quod idoneum et firmum se praedicatorem significat; quia multo utique melior est, quem Deus elegit, quam quem homo. Neque, inquit, per hominem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ adiuuare eos ut ꝑficiant opus coeptũ: adclani
morqiũ sit magistro adgłam : Auctoritas enĩ magis¬
tri in discipriloꝵ ẽ fidutia : cũ se mac cepte grã fticiꝰ¬

Expanded text:
s adjuvare eos, ut perficiant opus coeptum ad claritmonium sit magistri ad gloriam. Auctoritas enim magistri in discipulorum est fiducia, cum se in accepta gratia faci
Abbreviated transcription (Latin):
Quãuis enĩ aliqͥd dixerimꝰ qđ aptũ nob̃ eẽ uoluit.
tam̃ multũ ẽ snos & ualde suꝑat uires nr̃as. ho¬
minũ occulta discutere & liqͥdo examine merita
diuidicare regnoꝵ: Ille gͥ unꝰ uerꝰ ds̃ qui nec iudicio
net adiutorio deserit humanũ genus. quaudo uoluit &
quantũ uoluit romanis regnũ dedit. qui dedit assyrus
uł etiã ꝑsis. aquib solos duos deos coliunũ altum

Expanded text:
liquid dixerimus, quod apertum nobis esse uoluit: tamen multum est ad nos et ualde superat uires nostras hominum occulta discutere et liquido examine merita diiudicare regnorum. Ille igitur unus uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus humanum, quando uoluit et quantum uoluit Romanis regnum dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
soliditas quȩdã firmitasq uirtutũ: ut nihil ꝓuideat
ꝓuidentia. nihil distribuat iusticia. nihil toleret
fortitudo. nihil tẽꝑantia moderet᷑. nisi unde placeat᷑
hominib & uentosȩ głȩ seriuat̾: Nec illi se abista foe¬
ditate defenderint: qui cũ aliena spnant iudicia uelut
głȩ contẽptores. sibi sapientes uident᷑ & sibi placent:
Nam eoꝵ uirtus. si tam̃ nulla ẽ alio modo quodã humane
subdit᷑ laudi. seq enĩ ipse qui sibi placet: homo nonẽ.
Quiaut̃ uera pietate indm̃ quẽ diligit credit & sperat.
plus intendit inea inquib sibi diplicet quã inea si qua
inillo sunt quȩ ñ tã ipsi quã ueritati placent. Neq id
tribuit unde iã potest placere. nisi eiꝰ miscdiȩ cui metu¬
it displicere: dehis sanatis grãs agens. de illis anan¬

Expanded text:
soliditas quaedam firmitasque virtutum, ut nihil provideat soliditas quaedam firmitasque virtutum, ut nihil provideat prudentia, nihil distribuat justitia, nihil toleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde placeatur hominibus et ventosae gloriae serviatur. Nec illi se ab ista foeditate degloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent. Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam humanae subditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet, homo non est. Qui autem uera pietate in Deum, quem diligit, credit et sperat, plus intendit in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam ueritati placent; neque id tribuit, unde iam potest placere, nisi eius misericordiae, cui metuit displicere; de his sanatis gratias agens, de illis sanan
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ cõpellat in mortẽ. teneat dominã suã id÷ uo¬
luptatẽ fortit in animi cogitatione. ut ꝑ pristinarũ
deliciarũ suarũ recordationẽ mitiget p̃sentis dolaris
aculeos : tẽꝑantiȩ iubeat ut tantũ capiat alim̃toꝵ
& si qua delectant. ne ꝑimmodationẽ noxiũ aliquid
ualitudinẽ turbet. & uoluptas quã etiã incorporis sa¬
nitate epycurei maximã ponunt. grauit̾ offendat᷑:
Ita uirtutes cũ tota suȩ głȩ dignitate tãquã imꝑiosȩ
cuidã & in honestae mulierculȩ seruiant uoluptati:
Nihil hac pictura dicunt eẽ ignomimosius: i deformiꝰ:
& qđ minus ferre possit bonoꝵ aspectus: & uerũ dicunt:
sed ñ existimo satis debiti decoris eẽ picturã: si etiam
talis fingat. ubi uirtutes humanȩ głae seruiꝰunt.
Licet enĩ istagła. delicata mulier nonsit: inflata est.
& multũ inanitatis habet: Unde nonei digne seruit

Expanded text:
qui non conpellat in mortem, teneat dominam suam, id est uoqui non conpellat in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem, fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis doloris aculeos; temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et inhonestae mulierculae seruient uoluptati. Nihil hac pictura dicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, talis fingatur, ubi virtutes humanae gloriae serviant. Licet enim ista gloria delicata mulier non sit, inflata tamen est, et multum inanitatis habet. Unde non ei digne servit
Abbreviated transcription (Latin):
te. cui qnutunt᷑ aptare. Quantũ libetaut̃ laudet᷑ atq: p̃di¬
cet᷑ uirtꝰ. quȩ sine uera pietate seruit hominũ gł̃ae: neqͣ¬
quã scõꝵ exiguis initus cõparanda est. quoꝵ spes posita
humani inipsa uirtute constituunt ad ingerendũ pudo¬
rẽ quibusdã philosophis qͥ uirtutes quidẽ ꝓbant sed
eas uoluptatis corporalis fine metunt᷑ & illam ꝑse
ipie̾m putant appetendã. istas ꝓpt̃ ipsam: tabulam
quandã uerbis pingere: ubi uoluptas in sella regali
quasi delicta quȩdã regina considat. eiq uirtutes
famulȩ subiciant obseruantes eius nutũ ut faciant
qđ illa imꝑauerit: quȩ prudentiȩ iubeat ut
iagilant inquirat quomͦ uoluptas regnet. & salũsit: uisti¬
ciȩ iubeat ut p̃stet beneficia q̃ potest ad cõparandas ami¬
citias corporalib cõmodis necessarias. nulli faciat
in iuriã ne offensis legib uoluptas uiuere secura non
possit. fortitudini iubeat ut sidolor corpori acciđit

Expanded text:
te, cui se nituntur aptare. Quantumlibet autem laudetur adque praedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit hominum gloriae, nequaquam sanctorum exiguis initiis conparanda est, quorum spes posita humani in ipsa uirtute constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis. qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam. istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit; fortitudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
aut male aut ñ resurgeret quubapti¬
tatus ñfuerat uiuus nom iemor¬
tui tinguebantur: Unde  subiecit:
Qu & baptitantur ꝓillis: exẽplohoc
non factũ illoꝵ probat : sed fixam
indnõ: Dicendo quid & nos peridi¬
tamur. discreuit ꝑsona t ostenderis
non catho licosesse qui promortius
baptita bant᷑ : Deniq supra dix̃
quid & baptizant᷑ proillis: nũquid
& baptizamur ꝓillis. nã & iepte
quãuis inre quȩ accepto fieri non
possit fidelis muentus est: offerens
filiam suam scđm uotũ suum qđ
plũ profertu: Prehcantium
pericula & labores memorat
dicens qͥđ & nos periclitamur
& sub audit᷑ nisi qu speramus futurã
resurrectĩonẽ sicut supra memorat :
Secumi enĩ qu post istã mortẽ uerauita
sequet᷑. pericula non timent in lata
ab infidelib ꝓpter telũ illoꝵ quos
quia crediderunt ꝑdidisse dolens
Sollicitudinẽ ergosuã ostendit: quã
habebat erga salatẽ illoꝵ propter

Expanded text:
aut male, aut non resurgeret, qui baptiaut male, aut non resurgeret, qui baptizatus non fuerat, vivus nomine mortui tingebatur. Unde subjecit: Ut quid et baptizantur pro illis? Exemplo hoc non factum illorum probat, sed fixam in Domino. Dicendo: Ut quid et nos periclitamur? discrevit personas, ostendens non catholicos esse, qui pro mortuis baptizabantur. Denique supra dixit: Ut quid et baptizantur pro illis? Numquid et baptizamur pro illis? Nam et Jephte, quamvis in re, quae accepta fieri non posset, fidelis inventus est, offerens filiam suam secundum votum suum, quod plum praefertur. Praedicantium pericula et labores memorat dicens: Quid et nos periclitamur? et subauditur; nisi quia speramus futuram resurrectionem, sicut supra memorat. Securi enim quia post istam mortem vera vita sequetur, pericula non timent illata ab infidelibus, propter zelum illorum, quos quia crediderunt se perdidisse, dolent. Sollicitudinem ergo suam ostendit, quam habebat erga salutem illorum, propter
Abbreviated transcription (Latin):
patris ebñ quidẽ se ostende ͤ dedeo.
ut unius procipii sublimis &i
effabilis auctoritas maneat: Hoc ẽ.
subicere se filiũ patri hocest dñesie
omia mom̃ib : Qua cũdiscit om̃is
creatura caput suum essexprn.
creatura omis unũ sentiat: ut
un a uoce om̃is lingua cȩlestium
& terrestrium &instrnoꝵ confiteat᷑
unumesse dm̃ ex quo sunt omĩã:
Si autẽ dixisset ut sit ds imomib: in¬
telligeret᷑ mom̃ib quidẽ esse sed
ꝑaffectũ eat conmimẽ sensũ. non
ipso quia ab ipso trrata funt : Inup¬
sis autẽ qr mom̃nũ confessone unus
erit deris : Nontamen sic subicitꝰ
filuis patrisic filio creatura : Alio¬
qum quid facient quibaptitantꝰ
ꝓmortuis  si om̃ino mortui nor
resurgunt : quid & baptitantur
ꝓillis : intantũ ratã & stabilẽ uult
ostendere resurrationẽ mortuoꝵ
ut exemplũ det: eoꝵ qͥtã securi
crant de futura rescrrectionẽ ut
etiam ꝓmortius baptitarentur siquẽ
forte mors p̃ueniss&e: timentes ne

Expanded text:
Patris, Deum quidem se ostendet, sed de Deo; ut unius principii sublimis et ineffabilis auctoritas maneat. Hoc est subjicere se Filium Patri, hoc est, Deum esse omnia in omnibus; quia cum discit omnis creatura caput suum esse Chrisomnis creatura unum sentiat, ut una voce omnis lingua coelestium et terrestrium et infernorum confiteatur unum esse Deum, ex quo sunt omnia. Si autem dixisset: Ut sit Deus in omnibus; intelligeretur in omnibus quidem esse, sed per affectum, aut communem sensum; non ipso; quia ab ipso creata sunt: in ipsis autem; quia in omnium confessione unus est Deus. Non tamen sic subjicitur Filius Patri, sicut Filio creatura. Alioquin quid facient, qui baptizantur pro mortuis, si omnino mortui non resurgunt? Ut quid et baptizantur pro illis? In tantum ratam et stabilem vult ostendere resurrectionem mortuorum, ut exemplum det eorum, qui tam securi erant de futura resurrectione; ut etiam pro mortuis baptizarentur, si quem forte mors praevenisset: timentes ne
Abbreviated transcription (Latin):
filio deo & patri Hoc aite addit
adsensum : quia tradens paterfilio
regiũ. nonse subiec xrit ei sicut fili¬
us patrise subiecit: In dongruumest
est enĩ ut pateri subidiatur filio:
o mĩagͦ subiecit pator filio: u t similit
homorificet᷑ filta s. sic÷ henorificata
& pater: Cu gͦomĩa corfessa fuẽtuit
xp̃m̃ deumi substrata peałib entis:

Expanded text:
 Deo et Patri: hoc autem addit ad sensum, quia tradens Pater Filio regnum, non se subjecerit ei, sicut Filius Patri se subjecit; incongruum est enim ut Pater subjiciatur Filio. Omnia ergo subjecit Pater Filio, ut similiter honorificetur, sicut honorificatur et Pater. Cum ergo omnia confessa fuerint Christum Deum, substrata pedibus ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute: Melius ẽ.
enĩ nubere quã uri: Non
disideriis agi uł uinci cũ enĩ uolũ tas calorł carnis
consentis uritꝰ᷑ : Nã desideria pati & non uinei:
illustrisuiri .ẽ. & porfecti : His aut̃ qͥ matrimonio
iuncti sunte p̃cipio non ego sed dĩs: Post quã ĩnuptis
& iuduis locutus ẽ. hos allo qt qͥmitri monio uinc¬
tisunt ore dominico : Vxorẽ auiro non discedere:
Quodsi disces serit manere innuptã: Hoc apłi
consiliũ ẽ. ut si discesscrit ꝓpe  malã conũsationẽ
uiri iã innupta maneat: aut uiro suo reconcilia¬
ri: Quod si continere se inquiđ nõ potest qr pug¬
nare non uult contra carnẽ : uiro recõ erliarur
Non enĩ ꝑmitoit᷑ muli eri ut nubat si urã suũ
causa forni eationis dimiserit. aut a postusiȩ. aut

Expanded text:
virtute. Melius est virtute. Melius est enim nubere, quam uri. Non i vero est, desideriis agi vel vinci; cum enim voluntas calori carnis consentit, uritur: nam desideria pati, et non vinci, illujuncti sunt, denuntio non ego, sed Dominus. Postquam innuptis et viduis locutus est, hos alloquitur, qui matrimonio juncti sunt, ore Dominico: Uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam. Hoc Apostoli consilium est, ut si discesserit propter malam conversationem viri, jam innupta maneat. Aut viro suo reconciliari. Quod si continere se, inquit, non potest, quia pugnare non vult contra carnem, viro reconcilietur; non enim permittitur mulieri, ut nubat, si virum suum causa fornicationis dimiserit, aut apostasiae, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ conse quat᷑ : Idõ non debet quis constrin gi ne aliei
toꝓhibitus inlicita ahmittat. seipse sibi eligat
quid sequatur: Dico aut̃ ñ nuptis eauduis. bon̾ũ
.ẽ illis sisic permãserint sic̃ & ego: Non diceret
bonũ .ẽ. in nuptis ut sint sic & ego nisi c̃ẽt integer
corpore: Nec dicert om̃s homines uolebã. ẽe: sic̃
me ipsum siens habuerat uxorẽ. & hoc dix̃ : uirgi¬
nes esse noluit: sed abssit : Sic enĩ aperitia spũ¬
ferbute: ut huiꝰreistudiũ non haberet Iuippe eũ ui¬
uenculus anticipatus sit agr̃a dĩ : Pos quã dixẽ iorũ quẽ¬
q propriũ donũ habere adõ: ostẽ dit inquare melius
I mitare illos uult: contẽdere ut se contuncant:
Quodsi ipulsu carnis ꝑscuerare se uiderot non
posse᷑: quec sunt ꝓmptiores ineo ipso ut ad uiuẽtꝰ
adeo: Illũ enĩ ds̃ uiuat quẽ uidet tota uirtute con¬
tẽdere: Nubant itaq: siuri tir¬
t. Forte enĩ pote¬
sto enĩ inpedim̃to:
reparat se uolũtas robustic

Expanded text:
tem consequatur. Ideo non debet quis constringi; ne a licito prohibitus, illicita admittat: sed ipse sibi eligat, quid sequatur. Dico autem non nuptis et viduis, bonum est illis, si sic permaneant, sicut et ego. Non diceret, bonum est innuptis, ut sint, sicut et ego; nisi esset integer corpore Nec diceret: Omnes homines volebam esse, sicut me ipsum; si enim habuerit uxorem, et hoc dixit, virgines esse noluit. Sed absit; sic enim a pueritia servivit, ut hujus rei studium non haberet; quippe cum juvenculus anticipatus sit a gratia Dei. Postquam dixit unumquemque proprium donum habere a Deo, ostendit in qua re meliusIn ista re illos vult contendere, ut contineant. Quod si impulsu carnis perseverare se viderint non posse, quia nec sunt promptiores in eo ipso, ut adjuventur a Deo; illum enim Deus juvat, quem videt tota virtute contendere: nubant utique, si uri timent. Forte enim potedigesto enim impedimento reparat se voluntas robustiore
Abbreviated transcription (Latin):
tare con illo ñ dimittat eã: Et siqua mulier habet
uirũ ĩ fidelẽ et hic consentit habitare conilla ñ relor¬
quat uirũ : Hoc dic̃ qrĩter illa primordia cũ ãbo
utiq essent gentiles. fiebat ut unus exebis erederet:
Et qror rebant ꝑfidi culturam dĩ sinilit̃ &credentes
contaminationẽ preteriti erroris idõ precipit ut si
contẽtiessent habitare cũ inmutatis: contẽ te Vfide

Expanded text:
mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non relinquat virum. Hoc dixit, quia inter illa primordia, cum ambo utique essent gentiles, fiebat ut unus ex his crederet: et quia horrebant perfidi culturam Dei, similiter et credentes contaminationem praeteriti erroris; ideo praecipit, ut si contenti essent habitare cum immutatis, contenti e
Abbreviated transcription (Latin):
tat&am: aut usum quae rat uxoris inuertere: nec alii
potest nubere mulier. necre uerti adillũ : Et uirũ uxorẽ
non dimittere : Sub audit᷑ autẽ excir a forni cationis
cesserit manere sic : qr uiro licet ducere uxorẽ si
dimiserit uxorẽ peccã tẽ. qr nita lege constringit᷑
sic̃ mulier: caput enĩ mulieris uir ẽ : Nã ceteris ego
dico ñ dñs : Hoc dix̃ ut ostẽdat quid ꝓprio oredĩs ussit

Expanded text:
t vir, aut usum quaerat uxoris invertere; nec alii potest nubere mulier, nec reverti ad illum. Et virum uxorem non dimittere. Subauditur autem, excepta fornicationis iscesserit, manere sic; quia viro licet ducere uxorem, si dimiserit uxorem peccantem: quia non ita lege constringitur vir, sicut mulier; caput enim mulieris vir est. . Nam caeteris ego dico, non Dominus. Hoc dixit, ut ostendat quid proprio ore Dominus jussit
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ adbestias pognaui ephesi quid
mͥ prodest simortun orresurgunt:
hocest siscđm humanũ sensum qui
uidens hoc imerũ natura non cadere
ut caro iã soluat reformet᷑ aditton
minime credit futurã resurrectio¬
nẽ mortuoꝵ bestus offerri sepassus¬
est: Sic̃ inter cetera ait inactib apłoꝵ
& bibamus crasenĩ moriemur: hoc
habes enqͥsaia propheta: Dictũ est:
propterhos qui quasi nchilfuturũ
esse postinortẽ uentri tantũ stude¬
bant quomͦ peccora: sic̃ & hi qui
corintinos de prauabar:¬

Expanded text:
hominem ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? Hoc est, si secundum humanum sensum qui videns hoc in rerum naturam non cadere, ut caro jam soluta reformetur ad vitam, minime credit futuram resurrectionem mortuorum bestest, sicut inter caetera ait in Actibus aposet bibamus; cras enim moriemur. Hoc ab Esaia propheta dictum est propter hos, qui quasi nihil futurum esset post mortem, ventri tantum studebant quomodo pecora , sicut et ii qui Corinthios depravaba
Abbreviated transcription (Latin):
terrestria autẽ ante quã moriant᷑
aut surgant ut qrua xp̃s cȩlestis est
exeo corpora cȩlestia dicantur :
Exadã uͦ quia terrestris est terrestria
corpora : Alia claritits solis alia clari¬
tas limȩ : aliaclaritt isstellarũ : Stella
enĩ abstella differt inclaritate : Um

Expanded text:
terrestria autem antequam moriantur, terrestria autem antequam moriantur, aut surgant, ut quia Christus coelestis est, ex eo corpora coelestia dicantur. Ex Adam vero quia terrestris est terrestria corpora. Alia claritas solis, alia claritas lunae, alia claritas stellarum, stella enim ab stella differt in clari
Abbreviated transcription (Latin):
tilium: alia caro piscium : cũ ex eade
massa omis caro sit : unde. & quomͦ
mhis tanta diuersitas est ut una in¬
pensa faceret genera diuersaq
Dicant nunc sophiste mundi & scru¬
tatores siderũ siualent conprehen¬
dere quȩ extrasesunt : cũ quid intra
philosophi quiamentc̃ suã legidei
hummiliare & fide eias suscipere nolia¬
erunt : Diuersa semꝑ & contraria
adiẽrentes inanisimis dispritationib
mincẽ sẽ confuderunt: quia mnulloorꝵ
testficatȩ uerititis signũ agnitũ est
qđ ante positũ uerbis conmendaret¬
et doctrinam. sic̃ ex dis disereit disci
plinȩ nostrȩ quȩ non uerbis ꝓbat᷑
sedinrtute cin non possunt uerbare.¬
sistere: quẽ ad modũ ergo exunam¬
pensa duersa animantiũ caro est:
itac etumius carnis homines. diuersi
erunt dignitate mresurrectionie
ut talis unusqisq appareat qualis
fuerit meriti: Qippe cuetiam hn c̃
buersitatẽ corporũ uideamus : Et cor¬

Expanded text:
tilium, alia caro piscium . Cum ex eadem tilium, alia caro piscium . Cum ex eadem massa omnis caro sit, unde et quomodo in his tanta diversitas est, ut una impensa faceret genera diversa? Dicant nunc sophistae mundi, et scrutatores siderum si valent comprehendere quae extra se sunt, cum quid intra philosophi, quia mentem suam legi Dei humiliare, ut fidem ejus susciperent noluerunt, diversa semper et contraria asserentes, inanissimis disputationibus invicem se confuderunt, quia in nullo horum testificatur veritatis signum. Agnitum est, quod ante positum verbum commendat doctrplinae nostrae, quae non verbis probatur, sed virtute, cui non possunt verba resistere. Quemadmodum ergo ex una impensa diversa animantium caro est; ita et unius carnis homines, diversi erunt dignitate in resurrectione; ut talis unusquisque appareat, qualis fuerit meriti: quippe cum etiam hic diversitatem corporum videamus. Et cor
Abbreviated transcription (Latin):
mali homine nonutiq: legis aucto¬
ritate agit ut exẽplis suadeat
quȩ si reciperet nonerraret : stiphisi-¬
caratione dequa sibiblandit᷑ ut nõ
credat resurgere resolutit &emor¬
tua corpora: Ostendit eñ mortua
rursum repa aduitã & multiplicatt
ut confundat᷑ errorhumanus : Etqđ
dat corpus. sit uoluit &unicuiq seminũ
ꝓprum corpus Siergo nudũ granũ semi¬
natur. & dei nutu quodã modo elem̃¬
to ministerio uestitũ resurgit multit
secũ haberis incrementa utilitatis huma¬
nȩ curnon credibile sit dei urtute mor¬
tuum posse resurgere meliorata tantũ
substantia nonnmerõ multiplica¬
tũ : Quidergo requirit᷑ ab infideli quo
corpora resurgant mortui : cũexẽ¬
pla precedant ad fidẽ hanc meliora¬
tȩ resur rectionis non amisse substan¬
tiȩ quia propriũ corpus recipiet inqͥuo
creatus adamest uixxta exẽpla sũpͣ¬
dicta: Honiomis caro eadẽ caro. alia qͥdẽ
hominis. alia autẽ pecoris. alia caro uola¬

Expanded text:
mali homine non utique Legis auctoritate agit; ut exemplis suadeat, quae si reciperet, non erraret: sed physica ratione, de qua sibi blanditur, ut non credat resurgere soluta et mortua corpora. Ostendit enim mortua rursum reparari ad vitam, et multiplicata; ut confundatur error humanus. Et quidat corpus, prout vult: et unicuique seminum proprium corpus. Si ergo nudum granum seminatur, et Dei nutu quodammodo elementorum ministerio vestitum resurgit, multa secum habens incrementa utilitatis humanae; cur non credibile sit Dei virtute mortuum posse resurgere, meliorata tantum substantia, non numero multiplicatum? Quid ergo requiritur ab infideli, quo corpore resurgant mortui, cum exempla praecedant ad fidem hanc melioratae resurrectionis, non amissae substantiae? Quia proprium corpus rcreatus Adam est, juxta exempla supradicta. Non omnis caro eadem caro, sed alia quidem hominis, alia autem pecoris, alia caro vola
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ mortuos refurrec taros stultũ
essẽ dcebant credere: Ideo pudorẽ illis
incutit . quasi in prudentib: : credebant
enĩcis qui ignorantiam dei habentes :
contradei statutti docebant: Seddic̃
aliquis quem admodũ resurgent mor¬
tui: quoautẽ corpore ueruent:: hos
dexit ignorantiam deihabere . quoꝵ
de prauatȩ seritentiȩ uerba ꝓtulit
dicens quẽ ad modũ resargent mortui :
quo aute corpore uenerit : c̃ii congrue

Expanded text:
bantur, mortuos resurrecturos stultum bantur, mortuos resurrecturos stultum esse dicebant credere. Ideo pudorem illis incutit quasi imprudentibus; credebant enim eis, qui ignorantiam Dei habentes, contra Dei statuta docebant. Sed dicet aliquis: Quemadmodum resurgent mortui? Quove corpore venient? Hos dixit ignorantiam Dei habere, quorum depravatae sententiae verba protulit, dicens: Quemadmodum resurgent mortui? quove corpore
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite seduci : corrumpunt mores
boris conloqina mala : Significat
confabulatione maloꝵ hominũ c̃uer
samitia ꝑstrepentes: deb& intare.
utmpleat qđ utile iudicat: Uigila¬
te. usti estote & nolite peccare Uigilandũ¬
dũ mon&: necircũ uentione praui sensus
capti & afide abducti: deprauarentur:
Imortuoꝵ resurectionẽ non credendo
ustos esse preccpit ut non solũ terre¬
nam iusticiam excolant sed & cȩlestẽ.
quia terrena iustitia meritũ non facit
sicut & non facitreum: Quidenĩ magnũ
est aliena non tollere qrppe cũ hoc
timoris sit: Magꝰũ est autẽ de proprio
non habenti largiri : Hec est uera istiti¬
a: & ut non peccent subieccit Unde in¬
telligi uoluit non seuastitiam tẽpora¬
lẽ seruandtt̃ mandasse sed diunã : ina
qui celestẽ iustitiam seruat : sine dubio
ihac peresenti uita ꝑfectus est : Igno¬
rantiam enĩ dei quidẽ habent: adre¬
uerantiam uobis loquor: Propositũ dei
ignorantes. in qui intereosconuersa¬

Expanded text:
Nolite seduci, corrumpunt mores bonos colloquia mala. Significat confabulatione malorum hominum evertsa initia obstrepentes debet vitare; ut impleat, quod utile judicavit. Vigilate, justi estote, et nolite peccare. Vigilandum monet, ne circumventione pravi sensus capti, et a fide abducti depraventur, mortuorum resurrectionem non credendo. Justos esse praecepit, ut non solum terrenam justitiam excolant, sed et coelestem; quia terrena justitia meritum non facit, sicut et non facit reum. Quid enim magnum est aliena non tollere, quippe cum hoc timoris sit? Magnum est autem de proprio non habenti largiri, haec est vera justitia. Et ut non peccent, subjecit; unde intelligi voluit non se justitiam temporalem servandam mandasse, sed divinam; quia qui coelestem justitiam servat, sine dubio in hac praesenti perfectus est. Ignorantiam enim Dei quidam habent, ad verecundiam vobis loquor. Propositum Dei ignorantes ii, qui inter eos converte
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo scriptũ est. Occidit uites eoꝵ ingran¬
dine Nũ igit obhoc cũ audimꝰ ñ occi¬
des. uirgultũ uellere Nefas ducimꝰ & ma¬
nicheoꝵ errori in sanissimẽ ad quiescimꝰ᷑ his
igit᷑ deliram̃tis remotis. cũ legimꝰ ñ occides.
si ꝓpt̃ea ñ accipimꝰ hoc dictũ eẽ defru tetis
quia eis nullus sensus÷. nec de iñrationabilib
animantib uolatilib natatilib ambulatilib re¬
busquia nulla nob̾ ratione sociant᷑ qu ã ñ eis
datumẽ nob̾eũ habere cõminẽ. undeius¬
tissima ordinatione creatoris & uita & mors
eoꝵ nr̃is usib subdit̾: restat ut de homine ui¬
telligam̃ qđ dictũ : ñ occides: nec alterũ ergo:
necte: Neq enĩ quise occidit: aliud quã homi¬
nẽ occidit. Quasdã uͦ exceptiones eadẽ ipsa
diuina fecit auctoritas ut liceat õccidihomi¬
nẽ. Sedhis exceptis quos ds̃ occidi iub& siue
dati lege siue ad ꝑsonã ꝓtepore exp̃ssa uissi¬

Expanded text:
psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in granpsalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissime adquiescimus? His igitur deliramentis remotis cum legimus: Non occides, si propterea non accipimus hoc dictum de frutectis esse, quia nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia nulla nobis ratione sociantur, quam non eis datum est nobiscum habere communem unde iustissima ordinatione creatoris et uita et mors eorum nostris usibus subditur: restat ut de homine intellegamus, quod dictum est: Non occides, nec alterum nec te. Neque enim qui se occidit aliud quam hominem occidit. § 4. Quasdam vero exceptiones eadem ipsa divina fecit auctoritas, ut liceat hominem occidi; sed his exceptis, quos Deus occidi jubet, sive data lege, sive ad personam pro tempore expressa jussi
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ reus: qui de seipso falsũ fatet᷑ quãsi ad¬
uersus ꝓximũ hoc facer&. cũ in eo p̃cepto
qͦ falsũ testimoniũ ꝓhibet᷑ adisuspximum¬
ꝓhibeat᷑. possitq ñreste intelligentib uideri
ñ eẽ ꝓhibitũ ut adũsus seipsũ quisq falsus testis
asistat. Quantomagis intelligendũ: ñ licere
homini se ipsũ occidere. cũ in eo qđ scriptũ
ẽ. Ñ occides. nihilo deinde addito. nullus
nec ipse utiq cui p̃cipit᷑ intelligat᷑ exceptꝰ:
unde qͥdã hoc p̃ceptũ &iã bestias ac pecora
conant᷑ excendere: ut ex hocnullũ &iam
illoꝵ liceat occidere Curñergo & herbas.
& quiqͥd humoradicitꝰ alitur acfigit᷑: nã
& hoc genꝰ rerũ quãuis ñ sentiat: dicit᷑ ui¬
uere  Ac ꝑhoc potest & mori ꝓinde &iam
cũ ius adhibet᷑. occidi Unde & apł̃scũ de
huice modi seminib loqueret᷑ : tu inquit
qđ seminas ñ uiuificat᷑ nisi moriat᷑. Et in

Expanded text:
minus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si adminus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si aduersus proximum hoc faceret, cum in eo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, aduprohibeatur possitque non recte intellegentibus uideri non esse prohibitum, ut aduersus se ipsum quisque falsus testis adsistat: quanto magis intellegendum est non licere homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo deinde addito, nullus, nec ipse utique cui praecipitur, intellegatur exceptus! Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac pecora conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Quur ergo non et herbas et quicquid humo radicitus alitur ac figitur? Nam et hoc genus rerum, quamuis non sentiat, dicitur uiuere ac per hoc potest et mori, proinde etiam, cum uis adhibetur, occidi. Unde et apostolus, cum de huius modi seminibus loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe intꝰ głiã castitatis. testimoniũ conscien¬
tiȩ: habent aut̃ corã oculis dĩ sin. nec requi¬
rent ãpliꝰ: ubi qͥdrecte faciu̾nt ñ habent am¬
plius. ne deuent ab auctoritate : diuinȩ¬
legis. cũ male deuitant offensionẽ suspitionis
reperiri potest: ut uł ipsius adipiscendȩ ĩmor¬
talitatis. uł ulliꝰ cauendi carendi ue mali causa
nob m&̾ipsis necẽ inferam᷑. Nã & ꝓhibitos noseẽ
intelligendũ ÷ ubilexait. Non occides: Ereser¬
tĩ qͥa ñ addidit ꝓximũ tuũ. sic̃ falsũ testimo¬
niũ cũ uetar&. falsũ inqͥt testimoniũ ñ dices
adiisus ꝓximũ tuũ. Nec idõ tasi adũsus seipsũ
quisquã falsũ testimoniũ dixerit. ab hoc cri¬
mine se putauerit alienũ: qm̃ regulã dili¬
gendi ꝓximũ asem&̃ ipso dilector accepit:
Quando quidẽ scriptũ ẽ: diliges ꝓximũ tuũ
tanquã te ipsũ. Porro si falsi testimonuñ

Expanded text:
quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscienquippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae; habent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum male deuitant offensionem suspicionis reperiri potest, ut uel ipsius adipiscendae inmortalitatis uel ullius cauendi carendiue mali causa nobismet ipsis necem inferamus. Nam et prohibitos nos esse intellegendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim quia non addidit: \'proximum tuum\', sicut falsum testimonium cum uetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices aduersus proximum tuum. Nec ideo tamen si aduersus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc crimine se putauerit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semet ipso dilector accepit, quando quidem scriptum est: Diliges pro x i mum tuum tamquam te ipsum. Porro si falsi testimonii non
Abbreviated transcription (Latin):
cia magis credita ÷: quȩ se nullo adult̃ ioͥ potu¬
erit maculare consensu. Quod gͦ se ipsã qm̃
adult̾iũ ꝑtulit &iã ñ adultera occidit: ñ est
pudiciciȩ caritas: sed pudoris infirmitas
Pudiuit enĩ eã t̾pitudinis alienae inse cõmissȩ
& iã sinon secũ & romana mulier laudis auida
nimiũ uerita est ne putaret᷑ qđ uolent̃ est
pessa cũ uiuer&. libent pasa si uiuer& Unde
ad oculos hominũ intis suae testẽ illã penã ad¬
hibendã pritauit: qͥb conscientiã de monstrare
ñ potuit. Sociã qͥppe facti se credi erubuit:
si qđ in eã alius fecerat tͥpit̃ ferret ipsapatient̃:
N on hoc fecer̃ feminȩ xp̃ianȩ quȩ passȩ similia.
uiuunt tam̃ nec inse ultȩ s̃ crim̃ alienũ. ne
alioꝵ scelerib adderent sua. si qm̃ hostes in eis
concupiscendo stupͣ cõmiserant. illȩ inse ipsis
homicidia erubescendo cõmitterent. Habeã

Expanded text:
tia magis credita est, quae se nullo adulterino potutia magis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. Quod ergo se ipsam, quoniam adulterum pertulit, etiam non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae etiamsi non secum, et Romana mulier, laudis auida nimium, uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret, libenter passa si uiueret. Unde ad oculos hominum testem . mentis suae illam poenam adhibendam putauit, quibus conscientiam demonstrare non potuit. Sociam quippe facti se credi erubuit, si, quod alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa patienter. Non hoc fecerunt feminae Christianae, quae passae similia uiuunt tamen nec in se ultae sunt crimen alienum, ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent
Abbreviated transcription (Latin):
te putaret expiandũ: quãꝗ nec sic qͥdẽ seoc¬
cidere debuit: si fructuosã poss& apud dosfalsos
agere poenitentiã. Uerũtam̃ si forte ita est:
falsũq ẽ illud qđ duo fueruxt & adulteriũ unꝰ
admisit: Sed potiꝰ ambo adulteriũ cõmiser̃
Unus manifesta inuasione. altera latente cora¬
sensione: ñ se occidit insontẽ. Etidõ potest a
causa haec exutroq latere coartat᷑: ut extenuatur homi¬
cidiũ. Cadulteriũ confirmet᷑: si purgat᷑
adulteriũ uniꝰ homicidiũ cumulet᷑ Nec om̃ino
inuenit᷑ exitꝰ. ubi dicit᷑: si adulterata cur lau¬
data: si pudica cur occisa: nob tam̃ in hoctã
nobili feminȩ huiꝰ exemplo ad istos refutandos
qͥ xp̃ianis feminis incaptiuitate cõp̃ssis alienis
abomĩ co ritagione scĩtatis insultant. sufficit
qđ in p̃claris eius laudib dictũ ÷ Duo fueruñ.¬
& unꝰ adulteriũ admisit. Talis enĩ abeis lucre¬

Expanded text:
te putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se octe putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se occidere debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere paenitentiam. Verum tamen si forte ita est falsumque est illud, quod duo fuerunt et adulterium unus admisit, sed potius ambo adulterium commiserunt, unus manifesta inuasione, altera latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a haec causa ex utroque latere coartatur, ut, si extenuatur homicidium, adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium cumuletur; nec omnino inuenitur exitus, ubi dicitur: Si adulterata, quur laudata; si pudica, quur occisa? Nobis tamen hoc tam nobili feminae huius exemplo ad istos refutandos, qui Christianis feminis in captiuitate conpressis alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit quod in praeclaris eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Talis enim ab eis Lucre
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui id feciss& seueritate congrua plecte¬
retis: hoc fecit illa lucretia. illa sic p̃dic̾talu¬
cretia: innocentẽ castã uĩ ꝑpessa. Lucretiã:
lucretiã insuꝑ int̾emit. Proferte sententiã
Quod si ꝓpt̾ea ñ potestis. quia ñ astat quã
punire possitis : cur int̃fectricẽ in nocer¬
tis & castȩ tanta p̃dicatione laudatis: quã
certe apud infernos iudices & iã tales qͣles
poetarũ ur̃oꝵ caminib cantitant᷑ nulla
ratione defenditis: constitutã scilic& inter
illos quisibi laetũ in sontes peꝑere manu lu¬
cẽq ꝑosi ꝓiecere animas: cui ad suꝑna redire¬
cupienti fas obstat. tristisq palus in nabilis
und& alligat: anforte idõ ibi ñ ÷ quia ñ in¬
sontẽ sed male sibi consciã se ꝑemit: qͥdsienĩ
qđ ipsa tantũ mͦ nosse poterat quãuis iuueni
uiolent̃ irruenti. &iã sua libidine illecta
consensit. idq inse puniens ita doluit ut mor¬

Expanded text:
eum qui id fecisset, severitate congrua plecteeum qui id fecisset, severitate congrua plecteretis? Hoc fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata Lucretia innocentem, castam, vim perpessam Lucretiam insuper interemit. Proferte sententiam. Quod si propterea non potestis, quia non astat quam punire possitis; cur interfectricem innocentis et castae tanta praedicatione laudatis? Quam certe apud infernos judices, etiam tales, quales poetarum vestrorum carminibus cantitantur, nulla ratione defenditis, constitutam scilicet inter illos, qui sibi letum Insontes peperere manu, lucemque perosi, Projecere animas. Cui ad sucupienti Fas obstat, tristisque palus inamabilis undae Adligat. An forte ideo ibi non est, quia non insontem, sed male sibi consciam se peremit? Quid si enim quod ipsa tantummodo nosse poterat quamuis iuueni uiolenter inruenti etiam sua libidine inlecta consensit idque in se puniens ita doluit, ut mor
Abbreviated transcription (Latin):
casta iudicanda ẽ : quis in hac contro uersia¬
declamans:ait. Mirabile dictu. Duofuerunt:
& adulteriũ unꝰ admisit. Splendide:atq
clarissime intuens enĩ induoꝵ corpoꝵ cõmuix¬
tionẽ unius inquinatissimã cupiditatẽ. al¬
terius castissimã uoluntatẽ. & ñ quid con¬
iunctione m̃broꝵ sed quid animoꝵ diu̾sita¬
te ageret᷑ attendens: duo inquit fuert̃.
& adulteriũ unus admisit. Sed quid ÷ hoc
quod ineã grauius uindicat᷑ quȩ adulteriũ
non admisit : nã ille patria cũ patre pulsus
est: haec sũmoͦ ÷ mactata supplicio. Si ñ ẽ
illa impudicicia qua inuita cõpͥmitur.:
ñ ẽ haec m̃iustitia qua casta punit᷑ Uos
apello leges iudicesq romani. Nẽpe post
ꝑparata facinora. nec quẽquã scelestũ
adurm̃ iudiciũ quisquã deferr& hoc erim̃.
uobisq ꝓbaret᷑. ñ solũ indẽpnatã uerũ &iã
castã & innocentẽ int̾fectã eẽ mulierẽ. ñne

Expanded text:
casta iudicanda est? Quis in hac controuersiacasta iudicanda est? Quis in hac controuersiaaciterque declamans ait: \'Mirabile dictu, duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Splendide adque uerissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione unius inquinatissimam cupiditatem, alterius castissimam uoluntatem, et non quid coniunctione membrorum, sed quid animorum diuersitate ageretur adtendens: Duo., inquit, fuerunt, et adulterium unus admisit.\' Sed quid est hoc, quod in eam grauius uindicatur, quae adulterium non admisit? Nam ille patria cum patre pulsus est. haec summo est mactata supplicio. Si non est illa inpudicitia qua inuita obprimitur, non est haec iustitia qua casta punitur. Vos appello, leges iudicesque Romani. Nempe post perpetrata facinora nec quemquam scelestum ad uestrum iudicium quisquam deferret hoc criisque probaretur, non solum indemnatam, verum etiam castam et innocentem interfectam esse mulierem; nonne
Abbreviated transcription (Latin):
ante quã hoc fiat. ne admittat᷑ hocnicidiũ
certũ. cũ ipsũ flagitiũ quãuis alienũ adhuc¬
tioni. quadi cimꝰ corpore opp̃so nequaquã
ꝓposito castitatis ulla inmalũ consensione
mutato. illiꝰ tantũ eẽ flagitiũ qͥoppͥmens
concubuerit. ñ illiꝰ quȩ opp̃sa ccũbentinulla
uoluntate consenserit. contradicere audebt̃
hi ẽtra qͦs feminarũ xp̃iandeũ incaptiuitate
opp̃ssarũ. ñ tantũ m̃tes uerũ &iã corpora sc̃a
defendimꝰ: lucretiã certe matronã nobilẽ.
ueterẽq romanã: pudiciciȩ magnis efferuis
laudib Huiꝰ corpore cũ uolent̃ oppresso
tarqͥmi regis filius libidinose potitus eẽt.
illa scelus ĩprobissimi iuuenis. marito colla¬
tino. & ꝓpinqͦ bruto. uiris clarissimis ac for¬
tissimis indicauit. eosq ad uindictã cont̾rinx
deinde fędi inse cõmissi agra atq ĩpatiens:
se ꝑemit. Quid dicimꝰ: adultera haec an

Expanded text:
antequam hoc fiat! ne admittatur homicidium antequam hoc fiat! ne admittatur homicidium certum, cum ipsum flagitium, quamuis alienum, adhuctioni, qua dicimus corpore obpresso nequaquam proposito castitatis ulla in malum consensione mutato illius tantum esse flagitium, qui obprimens concubuerit, non illius, quae obpressa concumbenti nulla uoluntate consenserit, contradicere audebunt hi, contra quos feminarum Christianarum in captiuitate obpressarum non tantum mentes, uerum etiam corpora sancta defendimus? Lucretiam certe, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra adque inpatiens se peremit. Quid dicemus? Adultera haec an
Abbreviated transcription (Latin):
de ipsiꝰ corporis scĩtate. quãuis m̃bri illius
in tegritate iã ꝑdita. Quo cirea ꝓposito ani¬
mi ꝑmanente ꝑ qđ & iã corpus scĩficari me¬
ruit: Nec ipsi corpori aufert sc̃ĩtatẽ uio¬
lentia libidinis alienae: quã seruat ꝑse¬
uerantia continentiȩ suȩ. An uͦ si aliqua
femina m̃te corrupta uiolatoq ꝓposito qđ
dõ uouerat. ꝑgat uitianda ad deceptorẽ
suũ: adhuc eã ꝑgentẽ. scãm uł corpore di¬
cimꝰ. ea scĩtate animi ꝑ quã corpus scĩfica¬
bat᷑ amissa atq destructa : absit hic
error: & hinc potiꝰ admoneam᷑ ita ñamit¬
ti corporis scĩtatẽ manente animiscitate.
& iam corpore opp̃sso. i sic̃ amitaitur & corporis
scĩtas uiolata animi sc̃ĩtate. & iã corpore intac
Quc̃ obit̃ ñ hab& qđ inse morte spontanea
niat. femina sine ulla sua consensione iuolen
opp̃sa. & alieno cõp̃ssa peccato quanto minus

Expanded text:
de ipsius corporis sanctitate, quamuis membri illius de ipsius corporis sanctitate, quamuis membri illius integritate iam perdita. Quocirca proposito animi permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem uiolentia libidinis alienae, quam seruat perseuerantia continentiae suae. An uero si aliqua femina mente corrupta uiolatoque proposito, quod Deo uouerat, pergat uitianda ad deceptorem suum, ad hoc eam pergentem sanctam uel corpore dicimus, ea sanctitate animi, per quam corpus sanctificabatur, amissa adque destructa? Absit hic error et hinc potius admoneamur ita non amitti corporis sanctitatem manente animi sanctitate etiam corpore obpresso, sicut amittitur et corporis sanctitas uiolata animi sanctitate etiam corpore intacto. Quam ob rem non habet quod in se morte spontanea puniat femina sine ulla sua consensione uiolenter obpressa et alieno conpressa peccato; quanto minus