comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ erat tempore ꝓpħarum: usq ad
ioħm baptistã. Ab illo aut̃ & deinceps
usq in finem : tempꝰ ẽ implendi quȩ ꝓmis¬
sa sunt. F idelis ds̃ qui se nr̃m debitorẽ fecit.
ñ aliqͥd a nobis accipiendo. sed tanta nobis
ꝓmittendo. Parum erat ꝓmissio: etiã scripto
se teneri uoluit: ueluti faciens nob̾cum ey¬
rographum ꝓmissoꝵ suorum: ut cum ͤ que
ꝓmisit soluere inciꝑ &. in scriptura ꝓmissoꝵ
consideraremꝰ ordinem soluendoꝵ. Tempus

Expanded text:
empus erat tempore Prophetarum usque ad Joannem Baptistam: ab illo autem et deinceps usque ad finem, tempus est implendi quae promissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum cons
Abbreviated transcription (Latin):
si daui d. neutro illi titulo similis. pret̃
multis partibꝰ & multis modis. sicut ad
misit pꝰ ea. ut complerentur eloquia ꝓpħa¬
rum. Quotqͦt enim ꝓmissiones dei : in illo
salmum istũ de xp̃o habere ꝓphetiã.
quisquis actus apłorum fidelit̃ le¬
git agnoscit: ubi de xp̃i traditore ui¬
da ꝓphetatum ẽẽ qͦd hic scriptum ẽ. fiant
dies eiꝰ pauci. & ep̃atum eiꝰ accipi& alter.
quando mathias in loco uidȩ ordinatus
numero apłorum duodecimꝰ adiunctꝰ est.
euident̃ appar&. Sed si de illo uno homine
omĩa quę hic in illo maledicta sunt intelli¬
gere conemur. expositionis ratio ñ om̃imͦ.
aut uix ualebit occurrere: si aut̃ de tali
clariꝰ aꝑiri. Sicut enim quedã dicuntur
quȩ ad apłm petrum ꝓpͥe ꝑtinere uideant᷑.
nec tam̃ habent illustrem intellectũ. nͥ cũ
referuntur ad ęccłam cuiꝰ ille agnoscit᷑ in
figura gessisse ꝑsonam. ꝓpt̾ pͥmatũ quẽ in

Expanded text:
si David;» neutro illi titulo similis, praeter si David;» neutro illi titulo similis, praeter multis partibus et multis modis, sicut ad misit postea, ut complerentur eloquia Prophetarum: «Quotquot enim promissiones Dei, in illo salmum istum de Christo habere prophetiam, quisquis Actus Apostolorum fideliter legit, agnoscit; ubi de Christi traditore Juda prophetatum esse quod hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in
Abbreviated transcription (Latin):
ifitri potest: siue cum suscipimus xp̃m.
sl um ipse nos suscipit. qui ẽ caput
silsuan de hystoria positi sunt. rectas¬
lie fien. ut scdm ꝓphetiam intelligamꝰ:
enim tam diuersum scđm historiã
Mun d Qͦd ẽ in titulo quinquagesimi
bou in finem his qui immutabunt᷑
dli iuseriptione apsi alauuid in dd¬
ctrina. cum succendit mesopotamiam.
sẏriam. & sẏriam sobal: & conuertit ioab.
& ꝑcussit in ualle salinarum duodecim
milia. Nam pret̃ id qͦd positum ẽ in te¬
tuli inscriptione. & ipsi dauid. & in finem:
cȩtera ita diu̾sa sunt. ut ille habeat hu¬
militatem dauid. iste fortitudinẽ: ille fu¬
gam. iste uictorias. Et tamen ex istorum
duoꝵ posterioribꝰ partibꝰ. quoꝵ tam diu̾si
tituli sunt. psalmꝰ iste componitur: ubi
significatur ad unum aliquid utrumq
tudine ꝓphetię: copulatis utriꝰq finibus
in hoc uno. cuiꝰ titulus canticũ psalmi ip¬

Expanded text:
referri potest, sive cum suscipimus Christum, referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caputtanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus,Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in titulo quinquagesimii, «In finem, his qui immutabuntur, in tituli inscriptionem, ipsi David, in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam, Syriam, et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit in valle salinarum duodecim millia?» Nam praeter id quod positum est, «In tituli inscriptionem,» et, «ipsi David,» et, «in finem;» caetera ita diversa sunt, ut ille habeat humilitatem David, iste fortitudinem; ille fugam, iste victorias. Et tamen ex istorum duorum posterioribus partibus, quorum tam diversi tituli sunt, psalmus iste componitur. Ubi significatur ad unum aliquid concurretudine prophetiae, copulatis utriusque finibus in hoc uno, cujus est titulus, «Canticum psalmi, ip
Abbreviated transcription (Latin):
hncgs: ut in illa cantaret᷑. s. psalleretur.
te ibi. qm̃ magnificata est usq ad cę¬
bs mnscd̃ia tua. uel sicut alii int̾ptati
suit deuata est: hic autem qmͣ magna
e suꝑ celos miscđia tua.  dõ enim mag¬
nificata ĩ usq ad cęlos : ut magna sit
in celis. Hoc enim uoluit dicere suꝑ cę¬
los. Item in quinquagesimo nono. lȩta¬
hor qͥ diuudam sicimam: hic uͦ exaltabor
iş diuudam sicimam. U bi ostendit᷑ qͦd
duudenda sicima significatum ẽ pꝰ dñi
exaltationẽ pͣdictum futurum: & illam le¬
ticum ad banc exaltationem ꝑtinere. ut
idõlecetur quia exaltatur. Unde alibi
dicit. Conuertisti luctum meum in gau¬
diummͥ: concidisti saccum meum. & ac¬
cuixisti me lȩticia. Item ibi. & effrem for¬
utudo capitis mei: hic aut̃ ꝙ effrem sus¬
iptio capitis mei. Suscipiendo enum fit
furntudo: id est suscipiendo fortes facit
sucificans in nobis. Intͣpretat᷑ eñĩ effra¬
ini fruetificatio. Susceptio aut̃ ad utrũq

Expanded text:
leretur. Item ibi, «Quoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua;» vel, sicut alii interpretati sunt, «elevata est:» hic autem, «Quoniam magna est super coelos misericordia tua.» Ideo enim «magnificata est usque ad coelos,» ut magna sit in coelis; hoc enim voluit dicere, «super coelos.» Item in quinquagesimo nono, «Laetabor, et dividam Sichimam:» hic autem, «Exaltabor», «et dividam Sichimam.» Ubi ostenditur quod de dividenda Sichima significatum est, post Domini exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
credidimꝰ: liber generationis iħiu xpi fli
dauid. Non quia int̾rogamur excidat rob̾
xp̃m resurrȩxisse a mortius: ex semine
dauid. Ergo intͣrogemꝰ : & respondeamus.
Qͥd uobis uidetur de xp̃o cuiꝰ filius et

Expanded text:
credimus: «Liber generationis Jesu Christi, filii David.» Non quia interrogamur excidat nobisJesum resurrexisse a mortuis, ex semine David.» Ergo interrogemur et respondeamus: «Quid vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ossibꝰ aut̃ oleum ẽ maledictio. eil hall
funento: qͥd ẽ qd̾ repetit: In quia dixe¬
fa induit maledictionem sic̃ uestim̃tum:¬
tir: Indiutur eium quisq tunica: oꝑitꝰ
pulio. Et qͥd ẽ hoc nisi etiam in conspectu
hoinum. de iniquitate gloriari: Et sic̃
sons inquit. qua semꝑ p̃cingit᷑. Maxime
homines idõ p̃cingunt᷑. ut ad oꝑandum sint
aptiores: ne ueitis sinibꝰ p̃pediant᷑. Ergo
maledictione se p̃cingit: qui malum ñ re¬
pentinum sed dispositum aggredit᷑: & ita
discit malefacere. ut semꝑ paratus sit. An
oum. Sanifestum ẽ enuim qdͦ indumento.
gꝙtorio. & aqua. & oleo. & zona. ipsa oꝑa
describebat: quibꝰ. ȩtͣna maledictio compa¬
tatur. Non gͦ ẽ unus uidas sed multi. de
quibꝰ dr̃. hoc opꝰ eorum qui detrahunt mͥ
apuo dnm̃: quamqͣm & pluralis numerus
pom potuit. ꝓ numero singulari: sic̃ hero¬
dt mortuo dictum ẽ ab angło. mortui st̃
qu querebant animam pueri. Sed qͥ ma¬

Expanded text:
ossibus autem oleum est maledictio, cum homines stimento, quid est quod repetit? An quia dixerat, «Induit maledictionem sicut vestimentumtur?» Induitur enim quisque tunica, operitur pallio. Et quid est hoc, nisi etiam in conspectu hominum de iniquitate gloriari? «Et sicut zona,» inquit, «qua semper praecingitur.» Maxime homines ideo praecinguntur, ut ad operandum sint aptiores, ne vestis sinibus praepediantur. Ergo maledictione se praecingit, qui malum non repentinum, sed dispositum aggreditur, et ita discit malefacere, ut semper paratus sit: ueorum:» manifestum est enim quod indumento, et opertorio, et aqua, et oleo, et zona, ipsa opera describebat quibus aeterna maledictio comparatur. Non ergo est unus Judas, sed multi, de quibus dicitur, «Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum.» Quanquam et pluralis numerus poni potuit pro numero singulari; sicut, Herode mortuo, dictum est ab angelo: «Mertui sunt qui quaerebant animam pueri» . Sed qui ma
Abbreviated transcription (Latin):
terra sit: in inferno sit: dñs erit eiꝰ: qͥ est
dñs cęlestium. t̾restrium. & infernoꝵ. Gau¬
deat gͦ nob̾cum & dauid: filii sui natuui¬
tate honoratꝰ: dominatu liberatꝰ: & gaudets
dicat. ut a gaudentibꝰ audiatur. Dix̃ dñs
dño meo sede a dextris meis. donec ponam in¬
solum in alto. sed in occulto excellens ut do¬
mineris: laens ut credaris. Quȩ erum e&
merces fidei: nͥ later& qͦd credimꝰ: Mercẽ
aut̃ fidei ẽ: uidere qͦd credidimꝰ. antequã

Expanded text:
ferno sit: Dominus ejus erit, qui est Dominus coelestium, terrestrium et infernorum. Gaudeat ergo nobiscum David, filii sui nativitate honoratus, dominatu liberatus: et gaudens dicat, ut a gaudentibus audiatur: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis. » Unde solum in alto, sed et in occulto: excellens ut domineris, latens ut credaris. Quae enim esset merces fidei, nisi lateret quod credimus? Merces autem fidei est, videre quod credidimus
Abbreviated transcription (Latin):
& ad corpꝰ. Ad caput ꝓpt̾ forman sot
ad corpꝰ ꝓpt̃ ipsos seruos. Potuit enin si
tta grã cominemoratur. non ex oꝑundl
pꝰ ea credider̃. Discant autem qͥ forne
humani corporis dõ tribuunt: qua
beat ds̃ manum. Si enum qͦd facit
facit: numqͥd & ipsam manumb

Expanded text:
 ad corpus: ad caput, propter formam servi; ad corpus, propter ipsos servos. Potuit enim et in atuita gratia commemoratur, non ex operum postea crediderunt. Discant autem qui formam humani corporis Deo tribuunt, quomodo habeat Deus manum. Si enim quod facit, manu facit, numquid et ipsam manum suam
Abbreviated transcription (Latin):
domino meo sede ad dext̾am meam. donl
ponam inimicos tuos sub pedibꝰ tuis. D
nos diceremꝰ: nͥ a te disceremꝰ: Nunc ait
quia didicimꝰ. dicimꝰ in pͥncipio eras ut¬
bum: & u̾bum eras apud dm̃. & de
eras u̾bum. Om̾ia ꝑte facta sunt. Pciͥ
dñs dauid. Sed nos ꝓpt̾ infirmitate ux¬

Expanded text:
Domino meo, Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis.» Quomodo nos diceremus, nisi a te disceremus? Nunc ergo quia didicimus, dicimus: In principio eras Verbum, et Verbum eras apud Deum, et Deus eras Verbum; omnia per te facta sunt: ecce Dominus David. Sed propter infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
psalmũ
breuẽ numerouerborum.
pondere sententiarũ. adiuuante illo qui
uos fęcit intentos: ut & nos faciat idoncos.
sicut possumꝰ considare atq tractare.
enĩ constituit ds̃ ꝓmissis suis: & tempus

Expanded text:
psalmum brevem numero verborum, magnum pondere sententiarum, adjuvante illo qui vos fecit intentos, ut et nos faciat idoneos, sicut possumus, considerare atque tractare. enim constituit Deus promissis
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ppłs iuideoꝵ. cui dix ille illumus
a dño. Num qͥd & uos uultis discipilias
ri : Et noluit benedictionẽ: & ꝓ malite
habuit. & respondit. Tu sis discipulus iͥ
longe facta ẽ ab eo benedictio: quia faleã
fecit ad gentes. Et induit maledictuios
sic̃ uestim̃tum: siue uidas. siue ille psi
Et intrauit sic̃ aqͣ in int̾iora eiꝰ. Ergi

Expanded text:
dictionem populus Judaeorum, cui dixit ille illuminatus a Domino: «Numquid et vos vultis discipuli ejus fieri?» Et noluit benedictionem, et pro maledicto habuit; et respondit, «Tu sis discipulus ejus» : et longe facta est ab eo benedictio, quia transitum fecit ad Gentes. «Et induit maledictionem sicut vestimentum:» sive Judas, sive ille populus. «Et intravit sicut aqua in interiora ejus.» Erg
Abbreviated transcription (Latin):
tem. quẽ senserant transeuntẽ. Aliqͥd gͦ tͣn¬
sitorium dominꝰ fecit. Est aut̃ aliud qͦd
stat. Aliud ẽ inqͣm transitorium dñi: ali¬
ud stabile dñi. Transitoriũ diũ. uirgius
partus: uerbi incarnatio: ętatũ gradatio:
miraculoꝵ exhibitio: passionũ ꝑsecutio. mor¬
tis resurrectio: ascensio in cęlum. Hoc totum
tnsitoriũ fuit. Num enim adhuc xp̃c nascitꝰ:
aut adhuc moritꝰ: aut adhuc resurg&: aut
adhuc ascend& in cęlũ: Nonne uidetis ista fa¬
cta ꝑ tempora: cucurrisse ꝑ tẽpora: exhibuis¬
se uiatoribꝰ quiddam transitoriũ ne in uia
remanerent: sed ad patriã ꝑuenirent: De¬
niq & illi cęci ad uiam sedebant: ibi transe¬
untem senserͣ. & clamando tenuerͣ. In uia
illi dño transeunte clamauer̃: miscrere
nr̃i fili Ađ.Tanqͣm dicerent. Filium dd̾
tͣnseuntẽ cognoscimꝰ: filiũ dauid in tͣnsitu
factũ discimꝰ. Agnoscamꝰ gͦ & nos filium

Expanded text:
tem, quem senserant transeuntem . Aliquid ergo trantem, quem senserant transeuntem . Aliquid ergo transitorium Dominus fecit: est autem aliud quod stat. Aliud est, inquam, transitorium Domini, aliud stabile Domini. Transitorium Domini, Virginis partus, Verbi incarnatio, aetatum gradatio, miraculorum exhibitio, passionum perpessio, mors, resurrectio, ascensio in coelum: hoc totum transitorium fuit. Non enim adhuc Christus nascitur, aut adhuc moritur, aut adhuc resurgit, aut adhuc ascendit in coelum. Nonne videtis ista facta, per tempora cucurrisse, per tempora exhibuisse viatoribus quiddam transitorium, ne in via remanerent, sed ad patriam pervenirent? Denique et illi caeci ad viam sedebant, ibi transeuntem senserunt, et clamando tenuerunt. In via illi Domino transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Tanquam dicerent: Filium David in transeunte cognoscimus, filium David factum in transitu discimus. Agnoscamus ergo et nos, et filium
Abbreviated transcription (Latin):
filium dauio ñ agnouer̃. Nos aut̃ fr̃s
credamꝰ: & dicamꝰ. Corde enim credit᷑ ad
iusticiam : ore aut̃ confessio fit ad salutem.
Credamꝰ inquam & dicamꝰ. & filium dauid:
& dnm dauid. Non erubescamꝰ de filio dauid:
ne iratum inueniamꝰ dnmͣ dauid. Hoc enim
nomine illum rectissime transeuntẽ appellan¬
tes cȩci : illuminari meruer̃. Transibat autẽ
iħe. Et illi audito sonitu transeuntis turbe:
aure iam illum cognoscentes. qͦd nondum po¬
terant oculis. acclamauer̃ uoce magna & di¬
xerunt. Miserere nr̃i fili dauid. Turbe aut̃
illos increpabant: ut tacerent. Et illi nichi¬
lominꝰ lucis desidio turbarũ contradictionẽ
uincentes. in clamando ꝑ seuerauer̃: transe¬
untẽ tenuerunt. & a tangente illuminari
meruerunt. Dicebant gͦ transeuiti. M isere¬
re nr̃i fili dauid. Stetit ille. Et uicto ab
eis clamore contradicentiũ: qͥd inquit uul¬
tis ut faciam uobis: Et illi. Dñe ut uide¬
amꝰ. Tetigit & aꝑuit oculos eoꝵ: uider̃ p̾sen¬

Expanded text:
. Nos autem, fratres, credamus, et dicamus: corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem : credamus, inquam, et dicamus et filium David, et Dominum David. Non erubescamus de filio David, ne iratum inveniamus Dominum David. 5. Hoc enim nomine illum rectissime transeuntem appellantes caeci, illuminari meruerunt. Transibat enim Jesus, et illi audito sonitu transeuntis turbae, aure jam cognoscentes quod nondum poterant oculis, acclamaverunt voce magna, et dixerunt: «Miserere nostri, fili David.» Turbae autem illos increpabant, ut tacerent: et illi nihilominus, lucis desiderio, turbarum contradictionem vincentes, in clamando perseveraverunt; transeuntem tenuerunt; et a tangente illuminari meruerunt. Dicebant enim transeunti: «Miserere nostri, fili David.» Stetit ille, et victo ab eis clamore contradicentium: «Quid,» inquit, «vultis ut faciam vobis?» Et illi, «Domine, ut videamus.» Tetigit et aperuit oculos corum; viderunt praesen
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dño meo sede a dextris meis. doneç ponã
inimicos tuos scabellum pedum tuor. Hanc
gͦ questionem uideis ꝓpositam adño: in ipso
ingressu psalmi ꝑtractare debemꝰ. Si enim
qͦd responder̃ iudei exigat᷑ a nob̾. utrũ con¬
fiteamur & nos. an negemꝰ: absit ut negemꝰ
tionis iħu xp̃i. filii dauid. Eugłista dicit li¬
Ad hue alia firmam̃ta conspicio. Dicit apłs.
Qui factꝰ ẽ ei ex semine dauid: scđm carnẽ.
Dicit etiam ad timotheum. Memor esto iħm
dicit: In qͦ laboto usq ad uincula tanqͣm
cabat: quam ppłis impendebat ille qui mane
uidebat. Laborabat gͦ usq ad uincula apłs¬

Expanded text:
dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Hanc ergo quaestionem Judaeis propositam a Domino, in ipso ingressu Psalmi pertractare debemus. Si enim quod responderunt Judaei exigatur a nobis, utrum confiteamur et nos, an negemus; absit ut negemustionis Jesu Christi filii David» . Evangelista dicit liAdhuc alia firmamenta conspicio. Dicit Apostolus, «Qui factus est ei ex semine David secundum carnem» : dicit etiam ad Timotheum, «Memor esto Chrdicit? «In quo laboro usque ad vincula, tanquacabat, quam populis impendebat: ille qui mane videbat . Laborabat ergo usque ad vincula p
Abbreviated transcription (Latin):
es tausserant silis er o indiscent.
Nutauerunt ꝑiculis urgentibꝰ hostibꝰ: tͣn:¬
lati sunt. debellati filii regni uideoꝵ. Qd
ẽ autͣ mendicare. nͥ ad hominum miscđiam
uiuere : sic̃ uiuunt sub earũ gentiũ regibꝰ
in quas tͣns lati sunt: Liciantꝰ de habitati¬
onibꝰ suis. Ita factum ẽ. Scrutet᷑ fęnera¬
tor omnẽ sibstantiam eiꝰ: id ẽ populi eius.
Ubi nichil meliꝰ intelligit᷑. qͣm debita eoꝵ

Expanded text:
es transferantur filii ejus, et mendicent.» Nutaverunt periculis, urgentibus hostibus translati sunt, debellati filii regni Judaeorum. Quid est autem mendicare, nisi ad hominum misericordiam vivere, sicut vivunt sub earum gentium regibus, in quas translati sunt? «Ejiciantur de habitationibus suis.» Ita factum est. «Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus:» id est, populi ejus. Ubi nihil melius intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
dicabat apłs. retulit uocem tanqͣm contͣ¬
dictionis. & ait. Quomͦ gͦ dauid in spũ uo
cat eum dnm̃: Et int̾posuit testimonium
de hoc psalmo. Dixit dominꝰ domino meo.
Si gͦ in spũ ille dicit eũ dnm̃: quomͦ filiꝰ
eiꝰ est: Iudei sub hac int̾rogatione tacuer̃.
qͥd responderent deinceps ñ inuener̃: nec

Expanded text:
nquam contradictionis, et ait: «Quomodo ergo David in spiritu dicit eum Dominum?» et interposuit testimonium de hoc psalmo, «Dixit Dominus Domino meo. Si ergo in spiritu dicit eum Dominum, quomodo filius est ejus?» Judaei sub hac interrogatione tacuerunt; quid responderent deinceps non invenerunt: nec
Abbreviated transcription (Latin):
missos ad se. Fiant contͣ dnm̃ semꝑ. iniqͥ¬
tas & peccatũ eoꝵ: id ẽ ut a conspectu dñi
ñ aboleant᷑. dõ in ętͣnum uindicante. Et
dispeat de t̾ra memoria eoꝵ. Terra dei
put memoria eorum: qͥa cum ẽẽnt rami na¬
turales. ꝓptͣ infidelitatem fracti sunt Pro eo

Expanded text:
missos ad se . Fiant contra Dominum semper: iniquitas et peccatum eorum a conspectu Domini non auferatur, Deo in aeternum vindicante. Et dispereat de terra memoria eorum. Terra Dei, perit memoria eorum, quia cum essent rami naturales, propter incredulitatem fracti sunt . Pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ sensus alibi ẽ ꝓ meritis seu bene
seu male: Cui respondeo. magnã qͥde
eẽ questionẽ. nec in p̃sentia disserendã
qͦd sit oꝑis ꝓlixioris : utrũ uł quatinꝰ. uł
quomͦ. ea quȩ circa nos agunt᷑. noueriii
Sp̃s mortuoꝵ. Uerumtam᷑ qͦd breuit᷑ dici
potest : si nulla illis ẽẽt cura de nob̾. ñ
dicer& dñs. dixisse illum diuitem. qͥ tor¬
menta apud uiferos patiebat᷑ : habeo ibi
quinq fr̃s. ne & ipsi ueniant in hunc lo
cum torm̃toꝵ. Sed qͦmͦ libq intelligant.
qui hoc alit̾ intelligere conantur. Et qͥa
fatendum ẽ ñ eẽ consequens. ut si scunt
mortui suos uiuere. qͥa nec loco pęnarũ
eos uident. ubi diues ille erat. nec in re¬
quie beatoꝵ ubi la zarũ & abrabam qͣm¬
uis longe agnoscebat. idõ eos etiã illa quȩ
circa eoꝵ caros aguntꝰ uł lȩta uł tristia
scire necesse sit: hoc dico. paucos eẽ eiꝰ
aus mo bomuies: qui pꝰ morte sue¬

Expanded text:
quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu male? Cui respondeo magnam quidem esse quaestionem, nec in praesentia disserendam, quod sit operis prolixioris, utrum, vel quatenus, vel quomodo ea quae circa nos aguntur, noverint spiritus mortuoram. Verumtamen, quod breviter dici potest, si nulla illis esset cura de nobis, non diceret Dominus dixisse illum divitem qui tormenta apud inferos patiebatur: «Habeo ibi quinque fratres, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum.» Sed quomodolibet intelligant qui hoc aliter intelligere conantur, et quia fatendum est non esse consequens ut si sciunt mortui suos vivere, quia nec in locis poenarum eos vident, ubi dives ille erat, nec in requie beatorum, ubi Lazarum et Abraham quamvis longe agnoscebat , ideo eos etiam quae circa eorum charos aguntur vel laeta vel tristia scire necesse sit: hoc dico, paucos esse ejus animi homines, qui post mortem su
Abbreviated transcription (Latin):
semp: & alii uͦ. fiant contͣ dnm̃ semꝑ: sic̃
alibi dictum. ẽ. posiusti iniquitatẽ nr̃as
in conspectu tuo. Semꝑ autem dicit.: ut
sine remissione sit tantum illud scelus
& hic & in futuro scło. Disꝑeat de terra
nemoria eoꝵ: patrum scilic& & matris
eiꝰ. Memoriã dicit eoꝵ : quȩ in ꝓpagine
generationis custoditur. Hȩi ꝓphetauit
de terra ꝑitura: quia & ipse uidas & filii
eiꝰ qui erant tanqͣm memoria patrũ & ma¬
is eiꝰ sine successione ꝓlis. sicut suꝑuis
dlitum ẽ in breuitate uniꝰ generationis
extuieti sunt. Dicit aliqͥs. Etiamne hoc
& filii eiꝰ ꝑuenerunt & translati sunt
eiecti de habitationibꝰ suis. serutante fe¬
neratore ominẽ substantiam eiꝰ. & diri¬
pientibꝰ alienis om̃s labores ciꝰ. nemine
adiuuante nec nuserante pupillos eiꝰ. &
qͦd cito sunt sine posteris mortui: Num¬
quid etiam ex eis quȩ in sius pꝰ mortem
cuiꝰq contingunt ullos mortuos tangit
dolor: aut hec saltim scire putandi sunt.

Expanded text:
Fiant coram Domino semper:» sicut alibi dictum est, «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo» . «Semper» autem dicit, ut sine remissione sit tantum illud scelus, et hic, et in futuro saeculo. «Dispereat de terra memoria eorum:» patrum scilicet et matris ejus. Memoriam dicit eorum, quae in propagine generationis custoditur: hanc prophetavit de terra perituram, quia et ipse Judas, et filii ejus qui erant tanquam memoria patrum et matris ejus, sine successione prolis, sicut superius dictum est, in brevitate unius generationis exstincti sunt. 17. Dicit aliquis: Etiamne hoc et filii pervenerunt, et translati sunt, ejecti de habitationibus suis, scrutante feneratore omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis omnes labores ejus, nemine adjuvante nec miserante pupillos ejus, et quod cito sunt sine posteris mortui? Numquid etiam de his quae in suis post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos tangit dolor? aut haec saltem scire putandi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cpuat alt̾. Ipsum dnm̃ xp̃m non incon¬
qtunt̃ intelligi existimo ep̾atum ppłi
iudeoꝵ: quia de tribu iuda factꝰ ẽ scđm
carem. Et apłs ait. Dico enim xp̃m mi¬
iustum fuisse circum cisionis. ꝓptͣ uerita¬
tem di: ad confirmandas ꝓmissiones patrũ.
It ipse ait. Non sum missus nisi ad oues
qus pierunt dom isrł: quia & ex illis exhi¬
tut in carne p̃sentiam. Et magi qͥ ab ori¬
lgicifixum. Unde illud mittare uo¬
cbas. ion frustra respondit pilatus: qͦd¬

Expanded text:
cipiat alter.» Ipsum Dominum Christum non incongruenter intelligi existimo episcopatum populi Judaerum, quia de tribu Juda factus est secundum carnem: et Apostolus ait, «Dico enim Christum ministrum fuisse circumvisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum» . Et ipse ait: «Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel» ; quia illis exhibuit in carne praesentiam. Et Magi qui ab orisuper crucifixum: unde illud mutare volentibus non frustra respondit Pilatus,
Abbreviated transcription (Latin):
etur : & anima patris mea ẽ. & anima filii
mea ẽ Anima quę peccauerit: ipsa mori¬
etur. Hoc quippe dictum ẽ de his qui con¬
utuntur ad dnm: & nou imitant᷑ mala pa¬
rentum suoꝵ. Qd ipse ꝓpħa eudent᷑ osten¬
dit. Dicit enim parentum in iquitates eis
non obȩe̾: qͥ iusticiam faciendo. dissimiles fu¬
erut. Illud aut̃ qͦd dictum ẽ reddam pec¬
cata patrum in filios. additum ẽ qͥ oder̃t
me : hoc ẽ sic̃ me oderant & parentes eorum:
sunt merita sorciant᷑. Si gͦ uidas tener&
illud ad qͦd uocatꝰ ẽ: nullomͦ ad eũ uł sua
pͣterita. uł parentũ iniquitas ꝑtiner&. Ma
gͦ ñ tenuit adoptionem in familia dĩ sed
iniquitatem uetusti generis potiꝰ elegit: re¬
diit iniqͥtas patrum eiꝰ in conspectu dñaͣ.
ut in eo etiam ipse puniret᷑. & peccatũ ma¬
tris eiꝰ non deleretur. Fiant contͣ dñm¬

Expanded text:
tur, «Et anima patris mea est, et anima filii mea est; anima quae peccaverit, ipsa morietur.» Hoc quippe dictum est de his qui convertuntur ad Deum, et non imitantur mala parentum suorum; quod ipse propheta evidenter ostendit: dicit enim parentum iniquitates eis non obesse, qui justitiam faciendo dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata patrum in filios,» additum est, «qui oderunt me» , hoc est, sicut me oderant parentes eorum: sunt, merita sortiantur. Si ergo Judas teneret illud ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum inin tenuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem vetusti generis potius elegit, rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, ut in eo etiam ipsa puniretur, et peccatum matris ejus non deleretur. Item Rabanu
Abbreviated transcription (Latin):
unmutata ẽ ꝓpt̃ oleum: ꝓpt gram sp̃italem.
Unde & xp̃c appellatur. a chrismate. Chris¬
ma aut̃ ẽ unctio. Caro aut̃ ꝓpt̃ oleum. ñ
in deteriꝰ. sed in meliꝰ imnuitata ẽ: hoc ẽ a
mortis contumelia. in głam immortalitatis
exurgens. Cum itaq dixiss& & genua mea
infirmata sunt a ieiunio. ubi significatũ
eẽ arbitror eos qͥ ui membris eiꝰ fortes uide¬
bantur. tanqͣm p̾sentia panis. qͦ sustenta¬
bant᷑ abstracta. in eiꝰ passione defecisse. usq
ad negationẽ quȩ apparuit in petro: tanqͣ
ad eos confirmandos. ne succumbendo penitꝰ
caderent. & caro mea inquit imnuitata ẽ
ꝓpt̾ oleum: ut illos a mea morte deficientes.
mea resurrectione firmarem: & misso spũ
scõ ungerem. qͥ ñ ad eos ueniss&. nͥ ego
abissem. Hoc enim dixerat: non potest
ille uenire. nisi ego abiero. Et eugłista
dixit. Nondum erat sp̃s datus: quia iħe

Expanded text:
immutata est propter oleum:» propter gratiam spiritualem. immutata est propter oleum:» propter gratiam spiritualem. Unde et Christus appellatur a chrismate: chrisma autem unctio est. Caro autem propter oleum non in deterius, sed in melius immutata est, hoc est, a mortis contumelia in gloriam immortalitatis exsurgens. Cum itaque dixisset, «Genua mea infirmata sunt a jejunio,» ubi significatum esse arbitror eos qui in membris ejus fortes videbantur, tanquam praesentia panis quo sustentabantur abstracta, in ejus passione defecisse usque ad negationem, quae apparuit in Petro; tanquam ad eos confirmandos, ne succumbendo penitus caderent, «Et caro mea,» inquit, «immutata est propter oleum,» ut eos mea morte deficientes, mea resurrectione firmarem, et misso Spiritu sancto unguerem, qui non ad eos venisset, nisi ego abiissem. Hoc enim dixerat, «Non potest ille venire, nisi ego abiero» : et Evangelista dixit, «Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ miscđia tua. Libera me. qͥa egenꝰ & pauꝑ
ego sum. Egestas & pauꝑtas. infirmitas
est: ex qua crucifixus ẽ. Et cor meũ tur¬
batum ẽ intͣ me. Hoc ad illud refert᷑. qͦd
ablatus sum. Hoc. ipsam mortem significa¬
uit. Sicut enim ex umbra declinante fit
nox: sic ex mortali carne fit mors. Excus¬
sus sum sicut locustę. Lam hoc in membris
eiꝰ. hoc ẽ fidelibꝰ eiꝰ : conuenientiꝰ intelligi
existimo. Qͦs ut aliquanto aꝑtiꝰ poner&:
maluit dicere sicut locustę. quam sicut lo¬
custa: quamuis & numero singulari possent
accipi etiam multę. sicut & illud ẽ.dixit
uenit locusta: sed eẽt obscuriꝰ. Excus¬
si sunt gͦ id ẽ fugati a ꝑsecutoribꝰ fideles
eiꝰ : quorum uel multitudinem significare
uoluit nomine locustarum. uł qͦd transili¬
Sed tantum ne in eo ualuit illa media: ut
genua eiꝰ infirmarent᷑: Et hoc in membri
eiꝰ. hoc ẽ scĩs eiꝰ: aptiꝰ intelligit᷑. Et caro mea

Expanded text:
ers. 22. Libera me, quia egenus ei pauper ego sum.» Egestas et paupertas, infirmitas est, ex qua crucifixus est. «Et cor meum conturbatum est intra me.» Hoc ad illud refertur, quod t umbra cum declinat, ablatus sum.» Hoc ipsam mortem significavit. Sicut enim ex umbra declinante fit nox, sic ex mortali carne fit mors. «Excussus sum sicut locustae.» Hoc jam in membris ejus, hoc est fidelibus ejus, convenientius intelligi existimo. Quod ut aliquanto apertius poneret, maluit dicere, «sicut locustae,» quam sicut locusta: quamvis et numero singulari possent accipi etiam multae, sicut illud est, «Dixit, et venit locusta» ; sed esset obscurius. Excussi sunt ergo, id est, fugati a persecutoribus fideles ejus, quorum vel multitudinem significari voluit nomine locustarum, vel quod transilised tantumne valuit in eo illa inedia, ut genua ejus infirmarentur? An et hoc in membris ejus, hoc est sanctis ejus, aptius intelligitur? «Et caro mea
Abbreviated transcription (Latin):
solii am accepͥit alt̾: id ẽ popłs gentiũ.
ait fili eiꝰ orphani. De quibꝰ dr̃. Filii
es e ut huiꝰ: ibunt in tenebras ext̾iores.
uiunt aut̃ orphani. amisso ipso regno
ugias nec patrem hab&e. Et uxor
Sala. de. xor regiu plebs intelligi po

Expanded text:
stum accepit alter, id est populus Gentium. «Fiant filii ejus orphani:» de quibus dicitur, «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores» . Facti sunt autem orphani amisso ipso regnot, ait Veritas, nec Patrem habet . Et uxor ejus vidua. Uxor regni plebs intelligi po
Abbreviated transcription (Latin):
defunet. fueriit suis bene sit Atde¬
onem uͦ posteritatis suȩ ꝑ sucesiues
generationum soli se laudabuit
tant. uł martyrio coronari: ita itis
eoꝵ in t̾ra remaneat. Cȩteri ait̃ b
aut pene onĩs. felices uolunt ẽ ii
hac uita pꝰ mortem suam: & sia
interire nolunt. Quaꝓpt uidhxis
ratione sine posteris interirent: si he
sentiunt mortui. cumulus maloꝵ ͥ
si hȩc ñ sentiunt formido uiuoꝵ. Sib¬
mou& qͦmͦ potuerit habere subsand
quã fenerator serutaret᷑. alieniq dis¬
rent. quando iam cũ aliis undeci dit
sequebat᷑: credat eũ om̃ia quȩ habebias
ita dimisisse filus & uxori: ut nͥ ie
sincerit᷑ uł ꝑseuerant̾ uinculũ euse¬
abruꝑit. Qui etiã si ea uelut uens
uideret᷑. distribuenda pauꝑibꝰ. ꝓ

Expanded text:
defuncti fuerint, suis bene sit. Permansionem vero posteritatis suae per successiones generationum soli laudabiliter ptantve martyrio coronari, ita ut nullus eorum in terra remaneat: caeteri autem omnes, aut pene omnes, felices volunt suos esse in hac vita post minterire nolunt. Quapropter quodet in una generatione sine posteris interirent; si haec sentiunt mortui, cumulus malorum est; si haec non sentiunt, formido vivorum. Simodo potuerit habere substantiam quam fenerator scrutaretur, alienique diriperent, quando jam cum aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cuabruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distribuenda pauperibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cui dicit in psalmis. suscita me & reddam
illis: in Eͣntũ aut̃ ds̃ ẽ. etiã ipse se suscitauit.
Propt̃ qͦd dicit. Soluite templũ hoc : & in tri¬
duo suscitabo illud. Qͦd etiam hic significa¬
uit: siquis diligent̃ intendat. Scrutari enĩ
uissit scͥpturas. que testimoniũ ꝑhibent de
illo: ñ in suꝑficie ꝑtransiri. Non enĩ tantũ¬
tuum: grãm commñdauit. Nullis enũ meri¬
tis oꝑum p̃cedentibꝰ. in tantã celsitudinẽ
subuecta ẽ humana natura: ut totũ simul
u̾bum & caro. hoc ẽ ds̃ & homo. unigenitꝰ
dĩ filiꝰ diceret᷑. Hoc enim factũ ẽ: ut ab illo
qͥ creauerat: ꝑ id qd ñ ꝑierat. id qͦd ꝑierat¬

Expanded text:
cui dicit in Psalmis, «Suscita me, et reddam cui dicit in Psalmis, «Suscita me, et reddam illis» : in quantum autem Deus est, etiam ipse se suscitavit; propter quod dicit, «Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud» . Quod etiam hic significavit, si quis diligenter intendat: scrutari enim jussit Scripturas, quae testimonium perhibent de illo , non in superficie pertransiri. Non enim tantumtuum;» gratiam commendavit. Nullis enim operum meritis praecedentibus in tantum celsitudinem subvecta est humana natura, ut totum simul Verbum et caro, hoc est Deus et homo, unigenitus Filius Dei diceretur. Hoc autem factum est, ut ab illo qui creaverat, per id quod non perierat, id quod per
Abbreviated transcription (Latin):
uis. Qnde sensus altior ñ ẽ p̃t̾mittend̾.
tobsisis filium patri. fac mecum: quia
ai ora sunt patris & filii. ubi etiã
di. sed ait fac mecum: bene intelligunus
& patrem & filium simul facere miscđiam.
in uasa miscđiȩ. Potest hoc etiam sic uitelli¬
gi. fac mecũ. id ẽ adiuua me : qͦd in cotidi¬
ana loquendi consuetudine habemꝰ: cũ de
aliqua re que ꝓ patribꝰ nr̃is ẽ dicimꝰ nobis ẽ
facit. Pat̾ quippe adiuuat filium. in qͣntũ
ds̃ hominem. ꝓpt̾ formam serui. eui homi¬
ni ds̃. & cui ꝓpt formam serui. etiã dñs ẽ
pat᷑. Nam in forma dĩ. filiꝰ aduitorio non
indig&: equalit̃ enuim cum patre omp̃s est.
ex qͦ & ipse aduutor ẽ hominis. Sic̃ enĩ pat̾
suscitat mortuos & uiuificat. sic & filiꝰ qͦs
uult iuuificat: nec aliꝰ pat̾. aliꝰ filiꝰ. aut
alit̾ pat̃. alit̾ filiꝰ: quia & eadem facit &
similit̃. Unde in quantum homo ẽ filiꝰ dĩ.
ds̃ illum suscitauit a mortuis. hoc ẽ pater:

Expanded text:
tuum.» Unde sensus altior non est praetermittendus, ita dixisse Filium Patri, «Fac mecum,» quia eadem sunt opera Patris et Filii. Ubi etiamsdi; sed ait, «Fac mecum;» bene intelligimus et Patrem et Filium simul facere misericordiam in vasa misericordiae . Potest hoc etiam sic intelligi: «Fac mecum,» id est, adjuva me. Quod in quotidiana loquendi consuetudine habemus, cum de aliqua re quae partibus nostris est, dicimus: Nobiscum facit. Pater quippe adjuvat Filium, in quantum Deus hominem, propter formam servi: cui homini Deus, et cui formae servi etiam Dominus est Pater. Nam in forma Dei, Filius adjutorio non indiget; aequaliter enim cum Patre omnipotens est, ex quo et ipse adjutor est hominis. «Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat» : nec alios Pater, alios Filius, aut aliter Pater, aliter Filius; quia et eadem facit, et similiter. Unde in quantum homo est Filius Dei, Deus suscitavit illum a mortuis, hoc est Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
lus ilitio quia possent eciam pupilli
aabitore &s sine tutore in erumiis
in interitũ: in generatione una deleat᷑
nomͣ eiꝰ : id ẽ ut qͦd de illo generatum ẽ iam
iniquitas patrum eiꝰ in conspectu dnĩ: &
peccatum matris eiꝰ non deleat᷑. An intel¬
ligendum ẽ ut reddant᷑ ei peccata. etiam
parentum suoꝵ : Si quippe non reddunt᷑
quia & illud uerissime scriptum est. red¬
dam peccata patrum in filios: & illud qͦd

Expanded text:
3. Sed quia possent etiam pupilli sine adjutore et sine tutore in aerumnisin interitum, in generatione una deleatur nomen ejus:» id est, quod de illo generatum est, jam iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur.» An intelligendum est, ut reddantur ei peccata etiam parentum suorum? Ei quippe non redduntur, quia et illud verissime scriptum est, «Reddam peccata patrum in filios;»
Abbreviated transcription (Latin):
dam diminutionis ab hereticis. & detrimͣtoꝵ
qͦdammͦ domesticoꝵ. & ex his circa ȩccłam
diuina beneficia ꝙ psalmi conclusio: legamꝰ
magis quam disseranius. Dicant qui redẽp¬
ti sunt a domino. qͦs redemit de manu in¬
imicorum: de regionibꝰ congregauit eos.
ab oriente ꝙ occasu. ab aquilone & mari.
Apiani gͦ ipsi dicant: de toto orbe conuo
cati. Errauerunt in solitudine: uiam ci
rem miserabilem audiuimus : quid de in¬
opia: Esurientes & sitientes erant: ani¬
ma eorum in ipsis defecit. Sed quare de¬
fecit: Cui bono: Non eram crudelis ẽ
ds̃: sed se commendat qͦd expedit nobis.
ut nob̃ deficientibꝰ rogetur. & ut subue¬
niens ametur. Et idõ pꝰ hunc errorem
& famem & sitim: exclamauer̃ ad dnm̃
cum tribularent᷑. & de necessitatibꝰ eorum

Expanded text:
dam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum dam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimicorum; de regionibus congregavit eos, ab oriente et occasu, et aquilone et mari.» Christiani ergo ipsi dicant, de toto orbe convocati. «Erraverunt in solitudine, in siccirem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eoru
Abbreviated transcription (Latin):
esrties inteligat᷑. quuiꝰ tanq.
ciuilibꝰ bellis quatitur ȩccła: & concludit᷑
psalmꝰ. quem iam exposui breuiꝰ fortasse qͣm
pitabatis. Nam usq ad eo me istum totum
psalmum aliquantum ꝓlixum exposuisse
arbitror: ut iam officium a me non expec¬
tetis disputatoris. sed pęne lectoris : si tene¬
tis quȩ dixi. Puto enim sunt ante oculos
urõs constituta: sed ut meliꝰ commendent᷑.
breuit᷑ replicentur. Prima temptatio. erro¬
ris & famis uerbi : scđ̾a difficultatis uincen¬
darum concupiscentiaruͣ : tercia tedii atq
fastidii: quarta tempestatis. & ꝑiculoꝵ in
gub̾nandis ęccłiis. Ot in his om̃ibꝰ exclama¬
tiones. & liberationes. & miserationum dei
confessiones : ad extremum ipsiꝰ ȩccłȩ fit com¬
inendatio. quȩ & salua facta ẽ ꝑ gr̃am dei
nr̃ĩ non ꝑ meritum suum. Et commemorat᷑
inimicorum afflictio ꝓpt̃ suꝑbiam: quibus
extinctis. erecta ẽ ęccła. Et ꝓpt̾ insidias qͥs¬

Expanded text:
eticis intelligatur, quibus tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae fit commendatio, quae et salva facta est per gratiam Dei nostri, non per meritum suum: et commemoratur inimicorum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quas
Abbreviated transcription (Latin):
adisceruere. qͣm bonum hominem sibi expece¬
ri. Quappt impii ex illa benignitatis sum¬
nitate dilapsi. ubi reddunt᷑ bona ꝓ ma¬
lis ad qͣntam malignitatis ꝓfunditatem
uener retribuendo mala ꝓbonis. qͣnto
pcipitio. tot gradꝰ intͣpositos transierunt
sle parum aliqͥd putari deb& quia non
Al. ꝓeo ut diligerent me int̾ficiebant me.
sa detrahebant᷑ mͥ. I do quippe int̾fecer
auia detraper: negantes filium dĩ & di¬
uo s ueonium hab& & insanit. Quid
flll ouastis Et cetera talia. Qua de¬
oione ab illo au̾tebant eos: quoꝵ con¬
llouen ille querebat. Et ido potiꝰ hoc di
al ostends magis eos nocere qͥ xp̃o¬

Expanded text:
decernere, quam bonum hominem sibi expetedecernere, quam bonum hominem sibi expetere. Quapropter impii ex illa benignitatis summitate delapsi, ubi redduntur bona pro malis, ad quantam malignitatis profunditatem venerunt, retribuendo mala pro bonis! quanto praecipitio tot gradus interpositos transierunt! Nec parvum aliquid putari debet, quia non ait, Pro eo ut diligerent me, interfised, detrahebant mihi. Ideo quippe interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Filium Dei, et di«Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis» ? et caetera talia. Qua detractione ab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere q
Abbreviated transcription (Latin):
me detrahebant mͥ. Bilectionẽ ass
bebant: tantis dnũ beneficiis. Quanl
solum minime redo ebant: uerumntꝰ
ꝓ illo bono irrogabant malum. Da
Irx non reprehendit: sed non uult in eo
s suos discipulos ꝑmanere. qͦs uult ad ma¬
ion puchere. Quibꝰ dicit. Si dilexeritis
as qui uos diligunt. id ẽ si reddideritis bo
hapbonis. quam mercedem habebitis: idẽ
qͥs magnum facietis: Nonne & publicani
b ficiunt: Uult autem & illos hoc face
ei ꝓlonge ampliꝰ: id ẽ ut non solum amicoᷤ.
uerimetiam inimicos diligant. Poserius
aut̃ qͦd ẽ reddere. malum ꝓ malis. habent
ꝙ̃ mali. & mediocrit᷑ mali. uł medioerit᷑
homi: uq adeo ut lex eis reddiderit ulcis¬
cendi modum. oculum ꝓ oculo. dentẽ ꝓ
dentt. Quȩ si dici potest: in iustoꝵ iusticia
c̃. slon quia iniquum ẽ ut recipiat unꝰqͥsq
eͦd ficerit: alioquin lex nequaqͣm id consti¬
mens. sed quia ulciscendi libido uiciosa ẽ.
magisq ad inuicem ꝑtineat int̾ alios hoc

Expanded text:
me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duohoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam inimicos diligant. Posterius autem, quod est reddere mala pro malis, habeant et mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni; usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, «Oculum pro oculo, dentem pro dente» : quae, si dici potest, injustorum justitia est. Non quia iniquum est ut recipiat unusquisque quod fecerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisque ad judicem pertinet inter alios hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tues dictum ẽ incerti qͦ eant: om̃i
hill ustituti. Deiciant᷑ de habitationi¬
busilus. i xposuit qͦd supͣ dixerat. trans¬
sant. hoc enim totum qͣm᷑ uxori ei fi¬
Iss. conigerit: sequentes indicant u̾sus

Expanded text:
dictum est, incerti quo eant, omni praesidio destituti. «Ejiciantur de habitationibus suis.» Exposuit quod supra dixerat, «transferantur.» Hoc autem totum quomodo uxori ejus filiisque contigerit, sequentes indicant versus
Abbreviated transcription (Latin):
laudem quam non tac& ds̃. Ds̃ enim uerax.
onĩis autem homo mendax: quia ñ ẽ homo
uerax. nͥ in qͦ loquit᷑ ds̃. Laus aut̃ maxima
ẽ unigeniti filii dĩ: quia hoc ipsum qͦd ẽ. u¬
iigenitꝰ dĩ filius predicatur. Hoc aut̃ non
apparebat. apparente infirmitate quȩ late¬
os dolosi: qͥa odium qͦd dolo tegebat᷑. erupit
in uocem. Hoc enim in consequentibꝰ uersibꝰ¬
planiꝰ dr̃. Locuti sunt adu̾sum me lingua
dolosa. Tunc utiq quando eum tanqͣm ma¬
gistrum bonum. captiosa adulatione laudabañ
Unde alibi dr̃. Et qui laudabant me: ad¬
u̾sum me iurabant. Deinde quia eruper̃t cla¬
mantẽ crucifige crucisige: secutꝰ adiunx̃.E ser hbꝰ
odii circumdeder̃ me. Illi qui lingua dolo¬
sa quasi ñ odii sed dilectionis u̾ba locuti
sunt. idõ adu̾sum me. qͥa hoc insidiando
faciebant: pꝰea sermonibꝰ non falsȩ ꝙ dolo¬
sȩ dilectionis sed aꝑti odii circum deder̃ me.
Et expugnauer̃ me gratis. Sicut autem

Expanded text:
laus, quam non tacet Deus. Deus enim verax, omnis homo mendax , quia non est homo verax, nisi in quo loquitur Deus. Laus autem maxima est unigeniti Filii Dei, quia hoc ipsum laus est nigenitus Dei Filius praedicatur. Hoc autem non apparebat, sed apparente infirmitate ejus lateos dolosi,» quia odium quod dolo tegebatur, erupit in vocem. Hoc etiam in consequentibus versib 3. Locuti sunt adversum me lingua dolosa:» tunc utique quando eum tanquam magistrum bonum captiosa adulatione laudabant. Unde alibi dicitur: «Et qui laudabant me, adversus me jurabant» . Deinde quia eruperunt clamantes, «Crucifige, crucifige» ; secutus adjunxit, «Et sermonibus odii circumdederunt me.» Illi qui lingua dolosa, quasi non odii, sed dilectionis verba locuti sunt; ideo «adversus me,» quia hoc insidiando faciebant; postea «sermonibus,» non falsae et dolosae dilectionis, sed aperti «odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis.» Sicut autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerante genere ipsiꝰ impietatis oder̃. De qͥbꝰ
hominibꝰ & de quo ppło possunt non inconueni¬
ent̾ urtelligi. non solum ea quȩ aꝑtiꝰ de ipsis
iu hoc psalmo legimus. uerum etiam illa que
ꝓprie de ipso uida dicunt᷑ exp̃ssiꝰ: sicuti est
qͦd comitemoraui fiant dies eiꝰ pauci. & ep̃atũ
eiꝰ accipi& alter. Qͦs apparebit adiuuante
dño: dum ad eos uersus tractandi ordine

Expanded text:
perseverante genere ipsius impietatis oderunt. De quibus hominibus et de quo populo possunt non inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda dicuntur expressius; sicuti est quod commemoravi, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter.» Quod apparebit, adjuvante Domino, cum ad eos versus tractandi ordine
Abbreviated transcription (Latin):
gaudia p̃ponentes dõ. beatum ante
ppłm cui hȩc sunt. rectissime dicnat
dext̾a. eorum. dextera iniquitatis. e
qͦd dixerunt beatum ppłm cui hec sus¬
Huic enim non diabolus ẽ a dextri. sdl¬

Expanded text:
gaudia praeponentes Deo, beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est, «Dextera eorum dextera iniquitatis.» Unde, quod dixerunt beatum populum cui haec suus Deus ipsorum» : huic enim non diabolus est a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
salmum centesimum septimil tin¬
exponendum ñ putaui. qͥa uans
posui eum in psalmo qͥnqͣgsuno s¬
to. & in psalmo qͥn quagesimo nono. ae
postremis partibꝰ iste constat. Nam psi¬
ma pars quinqͥgesimi sexti pͥma e l¬

Expanded text:
salmum centesimum septimum exponendum non putavi; quoniam jam exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima e
Abbreviated transcription (Latin):
humiles. Hoc fecit: & hoc faciendo. adiuuit
pauꝑem a mendicitate. Mendicus ille ẽ ni¬
cbil sibi tribuens: totum de miscđia dei
expectans : ante ianuam dominicam cotidie
clamat. pulsans ut aꝑiatur ei: nudꝰ & tre¬
mens ut uestiatur: oculos in terrã deicienᷤ.
& pectus tundens. Istum mendicum: hẽ
pauꝑem. hunc humilem: audiuit ds̃. Pluri¬
mum etiam de ipsa separatione hereticoꝵ: qr
pauci facti st̃ ꝙ uexati st̃. & seducti sunt in¬
unuio & non in uia. Deniq qͥd pꝰ ea ex illis:
Diminuti sunt. seducti. pauei facti sunt:
uexati sunt. In aduitorio pauꝑi qͥd fit:
Et posuit sicut oues familias. Quasi
unum pauꝑem & unum mendicum. intel¬
per iste multȩ plebes sunt: multȩ eçcłȩ.
ria ista. magna sacramenta. qͣm ꝓfunda.
plena my steriorum : quam dulcit inuen¬
ta. quia diu latentia. Ergo uidebunt re¬
cti & iocundabunttur: ꝙ om̃is iniquitas
oppilabit os suum. Iniquitas illa garrienᷤ
contͣ unitatem: & cogens manifestari ueri¬

Expanded text:
humilis. Hoc fecit, et hoc faciendo «adjuvit pauperem a mendicitate.» Mendicus est ille, nihil sibi tribuens, totum de misericordia Dei exspectans; ante januam Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram dejiciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hunc humilem adjuvit Deus plurimum, etiam de ipsa separatione haereticorum; quia pauci tacti sunt, et vexati sunt, et seducti in invio et non in via. Denique quid postea ex illis deminutis, seductis, paucis factis, vexatis, in adjuto paupere quid fit? «Et posuit sicut oves familias.» Quasi unum pauperem et unum mendicum intelper iste multae plebes sunt; multae Ecclesiae ria ista, magna sacramenta, quam profunda, plena mysteriorum; quam dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, «Videbunt recti, et jucundabuntur; et omnis iniquitas oppilabit os suum.» Iniquitas illa garriens contra unitatem, et cogens manifestari veri