comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
n prima quat᷑dena ẽ abrabam primus.
⁊ dauid ultimꝰ. In scd̾a ẽ primꝰ salomon:
iechonias ultimus. In t̾cia iechonias filiꝰ
iechoniȩ primus. et uic ultimus. qͥuenit
in mundum ꝑelectos patres. ⁊ ꝑ circuĩcisos.
Nam electio indauid ⁊ circũcisio in abra¬
ham demonstratur. Beda.¬
on mireris si lucas a xp̃o usq ad
daiid plitres successiones matħs paucio¬
res posuerunt. hoc ẽ unus quadraginta
duas. alt̾iuiginti septem. ꝑalias enim ꝑ¬
sonas narrauit unusquã alter. et potuit
fieri ut alii patres diutius uiuerent aliis.
et tardius generarent. Aus̃ de concordia¬
prunit xp̃m ad hanc mortalitatẽ de¬
scendisse. ut nos regeret. Iycas autem
ascendendo tanquã sacerdotẽ assignans.
narrat generationes a baptismo xp̃i ꝑ
ueniens ad dm̃. cui mundat reconciliam.
Et merito adoptationis originẽ suscepit.
quia ꝑ adoptionẽ efficimur filii dĩ. Per
carualẽ uero generationẽ. filius dĩ ꝓpt̾¬
nos filius hominis factus ẽ. Quaꝓpt̾ in

Expanded text:
n prima quaterdena est Abraham primus, et David ultimus. In secunda est primus Salomon, Jechonias ultimus. In tertia Jechonias filius Jechoniae primus, et Jesus ultimus, qui venit in mundum per electos patres et circumcisos. Nam electio in David, et circumcisio in Abraham demonstratur. Non mireris si Lucas a Christo usque ad David plures successiones, Matthaeus pauciores posuerunt, hoc est, unus qradraginta duas, alter viginti septem. Per alias enim personas narravit unus quam alter, et potuit fieri ut alii patres diutius viverent aliis, et tardius generarent. Matthaeus dhristum ad hanc mortalitatem descendisse, ut nos regeret. Lucas autem ascendendo tanquam sacerdotem assignans, narrat generationes a baptismo Christi perveniens ad Deum, cui mundati reconciliamur. Et merito adoptionis originem suscepit, quia per adoptionem efficimur filii Dei, per carnalem vero generatione. Quapropter in
Abbreviated transcription (Latin):
ochoriã patrẽ ioȩ. nioam patrẽ ama¬
siȩ.⁊ amasiam patrẽ fuisse azariȩ. qui
appellatus ẽ etiam orias. Uetũ quia iorã
se miseuit generi impissimȩ ierabel. du¬
ceus filiam eius. tollunt᷑ tres reges in me¬
dio. uel quia ꝓpositũ erat euangłiste po¬
nere tres tesserescedecades. id est
res quat̃denarios numeros. qui sunt
quadraginta duo. O zias autẽgenuit
ioathan. ioathan aũt genuit achar. a¬
char autẽ genuit erechiam. ecrechias
aũt genuit manassen. manasses aũt̃ ge
nuit ammon. ammon au̾t genuit iosiã.
iosias aũt gen̾ iechoniam ⁊ fr̃s eius in
transmigratione babylonis. Transmi¬
grationẽ babylonis dicit. qđ filii i srael
captiuati fuerunt in babyloniã. & ante
iliam captiuitatẽ int̾fectus ẽ iste iosias.
a pharaone nechao rege egypti. Cumgͦ
dicit. iosias genuit filios in transmigra¬

Expanded text:
Ochoziam patrem Joae, et Joam patrem AmaOchoziam patrem Joae, et Joam patrem Amasiae, et Amasiam patrem fuisse Azariae, qui appellatus est etiam Ozias. Verum quia Joram se miscuit generi impiissimae Jezabel, ducens filiam ejus, tolluntur tres reges e medio: vel, quia propositum erat evangelistae ponere tres tesseradecades, id est, tres quaterdenarios numeros qui sunt quadraginta duo. Ozias autem genuit Joatham. Joatham autem genuit Achaz. Achaz autem genuit Ezechiam. Ezechias autem genuit nuit Amon, Amon autem genuit Josiam. Josias autem genuit Jechoniam et fratres ejus in transmigrationem Babylonis. Transmigrationem vero Babylonis dicit, quod filii Israel captivati fuerunt in Babyloniam, et ante illam captivitatem interfectus est iste Josias a Pharaone Nechao rege Egypti. Cum ergo dicit: Josias genuit filios in transmigra
Abbreviated transcription (Latin):
tide: impleta ẽ ꝓpħia quȩ dic̃. Emitte ag¬
num dñe dñatorẽ terrȩ. de petra deserti.
id degentib quȩ dicunt᷑ petra quia ido¬
la colunt. et desertũ. quia sine lege uiuus.
Obeth aũt genuit iesse. iesse aũ geñ da¬
ud regem. Maluit euangusta patrẽ da¬
uid uocare iesse quã isai. cum utriusq
nominis ee̾t. ut indicaret in xp̃o ⁊ in ma¬
ria illud impleri ꝓpħicũ. Egrediet᷑ uir¬
ga de radice iesse: ⁊ flos deradice enis
ascendet. Dauid regẽ dicit. quia pͥmus
rex fuit de tribu iudã. ꝑ quam ordo ge¬
uerationis decurrit. D auid aũt rex:
genuit salomonẽ ex ea q̃ fuit urie. Hoc ẽ
ex bethsabeȩ quȩ ñ nominat᷑ hic. quia
plus peccauit cet̾is hic nominatis. Cum
enim ee̾t uxor uriȩ. miscuit se dauid in
adult̾io. S alomon aũt genuit roboam
noboam aũt genuit abiam. abia aũ geñ
asa asa aũt genuit iosaphat. iosaphat aũ
legitur ioram fuisse patrẽ ochoriȩ. et

Expanded text:
tide, impleta est prophetia quae dicit: Emitte agtide, impleta est prophetia quae dicit: Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae de petra deserti , id est, de gentibus, quae dicuntur petra, quia idola colunt; et desertum, quia sine lege vivunt. Obed autem genuit Jesse. Jesse autem genuit David regem. Maluit evangelista patrem David vocare Jesse quam Isai, cum utriusque nominis esset, ut indicaret in Christo et in Maria illud impleri propheticum: Egredietur virga de radice Jessae, et flos de radice ejus ascendet . David regem dicit, quia primus rex fuit de tribu Juda, per quam ordo generationis decurrit. David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uriae. Hoc est, ex Bersabee, quae non nominatur hic, quia plus peccavit caeteris hic nominatis. Cum enim esset uxor Uriae, miscuit se David in adulterio. Salomon autem genuit Roboam. Roboam autem genuit Abiam. Abias autem genuit Asa. Asa autem genuit Josaphat. Josaphat legitur, Joram fuisse patrem Ochoziae, et
Abbreviated transcription (Latin):
ham. N braham genuit ysaãc y saac aũt
Qbraham pricipiũ narrationis ẽ. ad quẽ
fuit principiũ ꝓmissionis. Hismael quidẽ
⁊ esar. fr̃s ysaac ⁊ iacobsilentio p̃terit eu¬
anguista. quia ũ remansert̃ in cultu unius
dei. fr̃s ũ iudȩ digne cõmemorant᷑. qm̃ pa
triarchȩ fuer̃. Iudas aũgenuit phares ⁊
raram detham̾at. Ingenealogia saluato¬
ris ñ iustȩ s. peccatrices feminȩ nominant᷑.
ad insinuandũ uidelicet. qm̃ qͥde femina
formã uiri uoluit assumere. ut uiros et
feminas saluaret: de peccatrib dignat᷑ ẽ
nasci. ut peccata deleret. Nascitur aũt
ans de iustis ⁊ peccatorib iuxta qͦd moy seᷤᷤ
preceꝑat. agnum immolandũ sumi de
grege ouium ⁊ caprarũ. Phares aũ ge¬
uint esrom. esrom aũt genuit arã. aram
naason. naason aũgeñ salmon. salmon
aũ geñ boor de rãab boor aũt geñ obeth
ex ruth. Quia dñs nascit᷑ deruth moabi¬

Expanded text:
hamhamAbraham principium narrationis est, ad quem fuit principium promissionis. Ismael quidem et Esau fratres Isaac et Jacob, silentio praeterit evangelista, quia non remanserunt in cultu unius Dei. Fratres vero Judae digne commemorantur, quoniam patriarchae fuerunt. Judas autem genuit Phares et Zaram de Thamar. In genealogia Salvatoris non justae, sed peccatrices feminae nominantur, ad insinuandum videlicet, quoniam qui de femina formam viri voluit assumere, ut viros et feminas salvaret; de peccatricibus dignatus est nasci, ut peccata deleret Nascitur autem Dominus de justis et peccatoribus, juxta quod Moyses praeceperat agnum immolandum sumi de grege ovium et caprarum. Phares autem genuit Esrom. Esrom autem genuit Aram. Aram Naasson. Naasson autem genuit Salmon. Salmon autem genuit Booz de Rahab. Booz autem genuit Obed ex Ruth. Quia Dominus nascitur de Ruth Moabi
Abbreviated transcription (Latin):
athei liber dictus est libernus.
generationis scdm consuetudinẽ
hebrȩoꝵ. qui uoluminib ex principiis
eoꝵ nomina imponunt. Albinus in¬
saluator latine uocatus ẽ. ꝓprio nomine
redemptor nr̃. Ap̃c uero unctus in latmno.
messias in hebreo dr̃ eloquio.⁊ est nom̃
dignitatis. quia antiquis tẽporib reges.
ꝓpħe. sacerdotes. ungebanttir oleo sc̃ifi¬
cationis. Ipse aũt xp̃c a deo p̃ participib
siuis unctus ẽ. in regẽ ⁊ sacerdotem. quia
in eo diuinitatis plenitudinc̃ habita
multo ampliores ⁊ manifestiores factȩ
sunt ei ꝓmissiones de xp̃o.tũ quia ma¬
xime in ore popłi habebantur dauid
atq ꝓmissiones quas susceꝑat. quod in
euangłio declaratur. ubi iĩm filiũ da¬
uid uocant. qui ab ipso curari postulat̃.
posterus. s necessario cõmutatus. quia
si primũ posuisset abraham: ⁊ postea da¬
uid ut generatio texeret᷑. repetendus eẽt
abrabam hoc modo. Magie ter¬
m̃ xp̃i filii abrabam. filii dauid: filii abra¬

Expanded text:
aei liber dictus est liber generationis, secundum consuetudinem Hebraeorum, qui voluminibus ex principiis eorum nomina imponunt. Jesus Salvator Latine, vocatus est proprio nomine Redemptor noster. Christus vero unctus in Latino, Messias in Hebraeo dicitur eloquio, et est nomen dignitatis, quia antiquis temporibus reges, prophetae, sacerdotes, ungebantur oleo sanctificationis . Ipse autem Christus a Deo prae participibus suis unctus est in regem et sacerdotem, quia in eo divinitatis plenitudinem habitarmulto ampliores et manifestiores factae sunt ei promissiones de Christo, tum quia maxime in ore populi habebantur David atque promissiones quas susceperat, quod in Evangelio declaratur, ubi Jesum filium David vocant, qui ab ipso curari postulant. posterus, sed necessario commutatus; quia, si prius posuisset Abraham, et postea David, ut generatio texeretur, repetendus esset Abraham, hoc modo: Jesu Christi filii Abraham, filii David, filii Abra
Abbreviated transcription (Latin):
Intequã conuenirent. id nup/ banu¬
Itiarum sollennia celebrarent: IN¬
uenta ẽ in utero habens. Origenes ii¬
P rimo ab angłis custodi omelia.¬
entib eam. dehinc a ioseph sicut a uiro
curioso circa sponsam suam. Magister.¬
uangłista de pret̾itis scribens. bene
scłm tempus suũ uocat ioseph ui¬
rum Mariȩ et oraniam matrẽ iñu. Con¬
stat enim quia tẽpore desponsationis ñ¬
dum mat̾ uia: ñdum maritꝰ ille erat.
et nollet eam traducere: uoluit occulte

Expanded text:
convenirent, id est, nuptiarum solemnia celebrarent, inventa est in utero habens, primo ab angelis custodientibus eam, dehinc a Joseph, sicut a viro curioso circa sponsam suam. Evangelista de praeteritis scribens, bene secundum tempus suum vocat, Joseph virum Mariae et Mariam matrem Jesu. Constat enim quia tempore desponsationis nondum mater illa, nondum maritus ille erat. et nollet ea
Abbreviated transcription (Latin):
uel sale filiũ nuillo infposito genuisse
ꝑhibetur. Sic enim habes. Forro arfa-¬
xat uixit triginta annis. ⁊ genuit sale.
Itemq in paralipomenon. Arfaxat aũt
genuit sala. qui ⁊ genuit heber. Scito
gͦ beatũ lucã hanc generationẽ de sep¬
tuaginta int̃pretum editione supsisse.
ubi scriptum ẽ. qͦd arfaxat centũ trigin¬
taquinq annoꝵ genuerit caman. ⁊ ip¬
se cainan cũ centũ triginta fuerit annoꝵ
genuerit sela. Sed quid hoꝵ uerũ sit.
aut si utrunq uerum ee possit: ds no¬
uit. Qui fuit sem. qui fuit noe. qui firit
lamech. qui fuit matusale. qͥ fuit enoch.
ste ẽ enoch. qui dilata morte translatꝰ
ẽ in parachysum. Qui fuit iared. qͥ fuit
malaleel. qui fuit caynan. qui fuit enos.
qui fuit seth. qui fuit adam. qͥ fuit dei.

Expanded text:
vel Sale filium, nullo interposito, genuisse vel Sale filium, nullo interposito, genuisse perhibetur. Sic enim habes: Porro Arphaxad vixit triginta annos, et genuit Sale. Itemque in Paralipomenon: Arphaxad autem genuit Sala, qui genuit Heber. Scito ergo beatum Lucam hanc generationem de Septuaginta interpretum editione sumpsisse, ubi scriptum est, quod Arphaxad centum et triginta quinque annorum, genuerit Cainan, et ipse Cainan, cum centum triginta fuerit annorum genuerit Sela. Sed quid horum verum sit, aut si utrumque verum esse possit, Deus novit. Qui fuit Sem, qui fuit Noe, qui fuit Lamech, qui fuit Mathusale, qui fuit Henoch. Iste est Henoch, qui dilata morte translatus est in paradisum . Qui fuit Jared, qui fuit Malaleel, qui fuit Cainan, qui fuit Enos, qui fu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mathat diuersis temporib de una
mathan qui ꝑ salomonẽ descendit. uxo¬
rem cam prius aeceꝑat. ⁊ relicdo filio ia cob
defunctus ẽ. Post cuius obitũ mathat
qui ꝑ nathan filiũ dauid genus duxit.
cum ee̾t ex eadẽ tribu. candẽ estam accep̃
uxorem.⁊ ex ea genuit filiũ nomine heli.
Ergo iacob ⁊ heli. fuerunt utermi fr̃es
Quoꝵ iacobex mandato legis accepit
uxorẽ fr̃is sui heli sine lib̾is defuncti. ⁊ ex
ea genuit ioseph. Itaq ioseph scđm legẽ
dicitur filius helr: scđ̾m naturã filiꝰ iacob
Ergo conuenient᷑ dicit matheus. iacob
autem genuit ioseph: & lucas. ut puta¬
batur filius ioseph. Qui fuit helr. qͥ fuit
filius thare. Qui fuit nachor. qui
fuit seruch. qui finit ragau. qui fuit pha¬
lech. qui fuit heber. qui fuit sale. qͥ fuit
caman. qui fuit arfaxat. Beda suꝑ luc̃.
omen ⁊ generatio caman iuxta hebra¬
icam ueritatẽ. neq in genesi neq in
uerbis dierũ inuenitur. s arfaxat sela

Expanded text:
Mathat, diversis temporibus de una Mathan qui per Salomonem descendit, uxorem eam prius acceperat, et relicto filio Jacob, defunctus est. Post cujus obitum Mathat qui per Nathan filium David genus duxit, cum esset ex eadem tribu, eamdem Estam accepit uxorem, et ex ea genuit filium nomine Eli. Ergo Jacob et Eli fuerunt uterini fratres. Quorum Jacob ex mandato legis, accepit uxorem fratris sui Eli sine liberis defuncti, et ex ea genuit Joseph. Itaque Joseph secundum legem dicitur filius Eli, secundum naturam filius Jacob. Ergo convenienter dicit Matthaeus: Jacob autem genuit Joseph; et Lucas: Ut putubatur filius Joseph, qui fuit Eli, qui fuit filius Thare, qui fuit Nachor, qui fuit Seruch, qui fuit Ragau, qui fuit Phaleg, qui fuit Heber, qui fuit Sale, Cainan, qui fuit Arphaxad. Beda super Lucam: « Nomen et generatio Cainan, juxta Hebraicam veritatem, neque in Genesi, neque in Verbis dierum invenitur, sed Arphaxad Sela
Abbreviated transcription (Latin):
illuminantur corda. ⁊ postea diriguntur
in oꝑa pacis dicente psalmista. Inquire
auditores suos ab illecebris mundi sus
Issignata precursori. M.spenderet
natiuitate qui prius nascitur. pͥus
predicat.  prius morit᷑. apte subiungit᷑
saluatoris generatio. ⁊ natiuitas scłm

Expanded text:
us illuminantur corda, et postea diriguntur in opera pacis, dicente Psalmista: Inquire auditores suos ab illecebris mundi suspenderet. Assignata praecursoris nativitate, qui prius nascitur, prius praedicat, prius moritur, apte subjungitur Salvatoris generatio et nativitas secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Iutandus ẽ qͦq ⁊acharias ꝓpt cos qui
aderant instruendos. futura filii mu¬
nera q̃ ꝑangłm didicerat. predicare mox
ut loqui potiit. Altissimũ uocat quẽ ioħes
preibat. iuxta qͦd psalmista ait. Mat̃ syon
dicet homo ⁊ homo natus ẽ mea. ⁊ ipse fun¬
datut eã altissimꝰ. Ad dandã scientiã salu¬
tis plebi eius. in remissionẽ peccatoꝵ eoꝵ.
Desiderans comm̃dare nom̃ saluatoris
frequentat mentionẽ salutis. Et ne car¬
nalem putares ꝓmitti salutẽ: inquit. in
ibis ante faciẽ dñi. ad dandã scientiam sa¬
nos in assumpta carne oriens ex alto. idz
uerbũ patris ortum uerȩ lucis aꝑiens. de
filiis tenebrarũ ⁊ noctis filios lucis faci¬
ens. Inde sequitur. Illuminate his qui
in tenebris ⁊ in umbra mortis sedent: ad
dirigendos pedes nr̃os inuiã pacis. Q¬

Expanded text:
utandus est quoque Zacharias propter eos qui aderant instruendos, futura filii munera quae per angelum didicerat, praedicare mox ut loqui potuit. Altissimum vocat, quem Joannes praeibat, juxta quod Psalmista ait: Mater Sion dicet homo, et homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus. . Ad dandam scientiam salutis plebis ejus, in remissionem peccatorum eorum. Desiderans commendare nomen Salvatoris frequentat mentionem salutis. Et ne carnalem promitti putaret salutem, inquit: in ibis ante faciem Domini ad dandam scientiam sanos in assumpta carne oriens ex alto, id est, Verbum Patris, ortum verae lucis aperiens: de filiis tenebrarum et noctis, filios lucis faciens. Unde sequitur: Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent, ad dirigendos pedes n
Abbreviated transcription (Latin):
uerentiȩ aũt pilati illud etiã fuit signum:
qd̾ lauans manus suas dix̃. Innocens ego
sum a sangume huius. uos uid̃itis. Hylariuᷤ.¬
ota dñm sacerdoti querenti an ipse eẽt
xp̃c. respondisse tanquã de pret̾itis
tu dixisti. quia semꝑ ex lege uenturũ xp̃mip¬
se dixisset. Pilato uͦ legis ignaro. int̾roganti
anipse cẽt rex iudȩoꝵ. dicitur. tudicis. quia
ꝑ fidem p̃sentis confessionis. salus gentiũ ẽ.¬

Expanded text:
verentiae autem Pilati illud etiam fuit signum, verentiae autem Pilati illud etiam fuit signum, quod lavans manus suas, dixit: Innocens ego sum a sanguine hujus. Vos videritis. HILAR. Nota Dominum sacerdoti quaerenti an ipse Christus esset respondisse, tanquam de praeteritis, Tu dixisti, quia semper ex lege venturum Christum ipse dixisset. Pilato autem legis ignaro, interroganti an ipse esset rex Judaeorum dicitur: Tu dicis, quia per fidem praesentis confessionis salus gentium e
Abbreviated transcription (Latin):
ponsione occasiones inuidentiũ exclusit.
dicendo regnũ suũ ñ ẽẽ de hoc mundo. ut
penitus nulla culpa in eo cognoscerettr.
itaq ei pilatus. Ergorex es tu : Re¬
spondit m̃c. Tu dicis: quia rex sũ ego. Non
timuit se regem confiteri. s ita dictũ libra¬
uit. ut nec se regẽ negaret. nec talẽ se regẽ
fateretur eẽ. cuius regnũ putaretur ẽẽ de
hoc mundo. Quasi diceret. Si putas me re¬
gem ẽẽ hinc. carnalis carnalit̃ sapis. Mas̃.¬
Uod autẽ pilatus & si int̾roget. firmit̾ tam̃
sentiat it̃m ẽẽ regem udȩoꝵ illud quoq
confirmat. qͥd̾ etiam alibi suprascͥbit intitulo
rex iudeoꝵ trib lingius. hebraice. grece. & la¬
tine. ut & hebrei & greci & romani cognosce¬
rent. qm̃ & pilatus sciebat eũ regẽ uideoꝵ eẽ.
ꝓpter qd̾ apparet cum qua reuerentia requi¬
rebat de uĩui. & ꝓuocabat ppłm ut iũm magiᷤᷤ
ad dimutendũ peterent. quã barraban. Re¬

Expanded text:
ponsione occasiones invidentium exclusit, ponsione occasiones invidentium exclusit, dicendo regnum suum non esse de hoc mundo, ut penitus nulla culpa in eo cognosceretur. itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit ei Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non timuit se regem confiteri, sed ita dictum libravit, ut nec se regem negaret, nec talem regem se fateretur esse, cujus regnum putaretur esse de hoc mundo. Quasi diceret: Si putas me regem esse hinc, carnalis carnaliter sapis. Quod autem Pilatus etsi interroget, firmiter tamen sentiat Jesum esse regem Judaeorum, illud quoque confirmat, quod etiam alibi suprascribit in titulo: Rex Judaeorum, tribus linguis, Hebraice, Graece et Latine; ut et Hebraei, et Graeci, et Romani, cognoscerent quoniam et Pilatus sciebat eum regem Judaeorum esse. Propter quod apparet cum qua reverentia requirebat de Jesu, et provocabat populum, ut Jesum magis ad dimittendum peterent quam Barrabam. Re
Abbreviated transcription (Latin):
Tregnum meum non est hinc.
emonstranda erat nob̃ de regno eius
uana opimo siue gentium siuie iudȩoꝵ. A
quib pilatus audierat qđ rex cẽt. quasi ꝓp¬
tea fuisset morte plectentꝰ. quia illicitum
affectauerat regnum. uł quia solent regna¬
turis inuidere regnantes. & cauendũ erat
ne etus regnũ siue romanis siue iudeis eẽt
adu̾sum. Poterat dñs hoc respondisse ad
pͥmam int̾rogationẽ presidis. s ꝑ ipsũ pyla¬
tum uoluit ostende hoc uelut crim̃ sͥ fuisse
obiectum a iudeis apud illũ. patefaciens co¬
gitationes hominũ. Qđ si continuo respon¬
disset pylato. ñ uderetur respondisse etiam
iudeis. s solis gentib hoc de se opinantib.
Nuncgͦ ꝑ hec uerba pylati. nunquid ego ui¬
deus sum. gens tua & pontifices tradidunt
temͥ: patet eum idaudisse a iudeis. Deinde
dicendo qͥd fecisti. ostendit illud ei ꝓ cͥmine
obiec̾tũ. quasi diceret. Si regemte negas:
quare traditus es mͥe Sic dñs in sua res¬

Expanded text:
regnum meum non est hinc. Demonstranda erat nobis de regno ejus vana opinio, sive gentium, sive Judaeorum, a quibus Pilatus audierat quod rex esset, quasi propterea fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverat regnum, vel quia solent regnaturis invidere regnantes, et cavendum erat ne ejus regnum sive Romanis, sive Judaeis esset adversum. Poteinterrogationem praesidis, sed per ipsum Pilatum voluit ostendere hoc velut crimen sibi fuisse objectum a Judaeis, apud illum patefaciens cogitationes hominum. Quod si continuo respondisset Pilato, non videretur respondisse etiam Judaeis, sed solis gentibus hoc de se opinantibus. Nunc ergo per haec verba Pilati, Nunquid ego Judaeus sum? gens tua et pontifices tradiderunt te mihi, patet eum id audisse a Judaeis. Deinde dicendo, Quid fecisti? ostendit illud ei pro crimine objectum, quasi diceret: Si regem te negas, quare traditus es mihi? Sic Dominus in sua res
Abbreviated transcription (Latin):
cxxuii
cxxuiii
cxxx
cxxxi
cxxxii
cxxxiii
cxxxiiii
cxxxu
cxxxui
cxxxuii
xxxxuiii
cxxxix
cxl
oxli
cxlii
cxliii
exliiii
cxlu
cxlui
cxluii
cxluiii
clyii
cluiii
clxiiii
clx
clxiii

Expanded text:
CXXVII CXXVIII CXXX CXXXI CXXXII CXXXIII CXXXIIII CXXXV CXXXVI CXXXVII CXXXVlII CXXXIX CXL CXLI CXLII CXLIII CXLIIII CXLV CXLVI CXLVII CXLVIII CLII CLIII CLIIII CLV CLVI
Abbreviated transcription (Latin):
ñ int̾ apocrisas sed inter eccłasticas
numerandum hystoriauslam &¬
ipsi sacre scͥpture int̃preti ierommo unsũ
ẽ ex eo pleraq testimonia usur pare. & ip¬
sum in latinũ grecũq sermonẽ tͣnsferre.
Falsa uͦ euangłia lucas ĩ sua p̾fatiõe refellit.

Expanded text:
n inter apocryphas, sed inter ecclesiasticas numerandum historias: nam ipsi sacrae Scripturae interpreti Hieronymo visum est ex eo et pleraque testimonia sumere, et ipsum in Latinum Graecumque sermonem transferre. Falsa vero Evangelia Lucas in sua praefatione refellit.
Abbreviated transcription (Latin):
sillum sanctificantur. leronimꝰ
acerdotes iudȩoꝵ om̃ia auariciȩ
causa facientes: impiȩ arguunt᷑ iniqui¬
tatis. Siquis enim in aliqua causa am¬
bigua ꝑ templũ iurasset. & postea con¬
uictus eẽt mendacii: ñ tenebatur cͥmine
reus. Sinautẽ ꝑuirasset in auro & pe¬
cunia q̃ sacerdotib in templo offereba¬
tur: dicebant quia debet subatidiste¬
nere iuram̃tum. & ꝓ ꝑiurio statim id
in quo iurauerat cogebatur exoluere.
Rursum si ꝑuirasset in altari: ñ tene¬
batur reus ꝑurii. Sinautẽ ꝑ urasset
in dono uł in oblationib hoc ẽ in hostia
& ceteris q̃ offeruntur dõ suꝑ altare.
hȩc studiosissime repetebant. Iohanneᷤ
bant᷑. sanctiora dicebant ẽẽ quã tẽplũ
& altare. ut homines offerrent ꝓmptio¬
res addona quã ad preces. Hoc faciunt
adhuc insipientes xp̃iam. Si aliqͣ enim
fuerit causa. modicũ uidet᷑ facere qui
maius aliqͥdudetͥ face̾. quasids̃ sc̃o sit¬

Expanded text:
antur. HIERON. Sacerdotes Judaeorum omnia avaritiae causa facientes, impii arguuntur iniquitatis. Si quis enim in aliqua causa ambigua per templum jurasset, et postea convictus esset mendacii, non tenebatur crimine reus. Si autem perjurasset in auro et pecunia quae sacerdotibus in templo offerebatur, dicebant quia debet, subaudis tenere juramentum, et pro perjurio statim id in quo juraverat, cogebatur exsolvere. Rursum, si perjurasset in altari, non tenebatur reus perjurii. Sin autem perjurasset in dono vel in oblationibus, hoc est, in hostia et caeteris quae offeruntur Deo super altare, haec studiosissime repetebant. CHRYS. bantur, sanctiora dicebant esse quam templum et altare, ut homines offerrent essent promptiores ad dona quam ad preces. Hoc faciunt adhuc insipientes Christiani. Si aliqua enim fuerit causa, modicum videtur facere qui majus aliquid videtur facere, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
malis oꝑib discipłos suos:. claudit
arum sub obtentu ꝓlixe orationis. acci¬
petis maiorem damnationẽ. Beoa in
significatione penȩ condẽpnat. Ue
enm: uox dolentis ẽ. Hontantum ait
accipient damnationẽ. s adiunxit mra¬
iorem ait insinuet illos qui orant ut
uideantur ab hominb damnationẽ me¬
reri. s eos qui ꝓlixius orantes auarici¬
am suam religionis colore depingunt.
ñ solũm laudes s etiã pecunias que¬
rendo: maiori danmatione plectendoᷤ.
Qui quasi patroni iniudicio futuri.
ut in adeundis uiduarũ domib reti¬
neant auctoritatẽ: fit cet̾is adeunde
salutis inhibitio. & regni cȩlestis ob¬
seratio. Et idõ accipient amplius u¬
dicium. quia & penam ꝓprii peccat.
& reatũ alienȩ ignorantiȩ debebunt.
&e pharisei hy poerite qͥa circutus¬

Expanded text:
malis operibus discipulos suos, claudit malis operibus discipulos suos, claudit arum sub obtentu prolixae orationis, em damnationem. BEDA. significatione poenae condemnat. Vae enim vox dolentis est. Non tantum ait, accipient damnationem, sed adjunxit majorem, ut insinuet eos qui orant ut videantur ab hominibus, damnationem mereri; sed eos qui prolixius orantes, avaritiam suam religionis colore depingunt, non solummodo laudes, sed etiam pecunias quaerendo, majori damnatione plectendos. Qui quasi patroni in judicio futuri, ut in adeundis viduarum domibus retineant auctoritatem, fit caeteris adeundae salutis inhibitio, et regni coelestis obseratio. Et ideo accipient amplius judicium, quia et poenam proprii peccati, et reatum alienae ignorantiae debebunt. et Pharisaei hypocritae, quia circu
Abbreviated transcription (Latin):
nua earũ intellectus. Clauigeri st̃ sacer¬
dotes. clauis ẽ uerbum scientiȩ. adaꝑ¬
tio ẽ int̾pretatio uera. Non dixit qui
ñ aꝑitis: s qui clauditis. Ergo scrip¬
ture ñ sunt clausȩ. s obscurȩ. Unde
petrus inepłã sua. Non sicut uoluit
homo locutus ẽ sp̃s. s sicut uoluit sp̃s
locutus ẽ homo. Ratio obscuritatis
multiplex ẽ. Unde duas dicimꝰ causas.¬
unam. quia ds̃ uoluit ẽẽ alios doctoreᷤ.
alios discipłos. alterã. ne contẽpneret᷑
seriptura. si ab illis intelligeretur. a qͥb
nec amatur nec custodit᷑. Claudebant
mdei ianuam ueritatis. quando decre¬
uerunt ut siquis filium dĩ confiteret᷑
Ifieret extra synagogam. Broa.
laiis enm scientiȩ humilitas xp̃i
e. quam legisꝑiti nec intelligere uole¬
bant in lege & ꝓpħis: nec ab aliis intel¬
ligi. Antrare in scripturas ẽ: ñ eẽ conten¬
tum suꝑficie litterȩ: s usq ad intelli¬
gentiȩ archana penetrare. Prronmus.
Iel certe om̃is magister qͥ scandalirat

Expanded text:
nua earum, intellectus. Clavigeri sunt sacerdotes, clavis est verbum scientiae, adapertio est interpretatio vera. Non dixit, qui non aperitis, sed qui clauditis. Ergo Scripturae non sunt clausae, sed obscurae. Unde Petrus in Epistola sua: Non sicut voluit homo, locutus est spiritus, sed sicut voluit spiritus, locutus est homo . Ratio obscuritatis multiplex est. Unde duas dicimus causasunam, quia Deus voluit esse alios doctores, alios discipulos; alteram, ne contemneretur Scriptura, si ab illis intelligeretur, a quibus nec amatur nec custoditur. Claudebant Judaei januam veritatis, quando decreverunt, ut si quis Filium Dei confiteretur, fieret extra Synagogam. BEDA. Clavis enim scientiae, humilitas Christi est, quam legisperiti nec intelligere volebant in lege et prophetis, nec ab aliis intelligi. Intrare in Scripturas, est non esse contentum superficie litterae, sed usque ad intelligentiae arcana penetrare. HIERON. Vel certe omnis magister qui scandalizat
Abbreviated transcription (Latin):
selitum. & cũ fuerit factus:. facitis eum
filium gehennȩ duplo quã uos. Lenox
Icribȩ & pharisȩi lustrantes orbem
Scausa lucri studebant degentib facẽ
ꝓselitos icl aduenas & cirtumcisosmi¬
scere ppło dĩ. S qui ante dumeẽt ethn¬
cus semelerrans erat filius gehennȩ. ui¬
dens magistroꝵ: hypocrisin oꝑe destru¬
entium qđ docebant. reuertebatur ad
uomitum. & gentilis factiss. quasipre¬
uaricator maiore pęna dignus erat. Ri¬
lium gehennȩ dicit. quia unuisquisꝙ
cuuis oꝑa agit. enis filius appeliatur.
uplo facitis eũ fubaudiᷤᷤ Masist̃.
dici filium gehennȩ quamuos:
quoꝵ culpa ipse reu̾titur ad uomitum.
t uob̾ duces cȩci qui dicitis. ¶cũq
iurauerit ꝑtemplũ: nichilẽ. Qui

Expanded text:
selytum; et cum fuerit factus, facitis eum filium gehennae duplo quam vos. HIERON. Scribae et Pharisaei lustrantes orbem causa lucri, studebant de gentibus facere proselytos, id est advenas et circumcisos miscere populo Dei. Sed qui ante dum esset ethnicus, semel errans erat filius gehennae, videns magistrorum hypocrisim opere destruentium quod docebant, revertebantur ad vomitum, et gentilis factus, quasi praevaricator majore poena dignus erat. Filium gehennae dicit quia unusquisque cujus opera agit, ejus filius appellatur. Duplo facitis eum, subaudis dici filium gehennae quam vos, quorum culpa ipse revertitur ad vomitum. Vae vobis duces caeci, qui dicitis: Quicunque juraverit per templum, nihil est. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ritatemdĩ. Hec oportuit facere. & illa ñ
omittere. Hoc uerbũ decimatis dubiũ
est. nam& qͥ accipit & quidat. recte de¬
cimare dr̃. S̾cribȩ & pharisei minuta
holera decimabant. ut diceret᷑ a uiden¬
tib Quom̃ om̃ium decimas dant. qui
cimusquidẽ decimas offerri dõ ꝓpter
sacerdotes. qui spũalia debent mini
pulus decimas ñ offerat murmurant.
si peccantẽ ppłm uideant ñ murmurañ.
Dicens dñs iudiciũ uult ut om̃s iusteui¬
dicent. dicens miscłiam: p̃dicauit om̃ibus
conu̾sationẽ bonam. Pides aũt caritatis
oꝑib ornanda est. B e o

Expanded text:
ritatem Dei. Haec oportuit facere, et illa non omittere. Hoc verbum decimatis, dubium est; nam et qui accepit, et qui dat, recte decimare dicitur. Scribae et Pharisaei minima olera decimabant, ut diceretur a videntibus: Quomodo omnium decimas dant, qui cimus quidem decimas offerri Deo propter sacerdotes, qui spiritualia debent minispulus decimas non offerat, murmurant; si peccantem populum videant, non murmurant. Dicens Dominus judicium, vult ut omnes juste judicent; dicens misericordiam, praedicavit omnibus conversationem bonam; fides autem charitatis operibus ornanda est. BE
Abbreviated transcription (Latin):
habitat in ipso. Et qui uirat incelo:
uirat in throno dĩ. & in eo qui sedet suꝑ
Ii iurat in altari sic̃ ex ipso Ĩ eum.¬
diriuatur oblatoꝵ scĩficatio: ita
etiam uiramtum spectat addonaquȩ
suꝑ ulud offeruntur. Qui uͦ iurat in
templo astringitur sacram̃to. & conti¬
nentis & contenti. & sc̃ificantis & scĩfi¬
cati. lurans aũt in cęlo. ꝑ subiectam cre

Expanded text:
habitat in ipso. Et qui jurat in coelo, jurat in throno Dei et in eo qui sedet super eum. Qui jurat in altari sicut ex ipso derivatur oblatorum sanctificatio, ita etiam juramentum spectat ad dona quae super illud offeruntur. Qui vero jurat in templo, astringitur sacramento et continentis et contenti, et sanctificantis et sanctificati. Jurans autem in coelo, per subjectam c
Abbreviated transcription (Latin):
de uite. ut siquis ꝑ spmeam sepẽ ad setra¬
heret uuam. uua illa ñ esset spinarũ sed
Ponus homo de bono thesauro cordis
sui ꝓfert bona. & malus homo de ma
lo thesauro mala. Ex abundantia enĩ
rus cordis qͦd radix ẽ arboris. ⁊ qd̃ de
corde ꝓfertur. idem est qđ arboris fru¬
ctus. Qui gͦm corde thesaurũ patientie
ꝑfectiq ht̃ amoris.optimos fructus ef¬
fundens diligit inimicũ. benefacit odi¬
enti. benedicit maledicenti. om̃i petent
tribuit sua. errantẽ patient̃ corrigit. at¬
qͥ nequã thesaurũ in corde seruat. ocdit
amicum. diligenti malefacit. benedicen
ti maledicit. Sic quoq nec diabolus bo¬
na. nec xp̃c mala oꝑa potest facere. ꝑ
oris locutionẽ uniuersa que actu uel
cogitatu de corde ꝓferuntur. dñs signi¬
ficat. Nam moris scripturarũ ẽ uerba
ꝓreb ponere. ut in ysaia dr de ezechia.
Non fuit uerbũ qd̃ ñ ostendet eis. Re¬
rum utiq ñ uerboꝵ reuelauit archana.

Expanded text:
de vite, ut si quis per spineam sepem ad se trade vite, ut si quis per spineam sepem ad se traheret uvam, uva illa non esset spinarum, sed Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et malus homo dlo profert mala. Ex abundantia enim hesaurus cordis quod radix est arboris; et quod de corde profertur, idem est quod arboris fructus. Qui ergo in corde thesaurum patientiae perfectique habet amoris, optimos fructus effundens, diligit inimicum, benefacit odienti, benedicit maledicenti, omni petenti tribuit sua, errantem patienter corrigit. Atqui nequam thesaurum in corde servat, odit amicum, diti maledicit. Sic quoque nec diabolus bona, nec Christus mala opera potest facere. Per oris locutionem universa quae actu vel cogitatu de corde proferuntur, Dominus significat; nam moris Scripturarum est verba pro rebus ponere, ut in Isaia dicitur de Ezechia: « Non fuit verbum quod non ostenderet eis . » Rerum utique non verborum revelavit arcana.
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Non potest arbor bona fructus ma¬
los facere. neq arbor mala fructus bonoᷤᷤ
qd̾ de tribulis ñ colligunt᷑ ficus. sic
uerum ẽ qd arbor bona fructꝰ bonos fac̃.
Arbor bona uł mala ẽ homo. ñ ex natu¬
ra q̃ a dõ mom̃ib bona creata ẽ. s ex uo¬
luntate bona uł mala. Fructus st̃ oꝑa.
q̃ nec bona malȩ uoluntatis posst esse.
nec mala bonȩ uoluntatis. leronimus.¬
amdiugͦ bona arbor id hõ bonus
fructus malos ñ facit. quandiu bonꝰ ẽ.
& tamdiu mala arbor id malus homo
manet in fructib peccatoꝵ quamdui ad
penitentiã ñ conuertitur. Augustinꝰ
Ion potest nix ẽe calida. nam cum in¬
cipit eẽ calida. ñ iam niuem eam sed
aquam uocamꝰ. ꝑ otest gͦ mutari. ñ cale¬
fieri. Sic potest fieri ut malus ñ sit qui
malus fuit. ñ tam̃ potest ficri ut malus
benefaciat. Nam & si aliquando utilis ẽ.
ñ hoc ipse facit. s diuina ꝓuidentia fit.
corũ de spinis legebant uuas. s ꝑ spinas

Expanded text:
t arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos quod de tribulis non colliguntur ficus, sic verum est quod arbor bona fructus bonos facit. Arbor bona vel mala, est homo non ex natura quae a Deo in omnibus bona creata est, sed ex voluntate bona vel mala. Fructus sunt opera, quae nec bona malae voluntatis possunt esse, nec mala bonae voluntatis. HIERON. Tandiu ergo bona arbor, id est, bonus homo fructus malos non facit, quandiu bonus est; et tandiu mala arbor, id est, malus homo manet in fructibus peccatorum, quandiu ad poenitentiam non convertitur. AUGUST. Non potest nix esse calida: nam cum incipit esse calida, non jam nivem eam, sed aquam vocamus. Potest ergo mutari, non calefieri. Sic potest fieri ut malus non sit, qui malus fuit, non tamen potest fieri ut malus benefaciat. Nam etsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed divina providentia fit. eorum de spinis legebant uvas, sed per spinas
Abbreviated transcription (Latin):
& feruor dilectionis qͥ letificat cor hoĩs.
Hinc scͥptum ẽ. ficus ꝓtulit grossos suos.
uineȩ florentes dederunt odorẽ. Non
ficus de spinis ñ uua de rubo colligit᷑.
quia mens adhuc uet̾is hominis consue¬
tudine depressa. simulare potest. s fructꝰ
noui hominis ferre ñ potest. Qđ si aliq̃n
facta uł dicta maloꝵ ꝓsunt bonis. non
hoc faciunt mali. s consilium dĩ sic de
ic om̃is arbor bona fructus bonos fa

Expanded text:
laetificat cor hominis. Hinc scriptum est: « Ficus protulit grossos suos, vineae florentes odorem dederunt . » Non ficus de spinis, non uva de rubo colligitur, quia mens adhuc veteris hominis consuetudine depressa simulare potest, et fructus novi hominis ferre non potest. Quod si aliquando facta vel dicta malorum prosunt bonis, non hoc faciunt mali, sed consilium Dei; sic de c omnis arbor bona fructus bonos fa
Abbreviated transcription (Latin):
niam ad uos.⁊ cognoscam ñ sermonẽ
eoꝵ qui inflati st̃. s uirtutẽ. Iue gͦ ꝓpͥe
dicit dñe dñe: qͥ uoluntatẽ sono uocis
b attestari. Nam unũ sñ alio negare est

Expanded text:
niam ad vos, et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem . Ille ergo proprie ine, Domine, qui voluntatem sono vocis bus attestari. Nam unum sine alio negare est
Abbreviated transcription (Latin):
id dulcia u̾ba de ħeticis. qui idd̃ di¬
cuntur spinȩ & tribuli. quia sauciant
animas ꝑ uerboꝵ blandicias. Tribuli
st̃ genus herbȩ spinose. Lucas. Neq de
spinis colligunt ficus. neq de rubo um¬
demiant uuam. Be o a.

Expanded text:
id est, dulcia verba de haereticis, qui ideo diid est, dulcia verba de haereticis, qui ideo dicuntur spinae et tribuli qui sauciant animas per verborum blanditias. Tribuli sunt genus herbae spinosae. Lucas: Neque de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam .
Abbreviated transcription (Latin):
citur. Multi querunt intrare salitis amo¬
re ꝓuocati.⁊ ñ pot̾unt itineris asꝑitate ut
eis uidet᷑ det̾riti. XIa. M.Luͦ.i.
t renoire a falsis ꝓpħis qui ueni¬
unt ad uos in uestim̃tis ouium.
intrinsecus aũt st̃ lupi rapaces.
A fructib eoꝵ cognoscetis eos.
Quia paucoꝵ ẽ angustam uã inueni¬
re. fraudulentiã eoꝵ qui eã querere m̃ti¬
untur exponit. Attendite. id caucte. Leꝵx.
e om̃ib hypocͥtis hoc potest intelli¬
gi. s specialit᷑ de hereticis. fructus
ammarũ rapientib. Unde & lupis cõpa
hetici. cognitionẽ ueritatis quã ñ
habent ꝓmittentes. Pestim̃ta oitium sc̃
blanda uerba innocentiũ. ceteraq religi
ud ostentant ad decipiendũ. aliud exert
ad dep̃dandum. Uerũ temporał cõmo¬
di temptatione siue ꝑsecutionis tẽpore
denudant᷑. & aꝑitur qͥd sint. Fructus st̃
Nunquid colligunt de spinis uuas. aut
de tribulis ficus: Mazis teR.¬
apientes ñ colligunt uuas de spmiᷤ.

Expanded text:
citur. Multi quaerunt intrare, salutis amore provocati: et non poterunt, itineris asperitate, ut eis videtur, deterriti. CAPUT XLI.qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. A fructibus eorum cognoscetis eos . » Quia paucorum est angustam viam invenire, fraudulentiam eorum qui eam quaerere mentiuntur exponit. « Attendite, » id est cavete. De omnibus hypocritis hic potest intelligi, sed specialiter de haereticis fructus animarum rapientibus. Unde et lupis comparantur. etici, cognitionem veritatis quam non habent promittentes. Vestimenta ovium sunt blanda verba innocentium, caeteraque religiud ostentant ad decipiendum, aliud exerunt ad depraedandum. Verum temporalis commodi tentatione, sive persecutionis tempore denudantur, et aperitur quid sint. Fructus sunt Nunquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? Sapientes non colligunt uvas de spinis,
Abbreviated transcription (Latin):
facit fructũ bonũ separand̾ ẽ a iustis.
sicut hedi ab agnis. & in ignẽ mittendꝰ
ẽ uoce illa. ite maledicti in ignẽ ȩt̃nũ.
quid erit de illo qui facit quicqͥd mali
potest: Quia arbor mala fructus bo¬
nos facere ñ potest. igit᷑ ex fructib eoꝵ¬

Expanded text:
facit fructum bonum separandus est a justis, sicut haedi ab agnis, et in ignem mittendus est voce illa: « Ite, maledicti, in ignem aeternum ; » quid erit de illo qui agit quidquid mali potest? Quia arbor mala fructus bonos facere non potest, igitur « ex fructibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
torum cognitionẽ. in homine mor¬
tis. in do resurrectionis. in rege iudicii.
Nauro qͦq sapientiam Gregonius.¬
intellige. ut ait salomon. Thesaurus de¬
siderabilis requiescit in ore sapientis. In
thure. uirtutẽ orationis. ut illud. Diriga¬
tur oratio mea sicut incensũ in conspe¬
ctu tuo. In myrra intellige nr̃e carnis
mortificationẽ. Unde illud. Manꝰ tuȩ
distillauerunt mirram. Hy larius.
Iystice stellȩ ortus primũ a magis
intellectus: indicat mox gentes in xp̃m
credituras. Stella enim. ꝓpheticũ sermo¬
nem xp̃i ortũ confitentem significat.
erodes uͦ diabolũ. qui Rabanus.

Expanded text:
ionem, in homine mortis, in Deo resurrectionis, in rege judicii, in auro quoque sapientiam intellige, ut ait Salomon: « Thesaurus desiderabitur, requiescet in ore sapientis . » In thure virtutem orationis, ut illud: « Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . » In myrrha intellige nostrae carnis mortificationem. Unde illud: « Manus meae distillaverunt myrrham primam . » Mystice, stellae ortus primum a Magis intellectus indicat mox gentes in Christum credituras. Stella enim per propheticum sermonem Christi ortum confitentem significat. Herodes vero diabolum, qui cogn
Abbreviated transcription (Latin):
ege celi nato rexterrȩ turbatur. qͥ a
terrena altitudo confundit᷑. cum cȩ¬
lestis celsitudo aꝑitur. Masis ter.
uibatur ierosolima fauens herodi.
quem timebat. iuxta illud salomonis.
Rexiniustus om̃s ministros ht̃ impios.
Et congregans om̃s principes sac̾dotum
⁊ seribas ppłi. sciscitabatur ab eis ubi xp̃c
nasceretur. M uii. A.Lxxxiii.

Expanded text:
ege coeli nato rex terrae turbatus est, quia ege coeli nato rex terrae turbatus est, quia terrena altitudo confunditur, cum coelestis celsitudo aperitur. Turbatur Hierosolyma favens Herodi, quem timebat juxta illud Salomonis: « Rex injustus omnes ministros habet impios . » « Et congregans omnes principes sacerdotum et scribas populi sciscitabatur ab eis ubi Christus nasceretur. A
Abbreviated transcription (Latin):
Id confusionẽ iudȩoꝵ dictũ ẽ. uidimꝰ
Istellam eius. ut nattuitatẽ xp̃i a
gentib discerent. Successores balaam
fuerunt magi. qui stellam nouerunt
lle stellam uidit in sp̃u. isti uider̃ ocłis
& crediderunt. Utiq ñ adorassent. si
paruulũ tantũmͦ credidissent. Gregorꝰ
rigłs apparuit pastorib nato dño ma¬
gis stella: quia iudeis tanquã ratione
utentib creatura rationalis predicare
debuit. ⁊ gentib quasi ratione carenti¬
bus signa danda erant. Et dignũ fuit
ut iam loquente dũo apli gentib pre¬
dicarent. et necdũ eo loquente elem̃ta
predicarent. Magister
agi appellati st̃ reges orientales
uel quia de stirpe balaam fuer̃. qui
multũ sciuit de incantationib. uł qr
fefellert̃ herodẽ ꝑ aliam uiã reuersi
in patriam. Magi etiam dicunt᷑. qui
uel ꝑ stellas. uel ꝑ aues. seu ꝑ quelibet
alia signa putant aliqua cognoscere.
Audiens aũt herodes rexturbatus ẽ. &

Expanded text:
Ad confuAd confuenim stellam ejus, ut nativitatem Christi a gentibus discerent. AMBR. Successores Balaam fuerunt magi, qui stellam noverunt lle stellam vidit in spiritu, isti viderunt oculis et crediderunt. Utique non adorassent, si parvulum tantummodo credidissent. GREGOR. Angelus apparuit pastoribus, nato Domino, magis stella; quia Judaeis tanquam ratione utentibus creatura rationalis praedicare debuit et gentibus quasi ratione carentibus signa danda erant. Et dignum fuit ut. jam loquente Domino, apostoli gentibus praedicarent, et necdum eo loquente elementa praedicarent. Magi agi appellati sunt reges orientales, vel quia de stirpe Balaam fuerunt, qui multum scivit de incantationibus, vel quia fefellerunt Herodem per aliam viam regressi in patriam. Magi etiam dicuntur qui vel per stellas, vel per aves, seu per quaelibet alia signa putant aliqua cognoscere. « Audiens autem Herodes rex turbatus est et
Abbreviated transcription (Latin):
Predictum nanq fuerat quia ñ defici¬
et princeps ex iuda. neq dux de femorib
eius. donec ueniat qui mittendus est.
Ex quo patres de egypto ȩxiert̃. suȩ
gentis ducib usq ad samuelẽ ꝓpħam
regebantur. deinde regib usq ad trans¬
migrationẽ babyloniȩ. Post reditũ ẽ
de babylonia. ꝑ pontifices rerũ sũma
gerebatur: usq ad hyrcanũ regẽ simi
et pontificẽ. quo int̾empto ab herode¬
fraude. cuius patrẽ ipse de ignobili ad¬
uena hoc ẽ gentis idumeȩ sublimaue¬
rat: iudeȩ regnum ipsi herodi ussy
cesaris augusti traditur gub̃nandũ. cui
tͥcesimo pͥmo anno qͥ mittendꝰ erat aduent
In bethleem iudȩ dr̃. quia ẽ lerominus
alia bethleem in galilea. Magister¬
agi ab oriente uener̃. id esta parti¬
b quȩ sunt uersus orientẽ. Erant
enim deterra ꝑsarũ ⁊ chaldȩoꝵ. ubiẽ
saba fluuius. unde sabea regio uocat᷑.
Uidimus enĩ stellam eius in oriente. ⁊ ue¬
minus adorare eum. Ieronimue

Expanded text:
m namque fuerat, quia non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est . Ex quo patres de Aegypto exierunt, suae gentis ducibus usque ad Samuelem prophetam regebantur, deinde regibus usque ad transmigrationem Babyloniae. Post reditum vero de Babylone, per pontifices rerum summa gerebatur usque ad Hircanum regem simul et pontificem: quo interempto fraude ab Herode, cujus patrem ipse de ignobili advena hoc est, gentis Idumaeae sublimaverat, Judaeae regnum ipsi Herodi jussu Caesaris Augusti traditur gubernandum, cujus trigesimo primo anno, qui mittendus erat, advenit. In Bethlehem Judae dicitur, quia est et alia Bethlehem in Galilaea. Magi ab Oriente venerunt, id est a partibus quae sunt versus Orientem. Erant enim de terra Persarum et Chaldaeorum, ubi est Saba fluvius. Unde Saba regio vocatur. « Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum. »
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt eũ. Intrantes domũ. id÷ in di¬
uersorium qͦd lucas cõmemorat: inue¬
nerunt puerũ et matrẽ. Ioseph aũt iccir¬
cotacetur: quia nullũ de officiis ad nutͥ¬
cium ꝑtinentib cõmemorat᷑. Tel fortassis
ñ aderat: ne malȩ suspicionis occasio
ee̾t. Et ꝓcidentes tam m̃te quã corpore:
humilit᷑ adorant in carne u̾bum. Et
aꝑtis thesauris suis: obtuler̃ ei munera.
Aurum. thus. et myrram. Rabanus.
N auro regem. in thure dm̃. in myrra
mortalem intellige. Aurũ nanq ad tri¬
butũ. thus ad sacrificiũ. mirra ad se¬
pulturam ꝑtinet mortuoꝵ. quia solent
myrra condiri ne putrescant. Hylaniꝰ.

Expanded text:
rantes domum, id est, in diversorium quod Lucas commemorat, invenerunt puerum et matrem. Joseph autem idcirco tacetur, quia nullum de officiis ad nutritium pertinentibus commemoratur, vel fortassis non aderat, ne malae suspicionis occasio esset. Et procidentes tam mente quam corpore, humiliter adorant in carne Verbum. Et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus, et myrrham. RABAN. In auro regem, in thure Deum, in myrrha mortalem intellige. Aurum namque ad tributum, thus ad sacrificium, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum, quia solent myrrha condiri ne putrescant. HILAR.
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectio nisi ruma p̃cedat. Om̃ia q̃
de xp̃o narrantur. qͦd natus de uirgine.
qͦd resurgit. qͦd clausis ianuis intrat:
om̃ia inquam signũ sunt. cui contradi¬
citur ab infidelib. Ambrosiue¬
uam ipsius animã ꝑtransibit gla¬
dius. qͦd ẽ uerbũ dei reuelans tibi
mysteria. Positus ẽ hic in rinnam. et
lentur ex multis cordib cogitationes.
nte erat incertũ qui iude Beda.¬
orum xp̃m reciꝑent. qui respueren.
s audita naciuitate reuelant᷑ cogitati¬
ones. cum herodes ⁊ suiturbant᷑. Postea
uͦ doctrina eius ⁊ uirtute diffamata. alii
cũ quasi magistrũ ueritatis habuert̃.
alii ab eo quasi ã seductore recesseruns.
Et erat anna ꝓpħissa filia phanuel de
tribu aser. Hec ꝓcesserat in dieb mul¬
tis ⁊ iuxerat cũ uiro sus annis septem a

Expanded text:
tio, nisi ruina praecedat. Omnia quae de Christo narrantur, quod natus de virgine, quo resurgit, quod clausis januis intrat: omnia inquam, signum sunt cui contradicitur ab infidelibus. AMBR. Tuam ipsius animam pertransibit gladius, qui est Verbum Dei, revelans tibi mysteria. Positus est Dominus in ruinam et lentur ex multis cordibus cogitationes. » Ante erat incertum, quia Judaeorum Christum reciperent, qui respuerent; sed audita nativitate revelabantur cogitationes, cum Herodes et sui turbabantur. Postea vero doctrina ejus et virtute diffamata, alii eum quasi magistrum veritatis habuerunt. Alii ab eo quasi a seductore recesserunt. « Et erat Anna prophetissa filia Phanuel de tribu Aser. Haec processerat in diebus multis, et vixerat
Abbreviated transcription (Latin):
leem dixit. Ite et int̾rogate diligenter
de puero. & cũ inueneritis renunciate
mͥ. ut & ego ueniens ad orem eũ. Cog¬
nito loco ⁊ tẽpore. ꝑsonã pueri ñ uult
ignorare. Herodes significat hypocri-¬
tas. aliud dicentes et aliud cogitantes.
qui dũ ficte dm̃n querunt. nunquã in¬
uenire merent᷑. Qui cũ audissent re¬
gem: abierunt. Et ecce stella quã uide¬
rant in oriente antecedebat eos:usq
dum ueniens staret supra ubi erat
puer. Magis appropinquantib iero¬
solimam disparuit stella. quia qͥcũq
apꝓpinquat ad hypocrtias ⁊ hereticos.
dĩ lucẽ amutit. S postquã recedit ab eis.
diuinã lucẽ recuꝑatꝰ. ut xp̃m credat de
uirgine natũ. Stella domũ discernens
ñ tenuit sydereas uias: s domui uicina
stetit. supra subaudis locũ ubi erat pu
er. Hȩc stella ut ait fulgentius nun¬
quam antea apparuit quã magis preina
deputaret᷑. s tunc creata ẽ. et ꝑacto offi¬
cio mox esse desiit. Uidentes autẽ stellã.

Expanded text:
et interrogate diligenter de puero, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Cognito loco et tempore, personam pueri non vult ignorare. Herodes significat hypocritas aliud dicentes, et aliud cogitantes: qui dum ficte Deum quaerunt, nunquam invenire merentur. Qui cum audissent regem, abierunt. Et ecce stella quam viderant in Oriente, antecedebat eos, usque dum veniens steret supra ubi erat puer. Magis appropinquantibus Jerosolymam, disparuit stella; quia quicunque appropinquat ad hypocritas et haereticos Dei lucem amittit. Sed postquam recedit ab eis, divinam lucem recuperat, ut Christum credat de Virgine natum. Stella domum discernens, non tenuit sidereas vias; sed domui vicina stetit supra, subaudis locum uber. Haec stella, ut ait Fulgentius, nunquam antea apparuit quam Magis praevia putaretur, sed tunc creata est, et peracto officio mox esse desiit. « Videntes autem stellam Magi