comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reparandũ genꝰ humanũ. sic in diluiuo multa¬
rũ suꝑstitionũ ꝑ uniũsũ mundũ una reman¬
serat domꝰ thare: in qua custodita est plantatio
ciuitatis dĩ: Teniꝙ sicut iłlic enumeratis supͣ
gtnerationib usꝙͥ ad noc simul cũ annorũ
numeris & exposita diluiui causa priusquã
ds̃ inciper& de archa fabricanda loqui ad noe
dr̃. hee aũ generationes noe. ita & hinc enu¬
meratis generationib ab illo qͥ est appellatus sẽ.
filio no e usq ad abrahã. deide signis articu¬
lus similit̾ ponitur. ut dicat᷑ hee sunt genera¬
tiones thare: Thare genuit abrahã. & nachor
& aram: Aram genuit loth: & mortuus ẽ
aram corã tha a pͥatre suo in terra in qͣ nat᷑ẽ.
in regione chaldeoꝵ. Et supser̃ abraihã & nachor
sibi uxores. Nomen mulieris abrahã sarai: & no¬
m̃ mulieris nachor. melcha filia arim Iste arã
pat̃ melche fuit. & pat̾ iesche. quȩ iescha credit̾

Expanded text:
reparandum genus humanum, sic in diluvio multareparandum genus humanum, sic in diluvio multarum superstitionum per universum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio civitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris, et exposita diluvii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur, Hae autem generationes Noe : ita et hic, enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur, ut dicatur, Hae sunt generationes Tharae. Thara genuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Arran. Iste Arran pater Melchae fuit et pater Iescae, quae Iesca creditur
Abbreviated transcription (Latin):
UNC Audeanius ꝓ cursũ ciurtatis dĩ
etiã ab illo articulo temporis qͥfactꝰ
est i patre abrahã. unde in cip̃ et̃
noticia eiꝰ euidentior. & ubi clariora legunt᷑
ꝓmissa diuina. quȩ nc̃ in xp̃o uidemus imple¬
ri: Sicut gͦ scriptura scã indicante didicimꝰ. in
regione chaldeoꝵ natus est abraham: Quȩ t̾ra.
ad regnũ assiriũ ꝑtinebat: Aput chaldeosaũ
iã etiã it̃ suꝑstitiones impie p̃ualehant. quẽ adino¬
dũ ꝑcetãs gentes Una gͥ thare domꝰ erat de qua
natꝰ ẽ abraham: in qͥ uniꝰ ueri dĩ cultꝰ. & quantũ
credibileẽ in qua iã sola etiã hebrea lingua re
manserat. quã uis & ipsa sicut iã manifestior dĩ
popłs in egipto ita in mesopotamia seruisse di¬
is alienis. ihũnaue narrante referat᷑. cet̾is ex ꝓ¬
genie illtꝰ heber in linguas paulatim alias . & in
nationes alias posteris defluenttib. Proinde sic̃
ꝑ aquarũ diluuiũ una domꝰ noe remanserat ad

Expanded text:
unc iam uideamus procursum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qmanserat; quamvis et ipsa, sicut jam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia servisse diis alienis, Jesu Nave narrante referatur ; caeteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluvium una domus Noe remanserat ad
Abbreviated transcription (Latin):
santiantes tale carmen condere siquis auder& od
erga se quidem satis honeste constituer̃. sed crga
deos suos suꝑbe & in religiose: qͦscũ scirent non solũ
patienter uerum etiã libent̃ poetarũ ꝓbris male¬
dictisq lacerari se potiꝰ quã illos huiuscemodi in io¬
riis indignos esse duxer̃. seq ab cis ctiã lege munie¬
rt̃. illoꝵ autẽ ista etiã sacris sollempnitatib miscue¬
 Itane tandẽ scipio laudat hanc poetis romanis
negitã esse licentiã: ut cuiqͣ ob ꝓbrium infligerent ro¬
manoꝵ. cũ uideas eos nullidor pepcisse ur̃or: Itanc
pluris tibi habendaẽ uisa estimatio curie urẽ: quã capi¬
tolii immo romȩ uniꝰq celi totiꝰ. ut linguã maledicã
in ciues tuos exer tre poete &iam lege ꝓhiberent᷑. et
in deos tuos securi tanta conuicia. nullo senatore. nul¬
lo censore. nullo pͥncipe. nullo pontifice ꝓhibente
iacularentur: Indignum uidelic& fuit. ut plautus.

Expanded text:
sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus
Abbreviated transcription (Latin):
asserat. bonos autt̃ obsequiis letis atq iocundis. qua¬
bia sunt ut ipse ait. ludi. conuiua. lecti steriua:
Qͦd totũ quale sit: postea sids̃ iuuerit diligentius dis¬
seremnꝰ. Nc̃ ad rẽ p̃sentẽ qͦd attin&. siue om̃ib om¬
nia tãꝗ̃ bonis ꝑmixit tribuantur. neq enĩ esse de¬
c&̃ dõs malos. cum potius isti qui inmundi spc̃ st̃ om̃s
sint mali. siue certa discretione sic̃ labeoni uisũ est. il¬
lis illa. istis ista distribuant᷑ obsequia. competentissime
greti utiosq honore ducunt. & sacerdotes ꝑ quos iut¬
timȩ ministrant᷑. & scenicos ꝑ quos ludi exibentur
ne uł om̃ib dussuis. si & ludi om̃ib grati sunt: uel qͦd
c̃ indigniꝰ his quos bonos putant. si ludi ab eis solis
amantur. facere conuincant᷑ in iuriã:
t romani sic̃ in illa dere publica disputatione
Scipio glatur. ꝓbris & inuirus poctarũ subict¬
tã uitã. famãq habere nolucr̃ capite etiã

Expanded text:
asserat; bonos autem obsequiis laetis atque jucundis: quaasserat; bonos autem obsequiis laetis atque jucundis: qualia sunt, ut ipse ait, ludi, convivia, lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus juverit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod attinet, sive omnibus omnia tanquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia immundi sunt spiritus, omnes sint mali, sive certa discretione, sicut Labeoni visum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia: competentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. t Romani, sicut in illa de re publica disputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam
Abbreviated transcription (Latin):
putare Hȩc greci turpit̾ quidem. seddiis suis om̃i¬
no congruent᷑. qui nec uitã cuuũ lacerandã linguis
poetarũ & histrionum subtrahere ausi sunt. a qui¬
b cernebant᷑. uitã eisdem ipsis diis uolentib & liben¬
tib carpi. & ipsos homines ꝑ quos ista in theatris a¬
gebantur. quȩ numinib quib subditi erant gͣta es¬
se cognouerant. ñ solũ spernendos minime in ciu¬
tate. uerũ &iam maxime honorandos putarunt:
Quid enĩ cause repperire possent. cur sacerdotes honora¬
rent: Quia ꝑ eos uictimas dus acceptabiles offerebant.
& sceni cos ꝓbrosos haberent. ꝑ quos illã uoluntatẽ
siuc honorẽ dus exiberi petentib & nisi fier& irascen¬
tib eoꝵ amonitione didicerant. cũ psrti labeo quẽ
huiꝰ cemodi rerũ peritissimũ p̃dicant. numinabor.
a numinib malis ista etiã cultꝰ diucrsitate distingrat
malos deos ꝓpitiari cedib & tristib supplicationib

Expanded text:
putare. XI. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane diis suis omniputare. XI. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane diis suis omnino congruenter, qui nec vitam civium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum vitam eisdem ipsis diis volentibus et libentibus carpi; et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus, quibus subditi erant, grata esse cognoverant, non solum minime spernendos in civitate, verum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, cur sacerdotes honorarent, quia per eos victimas diis acceptabiles offerebant; et scenicos probrosos haberent, per quos illam voluptatem sive honorem diis exhiberi, petentibus, et, nisi fieret, irascentibus, eorum admonitione didicerant? Cum praesertim. Labeo, quem hujuscemodi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diversitate distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͥ greci talium numinũ seruos se esse sentirent: int̾
tot & tanta coꝵ thetrica opꝓbria parcendũ sibi a
poetis. nullo mͦ putauer̃: uł diis siuis etiã sie consimi¬
lari appetentes. uel metuentes ne honestiorẽ famã ip¬
si requirendo. & eisse hoc modo p̃ferendo. illos ad
iracundiã ꝓ uocarent:
d hanc conuenientiã ꝑtin&: qͦd etiã scenicos auc¬
tores earundẽ fabularũ: non paruo ciuitatis ho¬
nore dignos existimar̃: Si quidẽ qͦd in eo qͦq de re
publica libro cõmemoratur. & escinus athenicnsis
uir eloquentissimꝰ cũ adolescens tragedias actita¬
usset. rẽ publicã capessiuit. & aristo demũ tra¬
gicũ etẽ auctorẽ maximis de reb paucis ac bel¬
lis legatũ: ad philippũ athenienses sepe miscrunt.
Non enĩ consentane ũ putabatur cũ easdem artes cos¬
demq scenicos ludos. etiã dussus acceptos uderent:
illos ꝑ quos agerent᷑ infamium loco ac numero de¬

Expanded text:
Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouocarent. d hanc conuenientiam pertinet, quod etiam scaenicos actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus, cum advisset, rem publicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis et belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt.Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scenicos ludos etiam diis suis acceptos viderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero de
Abbreviated transcription (Latin):
callidius: Cumenim ꝓbrũ iacit᷑ in pͥncipẽ patric bo¬
num atq utilẽ. nonne tanto ẽ indigniꝰ. quanto a ue¬
ritate remotius. & a uita illiꝰ alienum: Quȩ gͥ suppli¬
cia sufficiunt. cũ dõ fit ista nã nefaria tã insignis in¬
uiria : Sed maligni sp̃c qͦs illi deos putant. etiam
flagitia quȩ ñ admiser̃ de se dici uolunt. dũ tam̃
humanas m̃tes his opinionib uelut retib induant.
& ad p̃destinatũ suppliciũ secũ trahant: siuo ho¬
mines ista cõmiserint. quos deos habere gaudent. qͥ
humanis errorib gaudent. ꝓ quib se etiã colendis
mille nocendi fallendiq artib int̾ ponunt: siue ctiã
nulloꝵ eximin᷑ illa crimma uera sunt: Que tamen
de numinib fingi libent᷑ accipiunt fallacissimi spc̃:
ut ad scelesta & turpia ꝑpetranda. uelut ab ipso cȩ¬
lo traduci in t̾ra satis idonea uideatur auctoritas:

Expanded text:
callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bocallidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas.
Abbreviated transcription (Latin):
& sic concludit hunc locỹ: ut ostendat ueterib displicu¬
isse romanis. uel laudare quẽꝗͣ in scena uiuũ hominẽ
uel uituperare. Sed ut dixi hoc greci quãꝗͣ inuere¬
cundiꝰ tam̃ conuenientuis licere uoluer̃. cũ uiderens
diis suis accepta & grata esse obꝓbria ñ tantũ homi¬
nũ uerum ipsoꝵ dõꝵ in scenicis fabulis siue a poctis
essent illa conficta. siue flagitia coꝵ uera cõme¬
morarent᷑ agerent᷑ in theathris: atq ab eoꝵ culto¬
rib utinã solo risu. ac non etiã imitatione dignaui¬
derentur: Nimis enĩ suꝑ bũfuit. famc parcert pͥncips
ciuitatis & ciuiũ. ubi sut fame parci numina noluer̃¬
am qͦd afftrt᷑ ꝓ defensione. non illa uera
in deos dici s falsa atq conficta: id ipsũ ẽ sceles¬
tuis. si pictatẽ consulas religionis. Sin autem malici¬
am demonỹ cogites. quid astutiꝰ ad decipiendũ att

Expanded text:
et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuet sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur in theatris adque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna uiderentur. Nimis enim superbum fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, ubi suae famae parci numina nolueram quod adfertur pro defensione, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ ẽꝗͣ apocta notari Sed peri ꝓelescũ iam sue
ciuitati maxima auctoritate plurimos annos do¬
mi & bellis p̃fuiss&: uiolari uersib & eos agi insce¬
na non plus decuit. ꝗͣ sibi plautꝰ inquit nr̃ uoluis¬
set. aut neuius publio. & gneo scipioni. aut ceci¬
prtt sanxissent: in his hanc quoq sanciendã puta
uer̃ : si quis occentaiuss&. siue carm̃ condidiss&
quod infamiã facer&. flagitiũ ue alteri p̃clare:
Iudiciis enĩ magistratir̃ disceptationib legitimis ꝓ¬
positã uitã ñ poetarũ ingenus habere debemꝰ: nec
ꝓbum audire: nisi ea lege ut respondere liceat.
& iudicio defendere. Hȩc ex ciceronis quarto
dere publica libro ad uerbũ ex cerpenda arbit᷑¬
tꝰ sũ : non nullis ꝓpt̾ faciliorẽ intellectũ. ł p̃t̃¬
missis. ł paluly cõmutatis Multỹ enim ad rẽ
ꝑtinet: quã molior explicart si potero. Ocinde dicit alia.

Expanded text:
melius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae melius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus; et eos agi in scena, non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster voluisset, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni aut Caecipite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset siue carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia
Abbreviated transcription (Latin):
casti. quia tantu nefas ꝑ humanos ludos conficꝰ¬
tũ ẽ: non quia neglectũ ẽ: irasci ac uindicare de¬
comedie scilic& & tragedi& hoc ẽ fabule pocta¬
rũ agende in spectaculis multa rerũ turpitudi¬
ne. sed nulla saltẽ sic̃ alia multa uerboꝵ obsce¬
nitate cõposite: quas etiã int̾ studia quȩ hones¬
ta ac liberalia uocant᷑. pueri legere & discere
coguntur a senib¬
testatur in libris qͦs dere pub .n lica scrip¬
sit: ubi Cscipio disputans ait: Numꝗͣ
comedie nisi consuetudo uitȩ pateretur: ꝓbare
sua theathris flagitia potuissent. Et greci quidem an¬
tiquiores uiciose sue cpinionis quandã conuenientiã
seruauer̃. apud quos fuit etiã lege concessum. ut
quẽ illa ñ attigit. uł potiꝰ quẽ non uexauit :
Cui peꝑcit: Esto: Populares homines imꝓbos.
in re publica seditiosos eleonc̃ uł ddeofontẽ hypbo¬
lũ lesit. Patiam inqͥt. & si huiꝰ modi ciues. acensore

Expanded text:
casti, quia tantum nefas per humanos ludos conficcasti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare decomoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibtestatur in libris quos de Republica scripsit, ubi Scipio disputans ait: « Nunquam comoediae, nisi consuetudo vitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent. » Et Graeci quidem antiquiores vitiosae suae opinionis quamdam convenientiam servaverunt, apud quos fuit etiam lege concessum, ut Quem illa non attigit? vel potius quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines improbos, in republica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore
Abbreviated transcription (Latin):
Qui tẽpla cęli sũmo soniti concutit. Ego homun¬
tio id non facerẽ : Ego uͦ illud feci: ac lubens:¬
t enĩ aunt ñ traduntur ista sacris
deoꝵ s fabuł poetarũ. Nolo dicere. illa
mistica. quã ista theatrica esse turpiora:
Hoc dico qͦd negantes conuincit hẏstoria: cosdem
ipsos ludos in quib regnant figmenta poetarũ.
ñ ꝑ imperitũ obseqͥum sacris doꝵ suoꝵ intulisse
romanos. sed ipsos deos: ut sibi sollempnit᷑ ederen
extorquendo fecisse. Qͦd in primo libro. breui cõ¬
memoratione ꝑstrinxi: Nam ingrauescente pesti¬
lentia. ludi sceni auctoritate pontificũ romȩ pͥmitꝰ
instituti sunt: Quis gͥ in agenda uita non ea sibi
potiꝰ sectanda arbitraretur. quȩ scriptitant᷑ ludis¬
diuina auctoritate institutis. quã ea quȩ scripti¬
tantur legib humano consilio ꝓmulgatis: Ad¬
ulterũ iouem si poete fallacit᷑ ꝓdider̃: di utiq

Expanded text:
Qui templa coeli summo sonitu concutit. Ego homunQui templa coeli summo sonitu concutit. Ego homuncio hoc non facerem? Ego vero illud feci, ac libenst enim non traduntur ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentextorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi poti auctoritate divina institutis, quam ea quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique
Abbreviated transcription (Latin):
b diuini honores decernerent᷑. quanto melius
& honestiꝰ in platonis tt̃plo libri ciꝰ legerentur.
quã in templis demonũ galli absciderent᷑. molles con¬
secrarent᷑. in sani secarent᷑ & qͥcquid aliud ł crude
leł turpe. ł turpit᷑ crudele. ł crudelit̾ turpe in
sacris talium dõrũ celebrari solet: quanto satius
erat ad erudiendã iustitię uiuentutẽ. publice re¬
trectari leges dõꝵ: quã laudari in anit̾ leges at¬
q instituta maiorỹ: Om̃s enĩ cultores talium dõꝵ
mox ut libido pepulerit feruenti ut ait ꝑ suistinc¬
ta ueneno. magis intuent᷑ qͦd iuppit̃ fecerit. ꝗͣ qͥd
docuerit plato. uł censuerit cato Hinc apud
terentiũ flagitiosus adolescens spectat tabulã¬
hȩc iouc̃ quo pacto dane misisse auint in gremi¬
um quondã ymbrẽ aureũ. atq ab hac tanta
auctoritate ad hib& patrocinium turpitudini
sue. cũ in ea se iactat imitari dm̃: Quẽ dm̃ inqͥt:

Expanded text:
bus diuini honores decernerentur! Quanto melius bus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus an forte nobis philosophohaec, Jovem Quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondam imbrem aurem: atque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinum turpitudini suae, cum in ea se jactat imitari deum. At quem deum? inquit
Abbreviated transcription (Latin):
na qͥa & grecia facta ẽ romana ꝓuintia : ñ deorĩ
p̃cepta sunt: sed hominũ inuenta. qͥ ut cũq conati st̃
ingenus acutissimis p̃diti ratio cinando in uestigare
qͥd in rerũ natura latitar&. qͥd in morib appetendũ
esset aut fugindũ. quid in ipsis ratiocinandi rego¬
lis certa conexione traheretur. aut quid ñ essce
consequens. ł etia repugnara. Et qͥdã eoꝵ que¬
dã magna quantũ diuinitꝰ aduiti sunt inuena¬
r̃. quantũ aut̃ humanitꝰ impediti sunt errauer̃:
maxime cũ eoꝵ suꝑbie iuste ꝓuidentia diuina resis¬
ter&: ut uiã pictatis ab humilitate in suꝑna sur¬
gentẽ. etiã uistoꝵ comparatione monstrar&. Un¬
de postea nobis erit in ueri dĩ dñi uoluntate dis¬
querendi ac disserendi locꝰ. Ueruntam̃ si philoso¬
phi aliquid inuenirent: qͦd agende bonȩ uite &
beate adipiscende satis eẽ possit. quanto iustiꝰ tali¬

Expanded text:
na, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum na, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius tali
Abbreviated transcription (Latin):
turpitudinũ. & uere frigialia ñ pudoris & ho¬
nestatis. sed ubi poplĩ audirent. qͦd dii p̃ciperent.
de cohibenda auaricia. Ambitione frangenda. lu¬
xuria refrenanda. ubi discerent miscri. qͦd discen¬
dũ ꝑ suis increpat dicens. Discite & omiseri causas
cognoscit rerũ: quid sumꝰ. & quonã uenturigig¬
nimur. ordo quis datꝰ aut mett. ꝗͣ mollis flexꝰ &
unde. qͥs modus argenti. qͥd fas optare. qͥd asper
utile numꝰ hab&. patrie carisq ꝓpinquis quantũ
larguideceat. quẽ teds̃ esse uissit. & humana qͣ
parte locatuses inre Dicatur in quib: locis hȩc
docentiũ deor solebant p̃cepta recitari. & a culto¬
rib eoꝵ popłis frequent̃ audiri. sic̃ nos ostendunꝰ ad
hoc ȩcclãs institutas. qua qua uersi religio xpana¬
N forte nobis philosophoꝵ¬
scolas disputationesq memorabt̃: Primohec
Iñ romana. s greca sunt: Aut si ꝓpta iã roma¬

Expanded text:
turpitudinum et vere Fugalia, sed pudoris et hoturpitudinum et vere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi popde cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio n forte nobis philosophoscholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Roma
Abbreviated transcription (Latin):
rer& dea illa optimũ uirũ. cũ talia querer& in suis
sacpis. qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere
INc ẽ qͦd de uita & morib conuiiuis:
ciuitatũ atq popłoꝵ a qͥb colebant᷑ illa numi¬
na ñ curar̃: ut tã horrendis eos & detestabili¬
b malis. ñ in agro & uitib. ñ indomo. atq pecu¬
nia. ñ deniq: in ipso corpore. qͦd mñti subdit᷑. sed in
ipsa mente. in ipso rectore carnis animo. eos imple¬
ri ac pessimos fieri. sine ulla sua t̾ribili ꝓhibitione
ꝑ mitterent: Aut si ꝓhibebant: hoc ostendatur
potius. hoc ꝓbetur. Nec nobis nescio qͦs susurros
paucissimoꝵ aurib anhelatos. & archana uelut
religione traditos iactent: qͥb ute ꝓbitas casti¬
tasq discat᷑ sed demonstrent᷑. cõmemorent᷑. loca
talib aliꝗͣdo conuenticulis consetrata: non ubi
ludi agerent᷑ obscenis uocib & motib istrionum.
nec ubi frigialia celebrarent᷑ effusa om̃i licentia

Expanded text:
reret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis reret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibereinc est quod de vita et moribus civitatum atque populorum, a quibus colebantur illa numina, non curarunt, ut tam horrendis et detestabilibus malis, non in agro et vitibus, non in domo atque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos impleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana velut religione traditos jactent, quibus vitae probitas castitasque discatur: sed demonstrentur vel commemorentur loca talibus aliquando conventiculis consecrata; non ubi ludi agerentur obscenis vocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrarentur effusa omni licentia
Abbreviated transcription (Latin):
dea sacris ꝓpitiarctur. qualib matrona uerbis of¬
fenderetur. Nec ullo modo creder& uerecundiã
laudabilis femine ita in contriũ diuiritate mu¬
tari. ut honorib eam talib aduocarent culto¬
res sui. qualib conuiciis inquẽ piã iaculatis cũ in¬
t̃ homines uiuer& nisi aures clauder& seseq sub¬
traher&. erubescerent ꝓ illa & ꝓpinqͥ & maritus
& liberi ꝓ inde talis mat̾ dõrum qualẽ habere
matrem puder& quẽ lib& etiã pessimi uirũ. ro¬
manas occupato ra mentes quesiuit optimũ uirũ.
non que monendo & adiuuando facer&. sed quẽ fal¬
lendo deciꝑet. ei similis de qua scriptũ c̃ Mulicraũ
uiroꝵ p̃cioias animas captat. Ut ille magne indoł
animꝰ hoc udut diuino testimonio sublimatꝰ. & uert
sc optimũ existimans. uerã pietatẽ religionẽq non que¬
rer&. sinc qua om̃s ꝗͣ uis laudabile ingeniũ. suꝑbi¬
a uanescit & detidit Quomodo gͥ nͥ insidiose que¬

Expanded text:
dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis ofdea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quae
Abbreviated transcription (Latin):
luctari student : sed illũ ipsu ͤ nasicã scipionẽ qͥ
uir optimꝰ a senati clectus ẽ: cuiꝰ manib eiusdẽ de¬
monis simulachrũ suscepti ẽ. in urbẽq ꝑuectom
habere de hacre uditẽ uellẽ. Dicer& nob̾ utrĩ
matrẽ suã tã optime de re publica uell& mereri.
ut ei duuni honores decernerent᷑: sic̃ & grecos. &
romanos. aliasq gentes constat quibdã decrcius¬
sc mortalib. quoꝵ erga se beneficia magni pende¬
rent: eosq in mortales factos. atq in dõꝵ nume¬
rũ receptos esse crediderant: Profecto illã tantã
felicitatẽ sue matri si ficri posset optar&. ẜ orro
si ab illo deinde quereremꝰ. utrũ int̾ illius diuinos
honores uell& illa turpia celebrari. nonne se mal¬
le clamar&. ut sua mat̾ sine ullo sensu mortua ia¬
cer&: quã ad hoc dea uiuer&. ut illa libenter au¬
dir& : Absit. ut senator popli romani eamente
p̃ditus qua theathrũ edificare in urbe fortium
iuroꝵ ꝓhibuit: sic uell& coli matrẽ suã. ut talib

Expanded text:
tudent, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui vir optimus a senatu electus est, cujus manibus ejusdem daemonis simulacrum susceptum est, in Urbemque pervectum, habere de hac re judicem vellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de republica vellet mereri, ut ei divini honores decernerentur: sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decrevisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque immortales factos, atque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri, si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus, utrum inter ejus divinos honores vellet illa turpia celebrari; nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua jaceret, quam ad hoc dea viveret, ut illa libenter audiret? Absit ut senator populi Romani ea mente ditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus
Abbreviated transcription (Latin):
lebraret᷑ coniuuũ: qͦd uelut suis epulis in munda
demonia pascerent᷑ Quis eni ñ senitiat cuiꝰ modi
sp̃c talib obscenitatib delectent᷑. nͥ uel nesciens
utrũ omino sint ulli in mundi sp̃c deoꝵ nomine
decipientes. uł talem agens uitã in qua istos po¬
tiꝰ quã dm̃ uerũ. & opt& ꝓpitios. & formid& iratos :¬

Expanded text:
lebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda lebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios et formidet iratos
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ simphoniacos. ludis turpissimis. qͥ dus deabq ex¬
hibebantur oblectabam̃. cȩlesti uirgine & berecintiȩ
matri om̃iũ ante cuiꝰ lecticã die sollẽpni lauationis
eiꝰ talia ꝑ publicũ cantabant᷑ antiqͥssimis scenis.
qualia ñ dico matrẽ dõꝵ. s matre qualiũ cumq se¬
natoꝵ uel quoꝵ lib& honestoꝵ uiroꝵ. immo uͦ qͥlia
nec matrẽ ipsoꝵ scenicoꝵ decer& audire Hab& enĩ
qͥddã erga parentes humana uerecundia: qͦd nec
ipsa neͥtia possit auferre. Illa pinde turpitudine
scenicoꝵ dictoꝵ atq factoꝵ scenicos ipsos domu sue
ꝓludendi causa corã matrib suis agere puder&: quã
ꝑ publicỹ agebant cora deoꝵ matre: spectante & au¬
illecta curiositate ad esse potuit circũ fusa: saltem
offensa castitate. debuit abire confusa Quȩ sunt
sacrilegia. si illa sunt sacra : Aut quȩ inquinatio.
sulla lauatio: Et hec fercula appellabant᷑ quasi ce¬

Expanded text:
mus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exmus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque aue. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi ce
Abbreviated transcription (Latin):
Rimo ipsos mores ne pessimos haberent quare
dii eoꝵ curare noluer : Ds enĩ uerꝰ eos aqͥb non
colebatur. merito neglex̾ Du aũ illiaquoꝵ cultu
se ꝓhiberi homines in gratissimi conquerunt᷑. culto¬
res suos abene uiuendũ. qͦre nullis legib adiuuer̃ :
Utiq dignũ erat: ut qͦmͦ isti illoꝵ sac̃. ita illi istoꝵ facꝰ¬
ta curarent Sed respondeatur. qͦd uoluntate ꝓpͥa
quisq malꝰ ẽ Quis hoc negauerit: Ueruntam̃ ꝑti¬
nebat ad consultores deos uitt bonȩ p̃cepta ñ occul¬
tare poplis cultorib suis. sed clara p̃dicatione p̃be¬
re. ꝑ uates etiã conuenire atq arguere peccantes.
palam minari penas male agentib p̃mia recte ui¬
uentib polliceri Quid unꝗͣ tale in dõꝵ illoꝵ templis
ꝓmpta & eminenti uoce concrepu it : Conuenieba¬
mꝰ etiã nos aliqͥdo adulescentes ad spectacula ludi¬
briaq sacrilegioꝵ. spectabamꝰ arrepticios. audieba¬

Expanded text:
rimo ipsos mores ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemia recte uiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audieba
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe ꝓgeniti ñ solũ quietas eẽ. uerũ insuꝑ adu¬
lart. si aut̃ alienigenas uiderint. sub uolare ad ca¬
pita tãq guib ictib ut etiã pimant uulnerare
Nã duris & grandib rostris. satis ad hȩc p̃lia ꝑhi

Expanded text:
stirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adustirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adulare; si autem alienigenas uiderint, subuolare ad capita tamque grauibus ictibus, ut etiam perimant, uulnerare. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec proelia
Abbreviated transcription (Latin):
lentib linguis insignit̃ diffamatũ atq uulgatũ est.
gestum ꝙ iam regnante latino fauni filio. ex quo
latinoꝵ regnũ dici coep. laurentũꝙ cessauit. greci
uictores deletã trorã relimquentes. & ad ꝓpͥa reme¬
antes. diuersis &. horrendis cladib dilacerati ait̃
constricti sunt: & tam̃ etiam ex eis deoꝵ suoꝵ nu¬
pena diuinitꝰ irrogata ꝑhibent ad suos ñ reuer¬
tisse eiꝰq socios in uoluchres fuisse conuersos. non
fabuloso pocticoq mendacio. s historica ad tes¬
tatione confirmanat. Qũib nec dsꝰ ut putant factꝰ
hum are uocare naturã uł ipse potuit. uł cerit a
ioue suo rege tamꝗͣ clicola nouiciꝰ impetrauit:
Qum etiam templũ eiꝰ eẽ auint in insula diome¬
dia ñ longe a monte gargano qͥ ẽ in apuleia. &
hoc templu circumuolare att in colere has alites
tam miribili obsequio : ut a qua rostra impleane
& adspargant. & eo si greci uencrint uł gracoꝵ

Expanded text:
lentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est lentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum nupoena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso poeticoque mendacio, sed historica adtestatione confirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuocare naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouicius inpetrauit. Quin etiam templum eius esse aiunt in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apulia, et hoc templum circumuolare adque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut aquam inpleant et adspergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum
Abbreviated transcription (Latin):
latuiq uocarimaluit. his qm latuisset tutꝰ in oris
Aureaq ut phibent illo sub rege fuere sclã Sed hec
poetica opinant᷑ et̃ figinenta. & pici patrẽ sterten
potiꝰ fuisse ad scucrant. a qͦ peritissimo agricola in¬
uentũ fer̃. ut fimo animaliũ agrifecundarentur
quod ab eiꝰ nomine stertꝰ ẽ dictum: Hunc qͥdam
stercutiũ uocatũ ferunt Qualiba aũ ex causa eũ
saturnũ appellare uoluerint. certe tam̃ huncster¬
cen siuc stercutiũ meruo agri culturȩ fecer̃ dm̃
Picum quoq similit̾ aꝰ filium. in talium deoꝵ nume¬
rũ receper̃. quẽ p̃̾claꝵ augurt̃ & belligeratorẽ fuis¬
se asserunt: Picus faunũ genuit laurentũ regẽ sadm̃
etia iste ds̃ illis uł ẽ uł fuit:
ordante trorinũ bllũ diuinos honores
mortuis hominib detuler̃: Tro ia uͦ euer
sa. & excidio illo usq qͥq cantato: puerisq
notissimo qͦd & magnitudine sui & scriptoꝵ excel¬

Expanded text:
Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula. Sed haec poetica opinentur esse figmenta et Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum. Picum quoque similiter eius filium in talium deorum numerum receperunt, quem praeclarum augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum regem secundum; etiam iste deus illis uel est uel fuit. Hos ante Troianum bellum diuinos honores mortuis hsa excidio illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excel
Abbreviated transcription (Latin):
nes edꝵ tempoꝵ. castor & pollux Illã sane me¬
licertis matit̃ leucothean greci matutã latini uoca
.utriꝙ tam̃ putantes deam: x¬
ER ea temp̃a regnũ finitum ẽ argiuoꝵ¬
& translatũ ad micenas unde fuit aga¬
mennon. & exortũ ẽ regnũ laurentũ.
ubi saturui filiꝰ picꝰ regnũ pͥmus acce pit iu¬
dicante apud hebreos fẽ op mina debbora
s ꝑillam dĩ spc̃ id agebat: Nã etam ꝓphe
lã gͦ regnabant laurentes utiꝙ initalia ex qͥb euidenti¬
orducit᷑ origo romana pꝰ grecos. & tam̃ ad huc regnũ
pͥmus laurentũ picꝰ eẽ coepiss& De huiꝰ pici patre
Saturno uiderint: quid sentiant taliũ dõꝵ cultores.
qͥ eũ negant hominem fuisse. Dequo & alii scripser
quod ante picũ filiũ suũ in italia ipse regnauerit.
& uirgilius notiorib: litteris dic̃ Is genꝰ in docile
& disꝑsũ montib altis. composuit legesꝙ dedit

Expanded text:
nes eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Menes eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Melicertis matrem Leucothean Graeci, Matutam Latini uocauerunt, utrique tamen putantes deam. er ea tempora regnum finitum est Argivorum, translatum ad Mycenas, unde fuit Agamemnon: et exortum est regnum Laurentum, ubi Saturni filius Picus regnum primus accepit, judicante apud Hebraeos femina Debbora: sed per illam Dei Spiritus id agebat: nam etiam prophetJam ergo regnabant Laurentes utique in Italia, ex quibus evidentior ducitur origo Romana post Graecos: et tamen adhuc regnum pares, cum primus Laurentum Picus esse coepisset. De hujus Pici patre Saturno viderint quid sentiant talium deorum cultores, qui negant hominem fuisse: de quo et alii scripserquod ante . Picum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ER idem tempis int̾uallũ extiter̃ poete
qͥ etiam theologi dicerentur. qm̃ dedus
carmina faciebant. s talib dus qͥ lic&
magni homines. tam̃ homines fuer̃. aut mun¬
dihuiꝰ quẽ uerꝰ dsꝰ fec̃ elementa sunt: aut in pͥn¬
cipatib & potestatib ꝓuoluntate creatoris &
sius merits ordinati Et siquid de uno uero dõ
int̃ uana multa & falsa cȩciner̃. colendo eum&
illos alios qui dii ñ sunt. eisq exibendo famulatũ
qͥ uni tantũ debeturdõ. ñ eiutiq rite seruicrunt
nec a fabuloso deoꝵ suoꝵ dedecore etiã ipsi seab¬
stinert potuer̃. Orpheus. Museus. Linꝰ. Uerũ
isti theologi deos coluer̃. ñ ꝓdus culti sunt : quã¬
uis orpheum nescio qͦmͦ inferius sacris uł potiꝰ sacri¬
legiis p̃ficere soleat ciuitas impioꝵ. Uxoraũ re¬
gis athamantis ꝗͦ uocabat᷑ ino. & eiꝰ filiꝰ melicer¬
tes. p̃cipitio spontaneo in mari perier̃. & in opi¬
nione hominũ in deos relatisunt. sic̃ alii homi¬

Expanded text:
er idem temporis interuallum exstiterunt poetae, qui etiam theologi dicerentur, quoniam de dis carmina faciebant, sed talibus dis, qui licet magni homines, tamen homines fuerunt aut mundi huius, quem uerus Deus fecit, elementa sunt aut in principatibus et potestatibus pro uoluntate Creatoris et suis meritis ordinati, et si quid de uno uero Deo inter multa uana et falsa cecinerunt, colendo cum illo alios, qui di non sunt, eisque exhibendo famulatum, qui uni tantum debetur Deo, non ei utique rite seruierunt nec a fabuloso deorum suorum dedecore etiam sibi se abstinere potuerunt — Orpheus, Musaeus, Linus. Verum isti theologi deos coluerunt, non pro dis culti sunt; quamuis Orpheum nescio quo modo infernis sacris uel potius sacrilegiis praeficere soleat ciuitas inpiorum. Uxor autem regis Athamantis, quae uocabatur Ino, et eius filius Melicertes praecipitio spontaneo in mari perierunt et opinione hominum in deos relati sunt, sicut alii homi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uł flagitia isti celebrant dõꝵ suoꝵ. si cũ homines c̾e̾nt
haber& dm̃: Sed fortasse homini ab illa arte facien¬
dideos. alieno & innocenti illi importauerint talẽ
dm̃. qͥ eadẽ arit ex cellere uoluer̃. Qͥdgͦ plura : Non

Expanded text:
ubi uel flagitia isti celebrant deorum suorum, si, cum homines essent, haberet deum; sed fortasse homini ab illa arte faciendi deos alieno et innocenti illi inportauerint talem deum, qui eadem arte excellere uoluerunt. Quid ergo plura? Non
Abbreviated transcription (Latin):
tium in tante rei futurȩ testimoniũ soluerent᷑.
Cum enĩ ꝓphẽ numꝗͣ fere defuissent poplõ
isrł ex qͦ ibi eẽ regescoeper̃. in usũ tantũ modo eoꝵ
fuert ñ gentiũ Quando aut̃ scriptura manifes

Expanded text:
tium in tantae rei futurae testimonium soluerentur. tium in tantae rei futurae testimonium soluerentur. Cum enim prophetae numquam fere defuissent populo Israel, ex quo ibi reges esse coeperunt, in usum tantummodo eorum fuere, non gentium; quando autem scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ His adiungit᷑ ionas eodem oria rege regnan¬
te & iohel: cũ iam regnar& ioatham qͥ successit
nicis. non in eoꝵ libris potiumꝰ inuenue. qm̃ de
suis dieb tacent: Tenduntur aũ hi dies are¬
ge latinoꝵ ꝓcace. siue suꝑiore auentino usꝙ
ad regẽ romulũ iã romanoꝵ. uł etiã usꝙ ad
regni pͥmordia successoris eiꝰ numȩ põpilłi:
Et echias quippe rex uideoꝵ et usꝙͥ regnaũ.
ac ꝑ hoc ꝑ eatemꝑa istiuelut fontes ꝓphetie pa¬
riter eruper̃. quando regnũ defecit assẏrioꝵ
coep̃q romanũ. ut scilic& quemad modũ reg¬
ni assyrioꝵ pͥmo tempẽ extitit abrahã: cui
ꝓmissiones aꝑtissime fierent. in eiꝰ semine be¬
nedictiones oĩum gentiũ. ita in occidentalis
babilonis exordio. qͦ fuerat xp̃c imꝑante uen¬
turꝰ. in quo implerent᷑ illa ꝓmissa oracula
ꝓphãrum. ñ solũ loqͣntiũ uerũ etiam scriben¬

Expanded text:
tur. His adjungitur Jonas eodem Ozia rege regnantur. His adjungitur Jonas eodem Ozia rege regnante et Ioel, cum iam regnaret Ioatham, qui successit nicis, non in eorum libris potuimus inuenire, quoniam de suis diebus tacent. Tenduntur autem hi dies a rege Latinorum Proca siue superiore Auentino usque ad regem Romulum iam Romanum, uel etiam usque ad regni primordia successoris eius Numae Pompilii Ezechias quippe rex Iuda eo usque regnauit; ac per hoc per ea tempora isti uelut fontes prophetiae pariter eruperunt, quando regnum defecit Assyrium coepitque Romanum; ut scilicet, quem ad modum regni Assyriorum primo tempore exstitit Abraham, cui promissiones apertissimae fierent in eius semine benedictionis omnium gentium, ita occidentalis Babylonis exordio, qua fuerat Christus imperante uenturus, in quo inplerentur illa promissa, oracula prophetarum non solum loquentium, uerum etiam scriben
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad dariũ. ꝑidem tempꝰ etiam illa st̃ gesta
qͣ conscriptast̃ in libro iudith quẽ sanc in ca¬
nonẽm scripturaꝵ iudei non recepisse dicunt᷑.
Sub dario gͦ rege ꝑsarum impletis laex annis
quos ieremias ꝓphã p̃dixerat reddita ẽ iudcis
soluta captiuitate lib̾tas. regnanit romanoꝵ
septimo rege tarqͥnio. Quo expulso etiam
ipsi aregũ suoꝵ dominitione libĩ ec̃ eꝑcruns:¬
Thabuit popłs isrł. qͥcũ multifu p.¬
De quib me aliꝗͣ positurũ eẽ ꝓmisi in hoc libro
cũ clauderẽ supiorẽ. quod ũ uideo et̃ faciendr̃¬
ra paululũ recurramꝰ. In capitẽ librioset ꝓ
atan. & achar. & et echiç regũ uida Amos
qͦq dieb regis ozie: ꝓphasse se scribit. Addit
etiã ieroboã regẽ isrł. qͥ ꝑ eosdem dics fuit.
Necñ isaias filiꝰ amos. siuc sup̃dicti ꝓphȩ
posuit osee in capite libri sui ponit. quoꝵ dieb
eodẽ tempẽ simul ꝓphasse ex eoꝵ litteris inueni¬

Expanded text:
m tempus etiam illa sunt gesta, quae conscripta sunt in libro Judith: quem sane in canone Scripturarum Judaei non recepisse dicuntur. Sub Dario ergo rege Persarum impletis septuaginta annis, quos Jeremias propheta praedixerat, reddita est Judaeis soluta captivitate libertas, regnante Romanorum septimo rege Tarquinio. Quo expulso etiam ipsi a regum suorum dominatione liberi eshabuit populus Israel; qui cum multi fuDe quibus me aliqua positurum esse promisi in hoc libro, cum clauderem superiorem, quod iam uideo esse faciendra paululum recurramus. In capite libri Osee prathan, et Achaz, et Ezechiae regum Juda . Amos quoque diebus regis Oziae prophetasse se scribit: addit etiam Jeroboam regem Israel, qui per eosdem dies fuit . Necnon Isaias filius Amos, sive supradicti prophetae, posuit Osee, in capite libri sui ponit, quorum diebeodem tempore simul prophetasse ex eorum litteris inveni