comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neq uirgam. Dignus est enim oꝑarius mercede
fua. Qͥd mirum si hȩc tungłistis donauerit: Hun¬
quid in hoc ministium popłs iudaicꝰ uocabatur:
Quȩ tam̃ omnia sp̃italit̾ ꝑscrutanda sunt. ne ip
uideat᷑: qui etiam loculos habebat. qͥb ad neces¬
sarium uictum pecunia portabat᷑: nisi forte dic¬
turi sunt in zonis hab̃e pecuniam. peccatum ẽẽ:
paulus manib suis oꝑando uictum quȩrebat:
non abusꝰ ea potestate sic̃ ipse loquit᷑. quam dñs
euangłistis dedit. Qͦd enim ꝑmittit᷑ a dño. etiam
ñ façere licet: quod aut̃ uibet᷑. nisi fiat peccatum
est. Addunt etiam de illo diuite cui ds dixerat.
stulte hac nocte a te animam tuam expetunt. q̃
aut̃ p̾parasti cuius ert̃: Et dicunt non minꝰ huic
capłolegis ẽẽ contrarium: cum inisto irrisa sit¬
ꝓ c̾cis hũit: ppłoaut̃ ifsrł certã faciebat illam pol¬
licitationem omnipotentia pollicentis. Unde etiã

Expanded text:
neque uirgam; dignus est enim operarius mercede neque uirgam; dignus est enim operarius mercede sua, quid mirum si haec euangelistis donauerit ? numquid in hoc ministerium populus Iudaicus uocabatur? quae tamen omnia spiritaliter perscrutanda sunt, ne ipsuideatur, qui etiam loculos habebat, quibus ad necessarium uictum pecunia portabatur. nisi forte dicturi sunt in zonis habere pecuniam peccatum esse. Paulus manibus suis operatus uictum quaerebat non abusus ea potestate, sicut ipse loquitur, quam dominus euangelistis dedit. quod enim permittitur a domino, etiam non facere licet; quod autem iubetur, nisi fiat peccatum est. Addunt etiam de illo diuite, cui deus dixerat: stulte, hac nocte a te animam tuam expetam; quae autem praeparasti, cuius erunt? et dicunt non minus huic capitulo legis esse contrarium, cum in isto inanitas incertis habuit, populo autem Israhel certam faciebat illam pollicitationem omnipotentia pollicentis. unde etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dicrits dabo pluuias tempore suo. producet tͥabructꝰ suos. & arbo¬
res ꝑoma: ⁊ uindemie mesib succedent. & satio iundemiis: ae sa¬
turabimini. & sedebitis in pace in terra uĩa. &e dormictis &e ñ erit
qui uos terreat.: & ꝑdam omnem beluam ex terra ur̃a. & ꝑleque¬
mini iimicos dr̃os. e cadent ait uos ingladio. e inlequent᷑ quinꝙ ex
uobis eritum: e centum ex uob sequentur decemmilia & concident
inimiq ur̃i ante uos inglidio. e ceta. XXx.
am neminem oportet postulare a nob̾ut hȩc ostenda¬
mus. qͣm congruent̾ illi popło deus ista ꝓmiserit.
Multa enim de bac re diximus: &e cui parua sunt.
nimis tardus est. S tamen quid etiam hiuic loco
de nouo testamento dicunt ẽẽ contrarium: Illud
uidelicet quod dñs ait. tͦ Iolide portare aurum.
neq argentum. neq nummos in zonis ur̃is: non
peram in uia. neq duas tunicas. neq calciam̃ta.

Expanded text:
dieritis, dabo pluuias tempore suo et producet terra fructus suos et arbodieritis, dabo pluuias tempore suo et producet terra fructus suos et arbores poma et uindemiae tuae messibus succedent et satio uindemiis: et saturabimini et sedebitis in pace in terra uestra et dormietis et non erit, qui uos terreat; et perdam omnem beluam ex terra uestra et persequemini inimicos uestros, et cadent ante uos in gladio; et insequentur quinque ex uobis centum et centum ex uobis persequentur decem milia et concident inimici uestri ante uos in gladio; et ueniam et am neminem oportet postulare a nobis, ut haec ostendamus quam congruenter illi populo deus promiserit. multa enim de hac re diximus. et cui parua sunt, nimis tardus est. sed tamen quod etiam huic loco de nouo testamento dicunt esse contrarium illud uidelicet, quod dominus ait: nolite portare aurum neque argentum neque nummos in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas nequs calciamenta
Abbreviated transcription (Latin):
qui uidet prudentiam. Melius est enim illam
mercari.: quam auri & argenti thes auros. Precio¬
sior ẽ aut̃ lapidib optimis: ñ resistit illi ullũ
malum. Bene nota est omnib apppinquan¬
tib ei: & eis qui consid̾ant eam diligent᷑. Omne
aut̃ priciosum: non ẽ illi dignum. Et illud. s pt̃
hoc optaui. & datus ẽ michi sensꝰ: & inuocaui. &
uenit in me sp̃s sapientiȩ: & p̃posui illam regimo¬
duxi ad comparationem ipsius
nec comparaui illi omnem lapidem preciosum:
qm̃ omne aurum in comparatione illiꝰ arena ẽ
exigua:. & tanqͣm lutum estimabit᷑ argentum
ab illa. Hec isti si aut legerent. aut non impie
legerent: uiderent omnia in utriusq testam̃¬
ti scͥpturis & ad expetendum. & ad fugiendum. &
ad sumendum. &e ad reiciendum sibi concordan¬
tia: & suis gradibus ordinata. De co quodd lerip¬
tum est in leg. Si ambula ueritis in lege. & p̃cepta mea custo¬

Expanded text:
qui uidet prudentiam. melius est enim illam qui uidet prudentiam. melius est enim illam mercari quam auri et argenti thesauros; pretiosior est autem lapidibus optimis, non resistit illi ullum malum; bene nota est omnibus adpropinquantibus ei et eis. qui considerant eam diligenter. omne autem pretiosum non est illi dignum et illud: propter hoc optaui. et datus est mihi sensus. et inuocaui, et uenit in me spiritus sapientiae. duxi ad comparationem ipsius. Nec comparavi illi lapidem pretiosum: quoniam omne aurum in comparatione illius arena est exigua, et tanquam lutum aestimabitur argentum ad illam . Haec isti si aut legerent aut non impie legerent, viderent omnia in utriusque Testamenti scripturis, et ad expetendum et ad fugiendum, et ad sumendum etia et suis gradibus ordinata. De eo, quod scriptum est in lege: si ambulaueritis in lege et praecepta mea custo
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes sp̃u. qm̃ ipsoꝵ est regnum celoꝵ: ibi seqͥt̃
beati mites. qm̃ ipsi hereditate possidebunt t̾ram.
Ecce habent amicos dei: herecditate trȩ diuites fic¬
ri. Cum aut̃ ad tantam egestatem diues ille re¬
digitur. ut ab eo pauꝑe quem neglexerat. digito
breui in aqua tincto. arentilinguȩ suȩ humorẽ
stillari dep̃cet᷑: intelligant qͦm fiant pauperes
inimiq dei: & id ẽe cognoscant quod in lege scͥp.¬
tum est. egosum qui diuitias do amicis meis.
& pauꝑtatem immicis. Nam istas diuitias tẽ¬
porales. & in uet̾ẽ scriptura ẽe contemptas &
suꝑius docui: & in innumerabilib locis qͥ le
ge̾ uoluerit inueniet. Unde est ctiam illud.
Melius est modicum iusto. suꝑ diuitias pecca¬
toꝵs multas. Et illud. Bonum micbi lex oris
tui. suꝑ milia auri & argenti. Et illud. Iudicia
des uera iustificata in id ipsum: desiderabilia
super aurum & lapidem p̃ciosum multũ. Et illud.
Beatꝰ uir qui intienit sapientiam: ce immortalis

Expanded text:
u. quoniam ipsorum est regnum caelorum, ibi sequitur: beati mites. quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. ecce habent amicos dei hereditate terrae diuites fieri. cum autem ad tantam egestatem diues ille redigitur, ut ab eo paupere, quem neglexerat, digito breui in aqua tincto arenti linguae suae humorem stillari deprecetur, intellegant, quomodo fiant pauperes inimici dei, et id esse cognoscant. quod in lege scriptum est: ego sum. qui diuitias do amicis meis et paupertatem inimicis. Nam istas diuitias temporales et in uetere scriptura esse contemptas et superius docui et innumerabilibus locis, qui lgere voluerit, inveniet. Unde est etiam illud: Melius est modicum justo, super divitias peccatorum multas . Et illud: Bonum mihi lex oris tui, super millia auri et argenti . Et illud: Judicia Dei vera justificata in idipsum, desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum et illud: beatus uir. qui inuenit sapientiam, et inmortalis,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus miracła fiunt plerunq simi-¬
la miracłis quȩ fiunt ꝑ scõs seruos dei.
sicut scͥptum est in exodo: quod magi pha
raonis fecerunt non nulla similit̃ sicut
fecit moyses. Non gͦ hec oportet mirari.
quia omnia que uisibilit̃ fuint: etiam
ꝑ inferiores potestates aeris huiꝰ non absur¬
de fieri posse credunt᷑. S hoc inderest. qͦd
cum sc̃ talia faciunt. in nomine cd̃ dñi
omnium rerum de sublimiorib appara¬
tibus. iubet᷑ inferiori creat᷑e: cum autem
mali homines magicis artib oꝑantur
similia. in manꝰ suas dant᷑ cum exaudi¬
untur a demonib. Digni sunt enm qͥ ta¬
li exaudiuione decipiant᷑. ut pęna illis
fiat hoc quod uident᷑ impetrare benefici¬
um: cum eis exͥibent quasi pͥuatim inferio¬
res potestatesquedam miracła.ut eos ha¬
beant subiugatos. Emissu tamen diuinȩ
prouidentiȩ ꝓ meritis animarum sua
cuiq tribuuntur. de .c.l.iiͦi. piscibus.

Expanded text:
tibus miracula fiunt plerumque similia miraculis quae fiunt per sanctos servos Dei, sicut scriptum est in Exodo quod magi Pharaonis fecerunt nonnulla similiter sicut fecit Moyses . Non ergo haec oportet mirari: quia omnia quae visibiliter fiunt, etiam per inferiores potestates aeris hujus non absurde fieri posse creduntur. Sed hoc interest, quod cum sancti talia faciant, in nomine Dei Domini omnium rerum de sublimioribus apparatibus jubetur inferiori creaturae; cum autem mali homines magicis artibus operantur similia, in manus suas dantur, cum exaudiuntur a daemonibus. Digni sunt enim qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod videntur impetrare beneficium, cum eis exhibent quasi privatim aeriae potestates quaedam miracula, ut eos habeant subjugatos, permissu tamen divinae providentiae, ut pro meritis animarum sua cuique tribuantur. SENT. V.-- De piscibus
Abbreviated transcription (Latin):
habet stabile fundamentum: s audiendo &
non faciendo ruinam edificat. Ait enim conse¬
quenter. Et omnis qͥ audit u̾ba mea hec. & ñ
facit ea: similis erit uirostulto qui edificauit
domum suam suꝑ arenam. Descendit pluuia.

Expanded text:
habet stabile fundamentum; sed audiendo et habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba mea haec et non facit ea, similis erit viro stulto qui aedificat domum super are
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ inqͥt qui audit u̾ba mea hec & facit ea: summi¬
lis erit uiro prudenti qͥ edificauit domum
suam fupra petram.Non enim qͥsq firmat q̃
audit uel ꝑcipit. nisi faciendo. Et si petra ẽ xp̃s.
ficut multa scͥpturarum testimonia p̃dicant:
ille edificat in xp̃o. qui quod abillo audit fac̃.
Descendit pluuia. uenerunt flumina. flaue
runt uenti. & offenderunt in domum illam.
& non cecidit: fundata enim erat sup̃firmam
petram. Nongͦ iste metuit ullas caliginos as suꝑ¬
sticiones. qͥd enim aliud intelligit᷑ pluuia. cũ
in mali alicuiꝰ significatione ponit᷑: aut rumo¬
res hominum qͦs uentis comparatos puto:aut
uitȩ huiꝰ fluuium carnalib concupiscentiis
tanqͣm fluentem suꝑ t̾ram. Hoꝵ enim trium.
qͥ prosꝑitatib inducit᷑: adu̾sitatib frangitur.
quoꝵ nichil metuit qͥ fundatam habet do¬
mum supͣ petram÷ id est qui non solum au¬
dit p̃cepta dñi. s etiam facit: & his omnib ꝑ¬
iculos e subiacet. qͥ audit & ñ facit. Non enĩ

Expanded text:
 qui audit verba mea haec et facit ea, similis est viro sapienti qui aedificavit domum suam super petram. Non enim quisque firmat quod audit vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Descendit pluviarunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem super terram. Horum enim trium, qui prosperitatibus inducitur, adversitatibus frangitur; quorum nihil metuit qui fundatam habet domum super petram, id est, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet qui audit et non facit: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
fructum eiꝰ malum. Qͦd non est contra grãm dei:
quam predicamꝰ. In potestate quippe ẽ hominis
mutare in meliꝰ uoluntatem: s ea potestas nulla
est. nisi adõdetur: de quo dictum est dedit cis po¬
testatem fiuos dei fieri. Cum enim boc sit in potesta¬
te quod cum uolumꝰ facimus: nicħ tam inpotesta¬
te. quam ipsa uoluntas ẽ. S p̾paratur uoluntas ã
dũo. Togͦ mododat potestatem. Sic intelligendũ
est ce quod dixi postea in nr̃a potestate eẽ. ut uł in¬
seri bonitate dei. uel excidi eius seueritate merea¬
mur. Qͥa in potestate nr̃a non ẽ: nisi qͦd nr̃am se¬
quitur uoluntatem. Quȩ cum fortis & potens p̃¬
parat᷑ a dño. facile sit opꝰpietatis. etiam qͦd diffici¬
le atq impossibile fuit. hic liber sic incipit. De eo
qͦd scriptum est: in pͥncipio fecit d̾s celum &e t̾ram.

Expanded text:
fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate mereamur, quia in potestate nostra non est, nisi quod nostra assequimur uoluntate, quae cum fortis et potens praeparatur a domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque inpossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo, quod scriptum: in principio deus fecit caelum et terram.
Abbreviated transcription (Latin):
considerate dictum est. Et alios enim quosdam mo¬
dos sine dubio pretermisimꝰ. sicut dicitur filius ge¬
hennȩ. uel filius adoptatꝰ: quȩ utiq nec scdm natu¬
ram. nec scđm doctrinam. nec scd̃m imitationem
dicunt᷑. Quoꝵ trium modoꝵ tanquam solisint:
exempla reddidimꝰ. Scd̾m naturam: sic̃ uidei filii
abrahe. Scd̾m doctrinam: sic̃ filios suos qͦs ꝑeuan¬
gelium docuit apłs uocat. Scd̾m imitationem: sic̃
filii abrahȩ nos sum. cuius unitamur fidem. Qͦd
autem dixi. cum induerit incorruptionem & im¬
mortalitatem.iam ñ caro & sanguis erit: scđm cor¬
ruptionem carnalem dictũ est carnem ñ futuram.
resurrectionem. caro appellatum ẽ. Alio loco. nͥ
quisq inquam uoluntatẽ inut auerit: bonum
oꝑari ñ potest. Qͦo in nr̃a potestate. eẽ positum. alio
loco docet añs ubi ait. Aut facite arborẽ borã. &
fructum eiꝰ bonum: aut facite arborem malam. de

Expanded text:
considerate dictum est. et alios enim quosdam moconsiderate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apostolus uocat, secundum imitationem, sicut filii Abrahae nos sumus, cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, resurrectionem caro appellata est. Alio loco: nisi quisque, inquam, uoluntatem mutaucrit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, uli ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum, aut facite arborem malam et
Abbreviated transcription (Latin):
minus dicit. audistis qͦd dictum est antiquis. ego
aut̃ dico uobis. si nichil amplius ipse p̃cepit. qm
preceptum ẽ in illis uctib libris: Deinde regnum
cȩloꝵ illi popło fuisse ꝓmissum. non legimꝰ in his
quȩ ꝓmissa funt: lege cdlata ꝑ moysen in monte oy¬
na. Quod ꝓp̾e uetꝰ dicitur testamentum: qͦd p̃fi¬
guratum dicit apłs ꝑ ancillam sarȩ &e filium eius.
Sedibi figuratum est & nouum: pipsam saram &e
filium eius. Pinde si figurȩ discutiant᷑: omnia ibi
ꝓpħata reꝑiunt᷑. quȩ sunt p̃sentata. uel expectant̃
ccpta non figurata s propa. qu̧ non mueteri sca
in nouo inueniunt᷑: cautius &e moderatius diceret̃.
pene nulla. qͣm nulla hic ẽẽ quȩ non sint &e illic:
quamuis illic sint duo p̃cepta de dilectione dei &
ꝓximi. quo rectissime omnia & legitima & ꝓpħica.
& cuangłica. & aplica referunt᷑. Item quod dixi. tͥb
modis in scripturis sc̃is fuioꝵ nomen accipit᷑: minꝰ

Expanded text:
minus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego minus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum caelorum illi populo fuisse promissum, non legimus in his quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata uel expectantur aecepta non figurata, sed propria, quae non in uetere, sed in nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quamuis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, quo rectissime omnia et legitima et prophetica et euangelica et apostolica referuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur, minus
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ inuentum est. cum iam tt̃m respondissem. Ali¬
quassane carun dem questionum popularib
ecclł̃iasticis sermonib solui: adhuc etiam qͥbdã
non respondi. Aliquȩ remanserunt. quȩ aliis
reb magis urgentib p̃t̾̃misse sunt: cumulo qͦq
obliuionis adiuncto. In hoc gͦ diygi. Certis enim
quibdam umbris ce figuris rerum. ante dñi ab¬
uentum scđm mirabilem atq ordinatissimam
distributionem tempoꝵ popłs ille tenebat᷑: qui
testamentum uetꝰ accepit. Tamen tanta in eo p̃di¬
catio ce p̃nunciatio noui ẽ testamenti. ut nullam
euangłica atq aplica doctrina reꝑiant᷑. qͣmuis
ardua e diuina p̃cepta &e ꝓmissa: quȩ illis euam
libris uct̾ib desint. S addendum erat pene atq
dicendum. ut pene nulla in euglica atq apłica
doctrina reꝑiant᷑. quamuis ardua & diuma pre¬
cepta ce ꝓmissa: quȩ illis libris uet̾ib desint. Qͥd
est enim quodin sermone euangłicom monte do¬

Expanded text:
tunc inuentum est, cum iam iterum respondissem. alitunc inuentum est, cum iam iterum respondissem. aliquas sane earundem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solui; adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt cumulo quoque obliuionis adiuncto. In hoc dixi: certis enim quibusdam umbris ct figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et pctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. sed addendum erat \'paene\' atque dicendum: ut paene nulla in euangelio atque apostolica doctrina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. quid est enim, quod in sermone euangelico in monte do
Abbreviated transcription (Latin):
num cȩloꝵ. Ne putemꝰ ad illos fruetꝰ iam ꝑtine¬
arbor bona uideat᷑. S illi st̃ fruictꝰ. facere uo¬
luntatem patͥs qͥ ẽ in cęlis: cuiꝰ faciende se ip
potest mouere. qͦm᷑ huic sententiȩ conueniat
illud apłi ubi ait. nemo in sp̃ti di loquens di¬
cit anathema iħu. & nemo potest dicere do¬
minus iħs nsi in sp̃u sco: qͥa neq aliqͦs haben¬
tes sp̃m scm possimꝰ dicere ñ intraturos in reg¬
num cȩloꝵ. si ꝑseuerauerint usq in finem:
neq illos qͥ dicunt dñe dñe et tam̃ ñ int̾nt
in regnum cȩloꝵ. possumꝰ dicere hab̾e sp̃m¬

Expanded text:
num coelorum: ne putemus ad illos fructus jam pertinenum coelorum: ne putemus ad illos fructus jam pertinearbor bona videatur. Sed illi sunt fructus, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsupotest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto : quia neqtum sanctum possumus dicere non introituros in regnum coelorum, si perseveraverint usque in finem; neque illos qui dicunt, Domine, Domine, et tamen non intrant in regnum coelorum, possumus dicere habere Sp
Abbreviated transcription (Latin):
utiq s tͣ fideᷤ ⁊ cȩt̾a q̃h posita fc̃. hñt qͣsdã ima¬
gineᷤ suaᷤᷤ in malis hoĩb & deceptorib ut õmo
fallant: nͥ qͥsq iam mundum ocłm & sim¬
plicem habũit qͦista cognoscat. Optimoitaq
ordine pͥmo actum ẽ de ocło mundando: & de¬
corde uiuat. ñ potest tamen cor alt̾iꝰ intueri:
quecunq in factis uel in dictis apparere ñ
potuerint. temptationib aꝑiunt᷑. Tempta¬
tio aut̃ duplex ẽ: aut inspe adipiscendi ali¬
quod commodum temporale: aut in terro¬
re amittendi. Et maxime cauendum ẽ. ne
tendentes ad sapientiam quȩ insolo xp̃om
ueniri potest. in qͦ funt om̃s thesauri sapientie
& scientie absconditi: cauendum gͦ est. ne in ip
so xp̃i nomine ab hereticis uł quib libet male in¬
telligentib & scłi huiꝰ amatorib decipiamͣ. Nã
intrabit in regnum cęloꝵ: s is qͥ facit uolunta¬
tem patͥs mei qͥ in cęlis ẽ. ipse intrabit in reg¬

Expanded text:
 posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. Optimo itaque ordine primo actum est de mundando oculo, et decorde vivat, non potest tamen cor alterius intueri; quaecumque in factis vel dictis apparere non potuerint, tentationibus aperiuntur. Tentatio autem duplex est; aut in spe adipiscendi aliquod commodum temporale, aut in terrore amittendi. Et maxime cavendum est ne tendentes ad sapientiam, quae in solo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ; cavendum ergo est, ne ipso Christi nomine ab haereticis vel quibuslibet male intelligentibus et saeculi hujus amatoribus decipiamur. Nam : sed is qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in reg
Abbreviated transcription (Latin):
latur cotidie. nulla erit. Ut aut̃ dictum ẽ hodie
siuocem eiꝰ audieritis. qͦd int̾ptat᷑ apłs in epła
accipiendum ẽ da nob̃ hodie. Siqͥs aut̃ etam
de uictu corporis necessario. uł de sacramento
dm̃ci corporis istam sententiã uult acciꝑe: o
portet ut coniuncte accipiant᷑ omnia tͥa: ut
scilicet cotidianum panẽ simul petamus. &
necessarium corpori. & sacramentum uisibile:

Expanded text:
letur quotidie, nulla erit. Ut autem dictum est, Hodie letur quotidie, nulla erit. Ut autem dictum est, Hodie si vocem ejus audieritis ; quod interpretatur Apostolus cipiendum est, Da nobis hodie. Si quis autem etiam de victu corporis necessario, vel de Sacramento Dominici corporis istam sententiam vult accipere, oportet ut conjuncte accipiantur omnia tria; ut scilicet quotidianum panem simul petamus, et necessarium corpori, et sacratum visibilem,
Abbreviated transcription (Latin):
meditari & oꝑari. Nam de ipsis dñs dicit.
oꝑamini escam q̃ non corrumpit᷑. Cotidia¬
nus aut̃ iste cibꝰ nc̃ d̾r: quamdiu ista uita
temporalis ꝑdies decedentes succedentes
ꝙ pagit᷑. Et reuera quamditi nẽ in supiora.
nẽ in inferiora. id ẽ ne in fp̃italia nẽ in car¬
nalia animi affectꝰ alt̾nat: tanqͣm ei qͥ ali¬
quandopascit᷑ cibo. aliqͣndo famem patitur.
cotidie panis ẽ necessarius. qͦreficiat᷑ esuriens
& relabens erigat᷑. Sic̃ itaq corpus nr̃m in hac
uita ante illam scilicet immutationem cibore¬
ficit᷑. qͥa sentit dispendium: sic & amiꝰ qm̃ tẽ
dei patit᷑. p̃ceptoꝵ cibo reficiat᷑. Da nob̃ hodie
aut̃ dictum est. quamdiu dr hodie: id est in
hac temporali uita. Sic enĩ cibo sp̃itali post
hanc uitam sat᷑abimur in ȩt̾num. ut ñ tunc
dicat᷑ cotidianꝰ panis: quia ibi temporis uolu¬
bilitas q̃ dieb dies succede facit unde appel¬

Expanded text:
meditari et operari. Nam de ipsis Dominus dicit, meditari et operari. Nam de ipsis Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur. Quotidianus autem iste cibus nunc dicitur, quamdiu ista vita temporalis per dies decedentes succedentesque peragitur. Et revera quamdiu nunc in superiora, nunc in inferiora, id est, nunc in spiritualia, nunc in carnalia animi affectus alternat, tanquam ei qui aliquando pascitur cibo, aliquando famem patitur; quotidie panis necessarius est, quo reficiatur esuriens, et relabens erigatur. Sicut itaque corpus nostrum in hac vita, ante illam scilicet immutationem, cibo reficitur, quia sentit dispendium: sic et animus, quonDei patitur, praeceptorum cibo reficiatur. Da nobis hodie autem dictum est, quamdiu dicitur hodie, id est, in hac temporali vita. Sic enim cibo spirituali post hanc vitam saturabimur in aeternum, ut non tunc dicatur quotidianus panis; quia ibi temporis volubilitas, quae diebus dies succedere facit, unde appel
Abbreviated transcription (Latin):
stica. qͦd sine scandalo ista faciunt. neq ab
eis qͥ eccłuis p̾sunt facere ꝓhibent᷑. neq non
obtemꝑantes damnant᷑: unde ꝓbat᷑ ñ hẽ
in illis partib intelligi cotidianum panẽ:
nam magni peccat crimine arguerent᷑.
dictum ẽ nicħ in aliquam partẽ disseramus:
illud certe debet occurrere cogitantib regu¬
lam nos orandi a dño accepisse. qͣm tͣnsgre¬
dinon oportet. uel addendo aliquid. uel p̃¬
tereundo. Qͦocum ita sit: qͥs est qͥ audeat di¬
cere semel tantum nos orare deb̾e orationẽ
dñicam: aut certe etiam suterum. uł tcio
usq ad eam tam̃ horam qͦ corpori dñi cõmu¬
nicamus: postea uͦ ñ sit orandum ꝑ reliquas
partes diei: Num enim dicere pot̾imus da
nob̃ hobie. qͦd iam accepimus: aut pot̾it
qͥsq cogere. ut etiam ultima diei parte sa¬
cramentum illut celebremus : Restat gͥ
ut cotidianum panem accipiamꝰ sp̃italem.
p̃cepta scilicet diuina. q̃ cotidie oportet

Expanded text:
stica, quod sine scandalo ista faciunt, neque ab stica, quod sine scandalo ista faciunt, neque ab eis qui ecclesiis praesunt facere prohibentur, neque non obtemperantes damnantur; unde probatur non hunc in illis partibus intelligi quotidianum panem; nam magni peccati crimine arguerentur,dictum est, nihil in aliquam partem disseramus, illud certe debet occurrere cogitantibus, regulam nos orandi a Domino accepisse, quam transgredi non oportet vel addendo aliquid, vel praetereundo. Quod cum ita sit, quis est qui audeat dicere, semel tantum nos orare debere orationem dominicam; aut certe etiam si iterum vel tertio, usque ad eam tantum horam qua corpori Domini communicamus, postea vero non sic orandum per reliquas partes diei? Non enim jam dicere poterimus, da nobis hodie, quod jam accepimus: aut poterit quisque cogere, ut etiam ultima diei parte Sacramentum illud celebremus. 27. Restat igitur ut quotidianum panem accipiamus spiritualem, praecepta scilicet divina, quae quotidie oportet
Abbreviated transcription (Latin):
adipiscendis. q̃ huic uitȩ necessaria ft. uelu¬
ti ẽuictꝰ. & tegum̃tum: cum ipse dñs dicat.
nolite solliciti ẽẽ qͥd edatis. uł qͥd induamini.
Anpotest qͥsq de ea re ꝓ qua adipiscenda
orat ñ eẽ sollicitꝰ: cum tanta intentione ani¬
mi oratio dirigenda sit. ut adhoc totum il¬
liro referat᷑. quod de claudendis cubicłis di¬
ctum est: E illud qͦd ait. querite pͥmum reg¬
ista q̃rite: s hȩc omnia inqͥt apponent᷑ uob̃.
scilicet etiam ñ querentib. Quomͦ aut̃ recte
dicat᷑ ũ querere aliqͥs. qͦdut accipiat inten¬
tissime dm̃ dep̾cat᷑: nes cio utrum inuenirs
queat. De sacram̃to aut̃ corporis dñi. ut il¬
li non moueant q̃stionem.qͥ plurimi in ori¬
entalib partib. ñ cotidie cenȩ dñicȩ cõmu¬
nicant. cum iste panis cotidianꝰ dictus sit:
ut gͦ illi taceant. neq de hac re suam senten¬
tiam defendant. uł ipsa auctoritate ecclia¬

Expanded text:
adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluadipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse Dominus dicat, Nolite solliciti esse quid edatis, vel quid induamini. An potest quisque de ea re pro qua adipiscenda orat, non esse sollicitus; cum tanta intentione animi oratio dirigenda sit, ut ad hoc totum illud referatur quod de claudendis cubiculis dictum est, et illud quod ait, Quaerite primum regista quaerite; sed, haec omnia, inquit, apponentur vobis, scilicet etiam non quaerentibus. Quomodo autem recte dicatur non quaerere aliquis, quod ut accipiat intentissime Deum deprecatur, nescio utrum inveniri queat. 26. De Sacramento autem corporis Domini ut illi non moveant quaestionem, qui plurimi in orientalibus partibus, non quotidie coenae dominicae communicant, cum iste panis quotidianus dictus sit: ut ergo illi taceant, neque de hac re suam sententiam defendant vel ipsa auctoritate ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renis dolorib seu uoluptatib adũsctͣ. Nec
illud aueritate abhorret. ut accipiamꝰ fiat
uoluntas tua sic̃ in cęlo & in t̾ra. stẽ in ipso do¬
uiro qͥ patͥs uoluntatem impleuit. ita & in
femina qͦ illi desponsata ẽ. Celum enim &
t̾ra conuenient intelligit᷑ qͣsi uuir & femina.
qm̃ t̾ra celo fecundante fructifera ẽ. Quarta
peticio ẽ: Panem nr̃m cotidianum da nobis
hodie. Panis cotidianꝰ. aut ꝓhis omnibus
dictꝰ est. q̃ huius uite necessitatem sustentãt.
de qͦ cum p̃ciꝑet ait. nolite cogitare de crasti¬
no. ut id̾o sit additum da nob̾ hodie: aut ꝓ
sacramendo corporis xp̃i. qͦd cotidie accipi¬
mus. aut ꝓsp̃itali cibo. de qͦ idem dñs dicit:
Oꝑamini escam q̃ ñ corrumpit᷑. Et illud go
sumpanis uitȩ: qͥ de cȩlo des cendi. S horũ
tͥum qͥd sit ꝓbabilius: considerari potest.
Nam forte qͥspiam moueat᷑. cur oremꝰ ꝓhis

Expanded text:
terrenis doloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec terrenis doloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec illud a veritate abhorret, ut accipiamus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, sicut in ipso Doviro qui patris voluntatem implevit, ita et in femina, quae illi desponsata est. Coelum enim et terra convenienter intelligitur quasi vir et femina, quoniam terra coelo fecundante fructifera est. Quarta petitio est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Panis quotidianus aut pro his omnibus dictus est quae hujus vitae necessitatem sustentant, de quo cum praecipit, ait: Nolite cogitare de crastino. Et ideo sit additum: Da nobis hodie, aut pro sacramento corporis Christi, quod quotidie accipimus, aut pro spiritali cibo, de quo idem Dominus dicit: Operamini escam quae non corrumpitur. Et illud: Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi . Sed horum trium quid sit probabilius, considerari potest. Nam forte quispiam moveatur, cur oremus pro his
Abbreviated transcription (Latin):
atq illa immutatione q̃ ꝓmitcit᷑ iustis. sed̃m
eiꝰdem apłi p̃dicationem: fiet uoluntas di &e in
t̾ra. sic̃ in cęlo. id ẽ ut quemadmodum sp̃s non
resistit deo. sequens & faciens uoluntatem eiꝰ:
tta & corpꝰ non resistat sp̃ui. uł animȩ quȩ nẽ
corporis infirmitate uexat᷑. & in carnalem
consuetudinem ꝓna ẽ: qͦd erit summȩ pacis.
inuita et̾na. ut ñ solũ uelle adiaceat nobis.s
ctiã ꝑficere bonũ. Nunc enimuelle inquit
adiacet mͥꝑficere aut̃ bonũninuenio: qr ñdũ
in t̾ra. siẽ in cęlo. id est ñdum in carne. sicut in
sp̃u. facta ẽ uoluntas cłi. Nam & inmiseria nr̃a
fit uoluntas di. cum ea patim᷑ ꝑ carnem quę
nob̃ mortalitatis iure debent᷑: qͣm peccando
meruit nr̃a nat᷑a. S id orandum ẽ. ut sic̃ in ce¬
lo. ita & in t̾ra fiat uoluntas di: id ẽ ut quemad¬
modum condelectamͣ legi dei scd̃m int̾orem
hominem: ita etiam corporis immutatione
facta. huic nr̃ȩ delectatiom nulla parsitr̃a

Expanded text:
m ejusdem apostoli praedicationem : fiat voluntas Dei et in terra, sicut in coelo: id est, ut quemadmodum spiritus non resistit Deo, sequens et faciens voluntatem ejus; ita et corpus non resistat spiritui vel animae, quae nunc corporis infirmitate vexatur, et in carnalem consuetudinem prona est: quod erit summae pacis in vita aeterna, ut non solum velle adjaceat nobis, sed etiam perficere bonum. Nunc enim velle, inquit, adjacet mihi; perficere autem bonum non: quia nondum in terra sicut in coelo, id est, nondum in carne sicut in spiritu facta est voluntas Dei. Nam et in miseria nostra fit voluntas Dei, cum ea patimur per carnem, quae nobis mortalitatis jure debentur, quam peccando meruit nostra natura: sed id orandum est, ut sicut in coelo, ita et in terra fiat voluntas Dei; id est, ut quemadmodum corde condelectamur legi secundum interiorem hominem , ita etiam corporis immutatione facta, huic nostrae delectationi nulla pars nostra
Abbreviated transcription (Latin):
illis. nunqͣm uos cognoui. recedite a me qui
oꝑamini iniqͥtatem. N gͦ cognoscit. nisi eum
qͥ oꝑat᷑ eqͥtatem. Nam & ipsos discipłos suos ꝓ¬
hibuit gaudẽ de talib: id est quod demonia
illis subiecta fcierint. S gaudete inqͥt qͦd nõia
uisibilia illa miracła facere. & mentiri potiꝰ
istos credat qͥ dict᷑i sunt in nomine tuio ꝓpħa¬
uimus. & demonia eiecimꝰ. & uirtutes multas
fecimꝰ. Legat gͦ quanta fecerint resistentes famu¬
lo di moysi magi egyptioꝵ: aut si hoc ñ tult le¬
gere. qͥa ñ ui nomine. xp̃i fecert̃. legat quȩ ipse
dñs dic̃ de pseudo ꝓpħis ita loquens. Tunc siqͥs
uob̾ dixerit. ecce hic est xp̃s. aut illic: nolite
credere. Surgent enim pseudo xp̃i & pseudo

Expanded text:
me, qui operamini iniquitatem. » Non ergo cognoscet nisi eum qui operatur aequitatem. Nam et ipsos discipulos suos prohibuit gaudere de talibus, id est, quod daemonia illis subjecta fuerint: Sed gaudete, inquit, quia nomina visibilia illa miracula facere, et mentiri potius illos credat, qui dicturi sunt, In nomine tuo prophetavimus, et daemonia ejecimus, et virtutes multas fecimus. Legat ergo quanta fecerint resistentes famulo Dei Moysi magi Aegyptiorum : aut si hoc non vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudoprophetis, ita loquens: « Tunc si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, nolite credere. Surgent enim pseudochristi et pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
qua st̃ talia. de quib nob̾ iudicare ꝑmittitur
dicente apło. Qͥd enĩ mͥ de his q̃ foris st̃ iudica¬
re: Nonne de his q̃ int̾ st̃ uos iudicatis: De ge¬
nere aut̃ ciboꝵ. qͥa possunt bono animo & sum¬
plici corde sine uitio concupiscentiȩ. qͥcunq
humani cibi indifferent̃ sumi: ꝓhibet idem
apłs iudicari eos qͥ carnib tiescebant᷑. & uinũ
bibebant. ab eis qͥ se ab huiꝰmodi alimentis
temꝑabant. Or manducat inqͥt ñmanducan¬
tem ñ sꝑnat: & qͥ ñ manducat manducantẽ ñ
iudicet. Ibi etiam ait. lu qͥs es qui iudices alie¬
num seruum: Suo dño stat aut cadit: De ta¬
lib enim reb q̃ posst̃ bono & simplici animo
fieri. qmtus possint etiam ñ bono: uolebant il¬
l cum homines ẽẽnt. in occulto cordis ferre sen¬
tentiam. de qͥb solꝰ d̾s iudicat. Ad hoc ꝑtinet
etram illud qͦd alio loco dic̃. Nolite ante tempꝰ
qͥcq̃m iudicare qͦadusq ueniat dñs. & illu¬

Expanded text:
ermittitur dicente apostolo: quid enim mihi eos qui foris sunt iudicare? nonne de eis qui intus sunt uos iudicatis? de genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem apostolus indicari eos qui carnibus uescebantur et uinum bibebant ab eis qui se ab huius modi alimentis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non indicet. ibi etiam ait: tu quis es, ut iudices alienum seruum? suo domino aut stat aut cadit. de talibus enim rebus, quae possunt bono et simplici et magno animo fieri, quamuis possint etiam non bono, nolebant illi, cum homines essent, in occulto cordis ferre sententiam: de quibus deus solus iudicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: nolite ante tempus quicquam iudicare, quoad usque ueniat d
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlorum: Uidet̾ enĩ dicere etiam ille qͥ nec uult
nec intelligit qͦd dicit. S ille ꝓpͥe dicit: quiuo¬
luntatem ac m̃tem suam sono uocis enunci¬
at. Sic̃ paulo ante qͦt dictum ẽ gaudium in
qͥsqͣm possit suꝑ miqͥtate gaudere: qͥa illa
elatio ẽ ammi turbi de gestientis ñ gaudiũ.
am hoc soliboni habent. Gͦ dicere uidentur
etiam ill qͥñ hoc qͦd sonant & intellectu cer¬
nunt. & uoluntate agc̃: s uoce tantũ sonant.

Expanded text:
coelorum. Videtur enim dicere etiam ille qui nec vult, nec intelligit quod dicit: sed ille proprie dicit, qui voluntatem ac mentem suam sono vocis enuntiat. Sicut paulo ante quod dictum est gaudium in quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate ag
Abbreviated transcription (Latin):
to. Ac ne decipiam᷑ tendentes ad contempla¬
tionem ueritatis. ñ solum noĩe xp̃i ꝑ eos qui
nom̃ habent. & facta ñ habent. s etiam qͥbus¬
dam factis. atq miracłis. qͣlia ꝓpt̾ infideles
cũ faceret dñs. monuit tam̃ ne talib decipia¬
mur.arbitrantes ibi ẽẽ inuisibilem sapien¬
iungit gͦ et dicit. Multi mͥ dicent in illa
die. dñe dñe nonne in nomine tuo ꝓpħaui¬
mus. & in noie tuo demonia eiecimus: & in¬

Expanded text:
ontemplationem veritatis non solum nomine Christi, per eos qui nomen agunt et facta non agunt, sed etiam quibusdam factis atque miraculis: qualia propter infideles cum fecerit Dominus, monuit tamen ne talibus decipiamur, arbitrantes ibi esse invisibilem sapienjungit ergo et dicit: Multi mihi dicent in illa die, Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in tuo nomine daemonia ejecimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ex fructib nouit. Ait enĩ. A fructib eorũ cog¬
noscetis eos. Deinde similittidines adiungit.
Hunqͥd colligt̃ de spinis uuas. aut de tͥbulis
ficꝰ: Sic oĩs arbor bona fructꝰ bonos facit: ma

Expanded text:
ex fructibus novit. Ait enim: « A fructibus eorum cogex fructibus novit. Ait enim: « A fructibus eorum cognoscetis eos. » Deinde similitudines adjungit: « Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? Sic omnis arbor bona fr
Abbreviated transcription (Latin):
arta ura q̃ duc̃ aduitã. & pauqi st̃ qͥ eam inueni¬
cina gͣuis: s qͥa labores finire pauquolunt.
minꝰ credentes clamanti. uenite ad me qͥ labo¬
ratis. & ego uos reficiam. Tollite iugum meum:¬
& discite a me qͥa mitis sum & humilis corde:
Iugum enĩmetĩ suaue ẽ. & sarcina mea leuis ẽ:
Hinc aut̃ iste sermosũpsit exordit̃. de humilib &
mitib corde. qͦd iugum leuie & leuem sarcinã
mtlti respuunt. pauci subeunt: eo qͦd sit arta
uia q̃ duc̃ ad uitã. & angusta porta qͣ intratur
nemq ueritatis qm ñ habent. p̃cipuie cauench
st̾: sic̃ st̃ heretici. qͥ se plerunq pacicitate cõm̃¬
dant. E ido cũ dixisset paucos ẽẽ qͥ inueniunt
angustam portam & artam uiã. ne se illi sup¬
ponant noĩe paucitatis: statim subiecit. Ca¬
uete a pseudo ꝓpħis qͥ ueniunt ad uos in uesti¬
mentis ouiũ: intͥnsecꝰ aut̃ ft̃ lupi rapaces. S
istiñ fallunt ocłm simplicẽ: qͥ arborẽ dinosce̾

Expanded text:
arcta via quae ducit ad vitam; et pauci sunt qui eam invenicina gravis; sed quia labores finire pauci volunt, minus credentes clamanti, « Venite ad me, omnes qui laboratis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meumte a me quoniam mitis sum et humilis corde: jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est » hinc autem iste sermo sumpsit exordium, de humilibus et mitibus corde: quod jugum lene et levem sarcinam multi respuunt, pauci subeunt; eoque fit arcta via quae ducit ad vitam, et angusta porta qua intratur nemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut sunt haeretici, qui se plerumque paucitate commendant. Et ideo cum dixisset paucos esse qui inveniunt angustam portam et arctam viam, ne se illi supponant nomine paucitatis, statim subjecit: « Cavete a pseudoprophetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. » Sed isti non fallunt oculum simplicem, qui arborem dignoscere
Abbreviated transcription (Latin):
ad decipiendum. aliud exert̃ ad dep̃dandũ
uł int̾ficiendum eos qͥ subistouestitu oumo
lupos uide ñ possunt. Hi gͦ ñ st̾ fructꝰ de quib
cognosci arborem monet. Ista enim cũ bono
animo inueritate fiunt. ꝓpͥe st̃ ouium uestes:
c̃ aũ malo int̾iore ñ aliud qͣm lupos conteg̃t.
S ñ ideo debent oues odisse uestim̃tum fuum:
qͦd plerunq illose occultant lupi. Qui sunt
gͦ fructꝰ qͥb inuentis cognoscamꝰ arborem malã:
Dicit apłs. Manifesta aut̃ st̃ oꝑa carnis: que fc̃¬

Expanded text:
ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant lupi. 81. Qui sunt ergo fructus quibus inventis cognoscamus arborem malam, dicit Apostolus: « Manifesta autem s
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm si inanum aliqͥs ꝑ sepem mittat. aut
certe de uite q̃ spinis fu̾it inuoluta uuam
legat. ñ spinarum ẽ fructꝰ ille s uitis. Rectis¬
sime sane q̃rit᷑. qͦs fruetꝰ nos attende tiolu̾̃it:
qͥb cognoscere arborẽ possimꝰ. Multi enim
q̃dam in fructib deputant. q̃ ad uestitum
ouium ꝑtinent. & hoc mͦ alupis decipiunt᷑.
sicuti st̃ uł ieiunia. uł oratones. uł elemos:¬
nȩ.Que omnia nͥ fieri etiam ab hypocritis
possent: ñ suꝑiꝰ diceret. cauete iusticiam ue¬
stram facere coram hõib ut uideamini ab
eis. Qua sententia ꝓposita. ipsa tͥa exequit᷑:
elomosinam. oationem. ⁊erunium Multi
largiunt᷑: & multi orant. uł poti uidentur
orare: ñ intuentes dm̃. s hoĩb placere cupi¬
entes: & mult ieiunant. & mirabilem ab¬
stinentiam p̃tendunt eis qͥb ista difficilia
uident᷑. & honore digna existimant᷑: & huius¬
moch dolis cos capiunt dũ alitid ostentant

Expanded text:
tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis decipiuntur: sicuti sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ipsa tria exsequitur, eleemosynam, orationem, jejunium. Multilargiuntur; et multi orant, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest facere fruct᷑ bonos. Si enim bonos fru¬
ctus fecerit: iã malus ñ erit. Sic uerissime
dici potuit: ñ potest ẽẽ nix calida. Cum enĩ
calida ẽẽ ceꝑit: ñ iã eam niuẽ s aquam uo¬
camus. Potest gͦ fieri. ut qͦd que inxfuit. ñ sit:
ñ aut̃ potest fieri. ut nix calida sit. Sic pot̃
fieri ut qͥ malus fuit. ñ sit malus: non tam̃ fi¬
eri potest ut malꝰ bñ faciat: qͥa etiã si aliqͣn¬
cere nolite. Hoc ipsum qͦd bona dicebant &
ea q̃ dicebant utilit̾ audiebant᷑ & fiebant: ñ
erat illoꝵ. Suꝑ eathedram inqͥt moysi sedẽt.
ꝑdiuinam gͦ ꝓuidentiam legem dei p̃diean¬
tes. possent ẽẽ audientib utiles: cum sibi ñ
ẽẽnt. De talib alio loco ꝓꝓpħam dictum est.
Seminastis tͥqcum. & spinas metetis: qͥa bona
p̃cipiunt. & mala faciunt. N gͦ qͥ eos audiebãt
&e faciebant q̃ ab eis dicebant᷑ de spinis lege¬
bant uuas. s ꝑspinas de uite legebant tiuas.

Expanded text:
non potest facere fructus bonos: si enim bonos fructus fecerit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, non jam eam nivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquantem faciunt, facere nolite. » Hoc ipsum quod bona dicebant, et ea quae dicebant, utiliter audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super cathedram enim, inquit, Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum sibi non essent. De talibus alio loco per prophetam dictum est, « Seminastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Deinde ñ attendt̃ qͦd dictum ẽ. ñ potest
arbor bona fructꝰ malos facere. neq arbor mala
fructꝰ bonos facere : & ido putant neq animã
malam fieri posse ut in meliꝰ cõmutet᷑. neq bo¬
nam in det̾ius: qͣsi dictum sit. ñ potest arbor
bona mala fieri. neq arbor mala bona fieri.
S dictũ ẽ ñ potest arbor bona malos fruetꝰ face̾:
sa anima id ẽ ipse hõ: fructꝰ uͦ oꝑa hominis.
Non gͦ potest malꝰ hõbona oꝑari: neq bonus
mala. Malꝰ gͦ siuult bona oꝑaui: bonꝰ pͥmofi¬
at. Sic alioloco euidentiꝰ cdic̃ ipse dñs. Aut fa¬
facite arborem malã & fructũ eiꝰ malũ. Qͦo

Expanded text:
quod dictum est, « Non potest arbor bona fructus malos facere; neque arbor mala fructus bonos facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in melius commutetur, neque in deterius bonam; quasi dictum sit, Non potest arbor bona mala fieri, neque arbor mala bona fieri: sed dictum est, « Non potest arbor bona malos fructus facere; sa anima, id est, ipse homo, fructus vero opera hominis: non ergo potest malus homo bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut fafacite arborem
Abbreviated transcription (Latin):
contͣdicerent ñ hab̾ent: qͣmuis uenenis suis
contabescerent. potiꝰ qͣm illiꝰ cibo sat᷑arent᷑.
alii tam̃ qͥ pot̾ant caꝑe ex illoꝵ occasione mul¬
ta utilit̾ audiebant. Hoc dixi: ne qͥs forte cũ
int̾roganti responde ñ potuerit. hac senten¬
tia sibi excusat᷑ uideat᷑. si dicat nolle se scm̃
responde. uł ꝓpt̾ alios qͥb desꝑatio suborit᷑.
si ꝓpositam q̃stionem solui ñposse credide¬
rint. & hoc de reb utilib. & ad instructio¬
nem salutis ꝑtinentib. Multa st̃ enim q̃
inqͥri ab ociosis posst̃ suꝑuacua & inania.

Expanded text:
contradicerent non haberent, quamvis venenis suis contradicerent non haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius, quam illius cibo saturarentur; alii tamen qui poterant capere, ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Hoc dixi, ne quis forte, cum interroganti respondere non potuerit, hac sententia sibi excusatus videatur, si dicat nolle se sanctrespondere, vel propter alios, quibus desperatio suboritur, si propositam quaestionem solvi non posse crediderint: et hoc de rebus utilibus, et ad instructionem salutis pertinentibus. Multa sunt enim quae inquiri ab otiosis possunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
Neq uͦ alia causa reꝑit᷑. cur ea q̃ manifesta c
magna st̃. ñ accipiant᷑. nͥ p̾t̾ odium & contẽp¬
tum. qͦrũ ꝓpt̃ unũ canes. ꝓpt̾ alt̾um porci no¬
minatist̃. Quȩ tam̃ oĩs immunditia rerũ
temporalium dilectione concipit᷑. id ẽ di¬
lectione huiꝰ scłi cui iubem᷑ renunciare. ut
aliqͥd occultat. qͦd ille cui occultat caꝑe
ñ potest. Nec ex eo arbitrandum ẽ licere
m̃tiri. Non enĩ est consequens: ut cũ ue¬
rum occultat᷑. falsum dicat᷑. Agendum gͦ pͥmo
ẽ: ut impedim̃ta detrahant᷑ qͥb efficit᷑ ut ñ
capiat. Qͥa utiq si ꝓpt̾ sordes ñ capit: mundan
ti qui aderant uł resistendo uł contemnendo
ñ acceꝑunt. ñ putandum ẽ sc̃m dedisse cani¬
bus. aut margaritas misisse ante porcos.N
& simul aderant. qͦs ꝓpt̾ alioꝵ immundiciã
negligi ñ oportebat. E cũ eũ temptatores in¬
terrogabant. respondebatq illis ita ut qͥd

Expanded text:
Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et magna sunt, non accipiant praeter odium et contemptum, quorum propter unum canes, propter alterum porci nominati sunt. Quae tamen omnis immunditia rerum temporalium dilectione concipitur, id est, dilectione hujus saeculi, cui jubemur renuntiare ut maliquid occultat, quod ille qui occultat, capere non potest. Nec ex eo arbitrandum est licere mentiri: non enim est consequens ut cum verum occultatur, falsum dicatur. Agendum ergo primum est ut impedimenta detrahantur, quibus efficitur ut non capiat; quia utique si propter sordes non capit, mundandti qui aderant, vel resistendo vel contemnendo non acceperunt; non putandus est sanctum dedisse canibus, aut margaritas misisse ante porcos:  simul aderant; quos propter aliorum immunditiam negligi non oportebat. Et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis, ita ut quid