comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fortib et insolubilibus. & bene coartatis. Que
alia traus latio dicit quadrata. ut archa nec
uentorum ii: nec aquarum inundatione
solueretur: hec utiq mansi unculis intus
mantium Et bitum̃ linies intrinsecus et
rełq. Situm̃ ẽ feruentiditũ. et uolentis¬
simum. gluten. Cuius hec uirtus est. ut
ligna hoclita. nec uerm̃ib ex edi. nec solis
possint inundatione. dissolui de hoc bitu¬
mine plinius historicus ita refert: bitumi¬
nis plures lacus inueniri dicunt᷑. ut est
in urbe comagene samosata stagnum e¬
mittens limũ. qͦd malthã uocãt. flagrantẽ cũ
quo defendere muros solent quod tactu
ad herens: retra̾it fugientes Et inpentapo¬
li ubi mare mortuum. uel lacus salinarũ
esse dicitur: quo quȩcumq uiuentia mergẽ¬
illisa. confestĩ excutiunt᷑. sed neq uentis mo¬
uet᷑. resistente tͣbinib bitumine. qͦ aqͣ oĩs stag¬
nat᷑ neq nauigatiõi. patiens ẽ qͥa om̃ĩa uita
carentia inꝑfundũeigunt᷑ nec mat̾iam ui¬

Expanded text:
fortia et insolubilia et bene coaptata? De quibus alia translatio dicit, quadrata, ut arca nec ventorum vi, nec aquarum inundatione solveretur. Haec utique arca mansiunculis intus enera animalium. Et bitumine linies intrinsecus eteam. Bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus est haec virtus, ut ligna hoc oblita, nec vermibus exedi, nec solis possint inundatione dissolvi. De hoc bitumine Plinius historicus ita refert : Bituminis plures lacus inveniri dicuntur, ut est in Comagene, urbe Samosata stagnum emittentes limum quod maltham vocant flagrantem, cum quo defendere muros solent, quia tactu adhaerens retrahit fugientes. Est et in Pentapoli, ubi mare Mortuum vel lacus Salinarum esse dicitur, in quo quaecunquinlisa confestim excutiuntur; sed neque ventis movetur resistente turbinibus bitumine, quo aqua omnis stagnatur; neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia in profundum merguntur nec materiam ul
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis apparuit. qui octaua die id est
surrexit: qui dies apassione tercius. in nu¬
mero autem dierum octauus & pͥmus ẽ:
Post septem dies ingressionis noe in arcam
factum est diluuium. quia inspe futurȩ
eccłȩ societatem aqua baptismi. quãius
omĩs reatus peccatorum in decem precep
tis legis adrantitur per uniuersum orbẽ t̾ra¬
rũqͥ quatuor partib continetur: decẽ qͥp¬
pe quat̃ ducti. quadraginta faciunt. siue
reatus quiad dies pertinet exrerum prospe¬
ritate: siue qui ad noctes exrerum aduer¬

Expanded text:
rectionis nostrae apparuit, qui octavo die, id est, rectionis nostrae apparuit, qui octavo die, id est, surrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum qui per s, ei quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia in spe futuraeecclesiae societatem aqua baptismi, quamuis omtis legis admittitur per universum orbem terrarum, qui quatuor partibus continetur. Decem quippe quater ducta quadraginta fiunt. Sive ille reatus qui ad dies pertinet, ex rerum prosperitate, sive qui ad noctes, ex rerum adver
Abbreviated transcription (Latin):
Questio solet ob oriri. utrum coruus mortu¬
us fuerit an aliquo modo uiuere potuerit.
Qui utiq si fuerit terra ubi requiesceret: etiã
columba requiem potuit inuenire pedibꝰ
sius. Unde conicitur amultis quod cada¬
ueri potuit coruus insidere. quod colum¬
ba naturaliter refugit: Item questio ẽ.¬
quomodo columba non inueniret ubi resi¬
deret: siiam sic̃ narrationis ordo contexitur
nudata fuerint cacumina montiũ: Que
iudetur questio aut per recapitulationẽ
posse dissolui. ut ea posterius narrata in¬
tellegantur quȩ pͥus facta sunt aut potius
aquȩ ñ dum siccate fuerant. Mystice cuus
clesia. quod etiam petrouas missum osten
dit. ubi munda et in munda sunt animalia.
sic̃ et in eccłȩ sacram̃tis boni et mali uersan
tur: septena sunt munda. bina in munda.
non quod pauciores sint mali quam boni.
de et ille numerus quinqua ginta dierũ
tenis quifiunt quadraginta nouem. uno
ad scismata faciles: quodam mͦ diuisibiles
ostenduntur: Ipse noe cumsuis octauus

Expanded text:
Quaestio solet oboriri utrum corvus mortuus sit, an aliquo modo vivere potuerit, qui utique si fuerit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit invenire pedibus suis. Unde conjicitur a multis, quod cadaveri potuit corvus insidere, quod columba naturaliter refugit. Item quaestio quomodo columba non inveniret ubi requiesceret, si jam, sicut narrationis ordo contexitur, nudata fuerant cacumina montium? quae videtur quaestio aut per recapitulationem posse dissolvi, ut ea posterius narrata intelligantur quae prius facta sunt, aut potius aquae nondum siccatae fuerant. Mystice autemclesia. Quod etiam Petro demonstratus discus ille significat, ubi munda et immunda sunt animalia , sicut in Ecclesiae sacramentis boni et mali versantur. Quod septena sunt munda et bina immunda, non quia pauciores sunt mali quam boni, de et ille numerus quinquaginta dierum atenis, qui fiunt quadraginta nouem, unoad schismata faciles et quodammodo divisibiles ostenduntur, quod ipse Noe cum suis octavus
Abbreviated transcription (Latin):
implere. hinc decies tricenis arce longitudo
putatur: Arcͥa etiam sexies longa ad latirudi¬
corporis instar ostendit: in quo xp̃c appa-¬
ruit ÷ nam si iacentem hominẽ metiaris su¬
pinum seu pronũ. series tantum longus est.
tere ad alterum latus. et decies longus. quã

Expanded text:
itur. Unde decies tricenis arcae longitudo putatur. 8. Quod sexies longa ad latitudicorporis instar ostendit, in quo Christus appaut si jacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est, tere ad alterum latus, et deciens tantum quam
Abbreviated transcription (Latin):
ud arbitrentur. quod tunc pͥmum in nomi¬
ne domini et insimilitudine eius fabrica¬
ne dei uiuit omnis homo. qui est filius re¬
surrectionis. quamdiu preregrinatur inter¬
tius figuratur. quia post luctum resurrectio:
de resurrectione homo inuocans deum: hic¬

Expanded text:
ud arbitrentur, quod tunc primum in nomine Domini, et in similitudine ejus fabricane Dei vivit omnis homo, qui est filius resurrectionis, quandiu peregrinatur in tertio, Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione homo invocans Deum. It
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa quieuerint perdiluuum. Et per om̃s ac¬
ame. quia mitis sum et umilis corde: dolus
iustus noe inuenitur: cui propt̾ iusticrã
suam. septem homines donantur. solus uis
ter septem plicem spiritum in luminan¬
tem in unam eccłam condonantur Cumq¬
cepissent homines multiplicari super terrã.
nis est numeri. Et deus quippe et du similit̃
apellantur. ꝑpter quod aquila plurali nume¬
ro filios deorum ausus est dicere. deos intel¬
lgens. scõs siue angelos. Unde simachus isti¬
us modi sensum sequens ait. uidentes filii
potentum filias hominum. Restat gͦ pro¬
re: uiribus superbos: morib in conditos:. quoᷤᷤ¬
est incredibile ab hominib non ab angelis.
uelquib dam demonib quist̃ mulieri
bus inprobi.eius modi homines pracreatos.
quia et post diluuium quedam corpora non.
credibilem modum ingentra extiterunt.¬

Expanded text:
opera quieverint per diluvium, requies aa me quia mitis sum et humilis corde. » Solus justus invenitur, cui propter justitiam suam septem homines donantur. Justus quoter septemplicem spiritum illuminantem in unam Ecclesiam condonantur.ter septemplicem spiritum illuminancoepissent homines multiplicari super terram enis est numeri: et Deus quippe et dii similiter appellantur: propter quod Aquila plurali numero, filios deorum ausus est dicere: Deos intelligens, Sanctos, sive Angelos. Deususmodi sensum sequens ait: Videntes filii potentum filias hominum, et rribus, superbos viribus, inconditos moriest incredibile ab hominibus, non ab angelis, vel quibusdam daemonibus qui mulieribus sunt improbi, ejusmodi homines esse procreatos, qcredibilem modum ingentia, nostr
Abbreviated transcription (Latin):
nentium cithara. et organo: de his iosephus:
tharam laudauit. & ne ase inuenta. dilabe
ad cognitionem deperirent: cum predixisset
unam ignis uirtute: alteram uero aquarum
iii ac multitudine fore uenturam: duas
faciens colũnas. aliam quidem ex lateribus:
aliam uero ex lapidibus. In ambabus quȩ in¬
uenerat scripsit. ut si constructa lateri¬
bus exterminaretur ab imbribus: lapidea
retur. etiam si lapidea solueretur: quȩ per
cam qui ex altera natus est uxore: forti¬
tudine cunctis excellens. res bellicas decen¬
ter exercuit: Ex his etiam quȩ ad libidinẽ
attinent corporis enutriuit. ferrariam ar-¬

Expanded text:
nentium cithara et organo. De hoc Josephus htharamque laudavit; et ne dilaberad cognitionem deperirent, cum praedixisset unam ignis virtute, alteram vero aquarum vi ac multitudine fore venturam, duas faciens columnas, aliam quidem ex lateribus, aliam vero ex lapidibus, in ambabus quae invenerat conscripserat, ut et si constructa lateribus exterminaretur ab imbribus, lapidea retur, etiam si lapidea solveretur; quae tamevero qui ex altera natus est uxore, fortitudine cunctis excellens, res bellicas decenter exercuit. Ex his etiam quae ad libidinem attinent corporis enutrivit, ferrariam ar
Abbreviated transcription (Latin):
a ob grãm tuam : queritur utrum conue¬
niret abram tam sc̃o uiro. ut celaret sarã
uxorem suam. et cur non magis ponerae¬
in deo spemsuam: ne occideretur arege.
Ostenditur enim in isto eius facto: quod
homo non debet temptare dñm tleum
suum. quando habet quid faciat exratio¬
nabili consilio. fecit enim quod potuit
ꝓuita sua. quod autem non potuit: illi
commisit in quem sperauit.Cui et pu¬
dicitiam cõuigis coniñdauit. Nec enĩ eũ¬
fides. ac spes fefellit: Namq pharao adeo
flictus: ubi eius urorem diuinitꝰ didicit.
illesam cum honore reddidit iuro suo :¬

Expanded text:
a ob gratiam tui. Quaeritur utrum conveniret Abram tam sancto viro ut celaret Saram uxorem suam, et cur non magis poneret spem suam in Deo, ne occideretur a rege. Ostenhomo non debet tentare Dominum Deum suum, quando habet quid faciat ex rationabili consilio. Fecit enim quod potuit pro vita sua; quod autem non potuit, illi commisit in quem speravit, cui etiam pudicitiam conjugis commendavit. Nec enim fides ac spes fefellit. Namque Pharao a Deo flictus, ubi ejus uxorem divinitus esse didicit, illaesam cum honore reddidit viro suo
Abbreviated transcription (Latin):
cens inpeccatis. Quo peccante omnis caro di¬
citur cornipisse uiam suam: quia ꝓpter ho¬
minẽ omnis caro creataest: Dixit ad noe: fi¬
nis uniuersȩ carns uenit coram me ꝑ uni¬
disꝑdam eos cum terra: Quomͦ cum terra
que postea remansit: tradunt enĩ doctores.
terre uigorem et fecunditatem. post diluui¬

Expanded text:
enim homine peccante, omnis caro dicitur corrupisse viam suam, quia propter hominem omnis caro creata est. Dixit ad Noe: Finis universae carnis venit coram me: s cum terra. Quomodo cum terra, cum terra postea remansit? Tradunt enim doctores terrae vigorem et fecunditatem l
Abbreviated transcription (Latin):
ut coaptet se nr̃ȩ paruitati. quatenus ex cogni¬
tis: in cognita cognoscamus. Nam ira dei. ñ¬
perturbatio animi eius est: sed iudicium. qͦ
i rogatur pęna peccato. Cogitatio uera eius.
et recogitatio: mutandarũ rerum est. immu¬
fectus : perfecti hic aliqui dicuntur: non sic̃
ꝑficiendi sunt scĩ in illa in mortalitate: qua¬
equabuntur angelis dei. sea sicut esse posst̃
in ac p̃regrinatione ꝑfecti. Unde signanter
ciam consummatam: sed uixta generationis
illius uestigra sequebatur: & genuit tres fili¬
os. sem ch̃a. & iafech Sem interpretatur. no¬

Expanded text:
ut coaptet se nostrae parvitati, quatenus ex cogniut coaptet se nostrae parvitati, quatenus ex cognitis incognita cognoscamus. VERS. perturbatio animi eius est, sed iudicium, quo irrogatur poena peccato. cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum est immuperfectus esse potest? Perfecti hic aliqui dicuntur, non sicut perficiendi sunt sancti in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti. Unde signanter  justitiam consummatam, sed juxta generationis illius vestigia sequebatur. Et genuit tres filios, Sem, Cham et Japheth. Sem interpretatur no
Abbreviated transcription (Latin):
ne. et rełq. In hebreo scriptum est. Non iudi¬
caro sunt. hoc est quia fragilis est inhomi¬
ne conditio: non eos adeternos reseruabo
cruciatus. sed hic illis restituam quod me
et iratus deus loquitur ad quosdam: Non
iusitabo filias eorum cumfuerint fornicate:
et sponsas emum. cum ad ultauerint. Et in a¬
lio loco. Uisitabo ĩuͥga ĩiquitates eoꝵ etinuer¬
in eo esse crudelis quod peccantib locum pe¬
nitentiȩ non dedisset: adiecit Sederunt
dies eorum centum uinginti anni: Nongͥ¬
humana uita ut multi errant incentum ui¬
ginti annos contͣcta ẽ s gn̾ationi illi centũ. u
anni adpenitñciã dati s̃. Siqͥdẽ ĩuenimꝰ pꝰ di¬
serant: noluit deus tempus ex pectare decre¬
tũ. sed uiginti annorum spatus amputatis:
ĩdur̃. diliiuiũ. anno centesimo agendȩ pę¬
nitencie destinato. Uidens autem ds quod
multa malitia hominũ esset in terra. usq
est de omnib reb omĩno tamfixa senten¬
cura sc̃a usitata nob̃ uerbis in telligentib¬

Expanded text:
nes sunt. In Hebraeo 315 scriptum est, Non judipiternum, quia caro sunt: hoc est, quia fragilis est in homine conditio, non eos ad aeternos servabo cruciatus: sed hic illis restituam quod meret iratus Deus loquitur ad quosdam: Non visitabo filias eorum, cum fuerint fornicatae, et sponsas eorum, cum adulteraverint . Et in alio loco: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in flin eo esse crudelis, quod peccantibus locum poenitentiae non dedisset, adjecit: Sed erunt dies eorum centum viginti anni. hohumana vita, ut multi errant, in centum viginti annos contracta est: sed generationi illi, centum viginti anni ad poenitentiam dati sunt. Siquidem invenimus, serant, noluit Deus exspectare tempus decretum, sed viginti annorum spatiis amputatis, induxit diluvium anno centesimo agendae poenitentiae destinato Videns autem Deus quod multa malitia hominum esset in terra, et est de omnibus rebus omnino tam fixa sententura sacra usitatis nobis verbis intelligentib
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem matusalam centum sexaginta
septem annorum genuisse lamech. rursũ
em natiuitatis noe anni uite matusale
trecenti quinquaginta quinq. Sexcen-¬
tesimo autem anno uitȩ noe diluiuum
factum est. Ac per hoc habita supputatio
ne perpartes: non gentesimo qͥnquagesimo
quinto anno matusale. diluium fuis¬
se conuincitur. Cum autem supra non gen¬
tis sexaginta nouem annis uxisse sit dictus:
nulli dubium est eum quattuor decĩ annis
uixisse post diluiuum Et quo modo uerũ ẽ
ita et in hoc sit error in numero ⁊ scłm hebra
tum oc toginta septem usq ad natiuitatẽ

Expanded text:
husala annorum centum sexaginta septem, genuit Lamech; rursum em nativitatis Noe anni vitae Mathusalae, trecenti quinquaginta quinque. Sexcentesimo autem anno vitae Noe, diluvium factum est, ac per hoc habita supputane per partes, nongentesimo quinquagesimo quinto anno Mathusalae diluvium fuisse convincitur. Cum autem supra nongentis sexaginta novem annis vixisse dicitur, nulli dubium est quatuordecim eum annos vixisse post diluvium, et quomodo verum est ita et in hoc sit error in numero. Siquidem in tum octoginta septem annis, et genuit
Abbreviated transcription (Latin):
eum cõpendiose mortis finire cruciatu. nec
accipies. Uerum uiues usq ad septimam ge¬
nerationem. ⁊ conscientie tuȩ igne torque¬
cruciatu. Non quod ipse qui percusserit ca¬
in septem ultionib subiciendus sit: sed quod
septem uindictas. quȩ incain tanto tempo¬
re cucurrerunt. soluat in interfecto. Occiden
eum. qui fuerat uitȩ relictus ad penam.

Expanded text:
eum compendiosae mortis finire cruciatu, nec accipies, verum vives usque ad septimam generationem, et conscientiae tuae igne torquecruciatu: non quod ipse qui percusserit Cain septem ultionibus subjiciendus sit, sed quod septem vindictas quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, solvat in interfecto, occidens eum qui fuerat vitae derelictus ad poenam.
Abbreviated transcription (Latin):
iustorum perfecta pace. spiritui corpus ad he¬
git. quȩ scdm largitatem bonitatis sue donat
hominib indignis. forte testamenti noui in¬
dulgentia figurata est. ut preterita ultio.
ad uetus ꝑtineat testamentum: id est illud
adlegis se ueritatem. hoc ad gr̃e bonitatem:¬
Quia ergo sensus et cogitatio humani cordis
ruptionis malum. quod unus quisq nr̃m
ab ortu desiderioriun carnalium sũpsit:
inprofectu etatis exercet Et nisi hoc citius
diuine formidiuis manus repͥmat: omne
condite nat᷑e bonum. repente culpa inꝓ

Expanded text:
t perfecta pace spiritui corpus adhaegit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et praeterita ultio ad uetus pertineat testamentum, hoc est illud ad legis seueritatem, hoc ad gratiae bonitatemo humani cordis ruptionis malum quod unusquisque nostrum ab ortu desideriorum carnalium sumpsit, in profectum aetatis exercet, et nisi hoc citius divinae formidinis manus reprimat, omne conditae naturae bonum, repente culpa in
Abbreviated transcription (Latin):
electis cũ domino baptuato. apertisunt
fonte lauantur. Remouetur eisdem per¬
fectius. cumsoluti auinculis carnis: adceles¬
tis paradisi głam suo quiq tempore conscen¬
dunt. Item quia cherubin scientie multitu¬
do. siue scientia multiplicata interpretant᷑.
Bene cherubin et flammeus gladius. ad cus¬
todiendam uiam. ligni uitȩ collocatur. qͥa¬
ralium: reditus ad suꝑnam patriam pat&.
ex qua perstulticiam p̃uaricationis. ꝑq
appetitum carnalium uoluptatum disces¬
simus. Et bene non simpliciter flaminã.
daᷤᷤ in nobis allece bras concupiscentie car-¬
nalis insinuet gladio sp̃s. quod est uerbũ
pus belli ⁊ Belli udelicet: cum in huius
uitȩ stadio. aduersus aereas potestates. uel
etiam nr̃ȩ mentis uł corporis uitia certamus:
pacis autem. cum ꝑfecta uictoria corona¬
mur: ac fructu ligni uitȩ ꝑpetuo sine fas¬

Expanded text:
electis, cum Domino baptizato, aperti suntfonte lavantur; remota iisdem perfectius, cum soluti a vinculis carnis, ad coelestis paradisi gloriam quique suo tempore conscendunt. Item quia cherubim scientiae multitudo, sive scientia multiplicata interpretatur, bene cherubim et flammeus gladius ad custodiendam viam ligni vitae collocatus ralium reditus ad supernam patriam patet, ex qua per stultitiam praevaricationis, perque appetitum carnalium voluptatum discessimus. Et bene non simpldas in nobis illecebras concupiscentiae temporalis insinuet gladio spiritus quod est verbum pus pacis: belli, videlicet cum in hujus vitae stadio adversum aereas potestates, vel etiam nostrae mentis aut corporis vitia certamus; pacis autem, cum perfecta victoria coronamur, ac fructu ligni vitae perpetuo sine fas
Abbreviated transcription (Latin):
gine dictum intelligunt: eo quod illo tẽpore
ex ea dñs nasciturus adinimicum de uin¬
cendum et ad mortem cuiꝰ ille auctor erat
destruendam ꝓmutebat᷑. sic̃ in dauid scͥp¬
tum est. De fructu uentris tui ponã super
sedem tuam. Nam et illud quod sub unc¬
tum est. ipsa conteret caput tuum. et
tu insidiaberis calcaneo eius. de fructu uen¬
tris mariȩ quiest xp̃c intelligunt. Id ẽ
tu eũ supplantabis. ut moriatur: illȩ. aũt¬
te de uicto resurget. et caput tuũ id  mor
et conculcabis ieonem. id est antixp̃m. et

Expanded text:
est intellexerunt: eo quod illo tempore ex ea Dominus nasciturus ad inimicum devincendum, et ad mortem, cujus ille auctor erat destruendam, promittebatur, sicut in David scriptum est: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Nam et illud quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus, hoc de fructu ventris Mariae, qui est Christus, intelligunt, id est, tu eum supplantabis ut moriatur; ille autem te victo resurget, et caput tuum conteretet conculcabis leonem et
Abbreviated transcription (Latin):
tolus ait. Date michi hanc inuiriam. Utiq
e contrario uult intelligi. Nunc gͦ ne
forte mittat manumsuam. et sumat etiã
eum dominus de paradiso. ut operaretur
ba dei sunt. hoc autem factum. propter ip¬
sa uerba secutum est. Alienatus enĩ aui-¬
ta non solum quam fuerat si preceptum
seruasset cum angelis accepturus: sed ab
illo etiam quem ducebat inparadiso feli¬
ci quodam corporis statu: separari utiq de-¬
buit aligno uitȩ. Siue quod ex ipso illi sub¬
sisteret felix ille status corporis exre uisi¬
bili. uirtute iisibili. siue quod in eo esset
sacram̃tum uisibile. inuisibilis sapientie.
Alienandus in de utiq erat uel iam mori¬
turus: uel tanquam ex cõmunicatus. sicut
in hoc etiam paradiso id est ȩccła solent
a sacramentis altaris uisibilib homines dis¬
ciplina ecclesiastica remoueri. Eiecitq
adam. et collocauit ante paradisum uolups¬

Expanded text:
tolus ubi dicit: Donate mihi hanc injuriam , utique a contrario vult intelligi. « Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam eum Dominus de paradiso voluptatis, ut ba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum, quam fuerat si praeceptum seruasset cum angelis accepturus, sed ab illa etiam quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae, siue quod ex ipso illi subsisteret felix ille status corporis ex re uisibili uirtute inuisibili siue quod in eo esset sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae. alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. et eiecit Adam et collocauit eum contra paradisum uolup
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur. Incuiꝰ signum de uorationis spi¬
ritalis. ipse etiam serpens irrationalis quo
ad decipiendum hominem uelut organo
usus est diabolus: nunc terram materialẽ
comedere iubetur: cui prius una cũ cete¬
ris animantib. terrȩ herbis et lignorum
fructib uesci concessum est. Inimicitias po¬
nam in terte et mulierem. et semen tuum

Expanded text:
is. In cujus signum devorationis spiritalis ipse etiam serpens irrationalis, quo ad decipiendum hominem velut organo suo usus est diabolus, nunc terram materialem comedere jubetur, cui prius una cum caeteris animantibus terrae herbis et lignorum fructu vesci concessum erat. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum
Abbreviated transcription (Latin):
nudus esses. nisi quod ex ligno uetito come
sententiam. qui sic fuerat cõminatꝰ. fecit
aduerti concupiscentialit̾ ubi dictisunt
aperti oculi. et secutum᷑ quod puderet. di
confusionis: non confessionis humilitatem.

Expanded text:
nudus esses, nisi quod ex ligno de quo tibi nudus esses, nisi quod ex ligno de quo tibi sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit adverti concupiscentialiter membra: ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est quod puderet. » Dconfusionis, et non habet humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tuam audiui inparadiso. et timui. eo quod nu-¬
dus essem: et abscondi me: satis probabile est.
solere dm̃ ꝑ creaturam tali actioni congruam.
informa humana pͥmus illis hominib appa-¬
ruisse. quos tamen numnquã permisit ãuerte¬
re nuditatem siam. eorum intentionẽ in
suꝑna sustolleus: nisi post peccatum puden¬
dũ innienbris motum. pęnali menbrorum le¬
ge sensissent. Sic gͦ affectisunt: ut solent hoĩes
affici sub occulis hominum. & talis affectio
de pęna peccati erat: eum latere uelle. quem
iatere nichil petest: qd̃ eiũ iam ipsos pude¬
bat erga se ipsos. unde sibi et succinctoria
fecerant: multo uehem̃tius ab illo etiam sic
suc cuicti uideri uerebantur: qui tanquam
familiari temperam̃to. ad eos uidendos. ꝑ
creaturam uisibilem uelut humanos occłoᷤ
afferebat. Dñs gͦ uolens iam peocatores mo¬
re iusticiȩ interrogatos punire amplius. quã
erat illa pęna dequa iam cogebantur erubes¬
cereꝰ. Quis enim inquit indicauit tibi qͦd

Expanded text:
tuam audivi in paradiso, et timui eo quod nudus essem, et abscondi me. Satis probabile est solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus apparere, quos tamen nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. Sic ergo affecti sunt, ut solent affici homines sub oculis hominum: et talis affectio de peccati poena erat, eum latere velle quem latere nihil potest. Quod enim jam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo vehementius ab illo etiam sic succincti videri verebantur, qui tanquam familiari temperamento ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. « Dominus ergo volens jam peccatores more justitiae interrogatos punire amplius quam erat illa poena, de qua jam cogebantur erubescere, Quis enim, inquit, indicavit tibi quod
Abbreviated transcription (Latin):
nolite maledicere. Et rursum dicit. Neq
maledici regnum dei possidebunt. Deus gͦ
maledicere dicitur. et tam̃ maledicere homo
pro hibet᷑: qura quod hõ agit malitra
uindictȩ. deus non facit nisi ex ammnȩ et
urtute iusticiȩ. Insudore uultꝰ tui uesce¬
sum panis uitȩ: qui decȩlo descendi. Quo
insudore uultus nr̃i uescimur: quia ad con¬
spectum diuine celsitudinis. non nisi per
laborem necessarie afflictionis ascendimmꝰ.

Expanded text:
nolite maledicere. Et rursum idem : Neque maledici regnum Dei possidebunt. Deus ergo maledicere dicitur, et tamen maledicere hominem prohibet, quia quod homo agit malitia vindictae, Deus non facit, nisi examine, et rne patimur. In sudore vultus tui vescesum panis vitae, qui de coelo descendi ; quo in sudore vultus nostri vescimur, quia ad conspectum divinae celsitudinis, non nisi per laborem necessariae afflictionis ascendimus.
Abbreviated transcription (Latin):
centiam eius sumus propagati. punctiones
tione plectendum. ita ut regni celestis adi¬
tum claudat. Quid est quod nc̃ peccante ho¬
mine. in terrȩ maledictione. diuina uoce
hoc quod homo facere prohibetur infert᷑:

Expanded text:
centiam propagati, punctiones tione plectendum, ita ut regni quoque coelestis aditum claudat, quid est quod nunc peccante homine, in terrae maledictione divina voce hoc quod homo facere prohibetur infertur?
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ autem ignorantes dei iusticiam. et suã
uolentes constituere: elati de operibus le¬
gis. non humiliati de peccatis suis. non qui¬
euerunt. sed offenderunt in lapidem offen¬
sionis. et ex arserunt iracundia aduersus
xp̃m. cuius oꝑa uidentes deo accepta es¬
se: doluerunt. Non numquam hoc fit. reatꝰ¬
criminis. quod putatur causa uirtutis.
Recte ergo offerimus. cum bono studio bo¬
num opus agimus. sed recte non diuidi¬
mus: si habere discretionem in eo post po
po. iste incaluarie loco. Interrogat deus

Expanded text:
nc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis, non quieverunt, sed offenderunt in lapidem offensionis, et exarserunt iracundia adversus Christum, cujus opera videntes Deo accepta esse, doluerunt. criminis, quod putatur causa virtutis. Recte ergo offerimus, cum bono studio bonum opus agimus; sed recte non dividimus, si habere discretionem in bono opere postponapo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sub deo esse nollent. sea insua potius potes
tate sine deo. ut legem eius non obseruarent.
quasi inuidentis sibi. ne se ipsi regerent. ñ
indigentes illius ȩterno lumine: sed utentes
pprio. prouidentes quasi oculis suis. ad di¬
noscendum bonum et malum. quod ipse
ꝓhibuisset. In his autem uerbis notandũ.
quanta arte nequitie diabolus hominẽ
abinitio temptauerit: qui non solum in obe
cuit: sed et numerositatem deorum illi cre¬
colebant. castitatem corrumperet. Sin uͦ¬
tor existeret. Quando autem his uerbis cre¬
deret mulier. abona et utili re aiuinitꝰ
se fuisse prohibitos: nisi iam in esset m̃ti
amor ille proprie potestatis: et quedam
niq uerbis non contenta serpentis: consi
aspectuq delectabile: et non credens pos¬
se inde se mori. Arbitror qͦd putauerit
deum aliciuꝰ significationis causa dixis¬
se. si manducaueritis. morte moriemini: at¬
q ideo tulit defructu illius et coniedit.
deditq uiro suoͬ. fortassis etiam cum uerbo

Expanded text:
sub Deo esse nollent, sed in sua potestate potius sine Deo, ut legem ejus non observarent quasi invidentis sibi, ne se ipsi regerent, non indigentes illius aeterno lumine, sed vacantes propria providentia quasi oculis suis ad dignoscendum bonum et malum quod ille prohibuisset. In quibus verbis notandum quanta arte nequitiae diabolus hominem ab initio tentaverit, qui non solum eum inocuit, sed et numerositatem deorum illi crecolebant, castitatem corrumperet; si tor existeret. « Quando autem his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam nique verbis non contenta serpentis, considaspectuque delectabile; et non credens posse inde se mori, arbitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse; si manducaveritis, morte moriemini; atque ideo TULIT DE FRUCTU ILLIUS, ET COMEDIT, DEDITQUE VIRO SUO, forta
Abbreviated transcription (Latin):
resq usq et comedes herbas terre: hos esse
interra labores humani generis quis ignorat:
qui non essent: si felicitas quȩ inparadiso fu¬
erat teneretur. Per peccatum enĩ hominis
terra maledicta est. ut spinas pareret: non
ut ipsa penas sentiret. sed ut peccati huma¬
ni crim̃ semꝑie hominib ante occulos
poneret. quo ammonerentur aliquando
auerti apeccatis: et ad dei precepta conuer¬
exercitationem mortalium: infructuosaᷤ¬
quam sit erubescendum sine fructu bonoꝵ
oꝑum esse in agro dei. idest in ȩccła. Ꝙ ut
timeant ne deserat illos deus. qr et ipsi

Expanded text:
tibi, et comedes herbas terrae, etc. Hos esse in terra labores humani generis quis ignorat? qui non essent, si felicitas quae in paradiso fuerat teneretur. Per peccatum enim hominis terra maledicta est ut spinas pareret, non ut ipsa poenas sentiret, quae sine sensu est, sed ut peccati humani crimen semper hominibus ante oculos poneret, quo admonerentur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta converexercitationem mortalium creataquam sit erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia, et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ir rationalis serpentis: qui cunctis animan¬
tib et bestiis terrȩ ꝑ insitam sibi pestem ue¬
neni generalis semper existit inimicus:
quod uidelicet ei a tempore malediccionis
hurꝰ. et non ante insitum esse credendũ ẽ.
Ipsa conteret caput tuũ: id ẽ eccła insidias¬
diaboli. et suasiones uenenosas. In ipso mox
initio deprehensas abigit. et quasi concul¬
cans ad nichilum deducit: et superbiam qͣ¬

Expanded text:
irrationabilis serpentis, qua cunctis animantibus et bestiis terrae pro insita sibi peste veneni generalis semper existit inimicus: quod videlicet ei a tempore maledictionis hujus, et non ante insitum esse credendum est. Ipsa conteret caput tuum, et insidiadiaboli, et suasiones venenosas, in ipso mox initio deprehensas abigit, et quasi conculcans ad nihilum deducit. Conter
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o: se nescire eum respondent. Fallax
cain ignoratio: iudeorum est falsa nega
scripturis scĩs uox diuina iudeos. Clamat
lium eodem sanguine redemptorũ in omni¬
dictus eris super terram. quȩ suscepit san¬

Expanded text:
 se Christum respondent. Fallax enim Cain ignoratio, Judaeorum est falsa negatScripturis sanctis vox divina Judaeos. Habet lium eodem sanguine redemptorumdictus eris super terram, quae aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
pens decepit me. et comedi. Hȩc ista consi¬
tetur peccatum: sed in alterum refert. impa:¬
cepto dei debuerit ante poni. Et ipsa autem
culpȩ causam in conditorem refert: qui serpen-
uerit. Ad hoc autem requisiti fuerant. ut
peccatum quod trans grediendo cõmiserant:
confitendo delerent. Unde et serpens ille
per suasor qui non erat reuocandus ad ue¬
niam: non est de culpa requisitus. Uere enĩ¬
humilitatis testimonia sunt. iniquitatem
suam quemque cognoscere: & cognitam: uo¬
ce confessionis aperire. At contra usitatum
humani generis uitium est. et labendo pec¬
catum committere: & cõmissum negando
defendere. et conuictũ defendendo mul-¬
tiplicare. Et cũ deuitio suo quisq arguit᷑.
sub defensionis uerba. quasi sub quȩdam
arborum folia se abscondit: & uelut ad quȩ¬
dam extusationis sue opaca faciem condi¬
toris fugit: dum ñ uult cognosci quod fec̃.
Inqua uidelicet occultatione non se dño:

Expanded text:
pens decepit me, et comedi. Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert impacepto Dei debuerit anteponi; et ipsa autem culpmedi . Ad hoc quippe requisiti fuerant, ut peccatum quod transgrediendo commiserant confitendo delerent. Unde et serpens ille persuasor, qui non erat revocandus ad veniam, non est de culpa requisitus. Inhumilitatis testimonia sunt, iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitam voce confessionis aperire. At contra, usitatum humani generis vitium est, et labendo peccatum committere, et commissum negando defendere, et convictum defendendo mult, ut cum de vitio suo quisque arguitur, sub defensionum verba quasi sub quaedam se arborum folia abscondat, et velut ad quaedam excusationis suae opaca secreta faciem conditoris fugiat, dum non vult 713 cognosci quod fecit. In qua videlicet occultatione non se Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
discernas. peccasti: Recte quippe offert᷑.
sacrificandum est. Non recte autem di-¬
uiditur: dum non discernuntur recte uł
loca. uel tempora. uel res ipse quȩ offe¬
runtur. uł qui offert. et cui offertur. uel
quibus aduescendũ distribuitur quod

Expanded text:
d conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel quibus ad uescendum distribuitur quod
Abbreviated transcription (Latin):
ti iudicii ablato statu uitȩ in mutabilis: in
anima simul et carne multauit pena mor¬
restituit. ampliore gra et merito. Nam adã
ita in mortalis factus est: ut posset non mori.
si preceptum seruaret: filii autẽ resurrectio¬
nis ita erunt in mortales: ut nec mori um¬
quam. nec metu mortis affici possint. De cu¬
ius receptione stole dicit apostolus. Opor¬
tet enĩ corruptibile hoc induere incorrupci¬
onẽ: et mortale hoc induere. in mortalita¬
tem. Ybi induere sonat ablatam utiq signi¬
ficat nuditatem. quã adam inse et eua
post peccatum agnitã erubescebant. Ecce
adam factus est quasi unus ex nobis: sci¬
ens bonum et malum. Replicatũ est in

Expanded text:
ti judicii, ablato statu vitae immutabilis, in anima simul et carne mulctavit poena moret quidem ampliori gratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mori, si praeceptum servaret: filii autem resurrectionis ita erunt immortales, ut nec mori unquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stolae dicit Apostolus: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem : ubi induere sonat, ablatam utique significat nuditatem, quam Adam in se et Eva post peccatum agnitam erubescebant. Et ait: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, sciens bonum et
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ quos ista conscripta sunt. Abscon¬
dunt se namq afaciȩ dei qui peccant: qr
indignos se diuinȩ pietatis reddunt aspec̃¬
tibus. Abscondĩt se afaciȩ dei: non ut ipsoꝵ
conscientiam interius debiter ñ uideat: sed
ut ipsi głam uultus eius numquã nisi resi¬
piscendo conspiciant. Uocauit dñs adam:et¬
erat. morte aĩȩ: cũ eam deseruisset uita su

Expanded text:
propter quos ista conscripta sunt. Absconpropter quos ista conscripta sunt. Abscondunt se namque a facie Dei, qui peccant, quia indignos se divinae pietatis reddunt aspectibus; abscondunt se a facie Dei, non ut ipsorum conscientiam internus arbiter non videat, sed ut ipsi gloriam vultus ejus nunquam nisi resipiscendo conspiciant. CAPUT erat morte animae, cum eam deseruisset vita su
Abbreviated transcription (Latin):
q decepti heretica prauitate. et grã dei nu¬
dati: tegumenta mendaciorum. tanquam
folra fici colligunt. facientes sibi sunccinc̾¬
toria prauitatis. cum de dño uel ȩccła men-¬
tiuntur. Et cum audissent uocem domini
deambulantis inparadisum. ad auram post
meridiem. Post meridiem uisitantur qui¬
dñs meridie crucem ascendit: et promis¬
sa latroni habitatione paradifi. post meri¬
diem id ÷ nona hora sp̃m tradidit. Ut ui¬
delicet eadem hora. qua primus homo lig¬
num preuaricationis detigerat. secundus
homo lignũ redemptionis ascenderet: et qua
hoia diei preuaricatores paradiso ex pulerat:
ea confessorem in paradisum induceret. Abs¬
condit se inquit adam et uxor eius a faciȩ
cus. ñ mirem᷑ hec fieri quȩ similta sunt
dementiȩ. ꝑnimium pudorem atq tunorẽ:
Illo quoq occulto instinctu non quiescen¬
de. ut ea nescientes facerent. quȩ aliquid
significarent. quandoq scituris posteris.

Expanded text:
et decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nuet decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum tanquam folia fici colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Et cum audissent vocedeambulantis in paradyso ad auram post meridiem. Post meridiem namquDominus meridie crucem ascendit, et promissa latroni habitatione paradisi, post meridiem, id est, hora nona spiritum tradidit; ut videlicet eadem hora qua primus homo lignum praevaricationis tetigerat, secundus homo lignum redemptionis ascenderet, et qua hora diei praevaricatores paradiso expulerat, ea confessorem in paradisum induceret. Abscondit se, inquit, Adam et uxor ejus a facie cus, non miremur haec fieri quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem. Illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent, quandoque scituris posteris,
Abbreviated transcription (Latin):
glorianda deseruerant: pudenda texerũt.
tegi iam m̃bra prurientia: sed occulto in¬
stinctu ad hoc illa conturbatione c̃pulsi
sunt: ut etiam talis penȩ suȩ significatio
a nescientib fieret: quȩ peccatorem facta
conuinceret: et doceret scripta lectorem.
Misterium autem huius arboris. sub qua
et nathanahel adhuc positum dñs uidit:
beatus ambrosius breuit quidem. sed pa¬
tenter exponit dicens. Beati qui sub ui¬
te et olea. ȩquos suos alligant. laborem
cur suum suorum paciet letitiȩ consecͣn¬
tes. Meficus ad huc id est illecebrosa deli¬
ciarum obumbrat prurigo mundi. hu¬
milis ad altitudinem. fragilis ad laborẽ.¬
adam interpretatione sunccinxit: eo loci. u¬
bi fructumagis castitatis se suecingere debu¬
isset. Inlũbis enĩ quib precingim: quȩ¬
dam semina generationis esse dicuntur.¬
Mystice scłm asperum amplectuntur. qui
prurigine uoluptatis carnalis uraitur. qui

Expanded text:
glorianda deseruerant, pudenda texerunt. glorianda deseruerant, pudenda texerunt. tegi jam membra prurientia, sed occulto instinctu ad hoc illi per conturbationem compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta convinceret, et doceret scripta lectorem. Mysterium autem hujus arboris, sub qua et Nathanael adhuc positum Dominum vidit, beatus Ambrosius breviter quidem, sed patenter exposuit dicens: Beati qui sub vite et olea equos suos alligant, laborem cursuum suorum paci et laetitiae consecrantes, ne ficus adhuc id est, illecebrosa deliciarum obumbret prurigo mundi, humilis ad altitudinem, fragilis ad laborAdam interpretatione succinxit, eo loco ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. In lumbis enim, quibus praecingimur, quaedam semina generationis esse dicuntursaeculum asperum amplectuntur, qui prurigine voluptatis carnalis uruntur; quique
Abbreviated transcription (Latin):
strepunt. Et nisi interioris grauitatis pon¬
dere quasi iuuenili quodã ugore frenen¬
tur: ad fluxa queque. et leuta mentem
one aduersaru. delectatione carnus.consen¬
su sp̃c. defensione elationis. Item eisdem
in opere. Prius namq latens culpa agit᷑.
post modum etiam ante occulos hominũ
sine confusione aperitur: deinde: inconsu¬
etudinem ducitur. Adextremum quoq fal
se spei seductione. uel obstinatione mise¬
re disperationis nutritur. Cumq cogno¬
mat& Anima rationalis bestialem motum
in menbris suȩ carnis erubuit: Eiq in cus¬
sit pudorem. non sotum quia hoc ibi sen¬
tiebat. ubi numquam antea tale aliquid
senserat: uerum etram quod ille puden¬
dus motus deprecepti transgressione ue¬
nebat. Ibi enim sensit qua prius grã ues¬
tiretur: quando in sua nuditate. nichil in¬
decens putabatur. Deniq illa conturba¬
tione. ad folia ficulnea cucurrerunt. Quȩ
forte turbati. prima inuenert̃. perixoma¬
ta. id ÷ succinc toria consuerunt: et quia

Expanded text:
strepunt; et nisi interioris gravitatis pondere, et quasi juvenili quodam vigore frenentur, ad fluxa quaeque et levia mentem one daemonum, delectatione carnis, consensione mentis, defensione elationis. Commin opere. Prius namque latens culpa agitur, postmodum vero etiam ante oculos hominum sine confusione reatus aperitur; dehinc et in consuetudinem ducitur, ad extremum quoque vel falsae spei seductionibus vel obstinatione miserae desperationis, enutritur. CAP. mata. Anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem: non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur; denique illa conturbatione ad folia ficulneae cucurrerunt, quae forte perturbati prima invenerunt, perizomata, id est, succinctoria consuerunt, et quia
Abbreviated transcription (Latin):
est. qr  intueri non debet: qͦd concu
pisci non: licet: ut enĩ munda mens in
cogitatione seruet᷑. alasciita uoluptatis
sue deprimendi sunt occuli: quasi quidã
raptores aculpã. Neq eua lignum uetitũ
contigisset: nisi hoc pͥus in caute respicerae.

Expanded text:
est, quia intueri non debet quod non licet concupisci. Ut enim munda mens in cogitatione servetur a lascivia voluptatis suae, deprimendi sunt oculi, quasi quidam raptores, a culpa. Neque enim Heva lignum vetitum contigisset, nisi hoc prius incaute respiceret.
Abbreviated transcription (Latin):
tebat autemͣ homo sub domino do positus ali¬
cunde pro hiberetur: ut ei pro merendi d ñĩn
suum uirtus esset ipsa obȩdientia. quȩ po
ture rationali agenti subdei potestate. pri¬
ruinam sua potestate ueluti. cuius uitu no¬
men est inobedientia. Non esset gͦ unde
se homo dñm habere cogitaret. atq senti¬
ret: nisi ei aliquid iuberetur. Et fluuius e¬

Expanded text:
tebat autem ut homo sub domino deo positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam posmni creaturae. rationali agenti sub dei potestate, priruinam sua potestate uelle uti, cuius uitii nomen est inoboedientia. non esset ergo unde se homo dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid iuberetur. arbor
Abbreviated transcription (Latin):
tius sicut diuina potentia quando uolu¬
picienda perduxit. quo modo et in arcam
uidetur. ex eo quod nomimi cuncta quȩ usq
ad diuisionem linguarun ingenesi legimuᷤs.
illius constat esse loquelȩ constat autem
et rerum cet̾arum uxta iam cuiq distincxis¬
se loquelam. Quamuisstiam non latet ho¬
mines post plurimis dȩ sibi noua forte
occurrerant reb siue umantib. per sin¬
gulas gentes uixta sum placitum indi¬
disse uocabula. et nc̃ eim indere solere.
Deniq depiscib addus ad adam. ut eis
nomina inponeret nrefert scriptura. qͥ
bus tamen credibile .i. paulatim cognitis
pro diuersitate gentu. nomina ab homi¬
nib esse diuersa inpta. Causa autem ad¬

Expanded text:
ia sicut divina potentia cum volupicienda perduxit, quomodo etiam ad arcam videtur, ex eo quod nomina cuncta quae usque ad divisionem linguarum in Genesi legimus, illius constat esse loquelae. Causa autem et rerum caeterarum juxta suam cuique distinxisse loquelam: quamvis etiam non latet homines postea plurimis, quae sive nova forte occurrerunt rebus, haec animantibus per singulas gentes juxta suum placitum indidisse vocabula, et nunc etiam indere solere. Denique de piscibus adductis ad Adam, ut eis nomina imponeret, nihil Scriptura refert: quibus tamen credibile est paulatim cognitis pro diversitate gentium nomina ab hominibus esse diversa imposita. Prima autem
Abbreviated transcription (Latin):
animale tantum. quod poterat si
obedientiam conseruarent in me¬
uorem spiritalem q habitum: sine mor¬
te mutari: sed iam corpus mortis in quo
lex inmenbris consticuta repugnaret legi
mentis: Neq enim clausis occulis facti e¬
rant: et inparadiso delitiarum ceti palpanteᷤ¬

Expanded text:
animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritalemque habitum sine morte mutari, sed jam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis. » Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantes
Abbreviated transcription (Latin):
peꝑerat femina. nec dolor et gemitus
parientis nisi excorpore mortis est.quȩ illa¬
p̃cepti transgressione concepta est. refert᷑
hȩc pena et ad proprietatem littere: quamui¬
tellegantur. Et sub uiri potestate eris. et
ipse dominabitur tui: cum et ante peccatũ
alit̾ factam fuisse nondeceat credere mu-¬
lierem. nisi ut uir ei dominaretur. et sub
seruitutem significatam. quȩ cuius dam con¬
ditionis est potius quam dilectionis: ut ip¬
sa etiam talis seruitus qua homines homini¬
bus postea esse ceperunt serui. de pęna pec¬
cati repperiatur exorta. Possunt quidam
coniuges scđm apłm ꝑ caritatem seruire
hibet dominari in uirum. hoc etum uiro
potius sententia dei detulit. et maritum
habere dñm: meruit mulieris non natura
sed culpa. quod tamen nisi seruetur: de pͣua-¬
bitur amplius natura. et augebitur culpa.

Expanded text:
pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis nisi ex corpore mortis est, quae praecepti transgressione concepta est, refertur haec poena et ad proprietatem litterae: namequitur: Et sub viri potestatipse dominabitur tui, cum et ante peccatum aliter factam fuisse non deceat credere mulierem, nisi ut vir ei dominaretur, et sub servitutem significatam, quae cujusdam conditionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis servitus qua homines hominibus postea servi esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. Dixit quidem coniuges per caritatem seruire olus dominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitur amplius natura et augebitur culpa.
Abbreviated transcription (Latin):
tempus gr̃ẽ. Ceterum difficile intellectu
est. quo modo inuno die fecerit dominus
te dixerimꝰ quod in materia in formi parit̃
Rerum quippe substantia simul creata est.:
s simul ꝑspẽs formata ñ ẽ. Et insuꝑiorib ma¬

Expanded text:
verba libri . Caeterum difficile intellectu est quomodo in uno die fecerit Dominus te dixerimus quod in materia informi omnis Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul per species formata non est; et quod
Abbreviated transcription (Latin):
peccarent sine ullo inquietȩ ardore libi¬
dinis. sine ullo labore ac dolore pariendi fȩ¬
tus ex eorum semine gigneretur. Non ut
morientib parentibus filii succederent: sed
ut illis qui genuissent inaliquo formȩ sta¬
eundem ꝑducerentur statum. donec cer¬
to numero impleto. si uste omnes obedient̃¬
q uiuerent: tunc fieret illa cõmutatio. fitu¬

Expanded text:
t sine ullo inquieto ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus ex eorum semine gigneretur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae staeundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, u