comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempore eiꝰ subito faciã istud con¬
festim hoc qͦd hic lectum ẽ intulit.
S p̃s domini suꝑ me: Non quo dñs
ds habeat dñm dm̃. sed quo uixta
dispensationẽ carnis assumpte di¬
cat ea que humilia sunt. Adquẽ psal¬
mista iam direrat. Dilexisti iusticiã
& odisti iniquitatem. ꝓpterea unx̃
te ds̃ ds tiis oleo leticiȩ. p̃consor¬
tib tuis. Quando enim consortes
nominantur. naturã carnis intelli¬
ge: quia ds consortes substantiȩ
suȩ nos non habet. E quia erat unc¬
tio spiritalis. & nequaqͣm humani
corporis. ut fuit insacerdotib uide¬
orum. idcirco p̃consortib idẽ cęt̾is
scĩs. unctus ẽẽ memoratur Cuius
unctio illo expleta ẽ tempore: quan¬
do baptihatus ẽ iniordane. et sp̃s
sc̃s inspeciȩ columbȩ descendit suꝑ
cum. & mansit in illo: Unctus ẽ gͥ
oleo spiritali. et uirtute celesti: ut
pauꝑtatem conditionis humanȩ
thes auro resurrectionis rigaret eter¬
no: captiuitatem mentis auterret.

Expanded text:
tempore ejus subito faciam istud , confestim hoc, quod hic lectum est, intulit: Spiritus Domini super me. Non quod Dominus Deus habeat Dominum Deum, sed quod juxta dispensationem carnis assumptae dicat ea quae humilia sunt. Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis . Quando enim consortes nominantur, naturam carnis intellige, qua Deus consortes substantiae suae nos habet. Et quia erat unctio spiritalis, et nequaquam humani corporis, ut fuit in sacerdotibus Judaeorum, idcirco prae consortibus, id est, caeteris sanctis unctus esse memoratur. Cujus unctio illo expleta est tempore, quando baptizatus est in Jordane, et Spiritus sanctus in specie columbae descendit super eum, et mansit in illo. Unctus est igitur oleo spiritalis et virtute coelesti, ut paupertatem conditionis humanae thesauro resurrectionis rigaret aeterno, captivitatem mentis auferret,
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt. huic sapientia hec᷑ uir¬
tutes. Sapientiã uidelicet ad doc¬
trinã: uirtutẽ uͦ ad opera referen¬
des. Quȩ utraq parit et in hoc loco
iunguntur. dum iħs et inuirtute
sp̃s ingressus eẽ. et insynagogis eo¬
rum docuisse ꝑhibetur Unde
merito et magnificatus ap̃sentib
et ꝑabsentib quosq fama uulgatꝰ
asseueratur: Quod ñutiq nͥ p̃ceden¬
tib factoꝵ dictorũue fieri posset

Expanded text:
inquiunt huic sapientia haec et virinquiunt huic sapientia haec et virtus ? Sapientiam, videlicet, ad doctrinam, virtutem vero ad opera referentes. Quae utraque pariter et in hoc loco junguntur, dum Jesus et in virtute spiritus ingressus esse, et in synagogis eorum docuisse perhibetur. Unde merito et magnificatus a praesentibus, et per absentes quosque fama vulgatus asseveratur. Quod non utique nisi praesentibus fact
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid de actib referre iħu. dicit
quia adiecit herodes suꝑ omnia ma-¬
la que gesserat: & inclusit ioħem
incarcerem: Quia in quã abhis ħ
uidebant᷑ omissa: rogatus dicitur
iohannes apls. ut ea que preterie¬
rant priores. ame traditionẽ ioħis.
saluatoris gesta describeret: Et ideo
dic ineuuangłio. Hec fec iniciũ signo¬
rum iħc E iterum in alio loco. in
memoratȩ historie dictis. initium
huiusce. hocẽ secundi nr̃i inlucam li¬
belli p̃munire curauimꝰ. ne qͥ legenti¬
um putaret ea quȩ ꝑ ordinẽ sunt ex¬
ponenda. post dierum quadraginta
ieuinium confestim facta. s post a¬
liquad adño miracula. uel iniudeat
ingalilea patrata. pocius aniaduer¬
teret ẽẽ secuta Et regressus ẽ iħs in
uirtute sp̃c ingalileam. & fama ex¬
iit puniuersam regionẽ de illo.
& ipse docebat insynagogis eoꝵ et
magnificabatur ab omnib: Hir¬
tutem sp̃c signa miraculoꝵ dicit
sic̃ alibi uidei admirantes. Unde

Expanded text:
aliquid de actibus referre Jesu, dicit aliquid de actibus referre Jesu, dicit quia adjecit Herodes super omnia mala quae gesserat, et inclusit Joannem in carcerem . Quia, inquam, ab his haec videbantur omissa, rogatus dicitur Joannes apostolus ut ea quae praeterierant priores ante traditionem Joannis Salvatoris gesta describeret. Et ideo dicit in Evangelio: Haec fecit initio signorum Jesus . Et iterum in alio loco indimemoratae historiae dictis initium hujusce, hoc est secundi nostri in Lucam libelli, praemunire curavimus, ne quis legentium putaret ea quae per ordinem sunt exponenda post dierum XI jejunium confestim facta, sed post aliquot a Domino miracula, vel in Judaea, vel in Galilaea patrata potius animadverteret esse secuta. Et ingressus est Jesus in virtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per universam regionem de illo; et ipse docebat in synagogis eorum, et magnificabatur ab omnibus. Virtutem spiritus, signa miraculorum dicit. Sicut et alibi Judaei admirantes. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
cclesiastica narrat hystoria.¬
beatissimũ iohannẽ apo¬
stolum usq adultimum
pene uite sue tempꝰ absq
ullius scripture indicus euuangłium
p̃dicasse. Sed cum triũ inquit eu¬
uangłioꝵ etiã adipsum noticia ꝑ¬
uenisset. ꝓbasse quidẽ dicit᷑ fidem
& ueritatem dictoꝵ: de ẽẽ tam̃ uidit
aliqua. et ea maxime. quȩ pͥmo p̃di-¬
cationis sue tempore dñs gessitat.¬
Certum ẽ enim. qͦd insuꝑiorib tribus
euuangłistis hȩc uident᷑ sola con¬
tineri. quȩ in eo gesta sunt anno. qͦ
iohannes baptista uel melusus ẽ
incarcerem. uel punitus: Deniq si
obserues statim ininitus narratio¬
num postea qͣm refert matħs de
quadraginta dierum ieiunio. & de
temptatione euis: continuo subiecit
dicens: Audiens autẽ. qͥa iohannes
baptista traditus ẽ: secessit auidea.
et uenit ingalileam: S et marcus si¬
militer:. Postea qͣm inquit traditus
ẽ iohannes:uenit iħs ingalileam.
Lucas uero etiã prius qͣm incipiat

Expanded text:
cclesiastica narrat historia,beatissimum Joannem apostolum usque ad ultimum pene suae vitae tempus absque ullius Scripturae indiciis Evangelium praedicasse. Sed cum trium, inquit, Evangeliorum etiam ad ipsum notitia pervenisset, probasse quidem tum fidem et veritatem dictorum, deesse tamen vidit aliqua, et ea maxime quae primo praedicationis suae tempore Dominus gesseratCertum est enim quod in superioribus tribus Evangelistis haec videntur sola contineri, quae in eo gesta sunt anno quo Joannes Baptista vel inclusus est in carcerem, vel punitus. Denique si observes, statim in initiis narrationum, posteaquam refert Matthaeus de quadraginta dierum jejunio, et de tentatione ejus, continuo subjecit, dicens: Audiens autem quia Joannes Baptista traditus est, secessit a Judaea, et venit in Galilaeam . Sed et Marcus similiter: Posteaquam inquit traditus est Joannes, venit Jesus in Galilaeam . Lucas vero etiam priusquam incipiat
Abbreviated transcription (Latin):
nium ponã. Cum uenisset inqͥt
ingalileã. exceperunt eũ galileiꝰ cũ
uidissent omnia que fec̃ inihero¬
solimis indie festo: Notandum
sane qͦd pͥmo iħm uirtutẽ sp̃c de¬
monstrasse. et post doctrinȩ grãm
ministrasse: Primo deuirtutibus
famã egressã. & sic doctrinã mag¬
nificatam ẽẽ commemorat. Iuxta
ordinem uidelicet. quẽ in actibus
apłoꝵ breuit commendare curauit.
Quȩ cepit iħs facere et docere: prius
enim facere. et postea posuit docere:
neqͣ doctor auditorib suis: quȩ non¬
dum ipse patrarit impetrare p̃sumat.
Et uenit nahareth. ubi erat nutritꝰ.

Expanded text:
m venisset, inquit, in Galilaeam, exceperunt eum Galilaei, cum vidissent omnia quae fecit in Jerosolymis in die festo . Notandum sane, quod primo Jesum virtutem spiritus demonstrasse, et post doctrinae gratiam ministrasse, primo de virtutibus famam egressam, et sic doctrinam magnificatam esse commemorat. Juxta ordinem, videlicet, quem et in Actibus apostolorum breviter commendare curavit: Quae coepit Jesus facere et docere . Prius enim facere, et postea posuit docere, ne quis doctor auditoribus suis quae nondum factis ipse patravit, imperare praesumat. Et venit Nazareth ubi erat nutritus,
Abbreviated transcription (Latin):
tellectu sentientdũ. qͦd etiã ꝑ hoc se
eiꝰ ante scła filiũ ẽẽ docuerit. qͥ fabͥ¬
cator omniũ. inprincipio creauit
deus celum et terram Nam et si
humana non sunt comparanda
diuinis: tẏpus tam̃ integer ẽ qͥa
pat̃ xp̃i igni operatur et spũ. Uñ
& de ipso tamqͣm de fabri filio.
precursor suus ait. Ipse uos bap¬
tihabit inspũ scõ edigni. Qui in
domo magna huius mundi di¬
uersi generis uasa fabricat. Imo
uasa ire. sp̃c igne moliendo. in mi¬
sericordiȩ uasa commutat Unde
bene malachias cũ exꝑsona pa¬
tris diceret. ecce mittam angłm
meum. et p̃parabit uiã ante fa¬
ciem meam: & statim ueniet ad
templum suũ dominator quẽ uos
queritis: post pauca subunxit. atq

Expanded text:
tellectu sentiendum quod etiam per hoc se tellectu sentiendum quod etiam per hoc se ejus ante saecula filium esse docuerit, qui fabricator omnium in principio creDeus coelum et terram . Nam etsi humana non sunt comparanda divinis, typus tamen integer est, quia pater Christi igni operatur et spiritu. Unde et de ipso, tanquam fabri filio, praecursor ejus ait: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni , qui in domo magna hujus mundi diversi generis vasa fabricat; imo vasa irae spiritus igne molliendo in misericordiae vasa commutat . Unde bene Malachias, cum ex persona Patris diceret: Ecce mittam angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum sanctum suum dominator, quem vos q
Abbreviated transcription (Latin):
fidorũ. qui alium dm dicunt ue¬
teris testamenti. alium noui. Uł
qui initium . xp̃i dicunt ẽẽ de
uirgine: Quomͦ enim cȩpit exuir¬
gine: qui ante uirginẽ loquebat᷑:¬
Et omnes testimoniũ uli dabãt.
& mirabantur inuerbis gr̃ȩ. quȩ
ꝓcedebant de ore illius. Testimo¬
nium illi dabant adtestando il¬
lum uere ut dixerat eum ẽẽ de qͦ
unctum. uere se pauꝑes. cȩcos. cap¬
tiuos. atq confractos illius ꝑom¬
nia indigere munerib:
Et dicebant: nonne hic ẽ filius io¬
seph: Quanta nazarẽorum cęcitaᷤ.
qui eum quẽ inuerbis factisq xp̃m
eẽ cognoscunt. obgeneris tantum
noticiam contempnunt: Quoꝵ
tamen error. salus nr̃a ẽ et hereti¬
corum condempnatio: Intantũ
enim cernebant hominem iħm
xp̃m. ut hunc filiũ ioseph. et ui¬
xta alios euuangelistas fabrũ ł
fabri clamarent filium. Intex q̃
intuendum. quare xp̃c incarne
apparens. fabri filius. immo fa¬
ber appellari uoluerit sanoq in¬

Expanded text:
erfidorum, qui alium deum dicunt ueerfidorum, qui alium deum dicunt ueteris testamenti, alium noui uel qui initium Christi dicunt esse de uirgine; quomodo enim coepit ex uirgine qui ante uirginem loquebatEt omnes testimonium illi dabant, et mirabantur in verbis gratiae quae procedebant de ore illius. Testimonium illi dabant, attestando illum vere, ut dixerat eum esse de quo unctum, vere se pauperes, caecos, captivos, atque confractos, illius per omnia indigere muneribus. Et dicebant: Nonne hic est filius Joseph? Quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque Christum esse cognoscunt, ob generis tantum notitiam contemnunt. Quorum tamen error salus nostra est, et haereticorum condemnatio. In tantum enim cernebant hominem Jesum Christum, ut hunc filium Joseph, et juxta alios evangelistas fabrum, vel fabri clamarent filium. Inter quae intuendum quare Christus in carne apparens, fabri filius, imo faber appellari voluerit. Sanoque in
Abbreviated transcription (Latin):
& infine tocius seculi uidex ma¬
nifestus appareat: Simul exem¬
plum mysticȩ ꝓponens. ut uerbi
quisq predicator̃ eiusdem sit eti¬
am factor: Surgat. legat. et resȩ¬
deat hoc ẽ operetur. predicet: &
sic premia quietis expectet Et no¬
tandum. quia ipse librum reuolu¬
tum legit: ministro autem plica¬
tum reddidit: Quia et eccłiam
suã misso apatre spũ ueritatis. do¬
ciit in omnem ueritatẽ: & tam̃ ñ
omnib omnia dicenda. s ꝓcapty
audientum uerbũ doctori dispen¬
sandum. suo p̃monebat exemplo.
cum ait. Multa habeo uob̃ dicẽ:
sed ñ potestis illa portare mͦ.
Et omnium in sẏnagoga ocłi
erant intendentes ineum: cepit
autem dicere adillos. Quia ho¬
die impleta ẽ hec scriptura. inau¬
rib uris. In eo utiq impleta. qͥa
sic̃ illa predixerat. et magna faci¬
ebat. & maiora dñs euuangeli¬
⁊abat. Quod gͥ maius querimus
testimonium. quam quod se fu
isse qͥ locutus ẽ in ꝓphetis. ꝓpriauo¬

Expanded text:
 in fine totius saeculi judex ma in fine totius saeculi judex manifestus appareat. Simul exemplum mystice proponens, ut verbi quisque praedicator ejusdem sit etiam factor. Surgat, legat, et resideat: hoc est, operetur, praedicet, et sic praemia quietis exspectet. Et notandum quia librum ipse revolutum legit, ministro autem plicatum reddidit. Quia et Ecclesiam suam misso a Patre spiritu veritatis, docuit in omnem veritatem, et tamen non omnibus omnia dicenda, sed pro captu audientium verbum doctori dispensandum suo praemonebat exemplo, cum ait: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Et omnium in synagoga oculi erant intendentes in eum. Coepit autem dicere ad illos: Quia hodie impleta est haec Scriptura in auribus vestris. In eo utique impleta, quia, sicut illa praedixerat: Et magna faciebat, et majora Dominus evangelizabat. Quod igitur majus quaerimus testimisse qui locutus est in prophetis propria uo
Abbreviated transcription (Latin):
onis extreme p̃dicat dicens. Filius
enĩ hominis uenturus ẽ ingła sua.
cum angłis suis: & tunc reddet u¬
nicuiq secundũ opus eius. Ad cun¬
ideo se dic missum: quia spiritus
domini ẽ suꝑ eum.
Et cum plicuisset librum reddid̃¬
ii
ministro et resedit Librum dñs
omnibus qui aderant audientib
legit. lectum uero ministro reddid̃.
quia sicut ipse alibi testatur. cum
esset inmundo. palã locutus ẽ mun¬
do. Semꝑ docens insynagoga. &
intemplo. quo omnes uidei conue¬
nire consueuerant: S ad cȩlestiare¬
gressurus. his qui abinitio ipsi ui¬
derunt. et ministri fuerunt sermo¬
nis. euuangłitandi officium tradi¬
dit. Et bene stans quidem legit. sed
libro reddito resedit. Stare enĩ ope¬
tefaceret adtempus incarne dig¬
natus ẽ operari: Pacto autẽ piȩ dis¬
pensationis officio: discipulos sue
doctrine sequaces elegit. seq suꝑne
quietis solio restituit. Inde et nc̃
occulto uidicio cuncta dispenset.¬

Expanded text:
onis extremae praedicat, dicens: Filius onis extremae praedicat, dicens: Filius enim hominis venturus est in gloria sua cum angelis suis, et tunc reddet unicuique secundum opus ejus . Ad cunideo se dicit missum, quia spiritus Domini est super eum. Et cum plicuisset librum, reddidit ministro, et sedit. Librum Dominus omnibus qui aderant audientibus legit, lectum vero ministro reddidit. Quia sicut ipse alibi testatur, cum esset in mundo, palam locutus est mundo, semper docens in synagoga et in templo, quo omnes Judaei convenire consueverant. Sed ad coelestia regressurus, his qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis, evangelizandi officium tradidit. Et bene stans quidem legit, sed libro reddito resedit. Stare enim, opetefaceret, ad tempus in carne dignatus est operari. Peracto autem piae dispensationis officio, discipulos suae doctrinae sequaces elegit, seque supernae quietis solio restituit, unde et nunc occulta judicio cuncta dispenset, et
Abbreviated transcription (Latin):
diem retributionis. Sacrificium in¬
quit d̃o sp̃s contribulatus. cor con¬
tritum ethumiliatum ds ñ despnit.
Atq ideo missum siue unctum sedicit.
admedendum confractis. siue contri¬
tis corde. Iuxta qͦd et psalmista de u¬
lo. Qui sanat contritos corde inquit
etalligat contriciones eoꝵ. Ulel certe
dimittere confractos in remissionẽ.
eos qui legis pondere graui atq in¬
portabili fuerant depressi. releuare.
atq in remissionẽ uenit gr̃e spirita¬
lis admittere: & hoc ipsum ẽ predi¬
care annum domini acceptum:
Tunc enim uerus iubel ei idẽ liberta¬
tis annus aderat: tempus uideli¬
cet ȩccł̃iȩ. quo incorpore uersata pe¬
regrinatur adomino. De quo psal¬
mista canit. Benedicis coronam
anni benignitatis tuȩ. Neq enĩ
ille quo dominus p̃dicabat solus
fuit acceptabilis: sed etiã iste quo
p̃dicat apostolus dicens. Ecce nc̃
tempus acceptabile. ecce nunc dies
salutis: Post annum sane domi¬
ni acceptabilem. etiã die retributi¬

Expanded text:
tionis. Sacrificium, inquit, Deo, spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Atque ideo missum sive unctum se dicit, ad medendum confractis, sive contritis corde; juxta quod et Psalmista de illo: Qui sanat, inquit, contritos corde, et alligat contritiones eorum . Vel certe dimittere confractos in remissionem eos qui legis pondere gravi atque importabili fuerant depressi relevare, atque in remissionem venit gratiae spiritalis admittere. Et hoc ipsum est praedicare annum Domini acceptum. Tunc enim verus Jubilaei, id est, libertatis annus aderat tempus, videlicet, Ecclesiae, quo in corpore versata peregrinatur a Domino. De quo Psalmista canit: Benedices coronam anni benignitatis tuae . Neque enim ille, quo Dominus praedicabat, solus fuit acceptabilis, sed etiam iste quo praedicat Apostolus dicens: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Post annum sane Domini acceptabilem, etiam diem retributi
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ. et purgabit filios leui: &
conflabit eos. qͣsi aurũ. et qͣsi argẽ¬
tum. S huius sacramenti iudei ig¬
nari. diuinȩ iurtutis opera ꝓsapie
carnalis contemplatione despicuĩt.
sic̃ ñ solum exp̃cedentib ipsoꝵ. sed eti¬
am exsubsequentib dñi uerbis appa¬
ret cum subditur. Etait illis. utiq
dicetis mͥ hanc similitudinem. medi¬
ꝓpt̃ incredulitatem illoꝵ. Ne fortasse
quis uiliorem nob̃ fieri debere pa¬
triȩ putaret affectum: amabat itaq
cuies.s ipsi se caritate. quanta audiui¬

Expanded text:
um, et purgabit filios Levi, et conflabit eos quasi aurum et quasi argentum . Sed hujus sacramenti Judaei ignari, divinae virtutis opera prosapiae carnalis contemplatione despiciunt, sicut non solum ex praecedentibus ipsorum, sed etiam ex subsequentibus Domini verbis apparet, cum subditur: Et ait illis: Utique dicitis mihi hanc similitudinem, Medipropter incredulitatem illorum, ne fortasse quis viliorem nobis fieri debere patriae putaret affectum. Amabat itaque cives, sed ipsi se charitate patriaqu
Abbreviated transcription (Latin):
par fructus eẽ boni operis debet eiꝰ
qͥminus. et eius qͥ amplius deliqͥt.
aut eis qͥ in nullis. et eiꝰ qͥ inqͥbꝰ dã
facinorib cecidit. Per hoc ergo qͦd
dicitur facite fructos dignos peni¬
tentie uniuscuiusq conscientia con¬
uenitur: Ut tanto maiora querat bo¬
noꝵ operum lucra ꝑpenitenciam:
qͣnto grauiora sibi intulit dãpna
ꝑculpã Sed iudei degeneris nobili¬
tate gloriantes: id cico se agnoscere
peccatores nolebant: quia de abrahȩ
stirpe descenderant: qͥb recte dicit᷑
Et neceperitis dicere. patrẽ habemtꝰ¬
S habraham. Dico enim uob̾. quia potẽs

Expanded text:
par fructus esse boni operis, debet ejus par fructus esse boni operis, debet ejus qui minus, et ejus qui amplius deliquit, aut ejus qui in nullis, et ejus qui in quibusdam facinoribus cecidit. Per hoc ergo quod dicitur: Facite fructus dignos poenitentiae, unusquisque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham. Dico e
Abbreviated transcription (Latin):
amine ab omni carne uidebitur. rec¬
te subiungitur. Dicebat gͦ adtur¬
bas quȩ exiebãt ut baptirarentur ab
ipso. Genimina uiperarũ. qͥs osten¬
onis extremȩ qͣm tunc fugere pecca¬
tor ñualet. qui nc̃ ad lamenta peni¬
tentiȩ ñ recurrit E notandũ. qͦd ma¬
le soboles. maloꝵ parentũ actiones
imitantes. genimina iuperarum
uocant᷑ qͥa ꝑhoc q̃d bonis inuident
eosq ꝑsecuntur: qͦd quibusdã mala
retribuunt. qͦd lesiones ꝓximis ex qͥ¬
runt qm̃ inhis omnib prioꝵ suoꝵ
carnali um uias secuntur: qͣsi uenena¬
ti filii deuenenatis parentib nati st̃
S quia iã peccauimꝰ qͥa usu malȩ uo¬
luntatis ac consueuidinis inuoluti
sumus. dicat qͥd nobis faciendũ sit
ut fugere auentura ira ualeamus.
Facite gͦ fructus dignos penitentiȩ.
Inquib uerbis notandũ ẽ: qͦd ñ solum
fructus penitenciȩ sed dignos penitñ¬
ciȩ ammonet ẽe faciendos Aliud
num penitentiȩ facere. Neq enim

Expanded text:
amine ab omni carne videbitur, recamine ab omni carne videbitur, recte subjungitur. Dicebat ergo ad turbas, quae exibant ut baptizarentur ab ipso: Genimina viperarum, etc. Venonis extremae. Quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur. Quia per hoc quod bonis invident eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est, quod non solum fructus poenitentiae, sed dignos poenitentiae admonet esse faciendos. Aliud num poenitentiae facere. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝑiniusticiã detorta. adiusticie re¬
gulã dirigintur. & aspera in uias pla¬
nas inmutant᷑. cum in mites atq
iracundȩ mentes ꝑ infusionem suꝑ¬
ne gr̃e adlenitatẽ mansuetudinis
rebeunt: Quando enĩ uerbũ uerita¬
tis abiracundia mente ñrecipitur.
qͣsi asperitas itineris. gressum ꝑgen¬
tis repellit s cum mens iracunda
ꝑ acceptã mansuetudinis grãm. cor¬
reptionis uel exortationis uerbũ re¬
cipit: ibi planã uiã p̃dicator inuenit.
ualebat Et uidebit omĩs caro salu¬
tare dei. Quia omĩs caro. accipitur
culum nisi ad extremi uidicii diem
tendit : ubi cum aꝑtis cęlis. ministran¬
tib angłis: consedentib apłis. inse¬
de maiestatis suȩ xp̃c apparuerit.
omnes hunc et electi et reꝓbi parit̃
uidebunt ut et iusti demunere re¬
tributionis sine fine gaudeant &
iniusti inultione supplicii in ꝑꝑe¬
tuum gemant. Nã quia hoc ista sen
tentia intendit: quod inextremo ex¬

Expanded text:
da per justitiam detorta ad justitiae reda per justitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur; et aspera in vias planas immutantur, cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, valebat. Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro accipitur culum, nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum, apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et electi et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam tentia intendit, quod in extremo ex
Abbreviated transcription (Latin):
ce lingue ex qua scriptura translata
ẽ origo satis fac̃ in qua seruitus du¬
ob modis. ac diuersa significatione
solet appellari. Dicitur enim latria:
dicitur et dulia. S dulia intelligitur
seruitus communis. hoc ẽ siue do. si¬
ue hominisiue cuilibet rerũ nature
exhibita: aqua etiã seruus. id÷ dulos.
grece nom̃ accepit. Latria aut̃. uocat᷑
seruitus illa. quȩ soli diuinitatis cultui
debita. neq ulliẽ participanda creature.
ynde et idolatrȩ nuncupantur hi. qui
uota. p̃ces. et sacrificia. quȩ uni do de¬
buerant: idolis impendunt. Iubem᷑ gͦ
ꝑcaritatem seruire inuicẽ qͦd ẽ grecȩ
grece latrium. Unde dicitur. et illi so¬
Nos enum sumus circ

Expanded text:
cae linguae, ex qua Scriptura translata cae linguae, ex qua Scriptura translata est, origo satisfacit, in qua servitus duobus modis ac diversa significatione solet appellari. Dicitur enim λατρεία, dicitur et δουλεία. Sed dulia intelligitur servitus communis, hoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet rerum natura exhibita; a qua etiam servus, id est, δοῦλος, Graece nomen accipit. Latria autem vocatur servitus illa, quae soli divinitatis cultui debita, neque ulli est participanda creaturae. Unde et idololatrae nuncupantur hi qui vota, preces et sacrificia, quae uni Deo debuerant, idolis impendunt. Jubemur ergo per charitatem servire invicem, quod est Graece Graece λατρεύειν. Unde dicitur: Et illi soNos enim sumus circ
Abbreviated transcription (Latin):
nor scłi abiit ante quã uenerit. qͥd
enim seculi potest eẽ diuturnum: cũ
ipsa diuturna ñsint secula:
Et aitͣtibi dabo potestatẽ hanc
uniuersam. et głam illoꝵ. qͥa mͥ tra¬
dita sunt: et cui uolo do illa. Tugͦ
omnia. Arrogans et suꝑbꝰ etiã hoc
deiactancia lõquitur. ñ quod intoto
mundo habeat potestatẽ. ut possit
omnia regna dare diabolus. Cum
sciamus plerosq scõs uiros adõ regeᷤ
factos. Si inquit ꝓcidens adoraue¬
ris corã me. Ergo qui adoraturus est
diabolum: ante corruit.
t respondens iħc: dixit illi. Scrip¬
tum ẽ. dominũ dm̃ tuũ adorabis.
& illi soli seruies. Dicens diabolus
saluatori. siꝓcidens adoraueris me:
E contrario audit. qͦd ipse magis ad¬
orare eum debeat dominũ et dm̃
suum. Querit forte aliqͥs. qͦm conue¬
niat qͦd hic p̃cipit᷑. dño soli seruiendũ
apostoli uerbo qui dic̃ S ꝑcaritatem
seruite ininuicem: S huc facile gre¬

Expanded text:
nor saeculi abiit antequam venerit. Quid nor saeculi abiit antequam venerit. Quid enim saeculi potest esse diuturnum, cum ipsa diuturna non sint saecula? Et ait: Tibi dabo potestatem hanc uniuersam et gloriam illorum, quia mihi tradita sunt, et cui uolo do illa. tu omnia. Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, ut possit omnia regna dare diabolus, cum sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos. Si, inquit, procidens adoraveris coram me. Ergo qui adoraturus est diabolum, ante corruit. Et respondens Jesus dixit illi: Scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Dicens diabolus Salvatori: Si procidens adoraveris me, e contrario audit quod ipse magis adorare eum debeat Dominum et Deum suum. Quaerit forte aliquis quomodo conveniat quod hic praecipitur Domino soli serviendum, Apostoli verbo, qui dicit: Sed per charitatem servite invicem . Sed huic facile Grae
Abbreviated transcription (Latin):
insidias tolerarent. Et duxit illum
diabolus: & ostendit illi omnia reg¬
na orbis terre. inmomento temꝑis.
Cũ ductus adiabolo ds̃ homo narrat᷑.
mens refugit. humanȩ hoc audire au¬
res expauescunt. Cui tam̃ ñ ẽẽ incre¬
dibilia ista cognoscimus. si in illo etalia
facta pensamus. Certe iniquoꝵ om¬
nium diabolus caput ẽ: et hiuus ca¬
pitis menbra sunt omnes iniqͥ uid
gͦ mirũ si se ꝑmisit abillo inmontem
duci: qͥ se ꝑtulit etiã amenbris illius
crucifigi: Nonẽ gͦ indignum redẽp¬
tori nr̃o. qͦd temptari uoluit: qͥ uene¬
rat occidi Iustum quippe erat. ut sic
temptationes nr̃as. suis temptationi¬
bus iunceret. sic̃ mortẽ nram uenerat
sua morte suꝑare. Bene autẽ in mom̃¬
to temꝑis scłaria et temꝑalia mon¬
strantur: ñ enĩ tã conspectus celeri¬
tas indicatur. qͣm caducȩ fragilitaᷤᷤ
potestatis exprimit᷑. Inmomento
enĩ cuncta illa p̃tereunt. & sepe ho¬

Expanded text:
insidias tolerarent. Et duxit illum insidias tolerarent. Et duxit illum diabolus, et ostendit illi omnia regna orbis terrae, in momento temporis. Cum ductus a diabolo Deus homo narratur, mens refugit, humanae hoc audire aures expavescunt: cui tamen non esse incredibilia ista cognoscimus, si in illo et alia facta pensamus. Certe iniquorum omnium diabolus caput est, et hujus capitis membra sunt omnes iniqui. Quid ergo mirum si se permisit ab illo in montem duci, qui se pertulit etiam a membris illius crucifigi? Non est ergo indignum Redemptori nostro, quod tentari voluit, qui venerat occidi. Justum quippe erat ut sic tentationes nostras suis tentationibus vinceret, sicut mortem nostram venerat sua morte superare. Bene autem in momento temporis saecularia et temporalia monstrantur. Non enim tam conspectus celeritas indicatur, quam caducae fragilitas potestatis exprimitur. In momento enim cuncta illa praetereunt, et saepe ho
Abbreviated transcription (Latin):
te diabolum uincere: ñ potentia. Si¬
mulq aniaduertendũ. qͦd nͥ ieuinare
cepisset dñs. temptandi occasio ñ fuis¬
set diabolo. Secundũ illud. Fili accedẽs
adseruitutẽ di. p̃para animã tuã ad
temptacionem: S et ipsa responsio
saluatoris. hominẽ fuisse indicat. qui
mo: sedinomni uerbo dei. Si qͥs autẽ
ñuescitur uerbo d̾i iste nonuiuit. Alit̃
hostis nr̃ adhuc inhac uita nos posi¬
tos: qͣntomagis nos sibi rebellare con¬
spicit: tanto amplius expugnare
contendit. Eos enĩ pulsare negligit.
qͦs quieto iure possidere se sentit. Contͣ
nos uero eo uehementius incitat᷑: quo¬
& excorde nr̃o qͣsi exiure ꝓpriȩ ha¬
bitacionis expellitur Hoc enĩ inse¬
ipso dominus subqͣdã desponsatio¬
ne figurauit.:qͥ diabolũ ñ nͥ post bap¬
tisma se temptare ꝑmisit ut signũ
nob̃ qͦddam futurȩ conuersationis in¬
nueret. qͦd menbra eiꝰ postqͣm add̃m
ꝓficerent. tunc acriores temptationũ

Expanded text:
te diabolum vincere, non potentia. Site diabolum vincere, non potentia. Simulque animadvertendum quod nisi jejunare coepisset Dominus, tentandi occasio non fuisset diabolo, secundum illud: Fili, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem . Sed et ipsa responsio Salvatoris hominem fuisse indicat, qui mo, sed in omni verbo Dei. Si quis ergo non vescitur verbo Dei, iste non vivit. Aliter, hostis noster adhuc in hac vita nos positos, quanto magis nos sibi rebellare conspicit, tanto amplius expugnare contendit; eos enim pulsare negligit quos quieto jure possidere se sentit. Contra nos vero eo vehementius incitatur, quo ex corde nostro quasi ex jure propriae habitationis expellitur. Hoc enim in seipso Dominus sub quadam dispensatione figuravit, qui diabolum non nisi post baptisma se tentare permisit, ut signum nobis quoddam futurae conversationis innueret, quod membra ejus postquam ad Deum proficerent, tunc acriores tentationum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitate suspicatus ẽ ei fastus sue
suꝑbie indubium uenit. Nichil qͥppe
ñ supbum sapiens. dũ esse hunc hu¬
milem conspicit. dm ẽẽ dubitauit
¶nde et adtemptacionũ se argumenta
conuertit sed ñ sic̃ nos qͥ puri homines
sumus. in ruente sepe temptacione
concutimur: ita redemptoris nr̃i a¬
nima temptationis ẽ necessitate tur¬
bata: hostis namq nr̃ et si in excelsũ
montẽ eum ꝑmissus ad sumpsit: si da¬
turum se regna mundi ꝑhibuit: si
qͣsi inpanem uertendos lapides ostendit.
mentem tam̃ mediatoris di et hominũ
temptacione quassare ñualuit. Sic e¬
nim dignatus ẽ hec exterius cuncta
suscipere: ut tamen euis mens interius
diuinitatis suȩ inherens inconfusa ꝑ¬
maneret. Qui et si qͣndo turbatus sp̃ũ
infremuisse dicitur. ipse diuinitus dis¬
ponebat. qͣntum humanitus turbaret᷑
Et respondit adillum iħc: Scriptũ
omni uerbo dĩ. Ideo sic respondit do¬
minus: qͥa ꝓpositũ ei erat humilita¬

Expanded text:
divinitate suspicatus est, ei fastu suae divinitate suspicatus est, ei fastu suae superbiae in dubium venit. Nihil quippe nisi superbum sapiens, dum esse hunc hmilem conspicit, Deum esse dubitavit; unde ad tentationum se argumenta convertit, sed non sicut nos, qui puri homines sumus, irruente saepe tentatione concutimur, ita Redemptoris nostri anima tentationis est necessitate turbata. Hostis namque noster etsi in excelsum montem eum permissus assumpsit, si daturum se regna mundi perhibuit, si quasi in panem vertendos lapides ostendit, mentem tamen Mediatoris Dei et hominum tentatione quassare non valuit. Sic enim dignatus est haec exterius cuncta suscipere, ut tamen ejus mens interius divinitati suae inhaerens inconcussa permaneret. Qui et si quando turbatus spiritu infremuisse dicitur , ipse divinitus disponebat quantum ipse humanitus turbaretur. Et respondit ad illum Jesus: Scriptum omni verbo Dei. Ideo sic respondit Dominus, quia propositum ei erat humilita
Abbreviated transcription (Latin):
nio. Simul enim cũ uiã dñi carpimus.
xt auanitate p̃sentis seculi ieiunamꝰ
et futuri ꝓmissione sitimur. hic non ap-¬
ponentes cor. illic pascentes sursũ cor.
Qđd autem dominus consummatis ie¬
unii dieb esuriit. cum demoyse uł he-¬
lia ieiunantib nicħ tale sit scriptum:
Ideo factum ẽ. ne ab eo temptando pauẽs
hostis aufugeret. quẽ cũ tot signis cȩlesti¬
bus p̃conatum. tum etiam uiris excel¬
lentissimis in abstinendo uideret equa-¬
tum. E suruit enim humilis ds homo:
ne inimico innotescat sublimis ħo ds.
Dixit autem illi diabolus: si filius dĩ
es: dic lapidi huic. ut panis fiat. Anti¬
quus hostis redemptorẽ humani ge¬
neris debellatorẽ suũ inmundũ ue¬
nisse cognouit unde et ꝑobsessũ ho¬
minẽ dirit: qͥd nob̃ et tibi fili dĩ ue¬
nisti huc ante tempus torquere nos:
qͥ tam̃ prius cũ hunc passibilem cer¬
neret cum posse mortalia perpeti hu¬
manitatis uideret omne quod deeiꝰ

Expanded text:
nio. Simul enim cum viam Domini carpimus, nio. Simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et futuri promissione reficimur, hic non apponentes cor, illic pascentes sursum cor. Quod autem Dominus consummatis jejunii diebus esuriit, cum de Moyse vel Elia jejunantibus nihil tale sit scriptum, ideo factum est ne ab eo tentando pavens hostis aufugeret, quem cum tot signis coelestibus praeconatum, tum etiam viris excellentissimis in abstinendo videret aequatum. Esuriit enim humilis Deus homo, ne inimico innotescat sublimis homo Deus. Dixit autem illi diabolus: Si Filius Dei es, dic lapidi huic ut panis fiat. Antiquus hostis Redemptorem humani generis, debellatorem suum, in mundum venisse cognovit. Unde et per obsessum hominem dixit: Quid nobis et tibi, Fili Dei? Venisti huc ante tempus torquere nos? Qui tamen prius cum hunc passibilem cerneret, cum posse mortalia perpeti humanitatis videret, omne quod de ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgr̃am ad eum. qͥ ñuenit legẽ soluere
sed adimplere. Decẽ namq p̃cepta sũt
legis. iã gr̃a xp̃i diffusa ꝑmundũ &
quadriꝑtitus ẽ mundus. et decem qͣ¬
druplicata quadraginta faciunt. qm̃
qui redempti sunt ad nõ. deregionibus
congregauit eos. aboriente. & occidente
& aquilone. et mari. Ieuinans itaq xb¬
dieb ante mortẽ carnis. uelut clama¬
bat. abstinete uos adesideriis huiꝰ scłi
bat. Ecce ego uobiscũ sũ usq ad con¬
summationẽ scłi. Ieuiniũ quippe est
intribulatione certaminis: qm̃ qui
inagone ẽ. abomnib abstinens est
Cib aut̃ inse̾pacis. quȩ ꝑfecta ñerit
ñ cum corpus nr̃m cuius expectamꝰ
redemptionẽ induerit inmortalitatẽ:
Quod nondũ adipiscendo głamur: sed
sperando iam pascimur. Utrumq apł̃s
simul nos agere ostendit dicens. Spe
gaudentes. intribulatione patientes:
Tamquam illud eẽt incibo: hoc inieui¬

Expanded text:
per gratiam ad eum, qui non venit legem solvere, per gratiam ad eum, qui non venit legem solvere, sed adimplere. Decem namque praecepta sunt legis. Jam gratia Christi diffusa per mundum, et quadripartitus est mundus, et decem quadruplicata quadraginta faciunt. Quoniam qui redempti sunt a Domino, de regionibus congregavit eos, ab Oriente et Occidente, ab Aquilone et mari. Jejunans itaqdiebus ante mortem carnis velut clamabat: Abstinete vos a desideriis hujus saeculi bat: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Jejunium quippe est in tribulatione certaminis, quoniam qui in agone est, ab omnibus abstinens est: cibus autem in spe pacis, quae perfecta non erit, nisi cum corpus nostrum, cujus exspectamus redemptionem, induerit immortalitatem, quod nondum adipiscendo gloriamur, sed sperando jam pascimur. Utrumque Apostolus simul nos agere ostendit, dicens: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Tanquam illud esset in cibo, hoc in jeju
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa totidẽ dieb dñs icunauit. demon¬
strans euuangłium ñ dissentire alege
et ꝓpħis. In ꝑsona quippe moysi lex:
in ꝑsona heliȩ ꝓpħe accipiunt᷑. Inter
qͦs inmonte gloriosus apparuit. ut
euidentius emineret qͦd de illo dicit
apłs: Testimoniũ habens alege et pro¬
pħ̃is. Inqua autẽ parte anni congru¬
entius obseruatio quadragesimȩ consti¬
tueretur: nͥ confinis atq contigua dm̃¬
ce passionis. qͥa inea significatur hec in¬
ta laboriosa. cui opus ẽ continentia ut
abipsius mundi amicicia ieuinẽt. alit̃.
ieiunauit dñs cũ temptaret᷑. ante mor
tem cibo adhuc indigens: manducaũ
aut̃ etbibit cũ głificaret᷑ post resur¬
rectionẽ. iã cibo non indigens Hic eñ
ostendebat inse nr̃m laborẽ. illic autt̃
innobis suã consolationẽ. quadragens
dieb utrumq diffiniens. Quo nume¬
ro quadragesima huius scłi signifi¬
cari uidetur et cursus: inhis qͥ uocant᷑

Expanded text:
quia totidem diebus Dominus jejunavit, demonquia totidem diebus Dominus jejunavit, demonstrans Evangelium non dissentire a lege et prophetis. In persona quippe Moysi lex, in persona Eliae prophetae accipiuntur: inter quos in monte gloriosus apparuit, ut evidentius emineret quod de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a lege et prophetis . In qua autem parte anni congruentius observatio Quadragesimae constitueretur, nisi confinis atque contigua dominicae passionis, quia in ea significatur haec vita laboriosa cui opus est continentia ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur. Aliter, jejunavit Dominus cum tentaretur antem, cibo adhuc indigens. Manducavit autem et bibit, cum glorificaretur post resurrectionem, jam cibo non indigens. Hic enim ostendebat in se nostrum laborem, illic autem in nobis suam consolationem, quadragenis diebus utrumque definiens. Quo numero quadragesimae hujus saeculi significari videtur excursus: in his qui vocantur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ihe plenus sp̃u scõ regressus ẽ abior¬
dane: ac deinde intulit. et agebat᷑ aspũ
in desertũ. ne qͥd contra eũ ualuisse sp̃c
putaretur inmundus. qͥ plenus spũ
sc̃õ qͦ uolebat gradiendo. queq uolebat
agebat. Nam et infra ubi manifeste a
diabolo assumptus. siue statutus asseri¬
tur. non eius inbeculitas. sedinimici suꝑ¬
bia qͥ uoluntatẽ saluatoris necessitatem
puratarguitur. Non gͦ uirtute sp̃c ma¬
li. iħs agitur indesertum: sed uolunta¬
te sui sp̃c boni locum certaminis quo
aduersariũ sternat. deuictoria certus.
ingreditur: Ubi nob̃ pariter ordinem
recte conuersandi p̃monstrat: ut post
acceptam uidelicet inbaptismo remis¬
manna deserti sola eterne uite gau¬
dia discamus esurire Et nichil man¬
ducauit in illis dieb. et consummatis i
esuriit. Quadragesima. ieiunioꝵ ha¬
bet auctoritatẽ. et inueterib libris ex
ieiunio moysi et heliȩ. et ereuuangłio.

Expanded text:
quia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est a Jorquia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane, ac deinde intulit, et agebatur in Spiritu in desertum, ne quid contra eum valuisse spiritus putaretur immundus, qui plenus Spiritu sancto, quo volebat gradiendo, quaeque volebat agebat. Nam et infra ubi manifeste a diabolo assumptus sive statutus asseritur, non ejus imbecillitas, sed inimici superbia qui voluntatem Salvatoris necessitatem putat, arguitur. Non ergo virtute spiritus mali Jesus agitur in desertum, sed voluntate sui spiritus boni locum certaminis quo adversarium sternat, de victoria certus ingreditur. Ubi nobis pariter ordinem recte conversandi praemonstrat, ut post acceptam videlicet in baptismo remismanna deserti sola aeternae vitae gaudia discamus esurire. Et nihil manducavit in illis diebus: et consummatis illis, esuriit. Quadragesima jejuniorum habet auctoritatem, et in veteribus libris ex jejunio Moysi et Eliae , et ex Evangelio,
Abbreviated transcription (Latin):
ximus innuitur totã eccł̃iȩ ꝑfectionem
inxp̃i fide et gr̃a consistere quȩ apatriar¬
chis pͥmo agnita: apostoloꝵ ẽ latius uo¬
ce diffamata. Hecesse nom̃ aliud subcȩlo
inquo oporteat nos saluos fieri. quomͦ in
quadraginta duob nulla ẽ particula.
quȩ non equalib tricennarii numeri
contineatur inpartib: Tricenarius ergo
numerus suis partib qͣdragesimũ com¬
plet. et scđ̃m. qͥa dñs ȩccłiam sui baptis¬
matis sacramentis. et nunc laborantem
temporalit̃ munit et finitis laboribꝰ ad
cusq designabant. quoꝵ unus descrip¬
to eiꝰ baptismate. mox ita subuunxit.
Tc̃ iħc ductus ẽ indesertum aspũ. ut tẽp¬
taretur adiabolo. Alter ita: & statim sp̃c
expulit eum indeserto: et erat ibi . xl. dicbꝰ¬
et .xl. noctib et temptabatur asathana.
Ncrum necan conueniret indubiũ a quo
eũ spũ ductum. siue expulsum dicerent
indesertum: Consulte lucas pͥmo posuit.

Expanded text:
ximus innuitur totam Ecclesiae perfectionem ximus innuitur totam Ecclesiae perfectionem in Christi fide et gratia consistere, quae a patriarchis primo agnita, apostolorum est latius voce diffamata. Nec esse nomen aliud sub coelo in quo oporteat nos salvos fieri , quomodo in quadraginta duobus nulla est particula quae non aequalibus tricenarii numeri contineatur in partibus. Tricenarius ergo numerus suis partibus quadragesimum complet et secundum, quia Dominus Ecclesiam sui baptismatis sacramentis, et nunc laborantem temporaliter munit, et finitis laboribus adcusque designant. Quorum unus, descripto ejus baptismate, mox ita subjunxit: Tunc Jesus ductus est in desertum a Spiritu ut tentaretur a diabolo . Alter ita: Et statim Spiritus expulit eum in desertum, et erat ibi quadta noctibus, et tentabatur a Satana . Verum ne cui veniret in dubium a quo eum spiritu ductum, sive expulsum dicerent in desertum, consulte Lucas primo posuit,
Abbreviated transcription (Latin):
suspirabam. Et factum ẽ ut discesse¬
runt abeis angłi incęlum. pastores
loquebantur adinuicẽ. Transeamꝰ
usq bethleem. et iudeamꝰ hoc uerbũ
qͦd factum ẽ. qͦd fecit dñs & ostend̾ nob̃.
Uerba pastoꝵ qͣm sint rationabilia:
et pastorib eccłiȩ digna diligent̃ inspi¬
ce: Uere enim qͣsi uigilantes ñdixe¬
runt. uideamus puerum uideamus
quid dicit᷑. sed uideamus hoc uerbũ
qͦd factum ẽ. Inprincipio erat. et uerbũ
caro factũ ẽ Uerbũ qͦd semꝑ erat. uide
ostend̾ nob̃. Uerbũ hoc ipsũ se fecit. Si qui¬
fecerit: et ostenderit nobis carnẽ suã.
Qͦd enim uidere ñpoteramus dum
erat uerbum. uideamus factũ. quia
caro ẽ. Cui simile ẽ. qͦd ioħs ait. Q đ
fuit abinitio. qͦd audiuimus. qͦd iudi¬
mus ocłis nr̃is. qͦd ꝑspeximus. et manꝰ

Expanded text:
suspirabam. Et factum est ut discessesuspirabam. Et factum est ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur ad invicem. Transeamus usque Bethleem et videamus hoc verbum quod factum est, quod fecit Dominus, et ostendit nobis. Verba pastorum quam sint rationabilia, et pastoribus Ecclesiae digna, diligenter inspice. Vere enim quasi vigilantes non dixerunt: Videamus puerum, videamus quid dicitur, sed: Videamus verbum quod factum est: In principio erat Verbum, et Verbum caro fostendit nobis. Verbum hoc, ipsum se fecit: siquifecerit, et ostenderit nobis carnem suam. Quod enim videre non poteramus dum erat Verbum, videamus factum quia caro est. Cui simile est quod Joannes ait: Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis
Abbreviated transcription (Latin):
constituit exercitus angłoꝵ: quoꝵ pre¬
sentia. et demonum confringat᷑ audacia.
et nob̃ pacis gr̃a ministretur: Quia uͦ d̃s
et homo nascitur: iure hominib pax &
d̃o gła canitur. Glorificant angłi dm̃
nos conspiciunt recipi: suũ gaudent nu¬
merũ repleri. Optant paçcẽ hominib:
quia qͦs infirmos prius abiectos q
dispexerant. nascente incarne dño. iã
socios uenerant᷑. Qui cũ pacẽ homini¬
bus poscunt. exponunt & quib. ui¬
delicet bonȩ uoluntatis: hoc ẽ eis qͥ
suscipiunt natũ xp̃m: ñ autẽ herodi.
pontificib et phariseis. ceterisq anti¬
cristis. qui eius natiuitate audita tur¬
bati sunt eumq qͣntum ualuere gla¬
diis insecuti. Non ẽ enĩ pax impiis
dicit dñs Pax autẽ multa diligeri¬
scandalũ Quib et hoc qͦd sequit᷑ ap¬
tissime congruit. Ex pectabã saluta¬
re tuũ domine. hoc ẽ uenturũ xp̃i
aduentum. longa uotoꝵ prestolatione

Expanded text:
constituit exercitus angelorum, quorum praeconstituit exercitus angelorum, quorum praesentia et daemonum confringatur audacia, et nobis pacis gratia ministretur. Quia vero Deus et homo nascitur, jure hominibus pax, et Deo gloria canitur. Glorificant angeli Deunos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri. Optant pacem hominibus, quia quos infirmos prius abjectosque despexerant, nascente in carne Domino jam socios venerantur, qui cum pacem hominibus poscunt, exponunt, et quibus, videlicet bonae voluntatis, hoc est eis qui suscipiunt natum Christum, non autem Herodi, pontificibus, et Pharisaeis, caeterisque antichristis, qui ejus nativitate audita turbati sunt, eumque quantum valuere gladiis insecuti. Non est enim pax impiis, dicit Dominus. Pax autem multa diligenscandalum . Quibus et hoc quod sequitur, aptissime congruit. Exspectabam salutare tuum, Domine , hoc est venturum Christi adventum, longa votorum praestolatione
Abbreviated transcription (Latin):
bone uoluntatis. Vno euuangłiante
nuncio: natum incarne dm̃. mox mul¬
titudo miliciȩ cęlestis aduolans: conso¬
no inlaudẽ creatoris ore ꝓrumpit. ut¬
et sui sicut semꝑ obsequii deuotionem
xp̃o impendat. et nos suo parit̃ institu¬
at exemplo. quotiẽs uł aliqͥs frm̃ sa¬
cre eruditionis uerbis insonuerit. uel
ipsi lesta. siue audita q̃ pietatiᷤ sunt ad
mentẽ reduxerimus. õ statim laudes
ore. corde: et opere reddendas. Et bene
chorus adueniens angłoꝵ miliciȩ cȩ¬
lestis uocabulum accẽpit. qui et duci
illi potenti inp̃lio qͥ addebellandas ae¬
rias potestates apparuit. humilit obse¬
cundat. et ipse potestates easdẽ contͣrias
ne mortales tantum temptare ualeant
qͣntum uolunt: fortit armis cȩlestibus
ꝑturbat. Nam sic̃ imperatoris optimi
ꝓuisione. cuncta manu militari loca ad¬
uersus hostilem muniunt᷑ aduentum:
ita et d̃s̃ qm̃ inmundi sp̃c ad pacis euer¬
sionem ubiq uersant᷑ ad tutelã nr̃am.

Expanded text:
bonae voluntatis. Uno evangelizante bonae voluntatis. Uno evangelizante nuntio natum in carne Deum, mox multitudo militiae coelestis advolans, consono in laudem Creatoris ore prorumpit, ut sui sicut semper obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instituat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita quae pietatis sunt ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis coelestibus proturbat. Nam sicut imperatoris optimi provisione cuncta manu militari loca adversus hostilem muniuntur adventum, ita et Deus, quoniam immundi Spiritus ad pacis eversionem ubique versantur, ad tutelam nostram
Abbreviated transcription (Latin):
brarũ. et induamus nos arma lucis. sic̃
idie honeste ambulemus.
Et hoc uobis signum. Inuenietis in¬
fantẽ pannis inuolutum. et positum
inp̃sepio. Crebris infantia saluatori
& angłoꝵ p̃coniis. et euu angłistarum
nob̃ ẽ inculcata testimoniis. ut nr̃is
altius cordib qͥd ꝓ nob̾ sit factus ins¬
figatur. Quia uidelicet uulneratus est
ꝓpt̃ inquitatẽs nr̃as. et infirmatus ẽ
ꝓpt̃ peccata nr̃a. E notandũ sollertiꝰ
qd̃ signum nati saluatoris datur.
infantẽ nontyrio exceptũ ostro. sed
pannis squalentib inuolutum. Non
inornatis auro stratoriis. s inp̃sepibꝰ
inueniendum: Hoc ẽ non tm̃ humi-¬
litatis eum et mortalitatis. sed et pau
factus ẽ interris. ut terrigenas edocet
pauꝑtate sp̃c. regnũ adquirere posse
cȩlorum. Et subito fact̾aẽ cum ange¬
lo multitudo milicie cęlestis. laudan¬
tium deum et dicentiũ. Gła in altis¬
simis dõ. et interra pax homi nibus

Expanded text:
brarum et induamur nos arma lucis, sicut brarum et induamur nos arma lucis, sicut in die honeste ambulemus . Et hoc vobis signum. Invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Crebris infantia Salvatoris et angelorum praeconiis, et evangelistarum nobis est inculcata testimoniis, ut nostris altius cordibus quid pro nobis sit factus infigatur. Quia videlicet vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra . Et notandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum, non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum. Hoc est non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupfactus est in terris, ut terrigenas edoceret paupertate Spiritus regnum adquirere posse coelorum. Et subito facta est cum angelo multitudo militiae coelestis laudantium Deum et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus