comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gem circumcisus est. tricesima
& tercia post hec ad templum
delatus. & legalia pro eo sunt
munera oblata. Hec intuentes
ad litteram. aꝑte discunus qͥnta
nobis diligentia sunt euange¬
lice fidĩ subeunda mysteria: qͦn¬
do ipse benedictionem gratiȩ
aoferens qui legem littere de¬
dit. ueterum primo cerimonia¬
rum ritu consecrari. qui cunc
noua gratiȩ sacramenta susci.¬
ꝑe simul & tradere curauit.
Ecce hydria serta adabluenda¬
peccati contagia. ad potanda
uite gaudia: mundiorem cet̾is
ad ferens undam. Uerum sim
octaui diei circumcisione. bap¬
tisma quoo inmysterium domi¬
nice resurrectionis a peccatoꝵ
nos morte redemit intellegis.
in inductione in templum &
oblatione hostiȩ purificantis
figuratum. cognoscis fideles quos¬
q de baptisterio ad altare scm̃ in¬
gredi. ac dominici corporis & san¬
guinis uictima singulari debe¬
re consecrari: uino quidem de
aqua facto. & quidem meracissi-¬
mo donatus es. Porro si circum¬

Expanded text:
gem circumcisus est. Tricesima gem circumcisus est. Tricesima et tertia post haec ad templum delatus, et legalia pro eo sunt munera oblata. Haec intuentes ad litteram, aperte discimus quanta nobis diligentia sunt evangelicae fidei subeunda mysteria, quando ipse benedictionem gratiae afferens, qui legem litterae dedit, veterum primo caeremoniarum ritu consecrari, qui  Bednova gratiae sacramenta suscipere simul et tradere curavit. Ecce hydria sepeccati contagia, ad potanda vitae gaudia mundiorem caeteris afferens undam. Verum si in octavi diei circumcisione baptisma, quod in mysterium Dominicae resurrectionis a peccatorum nos morte redemit, intelligens, in inductione in templum et oblatione hostiae purificantis figuratum cognoscis, fideles quosque de baptisterio ad altare sanctum ingredi, ac Dominici corporis et sanguinis victima singulari debere consecrari, vino quidem de aqua facto, et quidem meracissimo donatus es. Porro si circum
Abbreviated transcription (Latin):
scłi populus peccans. captiuan.
am transmigratur: s post sep¬
tuaginta annos penitens &
correptus. patriam ꝑ ihm sacerdo¬
tem magnum reducitur. bi
domum dĩ que incensa ẽ. et ci¬
uitatem scãm quȩ destructa re
hedificat. Hec legens sibi audi¬
ens quisq peccandi metum cor¬
ripit: ad penitendi remedium
confugit: aqua hydrie puri¬
ficantis ablutus est. Si uero
intellegere do dicerit hierus¬
alem. & templum dĩ ȩclesiam
xp̃i. babylonem confusionem
peccatoꝵ. Nabuchodonosor di
largiuntur. uidelic& ꝓpter
decalogum et septiformem
euisoem sp̃s gratiam. uiderit¬
ꝙ hoc cotidie fieri. aliis nimi¬
rum adiabolo de eclesia pec
penitendo reconciliatis. Ili
quia ad se ꝑtinere quȩ scrip¬
ta sunt intellegens. magno
mar conpunctionis quasimꝰ¬
to incalescens. quicquid sibi pec¬
cati captiuantis in esse dep̃hen
deposcit. Serta inchoante se¬
culi ȩtate dñs incarne apparens.
octaua die natiuitatis iuxta le¬

Expanded text:
saeculi, populus peccans, captivantesaeculi, populus peccans, captivanteam transmigrat. Sed post septuaginta annos poenitens et correctus ad patriam per Jesum sacerdotem magnum reducitur, ubi domum Dei, quae incensa est, et civitatem sanctam, quae destructa est, reaedificat. Haec legens sive audiens quisque peccandi metum corripit, ad poenitendi remedium confugit, aqua hydriae purificantis ablutus est. Si vero intelligere didicerit Hierusalem et templum Dei Ecclesiam Christi, Babylonem confusionem peccatorum, Nabuchodonosor dialargiuntur, videlicet propter decalogum et septiformem ejusdem spiritus gratiam, videritque hoc quotidie fieri, alios nimirum a diabolo de Ecclesia peccpoenitendo reconciliatos  Bedquia ad se pertinere quae scripta sunt intelligens, magno mox compunctionis quasi musto incalescens, quidquid sibi peccati captivantis inesse deprehenddeposcit. Sexta inchoante saeculi aetate, Dominus in carne apparens, octava die nativitatis, juxta le
Abbreviated transcription (Latin):
mortem passa est & dolorem.
quasi filius offert᷑: s aries ma¬
ctatur. Si intellegis benedic¬
tionem que promissa est abra¬
he. inte qui de gentibus cre¬
dis munus ẽẽ cõpletum: n¬
mirum de aqua uinum fe¬
cit tibi. qui spiritalem sensũ
riaris aperuit. Ouarte eta¬
tis initiis. dauid ꝓsaule reg¬
num israhelitice gentis sorti¬
tur.humilis innocens: & mitis
exsul. Porro ille ciuius iniusta
diu ꝑsecutione cruciabatur.
ta.fonte salutari repleta. Ouis¬
quis hec audiens. humilitati
atq innocentie stuoere & suꝑ¬
biam ceꝑit atq inuidiam suo
de corde repellere: quasi haus¬
tum aque limpidissime quo
reficiat᷑. inuenit. At si in saule
uideos ꝑsequentes. in dauid.
xp̃m et eccłiam significare
et spiritale destructum. xp̃i
uinum de aqua factum sentiet.
quia se. suamq uitam & regnũ
seo et ipsum regem ibi scrip¬
tum legere nouit. ubi prius
quasi de aliis ueterem lege¬
bat historiam. Quinta etate

Expanded text:
mortem passa est et dolorem, mortem passa est et dolorem, quasi filius offertur, sed aries mactatur. Si intelligis benedictionem quae promissa est Abrahae, in te, qui de gentibus credis, munus esse completum, nimirum de aqua vinum fecit tibi, quia spiritalem sensum, riaris, aperuit. Quartae aetatis initiis, David pro Saule regnum Israeliticae gentis sortitur, humilis innocens et mitis, exsul: porro ille, cujus injusta diu persecutione cruciabatur, ta fonte salutari repleta. Quisquis haec audiens humilitati atque innocentiae studere, et superbiam coeperit atque invidiam suo de corde repellere, quasi haustum aquae limpidissimae, quo reficiatur, invenit. At si in Saule Judaeos persequentes, in Davide Christum et Ecclesiam significare et spiritale destructum, Christi vinum de aqua factum sentiet, quia se suamque vitam et regnum, sed et ipsum regem ibi scriptum legere novit, ubi prius quasi de aliis veterem legebat historiam. Quinta aetate
Abbreviated transcription (Latin):
deluit. in hominibus & inani¬
malibus quȩ archa contine¬
bat multifariam baptiratoꝵ
differentiam. In columba que
post diluuium ramum oliue
intulit in arcam. unctionem
spͣs scĩ quo baptizati imbuun¬
tur intellexerit: uinum ꝓfec¬
cationem. iustificationem pro¬
phetari contemplatur. Tercia
scl̃i etate as temptans obedien¬
tiam abrahe: filium unicum. eũ¬
quem diligebat inolocaustũ
sibi offerre p̾cepit. Non differt
abraham facere que iubetur:
s pro filio unmolatur aries.
Ipse tamen ꝓ obedientie uir¬
tute:eximia ꝑpetue benedic¬
tionis hereditate donatur.
Ecce habes hydriam terciam.
Audiens enim quanta uirtus
obedientie. quanta mercede
remuneret᷑. & ipse obedienti¬
am discere atq habere satag¬
is. Quod si in immolationẽ
filii unici dilecti. passionem
eius intellegis de quo dicit
pater. hic ÷ filius m̃s dilectus
in quo michi complacui. Inqͣ
quia diuinitate inpassibili ꝑ¬
manente: sola humanitas

Expanded text:
diluit, in hominibus et in anidiluit, in hominibus et in animalibus quae arca continebat, multifariam baptizatorum differentiam, in columba, quae post diluvium ramum olivae intulit in arcam, unctionem Spiritus sancti, quo baptizati imbuuntur, intellexerit, vinum profeccationem, justificationem prophetari contemplatur. Tertia saeculi aetate, Deus tentans obedientiam Abrahae, filium unicum, quem diligebat, in holocaustum sibi offerre praecepit . Non differt Abraham facere quae jubetur, sed pro filio immolatur aries; ipse tamen, pro obedientiae virtute eximia, perpetuae benedictionis haereditate donatur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens enim quanta virtus obedientiae quanta mercede remuneretur, et ipse obedientiam discere atque habere satagis: quod si in immolatione filii unici dilecti passionem ejus intelligis de quo dicit Pater: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui , in qua quia, divinitate impassibili permanente, sola humanitas
Abbreviated transcription (Latin):
piis. omnem odiorum & inui¬
die fomitem abiciunt: deo
tutem patientie curant: uas
profecto aque in scriptura
inuenerunt. unde salubrit᷑
abluti potatiq gauoerent.
Sed si intellexerint cau homi¬
occisionem abel. passionem
ẽẽ dm̃ saluatoris: terram
quȩ aperuit os suum & sus¬
cepit eius sanguinem de ma¬
nu cain. ecclesiam ẽẽ que ef¬
fusum a uideis xp̃i sangui¬
nem. in mysterium sue re¬
nouationis accepit: Numi¬
rum aquam in uinũ muta
gunt. Secunoa ȩtate scli
inchoante. deletus est aquis di¬
luuii mundus. ob peccatoꝵ mag¬
nitudinem: seo solus noe. ꝓpter
iusticiam cum domo sua libe¬
ratus in archa. Huius plage
audita uastatione horribili. pau¬
coꝵꝙ. liberatione mirabili. qͥs¬
qͥs emendatius uiuere ceperit:
liberari desiderans cum electis.
timens ext̾minari cum reꝓbis.
hydriam ꝓfecto aque qua mũ¬
daretur uel reficeret᷑. accepit.
a qua deluente peccatores.
aquam baptismi que peccata

Expanded text:
piis, omnem odiorum et invipiis, omnem odiorum et invidiae fomitem abjiciunt, Deo tutem patientiae curant, vas profecto aquae in Scriptura invenerunt, unde salubriter abluti potatique gaudeant. Sed si intellexerint in Cain homioccisionem Abel passionem esse Domini Salvatoris; terram, quae aperuit os suum et suscepit ejus sanguinem de manu Cain, Ecclesiam esse, quae effusum a Judaeis Christi sanguinem in mysterium suae redemptionis accepit; nimirum aquam in vinum mutatgunt. Secunda aetate saeculi inchoante, deletus est aquis diluvii mundus, ob peccatorum magnitudinem; sed solus Noe per justitiam cum domo sua liberatus in arca . Hujus plagae 484 audita vastatione horribili, paucorumque liberatione mirabili, quisquis emendatius vivere coeperit, liberari desiderans cum electis, timens exterminari cum reprobis, hydriam profecto aquae, qua mundetur vel reficiatur, accepit. aqua diluente peccatores aquam baptismi quae peccata
Abbreviated transcription (Latin):
totamq unus ds̃ ẽ. intelle̾ge tn¬
nitatem. Sed quantũ in ter
aquam & unum. tantum dis¬
tat inter sensum illum quo
scripture ante aduentũ salua¬
toris intelleͥgebantur:. & eum
quem ueniens ipse reuelauit
apłĩs: eoꝵq discipulis ꝑpetuo
sequendum reliquit. Et qui¬
dem potuit dñs uacuas un¬
plere hydrias uino. qui inex¬
ordio mundane creationis
cuncta creauit ex nichilo:
sed maluit de aqua facere ui¬
num. quo typice doceret nõ
se ad soluendam inꝓbandãq
seo adimplendam potius le
facere & docere. quamq le
galis & prophetica scriptura
eum facturum docturumq
signaret. Uideamus eͦ sex
hydrias scripturarum. aqͥ
salutari repletas: Uideamus
eandem aquam. insua uissi¬
mum uini odorem gustuq
conuersam. In primã etate
seculi abel iustum frater in¬
uidens occidit. et obhocii.¬
se ꝑpetua martyrii gloria be¬
atus. etiam in euangelicis &
apostolicis litteris iusticie
laudem accepit. fratricida
impuis. et̃ne maledictionis
penas luit. Quicumq hisau¬

Expanded text:
ae unus Deus est, intellige Trinitatem. Sed quantum inter aquam et vinum, tantum distat inter sensum illum quo Scripturae ante adventum Salvatoris intelligebantur, et eum quem veniens ipse revelavit apostolis eorumque discipulis perpetuo sequendum reliquit. Et quidem potuit Dominus vacuas implere hydrias vino, qui in exordio mundanae creationis cuncta creavit ex nihilo; sed maluit de aqua facere vinum, quo typice doceret, non se ad solvendam improbandamque, sed ad implendam potius legfacere et docere quam quae legalis et prophetica Scriptura eum facturum docturumque signaret. Videamus ergo sex hydrias Scripturarum aqua salutari repletas, videamus eamdem aquam in suavissimum vini odorem gustumque conversam. In prima aetate saeculi, Abel justum frater invidens occidit , et ob hoc ipse perpetua martyrii gloria beatus, etiam in evangelicis et apostolicis litteris justitiae laudem accepit . Fratricida vero impius aeternae maledictionis poenas luit. Quicunque his au
Abbreviated transcription (Latin):
Ouia cognouit nathanahel u¬
disse & nosse dnm que alio in
loco gererentur. idẽ quomo¬
do et ubi uocatus sit aphilip¬
po cum ipse ibi corporaliter
non esset: diuine hic maiesta¬
tis intuitum considerans. ꝓti¬
nus eum non solum rabbi
prudens laudantis dño con¬
fessio respondeat serui. Ille
hunc uere israhelitam id est
uirum qui dm̃ uidere pos¬
set. eo qđ dolum minime ħre
adstrucit. ĩste eum non magis¬
trũ tantum mͦ qui utilia pre¬
ciperet. Uerum etiam filium
dĩ qui celestia dona tribuere
et regem isrł id est poplĩ dm
uoentis religiosa deuotione
fatetur.Ut hac confessione suum
quoq hunc regen. et se eius reg¬
ni militem significet. Potest
dixxit se nathanahel pͥusquam
uocaretur a philippo cum esset
sub ficui uidisse suꝑ electione
spiritalis israhel. id est popli
xp̃iani mystice intellegi: quẽ
dñs nec dum se uidentem. nec¬
dum ꝑ apłos eius ad fidei gra-¬
tiam uocatum. seo sub tegmine
adhuc peccati p̾mentis abditũ.

Expanded text:
Quia cognovit Nathanael vidisse et nosse Dominum, quae alio in loco gererentur, id est, quomodo et ubi vocatus sit a Philippo, cum ipse ibi corporaliter non esset, divinae hic majestatis intuitum considerans, protinus eum non solum Rabbi,prudens laudanti Domino confessio respondeat servi. Ille hunc verum Israelitam, id est, virum qui Deum videre posset, eo quod dolum minime haberet, astruxit. Iste eum non magistrum tantummodo, qui utilia praeciperet, verum etiam Filium Dei, qui coelestia dona tribueret, et regem Israel, id est, populi Deum videntis, religiosa devotione fatetur, ut hac confequoque hunc regem, et se ejus regni militem significet. Potest dixit se Nathanael, priusquam vocaretur a Philippo, cum esset sub ficu, vidisse, super electione spiritalis Israel, id est populi Christiani, mystice intelligi, quem Dominus necdum se videntem, necdum per apostolos ejus ad fidei gratiam vocatum, sed sub tegmine adhuc peccati prementis abditum,
Abbreviated transcription (Latin):
ne lapidea sunt uasa. quia
fortia sunt p̾cordia uistoꝵ:
ut pote illius fide & dilecti.¬
uidit danihel p̾̃cisum de
monte sine manibus. factũq
in montem magnũ. & implesse.
omnem terram. Et de quo dic̃
racharias. In lapide uno septẽ¬
lapidei oculi sunt: id est inaͦ.
uniuersitas scientie spiritalis
inhabitat. Cuius & apls pe¬
trus meminit. ita dicens. Ad
quem accedentes lapidem ui¬
uum: & ipsi tamquam lapid¬
es uiui suꝑ edificamini. Be
uideoꝵ tantum populo. lex
ꝑ moysen data est. Nam gra¬
tia & ueritas euangelii: non
minus gentibus quam uide
scripture sc̃e auctores & minis¬
tri ꝓphete. modo de patre tan¬
tum locuntur et filio. ut ẽ
illud omĩa insapientia fecisti᷑
uirtus enim dĩ & sapientia
ciunt mentionem. ixta il¬
lud euisdem psalmo grafi.
Uerbo dñi celi firmati sunt:

Expanded text:
ne lapidea sunt vasa, quia ne lapidea sunt vasa, quia fortia sunt praecordia justorum, ut pote illius fide et dilectividit Daniel praecisum de monte sine manibus, factumque in montem magnum, et implesse omnem terram . Et de quo dicit Zacharias: In lapide uno septem oculi sunt , id est, in Christo universitas scientiae spiritalis inhabitat; cujus et apostolus Petrus meminit ita dicens: Ad quem accedentes lapidem vivum, et ipsi tanquam lapides vivi superaedificamini . BeJudaeorum tantum populo lex per Mosen data est; nam gratia et veritas Evangelii non minus gentibus quam JudaeScripturae sanctae auctores et ministri prophetae, modo de Patre tantum loquuntur et Filio, ut est illud: Omnia in sapientia fecisti , virtus enim Dei et sapientia ciunt mentionem, juxta illud ejusdem Psalmographi: Verbo Domini coeli firmati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lat: quia hanc diuine nati¬
uitatis auctorẽ non ẽẽ cognos¬
cit. Huius uero hore dñs in
cruce pendens cõmemorans.
diccit matri. Uater. ecce fi¬
lius tuus. Quasi dicxisset.
Ecce hoc quod exte sumpsi:
modo ostenditur moriendo
quio est. Que tamen natu¬
ra: post modum clarificanda
facite. Sciebat quidem ma¬
ter eius humanitatẽ filii sui.
negando quod poscebat: ma¬
ter tamen sciebat pietatem filii:
tebatur. Piducialiter manoa¬
uit ministris: ut mandata un¬
ibi lapidee hydrie sex posite
secundum purificationem ui¬
deoꝵ: capientes singule me¬
tretas binas. uel ternas. Hydrie
uocant᷑ uasa. aquarum recep¬
tui parata. Grece enim aqua.
hydor dicit᷑. Aqua autem scͥp¬
ture sacre scientiam designat:
que suos auditores & a pecca¬
torum sorde abluere. et diui¬
ne cognitionis solet fonte po¬
tare. Uasa sex quibus contine¬
batur. corda sunt deuota scoꝵ:
eremplum recte creoendi
ac uiuendi ꝓposita ẽ generi
humano. ꝑ sex scłi labentis

Expanded text:
lat, quia hanc divinae natilat, quia hanc divinae nativitatis auctorem non esse cognoscit. Hujus vero horae Dominus in cruce pendens, commemorans, dixit matri: Mater, ecce filecce hoc quod ex te sumpsi modo ostenditur, moriendo quidem; quae tamen natura postmodum clarificanda facite. Sciebat quidem mater ejus humanitatem filii sui, negatum quod poscebat, mater tamen sciebat pietatem filii, tebatur: ideo fiducialiter mandavit ministris ut mandata im lapideae hidriae sex positae, secundum purificationem Judaeorum, capientes singulae metretas binas vel ternas. « Hydriae vocantur vasa aquarum receptui parata, Graece enim aqua ὕδωρ dicitur. Aqua autem Scripturae sacrae scientiam designat, quae suos auditores et a peccatorum sorde abluere et divinae cognitionis solet fonte potare. Vasa sex quibus aqua continebatur, corda sunt devota sanctoexemplum recte credendi ac vivendi proposita est generi humano per sex saeculi labentis
Abbreviated transcription (Latin):
ex semine dauio scõm carnẽ:
si non ex corpore marie scõm
descendit: Sed in eo quod mi¬
raculum facturus ait. quio mͥ
et tibi est mulier. significat
se diuinitate qua miraculũ
erat patrandum. non pͥncipii
temporalit accepisse de matri
s eternitatem semꝑ habuisse
de patre. Quid michi inqͥt
& tibi est mulier: Nondũ
uenit hora mea. Quid di¬
uinitati quam e& patre semꝑ
habui cum tua carne ex qua
carnem suscepi cõmune ẽ:
Non dum uenit hora. ut fra¬
gilitatem sũpte ex te huma¬
nitatis moriendo demonstui
prius est ut potentiam et̾ne
ditatis. uirtutes oꝑando pate¬
faciam. Uenit autem hora. ut
quid sibi & matri cõmune es¬
set ostenderet: cum eam mo¬
riturus incruce discipulo
uirgini uirginem cõmenda¬
re curauit. Carnis namq
infirma ꝑpessus: matrem de
qua hȩc susceꝑat pie cognitã.
eidem quem maxxime dili¬
gebat discipulo cõmendauit:
quam diuina facturus quasi
incognitam se nosse dissimu¬

Expanded text:
ex semine David secundum carnem, ex semine David secundum carnem, si non ex corpore Mariae secundum descendit? Sed in eo quod miracet tibi est, mulier? significat se divinitatis, qua miraculum erat patrandum, non principium temporaliter accepisse de matre, sed aeternitatem semper habuisse de Patre. Quid mihi, inquit, et tibi est, mulier? Nondum venit hora mea. Quid divinitati, quam ex Patre semper habui, cum tua carne, ex qua carnem suscepi, commune est? Nondum venit hora ut fragilitatem sumptae ex te humanitatis moriendo demonstrem. Prius est ut potentiam aeternae deitatis virtutes operando patefaciam. Veniet autem hora ut quod sibi et matri commune esset, ostenderet, cum eam moriturus in cruce discipulo virgini virginem commendare curavit. Carnis namque infirma perpessus, matrem, de qua haec susceperat, pie cognitam, eidem, quem maxime diligebat, discipulo commendavit: quam, divina facturus, quasi incognitam se nosse dissimu
Abbreviated transcription (Latin):
dño uinum deffcit: ut uino
meliore ꝑ ipsum mirabili ordi¬
ne facto. manifestaretur glo¬
ria latentis in homine dĩ: et
credentium in eum fides auc¬
ta ꝓficeret. Quod si mysteri¬
um querimus: apparente in
carne dño. meraca illa legalis
sensus suauitas. paulatim cepe¬
rat ob carnalem phariseoꝵ in¬
terp̃tationem.a prisca sua uir¬
tute deficere: Qui max ea
quȩ carnalia uidebantur man¬
data. ad spiritalem conuertit
doctrinam: cunctamq litte¬
re legalis suꝑficiem euange¬
lica cęlestis gratiȩ uirtute
mutauit: quod ÷ uinum fe¬
cisse de aqua. Sed primo ui-
iħu ad eum. Uinum non ha¬
bent. Responoit. Ouid mͥ
et tibi est mulier: Nondum ue¬
nit hora mea. Neq enim ma¬
trem suam inhonoraret: qui
nos iubet honorare patrem &
matrem Aut sibi esse matrem
negaret. ex cuius carne uirg¬
nea carnem susciꝑe non despe¬
xit. Etiam apło teste qui ait.
Oui factus ei ex semine dauiqd
scdm carnem. Quomodo enĩ¬

Expanded text:
Domino, vinum defecit, ut vino Domino, vinum defecit, ut vino meliori per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum fides aucta proficeret. Quod si mysterium quaerimus, apparente in carne Domino, meraca illa legalis sensus suavitas paulatim coeperat ob carnalem Pharisaeorum interpretationem, a prisca sua virtute deficere, qui mox ea quae carnalia videbantur mandata ad spiritualem convertit doctrinam, cunctamque litterae legalis superficiem evangelicae coelestis gratiae virtute mutavit, quod est vinum fecisse de aqua. Sed primo studJesu ad eum: Vinum non habent. Respondit: Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Neque enim matrem suam inhonoraret, qui nobis jubet honorare patrem et matrem: aut eam sibi esse matrem negaret, ex cujus carne virginea carnem suscipere non despexit, etiam Apostolo teste qui ait: Qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
reddens: tulit ipsum lapidem
& erexit in titulum. fundens
oleum de suꝑ. Huius gͦ loci
dñs facit mentionem: & de se
ac suis fidelibus figuratum.
ea que suꝑior euangelii ser¬
mo descripserat. nuptię fac¬
te referuntur: seo tercio tem¬
pore sclĩ dnmꝰ ad aptandam
sibi eccłam uenisse designat.
Primum quippe scłi tempus.
ante legem. patriarcharum
exemplis: secundum sub le¬
ge. prophetarum scriptis. t̃¬
cium sub gr̃a p̾coniis euan¬
gelistarum. quasi terciae diei
luce mundo refulsit. In qͦ
tione generis humani. incar¬
ne natus apparuit. Sed et
hocꝰ in chana galilee. id est
in zelo transmi grationis. ꝑ¬
petrate eaedem nuptie facte
ꝑhibentur. Typice denun¬
tiat. eos maxime gratia xp̃i
dignos existere. qui zelo feruere
piȩ deuotionis. et emulari cha¬
rismata maiora. ac de uitiis ad
uirtutes bona oꝑando. de t̾re¬
nis ad ęt̃na. norunt sꝑando. &
amando transmigrare. Dis¬
cumbente autem ad nuptias

Expanded text:
reddens, tulit ipsum lapidem, reddens, tulit ipsum lapidem, et erexit in titulum, fundens oleum desuper. Hujus ergo loci Dominus facit mentionem, et de se ac suis fidelibus figuratum mea, quae superior Evangelii sermo descripserat, nuptiae factae referuntur, sed tertio tempore saeculi Dominum ad adoptandam sibi Ecclesiam venisse designat. Primum quippe saeculi tempus ad legem, patriarcharum exemplis; secundum sub lege, prophetarum scriptis; tertium sub gratia, praeconiis evangelistarum, quasi tertiae diei luce mundo refulsit; in quo tione generis humani in carne natus appahoc quod in Cana Galilaeae, id est in zelo transmigrationis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denuntiat eos maxime gratia Christi dignos existere qui zelo fervere piae devotionis, et aemulari charismata majora, ac de vitiis ad virtutes, bona operando, de terrenis ad aeterna norunt sperando et amando transmigrare. Discumbente autem ad nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. ut cum utraq euisdẽ
mediatoris dĩ & dñi nr̃i uel
ab ipso dño. uel abhomine puro
esset cõmemoranda substantia:
ds homo fragilitatem ad sump¬
te a se humanitatis. purus hõ
uirtutem eternȩ in eo diuini¬
tatis ad strueret. Apse suam hu¬
militatem: ille eius fateret᷑ al
titudinem. N otandum quippe.
hel uere israhelitam nuncupat.
in hoc quoq uerbo qđ ait. ui¬
debitis cȩlum aꝑtum. et an¬
gelos dĩ ascendentes & descen¬
dentes supra filium hominis:
uisionem iacob patriarche
qui ꝑ benedictionem uocatꝰ
est israhel. ad memoriam redu¬
cit. Is namq cum uolens in
quodam loco requiescere.
lapidem capiti suo subpo¬
suisset: udit in somnis sca¬
lam stantem suꝑ terram. &
cacumen illius tangens ce¬
lum: Angelos quoq dĩ as¬
cendentes et descendentes
suꝑ eam: et dñm innixum
scalȩ. dicentem sibi. Ego sũ
ds̃ abraham patris tui: & ds̃
isaac. Surgensq mane. &
debito cũ pauore laudes oño¬

Expanded text:
tum est, cum utraque ejusdem tum est, cum utraque ejusdem Mediatoris Dei et Domini nostri vel ab ipso Domino, vel ab homine puro esset commemoranda substantia, Deus homo fragilitatem assumptae a se humanitatis, purus homo virtutem aeternae in eo divinitatis astrueret, ipse suam humilititudinem. Notandum quippe eel vere Israelitam nuncupat, in hoc quoque verbo quo ait: Videbitis coelum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes super Filium hominis, visionem Jacob patriarchae, qui per benedictionem vocatus est Israel, ad memoriam reducit. Is namque, cum volens in quodam loco requiescere, lapidem capiti suo supposuisset, vidit in somnis scalam stantem super terram, et cacumen illius tangens coelum; angelos quoque Domini ascendentes et descendentes super eam, et Dominum innixum scalae, dicentem sibi: Ego sum Deus Abraham patris tui, et Deus Isaac . Surgensque mane, et debito cum pavore laudes Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dentes supra filium hominis:
quia p̃dicatores scõs nouimꝰ
sublimitatem diuinitatis x
simul & humanitatis eius in¬
firma nuntiare. Ascendut̃t suy
filium hominis angeli: cumdo¬
cent p̃dicatores. quia in pͥnci¬
pio erat uerbum. et uerbum
erat apud dm̃. et ds̃ erat uer¬
bum. Descendunt suꝑ filiũ
hominis angeli. cum adiungt̃
idem. Quia uerbum caro fac¬
tum ẽ. & habitauit in nobis.
N eq in merito p̃dicatores scĩ ty¬
pice anglĩ uocantur: quibus
consuete diriuatum ab angłis
nomen euangelistarum conce¬
ditur. Ut sicut hii nuntii. ita
et illi propt̾ idem summe pre¬
dicationis officium. boni nun¬
ti cognominentur. Et notan¬
dum qͦd dñs se ipsum filium
hominis nuncupat: nathana¬
hel eundem filium dĩ p̃dicat.
Cui simile ẽ quo apuo alios e.¬
uangelistas ipse discipulos
interrogat. quem eum dicãt
filium hominis esse. Respon¬
ditq petrus. Tu es xp̃s filius
dĩ uiui. Et quidem iuste dis¬
pensationis moderam ine ac¬

Expanded text:
pra Filium hominis, quia praedicatores suos novimus sublimitatem divinitatis Christi, simul et humanitatis ejus infirma nuntiare. Ascendunt super Filium hominis angeli, cum docent praedicatores quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Descendunt super Filium hominis angeli, cum adjungunt iidem, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Neque immerito praedicatores sancti typice angeli vocantur, quibus consuete derivatum ab angelis nomen evangelistarum conceditur, ut sicut hi nuntii, ita et illi propter idem summae praedicationis officium boni nuntii cognominentur. Et notandum quod Dominus seipsum filium hominis nuncupat, Nathanael eumdem Filium Dei praedicat. Cui simile est quod apud alios evangelistas ipse discipulos interroget: Quem dicunt filium hominis esse? Responditque Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi . Et quidem justae dispensationis moderamine ac
Abbreviated transcription (Latin):
et ego dolentes querebamꝰ
te. Aodidit et patriam na
rareth: ut ipsum ẽẽ signa¬
ret de quo legerant in ꝓphetis.
qm̃ narareus uocabitur. Non gͦ
mirum si max ad consensum
credendi ac ueniendi ad xp̃m
captauit philippus nathana¬
hel: cui tantos undiq ueritatis
casses pretendit. Quem scrip¬
sit moy ses in lege & prophete.
nuenimꝰ iħm filium ioseph a
narareth. Neq merito abeth¬
saida. id est domo uenatoꝵ o
riund asseritur: qui tantam
deo dilecte uenationis curã
pariter et gratiam accepisse
monstratur. Nam sequitur.
It dixit ei nathanahel. Ana¬
zareth potest aliquid boni ẽẽ.
N arareth munditie. siue flos
eius. aut separata int̃pretat᷑.
Annuens gͦ uerbis euangeli¬
zantis sibi philippi nathana¬
hel. Anararet inquit potest
aliquid boni eẽ. Ac si aꝑte
dicat. Potest fieri ut a ciuita¬
te tanti nominis: aliquid sum¬
me gratiȩ nobis oriatur.
uel ip̃se uidelicet mundi salua¬
tor dñs. qui singulariter sc̃s

Expanded text:
et ego dolentes quaerebamus et ego dolentes quaerebamus te . Addit et patriam, A Nazareth, ut ipsum esse signaret de quo legerant in prophetis: Quoniam Nazaraeus vocabitur . Non ergo mirum si mox ad consensum credendi ac veniendi ad Christum captavit Philippus Nathanael, cui tantos undique veritatis casses praetendit. Quem scripsit Moyses in lege, et prophetae, invenimus Jesum filium Joseph, a Nazareth. Neque immerito a Bethsaida, id est, domo venatorum oriundus asseritur, qui tantam Deo dilectae venationis curam pariter et gratiam accepisse monstratur. Nam sequitur: Et dixit ei Nathanael: A Nazareth potest aliquid boni esse. Nazareth, munditiae, sive flos ejus, aut separata interpretatur. Annuens ergo verbis evangelizantis sibi Philippi Nathanael: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse. Ac si aperte dicat: Potest fieri ut a civitate tanti nominis aliquid summae gratiae nobis oriatur, vel ipse videlicet mundi Salvator Dominus, qui singulariter sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph a narareth. Quantũ
rete fidei. quam capacibus
deuote predicationis macu¬
lis intextum inuento fratͥ
circumdet. quem ad eternã
cupit ꝓuidus captare salu¬
tem: Iilum dicit inuentũ.
quem moyses & ꝓph̃ȩ uenturũ
suis scriptis signauerunt. At
eo cunctis sequentibus intelle̾¬
gatur. quod ipse sit cuiꝰ aduen¬
tui p̃conando uniuersa uete¬
rum scripta seruierint. Iħm
nuncupat: quod nomen xp̃i
futurum. ꝓphetarum oracula
concinebant. Nilium ioseph
appellat. non ut hunc ex con¬
iuntione maris & femine na¬
tum asseueret. quem de uir¬
gine nasciturum in ꝓphetis
didicerat: seo ut de domo ac
familia dauid unde ioseph
ortum nouerant. secundum
uaticinia ꝓphetarum eum
uenisse doceret. Neq enim
mirandum si philippus eum
filium ioseph uocet: cum &
ipsa genetrix illius inteme¬
rata semꝑ uirgo maria quȩ
uirum non nouerat. consue¬
tudinem uulgi sequens sic
locuta legatur. Hili quio fe¬
cisti nobis sic: ecce pat̾ tuus

Expanded text:
Joseph, a Nazareth. Quantum Joseph, a Nazareth. Quantum rete fidei, quam capacibus devotae praedicationis vinculis intextum invento fratri circumdat, quem ad aeternam cupit providus captare salutem! Illum dicit inventum quem Moses et prophetae venturum suis scriptis signaverunt, ut eo cunctis sequentibus intelligatur quod ipse sit cujus adventui praeconando universa veterum scripta servierint. Jesum nuncupat, quod nomen Christi futurum prophetarum oracula concinebant. Filium Joseph appellat, non ut hunc ex conjunctione maris et feminae natum asseveret, quem de Virgine nasciturum, in prophetis didicerat, sed ut de domo ac familia David, unde Joseph ortum noverat, secundum vaticinia prophetarum eum venisse doceret. Neque enim mirandum, si Philippus eum filium Joseph vocet, cum et ipsa genitrix illius intemerata semper virgo Maria, quae virum non noverat, consuetudinem vulgi sequens sic locuta legatur: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus
Abbreviated transcription (Latin):
suos sequaces ostenoer& pro¬
ficere uirtutibus. ac ꝑ passi¬
ones transitorias ad eternoꝵ
dona gaudioꝵ transmigrari
deberẽ. Erat autem philip¬
pus abethsaida ciuitate an¬
dree et petri. Non est putan¬
dus euangelista fortuitu &
absq ratione mystica nomen
ciuitatis de qua esset philippus.
et quod eadem andree quoq
et petri ẽẽt. uoluisse monstra¬
re:. Sed ꝑ nomen ciuitatis. ty¬
pice qualis tunc iam animo
philippus. qualis officio esset
futurus: qualis etiam petrus
& andreas oftendere curasse.
Bethsaida quippe: domus ue¬
natoꝵ dicitur. Et uenatores
utiq erant: qui audiebant
adño. Uenite post me: & fa¬
ciam uos fieri piscatores ho-¬
minum. Uenator & ille. qui¬
& antequam ad p̾dicationis
officium ordinaretur adño.
quantum capiendis ad uitã
animabus esset intentus:
max sponte p̃dicando mon¬
strauit. Inuenit enĩ natha¬
nahel: et dicit ei. Quem scͥ.¬
psit moyses in lege & prop¬
hete: inuenimus iħ̃m filiũ

Expanded text:
suos sequaces ostenderet prosuos sequaces ostenderet proficere virtutibus, ac per passiones transitorias ad aeternorum dona gaudiorum transmigrare debere. Erat autem Philippus a Bethsaida civitate Andreae et Petri. Non est putandus evangelista fortuito et absque ratione mystica nomen civitatis de qua esset Philippus, et quod eadem Andreae quoque et Petri esset, voluisse monstrare, sed per nomen civitatis, typice, qualis tunc jam animo Philippus, qualis officio esset futurus, quales etiam Petrus et Andreas ostendere curasse. Bethsaida quippe Domus venatorum dicitur; et venatores utique erant, qui audiebant a Domino: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum . Venator et ille, qui antequam ad praedicationis officium ordinaretur a Domino, quantum capiendis ad vitam animabus esset intentus, mox sponte praedicando monstravit Invenit enim Nathanael, et dicit ei: Quem scripsit Moses in lege, et prophetae, invenimus, Jesum filium
Abbreviated transcription (Latin):
bus paulatim. ꝓficere: ac de
minoribus ad maiora cotidie
subire contendunt: quo usq
de conualle lacrimarum. ad
arcem leticie cȩlestis dño au¬
xiliante ꝑueniant. In eo au¬
tem quod reuelationem so¬
nat: ipsam uite ęt̾ne beati¬
tudinem ꝓ qua in presenti
scĩ laborant insinuans. Ciꝰ
utramq int̾pretationem nomi.¬
nis: psalmista uno uersiculo cõ
p̾hendit ubi ait. Ambulabunt
de uirtute in uirtutem: iudebi¬
tur ds̃ dõꝵ insion. Hec est nã¬
q uisio de qua dicit apłs. Hos
autem reuelata facie gloriam
dñi speculantes: in eandemi¬
maginem transformamur a
gloria in gloriam. tamquam
a dñi spu. Bene gͦ uocaturus
adsequendum se discipulum
iħs uoluit exire in galileam.
id est intransmni grationem
factam siue reuelationem:
ut uidelicet sicut ipse teste
euangelio ꝓficiebat sapien¬
tia et etate & gratia apud
dm̃ & homines. sicut passus
est et resurreit et ita intra¬
uit in gloriam suam: sic etiã

Expanded text:
bus paulatim proficere, ac de bus paulatim proficere, ac de minoribus ad majora quotidie subire contendunt, quousque de hac convalle lacrymarum ad arcem laetitiae coelestis, Domino auxiliante, perveniant; in eo autem, quod revelationem sonat, ipsam vitae aeternae beatitudinem, pro qua in praesenti sancti laborant, insinuat. Cujus utramque interpretationem nominis Psprehendit, ubi ait: Ambulabunt de virtute in virtutem; videbitur Deus Deorum in Sion . Haec est namque visio de qua dicit Apostolus: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu . Bene ergo vocaturus ad sequendum discipulum Jesus, voluit exire in Galilaeam, id est, in transmigrationem factam, sive revelationem, ut, videlicet, sicut ipse, teste Evangelio, proficiebat sapientia et aetate, et gratia apud Deum et homines , sicut passus est, et resurrexit, et ita intravit in gloriam suam; sic etiam
Abbreviated transcription (Latin):
unde uoluerit iħs ecrire in
galileam: uidelicet auidea ubi
erat iohannes baptirans. et tes¬
timonium illi ꝑhibens quod
esset agnus dĩ. Duos ex ãuci¬
pulis ad eum sequendum ꝓuo¬
cauit: equibus unus andreas
ad illum etiam fratrem petrũ
adduxrit. Patet uxta sensum
spiritalem. et crebra expositi
minum sequitur. S eoiutur
namq dñm qui imitatur. Seqͥt᷑
dñm: qui quantum fragilitas
humana patitur. ea quȩ in ho¬
mine monstrauit filius dĩ. hu-¬
militatis exempla non deserit.
Sequitur: qui socius passionũ
exristendo. ad consortium resur¬
rectionis eius & ascensionis ꝑ
tingere sedulus exoptat. S
non sine certi ratione myste¬
rii refertur: quod dicturus
philippo iħs sequere me. uo¬
luit exire in galileam. Ga¬
lilea namq transinigratio fac¬
ta: uel reuelatio interp̾tatur..
In eo quippe quod transmi gͣtio
facta dicitur ꝓfectum fideliũ
deiignans: quod uel de uitus
ad uirtutum celsitudinem tͣns¬
migrare. uel in ipsis uirtuti¬

Expanded text:
oluerit Jesus exire in Galilaeam, videlicet a Judaea, ubi erat Joannes baptizans, et testimonium illi perhibens, quod esset agnus Dei. Duos ex discipulis suis ad eum sequendum provocavit, e quibus unus Andreas, ad illum etiam fratrem Petrum adduxit. Patet juxta sensum spiritalem, et crebra expositiominum sequitur?. Sequitur namque Dominum, qui imitatur; sequitur Dominum, qui quantum fragilitas humana patitur, ea quae in homine monstrat Filius Dei, humilitatis exempla non deserit; sequitur Dominum, qui socius passionum existendo, ad consortium resurrectionis ejus, et ascensionis 479 pertingere sedulus exoptat. Sed non sine certi ratione mysterii refertur, quod dicturus est Philippo Jesu, sequere me. Voluit exire in Galilaeam. Galilaea namque transmigratio facta, vel revelatio interpretatur. In eo quippe quod transmigratio facta dicitur, profectum fidelium designat: quod vel de vitiis ad virtutum celsitudinem transmigrare, vel in ipsis virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
aperitur salutis. Si enim ue¬
re israhelita est qui doli nesci¬
us incedit: Iam ꝑdidere uidei
nomen israhelitarum quam¬
uis carnalit᷑ nati de israhel.
qͦt qͦt doloso corde a simplicita¬
te patriarche sui degenera¬
uerunt: & adsciti sumus in se¬
mine israhelitarum: Quiqͣm¬
libet aliis de nationibus genꝰ
carnis habentes. fidei tamen
ueritatis et munditia corpo¬
ris ac mentis uestigia sequum᷑
isrł: uixta illud aplĩ. Non
enim om̃s qui ex isrł hi sunt
israhelite. neq quia semen
sunt abrahe. om̃s filii. sed in
isaac uocabitur tibi semen:
d est non qui filii carnis hi
filii dĩ: sed qui filii sunt re¬
ꝓmissionis estimantur in semi¬

Expanded text:
aperitur salutis. Si enim veaperitur salutis. Si enim vere Israelita est qui doli nescius incedit, jam perdidere Judaei nomen Israelitarum, quamvis carnaliter nati de Israel, quotquot doloso corde a simplicitate patriarchae sui degeneraverunt; et adsciti sumus ipsi in semen Israelitarum, qui quamlibet aliis de nationibus genus carnis habentes, fide tamen veritatis et munditia corporis ac mentis vestigia sequimur Israel, juxta illud Apostoli: Non enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israelitae; neque qui semen sunt Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vocabitur tibi semen . Id est, non qui filii carnis, hi filii Dei; sed qui filii sunt repromissionis, aestimantur in semi
Abbreviated transcription (Latin):
plex & rectus. Talis iacob pa¬
triarcha: de quo dictũ est. Ia-¬
cob autem uir simplex habi-¬
tabat intabernaculis. Qui
qm̃ puritate conscientie su¬
plicis uidere dm̃ meruit: etiã
urł io est uir uidens dm̃ apel¬
latus est. Talis iste nathana¬
hel. quem dñs obparilitatem
innaxie conu̾sationis euisdẽ
patriarche meritis simul &
nomine dignum ducit. Ecce
inquiens uere israhelita in
quo dolus non est. Ecce qui
uere a patriarcha dm̃ uidente
genus ducit. cui. sicut & ipsi
patriarche doli duplicitas
nulla in ẽẽ probatur. O quã
enti ad dnm: & uidere illũ
cupienti. Ecce uere israhe¬
lita: in quo dolus non est.ẜ eati
mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uide¬
bunt. Et hic uidere dm̃ desi¬
derans. non ab alio s ab ipso qͥ
scrutatur renes & corda dõ. mũ¬
dus corde laudatur: et israheli¬
ta hoc est auiro dm̃ uidente
generatus astruitur. O quam
magna nobis quoq qui de gen¬
tibus ad fidem uenimus. in hac

Expanded text:
plex et rectus . Talis Jacob paplex et rectus . Talis Jacob patriarcha, de quo scriptum est: Jacob, vir simplex, habitabat in tabernaculis ; qui quoniam puritate conscientiae simplicis videre Deum meruit, etiam Israel, id est vir videns Deum, appellatus est. Talis iste Nathanael, quem Dominus ob parilitatem innoxiae conversationis ejusdem patriarchae meritis simul et nomine dignum ducit, Ecce, inquiens, vere Israelita, in quo dolus non est. Ecce qui vere a patriarcha Deum vidente genus ducit, cui, sicut et ipsi patriarchae, doli duplicitas nulla inesse probatur. O quam enti ad Dominum, et videre illum cupienti! Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Et hic videre Deum desiderans, non ab alio, sed ab ipso, qui scrutatur renes et corda, Deo mundus corde laudatur, et Israelita, id est, a viro Deum videnti generatus, astruitur. O quam magnus nobis quoque, qui de gentibus ad fidem venimus, in hac
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uisio & allocutio presens
eius quem p̾dicabat. absterge¬
ret. Nec distulit puis auditor
p̃dicatum sibi lumen ueritatis
sollicite querendo ac pie pul¬
sando ut ꝑciꝑe mereretur. in¬
sistere. Unde mox dñs satiare
in bonis desiderium eius acce¬
lerans. salutaria eius cepta
prouida laudatione remune¬
rat. Ut hec paulatim ad alti¬
ora querenda simul & capi
tandum quod laudans homi¬
nem qui nouit corda ds̃: nõ
eum absq peccato. seo absq
dolo ertitisse confirmat.
NTon est enim homo iustusin
terra: qui faciat bonũ & non
peccet. Nulti autem sine do¬
lo incessisse id est simplici &
mundo corde conuersati ẽẽ
legunt᷑. Immo cuncti fide¬
les tales uiuere docentur.di¬
cente scriptura. Sentite de dño
in bonitate: & in sim plicitate
cordis querite illum. Et ipse
dñs. Estote inquit prudentes
sicut serpentes: et simplices sic̃
columbe. Talis erat exemplar
patientie iob: de quo scriptũ
est.Erat autem uir ille sun¬

Expanded text:
hoc visio et allocutio praesens hoc visio et allocutio praesens ejus quem praedicabat, abstergeret. Nec distulit pius auditor praedicatum sibi lumen veritatis sollicite quaerendo ac pie pulsando, ut percipere mereretur, insistere. Unde mox Dominus satiare in bonis desiderium ejus accelerans, salutaria ejus coepta provida laudatione remunerat, ut hunc paulatim ad altiora quaerenda simul et capietandum quod laudans hominem qui novit corda Deus, non eum absque peccato, sed absque dolo exstitisse confirmat. Non est enim homo justus in terra qui faciat bonum et non peccet: multi autem sine dolo incessisse, id est, simplici et mundo corde conversati esse leguntur: imo etiam cuncti fideles tales vivere docentur, dicente Scriptura: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quarite illum . Et ipse Dominus: Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Talis erat exemplar patientiae Job, de quo scriptum est: Erat autem vir ille sim
Abbreviated transcription (Latin):
tur in canticis. ego flos cam¬
pi et lilium conuallium. & de
quo ꝓpha. exriet inquit uirga
de radice iesse. & nazareus idẽ
flos de radice eius ascendet:
nel certe aliquis doctor exi¬
mius. qui florem nobis uir¬
tutum munditiamq scĩtatis
p̃dicare sit missus. Possumus
hunc locum & ita recte intellȩ¬
gere. quod dicente philippo
quem scripsit moyses in lege
& prophete inuenimus iħm
filium ioseph anazareth. na.¬
thanahel cetera quidem bene
intellexerit. miratus sit autẽ
quomodo a nareth xp̃m ue
nisse dixerit. quem de domo
dauid & de bethleem ciuitate
ubi erͣdauid uenturum ꝓpħȩ cane¬
bant. Ideoq ad mirando res¬
ponderit a natareth. Sed con¬
tinuo reminiscens quantũ
etiam uocabulum nazareth
mysteriis xp̃i congrueret
caute ad senserit p̃dicanti:
Potest inquiens aliquid boni
ẽẽ. Utriq autem sensui potest
conuenire quod sequitur.
Dicit ei philippus: ueni & ui¬
de. Ipsum namq uenire &
uidere monebat: ut si quid ei
ui incorde resedisset. totum

Expanded text:
nticorum: Ego flos campi, et lilium convallium . Et de quo Propheta: Exiet, inquit, virga de radice Jesse, et Nazareus, id est, flos de radice ejus ascendet . Vel certe aliquis doctor eximius, qui florem nobis virtutum munditiamque sanctitatis praedicare sit missus. Possumus hunc locum et ita recte intelligere, quod dicente Philippo: Quem scripsit Moses in lege et prophetae, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth, Nathanael caetera quidem bene intellexerit, miratus sit autem quomodo a Nazareth Christum venisse dixerit, quem de domo David, et de Bethleem civitate, ubi erat David, venturum prophetae canebant; adeoque admirando responderit: a Nazareth? sed continuo reminiscens quantum etiam vocabulum Nazareth mysteriis Christi congrueret, caute assenserit praedicanti; Potest, inquiens, aliquid boni esse. Utrique autem sensui potest convenire quod sequitur: Dicit ei Philippus, veni et vide. Ipsum namque venire et videre monebat, ut si quid ei ui in corde resedisset, totum
Abbreviated transcription (Latin):
bracula euadit: numquam
saluandus uenire meret᷑ ad
xp̃m. Unde dicit apłs. Gratia
enim estis saluati ꝑ fidem: &
hoc non ex uobis. dĩ donum
est. Non ex oꝑibus ut ne quis
uis de quo dicit. ipse sub seqͤnt᷑¬
aperit: futuram credentibus spon¬
dendo aꝑtionem regni cȩlestis.
& p̾dicandam mundo utramq
unius sue naturam ꝑsone. Qđ
reuera multo excellentius archa¬
num: quã quod nos in peccati
adhuc umbra positos. a se inlu¬
minandos p̾uidit. Nauis est
enim quod nos saluatos gratia
suȩ cognitionis imbuit: quod
cȩli nobis gaudia pandit: qͦd
p̾dicatores sue fidei in mundo
disꝑsit: quam qđ nos saluandos.¬
quod potentia sue maiestatis
ante secula p̾sciuit. Amen am̃¬

Expanded text:
bracula evadit, nunquam bracula evadit, nunquam salvandus venire meretur ad Christum. Unde dicit Apostolus: Gratia enim estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis Dei donum est: non ex operibus, ut ne quis us de quo dicit, ipse subsequentaperit, futuram credentibus spondendo apertionem regni coelestis, et praedicandam mundo utramque unius suae naturam personae, quod revera multo excellentius est arcanum, quam quod nos in peccati adhuc umbra positos a se illuminandos praevidit. Majus est enim quod nos salvatos gratia suae cognitionis imbuit, quod coeli nobis gaudia pandit, quod praedicatores suae fidei in mundo dispersit, quam quod nos salvandos potentia suae majestatis ante saecula praescivit. VE
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. sicut elegit nos in ipso
ante mundi constitutionem:
ut essemus scĩ & in maculati
inconspectu eius in caritate.
Et quidem fici arbor aliquan¬
do in scripturis dulcedinem
dilectionis suꝑne insinuat.
Unde scriptum est. Qui seruat
ficum. comedit fructum eius:
et qui custos est dñi sui glorifi¬
cabitur. Sed quia primi pa¬
rentes nr̃i reatu preuaricati¬
onis confusi. de fici sibi foliis
succintoria fecerunt: potest ar¬
bor fici non incongrue male
dulcoratam generi humano
consuetudinem peccandi sig¬
nare: Sub qua positos adhuc
electos suos sed nec dum electi¬
onis sue gratiam cognoscentes.
quasi sub ficu constitutum nec
se iam uidentem. dñs uidet
nathanahel. Nouit enim dñs
qui sunt eius. Quorum salua¬
tioni: ipsum quoq nomen na¬
thanahel. aꝑtissime conuenit.
Nathanahel namq: donum dĩ
int̾pretatur. Et nisi dono dĩ
quisq uocatus. numquam rea¬
tum prime transgressionis. nũ¬
quam male blandientia auges¬
centium cotidie peccatoꝵ um-¬

Expanded text:
git nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate . Et quidem fici arbor aliquando in Scripturis dulcedinem supernae dilectionis insinuat; unde scriptum est: Qui servat ficum, comedet fructum ejus: et qui custos est Domini sui, glorificabitur . Sed quia primi parentes nostri, reatu praevaricationis confusi, de fici sibi foliis succinctoria fecerunt , potest arbor fici non incongrue male dulcoratam generi humano consuetudinem peccandi signare, sub qua positos adhuc electos suos, sed necdum electionis suae gratiam cognoscentes, quasi sub ficu constitutum, nec se jam videntem, Dominus videt Nathanael; novit enim Dominus, qui sunt ejus . Quorum salvationi ipsum quoque nomen Nathanael aptissime convenit; Nathanael namque donum Dei interpretatur, et nisi dono Dei quisque vocatus fuerit, nunquam reatum primae transgressionis, nunquam male blandientia augescentium quotidie peccatorum um
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ꝓmissi huius effectum.
Uidemus & enim celum aꝑtu:
quia postquam celum ds̃ ho
penetrauit: etiam nobis in eũ
credentibus. suꝑne patriȩ pa¬
tefactum cognoscimus ingr¬

Expanded text:
mus promissi hujus effectum. Videmus etenim coelum apertum, quia postquam coelum Deus homo penetravit, etiam nobis in eum credentibus, supernae patriae patefactum cognoscimus ingr