comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duabus parabus suis : uii ad xi continentur -bis cũ tribus partibussuis TERTIA DIVISΟΙΟΤIVSΝΜT¬
coniunetis monadib continetur. Verbigratia ternarius numerus sin magnitudine intelle gatuiridẽ in linea
anu spͥatiũ aut solidũ dicitꝰ continens similit̃ quat̃ narius et quin arius numeri. Linealis Numerus ẽ qui
inchoans amonade lin ealit̃ scribitur usque ad infinitũ. unde al faponitur prode singnationeline¬
arũ qñm haco lit tera unũ significata pud graecos guꝑficiali s̃ numerus est qui non solũ lon¬
AI Quadratus numerus ẽ ita aAX Quinquiangulus ita i. Circularis numerus
ẽ ita quidũ similiter multiplicatus fuerit a sein coansad seconuertitur ut uerbi gratia quin¬
continetur ut suntpyramides qui in modũ flam me consur gunt itaefracibus ut
sunt tesseraeita aO Spherae quibẽ aequadi sundiq rotunditas.  OSphe¬

Expanded text:
duabus partibus suis; IIduabus partibus suis; IIconjunctis monadibus continetur, ut, verbi gratia, ternarius numerus, si in magnitudine intelligatur, id est in linea, aut spatium, aut solidum, dicitur continens. Similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos. Superficialis numerus est qui non solum lon.o Quadratus numerus est ita.o Quinqueangulus ita.o Circularis numerus est ita, qui dum similiter multiplicatus fuerit, a se inchoans ad se convertitur, ut verbi gratia quindine vel altitudine continetur, ut sunt pyramides, qui in modum flammae consurgunt, ita.o Cubus, ut sunt tesserae, ita.o Sphaerae, quibus est aequalis undique rotunditas, ita.o Sphae
Abbreviated transcription (Latin):
ter cum alia una parte sua : Vt uerbi gratia duo ad quinq dum conparati fuerint continenti rabeobis cũ una
partesua: Multi plex suꝑ parcionalis numerus ẽ quidum comparatus ad inferioremsibinu merum fuerit
continet eum multipliciter cum aliis partib eius : Vt uerbi gratia uiii adii. dum conparati fuerint
c̃tinenTinra sebis t̃nicum alis duabus partibus enis .xiiii. ad sexdum conparatifuerint continent intra
sebssenicum alis duabus partibuscius .xvaduii. dum conparati fuerint continent eumbis cum alis
duabus partibus cius xuiii adocto dumconparatifuerint continent intrasobis octocũ alistribus pa¬
abuscius Sub multplex super parcionalis numerus est quidum ad forciorem sibi conparatus fuer
continetur ab eomultplicit᷑ cumaliquibus partibus suis ut uerbi gnetia ui a docto continenturbis cu

Expanded text:
ibi multipliciter cum alia una parte sua, ut uerbi gratia II ad V dum comparati fuerint, continentur ab eo bis cum una ibi multipliciter cum alia una parte sua, ut uerbi gratia II ad V dum comparati fuerint, continentur ab eo bis cum una parte sua. Multiplex superpartionalis numerus est qui, dum comparatus ad inferiorem sibi numerum fuerit, continet eum multipliciter cum aliis partibus eius, ut uerbi gratia VIII ad III dum comparati fuerint, continent in se bis terni cum aliis duabus partibus eius; XIIII ad VI dum comparati fuerint, continent intra se bis seni cum aliis duabus partibus eius; XVI ad VII dum comparati fuerint, continent eum bis cum aliis duabus partibus eius; XVIIII ad VIII dum comparati fuerint, continent intra se bis VIII cum aliis tribus partibus eius. Submultiplex superpartionalis numerus est qui, dum ad fortiorem sibi comparatus fuerit, continetur ab eo multipliciter cum aliquibus partibus suis, ut uerbi gratia III ad VIII continentur bis cum
Abbreviated transcription (Latin):
comparatifuerint habent in se .iiii. etalias tres partes eius UIIII ad quinq: dũ conparati fuerint habent in se quinq
ctalias quattuor partes eius: Subsuꝑ parciens nu merus ẽqui continecur innumero superparcienti cumaliquibus
partibus suis duabus aut tribus aut pluribus Verbi gratia trescontinentur aquinq cumaliis duabus partib:
ad in forciorem sibinumerum fuerit continet in secotum inferiorem numerum mulci plicitercũ aliquapar¬
tecius Vt uerbi gratia quinq ad duodum conparati fuerint continentinse bis .bimi. quattuor etunam partencius
Viiii ad quattuor dum comparatifuerint continent in sebis quaterni .uiii. etunam partemcius Sub mulciplex
sub suꝑ parcicularis numerus ẽ quidum ad forciorem sibi nomerum comparatus fuerit continet cũ multiplici

Expanded text:
comparati fuerint, habent in se IIII et alias III partes eius; VIIII ad V dum comparati fuerint, habent in se V et comparati fuerint, habent in se IIII et alias III partes eius; VIIII ad V dum comparati fuerint, habent in se V et alias IIII partes eius. Subsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partiad inferiorem sibi numerum fuerit, continet in se totum inferiorem numerum multipliciter cum aliqua parte eius, ut uerbi gratia V ad II dum comparati fuerint, continent in se bis bini cum una parte eius; VIIII ad IIII dum comparati fuerint, continent in se bis quaterni et unam partem eus. Submultiplex superparticularis numerus est qui, dum ad fortiorem sibi numerum comparatus fuerit, continetur a fortiore s
Abbreviated transcription (Latin):
se inferiorem numerum circa quem comparatur. similiter etunum partem eius. Vt uerbi gratia tres ad duo
dum conparati fuerint continenot intrase duo etalium unum quimedia parsẽ duorũ. Quatiuor ad tresdum
conparati fuerint continent in se cres et alium unum qui ẽ tertia parscrium Iterum quinq: ad quattuor
dũ conparati fuerint habent in sequaternarium numerũ etalium unũ qui quarta pars essedicitur quaterna¬
rii numeri etceteritales s ub suꝑ particularis numerus ẽ minor qui continetur in fortiori numero cũ alia una
partesua autmedia auttercia aut quarta aut quinta Vt uerbi gratia duo ad cres. tres ad quactuor
hoc alteras partes eius duas aut tres autquattuor aut quinq aut alias ut uerbi gratia .v. adtres.dũ conparati
fuerint habetinse quinarius numerus trinarium et suꝑ hocalias partes eiusduas .VII. ad quat tuordum

Expanded text:
se inferiorem numerum circa quem comparatur, simse inferiorem numerum circa quem comparatur, simdum comparati fuerint continent intra se duos et alium unum, qui media pars est duorum; IV ad III dum comparati fuerint continent in se tres et alium unum, qui est tertia pars trium. Item V ad IV dum comparati fuerint habent in se quaternarium numerum, et alium unum, qui est quarta pars dicti quaternarii numeri, et caeterparte sua, aut media, aut tertia, aut quarta, aut quinta; ut verbi gratia II ad III, III ad IV, hoc alteras partes ejus duas, aut tertias, aut quartas, aut quintas, aut alias, verbi gratia: V ad III dum comparati fuerint, habent in se quinarius numerus ternarium, et super hoc alias parte
Abbreviated transcription (Latin):
plus Veuerbi gratia qui narius numerus trinario numero forcior e eoquod habet quinarius numeris
in setrinarium numerum etalias partes eius duas et reliquitales Minor numerus ẽ qui continetur
amaiori adquem comparatur cumaliqua pastesui. Vt ternarius ad quinarium continetur enim
ab eo cum duabus partibussuis Multi plex numerus ẽ qui habet in seminorem numerumbis auter
aut quater aut multi pliciter. Vt uerbi gratiaduo ad unumdũ comparati fueri t̃ duplex ẽ tres adunũ
criplex Quattuor quadruplex etreliquie contra, Sub multiplex numerus ẽ qui intra multi plicẽ continetur
bis aut teraut quater aut multipliciter Vt uerbi gratia unus ad duobus bis continecur atribuster aquattuo
quater A qu inq quinquies : Fab aliis multipliciter Suꝑ parcicularis numerus ẽ dũ fortior continet in tra

Expanded text:
plus; ut verbi gratia quinarius numerus trinario numero fortior est, eo quod habet quinarius numerus plus; ut verbi gratia quinarius numerus trinario numero fortior est, eo quod habet quinarius numerus in se trinarium numerum et alias partes eius duas, et reliqui tales. Minor numerus est, qui continetur a maiori, ad quem conparatur, cum aliqua parte sui, ut ternarius ad quinarium. Continetur enim ab eo cum duabus partibus suis. Multiplex numerus est, qui habet in se minorem numerum bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter; ut verbi grtriplex; 4, quadruplex, reliqui contra. Submultiplex numerus est qui intra multiplicem cobis aut ter aut quater aut multipliciter, ut uerbi gratia unus a duobus bis continetur, a tribus ter, a IIII quater, a V quinquies, et ab aliis multipliciter. Superparticularis numerus est, dum fortior continet intra
Abbreviated transcription (Latin):
÷ sup multiplices .ii subsuperparciculares ii subsuꝑ parcientes .iiii submultiplices subsuꝑ parcicu¬
lares v. sub multiplices sub suꝑ parcientes. Persenumerus ⁊ quisi nerelatione aliquadicicur ut iii iiii
u .uI. etceteresimiles Ad aliquid numerus ẽ quirelaciue ad alios comparatur Vtuerbi gratia iiii
ad duos dum comparatus fuerit duplex dicitur et multi plex .vi ad tres.uiui. quactuor .x ad quinq &itẽ¬
rum iii adunũ criplex uiadduo uiiii ad tria ceceri A equales numeri dicuntur qui secundum quan¬
titatẽ aequales sunt. Vt uerbi gratia ii adduo iii adtresx ad decem cadaentum In aequales nume¬
risunt qui ad inuicẽ conparati in aequalitatẽ demonserant ut tres ad duo .iiii adtres .v ad quattuor
x ad sex etuniuersali termaior minori autminor maiori. Hunius modi dũ comparatus fuerit in ae¬
qualis dicitur uaior numerus ẽ qui habetinse illum minoremnumerũ adquem conparatur et aqd

Expanded text:
res, subsuperpartientes, submultiplices subsuperparticulares, submultiplices subsuperpartientes. Per se numerus est, qui sine relatione aliqua dicitur, ut III. IV. V. VI, et ceteri similes. Ad aliquid numerus est, qui relative ad alios conparatur; ut verbi gratia IV ad II dum conparatus fuerit, duplex dicitur et multiplex, VI ad III, VIII ad IV, X ad V; et iterum III ad unum triplex, VI ad II, IX ad III et ceteri. Aequales numeri dicuntur, qui secundum quantitatem aequales sunt, ut verbi gratia II ad II, III ad III, X ad X, C ad C. Inaequales numeri sunt, qui ad invicem conparati inaequalitatem demonstrant, ut III ad II, IV ad III, V ad IV, X ad VI; et universaliter maior minori aut minor maiori huiusmodi dum conparatus fuerit, inaequalis dicitur. Maior numerus est, qui habet in se illum minorem numerum, ad quem conparatur, et aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
diuiduntursic ÷ multiplices II. suꝑ particulares .iii. suꝑ parcientes .iiII.
multi¬
plices supparticulares. V. multiplices sup parcientes. Minores diui duntursic

Expanded text:
dividuntur sic: multiplices, superparticulares, superpartientes, dividuntur sic: multiplices, superparticulares, superpartientes, multiplices superparticulares, multiplic
Abbreviated transcription (Latin):
numeri sunt qui partibus suis conputatiminorẽ sũm a cfsiciunt. ut puta denarius cuius partes
sunttres. Dicima quod est unũ quinta quod duo dimidia quod quinque. Vnũ enĩ & duo & qum¬
que simulducta. octonariũ faciunt longe adenariominorem. Similis est huic octonariis
uel alii plorimiquin partes redacti infraconsistunt. Perfectus numerus est quisuis parti¬
bus adimpletur ut senarius. hab& enĩtres partes Sextam tertiam dimidiã sexta eius u¬
nũ est tertia duo dimidatres. haepartes in summũ ductae id est unũ & duo & tria simul
eundem consummant perficiuntq senariũ. Sunt a utẽ perfectinumeri intradenariũ sex in¬
VS ΝΩΜER Omnis numerus aut secundũ seconsideratur aut ad aliquidiste diuiditur sic
alii enĩ s̃ acquales alii in acquales iste diui ditur sic aliis maiores aliisminores maiores

Expanded text:
numeri sunt qui partibus suis computati, minorem summam efficiunt, ut puta denarius, cujus partes numeri sunt qui partibus suis computati, minorem summam efficiunt, ut puta denarius, cujus partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim, et duo, et quinque simul ductae octonarium faciunt, 124 longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi, qui in partes redacti infra consistunt. 11. Perfectus numerus est qui suis partibus adimpletur, ut senarius, habet enim tres partes, sextam, tertiam, et dimidiam; sexta enim ejus est unum, tertia duo, dimidia tres. Hae partes in summam ductae, id est, unum, et duo, et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, inumeri. 1. Omnis numerus, aut secundum se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividitalii enim sunt aequales, alii inaequales. 2 Iste dividitur sic: alii sunt maiores, alii sunt minores. Maiores
Abbreviated transcription (Latin):
ocres sunt numeri qui quodã modo simplices & in compositiesseuidentur. alio uero modo & compositi
ut uerbi gratia nouẽ aduigintiquinq: dũ conparatus fuerit primus ẽ & in conpositus quia non hab&
commune numerũ nisi solu monadicũ. Ad quindecimuerosi comparatus fuerit secundus est & c̃posi¬
tus qm in est illi communis numerus p̃t mona dicũ idẽ trinarius numerus qui nouẽ mensuratter
terni & quindecim terquim NItem pariũ numerorum ali sunt superflui ali deminutin aluꝑfecti
Superfluis quorũ partes simulductacplenitud int̃ suam excedunt ut puta duo denarios hab& enĩ
partes quinq: duo decima quo dẽ unũ sextã quod duo quarta qđ tria terdam qđ quattuor
Dimidĩa quod sex, Vnũ enĩ & duo &tria & quattuor & sex simulducta sed ec̃i faciunt & longe
aduode nario excedunt sic & alii similes plurimi ut duo deuicemu & multitales. Diminuti

Expanded text:
ocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et incocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et inc. Verbi gratia, IX ad XXV, dum comparatus fuerit, primus est et incompositus, quia non habet communem numerum, nisi solum monadicum. Ad XV vero si comparatus fuerit, secundus est et compositus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus, quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. 9. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminuti, alii perfecti. Superflui sunt quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius; habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam quod tria; tertiam, quod quatuor; dimidiam, quod sex; unum enim, et duo, et tria, et quatuor, et sex simul ducta faciunt XVI, et longe a duodenario excedunt; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, etmulti tales. 10. Diminuti
Abbreviated transcription (Latin):
Stuiginti quattuor : Hieni in medictatẽ diuis duodetim faciunt. Nursumq in aliam medieta tẽsex
Daindema luatraso Et ultra diuisione ñ recipit sectio illa sed ante unita tẽ nuenitur terminus que
sccuten posssł in parit inpar est qui abimparinumero in parit̃ mensuratur. Vt uiginti quinq:
quit uuaginta noue. Quidu in p̃ares numeri ab inparibus etiam partibus duiduntur. t sepaes sep¬
teni qua dra es nonis & quin quies quini uiefqunquis : In parium numeror u̾alii simplicessunt alii
conpostiali mediocres simplices sunt quinullã aliam partem habent nisi solã unitatẽut terna¬
rius solam tertiam & quinarius sola quintã & septenarius solam septimam. his enim una pars
sola est. Conpositi sunt qui non sola unitate metiantur sed etiam alie nonumero ꝓcreantur. ut nouẽ
quindecim etuiginti&uno. Dicimus enimtert̃Ni& septies terni terquini & quinquies quim. Medi¬

Expanded text:
, ut XXIV. Hi enim in medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, , ut XXIV. Hi enim in medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde in aliam tres; et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Inpariter inpar est, qui ab inpari numero inpariter mensuratur, ut XXV, XLIX; qui dum sint inpares numeri, ab inparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septeni XLIX et quinquies quini XXV. Inparium numerorum alii simplices sunt, alii conpositi, alii mediocres. Simplices sunt, qui nullam aliam partem habent nisi solam unitatem, ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam. His enim una pars sola est. Conpositi sunt, qui non solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numero procreantur, ut novem, XXI,o XV et XXV. Dicimus enim ter terni, et septies terni, ter quini, et quinquies quini. Medi
Abbreviated transcription (Latin):
tertiũ & mediocre qui quodã modo primus & in compositus alio ueromodo secundi & compo¬
situs ẽ p arnumerus est qui induabu aequis partibu diuidi potest ut duo quattuor &octo
in parueron umerus est quidiuidiacquis partibus ne quid un omedio uel deficiente.
uel superante ut tresquinq septt nobc̃& reliqui parit̃ par numerus est qui sccundum partem numer
pariter duiditur quous que ad indiuisibilem ꝑueniat unitate᷑. utputassexaginta & quatcuorha¬
Quaternarius duo: Binarius unũ. Quisingularis indiuisibilis est Parit inpar quimn partes ae
quas rccipit sectionẽ scdpartes eius inox indesectabiles permanent. Ut sex decem & octo trigin¬
iaq̃in quaginta : mox enim huncnumerũ diuiderss incurres in numeru que set arelonpossis In pa¬
iui patnumerus est cuius partes etiam diuidi possunt sedusq adunitatem non perueniunt¬

Expanded text:
tertium mediocrem; qui quodammodo primus et incompositus est, alio vero modo secundus et conpotertium mediocrem; qui quodammodo primus et incompositus est, alio vero modo secundus et conpositus est. Par numerus est, qui in duabus aequis partibus dividi potest, ut II, IV et VIII. Inpar vero numerus est, qui dividi aequis pel superante, ut III, V, VII, IX et reliqui. 3. Pariter par numerus est qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibilem quaternarius duo, quas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, ut VI, X et XXXVIII, L. Mox enim hunc numerum divideris, incurris in numerum quem secare non possis. Inpariter par numerus est, cuius partes etiam dividi possunt, sed usque ad unitatem non perveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
numeri sui significatione declanat. similit̃ & qua draginta dies quibus morses & elias & ipsed ñsiciu
quorum figuras nonnisi nothiastis scientia esoluere possunt. Datum etiam nobis ex magna¬
parte subnumeroru consistere disciplinam. quandohoras percam discimus quando mensuũ
curricula subputamus quandospatiũ anni redeuntis agnoscimus. pernu merũ si quidem
ne confundamurin struimur tollenumerũ in rebus omnibus & omnia pereunt adimesȩ¬
lo cõnpatũ & cuncta ignor antia ceca cõnplectitur. Nec differripotest aceteris animalib:¬
÷ qui carculi nescit rationẽ. DINISIONUME RORUM DEDARIDVSET INPARIOUS¬
Numerus diuiditur in paribus & in pͣaribus. Parnumerus diuiditur in his. parit̃ par parit̃
inpar & in parit par in parnumerus diuiditur in his primũ & simplũ secundu & compositu

Expanded text:
numeri sui significatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibus Moses et Elias et ipse Dominusnumeri sui significatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibus Moses et Elias et ipse Dominusquorum figuras non nisi noti hujus artis scientiae solvere possunt. Datum etiam nobis eparte, sub numerorum consistere disciplina, quando horas per eam discimus, quando mensium curricula supputamus, quando spatium anni redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem ne confundamur instruimur. Tolle numerum in rebus omnibus, et omnia pereunt: adime seculo computum et cuncta ignorantia ceca complectitur; nec differre potest a ceteris animalibus, qui calculi nescit rationem. Numerus siquidem dividitur in paribus et in imparibus. Par numerus dividitur in his pariter: Par pariter, impar, impariter. Par, impar numerus, dividitur in his: Primum et simplum, secundum et compositum,
Abbreviated transcription (Latin):
nominibus qua qingreco a spiratione habent nos ꝓaspirationes pꝰ nimus indeest prolex sco ꝓ
nos nouem illideta nos decem. Dictiaut decim a greca ethimologia eo quod ligent : & conugant in fra
iacentes numeros : Nam des mosconiungereũ elligare apud eos dicitꝰ porro uiginti dieti quod
sint decembis genitisu: ꝓb. littera posita triginta quod ternario denario gignantur sicusque
ad nonaginta centuuero uocati a cantu quod ẽ circulũ : Ducenti aduocentũ sic & reliquiusq ad
mille milleautem amultitudin eunde&militia quasimultitia. in de&miba qua egrecimuta ta
locis quantũ misceriũ habent eluc& non enim frusta in laudibus dĩ dictũ est omnia in mensura & nu¬
mero & pondere sccisti : sen aius nam qͥ ue qui partibus suis perfectiis est perfection ẽ utundiquada

Expanded text:
nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspiratione S ponimus. Inde est pro ἑξ sex, nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspiratione S ponimus. Inde est pro ἑξ sex, li ἐννέα, nos novem: illi δέκα, nos decem. Dicti autem decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et coniungant infra iacentes numeros. Nam δεσμός coniungere vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti quod sint decem bis geniti, U pro B littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur: sic usque ad nonaginta. Centum vero vocati a cantho, quod est circulum; ducenti a duo centum. Sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia: inde et milia, quae Graeci mutata locis quantum mysterium habeant elucet. Non enim frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura, et numero, et pondere fecisti. 2. Senarius namque, qui partib
Abbreviated transcription (Latin):
eformarum Astro nomia est disciplina quaecursus cȩlestium siderum at que figuras contemplaturatq:
omnes habitudines stlarum quas disciplinas deinceps paulolatius in dicamus. ut earum caus ae compe¬
¶Vit terarum interdisciplinas machematicas ideoprimã cẽ uoluer̃ qm̃ ipsa ut sit nulla maliã in dig&
disciplinam musica autem & grometria & astronomia quae secuntur ut sint at que subsistant istiuse
anicomaco diffusius esse dispositam quã apud latnos primus apulcius de in deboetius transtuler̃
Numeronummus nõm dedit & asui frequentation euocabulũ indidit Vnus a grenom̃ trahit: Sre¬
cieniunũ enadicunt Si c duo &tresquosillidia & cria appellant . quattuor uero a figura qua dra¬
ta nomen sumpscrunt. Quinq: autem non secundũ naturam sed secundu placitum uolun tatis uoca¬
bulũ acceper̃ ab eo quinumeris nomina indidit. sexautem & septem a grecoueniunt : In multis eñi

Expanded text:
et formarum. Astronomia est disciplina quae cursus caelestium siderum atque figuras contemplatur omnes atque habitudines stellarum. Quas disciplinas deinceps paulo latius indicamus, ut earum causae conpelitterarum inter disciplinas mathematicas ideo primam esse voluerunt, quoniam ipsa ut sit nullam aliam indiget disciplinam. Musica autem et Geometria et Astronomia, quae sequuntur, ut sint atque subsistant istius ega Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Boetius transtulerunNumero nummus nomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum indidit. Unus a Graeco nomen trahit; Graeci enim unum ἕνα dicunt: sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quattuor vero a figura quadrata nomen sumpserunt. Quinque autem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim
Abbreviated transcription (Latin):
conflictũ & appellatur ab cis ualde oppositũ si quidẽ & tertium non recipit. Nam
exillis quaedã habere tertiũ possunt ut in contrariis candidum & nigrum. tertium
eius nec candidũ nec nigrũ se fuscũ uel pallidũ. Inrelatiuis quoqueut multa & pauca
tertium cius nec multa nec pauca sed mediocria. In habitu uel orbationeut uisio &
cecitastertium eius neccecitas nec uisio sed lippitudo hic ergo leg& non leg&ttiu nichil hab&.¬

Expanded text:
conflictum, et appellatur ab eis valde oppositum, siquidem et tertium non recipit. Nam conflictum, et appellatur ab eis valde oppositum, siquidem et tertium non recipit. Nam ex illis quaedam habere tertium possunt, ut in contrariis candidum et nigrum. Tertium eius nec candidum nec nigrum, sed fuscum vel pallidum. In relativis quoque, ut multa et pauca. Tertium eius nec multa nec pauca, sed mediocria. In habitu vel orbatione, ut visio et caecitas. Tertium eius, nec caecitas nec visio, sed lippitudo. Hic ergo legit, non legit: tertium nihil hab
Abbreviated transcription (Latin):
si quidẽ iniquitasiusaitiac ita contraria est ut non cius dẽ iustitia einiquitas sit . aut adilla msit
sit inquitas Tertium genus escoppositorum habitus uelorbatio quod genuscicero priua¬
tionemuocat quia ostend& aliquid quempiam habuisseunde priuatus est. Cuius species
sumeris quarum prima est in resecunda in loco tertia in tempore congruo. In reuc cecitas
uso in locout cecitã s& uisionisi noculis locus est . Intempore congruo ut infantem non dicere
hedentibus cũ cuidentes adhuc aetas parua negauit. Nonenim est pquatus dentibus quos
non dumhabuit Quartum uero genus & confirmatione et negatione opponitꝰ ut socrates dispu¬
tit socrates ñ disputat haec a superioribus id differꝰ quod illa singillatim dicipossum
haecnisi corxesedici non possunt quod genus quartum apud dia lecticos multũ hab&

Expanded text:
siquidem iniquitas iustitiae ita contraria est ut non eiusdem iustitiae iniquitas sit, aut ad illam siquidem iniquitas iustitiae ita contraria est ut non eiusdem iustitiae iniquitas sit, aut ad illam sit iniquitas. Tertium genus est oppositorum habitus vel orbatio. Quod genus Cicero privationem vocat, qua ostendit aliquid quempiam habuisse, unde privatus est. Cuius species sunt tres: quarum prima est in re, secunda in loco, tertia in tempore congruo. In re, ut caecitas visio. In loco, ut caecitatis et visionis in oculis locus est. In tempore congruo, ut infantem non dicere sine dentibus eum, cui dentes adhuc aetas parva negavit. Non enim est privatus dentibus, quos nondum habuit. Quartum vero genus ex confirmatione et negatione opponitur, ut Socrates disputat, Socrates non disputat. Haec a superioribus ideo differt, quod illa singillatim dici possunt, haec nisi conexe dici non possunt. Quod genus quartum apud Dialecticos multum habet
Abbreviated transcription (Latin):
dio sunt et quaedã sunt quaehabent medium et tamensine nomine sunt nisi utrũq ei uocabula mere&
candidum etnigrum medium habent quia intereos sepecolor pallidus uel fuscus inuenitur:
Sine medio sunt quotiens unumdeduob: accidit ut sanita suel in firmitas horum nihilẽ mediũ
ea autẽ quorũ media si ne nomine sunt ut felix infelix medium habent non felix. Secundum
genus ẽ relatiuorum quacita sibi opponuntur ut ad con ferantur sicut duplum simplum
hoc solũ oppositorũ genus ad sereferitur non enim ẽ maius nisi adminus referatur et simplũnisi ad
itailli opponitur ut eius sit cui opponitur. Sic & parum cui opponitur magnum Itaut ipsum
parum admagnum cui opponitur sit parum. Nam superiora quae dicuntur contraria
ita sibi opponuntur ut eorum non sint quibus opponuntur. Nec ad ea quo cumque modoreferantꝰ

Expanded text:
dio sunt; et quaedam sunt quae habent medium et tamen sine nomine sunt, nisi utrumque ei vocabulum creet. dio sunt; et quaedam sunt quae habent medium et tamen sine nomine sunt, nisi utrumque ei vocabulum creet. Candidum et nigrum medium habent, quia inter eos saepe color pallidus vel fuscus invenitur. Sine medio sunt, quotiens unum de duobus accidit, ut sanitas vel infirmitas. Horum nihil est medium. Ea autem quorum media sine nomine sunt, ut felix infelix, medium habent non felix. Secundum genus est relativorum, quae ita sibi opponuntur ut ad se conferantur, sicut duplum simplum. Hoc solum oppositorum genus ad se refertur. Non est enim maius, nisi ad minus referatur; et simplum, nisi ad ita illi opponitur ut eius sit, cui opponitur. Sic et parvum opponitur magno, ita ut ipsud parvum ad magnum, cui opponitur, sit parvum. Nam superiora quae dicuntur contraria ita sibi opponuntur ut eorum non sint, quibus opponuntur, nec ad ea quocumque modo referantur;
Abbreviated transcription (Latin):
plane genus operis in unum potuis se colligi quidquid mobilitas autuarietas humanaementis
insensibus exquirendis perdiuersas causas poterat inuenire . Conclusit liberum acuolum tariũ
intellectum Nam quo cũq seuerterit quascumq: cogitationes in trauerit. in aliquid eorum
quae p̃dicta sunt necesse est cadat ingenium XI DEOPPOSITIS
Contrariorum genera quat tuor sunt quae aris toteles anticimena id est opposita uocat
propter quod sibi uelut ex aduerso uidentur obsistere ut contraria nec tamen omnia qua eop¬
ponuntur sibi contraria sunt sed omnia a contrario opposita sunt XIIDEPRIORE
Primumgenus ẽ contrariorum quo iuxta ciceronem diuersum uocatur pro eoquod tantum sibi¬
contrariae opponuntur ut non eorũ sint quibus opponuntur ut sapientia scultitiae : Quod genus
intres species diuiditur: nam sunt quaedam eius quȩ medium habent ec sunt quaedam quaes neme¬

Expanded text:
plane genus operis, in unum potuisse colligi, quidquid mobilitas ac varietas humanae mentis plane genus operis, in unum potuisse colligi, quidquid mobilitas ac varietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diversas causas poterat invenire, conclusum liberum ac voluntarium intellectum. Nam quocumque se verterit, quascumque cogitationes intraverit, in aliquid eorum, quae praedicta sunt, necesse est cadat ingenium. De oppositis . Contrariorum genera quattuor sunt, quae Aristoteles ἀντικείμενα, id est opposita vocat, propter quod sibi velut ex adverso videntur obsistere, ut contraria; nec tamen omnia quae opponuntur sibi contraria sunt, sed omnia a contrario opposita sunt. Primum genus est contrariorum, quod iuxta Ciceronem diversum vocatur, pro eo quod tantum contrarie sibi opponuntur, ut non eorum sint quibus opponuntur, ut sapientia stultitia. Quod genus in tres species dividitur. Nam sunt quaedam eius quae medium habent; et sunt quaedam quae sine me
Abbreviated transcription (Latin):
omne est quod ab aliqua externa sumitur ad faciendam fidẽ Persona ñ qua liscumq:
est quȩ cestimonii pondus habet ad faciendã fidem sed morum probitate debecesse lauda¬
bilis Naturae auctoritas ẽ quaem axima uirtute consistit. testimonia multa sunt quae
afferunt auctoritatẽ idẽ in genium opes aetas fortuna ars usus necessitas et concussio
rerum fortuitarum. Adictis factisq maiorũ pecitur fides cum priscorum dicta factaq:
memorantur. A tormentis fides prebecurpost quae nemocreditur uellem entiri eti uaro
quae tractantur in tẽpore quia suis nominibus plana sunt definitionẽ non indigent
Memoriae quoque tertue copica oratorib: dialecticis poetis etiuris peritis cõmuniter quidem
argumenta praestare sed quando aliquid speciali terprobant ad rectores poetas iuris peritosq
pertinent quando uero generali terdisputant ad filio sophos ad tineremani festum .ẽ. Mirabile

Expanded text:
omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque est quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est quae maxime virtute consistit. Testimafferant auctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necererum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur velle mentiri. Ea vero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitionem non indigent. Memoriae quoque condendum est Topica oratoribus, Dialecticis, poetis et iurisperitis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad Rhetores, poetas, iurisperitosque pertinent; quando vero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile
Abbreviated transcription (Latin):
sed honore amplis si moditatus domite interficer euoluiss&. A coniugatis argumentum
sipel lant nicͥiladforecredunt quis omnẽ esperiam sua subiu gami ttat. A causis
argumentum est quando consuetudine communires quaeq tractantur
argumentum ẽ quando percolloctionẽ personarum siuecaus arum sententiac ratio
subimputatione formatur. ut uirgilius tupotes aen eanmanibus subducere graium
nos aliquid contrarutulos iuuissene fandum est. Item argumenta qua edcuntur ex¬
trinsecus quae greciat & nos idest tartis expaertesiocant ut est testimo niumꝰ Testimoniũ
ra eauctoritate. Tertium extemporibus. Quartum exdictis factis que maiorum
Quintum ex tormentis. Tertids ergo superior modus qui est & temporibus in octospe¬
cies diriuatur. Prima ingenio Secunda opibus terua aetate quarta fortuna. Quin¬
ta arte sextausu septima nec essitate . Oc taua concursione fortuitorum testimoniu

Expanded text:
sed honore amplissimo ditatus, domi te interficere voluisset'. A coniugatis argumentum si pellant, nihil adfore credunt, quis omnem Hesperiam penitus sua sub iuga mittant. A causis argumentum est, quando consuetudine communi res quaeque tractaturargumentum est, quando per conlationem personarum sive causarum sententiae ratio sub inputatione formatur, ut Vergilius Aen. 10, 81: Tu potes Aenean manibus subducere Graium, nos aliquid contra Rutulos iuvisse nefandum est? Item argumenta quae ducuntur extrinsecus, quae Graece ἀτέχνους, id est artis expertes vocant, ut est testimonium. Testimonium vrae auctoritate, tertio ex temporibus auctoritatum, quarto ex dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
de fossum ẽ lira Calli : candetum appellant : In arei surbanis spatium centum pedum. quasi cen¬
tetum : In a grestib: autem : pedescł quadratorum iustum candetum uocant : Porro stadialis
ager habet passus -cxxv. Idest pedes dcxx : cuius mensur aocties computata : miliarium facit :
qui constat quinq milia pedib: : Centuria autem: ager ẽ ducentorum iugerum quiapudanti
ro enimcenturia emultiplicatae sunt nom en muta re non potuerunt

Expanded text:
defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, quasi cendefossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, quasi centetum. In agrestibus autem pedes centum quinquaginta quadratum iustum candetum vocant. Porro stadialis ager habet passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius mensura octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est dro enim centurie multiplicate sunt, sed nomen mutare non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
mos uncias et digitos diuiserunt : Tantcenim fuit eorum sollertia : Digitus ẽ p̃arsminima
a grestium mensurarum : In de uncia habens digitostres: palmus autem q̃uattuor digitos
babet : Des sedecim passus pedes quinq: pertica passus duos id est pedes decem: Pertica aut̃
Aportando dicta qua si portica : Omnes enimp̃cedentes mensurae in corpore sunt ut palmus
pes passus etreliqua : Sola pertica portatur : Est enimdecempedum adistarcalami inete¬
chihelo templummensurantis : Actus minimus ẽ latitudine pedum quattuor: Longitudine
plicatus iugerum facit Ab eo quod ẽ iunctum nomenaccepit : Iugerum autem consteet¬
longitudine pedum ducentorum qua draginta. Latitudine. centumuiginti. ita : CcxL comaic exl
Actum prouintia ebeticae rustici a għum uocant : Porcam idem betici triginta pedum latitudine
et octoginta longitudinefiniuntita : Laxx Lxx : Sed porca ẽ quȩdinarando extat : Quod

Expanded text:
mos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima mos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia habens digitos tres. Palmus autem quattuor digitos habet, pes sedecim, passus pedes quinque, perticas passus duos, id est pedes decem. Pertica autem a portando dicta, quasi portica. Omnes enim praecedentes mensurae in corpore sunt, ut palmus, pes, passus, et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum ad instar calami in Ezechielo templum mensurantis. plicatus jugerum facit, ab eo quod est junctum, jugelongitudine pedum ducentorum quadraginta, latitudine centum viginti, ita seq. fig.. Actum provinciae Baeticae rustici acnuam vocant. Porcam idem Baetici triginta pedum latitudine et octuaginta longitudine definiunt seq. fig.. Sed porca est quod in arando extat; quod
Abbreviated transcription (Latin):
titur in septentrionali orbe : Decumanus ẽ quiaboriente in occidentem pertrans uersumdiri¬
gitur : Qui proeo quod formas decem facit : decumanus ẽ appellatus : Ager enimbis diuisus. fi¬
guram denarinu meri efficit : Arca ab arcendo uocata : fine s enima gricus todit : eosqa dire
prohibet : Trifinium dictum: eo quod trium possessionum fines astringit : Hinc et quadrifi¬
nium quod quattuor : Reliqui limites angustiores et intersedistant in parib: interuallis . et
nominib: designatis.XU
XU DEMENSURIS AGRORUM
ensura ẽ quicquid pondereca pacitate longitudine. altitudine: latitudineanimoq finitur:
M Mores itaq orbemꝰpartib: partes in prouintiis : ꝓrouintias in regionib: Regio¬
nes in locis : Loca ĩ nterrituriis : Territuria in agris: A gr& incenturiis : Centurias in iugerib:
Iugera inclimmatib: De indeclimmata in actus. perticas passus grados cubitos pedespal¬

Expanded text:
titur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirititur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. § 15 De mensuris agrorum. Mensura est quidquid pondere, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, animoque finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibnes in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agros in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus, deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, pal
Abbreviated transcription (Latin):
denor prata autem esse quae secaripossunt : Paludes dictae ã pale pastor alidea quod pa¬
leam idest pabula nutriatiumentorum :XII DEFINIBUS AGRORUM
Lines dicti eo quod a grafuniculis sint diuisa. Mensurarũ enim lineae in terrarum par¬
Etitione tenduntur ut dimensionis a equitas teneatur : Limites appellati. anti quo uer¬
Ibotrans uersi : Namtrans uersa omnia antiqui lima dicebant. a quo et limina ostioriũ
perquas foris uel intusitur et limites quodper eos inagros foris eatur. Hincedimus uoca¬
bulum accepit : Cingulum quo serui publici cingebantur obliqua purpura : Terminidicti
quod terra emensuras distingunt atq declarant : His enimtestimonia finium intelliguntur
et agrorum intentio etcertamen aufertur : Limites maximi in agris duo sunt : Cardo et
decumanus : Cardo ẽ quia septentrione directus a cardineca eliest : Namsi ne dubio caelumuer¬

Expanded text:
deret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paderet. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est pabula, nutriant iumentorum. § 14 De finibus agrorum. Fines dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim lineae in terrarum partitione tenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur. Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebant; a quo et limina ostiorum, per quae foris vel intus itur, et limites, quod per eos in agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testimonia finium intelleguntur, et agrorum intentio et certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt: cardo et decumanus. Cardo, qui a septentrione directus a cardine caeli est; nam sine dubio caelum ver
Abbreviated transcription (Latin):
colidus quodiam acultura exierit sicut ex consul quod a consolatudiscesserit. Vligmosus agerẽ
semper uuidus Mamumidus dicitur quialiquando siccatur : Huligo enim. humor terrae est
natiralis abeanum qua mrecedens : Subseciua sunt propriae: quae sutor demateria p̃cidens quasi
suoeruacua abicit nde et subsiciuaagri quos inpertica diuisos recusant quasis teriles uel palus¬
tres : Item subsiciua quae indiui sura agrinon efficiunt centuriam idestiugera ducenta :
Areadicitur tabularum acqualitas : Dicta autemarea: a planitia eatq: aequalitate unde
etara : Aliiareamuocatam dicunt : quod protriturandis frugib: eradatur uel quod non
triturentur in eanisi arida : Pratum ẽ cuius fenicopia armenta tuentur c̃ui ueteres ro¬
mani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit pratus nec magnum laboremcultur a ed esi¬

Expanded text:
colidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est colidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desi
Abbreviated transcription (Latin):
orlibros georgicorum secutus ẽ : Ruraueteres incultos a grosdicebant idest siluaset pascua
Agrum uero qui colebatur : Namrus ẽ q̃uomeb quolac quopecus haberi potest : undeetruscicis
nominatur : Haec a grestium prima et otiosa felicitas : Seges ager ẽ in quoseritur : Vn de uer
gilius : Illa seges demum uotis responditauari . Agricolae : Compascuus a gerdictus quiã diuiso¬
rib a grorum relictus ẽ ad pascendum communi teruicinis : Alluuius agerẽ quempaulatimfla¬
uius in agrumred dit : Arcifinius a gerdictus ẽ quia certis linearum mensuris non continetur
sed arcentur fines eius. obiectufluminum montium arborum : unde etinhis agris. nichil subsici¬
uorum interuenit : Noualis ager ẽ primũ proscissus siue quialternis annisuacat nouandrũ
sibiuirium causa Noualiaenim: se melcum fructuerunt et semeluacua : Squalidus ager quas iex¬

Expanded text:
or libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; or libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges ager est in quo seritur; unde et VergiliusGeorg. 1, 47: Illa seges demum votis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi ex
Abbreviated transcription (Latin):
r. latina eappellaridicitur eo quod ineo agatur aliquid:  lii agrum exgreco
iominarimanifestius credunt : undectuilla grecae coragrosdicitur : uilla a uallo
dest aggere terra enuncupata: quod prolimite constitui solet: Possessiones sunt agrilatepaten¬
tes publici priuatiq: quos initio nonm ancipatione sed quisq: ut potuit occupauitatq possedit unde& nuncupu
Fundus dictus ẽ quod eo fundatur uel st abiliatur patrimonium : fundus autem ẽ turbanum a edi¬
ficium et rusticum intelligendum ẽ : Praedium quod exomnib: patrifamilias maxime p̃uidetꝰ
idest appar& quasi p̃uidium : uel quod antiquia grosquos bello caeperant ut p̃dae nomine habe¬
bant : Omnis aute magerut̃ uarro docet: quadrifarius diuiditur . Aut enimaruus ẽ ager
id est sationalis aut consitus idestaptus arborib: Aut pascuus qui berbis tantumet animali¬
buacat: Aut florus quo sunt ortiapib congruentes et florib: quod etiam uergilius in quattu¬

Expanded text:
r Latine appellari dicitur eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et villa Graece †coragros† dicitur. Villa a vallo, id est aggere terrae, nuncupata, quod pro limite constitui solet. Possessiones sunt agri late patentes publici privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque ut potuit occupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus dictus quod eo fundatur vel stabiliatur patrimonium. Fundus autem et urbanum aedificium et rusticum intellegendum est. Praedium, quod ex omnibus patrifamilias maxime praevidetur, id est apparet, quasi praevidium; vel quod antiqui agros, quos bello ceperant, ut praedae nomine habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, quadrifarius dividitur: aut enim arvus est ager, id est sationalis; aut consitus, id est aptus arboribus; aut pascuus, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut florus, quod sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Vergilius in quattu
Abbreviated transcription (Latin):
sistheofilus alexan drinus prosperquoquenationea quitanus atqueuictorius amplificatis eius dẽfe¬
tiuitatis rationibus multiplices cilculos aediderunt Cuius quidem rationem beatissimus cirillus a¬
lexandria curbis ep̃s innon aginta quinqueannos perquinquies decemnouies calculans quotoRł
uelluna debeat paschalis solemnita scel ebrarisumma breuitate notauit Ticlum autem uo¬
catum eo quod in orbedigestum sit & qua si tirculo dispositum ordinem complectat annorum
sineua rieta te&sinculla arte. Vnde factum est ut cui qu&ema teria ecarmina simplici for¬
nita tefacta ciclicauocarentur. hinc & later culum dictum quod ordinẽhabeat strat¬
annorum. UCINS PRIMUS

Expanded text:
sis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorius, amplificatis eiusdem fesis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorius, amplificatis eiusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cuius quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandriae urbis episcopus in nonaginta quinque annos per quinquies decem novies calculans, quoto Kal. vel luna debeat paschalis sollemnitas celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem vocatum eo quod in orbe digestum sit, et quasi in circulo dispositum ordinem conplectat annorum sine varietate et sine ulla arte. Unde factum est ut cuiusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat stratannorum. Cyclus primus
Abbreviated transcription (Latin):
mane confitramurnaturae. Haec sunt quattuor sino diprincipales fidei doc trinam plenissi mȩ prae¬
dicantes sedsĩ qua sunt concilia quae s cĩpatres sp̃udiplenis anxerunt. post istorum quattuor autori¬
Concilii ueron omen¬
men tractum ex moreromano tempor. euero quo causa ea gebantur con¬
ueniebant omnes in unum communi queinuentionetractabant. Vnde & concilium a commununten¬
tione dictum qua si consilium. Namcilia oculorum sunt unde& considium consilium .d. in .l. littera
transeunte. Cetus uero conuentus est uel congregatio a coeundo id est conueniendo in ununum unde&
conuentum est nuncupatum sicut conuentus coetus uel concilium a societate multorum in unum
DECYCLO P AS CHIALI  PASMAE CICLuM ippolitus eps̃ tempo¬
ribus alex an driimperatoris primus conscripsit post quem probatissimiauctores eu sebius caesarien¬

Expanded text:
manae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi principales, fidei doctrinam plenissime praemanae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoriConcilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi comcilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium, D in L litteram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio, a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventum est nuncupatum, sicut conventus coetus vel concilium, a societate multorum in unum. De cyclo paschali . Paschalem cyclum Hippolytus episcopus temporibus Alexandri imperatoris primus conscripsit. Post quem probatissimi auctores Eusebius Caesarien