comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mitigat: Legimꝰ et aliam sapien¬
tem feminã: quȩ cũ obsideret᷑ ciui¬
tas. & ꝓpt̾ unum ꝑduellẽ dux exer¬
citus ioab muros ariete quateret.
locuta ẽ ad popłm in sapientia sua:
et tante multitudinis ꝑicłm mu¬
liebri auctoritate sedauit: Quid
loquar de regina saba que uenit
a finib terre audire sapientiam
salomonis: et testimonio dñi con¬
dẽpnatura ẽ om̃s uiros ierłms Eli¬
sabeth utero ꝓpħat ꝙ uoce: Anna
filia phanuhelis ĩ tẽplo tẽplũ efficit᷑
dĩ: & cotidiano reunio celestẽ in¬
uenit panẽ: Secunt᷑ mulieres sal¬
uatorem:et ministrant ei de facul¬
tatib suis: Ille qͥ de qͥnq panibus
qͥnq milia hominũ exceptis muli¬
erib et paruulis alinit. escas scãrũ
mulierũ ñ recusat acciꝑe: cum sa¬
maritana loqͥt᷑ ad puteumꝰ et satu¬
ratꝰ conuersione credentis. cybos qͥ
coempti fuerant negligit: Apollo ui¬
rũ apłicũ et in lege doctissimum.

Expanded text:
mitigat. legimus et aliam sapienmitigat. legimus et aliam sapientem feminam, quae, cum obsideretur ciuitas et propter unum perduellem dux exercitus Ioab muros ariete quateret, locuta est ad populum in sapientia sua et tantae multitudinis periculum muliebri auctoritate sedauit. quid loquar de regina Saba, quae uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis et testimonio domini condemnatura est omnes uiros Israhel? Helisabet utero prophetat et uoce. Anna, filia Fanuelis, in templo templum efficitur dei et cotidiano ieiunio caelestem inuenit panem. sequuntur mulieres saluatorem et ministrant ei de substantia sua. ille, qui de quinque panibus quinque milia hominum exceptis mulieribus et paruulis aluit, escas sanctarum mulierum non recusat accipere. cum Samaritana loquitur ad puteum et saturatus conuersione credentis cibos, qui coempti fuerant, neglegit. Apollo, uirum apostolicum et in lege doctissimum,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝓuocantem: Nefȩcerant sare
muliebria: & ideo ei abrahã subici¬
tur: et dr̃ ad eum: Omĩa que dicit
tͥ sara: audi uocem eiꝰ: Illi defecerant.
in corpore: iam possidet quod futura
ẽ: Rebecca ꝑgit ad int̾rogandũ dm̃:
et eiꝰ responsione condigna audit o¬
racula: Duȩ gentes in utero tuo: et
duo populi de uentre tuo diuiden¬
tur: Illa duos generat dissidentes :
tu unum cotidie concipis. parturis.
generas. unione fecundumꝰ maies¬
tate multiplicem: trinitate concor¬
dem Maria soror moysi. uictorias
frata styrpem nominis sui signat ĩ
posteros: filiȩ salphaat: hereditatẽ
inter fr̃s merentur acciꝑe: Ruth ꝙ
hester & iudith tante głe sunt: ut
sacris uoluminib nomina indile¬
ruit: Anna ꝓpb̃issa generat filium
leuitem: ꝓpħam iudicrm: sacro
crine uenerabilem: & offerentẽ
intab̾nacło di Tec uites mulier.
regem dauid int̾rogatione conclu¬
dit: enigmate docet: exemplo dĩ

Expanded text:
tiam prouocantem. defecerant Sanae tiam prouocantem. defecerant Sanae muliebria et ideo Abraham ei subicitur et dicitur ad eum: omnia, quae dicit tibi Sarra, audi uocem eius. illi defecerant min corpore, iam possidet, quod futura est. Rebecca pergit ad interrogandum deum et eius responsione condigna audit oraculum: duae gentes in utero tuo, et duo populi de uentre tuo diuidentur. illa duos generat dissidentes, tu\' unum cotidie concipis, parturis, generas, unione fecundum, maiestate multiplicem, trinitate concordem. Maria, soror Moysi, uictorias hratam stirpe nominis sui signat in posteros. filiae Salphaad hereditatem inter fratres merentur accipere. Ruth et Hester et Iudith tantae gloriae sunt, ut sacris uoluminibus nomina indiderint. Anna prophetissa generat filium leuitam, prophetam, iudicem, sacro crine.uenerabilem, et offert eum in tabernaculo dei. Thecuitis mulier regem Dauid interi rogatione concludit, aenigmate docet, exemplo dei
Abbreviated transcription (Latin):
ctaui: ñ eloquii uenustate. sed uolũ¬
tate gͣtissimi in uos animm. et deo n
legentib placere desiderans:. Cxxiiii.¬
cio me pͥncipia in xp̃o filia
aplerisq rep̃hendi quod in¬
terdũ scribam ad mulieres.
et fragiliorem sexum marib p̃ferã:
Et iccirco debeo pͥmũ obtrectatorib
meis responclere: et sic uenire ad
disputaciunculã quam rogasti Si
uiri de scͥpturis quererent: mulie¬
rib non lo querer: Si barach ire uo¬
luisset ad p̃liũ: debbora deuictis hosti¬
bus ñ triumphasset: Ieremias carcere
cludit᷑: et quia periturus isrł uirũ
citatur: Sacerdotes et iudei cruci¬
figunt filiũ dĩ:et maria magdalene
plorat ad crucem: unguenta parat:
querit in tumulo᷑ hortolanũ in¬
terrogat: dñm recognoscit: ꝑgit
ad apłos: reꝑtum nunciat: illi du¬
bitant ista confidit: uere riptius.
uere turris candoris & liban.quȩ
ꝓspicit faciem damasci: sanguinẽ
uidelicet saluatoris. ad sacci penitẽ¬

Expanded text:
ctaui non eloquii uenustate sed uolunctaui non eloquii uenustate sed uoluntate gratissimi in uos animi et deo et legentibus placere desiderans.. CXXVIII.Scio me, Principia, in Christo filia, a plerisque reprehendi, quod interdum scribam ad mulieres et fragiliorem sexum maribus praeferam. et idcirco debeo primum obtrectatoribus meis respondere et sic uenire ad disputatiunculam, quam rogasti. si uiri de scripturis quaererent, mulieribus non loquerer. si Barach ire uoluisset ad proelium, Debbora de uictis hostibus non triumphasset. Hieremias carcere cluditur et, quia periturus Israhel uircitatur. sacerdotes et pharisaei crucifigunt filium dei et Maria Magdalene plorat ad crucem, unguenta parat, quaerit in tumulo, hortulanum interrogat, dominum recognoscit, pergit ad apostolos, repertum nuntiat. illi dubitant, ista confidit, uere πυργίτις, uere turris candoris et Libani, quae prospicit faciem Damasci, sanguinem uidelicet saluatoris ad sacci paeniten
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit locũ pietas: Cumq et il¬
lam & te ad beati apłi pauli basili¬
cam bar bari deduxissẽt. ut uł sa¬
lutem nobis ostenderent uł sepul¬
chrum: in tantam leticiã dr̃ erui¬
pisse. ut grãs ageret cło. qd̾ te sibi ĩ¬
tegram reseruasset: quod pauꝑem
illam non fecisset captiuitas sed in
uenisset: quod egeret cotidiano ey¬
boꝰ qd saturata xp̃o. ñ sentiret esu¬
riem: qđ et uoce & oꝑe loqueret᷑.
Nuda exiui de uentre matris mee.
nuda & redeam: sicut dño uisũ ẽ.
ita & factũ ẽ. sit nom̃ dñi benedictũ.
Post aliquot menses sana. integra. ue¬
getoq corpusculo dormiuit in dño:
et te pauꝑtatule sue immo ꝑte pau¬
peres reliquit heredes⁊ claudens ocu¬
los in manibꝰ tuis. reddens spm̃ ĩ tu¬
is osculis: dum int̾ lacrimas tuas
illa rideret.conscientia uitȩ bone
et p̃miis futurorum: Hec tͥ mar¬
cella uenerabilis. et hec tͥ pͥncipia
filia. una et breui lucubratione di¬

Expanded text:
inuenit locum pietas. cumque et ilinuenit locum pietas. cumque et illam et te ad beati apcam barbari deduxissent, ut vel salutem vobis ostenderet vel sepulchrum, in tantam laetitiam dicitur erupisse, ut gratias ageret Deo, quod te sibi integram reservasset, quod pauperem illam non fecisset captuenisset, quod egeret cotidiano cibo, quod saturata Christo non sentiret esuriem, quod et uoce et opere loqueretur: nuda exiui de uentre matris meae, nuda et redeam. sicut domino uisum est, ita et factum est. sit nomen domini benedictum. 14. Post aliquot menses sana, integra uegetoque corpusculo dormiuit in domino et te paupertatulae suae, immo per te pauperes reliquit heredes claudens oculos in manibus tuis, reddens spiritum in tuis osculis, dum inter lacrimas tuas illa rideret conscientia uitae bonae et praemiis futurorum. haec tibi, Marcella uenerabilis, et haec tibi, Principia filia, una et breui lucubratione di
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoꝵ sicut aquam in cireuitu ieru¬
salem: & ñerat qui sepeliret: Quis
cladem illius noctis. quis funera fan-¬
do explicet: aut possit lacrimis ȩqͣre
dolorem: Urbs antiqua ruit. mul¬
tos dominata ꝑ annos: Plurima ꝑq
uias sparguntur inhertia passim
corpora. ꝑq domos et płima mortis
imago : cum interim ut in tanta
confusione rerũ. marcellȩ quoq do¬
mũ eruentus uictor ingreditur:
Sit mͥ fas audita loqui: immo a scĩs
uiris uisa narrare.qui inter fuere
p̃sentes: qͥ te dicunt in ꝑiculo quoq
fuisse sociatam: Intrepido uultu ex¬
cepisse dr̃ uitͦgressos Cũq posceret᷑
aurũ. & defossas opes uili excusaret
tunica: ñ tam̃ fecit fidem uolunta¬
riȩ pauꝑtatis: Cesam fustibus fla-¬
gellisq aiunt ñ sensisse cormenta:
sed hoc lacrimis. hoc pedib eorũ
egisse ꝓstratam. ne te a suo cõsortio
separarent: ne sustineret adoles¬
centia. quod senilis etas sustinere
non poterat: Ap̃e dura corda mol¬
liuit: et inter eruentos gladios

Expanded text:
psorum sicut aquam in circuitu Hierusalem et non erat, qui sepeliret. quis cladem illius noctis, quis funera fando explicet possit lacrimis aequare dolorem? urbs antiqua ruit multos dominata per annos plurima perque uias sparguntur inertia passim corpora perque domos et plurima mortis imago. Cum interim, ut in tanta confusione rerum, Marcellae quoque domum cruentus uictor ingreditur — sit mihi fas audita loqui, immo a sanctis uiris uisa narrare, qui interfuere praesentes, qui te dicunt in periculo quoque ei fuisse sociatam – , intrepido uultu excepisse dicitur introgressos; cumque posceretur aurum et defossas opes uili excusaret tunica, non tamen fecit fidem uoluntariae paupertatis. caesam fustibus flagellisque aiunt non sensisse tormenta, sed hoc lacrimis, hoc pedibus eorum egisse prostratam, ne te a suo consortio separarent, ne sustineret adulescentia, quod senilis aetas timere non poterat. Christus dura corda molliuit et inter cruentos gladios
Abbreviated transcription (Latin):
corpiis subiciat᷑ dõ patri. et sit ds̃ omĩa
in om̃ib Non ait. ut sit pat̾ omĩa in oĩ¬
ꝓpͥũ ẽ nom̃ trinitatis. et tam ad patrẽ
quam ad filium et spm̃ scm̃ referripo¬
test: ut humanitas subiciat᷑ diuinita¬
ti humanitatẽ in hoc loco dicimꝰ. non
mansutudinẽ et clementiã. quã gͦei
genꝰ: Porro quod ait. ut sit ds̃ omnia
in om̃ib: hoc sensu accipiendũ ẽ: Is̃
pars in singłis  uerbi gr̃a. in salomone
sapientia. in clauid bonitas. in iob pati¬
entia. in daniele cognitio futurorũ.
in petro fides. in finees et paulo zelus.
in iohanne uirginitas. in cȩteris çȩta
Cumi autẽ rerũ omĩum finis aduene¬
rit: tunc omĩa in omĩbus erit. ut sin¬
guli scõꝵ om̃s uͥtutes babeant: ut sit
xp̃c totus in cunctis: lxxxuin. Epła¬

Expanded text:
corpus subiciatur deo et patri et sit deus omnia. corpus subiciatur deo et patri et sit deus omnia. in omnibus. non ait: \'ut sit pater omnia in omnmen est trinitatis et tam ad patrem quam ad filium et spiritum sanctum referri potest, ut humanitas subiciatur diuinitati. humanitatem in hoc loco dicimus non mansuetudinem et clementiam, quam Graeci genus. porro, quod ait: ut sit deus omnia in omnibus, hoc sensu accipiendum est: dominus pars in singulis — uerbi gratia in Salomone sapientia, in Dauid bonitas, in-Iob patientia, in Danihelo cognitio futurorum, in Petro fides, in Finees et Paulo zelus, in Iohanne uirginitas, in ceteris cetera —, cum autem omnium rerum finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli sanctorum omnes uirtutes habeant et sit Christus totus in cunctis. 3. Rep
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quare filius patri dicatur subiec¬
tus eẽ: Quid ẽ turpius siue inferiꝰ.
patri subiei. quod sepe pietatis ẽ.
& in psalmo scriptũ ẽ. nonne deo sub¬
iecta erit anima mea. an crucifigi et
maledictũ crucis fieri maledictus
enim omĩs. qui pendet in ligno: Qui
gͦ ꝓ nobis maledictum factus ẽ. ut nos
de maledictione liberaret: miraris si
ꝓ nobis subiectꝰ sit. ut nos patͥ faciat
ẽẽ subiectos. dicens ĩ eugł̃io. nemoue¬
nit ad patrẽ nisi ꝑ me. et eũ exaltatus
fuero omĩa traham ad meipsum: Xp̃c
i his qui fideles sunt subiectꝰ ẽ patri:
qͥa om̃s credentes immo om̃e hominũ
genus. corporis ipsiꝰ menbra reputant᷑:
In his autem qui increduli sunt. idẽ.
iudeis ȩthnicis. et hereticis insubiectꝰ
dicit᷑: quia pars m̃broꝵ eius nonẽ sub¬
iecta fidei Infinem autẽ mundicũ
omĩa menbra regnantẽ uiderint xp̃m
id ẽ. corpus suumꝰ etiam ipsa subicien¬

Expanded text:
est, quare filius patri dicatur esse subiecest, quare filius patri dicatur esse subiectus. quid est turpius siue inferius: patri subici — quod saepe pietatis est et in psalmo scriptum: nonne deo subiecta erit anima mea? — an crucifigi et maledictum crucis fieri? maledictus enim omnis, qui pendet in ligno. qui ergo pro nobis maledictum factus est, ut nos de maledictione liberaret, miraris, si pro nobis subiectus sit, ut nos patri faciat esse subiectos dicens in euangelio: nemo uadit ad patrem nisi per me et: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me? Christus in his, qui fideles sunt, subiectus est patri, quia omnes credentes, immo omne hominum genus, corporis ipsius membra reputantur. in his autem, qui increduli sunt, id est Iudaeis, ethnicis, hereticis, insubiectus dicitur, quia pars membrorum eius non est subiecta fidei. in fine autem mundi, cum omnia membra regnantem uiderint Christum, id est corpus suum, etiam ipsa subicien
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. quã dñs ds tuus tͥ tradidit
possidenclam: Unde obseero te ut
consoleris eam: inmo ꝓuoces ad sa¬
lutem: Putridȩ carnes ferro indigẽt
et cauterio᷑ nec ẽ medicinȩ culpa
sed uulneris. cum crudelitate clem̃
epła: ubi de resurrectione dispu¬
tans. uenit ad eum locum in quo
scriptum ẽ Oportet enim eũ reg¬
nare: donec ponat omnes immicos
suos sub pedibus suis Omnia enĩ
subiecta sunt sub pedibus eiꝰ: nouis¬
sime inimica destruetur mors: Cũ
autem dixerit quia omĩa subiecta
sunt ei. haud dubium quin p̃ter
eum qui subiecit ei omĩa: cũ autẽ¬
ei subiecta fuerint omĩa: tẽ et ip¬
se filius subiciet᷑ ei qui sibi fubiec̃
omĩa. ut sit ds̃ omĩa in omnibus:
Et miror te hoc a me querere uolu¬
isse: cum sẽs hilarius pictauensis
ep̃c undecimũ librum contra ar.¬
rianos. hac questione et solutione
compleuerit: Tamen saltem pau¬
ca dicamus Om̃e in hoc scandalum

Expanded text:
tuam, quam dominus deus tuus tibi tradidit tuam, quam dominus deus tuus tibi tradidit possidendam. unde obsecro te, ut consoleris eam, immo prouoces ad salutem. putndae carnes ferro indigent et cauterio; nec est medicinae culpa, sed uulnelis, cum crudelitate clementi epistola; ubi de resurrectione disputans venit ad eum locum, ubi scriptum est: Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus ejus. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus. Novissime inimica destrautem dixerit, quia omnia subiecta sunt ei, haud dubium, quin praeter eum, qui subiecit ei omnia. cum uero subiecta fuerint ei omnia, tunc ipse filius subicietur ei, qui sibi subiecit omnia, at sit deus omnia in omnibus. et miror te hoc a me quaerere uoluisse, cum sanctus Hilarius, Pictauensis episcopus, undecimum librum contra Arrianos hac quaestione et solutione conpleuerit. tamen saltim pauca dicamus. omne in hoc scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
re. nec p̃ferre dnm uoluptati: audiat
apłm conclamantẽ: Non potestis calicẽ
dñi bibere: et calicem demonioꝵ: N
potestis mense dñi cõmunicare: et m̃¬
sȩ demonioꝵ: Et in alio loco: Quȩ cõ¬
municatio luci ad tenebras: Qui cõ¬
sensus. xp̃o ad beliale Rem nouã loqͦr
immo ñ nouam sed ueterẽ: quia ue¬
teris testam̃ti auctoritate firmatur:
Si reliquerit scđm uirutm et pͥori recõ
ciliari uoluerit: non potest Scͥptũ
ẽ enim in deutero nomio Si acceꝑit
inuenerit grãm in conspectu eius
ꝓpt̾ aliquam fȩditatẽ⁊ scribat libellũ
repudii. & dabit in manu eiꝰ. et climit¬
tet eam de domo sua Cũq egressa
alterum maritũ duxerit. et ille qͦq
oderit eam. deditq ei libellũ repu¬
cdii. et dimiserit de domo sua. uelcer¬
te mortuis fuerit: non potest pͥor.¬
maritus reciꝑe eam in uxorẽ. quia
polluta ẽ. et ab hominabilis facta ẽ
coram dño: ne peccare facias terrã

Expanded text:
ere, nec praeferre Dominum voluptati, audiat ere, nec praeferre Dominum voluptati, audiat Apostolum conclamantem: « Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum. Non potestis mensae Domini coalio loco: quae communicatio luci ac tenebris? qui consensus Christo ac Belial? rem nouam loquar, immo non nouam, sed ueterem, quae ueteris testamenti auctoritate firmatur. si reliquerit secundum uirum et reconciliari priori uoluerit, non potest. scriptum est enim in Deuteronomio: si acceperit inuenerit gratiam in conspectu eius propter aliquam foeditatem, scribet libellum repudii et dabit in manus eius et dimittet eam de domo sua. cumque egressa alterum maritum duxerit et ille quoque oderit eam dederitque libellum repudii et dimiserit de domo sua uel certe mortuus fuerit, non potest maritus recipere eam uxorem, quia polluta est et abominabilis facta est coram domino; ne peccare facias terram
Abbreviated transcription (Latin):
missa sit: adult̾ ẽ. qui eam acceꝑit: Un¬
de et apłi grauem conugii sarcinam
intelligentes: si ita ẽ. inquiunt. non
test capere capiat: Statimq sub exẽ¬
plo trium eunuchoꝵ. uirginitatis in¬
fert beatitudinem: quȩ nulla carnis
lege retinet᷑: Neq satis animaduer¬
tere potui. quid sit qđ dicere uoluit:
alio uiro ꝑuim accepto: Qtud ẽ hoc.
ꝑ ium accepto: Cong̃gata uidelicet
multitudine: nolentem rapuit: Et
quare pꝰea ñ raptorem uirũ rapta di¬
misit: legat libros moysi: et inuenz¬
et desponsatam uiro si in ciuitate fu¬
erit opp̃ssa et non clamauerit. punir:
quasi adulteram: Si autẽ in agro. in
dicit uim passa ẽ ut alteri iungeret᷑.
si uult xp̃i corpꝰ acciꝑere. et non ad¬
ultera reputari: agat penitentiã: ita
dũtaxat. ut scđo uiro qui non appella¬
t᷑uir sed adult̃. a tempore penitentiȩ
ñ copulet᷑. Quod si ei durum uidet᷑.
et semel dilectum ñ potest derelinqͦ¬

Expanded text:
missa sit, adulter est, qui eam acceperit. unmissa sit, adulter est, qui eam acceperit. unde et apostoli grauem coniugii sarcinam intellegentes: si ita est, inquiunt, non test, inquit, capere, capiat, statimque sub exemplo trium eunuchorum uirginitatis infert beatitudinem, quae nulla carnis lege retinetur. 4. Neque satis animaduertere potui, quid sit, quod dicere uoluit: alio uiro per uim accepto\'. quid est hoc: cper uim accepto\'? congregata uidelicet multitudine nolentem rapuit: et quare postea non raptorem rapta dimisit? legat libros Moysi et inueniet desponsatam uiro, si in ciuitate fuerit oppressa et non clamauerit, puniri quasi addicit, vim passa est, ut alteri jungeretur, si vult corpus Christi accipere, et non adultera reputari, agat poenitentiam: ita duntaxat, ut secundo viro, qui non appellatur vir, sed adulter, a tempore poenitentiae non copuletur. Quod si ei durum videtur, et semel dilectum non potest derelinqu
Abbreviated transcription (Latin):
ge uiri. Ergo uiuente uiro adultera
ẽ: si duxerit alium uirũ: Et in alio
loco Mulier ⁊ alligata ẽ qͣnto tem¬
pore uiuit uir eius: Si autẽ dormie¬
rit uir: libera ẽ. cui uult nubat. tan¬
tum in dño: Omnes gͥ causationes
apłs amputans: aꝑtissime definiuit.
uiuente uiro adulteram eẽ mulierẽ
quȩ alteri nupserit: Nolo mͥ ꝓferas
raptoris uiolentiam. matris ꝑstiasio¬
nem. patris auctoritatem ꝓꝑinquoꝵ
cat᷑uas. seruoꝵ insidias. atq contẽptũ.
dãpna rei familiaris: Quandiu ui¬
uit uir. licet adult̾ sit. licet sodomita.
licet flagitiis omĩb cooꝑtꝰ. & ab uxore
ꝓpter hec scelera derelictus: maritus
eiꝰ reputatur. eui alterum uirũ acci¬
ꝑe ñ licet: Nec hoc apłs ꝓpͥa auctorita¬
te decerint: sed xp̃o in se loquente. xp̃i¬
uerba sectatus ẽ: qui ait in eugłio: Qui
dimittit uxorem suã excepta causa for
Siue ipsa dimiserit uirũ. siue a uiro di¬

Expanded text:
ge uiri. ergo uiuente uiro adultera ge uiri. ergo uiuente uiro adultera erit, si duxerit alium uirum, et in alio loco: mulier alligata est, quanto tempore uiuit uir eius. si autem dormierit uir, liberata est: cui uult, nubat, tantum in domino. omnes igitur causationes apostolus amputans apertissime definiuit uiuente uiro adulteram esse mulierem, quae alteri nupserit. nolo mihi -proferas raptorem et uiolentiam, matris persuasionem, patris auctoritatem, propinquorum cateruas, seruorum insidias atque contemptum, damna rei familiaris: quamdiu uiuit uir, licet adulter sit, licet sodomita, licet flagitiis omnibus coopertus et ab uxore propter haec scelera derelictus, maritus eius reputatur, cui alterum uirum accipere non licet. nec hoc apostolus propria auctoritate decernit, sed Christo in se loquente Christi uerba, qui ait in euangelio: qui dimittit uxorem suam excepta causa fornsiue ipsa dimiserit uirum siue a uiro di
Abbreviated transcription (Latin):
possit absq pęnitentia cõmuincare
eccłiȩ: iiuente adhue eo quẽ prius re¬
liquerat: Quod legens: illiꝰ uersiculi re¬
cordatus sum: Ad excusandas excusatio¬
nes in peccatis: Om̃s enim homines
uiciis nr̃is fauemꝰ: et quod ꝓpͥa facimꝰ
uoluntate. ad naturȩ referimus ue¬
cessitatem: quomͦ si dicat adolescens.
uim patior corporis.ad libidinem me¬
ardor impellit. ipsa organa menbroꝵ
genitaliũ et corporis cõpositio femineos
querit amplexus: et rursũ homici¬
da. in egestate inquit eram. indigebã
cybo. tegimen corporis non habebam: id̾o
alienum sanguinẽ fudi. ne ipse fame &
frigore morerer: Responde itaq sorori
quȩ a nobis suꝑ statu suo querit: non
nrãs sed apłi sententias An ignoratis
frẽs. scientib enim legem loquor: qm̃
lex dñatur homini. quanto tempore
uiuit: Mulier enim quȩ sub uiro ẽ:
uiuente uiro astricta ẽ legi Quod si
mortuus fuerit uir enis: libera ẽ ale¬

Expanded text:
possit absque paenitentia communicare possit absque paenitentia communicare ecclesiae uiuente adhuc eo, quem prius reliquerat.\' quod legens illius uersiculi recordatus sum: ad excusandas excusationes in peccatis. omnes enim homines uitiis nostris fauemus et, quod propria facimus uoluntate, ad naturae referimus necessitatem. quomodo si dicat adulescens: \'uim patior corporis mei, ad libidinem ardor inpellit, ipsa organa membrorum genitalium et conpositio corporis femineos quaerit amplexus\'; et rursus homicida: \'in egestate\', inquit, \'eram, indigebam cibo, tegumen corporis non habebam; ideo alienum sanguinem fudi, ne ipse fame et frigore morerer\'. responde itaque sorori, quae a nobis super statu sui quaerit, non nostra, sed apostolica sententia: an ignoratis, fratres, -scientibus legem loquor — quoniam lex dominatur homini, quanto tempore uiuit? mulier enim, quae sub uiro est, uiuente uiro adstricta est legi. quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est a le
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter hoc reꝰ linquet homo patrẽ
et matre et adherebit uxori suȩ. et
erunt duo in carne unaͥ etiam ipse
cũ meretͥce unum corpus efficit᷑. et
peccat incorpꝰ suũ. dũ templũ xp̃i fa¬
cit eẽ corpus meretͥcis: Dicamus et
alit̃: ne ullam g̃eoꝵ sententiã p̃teri¬
re uideamur: Aliud ẽ peccarȩ ꝑ corpꝰ.
aliud in corpore: furtũ. homicidiũ.
et cȩtera absq fornicatione peccata ꝑ
manus administramus extrinsecus.
fornicatio sola in corpore nr̃o exercetur
a nobis ñ ꝑ corpus in alium. sed ꝑ ꝓpo¬
bet autem in se passionem: Sunt qͥ
ita edisserant. quod scđ̾m scam̃ scrip¬
turam uxor uiri corpus sit: et quicũ¬
q fuerit fornicatus. peccet in corpus
suum. hoc ẽ in uxorem. dum eam sua
fornicatione cõmaculat: et facit etiã
non peccantẽ sui cõmixtione peceare.
tuo breuem cartulam: in qua hec in
dita fereluntur: Querendũ ab eo idẽ.
ame. utrum mulier relicto uiro adul¬
tero et sodomita. et alio ꝑuim accepto.

Expanded text:
nquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae et erunt una caro, etiam ipse cum meretrice unum- corpus efficitur et peccat in corpus suum, dum templum Christi facit corpus- esse meretricis. dicamus et aliter, ne ullam Graecorum sententiam praeterire uideamur: aliud est peccare per corpus, aliud in corpore. furtum, homicidium et cetera absque fornicatione peccata per manus administramus extrinsecus; fornicatio sola in corpore nostro exercetur a nobis, non per corpus in alios, et \'pbet, in autem in se passionem. sunt et, qui ita disserant, quod secundum sanctam scripturam uxor uiri corpus sit et, quicumque fuerit fornicatus, peccet in corpus suum, hoc est ifornicatione commaculat, et facit eam non peccantem, sua commixtione peccare. 3.  tuo brevem chartulam, in qua hdita ferebantur: \'quaerendum ab eo — id est a me —, utrum mulier relicto uiro adultero et sodomita et alio per uim accepto
Abbreviated transcription (Latin):
confessor & epẽ. duodecim qͥntiliani li¬
bros & stilo imitatus ẽ. & numero: bre¬
uiq libello quem scripsit contra dios¬
corum medicũ. quid in litteris posset
ostendit: Iuuencus prbr sub constan¬
tino historiam dñi saluatoris u̾sibus
explicauit: nec ꝑtimuit eugłi ma¬
iestatem sub metri leges mittere De
ceteris uel mortius uł uiuentib taceo:
quoꝵ. ex scriptis suis & uires manife¬
ste sunt et uoluntas: Nec statim pra¬
ua opinione fallaris: contra gentes
hoc ẽẽ licitum: in aliis difputatio¬
nib dissimulandũ: quia omnes pe¬
ne omium libri exceptis his qui cũ
epiciro litteras non didicerunt. eru¬
ditionis doctrinȩq plenissimi sunt:
Quam obrem ego illud magis reor
quod dictanti uenit in mentem᷑
ab alio questionem: qui forsitan ꝓpt̃
amorẽ historiarum salustii. calpurniꝰ
cognom̃to lanariꝰ sit: Cui queso uit su¬
adeas. ne uescentium dentib eden¬
tulus inuideat: et oculos caprearũ

Expanded text:
confessor et episcopus, duodecim Quintiliani liconfessor et episcopus, duodecim Quintiliani libros et stilo imitatus est et numero breuique libello, quem scripsit contra Dioscorum medicum, quid in litteris possit, ostendit. Iuuencus presbyter sub Constantino historiam domini saluatoris uersibus explicauit nec pertimuit euangelii maiestatem sub metri leges mittere. de ceteris uel mortuis uel umentibus taceo, quorum ex scriptis suis et uires manifestae sunt et uoluntas. Nec statim praua opinione fallaris, contra gentes hoc esse s licitum, in aliis disputationibus dissimulandum, quia omnes paene omnium libri exceptis his, qui cum Epicuro litteras non didicerunt, eruditionis doctrinaeque plenissimi sunt. quamquam ego illud magis rear, quod dictanti uenit in mentem, ab alio quaestionem, qui forsitan propter amorem Historiarum Sallustii Calpurnius cognomento Lanarius sit. cui quaeso ut suadeas, ne uescentium dentibus edentulus inuideat et oculos caprearum
Abbreviated transcription (Latin):
sententiis suos referserunt libros. ut
nescias quid in illis pͥmũ admirari de¬
beas. eruditionẽ scłi. an scienciã scrip¬
turarũ: Ueniã ad latinos Quid tertul¬
liano eruditiꝰ: qͥd acutius apologeti¬
cis eius: et contra gentes libri cunctã
scłi continentes disciplinã: Minutiꝰ
felix causiclieus romani fori. in libro
cui titulus octauus ẽ. et in altero con¬
tra mathematicos. si tamen inscriptio
non mentitur auctorem: quid gen¬
tilium litterarum dimisit intactũ:
Septem libros adu̾sũ gentes arnobius
edidit: totidemq discipłs eius lac¬
tantius: qui de ira quoq & de opifi¬
cio dei duo uolumina condidit. Quos
si legere uolueris: dialogoꝵ ciceromis¬
martyri in libris suis licet desit eru¬
ditio: ñ tam̃ deẽ eruditionis uolun¬
tas Cyprianꝰ qd̾ idola dii ñ sint. qua
breuitate. qua historiarũ omĩũ sci¬
entia. quo u̾boꝵ et sensuũ splendore
ꝑstruixit: hylarius meoꝵ. tempoꝵ

Expanded text:
sententiis suos referserunt libros, ut sententiis suos referserunt libros, ut nescias, quid in illis primum admirari debeas, eruditionem saeculi an scientiam scripturarum. Ueniam ad Latinos. quid Tertulliano eruditius, quid acutius? Apologeticus eius et contra gentes libri cunctam saeculi continent disciplinam. Minucius Felix, causidicus Romani fori, in libro, cui titulus \'Octauius\' est, et in altero contra mathematicos — si tamen inscriptio non mentitur auctorem — quid gentilium litterarum dimisit intactum? septem libros aduersus gentes Arnobius edidit totidemque discipulus eius Lactantius, qui de ira quoque et de opificio dei duo uolumina condidit; quos si legere uolueris, dialogorum Ciceronismartyri in libris suis, licet desit eruditio, tamen non deest eruditionis uoluntas. Cyprianus, quod idola dii non sint, qua breuitate, qua historiarum omnium scientia, quo uerborum et sensuum -splendore perstrinxit! Hilarius, meorum temporum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid in illis indoctum: immo qͥd ñ de
media phylosophya ẽ: hc̃ initatus
origenes decem scripsit stromates. xp̃i¬
anoꝵ & phylosophoꝵ inter se senten¬
cias cõparans: et omĩa nr̃e religionis
dogiata. de platone & aristotele. nu¬
menio cornutoq confirmans Scrip¬
fit et militiades contra gentes uolu¬
men egregiũ: ypolitusq & apolloniꝰ
romane urbis senatores. ꝓpͥa opuscula
condidert̃ Extant & iulii affricam
libri. qͥ tempoꝵ scͥpsit hystoriã: ꝙ theo¬
dori qui pꝰea g̃gorius appellatꝰ ẽ. uiri
apłicoꝵ signoꝵ atq uirtutũ: & dioni¬
sii alexandrim ep̃i: anatholii quoq la¬
odicene eccłię sacerdotis: nec ñ prboꝵ
sebii quoq cesariensis ep̃i. et eustachii an¬
tiochen. & athanasi alexandrim. eu¬
sebii quoq emisen. & triphylli cyprii.
et asterii scitopolite. ac serapionis con¬
fessoris. tit qͦq botrensi ep̃i. cappadocũ¬
in tantum phylosophoꝵ doctrinis atq

Expanded text:
quid in illis indoctum, immo quid non de quid in illis indoctum, immo quid non de media philosophia est? hunc imitatus Origenes decem scripsit Stromateas Christianorum et philosophorum inter se sententias conparans et omnia nostrae religionis dogmata de Platone et Aristotele, Numenio Cornutoque confirmans. scripsit et Miltiades contra gentes uolumen egregium Hippolytusque et Apollonius, Romanae urbis senator, propria opuscula condiderunt. extant et Iulii Afncani libri, qui temporum scripsit historias, et Theodori, qui postea Gregorius appellatus est, uiri apostolicorum signorum atque uirtutum, et Dionysii, Alexandrini episcopi, Anatolii quoque, Laodicenae ecclesiae sacerdotis, nec non presbsebii, Caesariensis episcopi, et Eustathii Antiocheni et Athanasii Alexandrini, Eusebii quoque Emiseni et Triphyllii Cyprii et Asterii Scythopolitae ac Sarapionis confessoris, Titi quoque, Bostrensis episcopi, Cappadocumin tantum philosophorum doctrinis atque
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipi apologeticũ ꝓ xp̃ianis optulit.
contextum phylosophoꝵ sentenciis:
Quem imitatus pꝰea iustinus et ipse
phẏlosophꝰ. antonino pio et filiis eius
senatuiq librum contra gentes tradi¬
dit: defendens ignominiã crucis. et
resurrectionem.xp̃i tota p̃dicans li¬
bertate: Quid loquar de militone sar¬
densi ep̃o: qͥd de apollinar ierapolita¬
nȩ eccłiȩ sacerdote. dionisioq corm
qui origenis hereseon singłarẽ. ex qͥbꝰ
phylosophoꝵ fontib emanaret mul¬
tis uoluminib explicar̾: Panthenꝰ
stoicȩ sectȩ phylosophus ob p̃cipuȩ
eruditionis głam. a demetrio alexan¬
driȩ ep̃o missus ẽ. in indiam: ut xp̃m
apud brac manas & illiꝰ gentis phylo¬
sophos p̃dicaret: Clemens alexandrine
eccłiȩ prb̃r. uir meo iudicio omĩum
eruditissimꝰ. octo scͥpsit stromatũ lib̾s.
et totidem ypotyposaon: et aliũ contͣ
gentes: pedagogi quoq tria uolumina

Expanded text:
principi Apologeticum pro Christianis obtulit principi Apologeticum pro Christianis obtulit contextum philosophorum sententiis; quem imitatus postea Iustinus, et ipse philosophus, Antonino Pio et filiis eius senatuique librum contra gentes tradidit defendens ignominiam crucis et resurrectionem Christi tota praedicans libertate. quid loquar de Melitone, Sardensi episcopo, quid de Apollinari, Hierapolitanae ecclesiae sacerdote, Dionysioque, Corqui origines hereseon singularum, ex quibus philosophorum fontibus emanarint, multis uoluminibus explicarunt? Pantaenus, Stoicae sectae philosophus, ob praecipuae eruditionis gloriam a Demetrio, Alexandriae episcopo, missus est Indiam, ut Christum apud Bragmanas et illius gentis philosophos praedicaret. Clemens, Alexandrinae ecclesiae presbyter, uir meo iudicio omnium eruditissimus, octo scripsit Stromatum libros et totidem Υποτυπώσεων et alium contra gentes, Paedagogi quoque tria uolumina.
Abbreviated transcription (Latin):
Si contra hunc scribere temptauero:
puto interdicis mͥ. ne rabidũ canẽ
phylosophoꝵ et stoicorũ doctrinis
id ẽ herculis claua reꝑcutiã: qͣnꝙͣ
nararenum nr̃m. & ut ipse dicere
solaebat galileum. statim in p̃lio sen¬
serit: et mercedem linguȩ put¬
dissimȩ contumelia ꝑcussus acceꝑit:
Iosephus antiquitatẽ approbans iuda
bit: et tanta scłarium ꝓfert testimo¬
nia. ut mͥ miraculũ subeat. quomodo
uir hȩbreus. et ab infantia sacris lit¬
teris eruditus. cunctã grecoꝵ biblio¬
thecam reuoluerit: Quid loquar de
um platonem cretici ꝓnunciant: Cur¬
ram ꝑ singulos Quadratꝰ apłoꝵ. disci¬
pulus. & athemensis eccłiȩ pontifex.
ñne adriano pͥncipi eleusinȩ saera ĩ¬
uisenti. librum ꝓ nr̃a religione tradi¬
dit. et tante admirationi om̃ib fuit.
ut ꝑsecutionem grauissimã illius ex¬
cellens sedaret ingemum: Aristides
phylosophus uir eloquentissimꝰ. eidẽ

Expanded text:
si contra hunc scribere temptauero, si contra hunc scribere temptauero, puto, interdices mihi, ne rabidum canem philosophorum et historicorum doctrinis, id est Herculis claua, repercutiam? quamquam Nazareum nostrum et — ut ipse solebat dicere — Galileum statim in proelio senserit et mercedem linguae putidissimae conto ilia perfossus acceperit. Iosephus antiquitatem adprobans Iudait tanta saecularium profert testimonia, ut mihi miraculum subeat, quomodo uir Hebraeus et ab infantia sacris litteris eruditus cunctam Graecorum bibliothecam euoluerit. quid loquar de um Platonem critici pronuntiant? Curram per singulos: Quadratus, apostolorum discipulus et Atheniensis ecclesiae pontifex, nonne Adriano principi Eleusinae sacra inuisenti librum pro nostra religione tradidit et tantae admirationi omnium fuit, ut persecutionem grauissimam illius excellens sedaret ingenium? Aristides philosophus, uir eloquentissimus, eidem
Abbreviated transcription (Latin):
suam: ut qͥcqͥd in ea absq sensu et ui¬
ta ẽ auferat᷑ Cypͥanꝰ uir eloquentia
pollens et martirio. firmiano narran¬
te mordet᷑. cur adu̾sus demetanum
scribens. testimoniis usus sit ꝓpħarũ
eẽ dicebat: et non potiꝰ philosophoꝵ
ac poetarum: quoꝵ auctoritati ut
ȩthnicus contraire ñ poterat: Scrip¬
serunt contra nos celsus atq porphi¬
rius: pͥori origenes. alteri methodus.
eusebius. et apollinaris fortissime res¬
pondert̃: Quoꝵ origenes octo scrip¬
sit libros. methodius usq ad decem
milia ꝓducit uersuũ: eusebiꝰ et apol¬
linaris uiginti qͥnq et .xxx. uolu¬
mina condidert̃: Lege eos: et inue¬
nies nos comparatione eoꝵ imꝑitis¬
simos: et pꝰ tanti temporis otium uix
quasi ꝑ sõmum quod pueri didicimꝰ
recordari Iulianus augustus septẽ
libros in expeditione pathica adu̾¬
sum xp̃m euomuit: et iuxta fabu¬
las poetarũ suo se ense lacerauit:

Expanded text:
suam, ut, quidquid in ea absque sensu et uisuam, ut, quidquid in ea absque sensu et uita est, auferatur. Cyprianus, uir et eloquentia pollens et martyrio, Firmiano narrante mordetur, cur aduersus Demetrianum scribens testimoniis usus sit prophetaesse ducebat, et non potius philosophorum ac poetarum, quorum auctoritati ut ethnicus contra ire non poterat. scripserunt contra nos Celsus atque Porphyrius: priori Origenes, alteri Methodius, Eusebius et Apollinaris fortissime responderunt. quorum Origenes octo scripsit libros, Methodius usque ad decem milia procedit uersuum, Eusebius et Apollinaris uiginti quinque et triginta uolumina condiderunt. lege eos et inuenies nos conparatione eorum inperitissimos et post tanti temporis otium uix quasi per somnum, quod pueri didicimus, recordari. Iulianus Augustus septem libros in expeditione Parthica aduersum Christum euomuit et iuxta fabulas poetarum suo se ense lacerauit.
Abbreviated transcription (Latin):
hostium gladium: & goliath suꝑbis.¬
sim caput. ꝓpͥo muerone truncare:
Legerat indeuteronomio dm̃i uoce
p̃ceptum. mulieris captiuȩ raden¬
dum caput. suꝑcilia. om̃s pilos. et
ungues corporis amputandos: et sic
eam habendam inconiuigio Quid
gͦ mirũ si & ego sapientiam scłarẽ
ꝓpt̾ eloqͥ uenustatẽ et m̃broꝵ. pul¬
chritudinẽ. de ancilla atq captiua
isrłitem facere cupio: et sic qͥcqͥd in
ea mortuũ ẽ. idolatriȩ. uoluptatis.
erroris. libidinum. uel p̃cido uel ra¬
do. et mixtus purissimo corpori. uer¬
naculos ex ea genero dño sabaothe
Labor m̃s: in familiã xp̃i ꝓficit: Stu¬
prum in aliena: auget numerum
conseruoꝵ: Osee accepit uxorẽ for¬
nicariam. filiam debalaum id est¬
dulcedinum: & nascit᷑ ei de meret᷑ce
filiꝰ iezrael.qui uocatur semen dei:
Ysayas nouacula acuta barbã & critra
peccautium radit: ierechiel in typo
fornicantis ierłm totondit cesariem

Expanded text:
hostium gladium et Goliae superbishostium gladium et Goliae superbissimi caput proprio mucrone truncare. legerat in Deuteronomio domini uoce praeceptum, mulieris captiuae radendum caput, supercilia, omnes pilos et ungues corporis amputandos et sic eam habendam in coniugio. quid ergo, mirum, si et ego sapientiam saecularem propter eloquii uenustatem et membrorum pulchritudinem de ancilla atque captiua Israhelitin facere cupio, si, quidquid in ea mortuum est idolatriae, uoluptatis, erroris, libidinum, uel praecido uel rado et mixtus purissimo corpori uernaculos ex ea genero domino sabaoth? labor meus in familiam Christi proficit, stuprum in alienam auget numerum conseruorum. Osee accipit uxorem filiam Debelaim, id estdulcedinum, et nascitur ei de meretrice filius Iezrahel, qui uocatur \'semen dei\'; Isaias nouacula acuta barbam et crura peccantium radit; Ezechiel in typo fornicantis Hierusalem tondet caesariem
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligamus sermones prudenciȩ
uersutiasq uerboꝵ: parabolas & obs¬
curũ sermonẽ. dicta sapientiũ et
enigmata: quȩ ꝓpͥe dialecticoꝵ et
philosophoꝵ. sunt: S et paulus apł̃s
epimendis poetȩ uersiculo ẽ usus.
seribens ad titum Cretenses semꝑ
mencdaces: malȩ bestiȩ. uentris pigͥ.
Cinꝰ heroici emistichiũ: postea calli¬
machꝰ usurpauit: Nec mirũ si apud
latinos metrũ ñ seruet ad u̾bũ exp̃s¬
sa transiatio: cum homerꝰ eadẽ lingua
uersus inꝓsam uix cohereat: In alia
quoq epła: menandri ponit senari¬
um Corrũpunt mores bonos con¬
fabulationes malȩ. Et apud atheni¬
enses in martis curia disputans. a¬
ratum testẽ inuocat: ipsius enim
roici: Ac ne parum hoc eẽt: ductor
xp̃ian exercitus. ꝙ orator inuictus
ꝓ xp̃o causam agens. etiam inscripti¬
onem fortuitam arte torquet in ar¬
gum̃tum fidei: Didicerat enim a
uero dauid. extorquere de manib

Expanded text:
ut intellegamus sermones prudentiae ut intellegamus sermones prudentiae uersutiasque uerborum, parabolas et obscurum sermonem, dicta sapientium et enigmata, quae proprie dialecticorum et philosophorum sunt. sed et Paulus apostolus Epimenidis poetae abusus uersiculo est scribens ad Titum: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, uentres pigri. cuius heroici hemistichium postea Callimachus usurpauit. nec mirum, si apud Latinos metrum non seruet ad uerbum expressa translatio, cum Homerus eadem lingua uersus in prosam uix cohaereat. in alia quoque epistula Menandri ponit senarium: corrumpunt mores bonos confabulationes pessimae. et apud Athenienses in Martis curia disputans Aratum testem uocat: ipsius enim roici. ac ne parum hoc esset, ductor Christiani exercitus et orator inuictus pro Christo tausam agens etiam inscriptionem fortuitam arae retorquet in argumentum fidei. didicerat enim a uero Dauid extorquere de manibus
Abbreviated transcription (Latin):
euerium nr̃m tuis monitis ꝓ¬
fecisse: ñ tam epła tua quam
ipsius penitudine didicimꝰ:
Et mirũ inmodũ. plus correctus placii¬
it: quam errans leserat: Certauerũt
inter se. indulgentia patͥs et filii pi¬
etas: dum alter p̃teritoꝵ non memi¬
nit. alt̃ in futurum quoq officia pol¬
licet᷑ Uñ mutuo nobis tibiq gaudẽ¬
dum ẽ: quia nos filium recepimus
tu discipulũ comꝓbasti Quod autẽ
queris in calce epłe tuȩ cur in opus¬
culis nr̃is scłarium litterarũ int̾dũ
ponamus exempla. et candorem ȩccłȩ
ethiicoꝵ sordibus polluamus: breuit᷑
responsũ habeto: Numquam hoc qͦre¬
res. nͥ te totum tulliꝰ possideret: & si scͥꝑ¬
turas scãs legeres. si int̾p̃tes earũ omis¬
so suꝑcilio euolueres: Qs enĩ nesciat.
et in moyse ac ꝓpħarum uoluminib
quedam assumpta de gentiliũ libris:
et salomonẽ philosophis tyri et ꝓposu¬
isse nonnulla et aliqua respondisse:
Unde in exordio ꝓuerbioꝵ cõmonet.

Expanded text:
ebesium nostrum tuis monitis profecisse non tam epistula tua quam ipsius paenitudine didicimus. et mirum in modum plus correctus placuit, quam errans laeserat. certauerunt inter se indulgentia parentis et filii pietas, dum alter praeteritorum non meminit, alter in futurum quoque officia pollicetur. unde et mutuo nobis tibique gaudendum est, quia nos filium recepimus, tu discipulum conprobasti. Quod autem quaeris in calce epistulae, cur in opusculis nostris saecularium litterarum interdum ponamus exempla et candorem ecclesiae ethnicorum sordibus polluamus, breuiter responsum habeto: numquam hoc quaereres, nisi te totum Tullius possideret, si scripturas sanctas legeres, si interpretes earum omisso Uolcatio euolueres. quis enim nesciat et in Moysi ac prophetarum uoluminibus quaedam adsumpta de gentilium libris et Salomonem philosophis Tyri et proposuisse nonnulla et aliqua respondisse? unde in exordio Prouerbiorum commonet,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c̃ ẽ fugite fornicationẽ: Omne pȩc¬
catum quod fecerit homo. extͣ cor¬
pus ẽ: qui autẽ fornicatur. in corpꝰ
suum peccat. et reliqua. Sc̃s apłs
contra luxuriam disputans. et in
suꝑiorib dicens. esca uentri & uen¬
ter ȩscis. deus autem et hẽ ꝙ has
destruet: consequent uenit ad for¬
nicationẽ Etenim luxuria mat̾
libidinis ẽ: uentremq distentũ
cybo. ꝙ uini potionib irrigatũ.
uoluptas genitalium sequitur: at
cidium. rapina. ꝑiurium. et cȩte¬
ra his similia. pꝰ factũ. in penitudi¬
uitet lucrum. tam̃ mordet consci¬
entiam: Uoluptas sola ac libido. ꝙ̃
in ipso tempore penitendi. p̃teritos
stimulos patit᷑. & titillationẽ carnis
et incentiua peccati: ut ꝑ hȩc quȩ
corrigi cupimus cogitantes rursũ
sit materia delinquendi: Aliter:
Cetera peccata forinsecus sunt: qͥc qͥd
enim egerimus. in alios agunus:
fornicatio uero non solum conscien¬
tiam fornicantis. sed et corpus macu

Expanded text:
fornicationem. omne peccatum, quod fecerit homo, extra corpus est. qui autem fornicatur, in corpus suum peccat et reliqua. sanctus apostolus contra luxuriam disputans et in superioribus dicens: escae uentri et uenter escis; deus autem et hunc et illa destruet consequenter uenit ad fornicationem. etenim luxuria mater libidinis est uentremque distentum cibo et uini potionibus inrigatum uoluptas genitalium sequitur atqucidium, rapina, periurium et cetera his similia post factum paenitudiuitet lucrum, tamen mordet conscientia; uoluptas sola ac libido etiam in ipso tempore paenitendi praeteritos stimulos patitur et titillationem carnis et incentiua peccati, ut per haec, quae corrigi cupimus cogitantes, rursum sit materia delinquendi. aliter: cetera peccata forinsecus sunt — quidquid enim egerimus, in alios agimus —; fornicatio non solum conscientiam fornicantis, sed ipsum macu
Abbreviated transcription (Latin):
qui non possumus. aut forsitancito in¬
uenta ꝑlamus: llania enim quod la¬
tinus uertit in maliciã apud grecos
duo significat. ꝙ maliciã & asstictionẽ ⁊
gis ꝓ malicia tranfferri debuit: Quod
si contenciosȩ quis ducit᷑. nolens hałua
afflictionem sonare et angustias. sed
maliciam: illo sensu explanandumẽ.
nobis contra maliciã huiꝰ scłi presens
habere certamen. In scd̾o quesisti loco
de beati apłi pauli prima ad corinthi¬
os epła: in qua loquitur. omẽ peccatũ
quodcumq fecerit homo. extra corpꝰ
ẽ: qui autẽ formeatur. in corpus suũ
ad hȩc uerba ueniamus: ne de extre¬
mis partib et ut ita dicam cauda ca¬
pituli. totam sententiam nosse cupi¬
amus Corpus inquit ñ ẽ formeationi
sed dño: et dñs corpori Us autẽ qui
dñm suscitauit: et nos cum illo sus¬
citabit. ꝑ uirtutem suã: Hescitis
quia corpora ur̃a menbra. xp̃i sunt:
Tollens gͦ menbra xxp̃i. faciam menbra

Expanded text:
qui non possumus aut forsitan cito inqui non possumus aut forsitan cito inuenta perdamus? xayia enim, quam Latinus uertit in \'malitiam\', apud Graecos duo significat, et malitiam et adflictionem, gis pro malitia transferri debuit. quod si contentiose t quis ducitur nolens κακίαν adflictionem sonare et angustias, sed malitiam, illo sensu explanandum est, nobis contra malitiam huius saeculi praesens habere certamen. In secundo proposuisti loco de beati apostoli Pauliprima ad Corinthios epistula, in qua loquitur: omne peccatum, quod fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus suum  et sic ad haec uerba ueniamus, ne de extremis partibus et, ut ita dicam, cauda capituli totam sententiam nosse cupiamus. corpus, inquit, non fornicationi, sed domino, et dominus corpori. deus autem, qui dominum suscitauit, et nos cum illo suscitauit per uirtutem suam. nescitis, quia corpora uestra membra Christi sunt? tollens ergo membra Christi fa
Abbreviated transcription (Latin):
omino uere scõ et suscipien¬
plicare non ualet quęstiones: & ĩ ar¬
tum multa concludens. stringere u̾i¬
bis quod sensibus dilatatum ẽ: Inter¬
rogas quid significet illud in eugłio
iuxta matheũ: nolite solliciti esse
de crastino: sufficit diei malicia sua:
significat: sicut et iacob ingenesi lo¬
quit᷑ Exaudiet me cras iusticia mea
Et ubi altare extruitur a duab tri¬
bub ruben & gad & dimidia tribu
manasse. et a cunctis isrłe ad eas le¬
gatio mittit᷑: tũ finees pontifex res¬
pondit. se iccirco altare fȩcisse. ne cras
filiis suis colendi dm̃ possessio de nege
tur: & multa istiꝰmodi. in ueteri re¬
ꝑies instrumento Qui gͦ de futuris
nos cogitare ꝓbibuit: concessit de p̃¬
sentibus. ꝓpt̾ humanȩ uitȩ fragilita¬
tem Qd̃ autẽ dicit. sufficit diei mali¬
cia sua: hoc modo intelliges. Sufficit
nobis de p̃sentib huius scłi angustus
cogitare: Quid necesse ẽ sensũ ad incer¬
ta & futura extendere: quȩ aut conse¬

Expanded text:
omino vere sancto et suscipienplanare non valet quaestiones, et in arctum multa concludens, stringere verbis, quod sensibus dilatatum est. Interrogas, quid significet illud in Evangelio juxta Matthaeum: « Nolite solliciti esse de crastino; sufficit enim diei malitia significat: sicut et Jacob in Genesi loquitur: « Exaudiet me cras justitia mea » . Et ubi altare exstruitur a duabus tribubus Ruben et Gad, et dimidia tribu Manasse, a cuncto Israele ad eas legatio mittitur, cum Phinees Pontifici respondissent, idcirco se altare fecisse, ne cras filiis suis colendi Deum potur. et multa istius modi in ueteri repperies instrumento. qui ergo de futuris nos cogitare prohibuit, concessit de praesentibus propter humanae uitae fragilitatem. quod autem dicit: sufficit diei malitia sua, hoc modo intellege: sufficit nobis de praesentibus huius saeculi angustiis cogitare; quid necesse est sensum ad incerta et futura extendere, quae aut conse
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ gła eiꝰ Pomus dĩ que sursũ est.
gła plena conspicitur hec uero quȩ
deorsum ẽ. nescio an plena sit gła: nͥ
forte scdđm psalinistȩ sensum dicen¬
tis. dm̃ ẽ terra & plenitudo eiꝰ. nos
quoq dicamꝰ eos eẽ in t̾ra plenos gła.
qui possunt dicere. nosõs ex pleni
tudine eiꝰ accipimus: Istam domũ
sapientes mulieres edificant: et insi¬
pientes dissipant manibꝰ: De ista do¬
mo. et isaias loquitur: Et erit in no¬
uissimis cliebus manifestus mons do¬
mimꝰ & domꝰ dĩ insũmis montibus:
et eleuabit᷑ suꝑ colles: hȩc ẽ domus:
de qua & alibi supradictus paulus
sacrata uoce testat᷑ dicens: Et moy¬
ses quidem fidelis in tota domo qua¬
si famulus. in testimonium eoꝵ qͦ
dicenda erant: xp̃c uero ut filius
suꝑ domũ eiꝰ. cuius domꝰ sumꝰ nos:
si tamen pͥncipium substantiȩ eius
usq ad finem firmũ retineamus:
De hac & ad thimotheũ loquitur:
hȩc autẽ scribo: ut scias quẽad modũ
oporteat te conuersari in domodĩ

Expanded text:
oria eius. domus dei, quae sursum est, gloria plena conspicitur; haec uero, quae deorsum est, nescio an plena sit gloria, nisi forte secundum psalmistae sensum dicentis: domini est terra et plenitudo eius nos quoque dicamus eos esse in terra plenos gloria, qui possint tudine ejus accepimus . Istam domum sapientes mulieres aedificant, et insipientes dissipant manibus . De ista et Esaias loquitur: et erit in nouissimis diebus manifestus mons domini et domus dei in summis montibus et eleuabitur super colles. haec est domus, de qua et alibi supra dictus Paulus sacrata uoce testatur: et Moyses quidem fidelis in tota domo eius quasi famulus in testimonium eorum, quae dicenda erant; Christus uero ut filius super domum eius, cuius domus sumus nos, sitamen principium substantiae eius usque ad finem firmum teneamus. de hac et ad Timotheum loquitur: haec autem scribo, ut scias, quemadmodum oporteat te conuersari in domo dei,