comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos & dedit stabulario:& ait.
Curam illius habe: & qͦdcumq
suꝑ errogaueris. ego cũ rediero
reddã tibi homo iste quidã ipse
ẽ humanũ genus: descendens
radiso ad hũc mundũ: hierłm
enim hebraice đr: latine uero
uisio pacis interp̃tatur. Recce
gͦ iuisione pacis para disum
dicimus ante enim quã pecca¬
ret ħo inuisione pacis erat. hoc
ẽ inparadiso: ubi quicquid
iudebat paxerat ce letitia. Inde
descendens idẽ humiliatus &
miser factus ꝑpeccatũ inhierico.
inmundũ uidelicet. hierico enĩ
inqua mundus ponitur luna
interp̃tat᷑: quia sicut luna oritur
& occidit. ita & mundus cũ in eo
orta occidunt & iterum oriũt᷑:
incidit in latrones: indiabolũ
& angłos eius. ꝑinobedientiã
eiuim ut sepe dictũ ẽ pͥmi homi¬
nis diabolus humanũ genus
despoliauit & uulnerauit: morũ
scilicet ornamentis & bono pos¬
sibilitatis liberi arbitrii ꝑdito.
In illo enim peccante plagã fecit.
in nos uero plagas. cũ ꝑunũ illiꝰ

Expanded text:
os, et dedit stabulario, et ait: Curam ejus habe, et quodcumque supererogaveris, ego cum rediero reddam tibi . Homo iste quidam ipse est humanum genus, descendens radiso ad hunc mundum. Jerusalem enim hebraice dicitur, latine autem Visio pacis interpretatur. Recte ergo in visione pacis paradisum dicimus. Ante enim quam peccaret homo, in visione pacis erat, hoc est, in paradiso, ubi quidquid videbat, pax erat et laetitia. Inde descendens, id est, humiliatus et miser factus per peccatum, in Jericho, in mundum videlicet: Jericho enim in qua mundus ponitur, Luna interpretatur; quia sicut luna oritur et occidit, ita et mundus, cum in eo orta occidunt, et iterum oriuntur. Incidit in latrones, in diabolum et angelos ejus: per inobedientiam enim, ut saepe dictum est, primi hominis, diabolus humanum genus despoliavit et vulneravit, morum scilicet ornamentis et bono possibilitatis liberi arbitrii perdito. In illo enim peccante plagam fecit, in nos vero plagas, cum per unum illius
Abbreviated transcription (Latin):
duersarii catholice
fidei. dum contra
regulam ueritatis
diabolicis armis
Apugnare uituntur.
nos sollicitudine repugnandi
faciunt cautiores: se uero decipi¬
unt ante quã nr̃orũ ualeant ali¬
quẽ uulnerare. Cum eium ceci e¬
uacuare thesauros fidei concer¬
tant. spe fide uacuati. faciunt
plenitudine fidei eccłam opitu

Expanded text:
dversarii catholicae fidei, dum contra regulam veritatis diabolicis armis pugnare nituntur, nos sollicitudine repugnandi faciunt cautiores; se vero decipiunt, antequam nostrorum valeant aliquem vulnerare. Cum enim caeci evacuare thesauros fidei concertant, spe fidei vacuati, faciunt plenitudine fidei Ecclesiam opitul
Abbreviated transcription (Latin):
ri arbitrii. bona. qͥa dicis iustitiã
exoꝑib ñ deben. Sita ẽ. cur nob̾
p̃cipit᷑ ab apło abundare inoꝑibꝰ
bonis: quia labor nr̃ ñent ina¬
nis indnõ: Audi heretice stulte.
& inimice fidei ueritatis. opera
liberi arbitrii bona. que ut fiãt
liberi arbitrii mericis: et ipso fa¬
ciente gubernante & ꝑficiente
ut abundent inlibero arbitrio
ũdãpnamus. quia exhis uel huꝰ¬
modi homines diiustificati s̃.
iustificantur. uistificabuntur
inxp̃o. Dãpnamus uero auctori
grẽ p̃ponuntur te ex his tanquã
meritis inxpõ ustifican extet¬
luntur. Quis enim prior dedit
ei &e retribuetur illi: Paulus hoc
pelagius ñcredit. Dic heretice
ciuẽ dicendum anathema:
immo dicat paulus ore suo ꝓ¬
ferente xpõ sententiam. S licet
nos aut angłs ait decelo euuan¬
głizet uobis p̃ter quã quodeu¬

Expanded text:
ri arbitrii bona, quia dicis justitiam ex operibus non deberi. Si ita est, cur nobis praecipitur ab Apostolo, abundare in operibus bonis, quia labor noster non erit inanis in Domino » ? Audi, haeretice stulte, et inimice fidei veritatis. Opera liberi arbitrii bona, quae ut fiantliberi arbitrii meritis, sed ipsa faciente, gubernante et perficiente ut abundent in libero arbitrio, non damnamus; quia ex his vel hujusmodi homines Dei justificati sunt, justificantur, justificabuntur in Christo. Damnamus vero aucpraeponuntur, et ex his tanquam meritis, in Christo justificari extolluntur. Quis enim prior dedit ei, et retribuetur illi ? Paulus hoc Pelagius non credit. Dic, haeretice, cui est dicendum anathema? Imo dicat Paulus ore suo, proferente Christo sententiam. Sed licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis, praeterquam quod
Abbreviated transcription (Latin):
tati euis nemo resistit. ꝑpt̃ qͦd
omĩa quȩ cumq uoluit fecit
sibilia nolo interroges: quia qͦd
lego credo &e ueneror. ũaut̃ dis¬
cutio. Quis ẽ enim ħo qui respõ¬
deat dõ: Nunquid dicit figmẽ¬
tum ei qui se fing̾it. quare me sic
fecisti: habet enim potestatẽ
figulus luq exeademmassa ali¬
ud uas quidẽ facere inhonorẽ:
aliud incontumeliã. S: interro¬
ga eum quidixit nemouenit
ad me nisi pater qui misit me at¬
traxerit eũ: &. ñ om̃s capiunt
uerbum nisiquib datumẽ. Et.
uobis datumẽ nosse misteriũ
regni celorum: cetens aut̃ ñẽ da¬
reuelare. Et sicut pater susci¬
tat mortuos & iuuficat᷑. ita &
filius suscitat mortuos ce uiuifi¬
cat quosuult. & quia sp̃s ubi

Expanded text:
tati ejus nemo resistit; propter quod tati ejus nemo resistit; propter quod omnia quaecumque voluit fecit t incomprehensibilia, nolo interroges: quia quod lego, credo et veneror, non autem discutio. Quis est enim homo qui respondeat Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa aliud vas quidem facere in honorem, aliud in contumeliam . Sed interroga eum qui dixit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum : et, Non omnes capiunt verbum, nisi quibus datum est : et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, caeteris autem non est da Filius revelare : et, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, ita et Filius suscitat mortuos et vivificat quos vult : et, Quia
Abbreviated transcription (Latin):
tatem dico inxpõ ñmentior doc¬
tor gentium infide & ueritate.
Auditis ñ mentior &e tanquam
mentientẽ redarguitis: oũ exim̃
doginate ꝑuerso quod ille nõ
ita eẽ p̃dicat. meritis hominum
grãm dari annuntiatis. Immo
s & xp̃m in eo loquentem redar
Siñ unusquisq ꝓsua uolunta¬
te qua nos dicimus eum inqui¬
sisse dĩ accipit grãm. s p̃uent
uoluntatem eius sua grã quo
in eum credere possit: cur ũ hoc
gͦ in om̃ib oꝑatur. Anꝑsonarũ
acceptor ẽ ds: Sigrẽ illuminatio¬
ne sensus tuus heretice tenebris
insipientiȩ eẽt exutus: crederes
tantum testimoniis diunis quȩ
ante iam dixi uel quȩ ñ dixi &e
inscĩs scripturis reperiuntur
innumera bilia:. dm̃ nullis
meritis hominũ grãm suam da¬
re. ꝑ quã seei ostendat adcreden¬
dum &e seruiendum sibi: ce nõ
quereres inmo ñ discuteres dđm
quare id ñ inomĩb operet᷑. quia
bene ce iuste semꝑomiã que¬
cumq uult oꝑaturce uolun¬

Expanded text:
tatem dico in Christo, non mentior, doctor Gentium in fide et veritate . Auditis, non mentior: et tanquam mentientem redarguitis, cum ex vestro dogmate perverso, quod ille non ita esse praedicat, meritis hominum gratiam dari annuntiatis. Imo v sed et Christum in eo loquentem redargSi non unusquisque pro sua voluntate, qua nos dicimus eum inquisisse Deum, accipit gratiam, sed praevenit voluntatem ejus sua gratia, quo in eum credere possit; cur non hoc ergo in omnibus operatur? An personarum acceptor est Deus? Si gratiae illuminatione sensus tuus, haeretice, tenebris insipientiae esset exutus, crederes tantum testimoniis divinis quae ante jam dixi, vel quae non dixi, et in sanctis Scripturis reperiuntur innumerabilia, Deum nullis meritis hominum gratiam suam dare, per quam se eis ostendat ad credendum et serviendum sibi: et non quaereres, imo non discuteres, Deus quare id non in omnibus operetur, quia bene et juste semper omnia quaecumque vult operatur, et volun
Abbreviated transcription (Latin):
carismatum suorum diuisit sin¬
gulis ꝓut uult. ñ ꝓut uolunt: &
quib uoluit ñ qui uoluerunt no¬
tas facere ds diuitias głe sacram̃¬
ti sui. Iste sunt uniuerse iuȩ dni
inuestigabiles miscđia & ueritas.
quassiscire queris paulum inter¬
roga: & respondebit tibi dicens:
altum sapere noli:stime. Quia
quis cognouit sensum dnĩ qui
instruat eum: aut quis consilia¬
rius eius fuit: aut quis prior de

Expanded text:
charismatum suorum dividit singulis prout vult , non prout volunt. Et quibus voluerit, non qui voluerunt, notas fecit Deus divitias gloriae sacramenti sui . Istae sunt universae viae Domini investigabiles, misericordia et veritas : quas si scire quaeris, Paulum interroga, et respondebit tibi dicens, Altum sapere noli, sed time; quia quis cognovit sensum Domini, qui instruat eum? aut quis consiliarius ejus
Abbreviated transcription (Latin):
głetur. Item illic dñs ad abrabã
noli timere abraham. ego ꝓte¬
gã te: ce merces tua magna
erit nimis P rotegãce grã
utiq mea: quia priusquã me
inuocares uocaui te ut exires
deterra & cognatione tua. ce in¬
uocares me. Et ipse abraham
ad dñm: cũ ei apparusset ad
ilicẽ mãbre. Dñe ait sinueni
gram ante te:netranseas pue
nemo pͥus dedit dõ & retribuet᷑
ei. Quod confirmat apl̃s dicẽs.
Quid gͦ dicemus inuenisse a¬
brabam patrem nr̃m sođm
carnem: Sienim abrahã exoꝑibꝰ

Expanded text:
. Item illic Dominus ad Abraham: Noli timere, Abraham; ego protegam te, et merces tua magna erit nimis . Protegam te, gratia utique mea, qua priusquam me invocares, vocavi te ut exires de terra et cognatione tua, et invocares me . Ideo et ipse Abraham ad Dominum, cum ei apparuisset ad ilicem Mambre: Domine, ait, si inveni gratiam ante te, ne transeas puernemo prior dedit Deo, et retribuetur ei . Quod confirmat Apostolus dicens: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ẽ respondendi. Istos osten¬
lebat apls petrus inepła sua scda
futuros dicẽs: fuerunt uero ce pse
crunt magistri mendaces. qui
intro ducent sectas ꝑditionis:
& eum quiemit eos dñm negant.
suꝑ ducentes sibicelerem ꝑditionẽ.
& multi sequentur eorũ luxurias.
ꝑquos ua ueritatis blasphemabi¬
tur: & inauaritia fictis uerbis de
ñdormitat. Igitur demagisterio
grẽd̃i confidens: his respondẽdũ
tamquã ypõnesticõ adbreuiatũ
hunc facere libellum curaui.
Quem. siquis legere uoluerit. nõ
uerborum mediocritatẽ contem¬
pletur. s fidei rationem: & sipla¬
cet addinquidocet hominem
scientiam. grãs referat. Siqua uero
sunt inquib nolentes errauimus.
sitamen sunt aliqua corrigenda.
intuitu caritatis deo iudice cor¬
rigat. s is cui sensus ẽ catholicus
cortigendi. Siaut̃ nichilsciens
uel iniudiosus: uͬtiare quȩ sana
sunt ñp̃sumat: quia mecum sta¬

Expanded text:
nobis est respondendi. Istos ostennobis est respondendi. Istos ostendebat apostolus Petrus in Epistola sua secunda futuros, dicens: Fuerunt vero et pseerunt magistri mendaces, qui introducent sectas perditionis, et eum qui emit eos Dominum negant, superducentes sibi celerem perditionem: et multi sequentur eorum luxurias, per quos via veritatis blasphemabitur, et in avaritia fictis verbis de itio eorum non dormitat . Igitur de magisterio gratiae Dei confidens his respondendum, tanquam hypomnesticon, abbreviatum hunc facere libellum curavi. Quem si quis legere voluerit, non verborum mediocritatem contempletur, sed fidei rationem: et si placet, ad Deum, qui docet hominem scientiam, gratias referat. Si qua vero sunt in quibus nolentes erravimus, si tamen sunt aliqua corrigenda, intuitu charitatis, Deo judice corrigat; sed is cui sensus est catholicus corrigendi. Si autem nihil sciens vel invidiosus est, vitiare quae sana sunt non praesumat; quia mecum sta
Abbreviated transcription (Latin):
quodam modo excitãt dormien¬
tes: ut arrepto clipeo ueritatis.
falsitatib eorum corde resistere
uigilemus. euuangłica tuba nris
auribus insonante. Nigilate &
orate. neintretis intemptationẽ.
Confidunt gͦ heretici catholicã
inpugnantes inuirdute sua idẽ
inaudatia cordis sui grã desola
t ⁊in habundantia diuitiarũ
suarum inoꝑib scilicet uolunta¬
tis sue głantes: s d̾s dissipauit
ossa hominũ sibi placentium:
confusi sunt quia dñs spreuit
eos. Confidamus & nos resiftendes
nos acircumdantib nos. & indel¬
lectum dans nobis. & instruens
nos inuia hac quã ingredimur
firmando suꝑnos ocłos suos: quia
p̃dixerim oportet consequenti
narrare sermone: atq eorũ ꝑuer¬
sis dogmatib inquantum nos
sua grã dñs dignatus fuerit in¬
struere. respondere. Igit᷑ contra
pellagianos ae celestianos hereti¬
cos quos dñs tales futuros suo
uitio ante constitutionem mũdi
p̃scuut: & exhortos inmundo ui¬
ditio iusto dampnauit.sermo

Expanded text:
quodam modo excitant dormientes, ut arrepto clypeo veritatis, falsitatibus eorum corde resistente vigilemus, evangelica tuba nostris auribus insonante, Vigilate et orate, ne intretis in tentationem . Confidunt ergo haeretici, Catholicam impugnantes, in virtute sua, id est, in audacia cordis sui, gratia desolati; et in abundantia divitiarum suarum, in operibus scilicet voluntatis suae gloriantes. Sed Deus dissipavit ossa hominum sibi placentium; confusi sunt, quoniam Dominus sprevit eos . Confidamus et nos, resistentes nos a circumdantibus nos, et intellectum dans nobis, et instruens nos in via hac quam ingredimur, firmando super nos oculos suos: quia praedixerim, oportet consequenti narrare sermone, atque eorum perversis dogmatibus, in quantum nos sua gratia Dominus dignatus fuerit instruere, respondere. Igitur contra Pelagianos et Coelestianos haereticos, quos Dominus tales futuros suo vitio ante constitutionem mundi praescivit, et exortos in mundo judicio justo damnavit, sermo
Abbreviated transcription (Latin):
captiuat & perimit: aut patitur
dum iuncitur & dãpnat᷑. Diabo¬
lus enim natura ẽ angłs.S quod
natura ẽ opus dei ẽ: quod uero
diabolus iutiosuoẽ. utendo ma¬
le naturȩ suȩ bono. Oꝑa uero
eius mala quȩ uitia dicuntur
actussunt ñ res: quȩ tãquã ꝑse
agere dicunt᷑ aliquid. cum ea
&e ꝑ ea totum agit diabolus. yel
damnatiodicunt᷑: cum ipse ꝓbis
&e homo. cum ꝑliberũ arbitriũ
his illectus traditassensum. Et
ido hec infuturo scło iã ñerunt:
quia inauctore suo diabolodãp¬
nabuntur: cum ille scilicet dãp¬
natus ingehenna. ut peccent bo¬
mines amplius potestatẽ hȩc
agere ñhabebit

Expanded text:
captivat et perimit; aut patitur, captivat et perimit; aut patitur, dum vincitur et damnatur. Diabolus enim natura est angelus: sed quod natura est, opus Dei est: quod vero diabolus, vitio suo est, utendo male naturae suae bono: opera vero ejus mala quae vitia dicuntur, actus sunt, non res; quae tanquam per se agere dicuntur aliquid, cum ea et per ea totum agat diabolus; vel damnata dicuntur, cum ipse pro his et homo, cum per liberum arbitrium his illectus tradit assensum. Et ideo haec in futuro saeculo jam non erunt, quia in auctore suo diabolo damnabuntur, cum ille scilicet damnatus in gehenna, ut peccent homines, amplius potestatem haec agere non habebit
Abbreviated transcription (Latin):
nichil. insubstantiale ẽ nomen
substantia carens. Solet enm di¬
ciut p̃fatussum aplurimis dum
aliquid despicit᷑ aut ꝓparuoesti¬
matur. uelcerte quod penitus
ñ sit. nichil ẽ. Cum gͦ dicimus
uͥchil: nom̃ insubstantia¬
le nominamus.Cĩ uero ad¬
dimus ẽ: rem signi ficamus.
Curgͦ nomen in sub stantiale
idẽ nichil. camquã uere aliquid
sit dicimus addendo ẽ: Ome
eium quod dicimus ẽ. eẽ aliquid
estimamus. Tamen cumaliquo¬
ciens dicimus nichil ẽ. ꝓconsue¬
tudine locutionis ad nichilad¬
dimus ẽ. cum nomen tantũ sit
nichil & ñres. Sic & demorte ꝓ
consuetudine uerbi ueladcõpa¬
rationem agentis dicimus uidet
mors agit aliquid. insultat. uel
dampnata ẽ. uicta ẽ: & quicquid
illud ẽ quod dici possit quia mors
faciat aut patiat᷑. Cum gͦ hec de
morte dicantur: omiã ad auccorẽ
mortis ꝑ quẽ pͥuatio uite facta ẽ
diabolum referunt᷑. Ipse eni q̃
ad mortem ꝑtinent. aut facit dũ

Expanded text:
nihil : substantia est, an nomen nihil : substantia est, an nomen substantia carens? Solet enim dici, ut praefatus sum, a plurimis, dum aliquid despicitur, aut pro parvo aestimatur, vel certe quod penitus non sit, Nihil est. Cum ergo dicimus Nihil, nomen insubstantiale nominamus: cum vero addimus Est, rem significamus. Cur ergo nomen insubstantiale, id est, Nihil, tanquam vere aliquid sit dicimus, addendo Est? Omne enim quod dicimus, Est, esse aliquid aestimamus: tamen cum aliquoties dicimus, Nihil est, pro consuetudine locutionis ad Nihil addimus Est: cum nomen tantum sit Nihil, et non res. Sic et de morte pro consuetudine verbi, vel ad comparationem agentis dicimus, Videt mors, agit aliquid, insultat; vel, damnata est, victa est, et quidquid illud est quod dici possit, quia mors faciat aut patiatur. Cum ergo haec de morte dicantur, omnia ad auctorem mortis, per quem privatio vitae facta est, diabolum referuntur. Ipse enim quae ad mortem pertinent, aut facit, dum
Abbreviated transcription (Latin):
su mortem facit ñaut̃ morsest.
Sicuti fere bestie uelome genus
animalium iracundorum mor¬
su suo ñnunquã mortificant
homines: & tamen ñipsa sunc
mors: s morsuin sanabili mortẽ
idẽ pͥuationẽ faciunt uitȩ: Que¬
ad modum etiam ic tus gladii
mirorũ ueritatis qui ñsit ratio¬
num certarum quesitor. s quȩsti¬
onum ꝑplexarũ ad subũsionẽ
audientiũ inuentor atq ꝓpo¬
sitor dicat: sinichil e mors nisi
nomen: que admodum supetiꝰ
disputasti eo quod mors xp̃m
iustum minferno cum iniques
uderit & quia ineo peccatũ
ñ fuit resurgentẽ denere ñua¬
luerit. ut eidẽ sicut cetens pes¬
cantib insultaret. & id̾o uicta ꝓ¬
strata. atq damnata ẽ. Sigͦ nichil
ẽ. udere. tenere. insultare uel
uinci ꝓsterni &e damnari: quo¬
modo potest quod nicbile: Re¬
spondemus. Ipsum nͥchil quide
quia interdu cum nominamus
nichilad dimus e. sicut ẽ illud
de euuangło & sine ipso factũẽ

Expanded text:
su mortem facit. Non autem mors est su mortem facit. Non autem mors est sicuti ferae bestiae, vel omne genus animalium iracundorum, quae morsu suo nonnunquam mortificant homines, et tamen non ipsa sunt mors, sed morsu insanabili mortem, id est, privationem faciunt vitae, quemadmodum etiam ictus gladii, micorum veritatis, qui non sit rationum certarum quaesitor, sed quaestionum perplexarum ad subversionem audientium inventor atque propositor, dicat: Si nihil est mors nisi nomen, quemadmodum superius disputasti, eo quod mors Christum justum in inferno cum iniquis viderit, et quia in eo peccatum non fuit, resurgentem tenere non valuerit, ut eidem sicut caeteris peccantibus insultaret, et ideo victa, prostrata atque damnata est: si ergo nihil est; videre, tenere, insultare, vel vinci, prosterni et damnari quomodo potest, quod nihil est? Respondemus: Ipsum nihil, quid est? Quia interdum cum nominamus nihil, addimus Est; sicut est illud de Evangelio, Et sine ipso factum est
Abbreviated transcription (Latin):
suam suscipi passus ẽ: qua ñsa¬
tiaretur sicut depeccatorib sed
absorb̾etur: ꝓpter quod dictu e.
Absorta ẽ mors iuctoria tua. S
& illud testimonium quod ẽ in
amos ꝓpħa puto ꝓpterea dic¬
tum eẽ. cũ peccanti ppło do minꝰ
ꝓmittens futura mala di¬
cit. Ꝙ sicelauerint se abocłis
meis infundo maris: ibimanda¬
bo serpenti & mordebit eos. Quid
ẽ enm ce si celauerint se abocłis
meis in fundo maris. idẽ siꝑmã¬
serint inoꝑib malis. auertentes
se abocłis mneis. ap̃ceptis scilicet
spiritalib: quia ocłidnĩ sunt
sp̃s di. qui legem idẽ p̃cepta de¬
dit infundo maris: mnaltitudine
uidelicet desperationis: ibima¬
dabo serpenti &e mordebit eos.
Ibuineadẽ desperatione contẽptꝰ
mandabo. potestatem dabo ser¬
penti. hoc e diabolo qui abini¬
tio serpensẽ nominatus. & mor¬
debit eos. Morsu utiq diu̾sarũ
concupiscentiarũ quo peccãtes
occidit: mortificabit eos. S mor¬

Expanded text:
suam suscipi passus est, qua non sasuam suscipi passus est, qua non satiaretur, sicut de peccatoribus; sed absorberetur, propter quod dictum est, Absorpta est mors in victoriam. Sed et illud testimonium quod est in Amos propheta, puto propterea dictum esse, cum peccanti populo Dominus promittens futura mala dicit: Et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos . Quid est enim. Et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris? Id est, etsi permanserint in operibus malis, avertentes se ab oculis meis, a praeceptis scilicet spiritualibus, quia oculi Dei sunt spiritus Dei, qui legem, id est, praecepta dedit: in fundo maris, in altitudine videlicet desperationis. Ibi mandabo serpenti, et mordebit eos: ibi in eadem desperatione contemptus, mandabo, potestatem dabo serpenti, hoc est, diabolo, qui ab initio serpens est nominatus; et mordebit eos, morsu utique diversarum concupiscentiarum quo peccantes occidit, mortificabit eos. Sed mor
Abbreviated transcription (Latin):
to. euis ñ obedunt concupiscẽ¬
tiis ubiait: dic lapidib istis
ut fiant panes & cetera: yel
qͦd. seclauorum morsu iustus
&e innocens affigi passus
ẽ cruci & ore lances tranfforari:
os aut̃ lanceȩ dixi. scdm qͦd dictũ ẽ
depeccatorib ⁊cadent more gladii:
⁊ lancea utiq gladius ẽ: & qͦd de¬
scendens minfernũ uelud i os
mortis. unde dicit inpsalmo.
ũ absorbeat me ꝓfundum neq
urgeat suꝑ me puteus os suum.
Idẽ ininferno detinerifuit adi¬
abolo inpossibile. unde homi¬
nem quem susceperat ꝓhomine:
idẽ carnem suam quȩ ñ uidit
corruptionẽ die terria suscitans.
tamquã ionam ex ore ceti ꝓduxit:
quia hoc fuit infernus xp̃o. quod
ione cetus dicente ipso dũo.
Sicut enim ionas fuit inuẽtre
cȩti trib diebus cetrib noctib:
ita erit ce filius hominis incor
de terrȩ trib dieb & trib noctb
Morsus gͦ factus ẽ inferni cũse
abeo camquã escam idẽ carne

Expanded text:
to, ejus non obedivit concupiscento, ejus non obedivit concupiscentiis, ubi ait, Dic lapidibus istis ut fiant panes , etc. Vel quod se clavorum morsu justus et innocens affigi passus est cruci, et ore lanceae transforari . Os autem lanceae dixi, secundum quod dictum est de peccatoribus, Et cadent in ore gladii . Et lancea utique gladius est. Et quod descendens in infernum velut in os mortis; unde dicit in Psalmo, Non absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum , id est, infernus; detineri eum fuit a diabolo impossibile. Unde hominem quem susceperat pro homine, id est, carnem suam, quae non vidit corruptionem, die tertia suscitans, tanquam Jonam ex ore ceti produxit. Quia hoc fuit infernus Christo, quod Jonae cetus, dicente ipso Domino, Sicut enim Jonas fuit in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus; ita erit et Filius terrae tribus diebus et tribus noctibus . Morsus ergo factus est inferni, cum se ab eo tanquam escam, id est, carnem
Abbreviated transcription (Latin):
fitus: scilentium uocis absentiaͥ
inopia priuatio facultatum:
& siqua sunt alia quȩ rerum
yuatione nichileẽ nisinomen
inueniunt᷑. Opinor nanq qͦd
ideo mors hoc uocabulum acce¬
pit: quod morsu quodã modo
uenenosi serpentis. idẽ diabo¬
li inparadiso adã fuerit inter¬
emptus. Tunc enim serpens
morsu decepit adã. quando eũ
ꝑconcupiscentiã mordere hoc
ẽ edere suasit illicita: & ut di¬
ri ꝓpterea mors quasi amorsu
nomen accepit. Unde & dñs
in osee ꝓph̃a mortimin ⁊tãs
dicit. Ero mors tua omors: ero
morsus tuus inferne. Mors &
infernus indiaboli ꝑsona dic¬
ia intelliginit᷑ quia ꝑipsum
delinquenti homini accidit
peccatores conuertunt᷑ ininfer¬
num tamquã in eius carcerem.
ubi dampnatus ẽ ipse. S quetẽ¬
dum ẽ quẽ admodum xp̃s deus
łi filius mors extitit mortis: oe
morsus inferni. Si ne dubio cũ
insuscepta carne inqua suum
mors nichil habebat ut ipse ait
tatus post baptismum indeser¬

Expanded text:
fructus; silentium, vocis absentia; fructus; silentium, vocis absentia; inopia, privatio facultatum; et si qua sunt alia quae rerum privatione nihil esse nisi nomen inveniuntur. Opinor namque quod ideo mors hoc vocabulum accepit, eo quod morsu quodammodo venenosi serpentis, id est diaboli, in paradiso Adam fuerit interemptus. Tunc enim serpens morsu decepit Adam, quando eum per concupiscentiam mordere, hoc est, edere suasit illicita: et, ut dixi, propterea mors quasi a morsu nomen accepit. Unde et Dominus in Osee propheta morti minitans dicit: Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne . Mors et infernus in diaboli persona dicta intelliguntur, quia per ipsum delinquenti homini accidit peccatores convertuntur in infernum, tanquam in ejus carcerem, ubi damnatus est ipse. 6. Sed quaerendum est, quemadmodum Christus Deus Dei Filius mors exstitit mortis, et morsus inferni. Sine dubio quod in suscepta carne, in qua suum mors nihil habebat , tenttatus post baptismum in deser
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑacum uobis aborigine mũ¬
di. Et tunc illiait ibunt insu¬
plicium eternũ: iustiuero in
uitam eternã. Inqua uita glori¬
ficatiidẽ mutati decorruptione in
incorruptionem demortalica¬
de inimmortalitatem fulgebũt.
et cum xpõ inꝑpetuum regnã¬
des. insultabunt dãpnate mor¬
tum habeus ñ eẽntiã: &e ideo
ds eius auctor ẽẽ dici ñ potest.
Quicquid enim dm fecisse dici¬
mus habet eẽntiã. idẽ species
ẽ. Essentia rnim dicitur abeo
quod ẽ.que tantum de solo do
dici debet. scdm illud quod
scriptumẽ in exodo. moyli.
Dices eis idẽ ppło. quiẽ misit
me aduos. Tamen &e deceteris
creaturis dicipotest quod habe¬
ant essentiã. s ñsicut dedeo qui
initium ñ habet quod ẽ. s exqͦ
accipientes muitium quod sunt
ẽẽ ceperunt. Morsgͦ nicbilẽ
nisi nomen recedente uita:sicu¬
tifames escarum defectus: sitis
egentia potus: denebre absen¬
da lucis: & sterilitas defectus

Expanded text:
paratum vobis ab origine munparatum vobis ab origine mundi. Et tunc illi, ait, ibunt in supplicium aeternum; justi vero, in vitam aeternam . In qua vita glorificati, id est, mutati de corruptione in incorruptionem, de mortalitate in immortalitatem, fulgebunt, et cum Christo in perpetuum regnantes, insultabunt damnatae mortum habens, non essentiam: et ideo Deus ejus auctor esse dici non potest. Quidquid enim Deum fecisse dicimus, habet essentiam, id est, species est. Essentia enim dicitur ab eo quod est, quae tantum de solo Deo dici debet, secundum illud quod scriptum est in Exodo Moysi, Dices eis, id est, populo, Qui est, misit me ad vos . Tamen et de caeteris creaturis dici potest, quod habeant essentiam; sed non sicut de Deo, qui initium non habet quod est; sed ex quo accipientes a Deo initium, quod sunt esse coeperunt. Mors ergo nihil est nisi nomen recedente vita: sicuti fames, escarum defectus; sitis, egentia potus; tenebrae, absentia lucis; sterilitas, defectus
Abbreviated transcription (Latin):
greditur in regnum celorum: ⁊
quasi reuersus inregionẽ suã
dnõ placiturus de qua peccato
fuerat exulatus gaudens et
insultans morti. dicit anmȩ
suȩ.Conuertere anima mea in
requiem tuam:quia dñs bene¬
fecit michi. Qũ eripuit animã
meam demorte. ocłos meos ala¬
crimis: pedes meos alapsir: Pla¬
cebo dno uiregione uiuorum.
Placebo unde: Quiadominus
benefecit michi. Nam ⁊ peccator
recipit uitam. ñaut̃ redit adui¬
tam. Reditus enim uitȩ inre¬
gno celorũ ẽ: quod omĩs inpecca¬
tis suis uelsine baptismo mori¬
ens: ñpotest possidere. Recipit
uero uitam incorpore iã corpore
ñ moriturus: s ita uicturus in
corpore ut sit moriturus uita
uelcorpore.iuuendo semꝑ in
pena & uita ce corpore cũdiabo¬
lo mortis auctore dampnato.
ad sinistrã erunt indie iuditii.
quiet inignem eternũ: quẽ
parauit pater meus diabolo
&e angłis eius. Iustis uero qui
a dextris erunt: uenite benedic¬
ti patris mei ꝑcipite regnum

Expanded text:
greditur in regnum coelorum, et greditur in regnum coelorum, et quasi reversus in regionem suam Domino placiturus, de qua peccato fuerat exsulatus, gaudens et insultans morti, dicit animae suae, Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit mihi; quoniam eripuit animam meam de morte, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu: placebo Domino in regione vivorum . Placebo unde? Quia Dominus benefecit mihi. Nam et peccator recipit vitam, non autem redit ad vitam. Reditus enim vitae in regno coelorum est; quod omnis in peccatis suis, vel sine Baptismo moriens non potest possidere. Recipit vero vitam in corpore jam corpore non moriturus, sed ita victurus in corpore, ut sit mortuus vita, vel corpore vivendo semper in poena, et vita et corpore cum diabolo mortis auctore damnato. ad sinistram eius erunt: discedite a  ignem aeternum, quem praeparauit pater meus diabolo et angelis eius. nescio ua dextris erunt: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum
Abbreviated transcription (Latin):
quã ego ñfeciei: s ipse eam sibi
dũ in me p̃uaricator extitisset in¬
cest primos homines factos sic
me qua in maculati creati sunt.
serpentis contẽpsissent seducgo¬
nem mortiferam uita fruerent᷑
eterna. Siuero secuti eẽnt. amit¬
terent. Quibus ꝓpter ea p̃dixit
đs neuetita contingerẽt: ut qͥc¬
quid uictis postea contigissec
aduersum. ñ p̃monenti s sibin¬
obedientib imputarent. Nun-¬
quid enim cum dełiquentibus
mortem futuram p̃dixisset: qͦd
futurum erat ipsum fecisse cre¬
dendum ẽ: Quid enim eam caue¬
dam p̃monuit: sieius ineorum
occasu factor ẽ ipse:S nec eis ꝑ
diabolum ueniens peccantibus
succedere ualuisset: nisi dñs iu¬
sto iuditio in uindictam ꝓpter
inobedientiã ꝑ misisset. Igitur
ut moriãtur homines pena pecca¬
tiẽ: ut reuertant᷑ aduitam. dnĩ
reddit ad ueram uitã qui ꝑbonã
conuersationẽ exgrã di uenien¬
tẽ sanguine xp̃i scĩficatus in¬

Expanded text:
quam ego ei non feci; sed ipse eam sibi, quam ego ei non feci; sed ipse eam sibi, dum in me praevaricator existitisset, intest, primos homines factos sic mae, qua immaculati creati sunt, serpentis contempsissent seductionem mortiferam, vita fruerentur aeterna; si vero secuti essent, amitterent. Quibus propterea praedixit Deus, ne vetita contingerent, ut quidquid victis postea contigisset adversum, non praemonenti, sed sibi inobedientibus imputarent. Numquid enim, cum delinquentibus mortem futuram, praedixisset, quod futurum erat ipsum fecisse credendum est? Quid enim eam cavendam praemonuit, si ejus in eorum occasu factor est ipse? Sed nec eis per diabolum veniens peccantibus succedere valuisset, nisi Dominus judicio justo in vindictam propter inobedientiam permisisset. Igitur ut moriantur homines, poena peccati est: ut revertantur ad vitam, Domini redit ad veram vitam, qui per bonam conversationem ex gratia Dei venientem, sanguine Christi sanctificatus in
Abbreviated transcription (Latin):
mortuum ꝓpt̾ peccata. nr̃a ⁊ resur¬
rexisse ꝓpter iustificationẽ nr̃am:
reconciliantẽ nos insuocorpore
deo patri ꝑcrucem. Erubescite
rogo:⁊ conticescite. Inurã enim
morte ꝑpetua dm̃ accusatis. in
morte diabolum excusatis.Et hoc
ideo: quia ñdm̃ s diabolum ti¬
metis offendere. Dicite gͦ. Sid̾s
mortem fecit. cur xp̃s deus mor¬
tuum lazarum fleuit scdm carnẽ:
Non enim quod ipse fecerat do¬
lere debuit:s dolens eum:⁊plorãs.
ostendit quos d̃s uitales fecerat
diabolum ꝑculpã fecisse morta¬
les. Quem ideo suscitat: ut diabo¬
lus nichilse occidendo ꝓfecisse
cognoscat. Nec quisquam homi¬
num addm̃ ꝑtinens de morte
desperet: quia do dormiunt.
quos diabolus perisse putabat.
lolo ait ꝓpropħam hiechielẽ
dñs. mortẽ peccatoris: s ut reuer¬
catur ⁊ uiuat. Si eius ut p̃dica¬
as auctor ẽ deusꝰ cur eam dicẽ¬
do nolo. reppellit apecatore:⁊ñ
patit᷑ qͦd suum ẽ ꝑmanere:
Mortem nolo inquit peccatoris

Expanded text:
mortuum propter peccata nostra, et resurrexisse propter justificationem nostram , reconciliantem nos in suo corpore Deo Patri per crucem . 3. Erubescite, rogo, et conticescite. In vestra enim morte perpetua Deum accusatis, in morte diabolum excusatis; et hoc ideo, quia non Deum, sed diabolum timetis offendere. Dicite ergo, si Deus mortem fecit, cur Christus Deus mortuum Lazarum flevit secundum carnem ? Non enim quod ipse fecerat dolere debuit, sed dolens eum et plorans, ostendit, quos Deus vitales fecerat, diabolum per culpam fecisse mortales. Quem ideo suscitat, ut diabolus nihil se occidendo profecisse cognoscat; nec quisquam hominum ad Deum pertinens de morte desperet, quia Deo dormiunt quos diabolus perisse putabat. Nolo, ait per prophetam Ezechielem Dominus, mortem peccatoris, sed ut revertatur et vivat . Si ejus, ut praedicatis, auctor est Deus; cur eam, dicendo, Nolo, repellit a peccatore, et non patitur quod suum est permanere? Mortem nolo, inquit, peccatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
& peribunt: & quicumq inlege
peccauerunt. ꝑ legem iudicabũt᷑
Inomĩ itaq opere scõ pͥorẽ uolũ¬
tas dei: posterior liberi arbitrii
idẽ oꝑatur ds. cooꝑatur homo.
Quod sidicas ut dicere consue¬
stis. quia egoprior uolui ds uo¬
luit: iã meritum facis ut grã ex
operib iã ñ sit grã. s merces.
Hoc loco redarguit te apłs dicẽs.

Expanded text:
 peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . In omni itaque opere sancto prior est voluntas Dei, posterior liberi arbitrii: id est, operatur Deus, cooperatur homo. Quod si dicas, ut dicere consuesti, « Quia ego prior volui, Deus voluit: » jam meritum facis, ut gratia ex operibus jam non sit gratia, sed merces. Hoc loco redarguit te Apostolus, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
dei uisti suscepit. Sienim delic¬
nunquã natura irȩ filii diceremur:
⁊ dõ peccatũ eiꝰ ñ solum ipsum.s¬
& omẽ nocuit genꝰ humanum:
cum eiusdãpnationẽ simul &
culpã suscepimus. Eius enim
nos uulneratos eẽ delicto uas¬
ꝓbat electionis cum dicit Nõ
enim ẽ distinctio. Om̃s enim
peccauerunt. &e egent gła đi. Di¬
cendo enim om̃s nullum excepit:
quin imino totum declarauit
genus humanũ. Peccauerunt
enim om̃s. cum exio peccato¬
re om̃s nascimur peccatores.
ꝑpter quod iterum idemdicit
apłs. Nã iuditiũ ex uno incõ¬
dempnationẽ. Ex quo uno
nisi ex adã ueleuis uno pecca¬
to: Inqua condẽpnatione. nͥ
inculpa eius qua ille ẽ condẽp¬
natus: Quidẽ enim ce egent gła di:
Et quid ͤegent. ide nemo idoneus
ꝑse quod carnalit̾ nascit᷑ uel oꝑibꝰ
meritorũ uitã recepit ꝑditam nisi

Expanded text:
Dei juste suscepit. Si enim delicDei juste suscepit. Si enim delicnunquam natura filii irae diceremur. Et ideo peccatum ejus non solum ipsum, sed omne nocuit genus humanum, cum ejus damnatione simul et culpam suscepimus. Ejus enim nos vulneratos esse delictoectionis, cum dicit, Non enim est distinctio; omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Dicendo, omnes, nullum excepit, quinimo totum declaravit genus humanum. Peccaverunt enim omnes, cum ex uno peccatore omnes nascimur peccatores. Propter quod iterum idem dicit apostolus: Nam judicium ex uno in condemnationem . Ex quo uno, nisi ex Adam, vel ejus uno peccato? In qua condemnatione, nisi in culpa ejus, qua ille est condemnatus? Quid est autem, et egent gloria Dei, Et quid est, egent? Id est, nemo idoneus per se, quod carnaliter nascitur vel operibus meritorum vitam recipit perditam, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
genitore suo. cai pͥmꝰ peccatũ inute¬
ro matris attͣixit. &e tertius homo
natus est peccator exutero eius
Mens materna pa¬
trio peccato erat iã captiua dia¬
bolo. Inde inbutus ẽ zelum:
inde inuidiam habuit & liuorẽ.
Inde ñ morũ imitatione homici¬
dium: s. uoluntate p̃cipitatus
admisit. Quienim unum pecca¬
tum idẽ diabolus p̃uaricantibꝰ
primis inflixit hominib: ipse ꝑ
hoc quod om̃s absq solo ut supͣ
dictum ẽ xpo nascendo traxerũt.
one s seminũ conceptione. stẽ¬
Ecce enim iniquitatib concep¬
peperit me mater mea. Constãt
tereciã & imitatione morũ pecca¬
ta: imitando scilicet malos.
natus ẽ malus. idẽ malitiosus :
iĩ natura adoconditus malus.
Obhocenim natura filiiire ab
apło iam baptirati fuisse dicim᷑.
Omĩs enim carnaliter nascens na¬
tura. filius ire recte dicitur: qͥa
natura ẽ pͥmoplasti. que pͥor
m illo ꝓpter delictũ irã iudicis

Expanded text:
genitore suo, Cain primus peccatum in utegenitore suo, Cain primus peccatum in utero matris contraxit, et tertius homo natus est peccator ex utero ejus. Mens interna patrio peccato erat jam captiva diabolo, inde imbutus est zelum, inde invidiam habuit et livorem: inde non morum imitatione homicidium, sed voluntate praecipitatus admisit. Qui enim unum peccatum, id est diabolus, praevaricantibus primis inflixit hominibus, ipse per hoc quod omnes absque solo, ut supra dictum est, Christo nascendo traxerunt, one, sed seminis conceptione: sEcce enim in iniquitatibus conceppeperit me mater mea . Constant etiam et imitatione morum peccata, imitando scilicet malos: factus est malus et malitiosus, non natura a Deo conditus malus. Ob hoc enim et natura filii irae, ab Apostolo jam baptizati fuisse dicimur. Omnis enim carnaliter nascens, natura filius irae recte dicitur , quia natura est protoplasti, quae prior in illo propter delictum iram judicis
Abbreviated transcription (Latin):
cain. & abel frẽmeius. Et exhis
neminem fecisse pͥmo homicidi¬
um inuenimus. nisi ut dixi
camn. Dicgͦ heretice unde hoc
didicerit. quẽ ue fuerit unitatꝰ.
simorum. ex altero in alterum
transire constat imitatione pec¬
catum. & ñ conceptione contrae¬
tum. Omẽ enim quod unitan¬
dum ẽ aut udetur ocłis: aut
certe relatione concipit᷑. Anex
cusatis homicidiũ ñ eẽ peccatũ:
& quid nequius: Iam dic toci¬
ens iuterroganti mͥ: cai que
uiderit aquo narratũ audie¬
rit homicidium ꝑpetratum.
S constrictus uinculo uerita¬
tis. nec ianuam ꝓpositionis tue
patentem inuenies. & exeundi
ad ianuam sermonis apłi paul
repedabis. ut iter rectum siuehs
possis incede. atq mͥ int̾rogaut dicest
uentatẽ. uere ñmoꝵ imitatione. sead
minis sparsione constat unũ hominẽ
peccatũ intrasse inmũdũ i ꝑpeccatũ mor¬
tẽ ⁊ ita inom̃s homines ꝑtransisse in qͦ
om̃s peccauerũt. Expeccatore gͦ adã

Expanded text:
Cain, et Abel fratrem ejus, et ex his Cain, et Abel fratrem ejus, et ex his neminem fecisse primo homicidium invenimus, nisi, ut dixi, Cain. Dic ergo, haeretice, unde hoc didicerit, quemve fuerit imitatus, si morum ex altero in alterum transire constat imitatione peccatum, et non conceptione contractum. Omne enim quod imitandum est, aut videtur oculis, aut cercusabis homicidium non esse peccatum? Et quid nequius? Dic jam, dic toties interroganti mihi, Cain quem viderit, a quo narratum audierit homicidium perpetratum. Sed constrictus vinculo veritatis, nec januam propositionis tuae patentem inveniens exeundi, ad januam sermonis apostoli Pauli repedabis, ut iter rectum, si velis, possis incedere, atque mihi interroganti dicere veritatem. Vere non morum imitatione, sed seminis sparsione constat per unum hom peccatum mortem; et ita in omnes homines pertransisse, in quo omnes peccaverunt. Ex peccatore ergo Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
huc dicturussis sicut soletis
dicere noui: Peccatum inquis
ꝑ unum hominẽ inmundum
intrasse. apłs ñseminis ꝓpaga¬
tione. s morum imitatione dixit.
Respondeo. Sipeccatum moꝵ
imitatione constat: quẽ imita¬
tus ẽ diabolus ut derelinqueret:
Dicite qui pͥmus inuenitur eẽ¬
peccator. Quia sideadam
interrogauero: respondebitis
forsitan quod sit diabolũ imi¬
tatus. Esto. adam ut peccaret
Dicite michidiabolus quẽ imi¬
tatus fuerit: quia peccatũ ꝓxi¬
mi imitatione constare defen¬
ditis. S quid immoror sciens
nichil uos responsuros. Quẽ
enim dicturi estisimitatum fu¬
isse. cum auctor. sui lapsus ipse
sit:Adam certe peccasse nichil
aliud legimus in libro geneseos
nisi quod inobediens extitit
diuinum saluare p̃ceptuw
Cam gͦ pͥmus genitus filius eiꝰ
que sit initatus diifrem. occi¬
dit homicidium facerera: ut
ostendatis interrogo. Quatuo
enutunc fuisse homines legi¬
mus: adam scilicet euam. ipsũ

Expanded text:
huc dicturus sis, sicut soletis huc dicturus sis, sicut soletis dicere, novi. « Peccatum, » inquis, « per unum hominem in mundum intrasse, Apostolus non seminis propagatione, sed morum imitatione dixit. » Respondeo: Si peccatum morum imitatione constat; quem imitatus est diabolus, ut delinqueret, dicite, qui primus invenitur peccator esse? Quia si de Adam interrogavero, respondebitis forsitan, quod sit diabolum imitatus. Esto, Adam ut peccaretdicite mihi, diabolus quem imitatus fuerit; quia peccatum morum imitatione constare defenditis. Sed quid immoror, sciens nihil vos responsuros? Quem enim dicturi estis imitatum fuisse, cum auctor sui lapsus ipse sit? Adam certe peccasse, nihil aliud legimus in libro Geneseos, nisi quod inobediens exstitit divinum servare praeceptum. Cain ergo primogenitus filius ejus quem sit imitatus, dum fratrem occidit , homicidium facere, ut ostendatis interrogo. Quatuor enim fuisse tunc homines legimus, Adam scilicet et Evam, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
nem peccatum intrasse inmun¬
dum & ꝑpeccatum mortem. ce
ita in om̃s homines ꝑtransisse
in quo om̃s peccauerunt: ce au¬
des dicere heretice ade peccatũ
nulli nisisoli nocuit ipsi: Et ue¬
re tunc soli nocuit cum solus
cẽt ipse: & eua mulier euis. S
millis inus om̃s eranimus. qͥa
natura humani generis erant::
quia natura eorum sumus.
conceptionẽ dicebat peccatũ
inom̃s homines ꝑtransisse.
ñ ꝑunũ hominẽ dixisset. sed
ꝑdios homines:quia sine fe¬
mina de solo masculo homo
nasiñpotest. Sicordisocłos ñ
amisistis atdendite dictum eẽ
iã ñ sunt duo s unacara. Et
iterum. Erunt duo incarne
una. Nam ido ꝑunũ hominẽ
dixit apłs: quia cum nuiro
suo mulier una sit caro. in
semine ꝓgenies imputatur.¬
Audite ad huc & alium sapien¬
tissimum dicentem ad urãm cõ¬
fusionem. Exmuliere initium
factum ẽ peccat: et ꝑillamomĩs
morimur. Ecce heretice factũ
ẽ tibi satis ꝑduos homines in
humanum genus peccatũ uel

Expanded text:
asse in mundum, et per peccatum mortem; et ita in omnes homines pertransisse, in quo omnes peccaverunt: et audes dicere, haeretice, « Adae peccatum nulli nisi soli nocuit ipsi? » Et vere tunc soli nocuit, cum solus esset ipse, et Eva mulier ejus. Sed in illis unis omnes eramus, quia natura humani generis erant, squia natura eorum sumus. conceptionem dicebat peccatum in omnes homines pertransisse, non per unum hominem dixisset, sed, Per duos homines, quia sine femina de solo masculo homo nasci non potest. » Si cordis oculos non amisistis, attendite dictum esse, Jam non sunt duo, sed una caro ; et iterum, Erunt duo in carne una . Nam ideo, per unum hominem, dixit Apostolus, quia cum in viro suo mulier una sit caro, in semine progenies imputatur.Audite adhuc et alium sapientissimum dicentem ad vestram confusionem: Ex muliere initium factum est peccati, et per illam omnes morimur . Ecce, haeretice, factum est tibi satis, per duos homines in humanum genus peccatum vel
Abbreviated transcription (Latin):
uuuficauit nos xp̃o: cuius grã
estis saluati. Ppter nimiã caritatẽ¬
ait suam qua dilexit nos: ñꝓpter
nrãm quasi þores dilexerimus
eum. cũ eẽmus mortui peccatis.
Item post pusillum in eadẽ epła.
Grã enmestis saluati ꝑfidẽ & hoc
bus. ut nequis glet᷑. Item adtimo¬

Expanded text:
o, cujus gratia estis salvati. Propter nimiam, ait, charitatem suam qua dilexit nos, non propter nostram, quasi priores dilexerimus eum, cum essemus mortui peccatis. Item post pusillum in eadem Epistola: Gratia enim estis salvati per fidem, et hoc bus, ut ne quis gl
Abbreviated transcription (Latin):
suscipere uoluisse. Quid enim
opuserat deo sistatus integer
nature maneret humanȩ cariẽ
suscipere nram. concumelias su¬
mortem: quȩ utiq omĩa ꝓnrã
salute dignatus ẽ sustinere
dñs bonus & misericors ꝓserus
malis ce impiis liber ꝓcaptuns.
iustus ꝓiniustis. uita ꝓmortius.
spes ꝓdesperatis. reconciliatio
ꝓosfendentib Sicut dicit iobs
apłs deeo. Ipse ẽ ꝓpitiatio ꝓpec¬
catis nris. Non ꝓrirĩs aut̃ cantũ.
s etiã ꝓtotius mundi. Item apłs
petrus. Qui peccata inquit nra
ipse ꝑtulit incorpore suo super
lignũ: ut peccatis mortui iusti¬
tie iuueremus: cuius liuore sa

Expanded text:
suscipere voluisse? Quid enim suscipere voluisse? Quid enim opus erat Deo, si status integer naturae maneret humanae, carnem suscipere nostram, contumelias sumortem? Quae utique omnia pro nostra salute dignatus est sustinere, Dominus bonus et misericors pro servis malis et impiis, liber pro captivis, justus pro injustis, vita pro mortuis, spes pro desperatis, reconciliatio pro offendentibus: sicut dicit Joannes apostolus de eo, Ipse est propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi . Item apostolus Petrus: Qui peccata, inquit, nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut peccatis mortui justitiae viveremus, cujus livore sa
Abbreviated transcription (Latin):
diso de quo inobediens pulsus
ẽ do reconciliandus redeat: gͦ
xp̃s gratis mortiuis ẽ. Et quid ad
sanos medicus uenire uoluit:
uel cur se ad saluandum atq
querendum quod perierat ue¬
nisse dixit: quia scđm dogina
urm̃ nichil ꝑditũ nichil quod
apłe uas electionis magister gen¬
tium queso curxp̃s inmundum
uenert dicas: ut sciamus quid
hereticis qui aduentum eius ni¬
chil ꝓfuisse humano generi qͦd
ꝑ se sibi sufficere p̃dicant. respõ¬
dere debeamus. Fidelis sermo
pellagiane pelago ꝑditionis
de merse. siue celestiane celestia
ne celesti uiditio periture.uas
electionis. ueritatis tubã canẽtẽ.
astruere cũ pdicas hominẽ na¬
turaliter posse quod uelit. xp̃m
nullum ineo uulnus quod cura¬
ret: nullã infirmitatẽ inuenisse
quã grẽsuȩ gratuite medicam̃¬
to sanaret. Intantum estis instul¬
titie ꝓfundum demersi: ut ñ m
rationẽ. reformationẽ. redẽptio¬
nem. reconciliatione formã serui

Expanded text:
radisum, de quo inobediens pulsus radisum, de quo inobediens pulsus est, Deo reconciliandus redeat: ergo Christus gratis mortuus est . Et utquid ad sanos medicus venire voluit, vel cur se ad salvandum atque quaerendum quod perierat, venisse dixit; qui secundum dogma vestrum, nihil perditum, quod apostole, vas electionis, magister Gentium, quaeso, cur Christus in mundum venerit, dicas: ut sciamus quid haereticis, qui adventum ejus nihil profuisse humano generi, quod per se sibi sufficere praedicant, respondere debeamus. Fidelis sermo,Pelagiane, pelago perditionis demerse, sive Coelestiane, coelesti judicio periture, Vas electionis veritatis tuba canentem? Castruere, cum praedicas hominem naturaliter posse quod velit, Christum nullum in eo vulnus quod curaret, nullam infirmitatem invenisse, quam gratiae suae gratuitae medicamento sanaret. In tantum estis in stultitiae profundum demersi, ut non irationem, reformationem, redemptionem, reconciliationem, formam servi
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. Ante hominem ẽ uita ce
mors. bonum ce malii: & quod
uoluerit dabit᷑ ei. Q uid ẽ autẽ
&e teliquit illum inmanu con¬
scilii sui: nisidimisit eum inpos¬
sibilitate liberi arbitrii suiͦ
Inmanuenim possibihtas intel¬
ligit᷑. Ipsa ẽ pͥma grã qua pͥmꝰ
homo stare potuisset:siseruare
mandata dñĩ uoluisset. Hac
gͦ ꝑinobedientiã desolatus.
deo iudice iusto factus ẽ ser¬
penti ide diabolo cui maluit
obedire quã do captiuus: ⁊ ido
scriptirẽ. Aquo enim quis suꝑa¬
tus ẽ: huic &e seruus addictus
ẽ. Et iterum. Omĩs qui facit pec¬
catum: seruus ẽ peccati. Quod
confirmat apłs paulus iambap¬
tratis dicens. cũ essetis serui
peccat. liben fuistis iustitie:
uidelicet alieni erratis auistitia.
ꝑ segͦ homo lapsum facere po
sericordissima quando eius pla¬
cuit pietati fuisset erectus: ꝓpter
quod scriptum ẽ. Alleuat dñs
om̃s quiruunt: & erigit om̃s
ficit elisos assurgere: quod inꝑa¬

Expanded text:
tuam. Ante hominem est vita et tuam. Ante hominem est vita et mors, bonum et malum, et quod voluerit, dabitur illi . Quid est autem, Et reliquit illum in manu consilii sui; nisi, Dimisit eum in possibilitate liberi arbitrii sui? In manu enim possibilitas intelligitur. Ipsa est prima gratia, qua primus homo stare potuisset, si servare mandata Domini voluisset. Hac ergo per inobedientiam desolatus homo, judicio justo factus est serpenti, id est, diabolo, cui maluit obedire quam Deo, captivus. Et ideo scriptum est, A quo enim quis superatus est, huic et servus addictus est : et iterum, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati Quod confirmat apostolus Paulus jam baptizatis dicens, Cum essetis servi peccati, liberi fuistis justitiae ; videlicet alieni eratis a justitia. Per se ergo homo lapsum facere potsericordissima, quando ejus placuit pietati, fuisset erectus. Propter quod scriptum est: Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes ficit elisus assurgere, quo in pa