comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
norum dnm ostendens ea que
impii possidebant expoliatioe
plectendi suos quibꝰ hoc ꝓtẽ¬
pore congruebat auferre.atq
habere siue uissit siue ꝑmisit:
quidonat delicta conuersis.
cum ipse sit ũalius ut hic putat.
qui intertiam ⁊ quartam ꝓge¬
niem retribuit digna ꝑuersis.
qui ñ omnium sicut ait s eorũ
quosante p̾sciuit ⁊ p̃destinauit
de licta dimisit. Ipse ẽ autem
ñ alius sicut hic putat quide¬
licta quorumdam adpenalẽ
animi dolorem terroremq ma¬
iorem etiam illorum qui ea nõ
admiserant ñspiritalib s cor¬
poralibus mortibus uindicauit:
ut conditio mortalium qua fu¬
erant post paululum moritu¬
ri etiam isto modo seruiret di
ꝓuidentie: ⁊ inusum cederet
discipline: qui nos ñ in totum
irasciꝓhibuit quandoquidẽ
iipseiratus ẽ ubioportuit. s
irascri ñ peccare p̃cepit. Ipse ẽ
aut̃ ñ alius. ñquiuindicandi
causas sicut iste affirmat inqͥ¬

Expanded text:
norum Dominum ostendens, ea quae norum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante praescivit et praedestinavit, delicta dimittit. Ipse est autem, non alius, sicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed corporalibus mortibus vindicavit, ut conditio mortalium qua fuerant post paululum morituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
faciens ñ eorum aliquid gignẽs
qui nos uigilare ac diuina sa¬
pere uissit ⁊ fecit. Ipse ẽ enim
ñ alius sicut hic putat qui di¬
gnoscentiam bonr⁊ mali. ne
peccando experiremur admonu¬
it. Qui nos ad immortalitatẽ uo¬
cans celestia regna nobis ꝓmi¬
sit. Ipse ẽ enim ñ alius sicut
hic putat qui nos post pecca¬
tum reos ab eterne uite felicita¬
te segregauit. ⁊ terreno labore
puniuit. qui nos ñ sicut istedi¬
eit michil ignorare. s utilia sci¬
ie p̃cepit. nec sicut iste sentit
atq aueritate dissentit. scientiã
dampnauit innobis.que fit sa¬
piendo iustitiam. s que fit ex¬
periendo peccatum: qui nos qͦd
errore moriebamur miseratus ẽ.
Ipse ẽ enim ñ alius sicut hic pu¬
tat: quinos morti ñ exquo sapere
cepimus quod isteait. s ex quo
delinquimus destinauit: qui
nos ꝓprias facultates hortatur
spernere: immo uero loco tutio¬
re recondere: Cum ipse sit ñ aliꝰ
ut hic putat. qui se ñtantum
celestium. uerum etiam terre¬

Expanded text:
aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui dignoscentiam boni ac mali ne peccando experiremur, admonuit. Qui nos ad immortalitatem vocans, coelestia nobis regna promisit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vitae felicitate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terre
Abbreviated transcription (Latin):
celiterreq factorem: qui nos tam¬
quam peregrinos uitam tempo¬
ralem inhac agere mortalitate
p̃cepit: Intendamus inquam
illum misericordem acmitem:
quinos frẽs suos fecit grã. ñ na¬
tura Ipse ẽ eium ñ alius sicut
hic putat. qui scđm scripturas
terrenum nobis corpus animã
uero flatu dedit utrumq faci¬
ens ñ eorum aliquid gignens:
qui nos uigilare ac duuna sape¬
re uissit: ⁊ fecit. Ipse ẽ enim nõ
alius sicut hic putat: qui scd̾m¬

Expanded text:
coeli terraeque factorem, qui nos tancoeli terraeque factorem, qui nos tanquam peregrinos vitam temporalem in hac agere mortalitate praecepit. Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui d
Abbreviated transcription (Latin):
brisq sententiis laudare xp̃m:iac¬
cusare legis dm̃ hoc modo: uelut
eum ad quẽ scribebat exbortans
Quare gͥ frat̾ inquit recedens ab
iniquitate preteriti erroris intenda¬
mus xp̃m uerum ac summum dm̃.
Nõ huius scłi pͥncipem.⁊ mundi fac¬
torem. inquo nos peregrinari sepis¬
sime declaratum ẽ. Intendamus
inquam illum pium acmitem qͥ
nos suȩ cognationis ostendens
mundi lumen uocauit: ñ illum
qui scđm scripturas iudaicas
terrenum nobis initium assignãs
interra nobis finem indixit. Incen¬
damus illum. qui nos frẽs appellãs
uigilare ac diuina sapere ꝑsuasit
ñ illum qui nec dignoscentie qͥdẽ
sensum habere ꝑmisit: atq hoc
modo: cetera multa contexuit. Ciuu
loco librieuis ita respondendum
putaui ut etiam uos ego exhorta¬
rer: Intendamus xp̃m uerum ⁊
summum dm̃ uerri summi dłi uni¬
cum filium: ñbuuis scłi maliguũ
pͥncipem. s tamenmundi. hocẽ

Expanded text:
brisque sententiis laudare Christum, et acbrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhortans: Quare igitur, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nobis finem indixit. Intendamus illum qui nos fratres appellans, vigilare ac divina sapere persuasit: non illum qui nec dignoscentiae quidem sensum habere permisit. Atque hoc modo caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen mundi, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
mala: deꝑditione ꝓpłi ꝓpt̾ mandata
mossi: demaledicto quod turpe
existimat. dedi quã putant con¬
fessa crudelitate destudio quod
putat malitiȩ uixta dauid re¬
gem. deeo quod scriptum ẽ pe¬
nitet me quod constituerim sa¬
ul inregem. despũ mossi euius
scripturas putat dixisse apłm
fabulas aniles. dequalitate figu¬
rarum. deabraham. defiliis heli
sacerdotis. desacrificiis que pu¬
tat ñ nisi demonib exhiberi.
de ꝓpħis di quos putat ante ad¬
uentum dñi ñ fuisse. de eo quod
in lege positum ẽ. sanguinẽ eẽ
animã. dedo cui mosses seruiuit
quẽ putat dm uerum ñ fuisse.
De ueritate ꝑsonarum in quib
putat apłm lo cutum ẽt̃ falla citer:
quȩ omiã ñ hoc ordine ꝑsecutus sũ
qui ẽ in libro eiuis. s sicut nr̃ẽ dispu¬
tationis sibimet connexa series po
posuit ita se habentem. Discretio
spirituum malignr ibonitatis. et
cepit contrariis inter se breuib cre¬

Expanded text:
mala: de perditione populi, mandato mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa series posposuit, ita se habentem: Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
horrescit. Nã si ei qiuispiam di¬
cat similis eius.ea quȩ te offen¬
dunt in lege acppħis falsa sunt.
s ꝓpter infirmos ⁊ inꝑfectos sic
ea sp̃ssc̃s poni uoluit. quid pa¬
risuo uano contra hoc respon¬
deat. ñ habebit. Conuneitur
enim regula falsa. s sua nec sapi¬
entis aedocti: s stulti sicut ip¬
se ẽ.atq ineruditi manu. suo
tamen gladio uigulatur: Post
nis sacrilega uaniloquia qͥb
me respondisse sufficienter
existimo. hoc ẽ deinicio genese¬
os. delucis fabrica. de die uel¬
de sole. de causa consticuendi
hominẽ. depeccato ade defabri¬
ca hominis de ꝑsuasu serpẽtis.
demaledicto inhomine. deuitȩ
arbore. depenitentia di dedilu¬
iuo. dearcu innubib de indura¬
tione cordis pharaonis de spũ
mendatii scđm micheã ꝓpħam.
quod ait. filios genur iexaltaui:
quibus rursus dicit filii scelesti.
semen pessimum. Et quod item
apud eum scriptum eẽ dixit.
Ego sum ds faciens bona ⁊ creãs

Expanded text:
horrescit. Nam si ei quispiam dihorrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et imperfectos sic ea Spiritus sanctus poni voluit: quid pari suo vano contra hoc respondeat non habebit. Convincitur enim regula falsa, sed sua; nec sapientis ac docti, sed stulti, sicut ipse est, atque ineruditi manu, suo tamen gladio jugulatur. CAPUTnis sacrilega vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de induratione cordis Pharaonis; de spiritu mendacii secundum Michaeam prophetam; quod ait: Filios genui et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝑunere: ⁊ humanũ sangui¬
nem potare quã fundere: Atq
inomĩb scĩs seripturis scdm
sane fidei regulam figurate
factum uel dictũ siquid expo¬
nitur. dequibiislibet rebus
⁊ uerbis que sacris paginis cõ¬
tinentur expositio illa ducat
ñ aspernant̾ s sapient̾ audia¬
mus:i relinquamus istum ma¬
niagarrientem ⁊ nesciendo
quid loquat᷑. quadam sidici
potest imperita peritia defi¬
guratum qualitate tractantẽ.
Qui cum dicit rebus congrius
ñ contrariis aliquid eẽ signiti¬
candum: potest uanus dicere
semꝑ dm̃ lucido auro nũquã
nigro actramento scribi opor
putatapłm ut congrueret in¬
firmis ⁊ inꝑfectis. multa falsa
et inꝓbanda dixisse. quia testi¬
moniis quȩ delege acꝓpħis po¬
nit. quã uenerabilit̾ scripturas
illas accipiat. ꝑepłas euis appa¬
ret: Nec cogitat tã ꝑuerso sensu
posse defendi etiam illa. que
inueteribꝰ di libris inmundus
atq inpius quasipius ⁊ mundꝰ

Expanded text:
quam perimere, et humanum sanguiquam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibus sanctis Scripturis, secundum sanae fidei regulam figurate dictum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scribi oportputat Apostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse, quia testimoniis quae de Lege ac Prophetis ponit, quam venerabiliter Scripturas illas accipiat per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus
Abbreviated transcription (Latin):
significare testatur doctor gen¬
tium. quãius narium rugas⁊
frontis obducat. ⁊ crispato uul¬
tu hanc ꝑabolã exhorreat. doc¬
tor pestilentium:⁊ multo ampliꝰ
i aspernabilius quando audit
eum dem gentium doctorem
quod scriptum ẽ demasculo ⁊
femina. Erunt duo incarne
saeramenta. idẽ sacra signa ⁊ in
repudenda. acq meis uerbis
quibus uerecundia debetur co¬
gnosci ñ debuisse nec dicihomo
iste sçiebat: i beatus apłs nesci¬
bat᷑. Cat plane iste retro eũsuis
similib sociis qui dixerunt. du¬
rus ẽ hic sermo. quiseum potest
audire: nos aut̃ audiamus et
intelligamus duo testamenta
induobus filiis habrae duabq
mulieribus eius cõmixtiones
sȩtatis. sicut duos incarne una
sine ulla obscenitate cognosci¬
mus: sicut mediatorem dr̃iho
nem suam nobis manducandã
bibendumq sanguinẽ dantẽ
fideli corde atq ore suscipimꝰ:
quãuis horribilius udeatur
humanã carnem manducare

Expanded text:
significare testatur Doctor Gensignificare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: sicut duos in carne unasine ulla obscoenitate cognoscimus: sicut mediatorem Dei et sum , carnem suam nobis manducandam bibendumque sanguinem dantem, fideli corde atque ore suscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare
Abbreviated transcription (Latin):
sent quigłabant᷑ inlege: quod
si ut infirmus loquebatur infir¬
mis ⁊ sic eos ut fallacibus placet
fallendo lactabat: cur eos ab
umbris ueterib in quibus in¬
firmi quiescebant sic ꝑturba¬
bat ut diceret. Ecce ego paulus
dico uobis. quia sicircumcida¬
mini xp̃s uobis nichil ꝑderit:
siaut̃ inilla ꝑsona quinta ꝑ¬
fectis sapientiam loquebatur.
quales solosiste dignos putat.
quos ñ fallat apłs: quare contͣ¬
rius uult eẽ ipse ꝑfectis ut blas¬
phemet abraham quẽ sic ꝑfec¬
tus laudat apłs. manifeste in
illis duob filiis eius uno dean¬
cilla alio deliberã. sidisplicet
illi̾ cum ismaele testamentum
uetus. cum isaac placeat testa
pestilentiȩ: ⁊ disputaturus dequa¬
litate figurarum. atq dicturꝰ.:
Non eum debuisse rerum hone¬
starum figuras dereb turpibus
ducere. Res enim turpis huic ui¬
detur etiam cum ipsa sacra concu¬
bitus conuigalis. qua liberam
matrem nrãm eternã ierusalem

Expanded text:
sent qui gloriabantur in Lege. Quod sent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit ? Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testampestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam matrem nostram aeternam Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
nominat᷑: ita ut iudeis diceret
ipse dñs. Sifilii habrahe estis:
facta habrahe facite: Ac ꝑhoc
iste quiblasphemat abraham:
rp̃m ꝓfecco blasphemat quita¬
letestimonium ꝑhibet habrae.
S dicat sipotest. quã ꝑsonam
illarum quinq gerebat apłs.
cum sic p̃dicaret abraham. Si
enum eis qui sine lege fuerant fac¬
tus erat quasi eẽt ⁊pse sine lege:
illii abraham ñnouerunt. Pigo
aliquem pͥncipem. siue romanoꝵ
siue grecorum siue aliquẽ philo¬
sophorum debuit inuenire.
quẽ talibus p̃dicaret ut eis sic̃
hic placet talem se qualesn ipsi
erant fingendo congrueret: Nõ
abrahã nescio quẽ alienigenã
patremgentis habrahe. longe
abeorum morib. longe abeorũ
ritibus: longe abeorũ cognati¬
onib alienum: si aut uideis tã¬
quam iuideus factuserat aut
eis qui sub lege eranttanquã eẽt
eẽt use sub lege: ut quĩdicebat
bat. lex p̃uaricationis grãposita
ẽ. quod ȩquo animo ferre ñ pos¬

Expanded text:
nominatur: ita ut Judaeis diceret nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat bat, Lex praevaricationis gratia posita est? quod aequo animo ferre non pos
Abbreviated transcription (Latin):
terio: qm̃ ñlubrico libidinis
amauit ancillam. s abuxore
accepit quando uxor eius fecit
de suo ire quod uoluit: uolens
habere filios demaricosuo quã¬
ius exutero alieno: Albi nulla
ominino lascuiendi: s solacogi¬
tata ẽ causa generandi. Iste aut
habrahe etiam usq ad decrepi¬
tam senectutẽ fornicationis
obicit crimen: ꝓfecto quia ⁊
post mortem sarre alteram du¬
xit: libr⁊ sinullum intelligeret᷑
rei abdite sacramentum. ꝓpter
hoc solum id facere debuit a¬
braham. neputarent heretici
ad uersus apłm. quibus etiam
ter tullianus astipulator adsi¬
stit. post uxoris mortem crimẽ
eẽ. ducere uxorẽ. S sicut sibiiste
uidetirr inuenire inapłicis lic¬
teris que dicat contra legem
ꝑmorsendatã. uel contra testa¬
mentum uetus. inueniat: ⁊ aliqͥd
adu̾sum abrahã quod exeuã¬
gelicis litteris sonare uideat᷑.
omnino ñinueniet. Ybicumq
ille nominatur inlibris testa¬
menti noui.cum honore debito

Expanded text:
terio: quoniam non lubrico libidinis terio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito
Abbreviated transcription (Latin):
ad euacuandã ꝓmissionẽ. Sienĩ
ex lege hereditas: iã ñ exꝓmissio¬
ne: Abrabe aut̃ ꝑrepmissionẽ
donauit ds. qui gͦ lex transgres¬
sionis grã posita e. donec ueniret
semen eiui ꝓmissum ẽ Nescio u¬
trum isti qui legem ñ intelligen¬
des criminantur. inueniant ali
lit teris quod ita uideatu eidẽ
legi ad u̾sum eẽ. atq contrarium.
quemad modum hoc iudetur.
qͦd exꝓmissionib quȩ habrae
facte sunt opponit apłs. Si gͦ
legem oderunt: abraham dili
missiones factas nunc in omĩbꝰ
gentib uidemus impleni: cri¬
men fornicationis obitiunt
Iste quippe ꝓculdubio cuire¬
spondemus. exillis se eẽ manife¬
stat dequibus p̃dictum ẽ apło
dicente: Sp̃s aut̃ manifeste dicit.
quia innouissimis temporibus
recedent quidã a fide attende¬
tes spiritibus seduccorib rece
demoniorũ. inypocrisi mendaci¬
loqdrum: cauteriatã habentes
conscientiam suam. ꝓhibentes at
Non enim repperitur abraham
aliquo se contaminasse ad ulte¬

Expanded text:
sionem. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliqolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Abraham diligromissiones factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus aemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adul
Abbreviated transcription (Latin):
trium tamquam ꝑse sibi sufficiẽ¬
tem implere quod uelit:ueletiã
meritis operum adõ grãm unicu¬
iq dari. Libidinem naturale eẽ
catum. neq perituros auita eter¬
na sisine sacramento baptismi
ex hac uita migrauerint. Oma¬
lum dogia: quod pacis inimicꝰ
inuenit. O dogina ꝑ quod scindit᷑
matris unitas eccłȩ renatorũ: O
dogina quod subnomine xp̃i e
uertere xp̃ri mutare nititur fun¬
damenta. Odogina cui nefanda
sunt nomina mille:mille nocen¬
di artes. Arma contra legem su¬
mit: ilege inpugnat euuãgłium.
Ex euuangło pugnans :⁊ insui
ꝑnitiem deueris mendatia fin¬
gens: ꝓuocat ad mendatium
ueritatem. S hȩc sibi sunt pena.
quȩ uiordinate ꝓferens putat
eẽ uictoriã: ut meis quod scrip¬
tum ẽ impleat᷑. ꝑ quȩ enim quis
peocat: ꝑhȩc ⁊torquetur. Adam¬
gͦ inquiunt siue peccasset siue ñ
peccasset: morturum fuisse. Re¬
spondemus. Falleris heretice. fal¬
leris. ñita ẽ. Aut suta ẽ ⁊ ñ falle¬

Expanded text:
rium, tamquam per se sibi sufficiens, implere quod velit, vel etiam meritis operum a Deo gratiam unicuique dari; libidinem naturale essecatum, neque perituros a vita aeterna, si sine sacramentex hac vita migraverint. » O malum dogma, quod pacis inimicus invenit! O dogma, per quod scinditur matris unitas Ecclesiae renatorum! O dogma, quod sub nomine Christi evertere Christi et mutare nititur fundamenta! O dogma, cui nefanda sunt nomina mille, mille nocendi artes! Arma contra legem sumit ex lege; impugnat Evangelium ex Evangelio pugnans, et in sui perniciem de veris mendacia fingens, provocat ad mendacium veritatem. Sed haec sibi sunt poena, quae inordinate proferens putat esse victoriam; ut in eis quod scriptum est impleatur: Per quae enim quis peccat, per haec et torquetur go inquiunt, « sive peccasset, sive non peccasset, moriturum fuisse. » Respondemus: Falleris, haeretice, falleris, non ita est. Aut si ita est, et non falle
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ peccato mortuus ẽ semel:
quod aut̃ uiuit iiuit do. hec
dicendo quid aluid nos intelli¬
gere uoluit quã dm̃ mortem ñ
fecisse. nec letari inꝑditione
uiuorum: quiabsq peccato
ut eam iunceret in infirmitate
carnis uoluit habere consorti¬
um mortuorum: Unde sumuidia
diaboli ꝑpeccatum mortem
in orbem derrarum introisse ñ
credideritis nichil aliud astru¬
itis nisi dm̃ mortem fecisse ꝓpter¬
ea ut ꝑemtis hominib quib
suam donauit imaginẽ. nasce¬
retur ei cum ea necessitas dimi¬
candi uel etiã moriendi ce resur¬
gendi.S. absit Absit hoc a fide
cacholica. quȩ ꝑunum hominẽ

Expanded text:
us est, peccato mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo . Haec dicendo quid aliud nos intelligere voluit, quam Deum mortem non fecisse, nec laetari in perditione vivorum, qui absque peccato ut eam vinceret in infirmitate carnis, voluit habere consortium mortuorum? Unde si invidia diaboli per peccatum mortem in orbem terrarum introisse non credideritis; nihil aliud astruitis nisi Deum mortem fecisse, propterea ut peremptis hominibus, quibus suam donavit imaginem, nasceretur ei cum ea necessitas dimicandi vel etiam moriendi et resurgendi. Sed absit, absit hoc a fide catholica, quae per unum
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ ꝑlibidinis usum ut nos.
s inspiramine mistico ex iuirgi¬
nis utero. inuera natus ẽ carne:
& depeccato inquit damnauit
peccatum incarne: dehumana
iudelicet peccatrice natura pec¬
catricem: Peccatricem dico nõ
deo auctore: s homine delinq̃n¬
te:Carnem ut dixi suscipiens
absq culpa. ihanc innoriam
crucifigens peccatum quodnos
damnauerat ꝑmobedientiã
inadam terreno: madam celesti
obediente dãpnatur. Nosenun
peccato morimur uicti. Xp̃s aũt
innocens moriuoluit. ut moriẽ¬
do mortem captiuaret ⁊ iunce¬
ret. Quodã modo enim eam sibi
passus ẽ dominari cũ patienter
se occidendum eius obtulit uo¬
luntat. S cum mors in inferno
cum iniquis uideret & iustum.
ũ. habens unde eidem sicut &
ceteris insultaret. resurgentem
teuere ñualiit. quinimmo ucta
ꝓstrata ẽ atq dampnata. Et id̾o
apłs excollens uictoriã xpi de¬

Expanded text:
quia non per libidinis usum ut nos, quia non per libidinis usum ut nos, sed inspiramine mystico ex virginis utero in vera natus est carne. Et de peccato, inquit, damnavit peccatum in carne; de humana videlicet peccatrice natura: peccatricem dico non Deo auctore, sed homine delinquente. Carnem, ut dixi, suscipiens absque culpa, et hanc innoxiam crucifigens, peccatum, quod nos damnaverat per inobedientiam in Adam terreno, in Adam coelesti obediente damnatur. Nos enim peccato morimur victi; Christus autem innocens mori voluit, ut moriendo mortem captivaret et vinceret. Quodammodo enim eam sibi passus est dominari, cum patienter se occidendum ejus obtulit voluntati. Sed cum mors in inferno cum iniquis videret et justum, non habens unde eidem sicut et caeteris insultaret, resurgentem tenere non valuit: quin imo victa, prostrata est atque damnata. Et ideo Apostolus extollens victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
sibile erat legi inquic paulus
uas electionis in quo infirma¬
batur ꝑcarnem: misi deus filiũ
suum insimilicudine carnis
peccati: & depeccato dampna¬
uit peccatum incarne. Quid
ẽ autem impossibile legi. nisi
quod sibi necobedientẽ nec ꝑ¬
fectum facere poterat depuca¬
tum: & nec peccatũ tollere. nec
mortem uincere p̃ualebat. S
quare id implere sipossit.sub¬
iungens ait. Inquo infirmabat᷑
ꝑcarnem. Iubendo enim infir
carnis expeccato uenientes. quas
solo arbitrio libero homo iunce¬
re ñpotest. Nisi enim p̃cedente
grã dei legis factor eẽ npoterit:
ẽ gͦ di filium uenisse insimili¬
tudine carnis peccati. nisi ñha¬
bens caro eus ullum peccatũ
sicut nrã dicente petro apłõ. qͥ
peccatum ñ fecit idẽ ñhabuit.
nec dolus inuentus ẽ inore eiꝰ:
Dicendo enim insimilitudine
carnis peccaqi. illamabsq pecca¬
do: nrãm uero peccatricem osten.¬
dit. Nam ille ido insimilitudinẽ:

Expanded text:
sibile erat legis inquit Paulus sibile erat legis inquit Paulus vas electionis, in quo infirmabatur per carnem, misit Deus Filium suum, in similitudine carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carne . Quid est autem impossibile legis, nisi quod sibi nec obedientem nec perfectum facere poterat deputatum; et nec peccatum tollere, nec mortem vincere praevalebat? Sed quare id implere non posset, subjungens ait, In quo infirmabatur per carnem. Jubendo enim infirmcupiscentias carnis ex peccato venientes, quas solo arbitrio libero homo vincere non potest, nisi cum praecedente gratia Dei, legis factor esse non poterit: est ergo Dei Filium venisse in similitudine carnis peccati, nisi non habens caro ejus ullum peccatum, sicut nostra? Dicente Petro apostolo, Qui peccatum non fecit, id est, non habuit; nec dolus inventus est in ore ejus . Dicendo enim, in similitudine carnis peccati; illam absque peccato, nostram vero peccatricem ostendit. Nam ille ideo in similitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
dominus ñ letatur in ꝑditione
uiuorum. Quȩ ẽ enuim ꝑditio ii¬
uorum nisimors: S uiuorũ male
uiuentium qui inscđa morte pe¬
ribunt: ñuiuorũ iustorum. idẽ
requirentium diñ: quib tantũ
ꝓpter peccatum ade quod traxere
nascentes mors ñscda s prima
debetur. Sigͦ sodm uos deus aue¬
torẽ mortis. letari debet in occasu
uiuorum tamquã inopere suo
bono: quia scriptume. letabit᷑
dominus inoꝑib suis. Et quia
nichilodiens fecit. s omĩa quȩ
fecit ualde bona: sicut scriptũ ẽ.
Diligis enim omĩa quȩ sunt. et
nichil odisti eorum quȩ fecisti:
obnoxio peccato corpore carnẽ
abiq noxa suscepit sieam ipse
iaculum. corporis fecit.: Nichil
enim contrarium dumsibi mun¬
dum faceret dm̃ fecisse cognoui¬
mus. Nam ut inimicã mortẽ uin¬
ceret uel eius peccatum: ideo din
di filium hominem suscepisse
siocłos caligine mortis ñꝑdidi¬
stis. attendite. Nam quod impos¬

Expanded text:
Dominus non laetatur in perditione Dominus non laetatur in perditione vivorum. Quae est enim perditio vivorum, nisi mors? Sed vivorum male viventium: qui in secunda morte peribunt; non vivorum justorum, id est, requirentium Deum, quibus tantum propter peccatum Adae quod traxere nascentes, mors non secunda, sed prima debetur. Si ergo secundum vos Deus auctor est mortis, laetari debet in occasu vivorum tanquam in opere suo bono: quia scriptum est, Laetabitur Dominus in operibus suis ; et quia nihil odiens fecit, sed omnia quae fecit, valde bona ; sicut scriptum est, Diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti; obnoxio peccato corpore carnem absque noxa suscepit, si eam ipse jaculum corporis fecit? Nihil enim in contrarium sibi, dum mundum faceret, Deum fecisse cognoscimus. Nam ut inimicam mortem vinceret, vel ejus matrem peccatum, ideo Deum Dei Filium hominem suscepisse, si oculos caligine mortis non perdidistis, attendite. Nam quod impos
Abbreviated transcription (Latin):
nem in exterminabilẽ: ⁊ adima¬
ginem suam fecit illum: iniuidia
autem diaboli mors introuut
inorbemterrarum. Siuides uide
mortem ñdeo auecore s ꝑecrorẽ
uitȩ uenisse hominib inꝑadiso
delitiarum positis: idẽ cũ ꝑratio¬
nem animȩ qua bonri uitales
fuerant instituti errauerunt
amandato diuino: inidia scili¬
cet ⁊ seductione serpentis. Au¬
distestantem ꝓpħam dm mortẽ
ñ fecisse: s in libro geneseos ꝓtho¬
plasto futuram sicontigisset
lignum uetitũ p̃dixisse. Sic
enun scriptũ ẽ. Et dixit dñs ade.
De omĩ ligno quod ẽ inparadiso
edetis: deligno aut̃ scientie
boni ⁊ mali ñ edetis. Qua die
aut̃ manducaueritis:.morte mo¬
riemini. Hȩc audis: & auctorẽ
mortis dicere dm̃ audes: Mors
gͥ exinuidia diaboli ueniens in¬
trouut in orbemterrarũ: et deo
uidice iusto. ꝓpena ipeccatore
ꝑmissa ẽ dominari. Recce enim
ꝑdidit uitam: qui mortem uolu¬
it ne uitam ꝑderet cauere p̃dic¬
tam. Tamen uerax ⁊ misericors

Expanded text:
lem, et ad imaginem suam fecit illum: invidia autem diaboli mors introivit in orbem terrarum . Si vides, vide mortem non a Deo auctore, sed per errorem vitae venisse hominibus in paradiso deliciarum positis, id est, cum per rationem animae, qua boni et vitales fuerant instituti, erraverunt a mandato divino, invidia scilicet et seductione serpentis. Audis testantem Prophetam, Deum mortem non fecisse, sed in libro Geneseos protoplasto futuram, si contigisset lignum vetitum, praedixisse. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus Adae: De omni ligno quod est in paradiso edetis; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis: qua die autem manducaveritis, morte moriemini . Haec audis, et auctorem mortis dicere Deum audes? Et mors igitur ex invidia diaboli veniens introivit in orbem terrarum, et Deo judice justo pro poena in peccatorem permissa est dominari. Recte enim perdidit vitam, qui mortem noluit, ne vitam perderet, cavere praedictam. Tamen verax et misericors
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ñsoluere legẽ & ꝓphas s
ad implere. Sacerdote gͦae leui¬
ta ꝑtranseuntib: iter faciens sa¬
maritanus uenit secuseũ. Sama¬
ritanus ipse ẽ saluator xp̃s. qͥa
samaritanus custos interp̃tatur.
cui recte dicimus. Custodie
dnẽ ut pupillã ocłi: subumbra
alarum tuarũ ꝓtege me. Quidẽ
aut̃ uenit secus eum:llenit in
similitudine carnis peccat: ut
ñ ille qui iacebat incarne pecca¬
d.Idẽ secus eum: quia insimilitu¬
misccłia motusẽ. Et uidens cum¬
inquit iacentẽ. Nunquid uolẽ¬
tem & currentẽ: Et icdo misedia
motus ẽ: quia meo quo curari
dignus eẽt meritũ nullũ inuenit
Et appropians alligauit uulne.¬
ra eius. Quidẽ alligauit uulue¬

Expanded text:
venit non solvere legem et prophetas, sed adimplere . 12. Sacerdote ergo et Levita pertranseuntibus, iter faciens Samaritanus venit secus eum. Samaritanus, ipse est salvator Christus: quia Samaritanus Custos interpretatur, cui recte dicimus, Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me . Quid est autem, venit secus eum? Venit in similitudine carnis peccati, non ut ille qui jacebat in carne peccati; ideo secus eum, quia in similituricordia motus est. videns eum, quid? jacentem. Numquid surgentem et currentem? Et ideo misericordia motus est: quia in eo, quo curari dignus esset, meritum nullum invenit. Et appropians alligavit vulnera ejus. Quid est, alligavit vulne
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ diabolus dormitante adam.
dei udelicet p̃ceptũ ñ conserniã¬
te inlibero seminauit arbitrio
inquib ꝓeliuor ce paratior ẽ
quã in ꝓsperis uulnerata & de¬
prauata uoluntas. Ista sunt
acutus. in hunc mundum ueni¬
ens. exiuirgine natus decreden¬
tium libero arbitrio gratuita
sua grã amputat: idoneã ineis
Qui facit peccatũ ex diabolo ẽ:
qm̃ abinitio diabolus peccat.
In hoc apparuit filius di. ut dis¬
soluat oꝑa diaboli. Item apł̃s
petrus inactib apłorum inter
cetera de xp̃o ait. Quiꝑtransiuit
benefaciendo & sanando om̃s
opp̃ssos adiabolo. qm̃ d̾s erat cũ
illo. Item apłs paulus adhebre¬
os. Qui cũ sit inquit splendor
głe & figura substantie eius. por¬
tansq omiã uerbo iurtutis suȩ
purgationem peccatorum faciẽs.¬

Expanded text:
id est diabolus, dormitante Adam, id est diabolus, dormitante Adam, Dei videlicet praeceptum non conservante, in libero seminavit arbitrio , in quibus proclivior et paratior est quam in prosperis vulnerata et depravata voluntas. Ista sunt acutus, in hunc mundum veniens, ex virgine natus, de credentium libero arbitrio gratuita sua gratia amputat, idoneam in eisQui facit peccatum, ex diabolo est; quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvar caetera de Christo ait: Qui pertransivit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quoniam Deus erat in illo . Item apostolus Paulus ad Hebraeos: Qui cum sit, inquit, splendor gloriae et figura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suae, purgationem peccatorum facie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagere. s tantum inoperib uice
p̃sentis. tã bonis quã etiã malis.
bonis dico quȩ debono naturȩ
oruntur. idẽ uelle laborare in
uel habere amicũ:uelle habere
indumenta. uelle fabricare do¬
mum: uxorem uelle ducere. peco¬
ra nutrire. artem discere diuer¬
sarum rerum bonarum:uelle
quiequid bonum ad p̃sentẽ ꝑti¬
net uitam: quȩ omia ñ sine gub¬
naculo diuino subsistunt. immo
exipso &e ꝑipsum sunt uel eẽ ce¬
perunt. Malis uero dico: ut ẽ
uelle idolum colere. uelle homi¬
cidium: uelle adulteriũ facere:
res alienas uelle diripere: dm̃ uuẽ¬
tem inscła blasphemare. uelle
turpiter uiuere: uelle maleficia
discere: uelle in ebriari & luxu¬
riose uiuere: uelle quicquid ñ
licet uel ñ expedit operari. Sed
ista ñ ꝑtinent ad substantiã uite
p̃sentis quia ñsunt ado: immo
male deserata maculant uitã
quȩ ẽ ađdo. Ista sunt ⁊rrania ani¬
me carnisq que inimicus homo

Expanded text:
peragere: sed tantum in operibus vitae peragere: sed tantum in operibus vitae praesentis, tam bonis, quam etiam malis. Bonis dico, quae de bono naturae oriuntur, id est, velle laborare in e, velle habere amicum, velle habere indumenta, velle fabricare domum, uxorem velle ducere, pecora nutrire, artem discere diversarum rerum bonarum, velle quidquid bonum ad praesentem pertinet vitam: quae omnia non sine gubernaculo divino subsistunt, imo ex ipso et per ipsum sunt, vel esse coeperunt. Malis vero dico, ut est, velle idolum colere, velle homicidium, velle adulterium facere, res alienas velle diripere, Deum viventem in saecula blasphemare, velle turpiter vivere, velle maleficia discere, velle inebriari et luxuriose vivere, velle quidquid non licet vel non expedit operari. Sed ista non pertinent ad substantiam vitae praesentis, quia non sunt a Deo; imo male desiderata maculant vitam quae est a Deo. Ista sunt zizania animae carnisque, quae inimicus homo,
Abbreviated transcription (Latin):
suadenti. ꝑ uelle gͦ malum recce
ꝑdidit possebonum: qui ꝑpos¬
se bonum potuit uincere uelle
malum. Quẽ iuste ds iã delicto
captuium uoluntat depͣuatȩ
dimisit. ut hec eidemeẽt pena
inñfaciendo quod uelit. que sẽꝑ
sideo fuisset obediens. sufficere
potuisset ad omẽ bonum quod
uoluisset. Malum itaq uelle nõ
exnatura conditione bona ha¬
buit tainquã excongenito malo
ut manicheus credit: s exacce¬
denti desiderio prauo conce¬
pit: uidelicet cũ iã ut suꝑius
dixi ad manducandũ uetitum
lignum quod uolle debuit as sẽ¬
sum serpenti idẽ diabolo p̃buit.
Quod tamquã aradice uitiata
omĩs ex illa orta humana ꝓpago
excarne uirginis factus ẽ caro.
ꝑ peccatum gͦ liberũ arbitriũ
homuus possibilitatis bonum
ꝑdidit: ñ nomen &e rationem.
Esse fatemur liberum arbitriũ
hominib omĩb habens quidẽ
uiditiũ rationis. ñ ꝑquod sit
idoneum quȩ ad dm̃ ꝑtinent
sine do aut mchoare uel certe

Expanded text:
suadenti. Per uelle ergo malum recte suadenti. Per uelle ergo malum recte perdidit posse bonum, qui per posse bonum potuit uincere uelle malum. Quem iuste Deus iam delicto captiuum uoluntati deprauatae dimisit, ut haec eidem esset poena non faciendo quod uellet, insuper si Deo fuisset oboediens, sufficere potuisset ad omne bonum, quod oluisset. Malum utique velle non ex naturae suae conditione bona habuit, tanquam ex congenito malo, ut Manichaeus credit; sed ex accidenti desiderio pravo concepit, videlicet cum, ut jam superius dixi, ad manducandum vetitum lignum, quod nolle debuit, assensum serpenti, id est diabolo, praebuit: quod tanquam a radice vitiata omnis ex illo orta humana propago ex carne virginis factus est caro. Per peccatum ergo, liberum arbitrium hominis possibilitatis bonum perdidit, non nomen et rationem. 5. Est, fatemur, liberum arbitrium omnibus hominibus, habens quidem judicium rationis, non per quod sit idoneum quae ad Deum pertinent, sine Deo aut inchoare aut certe
Abbreviated transcription (Latin):
tis. nichiladuitorii contulit: mors
eius nichil ꝓfuit nob̾: salus nrã
naturalis ẽ nobis. Talia p̃dicãtib
fides catholica dicit anathema.
Credit enim quod salus hominis
ex do sit xp̃sc̃iuus uulnerẽ liberũ
nr̃m eurat᷑ & reformat᷑ arbitriũ
uulneratum: quia uersos ase gra¬
tuita grã sua conuertit ad se. or
ut dõ placeãt inoꝑibꝰ bonis opera¬
tur ineis&e uelle & posse quorũ
catir arditrium ẽ paululum̃ dis.¬
serendum. Arbitrium scilicet dic¬
tũ ab arbitrando rationali conside¬
ratione: uel discernendo quid
eligat. quidue recuset. Et puto
quod ideo nomenaccepit. Nel¬
ideo liberum dictum quod in
sua sit positum potestate. habẽs
agendi quod uelit possibilitatẽ:
quod ẽ uitalis & rationalis ani¬
me motus.S huiusmodi ut ante
iam dixi fuit in homine ꝓtopla¬
sto: cumante peccatum mane-¬
ret illesus. Non enim ꝑaluid
contraxit offensam. nisi ꝑid qͦd¬
potuit nederelinqueret resistere

Expanded text:
tis, nihil adjutorii contulit, mors tis, nihil adjutorii contulit, mors ejus nihil profuit nobis, salus nostra naturalis est nobis. Talia praedicantibus fides catholica dicit anathema: credit enim quod salus hominis ex Deo sit Christus, cujus vulnere liberum nostrum curatur et reformatur arbitrium vulneratum, qui aversos a se gratuita gratia sua convertit ad se, et ut Deo placeant operibus bonis, operatur in eis et velle et posse: quorumcatur abitrium, est paululum disserendum. Arbitrium scilicet ab arbitrando rationali consideratione, vel discernendo quid eligat, quidve recuset, puto quod nomen accepit: ideo liberum dictum, quod in sua sit positum potestate, habens agendi quod velit possibilitatem, quod est vitalis et rationalis animae molus. Sed hujusmodi, ut ante jam dixi, fuit in homine protoplasto, cum ante peccatum maneret illaesus. Non enim per aliud contraxit offensam, nisi per potuit ne delingueret resistere
Abbreviated transcription (Latin):
quia &e xp̃s semel ꝓpeccatis nrĩs
mortuus ẽ. iustus ꝓiniustis ut
nos offerret dõ: mortificatos car¬
ne iuuificatos aut̃ spũ. Audis
electos & idoneos testes spũdi
loquentes. xp̃m ꝓpitiationẽ ꝓpec¬
catis mundi uenisse. peccata nrã
ꝓpterea ꝑtulisse incorpore suo
suꝑ lignum ut iustitie iuuetemꝰ.
eius liuore nos ee sanatos quiera¬
mus sicut oues errantes: audis
semel ꝓpeccatis nris mortuũ ustũ
ꝓiniustis ut nos offerret do.ide
peccato exules reuocaret ad dm̃:
&e intenebris conscientie tractãs.
eructas nebulas quibus lumen
uerum tetrare conaris.& dicis
posse hominẽ ꝑliberũ arbitriũ
tamquã ꝑse sit idoneus implere
quod uelitedẽ ipsumẽ enim et
illud qͦd flagitatis uoce suꝑba:
siuolo sc̃s sum. siuolo pecco. siuo¬
lo ñpecco.Nichil uidelicet aliud
astruitis ista dicendo: nisiut su¬
ꝑius iam dictum ẽ xp̃sueniens
nichil nobis p̃stitit: nichil salu¬

Expanded text:
Quia et Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo mortificatos carne, vivificatos autem spiritu . Audis electos et idoneos testes spiritu Dei loquentes, Christum propitiationem pro peccatis mundi venisse, peccata nostra propterea pertulisse in corpore suo super lignum, ut justitiae viveremus, ejus livore nos esse sanatos, qui eramus sicut oves errantes; audis semel pro peccatis nostris mortuum justum pro injustis, ut nos offerret Deo, id est, peccato exsules revocaret ad Deum: et in tenebris conscientiae tuae tractans eructas nebulas, quibus lumen verum tetrare conaris, et dicis posse hominem per liberum arbitrium, tanquam per se sit idoneus, implere quod velit? Idem ipsum est enim et illud quod flagitatis voce superba: « Si volo, sanctus sum; si volo, pecco; si volo, non pecco. » Nihil videlicet aliud astruitis ista dicendo, nisi, ut superius jam dictum est, Christus veniens nihil nobis praestitit, nihil salu
Abbreviated transcription (Latin):
ca uideant᷑. Qui enim aliud ad
romanos dicit: Non enum ꝑ
legem ꝓmissio habrae aut se¬
mini eius ut heres eẽt mũdi.
s ꝑiustitiam fidei sienim qui
ꝑlegem heredes sunt exinani-¬
ta ẽ fides:. i euacuata ẽ ꝓmissio:
lex enimiram operatur. Ybienĩ
lex ñẽ. nec p̃uaricatio Attẽdãt
quem ad modum sic disputat
ueluti contra legẽ: ut ea pͥorẽ
illa quȩ facta ẽ ad habraam
ꝓmissionẽ: conuincat quod nõ
si.nt heredes exlege quicumq
sũ t heredes . s exꝓmissione:
Itemq adgalathas fr̃s inquit.
scđm hominẽ dico tamen ho¬
minis confirmatũ testamentũ
nemo irritũ facit aut suꝑ ordi¬
nat: Abrahȩ dicte sunt ꝓmis¬
siones: ⁊ semini euis. Non dicit
ex seminib tamquam inmultis.

Expanded text:
ca videantur. Quid enim aliud ad ca videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanq
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ miscđa excecat iuditio. utiq
equissimo ⁊ occultissimo In¬
uestig̾ibilia enim sunt iuditia
eius: cui tamen dicitur. Se isti
suꝑ t̾ronum. qui udicas ȩqui¬
tatem huic do seruiuit moyses
ceteriq ꝓpħȩ: quos iustos sine
dubio dominus iste testatur.
horum quippe uidei sepulera
construebant:⁊monumenta
ornabant: quibus dicit: Ediffica¬
tis sepulcra ꝓpħarũ: iornatis
monumenta iustorũ: s illi om̃s
⁊ si ꝓtemporis dispensatione
ueteris testamenti ministrabãt
nebat abrahã. hinc quippe
isti siremoto uelamine legerent:
intelligerent ita ñeẽ inimicũ
euuangłiũ legique data ẽ ꝑ
moysen. sicut inter se ñsunt
inimici. abrabã ⁊ipse mosses:
Quos utiq ⁊ isti eundem colu¬
isse confitentur dĩ. quã uis
eum sic blasphement. ut esse
diñ negent: ⁊ tamen apł̃s ꝓmissi¬
ones quȩ facte sunt abrahȩ qͥa
nouum testamentum significa¬
bant. sicopponit legi ꝑ moysen
date: ut hec duo inter se mimi¬

Expanded text:
ia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant nebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data est per Moysen, sicut inter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ fulgeat inluminatio euã
Ubi miser iste dm̃n scłi huius uult
intelligi malum tamquã illi
seruerit moyses inueteri te¬
stamento. Quasi hocapłs dixe¬
rit ubiꝰ necesse eẽt intelligi dm̃
scłi huius dm̃ impiorum. hocẽ
dia bolum: qm̃omĩs dii gentiũ
demonia Et utiq multo maxi
ideo ds uenter ẽ: Ita si pocest
dici ds huius scłi diabolus: ñ
iđo diabolus ds ẽ: quia nec de¬
monia sunt dii. quãuis dii gẽ¬
tium sint demonia Potest quip¬
pe scłm malum incelligi. unde
dicit apłs petrus Eripete uos
quod dep̃senti scło maligno.
S cum alter pateat intellectꝰ.
quid necesse ẽ hic diabolum
putare significatum. anñpo¬
tius. dm̃uerum iustum ⁊ bo¬
num. qui excecauerit mentes
infidelium scłi huius. ut ñs ic
distinguat᷑ in quibus ds̃ scłi
huuisacdeinde inferat᷑. exce¬
cauit mentes infidelium: sed

Expanded text:
ututUbi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maximideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit