comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pricipiunt. Quib si aliqua etiã fortune
munera accesserint quoꝵ appareant usu magnii
contemptiiq maiores. difficilimũ om¬
nino ẽ. ut eis quisq iuuendi p̃cepta
dantibus credens recte uituperetur.
xxiiii. Qd̃ amore se sequentibus ds̃
auctoritatis uiam septẽpliciter muni¬
uerit. Ex libro demorib eccłe catholicȩ.
Ueramus quemad modũ sit homini
uiendũ: beate certe õs uiu̾ẽ uolumꝰ
Beatꝰ aut̃ neq ille dicipotest qui ñ ha. bet qͦd
amat qualemcunq sit: neq qui habet quod
amat sinoxium sit: neq qui ñ amat qͦd habet
etiam si optimũ sit. Nam & qui appetit
qd̃ adipisci ñ pot̃ cruciatur: & qui ad¬
eptus ẽ. quod appetendum ñ eẽt. fallitur:
& qui ñ appetit quod adipiscendum
ẽẽt. egrotat. Nichil aũt istorũ animo
contingit sine miseria. Nullus igit᷑ illo¬
rum beatus ẽ. Quartum restat: ubi be¬
ata uita in ueniri queat: cũ id qd̃ ẽ ho¬

Expanded text:
praecipiunt. quibus si aliqua etiam fortunae praecipiunt. quibus si aliqua etiam fortunae munera accesserint, quorum appareant usu magni contemtuquemaiores.difficillimum omnino est, ut eis quisque uiuendi praecepta dantibus credens recte uituperetur.XXV. Quod amore se sequentibus Deus auctoritatis viam septempliciter muniverit, ex libro de Moribus Ecclesiae catholicae. uaeramus quemadmodum sit homini vivendum Beate certe omnes vivere volumus: beatus autem neque ille dici potest qui non habet quod amat, qualecunque sit, neque qui habet quod amat, si noxium sit, neque qui non amat quod habet, etiamsi optimum sit. Nam et qui appetit quod adipisci non potest, cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non esset est fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset, aegrotat. Nihil autem istorum animo contingit sine miseria, nullus igitur illorum beatus est. Quantum restat ubi beata vita inveniri queat, cum id quod est ho
Abbreviated transcription (Latin):
fragilium cupid as potestatũ: aut in¬
anium formidolosas miraculorũ. Illa
gͦ auctoritas diuina dicenda ẽ: quȩ ñ
solũ insensibilib signis. transcendit om¬
nem humanã facultatem: s & ipsum
hominẽ agens. ostendit ei quousq se
ꝓpt̾ ipsum depresserit. & ñ teneri sensi¬
b quib uidentur illa miranda: sed
ad intellectum iubet euolare: simul
de monstrans. & quanta hic possit: et
cur hȩc facit. & quanta parui pendat.
Doceat enĩ oportet. & factis potestatẽ
suam. & humilitate clem̃tiam. & pre¬
ceptione naturã: que omĩa sacris qͥ¬
b miciamur. secretius firmiusq tra¬
duntur. In quib bonorũ uita facilli¬
me ñ disputationũ ambagib: s mi¬
steriorum auctoritate purgatur. H u¬
mana uero auctoritas plerumq fallit:
ineis tam̃ uire uidetur excellere: qui
quantum imperitorum sensus capit.
multadant inditia doctrinarum suaꝵ:
& non uiuunt aliter. quã uiuendũ ẽẽ

Expanded text:
fragilium cupidas potestatum aut infragilium cupidas potestatum aut inanium formidulosas miraculorum. illa ergo auctoritas diuina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem humanam facultatem sed et ipsum hominem agens ostendit ei, quo usque se propter ipsum depresserit, et non teneri sensibus, quibus uidentur illa miranda, sed ad intellectum iubet euolare simul demonstrans, et quanta hic possit et cur haec faciat et quam parui pendat. doceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione naturam, quae omnia sacris, quibus initiamur, secretius firmiusque traduntur, in quibus bonorum uita facillime non disputationum ambagibus sed mysteriorum auctoritate purgatur. humana uero auctoritas plerumque fallit, in eis tamen iure uidetur excellere, qui, quantum imperitorum sensus capit, multa dant indicia doctrinarum suarum et non uiuunt aliter, quam uiuendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
sa sunt. nel ipse potius uniuersa. & qͥd
preter uniuersa uniuersorum principiũ:
ad quam eognitionẽ in hac uita ꝑueni¬
re pauci. ultra quam uero. etiam post
hanc uitam. nemo progredi pot̃. Qui
aũt sola auetoritate contenti bonis tan¬
tum moribus. irectisq uotis constant̃
operam dederint. aut contempnentes
aut ñ ualentes. disciplinis liberalib atq¬
aut optimis erudiri: beatos eos quidẽ
cũ inter homines uiuunt. ne scio quomͦ
appellem: tam̃ in concusse credo. mox
ut hoc corpus reliquerint. eo quo bene
magisminus ue uixerunt. eo facilius
aut difficiluis liberari. Auctoritas aut̃
partim diuina est partim humana: s
uera. firma. summa ea est: quȩ diuina
nominatur: In qua metuenda ẽ ãriorũ
animalium mira fallatia: quȩ ꝑrerum
adistos sensus corporis ꝑtinentiũ quas¬
dam diuinationes. ñ nullasq potentias.
deciꝑe animas facillime consuerunt.
aut periturarum fortunarũ curiosas aut

Expanded text:
rsa sunt-uelipse potius uniuersa-et quid rsa sunt-uelipse potius uniuersa-et quid praeter uniuersa uniuersorum principium. ad quam cognitionem in hac uita peruenire pauci, ultra quam uero etiam post hanc uitam nemo progredi potest. qui autem sola auctoritate contenti bonis tantum moribus rectisque uotis constanter operam dederint aut contemnentes aut non ualentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines uiuant, nescio quo modo appellem, tamen inconcusse credo, mox ut hoc corpus reliquerint, eos, quo bene magis minusue uixerunt, eo facilius aut difficilius liberari. Auctoritas autem partim diuina est, partim humana, sed uera firma summa ea est, quae diuina nominatur. in qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam diuinationes nonnullasque sententias decipere animas facillime consuerunt aut periturarum fortunarum curiosas aut
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Item necessario dupliciter ducim᷑
auctoritate atq ratione. Tempore au¬
ctoritas: re autem ratio prior ẽ. Aluid
est enĩ quod in agendo ante ponit᷑: aliud
quod pluris in appetendo astimatur. Itaq
quamquam bonorum auctoritas inperite
multitudini uideatur esse salubrior. ratio
uero aptior eruditis. tam̃ quia nullus ho¬
minum nisi ex imꝑito peritus fit. nullꝰ
aut̃ imꝑitus nouit qualemse debeat pre¬
bre docentib. & qualis uita eẽ docibi¬
lis possit: euenit ut om̃ibus bona mag¬
na & occulta discere cupientib. ñ a ꝑiat
nisi auctoritas ianuam: quam quisq
ingressus. sine ulla dubitatione uite op¬
time precepta sectatur. ꝑ que cum do¬
cũis factus fuerit. tum demũ discet. et
quanta ratione p̃dita sint ea ipsa que se¬
cutꝰ est ante rationem. & quidsit ipsa ra¬
tio. qua post auctoritatis cunabula fir¬
mus & idoneus iam sequit᷑ atq compre¬
hendit. & quid intellectus in quo uniu̾¬

Expanded text:
dum item necessario dupliciter ducimur, dum item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione; tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim quod in agendo anteponitur, aliud quod pluris in appetendo aestimatur. itaque quamquam bonorum auctoritas imperitae multitudini uideatur esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docibilis possit, euenit ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi aucingressus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sectatur, per quae, cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedita sint ea ipsa, quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quam post auctoritatis cunabula firmus et idoneus iam sequitur atque conprehendit, et quid intellectus, in quo uniue
Abbreviated transcription (Latin):
ferant ęquissime: finiant citissime. In
om̃i uero eontraetu. atq conuersatione
cum hominib satis est seri̾re unum
hoc uulgare prouerbium: nemini faci¬
ant quod pati nolunt. Rempubli cam
noluit aministrare: nisi ꝑfecti. Perfici
autem uel intra etatem senatoriam festi¬
nent: uel certe intra uiuentutẽ. Sed
quisquis sero se ad ista conuerterit: ñ
arbitretur uichil sibi esse preceptum. Nã
ista utiq facilius decocta etate seruabit.
In om̃i aũt. uita. loco. tempore: amicos
aut habeant. aut hab̾e insistant. Obse¬
quantur dignis. etiã ñ hoc expectãtib
supbos muus curent: minime sint.
Apte congruenterq uiuant. Dm̃ colãt
cogitent querant : fide. spe. earitate
subnixi. Optent tranquillitatem. atq
certum cursum studiis om̃ium sotioꝵ:
& sibi quibusq possunt mentem bonã
pacatamq uitam. Sequitur ut dicam
quomͦ studiosi erudui debeant: qui sic̃
dictum ẽ uiuere instituerunt addiscen¬

Expanded text:
ferant aequissime, finiant citissime. in ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant quod pati nolunt. rempublicam nolint administrare nisi perfecti. perfici autem uel intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur ut dicam quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictum est uiuere instituerunt. ad discen
Abbreviated transcription (Latin):
ut aueneriis rebus. ab illecebris uentris
& guituris. ab immo desto corporis tultu
& ornatii. ab manib negotus ludorum.
adorpore somni atq pigritie. ab ȩmula-¬
tione. obtraectatione. inuidentia: ab ho¬
norum potestatumq ambitionib: ab
ipsius etiam laudis immodica cupidita¬
te se abstineant. Amorem aũt pecune:.
totius sue spei certissimum uenenũ eẽ
credant. Nichil enerur t faciant: ni¬
chil audacter. In peceatis aũt suorum
uel pellant omĩno iram. uel ita fren ent.
ut sit pulse similis. Neminẽ oderint:
nulla uicia non curare ueliit.Magno¬
ꝑe obseruent cum uindicant nenimiũ
sit: cum ignoscunt neparum. Nichil pu¬
niant quod ñ ualeant ad melius: nichil
indulgeant. quod uertat inpeius. Suos
putent om̃s: in quos sibi potestas data
fuerit. Ita seruiant. ut eis dominari pu¬
deat: ita dñentur. ut eis seruire delectet.
In alienorum aũt peceatis molesti ñ sint
in uitoimmicitias uitent eantissime:

Expanded text:
ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab immodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum, a torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione, obtrectatione, inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant; amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant; nihil eneruiter faciant, nihil audacter; in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis; neminem oderint, nulla uitia non curare uelint; magnopere obseruent cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum; nihil puniant quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant quod uertat in peius; suos putent omnes in quos sibi potestas data fuerit; ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime,
Abbreviated transcription (Latin):
ta talia & imperitos quȩ adoctis rep̃¬
hendantur ac derideantut: & dementes
homines. que nec stultorum uidicium
fuguit. facere nemo ambigit. Et tam̃¬
omĩa etiam ista quȩ fatemur esse per¬
uersa. ñ esse pret̃ duunũ ordinẽ. alta
quedam & amultitudinis uel suspitio¬
ne remotissima disciplina se ita studi¬
osis. & dm̃ atq animas tantũ amanti¬
bus animis. manifestaturam esse ꝓmit¬
tit: ut ñ nob̃ summȩ numerorũ possĩt
esse certiores. hȩc aũt disciplina ipsa
dĩ lex ẽ: que apud eum fixa & inconcus¬
sa semꝑ manens. insapientes ammas qͦ¬
si transcribitur: ut tanto se sciant uiuere
melius tantoq sublimius: quanto et
ꝑ fectius eam contem plantur intelligen¬
do. & uuiendo custodiunt diligentius.
hec igit᷑ disciplina eis qui illam nosse de¬
siderant simul geminũ ordinẽ seqͥ uibet: cuiꝰ
una parsuite. altera eruditionis ẽ. Adole¬
scentib ergo studiosis euis. ita uiuendũẽ.

Expanded text:
ta talia et inperitos, quae a doctis reprta talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et a multitudinis uel suspicione remotissima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desuna pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quid aluid querit. quam de rerũ co¬
gnitione lȩtitiam: Quid eigo amirabi¬
lius. quid speciosuis ipsa ueritate: ad
quam spectator omĩs ꝑuenire se cripete
conficetur. cum uehem̃ter ne fallatur
disciplina sit. ex libro scd̃o deordine et¬
III. cęcera & ad locum.¬
Um om̃s eernerem stridiosissime
ac pro suis quemq iuribus
dm̃ querere s ipsũ de quo a¬
gebamus ordinem ñ tenere. quo ad illiꝰ
in effabilis maiestatis intelligentiã ꝑue¬
nitur. orouos inquam sicut uideo mul¬
tum diligitis ordinẽ: nenos p̃posteros
& in ordinatos esse patiamini. Quãquã
enĩ occultissima ratio se de monstraturã
polliceat᷑. nichil preter diuinũ ordinẽ
fieri: tam̃. si quempĩa ludi magi¬
strum audiremus conantem docere pu¬
erum sillabas. quemprius luteras nemo
docuisset: ñ dico ridendũ tanquam
stultum: s uinciendum tanquã furiosũ
putaremus. Non ob aliud opinor: nisi
quod docendi ordinẽ ñteneret. At mul¬

Expanded text:
quid aliud quaerit quam de rerum coquid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? Quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa veritate, ad quam spectator omnis pervenire se cupere confitetur, cum vehementer ne fallatur disciplina sit, ex libro II de Ordine, et caetera, et ad locum.omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque viribus Deum quaerere, sed ipsum de quo agebamus ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis majestatis intelligentiam pervenitur, oro vos, inquam, si, ut video, multum det inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at mul
Abbreviated transcription (Latin):
rerum liber esse appetat. Et quẽ regna¬
re delectat: uniom nium regnatori deo
subditus hereat. pluscum diligendo. qͣm
se ipsũ. Et hec ẽ ꝑfecta iustiua: qua po¬
tis potiora : & minus minora diligimꝰ.
Sapientem animam atq ꝑfectam talẽ
diligat: qualem illam udet. Stultam.
non talẽ. ⁊ s quia ẽẽ ꝑfecta. & sapiens
potest: quia nec seipsum debet stultũ
diligere. Nam qui se diligit stultum:
ñ ꝓficit ad sapientiam. Nec fiet quisq
qualis cupit esse: nͥ se oderit qualis ẽ.
S donec ad sapientiam ꝑfectionemq
uenatur: eo animo ferat stultitiam ꝓ¬
ximi quo suam ferret si stultus esset::¬
& amaret sapientiam. Qua ꝓpter si
& ipsa suꝑbia. uere libertatis. & ueri
regni umbra ẽ: etiam ꝑ ipsam nos cõ¬
memorat diuina ꝓuidentia. quid signi¬
ficemus uiciosi: & quo debeamus redi¬
re correcti. Iam uero cuuncta speciacula.
& omis illa quȩ appellatur curiositas

Expanded text:
rerum liber esse appetat; et quem regnarerum liber esse appetat; et quem regnare delectat, uni omnium regnatori Deo subditus haereat, plus eum diligendo quam seipsum: et haec est perfecta justitia, qua potius potiora, et minus minora diligimus; sapientem animam atque perfectam talem diligat, qualem illam videat videt, stultam non talem, sed quia esse perfecta et sapiens potest, quia nec seipsum debet stultum diligere. Nam qui se diligit stultum, non proficiet ad sapientiam, nec fiet quisque qualis cupit esse, nisi se oderit qualis est. Sed donec ad sapientiam perfectionemque veniatur, eo animo ferat stultitiam proximi, quo suam ferret si stultus esset, et amaret sapientiam. Quapropter si et ipsa superbia verae libertatis et veri regni umbra est, etiam per ipsam nos commemorat divina providentia, quid significemur vitiosi, et quo debeamus redire correcti. Jam vero cuncta spectacula, et omnis illa quae appellatur curiositas,
Abbreviated transcription (Latin):
quietis certa expectatione ñ frangit᷑.
Quid enim ei no cebit: quibene uti eñã
inimico potest : euis eium presidio. atq
muntm̃to iumicicias ñ ꝑtimescit: cuiꝰ
precepto & dono diligit inimicos. huic
uiro intribulationib parum ẽ ñ contri¬
stari. nisi etiam gaudeat: sciens quod
tribulatio patientiam oꝑat᷑: parientia
ꝓbationẽ: probatio spem. Spes aut̃ non
confundit: qm̃ caritas dĩ diffus a est in
nobis. Quis huic nocebit: quis hunc
subiuigabit : Homo qui ꝓsperis rebus
ꝓficit: asperis quid ꝓfecerit discit. Cum
enim mutabiliũ bonorum adẽ. copia: ñ
eis confidit. S cum subtrahunt᷑ agnoscit
utrum eum non ceperint: quia plerũq
cum adsunt nob̃ putamus quod ñ ea
diligamus: s cum abẽẽ cȩperuit. in¬
uenimus quiscimus. Hoc enim sine a¬
more nr̃o aderat: quod sine dolore
ci uideatur: quisquis cedendo ad io
peruenit quod ñ amitit inuitus. Quẽ
delectat gͦ libertas: abamore mutabiliũ

Expanded text:
quietis certa exspectatione non frangitur. quietis certa exspectatione non frangitur. Quid enim ei nocebit, qui bene uti etiam inimico potest? Ejus enim praesidio atque munimento inimicitias non pertimescit, cujus praecepto et dono diligit inimicos, huic viro in tribulationibus parum est non contristari, nisi etiam gaudeat, sciens quod tribulatio patientiam operatur, patientia obationem, probatio spem, spes autem non confundit, quonianobis; quis huic nocebit? quis hunc subjugabit? homo qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discet discit. Cum enim mutabilium bonorum adest copia, non eis confidit; sed cum subtrahuntur, agnoscitur agnoscit utrum eum non ceperint, quia plerumque cum adsunt nobis, putamus quod non ea diligamus; sed cum abesse coeperint, invenimus qui simus. Hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore ci videatur, quisquis cedendo ad id pervenit quod non amittit invitus. Quem delectat ergo libertas, ab amore mutabilium
Abbreviated transcription (Latin):
ianuam. Tractat em̃ tempori deditos
tanto melius: quanto ipse minus obliga¬
tus ẽ tempore. Cum itaq om̃ib quos pa¬
riter diligit ꝓdesse ñ possit: nͥ conuin¬
ctioribus prodesse ñ malit: in uistusẽ.
Ammi aũt conu̾̃ictio. maior est quã
locorum aut temporum: quib in hoc
corpore gignitnur. S ea maxima est:
que om̃ib preualet. Non gͦ iste affli¬
gitur morte cuussquam: qm̃ qui toto
animo dm̃ diligit: nouit nec sibi ꝑire
quod dõ ñ perit. Ds aut̃ dñs ẽ. & ui¬
uorum. & mortuorum. Non cuiꝰ quã
miseria miser est: quia nec cuius quam
in iustitia fit inuistus. Etut nemo illi
iustitiam. & dm̃: sic nemo aufert bea¬
titudinem. Et siquando forte aliciuꝰ
periculo uel errore. uel dolore cõmo¬
uetur: uisq ad illiuis auxiliũ. aut cor¬
rectionẽ. Aut consolationẽ: ñ usq ad
suiã subuersionẽ ualere patitur. In om
nib aũt officiosis laboribus future

Expanded text:
ianuam. tractat enim tempori deditos ianuam. tractat enim tempori deditos tanto melius, quanto ipse minus obligatus est tempore. cum itaque omnibus quos pariter diligit prodesse non possit, nisi coniunctioribus prodesse malit, iniustus est. animi autem coniunctio maior est quam locorum aut temporum, quibus in hoc corpore iungimur; sed ea maxima est quae omnibus praeualet. non ergo iste affligitur morte cuiusquam, quoniam qui toto animo deum diligit, nouit nec sibi perire quod deo non perit. deus autem dominus est et uiuorum et mortuorum. non cuiusquam miseria miser est, quia nec cuiusquam iniustitia fit iniustus. et ut nemo illi iustitiam et deum, sic nemo aufert beatitudinem. et si quando forte alicuius periculo uel errore uel dolore commouetur, usque ad illius auxilium aut correctionem aut consolationem, non usque ad suam subuernibus autem officiosis laboribus futurae
Abbreviated transcription (Latin):
quod in illis diligit: in se ipso habet
totũ atq ꝑfectũ. Ita cũ diligit pro¬
ximum tanquã seipsum. ñ inuidet
ei. quia nec sibi ipsi: prestat ei qd
potest. quia & sibi ipsi.  ñ eo indiget
quia nec seipso: tantũ dõ indiget.
cui adherendo beatus ẽ. Nemo aũt
illi eripit dm̃. Ille uero uerissime
atq certissime inuictus homo ẽ
qui coheret dõ. ñ ut abeo aliquid
boni extra mereatur. s cui nichil a¬
liud quam ipsũ ad herere dõ bonũ:
hic uir quandui ẽ in hac uita utit᷑
amico ad rependendam grãm: utit᷑
inimico ad pacientiam Utitur quib
potest ad beneficientiam. utit᷑ om̃ib
ad beniuolentiam. Et quam quam
temporalia ñ diligat. ipse recte utit᷑
temporalib & ꝓ eorum sorte. homi¬
nib consulit. si equaliter ñ pot̃ om̃ib
Quare si aliquẽ familiarium suoꝵ
promptius quam quẽlibet alloquit᷑:
ñ eum magis diligit: s ad eum maio¬
rem habet fiduciam. & aꝑtiorẽ temporis

Expanded text:
quod in illis diligit, in se ipso habet quod in illis diligit, in se ipso habet totum atque perfectum. ita cum diligat proximum tamquam se ipsum, non inuidet ei, quia nec sibi ipsi; praestat ei quod potest, quia et sibi ipsi; non eo indiget, quia nec se ipso; tantum deo indiget, cui adhaerendo beatus est. nemo autem illi eripit deum. ille ergo uerissime atque certissime inuictus homo est qui cohaeret deo, non ut ab eo aliquid boni extra mereatur, sed cui nihil aliud quam ipsum adhaerere deo bonum est. hic uir quamdiu est in hac uita, utitur amico ad rependendam gratiam, utitur inimico ad patientiam, utitur quibus potest ad beneficientiam, utitur omnibus ad beniuolentiam. et quamquam temporalia non diligat, ipse recte utitur temporalibus et pro eorum sorte hominibus consulit, si aequaliter non potest omnibus. quare si aliquem familiarium suorum promtius quam quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, sed ad eum habet maiorem fiduciam et apertiorem temporis
Abbreviated transcription (Latin):
ligit. ⁊ quia ipse bene cantat. Nam
si cuiquam inuidet bene cantanti:
ñ iam illud diligit: s laudẽ. aut
aliquid aliud. quo bene cantando
uult ꝑuenire: et potest ei minui.
uel auferri. si & alius bene canta¬
uerit. Qui gͦ iniudet bene eantanti:
ñ amat bene eantantem. S rursus
qͥ eo indiget: ñ cantat bene. Quod
multo accommodatius de bene ui¬
uente dici potest: quia & in iudere
nulli potest. Quo enim ꝑuenuĩt
bene uiuẽtes Etantundẽ ẽ oĩb:
nec minus fit cum plures habuerĩt.
Et potest ẽẽ tempꝰ qͦ bonꝰ cantor.
cantare ñ decenter queat. & indige¬
at uoce alterius qua sibi exͥibe at᷑.
quod diligit. tanquã si alicubi
conuiuetur ubi eum cantare tͣpe
sit: s deceat audire cantantẽ. Bene
uiuere aũt semꝑ decet. Quare qͥsqͥs
hoc diligit & facit÷ non solum ñ
inuidet imitantib s eis se prebet li¬
bentissime. atq humanissime qͣntũ
potest: nec eis tam̃ indiget. Nam

Expanded text:
ligit, quia ipse bene cantat. nam ligit, quia ipse bene cantat. nam si cuiquam inuidet bene cantanti, non iam illud diligit, sed laudem aut aliquid aliud quo bene cantando uult peruenire, et potest ei minui uel auferri, si et alius bene oantauerit. qui ergo inuidet bene cantanti, non amat bene cantantem; sed rursus qui eo indiget, non cantat bene. quod multo accommodatius de bene uiuente dici potest, quia et inuidere nulli potest; quo enim perueniunt bene uiuentes, tantundem est omnibus nec minus fit, cum plures habuerint. et potest esse tempus, quo bonus cantator cantare non decenter queat et indigeat uoce alterius, qua sibi exhibeatur quod diligit; tamquam si alicubi conuiuetur ubi eum cantare turpe sit, sed deceat audire cantantem. bene uiuere autem semper decet. quare quisquis hoc diligit et facit, non solum non inuidet imitantibus, sed eis se praebet libentissime atque humanissime, quantum potest; nec eis tamen indiget. nam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximi tui. Qua ppt̃ quisquis in pro¬
ximo aluid disigit quã qͦd sͥ ipse ẽ:
non eum diligit tanquam seipsum.
Ipsa igitur humana natura. sine car¬
nali conditione diligenda ẽ: siue sit
ꝑficienda siue ꝑfecta. Om̃s subnno
dõ patre cogni̾ti sunt. qui eũ diligt̃¬
& faciunt uoluntatẽ ipsuis: & inui¬
cem sibi sunt. & patres cũ sibi consu¬
lunt : & filii cũ sibi obtemperant: &
frẽs. marime quia eos unus pater
testam̃to suo adunã hereditatem uo¬
cat. Qua ꝓpt̃. cur iste ñ sit iniuictꝰ
hominẽ diligendo. cum in eo nichil p̃t
hominẽ diligat. idẽ creaturã dĩ ad eiꝰ
ima ginẽ factam: nec ei possit de esse.
ꝑfecta natura quam diligit. cũ ipse
ꝑfectus ẽ. Sicut enim uerbi gratia
si quis quã diligat bene cantantem
non hunc aut illũ: s. tantũ bene
cantantem quem libet. cũ sit canta
tor ipse ꝑfectus: ita uult om̃s tales
esse. ut tam̃ non ei desit. quod di¬

Expanded text:
proximi tui. quapropter quisquis in proproximi tui. quapropter quisquis in proximo aliud diligit quam sibi ipse est, non eum diligit tamquam se ipsum. ipsa igitur natura humana sine carnali condicione diligenda est, siue sit perficienda siue perfecta. omnes sub uno deo patre cognati sunt qui eum diligunt et faciunt uoluntatem ipsius, et inuicem sibi sunt et patres, cum sibi consulunt, et filii, cum sibi obtemperant, et fratres maxime, quia eos unus pater testamcat. Quapropter cur iste non sit invictus hominem diligendo, cum in eo nihil praeter hominem diligat, id est, creaturam Dei, ad ejus imaginem factam, nec ei possit deesse perfecta natura quam diligit cum ipse perfectus est? Sicut enim, verbi gratia, si quisquam diligat bene cantantem, non hunc, aut illum, sed tantum bene cantantem quemlibet, cum tor ipse perfectus, ita uult omnes tales esse, ut tamen non ei desit quod di
Abbreviated transcription (Latin):
regnum non ꝑuenit. qui ñ com mu¬
nem s priuatã rem diligit : immo u¬
trumq ait quisprã: inmo illud u¬
num dicit deus. Dicit enim uerissi¬
me ueritas. Nemo potest duob dñis
seriure. Nemo enim potest ꝑ fecte di¬
ligere quo uocam: nisi oderit unde
reuoeam᷑. Uoeam auit ad ꝑfectam na¬
turam humanam:qualem ante pecca¬
tum nrm deiis fecit. Reuocamuꝵ
aũt ab eius dilectione: quã peccan¬
do merumus. Quare oderimus opor¬
tet: unde ut liberem optamus. O deri¬
mus ergo tempotales necessitioines:
siȩt̃nitatis caritate flagmꝰ. Diligat hõ proxi¬
mum:tanꝙͣ se ip̃m. serte enĩ sͥ ipse nemo ẽ
pat̃ aut filiꝰ aut affinis aut aliqͥd hꝰ mochi.
sed tantum homo. Qui ergo diligit
aliquem tanquam se ipsum: hoc in eo
debet diligere. quod sibi ipse est.
Corpora uero ñ sunt: quod nos sumꝰ.
Non gͦ in homine corpus ẽ expe tẽdũ.
aut desiderandum. Ualet ad hoc etiã
quod preceptũ ẽ. Ne concupiseas rem

Expanded text:
regnum non peruenit qui non commuregnum non peruenit qui non communem, sed priuatam rem diligit? immo utrumque, . ait quispiam; immo illud unum, dicit deus. dicit enim uerissime ueritas: nemo potest duobus dominis seruire; nemo enim potest perfecte diligere quo uocamur, nisi oderit unde reuocamur. uocamur autem ad perfectam naturam. humanam, qualem ante peccatum nostrum deus fecit; reuocamur autem ab eius dilectione, quam peccando meruimus. quare oderimus oportet, unde ut liberemur optamus. oderimus ergo temporales necessitudines, si aeternitatis caritate flagramus. diligat homo proximum tamquam se ipsum. certe enim sibi ipse nemo est pater aut filius aut affinis aut aliquid huius modi, sed tantum homo. qui ergo diligit aliquem tamquam se ipsum, hoc in eo debet diligere quod sibi ipse est. corpora uero non sunt quod nos sumus; non ergo in homine corpus est expetendum aut desiderandum. ualet ad hoc etiam quod praeceptum est: ne concupiscas rem
Abbreviated transcription (Latin):
uel grirrulam. idẽ ut exeo aliquid
temporalis uoluptatis. aut cõmodi
capiat: seruiat necesse ẽ ñ homini.
s qͦd est turpiꝰ tam fedo. & detestabili
uicio: quoñ amat hominẽ. sicut ho¬
mo amandus ẽ. Quo uicio dominãte.
usq ad extremam uitam. uel potius
mortem ꝑducitur. S ne sic qui dem
abhomine homo diligendꝰ ẽ. ut di¬
liguntur carnales frẽs. uel filii uel
conuiges: uel quicũq cognati aut
affines. aut ciues. Nam ce ista dilecti¬
o: temporalisẽ. Itaq ad pristinã ꝑfe¬
ctamq naturam nos ipsa ueritas uo¬
cans. prechpit ut carnali consuetudi¬
ni resistamus docens neminẽ aptũ
eẽ regno dĩ. qui ñ istas carnales neces¬
situdines oderit. Neq hoc cuiquam
in humanum uideri decet. Magis enĩ
ẽ in humanum ñ amare in homine
quod homo ẽ. sed amare quod filiꝰ ẽ.
Hoc ẽ enĩ ñ in eo amare illud quod
ad dm̃ ꝑtinet: s amare illud quod
ad se ꝑtinet. Quid ergo mitũ si ad

Expanded text:
uel garrulam, id est ut ex eo aliquid uel garrulam, id est ut ex eo aliquid temporalis uoluptatis aut commodi capiat, seruiat necesse est non homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili uitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est. quo uitio dominante usque ad extremam uitam uel potius mortem perducitur. sed ne sic quidem ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut affines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa ueritas uocans praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno dei qui non istas carnales necessitudines oderit. neque hoc cuiquam inhumanum uideri debet. magis enim est inhumanum non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est; hoc est enim non in eo amare illud quod ad deum pertinet, sed amare illud quod ad se pertinet. quid ergo mirum, si ad
Abbreviated transcription (Latin):
iuuat etiam qͣntum pot̃. Nec potest
amittere proximũ. quem diligit tan¬
quam seipsum: quia neq inseipso ea
diligit. que oculis subiacent. aut ullis
aluis corporis sensibus. Ergo apud
seipsũ habet. quem diligit tãquã seipsũ.
Ea ẽ gͦ regła dilectionis: ut quȩ sibiuult
bona prouidere. & illi uelit: quȩ acci¬
dere sibi mala non uult. & illi nolit. Hãi
uoluntatẽ: erga om̃s homines seruat.
Nam erga neminẽ oꝑandũ ẽ malum :¬
et dilectio proxim malũ ñ operatur.
Diligamus gͦ ut preceptum ẽ. etiam i¬
nimicos nr̃õs. siuere in uicti esse uo¬
lumuis. Non enĩ ꝑseipsum quisq ho¬
minum in uictus est: s ꝑ illã in cõmu¬
tabilẽ legẽ cui quicũq seruiunt. soli
sunt liberi. Sic enim eis qd diligunt
auferri ñ potest: queres una inuictos
facit. & ꝑfectos facit uiros. Nam si
uel ipsum hominẽ homo dilexerit ñ
tãquam scipsũ. s tãquam ui mentũ
aut balneas. aut aucula m pictam

Expanded text:
iuuat etiam quantum potest. nec potest iuuat etiam quantum potest. nec potest amittere proximum, quem diligit tamquam se ipsum, quia neque in se ipso ea diligit quae oculis subiacent aut ullis aliis corporis sensibus; ergo apud se ipsum habet quem diligit tamquam se ipsum. ea est autem regula dilectionis, ut quae sibi uult bona prouenire et illi uelit, quae accidere sibi mala non uult et illi nolit. hanc uoluntatem erga omnes homines seruat; nam erga neminem operandum est malum et dilectio proximi malum non operatur. diligamus ergo, ut praeceptum est, etiam inimicos nostros, si uere inuicti esse uolumus. non enim per se ipsum quisquam hominum inuictus est, sed per illam incommutabilem legem, cui quicumque seruiunt soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri non potest; quae res una inuictos facit et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se ipsum, sed tamquam iumentum aut balneas aut auiculam pictam
Abbreviated transcription (Latin):
pitidine. quid exetrabilius dicipot̃:
fatemur hominẽ hoc eẽ : quod nos
sumus. Qui tam&esi habeat iucia:
ñ ẽ tam̃ ipse uicium. Quanto igitur
honestius homo nos uincit. quã uiciũ.
Quis aũt dubitet in mane uicium eẽ
in uidentiam.⁊ qua necesse ẽ torqueat᷑
& subiciat᷑. qui ñ uult in reb tempo¬
ralib iunci: Melius ẽ gͦ ut homo
nos uincat. quam inuidentia: uel qͦli¬
bet aluid uitiũ. S nec ab homine iũ¬
ci potest: qui uicia sua uicerit. Non
en im iurincitur: nͥ cui eripitur ab ad¬
uersario quod amat. Qui gͦ id amat
solum quod amanti eripi ñ potest. il¬
le indubitant̃ inuictus ẽ: nec ulla cru¬
ciatur inuidia. Id enĩ diligit. ad qd
diligendũ. & ꝑcipiendũ quanto plu¬
res uenerĩt. tanto cis uberius gratulat᷑.
Diligit enim dm̃ ex toto corde. & extota
anima. & ex tota mente: & diligit pro¬
ximũ tanquam seipsũ. Non illi ergo
inuidet. ut sit quod ipse ẽ: immo ad¬

Expanded text:
pitudine quid execrabilius dici potest? pitudine quid execrabilius dici potest? fatemur hominem hoc esse quod nos sumus, qui tametsi habeat uitia non est tamen ipse uitium. quanto igitur honestius homo nos uincit quam uitium? quis autem dubitet immane uitium esse inuidentiam? qua necesse est torqueatur et subiciatur qui non uult in rebus temporalibus uinci. melius est ergo ut homo nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligendum et percipiendum quanto plures uenerint, tanto eis uberius gratulatur. diligit enim deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. non illi ergo inuidet ut sit quod ipse est; immo ad
Abbreviated transcription (Latin):
đintuũ adorabis: & illi soli scriues. Ita
calcata suꝑbia ẽ. Subiecta ẽ aũt extre¬
ma: etiam curiositatis il lecebra. Non
enim ut se defastigio templi precipita¬
ret urgebat: nͥ causa tantũ aliquid
experiendi. S. neq hic uictus ẽ. & i dõ
si respondit: ut intelligeremus. ñ opus
esse ad cognoscendum dm̃. temptationi¬
b iusibilit diuuna explorare molien¬
tibus: Non temptabis inquit dñm dđm tu¬
um Quamobrem quisquis intus dci
uerbo pascitur: ñ querit in ista heremo
uoluptatem. Qui uni dõ tantũ subiectꝰ
ẽ. non querit in monte. idẽ. int̾rena
el atione iactantiã: quis quis et̃nospecta¬
culo in commutabilis ueritatis ad here¬
& inferiora cognoscat. Xxii.
Quod melius sit ab homine. quam
Auicio uinci. ex eodem libro de uera
boramus: & cum magno dede¬
core suꝑam᷑ ab omĩb qu e nõ
commouere. at ꝑturbare potuerint.
Itaq nolumus ab hominibꝰ iunci: et
iram ñ possumus uincere. Qua tur¬

Expanded text:
Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Ita Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Ita calcata superbia est. Subjecta est autem extrema etiam curiositatis illecebra; non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat, nisi causa tantum aliquid experiendi; sed neque hic victus est, et ideo sic respondit, ut intelligeremus non opus esse ad cognoscendum Deum tentationibus visibiliter divina explorare molientibus: Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum. Quamobrem, quisquis intus Dei verbo pascitur, non quaerit in ista eremo voluptatem. Qui uni Deo tantum subjectus est, non quaerit in monte, id est, in terrena elatione, jactantiam. Quisquis aeterno spectaculo incommutabilis veritatis adhaereet inferiora cognoscat. CAPUT XXII. Quod melius sit ab homine quam a vitio vinci, ex eodem libro de vera boramus, et cum magno dedecore superamur ab omnibus quae nos commovere ac perturbare potuerint. itaque nolumus ab hominibus uinci et iram non possumus uinoere. qua tur
Abbreviated transcription (Latin):
uite humane. licet eis congredi. et iun¬
cere:si prius credant quod intelligere
ñ ualent. & ñ diligant mundũ: qm̃
om̃e qd in mundo ẽ sicut diuinitus
dictumẽ. concupiscentia carnis ẽ. et
concupiscentia oculorum. & ambitio
scłi. Hoc mͦ tria illa notata sunt. Nã
concupiscentia carnis: uoluptatis in¬
fime amatores significat. Concupi¬
scentia oculorũ curiosos: ambitio scłi
suꝑbosTriplex etiam tempaatio in ho¬
mine. que ueritas ipsa suscepit: cauen¬
da monstrataẽ. Die in quit temptator
lapidib istis: ut panes fiant. At ille u¬
nus & solus magister. Non inpane
solo uiuit homo: s. in om̃i uerbo dĩ
Ita enim domitam docuit esse oporte¬
re cupiditatem uoluptatis: ut nec
fami cedendum sit. Sed forte dñatio¬
nis temporalis fastu decipi poterat:
qui carnis uoluptate ñ potuit. Omĩa
gͦ muncli regna monstrata sunt: et
dictum ẽ. Omĩa tibi dabo. si ꝓstratuis
Ad oraueris me. Cui responsum ẽ. Dum

Expanded text:
uitae humanae, licet eis congredi et uinuitae humanae, licet eis congredi et uincere, si prius credant quod intellegere nondum ualent et non diligant mundum; quoniam omne quod in mundo est, sicut diuinitus dictum est, concupiscentia carnis est et concupiscentia ocsaeculi. Hoc modo tria illa sunt notata. Nam concupiscentia carnis, voluptatis infimae amatores significat; concupiscentia oculorum, curiosos; ambitio saeculi, superbos. Triplex etiam tentatio in homine quem veritas ipsa suscepit cavenda monstrata est. Dic, inquit tentator, lapidibus istis ut panes fiant. Ait illi al. at ille unus et solus magister: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo Dei. Ita enim domitam docuit esse oportere cupiditatem voluptatis, ut nec fami cedendum sit. Sed forte dominationis temporalis fastu decipi poterat, qui carnis voluptate non potuit? Omnia ergo mundi regna monstrata sunt, et dictum est: Omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me. Cui responsum est: Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
ego eẽ quẽquã istorũ. qui nich
colendũ existimant. qui non
aut catnalib gaudiis subditꝰ
sit. a̾ut potentiam uana foueat: aut
aliquo spectaculo delectatus in sani¬
at. Ita nescientes diligunt temporalia.
ut in de beatitudinẽ expectent. Hisaũt
reb quib quisq beatus uult effici
seruiat necesse ẽ: uelit nolit. Nam quo¬
cumq duxerint sequit᷑. & quis quis
ea uisus fuerit auferre posse. metuit᷑.
Dossunt aũt auferre ista & scintilla
ignis. & aliqua parua bestiola. Po¬
stremo ut omittam innumerabiles
aduersitates: tempus ipsum auferat
necesse ẽ omĩa transeuntia. Itaq cũ
omĩa temporalia mundus iste con¬
cludat: om̃ib mundi partib ser¬
uiunt. qui ꝓpt̃ ea putant nichil
colendum essẽ. ne seruiant. Uerũta¬
m̃ quam quam in hae rerũ extrenuitate
miseri iaceant. ut uicia sua sibi domi¬
nari patiantur. uel libidine uelsuꝑbia
uel curiositate dãpnati. uel duob horũ
uel om̃ib: quandui sunt in hoc stadio

Expanded text:
ego esse quemquam istorum qui nihil colendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit aut potentiam uanam foueat aut aliquo spectaculo delectatus insaniat. ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem expectent. his autem rebus, quibus quisque beatus uult effici, seruiat necesse est, uelit nolit; nam quocumque duxerint sequitur, et quisquis ea uisus fuerit auferre posse metuitur. possunt autem auferri ista et scintilla ignis et aliqua parua bestiola; postremo, ut omittam innumerabiles aduersitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. itaque cum omnia temporalia mundus iste concludit, omnibus mundi partibus seruiunt qu?: propterea putant nihil colendum esse ne seruiant. uerum taen quamquam in hac rerum extremitate miseri iaceant ut uitia sua sibi dominari patiantur uel libidine uel superbia uel curiositate damnati uel duobus horum uel omnibus: quamdiu sunt in hoc stadio
Abbreviated transcription (Latin):
merita. non qualitatib corporum esse
pensanda: aerium pessimus demon. ho¬
mo autem. & nunc licet malus longe mi¬
noris. miciorisq malitiȩ: & certe ante
peccatum tam̃ luceum corpuis accepit.
Quid aut̃ stultuis dicipotest quã istum
solt̃ ut in uno mundo iinus eẽt. non de¬
cori pulcritudinis. ueletiam saluti rerũ
corporalium eonsiliusse artificem deum:
s hoc potius euenisse. quia una anima
sie peceauerat. ut tali corpore mereretur
mncliidi: ae ꝑhoc si contigisset. ut ñ una
s due. ummo ñ due s decem uel centum
similiter equaliterq peccassent: centũ
soles haberet hic mundus: quod ut
nonfieret. ñ opifieis prouisione mirabili.
adrerum corporalium salutem decorẽq
consultum est. s contigit potius tanta
unius anime progessione peecantis:
ut sola corpiis tale mereretur. Non pla¬
ne animarum de quibus nesciunt quid
loquantur: s eorum ipsorũ qui talia sa¬
pint. multum longe aueritate & meri¬

Expanded text:
merita non qualitatibus corporum esse merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una, sed duae; immo non duae, sed decem uel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus? Quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum, de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum, qui talia sapiunt multum longe a ueritate, et meri
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia peccatum ẽ. non idõ cuncta sunt im¬
pleta peccatis. cum bonorum longe ma¬
ior numerus incelestibus. suȩ nature or¬
dinem seruet: nec mala uoluntas. qui a
nature ordinem seruare noluit. i dõ iusti
di leges omĩa bene ordinantis effugit: qm̃
sicut pictura cũ colore nigro loco suo po¬
sito. ita uniuersitas rerum. siquis possit
intueri. etiam cum peccatoribus pulera ẽ:
quamuis ꝑseipsos consideratos. sua de¬
formitas turpet. Deinde uidere debuit
origenes. & quicũq ita sapiunt. si hec
opinio ueraeẽt. mundum idõ factum. ut
anime ꝓmeritis peccatorum suorũ. tãquã
ergastula quib penalit̃ ineluderentur cor¬
pora acciperent: suꝑiora & leiuora que
minus. inferiora uero & grauiora. que am¬
plius peccauerunt: demones quib dete¬
rius nichil est terrena corpora. quibus in¬
ferius & grauius nichil ẽ. pocius quam
homines etiam bonos habere debuisse.
Nunc uero ut intelligeremus animarum

Expanded text:
et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inet quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inpleta peccatis, cum bonorum longe maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec mala uoluntas, quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti Dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum- ideo factum, ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leuiora quae minus, inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc uero, ut intellegeremus animarum
Abbreviated transcription (Latin):
partes di .s. factas adõ peccasse. aconditore
recedendo.⁊ & diuersis ꝓgressibus. ꝓdiuersi¬
tate peccatorum acelis usq ad terras diuer¬
sa corpora quasi uineula meruisse. & hunc
ẽẽ mundũ eã q causam mundi fuisse fa¬
cieudi. non ut conderentur bona. s ut ma¬
la cohibtrent᷑. Hinc origenes uire culpatux.
In libris enim quos appellat periarchon.
adẽ. deprincipiis. hoc sensit. hoc seripsit.
ubi plus quã dici potest minor hominem
ineccłiasticis luteris tam doctum & exerci¬
tatum. ñ attendisse primũ. quam hoc eẽt
contrarium scripture huius tante auetorita¬
tis intentioni. que ꝑ omĩa oꝑa dĩ subiungẽs.
& uidit łs quia bonũ ẽ: completisq om̃ib
inferens. & uidit ds omĩa que fecit & ecce
bona ualde. nullam aliam causam facien¬
di mundi intelligi uolurt: ñ ut bona fierẽt
abono dõ. Ubi sinemo peccassit: tantũ m̃
naturis bonis eẽt mundus ornatus &e plenꝰ

Expanded text:
partes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore partes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa corpora quasi uincula meruisse, et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. Hinc Origenes iure culpatur. In libris enim, quos appellat nep2 ἀρχω̄ν, id est de principiis, hoc sensit, hoc scripsit. Ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non adtendisse, primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia opera Dei subiungens: Et uidit Deus, quia bonum est, conpletisque omnibus inferens: Et uidit Deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono Deo. Ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus;
Abbreviated transcription (Latin):
ouinem hominẽ uenientem in hiine inan
dum. hoc illuminet ce omne anges un
mundum: ut sit lux non inse ipsos indõ
A quo si auertitur angłs fit in mundus. sic̃
sunt om̃s qui uocantur in mundisꝑ̃s. nec
iam lux indomino: s inseipsis tenebre pri¬
uati participatione lucis eterne. Malieñ
nulla natura ẽ.: s amissio boni. mali nom̃
accepit.xxxi. Contracos qui dicunt ob
hoc factumesse mundũ. ut animȩ que pri
peccauerant in eo includerent᷑. ubi & orige¬
nem errasse ꝓbat: ex libris ipsiiis qui ap¬
ciuitate dei. xͦi..¬
ed multo ẽ mirandum amplius quod
ctiam quidam. qui unum nobcum ere¬
dunt om̃ium rerũ ẽẽ principium.
ditore esse non posse: noluerunt tam̃ istam
causam fabricandi mundi tam bonam ac
simplice. bene ac simplicit̃ crede. ut bonus
ds concleret bona. & eeũt post dm̃. que ñ
eeñt quod ẽ ds: bona tamen que ñ faceret
nisibonus ds: s animas dicunt. ñ qui dem

Expanded text:
omnem hominem ueniomnem hominem uenidum, hoc illuminat et omnem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in Deo: a quo si avertitur angelus fit immundus, sicut sunt omnes qui vocantur immundi spiritus. Nec jam lux in Domino, sed in se ipsis tenebrae, privati participatione lucis aeternae; mali enim nulla natura est, sed amissio boni mali nomen accepit. CAPUT XXXI. Contra eos qui dicunt ob hoc factum esse mundum, ut animae quae prius peccaverant in eo includerentur. ubi Origenem errasse probat ex libris ipsius, qui apCivitate Dei. Sed multo est mirandum amplius, quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, ab illo conditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut Deus bonus conderet bona et essent post Deum quae non essent quod est Deus, bona tamen, quae non faceret nisi bonus Deus; sed animas dicunt, non quidem
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ aquas suꝑiores & inferiores: celumq
appellatum est. In quo firmam̃to: quarto
die facta sunt sidera. Nimitum gͦ si adisto¬
rum dierum oꝑa dĩ ꝑtinent angłi: ipsi st̃
illa lux que diei nom̃ accepit. Cirius uni¬
tas ut cõmendaretur. ñ ẽ dictus dies pͥmus.
s dies unus. Nec alius ẽ dies seđs. aut t̃¬
Tuis aut cȩteri: s idẽ ipsc unus adimplẽdũ
scilicet oꝑam quȩ fecit ds: & septinam
quietis dĩ. Cum enum dixit ds̃ fiat lux ae
facta est lux. sirecte in hac luce ereatio in¬
telligitur angłorum: ꝓfecto factisunt par¬
tieipes lucis cterne quod ẽ ipsa in comniu¬
tabilis sapientia dĩ. perquiam facta sunt
omnia. quem dicimus iinigenitum dei
fruum. uit ea luce illuminati qua ereati.
sierent lux. & uocarentur dies participatio¬
ne ilicomimitabilis lucis & diei. quod est
uerbum dĩ. ꝑ quod ce ipsi & omĩa facta
Suni. um̾ q̃uippc rierum qd iluminat

Expanded text:
inter aquas superiores et inferiores caelumque inter aquas superiores et inferiores caelumque appellatum est; in quo firmamento quarto die facta sunt sidera. Nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux, quae diei nomen accepit. cuius unitas ut commendaretur, non est dictus dies primus, sed dies unus. Nec alius est dies secundus aut tertius aut ceteri; sed idem ipse unus ad inplendum scilicet operum quae fecit Deus, et septenariam quietis Dei. Cum enim dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux; si recte in hac luce creatio intelligitur Angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis Sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum Dei Filium; ut ea luce illfierent lux et uocarentur dies participatione incommutabilis lucis et diei, quod est uerbum Dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quippe uerum, quod inluminat