comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantes sacram̃tũ scilicet iã p̃teritȩ at¬
non consentiunt. & tam̃ honorant ue¬
lamento. tanquã scientes unde sint
nec ultimꝰ ingentib credidit: uidit
nuditatẽ patris. qr consensit in necẽ
xp̃i. & nuntiauit foras fr̃ib ꝑ eũ qͥppe
manifestatũ ẽ & qͦd ãmͦ pliblicatũ qͦs
erat inꝓphetia secretũ. id eoq fit seruus
fr̃m suor. Quid ẽ it alud hodieq gens
ipsa. nͥ quedã scrimaria xp̃ianoꝵ. baui-¬
lans legẽ ⁊ ꝓpħas. ad cestimoniũ assertio¬
nis ȩccłȩ ut nos honoremꝰ ꝑ sacramentũ.
qd nuntiat illa ꝑ litteram : Quẽ aũ
ñ excitet. quẽ ñ uł infirmet uł ꝯfirmet
in fide. quod ita benedicunt᷑ duo illi
qui nuditatẽ patris honoraner̃ quã ui
auersi. udut quib factũ sceleratȩ uineȩ
displicuerit : Benedictus inquid dñs
ds̃ sem. Quã quã it sit ds̃ omnũ gen¬
impsis iam gentib dicitur d̃s̃ isrł. Et

Expanded text:
tantes — sacramentum scilicet iam praeteritae attantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atnon consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes unde sint nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria christianorum baiulans, legem et pnis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram? Quem non autem excitet? quem non vel informet vel confirmet in fide? Quod ita benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honoraverunt, quamvis aversi, velut quibus factum sceleratae vineae displicuerit. Benedictus, inquit, Dominus Deus Sem. Quanquam enim sit Deus omnium genin ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et
Abbreviated transcription (Latin):
ret in nubibꝰ. qui nũꝗͣ nͥ desole resplende.
Iili eĩ ñ ꝑeunt diliuuo separati abȩccł¬
sia. qͥ in ꝓpb̃is & om̃ibꝰ diuinis scripturiᷤᷤ
quert̃ suã. Uerũ ne ad oratores huiꝰ solis
ampliꝰ tumefcant. sciant ita significari
xp̃m aliquãdo ꝑ solẽ sicut ꝑ leonẽ. ꝑ ag¬
nũ. ꝑ lapidẽ. cuiꝰdã similitudinis causa
ñ ꝓprixtatis substantia. Iã uͦ illud. quod
de uinea quã plantauit in ebriatꝰ noe.
nutlatꝰ ẽ in domo sua. cui ñ appareat. fͤ
passus in gente sua: tunc enĩ nudata est
mortalitas carnis eiꝰ. uideis scandalum
gentib autẽ stulticia. ipsis aut̃ uocatis.
iudeis ꝙ gentib. tanꝙͣsem & iafeth dĩ¬
uirtꝰ & dĩ sapientia. qr qd̾ stultũ ẽ dĩ:
sapientiꝰ ẽ quã homines. & qd infirmum
ẽ dĩ. fortiꝰ ẽ quã homines. Proiide in
duob filiis maximo & minimo. duo
ppłi figurati. unam uestẽ a tergo por¬

Expanded text:
ret in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet; ret in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet; illi enim non pereunt diluvio separati ab Ecclesia, qui in prophetis et omnibus divinis Scripturis, quaerunt suam. Verum ne adoratores hujus solis amplius intumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeis et gentibsapientia; quia quod stultum est dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo por
Abbreviated transcription (Latin):
rib accestationib indigent. ut omictã
gͦ calia quẽ ñ moueant ad salubrẽ fidẽ
noe cum suis ꝑ aꝗͣ et lignũ liberatur.
sicut familia xp̃i ꝑ baptissnũ crucis
passioẽ signatũ. Quod delignis quadra¬
cis eadem archa fabricat᷑. sicut ecdia de
scĩs ꝯstruitur. ad omne opus bonũ semꝑ
paratis. Quadratũ n: quac̃q uerteris.
firmit stet. Quod sȩxies longa ad lati
tudinc̃ suã ⁊ decies ad altitudinẽ slam
humam corporis instar ostendit. qr in
corꝑe humano x p̃c apparuit. Quod
cubitis qunquaginta latitudo eiꝰ ex pan¬
ditur. sicut dicit apłs. cor nr̃m dilatatũ est.
Unde  karitate spirituali ꝑꝑ quod itẽ ipse
dicit. Raritas di diffusa ẽ. incordib nr̃is¬

Expanded text:
ribus adtestationibus indigent, ut omittam ribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmitetudinem suam, et decies ad altitudinem suam, humani corporis instar, ostendit quia in corpore humano Christus apparuit. Quod cubitis quinquaginta latitudo ejus expanditur; sicut dicit Apostolus, Cor nostrum dilatatum est . Unde, nisi charitate spirituali? Propter quod ipse item dicit: Charita
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia facta s̃ descendentes aut̃: ut eũ in¬
ueniant factũ ex muliere factũ sub lege.
ut eos qͥ  sub lege erant redimeret. In
illo it sca la at̾ra usq ad cȩlũ. a carne
usq ad sp̃m. qr in illo carnales ꝓficiendo
uelut ascendendo spũales fiunt. adquod.
lacte nutriendos & ipsi spũales descendt̃
quodãmͦ. cum eis ñ possunt loqui tamꝗͣ
sp̃ualib s tam quã carnalibꝰ. Sic & ascen¬
ditur et descendit᷑ sit suꝑ filiũ hominis.

Expanded text:
omnia ; descendentes autem, ut eum inveniant factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret . In illo enim scalae a terra usque ad coelum, a carne usque ad spiritum; quia in illo carnales proficiendo, velut ascendendo spirituales fiunt: ad quos lacte nutriendos, etiam ipsi spirituales descendunt quodam modo, cum eis non possunt loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Sic et ascenditur e
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ⁊ acceptũ est corã dõ ⁊ saluatore
nr̃o qui uult om̃s homines saluos fieri
& ad agnitionẽ ueritatis uenire. Ex hoo
quippe &̃ illis credentib ꝯstructa s̃ do¬
micilia pacis. basilicȩ xꝑianarũ ꝯgre¬
gationũ nouellate uineȩ płi fideliũ
et plantati horti ubi &̃ int̾ omma ho¬
lera granũ synapis regnat. sub cuius
umbraculis longe lateq porrectis. &̃
altipetax suꝑbia gentiũ tamꝗͣ incęli
uolatilib ꝯfugiendo requiescit. Nam
qđ etiã post septuaginta annos scd̃m
eiusdẽ hieremie ꝓpħȩtiã redit᷑ ex cap.¬
tiuitate. ⁊ templũ renouat᷑. quis fideł

Expanded text:
 acceptum est coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae christianorum congregationum, et nouellatae uineae, populi fidelium, et plantati horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe lateque porrectis etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit. nam quod etiam post septuaginta annos secundum eiusdem Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templu
Abbreviated transcription (Latin):
ma die scdi m̃sis dr̃ siccasse tͣra. camꝗͣ
finita ẽẽt baptizandi necessitas. in nu
et corporis septies octonos habet uno
ad dito. ꝓpt̾ unitatis uinculũ. Cur de
archa ꝯuincti ex eant qui disuincti in¬
trauerant. Dic it dictũ erat quod intra¬
uerit in archã. noe ⁊ filis eius. ⁊ uxor eui̾
⁊ uxor filioꝵ eiꝰ. Seorsum uiri ⁊ seorsũ
fȩminȩ cõmemorate st̃. In hoc it tp̃r
huiꝰ sacram̃ti caro ꝯcupiscit ad uersus

Expanded text:
ma die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam ma die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numeet corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsum uiri, seorsum feminae commemoratae sunt. in hoc enim tempore huius sacramenti caro concupiscit aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
fructuosũ surculũ reculit. quo significa¬
ret ñ nullos etiã extra ȩccłam baptiratos
si eis pinguedo ñ defuerit karitatis poste¬
riori tp̃r quasi uesꝑe in ore colũbe tãꝗͣ
mosculo pacis ad unitatis societatẽ posse
ꝑduci. Quod post alios septẽ dies di¬
missa reu̾sa ñ ẽ. significat finẽ scłi. qñ
erit scõꝵ requies. ñ ad huc insacͣm̃to spei
quo in hoc tp̃r ꝯsociat᷑ ȩccła quã du uiui¬
tur. qd de xp̃i latere manauit. s iam ipsa
ꝑ fectione salutis ȩt̃nȩ. cũ tradit᷑ regnũ
dõ et ¶ patri ut in illa ꝑspicua ꝯcẽpla¬
tione Uin cõmutabilis ueritatis. nullis
mysteriis corporalib egeamꝰ. Nimis
longũ ẽ. ut uel tã breuit̃ ꝗͣ hec cucurri
cuncta ꝯtingã.cur sexcensimo ⁊ uno an¬
no uitȩ noȩ id ẽ. ꝑ actis sexcentis anns aꝑi¬
tur arcȩ tectũ.⁊ tamꝗͣ reuelat᷑ qd erat ab¬
sconditũ sacram̃tũ. Cur uicesima septi¬

Expanded text:
fructuosum surculum rettulit, quo significafructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec cucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitae Noe, id est peractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum? cur uicesima septi
Abbreviated transcription (Latin):
octo de nominant᷑ ꝯnncto utroq nume¬
ro centũ qͥnquaginta. dieb Pexalta¬
ta ẽ aqua. eandẽ cõmendar nobis
atq ꝯfirmans altitudinẽ baptis mi
in ꝯsecrando noua homine ad tenen¬
dã quietis ⁊ resurrurectionis fidem.
Quod post dies qͣdraginta emissus¬
ẽ coruus ⁊ ñ est reuersꝰ : aut aquis utiq
int̾ceptus aut aliquo suꝑnatante ca-¬
tlauere illectus. significat homines ĩ¬
mundicia cupiditatis tẽt̾rimos. exõb
hoc adea quȩ foris st̃ nimis in hoc
mundo intentos: aut rebaptiztari.
aut ab his quos pret̾ archam. id÷ preter
ȩccłam baptismꝰ occidit. seducit᷑ ⁊ teneri.
Quod columba emissa ñ inuenta requie
reu̾sa ẽ. ostendit ꝓ nouũ testam̃tũ reqͥẽ
scĩs in hoc mundo ñ ẽẽ ꝓmissã. Post qͣ¬
draginta i dies emissa ẽ. qui numerus
uitã quȩ in hoc mundo agitur signifi¬
cat. Demq post septẽ dies dimissa: ꝓꝑt̾
illã septenariã oꝑationẽ sp̃ualẽ. oliue

Expanded text:
ncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eamdem nobis commendans atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando novo homine, ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus corvus, non est reversus, aut aquis utique interceptus, aut aliquo supernatante cadavere illectus, significat homines immunditia cupiditatis teterrimos, et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo nimis intentos, aut rebaptizati, aut ab his quos praeter arcam, id est praeter Ecclesiam baptismus occidit, seduci et teneri. Quod columba emissa non inventa requie reversa est, ostendit per Novum Testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae
Abbreviated transcription (Latin):
tismo altu ꝓfundũq mysteriũ ẽ qͥnde¬
cim cubitis suꝑ creuit aqua excedens¬
suꝑ altitudinẽ montiũ. id ÷ hoc sacram̃¬
tũ transcendit omnẽ sapientiã suꝑboꝵ.
Septẽ quippe ⁊ octo ꝯiuncti: quidecĩ fiuñ.¬

Expanded text:
tismo, altum profundumque mysterium est: quindetismo, altum profundumque mysterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septe
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas ꝑficit. in memoria qua dm̃
recolimꝰ. uiin telligentia qua re cog¬
noscimꝰ. in uoluntate qua diligimus.
Tria it ter: nouẽ. ⁊ hoc ter fiunt uginti
septẽ. quȩ ẽ mimeri t̃nari qͣdratura.
Quod septimo mense arca sedit hoc est
reqͥeuit : ad illã septimã requi ẽ signifi¬
catio recurrit. quia ꝑfecti requies¬
cunt: ibi quoq illiꝰ quadraturȩ mi¬
merꝰ iterat᷑. Nam uicesima septima
die scd̃i mensis cõm̃datũ ẽ hoc sarͣm̃tũ.
⁊rursus uicesima ⁊ septima die sepgin
m̃sis eadẽ cõmendatio ꝯfirmata ẽ. cum
exhibetur iure. Porro qr ipsa septima
dies cũ octaua resurrectione ꝯiungit᷑.
neq i reddico corpore funt᷑ requies q̃
post hanc uitã excipit sc̃os.s potiꝰ cotũ
tali salute renouatũ. in ȩt̃ne uite mimꝰ
assiumt. Quia gͦ septima reqͥes cũ oc¬
taua resurrectione ꝯiungit᷑ ⁊ hoc iu sa
cram̃to regenerationis nr̃ȩ id ÷. in bap¬

Expanded text:
trinitas perficit in memoria, qua deum trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum tali salute renouatum in aeternae uitae munus adsumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur. et hoc icramento regenerationis nostrae, id est in bap
Abbreviated transcription (Latin):
ista sexta ȩtas quȩ cõpletis quingentiᷤ
uiq ad sexcentos significat᷑. in mara¬
festatione euangelica ȩccłam ꝯstruit.
Et ideo qui sͥ ad uitã ꝯsulit: sit uelut
quadratũ lignũ paratũ ad omne opꝰ
bonũ. ⁊ intret in fabricã sc̃am. qr et̃
scds mensis aumi sexcentesimi quo in¬
trat noe in archã: eandẽ senariã ȩta¬
tẽ significat. Duo it m̃ses sexagenari¬
o numero ꝯclu Idñtur. a senario
ant̃ numero ⁊ seraginta cognominã¬
tur. ⁊ sexcenti. ⁊ sex milia. ⁊ sexagurta
milia ⁊ sexcenta milia. ⁊ sex centies. et
qͥcquid de in ceps in maiorib sũ mis
ꝑ eundẽ articulũ mumerꝰ minfinta
increm̃ta ꝯfurgit. ut quod uicesimuꝰ
i septimꝰ dies mensis cõmemorat᷑ ad
eiusdẽ qͣdraturȩ significationẽ ꝑtin&.
quȩ iam inqͦdratis lignis exposita ẽ
s hic euidentiꝰ ꝙ nos ad omne opus bo¬
nũ paratos. id÷. quodammͦ ꝯ qͣdratoᷤᷤ

Expanded text:
ista sexta aetas. quae conpletis quingentis ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexaginta milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid deinceps in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. In sũmo aut̃ omnies inunũ c̃sũ¬
ianur & ñ est ista uarietas. qr omma
Quod post septẽ dies ex quo ingressus ⁊
noe in archam factũ ẽ diluuiũ : qr
spe futurȩ quietis quȩ septimo die
significata ẽ. baptizam᷑. Quod p̃ter
archam omnis caro ꝗͣ t̾ra sustentabat
diluuio de leta ẽ. qr p̃ter ȩccłȩ societa¬
tẽ a qua baptisim ꝗͣ uis eadem sit. ñ
solum noualet ad salutẽ: s ualet
potiꝰ ad ꝑniciẽ. Quod qͣdraginta
dieb ⁊ qͣdraginta noctib pluit: qͥa
om̃is reatꝰ peccatoꝵ qͥ indecẽ p̃cep¬
tis legis ad mittit᷑. ꝑ uniuersũ orbem
quippe quat̃ ducta qͣdraginta fiunt
siue ille reatꝰ quod dies et noctes ꝑ¬
abluitur. Quod noe qͥngentorũ erat
annoꝵ cũ ei locutus ÷ dñs ut archam
sͥ facere. ⁊ sex centos agebat ainos cum
aliud hic centũ anni uident᷑ signifi¬
care. nͥ etates singulas scł̃i ÷ Unde

Expanded text:
gentium, in summo autem omnes in unum consumgentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uarietas: quia omnonsummans. Quod post septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies perabluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cumaliud hic uidentur centum anni significare nisi aetates singulas saeculi? unde
Abbreviated transcription (Latin):
insepties septenis qͥfiunt quadraginta
nouẽ uno addito ꝯsũmat᷑. Propt̃ qd̾ dictũ
ẽ.Studentes seruare unitatẽ sp̃c inuin¬
culo pacis. Mali aut̃ inbinario numero
ad scimata faciles. & qͦd ãmodo diuisibile ᷤᷤ
ti septimũ pͥmo amortus resurrex̃.
qui dies a passione tercius. innumero aut̃
dierũ qͥ ꝑ om̃e tẽpꝰ uoluuntꝰ octauus &
primꝰ ẽ. Qd̃ archa collecta ad unũ cubi¬
inunitatẽ collecta sublimata & ꝑficitur
Unde dicit ipse in eugłio. ͣ mecũ ñ colligit:
spargit. Qd aditꝰ ei fit a latere. nemo qͥppe
intrat in eccłam nͥ ꝑsacram̃tũ remissionis
peccatoꝵ. hoc aut̃. de. xp̃i latere aꝑto ma¬
nauit. Qd̾ inferiora archȩ bicamerata
& tricamerata cõstruunt᷑. sicut ex om̃ib
gentib ł ꝑbiptitã multitudinẽ ꝯgregat
ȩccłia ꝓpter circũcisionẽ ⁊ p̃putiũ. uł¬
triꝑtitã ꝑꝑ tris filios noe quoꝵ ꝓgenie
ta s̃. qr in hac t̾rena uita ẽ diuersitas

Expanded text:
t quadraginta novem, uno addito consummatur; propter quod dictum est, Studentes servate unitatem in vinculo pacis . Mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodammodo divisibiles ti septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubiin.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiam nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem de Christi latere aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesia propter circumcisionem ropter tres filios Noe, quorum progenie ta sunt, quia in hac terrena vita est diversitas
Abbreviated transcription (Latin):
cõpluta area sicco uelere nͥ una gens
hebreoꝵ pͥmo habens occulte insc̃is my¬
steriũ dĩ quod ẽ x p̃ce Quo mysterio:
totus orbis uacuus erat. Nunc aut̃ in
manifestatione: totus orbis id habet. illa
uacuata ẽ. Quid iam regũ cemporib.
ut inde pauca cõmemorẽ. ñ ne ab ipso
ex ordio cõmutatũ sacerdotiũ in samu¬
helem repbato heli. ⁊ cõmutatũ regnum
in dauid reꝓbato saule. clamat p̃min.¬
ciari nouũ sacerdotiũ nouũq regnum
reꝓbato uetere. qd umbra erat futuri.

Expanded text:
conpluta area sicco uellere nisi primo una gens conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis mysterium dei, quod est Christus, quo mysterio totus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ os corponis sui coccũ mittentẽ. quod
est utiq sanguinis signũ. ꝑꝑ remissio¬
nẽ peccatoꝵ. ꝯfiteri ad salutẽ. Uideat
iuros ipsiuis ciutatis tamꝗͣ munitio¬
circuit toto orbe t̾rarũ. ut insine tempoꝵ
mors inimica nouissima destruat᷑. et exim¬
pioꝵ ꝑditione unica domꝰ tamꝗͣ unica
eccłia liberatur. mundata aturpitudine
fornicationis. ꝑ fenestrã ꝯfessionis insan-¬
ciũ deinde. postea regnũ. inq ipsis tenr¬
rari. Quis erat insamson. obuũ leonẽ
netans cũ petendȩ uxous causa ad aliem¬
genas tenderet. nͥ qui ecłiam uocaturꝰ
exgentib dixit. gaudete qr ego uici sđm e
Quid sͥ uult inore ipsius leonis occisi
fauus ꝯstructus. nͥ qr ecce ꝯspicimꝰ leges
dini enangelice p̃dicande &̃ munim̃ta
p̃bere e Quid ÷ illa mulier plena fidu¬
dȩ. hostis tꝑa ligno transfigens. nͥ fides
eccłiȩ. cruce xꝑi regna diaboli ꝑimens:
Quid uellus cõplutũ area sicca. et postea

Expanded text:
per os corporis sui coccum mittentem , quod per os corporis sui coccum mittentem , quod est utique sanguinis signum, propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. Videat muros ipsius civitatis, tanquam munitiocircuit totum orbem terrarum; ut in fine temporum mors novissima inimica destruatur, et ex impiorum perditione unica domus tanquam unica Ecclesia liberetur, mundata a turpitudine fornicationis, per fenestram confessionis, in sancium, deinde regnum: inque ipsis temrari. quis erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges dini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo die post astũ pascha. uenit s p̃s
sc̃s qunquagesimo die ptͦst dñi passionẽ
Dicitur illic scripta lex digito dĩ. dicit dñs.
de sp̃u sc̃o in digito dĩ eitio de monia.
et clamat faustus nichil se in illis letceris
in uenisse. quod ad p̃mntiationẽ x ꝑi
ꝑ tineat. Quid aut mirũ si oculos ha¬
bet ad legendum. ⁊ cor ad intelligendũ
fiat. Iustum ẽ it ut claudat᷑ suꝑbis ianua
salutis. Ueniat mansuetꝰ quẽ docet dñs
uias suas. uideat & hȩc in illis libris et
cetera. uł omnia uł quedã qualia credat
momnib. Uideat iħm introducentẽ
popłm int̾rã repinssionis. Neq it te
mere hoc abiiitio uocabat᷑. s ex ipsa
dispensatione nomine mutato iñc appel
latus ÷. Uideat botrũ de t̾ra ꝓmissionis
inligno pendentẽ. Uideat in iherico
tamꝗͣ in hoc mortali scło meretricẽ. de
qualib ait dñs quod p̃cedant suꝑbos
in regnũ celors: ꝑ fenestrã domꝰ suȩ cãꝗͣ

Expanded text:
gesimo die post actum pascha: uenit spiritus gesimo die post actum pascha: uenit spiritus sanctus quinquagesimo die post domini passionem. dicitur illic scripta lex digito dei: dicit dominus de spiritu sancto: in digito dei eicio daemonia. et clamat Faustus oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet ad legendum et cor ad intellegendum fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas : uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam, qualia credat in omnibus. Uideat Iesum introducentem populum in terram promissionis. neque enim hoc temere ab initio uocabatur. sed ex ipsa dispenlatus est. uideat botrum de terra promissionis in ligno pendentem. uideat in Hiericho tamquam in hoc mortali saeculo meretricem — de qualibus ait dominus, quod praecedanin regnum coelorum , per fenestram domus suae tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
suo dñaretur: ñ ille sͥ dñate seruisꝰ pecca¬
ci frẽm occideret in nocentẽ. Sic ⁊ uidei
in quoꝵ hoc figura gerebat᷑. si quiesceres
a sua ꝑturbatione. ⁊ tempꝰ salutis ꝑ gr̃ãm
inpeccatoꝵ remissionẽ cognoscentes: au¬

Expanded text:
dominaretur, non illo sibi dominante, servus peccati, fratrem non occideret innocentem. Sic et Judaei, in quorum figura haec gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione, tempus salutis per gratiam et peccatorum remissionem, cognoscentes,
Abbreviated transcription (Latin):
cus ore aꝑto ꝰ ꝯͣfessione tͣnseuntib. ꝓpteraa
ad huc exercet oꝑationẽ legis carnalit̾. quȩ
ñ ei dat uirtutẽ suã. qr in ea ñ intelligit
grãm x p̃i. Propterea et inppsa t̾ra quã
x p̃ c portauit id ÷ meiꝰ carne ipsi oꝑati
s̃ salutẽ nr̃am crucifigendo xp̃ m qui
mortuꝰ ẽ ꝑꝑ de licta nr̃a. Nec eis dedit cã¬
dẽ t̾ra uircutẽ suã. qr ñ s̃ iustificati uir
tute resurrectioĩs eius. qͥ resurrexit ꝓpt̃¬

Expanded text:
m ore aperto in confessione transeuntibus. propterea adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratiam Christi. propterea et in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius qui resnrrexit p
Abbreviated transcription (Latin):
omnib uerbis id agit faustus. ut
testimonia nob̃ ꝓdesse neq illos ipsoᷤ
exeorundẽ cestimonioꝵ dignitate uix
ꝯsulcũ sit. & eos suȩ ꝓpheciȩ ꝯgruenter
aꝑteq uixisse. In hac triꝑtita disputati¬
one illud qd primo posui longũ ẽ sic
ꝓbare. ut de illis omnibꝰ libris cestimo¬
nia ꝓferam. quib ostendã x p̃m ẽẽ p̃dic¬
tũ. S huiꝰ hominis leuitatẽ. grauissimo
auctoritatis pondere conterã. Ita qͥppe
ñ accipit ꝓpħas hebreos: ut accipere
in t̾rogasset utrũ eũ acciꝑet. respondit.
et maxime: qͥd de illoꝵ ꝓphetia dicat
audiamꝰ. Paulus inquid seruus xp̃i¬
i t̃i u uocatꝰ apłs. segregatꝰ in eugłm
dĩ. quod ance ꝓmiserat ꝑ ꝓħas suoᷤ¬
in scripturis sc̃is de filio suo. qui faccus
est ei ex semine dđd scđ̃m carnẽ. Quid
uult ampliꝰ. nͥ forte de aliis aliquib ꝓpħis
ꝓmissum ẽ eugłm qui factꝰ e ei ex semme
se dicit apłs. Istorũ aut̃ ꝑfidie hoc fit

Expanded text:
omnibus uerbis id agit Faustus, ut testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixiconsultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia proferam, quibus ostendam Christum esse praedictum; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere interrogasset, utrum eum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus in euangelium dei, quod ante promiserat in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. quid uult amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus prophpromissum est euangelium. qui factus est ei ex semine se
Abbreviated transcription (Latin):
manifestat᷑ reformatio nr̃a. in nouita¬
te m̃tis scd̾m imaginẽ eiꝰ qui creauit
nos. sicut dicit apłs. fit uiro dormien
te: eccła de sacram̃to sanguinis. qui
de latere morcui ꝓflc̾it. Uocat᷑ eua.
uita ⁊ mat̾ uiroꝵ. quȩ de uiri sui lat̾ẽ
non manducauerit carnẽ meã ⁊ biberit
sanguinẽ meũ: ñ habebit in se uitã. Ec
om̃ia quȩ illic legunt᷑: enudeate minu¬
quunt᷑ siue inbonis xp̃ianis: siue in mał.
Nleq it fcustra dixit apłs: adam qui ẽ forma
futuri. ut illud. relinquet homo patrem
et matrẽ: et adherebit uxori sus. et erunt
duo incarne una. Sacram̃tũ hoc mag¬

Expanded text:
manifestatur reformatio nostra in nouitamanifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uti Ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit . Vocatur Heva vita et mater vivorum, quae de viri sui latere non manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et omnia quae illic leguntur enuquuntur siue in bonis christianis siue in malis. neque enim frustra dixit apostolus: Adam, qui est forma futuri, et illud: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cõprehenderet᷑ sensu. quo etiã obstura
cdarescerent: quãꝗͣ ex illis quȩ figuris in¬
uoluta s. si quȩdã uelut sub uno aspectu
quasi ꝯtexta ponant᷑: ita ꝯiungunt in
ꝯtestatione xͥ uoces suas: ut cuiꝰ uis ob
surditas tunsi erubescat. Sex dieb in
genesi ꝯsũmait ds̃ omna oꝑa sua septi¬
mo requieuit. Sex etatib humanũ genꝰ
hoc scło ꝑsuccessiones tp̃m oꝑa dĩ insig¬
niunt: q̃uȩtrũ pͥma ẽ ab adam usq ad
noe Scda a noe usq ad habra hã. Ter¬
cia ab abiphã. usq ad dđ. Quarta: adđ
usq ad transimgrationẽ in baby lomã.
agitur. donec excelsus ueniat ad iudiciũ.
Septima ũ intelligit᷑ in reqͥe scoꝵ. ñ inhac
uita s in alia. ubi uidit reqͥescentẽ pau¬
perẽ diues ille. cũ apud inferos torquere¬
tur. ubi ñ fuit uesꝑa. qr nullꝰ ibi rerũ
de fectus ẽ. Sexco die ingenesi format᷑
homo ad imaginẽ dĩ. Sexta ȩtate scłi

Expanded text:
non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam u ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, nunc agitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
semini cuo quod ÷ x p̃c: fortasse ali¬
quis ñ tam ĩpudent᷑ nellet ħ credere
anteꝗͣ uideret om̃s gs̃ credere in xp̃m
qui p̃dicat᷑ ex semine abraham. Nunc
p̃nuntiatũ legimꝰ. cũ om̃s gͣs iam bere¬
dicant᷑ in semine abrahȩ. cui dictũ est
ante antioꝵ milia. in semine tuo bene¬
cent᷑ om̃s gs̃. quis tam ꝑtina cit̾ in sa¬
mat. ut uł aliũ xp̃m qui ñ sit ex semi¬
ne abrahȩ conet᷑ inducere: ł de isto ue¬
ro x p̃o. ꝓphetias hebreas. cuiꝰ gentis pat̾
ẽ abraham nichil existimet p̃ nunciasse
Quis aut̃ potest non dico una breui res¬
quolibet ingenti uolumine. om̃ia com¬
memorare p̃coma ꝓpħarũ hebreor de
quidẽ omĩa quȩ illis ꝯtinent᷑ libris il
de ipso dicta s̃. uł ꝓpt̃ ipsum : D ꝓpt̃
exercitationẽ querentis.⁊ delectatione
inuenientis: multo plura ibi ꝑ allegon¬
as ⁊ eniginata partim uerbis solis in¬
simiant᷑. parcim etiam facta narrant᷑.
Uerumcam̃ nͥ aliqua ibi manifesta essent:

Expanded text:
semini tuo, quod est Christus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, antequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc nuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui resrtamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemorare praeconia prophetarum Hebraeorum de quidem omnia, quae illis continentur libris, uel de ipso dicta sunt uel propter ipsum. sed propter excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent,
Abbreviated transcription (Latin):
apł aut xp̃c. aut sacri codices iñtiunt᷑. Uerũ¬
tam̃ ut multa ñ colligã ⁊ hoc unũ cõme¬
morẽ quod eodem loco apłs ꝯsequenter
dicit. ñ potest aut̃ excidere uerbũ dĩ. ñ i
om̃s qui s̃ ex isrł hiis israhelite. neq qui
uocabit᷑ tͥ seinen. id ÷ ñ qui filii carnis. hii

Expanded text:
aut Christus aut sancti codices mentiuntur. uerumtamen ut multa non colligam et hoc unum commemorem, quod eodem loco apostolus consequenter dicit: non potest autem excidere uerbum dei. non enim omnes, qui ex Israhel hi sunt Israhelitae, neque qui u
Abbreviated transcription (Latin):
eligã utrũ manicheo credã. fabulam ua¬
nam ⁊ longã ꝯtra Paulum narrãti. an Pau¬
lo p̃monenti. siquis uob̾ anntiauerit p̃ter¬
quã qđ eugłizamꝰ uob̾: anachema sit :
Hic forte dicant ostende nob̾. ubi sit xp̃c
ab israhelitis ꝓpħis p̃nuntiatꝰ. quasi par¬
ua sit ista auctoritas. qr dicunt apłi. ea
quȩ inhebreoꝵ ꝓpħarũ litteris legimꝰ
in xpo ẽẽ cõpleca. uł quod dicit ipse dñs

Expanded text:
eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostende nobis, ubi sit Christus ab Israhelitis prophetis praenuntiatus." quasi parua sit ista auctoritas, qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ sacrificiũ ex ouibꝰ ⁊ earũ ad ipe sus¬
cipitur: ita noui testam̃ti fides ex inno¬
centia gr̃ȩ dm̃ laudans. ueteris testam̃a
t̾rens oꝑibꝰ ante ponit᷑. qr & si ante ui¬
testam̃ti. atp̃r ueteris testam̃ti ñ diftinxer̃.
Dixit i ds̃ ad kayn. Si recte offeras. re

Expanded text:
autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudtestamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, re
Abbreviated transcription (Latin):
rpiam qđ ibi dr̃. Non accipias nom̃ dñi
di cui in uanũ: Nunqͥd ipsum sabba¬
tũ qđ ad intelligendã uerã requiẽ ꝑti¬
net ñ obseruant xp̃iani : Numqͥd hono¬
rem parentib xp̃ian ñ defer̃ qđ ibi p̃¬
ceptũ ẽ: Numquid afornicatõub aut
homicidis aut furtis aut falsis cestimo¬
niis. a ꝯcupiscenda uxore ꝑximi sui ñse
scripta s̃e Hȩc p̃cepta s̃ morũ. illa sa

Expanded text:
i dicitur: non accipias nomen domini dei tui in uanum? numquid ipsum sabbatum, quod ad intellegendam ueram requiem pertinet, non obseruant christiani? numquid honorem parentibus christiani non deferunt, quod ibi praeceptum est ? numquid a fornicationibus aut homicidiis aut furtis aut falsis testimoniis, a concupiscenda uxore proximi <aut a conscripta sunt. haec praecepta sunt morum, illa sa
Abbreviated transcription (Latin):
ista ultionũ debita relaxamꝰ ⁊ cauendum
ẽẽ ne si hoc ñ fecerimꝰ nec nob̃ dep̃cantib̃
peccati obligatio remittat᷑. Sic in illis
libris ueteribꝰ scriptũ est. Quindicari
uult in ueniet uindicta ado uindictam.
et peccata illiꝰ confirmans c̃firmabit.
Relinque ꝓximo tuo nocenti te: ⁊ tc̃ dep̃¬
canti tͥ peccata soluent᷑. Homo homi¬
ni reseruat iram. ⁊ adño querit mede¬
tiationẽ petit a dño. Et quis orabit ꝓpa
catis illius : Lam uͦ de uxore non dimis
tenda quid aliud uł qđ oportunius ex ib
libris cõmemorẽ. quã id unde iudeis de
hac re int̾rogantib dñs ipse respondĩ
Cum n quererent utrũ liceret quacũꝙ
ex causa dimittere uxorẽ: ait illis. Nlon
legistis qr qui fecit abinitio masculũ
⁊ feminã fecit eos: ⁊dixit. Apter ħ dimils¬
tet hõ patrẽ ⁊ matrẽ. ⁊ ad herebit uxou
suȩ. ⁊ erunt duo incarne una. Itaq us
ysi c̃uincunt᷑. non ẽẽ uxorem dimittendã

Expanded text:
ista ultionum debita relaxamus, et cauendum ista ultionum debita relaxamus, et cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in illis libris ueteribus scriptum est: qui uindicari uult, inueniet uindictam a deo et peccata illius confirmans confirmabit. relinque proximo tuo nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata soluentur. homo homini reseruat iram et a domino quaerit mederopitiationem petit a domino? et quis exorabit pro peccatis illius? Iam uero de uxoretenda, quid aliud, vel quid opportunius ex illis Libris commemorem, quam id unde Judaeis de hac re interrogantibus Dominus ipse respondit? Cum enim quaererent utrum liceret quacumque ex causa dimittere uxorem, ait illis: Non legistis quia qui fecit ab initio, masculum et feminam facit eos, et dixittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una. itaque iaysi conuincuntur non esse uxorem dimittendam,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptione refractus asisteret. & quid ma¬
li ẽẽt uxorem dimittere cogitaret. Fre¬
sertim qr ut ꝑlibent apud hebrȩos scri¬
bere litteras hebreas nulli fas erat nisi scti¬
bis solis: cum et excellentiorẽ ꝓfitentus
sapientiã: & si qui eoꝵ ẽint ȩquitate. al
pietate p̃diti ñ tantũ ꝓficerent᷑ uerum
&ẽ sectarent᷑. Ad hoc g quos oportet ẽs̃
prudentes legis int̾pretes ⁊ iustos dis¬
cidii dissua sores lex mittere uoluit.
quẽ iussit libellum repudis dare si
dimsisset iproiẽ. Ilson it ei potereit scri¬
bi libellus nͥ ab ipsis ꝑ quã hãc occasionem
⁊ necessitatẽ uenientẽ quodãmͦ in manus suã
bono consilio. regerent. atq int̾ ipsum ⁊ uxo¬
rem pacifice agendo dilectionẽ concordiã¬
q suaderent. Qđ si tantũ in t̾cederet odi¬
um ut extingui emendariq ñ posset cunc
utiq scriberet᷑ hbellus quia frustra ñ dimit¬
teret. ꝗͣ sic odisset. ut ad debitã conugio

Expanded text:
scriptione refractus absisteret, et quid mascriptione refractus absisteret, et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret: praesertim quia, ut perhibent, apud Hebraeos scribere litteras Hebraeas nulli fas erat, nisi Scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam, et si qui eorum essent aequitate ac pietate praediti, non tantum profiterentur, uerum etiam sectarentur. ad hos igitur, quos oporteret esse prudentes legis interpretes et iustos discidii dissuasores, lex mittere uoluit eum, quem iussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. non enim ei poterat scribi libellus nisi ab ipsis, qui per hanc occasionem ex necessitate uenientem quodam modo in manus suas bono consilio regerent atque inter ipsum et uxorem pacifice agendo dilectionem concordiamque suaderent. quodsi tantum intercederet odium, ut extingui emendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio
Abbreviated transcription (Latin):
cationis reatu deuinxit. augendo peccatũ
cum iubet qđ implere ñ possunt. Ipsius
discunt a xp̃o mites eẽ. atq humiles corde.
qui uenit ñ legẽ soluere s ad implere.
Deinde etiã quia sub gr̃a positis in hac morta¬
li uita difficile ÷ om̃imͦ implere qđ inlege
scriptũ ẽ. Non ꝯcupisces. Ille ꝑ carnis suȩ
sacrificiũ sacerdos effectus. imperat nob̾
indulgentiã. &̃ hinc ad implens legem.
ut qđ ꝑ nr̃am infirmitatẽ minus possumꝰ.
ꝑ illius fectionẽ recuret᷑: cuiꝰ capitis men¬
bra effecti sumꝰ. Unde ioħs dicit. filioli:
hȩc scribo uob̾. ut ñ peccetis. Et siquis pec¬
cauerit: ad uocatũ habemꝰ apud patrem
catis nr̃is. ꝓphetias aut̃ sic ad impleuit.

Expanded text:
onis reatu deuinxit augendo peccatum, cum iubet, quod inplere non possunt, ipsius discunt a Christo mites esse atque humiles corde, qui uenit non legem soluere. sed adinplere. deinde. quia etiam sub gratia positis in hac mortali uita difficile est omni modo inplere. quod in lege scriptum est: non concupisces, ille per carnis suae sacrificium sacerdos effectus inpetrat nobis indulgentiam etiam hinc adinplens legem, ut. quod per nostram infirmitatem minus . possumus, per illius perfectionem recuretur. cuius capitis membra effecti haec scribo vobis, ut non peccetis: et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem catis nos
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationes hȩbraicas in qua eas aliquid
adimpletionis gr̃a ꝓculisset. dubiũ ñ erat.
qr de iudȩoꝵ lege dixisset & ꝓpħis. quin eoᷤ
ñ soluere uenerit s ad implere. Ubi uͦ
hoꝵ quidẽ nichil memorat. sola uͦ recen¬
set antiquiora p̃cepta .i. non occides. non
mechaberis. ñ peierabis. hȩc aut̃ erant an¬
eoꝵ similes iustos. quib eadẽ illustres tra¬
dider̃ angłi temꝑandȩ in om̃ib gr̃a feri-¬
taus cui ñ uideat᷑ hoc eum de ueritatis dix¬
isse lege ⁊ eius ꝓpħis: Deniq &̃ adimple¬
dio pbatur eius circa hȩc eadem q̃ ꝓmisit.
on occides. Ego aut̃ dico uob̾. ne irascami
ni. Adimpletio est. In his ⁊ ⁊ pͥora roborat
dam uisus ÷ nominasse. illa quidẽ nec ad¬
impletut. s etiam penitꝰ eraditauit p̃cep¬
tione contͣrior. Suid it sequit᷑ : Audistis¬
Dictũ est inquit. Amabis amicũ. rõdoris
inimicũ cuũ. Ego aut̃ dico uob̃. Amate

Expanded text:
observationes Hebraicas, inque eas aliquid observationes Hebraicas, inque eas aliquid adimpletionis gratia protulisset; dubium non erat quin de Judaeorum Lege dixisset et Prophetis, quia eos non solvere venerit, sed adimplere. Ubi vero horum quidem nihil memorat, sola vero recenset antiquiora praecepta, id est, Non occides, Non moechaberis, Non pejerabis; Haec autem erant anth et ceteros eorum similes iustos. quibus eadem inlustres tradiderint angeli temperandae in hominibus gratia feritatis — cui non uideatur hoc eum de ueritatis dixisse lege et eius prophetis? denique etiam adinpletio probatur eius. circa haec eadem quam promisit. non occides: ego autem dico uob adimpletio est. In his enim et priora roborat, dam visus est nominasse, illa quidem nec adimplevit, sed etiam penitus eradicavit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistisdictum est, inquit. amabis amicum tuum et oderis inimicum tuum; ego autem dico uobis: amate
Abbreviated transcription (Latin):
ritu exercuer̃. ac multo suꝑsticiosi quã
gentez. Deopinone aut̃ monarchiȩ
in nullo rtiã ipsi dissentiunt apa¬
ganis. Qua re constat uos atq udę¬
os scismata ẽẽ gentilicatiꝰ. cuius fidem
tenenteᷤ & ritus: modice ꝗͣ inmutatos
de sola conuentuũ diuisione putatis
uos ẽẽ sectas. forro aut̃ sectas si que¬
ras: non plus erunt quã due. id÷ gen-¬
tium ⁊ nr̃a. qui eis longe diuersa senti¬
mus. Ita quidẽ opositi in uicẽ nob ut
est ueritas ⁊ mendatiũ ut dies ⁊ nox:
ut egestas ⁊ copia. ut morb ⁊ sanitas
Uosũ nec erroris secta estis nec ueritatiᷤᷤ
s scisma tantũ. nec ipsũ ueritatiᷤᷤ saltĩ
s erroris.

Expanded text:
ritu exercuerunt ac multo superstitiosius quam ritu exercuerunt ac multo superstitiosius quam gentes. de opinione uero monarchiae in nullo etiam ipsi dissentiunt a paganis . quare constat uos atque Iudaeos schismata esse gentilitatis, cuius fidem tenentes et ritus modice quamuis inmutatos de sola conuentuum diuisione putatis uos esse sectas. porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, ita quidem obpositi inuicem nobis, ut est ueritas et mendacium, ut dies et nox, ut egestas et copia, ut morbus et sanitas. uos uero nec erroris secta estis nec ueritatis. sed schisma tantum; nec ipsum ueritatis saltem. sed erroris.
Abbreviated transcription (Latin):
res rituũ diuersitatẽ qua aie coleretur
omp̃s: et aiudȩis: si tam̃ õipotentẽ iudȩi
colunt S interim de opinione tractamꝰ
quȩ sic ⁊ paganos de solis cultura fefellit.
ut de omp̃is iudȩos. S nec ur̃m quidẽ
scisoa si me dixeris uerũ ÷. quã uis xp̃m
uenerer ⁊ colam qr alio eũ ritu colo ⁊ alia
fide qua uos. Dcisma uͭ aut nichil immi¬
debet ab eo unde factũ est aut ñ multũ
ut puta uos qui desciscentes agentib
monarchiȩ opimonẽ primo uob̃cũ
diuulsistis. id ÷ õmnia ũt credatis ex
dõ. Sacrificia uͦ eor uertistis maga¬
pes. idola in martyres. quos uotis si
dies cum ipsis celebratis. ut kał solsti
ne scisma amatrice sua diuersum. nicħ
habens nͥ conuentũ. Nec non ⁊ priorẽ
ur̃i iudȩi seg̃gati etiã ipsi agentib
sculpturas solum dimiserunt. templa
uͦ et immolationes ⁊ aras et sacerdoti¬
aatq omne sacror ministeriũ eodẽ

Expanded text:
res rituum diuersitatem, qua a me coleretur res rituum diuersitatem, qua a me coleretur omnipotens et a Iudaeis, si tamen omnipotentem Iudaei colunt. sed interim de opinione tractamus, quae sic et paganos de solis cultura fefellit ut de omnipotentis Iudaeos. sed nec uestrum quidem schisma si me dixeris, uerum est, quamuis Christum uenerer et colam, quia alio eum ritu colo et alia fide quam uos. schisma uero aut nihil inmdebet ab eo, unde factum est, aut non multum. ut puta uos, qui desciscentes a gentibus monarchiae opinionem primo uobiscum diuulsistis, id est, ut omnia credatis ex deo; sacrificia uero eorum uertistis in agapes, idola in martyres, quos uotis simntium dies cum ipsis celebratis, ut Kalendas etne schisma a matrice sua diuersum nihil habens nisi conuentum. necnon et priores uestri Iudaei segregati etiam ipsi a gentibus sculpturas solum dimiserunt: templa uero et inmolationes et aras et sacerdotia atque omne sacrorum ministerium eodem
Abbreviated transcription (Latin):
tus postea udebimꝰ. Pagani bona et mala-
tetra et splendida ꝑpetu a et caduca: mu¬
tabilia et certa. corporalia ⁊ diuina unũ
habere principiũ dogmatizant: His ego
ualde contraria sentio qui bonis omnib
pͥncipiũ fateor dm̃. Contrariis uͦ hẏlaren.
Dic n mali principiũ ac naturã: theolo¬
gus nr̃ appellat. Item pagani: aris de¬
lubris. simulachris uictitimis atq incen¬
so dm̃ colendũ putant. Ego quoq abhis
multũ diuersus incedo. qui ipsum me
simͦ sim indignus rationabile di templũ
puto uiuũ uiuȩ maiȩstatis simulacrũ
xꝑm filium eius accipio. Qram mentẽ
bonis artib ⁊disciplinis imbutã. Hono¬
res quoq diuinos ac sacrificia insolis ora¬
tionib ⁊ ipsis pluris ac simplicib pono.
Quomꝰ gͦ scisora sum paganoꝵ: Hactenꝰ
t ⁊ iudȩor me poteras dicere scisma. quia
et om̃ipotentẽ dm̃ colam qđ sibi fudeus
omnis audacter assiuit. cũ ñ considera¬

Expanded text:
tuis postea uidebimus. pagani bona et mala, tuis postea uidebimus. pagani bona et mala, taetra et splendida. perpetua et caduca, mutabilia et certa, corporalia et diuina unum habere principium dogmatizant. his ego ualde contraria sentio, qui bonis omnibus principium fateor deum, contrariis uero hylen; sic enim mali principium ac naturam theologus noster appellat. item pagani aris, delubris, simulacris?, uictimis atque incenso -deum colendum putant. ego ab hismultum diuersus incedo, qui ipsum me, si modo sim dignus, rationabile dei templum puto, uiuum uiuae maiestatis simulacrum Christum filium eius accipio, aram mentem bonis artibus et disciplinis inbutam. honores quoque diuinos ac sacrificia in solis orationibus et ipsis puris ac simplicibus pono. quomodo ergo schisma sum paganorum? Hactenus enim et Iudaeorum me poteras dicere schisma, quia et omnipotentem deum colam, quod sibi et Iudaeus omnis audaciter adsumit, cum non considera