comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ds fiat: ut ꝑid quod principium est
insimet exordium ereature existentis ab illo.
adhuc imꝑfecte: ꝑ id aut̃ qͦd u̾bum ẽ insinuet
ꝑfectionem creaturȩ reuocante ad eumut for¬
maretur inherendo catori. & ꝓ suo gn̾e imitan¬
do formam. sempit̾ne atq incõmutabilit̃ in he¬
rentem patͥ: a qͦ statu hoc est quod ille. Non
enim habet informem uitam uerbum filius:
cui non solum hoc est̾ esse quod uiuere:.sed
etiam. hoc est ei uiuere. quod ẽ sapienter
ac beate uiuere. Creatura uero quã quam
spiritalis. & intelleetualis. uel rationalis. q̃
uidetur esse illi uerbo ꝓpinquior. potest
habere informem iutam: quia ñ sicut hoc
ẽ ei ẽẽ quod uiuere. ita hoc uiuere qͦd sapi¬
enter ac beate uiuere. Auersa enim a sapien¬
tia incommutabili stulte ac misere uiuit:
quȩ informitas eiꝰ est. format᷑ aut̃: conũsa ad
incommutabile lumen sapientiȩ. uerbum
dei. A quo enĩ extiaat ut sit utcũq ac uiuat ad

Expanded text:
dixit deus: fiat, ut per id, quod principium est, dixit deus: fiat, ut per id, quod principium est, insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ est. i dest ad creatotem sue substantie
formam capit. & fit ꝑfecta creatura: ut in eo
quodscriptura narrat dixit ds̃ fiat. intelliga¬
mus dĩ dictum incorporeum innatura uerbi
eius coẽtni reuocantis adse in ꝑfectionẽ crea¬
ture. ut non sit informis. s formet᷑ scdm
singła. que ꝑordinẽ exsequit᷑: inqua con¬
uersione & formatione. qua ꝓsuo modo
imitat᷑ dm̃ uerbum. hocẽ dĩ filiũ sempes
patri coherentem plena similitudine et
essentia pari. qua ipse et pater unũ sunt.
Non autem unitatur hanc uerbi formã.
si au̾sa a creatore informis et inꝑfec̾ta re¬
maneat. Propterea filii commemoratio ũ
ita fit quia uerbum. s tantum quia prin¬
cipium ẽ: eum dicitur. Inpͥncipio fecit ds̃
celum et terram. Exordium quippe erea¬
ture insinuatur: adhuc in informitate in ꝑ¬
fectionis. Fit autem filii commemoratio. qd
etiam uerbum ẽ. in eo quod scriptum est.

Expanded text:
semper est, id est ad creatorem suae substantiae, semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quia pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum, quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram; exordium quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate inperfectienis . fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo, quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. inprincipio dixit ds̃ fiat celum et
terra & facta sunt celum & terra. sicut de
luce narrat᷑ dixit ds̃. fiat lux & facta est lux:
Utrum prius uniuersaliter nomine celi&
terre comprehendendum erat & commen¬
dandum quod fecit ds̃ : & deinceps ꝑ par¬
tes exsequendũ quomͦ fecit. cum ꝑsingla
dicitur dixit ds. idẽ. quia ꝑuerbum suum
fecit quicquid fecit: An cum primũ fiebat
informitas materie. siue sꝑĩtalis suie cor¬
poralis non erat dicendum dixit ds̃. fiat:
quia formam uerbi semꝑ patri coherentis
qͦ sempiterne dicit d̾s omĩa. neq sono uo¬
cis. neq cogitatione tempora sonorum
uoluente. s. coeterna sibi luce a se genite
sapientie ñ imitat᷑ imꝑfectio. cum dissi¬
milis abeo quod summe aut primitus ẽ.
informitate quadam tendit adnichilum:
s tunc imitat᷑ uerbi formam semꝑ atq in¬
commutabilit patri coherentẽ. cum & ipsa
ꝓsui gñs conuersione. ad id quod uere ac

Expanded text:
dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra, et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus, fiat lux, et facta est lux? utrum prius uniueterrae comprehendendum erat et commendandum quod fecit Deus, et deinde per partes exsequendum quomodo fecit cum per singula dicitur, dixit Deus, id est, quia per verbum suum fecit quidquid fecit. An cum primum fiebat informitas materiae, sive spiritalis, sive corporalis, non erat dicendum, dixit Dquia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac
Abbreviated transcription (Latin):
fiat lux. Quod suta ẽ. ȩternũ ẽ quodait ds̃.
fiat lux: quia uerbumdĩ ds̃ apud dm̃. filius
unicus dõ patͥ coetnus ẽ. quamins dõ hec
inȩt̃no uerbo dicente. creatura temporalis
facta sit. Cum enim uerba sint temporis
cum dicimus. quando & aliquando. ȩt̾nũ
tamen est uerbodĩ quando fieri aliquid
debeat. Et tunc fit. quando fieri debuis¬
sẽ in illo uerbo ẽ. in quo nonẽ quando &
aliquando: qm̃ totum illud uerbum ȩter¬
num est. & quid est lux ipsa quȩ facta est.
utrum spiritale quidian corporale: Si
enim spiritale: potest ipsa esse prima cre¬
atura. iam hoc dicto ꝑfecta. quȩ primo
cȩlum appellata ẽ. cum dictum ẽ. in prin¬
cipio fecit d̃s celum & terram: ut quod dixit
ds fiat lux. & facta est lux. eã reuocante ad
se creatore conuersio etus facta atq illu¬
minata intelligat᷑. Et cur ita dictum est.
inprincipio fecit ds cęlum & terram. et ñ

Expanded text:
fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei, patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus quando et aliquando, aeternum tamen est uerbo dei quando fieri aliquid debeat, et tunc fit quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram; ut quod dixit deus: fiat lux, et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inluminata intellegatur. et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat ds̃. cum in principio fecit ds̃ celumet
terram. ante quam fieret lux. que in hacso¬
nante uoce facta ẽ : Et si ttaest. qua lingua
sonuit uoxista dicente dõ. fiat lux: quia ñ¬
dum erat linguarum diuersitas que postea
facta ẽ. in edificatione turris post diluuiũ.
Quenã lingua erat una & solã qua deus
locutus ẽ fiat lux: Et quis erat quẽ opor¬
tebat audire aut intelligere: ad quam uox
buius modi ꝓferreret᷑: An hec absurda car¬
nalisq cogitatio ẽ. atq suspicio: Quid ergo
dicemus.: anid quod intelligit᷑ in sonouo¬
cis cum dicitut fiat lux. non aũt ipse corpo¬
reus sonus. hoc bene accipit᷑ eẽ uox dĩ : et
utrum hocͥpsum ad naturã ꝑtineat uerbi
euis de quo dicitur: inprincipio erat uerbũ.
& ũbũ erat apd̾ dm̃ & ds erat uerbũ: Cũ enĩ
de illo dicitur. omĩa ꝑipsum facta sunt: satis
ostenditur. & lux ꝑipsum facta. cũ dixit ds̃.

Expanded text:
fecerat deus, cum in principio fecit deus caelum et fecerat deus, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. et si ita est, qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? quid ergo dicemus? an id quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene accipitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum? cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, satis ostenditur et lux per ipsum facta, cum dixit deus:
Abbreviated transcription (Latin):
inuerbi eternitate: & si temporalit: utiq
mutabiliter: quomͦ gͦ possit intelligi.
hoc dicere ds̃. nisi ꝑercaturam: ipse quippe
est in cominutabilis. & si ꝑcreaturam dixit
ds̃. fiat lux. quomͦ est ptima creatura lux.
Si erat iam creatura ꝑ quam d̃s diceret fiat
lux: an non ẽ lux prima creatura. quia iam
dictum erat. In principio fecit ds celũ & trã:
& poterat ꝑ celestẽ ereaturã uox fieri tempo¬
ralit atq mutabiliter. qua diceretur. fiat
lux.: Quod si ita est: corporalis lux facta
est ista quam corporeis oculis cermmus.
dicente dõ ꝑ crraturam spiritalẽ. quam ds̃
iam fecerat. cum inprincipio fecit ds celium
& terram. fiat lux. eomͦ quo ꝑtalis creature
interiorem & occultum motũ duunitus dici
potuit fiat lux. Anetiam corporalit sonu¬
it uox dicentis di. Fiat lux. sicut corporalit
sonuit uox dicentis dĩ. Tues filus meus di¬
lectus : & hoc ꝑcreaturam corporalem quã

Expanded text:
in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter; quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius meus dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ ẽ creatura spiritalis. ab exor dio quo
facta est ꝑfecta uia & beata semꝑ: terra uͦ
corporalis materia ad huc imꝑfecta. quia
terra inquit erat inusibilis & incomposita.
& tenebte erant suꝑ abissum: Quib uerb̃
uidetut informitatem significare substantiȩ
corporalis. An utrisq informitas. his etiam
posterioribus uerbis signifieatur: corpora¬
lis quidem eo quod dictum ẽ. Terra aũt erat
inuisibilis. & incomposita. spiritalis aũt eo
quod dictum est. Tenebre erant suꝑ abissũ.:
ut translato uerbo tenebrosam abissum intel¬
ligamus. naturam uite informem nisi eonũ¬
tatur ad creatorem. quo solummͦ formari po
test. ut non sit abissus: & illuminari. ut
non sit tenebrosa. Et quomͦ dictum ẽ tene¬
brȩ erant sitꝑ abissum : An quianonerat
lux. que si esset utiq suꝑẽct. & tanquam
suꝑfundetit᷑: Quod tunc fit inereatura
spiricali: cum conuertit᷑ ad incomiutabile

Expanded text:
gendum est creatura spiritalis ab exordio, quo gendum est creatura spiritalis ab exordio, quo facta est, perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc inperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum: quibus uerbis uidetur informitatem significorporalis, an utriusque informitas his etiam posterioribus verbis significatur? Corporalis quidem, eo quod dictum est, Terra autem erat invisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est, Tenebrae erant super abyssum, ut translato verbo tenebrosam abyssum intelligamus, naturam vitae informem, nisi convertatur ad Creatorem qui solummodo formare potest ut non sit abyssus, et inluminari ut non sit tenebrosa? et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux, quae si esset, utique super esset et tamquam superfunderetur, quod tunc fit in creatura spiritali, cum conuertitur ad incommutabile
Abbreviated transcription (Latin):
principio fecit ds celum et terrã: utrum
inprincipio temporis: an quia primo om
di deum sine ulla sui commutatio¬
ne operari mutabilia. et temporalia: &
quid significet᷑ nomine celi et terre utrũ
spiritalis corporalisq creatura cęli et ter¬
re uocabulum acceperit: antantummͦ cor¬
poralis: ut in hoc libro despiritali tacuis¬
se intelligatuꝵ Atq ita dixisse cęlum ꝙ
terram. ut omnem creaturã corpoream su¬
periorem atq inferiorem significare uolu¬
erit: anutrꝰq informis materia dicta ẽ.
cȩlum et terra spiritalis udelicet uita:
licuti esse potest inse non conueria ad
ereatorẽ.: talium enim conuersione format᷑
atq ꝑficitur. Si autem non conuersatur. in¬
formis ẽ: Corporalis aũt sipossit intelligi
ꝑpriuationẽ omnis corporee qualitatis. que
apparet inmateria formata.: cum iam sunt
species corporum. siue uisu siue alio quolibet
sensu corporis perceptibiles. An celum intelli¬

Expanded text:
principio fecit Deus coelum et terram; utrum principio fecit Deus coelum et terram; utrum in principio temporis? an quia primo omndi Deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine coeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit, an tantummodo corporalis, ut in hoc libro de spiritali tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream, superiorem atque inferiorem, significare uoluerit? an utriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita, sicut esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem, si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae adparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles?. An caelum intelle
Abbreviated transcription (Latin):
id quod dñs significat: dicens scri¬
bam eruditum in regno dĩ similem ẽẽ patri¬
familias. proferenti de thes aurosuo noua
& uetera: que duo etiam testamenta dicunt᷑
In libris aũt om̃ibus scĩs intueri oportet.
que ibi eterna intiment᷑.: que facta natrẽt:
que futura prenuntientur: quȩ agenda p̃¬
cipi antur. uel moneantur. Innarratione
ergo rerum factarum queritur. utrum om¬
nia scd̃m figurarum tantum mͦ intellec¬
tum accipiant᷑: an etiam scđm fidẽ rerum
gestarum asserenda et defendenda sint Nã
non esse accipienda figuralĩt nullus. xp̃ia¬
nus dicere audebit: attendens apłm dicen¬
tem. Omnia autem hȩc. infigura contin¬
gebant uus: & illud qd̵ ingenesi scriptum ẽ
Et erunt duo incarne una. Magnum sa¬
cramentum commendantẽ inxp̃o et inec¬
elesia. Si ergo utroq modo illa scriptura
scrutanda ẽ queramus quomͦ dictum est.
preter allegoricam significationem. iN

Expanded text:
id quod Dominus significavit dicens: Scriid quod Dominus significavit dicens: Scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias, proferenti de thesauro suo nova et vetera, quae duo Testamenta dicuntur. In libris autem omnibus sanctis intueri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter nullus Christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem: Omnia autem haec in figura contingebant illis, et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in Ecclesia. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: In
Abbreviated transcription (Latin):
de te meruisse ũ credam. Sensit ille omni no
in his uerbis atq cogitauit cum ea scriberet.
quie quid hic ueri potiumus in uerure: et
quiequid nos ñ potuimus. aut ñdũ possumꝰ.
& tam̃ in eis inueniri potest. Postremo dñe
qui ds̃ es & ñ earo & sanguis. siquid ho¬
mo minus uidet: nunquid & sp̃m tuũ
bonũ. qui deducet me interram rectam la¬
tere potuit. quicquid eras meis uerbis tu
ipse reuelaturus legentib posteris: & iam¬
si ille ꝑquem dicta sunt. unam fortassis
ex multis ueris sententiam cogitauit: Qd̃
si ita ẽ: sit igitur illa quam cogitauit cete¬
ris excelsior. Nobis aut̃ dñe. aut ipsam
demonstras. aut quam pꝰ placet alterã
ueram: utt siue nobis inuido. in hoc qd̵
etiam illi nͥomini tuo. siue aliud ex eoꝵdem
uerborum occasione patefacias : tu tamen
pascas ñ error illudat .xxuii. Principiũ¬
libri d genesi ad literam :¬
mius diuina scriptura biꝑtita ẽ scd̾m

Expanded text:
de te meruisse non credam. sensit ille omnino de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea scriberet, quidquid hic ueri potuimus inuenire et quidquid nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis inueniri potest. Postremo, domine, qui deus es et non caro et sanguis, si quid homo minus uidit, numquid et spiritum tuum bonum, qui deducet me in terra recta, latere potuit, quidquid eras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris, etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit igitur illa quam cogitauit ceteris excelsior, nobis autem, domine, aut ipsam demonstras aut quam placet alteram ueram, ut, siue nobis hoc quod etiam illi homini tuo siue aliud ex eorundem uerborum occasione patefacias, tu tamen pascaslibri de Genesi ad litteram. Omnis divina Scriptura bipartita est, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑũ tuo plenũ ita honoremus ut hoc eum
te reuelante cumhec scriberet attendisse
credamus: quod in eis maxime. & luce ue¬
ritatis. & fruge ittilitatis excellit. Ita cũ
alius dixerit hoc sensit quod ago. & alius.
immo illud quodego: religiosius me arbi¬
tror dicere. Cur non utrumq potius si u¬
trũq uerumest. & siquid tercium. et si
quid quartũ : & siquid aluco omĩno neꝵ
quispiam in his uerbis uidet: Cur non
illa omĩa uidisse credat᷑: ꝑ quem ds̃ unus
sacras luteras uera & diuersa iusuris mul¬
torum sensibus temperauit. Ego certe
quod intrepidus de meo corde pronuntio si
ad culmen auetoritatis aliquid scriberem:
sic mallem scribere. ut quod ueri quisq de
his rebus capere posset. mea uerba resonatent.
quam ut unam ueram sententiã ad hoc aꝑ¬
cuis ponerem. uit excluderem ceteras quarũ
falsitas me ñ posset offendere. Nolo itaq
ds̃ m̃s tam preceps esse : ut hoc illum uirũ

Expanded text:
spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit: "hoc sensit, quod ego", et alius: "immo illud, quod ego", religiosius me arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium - et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum
Abbreviated transcription (Latin):
uelud tempore prior sit. cum pendatur
extremior: Quia ꝓfecto meliora sunt for¬
mata. quam informia: & precedant᷑ a eter¬
nitate creatoris: ut esset de nichilo unde
aliquid fieret. In hac diuersitate sententia¬
rum uerarum concordiam pariat ipsa ue¬
ritas: et ds̃ noster misereatur nostri. ut legi¬
time lege utamur. precepti fine pura cari¬
tatez ac ꝑ hoc si quis querit ex me. quid ho¬
rum mosses tuus ille famulus senserit: Non
sunt bi sermones confessionum mearum. si
tibi non confiteor: nescio. E scio tamen illas
ueras esse sententias. exceptis carnalibꝰ de
quib qͣntum existimau locutus sum: qͦs
tamen bone spei paruulos hȩc uerba libri
tui non territant. alta humilit̃ & pauca
copiosȩ. is om̃s quos incis uerbis uera cernere
ac dicere fateor. Diligamus nos inuicem pari¬
terq diligamus te dñm nr̃m fontem uerita¬
tis. si non uana s ipsam sitimus: eundẽq
famulũ tuum scripture huius dispensatorẽ

Expanded text:
uelut tempore prior sit, cum pendatur uelut tempore prior sit, cum pendatur extremior, quia profecto meliora sunt formata quam informia, et praecedatnr aeternitate creatoris, ut esset de nihilo, unde aliquid fieret. In hac diuersitate sententiarum uerarum concordiam pariat ipsa ueritas, et deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc, si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus, senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum. si tibi non confiteor, nescio et scio tamen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum. quos tamen bonae spei paruulos haec uerba libri tui non territant alta humiliter et pauca copiose; sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque diligamus te, deum nostrum, fontem ueritatis, si non uana, sed ipsam sitimus, eundemque famulum tuum, scripturae huius dispensatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
arte componas. Et idõ eantus in sono suo
uertitur. quisonus eius. materies eiuis est.
Idem quippe formatur: ut cantiis sit. Et
ideo sicut dicebam. prior matrries sonãdi
quam forma cantandi: ñ ꝑficiendi potẽtia
prior. Neq enim sonus ẽ cantandi arti¬
fex. s cantanti animȩ subiacet ex corpore
de quo cantum faciat. nec dempore prior. si¬
mul enim cum cantu editur: nec prior elec¬
tione. non enim potior sonꝰ quam cantus. qͣn¬
do quidem cantus est non tantum sonꝰ
uerum etiam speciosus sonus: sed prior ẽ
origine: quia non cantus format᷑ ut sonus
sit: sed sonus formatur ut cantus sit: hoc
ixemplo qui potest intelligat. materiam re¬
rum primo fact̾am. et appellatam celum &
terram. quia inde facta sunt celum et terra:
nec tempore primo fact̾am. quia forme rerũ
exert tempora. Illa autem erat informis.
iamq intemporib simul animaduertit᷑. Nec
tamen de illa narrari aliquid potest. nisi

Expanded text:
arte conponas: et ideo cantus in sono suo arte conponas: et ideo cantus in sono suo uertitur, qui sonus eius materies eius est. idem quippe formatur, ut cantus sit. et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi quam forma cantandi: non per faciendi potentiam prior; neque enim sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subiacet ex corpore, de quo cantum faciat; nec tempore prior: simul enim cum cantu editur; nec prior electione: non enim potior sonus quam cantus, quandoquidem cantus est non tantum sonus uerum etiam speciosus sonus. sed prior est origine, quia non cantus formatur, ut sonus sit, sed sonus formatur, ut cantus sit. hoc exemplo qui potest intellegat materiam rerum primo factam et appellatam caelum et terram, quia inde facta sunt caelum et terra, nec tempore primo factam, quia formae rerum exserunt tempora, illa autem erat informis iamque in temporibus simul animaduertitur, nec tamen de illa narrari aliquid potest, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
mutabiliter mutabilia facientẽ: ae ꝑ hoc
priorem. Quis deinde sic a cuto cernat a¬
nimo. ut sine labore magno dinoscere uale¬
at. quomͦ prior sit sonus quam cantus. idõ
quia cantus ẽ formatus sonus. et esse
utiq aliquid non formatũ potest.⁊ forma¬
ri autem quod ñ est. Non potest. sic est prior
materies quam id quod ȩx eafit: ñ ideo pri¬
or quia ipsa efficit. cum potius fiat: nec pri¬
or interuallo temporis. Neq enĩ priore tẽ¬
pore sonos edimus informes sine cantu.
et eos posteriore tempore informam cantici
co aptamus aut fingimus: sicut ligna qͥ¬
bus arca uel argentũ quo uasculũ fabri¬
catur. Tales quippe materiȩ: tempore etiã
p̃cedunt formas rerum. quȩ fiunt ex eis.
At meantu. ñ ita est. Cum enim cantat᷑. au¬
ditus sonus eius non prius informiter so¬
nat: & deinde formatur in cantum. Quod
enim primo ut cumq sonuerit preterit: tite
exeo quicquam repperies. quod resũptum

Expanded text:
mutabiliter mutabilia facientem ac per hoc mutabiliter mutabilia facientem ac per hoc priorem. quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore magno dinoscere ualeat, quomodo sit prior sonus quam cantus, ideo quia cantus est formatus sonus et esse utique aliquid non formatum potest, formari autem quod non est non potest? sic est prior materies quam id, quod ex ea fit, non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat, nec prior interuallo temporis. neque enim priore tempore sonos edimus informes sine cantu et eos posteriore tempore in formam cantici coaptamus aut fingimus, sicut ligna, quibus arca, uel argentum, quo uasculum fabricatur; tales quippe materiae tempore etiam praecedunt formas rerum, quae fiunt ex eis. at in cantu non ita est. cum enim cantatur, auditur sonus eius, non prius informiter sonat et deinde formatur in cantum. quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit, nec ex eo quicquam reperies, quod resumptum
Abbreviated transcription (Latin):
quãsi diceret᷑ pͥmo fec̃: ñ babet quomꝰ ueraciter
intelligat cȩlum & t̾ram nisi mat̾iam celi ⁊ t̾rȩ
intelligat: tudelicet uniuerse. id est intelligib¬
lis corporalisq creature. Si enim iam for¬
matam uelit uniuersam᷑: recte abeo queri
poterit. si hoc primo fecit ds̃ quid fecerit. de¬
inceps: & post imiuersitatem ñ inueniet.
Ac ꝑhoc audiet inuitus: quomͦ illud primo
sipostea nichil. Cum uero dicit primo
informem. de inde formatam: ñ est absurdꝰ
simodo est idoneus disceruere quid p̃cedat
&eternitate. quid tempore: quid electione.
quid origine. E ternitate sic̃ dĩ omĩa. tẽ¬
pore sicut flos fructũ. electione sicut fructꝰ
florem: origine sicut sonus cantũ. In his
quatuor primum & ultimũ. que cõmemo¬
raui. difficillime intelliguntur: duo media
facillune. Namq rara uisio ẽ. & nimis at¬
diia. conspicete dñe cternitatem triã in cõ¬

Expanded text:
quam si diceretur primo fecit, non habet quomodo veraciter quam si diceretur primo fecit, non habet quomodo veraciter intelligat coelum et terram, nisi materiam coeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps, et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: "quomodo illud primo, si postea nihil?" cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discernere, quid praecedat aeternitate, quid tempore, quid electione, quid origine: aeternitate, sicut deus omnia; tempore, sicut flos fructum; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. in his quattuor primum et ultimum, quae conmemoraui, difficillime intelleguntur, duo media facillime. namque rara uisio est et nimis ardua conspicere, domine, aeternitatem tuam incon
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti celum & terram : Alius eorũ ipsum
celum & terram ereabilem materiam eȩli
& terre sic ẽt credit coguominatã. Alius
iam formatas distinctasq naturas ĩ Aliuis
unam formatam eandemq spiritalem ee¬
li nomine: Aliam informẽ corporalis ma¬
terie. terrȩ nomine. Qui aũt intelligunt
in nominib celi & terre. ad huc informẽ
materiam. de qua formaretur celũ &e t̃ra:
nec ipsi unomodo intelligunt.: s alius
undecõ sũmaretur intellegibilis sensibilis¬
ꝙereatura: alius tantum unde sensibilis
moles se potest it ista corporea sinu gran¬
di continens ꝑspicuas prõptasq naturas. Nec
illi unomodo. qui iam disposit as digestasq
creaturas celum & terram uoeari hoc loco ere¬
dunt: s alius inuisibilẽ atq uisibilẽ: alius
solam insibilem. in qua luminosũ cȩlum sus¬
picimus. & terram caliginosam: queq in eisst̃.
At ille qui ñ alit̃ accipit inprincipio fecit

Expanded text:
fecisti coelum et terram, alius eorum ipsum fecisti coelum et terram, alius eorum ipsum coelum et terram, creabilem materiam coeli et terrae sic esse credit cognominatam. Alius jam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eamdemque spiritalem coeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. Qui autem intelligunt in omnibus coeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur coelum et terra, nec ipsi uno modo id intelligunt, sed alius unde consummaretur intelligibilis sensibilisque creatura, alius, tantum unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas: nec illi uno modo, qui jam dispositas digestasque creaturas coelum et terram vocari hoc loco credunt, sed alius invisibilem atque visibilem, alius solam visibilem, in qua luminosum coelum suspicimus, et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille qui non aliter accipit, In principio fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
quod tu ñ feceris. Cuius uoluntas quia. idẽ.
quod tu nullo mͦ mutata. uel quȩ autea ñ
fuisset exorta uoluntate. fecisti omĩa: ñ de
te sunilitudinem tuam formam omniru.
s de nichilo dissimilitudinẽ informẽ. que
formaretur ꝑsimi litudinẽ tuiam recurrens
in te unũ ꝓcaptu ordinato. quantũ cuiq re¬
rum in suo gnere datum ẽ. & fierent om¬
nia bona ualde: siue maneant cirea te. si¬
uc gradatim remotiore distantia ꝑtempo¬
ra & locos pul ehras narrationes faciant
aut patiant᷑: uident hec & gaudent in lu¬
ce ueritatis tue. quantulum hic ualent:¬
& alius eorum intendit. in id quod dictũ ẽ.
in principio fecit ds̾. Et respicit sapienti ã
principiũ: quia & loquitur ipsa nobis.
Alius ititlẽ intendit in eadem uerba. et
principium intelligit exordium rerum cõ¬
ditarum: & sie accipit in principio fecit.
ac si diceretur primo fecit atq incis qui
intefligunt. in principio. quod insapientia

Expanded text:
quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem intormem, quae formaretur per similitudinem tuam, recurrens in te unum, pro captu ordinato quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona valde, sive maneant circa te, sive gradatim remotiore distantia per tempora et loca pulchras narrationes faciant, aut patiantur. Vident haec, et gaudent in luce veritatis tuae, quantulum hic valent, et alius eorum intendit in id quod dictum est, In principio fecit Deus, et resipiscit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa nobis: alius itidem intendit in eadem verba, et principium intelligit exordium rerum conditarum, et sic accipit, In principio fecit, ac si diceretur primo fecit, atque in eis intelligunt, In principio, quod in sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
te carnis opinant᷑. Inquib adhuc pariuł
animalib dum isto humillimo gñe uerboꝵ
tanquã materno sinueorum gestat᷑ infir¬
mitas : salubrit ȩdificatur fides. qua cer¬
tum habeant & teneanit. dm̃ fecisse om̃s
naturas. quas eorum sensus mirabili uari¬
etate circumspicit. Quorum siquispiam
quasi ulictatem dictorum asꝑnatus extra
nutritorias cunas. suꝑba inbecillitate se
extendent: heu eadet miser. Et dñe deus
miserere: ne inplumem pullũ concul cent
qui transeunt uiam: Et mute angl m eu¬
um qui eum reponat innido. ut iuiuat
donec uolet. Aliiuero quibus hec uerba ñ
iam idus. s opaca fructecta sunt. uident
in eis latentes fructus. & uolitant letantes:
& garriunt scrutantes: & carpunt eos. Ui¬
dent enim cum hec uerba legunt uel audi¬
unt. tua ds̃ eternȩ stabili ꝑmansione cun¬
cta preterita & futura tempora superari:
nec tam̃ quicquã esse temporalis creature

Expanded text:
te carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis te carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne inplumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opaca frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos. uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
ieut enim fons in parrio loco ube¬
rior est. pluribusq riuis in am¬
pliora spacia fluxum ministrat.
quam quilibet eorum riuorum qui per
multa locorum ab eodem fonte deducitur.
ita narratio dispensatoris tui sermocinatu¬
ris pluribus ꝓfutura parrio sermonis mo¬
dulo seatet fluenta liquide ueritatis: unde
sibi quisq uerum quod de his rebus potest
hic illud. ille illud ꝑ longiores loquelaꝵ
anfractus trahat. Alii enim cum hec uer¬
ba legunt uel audiunt. cogitant dm̃ quasi
hominẽ. aut quasi aliquã molem. inm̃sa
preditam potestate. nouo quodã & repen¬
tino placito extra se ipsam tanquã locis.
distantib fecisse celum & terram. duo ma¬
gna corpora supra & infra: quib omnia
continerentur. Et cum audiunt dixit ds̃.
fiat illud. & factum ẽ illud: cogitant uer¬
ba cepta & finita: sonantia temporibus
atq transeuntia: Post quoꝵ transitum.
statim existere. quod iussumẽ ut existeret:
& siquid forte aluid hoc mͦ exfamiliarita¬

Expanded text:
icut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat quam quilibet eorum riuorum, qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existeret quod iussum est ut existeret, et si quid forte aliud hoc modo ex familiarita
Abbreviated transcription (Latin):
docuit opinamur. Iam uide quam
stultũ sit intanta copia uerissimarũ
sentenciarum quȩ de illis uerbis e¬
rui possunt demere affirmare qͣm
earum moyses potissimum senserit:
& ꝑniciosis contentionib ipsam offendere ca¬
ritatem: ꝓpt̃ quam dixit omĩa. cuius dicta
conamur exponere.xxui. Item ex eodẽ prin¬
cipio quod magis ꝓsit multiplex sensuũ
prolatio: si non sit contra fidem: ex libro
confessionum .xii.

Expanded text:
docuit opinamur. iam uide quam docuit opinamur. iam uide quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere affirmare quam earum Moyses potissimum senserit et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia cuius dicta conamur exponere. XI. ITEM DE EODEM PRINcipio, quod magis prosit multiplex sensuum prolatio, si non sit contra fidem. ex libro confessionum XII.
Abbreviated transcription (Latin):
enim uoluntatem huic refero fraternã.
& pacificam. Si ambo uidemus uerum
esse quod dicis. et ambo uidemus et am¬
bo uidemus uerum esse quod dico: ubi
queso id uidemus: nec ego utiq inte. nec
tu inme: sed ambo in ipsa quȩ supra men¬
tes nr̃as est incommutabili ueritate. Cũ
ergo de ipsa domini dei nr̃i lucȩ
non contendamus. cur de proximi cogita¬
tione contendimus quam sic uidere non
possumus. ut uidetur incommutabilis
ueritas : quando si ipse moyses apparu¬
isset nobis. atq dixisset. hoc cogitaui. nec
sic eam uideremus. sed crederemus: noN
itaq supra quam scriptum est unus ꝓ
altero infletur aduersus alterum. Dili¬
gamus dominum deum nostrum ex
toto corde. & extota anima. et extota
mente nr̃a: & prorimum nr̃m sicut
nos met ipsos. Propter quȩ duo precep¬
ta caritatis sensisse moysen. quicquid
iillis libris sensit nisi crediderimus:
mendacem faciemus dominum: eum
de animo conseruialiter quam ille

Expanded text:
enim uocem huic refero fraternam enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est inconmutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur inconmutabilis ueritas, quando, si ipse Moyses apparuisset nobis atque dixisset: "hoc cogitaui", nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. diligamus dominum deum nostrum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente nostra et proximum nostrum sicut nosmet ipsos. propter quae duo praecepta caritatis sensisse Moysen, quidquid in illis libris sensit, nisi cremendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille
Abbreviated transcription (Latin):
suam. non quia uera est. s quia sua
ẽ: Alioqum & aliam ueram pariter
amarent. sicut ego amo quod dicũt
quando uerum dicunt: non quia
ipsorum est. s quia uerumest. Et
idõ iam nec ipsorum ẽ: quia uerũ ẽ.
amatorum. Illud aũt quod contendt̃
non hoc sensisse moysen quod ego di¬
co. s quod ipsi dicunt: nolo. ñ amo.
Quia & si ita est. tam̃ ista temeritas
sunt domine uidicia tua: qm̃ ueri¬
nos. ut eam nolimus habere priuatã.
ne priuemur ea Nam quisquis id
quod tu. omnib adfruendum pro po¬
nis sibi propriȩ ułndicat. et suũ uult
esse quod omnium est: acommuni ꝓ¬
pellitur ad sua. hoc est aueritate ad
mendatium. Qui enim loquitur men¬
datium: de suo loquitur. Atcende iu¬
dex optime deus ipsẽ ueritas. atten¬
de quod dicam contradic̾tori huic: at¬
tende. Coram te enim dico & coram fra¬
tribus meis: qui legitime utuntur le¬
ge usq adfinem caritatis. Adtende &¬
uide quid ei dicam si placet tibi. hanc

Expanded text:
suam, non quia uera est, sed quia sua suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando uerum dicunt, non quia ipsorum, sed quia uerum est: et ideo iam nec ipsorum est, quia uerum est. amatorum. illud autem, quod contendnon hoc sensisse Moysen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo, quia etsi ita est, tamen ista temeritas sunt judicia tua, quoniam verinos ut eam nolimus habere privatam, ne privemur ea. Nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis sibi proprie vindicat, et suum vult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a veritate ad mendacium; qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. Attende, judex optime Deus, ipsa Veritas, attende quid dicam, contradictori huic, attende; coram te enim dico, et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege, usquide, quid ei dicam, si placet tibi. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
parat promissio fututorum. Nam et
quicquid boni futurum ẽ cercius pro¬
mutit ds: && nichil ẽ ipso do melius:
qui iam ꝓfecto bene sibi inherentibus
presens ẽ .xxu. SPrincipio genesis. Ex
emo iam mͥ molestus sit. dicendo
mͥ. non hoc sentit moyses quod
tu dicis: s hoc sentͥit. quod e¬
go dicd̃. Sienum mͥ diceret. unde scis hoc
sensisse moysen. quod de his uerbis eiꝰ
loqueris: equo animo ferre deberem: et
responderem fortasse que suꝑiꝰ respondi:
uel aliquanto uberius sieẽt durior.
Cũ uero dicit. ñ hoc ille sentit quodtu
dicis. s quod ego dico. neq tam̃ negat
quod uterq nr̃mdicit. utrumq uerũ
eẽ: ouita pauꝑũ. ds ms in cuuis sinu
non ẽ contradictio: plue mͥ mitigatio¬
nes in cor: ut pacientet tales feram.
qui ñ mͥ hoc dicunt. quia duuini sunt.¬
& in corde famuli tui uiderunt quod
dicunt: sed quia suꝑbi sunt. nec no¬
uerunt moysi sententiã. s amant

Expanded text:
parat promissio futurorum; nam et parat promissio futurorum; nam et quidquid boni futurum est, certius promittit deus et nihil est ipso deo melius, qui iam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. X. DE PRINCIPIO GENESIS. ITEM EX emo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" neque tamen negat, quod uterque nostrum dicit, utrumque uerum esse, o uita pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec nouerunt Moysi sententiam, sed amant
Abbreviated transcription (Latin):
te nos separat: quid eẽ ñ solum meluis.
s etiam certuis hoc bono potest᷑: Ne¬
mo nos inde separat. minando moitem. Id
ipsum enim quod diligimus dm̃. mori ñ
potest nisi dũ ñ diligimus dm̃: eui
mors ipsa ẽ non diligere deum: quod
nichil ẽ aliuid quam ei quicquã indili¬
gendo atq sequendo preponere. Nemo
inde separat: pollicendo uttã. Nemo
enim ab ipso fonte sepatat: aqm pollicen¬
do.Non separat angłs. Nonẽ enum an¬
głs cum in heremus dõ: nr̃a mente po¬
tentior. Non separat uirtus. Si illa
uirtus hic nominata ẽ. quȩ aliquam
potestatem in hoc mundo tenct: toto
mundo ẽ om̃ino sublimior mens in¬
herens dõ. Sin illa uitus dicta est que
ipsius animi ntĩ rectissima affectio est.
si in alio ẽ. fauet ut con iungam̃ deo.⁊
siin nobẽ. ipsa coniuingit. Non separãt
instantes molestiȩ. Hoc enim leuiores
eas sentimꝰ : quo ei a quo nos separare
moliuntur. arcius in heremus. Non se¬

Expanded text:
te nos separat, quid esse non solum melius te nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat minando mortem; id ipsum enim quod diligimus deum mori non potest, nisi dum non diligit deum, cui mors ipsa est non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat angelus; non enim est angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non separat uirtus; si illa uirtus hic nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo tenet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens deo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit. non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, quo ei a quo nos separare moliuntur artius inhaeremus. non se
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus qui ñ solum hommesͥ sed etiam
insipientes homines sumus: Confugien¬
dum ẽ igit᷑ ad eorum p̃cepta quos sapien¬
tes fuisse ꝓbabileẽ : ut in lucem uerita¬
tis aciem titubantem uelut ramis huma¬
nitatis opaceata inducat auctoritas
Quã uiam. nob̾ ds̃ & patriarcharum segi¬
gatione. & legis uinculo. & ꝓpħarum
p̃sagio & suscepti hominis sacramento:
& apłoꝵ testimonio. & martirũ sangui¬
ne. & gentrum occupatione muniuit. Qre
ratiunculas nr̃as: diuinis sumintitamus
affatib Audiamus ergo: quem finem bo¬
norum nob̃ xp̃e prescribas: quo nos sũ¬
mo amore tendere uibes. Diliges in¬
quit dominum dm̃ tuũ ex toto cordetuo
& extota anima tua: & ex tota mente
tua. Quid ius ampluis : & paulus
in bonũ. Dicit etiam ipse dilectionis mo¬
dũ. Quis ergo nos separabit acaritate
xꝑ̃i & cętera. Et post pauea. Certus
sum enĩ. quia neq mors neq uita: et
reliqua. Si ergo nulla res ab euis carita¬

Expanded text:
uidemus, qui non solum homines sed etiam uidemus, qui non solum homines sed etiam insipientes homines sumus? confugiendum est igitur ad eorum praecepta quos sapientes fuisse probabile est, ut in lucem ueritatis aciem titubantem uelut ramis humanitatis opacata inducat auctoritas. quam uiam nobis deus et patriarcharum segregatione et legis uinculo et prophetarum praesagio et suscepti hominis sacramento et apostolorum testimonio et martyrum sanguine et gentium occupatione muniuit; quare ratiunculas nostras diuinis submittamus affatibus. Audiamus ergo quem finem bonorum nobis, Christe, praescribas, quo nos summo amore tendere iubes. diliges, inquit, dominum deum tuum ei toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. quid uis amplius? et Paulus:in bonum. dicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius carita
Abbreviated transcription (Latin):
minis optimum. & amat᷑ & habetut. Qd
ẽ enĩ alud. uel quod dicimus frui. nisi
presto habcre qd̃ diligis: p̃sto gͦ esse nob̃
debet optimum nrm: sibeatȩ uiuere co¬
gitamꝰ. Nam qͥsquis quod scipsoest deteriꝰ
sequit᷑. fit & ipse decerior. Oportet autẽ
omnem hominem id qd optimum ẽ sequi
s tale ẽẽ debet. quod ñ amutat inuitus:
Quippe nemo potest confidere de tali bo¬
no quod sibi eripi posse sentit: etiamsi
retitiere id. amplectiq uoluerit. Quis¬
quis aut̃ de bono quo fruitur ñ confi¬
dit. untanto timore amitaendi. beatris
esse qui potest: Quis uero dubitet. ho¬
minẽ sapientem si sequi satis putauerimꝰ:
auferri nob̃ etiã repugnantib posse. Ds̃
igitur restat: quem si sequim᷑ bene: si
assequim᷑. ñ tantũ bene. sed etiam beatt
niuimus. Secutio gͦ dĩ ẽ. beatitatis appe¬
titis: consecutio ipsa beatitas. S qͦ pacto
sequimur quem non uidemus : Aut qͦmͦ

Expanded text:
minis optimum et amatur et habetur. Quid minis optimum et amatur et habetur. Quid est enim aliud quod dicimus frui, nisi praesto habere quod diligis? Praesto ergo nobis esse debet optimum ngitamus. nam quisquis quod se ipso est deterius sequitur, fit et ipse deterior. oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi; sed tale esse debet quod non amittat inuitus. quippe nemo potest confidere de tali bono quod sibi eripi posse sentit, etiam si retinere id amplectique uoluerit. quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timore amittendi beatus esse quis potest? quis uero dubitet hominem sapientem si sequi satis putauerimus, auferri nobis etiam repugnantibus posse? deus igitur restat, quem si sequimur, bene, si assequimur, non tantum bene sed etiam beate uiuimus. secutio ergo dei est beatitatis appetitus, consecutio ipsa beatitas. sed quo pacto sequimur quem non uidemus? aut quomodo