comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquam uiuam. Dicit ei mulier. Dñe ne¬
q in quo haurias habes: & puteus al¬
tus est unde gͦ habes aquã uiuam : Et
cȩtera. Respondit iħc: & dixitei. Omĩs
quibibit exhac aqua: sitiet iterum.
Qui aut biberit ex aqua quã ego dabo ei
ñ sitiet in ẽt̃nũ: S aqua quam dabo
ei. fiet in co fons aque salientis in uttã
eternam. Quia gͦ hec aqua uiua sicut
scires donum dĩ. & quis est qui dicit
tͥ.da mͥ bibere: tu forsitan petisses ab
eo. & dedisset tͥ aquã uiuã. Nam qd
ibi ait. flumina de uentre euis fluent
aque uiue: hoc in isto loco. fiet in qͥt
in eo fons aque salientis in uitã et̃nã.
Paulus quoq apłs. uniciuq inquit¬
nrm dat̾ grã. scdm m̃suram donationis xp̃i.
Atq ut donationẽ xꝑi sꝑm̃ scm̃ ostenderet:
secutus ad iunxit. ꝓpt̃ quod dicit. Ascen¬

Expanded text:
uam. dicit ei mulier: domine, neque in quo haurias habes et puteus altus est; unde ergo habes aquam uiuam? et cetera. respondit Iesus et dixit ei: omnis, qui bibit ex hac aqua, sitiet iterum; qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut scires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquaibi ait: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulus quoque apostolus: Unicuique, inquittrum dibi ait: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, Paulus quoque apostolus: Unicuique, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
dñm ih̃m cum post resurrectionẽ amor¬
Quo impleti qui crediderant. lingius om̃i¬
um gentium loquebant᷑. nec moueat qd
ait dona ñdonũ. id enim testimonium
de psalmo posuit. Hoc aũt in ꝑsalmo i¬
ta legitur. ascendisti In altum: captiuasti
captiuitatẽ: accepisti dona in hominib
Sic enim plures codices habent. & maxi¬
me greci & ex hebreo sic int̃pretatũ ha¬
bemꝰ: Dona itaq dixit apłs. quẽ ad mo¬
dum ꝓpħa. ñ donum: s cum ꝓpħa dixe¬
rit accepisti in hominib: apłs maluit
dicere dedit hominib: ut ex utroq sci¬
licet uerbo uno ꝓpħtico. apłico altero.
Quia in utroq est diuini sermonis au¬
ctoritas. ut sensus plenissimus redđet᷑.
Utrumq eium uerumẽ: & quia dedit
hominib: & quia accepit in homini¬
b. Dedit hominib tanquã caput m̃¬
bris suis accep̃ in hoĩb ide ipse utiq in m̃bris

Expanded text:
num Jesum, cum post resurrectionem a morsanctum, quo impleti qui crediderant, linguis omnium gentium loquebantur. Nec moveat quod ait, dona; non, donum: id enim testimonium de Psalmo posuit. Hoc autem in Psalmo ita legitur: Ascendisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus . Sic enim plures codices habent, et maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. dona itaque dixit apostolus quemadmodum propheta, non donum. sed cum propheta dixerit: accepisti i n hominibus, apostolus maluit dicere: dedit hominibus, ut ex utroque scilicet uerbo, uno prophetico, apostolico altero — quia in utroque est diuini sermonis auctoritas — ut sensus plenissimus redderetur. utrumque enim uerum est, et quia dedit hominibus et quia accepit in hominibus. dedit hominibus tamquam caput membris suis; accepit in hominibus ide
Abbreviated transcription (Latin):
utilem nisi caritas: sine caritate qͥp¬
pe fides pot̃ quidẽ eẽ s ñ ꝓdesse. Apter
quod & apłs paulus. In xp̃o inquit
iħu. neq circumcisio aliquid ualet
neq p̃putiũ. s fides que ꝑdilectio¬
nem oꝑatur. Sic eam discernens abea
fide. qua &e demones credt̃. & contͤ¬
miscunt. Dilectio igit᷑ que exdõ est

Expanded text:
utilem nisi charitas. Sine charitate quiputilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quidem esse, sed non et prlus, In Christo, inquit, Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur; sic eam discernens ab ea fide qua et daemones credunt et contremiscunt. Dilectio igitur quae ex Deo est
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ sẽs. ut eum dĩ & ꝓximi faciat ama¬
torẽ. asinistra ñ transfertur ad dexterã.
Nec spc̃ ꝓpͥe dicitur donum: nisi ꝓpt̃ dile¬
ctionem. quam qui ñ habuerit.: Si linguiᷤ
hominũ loquat᷑ & angłorum sonans e¬
ram̃tumẽ. & cymbalũ tumiens. Et si
habuerit ꝓpħiam. & scierit omĩa sacͣ
menta. & omnem scientiã: & habuerit
omnem fidem ita ut montes transfe¬
rat. nichil est. & si distribuerit om¬
nem substantiã suam & si tradiderit
corpus suum ut ardeat nicħ ei prodest.
Quantum gͦ bonum ẽ. sine quo ad etnam
uitam neminẽ bona tanta ꝑducunt.
Ipsa uͦ dilectio siue caritas. nam uniꝰ
ñ loquit᷑ linguis. nec habet ꝓpħiam.
nec omĩa scit sacramenta omnemq
scientiam. nec distribuit omĩa sua pa¬
uꝑib uel ñ habendo quod distribiĩt
uel aliqua necessitate ꝓhibitus. nectͣ¬
dit corpus suum ut ardeat. si talis
passionis nulla temptatio ẽ. ꝑducit
ad regnũ. ita ut ipsam fidẽ ñ faciat

Expanded text:
ctus, ut eum dei et proximi faciat amatorem, a sinistra non transferuntur ad dextram. nec spiritus proprie dicitur donum nisi propter dilectionem, quam qui non habuerit, si linguis hominum loquatur et angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens; et si habuerit prophetiam et samenta, et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem, ita ut montes transferat, nihil est: et si distribuerit omnem substantiam suam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil ei prodest . Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem bona tanta perducunt? Ipsa vero dilectio sive charitas nam uniusnon loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat
Abbreviated transcription (Latin):
tem dona obhoc ambo dixerunt et
donum a quo cuiq ꝓpria duiduntur
bi cum multa dona cominemorasset:
omia inqͥt ħ operat᷑ unus atq idem
sp̃s diuidens ꝓpͥa unicuiq ꝓutuult.
Quod uerbum: & inepła quȩ ad he¬
breos ẽ inuenit᷑. Ubi scriptũ est.at testan¬
te dõ signis & ostentis & uariis uirtua

Expanded text:
ter dona ambo dixerunt, donum, a quo cuique propria diuiduntur,bi cum multa dona commemorasset: omnia, inquit, haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. quod uerbum et in epistula, quae ad Hebraeos est, inuenitur, ubi scriptum est: attestante deo signis et ostentis
Abbreviated transcription (Latin):
incordibus nrĩs dĩ caritas. ꝑ quã nos
tota in habitet trinitas. quo circa re¬
ctissime sꝑc̃ sc̃s cum sit ds: uocatur
etiam donum dĩ. Quod donũ ꝓprie
quid nisi caritas : intelligenda est
quȩ ꝑducit ad dm̃: & sine qua quodlibet a¬
luid dĩ donũ. ñ ꝑducit ad dm̃᷑ an & hoc

Expanded text:
is. Deus ergo est charitas, per quam nos tota inhabitet Trinitas. Quocirca rectissime Spiritus sanctus cum sit Deus, vocatur etiam donum Dei, quod donum proprie quid nisi charitas intelligendum est, quae perducit ad Deum, et sine qua quodlibet aliud donum non perducit ad Deum? Ecce hic
Abbreviated transcription (Latin):
natus est. & spc̃ sẽs ex dõ patre ꝓcedit:
quẽ potius horũ hic debeamꝰ accipe
dictũ eẽ dilectionẽ dm̃. merito querit᷑.
Dat̾ enim solus itads̃ ẽ: ut ñ sit ex dõ. ac
phoc dilec̾tio. quȩ itads̃ est. ut exdõ sit.
rasset. ñ qua nos eũ.s qua nos ipse di¬
lexit. &e misit filiũ suũ litatorẽ ꝓpeccatis
nrĩs: & hinc ex hortatus eẽt. ut ee nos
inuicẽ diligamꝰ. atq ita in nob ds̃
maneat: quia utiq dilectionem dm̃
dixerat. statim uolens dehacre aꝑtius
aliquid eloqui: in hoc inquit cognosei¬
mus quia in ipso manemus. & ipse m¬
nob̾: quia de spũ suodedit nob̃. Sc̃s
itaq spc̃ de quo dedit nob: facit nos ĩ deo¬
manere. & ipsum in nobis. Hoc aũ fac̃ dilecto
Ipse ẽ gͥ ds dilectio. Deniq paulo post cũ
hoc ipsum reppetisset. atq dixisset:
ds̃ dilectio ẽ: continuo subiecit. Et qͥ
manet indilectione: in dõ manet. de ds̃
ineomanet. Unde supͣdixerat. In hoc
cognoscimus quia inipso manemus

Expanded text:
atre procedit, quem potius eorum hic debemus accipere dictum esse dilectionem deum merito quaeritur. pater enim solus ita deus est, ut non sit ex deo; ac per hoc dilectio, quae ita deus est, ut ex deo sit, rasset, non qua nos eum, sed qua nos ipse dilexit et misit filium suum liberatorem pro peccatis nostris, et hinc exhortatus esset, ut et nos inuicem diligamus atque ita in nobis deus maneat, quia utique dilectionem deum dixerat: statim nolens de hac re apertius aliquid loqui: in hoc, inquit, cognoscimus, quia in ipso manemus et ipse innobis, quiade spiritu suo dedit nobis. sanctus itaque spmanere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse est igitur deus dilectio. denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset: deus dilectio est, continuo subiecit: et qui manet in dilectione, in deo manet et deus in eo manet. unde supra dixerat: in hoc cognoscimus, quia in ipso manemus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ datus fuerit homini. accendit euin
in dilectionẽ dĩ ce ꝓximm: & ipse dile¬
ctioẽ. Nonenĩ habet homo undede¬
um diligat. nisiex dõ. ꝓpt̃ quod pau¬
lopost cdicit. Nos diligamus quiaau
se prior diexit nos. A płs quoq. pau¬
bis Dilcctio inquit dĩ diffusae i
cordib nris ꝑsom̃ scm quidatise¬

Expanded text:
cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligamus eum, quia ipse prior dilexit nos . Apostolus quoque Paulus: Dilectio, inquit, Dei diffusa est in cordibus n
Abbreviated transcription (Latin):
IN dyode cioio. Piscernaenda uisa est
sapientia abscientia: & in ea que ꝓͥ¬
e scientia nuncupat᷑. quia inferior est
prius quȩdã sui generis trinitas inqͥ¬
renda. quȩ licet adinteriorem hominẽ
iam ꝑtineat. at ñdum tam̃ imago dĩ
uelut appellanda sit uel putanda
dacionẽ fidĩ xp̃iane. In euarto deci¬
mo. aut̃ de sapientia hominis uera
idẽ dĩ munere. in eiꝰ ipsus dĩ parti¬
cipatione donata. quȩ abscientia di¬
stincta ẽ disputant᷑: & eo ꝑuenit dis¬
putatio. ut trinitas appareat in ima¬
gine dĩ. quod ẽ homo scđm m̃tem
quȩ renouat᷑ in agnitione dĩ scdmi
maginem euis qui creauit hominẽ
adimaginẽ suam: Et sic ꝑcipit sa¬
pientiã ii contemplatio ẽ et̃ norũ.
ct luni. De scõ spũ qui patri& fuo e
qualis accipitur. & itriusq sp̃s dũ

Expanded text:
in duodecimo discernenda uisa est in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. dationem fidei christianae. in quarto decimo autem de sapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio est aeternorum. CCXLII. DE SANCTO SPqualis accipitur et utriusque Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
o.ut in ipsis etiã corporalib uisis inue¬
niret᷑ trinitas. & distinctuis in ea lectoris
lectus ẽ sensus oculorũ. inquo id quod
inuentum eẽt. etiam incȩteris quattuor
sensib corporis & nondictũ posset agno¬
sci: atq ita ext̾ioris hominis trinitas
primo in his quȩ cernunt᷑ extrinsecus.
ex corpore scilicet qđ uidet̃. & forma que
inde inatie cernentis imprimit᷑: & utrũq
copulantis intentione uoluntatis apparu¬
it. S hec tria ñ int se equalia: nec unius
eẽ substantie claruerunt. Dem in ipso
animo abhis que extrinsecus sensa st̃.
uelut introducta inuenta ẽ altera trin¬
tas: ubi apparerent eadem tria unius
eẽ substantie:imaginatiocorporis q̃
inmemoria ẽ. & ide informatio est ad
eam conuertit. Acies cogitantꝰ & utrũ¬
q: conuingens intentio uoluntatis.s
idõ & ista trinitas ad exteriorẽ homi¬
nem reꝑtaest ꝑtinere: quia de corpori¬
b illata ẽ que sentiuntur extrinsecꝰ

Expanded text:
o, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveo, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris lectus est sensus oculorum, inuentum esset etiam in ceteris quattuor sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet, quod uidetur, et forma, quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione uoluntatis apparuit. sed haec tria non inter se aequalia nec unius esse substantiae claruerunt. deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt uel introducta inuenta est altera trinitas, ubi apparent eadem tria unius esse substantiae, imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde formatio, cum ad eam conuertitur acies cogitantis, et utrumque coniungens intentio uoluntatis. sed ideo et ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus.
Abbreviated transcription (Latin):
uerumetiã inmutabilis quod ẽ dĩ. qͣntũ
fieri pot̾ intelligeretur ammonui. Et ꝑ
caritatem quȩ inscripturis scĩs ds̃ dicta
ẽ. ꝑquam accepit ut cũq etiam trinitas
intelligentib apparere: sicut sunt a¬
mans & quod amatur & amor. In nono
nitas inuenit᷑. idẽ mens & notitia qua
se nouit. Et amor quose notitiãq
suamdiligit. Et hectria equalia int̾ se.
& unus ostenduntur eẽ eẽntiȩ. In de¬
cimo. Hoc idem diligentius subtiluis¬
q tractatũ est. atq adid ꝑdictuĩ. ut in¬
ueniretur inmente euidentior trinitas
eiꝰ in memoria scilicet & intelligentia
& uoluntate. S qm̃ & hoc cõꝑtum est.
quod mens nunquã eẽ ita potuerit. ut
ñ sui meminisset. ñ se intelligeret & di¬
ligeret. quamuis ñ semꝑ se cogitaret. Cũ
autem cogitaret. ñ se a corporalib reb
eadem cogitatione discerneret: dilataẽ
de trinitate cuiꝰ hec imago ẽ. disputati¬

Expanded text:
uerum etiam immutabilis, quod est deus, quantum uerum etiam immutabilis, quod est deus, quantum fieri potest, intellegeretur admonui, et per caritatem, quae in scriptest, per quam coepit utcunque etiam Trinitas intelligentibus apparere, sicut sunt amans, et quod amatur, et amor. In nono,nitas invenitur, id est, mens et notitia qua se novit, et amor quo se notitiamque suam diligit: et haec tria aequalia inter se et unius ostenduntur esse essentiae. In decimo, hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est, at adque id perductum, ut inveniretur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et voluntate. Sed quoniam et hoc compertum est, quod mens nunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputati
Abbreviated transcription (Latin):
ex plicat᷑: ita ut ds̃ qui genuit filium
ñ solum sit pat̾ uirtutis & sapientie
sue. S etiã ipsa iuitus atq sapientia.
uirtutes. aut tres sapientię. s una
uirtus. & una sapientia. sicut unus
dicant᷑ una eẽntia tres ꝑsone. uel ut¬
a quib dã grecis una eentia tressubstã¬
tie: & inuentũ ẽ elocutionis necessi¬
tate dici. ut aliquid uno nomine e¬
nunciaretur:cum querit᷑ quid tressĩt.
uo Ratione etiam reddita. intelligentibus
clarumẽ. insubstantia ueritatis. non solũ
patrem filio ñ eẽ maiorẽ: s nec amboᷤsi¬
mul aliquid mauis eẽ quam solũ sp̃m
scm̃: aut quos libet duos meadẽ trinita¬
te mauis eẽ aliquid quam unũ: aut
om̃s sumul tres mauis aliquid ẽẽ quã
singłos. Deinde ꝑueritatem que intelle¬
cta conspicitur. & ꝑbonũ summũ a qͥ ẽ
omne bonũ. & ꝑustitiã. ꝓpt̃ quã diligit᷑
animus uistus ab animo etiam ñdum
iusto. ut natura ñ solum incorporalis

Expanded text:
explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtus atque sapientia, virtutes, aut tres sapientiae, sed una virtus et una sapientia, sicut unus dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiarentur, cum quaeritur quid tres sint qm. In octavo, ratione etiam reddita intelligentibus clarum est, in substantia Veritatis non solum Patrem Filio non esse majorem, sed nec ambos simul aliquid majus esse quam solum Spiritum sanctum, aut quoslibet duos in eadem Trinitate majus esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres majus aliquid esse quam singulos: deinde per veritatem quae intellecta conspicitur, et per bonum summum, a quo est omne bonum, et per iustitiam, propter quam diligitur animus iustus ab animo etiam nondum iusto, ut natura non solum incorporalis
Abbreviated transcription (Latin):
se s ad aliquid quod ipse nẽ: Sicut
pat̃ ad filium dicitur. uel dñs adcrea¬
turam sibi seruientẽ: Ubi siquid rela¬
tiue idẽ ad aliquid quod ipse ñ est.
etiam extempore dicitur. sicuti ẽ. Dñe
refugiũ factus es nob̃: nichil ei accidẽ
quo mutetur. s om̃ino ipsum in natu¬
ra uel eẽntia sua immutabilẽ ꝑmane¬
putat᷑: ut differatur eadem questiodi¬
ligentius retractanda. utrum aquo est
genitus xꝑ̃c ñ sit ipse sapientia. s tan¬
tum sapientie sue pat̾. an sapientia sa¬
pientiã genuit: s quod libet horum eẽt
etiam in hoc libro apparuit trinitatis
equalitas. & ñ ds̃ triplex s trinitas. Nec
quasi aliquid duplum eẽ patrem et
filium ad simplũ spm̃ scm̃. ubi nec
tria plus aliquid sunt. quã unũ hoꝵ.
Disputatũ ẽ etiam quomͦ possit intelligi
quod ait hilarius ep̃s. et̃nitas inpatre:
species in imagine: usus inmunere. In
septimo quȩstio quȩ dilata fuerat

Expanded text:
se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem permaneputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
cito possit quod exciderit. relegendo re¬
coligi. In primo libro scđin scripturas
scãs iinitas & ȩqualitas summnȩ illius
trinitatis ostenditur: in secundo & ter¬
cio. & quatto eadẽ. s de filii mussione
& spc̃ scĩ diligent̃ questio ꝑtractata tres
libros fecit. Demonstratũq est ñ idõ mi¬
norem mittente qui missus ẽ. quia ille
musit hic missus ẽ: cum trinitas quȩ
pomiã equalis ẽ. parit quoq in sua
natara immutabilis & inuisibilis et
ubiqr presens inseparabilit̃ oꝑat᷑. In
euinto ꝓpt̃ eos quib idõ uidetur ñ
quia omẽ quod de dõ dicitut scdi
substantiã dici putant. & ꝓpr̃ea gigne
us signi. uel genitũ eẽ & ingenitim
qñ diuietsa sunt contendunt siubstan¬
tias cẽ diuersas: Demonstrat᷑ non omne
quod de dõ dicitur scdm substantiam
dici. sicut scđ̾m substantiam dicitur
bonus &e magnus. & siquid aliud ad se
dictiur: S dicietia m relatiue. idẽ ñ ad

Expanded text:
cito possit quod exciderit relegendo cito possit quod exciderit relegendo colligi. In primo libro secundum scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. in secundo et tertio et quarto eadem, sed de filii missione et spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille misit, hic missus est, cum trinitas, quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et inuisibilis et ubique praesens inseparabiliter operetur. in quinto propter eos quibus ideo non quia omne quod de deo dicitur secundum substantiam dici putant et propterea, gignere et gigni uel genitum esse uel ingenitum quoniam diuersa sunt, contendunt substantias esse diuersas, demonstratur non omne quod de deo dicitur secundum substantiam dici, sicut secundum substantiam dicitur bonus et magnus et si quid aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non ad
Abbreviated transcription (Latin):
spiciendis. uel consulendis adherescit.
quã ñ solũ masculos. s etiam feminas
habere manifestum ẽ. Ergo in eorum
mentib communis natura cogno scitur:
ineorum uero corporib ipsius unius m̃¬
cis distributio figuratur. cc liii. Qͥd
disputatũ quid ue sit comp̃hensũ. p̃ce¬
dentium .xiiii. rationatione librorum.
ed qm̃ disserendi ce ratiotinandi ne¬
cessitas. ꝑ quatuordecĩ libros mul¬
ta nos compulit dicere. quȩ cun¬
cła simul aspicere ñ ualemus. ut ad id
quod apphende uolumꝰ ea celeri cogi¬
tatione referamꝰ : faciam quantũ dnõ
adiuuante potuero. ut quicquid insin¬
głis uoluminib ad cognitionẽ dispu¬
tatione ꝑduxĩ: remota disputatione
breuit congerã: Et tanquã subuno m̃¬
tis aspectu. ñ quẽ admodũ res quȩq ꝑ
suasa sit. s ipsa que ꝑsuasa sunt ponã
ne tam longe sint ap̃cetlentib conseqñ¬
tia. ut obli iuonẽ p̃cedentium faciat in¬
spectio consequentiũ: Aut certe si fecerit.

Expanded text:
endis vel consulendis adhaerescit: quam non solum masculos, sed etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognoscitur, in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur. CAPUT CCXLIV. Quid disputatum, quidve sit comprehensum praecedentium XIV ratiocinatione librorum; ex Sed quoniam disserendi et ratiocinandi necessitas, per quatuordecim libros, multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem 34 disputatione perduxi, remota disputatione, breviter congeram: et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt ponam, ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ses uͥ sit dictus earitas inuenimꝰ. si di¬
ligent ioħis apłi serutem̃ eloquium.
Qui cum dixisset diłmi diligamꝰ inuicem
quia dilectio ex dõ ẽ: secutus aduinxit.
Et omĩs qui diligit: ex dõnatusẽ. Qui ñ
diligit ñ cognouit dm̃: quia d̃s dilectioẽ

Expanded text:
s, ubi sit dictus charitas, invenimus si diligenter Joannis apostoli scrutemur eloquium. Qui cum dixisset: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est, secutus adjunxit: Et omnis qui diligit, ex Deo natus est; qui non diligit, non cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Quicredit in me sicut dicit script᷑a:
flumina de uentre eius fluent aque iu¬
ue. Porro euglista secutus aduinxit. Hoc
aut̃ dixit de spũ. quẽ accepturi erant ere¬
dentes in eum. Unde dicit etiam paulꝰ
ita inuenimus alibi in ipso ȩugłio. hanc
aquam dĩ donum appellatã. Nam dñs
ad puteum loquebatur. cui dixerat da
mͥ bibere. cum illa respondisset quod
uidei non couterent᷑ samaritanis. Res¬
pondit iħc & dixit ei. Siscires donũ dĩ
& quis ẽ quidicit tibi damͥ bibere. tu

Expanded text:
bat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Porro Evangelista secutus adjunxit: Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum . Unde dicit etiam Paulusesse, ita invenimus alibi in ipso Evangelio hanc aquam donum Dei appellatam. Nam Dominus ad puteum loquebatur, cui dixerat, Da mihi bibere; cum illa respondisset, quod Judaei non couterentur Samaritanis; respondit Jesus, et dixit ei: Si scires Donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi biber
Abbreviated transcription (Latin):
nimis in exteriora prolabitur. consentiente
sibi capite suo id est non eam cohibente atq
refrenante. illaqͥ in specula consilii presidet:
quasi uirili portione. iueteratur inter mni¬
micos suos uirtutis inuidos demones eum
Suo principe diabolo. eternorumq illa uisio
abipso etiam capite cum coniuge uetctum
manducante subtrahit᷑: ut lumen oculors
eius non sit cum illo. ac sic ab illa illustratio¬
ne ueritatis ambo nudati. atq ocłis apertis
conscientiȩ ad uidendum. quam inhonesti
atq indecori remanserint. tanquam folia
dulcium fructiium. sed sine ip̃sis fructibus
ita sine fructibꝰboni operis bona uerba cor¬
deruut: ut male uiuentes quasi beneloquen¬
docontegant turpitudinem suam.

Expanded text:
nimis in exteriora prolabitur consentiente nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa uisio ab ipso capite cum coniuge uetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum eius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, quam inhonesti atque indecori remanserint, tamquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis uana uerba contexunt, ut male uiuentes quasi bene loquendo contegant turpitudinem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
er non renouetur spiritu menti
Suȩ.qui renouatur in agnitione dei scdm
imaginem eius qui creauit illum :s quia
serii corporis distat a uiro. recte potuit in eiꝰ
corporali uelamento figͣari pars illa rationis.
que ad temporalia gubernanda deflectitur.
ut non maneat imago dei nisi ex qua parte
mens hominis ȩternis rationibus conspici¬
endis. uel consulendis adheres cit: quam ñ
solum masculos.Sed etiam feminas habere
manifestum est. Ergo in eorum iam mentib
communis natura cognoscitur: in eorum uͦ
corporibus ipsiuis unius mentis distributio
corporalium rerum usu & imagine delectata
abet̾noꝵ contemplatione deficiat ex libro
scendentibus itaq introrsus quibus¬
dam gradibus considerationis per ani¬
mȩ partes. unde incipit aliquid occurrere
quod non sit nobis commune cum bestus:
inde incipit ratio. ubi iam homo int̃ior pos¬
sit agnosci. Quia etiam ip̃se si per illam
iationem cui temporalium rerum ammini¬
stratio dilegata est inmoderato progres su.

Expanded text:
tu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur, ut non maneat imago dei nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus concupiscendis uel consulendis adhaerescit, quam solum masculos, sed etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognoscitur, in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio CORPORALIVM RERVH VSV ET IMAGINE DELECTATA AB AETERNORVM CONTEMPLATIONE DE- FICIAT. EX LIBRO scendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu
Abbreviated transcription (Latin):
det & ꝓpħe. hic utiq ꝓpͥe lex appel¬
lata est demonte syna. ꝓpħarum aut̃
nomine etiam psalmi significati sunt:
& tam̃ alio loco ipse saluator. oporte¬
bat inquit impler omĩa. quȩ scripta
sunt in lege & ꝓpħis & psalmis de me.
Hic rursus ꝓpħarum nomine. exceptis
psaimis & lege intelligiuoluit. Dicit᷑
gͦ lex uniũ saliter cum ꝓpħis & psalimi:
Dicitur & ꝓpͥe lex quȩ ꝑmoysen data ẽ.
tem dicunt᷑ cõmunit ꝓpħe. Simul
cum psalmis dicunt᷑. & ꝓprie p̃tes
psalmos & multis aliis exemplis do¬
ceri pot̾ multa rerum uocabula. et
uniuer salit̃ poni. & ꝓprie quibusdã
rebus adhiberi: nisi inre aꝑta uitan¬
dasit longitudo sermonis. Hoc ideo
dixi: nequisquã ꝓpt̃ea nos inconueni
enter existimet caritatem appellare sꝑm̃
caritas nuncupari. Sicut gͦ unicũ dĩ
uerbũ ꝓpriȩ uocamꝰ nomine sapien¬
ter ipse sapientia. ipse sp̃s sc̃s ꝓpͥe Nun
cupat᷑ uocabulo caritatis: cumsit pat

Expanded text:
det et Prophetae . Hic utique proprie Lex appeldet et Prophetae . Hic utique proprie Lex appellata est, de monte Sina. Prophetarum autem nomine etiam Psalmi significati sunt: et tamen alio loco ipse Salvator, Oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconueenter existimet charitatem appellare Spiritum charitas nuncupari. Sicut ergo unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine Sapienter ipse Sapientia: ita Spiritus sancupatur uocabulo caritatis, cum sit et pater
Abbreviated transcription (Latin):
addidi principalit̃: quia & de filio spc̃
sc̃s procede repꝑit᷑:S hoc quoq illi pa¬
t̃ dedit ñ iam existenti. & nondũ habẽti:
s quicquid unngenito ũbo dedit. gignẽ¬
do dedit. Sic gͦ eumngenuit. ut etiamde
da transeunter. s diligent̃ intuenda. in¬
separabilis trinicatis ista distinctio. hic
enim factũs ẽ. ut ꝓͥe dĩ uerbũ etiam dĩ
sapientia diceretur. cũ sit sapientia & pa¬
trium karitas nuncupanda c̃: quidaũ
cet in illa simplici sũmaq natura nõ
sit aluid substantia. & aliud caritas.
s substantia ipsa sit caritas. & caritas
ipsa sit substantia siue in patre. siue in
instrũti sc̃arum scͥpturarum signifi
cantur eloquia: Nam ex ꝓpha ysaiate¬
stimonium ponens apłs ubi ait. in aliis
linguis. & malus labiis loquar ppło hu¬
ic: premisit tam̃. In lege scͥptum est: et
ipse dñs. In lege inquit eorũ scriptũ ẽ.
quia oderunt me gratis: cũ hoc legatur
Et inhis duob pp̃ceptis: tota lex pen¬

Expanded text:
addidi 'principaliter' quia et de filio spiritus sanctus procedere reperitur. Sed hoc quoque illi pater dedit non iam existenti et nondum habenti, sed quisquid unigenito uerbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis Trinitatis ista distinctio. Hinc enim factum est ut proprie Dei Verbum etiam Dei sapientia diceretur, cum sit sapientia trium caritas nuncupanda est, quid ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in instrumenti sanctarum scripturarum signicantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur et, In his duobus praeceptis tota Lex pen
Abbreviated transcription (Latin):
qui spc̃ sc̃s scđm scripturas seds
nec pꝰatrise soluis nec fulii foluis s
amborũ. Et idõ cõmunẽ. quia inuicemse
diligunt pat̾ & filius. & nob̃ insinuat
caritatẽ. Ut aut̃ nos exerceret sermo diuinꝰ.
ñ res in prõptu sitas. s inabdito scriitan¬
das. & ex abdito eruendas: maiore studio
fecit inquiri. Non itaq dixit scriptura.
sp̃s sc̃s caritas ẽ. Quod si dixisset: ñ paruã
partem questionis istius abstulisset. Sed
dixit ds̃ caritas ẽ. ut incertum sit. & idõ
requirendũ: utrum ds̃ pat̾ sit caritas. an
ds̃ filius. ands̃ sp̃c sc̃s. ands̃ ipsatrinita̾.
Neq enĩ dicturi sumus. ñ ꝓpt̃a dm̃ di¬
ctum eẽ caritatẽ. quod ipsa caritas sit ui¬
la substantia. que dĩ digna sit nomine:s
quod donum sit dĩ: sicut dictum dõ est.
dictumẽ. quia dĩ substantia ẽ. nr̃a paci¬
entia: s quod abipso nob̃ ẽ. sicut alibi le¬
quippe sensũ. facile refellit scͥptura rum
ipsa locutio. Tale ẽ enim tues pacientia

Expanded text:
cundum Scripturas sanctas nec Patris est solius, nec Filii solius, sed amborum; et ideo communem, qua invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. Ut autem nos exerceret sermo divinus, non res in promptu sitas, sed in abdito scrutandas et ex abdito eruendas, majore studio fecit inquiri. Non itaque dixit Scriptura, Spiritus sanctus charitas est: quod si dixisset, non parvam partem quaestionis istius abstulisset; sed dixit, Deus charitas est; ut incertum sit et ideo requirendum, utrum Deus Pater sit charitas, an Deus Filius, aneque enim dicturi sumus non propterea deum dictum esse caritatem, quod ipsa caritas sit ulla substantia, quae dei digna sit nomine, sed quod donum sit dei, sicut dictum est deo: dictum est, quia deus substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi lequippe sensum facile refellit scripturarum ipsa locutio. tale est enim: tu es patientia
Abbreviated transcription (Latin):
nec meminerit. nec intelligat sibi .s. memi¬
nerit ei pat. & intelligat ei filiꝰ: ipse autẽ
& sibi & illis ñ nisidiligat. s sic potius
ut o miã tria. & om̃s & singłi habeant in
sua quisq natura: nec distent in eisista.
Sic̃ in nob̾ aluidẽ memoria aliud intelligẽ¬
tia. aluid dilectio siue caritas. s unũ ali¬
quid sit. quod omĩa ualeat: sic̃ ipsa sapi¬
entia Sic habet᷑ ininsꝰ cuiꝰq natuta.
ut qui habet hocsit qđ habet. sic̃ imm u¬
tabilis simplexq substantia. Sigͦ hec
intellecta sunt. & quantũ nob̾ reb tantis
uidẽ uel coniectare concensum est. uera
eẽ claruerunt: nescio cur ñ sicut sapientia

Expanded text:
nec meminerit, nec intelligat sibi; sed meminerit ei Pater, et intelligat ei Filius; ipse autem et sibi et illis, non nisi diligat: sed sic potius, ut omnia illa tria. et omnes et singuli habeant in sua quisque natura; nec distent in eis ista; ut in nobis, aliud est memoria, aliud intelligentia, aliud dilectio sive charitas: sed unum aliquid sit, quod omnia valeat, sicut ipsa sapientia. Et sic habetur in uniuscujusque natura, ut qui habet, hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. si ergo haec intellecta sunt et, quantum nobis in rebus tantis uidere uel coniectare concessum est, uera esse claruerunt, nescio, cur non, sicut sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
dem ubi potest esse agnitio dei. hominem fac¬
tum ad imaginem eius qui creauit eum.
Secundum hanc audem renouationem effici¬
mur etiam filii dei ꝑ baptismum xp̃i : & in¬
duentes nouum hominem. xp̃m utiq udi¬
imus per fidem. Quis est ergo qui ab hoc
consortio feminas alienet: cum sint nob̃cum
gratiȩ coheredes : & alio loco idem apostolus
dicat᷑ om̃s enim filu dei estis per fidem in xp̃o
iħui. Quicumq enim in xpisto bapti ⁊ati
estis: xpistum industis. Non est iudeus
neq grecus: non est seruus neq liber: non
est mas culus & femina. Omnes enim uos
unum estis in xpisto iħu. Nunquid nam
igitur fideles feminȩ sexum corporis amise.¬
runt : sed quia ibi renouantur ad unaginẽ
dei. ubi sexus nullus est ibi fc̃s homo est ad
imaginẽ di ubi sexꝰ nuliꝰ est. hẽ in sp̃u m̃t̾sue¬

Expanded text:
tem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factum ad imaginem eius qui creauit eum. secundum hanc autem renouationem efficimur etiam filii dei per baptismum Christi et induentes nouum hominem Christum utique induimus per fidem. quis est ergo, qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae coheredes et alio loco idem apostolus dicat: omnes enim filii dei estis per fidem in Christo Iesu; quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. non est Iudaeus neque Graecus, non est seruus neque liber, non est masculus neque femina: omnes enim uos unum estis in Christo Iesu ? numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? sed quia ibi renouantur ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
ficare uoluerit in eo quod figurate ac
mystice quia de uelando muliebri capite
Dicut enim non solum ueracissima ra¬
tio. sed etiam ipsius apostoli declarat aucto¬
ritas. non secundum formam corporis
homo factus est ad imaginem dei: sed se¬
cundum rationalem mentem. Cogitatio qͥp¬
pe turpiter uana est quȩ opiatur deum
membrorum corporalium liniamentis
circums cribi: atq definiri. Porro autem ñne
eidem. beatus apłs dicit. Renouamini¬
autem spiritu mentis uestrȩ & induite no-¬
uum hominẽ eum qͥ. Secundum deum cre¬
atus est: & alibi apertius. exuentes uos̾
inquit uoterem hominem cum actibus suis.
induite nouum qui renouatur in agnitione
dei secumlum imaginem aus. qui creauit
cum SDi ergo sp̃u mentis nostre renoua¬
mur. & ipse est nouus homo qui renouat᷑
in agnitione dei secundum imaginem eius
qui creauit eum: null dubium est non secun¬
dum corpus. neq secundum quamlibet ani¬
mi partem. sed secundum rationalem men¬

Expanded text:
ficare uoluerit, ideo figurate ac mystice, quia de uelando muliebri capite Sicut enim non solum ueracissima ratio sed etiam ipsius apostoli declarat auctoritas, non secundum formam corporis homo factus est ad imaginem dei, sed secundum rationalem mentem. cogitatio quippe turpiter uana est, quae opinatur deum membrorum corporalium liniamentis circumscribi atque definiri. porro autem nonne idem beatus apostolus dicit: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouumu hominem, eum qui secundum deum creatus est? et alibi apertius: exuentes uos, inquit, ueterem hominem cum actibus suis induite nonum, qui renouatur in agnitio ne dei secundum imaginem eius qui creauit eum? si ergo spiritu mentis nostrae renouamur et ipse est nonus homo, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit eum, nulli dubium est non secundum corpus neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem men
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. indurasse dñm corpharaonis. Be¬
neficio utiq suo. & pacientia sua qua
illa fiebat obstinatio dumei parceretur.:
sicit omĩa mala corda hominũ. patientia
di male utendo durescunt. Exi
Quod tolendo ab egiptuis aurũ & cetera
p̃ fecerint furtum ex eodẽ libro

Expanded text:
dixit indurasse Dominum cor Pharaonis, bedixit indurasse Dominum cor Pharaonis, beneficio utique suo et patientia sua, qua ille fiebat obstinatior dum ei parceretur, sicut omnia mala corda hominum patientia Dei male utendo durescunt. CAPUT CX. Quod tollendo ab Aegyptiis aurum et caetera non fecerint furtum; ex eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
miscđia eius preueniet me: Ds̃ m̃s de¬
monstratut michi inimicis meis. Nouit
nã nat᷑am ñ ad maliciã creat. s fert eos paci¬
enter quo usq scit eos oportere. ñ inanit̃.
s. utens eis adam monicionẽ uel exercita¬
tionẽ bonorum. Ecce enim ut annuncia
retur nom̃ dĩ in uniuersa terra: uasis mi
tem pharao seruatus ẽ: sicut & scriptura
testatur ⁊ exitus docet. Itẽ de eadem Re.¬
ixit dñs ad moysen. Intra ad pha¬
raonẽ. Ego enim grauaui eor eiꝰ
& seruotum eius: ut ordine super¬
ueniant signa mea. hec suꝑ cos. Ita dicit.
Ego enim ingrauaui cortuis. ut ordine
suꝑueniant signa mea hec suꝑ eos: tã quam
opus habeat ds cuiusquam malitia: s sic in¬
telligendum ẽ : ac sidiceret. Ego enĩ paciens
fui suꝑeum & seruos eus ut ñ eos aufer¬
rem:. ut ordine suꝑueniant signa mea
tior fiebat malus animus. idõ ꝓ eo quod
scriptura quod abstulit locustas: & secuta

Expanded text:
misericordia eius praeueniet me; deus meus demisericordia eius praeueniet me; deus meus demonstrabit mihi <in> inimicis meis. nouit nam naturam non ad malitiam creat, sed profert eos patienter quousque scit oportere: non inaniter, sed utens eis ad admonitionem vel exhortationem bonorum. Ecce enim ut annuntiaretur nomen Dei in universa terra, vasis mistem Pharao servatus est, sicut et Scriptura testatur et exitus docet. Mitte ergo ixit deus ad Mosen: intra ad Pharaonem; ego enim grauaui cor eius et seruorum eius, ut ordine superueniant signa mea haec super eos. ita dicit: ego enim ingrauaui cor eius, ut ordine superueniant signa mea haec super eos, tamquam opus habeat deus cuiusquam malitiam. sed sic intellegendum est, ac si diceret: "ego enim patiens fui super eum et seruos eius, ut non eos auferrem, ut ordine superueniant signa mea tior fiebat malus animus, ideo pro eo quod quod quo abstulit locustas, et secuta
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuet anima mea & laudabit te: & iudicia
tua ad uiuabunt me. Nondixit inunera
tua uel p̃mia tua. s uidicatua Multũ ẽ aut̃:
ut sincera fiducia dici possȩt. ꝓba me do¬
mine & tempta me:ure renes meos. & cor
meum. & ne sibi aliquid ex sius uiribus
tribuisse uidẽatur: continuo ad didit
morat miscđiam. ut cõplacere posset in
ueritate. Qm̃ uniuiersȩ iuȩ dñi miscđia &¬
Ut ꝓpter hoc ipsum conseruatꝰ es ut o¬
stendam in te uirtutem meam. & ut
annuncietur nom̃ meum in uniũ¬
saterra. hec scripture uerba & apłs posu¬
it: cum in eodem loco ꝑdifficili uersaret᷑
Ibi aut̃ & hoc ait.Si autem ds uolens o
stendere iram. & demonstrare potentiam
suam. Attulit in multa pacientia uasa
ira. parcendo utiq his quos malos futu¬
ros ẽẽ prescierat. quȩ uasa dicit ꝑfecta in
ꝑditionẽ: & ut notas inquit faceret di¬
uitias głe sue in uasa miscđie. Unde ua¬
sorũ miscđie uox ẽ. in psalmis. Ds̃ meus

Expanded text:
uiuet anima mea et laudabit te; et iudicia uiuet anima mea et laudabit te; et iudicia tua adiuuabunt me. non dixit: "munera tua" uel "praemia tua", sed iudicia tua. multum est autem, ut sincera fiducia dici possit: proba me, domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum. et ne sibi aliquid ex suis uiribus tribuisse uidmorat misericordiam, ut complacere posset in ueritate, quoniam uniuersae uiae domini Et propter hoc ipsum conseruatus es, ut ostendam in te uirtutem meam et ut adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. haec scripturae uerba et apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili uersaretur. ibi autem et hoc ait: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in Psalmis: deus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
uerumetiam & ipsam dĩ pacientiam. qua
parcebat: patientia dĩ. scđm corda hominũ
quib dam utilis ad penicendum: quib dã
inutilis ad resistendum do: & in maloꝑsue¬
ramũ. Non tam̃ ꝑse ipsa in utilis est:
s scđm cor malum sicut iam diximus.¬
& hoc apłs dicit. Ignoras quia patientia
dĩ ad penitentiam te adducit : Sedm
autem duritiam cordis tui. & cor impe¬
nitens. thes aurizas tibi iram indie ire. &
cum diceret. xp̃i bonus odor sumus in
om̃i loco. etiam illud adiunxit: & inhi
qui salui suint. & in his qui pereunt. si
dixit xp̃i bonũ se odorem eẽ. his qui sal¬
ui fiunt. Malũ autem his qui pereunt:
sed tantum bonum odorem se dixit. Illi
uero tales sunt. ut & bono odore pareant.
scđm sui cordis ut sepe dictum est quali¬
tatem. que mutanda est bona uolunta¬
te. in dĩ gratia. ut incipiant ei ꝑdeẽ
uidicia dĩ. que malis cordibus ñocent.
Vinde ille mutato inmelius corde cantabat.

Expanded text:
verum etiam ipsam Dei patientiam, qua verum etiam ipsam Dei patientiam, qua parcebat. Patientia Dei secundum corda hominum, quibusdam utilis ad poenitendum, quibusdam inutilis, ad resistendum Deo et in malo perseverandum: non tamen per se ipsa inutilis est, sed secundum cor malum, sicut iam diximus. hoc et apostolus dicit: ignoras quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? secundum autem duritiam cordis tui et cor impaenitens thesaurizas tibi iram in die irae et cum diceret: Christi bonus odor sumus in omni loco, etiam illud adiunxit: et in his qui salui fiunt et in his qui pereunt. non dixit Christi bonum se odorem esse his qui salui fiunt, malum autem his qui pereunt, sed tantum bonum odorem se dixit. illi uero tales sunt, ut et bono odore pereant secundum sui cordis, ut saepe dictum est, qualitatem, quae mutanda est bona uoluntate in dei gratia, ut incipiant ei prodesse iudicia dei, quae malis cordibus nocent. unde ille mutato in melius corde cantabat:
Abbreviated transcription (Latin):
num exodi.
eccrunt aut̃ similiter & ineanta¬
tores egiptiorum ueneficiis suis: &
adduxerunt ranas suꝑ terram egipti. Que¬
ritur unde. si iam ubiq factum fuerat.
S. similis questio ẽ: unde & aquam insangus¬
nem uerterint: si tota aqua egipti in sanguinẽ
conuersa iam fuerat. Pinde intelligendum ẽ.
regionẽ ubi filii isrł habitabant plagis tali¬
b ñ fuisse ꝑcurfam. & inde potuerunt in¬
cantatores uel aquam haurire quam in sã¬
guinem uerterent: uel aliquas ranas edu¬
cere. ad solam demonstrationẽ magice po¬
tentię: quam quam potuerunt etiam poste¬
a quam illa compressa sunt. facere. S scri
ptura cito narrando coniunxit: quod etiã
Item de induratione cordis pharaonis
Ut uidit pharao qm̃ facta est refrige¬
ratio & in grauatum ẽ cor enis. &
non exaudiuit eos sicut dixerat do
minus. hic apparet ñ illas tantum fiusse¬
se causas obdurationis cordis pharaonis.
quod in cancatores cius similia faciebant:

Expanded text:
NVM EXODI. NVM EXODI. Fecerunt autem similiter et incantatores Aegyptiorum ueneficiis suis, et eduxerunt ranas super terram Aegypti. quaeritur unde, si iam ubique factum erat. d similis quaestio est, unde et aquam in sanguinem uerterint, si tota aqua Aegypti in sanguinem conuersa iam fuerat. proinde intellegendum est regionem, ubi filii Israhel habitabant, plagis talibus non fuisse percussam; et inde potuerunt incantatores uel aquam haurire, quam in sanguinem uerterent, uel aliquas ranas educere ad solam demonstrationem magicae potentiae. quamquam potuerunt etiam, posteaquam illa compressa sunt, facere; sed scptura cito narrando conjunxit quod etiam Item de induratione cordis Pharaonis. Et vidit Pharao quoniam facta est refrigeratio, et ingravatum est cor ejus et non exaudivit eos, sicut dixerat Dminus. Hic apparet non illas tantum fuisse causas obdurationis cordis Pharaonis, quod incantatores ejus similia faciebant;
Abbreviated transcription (Latin):
draconum. nec magi. nec angłi mali: quib
ministris illa oꝑabant᷑. Insunt enĩ rebus eor¬
poreis ꝑomĩa elcm̃ta mundi quedam occul¬
te scmmnarie rationes: quib cum data fuerit
oportunitas temporalis atq causalis. pro¬
rumpunt inspecies debitas suis modis. &
finib & sic non dicuntur angłi qui ista fa¬
ciunt animalium creatores. sicut nec agri¬
cole segetum uel arborum. uel quorumq in
terra gignentium creatores dicendi sunt:
quamius uouerint prebere quas dam uisi¬
bilifates oportunitates & eausas. ut illa na¬
scantur. Quod autem isti faciunt uisibilit̾.
hoc angłi inuisibilit. Ds̃ uero solus unꝰ
creator est. quicausas ipsas & rationes se¬
minarias rebus inseuit. Res breuit dicta
ẽ. quȩ siexem plis & copiosa disputatione
explicetur. ut facilius incelligatur. longo
sermone opus ẽ: aquo se ratio nr̃e festinati
tores. aquam in sangiunẽ uertere. si iam
ubiq factum erat. Ex eodẽ libro questio¬

Expanded text:
draconum nec magi nec angeli mali, quibus draconum nec magi nec angeli mali, quibus ministris illa operabantur. insunt enim rebus corporeis per omnia elementa mundi quaedam occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit oportunitas temporalis atque causalis, prorumpunt in species debitas suis modis et finibus. et sic non dicuntur angeli, qui ista faciunt, animalium creatores, sicut nec agricolae segetum uel arborum uel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uisibiles oportunitates et causas, ut illa nascantur. quod autem isti faciunt uisibiliter, hoc angeli inuisibiliter; deus uero solus unus creator est, qui causas ipsas et rationes seminarias rebus inseuit. res breuiter dicta est: quae si exemplis et copiosa disputatiexplicetur, ut facilius intelligatur longo sermone opus est, a quo se ratio nostrae festinatores aquam in sanguinem vertere si jam VBIQVE FACTVM ERAT. EX EODEM LIBRO QVAESTIO