comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riis. s cocis & dulciariis ministris uobiscum
potius disseramꝰ: porcellus gͦ assus. & colore ni.¬
tidus. & odore blandus. & sapore iocundus
ẽ. habetis ꝑfectum diuinȩ substantiȩ in ha¬
bitantis indicium. Trino testimoino uosin¬
uitat: et purgari ur̃a scĩtate desiderat. Inua¬
dite. Quid cunctamini: quid contradicere pre¬
paratis: colore solo.lenticulam fimꝰ uincit in¬
fantis. Odore solo. assa offella. suꝑat mitẽ
ac uiridem ficum. Sapore solo: hedus occisus
herbam quã uiuus pascitur iuncit. Inuen¬
to gͦ etiam cuius causa his simul trib testib
adiuuetur. quid queritis amplius: aut qͥd
dicturi estis. cur uos epulantes immundoᷤ
faciant pulmenta. et disputantes hec por
tenta non faciant: presertim cum solis istius
radius quẽ uoscerte & carnib omĩb & fru.¬
gib p̃ponitis. nec oleat. nec sapiat. s tantum¬
modo inter cetera corporea.prestantia ful¬

Expanded text:
riis, sed coquis et dulciariis ministris vobiscum riis, sed coquis et dulciariis ministris vobiscum potius disseramus: porcellus ergo assus et colore nitidus, et odore blandus, et sapore jucundus est: habetis perfectum divinae substantiae inhabitantis indicium; trino testimonio vos invitat, et purgari vestra sanctitate desiderat. Invadite, quid cunctamini? quid contradicere paratis? Colore solo lenticulam fimus vincit infantis, odore solo assa offella superat mitem ac viridem ficum, sapore solo haedus occisus herbam, quam vivus pascitur, vincit: inventa est etiam caro, cujus causa his simul tribus testibus adjuvetur. Quid quaeritis amplius? aut quid dicturi estis? Cur vos epulantes immundos faciant pultenta non faciant: praesertim cum solis istius radius, quem vos certe et carnibus omnibus et frugibus anteponitis, nec oleat, nec sapiat, sed tantummodo inter caetera corpora, praestantia ful
Abbreviated transcription (Latin):
in dactilis et melle quã in carne porcina: s
magis incarne porcina quã in faba: magiᷤᷤ
infico quã inficato. Eece concedo: s et uoᷤ con¬
cedite magis inficato quã in beta. Quid qđ
ista ratione cogimini confiteri quasdã stir¬
pes. quas certe om̃s mundiores uultis quã
carnem ex ipsa carne accipere dm̃n: si sapore
ds̃ inmixtus agnoscitur: nam & olera sa¬
pidiora fiunt cocta cum carnib. Q herbas
quib pecora pascuntur gustare ñ possumꝰ:
conuersas autem in succũ lactis & colore¬
prestantiores. & sapore cõmodissimas iudi¬
camus. An bona tria simul ubi fuerint. id
ẽ color bonus. & odor. & sapor. ibi eẽ maiorẽ
boni partem putatis: nolite gͦ tantoꝑe flo
tribunal palati non potestis admittere. No¬
lite portulacam salti carnibz ante ponere.
quȩ ab his coctis. & colore. & odore. & sapore
suꝑatur. Porcellus assus hoc enĩ cogitis ut
de bono et de malo non scriptorib &e libra.¬

Expanded text:
in dactylis et melle quam in carne porcina, sed in dactylis et melle quam in carne porcina, sed magis in carne porcina quam in faba; magis in fico quam in ficato, ecce concedo; sed et vos concedite, magis in ficato quam in beta. Quid quod ista ratione cogimini confiteri, quasdam stirpes, quas certe omnes mundiores vultis quam carnem, ex ipsa carne accipere Deum, si sapore Deus immixtus agnoscitur? Nam et olera sapidiora fiunt cocta cum carnibus: et herbas quibus pecora pascuntur, gustare non possumus; conversas autem in succum lactis, et coloraestantiores, et sapore commodissimas judicamus. 41. An bona tria simul ubi fuerint, id est color bonus et odor et sapor, ibi esse majorem boni partem putatis? Nolite ergo flores tantribunal palati non potestis admittere. Nolite portulacam saltem carnibus anteponere, quae ab his coctis et colore et sapore et odore superatur. Porcellus assus hoc enim cogitis, ut de bono et de malo, non scriptoribus et libra
Abbreviated transcription (Latin):
stillantib guttis. labra contingere formida¬
tis: cur de thesauris dei melonẽ putatis eẽ
um non putatis: Cur uob̾ candor in lactu¬
cis predicat dm̃: in lacte non p̾dicat: De
tam cetera. unius pauonis pennis & plu.¬
mis quȩ certe de concubitu & carne nascũ¬
tur. nulla potestis uenusta florib prata
conferre.sam et si odore inuenitur hoc bo.¬
nũ: non nulloꝵ animaliũ carnib miri o¬
ddoris conficiuntur unguenta. Cibi demq
ipsi qui cum carnib meliusculis concoqui
solent:multo iocundius olent.quã si eiscaro
defuisset. Postremo si suauius olentia mũ¬
diora iudicatis: quoda luto uesci auidius
quã cisterninã aquã bibere debuistis: qr
ꝑfusa imbri terra siccior nares miro odore
ꝑmulcet: meliusq olet tale lutum. quã
si exciperetur pluuia purior. Quod si sa¬
porem opus ẽ attestari. ut cognoscamuꝰ ha¬
bitare incorpore aliquid dermagis habitat

Expanded text:
stillantibus guttis labra contingere formidastillantibus guttis labra contingere formidatis? Cur de thesauris Dei melonem putatis aureum non putatis? Cur vobis candor in lactucis praedicat Deum, in lacte non praedicat? De tam caetera, unius pavonis pennis et plumis, quae certe de concubitu et carne nascuntur, nulla potestis vestita floribus prata conferre. 40. Nam si et odore invenitur hoc bonum, nonnullorum animalium carnibus miri odoris conficiuntur unguenta. Cibi denique ipsi, qui cum carnibus meliusculis concoqui solent, multo jucundius olent quam si eis caro defuisset. Postremo si suavius olentia mundiora judicatis, quodam luto vesci avidius, quam cisterninam aquam bibere debuistis; quia perfusa imbri terra siccior, nares miro odore permulcet, meliusque olet tale lutum, quam si exciperetur pluvia purior. Quod si saporem opus est attestari, ut cognoscamus habitare in corpore aliquid Dei, magis habitat
Abbreviated transcription (Latin):
deserta. eẽ. significant. Non pudet. dm̃ na¬¬
so & palato inuentum putare. S hoc omit¬
to. Latine enĩ uobis dicam. et ut dici assolet.
multũ est ad uos. Illud potius qualicũq
mente intelligendũ fuit. si colore apparet
in corporib boni presentia. fimũ anima-¬
lium. quod ipsarum etiam carniũ purga¬
mentũ est. diuersis intere colorib. aliaᷤᷤ can-¬
dido. plerũq aureolo. & aliis huiuscemodi:
quos inpomis & florib uelut testes dei p̃¬
sentis atq inherentis accipitis. Quid tandẽ
cause ẽ. quod ruborẽ in rosa indicem abun¬
dantis boni eẽ ꝑhibetis: et eundẽ dãpnatiᷤᷤ
in sanguine: cur in uiola eunde colorem
amplectimini. quẽ in colerib. in morbo ic.¬
tericoꝵ. in infantis deniq fimo asꝑnami.¬
nie Curnitorem atq fulgorẽ olei. clamare
copiam coadmixti boni arbitramini. & ad
purgandũ fauces & uentrem paratis: de
pingui autẽ carne simillum fulgoris di¬

Expanded text:
deserta esse significant. Non pudet Deum nadeserta esse significant. Non pudet Deum naso et palato inventum putare? sed haec omitto. Latine enim vobis dicam, et, ut dici assolet, multum est ad vos. Illud potius qualicumque mente intelligendum fuit, si colore apparet in corporibus boni praesentia, fimum animalium, quod ipsarum etiam carnium purgamentum est, diversis nitere coloribus, alias candido, plerumque aureolo, et aliis hujusmodi, quos in pomis et floribus velut testes Dei praesentis atque inhaerentis accipitis. Quid tandem causae est, quod ruborem in rosa indicem abundantis boni esse perhibetis, et eumdem damnatis in sanguine? Cur in viola eumdem colorem amplectimini, quem in choleribus, in morbo ictericorum, in infantis denique fimo aspernamini? Cur nitorem atque fulgorem olei, clamare copiam coadmixti boni arbitramini, et ad id purgandum fauces et ventrem paratis; de pingui autem carne simillimi fulgoris de
Abbreviated transcription (Latin):
hec audiens. qui rerum causas non didicit.
qui non dum ueritatis quantulo cumq
lumine asꝑsus. corporeis imaginib fallit᷑:
eo ipso quod hec minime apparent. & per
queda simulachra rerũ uisibiliũ. cogitan¬
tur. & diserte dici possunt. uera c̃ẽ arbitret᷑:
talium autẽ hominũ. magne turbȩ atqp
greges uagantur: quos religiosus tłmor ab
his fallacus potius quam ratio tutos facit.
Quam obrem ita ego ista conabor refelle¬
re.quantum me ds̃ adiuuare dignabitur.
ut non solum prudentiũ iudicio quo si¬
mul ac dicta fuerint imꝓbentur: s ipsi e¬
tiam uulgari intelligentiȩ quã sint falsa &
absurda satis eluceat. capłm. Primo enĩ
quero: unde doccatis infrumentis &e le¬
gumine. & olerib. & florib. & pomis. in eẽ
istam mescio quam partẽ dei. Ex ipso colo¬
ris nitore inquiunt. & odoris iocunditate.
& saporis suauitate. manifestum ẽ. Quȩ.
dum ñ habent putria: eodem bono sese

Expanded text:
haec audiens, qui rerum causas non didicit, haec audiens, qui rerum causas non didicit, qui nondum veritatis quantulocumque lumine aspersus corporeis imaginibus fallitur, eo ipso quo haec minime apparent, et per quaedam simulacra rerum visibilium cogitantur, et diserte dici possunt, vera esse arbitretur? Talium autem hominum magnae turbae atque greges vocantur, quos religiosus timor ab his fallaciis potius quam ratio tutos facit. Quamobrem ita ego ista conabor refellere, quantum me Deus adjuvare dignabitur, ut non solum prudentium judicio, quo simul ac dicta fuerint improbentur, sed ipsi etiam vulgari intelligentiae, quam sint falsa et absurda satis eluceat. 39. Primo enim quaero, unde doceatis in frumentis, ac legumine, et oleribus, et floribus, et pomis inesse istam nescio quam partem Dei. Ex ipso coloris nitore, inquiunt, et odoris jucunditate, et saporis suavitate manifestum est: quae dum non habent putria, eodem bono sese
Abbreviated transcription (Latin):
datum areditu impediat. Carnes autẽ iam
de ipsis sordib dicitis concretas. Fugit enĩ
aliquid partis illius diuinȩ ut ꝑhibetiᷤ.
dum fruges et poma carpuntur. fugit.
cum affliguntur. uł terendo. uel molen¬
do. uel coquendo: uł etiã moriendo at¬
ꝙ manendo. fugit etiam in omĩb motibꝰ
animaliũ: uel cum gestiunt. uel cum ex¬
ercentur. uł cum laborant. uł cumomĩo
aliquid oꝑantur. fugit etiam in ipsa qͥ¬
ete nr̃a: dum in corpore illa quȩ appellat᷑
digestio. interiore calore conficitur. Atq ita
tot occasionib diuina fugiente natura: qͥd¬
dam sordidissimũ remanet. Unde ꝑ con¬
cubitum caro formetur. cum anim̃a ta¬
men bom generis: qͣm quãuis plurimũ.
non tam̃ totum bonũ memoratis illis
motib euolat. Quo circa cum anima etiã
carnem deseruerit. nimias sordes reliquaᷤᷤ
fieri: et ideo eoꝵ qui uescuntur carnibus.
quantum teginen ẽ falsitas. Quis non

Expanded text:
datum a reditu impediat. 37. Carnes autem jam datum a reditu impediat. 37. Carnes autem jam de ipsis sordibus dicitis esse concretas. Fugit enim aliquid partis illius divinae, ut perhibetis, dum fruges et poma carpuntur; fugit cum affliguntur vel terendo vel molendo vel coquendo, vel etiam mordendo atque mandendo. Fugit etiam in omnibus motibus animalium, vel cum gestiunt, vel cum exercentur, vel cum laborant, vel cum omnino aliquid operantur. Fugit etiam in ipsa quiete nostra, dum in corpore, illa quae appellatur digestio, interiore calore conficitur. Atque ita tot occasionibus divina fugiente natura, quiddam sordidissimum remanet, unde per concubitum caro formetur; cum anima tamen boni generis, quoniam quamvis plurimum, non tamen totum bonum, memoratis illis motibus evolat. Quocirca, cum anima etiam carnem deseruerit, nimias sordes reliquas fieri, et ideo eorum qui vescuntur carnibus, quantum tegmen est falsitatis? Quis non,
Abbreviated transcription (Latin):
ret. atq a summo furore compͥmeret. sic enĩ
dicitis: de cõmixta utraq natura id est
boni et mali mundus ẽ fabricatus. Pars
autẽ illa diuina ex om̃i parte mundi co¬
tidie purgatur: & in sua regna resuimitur.
S hec ꝑ terram exhalans.& ad cȩlum ten¬
dens incurrit instirpes: qm radicib terris
adfinguntur. atq ita om̃s herbas & arbusta
omĩa fecundat & uegetat. Hinc anima¬
lia cibum capiunt: quȩ si non concumbt̃.
ligant incarne diuinum illud mẽbrum.
&e a suo certo itiuere auersum atq impedi¬
tũ errorib erumnisq implicant. Itaq cibi
qui de frugib & pomis parantur. si ad scõs
parte ꝑficitur. ut ad regna ꝓpria sine ulla sor.¬
dium difficultate referatur. Hinc ẽ qđ men¬
dicanti homini qui manicheus non sit. pa¬
nẽ uł aliquid frugũ. uel aquã ipsam qͦ
om̃ĩb uilis ẽ dare ꝓhibetis. ne membrũ dĩ
qđ his reb ad mixtũ est. suis peccatis sordi.¬

Expanded text:
ret, atque a summo furore comprimeret sic enim ret, atque a summo furore comprimeret sic enim dicitis, de commixta utraque natura, id est boni et mali, mundus est fabricatus. Pars autem illa divina ex omni parte mundi quotidie purgatur, et in sua regna resumitur: sed haec per terram exhalans, et ad coelum tendens, incurrit in stirpes, quoniam radicibus terrae affiguntur, atque ita omnes herbas, et arbusta omnia fecundat et vegetat. Hinc animalia cibum capiunt, quae si concumbunt, ligant in carne divinum illud membrum, et a certo suo itinere aversum atque impeditum, erroribus aerumnisque implicant. Itaque cibi qui de frugibus et pomis parantur, si ad sanctoparte perficitur, ut ad regna propria sine ulla sordium difficultate referatur. Hinc est quod mendicanti homini, qui manichaeus non sit, panem vel aliquid frugum, vel aquam ipsam, quae omnibus vilis est, dari prohibetis; ne membrum Dei, quod his rebus admixtum est, suis peccatis sordi
Abbreviated transcription (Latin):
offendatur infirmitas. Uos autẽ immun¬
da eẽ obsonia dicitis. cum dicat apłs omĩa
munda ẽẽ: s ei malum ẽẽ. qui ꝑ offensionẽ
manducat. Q̾ ꝓrsus credo uos istis epulis
inquinari: eo ipso quo immunda eẽ arbi¬
tramini. Ait enĩ. Credo &e confido in dño iħu
quia nichil cõmune ꝑ ipsum: s ei qui existi¬
mat aliquid cõmune eẽ: illi cõmune ẽ. Cui au¬
tem dubium ẽ. commune illũ ĩmundum
&e inquinatũ uocasse : s stultum ẽ uobis.¬
cum agere de scripturis. cum & rationem
pollicendo decipiatis: et eos libros in quibus
magna ẽ religionis auctoritas. falsis capitu¬
lis ĩmissis corruptos ẽẽ dicatis. capłi Ratio¬
ne gͥ michi ꝑsuadete quomͦ uescentem car¬
nes comquinentsi sine ulla offensione. sine
ulla infirma opinione. sine ulla libidine su
huius abstinentiȩ rationẽ cognoscere: quȩ
ita redditur. Qm inquit mẽbrũ dei malo¬
rũ substantiȩ cõmixtum ẽ: ut etiam refrena¬

Expanded text:
offendatur infirmitas. Vos autem immunoffendatur infirmitas. Vos autem immunda esse obsonia dicitis, cum dicat Apostolus omnia munda esse, sed ei malum esse qui per offensionem manducat. Et prorsus credo vos istis epulis inquinari, eo ipso quo immunda esse arbitramini. Ait enim: Credo et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum; sed ei qui existimat aliquid commune esse, illi commune est. Cui autem dubium est, commune illum immundum et inquinatum vocasse? Sed stultum est vobiscum agere de Scripturis, cum et rationem pollicendo decipiatis, et eos Libros, in quibus magna est religionis auctoritas, falsis capitibus immissis corruptos esse dicatis. Ratione igitur mihi persuadete quomodo vescentem carnes coinquinent, si sine ulla offensione, sine ulla infirma opinione, sine ulla libidine sumhujus abstinentiae rationem cognoscere, quae ita redditur: Quoniam, inquit, membrum Dei malorum substantiae commixtum est, ut eam refrena
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmolatum est ydolis: nolite manducare
ꝓpter illum qui indicauit. & ꝓpter consci.¬
entiã. Conscientiam autẽ dico non tuã:
s alterius. Ut quid enĩ libertas mea iu¬
dicatur ab aliena conscientia :. Siego cũ
gr̃a participo: quid blasphemor ꝓeo quod
gras ago: Siue gͦ manducatis. siue bibitiᷤᷤ
uł aliquid facitis. omĩa in głam dĩ facite.¬
Sine offensione estote uideis &e grecis et
eccłe di. sicut & ego omĩb ꝑ omnia placeo
non querens quod michi utile ẽ. s qđ mul¬
tis. ut salui fiant. Imitatores mei estote:
sicut & ego xp̃i. capłm. Apparet igit᷑
ut opinor:quo fine a carnib & a uino sit
abstinendũ. Is finis ẽ triplex: ad compͥmen¬
dam delectationẽ. que in his maxime cibis
haberi solet atq intali potu usq ad ebriosi¬
tatem ꝑuenire: ad tuendam infirmitatem.
ꝓpter illa quȩ sacrificantur atq libantur: &
quod marime cõmendandum. ẽ. ꝓpter cari¬
tatem: ne imbecilloꝵs ab his continentium

Expanded text:
manducare propter illum qui indicavit, et propter conscientiam. Conscientiam autem dico, non tuam, sed alterius. Ut quid enim libertas mea judicatur ab aliena conscientia? Si ego cum gratia participo, quid blasphemor pro eo quod gratias ago? Sive ergo manducatis, sive bibitis, vel aliud quid facitis, omnia in gSine offensione estote Judaeis et Graecis et Ecclesiae Dei, sicut et ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . 35. Apparet igitur, ut opinor, quo fine a carnibus et a vino sit abstinendum. Is finis est triplex. Ad comprimendam delectationem, quae in his maxime cibis haberi solet, atque in tali potu usque ad ebrietatem pervenire. Ad tuendam infirmitatem, propter illa quae sacrificantur atque libantur. Et quod maxime commendandum est, propter charitatem, ne imbecilliorum ab his continentium
Abbreviated transcription (Latin):
mała esse posse. as̃. Quid cum docetur qͥs¬
q si non intelligat poterit ne t doctus ui¬
derior Omino non poterit. ac̃. Si gͥͦ omĩs
intelligentia bona ẽ. nec quisquã qui non
intellig̾it discit: omĩs qui discit. bene facit.
Omĩs eñ qui discit intelligit: & omĩs qui
intelligit. bene facit. Quisquis igitur que¬
rit auctorẽ ꝑ quẽ aliquid discimꝰ: aucto¬
rem ꝓfecto ꝑ quẽ benefacimꝰ querit. Qua¬
ꝓpter: desine uelle inuestigare. nescio quẽ
malũ doctorẽ.Si enĩ malus ẽ doctor non ẽ.
Si doctor ẽ: malus nonẽ.or. Age iam. qm̃¬

Expanded text:
malam esse posse. A. Quid? cum docetur quismalam esse posse. A. Quid? cum docetur quisque, si non intelligat, poteritne tibi doctus videri? E. Omnino non poterit. A. Si ergo omnis intelligentia bona est, nec quisquam qui non intelligit, discit; omnis qui discit, bene facit: omnis enim qui discit, intelligit; et omnis qui intelligit, bene facit: quisquis igitur quaerit auctorem, per quem aliquid discimus, auctorem profecto per quem bene facimus, quaerit. Quapropter desine velle investigare nescio quem malum doctorem. Si enim malus est, doctor non est: si doctor est, malus non est.
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽ & adiscendo dicta ẽ. & disciplina. ma¬
la omino disci non posse.Si eni discuntur.
disciplina continentur: atq ita disciplina
non erit bonũ. Bonumẽ autẽ ut ipse con¬
cedis. Non igitur discuntur mala. & fru¬
stra illum aquo malefacere discimꝰ queriᷤ.
Aut si discuntur mala: uitanda. non fa¬
cienda discinitur. Ex quo malefacere m¬
chil ẽ: nisi adisciplina deuiare. or. Prorsus
benefacere: aliam ꝑ quã malefacere disci¬
mus. S cum quereres utrũ disciplina bo¬
nũ eẽt: ipsius boni amor intentionẽ me.¬
am rapuit. ut illam disciplina in tuerer. q
benefaciendi ẽ.: ex quo bonũ eẽ respondi. Ne
autẽ aminoneor eẽ aliam ꝓ quã ꝓcul dubno
malũ eẽ confirmo. & cuiꝰ auctorem inquiro.
as. Saltem intelligentiam. non nisi bonũ
putas :õr. Istam plane ita bonã puto. ut ũ
uidea quid in homine ẽẽ possit prestantiꝰ
nec ullo mͦ dixerim aliquã intelligentiã

Expanded text:
num est, et a discendo dicta est disciplina, manum est, et a discendo dicta est disciplina, mala disci omnino non posse. Si enim discuntur, disciplina continentur, atque ita disciplina non erit bonum; bonum est autem, ut ipse concedis: non igitur discuntur mala, et frustra illum a quo male facere discimus, quaeris; aut si discuntur mala, vitanda non facienda discuntur. Ex quo male facere nihil est, nisi a disciplina deviare. 3. E. Prorsus uam bene facere, aliam per quam male facere discimus. Sed cum quaereres utrum disciplina bonum esset, ipsius boni amor intentionem meam rapuit, ut illam disciplinam intuerer, quae bene faciendi est, ex quo bonum esse respondi: nunc autem admoneor esse aliam, quam procul dubio malum esse confirmo, et cujus auctorem requiro. A. Saltem intelligentiam non nisi bonum putas? E. Istam plane ita bonam puto, ut non videam quid in homine possit esse praestantius; nec ullo modo dixerim aliquam intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
de si dubitas. illud attende quod supradic¬
tumẽ. malefacta. iusticia di uindicari. N
eñ iuste uindicarentur: nisi fierent uolun¬
tate.or. Nescio utrũ quisquã pecoet qui ñ
didicerit. Quod si uerumẽ. quisnam ille sit
aquo peccare didicerimꝰ. inquiro. aG̃. Ali¬
quid bom existimas eẽ disciplinã: or. Imo
plurimũ. Quis audeat dicere malii esse dis¬
ciplinã: ag̃. Quid si nec bonũ. nec malũ est:
or. M bonum uidetur. ag̃. Bene sane. siqͥ¬
dem scientia ꝑillam datur aut excitatur.
nec quisquã nisi ꝑ disciplinã aliquid discit.
antu aliter putas: or. Ego ꝑdisciplinã ñ
nisi bona disci arbitror. a Uide gͦ ne non
discantur mala. Nam disciplina: nisi adis¬
cendo non dicta ẽ. or. Unde gͦ ab homine fi¬
unt: si non discuntur: A. Eo fortasse qͦd se
a disciplina .i. adiscendo auertit: atq ab a¬
lienat. S siue hoc siue aliud aliquid sit. il¬
lud certe manifestum ẽ. qm̃ disciplina bo¬

Expanded text:
de si dubitas, illud attende quod supra dicde si dubitas, illud attende quod supra dictum est, malefacta justitia Dei vindicari. Non enim juste vindicarentur, nisi fierent voluntate. 2. E. Nescio utrum quisquam peccet, qui non didicerit: quod si verum est, quisnam sit ille a quo peccare didicerimus, inquiro. A. Aliquid boni existimas esse disciplinam? E. Quis audeat dicere malum esse disciplinam? A. Quid, si nec bonum nec malum est? E. Mihi bonum videtur. A. Bene sane; siquidem scientia per illam datur aut excitatur, nec quisquam nisi per disciplinam aliquid discit: an tu aliter putas? E. Ego per disciplinam non nisi bona disci arbitror. A. Vide ergo ne non discantur mala: nam disciplina, nisi a discendo non dicta est. E. Unde ergo ab homine fiunt si non discuntur? A. Eo fortasse quod se a disciplina, id est a discendo avertit atque abalienat: sed sive hoc, sive aliud aliquid sit, illud certe manifestum est, quoniam disciplina bo
Abbreviated transcription (Latin):
queso te utrum ds̃ non sit
auctor mali. augustinꝰ. Di¬
cam si planum feceris: de
quo malo queras. Duobus
enĩ modis appellare malũ solemꝰ : uno. cum
male quẽq fecisse dicimus: alio.cum aliqͥd¬
mali eẽ ꝑpessum. or. De utroq scire cupio.
ac̃. At si dm̃ bonum ẽẽ nosti uel credis: neq
enĩ aliter fas ẽ: male non facit. Rurfus si
dm̃ iustum fatemur. nam & hoc negare sa¬
crilegum ẽ. ut bonis p̾mia. ita supplicia ma¬
lis tribuit: que utiq supplicia patientibus
mala sunt. Quam obrem sinemo iniuste pę¬
nas luit. quod necesse ẽ credamus: quando¬
quide diuina ꝓuidentia hoc uniuersum regi
credimus: illius pͥmi generis maloꝵ nullomͦ.
huius autẽ scđi auctor ẽ ds̃. or Est gͦ aue¬
tor alius illius mali: cuius dm̃ non eẽ com¬
ꝑtum est: ag̃. E certe. Non enĩ nullo aucto¬
re fieriposset. Si autem queris quis nã iste
sit: dicinon potest. Non enĩ unus aliquis ẽ.
s quisq malus. sui male facti auctor ẽ. Un¬

Expanded text:
quaeso te, utrum Deus non sit auctor mali? AUGUSTINUS: Dicam, si planum feceris de quo malo quaeras. Duobus enim modis appellare solemus malum: uno, cum male quemque fecisse dicimus; alio, cum mali aliquid esse perpessum. E. De utroque scire cupio. A. At si Deum bonum esse nosti vel credis, neque enim aliter fas est, male non facit: rursus, si Deum justum fatemur, nam et hoc negare sacrilegum est, ut bonis praemia, ita supplicia malis tribuit; quae utique supplicia patientibus mala sunt. Quamobrem si nemo injuste poenas luit, quod necesse est credamus, quandoquidem divina providentia hoc universum regi credimus, illius primi generis malorum nullo modo, hujus autem secundi auctor est Deus. E. Est ergo alius auctor illius mali, cujus Deum non esse compertum est? A. Est certe: non enim nullo auctore fieri posset. Si autem quaeris quisnam iste sit, dici non potest: non enim unus aliquis est, sed quisque malus sui malefacti auctor est. Un
Abbreviated transcription (Latin):
tio: idẽ. aspectus illius. ꝑea que aspicienda s̃
motio. Quare ista opus est adquerendũ: illa
aduidendũ. Itaq cum ille mentis aspectus.
quã rationẽ uocamꝰ comectus in rem aliquã
uidet illam: scientia nominatur. Cum autẽ
non uidet mens quãus intentet aspectum:
inscientia uł ignorantia cdicitur. Non enĩ &
hiscorporalib oculis omĩs qui aspicit ui¬
cdet: quod intenebris facillime a nimad¬
uertimꝰ. Exquoliquet ut opinor aliud ẽẽ
aspectũ. aliud uisionẽ. quȩ duo inmente
rationẽ & scientiam nominamꝰ: insi qͥd
te aduersus hec mouet: aut parũ diluci¬
de ista distincta arbitraris. ado Porro m hec
distinctio placet: &e libenter assentior.ac̃.
Uide gͦ nunc utrũ aspicere putes nos ut ui¬
deamus: an uidere ut aspiciamꝰ. adohinc
uero ne cecus quide quisqͣm dubitauerit
aspectum ẽẽ puisionem: non uisionẽ ꝑ as¬

Expanded text:
tio, id est, aspectus illius, per ea quae aspicienda sunt, tio, id est, aspectus illius, per ea quae aspicienda sunt, motio. Quare ista opus est ad quaerendum, illa ad videndum. Itaque cum ille mentis aspectus, quem rationem vocamus, conjectus in rem aliquam, videt illam, scientia nominatur: cum autem non videt mens, quamvis intendat aspectum; inscitia vel ignorantia dicitur. Non enim et his corporalibus oculis omnis qui aspicit, videt; quod in tenebris facillime animadvertimus. Ex quo liquet, ut opinor, aliud esse aspectum, aliud visionem; quae duo in mente rationem et scientiam nominamus. Nisi quid te adversus haec movet, aut parum dilucide ista distincta arbitraris. E. Per mihi haec distinctio placet, et libenter assentior. A. Vide ergo nunc, utrum nos aspicere putes, ut videamus; an videre, ut aspiciamus. E. Hinc vero ne caecus quidem quisquam dubitaverit, aspectum esse propter visionem, non visionem
Abbreviated transcription (Latin):
dum inuenit. ita si semꝑ querit. nunquã
inuenit. Sapiens autẽ iaminuenit: ut
nichil aliud dicam uł ipsam sapientiã quã
cum eẽt stultus disserendo fortasse. aut qͦqͦ
modo alio poterat requirebat. ag̃. Recte di¬
cis. Quare intelligas uolo. non eẽ istam ra¬
tionem dum ꝑea quȩ conceduntur atq
cognita sunt: ad aliquid incognitũ duci¬
mur. hoc enĩ non semꝑ ut iam consensimꝰ
mest menti sane: ratio autem semꝑ. ad̃o In¬
telligo. S quorsum ista: ac̃. Quia paulo
antẽ dixisti ꝓpterea me tibi debere assentiri
scientiam nos habere anterationẽ. quod cog¬
nito aliquo intitur. dum nos ratio ad incog¬
nitũ ducit ⁊ nc̃ autem inuenimꝰ non ratio¬
nem nocandam ẽẽ: dum hoc agatur. N
enĩ sana mens hoc agit semꝑ: cum semꝑ ha¬
beat rationem. S recte ista fortasse ratiocina¬
tio nominatur: ut ratio sit quida mentis
aspectus: Ratiocinatio autẽ ratione̾ inqͥsi¬

Expanded text:
ndum invenit; ita si semper quaerit, nunquam ndum invenit; ita si semper quaerit, nunquam invenit. Sapiens autem jam invenit, ut nihil aliud dicam, vel ipsam sapientiam, quam, cum esset stultus, disserendo fortasse, aut quoquo modo alio poterat, requirebat. A. Recte dicis: quare intelligas volo non esse istam rationem, dum per ea quae conceduntur atque cognita sunt, ad aliquid incognitum ducimur: hoc enim non semper, ut jam consensimus, inest menti sanae; ratio autem semper. 53. E. Intelligo; sed quorsum ista? A. Quia paulo ante dixisti, propterea me tibi debere assentiri scientiam nos habere ante rationem, quod cognito aliquo nititur, dum nos ratio ad incognitum ducit: nunc autem invenimus non rationem vocandam esse dum hoc agitur; non enim sana mens agit hoc semper, cum semper habeat rationem; sed recte ista fortasse ratiocinatio nominatur; ut ratio sit quidam mentis aspectus, ratiocinatio autem rationis inquisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtulisti. S nunc sif quã p̾sentissimꝰ: ad ista
quȩ uolo. Quero enĩ abs te quid tibi intereẽ
uideatur: inter rationem & ratiocinationẽ.
ado Nion satis ualeo ista discernere. ag̃. Hocgͦ
intuere utrũ existimes homini iam adolescen¬
ti uł uiro. aut ut omnẽ ambagem auferã. sa¬
pienti sine int̾missione in eẽ rationẽ dũ men¬
te sanus ẽ. sicut bonã ualitudinẽ corpori
dum peste ac uulnerib caret: ansicut am¬
bulare. sedere. loqui. modo ineẽ: mͦ deesse. ado
Sane menti semꝑ puto ineẽ rationẽ. ag̃.
Quid hoc dum ꝑea quȩ conceduntur ac ma¬
nifesta sunt. uel interrogando aliũ. uł con¬
iectando alia. ꝑducimus nos ad alicuius
rei cognitionẽ: udeturne tͥ aut nos aut
quiuis sapiens semꝑ facere: ado. Non semꝑ.
Nonenĩ semꝑ homo quilibet aut sapiens.
quantũ opinor. uł secum uł cum alio que¬
rit aliquid disserendo. Nam qui querit ñ¬

Expanded text:
protulisti. Sed nunc fito quam praesentissimus ad ista protulisti. Sed nunc fito quam praesentissimus ad ista quae volo. Quaero enim abs te, quid tibi interesse videatur inter rationem et ratiocinationem. E. Non satis valeo ista discernere. A. Hoc ergo intuere, utrum existimes homini jam adolescenti, vel viro, aut ut omnem ambagem auferam sapienti sine intermissione inesse rationem, dum mente sanus est, sicut bonam valetudinem corpori, dum peste ac vulneribus caret; an sicut ambulare, sedere, loqui, modo inesse, modo deesse. E. Sanae menti semper puto inesse rationem. A. Quid hoc? dum per ea quae conceduntur ac manifesta sunt, vel interrogando alium, vel connectendo alia, perducimus nos ad alicujus rei cognitionem; videturne tibi aut nos, aut quivis sapiens semper facere? E. Non semper: non enim semper homo quilibet aut sapiens, quantum opinor, vel secum vel cum alio quaerit aliquid disserendo: nam qui quaerit, no
Abbreviated transcription (Latin):
tio. nisi aliquid prius concederetur: Conce¬
di autẽ qui possit recte. quod nesciretur: ita
ista ratio nisi inueniret in me aliquid cogni¬
tum quo innitens ad incognitũ duceret: ni
rationẽ nominarẽ. Quã obrem frustra mi.¬
chi non assentiris ante rationẽ necessario ẽẽ.
in nob̾ aliquam scientiam unde ipsa ratio
sumat exordium. ag̃. Geram tͥ morẽ. & te qͥ¬
dem ut institui quotiens alicuiꝰ dati penitet:
emendare ꝑmittã. S ne queso abutaris ista
licentia: & negligenter cum interrogo atten¬
das: ne assidue malae concessa etiam dehis
que bene conceduntur dubitare cogant. ado.
Perge potius ad cȩtera. Quãuis adda uigilan¬
tie mee quicqͥd possũ. nam & me pudet de
sententia cadere totiens. nunquã tam̃ de ter¬
rear pudori huic reniti. & lapsum meũ te p̾¬
sertimmanũ dante corrigere. neq enĩ ideo ẽ
suscipienda ꝑtinacia: qroptanda constanti
citissime potest: ita mͥ placitam sententiam

Expanded text:
tio, nisi prius aliquid concederetur? Concetio, nisi prius aliquid concederetur? Concedi autem recte qui posset quod nesciretur? Ita ista ratio nisi inveniret in me aliquid cognitum, quo innitens ad incognitum duceret; nihrationem nominarem. Quamobrem frustra mihi non assentiris ante rationem necessario esse in nobis aliquam scientiam, unde ipsa ratio sumat exordium. A. Geram tibi morem, et te quidem ut institui, quoties alicujus dati poenitet, emendare permittam: sed ne, quaeso, abutaris ista licentia, et negligenter, cum interrogo, attendas; ne assidue male concessa, etiam de iis quae bene conceduntur, dubitare te cogant. E. Perge potius ad caetera: quamvis enim addam vigilantiae meae quidquid possum nam et me pudet de sententia cadere toties, nunquam tamen deterrear pudori huic reniti, et lapsum meum, te praesertim manum dante, corrigere. Neque enim est ideo suscipienda pertinacia, quia optanda constantiacitissime potest: ita mihi placitam sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrationẽ igitur. adoslon ita ẽ. ac̃. Ergo ꝑ teme¬
ritatẽ. ado Quis hoc dixerit: ag̃. ꝑquid igit᷑:
adoꝑꝰ nicħ: qͥa scientia insita ẽ nobis. ag̃. Oblitus
michi uideris quid int̾ nos suꝑius conuenerit.
cum rogassem utrũnam putares tunc eẽ sci¬
entiam. cũ res aliqua firma ratione ꝑcipitur.
Nam respondisti ut opinor: hanc tibi uideri
humanã scientiam. Nunc uero dicis posse
hominẽ habere aliquã scientiam: cum rem
nulla ratione ꝑceꝑit. Quis autẽ non uideat
nichil sibi eẽ aduersius quã ista duo sunt. et
non eẽ seientiã. nisi cum res aliqua firma rati¬
one ꝑcipitur: & eẽ cuiusda rei scientiam nul¬
la ratione ꝑcepte: Itaq nosse cupio. utrũ ho¬
rũ deligas. Nam utrũq uerui eẽ nullo pac¬
to potest. adohoc eligo quod pauloantea di¬
.xi. slam illud suꝑius temere me dedisse con¬
fiteor. Cum enĩ ratione inter nos uerũ quȩ¬

Expanded text:
Per rationem igitur? E. Non ita est. A. Ergo per temePer rationem igitur? E. Non ita est. A. Ergo per temeritatem? E. Quis hoc dixerit? A. Per quid igitur? E. Per nihil, quia scientia insita est nobis. 51. A. Oblitus mihi videris, quid inter nos superius convenerit, cum rogassem utrumnam putares tunc esse scientiam, cum res aliqua firma ratione percipitur. Nam respondisti, ut opinor, hanc tibi videri humanam scientiam: nunc vero dicis posse hominem habere aliquam scientiam, cum rem nulla ratione perceperit. Quis autem non videat nihil sibi adversius esse, quam ista duo sunt: et non esse scientiam, nisi cum res aliqua firma ratione percipitur; et esse cujusdam rei scientiam nulla ratione perceptae. Itaque nosse cupio, utrum horum eligas; nam utrumque verum esse nullo pacto potest. E. Hoc eligo quod paulo ante dixi: nam illud superius temere me dedisse confiteor. Cum enim ratione inter nos verum quae
Abbreviated transcription (Latin):
mines cũ hoc rogabas intuebar. Nam neq poᷤ¬
sum dicere ratione uti bestias. neq eis possum
scientiam denegare. Sciebat enĩ ut opinor
rabilib. ac̃. Dic mͥ oro te si duȩ quęda res ti¬
bi ꝓponantur. una ad quã ꝑueniendũ sit. al¬
tera ꝑquã ꝑuenire possis. quã istarũ pluris
pendis: & quã cui p̃ponis: ađo Quis dubitat
eam prestare ad quã sit ꝑueniendũ: ag̃. Prgo
cum sint due res queda scientia & ratio: ꝑscien¬
tiam puenimꝰ ad rationẽ. an ꝑrationẽ ad sci¬
entiam: ad Utraq res sibimet ut arbitror ita
nexa est: ut ꝑ alterutrã ad alterã ꝑueniri pos¬
sit. Nlamq ad ipsam rationẽ non ꝑueniremꝰ:
insi adeam ꝑueniendũ eẽ sciremꝰ. P recessit
gͦ scientia. ut ad rationẽ ꝑeam ꝑueniremuᷤ.
ac̃. Quid: ad ipsam scientiã quã dicis p̾ce¬
dere sine ratione ꝑuenitur: ao. Nunquã
hoc dixerim: nam et ista sũma temeritas. aG̃

Expanded text:
mines, cum hoc rogabas, intuebar: nam neque posmines, cum hoc rogabas, intuebar: nam neque possum dicere ratione uti bestias, nec eis possum scientiam denegare. Sciebat enim, ut opinorrabilibus. A. Dic mihi, oro te, si duae quaedam res tibi proponantur, una ad quam perveniendum sit, altera per quam pervenire possis; quam istarum pluris pendis, et quam cui praeponis? E. Quis dubitat eam praestare ad quam sit perveniendum? A. Ergo cum sint duae res quaedam scientia et ratio, per scientiam pervenimus ad rationem, an per rationem ad scientiam? E. Utraque res sibimet quantum arbitror, ita nexa est, ut per alterutram ad alteram perveniri possit. Namque ad ipsam rationem non perveniremus, nisi ad eam perveniendum esse sciremus. Praecessit ergo scientia, ut ad rationem per eam perveniremus. A. Quid? ad ipsam scientiam quam dicis praecedere, sine ratione pervenitur? E. Nunquam hoc dixerim: nam est ita summa temeritas. A.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ hominẽ tenet. & hec fortasse talis ẽ de qͣ
uelut ꝑfecta głamur. Quãqͣm enĩ omĩs pas¬
sio corporis ꝑse ipsam non latens animam.
sensus sit. non tam̃ om̃s sensus istudẽ. Quod
sic intelligas licet. bestiȩ nempe sentiunt: ac
pene omnes quinq illis sensib uigent. qͣn¬
tum cuiq natura tributũ ẽ. antu id ne
dis scientiã non eẽ nisi cum res aliqua firma
ratione ꝑcepta & cognita sit:ado Concedo.
as At bestia rationẽ non utitur. ado & hoc
concedo. ag̃. Non gͥ scientia cadit in bestia.
cum autẽ non later aliquid: utiq scitur. sigͥ
sentiunt bestiȩ. si omĩs sensus ẽ compassio cor¬
poris ꝑ se ipsam ñ latens animã adeSentiuis
autẽ ut paulo ante concessum ẽ. ag̃. Q uid gͦ
dubitamus illã diffinitionem ĩprobare que
omnẽ sensũ cirum plecti minime potuit: si¬
quide bestiarũ sensus exclusꝰ ẽ adõfateor me
deceptum. eum tͥ concessi scientiã tunc ẽẽ cũ
aliquid firina ratione ꝑcipitur. Solos enĩ ho¬

Expanded text:
sse talis est, de qua velut perfecta gloriamur. Quanquam enim omnis passio corporis per seipsam non latens animam sensus sit, non tamen omnis sensus istud est. Quod sic intelligas licet; bestiae nempe sentiunt, ac pene omnes quinque illis sensibus vigent, quantum cuique natura tributum est. An tu id negdis, scientiam non esse, nisi cum res aliqua firma ratione percepta et cognita est? E. Concedo. A. At bestia ratione non utitur. E. Et hoc concedo. A. Non igitur scientia cadit in bestiam. Cum autem non latet aliquid, utique scitur; non igitur sentiunt bestiae, si omnis sensus est cum passio corporis per seipsam non latet animam: sentiunt autem, ut paulo ante concessum est: quid ergo dubitamus illam definitionem improbare, quae omnem sensum circumplecti minime potuit, siquidem bestiarum sensus exclusus est? 50. E. Fateor me deceptum, cum tibi concessi scientiam tunc esse cum aliquid firma ratione percipitur. Solos enim ho
Abbreviated transcription (Latin):
uacillet: quo illa hominis. cui gramaticũ ad
ditumẽ. Nam meminisse te oportet quod ẽẽ
hominẽ dictum ẽ aĩal rationale. mortalegͣ¬
maticũ. eoq peccare istam diffinitionem qͦd
conuersione uera ẽ: cum pͥma enunciatio¬
ne sit falsa. Namq falsum ẽ omĩs homo ani¬
mal rationale. mortale gramaticũ ẽ: quãuiᷤ
uerũ sit. om̃e animal rationale. mortale gra

Expanded text:
vacillet, quo illa hominis, cui grammaticum est vacillet, quo illa hominis, cui grammaticum est additum. Nam meminisse te oportet, quod esse hominem dictum est animal rationale mortale grammaticum; eoque peccare istam definitionem, quod conversione vera est, cum prima enuntiatione sit falsa. Namque falsum est, omnis homo animal rationale mortale grammaticum est, quamvis verum sit, omne animal r
Abbreviated transcription (Latin):
uł descrescit scientib nobis. id ẽ ut non late.¬
at animã. acdo lta est. a Quid hȩc passio ꝑ
se ipsam non latet anima. an ꝑaluid: adõ.
Paliud plane. Aliud ẽ enĩ uidere ungues ma¬
iores: aliud scire quod crescant. Cum ergo
crescere ipsum. sit passio quã nullo sensu at¬
tingerimꝰ: magnitudo autẽ illa quã sentimꝰ.
eadem passione factasit. ñ ipsa sit passio: ma¬
nifestum ẽ talem passionem ñ ꝑ se ipsã sci¬
re nos. s ꝑ aliud. ag̃. Sigͦ non ꝑ aliud aniña
non lateret: nonne sentiretur potius qua co¬
niceretur :do. Intelligo. ag. Cur gͦ dubitas qͥd
illi diffimtioni sit addendũ : adolam uideo
sic ẽẽ diffimiendũ: ut sensus sit passio corporiᷤ
ꝑ se ipsam non latens animã. nam &e omĩs sen¬
sus hoc ẽ: & omne hoc ut opinor sensus ẽ. ag̃.
Si hoc ita c̃: fateor diffintionẽ eẽ ꝑfectam.S
temptemꝰ eam si placet utrũ illo scđdo uicio ñ

Expanded text:
vel decrescit scientibus nobis, id est, ut non latevel decrescit scientibus nobis, id est, ut non lateat animam. E. Ita est. A. Quid? haec passio per seipsam non latet animam, an per aliud? E. Per aliud plane: aliud est enim videre ungues majores, aliud scire quod crescant. A. Cum ergo crescere ipsum sit passio, quam nullo sensu attingimus, magnitudo autem illa quam sentimus, eadem passione facta sit, non ipsa sit passio; manifestum est talem passionem non per seipsam scire nos, sed per aliud. Si ergo non per aliud animam non lateret, nonne sentiretur potius quam conjiceretur? E. Intelligo. A. Cur ergo dubitas, quid illi definitioni sit addendum? E. Jam video sic esse definiendum, ut sensus sit passio corporis per seipsam non latens animam: nam et omnis sensus hoc est, et omne hoc, ut opinor, sensus est. 49. A. Si hoc ita est, fateor definitionem esse perfectam. Sed tentemus eam, si placet, utrum illo secundo vitio non
Abbreviated transcription (Latin):
latens: ut uerũ est omĩs homo aĩal morta¬
le ẽ. At ut falsum ẽ om̃e ammal mortale
homo ẽ. quia id ẽ & bestia. ita falsum est
omĩs passio corporis non latens aĩam sensꝰ
ẽ: quia ñc̃ nob ungues crescunt neq ani¬
mã latet. Id enĩ scimꝰ. neq id sentimus: sed
coniectatione cognoscimus. Quẽ admodũ
gͦ illud diffinitioni hominis ut ꝑficeretur
additum ẽ rationale. quo addito. bestiȩ q̃
simul continebantur exeluse sunt. nicħq
preter hominẽ atq omnẽ hominẽ talidif.¬
finitione comp̃hendunꝰ: non ne censes aliqͥd
etiam huic ad dendum eẽ. quo inde seiunga¬
tur quod tenet alienũ: nec quicquã in ea ni.¬
si sensus & omĩs sensuᷤ intelligatur:ado Cen¬
seo quidẽ. s quid addi possit ignoro. ac̃. Sen¬
sus ẽ certe omĩs passio corporis non latens a¬
nimã. s conuertinon potest. hȩc enunciadio
ꝓpter passionem illa corporis qua uel cresc̃

Expanded text:
latens; ut verum est, omnis homo animal mortalatens; ut verum est, omnis homo animal mortale est: at ut falsum est, omne animal mortale homo est, quia id est et bestia; ita falsum est, omnis passio corporis non latens animam, sensus est; quia nunc nobis ungues crescunt, nec animam latet, id enim scimus; neque id sentimus, sed conjectatione cognoscimus. Quemadmodum ergo illi definitioni hominis ut perficeretur, additum est rationale, quo addito, bestiae, quae simul continebantur, exclusae sunt, nihilque praeter hominem atque omnem hominem tali definitione comprehendimus; nonne censes aliquid etiam huic addendum esse, quo inde sejungatur quod tenet alienum, nec quidquam in ea nisi sensus, et omnis sensus intelligatur? E. Censeo quidem, sed quid addi possit ignoro. A. Sensus est certe omnis passio corporis non latens animam: sed converti non potest haec enuntiatio, propter passionem illam corporis, qua vel crescit
Abbreviated transcription (Latin):
uera ẽ. his singłis ẽ ꝓfecto uiciosior: ut suis
iste duȩ.homo est animal candidũ. aut ho¬
mo anmal est quadrupes. Nam etiam si
dicas. omĩs homo annnal candiclũ ẽ. aut a¬
nimal quadrupes: falsum dicis etiã si conu̾¬
tas. S hoc inter se differunt: quod illa pͥma
in aliquos homines cadit. Nam pleriq sun
homines candidi: hec altera inneminẽ.H
enĩ quisquã homo quadrupes. hec ꝓtemꝑe
adexplorandas diffinitiones didiceris: qm¬
admodũ ꝓpositione atq conuersione iu¬
dicentur. Sunt alia multa de hoc genere
quȩ docentur. & uerborum plena & tene-¬
brarũ: quȩ paulatim ubi oportunũ uide.¬
bitur. conabor ut discas. Nunc conuertere
animũ ad illam diffinitionẽ nr̃am: & eam
ꝑitior cum discusseris corrige. Inuenera¬
mus enĩ eam cũ diffutio sensus eẽt cõplec¬
ti aliud quod sensus non ẽẽt: & ideo non
ẽẽ cum conuertitur uera. fortasse enĩ uerũ
ẽ. omĩs sensus passio corporis ẽ anima non

Expanded text:
his singulis est profecto vitiosior: ut sunt istae duae, homo est animal candidum; aut, homo est animal quadrupes. Nam et si dicas, omnis homo animal candidum est; aut animal quadrupes, falsum dicis; et si convertas. Sed hoc inter se differunt, quod illa prima in aliquos homines cadit; nam plerique sunt homines candidi: haec altera in neminem, non enim quisquam homo quadrupes. Haec pro tempore ad explorandas definitiones didiceris, quemadmodum propositione atque conversione judicentur: sunt alia multa de hoc genere quae docentur, et verborum plena et tenebrarum, quae paulatim ubi opportunum videbitur, conabor ut discas. 48. Nunc converte animum ad illam definitionem nostram, et eam peritior cum discusseris, corrige: inveneramus enim eam cum definitio sensus esset, complecti aliud quod sensus non esset, et ideo non esse, cum convertitur, veram. Fortasse enim verum est, omnis sensus passio corporis est animam non
Abbreviated transcription (Latin):
ado. Omĩno non possunt. ac̃. Recte dicis. S
dic queso que nam tibi figura melior & pul
in qua equalitas preualet: as̃. Gͣ in equalita¬
ti equalitatem preponis: adoslescio utrum
quispiam non preponat. ag̃. Uide nunc in
figura quȩ trib angulis parib ꝑfecta ẽ. qͥd
inea sit angulo contrarium. idẽ ex altera
parte contrapositũ: utrũ linea. an angulus.
adolineam uideo. ag̃. Q uid gͦ: si & angulus &¬
angulo. & linea li neȩ contraria sint. non ne fa¬
teris equalitatẽ eẽ potiorem in ea figura in
qua id accidit: ado fateor quidẽ: s quẽ ad¬
modũ id fiat trib lineis omĩno non uideo.
ac̃. Quid: quatuor lineis. potest ne hoc fie.¬
rie adõ. Prorsus potest. ag̃. Melior gͥ figura
ẽ. que quatuor lineis rectis parib. quã quȩ

Expanded text:
E. Omnino non possunt. A. Recte dicis: sed E. Omnino non possunt. A. Recte dicis: sed dic, quaeso, quaenam tibi figura melior videatin qua aequalitas praevalet? CAPUT IX.-- Quati aequalitatem praeponis? E. Nescio utrum quispiam non praeponat. A. Vide nunc in figura quae tribus angulis paribus perfecta est, quid in ea sit angulo contrarium, id est ex altera parte contra positum; utrum linea an angulus. E. Lineam video. A. Quid ergo? si et angulus angulo, et linea lineae contraria sit, nonne fateris aequalitatem esse potiorem in ea figura in qua id accidit? E. Fateor quidem, sed quemadmodum id fiat tribus lineis omnino non video. A. Quid? quatuor lineis potestne hoc fieri? E. Prorsus potest. A. Melior est igitur figura quae quatuor lineis rectis paribus, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tis facienda ẽ. minus quã trib fieri non poᷤ¬
se. An siulla tͥ aduersetur oratio: de hac te
sententia euocabit: ado Plane si quis mrichi
hoc falsum eẽ monstrauerit: nicħ erit quod
me scire posse confidam. ag̃. Nunc gͦ illud
responde: quomͦ trib lineis figurã feceris.
ado Cum se finib iungunt. ad. Quid ubise
iungunt: non ne uidetur tͥ angulus fieri:
ado Ita ẽ. aõ q uot gͦ anguł hec figura constat:
ado.Totidem quot lineis. as̃. Quid. ipsas li¬
neas pares constitiusti an impares: adoẜareᷤᷤ.
ag̃. Quid anguli tantundẽ om̃s patent:
anẽ alius alio contractior uł aꝑtior: ado.
ftiam ipsos pares uideo. ad. Potestne fieri.
ut infigura que trib rectis parib lineis sit
facta. impares anguli sint. an non potest:
sullo ꝓrsus modo. ac̃. Quid. si rectis lineis
trib s imparib. figura constet: possunt õe
inista pares eẽ anguli an aliud intelligitis:

Expanded text:
tis facienda est, minus quam tribus non postis facienda est, minus quam tribus non posse. An si ulla tibi adversetur ratio, de hac te sententia devocabit? E. Plane si quis mihi hoc falsum esse monstraverit, nihil erit quod me scire posse confidam. A. Nunc ergo illud responde, quomodo tribus lineis figuram feceris? E. Cum se finibus jungunt. A. Quid? ubi se jungunt, nonne videtur tibi angulus fieri? E. Ita est. A. Quot ergo angulis haec figura constat? E. Totidem quot lineis. A. Quid? ipsas lineas pares constituis, an impares? E. Pares. A. Quid? anguli tantumdem omnes patent, an est alius alio contractior vel apertior? E. Etiam ipsos pares esse video. A. Potestne fieri, ut in figura, quae tribus rectis paribus lineis facta sit, impares anguli sint; an non potest? E. Nullo prorsus modo. A. Quid? si rectis lineis tribus, sed imparibus figura constet, possunt etiam in ista pares esse anguli, an aliud intelligis?
Abbreviated transcription (Latin):
Agat. adducat ratio qua uult : dum modo
lib reb. aut certe de his maxime dep̃canclꝰ
ẽ:s ad rem quã institueram redeamus. Nã
si & quid sit linea. & quid sit figura iam ti¬
bi notum ẽ: dic quod abs te quero. idẽ utr̃
putes ullam figuram fieri posse. si linea exu¬
traq parte aut ex altera. ꝑ infinitũ ducatur.
adõ Nullo mͦ id fieri posse confirmo. as̃ Quid
igitur agendum ẽ ut figurã faciamꝰ: adõ.
Quid. nisi ut illa linea infinita non sit. & du¬
catur incirculũ : ut exalia parte se contingat:
Non enĩ uideo. quomodo aliter possit ex una
linea concludi aliquod spaciũ. Quod nisi fiat:
scdm tuam descriptionem figura nonerit. ag̃.
Quid si rectis lineis figuram facere uelimn:
potest fieri ut de una linea fiat an non potest:
adostullomͦ. ag̃. Quid duab: adõ. Nec hoc qͥ¬
dem. ag̃ quid trib: ado llideo posse. ag̃.
Bene gͥ nosti ac tenes. cum figura lineis rec¬

Expanded text:
agat ac ducat ratio qua vult, dummodo agat ac ducat ratio qua vult, dummodo libus rebus, aut certe de his maxime deprecandus est. Sed ad rem quam institueram redeamus. Nam si et quid sit linea, et quid sit figura jam tibi notum est, dic quod abs te quaero, id est utrum putes ullam figuram fieri posse, si linea ex utraque parte, aut ex altera per infinitum ducatur? E. Nullo modo id fieri posse confirmo. A. Quid igitur agendum est ut figuram faciamus? E. Quid, nisi ut illa linea infinita non sit, et ducatur in circulum, ut ex alia parte se contingat? non enim video, quomodo aliter possit ex una linea concludi aliquod spatium; quod nisi fiat, secundum tuam descriptionem, figura non erit. A. Quid, si rectis lineis figuram facere velim? potest fieri ut de una linea fiat, an non potest? E. Nullo modo. A. Quid, duabus? E. Ne hoc quidem. A. Quid, tribus? E. Video posse. A. Bene igitur nosti ac tenes, cum figura lineis rec