comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bor quia in digentia illa reficiebatur ñ extinguebat᷑. Pelectata gͦ tali munere :
rogat ut ei aquam uiuã daret. Ueruntamen ñprȩtereamꝰ. qm̃ dñs spu̾ale aliquid¬
euerum est scđm qđ significabat illa aqua. Genim aqua inputeo. uoluptas
est in ꝑfunditate tenebrosa. Hic eam hauriunt homines: hidria cupiditatũ. Cu¬
piditatẽ quippe ꝓni summittunt: ut aduoluptatẽ haustam deꝓfundo ꝑuenia ns
& fruuntur uoluptate: p̃cedente & prȩmissa cupiditate. Nam qui non prȩmiserit
cupiditate: ꝑuenire ñ potest aduoluptatẽ. Pone gͦ hidriam cupiditate: & aquam
depfundo uoluptate. Cum ꝑuenerit quisq aduoluptatẽ scłi huiꝰ. cib ẽ. pot̾ est.
lauacrum est : spectaculũ est. concubitus.ẽ. nunquid noniterũ sitiet Ergo
dehac aqua quibib̾it: iterum inqͥt sitiet. Siautem acceꝑit ame aqͣm. non sitiet

Expanded text:
bor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, bor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. Verumtamen non praetereamus, quoniam Dominus spiriet verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet
Abbreviated transcription (Latin):
dabo ei. non sitiet in ȩenum: sed aqua quam ego dabo ei. fiet uineo fons aquȩ
salientis inuitã a eternã. Apertius locutus est dñs: fiet in eo fons aquę
alientis inuitam ȩtnam: Quibib̾it deaqͣ ista: non sitiet iterũ. Quideuiden
quia naqua uisibilem sedinuisibilem ꝓmittebat. & Quid euidentius. quia
non carnaliter sed spualiter loquȩbatur. ⁊ Adhuc tam̃ illa mulier carnẽ sapit.
et. sed in resurrectione mortuoꝵ. Iam hoc uolebat illa. Dederat enim ds̃ aliqͥ¬
do seruo suo heliȩ. ut per .Ix. dies nec esuriret. nec sitiret. Qui hoc potuit da re.
ꝑal dies. non potuit dare semper. ⁊ Suspirabat tamen illa. nolens indigere.
nolens laborare. Assiduȩ uenire adillum fontẽ. onerari pondere quo indigentia
suppleritur & finito quod hauscrat rursus redire cogebat᷑. & otidianꝰ ei fuit istela¬

Expanded text:
dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: idem fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret . Qui hoc potuit dare per quadraginta dies, non potuit dare semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste la
Abbreviated transcription (Latin):
iȩxrat in illo fonte. Tumͥ uis dare aquam uiuã. & ego fero unde hauriã &t
non fers. Aqua uiua hic .ẽ. quomodo mͥdaturus es : Aliud intelligens &
carnaliter sapiens: quodãmͦ pulsat. ut aꝑiat magister qđ elausũ est. Fulsabat
ignorantia ñstudio. ad huc miseranda ñdum instruenda. Diit aliquid eui¬
lentius dñs deilla aqua uiua. Dixerat enim mulier. Nunqͥd tu maior es
patre nr̃o iacob. quidedit nob̾ puteũ. & ipse exeo bibit & filii eius & pecora eius. a¬
Dehac aqua uiua dare michi non potes. qm̃ hauritoriũ non habes. Forte aliũ
fontẽ ꝓmittis. Patre nr̃o melior potes. ct. qui hunc puttũ fodit. & ipse cum siuis
usus. ẽ. eo. a Dñs gͦ dicat. quid dixerit aqua uiuam. Respondit iesus & di
ci. Omis quibiberit ex aqua hac : sitiet iterũ. Quiautẽ bib̾it exaqͣ quã ego

Expanded text:
quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego
Abbreviated transcription (Latin):
eri tecte loquitur. & paulatim intrat incor. Fortassis iam docet. Quid enĩ ista
hortatione suauius & benigniꝰ.  Siscires donũ di. & scires quis. ẽ qui dicit tibi
damͥ bibere: tu forsitan peteres ab eo e daret tͥ aquam uiuã. Hucusq suspendit
Uiua aquã dicit᷑ uulgo. illa quȩ defonte exit. Illa autẽ quȩ colligit᷑ depluuia
in lacunas aut incisternis: aqua uiua ñdicit᷑. E si defonte manauerit. & in loco
aliquo collecta steterit: nec ad se illud unde manabat admiserit: sedirrupto mea
tanqͣm a fontis tramite separata fuerit. ñ dicit᷑ aqͣuiua. Sed illa aqua uiua
dicitur. quȩ manans excipit᷑. Talis aqua erat in illo fonte. Quidoͦ ꝓmittebat.
qđ petebat. a Iamen mulier suspensa eratait. Dnẽ. neq in quo haurias habes:
& puteus altus . ẽ. Uidete. quomodo intellexerit aquam uiua. Aquam scilicet

Expanded text:
eri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista eri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et scires quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan peteres, et daret tibi aquam vivam: huc usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas. qͥa & ipsa p̾misit figurã. & facca. ẽ. ueritas. Nam credidit in eũ. quide
illa nob̾ figurã p̃tendebat. Uenit gͦ haurire aqͣm. Simplicit̃ uenerat haurire
aqͥm. sicut solent uł uiri uł feminę. Dicit ei iesus. Damichibibere. Discipłi
im &iꝰ abierant inciuitatẽ : ut cibos emerent. Dicit eͦ ei mulier illa samarite
Quomꝰ tu iudeus cum sis. bibere a me poscis. quesũ mulier samaritana. ⁊ Nonemĩ
quia ferebat secum mulier uasculũ unde aqua hauriret: eo mirata .ẽ. quia u¬
dȩus petebat ab ea bibere. quod ñ solebant facere iudȩi. Illȩ autẽ quibibe quȩrebat:
fidem ipsius mulieris sitiebat. Deniq audi quis petat bibere. Respondit iesus: &
dixit ei. Si scires donum dĩ. & quis. ẽ. quidicit tͥ damͥ bibe: tu forsitanpeteresabeo¬
& daret tͥaquam uiuã. Petit bibere. & ꝓmittit bib̾e. Egec qͣsi accepturꝰ. & affluit

Expanded text:
veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat haurire aquam, sicut solent vel viri vel feminae. 11. « Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant in cieus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim quia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. 12. Denique audi quis petat bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan pet tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit
Abbreviated transcription (Latin):
adiudȩoꝵ gentẽ ñ ꝑtinebant. Alienigenȩ enim fuer : quamuis uicinas terras
lerent. Longum . ẽ. originem samaritanoꝵ retexere. nenos multa tenean
& necessaria ñloquamur. Sufficit gͦ: ut samaritanos inter alienigenas depu¬
temꝰ. Et ne hoc audatius me arbitremini dixisse quam uerius: atdite ipsum
dnm iesum : quid dixerit deillo samaritano. uno dedecem leꝓsis quos mun¬
dauerat. quisolus reduit ut grãs ageret. Nonne decẽ mundati st̃. ⁊ Nonerat
alius quidaret głam dõ: nisi alienigena: Iste ꝑtinet adimaginẽ rei qđ abalie¬
nigenis uenit ista mulier. quȩ apum gerebat aeccłȩ. Uentura enim erat ȩccła
degentib. alienigena agenere iudȩoꝵ. Audiamꝰ gͦ in illa nos. & in illa
agnoscamꝰ nos : & in illa grãs agamꝰ do ꝓnobis. Illa enim figura erat Nor

Expanded text:
ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageret: Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? non erat alius qui daret gloriam Deo, nisi alienigena iste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ȩtate scłi sexta. Computa in euangłio tanqͣm una hora. unam ȩtatẽ. abada
usq ad noe. Scdam: anoe usq ad abraha. Tertiam. ia ab abraham usq ad dauid.
Quartam: ad auid usq ad transmigrationẽ babiloniȩ. Quintã. atrans migratione
babiloniȩ usq adbaptismũ ioħis. Inde sexta agitur. Quid miraris. ⁊ Uenitiesus:
& humiliando se uenit adputeum. Fatigatꝰ uenit: quia infirmã carnẽ portauit.
Hora sexta: quia etate scłi sexta. Adputeum: qͥa adꝓfunditatẽ huiꝰ habitationiᷤ.
nr̃ȩ. Unde dicitur inpsalmis. Deꝓfundis clamaui adte dñẽ. Sedit ut dixi. quia
umiliatus est. Et uenit mulier. forma ȩccłȩ ñiam iustificatȩ sediustificandȩ
Nam hoc agit sermo. Uenit ignara. inuenit eum. & agitur cũ illa. Ui deamus.
Quid iuideamus & Quare uenit mulier de samaria. haurire aquam. Samaritar.

Expanded text:
Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani
Abbreviated transcription (Latin):
licet dormientis. quia & delastere incruce pendentis lancea ꝑcusso: sacram̃ta¬
a eccłȩ ꝓfluxer. Sed quare hoc dicere uolui fr̃s. & Quia infirmitas xp̃i.
nos facit fortes. Magna ibi imago prȩcessit. Potuit ds carnem detrahere homi¬
ni. unde faceret feminam. & magis uidetur quasi congruere potuisse. Fiebat
um sexus infirmior. & magis decarne infirmitas fieri debuit: quam deosse
Oesa enim: carne firmiora sunt. Nondetraxit carnẽ unde faceret mulierẽ: s decrrix̃
os. Et detracto osse formata. ẽ. mulier: & in locum ossis caro adimpleta. e. Poterat
posse os reddere. poterat adfaciendam mulierẽ. ñ costam sedcarnẽ detrahere. Quid
it᷑ significauit facta mulier incosta tanqͣm fortis. factus adam incarne tanqͣm nn¬
firmꝰ.  Xpc̃ . ẽ. & ȩccła. Illius infirmitas: nr̃a est fortitudo. Quare gͦ hora sexta &

Expanded text:
scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramentscilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam infirmus. Christus est et Ecclesia, illius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta?
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib menbris demissa & abiecta : ut quemadmodũ dixi. etiam si filios non
uideas: matrem tamen intelligas. Sic gͦ infirmꝰ iesus : fatigatus abitinere.
nusquam de est. & Quoit. aut unde it. nisi quia non adnos ueniret. nisi
formã uisibilis carnis assumeret .  Quia gͦ uenire ad noseo modo dignatꝰ. ẽ.
ut informa serui assumpta carne appareret: ipsa carnis assũptio. ẽ. it̾ ipsiuꝰ.
dõ fatigatus abitinere. quid est aliud quam fatigatus in carne. & Infirmꝰ in carno
iesus: sed noli tu infirmari. In illius infirmitate tu fortis esto: quia quod
infirmũ. ẽ. di. fortius.ẽ. hominib. Subhac rerum imagine adam qͥ
erat forma futuri. prębuit nobis magnum indicium sacram̃ti. immo ds
in illo prebuit. Nam & dormiens meruit accipere uxorem. & decosta ciꝰ facta est
ei uxor . qm̃ dexp̃o incruce dormiente. futura erat ȩccła delatere eius. delatere

Expanded text:
omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxorem, et de costa ejus facta est ei uxor : quoniam de Christo in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere
Abbreviated transcription (Latin):
mũ uis nosse. & Uerbũ caro factum. ẽ & habitauit in nobis. Fortitudo xp̃i te
creauit. infirmitas xp̃i te recreauit. Fortitudo xp̃i fecit. ut quod ñ erat esset:
nfirmitas xp̃i fecit. ut qđ erat non periret. Condidit nos fortitudine sua.
quȩsiuit nos infirmitate sua. Nutrit gͦ ipse infirmus infirmos. tanqͣm gallina
pullos suos. Nuic enim se similem fecit. Quotiens uolui inquit adierłm:
congregare filios tuos subalas tanqͣm gallina pullos suos. & nolusti. Uidetis
autem fr̃is. quemadmodũ gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia
auis: quod sit mater agnoscitur. Uidemꝰ nidificare passeres quoslibet ante
oculos nrõs. Hirundines. ciconias. columbas. cotidie uidemꝰ nidificare. Quos
nisi quando innidis uidemus : parentes. eẽ. non agnoscimꝰ. Gallina uerosic
⁊firmatur inpullis suis: ut etiam siipsi pulli ñsequant᷑. filios non uide
matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis. plumis hispida. uoce rauca.

Expanded text:
et habitavit in nobis . Fortitudo Christi te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sub alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti ? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca,
Abbreviated transcription (Latin):
coutunt᷑ iudȩi samaritanis. qui dicebant eis. Quomͦ uos iactatis. & idõ uos nob̾ meli
ores. eẽ. ꝑhibetis. quia templũ habetis. qđ nos non habemꝰ. ⁊ Nunquid patres pr̃i
quidõ placiter: in illo templo adorauer.: Nonne inisto monte adorauer. ubi nos
sumꝰ  Melius gͦ nos inquiunt in hoc monte dm̃ rogamꝰ.: ubi patres nr̃i rogauer
Contendebant utriq ignari: quia uirũ n habentes. illq ꝓtemplo. illi promonit
inflabant᷑ adu̾sus inuicẽ. Dñs tamen mͦ quid docet mulierẽ. tanqͦm cuius uir
ceꝑit prȩsens. eẽ. ⁊ Dicitei mulier. Dnẽ. uideo quia ꝓpħa estũ. Patres nr̃i inmon

Expanded text:
coutuntur Judaei Samaritanis: quia dicebant eis, Quomodo vos jactatis, et ideo vos meliores coutuntur Judaei Samaritanis: quia dicebant eis, Quomodo vos jactatis, et ideo vos meliores nobis esse perhibetis, quia templum habetis quod nos non habemus? Numquid patres nostri qui Deo placuerunt in illo templo adoraverunt? nonne in monte isto adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes: illi pro templo, illi pro monte inflabantur adversus invicem. 24. Dominus tamen modo quid docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse? Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Patres
Abbreviated transcription (Latin):
non uirum habebat.Tolle hinc gͦ istum adulterũ quite corrũpit: & uade
uoca uirum tuũ. Uoca & ueni.: ut intelligas me. Dicit ei mulier. Dñe. uideo
quia ꝓpħa estũ. Cepit uenire uir: nondũ plene uenit. ꝓpħam dnm putarat.
Erat quidem & ꝓpħa. Nam deseipso ait. Non .ẽ. ꝓpħa sine honore nisi inpatria
sua. Item deillo dictũ . ẽ. ad moysen. Propħam eis suscitabo defr̃ib: eoꝵ: simile tui.
imilẽ scilicet adformã carnis: non ademinentiam maiestatis. Ergo inuenimus
dͥnm iesũ: dictum ꝓpħam. Proinde iam ñ multũ errat mulier ista. Uideo inquit
mouere. Contentio quippe fuerat inter samaritanos & iudȩos. quia udȩi intemplo
alomone fabricato ad orabant dnm: samaritani longe inde positi non ineo ado¬
bant. Idõ uidȩi se. eẽ. meliores iactabant: quia inteplo adorabant dm̃. Non enim

Expanded text:
non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat. Erat quidem et propheta: nam de seipso ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen, Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum, similem tui . Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam. Proinde jam non multum errat mulier ista. Video, inquit, movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant. Ideo Judaei meliores se esse jactabant, quia in templo adorabat Deum. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ur. quinq illis uiris in ista muliere ñ successerat. Ubi enim ñ succedit ille.
dominatur. Nam cum ceꝑit anima capax: c̃ẽ. rationis: aut asapiente mente re¬
git᷑ aut errore. Sederror ñ regit: sedꝑdit. Post istos gͦ quinq sensus. mulier illa
adhuc errabat. & error eam uentilabat. Error autem iste: nonerat legitimus
uir. sed adulter. Idõ enim dĩs ait. benedixisti. quia ñ habeo uirũ. Quinq enim
uiros habiusti: quinq tȩ sensus carnis pͥmo retexer. Uenisti adȩcatẽ utendȩ
rationis. nec adsapientiã ꝑuenisti. sed in errorẽ incidisti. Ergo post illos quinq
uiros. iste quem habes non est tuus uir. Ꝙ quiderat. siuir non erat nisi adultꝰ.
oca itaq non adulterum. sed uirum tuũ . ut intellectu me capias. non err
aliquid falsum deme sentias. Adhuc enim errabat mulier: quȩ aquã illam

Expanded text:
vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam
Abbreviated transcription (Latin):
& qui adȩtnitatẽ regat. ad ȩt̾nitatẽ excolat. adȩcernitatẽ instruat. Nam isti quinꝙ
sensus ñ adȩternitatẽ nos regt̃. seda dista temporalia uł appetenda uł fugienda.
bi uero intellectus sapientiã imbutꝰ regere ceꝑit animam: scit ia ñ solum fugero
forieam. & ambulare inȩqͣli. quod oculi ostendunt animȩ infirmȩ. nec tantũ
canoras uoces suauiter audire. dissonasq repellere. uł blandis odorib delectari
putesceresq respuere. aut dulcedine capi & a maritudine offendi. aut lenib mul¬
ceri & aspis lȩdi. Ista enim omia. infirmȩanimȩ sunt necessaria. Quid ergo
regiminis adhibetur ꝑillũ intellectũ. : None̾ͤ alba & nigra discreturꝰ est . s iusta
& iniusta. bona & mala. utilia & inutilia. Castitatẽ & impudicitia. hanc ut
amet. illam ut uitet. Caritatem & odium. in hac ut sit: in illo: ut non sit. Hic

Expanded text:
et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
abes non. ẽ. tuus uir. uidetur michi facilius posse accipi. quinq uiros pͥo
animȩ. quinquȩ sensus corporis. ẽẽ. Quando enim quisq nascit᷑. anteqͣm possit
uti m̃te atq ratione: non regit᷑ nisi sensib carnis. Anima inpuero paruulo. quod
auditur. qđ udetur. qđ olet. qđ sapit. qđ tactu sentitꝰ. hoc appetit aut fugit.
Appetit quicquid mulcet. fugit quicquid offendit hos quinq sensus. Hos enĩ
quinq sensus mulcet uoluptas. offendit dolor. Scđm hos quinq sensus. tanqͥm
quinq uiros pͥus uiuit anima. quia istis regit᷑. Quare aute uiri dicti st̃. Quid
legitimi. Adõ quippe facti. & ado donati animȩ: Infirma . ẽ. adhuc quȩ istis
unq sensib regitur. & subistis quinq uiris agit. At ubi uenerit ad annosex¬
dȩ rationis. si eam susceperit optima disciplina & doctrina sapientiȩ: quinq illis
uiris adregendũ non succedet nisi uir uerꝰ. legitimꝰ & illis melior. & qui meliꝰ regat:

Expanded text:
abes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse accipere quinque viros priores animae, quinque sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat,
Abbreviated transcription (Latin):
in ulto plures credider: ꝓpt̾ sermonẽ eiꝰ: & mulieri dicebant. Quia ia non propter
tuã loquela credimꝰ: ipsi enim nos audiuimꝰ & scimꝰ. quia hic .ẽ. uere saluator
mundi. Ethoc paululũ animadũtendũ est: quia lectio t̾minata .ẽ. Mulier
pͥma nunciauit. & admulieris testimoniũ credider samaritani: e rogauer eum
ut apud eosmaneret. & mansit ibi biduo. & plures credider. Et cum credidissen
dicebant mulieri. Noniã ꝓpter u̾bum tuum credimꝰ: sedipsi cognouimꝰ & seimꝰ
quia uere hic ẽ saluator mundi. Primo ꝑfeminã. postea ꝑpresentia.Sicagit᷑
amicos. tanqͣm illa muliere. hoc . ẽ. aeccła nuntiante. Ad xpm ueniunt. cre¬
iunt ꝑ istam fama. Manet apud eos biduo. hoc .ẽ. dat illis duo precepta
caritatis & multo plures & firmius in eũ credunt: qm uere ipse .ẽ. saluator

Expanded text:
o plures crediderunt propter sermonem ejus: et mulieri dicebant: Quia jam non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimonimum crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi biduo, et plures crediderunt: et cum credidissent, dicebant mulieri, Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus, et scimus quia vere hic est Salvator mundi; primo per famam, postea per praesentiam. Sic agitur amicos; tanquam illa muliere, hoc est Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, credunt per istam famam; manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plures et firmius in eum credunt, quoniam vere ipse est Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
qui seminat. ut & qui seminat simulgaudeat. & qui metit. Ego misiuos me¬
tere: qđ uos ñ laborastis. Alii laborauer: & uos in labores eoꝵ introistis. Quid
gͦ Messores misit. non seminatores. Quo messores. Ubi ia alii laborauerunt.
iubi iam laboratũ erat: seminatũ erat. & qđ seminatũ erat: ĩa maturũ faco
erat: falcem & triturã desiderabat. Quo gͦ erant messores mittendi: Ubiiam
ꝓpħȩ prȩdicauerant. ꝓpsienim seminatores. Nam si ipsi ñ seminatores. unde ad
illã mulierẽ ꝑuenerat. scio quia messias ueniet.⁊ Iam ista mulier fructꝰ maturꝰ
t. & erantalbȩ messes: & falcẽ quȩrebant. Misi uos metere. Quid metere.
Q uod ñ seminastis. Alii seminauer: & uos in labores coꝵ introistis. Quilabo¬
rauer. ⁊ Ipse abraham. isaac. & iacob. Legite labores eoꝵ. In om̃ib corũ
messis parata er̾at. Merito ibi tanqͣm matura seges fuit. qͣndo tot milia homi¬

Expanded text:
qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi mequi seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos non laborastis: alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistis. Quid ergo? messores misit, non seminatores? Quo messores? Ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum erat factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam Prophetae praedicaverant; ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem pervenerat, Scio quia Messias veniet? Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos ergo: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et vos in labores eorum introistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, Isaac, et Jacob. Legite labores eorum: in omnibus labmessis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot hominum mi
Abbreviated transcription (Latin):
istruit ut magister. ñ ꝑcircuitũ. sicut illã : cuius adhuc uirũ requireba
sediam aꝑte. M̾s inquit eib. ẽ : ut faciam uoluntatẽ eiꝰ qui misit me. Ergo
& potus ipseerat in illa muliere: ut faceret uoluntatẽ eiꝰ qui eum miserat. Ideo
dicebat. Sitio. damͥ bib̾e. scilicet ut fidẽ in ea operaret᷑. & fidẽ eius biberet.
eã incorpꝰ suũ traiceret. Corpꝰ enim eiꝰ : ȩccła. Ergo. ipse .ẽ. inquitcib ms¬
ut faciam uoluntatẽ eiꝰ qui me misit. Nonne uos dicits. qđ adhuc quattuor
menses sunt & messis uenit. Inopꝰ feruebat. & operarios mittere disponebat.
U os quattuor ises computatis ad messẽ: ego uob̾ alia messe albã &̧ paratã ostendo.
Ecce dico uobis. Leuate oculos urõs: & udete quia iã albȩ sunt regiones admessẽ
Ergo messores missurꝰ . e. In hoc enĩ. ẽ. uerbũ uerũ. quia alius . ẽ. qui meit aliꝰ

Expanded text:
instruit ut magister; non per circuitum, sicut illam cujus adhuc virum requirebat, instruit ut magister; non per circuitum, sicut illam cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte: Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me. Ergo et potus ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus, qui miserat eum. Ideo dicebat, Sitio, da mihi bibere; scilicet ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret: corpus enim ejus Ecclesia. Ipse est ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte, quia jam albae sunt regiones ad messem. Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius est
Abbreviated transcription (Latin):
quid suꝑius dixerim dehydria. Uaserat. unde aqua hauriebat᷑. Greco nomine
appellat᷑ hẏdria. qm grece aqua hydor dicitur: tanqͣm si aqͣrium diceretur.
Proiecit gͦ hydriam. quȩiam nusui sedoneri fuit. Auida quippe desiderabat
qua illa satiari : ut nuntiaret xp̃m. onere abiecto. Cucurrit adciuitate.
tm. ne illi quasi iã irascerent᷑ & indignarent᷑ & ꝑsequerent᷑. Uenite & iudete
hominẽ. qui dixit mͥ omĩa quȩ feci. Hunquid ipse . ẽ. xp̃e. Exierunt de
ciuitate. & ueniebant adeum. Ꝙ interea rogabant eum discipłi dicentes. Rabi.
manduca. Ierant enĩ emere cibos: & uenerant. Ille autẽ: dixit. Ego cibũ habeo
manducare: quem uos ñ scitis. Dicebantgͦ discipłi adinuicẽ. Nunquid aliqͥs
actulit ei manducare.  Quid mirũ. simulier illa ñ intelligebat a quã: Ecce
discipłi nondũ intelligebant escã. Audiuit autẽ cogitationes illoꝵ: & iam

Expanded text:
quid superius dixerim de hydria: vas erat unde aqua hauriebatur, graeco nomine quid superius dixerim de hydria: vas erat unde aqua hauriebatur, graeco nomine appellatur hydria, quoniam graece ὕδωρ aqua dicitur; tanquam si aquarium diceretur. Projecit ergo hydriam, quae jam non usui, sed oneri fuit: avida quippe desiderabat aqua illa satiari. Ut nuntiaret Christum, onere abjecto, cucurrit ad civitatemim, ne illi quasi irascerentur, et indignarentur, et persequerentur. Venite, et videte hominem qui dicivitate, et veniebant ad eum, et rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim manducare quem vos non scitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Numquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes illorum, et jam
Abbreviated transcription (Latin):
punica & sira. Ergo dicit ci mulier. Scio qͥa messias ueniet: qui dicitur xp̃s.¬
Cumg uenerit: ille nob̾ annuntiabit om̃ia. Dicit ei iesus. Ego sum. qͥloquor
tecum. Uocauit iam uirũ suũ. factus. ẽ. uir eiꝰ caput mulieris. factus ẽ xp̃s
caput uiri: Iam mulier ordinat᷑ in fide. & regit᷑. bene iuiccura Postea q̃m audiuit
mulieri cui dixerat crede mͥ: & continuo uener discipłi: & mirabant᷑ quia cũ
mirabant᷑. Bonũ enĩ mirabart᷑. n malũ suspicabant᷑. Neno tam̃ dix̃ qͥd quȩri
aut quid loqueris cũea: Reliquit gͦ hydriam sua mulier. Audito. ego sũ
quilo qͥr tecum. & recepto incorxp̃õ dño. quid faceret. ñ iã hydria dimitteret.
& euangelitare curreret: Proiecit cupiditate: & ꝓperauit annuntiare uerita¬
tẽ: discant quiuolunt cuangelitare. ꝓiciant hydriã ad puteũ. Recordamin

Expanded text:
punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur quor tecum. Vocavit virum suum, factus est vir ejus caput mulieris, factus est Christus caput viri . Jam mulier ordinatur in fide, et regitur bene victura. Posteaquam audivit mulieri, cui dixerat, Crede mihi? 29. Et continuo venerunt discipuli ejus, et n malum suspicabantur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris aut quid loqueris cum ea? 30. Reliquit ergo hydriam suam mulier. Audito, Ego sum qui loquor tecum, et recepto in cor Christo Domino, quid faceret, nisi jam hydriam dimitteret, et evangelizare curreret? Projecit cupiditatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini
Abbreviated transcription (Latin):
erant & peregrini. atestamentis di. Seđ̾m hoc gͦ dictum est Nos adora mus
quod scimus. ł xꝑsona quidem iudȩoꝵ dictũ. ẽ: sedñ omium iudeor. Non
reproborum udeoꝵ. sed dequalib fuer apłi. quales fuer ꝓphȩ. quales fuer
illi om̃s sci. qui omia sua uendider. & p̃cia rerum suarũ ad pedes apłoꝵ posuer.¬
Non reppulit enim ds̃ plebẽ suam: quam prȩsciuit. Audiuit hoc mulier ista
demonstrabit. Quid. ẽ. hoc. ⁊ Modo inquit detemplo contendunt iudȩi &
nos demonte contendimꝰ. Cũ ille uenerit. & montẽ sꝑnet. & templũ eũtet. Docebit
nos isteomia : ut inspũ & ueritate nouerimꝰ adorare. Sciebat quiscã posset docere
sediã docente nondum agnoscebat. Iam gͦ digna erat. cui manifestaretur.
Messias aute unctꝰ . ẽ. Unctꝰ gree xp̃s est: hebraice messias .ẽ. Unde & punce
messe. dicitur ungue. Cognatȩ quippe sunt linguȩ istȩ & iucinȩ. hebraica:

Expanded text:
erant, et peregrini a testamentis Dei . Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus erant, et peregrini a testamentis Dei . Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt Apostoli, quales fuerunt Prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit hoc mulier ista,demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte contendimus: cum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica,
Abbreviated transcription (Latin):
urãe. euanglistam ioħm uelut aquilam uolare altius. caliginemꝙ¬
terrȩ transcendere: & lucem ueritatis firmiorib oculis intu eri.
Multa iam exeuangłio eius. ꝑministerium nr̃m dño adiuuante
tractata sunt. Exordine autẽ sequitur hȩc lectio: quȩ hodie recitata est. Ca
quȩ dicturus sum donante dño: multi sic audituri estis. ut magis recognos¬
catis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet. ẽẽ. intentio. quia non .ẽ.
cognitio sed recognitio. Hoc lectum. ẽ & hanc lectionem tractandã gestamꝰ
manib. quod dñs iesus ad puteum iacob loquebatur cum samaritana
muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria. & magnarum similitudines
rerum. pascentes animam esurientem. reficientes languentem. Dñs enm
cum audisset cognouisse phariseos. quod plures discipłos faceret qͣm iołis.
& plures baptitaret. quanqͣm iesus nonbaptitaret sel discipłi eius: reliquit uideã¬

Expanded text:
rae, evangelistam Joannem velut aquilam volare altius, caliginemterrae transcendere, et lucem veritatis firmioribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio ejus per ministerium nostrum Domino adjuvante tractata sunt: ex ordine autem sequitur haec lectio, quae hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lectum est, et hanc lectionem tractandam gestamus in manibus, quod Dominus Jesus ad puteum Jacob loquebatur cum Samaritana muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientes languentem. 2. Dominus enim haec « cum audisset, cognovisse Pharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures baptizaret quanquam Jesus non
Abbreviated transcription (Latin):
prebetur haurientibus: fons dicitur. Sedsi in promptu & suꝑficie sit. fons
tantũ dicitur. Si autem in alto & inꝓfundo sit: itaputeus uocat᷑. ut nom̃
fontis non amittat. Iesus gͦ fatigatꝰ exitinere: sedebat sic suꝑ fontẽ. Hora erat
quasi sexta. Iam incipiunt mysteria. Non enim frustra fatigat᷑ iesus: ñ
um frustra fatigatur uirtus dĩ. ñ enim frustra fatigatur ꝑque̾ fatigati
recreant᷑. ñ enim frustra fatigatur. quo deserente fatigam᷑. quo p̾sente firmamꝰ.
fatigatꝰ sedet. Omia ista innuunt aliquid. Indicare uolunt aliquid. inten
iciunt. ut pulsemus hortant᷑. Ipse gͦ aꝑiat & nob̾ & uobis : qui dignatus
est ita hortari ut diceret. Pulsate & aꝑietur uobis. Tibi fatigatus. ẽ. abitinere
iesus. Inuenimꝰ uirtutẽ iesum: & inuenimus infirmũ iesũ: forte & infirmũ.
iesũ. Fortẽ : quia in principio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds erat¬

Expanded text:
praebetur haurientibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons praebetur haurientibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons tantum dicitur; si autem in alto et profundo sit, ita puteus vocatur, ut fontis nomen non amittat. 6. Jesus ergo fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora eran enim frustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis . Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum Jesum; fortem et infirmum Jesum: fortem, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud D
Abbreviated transcription (Latin):
dono quam illius: quisqͣm etiam sacram̃to corporis & uisibilis baptismatis
imbuat᷑. Uis nosse quia ipse baptizat ñ solum spu sedetiam aqͣ.  udiapłm.
quȩ inu̾bo. ut exhib̾et sibu pse gloriosam aeccłam. ñ habente maculã
neq rugã. aut aliquid eiusmodi. Mundans eam. Unde .& lauacro
aquȩ in uerbo. Quid est baptismus xp̃i. & Lauacrum aquȩ inũbo. Tole
aquam: non .ẽ. baptismus. Tolle uerbum : ñ .ẽ. baptismꝰ. Iam gͦ his prȩ¬
iectis ꝑquȩ ꝑuenit ad collocutionẽ cum illa muliere: uideamꝰ quȩ rest
plena misteruis. & grauida sacram̃tis. Oportebat autem eũ inquit transire¬
ꝑsamariam. Uenit gͦ inciuitatem samariȩ quȩ dicitur sichar. iuxta prȩ¬
dium qđ dedit iacob. ioseph filio suo. Erat autem ibi fons iacob. Puteus erat.
sedomis puteus fons. non om̃is fons puteus. Ubi eni aqua det̾ra manat. &usiui

Expanded text:
dono quam illius, quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis Baptismatis dono quam illius, quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis Baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat, non solum spiritu, sed etiam aqua? Audi Apoaquae in verbo, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi » . Mundans eam. Unde? Lavacro aquae in verbo. Quid est baptismus Christi? Lavacrum aquae in verbo. Tolle aquam, non est baptismus: tolle verbum, non est baptismus. 5. Jam ergo his praejactis, per quae venit ad collocutionem cum illa muliere, videamus quae restant plena mysteriis, et gravida sacramentis. « Oportebat autemamariae quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, et usui
Abbreviated transcription (Latin):
hoc moueat. cur dictum sit. baptirabat iesus plures quã ioħs. & postea qͦm dictũ est
baptitabat: subiectum. ẽ. quanqͣm iesus ñ baptitabat sed discipłi eiꝰ. Quid gͦ
Falsum dictũ erat. & correctum est cũ additum. ẽ. quanqͣm iesus ñbaptitabat sed
discipuli cius. Anutrunq uerum est. quia iesus & baptuabat & ñ baptitabat.
Baptitabat enim quia ipse mundabat: ñbaptirabat quia ipse nontinguebat.
Prȩbebant discipłi ministerium corporis. p̃bebat ille adiutoriũ maiest
Quomꝰ enim cessaret ab aptitando. quam du ncessat a mundando. deqͦ dictum ẽ
adhuc baptitat. & quousq baptitandi sumus. iesus baptitat. Securus homo
accedat adinferiorem ministrũ habet enim superiorem magistrũ. Sed forte
ait aliquis. Baptitat iesus quidem inspu non in corpore. Quasi uͦ alterius

Expanded text:
hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed disptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum eadhuc baptizat; et quo usque baptizandi sumus, Jesus baptizat. Securus homo accedat ad inferiorem ministrum; habet enim superiorem magistrum. 4. Sed forte ait aliquis: Baptizat quidem Christus in spiritu, non in corpore. Quasi vero alterius
Abbreviated transcription (Latin):
ites inmanifestis. angustias temporis patiam᷑ ad obscura scrutanda & apend¬
plures baptizaret. ut hoc eis ad salutẽ ualeret sequendi eum. ut &ipsi essent
discipłi. & ipsi uellent abeo baptitari: magis non relinquȩret uideam terra. sed
ꝓpter illos maneret ibi. Quia uero cognouit eoꝵ scientiam. simul cognouit o
uidentiam : quia non hõc ꝓpterea didicer ut sequerent᷑. sed ut per sequerent᷑
abiit inde. Poterat quidem ille & prȩsens abhis non teneri sinollet. ñ occidi si
nollet: quia potuit & non nasci sinollet. Sed quia inomi re quam gessit ut hõ.
hominib in se credituris prebebat exemplum. quia unꝰ quisq seruus di ñpeccat
si secesserit in aliũ locum. uidens furorem forte ꝑsequentiũ se: aut quȩrentium
in malũ animã suã. uideretur autẽ ibi seruiꝰ di peccare si faceret. nisi infaciendo
dñis prȩcessiset: fecit hoc ille magister bonꝰ ut doceret. ñ qđ timeret. Fortastis etia

Expanded text:
tes in manifestis, angustias temporis patiamur ad obscura scrutanda et apeplures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur; abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset, fecit hoc ille magister bonus ut doceret, non quod timeret. 3. Fortassis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
culis incarne conspicuũ: ñ autẽ
uidebat qđ in carne uerbũ latebat.
U idebat hominẽ. ñ uidebat dnĩ.
Uidebat indum̃tũ: ñ uidebat indu.¬
tũ. S qm̃ post resurrectionẽ etiã
ipsã carnẽ suã quã ñ solũ uiden.¬
dã uerũ etiã contrectandã de mo.¬
nstrauit suis. noluit demonstra¬
re ñ suis: hinc fortasse intelligen¬
dũ ẽ. eẽ. dietũ. ad huc modicũ.
uidebitis me: qr ego uiuo & uos
uuietis. Quid e. quia ego uiuo
& uos uiuetis Cur dep̾senti se
dixit uiuere. illos aut defuturo
nis utiq resurgentis. qualis in
ipso p̃cedebat. & illis est pollicit
secuturã : & quia ipsiꝰ mox futa
erat resurrectio: p̃sentis posuit
tẽporis uerbũ. propt̾ significan.¬
dã celeritate. Illoꝵ aut̃ qm̃ scłi¬
differtꝰ in finẽ. ñ ait uiuitis: s
uiuetis. Duas gͦ resurrectiones.
misit. Quia ego inqͥt uiuo: & uos ui¬
uetis. Quia ipse uiuit: idõ & nos ui.¬
uimꝰ. Per hominẽ qͥpe mors: & ꝑho

Expanded text:
carne conspicuum; non autem videbat quod in carne Verbum latebat. Videbat hominem, non videbat Deum. Videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, voluit demonstrare non suis, hinc fortasse intelligendum est esse dictum: Adhuc modicum, videtis vivetis. » Quid est quod ego vivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro nis, utique resurgentis, qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura fuerat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum, propter significandam celeritatem: illorum autem, differtur in finem, non ait, vivitis; sed, vivetis. Duas ergo resurrectiones, promisit. Quia ego, inquit, vivo, et vos vivetis: quia ille vivit, ideo et nos vivemus. Per hominem quippe mors, et