comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ñ ipsi dict̃. qm̃ utrunq uerum ẽ qͦd ueritas
ait. De talib enimloquens. q̃ dicunt inquit
facite. quȩ aut̃ faciunt facere nolite. Hoc est
qͦd ex ore illoꝵ auditis facite. qͦd in oꝑe uidetis.
facere nolite. Dicunt eniminqͥt & non faciunt.
G ͦ quãuis ñ faciant. tam̃dicunt. S alioloco
tales arguens hypocͥte inqͥt. qͦmͦ potestis bona
loqui. cum sitis mali: Ac ꝑhoc ce ea quȩ dic̃t
qͣndo bona dic̃t̃. non ipsidict̃. uoluntate scili¬
cet atq oꝑe negando quod dicunt. Unde con¬
tingit. ut homo disertꝰ & malꝰ. sermonem quo
ueritas p̃dicet᷑ dicendum ab alionon diserto
s bono. ipse componat. Qͦd cum fit. ipse ase¬
ipso tͣdit alienum. ille ab alieno accipit suũ.
Cumuͦ boni fideles. bonis fidelib hanc oꝑam
commodant. utͥq sua dict̃. quia & d̃s ipsoꝵ
est cuiꝰ sunt illa q̃ dic̃t. & ea sua faciunt que

Expanded text:
modo non ipsi dicunt, quoniam utrumque verum est quod Veritas modo non ipsi dicunt, quoniam utrumque verum est quod Veritas ait. De talibus enim loquens. Quae dicunt, inquit, facite; quae autem faciunt, facere nolite; hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere videtis, facere nolite: dicunt enim, inquit, et non faciunt . Ergo quamvis non faciant, dicunt tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicunt, quando bona dicunt, non ipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt; et ea sua faciunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ad popłm ꝓferant. si eam ꝑsonam gerunt. ñ
imꝓbe faciunt. Sic enĩ qͦd ꝓfecto utile est.
multi ueritatis p̾dicatores fiunt. nec multi ma¬
gistri. si uniꝰ magistͥ ueri m̃bra. idipsum di¬
cant om̃s. & ñ sint in eis scismata. Nec deter
ꝓximo suo. Qͥ enim furant᷑. alienum aufe¬
runt. Ulerbum aut̃ dei ñ ẽ ab eis alienum
qͥ obtemꝑant ei. potiꝰq ille dic̃ aliena. qu
cum dicat bñ. uiuit male. Quecunq enĩ
bona dicit. eiꝰ excogitari uident᷑ ingenio:
s ab eiꝰ morib aliena ft̃. Fos itaq dixit deus
furari ũba sua. qͥ boni uolunt uideri lo¬
quendoquȩ dei sunt: cum mali sint facien¬
do que sua funt. Nec sane ipsi dicunt bona
quȩ dicunt. si diligent̃ attendas. Qͦ mͦ enim
dict̃ uerb̃ qͦd negant factis: N enim frustra
de talib ait apłs. Confitent᷑ se nosse dm̃. faetiꝰ
aut̃ negant. Mͦ gͦ qͦdamipsi diẽt. & rursꝰ alio

Expanded text:
ad populum proferant; si eam personam gerunt, non ad populum proferant; si eam personam gerunt, non improbe faciunt. Sic enim, quod profecto utile est, multi praedicatores veritatis fiunt, nec multi magistri, si unius veri magistri idipsum dicant omnes, et non sint in eis schismata . Nec deterrproximo suo . Qui enim furantur, alienum auferunt; verbum autem Dei non est ab eis alienum, qui obtemperant ei: potiusque ille dicit aliena, qui cum dicat bene, vivit male. Quaecumque enim bona dicit, ejus excogitari videntur ingenio, sed ab ejus moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sint, faciendo quae sua sunt. Nec sane ipsi dicunt bona quae dicunt, si diligenter attendas. Quomodo enim dicunt verbis, quod negant factis? Non enim frustra de talibus ait Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam ipsi dicunt, et rursus alio
Abbreviated transcription (Latin):
cuius puichrum corpꝰ &e deformis ẽ animus. ma¬
gis dolendus ẽ quam si deforme habet &e corpꝰ.
ita qui eloquent̃ ea que falsa sunt dicunt.
magis miserandi qͣm si talia deformit̃ dice¬
rent. Qͥd est gͦ non solum eloquent uerum
etiã sapient̃ dicere. nͥ u̾ba in sũmisso genere
sufficientia. in temꝑato splendentia. in gͣnͣ¬
diuehementia. ueris tam̃ reb qͣs audiri tam̃t¬
oporteat adhibere: S qͥ utrunq non potest.
dicat sapient̃ quod ñ dicit eloquent̃. potius
quam dicat eloquent̃ qͦd dicit insipient̃. Si
aut̃ ne hoc qͥdem potest. ita conũset᷑. ut ñ so¬
lum sibi p̃mium comparet. s & p̾beat aliis¬
exemplum. & sit eiꝰ quasi copia dicendi forma
uiuendi. Sane sunt quidam qͥ bñ ꝓnuncia¬
re possunt. qͥd aut̃ ꝓnuncient excogitare ñ
posst̃. Qͦ dsi ab aliis sumant eloquent̃ sapi¬
enterq conscͥptum. memorieq cõm̃dent atq

Expanded text:
cujus pulchrum corpus et deformis est animus, macujus pulchrum corpus et deformis est animus, magis dolendus est, quam si deforme haberet et corpus; ita qui eloquenter ea quae falsa sunt dicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicerent. Quid est ergo non solum eloquenter, verum etiam sapienter dicere, nisi verba in submisufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia, veris tamen rebus quibus audiri oporteat adhibere? Sed qui utrumque non potest, dicat sapienter quod non dicat eloquenter, potius quam dicat eloquenter quod dicit insipienter. Si autem nec hoc quidem potest, ita conversetur, ut non solum sibi praemium comparet, sed exemplum, et sit ejus quasi copia dicendi forma vivendi. 62. Sunt sane quidam qui bene pronuntiare possunt, quid autem pronuntient, excogitare non possunt. Quod si ab aliis sumant eloquenter sapienterque conscriptum, memoriaeque commendent, atque
Abbreviated transcription (Latin):
uerba doctori. Hoc est enim qͦd ait apłs. Non
insapientia ũbi. ne euacuet᷑ crux. xp̃i. Ad hoc
ualet etiam qͦd ait ad timothcum. Nol u̾bis
contendere. Ad nichil enimutile est: nisi m
subũsionem audientium. Neq enim hoc ideo
dictum ẽ ut adu̾sariis oppugnantib uerita¬
tem nichil nosꝓueritate dicamꝰ. Et ubi erit.
qͦd cum ostendet qͣlis eẽ ep̃s debeat. ait inter
cȩt̾ã. ut potens sit in doct̾na sana. & contrad¬
centes redarguere: Uerbis enim contendere
est. non curare qͦmͦ error ueritate uincat.¬
sed quomodo tua dictio dictioni p̾ferat᷑ alt̾ius.
Porro qui ñ uerb contendit. siue summisse
siue temꝑate. siue gnͣdit̃ dicat. id agit uerbis
ut ueritas pateat. ueritas placeat. ueritas mo¬
ueat. Qm nec ipsa quȩ p̃cepti finis & plenitu¬
dolegis ẽ caritas ullo mͦ ẽẽ recta podest. si ca
quȩ diligunt᷑ ñ uera s falsa sunt. Sic̃ autem

Expanded text:
verba doctori. Hoc est enim quod Apostolus ait: Non verba doctori. Hoc est enim quod Apostolus ait: Non in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi . Ad hoc valet etiam quod ait ad Timotheum: Noli verbis contendere; ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium . Neque enim hoc ideo dictum est, ut adversariis oppugnantibus veritatem, nihil nos pro veritate dicamus. Et ubi erit quod cum ostenderet qualis esse episcopus debeat, ait inter caetera: Ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Verbis enim contendere, est non curare quomodo error veritate vincatsed quomodo tua dictio dictioni praeferatur alterius. Porro qui non verbis contendit, sive submisse, sive temperate, sive granditer dicat, id agit verbis ut veritas pateat, veritas placeat, veritas moveat; quoniam nec ipsa, quae praecepti finis et plenitudo Legis est charitas , ullo modo recta esse potest, si ea quae diliguntur, non vera, sed falsa sunt. Sicut autem
Abbreviated transcription (Latin):
de suo. aut etiam si ad hoc erumpunt ore
suo atq dicentes. Qͦd michi p̃cipis cur ip.¬
se ñ facis: Itafit. ut cum ñ obedient᷑ atidiaũ.
qui se ipse non audit: & deiuerbum quod
eis uerum p̃dicat᷑. simul cum ipso p̃dicato¬
re contemnant. Deniq apłs scͥbens ad timo¬
theum. cum dixisset. nemo adolescentiam
tuam contemnat. subiecit unde ñ contem¬
neretur. atq ait. S forma estofideltum in
sermone. in conũsatione. indilectione. in
fide. in castitate. Talis doctorut obedient̃ au¬
diat᷑. non impudent̃ non solum summisse
ac temꝑate. uerum etiam grandit̃ dicit. qͥa
non contemptibilit̃ tuuit. Sic nanq clegit
bonam uitam. ut etiam bonam ñ negligãt
famam. s ꝓuideat bona coram deo ce homini¬
bris qͣntum potest. Illum timendo. his consu¬
lendo. In ipso etiam sermone malit rebus
placere qmͣuerb̃. Nec estimet dici meliꝰ msi
quod dr uerius. Nec doctor uerbis seruiat. s

Expanded text:
de suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore de suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant. Denique Apostolus scribens ad Timotheum, cum dixisset, Nemo adolescentiam tuam contemnat; subjecit unde non contemneretur, atque ait: Sed forma esto fidelium in sermone, in conversatione, in dilectione, in fide, in castitate . CAdiatur, non impudenter non solum submisse ac temperate, verum etiam granditer dicit, quia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi quod dicitur verius; nec doctor verbis serviat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Et tam̃ etiam non ueritate annunciari u̾itaᷤᷤ
potest. id est ut pͣuo & fallaci corde quȩ recta
S qm̃ boni fideles non quemlibet hominũ
s ipsum dñm obedient̃ audiunt qui ait q̃
dicunt facite quȩ aut̃ faciunt facere nolite.
dict̃ enim &e non faciunt: ideo audiunt᷑ uti¬
liter etiam qui utilit̃ non agc̃. Sua enim q̃rẽ
student. s sua docere ñ audent. de loco scili¬
cet suꝑiore sedis eccłiasticȩ quam sana doetͥ¬
na consticiut. s ot qͦd ipse dñs pͥusquam de
talib quod cominemoraui diceret p̃misit.
Suꝑ cathedram moysi sedent. Illa uͦ cathe¬
dra non coꝵ s moysi cogebat eosbona dicere.
etiam ñ bona facientes. Agebant gͦ sua inuita
sua. docere aut̃ sua cathedra illos non per¬
mittebat aliena. Multisitaq prosunt di¬
cendo quȩ ñ faciunt. s longe plurib ꝓdẽẽnt
faciendo quȩ dicunt. Abundant enim qͥ
malȩ uite suȩ defensionem ex ipsis suis p̃po¬
sitis a&e doctorib querant. respondentes cor¬

Expanded text:
et tamen etiam non veritate annuntiari veritas potest: id est, ut pravo et fallaci corde, quae rectaisti. Sed quoniam boni fideles non quemlibet hominum, sed ipsum Dominum obedienter audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina constituit. Propter quod ipse Dominus priusquam de talibus, quod commemoravi, diceret, praemisit, Super cathedram Moysi sederunt . Illa ergo cathedra, non eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes cor
Abbreviated transcription (Latin):
nitur breuis circuitꝰ. qui suspensꝰ ꝓnunciatio¬
ne distinguendest. Auideis quinquies. llt
hoc sit unum membrum. cui conectit᷑ alt̾m.
Quadraginta una minꝰ accepi. Inde redit᷑
ad cesa: &e ponunt᷑ tͥa. Ter uirgis cesus sum.
semel lapidatꝰ sum. t̾ naufragium feg. Seqͥt᷑¬
membrum. Nocte &e die in ꝓfundo marisfui.
Deinde quatuordecim ces a decentissimo im¬
petu ꝓfluunt. In itnerib sepe. Piclis flumi¬
num. ꝑiculis latronum. ꝑiculis ex genere.
ꝑicłis ex gentib. ꝑicłis in cruitate. ꝑicłis in de

Expanded text:
nitur brevis circuitus, quoniam suspensa pronuntiationitur brevis circuitus, quoniam suspensa pronuntiatione distinguendum est, A Judaeis quinquies, ut hoc sit unum membrum, cui connectitur alterum, quadraginta una minus accepi. Inde redditur ad caesa, et ponuntur tria, Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci. Seqmembrum: Nocte ac die in profundo maris fui. Deinde quatuordecim caesa decentissimo impetu profluunt: In itineribus saepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere: periculis ex gentibus, periculis in
Abbreviated transcription (Latin):
quint᷑ duo. Libenter enim sustinetis insipi¬
entes: cumsitis ipsi sapientes. Etiam sertus
bimembris ẽ. Toleratis enim: siquis uos in
scruitutem redigit. Sequunt᷑ tria cesa.
Siqͥs deuorat. siquis accipit. siqͥs extollit᷑.
Dcinde tͥa membra. Siquis in faciem uos
cedit. scdm ignobilitatem dico. quasi nos in¬
firmatisimus. Addit᷑ trimembris circuitꝰ.
In qͦ autem qͥs audet. in insipientia dico: au¬
deo ce ego. Hinc iam singłis quibzq cesis int̃¬
rogando positis. singła itidem cesa responsi¬
one reddunt᷑. tria tͥb. Hebrcisunt: ce ego.
Israelite sunt: & ego. Semen abrahȩ sunt: a go
Quarto aut̃ ceso simili int̾rogatione posito.
ñ alt̾ius cesi. s membrioppositione respondet.
Ministri xp̃i sunt : in insipientia dieo: suꝑ
ego. Iam cesa qͣtuor sequentia: remota decen¬
tissime int̾rogatione fundunt᷑. In laborib
plurimum. in carcerib abundantiꝰ. in plagis
supͣmodum. in mortib sepiꝰ. Deinde in t̾po¬

Expanded text:
t duo: Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Etiam sextus bimembris est: Toleratis enim, si quis vos in servitutem redigit. Sequuntur tria caesa: Si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur. Deinde tria membra: Si quis in faciem vos caedit, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmati simus. Additur trimembris circumitus: In quo autem quis audet in, insipientia dico, audeo et ego. Hinc iam singulis quibusque caesis introgando positis, singula itidem caesa responsione redduntur, tria tribus, Hebraei sunt? et ego. Israelitae sunt? et ego. Semen Abrahae sunt? et ego. Quarto autem caeso simili interrogatione posito, non alterius caesi, sed membri oppositione respondet, Ministri Christi sunt? insipiens dico super ego. Jam caesa quatuor sequentia, remota decentissime interrogatione funduntur, In laboribus plurimum, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius. Deinde interpo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ lingua głant᷑. & se in panegyricis talibq
dictionib iactant. ubi nec docendꝰ nec ad
aliquid agenctum mouendus. s tantum mͦ
est delectandus auditor. os uͦ istum finem re¬
feramus ad alterum finem ut scilicet qͦd effice¬
re uolumus cum grandit̃ dicimꝰ. hoc etiam
isto uelimꝰ. id est ut bona moꝵ diligant᷑ uel
deuitent᷑ mala: si abhac actione ñsic alient
sunt homines. ut ad eam grandi genere dic¬
tionis uideant᷑ urgendi: aut si iam id aguñ.
agant studiosiꝰ. adq in eo firmit̃ ꝑseuerent.
Ita fit ut etiam temꝑati generis ornatu non
iactant̃ s prudent̃ utam᷑: non cofine eiꝰ con¬
tenti. qͦ tantummͦ delectat᷑ auditor: s hoc potꝰ

Expanded text:
ui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque ui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque dictionibus jactant, ubi nec docendus, nec ad aliquid agendum movendus, sed tantummodo est delectandus auditor. Nos vero istum finem referamus ad alterum finem, ut scilicet quod efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto velimus, id est, ut bona morum diligantur, vel devitentur mala; si ab hac actione non sic alieni sunt homines, ut ad eam grandi genere dictionis urgendi videantur: aut, si jam id agunt, ut agant studiosius, atque in eo firmiter perseverent. Ita fit ut etiam temperati generis ornatu, non jactanter, sed prudenter utamur: non ejus fine contenti, quo tantummodo delectatur auditor; sed h
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ destice̾ ĩ tendt. ħ ei̾maxĩe ẽẽ necessariũ qͥ sapient̾
a eloquent̃ uolunt dicere. Illud uͦ quod agit᷑
genere temꝑato. id est ut eloquentia ipsa de¬
lectet: ñ est ꝓpt̾̃ se ipsum usurpandum. sut
reb quȩ utilit̃ honesteq dicunt᷑. si nec do-¬
cente inligent eloquionec mouente: quia
scientes & facientes auditores habent. aliqnͣto
ꝓmptius ex delectatione ipsa elocutionis acce¬
dat uel tenaciꝰ adherescat assenfus. Nam
cum eloquendie sit uniuisale officium. in
quocunq istoꝵ tͥum genere dicere apte ad
ꝑsuasionem. finis autem id quod intenderis ꝑ¬
suadere dicendo: in quocunq istoꝵ trtum ge¬
nere. dicit quidem eloquens apte ad ꝑsuasio¬
nem: s nͥ ꝑsuadeat. ad fidem ñ ꝑuenit eloq̃n¬
diȩ. fsuadet aut̃ in summisso genere uera ẽẽ
que dicit. ꝑsuadet in grandi ut agant᷑ que
agencla ẽẽ iam sciunt᷑. nec agunt᷑: ꝑsuadet
in genere temꝑato pulchre ornateq se dice¬

Expanded text:
maxime necessarium, qui sapienter et eloquenter volunt dicere Illud vero quod agitur genere temperato, id est, ut eloquentia ipsa delectet, non est propter seipsum usurpandum; sed ut rebus quae utiliter honesteque dicuntur, si nec docente indigent eloquio nec movente, quia et scientes et faventes auditores habent, aliquanto promptius ex delectatione ipsa elocutionis, accedat vel tenacius adhaerescat assensus. Nam cum eloquentiae sit universale officium, in quocumque istorum trium generum, dicere apte ad persuasionem; finis autem, id quod intenderis, persuadere dicendo: in quocumque istorum trium generum dicit quidem eloquens apte ad persuasionem, sed nisi persuadeat, ad finem non pervenit eloquentiae. Persuadet autem in submisso genere vera esse quae dicit; persuadet in grandi, ut agantur quae agenda esse jam sciuntur, nec aguntur; persuadet in genere temperato, pulchre ornateque se dice
Abbreviated transcription (Latin):
aut qͥs tenctur ut audiat. si non delectatur:
Unde &e in isto genere ubi ad obȩdientiam
cor durum dictionis granditate flectendum
ẽ. nisi ce intelligent̃ & libent̃ qui dicit audia¬
tur. ñ potest obedient̃ audiri. Habet autẽ¬
dictionis maius pondus uita dicentis. Nam
qui sapient̃ &e eloquent̃ dicit. uiuit autem
nequit̃. erudit quidem multos dicendi studi¬
osos. quamuis amime suȩ sit mutilis sic̃ scrip¬

Expanded text:
aut quis tenetur ut audiat, si non delectatur? aut quis tenetur ut audiat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui dicit audiatur, non potest obedienter audiri. CAPUT XXVIIdictionis majus pondus vita dicentis. Nam qui sapienter et eloquenter dicit, vivit autem nequiter, erudit quidem multos discendi studiosos, quamvis animae suae sit inutilis , sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
inuicta delectat: Et in hoc genere summisso
iste nr̃ doctor & dictor id agere debet ut non
solum intelligent̃ uerum etiam libent̃ & obe¬
dient̃ audiat᷑. Illa quoq eloquentia generis
temꝑati. apud eloquendem ȩccłiasticum. nec
inornata relinquit᷑. nec indecent ornatur.
Nec solum hoc appetit ut delectet. qͦd solum
apud alios ꝓfitet᷑. ucrum etiam in his quȩ lau¬
dat fiue uituꝑat. istis appetendis uł firmius
tenendis. illis aut̃ deuitandis uł respuendis.
uult utiq obedient̃ audiri. Siaut̃ non au¬
ditur intelligent̾. nec libent̃ potest. Ainde il¬
la tͥa. ut intelligant qui audiunt. ut delec¬
tentur. ut obediant. etiamin hoc genere a¬
genda st̃. ubi tenet delectatio pͥncipatum.
Iamuͦ ubi mouere & flectere gndi genere
opꝰ est auditorem. qͦd tunc est opꝰ. quando &
ueracit᷑ dici &e suauit̃ confitet᷑. & tamen non
grandit̃. S qͥs mouet᷑ si nescit quod dicit᷑.

Expanded text:
invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso iste noster doctor et dictor id agere debet, ut non solum intelligenter, verum etiam libenter et obedienter audiatur. 57. Illa quoque eloquentia generis temperati apud eloquentem ecclesiasticum, nec inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive vituperat, istis appetendis vel firmius tenendis, illis autem devitandis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelligenter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio principatum. 58. Jam vero ubi movere et flectere grandi genere opus est auditorem quod tunc est opus, quando et veraciter dici et suaviter confitetur, et tamen non granditer. Sed quis movetur, si nescit quod dicitur?
Abbreviated transcription (Latin):
nec libent̃ eum posse nec obȩdient̃ audiri:
Ncrunq autem dictio ipsa summissa. dum
soluit difficillimas questiones. & inopinata
manifestatione demonstrat. dum sententiaᷤᷤ
acutissimas de nescio quib quasi cauernis
unde ñsꝑabat᷑ eruit ce ostendit: dum adũ¬
sarĩ contuncit errorem. & docet falsum esse
quod ab illodiq uidebat᷑ inuictum. maxime
quando adest ei quoddam decꝰ ñ appetitũ.
s quodammͦ nat᷑ale. & non nulla non iac¬
tantieula s quasi necessaria atq ut ita dicã
ipsis reb exorta numerositas clausulartm
tantas adclamationes excitat. ut uix intelli¬
gatur ẽẽ submissa. Non enim quia neq in¬
cedit ornata neq armata s tanquam nuda
cong̃ditur. ideo ñ aduersarium neruis lacer¬
tisq collidit. & obsistentem subruit ac de¬
struit m̃b̃s fortissimis falsitatem. Unde autẽ
crebro a&e multum acclamat᷑ ita dicentib. nͥ
quia ueritas sic demonstrata. sic defensa. sic

Expanded text:
nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit difficillimas quaestiones, et inopinata manifestatione demonstrat; dum sententias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur, eruit, et ostendit; dum adversarii convincit errorem, et docet falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum, sed quodammodo naturale, et nonnulla, non jactanticula, sed quasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed tanquam nuda congreditur, ideo non adversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit ac destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et multum acclamatur ita dicentibus, nisi quia veritas sic demonstrata, sic defensa, sic
Abbreviated transcription (Latin):
posuimꝰ. hoc ẽ cum qui sapient̃ dicit. si etiam
eloquent̃ uult dicere. id agere deb̃e. ut intel¬
ligenter. ut libent̃. ut obȩdient̃ audiatur:
non sic accipienda sunt. tanquam singula
illis trib dicendi generib ita tribuant᷑. ut
ad summissum intelligent̃. ad temꝑatum liben¬
ter. ad gͣnde ꝑtineat obedient̃ audiri. sed sic
potiuꝰut hec tͥa semꝑ intendat. & quantum po¬
test agat. etiam cum in illoꝵ singło quoq uer¬
satur. Nolumꝰ enim fastidiri etiam qͦd sũmisse
dicimꝰ. Ac ꝑhoc: uolumꝰ non solum intelli¬
genter. uerum etiam ubent̃ audiri. Quid
agimꝰ autem diuinis testimoniis docendo qͦd
dicimꝰ. nisi ut obedient̃ audiam᷑. id est ut cre¬
dat᷑ cis opitulante illo cui dictum ẽ testimo¬
nia tua credita facta sunt nimis: Qͥ detiã
querit nisi credi. qui aliquid licet sc̃imisso
eloquio discentib narrat. & qͥs cum uelit au¬
dire nisi auditorem ñ nulla etiam suãuitate
detineat: Namsinon intelligat᷑. qͥs nesciat

Expanded text:
posuimus, eum qui sapienter dicit, si etiam eloquenter vult dicere, id agere debere, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur, non sic accipienda sunt tanquam singula illis tribus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum intelligenter, ad temperatum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria semper intendat, et quantum potest agat, etiam cum in illorum singulo quoque versatur. Nolumus enim fastidiri, etiam quod submisse dicimus; ac per hoc volumus non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt valde ? Quid etiam cupit nisi credi, qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si non intelligatur, quis nesciat
Abbreviated transcription (Latin):
ontra manicheuni quendam nomine
felicem. p̃sente popło in ȩccłia biduo dis¬
putaui. Ipponem qͥppe uenerat. eundem se¬
minaturus errorem. Ulnus enim erat ex doc¬
torib eorum quamuis meruditꝰ liberalib
litt̃is. s tam̃ uersutior fortunato. Gesta sunt
eccłiastica. s int̾ meos libros computantur.
Duogͦ libri sunt. In quoꝵ scdo disputatum
est de uber.o arbitͥo uoluntatis. siue ad ma¬
lum oꝑandum. siue ad bonum. sde gratia
qua uere liberifiunt de qͥb scͥptum ẽ. si uos
filius libauerit. tc̃ uere liberieritis: diligen¬
tius disputare qm̃ talis erat cum qͦ age¬
bamus. nulla sumꝰ necessitate compulsi.
Hoc opus sic incipit. Honorio augusto sex¬
ies consule. septimo iduum decembrium.

Expanded text:
ontra Manicheum quendam nomine Felicem praesente populo in ecclesia biduo disputaui. Hipponem quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus eorum, quamuis ineruditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior Fortunato. gesta sunt ecclesiastica, sed inter meos libros conputantur. duo ergo libri sunt, in quorum secundo disputatum est de libero arbitrio uoluntatis siue ad male operandum siue ad bonum. sed de gratia, qua uere liberi fiunt, de quibus scriptum est: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, diligentius disputare, quoniam talis erat, cum quo agebamus, nulla sumus necessitate conpulsi. Hoc opus sic incipit: HONORIO AVGVSTO SEXTVM CONS. SEPTIMO IDVS DECEMBRIS.
Abbreviated transcription (Latin):
filiis suis. Que autem sursum est irłm:
Tam̃ hominis confirmatũ testam̃tũ nemoirri¬
tum facit. aut suꝑordinat. Abrahe dictȩ
sunt ꝓmissiones: & semini eiꝰ. Ndicit & se¬
minib tanqͣm in multis: s tanqm in uno¬

Expanded text:
filiis suis. Quae autem sursum est Jerusafiliis suis. Quae autem sursum est Jerusatamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis, s
Abbreviated transcription (Latin):
Magna res ẽ. & grandit̃ agit᷑: nec desunt or¬
namenta dicendi. Ecce inquit nc̃ tempus
acceptabile. ecce nunc diessalutis: nullam
in quoquamdantes offensionem. ut nonrep̃¬
hendatur minist̾ium nr̃m: s in omnibus
commendantes nosmet ipsosut dei minists
inmulta patientia. in tͥbulationib. in necẽ¬
sitatibus. inangustiis. in plagis. in carcerib.¬

Expanded text:
Magna res est, et granditer agitur, nec desunt orMagna res est, et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum: sed in omnibus commendantes nosmetipsos ut Dei ministros, in multa patientia, in tribulationibus, in necessitatibus, in angustiis, in plagis, in carcerib
Abbreviated transcription (Latin):
numeros clausularum.ita in auctoribus
nr̃is hoc mͥ plus placet. quod ibi eos rarissi-¬
me inuenio. Grande autem dicendi genus.
hoc maxime distat abisto genere temꝑato:
quod ñtam u̾boꝵ ordinationab comptũ ẽ.
quam uiolentum animiaffectib. Nam ca¬
pit etiam illa ornam̃ta pene omnia. ssi ea
ñ habuerit: non requirit. fert᷑ quippe im¬
petu suo. & elocutionis pulchritudinem si oc¬
currerit ui rerumrapit:non cura decoris
assumit. Satis enim est ei ꝓpt̾ quod agitur
ut u̾ba congruentia. non oris eligantar
industa: sed pectoris sequant᷑ ardorem. Nam
si aurato gemmatoq ferro tur fortis armet᷑ inten¬
tissimus pugne. agit quidem illis armis quod
agit. ñ quia p̃ciosa s quia arma sunt. idem
ipse ẽ tamen &e ualet plurimum etiam cum
rimante dextra telum ira facit. Agit apl̃s. ut
ꝓcuangelii ministĩo. patient mala huius dem¬
poris cum solatio donoꝵ di. omnia tolerent᷑.

Expanded text:
numeros clausularum; ita in auctoribus numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus placet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agitur, ut verba congruentia, non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti telum ira facit. Agit Apostolus, ut pro evangelico ministerio patienter mala hujus temporis, cum solatio donorum Dei, omnia tolerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
dam u̾bis que tantundem significatione
ualent. uel mutato eorum quem inuenerit
ordine: nicħ illoꝵs que uelut magna in sco.¬
lis grammaticoꝵ aut rechoꝵ didicit illis di¬
uinis uiris defuisse cognoscet. Et multa re¬
periet locutionis genera tanti decoris. que
quidem &e in nr̃a.s maxime in sua lingua
decora sunt: quoꝵ nullum in eis qͥb istim
is flan mantur numeris inuenit᷑. S cauen¬
dum est:ne diuinis grauibq sendentuis
dum addit᷑ numerꝰ. pondus detrahat᷑. Nã
musica illa disciplina ubi numerꝰ iste ple¬
nissime discitur. usq adeo ñ defuit ꝓpħis
nr̃is: ut uir doctus iheronimꝰ quorundam
etiam metra commemoret in hebrea dumtax¬
at lingua. cuiꝰ ut ucritatem seruaret inu̾b̃.
hȩc inde ñ trãstulit. Ego autem ut de sensu
meoloquar. qui mͥ quam aluis ce quam alio¬
rum ẽ utiq notior: sic̃ in meo eloquio qͣnͣ¬
tum modeste fieri arbitror non p̃t̾mitto isto

Expanded text:
sdam verbis, quae tantumdem significatione sdam verbis, quae tantumdem significatione valent, vel mutato eorum quae invenerit ordine; nihi. illorum quae velut magna in scholis grammaticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimus Hieronymus quorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos
Abbreviated transcription (Latin):
in die honeste ambulem. Nonin comessati¬
onib & ebrietatib. non in cubilib &e im¬
puciciis. ñ in contentione & emulatione.
dentiam ne feceritis in concupiscentũs. Qͦ d
siqͥs quam ita diceret. & carnis ꝓuidentiam
ne in concupiscentiis feceritis. sine dubio
aures clausula numerosior emulceret.
S grauior int̾pres. etiam ordinem maluit
tenere uerbor.Quomodo autem hoc in
greco eloqͥosonet. quo est locutꝰ apls:uide¬
rint eiꝰ eloquii usq adista doctiores. Michi
tamen qͦd nobis codem u̾boꝵ ordine int̾p̃¬
tatum ẽ. nec ib uidet᷑ currere numerose.
Sane hunc elocutionis ornatum qͥ numero¬
sis fit clausulis. deesse fatendum ẽ auctoribꝰ
nr̃is. quod utrum ꝑ int̃ptes factum sit. an
quod magis arbitror consulto illi hec plausi¬
bilia deuitauerint. affirmare non audeo:
qm̃ me fateor ignorare.Illud tamen scio.
quod si quisquam huiꝰ numerositatis ꝑitus.
illoꝵs clausulas eorundem numeroꝵ lege
componat. quod facillime fit mutatis qͥb¬

Expanded text:
 non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et aemulatione; nis providentiam ne feceritis in concupiscentiis . Quod si quisquam ita diceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. Quomodo autem hoc in graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint ejus eloquii usque ad ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peritus illorum clausulas eorumdem numerorum lege componat, quod facillime fit mutatis quibu
Abbreviated transcription (Latin):
huc ardentem. os nr̃m patet aduos õ corithii.
cornr̃m dilatatum est ce cȩt̾a que ꝑsequi longũ
ẽ. Item ad romanos. agit ut ꝑsecutiones huiꝰ
mundi caritate uincant᷑. spe certa in adiutorio
dei. Agit aut̃ de grandit̃ &e ornate. Scimus in¬
quit qm̃ diligentib dm̃ omnia cooꝑantur
inbonum. his qui scđm ꝓpositum uocati st̃
sancti. Qm̃ quosp̃sciuit: & p̃destinauit cõ

Expanded text:
entem: Os nostrum patet ad vos ô Corinthii, cor nostrum dilatatum est: et caetera quae persequi longum est. Idemque ad Romanos agit: Ut persecutiones huius mundi, charitate vincantur, spe certa in adiutorio Dei. Agit autem et granditer et ornate: Scimus, inquit, quoniam diligentibus in Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti: qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ad galathas autem quamius tota illa epła sũ¬
emisso dicendi gñe scripta sit: nisi in extremis
partib ubi ẽ eloquium temꝑatum.tamen¬
int̾ponit quendam locum eo motu animi.
ut sine ullis quidem talib ornamentis qͣlia
sunt in his que modo posuimꝰ non posset tam̃
nisi gͣndit̃ dici. Dies inquit obseruatis &e m̃ses.
& annos & tempora. timeouos ne forte sine
causa laborauerimin uos. Estote sicut ego:
quoniam ce ego sic̃ uos. fr̃s. p̾cor uos nicħ me
lesistis. Scitis qͥa ꝑ infirmitatem carnis iam¬
pridem euangłizaui uob̃. & temptationem
ur̃am in carne mea ñ spreuistis. neq respu¬
istis. s sic̃ angłm dei excepistis me. sic̃ xp̃m

Expanded text:
Ad Galatas autem quamvis tota ipsa Epistola submisso dicendi genere scripta sit, nisi in extremis partibus ubi est eloquium teminterponit quendam locum eo motu animi, ut sine ullis quidem talibus ornamentis, qualia sunt in iis quae modo posuimus, non posset tamen nisi granditer dici: Dies, inquit, observatis, et menses, et annos, et tempora. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Estote sicut et ego: quoniam et ego sicut vos. Fratres, precor vos, nihil me laesistis. Scitis quia per infirmitatem carnis iampridem Evangelizavi vobis, et tentationes vestras in carne mea non sprevistis, neque respuistis: sed si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa: exclamauit dicens. Uȩ qͥ opulenti estiᷤ
in syon. ce confiditis in monte samarie. op.¬
timatis. capita popłoꝵ. ing̾dientes pompati¬
ce domumisrł. Transite in chalannẽ: ce ui¬
dete. & ite inde in emath magnam: ce descen¬
dite in geth palestinoꝵ. & ad optima queq
regna horum: silatior t̾minus eoꝵ t̾mino
ur̃o est. Qui separatiestis in diemmalũ:
ce apꝓpinqͣtis solio iniquitatis. Qui dor¬
mitis inlectis eburneis: &e lasciuitis in stra

Expanded text:
propheta exclamavit, dicens: Vae qui opulenti estis propheta exclamavit, dicens: Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in montem Samariae: optimates capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel. Transite in Chalanne, et videte, et ite inde in Emath magnam: et descendite in Geth Palaestinorum: et ad optima quaeque regna horum; si latior terminus eorum termino vestro est. Qui separati estis in diem malum: et appropinquatis solio iniquitatis. Qui dormitis in lectis eburneis, et l
Abbreviated transcription (Latin):
multa obtegunt᷑. Quȩ quanto magis trans¬
latis uerbis uident᷑ oꝑiri. tantomagis cum fu¬
erint aꝑta dulcescunt. S hoc locotale aliqͥd
commemorare debeo. ubique dicta sunt non
cogar exponere. s commendem tantum qͦmͦ
dicta sint: & ex illiꝰ ꝓpħe libro potissimum hoc
faciam. qui se pastorem uel armentarium fu¬
isse dicit. atq inde diumitꝰ ablatum atq mis¬
sum. ut dĩ popłõ ꝓpħaret. Non aut̃ scđm
septuaginta int̾p̃tes. qui etiam ipsi diumo
sp̃u int̾p̃tati. obhoc alit̃ uident᷑ non nulla dix¬
isse. ut ad sp̃italem sensum scrutandum ma¬
gis admoneat᷑ lectoris intentio. unde etiam
obscuriora non nulla qͥa magis tropica sunt
eoꝵ: s sicut ex hebreo in latinum eloquium
presbitero iheronimo utͥusq lingue ꝑito int̃¬
pretante tͣnslata sunt. Cum gͥ argueret im¬
pios. suꝑbos. luxuriosos. & fr̃nȩ ideo negli.¬
gentissimos caritatis. rusticꝰ uel ex rustico iste

Expanded text:
multa obteguntur. Quae quanto magis transmulta obteguntur. Quae quanto magis translatis verbis videntur operiri, tanto magis cum fuerint aperta dulcescunt. Sed hoc loco tale aliquid commemorare debeo, ubi quae dicta sunt non cogar exponere, sed commendem tantum quomodo dicta sint. Et ex illius prophetae libro potissimum hoc faciam, qui se pastorem vel armentarium fuisse dicit, atque inde divinitus ablatum atque missum, ut Dei populo prophetaret . Non autem secundum Septuaginta interpretes, qui etiam ipsi divino Spiritu interpretati, ob hoc aliter videntur nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio; unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica, sunt eorum: sed sicut ex hebraeo in latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. 16. Cum igitur argueret impios, superbos, luxuriosos, et fraternae ideo negligentissimos charitatis, rusticus vel ex rustico iste
Abbreviated transcription (Latin):
uendunt᷑. Quam iactationem etiam ego
redolere uereor: dumista sic dissero. Sed ma¬
le doctis hominib respondendum fuit: qui
nr̃os auctores contemnendos putant. ñ qͥa ñ
habent: s quia ñ ostentant. quam nimis isti
diligunt eloquentiam. S forte qͥs putat tanqͣ
eloquentem nr̃oꝵ elegisse me apłm paulum.
Uidet᷑ enimubi ait. & summꝑitꝰ sermone s ñ
scientia. quasi concedendo obtrectatoribus
sic locutꝰ: non tanquam id uerum cognosce¬
ret confitendo. Si aut̃ dixisset imꝑitꝰ qͥdem
nullo mͦ aliud posset intelligi. Scientiam
plane ñ cunctatꝰ est ꝓfit̾i: sine qua ẽe doctor
gentium non ualeret. Certe siquid eiꝰ ꝓfer:¬
mus ad exemplum eloquentie. ex illis epłis
utiq ꝓferimꝰ. qͣs etiam ipsi obtractatores eiꝰ
qui sermonem p̾sentis contemptibilem puta¬
riuolebant: graues ce fortes ẽe confessi sunt.
Dicendum gͦ michi aliquid ẽẽ uideo. & de
doquentia ꝓpħarum: ubi ꝑ tropologiam

Expanded text:
venduntur. Quam jactationem etiam ego venduntur. Quam jactationem etiam ego redolere vereor, dum ista sic dissero. Sed male doctis hominibus respondendum fuit, qui nostros auctores contemnendos putant, non quia non habent, sed quia non ostentant, quam nimis isti diligunt, eloquentiam. 15. Sed forte quis putat, tanquam eloquentem nostrum elegisse me apostolum Paulum. Videtur enim ubi ait, Etsi imperitus sermone, sed non scientia , quasi concedendo obtrectatoribus sic locutus, non tanquam id verum agnosceret, confitendo. Si autem dixisset, Imperitus quidem nullo modo aliud posset intelligi. Scientiam plane non cunctatus est profiteri, sine qua esse doctor Gentium non valeret. Certe si quid ejus proferimus ad exemplum eloquentiae, ex illis Epistolis utique proferimus, quas etiam ipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis contemptibilem putari volebant, graves et fortes esse confessi sunt . Dicendum ergo mihi aliquid esse video et de eloquentia Prophetarum, ubi per tropologiam
Abbreviated transcription (Latin):
cotidiani: sollicitudo omnium eccłiarum. E
huic duom̃bra ꝑcunctatione subiungit. Qͥs
infirmat᷑. & ego ñ infirmor: Qͥs scandali⁊a¬
tur. & ego ñuror: Postremo totꝰ iste locus qua¬
si anhelans. bimembri circuitu t̾minatur.
Si głari oportet: in his quȩ infirmitatis meȩ
sunt głabor. Quod uͦ post hc̃ impetum int̾po¬
sita narratiuncła quodammꝰ requiescit. &
requiescere auditorem facit. quid decoris & de¬
lectationis habeat. satis dici non potest. Seqͥt̃
quomͦ ꝑiclitatꝰ fuerit. & quomodo euaserit:
breuissime narrat. Longum ẽ cet̾a ꝑsequi uel
in aliis scãrum scͥpt᷑arum locis ista monstrare.
Qͥd si ctiam figͣis locutionis. que illa arte tra¬
duntur. in hissaltem quȩ de apłi eloquio com¬
memoraui ostendere uoluissem. nonne faci¬
lius graues homines me numium. quam qͥs¬
quam studiosorum sibi sufficientem putaret:
Hec omina qnͣdo amagist̾s docent᷑: ꝓmagno
habent᷑. magno emunt᷑: magna iactatione

Expanded text:
. Et huic duo membra percontatione subjungit, Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Postremo totus iste quasi anhelans locus, bimembri circuitu terminatur, Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt gloriabor. Quod vero post hunc impetum interposita narratiuncula quodammodo requiescit, et requiescere facit auditorem, quid decoris, quid delectationis habeat, satis dici non potest. Sequitur quomodo periclitatus fuerit, et quomodo evaserit, brevissime narrat. Longum est caetera persequi, vel in aliis sanctarum Scripturarum locis ista monstrare. Quid si etiam figuras locutionis, quae illa arte traduntur, in iis saltem quae de Apostoli eloquio commemoravi, ostendere voluissem? nonne facilius graves homines me nimium, quam quisquam studiosorum sibi sufficientem putarent? Haec omnia quando a magistris docentur, pro magno habentur, magno emuntur pretio, magna jactatione
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim ex lege hȩreditas: iam ñ ex reꝓmissio¬
ne. Abrahe aut̃ ꝑreꝓmissionem donauit d̃s.
Q quia occurrere pot̾at audientis cogitatio¬
ni. ut qͥd gͦ lex data est. si ex illa non est he¬
reditas: p̃se sib hoc obiecit. atyait. uelit
int̾rogans. Quid gͦ lex: deinde respondit.
trans gressionis gr̃a ꝓposita ẽ. donec ueniret
semen cui ꝓmissum est. dispositum ꝑ angłos
in manu mediatoris. Mediator autemuniꝰ
non est: ds uͦ unus est. Et hic occurrebat. qͦd
sibi ipse ꝓposuit. Lex gͦ aduersus ꝓmissa
dei: Et respondit. absit. Redditq rationem.
dicens. Si enim lex data ẽẽt quȩ posset uiui¬
ficare: omnino ex lege ẽẽt iusticia. S con

Expanded text:
ereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Et quia occurrere poterat audientis cogitationi, Utquid ergo Lex data est, si ex illa non est haereditas? ipse sibi hoc objecit, atque ait velut interrogans: Quid ergo Lex? Deinde respondit: Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Et hic occurrebat, quod sibi ipse proposuit, Lex ergo adversus promissa Dei? Et respondit, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justiti
Abbreviated transcription (Latin):
sorores: Et in illis. Opsecro aut̃ uos fr̃s ꝑ mĩã¬
dei. ut exibeatis corpora ur̃a hostiam utuam
scãm deo placentem. & totꝰ fere ipsius exor¬
tationis locꝰ temꝑatum habet elocutionis
genꝰ: ubi illa pulchriora sunt. in quib ꝓpͥa
ꝓpͥis tanquam debita reddita. decent̃ excur¬
runt: sicut est. Dabentes dona diuersa
scđm grãm quȩ data est nobis. Siue ꝓphe¬
tiam: scd̃m regłam fidei. Siue ministium:

Expanded text:
sorores. Et in illis, Obsecro autem vos frasorores. Et in illis, Obsecro autem vos fraDei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem. Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam debita reddita decenter excurrunt, sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei
Abbreviated transcription (Latin):
cenclicurã. ñ solũ aꝑire claisa. ⁊ nodoᷤᷤ soluere
qͤstionũ. s cẽ dũ hoc agit᷑ aliis qͤstionibꝰ qͤ for¬
tassis incidint incidint. ne id qͦd dicimus
improbetur per illas. aut refellatur
occurrere: si tam̃ &e ipsa earum solutio parit̃
occurrerit. ne moueamꝰ. quod auferre non
possimꝰ. fit autem ut cum incidentes questio¬
ni aliȩ questiones. & aliȩ rursus incidentib
incidentes ꝑtͣctantur. atq soluunt᷑: in eam
longitudinem ratiocinationis extendat᷑
intentio. ut nisi memoria plurimum uale¬
at atq uigeat: ad caput unde agebat᷑ dis¬
putator redire ñ possit. Qlalde autem bonũ
est ut qͥcqͥd contradici potest si occurrerit
refutetur: ne ibi occurrat ubi ñ erit qui res¬
pondeat. aut p̾̃senti quidem s tacenti occͣ¬
rat: & minꝰ sanatꝰ abscedat. In illis autem
apłic is u̾bis dictio temꝑata est : seniorem ne
increpaueris. s obsecra ut patrem: iuniores
ut fũs: anus ut matres: adolesentulas ut

Expanded text:
am non solum aperire clausa, et nodos salvere quaestionum: sed etiam tum hoc agitur aliis quaestionibus, quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus, improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen et ipsa earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem, ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus, incidentes pertractantur atque salvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur, disputator redire non possit: valde autem bonum est, ut quicquid contradici potest, si occurrerit, refutetur, ne ibi occurrat, ubi non erit qui respondeat: aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. In illis autem Apostolicis verbis dictio temperata est, Seniorem ne increpaveris: sed obsecra ut patrem, iuniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. ꝑ quam libatus in sempiterna uita
ꝑmanebit. Augustinꝰ ep̃s dixit. Agnousti
certe eplam manichei ur̃i. Telix dixit. Nig¬
noui. Nugustinꝰ dixit. ꝓba nobis gͦ. quom᷑
Et quis fc̃nit ordinatꝰ in locum uidȩ traditoris
nouimꝰ. id est sc̃s mathias. Et quis postea dñs
uoce de celouocatꝰ sit. hoc est pauiꝰ apłs. õs
ausꝰ est ponere. Felix dixit. Et scĩtas tua mͥ
ꝓbet quod in euangłioscͥptum est. xp̃o di¬
omnis ueritas inueniat᷑. Et si inuenero ueri¬
tatem in alũs codicib qui ad manicheum ñ
ueritatem inducet. scđm xp̃i sermonem ego
scͥpturam manichei recuso. Augustinꝰ dix̃.
sp̃m sc̃m parachytum quem ꝓmisit. ut tumne
Manicheum
debueris: tam̃ ecce egopͥor respondeo. & osten¬
autem hec loquunt᷑. stetit iħs in medio eorũ
ce dixit eis. Pax uobis. Ego sum. nolite timere.
Et cum legeret. dix̃. Hoc post resurrectionẽ.
Et cum dixisset legit. Conturbatuͦ &e conter¬

Expanded text:
fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. AUG. episcopus dixit: Agnouisti certe epistulam Manichaei uestri ?., FEL. dixit: Agnoui. , AUG. dixit: Proba nobis ergo, quomodo et quis fuerit ordinatus in locum Iudae traditoris, nouimus, id est sanctus Matthias; et quis postea domini uoce de caelo uocatus sit, hoc est Paulus apostolusausus est ponere. FEL. dixit: Et sanctitas tua mihi probet, quod in euangelio scriptum est Christo diomnis ueritas inueniatur; et si inuenero ueritatem in aliis codicibus, qui ad Manichaeum non ueritatem inducet — secundum Christi sermonem ego scripturam Manichaei recuso. AUG. dixit: Quonspiritum sanctum paracletum, quem promisit, ut tunc Manichaei, debueris, tamen ecce prior ipse respondeo, et ostenautem haec loquuntur, Jesus stetit in medio eorum, et dixit eis: Pax vobis; ego sum, nolite timere. Et cum legeret, dixit: Hoc post resurrectionem. Et cum dixisset, legit: Conturbati vero et conter