comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs opusculũ istud gratũ fore. De cetero si quis
hec infideliter legerit: ipse peccabit. Ego michi
consciuis sum me rerũ fide & amore xp̃i impul¬
sũ ut scriberẽ: manifesta excposuisse. uera
dixisse. paratũq ut spero habebit a deo
p̃miũ. non qͥcumq legerit. s qͥ cũq credi¬
derit

Expanded text:
sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque crediderit
Abbreviated transcription (Latin):
leticiam uultu p̾ferens. eetra naturã hominis
uidebatur. Nunquã in illuis ore nisi xꝑc: nun
quã in illius corde nisi pietas. nisi paxx. nisi mi
tores illius uidebantur solebat flere peccatis. qͥ¬
remotum & quietũ uenenatis linguis & iupereo ore
carpebant. Et uere nonnullos experti sumus in¬
uidos uirtutib uiteq eius: qͥ in illo oderant qͦd in
se non uidebant. & quod imitari non ualebant. Atꝙ
o nefas dolendũ & ingemiscendũ: ñ alii fuere insec¬
latores eius licet pauci admodũ. ñ alii tam̃ quã
eꝑi ferebantur. Nec uͦ quẽquã nominari necesse
est: licet nosmetiꝑsos plerumq circũlatrent.
Sufficit ut si quis ex his hec legerit & agnoue¬
rit erubescat. Nam si uascitur de se dictũ ip̃e fate¬
bitur: cũ fortasse nos de aliis senserimus. Non
refugimus aũ. ut si qui eiꝰmodi sunt: nos quoq
cũ tali iuro oderint. Illud̃ facile confido. omib

Expanded text:
laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misus obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qremotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
inferis omerus emergeret posset exponere. Adeo
omia maiora in martino sunt: quã ut uerbis concipi
queant. Nunquã hora ulla mom̃tumꝙ p̃teriit. qͦ
non aut orationi incũberet.aut insisteret lectioni.
quã animũ ab oratione lacabat. Nimirũ ut fabͥs
ferrariis moris est. qͥ initer oꝑandũ ꝓ quodã labo¬
ris leuamine incudẽ suã feriunt: ita martinus
etiã dum aliud̃ agere uideret᷑ semꝑ orabat. O uͦ
beatus in quo dolus ñ fuit: neminẽ iudicans. ne¬
minẽ dampnans. nulli malũ ꝓ malo reddens. tan¬
tã quippe adũsum om̃s iniurias patientiã assump¬
serat. ut cũ esset sumus sac̾dos inpune etiã ab in¬
fimis clericis lederetur: nec ꝓpt̃ id eos aut loco
umquã amouerit. aut a sua quantũ in ipso
fuit caritate repulerit. Nemo umquã uidit il¬
lum iratũ nemo cõmotũ: nemo merentẽ. nemo ri¬
dentẽ. ¶nus idemq semper celestẽ quodãmodo

Expanded text:
inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, nemo maerentem, nemo ridentem: unus idemque fuit semper, caelestem quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ scientie tantũ ingenii. tãboni & tã puri ser¬
monis audisse. Quãquã in martini uirtutib quã¬
tula est ista laudatio: nisi quod mirũ est homi¬
ni inlicterato ne hanc quidẽ grãm defuisse:
Sed iam finẽ liber postulat. sermo claudendus
est: ñ qͦd omĩa que de martino fuerant dicenda
defecerint. s qͥa uos ut mertes poete eetremo in
oꝑe negligentes. uicti materiȩ mole succũbimus.
Nam & si facta illius explicari uerbis uttũq potu
tionẽ. & animũ celo semper intentũ nulla unquã
uere ꝓfiteor nulla explicat oratio: illa scilicet
ꝑseuerantiã &e temꝑam̃tũ in abstinentia & ieii¬
niis potentiã. in uigiliis & orationib noctes ab
eo ꝑinde ac dies actas: nullũq uacuũ ab oꝑe dei
tempus qͦ uel otio indulserit uel negotio: sed ne
cibo quidẽ aut somno. uisi in quantũ nature
necessitas cogebat. Nere fatebor ñ si ipse ut aunt ab

Expanded text:
tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sertantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potudianam et animum caelo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab
Abbreviated transcription (Latin):
linquenda: ut dnm ihm liberi expeditiq se¬
queremur. Prestantissimũꝙ nobis presentium
temporũ illustris uiri paulimi cuius supra m̃¬
tionem fecimus exemplũ ingerebat. qui sũmis
opib abiectis xp̃m secutus. solus pene his
temporib euuanglica p̃cepta complesset.
Iuum nobis sequendũ. illum clamabat uni¬
tandum: beatũꝙ ẽẽ presens scl̃m tante fidei
uirtutisq documento. eũ sed̃m sententiã dni
oiues possidens multa. uendendo omĩa & dan¬
do pauꝑib quod erat facto impossibile. pos¬
sibile fecisset exemplo. Iam uͦ in uerbis & confa¬
bulatione eius quanta grauitas. quanta digni¬
tas erat: quam alacer. quã efficax. quã in eesol¬
uendis scripturarũ questionib ꝓmptus & facilis.
Et quia multos adhanc part̾e incredulos. scioqͥp¬
pe qͦs uiderĩ meipso referrente ñ credere: ih̃m
testor spemq cõmunẽ. me ex nullius ore unquã

Expanded text:
linquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique selinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui summis opibus abjectis Christum secutus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore
Abbreviated transcription (Latin):
istimet fabulosum.
am cũ olim audita fide eius. uita atiꝑ
uirtlitib desiderio eius estuaremꝰ. gratã nobis
ad eum uidendũ ꝑegrinationẽ suscepimus.
simul quia iam ardebat animus uitã illius
scribere. Partĩ ab ipso in quantũ ille interoga¬
ri potuit sciscitati sumus: partim ab his qui
interfuerant uel sciebant cognouimus. Quo
quidem tempore credi non potest qua me hu¬
militate. qua benignitate susceꝑit. congratula¬
tus plurimũ & gauisus in dño. quod tanti habi¬
tus eẽt anobis. quẽ peregrinatione suscepta ex¬
petissemus. Miserum me. Pene non audeo con¬
fiteri. cum me scõ conuiuio suo dignatus est acd¬
hiberi: aquã manib nr̃is ipse optulit. Adues¬
peram aũ ipse nobis pedes abluit: nec reniti
aut constantia fuit. Ita auctoritate eius oppres¬
sus sum: ut nefas putarẽ si non acquieuissem.
Sermo aũ illius non alius apud nos fuit.
quã mundi huius illecebras & sclĩ onera re¬

Expanded text:
istimet fabulosum. XXV. istimet fabulosum. XXV. Nam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera re
Abbreviated transcription (Latin):
quã diabolus putaretur: oranti in cella astitit.
Cumꝙ martimnis primo aspectu eius fuisset he¬
betatus. dui multumꝙ ambo silentium tenuert̃.
Tum prior diabolui agnosce inquid martine quẽ
cernis. Xꝑc ego sum: descensurus ad terras pͥus
me manifestare tͥ uolui. Adhec cũ martinus ta¬
ceret. nec quicquã responsi referret: iterare au¬
sus est diabolus ꝓfessionis audaciã. Martine
quid dubitas credere: cũ uideas quia xp̃e ego
sum : Tum ille reuelante sibi spu ut intelligeret
oiabolũ esse non deũ: ñ se inquid dñs ih̃e pur¬
puratũ & dicdemate renitentẽ uenturũ esse
predixit. Egͥo xp̃m nisi in eo habitu formaq
qua passus est: nisi crucis stigmata ꝓferentẽ
uenisse non credam. Ad hanc uocẽ ille statim
ut fumus euanuit: & cellulã tanto fetore com¬
pleuit. ut indubia uidicia relinqueret dia¬
bolũ se fuisse. Hoc ita gestũ ut supͣ retulimus
ex ipsius marcini ore cognoui: nequis forte ee¬

Expanded text:
quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesupuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte ex
Abbreviated transcription (Latin):
pore fuisse in hyspaniis iuuenẽ: qui cũ sibi mul¬
tis signis auctoritatẽ parauisset. eousq elatusẽ.
ut se heliam ꝓfiteretur. Quod cũ pleriꝙ teme¬
re credidissent: addidit ut se xp̃m diceret eẽ.
ruphus nomine ut dñm adoraret: ꝓpter quod
eum postea. ab eꝑatu deiectũ uidimus. Pleriꝙ
in oriente quencdã excitisse. qui se iohannẽ ẽẽ iaẽti¬
taret. Ex quo conicere possumus istiusmodi
pseudo ꝓphis existentibus anticristi aduentũ
imminere: qui iam in istis misteriũ iniquitatis
oꝑatur. Nec enĩ pretereundũ uidetur. quanta
martinũ sub hisde diebus diabolus arte temp¬
tauerit. Quocdã enĩ die p̾missa prece & circum¬
iectus ipsa luce purpurea. quo facilius claritate
assumpti fulgoris illuderet. ueste etiã regia indux¬
tus. diademate ex gẽmis auroq redimitus. calce¬
is auro illitis. sereno ore. leta facie. ut nichil minꝰ

Expanded text:
pore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi mulpore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceRufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. pleriquein Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus
Abbreviated transcription (Latin):
tus ille conuocat ceteros. Ipse etiã clarus accur¬
rit. Adhibitoꝙ lumine: uest̾ẽ om̃s diligenter
inspiciunt. Erat autẽ summa mollicie. candore
exinuo: micanti purpura. nec tam̃ cuius esset
generis aut uelleris poterat agnosci. Curiosius
tam̃ oculis aut digitis contrectatã: non aliud quã
uestis uidebatur. Interea clarus fres ammonet ora¬
tioni instare: ut manifestius eis dñs quidna esset
ostenderet. Itaꝙ reliquũ noctis ymnis psalmisꝙ
consumitur. At ubi illuxit dies. app̾hensum
scius illudi illũ diaboli arte non posse. Tunc uͦ
reniti ac clamare miser cepit: interdictumq
sibi ẽẽ dicebat ne se martino ostenderet. Cumꝙ
inuitũ ire compellerent. inter trahentiũ manꝰ
uestis euanuit. Onde quis dubitet hanc eti¬
am martini fuisse uirtutẽ ut phantasiam
suam diabolus cum erat martini oculis inge¬
renca dissimulare diutius aut tegere non
posset: Ammaduersũ est tam̃ eocd̃ẽ feretem¬

Expanded text:
tus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurtus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. ubi inluxit dies, adprehensum scius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tem
Abbreviated transcription (Latin):
signis quibusdam plerosq ad credendũ cobor¬
tabatur. Postremo eo usꝙ ꝓcessit. ut inter se ac
deum anglõs discurrere predicaret: iamq se
unũ ex ꝓpħĩs haberi uolebat. Clarus tamen
nequaquam ad credendũ cogi poterat. Ille enĩ
iram dm̃i & p̾sentes plagas. cur scõ crederet ñ
cõminari. Postremo in hanc uocẽ erupisse fert᷑.
Ecce hac nocte uestem mͥ candidã dñs d̃e celo da¬
bit: qu a indutus in medio ur̃m deũsabor. id̃ꝙ
uobis signũ erit in me dei ẽẽ uirtutẽ qui dei
ueste donatus sim. Tum uͦ gnͣdis om̃ium ad
hanc ꝓfessione expectatis. Itaq ad meliam
fere noctem fremitu insultantium commoueri
om̃e monasteriũ loco uisũ ẽ. Cellulã autẽ qͣ
idẽ adolescẽs continebat᷑ crebris cerneres mica¬
re luminib: fremitꝰq in ea discurrentiũ. & mur¬
mur quodda multarũ uocũ audiebat᷑. Dein fac¬
nicãt ei qua erat indutus ostendit. Obstupefac¬

Expanded text:
signis quibusdam plerosque ad credendum coarcsignis quibusdam plerosque ad credendum coarctabat. Postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum angelos discurrere prunum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facnicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefac
Abbreviated transcription (Latin):
it. ostendit affectum. Et quia de cliabolo eius¬
demq artib sermo exortus est: non ab re uidetur.
licet extrinsecus referre quod gestum est. quia ce
quedam in eo martini urtutũ porcio est. & res
digna miraculo rectȩ memorie mandabitur in
exemplo cauendi. si quid deinceps uspiam tale
contigerit. Cĩarus quidam nomine adolescens
nobilissimus mox pbb̃r. nunc felici beatus exces¬
su cũ relictis om̃ib se ad martinũ contulisset.
breui temꝑe ad summũ fidei uirtutũꝙ om̃ium
culmen enituit. Itaꝙ eũ haud longe sibi ab eꝑl
monasterio tabernaculũ constituisset. multiꝙ
apud eum frẽs cõmorarentur. iuuenis quidam
ad eũ anatholius nomine sub ꝓfessione mona¬
chi om̃i humilitate atq inuocentia mentitus
accessit. habitauitꝙ aliquandui in cõmune cũ
ceteris. Dein ꝓceclente temꝑe anglõs apud se so¬
lere loqui dicebat. Cũm fidem nullus adhiberet.

Expanded text:
it, ostendit affectum! Et quia de diabolo ejusit, ostendit affectum! Et quia de diabolo ejusdemque artibus sermo exortus est, non ab re videtur, licet extrinsecus, referre quod gestum est: quia et quaedam in eo Martini virtutum portio est, et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cavendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. XXIII. Clarus quidam nomine, adolescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, brevi tempore ad summam fidei virtutumque omnium culmen enituit. Itaque cum haud longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset, multique apud eum fratres commorarentur; juvenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem atque innocentiam mentitus accessit, habitavitque aliquamdiu in commune cum caeteris. Dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat: cum fidem nullus adhiberet,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓterius uocibus increꝑabat. Secd omĩa falsa &¬
uana cognoscens. non mouebatur obiectis. Testaban¬
tur etiam aliqui ex fratrib audisse se demonem
ꝓtĩus martinũ uocibus increpantẽ. cur intra mo¬
nasteriũ aliquos ex frĩb qui olim baptismũ diũ¬
sis errorib ꝑdidissent. conũsos postea recepisset.
exponentẽ singulorũ crimina: martinũ diabolo
repugnantẽ respondisse constanter. antiqua delic¬
ta melioris uitȩ conuersione purgari: & ꝑ miseri¬
cordiam dñi absoluendos esse peccatis. qui peccare
desinerent. Contradicente diabolo non ꝑtinere
ad ueniam criminosos. & se mel lapsis nullam a
ecclamasse martinus. Si tu ipse o miserabilis
ab hominũ insectatione desisteres. & te factorũ tuo¬
rum. uel hoc tempore cũ dies iudicii in ꝓximo
est peniteres: ego tͥ uere confisus in dño. xp̃i
sumptio: in qua & si auctoritatẽ prestare ñ potu¬

Expanded text:
proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse pedesinerent. Contra dicente diabolo, non pertinere ad veniam criminosos, et semel lapsis nullam a exclamasse Martinus: Si tu ipse, o miserabilis, ab hominum insectatione desisteres, et te factorum tuorum vel hoc tempore cum dies judicii in proximo est, poeniteret; ego tibi vere confisus in Domino Jesusumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potu
Abbreviated transcription (Latin):
longe a monasterio iam pene exanimis inue¬
nitur. Getremũ tamen sp̃m trahens indicat
frib casum mortis & uulneris: iunctis scilicet
bobus dum dissoluta artius lora constringit.
bouẽ sibi eccusso capite int̾ inguina cornu in¬
iecisse. Nlec multũ post uitã reddidit. Qideris
quo iudicio dñi cdiabolo data fuerit hȩc potestas.
In martino illud mirabile erat quod ñ solum
hoc quod suꝑra retulimus. s multa istiusmodi
si quotiens accidissent. longe ante preuidebat :¬
et sibi nuntiata fratrib indicabat. Frequenter
autem diabolus dum nlle nocendi altib sc̃m
uirũ conabatur illudere. uisibilem se ei formis
oiuersis ingerebat. Nam interdum in iouis
ꝑsona. plerumq mercurii. ꝑsepe etiã se uene¬
ris ac minerue tranfiguratum uultib offerebat.
aduersus quẽ semper interritus. signo se crucis
et orationis aucilio ꝓtegebat. Audiebantur ple¬
rumq conuitia: quibus illum turba demonum

Expanded text:
longe a monasterio iam paene exanimis inuelonge a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
onstat autem etia. angłos ab eo plerũq
iusos: ita ut conserto inuicẽ apud eũ sermone
spicabilem & subiectũ oculis habebat.
ut siue se in ꝓpͥa substantia contineret. siue in
diuersas figuras sp̃itualesq nequitias transtu¬
lisset. qualibet ab eo sub imagine uideretur.
Quod cum diabolus sciret se effugore non pos¬
se. conuitiis eũ frequent̾ urgebat: quia fallere
non posset insidiis. Quodam autẽ tempore cornu
bouis cruentũ in manu tenens. eũ ingenti fre¬
mitu cellulam eius irrupit: eruentãq ostentãs
bexteram. & admisso recens scelere congaudẽs.¬
ubi est inquid̃ martine uirtus tua: Nilũ le
tius modo interfeci. Tunc ille conuocatis frĩb.
refert quid̃ diabolus indicasset. Sollicitos esse
precepit ꝑ tellulas singulor̃: quisna occasu
fuisset affectus. Neminẽ quidem ddeesse de mo¬
nachis. sed unũ rusticũ mercede conductum
ut uehiculo ligna deferret isse ad siluam nun¬
tiant. Iubet gͥ aliquos ire obiuam ei. Ita haud

Expanded text:
onstat autem etiam angelos ab eo plerumque visos, ita ut conserto invicem apud eum sermone picabilem et subjectum oculis habebat, ut sive se in propria substantia contineret, sive in diversas figuras spiritualis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine videretur, quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conviciis eum urgebat frequenter, quia fallere non posset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaude'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu adfectus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut
Abbreviated transcription (Latin):
odem tempore tetradii cuiuisclam ꝓconsu¬
laris uiri seruus demonio correptus dolendo exi¬
tu eruciabatur. Rogatus gͥ martinus ut ei ma¬
num imponeret. deduci eum ad se iubet. Sed
nequam sp̃e nullo ꝓferri modo ex cella in qua
erat potuit: ita in aduenientes rabidis dentib
seuiebat. Tum detradius ad genua beati iuri
aduoluitur: orans ut ad domũ in qua demonia¬
cus habebatur ipse descenderet. Tum uero mar¬
tinus negare se profani & gentilis domũ adire
posse. Nam tetradius eodem temꝑe adhuc gen¬
tilitatis er rore implicitus tenebatur. Spondet gͦ
se si de puero demon fuĩet exactus xpianum
fore. Ita martinus imposita manu puero: im¬
mundum ab eo sꝑm eiecit. Quo uiso tetradius
pominum nr̃m ihm̃ credidit: statimꝙ catecu¬
minus factus. nec multum post baptitatus ẽ.
semꝑꝙ martinum salutis sue auc̃torẽ miro
coluit affectu.

Expanded text:
odem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu.
Abbreviated transcription (Latin):
obuiã habuit malignũ sp̃m: qͥ sc̃o uiro quo¬
cũꝙ ꝑgeret comitẽ se eẽspopondit. Cui intre¬
pidus respondit. Dñs mͥ ãdiutor ẽ: ñ tumebo
minas tuas. S & multas arrianorũ tribu¬
lationes sustinẽs. itum gallias repedauit.
tatẽ sibi cellula construxit: in qua liberiꝰ con¬
tẽplatiuos carpet fructꝰ. Cui qͥda caterumi¬
nus adherens. subita scõ absente iuro morte
p̃reptus ẽ: quẽ uir ddi p̃cib ꝓfusis resuscitauit:
uite redditũ bapticauit: qui multis postea
laqueo suspensũ. sacris orationib uite restitu¬
it. Cerciũ ab eodẽ sc̃o uiro in carnoteno oppido
cuiꝰdã mulieris filiꝰ sola oratione in conspectu
płi resuscitatꝰ ẽ. Qͦ miracło uiso plurim expło

Expanded text:
obviam habuit malignum spiritum, qui sancto viro, quocunque pergeret, comitem se esse spopondit; cui intrepidus respondit: Dominus mihi adjutor est, non timebo minas tuas. Sed multas Arianorum tribulationes sustinens, iterum Gallias repedavit, itatem sibi cellulam construxit, in qua liberius contemplativos carperet fructus. Cui quidam catechumenus adhaerens subita, sancto absente viro, morte praereptus est: quem vir Dei precibus profusis resuscitavit, vitae redditum baptizavit, qui multis postea laqueo suspensum, sacris orationibus vitae restituit. Tertium ab eodem sancto viro, in Carnoteno oppido, cujusdam mulieris flentem filium sola oratione in conspectu populi resuscitavit. Quo miraculo viso, plurimi ex po
Abbreviated transcription (Latin):
cõmotũ: in loco ub̃i nunc adorat᷑ dño annuente
ꝑducit᷑. Quod ad uoluntatẽ sac̃dotis cõpositũ.
dictis etiã missis. ut uentũ ẽ ad conuiuium.
reqͥrentes sollicite senẽ. neqͣquã reꝑuint: s nec
homo qͥde extitit. qͥ eũ de basilica exire uidiss
Credo qd aliqͣ fuisset uͥtus angłica: que & beatũ ui¬
rũ se uidisse ꝓnuntiauit: & deinceps nulli com¬
paruit. In qͦ loco ex illa die multe uͥtutes fac¬
te sunt: q̃ ꝑ negligentiã ñ sunt scͥpte. ⁊ Ios uͦ
de quanto nr̃o tp̃r aut fieri uidimus. aut

Expanded text:
commotum, in loco, ubi nunc adoratur, Domino annuente, commotum, in loco, ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Qudictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa post hoc tͥauũ natalis eꝑatus eiꝰ ẽẽ consue¬
uerat: & forsitan in hac die transferri uos ã¬
monet. Tunc ieiuniis & orationib ac iugi psal¬
lentio. die noctuq insistentes: tͥduũ illud con¬
tinuatione duxer̃t. Quarta aũt die acceden¬
tes ponentesꝙ manꝰ. ñ ualebant penitꝰ mo¬
uere sepulchrũ. Pauore aũ om̃s ext̾riti. iam
in hoc stantes ut t̾ra uasculũ qͦd detexerant¬
opirent: apparuit eis uenanda canicie senex
ad instar nius candorẽ efferens. dicens se eẽ
abbatẽ: & ait eis. Usqueqͦ conturbamni & tat¬
datis ⁊ Non uidetis domnũ martinũ stantẽ:
uosꝰs iuiuare ꝑatũ si manꝰ apponitise Cunc
iactans palliũ quo udebat᷑. posuit manũ
ad sarcofagũ cũ reliquis sac̾dotibꝰ. crucibꝰ pa¬
tis &e cereis. Impositaꝙ antiphona. dederũt
cuncti uoces psallentiũ in excelso. Tam̃ ad se¬
nis conatũ ꝓtiiꝰ sarcofagũ in sũma leuitate

Expanded text:
quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consuequia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum qoperirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate
Abbreviated transcription (Latin):
beata m̃bra locare disposuit. Quod sagati
insistens studio: mirifice mancipauit effec¬
tui. De qua fabrica multũ quod loq̃remur
erat: s qͥa p̃sens ẽ conticere exinde meliꝰ pu¬
tauimꝰ. Adueniente gͦ optato tp̃r. sac̃doti ut
templũ dedicaret᷑. & scm corpusculũ a loco
ubi sepultũ fuerat transferret᷑. conuocauit
beatꝰ ꝑpetuꝰ ad diẽ festũ uicinos pontifices.s
et abbatũ ae liu̾sorũ clericorũ ñ minimã mł¬
titudinẽ. Et qͥa hoc in kalendis uliis agere
uolebat. iugilata una nocte. facto mane accepto
sacculo: t̾ram q̃ suꝑ scm̃ erat tumulũ ceꝑunt
effodere. Qͦ detecto: manꝰ ut eũ cõmouerẽt ini¬
ciunt. Ibiꝙ multitudo tota laborans. nichil ꝓrs
ꝑ totã diẽ ꝓficit. Nigilata deniq alia nocte.
mane temptantes itũm om̃ino nichil agerẽ
potuert̃. Tunc cont̾bati atq cont̾riti. qͥd facerẽt
nesciebant. Dicit eis unus ex clericis. Seitis

Expanded text:
beata membra locare disposuit; quod sagaci beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Iulii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis,
Abbreviated transcription (Latin):
licite reqͥrentes: qui ipãm diẽ tempꝰꝙ reꝑi¬
unt. qͦ beatꝰ confessor dixerat se eiꝰ excequiis
deseriusse. Obeatũ uirũ in cuiꝰ transitu scoꝵ
canit numerꝰ: angłoꝵ exultat chorus: õumꝙ
celestiũ uͥtutũ occurrit exercitꝰ. Diabolus
p̃sumptione confunditur: eccl̃ia uͥtute ro¬
borat᷑. sac̾dotes reuelatione glificant᷑. quẽ
michael assumpsit cũ angłis. maria susce¬
pit cũ uͥginum choris: ꝑadysus retinet letũ cũ
scĩs. S quid nos in laud̃e eiꝰ temptamꝰ qͦd non
sufficimꝰ adimplere: Ipse ẽ enĩ laus illiꝰ. cuiꝰ
laus ab eiꝰ ore nũquã recessit. Nam nos irtinã
uel simplicẽ possimus hystoriam explicare.
lectioni: qualit̾ scm eiꝰ corpꝰculũ in loco
ubi nunc adorat᷑ fuerit angło annu¬
ente translatum. Anno sexagesimo quarto
pꝰ transitũ głosi domni martini. beatꝰ ꝑpetuꝰ
dam̃ta templi ampliora quã fuerant suꝑ

Expanded text:
licite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperilicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, ocoelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare. lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetdamenta templi, ampliora quam fuerant, super
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝑiculo mortis eruit. Nam tante fuit uir d̃i
sentiret: ĩmo & qͦrũd̾a rusticorũ flagella placido
sustinuit aĩo: & eorũ fixa t̾ris aĩalia solo s̃mone
soluebat. Nemini adulando blandiẽbat᷑ pͥncipi.
nulu ũba u̾itatis tacuit. ad nota seꝑ orationũ
sub sidia recurrens. Qnae si quid ei potestaᷤ
renuit sclaris. mox diuina p̾stitit pietas. Qͥd̃ã
demoniaco arreptꝰ sp̃u. stramine ubi sc̃s mar¬
tinus iacuerat a potestate exutus ẽ inimici.
Non solũ homines. s etiã animalia ademonũ
ub̾ans potestate mansueta in suũ redire gregẽ
olã a morte eripuitꝰ. Uilla q̃da in sennonico gͣnͣ¬
dinea sepiꝰ uastata tempestate. ad p̾ces scĩ mar¬
tini ꝑ multos lib̾ata ẽ annos. Mulier a sangui¬
nis flucu uestim̃torũ illiꝰ tactu sanata ẽ. Talib
In om̃i gͥ uita & conuersatione ꝑfectꝰ. in oĩ pietate
et religione p̃clarꝰ. in oĩ bonitate & benignitate

Expanded text:
a periculo mortis eruit. IX. Sancti viri a periculo mortis eruit. IX. Sancti viri senserit: imo et quorumdam rusticorum flagella placido sustinuit animo, eorumque fixa terris animalia solo solvebat sermone. Nemini adulando blandiebatur; principi nulli veritatis verba tacuit, ad nota semper orationum subsidia recurrens. Unde si quid ei potestas renuit saecularis, mox divina praestitit pietas. Quaedam puella daemoniaco arrepta spiritu, stramine, ubi sanctus Martinus sedebat, a potestate erepta est inimica. Non solum homines, sed etiam animalia a daemonum liberans potestate, et mansueta in suum redire gregem olam a praesenti morte eripuit. Villa quaedam in Senonico grandinea saepius vastata tempestate, ad preces sancti Martini, multis liberata est annis. Mulier a sanguinis fluxu vestimentorum illius tactu sanata est. X. Obiin omni vita et conversatione perfectus, in omni pietate et religione praeclarus, in omni bonitate et benignitate
Abbreviated transcription (Latin):
patientis ecire cõpellit. Leꝓsum in porta pa¬
risiace ciuitatis. a deformitate sui corꝑis solo
saluauit osculo. S & symbria uestim̃ti eiꝰ uł
filis cilicii. multos sanari morbos cõꝑtũ est.
fuia arborii p̾fecti ꝑ impositionẽ epłe scĩ mar¬
tini a grauissimis lib̾ata ẽ febrib. Paulini ocu¬
lũ peniculo supposito sanauit adolore atq ca¬
angło ad integrã recreatꝰ ẽ sanitatẽ. sepiꝰq an¬
głicis uisitationib & familiari locutione frue¬
bat᷑. Quadã uͦ die beatissime genitͥcs dei &¬
li: necñ sc̃arũ uirginũ tecle & agnetis uisita¬
tione. uir dei honoratꝰ & confortatꝰ ẽ. Nam de¬
monũ fantasmata & in diũsis figuris horri¬
biles aspectꝰ nichil metuens: nullis eorũ fal¬
te ad se beato uiro: pͥꝰ sanitatẽ recepit. quã sc̃s
martinus domũ intraret. In ead̾e qͦ domo pu¬
erũ a serpente ꝑcussũ. scorum tactu digitorũ

Expanded text:
patientis exire compulit. Leprosum in porta Papatientis exire compulit. Leprosum in porta Parisiacae civitatis a deformitate sui corporis solo salvavit osculo; sed et fimbrias vestimenti ejus, et fila cilicii multos sanare morbos compertum est. Filia Arborii praefecti per impositionem epistolae sancti Martini a gravissimis liberata est febribus. Paulini oculum peniculo superposito sanavit a dolore atque caangelo ad integram recreatus est sanitatem: saepiusque angelicis visitationibus et familiari locutione fruebatur. Quodam vero die beatissimae Genitricis Dei li; nec non sanctarum virginum Theclae et Agnetis visitatione vir Dei honoratus et confortatus est. Nam daemonum phantasmata, et in diversis figuris horribiles aspectus nihil metuens, nec ullis eorum falte ad se beato viro, prius sanitatem recepit, quam sanctus Martinus domum intraret. In eadem quoque domo puerum a serpente percussum, sanctorum tactu digitorum
Abbreviated transcription (Latin):
tigiis. Ruentẽ pinũ suꝑ se signo crucis oppo¬
sito auertit. mirantẽꝙ turba xͦ credere fecit.
Seip̃m intactũ cuiꝰdã domꝰ fi̾amis opposunt. ne
innocua lederet ignis tecta. qͥ fanũ incenddit
idolatrie. Aliud quoq tẽplũ antiquo errore de¬
monib dedicatũ. dũ manu ñ potuit humana.
angłico fultus auxilio subũtit. Necñ alio loco
gentiliũ sacra subuertens. a quod̃a pagano
gladio appetitꝰ. nudũ ferientis ictui collũ oppo¬
suit: s impiꝰ retro cadens. suã intelligens im¬
pietatẽ ueniã postulauit a sco. Alteroq libran¬
te ictũ in scm̃ capud. ferrũ fugit de manib
Treueris paraliticã puelłã totisq resolutã men¬
bris. sacra benedicti olei infusione astante płõ
pristine reddidit sanitati. Tetraclui ꝓconsula¬
ris uiri seruũ. manus impositione a demonio
lib̾auit. unde & ille tetradius cũ tota domo
gitos in os mittẽs. sp̃m malignũ ppudenda

Expanded text:
tigiis. Ruentem pinum super se signo crucis oppotigiis. Ruentem pinum super se signo crucis opposito avertit, mirantemque turbam Christo credere fecit. Seipsum in tecto cujusdam domus flammis opposuit, ne innocua laederet ignis tecta, qui fanum incendit ololatriae. Aliud quoque templum antiquo errore daemonibus dedicatum, dum manu non potuit humana, angelico fultus auxilio subvertit. Nec non alio loco gentilium sacra subvertens, a quodam pagano gladio appetitus, ille nudum ferientis ictui collum opposuit; sed impius retro cadens, suam intelligens impietatem, veniam postulavit a sancto; alteroque librante ictum in sanctum caput, ferrum effugit de manibus. Treveris paralyticam puellam, totisque resolutam membris, sacra benedicti olei infusione, astante populo, pristinae reddidit sanitati. Tetradii proconsularis viri servum manus impositione a daemonio liberavit. Unde et ille Tetradius cum tota domo gitos in os mittens, spiritum malignum per pudenda
Abbreviated transcription (Latin):
sanauit. S ne lucerna dñi modio tecta lateret.
oulcissimis abstractꝰ sedib multorũꝙ p̃cib
alligatꝰ. ẽ electus in eꝑatũ turonice ciuitatis:
ubi plurima scarũ insignia gessit u̾tutũ: &
multa cȩlestis uitȩ dogmata sparsit. Tamen
pͥuate uite continentiã in turbis płorũ non
amisit: humilis in habitu. iocundus in ser¬
mone: deuotꝰ in p̃dicatione. uerax in uidicio:
uenerabilis in morib. ꝑuigil in oiationib:
assiduꝰ in lectione. constans in uultu. pius in
affectu. honorabilis in ministĩo sacerdotali
in fatigabilis uerbi dei seminator: impiger
acceptã dñi sui pecuniã multiplicare. cum
gaudentib gaudens. cũ lugentib lugens:
om̃ib omĩa factꝰ. ut om̃s lucrificaret xp̃o. uix¬
tutib insignis. bonitate laudabilis. pietate
amabilis. multis in eꝑatu fulgens uirtutib
seqͥo cuiꝰdã corꝑis ũbo orationis uno ligauit uu
loco: itũmꝙ resoluens. suis ꝑmisit dnãre ues¬

Expanded text:
aeluxit. --Sed ne lucerna Domini modio tecta lateret, dulcissimis abstractus est sedibus, multorumque precibus alligatus, electus est in episcopum Turonicae civitatis, ubi plurima sanctarum insignia gessit virtutum, et multa coelestis vitae dogmata sparsit, tamen privatae vitae continentiam in turbis populorum non amisit. Humilis in habitu, jucundus in sermone, devotus in praedicatione, verax in judicio, venerabilis in moribus, pervigil in orationibus, assiduus in lectione, constans in vultu, pius in affectu, honorabilis in ministerio sacerdotali, infatigabilis verbi Dei seminator, impiger acceptam Domini sui pecuniam multiplicare; cum gaudentibus gaudens, cum lugentibus lugens, omnibus omnia factus, ut omnes lucrifaceret Christo; virtutibus insignis, bonitate laudabilis, pietate amabilis, multis in episcopatu fulgens virtutibussequio cujusdam corporis, verbo orationis, uno ligavit in loco; iterumque resolvens suis permisit dominari ves
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ adhuc diaconus in platea conuenit. Cui sim¬
pliciter ait. Ecce ego p̾stoloe beatũ uirũ: &e nes¬
cio ubi sit uel quid oꝑis agat. Cui bricuius.
si inquid delirũ illũ quȩxis. ꝓspice eminus
ecce celum solito sicut amens respicit. Cumq pau¬
per ille occursu reddito quõd petierat impetrass:
briccionẽ diaconẽ uir beatus martinus alloquit᷑.
En ego bricci delirus tͥ uideor: Cumq ille confusꝰ
hec audiens dixisse se denegaret. ait sc̃s martinus.
Nonne aures meȩ ad os tuũ erant: cũ hec eminꝰ
loq̃baris: Am̃ dico tͥ quia iuix optinui apud dm.

Expanded text:
cium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: Ecce ego praestolor beatum virum, et nescio ubi sit, vel quid operis agat? Cui Briccius: Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatus alloquitur: En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apud Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
dilatare imꝑiũ. nec dura romanorũ lege płos
subicere feroces. s leui xꝑi iugo plurimarũ
colla inicere gentiũ. Qui pꝰ sacri baptismatis
misteriũ magnis in mundo claruit miracu¬
lis. & doctͥnis eatholicis longe lateꝙ resplen¬
duit in orbe. Cuiꝰ hec pͥma leguntur insignia.
Dum adhuc catecuminꝰ eẽt. hiemale frigore
media sue clamidis pauꝑem parte uestiuit.
Qua etiã parte clamidis sue int̾ anglicos
exexcitus dñm ib̃m diuinitus illuminatus
nis quãdui uni fecistis ex his minimis. mͥ¬
lana transegit in urbe: quã tune tempis
arriana fauente aucentio multũ macula uit
ꝑfidia. Cui sẽs martinus ut fortis athleta ⁊ ͥ
partes:. uenerabiliq pictauensis urbis an¬
tisti hylario iunctꝰ. qͥ tunc tẽpis quasi firmis¬
sima sicłi colũpna om̃ib laudabilis extirit.

Expanded text:
dilatare imperium; nec dura Romanorum lege populos dilatare imperium; nec dura Romanorum lege populos subjicere feroces, sed leve Christi jugum plurimarum collo injicere gentium. Qui post sacri baptismatis mysterium magnis in mundo claruit miraculis, et doctrinis longe lateque resplenduit in orbe; cujus haec prima leguntur insignia. Cum adhuc catechumenus esset, hiemali frigore, media suae chlamydis pauperem parte vestivit. Qua etiam parte chlamydis suae, inter angelicos exercitus Dominum Jesum, divinitus illuminatus,nis: Quandiu fecistis uni ex his minimis mlana transegit in urbe, quam tunc temporis Ariana, favente Auxentio, multum maculavit perfidia; cui sanctus Martinus ut fortis athleta Christi partes, venerabilique Pictaviensis urbis antistiti Hilario junctus, qui tunc temporis quasi firmissima fidei columna omnibus laudabilis exstitit:
Abbreviated transcription (Latin):
phator ad alta celorũ ascendit. & in
maiestate pat̾na ds consedit. multa
sclis doctorũ lumina concessit: quatinꝰ ignoran¬
tie tenebris effugatis. ad uerũ lum̃ agnoseen¬
om̃ib uia patesceret salutis. & ueritatis
lie direxit in partes. ut plos tetra caligine torpen¬
tes luce ueritatis irradiaret. & plurimas de
antiqui hostis faucib extraheret gentes: & sa¬
cratissimo xp̃i insereret corꝑi. Igit᷑ iste beatis¬
simꝰ uir. paganis parentib in regione pan¬
nonie sabbarie oppido genitus ẽ. s intra tyci¬
nũ italie nutritꝰ. militieq cingulo a ꝑfido ui
liano iuxta parentũ suorũ nobilitatẽ addictꝰ.
S uir sc̃s magis elegit deo celesti seriuire. quã
sub imꝑatore militare t̾reno: qͥa specialit̃ electꝰ
ẽ. ut uexillũ sc̃ẽ crucis occiduas orbis porta¬
ret in partes: & militie sacram̃ta eugłicis
mutaret edictis: ñ ꝓ regno armis scłarib
certare romano. s specialib doctͥnis xp̃ianũ

Expanded text:
phator ad alta coelorum ascendit, et in majestate paterna Deus consedit, multa saeculis doctorum lumina concessit, quatenus ignorantiae tenebris effugatis, ad verum lumen agnoscenomnibus via patesceret salutis, et veritatis lliae deduxit  Al., direxit in partes, ut populos, tetra caligine torpentes, luce veritatis irradiaret, et plurimas de antiqui hostis faucibus extraheret gentes, et sacratissimo Christi insereret corpori. II. S. visimus vir, paganis parentibus in regione Pannoniae, Sabariae oppido, genitus est; sed intra Ticinum Italiae nutritus, militiaeque cingulo, a praesiliano, juxta parentum suorum nobilitatem, est addictus. Sed vir sanctus magis elegit Deo coelesti servire, quam sub imperatore militare terreno; qui specialiter electus est, ut vexillum sanctae crucis occiduas orbis portaret in partes, et militiae sacramenta evangelicis mutaret edictis: non pro regno armis saecularibus certare Romano, sed specialibus doctrinis Christianum
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ post excessũ beati martini turonice ciuita¬
tis eꝑi summni & incõꝑabilis iuiri de cuius uͥ¬
tutib magna apud nos uolumina retinent᷑.¬
sc̃s briccius ad eꝑatũ succedit. At uͦ hic briceiꝰ
cũ eẽt pͥmeue etatis uiuenis. scõ martino adhuc

Expanded text:
gitur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis i
Abbreviated transcription (Latin):
scm corpus acłicis ciuitatũ &e płorum t᷑bis cum
laudib & ymnis ad turonicã portabat᷑ ciuitatẽ:
ibiq in poliandro publico sepultꝰ. ubi pꝰmodũ
beatus antistes ꝑpetuꝰ laudabili oꝑe & uenera¬
bili cultu construcit eccłiam tanti patris
condignã meritis: in qua etiã usq hõdie ml¬
ta miraculorũ signa. plurime sanitatũ uir

Expanded text:
icis civitatum, et populorum turbis, cum laudibus et hymnis ad Turonicam portatur civitatem, ibique in polyandro publico sepultus est, ubi postmodum beatus antistes Perpetuus laudabili opere, et venerabili cultu construxit ecclesiam tanti Patris condignam meritis: in qua etiam usque hodie multa miraculorum signa, pluri