comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ȩcelias. oblationes. decimas et cymiteria.
laicia eorũ ditioni sacerdotes subditi pos¬
siderent. usurariĩ siue feneratores. iniusta
ex alienis damnis lucra coaceruarent. nec
ob hoctñ minus eorũ aliqui uel ȩccłias in¬
trarent. uel mysteria sacrosancta ꝑciꝑent:
adeo erant om̃s disciplinȩ totius exꝑtes.
Porro substantia domus ep̃alis. dissipantib
non tam epĩs qͣm tyrannis qͥ precesserant:
pene fuerat tota consumpta. Unde multas
ibidem etiã necessariĩ uictus inopias. ꝑ plu¬
res ꝑtulit annos: eo qͦd nec illicitis contracti¬
bus sic̃ plurib mos ẽ. suas indigentias sup¬
plere uolebat: et mutuare.unde redderet
ñ hr̃e se cogitans. minime p̃sumebat. Uerũ
tot et tanta suscepti ppłi uitia uel peccata.
quanta uigilantia. quib ue p̃dicatioĩs et
discipline flagellis ꝑsecutus fuerit. qͦs ibi¬
dem labores. quos discursus. qͥs ue sollicitu¬
dines insumpserit: que ieiunia. qͣs uiglias.

Expanded text:
ecclesias, oblationes, decimas et coemeteria ecclesias, oblationes, decimas et coemeteria laici, et eorum ditioni sacerdotes subditi possiderent; usurarii sive foeneratores injusta ex alienis damnis lucra coarcervarent, nec ob hoc tamen minus eorum aliqui vel ecclesias intrarent, vel mysteria sacrosancta perciperent. Adeo erant omnes disciplinae totius expertes. Porro substantia domus episcopalis, dissipantibus non tam episcopis quam tyrannis qui praecesserant, pene fuerat tota consumpta; unde multas ibidem etiam necessarii victus inopias per plures pertulit annos, eo quod nec illicitis contractibus sicut pluribus mos est suas indigentias supplere volebat, et mutuare, unde redderet non habere se cogitans, minime praesumebat. Verum tot et tanta suscepti populi vitia vel peccata, quanta vigilantia quibusve praedicationis et disciplinae flagellis persecutus fuerit; quos ibidem labores, quos discursus, quasve sollicitudines insumpserit; quae jejunia, quas vigilias,
Abbreviated transcription (Latin):
mi ꝑcuncta uirilis: quȩ rerum humanarũ
tumultus atq ꝑicula. instar ꝓpħisse deborȩ
prudent̃ sedare.⁊ fortiter nouerat tolerare.
in suo deum uenerans famulo.diei consecrati¬
onis eius necessaria cuncta subministrauit:
pastoralem quo diuusus ẽ baculum dedit.
additis psalmorum scd̾m beatũ augustinum
explanationib. cum beati ambrosii uolumine
curus titulus ẽ de officus. Totoquo deinceps
tempore iuxit. tanquam uerum dei famulũ
sincera deuotione specialiter honorauit et colu¬
it: sidiens eius instanter et consilus instrui. et
oratione defendi. His ita ñ solum ꝓspere s et
religiose ꝑaccis. ad susceptam reuersus eccłiam.
inuenit clerum et populum in diuinis nimis
rudem et incompositum. et scãrum obserua¬
tionum in tantum inscium: ut ñ solum gra¬
dus inferioris clerici. sed etiam sacerdotes uxo¬
res ducerent. nuptias publice celebrarent.
emere ae uendere sancta non hesstarent:

Expanded text:
imi per cuncta virilis, quae rerum humanarum imi per cuncta virilis, quae rerum humanarum tumultus atque pericula, instar prophetissae Deborae, prudenter sedare et fortiter noverat tolerare, in suo Deum venerans famulo, diei consecrationis ejus necessaria cuncta subministravit, pastoralem, quo diu usus est, baculum dedit, additis psalmorum secundum B. Augustinum Explanationibus, cum B. Ambrosii volumine, cujus est titulus De officiis, totoque quo deinceps tempore vixit, tanquam verum Dei famulum sincera devotione specialiter honoravit et coluit, sitiens ejus instanter et consiliis instrui et oratione defendi. 9. His ita non solum prospere sed et religiose peractis, ad susceptam reversus Ecclesiam, invenit clerum et populum, in divinis nimis rudem et incompositum, et sanctarum observationum in tantum inscium, ut non solum gradus inferioris clerici, sed et sacerdotes uxores ducerent, nuptias publice celebrarent, emere ac vendere sancta non haesitarent,
Abbreviated transcription (Latin):
gellum: tanto euidentius pat̃nȩ in eũ dedisse
dilectionis indicium. Presensisse etiam iamiã¬
q: diabolum. quanta ꝑ eum ipse damna passu¬
rus. quanta dei foret populus uircutis incre¬
menta sumpturus: ei iccirco omnes inuetera¬
te malignitatis insumere conatus. ut a sacris
cum quoquomͦ det̾rere possit officiis. ꝑmiten¬
te deo ad ipsius quidem ignominiam et penã.
ad huiꝰ autẽ coronam et glam.Huiusmodiser¬
monibus et ueritate plenis .&. auccoritate robo¬
ratis. ñ quidem temptatione penitus ȩxtincta.
s tam̃ consolatione suscepta: animequior effe¬
ctus. consecrationem ab eodem postmodum
suscepit ep̃alem. Tantus autẽ et in ip̃a conse¬
cratione. ⁊ toto illo quo ibidem de moratus ẽ
tempore. illius tanti uiriamor in eũ ostensus ẽ.
ut patent̃ ostenderet᷑. diume i eo gr̃e magnũ
aliquod presensisse p̃sagium. Sedet comitis¬
sa matildis. habitus quidem feminei. s an¬

Expanded text:
gellum, tanto evidentius paternae in eum dedisse gellum, tanto evidentius paternae in eum dedisse dilectionis indicium. Praesensisse etiam jam jamque diabolum quanta per eum ipse damna passurus, quanta Dei populus virtutis foret incrementa sumpturus, et idcirco omnes inveteratae malignitatis insumere conatus, ut a sacris eum quoque modo deterrere possit officiis, permittente Deo, ad ipsius quidem ignominiam et poenam, ad hujus autem coronam et gloriam. 8. Hujusmodi sermonibus, et veritate plenis et auctoritate roboratis, non quidem tentatione penitus exstincta, sed tamen consolatione suscepta, animaequior effectus, consecrationem ab eodem post modicum suscepit episcopalem. Tantus autem et in ipsa consecratione, et toto illo quo ibidem demoratus est tempore, illius viri tanti amor in eum ostensus est, ut patenter ostenderetur, divinae in eo gratiae magnum aliquod praesensisse praesagium. Sed et comitissa Mathildis, habitus quidem feminei, sed an
Abbreviated transcription (Latin):
contingere. Quam deliberationẽ ut putabat
saluberrimam: simul cũ ipsa temptatiõe ab
imo corde lacͥmis ꝓfusis atq: suspiriis. ei qͥ se
duxerat festinauit ostendere. At ille defectu
cius.et nimio quamqͣm a religione profecto
timore. ex parte interim rationabili respon¬
sione sedato: ad memoratũ papã ꝑgere. et
quicquid eiꝰ angebat animum. ut pote xp̃i
uicario totum reuelare suasit. Qͦd cum hu¬
militer deuoteq fecisset. tanta consolationis
ab eius ore sagina ꝑfusus ẽ. tantumq erga se
dilectionis ȩxptus affectum: ut de hac ip̃a quȩ
in desꝑationem eum pene copulauerat tem¬
pratione gaudere. et felicioris insuꝑ spei ma¬
teriam sumere cogeretur: Docuit enim beatus
papa. utpote in reb huiusmodi nec rudis nec
in exꝑtus: arguere dominũ et castigare quos
diligit. et omnẽ filium flagellare quẽ recipit.
Et ideo quanto durius cordi eiꝰ imposuerat fla¬

Expanded text:
contingere. Quam deliberationem, ut putabat, contingere. Quam deliberationem, ut putabat, saluberrimam, simul cum ipsa tentatione, ab imo corde lacrymis profusis atque suspiriis, ei, qui se duxerat, festinavit ostendere. At ille defectu ejus, et nimio quanquam a religione profecto timore, ex parte interim rationabili responsione sedato, ad memoratum papam pergere, et quidquid ejus angebat animum utpote Christi vicario totum revelare suasit. Quod cum humiliter devoteque fecisset, tanta consolationis ab ejus ore sagina perfusus est, tantumque erga se dilectionis expertus affectum, ut de hac ipsa, quae in desperationem eum pene compulerat, tentatione gaudere, et felicioris insuper teriam sumere cogeretur. Docuit enim beatus papa, utpote in rebus his nec rudis nec inexpertus, arguere Dominum et castigare quos diligit, et omnem filium flagellare quem recipit , et ideo quanto durius cordi ejus imposuerat fla
Abbreviated transcription (Latin):
saretur ei. Nec hoc mirandum. cũ conditorẽ
et reccorem omnium deum humana carne
uestitum. impus ausib demptare presumpse¬
rit: et postremo ostensis totius mundiregnis
cum sua głã. hec inquiens omnia tͥ dabo. si ꝓ¬
stratus adoraueris me: ydolatͥe etiam scelus ꝑ¬
suadere conatus fuerit. Sicut gͦ ip̃i domino
incredibili p̃sumptione ydolat᷑am: sic et eius
seruosuggerebat uiperea machinatione blas¬
phemiam. scilicet ut de deo uel de his que ad
eum ꝑtinent. aliqͥd cogitaret indignũ. Sed
sicut a domino. sic eodem iuuante ab eiꝰ seruo
uictus et confusus abscessit. Cum gͥ impugna¬
dionem ut diximus insuspicabilem sensiss et
hostis antiqui ÷ rẽputans ne forte indignatꝰ
aduersum se fuisset dominus. qͦd eligentibꝰ se
cesserat uel inuitus: electioni in se facte abre¬
nuntiare modis omnib deliberauit. ⁊ saeras
amministrationes quib indies se magis ac
magis deputabat indignum. nullo pacto

Expanded text:
saretur ei . Nec hoc mirandum, cum conditorem saretur ei . Nec hoc mirandum, cum conditorem et rectorem omnium Deum, humana carne vestitum, impiis ausibus tentare praesumpserit; et postremo, ostensis totius mundi regnis cum sua gloria, « Haec, inquiens, omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me . » idololatriae etiam scelus persuadere conatus fuerit. Sicut ergo ipsi Domino incredibili praesumptione idololatriam, sic et ejus servo suggerebat viperea machinatione blasphemiam, scilicet ut de Deo, vel de his quae ad Deum pertinent, aliquid cogitaret indignum. Sed sicut a Domino, sic, eodem juvante, ab ejus servo victus et confusus abscessit. 7. Cum igitur impugnationem, ut diximus, insuspicabilem sensisset hostis antiqui, reputans ne forte indignatus adversum se fuisset Dominus, quod eligentibus cesserat vel invitus, electioni in se factae abrenuntiare modis omnibus deliberavit, et sacras administrationes, quibus in dies se magis ac magis deputabat indignum, nullo pacto
Abbreviated transcription (Latin):
admisit. Cunctis itaq pret̃ ep̃i a non sine
reuerentia memorando legato sumptis ordi-¬
nibus. romam eodem comitante ꝓfectus ẽ:
ut a sedis aplice summo consecraret᷑ antistite.
Ubi dum consecrationis statutum oꝑiens diẽ
commoraretur: i ipsis quodãm diuinȩ ser¬
uitutis iniciis. & in primis sacre militie tẏro¬
cimis. grauissimam hostis antiqͥ impugna¬
tionem rudis et talium mȩxꝑtus incurrit.
Que sanctam ipsius animã usq ad illã egri¬
tudinem qua et decubuit moriturus: die no¬
ctuq nunc acrius. nunc mitius non destitit
excruciare. Quia enim sancte conuersatio¬
nis et illustrium oꝑum insignib meritisma¬
gnam in ppło difamã. magnam fuerat habi¬
turus et gła. a: ne forsitan extolleretur. angłm
sathanȩ sicut et beatus apłs qͥ se colafizaret ac-¬
cepit. Sic etiam apud ꝓpħam zachariã iħu
sacerdoti magno ueri saluatoris mysterium
preferenti. sathanstabat adextris: ut aduer¬

Expanded text:
admisit. Cunctis itaque, praeter episcopi, a non sine admisit. Cunctis itaque, praeter episcopi, a non sine reverentia memorando legato sumptis ordinibus, eodem comitante profectus est, ut a sedis apostolicae summo consecraretur antistite. Ubi dum, consecrationis statutum opperiens diem, commoraretur, in ipsis quodammodo divinae servitutis initiis, et in primis sacrae militiae tirociniis, gravissimam hostis antiqui impugnationem, rudis et talium inexpertus, incurrit; quae sanctam ipsius animam, usque ad illam aegritudinem qua et decubuit moriturus, die noctuque, nunc acrius, nunc mitius, non destitit excruciare. Quia enim sanctae conversationis et illustrium operum insignibus meritis, magnam in populo Dei famam, magnam fuerat habiturus et gloriam, ne forsitan extolleretur, angelum Satanae, sicut et beatus Apostolus, qui se colaphizaret, accepit . Sic etiam apud prophetam Zachariam, Jesu sacerdoti magno, veri Salvatoris mysterium praeferenti, Satan stabat a dextris, ut adver
Abbreviated transcription (Latin):
deponendum sicut ex consequentib liquebit
paratus fuit. Uir autem ꝓfundi consilii qui
predictis eum concesserat clericis. et si gaude¬
bat quod in hac etate et habitu. erat enim ha¬
bitus scłaris. et annorum ferme uiginai septẽ.
honores ñ mͦ non appeteret indebitos. s et re¬
pudiaret oblatos: cepit tam̃ rationabili qua
pollebat facundia. eius erigere trepidationẽ.
solari uerecundiam.frangere ꝑtinaciam:as¬
serens in talibus uel subeundis uel portandis
oneribus. non de sua quẽquam uirtute lde
dei potius benignitate presumere: a quo.
deberet sꝑare bonum qͦd dẽerat. et ad quem
referre quicquid acceꝑat. Huius itaq et cete¬
rorum qui aderant uirorum grauium conso¬
lationibus fractus. atq: hortatib: tandẽ ali¬
quando cessit electioni. Preerat autẽ eodem¬
pore uiennensi eccl̃ie. archiep̃c garmundus
nomine. Quem ꝓpt̃ symoniam. cuius susti¬
nebat infamiam:sͥ manusimponere non

Expanded text:
deponendum, sicut ex consequentibus liquebit, deponendum, sicut ex consequentibus liquebit, paratus fuit. Vir autem profundi consilii, qui praedictis eum concesserat clericis, etsi gaudebat quod in hac aetate et habitu erat enim habitu saecularis, et annorum ferme viginti septem honores non modo non appeteret indebitos, sed et repudiaret oblatos, coepit tamen, rationabili qua pollebat facundia ejus erigere trepidationem, solari verecundiam, frangere pertinaciam, asserens, in talibus vel subeundis vel portandis oneribus, non de sua quemquam virtute, sed de Dei potius debere benignitate praesumere, a quo deberet sperare bonum quod deerat, et ad quem referre quidquid acceperat. Hujus itaque et caeterorum, qui aderant, virorum gravium consolationibus fractus atque hortatibus, tandem aliquando cessit electioni. 6. Praeerat autem eo tempore Viennensi Ecclesiae archiepiscopus, Garmundus nomine, quem propter Simoniam, cujus sustinebat infamiam, sibi manus imponere non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc concilium ep̃o carentes. et ep̃m querentes.
gratianopolitan uenere canonici.Comꝑtoq:
p̃fatum iuuenem conuentui interẽẽ presenti:
petierunt supplicit̾ suffragante concilio ab eiꝰ
sit: tum dilecti comitis gaudens honorib tũ
ecch̃e fauens ꝓfectib. cuius eum sacͥs officuis
suturum ñ dubitabat oportunissimũ. Et uͦ
ille repentino timore concussis ab imo uisce¬
ribus. toto reniti corpore. magnisq reclama¬
re uocibus. ac sese ȩtate. scientia. et postremo
morib et uita. tantis mysteriis imparem af-
firmare: nec ullatenus pati in suȩ salutis
piculum. sua uilitate officia ueneranda fe¬
dari. Quam utiq de se sententiam ꝓfundis¬
sima humilitate conceptam: usq: ad finem
non exuit. Semꝑ enim in quantiscunq: sc̃i¬
tatis et bonorum ꝓfectib oꝑum. inutilem se
seruum et pontificatus amministratione in¬
dignum ꝓtestari non erubuit: semꝑq ad

Expanded text:
hoc concilium, episcopo carentes et episcopum quaerentes, hoc concilium, episcopo carentes et episcopum quaerentes, Gratianopolitani venere canonici; compertoque praefatum juvenem conventui interesse praesenti, petierunt suppliciter, suffragante concilio, ab ejus sit, tum dilecti comitis gaudens honoribus, tum Ecclesiae favens profectibus, cujus etiam sacris officiis futurum non dubitabat opportunum. At vero ille, repentino timore concussis ab imo visceribus, toto reniti corpore, magnisque clamare vocibus, et sese aetate, scientia et postremo moribus et vita tantis mysteriis imparem coepit affirmare, nec ullatenus pati, in suae salutis periculum, sua vilitate officia veneranda foedari. Quam utique de se sententiam, profundissima humilitate conceptam, usque ad finem non exuit; semper enim, in quantiscunque sanctitatis et bonorum profectibus operum, inutilem se servus et pontificatus administratione indignum protestari non erubuit, semperque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sulem: postea lugdunensem archiẽp̃m.Qui
cernens iuuenem eleganti uultu. statura ꝓce¬
rum.eloquio temꝑatum.morib uerecundũ.
edoctusq: ab eis qui nouerant cuius eẽt eruditi¬
onis et generis÷ et ut erat in reb tam humanis
quam diuinis ingenii ꝑspicacissimi. agnoscens
in eo magna quedam future ꝓbitatis et sancti¬
tatis insignia. hẏlariter et effabiliter amplȩxa¬
tus ẽ: rogans ut adse ueniret.suorum certami¬
num comes futurus et particeps ⁊ qͥb tunc ñ
solum aduersum laicos.qui ecclias.decimas.
ac cymiteria sacrilege detinebant.s et contra
sacerdotes. quorum uitam inhonesta coniugia
maculabant: symoniacos ctam qui cupidita¬
te cecati. sacra ꝓphanaq: miscebant. paucis
iuuantib acerrimus insudabat. Quod ipse
eracto spacio. idem legatus apud auinionem ñ
ignobilem ꝓuinciȩ ciuitatem. grande celebra¬
uit concilium: in quo multa ad di honorem. &
eccłiȩ utilitatem preconio digna patrauit. Ad

Expanded text:
sulem, postea Lugdunensem archiepiscopum. Qui sulem, postea Lugdunensem archiepiscopum. Qui cernens juvenem elegantem vultu, statura procerum, eloquio temperatum, moribus verecundum; edoctusque ab eis qui noverant cujus esset eruditionis et generis et, ut erat tam in rebus humanis quam divinis ingenii perspicacis, agnoscens in eo magna quaedam futurae probitatis et sanctitatis insignia, hilariter et affabiliter amplexatus est, rogans ut ad se veniret, suorum certaminum comes futurus et particeps. Quibus non solum adversus laicos, qui ecclesias, decimas ac coemeteria sacrilege detinebant, sed et contra sacerdotes, quorum vitam inhonesta conjugia maculabant, Simoniacos etiam, qui cupiditate caecati, sacra profanaque miscebant, paucis juvantibus, acerrimus insudabat. Quod ipse exacto spatio, idem legatus apud Avenionem, non ignobilem Provinciae civitatem, grande celebravit concilium, in quo multa ad Dei honorem et Ecclesiae utilitatem praeconio digna patravit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
meriti.Amauit autem studia literarum non
mediocriter. Propter que. in ȩxteras etiam ꝓ¬
fectus regiones: multa sustinuit. Inerat qͥppe
illi. et usq ad ultimam qͦr senectam mẽẽ non
destitit uerecunda sobrietas: que eum sepe et
inter suos etiam necess ariorum ferre cogebat
inopiam: dum nec amicissi quid eũ plerumq
angebat: puidore uictus poterat confiteri. Quo
quasi freno: a multis comprimebatur illicitis.
Cum autem a scolis reuersus. ualentiȩ uͥ maioris
canonicus erat ȩccłiȩ inter scolares et lubricos
iuuenis licet pudibundus demoraret᷑ et sobͥus:
statuerat enimsicut ipse dicebat. ab omni de in¬
ceps contaminatione immunem se dõ iuuante
seruare: contigit domnum hugonem gallia¬
rum om̃ium ex p̃cepto beatȩ memorie gregorii
septimi legatum.ad eandem uenire ciuitatẽ.
Uirum scilicet in ȩccłiasticis negotiĩs strenuissi¬
mum et famosissimum. eccłiȩ diensis tunc pre¬

Expanded text:
meriti. 4. Amavit autem studia litterarum non meriti. 4. Amavit autem studia litterarum non mediocriter; propter quae etiam in exteras profectus regiones, multa sustinuit. Inerat quippe illi, et usque ad ultimam senectam inesse non destitit, verecunda sobrietas; quae eum et inter suos etiam necessariorum saepe cogebat ferre inopiam, dum nec amicis, si quid eum angebat, pudore victus poterat confiteri; quo quasi freno a multis comprimebatur illicitis. Cum autem a scholis reversus, Valentiae, ubi majoris canonicus erat ecclesiae, inter saeculares et lubricos, juvenis licet, pudibundus demoraretur et sobrius statuerat enim, sicut ipse dicebat, ab omni deinceps contaminatione immunem se, Deo juvante, servare, contigit dominum Hugonem, Galliarum omnium ex praecepto beatae memoriae Gregorii septimi legatum, ad eamdem venire civitatem; virum scilicet in ecclesiasticis negotiis strenuum et famosum, Ecclesiae Diensis tunc prae
Abbreviated transcription (Latin):
in domo ꝓpͥa. quod reliquum erat impendit
temꝑis: filios suos militarib strenuos accib.
ab immoderatis quam poterat frenans¬
sibus. Cui decumbenti ea qua obit ab egri¬
tudine. optata filii adest presentia : adoranda
tradit mysteria: extrema ñ multõ pꝰ sepulture
soluit obsequia: promp. a :omplens obedien.¬
tia. quod imꝑat ds̃ lege mosayca: dicens
Honora patrem tuum et matrẽ: ut sis longeuus
suꝑ t̾ram.De qua utiq: t̾ra. psalmista domino
dicere creditur:tu es spes mea. portio mea in
terra uiuentium. Hȩc aucem dicere fuerat soli¬
ta: quod dum pregnans suis eum ferret uisceri.¬
bus. uisum sͥ ꝑ somnium fuerit. elegantẽ creasse
paruuĩum: quem sistendum dei conspectibus.
sancti. in qͥb & beatus erat petrus deferebant
in cȩlum. Hinc factum ẽ. eadem annitente: ut
discendis applicaretur litteris. Sꝑ abat᷑ enim
nec frustra: singularis apud dm̃ gr̃e futurus &

Expanded text:
in domo propria, quod reliquum erat impendit in domo propria, quod reliquum erat impendit temporis, filios etiam suos, militaribus strenuos actibus, ab immoderatis, quantum poterat, frenans excessibus. Cui decumbenti, ea qua obiit aegritudine, optata filii adest praesentia; adoranda tradit mysteria, extrema non multo post sepulturae solvit obsequia, prompta solvens obedientia quod imperat Deus lege Mosaica, dicens: « Honora patrem tuum et matrem, ut sis longaevus super terram » De qua utique terra Psalmista Domino dicere creditur: « Tu es spes mea, portio mea in terra viventium . » Haec autem dicere fuerat solita, quod dum praegnans suis eum ferret visceribus, visum sibi per somnium fuerit elegantem creasse parvulum, quem sistendum Dei conspectibus, sancti in quibus et beatus erat Petrus deferebant in coelum. Hinc factum est, eadem adnitente, ut discendis applicaretur litteris; sperabatur enim nec frustra singularis apud Deum gratiae futurus et
Abbreviated transcription (Latin):
mor. et delicate consuetudinis. duras quas
cartusia ꝓpt̾ uerba labiorum dĩ custodit.
aggredi uias non dubitauerit. Ybi annis¬
fere decem et octo. intanta sobrietate. tanta
uixit humilitate: ut cunctis ibidem deo fa¬
mulantib carus: cunctis haberet᷑ ueneratio¬
ne dignissimus. Eui uiam uniuerse car¬
nis ingressuro. erat quippe ferme iã cen¬
tenarius:uenerabilis affuit filius: eum.q
ꝓpriis et inunxit. et sacra communione re¬
pleuit manib. Expletoq condigna uene¬
ratione tam scõ fumere: obitus diem. sicut &
matͥs. elemosins quo aduixit. celebrem du-¬
xit et sacrificiis. Que uidelicet uenerabilis
mater eius.cum post abscessum uiri. prec̃
quem nullum penitus nouerat. uellet et ipsa
cuncta relinquere: quia feminarum religiosa
raro tunc erant monasteria: pii filii salubrib
instructa monitis. continentiȩ et elemosimis.
orationib atq ieiumis. ac reliquis scĩs oꝑib.

Expanded text:
mor et delicatae consuetudinis, duras, quas mor et delicatae consuetudinis, duras, quas Carthusia propter verba labiorum Dei custodit, vias aggredi non dubitaverit; ubi anfere decem et octo in tanta sobrietate, tanta vixit humilitate, ut cunctis ibidem Deo famulantibus charus, cunctis haberetur veneratione dignissimus. Cui viam universae carnis ingressuro erat quippe ferme jam centenarius venerabilis affuit filius, eumque propriis et inunxit et sacra communione replevit manibus; expletoque condigna veneratione tam sancto funere, obitus diem, sicut et matris, eleemosynis, quoad vixit, celebrem duxit et sacrificiis. 3. Quae videlicet venerabilis mater ejus, cum post abscessum viri praeter quem nullum penitus noverat vellet et ipsa cuncta relinquere, quia feminarum religiosarum rara tunc erant monasteria, pii filii salubribus instructa monitis, continentiae et eleemosynis, orationibus atque jejuniis, ac reliquis sanctis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt destrueret: ut nonglorietur om̃is caro
in conspectu eius. Cerum. q̃m hi qui de
uirtutib tractauere scõrum. eorum etiã car¬
nales inueniuntur non tacuisse natales: di¬
camus et nos breuiter. quod beatus hugo
natione ualentinensis.loco iuxta hisaram
stuuium sito. cui castrum nouum nom̃ est.
parentes habuerit. et scd̃m scłi dignitatem
non infimos: et quod excellit. sanctitatis
prerogatiua conspicuos. E quib. pat̾ odilo
nomine. pret̾ alia quamplurima. que mi¬
litari licet in habitu laudabilit̃ gessit uel
habuit: ueritatis et castitatis amator extitit.
Nam et mendacia.ingenua mentis affectio¬
ne. religiosis quamplurimis ampliꝰ euitabat:
et licet duas. pͥore defuncta. citius fuerit sor¬
titus uxores: nullos tamen. quod his tempo¬
ribus et hac morum labe. presertm in poten¬
tibus. monstro simile ducitur: pret grorios
ẽ exptus amplexus. Idemq: ipse euo iam
grauis. sanctissimo monente filio. tanto fer¬
uore contempsit scłm: ut senectutis imme¬

Expanded text:
ro in conspectu ejus . » Verum quoniam ii qui de virtutibus tractavere sanctorum, etiam carnales inveniuntur non tacuisse natales, dicamus et nos breviter quod B. Hugo, natione Valentinensis, loco juxta Isaram fluvium sito, cui Castrum-Novum nomen est, parentes habuit et secundum saeculi dignitatem non infimos, et quod excellit sanctitatis praerogativa conspicuos. E quibus pater, Odilo nomine, praeter alia quamplurima, quae militari licet in habitu laudabiliter gessit vel habuit, veritatis et castitatis amator exstitit. Nam et mendacia, ingenua mentis affectione, religiosis quam plurimis amplius evitabat; et licet duas, priore defuncta, citius fuerit sortitus uxores, nullos tamen, quod his temporibus et hac temporum labe praesertim in potentibus monstro simile ducitur, praeter uxorios est expertus amplexus. Idemque ipse aevo jam gravis, sanctissimo monente filio, tanto fervore contempsit saeculum, ut senectutis imme
Abbreviated transcription (Latin):
tia cohibebat. Aures nanq: et linguã cũ a
cctis illicitis. tum quã maxime ab obtrectatio¬
nib:  frenans: aiebat sufficere unicuiq p̾a
peccata ÷ nec ẽẽ necẽc. ut aliems suã uel audi¬
endo conscientiam.uel loquendo contami¬
net linguam.Rumores nec interrogabat:
nec facile referebat.Ueracem aũ cũ ẽẽ¬
in suis fuisse sermonib ⁊ quo certius quã
mimici testimonio ꝓbare poterimꝰ: Ouigo
comes. ad ea que mundi sunt homo satis
ẏdoneus. circa eundem etiã dĩ famulũ tran¬
quillitatis tempore ualde deuotus: inuictis¬
sime ꝓ iusticia resistenti. molestias ñ parua
nec paucas intulit. Bis nanq ut multa ta¬
ceamus ab eo ꝓ suis excõmunicatus excessi
grande placitum int̃ eos haberet᷑. in p̃sentia
guidonis uiennensis archiep̃i. qui postea pa¬
pa calixtus effectus ẽ. ec uir dĩ iuxta illud qͦd¬

Expanded text:
tia cohibebat. Aures namque et linguam cum a tia cohibebat. Aures namque et linguam cum a caeteris illicitis, tamen quam maxime ab obtrectationibus frenans, aiebat sufficere unicuique propria peccata, nec esse necesse ut alienis, suam vel audiendo conscientiam, vel loquendo, contaminet linguam. Rumores nec interrogabat, nec facile referebat. Veracem autem eum fuisse in suis sermonibus, quo certius quam inimici testimonio probare poterimus? Guigo comes, ad ea quae mundi sunt homo satis idoneus, circa eumdem etiam Dei famulum tranquillitatis tempore valde devotus, invictissime pro justitia resistenti, molestias non parvas nec paucas intulit, bis namque, ut multa taceamus, ab eo pro suis est excommunicatus excessibgrande placitum inter eos haberetur, in praesentia Guidonis Viennensis archiepiscopi, qui postea papa Calixtus effectus est, et vir Dei, juxta illud q
Abbreviated transcription (Latin):
lis nichili ducunt. que nos ideo ñ magnifa¬
cimus. qm̃ ab electis hec et repbis haberi
communtt̃ scimus: et ta maiorib patriar¬
chis multisq aliis qͥ dõ ualde placuere scĩs.
uel nulla uel pauca reꝑimus: qͥtn uͭ dicere
ceperamꝰ miracula querunt. etiã atq etiã
considerent. utrũ mirabiliꝰ ab homine mor¬
tali carne circumdato. qͥcqͣm debeat exigi.
et utrum cuiqͣm possit ñ impoesibile uide¬
ri.ꝑ qͥnquaginta et ampliꝰannos grandem
epãtum a quolibet homine regi. et pret̃ uniꝰ
nulliꝰ omĩno femme faciem seiri. Et certe ħ
ipsa parum quidem formosa: s consilii eius
satis indiga.Ettam̃ ad ipsiꝰ p̃sentiam non
solum ex suo. s etiam exalũs ep̃atib scu pro
confessione. seualus causis innumeris tanto
deuotiꝰ frequentiꝰq ueniebant: qͣnto sanctio¬
rem cognotierant.Non aũ hunc solum. idẽ
ocłorum sensum. s et cctõs om̃s simili diligñ¬

Expanded text:
lis nihili ducunt; quae nos ideo non magni falis nihili ducunt; quae nos ideo non magni facimus, quoniam ab electis haec et reprobis haberi communiter scimus, et in majoribus patriarchis multisque aliis qui Deo valde placuere sanctis vel nulla vel pauca reperimus: qui tamen, ut dicere coeperamus, miracula quaerunt, etiam atque etiam considerent utrum mirabilius ab homine, mortali carne circumdato, quidquam debeat exigi; et utrum cuiquam possit non impossibile videri, per quinquaginta et amplius annos grandem episcopatum a quolibet homine regi, et praeter unius, nullius omnino feminae faciem sciri. Et certe erat haec ipsa parum quidem formosa, sed consilii ejus satis indiga. Et tamen ad ipsius praesentiam, non solum ex suo, sed etiam ex aliis episcopatibus, seu pro confessione, seu aliis causis innumeris, tanto devotius frequentiusque veniebant, quanto sanctiorem cognoverant. 16. Non autem hunc solum, id est, oculorum sensum, sed et caeteros omnes simili diligen
Abbreviated transcription (Latin):
locuta fuerat. ab eo quesissem utrum eã ual¬
de senecta fregisset: paululum secũ preme¬
ditans. nescio inquid utrũ sit uetus an non.
Hinc etiã et illua. quod muliere quadam
potentia nobilitateq preclara. cuiꝰ nomen
edicere nolumus. in eius conspectu quã mo¬
rose placuit multa loquente. cum et ipse qͦd
libuit respondisset. illaq recessisset : dice¬
rentq sociĩ erus quos prudentes et religio¬
sos seraꝑ hr̃e curabat. cur ñ eã corripuisset.
quod se suamq faciem tam facete tamq: las¬
ciue poliret. respondit ille non sine horrore
quodam et execratione faciem eiꝰ se penitꝰ
ñ uidisse. Et quia mirum. quoa faciem
illius unius ñ uiderat: qͥ nullam nouerat:
Ubi nunc sacerdotum. u̇ plurimorũ in sacͦ
habitu constitutorum curiosa  lasciuia. las¬
ciuaq curiositas: Attendant hoc. et ii¬
tentur si possunt. mirentur & uenerent᷑ si
ñ possunt. S et qui sanccitatẽ sine miracu¬

Expanded text:
locuta fuerat ab eo quaesissem utrum eam vallocuta fuerat ab eo quaesissem utrum eam valde senecta fregisset, paululum secum praemeditans, « Nescio, inquit, utrum sit vetus an non. » Hinc et illud, quod muliere quadam, potentia nobilitateque praeclara, cujus nomen edicere nolumus, in ejus conspectu, quam morose placuit, multa loquente; cum et ipse, quod libuit, respondisset, illaque discessisset, dicerentque socii ejus, quos prudentes et religiosos semper habere curabat, cur non eam corripuisset, quod se suamque faciem tam facete tamque lascive poliret, respondit ille, non sine horrore quodam et exsecratione, faciem ejus se penitus non vidisse. Et quidem mirum, quod faciem illius unius non viderat, qui nullam noverat? Ubi nunc sacerdotum, ubi plurimorum in sacro habitu constitutorum curiosa lascivia, lascivaque curiositas? Attendant haec et imitentur, si possunt; mirentur et revereantur, si non possunt. Sed et qui sanctitatem sine miracu
Abbreviated transcription (Latin):
s a uirorum qͦ uultib religiose m̃tis auertendũ
respondit intuitũ: asserens qͦd exꝑientia sua
pot̃ quisq comce̾. ꝑ communionem humane
mutabilitatis atq compassionẽ fieri. ut affecti¬
ones conspecti. frequent̃ ad conspicientẽ in esti¬
mabili uelocitate ꝑtranseant: et uerbi grã
de irato iratus. et de tͥsti tristis. ac de lasciuien¬
te fiat lasciuiens. quas passioẽs satis ẽẽ habere
quemq ꝓͥas. ñ in se transcͥbere talit̃ alienas:
nulliꝰ se totius epãtus sui. mulieris p̃ter uniꝰ
ita faciem aspexisse: ut ex considatioẽ uultus
si occurreret que nã eẽt posset agnosce. Qͥ a
hac responsione castius: Quid circumspectiꝰ:
Quid phylosophia uera refertius: Talem se¬
utiq mulierib ex hibuisse castissimũ: talia in
humanis affectionib aduertisse sapientissi¬
mum. Ninc fuit illud qͦd cum de matre
mea que cũ eo.que uoluit quamdiu uoluit

Expanded text:
sed a virorum quoque vultibus religiosae mentis avertendum sed a virorum quoque vultibus religiosae mentis avertendum respondit intuitum; asserens quod experientia sua potest quisque conjicere, per communionem humanae mutabilitatis atque compassionem, fieri ut affectiones conspecti frequenter ad conspicientem inaestimabili velocitate pertranseant, et, verbi gratia, de irato iratus, et de tristi tristis, et de lasciviente fiat lasciviens; quas passiones satis esse habere quemquam proprias, non in se transcribere taliter alienas: nullius se totius episcopatus sui mulieris, praeter unius, ita faciem aspexisse, ut ex consideratione vultus, si occurreret, quaenam esset, posset agnoscere. Quid hac responsione castius? quid circumspectius? quid philosophia vera refertius? Talem utique se mulieribus exhibuisse, castissimum; talia in humanis affectionibus advertisse, sapientissimum. Hinc fuit illud quod cum de matre mea quae cum eo, quae voluit, quandiu voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
bat aspectum: auditum solum ꝓpt̃ insidias
diaboli huitsmodi negotiis asserens appli¬
incredibili semꝑ et uͥq circumspectione ser¬
uabat: ita ut cum potentes ac nobiles muli¬
eres iuxta illud apłi. cu honorem honorem.
ad colloqͥum honorifice hylariterq frequen¬
ter susciꝑet. multa coram sediuq tractanti¬
um facies penitus ñ uideret. Dicebat enim co¬
gitationes illicitas difficillime posse uitare.
nisi quis corꝑis sensus uigilantia multa cõ-¬
ꝑ has quasi fenestras. et ingredi domoˢ nr̃as.
De qua etiam cohibentia sensuum. cum uice
quadam cũ religiosis quib dã colloqueretur.
inter quos erat uir litteris et puritate conspi¬
cuus. domnus scilicet airaldus archipresbr̃
tunc ipsius. nunc aũ mauriennensis ep̃s.
respondit idemuir dñi atraldꝰ. passim se mu-¬
lieres aspicere. nec earũs nocere contuitum:
ẽ enĩ castissimus. Ad qͦd ille ñ a mulierũ tm̃.

Expanded text:
bat aspectum, auditum solum, propter insidias bat aspectum, auditum solum, propter insidias diaboli, hujusmodi negotiis asserens appliincredibili semper et ubique circumspectione servabat, ita ut cum potentes ac nobiles mulieres juxta illud Apostoli: « cui honorem, honorem , » ad colloquium honorifice hilariterque frequenter susciperet, multa coram se diuque tractantium facies penitus non videret. Dicebat enim cogitationes illicitas difficillime posse vitari, nisi quis corporis sensus vigilantia multa com, mortem per has quasi fenestras, et ingredi domos nostras . De qua etiam cohibentia sensuum dum vice quadam cum religiosis quibusdam colloqueretur inter quos erat vir litteris et puritate conspicuus: dominus scilicet Airaldus, archipresbyter tunc ipsius, nunc Mauriennensis episcopus, respondit idem vir Domini Airaldus passim se mulieres aspicere, nec earum sibi nocere contuitum; est enim castissimus. Ad quod ille, non a mulierum tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ hos humiliterq suscipiens. patientissime
audiebat: aliquando flens ipse cũ flentib.
aliq̃n uͦ ad lacͥmas suis eos excitans fletibus.
Quod hoc uno liquebit sufficient̃ exemplo.
Uir deo carus galterius cognom̃to calnesitis.
qui apud nos in monchatu diulai.dabiliter
uixit et obut: hic ergo solebat referre. qͦd cum
adhuc inseculo positus. suas ei confiteretur of¬
fensas. erat enĩ in ȩccłia gratianopolitana lit¬
teris et honore preclarus: incubuerit ip̃e suꝑ
caput eius. et tantã uertici lacͥmarũ infude¬
rit copiam: ut madefactis capillis.deorsum
etiã riuuli ꝑ confitentis ora defluerent. Por¬
ro mulierum confessiones. ñ minus caute ꝗͣ
benigne suscipiebat. Non enĩ in angulis aut
obscuris et secretis locis eas audire solitꝰ erat:
s potius uͥ a plurib conspici posset. Et aurẽ
quidem satis familiarit̃ loquentib applica¬
bat: ocłorum autem in partem alterã uerte¬

Expanded text:
enim hos humiliterque suscipiens, patientissime enim hos humiliterque suscipiens, patientissime audiebat; aliquando flens ipse cum flentibus, aliquando vero ad lacrymas suis eos excitans fletibus: quod uno liquebit sufficienter exemplo. Vir Deo charus Gauterius, cognomento Calnesius, qui apud nos in monachatu diu laudabiliter vixit et obiit, solebat referre, quod cum in saeculo positus, suas ei confiteretur offensas erat enim in Ecclesia Gratianopolitana litteris et honore praeclarus, incubuerit ipse super caput ejus, et tantam vertici lacrymarum infuderit copiam ut madefactis capillis, deorsum etiam rivuli per confitentis ora defluerent. Porro mulierum confessiones non minus caute quam benigne suscipiebat: non enim in angulis, aut obscuris aut secretis locis eas audire solitus erat; sed potius ubi a pluribus conspici posset, et aurem quidem satis familiariter applicabat, oculorum autem in alteram partem verte
Abbreviated transcription (Latin):
uium. maxime aliquotante finẽ annos uel
impediebatur uel fuscabat᷑. Habebat qͥppe
lectorem a quo sanctos codices quorum non
paucos scͥbi fecerat. et alibi et p̃cipue sͥ ad men¬
sam legi faciebat: ut duplicatis deliqĩs sese
suosq saginaret.Cumq lectoride diumis
uel seueritatib uel miserationib aliqͥd occur¬
risset insigne: id ipsum bis aut ter dicere com¬
pellebat. Nec mora spiritali ꝑ scͥpturam uolup¬
tate gustata. concussus ab imo uiscerib tantis
lacͥmarum infundebat᷑ irriguis: ut uolupta¬
tem uent̾s et gutturis. et sͥ funditus tolleret &e
in socũs temperaret. E docti itaq ꝑ expientiã
comites.cũ tales motus cernerent ĩminere. i¬
nuebant lectoricedere. et aliquantisꝑ a legen¬
docessare: ut taliter molestiam hãc possent
adtempus declinare. Hancaũ diuini mune¬
ris grãm. peccatores ob confessionẽ ad cũ ueni¬
entes. uel maxime sentiebant. Clementer

Expanded text:
vium, maxime aliquot ante finem annos, vel vium, maxime aliquot ante finem annos, vel impediebatur, vel fuscabatur. 14. Habebat quippe lectorem, a quo sanctos codices, quorum non paucos scribi fecerat, et alibi et praecipue sibi ad mensam legi faciebat, ut duplicatis deliciis sese suosque saginaret. Cumque lectori de divinis vel severitatibus vel miserationibus aliquid occurrisset insigne, idipsum bis aut ter dicere compellebat; nec mora, spiritali per Scripturam voluptate gustata, concussis ab imo visceribus, tantis lacrymarum infundebatur irriguis ut voluptatem ventris et gutturis, et sibi funditus tolleret, et in sociis temperaret. Edocti itaque per experientiam comites, cum tales motus cernerent imminere, innuebant lectori cedere et aliquantisper a legendo cessare, ut taliter molestiam hanc possent ad tempus declinare. Hanc autem divini muneris gratiam peccatores, ob confessionem ad eum venientes, vel maxime sentiebant, clementer
Abbreviated transcription (Latin):
uerum et unicum totus efferebatur: uolup.¬
tatem inde aiebat tanto pleniorem haurien'
atq: suaiiorem.quanto fuerat angustiã passꝰ
acerbiorem. iuxta illud psalmiste: Sed̃m mul¬
titudinem dolorum meorũ incorde meo.con¬
solationes tuȩ letificauerunt animã meam.
huiusmodi alteritatum in eo ad finẽ usq
ñ cessauere uicissitudine̾. Nunc enĩ in suꝑna
totis uirib. spiritalib erectis oculis. gustan¬
do et uidendo qm suauis ẽ dñs. meffabilib
recreabatur gaudus: nunc infirmitati hu¬
manȩ pondere relapsus ad solita. pͥorib ñ
uacabat angustiis. Ytrobiq: lacrime. Ibi
ꝓgaudio: hic ꝓtedio. Quid plura: Facte
sibi fuerant lacrime sue. panes die ac nocte.
Nonhas illiꝓsꝑa: non has siccabant adusa.
Uix legere. uix psallere. uix sine his diuina
meditari. Adeo nãnq: harum in eo excreue¬
rat gr̃a: ut frequent̃ nec edenti. nͥ frenatȩ de¬
eeñt. Multociens enĩ ꝑ has sͥ et socuis conui¬

Expanded text:
verum et unicum, totus efferebatur, volupverum et unicum, totus efferebatur, voluptatem inde, sicut aiebat, tanto pleniorem hauriens atque suaviorem, quanto fuerat angustiam passus acerbiorem, juxta illud psalmi: « Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam . » Hujusmodi alteritatum in eo ad finem usque non cessavere vicissitudines; nunc enim in superna totis viribus spiritalibus erectis oculis, gustando et videndo quoniam suavis est Dominus, ineffabilibus recreabatur gaudiis; nunc infirmitatibus humanae pondere relapsus ad solita, prioribus non vacabat angustiis. Utrobique lacrymae; ibi pro gaudio, hic pro taedio. Quid plura? Factae sibi fuerant lacrymae suae panes die ac nocte; non has illi prospera, non has siccabant adversa; vix legere, vix psallere, vix sine his divina meditari. Adeo namque harum in eo excreverat gratia ut frequenter nec edenti, nisi frenatae, deessent; multoties enim per has sibi et sociis convi
Abbreviated transcription (Latin):
Factum ẽ autẽ ut dum contemptis carnalib.
spũalia zelo feruentiore sectat᷑. p̃mmiis uigi¬
liis. ieiumiis et lectionib. orationib et medi¬
tationibus. & reliquis sacͥs exercitationibus.
capitis et stomachi grauissimam decideret in
egͥcudinem: cuius molestiis et cruciatib om̃i
fide frequentiorib et acͥorib. ꝑ quadraginta
ad minus annos.quo aduixit nequaquam
caruit. Atq: ita ad illum cuius supͣ meminimꝰ
sathane angłs quo multiplicius colafizatus
minus extolleret᷑. alter ẽ additus. Quantum
aũ his duab afflictionib temptatione uide¬
licet & egͥtudine tanquã aurum in fornace
decoctus atq: purgatus. inspũalem ergadm̃
deuotionem. et in om̃ium afflictorũ ueram
compassionẽ excreuerit: nec ipse adhuc ui¬
uens ad plenum si uellet etiam posset expon̾e
Quo enim ꝑ hec magis affligebat᷑. eo uehem̃¬
dus spretis que mundi sunt. in dm̃ refugiũ

Expanded text:
Factum est autem, ut, dum contemptis carnalibus, Factum est autem, ut, dum contemptis carnalibus, spiritualia zelo ferventiore sectaretur, prae nimiis vigiliis, jejuniis et lectionibus, orationibus et meditationibus, et reliquis sacris exercitationibus, capitis et stomachi gravissimam decideret in aegritudinem, cujus molestiis et cruciatibus, omni fide frequentioribus et acrioribus, per quadraginta ad minus annos, quoad vixit, nequaquam caruit, atque ita ad illum, cujus supra meminimus, Satanae angelum, quo multiplicius colaphizatus minus extolleretur, alter est additus. Quantum autem his duabus afflictionibus, tentatione videlicet et aegritudine, tanquam aurum in fornace, decoctus atque purgatus, in spiritualem erga Deum devotionem, et in omnium afflictorum veram compassionem excreverit, nec ipse adhuc vivens ad plenum, si vellet etiam, posset exponere. Quo enim per haec magis affligebatur, eo vehementius spretis, quae mundi sunt, in Deum, refugium
Abbreviated transcription (Latin):
conquereret᷑ qͦd pene omĩa ad humilitatẽ spe¬
secũ saltem ut socius. s potius conuersaretur
ut famulus: ñ licere s tristis asserens. ex ser¬
uilib oꝑib quicquam attingere. que iuxta
morem debebant ꝑuices efficere. eos cuncta p̃¬
ripiente. In tantum autẽ heremum deuotus
incolebat et sedulus: ut eum magister bruno
ñ nunquã exire cõpelleret. ite dicñs. ite adoues
urãs. eisq qͦd debetis exsoluite. Esotempore.
magno pauꝑtatis &. humilitatis ardore succen¬
sus. uoluit equitaturas suas cunctas uendere:
et diuiso pauꝑib p̃cio. ꝓpͥis pedib: in p̃dicati¬
one discurre. S homo ꝓfundi cordis magi¬
ster scilicet bruno. cuius consiliis ñ aliter qͣm
p̃ceptis obtemꝑabat abbatis. ñ consensit: ti¬
mens ne aut apud se forsan extolleret᷑. aut a ce¬
teris de singularitate iudicaret᷑ ep̃is. aut qͦd
dubium ñ erat. id ip̃m ꝓpt̃ aspitatem et in¬

Expanded text:
conquereretur, quod pene omnia, ad humilitatem speconquereretur, quod pene omnia, ad humilitatem spesecum saltem ut socius, sed potius conversaretur ut famulus, non licere sibi, tristis asserens, ex servilibus operibus quidquam attingere, quae juxta morem debebant per vices efficere, eo sibi cuncta praeripiente. In tantum autem eremum devotus incolebat et sedulus, ut eum maginonnunquam exire compelleret: « Ite, dicens, ite ad oves vestras; eisque, quod debetis, exsolvite. » Eo tempore, magnae paupertatis et humilitatis ardore succensus, voluit equitaturas suas cunctas vendere, et, diviso pauperibus pretio, propriis pedibus in praedicatione discurrere. Sed homo profundi cordis, magister Bruno scilicet, cujus consiliis non aliter quam praeceptis obtemperabat abbatis, non consensit, timens ne apud se forsan extolleretur, aut a caeteris de singularitate judicaretur episcopis, aut quod dubium non erat idipsum propter asperitatem et in
Abbreviated transcription (Latin):
ne dm̃ suȩ dignationi habitaculum construen¬
tem: stellas etiã septẽ. ducatum sͥ p̃stantes itini̾s.
Erant uͦ et hi septem. Quapropt̃ ñ istorũ tm̃. s
et qui successerunt eis consilia libent̃ amplexꝰ ẽ:
et usq ad mortẽ cartusie habitatores. consiliis
ris totus arderet incendiis.ñ aliter tñ ad disci¬
plinȩ cȩlestis exercitia corum exempliᷤet fami¬
liaritate inferbuit: quam si flammanti qͥs¬
faci.plures alias circumponat ardentes.
Erat cum eis ñ ut dñs aut ep̃s: s ut sociꝰet frat̃
humillimus. et ad cunctorũ qͣntum in ipso
erat obsequia paratissimus: adeo ut uir ue¬
nerabilis guillelmus. pͥortune beati lauren¬
tii. pꝰea sancti theotfredi abbas. magistͦ bru¬
nomi etiam ipse religiosa deuotione ñ medio¬
criter alligatus. beati hugonis contubernaliᷤ.
bini quippetunc ꝑsingulas inhabitabant
cellulas. apud magistrũ brunonẽ ñ leuiter

Expanded text:
ne Deum suae dignationi habitaculum construenne Deum suae dignationi habitaculum construentem, stellas etiam septem ducatum sibi praestantes itineris. Erant vero et hi septem. Quapropter non istorum tantum, sed et qui successerunt eis, consilia libenter amplexus est, et usque ad mortem Carthusiae habitatores consiliis ris totus arderet incendiis, non aliter tamen ad disciplinae coelestis exercitia eorum exemplis et familiaritate inferbuit quam si flammanti qfaci plures circumponat alias ardentes. Eratque cum eis, non ut dominus aut episcopus, sed ut socius et frater humillimus et ad cunctorum, quantum in ipso erat, obsequia paratissimus, adeo ut vir venerabilis Guilhelmus, prior tunc sancti Laurentii, postea S. Theofredi abbas, magistro Brunoni etiam ipse religiosa devotione non mediocriter alligatus, beati Hugonis contubernalis bini quippe tunc per singulas inhabitabant cellas apud magistrum Brunonem non leviter
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit socios: immo totam uniuersaliter
eccłiam quam tam sincerȩ dilectionis comyle¬
ctebatur affectu. ut eius nec aduersa nec ꝓsꝑa.
inconcussis posset tolerare uiscerib. Nam
pꝰmonasterii reditum completis annis. ad est
magister bruno.uir religione scientiaq fa¬
mosissimus. bonestatis & grauitatis ac totius
maturitatis quasi qͦddã simulachrũ. Habe¬
sem et diensem. Hisanctirufi canomci fue¬
rant. s desiderio uite solitarie. ei abbate fa¬
uente sese coniunxerant. Hugonẽ etiã quẽ
cognominabant capellanũ: eo qͦd solus ex
cis sacerdotis fungeretur officio. Ouos laicos¬
qͦs appellamus conuersos: andream et gari¬
num. Querebant aũ locũ heremiticȩ uttȩ
congruum:necdũq: reppererant. Hac ergo
spe. simul et suaui sancte conuersationis
tractauit. et uoti compotes fecit. Ipso nanq
consulente. iuuante. comitante: cartusiȩ solitu¬
dinem intrauer̃t. atq exstruxer̃t. Uiderat aũ
cirea id tempus ꝑ somnum. in eadem solitudi¬

Expanded text:
os socios, imo totam universaliter Ecclesiam, quam tam sincerae dilectionis complectebatur affectu, ut ejus nec adversa nec prospera inconcussis posset tolerare visceribus. Nampatu, post monasterii reditum, completis annis, magister Bruno vir religiosus scientia famosus, honestatis et gravitatis ac totius maturitatis quasi quoddam simulacrum; habesem et Diensem hi Sancti Rufi canonici fuerant, sed desiderio vitae solitariae eis, abbate favente, sese conjunxerat, Hugonem etiam, quem cognominabant Capellanum, eo quod solus ex eis sacerdotis fungeretur officio, quos appellamus Conversos, Andream et Guarinum. Quaerebant autem locum eremiticae vitae congruum, necdumque repererant. Hac ergo spe, simul et suavi sanctae conversationis tractavit, et voti compotes fecit. Ipso namque consulente, juvante, comitante, Carthusiae solitudinem intraverunt atque exstruxerunt. Viderat autem circa id tempus per somnium in eadem solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
craretur. Et erga eos quiaem qͦs prelonga
re non poterant. nr̃a nos impertua seu uere¬
cundia. et que forte non minus impediebat
carnis infirmitas. sufficient̃ poterant ȩxcu¬
sare : adtante uͦ pondus auctoritatis. ne
mutire quidem presumpsimus: ne dum ei
non obedimus. cui totus commissus ẽ mun¬
dus: cum offenderemus a quo factus ẽ mun¬
dus: et dum apud homines imꝑitiȩ uitamꝰ
confusionem: apud dm̃ meurremus camna¬
tionem. Obsecramus autem eos qui hec lege¬
rint: ne tanti scĩtatem patͥs. nr̃a non solum
facundia. s et cogitatione longe maiorem:
ex ist a scͥptura metiantur: et maxime. ne pu¬
tent. nos ultra quã sua postulant merita. no¬
stris eum sermonib efferre potuisse. Tantũ
enim abest. ut sanctitatis illiꝰ magnitudmẽ
plus equo ualuerimus quasi faumraliter ex¬
tollere: ut nec ipsam illam sancte conuersa¬
tionis eius prerogatiuam. quod sine fic̾tio¬
ne dicimus: tum ꝓpt̃ imꝑitiam.tũ ꝓpter

Expanded text:
craretur. Et erga eos quidem quos prae longa craretur. Et erga eos quidem quos prae longa re non poteram, nostra nos imperitia seu verecundia, et quae forte non minus impediebat carnis infirmitas, sufficienter poterant excusare, ad tantae vero pondus auctoritatis, ne mutire quidam praesumpsimus, ne dum ei non obedimus cui totus commissus est mundus, eum offenderemus a quo factus est mundus; et dum apud homines vitamus imperitiae confusionem, apud Deum incurreremus damnationem. Obsecramus autem eos qui haec legerint, ne tanti sanctitatem Patris, nostra non solum facundia, sed et cogitatione longe majorem ex ista scriptura metiantur, et maxime, ne putent nos, ultra quam sua postulant merita, nostris eum sermonibus efferre potuisse. Tantum enim abest ut sanctitatis illius magnitudinem plus aequo valuerimus, quasi favorabiliter, extollere, ut nec illam ipsam sanctae conversationis ejus praerogativam, quod sine fictione dicimus, tum propter imperitiam, tum propter