comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsi sibi: non utiq in dño. s in semet ipsis głantur.
Ialib enĩ dicit apls. Quis enĩ te discernit: Qd̃ id eo
dicit qͥa demassa illiꝰ ꝑdicionis que facta ẽ exadam
non discernit hominẽ ut fatiat uas euminhonorẽ
non incontumeliam nisi ds. Sed qm̃ homo carnał¬
ẽ et in amit̾ inflatus. cũ audisset. quis enim te discer-¬
nit. posset respondere uł uoce. uł cogitatione et dicẽ
discerant mefides mea. discernit me oratio mea. dis¬
cexnit me iustitia mea: mox apłs occurrit cogitatio¬
nib eiꝰ et dixit. Quid enim habes qd̃ non accepisti:
Si autem accepisti. qͥd głaris quasinon acceꝑis: Sic
enim głantur. quasi non acceꝑint qui sc ase ip̃os
iustificariputant: ac ꝑ hoc insemet ipsis non in
ibipotestis inspicere et bona oꝑa nr̃a et pias oratio¬
nes. et rettam fidem nullo mͦ in nobis c̃ẽ potuisse. n¬
si hec accipemꝰ ab illo dequo dicit apłs iacob: omẽ

Expanded text:
sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem, non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: "discernit me fides mea", "discernit me oratio oratio, "discernit me iustitia mea": mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? sic enim gloriantur, quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac ibi potestis inspicere, et bona opera nostra, et pias orationes, et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo, de quo dicit apos
Abbreviated transcription (Latin):
iidicare uiuos et mortuos. Si ergo non ẽ lĩ gr̃a. quomͦ
saluat mundum: Et si non ẽ liberum arbitrium qͦ
modo iudicat mundum: Pinde librum uł epłam
meam qmͣ sccum ad uos supͣ dicti fr̃s ad tulcrunt se¬
cundum hanc fidem intelligite: ut neq negetis dĩ
grãm. neq lib̾um arbitrium sic defendatis. ut acłĩ
gratia separetis: tamqmͣ sinc illa uł cogitare aliqͥd
uł agere scdm dm̃ ulla ratione possimus. qd̃ omni¬
no non possumus: ꝓpt̾ hoc enim dñs cum defructu¬
iustitie loqueretur. ait discipulis siuis. Sine me nichil
anos noueritis ẽẽ conscͥptam: qͥ dñt grãm dei scõm
merita nr̃a dari. ut qui głatur in dño sed in se ipso
glorietur hoc ẽ in homine. non indno. qd̃ phibet
apłs dicens. nemo głetur in homine. et alio loco. qui
głatur inqͥt in dño głietur: Illi uero hereticist ipsos a
se ipsis iustos fieri putantes qiͣ hoceis non d̃s dederit.

Expanded text:
\'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumusjustitiae loqueretur, ait discipulis suis, Sine me nihil anos noveritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur, hoc est, in homine, non in Domino. Quod prohibet Apostolus, dicens, Nemo glorietur in homine . Et alio loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃i menbris honorando fr̃i ualentino.
et fr̃ib qui tecum fc̃. augustinꝰ in dño sa¬
lutem: uenert̃ ad nos duo iuuenes cres¬
comus et felix de ur̃a congregatione se eẽ dicentes:
qui nobis retulerunt monastium ur̃m non nulla
dissensione turbatum co qd̃ quidam inuobis sic
gr̃am p̃dicent ut negent hominis ẽẽ lib̃um arbi¬
trium: et qd̃ c̃ grauius dicant qd̾ in die iuditii non
tamen in dicauerunt. quod plures ur̃m non ita
sentiant. sed lib̾um arbitrium ad uiuari fateantur
ꝑ deigr̃am ut recta sapiamus atq faciam̃ ut cum
uenerit dñs reddere unicuiq scđm oꝑa sua inueni¬
at oꝑa nr̃a bona. que p̃ꝑauit d̃s ut in illis ambule¬
mꝰ. Hoc qui sentiunt. bene sentiunt: Obsitro it aq
uos frẽs sicut cortinthios obsecrauit apłs. ꝑ nomen
ẽ in eũgłio ioħis apłi. non uenit ut iudicaret mun¬
dum. sedut saluartur mundus ꝑipsum: postea u̾
sicut scͥpsit apłs paulus. iudicabit d̾s mundum

Expanded text:
onorando fratri VALENTINO, et fratribus qui tecum sunt, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Venerunt ad nos duo juvenes, Cresconius et Felix, de vestra congregatione se esse dicentes, qui nobis retulerunt, monasterium vestrum nonnulla dissensione turbatum, eo quod quidam in vobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium; et, quod est gravius, dicant, quod in die judicii non tamen indicaverunt, quod plures vestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adjuvari fateantur per Dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus; ut cum venerit Dominus reddere unicuique secunat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostolus, perest in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum
Abbreviated transcription (Latin):
reppiret plus aliquid qd̃ me appellatet qmͣ beatum: Ci
togͦ sũmum nom̃ effudit inme nrec sibi aliqͥd reserua¬
uit qd̃ de me letior asseueret: Uideletitia: quid fatiat:
S ubi ẽ ista beata uita: Ubi ubinam: Osi ipsa eẽt. repel¬
leret athomos epicuri: Osi ipsa eẽt sciret nichil deor¬
sum eẽ p̾ter mundum. Osi ip̾a eẽc: nosset extrema spe¬
re tardius rotan qmͣ medium᷑. ⁊ alia similia que simi¬
lit̾ nouimiꝰ. Nuncuͦ qͣm uł qucumq beat᷑ sum. qͥ nescio

Expanded text:
reperiret plus aliquid, quod me appellaret, quam beatum. cito reperiret plus aliquid, quod me appellaret, quam beatum. cito ergo summum- nomen effudit in me + nec sibi aliquid reseruauit, quod de me laetior adseueret. uide, laetitia quid faciat. Sed ubi est ista beata uita? ubi? ubinam? o si ipsa esset repellere atomos Epicuri! o si ipsa esset scire nihil deorsum esse praeter mundum! o si ipsa esset nosse extrema sphaerae tardius rotari quam medium! et alia similia, quae similiter nouimus. n
Abbreviated transcription (Latin):
ad lucernam iam cenatꝰ. ꝓtime erat cubitio: s ñ ita dor¬
mitio. Quippe diumecum in lecto sitꝰ cogitani: atq has
loquelas habui augustiñ ipse cum augustino: Nonne ue¬
rũ ẽ qd̃ nebridio pacet beatos nos eẽ: Non utiq Nã stua¬
tos ad huc eẽ: nec ipse audet negare. Quid si etiam stultis
beata uita cõtingit: Durũ. Quasi uero parua uł alia
ulla miseria sit: qm ipsa stultitia. Unde gͦ illi uisum ẽ:
an lectis illis libellis etiam sapientem me ausus ẽ cred̃e:
Nonusq adeo temeraria ẽ ictitia gesticnis: p̃sectim homis
tuĩ qnͣti pondis. consid̾atio sit bene nouimiꝰ. Illud gͥ ẽ: Scͥp¬
sit quod nob̃ putauit dulcissimũ fore: qͥa et illi dulce
factum ẽ quiqͥd posuimꝰ in illis litt̾̃is Et scͥpͥsit gaudens
nec curauit qͥd cõmittendũ gaudenti calamo eẽt. Quid si
soliloquia legisset: letaritur multo exundaritiꝰ. Nec tam̃

Expanded text:
ad lucernam iam cenatus; proxime erat cubitio, sed non ita etiam dorad lucernam iam cenatus; proxime erat cubitio, sed non ita etiam dormitio; quippe diu mecum in lecto situs cogitaui atque has loquelas habui Augustinus ipse cum Augustino: Nonne uerum est, quod Nebridio placet, beatos nos esse? non utique; nam stultos adhuc esse nec ipse audet negare. quid, si etiam stultis beata uita contingit? durum! quasi uero parua uel alia ulla miseria sit quam ipsa stultitia. unde ergo illi uisum est? an lectis illis libellis etiam sapientem me ausus est credere? non usque adeo temeraria est laetitia gestiens praesertim hominis, cuius quanti ponderis consideratio sit, bene nouimus. illud igitur est: scripsit, quod nobis putauit dulcissimum fore, quia et illi dulce factum est, quicquid posuimus in illis litteris, et scripsit gaudens nec curauit, quid committendum gaudenti calamo esset. quid? si Soliloquia legisset? laetaretur multo exundantius nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ut illis dictis illa dici ñposse intelligatur. ucrũ iã
admonueris b̃uit̾ scribe. S qͥa institutione uet̾um
te excusare dignatus es. ñtͥ absurdus uidebor: si mo¬
dum qͣrumdã epsaꝵ ciceronis. quia eiꝰ qͦ in littis tuis
m̃tionẽ fecisti.nte pigeat recordari. Aug̃ ad ebri
ebridio augustiñ. utrũ dium .xxii.¬
nescio quoutita dicam blanduoquio tuo¬
factũ putẽ. anuere ita se res habeat: incer¬
tum apuo me ẽ. Nam repente accidit: nec
sats delib̾atum ẽ. quatinus debeat cõmitti fi dei. Ex¬
pectats quid istuo sit. quid penses ꝓpe ꝑsuasisti mͥ. ñ
quidem beatum ẽẽ me. nam io solius sapientis p̃diũ
s: s certe qͣsi beatum ut dicimꝰ hominẽ qͣsi hominẽ.
incõꝑatione hoĩs illiꝰ quẽ nou̾at plato. aut qͣsi ro-¬
tunda et qͣsi quadra ea que ludemꝰ: tum ionge ab
eis absint q̃ paucor animꝰ uidet legi enim utt̃as tuas

Expanded text:
ut illis dictis illa dici non posse intellegatur. uerum iam, ut illis dictis illa dici non posse intellegatur. uerum iam, admonueris breuiter scribere. sed quia institutione ueterum te excusare dignatus es, non tibi absurdus uidebor, si modum quarundam epistularum Ciceronis, quia eius quoque in litteris tuis mentionem fecisti, non te pigeat recordari. CCXLIEBRIDIO AUGUSTINUS. Utrum nescio quo, ut ita dicam, blandiloquio tuofactum putem, an uere ita se res habeat, incertum apud me est. nam repente accidit nec satis deliberatum est, quatenus debeat committi fidei. expectas, quid istuc sit. quid censes? prope persuasisti mihi non quidem beatum esse me, nam id solius sapientis praedium est, sed certe quasi beatum, ut dicimus hominem quasi hominem in comparatione hominis illius, quem Plato nouerat, aut quasi rotunda et quasi quadra ea, quae uidemus, cum longe ab eis absint, quae paucorum animus uidet. legi enim litteras tuas
Abbreviated transcription (Latin):
liginosas imagines. ad serenitatem illam sinceritatẽq
ueniamꝰ: qͣ uid̾e possumus qd̃ dici ñ posse udeamus
Nam libello quẽ dignatꝰ es mitt̾e. si mͥ sit ocium fa¬
cultasq tͥbuatur ad singłã rospond̃e arbitror te cog¬
nitur̃. tanto minꝰ quẽq uestiri lumine u̾itatis. qnͣto
magis sibi iudetur nudã de ꝓm̾e u̾itatem: Quis enĩ
ferat ut alia omittam. & hoc solum int̾im cõmemo¬
rẽ qd̾ maxime in gemui. cũ apłs paulus dicat uide¬
mꝰ nunc ꝑspeculum in enignate tc̃ autẽ fatie ad fatiẽ.
istos iam dicẽ orum integum̾to reiecto. nudã se depro¬
m̃e u̾itatem: Q si dicerent nudam uidemꝰ u̾itatem:
nichil cẽt cecius ista arrogantia uisionis. Non autẽ
intentioni m̃tis pat̾e. s etiã potestati lingue sribiac̾e
iudeatur: Multa st̃ que detͥnitatis ineffabiutate di¬
cant᷑ ut ipsa ñdicatur. alioquin ñ ẽ in effabilis: sed

Expanded text:
liginosas imagines ad serenitatem illam sinceritatemque liginosas imagines ad serenitatem illam sinceritatemque ueniemus, qua uidere possimus, quod dici non posse uideamus. Nam libello, quem dignatus es mittere, si mihi sit otium facultasque tribuatur ad singula respondere, arbitror te cogniturum tanto minus quemque uestiri lumine ueritatis, quanto magis sibi uidetur nudam depromere ueritatem. quis enim ferat, ut alia omittam et hoc solum interim commemorem, quod maxime ingemui, cum apostolus Paulus dicat: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, istos iam dicere omni integumento retecto nudam se depromere ueritatem? qui si diceret: \'Nudam uidemus ueritatem>, nihil esset caecius ista arrogantia uisionis; non autem intentioni mentis patere sed etiam potestati linguae subiacere uideatur. multa sunt, quae de trinitatis ineffabilitate dicantur, ut ipsa non dicatur — alioquin non est ineffabilis —, sed
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ut sinc se factus sit. Quicquid aũ sine illofactũs e̾
nichil ẽ: auit nichilẽ gͥ: aut factum ñ ẽ. S ñ ẽ nichil
factus qͥ ñ ẽ. aut si factus ñ ẽ et tam̃ filius ẽ: sine dubio
tͣus ei de qͦ natus ẽ: Iam hoc enarrare ñ possũ. & ce¬
do ꝓpħe dicenti: gen̾ationẽ eiꝰ quis enarrabit: Qd̾si tu
de humana genatione q̃ ꝑ uirginẽ natꝰ ẽ accipiendum pu¬
tasapẽ te discute: & int̾ioga aiam tuã. utrũ si itigen̾atio¬
ne humana deficir audeat enarrare diuinam: Nolig̾
nam ĩ quit arbitrat᷑ ẽ eẽ se eqͣlem dõ. Et si enm eqͣlita¬
tẽ illã ñ explicauit humane m̃ti ñ dũpurgate: posu¬
it tam̃ mũbo qd̃ inre possit inuenire purgata: Demꝰ ita¬
q oꝑam mundando cordinrõ: ut inde exurgat acies
qͣista uid̾e uaieamꝰ. Beati enĩ mundi cordes inqt̾. qm̃
ipsi dm̃ iudebunt. Ita excedentes animalis homis ca¬

Expanded text:
itaque, ut sine se factus sit. quicquid autem sine illo factum est, itaque, ut sine se factus sit. quicquid autem sine illo factum est, nihil est. aut nihil est igitur aut factus non est; sed non est nihil, factus igitur non est. at si factus non est et tamen filius est, sine dubio aequalis ei. de quo natus est?\' iam hoc enarrare non possum et cedo prophetae dicenti: Generationem eius quis enarrabit? quod si tu de humana generatione, qua per uirginem natus est, accipiendum putas, ipse te discute et interroga animam tuam, utrum, si in generatione humana deficit. audeat enarrare diuinam. \'noli nam, inquit, arbitratus est esse se aequalem deo. etsi enim aequalitatem illam non explicauit humanae menti nondum purgatae, posuit tamen in uerbo, quod in re possit inuenire purgata. demus itaque operam mundando cordi nostro, ut inde exsurgat acies, qua ista uidere ualeamus; beati enim mundicordes, inquit, quia ipsi deum uidebunt. ita excedentes animalis hominis ca
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e oĩa ꝑ ipsum facta st̃: nisi add̾et & sine ipso factũ ẽ
nichil at ego qm̃ins tardus et ñ dum detersa caligine.
saucium m̃tis ocłm gerens adintuendam patris et fili
incõꝑ abilẽ ineffabilemq p̾stantiã: tam̃ hoc tota faci¬
ñ ut hinc comp̃hend̾ emꝰ illã diumitatem. s ut hinc ac¬
moneremut. ñ oportẽ nos detemeraria cõprehensio¬
ne iactare: Sienim omiã ꝑ ipsũ facta sunt: quicquid
ñꝑipsum factum ẽ ñ est factum. Ipse autem ꝑse fac¬
tus ñ ẽ: non ẽ gͥ factus. Et onniã ꝑse ip̃m facta ẽẽ: ab
eũgłista credere cogimiu: abeodem gͦ cogimur eũ
faccumẽe ñcrecłe. Itẽ si sine ipso factum ẽ nichil. ipse
ip̃e se freit: iam erat andeqmͣ fieret. Si autẽ aose fatien¬
dum alti aqͦ factꝰ ẽ ad iutoriũ p̃buit: nichilominꝰ itt se
aduuante ipse fieret. iãerat ante qmͣ fieret. Relinqͥt᷑

Expanded text:
dicere: Omnia per ipsum facta sunt, nisi adderet: Et sine ipso factum est dicere: Omnia per ipsum facta sunt, nisi adderet: Et sine ipso factum est nihil. at ego quamuis tardus et nondum detersa caligine saucium mentis oculum gerens ad intuendam patris et filii incomparabilem ineffabilemque praestantiam tamen hoc tota facinatum est, non ut hinc comprehenderemus illam diuinitatem, sed ut hinc admoneremur non oportere nos de temeraria comprehensione iactare. si enim omnia per ipsum facta sunt, quicquid non per ipsum factum est, non est factum. ipse autem per se factus non est; non est igitur factus. et omnia per ipsum facta esse ab euangelista credere cogimur; ab eodem ergo cogimur eum factum esse non credere. item, si sine ipso factum est nihil, ipse ipse se fecit, iam erat ante, quam fieret; si autem ad se faciendum alteri, a quo factus est, adiutorium praebuit, nihilo minus, ut se adiuuante ipse fieret. iam erat ante, quam fieret. relinquitur
Abbreviated transcription (Latin):
i stulticia: nalli. Magis gͦ tecum si fieri posset mauẽ
quere qͦusq appellandus sit animał homo. ut si eũ
iam tnstendimꝰ. recte fortasse illa que supra humanã
mĩtẽ atq intelligentiam incõmutabilit̾ manẽt. auqͣ
exparte nos atuigisse gaudeamꝰ. Cauendum ẽ enĩ ne
ꝓpea iudeatur stultum cum filium patri audimꝰ eqͣiẽ.
stas illa supra cuncta sublimis absp̃italib cogitari
possit. a nullo autẽ possit effari: uidere tam̃ qñtum ar¬
bitror facile ẽ. ñ eẽ factum ꝑ quẽ facta st̃ omiã.⁊ sine quo
factum ẽ nichil. Si enĩꝑseipsum factꝰ ẽ. erat ante qm̃ fic¬
ret ut fieri ꝑ se posset: qd̾ certe tatito absurdius dititur
qnͣto uanius cogitatur:. Si aũ ñ ꝑse faitus ẽ non ẽ factus
omnino qm̃quitqͥd factum ẽ ꝑipsum factum ẽ: Oĩa enĩ
ꝑipsũ facta siit: et sine ipso factum ẽ nichil. Miror pa
rum attendi que tam exp̃sse eũgłista uoluit intimare:
ut neminẽ dissimulare ꝑ mitt̾et. Nonenĩsatis fuit

Expanded text:
illi . 2. Magis ergo tecum, si fieri posset, mallem quaerere quousque appellandus sit animalis homo, ut si eum jam transcendimus, recte fortasse illa quae supra humanam mentem atque intelligentiam incommutabiliter manent, aliqua ex parte nos attigisse gaudeamus. Cavendum est enim ne propterea videatur stultum, cum Filium Patri audimus aequalem, stas illa supra cuncta sublimis ab spiritalibus cogitari possit, a nullo autem possit effari, uidere tamen, quantum arbitror, facile est non esse factum, per quem facta sunt omnia et sine quo factum est nihil. si enim per se ipsum factus est. erat. antequam fieret, ut fieri per se posset, quod certe tanto absurdius dicitur, quanto uanius cogitatur. si autem non per se factus est, non est factus omnino, quoniam, quicquid factum est. per ipsum factum est; omnia enim per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. rum attendi quae tam expresse Evangelista voluit intimare, ut neminem dissimulare permitteret: non enim satis fuit
Abbreviated transcription (Latin):
Ño beatissimo et uen̾abilit̃ suscipiendo
patͥ et consacdoti sem sanctippo: aug̾tinꝰ
in dño salutẽ. Officio debito m̾itis tuisa¬
lutans dignationẽ tuã. tiisꝙ me oratioĩb
ualde comniendans: insinuo prudentiȩ tuȩ abundan¬
tiũ quendã infumdostrabomanensi ꝑtinente adeurãurã
ordinatũ fuisse prbrm. Qui cũ ñ ambularet uias seruoꝵ
di: ñbonã famã habere ceꝑat. Qua ego cont̾ritꝰ. ñ tm̃ te¬
mere aliqͥd credens. s plane sollicitior factꝰ. oꝑam dedi
si q̃ mͦ possẽ ad aliq̃ male contisatioĩs eiꝰ certa mdici a ꝑue¬
nire. de pͥmno comꝑieũ pecumã uiꝰdãr usticam dirno a¬

Expanded text:
NO BEATISSIMO ET VENERABILITER SUSCIPIENDO PATRI ET CONSACERDOTI SENI XANTHIPPO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Officio debito meritis tuis salutans dignationem tuam tuisque me orationibus ualde commendans insinuo prudentiae tuae Abundantium quendam in fundo Strabonianensi pertinente ad curam nostram ordinatum fuisse presbyterum. qui cum non ambularet uias seruorum dei, non bonam famam habere coeperat. qua ego conterritus non tamen temere aliquid credens sed plane sollicitior factus operam dedi, si quo modo possem ad aliqua malae conuersationis eius certa indicia peruenire. ac primo com
Abbreviated transcription (Latin):
cobs sumoo restitisse. et apdͥ qͣndã malȩ famȩ muiliere. et
ynsisse et cenasse. et inuicina et mea domo mansisse. In
pni aũ h osꝑicio iam qunidã cłic̾ nt̃ y ppomensis reanotie
cut p hos q iste optime nouerat negare ñ pottte. Nã ꝗ
negatit ddo ctimisi: uioicans quȩ occultaie ꝓmissus nẽ¬
rabie constitittã. Et cũ me rogaret ut ad peb̃infieron. ar¬
memanensis incãpobuilensiunde aonos deueniac catt¬

Expanded text:
 fundo restitisse et apud quandam malae famae mulierem et prandisse et cenasse et in eadem domo mansisse. in huius autem hospitio iam quidam clericus noster Hipponiensis remotus erat; et hoc quia iste optime nouerat, negare non potuit, nam quae negauit, deo dimisi iudicans, quae occultare permissus nrabiem constitutam. Et cum me rogaret ut ad presbyterum fundi Armemanensis in campo Bullensi, unde ad nos devenerat
Abbreviated transcription (Latin):
uidis cecũ legat ea quȩ pollicitꝰ sũ: cũ totũ fieriposse ꝑsen¬
serit. hoc etiã exumetas tua qmgrate acceꝑit. tã impiga
atpacrit᷑ face suadebit. Qnͣtũ aut te diligã salubrib q
studiis in terũdiumaꝵ atꝙ humanaꝵ. cognitio ẽ oblee¬
tari. atꝙ exerceri uelim: credo qd̾ optime intelligas. sa¬
ritatẽ officumeisiñ asꝑnaris: spero impsa fide &rana
et mmorib iamita constitute ꝑsone tuȩ congrius caleꝰ
teꝓuecis habiturũ. ut huiꝰ fumiuł uaporis tẽꝑał. quę
uita humana dĩ ultimũ diem quẽ milli mortaliũ eui¬
tare concedit᷑. uł auidꝰ. uł securꝰ uł derte ñ desꝑate sollictꝰ.
ninuanitate erroris. s insoliditate ułtatis ex pecteo.
Qmcertũ ẽ enĩt itiuere te. tam sit certũ ꝯoctrima saluita¬
riistãuitã que indeliciis temꝑalib agit . incõparatione

Expanded text:
uideris, tecum legat ea, quae pollicitus sum. cum . totum fieri posse persenuideris, tecum legat ea, quae pollicitus sum. cum . totum fieri posse persenserit, hoc etiam eximietas tua quam grate acceperit, tam inpigre atque acriter facere suadebit. quantum autem te diligam salubribusque studiis in rerum diuinarum atque humanarum cognitione oblectari atque exerceri uelim, credo, quod optime intellegas. Caritatem officii mei si non aspernaris, spero in ipsa fide Christiana et in moribus iam ita constitutae personae tuae congruis tales te prouectus habiturum, ut huius fumi uel uaporis temporalis, quae uita humana dicitur, ultimum diem, quem nulli mortalium euitare conceditur, uel auidus uel securus uel certe non desperate sollicitus non in uanitate erroris sed in soliditate ueritatis expectes. quam certum est enim tibi uiuere te, tam sit certum doctrina salutari istam uitam, quae in deliciis temporalibus agitur, in comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
mcrpimꝰ cogiea quȩ sciriñ possunt uelle discutere. et aur
mcta dampnare. aut uere incognita p̃terire. Egocerte
ualefaeiens college suo eiꝰdẽ loci prb̃ro. apt̾ famosam
mulierẽ mllũ secũ cłicũ habentẽ remanere.⁊ pͣndere et
enare ausus ẽcunima domo dor mire. remouendũ abos¬
ficio prgri arbitratꝰ sum. timens ei demceps eccłiã com¬
mntte. Qd̾ si forte uidicib eccłasticis aliud uidet᷑ q sex
aliqͥ uuli eccła suȩ cruȩ cominissã: ego ralib fateoꝵ q m¬
bet plebem committẽ tiineo: p̃serti qs milla bona fama
desepior tu hoc ei possit ignosci ne si qͥo ꝑniciosiꝰ erupu
t̃io ermnom̃itoꝙ honorabiliet dilectissimofi¬
lio celeri: augustruꝰ. Promissimei et tue uolũ¬
ratis: immemor ñ sum. s qmuisitandaꝵ eccła
ad meã ꝑtinentiũ curã necessitate ꝓfectꝰ sũ: hec
ꝑ mẽ ipse debitũ contimuo redd̾e poti. me tͥ tam̃dicttłꝰ de¬

Expanded text:
incipimus cogi ea, quae sciri non possunt, uelle discutere et aut incerta damnare aut uere incognita praeterire. ego certe\'uale\' faciens collegae suo eiusdem loci presbytero apud famosam mulierem nullum secum clericum habens remanere et prandere et cenare ausus est et in una domo dormire, remouendum ab officio presbyterii arbitratus sum timens ei deinceps ecclesiam dei committere. quod si forte iudicibus ecclesiasticis aliud uidetur, quia sex i vult, Ecclesiam suae curae commissam: ego talibus, fateor, quamlibet plebem committere timeo, praesertim quos nulla bona fama defendit, ut hoc eis possit ignosci; ne si quid perniciosius eruperit, IO MERITOQVE HONORABILI ET DILECTISSIMO FILIO CELERI AUGUSTINUS. Promissi mei et tuae uoluntatis inmemor non sum. sed quoniam uisitandarum ecclesiarum ad meam pertinentium curam necessitate profectus sum, nec per me ipse debitum continuo reddere potui nec tibi tamen diutius de
Abbreviated transcription (Latin):
in qmͣ dico cuii itinera insuꝑna bene noui. Tune
cũ exptus sepe sis qm̃ dulce uiuas. cum amori cor¬
poreo animꝰ moritur. negabis tandem totam ho¬
mmnis uitam posse intrepidam fieri. ut rite sapi¬
ens nominetur: aut hanc affectionem qua rato
nitit᷑ tͥ accidisseumqm̃: nisi cum mintimis tius
angeris. asserere audebis: Que cũ ita sint: restare
uinim uides. ut tu quoq incõmune consulas. qͦ
iuamꝰ simul. Quid enĩcũ matre agendũ sit. qm̃
certe fr̃ uictor ñ deserit: tu multo meliꝰ calles ꝙͣ
ego: alia scrib̾e ne te ab ista cogitatione auert̾em

Expanded text:
inquam, dico, cuius itinera in superna bene noui, tune, inquam, dico, cuius itinera in superna bene noui, tune, cum expertus saepe sis, quam dulce uiuat, cum amori corporeo animus moritur, negabis tandem totam hominis uitam posse intrepidam fieri, ut rite sapiens nominetur? aut hanc affectionem, quam ratio nititur tibi accidisse umquam, nisi cum in intimis tuis ageris, asserere audebis? quae cum ita sint, restare unum uides, ut tu quoque in commune consulas, quo uiuamus simul. quid enim cum matre agendum + sit, quam certe frater Victor non deserit, tu multo melius calles quam ego. alia scribere, ne te ab ista cogitatione auerterem,
Abbreviated transcription (Latin):
ri enim utrisq initio licebat aut fi hoc falsum ẽ
ego sum oĩum ne dicam stultissimus certe igna¬
uissimus: cui nisi ꝓuemat sccura quedam cessa¬
cio. sinccrũ illud bonum gustare atq amare non
possum. Magna sccessione a tumultu rerum la¬
bentium mͥ crede opus ẽ: ut ñ duritia ñ audatia
ñcupiditate in anis glorie ñ suꝑstitiosa credulitate
fiat inhomimne nicħ timere. hinc enim fit. illud etiã
solidum gaudium nullis oĩo leticus ulla expar¬
ticula conferendum. Qõ si innatura humana talis
uita caditrictir aliqnͣdo euent ista securitas: Cur
tanto euenit crebrius. qnͣto quisq inm̃tis pene¬
tralib adorat dm̃: Cur in actu etiam humano ple¬
rũq ista tranquillitas manet᷑. si exillo adito ad
agendum quisq ꝓcedat: Cur int̾dum eũ et loqͥ¬
mur mortẽ ñ formidamus: cũ aũ ñ loquimur.
etiã cupimiꝰ: libi dico. ñ enim hoc cuilibet dicerẽ tͥ

Expanded text:
ri enim utrisque in otio licebat. aut si hoc falsum est, ri enim utrisque in otio licebat. aut si hoc falsum est, ego sum omnium ne dicam stultissimus, certe ignauissimus, cui nisi proueniat quaedam secura cessatio, sincerum illud bonum gustare atque amare non possum. magna secessione a tumultu rerum labentium, mihi crede, opus est, ut non duritia, non audacia, non cupiditate inanis gloriae, non superstitiosa credulitate fiat in homine nihil timere. hinc enim fit illud etiam solidum gaudium nullis omnino laetitiis ulla ex particula conferendum. Quod si in natura humana talis uita non cadit, cur aliquando euenit ista securitas? cur tanto euenit crebrius, quanto quisque in mentis penetralibus adorat deum ? cur in actu etiam humano plerumque ista tranquillitas manet, si ex illo adyto ad agendum quisque procedat? cur interdum et cum loquimur, mortem non formidamus, cum autem non loquimur, etiam cupimus? tibi dico, non enim hoc cuilibet dicerem, tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
uia: s tanta oĩno cuius ꝑ agende negotium se¬
pe suscipe ñ sit ad optatum ocium puemire. huc
accedit infirmitas corporis: qua ego qͦq ut no¬
sti ñualeo qd̾ uolonisi oĩno desinam quicquã
ciles hab̾e nequeas ꝑ totam cogitare uitam. ñ ho¬
minis ẽ de illa una ultrma que mors uocatur co¬
gitantis dequa uł sola intelligis eẽ u̾c cogitandũ
dedit quidẽ d̃s paucis quib dam qͦs eccłarũ gu¬
b̾natores eẽ uoluit. ut et illam ñ solum expectarẽt
fortit̾. s alacrit̾ etiam desid̃ arent: et harum obeuti¬
darum labores sine ullo angore suscipent. S neq
his qui ad huiꝰmodi ad miistrationes tempora¬
lis honoris amore rapiuntur: neq rutrsum his
qui cum fint pͥuati negotiosam uitam appetunti
hoc tantum bonũ concedi arbitror: ut int̾ strepitꝰ
inquuetusq conuentꝰ atq decursus. cum morte
fammliaritatem. qmͣ querimus fatiant. Deifica¬

Expanded text:
uia, sed tanta omnino, cuius peragendae negotium saeuia, sed tanta omnino, cuius peragendae negotium saepe suscipere non sit ad optatum otium peruenisse. - huc accedit infirmitas corporis, qua ego quoque, ut nosti, non ualeo, quod uolo, nisi omnino desinam quicquam ciles habere nequeas, per totam cogitare uitam non est hominis de illa una ultima, quae mors uocatur, cogitantis, de qua uel sola intellegis uere esse cogitandum. dedit quidem deus paucis quibusdam, quos ecclesiarum gubernatores esse uoluit, ut et illam non solum expectarent fortiter, sed alacriter etiam desiderarent et harum obeundarum labores sine ullo angore susciperent; sed neque his, qui ad huius modi administrationes temporalis honoris amore raptantur, neque rursum his, qui cum sunt priuati, negotiosam uitam appetunt, hoc tantum bonum concedi arbitror, ut inter strepitus inquietosque conuentus atque discursus cum morte familiaritatem, quam quaerimus, faciant; deifica
Abbreviated transcription (Latin):
ebridio augustimis. Numꝙͣ eque qcꝙͣ
tuarum inquisitionũ me incogitãdo
temut estuantem: atq illud qd recentis¬
simis littis tuis legi. ubi nos argius qd̾ consulere
negligamus. ut una nob̾ iuũe liceat. Magnum
crim̃ et nsi falsum cẽt ꝑiculosissimum. S cum
ꝑ ꝓbabilis ratio demonstrare uideatur. hic nos
potius quãcarthagini uł etiam inrure exsentẽ¬
cia posse degẽ: quid tecum agam mi nebridi
ꝓrsus incertus sumanittatur ne adte accõmo¬
dissimum uehitulii: Nam basterna innoxie
te uehi posse nr̃ lucilianus auctor ẽ. At matrẽ
cogito: ut que absentiam sam ñferebat. imbetil¬
lis multominus eẽ laturam. uemiani ne ipse ad
uos: at hic sunt qui neq uenire mecuim queant.
et quos deserere nefas putem. Tuenim potes et
apud tuam mentem suauit̾ habitare: hi uero ut
idem possint satagitur. Cam ne crebro et redeam:
et nunc tecum nunc cum ipsis sim: At hoc neq
simul ex sententia uiu̾eẽ. Non enm breuis ẽ

Expanded text:
EBRIDIO AUGUSTINUS. Numquam aeque quicquam tuarum inquisitionum me in cogitando tenuit aestuantem atque illud, quod recentissimis tuis litteris legi, ubi nos arguis, quod consulere neglegamus, ut una nobis uiuere liceat. magnum crimen et, nisi falsum esset, periculosissimum. sed cum perprobabilis ratio demonstrare uideatur hic nos potius quam Carthagini uel etiam in rure ex sententia posse degere, quid tecum agam, mi Nebridi, prorsus incertus sum. mittaturne ad te accommodissimum tibi uehiculum? nam basterna innoxie te uehi posse noster Lucinianus auctor est. at matrem cogito, ut quae absentiam sani non ferebat, inbecilli multo minus esse laturam. ueniamne ipse ad uos ? at hic sunt, qui neque uenire mecum queant et quos deserere nefas putem. tu enim potes et apud tuam mentem suauiter habitare; hi uero ut idem possint, satagitur. eamne crebro et redeam et nunc tecum, nunc cum ipsis sim ? at hoc neque simul neque ex sententia uiuere est. non enim breuis est
Abbreviated transcription (Latin):
p̃henditut odium s dileccio que cogit rep̾hende
inꝑturbata ꝑturbat. etiã cũ ille qͥ reptehensus ẽ
odit. Si aũ ille qui corripit uuilt redd̃e malum
ꝓmalo. ei qui corripienti indignatur ñ fuit di¬
gnus qui corripet. si dignꝰ plane̾ qui etiã ipsecorri¬
pi deb̾et. hec agite ut aut ñ ĩt̾ uos existant in digna¬
ciones: aut exorte statim celerruna pace ꝑimantur
Maiorem date oꝑam concordandis uob̾ qm redar¬
guendis: quia sicut acetum corrumpit. uas si diu¬
ciꝰ ibi fiũt sic ira corrumpit oor si i aliũ durauerit¬
dic̃. hec gͦ agite. et ds pacis erit uob̾cum: orantes
simul et ꝓ nob̾. ut ea que bene monemus. alacrit̾

Expanded text:
penditur odium, sed dilectio, quae cogit reprehendere. penditur odium, sed dilectio, quae cogit reprehendere. inperturbata perdurat, etiam cum ille, qui reprehensus est, odit. si autem ille. qui corripit, reddere uult malum pro malo ei, qui corripienti indignatur, non fuit dignus, qui corriperet., sed dignus plane, qui etiam ipse corripi deberet. haec agite. ut aut non inter uos existant indignationes aut exortae statim celerrima pace perimantur. maiorem date operam concordandis uobis quam redarguendis, quia, sicut acetum corrumpit uas. si diutius ibi fuerit, sic ira corrumpit cor, si in alium diem durauerit. haec ergo agite — et deus pacis erit nobiscum - orantes simul et pro nobis. ut ea, quae bene monemus, alacriter
Abbreviated transcription (Latin):
numquã debent amari: s aliqnͣdo tam̃ aut aca¬
ritate nascuntur aut caritatem ꝓbant. Quis enĩ
facile inuenitur: qͥ uelit rep̾hendi: Et ubi ẽ ille
sapiens de quo scͥpͥtum ẽ corripe sapientem. et ama¬
bit te: Nlumqͥd tam̃ idõ ñ debemus rep̾hendẽ et
corriꝑe frẽmne securꝰ tendat inmortem: Solet¬
eñ ficri. et frequent̾ accidit uͥ ad horam contristet᷑
cum rep̃hendititr et resistat & contendat. et tame
pꝰca consid̾at secum insilentio ubi nemo ẽ iisi ds̃
et ip̃e. nec timet displicere hominib qͥa corripitꝰ
s trmet displicere dõ quiañ corrigitur. te deinceps
ñ fatiat illud in quouiste rep̾hensꝰ ẽ. Et quͣtũ odit
peccm̃ suum: tantum diligit frẽm. quẽ sensit
hostem peccati sui. Si aũ deillonumero ẽ de que
dictum ẽ. corripe stultum et aditico ut oderte te.
ñ de carirate illius dissensio nascitur s tam̃ cari¬
tatem rep̃hensoris sui erercet. et ꝓbat. quia ñ ei re¬

Expanded text:
numquam debent amari. sed aliquando tamen aut caritate nascuntur aut caritatem probant. quis enim facile inuenitur, qui uelit reprehendi? et ubi est ille sapiens, de quo dictum est: Corripe sapientem et amabit te? numquid tamen ideo non debemus reprehendere et corripere fratrem, ne securenim fieri, et frequenter accidit ut ad horam contristetur cum reprehenditur, et resistat, et contendat; et tamen postea consideret secum in silentio, ubi nemo est nisi Deus et ipse, nec timet displicere hominibus, quia corripitur; sed timet displicere Deo, quia non corrigitur, et deinceps non faciat illud in quo juste reprehensus est, et quantum odit peccatum suum, tantum diligat fratrem quem sensit hostem peccati sui. Si autem de illo numero est, de quo dictum est: Corripe stultum et adiciet, ut oderitte. non de caritate illius dissensio nascitur. sed tamen caritatem reprehensoris sui exercet et probat, quia non ei re
Abbreviated transcription (Latin):
benefitium ẽ:  Sam res ꝓsꝑa donum ẽ consolan¬
tis:. res autẽ ad u̾sa donumẽ. ad mouentis dĩ. Et si
hec p̾stat ut dixi malis: quid p̃ꝑat sustinentib se:
Quorum innumero uos pillius grãm congre¬
gatos eẽ gaudete. sustiuentes inuicem in dilectione.
studentes seruare unitatem sp̃c inuinculo pacis.
Non enim dierit qd̃ inuob̾ inuicem sufferatis. in¬
si cũ uos ita purgau̾it dñs absorta morte inuicto¬
riam: ut sit ds omina inomĩb: Oissensiones ati¬

Expanded text:
beneficium est? nam res prospera donum est consolanbeneficium est? nam res prospera donum est consolantis, res autem aduersa donum est admonentis dei. et si haec praestat. ut dixi, etiam malis, quid praeparat sustinentibus se? quorum in numero uos per illius gratiam congregatos esse gaudete sustinentes inuicem in dilectione. studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. non enim deerit, quod in uobis inuicem sufferatis, nisi cum uos ita portauerit dominus absorpta morte in uictoriam, ut sit deus omnia in omnibus. Dissensiones a
Abbreviated transcription (Latin):
Bonus ẽ dñs et miscłia eiꝰ ubiq diffusa qtie uos
de ur̃a caritate insius uiscerib consolatur. Qñtũ
enim diligat credentes et sꝑantes inse et illum eqͦ
inuicem diligentes. & quid eis inpost̾um seruet. h¬
nc maxime ostendit: cũ infidelib et desꝑatis ce
ꝑũsis. quib in malorũ uoluntate usq infinẽ ꝑ se¬
uerantib ignem cũ diabolo et̾num minat᷑ in ħ
iustos. Breuit̾ enim aliquid dictum ẽ. ut plura co¬
gitentur. Qmͣ multa enĩ habeant impii in hac ui¬
ta munera et dona gratuita ab illo quẽ ꝯtẽpnunt.
enumerare quis potest: Int̾q illud magnum qd̾
exẽplis iit̾positaꝵ tͥbulationũ qͣs hitiꝰ scli dulcedi¬
ni tanqͣ boñ meditꝰ miscet. admonet eos si attendẽ
ueluit fugere abira uentura: et cũ inuia st̃ idẽ in
hac uita concordare cũ sermone cdi. quẽ sibi ad u̾sa¬
rium male iuuendo fecerunt. Quid gͦ ñ misccłiter
p̃statur hominib a dño deo aquo etiam tͥbulatio

Expanded text:
dominus et misericordia eius ubique diffusa, quae nos de uestra caritate in suis uisceribus consolatur. quantum enim diligat credentes et sperantes in se et illum atque inuicem diligentes et quid eis in posterum seruet, hinc maxime ostendit, cum infidelibus et desperatis et peruersis, quibus in mala uoluntate usque in finem perseuerantibus ignem cum diabolo aeternum minatur, in hoc iustos. breuiter enim aliquid dictum est. ut plura cogitentur; quam multa enim habeant impii in hac uita munera et dona gratuita ab illo, quem contemnunt, enumerare quis potest? inter quae illud magnum, quod exemplis interpositarum tribulationum. quas huius saeculi dulcedini tamquam bonus medicus miscet. admonet eos, si adtendere uelint, fugere ab ira uentura et, cum in uia sunt, id est in hac uita, concordare cum sermone dei, quem sibi aduersarium male uiuendo fecerunt. quid ergo non misericorditer praestatur hominibus a domino deo, a quo etiam tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
a seipso sibi datam cum dicat᷑ei. qͥd enĩ habes qd̃ non
accepisti. aut sine peccato se eẽ iactare audeat in hac
uita. Sicut ipsi in nr̃a. collatione dixerunt. in ea seeẽ
eccła que iam non habet maculã ant rugam. aut
aliqͥd eiꝰmodi. nescientes hoc ineis modo completiqͥ
uł post baptisinum continuo. uł dimissis debitis
que dimittenda in oratione poscuntur. dehoc exeut
corpore. intota uero ecclã tunc futurũ ut sit omnino
non habens maculam et rugã. aut aliquid eĩ modi. qnͣ¬
do dicendum erit. ubi ẽ mors uctoriatua. ubi est mors
aculens tuus: aculeus enĩmortis. ẽ peccatum. In hac
autẽ uita. ubi corpꝰ qd̾ corrumpit᷑ aggrauat animam.
si eccła eoꝵ iam talis ẽ: non gͦ dicant deo qd̾ dñs orare
nos docuit. dimitte nob debita nr̃a. Cũ enĩ inbaptis¬
mocuncta dimissa sint. ut qͥd hoc poscit eccła si iam
ctiã in hac uita non h abet maculam aut rugam aut

Expanded text:
a se ipso sibi datam, cum dicatur ei: Quid enim habes, quod non a se ipso sibi datam, cum dicatur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? aut sine peccato se esse iactare audeat in hac uita, sicut ipsi in nostra conlatione dixerunt in ea se esse ecclesia, quae iam non habet maculam aut rugam aut aliquid eius modi, nescientes hoc in eis modo compleri, qui uel post baptismum continuo uel dimissis debitis, quae dimittenda in oratione poscuntur, de hoc exeunt corpore, in tota uero ecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quando dicendum erit: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est. mors, aculeus tuus? aculeus enim mortis est peccatum. In hac autem uita, ubi corpus, quod corrumpitur. adgrauat animam, si ecclesia eorum iam talis est. non ergo dicant deo, quod dominus orare nos docuit: Dimitte nobis debita nostra. cum enim in baptismo cuncta dimissa sint. ut quid hoc poscit ecclesia. si iam etiam in hac uita non habet maculam aut rugam aut
Abbreviated transcription (Latin):
societate iustoꝵ. Scimꝰ quidem illos tantam sibi arro-¬
gare iustitiã. iit eam se iaccent non solum hab̾e. sed etiã
aluis hominib dare. a se quippe dicunt iustificari: eũ
quẽ baptuauerint. ubi nichil eis restat. nsi dicere illi
qui baptuatur ab eis: ut inbaptiratorem suum cre-¬
dat. Cur enĩ non fatiat qnͣdo apłs dicit. credenti in eũ
qui iustificat impium. deputatur fides eĩ aouistitiã
Impsum gͦ credat: si eum ipse iustificat: ut deputetur eiꝰ
fides adiustitiam. Sed puto qd̃ etiam ipsi se ipsos hor¬
tent. si tam̃ ista uel cogitare ddignantur. Iustus enim
et iustificans non est: nisi ds̃: potest autem et deistis di¬
ci qd̃ dixit apłs de iudeis: quia iqtorantes dei iustitiã.
et suã iustitiam uolentes constituere. iustitie dei non
st̃ subiecti absit autẽ ut quisqmͣ nr̃m ita se iustum
dicat. ut aut suam iustitiã uelit constituere. idẽ quasi

Expanded text:
societate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrosocietate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrogare iustitiam, ut eam se iactent non solum habere sed etiam aliis hominibus dare. a se quippe dicunt iustificari eum, quem baptizauerint. ubi nihil eis restat nisi dicere illi, qui baptizatur ab eis, ut in baptizatorem suum credat. cur enim non faciat, quando apostolus dicit: Credenti in eum, qui iustificat impium, deputatur fides eius ad iustitiam? in ipsum ergo credat, si eum ipse iustificat, ut deputetur fides eius ad iustitiam. sed puto, quod etiam ipsi se ipsos horrent, si tamen ista uel cogitare dignantur. iustus enim et iustificans non est nisi deus. potest autem et de istis dici, quod dixit apostolus de Iudaeis, quia ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. Absit autem, ut quisquam nostrum ita se iustum dicat, ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uendicamus. Quicquidgͦ nomine eccłan partis do-¬
nati possidebatur: xp̃iam imꝑatores legib religiosis.
cumipsis eccluis ad catholicam transire iusserunt.sũ
gͣ sint nobiscum plebes earumdem eccłartim. nobis¬
cũ pauꝑes qui eisdem possessiunculis alebant᷑ ipsi
potiꝰ foris positidesmant concupiscere aliena sed in¬
trent inunitatis societatem: ut parit̃ gub̃nemꝰ. non
illa tantum quedicunt sua. uerum etiã que dicunt᷑
istis talib reb fatiamꝰ qd scͥptum ẽ inactib apłorum.
Erat illis amima una et corutium: & nemo dicebat.
clamet. mat̾ eccł̃a catholica. qd̃ scribit beatus apłs ad
corrinthios. Non quero que sunt ur̃a. sed uos. Si autẽ
consisemꝰ qd̃ scͥptum ẽ in ubro sapientie. ideo iusti tule-¬
runt spolia impioꝵ. Item qd̾ legitur inꝑũbus thesauri¬
zantur autẽ iustis diuitie impior tunc uidebim᷑ non
c̃ẽquerendum qͥ habeant res hereticorũ: sed qui sint in

Expanded text:
uindicamus. Quicquid ergo nomine ecclesiarum partis Douindicamus. Quicquid ergo nomine ecclesiarum partis Donati possidebatur, Christiani imperatores legibus religiosis cum ipsis ecclesiis ad catholicam transire iusserunt. um sint plebes earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui eisdem possessiunculis alebantur, ipsi potius foris positi desinant concupiscere aliena, sed intrent in unitatis societatem, ut pariter gubernemus non illa tantum, quae dicunt sua. uerum etiam, quae dicuntistis talibus rebus faciamus, quod scriptum est in actibus apostolorum: Erat illis anima una et cor unum et nemo dicebat a clamet mater catholica, quod scribit beatus apostolus ad Corinthios: Non quaero, quae sunt uestra, sed uos. Si autem consideremus, quod scriptum est in libro sapientiae: Ideo iusti tulerunt spolia impiorum, item quod legitur in prouerbiis: Thesaurizantur autem iustis diuitiae impiorum, tunc uidebimus non esse quaerendum, qui habeant res haereticorum, sed qui sint in
Abbreviated transcription (Latin):
cum et caritate possideant. Usq adeo autẽ calump
miandi cupiditate cetantur: ut non attendant quã
sint int̾ se contraria que loquunt᷑. Ipsi certe dicunt.
et inuidiosissime sibi conqueri uident᷑. qd̃ eos in nrãm
cõmunionẽ muolento legum imꝑio coartam᷑. Hoc utiq
nullo m facerem᷑: si res eorum possidere uellemꝰ. Quis
auar᷑ querit cõpossessorẽ. Quis dñandi cupiditate in¬
flãmatus uł sastudñationis elatus. desiderat habere
consortem: Ipsos certe attendant quondam suos iã
nrõs socios et frat̾na nob̾ dilectione coniunctos. quẽ
ad modum sua teneant. non solum que habebant.
sed etiã nr̃aque non habebant. Que tam̃ si pauꝑum
cõpauꝑes sumꝰ: et nr̃a sunt et illoꝵ. Si autẽ pͥuatim
q̃ nobis suffitiant possidem᷑. non sunt illa nr̃a sed
paupum quorum ꝓcurationẽ quodam modo geri¬
m̃: nouꝓpͥctatem nobis ustrpatione dampnabiu

Expanded text:
cum et caritate pocum et caritate poiandi cupiditate caecantur, ut non attendant, quam sint inter se contraria quae loquuntur. Ipsi certe dicunt, et invidiosissime sibi conqueri videntur, quod eos in nostram communionem violento legum imperio coarctamus. Hoc utique nullo modo faceremus, si res eorum posauarus quaerit conpossessorem? quis dominandi cupiditate inflammatus uel fastu dominationis elatus desiderat habere consortem? ipsos certe adtendant quondam suos iam nostros socios et fraterna nobis dilectione coniunctos, quem ad modum sua teneant non solum, quae habebant. sed etiam nostra, quae non habebant, quae tamen, si pauperum conpauperes sumus. et nostra sunt et illorum; si autem priuatim, quae nobis sufficiant, possidemus, non sunt illa nostra sed pauperum, quorum procurationem quodam modo gerimus. non proprietatem nobis usurpatione damnabili
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. dequib dam paucis ꝑditis. et innumerabili
multitudine ppłoꝵ lib̾ator: Non enĩ uł tot sc̃ illi
homines qui sua uoluntate ꝑeunt. qt lib̾antur ꝑ
istas leges abilla pestifera et̾naq ꝑnitiẽ fundi. pagi.
uici. castella. municipia. cunitates. Si autẽ diligentius
rẽ deq̃ loquimur cogitam᷑. puto qd̾ si plurumẽẽnt in
domo ruitura. et in de saltem unꝰ libariposset. atq io
cũ facere conaremur. alii se ipsos p̃cipitio necarent:
dolorem decct̃is nr̃m de uniᷤ saluite consolaremur.
non tam̃ nese ipsos aluꝑderent et ꝑire. uinu̾sos nul
bemꝰ impende iudicandum ẽ. si ꝓsauiteista non solũ
temꝑali sed etiambrem. ad ipsũ tempꝰ exiguum libe¬
randa. sic nos homĩb subuenire ratio uera. et benig¬
na compellit: Qd̃ autẽ nobis obitiunt. qd̃ res eoꝵ con-¬
cupistamꝰ et auferamĩ: utinam catholiti fiant. et non
solũ quedicunt sua. sedetiã nr̃ampace nob̾¬

Expanded text:
dum est de quibusdam paucis perditis et innumerabili dum est de quibusdam paucis perditis et innumerabili multitudine populorum liberatorum? non enim uel tot sunt illi homines, qui sua uoluntate pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loquimnr, cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo ruitura et inde saltem unus liberari posset atque, id cum facere conaremur, alii se ipsos praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de unius saltem salute consolaremur, non tamen, ne se ipsos alii perderent, perire uniuersos nullbemus inpendere; indicandum est, si pro salute ista non solum temporali sed etiam breui ad ipsum tempus exiguum liberanda sic nos hominibus subuenire ratio uera et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non solum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobis
Abbreviated transcription (Latin):
pit̾ins ignib cruciandirelinquerentur. Si enĩ duo aliqͥ
inuna domo habitarent. qmͣ certissime sciremꝰ ẽẽ ruitu¬
ram nob̾q id p̃nuntiantib nollent cred̃e atq in ea ma¬
nere ꝑsisterent. si eos in de possemus eruere uł inuitos.
qͥb imminentẽ illam ruinã postea monstraremꝰ. ut re-¬
dire ult̾ius subeiꝰ ꝑierilum non auõent: puto nisi face¬
remꝰ non in merito crudeles indicaremur. Porro si uñ
illoꝵ nob̃ diceret qnͣdo intuertts eruere nos. me ip¬
sum continuo trucidabo. alt̾ autem nec exire quidem
inde nec erui uellet. sed neq necare se auderet: quid eli¬
geremus: utrũ ambos ruie oppͥmendos relinque¬
um nonculpa nr̃a sed sua potius int̾ire: Nemo ẽ tam
infelix. qͥ ñ quid fieri intalib causis oporteat facillime
iudicet. Et deduobi hominib uno scilicet ꝑdito et
uno lib̾ato. similitudinẽ istãꝓposui. Quid gͦ sentien¬

Expanded text:
piternis ignibus cruciandi relinquerentur. Si enim duo aliqui piternis ignibus cruciandi relinquerentur. Si enim duo aliqui in una domo habitarent, quam certissime sciremus esse ruituram, nobisque id praenuntiantibus nollent credere atque in ea manere persistant, si eos inde possemus eruere uel inuitos, quibus imminentem illam ruinam postea monstraremus, ut redire ulterius sub eius periculum non auderent, puto, nisi faceremus, non inmerito crudeles iudicaremur. porro si unus illorum nobis diceret: Quando intraueritis eruere nos, me ipsum continuo trucidabo\\ alter autem nec exire quidem inde nec erui uellet sed neque necare se auderet. quid eligeremus? utrum ambos ruinae opprimendos relinqueiberato alterum non culpa nostra sed sua potius interire? nemo est tam infelix, qui non, quid fieri in talibus causis oporteat, facillime iudicet. et de duobus hominibus uno scilicet perdito et uno liberato similitudinem istam proposui. quid ergo sentien