comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
studio uitȩ quoq scĩmonia. &
orationis ad dm̃ frequentia. scien¬
tiam consequiti sunt. frigeat
sapientia. quȩ inplerisq senib
ȩtate marcescit: s quodadoles¬
centia multa corporis sustinet
bella. & inter incentiua uitio¬
rum ꝙ carnis titillationes. qͣsi
ignis in lignis uiridib suffocetur.
ut suum ñ possit explere fulgorem:
senectus uͦ eorum qui adolescentiã
suam honestis actib instruxerunt.
& in lege domini meditati sunt
die ac nocte ętatȩ fit doctior. usu
tricior. ꝓcessu temporis sapienti¬
or. & ueterum studiorum dulcissi¬
mos fructus metrt. S ipsius no¬
minis abisag sacramentum. sapi¬
entiam sensuum indicat amplio¬
rem. Interpretatur enim pat̃ m̃s
suꝑ fluus: uel patris mei rugitꝰ.
Uerbum suꝑfiui ambiguum est:
sed inprȩsenti loco uirtutem sonat.
quodamplior sit insensib & redun¬
dans ac larga sapientia. In alio au¬
tem loco. suꝑfluus quasi ñ necessa¬

Expanded text:
studio, uitae quoque sanctimonia et studio, uitae quoque sanctimonia et orationis ad deum frequentia scientiam consecuti sunt, frigeat sapientia, quae in plerisque senibus aetate marcescit, sed quod adulescentia multa corporibella, et inter incentiva vitiorum et carnis titillationes, quasi ignis in lignis viridibus, suffocetur ut suum non possit explere fulgorem. Senectus vero eorum, qui adolescentiam suam honestis actibus instruxerunt et in lege Domini meditati sunt die ac nocte , aetate fit doctior, usu tritior, processu temporis sapientior, et veterum studiorum dulcissimos fructus metet. Sed ipsius nominis Abisag sacramentum sapientiam senum indicat ampliorem; interpretatur enim pater meus superfluus, vel patris mei rugitus. Verbum superflui ambiguum est, sed in praesenti loco virtutem sonat, quod amplior sit in senibus, et redundans ac larga sapientia. In alio autem loco superfluus, quasi, non necessa
Abbreviated transcription (Latin):
ne obluuscaris eam. & ne declina¬
ueris abipsa. Ne derelinquas eam
& apprȩhendet te: ama illam. &
seruabit te. Principium sapientiȩ.
posside sapientiam: & mom̃i pos¬
sessione tua adquire intelligentiã.¬
Circuda illam & exaltabit te.
honora illam & amplexabitur te:
ut det capiti tuo coronam grãrum:
rel̃. Ista quidem sapientia licet
frigescentib membris tamen se¬
nes feruendi dilectione. & sum¬
mo studio caritatis amplectitur:
& spirituales etiam delicias amini¬
iustrat. Om̃s pene uirtutes corpo¬
ris mutantur insenib: & crescen¬
te sola sapientia. de crescunt
susceptio. defensio pauꝑum. in¬
stantia orationum o ꝑseuermn¬
tia. uisitatio languentium. labor
manuum. unde prebeantur elemo¬
sine. & ne sermonem longuis ptͣ¬
ham: cuncta que ꝑcorpus exercen-¬
tur. fracto corpore minora fiunt.
Nec hoc dico quod inuuienib. ꝙ
adhuc solidioris etatis. his dum¬
tarat qui labore & ardentissim o

Expanded text:
ne obliviscaris eam, et ne declinane obliviscaris eam, et ne declinaveris ab ipsa. Ne derelinquas eam, et apprehendet te; ama illam, et servabit te. Principium sapientiae, posside sapientiam; et in omni possessione tua, acquire intelligentiacircumda illam et exaltabit te; honora illam et amplexabitur te, ut det capiti tuo coronam gratiarum, . Ista quidem sapientia, licet frigescentibus membris, tamen senis ferventi dilectione et summo studio charitatis amplectitur, et spirituales etiam delicias administrat. Omnes pene virtutes corporis mutantur in senibus et crescente sola sapientia, decrescunt csusceptio, defensio pauperum, instantia orationum et perseverantia, visitatio languentium, labor manuum unde praebeantur eleemosynae. Et ne sermonem longius traham, cuncta quae per corpus exercentur facta, cnec hoc dico, quod in iuuenibus et adhuc solidioris aetatis, his dumtaxat, qui labore et ardentissimo
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ad olescentulȩ grandeuus
calescit amplȩxib. Abraham
multo dauid senior fuit: & tam̃
uiuente sarra aliam non quȩ siuit
uxorem. Isaac duplices dauid annoᷤ
habuit: & cum rebecca iam uetula
numquam refrixit. Taceo de pͥ¬
orib ante diluuium uiris: qui
post annos nongentos. nondico
senilib s pene iam curuosis ar-¬
tub. nequaquam puellares que¬
siuere complexus. Certe moyses
dux israheliticis popłi. centum ui¬
gintiannos habebat: & sefphorã
ñ mutauit. Quȩ ẽ. igitur istasu¬
nemitis. uxor & uirgo tam ferueis
ut frigidum calefaceret. & tam scã¬
ut calentem ad libidinem non ꝓuo¬
caret. nisi sapientia ut beatus ihe¬
ronunus ait. quȩ insenib ferue¬
re solet. licet sicut suꝑius in¬
numus scẽ eccłie limasset ꝑso¬
nam: Hanc exponit sapien¬
tissimus salomon patrissui deli¬
cias. & pacificus bellatoris iuiri
narrat rȩx amplexus. Posside sa-¬
pientiam. posside intelligentiam.

Expanded text:
tantum adolescentulae grandtantum adolescentulae grandcalescit amplexibus. Abraham multo Dauid senior fuit et tamen uiuente Sarra aliam non quaesiuit uxorem; Isaac duplices Dauid annos habuit et cum Rebecca iam uetula numquam refrixit; taceo de prioribus ante diluuium uiris, qui post annos nongentos non dico senilibus, sed paene iam cariosis artubus nequaquam puellares quaesiere conplexus; certe Moyses, dux Israhelitici populi, centum uiginti annos habebat et Sephoram non mutauit. Quae est igitur ista Somanitis uxor et uirgo tam feruens, ut frigidum calefaceret, tam sut calentem ad libidinem non provocaret, nisi sapientia ut beatus Hieronymus ait quae in senibus fervere solet, licet, sicut superius innuimus, sanctae Ecclesiae liniasset personam? Hanc exponat sapientissimus Salomon: patris sui delicias et pacificos bellatoris viri narret amplexus, « Posside sapientiam, posside intelligentiam;
Abbreviated transcription (Latin):
dei in eius dilectione caluit. ut ꝓpt̃
illiuisamorem uariis ꝑiculisse ultro
cominitteret. & ad ultimum peiꝰ
nomine mori non recusaret. De
qua plenius dicemus insubditis
donias autem filius aggit eleua¬
batur dicens. Ego regnabo. Et reł.
tis regnare uoluit. qui a salomo¬
ne interfecꝰtꝰ ẽ. figuram gestauit
quod reguum terrenũ optinere
uoluit. a salomone iudelicet xpõ
& regnum amisit. & uitam per¬
didit. De quo hic p̃libando pre¬
diximus: s insequentib uberuis
in dagabunus. R ex autem senue¬
rat nimis: & abisag sunamitis
ministrabat ei. Quȩritur itaq
quid in hoc facto significet quod
dauid annos natꝰ septuaginta.
bellicosus quondã uir. senedite
frigescente non poterat calefier
& ꝓpt̾ea quęritur ista puella
speciosa quȩ cum rege domiri.
& senile corpꝰ calefaceret. & muli¬
straret regi. Si enim occidenten
sequimur litteram: iudetur quasi
gidis senex obuoluitur uestib: ꝙ
nisi complexu adolescentulȩ non
tespescit. Uuebat adhuc bethsa¬

Expanded text:
dei in ejus dilectione caluit, ut propter illius amorem variis periculis se ultro committeret, et ad ultimum pro ejus nomine mori non recusaret. De qua plenius dicemus in subditis. « Adonias autem, filius Haggith, elevabatur, dicens: Ego regnabo, » et reltis regnare voluit, qui a Salomone interfectus est, figuram gestavit quod regnum terrenum obtinere voluit a Salomone, videlicet Christo, et regnum amisit, et vitam perdidit. De quo hic praelibando praediximus, sed in sequentibus uberius indagabimus. « Rex autem senuerat nimis et Abisag Sunamitis ministrabat ei. » Quaeritur itaque quid in hoc facto significet quod David annos natus septuaginta bellicosus quondam vir, senectute frigescente, non poterat calefieri. Et propterea quaeritur ista puella speciosa, quae cum rege dormiret, et senile corpus calefaceret, et ministraret regi. Si enim occidentem sequimur litteram, videtur quasi gidus senex obvolvitur vestibus et nisi complexu adolescentulae non tepescit. Vivebat adhuc Bethsa
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ a uero salomone. sicut & semei
a salomone rege. ut habitemus in
ierusalem: nec umquam egrediam᷑¬
ex ea. Quod si fugerit nos id quod
nob̾ fuerat ante subiectum. & ie¬
rit ad allophilos. non egrediamur
muros cutitatis nr̃e. nec sequam᷑
lumus saluare fugientes ipsi pe¬
reamus. quin potius dimittamꝰ
ut mortui sepeliant mortuos su-
os & scandalizantem oculum.
manum & pedem dum licet erua
onis regis egypti. Filiam pharao¬
nis quam salomon sibi in conuigio
copulauit. ȩccłiam ex gentib fi̾¬
gurasse ñ dubium ẽ. Apparuit
dominus salomoni ꝑsompnium

Expanded text:
nobis a vero Salomone, sicut et Semei nobis a vero Salomone, sicut et Semei a Salomone rege, ut habitemus in Jerusalem, nec unquam egrediamex ea. Quod si fugerit nos, id quod nobis fuerat ante subjectum, et ierit ad Allophylos, non egrediamur muros civitatis nostrae, nec sequamurlumus salvare fugientes, ipsi pereamus. Quin potius dimittamus, ut mortui sepeliant mortuos suos : et scandalizantem oculum, manum, et pedem, dum licet, eruaonis regis Aegypti. » Filia Pharaonis quam Salomon in conjugio copulavit, Ecclesiam ex gentibus figurasse non dubium est. « Apparuit Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
bitrantur. Abyathar quoq sac̾¬
doti dixit ixx. Uade inanathot
inagrum tuum. Abiathar qui
sacerdotio expulsus. non tam̃ occi-¬
sus ẽ: significat populum uidȩo¬
rum: quorum licet sacerdotium
sit abolitum. ipsi tamen ꝓpt̃ eos
quunfine mundi ex ipsis creditu¬
ri sunt. deleti penitus ñ sunt.
ugit ergo ioabintabna culum
domini. & apprehendit cornua
altaris. Q ceta.Ioab qui ad al
tare fugiens iubente salomone
ibidem interfectꝰ ẽ. significat scri¬
bas& phariseos. seu magistros ꝑ¬
uersi dogmatis hereticos: qui ob
hoc quod ꝓrimos suos uidelicet
cccłiasticos ꝑ insidias perimunt.
sũ & ipse ioababner atq amasȩ
seisse legitur. abaltario fidȩi
expulsi ꝑpetua morte puniuntur.
litis uidȩis extirpatisq hȩreticis. &
omnib xp̃i ininicis deletis. thronꝰ
dauid. idẽ. eccłia ȩterna pace fru-¬
ens maneat inȩt̃num. Diritq sa¬
lomonad semei. Nonne testifica
scito te ẽẽ. moriturum: Precipit᷑

Expanded text:
pinantur. « Abiathar quoque sacepinantur. « Abiathar quoque sacerdoti dixit rex: Vade in Anathot in agrum tuum. » Abiathar qui sacerdotio expulsus, non tamen occisus est, significat populum Judaeorum, quorum licet sacerdotium sit abolitum, ipsi tamen propter eos qui in fine mundi ex ipsis credituri sunt, deleti penitus non sunt. « Fugit ergo Joab in tabernaculum Domini, et apprehendit cornu altaris. Nuntitare fugiens, jubente Salomone, ibidem interfectus est, significat Scribas et Pharisaeos, seu magistros perversi dogmatis haereticos: qui ob hoc quod proximos suos, videlicet ecclesiasticos, per insidias perimunt, sicut et ipse Joab, Abner atque Amasae fecisse legitur: ab altario fidei expulsi, perpetua morte punientur. litis Judaeis, exstirpatisque haereticis, et omnibus Christi inimicis deletis, thronus David, id est Ecclesia, aeterna pace fruens maneat in aeternum. « Dixitque Salomon ad Semei: Nonne testificatscito te esse moriturum? » Praecipitur
Abbreviated transcription (Latin):
utraq unum: & medium parie¬
tem maceriȩ. soluens inimicitias
incarne sua. legemq mandatoꝵ
decretis euacuans. ut duos conde¬
ret inse. inunum nouum homi¬
nem: faciens pacem his qui lon¬
ge erant. & pacem his qui ꝓpe.¬
sicut ipse in ȩuangelio dic̃. Pac̃¬
uob̾. His & multis aliis testimonl¬
is dominus iħc pacificus eẽ. mol¬
stratur. Insapientia quoq & diui-¬
tissatq gła. ipsius domini saluato¬
ris tẏpum gestasse ñ dubium est.
Et aitadonias bethsabeȩ. P recor ut
dicas salomoni regi: ut det mͥabisag
sunamitem ixxorem. Adonias dũ
ẽ. uirgo incorrupta temerare uoluit:
iusto udicio mortem quam meru¬
it incurrit. Uenit ergo bethsabeȩ
ad regem salomonem: ut loquere¬
tur ꝓadonia. Rethsabeȩ quȩ apd̃
salomonem ꝓadonia interuenire
uoluit. nec tamen ei quippiam
ꝓfuit. figuram legis in hoc loco p̃¬
tendisse ñ dubium ẽ : quam uidei
sibi adiutricem apud deum ẽẽ. ar-¬

Expanded text:
utraque unum, et medium parieutraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legemque mandatorum decretis evacuans, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem his qui longe, et pacem his qui prope. Ipse in Evangelio dicit: Pacvobis . » His et multis aliis testimoniis Dominus Jesus pacificus esse monstratur. In sapientia quoque et divitiis atque gloria ipsius Domini Salvatoris typum gestasse non dubium est. « Et ait Adonias Bethsabee: Precor ut dicas Salomoni regi, ut det mihi Abisac Sunamitem uxorem. » Adonias, dum est virgo incorrupta, temerare voluit, justo judicio mortem quam meruit incurrit. « Venit ergo Bethsabee ad regem Salomonem ut loqueretur pro Adonia. » Bethsabee, quae apud Salomonem pro Adonia intervenire voluit, nec tamen quippiam profuit, figuram legis hoc in loco praetendisse non dubium est: quam Judaei sibi adjutricem apud Deum esse o
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fecerit duob pͥncipib. abner fi¬
lio ner. & amasa filio iether. E reł.
Da uid qui p̃cȩpit ioab interfici seu
semei: figuram ueteris. ꝓpħiȩ ge¬
stabat. quȩ indicat atq p̃cipit.
quid de inimicis xpĩ & scõrum eiꝰ.
scͥbis iuidelicet atq pharisȩis. nec¬
non & hȩreticis infuturo fieri opor¬
teat: sic̃ hoc quod dauid de ioab ꝙ
semei fieri p̃cepit. salomon uͦ in¬
pleuit. Salomonautem sedit suꝑ
thronum isrł. S alomon qui patri
suo dauid successit. xp̃i sine dubio
siguram gestauit. in eo scilicet quod
templum ȩdificauit sicut & xp̃c exle¬
siam. & ineo quod regnum in pace
ammninistrauit. & pacem Habuit
secundum nom̃ suum. Sic ꝙ ipse
dominus rex pacis ẽ. dicꝰtus: acꝑ
hoc illius uocabulum illi uerissi¬
mȩ congruit. ꝑ quem mediatorẽ
ex inimicis accepta remissione
peccatorum reconciliam᷑ deo .Et¬
enum cum mimici eẽmus: recon¬
ciliati sumus deo ꝑmortem filii eiꝰ
Idem ipse ẽ. ille pacificꝰ qui fecit

Expanded text:
quae fecerit duobus principibus Abner, filio Ner, et Amase filio Jether, » etc. David qui praecepit Joab interfici seu Semei, figuram veteris prophetiae gestabat, quae judicavit atque praecepit, quid de inimicis Christi et sanctorum ejus, Scribis videlicet atque Pharisaeis necnon et haereticis, in futuro fieri oporteat. Sicut hoc quod David de Joab et Semei fieri praecepit, Salomon vero implevit. « Salomon autem sedit super thronum Israel. » Salomon qui patri suo David successit, Christi figuram sine dubio gestavit: in eo scilicet quod templum aedificavit, sicut et Christus Ecclesiam: et in eo quod regnum in pace administravit, et pacem habuit secundum nomen suum, sic et Dominus Rex pacis est dictus, ac per hoc illius vocabulum illi verissime congruit, per quem Mediatorem, ex inimicis accepta remissione peccatorum, reconciliamur Deo: etenim « cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus . » Idem ipse est ill
Abbreviated transcription (Latin):
dem tͥ. Q reł. Grã dei liberum
hominis exquirit arbitrium. Et
dixit dominus salomoni. Quia
postulasti uerbum hoc. & ñ pe¬
tisti dies multos neo diuitias.
aut animas inimicorum tuorum.

Expanded text:
et reliqua. Gratia Dei liberum hominis exquirit arbitrium. « Et dixit Dominus Salomoni: Quia postulasti verbum hoc, et non petiisti dies multos, nec divitias, aut animas inimicorum tuorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tera. Senectus dauid. humani
generis sigurauit uetustatem:
inquib quia fides defecerat. ue¬
lut uidauid dilectiodei frigue¬
rat. Uestimenta eius quib ad¬
oꝑtus calefieri non poterat. tr̃¬
pum habere iudaicȩ plebis ñ du¬
bium ẽ: quȩ ante aduentum
saluatoris ꝑcogniti onem legis
uelut uestimenta dño ad hese¬
rat. S quia eãdem plebs ut apłł
habuit: inamore diuino minime
caluit. Uirgo uero speciosa quȩ
incunctis finib isrł quȩsita est
ac ꝑseruos dauid ad eum ꝑducta
quȩ insinu eiꝰ dormiens eum cale¬
fecit & uirgo ꝑmansit: haut du¬

Expanded text:
liqua. Senectus David humani generis figuravit Vetus Testamentum, in quo quia fides defecerat velut in David, dilectio Dei friguerat. Vestimenta ejus, quibus adopertus calefieri non poterat, typum habuisse Judaicae plebis non dubium est. Quae ante adventum Salvatoris per cognitionem legis, velut vestimenta Domino adhaeserant. Sed quia eadem plebs, ut Aposhabuit , » in amore divino minime caruit. Virgo vero speciosa quae in cunctis finibus Israel quaesita est, ac per servos David ad eum perducta, quae in sinu ejus dormiens eum calefecit, et virgo permansit, haud du
Abbreviated transcription (Latin):
at. quod dubium fi eri subiect᷑
arguebat. & ꝓeo quodilla quȩ u¬
dica uerat ꝑpetrat. saltem quia
uidicauit erubescat. Igitur sic̃
prȩlatis curandum ẽ. ne eorum
corda estimatione singularis sa¬
pientie locus suꝑior extollat. ita
subiectis ꝓuidendum ẽ. ne sibi
rectorum facꝰta displiceant. Si
autem magistrorum urta uirȩ re¬
prȩhenditur. oportet ut eiuissib¬
ditietiam cum displicet magistrũ
uenerentur. S & hoc sollerter ẽ¬
utuendum: ne quemimitari des-¬
picis. uenerari contempnas. Subti¬
lis & enim uia tenenda ẽ. rectitudi¬
nis & humilitatis: ut sic reprehen¬
sibilia magistrorum facta displice¬
ant. quatinus subditorum mens
a seruanda magisterii reuerentia
ñ recedat. Erat autem angłs dni
N parali pomenon ita scriptum
ẽ. Porro angłs domini stabat uixta
aream ornam iebusȩi. Leuansq
dauid oculos suos: iudit angelum
domini stantem inter cȩlum & t̃rã.
ꝙ euaginatum gladium inmanu

Expanded text:
t, quod dudum fieri subjectus t, quod dudum fieri subjectus arguebat: et pro eo, quod illa quae judicaverat, perpetrat, saltem quae judicavit, erubescat. Igitur sicut praelatis curandum est, ne eorum corda aestimatione singularis sapientiae locus superior extollat, ita subjectis providendum est, ne sibi rectorum facta displiceant. Si autem magistrorum vita vere reprehenditur, oportet utique subditi, etiam cum displicet, magistrum venerentur. Sed et hoc solerter intuendum est, ne aut quem imitari despicis, venerari contemnas. Subtilis etenim via tenenda est rectitudinis et humilitatis, ut sic reprehensibilia magistrorum facta displiceant, quatenus subditorum mens a servanda magisterii reverentia non recedat. « Erat autem angelus Domini n Paralipomenon quoque ita scriptum est: « Porro angelus Domini stabat juxta aream Ornan Jebusaei, levansque David oculos suos, vidit angelum Domini stantem inter terram et coelum, et evaginatum gladium in manu
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dauid altare construxit. altiꝰ
intelligi. Quid ꝑaream areunȩ
iebusei nisi eccłia ergentib col¬
lecta significatur.: In qua eccła
postquam altare fidei uerus da¬
uid hoc ẽ. saluator nr̃ erexit:
confestimmors impietatis quȩ in
populo dei grassabatur. cessit:
hancaream dauid quinquagin¬
De senectute dauid ⁊ frigiditate quem
calefaciebat abisach sunamitis.
De adonia qui regnare appetebat ꝓdd̃
patre suo. qͥ ⁊ abisach sunamitem expete¬
bat sibi fieri uxorem. qd̾q daiuid salomoni
dat inmandatis de adilsariis suis.

Expanded text:
ubi David altare construxit altius ubi David altare construxit altius intelligi. Quid per aream Areuna Jebusaei, nisi Ecclesiam ex gentibus collectam significat? In qua Ecclesia postquam altare fidei verus David, hoc est, Salvator noster erexit, confestim mors impietatis, quae in populo Dei grassabatur, cessit. Hanc aream David quinquaginDe senectute David et frigiditate, quem calefaciebat Abisag Sunamitis.De Adonia, qui regnare appeteoat pro David patre suo, qui et Abisag Sunamitem expetebat sibi fieri uxorem; quodque David Salomoni in mandatis dat de adversariis suis.
Abbreviated transcription (Latin):
: & obtulit holocausta. ꝙ pa¬
cifica. & reꝓpitiatus ẽ. dñst̃rȩ. &¬
cohibita ẽ. plaga abisrł. Hinc qͦ
uerba dierum ita narrant. Tab̃¬
naculum autem domini quod fe¬
cerat moyses indeserto. & altare
holocaustorum. ea tempestate erat
in excelso gabaon: & ñ p̃ualuit
dauid ire ad altare domini. ut ibi
obsecraret dominum. Nunio enĩ
timore fuerat ꝑterritus: uidens
gladium angeli domini. Dixit¬
q dauid. Hȩc ẽ. domus domini:
& hoc altare in holocaustum isrł.
prȩcepit ut congregarentur
om̃s. ꝓseliti de tra isrł: & constitu¬
it ex eis latomos ad cedendos la¬
pides & poliendos. ut edificaret᷑
domus domini. In illo siquidẽ
loco ut hȩbrei autumant aliqͦn¬
do contigerat abraham offerre
filium suum isaãe: quando cum
iam paratus eẽt occidere filium. &
inholocaustum ex hibere. ex inꝓ¬
uiso aries apparuit. & altare cir¬
cuimstetit. quem abraham ꝓfilio
iminolauit. Potest arȩa areunȩ

Expanded text:
ino, et obtulit holocausta et paino, et obtulit holocausta et pacifica. Et repropitiatus estcohibita est plaga ab Israel. » Hinc quoque Verba dierum ita narrant: « Tabernaculum autem Domini quod fecerat Moyses in deserto et altare holocaustorum ea tempestate erat in excelso Gabaon, et non praevaluit David ire ad altare, ut ibi obsecraret Dominum. Nemo enim timore fuerat perterritus, videns gladium angeli Domini. Dixitque David: Haec domus Domini, et hoc altare in holocaustum Israel. Et praecepit ut congregarentur omnes proselyti de terra Israel, et constituit ex eis latomos ad caedendos lapides et poliendos, ut aedificaretur domus Domini. » In illo siquidem loco, ut Hebraei autumant, aliquando contigerat Abraham offerre filium suum Isaac, quando, cum jam paratus esset occidere filium, et in holocaustum exhibere, improviso aries apparuit, et altare circumstetit, quem Abraham pro filio immolavit. Potest vero area Areuna
Abbreviated transcription (Latin):
enit autem gad
&ornan. latine resonat lumen nob̾.
Dene ergo dauid cum deum ꝓ offen-¬
sa qua peccauit placare uellet.
altare iubetur inarea areune uel
oinan construere: ut inde unus qͥs¬
q coniciat. quia aliter diuinit as
abhonune placari non potest.
nisi in archa cordis ꝑlumen recte
sidei & uere dilectionis. altare illi
deuotȩ humilitatis constituat. in
quo sacrificium piȩ confessionis
ic laudis deo acceptabile offerat.
Quod recte ꝑeundem ꝓpħam in psal¬
mis manifestatur: ubidiciturex ꝑso¬
na domini. Sacrificium laudis ho¬
norificabit me. & item. sacrificiũ
inquit deo spc̃ contͥbulatus: cor con¬
tritum & humiliatum dĩ ñ sꝑuit.
Emit ergo dauidaream & boues ar¬
geuiũ siclis quinquaguita. Quod
inparalipomenon ita legitur. De¬
dit ergo dauid ornan ꝓloco siclos
auri iustissimi ponderis sexcentos.
Intelligendum namq ẽ. boues
argenti siclis quinquagunta. ar¬
cam uero sexcentis aureis emisse.
Et ȩdificauit ibi dauidaltare dõ¬

Expanded text:
enit autem Gad rea, et Ornan latine resonat lumen nobis. Bene ergo David cum Dominum pro offensa, qua peccavit, placare vellet, altare jubetur in area Areuna vel Ornae construere, ut inde unusquisque conjiciat quia aliter Divinitas ab homine placari non potest, nisi in area cordis per lumen certae fidei et verae dilectionis altare illi devotae humilitatis constituat, in quo sacrificium piae confessionis ac laudis Deo accQuod recte per eumdem prophetam in Psalmis manifestatur, ubi dicitur ex persona Domini: « Sacrificium laudis honorificabit me . » Et iterum: « Sacrificium, inquit, Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit . » « Emit ergo David aream et boves argenti siclis quinquaginta. » Quod in Paralipomenon ita legitur: « Dedit ergo David Ornan pro loco siclos auri justissimi ponderis sexcentos. » Intelligendum namque est boves argenti siclis quinquaginta, aream vero sexcentis aureis emisse. « Et aedificavit ibi David altare Dom
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Auiro iniquo liberabis
me. Hoc ẽ. eccłiam suam de po¬
testate diaboli erepturus est.
Et faciens miscdiam xp̃õ suo da¬
uid. Dauid xpm̃ significat: sem̃
euis om̃s electos. Hec sunt uerba¬
nouissima daiuid filii isai. Uer¬
ba nouissima dauid. non fien¬
da dicit sed ꝑficienda: non con¬
sumenda. s quȩ cunctis fidelib
ꝑfectionis plenitudinem confe¬
rant. & ideo ultimam confessio¬
nem laudis significant: quam supe¬
rato hoste. & ꝑ acta uictoria mor¬
tislaudem sci inȩt̃num deo can¬
tabunt. Dixit uir cui constitu¬
tum ẽ. de. xpõ dei iacob egregius
psaltes isrł. Idẽ. nobilis psalmista: M̃¬
qui udelicet & ꝓpħa. luculento
sermone & manifestissime de xp̃õ
silio dĩ iacob. & de incarnatione

Expanded text:
rentur. « A viro iniquo liberabis rentur. « A viro iniquo liberabis me. » Hoc est, Ecclesiam suam de potestate diaboli erepturus est. « Et faciens misericordiam Christo suo David. » David Christum significat, semen ejus omnes electos. CAPUT novissima David filii Isai. » Verba novissima David non finienda dicit, sed perficienda: non consumenda, sed quae cunctis fidelibus perfectionis plenitudinem conferant: et ideo ultimam confessionem laudis significant, quam superato hoste, et peracta victoria mortis, laudem sancti in aeternum Deo cantabunt. « Dixit vir cui constitutum est de Christo Dei Jacob: egregius psaltes Israel. » Id est, nobilis psalmista, qui videlicet et propheta luculento sermone et manifestissime de Christo Filio Dei Jacob, et de in
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quodeis ñ fauet. ꝑuersus eẽ.
uidetur. quia suꝑbis resistit:
humilib dat grãm. In deo meo
transiliam murum. Murum ut¬
q illum quem humano generumn¬
der dm̃ ⁊ homunem erexerant pecel¬
ta. Coȩquans pedes meos ceruis.
Ceruos spũales uiros appellat. ꝓ¬
pter a lacritacem: ueloci cursu
spinas & uepres. hoc ẽ. implicam̃¬
ta sȩculi huiꝰ transilientes. Per¬
sequar inimicos meos & conterã.
& ñ reuertar donec consumman
in ꝑaugmenta uirtutum consũ¬
mans. Inimicos meos dedisti michi
aoisum. Hoc ẽ. quod alibi scriptum
ẽ. Sede adextrismeis: donec ponam
numcos tuos scabellum pedum tu¬
oum. S aluabis me a contradicen¬
tib populi mei. Uox xpi a contra¬
dictione uidȩorum ꝑpatris sui po¬
tentiam saluati: atq incaput gen¬
tium constituti. Filii alieni re¬
sistent mͥ. F ilii alieni uidei sunt:
quib dictum ẽ. uos ex patre di¬
abolo estis. Deus quidas iundic¬
tasmͥ. Hoc ẽ. infuturo iudicio:
cum eis ceperit reddere quod me¬

Expanded text:
hoc quod eis non favet, perversus esse videtur: quia « superbis resistit, humilibus dat gratiam . » « In Deo meo transiliam murum. » Murum itaque illum, quem humano generi inter Deum et hominem erexerant peccata. « Coaequans pedes meos cervis. » Cervos spirituales viros appellat, propter alacritatem velocis cursus. « Spinas et vepres. » Hoc est, implicamenta saeculi hujus transilientes. « Persequar inimicos meos et conteram, et non revertar donec consumam eper augmenta virtutum consummat. « Inimicos meos dedisti mihi dorsum. » Hoc quod alibi scriptum est: « Sede a dextris meis, donecum pedum tuorum . » « Salvabis me a contradicentibus populi mei. » Vox Christi a contradictione Judaeorum, per Patris sui potentiam salvatus atque in caput gentium constitutus. « Filii alieni resistent mihi. » Filii alieni Judaei sunt, quibus dictum est: « Vos ex patre diabolo estis . » « Deus qui das vindictas mihi. » Hoc est, in futuro judicio, cum eis coeperit reddere quod me
Abbreviated transcription (Latin):
sermo domini factꝰ ẽ. adieũ filium anani
citra baasa regem isrł. p̃dicens penas ei
lituras. eo quod peccare fecerat isrł ⁊ de
anri rege isrł qͦmͦ emerit inontẽ samarie.
etemporib achab ⁊ qͣm̃ achiel debethel
ȩdificauit hiericͥ inabiram p̾mogenito suo
fundans eam.⁊ in segub nouissimo suo
ponensportas eiꝰ.

Expanded text:
sermo Domini factus est ad Jehu, filium Anani, contra Baasa, regem Israel, praedicens poenas ei futuras, eo quod peccare fecerat Israel, et de Amri rege Israel, quomodo emerit montem Samariae. De temporibus Achab, et quomodo Achiel de Bethel aedificavit Jericho, in Abiran primogenito suo fundans eam, et in Segub novissimo suo ponens portas ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
urtutes dauid intelligi uolunt: sa¬
pientiam uidelicet. humilitatem
& fortitudinem. sic̃ in piecedentib
dr̃. Sedens incathedra sapientissi¬
mus. Ecce sapientiam. Ipse ẽ. quasi
tenerrimus ligni uermiculus. Ecce
humilitatem. Qui octingentos in¬
terfecit impetu uno. Ecce fortitu¬
dinem. Ad has tres uirtutes nemo
fartium dauid ꝑuenit: ideoq ipse
ẽ. pͥnceps fortium fuorum. His exple¬
tis: quid spũaliter significet. innua¬
mus. Iste abysai qui leuauit ma¬
num suam contra trecentos. figu¬
um prȩtendisse saluatoris. siue
scõrum p̃dicatorum ñ dubitat᷑:
qui uexillo crucisatq hasta p̃di¬
cationis. inimicos fidei uelut tre¬
centos uiros comuncunt. atq ꝓster¬
nunt. Et banaias filius ioiade
uri fortissimum magnorum oꝑum
decapsahel. ipse ꝑcussit duos leo¬
nes moab: & ipse descendit & per

Expanded text:
virtutes David, intellige volunt, savirtutes David, intellige volunt, sapientiam videlicet, humilitatem, et fortitudinem, sicut in praecedentibus dicitur, « sedens in cathedra sapientissimus, » ecce sapientiam. « Ipse est quasi tenerrimus ligni vermiculus, » ecce humilitatem. « Qui octingentos interfecit impetu uno, » ecce fortitudinem. Ad has tres virtutes nemo fortium David pervenit, ideoque ipse est princeps fortium suorum. Vetis, quid spiritaliter significet, innuamus. Iste enim Abisai, qui levavit manum suam contra trecentos, figuram praetendisse Salvatoris sive sanctorum praedicatorum non dubium est: qui vexillo crucis atque hasta praedicationis, inimicos fidei, velut trecentos viros, convincunt atque prosternunt. « Et Banaias, filius Joiadae, viri fortissimi magnorum operum de Capseel, ipse percussit duos leones Moab, et ipse d
Abbreviated transcription (Latin):
tͥb. Ipse leuauit hastam suam
contra trecentos quos interfecit.
nominatꝰ intͥb ꝙ urter tres no¬
bilior. eratq eoꝵ princeps. s usq
ad tres pͥmos ñ ꝑuenerat. Sci¬
endum ẽ. quod isti tres pͥmiad qͦs
abisas qui erat urter tres nobilior
in hoc uolumine neq inparalipo¬
menonis libro qui fuerint legun¬
tur. Necnon etiam feruenti s¬
tu libros antiquitatum iosephi ꝑ¬
lustrantes. minime inuentre potui¬
mus. nisi forte illi intelligunt᷑ sic̃
hębrei tradunt quos suꝑuis iam no¬
umus. aut illi quos iosephus nar-¬
rat aquam dauid de cysterna bech¬
lecmitica attulisse. quos nominat
iestaam filium achamoni quem ali¬
bi eusebium filium achimȩ noncu¬
pat: & eleatarum filium achoi. quẽ
dicit esse filium dodi: atq semina
filium age.quem appellat alibi seme¬
gem filium heli. De quib sacra scͥp¬
tura nil loquitur. Unde non nul¬
linon solum hebreorum uerum etiã
latinorum tropice tres pͥmos. tres

Expanded text:
tribus. Ipse levavit hastam suam tribus. Ipse levavit hastam suam contra trecentos quos interfecit, nominatus in tribus, et inter tres nobilior, eratque eorum princeps, sed usque ad tres primos non pervenerat. » Sciendum est quod isti tres primi ad quos Abisai, qui erat inter tres nobilior in hoc volumine, neque in Paralipomenon libro qui fuerint leguntur: necnon etiam ferventi aestu, libros Antiquitatum Josephi perlustrantes, minime invenire potuimus, nisi forte illi intelliguntur sicut Hebraei tradunt quos superius jam nominavimus: aut illi, quos Josephus narrat aquam David de cisterna Bethlehem attulisse, quos nominat Jesbaam filium Accamoni, quem alibi Eusebius filium Achimei nuncupat, et Eleazarum filium Ochoi, quem dicit esse filium Dodim, atque Semma filium Age, quem appellat alibi filium Heli, de quibus sacra Scriptura nil loquitur. Unde nonnulli non solum Hebraeorum, verum etiam Latinorum, tropice tres primos, tres
Abbreviated transcription (Latin):
rat: contra semet ipsũ iamrigidꝰ.
etiam a liciris abstinebat. Sic
agamꝰ pęnitentiam. ut ea quȩ cõ¬
ĩs̃. misimus ꝑfecte defleamus. Uerum
iuxta hẏstoriam. quod oblatam agͥ.
bibere noluit. s eam domino liba¬
uit: exemplum p̃buit militibus
suis fortitudiuis & constantiȩ. Uic̃
ergo naturam ut sitiens non bibe¬
ret: ut suo exemplo omis exercitus
tolerare sitim disceret. Quod si ai¬
tius uelis expectare & intrõpisce¬
re mysteruim: sitiebat dauid ñ
aquam quȩ ẽ. in bethleem: sed
oriendum in eadem bethleem ex
fiuminis s lauachrum ex latere
xp̃i fluentem: hoc est ñ aquaꝵ
sitiebat dauid elem̃tum. s san¬
guinem xp̃i. Unde ñ bibit obla¬
tam aquam s dnõ fudit: signisi¬
cans sitire se sacrificuun xp̃i. non
nature fluentum. illud sacrifi¬
cium in quo ẽ. remissio peccatoꝵ.
illum sitire fontem ȩt̃num. qͥ ñ pe¬
riculis queritur alienis. s ꝑicula
ioab filius saruie pͥnceps erat de

Expanded text:
rat, contra semetipsum jam rigidus, rat, contra semetipsum jam rigidus, etiam a licitis abstinebat. Sic agamus poenitentiam, ut ea quae commisimus perfecte defleamus. Verum juxta historiam quod oblatam aquam bibere noluit, sed eam Domino libavit, exemplum praebuit militibus suis fortitudinis et constantiae. Vicit ergo naturam, ut sitiens non biberet, ut suo exemplo omnis extolerare sitim disceret. Quod si altius velis exspectare et introspicere mysterium, sciebat David non aquam quae est in Bethleem, sed oriundum in eadem Bethleem ex fluminis, sed lavacrum ex latere Christi fluentem: hoc est, non aquarum sitiebat elementum, sed sanguinem Christi. Unde et non bibit oblatam aquam, sed Domino fudit, significans sitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum, sed illud sacrificium in quo esset remissio peccatorum: illum sitire fontem aeternum, non qui periculis quaereretur alienis, sed pericula Joab, filius Sarviae, princeps erat de
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscere ꝓhibet: a rege uͦ fortia
iuberi militib uel desiderare aquã
non pęnaliter uetat. Et cunctino¬
uimus quod dauid concupiscentiȩ
muchone transfixus. alienam con¬
ugem appetiuit & ab stulit: cuius
culꝑam digna uerbera sunt sequu¬
ta. Mmalum quod ꝑpetrauit ꝑpe
nitentiȩ lamenta correrit. Qui
cum longe post contra hostium¬
cimeos sederet.aquam bibere ex
eorum cysterna ex desiderio uoluit.
Cuius electi milites inter cater¬
uas aduersantium medias irrum¬
pentes. aquam quã tex desidera¬
bat illesi detulerunt. Sed uir fla¬
gellis eruditus. semet ipsum ꝓti¬
nus cum periculo militum aquã
desidera̾se rep̃hendit eamq dño
fundens libauit. sicut illic scrip¬
tum est. Libauit eam domino.
Insacrificium quippe diũ effusa
aqua conuersa est:qͥa culpã cõcupiscen¬
tiȩ mactauit ꝑpenitentiã repre¬
hensionis sue. Qui ergo quondã
aquam concupisset expauit. Qͥa
enim illicita ꝑpetrasse se memine¬

Expanded text:
cupisci prohibet: at regem vero fortia cupisci prohibet: at regem vero fortia jubere militibus, vel desiderare aquam, non poenaliter vetat. Et cuncti novimus quod David, concupiscentiae mucrone transfixus, alienam conjugem appetivit et abstulit, cujus culpam digna verbera sunt secuta: et malum quod perpetravit, per poenitentiae lamenta correxit. Qui cum, longe post, contra ostium sederet, aquam bibere ex eorum cisterna ex desiderio voluit. Cujus electi milites, inter catervas adversantium medias erumpentes, aquam quam rex desiderabat illaesi detulerant. Sed vir flagellis eruditus, semetipsum protinus cum periculo militum aquam desiderasse reprehendit, eamque Domino fundens libavit, sicut illic scriptum est: « Libavit eam Domino. » In sacrificium quippe Domini effusa aqua conversa est, quia culpam concupiscentiae mactavit, per poenitentiam reprehensionis suae. Qui ergo quondam a concupiverat expavit. Quia enim illicita perpetrasse memine
Abbreviated transcription (Latin):
aquam. At ille noluit bibere: s
libauit eam domino. Qui fuerint
isti tres fortissimi: iam suꝑius in¬
culcauimus. Ceterum spũalter
in hoc desiderio dauid prȩfigura
uit om̃s scõs patres. qui ante legẽ
uel sublege fuerunt. qui ad uen¬
tum saluatoris prȩstolantes. ad
eius p̃sentiam ꝑuenire nequiue¬
runt. illum uidelicet fontem
sitientes. in quo ẽ. remissio pec¬
catorum. non qͥ ꝑiculis quȩ rere¬
tur alienis. s qui aliena ꝑicula
deleret. Uerum moraliter ex
hoc facto cogitandum sũmopere
ẽ : ut qui se illicita memiit cõmi¬
sisse. a quib dam etiam licitis stu¬
deat abstinere. quatinus ꝑ hoc con¬
ditori suo satisfaciat. ut qui com¬
misit ꝓhibita. sibimet ipsi absci¬
dere debeat etiam concessa. &. se
rep̃hendat inminimis: qui se memi¬
nit in maximis deliquisse. Hnua
funt quȩ loquor. si hȩc ex sacri elo¬
quii testimonio non affirmo. lex
ueteris testam̃ti alienam uxorem con¬

Expanded text:
aquam. At ille noluit bibere, sed aquam. At ille noluit bibere, sed libavit illam Domino. » Qui fuerint hi tres fortissimi, jam superius inculcavimus. Caeterum spiritaliter quem in hoc desiderio ipse David praefigurai omnes sanctos Patres, qui ante legem, vel sub lege fuerunt, qui adventum Salvatoris praestolantes, ad ejus praesentiam pervenire nequiverunt? Illum videlicet fontem sitientes, in quo est remissio peccatorum: non qui periculis quaereretur alienis, sed qui aliena pericula deleret. Verum moraliter ex hoc facto cogitandum summopere est, ut qui se illicita meminit commisisse, a quibusdam etiam licitis studeat abstinere; quatenus per hoc Conditori suo satisfaciat: ut qui commisit prohibita, sibimetipsi abscindere debeat etiam commissa, et se rehendat in minimis, qui se meminit in maximis deliquisse. Nimia sunt quae loquor, si haec ex sacri eloquii testimonio non affirmo. Lex certe Veteris Testamenti alienam uxorem con
Abbreviated transcription (Latin):
Semma filius agge. ꝑsonam gesta¬
uit domini & saluatoris nr̃i. siue
scõrum p̃dicatorum etꝰ: qͥ inagro
eccłiȩ stantes. infirma membra
illius de aduersariis potestatib
uelut ordeum tuentur: uel certe
uerecundiam castitatis in conti¬
nentib quasi lentem gladio ori sui
contra luxuriam defendt̃. Necñ
ante descenderant tres qui erant
prineipes uiter triginta: & ue¬
nerunt tempore messis ad dauid in
speluncamodollam. Tres istiue¬
nerunt: abisas filius saruiȩ & subo¬
chai usatites & ionathan filiꝰ semmna¬
a fratris dauid. Hi etiam tres ir¬
ruperunt castra philistinorum:
& hauserunt aquam de cysterna
bethleem. & de tͥb istis abisa y qͦ¬
q siater ioab filius saruiȩ princep ᷤᷤ
erat. de tͥb istis nominatus. in
illis tͥb & inter tres nobilior.
Desiderauit igitur dauid & ait.
Si quis mͥ daret potum aquȩ de cs¬
sterna quȩ ẽ. in bethleem uixta
portam. Irruperunt ergo tres for¬
tes castra philistinoꝵ: & hausert̃

Expanded text:
am gestavit Domini et Salvatoris nostri, sive sanctorum praedicatorum ejus: qui in agro Ecclesiae stans, infirma membra illius de adversariis potestatibus, velut hordeum tuetur: vel certe verecundiam castitatis in continentibus, quasi lentes gladio oris sui, contra luxuriam defendit. « Necnon et ante descenderant tres, qui erant principes in triginta, et venerunt tempore messis ad David in speluncam Odollam. » Tres isti fuerunt, Abisai filius Sarviae et sub hoc Hai Usatites, et Jonathan filius Sammaa fratris David. « Hi etiam tres irruperunt castra Philisthinorum, et hauserunt aquam de cisterna Bethleem. Et de tribus istis Abisai  frater Joab, filius Sarviae, princeps erat de tribus istis nominatis, in tribus illis et inter tres nobilior. Desideravit igitur David et ait: Si quis mihi daret potum de cisterna quae est in Bethlehem juxta portam. Irruperunt ergo tres fortes castra Philisthinorum, et hauserunt
Abbreviated transcription (Latin):
De ꝓpħa qui ieroboam increpauerat obrdola
De sesac rege ey pri. qͦmꝰ ꝓpt̃ pecrata roboam
spoliauerit ierusalem sublatis thesauris
domus domini. ⁊ thesauris regis. scutis quoq
uureis quȩ fecerat salomon. ꝓquib fec̃ rex

Expanded text:
eta qui Jeroboam increpaverat ob idoloDe Sesac rege Aegypti, quomodo propter peccata Roboam spoliaverit Jerusalem, sublatis thesauris domus Domini et thesauris regis, scutis quoque aureis quae fecera
Abbreviated transcription (Latin):
pace ꝙͣ. habebat in regno fuo.¬
Qđ Ialomon triamilia parabolaꝵ loquutꝰ
est. ⁊ qd̾ fuer̃ carminia eiꝰ quinq milia.
qd̾q ipse dis seruit. de iumentis. uolucb
reptilib ⁊ piscib.¬
De edisicio demuisdei ⁊ qd edificatio tab̾na¬
Quomodo iram rex salomonem
inoꝑe templi iuuerit.
Quot oꝑarios salomon in oꝑe tẽpli habuerit.
De quali lapide templum sit factum.
Quando uel ubi ȩdificatũ sit templum.
Ciiusmensure sit lactum.
De fenestris eiꝰ ⁊ tabulatis ꝑgyrum.
De ascensa ⁊ factura medii ⁊ t̾cii cenaculi.
Qd̃ parietes cedro. ⁊ pauim̃tũ sit abiete tectũ
De distincta m̃ sura templi ipsiꝰ ⁊oraculis.
Qđ om̃is domus sit cedro uestita ⁊ auro.
Qđ altare oraculicedro sit tectum ⁊ auro uestitũ¬
Q đ parietessculpti ⁊ pauim̃tũ sit auro uestitũ
De ingressu oraculi siue templi.
De atriis domus domini.
Quot annis templum sit ȩdificatum.
De columpnisexeis
De marieneo.
De basibi .x. ⁊ luterib.

Expanded text:
regno suo.--Quod Salomon tria millia parabolarum locutus est, et quod fuerint carmina ejus quinque millia; quodque ipse disseruit de jumentis, volucribus, reptilibus et piscibus.--De aedificio domus Dei, et quod aedificatio tabernaQuomodo Hiram rex Salomonem in opere templi juverit. Quot operarios Salomon in opere templi habuerit. De quo lapide templum sit factum. Quando, vel ubi aedificatum sit templum. Cujus mensurae sit factum. De fenestris, et tabulis ejus per gyrum. De ascensu, et facturis medii, ac tertii tabernaculi. Ut parietes cedro, ac pavimentum sit abiete intextum. De distincta mensura templi ipsius, et oraculi. Ut omnis domus sit cedro vestita, et auro. Ut altare oraculi cedro, et auro. De cherubUt paries sculptus, et pavimentum sit auro vestitum. De ingressu oraculi, sive templi. De atriis domus Domini. Quot annis templum sit aedificatum. De Columnis aereis. De mare aereo. De basibus decem, et luteribus.
Abbreviated transcription (Latin):
& sitim audiendi uerbum dnĩ.
Necantur gͦ gabaonite: cum
studium recte conuersationis. &
restauratio pęnitentiȩ post lap¬
baon enim collis meroris interp̃¬
tatur. Et bene gabaonite inter¬
fecti dicuntur: cum desidiosi qͥ¬
q post ꝑpetrata scelera uana¬
spe securitaris a diabolo delu¬
duntur. qui dicunt. faciamꝰ ma
ahia qui interprȩtatur fr̃ eius.
tollens cilicium substrauit sibi
suꝑpetram. donec stillaret aqua
suꝑ eos de cȩlo. & ñ dimisitaues
lacerare eos ꝑdiem neq bestias ꝑ
nocꝰtem: cumpia sollicitudo scoꝵ
talib succurrens. rigori ieinii
atq instantiȩ p̃cum incumbit.¬
donec miscđ̾iam dei impetret suꝑ
eos de cȩlo: compescens uidelicetꝰ
pͣuos homines. nec non & malignos
sp̃c̃. prauis suggestionib eors uitã
ulterius corrumpere. xxuiii.
p̃lium philistinorum aduer¬
sum isrł: & descendit dauid & uiri
euis cum eo & pugnabant. Defici

Expanded text:
et sitim audiendi verbum Domini . et sitim audiendi verbum Domini . » Necantur ergo Gabaonitae, cum studium certae conversationis, et restauratio poenitentiae post lapbaon enim collis moeroris interpretatur. Et bene Gabaonitae interfecti dicuntur, cum desidiosi quique post perpetrata scelera spe securitatis a diabolo deluduntur, qui dicunt: « Faciamus Ahiae, qui interpretatur frater ejus, tollens cilicium, substravit sibi super petram, donec stillaret aqua super eos de coelo. Et non dimisit aves lacerare eos per diem, neque bestias per noctem; » cum pia sollicitudo sanctorum talibus succurrens, rigore jejunii atque instantiae precum incumbit,donec misericordiam Dei impetret super eos de coelo, compescens videlicet pravos homines nec non et malignos spiritus pravis suggestionibus eorum vitam ulterius corrumpere. « Factum praelium Philistinorum adversum Israel, et descendit David et servi ejus c
Abbreviated transcription (Latin):
nuit adriheli filio ber ⁊ ellai
qui fuit demolathi. Querit᷑
cur filii micol dicantur: cumñ¬
re merob. quȩ uxor fuerat ad¬
rieli filio ber zellai. Quod ita
soluitur. Merob quippe na
turaliter eos genuit: & micol
uxor dauid quȩ egla dr̃ eosinlo¬
co filiorum nutriuit. ꝙ sibi in
filios ad optauit. Iccirco eiꝰ filii
dicuntur. F ilii enimisrł ut sc̃p¬
tura refert iurauerunt gabao¬
nitis: s saul uoluit ꝑcutere
eos ⁊elo. quasi ꝓfiliis isrł & iu¬
da. eo quod eosdem uiuere io¬
rit. & abstulerit a filiis israel prȩ¬
dameorum iniustȩ. Huius ultio¬
nis causa ingabaonitas abimelech
sacerdos extitit: & ideo fames exor¬
ta. ẽ. fames itaq hȩc significat
sterilitatem bonorum operum in
plebibus ꝓpter negligentiam do¬
ctorum: dum inseruiunt cupi-¬
ditatib t̃renis. & non ꝓcurant¬
subditis pastum impendere prȩ¬
dicationis. Unde secundum ꝓ¬
phetam non famem panis neq:
sitim aquȩ patiuntur. s famem

Expanded text:
nuerat Adrieli filio Berzellai, nuerat Adrieli filio Berzellai, qui fuit de Molathi. Quaeritur cur filii Michol dicantur: cum nor Merab uxor fuerit Adrieli filio Berzsolvitur: Merob quippe eos naturaliter genuit, et Michol uxor David, quae et Egla dicitur, eos in loco filiorum nutrivit, et sibi in filios adoptavit, idcirco ejus filii dicuntur: « Filii enim Israel, ut Scriptura refert, juraverunt Gabaonitis, sed Saul voluit percutere eos zelo quasi pro filiis Israel et Juda, » eo quod eosdem vivere Jorit, et abstulerit a filiis Israel praedam eorum injuste. Hujus ultionis causa in Gabaonitas Abimelech sacerdos exstitit, et ideo fames exorta est. Fames itaque haec significat sterilitatem bonorum operum in plebibus, propter negligentiam doctorum, dum inserviunt cupiditatibus terrenis, et non procurant pastum impendere praenis. Unde et, secundum Prophetam, « Non famem, nec sitim aquae patiuntur, sed famem
Abbreviated transcription (Latin):
nterprȩtatur autem seba secꝰta
a secando: ñ a sectando. Bocriaũ
interp̃tatur primogenitus m̃s.¬
s isrł gͦ de qͦ scͥptum ẽ. filus m̃s¬
pͥmogenitus isrł quem eduxi de¬
gypto. sebam id ẽ. errorẽ sequu¬
dis. se sequestrabat a domo dauid.
separabat: cum eiꝰ conuentũ¬
ȩxecrando spernebat. Hic ergo¬
postquam ꝑmulieris sapientis
suggestionem. & spũalis doctri-¬
ne eruditionem caput seba ab-¬
sciderit. & diabolum a corde suo
abiecerit: mox ad dauid reuer¬
titur. cum xpm̃ filium dei cor¬
de credulo ueneratur.xxuii.¬
acta ẽ. quoq
fames indieb dauid trib
annis iugiter: & consuluit dauid
oraculum domini. Dixitq dñs.
P ropter saul & domum eiꝰ. & san-¬
guinem eiꝰ. quia occidit gabao¬
cum doechidumeo dum ad huc
pueri. ee̾nt. sacerdotes & gaba¬
onitas in nobe occiderunt. hi
sunt. armoni & mifiboseth. qͦs
peꝑit ei resfa filia ahia: hi
filii michol filiȩ saul quos ge¬

Expanded text:
Interpretatur autem Seba secta, Interpretatur autem Seba secta, a secando, non a sectando. Bochri autem interpretatur primogenitus meus. Israel ergo de quo scriptum est: « Filius primogenitus Israel quem eduxi de Aegypto , » Sebam, id est errorem secutus, resequestrabat a domo David, separabat, cum ejus conventuxsecrando negabat. Hi ergopostquam per mulieris sapientis suggestionem, et spiritalis doctrinae eruditionem caput Seba absciderant, id est diabolum a corde suo abjecerant, mox ad David revertuntur, cum Christum Filium Dei corde credulo venerantur.acta est quoque fames in diebus David tribus annis iugiter et consuluit David oraculum Domini dixitque Dominus propter Saul et domum eius et sanguinem quia occidit Gabaocum Doech Idumaeo, dum adhuc pueri essent, sacerdotes et Gabaonitas in Nobe occiderunt. Hi sunt Armon et Miphiboseth, quos peperit ei Respha filia Aia, et quinque filii Michol, filiae Saul; quos ge
Abbreviated transcription (Latin):
non habetur ꝓuerbio. Iste sa¬
mo.sermo legis. ẽ: in qua uibet
a domino ꝑmoy sen. ut quande
in gressi e̾ent. terram chanaam. &
gentes deleturi. pͥmum pacem of¬
ferrent. & si pax abeis reciperet᷑.
pacem recipientes tͥbutarii eor
efficerentur: & si pacem ñ recipe¬
rent. tunc a filiis isrł delerentur.
ccuco ex clamasse mulier sapiens
de ciuitate fertur: nonne ego sum
quȩ respondeo ueritatem in israel.
Ac si diceret. Cur uis destruere ci¬
uitatem hanc. ante quam pacem
interrogando offeras. sic̃ in lege u¬
betur.ꝰ Cur etiam ñ eandem le¬
gem in nob̃ israheliticis seruas.
quȩ alienisolim seruata ẽ: Fuit
autem ioab suꝑ omuem isrł. Re¬
ditus itaq israhelitici popłi ad
dauid post inter fectionem ab sa¬
lon: reditum prioris populi ad
xp̃m post interitum prauorum
magistrorum significat. Saba gͦ
silius bocri. qui populum seducen¬
do a dauid auertebat. er rorem
significat qui insinagoga uidȩoꝵ
dutius dñabatur. & aueritatis
auditu populũ subuertebat.

Expanded text:
non habetur, proverbio. Iste sermo, sermo legis est, in qua jubetur a Domino per Moysen , ut quando ingressuri tegentes deleturi, primum pacem offerant. Et si pax ab eis reciperetur, pacem recipientes tributarii eorum efficerentur. Et si pacem non reciperent, tunc a filiis Israel delerentur. Idcirco exclamasse mulier sapiens de civitate fertur: « Nonne ego sum, quae respondeo ve itatem in Israel, » Ac si diceret: Cur vis destruere civitatem hanc antequam pacem interrogando offeras, sicut in lege jubetur? Cur etiam non legem in nobis Israelitis servas, quae in alienigenis olim servata est? « Fuit autem Joab super omnem Israel. » Reditus itaque Israelitici populi ad David post interfectionem Absalom, reditum prioris populi ad Christum post interitum pravorum magistrorum significabat. Seba ergo filius Bochri, qui populum seducendo ad David, avertebat, errorem significat qui in Synagoga Judaeorum diutius dominabatur, et a veritatis auditu populum subvertebat.