comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disserebant: rursum mutati nullã
defectionem fieri liquoris asole
ꝓnunciant. & uocauit ds firma¬
mentum celum. ꝓpͥe qͥdem aliud
illi conueniens fuerat nom̃. Scimꝰ
tam̃ sepissime celum dici: locum
spissum densatumq aeris istius
palam nr̃is obtutibꝰ occurrentẽ.
Celum autem acernendo uocari.
Q uod ex grecoꝵ melius. e toi aio ao¬
dicit scͥptura. Uolatilia cęli.⁊ ali¬
bi. Uolatilia secundum firma¬
mentum celi. Tale ẽ quod dicit᷑
Ascendunt usq ad celum. E moy¬
ses benedicens tribum ioseph.
ex finib cęli et mutatione solis.
et concursione mensium. ⁊ exuer¬
tice montium. benedictionẽ dat: ut
pote regione telluris rerum talium
copiis habundante. S & in maledi¬
ctis isrł. sit inquit tibi suꝑ eaput
celum ȩneum. indicans integram
siccitatẽ. atq defectum liquoris
aeris: ꝑ quem terrenis fructib fe¬
cunditas optata p̃statur. Qñ ergo
de celo dicit emitti rorem uel plu¬

Expanded text:
disserebant, rursum mutati nullam disserebant, rursum mutati nullam defectionem fieri liquoris a sole pronuntiant. 8. Et vocavit Deus firmamentum coetum. Proprie quidem aliud illi conveniens fuerat nomen. Scimus tamen saepissime coelum dici locum spissum densatumque aeris istius palam nostris obtutibus occurrentem. Coelum autem a cernendo vocari, quod ex Graecorum melius etymolodicit Scriptura, volatilia coeli ; et alibi, volatilia secundum firmamentum coeli . Tale est et quod dicitur: Ascendunt usque ad coelum . Et Moyses benedicens tribum Joseph, ex finibus coeli, et mutatione solis, et concursione mensium, et ex vertice montium benedictionem dat ; ut pote regione telluris rerum talium copiis abundante. Sed et in maledictis Israel: Sit, inquit, tibi super caput coelum aeneum , indicans integram siccitatem, atque defectum liquoris aeris per quem terrenis fructibus fecunditas optata praestatur. Quando ergo de coelo dicit emitti rorem vel plu
Abbreviated transcription (Latin):
tur flamma consurgit. siue spon¬
te succensus ignis que fuerint in iec¬
ta consumpserit: unus scł atq idẽ
exitus abutroq ꝓcedit. Et certe
uidemꝰ moderatricem sapientiã
dĩ. solem inalias partes exaliis tns¬
ponentem: ut non semꝑ in eisdem
commoratus locis feruoris auidita¬
te mundanum depopulet᷑ ornatũ.
S nc̃ eum ad australem horam. nẽ
ad signa solsticia. ꝓtemporum ne¬
cessitate traducit. atq inde in arc¬
toam regionem conuertit: ut pau¬
latim ꝑ diuersa commigrans. ter¬
renis fructib temperamenta custo¬
diat. Uideant tam̃ si non ipsi sibi
ꝓbantur obsistere. cum mare idõ
confirment incrementis fluuia libꝰ
non augeri: quia acalore solis absor¬
beatur Unde etiam salsa & amara
eius aqua ꝑficitur: ut pote q̃ sapo¬
rem ꝓͥe dulcedinis raptu feruoris
amittit: et ubi leuiorem quidem
partem secum aufert: grauiorem
uͦ et limosam uelut fecem aliquã
hic relinquit. S qͥ de mari mͦ talia

Expanded text:
tur, flamma consurgit, sive spontur, flamma consurgit, sive sponte succensus ignis, quae fuerint injecta consumpserit, unus scilicet atque idem exitus ab utroque procedit. Et certe videmus moderatricem sapientiam Dei, solem in alias partes ex aliis transponentem, ut non semper in eisdem commoratus locis, fervoris aviditate mundanum depopuletur ornatum. Sed nunc eum ad Australem zonam, nunc ad signa solstitialia pro temporum mutatione traducit, atque inde in arctoam regionem convertit, ut paulatim per diversa commigrans terrenis fructibus temperamenta custodiat. Videant tamen si non ipsi sibi probantur obsistere, cum mare ideo confirmant incrementis fluvialibus non augeri, quia calore solis absorbetur, unde etiam salsa et amara ejus aqua perficitur, ut pote quae saporem propriae dulcedinis, raptu fervoris amittit et ubi leviorem quidem partem secum aufert, graviorem vero et limosam, velut faecem aliquam hic relinquit. Sed qui de mari modo talia
Abbreviated transcription (Latin):
solem qͦ uidemus estate stagna
leuiora breuissimo temꝑis spacio
repente siccare. Ubi ÷ gͦ aqua illa
demonstrent nobis callidi. Dubi¬
umine cuipiam potest eẽ. quin
feruore solis expensa defecerit:
licet nec calidum solem dicant
eẽ. tanta illis suppeditat in lo¬
quendo facultas : & considera¬
de quo fret. documento: rebus
euidentissimis adu̾santur. Qm̃
inquiunt candidus calor eius. et
non rubeus aut puniceus habeat᷑:
obhoc igneum solem ẽẽ non con¬
tendunt. Calorem autẽ ferunt
ex asperiore eius circumu̾sione.
ꝓducere. hoc uidelicet argumen¬
tantes: ut asserant solem nichil
expendere dehumore. S: ego eti¬
am si uerum sit quod obicitur.
non refutabo sermonem. utpote mͥ
astipulantem. Dicebatur .n. ꝓpter
ignis edacitatem: aquarum neceᷤ¬
sariam ẽẽ multitudinẽ. Nicħ tñ
inter÷ utrum naturalis sit. an q̃¬
situs ardor. dum mͦ circa eandem
materiam similes casus exerceat.
id÷ siue cum inter se ligna frican¬

Expanded text:
solem quoque videmus, aestate stagna solem quoque videmus, aestate stagna leviora brevissimo temporis spatio repente siccare. Ubi ergo est aqua illa? Demonstrent nobis callidi, dubium ne cuipiam potest esse quin fervore solis expensa defecerit? Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis suppeditat in loquendo facultas. Et considerate quo freti documento, rebus evidentissimis adversantur. Quoniam, inquiunt, candidus color ejus est, et non rubeus, aut puniceus habetur, ob hoc non igneum solem esse contendunt. Calorem autem ferunt ex asperiore ejus circumversione procedere, hoc videlicet argumentantes, ut asserant solem nihil expendere de humore. Sed ego, etiamsi non verum sit quod objicitur, non refutabo sermonem, utpote mihi astipulantem. Dicebatur enim propter ignis edacitatem aquarum necessariam esse multitudinem: nihil tamen interest utrum naturalis sit an quaesitus ardor, dummodo circa eamdem materiam similes casus exerceat, id est, sive cum inter se ligna frican
Abbreviated transcription (Latin):
tionibꝰ deputauit: crassiorẽ uͦ
limosamq inferiorib destina¬
uit: ut illa que ex initio fact᷑a ÷
temꝑatio ꝑmaneret: aquarum
paulatĩ minuatione confecta.
S tu qͥdem liquoris amplitudi¬
ni non discredis: ad ignis aũ
ium nonrespectas: qui licet exi¬
guus habeatur inuisu. multitu¬
dinem tam̃ aquarum ualet ex¬
pendere. Semꝑ.it. trahit ad se
subiectas undas. inmodum medi¬
catorie cucurbite. Fadleq consu¬
mit eas exemplo luminis lucerna
um mox ꝑedit. Ather autem qͥs
dubitet flamineum eẽ atq tor¬
ridum: Quod nisi statutis sibi
acreatore finib frenaretur: faci¬
le cuncta consumeret. Que res ꝓ¬
hibet: ut non totus humor qͥ rebꝰ
diuersis insertus ÷. calore solis uo¬
ratus aresceret. Ob hoc cȩlestis fa¬
cta ÷ aqua loco suꝑiori collecta. ꝗͣ
palides et fluuii pelagusq sur¬
gentibus de se uaporibꝰ exhalant:
ut non ardor ȩthereus omnia que
subiecta sunt conflagraret. Siqͥdẽ

Expanded text:
tionibus deputavit, crassiorem vero tionibus deputavit, crassiorem vero limosamque inferioribus destinavit, ut illa quae ex initio facta est temperatio permaneret, aquarum paulatim minutione confecta. Sed tu quidem liquoris amplitudini non discredis, ad ignis autem vim non respectas, qui licet exiguus habeatur in visu, multitudinem tamen aquarum valet expendere. Semper enim trahit ad se subjectas undas, in modum medicatoriae cucurbitae; facileque consumit eas exemplo luminis lucernalum mox peredit. Aether autem quis dubitet flammeum esse atque torridum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus frenaretur, facile cuncta consumeret: quae res prohibet ut non totus humor qui rebus diversis insertus est calore solis voratus aresceret. Ob hoc coelestis facta est aqua loco superiore collecta, quam paludes, et fluvii, pelagusque surgentibus de se vaporibus exhalant, ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
natricem calori naturam. ut
ẽẽt sufficiens ordinauit. Erit
aũ tempus quo ignis cuncta
torrebit: ut testatur ysaias. lo¬
quens ad omniũ dominũ dm̃
Qui dicit abysso dissipaberis. ⁊ oĩa
flumina tua siccabo. Despecta gͦ
sapientia scłari. recipe una nob̃cũ
magisterium ueritatis: nullis qͥ¬
dem facundie faleris exornatum:
scientie uͦ ratione potissimũ. Prop¬
terea fiat firmamentum inme¬
dio aque: et sit diuidens inter
aquam et aquã. Diximꝰ quid
significat appellatio firmam̃ti
id÷. non duram fortemq naturã.
que fulcimine aliquo sustentat᷑
et pondere: nam multo ꝓͥus eius¬
modi uocabulum terra meruis¬
set: s propt̃ sub̃am suꝑiorum.
que subtilis et ratͥa ÷. nulloq sen¬
su comprehensibilis habetur fir¬
mamentum nuncupauit: comꝑa¬
tione scilicet corꝑum leuiorũ: qͣ
nec uisu nec tactu ualemꝰ contin¬
gere. E simul cogita locum qͦn¬
dam qͥ discernit humorem. euiꝰ
partem teniuorem suꝑnis sta¬

Expanded text:
natricem calori naturam, ut natricem calori naturam, ut esset sufficiens ordinavit. Erit autem tempus quo ignis cuncta torrebit, ut testatur Isaias, loquens ad omnium Dominum Deum: Qui dicit abysso: Dissipaberis, et omnia flumina tua siccabo . Despecta ergo sapientia saeculari, recipe una nobiscum magisterium veritatis, nullis quidem facundiae phaleris exornatum, scientiae vero ratione potissimum. 7. Propterea: Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam. Diximus quid significat appellatio firmamenti: id est, non duram fortemque naturam, quae fulcimine aliquo sustentatur et pondere. Nam multo proprius ejusmodi vocabulum terra meruisset, sed propter substantiam superiorum, quae subtilis et rara est, nulloque sensu comprehensibilis habetur, firmamentum nuncupavit, comparatione scilicet corporum leviorum, quae nec visu, nec tactu valemus attingere. Et simul cogita locum quemdam, qui discernit humorem, cujus partem tenuiorem supernis sta
Abbreviated transcription (Latin):
elimatib estiuis. sub pireneo u̾¬
tice. tartesus atq hister. quorum
unus in exteriora maria decẽrrit:
alter ueniens ꝑ europam. dige¬
ritur inpontum. Eos aũ necess e
ẽ enumerare qui de ripheis schi¬
tiȩ interioris montib oruintur.
quoꝵ᷑ ÷ rodanus: qui cum plu¬
rimis aliis nauigalib fliuiuꝰ
galatha̾. ⁊ sperios. celtoꝵq gen¬
tem. multasq finitimas p̃teriẽs
nationes. pelago miscetur occi¬
duo. Nam eorum qͥ ex suꝑiore
meridie ꝑ ethiopiam descendt̃.
id÷ tages. ⁊ nisus. et cremeas. &
nilus.aliiq in nr̃m mare influ¬
unt: alii inciteriorem deuoluun¬
tur oceanum. Licet nilus ñ sit
fluminib comꝑandus. Quippe
qͥ more pelagi temꝑe diffusus
estiuo. terram terram stagnare
consueuit egiptiam. Ita mundi
pars habitabilis aqͥs dota reple¬
ta ẽ. non minus fluctib equore¬
is circum septa. quam amnibꝰ
irrigata: ꝓpt̃ in effabilem sapi¬
entiam conditoris qui repug¬

Expanded text:
climatibus aestivis, sub Pyrenaeo climatibus aestivis, sub Pyrenaeo tice Tartesus, atque Ister, quorum unus in exteriora maria decurrit, alter veniens per Europam, digeritur in Pontum. Eos autem quid necesse est enumerare, qui de Riphaeis Scythiae interioris montibus oriuntur? Quorum est Rhodanus, qui cum pluribus aliis navigalibus fluviis, Galatas et Hesperios, Celtorumque gentem, multasque finitimas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. Nam corum qui ex superiore meridie per Aethiopiam descendunt, id est, Tages, et Nisus, et Cremeas, et Nilus; alii in nostrum mare influunt, alii in citeriorem devolvuntur Oceanum; licet Nilus non sit fluminibus comparandus, quippe qui more pelagi, tempore diffusus aestivo, terram stagnare consuevit Aegyptiam. Ita mundi pars habitabilis aquis tota repleta est, non minus fluctibus aequoreis circumsepta, quam amnibus irrigata, propter ineffabilem sapientiam Conditoris, qui repug
Abbreviated transcription (Latin):
quarum qͦ habundantia ualde
fuit necessaria: ut incessabilit̃ &
sine intermissione pastum sͥ de
his ignis attraheret. Intuere de¬
niq diligentius creaturam:⁊ in¬
uenies iuim feruoris cunctis que
oriuntur. et occidunt. potent̃ he¬
iere. ꝓpterea terris aque largissi¬
me sunt infuse. ultraq qͣm uiden
tur extense: que et fundum dellu¬
ris attingunt. Uñ etiam fontib
& puteis largior copia manandi
suppeditat. precipitesq torrenti¬
um cursus: ut humor inmultis
ac diuersis uidelicet horreis con¬
deretur. Itaq ab orientis partib
hib̃nis ꝓgreditur indus fluuiꝰ
om̃ium uiolentior fluentorum:
sic̃ specłati sunt hii qͥ situm orb̃
descͥpsere terrarum. De meridi¬
anis aũ locis bactrus effluit. &
cohaspis. ⁊ araxes: ex quo tanai
abruptus. in meoticam transit
paludẽ. Phasis aũ de cauis exit
montib et innumerabiles alii
de regionib arctois. ad euxiuũ
ferunt᷑ pontum. Ab occidentis uͦ

Expanded text:
Aquarum quoque abundantia valde Aquarum quoque abundantia valde fuit necessaria, ut incessabiliter et sine intermissione pastum sibi de his ignis attraheret. 6. Intuere denique diligentius creaturam, et invenies vim fervoris cunctis quae oriuntur et occidunt, potenter haerere. Propterea terris aquae largissimae sunt infusae, ultraque quam videntur sunt extensae, quae et fundum telluris attingunt; unde etiam fontibus et puteis largior copia manandi suppeditat, praecipitesque torrentium cursus, ut humor in multis ac diversis videlicet horreis conderetur. Itaque ab Orientis partibus hibernis progreditur Indus fluvius, omnium violentior fluentorum, sicut speculati sunt ii qui situm orbis descripsere terrarum. De meridianis autem locis Bactrus effluit et Choaspis, et Araxes, ex quo Tanais, abruptus in Maeoticam transit paludem. Phasis autem de Caucasiis exit montibus, et innumerabiles alii, de regionibus arctois ad Euxinum feruntur Pontum. Ab Occidentis vero
Abbreviated transcription (Latin):
rium. neq concordare inter se firmi¬
ter hec elementa: nec integra peni¬
tus defectione alteriꝰ p̃bere causã
solutioni rerum om̃ium. Id̃oq suf¬
ficientem gub̃nator mundi reposu¬
it humoris copiam: ut p̃scͥptos sibi
terminos non excedens. ignee pos¬
set edacitati resistere. Ds̃ .i. qͥ oĩa
sub pondere rationis et mensure
ordinatione constituit: cui etiam
inorbe terrarum ꝑman̾e deberet:ł
quantam igni alimoniã p̃pararet
ħ ÷ aquarum ratio. scđm creaturam.
Uerumptam̃ usus ignis. qm neces¬
sarius sit reb humanis: quis ita
uiuendi penitus exꝑs habetur. ut
hoc non alit̾. nisi ex doctrine tra¬
ditione cognouerit: Nam ñ solũ
he artes que uite humane susten¬
tatrices sunt. indigent ignis au¬
xilio: s arborum etiam germina¬
tio. fructuumq maturitas. & ani¬
malium tam terrestrium. quam
marinorum natiuitas. neq pͥncipio
ꝓcessisset. neq ꝑduraret intemꝑa:
si caloris beneficium defuisset.

Expanded text:
rium, neque concordare inter se firmirium, neque concordare inter se firmiter haec elementa, nec integra penitus defectione alterius, praebere causam solutionis rerum omnium, ideoque sufficientem gubernator mundi reposuit humoris copiam, ut praescriptos sibi terminos non excedens, igneae posset edacitati resistere. Deus enim, qui omnia sub ponderationis et mensurae ordinatione constituit, cui etiam in orbe terrarum permanere deberet, et vel quantam igni alimoniam praepararet. Haec est aquarum ratio secundum creaturam. Verumtamen usus ignis quam necessarius sit rebus humanis, quis ita vivendi penitus expers habetur, ut hoc non aliter nisi ex doctrinae traditione cognoverit? Nam non solum eae artes quae vitae humanae sustentatrices sunt, indigent ignis auxilio, sed arborum etiam germinatio, fructuumque maturitas, et animalium tam terrestrium quam marinorum nativitas, neque principio processisset, neque perduraret in tempora, si caloris beneficium defuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ant: illam qͦ cȩlestem aquã propt̃
naturalem impetum eius semꝑ ad
ima tendentem:⁊ ꝓpt̃ equalitatem
exom̃i sͥ parte collatam. necesse ẽ suꝑ
orbem terrarum stabilit̃ ꝑmanere.
Ergo ampla niis erat aquarũ na¬
tura. ac non ꝓterre dimensione dif¬
fusa: s multo largius illius ambi¬
tum superabat. Ita ex initio magni¬
ficentissimꝰ artifex futura ꝓspiciẽs:.
sequentium utilitatem expͥorum
dispositione constituit. Quȩ ergo
causa fuit. ut aquȩ enormitas exu¬
beraret interris: Qm̃ neces saria
÷ ignis reb natura. non solum er¬
ga dispositionem derrestrium: sed
etiam ad ꝑfectionem cunctoꝵ. &
.N. breuissima semi plenaq forent
omnia: si maximis ac pͥncipalibꝰ
elementis aliquid minus ẽẽt. Que
q̃dem contraria sͥmet atq alterne
sub̃e deuoratoria scimꝰ eẽ. Ignis .at
consumit aquam. qñ uirtute pre¬
cellit: aqua uͦ cum habundauerit.
extinguit ignem. Erat gͦ necessa¬

Expanded text:
ant, illam quoque coelestem aquam, propter ant, illam quoque coelestem aquam, propter naturalem impetum ejus, semper ad ima tendentem, et propter aequalitatem ex omni parte collocatam, necesse est super orbem terrarum stabiliter permanere. Ergo ampla nimis erat aquarum natura, ac non pro terrae dimensione diffusa, sed multo largius illius ambitum superabat. Ita ex initio magnificentissimus artifex futura prospiciens, sequentium utilitatem ex priorum dispositione constituit. Quae causa fuit ergo ut aquae enormitas exuberaret in terris? Quoniam necessaria erat rebus ignis natura, non solum erga dispensationem terrestrium, sed etiam ad perfectionem cunctorum. Etenim brevissima semiplenaque forent omnia, si maximis ac principalibus elementis aliquid minus esset, quae quidem contraria sibimet, atque alternae substantiae devoratoria scimus esse. Ignis enim consumit aquam, quando virtute praecellit, aqua vero cum abundaverit exstinguit ignem. Erat ergo necessa
Abbreviated transcription (Latin):
Fiat firmamentum. ħ uox destina¬
tionis indicat causam. Qͦd autẽ
dixit. qͥa fecit ds̃ firmamentũ. ꝑ¬
fectionis ÷ demonstratio. Nẽ inre¬
liqua sermo uertat᷑. Et sit diui¬
dens in aqͣm et aquã. Infinita
erat quantũ datur intelligi. aq̃¬
rum diffusio undiq aluentiũ
terram: ita ut alioꝵ etiam ele¬
mentoꝵ statutos t̾minos uide¬
retur excedẽ. Propterea. in sulcib
dicitur abyssus circum dedisse
tellurem. S multitudinis qͥdẽ
aquarum causam: paulo infertꝰ
exponemꝰ. Ueruntam̃ nullꝰ nr̃m. sed
nec eoꝵ qͥ ualde sunt eruditi.⁊ acu¬
tissime intuentes ad corruptibilem
hanc fluxamq naturam opinando
ualebit rep̃hendere. ł impossibilia
figmentisq quib dam narrationi
conglutinatis nos uerba ꝓferre. Nec
exiget ꝓbationes ꝑ qͣs possumꝰ as¬
truere: suꝑ qͥd aquarum fuerit na¬
tura fundata. ¶.n. rationẽ q̃ t̾ram
aqͥs grauiorem firmantes. inmedio
om̃ium hanc libratam ẽẽ ꝓnunci¬

Expanded text:
Fiat firmamentum. Haec vox destinaFiat firmamentum. Haec vox destinationis indicat causam. Quod autem dixit: Quia fecit Deus firmamentum, perfectionis est demonstratio. 5. Nunc in reliqua sermo vertatur. Et sit dividens inter aquam et aquam. Infinita erat, quantum datur intelligi, aquarum diffusio, undique alluentium terram, ita ut aliorum etiam elementorum statutos terminos videretur excedere; propterea in sequentibus dicitur abyssus circumdedisse tellurem. Sed multitudinis quidem aquarum causam paulo inferius exponemus. Verumtamen nullus nostrum, sed nec eorum qui valde sunt eruditi et acutissime intuentes ad corruptibilem hanc fluxamque naturam, opinando valebit reprehendere, vel impossibilia vel figmentis quibusdam narrationi conglutinata nos verba proferre; nec exiget probationes per quas possumus astruere super quid aquarum fuerit natura fundata. Ea enim ratione qua terram aquis graviorem firmantes, in media omnium hanc libratam esse pronunti
Abbreviated transcription (Latin):
nec fundus eiꝰ rimis aliqͥb fissus
ẽ aeris similis habetur incolore.
S: nulli eoꝵ. conferre nos fas : firma¬
mentum. Puerilis. it reuera & in¬
sipientis ẽ mentis: talem capere de
cȩlestib opinionẽ. S neq si omĩa
inom̃ib sunt. id ÷ ignis in terra.
aer in aqua. in aliis aliã. nec quia
iciuntur. nichil sociabile habetur:
uel mediarum. ł contrariarũ com¬
munione causarũ. Obhoc etiã ar¬
bitrari debemꝰ firmamentũ aut uit̃
exsimplicib eẽ. autꝙ. exeis ꝓcessit
ẽẽ ꝓmiscuum: cum manifeste nob
scͥptura p̃cipiat. nicħ sensui nr̃o li¬
cere ampliꝰ. qͣm concessum ÷ opera¬
ri. Nec illud nos quȩso p̃tereat in¬
discussum: quia postqͣm ds̃ p̃cep̃
dicens. fiat firmamentum. non
sine ratione adiecit historicus. &
ita palam uociferantẽ scͥpturam:
uł qͥs tam cȩcus. nisi qͥ euidentiꝰ
docum̃tis instructus głam uni¬
geniti ñ respectet: Et dixit ds̃.

Expanded text:
nec fundus rimis aliquibus fixus nec fundus rimis aliquibus fixus est, aeri similis habetur in colore; sed nulli eorum conferre nos fas est firmamentum. Puerilis enim revera et insipientis est mentis, talem capere de coelestibus opinionem. Sed neque si omnia in omnibus sunt, id est, ignis in terra, aer in aqua, in aliis alia, nec quia esibus subjiciuntur, nihil sociale habetur, vel mediarum, vel contrariarum communione causarum: ob hoc etiam arbitrari debemus, firmamentum, aut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis processit esse promiscuum, cum manifeste nobis Scriptura praecipiat nihil sensui nostro licere amplius quam concessum est opinari. Nec illud nos, quaeso, praetereat indiscussum, quod postquam Deus praecepit, dicens: Fiat firmamentum, non sine ratione adjecit historicus: Etita palam vociferantem Scripturam? vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus documentis instructus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
sueuit illud corpus quod÷ ualidũ
nimis et solidum uocare firma¬
mentum: sic̃ et aerem erassum
atq concretum eodem solet se¬
pius appellare uocabulo.cum
dic̃. Qͥ firmauit tonitruum. ẽ
Spissitudinis .ii. duritiã. quia
sp̃c conceptus innubib iuolentq
pruptus. efficit sonitũ tonitrualẽ.
firmationẽ tonationis appellat. Uñ
nc̃ qͦ arbitramur in aliqua firmis¬
sima natura meatũ aquarũ lubri¬
cationemq consistere. contentum
uocis huiꝰ repagło sustineri. qͣm de
aquarũ cominuniũ editione nati¬
uitatem credit᷑ hu̾isse. Nel certe
humori coagłato. similẽ ẽẽ conue¬
nit. existimare. aut eiꝰ alicuiꝰ modi¬
materie que ex diffusione liquoris
sumpsit originẽ. qualis ÷ lapidis
natura cͥstallini: quã ferunt ex aqͣ¬
rum concretione generari. Lapis
uͦ qͥ ꝓpͥe lucidam possidet ꝑspicu¬
itatem:⁊ qͥ scdm suam naturã fue¬
rit sincerus inuentus. nec aliciuꝰ
putredinis ammixtione fedatur.:

Expanded text:
consuevit illud corpus quod est validum consuevit illud corpus quod est validum nimis et solidum vocare firmamentum, sicut et aerem crassum et concretum eodem. solet saepius appellare vocabulo, cum dicit: Qui firmavit tonitruum . Spissitudinis enim duritiem, quia spiritus conceptus in nubibus violenterque proruptus efficit sonum tonitrualem, firmationem tonationis appellat. Unde nunc quoque arbitramur in aliqua firmissima natura, meatum aquarum lubricationemque consistere, et contentam vocis hujus repagulo sustineri, quoniam de aquarum communium editione nativitatem creditur habuisse, vel certe humori coagulato similem esse convenit aestimare: aut ejusmodi alicui materiae, quae ex diffusione liquoris sumpsit originem, qualis est lapidis natura crystallini, quem ferun ex aquarum concretione generari. Lapis vero qui proprie lucidam possidet perspicuitatem, et qui secundum suam naturam fuerit sincerus inventus, nec alicujus putredinis admixtione foedatus,
Abbreviated transcription (Latin):
moreas uidemus cameras laua¬
crorum interiꝰ qͥdem semi rotun¬
do scemate fabricatas. infastigiis uͦ
suis hr̃e planiciem. Cessent gͦ suꝑ
hoc nobis calumpniam generare:
iactantes quod aqua non possit
insuꝑioribꝰ partibꝰ contineri. Re¬
liquum ẽ ut dicatur que natura
sit firmamenti: ⁊ cuiꝰ rei gr̃a inter¬
cedere statuta ÷ aqͥs. Sollempne gͥ
scͥpture est incausas uirtute p̃stan¬
tib hec ꝓferre: uelut si dicatur.
Dñs firmamentum meũ:⁊ refugiũ
meum. Et alibi. Ego confirma¬
ui columpnas eiꝰ. Q laudate eũ
infirmamento potentie suȩ. Et
scłares quidem firmum corpꝰ di¬
cunt. qͣsi condensatum et refertũ.
Quod ad distinctionem mathema¬
dici corꝑis indicatur. Aliud÷ enĩ
mathematicum. et aliud quod in¬
terualloꝵ ꝓlixitate consubsistit:
id÷ in altitudine ac latitudine di¬
stensum. Quod autem firmum ÷
cum sit disuinctum spaciis: etiã
duriciam possidet. S scͥptura:

Expanded text:
moreas videmus cameras,moreas videmus cameras, interius quidem semirotundo schemate fabricatas, in fastigiis vero suis habere planitiem. Cessent ergo super hoc nobis calumniam generare, jactantes quod aqua non possit in superioribus partibus contineri. Reliquum est ut dicatur quae natura sit firmamenti, et cujus rei gratia intercedere statuta est aquis. Solemne igitur Scripturae est in causis virtute praestantibus, haec proferre, velut si dicatur: Dominus firmamentum meum et refugium meum . Et alibi: Ego firmavi columnas ejus . Et: Laudate eum in firmamento potentiae suae . Et saeculares quidem firmum corpus dicunt, quasi condensatum; et referunt quod ad distinctionem mathematici corporis indicatur; aliud est enim mathematicum, et aliud quod intervallorum prolixitate subsistit, id est, in altitudine et latitudine distensum. Quod autem firmum est, cum sit disjunctum spatiis, etiam duritiam possidet. Sed Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi .i carptim scͥptura retulit cęli
terreq facturam: hic curiosius ra¬
tionem tradidit nobis. qͥa unum¬
quodq confectum sit elementum.
Nos aũ dicimꝰ: quia qñ et nomen ali¬
ud et usus ꝓͥus ÷. Insecundo aliud
ẽẽ necessario illud quod pͥmo factũ
ẽ celum habens naturam ualidiorẽ:
q̃ p̃stat rebꝰ om̃ibꝰ utilitatẽ p̃cipuã.
Et dixit dñs. Fiat firmamentũ: et
sit diuidens inter aquã. Igitur an¬
quam radicem eoꝵ que dicta sũt
atungamꝰ. exꝑiamur ea que nob
obicienda putamus. et ab alus im¬
ꝓbari. Sciscitantur namq nos ꝓ¬
ponentes si spere simile habetur
firmamenti corpus sicut uisio ip¬
sa testatur: quomͦ fluitans aqua.
semꝑq ad inferiora delubrican:
poterat inglobositate curuati fir¬
mamenti consistere. Quid respon¬
demus: Quia non omnimodis ꝙ
uidetur nobis suspicientibꝰ intͥn¬
secus ẽẽ uolubile. hoc etiam extͥn¬
secus inspere similitudinẽ credi¬

Expanded text:
Ibi enim carptim Scriptura retulit coeli Ibi enim carptim Scriptura retulit coeli terraeque facturam; hic curiosius rationem tradidit nobis, qua unumquodque confectum sit elementum. Nos autem dicimus quia quando et nomen aliud, et usus proprius est in secundo, aliud esse necessario illud quod primo factum est coelum habens naturam validiorem, quae praestat rebus omnibus utilitatem praecipuam. 4. Et dixit Deus: Fiat firmamentum, et sit dividens inter aquam et aquam. Igitur antequam radicem eorum quae scripta sunt attingamus, experiamur ea quae nobis objicienda putamus ab aliis improbare. Sciscitantur namque nos, proponentes, si sphaerae simile habetur firmamenti corpus, sicut visio ipsa testatur, quomodo fluitans aqua, semperque ad inferiora delubricans, poterat in globositate curvati firmamenti consistere? Quid respondemus? quia non omnimodis, quod videtur nobis suspicientibus intrinsecus esse volubile, hoc etiam extrinsecus in sphaerae similitudinem credi
Abbreviated transcription (Latin):
celorum celos. etiam plurimoꝵ nob̃
subicit intellectum. Hec tam̃ am¬
mirabilior ista questio septem illis
orbib uidetur. secundum qͦs ferri
septem stelle consonant̃ abom̃ibꝰ
predicant᷑: qͦs etiam reconditos in
uno semꝑ alium cõmissoꝵ. et eos
contraruis adu̾sus se motib inpul¬
sos. ⁊ acute cum grauib tempe¬
rantes: concentum quendã & ar¬
monie melos reddere dulce con¬
firmant. Cuiꝰ rei assertores cũ
fidem dictoꝵ suorum ratione cõ¬
munis sensus appbare cogantur.
hoc dicunt quia ꝑueterem con¬
suetudinẽ ĩnitentis aurib erga
crepitum illum qui ex pͥma nati¬
uitate resonuit: usu cottidiano
oppletarum aurium sensus ob¬
surduit. Atq idõ minus armo¬
niam possumꝰ auscultare: sicut
in officina fabrili assiduis ictib
oꝑantium contusꝰ hebescit au¬
ditus. Uerum has scłarium me¬
ditatas astutias ill is tractare
ꝑmittentes: nos ad sermonẽ re
creationem: s pͥoris expositionem.

Expanded text:
coelorum coelos etiam plurimorum nobis coelorum coelos etiam plurimorum nobis subjicit intellectum. Nec tamen admirabilior ista quaestio, septem illis orbibus videtur, secundum quos ferri septem stellae, consonanter ab omnibus praedicantur: quos etiam reconditos in uno super alium commissorum, et eos contrariis adversus se motibus impulsos, et acuta cum gravibus temperantes, concentum quemdam et harmoniae melos reddere dulce confirmant. Cujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratione communis sensus approbare cogantur, hoc dicunt quia per veterem consuetudinem intenti auribus, erga crepitum illum qui ex prima nativitate resonuit, usu quotidiano, oppletarum aurium sensus obsurduit, atque ideo minus harmoniam possumus auscultare, sicut in officina fabrili, assiduis ictibus operantium contusus hebescit auditus. Verum has saeculariorum meditatas astutias illis tractare permittentes, nos ad sermonem redcreationem, sed prioris expositionem.
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt: et mundos innumera¬
biles. Quoꝵ qñ male suadam ꝓ¬
fessionem suꝑauerint: acriores ꝓ¬
bationib quib dam exgeometrie
necessitate collectis. rursus affirma¬
re se putant: eo quod natura non
ferat. ut aliud celum p̃ter unum
generari potuerit. S eos tẽ mag̃
nos risu dignos ducamꝰ. maxime
qͥa uidentur sepe qͦ in aqua fieri
plurimi. Uñ qͦ dubitandũ non ÷
de multitudine cȩlorum. ⁊ uiui¬
da creatrix om̃ium uirtus in eoꝵ
construct̾ione suffecerit. Quorũ
fortitudinem et magnitudinẽ
si dĩ potentiam contemplati fu¬
erimꝰ: non arbitrabimur discre¬
pare afluxu liquoris. Qui cũ in
uacua uasa diffunditur: qͥb dã
interdum reflationibꝰ intumeᷤ¬
cit. Ergo risibilis eorum penitꝰ
ꝓpositio ÷. de om̃ipotentis im¬
possibilitate certantiũ. Nõ aũ
tantum absumus secundo celo dis¬
credere. quia et tercium ꝓfitemur:
cuiꝰ beatissimꝰ paulus non ẽ frau¬
datus aspectu. Nam p̃s nominans

Expanded text:
asserunt, et mundos innumeraasserunt, et mundos innumerabiles: quorum quando malesuadam professionem superaverint acriores, probationibus quibusdam ex geometriae necessitate collectis, rursus affirmare se putant, eo quod natura non ferat, ut aliud coelum praeter unum generari potuerit. Sed eos tunc magis nos risu dignos dicimus, maxime quia videntur saepe quoque in aqua fieri plurimi, unde dubitandum non est de multitudine coelorum, et quod vivida creatrix omnium virtus, in eorum constructione suffecerit, quorum fortitudinem et magnitudinem, si Dei potentiam contemplati fuerimus, non arbitrabimur discrepare a fluxu liquoris, qui cum in vacua vasa diffunditur, quibusdam interdum reflationibus intumescit. Ergo risibilis eorum penitus propositio est, de omnipotentis impossibilitate certantium. Nos autem tantum absumus secundo coelo discredere: quia et tertium profitemur, cujus beatissimus Paulus non est fraudatus aspectu . Nam psalmus nominans
Abbreviated transcription (Latin):
me scema huiꝰ modi elocutionis
assumpsit. Scd̃o loco querendũ
ẽ si alud preter id quod initio
fact̾um ÷ cęlum firmamentũ fuit.
ꝙ tam̃ et ipsaͣm cȩlum uocitatur.
uel si certe duo cȩli s̃. qͣmquã phi¬
losophi de celo disputantes. tole¬
rabiliꝰ acquiescant linguas suaᷤ
truncandas exponere: quam ut
duos celos ẽẽ concedant. Unũ.t
asserunt celum cuiꝰ naturã mi¬
nime pati confirmant. ut scđm
uel tertium adiciatur es: qͦniã
inquiunt tota cęli sub̃a in uniꝰ
conformatione consumpta ÷. Sin¬
gulare namq ferunt corpus ẽẽ:
uertibile certoq ambitu circũ¬
scͥptum. Qd quia in pͥmi cȩli
creatione ꝑfecit: nich reliqui ẽẽ
ad scd̃i uel tercũ compositionẽ.
S hec dicentes. materiam quandã
ingenitam conditori opinant᷑ ha¬
bitam: ex pͥma fabulositate sequen¬
tium mendatia contexentes. Nos
leant ipsi tenere concordiam. Non¬
nulli .N. de his infinitos eẽ cȩlos

Expanded text:
me schema hujusmodi elocutionis me schema hujusmodi elocutionis assumpsit. 3. Secundo loco quaerendum est si aliud praeter id quod initio factum est coelum, firmamentum fuit, quod tamen et ipsum coelum vocitatur; vel si certe duo coeli sunt, quanquam philosophi de coelo disputantes tolerabilius acquiescent linguas suas truncandas exponere, quam ut duos coelos esse concedant. Unum enim asserunt coelum, cujus naturam minime pati confirmant, ut secundum vel tertium adjiciatur ei, quoniam, inquiunt, tota coeli substantia in unius conformatione consumpta est. Singulare namque ferunt corpus esse vertibile, certoque ambitu circumseptum, quod quia in primi coeli creatione profecit, nihil reliqui esse ad secundi vel tertii compositionem. Sed haec dicentes materiam quamdam ingenitam Conditori opinantur habitam, ex prima fabulositate sequentium mendacia contexentes. Nos leant ipsi tenere concordiam. Nonnulli enim ex his infinitos esse coelos
Abbreviated transcription (Latin):
cipio fecit ds̃ celum et terrã. deĩn
fecit lucem.⁊ postea firmam̃tũ.
Ic̃ aũ dm̃ iubentem et loquentẽ
uidetur inducere. Nulla nos
impediens fascina quo minus
uestigus indiciisq ꝑducti ad
comtemplationem eiꝰ qui ẽ inef¬
fabilis ueniamꝰ. Que .it. labore
quesita sunt: et iocunde ꝑcipiun¬
tur. et diligentissime conseruã¬
tur. Nam quoꝵ facilis habet᷑
ad eptio: eoꝵ sine dubio fastigͥi¬
osa posseszio:. ꝓpterea nos tra¬
mitem uere rationis ingressos ad
explorandum dirigit unigeni¬
tum. E certe uocifero sermone
cietas exipsa potestate suppe¬
ditat. Nam uox ꝓpt̃ auditum ne¬
ces saria ÷:⁊ auditus ꝓpt̃ uocem.
Ubi uͦ nec aer ẽ. nec lingua. nec aurẽ.
nitum ꝑducendo: ibi nec sermo
necessariꝰ ẽ. s exipsa ut ita dix¬
erim cardinali cogitatione fit
participatio uoluntatis. Sic̃ gͦ
p̃diximꝰ ut mens nr̃a consurge¬
ret adinquisitionẽ uultus eius
de quo agimꝰ prudenter et opti¬

Expanded text:
cipio fecit Deus coelum, deinde cipio fecit Deus coelum, deinde fecit lucem, et postea firmamentum: nunc autem Deum jubentem et loquentem videtur inducere, nullo nos impediens fascino quominus vestigiis indiciisque perducti, ad contemplationem ejus qui est ineffabilis veniamus. Quae enim labore quaesita sunt, et jocunde percipiuntur, et diligentissime conservantur. Nam quorum facilis habetur adeptio, eorum sine dubio fastidiosa possessio est, propterea nos tramitem verae rationis ingressos, ad explorandum dirigit Unigenitum. Et certe vocifero sermone cietas, ex ipsa potestate suppeditat. Nam vox propter auditum necessaria est, et auditus propter vocem. Ubi vero nec aer est, nec lingua, nec aures, nitum perducendo, ibi nec sermo necessarius est, sed ex ipsa, ut ita dixerim, cardinali cogitatione fit participatio voluntatis. Sicut ergo praediximus, ut mens nostra consurgeret ad inquisitionem vultus ejus de quo agimus, prudenter et opti
Abbreviated transcription (Latin):
menti ꝓductio. aꝑtius declarauit.
Id÷: ut diuidat int̾ aquã et aquã.
Primo qͥdem reputemꝰ discutientes
quomͦ ds̃ alloquitur. nr̃one. id:
hominũ more: qui pͥus future rei
formam concipunꝰ intellectu. Dẽ¬
iñ ex subiectis congruas et famili¬
ares uniciuq significationes col¬
ligentes expͥmimꝰ et post hoc mi¬
nisterus uocalium officioꝵ cogi¬
tata manifestantes: ꝑ aeris crepi¬
tum:⁊ articulati sermonis obse¬
quium. publicamꝰ sensum corde
conceptum. Et quomͦ ñ in sanire
dicendus ÷. qͥ dm̃ talib officiis indi¬
gere ꝓnunciat. ad explananda que
cogitat: cum magis pium sit asse¬
rere. quia uoluntas diuina & pͥor
impetus mentis eiꝰ uerbum ÷ dĩ
Quod iõ inspeciem quandã scͥptu¬
ra figurauit: ut ostenderet quia
non solum fieri uoluit creaturã.
s etiam aliquo operante ꝑfecit
Poterat .n. sic̃ ex inicio de omnibꝰ
historicus et mͦ referre. qͥa inpͥn¬

Expanded text:
menti productio apertius declaratur; menti productio apertius declaratur; id est, ut dividat inter aquam et aquam. Primo quidem reputemus, discutientes quomodo Deus alloquitur, nostro ne, id est hominum more, qui prius futurae rei formam concipimus intellectu; deinde ex subjectis congruas et familiares unicuique significationes colligentes exprimimus, et post hoc ministeriis vocalium officiorum cogitata manifestantes, per aeris crepitum et articulati sermonis obsequium, publicamus sensum corde conceptum. Et quomodo non insanire dicendus est qui Deum talibus officiis indigere pronuntiat ad explananda quae cogitat; cum magis pium sit asserere, quia voluntas divina, et prior impetus mentis ejus, Verbum est Dei? Quod ideo in specie quadam Scriptura figuravit, ut ostenderet quia non solum fieri voluit creaturam, sed etiam aliquo cooperante perfecit. Poterat enim sicut ex initio de omnibus historicus, et modo referre, quia in prin
Abbreviated transcription (Latin):
magnis abeo rependit᷑ incrementiᷤ.
Omnis. i. res q̃ occupationũ causas
tribuens corporib fortitudinem
animisq leticiã. nec non faculta¬
tem negotiis ꝑagendis: si tamen
nos scłarib p̃ponenda sp̃ualia
censeamꝰ Qͦd si forsitan inp̃sen¬
a uita remunerationẽ benegestoꝵ
recipere potuerimꝰ: futuris tamen
scłis copiosos sine dubio thesauroᷤ
sortiemur. Quapropt obsecro uos
ut om̃s cogitationes mundanas de
ur̃is cordib excludatis: et penitus
mͥ integros p̃beatis. Neq .il. ullũ
commodũ capiet p̾sentia corꝑalis:
cũ mens curis implicata terrestri¬
bꝰ creditur absentare. E dixit ds̃.
Fiat firmamentum: et sit seꝑans
int̃ aquam:⁊ aquã. Iam quidẽ
hesterno die audiuimꝰ uerba dñi
dicentis. fiat lux: hodie fiat fir¬
mamentum. Plus autem qͥddam
uidentur habere p̃sentia. Neq .il.
uerbum in nudo p̃cepto remansit:
s causam ꝑ quam querit᷑ firma¬

Expanded text:
magnis ab eo rependitur incrementis. magnis ab eo rependitur incrementis. Omnes enim res quae occupationum causas une scilicet tribuens corporibus fortitudinem, animisque laetitiam, nec non facultatem negotiis peragendis, si tamen nos saecularibus praeponenda spiritalia censeamus. Quod si forsitan in praesenti vita, remunerationem bene gestorum recipere non potuerimus, futuris tamen saeculis, copiosos sine dubio thesauros sortiemur. Quapropter obsecro vos ut omnes cogitationes mundanas de vestris mentibus excludatis, et penitus mihi vos integros praebeatis. Neque enim ullum commodum capiet praesentia corporalis; cum mens curis implicata terrestribus, creditur absentare. 2. Et dixit Deus: Fiat firmamentum; et sit separans inter aquam et aquam. Jam quidem hesterno die audivimus verba Domini dicentis: Fiat lux, hodie, Fiat firmamentum. Plus tamen quiddam videntur habere praesentia. Neque enim verbum in nudo praecepto remansit, sed causa per quam quaeritur firma
Abbreviated transcription (Latin):
mis auditoꝵ: nc̃ aũ admiracłã
sedĩ diei ꝓperamꝰ hoc aũ com¬
memorans. non inreferentis po¬
dentia colloco que dicunt᷑: s in¬
scͥpturȩ gr̃a que naturalit̃ possiden᷑
intelligendi facilitatem illiꝰ amo¬
rem suum cordib inspirauit. que
ꝑsuasioni suꝑ fluȩ anteferunt ue¬
ritatem: sicut & psalmꝰ ueri sua¬
uitatem demonstrans. ita dic̃. Dul¬
cia faucib meis uerba tua: suꝑ
mel ori meo. Heri itaq quantũ
possibile fuit erga uerba domini
commorantes. ur̃os sensꝰ delectati¬
one repleuimꝰ: in hodiernumq
diem festinant occurrimꝰ. sequen¬
tium rerum miracula spectaturi.
eruntamen minime latere nos po¬
tuit. quia multi opifices labore
suarum manuũ uictitantes circum¬
stant nos et ammonent. ut narra¬
tionem ꝓpositam breuitate strin¬
gamus: ne duitius extrahantur
aboꝑe. Quib hoc respondeo: qͥa
pars modica temꝑis fenerata dõ.
non solum ipsa non deperit. s cũ

Expanded text:
imis auditorum; nunc autem ad miracula imis auditorum; nunc autem ad miracula secundi diei properamus. Hoc autem commemorans, non in referentis potentia colloco quae dicuntur, Scripturae gratia, quae naturaliter possidens intelligendi facilitatem, illis amorem suum cordibus inspiravit, qui persuasioni superfluae anteferunt veritatem; sicut et psalmus veri suavitatem demonstrans, ita dicit: Dulcia faucious meis verba tua, super mel ori meo . Heri itaque, quantum possibile fuit, erga verba Domini commorantes vestros sensus delectatione replevimus. In hodiernumque diem festinanter occurrimus, sequentium rerum miracula spectaturi. Verumtamen minime latere nos potuit, quia multi opifices labore suarum manuum victitantes, circumstant nos, et admonent ut narrationem propositam brevitate stringamus, ne diutius extrahantur ab opere. Quibus hoc respondeo, quia pars modica temporis fenerata Deo, non solum ipsa non deperit, sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
ni equeuum. Dico autem sc̃m
dñicum: qͥ resurrectione glorifi¬
catus : saluatoris. Et hoc ẽ qͦd
dirit: fact̾a ẽ uespera. ⁊ factum
e maue. dies unus. S uespe quidem
illius narratio occupata p̃senti ues¬
pera: modum cursui nr̃e disputa¬
tionis imponit. Pater autẽ uere
lucis qͥ diem celesti lumine deco¬
rauit. et noctem ignis radus clare¬
re fecit. qui uenturi scłi reqͥem me¬
rentib p̃parauit: corda ur̃a ꝑlu¬
stret agnitione ueritatis. et inte¬
meratam custodiat uitam ur̃am.
p̃stans uobis honeste ambulare:
quatinꝰ fulgeatis ut sol inelari¬
tudine sc̃orum suorum ad exulta¬
tionem meam indiem dñi: cui ho¬
neq enim fas ÷ nos ei de¬
trahere dignitatem qͣm acondi¬
tore ꝓmeruit. cum ꝑ se singłarit̃
ederetur. nullatenus aliarum
connumerata curriculis. qͣm oĩa
que in ea facta sunt heri noster
sermo disseruit: et hec passim di¬
uidens. alimoniam matutinam.
uesꝑtinamq leticiam p̃stitit am¬

Expanded text:
ni aequaevum. Dico autem sanctum ni aequaevum. Dico autem sanctum Dominicum qui resurrectione glorificatus est Salvatoris. Et hoc est quod dixit: Facta est vespera, et factum est mane dies unus. Sed vesperae quidem illius narratio occupata, praesenti vespera modum cursui nostrae disputationis imponit. Pater autem verae lucis, qui diem coelesti lumine decoravit, et noctem ignis radiis clarefecit, qui venturi saeculi requiem merentibus praeparavit, corda vestra perlustret agnitione veritatis, et intemeratam custodiat vitam vestram, praestans vobis honeste ambulare, quatenus fulgeatis ut sol in claritudine sanctorum suorum, ad exsultationem meam in diem Domini, cui gloneque enim fas est ei nos detrahere dignitatem quam a Conditore promeruit, cum per se singulariter ederetur, nullatenus aliarum connumerata curriculis, cum omnia quae in ea facta sunt, heri noster sermo disseruit. Et haec passim dividens, alimoniam matutinam, vespertinamque laetitiam praestitit an
Abbreviated transcription (Latin):
tione cum scło sͥ seruaret᷑ affini¬
tas. Rerum .ii. simplicium nich̃ꝙ
commune cum aliis habentium
specimen indicans: congrue peni¬
tus et decenter nominatus ẽ unꝰ
¶qͣmius multa scła nobis scͥptura
nec ibi pͥmum. aut scdm. aut ter¬
cium scłm numeratur. Hñ causa¬
rum potiꝰ diu̾sarum actuũq
differentias: et non scłorum circu¬
itus et successiones ac fines dat᷑
intelligi. Dies enim dñi inquit:
magnus et lucidus. Et alibi. Qͥd
uobis querere diem dñi: Q tñ
tenebras ht̃: non lucem. S tene¬
bras eas dixit: que deputate sunt
sͥ dignis. Nam in occiduum et sẽ¬
piternum diem illum sermo tes¬
tatur. Quam etiam oct᷑auũ p̃smꝰ
appellat. Eppe qui extra tempꝰ
habetur. Siue ergo diem siue se
trahitur intellectu: singłariter
& non multiplicit᷑ declaratus. Itaq
ut ad futuram uitam nr̃a cogitã¬
ta dirigeret: difm pͥncipalem qͥ
ẽ ymago scłorum. unum non in¬
mertto uocitauit. ut pote lumi¬

Expanded text:
tione cum saeculo sibi servaretur affinitione cum saeculo sibi servaretur affinitas. Rerum enim simplicium, nihilque commune cum aliis habentium, specimen indicans, congrue penitus et decenter nominatus est unus. Et quamvis multa saecula nobis Scriptura nec ibi primum, aut secundum, aut tertium saeculum numeratur. Unde causarum potius diversarum actuumque differentias, et non saeculorum circuitus et successiones ac fines datur intelligi. Dies enim, inquit, Domini magnus et lucidus . Et alibi: Quid vobis quaerere diem Domini? Qui tamen tenebras habet, non lucem . Sed tenebras eas dixit quae deputatae sunt sibi dignis. Nam inocciduum et sempiternum diem illum sermo testatur, quem etiam octavum psalmus appellat: quippe qui extra tempus habetur. Sive ergo diem, sive satrahitur intellectu, singulariter et non multipliciter declaratur. Itaque ut ad futuram vitam nostra cogitata dirigeret, diem principalem, qui est imago saeculorum, unum non immerito vocitavit, ut pote lumi
Abbreviated transcription (Latin):
quam si dixeris.xxiiii. horas ad men¬
suram unius diei ꝑtinere. Uel unũ
forsitan dixit: obhoc quia incelo de
certis signis in eadem iterum subuno
die ꝓcessio solis et uersio celebratur.
Ita quotiens uespera uel mane scd̾m
solis cucuitum terrarum orbem cõ¬
plect̾itur: non ampliori tempore qͣm
uniꝰ diei spacio ꝓͥa solet curricula
definire. Uel sicut. secretior tradit.
ratio. ds̃ cum naturam temꝑis ꝓcre¬
aret: mensuram ei signaq certa ex
dierum constituit inter uallis. et ꝑ
septimanam numerari uoluit: eãq
semꝑ insemet ipsam conuerti p̃cep̃.
motum temꝑis metientem. Rur¬
susq septimanam supplere iussit.
unius diei spacia: q̃ septies inse¬
metipsam reflectitur: hȩc .ii. ratio
ẽ uolubilium scematum: ut a se
incipientia semꝑ insemetipsa feran
reuoluendo. terminum nulla rati¬
one ꝑcipiunt. Propterea uerticem
temꝑis. non pͥmum s unũ diem
nuncupauit: ut ex ipsa nuncupa¬

Expanded text:
quam si dixeris viginti quatuor horas ad menquam si dixeris viginti quatuor horas ad mensuram unius diei pertineri: vel unum forsitan dixit, ob hoc, quia in coelo de certis signis in eadem iterum sub uno die processio solis et reversio celebratur. Ita quoties vespera vel mane, secundum solis circuitum, terrarum orbem complectitur, non ampliore tempore quam unius diei spatio, propria solet curricula definire. Vel sicut secretior tradit ratio, Deus cum naturam temporis procrearet, et mensuram ei signaque certa ex dierum constituit intervallis: et per septimanam numerari voluit, eamque semper in semetipsam converti praecepit, motum temporis metientem, rursusque septimanam suppleri jussit unius diei spatio, quae septies in semetipsa reflectitur. Haec enim ratio est volubilium schematum, ut a se incipientia semper in semetipsa ferantrevolvendo, terminum nulla ratione percipiunt. Propterea verticem temporis non primum, sed unum nuncupavit diem: ut ex ipsa nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
meliori tribueret. Iam dies eque
uesꝑam maneq contingit: et hanc
consuetudinẽ repperies ubiq eu¬
stodire scͥpturam. intemꝑib nume¬
randis. Dicimꝰ .ii. tot dies elapsos
eẽ nullam facientes noctium men¬
tionem: sicut psmus docet. Dies
annoꝵ nr̃oꝵ. Et iterum. iacob.
lies uite mee: breues et maligni
s alibi. Omnes dies uitȩ mee. Ergo q̃
t̃historie causa relata sunt. ꝓlegib
inposterum ualitura scͥptor insti¬
tuit. Et fuit uesꝑa. et fuit mane:
dies unus. Quam obrem ñ dixit
pͥmus: s unus: Et certe consequen¬
tus fuerat ei qui dicturus ẽ de se¬
cundo. ⁊ tertio. et quarto. pͥmũ diẽ
potius appellare. quã unum. S hoc
dixit. aut mensuram diei simul
audientib uidelicet nobis. qͥa nun¬
cupatione diei: nox qͦ debet intelli¬
gi. Uñ etiam si unam exhis fieri
longiorem solsticiali mutatatione
contigerit. p̃finitum tempꝰ horarũ
itͥusq complectitur inter ualla: tan¬

Expanded text:
meliori tribueret. Nam dies aeque meliori tribueret. Nam dies aeque vesperam maneque contingit, et hanc consuetudinem reperies ubique custodire Scripturam in temporibus numerandis. Dicimus enim tot dies elapsos esse, nullam facientes noctium mentionem, sicut psalmus docet: Dies annorum nostrorum . Et iterum Jacob: Dies vitae meae breves et mali . Et alibi: Omnes dies vitae meae . Ergo quae tunc historiae causa relata sunt, pro legibus in posterum valitura scriptor instituit. Et fuit vespera, et fuit mane dies unus. Quamobrem non dixit, primus, sed unus? Et certe consequentius fuerat ei, qui dicturus erat de secundo et tertio, et quarto, primum diem potius appellare quam unum. Sed hoc dixit, aut mensuram diei simul audientibus videlicet nobis, quia nuncupatione diei, nox quoque debet intelligi. Unde, etiamsi unum ex his fieri longiorem, solstitiali immutatione contigerit, praefinitum tamen tempus horarum utriusque complectitur intervalla, tan