comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctꝰ sp̃c̃: tristicia uͦ huiꝰ scłi quȩ mor¬
tẽ oꝑat᷑. carnis ẽ actꝰ. hȩc gͦ extin¬
guit᷑: si sit in nobis gaudiũ sp̃c.
Pax fructꝰ ẽ sp̃c: dissensio et discor¬
dia carnis ẽ actus. S certũ ẽ dis¬
cordiã mortificari posse ꝑ pacem.
Sic et pacientiȩ: sp̃c. impacientiam
carnis extinguit: et bonitas ma¬
liciã ꝑimit: et mansuetudo fero¬
ciã. et continentia intẽperantiã.
et castitas impudicitiã necat. Ta¬
liq ordine qͥ ꝑ sp̃m actus carnis
mortificauerit: uiuet. Intuendũ
rit actus carnis. S et illud scire debe¬
mus. qdđ ista mortificatio actuũ carnis
ꝑ pacientiã fiat. et ñ ad subitũ: s pau¬
latim pͥmo langu̾scere eos necesse ẽ
mn his quȩ incipiunt: tũ deinde cum
ardentius ꝓficere cȩꝑint. et abundan¬
tiore spu repleri. actus carnis ñ so¬
lũ languescere s et tabescere incipi¬
ent: ubi uͦ ad ꝑfectũ iam uenerint.
ita ut nulla in eis ꝓrsus uł infacto

Expanded text:
tus; tristitia vero hujus saeculi quae mortem operatur, carnis est actus; haec ergo exstinguitur si sit in nobis gaudium spiritus. Pax fructus est spiritus; dissensio et discordia carnis est actus, sed certum est, discordiam mortificari posse per pacem. Sic et patientia spiritus impatientiam carnis exstinguit, et bonitas malitiam perimit, et mansuetudo ferociam, et continentia intemperantiam, et castitas impudicitiam necat, talique ordine qui per spiritum actus carnis mortificaverit, vivet. Intuendum rit actus carnis. Sed et illud scire debemus, quod ista mortificatio actuum carnis per patientiam fiat, et non ad subitum, sed paulatim. Primo languescere eos necesse est in his, qui incipiunt; tum deinde cum ardentius proficere coeperint et abundantiore spiritu repleri, actus carnis non solum languere sed et tabescere incipient; ubi vero ad perfectum jam venerint, ita ut nulla in eis prorsus vel in facto,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ et correctus: ut nicbil in eo in iusti
oꝑis inueniat. ex quo dampnatio
sub sequat᷑. Similit̾ et ueritas reqͥrit
inuno quoq partes suas: si trans¬
latꝰ quis a lege peccati. nulla iã ex
parte inueniant᷑ obsequia uerita¬
tis cõtaminare m̃datio. Similiter
et pudicitia partes suasdiscu¬
tit: si nullis ab eo impu dicis desi¬
deriis maculet᷑. Sic pietas. sic sapi¬
entia. partes suas in uno quoq di¬
scutiunt. Quas si recte et integre
in eo constare reppererint: tẽ in
xp̃o eẽ. et nicbil dampnationis habe¬
re putabitur. Quȩ utiq dubiũ ñ ẽ.
qđ usu et meditatione longa. et labo¬
re ꝑuigili conquirãt᷑. Et ido ñ ociosis
hȩc accidere aut segnibꝰ certũ ẽ si pau¬
latim ꝓficiendo ⁊ et pͥmo pauca. tẽ de¬
mũ minima. ad ultimũ si obtinere
potuerint nulla peccando. Et hoc sen¬

Expanded text:
est et correctus, ut nihil in eo injusti est et correctus, ut nihil in eo injusti operis inveniat, ex quo damnatio subsequatur. Similiter et veritas requirit in unoquoque partes suas, si translatus quis a lege peccati nulla jam ex parte inveniatur obsequia veritatis contaminari mendacio. Similiter et pudicitia partes suas discutit, si nullis ab eo impudicis desideriis maculatur. Sic pietas, sic sapientia, partes suas in unoquoque discutiunt, quas si recte et integre in eo constare reperierint, tunc in Christo esse, et nihil damnationis habere putabitur. Quae utique dubium non est, quin usu et meditatione longa, et labore pervigili conquirantur; et ideo non otiosis haec accidere aut segnibus certum est, sed paulatim proficiendo, et primo pauca, tunc deinde minima, ad ultimum si obtinere potuerunt, nulla peccando. Et quide
Abbreviated transcription (Latin):
a lege peccati et mortis. Que eeͬt
diuersitas in his qui uelut in qͦdã
riis agunt᷑ lege peccati. in suꝑio¬
ribꝰ docuit: nẽ uͦ de his dic̃. qͥ ñ
iã ex parte in carne. ex parte in
spũ. s ex integro in xp̃o sunt: et
ꝓnunciat in his nichil dãpna¬
tione e̾ẽ dignum: ꝙ lex sp̃c uite in xp̃o
iħu liberauit eos alege peccati et mor¬
tis. Lex aut̃ sp̃e uitȩ una eadẽq ẽ.
quȩ et lex dĩ: sic̃ rursum una atq e¬
adẽ ẽ lex peccati. et lex mortis. Nichil
gͦ dampnationis erit in his. qͥ alege
peccati. quȩ ẽ lex mortis penitus li¬
berant᷑: et legi dĩ quȩ ẽ lex sp̃c serui¬
niunt. Seriure aut̃ legi dei. et ẽẽ sub
Unde ñ ẽ putandũ. qđ ad subitũ qͥs
et statim ut uoluerit a seruitio legis
peccati translatus efficiat᷑ in xp̃o
iħu. ita nichil in eo iam oþtentu
peccati dãpnationis habeat᷑. Reqͥ¬
rit aut̃ in uno quoq partes suas
usticia: et ꝓbat si ita iam em̃datus

Expanded text:
a lege peccati et mortis. Quae esset diversitas in his qui velut in quodamriis aguntur lege peccati, ut in superioribus docuit. Nunc vero de his dicit, qui non jam ex parte in carne ex parte in spiritu, sed ex integro in Christo sunt, et pronuntiat in his nihil damnatione esse dignum, quia lexu liberavit eos a lege peccati et mortis. Lex autem spiritus vitae una eademque est, quae et lex Dei, sicut rursum una eademque est lex peccati, et lex mortis. Nihil ergo damnationis erit his, qui a lege peccati, quae est lex mortis, penitus liberantur, et legi Dei, quae est lex spiritus, serviunt. Servire autem legi Dei, et esse sub lUnde non est putandum quod ad subitum quis, et statim ut voluerit, a servitio legis peccati, translatus efficiatur in Christo Jesu, ita ut nihil in eo jam obtentu peccati damnationis habeatur; requirit autem in unoquoque partes suas justitia: probat, si ita jam emendatus
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtiꝰ quasi int̾ nos et iudeos in medio
cens quos udos dic̃ sp̃u ñ lictã: qͣ sunt
carnis mors ẽ: prudentia aut̃ sp̃ce uita
et pax. Nũquid ñ unũ atq idẽ ẽ qđ
dic̃. prudentia carnis mors ẽ. et illd.
litt̃a occidit: Igit᷑ prudentia carnis
mors ẽ. Cui mors ẽ: Animȩ sine dubio.
Qui enĩ legẽ scdm carnẽ. id ẽ scd̾m litt̃am
intellexerit: ñ uenit ad xp̃m. qͥ ẽ uita.
Et ido prudentia carius mors ẽ: pruden

Expanded text:
aptius quasi inter nos et Judaeos in medio cens, quos Judaeos dicit spiritu non littera, quae sunt carnis mors est, prudentia autem Spiritus vita et pax. Nunquid non unum atque idem est quod dicit prudentia carnis mors est, et illud, littera occidit? Igitur prudentia carnis mors est. Cui mors est? Animae sine dubio: qui enim legem secundum carnem, id est, secundum litteram intellexerit, non venit ad Christum qui est vita, et ideo prude
Abbreviated transcription (Latin):
subiungit. si aut̃ xp̃c inuobis est:
requirendũ ẽ. utrũ diu̾sum sit. sp̃m̃
scitauit ib̾m amortuis. S quantũ
uł consequentiã loci p̃sentis intu¬
eoi. uł illud qđ saluator. in euugłiis
de sp̃u scõ dicit. qr apatre ꝓcedit.
et de meo accipiet. et huiꝰ uerbi expla¬
nationẽ inconsequentibus iungit
dicens. pat̾ omiã mea tua sunt̃. et
tua mea. ꝓpterea dixi. qr de meo

Expanded text:
subjungit: Si autem Christus in vobis est, requirendum est utrum diversum sit, spiritum scitavit Jesum a mortuis. Sed quantum vel consequentiam loci praesentis intueor, vel illud quod Salvator in Evangelio de Spiritu sancto dicit, qui a Patre procedit, et de meo accipiet , et hujus verbi explanationem in consequentibus jungit dicens: Pater, omnia mea tua sunt, et tua mea sunt, propterea dixi, quia de me
Abbreviated transcription (Latin):
tis huiꝰ : Uidit enĩ se miserũ: intra quẽ
tot leges sibi inuicẽ repugnant: tot
p̃lia cõmouent᷑. Pugnat caro adu̾sus
spm̃. sp̃c aut̃ adu̾sus carnẽ: lex quȩ
inm̃bris ẽ. repugnat legim̃tis: et cap¬
tuã ducit animã in lege peccati. et sub
iugo eiꝰ efficit᷑ etiã cũ int̾rior homo dei
malis ñ miserũ se dicat homo: et in cor¬
pore mortis habitare : Merito nãq
corpus mortis appellat᷑. in quo habitat
peccatũ. qđ mortis ẽ causa. Fit gͦ exela¬
matio hȩc ex ꝑsona illius. quẽ initia
conu̾sionis accepisse descripsit apłs. in
eo qđ uoluntas ei adiacet boni: s non¬
dũ ineffectũ uenerit boni. Non enĩ in¬
uenit ꝑficere bonũ: qr ñdũ ied usus
in oleuerat exercitiũq uirtutũ. Respon¬

Expanded text:
tis hujus? Videt se miserum intra quem tis hujus? Videt se miserum intra quem tot leges sibi invicem repugnant, tot praelia commoventur: Pugnat caro adversusspiritus autem adversus carnem, lexque membrorum repugnat legi mentis, et captiva ducitur anima in lege peccati, et sub jugo ejus efficitur, etiam cum interior homo Dei malis non miserum se dicat homo, et in corpore mortis habitare? Merito namque corpus mortis appellatur, in quo habitat peccatum quod mortis est causa. Fit ergo exclamatio haec ex persona illius, quem initia quidem conversionis accepisse describit Apostolus, in eo quod voluntas ei adjacet boni, sed nondum in effectum venerit boni. Non enim invenit perficere bonum, quia nondum in eo usus inoleverat exercitiumque virtutum. Respon
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ in lege peccati. quȩ ẽ in m̃bris
meis. Qd̃ supͣ dixerat. uelle enĩbonũ
adiacet mͥ. hic uoluntatẽ boni legem
m̃tis nominauit: quȩ lex m̃tis conue¬
nit cũ lege di. et consentit ei. S rursũ
motꝰ corporis et desideria carns legẽ
m̃broꝵ dic̃: quȩ captiuã duc̃ animã.
et peccati legibꝰ subdit. Certũ nãq ẽ
qđ desideria carnis animã trahant
ad peccatũ: et eã legibꝰ eiꝰ subdant.
Et sic̃ lex m̃tis quȩ consentit cũ lege
di. si animã potuerit obtinere. addu¬
cit eã ad legẽ cłi: ita et lex qͤ inmen¬
bris ẽ et cõncupiscentia carnis si se¬
duxerit animã peccati eã legibus
fragiliore ꝑsona int̾ hominẽ habe¬
ri certamina docuisset. et ostendisset qđ
etiã contͣ uoluntatẽ ꝑ desideria carnis
aiã usu ipso peccandi in peccati iura ra¬
ꝑet᷑: exclamatione utit᷑ ad huc ex ꝑsona
illius quẽ descripsit. et dic̃. Miser ego
homõ: qͥs me liberabit decorpore mor¬

Expanded text:
lege peccati, quae est in membris meis. Quod supra dixerat, velle enim bonum adjacet mihi, hic voluntatem boni legem mentis nominavit, quae lex mentis convenit cum lege Dei, et consentit ei. Sed rursum motus corporis et desideria carnis, legem membrorum dicit, quae captivam ducit animam et peccati legibus subdit; certum est namque quod desideria carnis animam trahant ad peccatum, et eam legibus ejus subdant: et sicut lex mentis quae consentit cum lege Dei, si animam potuerit obtinere, adducit eam ad legem Dei, ita et lex, quae in membris est, et concupiscentiis carnis, si seduxerit animam, peccati eam legibus fragiliore persona intra hominem haberi certamina docuisset, et ostendisset quod etiam contra voluntatem per desideria carnis anima usu ipso peccandi in peccati jura raperetur, exclamatione utitur adhuc ex persona illius quem descripsit, et dicit: Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mor
Abbreviated transcription (Latin):
mortis dixerat. Ytrũq gͦ continet
lex: et litterã occidentẽ. et spm uiui¬
ficantẽ. Unde considera. ne forte huiꝰ
rei formã teneat. ut illud lignũ de
quo scriptũ ẽ. sciendi bonũ et malum:
tinet᷑. S et illud ñ omittamus: qđ
hic quidẽ qui liberat a lege peccati
Simanseritis in u̾bo meo: agnoscetis
ueritatẽ: et ueritas liberabit uos. In
quo mͥ quidẽ iudet᷑. qđ quã uis oꝑe
hȩc a se diu̾sa uideant᷑ uł nomine: re
tam̃ ipsa unũ sint. Xp̃e enĩ uita ẽ: et
ipse ẽ qui liberat: et hic sp̃c uitȩ libe¬
rat. Et quomͦ ñ inutroq una libertas
quos liberat sp̃c uitȩ. liberat et uita.
Tantũ ẽ ut liberati a lege sp̃c. uitȩ. in¬

Expanded text:
mortis ad mortem . Utrumque continet lex, et litteram occidentem, et spiritum vivificantem. Unde considera ne forte hujus rei formam teneat et illud lignum, de quo scriptum est, sciendi bonum et malum . ipso. Sed et illud non omittamus quod hic quidem, qui liberat a lege peccati Si manseritis in verbo meo, agnoscetis veritatem, et veritas liberabit vos , in quo mihi quidem videtur quod quamvis opere haec a se diversa videantur vel nomine, re tamen ipsa unum sint; Christus enim vita est, et ipse est qui liberabit, et hic Spiritus vitae liberat. Et quomodo non in utroque una libertas quos liberat Spiritus vitae, liberat et vita. Tantum est, ut liberati a lege Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ xp̃i in corpore nr̃o circũferimꝰ.
Mors aut̃ corpori peccati causa. id est
ne peccet imponit᷑. Qđ si corpus
peccato mortuũ ẽ. sp̃c necessario ad
faciendã iusticiã uiuit. Qui in corpo¬
re mort᷑. nec seruit peccato: necesse
ẽ ut in spu uiuat. et iusticiȩ serui¬
at. Sic et idẽ apłs in quodã loco
dic̃. tradidisse se quendã in intĩ¬
tũ carnis: ut sp̃c saluus fiat. Qđ si¬

Expanded text:
mortem Christi in corpore nostro circumferimus; mors autem corpori peccati causa, id est, ne peccet, imponitur. Quod si corpus peccato mortuum est, spiritus necessario ad faciendam justitiam vivit: qui enim in corpore mortuus est, nec servit peccato, necesse est ut in Spiritu vivat, et justitiae serviat. Sic et idem Apostolus in quodam loco dicit, tradidisse se quemdam in interitum carnis ut spiritus salvus fiat .
Abbreviated transcription (Latin):
fieri sapiens potest: s tam̃ cũ uoluntas
affuerit. adhibendus ẽ labor. studium.
sollicitudo. uigiliȩ. doctrina. institutio:
et uix aliquando usu longo. et medi¬
tatione continua. sapiens efficit᷑. Istȩ
gͦ ab mitio qͥdẽ statĩ uoluntatẽ habuit.
ut eẽt sapiens: s ñ statĩ affuit ei opꝰ
sapientiȩ̾. s: in eo ipso erudit᷑ ut sapiens
fiat: quanto stulte et contra sapientiam
gessit. Qui tam̃ intelligere quidẽ potuit.
qͣm stulte gesserit. habebat enĩ iã studi¬
ũ sapientiȩ: ñ tam̃ ita iã sapiens erat:
ut cauere posset. ne qͥd insipient̃ admit¬
teret. Iste ordo et depudicitia haben¬
dus ẽ: qđ ñ statĩ qͥs ut uoluerit pudi¬
citiã ꝓfiteri. etiã oꝑe implebitꝰ ut nul¬
lis concupiscentiȩ stimulis agitetur.
Sie et de mansuetudine. et de pacien¬
tia. et de singłis qͥbꝰq uirtutibꝰ scien¬
dũ ẽ: in quibꝰ omĩbꝰ dici conuenit. qr

Expanded text:
fieri sapiens potest: sed tamen cum voluntas fieri sapiens potest: sed tamen cum voluntas fuerit, adhibendus est labor, studium, sollicitudo, vigiliae, doctrina, institutio, et vix aliquando usu longo, et meditatione continua sapiens efficitur. Iste ergo ab initio quidem statim voluntatem habuit, ut esset sapiens, sed non statim affuit ei opus sapientiae; sed et in eo ipso cum eruditur ut sapiens fiat, quanta stulte, et contra sapientiam gessit! Qui tamen intelligere quidem potuit quam stulte gesserit; habebat enim jam studium sapientiae; non tamen ita jam sapiens erat, ut cavere posset ne quid insipienter admitteret. ret. Iste ordo et de pudicitia est habendus, quod non statim quis ut voluerit pudicitiam profiteri, etiam opere implebit, ut nullis concupiscentiae stimulis agitetur. Sic et de mansuetudine, et de patientia, et de singulis quibusque virtutibus sciendum est, in quibus omnibus dici convenit: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
uolenti mͥ facere bonũ: qm̃ mͥ malũ
ad iacet. Condelector enĩ legi clĩ. sccd̃m
int̾iorem hominẽ. Et in his ut sepe
insuꝑioribꝰ cõmonuimꝰ. ñ uident᷑ elo¬
cutiones indegre explicari: s con¬
iunctionũ uł abundantia. uł ꝓprieta¬
tibus impediri. Tali gͦ quodam ordi¬
ne legere debemus. Et condelector ei
scdm interiorẽ hominẽ. Per qd osten¬
dit qi int̾ior homo hoc ẽ uoluntas et
ꝓpositũ. quo initiũ accipit conu̾ti ad
dnm̃: legi cdi consentit. et delectatur
ineã. s ut suꝑius diximus. ñ statum
ut uoluntatẽ qͥs habuerit conu̾ti ad
bona: etiã usus boni oꝑis sub sequit᷑.
Cita enĩ res ẽ uoluntas. et sine impedi¬
m̃to conu̾tit᷑: opus uͦ tardũ ẽ. qđ et
usum. et artẽ. et laborẽ requirit oꝑan¬
di. Qd ut euidentiꝰ fiat: utamͣ etiã
similitudine ex empli. Uerbi grã. Uult
quis sapiens fieri: nec tam̃ statĩ ut
uoluit sapiens effectus ẽ: s uoluntas
quidẽ p̃cessit. Nȩc sine uoluntate aliqͥs

Expanded text:
lenti mihi facere bonum, quoniam mihi malum adjacet: condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Et in his, ut saepe in superioribus commonuimus, non videntur elocutiones integre explicari, sed conjunctionum vel abundantia vel proprietatibus impediri; tali ergo quodam ordine legere debemus, ut insecundum interiorem hominem; per quod ostendit, quod interior homo, hoc est, voluntas, et propositum quo initium accipit converti ad Dominum, legi Dei consentit, et delectatur in ea: sed ut superius diximus, non statim ut voluntatem quis habuerit, converti ad bona, etiam usus boni operis subsecutus est; cita enim res est voluntas, et sive impedimento convertitur; opus vero tardum est, quia et usum, et artem, et laborem requirit operandi. Quod ut evidentius fiat, utamur etiam similitudine exempli, verbi gratia, vult quis sapiens fieri, nec tamen statim ut voluit sapiens effectus est, sed voluntas quidem praecessit, nec sine voluntate aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
incarne. Qđ clixit insimilitudine car¬
nis peccati: ostendit nos quidẽ habe¬
re carnẽ peccati : siliũ uͦ di similitudi¬
nẽ habuisse carnis peccati. ñ carnem
peccati. Om̃s enĩ nos homines qui ex
semine uiri cũ muliere conuenientis
concepti sumꝰ. illa necessario utimͣ uo
uoce. qua dic̃ dauid: qm̃ in iniqͥtatibꝰ
concepit mat̾ mea. Uerũ qͥ ex nulla
uiri contagione. s solo sp̃u scõ suꝑ¬
ueniente. et uirtute altissimi obũ¬
brante uenit ad corpꝰ inmacłatũ:
naturã quidẽ corporis nr̃i habuit:
pollutionẽ tam̃ peccatiquȩ exconeu¬
piscentie motu conceptis tradit᷑. om̃ĩ¬

Expanded text:
iae. Quod dixit in similitudinem carnis peccati, ostendit nos quidem habere carnem peccati, Filium vero Dei similitudinem habuisse carnis peccati, non carnem peccati. Omnes enim nos homines, qui ex semine viri cum muliere convenientis concepti sumus, illa necessario utimur voce, qua dicit David, quoniam in iniquitatibus concepit me mater mea . Verum quia ex nulla viri contagione, sed solo Spiritu seniente, et virtute Altissimi obumbrante, venit ad corpus immaculatum, naturam quidem corporis nostri habuit, pollutionem tamen peccati, quae ex concupiscentiae motu conceptis traditur, omni
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃tant᷑: quibꝰ impossibilitatẽ legis
sarcire uideant᷑. Quid aut̃ dicent
de sacrificioꝵ ratione. quȩ simul oĩs
ex integro impossibilis facta ẽ: quippe uͥ
nec templũ ẽ. nec altare: nec ullus ꝓrsꝰ
sacrificandi locus: Inqͥbus singłis lex
ñ dicam impossibilis et infirma: s et
plane iam mortua ẽ. Nam ante hanc
mortẽ infirmabat᷑ tc̃ cũ sanguine uitu¬
loꝵ et hyrcoꝵ conabat᷑ nec tam̃ poterat
auferre peccata: et infirmabat᷑ in legi¬
bꝰ leprȩ: quas nec explanare aliqͥs po¬
tuit nec implere. In his gͦ om̃ibꝰ. aliisq
innumeris. et impossibilis erat lex et
infirmabat᷑. quantũ ad carnis in telli¬

Expanded text:
commentantur, quibus impossibilitatem legis commentantur, quibus impossibilitatem legis sarcire videantur. Quid autem dicam de sacrificiorum ratione, quae simul omnis ex integro impossibilis facta est? Quippe ubi nec templum est, nec altare, nec ullus prorsus sacrificandi locus; in quibus singulis lex, non dicam impossibilis et infirma, sed et plane jam mortua est. Nam ante hanc mortem infirmabatur, tunc cum sanguine vitulorum et hircorum conabatur, nec tamen poterat, auferre peccata, et infirmabatur in legibus leprae, quas nec explanare unquam potuit, nec implere. In his ergo omnibus, aliisque innumeris et impossibilis erat lex, et infirmabatur, quantum ad carnis intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ue de liberationis eligere. Puto tam
qd legẽ moysi etiã hic sicut maliis se¬
pe iam diximus induas partes apłs
diuidat: et aliud in ea carnẽ aliud
spm̃ nominet: et illã quidẽ obseruan¬
tiã quȩ scłm litterã gerit᷑. sensũ car¬
nis appellet. sicuti dic̃ de huiꝰ modi iudõ.
frustra inflatꝰ a sensu carnis suę: illã
aut̃ quȩ accipit᷑ sp̃italit̃. spm nominet:
sic̃ et alibi dic̃. Littera occidit: spe aut̃
uiuificat. Et in hoc gͦ loco qđ dicit
im possibile legi in quo infirmabat᷑
ꝑcarnẽ: intellectꝰ qͥ scđm litterã ẽ.
accipi potest. Ipse enũ et impossibilis
erat. et infirmabat᷑: si sccłm carnem
idẽ litterã sentiret᷑. Quid enĩ tã un¬
possibile quã sabbati obseruatio. se¬
edm litterã legis: ut in multis iam¬
sepe diximꝰ: Iubet᷑ enĩ ñ exire de do¬
mo: ñ se mouere de loco suo: nichil
oneris leuare. Quȩ qm̃ impossibilia
uident iudei. qui sccłm carnẽ legem
obseruant: in epta quedã et ridicła

Expanded text:
e deliberationis eligere. Puto tamen quod legem Moysi etiam hic, sicut et in aliis saepe jam diximus, in duas partes Apostolus dividat, et aliud in ea carnem aliud spiritum nominet, et illam quidem observantiam, quae secundum litteram geritur, sensum carnis appellet, sicuti dicit de hujusmodi Judaeo: Frustra inflatus a sensu carnis suae; illam vero quae accipitur spiritaliter spiritum nominet, sicut et alibi dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat; et in hoc ergo loco quod dicit, impossibile legis, et in quo infirmabatur per carnem, intellectus, qui secundum litteram est, accipi potest: ipse enim et impossibilis erat et infirmus si secundum carnemdum litteram sentiretur. Quid enim tam impossibile, quam sabbati observatio, secundum litteram legis ut in multis jam diximus: jubetur enim non exire de domo, non se movere de loco suo, nihil oneris levare. Quae quia impossibilia vident Judaei qui secundum carnem legem observant, inepta quaedam et ridicula
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ si iudiciũ de bono habet uoluntas.
consuetudo aut̃ carnaliũ iitioꝵ quȩ
lex carnis. uł lex m̃broꝵ appellata ẽ.
obsistit et subripit: ex eo qđ boni uolun¬
tatẽ gero. licet agam malũ. tam̃ qr in¬
uitꝰ ago: consentio legi di qm̃ bona ẽ.
Odi enĩ mala: et cupio agere qͤ lex iu¬
bet bona. Qđ si contra uoluntatẽ ma¬
la ago. uictꝰ consuetudine uitioꝵ. usu¬
q peccandi: iã ñ ego. hoc ẽ int̾ior homo

Expanded text:
 si judicium de bono habet voluntas, consuetudo autem carnalium vitiorum, quae lex carnis, vel lex membrorum appellata est obsistit, et subripit ex eo quod boni voluntatem gero, licet agam mala, tamen quae invitus ago, consentio legi Dei, quia bona est: odivi enim mala et cupio agere quae lex jubet bona. Quod si contra voluntatem mala ago victus consuetudine vitiorum usuque peccandi,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uita: ita qui seruit legi peccati.
ꝑmanet in morte. quȩ uenit ex con¬
dempnatione peccati. Nam qđ im¬
possibile erat legi inquo infirmaba
t᷑ ꝑcarnẽ. ds filiũ suũ mittens in

Expanded text:
est vita; ita qui servit legi peccati, permanet in morte quae venit ex condemnatione peccati. Quia quod impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mitten
Abbreviated transcription (Latin):
agit et libidinis uictũ. pari quoq con¬
suetudinis morbo. et m̃datiũ subripit.
formido det̾ret: et in his singłis istȩ qͥ
iam initia conu̾sionis accepit. compe¬
tent̃ dicit. ꝙ uelle adiacet mͥ: ꝑficere
aut̃ bonũ ñ inuenio. Non enĩ qđ uolo

Expanded text:
agit et libidinis vitium. Pari quoque conagit et libidinis vitium. Pari quoque consuetudinis morbo, et mendacium subripit, formido deterret, et in his singulis iste qui jam initia conversionis accipit, competenter dicit: quia velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio. Non enim q
Abbreviated transcription (Latin):
s grã dĩ mecũ. Ut gͦ istȩ labores suos
ñ ibi s grẽ dĩ quȩ in ipso oꝑabatur
ad seribit: ita et ille carnalis oꝑa
ñ bona. ñ sibi. s peccato: qđ in se ha¬
tũ. Non enĩ habitat in me. hoc ẽ in
carne mea bonũ. Donlũ enĩ in eo
xp̃c in habitat: neq corpꝰ eiꝰ tẽplũ
dei ẽ. Ueruntam̃ ñ usq quaq hic euiꝰ
ꝑsona ꝓponitur alienus ẽ abonis: s ꝓpo¬
sito quidem et uoluntate cȩpit bona re¬
quirere: nondũ tam̃ pot̾ bona rebꝰ et
oꝑibꝰ obtinere. Est enĩ talis ꝗͣdã in firmi¬
tas. in his qui initia conu̾sionis accipi¬
unt: ut cũ uelit quis statim facere omẽ
qđ bonũ ẽ. ñ statim uoluntatẽ sequat᷑
effectus. Nam et meditat᷑ apud semet¬
ipsũ. decernit u̾bi causa ut ñ irascatur
et hoc in uoluntate definit̾. s qm̃ longo
usu et consuetudine diutina. uitium
in eo iracundiȩ dñatũ ẽ: obsistit etiam
uoluntati et ꝓposito. ac solito sibi usa
itinere uis furoris erumpit. Similiter

Expanded text:
sed gratia Dei mecum. Ut ergo iste labores suos non sibi sed gratiae Dei quae in ipso operabatur ascribit ita et ille carnalis opera non bona non sibi, sed peccato, quod in se haquoniam non habitat in me, hoc est, in carne mea bonum. Nondum enim in eo Christus inhabitat, neque corpus ejus templum Dei est: verumtamen non usquequaque hic cujus persona proponitur, alienus est a bonis, sed proposito quidem et voluntate coepit bona requirere, nondum tamen potest bona rebus et operibus obtinere; est enim talis quaedam infirmitas in his, qui initia conversationis accipiunt et cum velit quis statim facere omne quod bonum est, non statim voluntatem sequatur effectus. Nam et meditatur apud semetipsum, decernit, verbi causa, ut non irascatur, et hoc in voluntate definit. Sed quoniam longo usu, et consuetudine diutina, vitium in eo iracundiae dominatum est, obsistat etiam voluntati et proposito, ac solito sibi usa itinere vis furoris erumpit. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ex ea parte qua ñ uult malũ. con¬
sentit legi dĩ qͣ bona ẽ. q ꝓhibet malũ.
et in consonantiã quandã ad legẽ dĩ
lex naturalis adducit᷑. ut eadẽ uelint
atq eadem nolint. Qd si scdm uolun¬
tatẽ legi dĩ consentimꝰ: malũ gͦ qđ fa¬
cimꝰ. ñ iã nos id. s peccatũ qđ in nob̃

Expanded text:
 ex ea parte, qua non vult malum consentit legi Dei, quia bona est, quae prohibet malum, et in consonantiam quamdam ad legem Dei lex naturalis adducitur ut eadem velint atque eadem nolint. Quod si secundum voluntatem legi Dei consentimus, malum ergo quod facimus, non jam nos id, sed peccatum quod in
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ mors. ẽ: Absit. Obiectionẽ refellit
necessario consurgentẽ et dic̃. qđ ñ
bonũ legis et mandati mortẽ sibi in
derit bonũ: ut sit ipsũ peccatũ supͣ
modũ peccator ex occasione mandati.
Diximꝰ et suꝑius. qđ quasi ꝑsonã finxe¬
rit peccati: et de ipsa dicat. supͣ modũ
peccatorem effectũ ipsũ peccatũ: de
cuiꝰ ꝑsona loquit᷑ ex occasione manda¬
ti. Mius enĩ peccatores: si id qđ ñ ꝓ¬
hibet᷑ admittas. Si uͦ uetita et intdi¬
cta cõmiseris: supͣ modũ ut ita dicã
peccatores: ꝙ ñ solum cõmisisti qđ ñ de¬
biuisti: s et p̃ceptũ p̃uaricatꝰ es. Qđ aũt
diximꝰ. peccatũ peccator. maluimꝰ uitiũ
sermonis reciꝑe. quã sensũ apłi ñ integre
expͥmere: ꝙ in latino sermone angusta¬
uit nos nom̃ peccati. qđ neutro gẽnere
declinat᷑: in greco uͦ femininũ ẽ ẽt idõ pec¬
catorẽ eũ appellauimꝰ: nã ibi peccatrix
appellari pot̾. Scimꝰ enĩ qđ lex sp̃ita¬

Expanded text:
 mors? Absit. Objectionem vero refellit necessario consurgentem, et dicit, non quod bonum legis et mandati mortem mihi intderit bonum. Fit ergo ipsum peccatum supra modum peccator ex occasione mandati. Diximus et superius quod quasi personam finxerit peccati, et de ipsa dicat supra modum peccatorem effectum ipsum peccatum, de cujus persona loquitur ex occasione mandati: minus enim peccati est, si id quod non prohibetur admittas; si vero vetita et interdicta commiseris supra mo non solum commisisti, quod non debuisti, sed et praeceptum praevaricatus es. Quod autem diximus, peccatum peccator, maluimus vitium sermonis recipere quam sensum Apostoli non integre exprimere, quia in Latino sermone angustavit nos nomen peccati, quod neutro genere declinatur, in Graeco vero femininum est, et ideo peccatorem eum nos appellavimus, nam ibi peccatrix appellari potest. Scimus autem, quia lex spirita
Abbreviated transcription (Latin):
git dicit᷑ ignorare. Qđ uͦ dicit. ñ enĩ
qđ uolo hoc ago. s qđ odi illud facio:
ostendit. qr licet carnalis sit. et sub
peccato uenundatꝰ. qͥ hȩc loqͥt᷑. tamen
etiã resistere aliquantulũ uitiis co¬
net᷑. legis scilicet naturalis instinctu:
s uincat᷑ auitiis. et opprimat᷑ inuitꝰ.
ut sepe accidit u̾bi grã. cũ ꝓponit
qͥs pacient̃ ferre. instigantẽ se. et
ad ultimũ iuncit᷑ iracundia: et pati¬
t᷑ hanc inuitꝰ. Irascit᷑ gͦ: etiã cũ nolit
irasci. Hoc idẽ etiã timoris uitio acci¬
dere solet. ut et contͣ uoluntatẽ qͥs
metu aut formidine t̾reat᷑. Hoc et in
elatione subiti uł inopinati honoris
sepe contingit: ut arrogantior. et tu¬

Expanded text:
git dicitur ignorare. Quod vero dicit: Non enim git dicitur ignorare. Quod vero dicit: Non enim quod volo ago, sed quod odi illud facio, ostendit quod licet carnalis sit, et sub peccato venundatus, qui haec loquitur, tamen etiam resistere aliquantulum vitiis conetur, legis scilicet naturalis instinctu; sed vincatur a vitiis, et opprimatur invitus, ut saepe accidit, verbi gratia, cum proponit quis patienter ferre instigantem se, et ad ultimum vincitur iracundia, et patitur hoc invitus: irascitur ergo cum nolit irasci. Hoc idem etiam timoris vitio accidere solet, ut contra voluntatem quis metu et formidine terreatur, hoc et in elatione subiti vel inopinati honoris saepe contingit ut arrogantior fiat, et tu
Abbreviated transcription (Latin):
inse sp̃m di. ille scit qr lex sp̃italis ẽ.
Qđ de moysi lege conuenit dictũ. Ip¬
sa nãq ẽ quȩ ei qͥ sp̃italit̃ illã intel¬
ligit. lex sp̃italis ẽ. et sp̃c unuificans:
memorat᷑. Qđ uͦ dicit. ego aut̃ carna¬
lis sum uenundatꝰ sub peccato: hic
iam tãquã doctor ȩccłȩ ꝑsonã in se¬
met ipso suscipit infirmoꝵ: ꝓpt̾ qđ
et alibi dix̃. Factus sum infirmis in¬
firmus: ut infirmos lucrarer. Et hic
gͦ infirmioribus quibꝰq id ẽ carnali¬
bꝰ et subpeccato uenundatis. efficitur
paulus carnalis et sub peccato uenũ¬
datus: et loquit᷑ ea quȩ illis loqui
moris ẽ. uł excusationis uł incusa¬
tionis obtentu. Ait gͦ dese tãquã ex
ꝑsona illoꝵ loquens. Ego aut̃ carna¬
lis sũ uenundatꝰ sub peccato: hoc est
scđm carnẽ uiuens: et inpeccati po¬
testatẽ libidinis et concupiscentiȩ p̃¬
tã rẽ ipsam quã oꝑat᷑ quis ignorat.
licet carnalis sit: s causam rei quã a¬

Expanded text:
 spiritalis est. Quod de Moysi lege convenit dictum; ipsa namque est quae ei qui spiritaliter intelligit, lex spiritalis est et Spiritus vivificans: memoratur. Quod vero dicit, Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hic jam tanquam doctor Ecclesiae personam in semetipsum suscipit infirmorum, propter quod et alibi dixit: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrarer . Et hic ergo infirmioribus quibusque, id est, carnalibus, et qui sub peccato venundati sunt, efficitur Paulus carnalis, et sub peccato venundatus, et loquitur ea quae illis loqui moris est, vel excusationis vel inexcusationis obtentu. Ait ergo de se tanquam ex persona illorum loquens: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hoc est, secundum carnem vivens, et in peccati potestatem libidinis et concupiscentiae prtam rem ipsam quam operatur quis ignorat, licet carnalis sit, sed causam rei quam a
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dnm̃ nr̃m. Sicui forte illa exposi¬
tio. quã de legũ diu̾sitate tenebamus.
uiolent̃ p̃sumpta iudet᷑: adu̾tat nc̃
in hoc capitulo. qͦmͦ ñ solũ legũ. s
et ꝑsonarũ diu̾sitas introducit᷑. Nam
sub peccato dic̃ se e̾ẽ uenundatũ. qui
in aliis dixit p̃cio empti estis: et it̃m¬

Expanded text:
diti eramus. Si cui forte illa expositio, quam de legum diversitate tenebamus, violenter praesumpta videbatur, advertat nunc in hoc capitulo, quomodo non solum legum, sed et personarum diversitas introducitur. Namsub peccato dicit se esse venundatum; qui in aliis dixerat, Pretio empti estis ; et it
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ: S et cȩt̾a in quibꝰ conficet᷑ a lege.
ꝗͤ inm̃bris suis ẽ. et repugnat legi
m̃tis suȩ. captiuũ duci se in lege pec¬
cati. quomͦ apłicȩ conueniunt digni¬
tati: et paulo p̃cipue. in quo xp̃c et
niuit. et loquit᷑: S colligamꝰ ex his
quomͦ moris ẽ scripturȩ diuinȩ. et ꝑ¬
souas latent̃. et res. et causas de quibꝰ
dicere udet᷑ et nomina cõmutare:
imino potiꝰ eiscdẽ nominibꝰ in aliis atq
aliis rebus uti. ut inp̃senti loco ait
apłs. Scimꝰ enĩ qđ lex sp̃italis ẽ. Hoc
adhuc qđ dixit scimꝰ qđ lex sp̃italis
ẽ: apłica auctoritate ꝓnunciat. Non¬

Expanded text:
ncti? Sed et caetera in quibus confitetur a lege, quae in membris suis est, et repugnat legi mentis suae, captivum se duci in lege peccati, quomodo apostolicae convenient dignitati, et Paulo praecipue, in quo Christus et vivit et loquitur? Sed colligamus ex his, quomodo moris est Scripturae divinae et personas latenter, et res, et causas, de quibus dicere videtur, et nomina commutare, imo potius iisdem nominibus in aliis atque aliis rebus uti, ut in praesenti loco ait Apostolus: Scimus enim quia lex spiritalis est; hoc adhuc quod dixit, Scimus quia lex spiritalis est, apostolica auctor
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ qͥs peccato seruit: iusticiȩ liber
ẽ. hoc ẽ alienꝰ ẽ a iusticia. Bie enĩ li¬
iusticiȩ̃ sic̃ saluator dic̃: qr nemo potest
duobꝰ dnĩs seruire. S de his plenius
supͣ diximus. Illud sane notandũ ẽ: ẽẽ
et libertatẽ culpabilem. et laudabilem
seruitutẽ. Nam liberũ eẽ iusticiȩ crim̃
sticiȩ seruũ fieri. simul intellige et sapi¬
entiȩ et pietatis. et prudentiȩ. et omĩ¬
ũ una uirtutum: sicut econtrario qui
peccati seruus ẽ. simul et concupiscentiȩ
male. et ire. et furori. et impudicitiȩ.
et rapine. et om̃ibꝰ simul uitiis ac sce¬
leribus seruit. Unde nosmet ipsos semꝑ
discutere debemus. ꝑ singła queq ge
rimꝰ et inuno quoq actu considerare.
cui nã seruiamuᷤᷤ: peccato ad inquitatẽ.
an iusticiȩ inscĩficationẽ. Quẽ gͦ in quit¬
fructũ habuistis tẽ. inqͥbꝰ nc̃ erubesci

Expanded text:
Cum ergo quis peccato servit, justitiae liber est, hoc est, alienus a justitia. Hic enim lisicut et Salvator dixit, quia nemo potest duobus dominis servire . Sed de his plenius servire. Illud sane notandum est esse et libertatem culpabilem et laudabilem servitutem. Nam liberum esse justitiae, crimen stitiae servum fieri, simul intellige et sapientiae, et pietati, et pudicitiae, et omnibus una virtutibus, sicut econtrario, qui peccat, servus est simul et concupiscentiae malae, et irae, et furoris, et impudicitiae, et rapinae, et omnibus simul vitiis ac sceleribus servit. Unde nosmetipsos semper discutere debemus per singula quaeque quae gerimus, et in unoquoque actu considerare cuinam serviamus, peccatone ad iniquitatem, an justitiae in sanctificationem. Quem ergo fructum habui
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pot̾ uitare qđ nescit. Si qͥs gͦ edo¬
ctꝰ ꝑ legẽ quale sit id qd cauere debet.
ñ tã caueat. quã faciat illud: occasioẽ
qͥdẽ legis ñ faciendȩ rei scientiã uide¬
bit᷑ accepisse. S lex ñ iccirco eũ docu¬
erat. ut faceret qd ñ debebat. et mo¬
reret᷑: s ut ñ faceret et iuiueret. Sic
gͦ peccatũ occasione accepta ꝑman¬
datũ seduxit me: et ꝑ illud occidit.
Aut certe qđ dixit peccatũ ꝑ mandatũ
seduxit me. et ꝑ illud occidit. pot̾ bie pec¬
catũ uł ipsum auctorẽ dixisse peccati.
de quo scriptũ ẽ. serpens seduxit me.
uł etiã ꝑsonã fiuxisse peccato: quȩ uisa
sit hominẽ seduxisse occasione manda¬
ti. ut suauẽ faceret concupiscentiã: et
aĩa dũ suauitate concupiscentiȩ delecta¬
t᷑. p̃uaricando mandatũ qđ dicebat
ñ concupisces. moreret᷑. Si ne hoc man¬
dato legis ascriberet᷑ qđ occasione p̃¬
cepti ã peccato seducta ẽ anima et oc¬
ciosa: subiungit apłs et dic̃. Itaq lex

Expanded text:
t vitare quod nescit. Si quis ergo edoctus per legem, quale sit id quod cavere debet, non tam caveat, quam faciat illud, occasionem quidem legis non faciendae rei scientiam videbitur accepisse. Sed lex non idcirco eum docuerat ut faceret quod non debeat, et moreretur, sed ut non faceret, et viveret. Sic ergo peccatum occasione accepta per mandatum seduxit me, et per illud occidit; aut certe quia dixit, peccatum per mandatum seduxit me, et per illud occidit, potest hic peccatum vel ipsum auctorem dixisse peccati, de quo scriptum est: Serpens seduxit me ; vel etiam personam finxisse peccato, quae visa sit hominem seduxisse occasione mandati, ut suavem faceret concupiscentiam, et anima, dum suavitate concupiscentiae delectatur, praevaricando mandatum, quod dicebat: Non concupisces, moreretur. Sed ne quis hoc mandato legis ascriberet, quod occasione praecepti a peccato seducta est anima et occisa, subjungit Apostolus et dicit: Itaque lex
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ: nec in anes querelas inpeccati
aut fatalis conditio. aut cursus astroꝵ.
S audi aptã pauli sententiã qua dic̃: eui¬
uos exhibetis seruos adobecliendũ.
serui estis eiꝰ cui obedistis. siue peceati

Expanded text:
debemus, ne inanes querelas in peccatiaut fatalis conditio, aut cursus astrorum; sed audi apertam Pauli sententiam, qua dicit, cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ nam lex ista ẽ. ꝑ quã uitia peccatoꝵ
oꝑant᷑. Nũquid lex moysi. etiã si sccłm
litterã obseruet᷑: uitia generat peccatoꝵ:
S inaꝑto ẽ qđ illam legẽ dicat m̃broꝵ.
quȩ resistit legi m̃tis. de qua et ante¬
tractauimꝰ: quomͦ lex sub introuut. ut
abundaret peccatũ. Ipsa gͦ lexẽ. quȩ
facit in his qui seđm carnẽ uiuunt.
uitia peccatoꝵ abundare: ut fructifi¬
cent morti. Ad hoc namq ẽ illa lex in
m̃bris nrĩs: ut resistens adu̾sum le¬
gẽ m̃tis. captiuos nos ducat inpecca¬
to: et hos fructꝰ offerat morci. Nunc
aut̃ soluti sumꝰ a lege. mortui. inqua
detiuebamͣ. Ab hac gͦ lege inqua de¬
ne dubio quando cũ xp̃o mortui sumꝰ:
et consepulti ei ꝑ baptismũ: et crucifi¬
xi cũ ipso. Et ido dic̃. soluti sumus a
lege. mortui. Nisi enĩ qͥs mortuus fue¬
rit cũ xp̃o: ab ista lege ñ soluit᷑. Scio
et inaliis exemplariis scriptũ. alege
mortis inqua detineb am᷑: s hoc id ẽ

Expanded text:
a lex est, per quam vitia peccatorum operantur? Nunquid lex Moysi, etiam si secundum litteram observaretur, vitia generat peccatorum? Sed in aperto est quod illam legem dicat membrorum quae resistit legi mtractavimus, quomodo lex subintroivit, ut abundaret peccatum. Ipsa ergo lex est, quae facit in his qui secundum carnem vivunt, vitia peccatorum abundare, ut fructificent morti. Ad hoc namque est illa lex in membris nostris, ut resistens adversum legem mentis, captivos nos ducat peccato, et hos fructus offerat morti. Nunc autem soluti sumus a lege mortui, in qua detinebamur; ab hac ergo lege nuo mortui sumus, et consepulti ei per baptismum, et crucifixi cum ipso, et ideo dicit, soluti sumus a lege mortui. Nisi enim quis mortuus fuerit cum Christo, ab ista lege non solvitur. Scio et in aliis exemplaribus scriptum: A lege mortis, in qua detinebamur; sed hoc, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c abstraxit a lege peccati. ut uetusta¬
ti littẽ seruianiꝰ.: id ẽ circũcisionẽ recipia¬
mꝰ et sabbata et cęt̾a qͥ uetustas legis
littẽ continet: s ut legẽ di in sp̃c noui¬
tate seruemꝰ. idẽ ex omĩbꝰ qͤ inea scripta
st̃ spãlem sensum spũ donante capia¬
mꝰ÷ sic̃ et idẽ apłs in aliis dic̃. qr uelam̃
ẽ positũ in facie moysi. cũ aut̃ conu̾sus
uũ ẽẽ sp̃m. tãquã qͥ ante ñ fuerit. nec
ueteribꝰ in notuerit: et nesciunt se in
hoc grauissime blasphemare. Ipse enĩ
spẽ ẽ in lege. ipse in ȩiuigłio: ipse semꝑ
cũ patre et filio ẽ: et semꝑ ẽ et erat. et
erit: sic̃ pat̾ et filius. Non gͦ ipse nouuᷤ
ẽ.s credentes innouat: cũ eos auete¬
ribꝰ malis ad nouã uitã et nouã ob¬

Expanded text:
bstraxit a lege peccati, ut vetustati litterae serviamus, id est, ut circumcisionem recipiamus, et sabbata vel caetera quae vetustas legis litterae continet; sed ut legem Dei in spiritus novitate servemus, id est, ex omnibus quae in ea scripta sunt, spiritalem sensum Spiritu donante capiamus, sicut et idem Apostolus in aliis dicit, quod velamen est positum in facie Moysi; cum autem conversuvum esse Spiritum, tanquam qui ante non fuerit, nec veteribus innotuerit, et nesciunt se in hoc gravissime blasphemare; ipse enim Spiritus est in lege, ipse in Evangelio, ipse semper cum Patre et Filio est, et semper est, et erat, et erit sicut Pater et Filius. Non ergo ipse novus est, sed credentes innovat, cum eos a veteribus malis ad nova
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑioribꝰ tot leges nominauerit: di
xit et legẽ dĩ. et legem m̃broꝵ. et legẽ
sp̃ẽ uitȩ. Econtrario quoq eũ legẽ quȩ
in m̃bris ẽ. et legẽ mortis. et legẽ pecca¬
ti cõmemoiauerit: hic nẽ dequa haꝵ¬

Expanded text:
in superioribus tot leges nominaverit dixit enim et legem Dei, et legem mentis, et legem spiritus vitae, e contrario quoque legem quae in membris est, et legem mortis, et legem peccati commemoraverit, hic nunc de qua ha
Abbreviated transcription (Latin):
quanto tẽpore iuiuit: ñ ad hominẽ s
ad legẽ refert᷑. Hoc enĩ et inconseqͤnti¬
bꝰ indicat uͥdic̃: uiuente iuro alligata
ẽ legi: et ipsius exempli qđ assũptũ ẽ
pleniꝰ idẽ ordo designat. Legẽ enĩ loco
uiri posuit: et de ipsa dic̃. Si aũt mor
mouebit᷑ questionis. Clarũ nãq ẽ qđ
hi legẽ uelut uirũ habuert̃: sub euius
potẽstate uiuebant. S uͥ uenit pleni¬
tudo temporis: lex infirmari cȩpit in car¬
ne: et infirmitatẽ mors consecuta ẽ. et
si qui sub potestate uiri huiꝰ uixer̃t̃. tam¬
quã mulier. mortua littera sp̃ui nupse
isse uirũ. legis sermonẽ. Testimoniũ aut̃
huiꝰ rei. idẽ qđ hi qͥ excireũcisione sunt.
sub uiro fuerint. hi aut̃ qͥ exgentibus.
sine uiro: ysaias declarat dicens. Leta¬
re sterilis. ꝗͤ ñ paris: erũpe et clama.

Expanded text:
d hominem, sed ad legem refertur: hoc enim et in consequentibus indicat, ubi dicit, vivente viro alligata est legi, et ipsius exempli quod assumptum est plenius idem ordo declarat, legem enim loco viri posuit, et de ipsa dicit: Si autem momovebitur quaestionis; clarum namque est quod hi legem velut virum habuerunt, sub cujus potestate vivebant. Sed ubi venit plenitudo temporum, lex infirmari coepit in carne, et infirmitatem mors consecuta est, et si qui sub potestate viri hujus vixerant tanquam mulier, mortua littera spiritui nubisse virum legis sermonem. Testimonium autem hujus rei, id est, quod hi qui ex circumcisione sunt sub viro fuerint, hi autem qui ex gentibus sine viro, Isaias clamabat dicens: Laetare sterilis quae non paris: erumpe et clam
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ mulieri crim̃ ñ ẽ. si uiro pͥore defun¬
cto. suscipiat sccła conubia. Eque pꝰea¬
dic̃. gͥ uiuente uiro eognominabit᷑
adultera. si fuerit cũ alio uiro: ut osten
ta ẽ. nullo genere uiuere ei debet ue¬
tustas litterȩ. quȩ ẽ quasi pͥor scđs
uir: ne forte si illã habeat in se uiuentẽ.
efficiat᷑ adult̾a: qr ita sccdo sociata est.
ut ei adhuc uiueret prior. Hoc ẽ qđ ꝑ
aliam figurã et insuꝑioribus dixit:
ꝙ mori priꝰ oportet. et ita consepeliri¬

Expanded text:
sicut mulieri crimen non est si, viro priore defunsicut mulieri crimen non est si, viro priore defuncto, suscipiat secunda connubia, et pitur vivente viro cognominabitur adultera, si fuerit cum alio viro, ut ostendta est, nullo genere vivere ei debet vetustas litterae, quae est quasi prior vir, ne forte si illum habeat in se viventem, efficiatur adultera, quae ita secundo sociata est, ut ei adhuc viveret prior. Hoc est, quod per aliam figuram, et in superioribus dixit, quia mori prius oportet, et ita consepeliri
Abbreviated transcription (Latin):
introierat in scã ñ manu facta xp̃c. nec
accesserat ad uelam̃ int̾ius: qđ adbebre¬
os scribens apłs. carnẽ xpi ẽẽ int̾pre
tat᷑. Ubi uͦ u̾bũ caro factũ ẽ. et habitaũ
in nobis: ap̃sentia eiꝰ iberłm t̾rena cũ
tẽplo et altari atq omibꝰ quȩ ibi gere¬
in hac parte mortuus sermo legis:
cũ nulla sacrificia. nullũ sacerdotium.
nulla leuitici ordinis ministeria deferũ¬
tͣ: Homicidã punire ñ pot̃. nec adul¬
terã lapidare. hȩc enĩ sibi uendicat ro¬
manoꝵ potestas: et dubitas ad huc
simortua sit scdm litterã lex: Ter in
nulla ugulat᷑: manipłi pͥmitiarũ ñ
offerunt᷑: nulla cȩlebrat᷑ oblatio: nul¬
la lepͣ. nulla purgat᷑ immunditiã. et
dubitari potest in his omĩbꝰ mortuam
eẽ litterã legis: Cũ gͦ claruerit ꝑ hȩc
omĩa mortuũ eẽ uirũ pͥorẽ: nulla p̃ua¬
ricatio ẽ xp̃o tãquã uiro alti sociari:

Expanded text:
introierat in sancta non manufacta Christus, nec introierat in sancta non manufacta Christus, nec accesserat ad velamen interius, quod ad Hebraeos scribens Apostolus carntatur . Ubi vero, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , a praesentia ejus Jerusalem terrena cum templo et altari, atque omnibus quae ibi geredicitur in hac parte mortuus sermo legis, cui nulla sacrificia, nullum sacerdotium, nulla Levitici ordinis ministeria deferuntur? Homicidam punire non potest, nec adulteram lapidare; haec enim sibi vindicat Romanorum potestas, et dubitas adhuc si mortua sit secundum litteram lex? Ter in nulla jugulatur, manipuli primitiarum non offeruntur, nulla celebratur oblatio; nulla lepra, nulla expiatur immunditia. Et dubitari potest in his omnibus mortuam esse litteram legis? Cum ergo claruerit per haec omnia mortuum esse virum priorem, nulla praevaricatio est Christo tanquam viro alteri sociari,
Abbreviated transcription (Latin):
bet uirũ: qr multo plures exgentibus
quã ex circũcisione credidert᷑: et osten¬
dit eã quȩ habet uirũ. synagogã ẽẽ quȩ
habet legẽ: desertam uͦ et uagã. ac sine
ulla legis potestate uiuentẽ gentium
multitudinẽ: quȩ et sterilis erat: nulliꝰ
legituni u̾bi ꝓferens germen. Ponitur
gͦ in his ab apło homo qͥ sub lege uiuit:
tamquã mulier quȩ sub uro ẽ. Uirũ
aut̃ ponit sermonẽ legis: quẽ tam̃ ui
rũ dic̃ mortuũ. qͥ ẽ sccłm litt̃am sermo
legis. S: is quomͦ sit mortitus: ꝑ uiden¬
dũ ẽ. Potest quidẽ etiã in hoc uideri
mortuus: cũ spĩtalis intelligentia ex¬
cludit et uelut int̾̃imit corporalẽ: et o¬
stendit fugiendam ee̾ occidentẽ literã.
et sequendũ uiuificantẽ spm̃. S et hoc¬
mͦ mortuus eẽ hic uir euidentiꝰ appro¬
babitur. Et enĩ donec lex umbrã gerebat
futuroꝵ bonoꝵ. et inhierłm t̾rena cȩles¬
tis culturȩ typus et imago gerebat᷑. et
altare manebat ac sacerdotiũ: sermo le

Expanded text:
es ex gentibus quam ex circumcisione crediderunt, et ostendit eam quae habet virum, synagogam esse quae habet legem; desertam vero, et vagam, ac sine ulla legis potestate viventem, gentium multitudinem, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Ponitur ergo in his ab Apostolo homo, qui sub lege vivit, tanquam mulier quae sub viro est; virum autem ponit sermo dicit, qui est secundum litteram sermo legis. Sed is quomodo sit mortuus pervidendum est. Potest quidem etiam mihi videri mortuus, cum spiritalis intelligentia excludit, et velut interimit corporalem, et ostendit refugiendam esse occidentem litteram, et sequendum vivificantem spiritmodo mortuus esse hic vir evidentius approbabitur. Etenim lex donec umbram gerebat futurorum bonorum, et in Jerusalem terrena coelestis culturae typus et imago gerebatur, et altare manebat ac sacerdotium, sermo leg
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ qđ quibꝰcũq moribꝰ agit᷑. quasi
sub lege hac qua utit᷑ uiuere credendꝰ
ẽ. Cui utiq uł ipse mou debet. uł ipsa
illi: ne forte sub alio uiro posita anima
ad xp̃m ueniens. ñ tã nuptias eiꝰ adire.
quã adultera effici uideat᷑: si pͥoris ad¬

Expanded text:
tutis, quibuscunque moribus agitur, quasi sub lege hac qua utitur vivere credendus est: cui utique vel ipse mori debet, vel ipsa illi, ne forte sub alio viro posita anima ad Christum veniens, non tam nuptias ejus adire, quam adultera effici videatur; quippe si
Abbreviated transcription (Latin):
sibꝰ digredi. Cum enĩ in suꝑioribus de
lege litterȩ disputasset. qđ utiq ad
eos uideret᷑ tantũ qͥ excircũcisione
crediderant ꝑtinere: nc̃ latenti qua¬
dam conu̾sione. carnis et uitioꝵ discu¬
tit legẽ: ob id sine dubio. ut etiã adcȩ¬
t̃os homines ñ eos solos qui excir¬
cũcisione st̃ tractatꝰ iste ꝑtinere iude¬
In carne quidẽ quantũ ad rẽ spectat:

Expanded text:
s adducit. Cum enim in superioribus de lege litterae disputasset, quod utique ad eos videretur tantum qui ex circumcisione crediderant pertinere, nunc latenti quadam conversione carnis et vitiorum discutit legem, ob id sine dubio, vel etiam ad caeteros homines, et non eos solos, qui ex circumcisione sunt, tractatus iste pertinere videin carne. Et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
inquo corpore iniquitates nrãs tulit
et peccata nr̃a portauit: et in quo exu¬
it pͥncipatꝰ et potestates. triũphans
eas insemet ipso. Festinandũ ẽ gͦ ad
istas scdas nuptias: quȩ beatiores
st̃ multo quã pͥmȩ. Et uide si forte
iã tẽ lex tale nescio qͥd ad ũbrabat
in eo. cũ iubebat ut mulier mortuo
pͥore uiro de quo sem̃ ñ susceꝑat. ta¬
lis enĩ fuerat qui fructũ ñ posset
de ipso magis mulier afferat fructũ.
S hȩc pleniꝰ in locis suis requirentur.
Nc̃ aut̃ ut diximꝰ pͥus moriendũ ẽ legis
litterȩ: ut sic coniungi possimus. xp̃o. qͥ
ex mortius resurrexit. Pot̃ aut̃ fieri

Expanded text:
in quo corpore iniquitates nostras tulit, et peccata nostra portavit , et in quo exuit principatus et potestates, triumphans eos in semetipso. Festinandum est ergo ad istas secundas nuptias, quae beatiores sunt multo quam primae. Et vide si forte jam tum lex tale, nescio quid, adumbrabat in eo, cum jubebat ut mulier, mortuo priore viro, de quo semen non susceperat talis enim fuerat qui fructum non posset de ipso magis mulier afferat fructus. Sed haec plenius in locis suis requirentur. Nunc autem, ut diximus, prius moriendum est legi litterae, ut sic conjungi possimus Christo, qui ex mortuis resurrexit. Cum eni