comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no: preter unum diẽ in quo sumus: Nã supro¬
res dies anni huius iam transierunt nec tenen¬
tur: futuri autem nondum uenerunt. Inuno
die sumus: et dicimus hoc anno. Immo dic
hodie: si aliquid uis presens dicere. Nam deto¬
to anno quid presens tenes: Quicquid de ilo
preteritũ ẽ: iam non ẽ. Quicquid de illo futu¬
rum ẽ. nondum ẽ. Quomͦ hoc anno: Corri¬
ge locutionem: hodie dic: uerum dicis.ho¬
die iam dieamus: Rursus & hoc attende
Cũ ħ hodie hore matutinȩ transierunt: horȩ
futurȩ nondum uenerunt. Et hoc gͦ corrige¬
& hac hora dic. Et de ista hora quid tenes:Mo¬
menta eius quȩdã iam transierunt: quȩ fu¬
tura sunt nondum uenerunt. hoc mom̃to
dic. Quo momento: Dum sẏllabas loquor:
si duas sillabas dicã. altera ñ sonat. nisi cum
illa transierit.Ipsa deniq una syllaba. si du¬
as litteras habeat: non sonat posterior lute¬
ra. nisi eum illa prior abient. Quid gͦ tene¬

Expanded text:
no, praeter unum diem in quo sumus? Nam superiono, praeter unum diem in quo sumus? Nam superiores dies anni hujus jam transierunt, nec tenentur; futuri autem nondum venerunt. In uno die sumus, et dicimus, Hoc anno: imo dic, Hodie, si aliquid vis praesens dicere. Nam de toto anno quid praesens tenes? Quidquid de illo praeteritum est, jam non est; quidquid de illo futurum est, nondum est: quomodo, Hoc anno? Corrige locutionem: Hodie, dic. Verum dicis, Hodie, jam dicam. Rursus et hoc attende, quod hodie horae matutinae jam transierunt, horae futurae nondum venerunt. Et hoc ergo corrige: Hac hora, dic. Et de ista hora quid tenes? Momenta ejus quaedam jam transierunt; quae futura sunt nondum venerunt. Hoc momento, dic. Quo momento? Dum syllabas loquor, si duas syllabas dicam, altera non sonat, nisi cum illa transierit: ipsa denique una syllaba, si duas litteras habeat, non sonat posterior littera nisi prior abierit. Quid ergo tene
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Cogitaui dies antiquos. Bene. ẽ. illi.
Uidete quę cogitat. rogo uos. Intus ẽ: apud se
cogitat dies antiquos. Nemo illi dicit. ma¬
le dixisti: nemo illi dicit multum locutus
es: nemo illi dicit puersȩ sensisti. Ita sit es¬
benc secum adiuuet ds̃: cogitet dies antiqͣs.
et dicat nobis inipso intenore suo eubiculo
qͥd egerit: quo ꝑuenerit: qͥd transilierit.: ubi
manserit. Cogitaui dies antiquos: Etan¬
norum ȩternorum memor fui. Qui sunt an¬
ni ȩcerm: Magna cogitatio. Uidete quid sibi
uult ista cogitatio. nisi magnum silentium
ab omni forinsecus strepitu: ab omni rerum
humanarum tumultu: Intus requiescat:
qͥcogitare uult annos istos ȩtemos. Nunquid
anni in quib sumus ȩterni sunt. aut in quib
fuerunt maiores nr̃i: aut inquib futuri suis
posteri nr̃i: Absit. ut ȩterm existimentur. Q a
enim dehis annis manet: Ecce loquendo di¬
cunus hoc anno: Et quia denemus de hoc an¬

Expanded text:
nobis: Cogitavi dies antiquos. Bene est illi. nobis: Cogitavi dies antiquos. Bene est illi. Videte quae cogitat, rogo vos. Intus est, apud se cogitat dies antiquos. Nemo illi dicit, Male dixisti; nemo illi dicit, Multum locutus es; nemo illi dicit, Perverse sensisti. Ita sit ebene secum, adjuvet Deus: cogitet dies antiquos, et dicat nobis in ipso interiore cubiculo suo quid egerit, quo pervenerit, quid transilierit, ubi manserit: Cogitavi dies antiquos, et annorum aeternorum memor fui. Qui sunt anni aeterni? Magna cogitatio! Videte si vult ista cogitatio, nisi magnum silentium. Ab omni forinsecus strepitu, ab omni rerum humanarum tumultu intus requiescat, qui cogitare vult annos istos aeternos. Numquid anni in quibus sumus aeterni sunt, aut in quibus fuerunt majores nostri, aut in quibus futuri sunt posteri nostri? Absit ut aeterni existimentur. Quid enim de his annis manet? Ecce loquendo dicimus, Hoc anno; et quid tenemus de hoc an
Abbreviated transcription (Latin):
ticipauerunt uigilias: qui ubiq scandala.
ubiq muscipulas posuerunt: Tedium inẽ
cordi. Metuendum ẽ ne absorbeat tristicia
leticiam: metuendum ẽ ne garriendo defici¬
at sp̃s tuus. Antici pauerunt uigilias om̃s
inimici mei. Deniq in ipsa garrulitate dũ
loqueris. et securus loqueris: quanta ple¬
rumq inueniuntur quȩ uelint tenere in¬
imici et reprehendere. unde uelint etiam er¬
minan & calumpniari. hoc dixit: illud sen¬
sit: hoc locutus ẽ. Quid faciat homo: nͥ qđ
sequitur: Conturbatus sum: et non sum
locutus. Conturbatus ergo. ne in eius garru¬
litate inimici anticipantes uigilias. calum¬
nias quererent et inuenirent: non ẽ. locutꝰ
Nunquam tamen istȩ transiliens cessaret in se.
Et si forte agarrulitate cessauit. qua surrepse¬
rat ei deipsa locutione placere hominibus:
non tamen destitit. non cessauit ut conare¬
tur et hoc ipsum transcendere. Et qͥd dicit:
no mentis suȩ agit: et quid ibi agat dicit

Expanded text:
ticipaverunt vigilias, qui ubique scandala, ticipaverunt vigilias, qui ubique scandala, ubique muscipulas posuerunt? Taedium inest cordi; metuendum est ne absorbeat tristitia: in laetitia metuendum est ne garriendo deficiat spiritus tuus: Anticipaverunt vigilias omnes inimici mei. Denique in ipsa garrulitate, dum loqueris, et securus loqueris, quanta plerumque inveniuntur quae velint tenere inimici et reprehendere, unde velint etiam criminari et calumniari: Hoc dixit, illud sensit, hoc locutus est? Quid faciat homo, nisi quod sequitur? Conturbatus sum, et non sum locutus. Conturbatus ergo, ne in ejus garrulitate inimici anticipantes vigilias, calumnias quaererent et invenirent, non est locutus. Nunquam tamen iste transiliens cessaret in se: et si forte a garrulitate cessavit, qua subrepserat ei de ipsa locutione placere hominibus; non tamen destitit, non cessavit ut conaretur et hoc ipsum transcendere. Et quid dicit?suae mentis agit. Et quid ibi agat dicat
Abbreviated transcription (Latin):
et rectores mundi tenebrarum harũ. aduers
spiritalia nequitiȩ incelestib: Ergo aduersꝰ
diabolum et angłos eius: inuicicias exerce¬
mus. Rectores eos mundi dixit: quia ipsi re¬
gunt dilectores mundi. Non enim regunt
dum peccatores dicit. De quib ioħs ineuan¬
gelio dicit. Et mundus eum non cognouit.
Talem mundum isti regunt qui non cogno¬
scunt. xp̃m. Contra hos habemus inimici¬
cias ꝑpetuas: Beniq quaslibet habeas imi¬
micias aduersus hominẽ cogitas finire. siue
illius satisfactione siille te lesit. siue tua sit.
si tu lesisti. siue alterius. si uos inuicem lesi¬
stis: laboras satisfacere et concordare. Cũ dia¬
bolo autem et angłis eius: nulla concordia
ẽ Ipsi nobis inuident regnum cȩloꝵ. Mitescere
omnino erga nos nonpossunt: quia antici¬
pauerunt uigilias om̃s immici mei. Plus
illi uigilauerunt ad decipiendum: quã ego
adcustodiendum me. Anticipauerunt ui¬
gilias om̃s inimici mei. Quomodo enĩ ñ an¬

Expanded text:
brarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus ? Ergo adversus diabolum et angelos ejus inimicitias exercemus. Rectores eos mundi dixit, quia ipsi regunt dilectores mundi: non enim dum peccatores dicit, de quo Joannes: Et mundus eum non cognovit . Talem mundum iscit Christum. Contra hos habemus inimicitias perpetuas. Denique quaslibet habeas inimicitias adversus hominem, cogitas finire; sive illius satisfactione, si ipse te laesit; sive tua, si tu laesisti; sive alterutrius, si vos invicem laesistis; laboras satisfacere et concordare: cum diabolo autem et angelis ejus nulla concordia est. Ipsi nobis invident regnum coelorum. Mitescere omnino erga nos non possunt, quia anticipaverunt vigilias omnes inimici mei. Plus illi vigilaverunt ad decipiendum, quam ego ad custodiendum me: Anticipaverunt vigilias omnes inimici mei. Quomodo enim non an
Abbreviated transcription (Latin):
bus. Unde dicitur. quia iusto non ẽ. lex posi¬
ta. Testimonium g ẽ. inquantum aliquio
ꝓbat: lex autem inquantum iubec: cum sit
una eademq res. Qua circa sicut lapis. xp̃c
sed credentib incaput anguli: non creden¬
tib autẽ lapis offensionis & petra seanda¬
li: ita destimoniũ legis eis qui lege non le¬
gitume utunt᷑. testimoniũ ẽ. quo conuiti¬
cantur puniendi peccatores: his uͦ qui ea
legitume utuntur. destimoniũ ẽ quo demon¬
stratur adquẽ liberandi confugere debent
peccatores. Ineius enm grã ẽ iusticia dĩ. te¬
stimonium habens alege et ꝓpħis qua u¬
stificat᷑ impius. Quam quidã ignorantes:
et suã uolentes constituere: iusticie di non
sunt subiec̾ti Quanta inquit mandauit
patrib nrĩs. nota facere ea filiis suis: ut cog¬
noseat generatio altera. Filii qui nascent̃

Expanded text:
bus: unde dicitur, Quia justo non est lex posibus: unde dicitur, Quia justo non est lex posita . Testimonium est igitur, in quantum aliquid probat; Lex autem, in quantum jubet; cum sit una eademque res. Quocirca sicut lapis Christus; sed credentibus in caput anguli , non credentibus autem lapis offensionis et petra scandali; ita Testimonium Legis eis qui Lege non legitime utuntur. Testimonium est quo convincantur puniendi peccatores; his vero qui ea legitime utuntur, Testimonium est quo demonstratur ad quem liberandi confugere debent peccatores. In ejus enim gratia est justitia Dei, testimonium habens a Lege et Prophetis, qua justificatur impius: quam quidam ignorantes, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . 8. « Quanta, » inquit, « mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis: ut cognoscat generatio altera, filii qui nascen
Abbreviated transcription (Latin):
qd ẽ suscitauit testimonium: hoc. ẽ legẽ
posuit. Et qđ̃. ẽ iniacob: hoc ẽ. inisił. Nam
sicut ista duo nomina sunt hominis unis.
ita lex et uetus testamentum duo sunt no¬
mina rei unius. Interest aliquid ait qͥs¬
piam. inter suscitauit et posuit. Ita sane:
quemadmodum interest etiam inter ia
s eadem duo nomina diuersis causis uni
homini sunt imposita. Iacob ꝓpt̃ sup¬
plantationem: qm̃ nascentis tenuit plan¬
tam frĩs: isrł autem ꝓpter uisionem dei.
Sic aliud ẽ. suscitauit. aliud posuit. Nam
suscitauit testimoniũ quantũ existimo.
dictum ẽ: qđ ulo aliquio suscitatum ẽ.
Sine lege enim ait apłs: peccatum mor¬
tuum. ẽ. Ego autẽ uiuebam aliquando sine
lege. Adueniente autem mandato: peceatũ
reuirit. Ecce qđ suscitatum ẽ. ꝑtestimoniũ
qđ ẽ lex: ut appareat q latebat. sic̃ paulo
post dicit: sed peccatũ ut appareat peccatũ.
dem legẽ dictũ ẽ: tanquã iugum peceatori¬

Expanded text:
quod est, Suscitavit Testimonium; hoc est, Legem quod est, Suscitavit Testimonium; hoc est, Legem posuit: et quod est, in Jacob; hoc est, in Israel. Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius, ita Lex, et Testimonium duo sunt nomina rei unius. Interest aliquid, ait quispiam, inter suscitavit et posuit. Ita sane; quemadmodum interest etiam inter Jac, sed eadem duo nomina diversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem, quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem Dei . Sic aliud est, suscitavit, aliud posuit. Nam, suscitavit Testimonium, quantum existimo, dictum est, quod illo aliquid suscitatum est. Sine Lege enim, ait Apostolus, peccatum mortuum est. Ego autem vivebam aliquando sine Lege: adveniente autem mandato, peccatum revixit. Ecce quod suscitatum est per Testimonium quod est Lex, ut appareat quod latebat, sicut paulo post dicit: Sed peccatum ut appareat peccatum, tem Legem, dictum est, tanquam jugum peccatori
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam omni credenti Quo donante
ritas foras mittit timnorẽ: quanẽ sine lege
iusticiadimanifestata ẽ Sed qm testimo¬
uit testimoniũ iniacob: et legem posuit
inisrł. Nam et illud qđ tam insigni et ple¬
no tantis significationib ope tabernacu¬
lum ꝯstitutũ ẽtab̾nacłm destimonii nõiat᷑:
inquo erat uelamen contra archam legis:
sicut uelamen centra faciem ministri legi.
quia inilla dispensatione parabole et pro¬
positiones erant E a quippe que predica¬
bantur. & faciebant: uelatis significatio¬
nib condebantur: et non reuelatis mani¬
festationib cernebantur. Cum autem
lamen: Quot quot enim sunt ꝓmissio¬
nes di: in illo etiam amen: Quisquis igit᷑
xp̃o adheret: totum bonum qđ etiam in
littens legis non intelligit habet. Quis qͥs
autem alienus s̃ axp̃o: nec intelligit nec
habet. Suscitauit gͦ testimoniũ iniacob
et legẽ posuit inisrł. More suo repecit. Nã

Expanded text:
justitiam omni credenti : quo donante justitiam omni credenti : quo donante ritas foras mittit timorem , quoniam nunc sine Lege justitia Dei manifestata est. Sed quoniam testimovit Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et propositiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus cernebantur. Cum autem lamen . Quotquot enim sunt promissiones Dei, in illo Etiam, Amen . Quisquis igitur Christo adhaeret, totum bonum quod etiam in litteris Legis non intelligit, habet; quisquis est autem alienus a Christo, nec intelligit, nec habet. Suscitavit ergo Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. More suo repetit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
enim premissum ẽ. atcendite popłs meus
legem meam: inclinate aurẽ urãm inuer¬
ba oris mei: aꝑiam inparabolis os meum:
eloquar ꝓpositiones abinitio. Quanta gͦ
audiuimus inquit et cognouimus ea: et pa¬
tres ñi narrauerunt nobis. Sic ẽ. audiui¬
mus. et cognouimus: quomͦ audi filia &
uide Audita enim sunt inueteri testam̃¬
to: quȩ cognoscuntur in nouo. Audita cũ
ꝑpłrentur: cognita cum implerentur.
ꝑmissio redditur: non fraudatur auditio.
bis. N on sunt occultata afilus eoꝵ: in
generatione altera. Hȩc ẽ. generatio: inqua
nobis donata ẽ. regeneratio. Annuntian¬
tes laudes dñi. et p̾otentias eius: et mira¬
bilia eius quȩ fecit. Ordo uerboꝵ ẽ: et pa¬
tres nr̃i narrauerunt nobis: annuntiantes
laudes dñi. Laudatur dñs ut ametur. Quid
eloquar ꝓpositiones abinitio. Initium gͦ
ẽ uetus testamentum: finis nouũ. Tamor
enim preualet in lege. et initium sapien¬

Expanded text:
enim praemissum est, Attendite populus meus, enim praemissum est, Attendite populus meus, legem meam, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Aperiam in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quanta ergo audivimus, inquit, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Sic est, audivimus, et cognovimus; quomodo, Audi, filia, et vide . Audita enim sunt in Veteri Testamento quae cognoscuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum implerentur. Ubi promissio redditur, non fraudatur auditio.  Non sunt abscondita a filiis eorum, in generatione altera. Haec est nostra generatio, in qua nobis donata est regeneratio. Annuntiantes laudes Domini, et potentias ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Ordo verborum est, Et patres nostri narraverunt nobis, annuntiantes laudes Domini. Laudatur Dominus ut ametur: quid Eloquar propositiones ab initio. Initium est ergo Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in Lege: et initium sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Creaturam subditam oꝑe inuisibili crea¬
tor mouet: non eius substantia in aliquid
corporale et temporale conuertitur: ut
corporalib et temporalib signis siue ad ocłos
siue adaures ꝑtinentib quantum homi¬
nes caꝑe possunt. suam faciant innotesce
uoluntatem: Si enim angłs uti potest ȩche¬
re. acre. nube. igne. etalla qualibet natura
uł specie corporali: et homo et uultu. et lin¬
gua. manu.calamo.litteris.aliisue signi¬
ficantib reb ad suȩ mentis indicanda se¬
creta: postremo cum homo sit.nuntios
homines mittit. et dicit alio uade & uadit.
et alio ueni. & uenit. et seruo suo fac hoc &
facit: quanto maiore et efficatiore potesta¬
te dei cui domino uniuersa subiecta suns
et ipso angło et homine utitur: ut qđ ei
placet annuntiet: Quamuis itaq iã ho¬
mo dicat. quanta audiuimus et cognoui¬
mus ea. et patres nr̃i narrauerunt nobis:
tamen tanquam dei uerba. non tanquam
humanas fabulas audiamus. Propt̃ hoc

Expanded text:
Creaturam subditam opere invisibili CreaCreaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aures pertinentibus, quantum capere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis; tamen tanquam Dei verba, non tanquam humanas fabulas audiamus. Propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quitur ꝓpositiones ita eloqueretur et earũ
expositiones: non hic estuaremus. Nunc uͦ
ita obtecta etclausa sunt omĩa. ut etiam¬
si adaliquid ipso adiuuante unde salu¬
briter pascamur ꝑuenire possimus: insu¬
dore tamen uultus nr̃i edamus panem:
et penam definitionis antiquȩ ñ corꝑis tan¬
tum. sed et cordis labore pendamus. Bicat
gͦ et audiamus parabolas et ꝓpositiones.
Quanta audiuimus et cognouimus ea: et
patres ñri narrauerunt nobis. Dñs suꝑius
loquebatur: Nã cinius alterius uerba ere¬
denda sunt. attendite popłs ms legẽ meã:
Quid. ẽ ergo qđ nunc repente homo loquit᷑
lam enim hominis uerba sunt: quanta au¬
diuimus et cognouimus ea: et patres nr̃i
narrauerunt nobis. Nimirum ds̃ iã ex
hominis ministerio locuturus. sicut. ait
mum uerba fieri uoluit: ne uerba eius lo¬
quens homo contempneretur ut homo:
lta enim se habent locutiones dei: quȩ no¬
bis insinuantur ꝑsensum corꝑis nostri.

Expanded text:
quitur propositiones, ita eloqueretur et earum quitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus parabolas et propositiones.imus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis ministerio locuturus, sicut ait Amum verba fieri voluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri.
Abbreviated transcription (Latin):
chil ẽ. quo xp̃ianus popłs ducitur: ita et
penȩ ille quȩ figiux fuerunt. cum tã sint
atroces: incomparatione pęnarũ quaᷤᷤ si¬
gnificant nichil sunt. Quas autem figu¬
ras dixit apłs: eas dicit iste psalmus qͣn¬
tum existimare possumus parabolas &
ꝓpositiones. ñ ineo habentes fidem qđ contige¬
runt: s ineis reb adquas rationabili compa¬
ratione feruntur. Attendamus gͦ legem dei po¬
pulus cius: et melmemus aurem nr̃am iN
initio dicat: satis apparet inconsequentibus.
Non enim ex quo factum ẽ. cęlum et terra. uel
exquo creatum ẽ. inprimo homine genus
humanũ: sed exquo popłi congregatio quȩ
adducta ẽ. exegẏpto: ut sensus ꝑtineat ad
asaph qđ interpretatur congregatio. Sed uti¬
nam qui dirit aꝑiam inparabolis os meũ.
etiam intellectum nr̃m ineas aꝑire dignet᷑
Si enim sicut os suum aꝑuit inparabolis.
ita aꝑiret etiam ipsius parabolas. et sicut elo¬

Expanded text:
hil est, quo christianus populus ducitur: ita et hil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemus aurem nostram iinitio dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut elo
Abbreviated transcription (Latin):
ra contingebant illis. Scripta sunt au¬
tem adcorrectionẽ nr̃am: in quos fines se¬
culorum deuencrunt. Nob̃ gͦ potius ista
cantata sunt. Unde inhoc psalmo inter ce¬
tera dictũ ẽ. Ut cognoscat generatio altera:
filii qui nascentur et exurgent. Porro si
ille interitus aserpente. et abexterminato¬
re illa ꝑditio. et gladii trucidatio figure
fuerunt. sicut euidenter dicit apls. cum
illa omnia contigisse manifestum sit. ñ
enim ait infigura dicebantur. uł infigura
scripta sunt .s. infigura inquit continge¬
bant illis: quanto maiore diligentia pie¬
tatis. cauende sunt penȩ. quarum figurȩ
ille fuerunt: Proculdubio quippe sicut
inbonis reb multo amplius bonum ẽ.
med qđ ꝑfiguram significatur. quam in
ipsa figura: ita et inmalis longe utiq pe¬
iora sunt quȩ significãt᷑ figuris: cũ tanta
mala sint etiam significantes figure. Nam
sicut terra illa ꝓmissionis quo ille popłs
ducebatur. incomparatione regni cȩloꝵ ni¬

Expanded text:
bant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit » . Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum ni
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: que non solum opatur remissionẽ pec¬
sp̃m. inope bonoꝵ factorum: quasi diceret.
non credidit do sp̃s eius: hoc ẽ. enim habe
cum deo creditum spm: non credere sp̃m
suum posse facere sine do iusticiã. sed cũ
do. Hoc ẽ. enim credere indeum: qd utiq
plus ẽ quam credere deo. Nam homini cui¬
libet plerumq credendũ ẽ: quãuis ineum
non sit credendum. hoc ẽ. enim credere
indeum.credendo adherere adbene coop¬
andum bona oꝑanti dõ: qui sine me inqͥt
nichil potestis facere. Quid autem plus
hinc apłs dicere potuit. quam qđ ait: qͥ
lex illa testimonium ẽ: quo dampnetur
non quo absoluatur reus. Littera ẽ enim
minar. quȩ conuincat preuaricatores: ñ
sp̃s adiuuans qui liberet et iustificet pec¬
catores. Generatio gͦ illa cuius exemplũ
cauendum ẽ. ideo praua et amaricans fuit
qͥa non ẽ creditus cum do sp̃s eius: quia
et si aliqua credidit do: non tamen credi¬

Expanded text:
Dei, quae non solum operatur remissionem pecDei, quae non solum operatur remissionem pecspiritum in opere bonorum factorum; quasi diceret, Non credidit Deo spiritus ejus. Hoc est enim habere cum Deo creditum spiritum, non credere spiritum suum posse facere sine Deo justitiam, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quod utique plus est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere potuit, quam quod ait: Qlex illa testimonium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minax, quae convincat praevaricatores; non spiritus adjuvans, qui liberet et justificet peccatores. Generatio ergo illa, cujus exemplum cavendum est, ideo prava et amaricans fuit, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus: quia etsi aliqua credidit Deo, non tamen credi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua tanquam ipsi faciant: cum ds̃ sit
Quanta enim inquit mandauit patrib nr̃is.
nota facere ea filuis suis: ut cognoseat gene¬
ratio altera. Quid cognoseat: Ytiq man¬
data que mandauit. Quomͦ gͦ adhuc exqͥ¬
rant: nisi ponendo indeo spẽ suã: Tune
mandata eius exquirant: ut abeis illo ad¬
iuuante compleant᷑: ne fiant sicut patres
eorum generatio praua & amaricans: ge¬
neratio quȩ non direrit cor suum. Et dicit
quare continuo subiungendo: et ñ. ẽ eredit᷑
cum do sp̃s eius: id quia ñ habebat fidem
que impetrat que lex imperat. Quando eñ
cum spũ d̃i opante sp̃s hominis cooꝑatur.
tunc qđ ds̃ ussit impletur. Et hoc non fit.
nisi credendo meum qui iustificat impiũ.
Quam fidem: non habuit generatio praua
& amaricans. Et ideo de uia ddictum ẽ: non
s̃ creditus cũ do sp̃s̃ eius. Multo enĩhoc ex¬
pressius dictum ẽ ad signaficandã grãm

Expanded text:
opera sua, tanquam ipsi faciant; cum Deus sit opera sua, tanquam ipsi faciant; cum Deus sit Quanta enim, inquit, mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera. Quid cognoscat? Utique mandata quae mandavit. Quomodo ergo adhuc exquirant, nisi quia ponendo in Deo spem suam, tunc mandata ejus exquirant, ut ab eis illo adjuvante compleantur? Ne fiant, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum. Et dicit quare, continuo subjungendo, Et non est creditus cum Deo spiritus ejus: id est, quia non habebat fidem, quae impetrat quod Lex imperat. Quando enim cum Spiritu Dei operante spiritus hominis cooperatur, tunc quod Deus jussit impletur; et hoc non fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et ideo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dictum est, ad significandam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
fiant sic̃ patres eor: generatio praua eta¬
marieans. O eneratio que non direxit cor¬
suum: et non ẽ creditus eum do sps eius.
Hec uerba indicant duos quodãm popłos:
alterum aduetus. alterũ adnouum testam̃¬
tum ꝑtinentem Nam qđ ait qͣnta manda¬
uit patrib nris. nota facere ea filiis suis:
mandata eius accepisse dixit nota facere
ea filiis suis. ñtamen eos agnouisse aut fe¬
cisse: sed adhoc acceꝑunt ipsi ut cognoseat
generatio altgra. qđ ula ñ cognouit. filii qͥ
nascent᷑ et exurgent: nam illi qui nati suc̃
ñ exurrexerunt: quia non sursum cor. sed
interra potius habuerunt. Cum xp̃o enĩ
exurgitur: unde dictum ẽ. si exurreristis
cũ xp̃o que sursum sunt sapite. Et narrent
filiis sius inquit: ut ponant indeo spem suã.
Ita enim ñ suã iustieiam iusti uolunt con¬
stituere: s reuelant addm̃ uiã suã: et sꝑant
meum. ut ipse faciat. Et ne obliuiseantur
opum dĩ. magnificando scilicet et iactando

Expanded text:
prava et amaricans; generatio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. » Haec verba indicant duos quodammodo populos; alterum ad Vetus, alterum ad Novum Testamentum pertinentem: nam quod ait, Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, mandata eos accepisse dixit, nota facere ea filiis suis, non tamen eos agnovisse aut fecisse; sed ad hoc acceperunt ipsi, ut cognoscat generatio altera, quod illa non cognovit. Filii qui nascentur et exsurgent. Nam illi qui nati sunt, non exsurrexerunt, quia non sursum cor, sed in terra potius habuerunt. Cum Christo enim exsurgitur: unde dictum est, Si exsurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite . Et narrent, inquit, filiis suis, ut ponant in Deo spem suam. Ita enim non suam justitiam justi volunt constituere, sed revelant ad Deum viam suam, et sperant in eum, ut ipse faciat . Et non obliviscantur operum Dei: magnificando scilicet et jactando
Abbreviated transcription (Latin):
igitur quȩ ẽ. in corde recto paratur adnõ fide
precedente: qua acceditur addm rectum. ut
cor fiat rectum. Quȩ fides preueniente &
tur: et applicare incipit addm cor ut diri¬
gatur.: ut quantomagis magisq dirigituꝵ.
tantomagis uideat qđ nudebat: et ualeat
qđ non ualebat. Hoc ñfecerat symon eui
hac fide. Cor enim tuũ non ẽ rectum cũ
đo. Ibi enim ostendit quia non potest rec¬
tum esse sine deo: ut incipiant homines
non canquam serui sublege ambulare me¬
tuentes. s in lege tanquã filii uolentes: in
qua illi ambulare noluerunt: et sub illa
rei manserunt. Hanc enim uoluntatem.
ñtimor sed caritas habet. quȩ diffundit̃
incordib credentium ꝑspm sem̃: quib¬

Expanded text:
igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente tur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus credentium per Spi
Abbreviated transcription (Latin):
tinet adfact᷑a quȩ forinsecus aguntur.: et
qui timent penam. et qui amant iusticiã
non furantur: et ideo pares sunt manu. di¬
spares corde. pares oꝑe dispares corde. uo¬
luntate. Ideo illi sic notati sunt. Generatio
inquit quȩ cor non direxit suum. Non dic¬
tum ẽ. oꝑa. sed cor. Recto enim corde: recta
sunt oꝑa. Cum autem cor rectum non est.
oꝑa recta non sunt: etiam si recta uideant᷑.
Et unde cor non direxit praua generatio sa¬
tis aꝑuit cum ait: et non ẽ creditus creditus
cum deo sp̃s eius. Rectus. ẽ. enim ds̃. Et ideo
recte adherens tanquam immutabili regu¬
lȩ: potest fieri rectum qđ inse fuit prauum
cor hominis. Ut autem cor cum illo sit. et ꝑ
hoc rectum esse possit: accedatur ad eum. ñ
pede sed fide. Ideo dicitur etiam inepła adhe¬
breos deilla ipsa generatione praua et amari¬
eante. Non ꝓfuit sermo auditris ulis: ñ cõ¬
paratis fidei eoꝵ qui obaudierunt. Uoluntas

Expanded text:
tinet ad facta quae forinsecus aguntur: et tinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dixisset non obseruauerunt destam̃tum
dei adiecit et ait: et in lege eius noluerunt
ambulare: repeticio ẽ. suꝑioris sententiȩ
cum quadam eius expositione. Hoc enum
appellauit legem eius qđ supra dixerat.
destamentũ dĩ: ut illud qđ dictum ẽ non
custodierunt repetitum intelligatur ineo
ambulare noluerunt. Sed cum breuius di¬
ci possit et in lege eius noluerunt ambulare:
non nichil mͥ uidetur in hoc uerbo nos que¬
rere uoluisse: qđ maluit dicere noluerunt
ambulare. quam non ambulauerunt. Pote¬
rat enim putari lex oꝑum quasi sufficere ad
iustificationem: cum ea quȩ precipiuntur
forinsecus funt abeis hominib qui mal¬
lent non precipi. quȩ non excorde faciunt:
et tamen faciunt. Ac ꝑhoc qͣsi uidentur
ambulare in lege di: sed nolunt ambulare.
Noncium excorde faciunt. Excorde autẽ mil¬
lomodo fieri potest. qd formidine fit penȩ:
non dilectione iusticie. Nam quantum at¬

Expanded text:
cum dixisset, Non observaverunt testamentum cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjecit et ait, Et in lege ejus noluerunt ambulare; repetitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt. Sed cum brevius dici posset, Et in lege ejus non ambulaverunt, nonnihil mihi videtur in hoc verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum at
Abbreviated transcription (Latin):
to: quẽ sinistra ipsa angebat. Nã sed̾m
sit autem qđ ait conuersi sunt indie bel¬
li: consequentia docent: quib id aꝑtissi¬
me exposuit. N oncustodierunt destam̃
lare. Ecce quid .ẽ conuersi sunt indie bel¬
li. Non obseruauerunt cestamentum dei:
ubi arcus tendentes et mittentes. etiam pro¬
faciemus etaudiemus. Conuersi sunt in
die belli: quia ꝓmissionem obedientie ñ
auditio sed temptatio ꝓbat. Cuius autẽ¬
ẽ cum deo sp̃s creditꝰ. fidelẽ denet dm qui
non eum ꝑmictat temptari suꝑ id quod
potest: sed faciat cum temptatione etiã
exitum. ut possit sustinere: ne conuertat᷑
indie belli. Qui autem in se non indeo
gloriatur: quantumuis iactet pollicitatio¬
nem uututis suȩ. uelut tendens et mittens
arcus.conuertitur in die belli. Quia enim
non ẽ creditus cum deo sp̃s eius: non est cũ
illo etiam sp̃s dei. Et sicut scriptum ẽ qͥa
non credidit. ideo non ꝓtegeretur. Quia uͦ

Expanded text:
to, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum to, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum sit autem quod ait, Conversi sunt in die belli, consequentia docent, quibus id apertissime exposuit: Non custodierunt, inquit,lare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam profaciemus et audiemus . Conversi sunt in die belli: quia promissionem obedientiae, non auditio, sed tentatio probat. Cujus est autem cum Deo spiritus creditus, fidelem tenet Deum, qui non eum permittet tentari super quod potest; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possit sustinere , ne convertatur in die belli. Qui autem in se, non in Deo gloriatur , quantumvis jactet pollicitationem virtutis suae, velut tendens et mittens arcus, convertitur in die belli. Quia enim non est creditus cum Deo spiritus ejus, non est cum illo etiam Spiritus Dei; et, sicut scriptum est, Quia non credidit, ideo non protegetur . Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
it ut qđ ita hoc loco trib illa culpatur.
nec apparuisse ineo qđ illa benedictio ꝓ¬
mittebat ostenditur satis intelligamus
qd etiã tunc exuerbis patriarchȩ iacob
longe aliud figurabatur. quã prudentia
carnis expect᷑at. figurabatur enim qđ fu¬
turi essent nouissimi qui erant primi: et
primi futuri essent qui erant nouissimi
ꝑsaluatoris aduentum de quo dictum ẽ.
qui post me uenit ante me factus ẽ. Sic
abel iustus maiori prelatus ẽ. fr̃i. Sie isma¬
heli ysaac. Sic esau cum gemino suo s:
tamenz prius nato ipso: iacob. Si phares
et ipse cũ gemino suo qui prius manum
exutero miserat. et cȩperat nasci: etiã na¬
scendo precessit. Sic dauid: maioribus
factorum parabolȩ precesserunt: sic po
ꝑquo redimendo quemadmodũ abel
figuratum ẽ. enim etiã cum iacob recu¬
sat inporrectis manib dextera detigit
effrem ad sinistram constitutum: eumq
p̃posuit manasse ad derteram constitu¬

Expanded text:
it ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, it ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi , per Salvatoris adventum, de quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac , sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo praecessit ; sic David majoribus factorum parabolae praecesserunt, sic poptianus, pro quo redimendo, quemadmodum Abel uratum est enim etiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constitu
Abbreviated transcription (Latin):
ordo sit. filii effrem intendentes arcus et
mittentes. et subaudiatur sagittas: ple¬
nusq sit sensus. tendentes arcus. et mit¬
centes sagittas: quia etiam si diceret ten¬
dentes arcus et mittentes sagitas. non
utiq tendentes sagutas intelligere debe¬
remus: sed audito eo qđ dixit tendentes
subaudire potius arcum quamius non
fuent dictum. Non nulli sane codices gre¬
ci habere dieuntur dendentes et mitten¬
tes arcubus: ut sine dubitatione sub audi¬
amus sagittas. Quod uero ꝑfilios effrem
uniuersam illã generationem amariean¬
tem intelligi uoluit: locutio.ẽ aparte to¬
tum significans. Et ideo fortasse electa ẽ.
ista pars exqua ille popłs totus significa¬
retur: quia de his potissimum bom ali¬
quid expectandum fuit: quia ex illo na¬
ti sunt quem nepotem suũ iacob. quãuis
apatre eius tanquam minorẽ adsinistrã
constitutũ. manu dextera benedixit eũq
maiori fr̃i archana benedictione p̃posu¬

Expanded text:
ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittentes sagittas: quia etiam si diceret, Tendentes, et mittentes sagittas, non utique, Tendentes sagittas, intelligere deberemus; sed audito eo quod dixit, Tendentes, subaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem universam illam generationem amaricantem intelligi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposu
Abbreviated transcription (Latin):
ditus non ẽ: sed tanquam exoꝑib. qͥa non
sicut detendit misit arcus. qđ foris appa¬
reret. Tanquam inoꝑib legis. ita direxit
et cor: ubi iustus uiuit exfide que ꝑdilec¬
tionem opatur: qua inheretur deo qui oꝑa¬
tur in homine et uelle etopari ꝓbona uo¬
luntate. Nam quid ẽ. aliud tendere arcũ
et mittere. et conuerti indie belli: nisi at¬
tendere et ꝑmittere indie auditionis. et
deserere indie temptationis: armis. quasi
p̃ludere. et adhoram certaminis nolle pu¬
gnare. Qqd sane ait tendentes et mitten¬
tes arcus. cum debuisse dicere uideatirr.
tendentes arcus et mittentes sagittas: ñ
enim arcus mittitur. s ab arcu aliquid
iittitur: aut illa locutio ẽ. de qua supiꝰ
disseriumus. ubi dictum ẽ suscitauit testi¬
monium quia suscitauit aliquid testi¬
momo: ita et hic mutentes arcus qͥa mi¬
serunt aliquid arcub: aut obseurus ordo
uerbors. ẽ cum pretermissione uerbi: qd
etiam tacitum subaudiendum ẽ. ut iste

Expanded text:
n est: sed tanquam ex operibus; quia non sicut tetendit et misit arcus quod foris apparet, tanquam in operibus Legis, ita direxit et cor, ubi justus vivit ex fide , quae per dilectionem operatur , qua inhaeretur Deo, qui operatur in homine, et velle, et operari, pro bona voluntate . Nam quid est aliud tendere arcum, et mittere, et converti in die belli, nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arcus mittitur, sed ab arcu aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia suscitavit aliquid Testimonio; ita et hic, mittentes arcus, quia miserunt aliquid arcubus: aut obscurus ordo verborum est, cum praetermissione verbi, quod etiam tacitum subaudiendum est, ut iste
Abbreviated transcription (Latin):
illa uetera sacramenta significantia fuerii
futuroꝵ. An soli ꝓph̃ȩ habebant hane fidẽ.
audiebant: eadem adiuuabantur grã. ut
intelligerent qđ audiebant: S utiq sacra¬
mentum regni celoꝵ uelabatur inueteri
testamento: qđ plenitudine temporis reuela¬
retur innouo: Nolo enim uos ait apłs igno

Expanded text:
illa vetera sacramenta, significantia fuerint illa vetera sacramenta, significantia fuerint futurorum. An soli Prophetae habebant hanc fidem,  fideliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in Veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelaretur in Novo. « Nolo enim vos » ait
Abbreviated transcription (Latin):
stiones sunt: habentes aliquid qđ disputatio¬
ne soluendum sit. Quis ergo parabolas et ꝓ¬
positiones transitorie legat: Quis non his au¬
ditis. uigilantiam mentis intendat: ut ad
carum fructum intelligendo ꝑueniat:
UNitendite inquit populus m̃s legẽ meã.
Quem hic credamus loqui nisi deum:
Ipse enim legem dedit populo suo:
quem liberatum exegypto congre¬
gauit: Quȩ congregatio ꝓpriȩ sy¬
nagoga nuncupatur: qđ interpre¬
tatur asaph Utrum ergo ita dictum ẽ. intellec¬
tus asaph. qđ ipse asaph intellexerit: an figu¬
rate intelligendum qđ eadem sẏnagoga hoc
ẽ idem populus intellexerit. cui dicitur at
isrł autem me ñ cognouit. & popłs m̃s me ñ
intellexit: Sed ꝓfecto erant etiã in illo popło
qui intelligerent: habentes fidem quȩ postea
reuelata ẽ. non adlegis litteram. sed ad grãm
qui euis inxp̃o futuram reuelationem pre¬
uidere. et prenuntiare potuerunt: cum &

Expanded text:
stiones sunt, habentes aliquid quod disputatiostiones sunt, habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quis ergo parabolas et proposisitiones transitorie legat? quis non his auditis vigilantia mentis intendat, ut ad earum fructum intelligendo perveniat? 2. Attendite, inquit, populus meus, legem meam. Quem hic credamus loqui nisi Deum? Ipse enim legem dedit populo suo, quem liberatum ex Aegypto congregavit, quae congregatio proprie Synagoga nuncupatur, quod interpretatur Asaph. Utrum ergo ita dictum est, Intellectus Asaph, quod ipse Asaph intellexerit; an figurate intelligendum, quod eadem Synagoga, hoc est, idem populus intellexerit, cui dicitur, AtIsrael autem me non agnovit, et populus meus non intellexit ? Sed profecto erant etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis litteram, sed ad gratiaqui ejus in Christo futuram revelationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et
Abbreviated transcription (Latin):
litas: hic uberrimus fructus. S cum hȩc om¬
ma uideantur ꝑspicua et aꝑta dici atq nar¬
rari: primitus mouet atq intentos facit ii¬
culus eius. Neq enim inseribitur frustra intellec¬
tus asapħ: nisi quia fortasse non qđ suꝑficies
sonat: s interius aliquid intelligentem quert̃
ista lectorem. Deinde narraturus et commemo¬
raturus hȩc omnia. quȩ uidentur auditore qͣ
expositore potius indigere: aꝑiam inquit ĩ
parabolis os meum: eloquar ꝓpositiones ab
initio. Quis non hic de somno exeitetur: Qͥs
audeat uelut manifestas legendo parabolas
dicant altius se ꝑscrutari oportere: Parabola
quippe: alicuius rei similitudinem pre se ge¬
rit. Quod licet sit uocabulum grecum: iam
tamen ꝓlatino usurpatur. Et notum ẽ. quod
inparabolis quȩ dicuntur: rerũ similitudines
reb de quib agitur comparant. Propositioneᷤ
autem quȩ grece appellantur ꝓblemata. que¬

Expanded text:
litas, hic uberrimus fructus. Sed cum omlitas, hic uberrimus fructus. Sed cum omnia videantur perspicua et aperta dici atque narrari, primitus movet atque intentos facit titulus ejus. Neque enim frustra inscribitur, Intellectus Asaph; nisi quia fortasse non quod superficies sonat, sed interius aliquid intelligentem quaerunt ista lectorem. Deinde narraturus et commemoraturus haec omnia, quae videntur auditore quam expositore potius indigere, Aperiam, inquit, in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quis non hic de somno excitetur? Quis audeat velut manifestas legendo percurreredicant altius se perscrutari oportere? Parabola quippe alicujus rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit vocabulum graecum, jam tamen pro latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus de quibus agitur comparantur. Propositiones autem quae graece appellantur προβλήματα, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tem cȩpit ec̃. ingentib & inomnib gentibus:
inmultis populis. Saluȩ facte sunt etiam reli¬
quic populi illius. Remansit foris ingrata
multitudo: et claudicans iacob femoris lati¬
tudo. Latitudo enim femoris intelligitur uia
inmultitudine genenᷤ. facta ẽ. inmaiore
parce israhelitarum quedã turba uana et
insipiens. quȩ non agnosceret uestigia xp̃i
inaquis. Deduxisti sicut oues plebem tuã.
et non te cognouerunt. Tanta cum illis bo¬
na fecisti: mare diuisisti: inder aquas ꝑari¬
dam traiecisti: ꝑsequentes mimicos flucti¬
bus oꝑiusti: indeserto egentib manna
pliusti: deducens eos inmanu moysi &
aaron: et expulerunt te ase. ut inmari eet
uia tua. et uestigia tua non cognoscerent:.
ALM USiste ea con¬
to populo acta narrant᷑
Recentior autem et poste¬
rior popłs admonetur ut
caueant: ne sit ingratus
beneficiis dei: eiusq inse
prouocet iracundiam: cuiꝰ

Expanded text:
tem coepit esse in Gentibus, et in omnibus gentibus, tem coepit esse in Gentibus, et in omnibus gentibus, in multis populis. Salvae factae sunt etiam reliquiae populi illius. Remansit foris ingrata multitudo, et claudicans Jacob femoris latitudo . Latitudo enim femoris intelligitur in multitudine generis, et facta est in majori parte Israelitarum turba quaedam vana et insipiens, quae non agnosceret vestigia Christi in aquis. Deduxisti sicut oves plebem tuam, et non te cognoverunt. Tanta cum illis bona fecisti! mare divisisti, inter aquas per aridam trajecisti, persequentes inimicos fluctibus operuisti, in deserto egentibus manna pluisti, deducens eos in manu Moysi et Aaron; et expulerunt te a se, ut in mari esset via tua, et vestigia tua non cognoscerent. almus iste ea con populo acta narrantur: recentior autem et posterior populus admonetur ut caveat ne sit ingratus beneficiis Dei, ejusque in se provocet iracundiam cujus