comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita agreisus est. ut uix mani¬
bus temperaret. Cum qͥdẽ
sanctus. nultu placido. men¬
te transquilla. in felicis amẽ¬
ciam. ꝑmitia nerba cohibe̾t
Sed ita in eo nequam spiri
tus redundabat. ut ne sua
quidẽ illi quãnis uana ad mo¬
dum mens sub esfec. Tre¬
mentibus labiis incerto qi
uultu. de coloz pre furoze ro¬
tabat. nerba pectãtisse osse¬
rens santliozem. Qmppe an
a primis annis in monast̾o
int̾ sacras eccłie disciplinas
ipso martino edutante.
creuisset. Martinũ uero
a principio quod ip̃e diffi¬
teri non posset: milicie as¬
tibus sor duisse. et mĩt per
manes supersticiones. Et
phantasmata uisiomum
redicula pͥzorsns inter deli¬
rementa senuisse ¶Het cũ¬
multa acq alia eciam q̃ reticere
celus est acerbioza uomuisset.
egressus autem furore saciato qͣsi
qui se penitus uindicasser rapidis
ea parte qua uenerat gressibus
recurrebat. Cum inter ea credo ꝑ
martiui orationes. fugatis ab illiꝰ

Expanded text:
ita aggressus est, ut vix maniita aggressus est, ut vix manibus temperaret; cum quidem Sanctus vultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia verba cohiberet. Sed ita in eo nequam sptus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haecmulta adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius
Abbreviated transcription (Latin):
dorem sium non sine martin¬
uirtute confessus.
uodam itidem die. duni
inaera que parua ad¬
modum cabernatulum iliꝰ
ambiebat in illo suo quod no¬
stis om̃s. seoili ligneo resedis¬
set; uidet duos demones an ex¬
celsa illa. que monasterio suꝑ¬
eminet ruppe. consistere. Inde
alacres ac letos uocem istins¬
modi adortationis emittere.
Eya te brictio. eyate brictio.
Credo cernebant eminus mi¬
tam illi rabiem sui spiritus
suscitassent. Nec mora. britti
furibundus irriipit. Ibi ple¬
nus insanie ẽuount in mar¬
tinum mille conuit ia. Abiur¬
gatus enim pridie ab eo fue¬
erat : cur qui nichis ñ qnã
ante clericatum. omipe in mo¬
nasterio ab ip̃o martino uu¬
tritus habuisset. equos ale¬
ret. mancipia compararet
Nam illo tẽpoz e argneba¬
tur a multis. quod nõ solũ
pueros barbaros. sed etiãs
puelles stitis uultib coemis¬
set. Quib rebus infelisfissi¬
mis in sano felle cõmotus. et
nt creco precipue demonũ iloꝵ
agitatus instinttu. Martinu

Expanded text:
dorem suum non sine Martinrtute confessus. XV. Quodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum emitam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae evomuit in Martinum mille convicia. Objurgatus enim pridie ab eo fuerat, cur qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia compararet: nam jam illo tempore arguebatur a multis, non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis vultibus coemisse. Quibus rebus infelicissimus insano felle commotus, et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu. Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
cum undiq campis late paten¬
tib nuillum esset effugrum:
mortem ĩminentem iam iãq
capienda crebris flexibus diffe¬
bat. Cnius periculum uir be¬
atus pia mente miseratus. impe¬
rat canib. ut desisterent sequi.
et sinerent abire fugientem.
Qui contimuo ad primũ sermõis
imperium constiterunt. Crede¬
res uinttos iumo potiꝰ afflixos
in suis herere nestigns. Ita le¬
pusculus persetutozibus alliga¬
tis incalumis euasit ¶ꝯpere p̾¬
cium antem est. etiam famili¬
aria illnis uerba spiritualit̾
sale condĩta. memorare.xi¬
uem recens tousani foz¬
te conspexerat. enuͣigłicũ
incͣt. mandatum istã comple¬
uit. Duas habuit timicas. unã
eaz largita est non habenti. Ita
ergo et uos facere debetis. Item̃
cum subulcum algentem. ac pene
nudnu in pellicia ueste uidisset:
en inqͣnit adam eiectus de para¬
diso in neste pellicia sues pascit.
Sed nos illo uetere deposito: qͥ
adhuc in isto manet. nouũ adã

Expanded text:
cum undique campis late patencum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, inquit, Adam ejectus de paradiso in veste pellicea sues pascit: sed nos illo vetere deposito, qui adhuc in isto manet, novum Adam
Abbreviated transcription (Latin):
tinuis. dorso illiꝰ demonem superse¬
dentẽ. Quem increpans. discede. in¬
auit fnneste de petude. ⁊ ĩnoyiun
amimal agitare desiste. Parunt
nequam spiritus et recessit. nec
defuit sensus in bncus quinse ĩtel¬
ugeret hberatam. Ante redes sc̃i
recepta quiete. prost̾ntur. Dei
inbente martino. gregem sinm¬
petiit. seq aginimi cẽteramĩ oue
platidio iminscuit¶ Hoc illnd fint
tempus. quo int̾ medias flãmas
positus. non sensit incendium.
Quod michi non arbitroz esse re¬
ferendum. qma hoc plenius iste
lulpitius. lioet in ubzo suo pret̾i¬
tum in epistola tamen postea ꝙͣ
ad ensebium presbit̾um. modo
episcopum fecit exposinit.: Quod
tn postiniane. ant credo legisti.
ant si intognita tibĩ est. cum hbn¬
erit in promptu ex illo armario
hobes. Nos ab illo omissa re¬
ferimus.
uodam antem tempore
dum dyoceses cirtũiret.
nenantium aꝯmẽ incurrimus
¶Canes ieporem sequebantur.
Iamq młto spatio incta bestiola.

Expanded text:
tinus dorso illius daemonem supersetinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem spetiit, seque agmini caeterarum ove placidior immiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter medias flammas positus non sensit incendium: quod mihi non arbitror esse referendum; quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistola tamen postea, quam ad Eusebium tunc presbyterum, modo episcopum, fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus. Quodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola,
Abbreviated transcription (Latin):
secretario eccłie habuit mansio¬
nem. Post discessñ illius. cuncte
icecretarium illud nirgines irru¬
unt. Allambunt sigula loca. ubi
ant sederat uir beatꝰ. ont stete ras
⁊trementum eciam in auo ameu̾at
patͣintur: Fuus eorũ. post dies pan¬
cos. partem straminis onam sibi ꝓ
bñditione collegerat. in ergumino
anem spiritus erroris agitabat de
cerincis suspendit sa et moza. dĩc¬
to cidus eiecto demon. persona p᷑¬
geta est.
ex idem fere tempus mar¬
tino atreueris reuertenti
sit obinam uaca. qnam de mon agi¬
tabat. Q uc relicto grege sus. in ho¬
mines ferebstur. et iam multos
noyie petrulata confoderat. uerum
nbi nobis cepit esse contigna. Hii
qui eam emimus cequebantur. p̾¬
dicere magna uoce ce perunt ut ca¬
uerenns. sed post ꝙͣ ad nos toruis
faribunda linuinib propius ac¬
cessit: Martimis elenata obuiã
manui retudem consistere inbet.
Qne mox ad uerbum illiꝰ stare ce¬
pit ĩmobilis. cum int̾ ea uidet nͣr¬

Expanded text:
secretario ecclesiae habuit mansiosecretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt: allambunt siaut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur. una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. er idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Mar
Abbreviated transcription (Latin):
tem itdem q nirginem adolescẽti
cuidam michi taro indecentius
adherentem. Ci quidem ipsã
frequeñter aundissem: Ahos eciã
am talia agerent in crepantem.
Tanta michi om̃ium feminax. tun¬
ctoꝵ ꝙ monachoꝵ odia concitam ait
aduersum me utrece legiones u¬
rata uena susceperint. uñ queso
taceas. ne etiam hoc quod nos lo¬
quimini ad meam referatur inui¬
diam. Tota nobis istorum mentia
ille. Iam qnidem uobis inquit ten¬
ta narrani. nt satis facere stu dne
uestris meus sermo debuerit. s
ama uoluntati uestre non obsecum¬
dare michi non licet. quantũ adhi
dies super est loauar. Nam certe
dum stramen illud quod in lectos
nostros paratur ospicio. Sub ue¬
nit in memoriam. etiam de strami¬
ne in quo martimus iacuerat fae¬
tam esse uirtutem. Res ita geste
uitus est in confinio bituri¬
gum. acq turonoꝵ. Eccuia ibi est
celebzis religione scõꝵ. nec miis
głosa sacraꝵ nirgimim multitndi¬
ne. Pret̾iens eͥgo martinus. in

Expanded text:
tem; itidemque virginem adolescenti tem; itidemque virginem adolescenti cuidam mihi charo indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem, alios etiam qui talia agerent, increpantem; tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia concitavi, ut adversum me utraeque legiones jurata bella susceperint. Unde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est: cus est in confinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in
Abbreviated transcription (Latin):
regina utrumq complenit. et
ministrauit ut martha et andi¬
uit ut maria. Quꝰ si quis s nota
hotͤ noluerit exemplo. per om̃ia sñ¬
teneat exemplum. Talis causa sit
talisq ꝑsona. tale obsequiũ. tale
cõuiuium. et in om̃i uita semel
tantum. Preclare inquit pos¬
tumianus uostros istos ut marti¬
n non egrediantur exemplu.
tna constringit oracioss ed ꝓfiteo
tibi. quia hec surdis auribus au¬
dientur.Nam si martin sequere¬
mur uias. munquam causas de
osculo dicerennus. et uniuersis
scene oppimonis opprobriis carere¬
mus Wernu sicut tu soles dicere
cum edacitatis argneris. galli su¬
mus. Ita nos in hac parte mimꝙͣ
uel martini exemplo. nel tuis dis¬
putationib corrigendi fatenur¬
hec nob̾ iam dndum agentibus
quid in tam obstinate sulpiti ta¬
oes. Ego inqnam non solum mo¬
do taceo. sed olim de istis tacere dis¬
posuni. Nam quia quandam indu-¬
am nagam intidulam sũptuosã
obiurganeum lasccunis nictitan¬

Expanded text:
regina utrumque complevit: et regina utrumque complevit: et ministravit ut Martha, et audivit ut Maria. Quod si quis hoc uti voluerit exemplo, per omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exemplo vel tuis disputationibus corrigendi fatemurhaec nobis jamdudum agentibus, quid tu tam, obstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui: nam quia quamdam viduam vagam, nitidulam, sumptuosam objurgaverim, lascivius victitan
Abbreviated transcription (Latin):
ieut tocere gͥamatici. locum. tempꝰ.
ꝑ sonam. Propone enim tibi ante
oculos captum in pallatio imꝑato¬
ris. pretibus ambiri. regine fide
cogi: temporis neccessitate constrin¬
gi. ut lausos carcere nberaret.
et exilii dampnatos restitneret.
bona adempta redhiberet Hec
quanti putas constare episcopo
debuisse. ut pro his om̃b non
aliquantulum de rigore ꝓpositi re¬
saxaret uerumptamẽ quia octa¬
sione huiꝰ exempli male usuros
esse aliquos arbitraris alli uero fe¬
lices erunt. si a disciplina exempli
bera. non uirgo lasciuens. sed
pariter supplicante. regnia serui¬
uit. Et ministrauitshec astans
edenti. non cum epulante discubu¬
it. nec ausa est participare comu¬
uium. sed referebat obsequiũ
Disce igitur disciplinam. Serniat
tibi matroua. non imperet. et s̾¬
mat. non retrnbat sicut martha
ina ministrauit domino suec tam̃
est ascita conuinio. ymo presatã
est ministranti. que uerbum poti¬
us audiut.¶Sed in martino ista

Expanded text:
lent docere grammatici, locum, tempus, lent docere grammatici, locum, tempus, personam? Propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exsiliis datos restitueret, bona adempta redhiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? Verumtamen quia occasione hujus exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi vero felices erunt, si a disciplina exempli bera, non virgo lasciviens, sed pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur disciplinam: serviat tibi matrona, non imperet; et serviat, non recumbat: sicut Martha illa ministravit Domino, nec tamen est adscita convivio; immo praelata est ministranti quae verbum potius audiebat. Sed in Martino ista
Abbreviated transcription (Latin):
lis. per omia ministrantis modesi¬
am et humiilitatẽ exibens seruiel¬
tis. Miscuit ipsa lbituro. et rpsa
porrexit. Finita cenula fraugnẽ¬
ta panis assimpti. mitas q collegit.
satis fideliter ilas reliquias imperi¬
alibus epulis ante ponens Beata
mulier tante pietatis afferni. illi mm̾¬
to comparanda. que uenit a fimbus
terre andire calomonem. Si amidem
smmplicem sequamur ystoriam Sed
si fides reginarum est conferenda:
qd̾ michi liceat separanoa misterii
meiestate. dixisse silla expetiit andire
sapientem. ista non tantũ audisse
contenta. sed et meruit seruire sa¬
pienti. Ai hec postimnamis iã¬
dudum inquit galle audiens te lo¬
quentem. nehement̾ ad miro regi¬
ia ninquam femina ferebatur ꝓpiꝰ
astitisse martino. E core ista regins ñ
solum astitit. sed etiam ministranit.¬
¶ Et uerzso ne isto ali quantulũ se tue¬
antur exemplo: qui libenter femi¬
nis inserutur. Enm gallus.
auid tu inquit non uides quod so¬

Expanded text:
ilis, per omnia ministrantis modestiilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens servientis: miscuit ipsa bibituro, et ipsa porrexit. Finita coenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. Beata mulier! tantae pietatis affectu illi merito comparanda, quae venit a finibus terrae audire Salomonem; siquidem simplicem sequamur historiam: sed si fides reginarum est conferenda quod mihi liceat separata mysterii majestate dixisse, illa expetiit audire sapientem; ista non tantum audisse contenta, sed et meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror regila umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, Quid tu, inquit, non vides quod so
Abbreviated transcription (Latin):
tum q intra palacium uenerabi¬
lit̃ honorabot. T otus illi cum eo ser¬
mo de presentib re futuris. de fidelrm
gloria. de eteruitate sanctorum s cum
interim dieb at nottib de ore marti¬
ni regia pendebat. Euuangelico illo
non inferior exemplo pedes santti
fletu rigabat. crine tergebat.Mar¬
tinus quem milla ninꝙͣ femina ci¬
tigisset: istins assiduitatem inmo po¬
tius seruitutem non pot̾at euet̾e
Non illa opes regni. non imperii de¬
nitatem. non dyadema. non purpui
cogitabat. diuelli a martimi pedibu
slo strata. non poterat.¶Postremo
niro suo poposcit: Deñ martimims
terq compellunt. ut ei remotis õil
ministris preberet sala cõuinium
Nec potuit uir beatus obstinacius
reluttari. Componitur castus rebi¬
ne manib apparatus. Sellulam ĩs
const̾nit mensam admouet. Aanan
manibus subministrat. Cibum ꝙ̃
ip̃s coxerat apponit. Ipca illo e dem
emimus secundũ famulantium di¬
sciplinam solo fixa constitit in mob¬

Expanded text:
tumque intra palatium venerabitumque intra palatium venerabiliter honorabat. Totus illi cum eo sermo, de praesentibus, de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat, evangelico illo non inferior exemplo, pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla unquam femina contigisset, istius assiduitatem, imo potius servitutem, non poterat evadere. Non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: divelli a Martini pedibus solo strata non poterat; postremo a viro suo poposcit, deinde Martinum uterque compellunt, ut ei, remotis omnibus ministris, praeberet sola convivium; nec potuit vir beatus obstinatius reluctari. Componitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admovet, aquam manibus submiipsa coxerat, apponit; ipsa, illo sedente, eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit immob
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbus excutitur. et martino inuic¬
tus assurgit. Multum q complexꝰ
quem sꝑnere ante decreuerat. uir¬
tutem se sensisse diuinam emenda¬
tio fatebatur. Nec expettatis
martim precibus. prius om̃is p̾¬
stitit ꝙͣ rogetur. Colloquio aluim
acq conunno frequent᷑ ascinit.
Pͥostremo abeunti multa mimera
obtulit. que uir beatus ut semper
panpertatis sue tustos cuntta re¬
ieciis Et qnia polatium semel in¬
gressi sumus: Iicet diuersis ĩ pa¬
iatio temporib. gesta conuectam.
Nhequsꝙͣ enim pret̾mittendũ ini¬
detur circa martini ad mirationẽ
regine fidelis exemplim e.duii.¬
ariunis imꝑator rem pu¬
blicam gnb̾nabat. uir om̃i¬
omni uita merito predicandus:
Si ei uel dyadems non le gitlime
timnultu aute milite impositum
repudiare. uel armis ciuilibus
abstinere licuisset. Sed magnũ
imꝑium nec sine peritulo renui.¬
nec sine armis potuit teneri.Hit
martinum sepns enocatũ recep¬

Expanded text:
bus excutitur et Martino inuibus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine perinec sine armis potuit teneri. Hic Martinum saepius evocatum recep
Abbreviated transcription (Latin):
mitem ac superbũ uxor accesse¬
rat. arriana que totũ illũ astõ
niro ne ei debitam reuerenti¬
am prestaret auerterat Itaq
martimis ubi semel. acq itez
superbũ pͥncipem frustra adi¬
re temptanit. recurrit ad no-¬
ta presidia. Ciltio obuoluitur
cinere conspergitur. cibo potu¬
q abstinet. oracionib diebus.
nottibus ꝙ perpetuat. Septi
mo die attidit ei augelus. Intet
eum ad palatium ire seturum.
Regias fores quamlibet claulas
sponte reserandas. imꝑatoris spi¬
ritum suꝑꝑbum molliendũ. Isitur
istius modi presentis angeli con¬
firmatus alloqno et fretus auxi¬
lo. palacium petit. Patent hom̃a.
millus obfistit. Postremo usq ad
regem. nemine ꝓlubente. perue¬
nit. Qui tum uenientem eminꝰ
inderet. Infrendens eur fuisset
admissus. Ne quaꝙͣ assurgere est
dignatus ac tanti. donet regiam
cellam ignis oꝑiret. Ip̃m q re¬
gem ea parte corporis qnͣa se de¬
bat afflar et incendiũ Ita solio suo

Expanded text:
mitem ac superbum uxor accessemitem ac superbum uxor accesserat Ariana, quae totum illum a sancto viro, ne ei debitam reverentiam praestaret, averterat. Itaque Martinus, ubi semel atque iterum superbum principem frustra adire tentavit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obvolvitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet, orationem diebus noctibusque perpetuat. Septimo vero die astitit ei angelus: jubet eum ad palatium ire securum: regias forres quamlibet clausas sponte reserandas: imperatoris spiritum superbum molliendum. Igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus alloquio et fretus auxilio, palatium petit. Patent limina, nullus obsistit, postremo usque ad regem nemine prohibente pervenit. Qui cum venientem eminus videret, infrendens cur fuisset admissus, nequaquam assurgere est dignatus astanti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque regem ea parte corporis qua sedebat, afflaret incendium. Ita solio suo
Abbreviated transcription (Latin):
thoretas q uitisti. Nemo enim
alorum sicut martimis hic ues¬
ter ymo noster mortibus impe¬
rennt. Merito q hunc iste sulpi¬
cius apostolis comparat et ꝓphe¬
tis quem ꝑ omĩa illis esse confi¬
milem fidei uirtus at uirtutũ
opera testantur. ss ed perge q̃so
ꝙͣauam nichil magnificentius
audire possimus. perge tamen
galle qd̾ etiam minc de martino
superest. sermonis enoln̾e. Namn
etiam iniuima illius et cotidiana
animus festinat agnoscere ꝯma
minima illius aliorum maioz a
esse milli dubiũ est. ¶ta faciã
gallus inauit uerum id quad dic¬
turus sum. ip̃e non uidi. Prius
enĩ gesta res est. quam me illi
uro iũgerem. sed factum cele¬
ure est fidelium fratrum qui int̾¬
fuerant sermone uulgatum.
odem fere tempore.ui
quo pzimũ episcopus
datus est. fir s nec¬
fir s necresfitas ad¬
rre comitat alentinamis
cum maio rerum sũma potie¬
batur. Is cum martimĩ ea pe¬
tere cognouisset q̃ prestare no¬
lebat. iussit enm palacii fozib

Expanded text:
horetasque vicisti: nemo enim illorum, sicut Martinus hic vester, immo noster, mortibus imperavit: meritoque hunc iste Sulpicius apostolis comparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem, fidei virtus ac virtutum opera testantur. Sed perge, quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis evolvere: nam etiam minima illius et quotidiana animus festinat agnoscere; quia minima illius aliorum maximis majora esse nulli dubium est. Ita faciam, Gallus inquit. Verum id quod dicturus sum, ipse non vidi: prius enim gesta res est quam me illi viro jungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum qui interfuerant sermone vulgatum. Eo fere tempore quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire Comitatum. Valentinianus tum major rerum potiebatur. Is cum Martinum ea petere cognovisset quae praestare nolebat, jussit eum palatii foribus
Abbreviated transcription (Latin):
ac siante angłi tabernaculũ man¬
datas excubias duc̾emus. Cum
audem claso cellule sue ostio nos
ibiesse nesciret . Int̾im colloquen¬
tium murmur andinimꝰ. Et
mox erroze qͣnodam circonfim¬
dimur. ac obstu pescentes nec igz¬
norare potuimus. nescio quid fu¬
isse diuinum. Post duas fere hozas
ad uos martinus egreditur. Ac tũ
enui iste sulpitius. sicut apud eũ
nemo familariꝰ loquebatur. cepit
ozare ut per quirentib indicaret.
quid illud diuini fuisset hozroris
quod fatebannz. nos ambo sensi¬
Isse. nel cum quibus fuisset in ces¬
lula collotatus. Tenuem em̃ nos
licet et uix intellectum sermocirã¬
cium sonũ. ꝓ forib audisse. Tim
ille diu multum q cunctatus. sed
nithil erat qd̾ ei sulpicius non ex¬
torqneret inuito. Incredibiliora
forte dicturus sum. sed xp̃o teste
non mentior. Nisi quisquam est
tam sacrilego ut martinũ estimet
fuisse mentitum. PDicam inquit
nobis. sed uos milli aneso dicatis

Expanded text:
ac si ante angeli tabernaculum manac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore, nec ignorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis:
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus sanctam nirginem mo¬
tus quantas q iras mente conceps¬
set. Hereticam indicasset. et ansi¬
chematiz andam esse decreuissei.
Quam uero illi beate anme mas¬
uir ꝓmes ꝑretulisset: que crebzis oc̃¬
cnrsib ubiq se prebent obuias sac̾do¬
n. ane cͣu mima sumptuosa difpo¬
sseo anor me ducit tatio: paululũ
iste liberio sermo repͥmendns est.
ne in aliquoꝵ fozsitam incurrat of¬
tensam. Et enim in fidelib abiurga¬
tionis uerba non proderunt. fidelibꝰ
entem satisfatiet exemplum fuerũ
ego ita mirtutem hinꝰ uirginis pre¬
dicabo. nt tamen nithil eis que ad
martimm inidendñ ex longinquis
regionib sepe uenerunt. arbitrer
de rogandum: Si quidem hoc beatũ
eterum. id quod dicturus sũ
postinmane. hoc tibi me aũt
intnebatur. teste recte perhibeo.
Qnodam die ego et iste sulpicius
ꝓ fozib illius excubantes. iam q¬
ꝑ aliquot hozas cum filencio sede¬
bamus ingenti honore et tremoze

Expanded text:
adversum sanctam virginem moadversum sanctam virginem motus quantasque iras mente concepisset! haereticam judicasset, et anathematizandam esse decrevisset. Quam vero illi beatae anuirgines praetulisset, quae crebris ocbus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disposed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihilMartinum videndum ex longinquis regionibus saepe venerunt, arbitrer derogandum; siquidem hoc beatum III. Caeterum id quod dicturus sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore
Abbreviated transcription (Latin):
suam duxit sed magnificans illiꝰ
tum exultatione uirtutem in usi¬
tato. in his dum taxat regionib
gandebat exemplo. Ergo cum haid
ionge ab illa uillula nos manere
nox inminens coegisset: xenĩi bõ
uiro eadem illa uirgo transinisit.
ffecit q martinꝰ quod autea nou fece¬
rat. Aullius em̃ ille nnquam ye¬
num nullius mimꝰ acce pit. Nichi
ex his que uirgo uenabilis mise¬
rat refutauit. dicens bñdictionẽ
illius a sacerdote minime respnẽ¬
dam. Que eiset multis sacerdotib
preferenda. Audiant queso uirsĩes
istud exemplum. nt fozes suas si er
mali obsidere noluerint. etiam bone
claudant. Et ne ad se improbis sit
liber accessus. non uen̾antur Excdi¬
dere etiam sacerdotes ¶Totus hoc
Imnindus exandiat. uideri se a mar¬
tino uirgo non passa est. Non ui¬
q illa cneincumqz a se repulit sacer¬
dotem. sed in eius uiri conspetum
puella non uenit. quem uidere sal̾
uidentium fuit Quis añt hoc alis¬
snam iniuriam retulisset. Quos

Expanded text:
suam duxit, sed magnificans illius suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc suam injuriam retulisset? quos
Abbreviated transcription (Latin):
dicaret que ita se penitus ad om¬
niuam uirozum oculis remonisset:
Ut ne ip̃m quidem ad se martinum
cum eam ille offitii cansa uisita¬
re uellet admiserit aam cum ꝓpt̾
agellum illius preteriret: in quo
se iam ante cum plures annospu¬
dica cohibebat: audita fide illiꝰ acq
uirtute denertit . ut eam illustris
meriti puellam religioso officio epi¬
scopatꝰ honoraret. Nos consequẽ¬
tes ganisuram illam nirginem
putabamus. Si quidem hoc in te¬
stimonium uirtutis sue esset ha¬
bitura. ad quam tanti nominis
sacerdos deposito ꝓpositi rigore
Iuenisset. uerum illa foztissimi
Quintula ꝓpositi. ne martum qui¬
dem contemplatione laxauit. Ita
uir beatus accepta ꝑ aliam femi¬
nam excusatione laudabili: ab il¬
lius fozibus que nidendam se sa¬
lutandam q non dederat letus aber¬
set . O uirginem głosam. que ne a
martino quidem passa est se inde¬
ri. O martinum beatum qui illã
repulsam non ad contumeliam

Expanded text:
aedicarit, quae ita se penitus ab omaedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam
Abbreviated transcription (Latin):
hostilem excertitum collocato cõ-¬
minss pede. distritto ense pugna¬
qbat. ullam feminam stare. ant pu¬
onare uidisti ¶unc denũ miles
confusus erubuit: gratias agens.
errori suo. se non fuisse ꝑmissam.
aec aspera increpatione uerboꝵ.
sed uera et rõnabili scd̾m ꝑsonan.
militis comparatione correptu.
Martinus añt conuersus ad nos.
sicut eum frequens fratrum tͤͦ¬
ba uallauerat: Muler inquit ni¬
rozum castra non adeat. Ates
militum se parata consistat: pro¬
cul femina in suo degent taber¬
naculo sit remota. Contemptibi¬
lem enim reddit excertitum si ui¬
roꝵ cohortib turba feminea mis¬
ceatur. Miles in acie. miles pus¬
uet in campo: Mulier se intra-
muroꝵ munimenta contineat.
Habet et magłam suam si pudici¬
ciam uiro absente casta seruane¬
riti. Cuuis hec pͥma iurtus ⁊ ꝯsũ¬
mata nictozia. esti non uideri.xi¬
iud uero sulpiti meminiise te cre¬
do. quo aełettu nobis. cum et tu
coram adesses. llam uirginem p̾¬

Expanded text:
hostilem exercitum collato cominus pede, districto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare vidisti? Tunc demum miles confusus erubuit, graterrori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem pr
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Pars cetera que manebat
lesa. diuersis floribus auasi pita
uernabat ¶speciem inquit gerit
pars iña coniuen qe pectore depa¬
sta set si non penitus gratiam am¬
sit herbarum. Anllam tamẽ florũ
retinet dignitatem ¶ua uero quan
porci. petora ĩmunda. fode̾runt. so¬
nitationis ymaginem feda preten¬
dit ¶Ceterum illa portio qne nulsrs
sensit inuriam: gloriam nirgim¬
tatis ostendit. Herbis feconda lu¬
xuriat. feminea fructus exubeti
et ultra om̃em spetiem distincta
eloribus ouasi gẽiio mitantibus
ornata radiat. Beata speties. et
deo digna. Nichil enĩ rir ginitati
est comparandum ¶ta et illi am
conugia forncationi comparãt
uehementer errant set illi qui cõ¬
iugia uirginitati equanda esti¬
mant. miseri penitus et stulti sunt.
Terum hec a sapientibus tenen¬
da distinttio est. nt cõiugnim ꝑti¬
neat ad ueniam¬

Expanded text:
rant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad uenia
Abbreviated transcription (Latin):
ti niri ruere ceperunt. fidelitei
rostulantes ut eos faceret xp̃i¬
anos. Nec cunctatus in medio
ut erant campos cunctos impo¬
fita imiuerses mami tatecumi¬
nos fecit. Cum quidẽ ad nos cõ¬
uersus diceret non irratione¬
biliter in tampo catecminos fi¬
ers ubi solerent martires ꝯse¬
crar. Gicisti inquit postumiꝰ¬
amis gͥalle uicisti. non utiq
me qui martini sum potius al¬
sertor. ⁊ qui hec omnia de illo
uiro et stini semper et credi¬
di ssed heremitas om̃s ana

Expanded text:
ti uiri ruere coeperunt, fideliter ti uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes ana
Abbreviated transcription (Latin):
ti uiri campos om̃s. late pa¬
tentes confluentium multitu¬
do contexerat. Senfit hic mͣr¬
timis operandum. et anmĩti¬
ante sibi epiritu totus infre¬
muit. aet mortale souans.
uerbum dei gentilib predita¬
uat. sepius ingemiscens. tur
tanta dnm saluatozem turba
intredibilis cirtondederat
multitado: m̃ulier quedam cu¬
uis filius paulo ante defece¬
rat. Corpus ex anime bea¬
to uiro ꝓtensis manib cepit
offerre diceus. Scimus qnia
amicus dei es. Restitue mͥ fi¬
liũ meñ quia unitus mͥ est s
xit se cet̾a multituto. et matris
pretibus aclamabat. Tum ma¬
timis uidens ꝓ expectãtione sal¬
tett. ut postea nobis ip̃e dicebat
Consequi se posse nirtutem de fii¬
cdli corpus ꝓpriis manibus accey
Et cum expectantib cunctis gen
elexisset. ibi consm̃mata ozõne. sin¬
rexit. uuificatum parimlũ mna¬
tri restitut. Tim uero młtitito
om̃is in celum clamore sublato.
xpistum deum fateri. Postremuĩ
cuntti cateruatim ad gemia bea¬

Expanded text:
ti viri campos omnes late pati viri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sensit hic Martinus operandum, et annuntiante sibi spiritu totus infremuit; nec mortale sonans, verbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemiscens cur tanta Dominum Salvatorem turba incredibilis circumdederat multitudo mulier quaedam, cujus filius paulo ante defecerat, corpus exanime beato viro protensis manibus coepit offerre, dicens: Scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus est mihi. Junxit se caetera multitudo, et matris precibus acclamabat. Tum Martinus videns pro exspectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse virtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit; et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua bea
Abbreviated transcription (Latin):
re celari. Sed innimerabilia
esde dicutur qne dum iactan¬
ciam uitat occuluit. neq in ho¬
minum noticiam passus est per¬
uenire. Quippe qui humanam
substanciam suꝑgressus: uirti¬
tis ene consientia. manidi gloziã
caltans. celo teste frueretur. ¶Qd̾
uerum. est esse. nel ex his que cõ¬
perta nob̾ sunt. nec latere po¬
tuerunt. possimins estiniare.
Si quidem ante epyscopatum
duos moztuos uite restituerit.
quod liber tius plenius est locꝰ¬
tus. in episcopatu uero anod
p̾t̾ mississe te miro uũ tentũ
modo eustitarit. Cuiꝰ rei testo
egr sum si tamen nichil de mi¬
mis ydoneo teste dubitatis. Io¬
ip̃m antem nobis qualiter ges¬
tum sit explicabo. Euerat cã
nestio qua carnotum oppidum
petebamꝰ. Int̾ea dum uicum
queindam habitantium młtitu¬
dine frequentissimũ peterimꝰ¬
obuiam nobis mn marus turba
ꝓcessit. que erat tota gentiliũ
rlam nemo in illo uito nou̾at
xpistum. uerum ad famam tã¬

Expanded text:
re celari, sed innumerabilia re celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruensubstantiam supergressus, virtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, coelo teste frueretur. Quod verum esse vel ex his quae comperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare; siquidem ante episcopatum duos mortuos vitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus; in episcopatu vero, quod praetermisisse te miror, unum modo suscitaverit. Cujus rei ego testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterobviam nobis immanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat Christianum, verum ad famam tan
Abbreviated transcription (Latin):
tia deduse penaꝵ. satis q intelle¬
xide quam eostẽ ip̃os uinos ab¬
sozbere terrs potnisset. uel ipsi
rotius amissis sensibus. in inmo¬
bilem rent saxorum naturam
rigescere debnissent. Sicut afixa
locis ꝯmbus sreterant iumeuta
indissent. Orare se acq obsetra¬
re. nt idulgeret sceleri ueniã
et copiam prestaret abemidi.
Senserat etiam priusꝙͣ accurre¬
rent uir beatus illos teneri. nob̾¬
q id aute iam dixerat. ueniam
tamen lementer indulsit. eostẽ¬
q obire permisit animalibus
ilud añt emimaduerti sepe sulpici.
martimim tibi dicere solitum
nequaꝙͣ sibi in episcopatu eam
uirtutum gratiam suppetisse.
ꝙͣ mins se habuisse meminiset.
Qnod si uerum est ymo quis ue¬
run est: conicere possumus ꝙͣ¬
ta fuerunt ma ane monachus o¬
peratus est. et qne teste millo so¬
lus exercuit. cum tanta nlum
in episcopatu signa fetisse sub
oculis omnium uiderims.
multa quidem illiꝰ prius gesta
innotuere mundo: neq potue¬

Expanded text:
tia dedisse poenarum satisque intelletia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus llud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potue
Abbreviated transcription (Latin):
cas mularum pena mastĩgias.C.¬
ta rapitur silua de ꝓximo. trabi¬
bus iumenta tunduntur. Sed in¬
chil penitus seue manus agebã¬
tur uno acq eodem in loco stabãt
fixa simlacra. Q nid agerent iise¬
lces homines: nesciebant. ¶⁊ lec
iam ultra dissimulare poterant
cmꝙͣ libet brutis pettoribus.
agnoscerent. diuino mimine
se teneri. Tandem ergo in se re¬
gressi: ceperunt querere. quis
ille esset. quem in eodem loco an¬
te paululum cicidissent. Cum
ꝑcontantes cognoscunt exui¬
antibus. martinum a se tam
crudeliter uerberatum. Tum
nero apparere om̃ib causa mani¬
sesta. nec ignorare iam poterant.
quin ob illiꝰ uiri iniuriam teneren¬
t᷑ Agitur om̃s rapidis nos pasibꝰ.
conseqninit᷑. Canscio facti at meriti
pudore confusi: elentes et puluere
quo se ip̃i fedauerant caput acqz
hora consꝑsi ante martii se ge¬
mia proucliuint. ueniam pretã¬
tes. et ut eos abire sineret postu¬
lantes. Satis se nel sola consien¬

Expanded text:
cas mularum poena mastigias. tocas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscien
Abbreviated transcription (Latin):
miscuerunt. Dnm q egre expe¬
diuntur. moram fecere ꝓperan¬
tibus. Qua permoti inuria mi¬
litantes precipitatis in terram
caltibus se dederunt. Deinde mar¬
timm flagris at fustibus urg̾e
ceperirt. Cum quidem ile nui¬
tus et incredibili patientia pre¬
bens terga. cedentibus. menorem
insaniam in felicibus cõmouet.
magis ex hoc furentes. quod ille
quasi non senciens. uerbera illa¬
ta contempneret Nos illico cõ¬
cetuti: fede c̾ruentum acq ui¬
uersa corpozis parte lamatum.
cum exanimis in terra procubu¬
isset inueminus. Statimq eñ
Ia selo suo imposuimꝰ. ac locũ cedi
iliis exetrantes raptim abiri
ꝓperauimus. Inter ea illi regres¬
ssi rhedam suam. furore saciata
agi quo ire ceperant iumenta
precipiunt. Qne cum omnia so¬
lo fixa. ac si en ea rignissent.
tollentibus. Altius uocem magi¬
stris. flagris huis eicq inde reso¬
nantibus nichil penitus mouebã¬
tur. Consurgunt deinde om̃s pa¬
riter in uerbera: consumt galli¬

Expanded text:
miscuerunt: dumque aegre expemiscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Galli
Abbreviated transcription (Latin):
uidimus uenemim ex om̃i par¬
te reuotatum ad martini digi¬
tum cuturrisse. Deinde ꝑ illud
ulceris fozamen exignũ. ita uirꝰ
scipasse cum saugnine ut solet
ex nberib taprarum ant oui¬
um. pastoꝵ manu pressis. Lon¬
ga linea copiosi lactis effmere.
pͥuer surrexit incollumis. Nos
obstupefam tante rei miraculo.
id quod ipsa cogebat neritas fa¬
tebari  . non esse sub celo qui
martinum possit imitari. IIiii
onsequenti itidem tem¬
poze iter cum eodem dñ
dyoceses nisitat. agebanns.
Nobis. nestio qua necre sfitate
remorantibus aliquantulum
me ꝓcexerat. Interim cum agge¬
rem publicum. pleua militanti¬
bus mris fiscalis rheda uenie¬
uat. Sed ubi martimim in ues¬
te hifpida nigro et pendulo pal¬
ho circuntectum. contigua de la¬
tere iumenta uiderunt. paulu¬
lum in partem alteramn paue¬
focta heserunt. D infunibus
implicatis protentos illos qui¬
bus ut sepe uidistis. misera illa
ammalia conglobantur. ordines

Expanded text:
vidimus venenum ex omni parvidimus venenum ex omni parte revocatum ad Martini digitum cucurrisse: deinde per illud ulceris foramen exiguum ita virus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ovium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. Puer surrexit incolumis. Nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat veritas, fatebamur, non esse sub coelo qui Martinum possit imitari. III. Consequenti itidem tempore iter cum eodem, dum dioeceses visitat, agebamus. Nobis nescio qua necessitate remorantibus, aliquantulum ille processerat. Interim per aggerem publicum plena militantibus viris fiscalis rheda veniebat: sed ubi Martite hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines