comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corona. malam uoluntatem sequit᷑ pena.
Os̃ iudex uoluntatum ẽ. creator autem na¬
turarum. Si gͦ putas cogite ut sis xp̃ianꝰ.
audi. a nob̃ omninote ñ cogi. Cogita potiꝰ que
audis. ꝑpende. in tua uoluntate es. examina
ut prudens. si tam̃ ẽ inte ulla prudentia.
uel humana. utrum ea quȩ dicta sunt ue¬
ritate fulta sint. utrum tu ipse in manichei
ur̃i defensione defeceris sic̃ apparet. & qͣndo
uolucris esto qͦd nondum es: & desme eẽ qͦd
es. Felix dixit. Ecce iam compendiue ut
dixit sc̃itas tua. ne cartas cumulemꝰ. si tibi
placet qͦd petiui pͥdem. hucueni. ostende
mͥueritatem. ut illud qͦd teneo pareat qͥa
uer itas non ẽ. & habes me paratum ad cre¬
dendum. Nuõ dixit. Iam quidem quod te¬
nes satis apparet. quia ueritas non ẽ. Absit
enima cordib ueritatem querentium uł te¬
nentium. ut credant dm̃ sub̃am suam neces¬
sitate coactum mersisse demonum nature

Expanded text:
corona, malam uoluntatem sequitur poena. corona, malam uoluntatem sequitur poena. deus iudex uoluntatum est. creator autem naturarum. si ergo putas cogi te, ut sis christianus, audi a nobis omnino te non cogi. cogita potius, quae audis, perpende, in tua uoluntate es; examina ut prudens, si tamen in te est ulla prudentia uel humana, utrum ea, quae dicta sunt, ueritate fulta sint, utrum tu ipse in Manichaei uestri defensione defeceris, sicut adparet, et quando uolueris, esto quod nondum es, et desine esse quod es. FEL. dixit: Ecce iam compendiue, ut dixit sanctitas tua, ne chartas cumulemus: si tibi placet, quod petiui pridem, huc ueni; ostende mihi ueritatem, ut illud, quod teneo, pareat, quia ueritas non est, et habes me paratum ad credendum. AUG. dixit: Iam quidem quod tenes, satis adparet, quia ueritas non est. absit enim a cordibus ueritatem quaerentium uel tenentium, ut credant deum substantiam suam necessitate coactum mersisse daemonum naturae
Abbreviated transcription (Latin):
miliatus suꝑbꝰ. factꝰ est penitens. De peniten¬
tia. impetrata ẽ miscđia. Audisti gͦ quod in¬
terrogasti. responde quod int̾rogo. Nichil
nocere pot̾at gens tenebrarum deo. Quare
huc misit partem suam. miscendam & pol¬
luendam anat᷑a demonum: Felix dixit.
Si in arbitͥo nr̃o sumus. nemo neminem
cogat. Quando uoluero ero xp̃ianus. No.¬
luntas nob̃ subiacet. aut ẽẽ xp̃ianum aut
non eẽ. Nuõ dix̃. Qͥa uoluntas nob̃adiacet.
manifestum ẽ. & hoc de diuinis scͥpturis do¬
cui.Qͦd coactꝰ est etiam inuitꝰ dicere. etiam
ille. quiuos in istum indixcit errorem. Qͦ⁊
autem dicis nemo cogat᷑. qͣndo uoluero ero
xp̃ianꝰ. nemo te plane cogit. Quando uo¬
lueris esto. quia exuoluntate dua huc ueni¬
sti. & ex uoluntate tua ista disputasti. Et ue
uoluntati malȩ si mala est. pax bonȩ uolun¬
tati si bona ẽ. Siue enim mala sit siue bona
sit. uoluntas est. Bonam uoluntatem sequit᷑

Expanded text:
miliatus superbus factus est poenitens, de poenitenmiliatus superbus factus est poenitens, de poenitentia inpetrata est misericordia. audisti ergo, quod interrogasti, responde, quod interrogo: nihil nocere poterat gens tenebrarum deo? quare huc misit partem suam miscendam et polluendam a natura daemonum ? FEL. dixit: Si in arbitrio nostro sumus, nemo neminem cogat; quando uoluero, ero christianus. uoluntas nobis subiacet aut esse christianum aut non esse. AUG. dixit: Quia uoluntas nobis adiacet. manifestum est et hoc de diuinis scripturis docui; quod coactus est etiam inuitus dicere etiam ille, qui uos in istum induxit errorem. quod autem dicis: nemo cogatur. quando uoluero, ero christianus, nemo te plane cogit; quando uolueris. esto, quia ex uoluntate tua huc uenisti et ex uoluntate tua ista disputasti. et uae uoluntati malae, si mala est; pax bonae uoluntati, si bona est. siue enim mala sit, siue bona sit, uoluntas est. bonam uoluntatem sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ legem quam tu rep̾hendere uoluisti. ipse
apłs pauiꝰ qͦͥdam loco dixit. Lex subint̾uit.
ut abundaret delictum. Adhuc uidetur
illam rep̃hendẽ. S audi quod sequit᷑. Ubi
autem inquit abundauit delictum. super¬
abundauit gr̃a. Data ẽ enim lex suꝑbis ho¬
minib. & uirib suis totum elistribuentib.
ut cum implere nonpossent legem datam
p̃uaricatores inuenirent᷑. & facti rei sub le¬
ge. pet̾ent miscdiam a legis conditore. łinde
paulopost dicit idem apłs. Itaq lex quidem
sancta. & mandatum sanctum &e iustum &
bonum. S ne dicas. qͥa de alio mandato
dicit. ut ostendat quia de illo dicit de qͦ
paulo ante dixerat. lex subintrauit ut abyn¬
daret delictum: statim sibi opposuit questio
peccatum. s ñ apparebat peccatum. Data ẽ
lex suꝑbo. fecit contͣ legem. & apparuit pecea¬
tum quod erat. s non apparebat. Apparens
autem peccatum. humiliauit suꝑbum. Hu¬

Expanded text:
esse legem, quam tu reprehendere uoluisti, ipse esse legem, quam tu reprehendere uoluisti, ipse apostolus Paulus quodam loco dixit: lex subintrauit, ut abundaret delictum. adhuc uidetur illam reprehendere; sed audi quod sequitur: ubi autem, inquit. abundauit delictum, superabundauit gratia. data est enim lex superbis hominibus et uiribus suis totum tribueut cum implere non possent legem datam, praevaricatores invenirentur, et facti rei sub lege, peterent misericordiam a legis Conditore. Proinde paulo post dicit idem apostolus: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Sed ne dicas quia de alio mandato dicit, ut ostendat quia de illo dicit, de quo paulo ante dixerat, Lex subintravit ut abundaret delictum; statim sibi opposuit quaestiopeccatum, sed non apparebat peccatum: data est lex superbo, fecit contra legem, et apparuit peccatum, quod erat, sed non apparebat. Apparens autem peccatum humiliavit superbum, hu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit lex. maledictꝰ omnis qui pendet in ligno.
Mors enim ipsa pendebat in ligno quȩ mors
de maledicto ueniebat. Quomodo gͦ suscipi¬
endo mortem int̾fecit mortem. sic suscipiendo
maledictum. soluit maledictum. Inde & apłs
dicit. Scientes qͥa uetꝰ homo nr̃ simul confreꝰ
est cruci cum illo. quia de uet̾e homine nr̃o
id est de sorte mortis que ueniebat ex merito
peccati. susciꝑe dignatꝰ est carnem mortalem
de uirgine maria. in qua nob̃. & passionis &
resurrectionis p̃bet exemplum. Passionis ad
firinandam patientiam. resurrectionis ad ex¬
cttandam spem: ut duas uitas nobis osten¬
deret in carne quam suscepit de uita nr̃a
mortali. unam laboriosam. alt̾am beatam.
Laboriosam. quam tolerare debemꝰ. beatam
quamsꝑare debemꝰ. Toleramus aut̃ laborio¬
sam merito peccatinr̃i. ille aut̃ ostendit
eam in carne sua. non merito iniqͥtatis suȩ.
s officio miscdie suę. Namut noueris bonã

Expanded text:
dicit lex: maledictus omnis, qui pendet in ligno. dicit lex: maledictus omnis, qui pendet in ligno. mors enim ipsa pendebat in ligno, quae mors de maledicto ueniebat. quomodo ergo suscipiendo mortem interfecit mortem, sic suscipiendo maledictum soluit maledictum. unde et apostolus dicit: scientes, quia uetus homo noster simul confixus est cruci cum illo, quia de uetere homine nostro, id est de sorte mortis, quae ueniebat ex merito peccati, suscipere dignatus est carnem mortalem de uirgine Maria, in qua nobis et passionis et resurrectionis praeberet exemplum — passionis ad firmandam patientiam, resurrectionis ad excitandam spem — ut duas uitas nobis ostenderet in carne, quam suscepit de uita nostra mortali, unam laboriosam. alteram beatam: laboriosam, quam tolerare debemus, beatam, quam sperare. debemus. toleramus autem laboriosam merito peccati nostri; ille autem ostendit eam in carne sua, non merito iniquitatis suae. sed. officio misericordiae suae. nam ut noueris bonam
Abbreviated transcription (Latin):
casset. & homo si noluisset ñ consensisset. Cum
autem iam ab illo cui consenserat teneretur.
ñ quia diabolus aliqͥd potuit. s quia dei iu¬
stum iudicium fuit dare in potestatem diabo.¬
li hominem. qͥ contempsit suꝑ se potestatem
dei. & eiꝰ legi obtemꝑare noluit: quia gͦ sic in¬
uenit. xp̃s peccatores sub peccato. cum sit pec¬
catum in libero arbitrio. inueniens peccatores
suib peccato. redemit confitentes a suꝑbiente.
Qͦd aut̃ in lege positum ẽ. maledictus omĩs
qui pendet in ligno. unde apł̃s dicit. xp̃snos
ledictum. scͥptum est enim. maledictꝰ omnis
qui pendet in ligno: non legem rep̃hendit.
s miscdiam domini commendauit. Ouia
enim adam peccauerat. & omnis illa massa
ie ꝓpago peccati maleclicta erat. dñs autem
carnem de ipsa massa susciꝑe uoluit ut sus¬
cipiendo mortalitatem quȩ de pena uenerat.
solueret mortem. quod de gr̃a ueniebat. ideo

Expanded text:
casset et homo, si noluisset, non consensisset. cum casset et homo, si noluisset, non consensisset. cum autem iam ab illo, cui consenserat; teneretur, non quia diabolus aliquid potuit, sed quia dei iustum iudicium fuit dare in potestatem diaboli hominem, qui contempsit super se potestatem dei et eius legi obtemperare noluit: quia ergo sic inuenit Christus peccatores sub peccato, cum sit peccatum in libero arbitrio, inueniens peccatores sub peccato redemit confitentes a superbiente. quod autem in lege positum est: maledictus omnis, qui pendet in ligno, unde apo-. stolus dicit: Cctus pro nobis maledictum; scriptum est enim: maledictus omnis, qui pendet in ligno, non legem reprehendit, sed misericordiam domini commendauit. quia enim Adam peccauerat et omnis illa massa et propago peccati maledicta erat, dominus autem carnem de ipsa massa suscipere uoluit, ut suscipiendo mortalitatem. quae de poena uenerat, solueret mortem, quod de gratia ueniebat, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nos cum nr̃o pͥncipe. quasi filius cum paren¬
tibus. non autemromani cum barbaris. R
oportebat gͦ quia cum uirtute dei constituti
eramꝰ. dm̃ filium suum mutere. ut dicat᷑ qͥa
lib̾ator nr̃uenit. Si paret gͦ nos cum uirtute
tus omnis qui pendet in ligno. Hoc enim
apłs dic̃. Si iste qͥmaledicit om̃s qͥpendent in
apłi ipsiꝰ om̃s qͥ addict̾i st̃ ꝓ ipsiꝰ p̃cepto. qͥs ẽ
iste gͦ qͥ maledic̃ omnẽ qͥ pendet in ligno:
sionem suã tenebant᷑ a diabolo ⁊ ĩ eiꝰ cõditio¬
ne constituti erant ꝑ iustum dei iudicium:
cui seducenti consenserant ꝑliberum arbi¬
trium. Sic̃ autem in hominis potestate fu¬
it diabo consentire ut captiuaret᷑. sic in ipsiꝰ
diaboli potestate fuit. cum angłs cẽt peccare.
ut in det̾ius intitaret᷑. Peccator gͦ angłs ꝑlib̾ũ
arbitrium. suasit peccatum homini habenti
libum arbitrium. ut diabolꝰ si noluisset ñ pec¬

Expanded text:
nos cum nostro principe, quasi filius cum parennos cum nostro principe, quasi filius cum parentibus, non autem Romani cum barbaris. non oportebat ergo, quia cum uirtute dei constituti eramus, deum filium suum mittere, ut dicatur, quia liberator noster uenit. si paret ergo nos cum uirtute tus omnis, qui pendet in ligno. hoc enim apostolus dicit. si iste, qui male dicit omnes, qui pendent in i ipsius omnes, qui addicti sunt pro ipsius praecepto — quis est iste ergo, qui maledicit omnem, qui pendet in ligno? sionem suam tenebantur a diabolo et in eius condicione constituti erant per iustum dei iudicium, cui seducenti consenserant per liberum arbitrium. sicut autem in hominis potestate fuit diabolo consentire, ut captiuaretur, sic in ipsius diaboli potestate fuit, cum angelus esset, peccare, ut in deterius mutaretur. peccator ergo angelus per liberum arbitrium suasit peccatum homini habenti liberum arbitrium, ut diabolus, si noluisset, non pec
Abbreviated transcription (Latin):
talia de deo credẽ. deobono. deo uͦ. qualia
uos creditis. non quem inuenistis. s quem
finxistis. Responde iam nc̃. si deo nocere ni¬
chil pot̾at. pura illa sub̃a ipsiꝰ. nulla carne
assumpta. in se passura siquid passura erat.
non incarne quam ñ susceꝑat. quare huc
missa est. scdm ur̃a uaniloquia: Felix dix̃.
Si nicħpotãt nocer: deo a parte aduersa.
ad quam uenit. xp̃s ut eam libaret: Quia
ut dicis: ꝓpt̃ libtatem nr̃ãm uenit. G incap¬
tuitate fuimꝰ. Sim captiuitate tenebam᷑.
uitate. qͥ nos tenebat. extraneꝰ acdeo erat. aut
uirtꝰ der: Si deiuirtꝰ erat qui nos tenebat.
utqͥd xp̃m mittebat: Ille qui nos tenebat.
Si in ipsiꝰ arbitrio erat qͣndo uellet dimittere.
ut qͥd xp̃s crucifigit᷑: Neminem gͦ latit
xp̃m crucifixum. Qui illũ crucifixert̃:
Sideiuntꝰ est. nich nobis nocebat. Si dc
uirtus erat. non fuimꝰ capti apud illum. s qͣsi

Expanded text:
talia de deo credere, deo bono, deo uero, qualia talia de deo credere, deo bono, deo uero, qualia uos creditis, non quem inuenistis, sed quem finxistis. responde iam nunc: si deo nocere nihil poterat, pura illa substantia ipsius nulla carne adsumpta in se passura, si quid passura erat, non in carne quam non susceperat, quare huc missa est secundum uestra uaniloquia? FEL. dixit: Si nihil poterat noceri deo a parte aduersa ead quam uenit Christus, ut eam liberaret? quia, ut dicis, propter libertatem nostram uenit. ergo in captiuitate fuimus. si in captiuitate tenebamur uitate, qui nos tenebat, extraneus a deo erat aut uirtus dei. si dei uirtus erat, qui nos tenebat, utquid Christum mittebat ille, qui nos tenebat? si in ipsius arbitrio erat, quando uellet dimittere, utquid Christus crucifigitur? neminem ergo latet Christum crucifixum. quid illum crucifixerunt ? si dei uirtus est, nihil nobis nocebat. si dei uirtus erat, non fuimus capti apud illum, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum carofactum est. & habitauit in no¬
bis. llerbum carofactum est. assumendo carnẽ.
non mutatum incarnem. Assumpsit enim
humanitatem. ñ amisit diuinitatem. Itaq
idem ds. &e idem homo. In natͣa dei ȩqualiˢ
patͥ. innatura hominis factꝰ mortalis in
nobis. ꝓ nob. de nob̃. Manens quod erat
suscipiens quod non erat. ut lib̃aret quod
fecerat. non qͦd erat. Non est gͦ passio xp̃i er
indigentia. s ex miscłia. Prebuit enim ex¬
emplum patientiȩ nob̃. de nob̃. id est homi¬
ni de homine. carni de carne. Non tam̃in
illa carne ipse det̾ior factus: s caroi illo
melior facta est. Pars uͦ dei ur̃i nulla carne
assumpta. ñ enim erat in gente tenebrartũ
ꝓ quo pat̾et᷑. descendit ut teneret᷑. ligarct᷑.
pollueret᷑: &e turpiꝰ quam ligabat᷑. purgare¬
tur. Iam enim de purgatione eiꝰ dixi. Hec
omnia quanto indigniora sunt: tantoutiq
faciliora adintelligendum. qm̃ in nat᷑a dei
ista ñ cadunt. Et absit a pio animo &e fideli.

Expanded text:
erbum caro factum est, et habitavit in nobis . Verbum caro factum est, assumendo carnem, non mutatum in carnem: assumpsit enim humanitatem, non amisit divinitatem. Itaque idem Deus et idem homo, in natura Dei aequalis Patri, in natura hominis factus mortalis, in nobis, pro nobis, de nobis, manens quod erat, suscipiens quod non erat, ut liberaret quod fecerat, non quod erat. non est ergo passio Christi ex indigentia, sed ex misericordia. praebuit enim exemplum patientiae nobis de nobis, id est homini de homine, carni de carne; non tamen in illa carne ipse deterior factus, sed caro in illo melior facta est. pars uero dei uestri nulla carne adsumpta — non enim erat in gente tenebrarum, pro quo pateretur — descendit, ut teneretur, ligaretur, pollueretur et turpius . quam ligabatur purgaretur. iam enim de purgatione eius dixi. haec omnia quanto indigniora sunt, tanto utique faciliora ad intellegendum, quoniam in naturam dei ista non cadunt. et absit a pio animo et fideli
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimꝰ qͣndomiserit. xp̃s spm sc̃m quem ꝓ¬
misit. respuas illam scͥpturam. quȩ sub noĩe
sp̃s scĩ fraudare uoluit uł lectorem uł audito¬
rem. Felix dixit. Ego ñ nego id quod dixi. qͥa
cum ꝓbatum mͥ fuerit quod sp̃s sc̃s docũit
ueritatem qͣm quero. illam respuo. Noc eñs
de initio. de medio. de fine. Augustinꝰ dix̃
bene me astͥngis. ut ostendam qͦs docuerit
sp̃s sc̃s. F elix dixit. Qͥa scitas tua hoc dic̃.
at me quod me manicheus docuit. aut
ipsius doctͥnam euacuet. de duodecim quẽ
uolueris. Augustinꝰ dixit. Absit longe afi¬
de apłoꝵ. ut doctrinam doceant sacrilegi
manichei. S qͣm dicis unum ipsoꝵ debere
euacuare doct̾nam manichei. mͦ autẽ scĩ
apłi non sunt in corpore. ego minimꝰ non solũ

Expanded text:
inuenimus, quando miserit spiritum sanctum, quem proinuenimus, quando miserit spiritum sanctum, quem promisit, respuas illam scripturam, quae sub nomine spiritus sancti fraudare uoluit uel lectorem uel auditorem. FEL. dixit: Ego non nego id quod dixi, quia cum probatum mihi fuerit, quod spiritus sanctus docuerit ueritatem, quam quaero. illam respuo. hoc enim de initio, de medio, de fine. AUG. dixit: bene me astringis, ut ostendam, quos docuerit spiritus sanctus. FEL. dixit: Quia sanctitas tua hoc dicit,at me, quod me Manichaeus docuit, aut ipsius doctrinam euacuet, de duodecim quem uolueris. AUG. dixit: Absit longe a fide apostolorum, ut doctrinam doceant sacrilegi Manichaei. sed quoniam dicis unum ipsorum debere cuare doctrinam Manichaei, modo autem sancti apostoli non sunt in corpore, e
Abbreviated transcription (Latin):
insedit suꝑ unumquenq eoꝵs. Et impleti ft̃
om̃s sp̃u sco. & cȩperunt loqui uarus linguis:
ꝓut sp̃s dabat cis ꝓnunciare. Ihertisolimis au¬
tem fuerunt habitatores iudei. homines ex õi
natione. q̃ est sub cęlo. Et cum facta ẽẽt uox. col¬
lecta est turba & confusa. qm̃ audiebat unꝰ¬
quisq suosermone & suis linguis loquentes
eos. Stupebant aut̃. & admirabant᷑: ad inui¬
cem dicentes. Nonne om̃s qui loquuntur.
natione st̃ galilei: Et qͦm agnoscimꝰ in illis
sermonem in quonatisumus: Parthi. me.
di. clamite. & qui inhabitant mesopotamiã.
iudeam. & capadociam.pontum. asiam. fri¬
giam. & pamphiliam. egyptum. & partes li¬
biȩ quȩ ẽ ad cyrenen. & qͥ aderant romani.
iudeiq ce ꝓseliti. cretenses. & arabes. audie¬
bant loquentes illos suis linguis magnalla
dei. Et cum recitaret dixit. Audisti nunc iam
baui. suꝑest ut & tu facias quod ꝓmisisti. qm

Expanded text:
insedit super unumquemque eorum. et inpleti sunt insedit super unumquemque eorum. et inpleti sunt omnes spiritu sancto et coeperunt loqui uariis linguis quomodo spiritus dabat eis pronuntiare. Hierosolymis autem fuerunt habitatores Iudaei, homines ex omni natione, quae est sub caelo. et cum facta esset uox, collecta est turba et confusa, quoniam audiebat unusquisque suo sermone et suis linguis loquentes eos. stupebant autem et admirabantur ad inuicem dicentes: nonne omnes, qui loquuntur, natione sunt Galilaei? et quomodo agnoscimus in illis sermonem; in quo nati sumus? Parthi, Medi et Elamitae, et qui inhabitant Mesopotamiam, Iudaeam et Cappadociam, Pontum, Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et partes Libyae, quae est ad Cyrenem, et qui aderant Romani ludaeique et proselyti, Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. et cum recitaret, dixit: Audisti nunc iam obaui; superest, ut et tu facias, quod promisisti. quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Et statuit duos. ioseph qui uocabat᷑ barn᷑abas
qui &e iustꝰ. & mathiam. Et p̃catus dix̃. Co
dñe cordis or. inium intellector ostende ex
his duob quem elegisti ad suscipiendum lo¬
cum huiꝰ ministii ce annunciationis. a qͣ exces¬
sit iudas ambulare in locum suum. Et dede¬
runt sortes suas. Et cecidit sors suꝑ mathiã:
&e simul deputatꝰ est cum undecim apłis
duodecimꝰ. Et cum legisset dixit. Audiuimꝰ
qͥs ordinatꝰ est in locum iudȩ traditoris. qͦd
paulo ante commemoraui: ne quisquam
ꝑ fraudem irrepat in apłoꝵ numerum. &
nomine apłatꝰ fallat ignaros. Nc̃ uideamus
qͦd ꝓmisimus. qͦmͦ impleta sit xp̃i ꝓmissio de
sp̃u sc̃õ. Et cum dyxisset: legit in loco. Tem¬
pore quo suppletꝰ est dies pentecostes. fuerunt
om̃s simul in uno. Et factꝰ est subito de celo
sonꝰ. quasi ferret᷑ flatꝰ uehemens. &e impleuit
dotam illam domum in qͣ erant sedentes.
Et uise st̃ illis lingue diuisȩ quasi ignis: qͥ ce

Expanded text:
Ioseph, qui uocabatur Barsabas, qui et Iustus, et Matthiam. et precatus dixit: tu, domine. cordis omnium intellector, ostende ex his duobus, quem elegisti ad suscipiendum locum huius ministerii et adnuntiationis, a qua excessit ludas ambulare in locum suum. et dederunt sortes suas et cecidit sors super Matthiam et simul deputatus est cum undecim apostolis duodecimus. et cum legisset, dixit: Audiuimus, quis ordinatus est in locum Iudae traditoris, quod paulo ante commemoraui, ne quisquam per fraudem inrepat in apostolorum numerum et nomine apostolatus fallat ignaros. Nunc uideamus, quod promisimus, quomodo inpleta sit Christi promissio de spiritu sancto. et cum dixisset legit in loco: tempore, quo subpletus est dies pentecostes, fuerunt omnes simul in uno. et factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et inpleuit totam illam domum, in qua erant sedentes. et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
docere ista. quȩ egodico ad disciplinam
&e doctrinam xp̃ianam non ꝑtinere. opor¬
tet ut renuneies. & respondeas mͥ: Debitorẽ
enim te fecisti. ut siquid de talib int̾roga¬
uero. si non respondĩs non in te appareat
sps ille de qͦ dictum ẽ. inducet in omnem
ueritatem. siilla ẽ ueritas. quo ista ꝑtinẽt.
Itaq elige tͥ utrum uelis & paratꝰ sis michi¬

Expanded text:
m et doctrinam christianam non pertinere; oportet ut renunties et respondeas mihi. Debitorem enim te fecisti, ut si quid de talibus interrogavero, si non responderis, non in te appareat Spiritus ille, de quo dictum est, Inducet in omnem veritatem ; si illa est veritas quo ista pertinent. Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
granditas dictionis: non clamore potiꝰ quã
gemitu. aliqͣndo etiam lacrimis. postremo
uite mutatione monstrasse. Summisso etiã
dicendi genere. sunt pleriq mutati: s ut
quod nesciebant scirent. aut quod uidebat᷑
incredibile crederent: non aut̃ ut agerent qͦs
agendum iam nouerant. & agere nolebant.
Ad huiꝰmodinanq duriciam flectendam
debet grandit̾ dici. Nam ce laudesac uitu¬
perationes qnͣdo eloquent̃ dicunt᷑: cũ sint
in genere temꝑato. sic affiqunt quosdam.
ut non solum in laudib ce tutuꝑationibus
eloquentia delectent᷑: uerum & ipsi lauda¬
biliter appetant. fugiantq uituꝑ abiliter
uiuere. S nunquid om̃s qui delectant᷑i
mitantur. sic̃ in grandi genere omnes qͥ flec¬
tuntur agunt. & insummisso genere om̃s
qui docentur sciunt. aut credunt uerum

Expanded text:
granditas dictionis, non clamore potius quam granditas dictionis, non clamore potius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam dicendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namque duritiam flectendam, debet granditer dici. Nam et laudes et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato, sic afficiunt quosdam, ut non solum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi laudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes qui flectuntur, agunt; et in submisso genere omnes qui docentur, sciunt, aut credunt verum
Abbreviated transcription (Latin):
tummͦ uerum etiam ꝓpinqui fr̃s. postremo
parentes ac filii. lapidib int̾ se in duas partes
diuisi ꝑ aliquot dies continuos. certo tempore
anni solemnit dimicabant. & qͥsq ut quemq
pot̾at occidebat: egi quidem grandit̃ qͣntũ
ualui. ut tam crudele atq inuet̾atum malũ
de cordib & morib eoꝵs auellerem: pellerẽq
dicendo. Non tam̃ egisse aliquid me putaui
cum eos audirem acclamantes. s cũ flentes
uiderem. acclamationib qͥppe se doceri ce
delectari: flecti aut̃ lacrimis indicabant.
Qͥs ubi aspexi. immanem illam consuetudi¬
nem apatͥb & auis longeq amaiorib tͣditam.
que pectora eoꝵ hostilit̃ obsederat. uel potiꝰ
possidebat. uictam antequam reipsa id os¬
tenderent credidi: moxq sermone finito.
ad agendas deo grãs corda atq ora conu̾ti.
est. Sunt & alia multa exꝑimenta qͥb didi¬
cimus homines quid in eis fecerit sapientis

Expanded text:
tummodo, verum etiam propinqui, fratres, postremo tummodo, verum etiam propinqui, fratres, postremo parentes ac filii lapidibus inter se in duas partes divisi, per aliquot dies continuos, certo tempore anni solemniter dimicabant, et quisque ut quemque poterat occidebat: egi quidem granditer, quantum valui, ut tam crudele atque inveteratum malum de cordibus et moribus eorum avellerem, pelleremque dicendo; non tamen egisse aliquid me putavi, cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri et delectari, flecti autem lacrymis indicabant. Quas ubi aspexi, immanem illam consuetudinem a patribus et avis, longeque a majoribus traditam, quae pectora eorum hostiliter obsidebat, vel potius, possidebat, devictam, antequam re ipsa id ostenderent, credidi. Moxque sermone finito ad agendas Deo gratias corda atque ora converti. est. Sunt et alia multa experimenta quibus didicimus, homines, quid in eis fecerit sapientis
Abbreviated transcription (Latin):
alio genere occurrerit: genꝰ adhibendũ
& int̃ponendum ẽ temꝑatum. In grandi
gͦ genere inueniunt locos suos duo cȩtera:
de insummissosimilit. Temꝑatum audem
genus. ñ quidem semꝑ.s tam̃ aliquando
summisso indiget: si ut dixi questio cuius
nodꝰ est solueno incurrat: uł quando ñ nul¬
la q̃ ornari possent. ideo non ornant᷑. s fum¬
misso sermone dicunt᷑: ut quibdam qͣsi
thoris ornam̃toꝵ p̃beant eminentiorem lo¬
cum. Grande aut̃ genus temꝑata dictio ñ
requirit. Ad delectandos qͥppe animos ñ
centi crebriꝰ ce uehementiꝰ acclamet᷑: ⁊deo
grandit̃ putandus ẽ dicere. Hoc enim ce a¬
cumina summissi generis. & ornamenta
faciunt temꝑati. Grande autem genus
plerunq pondere suouoces p̃mit. s lacri¬
mas expͥmit. Deniq cum apud cesarcam
mauritanie popło dissuaderem ciuilem
pugnam. uel potius plusquam cruilem
quam cat̾uam uocabant. neq enim ciues tan¬

Expanded text:
alio genere occurrerit, genus adhibendum alio genere occurrerit, genus adhibendum et interponendum est temperatum. In grandi ergo genere inveniunt locos suos duo caetera, et in submisso similiter. Temperatum autem genus non quidem semper, sed tamen aliquando submisso indiget, si, ut dixi, quaestio cujus nodus est solvendus, incurrat; vel quando nonnulla quae ornari possent, ideo non ornantur, sed submisso sermone dicuntur, ut quibusdam quasi toris ornamentorum praebeant eminentiorem locum. Grande autem genus temperata dictio non requirit: ad delectandos quippe animos, non centi crebrius et vehementius acclametur, ideo granditer putandus est dicere: hoc enim et acumina submissi generis, et ornamenta faciunt temperati. Grande autem genus plerumque pondere suo voces premit, sed lacrymas exprimit. Denique cum apud Caesaream Mauritaniae populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam civilem, quam Catervam vocabant; neque enim cives tan
Abbreviated transcription (Latin):
grande dicendi genꝰ si diutꝰ est dicendum. ñ
debeat cẽ solum: s alioꝵ generum int̾positio¬
ne uarietur. Ci tamen generi dictio tota tͥbu¬
genꝰ cui generi int̾ponat᷑. uel adhibeat᷑: cer¬
tisce necessariis locis.Nam ae gͣndi generi
semꝑ aut pene semꝑ temꝑata decet ẽẽ pͥnci¬
pia. & inpotestate ẽ eloquentis. ut dicant᷑
ñ nulla summisse. etiam quȩ possent gran¬
diter dici: ut ea quȩ dicunt᷑ grandit᷑ ex illoꝵ
fiant comparatione grandiora. & eoꝵ tanqͣm
umb̾s lummnosiora reddant᷑. In quocunq
autem genere aliqͣ questionum uincla sol¬
uenda st̃. acumine opus est: quod sibi sum¬
missum genꝰ ꝓpͥe uendieat. Ae ꝑhoc cogñe
utendum ẽ. &e in aliis duob generib qͣndo
eisistaincidunt. sicut cum laudandum
aliquid aut uituꝑandum ubi nec damna¬
tio cuiꝰquam nec lib̃atio. nec ad actionẽ
quamlibet assensio requirit᷑. in quocũq

Expanded text:
grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non debeat esse solum, sed aliorum generum interpositione varietur: ei tamen genere dictio tota tribugenus cui generi interponatur, vel adhibeatur, certis et necessariis locis. Nam et in grandi genere semper aut pene semper temperata decet esse principia. Et in potestate est eloquentis ut dicantur nonnulla submisse, etiam quae possent granditer dici; ut ea quae dicuntur granditer, ex illorum fiant comparatiumbris luminosiora reddantur. In quocunque autem genere aliqua quaestionum vincula solvenda sunt, acumine opus est, quod sibi summissum genus proprie vindicat. Ac per hoc eo genere utendum est et aliis duobus generibus, quando eis ista incidunt: sicut est laudandum aliquid vel vituperandum, ubi nec damnatio cujusquam nec liberatio, nec ad actionem quamlibet assensio requiritur, in quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
grue fieri pot̃. omnib generib dictiouari¬
anda est.Nam quando ꝓlixa est in uno ge¬
nere. minꝰ detinet auditorem. Cum uͦ fit in
aliud ab alio tͣnsitus. etiam silongius cat. de¬
centius ꝓcedit oratio: quamuis habeant &
singła genera uarietates suas in sermone e¬
loquentium. quib non sinunt᷑ in eoꝵ qui au¬
diunt frigescere uł tepescere sensib. Ucrunta¬
men facilius summissum soltim quam solũ
grande. diutiꝰ tolerari potest. Commotio qͥppe
animi. qͣntomagis excitanda ẽ. ut nobis as¬
sentiat auditor tantominꝰ in ea diu teneri
potest: cum fuerit quantum satis est exci¬
tata. Et ideo cauendum ẽ. nedum uolumꝰ
alti erigere qͦderectũ ẽ. etiã inde decidat qͦ
fuerat excitatione ꝑductum. Int̾positis uͦ
quȩ sunt dicenda summissiꝰ. bene reditur
ad ea quȩ opꝰ est grandit᷑ dici: ut dictionis
impetꝰ sicut maris estꝰ alt̾net. Ei quo fit ut

Expanded text:
grue fieri potest, omnibus generibus dictio varigrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno genere, minus detinet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et singula genera varietates suas in sermone eloquentium, quibus non sinuntur in eorum qui audiunt, frigescere vel tepescere sensibus. Verumtamen facilius submissum solum, quam solum grande diutius tolerari potest. Commotio quippe animi quanto magis excitanda est, ut nobis assentiatur auditor, tanto minus in ea diu teneri potest, cum fuerit quantum satis est excitata. Et ideo cavendum est, ne dum volumus altius erigere quod erectum est, etiam inde decidat, quo fuerat excitatione perductum. Interpositis vero quae sunt dicenda submissius, bene reditur ad ea quae opus est granditer dici, ut dictionis impetus sicut maris aestus alternet. Ex quo fit ut
Abbreviated transcription (Latin):
habit᷑a: Ille enim alt̾am diligit. ti alteri uis
placere. Et irasceris si amet aliam.qui adul¬
terare a te docct᷑ : male magistra es iniuriȩ
tuȩ. Lenocinari refugit: etiam quȩ passa ẽ¬
lenonem. Ac licet uilis mulier. non alteri
tamen s sibi peccat. Tolerabiliora ꝓpe modũ
in adult̾io crimina sunt. Ibi enim pudicicia
hic nat᷑a adult̾atur. Satis ut estimo apparet.
feminas ne suam fucis adulterent formam.
&e ad pudorem &e ad timorem hac facundia
uehement impelli. Ainde neq summissum.
neq temꝑatum. s grande omnino genus hoc
elocutionis agnoscimꝰ. Et in his aut̃ qͦs duos
ex omnib ꝓponere uolui. & in aliis eccłia¬
sticis uiris de bona & bene. id est sicut res
postulat: acute. ornate ardent̃ ꝙ dicentib.
ꝑmulta eoꝵ scͥpta uel dicta possunt hȩc tͥa
genera repiri.ce assidua lectione uł auditio¬
ne admixta etiam exercitatione studentib
existimet ista miscere.Immo quantum con¬

Expanded text:
habitura? Ille enim alteram diligit, tu alteri vis habitura? Ille enim alteram diligit, tu alteri vis placere: et irasceris si amet alteram, qui adulterare in te docetur. Mala magistra es injuriae tuae. Lenocinari enim refugit, etiam quae est passa lenonem; ac licet vilis mulier, non alteri tamen, sed sibi peccat. Tolerabiliora propemodum in adulterio crimina sunt: ibi enim pudicitia, hic natura adulteratur . Satis, ut existimo, apparet feminas ne suam fucis adulterent formam, et ad pudorem et ad timorem hac facundia vehementer impelli. Proinde neque submissum neque temperatum, sed grande omnino genus hoc elocutionis agnoscimus. Et in his autem quos duos ex omnibus proponere volui, et in aliis ecclesiasticis viris et bona, et bene, id est sicut res postulat, acute, ornate, ardenterque dicentibus, per multa eorum scripta vel dicta possunt haec tria genera reperiri, et assidua lectione vel auditione, admixta etiam exercitatione, studentibus existimet ista miscere: imo quantum con
Abbreviated transcription (Latin):
num album aut nigrum. & tu ad uincendã
dm̃i tui uocem. uis te ẽẽ potiorem audaci co¬
natu &e sacrilego contemptu: Erines tuos
inficis. malo p̾sagio fut᷑oꝵs. Capillos iam tibi
flammeos auspicaris. Longum est inserere
omnia quȩ sequunt᷑ Ille uͦ postĩorut in tales
diceret. hinc illa inquit nascunt᷑ incentiua
uitioꝵ. ut quesitis colorib ora depingant.
dum uiris displicere formidant. & de adul¬
terio uultꝰ. meditent᷑ adult̾ium castitatis. Qnͣ¬
ta bic amentia. effigiem mutare natͣe. pictu¬
ram querere. & dum uerent᷑ maritale iudi¬
cium ꝑdere suum. Prior enim de se ꝓnunciat.
quȩ cupit mutare quod nata est. Ita dũ alii
studet placere.priꝰipsa sibidisplicet. Quem
iudicem mulier ueriorem requirimus de-¬
formitatis tuȩ. quam te ipsam quȩ uideriti¬
mes: Si pulchra es quid absconderis: Si
deformis. cur te formosam esse mentinis.
nec tuȩ conscientiȩ. nec alieni grãm erroris

Expanded text:
num album aut nigrum » ; et tu ad vincendam num album aut nigrum » ; et tu ad vincendam Domini tui vocem vis te esse potiorem. Audaci conatu et sacrilego contemptu crines tuos inficis; malo praesagio futurorum capillos jam tibi flammeos auspicaris . Longum est inserere omnia quae sequuntur. 50. Ille vero posterior ut in tales diceret: Hinc illa, inquit, nascuntur incentiva vitiorum, ut quaesitis coloribus ora depingant, dum viris displicere formidant, et de adulterio vultus meditentur adulterium castitatis. Quanta haec amentia, effigiem mutare naturae, picturam quaerere; et dum verentur maritale judicium, prodere suum? Prior enim de se pronuntiat, quae cupit mutare quod nata est: ita dum alii studet placere, prius ipsa sibi displicet. Quem judicem, mulier, veriorem requiremus deformitatis tuae, quam teipsam, quae videri times? Si pulchra es, cur absconderis? si deformis, cur te formosam esse mentiris, nec tuae conscientiae, nec alieni gratiam erroris
Abbreviated transcription (Latin):
signato iam consummatoq simulachro. ma¬
nus auꝰ inferret: ut iam formata. iam picta.
qͣsi ꝑitior reformaret. grauis pͥoris artificis
iniuria. & iusta indignatio uideret᷑. Tu te
cxistimas impune laturam tam imꝓbe te-¬
meritatis audacia. dei artificis offensame
Ut enim impudica circa homines & incesta
fucis lenocinantib ñ sis. corruptis iuolatisq
quȩ dei sunt. peior adultã detineris. Qͦ d
ornani te putas. quod putas comi. impugna¬
tio ẽ ista diuini oꝑis. p̃uaricatio est ueritatis.
Monentis apuox est. Expurgate ueiꝰ fer¬
mentum. ut sitis noua consꝑsio.sicut estis
arimi. Nam pascha nr̃m immolatꝰ est xp̃s.¬
neꝙ infermento maliciȩ et nequiciȩ sed in
arimis sinceritatis & ueritatis. Num sinceri¬
tas ꝑseuerat & ueritas. quando quȩ sincera
sunt. polluunt᷑. & coloꝵ adult̾inis medica¬
minum fucis. in mendacium uera mutant᷑:
Oñstuus dicit. non potes facere capillum ti¬

Expanded text:
signato jam consummatoque simulacro, masignato jam consummatoque simulacro, manus alius inferret, ut jam formata, jam picta quasi peritior reformaret, gravis prioris artificis injuria et justa indignatio videretur. Tu te existimas impune laturam tam improbae temeritatis audaciam, Dei artificis offensam? Ut enim impudica circa homines, et incesta lucis lenocinantibus non sis, corruptis violatisque quae Dei sunt, pejor adultera detineris. Quod ornari te putas, quod putas comi, impugnatio est ista divini operis, praevaricatio est veritatis. Monentis Apostoli vox est: « Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Etenim Pascha nostrum immolatus est Chrineque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis » . Num sinceritas perseverat et veritas, quando quae sincera sunt polluuntur, et colorum adulteriis, et medicaminum fucis in mendacium vera mutantur? Dominus tuus dicit, « Non potes facere capillum u
Abbreviated transcription (Latin):
dies: Et si qͣndoreficiendi successisset uolũ¬
tas. cibus plerunq obuiꝰ. qui mortem arce¬
ret: ñ delicias ministraret. Et cȩt̾a. Hȩc aut̃
ꝓpt̾ca in exemplohuiꝰ temꝑati generis posui:
qͥa non hic agit ut uirginitatem uoueant
que nondum uouerunt: s quales ẽẽ debe-¬
ant quȩ iam uouerunt. Namut agg̃diat᷑
animꝰ tantum ac tale ꝓpositum. grandiutiq
dicendi genere debet excitari & accendi. Sed
martyr cyprianꝰ de habitu uirginum ñ de
suscipiendo uirginitatis ꝓposito scͥpsit. Iste
uͦ ep̃s etiam ad boc eas magno accendit elo¬
quio. Ulerum ex eo quo ambo egerunt. dicti¬
onis gnͣdis exempla memorabo. Ambo qͥp¬
pe inuecti sunt in eas: quȩ formam pigm̃¬
tiscolorant. uel potiꝰ decolorant quoͣd prior
ille cum hoc ageret ait int̾ cęt̃a. Siquis pin¬
gendi artifex. uultum alicuiꝰ e speciem. a&¬
corporis qualitatem cmulo colore signasset: ce

Expanded text:
dies; et si quando reficiendi successisset volundies; et si quando reficiendi successisset voluntas, cibus plerumque obvius qui mortem arceret, non delicias ministraret , etc. Haec autem propterea in exemplo hujus temperati generis posui, quia non hic agit ut virginitatem voveant quae nondum voverunt; sed quales esse debeant quae jam votae sunt. Nam ut aggrediatur animus tantum ac tale propositum, grandi utique dicendi genere debet excitari et accendi. Sed martyr Cyprianus de habitu virginum, non de suscipiendo virginitatis proposito scripsit. Iste vero episcopus etiam ad hoc eas magno accendit eloquio. 49. Verum ex eo quod ambo egerunt, dictionis grandis exempla memorabo. Ambo quippe invecti sunt in eas quae formam pigmentis colorant, vel potius decolorant: quorum prior ille cum hoc ageret, ait inter caetera: Si quis pingendi artifex vultum alicujus et speciem, corporis qualitatem aemulo colore signasset; et
Abbreviated transcription (Latin):
inuidẽre. fugere iactantiam. rationem seqͥ.
amare uirtutem. Quando ista uł uul¬
tu lesit parentes qnͣdo dissensit a. ꝓpin¬
quis: quando fastidiuit humilem:. qñdo ir¬
risit debilem: qͣndo uitauit in opem:. cos so¬
los souta cȩtꝰ uiroꝵs inuisere. quos miscłia ñ
crubesceret: neq p̃t̾iret uerecundia. Pichil
toruum in ocłis. nchil in uerbis ꝓcax. nichil
in actu inuerecundum. Non gestꝰ fractior.
ñ incessus solutior. ñ uox petulantior. ut ip¬
sa corporis species. simulachrum fuerit m̃tis.
& figͣa ꝓbitatis. Bona qͥppe domꝰ in ipso uesti¬
bulo debet agnosci. Ac pͥmo p̃tentet ing̾ssu.
nicħ intus latẽre tenebrarum: tanquam lu¬
cernȩ luxintꝰ positȩ foris luceat. Quid ego
exequar ciboꝵ parsimoniam. officioꝵ redun¬
dantiam. alt̾um ultͣ naturam suꝑfuisse. al¬
terum pene ipsi nat᷑e defuisse: Iuic nulla
int̾missa tempora. hic congeminatos ieiunio

Expanded text:
invidere; fugere jactantiam, rationem sequi, invidere; fugere jactantiam, rationem sequi, amare virtutem. Quando ista vel vultu laesit parentes? quando dissensit a propinquis? quando fastidivit humilem? quando risit debilem? quando vitavit inopem? Eos solos solita coetus virorum invisere, quos misericordia non erubesceret, neque praeteriret verecundia. Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum; non gestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior, ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis, et figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo debet agnosci, ac primo praetendat ingressu nihil intus latere tenebrarum, tanquam lucernae lux intus posita, foris luceat. Quid ego exsequar ciborum parcimoniam, officiorum redundantiam; alterum ultra naturam superfuisse, alterum ipsi naturae pene defuisse? Illic nulla intermissa tempora, hic congeminati jejunio
Abbreviated transcription (Latin):
miscłiam faciles.frat̾na pace unanimes
atq concordes. quȩ uos singłaobone uirgi¬
nes obseruare. diligere. implere debetis:q̃
maiore & meliore parte p̃ceditis. ꝓuectȩ an¬
nis. iuniorib facite magist̾ium. Minores
tamentis uos mutius excitate. emulis de uir¬
tude docum̃tis ad głam ꝓuocate. Durate
fortit̃. sp̃italit̃ ꝑgite. ꝑuenite felicit̾. Tantũ
mem̃tote tunc nr̃i. cum incipiet in uobis
uirginitas bonorari. Ambrosius etiamge¬
nere dicendi temꝑato ce ornato ꝓfessis uirgi¬
nibus ꝓponit. tanqm sub exempli forma.
quod morib imitent᷑ & dicit. Uirgo erat ñ
solum corpore. s etiam m̃te. Quȩ nullodo¬
li ambitu in cͤepͣtum adult̾aret affectum.
Corde humilis. uerb̃ gratus. anim prudeis.
loquendi partior. legendi studiosior. ñ in
incerto diuitiarum. s inp̃ce pauꝑum spẽ
reponens. Intenta oꝑi: uerecunda sermoni¬
omnib assurgere maioribꝰnatu ȩqualib ñ

Expanded text:
misericordiam faciles, fraterna pace unanimes misericordiam faciles, fraterna pace unanimes atque concordes. Quae vos singula, o bonae virgines, observare, diligere, implere debetis, qumajore et meliore parte praeceditis. Provectae annis, junioribus facite magisterium; minores tamentis vos mutuis excitate, aemulis de virtute documentis ad gloriam provocate; durate fortiter, spiritualiter pergite, pervenite feliciter; tantum mementote tunc nostri, cum incipiet in vobis virginitas honorari . 48. Ambrosius etiam genere dicendi temperato ei ornato professis virginibus proponit, tanquam sub exempli forma, quod moribus imitentur, et dicit: Virgo erat, non solum corpore, sed etiam mente, quae nullo doli ambitu sincerum adulteraret affectum: corde humilis, verbis gravis, animi prudens, loquendi parcior, legendi studiosior; non in incerto divitiarum, sed in prece pauperis spem reponens; intenta operi, verecunda sermoniomnibus; assurgere majoribus natu, aequalibus non
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitatis illa laudatio. Nunc nobis ad uir¬
gines sermo est: quarum qͦ sublimior gła ẽ.¬
comaior & cura. Nos enimilla eccliastici ger¬
minis. decꝰ atq ornamentum gr̃ȩ sp̃italis. lȩ¬
ta indoles. laudisce honoris opꝰ indegrum. at¬
ꝙ incorruptum. dei imago respondens ad
scĩmoniam dñi. illustͥor portio gregis xp̃i.
Gaudet ꝑ ipsas. atq millis largit̃ floret eccłiȩ
matͥs głosa fecunditas. Quantoq plus gło¬
sa uirginitas. numero suo addit: tanto gau
dium matͥs augescit. Et aloloco in fine epi¬
stole. Quomodo portauimus inquit imagi¬
nem eiꝰ qui de limo ẽ: sic portem imaginem eꝰ
qͥ de celo ẽ Hanc imaginẽ uirginitas portat.
portat integͥtas. sanctitas portat. &e ueritas.
Portant disciplinȩ dei memores iusticiam cũ
religione retinentes. stabiles in fide. humi-¬
les in timore. ad omnem tolerantiam forteᷤ.
ad sustinendas iniurias mites. ad faciendã

Expanded text:
virginitatis illa laudatio: Nunc nobis ad virvirginitatis illa laudatio: Nunc nobis ad virgines sermo est, quarum quo sublimior gloria est, major et cura. Flos est ille ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum gratiae spiritualis, laeta indoles laudis et honoris, opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondens ad sanctimoniam Domini, illustrior portio gregis Christi. Gaudet per ipsas, atque in illis largiter floret Ecclesiae matris gloriosa fecunditas: quantoque plus gloriosa virginitas numero suo addit, tanto plus gaudium matris augescit. Et alio loco in fine epistolae: Quomodo portavimus, inquit, imaginem ejus qui de limo est, sic portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Hanc imaginem virginitas portat, portat integritas, sanctitas portat et veritas; portant disciplinae Dei memores, justitiam cum religione retinentes, stabiles in fide, humiles in timore, ad omnem tolerantiam fortes, ad sustinendas injurias mites, ad faciendam
Abbreviated transcription (Latin):
scdm p̃cepta angłi & arima. sup̃ petram posu¬
it: &e ea iure ꝑfudit. Que simul ut uirge ca¬
cuminȩ quam gerebat angłs dei contigit:
de petͣ ignis erupit. Atq ita sacrificium qͦd
offerebat᷑ assumptum ẽ. Qs indicio declaratũ
uidet᷑: quod petͣ illa typum habuerit corporis
xp̃i. qͥa scͥptum est. Bibebant de consequenti
sidientium corda popłoꝵ ꝑhenni riuosui san¬
gumis mundauit. Iam de gͥ in misterio decla
crucifixꝰ aboleret. Nec solum delicta factorum.
s etiam cupiditates animoꝵ. Caro enĩ hedi ad
culpam facti refert᷑: ius ad illecebras cupidita¬
tum sicut scͥptum est. Qͥa concupiuit popłs
cupiditatem pessimam. & dixerunt. qͥs nos
cibabit tarne: Qͦd gͥ extendit angłs uii gam
& tetigit petram de qua ignis exut: ostendit
qͦd caro dñi sp̃u repleta diuino. peccata oĩa
humanȩ conditionis exureret. Unde & dñs
bit. De genere temꝑato est apud cy pͥanum

Expanded text:
secundum praeceptum angeli, et azyma supra petram posusecundum praeceptum angeli, et azyma supra petram posuit, et ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat, angelus Dei contigit, de petra ignis erupit, atque ita sacrificium quod offerebatur absumptum est . Quo indicio declaratum videtur, quod petra illa typum habuerit corporis Christi; quia scriptum est, « Bibebant de consequenti sitientium corda populorum perenni rivo sui sanguinis inundavit. Jam tunc igitur in mysterio declarcrucifixus aboleret, nec solum delicta factorum, sed etiam cupiditates animorum. Caro enim haedi ad culpam facti refertur; jus ad illecebras cupiditatum, sicut scriptum est, « Quia concupivit populus cupiditatem pessimam, et dixerunt, Quis nos cibabit carne » ? Quod igitur extendit angelus virgam, et tetigit petram, de qua ignis exiit, ostendit quod caro Domini Spiritu repleta divino, peccata omnia humanae conditionis exureret. Unde et Domibit . 47. De genere temperato est apud Cyprianum
Abbreviated transcription (Latin):
bere uult cognitum. Quem uͦ cognitionis
eiꝰ piget. de longitudine non querat᷑. Ego
tamen deo nr̃o ago gr̃as. quodin his qͣtuor
ubris non qualis ego eẽm cui multa desunt.
s qualis ẽẽ debeat qͥ in doct᷑na sana id est
xp̃iana nonsolum sibi s etiam alus laborare
studet quantulacum potui facultate dis

Expanded text:
bere vult cognitum; quem vero cognitionis bere vult cognitum; quem vero cognitionis ejus piget, de longitudine non queratur. Ego tamen Deo nostro gratias ago, quod in his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum sibi, sed etiam aliis laborare studet, quantulacumque potui facultate dis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ipsi componere potuerunt. qui scdm illa
uel apud qͦslibet iam iamq dict᷑us. siue qͦo
apud popłm dicendum uel ab eis qͥuolu¬
erint aut potuerint legendum ẽ dictaturꝰ
oret ut ds sermonem bonum det in os eius.
Si enim regina orauit hester ꝓsue gentis
temporaria salute locut᷑a apud regem ut
in os eiꝰ ds congruum sermonem daret. qͣnto
magis orare debet. ut tale munus accipiat
qui ꝓ et̃na hominum salute. in ũbo ce doctͥ¬
na laborat: Illi uͦ qui ea dictͣi sunt que ab
aliis acceperunt. & anteqͣm accipiant orẽt
ꝓ eis a qͥbꝰ accipiunt. ut eis det᷑ quod ꝑ eos
acciꝑe uolunt. & cum acceꝑint: orent ut
Et de ꝓsꝑo exitu dictionis idem deo gr̃as
agant. a qͦ id se accepisse ñ dubitant. ut qͥ
głatur in illo głet᷑. in cuiꝰ manu sunt &
hic qmuolebam. quamq putaueram. sed le¬
genti uel audienticui gratꝰ est longus non ẽ.
Cui aut̃ longus ẽ. ꝑ partes cum legat qui ba¬

Expanded text:
non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa vel apud quoslibet jamjamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et hic quam volebam, quamque putaveram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partes eum legat, qui ha