comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerit aduena interra ur̃a.  moratꝰ
fuerit inter uos. nec exꝓbretis ei: Sed
sit inter uos qͣsi indigena. et diligite
cum qͣsi uosmetipsos. Fiustis enim
auos aduenȩ interra egypti. ego do¬
ẽ culturam uirtutum. bonamq etꝰ
doctrinam. suꝑius dirimus. Si quis
autem ad hanc accesserit. aduena
uidelicet. uolens conu̾ti adnr̃am fi¬
dem. & terre illius cuus conscribi. de
qua paulus ait. accessutis adsyon
montem. et ciuitatẽ dĩ uiuentis hie¬
rusalem cȩlestem. et multoꝵ miliũ
angłorum frequentiȩ. et eccłiam pri¬
mitiuorum qͥ conscripti sunt incelis.
non affligamus eum. id÷ non graue¬
mus contra eum uigum. ut modo ge¬
nito & nouiter credenti. grauiora¬
mandata imponamus. ut non sic̃ pha¬
risei & scribȩ pecc emus: quos accusãs
dñs dicebat:. Alligant onera grauia et
importabilia. et imponunt ea suꝑ
humeros hominum. ipsi autem di¬
gito suo uolunt ea mouere. Hon ergo
e qui accedit ad fidem hoc faci¬
entes. et quedam legalia abeo exigen¬

Expanded text:
uerit aduena in terra uestra et moratus fuerit inter uos, ne exprobretis ei, sed sit inter uos quasi indigena, et diligetis eum quasi uosmet ipsos: fuistis enim et uos aduenae in terra Aegypti. ego doesse culturam virtutum, bonamque ejus doctrinam, superius diximus. Si quis autem ad hanc accesserit advena, videlicet volens converti ad nostram fidem, et terrae illius civis conscribi, de qua Paulus ait: Accepistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis Hierusalem coelestem, et multorum millium angelorum frequentiam et Ecclesiam primitivorum qui conscripti sunt in coelis , non affligamus eum, id est, non aggravemus contra eum jugum, ut modo genito et noviter credenti gravioramandata imponamus, ut non sicut Pharisaei et scribae peccemus, quos accusans Dominus dicebat: Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt ea super humeros hominum, ipsi autem digito suo non volunt ea movere . Non ergo eum, qui credit ad fidem hoc facientes et quaedam legalia ab eo exigen
Abbreviated transcription (Latin):
bis uiã ueritatis: malũ tam̃ sp̃m
increpans effugauit. Pessimum ẽ
etiam et ueneficis adherere. quia de¬
monum iimicorum nobis & pe¬
stilentium nomina dicunt. qui et¬
si ad breue tempus ut merrorẽ mit¬
tant uidentur operari aliquid
ad corporalem sanitatẽ uile et par¬
uum. qͣle etiam imperiti medici
operari possunt. Uerumtamen
nec hoc ut boni neq ut bene uolen¬
tes hominib operant᷑ .s. inseruiturẽ
illos redigere. & ado separare cupien¬
tes. Sed nec uentriloquos id⁊ falsoo
na adõ docent et ꝓphant. qui uen¬
triloqui uiste dicunt. qͣsi deintelli¬
bili uentre sui cordis fabulas qͣsdã
id: falsas doctrinas & ꝓpħias ꝓfe¬

Expanded text:
bis viam veritatis , malum tamen spiritum bis viam veritatis , malum tamen spiritum increpans effugavit. Pessimum est etiam et veneficis adhaerere, quia daemonum inimicorum nobis et pestilentium nomina dicunt: qui etsi ad breve tempus ut in errorem mittant, videntur operari aliquid, quod ad corporalem sanitatem vile et parvum, quale etiam imperiti medici operari possunt: verumtamen nec hoc ut boni, neque ut bene volentes hominibus operantur, sed in servitutem illos redigere, et a Deo separare cupientes. Sed nec ventriloquos, id est, fana a Deo docent et prophetant, qui ventriloqui juste dicuntur, quasi de intelligibili ventre sui cordis fabulas quasdam, id est, falsas doctrinas et prophetias profe
Abbreviated transcription (Latin):
det legis lator sabbatum: &̃ ꝑ singła
queq recedere nobis amalo precepit.
timebitis: Quia quemadmodum
eos. qui quo debent modo accedunt
ad ea. scĩficeͥnt. sic hii qui iniq p̃su¬
munt ineis. & non prius semetip¬
sos sorde malicie purgant. atq sic. ad
munda acçedunt. corrumpunt. siue
disꝑdunt: Sicut nadab. & abiud et fili¬
os heli. Unde et paulus de his qui incir¬
cumspecte mẏstica ꝑcipiunt. subdi¬
dit. Propterea multi inuobis infirmi
& inbecilles. et dormiunt multi. un¬
de et nunc legis lator addidit. ego dñs
edunt. non sequamini uentriloquos.
et ueneficis ñ adiungamini. ut pol¬
luamini in eis: ego sum dñs ds̃ ur̃.
Maxima diaboliti erroris & fraudis
spẽs. uentriloquoꝵ ẽ exquisitio. Ynde
et paulus puellam inueniens sp̃m
habentem phitonis. quamius demo¬
nium magna de ipso & si la pre¬
dicaret. et diceret. hi hb̃mines serui
dĩ excelsi sunt. qui adnuntiant uo¬

Expanded text:
det legislator sabbatum, et per singula det legislator sabbatum, et per singula quaeque recedere nobis a malo praecepit. timebitis; quia quemadmodum eos qui quo debent modo accedunt ad ea sanctificant, sic hi qui inique praesumunt in eis, et non prius semetipsos sorde malitiae purgant, atque sic ad munda accedunt, corrumpunt sive disperdunt, sicut Nadab et Abiu, et filios Heli; unde et Paulus de his qui incircumspecte mystica percipiunt, subdidit: Propterea multi in vobis infirmi, et imbecilles, et dormiunt multi , unde et nunc legislator addidit: Ego Dominaginta autem edunt: Non sequamini ventriloquos et veneficis non adjungemini, ut polluamini in eis: Ego sum Dominus Deus vester. Maxima diabolici erroris et fraudis species, ventriloquorum est exquisitio. Unde et Paulus puellam inveniens spiritum habentem phitonis, quamvis daemonium magna de ipso et Syla praedicaret et diceret: Hi homines servi Dei excelsi sunt, qui annuntiant vo
Abbreviated transcription (Latin):
dare. adfornicationem nos hortant᷑.
puocantes ut uiuentes turpiter
ui
ipsi adimitationem parentum adma¬
adomnem spẽm impietatis ꝓficit.
quia eos qui eruditores ẽẽ debuerunt.
admalũ pueri pedagogos habent s
nec animam nr̃am. quȩ nobis filia
unigenita ẽ. ita ut dauid diceret. li¬
bera aleonib aiam meam. & de
manu canis unicã meam ꝓstitu¬
amus. ad eo illam discessionẽ docentes.
ne fornicante anima. fornicetur et cor¬
pus. hoc enim terra.ut pote qͦd det̾ra
ortum ẽ. & interram reuertetur. ap¬
pellatur: et impleatur piaculo. ut sic̃
lrx adulterio. Ebrio quippe sessore:
equus defertur inp̃ceps. adõ receden¬
te anima: omnis iniquitas domina¬
tur incorpore. Sabbata mea custo¬
dite . & scũarium meum metuite.
ego dñs sicut uno existente specia¬
n sabbato. septima uidelicet die. om̃e
aliud legitimum otium sabbatum
appellatur: sic cum generalis sit ab¬
stinentia amalo. hoc enĩ reuera stu¬

Expanded text:
dare, ad fornicationem eos hortantur dare, ad fornicationem eos hortantur provocantes aut viventes turpiter, ut ipsi ad imitationem parentum ad maad omnem speciem impietatis proficit, quia eos qui eruditores esse debuerunt, ad malum pueri paedagogos habent. Sed nec animam nostram, quae nobis filia unigenita est, ita ut David diceret, Libera a leonibus animam meam, et de manu canis unicam meam , prostituamus, a Deo illam discessionem docentes, ne fornicante anima fornicetur et corpus. Hoc enim terra ut pote, quod de terra ortum est et in terram revertetur, appellatur. Et impleatur piaculo, vel sicut Septuaginta adulterio: ebrio quippe sessore equus defértur in praeceps, et a Deo recedente anima, omnis iniquitas dominatur in corpore. Sabbata mea custodite, et sanctuarium meum metuite: Ego Dominus. Sicut uno existente speciali sabbato, septima videlicet die, omne aliud legitimum otium sabbatum appellatur, sic cum generalis fit abstinentia a malo. Hoc enim revera stu
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ sunt om̃s nr̃ȩ cogitationes. Non
oportet gͦ eas agitare quẽpiam. ut
concutere. sed nec offerre diabolo. qͦd
faciunt quidã. et desensibilib capis¬
us crinẽ offerentes. sicut suꝑius di¬
ximus. Insuꝑ non oportet sic̃ p̃dici¬
autem signant uerã nr̃am ꝑfectio¬
nem: qͣs incongruum ẽ corrumꝑe.
operantes nonuere. s sub falso ⁊ fic¬
to habitu: nec incisiones face super
anima. bonum ẽ. incorꝑe.Sunt enĩ
dedectaciones.que adnocendam ani¬
mam. incidunt corpꝰ & corrumpt̃.
Sed et stigmata. id÷ male doctrine
dognata. qͥa inherent. & infigunt᷑
anime. ꝑquedam blandimenta uel
sylogisiuos. uel ꝑ quemlibet aliũ mo¬
dum docentium. intelligamꝰ. Pre¬
cepit eigo nobis ler et abhis abstine.
quia inpressa uel inmersa sic̃ solent
stigmata difficulter abolentur. Ne¬
ꝓstituas filiam tuã. & contaminet᷑
derra. & impleatur piaculum. Si e¬
nim patres quos oportet filios emen¬

Expanded text:
tae sunt omnes cogitationes nostrae. Non tae sunt omnes cogitationes nostrae. Non oportet ergo eas agitare quempiam vel concutere, sed nec offerte diabolo, quod faciunt quidam, et de sensibus, ilis crinem offerentes, sicut superius diximus. Insuper non oportet, sicut dixiautem designant veram nostram perfectionem, quas incongruum est corrumpere, operantes non vere, sed sub falso et ficto habitu. Nec incisiones facere super anima bonum est, in corpore sunt enim delectationes quae ad nocendam animam incidunt corpus et corrumpunt. Sed et stigmata, id est, malae doctrinae dogmata, quia inhaerent et infiguntur animae per quaedam blandimenta vel syllogismos, vel per quemlibet alium modum docentium intelligamus. Praecepit ergo nobis lex et ab his abstinere, quia impressa vel immersa sicut solent stigmata, difficulter abolentur. prostituas filiam tuam ne contaminetur terra et impleatur piaculo. Si enim patres, quos oportet filios emen
Abbreviated transcription (Latin):
ne. ꝓpter eos qui ydoloꝵ festuuitati¬
bus consueti sunt. ꝓhibuit hoc enim
et osee. accusans populum uideorũ.
dixit. Sp̃uᷤ fornicationum decłpit
eos. et fornicati sunt adõ suo. Super
ũticem montium: incensũ adolebant
& fuꝑ colles sacrificabantz sed uide¬
amus p̃ter hec que nos iubeat ca¬
uere. scđm spãlem contẽplationẽ nõ
cominedere suꝑ montes. id÷ cogita¬
tionib suꝑ bis non pasci. de quib
ysaias ait. Omnis mons et collis
humiliabitur. Non augurari. ñ au¬
spicari: ut non intendentes demones.
secundum eorum uoluntatẽ ui¬
uamus. neq cor nr̃m uolucribus
tradamus qui rapiunt semen pie¬
tatis anobis: sicut dñs inparabo¬
lis euuangłicis dixit. Comam ñ
capillis capitis non faciamus.
Capilli enim nr̃i ꝓcogitacionib
accipiuntur. ꝓpter qͦd dixit dñs.
yestri autem capilli capitis. omnes
numerati sunt. Ipsi enim. ut pote
iudici. & corda scrutanti. numera¬

Expanded text:
uine, propter eos qui idolorum festivitatiuine, propter eos qui idolorum festivitatibus consueti sunt prohibuit. Hoc enim et Oseas accusans populum Judaeorum dixit: Spiritus fornicationum decepit eos et fornicati sunt a Deo suo: super vertices montium incensum adolebant, et super colles sacrificabant . Sed videamus praeter haec quae nos jubeat cavere, secundum spiritalem contemplationem, non comedere super montes, id est, cogitationibus superbis non pasci, de quibus Isaias ait: Omnis mons et collis humiliabitur ; non augurari, non aruspicari, ut non intendentes daemones, secundum eorum voluntatem vivamus, neque cor nostrum volucribus tradamus, quae rapiunt semen pietatis a nobis, sicut Dominus in parabolis evangelicis dixit. Comam noncapillis capitis non faciamus; capilli enim nostri pro cogitationibus accipiuntur, propter quod dixit Dominus: er enim capilli capitis omnes numerati sunt. Ipsi enim judici ut patet et corda scrutanti, numera
Abbreviated transcription (Latin):
namentis. et nichil exquirere. nͥ forsi¬
tan creatorem aliquid indiguisse
adꝑficiendum animal accusamus.
S: nec cincinnos nutrire inhonore de¬
monum capillis aliis fortiores. et hoc
uoue̾re: student enim hoc pagani: ca¬
put puerorum offerre demonib. Un¬
de. dehoc marime oportet putari le¬
gis latorem p̃cipere. S nec barbam
ut nec faciẽ ledat. nec corpus corrum¬
pat.ãquib nos paulus ꝓhibens. ait
Nolo uos ignorare fr̃s. ut non contriste¬
mini sicut et ceteri qui spem non ha¬
bent. Nam quodlibet eoꝵ que p̃dicta
sunt agere. ñ est spem habere resur¬
rect̾ionis mortuoꝵq
quia tamquã
illis corruptis semetipsos dissipant
atq corrumpunt. Phibet etiã stig¬
mata fieri incorpore. undiq decoris
legis lator curam gerens: et non con
cedens abuti carne inquolibet horũ.
quȩ quidem ipsi nocent. Totũ alt̃
animal fedum reddunt: commedere
edicio habet. non comedetis cũ sang¬

Expanded text:
namentis, et nihil exquirere, nisi forsinamentis, et nihil exquirere, nisi forsitan Creatorem aliquid indiguisse ad perficiendum animal accusamus. Sed nec cincinnos nutrire in honore daemonum capillis aliis fortiores, et hoc vovere, student enim hoc pagani caput puerorum offerre daemonibus: unde de hoc maxime oportet putari legislatorem praecipere. Sed nec barbam ec faciem laedat, nec corpus corrumpat. A quibus nos Paulus prohibens ait: Nolo vos ignorare, fratres, ut non contristemini sicut et caeteri qui spem non habent . Nam quodlibet eorum quae praedicta sunt agere non est spem habere resurrectionis mortuorum, quia tanquam illis corruptis semetipsos dissipant atque corrumpunt. Prohibet etiam stigmata fieri in corpore, undique decoris legislator curam gerens, et non cedens abuti carne in quolibet horum, quae quidem ipsis nocent, totumque animal foedum reddunt. Comedere  nostra editio habet, non comedetis cum sang
Abbreviated transcription (Latin):
offendiculorum.taliumq alioꝵ ẽ
Ab auib enim auguriũ. s et alioꝵ
signorum obseruatio dicitur Au¬
spiciũ autem ẽ transeuntes consi¬
derare aues: et ꝓpter has indesertã
ab hominib uiã egredi: ut auium
uolatum aut uoces qͣles sint ꝑscru¬
tentur: et exeis cognoscant que fu¬
tura sunt. qͦd accusare ẽ dm̃. quia
ea que homini quẽ scd̃m suã ima¬
ginem omĩum animaliũ pͥncipẽ
constituit. ab scondit. hȩc ir rationa¬
bilib auib credidit. et abeis quispiã
discit. que nec aspiritalib uiris. sed nec
adeo qui illis reuelat. potest discere. sic̃
hi qui inp̃dicto errore seducti sunt.
arbitrantur. In suꝑ nec comam in ro
dum aspectũ capitis. sic̃ et symachꝰ
edidit quẽadmodum etiã hi face
consueuerunt. qui barbaricas studẽt
tan ꝓꝑ magnitudinẽ ꝯcursoꝵ capilloꝵ
appellauerunt. Non oportet autẽ hoc
fieri. sed contentas esse naturalib or¬

Expanded text:
offendiculorum, taliumque aliorum est. offendiculorum, taliumque aliorum est. Ab avibus enim augurium, sed et aliorum signorum observatio dicitur. Aruspicium autem est, transeuntes considerare aves, et propter has in desertam ab hominibus viam egredi, ut avium volatum aut voces quales sint perscrutentur, et ex eis cognoscant quae futura sunt. Quod accusare est Deum, quia ea quae homini, quem secundum suam imaginem omnium animalium principem constituit, abscondita, haec in irrationabilibus avibus credidit, et ab eis quidpiam discit quae nec ab spiritalibus viris, sed nec a Deo qui illis revelat potest discere, sicut hi qui in praedicto errore seducti sunt arbitrantur. Insuper nec comam in rodum aspectu capitis, sicut et Symmachus edidit, quemadmodum etiam hi facere consueverunt qui barbaricas student ter magnitudinem concursorum capillorum, appellaverunt. Non oportet autem hoc fieri, sed contentos esse naturalibus or
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾is inuenitur. Non comedetis cũ
sanguine ñ auguriaͬmini. nec obser¬
uabitis somnia. neq in rotundũ
tondetis comam. nec radetis bar¬
bam. et suꝑ mortuo ñ incidetis car¬
nem ur̃am. neq figuras aliqͣs et stig¬
mata facietis uobis. ego dñs abom¬
ni fermento maliciȩ mundũ ẽẽ fide¬
lem uult. et ꝓptea. nc̃ qͥdẽ ꝓhibet
aseruitute legis litt̾e. & iudaicã do¬
trinam demonstrat inutilẽ. Hunc
autẽ rursus aderrorẽ gentilium ser¬
monem uertit. Neq enĩ omĩa que
nunc uetita sunt studentur. qͥppe
cum ñsolũ sint ridicula. s etiã et no¬
xia studentib ea. Ed marime osten¬
dit eccłiastes. Ait enim. Qui obseruat
uentũ ñ seminat: & qͥ considerat nu¬
bem. numqͣm metet. Auguriũ ergo
ñsolum uor aius cuiuslibet aut uo¬
latus appellatur qͥuł ꝓhibet aqͣdã
actione. uel eã studiosius imminet
accelerandam. sed et signis uti loqñ¬
tium. p̃tereuntium. obuiantiũ. &
quorundã inttine obuementium

Expanded text:
i, etc. Non comedetis cum sanguine. Non augurabimini, nec observabitis somnia. Neque in rotundum tondetis comam, nec radetis barbam. Et super mortuo non incidetis carnem vestram, neque figuras aliquas et stigmata facietis vobis: Ego Dominus. Ab omni fermento malitiae mundum esse fidelem vult, et propterea nunc quidem prohibet a servitute legis litterae, et Judaicam doctrinam demonstrat inutilem. Nunc autem rursus ad errorem gentilium sermonem vertit. Neque enim omnia quae nunc vetita sunt studentur, quippe cum non solum sint ridicula, sed etiam et noxia studentibus ea, quod maxime ostendit Ecclesiastes; ait enim: Qui observat ventum, non seminat; et qui considerat nubem, nunquam metet . Augurium ergo non solum vox avis cujuslibet aut volatus appellatur, qui vel prohibet a quadam actione, vel etiam studiosius imminet accelerandam, sed et signis uti loquentium, praetereuntium, obviantium, et quorumdam in itinere obvenientium
Abbreviated transcription (Latin):
iupi rapaces. Coram cano capite
consurge. et honora ꝑsonam senis
& time dñm dm̃ tuum: Ego sum dñs
Sonum ẽ quidẽ. et eum qui iam ad
caniciem ꝑuenit. honorare: Habet
enim tempꝰ aliquid amplius pro¬
culdubio ad prudentiã. sed et hono¬
rem quem ꝓuectiorib impendimꝰ
nos qͦ aminorib merebimur. atq es
hoc.ordo bonus uitam nr̃am inho¬
nestate custodiens. nobis ꝓfliga
Canii antẽ: uere senem. id: eum qui
sapientia ꝓuectus ẽ. intellige. De quo
at moyses. Interroga patrem tuum
cannuntiabit tibi. seniores tuos. &
dicent tibi. S et paulus pb̃ri. duplici
honore digni habeantur: maxime qui
laborant inũbo & doctrina: sed et da

Expanded text:
ur: Coram cano capite consurge, et honora personam senis, et time Dominum Deum tuum: Ego sum Dominus. Bonum est quidem et eum, qui jam ad canitiem pervenit, honorare. Habet enim tempus aliquid amplius procul dubio ad prudentiam, sed et honorem quem provectioribus impendimus, nos quoque a minoribus merebimur, atque ex hoc ordo bonus vitam nostram in honestate custodiens nobis profligatur. Canum autem vere senem, id est, eum qui sapientia profectus est, intelliget, de quo ait Moyses: Interroga patrem tuum et annuntiabit tibi, seniores tuos et dicent tibi . Sed et Paulus: Presbyteri duplici honore digni habeantur, maxime qui laboran
Abbreviated transcription (Latin):
nib abhominationib istis: tã indi¬
gena. qͣm colonus qui ꝑegrinantur
apud eos. Omnes enum execratioẽs
istas fecerunt acole terrȩ. qͥ fuerunt
ante uos: & polluerunt eam. Caue¬
te gͦ ne et uos similiter euomat cũ
paria feceritis: sicut euomuit gentẽ
quȩ fuit ante uos. Omĩs anima qͦ

Expanded text:
nibus abominationibus istis tam indigena, quam colonus qui peregrinantur apud eos: Omnes enim exsecrationes istas fecerunt accolae terrae, qui fuerunt ante vos et polluerunt eam. Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem, quae fuit ante vos.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Mos enim ẽ diuine scͥpture.
libertatem. uisitationem appellare.
Nam etliberationem seruitutis egẏpti.
uisitationem inuenimus dm̃ nomi¬
nantem. quando admoysen dicebat
Conuoca seniores filiorum isrł et diceᷤ
adeos. Dominꝰ d̃s patrum urõrum
apparuit mͥ. ds̃ abraham. et ds̃ ysa¬
ac. et ds̃ iacob. dicens. Uisitans uisi

Expanded text:
tatem. Mos enim est divinae Scripturae, tatem. Mos enim est divinae Scripturae, libertatem visitationem appellare. Nam et liberationem servitutis Aegypti, visitationem invenimus Deum nominantem, quando ad Moysen dicebat: Convoca seniores filiorum Israel, et dices ad eos: Dominus Deus patrum vestrorum apparuit mihi, Deus Abraham, et Deus Isaac, et
Abbreviated transcription (Latin):
accipi debere multiplicier in hoc leui¬
tico libro pridem demonstrauimus.
quicumq ergo ante qͣm hec ꝑ aduen¬
tum xp̃i liberaretur hoc fecerat. recte
non moriebatur. Nam et si scđ̾m lit¬
teram. & non scđ̾m sp̃m. legem accipie¬
bat. quẽ ad modum uideoꝵ docet sy¬
nagoga. Unde et ancilla iuiste nomi¬
natur quia legis latoris intentionem
ignorabat. Seruus autem sieut dirit
rp̃e nescit uoluntatem dñi sui. et ptop¬
terea delinquere dicebatur. remissionẽ
necess ariam habebat. quia dnicum p̃¬
ceptum. non scđm dñicam studebat
uoluntatem. Ueritamen quia ñ
adhuc erat liberata. et ꝓpterȩa occul¬
ta erat legis contemplatio. Unde &
tempus uidebatur habere conũsatio
litterȩ. nec morti subici dicunturet
uisitacionem eis ꝓmisit. Nam quos
nr̃a translatio habet. uapulabunt
ambo.lxx. dicunt. uisitacio erit eis
& non morientur. Uisitationem aut̃
eis ꝓmisit. id⁊ alegis seruitute liber¬

Expanded text:
accipi debere multipliciter in hoc Leviaccipi debere multipliciter in hoc Levitico libro pridem demonstravimus. Quicunque ergo haec antequam per adventum Christi liberaretur fecerat, recte non moriebatur. Nam etsi secundum litteram et non secundum spiritum legem accipiebat, quemadmodum Judaeorum docet Synagoga, unde et ancilla juste nominatur, quia legislatoris intentionem ignorabat; servus autem, sicut dicit Christus, nescit voluntatem domini sui, et propterea delinquere dicebatur, remissionemque necessariam habebat, quia Dominicum praeceptum non secundum Dominicam studebat voluntatem. Verumtamen quia non adhuc erat liberata, et propterea occulta erat legis contemplatio, unde et tempus videbatur habere conversatio litterae, nec morti subjici dicuntur, et visitationem eis promisit. Nam quod nostra translatio habet Vapulana dicunt, Visitatio erit eis et non morientur. Visitationem autem eis promisit, id est, a legis servitute liber
Abbreviated transcription (Latin):
gam. quę legi custodita ẽ. nec despon¬
di xp̃o. prius qͣm moreret᷑ legis littera.
poterat. Unde & paulus dicebat. Frgo
fr̃s et uos mortui estis legi. ꝑ corpus
xp̃i. ut sitis alterius. qͥ exmortuis re¬
surrerit. Ipse autẽ ancillam ẽẽ uide¬
orum sẏnagogã. hȩc dicens docuit.
quia abraham duos filios habuit. u¬
num ex ancilla. et unum exlibera: de¬
inde. qͣm uoluit ancillã intelligi ex¬
ponẽs. subdidit: que sunt ꝑallegoriã
dicta hec enim sunt duo testamenta.
unumi quidem exmonte sẏna. inserui¬
tute generans: que ẽ agar. Syna aut̃
mons ẽ in arabia. coniunctus ei que nc̃
est hierusalem. quȩ seruit. Cum hac
ergo si qͥs dormierit coitu seminis. d:
qui huus particeps effectus fuerit
doctrine. intantum ut coniungat᷑
ei. et coeat cũ ea ꝑlegis uidelicet con¬
ũsationem. quia unũ repperiuntur
hi qui sibi coniugali consortio soci¬
antur. Semen autẽ indoctorali u̾bo

Expanded text:
gam, quae legi custodita est, nec despongam, quae legi custodita est, nec despondi Christo priusquam moreretur, legis littera poterat. Unde et Paulus dicebat: Ergo, fratres, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit . Ipse autem ancillam esse Judaeorum Synagogam haec dicens docuit, quia Abraham duos filios habuit, unum ex ancilla et unum de libera . Deinde quam voluit ancillam intelligi, exponens subdidit: Quae sunt per allegoriam dicta. Haec enim sunt duo Testamenta, unum quidem ex monte Sina, in servitutem generans, quae est Agar. Sina autem mons est in Arabia conjunctus ei quae nunc est Hierusalem quae servit . Cum hac ergo si quis dormierit coitu seminis, id est, qui hujus particeps effectus fuerit doctrinae: in tantum ut conjungatur ei et coeat cum ea, per legis videlicet conversationem. Quasi unum reperiuntur hi qui sibi conjugali consortio sociantur. Semen autem in doctorali verbo
Abbreviated transcription (Latin):
mo si dormierit cum muliere coitu
seminis. que sit ancilla etiam nobilis.
& tamen p̃cio non redempta. nec liber¬
tate donata. uapulabunt ambo. &
non morientur quia ñ fuit libera pro
delicto autem suo offeret dño ad
hostiũ tabernacłi destimonii arie¬
tem. orabiitq ꝑeo sacerdos. & ꝓdelic¬
to eius. coram dño. & reꝑpitiabit᷑
ei. dimitteturq peccatum. Quan
tum interlibertatẽ & seruitutem
int̃ sit. ostende ꝑea que nunc dic¬
ta sunt legis lator intendit. Nam
inea que libera ẽ desponsata. ad¬
ulterium esse delictum eius qͥ cũ
ea fornicatus ẽ asserit. mortis que
pene eum subiacere sanciuit. In an¬
absoluens apena. sacrificium iubet
osferre eũ qui meam peccauit. Ex
hac sensibili seruitute. intelligibilẽ
uolens ostendere: Neq enĩ p̃cepit in
ancillas quaslibet. qͣnto magis de¬
sponsatas. delictũ fornicationis ad¬
mitti. s ancillã desponsatã. siue
custoditã homini. uideoꝵ dic̃ sẏnago¬

Expanded text:
mo si dormierit cum muliere coitu seminis quae sit ancilla etiam nubilis et tamen pretio non redempta nec libertate donata vapulabunt ambo et non morientur quia non fuit libera pro delicto autem suo offeret Domino ad ostium tabernaculi testimonii arietem orabitque pro eo sacerdos et pro delicto eius coram Domino et repropitiabitur ei dimitteturque peccatum quatum inter libertatem et servitutem intersit, ostendere per ea quae nunc dicta sunt legislator intendit. Nam in ea quae libera est desponsata, adulterium esse delictum ejus qui cum ea fornicatus est asserit, mortisque poenae eum subjacere sancivit. In anabsolvens a poena, sacrificium jubet offerre eum qui in eam peccavit, ex hac sensibili servitute intelligibilem voleus ostendere. Neque enim praecepit in ancillas quaslibet, quanto magis desponsatas, delictum fornicationis admitti, sed ancillam desponsatam sive custoditam homini, Judaeorum dicit Synago
Abbreviated transcription (Latin):
insidias. & collegium qͦd ꝓqualibet
iniquitate fit. fugiamus: Quia qͥdẽ
singłariter infirmi. & ꝑsemetipsos no¬
cere non ualentes:misceri solent mul¬
titudini: et necesse est. ut quando plu¬
res simul conueniunt. malicia ualen¬
tior inueniatur: hic enim cõmodat
manum: alter linguam: alius his
que aguntur consensum pbet: alt̃
inuit: & ita maliciȩ consuminat᷑ in¬

Expanded text:
insidias et collegium quod pro qualibet insidias et collegium quod pro qualibet iniquitate fit, fugiamus: quia quidam singulariter infirmi, et per semetipsos nocere non valentes, misceri solent multitudini, et necesse est ut quando plures simul conveniunt, malitia valentior inveniatur. Hic enim commodat manum, alter linguam, alius his quae aguntur consensum praebet, alter innuit, et ita malitiae consummatur in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonam hominis: quia uidiciũ dĩ
̃ Ergo si uis ꝑsone donare potentis:
ꝑsone dĩ dona. Bonas autem: si adpar¬
tem de iusticie contuleris. Illic enĩ ha¬
bet ꝑsonã. quia uistus dñs. et iusticiã
dilexit: equitatẽ uidit uultus eius.
Quam obrem: etiã nunc. iuste udicari
ꝓrimo p̃cepit. Oportet enim. nos nose
quia in quo uidicio iudicauerimusin
eodẽ uidicabimur: his addidit Non
indolo ingente tua: non stabis contra
sanguiem ꝓrimi tui dolo sangui¬
nem coniunrit. idelicet homicidi¬
um: sicut & dauid psallit. Uirum
sanguinũ et dolosũ: abhominabitur
dominus Et iterũ Uiri sanguinũ et
dolosi: non dimidiabunt dies suos.
Sladius enĩ occultus. ẽ dolus: ensis
eraccutus & latens: ita. ut dauid rur¬
sus diceret Sic̃ nouacula acuta. feci¬
sti dolum: sed nos abeo uelociter re¬
cetlamus: erpauescentes illũ. ꝓpeccati
uicinia. cui meruit eẽ coniunctus. Hec
contra sanguinẽ ꝓrimi stemus: s õs

Expanded text:
personam hominis, quia judicium Dei est personam hominis, quia judicium Dei est . Ergo si vis personae donare potentis, rsonae Dei dona: donas autem, si ad partem te justitiae contuleris, illic enim habet personam, quia justus Dominus, justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus . Quamobrem etiam nunc juste judicari proximo praecepit. Oportet enim nos nosse quia in quo judicio judicaverimus, in eodem judicabimur. His addidit: Nonin dolo in gente tua: non stabis contra sanguinem proximi tui. Dolo sanguinem conjunxit, videlicet homicidium, sicut et David psallit: Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus ; et iterum: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos . Gladius enim occultus est dolus, ensis exacutus et latens, ita ut David rursus diceret, Sicut novacula acuta fecisti dolum ; sed nos ab eo velociter recedamus, expavescentes illum pro peccati vicinia, cui meruit esse conjunctus; nec contra sanguinem proximi stemus, sed omnes
Abbreviated transcription (Latin):
cedibus priuare. & irridere surdum
aut cecum: quia quedam eorum sunt
potentiȩ. quedam uero ꝓdige quodãmͦ
uitȩ. & deliciarum contumeliam ge¬
nerantium. peccata. p̃cipue ꝑsonis di¬
uitum & potentum. lex sancire dicit᷑:
ꝑsonam autẽ ñ acciꝑe iniudicio. his
qui magistratuum president uel
iudicum tribunalib: qͦs iudicantes.
nec quidẽ pauperum ꝑsonas opor¬
tet acciꝑe. Nemo enim dõ misericor¬
dior ẽ. qui misericors & miserator
suꝑ om̃s appellatur. Uerumptamen
udici tempore. nequaqͣm iam ita
appellari uult. sed uistus:.teste dauid.
qui dic̃. Ds̃ uder iustus: fortis etlon¬
ganimis: nec quidẽ potentis oportet
aminirari ꝑsonam inuidicio: qͥa
deo nullus ẽ potentior. Ipsius aut̃
ẽ uidicium. Ipse enim nobis uidi¬
cantib causantis ꝑsonam suscipit.
ui rei destis ẽ idem moyses: indeu¬
deromio ita dicens: non respicies ꝑ¬
sonã iniuidicio᷑ scd̃m paruum &
minorem iudicabis: non distinguas

Expanded text:
cedibus privare, et irridere surdum cedibus privare, et irridere surdum aut caecum, quia quaedam eorum sunt potentiae, quaedam vero prodigae quodammodo vitae et deliciarum contumeliam generantium peccata, praecipue personis divitum et potentum, lex sanciri dicitur. Personam autem accipere in judicio, hi qui magistratuum praesident vel judicum tribunalibus, quos judicantes nec quidem pauperum personas oportet accipere. Nemo enim Deo misericordior est, qui misericors et miserator super omnes appellatur: Verumtamen judicii tempore nequaquam jam ita appellari vult, sed justus, teste David, qui dicit: Deus judex justus fortis et longanimis . Nec quidem potentis oportet admirari personam in judicio, quia Deo nullus est potentior; ipsius autem est judicium. Ipse enim, nobis judicantibus, causantis personam suscipit; cujus rei testis est idem Moyses, in Deuteronomio ita dicens: Non respicies personam in judicio, secundum parvum et minorem judicabis. Non distinguas
Abbreviated transcription (Latin):
nam pauperis. nec honores uultum
potentis. iuste uidica ꝓrimo tuo: p̃
eris criminator & susurro inpopu¬
lis: non stabis contra sanguinem ꝓ¬
ximi tui: ego dominus. Non quãli
studeri ler maximȩ inp̃sentib con¬
stituit. recto itinere ordineq ꝓcedẽs
ut prius uideat᷑ pauꝑib legẽ consti¬
tuere: deinde potentib ac demde
pͥncipatus. et potestates habentib:
ut et ꝑ hoc ostenderet ꝑsonã nonde¬
bere accipi ñ fiłtum enim nec calũp¬
niam facẽ. nec iurare ininiusto: &¬
si diuitib uel potentib aliquando
contingit. Uerumtamen. ꝓpria pau¬
perum quodãmͦ sunt peccata ꝑpao¬
ꝑtatem enim furari. et calumpnia¬
ri. & trans gredi sacramenta. com¬
pelli uidentur: ita ut sapiens ille in
pũbus diceret. Diuitias & pauꝑta¬
tem ne dederis m: ne forte saiciatus il¬
liciar adnegandum: aut egestate com¬
pussus. furer & ꝑiurem nomen dei
mei. Ui autem opprimere. & mer¬

Expanded text:
nam pauperis. Nec honores vultum nam pauperis. Nec honores vultum potentis. Juste judica proximo tuo: Non eris criminator et susurro in populis. Non stabis contra sanguinem proximi tui. Ego Dominus.  Ex Hesychstuderi lex, maxime in praesentibus, constituit, recto itinere ordineque procedens, ut prius videatur pauperibus legem constituere, deinde potentibus, ac deinde principatus et potestates habentibus, ut et per hoc ostenderet personam non deberi accipi. Non furtum enim nec calumniam facere, nec jurare in injusto, etsi divitibus vel potentibus aliquando contingit, verumtamen propria pauperum quodammodo sunt peccata: per paupertatem enim furari et calumniari et transgredi sacramenta compelli videntur, ita ut Sapiens ille in Proverbiis diceret: Divitias et paupertatem ne dederis mihi, ne forte satiatus illiciar ad negandum, aut egestate compulsus, furer et perjurem nomen Dei mei . Vi autem opprimere et mer
Abbreviated transcription (Latin):
nocti p̃sentis uite succcdit: & lux in¬
extinguibilis in eo habitat. Non ergo
oportet occiosum ẽẽ apuo nos doc¬
torum uerbum. ꝑomne hoc tempꝰ
cui futuri temporis mane fuccedit: qͥa
& in hoc auaricia. & iniusticia. indoc¬
torib exeicent᷑: mercedẽ ꝑdentib que
eis exꝑuectu discipulorum deberetur.
P surdum autem & cecum. eos qui ino¬
bedientie et ignorantie morbo detinen¬
tur. lex innuit: ad quos ysaias dixit.
Surdi audite: etceci intuemini aduiden¬
dum. hi ñ maledicendi sunt. s ammo¬
nendi: si cam̃ eos conũti uolumus.
nde et paulus. eum qͥ docet. inmansue¬
tudine docẽ eos qui contradicunt. do¬
ctorib eccłie p̃cepit. S nec offendicłm
eis. falsa dicentes aut agentes. debe¬
mus effici. hoc enim ipse paulus
ꝓhibens atq corrigens: scripsit Si
quis uiderit eum qui habet scientiã
in ydolio recumbentẽ: nonne conscien¬
tia cius cum sit infirma. edificabi¬
tur admanducandum ydolotitũ sic

Expanded text:
nocti praesentis vitae succedit, et lux innocti praesentis vitae succedit, et lux inexstinguibilis in eo habitat. Non ergo oportet otiosum esse apud nos doctorum verbum, per omne hoc tempus cui futuri temporis mane succedit, quia et in hoc avaritia et injustitia in doctoribus exercentur, mercedem perdentibus quae eis ex provectu discipulorum deberetur. Per surdum autem et caecum, eos qui inobedientiae et ignorantiae morbo detinentur lex innuit, ad quos Isaias dixit: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum . Hi non maledicendi sunt, sed admonendi, si tamen eos converti volumus. Unde Paulus eum qui docet in mansuetudine docere eos qui contradicunt doctoribus Ecclesiae praecepit; sed nec offendiculum eis falsa dicentes aut agentes debemus effici. Hoc enim ipse Paulus prohibens atque corrigens scripsit: Si quis viderit eum qui habet scientiam in idolio recumbentem, nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum idolothita . Sic
Abbreviated transcription (Latin):
damentum edificaret. Alterum aut̃:
alterius interpretatio ẽ. Holebat e¬
nim p̃dicare ubi alter p̃dicauit: ut
ñ mercedes arriperet alienas. Dehis
enim mercedib: ait legis lator. Non mo¬
rabit᷑ opus mercennarii apud te. usq
mane. Non iam p̃dicantib. sed adhuc
discentib mandans. non negligere. nec
occiosũ apud se sinere doctorale u̾bũ.
Mercennarius enim dĩ ẽ. qui predicat uer¬
bum eius. Merces autem eius ẽ. retribu¬
dio predicationis. ueraci existente huiꝰ
rei teste paulo. qui dicit. Que ẽ gͦ merces
mea . ut euuangłium predicans: sine
sumptu ponam euuangłium. xp̃i ler¬
autem edunt: non dormiet merces mer¬
cennarii aput te usq mane. Quia e¬
nim dormire negligentes dicuntuꝵ.
demonstrat dñs: discipłis mandatũ
dans. Higilate: quia nescitis qua hora
dñs ur̃ uenturus ẽ: S et qͣndo dormi¬
entib hominib. uidelicet negligentib:
seminare dicebat inimicum ⁊iania.
Mane enĩ. futurum seculum ẽ. Quia

Expanded text:
damentum aedificaret . Alterum autem alterius interpretatio est: nolebat enim praedicare, ubi alter praedicavit, ut non mercedes abriperet alienas. De his enim mercedibus ait legislator: Non morabitur opus mercenarii apud te usque mane. Non jam praedicantibus, sed adhuc discentibus mandans non negligere, nec otiosum apud se sinere doctorale verbum; mercenarius enim Dei est, qui praedicat verbum ejus. Merces autem ejus est retributio praedicationis, veraci existente hujus rei teste Paulo, qui dicit: Quae est ergo merces mea, ut Evangelium praedicans sine sumptu ponam Evangelium Chriautem edunt: Non dormiet merces mercenarii tui apud te usque mane; quia enim dormire negligentes dicuntur demonstrat Dominus, discipulis mandatum dans: Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit; sed et quando dormientibus hominibus, videlicet negligentibus, seminare dicebat inimicum zizania. Mane autem futurum saeculum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nens. Qui et ꝓpterea reus ẽ. quia p̃di¬
cente domino et p̃dicante ncħ du¬
rum. nec graue. neq quod temporis
& inaterię. aut artis aut disciplinȩ
egeret. sed tantummͦ mundi cordis
et fidei: iste sponte hoc donum auer¬
urore alterius. & adulterium ꝑpet̾¬
uerit cum urore ꝓximi sui. morte
moriat᷑ & mechus & adultera. Nec¬

Expanded text:
nens. Qui et propterea reus est, quia praedinens. Qui et propterea reus est, quia praedicante Domino, et praedicante nihil durum nec grave, neque quod temporis et materiae aut artis disciplinae egeret, sed tantummodo mundi cordis et fidei, iste sponte hoc Domini averuxore alterius, & adulterium perpetraverit cum conjuge proximi sui, morte moriantur Maechus, & adultera.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ unus fecit uos: Num quid non¬
pater om̃ium urͫ Et rursus. dñe
pater ñr es tu. nos uero lutũ. & ti
fictor nr̃. et opera manum tuarũ
omnes nos. Recte ergo quicũq pat
detraxit sed et matri: morte multatꝰ
ẽ. ingratus ẽ enim nature. et bene¬
factores blasphemat. ꝑquos adeo
esse ꝑcipientes. etqͦs mediantes ge¬
nerati sumus. et iniuriat creato¬
ris organa. ut labores qͦs patunt
in nr̃a generatione taccamꝰ. Nams
maximam penam contͣhiue
qui huiusmi ẽ. id÷ mortem p̃cepit
ostendens.q ualde rec̾te. et ran¬
onabiliter talem se pene scͥpsisse
biles maledicit patres: multomag
qui blasphemat. xp̃m. Ipse enim
nos spiritaliter regenerauit. Igitus
qui eius imꝑim misteriũ et gra¬
ciam inuiriat baptismatis. ñ obe¬
diens uoci dñicȩ. si quis ñfuerit
regeneratus. ex aqua et spũ. non in¬
trabit inregnum celoꝵ. hic morte mo¬
rietur pessima. alienatus a regno ce¬
iorum. eteterne uitȩ detrimentũ susti¬

Expanded text:
it vos? nunquid pater omnium vestrum ? Et rursus: Domine, pater noster es tu, nos vero lutum, et tu fictor noster, et opera manuum tuarum omnes nos. Recte ergo quicunque patri detrahit, sed et matri, morte mulctatus est. Ingratus est enim naturae, benefactores blasphemat per quos a Deo esse percipientes, et per quos mediantes generati sumus. Et injuriat Creatoris organa, ut labores, quos patiuntur in nostra generatione taceamus. Nam quia maximam poenam contra hunc qui hujusmodi est, id est, mortem praecepit. Ostendens quia valde recte et rationabiliter talem se poenae scripsisse biles maledicit patres, multo magis qui blasphemat Christum. Ipse enim nos spiritaliter regeneravit; igitur qui ejus mysterium et gratiam injuriat baptismatis, non obediens voci Dominicae. Si quis non fuerit regeneratus ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum coelorum, hic monte morietur pessima, alienatus a regno coelorum, et aeternae vitae detrimentum susti
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ contraria diuinis doctriis ȩc¬
cłiam doceamus. quẽ admodũ pra¬
ua sapientes heretici. xp̃o nuptias
ꝑsuam presentiam benedicente. atq
dicente: non ea que ingrediuntur.
nocent hominem. ꝓhibentes nubere.
&e p̃cipientes abstineri acibis queꝰ
ds creauit eis. sibimet impietatis pre¬
parant mortem. Inquib neces¬
dñs ds̃ urabomni uos huiusm
continentes esse malicia cupiens. et
qui ꝑeuuangłium diri. adeos qui
male legem & adsuã uoluntatem
accipiunt. Holite iudicare scđm fa¬
ciem: sed iustum uidicium udicate

Expanded text:
ut non contraria divinis doctrinis Eccut non contraria divinis doctrinis Ecclesiam doceamus; quemadmodum prava sapientes haeretici Christo nuptias per suam praesentiam benedicente atque dicente, Non ea quae ingrediuntur nocent homini, prohibentes nubere, et praecipientes abstinere a cibis quae Deus creavit eis , sibimet impietatis praeparant mortem. In quibus necesster, ab omni nos hujusmodi continentes esse malitia cupiens; et qui per Evangelium dixit ad eos qui male legem et ad suam voluntatem accipiunt: Nolite judicare secued justum judicium judicat
Abbreviated transcription (Latin):
esse uestimentum. Unum qͥdẽ delana
& lino. aliud autem rursꝰ exbẏsso &
purpura confici intelligamus s qͥd
hoc sit: paulus aꝑte corinthiis scribit.
Nonpotestis calicem dñi bibere. et calicẽ
demonioꝵ. Non potestis mense dĩ par¬
ticipari: et mense demoniorum: & rur¬
sus: qui inlege iustificamini: ãgr̃a ex¬
cidistis. Neq enim uidaicis seduct̾io¬
nib. nec errori gentilium: oportet fi¬
deles commisceri. Iumenta gͦ id po¬
pulares homines. ñ ꝑmittamꝰ alt̾io
ñ sectari circumcisionẽ et baptisma.
Alteruis enim uigi ẽ tircum cisio
grauis & inportabilis: De quo dirit
petrus quid temptatis dm̃. suꝑ impo¬
nere iugum inceruicib discipuloꝵ:
qđ nec patres nr̃i nec nos portare
potuimus: Alterius ẽ autem baptiˢ¬
imposuit. sic dicens. Tollite iugum
meum & rursꝰ. Iugũ enim meum¬
suaue ẽ: & onus meum leue ẽ Sed
nec uineam siuie agrum creditũ no¬
bis. uario serere debemus semine.

Expanded text:
esse vestimentum, unum quidem de lana esse vestimentum, unum quidem de lana et lino. Aliud autem rursus ex bysso et purpura confici intelligamus. Sed quid hoc sit Paulus aperte Corinthiis scribit: Non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum. Non potestis mensae Dei participare et mensae daemoniorum: et rursus: Qui in lege justificamini, a gratia excidistis. Neque enim Judaicis seductionibus, nec errori gentilium oportet fideles commisceri. Jumenta ergo, id est, populares homines, non permittamus alterius n sectari circumcisionem et baptisma, alterius enim jugi est circumcisio gravis et importabilis. De quo dixit Petrus: Quid tentatis Deum, superimponere jugum in cervicibus discipulorum, quod nec patres nostri, nec nos portare potuimus? Alterius est autem baptisimposuit, dicens: Tollite jugum meum, etc. Et rursus: Jugum enim suave est, et onus meum leve. Sed nec vineam sive agrum creditum nobis vario serere debemus semine,
Abbreviated transcription (Latin):
mine. Uestem que exduob textaẽ:
ñ indueris. hec quodãm᷑ adlitteram
uidentur esse ridicula. Unde nec tta
ea custodiri aꝓpħis & spiritalibus
inuenimꝰ quemadmodum iudeoꝵ
filii. infirme inꝑfecteq uiuentes: qͥ
lac amant. & solidum cibum non
capiunt. Nam intende quid ad sa¬
doch sacerdotem. & nathan ꝓph̾am.
& adtiana iã dicebat dd ponite filium
meum salomonẽ. inmulã meã. Di¬
cens enim meam: ostendit quia &
ipse inmulam sedebat. Si autem
iumenta commisceri alteruis ge¬
neris animantib. id÷ asinum eqͦ
commisceri. lex uetuit. & ab homi¬
nabile hoc erat: oportebat et ea que
fiebant. et ea que nascebantur ex
eis. ꝓculdubio abhominari sed isi
uestimentum ex duob fieri ñuult
quomͦ sapiens ille de forti muliere
hec inꝑuerbus dicit Inuenit lanã
et linum. et operata ẽ utile manib
siuis: Etrursꝰ. exbysso et purpura
uestimenta sibi sibi. Hȩc enim utilia
sunt uestimenta. Bonum autem
indumentum cius: siue utile dixit

Expanded text:
mine. Vestem quae ex duobus texta est non indueris. Haec quodammodo ad litteram videntur esse ridicula. Unde nec ita ea custodiri a prophetis et spiritalibus invenimus, quemadmodum Judaeorum filii infirme imperfecteque viventes, qui lac amant et solidum cibum non capiunt. Nam intende quid ad Sadoch sacerdotem et Nathan prophetam et ad Banayan David dicebat: Ponite filium meum Salomonem in mulam meam ; dicens enim meam, ostendit quia et ipse in mulam sedebat. Si autem jumenta commisceri alterius generis animantibus, id est, asinum equo commisceri lex vetuit, et abominabile hoc erat, oportebat et ea quae fiebant, et ea quae nascebantur ex eis procul dubio abominari. Sed et si vestimentum ex duobus fieri non vult, quomodo Sapiens ille de forti muliere haec in Proverbiis dicit: Invenit lanam et linum et operata est utile manibus suis ; et rursus: Ex bysso et purpura vestimenta ejus . Nec enim utilia sunt vestimenta. Bonum autem indumentum ejus, sive utile dixit
Abbreviated transcription (Latin):
aliud. Inusquisq ait patrem et
matrem suam tuneat. ꝑscĩficatio¬
nem quidem. puram mentẽ erga
teatorem mandans: ꝑhonorem au¬
am patris et matris. inpendi nature
benignitatem. que parentib hono¬
notem sed et timorẽ deberi afiluis
iecapitulari uolens. idz non occi¬
des. non furaberis. non adulterabis.
non ꝑuirabis. ñ assumes nom̃ dñi dĩ
dui inuanum. Ñ conconcupisdes uxo¬
tem ꝓximi turͥ ut breuĩt̃ conti¬
nentiam amalo preciperet. Sabbata
mea custodite. rationabilit̃ subdi¬
dit Quia uerum sabbatũ ẽ. nullũ
corruptionis opus operari. Nam
ct onne opus seruile in sabbato
nõ fieri moyses p̃cepit: aꝑte ab operibus
carnis quȩ sunt fornicatio. inmun¬
dicia. et similia his. cauere p̃cipiens.
eum qui sabbatũ celebrare uult. se
ignorare oportet. Sic et enim uirtu¬
tem legis que de eo ẽ: sciemus. Qnͣdo
gͦ sabbati mandatum dñs dedit:

Expanded text:
aliud: Unusquisque, ait, patrem et aliud: Unusquisque, ait, patrem et matrem suam timeat: per sanctificationem quidem puram mentem erga Creatorem mandans, per honorem autem patris et matris impendi naturae benignitatem, quae parentibus honorem, sed et timorem deberi a filiisrecapitulare volens, id est, non occides, non furaberis, non adulterabis, non perjurabis, non assumes nomen Domini Dei tui in vanum, non concupisces uxorem proximi tui, et ut breviter continentiam a malo praeciperet, Sabbata mea custodite rationabiliter subdidit, quia verum sabbatum est, nullum corruptionis opus operari. Nam et omne opus servile in sabbato non fieri Moyses praecepit, aperte ab operibus carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, et similia his, cavere praecipiens eum, qui sabbatum celebrare vult secuignorare oportet, sic etenim virtutem legis quae de eo est, sciemus. Quando ergo sabbati mandatum Dominus dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
głio. Locutus ẽ dñs admoysen: dicẽs
oquere ad omnem çȩtum filioꝵ isrł
& dices adeos. Scĩ estote: quia et ego
sc̃s sum. dñs ds̃ uester. Unus quisq
patrẽ & matrẽ suã timeat: Sabbata
mea custodite: ego dñs d̃s̃ ur̃. Nolite
conũti adydola: nec dõs conflatiles
facietis uobis: ego dñs. Recte scĩfi¬
cationem p̃posuit: qͥa omĩs uirtu¬
tis ẽ fundamentũ. quam quia sec¬
tari modis omib oportet. legis la¬
aor ostendens: conuenienter ait Sc̃i
uobis eum. uel magis eẽ cum eo uulti.
dei enim p̃sentia & conuictio. omnes
auobis insidias. lesionẽq remouet: scĩ¬
ficationem consequemini Sẽs autẽ:
conuingi ꝓfanis non patit᷑ͣ. ꝓpterea
paulus dicebat. Nescitis quia tẽplũ
dĩ estis: et sp̃s dĩ habitat inuobis. Qͥ¬
cumq autem templũ dĩ uiolauerit:
disꝑdit illum ds̃ demplũ enim dĩ
scm̃ ẽ. qͦd estis uos. Suꝑ edificans
autem mandata suꝑ hoc fundam̃¬
tum. extra qͦd nemo potest pone

Expanded text:
i. Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere ad omnem coetum filiorum Israel, et dices ad eos: Sancti estote, quia et ego sanctus sum, Dominus Deus vester: unusquisque patrem et matrem suam timeat; sabbata mea custodite; ego Dominus Deus vester. Nolite converti ad idola, nec deos conflatiles facietis vobis; ego Dominus. Recte sanctificationem praeposuit, quia omnis virtutis est ad fundamentum, quam quia sectari modis omnibus oportet, legislator ostendens, convenienter ait: Sancvobis eum, vel magis esse cum eo vultis, Dei enim praesentia et conjunctio omnes a vobis insidias laesionemque removet, sanctificationem consequimini. Sanctus autem conjungi profanis non patitur, propterea Paulus dicebat: Nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis? Quicunque autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Superaedificans autem mandata super hoc fundamentum, extra quod nemo potest ponere
Abbreviated transcription (Latin):
non custodire: quia talia sacram̃¬
ta. nec initium sumere ds̃ uult:
sed nec sumentia. ad finẽ ꝑueni¬
re. Unde dicens non leuabitis no¬
men meum ininiusto: Ad didit.
lues nomen dĩ tiui. Quomͦ autẽ
quis ulud ꝓfanat dico: id÷ male¬
faciendo: quia uisturandũ trans¬
gredi non potest. At quin ds̃ ꝑqͣm
uirauit. intantum bona uult.:qͥa
et si ꝓmiserit de quibdã terribilia
illi autem penituerint: ñ tardat
mutare sententiã suũq sermonem
refragari ut quiddam nobis pie¬
tatis impendat: ꝓpter qͦd ad didit.
ego dominus. Qualis: De qͦ actions¬

Expanded text:
non custodire, quia talia sacramennon custodire, quia talia sacramenta nec initium sumere Deus vult, sed nec sumentia ad finem pervenire. Unde dicens, non levabitis nomen meum in injusto, addidit, lues nomen Dei tui. Quomodo autem quis illud profanat dico, id est, malefaciendo, quia jusjurandum transgredi non potest, nam Deus per quem juravit intantum bona vult. Qui etsi promiserit de quibusdam terribilia, illi autem poenituerint, non tardat mutare sententiam, suumque sermonem refragare, ut quiddam nobis pietatis impendat, propter quod addidit: Ego Dominus, qualis de quo ait Jon