comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. ut ab negemus nr̃a: hic
dicitur. ut abnegemus nos.
Et fortasse laboriosum non est
homini. relinquere sua: s ual¬
de laboriosum est. relinquere
semet ipsum: Minus quippeẽ.
abnegare quod habet: ualde
enim multũ ẽ. ab negare qd̃ est.
Ad se autẽ nob uenientib dñs
precipit. ut renuntiemus nr̃is:
quia quisquis ad fidei agõnẽ
uenimus: lucdtamen contra ma¬
lignos sp̃s sumimꝰ: Nichil aut̃
maligni sp̃c in hoc mundo ꝓ.¬
prium possident: Nudi gͦ cũ
nudo: luctari debemꝰ. Nam
si uestitus quisq cum nudo
luctatur: citius ad t̾ram dei¬
citur: quia habet unde tene¬
atur: Quid enim sunt t̾rena
omnia: nisi quȩdam corporis
indumenta: Qui gͦ contra
diabolum. ad certam̃ ꝓperat:
uestimenta abiciat: ne succũ¬
bat Hil in hoc mundo aman¬
do possideat: nullas rerum
labentium delectationes requi¬
rat: ne unde ad uotum tegit᷑
ad casum inde teneat᷑. Nec ta¬
men sufficit nr̃a relinquere:

Expanded text:
dicitur ut abnegemus nostra, hic dicitur ut abnegemus nostra, hic dicitur ut abnegemus nos. Et fortasse laboriosum non est homini relinquere sua, sed valde laboriosum est relisemetipsum. Minus quippe est abnegare quod habet, valde enim multum est abnegare quod est.Ad se autem nobis venientibus Dominus praecepit ut renuntiemus nostris, quia quicunque ad fidei agonem venimus, luctamen contra malignos spiritus sumimus. Nihil autem maligni spiritus in hoc mundo proprium possident. Nudi ergo cum nudis luctari debemus. Nam si vestitus quisquam cum nudo luctatur, citius ad terram dejicitur, quia habet unde teneatur. Quid enim sunt terrena omnia, nisi quaedam corporis indumenta? Qui ergo contra diabolum ad certamen properat, vestimenta abjiciat, ne succumbat. Nihil in hoc mundo amando possideat, nullas rerum labentium delectationes requirat, ne unde ad votum tegitur, ad casum inde teneatur. Nec tamen sufficit nostra relinquere,
Abbreviated transcription (Latin):
ac redemptor
mo uenit in
mundũ: no¬
ua precepta
dedit mundo. Uite enim nr̃e
ueteri. in uitiis enutrite: contͣ¬
rietatem opposuit nouitatis suȩ
Quid enim uetus. quid carnalis
homo nouerat. nisi sua retine¬
re: aliena rapere si posset:con¬
cupiscere. si non posset: Sed
cȩlestis medicus: singulis quib¬
q uitiis. obuiantia adhibet
medicamenta: Nam sicut arte
medicinȩ. calida frigidis. frigi¬
da calidis curant᷑: ita dñs nr̃
contraria opposuit p̃dicam̃ta
peccatis: ut lubricis. continenti¬
am: tenaci  bus. largitatem:
iracundis. mans uetudinem: ela¬
tis. predicaret humilitatẽ: Certȩ.
cum se sequentibus noua man-¬
data ꝓponeret: dixit: Nisi quis
renuntiauerit omnib quȩ pos¬
sidet: ñ potest meus esse disci-¬
pulus: Ac si apertȩ dicat: qui
ꝑ uitam ueterem aliena concu-¬
piscitis: ꝑ nouȩ conuersatio¬
nis studium. & ur̃a largimini:
Qͥd uͦ hac lectione dicat: audi¬
amus: Qui uult post me ueni¬
re: abneget semetipsum: Ibi

Expanded text:
ac Redemptor mo venit in mundum, nova praecepta dedit mundo. Vitae etenim nostrae veteri in vitiis enutritae contrarietatem opposuit novitatis suae. Quid enim vetus, quid carnalis homo noverat, nisi sua retinere, aliena rapere, si posset; concupiscere, si non posset? Sed coelestis medicus singulis quibusque vitiis obviantia adhibet medicamenta. Nam sicut arte medicinae calida frigidis, frigida calidis curantur, ita Dominus noster contraria opposuit praedicamenta peccatis, ut lubricis continentiam, tenacibus largitatem, iracundis mansuetudinem, elatis praeciperet humilitatem. Certe cum se sequentibus nova mandata proponeret, dixit: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus . Ac si aperte dicat: Qui per vitam veterem aliena concupiscitis, per novae conversationis studium et vestra largimini. Quid vero in hac lectione dicat, audiamus: Qui vult post me venire, abneget semetipsum. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
pmictit in terra: ut hoc ab eis
fidelius in cęlo presumacur:
Ex ipso itaq regno. quod iam
uidemus in mundo esse subli¬
matum: speremus regnum qd̃
in cȩlo credimus ꝑcipiendũ:
Nlam sunt nonnulli. qui xp̃iani¬
tatis nomine censentur: s xp̃i¬
anitatis ñ habent fidẽ: Sola
eẽ uisibilia estimant: inuisi¬
bilia non appetunt: quia nec
ec̃ suspicantur Ad sc̃orũ mar¬
tẏrum corpora consistimꝰ fr̃s
mei Numquid isti carnem
suam in mortem darent: nisi
eis certissime constitisset. esse
uitam. ꝓ qua. mori debuissẽt:
Et ecce qui ita crediderunt:
miraculis choruscant. Ad ex¬
tincta namq eorum corpora.
uiuentes egri ueniunt: & sanan¬
tur: Periuri ueniunt: & demo¬
nio uexantur: Demoniaciue¬
munt: & liberantur: Quomͦ
in tot miraculis uiuunt hic uͥ

Expanded text:
promittit in terra, ut hoc ab eis promittit in terra, ut hoc ab eis fidelius in coelo praesumatur. Ex ipso itaque regno quod jam videmus in mundo esse sublimatum speremus regnum quod in coelo credimus percipiendum. Nam sunt nonnulli qui Christianitatis nomine censentur, sed Christianitatis non habent fidem. Sola esse visibilia aestimant, invisibilia non appetunt, quia nec esse suspicantur. Ad sanctorum martyrum corpora consistimus, fratres mei. Nunquid isti carnem suam in mortem darent, nisi eis certissime constitisset esse vitam pro qua mori debuissent? Et ecce qui ita crediderunt, miraculis coruscant. Ad exstincta namque eorum corpora iventes aegri veniunt et sanantur, periuri veniunt et a daemonio vexantur, demoniaci veniunt et liberantur. Quomodo in tot miraculis vivit hic, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
presenti uita aliquid ꝓmitten¬
dum fuit: ut possent robustiꝰ
in futura solidari. Sic isrł̃iti¬
co ppło. ex egypti terra liberan¬
do. repinissionis derra ꝓmitit᷑
& cũ uocandꝰ eẽt ad dona cȩlestia:
terrenis ꝓmissionib suadetur
Cur hoc: Ut dum esset aliquid
qd̾ e uicino ꝑciperet: illud iam
fidelius crederet. qd̾ de longi¬
quo audire pocuisset Carnalis
etenim popłs. si parua ñ accipet:
magna non crederet Om̃ps gͦ
ds̃ largiendo terrena. suadet ad
celestia÷ ut ꝑcipiens qd̾ indẽt.
sperare disceret qd̾ minimȩ itide¬
debat: & tanto solidior de mui¬
sibilibus fieret: quanto eumad
spei cercitudinem. uisibilia pro¬
missa fulcirent Unde. rect̾e
qͦq ꝑ psalmistam dicit᷑ Dedic
cis regiones gentium: & labores
popłorum possederunt: ut cu¬
stodiant iustificationes ciuset
legem eius exquirant: Sic gͦ hoc
loco. rudibus discipulis ueritas
loquens. uidendum regnũ dei

Expanded text:
praesenti vita aliquid promittenpraesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, et cum vocandus esset ad dona coelestia, terrenis promissionibus suadetur. Cur hoc? Ut dum esset aliquid quod de vicino perciperet, illud jam fidelius crederet quod de longinquo audire potuisset? Carnalis etenim populus si parva non acciperet, magna non crederet. Omnipotens ergo Deus largiendo terrena, suadet ad coelestia, ut percipiens quod videret, sperare disceret quod minime videbat; et tanto solidior de invisibilibus fieret, quanto eum ad spei certitudinem visibilia promissa fulcirent. Unde recte quoque per Psalmistam dicitur: Dedit eis regiones gentium, et labores populorum possederunt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant . Sic ergo hoc loco rudibus discipulis Veritas loquens, videndum regnum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui stantes. qui ñ gustabt̃
mortẽ: donec uideant regnũ
rum regnum dicitur: sed non¬
nunqͣm. presens ȩccłia uocat᷑.
Unde. scriptum ẽ Miccet filius
hominis angłos suos: & colli¬
gent de regno eius om̃ia scan¬
dala. In illo quippe regno
scandala non erunt: ubi ꝓfe¬
cto reꝓbi non admituntur
Quo uidelicet exemplo colligi¬
tur: quod hoc loco. regnum
dei. presens eccłia uocat᷑. Et
quia nonnulli ex discipłis.
usq adeo in corpore uicturi
erant. ut eccłiam dei constru¬
ctam conspicerent: ꝙ contra
mundi huius głam erectam:¬
ideo consolatoria ꝓmissione
nunc dicitur: Sunt quidam
de hic stantib. qui ñ gustabt̃
mortẽ: donec uideant regnũ
dei Sed cum tanta dñs sube¬
undȩ mortis precepta ederet:
quid necessarium fuit. ut ad
hanc subito ꝓmissionẽ ueni¬
ret: Quod si subtiliter attendi¬
mus: quanta dispensatione
pietatis agatur. agnoscimus:
Discipulis enm rudib etiam de

Expanded text:
aliqui hic stantes qui non gustabunt aliqui hic stantes qui non gustabunt mortem donec videant regnum rum regnum dicitur, sed nonnunquam praesens Ecclesia vocatur. Unde scriptum est: Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala . In illo quippe regno scandala non erunt, ubi profecto reprobi non admittuntur. Quo videlicet exemplo colligitur quod hoc loco regnum Dei praesens Ecclesia vocatur. Et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem donec videant regnum Dei. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito 1591 promissionem veniret? Quod si subtiliter attendamus, quanta dispensatione pietatis agatur agnoscimus. Discipulis enim rudibus etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
mur iniurias uerbi dolerare:
Si contingat iurgium fortasse
cũ ꝓximo: erubescimus pͥores
satis facere: Cor quippe carna¬
le. dum huius uitȩ głam que¬
nt: humilitatẽ respuit Et
plerunq ipse homo qui irasci-¬
tur. discordanti sibi reconcili¬
ari appetit: sed ire ad satisfaci¬
endum prior erubescit: Pense¬
mus facta ueritatis: ut uidea¬
mus. quo iaceant nr̃ȩ pͣuitatis
actiones Si enim menibra sum¬
mi capitis sumus: imitari eum
cui conectimur. debemꝰ. Quid
namq ad nr̃e eruditionis exem¬
plum. paulus egregius predica¬
nos & dm̃. discordiam peccan¬
do fecimus: ectamen ad nos
ds̃ suos legatos prior misit:
ut nos ipsi qui peccauimus.
ad pacem dei rogatiueniamꝰ.
Erubescat gͦ humana suꝑbia:
confundatur quisq si ñ satis¬
faciat prior ꝓximo. quando
post culpam nr̃am. ut ei recon¬
ciliari debeamus. & ipse qui
offensus ẽ. legatis interuenien¬
tibus. obsecrat ds̃ Sequitur:
Dico autẽ uobis: uerȩ sunt hic¬

Expanded text:
mur injurias verbi tolerare; mur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere. Cor quippe carnale dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit. Et plerumque ipse homo qui irascitur discordanti sibi reconciliari appetit, sed ire ad satisfaciendum prior erubescit. Pensemus facta Veritatis, ut videamus quo jacent nostrae pravitatis actiones. Si enim membra summi capitis sumus, imitari eum cui connectimur debemus. Quid namque ad nostrae eruditionis exemplum Paulus egregius praedicanos et Deum discordiam peccando fecimus, et tamen ad nos Deus suos legatos prior misit, ut nos ipsi qui peccavimus ad pacem Dei rogati veniamus. Erubescat ergo humana superbia, confundatur quisque si non satisfaciat prior proximo, quando post culpam nostram ut ei reconciliari debeamus et ipse qui offensus est, legatis intervenientibus, obsecrat Deus. 6. Sequitur: Dico autem vobis, vere sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& patris. & scõrum angłorum.
Sed ecce nunc. apud se homines
dicunt: Nos iam dñm & sermo¬
nes eius ñ erubescimus: quia
aperta eum uoce ꝓfitem᷑ Quibͦ
ego respondeo: qd̃ in hac ple¬
be. xp̃iana. sunt nonnulli qui
xp̃m ideo conficentur: quia
cunctos xp̃ianos esse aspiciunt.
Nam si nomen xp̃i in tanta ho¬
die gła non esset: tot ꝓfessoreᷤ
xp̃i. sca eccłia non haberet q̃
gͦ ad ꝓbationem fidei uox
sufficit ꝓfessionis: qͣm defendit
a uerecundia. ꝓfessio generali¬
tatis: Est tamen. ubi se quisq
interroget: ut in confessione
xp̃i se ueraciter ꝓbet. si ñ iam
nomen eius erubescit: si plenȩ
uirtute mentis. humanũ pu¬
dorem subdidit Certe enim
ꝑsecutionis tempore erubesce¬
re poterant fideles substanti¬
is nudari: de dignitatibꝰ dei-¬
ci: uerberibus affligi Pacis
autẽ tempore. quia hȩc anr̃is
ꝑsequutionibꝰ desunt: ẽ aliud.
ubi ostendamur nob̃: Uerem᷑
sepe a ꝓximis despici: dedigna¬

Expanded text:
et Patris, et sanctorum angelorum. et Patris, et sanctorum angelorum. 5. Sed ecce nunc apud se homines dicunt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus: quia aperta eum voce profitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Nam si nomen Christi in tanta hodie gloria non esset, tot professores Christi sancta Ecclesia non haberet. Non ergo ad probationem fidei vox sufficit professionis, quam defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plena virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi. Pacis autem tempore quia haec a nostris persecutionibus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis. Veremur saepe a proximis despici, dedigna
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitȩ consideretur: Nam
cur instet ad colligendum :
quando stare non potest ipse
qui colligit: Cursum gͦ suũ
quisq consideret: ꝙ cognoscit.
sibi posse sufficere parua quȩ
habet Sed fortasse metuit:
ne in huius uitȩ icinere sũptꝰ
desit: Longa nr̃a desideria:
increpat uia breuis In cassũ
multa portantur: cũ iuxta
ẽ. quo ꝑgitur Perunq autẽ
& auariciam uincimus: sedad¬
huc obstat. qđ uias rectitudimᷤ.
minori tenemꝰ custodia ꝑfecti¬
onis: Nam sepe labentia cunda¬
cuncta despicimus: sedtamen
adhuc humanę uerecundiȩ usu
prepedimur: ut rectitudinem
qͣm seruamus in mente᷑ nundũ
exprimere ualeamus in uoce:
et tanto dei faciem. ad iusticiȩ
defensionem negligimꝰ:⁊ qͣnco
humanas facies. contͣ iusticiã
ueremur: Sed huic quoq uul¬
neri. congruum subiungit᷑ me¬
dicamentum: cum dñs ait Q
me erubuerit & meos sermones:
hunc filius hominis erubescet.
cum uenerit in maiestate sua.

Expanded text:
sollicite consideretur. Nam sollicite consideretur. Nam cur instet ad colligenquando stare non potest ipse, qui colligit? Cursum ergo suum quisque consideret et cognoscet sibi sufficere parva, quae habet. Sed fortasse metuit, ne in huius vitę itinere sumptus desit. Longa nostra desincrepat via brevis, incassum multa portantur cum juxta est quod pergitur. Plerumque autem et avaritiam vincimus, sed adhuc obstat quod vias rectitudinis minori tenemus custodia perfectionis. Nam saepe labentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in mente nondum exprimere valeamus in voce; et tanto Dei faciem ad justitiae defensionem negligimus, quanto humanas facies contra justitiam veremur. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum cum Dominus dicit: Qui me erubuerit et meos sermones, 1590 hunc Filius hominis erubescet cum venerit in majestate sua,
Abbreviated transcription (Latin):
fideli. qui uoluerit animã su-¬
am saluam facere: ꝑdet eam:
& qui ꝑdiderit animã suam
ꝓpter me. saluam eam faciet:
ac si agricolȩ dicatur frum̃¬
tum si seruas. ꝑdis: si seminas.
renouas. Quis enim nesciat.
quod frumentũ cum in semi¬
ne mitditur. perit ab oculis :
in terra deficit: Sed unde
putrescit in puluere: inde.
uiridescit in renouatione:
Quia uͦ sc̃a eccłia. aliud tempus
habet ꝑsecutionis: atq aliud.
pacis : redemptor nr̃ ipsa eiꝰ
dempora distinguit in prece¬
ptis Nam ꝑsecutionis tẽpore.
ponenda ẽ. anima: pacis aut̃
temp̃r. ea quȩ amplius dñari
possunt. frangenda sunt desi¬
deria terrena Unde & nunc
diciturz: Quid enim ꝓficit ho¬
mo. si lucretur dotum mundũ:
se autẽ ꝑdat. & decrimentum
sun faciat: Cum ꝑsecutio ab
aduersariis deest: ualde ugi¬
lantius cor custodiendum ẽ
Nam pacis tempr̃. quia licet ui¬
uere: libet etiam ambire: Quȩ
ꝓfecto auaritia bene compesci¬
tur: si ipse status ambientis.

Expanded text:
li: Qui voluerit animam suam salvam facere, perdet eam; et qui perdiderit animam suam propter me, salvam eam faciet. Ac si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis; si seminas, renovas. Quis enim nesciat quod frumentum cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde virescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis; Redemptor noster ipsa ejus tempora distinguit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim prodest homini, si lucretur totum mundum, se autem perdat, et detrimentum sui faciat? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore quia licet vivere, libet etiam ambire. Quae profecto avaritia bene compescitur, si ipse status ambientis
Abbreviated transcription (Latin):
signancur nomine. hii qui ue¬
tutes et signa exhibent in sua
operatione: qui dicere cumpas¬
lo ualent: Xp̃i bonus odor si¬
mus deo Quorum corda ita
in tert no amore solidata sin
ut ea iam derreni amoris putte¬
do nulla corrumpat Espiniũ
signati sunt doctrine spũalis
uiri: quidum de peccatis ac
supplicia minantur. mͦ celests
regni gaudia ꝓmittunt: cor
audientium pungunt: sicq
mentem dolore compunctiomiˢ
ꝑforant: ut ab eorum oculis.
quasi quidam sanguis animȩ.
lacrimȩ decurrant Alyrtus uͦ.
temperatiuȩ uirtutis ẽ: ita ut
dissoluta menbra temperando
restringat Qui itaq ꝑ myrtũ.
nisi hi signati sunt. qui afflicti¬
onibus ꝓximorum compatisci¬
unt: eorumq tribulationem
ꝑ compassionem demperant.
iuxta hoc qd̾ scriptum ẽ. grãs
autẽ deo. qui consolatur nos
in omni tribulatione nr̃a. ut
possimus et ipsi consolari eos
qui in omni pressura sunt:
Qui dum afflictis ꝓximis uerbũ

Expanded text:
signantur nomine hi qui virsignantur nomine hi qui virtutes et signa exhibent in sua operatione, qui dicere cum Paulo valent: Christi bonus odor sumus Deo . Quorum corda ita in aeterno amore solidata sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signati sunt doctrinae spiritalis viri, qui dum de peccatis ac supplicia minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, corda audientium pungunt. Sicque mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis, quasi quidam sanguis animae, lacrymae decurrant. Myrtus vero temperativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temperando restringat. Quid itaque per myrtum nisi hi signati sunt qui afflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque tribulationem per compassionem temperant? juxta hoc quod scriptum est: Gratias autem Deo, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum
Abbreviated transcription (Latin):
& t̾ram inuiam. in riuos aqͣrũ.
Dabo in solitudine cedrum. et
spinam: myrtum & lignum
oliuȩ Ponam in deserto abie¬
dem: ulmum. & buxum simul:
ut uideant. & sciant. & recogi¬
tent. & intelligant parit᷑: De
sertum quippe dñs. in stagna
aquarum. et t̾ram inuiam. in
riuos aquarum posuit: quia
gentilitati. quȩ prius ꝑ aridi¬
tatem mentis. nullos bonorũ
oꝑum fructus ferebat. fluenta
sc̃ȩ p̃dicationis dedit Et ipsa¬
ad quam prius ꝓ asperitate suȩ
siccitatis. uia predicatoribꝰ ñ pa-¬
debat: doctrinȩ postmodum ri¬
uos emanauit Cuni adhuc ex
munere magno ꝓmittit᷑. Dabo
in solitudine cedrum. & spinã.
Cedrum. quia magni odoris est.
atq imputribilis naturȩ: iurc
accipimus in ꝓmissione: De spi¬
na uͦ. cum peccanti hominidi¬
ctum sit. terra tua spinas &cti¬
bulos germinabit tibi: quid
mirum si sc̃ȩ eccłiȩ illud ꝓmic¬
titur. qd̾ peccanti homini pro
pena multiplicatur: Sed cedn

Expanded text:
et terram inviam in rivos aquarum; et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine cedrum et spinam, myrtum et lignum olivae; ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul, ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter . 13. Desertum quippe Dominus in stagna aquarum posuit, et terram inviam in rivos aquarum, quia gentilitati, quae prius per ariditatem mentis nullos bonorum operum fructus ferebat, fluenta sanctae praedicationis dedit, et ipsaad quam prius pro asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non patebat, doctrinae postmodum rivos emanavit. Cui adhuc ex magno munere promittitur: Dabo in solitudine cedrum et spinam . Cedrum, quia magni odoris est, atque imputribilis naturae, jure accipimus in promissione. De spina vero, cum peccanti homini dictum sit: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quid mirum si sanctae Ecclesiae illud promittitur quod peccanti homini pro poena multiplicatur? Sed cedri
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. quod uor ipsa subtrahat᷑.
cipiet: quia & si sp̃u ꝓpheciȩ ple¬
nus ñ fuic: hoc tam̃ ante dei
oculos exhibuit: qd̃ aduiuit.
Hinc ẽ. quod de quib dam pere¬
grinantibus fr̃ib: gaio ꝑ ioħm
dicitur: Pro nomine enim xp̃i
ꝓfecti sunt: nichil accipientes
a gentilibus: Nos gͦ debemus
suscipere eiusmodi: ut coopera¬
tores simus ueritatis Qui enĩ
sp̃ualia dona habentib. tempo¬
ralia subsidia tͥbuit: in ipsis
donis sp̃ualibus cooperator
existit: Nam cum pauci sint. qui
sp̃ualia dona ꝑcipiunt: & mul¬
ti. qui temporalibus rebus abun¬
dant: ꝑ hoc se diuites uirtutibꝰ
pauperum inserunt: qd eisdem
scĩs pauperibus. de suis diuitiis
solatiantur: Unde cum ꝑ ysaiȩ
uocem. dñs derelictȩ gentilitati.
id est sc̃ȩ eccłȩ. sp̃ualium uirtu¬
tum merita. tanqͣm deserto ar-¬
busta ꝓmitteret: ulmũ quoq
pariter ꝓmisit. dicens Ponã
desertum in stagna aquarum:

Expanded text:
tum est, quod vox ipsa subtrahatur.tum est, quod vox ipsa subtrahatur.cipiet, qui, etsi spiritu prophetiae plenus non fuit, hoc tamen ante oculos exhibentes, quod adjuvant. Hinc est enim quod de quibusdam peregrinantibus fratribus, Gaio per Joannem dicitur: Pro nomine enim Christi profecti sunt, nihil accipientes a gentilibus. Nos ergo debemus suscipere ejusmodi, ut cooperatores simus veritatis. Qui enim spiritualia dona habentibus, temporalia subsidia tribuit, in ipsis donis spiritualibus cooperator existit. Nam cum pauci sunt qui spiritalia dona percipiunt, et multi qui rebus temporalibus abundant, per hoc se divites virtutibus pauperum inserunt, quo eisdem sanctis pauperibus de suis divitiis solatiantur. Unde cum per Isaiae vocem derelictae Dominus gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis notandum ẽ. quia ñ ait.
mercedem de ꝓpħ̾a. uel merce¬
dem de iusto: sed mercedem
ꝓpħȩ. & mercedem iusti accipi¬
et: Aliud ẽ. enim merces de ꝓ¬
aliud merces de iusto: aliud
merces iusti. Quid ẽ. enim di¬
cere. mercedem ꝓpħe accipiet:
nisi quia is qui ꝓpħam sua lar¬
gicate sustentat. qͣmuis ipse ꝓ¬
phetiam non habeat. apud om̃i¬
potentem tam̃ dñm. ꝓphetie p̃¬
mia habebit: Iste enim fortas¬
se iustus ẽ: et quanto in hoc
mundo nichil possidet: tanto
loquendi ꝓ iusticia fiduciam
maiorem habet: Hunc dum
ille sustentat. quim hoc mun¬
do aliquid possidet. & fortasse
adhuc ꝓ iusticia loqui liberȩ non
p̃sumit: iusticiȩ illius libertatẽ
sibi participem facit: ut cum eo
pariter iusticiȩ prȩmia recipiat:
quẽ sustentando iuit: quatinꝰ
eandem iusticiam liberȩ loqui
potuisset: Ille. ꝓphetiȩ sp̃u plenꝰ
ẽ: sed tamen corporeo eget alim̃¬
to: Et si corpus ñ reficitur: cer¬

Expanded text:
verbis notandum est, quia non ait verbis notandum est, quia non ait 'mercedem de propheta' vel 'mercedem de iusto', sed 'mercedem prophetae' et 'mercedem iusti / accipiet'. Aliud est enim merces de paliud merces de iusto, aliud merces iusti. Quid est enim dicere 'mercedem prophetae accipiet', nisi quia is, qui prophetam sua largitate sustentat, quamvis ipse prophetiam non habeat, apud omnipotentem tamen dominum prophetiae praemia habebit? Iste enim fortasse iustus est, et quanto in hoc mundo nihil possidet, tanto loquendi pro iustitia fiduciam maiorem habet. Hunc dum ille sustentat, qui in hoc mundo illiquid possidet et fortasse adhuc pro iustitia loqui libere non praesumit, iustitiae illius libertatem sibi participem facit et cum eo pariter iustitię pręmia recipiet, quem sustentando adiuvit, quatenus eandem iustitiam libere loqui potuisset. Ille prophetię spiritu plenus est, sed tamen corporeo eget / alimento; et si corpus non reficitur, cer
Abbreviated transcription (Latin):
mo uestitur: In dimidia quippe
tumca. et nudus remanet qui ac¬
cipit: et nudus qui dedit Inter
hȩc autem sciendum ẽ. quantum
miscdiȩ oꝑa ualeant: cum ad fiu¬
ctus dignos penitentiȩ. ipsa pre
ceteris precipiuntur: Hinc etuã:
ueritas ꝑ semetipsam dic̃: Date
elemosinam: et ecce omĩa mund
sunt uob̾ Hinc rursus ait. Dat
& dabitur uobis: Hinc scͥptũi
Ignem ardentem extinguit aqͣ
et elemosina resistit peccatis.
Hinc iterum dicitur: Conclude de¬
mosinam in sinu pauꝑis: & ha̧
ꝓte exorabit Hinc bonus padi
innocentem filiũ ãmonet. dicaus
Si multũ tibi fuerit: abundant
tribue. Si exiguum fuent: ca
exiguum libenter studȩ impe¬
ri Ut autẽ quanta esset untt̃
in continentia & susceptione in-¬
digentium. redemptor nr̃ osten-¬
deret: dixit: Qui recipit pro¬
phetam in nomine ꝓpħe: mer¬
cedem ꝓpħȩ accipiec Et quire¬
cipit iustum in nomine iusti:
mercedem iusti accipiet In qͥbꝰ

Expanded text:
mo vestitur. In dimidia quippe mo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Hinc rursus ait: Date, et dabitur vobis . Hinc scriptum est: Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis . Hinc iterum dicitur: Conclude eleemosynam in sinu pauperis et haec pro te exorabit . Hinc bonus pater innocentem filium admonet, dicens: Si multum tibi fuerit, abundanter tribue; si exiguum fuerit, etiam exiguum libenter stude impertire! Ut autem, quanta esset virtus in continentia et susceptione indigentium, redemptor noster ostenderet, dixit: Qui recipit prophetam in nomine prophetę, mercedem prophetę accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
iohannis baptistȩ uerbis constat.
qđ audientium corda turbata st̃:
cum ꝓtinus subinfercur: Ec int̾:¬
rogabant eum turbe: dicentes:
Quid gͦ faciemus: Perculse enim
terrore fuerant: quȩ consilium
dens autẽ. dicebat illis: Qui ha¬
bet duas tumcas: det ñ haben¬
ti Et qui habet escas: similiter
faciat. Per hoc quod tunica płꝰẽ.
necessaria usui nr̃o qͣm pallium:
ad fructum dignum penitentiȩ
ꝑtinet: ut ñ solum exteriora
queq & minus necessaria. sed
ipsa nob ualde necessaria diui¬
dere cum ꝓximis debeamꝰ: scili¬
cet uel escam. qua carnaliter uiti¬
mus: uel tunicam qua uestim.
Quia enim in lege scriptum ẽ. di¬
liges ꝓximũ tuum sic̃ teipsum:
minus ꝓrimũ amart conuincit᷑:¬
qui non cum eo in necessitate ill̃
etiam ea quȩ sibi sunt necessaria.
partitur: Iccirco gͦ de diuidendis
cum ꝓximo duabus tiinicis dat᷑
preceptum: quia hoc de una cdci
ñ potuit: qm̃ si una diuidit᷑ ne¬

Expanded text:
Joannis Baptistae verbis constat, Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim terrore fuerant, quae consilium dens autem dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitqui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Iam enim securis ad radicem arbo-¬
ris posita ẽ Omnis enĩ arbor
ñ faciens fructum bonum: exci.¬
detur. & in ignem mictetur: Arbor
huius mundi ẽ: uniuersũ genus
humanum: Securis uͦ ẽ. scilicet
redemptor nr̃: qui uelut ex ma¬
nubrio et ferro denetur ex hu¬
manitate: sed incidit ex diui¬
nitate Quȩ uidelicet securis.
iam ad radicem arboris posica
ẽ: quia et si ꝑ patientiam expe
ctat: uidetur tam̃ qͥd factura ẽ.
Omnis enim arbor ñ faciens fru-¬
ctum bonum excidetur et in ig¬
nem mictetur: quia unusqͥsq
ꝑuersus. paratam citius gehen-¬
nȩ concremationẽ inuenit: qͥ¬
hic fructum boni operis facere
condempnit Et notandum. qđ
securem. ñ iuxta ramos positam:
s ad radicem dicit. Cum enim
malorum filii tolluntur: quid
aliud qͣm rami in fructuosȩ arbo¬
ris absciduntur: Cum uͦ tota si¬
mul ꝓgenies cum parente tollit᷑:
infructuosa arbor a radice absci¬
sa ẽ: ne iam remancat. unde pͣua
iterum soboles succrescat In qͥbꝰ

Expanded text:
radicem arboris posita est. Omnis enim arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia etsi per patientiam exspeetur tamen quid factura est. Omnis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit. Et notandum quod securem non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Quia uͦ in illo die trem̃¬
di examinis parentes boni. ma-¬
lis filiis ꝓdesse non possint: de¬
statur ꝓpħa. qui dicit Noe &
damel & iob. si fuerint in me¬
quia filium et filiam ñ libera¬
bunt: sed ipsi. iusticia sua libe¬
rabunt animas suas Et rursũ.
quia boni filii nichil malis pa-¬
rentibus ꝓsint: sed ad reatum
potius malorum parentum.
ꝓficiat bonitas filiorum: ipsa
ꝑ se ueritas iudeis ñ credentibꝰ¬

Expanded text:
runt. Quia vero in illo tremerunt. Quia vero in illo tremendi examinis die parentes boni malis filiis prodesse non possint testatur propheta qui dicit: Noe, Daniel et Job si fuerint in mequia filium et filiam non liberabunt, sed ipsi justitia sua liberabunt animas suas . Et rursum, quia boni filii nihil malis parentibus prosint, sed ad reatum potius malorum parentum proficiat bonitas filiorum, ipsa per se Veritas non credentib
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ stirpe descenderant: Quib
recte dicitur Et ne ceperitis di¬
cere: patrem habemus abrabam.
Dico enim uob: quia potens ẽd̃
de lapidibus istis suscitare
filios abrahȩ Quid enim lapi¬
des. nisi corda gentiliũ fuerũ.
ad intellectum dei om̃i potent̃
insensibilia: Sicut etiam qui¬
busdam ex iudȩis dicit᷑ Auftã
cor lapideum de carne ur̃a. R
immerito. lapidum nomine. g̃
significate sunt: quȩ lapideso¬
luerunt Unde. scriptũ ẽ. Sinl¬
les illis fiant qui faciunt ea.i
omnes qui confidunt in eis:
De quib nimirum lapidib filii
abrahȩ suscitati sunt: quia dũ
dura corda gentilium. in abra¬
he semen. id est in xp̃m credi¬
derunt: eius filii facti sunt: cuiꝰ
semini sunt uniti Unde & eis¬
dem gentibus: ꝑ egregium pre-¬
dicatorem dicitur. Si autẽ uos
xp̃i: gͦ abrahȩ semen estis: Si
igitur nos ꝑ fidem xp̃i abrahe
iam semen existimus: iudei ꝓpc̃
ꝑfidiam. abrahȩ filii esse desie-¬

Expanded text:
hae stirpe descenderant. Quibus hae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham. dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Quid enim lapides nisi corda gentilium fuerunt, ad intellectum Dei omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae semine, id est in Christo crediderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Si igitur nos per fidem Christi, Abrahae jam semen existimus, Judaei propter perfidiam Abrahae filii esse desie
Abbreviated transcription (Latin):
monet esse faciendos: Aliud
dignum penitentiȩ facere. Ut
enim scđm dignos penitentie
fructus loquamur: sciendũ ẽ.
quia quisquis illicita nulla cõ¬
misit: huic iure conceditur
ut licitis utatur: sicq pietatis
opera faciat: ut tamen si nolu¬
erit. ea que mundi sunt non re¬
linquat At si quis in fornica¬
tionis culpam. uel fortasse qd̃
ẽ. grauius in adulterium lapsꝰ
ẽ: tanto a se licita debet absci¬
dere: quanto se meminit & il¬
licita ꝑpetrasse: Neq enim par¬
fructus esse boni operis eius qͥ
minus. & eius qui amplius de¬
linquit: aut eius qui in nullis. ꝙ
eius qui in quibusdam facinori.¬
bus cecidit Per hoc gͦ qd̃ dicit᷑.
facite fructus dignos penitentie:
uniuscuiusq conscientia conue¬
nitur: ut tanto maiora querat
bonorum operum lucra ꝑ pem¬
tentiam: quanto grauiora sibi
intulit dampna ꝑ culpam. S
iudei de generis nobilitate glo¬
riantes. iccirco se agnoscere pec¬
catores nolebant: quia de abra¬

Expanded text:
admonet esse facadmonet esse facdignum poenitentiae fructum facere. Ut enim secundum dignos poenitentiae fructus loquamur, sciendum est quia quisquis illicita nulla commisit, huic jure conceditur 1520 ut licitis utatur; sicque pietatis opera faciat, ut tamen, si noluerit, ea quae mundi sunt non relinquat. At si quis in fornicationis culpam, vel fortasse, quod est gravius, in adulterium lapsus est, tanto a se licita debet abscindere quanto se meminit et illicita perpetrasse. Neqfructus esse boni operis, debet ejus qui minus, et ejus qui amplius deliquit, aut ejus qui in nullis, et ejus qui in quibusdam facinoribus cecidit. Per hoc ergo quod dicitur: Facite fructus dignos poenitentiae, unusquisque conscientia convenitur, ut tanto majora quaerat bonorum operum lucra per poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abra
Abbreviated transcription (Latin):
Dicebat autem ad turbas: quȩ exi¬
ebant ut baptirarentur ab eo
Genimina uiperarum:: qͥs osten¬
dit uobis. fugere ab ira uent᷑a:
Uentura enim ira ẽ. animadũsio
ultionis extreme: quam dunc
peccator fugere ñ ualet: qui nc̃.
ad lamenta penitentiȩ ñ recͦrit ecurra¬
Et notandum. qd̃ male sõboles.
malorum parentum actiones
imitantes. genimina uiperarũ
uocantur: quia ꝑ hoc qd bomsͤ
inuident. eosq ꝑsequunt᷑: qd̾
quib dam mala retribuunt:
qd lesiones ꝓximis exquirunt:
qm̃ in his omnibꝰ priorũ suoꝵ
carnalium uias sequunt᷑: quasi
uenenati filii. de uenenatis pa-¬
rentib nati sunt:. S quia iam
peccauimus: quia usu malȩ
consuetudinis inuoluti sumus:
dicat. quid nobis faciendum sit:
ut fugere a uentura ira ualea¬
mus Sequitur facite gͦ dignõ
fructus penitentie In quibus
uerbis notandum ẽ: qd̾ amicus
sponsi. ñ solum fructus peniten¬
tiȩ: sed dignos penitentiȩ ai

Expanded text:
Dicebat autem ad turbas quae exiDicebat autem ad turbas quae exibant ut baptizarentur ab eo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. 8. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis faciendum sit, ut fugere a ventura ira valeamus. Sequitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae. In quibus verbis notandum est qSponsi, non solum fructus poenitentiae sed dignos poenitentiae fructus
Abbreviated transcription (Latin):
ris. gressum ꝑgentis repellit
Sed cum mens iracunda. ꝑ acce¬
ptam mansuetudinis grãm cor¬
reptionis uel exhortationis
uerbum recipit: ibi planam
uiam predicador inuenit: ubi
prius ꝓ asperitate itineris per¬
gere. idest predicationis gres¬
sum ponere. ñ ualebat Sequitͣ.
Et uidebit omnis caro saluta¬
re dei. Qa omnis caro acci¬
picur omnis homo: salutare
dei in delicet xp̃m. in hac ui¬
ta omnis homo uidere ñ po¬
tuit: Ubi gͦ in hac sententia.
ꝓpħa ꝓphetiȩ oculum. nisi ad
extremum iudicii diem ten¬
dit: ubi cum aꝑtis celis. mi¬
nistrantib angłis. conseden¬
tibus apłis. in sede maiestatis
sue xp̃c apparuerit. om̃s hunc
et electi ꝙ reprobi pariter uide¬
bunt: ut et iusti de miinere re¬
tributionis sine fine gaudeant.
et iniusti. in ultione supplicii in
ꝓpetuum gemant: Nam quia
hoc ista sententia intendit. quod
in extremo examine. ab om̃i car-¬
ne uidebitur: recte subiungit᷑.

Expanded text:
ris gressum pergentis repellit. ris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius prae asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere non valebat. 7. Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei. Quia omnis caro accipitur omnis homo, salutare Dei, videlicet Christum, in hac vita omnis homo videre non potuit. Ubi ergo in hac sententia propheta prophetiae oculum nisi ad extremi judicii diem tendit? Ubi cum apertis coelis, ministrantibus angelis, consedentibus apostolis, in sede majestatis suae Christus apparuerit, omnes hunc et electi et reprobi pariter videbunt, ut et justi de munere retributionis sine fine gaudeant, et injusti in ultione supplicii in perpetuum gemant. Nam quia ad hoc ista sententia intendit, quod in extremo examine ab omni carne videbitur, recte subjungitur:
Abbreviated transcription (Latin):
publicams comedentẽ. inter
peccatores ambulantẽ intuens:
quod de xp̃o suus precursor
predixit: illum oportet cresce¬
re: me autẽ minui. In estimati¬
one quippe populi. & xp̃c cre¬
uit. qui agnitus ẽ quod erat:
& ioħs decreuit: quia cessauit
dici qd non erat Igitur qm̃ &
perdurauit: & multi iccirco ce¬
ciderunt. quia apud semetip¬
sos elata cogitatione tumue¬
runt: dicatur rectȩ. Omnis
uallis implebitur.: & omnis
mons & collis humiliabitur:
quia humiles donum accipiũt.
quod a se corda suꝑbientium
repellunt Sequitur: Et erunt
praua in directa: & aspera in
uias planas: Praua in direda
fiunt: cum malorum corda ꝑ
iniusticiam detorta. ad iusticis
regulam dirigunt᷑. Et aspera
in uias planas immutantur.
cum ĩmites atq iracundȩ m̃tes.
ꝑ infusionem suꝑne gre ad le-¬
nitatem mansuetudinis rede-¬
unt Quando enim uerbum
ueritatis. ab iracunda mende nͣ
recipitur: quasi asperitas itine¬

Expanded text:
publicanis comedentem, inter publicanis comedentem, inter peccatores ambulantem intuens, quod de Christo suus praecursor praedixit: Illum oportet crescere, me autem minui . In aestimatione quippe populi et Christus crevit, quia agnitus est quod erat; et Joannes decrevit, quia cessavit dici quod non erat. Igitur quoniaperduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itine
Abbreviated transcription (Latin):
meum implecum ẽ. Illum
oportet crescere: me autẽ minui.
Ecce cum ꝓ mira operatione uir¬
dicum talis eẽt. ut xp̃c esse cre¬
deretur: non solum xp̃m ñse
esse respondit: s etiam corrigi¬
am calciamenti eius soluere.
idest incarnationis eius myste¬
rium ꝑscrutari. ñ se dignum ẽẽ
ꝑhibuitz Eius esse sponsam ec¬
clesiam credebant: qui hunc qͥa
Qui habet sponsam: sponsus c̃.
Ac si diceret: Ego non sum spon
sus: s amicus sponsi sum. Nec
ꝓpter uocem suam . s in uoce
sponsi se gaudere ꝑhibebat:
quia ñ ideo letabatur in cor¬
de. qmͣ a populis humiliter
audiebatur loquens: s quia
ipse ueritatis uocem audiebat
intus: ut loqueretur foras:
Quod bene gaudium impletũ
dicit: quia quisquis de sua
um ñ habet: A quo: & subdit᷑:
Illum oportet crescere: me aut̃
minui. Qua in re querendũ
imminutus ẽ. ioħs: insi quod
populus. ioħis abstinentiam
uidens. remotum hunc ab
hominib esse conspiciens. eũ

Expanded text:
meum impletum est. Illum meum impletum est. Illum oportet crescere, me autem minui . Ecce cum pro mira operatione virtutum talis esset, ut Christus esse crederetur, non solum Christum non esse se respondit, sed etiam corrigiam calceamenti ejus solvere, id est incarnationis ejus mysterium perscrutari non se dignum esse perhibuit. Ejus esse sponsam Ecclesiam credebant, qui hunc quiaQui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus non sum, sed amicus sponsi sum. Nec propter vocem suam, sed in voce sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo laetabatur in corde, quoniam a populis humiliter audiebatur loquens, sed quia ipse veritatis vocem audiebat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua um non habet, a quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . Qua in re quaerendum minutus est Joannes, nisi quod populus Joannis abstinentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, eum
Abbreviated transcription (Latin):
mus: iam conualles frumento
abundare conspicimus: quia
illorum ora. pabulo ueritatis
impleta sunt: qui mites acsim¬
plices. huic mundo despica¬
biles esse uidebantur: Ipsum
quoq ioħm baptistam. quia
mira sanctitate preditum ppłs
uiderat: illum hunc ẽẽ singu¬
lariter celsum ac solidum mon¬
tem credebat: de quo scriptũ ẽ
In nouissimis diebus erit monᷤ
domus dñi preparatus in uer¬
dice montium: Nam hunc ẽẽ
dicictur: Eristimante aut ppło.
et cogitantibus omnib in cor¬
dibus suis de ioħe: ne forte
ipse esset xp̃c. Quem & requi¬
rebant. dicentes Numqͥd xp̃c
es tu: Sed nisi isdem ioħs a¬
pud se uallis ẽẽt: repletus gr̃e
spũ non fuisset: Qui. ut hoc qd̾
erat ostenderet: dixit. Uenit
fortior me: cuius ñ sum dignꝰ
soluere corrigiam calciamenti
eius Et rursum ait Qui hab&
sponsam: sponsus c̃ Amicus au¬
dem sponsi. qui stat & audit
eum: gaudio gaudet ꝓpter uo¬
cem sponsi Hoc autẽ gaudiũ

Expanded text:
mus, jam convalles frumento mus, jam convalles frumento abundare conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque Joannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium . Nam hunc esse nte autem populo et cogitantibus omnibus in cordibus suis de Joanne, ne forte ipse esset Christus, quem et requirebant dicentes: Nunquid Christus es tu ? Sed nisi idem Joannes apud se vallis esset, repletus gratiae spiritu non fuisset. Qui ut hoc quod erat ostenderet, dixit: Venit fortior me post me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus . Et rursum ait: Qui habet sponsam sponsus est, amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Hoc autem gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
Quid hoc loco uallium nomine
nisi humiles: quid montium
& collium. nisi suꝑbi homineᷤᷤ
designantur: In aduentu igit᷑
redemptoris. ualles impletȩ:
montes uͦ et colles humiliati
sunt: quia iuxta eius uocem.
om̃is qui se exaltat humiliabi¬
tur: & om̃is qui se humiliat.
exaltabitur Uallis etenim im¬
pleta crescit: mons autẽ & col¬
lis humiliatus. decrescit. quia
nimirũ in fide mediatoris di
et gentilitas plenitudinem
grẽ accepit: & udea ꝑ error
ꝑfidiȩ. hoc unde tumebat ꝑ¬
didit Omnis enim uallis in¬
plebitur: quia corda humilil
sacre doctrine eloquio uir e¬
tucum grã replebuntur: iuxta
hoc quod scriptum ẽ Qui emit¬
tit fontes in conuallib. Et un¬
de. rursum dicitur Et conual¬
les abundabunt frumento A
montibus namq aqua dilabit᷑:
quia suꝑbas mentes. ueritatis
doctrina deseritz Sed fontes
in conuallibus surgunt: quia
mentes humilium. uerbũ pre¬
dicationis accipiunt Iam uide¬

Expanded text:
» Quid hoc loco vallium nomine, » Quid hoc loco vallium nomine, nisi humiles? quid montium et collium, nisi superbi homines designantur? In adventu igitur Redemptoris valles impletae, montes vero et colles humiliati sunt, quia juxta ejus vocem « Omnis qui se exaltat humiliabitur, et omnis qui se humiliat exaltabitur . Vallis etenim impleta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit, quia nimirum in fide Mediatoris Dei et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat perdidit. Omnis enim vallis implebitur, quia corda humilium sacrae doctrinae eloquio virtutum gratia replebuntur, juxta hoc quod scriptum est: Qui emittit fontes in convallibus . Et unde rursum dicitur: Et convalles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritatis doctrina deserit. Sed fontes in convallibus surgunt, quia mentes humilium verbum praedicationis accipiunt. Jam vide
Abbreviated transcription (Latin):
sicut incarnatum uerbũ patris
precurrebat. uerbo p̃dicatiomis:
ita baptismũ penitentiȩ. quopec¬
cata soluuntur. p̃curreret suo
baptismate. quo peccata solui
ñ possunt: ut quia eius sermo
precurrebat p̃sentiam redẽpto¬
ris: ipsum quoq eius baptisina.
precedendo fieret umbra ueri¬
Uox clamantis in desertoͬ. parate
uiam dñi: rectas facite semitas
eius Isdem uͦ ioħs baptista re¬
quisitus quis esset: respondic:
Ego uox clamantis in deserto:
Qui sicut ante nos. dictum ẽ.
ideo uox aꝓpħa uocatus ẽ: quia
uerbum preibat Quid autẽ
clamaret: aperitur. cũ subdit᷑
Parate uiam dñi: rectas facite se¬
mitas eius Om̃is qui fidemre¬
ctam & bona opera p̃dicat.
quid aliud qͣm uenienti dño
ad corda audientium uiã parat:¬
ut hec uis gr̃ẽ penetret. lum̃
ueritatis illustret: ut rectas dõ
semitas faciat. dum mundas
in animo cogitationes. ꝑ sermo¬
nem bonȩ pͣdicationis formate
Omnis uallis implebitur: ꝙ oĩs
mons & collis humiliabitur:

Expanded text:
erbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possunt; ut quia ejus sermo praecurrebat praesentiam Redemptoris, ipsum quoque ejus baptisma praecedendo fieret umbra veriox clamantis in deserto, Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus . Idem vero Joannes Baptista requisitus quis esset, respondit, dicens: Ego vox clamantis in deserto . Qui, sicut ante per nos dictum est, ideo vox a propheta vocatus est, quia verbum praeibat. Quid autem clamaret aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam paratut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? « Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
legentibus liquet. quia ioħs ñ
solum baptisinũ penitentiȩ p̃¬
dicauit: uerumetiam quibus¬
dam dedit: s tamen baptismũ
suum. in remissionem peccatoꝵ
dare ñ potuit Remissio enim
peccatoꝵ: in solo nob baptis¬
mate xp̃i tribuitur Notandũ
itaq qđ dicitur: predicans ba¬
ptismũ penitentiȩ. in remissi¬
onem peccatoꝵ: qm̃ baptismũ
quod peccata solueret. quia da

Expanded text:
legentibus liquet quia Joannes non legentibus liquet quia Joannes non solum baptismum poenitentiae praedicavit, verum etiam 1517 quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum in solo nobis baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur: Praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, quoniam baptismum qu