comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. hoc nimirum significare uoluit
magister bonus dicendo. Si enim ñ
abiero. paraclitus ñ ueniet ad uos. si
aut̃ abiero. mittam eum ad uos. xp̃o
aut̃ discedente corꝑalit̾. ñ solum sp̃s
sc̃s. s & pater & filius illis affuit sp̃i¬
taliter. Nam si ab eis sic abscessit xp̃c.
b̾cum sũm usq in consũmacionẽ scłi.
& ueniemus ad eun ego & pater. & man¬
sionem apud eum faciemus. cum sp̃m
scm̃ ita se ꝓmiserit ẽẽ missurum. ut
cum eis eẽt ineternum : Ac ꝑ hoc cum
fuerant habituri. In nullo gͦ credendus ẽ
& filius sine sp̃u sc̃o. aut filius sine patre
tebat aut̃ ita insinuari trinitatẽ. ut qͣm¬
uis nulla ẽẽt diuersitas substantiarum.
singillatim tamen commendaret᷑ distins¬
tio ꝑsonarum: ubi eis qͥ recte intelligint
numqͦm uideri potest separatio natu¬
rarum. Qͦd aut̃ sequitur. Q cum uenerit
ille arguet mundum de peccato & de
iustitia. & de iudicio. de peccato qͥdem

Expanded text:
novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus, dicendo: Si enim non abiero, Paracletus non veniet. Si autem abiero, mittam eum ad vos. Christo autem descendente csed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christbiscum sum usque in consummationem saeculi ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eusanctum ita se promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum; ac per hoc cum fuerant habituri. In nullo ergo credendus est et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre tebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio
Abbreviated transcription (Latin):
iudeorum. ex ipsis quoq iudeis in¬
gentem multitudinẽ congregarent.
&e nullam solitudinẽ formidarent:
hinc gͦ accensi ceteri reꝓbi & ceci¬
⁊ elum d̃i habentes s ñ scđm scien¬
tiam. & obsequium se do p̾stare cre¬
dentes occidebant eos: s ꝓ illis oc¬
cisus colligebat eos. qui de his fu¬
turis anteqͣm occideretur instrux¬
erat eos. ne ignaros atq imꝑatos
animos mala inopinata & imꝓuisa
qͣmuis cito transitura turbarent.
se pcogita &e pacienter accepta ad boni
sempiterna ꝑdocerent. H ano enim funsi
causam tit ħ eis p̃muntiaret. etiã ipsi
demonstrauit adiungens. S ħ loquis
sum uob̾ ut cum uenerit hora eorin
reminiscamini quia ego dixi uobis.

Expanded text:
Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis inJudaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia e
Abbreviated transcription (Latin):
eorum tam multos in meo nomine con¬
gregabitis. ut illi mecuentes ne templũ
quod erat apud eos. & omnia legis ue¬
teris sacramenta deserant᷑ interficiant
uos: sic fundentes sangumẽ ur̃m ut
dõ prestare arbitrentur obsequium:
Ecce ẽ illud qđ de illis dixit apłs. ⁊elũ
dĩ habent s ñ scđm scientiam. Obse¬
quium se p̾stare putabant dõ. inter¬
ficiendo famulos di. Oerror horrendꝰ.
Itane ut placeas dõ ꝑcutis placentem
feriente ꝓsternitur ne dĩ cemplum
lapideum deseratur : O exec rabilis
cecitas. S ex parte isrł facta ẽ. ut
plenitudo gentium intraret. Ex par¬
te inquam facta ẽ ñ ex toto. Ñ enim
omnes. s aliqui ex ramis fracti sunt.
ut insereretur oleaster. Nam sp̃u scõ
implente discipłos xͥ. cum linguis
ommum gentium loquerent᷑. cum
ꝑ eos diuina mirabilia frequentarẽt᷑.
& diuina eloquia spargerent᷑: etiã
occisus ita dilecꝰtus ẽ xp̃c. ut eius
discipłi expulsi a congregationib

Expanded text:
eorum, tam multos in meo nomine coneorum, tam multos in meo nomine congregabitis, ut illi metuentes ne templum, quod erat apud eos, et omnia legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos: sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud, quod de illis dixit Apostolus: Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam . Obsequium se praestare putabant Deo, interficiendo famulos DItane ut placeas Deo, percutis placentem feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicatione conuerterent & ab obseruati¬
one iudaismi tanqͣm diuinȩ ueritatis
auerterent. Hoc enim de iudeis dictum
debemus acciꝑe de quib dixerat extra
synagogas facient uos. Nam testes id ẽ
mr̃es xp̃i etiam si occisi sunt agentilib:
ñ tamen illi arbitrati sunt do. s diis
suis falsis obsequium prestare. cũ hoc
facerent. Iudeorum aut̃ omnis qͥ occidit
reddere. credens quod desererent dm̃
isrł: quicumq conuerterent᷑ ad xp̃m:
Ut enim & ipsum xp̃m occiderent. ita
ratione commoti sunt. Nam eorum de
hac re etiam uerba conscripta sunt:
Uidetis quia totus mundus pꝰ eum
abiit: Si dimiserimus eum uiuere
discipłos suo erexit exemplo. quib
dixerat. si me ꝑsequuti sunt. & uos
ꝑsequentur. ut quemadmodum illũ
occidendo do se p̾stitisse obsequium
putauerunt. sic etiam illos. Iste itaq
sensus ẽ in his uerbis. extra sẏnagogas
facient uos. s nolite sollicitudine for¬
midare. Separati quippe a congregatione

Expanded text:
aedicatione converterent, et ab observatiaedicatione converterent, et ab observatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerat, Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est martyres Christi, etiamsi occisi sunt a Gentilibus; non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum haec facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit quod desererent Deum Israel, quicunque converterentur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista ratione commoti sunt; nam eorum de hac etiam re verba conscripta sunt: Videtis quia totus mundus post eum abiit ; si dimdiscipulos suo erexit exemplo, quibus dixerat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregat
Abbreviated transcription (Latin):
consolationẽ pꝰ tribulationẽ uenturam
illis ẽẽ p̃diceret. Anforte sic eos illa de
synagogis separatio fuerat turbatura.
ut mori mallent qͣm in hac uita sine
iudeorum congregationib immorari:
absit ut sic turbarent᷑. qr dĩ ñ hominũ
głam requirebant. Qͥa gͦ ẽ extͣ sy nago¬
gam facient uos. s uenit hora. cum
potius dicere debuisse uideatur. & uenit
hora ut omnis qui interficit uos arbi¬
tretur obsequium se p̾stare dõ: Neq
enim saltem dictum ẽ s uenit horã ut
interficiant uos. quasi ut eis mors ꝓ
consolatione illius seꝑationis accideret:
S uenit inquit hora ut omnis qͥ int̾ficit
uos arbitretur obsequium se p̾stare do:
Arsus ñ mͥ uidetur aliud significare uo¬
luisse. nͥ ut intelligerent atq gauder ẽt
tam multos se xͦ adquisituros cum de
uideoꝵ congregationib pellerent᷑. ut
eos ñ sufficeret pellere. s ñ sinerent
uiuere: ne omnes ad nomen xͥ sua p̾¬

Expanded text:
consolationem post tribulationem venturam consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret? An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, extra synagogas facient vos, sed venit hora, cum potius dicere debuisse videatur, Et venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius separationis accideret: sed venit, inquit, hora, ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficeret pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua pr
Abbreviated transcription (Latin):
uos arbitretur obsequium se p̾stare do:
& ħ facient uobis quia ñ cognouerunt
patrem neq me. Hoc ẽ ñ cognouerunt
am̃ eiꝰ filium. cui se in uobis occidendis
p̃stare arbitrant᷑ obsequium. Qͤ uerba
dominꝰ ita subiecit. tanqͣm ex hoc con¬
solaretur suos qui de synagogis iudaicis
pellerentur. Prenuntians enim qͣ mala
ẽent ꝓ eiꝰ testimonio ꝑpessuri. extra
synagogas inquit facient uos. Nec ait:
& uenit hora ut omnis qui interficit
uos arbitretur obsequium se p̾stare do:
Quid g ait: S uenit hora qͦmadmodũ
diceret. si aliquid boni post mala ista
p̃cederet. Quid sibi gͦ uult extͣ synago¬
gas facient uos. s uenit hora: Tanqͣm
hoc dicturus fuisset:⁊ Separabunt illi
quidem uos. s ego uos colligam. Aut
seꝑabunt quiden uos illi. s uenit hora
ur̃ȩ lecitiȩ. Quid gͦ sibi facit hoc u̾bum
q̃ ait. s uenit hora: Non ait & uenit:
cum tribulationẽ suꝑ tribulationẽ. non

Expanded text:
vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: et haec facient vobis, quia non cognoverunt Patrem neque me. Hoc est, non cognoverunt Deum nec ejus Filium, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas, inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus fuisset: Separabunt illi quidem vos, sed ego vos colligam; aut, Separabunt quidem illi vos, sed venit horauit, facient vos. Quid ergo ibi facit hoc verbum, quod ait: Sed venit hora, non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non
Abbreviated transcription (Latin):
enim głam h ominum magis qͣm dm̃:
Crediderunt gͦ in eum. s ñ sic quomͦ eos
uolebat credere qui dicebat. Quomodo
potestis credere. głam ab inuicem expes¬
tantes. & głam quȩ asolo đo ẽ ñ qͦrentes:
Discipłis gͦ sic in eum credentib ut im¬
pleti sp̃u sc̃o hoc ẽ dono grȩ dĩ. ñ sint
de numero eors qui ignorantes cłi ius¬
titiam & suam uolentes constituere
iustitiȩ di ñ sunt subiecti. nec de illoꝵ
de quib dictum ẽ. dilexerunt głam
hominum magis qͣm di: illa congruit
ꝓphetia. quȩ de ipsis inuenit᷑ impleta:
Domine in lumine uultus tui ambula¬
bunt & in nomine tuo exultabunt tota
qr extͣ sy nagogam facient. uos. illi scili¬
et qui zelum di habent. s nͨ scłm sci¬
& suam uolentes constituere. & eos ex¬
peslunt qui ñ in sua s in di iustitia ex¬
altabuntur. nec expulsi ab hominib exu
Ieniq cum hoc eis dixisset adiecit. S
uenit hora. ut omnis qui interficit

Expanded text:
enim gloriam hominum magis quam Dei . enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic, quomodo volebat eos crederem ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: prophetia, quae de ipsis invenitur impleta: Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota dicitur: Extra synagogas facient vos, illi scilicet, qui zelum Dei habent, sed non secundum sciet suam volentes constituere , eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, nec expulsi ab hominibus eruDenique cum hoc eis dixisset, adjecit: Sed venit hora ut omnis qui interficit
Abbreviated transcription (Latin):
exprimens ait. Extra sẏnagogam facient
uos. Quid aut̃ mali erat apłis expeli
de iudaicis synagogis. quasi ñ inde Re¬
rant se separaturi. etiam si eos nullis
expelleret: S nimirum hoc uoluit de¬
nuntiare. quia iudei xp̃m ñ fuerant
recepturi. aquo isti ñ fuerant recessuri
Q id̾eo futurum erat ut foras mitterent᷑
cum illo. ab eis qui ẽẽ nollent millo. hi
qui eẽ ñ possent sine illo. Nam ꝓfecto
Q ñ erat ullus alius ppłs dĩ qͣm illud
semen abrahe: si agnoscerent & recipent
xp̃m. tanqͣm rami naturales in olea pͥma¬
nerent: nec aliȩ fierent eccłe xͥ. aliȩ sy
si ineodem ẽẽ uoluissent. Qđ qr noluert̃.
q̃ restabat nisi ut remanentes extͣ xp̃m.
extͣ sẏnagogam facerent eos qui non
relinquerent xp̃m : Accepto quippe p̃u
sc̃o testes eiꝰ effecti: ñ utiq tales essent
de qualib đr. Multi principes iudeoꝵ
crediderunt in eum. s ꝓpt̃ metum iu¬
deorum ne repellerentur de synagogis
ñ audebant confiteri eum. Dilexerunt

Expanded text:
exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen AbrahChristum tanquam rami naturales in olea permanerent , nec aliae fierent Ecclesiae Christi, si in eodem esse voluissent: quod quia noluerunt, quid restabat, nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de qualibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in eum ; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur de synagogis, non audebant confiteri eum. Dilexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Prius enim exemplo quidem fuerat
edoctus. ut q fieri conuenerat nosset.
s ñdum fuerat uirtute fultus. ut qͦd
nouerat faceret. Inftructus erat ut
staret: s ñ erat firmatus ne caderet:
negauerat timens mortem. Ido dñs
in hoc consequenti capitulo de qͦ nunc
uobis loquendum ẽ: hoc inquit lo¬
quutus sum uobis. ut ñ scandalizemini.
Canitur quippe in psalmo. Pax multa
diligentib legem tuam: & ñ ẽ illis scan¬
dalum. Merito itaq ꝓmisso sp̃u sc̃õ.
quo in eis oꝑante fierent testes eius.¬
subiunxit : hȩc loquutus sum uobis
ut ñ scandalizemini. Cum enĩ caritas
ligentib begemdĩ ut ñ sit eis scanda¬
lum. Deinde quȩ passuri eẽnt iam

Expanded text:
Prius enim exemplo quidem fuerat Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed non erat firmatus ne caderet. negaverat timens mortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis osubjunxit: Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Cum enim charitasligentibus legem Dei, ut non sit in eis scandalum. Deinde quae passuri essent jam
Abbreviated transcription (Latin):
N his que p̾cedunt hoc eugłii capi¬
tulum dominꝰ discipłos suos ad
inimicorum odia ꝑferenda confir¬
mans. suo quoq preparauit ex¬
emplo. ut eum imitando fierent
fortiores. addens & ꝓmittens eis
illo testimonium ꝑhiberet: ⁊ aditiens
quod & ipsi fierent testes eiꝰ. Hoc utiq
in eis oꝑante sp̃u scõ. Sic emmait. Ille
testimonium ꝑhibebit de me. & uos
testimonium ꝑhibebitisꝰ. Ille incordib¬
ur̃is: uos in uocib urĩs. Ille inspirãdo
uos sonando: ut possit impleri mom¬
nem terram ex iuit sonus eoꝵ. Parũ
quippe fuerat eos adhortari exemplo
suo. nisi impleret sp̃u scõ. Deniq apłs
petrus cum iam uerba eiꝰ audisset uͥ
dixerat. ñ ẽ seruus maior dño suo. si me
in illo iam uideret impleri. in quo
patientiam dñi sui si exemplum suffi¬
ceret debuit imitari: succubuit &
negauit. ñ utiq ferens qđ illum ferre
cernebat. Cum uͦ accepit donum sp̃o
sc̃i. qͦm negauerat predicauit: & quẽ
confiteri timuerat ñtimuit ꝓfiteri:

Expanded text:
n his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. vestris, vos in vocibus vestris; ille in spirando, vos sonando, ut possit impleri: In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus, cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri.
Abbreviated transcription (Latin):
tationum alienarum. & si suspitiones
dicia tamen id ẽ definitas firmasq sẽ¬
tentias continere debemus. nec ante
tempꝰ quicqͣm udicare. donec ueniat
dominꝰ & illuminet abscondita tene¬
brarum. & manifestet cogitationes cor¬
dis. & tunc laus erit unicuiq ađo:
Quando gͦ ñ erratur in reb ut recta
sit imꝑbatio uitiorum uircutumq
aꝑꝓbatio: ꝑfecto si erratur in homi¬
nib uenialis ẽ humana temptatio:
łhas aut̃ humanor cordium teneb̃s.
res multum miranda & multum do¬
lenda contingit: ut eum ñ num qͣm
qͣm inustum putamus. & tam̃ iustꝰ ẽ
& iustitiam in eo nescientes diligimus:
deuitemus:⁊ auersemur: a nr̃o ꝓhibe.¬
amus accelsu. cõmunẽ cum illo uitam
uictumq hab̾e nolimus: eumq etiam
si disciplinȩ imponende necessitas cogit.
siue ne aliis noceat siue ut fiat ipse
correctior asꝑitate salubri ꝑsequamur.
& hominẽ bonum tanqͣm malum af¬
fligamus. qͦm nescientes amamus. Hoc

Expanded text:
tationum alienarum, etsi suspiciones tationum alienarum, etsi suspiciones dicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
num indagare conscientiã. de ipsis
reb habeamus ueram certamq sen¬
siiam: hoc ẽ ut sillle uł ille homo utrũ
impudicũs pudicus ue nescimus. ode¬
rmus tamen impudititiam & pudicitiã
uligamus. & si illum uł illum iniustum
c̃ iustum ue nescimus. Lamemus tam̃
ustitiam & iniustitiam detestemur: ñ
quas nobis ipsi errando confingimus. s
quas fideliter hanc appetendam illamq
uitandam indĩ ueritate conspicimus:
ut cum de ipsis reb qd appetendum est
appetimus. qd deui tandum ẽ deuitamꝰ:
ignoscatur nobis qd de occultis hominũ
aliqͦndo inimo assidue ñ uera sentimꝰ:
hoc enim ad humanã temptationẽ ꝑti¬
uere arbitror sine qua ista duci ñ pot̃
inta. ita ut apłs diceret. temptatio. uos
ñ apprehendat nisi humana. Qͥd enĩ
cor hominum. & ido ñ eius latebras ꝑ¬
scrutari. s plerumq aliud qͣm id quod
agitur suspicari : Quamqͣm & in his
rerum tenebris humanaꝵ. hoc ẽ cogi¬

Expanded text:
num indagare conscientiam, de ipsis num indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogi
Abbreviated transcription (Latin):
mus. qͣm cum & ipse ñ uideat. nulli tũ
potest notior ẽẽ qͣm sibi: N igitur meiꝰ
facie corporali nobis intimat᷑ cuiꝰq noticu
s tunc nobis ad cognitionẽ patet. qͣndo
eiꝰ mores & uita ñ latet. Alioquin nec se¬
iꝓsum nosse quisqͣm pot̾. qui uidete
faciem suam ñ potest. S utiq tanto
ceroius qui ñ notus ẽ aliis. ipse se nouit.
qͣnto certius interiore conspectu potest
uidere q sapit. uidere q cupit. uidere
q̃ uiuit. Quȩ cum aꝑiuntur & nobis
tunc uere fit cognitus nob̃. H ec itaq
qͣm plerumq ad nos de absentib uł
etiam mortuis. siue fama siue litteris
ꝑferuntur: hinc fit ut sepe quos ñꝙͣ.
facie corporis uidimus. ñ tam̃ quos
omnino nescimus. uł oderimꝰ homines
uł amemꝰ. S plerumq in eis nr̃a cre¬
dulitas fallitur. quia ñ nunqͣm & hys¬
horia & multo magis fama mentitur:
Etinet aut̃ ad nos ne ꝑnitiosa opinati¬
one fallamur. ut qr ñ possumus homi¬

Expanded text:
mus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen mus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus homi
Abbreviated transcription (Latin):
test quia hȩc disputatio ẽ iam claudẽda.
nunc non potest. L x x xuii..t
trem meum odit
FUDIS T Is dnm̃ dicentem. qui
me odit & patrem meũ odit:
qui suꝑius dixerat. Hec faci¬
ent uobis. quia nesciunt eum qͥ misit
me. Non itaq dissi mulanda nascitur
questio. quomodo possint odisse qͥm uesei¬
unt. Si enim dñm ñ qͣ ẽ ipse. s nescio so
aliud eum suspicant᷑ aut credunt. & hoe
oderunt: utiq ñ ipsum oderunt. sS
sua mendacii suspitione uł uana creduli¬
tate concipiunt. Si aut̃ q ẽ hoc de ilo uen¬
tiunt. qm eum nescire dicuntur: &de
hominib quidem fieri pot̾. ut eos sep
quos nunqđm indimus diligamꝰ. ae phe
nec illud econtrario impossibile ẽ ut es
quos nunqͣm uidimus oderimus. f ama
quippe de aliquo sermocinante seu bene
seu male. fit ñ inmerito ut amemus
uł oderimus ignotum. S si fama sit ue¬
rax quomͦ ẽ de quo uera didicimus di¬
cendus ignotus: anquia eiꝰ faciem ñ uidi¬

Expanded text:
test; quia haec disputatio est jam claudenda, test; quia haec disputatio est jam claudenda, nunc non potest. TRACTATUS XC. trem meum oditudistis Dominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidi
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. altius enim iudicat sapientia di¬
uina qͣm comectura scrutatur aut effat᷑
humana: isti certe ad quos uenit & qͥb
delitatis peccato illam excusationẽ qua
possent dicere ñ uidimus. ñ audiumius:
siue ñ acceptaret᷑ ista excusatio ab illo
cuius inscrutabilia sunt iudicia. siue
acceptaret᷑: & si ñ ut ab omni damna¬
tione liberarentur. certe ut aliqͣnto le¬
uius damnarent᷑. Qui me odit inquit.
& patrem meum odit. Hic nobis fortase
dicat᷑. Quis pot̾ odisse qͦm nescit: Q
utiq anteqͣm diceret si ñ uenissem &
loquutus fuissem eis. peccatum ñ habe¬
ipse. s nescio quid de illo aliud opinant᷑
ñ utiq ipsum s illud inueniunt᷑ odisse
ꝗ fingunt. aut errando potius suspi¬
cantur. & tamen nisi possent homines
odisse qd nesciunt. ñ ueritas utrumq
dixisset. q eiꝰ patrem & nesciunt & ode¬
runt. S quomodo id fieri possit. si add¬
iuuante domino ꝑ nos demonstrari po¬

Expanded text:
habeat, altius judicat sapientia dihabeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non habeipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari po
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe noluerunt. & eam qͣntum ad
ipsos attinet omnino nullam ẽẽ uolue-¬
runt. Illi aut̃ peccant in lege qͥ sunt
in lege. id ẽ qui eam suscipiunt. eãq
sc̃am & mandatum scm̃ & iustum &
bonum fatentur. s infirmitate non
implent qd ab ea rectissime p̃cipi
dubitare ñ possunt. Hi sunt qui ali¬
quomodo forsitan possunt ab eoꝵ. qͥ
sine lege sunt ꝑditione discerni. si
de infidelib & fidelib erat sermo
ut hoc diceret. s de gentib & iudeis.
qui certe utriq nisi meo saluatore
saluent᷑ qui uenit querere qd ꝑierat
ad ꝑditionẽ sine dubio ꝑtinebunt:
Qmuis dici possit alios grauius alios
leuius ꝑituros: id ẽ alios grauiores.
alios leuioros penas insua ꝑditione passu¬
ros. Ille enim ꝑire do dr. quisquis ab illa
beatitudine qͣm dat sc̃ĩs suis. ꝑ suppliciũ
separatur. Tanta ẽ aut̃ supplicioꝵ: qͣnta ẽ
diuersitas peccatorum. Que qͦmodo sese

Expanded text:
accipere noluerunt, et eam quantum ad accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qui in me loquitur xͦ: Restat᷑ in¬
quirere utrum hi qui priusqͣm xͦ
sunt seu p̃ueniunt᷑ possint habere
hanc excusationẽ. Possunt plane. sed
ñ iđo possunt effugere dampnationẽ:
Quicumq enim sine lege peccauert
sine lege ꝑibunt. & quicumq in lege pec¬
cauerunt ꝑlegem indicabuntur. Quȩ
terribilius sonat qͣm qd uidicabuntur:
nͨ solum nichil adiuuare hanc excusa¬
tionẽ uidentur ostendere. uerum ⁊
plus grauare. Qui enim se qr ñ audie¬
rint excusabunt sine lege ꝑibunt
S utrum hi qui cum audirent con¬
tempserunt. uł etiam restiterunt nec
tantum contͣ dicendo. s eos aquib au¬
dierunt odiis ꝑsequendo. in eis de¬
putandi sint de quib aliquid lenius
uidetur sonuisse q̃ dictum ẽ ꝑ legẽ
iudicabunt᷑. merito querit᷑. s si aliud
ẽ perire sine lege. aliud iudicari ꝑ
legem. & illud ẽ graurus. hoc autem
lenius : ꝓculdubio ñ sunt isti in hac
pena leuiore ponendi. qr neq in lege
peccauerunt. s omnino legem xꝑi

Expanded text:
ejus qui in me loquitur ? Restat inquirere utrum hi qui priusquam Chsunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem. Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicunque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: et quicunque in lege peccaterribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
illa portare. tanqͣm si uerbi grã ego
dicerem illud q legitur in huiꝰ engł̃i
capite. in principio erat u̾bum. & ũbũ
erat ap̃ dm & d̾s erat u̾bum. hoc eiat
in principio ap̃ dm̃. & alia qͦ sequunt᷑.¬

Expanded text:
illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego dicerem, illud quod legimus in hujus Evangelii capite, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum , et alia q
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat sp̃c sc̃s. Ecce concedamus ut
ita sit multos ea modo portare iam
ñ poterant portare discipłi. N qͥdidõ
scimus quȩ sint quȩ dicere noluit. qͦ
tunc sciremus si ab eo dicta legeremus
uł audiremus : Aliud ẽ enim scire
utrum a nob̾ uł ã uob̾ portare possint¬
sint. siue portari possint. siue ñ possint
Quȩ cum ipse tacuerit. quis nr̃m dieat
ista uł illa sunt: Aut si dicere audet
unde ꝓbat: Quis enim ẽ tam uanise
aut temerarius. qui cum dixerit etian
uera quib uoluerit. quȩ uoluerit. sine
ullo testimonio diumo affirmet ea e
quȩ tunc dominꝰ dicere noluit: Quis
hoc nr̃m faciat. & ñ maximã culpam
temeritatis incurrat. in quo nec ꝓpħica
nec apłica excellat auctoritas: Nam ꝑ¬
fecto si eorum aliquid legissemus inꝰ
libris canonica auctoritate firm᷑ tis qͥ
pꝰ ascensionẽ domini scripti sunt. parum
fuerat hoc legisse. nisi illic id etiam le¬
getur hoc ex eis eẽ quȩ tunc dominus
noluit discipłis dicere. qr ñ poterant

Expanded text:
nctus. 2. Ecce concedamus ut ita sit, multos ea modo portare possnon poterant portare discipuli: numquid ideo scimus quae sint quae dicere noluit, quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus vel audiremus? Aliud est enim scire utrum a nobis vel a vobis portari possintsint, sive portari possint, sive non possint. Quae cum ipse tacuerit, quis nostrum dicat, Ista vel illa sunt? Aut si dicere audeat, unde probat? Quis enim est tam vanus aut temerarius, qui cum dixerit etiam vera quibus voluerit, quae voluerit, sine ullo testimonio divino affirmet ea esse quae tunc Dominus dicere noluit? Quis hoc nostrum faciat, et non maximam culpam temeritatis incurrat, in quo nec prophetica nec apostolica excellit auctoritas? Nam profecto si eorum aliquid legissemus in Libris canonica auctoritate firmatis, qui post ascensionem Domini scripti sunt, parum fuerat hoc legisse, nisi illic id etiam legeretur, hoc ex eis esse quae tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant
Abbreviated transcription (Latin):
dampnatꝰ ẽ. & de hoc itaq iudicio quo
princeps iudicatꝰ ẽ mundi. arguit᷑ a
scõ sp̃u mundus. qm̃ cum suo pͥncipe
iudicatur. qͦm suꝑb atq impius imitat᷑:
Si enim ds sicut dicit apłs petrus pec¬
cantib angłis ñ peꝑcit. s carcerib cali¬
ginis inferi recrudens tradidit in iudi¬
cio puniendos seruari: qͦm ñ a scõ sp̃u¬
de hoc iudicio mundus arguit᷑. qͣndo ĩ
homines in xp̃m. nearguant᷑ de peccatõ
infidelitis suȩ. quo peccato omnnia de¬
tinentur. Ranseant innumerũ fideliũ.
ne arguant᷑ de iusticia eor. qͦs iustifi¬
catos ñ imitantur. Caueant futurum
iudicium. ne cum mundi principe
iudicent᷑. qͣm iudicatum imitantur:
Et enim ne sibi existimet parci suꝑbia
dura mortalium. de suꝑhorum supplicio
terrenda ẽ angłorum .x.c.iii¬

Expanded text:
destinatus est. De hoc itaque judicio, quo destinatus est. De hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mundi, arguitur a sancto Spiritu mundus, quoniam cum suo principe judicatur, quem superbus atque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos serde hoc judicio mundus arguitur, quando ihomines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccata omnia detinentur: transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur: caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
uaboluis princeps. qͣ significatione intel¬
latur mundus ubi dictum ẽ. & mundꝰ
sum factus ẽ: s mundi ẽ diabolus
princeps. de quo mundo ibi continuo
subiunx it atq ait. & mundus eum ñ
ognouit. Hoc ẽ homines infideles. qͥb
oto orbe terrarum plenus ẽ mundus.
iter quos gemit fidelis mundus. qͦm
de mundo elegit ꝑ qͦm factus ẽ mundꝰ.
Deqͦ ipse dicit. Non uenit filiꝰ hominis
ut iudicet mundum. s ut saluet᷑ mun¬
aus ꝑ ipsum. M undus eo iudicante dã¬
natur mundus eo subueniente saluat᷑:
qͣm sicut arbor foliis & pomis. sic̃ area
paleis & frumentis: ita infidelib & fide¬
lib plenus ẽ mundus. Princeps gͦ mun¬
di huius hoc ẽ princeps tenebrarum
harum id ẽ infidelium. de quib eruit᷑
mundus quib dr. fustis aliqͣndo tenebrȩ
nunc aut̃ lux indomino. princeps mnun¬
di hꝰ de quo alibi dixit. nune princeps
mundi ħꝰ missus ẽ foras. utiq iudicatꝰ ẽ:¬
q̃m iudicio ignis ȩtermi in reuocabilit᷑

Expanded text:
abolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, id est infidelium; de quibus eruitur mundus, quibus dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino : princeps mundi hujus de quo alibi dicit, Nunc princeps mundi hujus missus est foras , utique judicatus equoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
Sienim ñ hñt. cur hic dictum ẽ ꝓꝓt̾ea
istos ñ habere. qr uenit & loquutꝰ ẽ eis:
si aut̃ habent. utrum ad hoc habeant.
ut a penis alienent᷑. an ut mitius puni¬
antur: adh ec inquisita. ꝓmeo captu
dũo donante respondeo. habere illos
excusationẽ ñ de omni peccato suo. s
de hoc peccato quo in xp̃o ñ credidert̃
ad quos ñ uenit & quib ñ ẽ loquutus:
s ñm eo sunt numero ad quos indisci¬
pulis uenit. & quib ꝑ discipłos est
loquutus. qd & nunc facit. Nam ꝑ ecle
siam uenit ad gentes. & ꝑ eccłam suã
loquit᷑ gentib. Ad hoc enim ꝑtinet
q ait. qui uos recipit me recipit. &

Expanded text:
Si enim non habent, cur hic dictum est propterea Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentes, et per Ecclesiam loquitur Gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait, Qui vos
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m : q̃ euidentissime indicat eugłm
solis. s hos quoq ad eundẽ mundum
ꝑtinere monstrauit. Quid ẽ gͦ si non
ad eos in carne uenisset: Quis hoc uł
stultissimus dixerit: s magnũ qͦdda
peccatum ñ omne peccatum quasi sub
generali nomine uult intelligi. Hocẽ
enim peccatum quo tenent᷑ cuncla
petata q unusquisq si ñ habeat. di¬
nnttent᷑ ei cuncta peccata. Hoc ẽ autẽ.
q ñ crediderunt in xp̃m. qui ꝓꝑterea
uonit ut credat᷑ in eum. Hoc peccatum
sñ uenisset. ñ utiq haberent. Aduentꝰ
quippe eiꝰ quantum credentib salutaris.
cantum ñ credentib exitiabilis factus ẽ:
tonqͣm & ipse capud & princeps apłor⁊
q̃ de se ipsi dixerunt. extiterit quibdam
quid ẽ odor uitȩ inuitam. quibꝰdam uero
odor mortis in mortem. S q̃ adiunx it
atq ait. Nunc autẽ excusationẽ ñ hñt
de peccato suo: potest mouere querentes
ẽeis. habeant excusationẽ de peccato suo:

Expanded text:
 quod evidentissime indicat Evangesolis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quid est ergo, Si non m Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata: quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit, ut credatur in eum: hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo.
Abbreviated transcription (Latin):
uixit inno cuus: Quis p̃t̃ trei uros
ananiam. Mzariam. mi sahelẽ inflam¬
mis ardentib & ñ urentib deambula¬
uit illesus: Pretereo cetera. qm̃ hoc
satis ẽẽ arbitror quib demonstiaret᷑.
& alios scõs quedam oꝑa miranda
lcise. quȩ alius fecit. S qui tam mul
uitia & malas ualitudines uexatio
nesq mortalium tanta potestate sa¬
naret nullus omnino legit᷑ antiquoꝵ:
It enim taceant᷑ quos iubendo sicut
oecurrebant saluos singłos fecit. mar¬
nis euangłista quodam loco ait. Uespe
uut̃ facto cum occidisset sol afferebãt¬
adl eum ouines male habentes & demo¬
ma habentes. & erat omnis ciuitas cõ
gregata ad ianuam. & curauit multoᷤᷤ
qui uexabantur uariis languorib: &
demonia multa eiciebat. Id aut̃ cum
cõmemorasset matheus. etiã testimoniũ
ꝓpheticum addidit dicens. ut adimple¬
retur q dicꝰtum ẽ ꝑ ysaiam ꝑpħam di¬
centem. Ipse infirmitates nostras acce¬

Expanded text:
vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et mnesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, afferebant ei omnes male habentes, et daemonia habentes; gregata ad januam; et curavit multos qui vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleatur, quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem: Ipse infirmitates nostras acce
Abbreviated transcription (Latin):
eos de cecero uisuros xp̃m ueritas
ꝓnuntiauit. hȩccine iustitia ẽ ñ quam
xp̃m uidere. & in eum tñ credere.
cum ꝓpterea laudetur fides ex qua iult
hanc iustitiam nunquid dicturi sumis
paulum apł̃m ñ fuisse iustum confitat̃
se uidisse xp̃m pꝰ ascensionẽ eiꝰ in celu
de quo utiq iam tempore dixerat ian
ñ uidebitis me: Nunquid scđm hano
iustitiam iustus ñ erat głosissimus ste¬
phanus. qui cum lapidaret᷑ ait. ecce ui¬
deo cȩlum aꝑtum. & filium hominis
stantem ad dexteram łi: Qͥđ gͦ ẽ ad
qͦd modo sum cum uob̾cum sum: tune
enim erat adhuc mortalis insimilitu¬
dine carnis peccati. qui esurire pot̾at
ac sitire. fatigari atq dormire. huncgͦ
de hoc mundo ad patrem. ñ erant iã
s nunc iam ñ nouimus. Grit itaq inqt
ura iustitia qua mundus arguetur. q
uado ad patrem & iam ñ uidebitisne.
qm̃ in eum quem ñ uidebitis credens
inme. & qͣndo me uidebitis ꝗq tunc
ero ñ uidebitis me qd sum uob̾ cumm:

Expanded text:
eos de caetero visuros Christum Veritas pronuntiavit. Haec injustitia est, nunquam Christum videre, et in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex qua justus dum justitiam, nunquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat: Jam non videbitis me? Nunquid secundum justitiam hanc justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati, qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire. Hunc erde hoc mundo ad Patrem, non erant jam sed nunc jam non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo;
Abbreviated transcription (Latin):
mundus. a quo uidemus supra dicta sce¬
lerum genera plerumq puniri: nisi
qr mundus ẽ in eis a quib talia scelera
pumiunt᷑. mundꝰ & in eis aquib scelera
diligunt᷑. m undꝰ itaq ille qͥ intelligit᷑
in malis atq impiis. & odit q̃ suum ẽ
ex ea parte hominũ qua sceleratis noc&.
& diligit qd suum ẽ ex ea parte hominũ
qͣ eisdem ipsis consceleratis fauet. Gͦ
ħ omnia facient uobis ꝑꝓt̾ nom̃ meum.
uł ita dictum ẽ ꝓpt̾ qd uos patimini. uł
ita ꝓpt̾ q̃ &e ipsi faciunt. qr hoc in uobis

Expanded text:
mundus, a quo videmus supra dicta scemundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri; nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera mundus est in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vos patimini; vel ita
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ eomͦ intelligamus dictum. ħ omnia
facient uobis ꝓpter nomen meum. ut to¬
tum referatur ad iustos. tanqͣm dictum
sit. ħ omnia paciemini ab eis ꝓpt̾ nom̃
meum. ut hoc sit facient uobis. qd est
paciemini ab eis: Si aut̃ ꝓpt̾ nom̃ meu̾
sic accipit᷑. tanqͣm diceret ꝓpt̾ nom̃ meu̾
qͥ in uobis oderunt. ita p̾ot᷑ accipi de
ꝓpt̾ iustitiam qͣm in uobis oderunt:
Ac ꝑ hoc & boni cum ꝑsecutionẽ faciunt
malis. possunt recte dici & ꝑꝓt̾ iustitiã
facere. qͣm diligendo ꝑsequunt᷑ malos:
& ꝓꝑt̾ iniquitatẽ quȩ in illis punitur.
& ꝓpt̾ iustitiam quȩ in eoꝵ pena ex¬
ercetur. Itẽ queri potest si etiam mali
faciunt ꝑsecutionẽ malis. sicut impis
reges & iudices cum ẽẽnt ꝑsecutores pi¬
orum. utiq & homicidas & adulteros &
quoscumq maleficos quos cont᷑ leges
publicas fecisse cognoscerent puniebant.
quomͦ intelligendum ẽ ꝗ ait dñs. si de
mundo eẽtis. mundus qd suum erat
diligeret : Neq enim quos punit. diligit

Expanded text:
si eo modo intelligamus dictum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini ab eis. Si autem propter nomen meum sic accipitur, tanquam diceret, propter nomen meum quod in vobis oderunt; ita potest accipi, et propter justitiam quam in vobis oderunt: ac per hoc boni cum persecutionem faciunt malis, possunt recte dici et propter justitiam facere, quam diligendo persequuntur malos; et propter iniquitatem, quet propter justitiam, quae in eorum poena exercetur. Item quaeri potest si etiam mali faciunt persecutionem malis, sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, et utique homicidas, et adulteros, et quosque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant, quomodo intelligendum est quod ait Dominus: Si de mundo essetis, mundus quod suum est diligeret? neque enim quos punit diligit
Abbreviated transcription (Latin):
unde nos eligeret. habebamus. Ut eatis
inquiti & fructum afferatis. Imus ut affe¬
ramus & ipse ẽ uia qua imus. in qͦ nos posuit
ut eamus. Proinde in omnib miscd̃ia eiꝰ¬
at. ut qcumq pecieritis patrẽ in nomine
meo det uobis. Maneat g dilectio. ipsa ẽ
enim fructus ñr. Quȩ dilectio nunc est
in desiderio. ñdum insaturitate. & ipso
desiderio q̃cumq pecierimus in nomine
imigeniti filii. dat nobis pater. Qͦd aut̃
acciꝑe saluandis ñ expedit nobis. ñ exifti¬
memus nos petere innomine saluatoris.
s hoc petimus in nomine saluatoris qd̃
ꝑtinet ad rationem salutis:. Lxxxiiii:¬

Expanded text:
unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit, ut eamus. Proinde in omnibus miseat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis.