comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
appareant remissionem peccatorum
nec dare posse nec hab̃e. quia non ma.¬
lignis s bonis filus dictum est. si cui di¬
miseritis peccata dimittent᷑ ei. si cui tenu¬
eritis tenebunt᷑. hab̃e tamen & dare &
acciꝑe baptismi sacramentum: satis elux̃
pecͤcatorib eccłȩ catholicȩ toto orbe diffu¬
sȩ. ꝑ qͦs postea plenarii concilii auẽtorita¬
te originalis consuetudo firmata est. et¬
am ouem quȩ errabat foris. & dñicum
caracterem a fallacib dep̃datorib suis
foris acceꝑat. uenientem ad xp̃ianȩ u¬
nitatis salutem ab errore corrigi: a cap¬
tiuitate liberari:a uulnere sanari:ca

Expanded text:
appareant remissionem peccatorum appareant remissionem peccatorum nec dare posse nec hablignis, sed bonis filiis dictum est: si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui tenueritis, tenebuntur, habere tamen et dare et accipere baptismi sacramentum: satis eluxit pastoribus ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctoritate originalis consuetudo firmata est, etiam ouem, quae foris errabat et dominicum caracterem a fallacibus depraedatoribus suis foris acceperat, uenientem ad christianae unitatis salutem ab errore corrigi, a captiuitate liberari, a uulnere sanari, ca
Abbreviated transcription (Latin):
re: quod dotiens repetitis ra¬
tionib. & multiplicit᷑ dis.¬
putando u̾satis atq tctatis.
adiunctis etiam diuinarum scͥpturarũ
documentis. & ipsiꝰ cypriani tot testimo¬
niis suffragantib.iam etiam corde tardi¬
ores quantum existimo intelligunt: bap¬
tismum xp̃i nulla ꝑu̾sitate hominis suie
dantis siue accipientis posse uiolari. Nec
ob aliud illis temporib quando ista que¬
stio contͣ utilem consuetudinem disputa¬
tionib salua caritate atq unitate alt̾can¬
giis uiris quibꝰdam antistitib xp̃i. int̾
quos p̃cipue beatꝰ cypͥanus eminebat.
non ẽẽ posse apud hereticos uel scismati.¬
cos baptismum xp̃i:nisi quia non distin¬
guebat᷑ sacramentum. ab effectu uł usu
Sacramenti. Et quia eiꝰ effectus atq usus
in libatione a peccatis. & cordis rectitu.
quoq sacramentum illic non eẽ puta¬
batur. S conũtentib oculos ad int̾ioris
paleȩ multitudinem. cum & hi qui in
ipsa unitate ꝑuersi sunt & ꝑdite uiuuñ.

Expanded text:
re, quod totiens repetitis rationibus et multipliciter disputando uersatis adque tractatis, adiunctis etiam diuinarum scripturarum documentis et ipsius Cypriani tot testimoniis suffragantibus iam etiam corde tardiores, quantum existimo, intellegunt, baptismum Christi nulla peruersitate hominis siue dantis siue accipientis posse uiolari. nec ob aliud illis temporibus, quando ista quaestio contra utilem consuetudinem disputationibus salua caritate adque unitate altercangiis uiris antistitibus Christi, inter quos praecipue beatus Cyprianus eminebat, non esse posse aput haereticos uel schismaticos baptismum Christi, nisi quia non distinguebatur sacramentum ab effectu uel usu sacramenti; et quia eius effectus adque usus in liberatione a peccatis et cordis rectitudiquoque sacramentum illic non esse putabatur. sed conuertentibus oculos ad interioris paleae multitudinem, cum et hi, qui in ipsa unitate peruersi sunt et perdite uiuunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rour̃o p̃beant uob̃ exemplum: cadentes
aut᷑. augeant timorẽ ur̃m. lltid amateut
unt temins hoc lugete ne inflemin. Iustic¬
am urãm nolite statuere: douos uere rusti.¬
ficanti scibdite. ueniampeccatis donate alie¬
nis: orate ꝓur̃is. Futa iigilando tutate. pt̾ta
confitendo delete. Eece iam tales estis. ut ꝓ¬
fesse atq seruate turginitati cȩt̾is etiam mo¬
rib congrtiatis. Ecce iã non solum ab homi¬
cichis sacͥficiis diabolicis. & ab hominatio.¬
nib furtis. rapinis fraudib piuriis. ebrie¬
tatib. omniq ltxuria. & auaricia. sarmula.¬
tionib emcilationib impietatib. crudel

Expanded text:
ro uestro praebeant uobis exemplum; cadentes ro uestro praebeant uobis exemplum; cadentes autem augeant timorem uestrum. illud amate, ut imitemini, hoc lugete, ne inflemini. iustitiam uestram nolite statuere, deo uos iustificanti subdite. ueniam peccatis donate alienis, orate pro uestris; futura uigilando uitate, praeterita confitendo delete. Ecce iam tales estis, ut professae atque seruatae uirginitati ceteris etiam moribus congruatis. ecce iam non solum homicidiis, sacrificiis diabolicis et abominationibus, furtis, rapinis, fraudibus, periuriis, ebriositatibus omnique luxuria et auaritia, simulationibus, aemulationibus, inpietatibus, c
Abbreviated transcription (Latin):
lem uenite si amatis: & ne discedatis abi¬
lone cadatis. Qui enim timet abillo discc.¬
Pgite uiam sublimitatis. pede humilitatis.
Ipse ex altat humilit sequentes: quẽ descende
non piguit adiacentes. Dona eius illi seruan.¬
da cõmitate: fortitudinem trãm ad illum
eustodite. Q uieqͥd mali ipso eustodiente ñ
cõmittitis. tanqm remissum ab illo deputa¬
te: ne modicum uob̃ existimantes dimissũ.
modicum diligatis. aut tundentes pectora
publicanos. ruinos a iactantia contemina.¬
tis. De uirib ur̃is exꝑtis cauete. ne qͥa ferre
aliqͥd potustis inflemini: de inexꝑtis aut̃
orate. ne supͣ qͥm potestis ferre temptemi¬
mi. Existimate aliqs in occulto suꝑiores. qͥb
estis in manifesto meliores. sum aliorum
bona forte ignorata tiob̾ benigne credunt᷑
nuunt᷑ s dilectione firmant᷑: & q̃ forte ad¬
huc desunt. tanto dant᷑ facilius: quanto
desi derant᷑ humiliꝰ. ꝑs euerantes mntme¬

Expanded text:
lem uenite, si amatis, et ne discedatis ab ilem uenite, si amatis, et ne discedatis ab illo, ne cadatis. qui enim timet ab illo discergite uiam sublimitatis pede humilitatis. ipse exaltat humiliter sequentes. quem descendere non piguit ad iacentes. dona eius illi seruanda committite, fortitudinem uestram ad illum custodite. quidquid mali ipso custodiente non committitis, tamquam remissum ab illo deputate, ne modicum uobis existimantes dimissum modicum diligatis et tundentes pectora publicanos ruinosa iactantia contemnatis. de uiribus uestris expertis cauete, ne, quia ferre aliquid potuistis, inflemini; de inexpertis autem orate, ne supra quam potestis ferre temptemini. existimate aliquos in occulto superiores, quibus estis in manifesto meliores. cum aliorum bona forte ignota uobis benigne credunturnuuntur, sed dilectione firmantur; et quae forte adhuc desunt, tanto dantur facilius, quanto desiderantur humilius. perseuerantes in nume
Abbreviated transcription (Latin):
licitꝰ moneo: faciliꝰ sequunt᷑ agnum. & siũ
qͦcunq ierit. certe quocunq potuerint
coniugati humiles qͣmsuꝑbientes uirgine.
Quom emm seqͥt᷑ ad quem ñ uult accedẽ:
Aut qͦm accedit: ad quem ñ tienit. ut discat
caput inclinet inuenerit. Nam & qͥdam
supbꝰ & dolos hoc ei dixerat. Dñe sequar te
quoũq ieris. Cui respondit. Uulpes fouea
habent. & uolucres cȩli nidos: filius autẽ
hominis ñ habet ubi caput suum reclinet
Arguebat nomine util ptum astutam dolo¬
sitatem: & noie uolucrum tientosam elatio.¬
nem: in qͦtib reqͥesceret piã ñ inueniebat
humilitatem. de ꝑhoc nusqͣm ommnino seeu¬
tus ẽ dñm: qͥ se ꝓmiserat ñ usꝙ ad quendã
ꝓuectum s omnino qͦc̃ꝙerit secuturum.
Quappt̃ hoc agite uirgines di. hoc agitec
sequimim agnum qͦcanq ierit.Spriꝰ ad
eum quẽ sequamini uenite: & discite qm̃
mitis ẽ & humilis corde. Humilit̾ ad hem¬

Expanded text:
licitus moneo: facilius sequuntur agnum, etsi non licitus moneo: facilius sequuntur agnum, etsi non quocumque ierit, certe quousque potuerint, coniugati humiles quam superbientes uirgines. quomodo enim sequitur, ad quem non uult accedere? aut quo modo accedit, ad quem non uenit, ut discat,caput inclinet inuenerit. nam et quidam superbus et dolosus hoc ei dixerat: domine, sequar te quocumque ieris. cui respondit: uulpes foueas habent et uolatilia caeli nidos; filius autem hominis non habet, ubi caput suum inclinet. arguebat nomine uulpium astutam dolositatem et nomine uolucrum uentosam elationem, in quo ubi requiesceret piam non inueniebat humilitatem. ac per hoc nusquam omnino secutus est dominum, qui se promiserat non usque ad quendam prouectum, sed omnino quocumque ierit secuturum. Quapropter hoc agite, uirgines dei, hoc agite: sequimini agnum quocumque ierit. sed prius ad eum, quem sequamini, uenite et discite, quoniam mitis est et humilis corde. humiliter ad humi
Abbreviated transcription (Latin):
ut coram do inueniant grãm. Quamlibet
enim magnisint: ñ ẽ seruus maior dñosuo:
uł discipłs magistro suo. Et utiq ille ẽ dñs:
qͥ dicit. omnia mͥ tͣdita sc̃ a patre meo. Et ille
est magist̾.qui dicit. Uenite ad me om̃s qui
quis. Honẽ hoc iam de uirginitate.s de hu¬
militate scbere. Quasi uͦ quecunq uirgini¬
tas. ac ñ illa que sedđm dm̃ est. a nob̃ p̃dicanda
fascepta est. Qͦobonum qͣnto magnum ui¬
mesco. N gͦ custodit bonum uirginale. nͥip
se ds qui dedit: & ds caritas est. Custos gͦ
uirgiitatis. caritas. Locus aut̃ huiꝰ custo¬
dis. htimilitas. Ibi qͥppe habitat. qui dixit su¬
per htimilem & quietum & trementemũ¬
ba mea reqtuescere sp̃m situm. Qͥd itaq
alienum feci: si bontm qͦd laudaui uolens
tutius custodiri. curaui etiam locum p̃para¬
re custodi fident̾ emin dico. nec ut mͥ iras.¬
cant᷑ timeo. qͦsut mecum sibi timeant sol¬

Expanded text:
ut coram deo inueniant gratiam. quamlibet ut coram deo inueniant gratiam. quamlibet enim magni sint, non est seruus maior domino suo uel discipulus magistro suo. et utique ille est dominus, qui dicit: omnia mihi tradita sunt a patre meo, et ille est magister, qui dicit: uenite ad me omnes, qui quis: non est hoc iam de uirginitate. sed de humilitate scribere. quasi uero quaecumque uirginitas, ac non illa, quae secundum deum est, a nobis praedicanda suscepta est. quod bonum quanto magnum uimesco. non ergo custodit bonum uirginale nisi deus ipse, qui dedit, et deus caritas est. custos ergo uirginitatis caritas; locus autem huius custodis humilitas. ibi quippe habitat, qui dixit super humilem et quietum et trementem uerba sua requiescere spiritum suum. quid itaque alienum feci, si bonum, quod laudaui, uolens tutius custodiri, curaui etiam locum praeparare custodi? fidenter enim dico nec mihi ne irascantur timeo, quos ut mecum sibi timeant sol
Abbreviated transcription (Latin):
delendis facili confessione peccatis. contintio
subiecit. filioli mei. hec scͥbo uobut ñ pecce
rediturꝰ abscedat: nec se. huiꝰcemodi quasi
societatis pacto cum iniquitate constringat.
ut eam confit̾i magis qͣm cauere delectet. S
qͥa etiam satagentib uigilantib q ne peceẽt
subrepunt qͦdammꝰ ex humana fragilitate
peccata. qͣmins parua. quamuis pauica. non
tam̃ nulla: eadem ipsa fiunt magna & gra¬
uia: si eis suꝑbia incrementum & pondus
adiecerit. o sacerdote aut̃ quem habemus
in cęlis si piabumilitate ꝑimant᷑. tota faci¬
litate purgant᷑. S ñ contendo cum eis qui
assert̃ hominem posse in hac uita sine uillo
peccato uiuere. N contendo: ñ contradico.
fortassis enim ex nr̃a miseria magnos metim᷑:
& cõparantes nosinet ipsos nob̾met ipsis. ñ in¬
telligimus. Unumscio: qͦd isti magni quales
ñ sumꝰ. quales nondum exꝑti sumtis. qͣnto
magni st̃ tanto humilient se in omnibtis:

Expanded text:
delendis facili confessione peccatis, continuo delendis facili confessione peccatis, continuo subiecit: filioli mei, haec scripsi uobis, ut non peccetirediturus abscedat nec se huius modi quasi societatis pacto cum iniquitate constringat, ut eam confiteri quam cauere delectet. Sed quoniam etiam satagentibus uigilantibusque, ne peccent, subrepunt quodam modo ex humana fragilitate peccata, quamuis parua, quamuis pauca, non tamen nulla, eadem ipsa fiunt magna et grauia, si eis superbia incrementum et pondus adiecerit; a sacerdote autem, quem habemus in caelis, si pia humilitate perimantur, tota flitate purgantur. 51. Sed non contendo cum eis qui asserunt hominem posse in hac vita sine ullo peccato vivere: non contendo, non contradico. Fortassis enim ex nostra miseria magnos metimur, et comparantes nosmetipsos nobismetipsis , non intelligimus. Unum scio, quod isti magni, quales non sumus, quales nondum experti sumus, quanto magni sunt, tanto humilant se in omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ne facta & uirginitate seruata: que non
rediret amissa. S qͥa eadem ipsa apocalip¬
sis ubi tales tal reuelati sunt. etiam hine
eos laudat. qͦd in ore eoꝵ ñ sit inuentum
mendacium: meminerint etiam in hoc eẽ
ueraces:ne se audeant dicere ñ hab̃e pecca¬
tum. Idem qͥppe ioħs qui illud uidit. hoc
dixit. Si dixerimus qͥa peccatum ñ habemꝰ:
nos ipsos seducimus: & tieritas in nobis non
erit. Qd si confessi ft̾umꝰ delicta nr̃a. fidelis
est & iustus ut dimittat nob̃ peccata nr̃a: &
purget nos ab omni unqͥtate. Qͦd si dixert
qͥa non peccam᷑. m̃dacem facimꝰ eum: & u̾bũ
agnoscere. Sic enim er̃t sine mendacio: q̃¬
lesin apocalipsi apparuer̃t̃. Ac ꝑhoc quã¬
diu nondum ẽ in cȩlesti fublimitate ꝑfec¬
tio: inuituꝑ abiles facit in humilitate con¬
fesfio. S rursus ne ꝑ occasionem huiꝰ senten¬
tiȩ qͥsquam cum mortifera securitate pecca¬
ret. seq trahendum ꝑmitteret. tanqͣm mor

Expanded text:
perfecta et uirginitate seruata, quae non perfecta et uirginitate seruata, quae non rediret amissa; sed quia eadem ipsa Apocalypsis, ubi tales tali reue. lati sunt, etiam hinc eos laudat, quod in ore eorum non sit inuentum mendacium, meminerint etiam in hoc esse ueraces, ne se audeant dicere non habere peccatum. idem quippe Iohannes, qui illud uidit, hoc dixit: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et ueritas in nobis non est. quodsi confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et iustus, ut dimittat nobis peccata nostra et purget nos ab omni iniquitate. quodsi dixerimus, quoniam non peccauimus, mendacem faciemus eum, et uerbum agnoscere. sic enim erunt sine mendacio, quales in Apocalypsi apparuerunt. ac per hoc quamdiu nondum est in caelesti sublimitate perfectio, inuituperabiles facit in humilitate confessio. Sed rursus, ne per occasionem huius sententiae quisquam cum mortifera securitate peccaret seque trahendum permitteret tamquam mox
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos a sp̃italib usq ad carnales. ab a¬
postolis usq ad ultimos penitentes. tanꝗͣ.
a suminis celoꝵ uisq ad t̾minos eoꝵ docuit
orare: & in ipsa oratione dicere admonuit:
dimitte nob̃ debita nr̃a. sic̃ & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. ubi ꝑ hoc qͦd petimus qͥd
etiam nos eẽ meminerimtis. ostendit. Neq
enim ꝓ eis debitis q̃ totiꝰ p̃t̾ite uite in bap¬
tismo ꝑ eiꝰ pacem nob̃ dimissa ẽẽ confidimꝰ.
nos p̃cepit orare: dicentes dimitte nobis de¬
bita nr̃a sic̃ & uos dimittimtis debitoribus
nr̃is. alioqͥn.hanc orationem catecumini
potiꝰusq ad baptismũ orare deb̾ent. Cũ uͦ
eam baptirati orant. p̃posit & plebes. pasto.¬
res & greges.satis ostendit᷑ in hac uita que
tota temptatio ẽ. neminẽ se tanqm ab oĩb
peccatis immunẽ deb̃e głari. Proinde etiã
uirgines di irrep̃hensibiles qͥdem sequunt᷑
agnum qͦc̃q ierit: de peccatoꝵ purgatio

Expanded text:
christianos ab spiritalibus usque ad carnales, ab achristianos ab spiritalibus usque ad carnales, ab apostolis usque ad ultimos paenitentes tamquam a summis caelorum usque ad terminos eorum docuit orare et in ipsa oratione dicere admonuit: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, ubi per hoc quod petimus, quid etiam nos esse meminerimus ostendit. neque enim pro eis debitis, quae totius praeteritae uitae in baptismo per eius pacem nobis dimissa esse confidimus, nos praecepit orare dicentes: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; alioquin hanc orationem catechumeni potius usque ad baptismum orare deberent. cum uero eam baptizati orant. praepositi et plebes, pastores et greges, satis ostenditur in hac uita, quae tota temptatio est, neminem se tamquam ab omnibus peccatis inmunem debere gloriari. Proinde etiam uirgines dei inreprehensibiles quidem sequuntur agnum, quocumque ierit, et peccatorum purgatione
Abbreviated transcription (Latin):
ista in facultatib & uirib ammoꝵ: demp¬
tata pandunt᷑: exꝑientia ꝓpalant᷑. Ut ergo
qͥsq non infletur ex eo qͦd se ꝑtudet posse:
humilit᷑ eogitet qͦd ignorat aliqͥd p̃stantiꝰ
se forte ñ posse: aliqͦs aut̃ qui illcid qͦo sibi
głose notum ẽ nec habent nec ꝓfitent᷑. hoc
qͦdipse ñ potest posse Iti obsertabit nonfal¬
laci sed ueraci humilitate. honore mutuo p̃ue¬
nientes. & alt̾ alt̾um existimantes suꝑiorem
sibi. Quidiam dicam de ipsa cautela &. ui¬
gilantia ñ peccandi: Qs glabit᷑ castum se
hab̾e cor. aut qͥs głabit᷑ mundum se ẽẽ ã
peccato: Integra ẽ qͥdem ab ut̾o matͥs sc̃a
uirginitas: s nemo inqͥt mundus in conspe¬
ctu tuo. nec infans cuiꝰ est unius diei uita
suꝑ t̾ram. Seruat᷑ & infide inuiolata q̃dã
castitas uirginalis. qͣ eccłia umuiro uirgo
casta coaptat᷑ s ille unꝰ uir ñ tantũ fideles
mente & corpore uirgines.s om̃s omnino

Expanded text:
ista in facultatibus et uiribus animorum, temista in facultatibus et uiribus animorum, temtata panduntur, experientia propalantur. ut ergo quisque non infletur, ex eo, quod se peruidet posse, humiliter cogitet quod ignorat aliquid praestantius se fortasse non posse, aliquos autem, qui illud, quo sibi gloriose notus est, nec habent nec profitentur, hoc quod ipse non potest posse. ita seruabitur non fallaci, sed ueraci humilitate: honore mutuo praeuenientes, et: alter alterum existimantes superiorem sibi. Quid iam dicam de ipsa cautela et uigilantia non peccandi? quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? integra est quidem ab utero matris sancta uirginitas; sed nemo. inquit, mundus in conspectu tuo, nec infans cuius est unius diei uita super terram. seruatur et in fide inuiolata quaedam castitas uirginalis, qua ecclesia uni uiro uirgo casta coaptatur; sed ille unus uir non tantum fideles mente et corpore uirgines, sed omnes omnino
Abbreviated transcription (Latin):
donis omnib caritatemꝰ sine qͣutiq quec̃q
alia uł pauea uł plura. uł magna uł parua
habũit. incħ est. Habet inquam qͦd cogitet
ut ñ inflet᷑. & non emulet᷑. Ita se scilicet bo¬
num uirginale coniugali bono multo am¬
plius & meliꝰ ꝓfit̃i. ut tam̃ nesciat utrum il¬
la uł illa coniugata iã pati ꝓ xp̃opossit. ad¬
huc uͦ illa ñ possit: & in hoc ei parcat᷑: quia
infirmitas eiꝰ temptatone ñ int̾rogatur.
re. fortassis gͦ illi uł illi coniugalis uitȩ re
re. iampossunt contͣ inimicum ad iniqͥta¬
tem cogentem etiam laniatu uiscerum
& effusione sanguinis dimicare: ille aut̃
uł illi apuericia continentes. seq castran¬
tes ꝓpt̃ regnum cȩloꝵs. ñdum tñ ualeant
talia. uł ꝓiusticia. uł ꝓ ipsa pudicicia susti¬
nere. aliud ẽ enim ꝓueritate ac ꝓpostto sc̃o
ñ consentire suadent atq blandienti: ali
ud cede etiam torquenti atq furenti. Latẽt

Expanded text:
donis omnibus, caritatem, sine qua utique quaecumque donis omnibus, caritatem, sine qua utique quaecumque alia uel pauca uel plura uel magna uel parua habuerit, nihil est: habet, inquam, quod cogitet, ut non infletur, non aemuletur, ita se scilicet bonum uirginale coniugali bono multo amplius et melius profiteri, ut tamen nesciat, utrum illa uel illa coniugata iam pati pro Christo possit, adhuc uero ipsa non possit, et in hoc ei parcatur, quia infirmitas eius temptatione non interrogatur. re. fortassis ergo illi uel illi coniugalis uitae retam possint contra inimicum ad iniquitatem cogentem etiam laniatu uiscerum et effusione sanguinis dimicare; illi autem uel illi a pueritia continentes seque castrantes propter regnum caelorum nondum tamen ualeant talia uel pro iustitia uel pro ipsa pudicitia sustinere. aliud est enim pro ueritate ac proposito sancto non consentire suadenti atque blandienti, aliud non cedere etiam torquenti atque ferienti. latent
Abbreviated transcription (Latin):
plurib: & quemadmodam int̃ se uel coe¬
quent᷑ uł distinguant᷑ in accipiendis ho
norib qͥs hominum audeat iudicare: dum
tam̃ constet & multa ẽẽ ista & diũsa. & non
ad p̃sens tempus. s in ȩt̾num ꝓdesse melio¬
ra: S clñm tres arbitror uoluisse comme
intelligentib reliqͥsse. Nam & aliꝰ euange¬
lista solum commemorauit centuplum.
Nunqͥd ido pritandꝰ ẽ alia duorił imꝓbasse¬
uł ignorasse: ac ñ poti intelligenda reliqͥsse :
Sut dicere eȩꝑam. siuie centenꝰ fructꝰ sit deo
deuota uirginitas. siue alio aliquo mͦ. uel
quẽ cõmemorauimꝰ. uł quem ñ cominemo¬
rauimus. sit illa fertilitatis intelligenda
distantia:. nemo tam̃ quantum puto aus
fu̾it uirginitatẽ p̃ferre martyrio: ac nemo
dubitaũit hoc donum occulttm ẽẽ. si ex¬
aminatͥx desit temptatio. Habet itaq uir¬
go qͦd cogitet. qͦd ei ꝓsit ad seruandam
bumilitatem. ne uiolet illam q̃ suꝑeminet

Expanded text:
pluribus. et quemadmodum inter se uel coaepluribus. et quemadmodum inter se uel coaequentur uel dis quis hominum audeat iudicare? dum tamen constet et multa esse ista diuersa et non ad praesens tempus, sed in aeternum prodesse meliora. sed dominum tres arbitror uoluisse fructiintellegentibus reliquisse. nam et alius euangelista solum commemorauit centuplum. numquid ideo putandus est alia duo ueuel ignorasse ac non potius intellegenda reliquisse? Sed, ut dicere coeperam, siue centenus fructus sit deo deuota uirginitas siue alio aliquo modo, uel quem commemorauimus uel quem non commemorauimus, sit illa fertilitatis intellegenda distantia, nemo tamen, quantum puto, ausus fuerit uirginitatem praeferre martyrio ac nemo dubitauerit hoc donum occultum esse, si examinatrix desit temptatio. Habet itaque uirgo, quod cogitet, quod ei prosit ad seruandam humilitatem, ne uiolet illam, quae supereminet
Abbreviated transcription (Latin):
namus. aut uirginali glȩ coequemꝰ: aut co¬
ronam martyrii uł in habitu animi etiam¬
si desit temptationis ex amen. uł in ips a
passionis exꝑientia constitutam. cuilibet il¬
larum tͥum castitatum sine ullo increm̃to
fertilitatis accede existimemus. Deinde ubi
ponimtis qͦd multi ac multȩ ita custodiunt
continentiam turginalem. ut tam̃ ñ faciañ
qͣd dñs ait. si uis ꝑfectꝰ ẽẽ uade uende omĩa
quȩ habes & da pauꝑib. & habeb̾ thesauirũ
in cȩlo. & ueni sequere me. nec audeant eoꝵ
cohabitation sociari. in qͥb nemodicit al¬
qui ꝓpͥum. s stͥ eis omma cõmtinia: Nichil¬
ne putamꝰ fructificationis accede uirginib
đi cum hoc faciunt: aut sine ullo fruetu esse
uirgines cħ etiam si hoc ñ faciant: Multa ft̃
g dona: & aliis alia clariora ac suꝑiora sin¬
gtilis singła. s aliqͥndo alt̃ fructuosꝰ est do¬
nis paticiorib s potiorib. alt̾ inferioribus s

Expanded text:
namus aut uirginali gloriae coaequemus aut conamus aut uirginali gloriae coaequemus aut coronam martyrii uel in habitu animi, etiamsi desit temptationis examen, uel in ipsa passionis experientia constitutam cuilibet illarum trium castitati sine ullo incremento fertilitatis adcedere existimemus. deinde ubi ponimus, quod multi ac multae ita custodiunt continentiam uirginalem, ut tamen non faciant, quae dominus ait: si uis esse perfectus, uade uende omnia quae habes et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo, et ueni sequere me, nec audeant eorum cohabitationi sociari, in quibus nemo dicit aliquid proprium, sed sunt eis omnia communia: nihilne putamus fructificationis accedere uirginibus dei, cum hoc faciunt? aut sine ullo fructu esse uirgines dei, etiamsi hoc non faciant? Multa ergo sunt dona et aliis alia clariora ac superiora, singulis singula. et aliquando alter fructuosus est donis paucioribus, sed potioribus, alter inferioribus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
intelligant. Phibet enĩ p̃clarissimtm testimo¬
nium eccłiastica auictoritas: in qͣfidelib notũ
est. qͦ loco martyres. & qͦ defuncte sanctimonia¬
les ad altaris sacramenta recitent᷑. S qͥd signi¬
ficet fecunditatis illa diu̾sitas. uid̾int qui hec
meliꝰ quam nos intelligt̃: fiue uirginalis uita
in centeno fructu sit. in sexageno uidualis.
in tͥceno atit̃ conrtigalisᷤ siuie centena ferali¬
accedente martyrio centenum fructum im¬
pleat. sola uͦ in sexagenosit: coniugati autem
ferentes tͥccenum ad seragenum ꝑueniant. si
martyres fuerint: siue qͦd ꝓbabilius michi
uidet᷑. qm diuinȩ gr̃ȩ multa st̾ munera. &
est aliud alio maiꝰ ac meliꝰ. unde dic̃ apłs.
imicamini aut̃ dona meliora: intelligendũ
c̃ plura ẽẽ. qͣm ut in tres differentias distri¬
bui possint. frimum continentiam uidua¬
lem aut in nullo fructu constituamꝰ: aut
ad coniugalis pudiciciȩ meritum depo¬

Expanded text:
intellegant. perhibet enim praeclarissimum testimointellegant. perhibet enim praeclarissimum testimonium ecclesiastica auctoritas, in qua fidelibus notum est quo loco martyres et quo defunctae sanctimoniales ad altaris sacramenta recitentur. sed quid significet fecunditatis illa diuersitas, uiderint, qui haec melius quam nos intellegunt: siue uirginalis uita in centeno fructu sit, in sexageno uidualis, in triceno autem coniugalis; siue centena fertiliaccedente martyrio centenum fructum inpleat, sola uero in sexageno sit, coniugati autem tricenum ferentes ad sexagenum perueniant, si martyres fuerint; sine, quod probabilius mihi uidetur, quoniam diuinae gratiae multa sunt munera et est aliud alio maius ac melius — unde dicit apostolus: imitamini autem dona meliora — intellegendum est plura esse quam ut in tres differentias distribui possint. primum. ne continentiam uidualem aut in nullo fructu constituamus aut ad coniugalis pudicitiae meritum depo
Abbreviated transcription (Latin):
entes p̃ceptis di itane trepidabit scãm uir¬
ginitatem etiam castis nuptiis. & continen¬
tiam p̃ferre conubio: fructum centenum p̃ire
triceno: Immo uͦ ñ dubitet. hanc rem illi res¬
p̃ponere. Hec tam̃ uel hec uirgo obediens. &
dm̃ timens: illi uł illi mulieri obedienti &
dm̃ timenti. se anteferre non audeat. Alioqͥn
int̾rogatio temptationis etiam in se ipsouni¬
cuiq declarat. Ut enim cȩt̾a taceam. unde scit
uirgo qͣmtus sollicita sit quȩ sunt dñi. quomͦ
placeat dño. ne forte ꝓpt̃ aliqͣm sibi incognitam
ĩtis infirmitatem ñdum sit matura martyrio:
illa uͦmulier cui se p̃ferre gestiebat iam possit
bib̾e calicem dñice humilitatis. quem pꝰ biben¬
dum discipłis amatorib humilitatis opposuit:
Unde inqͣm scit. ne forte ipsa nondum sit tecla:
iamsit illa crispina: Certe nisi assit temptatio:
nulla doni huiꝰ fit demonstratio. Hoc aut̃ tam
magnum est: ut eum fructum centenũ qͥdam

Expanded text:
entes praeceptis dei, itane trepidabit sanctam uirentes praeceptis dei, itane trepidabit sanctam uirginitatem etiam castis nuptiis et continentiam praeferre conubio, fructum centenum praeire triceno? immo uero non dubitet hanc rem illi praeponere. haec tamen uel haec uirgo oboediens et deum timens illi uel illi mulieri oboedienti et deum timenti se anteferre non audeat; alioquin interrogatio temptationis etiam in semet ipso unicuique declarat. ut enim cetera taceam, unde scit uirgo, quamuis sollicita quae sunt domini, quomodo placeat domino, ne forte propter aliquam sibi incognitam mentis infirmitatem nondum sit matura martyrio, illa uero mulier, cui se praeferre gestiebat, iam possit bibere calicem dominicae humilitatis, quem prius bibendum discipulis amatoribus sublimitatis opposuit? unde, inquam, scit, ne forte ipsa nondum sit Thecla, iam sit illa Crispina? Certe nisi adsit temptatio, nulla doni huius fit demonstratio. Hoc autem tam magnum est, ut eum fructum centenum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
alium suꝑbie laqueum:ut de ipsa di gr̃a
se extollendo.sꝑnat cȩt̾os. Quo uitio alius
ille phariseus & de bonis quȩ habebat do
grãs agebat: & tam̃ se suꝑpubli canum pec¬
cata confitentem extollebat. Quid gͥ fa¬
ciat uirgo: quid cogitet: ne se extollat suꝑ
cos uł eas qui hoc tam magno dono carẽt:
Neq enim simulare debet humilitatem: s
exhibere. Nam simulatio humilitatis maior
suꝑbia est. Ideo scͥptura uolens ostende uera¬
cem humilitatem ẽẽ oportere ⁊ cum dixisset
qͣnto magnꝰ es tanto te humilia in omnibus.
mox qͦq subdidit: & corã deo inuenies gr̃am.
utiq ubi se fallacit̾ humiliare ñ posset. Pro¬
inde qͥd dicemꝰ: Est ne aliquid qͦd turgo dei
ueracit᷑ cogitet: unde se fideli mulieri. ñ tan¬
tum uiduȩ. uerum etiam coniugate p̾ferre
ñ audeat: Non ego reꝓbam dico. Nam qͥs ues¬
ciat. obedientem mnulierem inobedienti uir¬
gini p̃ponendam: Sed cum ambȩ sint obedi¬

Expanded text:
alium superbiae laqueum, ut de ipsa dei gratia alium superbiae laqueum, ut de ipsa dei gratia se extollendo spernat ceteros. quo uitio alius ille pharisaeus et de bonis, quae habebat, deo gratias agebat et tamen se super publicanum peccata confitentem extollebat. quid igitur faciat uirgo, quid cogitet, ne se extollat super eos uel eas, quae hoc tam magno dono carent? neque enim simulare debet humilitatem, sed exhibere; nam simulatio humilitatis maior superbia est. ideo scriptura uolens ostendere ueracem humilitatem esse oportere, cum dixisset: quanto magnus es, tanto humila te in omnibus, mox quoque subdidit: et coram deo inuenies gratiam, utique ubi se fallaciter humilare non posset. Proinde quid dicemus? estne aliquid. quod uirgo dei ueraciter cogitet, unde se fideli mulieri non tantum uiduae, uerum etiam coniugatae praefen-e non audeat? non ego reprobam dico; nam quis nesciat oboedientem mulierem inoboedienti uirgini praeponendam? sed cum ambae sunt oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥs indiget sapientia. postulet a do qͥdat
omnib affiuent̃ & non imꝓꝑat: & dabit᷑ ei.
Sapientes aut̃ ẽẽ uirgines decet: ne lampa.¬
descarum extinguant᷑. O. uomͦ sapientes: nͥ
ũ alta sapientes. s humilib consentientes:
Dix̃ enĩ homini ipsa sapientia: ecce pietas ẽ
sapientia. Si gͦ nicħ habes qͦd ñ accepisti: no¬
li altum saꝑe.s time ⁊ noli modicum dilz¬
gere qͣsi a quo tͥ modicum dimissum est:
s potius multum dilige a qͦ tͥ multum tri¬
butum ẽ. Si enĩ diligit cui donatum ẽ. ne
reddet: qͣntomagis debet diligere cuido¬
natum est. ut hab̃et: sam & qͥs qͥs ab initio
pudicꝰ ꝓmanet. ab illo regit᷑: & quisquis
ab impudico pudicꝰ fit ab illo corrigit᷑. & qͥs¬
qͥs usq in finem impudicꝰ est. ab illo deserit᷑
Hoc aut̃ ille occulto iudicio facere potest:
iniqͦ non potest. Et fortasse ideo latetut plus
timeat᷑ & minꝰ suꝑbiat᷑. Deinde iam sciens
homo gr̃a di se ẽẽ quod est: non incidat in

Expanded text:
et sapientia, postulet a deo, qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. sapientes autem esse uirgines decet, ne lampades earum extinguantur. quomodo sapientes nisi non alta sapientes, sed humilibus consentientes? dixit enim homini ipsa sapientia: ecce pietas est sapientia. si ergo nihil habes, quod non accepisti, noli altum sapere, sed time, et noli modicum diligere, quasi a quo tibi modicum dimissum est, sed potius multum dilige, a quo tibi multum tributum est. si enim diligit, cui donatum est, ne redderet, quanto magis debet diligere, cui donatum est, ut haberet! nam et quisquis ab initio pudicus permanet, ab illo regitur; et quisquis ex inpudico pudicus fit, ab illo corrigitur; et quisquis usque in finem inpudicus est, ab illo deseritur. hoc autem ille occulto iudicio facere potest, iniquo non potest. et fortasse ideo latet, ut plus timeatur et minus superbiatur. Deinde iam sciens homo gratia dei se esse quod est, non incidat in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mundi: qͦmͦ placeat uiro. Non utiq ait
cogitat ea q̃ securitatis sunt in hoc scło: ut
sine gͣuiorib molestiis tempꝰ tͣns igat. Neq ad
hoc diuisam dicit innuptam & uirginem
ab ea q̃ nupta ẽ. id est distinctam atq dis¬
cretam. ut innupta in hac uita secura sit.
ꝓpt̾ temporales molestias euitandas. quib
nuptañ caret: s cogitat inquit quȩ st̃ dñi.
ut sit sca & corpore & sp̃u. nisi forte usq ado.¬

Expanded text:
sunt mundi, quomodo placeat uiro? non utique ait: sunt mundi, quomodo placeat uiro? non utique ait: cogitat ea, quae securitatis sunt in hoc saeculo, ut sine grauioribus molestiis tempus transigat; neque ad hoc diuisam dicit innuptam et uirginem ab ea, quae nupta est, id est distinctam atque discretam, ut innupta in hac uita secura sit propter temporales molestias euitandas, quibus nupta non caret, sed, cogitat, inquit, quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiri
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ad excellentem głam. & honorem qui
ppetue continentiȩ reseruat᷑. impedire eoꝵ
meritum dicimꝰ: neq hoc tempore nisi eis
qͥse ñ continent nuptias expedire: tͥbulatio¬
nemq carnis ex affectu carnali uenientem.
sine qͦ nuptiȩ incontinentium ẽẽ ñ possunt.
nec plemiꝰ explicare. hominum infirmitati
parcentem. Hunc iam scͥpturarum diuina¬
rum euidentissimis destimoniis que ꝓ nr̃e
memoriȩ modulo recordari ualuerimꝰ cla¬
rius appareat: ñ ꝓpt̃ p̃sentem huiꝰ scł uitam.¬
s ꝓpt̾ fut᷑am q̃ in regno cȩloꝵ ꝓmittit᷑. ꝑpetuã
continentiam eligendam. Qͥs aut̃ hoc ñ ad¬
uertat in eo qͦd paulopost idem apls ait:
Qui sine uxore ẽ.cogitat ea que sunt dñi.
quomͦ placeat dño: qui autem matͥmonio
coniunctꝰ ẽ. cogitat ea quȩ st̃ mundi. quomͦ
placeat uxori. & diuisꝰ ẽ. Mulier innupta
re & sp̃u. Que aut̃ nupta est. sollicita ẽ que

Expanded text:
tamen ad excellentem gloriam et honorem, qui tamen ad excellentem gloriam et honorem, qui perpetuae continentiae reseruatur, inpedire eorum meritum dicimus neque hoc tempore nisi eis, qui se non continent, nuptias expedire tribulationemque carnis ex affectu carnali uenientem, sine quo nuptiae incontinentium esse non possunt, nec plenius explicare hominum infirmitati parcentem. Nunc iam scripturarum diuinarum euidentissimis testimoniis, quae pro nostrae memoriae modulo recordari ualuerimus, clarius adpareat non propter praesentem huius saeculi uitampter futuram, quae in regno caelorum promittitur, perpetuam continentiam deligendam. quis autem hoc non aduertat in eo, quod paulo post idem apostolus ait: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino; qui autem matrimonio iunctus est, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta re et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc scło meliores sint saere uirgines fide¬
lib comugatis. in regno aut̃ cȩlorum atq
in fut᷑o scło pares sint:nec illud ubi ait de
nubentib tͥbulationem aut̃ carnis habebt̃
huiꝰmodi. ego aut̃ uob̃ parco. ita intelligen¬
dum. tanquam nuptiarum peccatum &
damnationem maluerit tacere qͣm dicere.
Harum qͥppe duarum sententiarum sin
gulas. duo errores sibimet contrarii ñ eas
intelligendo tenuerunt. Iulam enim de p̃¬
senti necessitate illi ꝓse int̾p̃tant᷑. qͥ nuben¬
tes ñ nubentib equare contendunt: hãc
uͦ ubi dictum ẽ. ego aut̃ uob̃ parco. illi qui
nubentes damnare p̃sumunt. Nos audem
scđ̃m sc̃ptarum scãrum fidem sanamq do¬
ctrinam. nec peccatum eẽ dicuꝰ nuptias: et
earum tñ bonum ñ solum infra uirginalem
uerum etiam infra uidualem continentiã
constituimꝰ. Presentemq necessitatem con¬
iugatorum. ñ qͥdem ad uitam et̾nam. uerũ¬

Expanded text:
in hoc saeculo meliores sint sacrae virgines fidein hoc saeculo meliores sint sacrae virgines fidelibus conjugatis, in regno autem coelorum atque in futuro saeculo pares sint: nec illud ubi ait de nubentibus, Tribulationem autem carnis habebunt hujusmodi, ego autem vobis parco , ita intelligendum, tanquam nuptiarum peccatum et damnationem maluerit tacere quam dicere. Harum quippe duarum sentegulas duo errores sibimet contrarii non eas intellegendo tenuerunt. illam enim de praesenti necessitate illi pro se interpretantur, qui nubentes non nubentibus aequare contendunt, hanc uero, ubi dictum est: ego autem uobis parco, illi, qui nubentes damnare praesumunt. nos autem secundum scripturarum sanctarum fidem sanamque doctrinam nec peccatum esse dicimus nuptias et earum tamen bonum non solum infra uirginalem, uerum etiam infra uidualem continentiam constituimus praesentemque necessitatem coniugatorum non quidem ad uitam aeternam, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
non humana sententia s diuinȩ scͥpture
auctoritate ad tam excellens donum hoĩes
exhortati sunt: ñ mediocrit̃ neq p̾t̾eunter
agendum ẽ. ne cuiquam ipsa diuina scͥp¬
tura in aliqͦ mentita uideat᷑. Dehortant᷑ cm̃
potiꝰ quam exhortant᷑ uirgines sacras: qͥ eas
sic ꝑmanere nuptiarum damnatione cõ¬
pellunt. Unde enim confidant uerum eẽ
quod scͥptum est. & qui ñ dat nuptum me¬
lius facit. si falsum putant ẽẽ quod iuxta
suꝑiꝰ nicħominꝰ scͥptum ẽ. & qui dat uirgi¬
nem suam bñfacit: Si aut̃ loquenti scͥpt᷑e
de nuptiarum bono indubitant᷑ credidint:
eadem cȩlestis eloquii ueracissima auctori¬
tate firmate. ad meliꝰ suumferuenti ac fi¬
denti alacͥtate transcurrent. Unde iã satis
ꝓ suscepto negotio diximus. & quantũ po¬
tuimꝰ demonstrauimꝰ. nec illud qͦd arc apłs.¬
existimo aut̃ hoc bonum ẽẽ ꝓpt̃ p̃sentem
uecessitatem sic ẽẽ accipiendum. tanquam

Expanded text:
non humana sententia, sed diuina scripturae non humana sententia, sed diuina scripturae auctoritate ad tam excellens donum homines exhortandi sunt, non mediocriter neque praetereunter agendum est, ne cuiquam ipsa diuina scriptura in aliquo mentita uideatur. dehortantur enim potius quam exhortantur uirgines sacras, qui eas sic permanere nuptiarum damnatione conpellunt. unde enim confidant uerum esse, quod scriptum est: et qui non dat nuptum melius facit, si falsum putant esse, quod iuxta superius nihilominus scriptum est: et qui dat uirginem suam, bene facit? si autem loquenti scripturae de nuptiarum bono indubitanter crediderint, eadem caelestis eloquii ueracissima auctoritate firmatae ad melius suum feruenti ac fidenti alacritate transcurrent. unde iam satis pro suscepto negotio diximus et, quantum potuimus, demonstrauimus nec illud, quod ait aposExistimo autem hoc bonum esse propter praesentem necessitatem, sic esse accipiendum, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͥ in eo qͦd modeste tacuit coniugiorũ
suspicamini crimen: & in eo qͦd aꝑte dixit
coniugiorum non agnoscitis defensionem:
An eos damnat tacitꝰ. qͦs locutꝰ absoluit:
Sonne iam initiꝰ accusat᷑ susanna. non de
coniugios de ipso adult̾io: quam doctrina
apłica dde mendaco: Quid in tanto ꝑicło
faceremꝰ: nisi tam certum aꝑtumq eẽt pu¬
dicas nuptias ñ deb̾e damnari. qͣm certum
aptumq ẽ scãm scͥpturam non posse m̃tiri:
Hic dicet aliqͥs. Qd hoc ꝑtinet ab sacram
uirginitatem uł ꝑpetuam continentiam:
euiis p̃dicatio istosermone suscepta est:
Cui respondeo pͥmcum qͦo supiꝰ commemora¬
ui: ex hoc głam maioris illiꝰ bom ẽẽ maiorem.
quod eiꝰ adipiscende causa bonum conuiga¬
le tͣnscendit᷑: ñ peccatum coniugii deuitat᷑.
Aloqͥn ꝑpetuȩ continentie ñ p̃cipue lauda¬
ri.s tantum non uituꝑari sufficeret: si ꝓpt̾ea
teneret᷑. qm̃ nuber e crimen eẽt. Deinde qͥa

Expanded text:
cur igitur in eo, quod modeste tacuit, coniugiorum cur igitur in eo, quod modeste tacuit, coniugiorum suspicamini crimen et in eo, quod aperte dixit, coniugiorum non agnoscitis defensionem? an eos damnat tacitus, quos locutus absoluit? nonne iam mitius accusatur Susanna non de coniugio, sed de ipso adulterio quam doctrina apostolica de mendacio? quid in tanto periculo faceremus, nisi tam certum apertumque esset pudicas nuptias non debere damnari. quam certum apertumque est sanctam scripturam non posse mentiri? Hic dicet aliquis: quid hoc pertinet ad sacram uirginitatem uel perpetuam continentiam, cuius praedicatio isto sermone suscepta est? cui respondeo primo, quod superius commemoraui, ex hoc gloriam maioris illius boni esse maiorem, quod eius adipiscendae causa bonum coniugale transcenditur, non peccatum coniugii deuitatur. alioquin perpetuae continentiae non praecipue laudari, sed tantum non uituperari sufficeret, si propterea teneretur, quoniam nubere crimen esset. deinde quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑielitari uel mori. Qd ait uxor illa. meliꝰ
mͥ est incide in manꝰ ur̃as. quam peccare in
conspectu dei:. si d̾s̃ eam fuerat non quia pu¬
diciciam nuptialem seruabat lib̾aturus. s
quia nupserat damnaturꝰ: Et munc qͦtiens
castitas coniugalis adũsꝰ ealumniatores cri¬
minatoresq nuptiarum scͥpture sc̃e uerita¬
te munit᷑. totiens a sc̃o sp̃u cont̾ falsos testes
suisanna defendit᷑: totiens falso crimine li¬
berat᷑. Et multo maiore negocio. Iunc enĩunt
comugate. nẽ omnib: tẽ de occulto & falso
aduttio. nc̃ de uͦ & manifesto conubio cri¬
inen intendit᷑. Tune una mulier ex eo quod
iniqui seniores dicebant: nẽ om̃s mariti &
ieores ex eo qͦd apłs dicere noluit accusant᷑.
Damnationem qͥppe urãm inqͥunt tacuit:
cum ait. Ego aut̃ uob parco. Oͥs hoc: Ilem¬
pe ille qͥsuꝑius dixerat: & si acceꝑis uxorẽ
non peccasti. & si nupserit uirgo ñ peccat.

Expanded text:
periclitari uel mori. quid egit uox illa: melius periclitari uel mori. quid egit uox illa: melius est mihi incidere in manus uestras quam peccare in conspectu dei, si deus eam fuerat, non quia pudicitiam nuptialem seruabat, liberaturus, sed quia nupserat damnaturus? et nunc quotiens castitas coniugalis aduersus calumniatores criminatoresque nuptiarum scripturae sanctae ueritate munitur, totiens cum sancto spiritu contra falsos testes Susanna defenditur, totiens a falso crimine liberatur et multo maiore negotio. tunc enim uni coniugatae, nunc omnibus; tunc de occulto et falso adulterio, nunc de uero et manifesto conubio crimen intenditur; tunc una mulier ex eo quod iniqui seniores dicebant, nunc omnes mariti et uxores ex eo, quod apostolus dicere noluit, accusantur. damnationem quippe uestram, inquiunt, tacuit, cum ait: ego autem uobis parco. quis hoc? nempe ille, qui superius dixerat: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ueritatis medium tenere noluerunt:
quo& certa ratione. & sc̃arum scͥpturarũ
auctoritate. nec peccatum ẽẽ nuptias inue¬
nimus: nec eas bono uł uirginalis continen¬
tiȩ. uł etiam uidualis equamꝰ. dlii quippe
appetendo uirginitatem. nuptias tanquã
adult̾ium detestandum ẽẽ putauerunt:
alii uͦ defendendo conubium. excellentiã
ꝑpetuȩ continentiȩ nicħ mereri amplius
quam coniugalem pudiciciam uoluert̃:
quasi uł susannȩ bonum marie sit humi¬
liatio: uł manie maiꝰ bortum susanne debe¬
at ẽẽ clamnatio. A bsit gͦ ut ita dicerit apłs
nuptis siue nupt̾is. ego aut̃ uob̃ parco:. tanꝙͣ
noluerit dicere. quȩ pena coniugatis in fu¬
turo scło debeat᷑. absit.ut a damele de tem¬
poral iudicio lib̾atam susannam. paulus
mittat in gehennam. bsit. ut maritalis thorꝰ
ei pena sit ante tͥbunal xp̃i:. eui fidem seruan¬
do. elegit sub falsa accusatione adult̾i uel

Expanded text:
quia ueritatis medium tenere noluerunt: quia ueritatis medium tenere noluerunt: quo et certa ratione et sanctarum scripturarum auctoritate nec peccatum esse nuptias inuenimus nec eas bono uel uirginalis continentiae uel etiam uidualis aequamus. Alii quippe adpetendo uirginitatem nuptias tamquam adulterium detestandum esse putauerunt; alii uero defendendo conubium excellentiam perpetuae continentiae nihil mereri amplius quam coniugalem pudicitiam uoluerunt. quasi uel Susannae bonum Mariae sit humiliatio uel Mariae maius bonum Susannae debeat esse damnatio. Absit ergo, ut ita dixerit apostolus nuptis siue nupturis: ego autem uobis parco, tamquam noluerit dicere, quae poena coniugatis in futuro saeculo debeatur; absit, ut a Danihele de temporali iudicio liberatam Paulus mittat in gehennam; absit, ut maritalis torus ei poena sit ante tribunal Christi, cui fidem seruando elegit sub falsa accusatione adulterii uel
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit qͥs emigret. Mulier enim alligata
est: qmdiuuir eius uiuit. Ueruntamen ad
continentiam uidualem abips otanquam
gradu conscendit᷑. spt̃ uirginalem uͦ uel de¬
clinandꝰ ẽ. non consentiendo petitorib: uel
transilient. p̃ueniendo petitores. Neqͥs aut̃
putaret duorum oꝑum boni atq melioris
equalia fore p̃mia: ꝓpt̾ea contͣ eos disserendũ
fuit. qͥ qͦd ait apłs eristimo aut̃ hoc bonum
nitatem utilem dicerent: tanqͣm in illa uita
ecerna nicħ cȩt̾is ampliꝰ habituri eẽnt: qui
hoc meliꝰ elegissent. In qͥ disputatione cũ ad
illud uenerimus qͦd idem apłs ait. tͥbulatio¬
nem aut̃ carnis habebunt huiusmodi. ego
aut̃ uob̃ parco: in alios litigatores in currimꝰ.
qͥ non equales ꝑpetuȩ continentie nuptias
facerent:s eas ommino damnarent. Nã cum
error ut̃q sit. uel equare sc̃e uirginitati
nuptias uł damnare: nimis inuicem fugien¬
do duoisti errores adũsa fronte confligunt.

Expanded text:
uoluerit quis emigret; mulier enim adligata uoluerit quis emigret; mulier enim adligata est, quamdiu uir eius uiuit. uerumtamen ad continentiam uidualem ab ipso tamquam gradu conscenditur; propter uirginalem uero uel declinandus est non consentiendo petitoribus uel transiliendus praeueniendo petitores. Ne quis autem putaret duorum operum, boni atque melioris, aequalia fore praemia, propterea contra eos disserendum fuit, qui quod ait apostolus: existimo autem hoc bonum nitatem utilem dicerent; tamquam in illa uita aeterna nihil ceteris amplius habituri essent, qui hoc melius elegissent. in qua disputatione cum ad illud ueniremus, quod idem apostolus ait: tribulationem autem carnis habebunt huius modi, ego autem uobis parco, in alios litigatores incurrimus, qui non aequales perpetuae continentiae nuptias facerent, sed eas omnino damnarent. nam cum error uterque sit, uel aequare sanctae uirginitati nuptias uel damnare, nimis inuicem fugiendo duo isti errores aduersa fronte confligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͦd uerum ẽ ñ neget᷑. Nam qͥd mal non
possunt etiam de carne sua cogitare: qͥ cre¬
dunt apłicam linguam eo ipso loco ubi uir¬
ginitatem corporis comm̃dabat. a corruptio¬
ne mendacii uirginem ũ fuisse: Prunitꝰ gͦ ac
maxime qui bonum uirginitatis eligt̃: scͥp¬
turas scas firmissime deneant nicħ ẽẽ menti¬
tas. Mc ꝑhoc etiam illud uerum ẽẽ qͦd dic¬
tum ẽ: si acceꝑis uxorem ñ peccasti. & si nup¬
serit uirgo ñ peccat. Nec putent ininui tam
magnum integͥtatis bonum: sintiptiȩ non
ert̃ malum. Immo uͦ hinc sibi potꝰi maioris
głe palmam p̃paratam ẽẽ confidat. quȩ ñ
damnari sinuberet timuit. s honorati corona¬
ri. quia nub̃e non concupunt. Quigͦ sine con¬
iugio ꝑmanere uoluerint. non tanquam fo¬
ueam peccati nuptias fugiant: s tanquam
collem minoris boni transcendant: ut in ma¬
ioris continentiȩ monte requiescant. La
qͥppe lege collis iste inhabitat᷑: ut non cum

Expanded text:
ut quod uerum est non negetur. nam quid mali non ut quod uerum est non negetur. nam quid mali non possunt etiam de sua carne cogitare, qui credunt apostolicam linguam eo ipso loco, ubi uirginitatem corporis commendabat, a corruptione mendacii uirginem non fuisse? primitus ergo ac maxime qui bonum uirginitatis eligunt, scripturas sanctas firmissime teneant nihil esse mentitas ac per hoc etiam illud uerum esse, quod dictum est: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. nec putent minui tam magnum integritatis bonum, si nuptiae non erunt malum. immo uero hinc sibi potius maioris gloriae palmam praeparatam esse confidat, quae non damnari, si nuberet, timuit, sed honoratius coronari, quia non nuberet. concupiuit. qui ergo sine coniugio permanere uoluerint, non tamquam foueam peccati nuptias fugiant, sed tamquam collem minoris boni transcendant, ut in maioris continentiae monte requiescant. ea quippe lege collis iste inhabitatur, ut non cum
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. allas ut contemptores t̾re ret.sic̃
occurrerit catisa. qua eor ꝑũsa: sententia
defendat᷑. etq ita dum ea que opinant᷑ de¬
fendere quam corrigere malunt: sc̃arum seͥp¬
turarum auctoritatem frangere conant᷑: qua
una om̃s ceruices suꝑbe durȩq frangunt᷑.
Unde sectatores & sectatͥces ꝑpetue continen¬
tiȩ & sacrȩ uirginitatis ammoneo: tit bonũ
suum ita p̃ferant nuptus. ne malum tudi¬
cent nuptias: neq fallacit̃ s plane ueracit᷑
ab apło dictum nouerint. qͥ dat nuptum bñ
facit. & qͥ ñ dat nuptum melius facit: & si ac¬
ceꝑis uxorem ñ peccasti: & si nupserit uirgo
ñ peccat. Et paulopost. Beatior aut̃ erit si sic
ꝑmanserit. scđm meam sententiam. Et nehy¬
mana sententia putet᷑: adiungit. Puto autem:
maiora. ne minora damnent᷑. Melior ẽ scͥpt᷑a
desueritas dĩ: qͣm in cuiꝰquam mente aut car¬
ne uirginitas hoĩs. Qd castum ẽ sic amet᷑.

Expanded text:
ceret, alias ut contemptores terreret, sicut ceret, alias ut contemptores terreret, sicut occurrerit causa, qua eorum peruersa sententia defendatur. atque ita dum ea, quae opinantur, defendere quam corrigere malunt, scripturarum sanctarum auctoritatem frangere conantur, qua una omnes ceruices superbae duraeque franguntur. Vnde sectatores et sectatrices perpetuae continentiae et sacrae uirginitatis admoneo, ut bonum suum ita praeferant nuptiis, ne malum iudicent nuptias, neque fallaciter, sed plane ueraciter ab apostolo dictum nouerint: qui dat nuptum, bene facit; et qui non datnuptum, melius facit. et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat. et paulo post: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meam sententiam. et ne humana sententia putaretur, adiungit: puto autem, maiora, ne minora damnentur. melior est in scriptura dei ueritas dei quam in cuiusquam mente aut carne uirginitas hominis. quod castum est sic ametur,