comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccata ceperunt. ut ꝑ interdictum ma¬
gis reus homo constitueretur. ds̃ clem̃¬
tia bonitatis sue semꝑ homini ꝓcurais
ut & qd̃ sine lege peccatum erat. ⁊ ule¬
ge possit deleri: Hoc decreuit ut solan
fidem poneret. ꝑ quam om̃ium peccata
abolerentur ut qr nulla spes ꝑlegẽ om̃il
hominib erat dĩ miscł̃ia saluarentur
oc ẽ om̃ia conclusisse in meredulitate.
ut tunc decretum donum a deo uentre
quando om̃s diffidentia laborarent. iit
grã muneris ẽet gratissima. Itaq neno
se laccet: miserum enim ẽ suꝑbum eẽ ñ¬
& cui ignotum ẽ. O altitudo diuitiaꝵ
sapientiȩ ce scientie dei. quã inscrutabi¬
lia s̃ iudicia eius. & inuestigabiles iue
eius. E xcelsum & imm̃sum dm̃ in dun¬
tus sapientiȩ &e scientiȩ suȩ cum om̃i
laude gr̃arum actionis testatur. Est
enim consilium eius ⁊ iudicium inc̃õ¬
p̃hensibile. Nam sciens ab micio conu̾¬
sationes & oꝑa hominum. Quia neq

Expanded text:
peccata coeperunt, ut per interdictum mapeccata coeperunt, ut per interdictum magis reus homo constitueretur; Deus clementia bonitatis suae semper homini procurans, ut et quod sine lege peccatum erat, et in Lege posset deleri; hoc decrevit ut solam fidem poneret, per quam omnium peccata abolerentur; ut quia nulla spes per Legem omnibus hominibus erat, Dei misericordia salvarentur. Hoc est omnia conclusisse in incredulitate, ut tunc decretum donum a Deo veniret, quando omnes diffidentia laborarent; ut gratia muneris esset gratissima. Itaque nemo se jactet; miserum est enim superbum esse eum, cui ignotum est. O altitudo divitiarum sapientiae iles viae ipsius! Excelsum et immensum Deum in divitiis sapientiae et scientiae suae cum omni laude gratiarum actionis testatur; est enim consilium et judicium ejus incomprehensibile. Nam sciens ab initio conversationes et opera hominum; quia neque
Abbreviated transcription (Latin):
mordia fidei non requiri. Donum enu
dĩ gratis donat peccata in baptismo.Si¬
Icut enim &e uos aliquando ñ credid̾itis
Idonc̃ aut̃ mĩam consecuti estis ꝓpt̃ illoꝵ
Idiffidentiam: ita &e isti nunc ñcredider̃
in ur̃a miseratione. ut & ipsi miscdiã
Iconsequantur. Incredulitatem gentiũ
memorat ut ipso rubore ñ se lactarent
insultantes iudeis qui non crediderant.
s oblectarentur illos ut agnoscerent ꝓ¬
missum dei. Quia enim uos inquit g̃s
cum his eloquia dei sint c̃dita repugnan¬
tes fuistis. Nunc autem mĩam accepistiᷤ
quare ñ magis isti conu̾si accipiãt mĩam qͥ¬
prius in lege dĩ conuersatis̃ & quibus
facta ꝓmissio ẽ. Conclusit enim ds̃ omia
in incredulitate ut om̃iũ misereatur
G entes porro ab antiquis temporib iĩpi¬
etate ⁊ ignorantia uersabantur utpote
sine dõ ꝓpt̾ quod manifestata lex in litte¬
ris ẽ qua possent infrenari p̃cipites.
t qm̃ uersutia aduer sarii cumulari

Expanded text:
mordia fidei non requiri; donum enim mordia fidei non requiri; donum enim Dei gratis donat peccata in baptismo. Sicut enim et vos aliquando non credidistis illorum diffidentiam: ita et isti nunc non crediderunt in vestra miseratione, ut et ipsi misericordiam consequantur. Incredulitatem gentium memorat, ut ipso rubore non se jactarent insultantes Judaeis, qui non crediderant: sed oblectarent illos agnoscere promissum Dei. Quia enim vos, inquit, gentes, cum his eloquia Dei credita sint, repugnantes fuistis: nunc autem misericordiam accquare non magis isti conversi accipiant miege Dei conversati sunt, et quibus facta promissio est? Conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur. Gentes porro ab antiquis temporibus in impietate et ignorantia versabantur, ut pote sine Deo: propter quod manifestata Lex in litteris est, qua possent infrenari praecipites. Et quoniam versutia adversarii cumulari
Abbreviated transcription (Latin):
dant conuertĩ. ut qͦm peccatoilloꝵ gauise ft̃¬
qr saluate st̃ sic conũsione illors lȩcentur
psoꝵ enim occasione dĩ gr̃am cicius ꝑce¬
perunt. Scdm electionem autẽ dilecti
ꝓpter patres. Quamuns grauit̃ peccaue¬
Int uidei repbando donum dĩ & dig¬
ni s̃ morte. tameiz quia filii s̃bonoꝵꝵ
quorum prerogatiua & merito plurima
a deo beneficia ꝑceperunt regressi ad fi¬
dem suscipientur cum leticia: quia dilec¬
tio in his dei exsuscitatur memoria pa¬
trum. Sine penitentia enim s̃ donace
uocatio dĩ Ulerum ẽ qͥa gr̃a dei in baptismate
ñ q̃rit gemitum aut planctum aut o¬
pus aliquod. nisi solam ex corde confessi¬
onem. Nisi enim quia grauit̃ deliquerãt
ñ recipiendo ꝓmissum dĩ & quia q̃ graui¬
ter peccantur ñ sine gemitu & fletu ad
ueniam ꝑtinent. Idõ illos ñ posse iam
acciꝑe miscđiam putarent. quia dolere il¬
los ñ uidebant: ostendit hoc inter pri¬

Expanded text:
dant converti; ut quomodo peccato illorum gavisae dant converti; ut quomodo peccato illorum gavisae e eorum laetentur, ipsorum enim occasione Dei gratiam citius perceperunt. Secundum electionem autem dilecti propter Patres. Quamvis graviter peccaverint Judaei reprobando donum Dei, et digni sint morte; tamen quia filii sunt bonorum, quorum praerogativa et merito plurima a Deo beneficia perceperunt, regressi ad fidem suscipientur cum laetitia; quia dilectio in his Dei exsuscitatur memoria Patrum. Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei. Verum est, quia gratia Dei in baptismate non quaerit gemitum, aut planctum, aut opus aliquot; nisi solum ex corde professionem. Neque enim quia graviter deliquerant non recipiendo promissum Dei, et quia quae graviter peccantur, non nisi fletu et gemitu ad veniam pertinent; ne ideo illos non posse jam accipere misericordiam putarent, quia dolere illos non videbant; ostendit hoc inter pri
Abbreviated transcription (Latin):
plum esaie ꝓpħe insubiectis ponit ut hac
gr̃ã qua lib̾ati s̃ uidei credentes ⁊ hos li¬
berari posse doceret qr ñ exinantess semper
auertat impietatẽ ab iacob: ⁊ hoc illis ame
testam̃tũ. cum abstulero peccata eoꝵ. Exẽ¬
plo huius ratio semꝑ manet: quãdui sunt̃
qui credant. hic enun dñs iħc qui de ceł
uenturus ꝓmissus ẽ ad lib̾ationẽ huma¬
ni generis ipse cotidie remittit peccata c̃o¬
uersis addm̃. Nec statim ñ credentes condẽp¬
ut error & delictum illoꝵ gentib aꝑiret
uiã ante tempꝰ intrandi ad fidẽ. sic̃ supra
memoraui. Prius enĩ ubiq om̃ib uidis p̃di¬
candum erat: tc̃ demũ ⁊gentib oporte¬
bat credi uerbumdĩ. s qr ñ credider̃ ab¬
latũ abhis regnũ datum ẽ gentib. Itaq
ñ insultandũ his p̃monet quoꝵ delictũ
ꝓfuit gentib. Illi enim insultandũ est
cuiꝰ peccatum obfuit aliquib. Non gͦ

Expanded text:
plum Esaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac plum Esaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac gratia qua liberati sunt Judaei credentes, et nos liberari posse doceret; quia non eravertat impietatem ab Jacob: et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Exempli hujus ratio semper manet, quamdiu sunt, qui credant. Hic enim Dominus Jesus, qui de coelis venturus promissus est ad liberationem humani generis, ipse quotidie remittit peccata conversis ad se: nec statim non credentes condemut error et delictum illorum gentibus aperiret viam ante tempus intrandi ad fidem, sicut supra memoravi; prius enim ubique omnibus Judaeis praedicandum erat, tunc demum et gentibus oportebat credi verbum Dei. Sed quia non crediderunt, ablatum ab eis regnum datum est gentibus. Itaque non insultandum his praemonet, quorum delictum profuit gentibus; illi enim insultandum est, cujus peccatum obfuit aliquibus. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
sio quedã ex parte isrł facta ẽ donec ple¬
nitudo gentiũ intraret & sic omĩs isrł
saluus fieret. Non est obscurum quia ad
tempus cecitatis obtunsio facta ẽ uideis.
his qui dum emuli legis s̃ non uder̃t
donum uenisse ꝓmissũ a deo qđ predicaba¬
tur a xp̃o. Selo enim excecati s̃ putantes le¬
gem factoꝵ numꝗͣ debere cessare Unde
salbm zelabantur. Qua offensione expar¬
te obtunsi s̃ ut ꝓ incredulitate sua cruci¬
arentur. uidentes gc̃s ꝓfiteri cũ gaudio
cõsecutos se. ꝓmissionẽ abrahe. Copia ta¬
men admissagentiũ abstergeret᷑ caligo
ab ocłis m̃tis eoꝵ ut possint credere
ut sp̃m compunctionis ꝓhibens a cordibus
eoꝵ qui eis prestat cecitatẽ reddat eis ar¬
bitrium liberũ uoluntatis qr ñ de mali¬
uolentia erat incredulitas s de errore em̃¬
darentur ut postea saluarent᷑. Sic̃ scͥptũ ẽ
t ꝓbaret donum illis reseruatũ a dõ exẽ¬

Expanded text:
sio quaedam ex parte Israel facta est, donec plesio quaedam ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret: et sic omnis Israel salvus fieret. Non est obscurum, quia ad tempus caecitatis obtusio data est Judaeis iis, qui dum aemuli Legis sunt, non viderunt donum venisse promissum a Deo, quod praedicabatur a Christo. Zelo enim excaecati sunt, putantes legem factorum numquam debere cessare; unde sabbatum zelabantur. Qua offensione ex parte obtusi sunt, ut pro incredulitate sua cruciarentur, videntes gentes profiteri cum gaudio consecutos se repromissionem Abrahae: copia tamen admissa gentium, abstergeretur caligo ab oculis mentis eorum, ut possint credere; ut spiritum compunctionis prohibens a cordibus eorum, qui eis praestat caecitatem, reddat eis arbitrium liberum voluntatis; quia non de malevolentia erat incredulitas, sed de errore, emendarentur, ut postea salvarentur. Sicut scriptum est. Ut probaret donum illis reservatum a Deo, exem
Abbreviated transcription (Latin):
ad tempus cecatos illos ostendit: Ac ꝑ hoc
se uerum dm̃ in eos fuisse ut inꝑpetuum
cȩcati eẽnt apostatȩ. Et illi si ñ ꝑmanse¬
rint in meredilitite inserentur: potensẽ¬
&e enim ds̃ iterum inserere illos. Ostendit
iusticiã dĩ non in seueritate manere cir-¬
ca illos qͦs obcecauit ad tempꝰ. Hec quidẽ¬
sit iterum inserere sic̃ uertantur. qui ꝑ
ꝓpħam dix̃ reuertentes ad me replanta-¬
sultent iudeis certi reseruari illis quasi
lapsis mĩam dĩ. Nam si tu ex naturali ex¬
cisus es oleastro & contͣ naturã insertus
es in bonam oleã quantomagis hi scd̾m
naturã inserentur in suã oleam: Oleam
fidem ꝑquam abrahã iustificatus ẽ acci¬
piamus: Oleastrum uͦ qui agresti & in¬
fructuosa natinra ẽ ꝑfidiam significatã
sunt quantomagis uidei sipꝰ diffidentiã
credant. paternȩ reddendi s̃ naturȩ. in¬
serti iterum in suam ꝓmissionẽ. Noloenĩ
sitis uobis ipsis sapientes: Quia obtun¬

Expanded text:
ad tempus caecatos illos ostendit: ac per hoc ad tempus caecatos illos ostendit: ac per hoc severum Deum in eos fuisse, ut in perpetuum caecati essent apostatae. Sed et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur; potens est enim Deus iterum inserere illos. Ostendit justitiam Dei non in severitate manere circa illos, quos excaecavit ad tempus; qusit iterum inserere, si convertantur, qui per prophetam dixit: Revertentes ad me replantasultent Judaeis, certi reservari illis quasi lapsis misericordiam Dei. Nam si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam: quanto magis hi qui secundum naturam inserentur suae olivae! Olivam fidem, per quam Abraham justificatus est accipiamus: oleastrum vero quia agrestis et infructuosa natura est, perfidiam significatam. sunt; quanto magis Judaei, si post diffidentiam credant, paternae reddendi sunt naturae, inserti iterum in suam promissionem? Naturam obtu
Abbreviated transcription (Latin):
quia si illos qui p̃rogatiua patrũ digni
erant quib oẽ facta ꝓmissio ẽ. Deo infili¬
os ad optati incredulitatis eos causa exce¬
cauit: Quid his si dubitauerint aut si se
exaltauerint faciet. qui nulla cõm̃datiõe
sublimati s̃. quiq cum nulliꝰ dignitatis
ẽẽnt honorati s̃. Uide gͦ bonitatẽ & seue¬
ritatẽ dĩ in eos quidẽ qui cecider̃ seuerita.
tem: in te aut̃ bonitatẽ si ꝑmanseris ui
bonitate: alioquin & tu excideris. Bonũ
dm̃ gentib eẽ testatur quia cum idolase¬
querentur digni utiq morte: patientia
sua exspectauit illos ⁊ nec adhuc requi¬
rentes se uldro uocauit illos & peccataess
remisit. Iudeis autem seuerus ẽ excecaũ
enim eos qr donum dĩ spreuer̃. Hos tam̃
nunc significat uideos qui ꝓpt̃ maliuo.¬
lentiã suam in ꝑpetuum cecati s̃. Unde &
cecidisse eos dicit. Illos aũt qͦs supͣmemo¬
rauit offendisse non tam̃ cecidisse: quia

Expanded text:
quia si illos, qui praerogativa Patrum digni quia si illos, qui praerogativa Patrum digni erant, quibus etiam facta repromissio est Deo in filios adoptari, incredulitatis causa excaecavit; quid his si dubitaverint, aut si se extulerint, faciet, qui nulla commendatione sublimati sunt: quippe cum nullius dignitatis essent, honorati sunt? Vide ergo bonitatem et severtem: in te autem, bonitatem; si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris. Bonum Deum gentibus esse testatur; quia cum idola sequerentur, digni utique mortis, patientia sua exspectavit illos, et nec adhuc requirentes se, ultro vocavit illos, et peccata eis remisit. Judaeis autem severus est; excaecavit enim eos, quia donum Dei sprnunc significat Judaeos, qui propter malevolentiam suam in perpetuum caecati sunt; unde et cecidisse eos dicit: illos autem quos supra memoravit, offendisse, non tamen cecidisse; quia
Abbreviated transcription (Latin):
occasionem deder̃ gentib ad salutẽ. Qͣm
extollentiam reprimi uult ut magis sa¬
luti congaudeatur ñ infirmitani insul¬
tetur. facile enim decipitur qui insultat
Sramis insertus es. S incredulitate frac¬
ti s̃. hoc ẽ non ꝓpter te. s suo uicio. Illis
enim diffidentib ad emulationẽ illorum
tu uocatus es ad salutem. Ideo gr̃as debes
agere donodĩ ꝑ xp̃m non illis insultare:
s &e petere si malum illoꝵ contulit tͥ salu¬
tem. ut & ipsi redeant ad originẽ. Tunc
placebis deo qui tui misertus ẽ. Idõ enim
te aduocauit ut ꝑ tuã emulationẽ redu¬
ceret & illos ad gram. Tu autẽ fide stas.
iua iudei ꝑ diffidentiã lapsis hos fide dic̃
stare. quia cum prius ꝑfidie causa iacerẽt
credendo stare ceper̃ Noli altum saꝑe sed
time. Id est noli suꝑb cẽ. s caue ne ce tu
offendas. Si enum ds̃ naturalib ramis nõ
ƿeꝑcit. ne forte nec tibi paicat. Ucrumẽ

Expanded text:
occasionem dederunt gentibus ad salutem. Quam occasionem dederunt gentibus ad salutem. Quam extollentiam reprimi vult, ut magis saluti congaudeatur, non aegritudini insultetur: facile enim decipitur, qui gaudet as ramis insertus es: sed in incredulitate fracti sunt; hoc est, non propter te, sed suo vitio; quia illis diffidentibus, ad aemulationem illorum tu vocatus es ad salutem. Ideo gratias debes agere dono Dei per Christum, non illis insultare: sed et petere, si malum illorum tibi contulit ad salutem; ut et ipsi redeant ad originem. Tunc placebis Deo, qui tui misertus est; ideo enim te advocavit, ut per tuam aemulationem reduceret et illos ad gratiam. 92 Tu autem fide stas. Quia Judaei per diffidentiam lapsi sunt, hos fide dicit stare; quia cum prius perfidiae causa jacerent, credendo stare coeperunt. Noli altum sapere, sed time. Id est, noli superbus esse, sed cave, ne et tu offendas. Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit; ne forte nec tibi parcat. Verum est,
Abbreviated transcription (Latin):
multis iudeis gc̃s insitȩ s̃ ꝑfidem ĩ spem
ꝓmissionis. ut dolor eẽt iudeis. S ñ iuxta
legem agriculture: qui bonũ surculũ in¬
isti ex radice mala inserti s̃ in bonã ar¬
borem. Ideo oleastrum dic̃ insertum ut
surculus fructũ radicis afferat. socius eiꝰ
effectus. Noli głari aduersus ramos. hoc÷
noli gaudere in incredulutate illoꝵ. Dis¬
plicet enim dõ siquis exultet in malis
alterius: sic̃ dic̃ salomon. Nec enĩ causa
sionem deder ut predicaret᷑ gentib. Qd̃
si tu głaris. non tu radicem portas s radix
te. Id ÷ si te extuleris supͣ illos in quorum
insertus es radicẽ insultans generi qd̃
te ex malout bonꝰ eẽs susceyit: nec stabis
si illud ꝑ qd̃ stas destrius. Dicis itaque:
fracti sunt ramiuego insererer. Ex ꝑsona
in casu uideoꝵ diffidentiũ dum gentis
illoꝵ reꝓbatio locum fac̃ gentilib. s ñs
se reꝓbos fecer spernentes dĩdonũ uñ

Expanded text:
multis Judaeis, gentes insitae sunt per fidem in spem multis Judaeis, gentes insitae sunt per fidem in spem promissionis; ut dolori esset Judaeis: sed non juxta legem agriculturae, quia bonum surculum inent in radice mala, inserti sunt in bonam arborem. Ideo oleastrum dicit insertum, ut fructum surculus radicis afferat, socius ejus effectus. Noli gloriari adversus ramos, hoc est, noli gaudere in incredulitate illorum; displicet enim Deo, si quis exsultet in malis alterius, sicut dicit Salomon . Nec enim causa sionem dederunt, ut praedicaretur gentibus. Quod si tu gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Id est, si te extuleris super illos, in quorum insertus es radicem; insultes generi, quod te, ut ex malo bonus esses, suscepit: nec stabis, si illud per quod stas, destruis. Dicis itaque: Fracti sunt rami, ut ego inserer. Ex persona in casu Judaeorum diffidentium, dicens: Illorum reprobatio locum fecit gentilibus. Sed non reprobos fecerunt, spernentes donum Dei. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tũ mundi circa fidem xp̃i: quȩ erit ĩhac
parte & quanta plenitudo salutis. si ad.¬
sumantur & iudei ad fidem xp̃i. nisiut
ex mortius uuificetur mundꝰ in homini¬
bus: Quia gͦ ꝓfectus ẽ dandã dicit oꝑã
ut credant. ¶ m̃ cecitatis obtunsio tpr̃e
compensati delicti auferet᷑ ut uolun¬
tatis suȩ recipiant arbitrium liberum
Qd̃ si delibatio scã ẽ: &e massa. Manifestr̃
ẽ quia qđ unius substantiȩ ẽ unum ẽ.
Ac ꝑ hoc non potest delibatio scã ẽẽ et
massa immunda. Delibatio enĩ de massa
ẽ. Ideoq ostendit non posse indignos
dici ad fidẽ: hos quoꝵ iam pãres adepti
sunt fidem. Quia si pars uidaoꝵ credi¬
dit cur ñ ce alia pars posse dicatur crede:
Q si radix scã: ⁊ rami. Immutatis uerbis
eadem reyetit ut sensum cõmendet
promissione. Tu aũt cum oleaster eẽs in¬
sertus es in illos ce socus factuses racdicis
Soliuȩ. hoc significat quia ñcredentib

Expanded text:
ntum mundi circa fidem Christi; quae erit in hac ntum mundi circa fidem Christi; quae erit in hac parte, et quanta plenitudo salutis, si assumantur Judaei ad fidem Christi, nisi ut ex mortuis vivificetur mundus in hominibus? Quia ergo profectus est, dandam dicit operam, ut credant; quoniam caecitatis obtusio tempore compensati delicti aufertur, ut voluntatis suae recipiant liberum arbitrium. Quod si delibatio sancta est, et massa. Manifestum est, quia quod unius substantiae est, unum est: ac per hoc non potest delibatio sancta esse, et massa immunda; delibatio enim de massa est. Ideoque ostendit non posse indignos dici ad fidem hos, quorum jam patres adepti sunt fidem; quia si pars Judaeorum credidit, cur non et alia pars posse credere dicatur? Et si radix sancta, et rami. Immutatis verbis, eadem repetit, ut sensum commendet promissione. Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illos, et socius factus es radicisolivae. Hoc significat, quia non credentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis diuitiȩ gentium ꝑ id qd lu¬
eratis̃ uitã eternã: quantomagis pleni¬
tudo eoꝵ : Aꝑtum ẽ quia magis diues
erit mundꝰ hominib bonis si & hi qui
cecati s̃ conuertantur. Ex magna enĩ par¬
te saluabitur mundꝰ. Mundus homines
significantur: sic̃ dictum ẽ de saluatore.
dico gentib quamdui quidẽ ego sũ genti¬
um apłs ministerium meũ honorificabo
si qͦmͦ ęmuler carnem meã ut saluos fa¬
ciam aliqͦs ex illis. Ostendit gentib qͦ
affectu diligat uideos. Nam ministerix̃
situm qͦ apłs gentium ẽ honorificat: Si
ꝓpt̃ affectum gñis sui data opera &̃ iudeos
ad quirat ad fidẽ. Honorificentior enim
fit sice illos ad quos non missus ẽ lucre¬
tur ad utam. Patrib enim in laude ma¬
xima erit. si fr̃s inuenerit qui ꝑierant.
Si enim amissio eoꝵ reconciliatio est
mundi ÷ que ẽ adsumptio nͥ uita ex mor¬
tius: Hoc dic̃ quia si non credentib uide¬
is gentes reconciliate s̃ deo ad increm̃¬

Expanded text:
missionis divitiae gentium, per id quod lucrati sunt vitam aeternam; quanto magis plenitudo eorum! Apertum est quia magis dives erit mundus hominibus bonis, si et ii qui excaecati sunt, convertantur; ex magna enim parte salvabitur mundus. Mundo homines significat, sicut dictum est de Salvatore: dico gentibus, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo, si quo modo aemuler carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Ostendit gentibus quo affectu diligat Judaeos: nam ministerium suum, quo apostolus gentium est, honorificat; si propter affectum generis sui data opera etiam Judaeos acquirat ad fidem. Honorificentior enim fiet, si et illos, ad quos non missus est, lucretur ad vitam: Patribus enim in laude maxima erit, si fratres invenerit, qui perierant. Si enim amissio eorum reconciliatio est mundi: quae est assumptio, nisi vita ex mortuis? Hoc dicit, quia si non credentibus Judaeis gentes reconciliatae sunt Deo, ad increme
Abbreviated transcription (Latin):
diligit corpus xp̃i. & si cum fideli con¬
doleat ꝓuocat magis illum ad affectũ
disciplinȩ dominicȩ. Idipsum inuicem
sentientes. Hoc ẽ quod diccum ẽ compati
debere in fr̃is tribulatione. Sic̃ & in a¬
lia epła dixit. Considerans te ipsum ne
& tu tempteris. alter alterius onera su¬
stinete. Non alta sapientes. Alta saꝑe
suꝑbia ẽ. nam &e diabolus cum alta sa¬
p̃it. apostatauit. Ne elatio sit ini animo.
⁊ presumens forte de incolumitate actus
su non condoleat frĩ sed expbret quas
ƿeccatorem. Hȩc suꝑbia ẽ quȩ cum se ĩpo¬
nit offendit. Quod & dominus denotat
dicens. Cice primum trabẽ de ocło tuo.:⁊
tunc uidebis eicere festucam de ocło fr̃is
tui. Ipsa enim elatio peccatum ẽ: ac siñsit
peccator quod impossibile ẽ fit peccator
dum suꝑbit. Deniq dicit salomon. suꝑbis
ds̃ resistit. Sed humilibus consentientes.
oc ẽ ut deposita suꝑbia alienam causam
faciat suam. ⁊ suam quasi alienam ut habe¬

Expanded text:
diligit corporis Christi: et si cum infideli condoleat, provocat magis illum ad profectum disciplinae Dominicae. Idipsum invicem sentientes. Hoc est, quod dictum est, compati debere in fratris tribulatione, sicut et in alia dicit epistola: Considerans te ipsum, ne et tu tenteris. Alter alterius onera sustinete . Non alta sapientes. Alta sapere superbia est; nam et diabolus cum alta sapuit, apostatavit. Ne elatio sit in animo, et praesumens forte de incolumitate actus sui, non condoleat fratri suo, sed exprobret quasi peccatori, haec superbia est, quae cum se praeponit, offendit. Quod et Dominus denotat, dicens: Ejice trabem prius de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Ipsa enim elatio peccatum est: ac si non sit peccator, quod impossibile est; fit peccator, dum superbit. Denique dicit Salomon: Superbis Deus resistit . Sed humilibus consentientes. Hoc est, ut deposita superbia, alienam causam suam faciat, et suam quasi alienam; ut habe
Abbreviated transcription (Latin):
tes increpat. ibidem tangit magis futu¬
ros ad quos hoc ꝑtinet. Om̃ium enĩ hoꝵ
una dampnatio ẽ si ꝑmanent indiffi¬
dentia. Emulatio gͦ illis nata ẽ inuidẽ¬
tiȩ dum uident gentẽ que prius quia
sine deo fuit sensu bruta erat dm̃suum
appellare qui fuerat uideoꝵ ⁊donum
illis ꝓmissum se adsecutam. ꝑ quã ze¬
lum passi iracundia distenderent᷑. ut
malicie ⁊ incredulitatis suȩ mercedes
exsoluerent. Nulla enim res cõsumit¬
ds̃ ultorẽ posuit incredulitatis quia

Expanded text:
tes increpat, ibidem tangit magis fututes increpat, ibidem tangit magis futuros, ad quos hoc pertinet. Omnium enim horum una damnatio est si permanent in diffidentia. Aemulatio ergo illis nata est invidentiae, dum vident gentem, quae prius quia sine Deo fuit, sensu bruta erat, Deum suum appellare, qui fuerat Judaeorum; et donum illis promissum esse assecutam, per quam zelum passi iracundia distenderentur, ut malitiae et incredulitatis suae mercedes exsolverent. Nulla enim res sic consumitDeus ultorem posuit inc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia hominis p̃dicantis defuit. sonꝰ
tam̃ & fama ꝑuenit. Sic̃ ꝑuenerat opi¬
nio factaꝵ uirtutũ in egypto ad omnes
gentes teste raab meretrice. Sigͦ inom¬
uem locũ ꝑuenit ñ potuer̃ ñ audire ui¬
dei apłicam predicationẽ. ut nemo ex his
excusatus sit a crimine diffidentie. Sed
dico numqͥd isrł ñ cognouit. hoc ẽ cog¬
nouit. Nec qr ꝑsupradicta testimonia
genus isrł incredulitatis causa arguit.
cum dolore de om̃ib isrłitib queri uidet᷑.
Non negat isrł cognouisse ad secutum ẽẽ qd̾
illi promissum fuerat in lege. s eum qui
spu magis isrł ẽ quam carne quẽ & ds̃ p̃s¬
ciuerat crediturum. Om̃s enim audiert
& non om̃s credider̃. Primus enĩ moyses
ilicit in cantico deuteronomii. Ego ade¬
mulationem uos adducam in ñ gentẽ. in
gentem insipientẽ. in irã uos mittã. Indig¬
nantis uerba s̃ ꝓpter qd semꝑ diffidentes
inuenti s̃ udei: & om̃ib malis unã ad¬
signat generationẽ & causam dum p̃sen¬

Expanded text:
praesentia hominis praedicantis defuit; sonus tamen etfama pervenit, sicut pervenerat opinio factarum virtutum in Aegypto ad omnes gentes, teste Rahab meretrice. Si enim in omnem locum pervenit, non potuerunt non audire Judaei apostolicam praedicationem; ut nemo ex his excusatus sit a crimine diffidentiae. Sed dico: Numquid Israel non cognovit? Hoc est, cognovitne? quia per supradicta testimonia genus Israel incredulitatis causa arguit, cum dolore de omnibus Israelitis queri videretur: non negat Israel cognovisse et assecutum esse quod illi promissum fuerat in Lege: sed eum qui spiritu magis Israel est quam carne, quem et Deus praescierat crediturum. Omnes enim audierunt, et non omnes crediderunt; ideo: Primus Moyses dicit; in cantico Deuteronomii: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, in gentem insipientem, in iram vos mittam . Indignantis verba sunt, propter quod semper diffidentes inventi sunt Judaei: et omnibus malis unam assignat generationem et causam; dum praesen
Abbreviated transcription (Latin):
quam saluatur genus humanũ. P ost
tractatum enim legis & fidei & ppłi na¬
tureͣ uidaici & gentilis. ad bonam uitã
agendam hortatur. ꝑ hanc enum spes fi¬
dei obtinetur. Commonitio ẽ gͦ ista ut
ex impiis gratis iustificati s̃. scientes hãc
eẽ hostiam uiuam scãm ⁊ deo accepta¬
bilem. si corpr̃a nr̃a intaminata serue¬
mus. dissimiles scłarib qui uoluptatib
student. hec enim ẽ uoluntas dĩ scĩfica¬
tio nr̃a. Nam corpr̃a subiecta peccatis ñ

Expanded text:
quam salvatur humanum genus. Post tractatum enim Legis et fidei populi naturam Judaici et gentilis ad bonam vitam agendam hortatur; per hanc enim spes fidei obtinetur. Commonitio est ergo haec,ex impiis gratis justificati sunt, scientes hanc esse hostiam vivam, sanctam, et Deo acceptabilem, si corpora nostra incontaminata servemus, dissimiles a saecularibus, qui voluptatibus student. Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra . Nam corpora su
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Deniq iudeis credentib ĩpossi¬
bile uidebatur consilium ẽẽ ⁊ uolunta¬
tem dĩ ad redemptionẽ gentium. Simili
mͦ ⁊ gentib ambiguum ⁊ incredulũ ui-¬
debatur uideos qui non crediderant pos¬
se conuerti aut credentes suscipiut salua¬
rentur. Inter cȩtera hoc ẽ consilium dĩ.
qd latuit nec potuit cõp̃hendi . O.m̃ ex ipso
st̃ ce ꝑipfum & in ipso omnia ipsi gła. Q iatiõe
sensũ ⁊ cõsiliũ di ĩuestigariñ posse declarauit.
Exipso enim inquit & ꝑ ipsum ⁊in ipso sũt
om̃ia: ipsi gła. hoc dicto aꝑuit sensum
qui occultus erat mundo. Qͥa enĩoium

Expanded text:
enique Judaeis credentibus impossibile videbatur consilium esse et voluntatem Dei ad redemptionem gentium, simili modo et gentibus arduum et incredulum videbatur Judaeos, qui non crediderant, posse converti, aut credentes suscipi ut salvarentur. Inter caetera hoc est consilium Dei, quod latuit, nec potuit comprehendi. Vides ergo t per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria. Qua ratione sensus et consilium Dei investigari non potest, declaravit: Ex ipso enim, inquit, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria. Hoc dicto aperuit sensum, qui occultus erat mundo; quia enim omnium
Abbreviated transcription (Latin):
iterum reformati sumus gr̃a eius ut m̃tib
nr̃is hereat. Quasi beneficiorum cius me¬
mores sumus semꝑ nos tuebitur sicut
dixit. Ecce ego inquit uob̃cum sum us¬
manos huc usq sublata discordia docet.
Salutatio mea manu pauli. Se in epła
ista subscripsisse ostendit quȩ uerba sint
natha qd interpretatur. Siquis dñm
iħm qui uenit ñ amat abscidatur. Mara¬
natha enim dñs uenit significat hoc
ꝓpt̃ iudeos qui iħm non uenisse dicebãt
i ergo anathema s̃ adomino qui uenit.
lem subscriptionẽ posuit ꝓpter hos qui
dum dissensioni studebant dominum
ñ diligebant. iħm. Quippe cum dice¬
rent. Ego pauli ego apollo ego uͦ cephe.
Qui enim̾ xp̃m diligit non dat hominib
głam. Et quia nulla est spes in homine.
dicens. Caritas mea cum om̃ib uobis in
xp̃o ihu. Ut amare se disccrent ea gr̃a qua
diligebantur ab apło. non carnis affectu

Expanded text:
iterum reformati sumus gratia ejus, ut mentibus nostris haereat; quia si beneficiorum ejus memores simus, semper nos tuebitur, sicut dixit: Et ecce, inquit , ego vobiscum sum haereant sublata discordia, docet. Salutatio mea manu Pauli. Se in epistola ista subscripsisse ostendit, et quae verba sint natha, quod interpretatur: Si quis Dominum Jesum, qui venit, non amat, abscidatur. Maranatha enim Dominus venit, significat. Hoc propter Judaeos qui Jesum non venisse dicebant, hi ergo anathema sunt a Domino, qui venit. lem subscriptionem posuit propter hos, qui dum dissentioni studebant, Dominum Jesum non diligebant; quippe cum dicerent: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego vero Cephae . Qui enim Christum diligit, non dat hominibus gloriam, quia nulla est spes in hominibudicit: Charitas mea cum omnibus vobis in Christo Jesu; ut amare se discerent ea gratia, qua diligebantur ab Apostolo, non carnis affectu,
Abbreviated transcription (Latin):
decipi innocentes. Dolo enim uocantur
absalon. Et malignus olofernis ꝑepu¬
lum scãm uidich putauit se posse de¬
cipere. E inm̃sa scelerati herodis seui¬
erunt maligni. in caput ioħis ꝓpħȩ.¬
nus sensus ẽ duoꝵ ꝓpħarum de huius¬
modi hominib qui ab inicio infideles¬
⁊ repugnantes inuentis̃ hostes bonoꝵ:
s aliqui coꝵ em̃datis̃ ⁊ correeti licet
tarde. Quidam uͦ in ꝑtinacia manentes
seueritatẽ sententiȩ ñ euaser̃ inꝑꝑecuũ
curuati. Hoc ẽ excecati. ne de cetero pos¬
sent uiam ueritatis aspicere. quã ma¬
liuolentia asꝑnati fuerant declinantẽ
ab ea &ͣ. ad salutis grãm ꝑuenirẽt Quienĩ
cum intellexiss credere noluit. id debet
consequi qđ uult ne de cetero possit fidẽ
habetis clauem scientiȩ : & neq uos intra¬
tis neq alios sinitis introire. Sed quia¬

Expanded text:
 innocentes; dolo enim vocantur Absalon , et malignus Holophernes per epulum sanctam Judith putavit se posse decipere , et in mensa scelerati Herodis saevierunt maligni in caput Joannis pUnus sensus est duorum prophetarum de hujusmodi hominibus, qui ab initio fidei et repugnantes inventi sunt hostes bonorum. Sed aliqui illorum emendati sunt et correcti, licet tarde: quidam vero in pertinacia manentes, severitatem sententiae non evaserunt in perpetuum curvati, hoc est, excaecati; ne de caetero possint veritatis viam aspicere quam malevolentia aspernati fuerant, declinantes ab ea et ad salutis gratiam pervenire. Qui enim cum intellexisset, credere noluit, id debet consequi quod vult; ne de caetero possit fidem habetis clavem scientiae, et neque vos intratis, neque alios sinitis introire . Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut caderent absit. Hoc dicit qđ supͣ me¬
moraui. quia non sic diffiderunt ut nũꝗͣ
possent credere. Id ẽ non ita ꝓpt̃ incre¬
dulitatẽ suam cecati s̃. ut curari ñ possẽt.
sicut diabłm legimus cecidisse dicente
esaia ꝓpħa. Quomͦ cecidit de celo lucifer.
casum apostasiam significauit. Non gͦ
hoᷤ. sic offendisse dixit ut caderent. s
offensionis suȩ causa ad tempus obtun¬
sos. S illorum delictũ salus gentib fuit
ut illos emulentur. Hoc ẽ qd dix̃. qr ꝓpt̃
peccatum illoꝵ. gentib salus facta est.
Quia enim donum dĩ recusar̃ iudei
translatũ hoc ad gentes ẽ: ut emulati¬
one zeli accensi uidei conu̾terent᷑ ad xp̃m¬

Expanded text:
ut caderent? absit : « Hoc dicit quod supra memoravi, quia non sic diffiderunt ut nunquam possent credere, id est, non ita propter incredulitatem suam caecati sunt ut curari non possent, sicut diabolum legimus cecidisEsaia propheta: Quomodo cecidit de coelo Lucifer ? casum et apostasiam significans. Non ergo hos sic offendisse dicit, ut caderent, sed offensionis suae causa ad tempus obtusos. Sed illorum delicto salus gentibus, ut illos aemulentur. Hoc est quod dixit, quia propter peccatum illorum gentibus salus data est. Quia enim donum Dei recusaverunt Judaei, translatum est hoc ad gentes; ut aemulatione zeli accensi Judaei converterentur ad
Abbreviated transcription (Latin):
Selectionem gr̃e saluȩ facte s̃. Hoc ẽ ita
inquit & nunc hi remanser̃ in legis ꝓ¬
missione: recedentib multis qͦs ante p̃s¬
ciit ds̃. Qui enim susceper. ip̃m qͣi in lege
promissũ hi in lege steter̃. Qui enim
ñ illum receper̃ a lege recesser. Ideo cre¬
dentes reliqͥe dicuntur: hoc ẽ remanẽ¬
ta merces oꝑib: s gratuita ratione
qr m̃ces ñ ẽ sine dubio gr̃a ẽ. Qͥa ueniã¬
peccantib dare non ẽ aliud quã grã
& his qui ñ requir s offert᷑ illis ut
quirat quos gratis curet. Quid gͦ qd
querebat isrł hoc non est adsecutus.
electio autem consecuta ẽ. Isrłite hi car¬
nales s̃. qui ex oꝑib legis iustificari se
putantes ñ s̃ adepti ut iusti eẽnt ꝑfidẽ
apud dm̃. Preterea cum om̃s rei sut ꝑ
legem: qr maledictus om̃is qui ñ ꝑman¬
serit in om̃ib quȩ scripta s̃ in librole¬
gis ut faciat ea. Quamins et si mane

Expanded text:
electionem gratiae, salvae factae sunt. Hoc est, ita, electionem gratiae, salvae factae sunt. Hoc est, ita, inquit, et nunc hi remanserunt in Legis promissione, recedentibus multis, quos ante praescivit Deus. Qui enim susceperunt Christum quasi in Lege promissum, ii in Lege steterunt: qui autem non illum receperunt, a Lege recesserunt. Ideo credentes reliquiae dicuntur, hoc est, remanenta merces operibus, sed gratuita ratione,quia merces non est, sine dubio grapeccantibus non est aliud quam gratia: et iis qui non requirunt, sed offertur illis, ut quirat, quos gratis curet. Quid ergo? quod quaerebat Israel, hoc non est assecutus; electio autem consecuta est? Israelitae ii carnales sunt, qui ex operibus Legis justificari se putantes, non sunt adepti, ut justi essent per fidem apud Deum. Propterea cum omnes rei sint per Legem; quia maledictus omnis qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis
Abbreviated transcription (Latin):
stendit partem isrł saluatam ꝗͣ p̃sciit
ds̃ saluandã. aut adhuc posse saluari.
t partem isrł ꝓpter iugem diffidentium
ꝑditioni deputatam. Non repulit deus
plebem suam quam p̃sciit. Hoc ẽ quod
dicit saluator. Pater quos dedisti michi
custodiui & nemo ex his ꝑiit nisi filius
ꝑditionis. ita & hi quos prescut ds̃ credi¬
turos nemo ex his a promissione repulsꝰ
ẽ: quia sic factum ẽ sicut prescut ds̃ fu¬
turum. An nescitis in helya quid dicit
scriptura. quomodo postulat dm̃ contra
isrł. Domine ꝓpħ̾as tuos occiderunt al¬
taria tua sua effoderunt. & ego relictꝰ
sum solus s quid illi dic̃ responsũ diumũ
reliqui mͥ septem nilia uroꝵ qui ñ cur¬
uauer̃ genu ante baal. Aꝑta s̃ hec. Osten¬
dit enim ñsolum helyam remansisse qͥ
deuotus dõ non adorauerit idola sed
rei & hẏstoria congruit: quia multi ꝑ
speluncas occultati s̃ ꝓꝑter a chab regẽ
samarie. ⁊tezabel uxorem eius qͥ ꝑseu
Sic gͥ & in hoc temprẽ reliquiȩ scđ̾m

Expanded text:
docet partem Israel salvatam quam praescivit Deus salvandam, aut adhuc posse salvari; et partem Israel propter jugem diffidentiam perditioni deputatam. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit; hoc est, quod dicit Salvator: Pater, quos dedisti mihi, custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis . Ita et hi quos praescivit Deus credituros, nemo ex his a promissione repulsus est; quia sic factum est, sicut praescivit Deus futurum. An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quomodo postulat Deum contra Israel? Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua effoderunt: et ego relictus sum sReliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . Aperta sunt haec; ostendit enim non solum Eliam remansisse, qui devotus Deo, non adoraverit idola: sedrei et historia congruit; quia multi per speluncas occultati sunt propter Achab regem Samariae, et Jezabel uxorem ejus, qui pseSic igitur et in hoc tempore reliquiae secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sciant quia ipsi s̃ sibi causa ꝑditionis. Pot̃¬
istud & de saluatore intelligi qui ĩcruce
extensis manib interficientium se pec¬
catum arguit. Causa enim illa clamat
sceleratum facintis uideoꝵ suꝑius quid
ausus sit dicere esaias de his qui deo
fuerant iunici. Ostendit hos amicos fu-¬
turos &e eos qui ifrłitȩ dicebantur ꝓꝓter
qd̾ in obedientes erant ut inimicos abi
incredulum ostendit. Aunc ne omnẽ
isrł diffidentẽ dixisse putaret᷑ ostendit
ñ reppulisse dñm hereditatẽ suã quam

Expanded text:
psi sibi causa sunt perditionis. Potest hoc et de salvatore accipi, qui in cruce extensis manibus, interficientium se peccatum arguit. Causa enim illa clamat sceleratum facinus Judaeorum superius, quod ausus sit dicere Esaias de iis, qui Dei fuerant inimici, ostendit hos amicos futuros: et eos qui Israelitae dicebantur, propter quod inobedientes erant, ut inimicos abjiincredulum ostendit, tunc ne omnem Israel dixisse diffidentem putaretur, ostendit non repulisse Deum haereditatem suam, q
Abbreviated transcription (Latin):
E saias audet ⁊ dic̃. Palam factus sũ ñ que¬
rentib me &e inuentus sũ int̃ eos qui me
ũ introgabant. Qm̃ supra uerb̾ moysi usꝰ
secutione aꝑtius diceret dm̃ expulsis iu¬
deis ultro gentib gr̃am obtulisse. ad obp¬
brium &e necem iudeoꝵ. hec enim esaias
dicit tota die expandi manus meas ad
hoc ẽ abrahe filii. sed non scđm fidẽ. Nam

Expanded text:
tus sum non quaerentibus me, et inventus sum inter eos, qui me non interrogabant . Quoniam supra verbis Moysi usus secutione apertius doceret Deum, expulsis Judaeis, ultro gentibus gratiam obtulisse ad opprobrium et necem Judaeorum. Haec enim Esaias dicit: Tota die expandi manus meas ad Hic
Abbreviated transcription (Latin):
det penam ullã inferre peccantib. Ido ñ magna
iusticia legiꝰ ẽ ñ m̃itũ collocat apd̾ dm̃ s ad p̃sẽs.
ideᷤ aut̃ qr inc̃duł stulticia ẽ: m̃cedem ht̃ apd̃¬
spe ẽ ũbũ more tuo ⁊ ĩcorde tuo. hoc scͥptũ
ẽ indeuteronomio qr non ẽ longe aba
mus. Quamuis enim ocłis ñ uideatur
a natura tam̃ animoꝵ & loquendi rati¬
one ñ discordat qd credimus. In ipsa enĩ
natura inserta s̃ uelut semina. q̃ audide
⁊ uoluntade exculta fructificant testimo¬
nium creadoris. Hoc ẽ uerbum fidei qd̃
p̃dicamꝰ. Nullum opus legis dicit s solã
fidem dandam in causa xp̃i. Quia si con¬
fiteris in ore tuo dñm iħm ⁊ crediłis
in corde tuo qd d̃s illum excitauit amor¬
tius saluus eris. Corde enim credit᷑ ad u¬
sticiam: ore aũt confessio fit ad salutem
Quȩq suꝑius locutus ẽ hic illa mani¬
festauit. Hanc ẽẽ regulam fidei credere

Expanded text:
det illam poenam inferre peccantibus. Ideo non magna det illam poenam inferre peccantibus. Ideo non magna justitia legis est, nec meritum collocat apud Deum, sed ad praesens: fides autem quia increduPrope est verbum in ore tuo, et in corde tuo . Hoc scriptum est in Deuteronomio, quia non est longe ab amus; quamvis enim oculis non videatur, a natura tamen animarum et loquendi ratione non discordat, quod credimus. In ipsa enim natura inserta sunt velut semina, quae auditu et voluntate exculta fructificant testimonium Creatoris. Hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Nullum opus dicit Legis, sed solam fidem dandam in causa Christi. Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo quod Deus illum excitavit, salvus eris. Corde enim 87 creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Quaecumque superius locutus est, hic illa manifestavit, hanc esse regulam fidei, credere
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nisi qui sꝑaret in xp̃o ꝑmisso fides
posita ẽ quȩ credet ꝑfectionem legis ut
omnib pretermissis fide satisfacere. pro
tota lege oe ꝓpħis. Moyses enim scripsit¬
m̃ iusticia que ex lege est qui fecerit ea
homo inuet in eis hoc dicit quia iusti¬
cia legis moysi reos illos non faciebat ad
tempus si seruaretur id est uiuebant
faciendo legem: debitores enim erant.
oc dictum ẽ in numeris & in leritico.
Quȩ autem ex fide ẽ iusticia sic dicit. ne
dixeris in corde tuo quis ascendit incelr̃.
Hoc in deuteronomio dictum ẽ qd hien
prium apłi ẽ: itaq iusticiam hanc dicit
eẽ fidei si non dubitetur de spe dĩquȩ
in xp̃o ẽ. ne deficiens dicat. Quis ponu¬
it ascendere in celum: qr ideo passus ẽ
ut exspoliatis inferis uirtute patris de¬
uicta morte resurgens cum animabus
ereptis in celũ ascenderet. om̃is qui u
salutem libatꝰ est petro apło hoc testante.
timor facit. Timet enim legẽ. quia ui¬

Expanded text:
 nisi qui speraret in promisso Christo; fides posita est, quae cederet perfectioni Legis; ut omnibus praetermissis, fides satisfaceret pro tota Lege et prophetis. Moyses enim scribit justitiam quae ex Lege est, quia qui fecerit ea homo, vivet in eis . Hoc dicit, quia justitia legis Moysis reos illos non faciebat ad tempus, si servaretur, id est, vivebant faciendo Legem; debitores enim erant. Hoc dictum est in Numeris et in Levitico. Quae autem ex fide est justitia, sic dicit: Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendit in coelum ? Hoc in Deuteronomio dictum est, quod hroprium Apostoli est. Itaque justitiam hanc dicit esse fidei, si non dubitetur de spe Dei, quae in Christo est; ne diffidens dicat: Quis potuit ascendere in coelum? quia ideo passus est, ut exspoliatis inferis virtute Patris, devicta morte resurgens, cum animabus ereptis in coelum ascenderet. Omnis enim qsalutem, liberatus est, Petro apostolo hoc testante; timor facit; timet enim legem, quia vi
Abbreviated transcription (Latin):
diuisit ds m̃suram fidei. Aꝑte ostendit hoc
debere nos sapere ꝗd iusticiȩ terminos ñ
eg̃diat᷑. ⁊ ñ nob solis utile sit s & nulli obsit. ħ
est enim prudentia ꝓdesse magis aliqui¬
bus quam obeẽ. Et contentum eẽ debere
sorte quam mensus ẽ ds̃ merito ⁊ fide u¬
niuscuiusq Nec sibi defendere qd ñ sibi
concessum uidet. hoc ẽ non plus sapere.
quia uni cotum concedi non pot̃. Nec
enim siquis bonȩ uite ẽ ex eo sͥetiam
doctrine prudentiam debebit defende¬
re: Aut quia ꝑitiam habet legis. leuita¬
rum sͥ obsequium uindicare debebit.
Hortatur gͦ & docet ꝑgr̃ãm sͥ datam. hȩc

Expanded text:
divisit Deus mensuram fidei. 95 Aperte ostendit hoc divisit Deus mensuram fidei. 95 Aperte ostendit hoc debere nos sapere, quod justitiae terminos non egrediatur, ut non nobis solis utile sit, sed et nulli obsit. Haec est enim prudentia, prodesse magis aliquibus, quam obesse; et contentum esse debere sorte, qua mensus est Deus, et merito fidei uniuscujusque: nec sibi defendere, quod non sibi concessum videt; hoc est, non plus sapere, quia uni totum concedi non potest. Nec enim si quis bonae vitae est, ex eo sibi etiam doctrinae prudentiam debet defendere: aut quia peritiam habet Legis, levitarum sibi obsequia vindicare debebit. Hortatur ergo, et docet per gratiam sibi datam. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
one enim ꝓmisse uite s̃. Adhoc enim
dei dono peccatis abliumur. ut de cet̾o
mundam uitam agentes. dĩ amorem
in nos ꝓuocemus ñ irritum facientes opꝰ
gr̃e eius. Nam apud ueteres idõ oblata
occidebatur hostia. ut homines peccati
causa morti subiectos significaret. Nunc
autem qr ꝑ donum dĩ purificati s̃ homi¬
am debent offerre ut signum sit iuitȩ
eternȩ. Non enim sic̃ tunc corpr̃a pro
corporib immolabantur: nunc uͦ ñ corpr̃a
s uitia corporum ꝑimenda s̃. Ut autem
obsequii ur̃i effectum habere possimus.
seruata iusticia pudorem custodiamus
Lichil enim ꝓficit pudornec rationabił pot̃
uideri neglecta iusticia. hoc erit confor¬
mem fieri spãlium. renouatum in spũ ac
fide hoc scire quod placeat deo: nec aliud
bonum & ꝑfectum eẽ. Dico enim ꝑ grãm
Ique data est michi om̃ib qui s̃ inter uoᷤ
non plus sapere quam oportet sapere.s
Isapere ad prudentiam & unicuiq sieut

Expanded text:
one enim promissae vitae sunt. Ad hoc enim peccatis dono Dei abluimur; ut de caetero mundam vitam agentes, Dei amorem in nos provocemus, non irritum facientes opus gratiae ejus. Nam apud veteres ideo oblata occidebatur hostia, ut homines peccati causa morti subjectos significaret. Nunc autem quia per donum Dei purificati sunt homiam debent offerre; ut signum sit vitae aeternae. Non enim, sicut tunc, corpora pro corporibus immolantur: nunc vero non corpora, sed vitia corporis perimenda sunt. Ut autem obsequii nostri effectum habere possimus, servata justitia, pudorem custodiamus; nihil enim proficit pudor, nec rationabilis potest videri, neglecta justitia. Hoc erit conformem fieri spiritualium, renovatum in spiritu ac fide hoc scire quod placeat Deo, nec aliud bonum et perfectum esse. Dico enim per gratiam, quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet sapere: sed sapere ad sobrietatem, et unicuique sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ait dimitte domine seruũ tuũ in pace:
quia regnum dĩ pax ẽ. Om̃i enim am¬
putata discordia om̃s uni dõgenuflec¬
tunit. Deniq ierłm suꝑior. citutas pacis
int̃pretatur que ẽ mat̾ nr̃a. S ñ om̃s
obediunt eugłio. Uerum ẽ qͥa qͣnuis il¬
lustretur mundus splendore discipline
mentis ut nec ueri luminis recipiant
splendorẽ: quos accusat eugłm. Lux¬
didit auditui nr̃o: Hoc ẽ. quis credidit
que audiuimꝰ abs te & loquim᷑: firma¬
uit exemplo ꝓpħico uideos ẽẽ contradic¬
tores euglicȩ ueritatis. Lex enim iudeos
increpat: quia sic̃ fuit apud ueteres ita
& nunc ẽ. hunc enim numerũ ñ tangit
nec credi. S dico. numquid ñ audierũt:
Hoc ẽ audier̃: & credere noluer̃. Quãuis
enim fides ex auditu fit: sunt tam̃ qui
audientes ñ credunt: audiunt enim &
ñ intelligunt: qm̃ malicia obcecatum

Expanded text:
ait, Domine, dimitte servum tuum in pace ; ait, Domine, dimitte servum tuum in pace ; quia regnum Dei pax est; omni enim amputata discordia omnes uni Deo genu flectent. Denique Jerusalem superior civitas visinterpretatur, quae est mater nostra. Sed non omnes obediunt Evangelio. Verum est, quia quamvis illustretur mundus splendore disciplinaes obtusa est mentis, ut nec veri luminis recipiant splendorem. Quos accusat Evangeliudit quae audivimus abs te, et loquimur? Firmavit exemplo prophetico Judaeos esse contradictores Evangelicae veritatis. Lex enim Judaeos increpat; quia sicut fuit apud veteres, ita et nunc est. Hunc enim numerum non tangitnec credi. Sed dico: Numquid non audierunt? Hoc est, audierunt, et credere noluerunt. Quamvis enim fides ex auditu sit; sunt tamen qui audientes non credunt. Audiunt enim, et non intelligunt; quia malevolentia obcaecatum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi quem dix̃ dñm. hoc sequitur qđ supͣ
dixi: qr prius credendum ẽ ut sit fiducia
postulandi. Aut quomͦ credent ei quem
ñ audierunt: Aꝑtum ẽ non posse credul
Ili cui obedientia denegatur. Quomͦ aũt
audient sine p̃dicante: Nec hoc obseurũ
ẽ: qr qui p̃dicanti resistit auctorẽ eius
Iñ recipit. Aut quomͦ predicabunt nsi
mittantur:. Neq istud recipit questionẽ.
tantur: nec poter̃ predicare sine auctore:
nulla enim his signa uirtutũ ꝑhibent
testimoniũ. Sic̃ scriptum ẽ. Quam spe¬
ciosi pedes eugłitantium bona. Hoc pro
pheta dicit naum. Pedes dicendo. aduen¬
tum significat apłoꝵ curcumeuntium
mundũ. ⁊ regnũ dĩ aduentare p̃dicantiẽ.
Aduentus enĩ ipsoꝵ illuminabat hominr̾
uiam ostendens qͣ itur in pace ad dm̃
quam primꝰ ioħs baptistaueñat p̃parare.
Hec pax ẽ ad quam festinant credentes
in xp̃m. Deniq sc̃s symeon qr in mũdo
discordia ẽ: letus in ortu saluatoris. Nc̃

Expanded text:
ipsi, quem dixit Dominum. Hoc sequitur, quod supra dixi, quia prius credendum est, ut sit fiducia postulandi. Aut quomodo credent ei, quem non audierunt? Apertum est non posse credi illi, cui obedientia denegatur. Quomodo autem audient sine praedicante? Nec hoc obscurum est; quia qui praedicanti resistit, auctorem ejus non recipit. Aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Neque istud recipit quaestionem;risto mittantur, nec poterunt praedicare sine auctore; nulla enim his signa virtutum perhibent testimonium. Sicut scriptum est: Quam speciosi pedes evapheta dicit Nahum. Pedes dicendo adventum significat apostolorum circumeuntium mundum, et regnum Dei adventare praedicantium; adventus enim ipsorum illuminabat homines, viam ostendens, qua itur in pace ad Deum, quam primum Joannes Baptista venerat praeparare. Haec pax est, ad quam festinant credentes in Christum. Denique sanctus Simeon, quia in mundo discordia est, laetus in ortu Salvatoris: Nunc,