comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & ꝑpaulũ dr̃. Et auaricia
que ẽ. y doloꝵ seruitus. Laban
uͦ ueniens ap̃iacob ydolũ non
inuenit: quia ostñsis mundi
thesauris diabolus in redemp¬
tore nr̃o uestigia concupiscenti¬
e trenȩ non repꝑit. S quȩ iacob
non habuit: ea rachel sedendo
cooꝑuit. Per rachel quippe quȩ
& ouis dr̃: eccła figurat᷑. Sedere
aut᷑ ẽ. humilitatẽ penitentiȩ ap¬
petere: sic̃ scͥptum est. Surgite
postꝗͣ sederitis. Rachel gͦ ydola
sedendo cooꝑuit: quia sc̃ã ȩccła¬

Expanded text:
Unde per Paulum dicitur, Et avaritia quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob, idolum non invenit, quia ostensis mundi thesauris diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. Sed quae Jacob non habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. Per Rachel quippe, quae et ovis dicitur, Ecclesia figuratur. Sedere autem, est humilitatem poenitentiae appetere, sicut scriptum est, Surgite postquam sederitis . Rachel ergo idola sedendo cooperuit, quia sancta Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
Beati quoꝵs remissȩ st̃ iniquitatẽ
& quoꝵs tec̾ta sunt peccata. Nos
gͥ rachel illa signauit: qui ydo¬
la secdendo p̾mimus. si culpas a¬
uariciȩ penitendo dampnamus.
Quȩ utiq auaricia illis non sol
euenire qui inuia dñi uiriliter
currunt. quib dr̃. uirilit̾ agite
& confortet᷑ cor urm: s hiis mari¬
me qͥ quasi effeminato gressu gra¬
dientes. ꝑ blandim̃ta scłi resoluũ¬
tur. Unde & illic eiusdem rache¬
lis hȩc u̾ba sunt. Iuxta consuetu¬
dinem feminar nunc accidit mͥ.
A pͥ iacob gͦ ydola non repꝑit: quia

Expanded text:
Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nos igitur Rachel illa signavit, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae utique avaritia illis non solet evenire, qui in via Domini viriliter currunt; quibus dicitur: Viriliter agite, et confortetur cor vestrum ; sed his maxime qui quasi effeminato gressu gradientes, per blandimenta saeculi resolvuntur; unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt: Juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi. Apud Jacob ergo idola Laban non reperit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
parit. Contemplatiua gͦ uita spe¬
ciosa est inanimo: s dum quiesce¬
re insilentio appetit. filios non ge¬
nerat ex p̾dicatione. Uidet & non
parit: quia quietis suȩ studio mi
mis se inalioꝵꝰ collectiõe succendit:
& quantũ introrsum conspicꝰ aꝑire
aliis p̾dicando non sufficit. Lia uͦ
młtos in bono oꝑe filios gn̾at. Et
si in contemplatiõe mentẽ tenere
non ualet: ereo tam᷑ qd̾ agit ext̾uis.
gignere sequaces ualet. Post liȩ gͦ¬

Expanded text:
parit. Contemplativa vita valde speparit. Contemplativa vita valde speciosa est in animo, sed dum quiescere in silentio appetit, filios non generat ex praedicatione: videt, et non parit, quia quietis suae studio intenta minus se in aliorum collectione succendit. Et quantum introrsum conspicit, aperire aliis praedicando non sufficit. Lia uxomultos in bono opere filios generat; et si in contemplationem mentem tendere non valet, ex eo tamen quod agit exterius, gignere sequaces valet. Post Liae
Abbreviated transcription (Latin):
tractaretur adiunc̾tum ẽ. de lia
duab iacob uxorib lia uidelicet &¬
rachel. nisi actiua contemplatiua¬
q uita signatur: Lia quippe in
t̾pretatur laboriosa: rachel uͦ ouis
uł uisus pͥncipium. Actiua autẽ
uita laboriosa ẽ quȩ desudat in o¬
pere: contemplatiua uͦ simplex.
ad solũ uidendũ pͥncipiũ anhelat.
uidelic& ad ipsum qui ait. Ego suꝰ
cupierat. s innocte accepit liam
quia uidelicet om̃is qui ad deu̾
conu̾titur. contemplatiuã uitã
desid̾atꝰ. quietẽ ȩt̾nȩ pat̾ȩ appetit:
s pͥus necesse est ut innocte uitȩ
ysentis oꝑetur bona quȩ potest:
desudet inlabore. idẽ. liam acci¬
piat: ut pꝰ ad uidendũ pͥncipiũ
in rachel amplerib requiescat.
Erat aut̾ rachel uidens s sterilis.
lia aut̾ lippa s fecunda: racbel
pulchra & infecunda: quia nimi¬
rꝰ mens cũ contemplandi ocia
appetit: plus uidet. s minus deo fili¬
os gn̾at: cum uͦ adlaborem se p̾dicati¬
onis dirigit. minus uidet. s ampliꝰ

Expanded text:
djunctum est: De Lia duabus Jacob uxoribus Lia videlicet et Rachel, nisi activa et contemplativa vita signatur? Lia quippe interpretatur laboriosa, Rachel vero, ovis vel visum principium. Activa autem vita laboriosa est, quia desudat in opere; contemplativa vero simplex ad solum videndum principium anhelat, videlicet ipsum qui ait: Ego sum cupierat, sed in nocte accepit Liam ; quia videlicet omnis qui ad Deum convertitur contemplativam vitam desiderat, quietem aeternae patriae appetit; sed prius necesse est ut in nocte vitae praesentis operetur bona quae potest, desudet in labore, id est, Liam accipiat, ut post ad videndum principium in Rachel amplexibus requiescat. Erat Rachel videns, sed sterilis, Lia autem lippis, sed fecunda. Rachel pulchra et infecunda, quia nimirum mens quae contemplandi otia appetit, plus videt, sed minus Deo filios generat. Cum vero se ad laborem praedicationis dirigit, minus videt, sed amplius
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑsequens cum furore iacob. sua
apͥ eum ydola requisiuit. Laban.
int̾pretatur dealbatio. Healbati
ter accip̾r: qui cum sit tenebro¬
sus ex mito transfigurat se ue¬
luit angłm lucis. Huic seruiuit
iacob idẽ. ex parte reꝓboꝵ iuidai¬
uenit. Pot̾ etiam ꝑlaban mundꝰ
hic expͥmi. qui cum furore iacob
ꝑsequitur: quia electos qͦsq qui
redemptoris nr̃i menbra sunt.
ꝑsequendo oppͥmere conat᷑. Huiꝰ
filiã ide̾. seu mundi seu diaboli
lacob astulit: cum sͥ xp̃c eccłam¬

Expanded text:
 quando cum furore veniens sua apud Jacob idola requisivit . Laban quippe interpretatur dealbatio. Dealbatious accipitur; qui cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se in angelum lucis . Huic servivit Jacob, id est ex parte reproborum Judaivenit. Potest etiam per Laban mundus sic exprimi, qui cum furore Jacob persequitur, quia electos quosque qui Redemptoris nostri membra sunt, persequendo opprimere conatur. Hujus filiam, id est, mundi seu diaboli Jacob abstulit, cum sibi C
Abbreviated transcription (Latin):
do constat: qd̾ nullus iudeoꝵ qui
plene legem didic̃ aduentum ir¬
demptoris nr̃i ignorauit. Unde
& herodes rer magoꝵ occursione
ꝑ territus. sac̾dotes ac pͥncipes stu¬
duit sollerter inquirere: ubi xp̃m
nasciturum ẽẽ pͥscirent. Cui ꝓti¬
nus responderunt. In behtleem
uid Prius gͦ nouerant: que pas¬
sionis suȩ tempr dum despicerent
ignorabant Quoꝵ ꝙ noticia pͥor
ꝙ ignorantia postior bene ac bre¬
uit᷑ ysaac caligante signat᷑: qui
dum iacob benediceret. quid eue¬
niret infuturo p̾uidebat: ꝙ quis
ille p̾sens assifteret nesciebat. Sic
quippe isrłitarum ppss fuit: qui
ꝓphetiȩ mist̾ia accepit s tamen ce¬
cos oculos incontemplatioe tenu¬
it: quia eũ p̾sentem non uidit. de
qͦ tam multa infuturũ p̾uidit.
nte se enĩ positum nequaq̃ cerne¬
re ualuit: cuiꝰ aduentꝰ potn̾ciam
longe ante nunciauit. In er posi¬

Expanded text:
do constat quod nullus Judaeorum qui plene legem didicit, adventum Redemptoris nostri ignoravit; unde et Herodes rex, magorum occursione perterritus, sacerdotes ac principes studuit solerter inquirere ubi Christum nasciturum esse praescirent. Cui protinus responderunt: In Bethlehem Judae. Prius ergo noverant quem passionis tempore, dum despicerent, ignorabant. Quorum notitia prior, et ignorantia posterior bene ac breviter Isaac caligante signatur, qui dum Jacob benediceret, et quid eveniret in futuro praevidebat, et quis illi praesens assisteret nesciebat. Sic quippe Israelitarum populus, qui prophetiae mysteria acceperunt, sed tamen caecos oculos in contemplatione tenuit, qui eum praesentem non vidit, de quo tam multa in futuro praevidit. Ante se enim positum nequaquam cernere valuit, cujus adventus potentiam longe ante nuntiavit. Item
Abbreviated transcription (Latin):
pclicator ꝑsona signatur : Predi¬
catores quippe recti. non solum sur¬
sum capͥ eccłȩ iudelicet dñm con¬
temylando appetunt: s deorsum
qͦ admenbra illius miserando de¬
scendunt. Qd̾ uidelicet angłi de
ascendentes ꝙ̃ clescendentes demon¬
strant. Unde & moyses crebro ta¬
b̾nacłm intrat & exit: ꝙ qͥ intus
in contemplatiõe rapitur. foris in¬
firmantium negotiis urguetur.
Intus dei archana consid̾at: foris o¬
nera carnalium portat. Q de reb
qͦ dubiis semꝑ ad tab̾nacłm recur¬
rit: coram testam̃ti archa dñm
consulit: exemplũ ꝓculdubio rec¬
torib p̾bens: ut cũ foriᷤᷤ abigunt qd̃
disponant. ad mtem semꝑ quasi
ad tab̾nacłm redeant: ꝙ uelut co¬
ram testam̃ti archa dñm consulat:
si de hus inquib dubitant. apd̃
semet ipsos intꝰ sacͥ eloquii pagi¬
nam requirant. In expositione li

Expanded text:
aedicatorum persona designatur? Praedicatores quippe perfecti, solum sursum caput Ecclesiae, videlicet Dominum contemplando appetunt, sed deorsum quoque ad membra illius miserando descendunt. Quod videlicet angeli ascendentes et descendentes demonstrant. Unde et Moyses crebro tabernaculum intrat et exit, et quod intus in contemplationem rapitur, foris infirmantium negotiis urgetur. Intus Dei arcana considerat, foris onera carnalium portat. Qui de rebus quoque dubiis semper ad tabernaculum recurrit, coram testamenti arca Dominum consulit; exemplum procul dubio rectoribus praebens, ut cum foris ambigunt quid disponant, ad mentem semper quasi ad tabernaculum redeant, et velut coram testamenti arca Dominum consulant, si de his in quibus dubitant apud semetipsos intus sacri eloquii paginas requirant. Hinc ipsa Veri
Abbreviated transcription (Latin):
ni. S quia easdem uirtutes ex se¬
met ipso non habet. adiungat.
contẽplationem surgit: ꝑ quodã
guescit: rec̾te illic auditur. ds tͥ
ds de rore cȩli & de pinguedine
tre. Ros enĩ desuꝑ & subtiliter
cadit. Et tociens de rore celi acci
pimꝰ: quociens ꝑ infusionẽ con¬
tẽplationis intimȩ. desuꝑnis ali¬
quid tenuit̾ uidemꝰ Cum uͦ bo¬
na oꝑa etiam ꝑcorpꝰ agimꝰ: de ter¬
re pinguedine ditam᷑. Qd ẽ. autem
qd̾ esau tarde ad patrẽ redit: nͥ qͦd
uidaic᷑ pp̾ss ad placandũ dñm se¬
ro reu̾titur: Cui & hoc in bene¬
dic̾tiõe dr̃. Tempꝰq erit. cũ sol¬
uat᷑ uigum de collo tuo: quia a
seruitute peccati uidaicꝰ ppłs in
fine liberatur: sic̃ scͥptũ est. ddonͦ
plenitudo gentium intioiret. ꝙ
sic om̃is israhel saluus fieret.x.

Expanded text:
ni. Sed quia easdem virtutes ex seni. Sed quia easdem virtutes ex semetipso non habet, adjungat: contemplationem surgit, per quosdam guescit, recte illic additur: Det tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae . Ros enim desuper et subtiliter cadit. Et toties de rore cpimus, quoties per infusionem contemplationis intimae de supernis aliquid tenuiter videmus. Cum vero bona opera etiam percorpus agimus, de terrae pinguedine ditamur. Quid est autem quod Esau tarde ad patrem redit, nisi quod Judaicus populus ad placandum Dominum sero revertitur? cui et hoc in benedictione dicitur: Tempusque erit cum solvatur jugum de collo tuo ; quia a servitute peccati Judaicus populus in fine liberabitur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret .
Abbreviated transcription (Latin):
& quia electoꝵ ipłs inuniuerso
mundo uirtutib redolet: odor
filii. odore agͥ pleni. Alit̾ namq
olet flos uuȩ. quia magna eꝰ. iuur¬
tus ꝙ opinio p̾dicatoꝵ. qͥ debri¬
ant mentes audientiũ. Aliter
flos oliue: quia suaue ẽ opꝰ mise¬
ricordiȩ. qd more olei refouet &̃. luos
Alit̾ flos rosȩ: quia mira ẽ fraglantia
quȩ rutilat & redolet ex cruore mar¬
tyrum. Alit̾ flos lilii: quia candi¬
da uita carnis ẽ. de incorruptione
uirginitatis. Alit flos uolȩ: quia
magna ẽ uirtꝰ humilium. qui ex
desid̾io loca ultima tenentes se per
humilitate a terra in altum non
subleuant: & cȩlestis regni inmen¬
spica cũ ad maturitatẽ ꝑdicitur:
quia bonoꝵ oꝑum ꝑfectio. ad sa¬
cietatem eoꝵ qui usticiã esuruit
pͥparatur. Quia gͦ gentilis ppss
in elec̾tis suis ubiq ꝑ mundum
sparsus e ꝙ ex eis uirtutib quã
agit. om̃s qui intelligunt odo¬
re bonȩ opinionis replet: dicat᷑
recte: odor filii mei sic̃ odor agͥ ple¬

Expanded text:
 per electos suos in universo mundo virtutibus redolet, odor filii odor est agri pleni. Aliter namque olet flos uvae, quia magna est virtus et opinio praedicatorum, qui inebriant mentes audientium. Aliter flos olivae, quia suave est opus misericordiae quod more olei refovet et lucet. Aliter flos rosae, quia mira est fragrantia quae rutilat et redolet ex cruore martyrum. Alitda vita carnis est de incorruptione virginitatis. Aliter flos violae, quia magna est virtus humilium, qui ex desiderio loca ultima tenentes se per humilitatem a terra in altum non sublevant, et coelestis regni purpuspica, cum ad maturitatem perducitur, quia bonorum operum perfectio ad satietatem eorum qui justitiam esuriunt praeparatur. Quia ergo gentilis populus in electis suis ubique per mundum sparsus est, et ex eis virtutibus quas agit omnes qui intelligunt odore bonae opinionis replet, dicatur recte: Ecce odor filii mei sicut odor agri ple
Abbreviated transcription (Latin):
in igne nisi t̾rorem: in nube aũ¬
nisi uisionis lene blandim̃tũ:
Dies uͦ uita iusti: & nox accipit᷑
uita peccatoris. Unde & conuer¬
sis peccatorib paulus dic̃ Fui¬
stis aliquando tenebre: nunc
aũ lux in dño. Indie gͦ ꝑ nubẽ¬
colũpna monstrata ẽ .s. in noc̃
te ꝑ ignem: quia dñs omp̃c &
blandus iustis & t̾ribilis appa¬
rebit iniustiꝰ. Istos inuidicio ue¬
niens ꝑ lenitatis mansuetudi¬
nẽ demulcet: illos uͦ ꝑ iustic iȩ
distric̾tionẽ terret. Rursum
de hac colũpna ignis & nubis:
subtili inuestigatione discus¬
sum intelligi & alit̾ pot̾. Quid
ẽ gͦ qd̾ columpna nubis quȩ in
heremo pͤpłm p̾ibat splendore
ignis non indie s in nocte radi¬
abat: nisi quia redemptor nr̃
suȩ conu̾sationis exemplo duca¬
tum sequentib p̾stans. de iusti¬
cia sua confidentib nulla luce
claruit: peccatoꝵ uͦ suoꝵs tenebs
agnoscentib igne sui amoris in¬

Expanded text:
in igne nisi terror est? In nube autem visionis lene blandimentum. Dies vero vita justi, et nox accipitur vita peccatoris. Unde et conversis peccatoribus Paulus dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem in igne nisi terror est? In nube autem visionis lene blandimentum. Dies vero vita justi, et nox accipitur blandus justis, et terribilis apparebit injustis. Justos in judicio veniens per lenitatis mansuetudinem demulcet; illos vero per justitiam districtionis terret. Rursum de hac columna ignis et nubis subtili investigatione discussum, intelligi et aliter potest. Quid est ergo quod columna nubis, quae in eremo populum praeibat splendore ignis, non in die, sed in nocte radiabat, nisi quia Redemptor noster suae conversationis exemplo, ducatum sequentibus se praestans, de justitia sua confidentibus nulla luce claruit, peccatorum suorum tenebras agnoscentibus igne sui amoris in
Abbreviated transcription (Latin):
sermocinatio eius. D eo enim ser¬
mocinariẽ : ꝑ illustrationẽ suȩ prȩ¬
sentiȩ humanis mentib archana re¬
uelare. Cum simplicib g sermoc¬
nari dr̃: quia de suꝑnis mystiis il¬
loꝵ mentes radio uisitationis illu¬
minat: quos nulla umbra dupli¬
citatis obscurat. Inerpositiõe euũ¬
scit usq ad ꝑfec̾tum diem. In eorum
namq animo bonum desidiũ atq
intellectus lucis intimȩ: iam pars
die est. S quia usq ad finem uitȩ
inuirtute ꝓficiunt: ao ꝑfectũ diẽ
tunc ueniunt: quando ao regna
celestia ꝑduc̃t inea luce quã defde¬
rant iam minꝰ aliqͥd non habebũt.

Expanded text:
sermocinatio ejus . Deo enim sermocinari, est per illustrationem suae praesentiae humanis mentibus arcana revelare. Cum simplicibus igitur sermocinari dicitur; quia de supernis mysteriis illorum mentes radio suae visitationis illuminat, quos nulla umbra duplicitatis obscurat. Est auscit usque ad perfectum diem . » In eorum namque animo bonum desiderium atque intellectus lucis intimae jam pars diei est; sed quia usque ad finem vitae in virtute proficiunt, ad perfectum diem tunc veniunt, quando, ad regna coelestia perducti, in ea luce quam desiderant jam minus aliquid non habebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ petram. Quia exsola eccła ca¬
tholica u̾tas conspicitur: ap̃se
ẽẽ locum dñs ꝑhibet de qͦ uideatur
In petra moy ses ponitur ut ddei fa¬
ciem contempletur: quia nͥquis s¬
de soliditatem tenuerit: diinã
p̃sentiam non agnoscit. De qua so¬
liditate dñs dicit: suꝑ hanc petũ
cialit̾ int̾cedat. Vnde etiam dde ag¬
ni hostia dñs p̾cepit dicens. In u¬
na domo comedetur: nec efferetis
de carnib eius foras. In una nãq
domo agnus comeditur: qr inuna
catholica ȩccła uera hostia redemp¬
toris inmolatur. De cuiꝰ carnibus
diuina ler efferri foras ꝓhibet: qr
dari scm canib uetat. Solaẽ. inqͣ
opꝰ bonum fruc̾tuose ꝑagitur. In¬
de & m̃cedem denarii. non nͥ qui
intra uineam laborauerant acce¬
ꝑunt. Solaẽ. quȩ intra se positos
ualida caritatis compage custos.
Unde ⁊ aqua diluuis archã quidẽ
ad sublimiora sustulit: om̃s aut̃
quos extra archam inuenit ex¬

Expanded text:
me, etc.--Quia ex sola Ecclesia catholica veritas conspicitur, apud esse locum Dominus perhibet, de quo videatur. In petra Moyses ponitur, ut Dei faciem contempletur, quia nisi quis fidei soliditatem tenuerit, divinam praesentiam non agnoscit. De qua soliditate Dominus dicit: Super hanc petram cialiter intercedat. Unde etiam de agni hostia Dominus praecepit, dicens: In una domo comedetur, nec offeretis de carnibus ejus foras . In una namque domo agnus comeditur, quia in una catholica Ecclesia, vera hostia Redemptoris immolatur. De cujus carnibus divina lex efferri foras prohibet, quia dari sanctum carnibus vetat. Sola est in qua opus bonum fructuose peragitur. Unde et mercedem denarii nonnisi qui intra vineam laboraverant acceperunt. Sola est quae intra se positos valida charitatis compage custodivit. Unde et aqua diluvii arcam quidem ad sublimiora sustulit; omnes autem quos extra arcam invenit ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ coet̾num patͥs uerbum cunc̾tacre¬
ata sint: in ipsa tamen relatiõe crea¬
tionis ostenditur. quantum cuncti
animalib. quantum rebus uel cȩle¬
stib. s tamen insensibilib homo p̾fe¬
ratur. Cuncta quippe dix: & fac̾ta
hoc qd̾ reuerenter pensandum est. pre
mittit dicens. Faciamus hominem
est. fiat & factum est: neq ut aquȩ uo¬
latilia. sic terra hominem ꝓtulit: s
pͥus quam fieret. faciamus dicitur:
ut uidelicet quia rationalis creatura
condebatur. quasi cum consilio fac̾¬
ta iuderetur. Quasi ꝑ studium de
terra plasmatur: & inspiratione con¬
ditoris inuirtute sp̃c uitalis erigit᷑.
ut scilicet non ꝑuissionis uocem. s
ꝑ dignitatem oꝑationis exsisteret:
qui ad conditoris ymaginem fiebat.

Expanded text:
 coaeternum Patris Verbum cuncta creata sint, in ipsa tamen ratione creationis ostenditur quantum cunctis animalibus, quantum rebus coelestibus, sed tamen insensibilibus homo praeferatur. Cuncta dixit Deus, et facta hoc quod reverenter pensandum est, praemittit dicens: Faciamus hominem est: Fiat, et factum est ; nec ut aqua volatilia, sic terra hominem protulit: sed prius quam fieret, Faciamus dicitur, ut videlicet quia rationalis creatura condebatur, quasi cum consilio facta videretur. Quasi per studium de terra plasmatur homo, et inspiratione Conditoris in virtute spiritus vitalis erigitur; ut scilicet non per jussionis vocem, sed per dignitatem operationis existeret, qui ad Conditoris imaginem fiebat.
Abbreviated transcription (Latin):
numero: nisi summa ꝑfec̾tionis ac¬
cipitur: Ut enim humanȩ ratio¬
nis causas de septenario numero ta¬
ceamus. quȩ asserunt qd̾ idcirco ꝑ¬
fec̃tus sit. quia constat ex primo
potest: certissime scunus qd̾ septe¬
narium numerum scͥptura sacra ꝓ
ꝑfectione ponere consueuit: unde
& septimo die dñm requieuisse ab oꝑ¬
ibus asserit. Hinc est etiam qd̃ septi¬
mus dies in requiem hominib idest
insabbatum datus est.Hinc est quod
iubeleus annus inquo plena requieᷤᷤ
ex pͥmitur. septem ebdomadib con¬
summatur: qui monade addito. nĩȩ¬
adunationis summa impletur. Hĩc
est enim qd̃ ꝑfectione septiformis gr̾ȩ
implendi. duodecim sunt apłi elec̾ti.
A septenario quippe num̾o: induodena¬
rium surgitur. Nam septenarius su¬
is inse partibus multiplicatus: ad du
odenarium tenditur. Siue enim qͣ¬
tuor ꝑtria siue tria ꝑquatuor ducan¬
tur: septem in duodecim uertuntur.
bantur. duodecim sunt elec̾ti: ut eti¬
am & num̃o ꝑfec̾tionẽ ostenderent.

Expanded text:
numero, nisi summa perfectionis accipitur? Ut enim humanae rationis causas de septenario numero teceamus, quae asserunt quod idcirco perfectus sit, quia constat ex primo otest, certissime scimus quod septenarium numerum Scriptura sacra pro perfectione ponere consuevit. Unde et septimo die Dominum requievisse ab operibus asserit. Hinc est enim quod septimus dies in requiem hominibus, id est in sabbatum datus est. Hinc est quod jubileus annus in quo plena requies exprimitur, septem hebdomadibus consummatur, qui, monade addito, nostrae actionis summa impletur. Hinc est enim quod perfectione septiformis gratiae implendi duodecim sunt apostoli electi. A septenario itaque numero in duodenarium surgitur; nam septenarius suis in se partibus multipodenarium tenditur. Sive enim quatuor per tria, sive per quatuor tria ducantur, septem in duodecim vertuntur. bantur, duodecim sunt electi; ut etiam numero perfectionem ostenderent,
Abbreviated transcription (Latin):
se iam contra blandimenta callids
ꝑsuasionis exercet: quia exꝑimen¬
to didicit. quantũ obedens ẽẽ debe¬
at precepto. & quem tunc culpa
duxͣ ad penam. nunc pena sua restͥi¬
git aculpa: ut tantomagis delin¬
quere metuat: quanto cogente
supplicio et ipse iam qd̃ ꝑpetrauit

Expanded text:
se jam contra blandimenta callidae se jam contra blandimenta callidae persuasionis exercet, quia experimento didicit, quantum obediens esse debeat praecepto. Et quem tunc culpa duxit ad poenam, nunc poena sua restringitur a culpa; ut tanto magis delinquere metuat, quanto cogente supplicio, et ipse jam quod perpetravit,
Abbreviated transcription (Latin):
temptationib tractaret᷑: ad iunc̃¬
tumẽ. Cur p̾cepit uobis d̾s. ut n
si: Callidus humani gn̾is inimi¬
cus qd̃ inparadyso egit: hoc coti¬
die agere non desiftit. Herba quip¬
pe dei decordib hominũ molitur
euellere: atq in eis fic̾ta ꝓmissioi̾s
suȩ blandimenta radicare. Cotidie
id qd̾ minatur d̾s leuigat: & ad hoc
credendum qd falso ꝓmittit inui¬
tat. Falso enu pollicetur tempo¬
ralia: ut mentib hominũ ea sup¬
plicia leuiget. quȩ d̾s minat᷑ ȩter¬
na. Namcum p̾sentis uitȩ głam
spondet: quid aliud dic̃ quã gusta¬
te &eritis sicut dii: Acsi aꝑte dicat
Temporalem concupiscentiam tangi¬
te: & in hoc mundo sublimes appa¬
rete. Et cum diuinȩ timorẽ sentn¬
tiȩ amouere conatur. quid aliud
loquitur. qua id qd̃ pͥmis homini¬
b dix: cur p̾cepit uobis d̾s̾ ut non
comederetis de om̃i ligno ꝑadysi'
S quia diuino munere redemptus
homo iusticiam recepit quam du¬
dum conditus amisit: robustiorẽ

Expanded text:
ionibus tractaretur, adjunctum est: Cur praecepit vobis Deus, ut non .--Callidus humani generis inimicus quod in paradiso egit, hoc quotidie agere non desistit. Verba quippe Dei de cordibus hominum molitur evellere, atque in eis ficta promissionis suae blandimenta radicare, quotidie id quod Deus minatur, levigat, et ad hoc tradendum quod falso promittit, mutat. Falso enim pollicetur temporalia, ut mentibus hominum ea supplicia leviget, quae Deus minatur aeterna. Nam cum praesentis vitae gloriam spondet, quid aliud dicit, quam, Gustate, et eritis sicut dii? Ac si aperte dicat: Temporalem concupiscentiam tangite, et in hoc mundo sublimes apparete. Et cum timorem divinae sententiae amovere conatur, quid aliud loquitur, quam id quod primis hominibus dixit: Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis de omni ligno paradisi? Sed quia divino munere redemptus homo justitiam recepit, quam dudum conditus amisit, robustior
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Sciendum ẽ. quia nequaquã
culmen contemplationis attingi¬
mus: si non ab exterioris curȩ op¬
pressione cessemus. Nequaquam
nosmet ipsos intuemur. ut sciam
a liud in nobis ẽe rationale quod
regit: aliud animale quod regit᷑:
nisi ad sec retum huiꝰ silentii recur¬
rentes abom̃i ex terius ꝑturbatio¬
ne sopiamur. Qd̃ suentium nr̃m
bene etiam adam dormi: ens figu¬
rauit: de cuiꝰ mox latere mulier¬
ꝓcessit: quia quisquis ad int̾iora
intelligenda rapitur: a rebus usi¬
bilib oculos claudit. S tunc in
se ipso uł quȩ preesse uirilit̾ de¬
beant. uł quȩ subẽe possunt insir¬
ma distinguit.: ut aliud in illo ip¬
so sit qd̵ regere ualeat tanꝙͣ uir.

Expanded text:
c.--Sciendum est, quia nequaquam culmen contemplationis attingimus, si non ab exterioris curae oppressione cessemus. Nequaquam nosmetialiud in nobis esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur, nisi ad secretum hujus silentii recurrentes, ab omni exterius perturbatione sopiamur. Quod silentium nostrum bene etiam Adam dormiens figuravit , de cuprocessit, quia quisquis ad interiora intelligenda rapitur, a rebus visibilibus oculos claudit, et tunc in seipso vel quae praeesse viriliter debeant, vel quae subesse possent infirma distinguit, ut aliud in ipso sit quod regere valeat tanquam vir,
Abbreviated transcription (Latin):
sandum magnopere est: quia bo¬
na ꝓdesse nequeunt: simala qͦ
subripiunt non cauent᷑. Perit
ome qd̾ agitur: si non sollicite in
humilitate custoditur. Unde be¬
ne qͦ de ipso primo. parente dicit᷑.
Posuit illum dñs in paradyso uo¬
luptatis. ut oparetur & custodir&¬
illum. Oꝑatur quippe. qͥ agit bo¬
num qd̃ precipitur: s qd̃ oꝑatus
fuerit non custodit. cui hoc subri
ipsis nos bonis oꝑib caute ĩ cogitatiõe cͦꝰtodi¬
re: ne si mentem eleuant bona nͨ
suit. quȩ non auc̾tori militant. s
elationi. De qua re non inordina¬
te agimus: si ex libͥs licet non ca¬
nonicis. s tamen ad edificationẽ
eccłȩ editis testimoniũ ꝓferamus.
Elearar namq inp̾lio elefante̾ feri¬
ens strauit : s sub ipso quẽ extin¬
xͦ occubuit. Qͦs gͦ iste significat
que sua uictoria oppressit: nisi eoᷤ
qͥ uitia suꝑant. s sub ipso qu̾e sub¬
igunt suꝑbiendo succunbunt:
Quasi enĩ sub hoste quẽ ꝓsternit
moritur: qͥ de culpa quam suꝑat¬

Expanded text:
sandum magnopere est, quia bona prodesse nequeunt, si mala quae subrepunt, non caventur. Perit omne quod agitur, si non sollicite in humilitate custoditur. Unde bene quoque de ipso primo parente dicitur: Posuit eum Dominus in paradiso voluptatis, ut operaretur, et custodiret . Operatur quippe qui agit bonum quod praecipitur, sed quod operatus fuerit non custodit, cui hoc subrepipsis nos bonis operibus caute in cogitatione custodire. Nam si mentem elevant, bona non sunt, quia non auctori militant, sed elationi. De qua re non inordinate agimus, si ex libris, licet non canonicis, sed tamen ad aedificationem Ecclesiae additis, testimonium proferamus. Eleazar namque in praelio elephantum feriens stravit, sed sub ipso quem exstinxit, occubuit . Quos ergo iste significat, quem sua victoria oppressit, nisi eos qui vitia superant, sed sub ipsa quae subjiciunt, superbiendo succumbunt? Quasi enim sub hoste quem prosternit, moritur, qui de culpa quam su
Abbreviated transcription (Latin):
dentib quȩ dic̾ta iam fuerant subse¬
quentibusq penderent. Si enĩ ꝓpt̾
nouitatem paruę rei rursum dic̃ta
ponerentur: facerent etiam ꝓcul¬
expositionis unde hȩc excerpta sunt.
recurrens ordinem plus in quibus¬
dam huius oꝑis locis aliquid. quã
intertu libri est positum minusue
repꝑias: causȩ fecit racio quam pre¬
misi. ꝑpendens aut̃ qd̾ si utriusq
testamenti in unum uellem testimo¬
nia redacta colligere. uoluminis nor¬
mam excederet: et legentis desid̾ium
impediret: in tribus hoc uoluminib
domino est cooꝑante dispositum. ut
tineat. Quȩ beatitudinis ur̃e non te¬
meritatis ausu. s amore ur̃i ꝓuocatꝰ.
studii qd in inqͥsitiõe diuini olim fer¬
uet eloquii. sciens maxime indic̾tis
sit auiditas mentis: ex multis uolu¬
minib pauca componens studui de¬
stinare: humili obsecrans prece qua
ualeo: ut dum nobis uel quiqͥs lege¬
rit in hoc oꝑe laboris mei cura pla

Expanded text:
dentibus, quae dicta fuerant, subsedentibus, quae dicta fuerant, subsequentibusque penderent. Si enim propter novitatem parvae rei, rursum dicta ponerentur, facerent etiamexpositionis, unde haec excerpta sint, recurrens ordinem, plus in quibusdam hujus operis locis aliquid, quam in textu libri est positum minusve reperias, causae fecit ratio, quam praemisi. Perpendens autem, quod si utriusque Testamenti in unum vellem testimonia redacta colligere, et voluminis normam excederet, et legentis desiderium impediret; in tribus hoc voluminibus Domino est cooperante dispositum, ut tineat. Quae beatitudini vestrae, non temeritatis ausu, sed amore vestri provocatus studii quod in inquisitione divini olim fervet eloquii, sciens, maxime in dictis sit aviditas mentis, ex multis voluminibus pauca componens, studui destinare: humili obsecrans prece qua valeo, ut dum vobis, vel quisquis legerit, in hoc opere laboris mei cura plac
Abbreviated transcription (Latin):
inmodici. ut uniuscuuisq rei testi¬
monia iuxta qd̾ in suis ex ordine st̃
sita codicib. ꝑlibros suos ordinando
componerem: quatinus studiosi lec̃¬
toris desiderium ad elucidandam Abi
quam uellet obscuritatem. inuento
morȩ uel ad parum aliquomͦ s̾pẽdiret.
Hoc autem lec̾torem huius oꝑis p̾ om̾i¬
b nosse conmoneo: ut quia quedã tȩ¬
stimonia diuersis locis sita repꝑiet.
inquibusdam sicut res exposcit typi¬
ta quȩ predictis modis exposita com¬
peri. ita & seorsum sequentia siquidẽ
inuicem translata composui. inqui¬
busdam uͦ locis. quia ita norma sa¬
tisfactionis poscebat. hoc idem de eo¬
dem testimonio retexiii. qd̾ dudum
ex planasse relegitur. Alicubi aut̃
quedam quȩ de eo minus pͥdem dixe¬
rat. inter repetita addens u̾ba suppli¬
excerpens idem testimoniũ. ubi po¬
poscit locus inserendum aptaui:
quia res non erat quȩ separatim po¬
ni utiliter potussent: dum ex prece¬

Expanded text:
immodici, ut uniuscujusque rei testiimmodici, ut uniuscujusque rei testimonia, juxta quod in suis ex ordine sunt sita codicibus, per libros suos ordinando componerem. Quatenus studiosi lectoris desiderium, ad dilucidandam sibi quam velit obscuritatem, invento  morae, vel ad parum, aliquo modo praepediret. Hoc autem lectorem hujus operis prae omnibus nosse commoneo, ut quia quaedam testimonia diversis locis sita reperi, et in quibusdam, sicut res expetit, typita; quae praedictis modis exposita comperi, ita et seorsum sequentia siquidem invicem translata composui, in quibusdam vero locis, quia ita satisfactionis norma poscebat, hoc idem de eodem testimonio retexui, quod dudum explanasse relegitur. Alicubi autem quaedam quae de eo minus pridem dixerat, inter repetita addens verba suppleexcerpens, eidem testimonio ubi poposcit locus, inserendum aptavi, quia res non erant, quae separatim poni utiliter possent, dum ex praece
Abbreviated transcription (Latin):
trahentib. hortando cepit accendere:
quatinus hoc qd̃ neglecte ceꝑam ex¬
plere studiosius debuissem: ita ut &
opus & librum in quo testimonium
tum esset. intytuli eius prenotiõe¬
signarem. Cuius rei pondus mea¬
rumq uirium impossibilitatẽ pen¬
sans. in ancipiti deprehensus sicut
nauta graui fluctuum ꝓcella tur¬
batus: ad orationum eius portũ pa¬
uens fateor fidensq confugi: sciens
impossibile non fore. qd̾ atanto michi
presule. ut res ad multoꝵ edificationẽ
ꝓfutura fieret iuberetur. Marq
hoc imꝑantis suffragio ꝓuocatus assu¬
mens. quo ualui studio ueteris ac no¬
ui testamenti in unum testimonia
congregata collegi: eriam non solũ
de beati iob expositione. s nec de alus
eus opusculis quicquã curaui sic̃
pͥus facere ceꝑam neglec̾tum relinqͤ¬
re. Que dum disꝑse sic̃ quippe reꝑta
fuerant inscedis suis relata transcur¬
rerem: usum mͥ est. licet eẽt laboris

Expanded text:
trahentibus, hortando coepit accendere, trahentibus, hortando coepit accendere, quatenus hoc quod neglecte coeperam, explere studiosius debuissem, ita ut et opus, et librum in quo testimonium tum esset, in tituli ejus praenotatione designarem. Cujus rei pondus, mearumque virium impossibilitatem pensans, in ancipiti deprehensus, sicut nauta gravi fluctuum procella turbatus, ad orationum ejus portum, pavens, fateor, fidensque confugi; sciens impossibile non fore, quod a tanto mihi praesule, ut res ad multorum aedificationem profutura lieret, juberetur. Moxque hoc imperantis suffragio provocatus assumens, quo valui studio, veteris ac novi Testamenti in unum testimonia congesta collegi. Et jam non solum de beati Job expositione, sed nec de aliis ejus opusculis quidquam curavi, sicut prius facere coeperam, neglectum relinquere. Quae dum disperse sicut quippe reperta fuerant, in schedis suis relata transcurrerem, visum mihi est, licet esset laboris
Abbreviated transcription (Latin):
it aaddite expositionis explanatiõe
disserere. In quibusdam namq locis
inerpositione etiam testimonii. non
solum u̾boꝵ satiffac̾tionẽ sibi pos se
sufficere iudicauit: nisi alterius iterꝰ
deluc̃ti ad medium testimonis eui¬
denti interpretatiõe latius edoceret.
Ac̾tumq est: ut hac occasiõe sicut pre¬
fatus sum. ueteris testamenti tota
pene series occulta patesceret: quȩ
diuini nutus aspiratione reserata.
famis nr̃e esuriem suꝑni pabuli
copia satiaret. Huius gͦ rei arden¬
ti nimis desid̾io ꝓuocatus: quedam
de eisciem testimonus ceꝑam suh qͣ¬
dam breuitate decerpere: aliqua uͦ
negligendo trausirẽ. Qs dum fiere
sicut conscientia mea michi testis ẽ.
me nolente. atq hoc cautius ꝓuidũ¬
te ne aquoquam aliquomͦ nosceret᷑.
ꝑ quosdam ad eiusdem apłici nostri
pontificis noticiam usq peruenit.
Qui me uerbis mex quib beatitudo
ur̃a nouit suasorus. atq ad suꝑiora

Expanded text:
it addita expositionis explanatione it addita expositionis explanatione disserere. In quibusdam namque locis in expositione etiam testimonii, non solum verborum satisfactionem sibi posse sufficere judicavit, nisi alterius iterum deducti ad medium testimonii evidenti interpretatione latius edoceret. Actumque est, ut hac occasione, sicut praefatus sum, veteris Testamenti tota pene series occulta patesceret, quae divini nutus aspiratione reserata, famis nostrae esuriem superni pabuli copia satiaret. Hujus ergo rei ardenti nimis desiderio provocatus, quaedam de iisdem testimoniis coeperam sub quadam brevitate decerpere, aliqua vero negligendo transire. Quod dum fieret, sicut conscientia mea mihi testis est, me volente, atque hoc cautius providente, ne a quoquam aliquo modo nosceretur, per quosdam ad ejusdem apostolici notitiam pontificis nostri usque pervenit. Qui me verbis mox, quibus beatitudo vestra novit, suasoriis, atque ad superna
Abbreviated transcription (Latin):
Um beatissimi atq
apłici gregorii pon¬
tificis nr̃i u̾ri quoꝙ¬
toris dicta sepius lec¬
tione ꝑcurrerem: auidiusq michi
ineis assiduum ẽẽ ipsa luculentissi¬
ma uerborum eius satisfactio suade¬
ret: quiddam ineis repperi sine com¬
paratione potissimũ. Dym gͥ uniꝰ
sc̃i uiri. hoc est beati iob hystoriam.
abstrusis mysteriorum opacitatib
textam sub triplici idest tẏpica.
morali. atq hẏstorica studuit expo¬
sitione discutere: ac repulso ignoran¬
tiȩ nubilo. in aꝑto cunctis luce cla¬
rius serena patifactione monstrare.
hene totam ueteris ac noui testam̃¬
ti seriem. rerum explanandarũ ne¬
cessitate est coac̾tus exponere. Ubi
enim occulte nimis rei dilucidandȩ
necessitas inminebat. ne aut obscu¬
rum qͥd ap̃ audientiũ animos rema¬
neret. aut ipse non liquidissima sa¬
tufactiõe obscuritatis interna ad
luce uideretur eicere. non solũ diser¬
tissimis uerboꝵ assertionib qd̃ clau
forsitan obscuritas rei explanandȩ.

Expanded text:
Cum beatissimi, atque apostolici Gregorii, pontificis nostri, vestri quotoris, dicta saepius lectione per urrerem, avidiusque mihi eis assiduum esse ipsa luculentissima verborum ejus satisfactio suaderet: quiddam in eis reperi sine comparatione potissimum. Dum igitur unius sancti viri, hoc est beati Job historiam abstrusis mysteriorum opacitatibus tectam, sub triptici, id est typica, morali, atque historica studuit expositione discutere, ac repulso ignorantiae nubilo, in aperto cunctis luce clarius serena patefactione monstrare, pene totam veteris ac novi Testamenti seriem rerum explanandarum necessitate est coactus exponere. Ubi enim occultae nimis rei dilucidandae necessitas imminebat, ne aut obscurum quid apud audientium animos remaneret, aut ipse non liquidissima satisfactione obscuritatis, interna ad lucem videretur ejicere; non solum disertissimis verborum assertionibus, quod clausforsitan obscuritas rei explanandae,
Abbreviated transcription (Latin):
oriretur interra: omnemq herbam re¬
gionis. Quienim diu̾sis dieb creatũ
cȩlum & terram. uirgultũ ⁊ ħbã narraue¬
rat: nunc uno die fac̾ta manifestat.
illic qͦ scͥptum est. Creauit ds homine̾
creauit illum: masculum & femina
fecit eos. Necdum enĩ fac̾ta eua de¬
scͥbitur: & iam homꝰ masculus & fe¬
mina ꝑhibetur. S quia de adę la¬
tere erat ꝓculdubio femina ꝓces¬
sura: in illo iam computat᷑ ꝑ sub¬
stantiam: a quo fuerat ꝓducenda
ꝑ formã. Considerare tamen hec et
inminimis possumꝰ: ut ex minimᷤ
maiora pensemus. Herba namq cũ
creatur: necdum in illa fruc̾tus.
necdum fructus sui semen oftñdit᷑.
nest uͦ ei etiam cum non apparet
fruc̾tus & semen: quia nimirum
simul sunt inradicis substantia.
quȩ non simul. ꝓcleunt ꝑ tempo¬

Expanded text:
ra, omnemque herbam regionis. Qui enim diversis diebus creatum coelum, et terram, virgultum, herbamque narraverat, nunc uno die facta manifestat, illic quoque scriptum est: Creavit Deus hominem creavit illum, masculum et feminam creavit eos. Necdum enim Eva facta describitur, et jam homo masculus et femina perhibetur. Sed quia ex Adae latere erat procul dubio femina processura, in illo jam computatur per substantiam, a quo fuerat producenda per formam. Considerare tamen haec et in minimis possumus, ut ex minimis majora pensemus. Herba namque cum creatur, necdum in illa fructus, necdum fructus sui semen ostenditur. Inest vero ei etiam cum non apparet fructus et semen, quia nimirum simul sunt in radicis substantia quae non simul prodeunt per tempo
Abbreviated transcription (Latin):
sta conclita: &cuncta t̾rȩ uirentia
descͥbuntur. S hoc qd̾ die tercio se
inspecie ꝓtulit: nimirum pͥmo in ip¬
sa de qua ortum est terrȩ substantia
conditum fuit. Hinc est qd̃ moy ses¬
& distinc̾te ꝑdies singulos condita
om̃ia retulit. et tamen simul om̾ia
creata subiunr it dicens. Istȩ genera¬
tiones cȩli & terrȩ quando creatȩ sunt:
indie quo fecit dñs cȩlum & terram

Expanded text:
sta condita, et cuncta terrae virentia sta condita, et cuncta terrae virentia describuntur; sed hoc quod die tertio se in specie protulit, nimirum primo die in ipsa de qua ortum est terrae substantia conditum fuit. Hinc est quod Moyses distincte per dies singulos condita omnia retulit, et tamen simul omnia creata subjunxit, dicens: Istae sunt generationes coeli et terrae, quando creatae sunt in die quo fecit Dominus coelu
Abbreviated transcription (Latin):
eptenario numero ꝑfectio ȩt̾nitatis
innuitur: cum dies septimus in reqͥ¬
em domini sanctificatus uocatur.
cui iam uespera inesse non dicitur:
quia internȩ beatitudinis requies
nullo termino coartatur. Querendꝰ
nobis est. quomodo deus simul cunc̾¬
ta condidit: dum idem moyses ex di¬
erum mutatione uariante distinc̾te
creata describit. Qd̃ tamen citus ag¬
noscimus: si ipsas causas originum
subtiliter indagamus. Rerum qͥp
pe substantia simul creata est: seo
simul species formata non est. Et qͦd
simul extitit ꝑ substantiam mat̾iȩ:
non simul apparuit ꝑspeciẽ formȩ.
Cum enim simul fac̾tum cęlum ter¬
raq descͥbitur: simul sp̃ualia atq
corporalia. simul quicquid de cęlo o¬
ritur. simul fac̾tum quicqͥd de t̾ra
ꝓducitur indicatur. Sol quippe lu¬
na & sẏdera quarto die incȩlo fac̾ta
ꝑhibentur: s qd̾ quarto die ꝓcessit
inspeciem: pͥmo die incęli substan¬
tia extitit ꝑ conditorem. Primodi¬
e terra creata dicitur: tercio arbu¬

Expanded text:
eptenario numero perfectio aeternitatis innuitur, cum dies septimus in requiem Domini sanctificatus vocatur, cum jam vespera inesse non dicitur, quia aeternae beatitudinis requies nullo termino coarctatur. Hinc nobis est quomodo Deus simul cuncta condidit, dum isdem Moyses sex dierum mutatione variante distincte creata describit. Quod tamen citius agnoscimus, si ipsas causas originum subtilipe substantia simul creata est, sed simul species formata non est, et quod simul exstitit per substantiam materiae non simul apparuit per speciem formae. Cum enim simul factum coelum terraque describitur, simul spiritalia atque corporalia, simul quidquid de coelo oritur, simul factum quidquid de terra producitur indicatur. Sol quippe, luna et sidera quarto die in coelo facta perhibentur, sed quod quarto die processit in specie primo die in coeli substantia exstitit per conditionem. Primo die creata terra dicitur, et tertio arbu
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor fluminib de padyso egͣ¬
dientib terra rigetur. Solidũ
mentis nr̃e edificium. prudentia.
temꝑantia. fortitudo. iusticia. su¬
stinet: quia inhus quatuor uir¬
tutib tota boni oꝑis structura
consurgit. Quatuor gͦ padysi
flumina t̾ram irrigant: qui d̾
hus quatuor uirtutib cor infũ¬
dit᷑ ab om̃i desid̾ioꝵ carnaliũ es¬

Expanded text:
quatuor fluminibus de paradiso egredientibus terra rigatur, solidum mentis nostrae aedificium, prudentia, temperantia, fortitudo, justitia continet; quia in his quatuor virtutibus tota boni operis structura consurgit. Quatuor ergo paradisi flumina terram irrigant, quia dum his quatuor virtutibus cor infunditur, ab omni desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
a iniquis. quisq suꝑiorem se om̃i¬
b quȩ cogitat putat. ediu̾so iustꝰ¬
iustudeat ut suꝑiorem quemlib
ꝓximum attendat: ac ne dum se
tionem: bene utraq parte ãmonu¬
it dicñs. Suꝑioeeᷤᷤ sͥ inuicẽ arbitrantes.:
ut incogitationib cordis & ego mͥ
illum p̾feram: ⁊ uicissim me illes
ut cumabutraq parte cor inferiꝰ
p̾mitur: nullus ex impenso hono¬

Expanded text:
a iniquus quisque inferiorem se omna iniquus quisque inferiorem se omnem quem cognovit putat, e diverso justus studet ut superiorem quemlibet proximum attendat. Ac ne dum se tionem, bene utramque partem admonuit, dicens: Superiores sibi invicem arbitrantes, ut in cogitationibus cordis et ego mihi illum praeferam, et vicissim ille me sibi, ut cum ab utraque parte cor inferius premitur, nullus ex impenso hono
Abbreviated transcription (Latin):
se nou̾at eẽ meliorẽ. Discant gͦ qͦmͦ
humiliari se ꝓximis debeant. qu
adhuc qͦ loco ap̃łm babeant᷑ nesciũt
si sic elec̾ti se etiam illis humiliant.
quib iamse ꝑ int̾na uidicia añpo¬
sitos dep̃hendunt. Hoc aut̃ ꝓpͥum
specimen eẽ electoꝵ solet: qd̾ de se sem
ꝑsentiunt infra quam sunt. Hinc
namq ab eodem dauid dr̃. Si non
humilit̾ sentiebam: s eraltau ani¬
mã meam. Hinc namq salomon ad
sapientiã paruulos uocat. dicens.
Siquisẽ paruulus: ueniat ad eam Q
eñi necdum sem ipsum despicit:
humilẽ dei sapientiã non appͥhendit.
Hinc ineuu̾̃głio dñs dic. Confiteor
tͥ pat̾ dñe celi nt̾re. quia abscondift
hȩc a sapientib n prudentib. & reue¬
lasti ea paruulis. Hinc psalmista a¬
it. Custodiens paruulos dominus.
Hinc magister gentium dic̃ Factisu¬
mus paruuli: inmedio ur̃m. Hinic
discipulos ãmonens dic̃. Supiores
sibi inuicem arb itrantes. Nã qui¬

Expanded text:
er noverat esse se meliorem. Discant ergo quomodo er noverat esse se meliorem. Discant ergo quomodo humiliari proximis debeant, qui adhuc quo loco apud Deum habeantur nesciunt, si sic se electi etiam illis humiliant quibus jam se per interna judicia antepositos deprehendunt. Hoc autem esse proprium specimen electorum solet, quod de se semper sentiunt infra quam sunt. Hinc namque ab eodem David dicitur: Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam . Hinc Salomon ad sapientiam parvulos vocat, dicens: Si quis est parvulus, veniat ad eam . Qui enim nec dum semetipsum despicit, humilem Dei sapientiam non apprehendit. Hinc in Evangelio Dominus dicit: Confiteor et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hinc rursum Psalmista ait: Custodiens parvulos Dominus . Hinc magister gentium dicit: Facti sumus parvuli in medio vestri . Hinc discipulos admonens, ait: Superiores sibi invicem arbitrantes . Nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
moculis suis ẽ: qui ineo qd̃ semet ip¬
sũ consid̾at. imparem se alienis m̾i¬
tis pensat. Nam quasi grandẽ se
conspicit: quisqͥs se suꝑ aliena m̾ita
elatione cogitationis ertendit. Sa¬
ul aut̃ repbus inbono qd̃ ceꝑat non
ꝑmansit: quia faftii susceptȩ pote¬
statis intumuit. At contra dauid
semꝑ de se humilia sentiens. eiusdẽq
saul se comꝑatione pꝰponens pꝰquã
feriendi locum repꝑit ⁊ pꝑcit: eidem
seuienti aou̾sario humili se profes¬
sione ꝓstrauit. dicens. Quẽ ꝑsequeris
rer isrł quem ꝑsequeris: Canẽ mor¬
tuũ. ⁊ pulicem unum: S certe iam¬
unc̃tus in regem fu̾at: ĩa exorante
samuel ⁊ cornu suꝑse olez fundente
didicerat: qd̾ eum diuina grͣa saul
reꝓbato. ao regni gub̾nacła possidñ¬
da seruabat: & tam̃ ꝑsequent adu̾
sario mente se humili subst̾nebat:
cui diuno iudicio p̾latũ se eẽ noue¬
rat. Illi itaq se humilit̾ pꝰponebat.
cui pelec̾tionis grãm incõꝑabilit̾¬

Expanded text:
oculis suis est, qui in eo quod semetipsum considerat, imparem se alienis meritis pensat. Nam quasi grandem se conspicit, quisquis se super aliena merita elatione cogitationis extendit. Saul autem reprobus in bono quod coeperat non permansit, quia fastu susceptae potestatis intumuit. At contra David semper de sese humilia sentiens, ejusdemque Saul se comparatione postponens, postquam feriendi locum reperit, pepercit; et eidem saevienti adversario humili se professione substravit dicens: Quem persequeris, rex Israel, quem persequeris? canem mortuum et pulicem unum. unctus in regem fuerat, jam exorante Samuele, et cornu super se oleum fundente didicerat quod eum divina gratia, Saul reprobato, ad regni gubernacula possidenda servabat, et tamen persequenti asario mente humili se substernebat, cui divino judicio praelatum esse se noverat. Illi itaque se humiliter postponebat, cui per electionis gratiam incomparabilit
Abbreviated transcription (Latin):
quid habere. ⁊rursum inꝓsꝑis ex
suo aliquid omimodo n habere:
quatinꝰ ⁊ inadu̾sis tanto sit głosi¬
or quanto diuino ordini etiã ex
desid̾io ungitur: ⁊ inꝓsꝑis tan¬
tosit uilior quanto ap̾senti ipsa¬
quã diuinitꝰ ꝑcipit gła funditꝰ
ex mente se paratur. S hoc uͥtu¬
tis pondus melius ostendimus:
si clestis patͥe duoꝵ hominum
facta memoremꝰ. Moyses namq
cum in deserto oues pasceret. a
dño ꝑ angłm inigne loquente
uocatus est: ut eripiendȩ om̃i isrłi¬
tarum multitudini pͥesset. S qͥa
apud se mente humilis extitit. ob¬
latam ꝓtinus tanti regiminis glo¬
riam expauit: marq ad infirmi¬
tatis patͦciniũ recurrit. dicens.
aoseruum tuũ tardioris ⁊ ĩpediti¬
oris lingue fac̾tus sum. W se post¬
posito alium deposcit dicens. Iit¬
te quẽ missurꝰ es. Ecce cum auc̃to¬
re linguȩ loquit᷑: ⁊ ne tanti regi¬
minis potestatẽ suscipiat. elin¬

Expanded text:
quid habere, et rursum in prosperis ex quid habere, et rursum in prosperis ex suo aliquid omnimodo non habere: quatenus et in adversis tanto sit gloriosior, quanto divino ordine etiam ex desiderio jungitur; et in prosperis tanto sit verior, quanto aquam divinitus percipit, gloria funditus ex mente separatur. Sed hoc virtutis pondus melius ostendimus, si coelestis patriae duorum heroum memoramus. Moyses namque cum in deserto oves pasceret a Domino per angelum in igne loquente vocatus est, ut eripiendae omni Israelitarum multitudini praeesset. Sed quia apud se mente humilis exstitit, oblatam protinus tanti regiminis gloriam expavit, moxque ad infirmitatis patrocinium recurrit, dicens: ad servum tuum, tardioris et impeditioris linguae factus sum ; et se postposito alium deposcit, dicens: Mitte quem missurus es . Ecce cum auctoritate linguae loquitur et ne tanti regiminis potestatem suscipiat, elin