comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est filius dei. Pulchrȩ addidit manentẽ suꝑ
eũ ꝓ priũ esteñ mediatoris nr̃i: ut nũquã
sp̃s sc̃s recedat ab eo. fidelib autẽ eiꝰ aliquando
confert᷑: aliqñtollitur. Quib dã tam̃ ad ainorem
dei et ꝓxumi conseruandũ: nũquã abẽ. Unde
ipse ait illis. Uos autẽ cognoscetis eũ: qr apud
se: hic uͦ filium dei. Hinc ẽ. qđ paulꝰ ait. Quas
Inter sapientes autẽ: sapientiã loquimur.
indesertũ aspũ: ut tẽptareturl xu.
adiabolo. Consulte lucas pͥmo posuit. ihs
autẽ plenꝰ sp̃u scõ regressus ẽ a iordane: ne du¬
s uoluntate suisp̃s: ut sternat adu̾sarium.
Ubi nob̃ p̃monstrat. ut post baptismũ accinga¬
m fortiter contra diabolũ: relictis mundi ille¬
cebris & societate prauorum.M xui. xui.
blandiant᷑ qđ ad dieo ꝑtinet. siue adt̾isa feriant
qđ noctis figure congruit. seꝑ fidelib ad ẽ adt̾i¬
riit corpore. ut diabolo tribueret᷑ tẽptandi occa¬
sio: & tunceretur abhomine. cuiꝰ morte et ca

Expanded text:
 Marcum.  Pulchre addidit, manentem super eum. Proprium est enim Mediatoris nostri, ut nunquam Spiritus sanctus recedat ab eo. Fidelibus autem ejus aliquando confertur, aliquando tollitur. Quibusdam tamen ad amorem Dei et proximi conservandum nunquam abest. Unde ipse ait illis: Vos autem cognoscetis eum, quia apuse, hic vero Filium Dei. Hinc est quod Paulus: Quasi Inter sapientes autem sapientiam loquimur. desertum a spiritu, ut tentaretur a diabolo. Consulte Lucas primo posuit: Jesus autem plenus Spiritu sancto, regressus est a Jordane, ne dused voluntate sui spiritus, ut sternat adversarium. Ubi nobis praemonstrat, ut post baptismum accingamur fortiter contra diabolum, relictis mundi illecebris et societate pravorum. M. 19V L.blandiuntur, quod ad dies pertinet; sive adversa feriant, quod noctis figurae congruit, semper fidelibus adest adverriit corpore, ut diabolo tribueretur tentandi occasio, et vinceretur ab homine, cujus morte et cal
Abbreviated transcription (Latin):
neamꝰ manꝰa rapinis. Qui furabat᷑ iã ñ fure¬
tur: magis autẽ laboret oꝑando manib suis
qđ bonũ est: ut habeat unde tribuat neces¬
sitatẽ patienti. Nã & colũba sepe alienos qͣsi
suos fert᷑ alere pullos. Ipsa t̾rȩ fructib
& semine pascit᷑. Audiamꝰ apłm. Bonũ ẽ non
manducare carnẽ: et nonbibere uinũ. Ge

Expanded text:
neamus manus a rapinis. Qui furabatur, jam non fureneamus manus a rapinis. Qui furabatur, jam non furetur. Magis autem laboret operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. Nam et columba saepe alienos quasi suos fertur alere pullos. Ipsa terrae fructibus et semine pascitur. Audiamus Apostolum: Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s descendit inspecie colũbe: uox patris
testimoniũ filio p̃bentis auditur. Colũba
apparuit suꝑ caput iħu: ne uox patris puta¬
retur eẽ facta ad ioħm. ñ ad dñm. S et hoc
quod uor pat̾na intonuit. ñ docet filiũ: s
nob quid credere debeamꝰ ostenditur. bapti
tocis ad optione. dei posse filios effici. Litt̾am
sielege. Uidit iohs et qui cũ co eiant sp̃m dei.
.i. rẽ significantẽ sp̃m scm descendentẽ ut co¬
lũbam: hoc est sicut rem quȩ uere colũba erat
ad hoc significandũ assũpta. Utrum colũba
nouiter creata fuerit. et pꝰ ꝑ actũ officiũ soluta
inelem̃ta nec ne: nichil nr̃a int̾ est. Sic quoq¬
legendũ ẽ. quod marcus ait. Uidit celos aꝑtos.
.i. significari cȩlorũ aꝑtionẽ baptiratis. Na¬
tuta sumamꝰ. Nullũ ore uł ungͥb ledit: ne
minimas quidẽ musculas uł timiculos. Uide¬
amꝰ ne dentes nr̃i sint arma et sagitde: conti¬

Expanded text:
Spiritus sanctus descendit in specie columbae, vox Patris Spiritus sanctus descendit in specie columbae, vox Patris testimonium Filio praebentis auditur. Columba apparuit super caput Jesu, ne vox Patris putaretur esse facta ad Joannem, non ad Dominum. Sed et hoc quod vox paterna intonuit, non docet Filium, sed nobis quid credere debeamus ostenditur, baptizvocis adoptione Dei posse filios effici. Litteram sic lege: Vidit Jesus et qui cum eo erant, Spiritum Dei, st, rem significantem Spiritum sanctum descendentem ut columbam, hoc est, sicut rem quae vere columba erat, ad hoc significandum assumpta. Utrum columba noviter creata fuerit, et post peractum officium soluta in elementa necne, nihil nostra interest. legendum est quod Marcus ait. Vidit coelos apertos , id est, significari coelorum apertionem baptizatis. Natuta sumamus. Nullum ore vel unguibus laedit, ne minimas quidem musculas vel vermiculos. Videamus ne dentes nostri sint arma et sagittae, conti
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃mscm̃. Et notandum. qd̾ non coruus s colũba
attulit ramũ oliue inarcham noȩ: qr baptira¬
torũ alii deserunt eccłam: alii pacifice rema¬
nent inȩccła. Ramꝰ oliue uirentib folus in
euit michi: tale est ac sidicat. Inte placitum
meũ constitui: hoc ẽ ꝑte gerere qdđ̃ mͥ placet.
Qđ uero matħs dic̃ in quo mͥ complacui: ita
erponitur. Qui penitendo corrigit qđ male
fecit. in quo penitet. sib displicet qđ fec̃. Et qr
pat̃ om̃ipotens humano mͦ locutꝰ ait. penitet
me fecisse hominẽ: uidet᷑ sibi displieuisse in
peccatorib. Insolo autẽ xp̃o sibi conplacuit.
qr ñ se eũ creasse hominẽ penituit. qͣndoqui¬
dem nullũ in eo peccatũ fuit. Unde dauid:
Iurauit dñs. et ñpenitebit eũ: tues sac̾dos
inȩt̾̃nũ. Intelligas ȩuangłistas cũ ñ eandem
locutionẽ retulerint: eandẽ retulisse senten¬
tiam. Que diu̾sitas locutionũ ad hoc utilis

Expanded text:
Spiritum sanctum. Et notandum quod non corvus, sed columba Spiritum sanctum. Et notandum quod non corvus, sed columba attulit ramum olivae in arca Noae quia baptizatorum alii deserunt Ecclesiam, alii pacifice remanent in Ecclesia. Ramus olivae virentibus foliis in cuit mihi , tale est ac si dicat: In te placitum meum constitui, hoc est, per te gerere quod mihi placet. Quod vero Matthaeus dicit: In quo mihi complacui, ita exponitur: Qui poenitendo corrigit quae male fecit, in quo poenitet sibi displicet quod fecit. Et quia Pater omnipotens humano modo locutus ait: Poenitet me fecisse hominem , videtur sibi displicuisse in peccatoribus. In solo autem Christo sibi complacuit, quia non se eum creasse hominem poenituit, quandoquidem nullum in eo peccatum fuit. Unde David: Juravit Dominus et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum . Intelligas evangelistas, cum non eamdem locutionem retulerint, eamdem retulisse sententiam. Quae diversitas locutionum ad hoc utilis
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit de aqua. Et eoce aꝑti sunt eicęli: et
uidit sp̃m dei descendentẽ I corporalispe¬
ciȩ ut colũbam. m uenientẽ suꝑse. Et eccȩ
nis uim abluendi contulerat: ut qͥ ad laua¬
chrum xp̃i uenerit. peccata deponat: et post
qr dũ undas subiit diuinitatis sue potentia.
cęli nob̃ ianuas pandit. Nec ei tunc cȩlum
cepit aꝑiri. cui celorũ interiora patebant: s
his uerbis uirtꝰ baptismi ostenditur. qr bap¬
tizatis celestis ianua declaratur. Orauit
dũ. pꝰ baptisma uicturos. Nã quasi transito
mari rubro necatos gratulam᷑ egiptios: s
indeserto huiꝰ mundi alii hostes occurrunt.
qui sunt uincendi. donec ad patam ueniamus
ȩt̃nã. Unde pꝰ collatã sc̃ĩ sp̃s grãm inbaptismo.
ut doceretur eis soł qui insimplicitate bapti¬
zati sunt unctionẽ sc̃i sp̃s affuturã. Corporali
specie descendit ut columba: ut monstraretur
quod baptizati incorpore eiꝰ q̃ est eccła. accipiunt

Expanded text:
ascendit de aqua. Et ecce aperti sunt ei coeli, et ascendit de aqua. Et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem corporali specie ut columbam venientem super se. Et ecce nis vim abluendi contulerat, ut qui ad lavacrum Christi venerit peccata deponat, et post quia dum undas subiit, divinitatis suae potentia coeli nobis januas pandit. Nec ei tunc coepit coelum aperiri, cui coelorum interiora patebant, sed his verbis virtus baptismi ostenditur, quia baptizati coelestis janua declaratur. Oravit dum, post baptisma victuros. Nam quasi transito mari Rubro necatos gratulamur Aegyptios, sed in deserto hujus mundi alii hostes occurrunt, qui sunt vincendi donec ad patriam veniamus aeternam. Unde post collatam sancti Spiritus gratiam in baptismo, paruit super Jesum, ut doceretur eis solis qui in simplicitate baptizati sunt, unctionem sancti Spiritus affuturam. Corporali specie descendit, ut columba, ut monstraretur quod baptizati in corpore ejus, quod est Ecclesia, accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dñs baptizari. ut nob̃ insinuaret misteri¬
um baptismi: et sc̃ificaret aquas. Seruus
aucẽ ex pauit illũ ad se uenisse. ut baptizaret᷑:
cũ nulla ineoculpa eẽt. Unde intelligitur.
qd̃ hic dicit ioħs ego ate debeobaptizari:
hoc ẽẽ. quod ipse alibiait. Ecoȩ agnꝰ dei. ecce
qui collit peccata mundi. Ab illogͦ debuit
ipse ioħs baptizari: i.a peccato originali.¬
mundari. Sine mͦ inquit dñs me ate bap¬
tirari inaqua: ut tu postiodũ ame bap¬
tizeris inspũ. Sic decet nos implere omnẽ¬
iusticiã: i. docere & exemplũ dare om̃is iu¬
sticiȩ. Qui xp̃ibaptismũ suscipit. miseret᷑¬
anime sue placens deo. salutis medelam¬
suscipiens: & humiliter subdit᷑ creatori suo
eiꝰ institutioni obediens: ꝓximũq exemplo
edificat. Sic gͦ omẽm iusticiã implet: quia
uera humilitas ẽ. quã obedientia comes non
deserit: officiũ qđ pͥtis expauit. obȩdiens
actum ẽ autẽ cũ baptizaret᷑ omĩs ppłs.
Net iħubaptizato et orante: M confestĩ

Expanded text:
nus baptizari, ut nobis insinuaret mysterium baptismi, et sanctificaret aquas. Servus autem expavit illum ad se venisse ut baptizaretur, cum nulla in eo culpa esset. Unde intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse quod ipse alibi ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ab illo ergo debuit ipse Joannes baptizari, id est a peccato originmundari. Sine modo, inquit Dominus, me a te bapzari in aqua, ut tu postmodum bame in spiritu. Sic decet nos implere omnjustitiam, id est docere et exemplum dare omnis justitiae. Qui Christi baptismum suscipit, miseranimae suae placens Deo , salutis medelamsuscipiens; et humiliter subditur Creatori suo, ejus institutioni obediens: proximumque exemplo aedificat. Sic ergo omnem justitiam implet, quia vera humilitas est quam obedientia comes non deserit, officium quod prius expavit, obediens Factum est autem, cum baptizarette, confestim
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli sagittas de scͥpturis: qͥuł falsa ꝓponit.
uł ueris falsa ꝑsuadẽ conat᷑. Gestimonia de¬
utero nomii ꝓtulit dñs: ut sedẽ legis sacra¬
m̃ta monstraret. Suggerebat᷑ eiqͣsi homini:
ut signo aliqtio ex ploraret qͣntũ apud dm̃ ua¬
leret. S scͥptũ est homini ne dm̃ tẽptare
audeat. quando habet qͥd faciat: ut quod
cauere oportet euadat. Inde est illud.Si
uos ꝑsecuti fuerint inuna ciuitate. fugite
in aliam. Post quã uͦ deficit humana ꝓuiden¬
tia. si homo se totum diuine cõmittit poten¬
tiȩ: nonẽ dicenda tẽptatio. Hunc autẽ po¬

Expanded text:
diaboli sagittas de Scripturis, qui vel falsa proponit, diaboli sagittas de Scripturis, qui vel falsa proponit, vel veris falsa persuadere conatur. Testimonia Deuteronomii protulit Dominus, ut secundae legis sacramenta monstraret BEDA.. Suggerebatur ei quasi homini, ut signo aliquo exploraret quantum apud Deum valeret. Sed scriptum est homini, ne Deum tentare audeat, quando habet quid faciat, ut quod cavere oportet evadat. Inde est illud: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Postquam vero deficit humana providentia, si homo se totum divinae committit potentiae, non est dicenda tentatio. Nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
dei es: mitte te deorsũ. Scͥptũ est eñi: qr angłis
suis mandauit dete. et inmanib tollent te.
ne forte offendas ad lapidem pedem tuum:
In om̃ib tẽptationib hocagit diabolus:
ut intelligat si filius deisit. S dñs sic res¬
ponsionem tẽꝑat: ut eũ relinqͣt ambiguũ.
Dicens mitte te deorsũ. qui om̃s p̃cipitare
satagit. infirmꝰ ostendit᷑: nã ꝑsuadẽ pot̃:
naturas dei et hominis ꝑfectas crediderit
suũ: qͥ lapis ẽ offensionis. & petͣ scandali.
latus ẽ dñs qͣndo assũptꝰ ẽ incelũ: ñ qr si ñ
portarent ruiturꝰ erat: s qr obsequebant᷑
regi. Qd̃ si dicas meliores sunt qͥ portant.
quã qͥ portat᷑: respondebo. Ergo meliora st̃
ium̃ta hominib: Tacuit autẽ t̃giu̾sator
de suiconculcatione: non subiungens filiũ
dei suꝑ aspidẽ & basiliscũ ambulaturũ. &
conculcaturũ leonẽ & draconẽ. dit illi iħs.
rursus. Scͥptũ est. Non tẽptabis dñm dm̃
tuũ. Ueris seͥpturarũ frangit cli peis. falsas

Expanded text:
ptum est enim: Quia angelis suis mandavit de te, et in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. » In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit. Sed Dominus sic responsionem temperat ut eum relinquat ambiguum. Dicens, « mitte te deorsum, » qui omnes percipitare satagit, infirmus ostenditur: nam persuadere potest, naturas Dei et hominis perfectas crediderit suum, qui lapis est offensionis et petra scandali. latus est Dominus, quando assumptus est in coelum , non quia, si non portarent, ruiturus erat, sed quia obsequebantur Regi. Quod si dicas: Meliores sunt qui portant quam qui portatur, respondebo: Bene meliora sunt jumenta hominibus. Tacuit autem tergiversator de sui conculcatione, non subjungens Filium Dei super aspidem et basiliscum ambulaturum et conculcaturum leonem et draconem. Ait illi Jesus rursum: « Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. » Veris Scripturar
Abbreviated transcription (Latin):
eũ diabolꝰ inmontẽ excelsũ ualde. et osten¬
dit ei omĩa regna mundi. & głam eorũ: et dic̃
illi. Hec omĩa tibi dabo: sicadens ad oraue¬
ris me. In montẽ .i. supͣ mont̾e ostendit reg¬
na:. non qđ uisũ eiꝰ qui omĩa uidet amplifi¬
cauerit. s qͥntũ in se fuit. u̾bo & ꝓmissione
ostendit uanitatẽ humanȩ põpe quiã ama¬
bat quasi speciosã: suadens dño. ut uł sic eũ
sibi subiceret. Bene qđ lucas cõmemorat in
momento tp̃ris tẽporalia monstrant᷑: quia
cito cadunt humane potestates:. Dicens
hec omĩa tibi dabo. suꝑbe loquit᷑: non quod
omĩa regna dare posset. Procidens adoraiis
dictũ est: qr adoraturꝰ diabolũ ante corruit.
tũ adeoẽ: s amalo potestatis ambitio. Po¬
testas itaq diabolo ad tẽpꝰ ꝑmissa. ñ mala
est: szis qui ambiendo male utit᷑ potestate.:
malus ẽ. Tunc dic̃ ei iħs. Uade sathanas:
soli seruies. Nonut quidã putant: sathanas t̃¬
&& petrus. eadem sententia dãpnant᷑. Petro.

Expanded text:
et ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum, et dixit illi: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. In montem, id est, supra montem ostendit regna; non quod visum ejus, qui omnia videt, amplificaverit; sed quantum in se fuit, verbo et promissione ostendit vanitatem humanae pompae, quam amabat quasi speciosam, suadens Domino ut vel sic eum sibi subjiceret. Bene quod Lucas commemorat, in momento temporis temporalia monstrantur, quia cito cadunt humanae potestates. Dicens: Haec omnia tibi dabo, superbe loquitur, non quod omnia regna dare posset. Procidens adoraveris, dictum est quia adoraturus diabolum, ante corruit. tum a Deo est, sed a malo potestatis ambitio. Potestas itaque diabolo ad tempus permissa, non mala est; sed is qui ambiendo male utitur potestate, malus est. Tunc dicit ei Jesus: Vade, Satanas. soli servies. » Non, ut quidam putant, Satanas et Petrus eadem sententia damnantur: Petro
Abbreviated transcription (Latin):
tatione: a nob̾ recedit. usq ad aliud tẽpus
Inter bestias dñs cõmorat᷑. tit homo. mini¬
sterio utitur anglico. ut ds̃. Et nos eũ inhe¬
remo scẽ conu̾sationis bestiales hominum
mores toleramꝰ. ministeriũ angłorũ merem̃:
a quib corpore soluti. ad eterna gaudia trans

Expanded text:
tatione a nobis recedit usque ad aliud tempus. tatione a nobis recedit usque ad aliud tempus. Inter bestias Dominus commoratur, ut homo, ministerio utitur angelico, ut Deus. Et nos cum in eremo sanctae conversationis bestiales hominum mores toleramus, ministerium angelorum meremur; a quibus corpore soluti ad aeterna gaudia trans
Abbreviated transcription (Latin):
pib excltiduntur. Primꝰ dixit. Uillã emi.
&e cetã. Alt̃ dix̃. Iuga boum emi qtunq Alius
dixit. Uxorem duri. Uxoris appetitꝰ ad coneu¬
piscentiam ꝑtinet: sic̃ gula. Uille ẽp̃tio. ad¬
ad auariciã. et suꝑbiam. Probatio quinq
iugorũ refertur ad concupiscentiã oculorũ.
ubi curiositas ẽ. et uanagła. Triplici telo
hostis totidẽ arma defensionis oppone:
tit concupiscentia carnis pellat᷑ ienunio.
tetito pomo. Uana gła suꝑauit eũ: dicens.
Eritis sicut dii. Auaricia etiã suꝑauit eũ.
qñdix̃ scientes bonũ & malũ. Auaritia
enĩ recte dicitur sublimitas ãbitionis
Sic etiã tẽptauit dnm̃ s uictus recessit
de lege. Que atitẽ tẽptationũ pͥma fcierit.
que media. que ue ultima. & inqua forma
tẽptator accesserit. aninstia ꝓpriauenit.
an inspecie hominis assũpta. ñ multum
refert ignorare. Reliquit dnm diabolus
usq adcẽptis: postea ꝑiudeos aꝑte eum
imptignatur᷑. Sic exiã qͣndo ñ p̃tialet intẽp¬

Expanded text:
duntur. Primus dixit: Villam emi, etc. . Alter dixit: Juga boum emi quinque. Alius dixit: Uxorem duxi . Uxoris appetitus ad concupiscentiam pertinet, sicut gula. Villae emptio, ad avaritiam et superbiam. Probatio quinque jugorum, refertur ad concupiscentiam oculorum, ubi curiositas est et vana gloria. Triplici telo hostis totidem arma defensionis oppone, ut concupiscentia carnis pellatur jejunio,vetito pomo; vana gloria superavit eum, dicens: Eritis sicut dii . Avaritia enim superavit eum, quando dixit, scientes bonum et malum. Avaritia enim recte dicitur sublimitas ambitionis. Sic etiam tentavit Dominum, sed victus recessit.de lege. Quae autem tentationum prima fuerit, quae media, quaeve ultima, et in qua forma tentator accesserit, an in sua propria, an in specie hominis assumpta, non multum refert ignorare. Reliquit eum diabolus usque ad tempus postea per Judaeos aperte eum impugnaturus. Sic etiam quando non praevalet in ten
Abbreviated transcription (Latin):
Uentilabri opꝰ ẽ.ab infructuosis fructuosa
discernere. Qd in manti dñi sitũ. indicat
arbitriũ potestatis recondentis tricicũ
.i. ꝑfectos fructus credentiũ inhorreis: et
concremantis paleas.i. infructuosorum
hominũ inanitatẽ. igne iudicu: ꝑtienti¬
labrũ discretio iusti exanimis. ꝑ areã u̾
p̃sens eccła de signat᷑. Cuiꝰ areȩ purgatio
etiã nc̃ gerit᷑. cũ ꝑu̾si obmanifesta peccata
one damnantur. Int̃ palea ⁊ tiania distat:
qͥa palec a scmine pͥuri tͥtici ꝓdeunt: zrrania
adiu̾sa origĩe ꝓcitant᷑. Ergo palec significãt
illoᷤ qͥ fidi misttriiꝰ ĩbuunt᷑. ħ leuitate ꝑfidie ab clectiᷤ dis

Expanded text:
entilabri opus est ab infructuosis fructuosa discernere. Quod in manu Domini situm indicat arbitrium potestatis, recondentis triticum id est perfectos fructus credentium in horreis, et concremantis paleas id est infructuosorum hominum inanitatem igne judicii. Per ventilabrum discretio justi examinis, per aream vero praesens Ecclesia figuratur. Cujus areae purgatio etiam nunc geritur, cum perversi ob manifesta peccata istrictione damnantur. Inter paleas et zizania distat, quia paleae a semine puri tritici prodeunt; zizania vero a diversa origine procreantur. Ergo paleae significant i
Abbreviated transcription (Latin):
est. fortior me ẽ: cuiꝰ non sũ dignꝰ calciam̃ta
portare. Mediꝰ autẽ ur̃mstetit: que uos non¬
psȩ uos baptizabit in spũ sco: et igni. Ac si
dicat. Non inputet̃ audatie qd ago. Bap¬
tiro inaqua inpenitentiã.i. insignũ peni¬
tentie purgantis animas: lauo corpora. et
usũ baptirandi instituo. parans uiã forci¬
ori me.cuiꝰ calciam̃ta portare ñ sũ dignus:
tanta ẽ eiꝰ excellentia supͣ meã paruitatem.
Int̃ uos autẽ mediꝰ e quẽ p̃dico s nescitis eũ.
qr eiꝰ htimilicate abutimini. Ipse uos bapti¬
incendit ꝑamorẽ. et illuminat ꝑsapientiã.
Sunt qui ita exponunt. In spũscõ inp̃senti:
inigni infuturo. Sic̃ enĩ nc̃ renascim᷑ exaqͣ
et sp̃u scõ in remissionẽ peccatorũ. ita tunc
de leuib peccatis cũ quib morim᷑. ꝑignem
purgatoriũ quasi ꝑbaptisma mundabimur

Expanded text:
est fortior me est: cujus non sum dignus calceamenta portare. Medius autem vestrum stetit, quem vos neIpse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. Ac si dicat: Non imputetur audaciae quod ago. Baptizo in aqua in poenitentiam: id est in signum poenitentiae purgantis animas, lavo corpora, et usum baptizandi instituo, parans viam fortiori me, cujus calceamenta portare non sum dignus: tanta est ejus excellentia supra meam parvitatem. Inter vos autem medius est quem praedico, sed nescitis eum, quia ejus humilitate abutimini. Ipse baptiincendit per amorem, et illuminat per sapientiam. Sunt qui ita exponunt: In Spiritu sancto in praesenti, in igni in futuro. Sicut enim nunc renascimur ex aqua et Spiritu sancto in remissionem peccatorum, ita tunc de levibus peccatis cum quibus morimur, per ignem purgatorium quasi per baptisma mundabimur.
Abbreviated transcription (Latin):
Mos apudueteres fuit.ut siquis eã que sibi
conpeteret acciꝑe uxorẽ nollet. illȩ ei calciam̃¬
tũ solueret. qͥ iure ꝓpinquitatis eã sͥ desponsa¬
ret. Xp̃c autẽ sponsus eccłẽ fuit: ut ioħ̾s ait
Qui habet sponsã. sponsus est. Unde ioħs¬
qr xp̃c eẽ putabat᷑. recte se indignũ ẽẽ denun¬
tiat. ad soltiendũ corrigiã eiꝰ calciam̃ti. Quasi
dicat. Ego redẽptoris uestigia denudare non
tialeo: qr sponsi mͥ nom̃ ñ tisurpo. Uelita. Cal¬
ciam̃ta ex mortuis animalib fiunt. Dñs uͦ
qͦsi calciat᷑ apparuit. pꝰquã carnẽ assũpsit:
Huniꝰ incarnationis misteriũ. nemoumquã

Expanded text:
ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret qui jure propinquitatis eam sibi desponsaret. Christus autem sponsus Ecclesiae fuit, ut Joannes ait: « Qui habet sponsam sponsus est . » Unde Jo esse putabatur, recte se indignum esse denuntiat ad solvendum corrigiam ejus calceamenti. Quasi dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi non usurpo. Vel ita: Calceamenta ex mortuis animalibus fiunt. Dominus vero quasi calceatus apparuit postquam carnem assumpsit. Hujus incarnationis myster
Abbreviated transcription (Latin):
Ioħ̃s ẽ uox inqͣ u̾bum sonat.i. ostensio et ꝓ¬
phia. et lucerna u̾bi dei p̃sentis in ioħe ꝑ
quẽ clamat: p̃sentis incarne assũpta. cui
ioħs testimoniũ ꝑhibet. iuxta illud. Para¬
ti lucernã xp̃o meo.Uiam dñi dirigit: qui
ad p̃cepta eiꝰ uitã p̃parat: Unde illud. Siqͥs
diligit me: sermonẽ meũ seruabit.a xi.
t qui missi fuerant: erant expharis eis.
Et interrogauerunt eũ. et dixert̃. Qogͦ
pha: Audierant pharis ei in ꝓpħis xp̃m
& helyscũ infigara baptismi siccis pedib t̾n¬
fisse: putabant nc̃ eos surrexisse ad bapti¬
zandũ. Quia gͦ ioħs ntillũ de his diẽ se eẽ:
interrogant qua audatia baptizet. a xii.

Expanded text:
s est vox, in qua Verbum sonat; id est, ostensio et prophetia et lucerna Verbi Dei praesentis in Joanne, per quem clamat: praesentis in carne assumpta, cui Joannes testimonium perhibet, juxta illud: Paravi lucernam Christo meo . Viam Domini dirigit, qui ad praecepta ejus vitam praeparat. Unde illud: Si quis diligit me, sermonem meum servabit . A. 9Z Et qui missi fuerant erant ex Pharisaeis; et interrogaropheta? Audierant Pharisaei in prophetis Cet Elisaeum in figura baptismi siccis pedibus transiisse, putabant nunc eos surrexisse ad baptizandum. Quia ergo Joannes nullum de his dicit se esse, interrogant qua audacia baptizet. A.
Abbreviated transcription (Latin):
soli seruire. Grece latͥa dicit᷑ seruitꝰ illa. que
solideo conuenit: ñcreature. Unde idolatre
nuncupant᷑ hi: qui sacrificia quȩ unideo
debent.y dolis inmolant. Dulia autẽ ẽ serui¬
tus cõmunis: siue deo siue homini. Unde
etiã seruus dicitur latine. qđ dulos dicitur¬
qd̃ grece ẽ duliũ. et deo soli. qđ grece ẽ. latri¬
uin. Et consũmata om̃i tẽptatione. Ruii.¬
unc reliquit eum diabolꝰ tisq m xuii.
ad tempꝰ. eratq cumbestiis: Et ecce
angli accesserunt: & ministrabant ei. Consũ¬
matam omẽm tẽptationẽ dicit: qr his trib
tẽptationib continent᷑ origines om̃ium uici¬
orũ. ioħe attestante quiait. Om̃e qđ in mu¬
ndo est: concupiscentia carnis ẽ. & concupis¬
centia oculorũ. et suꝑbia uite. Et in eũgłica

Expanded text:
soli servire. Graece latria dicitur servitus illa, quae soli Deo convenit, non creaturae. Inde idololatrae nuncupantur hi, qui sacrificia quae uni Deo debent, idolis impendunt. Dulia autem est servitus communis sive Deo sive homini. Unde etiam servus dicitur Latine, quod dulos diciturquod Graece est dulium; et Deo soli, quod Graece est latrium. L. Et consummata omni tentatione, tunc reliquit eum diabolus usque ad tempus. Erat quoque cum bestiis, et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei. » Consummatam omnem tentationem dicit, quia his tribus tentationibus continentur origines omnium vitiorum, Joanne attestante, qui ait: « Omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum et superbia vitae . » Et in
Abbreviated transcription (Latin):
se noneẽ xp̃m: et nonnegauit qđ erat. scił se
c̃ẽ pcursorẽ: ut sequentia det̾minant. hic hu¬
militas ioħ̾is cõm̃dat᷑: qͥ dũ infirmitatẽ suã
studuit humilit̃ agnoscere: dei celsitudinẽ
meruit obtinere. Mira cecitas iudeorũ. qui

Expanded text:
se non esse Christum, et non negavit quod erat, scilicet se esse praecursorem, ut sequentia determinant. Hic humilitas Joannis commendatur, qui dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, Dei celsitudinem meruit obtinere. Mira caecitas Judaeorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
manifestissimist̃. Predicatio nãq cũglica
mundũ doctit. qđ ipse ignorabat. suasit
tib uͦstulticia
uno spũ accensi. dit̾isũ pͥmordium
nanationis. et diu̾stĩ t̃minũ statuere:
Matħs a natiuitate humana exordiens.
usq ad restirrectionẽ narrauit: marcus
ab etĩgłica p̾dicatione incipiens. ꝑtienit
usq ad ascensionẽ: lucas a natiuitate p̃¬
cursoris inchoans. eũgłm terminauit
in ascensione anĩca. discipłis expectanti¬

Expanded text:
manifestissimi sunt. Praedicatio namque evangelica manifestissimi sunt. Praedicatio namque evangelica mundum docuit, quod ipse ignorabat; suasit tibus vero stultitia uno spiritu accensi, diversum primordium narrationis et diversum terminum statuere. Matthaeus a nativitate humana exordiens, usque ad resurrectionem narravit. Marcus ab evangelica praedicatione incipiens, pervenit usque ad ascensionem. Lucas a nativitate praecursoris inchoans Evangelium, terminavit in ascensione Dominica, discipulis exspectanti
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ compat᷑ effectus. Pro u̾bium uero est. sc̃
ibi. Qiti ñintrat ꝑ bostiũ inoiile otum.
Bascendit aliunde. ille fur ẽ ec latro.
Simplex autẽ doctrina dicitur. ad differen¬
tiam ceterarum. que de fide et morib ddocet ñ
continens: s modo p̃cipit. uel ꝓhibet. mnodo
ꝑsuadet. uł dissuaaet. Preceptũ est: dilige
m et ꝓrimt̃. Prohibitio est. non occides. ꝑ
iusticia in eis dicitur. Sieut enĩ mala ꝓhiben¬
tur. ita etiã bona p̃cipiunt. Ibi coereet᷑ am¬
mus. Hic meitatur. Ibi fecisse. hie ñ fccisse.
culpabile est. Inqͦuis ꝓposito. inqͦuis gͣdu.
equale peccatũ est uł ꝓhibita adinittere:
uel iussa non facere
Rib quoq figuns gui scił medioeri at
iuxta quod aus̃ in qrto de doctrina rp̃iana
docet. Dicit enĩde una eadẽq re magna
et simmisse dicit᷑ si docetur: et cẽꝑate sip̃¬
dicat᷑: et gndit̃. si adusus inde animꝰ ut con¬
t̾itatur impellitur. at uͦ hii modi incũglio

Expanded text:
overbium vero est, sicut ibi: Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde ille fur est et latro . Simplex autem doctrina dicitur, ad differentiam caeterarum, quae de fide et moribus docet, non continens; sed modo praecipit vel prohibet, modo persuadet vel dissuadet. Praeceptum est: Dilige Deum et proximum . Prohibitio est: Non occides . Pjustitia in eis dicitur. « Sicut enim mala prohibentur, ita etiam bona praecipiuntur. Ibi coercetur animus, hic incitatur. Ibi fecisse, hic non fecisse culpabile est. In quovis proposito, in quovis gradu aequale peccatum est, vel prohibita admittere, vel jussa non facere. » Tribus quoque figuris, gravi scilicetjuxta quod Augustinus in IV De doctrina Christiana docet. Dicit enim: « De una eademque magna ot submisse, dicitur, si docetur; et temperare, is praedicatur; et granditer, si adversus inde animus, ut convertatur, impellitur. At vero hi modi in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
in scđo suꝑ bucam. Ioħs a cȩlestib exordiis
ad t̾rena descendit. dicens qͥndo erat uer¬
bũ. quomodo erat. quid erat. quid egerat.
quid agebat. ubi erat: quo uenerit. quio¬
mͦ uenerit: quo tẽpore uenerit. qua cauisa
uenerit. In pͥncipio inquit erat u̾bum: ha¬
bes quando erat. Et uerbum erat apua
dm̃: habes. quomͦ erat. Habes etiam qͥd
erat: et ds̃ inquit erat t̾ibum. Quid ege¬
rat. Omĩa ꝑ ipsum facta sunt. Quid agebat:
Erat lur uera. que inltminat omnẽ homi¬
uem tiementẽ inhunc mundũ. Et u̾erat:
Inhoc mundo. Quo uenerit: In sua ꝓpͥa
uenit. Quomͦ uenerit: Uerbũcaro fac¬
cũ est. Qndo uenerit. ioħs bapcista dicit
hic ẽ. de quo diri: Qui pꝰ me tienit ante
me factus ẽ. qͥa pͥor me erat. Qua catisa
uencrit: ioħs testat᷑. Ecce agnꝰ dei. ecce qͥ
tollit peccata mundi. Nug̃ in libro de
concordia eugłistarũ inmatħm. Sciendt̃

Expanded text:
I super Lucam: « Joannes a coelestibus exordiis ad terrena descendit, dicens, quando erat Verbum, quomodo erat, quid erat, quid egerat, quid agebat, ubi erat, quo venerit, quomodo venerit, quo tempore venerit, qua causa venerit. In principio, inquit, erat verbum , habes quando erat. Et Verbum erat apud Deum, habes quomodo erat; habes etiam quid erat, et Deus, inquit, erat Verbum. Quid egerat: Omnia per ipsum facta sunt; quid agebat: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat, in hoc mundo; quo venerit, in sua propria venit; quomodo venerit: Verbum caro factum est; quando venerit Joannes Baptista dicit: Hic est de quo dixi, qui post me venit, ante me factus est, prior me erat; qua causa venerit, Joannes testatur: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. » Augustinus in libro De concor
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdm̃ corporcũ atq localẽ opinant᷑: s spũ¬
alit̾ omia de co intellegenda. et confiten¬
et immutabił: neq aliud ẽ. ipse. et alitia
qđ habet. Imaginatio uͦ.ẽ: tit ibi. homo¬
quidã descendebat. ab ihrłm iniherico. et
rursus imparabora uinec et agncolarum.
Ordoem̃ eorũ que gerebant᷑ arp̃o: tielat pma¬
gine ꝑsone et negocii alceriꝰ refert᷑ implet̾.
Comparatio aucẽ ẽ. ut illtia Simile ẽ. reg

Expanded text:
qui Deum corporeum atque localem opinantur, sed spirqui Deum corporeum atque localem opinantur, sed spiritualia omnia de eo intelligenda et confitenet immutabilis, neque aliud est ipse, et aliud quod habet. Imaginatio vero est, ut ibi: Homoquidam descendebat de Jerusalem in Jericho. Et rursus in parabola vineae et agricolarum , Ordo enim eorum quae gerebantur a Christo, velut imagine personae et negotii alterius refertur impletus. Comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
Inouerbialis uͭ species. est figurata lo¬
cutio que unum dicere uidetur s alina in¬
telligit᷑. et dep̃senti tc̃pore cõmonet. In hac
enĩ allegorice sumitur intellectꝰ. ita ut
quodã modo uerborũ suꝑficies auferatar.
Quatuor autẽ modis ineugłio cognoscimꝰ
allegoriã. uideł. aut scđm translationem:
aut ꝑ ymaginationẽ: aut ꝑcõparationẽ.
aut sedmn ꝑuerbiale modũ. Translatio aũ
est: cũ anime motꝰ siue humana m̃bra ac
insintandas causas transferunt᷑ ad am̃
Ubicũq enĩ saera scriptura in deo deseri¬
bit caput. oculos. palpebras. aures. os.
labia. linguã. cor.ymaginẽ. uderũ. ma¬
nꝰ. derterã sinistram. digitos. sitie digitũ.
brachiũ.alas. scapulas. posteriora. pedes.
itẽ mocus anime. iram. furorẽ. oblicionẽ
itcordacionẽ. penicentiã. et alia hissimilia:¬
non carnaliter iurta hestoriam a recte
intelligentib sentienda st̃. sic̃ aiudeis
et plerisq hereticis carnalit̾ sapientib.

Expanded text:
overbialis vero species est figurata locutio, quae unum dicere videtur, sed aliud intelligitur, et de praesenti tempore commonet. In hac enim allegorice sumitur intellectus, ita ut quodammodo verborum superficies auferatur. Quatuor autem modis in Evangelio cognoscimus allaut per imaginationem, aut per comparationem, aut secundum proverbialem modum. Translatio autem est, cum animae motus sive humana membra ad insinuandas causas transferuntur ad Deum. Ubicunque enim sacra Scriptura in Deo describit caput, oculos, palpebras, aures, os, labia, linguam, cor, imaginem, uterum, manus, dextram, sinistram, digitos sive digitum, brachium, alas, scapulas, posteriora, pedes, item motus animae, iram, furorem, oblivionem, recordationem, poenitentiam, et alia hisnon carnaliter juxta historiam a recte intelligentibus scienda sunt, sicut a Judaeis et plerisque haereticis carnaliter sapientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ apparet: nicħ nr̃a int̾ eẽ debet quẽ ordinẽ
qͥ libet eorũ tentierit. Itẽ codẽ. parte eadẽ
Memorie cõm̃dare debemꝰ. tt siqͣndo talia
singła aptid singłos intienerimꝰ uͥ ꝯtͣrietas
solui non possit. sciamꝰ eẽ aliud factũ. tit in
matħo. Et transeunte inde iħti. secuti sc̃
cũ duo ceci. Duo ceti dequib alii narrant
non sc̃ isti. s simile factum est.
Uas quoq regulas am scbendi ñ alienas
scĩpsimꝰ: tũ in augustino de consensti
etĩgłistarũ: tt̃ in aliis auctoricatib.
epissime p̃cermissa recapitulant eũgłi¬
ste: ut maths qd̾ ante sermonẽ habitũ
inmonte uocatꝰ est: post sermonẽ reuocat
ad narrationẽ. Et quod mauia unguento

Expanded text:
bet, quem ordinem quilibet eorum tenuerit. » Item eodem, parte eadem: « Memoriae commendare debemus, ut si quando talia singula apud singulos invenerimus, ubi contrarietas solvi non possit, sciamus esse aliud factum, ut in Matthaeo: Et transeunte inde Jesu, secuti sunt eum duo caeci . Duo caeci de quibus alii narrant non sunt isti; sed simile factum est. » Has quoque regulas a modo scribendi non alienas sumpsimus, tum in Augustino de consensu evangelistarum, tum in aliis auctoritatibus. Saepissime praemissa recapitulant evangelistae, ut Matthaeus, quod ante sermonem in monte habitum vocatus est, post sermonem revocat ad narrationem . Et quod Maria unguento
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib p̃sagiebat᷑. ita ueniens. om̃ium scõrũ
laude p̃dicatur. Quod sy meonet anna pro¬
uecti iħm excipiunt. et laudant. significat
fidelẽ sinagogã que pꝰ longã expectationẽ
ꝓmissionũ non ficta fide eũ receꝑunt qͥ pre¬
nuntiabatur. Et ut ꝑfecerunt omĩa scd̾m
legem dñi: reu̾si st̃ ingalileã inciuitate suã
nazarech. uiii. Mini.

Expanded text:
fidelibus praesagiebatur, ita veniens omnium sanctorum fidelibus praesagiebatur, ita veniens omnium sanctorum ur. BEDA. Quod Simeon et Anna provecti, Jesum excipiunt et laudant, significat fidelium Synagogam, quae post longam exspectationem promissionum non ficta fide eum receperunt qui praenuntiabatur. Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam, in civitatem suam Nazareth. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
que dño testimonium ꝑhibeat. Misticȩ autẽ
significat eccłam: quȩ inp̃senti qͣsi sponsi dñq
sui. morte uiduata est. Septies .xiͦi octogin¬
ta.iiiiͦ. faciunt: & sept̾e ꝑtinent ad cursũ scbĩ
ta quatuor annis. cęlestis tẽpli limina seruare.
et dñi p̃stolari ad uentũ laudat᷑. dũ adño ꝑe¬
grinat᷑. Sept̾e anni qͥb anna cũ uiro uixerat.
significant ꝑfectionẽ illiꝰ tp̃ris.quo adno in
deinde regentẽ ȩccłam. Et hec ipsa hora suꝑ¬
ueniens conficebat᷑ dnõ: et loquebat᷑ de illo
om̃ib qui expectabant redemptionẽ ihrłm
Ipsa hora qua sy meon accepit puerũ. suꝑue¬
niens anna confitebat᷑ .i. laudabat dm̃. et
om̃ib fidelib qui iugo herodis alienigene
grauati lib̾ationẽ ex pectabant ꝓmittebat
paduentũ xp̃i. in ꝑximo redemptionẽ fieri.
Non solũ angłi: s et om̃is etas et sexus testimo¬
niũ nato reddit puero: & sicut ab om̃iũ scłoꝵ

Expanded text:
testimonium perhibeat. Mystice autem significat Ecclesiam, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui morte viduata est. Septies duodecim, octuaginta quatuor faciunt: et septem pertinent ad cursum saeculta quatuor annis, coelestis templi limina servaret, Domini praestolari adventum laudatur, dum a Domino peregrinatur. Septem anni quibus Anna cum viro suo vixit, significant perfectionem illius temporis, quo a Domino in deinde regentem Ecclesiam. Et haec ipsa hora superveniens confitebatur Domino, et loquebatur de illo omnibus qui exspectabant resurrectionem Israel. » Ipsa hora qua Simeon accepit puerum superveniens Anna confitebatur, id est laudabat Dominum, et omnibus fidelibus qui jugo Herodis alienigenae gravati liberationem exspectabant, promittebat per adventum Christi in proximo redemptionem fieri. Non solum angeli, sed et omnis aetas et sexus testimonium nato reddidit puero, et sicut ab omnium saeculorum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sy meon uidit: beat. qui ñ uidert̃ & credide¬
rt̃. Lum̃ad reuelationẽ gentiũ.: et głam plebis
tue isrł. Salutare dicolum̃ ad reuelationẽ .i.
ut retielet᷑ cecis oculis gentiliũ. nulla spe dm̃ci
adtientꝰ erectorũ: et ut isrł głetur excipiens
suũ ꝓmissũ & desideratũ. Bene reuelatio gen¬
tiũ. isrłis głe p̃fertur. qr cũ plenitudo gentiũ
introierit. tunc isrł saluus fiet. Inde inpsal
mo. Inconspectu gentiũ reuelauit iusticiã suã.
ti inpace ueniat in ihrłm. cont̾isationẽ habens
incelestib ueniat intẽplũ i. aptet᷑ exemplo
illorũ. inquib as habitat. Expectet dñm:
accipiat in manib u̾bum dei: brachiis fidei.
spei. et karitatis amplectatur: tunc dimittet᷑
ut non uideat mortẽ. quia uiderit uitã. Et
erat pat̃ eiꝰ & mat̾. mirantes suꝑhis quȩ dice

Expanded text:
idit: Beati qui non viderunt et crediderunt . Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel. Salutare dico lumen ad revelationem, id est ut reveletur caecis oculis gentilium nulla spe Dominici adventus erectorum, et ut Israel glorietur excipiens suum promissum et desideratum. Bene revelatio gentium Israelis gloriae praefertur; quia cum plenitudo gentium introierit, tunc Israel salvus fiet. Unde in psalmo: In conspectu gentium revelavit justitiam recordti in pace, veniat in Jerusalem, conversationem habens in coelestibus; veniat in templum, id est aptetur exemplo illorum in quibus Deus habitat. Exspectet Dominum, accipiat in manibus verbum Dei, brachiis fidei, spei et charitatis amplectatur; tunc dimittetur ut non videat mortem, qui viderit vitam. Et erat pater ejus et mater mirantes super his quae dice
Abbreviated transcription (Latin):
ficat: que paticort̃iẽ. Et quia utraq hostia
accepta ẽ deo:. consulte utraq auis ẽ. obla¬
ta ꝓdño. Qui clauso hostio patr̃e orat in
abscondito: curturẽ offert. Qui com pares
nis corruptionẽ resurgendo calcauit: et
int̃positis dieb cũ carne quã hostiã fecerat.
suꝑnã ciuitatẽ ascendit. Nos etiã pͥ inbap¬
tismo circũcidimꝰ a peccatis: & ꝓficiente
gr̃a ad altare ingredim. consecrandi ho¬
stia corꝑis &e sanguinis dñi. Omĩs etiam
eccła infine mundi. pͥmo in resurrectiõe
labẽ t̾rene corruptionis exuet: ac deinceps
incęlestẽ ihrłm transferet᷑. uictimis bonoꝵ
oꝑm dño cõm̃data. Et ecce homo erat in
ihrłm. cui nom̃ symeon: et homo iste iustꝰ
& timoratꝰ. expectans consolationẽ isrł. Et

Expanded text:
ficat: quae paucorum est. Et quia utraque hostia ficat: quae paucorum est. Et quia utraque hostia accepta est Deo, consulte utraque avis est oblata pro Domino. Qui clauso ostio patrem orat in abscondito, turturem offert: qui compares otionem resurgendo calcavit, et interpositis diebus cum carne quam hostiam fecerat, supernam civitatem ascendit. Nos etiam prius in baptismo circumcidimur a peccatis, et proficiente gratia ad altare ingredimur, consecrandi hostia corporis et sanguinis Domini. Omnis etiam Ecclesia in fine mundi primo in resurrectione labem terrenae corruptionis exuet, ac deinceps in coelestem Jerusalem transferetur, victimis bonorum operum Domino commendata. Et ecce homo erat in Jerusalem cui nomen Simeon: et homo iste justus et timoratus, exspectans consolationem Israe
Abbreviated transcription (Latin):
siue ptillꝰ colubinꝰ ꝓpeccato. Qui autẽ ñ pos¬
locaustum. et alt̾m ꝓpeccato. Hanc hostrã
regni incȩlo. Moralit̃ aut̃ siue qͥs fortia oꝑa
quȩ masculi nomine. siue infirma q̃ femine
uocabulo distingunt᷑ creauerit: ut hȩc dño
ualeant consecrari. ouẽ innocentiȩ offerat.
et turturẽ sicie coltibam designantes gemi¬
tum conpunctionis et lacrimas humili¬
um: sicut he uolueres ꝓcantu. gemitũ¬
habent. Lacͥmis quippe etiã inbonis in¬
digemus: qr quofine constĩmandi sumꝰ.
nescimus. Sunt autẽ duo gen̾a conpunc¬
tionis: dũ malorũ recolentes supplicia
tunemꝰ : et dum desiderio celestiũ ardentes.
de dilatione gemimꝰ. Unde duo pulli.
offerri iubent᷑. Unꝰ in holochaustũ. qͣndo
celestiũ amore inflãmamur:alder pro
peccato. dum de mał ꝑpetracis gemimꝰ.
Colũba que ingrege conuersat᷑ actiuam.
turtur solitiagꝰ contẽplatiuã uitã signi¬

Expanded text:
sive pullus columbinus pro peccato. Qui autem non possive pullus columbinus pro peccato. Qui autem non poslocaustum et alterum pro peccato. Hanc hostiam regni in coelo. Moraliter autem sive quis fortia opera quae masculi nomine, sive infirma quae feminae vocabulo distinguuntur, creaverit, ut haec Domino valeant consecrari, ovem innocentiae offerat, et turturem sive columbam, designantes gemitum compunctionis et lacrymas humilium, sicut hae volucres pro cantu habent gemitum. Lacrymis quippe etiam in bonis indigemus; quia, quo fine consummandi simus, nescimus. Sunt autem duo genera compunctionis, dum malorum recolentes supplicia, timemus, et, dum desiderio coelestium ardentes, de dilatione gemimus. Unde duo pulli offerri jubentur. Unus in holocaustum, quando amore coelestium inflammamur; alter pro peccato, dum de malis perpetratis gemimus. Columba quae in grege conversatur, activam, turtur solivagus contemplativam vitam signi
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃. qr paruuli de tribuleui non redime¬
bant᷑: s in ministeriũ domꝰ ꝑpetuotene¬
bant᷑. Illa omĩa pͥmogenita significabant
xp̃m. qui unigenitꝰ dei. dignatꝰ est fieri pͥmo¬
genitꝰ omĩs creature: qͥ singłarit̃ sc̃s ẽ. dño.
qr peccatũ ñ fecit. nec inuentꝰ ẽ. dolꝰ more
eiꝰ. Moralit̾ etiã pͥmogenita significant
bona inuia nr̃ȩ actionis. quasi incorde
genita: & dñi gr̃ȩ deputanda. Male aut̃
gesta: penitentiȩ fructib redimere iube¬
m᷑. Ad aꝑiens uultiã. Consueta locutio ẽ: ñ
qd̾̃ dñs sacͥ uentris hospiciũ egressus. deuir¬
ginasse credendꝰ sit iuxta hereticos. Mistice
designatur. qr dñs aꝑuit uirginis eccłȩ
scđm qđ dictũ ẽ. in lege dñi: parturturũ aut
duos pullos colũbarũ. Dictũ est in lege. ut
ꝓinfante masculo diȩ quadragesimo nati¬
uitatis. ꝓfemina octogesimo. agnꝰ anneulꝰ
inmaculatꝰ inholocaustũ offerret᷑: et turcur

Expanded text:
tamen quia parvuli de tribu Levi, non redimebantur, sed in ministerium domus perpetuo tenebantur. Illa omnia primogenita significabant Christum, qui Unigenitus Dei dignatus est fieri primogenitus omnis creaturae, qui singulariter sanctus est Domino, quia peccatum non fecit, nec est inventus dolus in ore ejus. Moraliter etiam primogenita significant bona initia nostrae actionis, quasi in corde genita et Domini gratiae deputanda. Male autem gesta redimere fructibus poenitentiae jubemur. Adaperiens vulvam, consueta locutio est, non quod Dominus sacri ventris hospitium egressus, devirginasse credendus sit, juxta haereticos. Mystice designatur, quia Dominus aperuit virginis Ecclesiae secundum quod dictum est in lege Domini, par turturum aut duos puellos columbarum. Dictum est in lege, ut pro infante masculo die quadragesimo nativitatis, pro femina octogesimo agnus anniculus immaculatus in holocaustum offerretur, et turtur
Abbreviated transcription (Latin):
turbat᷑: quia t᷑rena altitudo confundit᷑.
cum cęlestis celsitudo aꝑitur. Turbatur m¬
iherosolima fauens herodi quẽ timebat :¬
iuxta illud salomonis. Rex iniustus: om̃s
ministros habet impios. Et congregans

Expanded text:
turbatus est, quia terrena altitudo confunditur, turbatus est, quia terrena altitudo confunditur, cum coelestis celsitudo aperitur. Turbatur Hierosolyma favens Herodi, quem timebat juxta illud Salomonis: « Rex injustus omnes ministros habet impios . » « Et congregans
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatẽ xp̃i agentib discẽnt. Successores
balaam fuert᷑ magi: qui stellã nouerunt¬
uaticinio eiꝰ. Illȩ stellã uidit in spũ: isti ui¬
derunt ocuł et crediderunt. Utiq ñ ad oras¬
sent: si paruulũ cantũ modo eredidissent.¬
Angłs apparuit pastorib nato dño. magis
stella. qr iudeis tanquã ratione utentibus.
creatura rationał p̃dicare debuit: ce gentib
quasi ratione carentib. signa danda erant.
Et dignũ fuit. ut iã loquente dño apłi gentib
p̃dicarent: et nec dum eo loquente. elem̃ta
predicarent. Magi appellati sunt reges
orientales: uł qr de stirpe fuert̃ bala am
qui multum sciuit de incantationib.
uel quia fefellerunt herodem. ꝑ aliã uiã
regressi in patriam.Magi etiã dñr: qui
uł ꝑ stellas uł ꝑ aues. seu ꝑquelibet alia
signa putant. aliqua cognoscere. Audiens
autẽ herodes rex turbatꝰ est: & om̃is ihe¬
rosolima cum illo. Rege celi nato rex t̃re¬

Expanded text:
nativitatem Christi a gentibus discerent. Successores nativitatem Christi a gentibus discerent. Successores Balaam fuerunt magi, qui stellam noveruntvaticinio ejus. Ille stellam vidit in spiritu, isti viderunt oculis et crediderunt. Utique non adorassent, si parvulum tantummodo credidissentAngelus apparuit pastoribus nato Domino, Magis stella, quia Judaeis tanquam ratione utentibus creatura rationali praedicari debuit, et gentibus quasi ratione carentibus signa danda erant, et dignum fuit, ut jam loquente Domino apostoli gentibus praedicarent. Et necdum eo loquente elementa praedicarent. Magi appellati sunt reges orientales, vel quia de stirpe Balaam qui multum scivit de incantationibus, vel quia fefellerunt Herodem per aliam viam regressi in patriam. Magi etiam dicuntur qui vel per stellas, vel per aves, seu per quaelibet alia signa putant aliqua cognoscere. « Audiens autem Herodes rex turbatus est et omnis Hierosolyma cum eo. » Rege coeli nato rex terr
Abbreviated transcription (Latin):
Predictum nãq fuerat. quia non deficiet
pͥnceps ex iuda. neq dux de femorib eiꝰ. do¬
nec ueniat qui mittendus ẽ. Ex quo patres
de egypto exierunt. sue gentis ducib usq
ad samuhelẽ ꝓpħam regebant᷑: deinde regi¬
b usq ad transmnigrationẽ babilonie. Post
reditum uͦ de babilone. ꝑ pontifices rerum
sũma gerebat᷑. usq ad hircanũ. regẽ simul
et pontifice̾: qͦ int̾ep̃to fraude ab herode. cuiꝰ
patrẽ ipse de ignobili aduena. hoc ẽ. gentis
idumeȩ sublimauerat. iudee regnũ ipsi hero¬
di iussucesaris augusti tradit᷑ gub̃nandum.
cuiꝰ tricesimo pͥmo anno. qui mittendꝰ erat
aduenit. Inbethleem iude dicit᷑: quia ẽ alia
bethleẽ ingalilea. Magi ab oriente uenerunt:
.i.apartib quȩ sc̃ u̾sus orientẽ Erant enim
de terra ꝑsarũ &e chaldeorũ. uͥ ẽ. salba fluuiꝰ.
unde sabea regio uocat᷑. Sidimꝰ eñĩ stellam
fusionẽ iudeorũ dictũ ẽ uidimꝰ stellã eiꝰ: ut

Expanded text:
uerat, quia non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est . Ex quo patres de Aegypto exierunt, suae gentis ducibus usque ad Samuelem prophetam regebantur, deinde regibus usque ad transmigrationem Babyloniae. Post reditum vero de Babylone, per pontifices rerum summa gerebatur usque ad Hircanum regem simul et pontificem: quo interempto fraude ab Herode, cujus patrem ipse de ignobili advena hoc est, gentis Idumaeae sublimaverat, Judaeae regnum ipsi Herodi jussu Caesaris Augusti traditur gubernandum, cujus trigesimo primo anno, qui mittendus erat, advenit. In Bethlehem Judae dicitur, quia est alia Bethlehem in Galilaea. agi ab Oriente venerunt, id est a partibus quae sunt versus Orientem. Erant enim de terra Persarum et Chaldaeorum, ubi est Saba fluvius, unde Saba regio vocatur. Vidimus enim stellam fusionem Judaeorum dictum est vidimus stellam ejus, ut