comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas compulit: Cum apud cartaginẽ mona¬
steria esse cepissent. alii se suis manibus transi¬
gebant obtemꝑantes apło. alii uͦ ita ex oblati¬
onibus religiosorum uiuere uolebant. ut ni¬
chil oꝑantes unde necessaria uel haberent
uł supplerent. se potius implere preceptum
euglicum existimarent atq iactarent ubi
dominus ait. Attendite uolatilia celi. ⁊ lilia
agri Unde etiam inter laicos inferioris pro¬
posit. s tam̃ studio feruentes. existere ceꝑant
tumultuosa certamina. quibus eccłia turbaret᷑.
aliis hoc. aliis aliud defendentib: Huc accedit
quod criniti erant quida illorum qui oꝑan¬
dum non ẽẽ dicebant: Unde contentiones hĩc
reprehendentium. inde quasi pugnantium.
pro partium studiis augebantur Propt̃ hec
uenerabilis senex aurelius eccłie ipsius ciui¬
tatis ep̃e. ut hine aliquid scriberem ussit. &
feciz Hic liber sic incipit: Iussiom tuȩ sc̃ẽ fr̃¬

Expanded text:
cessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monacessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et feci. Hic liber sic incipit: Jussio
Abbreviated transcription (Latin):
a salomone. ab aqua aliena abstinete. xx
ta de sacramentis continent disputata. siue quȩ
uniuersalit̃. siue q̃ particularit̃. id est non per¬
eque in om̃ibus locis obseruat eccłia. Nec tam̃
cominemorari om̃ia potuerunt. s satis ad inqͥ¬
sita responsum ẽ: quorum librorum prior epła
ẽ: Habet quippe in capite quis ad quem scͥbat:
S ido inter libros annumerat᷑ hoc opus. qͣm
sequens qui nomina nr̃a non ht̃. ⁊ multo ẽ pro¬
lirior. & in eo multo plura tractantur: In pri¬
mo ergo quod de manna dixi. quia unicuiq
scđm propͥam uoluntatẽ in ore sapiebat. non
mͥ occurrit unde possit probari. nisi ex libro
sapientie quem iudei non recipiunt in aucto¬
ritatem canonicam: Quod tam̃ fidelib potu¬
it prouenire non illis aduersus d̾m murmu¬
ratorib. qui profecto alias escas non desid̾areñ.
si hoc eis saperet manna qđ uellent: hoc opꝰ
sic incipit: Ad ea que me interrogasti: xxi.

Expanded text:
a Salomone: « Ab aqua aliena abstine te. » a Salomone: « Ab aqua aliena abstine te. » ta de Sacramentis continent disputata, sive quae universaliter, sive quae partiliter, id est non peraeque in omnibus locis observat Ecclesia: nec tamen commemorari omnia potuerunt; sed satis ad inquisita responsum est. Quorum librorum prior, epistola est; habet quippe in capite, quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens qui nomina nostra non habet, multo est prolixior, et in eo multo plura tractantur. In primo igitur quod de manna dixi, Quia unicuique secundum propriam voluntatem in ore sapiebat , non mihi occurrit unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae , quem Judaei non recipiunt in auctoritatem canonicam; quod tamen fidelibus potuit provenire, non illis adversus Deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna quod vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quae me interrogasti. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicerem uice baptismi posse hr̃e passionẽ.
non satis idoneum posui illius latronis exem¬
plum. quia utrum non suerit baptratus inẽ¬
tum ẽ: In libro septimo de uasis aureis ⁊ argẽ¬
deis in domo magna constitutis. sensum eypri¬
ani secutus sum. qui hee accepit in bonis. in ma¬
lis aũt lignea ⁊ fictilia ad illa referens qđ dictũ
conium postea repperi. uel aduerqi in utrisq in¬
telligenda. Quedam in honorẽ. non sola scł aurea
Iargentea: ⁊rursus in utrisq queda incontumeliã.
non utiq sola lignea ⁊ fictilia: Hoe opus sie in¬
cipit: In eis libris quos aduersus epłam pame
attulit ad ȩccłiam quida laicus tune eorum ñ¬
nulla contra nos dictata uel scripta. in paucis
ueluit testimoniis. quȩ sue cause suffragari pu¬
tant: his breuissime respondi: Nuius libelli
titulus ẽ. contra quod attulit centurius a do¬
natistis: & incipit sic: Dicis eo quod scriptum ẽ

Expanded text:
cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. In libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et fictilia, ad illa referens quod dictuconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non sola scilicet aurea et argentea, et rursus in utrisque quaedam in contumelia,- non utiqcipit: In eis libris quos adversus Epistolam Pattulit ad Ecclesiam quidam laicus tunc eorum nonnulla contra nos dictata vel scripta in paucis velut testimoniis, quae suae causae suffragari putant: his brevissime respondi. Hujus libelli titulus est: Contra quod attulit Centurius a Donatistis. Et incipit sic: Dicis eo quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
auferatur ex hominibus bonis. quod fit ꝑ eccła¬
sticam disciplinam. satis greca lingua indicat. uͥ
sine ambiguitate scriptum ẽ. ut intelligatur
hunc malum non hoc malum. quamuis &
scđm istum intellectum responderun parme¬
niano: hoc opus sic incipit: Multa quidem &¬
beatissimi ep̃i & martyris eypriani se de¬
fendere molientes. sepdem libros de baptismo
scripsi. in quib docui nichil sie ualere ad re¬
fellendos donatistas. et ad eorum prorsus ora
cludenda. ne aduersus catholicam suum scis¬
ma defendant. quomͦ litteras factumq eypri¬
ani: Seumq aũt in his libris cõmemoraui ec¬
clesiam non habentem maculam aut rugam.
non sie accipiendum ẽ quasi iam sit . s que pre¬
patur ut sit. quando apparebit etiam gloriosa:
ilunc eium propt̃ quasdam ignorantias. & infir¬
mitates membroꝵ suor. ht̃ unde cotidie tota di¬
cat. Dimitte nobis debita nr̃a: In quarto libꝰ

Expanded text:
auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiaauferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, satis graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intelligatur, Hunc malum, non, Hoc malum, quamvis et secundum istum intellectum responderim Parmeniano. Hoc opus sic incipit: Multa quidem beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defescripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Ubicumque autem in his libris commemoraui \'ecclesiam non habentem maculam aut rugam\', non sic accipiendum est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. In quarto libro,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ scđm legem fuerat adoptatus: quoniam qui
eum genuit. eius matrem fr̃is defuncti con¬
iugem duxerat: Item ubi dixi. lucas uero ad
ipsum daiuid per nathan ascendit. per quem
propħam ds peceatum illius expiauit. ꝑcuiꝰ
nominis propħam dicere debui. ne pucaret᷑ ide
fuisse homo eum alter fuerit. quamuis ⁊ ipse
hoc uocaretur: hoc opus sic incipit: Inter om
epłam parmeniani donatistarum cartaginen¬
sis ep̃i. successori̾q donati. questio magna u̾sat᷑.¬
⁊ soluitur. utrũm unitate ⁊ eorumde cõmu¬
nione sacram̃torum mali contaminent bonos.
⁊quemadmodum non contaminent disputat᷑.
propt̃ eccłiam toto orbe diffusam. cui calump¬
niando scisma fecerunt: In quorum libro t̃cio¬
cum dissereret᷑ quomͦ sit accipiendum quod ait
apls. Auferte malum ex uobis ipsis. illud qđ
diri ut ex ipso quisq auferat malum. non sic
esse intelligendum. s sic potius ut homo malꝰ

Expanded text:
est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnam Parmeniani, Donatistarum Carthaginiensis episcopi successorisque Donati, quaestio noua uersatur et soluitur, utrum in unitate eorundem communione sacramentorum mali contaminent bonos et quemadmodum non contaminent disputatur propter ecclesiam toto orbe diffusam, cui calumniando scisma fecerunt. In quorum libro tcum dissereretur quomodo sit accipiendum quod ait Apostolus, Auferte malum ex vobis ipsis ; illud quod dixi, Ut ex seipso quisque auferat malum , non sic esse intelligendum, sed sic potius ut homo malus
Abbreviated transcription (Latin):
lios labore continuo. interponens eos illorũ
temporibus: In quibus sunt libri quatuor
de consensu euglistarum. propt̃ eos qui tan¬
quã dissentientibus calumpniant᷑: Quorum
primus liber aduersus illos conscriptus ẽ
qui tanquam maxime sapientem xp̃m uel
honorant. uel honorare se fingunt. & ido no¬
lunt euglio credere quia non ab ipso illa con¬
scripta sunt. s ab eius discipulis. quos eristi¬
mant ei diuinitatem qua crederetur ds. errore
tribuisse: In quo libro qđ dixi ex abraham
cepisse gendem hebreorum. est quide & hoc
credibile. ut hebrei uelut abhei dicti esse ui¬
deantur. S ex illo uerius intelligunt᷑ appel¬
lati qui uocabatur eber. tanquam heberei: De
qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei
satis disserui: In sedo autem cum agerem de
duobus patribus ioseph ab altero dixi genitũ.
ab altero adoptatum: S dicendum fuit alti
adoptatum: Defuncto enim qđ magis credendũ

Expanded text:
lios labore continuo, interponens eos illorum lios labore continuo, interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quatuor de Consensu Evangelistarum, propter eos qui tanquam dissentientibus calumniantur: quorum primus liber adversus illos conscriptus est, qui tanquam maxime sapientem Christum vel honorant vel honorare se fingunt; et ideo nolunt Evangelio credere; quia non ab ipso illa conscripta sunt, sed ab ejus discipulis, quos existimant ei divinitatem, qua crederetur Deus, errore tribuisse. In quo libro quod dixi, Ex Abraham coepisse gentem Hebraeorum ; est quidem et hoc credibile, ut Hebraei, velut Abrahaei, dicti esse videantur: sed ex illo verius intelliguntur appellati, qui vocabatur Heber, tanquam Heberaei, de qua re in libro sexto decimo de Civitate Dei, satis disserui . In secundo, cum agerem de duobus patribus Joseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum . Sed diceadoptatum. defuncto enim, quod magis credendum
Abbreviated transcription (Latin):
ora crura quibus locuste saliunt. quas dicit
mundas. & uło discernit ab immundis tali¬
bus uolatilibus que non saliunt illis cruri¬
bus. sicut sunt scarabei: Omnia quippe huiꝰ
modi uolatilia quadrupedia uocantur in
lege: In duodecimo uelut expositio uerboꝵ
apłi ubi ait. omne pecẽm qđeumq fecerit
homo extra corpus ẽ. non michi satisfacit. nec
sic puto intelligendum qđ dictum ẽ. qui aũ
fornicatur in propͥum corpus peccat. tanquam
ille hoc faciat. qui propt̃ adipiscenda ea que ꝑ
corpus sentiunt᷑. ut in his finem boni sui ponat.
aliquid agit: hoc enum longe plura peccata
complectitur. quam illa fornicatio quȩ concu¬
bitu perpetratur illicito. de qua locutum cũ
hoc diceret apłm apparet: hoc opus ercepta e¬
pistola que postiodum ad eius caput adiun¬
cta ẽ. sic incipit: Lecturus hȩc quȩ de trini xu
er eosdem annos quibus paulatim li¬
bros de trintate dietabam. seripsi et a¬

Expanded text:
ora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit ora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, tamquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea, quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, alcomplectitur, quam illa fornicatio quae concubitu perpetratur illicito, de qua locutum, cum hoc diceret, Apostolum apparet. Hoc opus, excepta epistola quae postmodum ad ejus caput adjuncta est, sic incipit: Lecturus haec quae de TrinitatePer eosdem annos quibus paulatim libros de Trisitate dictabam, scripsi et a
Abbreviated transcription (Latin):
compleui. & edidi. adiungens eis a capite epłã
quam scripsi ad uenerabilem aurelium ep̃m
cartaginensis eccłiȩ. quo tanquam prologo ex¬
posui. & quid accidisset. & quid facere mea co¬
gitatione uoluissem. & quid fr̃m caritate cõ¬
pellente fecissem: In quorum libro undeci¬
mo. cum de corpore uisibili agerem. dixi. qͦ¬
circa id amare alienari est: Quod scđmei amo¬
rem dictum ẽ: quo aliquid sic amatur. ut eo
fruendo existimet beatum se esse qui hoc a¬
mat: Nam non est alienari in laudem creato¬
ris amare spetiem corporalem. ut ipso creato¬
re fruens quisq uere beatus sit: Idemq in
eodem ubi dixi. nec auem quadrupede me¬
mini. quia non uidi. s phantasiam talem fa¬
cillime intueor dum alicui forme uolatili qͣ¬
lem uidi. adiungo alios duos pedes. quales
itidem uidi. Hȩc dicens non potui recolere
uolatilia quadrupedia. que lex cõmemorat:
Neq enim computar in pedibus duo posti¬

Expanded text:
conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, quam scripsi ad uenerabilem Aurelium, episcopum Carthaginiensis ecclesiae, quo tamquam prologo exposui et quid accidisset et quid facere mea cogitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem. In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque uere beatus sit. itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. ue enim conputat in pedibus duo posteri
Abbreviated transcription (Latin):
..De cathe zizandis rudibus liber unus.
st etiam liber nr̃ de cathezizandis
rudibus hoc ipso titulo prenotatus: In
quo libro ubi dixi. nec angłs qui eum spiriti¬
bus aliis satellitibus sius suꝑbiendo deseru¬
it obedientiam di. & diabolus factus ẽ. aliqͥd
nocuit do. sed sibi. Nouit enum ds ordinare
deserentes se animas. conuenientius diceretur¬
deserentes se sp̃e: quoniam de angłis agebatur.
annos: S cum eorum duodecimum ñdum
perfecissem. & eos diutius denerem quam pos¬
sent sustinere qui uehementer eos habere cu
piebant. subtract sunt michi minus emenda¬
ti quam deberent ac possent. quando eos edere
uoluissem: Quod postea quam comperi. quia
⁊ alia eorum apud nos exemplaria remanserãt.
statueram eos iam ipse non edere. s sie habere
ut in alio aliquo opusculo meo quid michi
de his euenerit dicerem: Uigentibus tamen
fr̃ibus iam quibus resistere non ualui. emen¬
daui eos quantum emendandos putaui. &

Expanded text:
XIV. De Catechizandis rudibus, liber unus. XIV. De Catechizandis rudibus, liber unus. Est etiam liber noster de Catechizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. In quo libro ubi dixi: Nec angelus qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit obedientiam Dei, et diabolus factus est, aliquid nocuit Deo, sed sibi: novit enim Deus ordinare deserentes se animas ; convenientius diceretur, Se spiritus, quoniam de Angelis agebatur. annos. Sed cum eorum duodecimum nondum perfecissem, et eos diutius tenerem quam possent sustpiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberent ac possent, quando eos edere uoluissem. quod posteaquam conperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos iam ipse non edere, sed sic habere, ut alio aliquo opusculo meo, quid mihi de his euenerit, dicerem. urguentibus tamen fratribus — quia resistere non eis ualui — emendaui eos, quantum emendandos putaui, et
Abbreviated transcription (Latin):
defunct quod dictum ẽ ad hoc lex ualere pre¬
cepit. ut eius filius diceretur. uon ut hoc qđ
ille uocaretur. Hoc opus sic incipit: Hoc opꝰ
adnotationes in iob. utrum meus habendus
sit. an potius eorum qui eas sicut potuerunt
uel uoluerunt redegerunt in unum corpus.
descriptas de fontibus codicis non facile dire¬
rim: Suaues enum paucissimis intelligen¬
tibus sunt: Qui tam̃ necesse est offendantur
multa non intelligentes. quia nec ipsa uerba
que exponuntur. ita sunt descripta in mul¬
tis locis. ut appareat quid exponatur: Dem¬
de breuitatem sententiarum tanta secuta est
obseuritas. ut eam lector ferre uix possit.
Quem necesse ẽ plurima non intellecta tran¬
sire: Postremo tam mendosum comperi opꝰ
ipsum in codicibus nr̃is. ut emendare non
possem. nec editum ame dici uellem. nisi
quia scio fr̃s id habere. quorum studio non¬
potuit denegari: hic liber sie incipit: & o¬
pera magna erant ei super terram:.n

Expanded text:
defuncti, quod dictum est, ad hoc lex ualere praedefuncti, quod dictum est, ad hoc lex ualere praecepit, ut eius filius diceretur, non ut hoc quod ille uocaretur. Hoc opus sic incipit: Hoc opus adnotationes in Iob, utrum meus habendus sit an potius eorum, qui eas, sicut potuerunt uel uoluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. suaues enim paucissimis intellegentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intellegentes, quia nec ipsa uerba, quae exponuntur, ita sunt descripta in multis locis, ut appareat, quid exponatur; deinde breuitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector ferre uix possit, quem necesse est plurima non intellecta transire; postremo etiam mendosum conperi opus ipsum in codicibus nostris, ut emendare non possem nec editum a me dici uellem, nisi quia scio frpotuit denegari. Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei super terram. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
unt quedam expositiones quorum¬
dam locorum ex eugłio scđm matheum.
& aliȩ similiter sed̾m lucam. In unum librũ
ille: in alterum iste redacte sunt: litulus oꝑiᷤ
huius ẽ. questiones eugłiorum: Si quare illa
sola de supradictis euglicis libs exposita fucrint
quȩ his libris meis continentur. & quȩ ista
sint. piologus meus adiunctis atq numera¬
tis eisdem questionibus. ita ut quisq legere
quod uoluerit numeros secutus inueniat. satis
indicat: In primo ergo libro meo quod positũ
ẽ dominum seorsum discipulis duobus suam
retulisse passionem mendositas codicis nos fe¬
fellit: Nam duodecim scriptum ẽ. non duob.
In scđo libro uolens exponere qͦmodo duos patres
potuerit habere ioseph. cuius coniunx dicꝰta
ẽ uirgo maria. illud quod ꝑhibetur fratrem
durisse defuncti fratris urorem. ut ei semen
scdin legem suscitaret. ideo dixi esse infirmum.
quoniam qui nasceretur nomen defuncti lex e¬
um iubebat accipere. non ẽ uerum: Nomen eñ

Expanded text:
Sunt quaedam expositiones quorundam locorum ex euangelio secundum Matheum et aliae similiter secundum Lucam; in unum librum illae, in alterum istae redactae sunt. titulus operis huius est: quaestiones euangeliorum. sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus adiunctis atque adnumeratis eisdem quaestionibus ita, ut quisque legere quod uoluerit numeros secutus inueniat, satis indicat. In primo ergo libro in eo, quod positum est, dominum seorsum duobus discipulis suam rettulisse passionem, mendositas codicis nos fefellit; nam duodecim scriptum est, non duobus. in secundo nolens exponere, quomodo duos patres potuerit habere Ioseph, cuius coniux dicta est uirgo Maria, illud, quod perhibetur fratrem duxisse defuncti fratris uxorem, ut ei semen secundum legem suscitaret, ideo dixi esse infirmum, quoniam qui nasceretur nomen defuncti lex eum iubebat accipere. non est uerum; nomen enim
Abbreviated transcription (Latin):
quinq uirgines stulte. que ue sapientes. & q̃
sint tenebre ext̾iores. & quomͦ intelligendum
sit. uerbum caro fact̾um ẽ: Ego aũt intuens
supradictam heresim nouam inimicã gr̃ẽ dei.
ssrtam mͥ proposui questionem de gr̃a testa¬
menti noui. de qua disputans. interposita ex¬
positione psalmi uicesimi primi. in euiꝰ capi¬
te scriptum ẽ quod dominus exclamauit in
cruce. quod ille amicus in primis michi pro¬
posuit exponendum. omnia illa quinq dissol¬
ii. non hoc ordine quo erant proposita. s sic̃
miehi disserenti de grã noui testamenti. taq̃¬
de suis locis congruent occurrere potue¬
runt: hic liber sie incipit: Quinq michi

Expanded text:
quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. Hic liber sic incipit: Quinque mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ea causa calumpnias donatistarum conuincit.
penitusq subuertit. quod alibi ostendimus:
cetera cont̾ donatistas. non breuissimũ
sicut antea. s grandẽ. multo diligentius. in qͦ
apparet. quẽadmodum eorum aduersus ȩccłã
catholicam impium ac suꝑbissimum errorẽ
sola funditus maximianistarum causa
subuertat. quod scisma factum ẽ ex ipsa parte
donati: hic liber sic incipit: Multa iam dixi¬
mus. multa iam scripsimus: De grã noui
odem tempore testamenti ad honoratum lib̃ .i.
quo contra donatistas uehementer exer¬
cebamur. & contra pelagianos exerceri iam ce¬
ꝑamus. amicus quida misit michi quinq
a cartagine questiones. & rogauit ut eas illi
scribendo exponerem: que sunt quid sͥ uelit
uor illa domini. Ds̃ ms̃. ds m̃s ut quid me
dereliquisti. & quid sit quod ait apłs. ut in
caritate radicati ⁊ fundati preualeatis compre
hendere cum omnib scĩs. que sit longitudo
& latitudo. altitudo ⁊ ꝓfundum. & que suit

Expanded text:
ea causa calumnias Donatistarum conuincit ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. cetera contra Donatistas non breuissimum, sicut antea, sed grandem multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum eorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subuertat, quod scisma factum est ex ipsa parte Donati. Hic liber sic incipit: Multa iam diximus, multa iam scripsimus. CAPVT LXII. DE GRATIA TESTAMENTI NOVI AD HONORATVM LIBER VNVS. Eo ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam camus, amicus quidam mihi misit quinque a Carthagine quaestiones, et rogavit ut eas illi scribendo exponerem; quae sunt: Quid sibi velit vox illa Domini, Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti? Et quid sit quod ait Apostolus, Ut in charitate radicati et fundamnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint
Abbreviated transcription (Latin):
hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis &
micus quida meus a nescio quo donatista unus¬
prb̃ro accepit. indicante qđ petilianus ep̃e eoꝵ
constantimensis eum scripserit: hunc ad me
ille attulit. ac uehement̃ ut ei responderem
rogauit: ⁊ factum ẽ: Librum aũt etiã me um
in quo respondi. eunde titulum hr̃e uolui.
hoc ẽ de unico baptismo: In quo libro illud qđ
dixi constantinum imꝑatorẽ. donatistis crimi¬
nantibus ordinatorẽ ceciliani. felicem aptugen¬
sem. non negasse accusationis locum. quãuis
eos in cecilianũ fictis criminibus calumpni¬
osos fuisset exꝑtus. in ordine temꝑum postea
considatum. alit̾ inuentum ẽ : Nam prius
memoratus imꝑator causa feliciᷤ fec̃ audire aꝑ
consule. ubi legitur absolutus. & postea ip̃se
cecilianum cum accusatorib eius auditum.
comꝑit innocentem. ubi eos exꝑtus ẽ in eius
criminib calumpniosos: Qui ordo tempoꝵ
ꝑ consules declaratus. multo uehementius in

Expanded text:
Hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis et Hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis et micus quidam meus a nescio quo Donatista presbytero accepit indicante, quod Petilianus episcopus eorum Constantiniensis eum scripserit. hunc ad me ille adtulit ac uehementer, ut ei responderem, rogauit. librum autem etiam meum, in quo respondi, eundem titulum habere uolui, hoc est de unico baptismo. In quo libro illud, quod dixi: Constantinum imperatorem .Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianum fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in
Abbreviated transcription (Latin):
mina eoruĩ. sic eos facilius posse corrigi sꝑans:
lmmo etiã in tercio libro quȩ ẽ epła. s in libͥs
habita propt̃ duos quib eam cõnectandã pu¬
taui. pelagii ipsius nomen ñsine aliqua lau¬
de posui. quia uita eiꝰ amultis p̃dicabatur. ⁊
eius illa redargui que in suis scriptis non
ex persona sua posuit. s quid ab alus diceret᷑
exposuit. quȩ tam̃ postea iam heretieus. perti¬
nacissima animositate defendit: Celestius uͦ
discipulus eius. iam propt̃ tales assertiones a¬
pud carthaginẽ in ep̃ali iudicio. ubi ego non
interfui: excõmunicationẽ meruerat: In scdo
libro quodã loco. hoc quibusdã inquam in
fine largietur: ut mortem repentina cõmuta¬
tione non sentiant. seruans locum diligentio¬
ri de hac re inquisitione: Aut enim non mo¬
rient᷑. aut de uita ista in mortem. & de morte
in eternam uitã celerrima cõmutatione tanqͣ
in ietu oculi transeundo morte non sentient:

Expanded text:
mina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, mina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio libro, quae est epistula, sed in libris habita propter duos, quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, . seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient.
Abbreviated transcription (Latin):
pretatam: Hic liber sic incipit: Duodecun tri¬
bus quȩ sunt in disꝑsione salutem: De
enit etiam pecc̃orũ m̃itis ⁊ remissione. ⁊ de bap
quȩ me cogeret aduersus nouam pelagianã
heresem seribe. contra quam priquam opus
erat non seriptis sermonib & collocutionibꝰ
agebamus. ut quisq nr̃m poterat aut debe¬
bat: Missis ergo mͥ a cartagine questionibuᷤ
eoꝵ. quas rescribendo dissoluerem. scripsi pri¬
mum tres libros. quoꝵ titulus ẽ de peccatoꝵ
meritis. ⁊ remissione. ubi maximȩ disputatur
de baptismate paruuloꝵ propt̃ originale pec¬
catum. & de gratia di qua iustificamur. hoc
ẽ iusti efficimur. quamuis in hac uita nemo
ita seruet mandata iusticie. ut non sit ei ne¬
cessarium pro suis peccatis orando dicere. di¬
mitte nobis debita nr̃a: Contra quȩ omĩa sen¬
tientes illi. nouam heresim condidunt: In hiᷤ
aũt libris tacenda adhuc arbitratus sum no¬

Expanded text:
pretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tripretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus, quae sunt in dispersione, salutem. CAPVT LVIIII. DE PECCATORVM MERITIS ET REMISSIONE ET DE BA- quae me cogeret aduersus Pelagianam heresem scribere, contra quam, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et conlocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum, quas rescribendo dissoluerem, scripsi primum tres libros, quorum titulus est: de peccatorum meritis et remissione. Vbi maxime disputatur de baptismate paruulorum propter originale peccatum, et de gratia, qua iustificamur, hoc est iusti efficimur, quamuis in hac uita nemo ita seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem • libris tangenda adhuc arbitratus sum no
Abbreviated transcription (Latin):
In quarum scđa qͦd dixi salus religionis husꝰ.
ꝑquam solam uera salus ueraciterq ꝓmittit᷑.
nulli umquã defuit qui dignus fuit. ⁊ cui
defuit dignus non fuit. non ita dixi tanquam
ex meritis suis quisq dignus fuerit. s quẽad¬
tionẽ. ad di propositum asserit ꝑtinere: linde
situm ⁊ gr̃am: & unde itẽ dicit: Scimus
qm̃ diligentib dm om̃ia cooꝑantur in bonũ.
his qui scđm propositum uocatis̃ scĩ De qua
uocatiõe ait: Ut dignos uos habeat uocatiõe
sua scã: hic liber post epłam quȩ postmodũ
a capite addita ẽ. sic incipit: Mouet quo ᷤ
expositionẽ epłe iacobi. quam retractans. ad¬
uerti ad notationes potius expositoꝵ quorũ¬
dam eius locoꝵ in librum redactas fratrum
diligentia. qui eas in frontibus codicis ẽẽ no¬
luerunt: Adiuuant gͦ aliquid. nisi quod ip¬
sam epłam quam legebamus quando ista di¬
ctaui. non diligenter ex greco habebamus int̃¬

Expanded text:
In quarum secunda quod dixi, Salus religionis hujus, In quarum secunda quod dixi, Salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit, qui dignus fuit; et cui defuit, dignus nex meritis suis quisquam dignus fuerit, sed quemadtionem ad Dei propositum asserit pertinere. Unde  dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Mouet quosdaexpositionem epistulae Iacobi, quam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia. qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. adiuuant ergo aliquid, nisi quod ipsam epistulam, quam legebamus, quando ista dictaui, non diligenter ex graeco habebamus inter
Abbreviated transcription (Latin):
dentur ex corpore cogitantium. illis sensibi
lia. nobis aũt latentia. an alia ii. & ea spiri¬
tali ista cognoscant. aut difficillue potest
ab hominib. aut om̃ino non potest inueni¬
ri: Hic liber sic incipit: Quodam die in di¬
ebus scĩs octauarum: .xxxI Questiones er¬
mieus quida quem cupiebam fieri xp̃ianum.
ut contra paganos soluerentur. presertim
quia nonnullas earum a porphirio phyloso¬
pho propositas dixit S non eum ẽẽ arbit᷑r
porphyriũ illũsiculũ cuiꝰ celeberrima ẽ fama:
harum questionum disputationes in unum li¬
brum contul non prolixum. euius ẽ titulus.
sex questiones contra paganos exposite: harũ
aũt prima ẽ de resurrectione. scđa de tempore
xp̃iane religionis. tercia de sacͥficioꝵ distinctio¬
ne. quarta de eo quod scriptum ẽ. In qua men¬
sura mensi fueritis remetiet᷑ uobis Quinta
de filio di scđm salomonẽ: sexta de iona ꝓpħa:

Expanded text:
dentur ex corpore codentur ex corpore colia, nos autem latentia, an alia vi et ea spirituali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus, aut omnino non potest inveniri. Hic liber sic incipit: Quodam die in diebus sanctis Octavarum. CAPUT XXXI. Quaestiones micus quidam, quem cupiebam fieri christianum, ut contra Paganos solverentur, praesertim quia nonnullas earum a Porphyrio philosopho propositas dixit. Sed non eum esse arbitror Porphyrium Siculum illum cujus celeberrima est fama. Harum quaestionum disputationes in unum librum contuli, non prolixum, cujus est titulus: Sex quaestiones contra Paganos expositae. Earum autem prima est de resurrectione; secunda, de tempore christianae religionis; tertia, de sacrificiorum distinctione; quarta, de eo quod scriptum est, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ; quinta, de Filio Dei secundum Salomonem; sexta, de Jona propheta.
Abbreviated transcription (Latin):
labore impediri adiscendo. quam meħ
rationis atq ueritatis habeat pars donati. li¬
bellum breuissimum ctia feci. qͦ eos de soł
maximianist᷑ admonendos putaui. ut posset
facilitate describendi in manus plurimorum
peruenire. & ipsa sui breuitate facilius comm̃¬
dare memorie: Cui titulum imposui. admoni
tio donatistarũ de maximianistis: hic liber
sic incipit: Quic̃q calũpniis hominũ. & eri¬
minationib mouemini:.xxx De diuinatiõe¬
I michi ex quada disputatione necessitas.
ut de diuinatione demonum libellum seri¬
berem. cuiꝰ titulus iste ipse ẽ: In eius aut̃ẽ
quodam loco ubi dixi. demones aliquando
⁊ hominum dispositiones non solum uoce
ꝓlatas. uerũ etiam cogitatione conceptas. cũ
signa queda ex animo expͥmuntur in corꝑe.
tota facilitate ꝑdisce̾. it̃ di xoccultissimã audatiore
asseueratione quã debui: Nam ꝑuenire ista ad
noticiam demonum.ꝑ nonnulla etiam exꝑi¬
menta comꝑtum ẽ. S utrum signa quedã

Expanded text:
labore impediri a discendo quam nihil rationis atque veritatis habeat pars Donati, libellum brevissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putavi, ut posset facilitate describendi in manus plurium pervenire, et ipsa sui brevitate facilius commendari memoriae; cui titulum imposui: Atio Donatistarum de Maximianistis lib. II. Hic liber sic incipit: Quicunque calumniis hominum et criminationibus movemini. De divinatio mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere, rem dixi occultissimam audaciore asseueratione, quam debui; nam peruenire ista ad notitiam daemonum per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
rectionẽ eius missus ẽ: propt̃ ĩmortalitatẽ di¬
ctum ẽ totum iam dm̃. qͥm p resurreetionem
habere cepit. non piopt̃ diuinitatem semper
immortalem. a qua nũquam recessit. in qua to¬
tus ds erat. & cum moriturus adhue erat. hẽ
aũt sensum. sequentia manifestant: Adiuuri
ex parte hominẽ .i. mortalẽ. nouissimꝰ ẽ apłs ꝑr᷑ iã totũ¬

Expanded text:
rectionem eius missus est, propter inmortalitatem directionem eius missus est, propter inmortalitatem dictum est: totum iam deum, quam post resurhabere coepit; non propter divinitatem semper immortalem, a qua nunquam recessit, in qua totus Deus erat, et cum moriturus adhuc erat. Hunc autem sensum sequentia manifestant; adjunxi ex parte hominem, id est mortalem: novissimus est apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
eum ut male oꝑetur: S & illa misedia pre¬
cedenti merito fidi tribuit᷑. & ista obduratio
precedenti impietati: Qd̃ quide uerum ẽ. s
adhuc querendum erat. utrum & meritũ
seđia ido tantũmͦ fiat in homine. quia fidelis
ẽ. an etiam fact̾a fuerit. ut fidelis eẽt Legimꝰ
deli gͦ datur quide. s data ẽ etiam ut eẽt fideł.
Rectissime itaq alio loco in eode libro dixi. qm
mur. Non ẽ gentib ista inuidenda miscdia:
quainius minus ibi diligent̃ de illa que ꝑ
di propositum fit uocatione traietauerim:
Hie liber sie meipit. Sensus hii sunt in epła
ost hunc librum exposui eiꝰde liber un:
apłi epłam ad galathas. ñ carptim. id est
aliqua pretermittens. s continuant̃ & totam:
Hane aut̃ expositionẽ uno uolumine cõpre¬
hendi: In quo illud quod die tum ẽ pͥores
ergo apli ueraces. qui non ab hominib sed a
adhuc mortalem. uerar etiam nouissimus.

Expanded text:
eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praeeum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritumsericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus deli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis. rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: quoremur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epistula ost hunc librum exposui eiusdem apostoli epistulam ad Galatas non carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi. In quo illud, quod dictum est: priores ergo apostoli ueraces, qui non ab hominibus, sed adhuc mortalem; uerax etiam nouissimus a
Abbreviated transcription (Latin):
tem. & utrumq nr̃m. quia fit nisi uolentib
nobis: de ꝑ hoc quod etiam postea diri. quia
neq uelle possumus. nisi uocemur. & cum pꝰ
uocationẽ uoluerimus. non sufficit uoluntas
rit. & ꝑducat quo uocat. Ac deinde subiuuri.
manifestum est ergo non uolentis neq eur¬
rentis. s miserentis ẽẽ di quod bene oꝑamur.
omuino uerissimum ẽ. s parum de ipsa uo¬
catione disserui. que fit seđm ꝓpositum di:
Non enun omnum qui uocantur talis ẽ. s
tantum electorum: Itaq quod paulopꝰ dixi.
siẽ enim in his quos elegit ds. non opera sed
fides inchoat meritum. ut ꝑ munus di bene
operentur. sic in his quos dampnat. infideli¬
tas &. impietas inchoat pene meritum. ut ꝑ
ipsam etiam male oꝑentur uerissime dixi
s fidi meritum etiam ipsum ẽẽ donum dei.
nec putaui querendum ẽẽ. nec diri & alio lo¬
co: Cuius enim miseretur inquam. facit e¬
um bene oꝑari: & quem obdurat. relinquit

Expanded text:
tem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus tem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit
Abbreviated transcription (Latin):
dio gratie de qua idem dicit apls. reliquie per
ilect̾ionem gr̃e salue facte sunt. Que utiq
non ẽ grã si eam merita ulla precedunt. ne iã
quod datur. non scđm gratiã. s scđm debitum
reddatur potiꝰ meitis. quam donet᷑ Prom̃
quod continuo diri. dicit enim idem apłs.
idem ds qui oꝑatur omĩa in omnib. nus¬
quam aũt dictum ẽ ds credit omnia in
omnibus. Ac deinde subiunri. Qd gͦ cre¬
dimus nr̃m ẽ. quod aũt bene oꝑamur. illꝰ
ẽ qui credentib dat spm scm. profecto ñ
dicerem. si iam scirem etiam ipsam fidem ĩ¬
ter đi munera repꝑiri. que dantur in eode
fidi ⁊ caritatis: Neq enim sola caritas. s siẽ
enim credere ⁊ uelle. illius aut dare creden¬
tib ⁊ uolentib facultatem bene oꝑandi per
sp̃m sc̃m. per quem caritas diffundit᷑ in cor¬
dib nr̃is. uerum ẽ quidem. s eã regula & u¬
trumq ipsius ẽ. quia ipse preparat uolunta¬

Expanded text:
tio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per tio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi: dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur, illius est, qui credentibus dat spiritum, pdicerem, si jam scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodemfidei et caritatis. neque enim sola caritas, sed, sicenim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi per spiritum sanctum, per quem caritas diffunditur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
ta: Non eos aũt habebunt in illa. ubi absor¬
bebitur mors in uictoriam: Propt̃ hane itaq
concupiscentiã. motusq ipsos. quib ita resisti¬
tur. ut tam̃ sint in nobis. potest quisq sc̃s iã
sub gr̃a positus dicere ista omnia. que hic ẽẽ
id ostendi. dictum ẽ: Iltemq disputans
quid elegerit ds in nondum nato. cui dixit
seruiturum ẽẽ maiorem. & quid in eodem ma¬
iore similit̃ nondum nato reprobauerit. de qͥ¬
bus propt̃ hoc cõmemorat᷑. quamuis longe
postea prolatum prophicum testimonium.
iacob dileri. esau aũt odio hũi. ad hoc ꝑduri
ratiotinationẽ. ut dicerem. Non ergo elegit
đs oꝑa cuiusquã in prescientia que ipse datu¬
rus ẽ. s fidem elegit in prescientia. ut quem s̾
crediturum ẽc̃ presciuit. ipsum elegerit. cui
sp̃m scm daret. ut bona oꝑando etiam ȩt̾nam
uitam consequeret᷑: Nondum diligentius que¬
siueram. nec adhuc muenerã. qualis sit elec¬

Expanded text:
ta. non eos autem habebunt in illa, ubi absorta. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae esse id ostendi dictum est. Item quod disputans, quid elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit, ipsum elegerit, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit elec
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̃ ostendi: In isto gͦ libro & hoc
uod dictum ẽ. ego aũt carnalis sum. &
deinde cet̾a usq ad eum locum ubi dixit. mi
dum sub gra constitutum. benefacere uolen¬
tem. s uictum concupiscentia carnis malefa¬
cientẽ. a cuius concupiscentie dominatu non
bus nr̃is uincit carnis concupiscentias. neꝯ
sentiamus eis ad malefaciendum. s potius bo¬
na faciamus: Unde quidẽ iam euertitur he¬
resis pelagiana. quȩ uult non ex do nobis
s ex nobis ẽẽ caritatem. qua bene ac pie ui¬
uimus: S in illis libris quos aduersus
eos edidimus. etiam sꝑitalis hominis iamq
sub gr̃a constituti. melius intelligi uerba ista
monstrauimus. propt̃ corpus carnis qđ sꝑi¬
tale nondum ẽ. erit aũt in resurrectione mor¬
tuorum. & propt̃ ipsam carnis concupiscen¬
tiam. cumꝰ ita confligunt scĩ. non ei consenti¬
entes ad malum. ut tam̃ eis motibus quib
repugnantib resistunt. non careant in hac ui¬

Expanded text:
diligenter ostendi. in isto ergo libro et hoc, diligenter ostendi. in isto ergo libro et hoc, quod dictum est: ego autem carnalis sum et deinde cetera usque ad eum locum, ubi dixit: misdum sub gratia constitutum, bene facere uolentem, sed uictum concupiscentia carnis male facientem. a cuius concupiscentiae dominatu non bus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac ui
Abbreviated transcription (Latin):
ad romanos apłi epła legeretur. & quedam inter¬
rogata a fr̃ibus quibusdam cum sic̃ poteram
responderem. uoluerunt scribi potius que di¬
cebam quam sine litt̃is fundi: Sͥ cum eis obtẽ¬
perarem liber unus accessit superiorib opuscu¬
lis meis: In quo libro. quod autem ait inquam
scimus quia ler sꝑitalis ẽ. ego aũt carnalis sũ
satis ostendit non posse impleri legem nisi ab
sꝑitalibus. quales facit grãdi: Qo utiq non ex
ꝑsona apłi accipi uolui qui iam sꝑitalis erat. s
hominis sub lege positi. nondum sub gr̃a: Sic
enim prius hec uerba sapiebam que postea le¬
ctis quibusdam diuinorum tractatorib eloqͥ¬
orum. quoꝵ me moueret auctoritas. Conside¬
raui diligentius. & uidi etiam de ipso apło põ¬
se intelligi quod ait. scimus quia lex sꝑitalis
ẽ. ego aũt carnalis sum: Qd meis libris quos
contra pelagianos nuꝑ scripsi. quantum potui

Expanded text:
ad Romanos apostoli epistula legeretur, et quaedam interad Romanos apostoli epistula legeretur, et quaedam interrogatus a fratribus quibusdam cum sicut poteram responderem, uoluerunt scribi potius, quae dicebam, quam sine litteris fundi. ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis. In quo libro: quod autem ait, inquam, scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, satis ostendit non posse inpleri legem nisi ab spiritalibus, quales facit gratia dei. quod utique non ex persona apostoli accipi uolui, qui iam spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, quod in eis libris, quos contra Pelagianos nuper scripsi, quantum potui,