comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentiam ꝓpt̾ quendam monachũ
qui apud nos ẽ contristatã cognoui¬
mus. De qua urã tristitia. nos quoq
contristati sumus. timentes ne ñĩit
ala tristitia de qua quibdam dicduis
apłs. Contristati enim estis scdm
dm. Nam si scłm dm̃ eet. non usq
a deo uos commouiss. ut nos et si uob̾
ignotos. fratres tamen urõs. et si pla¬
cet amicos. quos necdum uel p̃sentes
uerbo conueneratis. uel absentes scrip¬
co p̃monueratis: Hac pͥma uice. tam
subito. tam acriter arguentis. Mira¬
pimus. minamini nisi eum uobis
cito restituimus. Proponitis nobis
de regula. de noto monasterio mo¬
nachum non suscipiendum ꝓ con¬
stanti scilicet habentes. ur̃m non
eẽ ignotum. S quid si aliis notum.
dum mͦ nob̾ ignotum sit: Et si enĩut
uerba ipsa urã ponam. religionis ur̃ȩ
se a deo fama effuderit. ut etiam romȩ.
eccłiȩ ur̃e habe atur noticia. nos tam̃
qui utiq multum eitra romam po¬
siti sumus. nescio quo pacto ita p̃te¬

Expanded text:
rentiam propter quemdam monachum qui apud nos est, contristatam cognovimns. De qua vestra tristitia nos quoque contristati sumus, timentes ne non sit illa tristitia, de qua quibusdam dicebat Apostolus: Contristati enim estis secundum Deum . Nam si secundum Deum esset, non usque adeo vos commovisset, ut nos, etsi vobis ignotos, fratres tamen vestros, et si placet amicos, quos necdum vel praesentes verbo conveneratis, vel absentes scripto praemonueratis, hac prima vice tam subito, tam acriter argueretis. Mirapimus; minamini nisi eum vobis cito restituerimus. Proponitis nobis de Regula, de noto monasterio monachum non suscipiendum , pro constanti scilicet habentes vestrum non esse ignotum. Sed quid si aliis notum, dummodo nobis ignotum sit? Etsi enim, ut verba ipsa 68 vestra ponam, religionis vestrae se adeo fama effuderit, ut etiam Romae ecclesiae vestrae habeatur notitia, nos tamen, qui utique multum citra Romam positi sumus, nescio quo pacto ita praete
Abbreviated transcription (Latin):
mea non ꝓhibui. tu aꝑiusti ⁊ iuscera:
io ꝓculdubio plus recepturꝰ. qmͣ płꝰ labo¬
rasti. Ceͥrtus sum enuim quia non uacat
tibi quiͥd sicienti tulisti a quam: et cũ
panibus occurristi fugientibus. Don
in quam uacant officia humanitatis. non
hortamenta salutis. quibus xp̃i uere uis¬
uiii. cera in illis pauꝑibus refo usti. Ambo
tam̃ collaboratores. ambo coaduitores
dĩ sumus. ambo parit̾ sꝑemus fructum.
inrefectione animarũ sc̃aꝵ. Quis mͥdet
qu̾ã ab ipsa deseri:¬

Expanded text:
mea non prohibui: tu aperuisti et viscera, mea non prohibui: tu aperuisti et viscera, ideo procul dubio plus recepturus, quoniam plus laborasti. Certus sum enim quia non vacat tibi, quod sitienti tulisti aquam, et cum panibus occurristi fugientibus. Non, inquam, vacant officia humanitatis, non hortamenta salutis, quibus Christi vere viscera in illis pauperibus refovisti. Ambo tamen collaboratores, ambo coadjutores Dei sumus: ambo pariter speramus fructum in respectione animarum sanctarum. Quis mihi qu
Abbreviated transcription (Latin):
Si semen bonum iactum in terram
bouã fructum attulisse. uidetur.
ipsius ẽ gła qui dedit semen serenti. fe¬
cunditatem terrȩ: semini inerementũ
Quid in his noscapimus. Ego sane glo¬
riam xp̃i alti non dabo. Multo uͦ scru¬
pulosius usurpabo mͥ. ꝓfecto lex domi¬
ni conuertit animas non ego. Testimo
haudatur de bona litt̾ȩ tornatura
manus. non calamus. Fateor ut mul¬
tum tͥbuam mͥ. lingua mea calamꝰ
scͥbe uelocit᷑ seribentis. Sibi gͦ inqͥs
qͥd afferunt boni. speciosi pedes euangli¬
rantium bona: Multum ꝑ omnẽ mo¬
dum. Primum quidem quia filii sunt
patͥs sui qui incelis ẽ: et głam quam
deferunt patinequa qu̾a ducunt a se¬
alienam. Nam si filii:⁊ heredes. Deinde
quod ꝓximorum salutẽ. suã nichilomi¬
nus arbitrant᷑. quippȩ quos tanquam
se ipsos diligunt. Tercio quoq quod
labor labiorũ ipsoꝵ. sibi penitus ꝑire
ñ pot̾it: Ynusquisq enim mercedem
accipiet: scđm suum laborẽ. E go labia

Expanded text:
Si semen bonum, jactum in terram bonam, fructum attulisse videtur, ipsius est gloria qui dedit semen serenti, fecunditatem terrae, semini incrementum. Quid in his nos capimus? Ego sane gloriam Christi alteri non dabo, multo vero scrupulosius usurpabo mihi. Profecto lex Domini convertit animas, et non ego: testimonis , et non ego. Laudatur de bona litterae tornatura manus, non calamus. Fateor, ut multum tribuam mihi lingua mea calamus scribae velociter scribentis . Sibi ergo, inquis, quid afferunt boni speciosi pedes evangelizantium bona? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia filii sunt Patris sui qui in coelis est, et gloriam, quam deferunt Patri, nequaquam a se ducunt alienam. Nam si filii, et haeredes. Deinde vero quod proximorum salutem, suam nihilominus arbitrantur, quippe quos tanquam se ipsos diligunt. Tertio quoque, quod labor labiorum ipsorum sibi penitus perire non poterit. Unusquisque enim mercedem accipiet secundum proprium laborem . Ego labia
Abbreviated transcription (Latin):
litteras de hac re p̃catorias iam ad
p̃dictum pͥncipem misi: s grãm
non inueniens. nichil effsci. Iam qͦd
libenter auditis: libenter debeo di¬
cere uob̾. Stephanus uester sic cur-¬
rit non quasi in incertum: sic pug¬
nat non quasi aerem uerberans. Ora¬
te. quatinus sic currat ut comp̃hen¬
dat: sic pugnet ut uincat. ad eun

Expanded text:
litteras de hac re precatorias jam ad praedictum principem misi: sed gratiam non inveniens nihil effeci. Jam quod libenter auditis, libenter debeo dicere vobis. Stephanus vester sic currit, non quasi in incertum: sic pugnat, non quasi aerem verberans. Orate, quatenus sic currat ut comprehendat; sic pugnet ut vincat. E
Abbreviated transcription (Latin):
ad uictoriam ⁊ dicens. confidite. ego
uici mundũ: Si xp̃e ꝓ nobis.quis con¬
tra nos: Securꝰ potes pugnare: uͥ se
ratꝰ. nec ꝓstratꝰ. nec conculcatꝰ. nec ini¬
lies si fieri possit occisus. fraudaberis
a uictoria: tantũ ne fugias Sola
causa qua ꝑdere possis uctoriam:
fugaẽ fugiendo potes illam amitte:
moriendo non potes. Et beatus si pug¬
nando moriaris: quia mortuus mor
coronabis. Ue aũ tibi: si declinando
pugnam. ꝑdis ⁊ uictoriã simul:⁊ co¬
ronam. Quod ipse auertat a te fili di¬
lectissime: qui in iudicio de his meis
litt̾is maiorem tibi habet inferre dãp¬
nationẽ: si nullam ex eis inte reppe

Expanded text:
ad victoriam, et dicens: Confidite, ego ad victoriam, et dicens: Confidite, ego vici mundum? Si Christus pro nobis, quis contra nos? Securus potes pugnare, ubi seratus, nec prostratus, nec conculcatus, nec millies si fieri possit occisus, fraudaberis a victoria, tantum ne fugias. Sola causa, qua perdere possis victoriam, fuga est. Fugiendo potes illam amittere, moriendo non potes: et beatus si pugnando moriaris, quia mortuus, mox coronaberis. Vae autem tibi, si declinando pugnam, perdis et victoriam simul et coronam! Quod ipse avertat a te, fili dilectissime, qui in judicio de his meis litteris majorem tibi habet inferre damnationem, si nullam ex eis in te reper
Abbreviated transcription (Latin):
armatum in campo: Ex ꝑgiscere. su¬
me armna ⁊ fuge ad cõmilitones tuos.
quos fugiens deserueras: it qͥ te ab eis
disuinrerat. ipse te denuo timor iu¬
gat. Quid armorum refugis pon¬
dus ⁊ asꝑitatẽ. delicate miles: Adu̾¬
sarius instans. & circũuolantia spicula.
facient clipeum non e̾ẽ oneri. loricã
non sentiri. uł galeam. Et quidẽ. subi¬
to ꝓcedenti de imbra ad solem. de o¬
cio ad iaborem. gue cernitur omẽ qd̃
incipit. S postquã abhis dissuescere:
⁊ ad illa se paulisꝑ assuesce ceꝑit. usus
tollit difficultatem: inuenit ꝙ facile.
ee quod impossibile ante putauit.
Solent etiã fortissimi milites audita
uuicina ante congressum trepidare.
Atubi ad pliui uentũ fuerit. spes uic¬
torie. ⁊ timor ne uincãtur. reddit
intrepidos. Quid uͦ tu trepidas. quẽ
fr̃m unanimitas armatorũ circũ¬
muniet: cui angłi assistent a latere:
quẽ dux belli ip̃c p̃ibit. suos animãs

Expanded text:
armatum in campo? Expergiscere, suarmatum in campo? Expergiscere, sume arma, et fuge ad commilitones tuos, quos fugiens deserueras; ut qui te ab eis disjunxerat, ipse te denuo timor jungat. Quid armorum refugis pondus et asperitatem, delicate miles? Adversarius instans et circumvolantia spicula facient clypeum non esse oneri, loricam non sentiri vel galeam. Et quidem subito procedenti de umbra ad solem, de otio ad laborem, grave cernitur omne quod incipit; sed postquam ab his dissuescere, et ad illa se paulisper assuescere coeperit, usus tollit difficultatem, invenitque facile esse quod impossibile ante putavit. Solent etiam fortissimi milites audita buccina ante congressum trepidare; at ubi ad praelium ventum fuerit, spes victoriae, et timor ne vincantur, reddit intrepidos. Quid vero tu trepidas, quem fratrum unanimitas armatorum circummuniet, cui Angeli assistent a latere, quem dux belli Christus praeibit, suos animans
Abbreviated transcription (Latin):
de fuga conuersi rursus se ꝑiculo in¬
gesseruit. quod declinauerant: rurs
fugarint hostes. quos fugiebant. Et
quia om̃e rarum p̃ciosum. gaudeo
te de illis posse esse: qui quanto rari¬
ores. tanto apparebunt gloriosiores.
Alias aũt. si multũ timidus es. curuł
times uͥ non ẽ timor. ñ aũ times uͥ
magis ẽ timendum: An quia fugi¬
sti ex acie᷑ putas te manus hostium
euasisse : Libentius te insequit᷑ ad¬
uersarius fugientẽ. quã sustineat
repuguantẽ. ⁊ audaciꝰ insistit ater¬
go. quã resistat infaciẽ. Secur us
ne ꝓiectis armis matutinos sõnos. ca¬
pis cum illa hora xp̃c resurrȩxerit:
et ignoras quod exarmatꝰ.⁊ tu timi¬
dior. ⁊ hostibus minus timendussis.
Armatorũ multitudo circumual¬
lauerunt domum: et tu dormis. Iã
ascendunt aggerem: iam dissipant
sepem: iã irruunt ꝑ posticium. Tu¬
cius ne ẽ. gͦ tͥ. ut te inueniant solũ
quam cũ aliis: midum in lectulo quã

Expanded text:
de fuga conversi, rursus se periculo inde fuga conversi, rursus se periculo ingesserint quod declinaverant; rursus fugarint hostes quos fugiebant. Et quia omne rarum pretiosum; gaudeo te de illis posse esse, qui quanto rariores, tanto apparebunt gloriosiores. Alias autem si multum timidus es, cur vel times ubi non est timor, non autem times ubi magis est timendum? An quia fugisti ex acie, putas te manus hostium evasisse? Libentius te insequitur adversarius fugientem, quam sustineat repugnantem; et audacius insistit a tergo, quam resistat in faciem. Securus nunc projectis armis capis matutinos somnos, cum illa hora Christus resurrexerit: et ignoras quod exarmatus, et tu timidior, et hostibus minus timendus sis? Armatorum multitudo circumvallaverunt domum, et tu dormis? Jam ascendunt aggerem, jam dissipant sepem, jam irruunt per posticum. Tutiusne est ergo tibi ut te inveniant solum, quam cum aliis; nudum in lectulo, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dorem. S: nunqͥd legitti:. qui timet
prumam. ueniet suꝑ eum nir: Uigi¬
lias times. ⁊ ieiuma. manuũq laborẽ:
s hec leuia st̃ meditanti flãmas ꝑpe¬
tuas. Recordatio deinde tenebrarũ
ext̾iorũ. facit non horrere solitudiuẽ
Si futuram cogitas de u̾ibis ociosis
discussionem: non ualde displicebit
silentium. fletus eternus :⁊ stridor il¬
le deutiũ. ante cordis oculos reductꝰ.
pares tͥ reddet mattã ⁊ culcitra De¬
niq si totũ de nocte qd regła p̃cipit
bene ad psalmos uigila ueris: nimis
durus erit lectꝰ. quo quiete non dor¬
mias. Si tantũ indie quantũ ꝓ ses¬
sus es maibus laboraueris: durus erit
cibus que libent̃ non comedas. Sur¬
ge muiles ip̃i surge: excutere de pul¬
uere. reuerte ad pliũ unde fugisti:
fortiꝰ pꝰ fugam p̃liaturꝰ. gloriosius
tͥumphaturꝰ. Habet quidem ip̃c mul¬
tos milites qui fortissime ceperunt.
steterunt. uicerunt: paucos aũt qͥ

Expanded text:
dorem: sed 7 nunquid legisti, Qui timet dorem: sed 7 nunquid legisti, Qui timet pruinam, veniet super eum nix? Vigilias times et jejunia, manuumque laborem: sed haec levia sunt meditanti flammas perpetuas. Recordatio deinde tenebrarum exteriorum facit non horrere solitudinem. Si futuram cogitas de verbis otiosis discussionem , non valde displicebit silentium. Fletus aeternus et stridor ille dentium, ante cordis oculos reductus, pares tibi reddet mattam et culcitram. Denique si totum de nocte, quod Regula praecipit , bene ad psalmos vigilaveris; nimis durus erit lectus, in quo quiete non dormias. Si tantum in die, quantum professus es, manibus laboraveris; durus erit cibus quem libenter non comedas. 13. Surge, miles Christi, surge, excutere de pulvere, revertere ad praelium unde fugisti, fortius post fugam praeliaturus, gloriosius triumphaturus. Habet quidem Christus multos milites qui fortissime coeperunt, steterunt, vicerunt: paucos autem qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmitionesꝰ. quȩ uidi ⁊ palatũ reparẽt.
gulam ꝓuocent. exeitent appetitũ. d:
quid faciet inquis: qui aliud ñ potest:
Bene. Scio quia delicatꝰ es:⁊ quod his
assuetus. modo duriora non possis. S
quid. si potes facere ut possis: Queris
quomͦ: Surge p̃cingere: tolle ociũ:
exere uires. moue brachia. complosas
explica manus: erercitare in aliquo:
⁊ statim senties. sola te appetere quȩ
famẽ tollant: ñ fauces demulceant.
Reddet quippe sapores rebus exereiti¬
um: quo ᷤ tulit mertia. Multa quȩ
respius ociosus: post laborẽ sumes cũ
desidio. Siquidẽ ocium parit fastidi¬
umi exertium famẽ. Fames aut: miro
modo dulcia recldit. quȩ fasticdium
fecit insipida. olus. faba. pultes.
panisq cribrariꝰ cũ aqua. qui escen¬
ti quidẽ fastidio st̃: s exercitato mag¬
ne uidentur deliciȩ. Iam forte tuni¬
cis dissuctus. exorres nimirũ eas: tam
ꝓpt̾ hyemis frigus. quã ꝓpt̾ estatis ar¬

Expanded text:
permistiones, quae videlicet palatum reparent, permistiones, quae videlicet palatum reparent, gulam provocent, excitent appetitum. 12. Sed quid faciet, inquis, qui aliud non potest? Bene. Scio quia delicatus es, et quod his assuetus modo, duriora non possis. Sed quid, si potes facere ut possis? Quaeris quomodo? Surge, praecingere, tolle otium, exere vires, move brachia, complosas explica manus, exercitare in aliquo; et statim senties sola te appetere quae famem tollant, non fauces demulceant. Reddet quippe sapores rebus exercitium, quos tulit inertia. Multa quae respuis otiosus, post laborem sumes cum desiderio. Siquidem otium parit fastidium, exercitium famem; fames autem miro modo dulcia reddit, quae fastidium facit insipida. Olus, faba, pultes, panisque cibarius cum aqua, quiescenti quidem fastidio sunt, sed exercitato magnae videntur deliciae. Jam forte tunicis dissuetus exhorres nimium eas, tam propter hiemis frigus, quam propter aetatis ar
Abbreviated transcription (Latin):
lde: si panni subtiles ⁊ p̃ciosi: si lon¬
ge manicȩ: ⁊ amplũ caputiũ: si oꝑto¬
riũ siluestre:⁊ molle staminũ. sc̃m fa¬
ciunt: quid moror ⁊ ego. qd te non
sequor: S hec infirmantiũ st̃ fomen¬
ta: nou arma pugnantiũ. Ecce enim
qͥ mollibus uestiunt᷑. in domibus re¬
gum sunt. Uinũ ⁊ simila. mulsũ et
pinguia. corꝑi militant: non spũi
friruris: ñ anima saginat᷑. s caro.
Multi in egipto fr̃s: multo tẽpore dõ
sine piscibus seriuert Piper. gingin¬
ber. cuninũ. saluꝑa. ⁊ nulle huiꝰ mõi
spẽs salsam̃toꝵ. palatũ quidẽ dele¬
ctant: s ubidinẽ accendunt. Et tu
mͥ in his securitatẽ pones.: tu cũ huiꝰ¬
mõĩ tutã dices adolescentiã : Pruden¬
t̃ sobrieq conuersanti: satis ẽ ad om̃e
condimentũ. sal cũ fame: Qua sola ñ
erpectata: necesse ẽ alias atq alias de
nescio quibus succis extraneis confici

Expanded text:
lidae, si panni subtiles et pretiosi, si lonlidae, si panni subtiles et pretiosi, si longae manicae et amplum caputium, si opertorium silvestre et molle stamineum, sanctum faciunt; quid moror et ego quod te non sequor? Sed haec infirmantium sunt fomenta, non arma pugnantium. Ecce enim qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt . Vinum et simila, mulsum et pinguia corpori militant, non spiritui. Frixuris non anima saginatur, sed caro. Multi in Aegypto fratres, multo tempore Deo sine piscibus servierunt. Piper, gingiber, cuminum, salvia, et mille hujusmodi species salsamentorum, palatum quidem delectant, sed libidinem accendunt. Et tu mihi in his securitatem pones? tu cum hujusmodi tutam duces adolescentiam? Prudenter sobrieque conversanti satis est ad omne condimentum sal cum fame; qua sola non exspectata, necesse est alias atque alias de nescio quibus succis extraneis confici
Abbreviated transcription (Latin):
unquã eos offenderã. quod utiq
consciꝰ mͥ ñ sum: plenã ꝓrsus repen¬
dere uicẽ: Mirum uͦ si non plus ta¬
lione recepiͭ si uidł tale aliqͥd in eos
deliquisse potui: quale ab eis nẽ ꝑ¬
tuli. Nam ut uerũ fatear. non osde
ossibus meis. uł carnẽ de carne
mea: s tuler̃t mͥ gaudium cordis
mei. fructũ sp̃c mei. coronã spei
mex. ⁊ uelud mͥ sentire uideor: ani¬
me meȩ dimidiũ. Ut quid hoc :
forte miserti stͣ tui ⁊ ceco cecum
ducenti idignantes ne ꝑires post
me: in slium te transtulere ducatũ
Omolesta raritas: o dura necessitudo.
Tantum tuã dilexere salutẽ: ut ĩ
meã impingerent. Nisi me ꝑ entto:
tu saluari ñ poteras. Et utinam ipsi
te absq me. saluent. Utina ⁊ si ego mo¬
riar: uł tu unias. S qͥd: Salus gͦ ma¬
gis incultu uestium ⁊ ciborum ẽ o¬
pulentia. ꝗͣ in sobrio uictu. uestitu¬
q moderato: Si pelliciȩ molles ⁊ ca¬

Expanded text:
unquam eos offenderam quod utique mihi unquam eos offenderam quod utique mihi conscius non sum, plenam prorsus rependere vicem. Mirum vero si non plus talione recepi; si videlicet tale aliquid in eos deliquisse potui, quale nunc ab eis pertuli. Nam, ut verum fatear, non os de ossibus meis, vel carnem de carne mea; sed tulerunt mihi gaudium cordis mei, fructum spiritus mei, coronam spei meae, et velut mihi sentire videor animae meae dimidium. Utquid hoc? forte miserti sunt tui: et caeco caecum ducenti indignantes, ne perires post me, in suum te transtulere ducatum. O molesta charitas! o dura necessitudo! Tantum tuam dilexere salutem, ut in meam impingerent. Nisi me perempto, tu salvari non poteras? Et utinam ipsi te absque me salvent. Utinam et si ego moriar, vel tu vivas. Sed quid? Salus ergo magis in cultu vestium, et ciborum est opulentia, quam in sobrio victu vestituque moderato? Si pelliciae lenes et ca
Abbreviated transcription (Latin):
ueram adhortationibus. oratio nibꝰ
solidaueram: ĩa iãq euanescat. de¬
ficiat. ꝑeat: ⁊ lugeam miser ñ tã
cassi laboris dãpnũ: quã dãpuatȩ
sobolis miserabilẽ casũ. Placet ne
tibi quod alius nẽ gloriet᷑ de te. qui
nichil utiq laborauit inte: Simi¬
le michi contigit. qd̃ ⁊ illi meretͥei
ap̃ salomonẽ: eui uidelicet paruulꝰ
suus ab alt̾a que suũ ase oppressum ex¬
tinxerat: furtim sublatus ẽ: Tu quoq
de sumi mͥ ⁊ ut̾o abscisus es. Ablatum
gemo: repeto uolent̃ euulsũ: Non poᷤ¬
sum obliuisci uiscera mea. Quorũ ni¬
mirũ parte detͣcta non modica: non
potest nͥ torqueri pars reliqua. Ue
rũtũ. quo tuo cominodo. qua tui
necessitate. lioc nobis moliti sunt
amici nr̃i: quorum manus sangui¬
ne plene sunt. quoꝵ animã me¬
ã ꝑtͣnsiuit gladius: quorũ dente ᷤᷤ
arma ⁊ sagntȩ. ⁊ lingua eors gla¬
dius acutꝰ. Ilam utiq mͥ si in aliqͦ

Expanded text:
eram adhortationibus, orationibus eram adhortationibus, orationibus solidaveram; jamjamque evanescat, deficiat, pereat; et lugeam miser, non tam cassi laboris damnum, quam damnatae sobolis miserabilem casum. Placetne tibi quod alius nunc glorietur de te, qui nihil utique laboravit in te? Simile mihi contigit, quod et illi meretrici apud Salomonem: cui videlicet parvulus suus ab altera, quae suum a se oppressum exstinxerat, furtim sublatus est . Tu quoque de sinu mihi, et utero abscissus es. Ablatum gemo, repeto violenter avulsum. Non possum oblivisci viscera mea; quorum nimirum parte detracta non modica, non potest nisi torqueri pars reliqua. 11. Verumtamen quo tuo commodo, qua tui necessitate hoc nobis moliti sunt amici nostri? quorum manus sanguine plenae sunt , quorum animam meam pertransivit gladius , quorum dentes arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus . Nam utique mihi, si in 6 aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
tu te melius nosti. quã alius. Attẽ¬
de cor tuun: discute intentiouẽ:¬
etisule ueritatem: tua tͥ conscientia
respondeat c᷑ abieris: cur ordinem
deseriieris. Si ut artius. ut rectius.
ut ꝑfectius uiueres: securꝰ esto. quia
ad ea que ante ft̃ extentis: sequor
ad palmam gle. Sin alias: noli al
curiosa. quã uidł ꝓ misisti. quam
apud nos tenuisti: hoc ꝓ cul dubio
ret᷑ aspicere ẽ. p̃uaricari ẽ. apostata¬
re ẽ. Et hȩc dico fili. ñ ut te con¬
fundã: ħ ut tamquã filium caris¬
simũ moneam: quia ⁊ si multos hãs
inxp̃o pedagogos. s nou multos
patres. Nlam si dignaris. ⁊ uerbo ⁊
exemplo meo in religionẽ ego te ge¬
nui. Nutriui deinde lacte. qͦd solũ
ad huc paruulus caꝑe poteras da¬
turꝰ ⁊ panẽ: si expectares. ut gͣndeᷤ¬
ceres. S heu quã p̃ꝓpere ⁊ intẽpe¬
stiue. ablactatꝰ es : ⁊ uereor ne totũ
quod fouerã blandimentis. robora-¬

Expanded text:
tu te melius nosti quam alius. Attentu te melius nosti quam alius. Attende cor tuum, discute intentionemconsule veritatem: tua tibi conscientia respondeat, cur abieris, cur Ordinem deserueris. Si ut arctius, ut rectius, ut perfectius viveres; securus esto, quia ad ea quae ante sunt extentus, sequor ad palmam gloriae . Sin alias, noli altcuriosa, quam videlicet promisisti, quam apud nos tenuisti; hoc procul dubio retro aspicere est, praevaricari est, apostatare est. 10. Et haec dico, fili, non ut te confundam, sed ut tanquam filium charissimum moneam: quia etsi multos habeas in Christo paedagogos, sed non multos patres . Nam si dignaris, et verbo, et exemplo meo in religionem ego te genui. Nutrivi deinde lacte, quod solum adhuc parvulus capere poteras; daturus et panem, si exspectares ut grandesceres. Sed heu! quam praepropere et intempestive ablactatus es! Et vereor ne totum quod foveram blandimentis, roborav
Abbreviated transcription (Latin):
ĩatus. pꝰ aunum sponte ꝓ fessus. tc̃
pͥmum seclari ueste reiecta: religio¬
nis habitũ suscepisti. Ouiseusate
puer. quis te fascinauit. non solue
uota tua. que diftinxert̃ labia tua:
Annon uel erore tuo uistificaberꝰ:
uel ex ore tuo comdẽpnaberis. Qͥd
de parentis uoto sollicitus es. negli¬
gens tui:. cum exore tuo non illius
habeas iudicari. tuoꝵ non illius uo¬
ta labiorum erigendus sis: Et qͥd
tͥ frustra quispiam blanditur de
absolutione apłica: cuiꝰ sigitã ꝯsci¬
entiam diumna tenet sententia: Ile¬
mo inquit mittens manũ suã ad
aratrũ.⁊ aspiciens retr& aptꝰ ẽ regno
dĩ. Ilumquid ⁊ hoc ꝑ suadebunt ñ
eẽ retͦ aspicere: qui dicunt tͥ euge
euge: filiole: si te lactauerint pec¬
catores: ne acquiescas eis. Noli cre¬
dere om̃i sp̾ui. Sint tͥ multi neces¬
sarii: unus aũ sit tͥ consiliarius de
mille. Tolle occasiones: respue
blandimenta: adulationibus clau¬
de aures: de iuterroga de te: quia

Expanded text:
st annum sponte professus; tunc primum saeculari veste rejecta, religionis habitum suscepisti . 9. O insensate puer! quis te fascinavit non solvere vota tua, quae distinxerunt labia tua? Annon vel ex ore tuo justificaberis, vel ex ore tuo condemnaberis? Quid de parentis voto sollicitus es, negligens tui; cum ex ore tuo, non illius, habeas judicari; tuorum, non illius, vota labiorum exigendus sis? Et quid tibi 5 frustra quispiam blanditur de absolutione apostolica, cujus conscientiam divina ligatam tenet sententia? Nemo, inquit, mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Nunquid et hoc persuadebunt non esse retro respicere, qui dicunt tibi: Euge, euge? Filiole, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Noli credere omni spiritui . Sint tibi multi necessarii, unus autem sit sibi consiliarius de mille . Tolle occasiones, respue blandimenta, adulationibus claude aures, te interroga de te, quia
Abbreviated transcription (Latin):
de infantulo nesciente ipso. anqd̃
fecit: cũ iam etatẽ. haberet.ut de
se loqueretur. Quã quã dubium
nonsit: ꝓmissum illum fuisse. ñ do¬
natũ. Nec enim peticio quã regła p̃¬
cipit ꝓ eo facta fuit a parentibus:
nec manus illius cũ ipsa peticione
inuoluta palla altaris: ut sie offer¬
retur coram testibus. Oftenditur
deinde terra: quȩ cũ illo. & ꝓillo di¬
citur data fuisse. S si cũ t̃ra eum
receꝑunt: cur ñ ⁊ cum t̾rare
tinuert̃. An forte requirebant ma¬
gis datũ quã fructũ: ⁊ pluris estima¬
ta ẽ t̃ra. quã ani ma : Alioquin: ob¬
latꝰ monastio: quid quęrebat in se¬
culo: Nutͥendus dõ:cur expositus
qͥppe ñ de cluniaco: te teste robte.
uenisti cistereium: Quesisti: petisti :
pulsasti. s tui ad huc teneritudi¬
ne. te licet inuito. dilatꝰ es ꝑ bien¬
nium. Quo tẽpore pacient᷑ exple¬
to. ⁊ absq calup nia tuis demum
p̃cibus. multisq si memmisti lacͥmi

Expanded text:
de infantulo, nesciente ipso; an quod de infantulo, nesciente ipso; an quod fecit, cum jam aetatem haberet ut de se loqueretur. Quanquam dubium non sit; promissum illum fuisse, non donatum. Nec enim petitio quam Regula praecipit, pro eo facta fuit a parentibus; nec manus illius cum ipsa petitione involuta palla altaris, ut sic offerretur coram testibus. Ostenditur deinde terra, quae cum illo, et pro illo dicitur data fuisse, Sed si cum terra eum receperunt, cur non et cum terra eum retinuerunt? An forte requirebant magis datum quam fructum, et pluris aestimata est terra quam anima? Alioquin oblatus monasterio, quid quaerebat in saeculo? nutriendus Deo, cur expositus quippe, non de Cluniaco, te teste, Roberte, venisti Cistercium. Quaesisti, petisti, pulsasti; sed pro tui adhuc teneritudine, te licet invito, dilatus es per biennium. Quo tempore patienter expleto, et absque calumnia, tuis demum precibus, multisque si meministi lacrymis,
Abbreviated transcription (Latin):
Domine deus sabaoth. qui udicaᷤᷤ
iuste.⁊ ꝓbas renes ⁊ corda: ciuus
oculi sicut fallere nolunt. ita fal¬
li non possunt: tu uides qui tua.
uides qui querunt ⁊ sua. Tu nosti
quibus ei iusceribus incunctis tẽp¬
tationibus suis semꝑ ad fuerim:
quantis ꝓ eo gemitibus aures tuȩ
pietatis pulsauerim: qualit̃ ad
queq illuis scandala. ꝑturbatioẽs.
molestias. ego urebar. torquebar:
affligebar. Et nunc timeo ne frustra.
Puto enim quantũ exꝑtus sum ad¬
olescentis ꝑ se satis feruentis ⁊ inso¬
lescentis. nec corꝑi talia expedire.
fomenta: nec menti illa głe tẽptam̃¬
ta. Itaq arbit̃ meus dñe ihu de inul¬
tu tuo udiciũ meum ꝓdeat: ocłi
tui uideant ȩquitates. Uideant et
iudicent. quid potiꝰ stare debuerit᷑ an
uotũ patͥs de filio. an filii de se. ipso
p̃sertim eum filius aliquid maus
deuouerit. Uideat ⁊ fimulus tuus
legis lator nr̃ benedictus. quid regu¬
larius fuerit. utrum quod factũ ẽ.

Expanded text:
Domine Deus sabaoth, qui judicas Domine Deus sabaoth, qui judicas juste, et probas renes et corda ; cujus oculi sicut fallere nolunt, ita falli non possunt; tu vides qui tua, vides qui quaerunt et sua . Tu nosti quibus ei visceribus in cunctis tentationibus suis semper adfuerim, quantis pro eo gemitibus aures tuae pietatis pulsaverim, qualiter ad quaeque illius scandala, perturbationes, molestias ego urebar, torquebar, affligebar. Et nunc timeo ne frustra. Puto enim, quantum expertus sum, adolescentis per se satis ferventis et insolescentis nec corpori talia expedire fomenta, nec menti illa gloriae tentamenta. Itaque, arbiter meus Domine Jesu, de vultu tuo judicium meum prodeat, oculi tui videant aequitatem . 8. Videant et judicent, quid potius stare debuerit, an votum patris de filio, an filii de se ipso, praesertim cum filius aliquid majus devoverit. Videat et famulus tuus legislator noster Benedictus, quid regularius fuerit, utrum quod factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeat anima ꝓ qua xp̃c mortuus ẽ:
⁊ hoc quia cluniacenses uolunt.
Fit ꝓfessio suꝑ ꝓ fessionẽ: uouet᷑
qd̃ ñ soluetur ꝓponit᷑. qd nontene¬
bit᷑. Et cũ pͥmũ pactũ irritũ factũ
sit. in scło geminatur p̃uaricatio.
⁊ fit supͣ modũ peccans peccatum.
Ueniet. ueniet. qui male iudicata
renidicabit: illicite uirata. confuta¬
bit: qui faciet iudicium inuriam
pacientibus: qui iudicabit iniusti¬
cia pauꝑes: ⁊ arguet in equitate.
ꝓ mansuetis terrȩ: Ueniet ꝓcerto: qͥ
ꝑpħam minat᷑ in psalmo dicens. Sũ
acceꝑo tempꝰ: ego iusticias uidicabo
Quid faciet de in iustis uidiciis:
qui ipsas quoq iusticias iudicabit:
Ueniet in quã ueniet dies iudicui.
uͥ plus ualebunt pura corda. quã
astuta uerba: ⁊ conscientia bona.
quã marsupia plena: quando qͥ dẽ
iuder ille nec fallet᷑ uerbis: nec fle¬
ctetur donis Tuum dñe ihu tri¬
bunal apello. tuo me iudicio ser¬
uo: tibi committo causam meã

Expanded text:
pereat anima pro qua Christus mortuus est, pereat anima pro qua Christus mortuus est, et hoc, quia Cluniacenses volunt. Fit professio super professionem, vovetur quod non solvetur; proponitur quod non tenebitur; et cum primum pactum irritum factum sit, in secundo geminatur praevaricatio, et fit supra modum peccans peccatum . 7. Veniet, veniet qui male judicata rejudicabit, illicite jurata confutabit; qui faciet judicium injuriam patientibus , qui judicabit in justitia pauperes, et arguet in aequitate pro mansuetiam minatur in Psalmo dicens: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo . Quid faciet de injustis judiciis, qui ipsas quoque justitias judicabit? Veniet, inquam, veniet dies judicii: ubi plus valebunt pura corda, quam astuta verba; et conscientia bona, quam marsupia plena: quandoquidem Judex ille nec falletur verbis, nec flectetur donis. Tuum, Domine Jesu, tribunal appello: tuo me judicio servo, tibi committo causam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
non emollesceret: Cuiꝰ int̾ior quã¬
tũ uis sp̃ualis oculus non turbare¬
tur: Cui int̾ talia ad suam liceat
recurrere conscientiam: Quis de¬
niq in tanta põpa. uel ueritatẽ
ualeat agnoscere: uel obtinere
humilitatẽ: Mittit᷑ intẽa ꝓ eo romã.
apostolica compellat᷑ auctoritas:
⁊ ut papa non neget assensũ: sugge¬
ritur ei infantem olim aparentibꝰ
oblatum fuisse monast̾io: Non fuit
qui refelleret: nec enim contradic¬
tor ẽ expectatꝰ. iudicatũ ẽ de par¬
te: ab iudicatum ab sentibus. Iusti¬
ficati sunt. qui iniuriam feceriunt:
exciderunt a causa. qui passi sunt:
absq satisfactione absoluitur reus.
firmatur priuilegio crudeli. nmi¬
umelemens sententia absolutionis:
qͦ reportato. confirmaretur fluctu¬
anti malesuasa stabilitas. securi¬
tas dubitanti. Et hie tenor litt̾ar.
hȩe ud icu sũma. hec tocius cause
definitio ut teneant qui tulerunt.
sileant qui amiserũt. Int̾ hec aũt

Expanded text:
non emollesceret? cujus interior, quannon emollesceret? cujus interior, quantumvis spiritualis, oculus non turbaretur? cui inter talia ad suam liceat recurrere conscientiam? quis denique in tanta pompa vel veritatem valeat agnoscere, vel obtinere humilitatem? 6. Mittitur interea pro eo Romam. Apostolica compellatur auctoritas; et ut Papa non neget assensum, suggeritur ei infantem olim a parentibus oblatum fuisse monasterio. Non fuit qui refelleret nec enim contradictor est exspectatus, judicatum est de parte, abjudicatum absentibus. Justificati sunt qui injuriam fecerunt, exciderunt a causa qui passi sunt, absque satisfactione absolvitur reus. Firmatur privilegio crudeli nimium clemens sententia absolutionis; quo reportato 4 confirmaretur fluctuanti male suasa stabilitas, securitas dubitanti. Et hic tenor litterarum, haec judicii summa, haec totius causae definitio, ut teneant qui tulerunt, sileant qui amiserunt: inter haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
ducare : Ut quid nob corꝑa dedit. si
ꝓhibeat sustentare: Ueniq qui si¬
bi nequa: cui bonus: Quis unquã
sanum sapiens carnem suam odio
habuit. Talibus tandẽ allegatio¬
nibus male credulus puer. eircũ¬
uentus seducitur: seductorẽ sequit᷑:
cluniacum ducitur: tondetur: radit᷑.
lauatur. eruitur rusticanis. uetusti.
sordidis. induitur p̃ciosis. nouis. ac
nitidis: ⁊ ita in conuentũ suscipit᷑
S. cũ quali putas honore: Cũ quo
t̾umpho: Cũ quanta reuerentia :
Befirtur e suꝑ om̃s coetaneos suos:
⁊ tamꝗͣ uictor rediens apugna. ne
lauclatur peccator inlesi derus a¬
nimȩ sue. Sustollit in altũ. statu
ñ mediocͥ collocatur. ita ut multis
senioribus p̃latꝰ sit adolescens. fauet:
blanditur.: congͣtulat᷑ ei uniu̾sa fra¬
t̾nitas: eiultant om̃s tãꝗ uictores
capta p̃da. quando diuidunt spo¬
lia O ilmu bone: quã multa facta ft̃
ꝓ unius animule ꝑdicione. Cunis ad
hec quantumlibet robustũ pectus

Expanded text:
ducare? utquid nobis corpora dedit, si ducare? utquid nobis corpora dedit, si prohibeat sustentare? Denique, qui sibi nequam, cui bonus? Quis unquam sanum sapiens, carnem suam odio habuit? 5. Talibus tandem allegationibus male credulus puer circumventus seducitur, seductorem sequitur, Cluniacum ducitur; tondetur, raditur, lavatur; exuitur rusticanis, vetustis, sordidis; induitur pretiosis, novis ac nitidis; et ita in conventum suscipitur. Sed cum quali putas honore, cum quo triumpho, cum quanta reverentia? Defertur ei super omnes coaetaneos suos, et tanquam victor rediens a pugna, sic laudatur peccator in desideriis animae suae . Sustollitur in altum, statu non mediocri collocatur, ita ut multis senioribus praelatus sit adolescens: favet, blanditur, congratulatur ei universa fraternitas; exsultant omnes, tanquam victores capta praeda, quando dividunt spolia . O Jesu bone! quam multa facta sunt o unius animulae perditione! Cujus ad haec quantumlibet robustum pectus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ magnus quidam pͥor ab ipso pͥn¬
cipe priorũ : foris quidem apparẽs
inuestimentis ouiũ: intrinsecus aũ
lupꝰ rapar. Deceptis q custodibꝰ. estimantib
quippe ouem ẽẽ: ue ue ad mistus
ẽ solus ad solam. lupꝰ ad omculam
Nlec refugit ouicula lupũ: quẽ ⁊
ipsa putabat ouem. Qͥa plura. At¬
trahit. allicit. blanditur. in ouieuan¬
gelii p̃dicator. commendat crapulã:
parsimoniã dapnat. Uolurtariam
pauꝑtatem: miseriam dicit. Ieuinria.
iugilias. Alentium. manuũq laborẽ:
Quando inquit delectatur deus cru¬
ciatibus nr̃is: Ubipcipit scͥptura
quempiam sese interficere : Qualis
uͦ religio ẽ fodere terram. siluam ex¬
cidere: ftercora cõportare : Ilũquid
ñ seutentia ueritatis ẽ. miscdiam uolo
⁊ non sacrificiun i nolo mort̾e pec
catoris.s magis ut conuertatur
uiuat: ⁊ beati misericordes. qm̃ ipsi
miscdiam consequentur. Ut quid
uͦ ds̃ cibos creauit: si non liceat man¬

Expanded text:
est magnus quidam prior ab ipso prinest magnus quidam prior ab ipso principe priorum; foris quidem apparens in vestimentis ovium, intrinsecus autem lupus rapax; deceptisque custodibus, aestimantibus quippe ovem esse, vae! vae! admissus est solus ad solam lupus oviculam. Nec refugit ovicula lupum, quem et ipsa putabat ovem. Quid plura? attrahit, allicit, blanditur, et novi evangelii praedicator commendat crapulam, parcimoniam damnat; voluntariam paupertatem, miseriam dicit; jejunia, vigilias, silentium, manuumque laborem, Quando, inquit, delectatur Deus cruciatibus nostris? ubi praecipit Scriptura quempiam sese interficere? Qualis vero religio est fodere terram, silvam excidere, stercora comportare? Nunquid non sententia Veritatis est, Misericordiam volo, et non catoris, sed magis ut convertatur et vivat? et, Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur? Utquid vero Deus cibos creavit, si non liceat man
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. ualde timidũ magis exterrere ::¬
ꝑ se satis erubescentem consundere
amplius: cui sua ratio mageter. cui
ꝓpͥa conscientia uirga:⁊ igenita
uerecundia lex disciplinȩs: Qd̃
sieui mirum uidetur. quomͦ gͦ puer
uerecundus. simplex. timoratus. au¬
sus fuerit cont̃ uoluntatẽ frm. magͥ¬
stri imꝑiũ. regulare decretũ. suum
deserere ⁊ uotũ ⁊ locum. miretur e¬
tiam qd̃ ⁊ dauid sanctitati suprep¬
tum sit. qd sapientiȩ salomonis illu¬
sum: quod sanson fortitudini obui¬
atum: Qui ꝓthoplastum dolo captũ
expulit de patria felicitatis: quid mi¬
rum si tenero sub ripuit adolescen¬
tulo. in loco horroris ⁊ uastȩ solitudimᷤ.
Huc accedit quod nec sicut illos babi¬
lonicos senes spẽs decepit enm: nec
sicut gieri. pecunie amor. nec hono¬
ris ambitio. sicut iulianũ apostatã:
s fefellit illũ sc̃itas. sedurit religi¬
o. ꝑdidit auctoritas seniorũ: Que¬
ris quomͦ: Primo quidem missus

Expanded text:
tem, valde timidum magis exterrere, petem, valde timidum magis exterrere, per se satis 3 erubescentem confundere amplius: cui sua ratio magister, cui propria conscientia virga, et ingenita verecundia lex disciplinae est? Quod si cui mirum videtur, quomodo puer verecundus, simplex timoratus, ausus fuerit contra voluntatem fratrum, magistri imperium, regulare decretum, suum deserere et votum, et locum: miretur etiam quod et David sanctitati subreptum sit , quod sapientiae Salomonis illusum , quod Samson fortitudini obviatum . Qui protoplastum dolo captum expulit de patria felicitatis, quid mirum si tenero subripuit adolescentulo in loco horroris et vastae solitudinis? Huc accedit quod nec, sicut illos Babylonicos senes, species decepit eum ; nec, sicut Giezi, pecuniae amor ; nec honoris ambitio, sicut Julianum Apostatam; sed fefellit illum sanctitas, seduxit religio, perdidit auctoritas seniorum. Quaeris quomodo? 4. Primo quidem missus
Abbreviated transcription (Latin):
quo te uocat humilitas: ꝑtͣhit caritas
Securꝰ accede: talibus p̃uentus obsi¬
dibus: fugisti seuũi: reuertere adman¬
suetum. Reuocet te mea lenitas: cu¬
ius seueritas effugauit. Uide fili
quã te cupiã duci ñ sp̃u seruitutiᷤᷤ
iterũ intimore: s spũ ad optionis
filiorũ. in quo clamare ⁊ tu non
confundaris abba pater: causam
utiq tanti doloris mei. ñ minis ap̃
te.s blandimentis. p̃cibus non terro¬
ribus agens. Alius forsitan alit̃ tẽp¬
taret: Et uere quis alius non magis
discuteret reatum. ⁊ incuteret me¬
tũ: ñ opponeret uotũ. ⁊ ꝓponeret
iudiciũ: ñ argueret inobedientiȩ.
ñ indignaretur apostasiȩ: qđ de tu¬
nicis ad pelliceas. de oleribꝰ ad delici¬
as. qd̃ deniq ad diuicias de pauꝑta¬
te tͣnsieris: S ego noui ani mum
tuũ. qui facilius possit amore fle¬
cti: quã timore cõpelli. Deniq qͥd
necesse ẽ. bis pungere non recaleit᷑n¬

Expanded text:
quo te vocat humilitas, pertrahit charitas. quo te vocat humilitas, pertrahit charitas. Securus accede, talibus praeventus obsidibus. Fugisti saevum, revertere ad mansuetum: revocet te mea lenitas, cujus severitas effugavit. Vide, fili, quam te cupiam duci, non spiritu servitutis iterum in timore, sed spiritu adoptionis filiorum, in quo clamare et tu non confundaris, Abba, Pater : causam utique tanti doloris mei non minis apud te, sed blandimentis; precibus, non terroribus agens. Alius forsitan aliter tentaret. Et vere quis alius non magis discuteret reatum, et incuteret metum; non oppoponeret votum, et proponeret judicium; non argueret inobedientiae, non indignaretur apostasiae; quod de tunicis ad pelliceas, de oleribus ad delicias, quod denique ad divitias de paupertate transieris? Sed ego novi animum tuum, qui facilius possit amore flecti, quam timore compelli. Denique quid necesse est his pungere non recalcitran
Abbreviated transcription (Latin):
ctam habes: noueris me iam me non
eͥe. quia nec te puto fore: qui fuisti.
Mutatus mutatũ inuenies:⁊ quem
añ metuebas magistrũ: comitẽ am¬
plectere securus. Itaq siie mea cul¬
pa recesseris. ut tuputas. ⁊ ego non
excuso: siue tua ut multi putant.
⁊ si ego ñ accuso: siue mea simul ⁊¬
⁊ tua qd̃ ego magis puto: ex hoc
iam si redire renueris. solus ꝓfecto
inexcusabilis eris Uis ab omĩ culpa
liber eẽ: Reuertere: Si tuam agnos¬
cis: ignosco: Ignosce ⁊ tumͥ: uͥ meam
agnosco. Alioqui. aut tͥ nimis indul¬
ges. qui tuam culpam ⁊ agnoscis.⁊
dissimulas. aut mͥ nimis indulges
inmisericors es. cui nec satis facienti
ignoscendũ putas. Iam siredire recu¬
sas. aliam quȩre occasionem uñ fal-¬
so blandiaris conscientiȩ tuȩ. quia
non erit ultra quod formidare debtas.
formidolosus. eui adhuc absendi iam
ceribus. Humilitatẽ exibeo: caritatẽ
ꝓmitto. & tu times: Intrepidus ueni

Expanded text:
ctam habes; noveris me jam non essctam habes; noveris me jam non esse qui fueram, quia nec te puto fore qui fuisti. Mutatus mutatum invenies, et quem ante metuebas magistrum, comitem amplectere securus. Itaque sive mea culpa recesseris, ut tu putas, et ego non excuso; sive tua, ut multi putant, etsi ego non accuso; sive mea simul et tua, quod ego magis puto: ex hoc jam si redire renueris, solus profecto inexcusabilis eris. Vis ab omni culpa liber esse? revertere. Si tuam agnoscis, ignosco: ignosce et tu mihi, ubi meam agnosco. Alioquin aut tibi nimis indulges, qui tuam culpam et agnoscis, et dissimulas; aut mihi nimis immisericors es, cui nec satisfacienti ignoscendum putas. 3. Jam si redire recusas, aliam quaere occasionem unde falso blandiaris conscientiae tuae: quia non erit ultra quod formidare debeas dformidolosus, cui adhuc absenti jam ceribus. Humilitatem exhibeo, charitatem promitto: et tu times? Intrepidus veni
Abbreviated transcription (Latin):
et presens quondam aduersũ me.
quantũ memini murmurare so¬
lebas: hinc ⁊ nc̃ sicut audiui etiam
ab senti derogare non cessas:. Non
tͥ impitcet᷑. Põssem forsitan ercusare
et dicere. quia sic lasciui puericiȩ
motus cohercendi erant. ac rudibꝰ
annis debebant᷑ asꝑa illa disciplinȩ
districtionis initia. scͥpt᷑a attestan¬
te. quȩ ait. ꝑcute filiũ tuũ unga
⁊ lib̾abis animam eiꝰ a morte: Et
rursum: Quos enim diligit dñs cor¬
ripit. flagellat aũt omẽm filium
quem recipit. Et illud Utilio ra st̃
uerba amici: quã oscła inimici: S
fuerit ut dixi meȩ culpȩ quod
discessisti. ne dum de reatꝰ ꝑpetra¬
tione contenditur: emendatio re¬
tardetur. At uͦ hic uł ꝓculdubio
incipiet e̾ẽ ⁊ tuȩ. si non parcaspe¬
nitenti: indulgeas confitenti: quia
potui quidẽ aliqñ maliquibus fu¬
isse erga te indiscretus: s certe non
maliuolus. Quod si ⁊ infut᷑o. hanc
ipsam indiscretionem meam suspe¬

Expanded text:
et praesens quondam adversum me, et praesens quondam adversum me, quantum memini, murmurare solebas; 2 hinc et nunc, sicut audivi, etiam absenti derogare non cessas. Non tibi imputetur. Possem forsitan excusare et dicere, quia sic lascivi pueritiae motus coercendi erant; ac rudibus annis debebantur aspera illa disciplinae districtioris initia. Scriptura attestante, quae ait, Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte ; et rursum: Quos enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit ; et illud: Utiliora sunt verbera amici, quam oscula inimici . Sed fuerit, ut dixi, meae culpae quod discessisti: ne dum de reatus perpetratione contenditur, emendatio retardetur. At vero hinc vel procul dubio incipiet esse et tuae, si non parcas poenitenti, induigeas confitenti: quia potui quidem aliquando in aliquibus fuisse erga te indiscretus, sed certe non malevolus. Quod si et in futuro hanc ipsam indiscretionem meam suspe
Abbreviated transcription (Latin):
ferientem. quam referire: Recte. Assẽ¬
tio: Nonut contendem cepi hec: s
ut contentionẽ dirimerẽ: fugere
ꝑsecutionẽ. non ẽ culpa fugientis.
s ꝑsequentis. Non contradico
Omitto quod factũ ẽ. non requiro
cur uł quomͦ factũ ẽ. culpas non diꝰ¬
cutio. ñ retͣcto causas: non recordor
inurias. Solent enim hec magis
instigare: quã mitigare discordi¬
as. Solũ qđ mͥ magis est cordi loqͦr. Me
miserũ quod te careo. quod te non
uideo. quod sine te uiuo. ꝓ quo mo¬
ri: mͥ uiuere ẽ. sine quo uiuere: mo¬
ri. Non gͥ quero eur abieris: s quod
iam non redieris queror: Non causaᷤ
discessionis. s moras causor regssis¬
nis Ueni tm: ⁊ par erit: Reuert̾e:
⁊ satis factũ ẽ. Redi in quã redi:
⁊ letꝰ cantabo. Mortuus fuerat.
⁊ reuixit. ꝑierat. ⁊ inuentus ẽ. Fu
erit certe meȩ culpȩ quod discessi¬
sti. delicato quippe. adolescentulo au¬
sterus extiteram. et tenerũ nimis
durꝰ in humane tͣctaui. Hinc enim

Expanded text:
ferientem, quam referire? Recte: assentio. Non ut contenderem coepi haec, sed ut contentionem dirimerem. Fugere persecutionem non est culpa fugientis, sed persequentis. Non contradico. Omitto quod factum est, non requiro cur, vel quomodo factum est: culpas non discutio, non retracto causas, non recordor injurias. Solent enim haec magis instigare, quam mitigare discordias. Solum quod mihi magis est cordi, loquor. Me miserum, quod te careo, quod te non video, quod sine te vivo, pro quo mori, mihi vivere est; sine quo vivere, mori! Non igitur quaero cur abieris, sed quod jam non redieris queror; non causas discessionis, sed moras causor regressionis. Veni tantum, et pax erit: revertere, et satisfactum est. Redi, inquam, redi, et laetus cantabo: Mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est . 2. Fuerit certe meae culpae quod discessisti. Delicato quippe adolescentulo austerus exstiteram, et tenerum durus nimis inhumane tractavi. Hinc enim
Abbreviated transcription (Latin):
sitate. qͣm uera sit ad nos inucẽ dilec¬
tio. compbatũ c̃: quã qͥde dilectionẽ
ꝑhanc mutuã nr̃i sollicitudinc̃ non
infrucꝰtuose nunc renouatã. eẽ. pu¬
tauerim. Cuiꝰ fructum tunc nos
qͥde copiosum sꝑaremus acciꝑe: si tui
nob̃ copia cum oportunitate daret᷑.
Alioqͥn oportumꝰ ducimus nos nr̃a
contentos eͥẽ inopia: qͣm importu¬
na copia habundare.

Expanded text:
sitate quam vera sit ad nos invicem dilecsitate quam vera sit ad nos invicem dilectio, comprobatum est; quam quidem dilectionem per hanc mutuam nostri sollicitudinem, non infructuose nunc renovatam esse putaverim; cujus fructum tunc nos quidem copiosum speraremus accipere, si tui nobis copia cum opportunitate daretur. Alioquin opportunius ducimus nos nostra contentos esse inopia, quam importuna copia abundare.
Abbreviated transcription (Latin):
uncium quo te dicis fuisse tͣ¬
tua necessitate putauit adte diri¬
gendũ. Siqͥde ipse suo more d̃ĩ gr̃a
fartit̾ agit. alienam a se int̾im ad¬
huc faciens illam sent᷑nciam. uir
duplex aĩo. inconstans ẽ ĩ om̃ib ui¬
is suis. Hias qͥppe dñi simplicit̾ ac ꝑ¬
ħ ꝯfident̾ ambulans: non sentit illd̃
ue de quo dicit᷑. Ue t̾ram ingredien¬
tiduab uiis. Te aũ audieramus
in discordiã uersari domũ ur̃am ñ
sine graui scandalo abb̃is & fr̃m de¬
seruisse. solũq habitare in nescio qͦ
satis inconuenienti loco. Quo rumo¬
re nob̃ ꝑmotis. anrieq querñtibꝰ. si
qͦ mͦ tͥ a nob̾ posset consultũ iri. nich
paratiꝰ occurrere potuit. ꝙͣ ut te uo¬
cato ad nos ꝑte dete certiores pͥꝰ effi¬
ci curaremus. sicq qđ in ꝓnitu e̾ẽt.
p̃sentes p̃senti consułemus. S iam
tuo scͥpto nr̃oq tescͥpto utrorũq ab
alt̾utro false suspicionis tunore de¬
pulso parit̾ quiescamꝰ. Serũ hac fal¬

Expanded text:
untium quo te dicis fuisse tutua necessitate putavit ad te dirigendum. Siquidem ipse suo more Dei gratia fortiter agit, alienam a se interim adhuc faciens illam sententiam: Vir duplex animo inconstans est in omnibus viis suis . Vias quippe Domini simpliciter, ac fidenter ambulans, non sentit illud Vae, de quo dicitur: Vae terram ingredienti duabus viis! Te autem audieramus in discordia versari, domum vestram non sine gravi scandalo abbatis et fratrum deseruisse, solumque habitare in nescio quo satis inconvenienti loco. Quo rumore nobis permotis, anxieque quaerentibus si quo modo tibi a nobis posset consultum iri; nihil paratius occurrere potuit, quam ut, te vocato ad nos, per te de te certiores prius effici curaremus: sicque quod in promptu esset, praesentes praesenti consuleremus. Sed jam tuo scripto, nostroque rescripto, utrorumque ab alterutro falsae suspicionis timore depulso, pariter quiescamus. Verum hac fal
Abbreviated transcription (Latin):
& referamꝰ grates ꝓbono qͥd dedit
uelle: fundamꝰ p̃ces ut adiciat ꝙ ꝑ¬
ficiͣat ꝓbona uoluntate. Tam̃ gau¬
dium meum non tacebo uobis. Qs
uempe putatis delicias cordi meo
afferat ur̃a huiꝰcemõi intentio:
Delectabitur in crassitudine aĩa
mea. si infatigabilem cognouero
uos instudiis salutaribꝰ ẜ honestis.
Gaudeo enĩ. ñ qͥa quero donum: s
requito fructũ. Libent̾ recipio bñ¬
ficium: qͦd ꝓsit danti. Alioqͥn non
ambulo in caritate illa: quȩ ñ quȩ¬
rit quȩ sua sunt. Et qͥde nobis
inħ bene facitis. s uobis meliꝰ :
nͥ forte ercidit uob̃ illa sentncia.
beatiꝰ ẽ dare: qͣm acciꝑe. Hoc pla¬
ne decet ep̃m. hoc sac̾dotium
urͣm cõmendat. ornat coronam. no¬
bilitat dignitatẽ. si quẽ minist̾ium
ꝓhibet. e̾ẽ. pauꝑem: amministratio
ꝓba& pauꝑũ amatorem. Non enĩ pau¬
ꝑtas uirtus reputatur: s pauꝑtatiᷤ
amor. Deniq beati pauꝑes: ñ rebꝰ. s

Expanded text:
referamus grates pro bono quod dedit velle; et fundamus preces, ut adjiciat et perficere pro bona voluntate. Tamen gaudium meum non tacebo vobis. Quas nempe putatis delicias cordi meo afferat vestra hujuscemodi intentio? Delectabitur in crassitudine anima mea, si infatigabilem cognovero vos in studiis salutaribus et honestis. Gaudeo enim, non quia quaero donum, sed requiro fructum. Libenter accipio beneficium quod prosit danti; alioquin non ambulo in charitate illa quae non quaerit quae sua sunt . Et quidem nobis in hoc bene facitis, sed vobis melius: nisi forte excidit vobis illa sententia, Beatius est dare quam accipere . Hoc plane decet episcopum, hoc sacerdotium strum commendat, ornat coronam, nobilitat dignitatem, si quem ministerium prohibet esse pauperem, administratio probet pauperum amatorem. Non enim paupertas virtus reputatur, 106 sed paupertatis amor. Denique beati pauperes, non rebus