comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s actuiale. Augustinus de nuptiis ⁊ con
cupiscentia. Ex hac carnis concupis¬
centia quȩ licet in regeneratis iam ñ
depritetur in pecẽo. quȩcũq nascitur
proles. obligata ẽ originali pecc̃o. Et
paulopost. Dimittitur concupiscentia
carnis inbaptisino. ñ ut non sit. s ut¬
in peccatũ non unputet᷑. hoc ẽ enĩ ñ
habere peccatũ. non eẽ reũ pecc̃i. Item.
Quomͦ alia peccã pretereunt actu. ⁊ re¬
manent reatuu homicidiũ nsimilia.
ita econtrario pot̾ fieri ut concupis¬
centia p̃tereat reatu. ⁊ remaneat actu.
Ecce ex his auctoritatib patet concu
sub qua continetur ignorantia boni.
qm̃ ex ea ẽ. Nisi enĩ precessisset concu¬
piscentia mali. ñ ẽẽt secuta ignorantia
boni. Et ude ẽ qͦd quandoq reꝑimus
in sacra scriptura pluralit̾ pecc̃a origͥ.
cupiscentia mali. Qñq reꝑimus singu¬

Expanded text:
sed acsed accupiscentia: Ex hac carnis concupiscentia quae licet in regeneratis jam non reputatur in peccatum quaecunque nascitur proles obligata est originali peccato. Et paulo post: Dimittitur concupiscentia carnis in baptismo, non ut non sit, sed ut peccatum non imputetur: hoc est enim non habere peccatum, non esse reum peccati. Item: Quomodo alia peccata praeterierunt actu, et remanent reatu, ut homicidium, et similia, ita econtratio fieri potest ut concupiscentia praeterierit reatu, et maneat actu. Ecce ex his auctoritatibus patet concup sub qua continetur ignorquoniam ex ea est. Nisi enim praecessisset concupiscentia mali, non esset secuta ignorantia boni. Et inde est quod quandoque reperimus in sacra Scriptura pluraliter peccata origicupiscentia mali: quandoque singu
Abbreviated transcription (Latin):
liciũ ẽ in ea ñ actus. Quod ꝓbatur cũ
uenerit ad annos discretionis. Tẽ enim
concupiscet malũ. ⁊ dimittet bonum.
Similiter opponitur cũ nondũ debeat
aliqͥd scire. quomͦ ignorantiã ht̃. S sicut
in oculo ceci in nocte uiciũ cecitatis est
s ũ apparet. nec discernit᷑ inter uidentes
o cecum. nͥ luce ueniente. sic yipuero
uicirim ẽ s nondũ apparet. S ueniente
temꝑe in quo deberet bonum concupis¬
cere. malũ ignorare. ignorat bonũ ⁊ con¬
cupiscit malũ. Item opponit᷑. In baptismo
remittitur originale pecc̃m. s pꝰ baptis¬
mũ remanet concupiscentia mali ⁊c̾.
ita ñ uidet᷑ qͦd inbaptismo remittatur
originale pecc̃m. S ut dic̃ augustinus.
licet remaneat concupiscentia pꝰ bap¬
catum. ñ imputari. Licet enim concu¬
piscentia carnis sit in baptitato. tñ ñ
imputatur ei nͥ eat pꝰ concupiscentiã.
Quod si iam fiat. ñ iam originale ẽ

Expanded text:
Vitium est in ea non actus, quod probatur: cum Vitium est in ea non actus, quod probatur: cum venerit ad annos discretionis, tunc concupiscit malum et dimittit bonum. Similiter opponitur: Cum nondum aliquid debeat scire, quomodo ignorantiam habet? Sed sicut in oculo caeci in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem  caecum, nisi luce veniente, sic in puero vitium est, sed non apparet; sed veniente tempore in quo debet bonum concupiscere, malum ignorare, bonum ignorat, et concupiscit malum. Item opponitur: In baptismo remittitur peccatum originale; sed post baptismum remanet concupiscentia mali, etc. et ita non videtur quod baptismo remittatur originale peccatum. Sed, ut dicit Augustinus, licet remaneat concupiscentia post bapnon imputari; licet enim concupiscentia carnis sit in baptizato, tamen non imputatur, nisi eat post concupiscentias, quod si jam fiat, non jam originale,
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃orem hominẽ peccatũ intrauit in
mundũ. ⁊ ꝑ peccatũ mors. Aliud pecc̃m
qͦd intrauit. aliud ipsa pęna innuitur. in
uerb̾ apłi. Alii dieunt quod originale pec¬
catum sit in obedientia. ⁊ hȩc in obedi¬
entia in omĩb ẽ anteqͣm renascant᷑. S ñ
uidetur qͦd puer inobediens sit eui nichil
uinqͣm fuit imꝑatum. Et qui ñdũ pot̃
ratione uti: quomodo aut obediens aut
in obediens pot̾ dici: In obedientia nãq
uoluntatis ẽ. Et sicut obedientia uoluuta
ñ est uoluntariũ. His itaq omissis. dici pͥ
ignorantia boni. Unde augustinꝰ in libro
de correctione ngr̃a. Sunt omni homini
ista duo penalia. ignorantia ⁊ difficultaᷤ.
Exignorantia error. ut ꝓbet falsa ꝓueris.
Ex difficultate cruciatus. ut resistente
⁊ torquente dolore carnalis uinculi. ñ
possit a libidine temꝑari. S pot̃ opponi
cũ anima pueri nondũ aliqͥd uelit uł¬
ñ uelit. quomͦ concupiscentiã mali ht̃

Expanded text:
Per unum hominem peccatum intravit in Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors . Aliud peccatum quod intravit; aliud ipsa poena quae innuitur in verbis Apostoli. Alii dicunt quod originale peccatum sit inobedientia; et haec inobedientia in omnibus est antequam renascantur. Sed non videtur quod puer inobediens sit; quia nihil unquam fuit ei imperatum. Et qui nondum potest ratione uti, qinobediens dici potest? Inobedientia quippe voluntatis est; et sicut obedientia 1086 non est voluntarium. His itaque omissis, dici potcentia mali et ignorantia boni. Unde Augustinus in libro De correptione et gratia: Sunt omni homini ista duo poenalia: ignorantia et difficultas. Ex ignorantia error, ut probet falsa pro veris; ex difficultate cruciatus, ut resistente et torquente dolore carnalis vinculi non possit a libidine temperare. Sed potest opponi: cum anima pueri nondum aliquid velit vel nolit, quomodo concupiscentiam mali habet?
Abbreviated transcription (Latin):
erit in resurrectione. S ille partes quȩ
de cibis fueruit. ⁊ in quas transeunt. tan
& quare originale dicat᷑. Quidam dicunt
qͦd origuiale. pecc̃m sit debitũ qͦ tenent᷑
debetur pena ȩcerna nͥ ꝑ gr̃am lib̾ent᷑.
Isti dicunt qͦd originale peccatũ non est
peccatũ. s si qñq scripta᷑ uocat illud pec¬
catũ. astruunt qͦd ibi pecc̃m ꝓ pęna pec¬
cati ponit᷑. & sicut ꝓpecc̃o parentis q̃nq
exulant filii scdm iusticiã scłi. ita exu¬
sticia dei tenentur om̃s rei ꝓillo peccõ.
Et ita scđm istos in anima pueri nul¬
lum peccatũ ẽ. qr dicunt ipsi. si nũqͣm
peccauit. ñ est in ea peccatũ. Et tñ con¬
cedunt in eacẽ originale pecc̃m. qr tenet᷑
debito pecc̃i. S contra apłm plaue lo¬
quuntur ipsi cũ apłs dicat. ꝑͥobedien
tiam unius peccatores constituuntur
multi. Ecce qͦd apłs uocat eos pecca¬
tores anteqͣm regenerent᷑. S si tm̃ eẽt

Expanded text:
erit in resurrectione: sed illae partes quae erit in resurrectione: sed illae partes quae de cibis fiunt, et in quas transeunt, tanqriginale peccatum, et quare originale dicatur. Quidam dicunt quod originale peccatum sit debitum quo tenentur debetur poena aeterna, nisi per gratiam liberentur. Illi dicunt, quod originale peccatum non sit peccatum; sed si quandoque Scriptura vocat illud peccatum, astruunt quod ibi peccatum pro poena peccati ponitur, et sicut pro peccato parentis quandoque exsulant filii, secundum justitiam saeculi, ita ex justitia Dei tenentur omnes rei pro illo peccato; et ita secundum istos, in anima pueri nullum peccatum est, quia dicunt ipsi: Si nunquam peccavit, non est in ea peccatum, et tamen concedunt, quod in ea est originale peccatum, quia tenetur debito peccati. Sed contra Apostolum plane loqtiam unius, peccatores constituti sunt multi . Ecce quod Apostolus vocat eos peccatores antequam regenerentur; sed si tantum esset
Abbreviated transcription (Latin):
mines ab eo descendert̃. Unde ñ uidet᷑
uerũ qđ substantia uniuscuiusq in
pͥmo parente fuerit. Adquod pot̾ dici
qđ qͣmuis illa particula pͥmum fuerit
ualde parua. tñ nulla substantia extĩo¬
ri in eam transeunte augmentata est.
Est facta ẽ magna tanta scilicet quanta
in resurrectione erit. Fomentũ eñ ht̃¬
ex cibis. s ñ transferuntur cibi in ipsã
humanã substantiã. Quod ita ꝓbari pͭ.
si uiueret usq adplenã etatẽ. nulla egri¬
tudine uł uicio corꝑis impediente. uñ
apparet qͦd ȩtiã si uiueret ñ aliunde
sumerent᷑ partes illius substantiȩ. s in
se augm̃taretur siẽ costa de qua facta ẽ
mulier. ⁊ sic̃ quinq panes euangelici.
Hec tñ negamus quin cibi ⁊ humores
in carnẽ transeant. Uñ quidã crassiores st̃
qͣm eẽ debeant. S illa suꝑfluitas ñ erit
in resurrectione. qr ñ est de u̾itate huma¬
qͦd in pͥmis parentib fuit. Et illuo solũ

Expanded text:
mines ab eo descenderunt, unde non videtur mines ab eo descenderunt, unde non videtur verum, quod substantia uniuscujusque in primo parente fuerit. Ad quod potest dici quod quamvis illa particula primum fuerit valde parva, tamen nulla substantia exteriori in eam transeunte augmentata est, et facta est magna, tanta scilicet, quanta in resurrectione erit; fermentum enim habet a cibis, sed non transeunt cibi in ipsam humanam substantiam; quod ita probari potest: si vixisset usque ad plenam aetatem, nulla aegritudine vel vitio corporis impediente. Unde apparet quod etiam si viveret, non aliunde sumerentur partes illius substantiae, sed in se augmentarentur, sicut costa de qua facta est mulier, et sicut quinque panes evangelici. Nec tamen negamus quin cibi et in humores, et in carnem transeant, unde quidam crassiores sunt quam esse debeant; sed illa superfluitas non erit in resurrectione, quia non est de veritate humad in primis parentibus fuit; et illud solum
Abbreviated transcription (Latin):
imputatur omnib posteris : ñ alia.
qr illud pecc̃m in paradiso cõmissum
grauissimũ fuit. qr ñ ignorantia in¬
duxit eũ adpeccandũ. nec fragilitaᷤ
carnis. qr ante pecẽm neutrũ in eo
fuit. Unde adeo fuit maximũ illud
rupta fuit. Augustinus de ciuitate dĩ.
Tanto maiore iniusticia uiolatum ẽ
illud mandatũ. quanto faciliore potu¬
it obseruantia custodiri. Nondũ uo¬
luntati cupiditaᷤᷤ resistebat. qͦd de pena
transgressionis pꝰea secutũ ẽ. S non ui¬
detur absolute concedendũ qđ illud
peccatũ grauius omnib aliis fuerit.
gustinꝰ in libro de baptismo paruuloꝵ.
Sic̃ illi pͥmi homines pꝰea iustȩ uiuen¬
do. unde m̾ito creduntur ꝑdñi sangui¬
uita meruert̃ ad paradisũ reuocari.
sic ⁊ caro peccĩ etiã si remissis peccĩs
hõ in ea iuste uixerit. ñ continuo me
retur eam mortẽ non ꝑpeti. quã trax̃
a ꝓpagine pecc̃i. ¶ Adhoc qͦd diximus
in adam fuisse omnes. solet sic oppoui.

Expanded text:
putatur posteris, et non alia, quia illud peccatum in paradiso commissum gravissimum fuit, quia non ignorantia induxit eum ad peccandum, nec fragilitas carnis, quia ante peccatum neutrum in eo fuit; unde adeo fuit maximum illud d corrupta fuit. Augustinus De quantitate Dei: Tanto majori injustitia violatum est illud mandatum, quanto faciliore potuit observantia custodiri. Nondum voluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea secutum est. Sed non videtur absolute concedendum, quod illud peccatum gravius omnibus aliis fuerit, gustinus lib. De baptismo parvulorum: Sicut illi primi homines postea juste vivendo, unde merito creduntur per Domini sanguiuita meruerunt ad paradisum reuocari, sic et caro peccati, etiamsi remissis peccatis homo in ea iuste uixerit, non coretur eam mortem non perpeti, quam traxit a propagine peccati. Ad hoc quod diximus in Adam fuisse omnes, solet sic opponi:
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt .i. ꝓlibere uoluntatis arbitrio ñ
ꝓnecessitatis obsequio. Nec ẽ altud aliqͥd¬
lib̾m arbitriũ. in deo. nͥ uoluntas diuina¬
quȩ ñ necessitate. s sola bonitate omnia
facit: eius enĩ natura bonitas est. Omne
ostquã assignauimus pecẽm pͥmi
hominis ⁊ penam quã inde incur¬
rit. uidendũ est quare imputet᷑ poste¬
ritati eius. Om̃s enĩ qui ab eo ꝑconcu¬
piscentiã descendunt obnoxii st̃ illi
Ad quod pot̾ dici qđ ideo imputatur õibꝰ¬
hominib. quia om̃s illud cõmiserunt
ut apłs dicit in quo om̃s peccauerunt.
Quod ita pot̾ exponi. In eo om̃s peccaue¬
runt .i. pecc̃o euis rei tenent᷑. ut enim
dic̃ apłs paulus ꝑ unus in obedientiã
peccatores constituuntur multi. qͦd ĩ
ẽ quia ꝑlegem pecc̃i ab eo oescendunt.
Non ideo unputatur eis qr in eo tc̃ fue¬
in eo tunc fuerit. s quia pereoncupis.¬
centiã quȩ uenit de peccato illo inde
descendunt. Et ita pot̾ dici qͦd ideo im¬

Expanded text:
t pro liberae voluntatis arbitrio, non pro necessitatis obsequio; nec est aliud arbitrium in Deo nisi divina voluntas, quae non necessitate, sed bonitate omnia facit. Ejus enim natura bonitas. CAPUT XXXPostquam assignavimus peccatum primi hominis, et poenam quam inde invenit, videndum est quare imputetur posteritati ejus. Omnes enim qui ab eo per concupiscentiam descendunt, obnoxii sunt illi Ad quod potest dici quod ideo imputatur omnibus, quia omnes illud commiserunt, ut Apostolus dicit: In quo omnes peccaverunt , quod ita potest exponi: In eo omnes peccaverunt, id est peccato rei tenentur. Ut enim dicit Apostolus: Per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi . Quod inde est quia per legem peccati ab eo descendunt. Non ideo imputatur eis quia in eo tunc fuem carnem in eo tunc fuerit; sed quia per concupiscentiam quae venit de peccato illo inde descenderunt. Et ita potest dici quod ideo im
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am aliquis habeat bonũ uelle. s ni¬
chil ẽ aliud naturalit̃ uelle bonũ. quã
ꝑ rationem iudicare illud bonũ esse.
sicuti aliqͥs tyrannus dic̃. ego uellẽ eẽ
bonus monachus. exire de scło. ⁊simi¬
lia. Iste naturaliter appetit bonũ. s eũ
ñ delectat bonũ. unde nec ꝓpͥe dici pot̃
uult bonũ. nec m̾itũ ht̃ illud tale uelle
s illud qͦd ẽ cũ delectatione boni. quãdo

Expanded text:
gratiam aliquis habeat bonum velle. Nigratiam aliquis habeat bonum velle. Nihil autem aliud est naturaliter velle bonum, quam per rationem judicare illud bonum esse, sicut aliquis tyrannus dicit: Ego vellem esse bonus monachus, exire de saeculo, et similia. Iste naturaliter appetit bonum, sed eum non delectat bonum; unde nec proprie dici potest: Vult bonum, nec habet meritum illud tale velle; sed illud quod est cum delectat
Abbreviated transcription (Latin):
Simplices uãq affectiones in sunt nob̾¬
naturalit̃. tanqͣm ex nob̃. additamenta ex
na bona. quedã media. quȩdã minima.
Hirtutes quib recte uiuitur st̃ magna
bona. Syecies quorũlibet corꝑm sine qͥb
tentiȩ uͦ animi sine qͥb recte uiui pot̃
media sunt bona. uirtutib nemo male
utitur. Cet̾is autẽ bonis .i. mediis ⁊⁊mini¬
mis. ñ solum bene s ⁊ male qͥsq uti pot̃.
ideo uirtute nemo male utitur. quia
opus uirtutis ẽ bonus usus istoꝵ quib
ȩtiã non bene uti possumus. In mediis
bonis reꝑit᷑ liberũ arbitriũ. quia ⁊ male¬
illo uti possumꝰ. s tñ tale ẽ ut sine illo
recte uiuere ñ ualeamꝰ. Bonus aut̃ usus
eius iam uirtus ẽ. quȩ in magnis rep¬
peritur bonis quib nemo male uti
potest. Exhac auetoritate apparet qͦd
uoluntas inter media bona sit. bona
uoluntas inter magna bona quȩ non
test dici qđ ętiã mali naturalit̃ uolt̃
bonũ. Et ita uidetur qđ ante susceptã

Expanded text:
Simplices namque affectiones insunt naturaliter nobis, tanquam ex nobis: additamenta ex na bona, quaedam media, quaedam minima. Virtutes, quibus recte vivitur, sunt magna bona. Species quorumlibet corporum, sine quibus tentiae animi, sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur; caeteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene, sed male quisque uti potest: et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti posumus. In mediis bonis reperitur liberum arbitrium, quia et male uti possumus illo, sed tale est ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus ejus jam virtus est, quod in magnis reperitur bonis, quibus male nemo uti potest. Ex hac auctoritate apparet quod voluntas inter media bona sit; bona voluntas inter magna bona, quae non test dici quod etiam mali naturaliter volunt bonum, et ita videtur quod ante susceptam
Abbreviated transcription (Latin):
confirmati. ut ñ possint mali eẽ. Simi¬
liter nmali angeli ñ carent lib̾o
arbitrio. cũ ita Dsint obstinati ut
ñ possint eẽ boni. Liberũ itaq arbi¬
fac̃ necessitas. s confirnata ꝑ gr̃am uo¬
coactio. s uoluntaᷤ obstinata in malo.
Et tñ isti nilli natura mutabiles st̃.
Uñ ieronimus. Solus deus ẽ inquẽ pec¬
catũ cacłe ñ pot̃. Cetera cũ sint lib̾i
arbitrii. inutramq partem flecti pos

Expanded text:
confirmati ut non possint esse mali. Similiter mali angeli non carent libero arbitrio; cum tamen ita sint obstinati ut non possint esse boni. Liberum itaque arbifacit necessitas, sed confirmata per gratiam vocoactio, 1083 sed voluntas obstinata in malo, et tamen isti et illi mutabiles sunt. Unde Hieronymus: Solus Deus est in quem peccatum cadere non potest. Caeteri, cum sint liberi arbitrii, in utramque partem pos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ quã caderet ñ egebat lib̾atore. s co¬
oꝑatore. Solet hic opponi hoc mͦ. Anteꝗͣ
aliquis reꝑatũ habeat lib̃m arbitrium
donec scilicet in peccatis ẽ habet ipse li¬
berum arbitriũ. Si habet lib̾m arbitriũ.
pot̾ in utranq partẽ flecti. Itaq lib̾m
arbitriũ non ẽ lib̃m. uel si ẽ lib̾m. etiã cũ
to illo. qui scilicet ñ potest ambulare
re. In eodem sensu sumiliter ñ negamnꝰ
de illo peccatore uł pagano uł quo uis
alio qͥn possibile sit eum bonũ uelle.
uł quin possit bonũ uelle. S ñ nͥ hoc
mͦ. sclicet si detur grã ꝑqͣm liberet᷑. et
quȩ ei cooꝑet᷑. Aliud ẽ uelle simpliciter.
aluid ẽ uelle bonũ. sicut ẽ aliud tumere

Expanded text:
ndigebat liberatore, sed cooperatore. Sed hic opponitur hoc modo: Antequam aliquis reparatum habeat liberum arbitrium, donec, scilicet, in peccatis est, habet ipse liberum arbitrium; si habet liberum arbitrium, potest in utramque partem flecti; itaque liberum arbitrium non est liberum, vel si est liberum et cum to illo, qui scilicet non potest ambulare re in eodem sensu. Similiter non negamus de illo peccatore, vel pagano, vel quovis alio, quin possibile sit eum velle bonum, vel quin possit bonum velle; sed nonnisi hoc modo, scilicet, nisi detur gratia per quam liberetur, et quae ei cooperetur. Aliud est velle simpliciter, aliud est velle bonum sicut est; al
Abbreviated transcription (Latin):
se aliquã uirtutẽ uł iusticiã. uł aliã. nisi
acciperemus uirtutẽ naturalem. ut ratio.
ingeniũ ⁊ huiusmodi. Nec possumus dice̾
quod unusti ẽẽnt. quia sine uicio erant.
Et cũ eẽnt sine uicio ñ erant miseri.
cũ pena ñ precedat culpam. Nec tñ beati.
qr non sunt creati in beatitudine. s ad be¬
atitudinem. Si tñ aliqua auctoritas dicat
eos in ipsa creatione iustos uł beatos fu¬
isse. beatitudinẽ uł iusticiã uocat statũ
uici. sine miseria ⁊ sine uicio. Opponit᷑
aquib dam hoc mͦ. Si in pͥncipio creati
onis non habuerunt uirtutẽ ⁊ forti¬
tudinem. ⁊beatitudinẽ. tunc fecit eos
imꝑfectos d̃s. s ñ decuit eũ qui sũme
potens ⁊ꝑfectȩ bonus ẽ. aliquid facere
erant. quoniã habebant quicquid t̃e
habere debebant. Dicitur nãq ꝑfectũ
trib modis. scd̾m tempus. scđm natu¬
ram ⁊⁊ uniuersaliter ꝑfectũ. Scd̾m tẽpꝰ¬

Expanded text:
se aliquam virtutem vel justitiam, nisi se aliquam virtutem vel justitiam, nisi acciperemus virtutem naturalem, ut ratio, ingenium et hujusmodi. Nec possumus dicere quod injusti essent; quia sine vitio erant. Et cum essent sine vitio, erant non miseri; cum poena non praecedat culpam, nec tamen beati; quia non sunt creati in beatitudine, sed ad beatitudinem. Si tamen aliqua auctoritas dicat eos in ipsa creatione justos vel injustos vel beatos fuisse, beatitudinem vel justitiam vocat illum statum sine miseria et sine vitio. Opponitur a quibusdam hoc modo: Si ionis suae non habuerunt virtutes, vel beatitudinem, tunc fecit eos Deus imperfectos. Sed non decuit eum, qui summe potens est et perfecte bonus, aliquid facere erant, quia habebant quidquid tunc habere debebant. Dicitur namque perfectum tribus modis: secundum tempus, secundum naturam, et universaliter perfectum. Secundum temp
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. In pͥma creatione tria ui¬
dentur ẽẽ attributa. cẽntia indiuisibi¬
lis ⁊ materialis. Nideo indeficiens. ꝑ rati.¬
onem naturaliter insita intelligentia
sp̃ualis. liberum quoq arbitriũ quo
poterant sine uiolentia. adutrũlibet
ꝓpria uoluntate deflecti. Solet queri
fuisse bonos in pͥmo exordio creationis
constare debet.i. sine uicio. Non enĩ
creator optimus poterat auctor mali
omnis uirtus meritũ. ⁊ omne meritũ
ex libero arbitrio. s liberũ arbitrium
semꝑ ẽ adfuturũ. ⁊ non adpresens uł pre¬
teritum. Quod enĩ ẽ non potest t̃e non
ẽẽ. ⁊ qͦd non c̃. non potest t̃ẽ eẽ. ⁊ ideo in
potestate liberi arbitrii ñ est. Non gͥ e
rat liberi arbitrii. ut tunc ẽẽnt boni
quod erant exereatione. uł mali qͦd non
erant. s in posterũ tm̃. sicuti aliquis sedeis
inpotestate habet ut stet. s ñ tunc. Non¬
enĩ potest ut t̾ẽ stet. s infuturũ. ⁊ ideo di¬
cimus eos in principio creationis. ñ habuis¬

Expanded text:
eli. In prima conditione tria videntur eis esse attributa. Essentia indivisibilis et immaterialis, et ideo indeficiens per rationem naturaliter insitam; intelligentia spiritualis; liberum quoque arbitrium, quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti. Solet a quibfuisse bonos in primo exordio creationis constare debet, id est sine vitio. Non enim Creator optimus poterat auctor esse omnis virtus meritum, et omne meritum ex libero arbitrio; sed liberum arbitrium semper est ad futurum et non est ad praesens et praeteritum. Quod enim est non potest tunc non et quod non est non potest tunc esse, et ideo in potestate liberi arbitrii non est. Non igitur erat liberi arbitrii, ut tunc essent boni, quod erat ex creatione, vel mali, quod non erat; sed inposterum tantum, sicut aliquis sedens in potestate habet ut stet, senim potest ut tunc stet; sed in futurum. Et ideo dicimus eos in principio creationis non habuis
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis qͦd non fecerunt. s ñ erat in be¬
neplacito dĩ ut illa fac̾e̾nt. uł qͦd illa es¬
sent. quia sicut iam diximus quicqͥd
uult deus ẽẽ cũ omnia possit illud est.
eẽ nillud ñ eẽt. Similiter ꝓhibet fac̾e̾¬
malum alicui. ut eisdem uideis sepissi¬
deus illud eẽ. quia nichil pot̃ esse nisi

Expanded text:
quod non fecerunt; sed non erat in bequod non fecerunt; sed non erat in beneplacito Dei quod illa facerent, vel quod illa essent, quia, sicut jam diximus, quidquid vult Deus esse, cum omnia possit, illud totuesse, et illud non esset. Similiter malum prohibet facere alicui, ut eisdem Judaeis saepissiillud Deus esse, quia nihil potest esse, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ quos benigne p̃destinauit ad
gr̃am. Quantũ enim ad ipsos attinet
quod deus noluit fecerunt. quantũ uͦ
ad ommipotentiã dei nullomꝰ id efficere
ualuerunt. Hoc namq ipso qͦd contra
uoluntatẽ dĩ fecert̃. de ipsis facta ẽ uo¬
liuitas cius. Propterea namq oꝑa dĩi
exquisita in omnes uoluntates eius. ut
miro n in effabili mͦ ñ fiat preter eiꝰ uo¬
luntatem qͦd etiã contra eius uoluntatẽ
nolens sinit. s uolens. nec sin̾et bonus fi
ꝑagunt. unde mutare contendunt. &
consilio eius resistentes obsecunt᷑. quia
hoc dispositioni eiꝰ militat. qͦd ꝑhuma¬
nũ studium resultat. Potest opponi ħ
mͦ. Bonũ est malũ. eẽ. s omĩs boni d̃s ẽ
aucłor. gͦ facit malũ ẽẽ qͦd non ẽ conce¬
dendũ. quia ñ funt mala eo auctore.
s pot̾ dici qđ facit ut malũ. sit bonũ.
ipse enĩ oꝑatur malũ in bonum.
solet ita opponi. Precipit deus quod.

Expanded text:
eorum quos benigne praedestinavit ad eorum quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere voluerunt. Hoc enim ipso quod contra voluntatem ejus fecerunt, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque Opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus , ut miro et ineffabili modo non fiat praeter voluntatique non nolens sinit sed volens; nec sineret bonus fieperagunt unde mutare contendunt; et consilio ejus resistentes obsequuntur; quia hoc ejus dispositioni militat, quod per humanum est malum esse; sed omnis boni Deus est auctor; ergo facit malum esse. Quod non est ita concedendum; quia tunc fierent mala eo auctore. Sed potest dici quod facit ut malum esse sit bonum; ipse enim operatur malum in bonum. solet ita opponi. Praecepit Deus quod
Abbreviated transcription (Latin):
noccident eum. ⁊ ita fecert̃ qͦd uolebat
d̃s. Quod ñ est concedendũ. Quia cũ actꝰ
illorum malus eẽt. non placebat dõ. qui
nullũ malũ uult. ⁊si placeretdeo ut eẽt
actus ille. Ita enũ solent accipi hec u̾ba.
remunerat. gratũ habet. Patet gͥ quod
nec uult ut aliquis faciat malũ. qr ñ
inde remun̾at. inmo punit. s uult bo
habet nremun̾at. Et hoc ẽ qđ augusti¬
nus dicit in enchiridion. uoluntas dei
semꝑ impletur. aut de nob̃. aut a nobis.
De nob̃ impletur. s ñ tam̃ implemꝰ eã.
quando peccamꝰ. A nob̾ impletur: qͣndo
bonũ facimus. Ideo enĩ facimus qđ deo
pienter exquisita. ut cũ angłica ⁊ hu¬
mana creatura peccasset. id est ñ qͦd il¬
le. s qđ uoluit ipsa fecisset. ⁊ ꝑ eandẽ
creature uoluntatẽ qua factũ ẽ quod cre¬
ator noluit illud impletur quod uolu¬
it bene utens ⁊ malis tanquã sumie
bonus adeorum dampnationẽ quos
iuste p̃destinauit ad penã. nad eorũ

Expanded text:
cciderent eum, et ita fecerunt quod volebat Deus. Quod non est concedendum, quia, cum illorum actus malus esset, non placebat Deo, qui nullum malum vult, etsi placeret Deo ut esset actus ille. Ita enim solent accipi haec verba: t  f. factum remunerat, gratum habet. Patet igitur quod nec vult ut aliquis faciat malum, qui non inde remunerat, imo punit, sed bohabet et remunerat. Et hoc est quod Augustinus dicit in Enchiridio: Voluntas Dei semper impletur, ut de nobis aut a nobis. De nobis impletur, sed non tamen implemus eam quando peccamus. A nobis impletur quando bonum facimus. Ideo enim facimus quod Deo pienter exquisita ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset; etiam per eamdem creaturae voluntatem quae factum est quod Creator noluit impleretur illud quod voluit, bene utens etiam malis tanquam summe bonus ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩterno fuit. Et̃ iste dicunt᷑ in scriptura
pͥmordiales causȩ. qr istas aliȩ ñ preceditt̃.
& quãuis una causa sit omniũ diuina
scilicet dispositio quȩ ñ est aliud qͣm ipse
deus. tam̃ ꝓpter effectus plures pluraliter
dic̃ augustinus pͥmordiales causas omniũ
rerum in deo eẽ. Unde ȩtiã indueit simi¬
litudinem artificis inciuus dispositione ẽ.
qualis fut᷑a sit archa. uł quadrata uł oblor¬
ga. Ita nindeo uniuseuiꝰq rei anteꝗͣ fieret.¬
n causa ⁊ dispositio ȩterualit̃ precessit. In
creaturis uͦ quarũdam rerũ ⁊ñ omniũ
causȩ p̃cedunt. Inseruit nãq ds̃ ut au¬
gustinus ait quasdã causas rebus. scdđm
quas aliqua ex eis ꝓueniunt. ut de hoc
semine hoc tale granũ. De hac arbore
talis fructus. ut qui uiuenis mͦ ẽ. tali tẽ¬
pore senescat. ⁊ similia: ⁊ heȩ quoq appel¬
lantur pͥmordiales causȩ. licet ñ mul¬

Expanded text:
ab aeterno fuit. Et istae dicuntur in Scriptura ab aeterno fuit. Et istae dicuntur in Scriptura primordiales causae; quia istas aliae non praecedunt. Et quamvis una sit causa omnium, divina scilicet dispositio, quae non est aliud quam ipse Deus, tamen propter effectus plures pluraliter dicit Augustinus primordiales causas omnium rerum in Deo esse. Unde etiam inducit similitudinem artificis in cujus dispositione est qualis futura sit arca vel quadrata vel oblonga. Ita etiam in Deo uniuscujusque rei antequam fieret haec dispositio aeternaliter processit. In creaturis vero quarumdam rerum et non omnium causae procedunt. Inseruit namque Deus, ut Augustinus ait, quasdam causas rebus, secundum quas aliquae exeis proveniunt, ut de hoc semine tale germen, de hac arbore talis fructus; ut qui juvenis modo est, tali tempore senescat, et similia: et hae quoque appellantur primordiales causae, licet non mul
Abbreviated transcription (Latin):
tis quȩ de latere xp̃i morientis incra¬
ce ꝓfluxerunt. scilicet sanguine et
aqua. Sanguine redemit fideles. aqua
abluit peccata in baptismo. Solet quęri
utrum cũ additione rei extrinsecus sũp¬
tȩ de costa illa facta sit mulier. Q qͥdã
solent dicere. S si adꝑficiendũ corpꝰ mu¬
lieris de costa illa. deus extrinsecus au¬
ginentũ addidit. cũ illud qͦd addebat᷑
maius fuerit qͣm illa costa. potuis de
illo mulierem factam dicere debuit. uñ
scilicet plures substantiȩ suȩ partes ac¬
ceperit. Restat gͦ ut dicamus costã illã
in semet ipsa multiplicatã ex ea mulierẽ
formatã. nullo additam̃to extrinsecus
sumpto. Mauis enĩ fuit de nichilo aliqͥd
facere. qͣm paruã substantiã in semet ipsã
multiplicare. Idem dicimus de illis quinq
panib euangelicis. Querit᷑ utrũ in natura
illius coste eẽt ut inde fieret mulier Aa
ret. uł equus. ꝯsimilia. in dei dispositione

Expanded text:
ntis quae de latere Christi dormientis in cruntis quae de latere Christi dormientis in cruce profluxerunt, scilicet sanguis et aqua. Sanguine enim redemit fideles; aqua abluit peccata in baptismo. Solet quaeri utrum cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier? Quod quidam solent dicere. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus augmentum addidit cum istud quod addebatur majus fuerit quam costa ipsa potius de illo mulierem factam Scriptura dicere debuit, unde scilicet plures substantiae suae partes acceperit. Restat ergo ut dicamus costam illam in semetipsam multiplicatam; et ex ea mulierem formatam nullo additamento extrinsecus sumpto. Majus enim fuit de nihilo aliquid facere, quam illam parvam substantiam in seipsam multiplicare. Idem dicimus de illis quinque panibus evangelicis . Quaeritur utrum in natura illius costae esset ut inde fieret mulier. Adret, et equus, et similia, in Dei dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ñ multũ certũ de auctoritatibus
tate illud intrauerit. s sicut ipsemet
dicit magis quȩrendo suꝑ genesim qͣm
asserendo locutus fuit. S quicqͥd de aĩa
pͥmi hominis dicat᷑. de aliis uerisimiliꝰ
est ut in corꝑe creentur. Si querat᷑ in
qua ȩtate factus fuerit hõ: augustinꝰ
dic̃. Adam continuo factus ẽ sine ullo
ꝓcessu m̃brorũ in ȩtate uirili. ut uͥga
soporem in adam.⁊tulit unã de
costis  ex inde mulierẽ formaũ. Hic
pot̾ queri quare ñ creauit similiter¬
ut unũ eẽt pͥncipũ humani generis
ad retundendã suꝑbiã diaboli. Ut enim
eius elatio confunderet᷑. hoc hõ accep̃
pͥncipiũ eẽ. ut sic̃ deus omnib rebus
hominib principium generationis. Ee
nalia causa. quare ex uno uoluit ds̃ ẽẽ
om̃s. ut dũ cognoscerent se ẽẽ ab uno.
se quasi unum diligerent. In qͦ facto
Sicut enĩ mulier de latere uiri dor¬
mientis formata ẽ. sic ȩccłia sacram̃¬

Expanded text:
sit, non multum de auctoritate certum sit, non multum de auctoritate certum tate illud intraverit. Sed, sicut ipsemet dicit, magis quaerendo super Genesim, quam asserendo, locutus fuit. Sed quidquid de anima primi hominis dicatur, de aliis verisimilius est, ut in corpore 1068 creentur. Si quaeratur in qua aetate factus fuerit homo, Augustinus dicit: Adam continuo factus est sine ullo progressu membrorum, in aetate virili, ut virga soporem in Adam, et tulit unam de costis , » et inde mulierem formavit. Hic potest quaeri quare non creavit ut unum esset principium humani generis, ad retundendam superbiam diaboli. Ut enim ejus elatio confunderetur, hoc homo accepit, ebus hominibus principium generationis. Est et alia causa quare ex uno Deus voluit esse omnes, ut dum cognoscerent se ab uno esse, se quasi unum diligerent. In quo facto atere viri dormientis facta est, sic Ecclesia de sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
dinem dĩ factus ẽ hõ. quia innocens
nsine uicio factus ẽ. De angłis. solet
queri utrũ adimaginem dĩ cũ nusꝗͦ
legatur sint facti. S licet scriptũ non
sit ñ est inde dubitandũ. Quod de ho¬
mine dixit. hoc nde angłis intelligi
uoluit. Dicit᷑ ⁊ alit̾ homo adimaginẽ
exadam omnes homines. S hoc mͦ
ẽẽ adimaginem dĩ non competit nisi
pͥmo homo homini. IN hoc pot̾ dici
omnia ad similitudinem dĩ. qr immor¬
talis. indissolubilis. Augustinus in li¬
bro de quantitate animȩ. Anima facta
ẽ similis dõ. quia immortalẽ ⁊ indisso¬
lubilem fec̃ eam deus. Nec de substan¬
tia sua ut quidã heretici uoluerunt
fec̃ eam d̃s̃. s ex nichilo. Augustinus.
Quod de deo ẽ necẽe est. qđ eiusdẽ na¬
turȩ sit cuiꝰ ipse ẽ. ac ꝑ hoc ȩtiã im mu¬
tabile sit. Anima uͦ mutabilis ẽ. non
ẽ gͦ de ipso. Si aut̃ de nulla alia re fac¬
ab ipso deo. Corpus uͦ formauit de limo

Expanded text:
dinem Dei factus est homo, quia innocens dinem Dei factus est homo, quia innocens et sine vitio factus est. De angelis solet quaeri utrum ad imaginem Dei cum id nunquam legatur sint facti. Sed licet non sit scriptum, non est tamen dubitandum; quod enim de homine dixit, et de angelis intelligi voluit. Dicitur et aliter homo ad imaginem ex Adam omnes homines. Sed hoc modo esse ad imaginem Dei, non convenit, nisi primo homini. In hoc potest dici anima ad similitudinem Dei, quia immortalis et indissolubilis. Augustinus in lib. De quantitate animae : Anima facta est Deo similis, quia immortalem et indissolubilem fecit eam Deus. Nec de substantia sua, ut quidam haeretici voluerunt, fecit eam Deus, sed ex nihilo. Augustinus: Quod de Deo est, necesse est ut ejusdem naturae sit cujus ipse est, ac per hoc etiam immutabile sit; anima vero mutabilis est, non ergo est de ipso. Si autem de nulla re alia facab ipso Deo. Corpus vero formavit de limo
Abbreviated transcription (Latin):
deitatis sunt. Deus itaq ẽ ipsa iusticia.
sapientia. bonitas. homo ñ est ipsa sapi¬
entia. iusticia. bonitas. s pot̾ eẽ sapieis.
iustus. bonus. ⁊ similia. Augustinus in
libro de tͥnitate. Honio ñ ẽ imago dĩ.
sn ad ymaginem. quia ñ est equalis
patris. s quadã similitudine accedit.
patri. Et est notandum qͦd ñ solum
ad imaginem patris. s tocius tͥnitatis
factus ẽ homo cũ scriptũ sit. faciamꝰ
hominẽ adimaginẽ nsimilitudinem
nr̃am. Nr̃am dix̃ .i. totiuᷤᷤ trinitatis. Et
ẽ notandũ qđ imago appellat᷑. ipsa
imago impressa in te aliqua. ⁊ resin
qua imprimit᷑. Unde nipsa ratio ima¬
go dicitur quȩ animȩ est tanquã si¬
gillum impressa. ⁊ homo ymago cdr̃.
Augustinꝰ in libro de trinitate. Alius
ẽ trinitas res ipsa. adlud ẽ imago tri¬
nitatis in re aliqua. ꝓpter qͣm imagi¬
nem similiter nillud in qua ipsa un¬
pressa ẽ imago dr̃ Sic̃imago diettur
simul ⁊tabula ⁊ qͦd in ea pictũ est. s

Expanded text:
Deitatis sunt. Deus namque est ipsa justitia, sapientia, bonitas; homo non est ipsa sapientia, justitia, bonitas, sed potest esse sapiens, justus, bonus, et 1067 similia. Augustinus in lib. De Trinitate : « Homo est imago Dei, et ad imaginem, quia non est aequalis Patri, sed quadam similitudine accedit. ia aequalis est Patri. » Et est notandum quod non solum ad imaginem Patris, sed totius Trinitatis factus est homo, cum scriptum sit: « Faciamus hominem ad imaginem et simiram dixit, id est totius Trinitatis. Et est notandum quod imago appellatur ipsa imago impressa in re aliqua, et res in qua imprimitur. Unde et ipsa ratio imago dicitur, quae animae est tanquam sigillum impressa; et homo imago dicitur. Augustinus in libro De Trinitate: Aliud est Trinitas res ipsa, aliud imago Trinitatis in re aliqua. Propter quam imaginem, similiter et illud in qua ipsa impressa est, imago dicitur. Sic imago dicitur simul et tabula, et quod in ea pictum est, no
Abbreviated transcription (Latin):
centia nuincitur. Post reparationẽ ante
confirmationẽ quȩ erit infuturo. p̃mit᷑
s ñ uincitur. Post confirmationẽ nec
poterit iunci nec premi. Est namq
triplex libertas. Anecessitate. a peccato
a miseria. Anecessitate nante peccatũ
mpost peccatũ equaliter liberũ est. Sic̃
enim tunc cogi ñ poterat. ita nec modo.
hec lib̾tas equaliter ẽ in omnib. ñ minor
in malis qͣm inbonis. tam plena pꝰ pec¬
catum sicut nante peccatũ. Est alia
serui eẽtis peccati. liberi fuistis uisticiȩ.
Nunc aut̃ lib̃ati a pecc̃õ serui aũ facti dõ

Expanded text:
centia et vincitur. Post reparationem ante centia et vincitur. Post reparationem ante confirmationem, quae erit in futuro, premitur, sed non vincitur. Post confirmationem nec poterit premi, nec vinci. Est namque triplex libertas: a necessitate, a peccato, a miseria. A necessitate et ante peccatum, et post peccatum aequaliter liberum est. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita et modo est. Haec libertas aequaliter est in omnibus, non minor in malis quam in bonis; tam plena est post peccatum, quam ante peccatum. Est alia servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. . . Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti
Abbreviated transcription (Latin):
memoria. ⁊ cetera similia nec iustũ
nec iniustum constituunt. Si quidẽ
nec tardũ ingeniũ. nec labilis memo¬
ria imputatur. Sola itaq uoluntas
merito apud dm̃ uidicat᷑. Ea semꝑ a
necessitate lib̾a ẽ. Ubi enĩ necessitas.
ibi ñ est lbtas uͥ ñ ẽ lib̾taᷤᷤ nͨ uoliuitas.
rum arbitͥum solũmodo ad futura se¬
habet. Quod enĩ in p̾senti ẽ non impo¬
testate nr̃a ẽ utrum sit uł ñ sit. s utrũ
in futuro ita se habeat uł non. in pote¬
state lib̾i arbitrii ẽ. Nec adomĩa futura
se habet. s adea tm̃ quȩ possunt fierin
ñ fieri. Nunc uidendum ẽ quale fuerit
ante peccatũ. Et possunt notari in ho¬
mine .iiiͦi. status liberi arbitrii. Ante pec¬
catum adbonũ nichil impediebat. ad
malũ nichil impellebat. tẽ sine errore
ratio iudicabat. sine difficultate uolun¬
tas bonũ appetebat. Post peccatũ uͦ añꝗͦ
ꝑ gr̃am sit reparatũ. p̃mitur a concupis¬

Expanded text:
memoria et caetera similia, nec justum memoria et caetera similia, nec justum nec injustum constituunt. Siquidem nec tardum ingenium nec labilis memoria imputatur. Sola itaque voluntasmerito apud Deum judicatur. Ea semper a necessitate libera est. Ubi enim necessitas, ibi non est libertas; ubi non est libertas, nec voluntas: rum arbitrium habet. Quod in praesenti est non est in potestate nostra, ut tunc sit vel non sit; sed utrum in futuro ita se habeat vel non, in potestate liberi arbitrii est. Nec ad omnia futura se habet; sed ad ea tantum quae possunt fieri et non fieri. Nunc videndum est quale fuit ante peccatum. Et possunt notari in homine quatuor status liberi arbitrii. Ante peccatum ad bonum nihil impediebat, ad malum nihil compellebat. Tunc sine errore ratio judicabat, sine difficultate voluntas 1080 bonum appetebat. Post peccatum vero, antequam per gratiam sit reparatum, premitur a concupis
Abbreviated transcription (Latin):
tio qͦd appetere debeat uoluntas. ratiou̾
trabitur a uoluntate. noucit᷑ ȩtiã in illis
quȩ fiunt contra rationem naturalem.
Haturaliter namq ratio contradicit.
hoc ẽ non eẽ illud faciendũ iudicat.n
tam̃ uincitur nconsentit. Et qm̃ in
istis duob consistit liberỹ arbitͥũ soli rõ¬
nali ereaturȩ datũ est. Ea enĩ sola unt̃¬
ercaturas uoluntatẽ habet nrationẽ.
Bruta animalia babent sensum et
appetitũ uidelicet sensualitatis. s uo¬
luntate nratione carent. Nideo liberũ
arbitriũ non habent. Cũ itaq habeamꝰ
cõmune peceatorib sensum ⁊ appetitũ:
liberũ arbitriũ. nos abeiᷤ discernit. pene̾¬
qͦd om̃e meritũ consistit. Cũ enĩ nulla
ii. nulla necessitate cogatur: ñ inm̾ito
beatitudinem seu miseriã ꝓmeretur.
Sensus nappetitus nec beatum nec mi¬
serum faciunt. Alioquin bruta ani¬
malia beatitudinis uł miseriȩ possent
fieri participia. Ingenium quoq uł

Expanded text:
tio quid appetere debeat voluntas; ratio vero tio quid appetere debeat voluntas; ratio vero trahitur a voluntate, et ducitur etiam illis quae fiunt contra rationem. Naturaliter namque ratio contradicit, hoc est non esse illud faciendum judicat, et tamen vincitur et consentit; et quoniam in istis duobus consistit liberum arbitrium, soli rationali creaturas habet voluntatem et rationem; bruta enim habent solum sensum et appetitum seluntate et ratione carent, et ideo liberum arbitrium non habent. Cum itaque habeamus communem cum pecoribus sensum et appetitum, liberum arbitriuquod omne meritum consistit. Cum enim nulla vi, nulla necessitate cogatur; non immerito beatitudinem seu miseriam promeretur. Sensus et appetitus nec beatum nec miserum faciunt; alioquin bruta animalia beatitudinis vel miseriae possent fieri participantia. Ingenium quoque et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto intelliguntur ante malignã
diaboli ꝑsuasionem abstinuisse cibo
uetito. atq usi fuisse concessis. npre¬
augustinus dicit in enchiridion hõ
male utens libero arbitrio: n se ꝑdi¬
dit. ⁊ ipsum. Uidendũ est itaq quid
sit liberum arbitrium. n quale ante
peccatũ. Sic potest diffiniri. Liberũ
arbitrium ẽ habilitas rationalis uo¬
luntatis qua bonum eligitur gr̃a co¬
oꝑante. uł malũ ea deserente. Et con¬
sistit induobus. scilicet in uoluntate
nratione. Liberũ namq dicit᷑ quantũ
ad uoluntatẽ. arbitriũ: qͣntum ad ra¬
tionem. Rationis ẽ uidere quid sit
eligendum uł non. uoluntatis ẽ ap¬
petere. Et ita ratio tanqͣm pedisse¬
qua monstrat uiam consulendo illud
qͦd uidet faciendũ. dissuadendo con¬
trarium. uoluntas tanquã domina
ducit secũ rationem ad quodcumq
fuerit inclinata. Non enĩ trahitur uo¬
luntas a ratione. s solũmͦ monstrat ra¬

Expanded text:
profecto intelligitur ante malignam profecto intelligitur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis aAugustinus dicit in Enchiridion : Homo male utens libero arbitrio, et se perdidit et ipsum. Videndum est itaque quid sit liberum arbitrium, et quale ante peccatum. Sic potest definiri: Liberum arbitrium est 1079 habilitas rationalis voluntatis, qua bonum eligitur gratia cooperante, vel malum ea deserente, et consistit in duobus, scilicet in voluntate et ratione; liberum namque dicitur quantum ad voluntatem, arbitrium quantum ad rationem. Rationis est videre quid sit eligendum, vel non; voluntatis est appetere; et ita ratio tanquam pedissequa monstrat viam, consulendo illud quod videt faciendum, dissuadendo contrarium. Voluntas, tanquam domina, ducit secum rationem ad quodcunque fuerit inclinata. Non enim trahitur voluntas a ratione, sed solum monstrat ra
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate ñ habemꝰ. uolunt dicere qͥ¬
dam qͦa ⁊ si comedissetpꝰea. ñ conferret
ei immortalitatẽ. ⁊ sub tali sensu expo¬
nunt uerba illa. ne comedat de ligno
illo ligno uesci qͦd pͥus qđ prius confer¬
ret immortalitatẽ. Et ideo ne posset
ad illus accedere. posita ẽ ante paradi¬
sum quȩdã ignea custodia. scilicet flã¬
meus gladius ⁊ uersatilis. qui in mi¬
nisterio cherubin ante paradisum uol¬
uebatur. Gladius ille tribulationes sig¬
nificabat huiꝰ presentis uite qͦ urunt
ad tempus s transitoriȩ sunt. Cherubin
plenitudo scientiȩ. ⁊ significat caritatẽ.¬
Adęsum itaq ligni uitȩ ꝓmultas tri¬
bulationes ⁊ ꝑ caritatẽ quȩ ẽ plenitudo
scientiȩ pꝰ peccatũ redire fuit necesse.
Cum enim cherubin cũ flammeo gla¬
ad illud ingredi nisi transierit ꝑflam¬
meũ gladium. Solet queri utrũ pͥus
de ligno uitȩ comedissent. Augusti¬
nus de baptismo paruulorum. Recte

Expanded text:
auctoritate non habuimus, volunt quidam diauctoritate non habuimus, volunt quidam dicere quod si comedisset, postea non conferret ei immortalitatem; et sub tali sensu exponunt verba illa: Ne comedat de ligno illo ligno vesci quod prius conferret immortalitatem. Et ideo ne posset ad illud accedere, posita est ante paradisum quaedam ignea custodia scilicet flameus gladius versatilis, quia in ministerio cherubim ante paradisum volvebatur. Gladius ille tribulationes significabat hujus praesentis vitae, quae ad tempus et transitoriae sunt. Cherubim est plenitudo scientiae, et significat charitatem.Ad esum itaque ligni vitae per tribulationes, et per charitatem, quae est plenitudo scientiae, post peccatum redire fuit necesse. Cum enim cherubim cum flammeo glaad illud ingredi, nisi transierit per flammeum gladium. Solet quaeri utrum prius de ligno vitae comedisset. Augustinus, De baptismo parvulorum: Recte
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ modo habere. uł qui mͦ ẽ malus.
potest alio temꝑe habere. Stultũ nãq
uidetur dicere qͦd in hac uita aliquis
ita confirmatus sit qͦd ñ possit malus
fieri. qͦd in alia uita tantũ ꝓmittitur.
dicere qͦd in ipso exordio creationis¬
sue habuit sic̃ supra de angłis dixi¬
mnus. s pꝰ creationem. Non enim statim
cecidit sicut angłs. s ꝑ aliquã morã in
paradiso fuit. cum scriptura dicat eũ¬
soporatũ fuisse. animalia ȩtiã ante eũ
ducta quib nomina imposuit. Querit᷑
utrum prescuis fuerit sui casus. Ad qͦd
dicimꝰ quod sui casus p̾scius ñ fuerit
sic̃ ⁊ de angło diximus. illa eadem ratio
eiectus ẽ homo de paradiso in locũ istũ
miseriarũ. sicut ibi dr̃. eiecit eum de¬
gͦ peccato remanente non moreretur:
Ad quod dicitur si ñ puniret᷑ ista pęna
scilicet mortis. puniret᷑ grauiori. quia
nunquã finirentur miseriȩ quȩ mͦ
nunquã finiunt᷑. S qr hoc certum de

Expanded text:
potest modo habere, vel qui modo est malus potest modo habere, vel qui modo est malus potest alio tempore habere. Stultum namque videtur dicere quod in hac vita aliquis ita confirmatus sit quod non possit malus fieri; quod in alia vita tantum promittitur. dicere quod in ipso exordio creationis habuit, sicut supra de angelis diximus; sed post creationem. Non enim statim cecidit sicut Angelus; sed per aliquam moram in paradiso fuit, cum Scriptura dicat soporatum eum fuisse, animalia etiam ante eum ducta quibus nomina imposuit. Quaeritur utrum praescius fuerit sui casus. Ad quod dicimus quod sui casus praescius non fuit, sicut, et de angelo diximus. Et hoc illa eadem rationejectus est homo de paradiso in locum istum miseriarum. Sicut dicitur ibi: Ejecit eum Deomodo igitur peccato remanente non moreretur? Ad quod dicitur si non puniretur ista poena, scilicet morte, puniretur graviori; quia nunquam finirentur miseriae, quae modo nunquam finiuntur. Sed quia hoc certum de
Abbreviated transcription (Latin):
licet quando peccauit. Quod pͥus ñ ha¬
huit: non ẽ concedendũ. cũ augustinus
dicat in quadam omelia. Adam ꝑdita
caritate: malus inuentus ẽ. Item. Prin¬
ceps uiciorũ dũ uidit de limo derre
adimaginẽ dei factũ. pudicicia ar¬
matum. temꝑantia compositũ. cari¬
tate splendidum. ꝑrimos parentes
illis donis. a tantis donis expoliauit.
pariterq ꝑemit. Ambrosius ad sabinã.
Quando adam solus erat ñ est p̃uari
caritatẽ ñ pot̾ eam amittere. opponũt
sic ad illud qͦd diximus. Augustinus ad¬
iulianũ comitem. Raritas quȩ aufer¬
ri potest: nũquam uera fuit.
Ad quod dicimus quod uera dr̃ duob
modis. Quantũ ad ꝑmanentiã ⁊ qͣntũ
ad subsistentiã ñ fuit uera. idẽ ꝑmaneis
⁊ constans. Item. Sit tibi fons ꝓprius eui
ñ cominunicet alienus. nc̾. S non dicit᷑
qui futurus ẽ alienus. id ẽ malus. s qui
tẽ ẽ alienus. Dum enĩ malus ẽ non pot̃
habere caritatẽ. tñ qui futurus ẽ malꝰ

Expanded text:
it quando peccavit; sed quod prius non habuerit non est concedendum, cum Augustinus dicat in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vidit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis spoliavit, pariterque peremit. Ambrosius ad Sabinum: Quando Adam solus erat non est praevacharitatem non potest eam amittere. Opponitur sic ad illud qJulianum comitem: Charitas, quae deseri potest, nunquam vera fuit. Ad quod dicimus, quod vera fuit duobus modis: et quantum ad permanentiam, et quantum ad subsistentiam. Non fuit vera, et constans. Item sit tibi fons proprius cui non communicet alienus. Sed non dicitur qui futurus est alienus, id est malus; sed qui tunc est alienus. Dum enim malus est non potest habere charitatem; tamen qui futurus est alienus
Abbreviated transcription (Latin):
mali peccatũ sit. s de actu illud dicit᷑.
qͦd om̃e malũ ex uoluntate ꝓcedit.
sic̃ ille actus uidelicet comestio pomi.
qͦd a quibdam dr̃ pͥmũ peccatũ in ho¬
mine. qđ satis pot̾ concedi. In uno enĩ
peccato nreatus ẽ ⁊ actus. nec dicunt᷑
habebat in uolũtate pͥus. tẽ facit in
opere. Queritur qͥs eorum plus pecca
Unde etiã ingenesi mulier interroga¬
ta inquit. Serpens seduxit me. uir aut̃
interrogatus non ait mulier seduxit
illis. eritis sicut dii. ꝯc̾. adeo intumuit
ut crederet uerũ eẽ qͦd dicebat᷑. Adam
uͦ non ẽ seductus. quia ut augustinꝰ
dicit ñ credidit illud uerũ eẽ. s pu

Expanded text:
mali peccatum sit, sed de actu illud dicitur, mali peccatum sit, sed de actu illud dicitur, quod omne malum ex voluntate procedit, sicut ille actus, videlicet comestio pomi, quod a quibusdam dicitur primum peccatum hominis, quod satis potest concedi. In uno enim peccato et reatus est et actus, nec dicuntur habebat in voluntate prius, tunc facit in opere. Quaeritur quis eorum plus peccav» Unde etiam in Genesi mulier interrogata inquit: « Serpens seduxit me. » Vir autem interrogatus non ait: Seduxit illis: « Eritis sicut dii, » etc., adeo intumuit, ut crederet verum esse quod dicebatur; Adam vero non est seductus, quia, ut Augustinus dicit, non credidit illud ve