comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eñi ipsũ uim̃tũ. Hunquio de bubus
tura. Mlodo gͥ ꝓducit t̾ra fȩnũ uim̾tis
quia dñs constituit. ut qui euangłiũ
ainnuntiant de ȩuangłio uiuant
sit p̃dicatores & ait uuis. Om̃ia quȩ
ab ipsis apponunt᷑ uob̾ manducate. di¬
nus. ẽ. eñi oꝑariꝰ mercede sua. Cũ en
dixissoe quȩ apponunt᷑ uob̾ martues¬
te. ne illi dicerent imꝓbi erimus ad
mensas alienas indigebimus. Uis nos
ita: ẽẽ. frontosos. Non inquit. ħon ẽ
illa donatio illoꝵ. s ur̃a merces. Ses¬
cui res merces. Quit dant. Quio
accipiunt. Dant sp̾alia. accipiunt
carnalia. Dant aurũ accipiunt fenum
Om̃is eñi caro fęnũ. et. claritas carnis
ut flos feni. O m̃ia tẽporalia qua &e
ib suꝑfluunt & reduidant. fenum
uim̃toꝵ.ẽ. uare: Quia carnalia
sunt. Audi quoꝵ uim̃toꝵ sit fęnum.
Sinos uobis sp̾alia seminauimꝰ. mag¬
nũ. ẽ. si carnalia ur̃a metamus. Hoc
apłs dic̾it. Talis annuntiator. tã labo¬
riosus tam impiger. tam exercitatus

Expanded text:
s Quomodo ergo producit terra fenum jumentis? Quia «Dominus constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi erimus ad mensas alienas cum indigebimus, vis nos ita esse frontosos? Non, inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? Quia carnalia sunt. Audi quorum jumentorum sit fenum. «Si nos vobis spiritualia, seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus?» Hoc Apostolus dixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus,
Abbreviated transcription (Latin):
ssse cum iudȩis s cũ xep̃ianis. quanoo
mãdicit ipse narrator. ad frangendũ
pe̾ fiuisse collectos. Et ipsa. ẽ. op¬
ma gub̾uatio. ut om̃ia sius tẽporib
ustibuta ex ordine gerant᷑. Nec aii-¬
namhumanã turbulentis implicatio¬
nb muolutã ꝑturbent. Ibi etiã dicit᷑
qud oꝑabat᷑ apłs. Post hȩc inquit
gressus ab athenis uenit corinthum.
& cũ inuenissoe quendã iudeum noms¬
ne aquilã ponticũ genere. recens ad¬
uenientẽ ab italia & priscillã uxorẽ
psius. ꝓpt̾ea quod edixiss&e claitous
aiscedere om̃s udeos ab roma. acces¬
sit ad illos. Et ꝓpt̾ artis similitiroiẽ
mansit apuo illos. opus faciens. Eran
em̃ tab̾naculorũ artifices. Itẽ ex eade¬

Expanded text:
fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam dicitur quid operabatur apostolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisses aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices. hoc si
Abbreviated transcription (Latin):
Qũ aquã nec ab ipso uerbo tacuerit
apłs. & aꝑtissime om̃iuo dixxerit. Qui
cũnforma dĩ. eẽt ñ rapurã arbitratus ẽ.
.ẽẽ. se ȩqualẽ deo. Hic dm̃ pprie. patrẽ
appellans: Dicut alibi caput autẽ xp̃i

Expanded text:
quamquam nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem appella
Abbreviated transcription (Latin):
głizare dispensatio mͥ credita. ẽ. Ut siu¬
coe ex dispensatione mea quia xep̃m. qi
ueritatẽ predico. qu̾auis ex occasione.
quãuis mea querens. quãus terreni emo¬
lum̃t necessitate compulsus alii ꝓficiant
Ego aut̾e mercedẽ apuo dm̃. gloriosã
illã sempitnam que ñ habeam. Que ẽ¬

Expanded text:
 dispensatio mihi credita est, ut scilicet ei dispensatione mea, quia Christum, quia ueritatem praedico, quamuis ex occasione, quamuis mea quaerens, quamuis terreni emolumenti necessitate conpulsus, alii proficiant, ego autem mercedem apud deum gloriosam illam sempiternamque non habeam. quae e
Abbreviated transcription (Latin):
acceptã. ut eorum carnalia meteret.
ad uictũ uitȩ huiꝰ quȩ incarne agit.ꝰ
Cuius potestatis participes erant.
etiam alii. qui ñ eis primo ȩuangłm an¬
nuntiauerant. s ad eoꝵ eccłiam id ipsũ
p̃dicantes postea uenerant: ideo cũdi¬
xisset. si nos uob̾ sp̃italia seminauimus.
subiecit. Si alii potestatis ur̃ȩ partici¬
pant. n̾magis nos: Et redit rursũ.
modisq om̃ib etrã atq etiam cõm̃dat.
quid sib liceat. & tam̃ ñ faciat. Nescitiꝰ¬

Expanded text:
acceptam, ut eorum carnalia meteret acceptam, ut eorum carnalia meteret ad uictum uitae huius, quae in carne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos uobis spiritalia seminauimus, subiecit: si alii potestatis uestrae participant, non magis nomodisque omnibus etiam atque etiam commendat quid sibi liceat, et tamen non faciat. Nesciti
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Qm̃ deboe inspe qui arat arare.¬
is uerbis satis indicat apłs paulus. ñ
sib aliquid usurpasse ultra debitũ co¬
apłos suos. quia ñ oꝑabant᷑ corporalit̃.
unoe haberent huic necessaria. Set
sicut dñs constituit ex euangłio uiuet:¬
tes. panem gratuitũ manducarent
ab eis quib gratuitã gratiam p̃dicabarT.
Stipertoiũ eni suũ tanquam milites acci-¬
piebant. Et de uineȩ ꝑ eos plantate
fructu. quod opis erat libere decerpe¬
bant. Q de gregis quẽ pascebant lacte
potabant. Et ex area quã triturabant
minauuus magnũ. ẽ. si carnalia me¬
tamus. Quȩ sunt sp̃italia quȩ
nalia quȩ sibi licere mecere dicit. Nisi
hȩc tẽporalia. quȩ uitȩ atq indigentiȩ
carnis indulta sunts Si alii potestatis
ur̃ȩ participes sunt ñ potuis nos S
ñ usi sumus hac potestate. Ucrũ om̃ia
sustinemus ne quod offenditulũ demꝰ¬
ȩugłio xp̃. Qua potestate se dic̃
ñ usum. iusi quã habebat ineos adño

Expanded text:
est, quia debet in spe qui arat ararehis uerbis satis indicat apostolus Paulus non sibi aliquid usurpasse ultra debitum coapostolos suos, quia non operabantur corporaliter, unde haberent huic uitae necessaria, sed, sicut dominus constituit, ex euangelio uiuentes panem gratuitum manducarent ab eis, quibus gratuitam gratiam praedicabant. stipendium enim suum tamquam milites accipiebant et . de uineae per eos plantatae fructu, quod opus erat, libere decerpebant; et de gregis, quem pascebant, lacte potabant; et ex area quam triturabant, minauimus, magnum est si uestra carnalia metamus? quae sunt spiritalia, quae arnalia, quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia, quae uitae atque indigentiae carnis indulta sunt? haec autem suestrae participes sunt, non potius nos? sed non usi sumus hac potestate, sed omnia sustinemus ne quod offendiculum demi. qua potestate se dicit non usum, nisi quam habebat in eos a domino
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nos ꝑ ipsum. Ituis dubit& eum om̃ia q̃
creata sunt dicere. Sicut iohannes.
om̃ia ꝑ ipsum facta sunt & Quero itaq
de quo dicat alio loco. Im ex ipso &
ꝑ ipsum. & in ipso sut om̃ia: ipsi gła¬
in scła scłoꝵ. Si eñ de patre. & filio. et
spũ sc̃out singłis ꝑsonis singła tribiran¬
tur: ex ipso ex patre. ꝑ ipsum ꝑ filium.
in ipso inspũ scõ: manifestum quod pat̾.

Expanded text:
t nos per ipsum ; quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Joannes, Omnia per ipsum facta sunt? Quaero itaque de quo dicat alio loco, Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi g Amen. Si enim de Patre et Filio et Spiritu sancto, ut singulis personis singula tribuantur; Ex ipso, ex Patre; per ipsum, per Filium; in ipso, in Spiritu sancto: manifestum quod Pater
Abbreviated transcription (Latin):
tu ponam eugłium. N e putent ad hoc
sibi eugłizari. ut to eugłistȩ quasiues¬
dere uideantur. Et tam̃ redit. etiã
atq: etiã ut ostendat quio sibi iure
dñicoliceat. & ipse ñ faciat. Ut non
abutar potestate mea inȩugłio. Iam
uͦ quã infirmitat hominũ compati.¬
ens io faciebat audiamus sequentia.

Expanded text:
tuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat et ipse non faciat. ut non abutar, inquit, potestate mea in euangelio. Iam uero quia infirmitati hominum conpatiens id faciebat, audiamus sequentia.
Abbreviated transcription (Latin):
nia om̃s ȩuangłiste &e ministri uerbi
si habebant p̾otestatẽ a dño acceptã.
ut ñ oꝑarenturꝰ manib suis. s ex euan¬
glio uiuerent. Oꝑantes tantũmͦ sp̃alia
inp̾dicatione regni cȩloꝵ. & edificatiõe
potestatẽ. Qua ist ñ utebant᷑ amplius
imp endentes eccłiȩ. sicut millis locis
ubi ȩuangłiz abant. infirmis congrue.¬
re iudicabant. Et ideo. nec coapłos
suos rephendisse uiderecur. sub unã
er diocit. Quis militat suis stipenduis

Expanded text:
ia omnes euangelistae et ministri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedificatione potestatem, qua isti non utebantur, amplius inpendendo ecclesiae, sicut in illis locis, ubi euangelizabant, infirmis congruere iudicabant. et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse uideretur, subiungit et dicit: quis militat suis sti
Abbreviated transcription (Latin):
liis duab causis una de nubendo uł e¬
q̃nibendo. altera de in fideli conuige
lanttendo uł ñ dimittendo ⁊ Aliquro
dait ẽ. in uerb̃ apł aliquio dissimile. Si¬
mle quidẽ illud quod & ibi dicit p̃ceptũ

Expanded text:
his duabus causis, una de nubendo uel non nubendo, altera de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile
Abbreviated transcription (Latin):
Et se ipsum ꝑponens ad euisdẽ potesta¬
tis exẽplũ. cui fidelissime mulieres talia
necessaria de siis facultatib ministra
lcentiȩ a dño ꝑmissȩ. Neq eñi rep̃hen¬
dens subicit. sicut & ceteri apł & fr̃s

Expanded text:
et se ipsum proponens ad ejusdem potestaet se ipsum proponens ad ejusdem potestatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministralicentiae a Domino permissae. Neque enim reprehendens subjecit, Sicut et caeteri Apos
Abbreviated transcription (Latin):
reuertetur. In eadẽ autẽ domo manete.
edentes & bibentes quȩ apito illos sunt.
Dignus. ẽ. eñ oꝑarius mercede sua. Hic
apparre ñ. eẽ. illa uissa s ꝑmissa. Ut quis.¬
quis utiuellas eo uteretur quod sibilic̃a
ex dñi constitutione. Si quis autẽ ith
nollae ñ contra uissũ facerae. s de suo
uire cederae. Mis cc̃ius &e labouostus
onitrsatus inȩuangłio. in quo & debitam
astadẽ nolle acciꝑe. Alio quincontra
asuĩdm̃i fecit apłs. qui postea quã osten¬
at sib licere. statim subiecit. S tam̃ ego
ñsim usus hac potestate. S ad ordinẽ
pocmts. ac totum ipsum epistolȩ locũ
iuligent̃ consicdemus. Pũquid ñ habe¬
aus inquit licentiã manducano & bi¬
bind: Nu̾quid ñ habemus licentiam
soorẽ mulierẽ circũduceno. Quam
hentiã dixit. nisi quã dedit dñs eis.
quios ad p̃dicandũ regnũ cȩloꝵ misit
diens. Ea quȩ ab ipsis sunt manducate.
diguis. ẽ. eñi oꝑarius mercede sua.

Expanded text:
ur. In eadem autem domo manete, edentes et bibentes quae apud illos sunt: dignus est enim operarius mercede sua . Hic apparet non esse illa jussa, sed permissa; ut quisquis uti vellet, eo uteretur quod sibi liceret ex Domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra jussum faceret, sed de suo jure cederet misericordius et laboriosius conmercedem nollet accipere. alioquin contra iussum domini fecit apostolus, qui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus ac totum ipsum epistulae locum diligenter consideremus. numquid non habemus. inquit, licentiam manducandi et bibendi? numquid non habemus lsororem mulierem circumducendi? Quam licentiam dixit, nisi quam Dominus dedit eis quos ad praedicandum regnum coelorum misit, dicens, Ea quae ab ipsis sunt manducate: dignus est enim operarius mercede sua;
Abbreviated transcription (Latin):
ranti os non infrenabis: ibi de btibus
ñ cogitab̾it d̾s. Itaq quosdã bouesuo¬
luit significari. Nonen̾i hoc curat
ds̃ quid agaf cũ bub. Ht̃ hoc natura
ipsa humana. Sic factus. ẽ . ut norit
consulere uim̃tis sus. Nec inde p̾cepta
a deo accepit. s insinuatũ. e̾ in mente
a dõ. ut possit ⁊ sine p̾cepto facere.
Fecit illũ talẽ ds̃. S quomͦ regit parꝰ.
regendus ab alio: Ab eo quo regtuur
p̃ceptũ accepit. Ad p̾cepti. gͦ cenorẽ.

Expanded text:
ranti os non infrenabis» ; ibi de bobus non cogitavit Deus? Itaque quosdam boves voluit significari. Non enim hoc curat Deus monere quid agas cum bobus; habet hoc natura ipsa humana. Sic factus est homo, ut norit consulere jumentis suis: nec inde praecepta a Deo accepit, sed insinuatum est illi in mentem a Deo, ut possit et sine praecepto facere; fecit illum talem Deus. Sed quomodo regit pecus, regendus est ab alio; ab eo a quo regitur, praeceptum accepit. Ad prae
Abbreviated transcription (Latin):
do. Audierat enĩ stabularuis ad quem
uulneratus ille ꝑductus. ẽ. Si quid am¬
plius erogaueris. in redeundo reddã tib.
Amplius ergo erogabat apłs paulus.
qui sins ut ipse testatur stipenoiis milita¬
bat. In ȩuangłio eñi scriptũ. ẽ. Et fac¬
tũ ẽ. deinceps. & ipse iter faciebat ꝑ
ciuitatẽ & castellũ p̃dicans & ȩuangłi

Expanded text:
do. audierat enim stabularius, ad quem do. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum p
Abbreviated transcription (Latin):
stantia sua necessaria ministrarent ȩuan¬
głium audiant. & cognoscant quẽ ao¬
modum hoc ipsius dñi exẽplo faciebant.
Dñs enĩ nr̃ more miscđiȩ suȩ infirmio¬
rib compatiens cũ ei possent angħi mi.¬
nistrare. & loculos habebat quo mit¬
terecur pecunia. quȩ conferebat᷑ utiq
abonis fidelib eoꝵ uictui necessaria.
Quos loculos iu de cõmendauit. Ut
etiã fures sic euitare ñ possemus. tolera¬
re in ȩccłia disceremus. Ille eñ ea quȩ
mittebant᷑ sicut de illo scriptũ. ẽ. au¬
ferebat. & mulieres uoluit. ut se ad p̾ꝑã¬
da & ministranda necessaria sequerentur.
Ostendens. quid ȩuangłitis & ministris
dĩ tanquã militib a plebib d̃ tanqu̾ã
ꝓuincialib deberetur. Ut quisquis eo
quod sib debetur uti noll&e. sicut pau¬
lus apłs noluit. ampliꝰ impend̾ae ȩccłiȩ.
Non exigendo stipendiũ debitũ. s quot¬
tidranũ uictũ de sius laborib transigen¬

Expanded text:
substantia necessaria ministrarent, euansubstantia necessaria ministrarent, euangelium audiant et cognoscant, quemadmodum hoc ipsius domini exemplo faciebant. dominus enim noster more misericordiae suae infirmioribus conpatiens, cum ei possent angeli ministrare, et loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deberetur; ut, si quis eo quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigen
Abbreviated transcription (Latin):
meum uos estis inr dño: auo ꝓbato. ofter¬
adit sib licere quod ceceris apłis. tor ut
deles mulieres habentes terrenã substan¬
tiam ibant cũ eis & ministrabant eis de
substantia sia. ut nuluiꝰ indigerent. hoꝑ
quȩ ad necessaria uitȩ huiꝰ ꝑtinent. Qd̾
bĩpaulus licere quidẽ sibi demonstrat.
sicut ce ceteri apł faciebant. s ea pote¬
state utise noluisse postea cõmemorat.
Hoc quidã ñ intelligentes ñ sororem
mulierẽ quã ille diceret. Nũquio ñ habe¬
mus potestatẽ sororẽ mulierẽ circũdu¬
cendi s uxorẽ int̾p̃tati sunt. & fefellit
eos uerbi greci ambiguitas quod & uxor
hoc ita posuerit apłs ut falli ñ debue¬
rint. quia neq uulierẽ tantũmͦ ait. s
soiorẽ mulierẽ. Neq ducendi. s circũ¬
ducend. Uerũtam̃ alios int̃p̃tes ñ fefel
tat ñ potusse ab apłis fieri. ut cũ eis
sçȩ coniuersationis mulieres irent. qua¬
cũq ȩuangłium p̃dicarent ut eis de sub

Expanded text:
meum uos estis in domino? quo probato ostendit sibi licere quod ceteris apostolis, id deles mulieres habentes terrenam substantiam ibant cum eis et ministrabant eis de substantia sua, ut nullius indigerent horum, quae ad substantiam uitae huius pertinent. quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem mulierem\', cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor mquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uerumtamen alios interpretes non fefellitat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersationis mulieres circumirent, quacumque euangelium praedicabant, ut eis de sua
Abbreviated transcription (Latin):
entia eius cum sit infirma. edificabitur
admanducandum idolothita Et ꝑi
honorari putant. H ouit inquit d̾s cor
meũ.S fr̃ tuus ñnouit cor tuũ. Si in¬
firmus es caue maiorẽ egritudinẽ. Si
firmus es cura fratris infirmitatẽ. Qu
uident ista ȩdificantur ad alia. Ut ñ
tamum ibi manducare. s & sacrificare
desiderent. Ecce ꝑit infirmus intua con¬
scientia fr̃. Audi fr̃. si contẽpnebas infir:¬
mũ: etiã fratrẽ contẽpius: Exꝑgescere:
quid sic inipsum xp̃m peccas: Attenoe
eñs quod nullo possis contẽpnere. Sic
catis. Eant nunc qui ista contẽptunt:
&e recumbant in idolio. Nonne erunt
p̃mentesñ tangentes: & cũ recubue¬
rint iidolio. ueiuant & impleant ȩc¬
cdesiam. ñ salutẽ accepturi. s p̾ssuram

Expanded text:
entia ejus, cum sit infirma, aedificabitur entia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum idolothyta? Et pehonorari putant? Novit, inquit, Deus cor meum. Sed frater tuus non novit cor tuum. Si infirmus es, cave majorem aegritudinem: si firmus es, cura fratris infirmitatem. Qui vident ista, aedificantur ad alia, ut non tantum ibi manducare, sed et sacrificare desiderent. Ecce perit infirmus in tua scientia frater. Audi, frater: si contemnebas infirmum, etiam fratrem contemnis? Expergiscere. Quid, si in ipsum Christum peccas? Attende enim quod nullo pacto possis contemnere. Sic catis. Eant nunc, qui ista contemnunt, et recumbant in idolio: nonne erunt prementes, non tangentes? et cum recubuerint in idolio, veniant et impleant ecclesiam; non salutem accepturi, sed pressuram
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hoc ppło uos estis iaitunc p̃dictoͬ.
nune p̾sentato. De his itaq estis qui
uocati sunt ab oriente & occideure.
rec̾abere in regno cȩloꝵ ñ int̾eplis ido¬
corpors xp̃i. Habetis uestimenti fun¬
briã quã tangatis: ut a ꝓfluuio san¬
quinis. id ÷ a carnaliũ uoluptatũ flixu
sanemini. habetis inquã uestũnti fun¬
briã qua tangatis. U estẽ putate a¬
postolos. subtextura unitatis. ad he¬
rentes laterib xp̃. In his apłis erat
tanquã funbria. minimus & uoitis¬
simꝰ paulus. ipso dicente. Ego summi¬
nimus apłoꝵ. Inueste. nouissimũ &
minimũ fibria. ẽ. Eibria cũ con¬
tẽptu aspicit᷑. s cũ salute tangitur.
Quid tam extremũ. quid tam contẽp¬
tibile ⁊ tange si fluxũ sangiunus pate¬
ris. Exice uirtus de illo cuiꝰ uestis. ẽ:
&̃ sanabit te. Fimbria tibi mͦ tangen¬
di ꝓponebat᷑. quanoo ex eooẽ apło le¬
gebatur. Sieñi quis uiderit eũ quiht̃
scientiã inidolo recũbentẽ nonie consci¬

Expanded text:
x hoc populo estis, jam tunc praedicto, nunc praesentato. De his utique estis, qui vocati sunt ab oriente et occidente recumbere in regno coelorum, non in templo idocorporis Christi. Habetis vestimenti fimbriam, quam tangatis, ut a profluvio sanguinis, id est, carnalium voluptatum fluxu sanemini. Habetis, inquam, vestimenti fimbriam, quam tangatis. Vestem putate Apostolos, sub textura unitatis adhaerentes lateribus Christi. In his Apostolis erat tanquam fimbria minimus et novissimus Paulus: ipso dicente, Ego sum minimus Apostolorum . In veste novissimum et minimum, fimbria est. Fimbria cum contemptu aspicitur: sed cum salute tangitur. Quid tam extremum, quid tam contemptibile? Tange, si fluxum sanguinis pateris: exiet virtus de illo cujus vestis est, et sanabit te. Fimbria modo tangenda proponebatur, quando ex eodem apostolo legebatur: Si enim quis viderit eum qui habet scientiam, in idolio recumbentem; nonne consci
Abbreviated transcription (Latin):
torũ. quib dictũ. ẽ. ego dixi dii estis. &
filii excelsi om̃s. Hinc ẽ. quod ait apłs.
Et si sunt qui dicunt᷑ dii siue incȩlo
siue in terra. sicuti sunt dii multi & dt̃i
mult. nob̾ tam̃ unus ds̃ pat̾ ex quo oĩa.
ce nos in ipso. Et unus dñs iłis ap̃c ꝑ¬

Expanded text:
torum, quibus est dictum, Ego dixi, Dii estis, et torum, quibus est dictum, Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes. Hinc est quod ait Apostolus: Etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra; sicuti sunt dii multi, et domini multi: nobis tamen unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Ego inqitit dixi dii estis. & filii excelsi
om̃s. P otest itaq intelligi hoꝵ deorũ
deos rex magnus. qui dictus. ẽ. rex mag¬
nus stiꝑ om̃s deos. Uerũtam̃ cum a no¬
b queritur si homines dicti sunt di.
nomine digni sunt qui ea fruuntur
beatitudine. ad quã dm̃ colendo cupi¬
unt homines ꝑuenire: quid respon¬
debimus. nisi. ñ frustra inscriptaris
scĩs exp̃ssius homines inincupatos
dcos quã illos immortales & beatos. quib
nos ȩquales futuros in resurrectione ꝑ¬
mittitur: Nec scilic& ꝓpt̃ illorum excel¬
lentiam. aliqu̾e eorum nobis constituere
dm̃. infirmitas auder& ĩnfudelis quod in
homine facile. ẽ. euitares Et euidentiꝰ
dici debuerunt homines dii in ppło des.
ut certiacfidentes fierent. eũ. ẽẽ. dm̃ su¬
um quidictus. ẽ. ds̃ deoꝵ. Quia & si
appellantur dii. immortales ill ⁊ beati
qui incȩlis sunt. ñ tam̃ dict sunt du de¬
orũ.to÷ dũ hominum in ppło constitu¬

Expanded text:
is et filii Excelsi omnes. Potest itaque intellegi horum deorum deos rex magnus, qui dictus est rex magnus super omnes deos. Verum tamen cum a nobis quaeritur: si homines dicti sunt di, nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines peruenire: quid respondebimus nisi non frustra in scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos, quam illos inmortales nos aequales futuros in resurrectione promittitur, ne scilicet propter illorum excellentiam aliquem eorum nobis constituere deum infidelis auderet infirmitas? Quod in homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent, eum esse Deum suum, qui dictus est Deus deorum: quia, etsi appellentur dii immortales illi et beati, qui in coelis sunt; non tamen dicti sunt dii deorum, id est dii hominum in populo Dei constitu
Abbreviated transcription (Latin):
.e. gͦ quod pleriq homines ista peccata
contẽpnunt oe dicunt. Quid magnũ feci.
iihominẽ peccaur. Noli cont̾epñe. In ho¬
mint̃ peccasti. Uis nosse. quia in homi¬
nẽ peccando ꝑisti: Si te ille inqu̾ẽ peo¬
casti corripuerit. uit̃ te & ipsũ solũ. & au¬
dieris illũ luctatus. ẽ. te. Quro ÷ lucratꝰ
.ẽ. te. nisi quia ꝑieras. si ñ lucraretur
te: Nam siñ ꝑieras. quomͦ lucratus. ẽ
Nemogͦ contepuat. quando peccat in
resinfratres. & ꝑcutientes conscientiam.
corum infirmam. in xp̃m peccatis. Id̾o

Expanded text:
ergo quod plerique homines ista peccata contemnunt, et dicunt, Quid magnum feci? in hominem peccavi. Noli contemnere. In hominem peccasti: vis nosse quia in hominem peccando peristi? Si te ille in quem peccasti, corripuerit inter te et ipsum solum, et audieris illum, lucratus est te. Quid est, lucratus est te; nisi quia perieras, si non lucraretur te? Nam si non perieras, quomodo te lucratus est? Nemo ergo contemnat, quando peccat in tes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis : ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tum amaui. Neq si mauoucauerimꝰ ha¬
bundabimꝰ. neq siñ manducauerimꝰ
deerit nob̾. Hoc. ẽ. dicere. nec illa ros
me copiosum facia. nec illa erumnnosũ.
Audiui&e alterã. Ego em̃ didici inqui¬
b sum sufficiens. ẽẽ. Et abundare no¬
uiae penuriã pati noui. Om̃ia possũ in
eo quime confortat. Ecce miles castro¬
rũ cȩlestiũ ñ puluis qõ sumus. S mem̾¬
to dnẽ quia puluis sumus & de pulu̾e
fecist hominẽ. & ꝑierat & inuentꝰ ẽ.
nec uie inse potuit quia idẽ pulius
fuit. Quẽ talia dicentẽ affectu tuȩ
inspirationis adamaui. Om̃ia posũ
nqut in eo qui me confortat. Confor
ne ut possim. Da quod iubes. & iu¬
ae quoo uis. Iste se accepisse confitet᷑.

Expanded text:
 si manducauerimus abundabimus, neque si non manducauerimus deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum facit nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici in quibus sum sufficiens esse et abundare noui et paenuriam pati noui. omnia possum in eo qui me confortat. ecce miles castrorum caelestium, non puluis quod sumus. sed memento, domine, quia puluis sumus, et de puluere fecisti hominem; et perierat, et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo qui me confortat. conforta me ut possim; da quod iubes, et iube quod uis. iste
Abbreviated transcription (Latin):
salbato sermocinari. S inforo inqut
ꝑ omnẽ diẽ ꝓpt̾ studia utiq athenien.¬
sium. Sic eñi sequit᷑. Qutoã uͦ epicuit.¬
oꝵ & stoicorum phylosophoꝵ confere¬
bant cum illo. Q̾ paulopost dicit.
Athenienses autẽ &e aduenȩ hospites.
ad nichil aliud uacabant quã dicere
aliquid noui aut aitoire. Putemus
apłm illis om̃b dieb quib fuit ache¬
nis ñ suisse oꝑatũ łpt̾ hoc eñi & ex
macedonia supplebat᷑ eius indigenta
Sicut dicit insc̾a ad corinthioꝵ. Qũ¬
m̃ e diis horis &e noctib poterat. qr¬
aundebat & animo et corpore. Sed
aabathenis exissee. uideamus quid
lnt scriptura. Disputabat inquit in
Suagogaꝑ om̃e sabbatũ. Hoc apuo co

Expanded text:
sabbato sermocinari, sed in foro, inquit, sabbato sermocinari, sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia utique Atheniensium. sic enim sequitur: quidam uero epicureorum et stoicorum philosophorum conferebant cum illo. et paulo post dicit: Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus apostolum illis omnibus diebus, quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, qita valebat et animo et corpore. Sed cum Athenis exisset, videamus quid dicit Scriptura: Disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Co
Abbreviated transcription (Latin):
moniorũ. Si gͦ ntisquã indiuimis elo¬
quiis repꝑitur scõs angłos. appellatos
deos: ea michi causa potissimũ occurrit:
ne isto nomine hommes ad hoc ȩdifi¬
carentur. ut ministertũ uł seruitiũ
religionis. quȩ grece littirgia uł latria
exhiberi ab hominib uolut. nisi ill
deo. qu & ipsorum & hominũ ds est.
Unde multo itilius angħ uocant᷑. qu
latine mintii nuncupant᷑. Ut ꝑ nom̃.
non substantiȩ. s officii. satis intelligamꝰ
illum dm̃ a nob̾ coli uelle. quẽ nantiant.
Totam gͥ istam questionẽ. breuit̾ apłs
soluit ubi ait. Nam & si funt qui dicuni¬
tur dii siue incęlo siue interra. quẽao

Expanded text:
moniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, s
Abbreviated transcription (Latin):
usus sum. Dixit dñm ordinasse.
his qui ȩugłm annuntiant de ȩugłio
uiuere. Id uitã istam cuiopꝰ ÷ uictu &
tegumto de ȩugłio transigere. sicut
suꝑuis de suis coapłis dixcit. Unde ip¬
se añs ait. Dignus oꝑarius cibo suo.
Q dignus. ẽ. oꝑarius mercede scia.
Hunc itaq cibu̾oe hranc mercedẽ su¬
stentandȩ huius uite. debitũ eugłistis
abeis quib eugłi ant ñ accep̾it apłs:
Uerũ dicens. ego autẽ nullius horum
usus sũ. Et sequit᷑ & adiungit. ne for.¬
te quisquã arbitret᷑. idõ ñ eum acce¬
pisse. quia illi ñ dederant. Non scripsi
autẽ siec ut ita fiant in me: bonum
uoluit apud dm̃ in xp̃o. compatiens
infirmis. Sicut mox aptissime dic¬
si ñ ȩuangłiz auero. Ldr malo meo
ñ euangłizabo. quia fame eruerabor
& unde uiuam ñ habed̾ nam sequit᷑ e
dicit. Si eñiuolens hoc ago mercedẽ ha¬
beo. Uolentẽ se dicit facere sine ulla ure
huius fulciendȩ necessitate. Ꝙ obho¬

Expanded text:
 quod dixit dominum ordinasse his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere, id est uitam istam, cui opus est uictu et tegumento, de euangelio transigere, sicut superius de suis coapostolis dixit, unde ipse dominus ait: dignus est operarius cibo suo, et: dignus est operarius mercede sua. hunc itaque cibum et hanc mercedem sustentandae huius uitae debitum euangelistis ab eis quibus euangelizabat non accepit apostolus uerum dicens: ego autem nullius horum usus sum. Et sequitur et adiungit, ne forte quisquam arbitretur ideo non eum accepisse, quia illi non dederant: non autem scripsi haec, ut ita fiant in me; bonum uoluit apud deum, in Christo conpatiens infirmis, sicut mox apertissime dicsi non euangelizauero, id est malo meo non euangelizabo, quia fame cruciabor et unde uiuam non habebo. nam sequitur et dicit: si enim uolens hoc facio, merc e d e m habeo. uolentem se dicit facere, sine ulla uitae huius fulciendae necessitate co
Abbreviated transcription (Latin):
sicut bonũ scẽ uirginitatis. qd̾ elegit filia
tua. ñ dãpnat unas nuptias tuas. sic
nec uiduitas tua. cuiꝰquã scdas. H inc eñi
maxime catafrygarũ & nouatianoꝵ
hereses timueruntꝰ. quas buccis sonanti¬
b ñ sapientib eciã tertullianus inflau̾:
Dum scd̾as nuptias tanquã illicitas ma¬
ledico dente concidit. quas om̃ino licitas
apłs sobria mente concedit. Ab hac
sanitate doctrinȩ. nulliꝰ indoct. nulliꝰ
docti difputatione mouearis. nec ita ex¬
tollas bonũ tuum ut quod malũñ. ẽ.
tanquã malũ crimineris alienũ.S tan¬
tomagis gaude tuo bono quantomagis
uioesñ tatũ illo deuitati mala. s quȩ¬
dã etiã bona suꝑari. Mala sunt enum.
adulteriũ. uł fornicatio. ab his autem
inlitͥis ualde longe. ẽ. quȩ uoti lib̾tate
se obstring̾it. &ͦ sibi etiã licita ne lice¬
rent. ñe imꝑio legis s consilio castita¬
tis effecit. Et bonũ: pudicitia coniuga¬

Expanded text:
sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniuga
Abbreviated transcription (Latin):
nale uti malũ. ẽ. sic malobene uti bonũ
luo. usus bonus: ⁊ usus malts. sibuncead¬
lincta quatuor differentias faciunt. Be¬
ne utiturꝰ bono. continentiã dedicans
dõ. Male utit᷑ bono. continentiã dedi¬
conf deucans idolo. Male utitur malo.
concupiscentiã relaxans adulterio. Bene
itit᷑ malo. concupiscentiã restringens co¬
mbio. Sicut gͦ melius. ẽ. bene uti bono.
qͥu hene uti malo. cũ sit utrũq bonum:
ia qui dat uirginẽ suã bene facit. oc
qu ñ dat nuptũ melius facit. Mulier
uult mibat tantũ indño. Beatior autẽ
erit si sic ꝑmanserit scd̃m meũ consiliũ.
atis ostendit beatã. ẽẽ. uidu̾o. etiã post
mortẽ uiri iterum nubentẽ fidelẽ. Sed
in eodẽ dño uiduã beatiorẽ. hoc ÷ ut
scripturarũ ñ tantum uerbis uerũ etiã
exẽplis loquar. beatam. eẽ. ruth. s annã
beatiorẽ. Qua ꝑpt̃. primũ oportoe ut
noueris bono quod elegisti ñ dãpnari
scłas nuptias. s inferius honorari: nã

Expanded text:
male, malum est; sic malo bene uti, bonum duo, usus bonus et usus malus, sibimet adjuncta quatuor differentias faciunt. Bene utitur bono, continentiam dedicans Deo: male utitur bono, continentiam dedicans idolo. Male utitur malo, concupiscentiam relaxans adulterio: bene utitur malo, concupiscentiam restringens connubio. Sicut ergo melius est bene uti bono, quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum: ita qui dat virginem suam nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit. De qua uult nubat, tantum in domino. beatior autem erit, si sic permanserit secundum meum consilium, satis ostendit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam
Abbreviated transcription (Latin):
nꝑ tiles dixit dñm terribilẽ inscãs fuiꝰ
quos cȩlos fecit a quib demonia terren
Nongͦ di sine additamento. s dii gen¬
tum demonia. Saiꝑitis tam̃ terribilis
inquit suꝑ om̃s deos. Non ait suꝑ dõs

Expanded text:
 deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrereNon ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, s
Abbreviated transcription (Latin):
ł in scripturis quidẽ nescio utrũ uł pos.¬
st uł facile possit repꝑiri. aꝑte dictos
inb̃sdeos. S cum de dño deo dictum
eet. terribilis suꝑ om̃s deos. cur hoc
Aoxcrit continuo uelut exponendo fub¬

Expanded text:
ripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo
Abbreviated transcription (Latin):
Unus. ẽ ds̃. Et ꝓpt̾ uniuscuiꝰq ꝓprieta¬
tẽ tresꝑsonȩ sunt. Et ꝓpt̾ singłoꝵ ꝑ
fectionẽ. partes unus dĩ ñ sunt: Uirtꝰ
ẽ. pat̾. uirtus filius. uirtus sp̃s sc̃s.
Hocuerũ dicis. S quod uirtutẽ de uirꝰ¬
tute genitam. & uirtutẽ de uirtute ꝓ¬
cedentẽ. ñ uis eandẽ habere naturam.
hoc falium dicis. hoc contra fidẽ rectã
& catholicamdicis. Nã e si sunt qui di

Expanded text:
prietatem tres personae sunt, et propter singulorum perfectionem partes unius Dei non sunt? Virtus est Pater, virtus Filius, virtus Spiritus sanctus. Hoc verum dicis: sed quod virtutem de virtute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dicis. CAPUT XI. Redi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. neq argentũ. neq pecitiã. inz onis
urĩs. Nonperã inuia. neq duas tunicas
neq calciam̃ta. neq uirgam. Digius
eñi. ẽ. oꝑarius cibo suo. Ecce ubi confi¬
tuit dñs. quod idẽ apłs cõmemorat.
Ad hoc eu̾̃i dixit illa om̃ia ne portartiꝰ
ut ubi opus. eẽt. ut ab eis acciꝑent quib
annuntiabant regnũ dĩ. Ne quis autẽ
arbitretur solis duodecĩ hoc fuisse ꝑmis¬
sum. Uide quro etiam lucas uarr&. Post
hȩc inquit de signauit dñs & alios septu¬
aginta duos. imisit illõ binoᷤ ante faciem
suam. inomnẽ ciuitatẽ & locũ. quo erat

Expanded text:
zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam; dignus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem suam in omnem ciuitatem et locu
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium. Ds̃ stetit insy nagoga
deorũ inmedio autẽ ds discernit᷑. Deos
dix̃ participatione ñnatura. Qr̃a qua
uoluit facere deos. Iuantus. ẽ. quisac̃
deos. Aut quales dii sunt quos facit
homo. Quã ille magnꝰ deos faciendo:
Ds̾ uerus facit deos credentes inse.
quib dedit potestatẽ filios dĩfieri. Ec
idđo ipse uerus d̾s. quia ñ d̾s factus. ẽ.
Nos autẽ facti. ñ ueri dii. Meliores

Expanded text:
in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo,  Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem fac
Abbreviated transcription (Latin):
eos diuidicar&e. Cũ cñi dixissoe d̾s stent
insinagoga deoꝵ ñ ait inmedio deos
& homines discerint. Lanquã ostenbens
quid int̃ sit int̾ deos &e homines. S in
medio inquit deos discernit. Deuide
sequit᷑. Usquequo uidicatis iniquitatẽꝯ
factus di uocantur utrũ angħ uocan¬
d sunt dii. Cum hominib scĩs mari

Expanded text:
eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibus justi
Abbreviated transcription (Latin):
simplex ista uirtus te deficiente unꝰ. ẽ.
ds. Ergo dm̃ ex partib cõpositũ. eẽ.
dicis: Nondico inquis. Nonsunt gͦ par.¬
tes. Et tam̃ quatuor sunt. Et una uir¬
tus. ẽ. eadẽq simplex.ẽ. Sigͦ inuna pa¬
tris ꝑsona & plura inuenis. & partes
ñ inuenis. quantomagis pat̾ &e filius.⁊¬

Expanded text:
simplex ista virtus te definiente unus est simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum ergo Deum ex partibus compositum esse dicis? Non dico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et partes non invenis; quanto magis Pater et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
antequã susciꝑ& formam serui. ñ erat
tons: & creuit cũ homo diuinitati eius
aressit. uod si una ꝑsona absurdissime
domagis pars truutatis. eẽ. ñ potest qui¬
cunq unus intrib. Deinde ubi ait apłs.
mus quiꝗͥ aluio dicere dep̾hendim᷑. nͥ
quod agatur adherente homine & rece¬
dente minuatur: In trinitate igit᷑ quȩ
hiuus trinitatis. tercia pars.ẽ. unus. nec
maior pars duo. quã unus. ẽ. ibi. Nec maiꝰ
aliqui ds om̃s quã singł. quia sp̃italis ñ
corporalis.ẽ. magnitudo. Qui potest ca
& arcẽ. ut quod credit intelligat. Uerũ
ñ intelligetis. Lunẽpe dixist. unũ dm̃
ñ ex partib cẽ. compositũ. Et quia de
patre hoc uis intelligi. Ille inquis quod
.ẽ uirtus. ẽ. ingenita simplex. Et tam̃
inhac simplic uirtute nunquid bonitas
&e sapientia. & clementia. & potentia.
partes sunt unius uirtitis. quã simpli¬
cem ẽẽ. dixist : Si dixeris partes sucit.
simplex gͦ uirtus ex partib constat. Et

Expanded text:
antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime to magis pars Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? Deinde ubi ait Apostomus, quid aliud dicere deprehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In Trinitate igitur quaehujus Trinitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli: quia spiritualis, non corporalis est maget oret ut quod credit intelligat. Verum non intelligetis . 3. Tu nempe dixisti, unum Deum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute qet sapientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et
Abbreviated transcription (Latin):
& fidẽ interra: De his autẽ quȩ idolis¬
mꝰ. Humiliũ uirtus. ẽ. de scientia n̾e
gloriari. Quia cominitnis. ẽ. om̃ib sicut
uͦsus lucis. ita participatio ueritatis. Sci¬
mirũ si lux lucce intenebris & tenebrȩ
eã ñ cõp̃hendunt. In iohanne lux dicit.
ecce qualẽ dilectionẽ dedit nob̾ pater.
cit filii cdĩ uocem᷑ & simꝰ. Et inpclagia¬
nis tenebre dicunt. dilectio nob̾ ex nob̃
sciebat apłs qui dicebat. Nos autẽ ñ¬
dõ.ẽ. ut sciamus quȩ a do̾ donata sunt
nob̾. loh̾s dic̃. ds̃ dilectio. ẽ. Et pelagia¬
ni. etiam ipsũ dm̃ ñ ex dõ s ex semae ipsis
habere se dicunt. Et cũ scientiã legis
ex dõ nob̾ ẽẽ. fateantur caritatẽ ex nob̾
ipsis uolunt. Nec audiunt apłm dicen¬
tem scientia inflat caritas autẽ ȩdificat.
& ab ipsa sc̃ĩtate caritatis aliemꝰ qũa con¬
fiteri ex dõ. ẽẽ. scientiã quȩ sine caritate

Expanded text:
et fidem in terra et fidem in terra . Humilium virtus est de scientia non gloriari: quia communis est omnibus; sicut usus lucis, ita participatio veritatis . Cmirum, si lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis sciDeo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Si eñi me sciretis. & patrẽ meũ for.¬
sitan sctretis. Ille qui om̃ia scit. quanto
dicit forsitan ñdubitat s increpat. At¬
tende eñi quomͦ increpatiuȩ dicat᷑ ipsum
forsitan quod uidet᷑. ẽẽ. uerbũ dubitatio¬
nis. S dubitationis uerbũ. ẽ. quando
dr̃ ab homine. ldd̃ dubitante qr nesci¬
ente. Cũ uͦ dr̃ a dõ uerbũ ilubitationis
cũ dm̃ nichil utiq lateat. illa dubitatiõe
arguit᷑ infidelitas. ñ opinat᷑ diuinitas.
Homines de hisreb quas certas habent.
aliquando increpatiue dubitant. io :
uerbũ dubitationis ponunt cũ corde᷑ du¬
bitent. Uelut si indigneris seruo tuo &
sum. Hinc &e apłs ad quosdã contẽpto¬
res suos loquens. ait. Puto autẽ. & ego
sp̃m dĩ habeo. qui dicit puto. dubitare
iudecur. S ille increpabat ñ dubitabat.
Et ipse dñs xp̃c. alio loco increpans in¬
fidelitatẽ futurã generis humani. cũ ue¬
uerit inquit filiꝰ hominis putas inueni¬

Expanded text:
. Si enim me sciretis, et Patrem meum forsitan sciretis. Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo increpative dicatur ipsum forsitan, quod videtur esse verbum dubitationis. Sed dubitationis verbum est quando dicitur ab homine, ideo dubitante quia nesciente: cum vero dicitur a Deo verbum dubitationis, cum Deum nihil utique lateat, illa dubitatione arguitur infidelitas, non opinatur divinitas. Homines enim de his rebus quas certas habent, aliquando increpative dubitant, id est, verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitent: velut si indigneris servo tuo et sum. Hinc et Apostolus ad quosdam contemptores suos loquens ait: Puto autem, et ego Spiritum Dei habeo . Qui dicit, puto, dubitare videtur: sed ille increpabat, non dubitabat. Et ipse Dominus Christus alio loco increpans infidelitatem futuram generis humani: Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas, inveni
Abbreviated transcription (Latin):
tat figurate dicta. ẽẽ. arbitretur quȩ
inferiorib gradib p̾cipiunt᷑. Ut uer¬
bi gr̃a si celibẽ amplexus. ẽ. uitã. & si
se castrauit ꝓpt̾ regnũ cȩloꝵ. quicquio
de uxore diligenda & regenda sci libii
p̾cipiunt. ñ ꝑprie s translatȩ accipi
oportere contendat. Et quisquis sta
uationib intelligendarũ scripturarũ.
Ut sciamus alia om̃ib cõmunit̾ p̾ctpi.
alia singłis quib q generib ꝑsonarũ.
ut ñ solum aduniuersum statũ ualitudi.¬
nis. s etiã ad suã cuiusq mebri ꝓpriam
infirmitatẽ medicina ꝑueniat. In suo
quippe genere curandũ. ẽ. quodadie¬
lius genꝰ ñ pocest erigi. Igit & quima¬

Expanded text:
arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contevationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina perveniat. In suo quippe genere curandum est quod ad melius genus non potest erigi. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tione beatus homo fieri potest. quot
om̃s uelle nemo ambigit. S quia ñ¬
nulli eorũ inuisibilẽ &ꝰ incorporeamcre¬
aturam colunt. qd̾ ÷ & anima mensq
humana : tam̃ quia nec hui̾modi erea¬
turȩ participatione fit homobeadis:
ille ñ solũ inuisi bilis uerũ etiã incõmutabi¬
lis d̾s. id÷ as ueruscolendꝰ. ẽ. Quia solus
ille colentꝰ. ẽ. quo solo fruens beatus sit
cultor eius: Et quo soloñ fruens. om̃is
mens misera. ẽ: Qualilib& re aliap¬
fruatur. Uos aut̾ẽ cũ ea colatis quȩ ono
ñ sunt. s ur̃arũ fallaciũ fabularũ uemꝰ¬
tate fingunt᷑: ꝓpinquiores eẽtis uere pre¬
tatis ac religionis si saltim pagani ẽetia
Nel meorum genere qui corpora coluꝰ.

Expanded text:
tione beatus homo fieri potest; quod tione beatus homo fieri potest; quod omnes velle nemo ambigit. Sed quia nonnulli eorum invisibilem et incorpoream creaturam colunt, quod est et anima mensque humana; tamen quia nec ejusmodi creaturae participatione fit homo beatus; ille non solum invisibilis, verum etiam incommutabilis Deus, id est, Deus verus colendus est: quia solus ille colendus est, quo solo fruens, beatus fit cultor ejus; et quo solo non fruens, omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. Vos autem cum ea colatis quae omnino non sunt, sed vestrarum fallacium fabularum vanitate finguntur, propinquiores essetis verae pietati ac religioni, si saltem Pagani essetis, vel in eorum genere qui corpora colunt,