comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rito credid̾unt. Hic ferebatur om̃i
potu nꝑpetuũ penitus abstinere.
ac pro cibo. tibi sulpici iaurem lo¬
quar ne gallus lox audiat. septẽ¬
tm̃i caricis sustentari. Int̾ ea sc̃o
uiro. ut ex uͥtute honor.ita ex hono¬
re uanitas cepit obreꝑe. Qd̾ ma¬
lum ille ubi pͥmum potuit in se
sentire grassari. diu multũ q dis¬
cutere conatus est: s repelli penit᷑
uel tacita ꝯsciencia uanitas. ꝑse¬
u̾ante uirtute non potuit. Ubiq
nomen eius demones fatebant᷑.
Exclud̾e a se ꝯfluentiũ ppłos non
ualebat. Dius int̾im latens ser¬
pebat in pectore. Et cuius nuitu er
alioꝵ corꝑib demones sugabant᷑.
se ip̃m occultis cogitacõib uanita¬
ut ꝑmissa inse mensibz quinq dy¬
aboli potestate. similis hiis fieret
quos ip̃e curaũat. Quid multis
morer: Ille p̾potens. ille signis at¬
q iurtutib toto oriente nulgat᷑
ille ad cuius luma ppłi ante cõ¬
flirẽant. ad cuius fores sumie
istius scli se prostrau̾ant potesta¬

Expanded text:
rito crediderunt. hic ferebatur omni potu in perpetuum penitus abstinere ac pro cibo - tibi, Sulpici, in aurem loquar, ne Gallus hoc audiat — sex tantum caricis sustentari. interea sancto uiro ut ex uirtute honor, ita ex honore uanitas coepit obrepere. quod malum ille ubi primum potuit in se sentire grassari, diu multumque discutere conatus est, sed repelli penitus uel tacita conscientia uanitatis perseuerante uirtute non potuit. ubique nomen eius daemones fatebantur: excludere a se confluentium populos non ualebat. uirus interim latens serpebat in pectore, et cuius nutu ex aliorum corporibus daemones fugabantur, se ipsum occultis cogitationibus uanitaut permissa in se mensibus quinque diabolo potestate similis his quos ipse curaverat. Quid multis morer? ille praepotens, ille signis atque virtutibus toto Oriente vulgatus, ille ad cujus limina populi ante confluxerunt, ad cujus fores summae istius saeculi se prostraverant potesta
Abbreviated transcription (Latin):
puloꝵ larga stabilitatis firmmtate
muniuit. Nam cum uen̾abilẽ
dm̃ce nat᷑iuitatis noctem sacrosãs
cet̾is. cepit muũ debachari. Et de¬
cerpens se atqz collidens: clamabat.
Erustra martim limina petitis. cas¬
soeius edem aditis. qui uos ꝓ mul¬
tis criminib d̾eliquit: et ecce uos
abhorrens. rome mirbilia facit.
Cecoꝵ oculis lum̃ infraidit ibi. ꝑali¬
ticoꝵ g̾ssus dirgit: s et aliis quoq
morbis sua uͥtute finem imponit.¬
Ad hanc dyaboli uccem oĩs ppłs ex
magno basilicam. õs pauimento
ꝓsternimur: orautes ut sc̃iuiri p̾¬
sentiam m̾eamur. Et ecce unus
bomuilfus nõie. cui ante tres anos
ꝑmuiniam ualitudinis febrẽ ma¬
nus ambe cũ imo pede ꝯtrart̾ant. ⁊
ad festiuitatem bĩ uiri mambr di¬
rectis. pede adhuc debili claudica¬
bat. aute altare scm̃n sterint᷑ oraus
ut qui s̾ manus audas restitũet.
pedẽ ꝙͦ ꝯtractũ smnli uͥtute ditig̾et.¬
In hac aũt or̃one a febre nina cir¬
cũdatur: et tamꝙͣ extensus ĩ equu¬

Expanded text:
pulorum larga stabilitatis firmitate munivit. Nam cum, venerabilem dominicae nativitatis noctem sacrosancti ceteris coepit nimium debachare, et decerpens se atque conlidens, clamabat: 'Frustra Martini limina petitis, casso eius aedem aditis, qui vos propter multis criminibus dereliquit, et ecce vos abhorrens, Romae mirabilia facit. Caecorum oculis lumen infundit, ibi paralyticorum gressus diregit; sed et aliis quoque morbis sua Ad hanc diaboli vocem omnis populus extmagno basilicam, omnes pavimento prosternimur orantes, ut sancti Viri praesentiam mereamur. Et ecce unus, Bonulfus nomine, cui ante trea annos per nimiam valitudinis febrem manus ambae cum uno pede contraxerant, et ad festivitatem beati viri manibus directis, pede adhuc debile claudicabat, ante altare sanctum sternitur, orans, ut, qui sibi manus aridas restituerat, pedem In hac autem oratione a febre nimia circumdatur, et tanquam extensus in ecu
Abbreviated transcription (Latin):
tain autem or̃onem eruigens: a¬
pertis parumper oculis intuetur
cortinam sericani de cancello pẽde.
Et ait. Dideo tamꝙͣ palliũ seri¬
cum hic appensum. Cui auint sui.
Peritatem te uid̾e cognoscimus.

Expanded text:
tam autem orationem exsurgens, apertis parumper oculis, intuetur cortinam siricam de cancello pendere et ait: 'Video tamquam pallium siricum hic adpensum'. Cui aiunt sui: 'Veritatem te videre cognoscimos
Abbreviated transcription (Latin):
reb sibi inuiste ablatis aparuit.
Eustochius quidam. cũ plerũq
contͣ iusticiam sc̃m enfroniũ ep̃m
de hereditate baudulsi cognatisu
pulsaret. qui heredem bnfilicã sci
martim institũat: cõmotus ab
eo passiduas iniurias b̃s ponti

Expanded text:
rebus sibi iniuste ablatis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem basilicam sancti Martini instituerat, commotus ab eo per assiduas iniurias beatus ponti
Abbreviated transcription (Latin):
Did illud qd̾ fr̃m est a quo
est et prodi se uetuit supprimet᷑.
Cu quidem tempori hic eciam sa¬
turumus int̾fuit. Cams nobis
importumor oblatrabat. In nõĩe
inquit maitim: iubeo te oͣmute¬
scere. Cam hesit latratus ĩguture:
linguam ut abscisam putares.
obmutint. Ita paꝵ est ip̃m marti

Expanded text:
id illud, quod factum a quodam est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Marti
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet dagobaldus. ⁊ lanitꝰ
theodorus: dissintiam cũ febre pa¬
tiebant᷑. In tm̃ larati morboerant.
ut ñ alit̾ nsi manib alior. cũ di¬
gestionis necessitas aduenissẽt.
abstratu subleuarent᷑ S de sepul¬
¶st apd̾ nos patena colore .x.¬
saphirio: quã dicitur scũs
de marii imꝑatoris thesauro de¬
tulisse. De qua supsugoriticos uit¬
tus sepe ꝓcedit. Nlam si maccensu
februl quis positus. qui cũ tremo¬
re fier solet adueint. ⁊ de ea aquã
bauserit: mox sanatur. Est ⁊apd̾
ꝯdatensem uicũ alia eque patena
asc̃õ exhibita metallo cristallina
simile infirims bñficisi prebens.
si fidelit̾ expetatur. Bodilo unus
de notarns m̃is. cũstomachi lacsi¬
tudĩe aĩo turbatus erat: itaut nec
scriłe urẽ ꝯsuetudinẽ uaset. nec er¬
cipe. et que ei dictabant᷑ ure pot̾at
recensere. Tunc cũ sepius ubis in¬
creparet᷑. suꝑ hanc bĩ unri patenã
ꝙ̃ nobiscũ ẽẽ diximꝰ aꝙ̃ fudit. ip¬
suo redditꝰ opus officii sagacius

Expanded text:
scilicet Dagobaldus et laicus Theodorus, disenteriam cum febre patiebantur; in tantum lassati morbo erant, ut non aliter nisi manibus aliorum, cum digestionis necessitas advenisset, ab stratu sublevarentur. Sed de sepulEst apud nos patena colore sapphirino, quam dicitur sanctus de Maximi imperatoris thesauro detulisse, de qua super frigoriticos virtus saepe procedit. Nam in accentu febrium quis positus, qui cum tremore fieri solet, advenerit, de ea aqua hauserit, mox sanatur. Est et apud Condatensim vicum alia aeque patena a sancto exhibita metallocristallina, similem infirmis beneficium praebens, si fideliter expetatur. Bodilo unus de notariis nostris cum stomachi lassitudine animo turbatus erat, ita ut nec scribere iuxta consuetudinem nec excipere, et quae ei dictabantur vix poterat recensere. Tunc cum saepius verbis increparetur, super hanc beati viri patenam, quam nobiscum esse diximus, aquam fudit, ipsuo redditus, opus officii sagacius
Abbreviated transcription (Latin):
tis uestierant᷑. Mollior ibi habi¬
tus pro crimime erat. Qd̾ eo ma¬
gis sit necesse est: ꝙ multi inter
eos nobiles habebantur. qui lon¬
ge alit̾ educati. ad banc se hũili¬
tatem et patientiam ccegerant.
Plures qz ex hiis: postea ep̃os iu¬
dimus. Que enĩ esset cuuitas
aut eccl̾ia: que nou de martimmo¬
nasterio cupet sac̾dotes:

Expanded text:
tis uestiebantur: mollior ibi habitis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
ut heremi solitudinem non desi¬
daret. Ex uno eñ lat̾e p̾cisa mon¬
tis excelsa rupe ambiebatur: reli¬
quam plainciem liger fluuius
reducto paululũ simi clauserat.
Una tm̃ eademq aita ad modũ
uia adiri pot̾at. Ip̃e ex ligius cõ¬
tertam cellulam babebat. Multi¬
quidem efratrib in eundem mo¬
dũ. Pleriq saxo supiecti montis
cauato: receptacula sibi fec̾ant.
Discipuli uo octeginta erant: qͥ
ad exemplum beati magistri in¬
stituebantur. Nemo ibi quicqm̃
ꝓprium habebat. Quima in me¬
dium ꝯfẽbantur. Non emere aut
uend̾e ut plerisq monachis mo¬
ns est. quicꝙͣ licebat Ars ibi ex¬
ceptis scriptorib nuilla habebat᷑.
Cui tñ operi mmor etas deputa¬
batur. Maiores or̃om uacabant.
Rarus cuiꝙͣ extra cellulam suã
egressus: insi cum ad locũ or̃onis
ꝯuemebant. Cibũ unũ õs post
horam ienum accipielunt. Di¬
nũ nemo nouat: insi ꝙ̃ infirim¬
tas coegisset. Plenqz camelor se¬

Expanded text:
ut eremi solitudinem non desiut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum sae
Abbreviated transcription (Latin):
mus autem hic erat. Exore infam¬
tium et lactantium ꝑfecisti laudem
ꝓpt̾ inimicos tuos ut destiuas ini¬
micum et defensorem. Quo lecto
clamor ppłi tollitur: ꝑs diu̾sa con¬
sunditur. Atq ita habitum est diui¬
no habitu mitu psalmũ hunc lectũ
fuisse. ut testimomũ oꝑis sui desen¬
sor au diret: qr ex ore infantiu ⁊ lac¬
tantiũ in martino dm̃ laude ꝑfrũ
et ostensus part̾ et destructus est
qualem se quantumq p̾stitent.
non est nr̃e facultatis uolue. Idẽ
em̃ ꝯstantissime ꝑsenabat: qui pri¬
us fuat. Eadem in corde eius hu¬
militas: cadem inuestitu eius uli¬
tas erat. Ntq ita plemis auctorit¬
tis et gi̾c implebat ep̃i dignitatẽ.
ut non tam̃ ꝓpositum moncichi
uitutem q desereret. Aliqñdiu
ergo adherenti ad eccł̃iam cellu¬
la usus est. Dem̃ cum inquietu¬
dinem frequentantiũ ferre non
posset: duob fere extra ciitatẽ
milib monastenũ statuit. Qui
locus tam secretus et remotꝰ erat.

Expanded text:
mus autem hic erat: Ex ore infanmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem . Quo lecto clamor populi tollitur, pars diversa confunditur. Atque ita habitum est, divino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui defensor audiret; quia, ex ore infantium atque lactentium in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus est qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis evolvere. Idem enim constantissime perseverabat qui prius fuerat. Eadem in corde humilitas, eadem in vestitu ejus vilitas erat: atque ita, plenus auctoritatis et gratiae, implebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi virtutemque desereret. Aliqergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ex uicuns urbib: adsuffingia feren¬
da conuenerant. Dna oĩm uolun¬
tas. eadein uota. eademq sentencia:
martinu ep̃atu esse dignissimũ. seli¬
cemfore tali eccłiam sac̾dote. Pau¬
ci tũ et non nulli ex ep̃is qui ad cõ¬
stituendum antistitem fuant euo¬
cati impie reg repugnabant: dicẽ¬
tes scilicet ꝯtemptibilem ẽe ꝑsona.
indignũ esse ep̃atu bomiem uul¬
tu despicabilem. ueste sordidũ. cune
deforuuem. Ita appło sentencie sa¬
moris bes illor nrisa demencia est¬
qui illustrem uirũ dum uitupare
cupiunt. p̾dicabant. Nec uero hiis
fuerant: p̾cipue defensor quidam
nomme dicitur restitisse. Uude
ammadu̾sum est: grauit̾ illum
lectione ꝓpħica tũc notatũ. Nam
cum fortuitu. lector cui legendi eo
dic officium erat. inc̾clusus a ppło
defuisset: turtatis minstris. dum
crpectatur qui non ciderat. unus e
cncunstantib. supto psaltio. quem
pͥmũ u̾sum inuenit arcipuit. Psal¬

Expanded text:
ex uicinis urbibus ad suffragia ferenex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia estqui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliudfuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psal
Abbreviated transcription (Latin):
Et multo post. dũ agrum lu¬
picim cuiꝰdam honorati scd̾m
scłm uiri p̾tiret: clamore et luctu
turbe plangent. s excipitur. Ad qm̃
cum sollicitus astitisset. ⁊ qͥs esset
luc fletus inquireret: indicat᷑ inũ
e familia ẜuulũ. laqueo sibi uitã
ertor sisse. Quo oognito: celulam
inqua corpus iacelat ingreditur.
Erclusis q omnib turbis: supstra¬
tus corpori aliquantisper orauit.
Mor inuiscente uultu. marcescen¬
tib cculis: mora illuis defunctus
assurge. apphensa beati uiri dertera
in pedes constitit: atq ita cum eous¬
qz ad uestibulum domus turba oi
inspectante ꝓcessit.
ad ep̃atũ turonice eccͣe peteba¬
sur. S cum erui monasteno suo
non facile possit: ruricus qui dam
unus e cuubz. uxoris langore sumi¬
lato. ad genua illus ꝓuolutus ut
egredetur obtimuit. Ita dispositis iã
in itine ciuũ turbis: sub quadam
custodia adcuntatem usq deducit᷑.
Almim in modum incredibilis mł¬
titudo non solũ ex illo oppido. sed ⁊

Expanded text:
ec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. iscopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
de illa inqua requiescit bĩssimus
martialis cũ oĩb que infra muros
erant: noscitur euenisse. Ante cuiꝰ
adustionem cuida ꝑsompniũ uisur
est isdem scũs apparuisse. Quiuide¬
licet mesto multu ꝓcestatus est qd̃
ei domil illam ẜuitores eius exo¬
sam fes̾int: unde et eius ꝯcrema¬
tio uel stephani abb̃is int̾itus mox
esset tũc adimplendꝰ. Nam et pͥus¬
ꝙͣ illam p̾dc̃i dompni martin basi¬
litam rogus absum̾et: quibdam
fidelib insũ est ꝙ in tutelensi ecc̃a
isdem sc̃s maitinus cũ scõ michae¬
le staret. eũ q de cura ip̃ius ceno¬
bii p̾cando monuerit. et qĩ subtri¬
stis adiũg̾et qr seruitores eius ñ
smerent eũ apd̾ turonũ quietem
babe. Deꝵ si sompniis uł nuilla for

Expanded text:
de illa in qua requiescit beatissimus Martialis, cum omnibus quæ infra muros erant, noscitur euenisse. Ante cuius adustionem cuidam per somnium visus est isdem Sanctus apparuisse; cui videlicet mœsto vultu protestatus est, quod ei domum illam seruitores eius, exosam fecerint; vnde & eius concrematio, & Stephani Abbatis interitus mox esset adimplendus. Nam & priusquam illam prædicti domni Martini basilicam rogus absumeret, quibusdam fidelibus visum est, quod in Tutelensi Ecclesia isdem sanctus Martinus cum sancto Michaele staret, eumque de cura ipsius cœnobij precando monuerit, & quasi subtristis adiungeret: Quia seruitores eius non sinerent eum apud Turonum quietem habere. Verum si somnis & nulla for
Abbreviated transcription (Latin):
cutuferre demencia. Eleuato gͦ
madũsum signo crucis: imꝑat
turbe non mouen loco. ouus q
depone. Hic u̾o mirũ in modum
uides miseros primũ uelud sa¬
ea riguisse. Demĩ cum ꝓmouere
sũmo conamine int̾entur. ultͣ
acced̾e non ualentes. ri diculam
in u̾tiginem rotabantur: donec
uicti corpis omis deponũt. Ito¬
niti. et semet inuicem aspectãtes.
quidnam sibi accidisfet taciti co¬
gitantes. Sed cum b̃s̃ uir com¬
perisset erequiaꝵ esse illam fre¬
quentiam non sacror eleuata
rusum mami dat eis abeundi
et tollendi corpis potestatẽ. Ita
eos et cum uoluit stare compu¬
lit. ⁊ cũ libuit abire ꝑmisit. .x.

Expanded text:
circumferre dementia. Elevato ergo circumferre dementia. Elevato ergo aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit.
Abbreviated transcription (Latin):
isse ob scelera pcussum. uulgi erro¬
re celebratum. Sibi nichil mar¬
cum martirib esse cõmune: cum
illos głia. se pena retinet. Muum
in modum uocem loquentis qui
aderant audielunt. ꝑsonam non
uidebunt. Tum martinus quid
uidisset exposuit. Inssit qz ex eolo¬
co: altare qd̾ ibi fuerat sbmouen.
Atq ita ppłm suꝑstitionis illius
absoluit euore.
ccidit autem in sequenti
tempe. dum it̾ aget: ut gẽ
tilis cuiꝰtam corpus qd̃ ad sepul¬
crum cum suꝑsticioso fun̾e defere¬
latur. obiuũ bab̾et. Conspicatus¬
q emius uemientium turlam:
quidnam esset ignarus. paululũ
stenit. Nam fere quingentoꝵ pas¬
suum int̾uallum erat. ut diffi¬
cile fu̾it dignosc̾e quid uideret.
Tamen qr rusticam manũ c̾ne¬
ret. et agente uento linteamma
corpi suꝑiecta uolitarent. profa¬
nos sacrificioꝵ ritus agi credidit.
qr esset hec galloꝵ rusticis ꝯsueru¬
do sunulacra demonũ. candido tec¬
ta uelamine. unsera ꝑ agros suos

Expanded text:
isse, ob scelera percussum, uulgi erroisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dumtilis cujusdam corpus, quod ad sepulcrum cum superstitioso funere deferebatur, obvium haberet: conspicatusque eminus venientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum intervallum erat, ut difficile fuerit dignoscere quid videret. Tamen quia rusticam manum cerneret, et agente vento linteamina corpori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta velamine misera per agros suos
Abbreviated transcription (Latin):
Ed ut reliquas uͥtutes eiꝰ
quas in ep̾atu gessit ag¬
grediar: erat baud longe abopi¬
falsa hõim opimo uelud cõsepul¬
tis ibi martirib sacrau̾at. Nam
et altare ibi a suꝑioribz ep̃is con¬
stitutum babebatur. Se martinꝰ
non temere adhibens inc̾tis fidẽ:
ab hiis qui maiores uatu erant
pb̃ris nel cłicis flagitabat. nom̃
sibi martiris. tempora passionis
ostendi. Grandi se scrupulo per¬
moueri: ꝙ nichil certi constans
sibi maioꝵ memoria tradidisset.
Cum a liqͣdu ergo a loco illo se
abstimusset nec derogans religi¬
om. qr inc̾tus erat. nec anctorita¬
tem suam uulgo accomodans
ne suꝑsticio conualesc̾et: quadã
die paucis secũ adhibitis fr̃br. ad
locum ꝑgit. Dem suꝑ sepulcrum
ip̃m astans orauit ad dñm: ut qͥs
ẽet uel cuiꝰ meriti. sepultus osten¬
det. Tum conusus ad leuam: ni¬
det ꝓpe assistere umbram sordidã
trucemi. Imperat: nomen meritũ¬
q ut lcqueretur. Nomen edicit. de
cuine confitetur latronem se fu¬

Expanded text:
ed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppifalsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fu
Abbreviated transcription (Latin):
crum. filiũ deuotus exposut. Q
ꝑ dies aliqͦt or̃om uacans. et scĩ
auriliũ poscens. amota debilitate
saitati restituit᷑: sicq cũgenitore
domi incolumis restitutus ẽ.xu.
N ausciensi quoqꝵ t̾ritorio emt

Expanded text:
rum, filium devotus exposuit. Qui per dies aliquos orationi vacans et sancti auxilium poscens, amota debilitate, sanitati restituitur; sicque cum genitore domi incolomis restitutus est. 15. In Ausciensi quoque terreturio e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtriũ annoꝵ spacia cõmoratus fu¬
isset: quadã die a diuina pietate
cõmonitus. uenit ante scm̃ alture.
Et stans ocłis ad celũ eleuatis et
mainbz: erupit ab ore eius ruius
sangnims. cũ putredine. Et ꝯspu¬
ens in t̾ram cepit grauit̃ gemere.
Et extrecre ptes uescio q̃s cũ san¬
guine: ita ut putaret᷑. ꝙ aliqͥs ei
ferramento gutur madet. Sed ⁊
tabes ex ore illius tamꝙͣ fila san¬
guinea dependebat. Tunc disrup¬
tis auriũ ac fauciũ ligaturis. ele¬
uans se ⁊ erigens itez ccłos ac ma¬
nus ad celũ: ore adhuc cruento. ĩ
magnas refero bĩssime dompne
m̃tine: ꝙ apiens os meũ. fecisti
me post longũ tempꝰ u tuas lau¬
des u̾ma laxcre. Adnurante autẽ
orm ppłõ et scupente de trili mira¬
culo: int̾rogant si et auditũ pariter
recepisset. Qui libere se oĩa au dire
ppło teste respondit. Santati ergo

Expanded text:
trium annorum spatia commoratus fuisset, quadam die a divina pietate commonitus, venit ante sanctum altare; et stans oculis ad caelum elevatis et manibus, erupit ab ore eius rivus sanguinis cum putredine. Et conspuens in terram, coepit graviter gemere et excreare partes nescio quas cum sanguine, ita ut putaretur, quod aliquis ferramento gutture incideret. Sed et tabes ex ore illius tamquam fila sanguinea dependebat. Tunc disruptis aurium ac faucium ligaturis, elevans se et erigens iterum oculos ac manus ad caelum, ore adhuc cruento in magnas refero, beatissime domne Martine, quod aperiens os meum, fecisti me post longum tempus in tuas laudes verba laxare'. Admirante autem omni populo et stupente de tali miraculo, interrogant, si et auditum pariter recepisset. Qui libere omnia audire populo teste respondit. Sanitati ergo
Abbreviated transcription (Latin):
riti. temptamꝰ tñ ciliq̃ de uͥtutib sc̃ĩ
ac bĩssum martim. q̃ post obitum
eius acte sũt quantũ iuenire pos¬
sẽmus memorie replicare: qr hoc
ent scribendi studiũ qd̾ in illoseue

Expanded text:
riti, temptamus tamen aliqua de virtutibus sancti ac beatissimi Martini, quae post obitum eius actae sunt, quantum invenire possumus, memoriae replicare, quia hoc erit scribendi studium, quod in illo Seve
Abbreviated transcription (Latin):
cum nescio quii usũ piculicer¬
nisser: pauor oterritus. in hac no¬
ce pͥmum os obseratũ aperit.
Dompue martine: lib̾ame. Et sic
ciũpens abore et faucibz eius sau¬
gius: audicũ pariter elcquiũq

Expanded text:
cum nescio quid per visum periculi cerneret, pavore conterritus, in hac voce primum os obseratum aperuit: 'Domne Martine, libera me!' Et sic erumpens ab ore et faucibus eius sanguis, auditum pariter eloquiumq
Abbreviated transcription (Latin):
meliore tempore sacerdos fieret.
nuin cede: qmͣ hus non consulere
quor ceruicibi gladius immine
illam subscriptione fumaret: sed¬
extorquen non potuit. Postero die
se inde ꝓripiens cum reũtens in
uiam mestus ingemisc̃et. se uel¬
ad horam norie cõmuiomi fuis¬
se ꝑniretum: laud longe a nico.
cui nomen est cuidetanna qua ua¬
sta solitudine siluarum secreta par¬
tiuntur. Prẽgressis paululum co¬
mitib: ille subsedit. Causam dolo
ris et facti accusante ac defendẽte
inuicera cogitatione prouoluens.
Astitit ei repente angls. meritoi
quit maitine compungis: sz alit
erire nequisti. Repara uirtutem.
resinne constantic: ne iam nõ
penculum gł̾ie sed salutis incur¬
reris. Itaqr ab illo tempore satis
caint cum illa itachiane partis cõ¬
mumone misceri. Ceterum cum
quosdam er mergunnins cardi¬
us qmͣ solelut et gr̃a minore cu¬
iaret: subinde nobis cũ laciums
futebatur se ꝓpter cõmumonis
illius malum cui se nel puncto

Expanded text:
meliore tempore sacerdos fieret. meliore tempore sacerdos fieret. ram cedere, quam his non consulere quorum cervicibus gladius immineb illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. Postero die se inde proripiens cum revertens in via moestus ingemiscad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ris et facti accusante ac defendente invicem cogitatione pervolvens. Astitit ei repente angelus: Merito, inquit, Martine, compungeris; sed aliter exire nequisti; repara virtutem, resume constantiam, ne jam non periculum gloriae, sed salutis incurreris. Itaque ab illo tempore satis cavit cum illa Ithacianae partis communione misceri. Caeterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret; subinde nobis cum lacrymis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se vel puncto
Abbreviated transcription (Latin):
de appellat. hereticos uuc dampna¬
tos more iudiciorum publicoꝵ
potus ꝙͣ insectationib sac̃̾dotũ.
non esse causam qua itachn cete¬
rorumq ꝑtis eius cõmuonẽ
putaret esse darapnandam. The¬
omstum odio. potius qmͣ causa
fecisse discidium eundem q solũ
tamen esse qui se a cõmumone
interim separaret a reliquis. Ni¬
chil nouatum. quin eciam ante
pancos dies babita synodus ita-¬
chium p̾minciauerat culpa nõ
trneri. Quibr cum martimis pa¬
rum mouetur. rex ira accendit᷑.
ac se de conspectu eus abripit. Et
mor pcussores his pro quibus
martinus irgauent diriguntur
Quod ubi martino comptũ est
iam noctis tempore palatium ir¬
rupit. S pondet si pa̾ceretur com.¬
muicaturum se dum modo ut
et tribum iam in ercidium eccłia¬
rum ad lnspanias missi retraben¬
tur. Nec mora int̾cessit. marimus
iedulget omma. Post tridie fe¬
licis ep̃i ordinacio panibat᷑. scissi¬
un sane uiri et plane digni qui

Expanded text:
de appellat: haereticos jure damnade appellat: haereticos jure damnatos more judiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum; non esse causam, qua Ithacii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. Nec mora: Maximus indulget omnia. Postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane viri, et plane digni qui
Abbreviated transcription (Latin):
quippe erlausto a suꝑiorib prin¬
cipib rei publice erario pene sem¬
per inerpedicionib atq ꝓcinctu
cuulium bellorum constitutus
facile ercusabitur: quibz licet occa¬
sionib subsidia imperio parauis
gem concurrunt p̾dampnatos
se conquerentes. actum ẽe de sus
ominũ statu si theogisti ꝑtinati¬
am qui eos solus palamn lata sen¬
tencia condempnau̾at. martini
armaret auccoritas. Non oportu¬
isse homem recipi menibz. Illũ
non iam defensorem hereticoritm
esse: sed undicem. Nichil actum
morte priscilliam si maitinus er̃¬
ceat illius ultionem. Postremo
prostrati cum fletu et lamenta¬
tione potestatem regiam implo¬
rant ut utatur adu̾sus unũ ho¬
minem in sua. Nec multum ab¬
erat quin crg̾etur imꝑator mar¬
tinum cum hereticoꝵ sorte misce.
Sed ille licet ep̃is mimo fauore
esset obnorius. non erat nescuis
martinum fide. sanctitate. ac uir¬
tute: cunctis p̾stare mortalibus.
Alia longe ma scimn uinc̃e parat.
ac primo secreto acceisitum blan¬

Expanded text:
quippe exhausto superioribus principibus reipublicae aerario, pene semper in expeditione atque procinctu bellorum civilium constitutus, facile excusabitur, quibuslibet occasionibus subsidia imperio paravissgem concurrunt, praedamnatos se conquerentes: actum esse de suo omnium statu, si Theognisti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnaverat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus, illum jam non defensorem haereticorum esse, sed vindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. Postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam implorant, ut utatur adversus unum hominem vi sua. Nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. Sed ille, licet episcopis nimio favore esset obnoxius, non erat nescius, Martinum fide, sanctitate et virtute cunctis praestare mortalibus: alia longe via sanctum vincere parat: ac primo secreto accersitum blan
Abbreviated transcription (Latin):
nebo. Obsequũ amncos: i̾utas
oum parit. Tua nobis potius
ut ceperas postunane repetat᷑
orientulis or̃o. Ego inquit ut
dit̾e institueram. apd̾ ierominũ
ser mensibz fui: cui iugis adusus
malos pugna ꝑpetuum q certa¬
men concunt odia ꝑditoꝵ. Ode¬
runt eum beretici: qr eo impugna¬
re non desinit. Oderunt cl̾ici: qr
uitam eoꝵ insectatur et crimmna.
S plane eum bom õs admiran¬
tur: et diligunt. Nam qui eũ here¬
ticum esse arbitrantur: insaniũt.
Dere dixmi: catholica boĩs scien¬
cia. sana doctrina est. Totus semp
in lectone: totus in libris ẽ. Non
die nou nocte requiescit. Aut legit
aliquid semꝑ: sait scribit. Qd insi
michi suisset freum amino et ꝓ¬
missum deo teste ꝓpositum. here¬
mũ adire: uel eriguũ temporis
punctum a tanto uiro discedere
noluissem. Huic ergo traditis
atq cõmissis omnib meis. om̃i¬
q familia que me contra uolun¬
tatem amini mei secuta tenebat
implicitum: exoneratus quodã¬

Expanded text:
nebo: Obsequium amicos, veritas nebo: Obsequium amicos, veritas odium parit. Tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui jugis adversum malos pugna perpetuumque certamen concivit odia perditorum. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit: oderunt clerici, quia vitam eorum insectatur et crimina. Sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum esse arbitrantur, insaniunt. Vere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris est: non die, non nocte requiescit; aut legit aliquid semper, aut scribit. Quod nisi mihi fuisset fixum animo et promissum, Deo teste, propositam eremum adire, vel exigui temporis punctum a tanto viro discedere noluissem. Huic ergo traditis atque commissis omnibus meis, omnique familia, quae me contra voluntatem animi mei secuta tenebat implicitum, exoneratus quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ego: scolastice inquain galle de¬
fendis gentem tuam. S queso
te. liber iste nũquid hoc solũ uitiũ
dampnat in monachis: Immo
u̾o inquit nichil penitus omisit
qd̾ non carꝑet: laceraret. expon̾et.
Precipue auariciam: nec mimus
uanitatem insectatus est. Multa
de suꝑbia: non pauca de supsticio¬
ne disseruit. Dere fatebor: pureis¬
se michi uidetur uicia multor.
Ceteꝵ de samiliaritatib uͥgniũ
et monachoꝵ. atq eciam cłicor:¬
ꝙͣ uera ꝙͣ fortia disputauit Un¬
de aquibrdam quos noĩare no¬
lo: dicitur non amari. Nam sit̾
belgicus nr̃ nascitur. edacitatis
mime nos notatos: ita illi freme¬
re dicuntur. cum in illo opuscło
scuiptum legunt. Celibem sperint
uirgo germanũ fratrem: ⁊ q̃rit
extraneum. Ad hec ego: muu
inquain galle ꝓgredens. Caue
ne et te aliquis qui bec fortassis
agnoscit exaudiat: teq una cum
ieromimo incipiat non amare.
siam qr scolasticus es: non ĩme¬
rito te uersu chomici illius admo¬

Expanded text:
ego, Scholastice, inquam, Galle, deego, Scholastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam; sed quaeso te, liber iste numquid hoc solum vitium damnat in monachis? Immo vero, inquit, nihil penitus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue avaritiam, nec minus vanitatem insectatus est. Multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit. Vere fatebor, pinxisse mihi videtur vitia multorum. IX. Caeterum de familiaritatibus virginum et monachorum, atque etiam cuam fortia disputavit! unde a quibusdam, quos nominare nolo, dicitur non amari: nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: Coelibem spernit virgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, Nimium, inquam, Galle, progrederis: cave ne et te aliquis, qui haec fortassis agnoscit, exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, non immerito te versu Comici illius admo
Abbreviated transcription (Latin):
em oppidum petii. Qd̾ ab iero¬
soluius sex milibr disparatur:
ab alexandria autem sẽdecim
tenet. Michi iam pridem ĩominꝰ
suꝑiore illa mea ꝑegrinacc̃e ꝯper¬
tus. facile obtinuerat: ut nullu
michi expetendum rectius arbi¬
trarer. Dir em̃ p̾ter fidei meritũ
dotem q uirtutum. non solũ lati¬
nis atq grecis. sed et ebreis etiã¬
ita litt̾is institutus est: ut se illi
in ommi sciencia nemo audeat
comparare. Muror autem si non¬
et nobis ꝑ multa que scripsit ope¬
ra compertus est: cum ꝑ totũ or¬
bem legatur. Nobis uero gallus
inquit: nunũ mimumq cõper¬
tus est. Nam ante hoc qͥnꝙ̃ mum
qͣdam illius libellii legi: in quoto¬
ta m̃oꝵ uatio monachoꝵ ab eo
ue bementissime ueratur et car¬
pitur. Dnde ei in t̾dum belgicus
uos usq ad uomitũ satiari. Ego
autem illi iuro ignosco: atq ita
sentio de orientalibz illum poriis
monachis. ꝙͣ de occidentalibus
disputasse. lam edacitas in g̾ris
gula est: ingallis natura. Cum

Expanded text:
em oppidum petii, quod ab Jerosolymis sex millibus separabatur: ab Alexandria autem sedecim tenet. Mihi jampridem Hieronymus, superiore illa mea peregrinatione compertus, facile obtinuerat ut nullum praeter illum mihi expetendum rectius arbitrarer. Vir enim praeter fidei meritum, dotemque virtutum, non solum Latinis atque Graecis, sed et Hebraicis etiam litteris eruditus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat comparare. et vobis per multa quae scripsit opera compertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis vero, Gallus inquit, nimium nimiumque compertus est: nam ante hoc quinquennium quemdam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo vehementissime vexatur et carpitur; unde interdum Belgicus nos usque ad vomitum solere satiari. Ego autem illi viro ignosco; atque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse: nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum
Abbreviated transcription (Latin):
a quoꝙͣ qui sub deo nunt ista sus¬
picio. Neq enim martinus hx ĩ¬
diget: ut mendaciis asseratur.
Si tñ totius sermonis sidẽ apd̃¬
te xp̃e deꝓmimus: nos nec alia
drxisse nec alia dicturos. qmͣqz aut
ip̃i uidimus. aut que manifestis
anctorib. uel plerũq ip̃o refe̾nte
argnouius. Ceteꝵ et si dyalogi
sp̃em quo ad leuiandum fastidi¬
um lectio uariaretur assũpsimus.
nos pie p̾stuere ꝓfitemur hasteete
hystorie iutatem. Hec me extrm¬
secus inserere. non nulloꝵ incredu¬
litas non sine meo dolore cõpule¬
rit. S redeat ad nr̃m sermo con¬
sensum: in quo cum me tam stu¬
diose audiri uideam. fatebor ne¬
cesse est aprum fecisse constant̾.
qui repulit infideles: eos tm̃ uidi¬
cans audire deb̾e qui cred̾ent.ui.

Expanded text:
a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista susa quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent.
Abbreviated transcription (Latin):
õs custodias relaxan. Et mox
ip̃e ꝓficiscitur. Ita fugato auicia¬
no: letata est cuntas et libata.
Hec cum multis auitiano refe¬
rente comꝑta sint: tum nper
refrigerius pb̃r quem coram iu¬
detis. ab agarido fidei uiro extri¬
bunis sub inuocatione diume
maiestatis audunt. qui sibi hoc
ab ip̃o auitiano relatũ ẽẽ iura¬
bat. Ceteꝵ nolo muremim me
hodie fac̾e qd̾ hesterno non feci:
ut ad singulas quasq uittutes
nomina testium ꝑsonasq sub¬
nectani. ad qͣs si quis fint incre¬
dulus. qr adhuc incorpore sunt.
returiat. Erigit id infidelitas płi¬
mor: qui maliquib q̃ hesterno
memorata sunt mitare dicunt᷑.
Accipiant ergo testes adhuc ĩco¬
lumes atqz uiuentes: quibz qr
de fide nr̃a dubitant magis c̾dant.
S⁊ si ad eo infideles sunt. ꝓfiteor
qr nec illis sunt credituri. Miror
auitem ꝙ̃ꝙͣ qui uel tenuem sen¬
sum religionis habrat. tm̃ piaculi
uelle cõmict̾e: ut putet quemꝙ̃
de martino posse mentir. Facessat

Expanded text:
s custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat
Abbreviated transcription (Latin):
purpureo. crucem gestans manu:
stans ante eam. ait. Nũc sanai ens:
in nomine xp̃i redemptoris m̃i.
Et app̾hensa manu eius misit di¬
gitũ suũ int̾ digitos illius qui

Expanded text:
purpureo, crucem gestans manu, stans ante eam ait: Nunc sana eris in nomine Christi Redemptoris nostri. Et apprehensa manu ejus, misit digitum suum inter digitos illius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o uͥtutũ pussimꝰ estimator ñ
abiuiet p̾sulem ñm̃ cum felice
suo ꝯpoñe. Inde si ad affricũ forte¬
transfretabis referes audita cor¬
tagim. licet iam pridem ut ip̃e di¬
xisti uirum nouent. tñ nũc p̾cipue
de eo pluri cognoscat. nõ solũ ibi
cỹprianũ martirẽ suũ. ꝙͣuis scõ
illius sanguine ꝯsecreta miret᷑.
Iam si ad leuam achaic sraũ pnu¬
lulum deuerus intrauens: sciat
chorintus sciant athene. non sapi

Expanded text:
isto uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapi
Abbreviated transcription (Latin):
mũ sermonis quomodo uel hester¬
no cum fecimus. uel hodie dixiaꝰ
uolumen euolue. Illi om̃ia referes
illi cuncta recitabis. ut mox ꝑ illũ
sacras niri laudes roma cognoscat.
sic̾ pͥmũ illũ ñm libellũ ñ ꝑ ytali

Expanded text:
mum sermonis nostri, quod uel hestermum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Itali
Abbreviated transcription (Latin):
ore mimici. qmͣ amici amio me
loquutũ. qr si fieri posset optarem
ut martino potius ep̃o qmͣ fallari
tuanno similis dic̾etur. S istum
cuius cõmemoratio paꝵ suaius
est transeamꝰ. et ad maitinũ ñin
galle trauseamnus. Tamen ego
cum iam a desse nespeꝵ cociduoso¬
le sentirem dies inꝙ̃ abut posam¬
ane surgendũ est sinnil tam studi¬
osis auditorib cena debet᷑ .xxi.¬
E maitino autem expecta¬
re non debes. insi ulla sit
meta refẽndi. lacius ille diffũdi¬
tur ꝙͣ ut ullo ualeat sermone cõ¬
cludi. Ista int̾im de illo uiro porta¬
bis orienti. sed dum recurris diũ¬
sas regiones. loca. portus. insulas.
urbes q p̾terlegis martim nom̃
et gliam sparge ꝑ ppłos. In pͥmic
mem̃to non preterire campaniã.
Et maximo cuisus in deuio sit:
non tñ tanti tibi sint. uel magnaꝵ
moraꝵ ulla dispesia quin illic ad¬
eas illustrem uirs̃ ac totolanda¬
tum orbe pauliũ. Illi quesote pri¬

Expanded text:
ore inimici quam amici animo me ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, pri
Abbreviated transcription (Latin):
monib uidisset agitari. se cõuicir
non moueri. q̃ magis illi a qͦ ẽent
effusa nocuissent. Erinde cũ idem
bricio muiltis apd̃ eũ magiis q
criminb persepe p̾meretur. cegi ñ
potuit. ut eum a pb̃ro submou̾et
ne suam ꝑsequi uid̾etur miuriam:
dam passus est. cur ego non patiar
bricionẽ: Adħ postumanus: au¬
diat inquit istud exemplũ ñr iste
ent offensus in saint. in sua se non
babens potestate. Seuit in clericos.
crassatur in laicos: totumq t̾raꝵ
orbem in suam cõmonet ultionẽ.
In qua ꝑtriemnũ iugit̾ dimicacõ¬
ne consistens: nec temꝑe nec rõne
sedatur. Dolenda hominis et mi¬
seranda condicio ⁊ si hac sola insai¬
nabilis mali peste p̾meretur. Deꝵ
ista ei patiencie et tnͣsquillitatis
crempla referre sepuis galle debu¬
eras: ut sciret irasci et sciret ignos¬
cer. Qui si istum ip̃m breuit̾ in ser¬
tum ẜmonem meum in se ꝓlatũ
forte cognou̾t sciat magis non¬

Expanded text:
monibus uidisset agitari: se conuiciis monibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste orum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis
Abbreviated transcription (Latin):
incertoq uultu decolor p̾furore ro¬
tabat u̾ba pc̃ci se asserens sanctio¬
rem. Quippe qui a pͥmis amnus
in monasterio int̾ sacras eccłie
disciplinas ip̃o maitino educan¬
te creuisset. martinũ u̾o et apͥnci¬
pio ꝙ ip̃e disfiteri non posset mili¬
cie ac tibz sorduisse. et nũc ꝑ ma¬
nes suꝑstitiones et fantasmata
uisionũ ridicula. ꝓrsus int̾ delira¬
menta senuisse. Hec cũ multa at¬
qz alia ⁊ que reticere melius est
acerbiora uounusset. eg̾ssus tan¬
dem furore saciato quasi qui se pe¬
ntus uindicasset mpidis ea ꝑte
qua uen̾at gressibz recurrebat. cũ
int̾ea credo ꝑ martim or̃ones fuga¬
tis ab illius corde demonibz reduc¬
tus inpenitenciam. mox reu̾titur.
atq ad martim se genua ꝓsterint
ueniam poscens. Satetur errorem
nec sine demone se fuisse tandem
samor fatebatur. Non erat apud
martinũ labor iste difficilis ut igno¬
sc̃et supplicanti. Tunc et ip̃i ⁊ nobis
oĩb scũs exposuit. qualit̾ il lu a de¬

Expanded text:
incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore sanitus vindicasset, rapidus ea parte qua venerat, recurrebat: cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus in poenitentiam, mox revertitur, atque ad Martini se genua prosternit: veniam poscens, fatetur errorem, nec sine daemone se fuisse tandem onfitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a dae
Abbreviated transcription (Latin):
hor anno grauis cuballor: er
continetur: ĩubdita ditionibus
bĩ martim. oratorũ ibi est. ip̃ius
et nomine ⁊ uͥtutib ꝯsecratũ. De¬
inqr aduemiente supradicia clade¬
si credebant ad oratoriũ: uota fa¬
cieul es ꝓequis. ut scilicet si euade¬
rent. ip̃i decimas loco ꝯferrent. Cũ¬
q hiis bec causa cõmodũ erhib̾et:
addidunt. ut de claue ferrea que

Expanded text:
hoc anno gravis caballorum excontinetur, subdita ditionibus beati Martini, oratorium est ipsius et nomine et virtutibus consecratum. Denique adveniente supradicta clade, accedebant ad oratorium, vota facientes pro equis, ut scilicet, si evaderent, ex ipsis decimas loco conferrent. Cumque his haec causa commodum exhiberet, addiderunt ut de clave ferrea, qu