comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gitando uersare. Ueruntamen cũ omĩs sens
ab anima insit et corpori: cur etiam intene¬
bris et oculis clausis.sensu corporis qui uo¬
catur tactus. membra forisecus nr̃a numere¬
mus: ipsius autẽ animȩ interiore p̃sentia.
qua cunctis quȩ uiuificat atq animat p̃sto
est. nulla intrinsecus nr̃a uiscera nouerimus :
non medicos empiricos. nec anatomicos. nec do¬
gmaticos. nec metodicos. s hominẽ scire arbi¬
tror neminẽ. Et quisquis fuerit conatus hȩc
discere: non frustra ei dicitur:. altiora te ne que¬
sieris: et fortiora te ne scrutatus fueris. Neq
enim altiora sunt quam potest nr̃a statura
contingere: s quam potest nr̃a coniectura
comp̃hendere: et fortiora quam potest uis
humani ingenii penetrare. Et tamen non ẽ
celum cęli. non dimensio syderum. non mo¬
dus maris atq terrarum. non infernꝰ infe¬
rior. Nos sumus qui nos comp̃hendere ñ
ualemus: nos modulum scientiȩ nr̃ẽ altio¬

Expanded text:
gitando uersare. uerum tamen cum omnis sensus gitando uersare. uerum tamen cum omnis sensus ab anima insit et corpori, cur etiam in tenebris et oculis clausis sensu corporis, qui uocatur tactus, membra forinsecus nostra numeremus, ipsius autem animae interiore praesentia, qua cunctis quae uiuificat atque animat praesto est, nulla intrinsecus nostra uiscera nouerimus, non medicos empiricos nec anatomicos nec dogmaticos nec methodicos, sed hominem scire arbitror neminem. Et quisquis fuerit conatus haec discere, non frustra ei dicitur: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris. neque enim altiora sunt quam potest nostra statura contingere, sed quam potest nostra coniectura conprehendere et fortiora quam potest uis humani ingenii penetrare; et tamen non est caelum caeli, non dimensio siderum, non modus maris atque terrarum, non infernus inferior, nos sumus, qui nos conprehendere non ualemus, nos modulum scientiae nostrae altio
Abbreviated transcription (Latin):
eis ipsis. S hȩc ipsa est maxima questio:
cur arte non michi opus sit. ut eẽ in cȩlo
solem sciam et lunam et alia sydera: et
arte michi opus sit. ut sciam quando
digitum moueo.unde incipiam: a corde
an a cerebro. an abutroq: anneutro:et do¬
ctore non egeam.ut sciam quid sit tam
longe altius suꝑ me: ab alio autẽ homi¬
ne discere exspectem. unde agatur ame.
quod agitur inme. Nam cum incorde
cogitare dicamur. et quod cogitamus
nullo alio homine sciente sciamus ⁊ ip¬
sum tamen cor ubi cogitamus. nescimꝰ
inqua parte corporis habeamus: nisi ab
alio discamus. qui nescit qͦd cogitamꝰ
Nec ignoro cum audimus ut ex toto corde di¬
ligamus dm̃. non hoc dici de illa particula
carnis nr̃ẽ quȩ subcostis latet. s de illa ui qua
cogitationes fiunt quȩ merito appellatur
hoc nomine: Quia sicut motus non cessat
in corde unde se pulsus diffundit usq qua¬
q uenarum: Ita non quiescimus aliqͥd co¬

Expanded text:
eis ipsis. sed haec ipsa est maxima quaestio, eis ipsis. sed haec ipsa est maxima quaestio, cur arte non mihi opus sit, ut esse in caelo sciam solem et lunam et alia sidera, et arte mihi opus sit, ut sciam quando digitum moneo, unde incipiam, a corde an a cerebro an ab utroque an neutro, et doctore non egeam. ut sciam quid sit tam longe altius super me, ab alio autem homine discere exspectem, unde agatur a me quod agitur in me. nam cum in corde cogitare dicamur et quod cogitamus nullo alio homine sciente sciamus, ipsum tamen cor ubi cogitamus nescimus in qua parte corporis habeamus, nisi ab alio discamus qui nescit quod cogitamus. nec ignoro, cum audimus, ut ex toto corde diligamus deum, non hoc dici de illa particula carnis nostrae, quae sub costis latet, sed de illa ui, qua cogitationes fiunt; quae merito appellatur hoc nomine, quia sicut motus non cessat in corde, unde se pulsus diffundit usquequaque uenarum, ita non quiescimus aliquid co
Abbreviated transcription (Latin):
la duo facit: cur sentiat et si nolit: m̃bra
uero non moueat. nisi uelit: Cum gͥ hec
incorpore nisi ipsa non faciat: cur nescit
quod facit. uł unde facit: Nec ei turpe ẽ
ista quod nescit: et curpe eẽ existimas. si
nesciat unde uł quomodo facta sit. cũ
se ipsa non fecerit: Anuero quia non nul¬
lisciunt quomͦ hec et unde agat incor¬
pore: ideo ad illa altiora atq fortiora id ꝑ¬
tinere non putas:At ego hinc tibi maiorẽ
moueo questionem: cur paucissumi noue¬
rint. unde agant quod om̃sagunt. Fortas¬
se dicturus es. quia illi didicerunt artẽ
anatomicam uł empricam. quas me¬
dicinalis continet disciplina: quã pauci
assecuntur. Ceteri uͦ ista discere noluert̃.
cũ potuissent. si utiq uoluissent. Ubi o¬
mitto dicere.cur multi conent᷑ discere
ista nec possint: quia tardo quod multũ
mirum ẽ impediuntur ingenio ea disce¬
re ab aliis quȩ aguntur ab eis ipsis et in

Expanded text:
la duo facit, cur sentiat etsi nolit, membra la duo facit, cur sentiat etsi nolit, membra uero non moucat nisi uelit? cum igitur haec in corpore nisi ipsa non faciat, cur nescit quod facit uel unde facit ? nec ei turpe est ista quod nescit et turpe esse existimas, si nesciat unde uel quomodo facta sit. cum se ipsa non fecerit? an quia nonnulli sciunt, quomodo haec et unde agat in corpore, ideo ad illa altiora atque fortiora id pertinere non putas ? At ego hinc tibi maiorem moueo quaestionem, cur paucissimi nouerint unde agant, quod omnes agunt. fortasse dicturus es, quia illi didicerunt artem anatomicam uel empiricam, quas medicinalis continet disciplina, quam pauci assequuntur, ceteri uero ista discere noluerunt, cum potuissent, si utique uoluissent. ubi omitto dicere, cur multi conentur discere ista nec possint, quia tardo. quod multum mirum est, inpediuntur ingenio ea discere ab aliis. quae aguntur ab eis. ipsis et in
Abbreviated transcription (Latin):
incongruum rationi: ut nesciat anima.
utrum nam diuinitus insufflata sit. ande
parentibus tracta: cum hoc iam p̾teritũ
non meminerit. et inter illa deputet quȩ
in reuocabiliter sicut infantiam et cȩtera
recentis abutero ȩtatis oblita ẽ: si tamen
cum sensu eius aliquo factum est quan¬
do factum ẽ: nec putas absurdum atq
incongruum. ut corpus sibi subditum ne¬
sciat: et quod non ẽ de preteritis eiꝰ s de
p̃sentib prorsus ignoret: utrũ uenas mo¬
ueat. ut uiuat in corpore: neruos autẽ.
ut membris corporis oꝑetur: Et si ita ẽ:
cur neruos moueat nisi uelit: pulsus
autem uenarum etiam si nolit sine int̾¬
missione agat: De qua parte corporis
cȩteris dominetur. quod egemonicon
uocant: utrum de corde: an de cerebro. an
disꝑtitis de corde motib. de cerebro sen¬
sibus: an de cerebro et sensibus et uolun¬
tariis motibus: de corde autem non uolun¬
tariis uenarũ pulsibus: et si de cerebro il¬

Expanded text:
incongruum rationi, ut nesciat anima incongruum rationi, ut nesciat anima utrum noua diuinitus insufflata sit an de parentibus tracta, cum hoc iam praeteritum non meminerit et inter illa deputet, quae inreuocabiliter sicut infantiam et cetera recentis ab utero aetatis oblita est, si tamen cum sensu eius aliquo factum est quando factum est, nec putas absurdum atque incongruum, ut corpus sibi subditum nesciat et quod non est de praeteritis eius, sed de praesentibus prorsus ignoret, utrum uenas moueat ut uiuat in corpore, neruos autem utres membris corporis operetur, et si ita est, cur neruos non moueat, nisi uelit, pulsus autem uenarum, etiam si nolit, sine intermissione agat, de qua parte corporis ceteris dominetur quod ἡγεμονικόν uocant, utrum de corde an de cerebro an dispertite de corde motibus, de cerebro sensibus an de cerebro et sensibus et uoluntariis motibus, de corde autem non uoluntariis uenarum pulsibus, et si de cerebro il
Abbreviated transcription (Latin):
est corpus eius quam ipsa: Et ideo siue¬
lit inquirere atq disserere. quando se¬
men hominis conuertatur insanguinẽ.
quando insolidam carnẽ: quando in os¬
sa durari. quando incipiat medullari
quot sint genera uenarum atq neruoꝵ:
quib discursibus et anfractib uniuersũ
corpus ille irrigent. illi alligent: utrum
inneruis deputanda sit cutis. utrũ in ossi¬
b dentes: distant enim quod medulla
carent: et quid ab utrisq differant un¬
gues. qm̃ his duricia similes sunt. p̃cidi
autem et crescere commune illis ẽ cũ ca¬
pillis: quisnar: sit usus uenarum. non
sanguinis. s acris quas arterias uocant:
hec atq huiusmodi de natura corporis
sii. si anima nosse desideret:tunc ne di¬
cendum ẽ homini. altiora te ne quesieris.
et fortiora te ne scrutatus fueris:si autẽ
de sua origine quod nescit inquirat: non
est altius neq fortius. quam ut id possit
apprehendere. Et absurdum existimas atq

Expanded text:
illa est corpus eius quam ipsa et ideo si ueilla est corpus eius quam ipsa et ideo si uelit inquirere atque disserere, quando semen hominis conuertatur in sanguinem quando in solidam carnem, quando ossa durari quando incipiant medullari, quot sint genera uenarum atque neruorum, quibus discursibus et anfractibus uniuersum corpus illae inrigent illi alligent, utrum in neruis deputanda sit cutis utrum in ossibus dentes — distant enim, quod medulla carent — et quid ab utrisque differant ungues, quoniam his duritia similes sunt, praecidi autem et crescere commune illis est cum capillis, quisnam sit usus uenarum non sanguinis, sed aeris, quas arterias uocant: haec atque huiusmodi de natura corporis sui si anima nosse desideret, tuncine dicendum est homini: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris, si autem de sua origine quod nescit inquirat, non est altius neque fortius quam ut id possit adprehendere ? et absurdum existimas atque
Abbreviated transcription (Latin):
animalium genera creauerit. saltem t̾restri¬
um quȩ in archam noe intrare potuerunt
adhuc usq nescimus: nisi forte hoc tu iã
didicisti. In libro etiam sapientiȩ scriptũ ẽ.
Si enim tantum potuerunt ualere. ut pos¬
sent estimare seculum: quomͦ eiꝰ dñm ñ
facilius inuenerunt: An quia hoc intra
nos ẽ. ideo non altius nobis ẽ: Interior
enim ẽ animȩ nr̃e natura: quam corpus.
Quasi uͦ corpus ipsum non facilius nosse
potuit anima extrinsecus ꝑ oculos ipsiꝰ
corporis : quam intrinsecus ꝑseipsam
Quid enĩ est mintestinis corporis ubi non
est ipsa: Et tamen etiam quȩq interna
atq uitalia. oculis corporis inquisiuit:
et quicqͥd ex eis discere potuit: ꝑ oculos
corporis didicit. Et certe ibi erat: etiam
quando illa nesciebat. Et cũ uiscera in¬
trinsecus nr̃ã non possint sine anima ui¬
uere: facilius ea potuit anima uiuificare
quam nosse. Anforte ad eiꝰ cognitionẽ altiꝰ

Expanded text:
animalium genera creauerit, saltem terrestrianimalium genera creauerit, saltem terrestrium, quae in arcam Noe intrare potuerunt, adhuc usque nescimus, nisi hoc tu iam forte didicisti. in libro etiam Sapientiae scriptum est: si enim tantum potuerunt ualere ut possent aestimare saeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? an quia hoc intra nos est, ideo non altius nobis est? interior enim est animae nostrae natura quam corpus. quasi uero corpus ipsum non facilius nosse potuit anima extrinsecus per oculos ipsius corporis quam intrinsecus per se ipsam. quid enim est in intestinis corporis, ubi non est ipsa? et tamen etiam quaeque interna atque uitalia oculis corporis inquisiuit et quicquid ex eis discere potuit per oculos corporis didicit. et certe ibi erat, etiam quando illa nesciebat. et cum uiscera intrinsecus nostra non possint sine anima uiuere, facilius ea potuit anima uiuificare quam nosse. an forte ad eius cognitionem altius
Abbreviated transcription (Latin):
solum quid intus habeat. uerũ etiam quid
ad eam forinsecus accedat ignoret: Itane dile¬
ctissime tu me docebis aut quenquã. unde
homines nascentes animent᷑: qui nesciebas
adhuc usq unde uiuentes sic alantur. ut
illo alimento paululum subtracto conti¬
nuo moriantur: Tume docebis aut quen¬
quam. unde homines animent᷑: qui nesci¬
ebas adhuc usq unde utres quando inflan¬
tur. impleantur:Utinam quemadmodũ
nescis unde origo sit animarũ: sic ego saltẽ
scirem. utrum michi in hac uita sciendũ eẽt.
Si enim ex illis ẽ altiorib quȩ inquirere
scrutariq prohibemur: timendum ẽ. ne
hoc non ignorando.s querendo peccemus.
Neq enim ꝓpterea non esse de illis altiorib
putare debemus: quia non ad dei naturã
ꝑtinet. s ad nr̃am. Quid. quod ñnulla in
oꝑib dei. quam ds̃ ipse in quantũ cogno¬
sci potest. difficilius cognoscuntur: Nam
didicimus dm̃ esse trinitatem. Quot autẽ

Expanded text:
solum quid intus habeat uerum etiam quid solum quid intus habeat uerum etiam quid ad eam forinsecus accedat ignoret ? itane, dilectissime, tu me docebis aut quemquam, unde homines nascentes animentur, qui nesciebas adhuc usque unde uiuentes sic alantur, ut illo alimento paululum subtracto continuo moriantur? tu me docebis aut quemquam, unde homines animentur, qui nesciebas adhuc usque unde utres, quando inflantur, inpleantur? utinam quemadmodum nescis unde origo sit animarum, sic ego saltem scirem utrum mihi in hac uita sciendum esset! si enim ex illis est altioribus, quae inquirere scrutarique prohibemur, timendum est, ne hoc non ignorando, sed quaerendo peccemus. neque enim propterea non esse de illis altioribus putare debemus, quia non ad dei naturam pertinet, sed ad nostram. Quid quod nonnulla in operibus dei quam deus ipse, in quantum cognosci potest, difficilius cognoscuntur ? nam didicimus deum esse trinitatem; quot autem
Abbreviated transcription (Latin):
si eammͥ non solum duris ꝑcuteres conuiciis:
s ueris etiam excuteres dictis. Si enĩ me pos¬
ses docere quod nescio: non solum te uerbis
s et pugnis cedentem. deberem pacientissi¬
me sustinere. Nam fateor dilectioni tuȩ. qͣn¬
tum adcinet ad istam qͦstionẽ. unũ de duob
ualde cupio nosse si possim: uł de animarũ
origine quod ignoro: uł utrum ꝑtineat ad
nos hoc nosse cum hic uiuimus. Quid si enĩ
ex illis rebus ẽ de quib nobis dicitur. altio¬
ra te ne quesieris. et fortiora te ne scrutatꝰ
fueris: s quȩ p̃cepit tibi dñs illa cogita sẽꝑ:
Uerum hoc nosse cupio. aut ab ipso dõ sci¬
ente quod creat: aut etiam ab aliquo do¬
cto sciente quod dicat: non ab homine ne¬
sciente quod anhelat. Infantiam suã qͥs¬
q non recolit: et putas hominẽ nisi deo
docente posse cognoscere. unde in matris
utero uiuere ceperit. p̃sertim si usq ad eo
illum adhuc lateat humana natura. ut non

Expanded text:
si eam mihi non solum duris percuteres conuiciis, si eam mihi non solum duris percuteres conuiciis, sed ueris etiam excuteres dictis. si enim me posses docere quod nescio, non solum te uerbis, sed et pugnis caedentem deberem patientissime sustinere. Nam fateor dilectioni tuae, quantum adtinet ad istam quaestionem, unum de duobus ualde cupio nosse, si possim, uel de animarum origine quod ignoro uel utrum pertineat ad nos hoc nosse cum hic uiuimus. quid si enim ex illis rebus est, de quibus nobis dicitur: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi dominus, illa cogita semper? uerum hoc nosse cupio aut ab ipso deo sciente quod creat aut etiam ab aliquo docto sciente quod dicat, non ab homine nesciente quod anhelat. infantiam suam quisque non recolit et putas hominem nisi deo docente posse cognoscere, unde in matris utero uiuere coeperit, praes-ertim si usque adeo illum adhuc lateat humana natura, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
do credebas. dicebas. et scribebas. et in con¬
uentu multitudinis corrogate legebas. ex
natura nr̃a nos utrem inflare. et ex nata
nr̃a nos minus nichil habere: cũ hoc unde
faciamus. facillime posses. non diuinas et
humanas paginas ꝑscrutando. sed inte
aduertendo nosse. cum uelles. Quomͦ gͥ
tibi committam. ut me doceas de origine
animarũ quod me nescire confiteor: qui
quod tuis narib atq ore sine intermissi¬
one facis. unde facias ignorabas: Et pre¬
stet dñs. ut a me commonitus. cedas potiꝰ
quam resistas tam in promptu positȩ atq
aꝑtissime ueritati: nec de utre inflando
sic interroges pulmones tuos: ut eos aduer¬
sus me habere malis inflatos: quam eis ac¬
quiescere te docentib. et responsum tibi
uerũ non loquendo et altercando. s spiran¬
do et respirando reddentibus. Proinde igno¬
rantiam meam de origine animarũ te cor¬
ripientem atq obiurgantem non moleste
ferrem. immo insuꝑ et grãs magnas agerẽ:

Expanded text:
do credebas et dicebas et scribebas et in conuentu multitudinis conrogatae legebas, ex natura nostra nos utrem inflare et in natura nostra nos minus nihil habere, cum hoc unde faciamus facillime posses non diuinas et humanas paginas perscrutando, sed in te aduertendo nosse cum uelles. quomodo igitur tibi committam, ut me doceas de origine animarum, quod me nescire confiteor, qui quod tuis naribus atque ore sine intermissione facis unde facias ignorabas? et praestet dominus, ut a me commonitus cedas potius quam resistas tam in promptu positae atque apertissimae ueritati nec de utre inflando sic interroges pulmones tuos, ut eos aduersus me habere malis inflatos quam eis adquiescere te docentibus et responsum tibi uerum non loquendo et altercando, sed spirando et respirando reddentibus. proinde ignorantiam meam de origine animarum te corripientem atque obiurgantem non moleste ferrem, immo insuper et gratias magnas agerem.
Abbreviated transcription (Latin):
compararunt: nisi forte. dicturus es eos pe¬
coribus comparandos: qui animȩ naturã.
non qui corporis nesciant. Non ergo ita p̃¬
loqui debuisti. Non enim aisti. qͥd differt
homo pecore. si nescit de animȩ suȩ quali¬
tate atq natura: sed aistisi nescit desua qua¬
litate naturaq disquirere atq disserere.
Qualitas utiq nr̃a et natura nr̃a cum cor¬
pore computatur: quamuis de his quibꝰ
constamus singillatim singulis disserat᷑.
Uerum ego quam multa possim de homi¬
nis natura scientissime disputare. si expli¬
care uelim: plura uolumina implebo
Multa me tamen ignorare confiteor. Tu
autem quo uis ꝑtinere: quod insuꝑiore
libro de flatu hominis disputauimus:
utrum ad animȩ naturam. quia ipsa id
agit in homine: an ad corporis quod ab
ea mouetur ut id agat: an adhuiꝰ aeris
cuiꝰ reciprocatu id agere declaratur: an po¬
tius ad omnia tria. ad animã scilicet qͤ
corpus mouet. et ad corpus qd motu fla¬

Expanded text:
compararunt. nisi forte dicturus es eos pecompararunt. nisi forte dicturus es eos pecoribus comparandos, qui animae naturam, non qui corporis nesciunt. non ergo ita praeloqui debuisti. neque enim aisti: \'quid differt homo pecore, si nescit de animae suae qualitate atque natura\', sed aisti: si nescit de sua qualitate naturaque disquirere atque disserere. qualitas utique nostra et natura nostra cum corpore computatur, quamuis de his quibus constamus singillatim singulis disseratur. uerum ego quam multa possim de hominis natura scientissime disputare, si explicare uelim. plura uolumina inplebo; multa me tamen ignorare confiteor. Tu autem quo uis pertinere, quod in superiore libro de flatu hominis disputauimus, utrum ad animae naturam. quia ipsa id agit in homine, an ad corporis, quod ab ca mouetur ut id ay;t, an ad huius aeris, cuius reciprocatu id agere declaratur, an potius ad omnia tria, ad animam scilicet, quae corpus monet et ad corpus quod motu fla
Abbreviated transcription (Latin):
esse nature remotis ambagib nouerimꝰ.
An forte actenus putas naturam suam cui¬
q nesciendam quatenus eam tu nescis.
actenꝰq sciendã quatenus tu eã scire potue¬
ris: ut si paulo amplius te quisq nesci¬
erit. eum pecorib compares qd̾ scientior
illo esse potuisti: atq ita siquis eam
paulo plus te scierit: eadem iusticia te
ille pecorib comparabit: Dic gͦ quatenus
nob̾ naturam nr̃am nescire concedas. ut
a pecorib salua sit nr̃a distantia: et consi¬
dera tamen ne plus a pecoribus distet. qͥ
eius aliquid nescire se scit: quam qui se
putat scire quod nescit. Natura certe cota
hominis est: sp̃s anima et corpus. Quisqͥs
gͦ a natura humana corpus alienare uult:
desipit. Medici tamen qui appellantur
uiuos homines quã diu inter manꝰ riman¬
tium uiuere potuerunt. dissitiendo scruta¬
ti sunt. ut naturam corporis nossent: Nec
tamen nos quia ista nescimus pecoribus

Expanded text:
esse naturae remotis ambagibus nouerimus. esse naturae remotis ambagibus nouerimus. an forte hactenus putas naturam suam cuique nesciendam, quatenus eam tu nescis, hactenusque sciendam, quatenus eam tu scire potueris, ut, si paulo amplius te quisque nescierit, eum pecoribus compares, quod scientior illo esse potuisti, atque ita si quis eam paulo plus te scierit, eadem iustitia te ille pecoribus comparabit? dic ergo quatenus nobis naturam nostram nescire concedas, ut a pecoribus salua sit nostra distantia, et considera tamen, ne plus a pecoribus distet qui eius aliquid nescire sc scit, quam qui se putat scire quod nescit. natura certe tota hominis est spiritus, anima et corpus; quisquis ergo a natura humana corpus alienare uult, desipit. medici tamen, qui appellantur uiuos homines quamdiu inter manus rimantium uiuere potuerunt dissiciendo scrutati sunt, ut naturam corporis nossent, nec tamen nos, quia ista neseimus, pecoribus
Abbreviated transcription (Latin):
hensione tantũmͦ qui hoc nesciunt qd
ego nescio. hoc ẽ humanȩ animȩ origi¬
nem: quam quidem non penitus nescio.
Scio enim dm̃ flauisse in faciem pͥmi ho¬
minis: factumq esse hominẽ in animam
uiuam. Quod tamen nisi legissem: ꝑme
ipse scire nonpossem. Sed dixisti.Quid
autem homo differt pecore: sinescit de sua
qualitate naturaq disquirere atq disse¬
rere: Quod si sensisse ita uideris: tanquã
de uniuersa sua qualitate atq natura.
sic homo disquirere atq disserere debeat:
ut nichil eum sui lateat. Quod si ita est:
iam te pecorib comparabo: si michi ñ
responderis tuoꝵ numerũ capilloꝵ.
Si autem quantũcunq ꝓficiamus in
hac uita. aliqua nos adnaturam nr̃am
ꝑtinentia nescire concedis: quero id
quantum quatenus usq concedas: ne
forte et hoc ibi fit. quod animȩ nr̃e ñ
omnimꝰ scimus originem: quamius qͦd
ad salutem ꝑtinet fider: diuinitus ani¬
mam datam. eamq non eius cuiꝰ ds̃ est

Expanded text:
ehensione tantummodo, qui hoc nesciunt quod ehensione tantummodo, qui hoc nesciunt quod ego nescio, hoc est humanae animae originem — quam quidem non penitus nescio; scio enim deum flauisse in faciem primi hominis factumque esse hominem in animam uiuam; quod tamen nisi legissem, per me ipse scire non possem — sed dixisti: quid autem differt homo pecore, si nescit de sua qualitate naturaque disquirere atque disserere? quod sensisse ita uideris, tamquam de uniuersa sua qualitate atque natura sic homo disquirere atque disserere debeat, ut nihil cum sui lateat. quod si ita est, iam te pecoribus comparabo, si mihi non responderis tuorum numerum capillorum. si autem quantumcumque proficiamus in hac uita, aliqua nos ad naturam nostram pertinentia nescire concedis, quaero id quantum quatenusque concedas, ne forte et hoc ibi sit, quod animae nostrae non omni modo scimus originem; quamuis, quod ad salutem pertinet fidei!, diuinitus animam datam eamque non eius cuius deus est
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia mundi quȩ sese usq ad ueri co¬
gnitionem suꝑuacua quidem inuestiga¬
tione protendit. quia scire nequit ꝑquẽ
licet quȩ sunt uera cognosci: aliqua tam̃
uicina immo affinia ueritati temptauerit
suꝑ amimȩ natura despicere: quã indecens
atq pudendum ẽ. religiosum quenquã
de hoc ipso aut nichil sapere. aut penitus
sibi interdixisse ne sapiat. Ista tua nr̃e
ignorantie dissertissima et luculentissi¬
ma castigatio. omnia quȩ ad naturã ho¬
minis ꝑtinent sic te scire compellit: ut
si eoꝵ aliquid ignoraueris: peccorib non meo
sed tuo iudicio compareris. Quãuis enĩ nos
insignitius uidearis attingere eo qd dixi
quia in quo tu non es honore sumus ȩccłiȩ:
tamen etiam tu in eo es honore naturȩ.
ut peccorib p̃feraris. Quib scđm tuum
iudicium comparandus es: si aliquid eoꝵ
quȩ ad naturam tuam constat ꝑtinere
nescieris. Neq enim eos asꝑsisti hac rep̃¬

Expanded text:
sapientia, mundi, quae sese usque ad ueri cosapientia, mundi, quae sese usque ad ueri cognitionem superuacua quidem inuestigatione protendit, quia scire nequit per quem licet quae sunt uera cognosci, aliqua tamen uicina, immo affinia ueritati temptauerit super animae natura dispicere, quam indecens atque pudendum est religiosum quemquam de hoc ipso aut nihil sapere aut penitus sibi interdixisse ne sapiat! Ista tua nostrae ignorantiae disertissima et luculentissima castigatio omnia, quae ad naturam hominis pertinent. sic te scire conpollit, ut, si eorum aliquid ignoraueris, non meo, sed tuo iudicio pecoribus compareris. quamuis enim nos insignitius uidearis adtingere eo quod dixisquia in quo tu non es honore sumus ecclesiae, tamen etiam tu in eo es honore naturae, ut pecoribus praeferaris, quibus secundum tuum iudicium comparandus cs, si aliquid eorum quae ad naturam tuam constat pertinere nesciueris. neque enim eos aspersisti hac repr
Abbreviated transcription (Latin):
sum litteris lectitaui: Modestius qͥdem
ut reor ac uerecundius huiusce rei archa¬
na rimantes. intra se ipsos tractatuᷤ sui de¬
uorasse iudicium: neq se posse exhinc ali¬
quid determinare professos. Sed mͥ crede:
satis semꝑq uidetur absurdum atq in¬
congruum rationi: ut homo ipse exꝑs sui
sit: aut is quirerum omniũ credit᷑ adep¬
tus eẽ noticiam. sibi ipsi habeat᷑ ignotꝰ.
Quid autem differt homo pecore: si nescit
de sua qualitate naturaq disquirere atq¬
disserere: ut merito millum conueniat qd̃
scriptum est. homo cum esset in honore
non intellexit: assimilatus ẽ iumentis. et
comparatus est eis: Nam cum ds̃ bonus
nichil non ratione condiderit. ipsumq
hominẽ animal rationale intellectus ca¬
pacem. rationis compotem. sensuq iuua
cem. qui omnia rationis exꝑtia prudenti
ordinatione distrubuat procreauerit: qͥd
tam inconuenient̃ dici potest. quam ut
eum sola sui notione fraudarit: Et cũ

Expanded text:
sum litteris lectitaui — modestius quidem, sum litteris lectitaui — modestius quidem, ut reor, ac uerecundius huiusce rei arcana rimantes intra se ipsos tractatus sui deuorasse iudicium neque se posse exhinc aliquid determinare professos. sed mihi, crede, satis superque uidetur absurdum atque incongruum rationi, ut homo ipse expers sui sit aut is, qui rerum omnium creditur adeptus esse notitiam, sibi ipsi habeatur ignotus. quid autem differt homo pecore, si nescit de sua qualitate naturaque disquirere atqdisserere; ut merito in illum conveniat quod scriptum est, Homo cum esset in honore, non intellexit; assimilatus est jumentis, et comparatus est eis . Nam cum Deus bonus nihil non ratione condiderit, ipsumque hominem animal rationale, intellectus capacem, rcem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit, quid tam inconuenienter dici potest quam ut eum sola sui notione fraudarit ? et cum
Abbreviated transcription (Latin):
fateri. partim defendere ueritas cogit. Hȩc
autem sunt. Unum. qd̾ de origine anima¬
rum quȩ post primũ hominẽ date sunt
uł dantur hominib. non sum ausus aliqͥd
diffinire: quia fateor me nescire. Alterum.
quod animã scire me dixi sp̃m esse ñ corpꝰ.
S in hoc altero: duo rep̃hendisti. Unum.
quod non eam crederem corpus ẽẽ: aliud
qđ eam spm̃ crederem. Tibi enim uidetur:
⁊ corpus esse animam. et non eẽ sp̃m̃. Au¬
di gͥ purgationem meam contra rep̃hen¬
sionem tuam: et ex hac occasione qua
me tibi purgo: inte ipso disce quȩ pur
ges. Recole uerba libritui: ubi me pͥ¬
mitus nominasti. Scio inqui̾t plerosq et
facile peritissimos uiros suꝑhȩc et consul¬
tos tenuisse silentium⁊ aut nichil exp̃ssius
elocutos cum diffinitionem disputationi¬
bus suis inchoata expositione subtrahe¬
rent: sicuti nunc nuꝑ apud te augustini
doctissimi uiri p̃dicatiq ep̃i. comp̃hen¬

Expanded text:
fateri, partim defendere veritas cogit. CAPUTfateri, partim defendere veritas cogit. CAPUT II. 2. Haec autem sunt: unum, quod de origine animarum, quae post primum hominem datae sunt, vel dantur hominibus, non sum ausus aliquid definire, quia fateor me nescire; alterum, quod animam scire me dixi spiritum esse, non corpus. Sed in hoc altero duo reprehendisti: unum, quod non eam crederem corpus esse; alterum, quod eam spiritum crederem. Tibi enim videtur et corpus esse animam, et non esse spiritum. Audi igitur purgationem meam contra reprehensionem tuam, et ex hac occasione qua me tibi purgo, in te ipso disce quges. recole uerba libri tui, ubi me primitus nominasti: scio, inquis, plerosque et facile peritissimos uiros super eo consultos tenuisse silentium aut nihil expressius elocutos, cum definitionem disputationibus suis inchoata expositione subtraherent — sicuti nuper apud te Augustini doctissimi uiri praedicatique episcopi conprehen
Abbreviated transcription (Latin):
mini p̃tulisti. Ideo quidem temere: qͥa
existimasti scire te quod nescis: sed idõ
libere: quia ꝑsonam non reueritus: ele¬
gisti aꝑire quod sentis. Unde te intellige¬
re oportet. quanto nobis esse debeat cu¬
ra maior dominicas oues reuocare ab erro¬
ribus: si et ouibus turpe est uicia pasto¬
rum siqua cognouerint eisdem occul¬
tare pastoribus. Osi illa rep̃henderes
mea: quȩ iusta rep̃hensione sunt digna:
neq enim negare debeo sicut in ipsis mo¬
ribus. ita multa esse intam multis opu¬
sculis meis: quȩ possint iusto iudicio et
nulla temeritate culpari. Ex quib si ali¬
qua reprehenderes: illic tibi fortassis o
stenderem. qualem te ẽẽ inquib non ꝑ¬
peram reprehenderis uellem: meq tibi
iuniori maior. et p̃positus subdito. correp¬
tionis exemplũ. qͣnto humilius. tanto salu¬
brius exhiberem. Sed ea in me rep̃hendi¬
str:quȩ non corrigere humilitas. sed partĩ

Expanded text:
mini praetulisti; ideo quidem temere, quia mini praetulisti; ideo quidem temere, quia existimasti te scire quod nescis, sed ideo libere, quia personam non reueritus elegisti aperire quod sentis. unde te intellegere oportet, quanto esse nobis debeat cura maior dominicas oues reuocare ab erroribus, si et ouibus turpe est uitia pastorum, si qua cognouerint, eisdem occultare pastoribus. o si illa reprehenderes mea, quae iusta reprehensione sunt digna! neque enim negare debeo sieut in ipsis moribus ita multa esse in tam multis opusculis meis, quae possint recto iudieio et nulla temeritate culpari. ex quibus si aliqua ipse reprehenderes, illic tibi forstenderem, qualem te esse, in quibus non perperam reprehenderis, vellem; neque tibi juniori major, et praepositus subdito, correctionis exemplum, quanto humilius, tanto salubrius exhiberem. Sed ea in me reprehendisti, quae non corrigere humilitas, sed partim
Abbreviated transcription (Latin):
ccipe nunc iam etiam de me
ipso quȩ tibi dicere cupio si
possim: hoc est si ille dona¬
uerit. in cuius manu sunt
et nos et sermones nostri.
Reprehendisti enim me bis numero: ex¬
primens etiam meũ nom̃. et cum te in
principio libri tui imperitiȩ tuȩ admo¬
dum conscium et doctrinȩ amminicu¬
lo destitutũ. me uͦ ubi nominasti. doctis¬
simũ ac peritissimũ dixeris: tamen quib
in rebus tibi uisus es nosse quod ego uel
nescire me faceor uł quamuis nesciam
scire p̃sumo. lib̃tate quam ñ oportebat ñ
tantum senem iuueniset ep̃m laicus. ue¬
rum etiam hominẽ tuo iudicio doctis¬
simũ et peritissimũ non dubitasti rep̃¬
hendere. Ego autem et me doctissimũ
ac peritissimum nescio: immo uero me¬
non esse certissime scio: et fieri posse non
ambigo: ut aliquid imperito et in docto
cuipiã scire contingat: quod aliquis a¬
lius doctus et peritus ignorat. Et in hoc
te plane laudo: quod ueritatem et si nun
quam ꝑcepisti: certe quam putasti. ho¬

Expanded text:
ccipe nunc iam etiam de me ipso quae tibi dicere cupio. si possim, hoc est, si ille donauerit, in cuius manu sunt et nos et sermones nostri. reprehendisti enim me bis numero exprimens etiam meum nomen et cum te in principio libri tui inperitiae tuae ammodum conseium et doctrinae amminiculo destitutum, me uero ubi nominasti doctissimum ac peiitissimum dixeris, tamen quibus in rebus tibi uisus os nosse quod ego uel nescire me fateor uel, quamuis nesciam, scire praesumo, libertate qua oportebat non tantum senem inuenis et episcopum laicus, uerum etiam hominem tuo iudicio doctissimum et peritissimum non dubitasti reprehendere. ego autem et me doctissimum ac peritissimum nescio, immo uero menon esse certissime scio et fieri posse non ambigo, ut aliquid inperito et indocto cuipiam scire contingat, quod aliquis doctus et peritus ignorat, et in hoc te plane laudo, quod ueritatem, etsi non quam percepisti, certe quam putasti, ho
Abbreviated transcription (Latin):
nasci et procedere intersit. de illa excellen¬
tissima natura loquens. explicare quispo¬
test: Non omne quod ꝓcedit nascitur :
quamuis omne ꝓcedat quod nascit᷑. Sic̃
non omne qđ bipes ẽ homo ẽ: quamuis
bipes sit omnis qui homo ẽ. Hȩc scio. Di¬
stinguere autem inter illam generatio
nem et hanc ꝓcessionem: nescio. ñ ualeo.
non sufficio. Ac ꝑhoc quia et illa et ista
est in effabilis. sicut ꝓpħa de filio loquens
ait. generationem eius qui enarrabit:
ita de spũ scõ uerissime dicitur. ꝓcessionẽ
eius quis enarrabit: Satis gͦ sit nobis.
quia non ẽ a seipso filius. s ab illo de qͦ
sicut iam ostendimus: unde et sp̃s pa¬
tris dictus ẽ ubi legitur. si autem spc̃ eius
qui suscitauit xp̃m amortuis habitat in
uob̾. et sp̃s filis̃ ubi legitur qui autem sp̃m¬
xp̃i non habet: hic non ẽ eius. Non enim
duo sunt sp̃s scĩ. tanquam singuli singuloꝵ
unus patris et alter filii: s unus potius

Expanded text:
nasci et procedere intersit, de illa excellennasci et procedere intersit, de illa excellentissima natura loquens explicare quis potest? Non omne quod procedit, nascitur, quamvis omne procedat quod nascitur. Sicut non omne quod bipes est homo est, quamvis bipes sit omnis qui homo est. Hoc scio; distinem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio. Ac per hoc quia et illa et ista est ineffabilis, sicut propheta de Filio loquens ait, Generationem ejus quis enarrabit ? ita de Spiritu sancto verissime dicitur, Processionem ejus quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de qusicut jam ostendimus: unde et Spiritus Patris dictus est, ubi legitur, Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Christum a mortuis, habitat in vobis; et Spiritus Filii, ubi legitur, Qui autem SpChristi non habet, hic non est ejus . Non enim duo sunt Spiritus sancti, tanquam singuli singulorum, unus Patris et alter Filii, sed unus potius
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi debeat quod dictum ẽ. dm̃ nemo
uidit unquam: id est nemo hominũ: Sic̃
nemo ascendit in cȩlum: cum angłi soleant
illuc ascendere. quia solent inde descendẽ.
Nec tamen apłs dixit. nemohominũ po¬
terit uidere dm̃: s nemo potest. Poterit e¬
nim homo: s tunc cum inȩternũ erit fide¬
lium p̃mium. udere dm̃. Propt̃ qͦd ioħs¬

Expanded text:
intelligi debeat quod dictum est, Deum nemo intelligi debeat quod dictum est, Deum nemo vidit unquam; id est, nemo hominum: sicut, Nemo ascendit in coelum ; cum Angeli soleant illuc ascendere, quia solent inde descendere. Nec tamen Apostolus dixit, Nemo hominum poterit videre Deum; sed, Nemo potest. Poterit enim homo, sed tunc cum aeternum erit fidelium praemium, videre Deum. Propter quod Jo
Abbreviated transcription (Latin):
li dõ: qui ds̃ inuisibilis est. Non qui solus
inuisibilis: qm̃ est ut diximus et creatura
inuisibilis. Item queri potest quomͦ dictũ
sit. dm̃ nemo uidit unquam. cũ eiusdem
domini uerba sint: nescitis quia angłi eoꝵ
semꝑ uident faciem patris mei qui ince¬
lis ẽ.Quȩ sententia uos redarguit:qui ne¬
scitis quemadmodũ dicatis inuisibilem
patrem. Illud autem quod ait. non quia
patrem uidit quisquam. nisi qui est a dõ
hic uidit patrem: ad homines referripo¬
test qd̃ dictum ẽ quisquã. Et quia ipse
homo erar. qui tunc loquebat᷑ in carne:
ita hoc dixit: ac si diceret. Non quia
patrem uidit quisquam hominũ. nisi ego:
Sicut dictum est. quis sapiens et intelli¬
get hȩc. Non enim et de scĩs angłis id ac¬
cipi potest. Unde apłs de inuisibili deo a¬
ꝑtius posuit. quem nemohominũ uidit :
nec uidere potest. Non enim ait nemo: s
nemo hominũ. Ubi ostendit quead modũ

Expanded text:
li Deo, qui Deus invisibilis est, non qui solus li Deo, qui Deus invisibilis est, non qui solus invisibilis: quoniam est, ut diximus, et creatura invisibilis. Item quaeri potest quomodo dictum sit, Deum nemo vidit unquam ; cum ejusdem Domini verba sint, Nescitis quia Angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui in coelis est ? Quae sententia vos redarguit, qui nescitis quemadmodum dicatis invisibilem Patrem. Illud autem quod ait, Non quia Patrem vidit quisquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Patrem ; ad homines referri potest quod dictum est, quisquam. Et quia ipse homo erat qui tunc loquebatur in carne, ita hoc dixit, ac si diceret, Non quia Patrem vidit quisquam hominum, nisi ego: sicut dictum est, Quis sapiens, et intelliget haec ? Non enim et de sanctis Angelis id accipi potest. Unde Apostolus de invisibili Deo apertius posuit: Quem nemo hominum vidit, nec videre potest . Non enim ait, Nemo; sed, Nemo hominum. Ubi ostendit quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse questio solueret᷑. Quia uͦ dix̃ soli
dõ: non est utiq contra nos. Et unigenitꝰ
quippe in dei forma: et sp̃s sc̃s in sua natu¬
ra ẽ inuisibilis.Unus enm et solus ds̃ a
nobis ipsatrinitas p̃dicatur. Quod utrũ
uerũ sapiamꝰ. in aliis locis a nob̃ ẽ demon¬
stratum: et ubi adhuc opus fuerit. de¬
monstrabit᷑. Nunc in ista questione ñ
immerito potest mouere. quomodo deso¬
lo dõ qui est ipsa trinitas dictum sit inui¬
sibili soli dõ: cum sit etiam quedam inuisi¬
bilis creatura: ꝓpter quod dictum ẽ de xp̃o
quia in ipso condita sunt omnia. uisibilia
et inuisibilia. Quia gͦ sunt diifalsi uisi¬
biles: ideo dictum ẽ: inuisibili soli dõ ho¬
nor et gła. Et si enim est creatura inuisib¬
lis:non tamen ds̃ nobis est.S et si non di¬
c̃tum eẽt soli dõ s dictum eẽt. regi autem
scłoꝵ. immortali. inuisibili. soli. honor et
gloria. quis nisi ds̃ eẽt: Honor gͦ & gła so¬

Expanded text:
fortasse quaestio solveretur: quia vero dixit, soli fortasse quaestio solveretur: quia vero dixit, soli Deo; non est utique contra nos: et Unigenitus quippe in Dei forma, et Spiritus sanctus in sua natura est invisibilis. Unus enim et solus Deus a nobis ipsa Trinitas praedicatur. Quod utrum verum sapiamus, in aliis locis a nobis est demonstratum, et ubi adhuc opus fuerit, demonstrabitur. Nunc in ista quaestione non immerito potest movere, quomodo de solo Deo, qui est ipsa Trinitas, dictum sit, Invisibili soli Deo: cum sit etiam quaedam invisibilis creatura; propter quod dictum est de Christo, quia in ipso condita sunt omnia, visibilia et invisibilia . Quia ergo sunt dii falsi visibiles, ideo dictum est, Invisibili soli Deo honor et gloria. Etsi enim est creatura invisibilis, non tamen deus nobis est. Sed et si non dictum esset, soli Deo; sed dictum esset, Regi autem saeculorum, immortali, invisibili soli honor et gloria: quis nisi Deus esset? Honor ergo et gloria so
Abbreviated transcription (Latin):
intellecta conspiciuntur: ꝑ id qͦd factum
est increatura uisibili. ut parentes id qͦd ip¬
si sunt generent. intellige inuisibilem na¬
tuitatem ueri filii dei: ne dm̃ patrem dicas
id quod non est ipse genuisse. Si autẽ hoc
genuit quod ẽ ipse: unam patris et filii
esse substantiam negare nolite. uIII.
am uero sequentia que sic conexunsti. ut
de cruce uł incarnatione xp̃i ꝓbare no¬
Abis uelles quod pariter credimus. serua¬
stimorem tuum: s nichil tibi ad ista res¬
pondens. etiam ego seruo ꝓmissũ meum:
quem consensisti esse inuisibilem
scđm diuinitatẽ. qui prius solum patrẽ
inuisibilem eẽ p̃sumpseras: ad rem non
ꝑtinentia multa dixisti. de inuisibilib
creaturis: quod poterunt iudicare quile¬
gerint᷑. De inuisibili dõ inter nosagitur:
et hoc est quod questionem facit. quia
uos in uisibilem solum patrem dictum pu¬
tatis ubi apłs ait: immortali. inuisibili.
soli dõ. Si dixisset soli patri: difficilius

Expanded text:
intellecta conspiciuntur : per id quod factum intellecta conspiciuntur : per id quod factum est in creatura visibili, ut parentes id quod ipsi sunt generent, intellige invisibilem nativitatem veri Filii Dei, ne Deum Patrem dicas id quod non est ipse genuisse. Si autem hoc genuit quod est ipse; unam Patris et Filii esse substantiam negare nolite. CAPUT VIII. Jam vero sequentia quae sic connexuisti, ut de cruce vel incarnatione Christi probare nobis velles quod pariter credimus; servasti morem tuum: sed nihil tibi ad ista respondens, etiam ego servo promissum meumquem consensisti esse invisibilem secundum divinitatem, qui prius solum Patrem invisibilem esse praesumpseras, ad rem non pertinentia multa dixisti de invisibilibus creaturis: quod poterunt judicare qui legerint. De invisibili Deo inter nos agitur: et hoc est quod quaestionem facit, quia vos invisibilem solum Patrem dictum putatis, ubi Apostolus ait, Immortali, invisibili soli Deo . Si dixisset, Soli Patri; difficilius
Abbreviated transcription (Latin):
An idõ nichil subtraxit: quia nichil eoꝵ
quȩ gignendo dedit abstulit genito: Ita
sane nichil subtraxit et filiis hominum
qui ꝓsꝑe nascunt᷑: nichil aufert creator
iam natis: quinpotius addit: ut accedat
crescentibus. quod nascentib defuit. Qͥd
gͦ magnũ de patre dixisti erga unicũ filiũ
qui non ex nichilo uł ex aliqua materia
factus. sed ex ipso natus ẽ: quid magnũ ẽ
quia non subtraxit quod dedit: si qͦd dare
potuit. non dando subtraxit: Ubi est qͦd
eum inuidum ñ eẽ dixisti: An forte dare
non potuit: Ubi est omnipotentia dei
patris:Prsus adhunc articulum res col¬
ligitur: ut ds̃ pater equalem sibi gignere
filium. aut non potuerit aut noluerit.
Si non potuit infirmus:si noluerit inui¬
dus inuenitur. S utrunq hoc falsum ẽ.
Patri gͥ dõ filius uerus equalis est. Si ergo
ut laudas placet tibi quod ame cõmemora¬
tum ẽ. inuisibilia enim eiꝰ ꝑ ea quȩ facta sc̃

Expanded text:
An ideo nihil subtraxit, quia nihil eorum An ideo nihil subtraxit, quia nihil eorum quae gignendo dedit, abstulit genito? Ita sane nihil subtraxit: sed et filiis hominum qui prospere nascuntur, nihil aufert Creator jam natis; quin potius addit, ut accedat crescentibus quod nascentibus defuit. Quid ergo magnum de Patre dixisti erga unicum Filium, qui non ex nihilo vel ex aliqua materia factus, sed ex ipso natus est? Quid magnum est quia non subtraxit quod dedit, si quod dare potuit, non dando subtraxit? Ubi est, quod eum invidum non esse dixisti? An forte dare non potuit? Ubi est omnipotentia Dei Patris? Prorsus ad hunc articulum res colligitur, ut Deus Pater aequalem sibi gignere Filium aut non potuerit, aut noluerit. Si non potuit, infirmus; si noluit, invidus invenitur. Sed utrumque hoc falsum est. Patri igitur Deo Filius verus aequalis est. Si ergo, ut laudas, placet tibi quod a me commemoratum est, Invisibilia enim ejus, per ea quae facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
maior dñmminorem genuit: ds̃ maior dm̃
minorem:rex maior regemminorem: crea¬
tor maior creatorem minorem:melior bonũ:
sapientior sapientem: clementior clementẽ:
potentior potentem. Si autem ista non di¬
cis. et nichil minus quam pater habet fi¬
lium habere consentis:cur non dicis ȩqua¬
lem. et illa omnia cur non sic ꝑcurris ut
dicas. dominus ȩqualem dñm genuit. ds̃
equalem dm̃. rex ȩqualem regem.creator
ȩqualem creatorem. bonus ȩqualem bonũ.
sapiens ȩqualiter sapientem. clemens ȩqͣ¬
liter clementem. potens ȩqualiter potentẽ:
Si autem negas equalem:aꝑte dic ẽẽ dege¬
nerem. Non enim quem dm̃minorẽ de dõ
maiore natum eẽ dicitis. saltimsicut in¬
fantem crescere sinitis: ut aliquando suo
patri possit eẽ ȩqualis. Ad hoc enĩ ꝑfectũ
dicitis ẽẽ natum: non ut hinc laus eiꝰ cres¬
ceret: s ut minor eius natura remaneret.
Et cum ista sentiatis: sequeris tam̃ et dicis.

Expanded text:
major, dominum minorem genuit; Deus major, deum major, dominum minorem genuit; Deus major, deum minorem; Rex major, regem minorem; Creator major, creatorem minorem; melior bonum, sapientior sapientem, clementior clementem, potentior potentem. Si autem ista non dicis, et nihil minus quam Pater habet, Filium habere consentis, cur non dicis aequalem? Et illa omnia cur non sic percurris, ut dicas: Dominus aequalem Dominum genuit, Deus aequalem Deum, Rex aequalem Regem, Creator aequalem Creatorem, bonus aequaliter bonum, sapiens aequaliter sapientem, clemens aequaliter clementem, potens aequaliter potentem? Si autem negas aequalem, aperte dic esse degenerem. Non enim quem deum minorem, de Deo majore natum esse dicitis, saltem sicut infantem crescere sinitis, ut aliquando suo Patri possit esse aequalis. Ad hoc enim eum perfectum dicitis esse natum, non ut hinc laus ejus cresceret, sed ut minor ejus natura remaneret. Et cum ista sentiatis, sequeris tamen, et dicis:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tamengignunt quod ipsa sunt. ut ho¬
mo hominem.canis canem. puto qđ non
asꝑnatus horriusti. s te asꝑnari
atq horrere finxisti:dicens tam fedam cõ¬
parationem in illam tantam immensitatẽ
non debuisse produci. Cur enim hoc dixi¬
sti:nisi ne tibi de ipsis corruptibilib fecib
fauces ueritas p̃meret. et te respirare non
sineret. sicut et facit: quandoquidẽ creaturã
corruptibilem cernitis hoc quod ipsa ẽ gigne¬
re fȩtum suum. & dñi patremomnipotentẽ
creditis non potuisse nisi eius degenerante
natura gignere unicum suum:
nuit: bonus bonum genuit: sapiens sapien
tem genuit:clemens clementẽ: potenspoten¬
tem. Si subhis uerbis cauere te putas qđ uo¬
bis obicitur. non uos credere dm̃ potuisse gi¬
gnere id quod ẽ ipse. et idõ dicis. dñs dñm
genuit. ds̃ dm̃ genuit. et cętera: cur gͦ sicut
dixistipotenspotentẽ. non dicis omp̃s omĩ¬
potentem: Si qđ sentisuis dicere: dic dñs

Expanded text:
hoc tamen gignunt quod ipsa sunt, ut hohoc tamen gignunt quod ipsa sunt, ut homo hominem, canis canem; puto quod non aspernatus horruisti, sed te aspernari atque horrere finxisti, dicens, tam foedam comparationem in illam tantam immensitatem non debuisse produci. Cur enim hoc dixisti, nisi ne tibi de ipsis corruptibilibus fetibus fauces veritas premeret, et te respirare non sineret, sicut et facit? Qandoquidem creaturam corruptibilem cernitis, hoc quod ipsa est gignere fetum suum, et Deum Patrem omnipotentem creditis non potuisse nisi ejus degenerante natura gignere unicum suum. ntem genuit, clemens clementem, potens potentem. Si sub his verbis cavere te putas quod vobis objicitur, non vos credere Deum potuisse gignere id quod est ipse, et ideo dicis, Dominus Dominum genuit, Deus Deum genuit, et caetera: cur ergo sicut dixisti, Potens potentem; non dicis, Omnipotens omnipotentem? Si quod sentis vis dicere, dic: Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
rem non neges patrem nec sp̃m scm: si deni
luminatorem. scĩficatorem. ut hec oꝑa nec
patri audeas auferre nec filio: ista tua eti¬
am nrã sunt uerba. Si autem talia tibi ido¬
la ponis incorde. ut duos facias deos. unũ
maiorem id est patrem. alium minorem id. ẽ
filium: spm̃ uero sc̃m ita omniũ triũ mini¬
mum fingas. ut nec dm̃ nuncupare digne¬
ris: non hec est nr̃a fides. qm̃ non est xp̃ia¬
na fides. ac ꝑhoc nec fides etiam. Hoc tibi
ignoscimus: quod imperite usus uerbo. xp̃m
significasti adhumana descendisse contagia
et quia hoc inte corrigere uolui. ut scires
contagia quoinodo appellare debeas: calũ¬
nias eẽ istas dicis: et eas de philosofice ar¬
tis instructione uenire arbitraris. Sufficit
michi. quod ita putasti xp̃m ad terrena des¬
cendisse contagia: ut tamen confitearis nul
llud sane quod cõmemoraui partus ani¬
malium. quȩ cum trena sint atq mortalia.

Expanded text:
rem non neges Patrem nec Spiritum sanctum; rem non neges Patrem nec Spiritum sanctum; luminatorem, sanctificatorem, ut haec opera nec Patri audeas auferre nec Filio: ista tua etiam nostra sint verba. Si autem talia tibi idola ponis in corde, ut duos facias deos, unum majorem, id est, Patrem, alium minorem, id est, Filium; Spiritum vero sanctum ita omnium trium minimum fingas, ut nec Deum nuncupare digneris: non haec est nostra fides, quoniam non est christiana fides, ac per hoc nec fides. Etiam hoc tibi ignoscimus, quod imperite usus verbo, Christum significasti ad terrena descendisse contagia. Et quia hoc in te corrigere volui, ut scires contagia quomodo appellare debeamus; calumnias esse istas dicis, et eas de philosophicae artis instructione venire arbitraris. Sufficit mihi quod ita putasti Christum ad terrena descendisse contagia, ut tamen confitereris nullAPUT VI. Illud sane quod commemoravi, partus animalium, quae cum terrena sint atque mortalia,