comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut uas electionis ad gentes docendas missus esse
ut uł ipsi fidei suã spemꝰ hab̾ent: nihil delege
sed insolo xp̃o sꝑantes Manifestato enpn
sacram̃to xp̃i. tale donũ datũ est. qđ ꝑft᷑ȩ sa-¬
lutis hab̾& effectum: Sicut enim in magna
uota maxima dant᷑ aphoris. ita & magnifico
manifestato mysterio. gaudu & lȩticiae causa
tam egregio mimere donati sunt homines qđ illis
satis sit ad copiã salutarem: Ut nota fat principibus
& potestatibus in cȩlestibus ꝑ aeccłam multi for mis
sapientiae dei Tantũ de hoc bene sensit ds̃: ut
non solum gentibus. hunc magistrũ dar&: Gerũ
&iam ut ꝑ eum ueritas xp̃i innotescat sꝑitibus
in celestibus qui suNt principes & potestates:
ut agnoscentes ꝑ ȩccłam quȩ multip þariȩ
ad uitamatracta est in xp̃o. ũniꝰ dĩ manere
minis terium : desinant aberrore: Id enĩ agitur:
ut p̃dicatio aecclesiastica &iam his ꝓficiat

Expanded text:
ut vas electionis ad gentes docendas missus esset, ut vas electionis ad gentes docendas missus esset, ut vel ipsi fidei suae spem plenam haberent, nihil de Lege, sed in solo Christo sperantes. Manifestato enim sacramento, Christi tale donum datum est, quod perfectae salutis haberet effectum; sicut enim in magna vota maxima dantur apophoreta; ita et magnifico manifestato mysterio, gaudii et laetitiae causa tam egregio munere donati sunt homines, quod illis satis sit ad copiam salutarem. Ut nota fiat Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientiae Dei. Tam bene de hoc sensit Deus, ut non solum gentibus hunc magistrum daret; verum etiam ut per eum veritas Christi innotescat spiritibus in coelestibus, qui sunt Principes et Potestates. ut agnoscentes per Ecclesiam, quae multifarie ad vitam attracta est, in Christo unius Dei manere mysterium, desinant ab errore. Id enim agitur, ut praedicatio ecclesiastica etiam his proficiat,
Abbreviated transcription (Latin):
donũ dei : idiuitus in conp̃hensibilibus: Xp̃i qͥs
gentibus iã desꝑatis largiri dignatꝰ est. ut sinie
oꝑa saluarent᷑ ꝑfidem. Et manifestũ est : quia
nemo egregiũ & maximũ munꝰ ꝑ indignã mitt ꝑ
sonã.: Ostendens ergo quantũ adõ mereat᷑ : Humi¬
liãt sẽ ut meritũ eius crescat & illuminẽ quȩ est
dispensatio mysterii absconditi. a scłissadeo qui
uniuersa creauit: missum se dicit duplici modo
docere gentes misterium qđ fuit indõ ex quos
om̃a: ut ꝑ eũ discant hac intelligaN. xp̃m semꝑ
indeo & apđ dm̃ : & quasi circuncisione & cȩa legis
mandatqs disposuit saluare gentes : Indigni enĩ iN¬
uenti sunt iudei: tantũ ac talem hab̾e doctorem:
Sic enim iudȩi credebaNt in xp̃m: ut legẽ tamex
seruarent: qđ o dibile est apđ deum Denique
quod milia sunt in uidȩa credentium: & om̃s
isti aemulatores sunt legis Unde factũ est

Expanded text:
incomprehensibilibus Christi, quas incomprehensibilibus Christi, quas gentibus jam desperatis largiri dignatus est; ut sine opere salvarentur per fidem. Et manifestum est quia nemo egregium et maximum munus per indignam mittit personam. Ostendens ergo quantum a Deo mereatur, humiliat tamen se, ut meritum ejus concrescat. Et illuminem omnes, quae dispensatio mysterii absconditi a saeculis in Deo, qui universa creavit. Missum se dicit duplici modo docere gentes mysterium, quod fuit in Deo, ex quo sunt omnia; ut per eum discant ac intelligant Christum semper in Deo, et apud Deum, et quia sine circumcisione et caeteris Legis mandatis disposuit salvare gentes. 238 Indigni enim inventi sunt Judaei tantum ac talem habere doctorem; sic enim Judaei credebant in Christum, ut Legem tamen servarent; quod odibile est apud Deum. Denique quot millia sunt in Judaeis credentium, et omnes isti aemulatores sunt Legis . Unde factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicit. Sp̃ũ . eẽ. gentes coheredes. & concorpo¬
natos. & participes ꝓmissionis eiꝰ in xp̃o. Qui enĩ
spũ dm̃ colit oꝑe legis opus non hab&. Perei¬
uangłm cius factussum minister scđm dorũ
gnt̃e dei: quȩ data est mihi scđm oꝑationẽ
uirtutis eius: Per p̃dicationẽ misterii : Cognitũ
asserit donũ qđ disposiit ds̃ gentibus. uixta
uirtutis sue oꝑationem: Oꝑatio enĩ uirtutis
eius est: quia xp̃m suscitauit᷑ amortuis. deuicta
morte in qua om̃s saluauit: Dispensatio tam̃
euuangłi eus. hȩc est : quȩ̃ agnita est uoluntas
dei : quia gentes sine oꝑã legis saluare decreuit :
Humiliat sẽ cũ se minimũ dicit: scien humilitatem
ꝓfectum hab̾e: Nam tantã gũem sib clatã dic̃:
ut donũ hoc qđ ante ignotũ fuit p̃cȩtĩs scđis
sibi ad serat sibi concessum: ut hoc manifestare
potest. qui anteꝗ baptizaretꝰ uas clectiorus
Appellatꝰ est : ut in nationibus euuangłẽ i esti¬

Expanded text:
gentes cohaeredes et concorporatas, et participes promissionis ejus in Christo. Qui enim spiritu Deum colit, opere Legis opus non habet. Per Evangelium ejus factus sum minister secundum donum gratiae Dei, quae data est mihi secundum operationem virtutis ejus. Per praedicationem ministerii sui cognitum asserit donum, quod disposuit Deus gentibus juxta virtutis suae operationem. Operatio enim virtutis ejus est, quia Christum suscitavit a mortuis, devicta morte, in qua omnes salvavit. Dispensatio tamen Evangelii ejus haec est, qua agnita est voluntas Dei; quia gentes sine opere Legis salvare decrevit. Humiliat se, cum se minimum dicit, sciens humilitatem profectum habere. Nam tantam gratiam sibi datam dicit; ut donum hoc quod ante ignotum fuit praeteritis saeculis, sibi asserat concessum, ut hoc manifestaretderi potest, qui antequam baptizaretur, vas electionis appellatus est? Ut in nationibus evangelizem inaesti
Abbreviated transcription (Latin):
unitatis & pacis amittaNT A ꝑ hoc inuicem se suf¬
feneN cum patientia: Modestia enĩ ꝓfectũ panit.
quia cum se inuicem tolerant. cũ lenitate animi
monentes corrigunt᷑ ad ẽffectum : & pax in cis mane¬
bit. ꝑ quã filii dĩ non in merito uocabunt᷑. quia
dixit dñs. Beati pacifici: qm̃ filui dĩ uocabunt᷑.
Per turbatio enim uł in quietudo contentionẽ facit
quae sol& &iam ea quȩ malẽ nouit uelle defende
ne cęde uideatꝰ: Hĩc oritꝰ discordia quae corrũpit

Expanded text:
unitatis et pacis amittant: ac per hoc ut invicem se sufunitatis et pacis amittant: ac per hoc ut invicem se sufferant cum patientia. Modestia enim profectum parit; quia cum se invicem tolerant, cum lenitate animi monentes, corriguntur ad effectum, et pax in eis manebit, per quam Filii Dei non immerito vocabuntur; quia dixit Dominus: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . Perturbatio enim vel inquietudo contentionem facit, quae solet etiam ea, quae mala novit, velle defendere; ne cedere videatur. Hinc oritur discordia, quae corrumpit
Abbreviated transcription (Latin):
scłoꝵ am̃. Ad patris ꝑsonã hȩc refet᷑. ut quia
meliꝰ scit. quȩ utilia & quȩ non petenda sunt.¬
& quando dando & qualia. & quanta opꝰ sint. ipse
gubnet ꝓuidentia & uirtute sua sibi credentes:
quem sibi adoptare dignatꝰ est Inclaritate enim filioꝵ
gła pr̃is est. Dicente dño: Sic luceat lum̃ urm̃
corã hominibus. ut uideant oꝑa unt̃r bona: & magnifi¬
cent prẽm urm qui inceł est. in scła scłoꝵ amex:
indño : ut digne ambuletis uocatione qua uocati estis:
Hortatꝰ eos ut recte incedentes in p̃ceptis dñ: ad ꝓmissã
głam possint ꝑ uenire Sicut enĩ peritꝰ medicꝰ obsecrat
infirmos ut bene se agentes possint salutarem reciꝑe
ualitudinem: Ita & magister gentiũ hortatꝰ ut fidei suae
digna oꝑa facientes. possint ꝑciꝑe quȩ eẽ. hiuꝰ rei
magnanimitate sufferentes inuicẽ in caritate : sollicite
seruantes initatem sp̃s inuinculo pacis Nunc dissen¬
sionem ꝓhib&. caritati aut̃ studendũ mon&: ne spm̃

Expanded text:
 Amen. Ad Patris personam haec refert; ut quia melius scit quae utilia, et quae non petenda sunt, et quando danda, et qualia, et quanta opus sint; ipse gubernet providentia et virtute sua sibi credentes. quem sibi adoptare dignatus est. In claritate enim filiorum gloria patris est, dicente Domino : Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et magnificent Patrem vestrum, qui in coelis est. in Domino, ut digne ambuletis vocatione, qua vocati estis. Hortatur eos, ut recte incedentes in praeceptis Domini, ad promissam gloriam possint pervenire. Sicut enim peritus medicus obsecrat infirmos, ut bene se agentes possint salutarem recipere valetudinem; ita et magister gentium hortatur, ut fidei suae digna opera facientes, possint percipere quae magnanimitate, sufferentes invicem in charitate, sollicite servantes unitatis spiritum in vinculo pacis. Nunc dissensionem prohibet, charitati autem studendum monet; ne spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
Edcirco enĩ sanguine xp̃i proximos nos deo factos
memorat : ut quantũ effectũ circa nos habeat ds
ostender& : qui ꝓnob filiũ suũ mori ꝑmisit: Vt¬
& nos infide eius durantes om̃ib exitus pillo nob ĩ latis
non cedamus: scientes plusillum de nob̾ mereri: quã
quecumque possunt abimmicis inferri. Ille enĩ cũ sit
enĩ paxnñr. qui fecit uturq unũ: & mediũ parietẽ
macheriȩ soluens inimicitias in carne sua: Pacem fecit
int̃ circũ cisionẽ & p̃putiũ passio saluatoris: In micitiã
enĩ quȩ uelut paries media enit & diuidebat circũ¬
cisionẽ ap̃pritio & p̃putiũ a circũcisione: hanc soluit
saluator dans legem. ut neque uidȩus p̃sumens decir¬
cũcisione reꝓbar& gentilẽ: neq gentił fiđ dep̃putio.¬

Expanded text:
idcirco enim in sanguine Christi proximos nos Deo factos idcirco enim in sanguine Christi proximos nos Deo factos memorat, ut quantum affectum circa nos habeat Deus, ostenderet, qui pro nobis Filium suum mori permisit; ut et nos in fide ejus durantes, omnibus exitiis pro illo nobis illatis non cedamus, scientes plus illum de nobis mereri, quam quaecumque ab inimicis possunt inferri: ille enim cum sit est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua. Pacem fecit inter circumcisionem et praeputium passio Salvatoris. Inimicitiam enim, quae velut paries media erat, et dividebat circumcisionem a praeputio, et praeputium a circumcisione, hanc solvit Salvator, dans legem ut neque Judaeus praesumens de circumcisione reprobaret gentilem, neque gentilis fidus de praeputio
Abbreviated transcription (Latin):
regenerauit natiuitate celesti ꝑfidẽ xp̃i : ad hoc
ut bonis oꝑibus ex ercitati quȩ ds̃ nobis im renatis
de creuit : pmissam meream acciꝑe memoria retinentes :
Uosqui alĩquando gentes eratis incarne qui dicimini
p̃putiũ abea quȩ dr̃ circũcisso incarne manu facta:
qm̃ eratis illo temprẽ sine xp̃o. alienati conũsatione
isrł & õspites testam̃toꝵ. & ꝓmissionis eoꝵ spem
non habentes: & sine deo in hoc mundo. Cõmon& gẽs
ut reminiscentes quid fuerunt: Erant enĩ carnales
tibus : ut ꝓpensius gras agant deo ꝑxpm qui
cũ. eeñt. carnales: Ideo tam̃ circũcisio ait in
carne manu facta : ut significar& aliã non manu¬
nu factã spiritalem Nunc aut̃ inbcristo uos
qui aliquando longe eratis. facti estis ꝓpe in san¬
guine xp̃i. Adhuc donũ & gnrm dei comendat .
cui nõs uelut semꝑ obnoxios gras uult referre :

Expanded text:
regeneravit nativitate coelesti per fidem Christi, ad hoc regeneravit nativitate coelesti per fidem Christi, ad hoc ut bonis operibus exercitati, quae Deus nobis jam renatis decrevit, promissa mereamur accipere. Memoria retinentes, vos qui aliquando eratis gentes, in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manufacta; quoniam eratis illo in tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testamentorum, et promissionis eorum spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Commonet gentes, ut reminiscentes quid fuerint erant enim carnales, tibus, ut propensius gratias agant Deo per Chriscum essent carnales. Ideo tamen circumcisio, ait, in carne manufacta, ut significaret aliam non manufactam spiritalem. Nunc autem in Christo Jesu vos qui aliquando longe eratis, facti estis prope per sanguinem Christi. Adhuc donum et gratiam Dei commendat, cui nos semper velut obnoxios gratias vult referre;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stante auctorẽtatẽ uitȩ nr̃e: Sicut dicit petrꝰ apłs
Auctorã  uero iitȩ int̾fecistis Cuiꝰ gr̃a salui estis
illic futuros scõs &iam ex gentibus ubi & xp̃s est
capđ eoꝵ. Vt ostender& inscłis suꝑ uenientibus suꝑ¬
donũ dei apparebit in remunerationẽ fidelium:
qđ occulis non uidit. nec auris audiuit. Meci
in corhominis ascendit: quȩ p̃parauit ds diligentibus
cum Hae sunt suꝑ habundantes diuitiae: ut tantũ
detur credentibus: quantũ inuestigare non po¬
test mens Grã enĩ salui facti estis ꝑfidem.
Grã fidei data est ut credentes saluentur & hoc non
ex uob gr̃a enĩ donũ est : Non ex oꝑibꝰ. ut nequis
bona quȩ p̃panruit ds̃. ut in illis ambulemus:
erũ .ẽ. quia om̃is gr̃ãrũ actio salutis nr̃ȩ addm̃ refe¬
renda est : qui miscđam suã nob̵ p̃stat. ut errantes
reuocar& aduitam : non querentes uerũ it̃ . deo que
non est głandum nob in nob ipsis: sed ideo quinos

Expanded text:
icut dicit Petrus apostolus: Auctorem vero vitae interfecistis . Cujus gratia salvi facti illic futuros sanctos etiam ex gentibus, ubi et Christus est caput eorum. Ut ostenderet in saeculis supervenientibus supdonum Dei apparebit in remuneratione fidelium; quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus eum . Hae sunt superabundantes divitiae, ut tantum detur credentibus, quantum investigare non potest mens. Gratia enim salvi facti estis per fidem. Gratia fidei data est, ut credentes salventur. Et hoc non ex vobis; Dei enim donum est, non ex operibus, ne quis bona; quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus. Verum est, quia omnis gratiarum actio salutis nostrae ad Deum referenda est, qui misericordiam suam nobis praestat; ut revocaret errantes ad vitam, et non quaerentes verum iter. Ideoque non est gloriandum nobis in nobis ipsis; sed in Deo, qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
exum in om̃ibus: prem tamen dm̃. quia nulli
Ideo ꝑ om̃s. quia ex eo om̃s & necesse est suꝑ
haec omã sit quae ex eo sunt & in omibus nob̃.
id. fidelibus In nob est enim ꝑ confessionem quia
cum fatemur. & quia spm suũ dedit nob̾ ꝑquem
sine dubio in nob est In paganis non est: quia

Expanded text:
m in omnibus. Patrem tamen Deum, quia nulli Ideo per omnes, quia ex eo omnes: et necesse est ut super haec omnia sit, quae ex eo sunt. Et in omnibus nobis, id est, fidelibus. In nobis est enim per confessionem; quia eum fatemur, et quia spiritum suum dedit nobis, per quem sine dubio in nobis est: in paganis non est; quia
Abbreviated transcription (Latin):
arietẽ tam̃ qui medius enret. diuidens int̾ legẽ factoꝵ
& gentilitatem. macheriam siue septẽ signi ficauit : iđ
non parietẽ stabilem. neque robustũ. quia neque
gentilitas firmares enit . quasi ab homine inuenta.
neque circũ cisid Eneomeniae aescarũꝰ & sabbatoꝵ.¬
enĩ ds̃ haec dederit: sed ad tẽpus fidei aut̃ firma
& sine successore est p̃dicatio: Legẽ mandatorum
inde cretis euacuan: ut duos conder& inse : iuno nouo
homine faciens pacem: Hoc est qđ sup᷑ sum matĩ memoraui.
quia legem quȩ data erat uid ȩis incircũcisione & inneomeniis.
& aescis. & insacrifitus. & insabbato euacuauit. Hoc est
cessare iã uissit : quia honeri erant: & sic fecit pacem:
popłsint̾ se reconcilauit. deinde dõ pr̃i pacificos fecit :
ut homines nat̾e uniꝰ. quia diuersi facti fuerant ꝑ errorem
menbra efficerent᷑ uniꝰ corporis noui: cuiꝰ capđ xp̃s
est. Int̾ficiens inimicitiã in sem& ipso. & ueniens eu

Expanded text:
arietem tamen, qui medius erat, dividens inter legem factorum et gentilitatem, maceriam sive sepem significavit, id est, non parietem stabilem, neque robustum; quia neque gentilitas firma res erat, quasi ab homine inventa, neque circumcisio, et neomeniae, escarum, etenim Deus haec dederit, sed ad tempus: fidei autem firma et sine successore est praedicatio. Legem mandatorum in decretis evacuans ut duos conderet in seipso, in uno novo homine faciens pacem. Hoc est quod supra summatim memoravi; quia legem, quae data erat Judaeis in circumcisione, et in neomeniis, et in escis, et in sacrificiis, et in sabbato, evacuavit, hoc est, cessare jam jussit; quia oneri erant, et sic fecit pacem. populos inter se reconciliavit, deinde Deo Patri pacificos fecit; ut homines naturae unius, quia diversi facti fuerant per errorem, membra efficerentur unius corporis novi, cujus caput Christus est. Interficiens inimicitias
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfilium facta & restaunta credant᷑. ut sit plena
ꝑfeccio diͣnitatis in ꝓfessione credentium: Nihil
enĩ deerit xpĩano: quando dm̃ prẽm ꝑ om̃a ĩmensum
esse cognoscit: Caritatem quoq xp̃i in effabilẽ
& supͣ cminentẽ scientiae humanȩ confitetur.

Expanded text:
per Filium facta et restaurata credantur; ut sit plena per Filium facta et restaurata credantur; ut sit plena perfectio divinitatis in professione credentium. Nihil enim deerit christiano, quando Deum Patrem per omnia immensum esse cognoscit: charitatem quoque Christi ineffabilem, et supereminentem scientiae humanae profitetur.
Abbreviated transcription (Latin):
causa. homo nasceret᷑: Deinde moreret᷑ ꝓhominib.
nulliꝰ indig&. Numquid non caritas haec suꝑ scientiã
hominũ ẽ.: Aut quis hominũ hanc poterit caritatẽ
alicui exib̾e quã ꝗ imparsit. Ac ꝑhoc suꝑ emin&
humana cõm̃ta Hoc ergo uult nos scire. quia sensus
nr̃ ad sequi non potest: nec ꝑspicere ꝓfunditatem
benefitioꝵ xp̃i erga nos. ut ꝑ inde semꝑ ei simꝰ
supplices & deuoti Et qui debitis nulla ratio¬
ne scitis facere possumꝰ: uł infide eius usque
ad mortẽ ꝑseueremꝰ Ille enĩ ꝑmagnificentia maies¬
tatis sue ea gessit ꝓnob. quae sibi digna sunt : ut
& nos quantũ ei possumꝰ famulem᷑: ut impleamini iN
omẽm plenitudinẽ dĩ Quia fides neq in solo patre
integnr est. neque insolo filio ꝑ fecta: ideo adiecit
ut impleamini in omẽm  plenitudinẽ dĩ : ut cori¬
fessione & gnarũ accione sic̃ patri. Ita & filio honori¬
ficentia reseruetꝰ: Et om̃a quȩ adeo pr̃e sunt:

Expanded text:
causa homo nasceretur, deinde moreretur pro hominnullius indiget? numquid non charitas haec super scientiam hominum est? aut quis hominum hanc poterit charitatem alicui exhibere; quamquam impar sit, ac per hoc supereminet humana commenta? Hoc ergo vult nos scire, quia sensus noster assequi non potest, nec perspicere profunditatem beneficiorum Christi erga nos; ut perinde semper ei simus supplices et devoti, et qui debitis nulla ratione satisfacere possumus, vel in fide ejus usque ad mortem perseveremus. Ille enim pro magnificentia majestatis suae ea gessit pro nobis, quae sibi indigna sunt; ut et nos in quantum possumus, ei famulemur. Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Quia fides neque in solo Patre integra est, neque in solo Filio perfecta, ideo adjecit: Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei; ut confessione et gratiarum actione sicut Patri, ita et Filio honorificentia reservetur: et omnia quae a Deo Patre sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
collotatr̃ qđ enĩ apłi p̃dicauerunt. ꝓpħetȩ̃
futurum dixer̃ : quam uis dicat ad corinthios:
acđae disputat: hic uero de fidam̃to aecđae. Pro¬
phete enĩ disposuerunt : nam apłi fundam̃taiecer̃.
Unde dicit dñs ad petrum Suꝑ istam petrã
aedificabo aecđam meam. Hoc est in hac̃ catho¬
licȩ fideic onsiessione.statuo fideles adiutam
Nam & đđ disposuit domũ dĩ : & signi auit uibi fier&
xp̃o iħu: in quo om̃is instructunr compacta crescit
in templũ scm̃ in dño inquo & uos coedificaminii
in habitaculũ dei insp̃u scõ. Hic sensus est unde dñs
ait Suꝑ istam petrã aedificabo aeccłam meam.
Duos enĩ popłos inse suscepit saluator. & fec̃unũ in
dño sicut & lapis angularis duos parietes contin& in
unitate domꝰ firmatos: Fidesem̃ suꝑ fitia sunt tẽpli
dĩ in spũ sconũ santes: ut possint heredes fieri
quȩ fuerit ante mundum erga salutẽ gentium osten¬
dit: nunc se legationem huiꝰ doni fungi dei pro¬

Expanded text:
collocati. Quod enim apostoli praedicaverunt, prophetae futurum dixerunt; quamvis dicat ad Corinthios: Ecclesiae disputat, hic vero de fundamento Ecclesiae: prophetae enim disposuerunt; nam apostoli fundamenta jecerunt. Unde dicit Dominus ad Petrum: Super istam petram aedificabo Ecclesiam meam , hoc est, in hac catholicae fidei confessione statuam fideles ad vitam; nam et David disposuit domum Dei, et signavit locum ubi fieret: quo omnis structura, compacta, crescit in templum sanctum in Domino, in quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei in spiritu. Hic sensus est, unde Dominus ait: super istam petram aedificabo Ecclesiam meam. Duos enim populos in se suscepit Salvator, et fecit unum in Domino, sicut et lapis angularis duos parietes continet, unitate domus firmatos; fideles enim superficies sunt templi Dei, in spiritu conversantes; ut possint haeredes fieri quae fuerit ante mundum erga salutem gentium ostendit; nunc se legatione hujus doni fungi Dei pro
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ ipsũ habemꝰ accessum utrique in uno sp̃u ad
prẽm Idẽ sensus est : Int̾fecit enĩ inmicitiã inse: dũ
ꝓ omibus tã uidȩis quã gentilibus mortuus est Omib.
enĩ mors ꝓficit siluatoris. Resurgens enĩ amortius
cdã pnata morte quȩ tencbat om̃s: ostendit quã spẽ
haberent credentes in eum Hinç mandauit p̃¬
dicationẽ qua om̃s conuocarent᷑ ad dm̃ patrem
inunitate sp̃s scrad dis cordia: ut sine iudei
qui ꝓꝑe ideo dicunt᷑. quia ipsoꝵ patribus facta p¬
ꝓmissio est : siue gentiles qui ideo longe dicuNt
quia dei legem non receperunt datã ꝓmoyseN
sublato p̾terito ritii susciꝑent fidem xp̃i ꝑ
quã efficerent᷑ unũ: Ergo. lam non estis hospites
dei Admon& illos ut memores sint benefitioꝵ
dei : quia cũ loge. eeñt. agnitione & timore dei
enĩ quȩcumq gensromanoꝵ pacem sequi
desidenruit oblatis donis suscepta est. ut eent
ciues romani: quẽ ad modũ & tharso cilienser.

Expanded text:
no Spiritu ad Patrem. Idem sensus est; interfecit enim inimicitiam in se, dum pro omnibus tam Judaeis quam gentilibus mortuus est. Omnibus enim proficit mors Salvatoris; resurgens enim a mortuis, damnata morte, quae tenebat omnes, ostendit quam spem haberent credentes in eum. Hinc mandavit praedicationem, qua omnes convocarentur ad Deum Patrem in unitate Spiritus, scissa discordia, ut sive Judaei qui prope ideo dicuntur, quia ipsorum patribus facta promissio est, sive gentiles qui ideo longe dicuntur, quia Dei legem non receperunt datam per Moysen, sublato praeterito ritu, susciperent fidem Christi, per quam efficerentur unum. Ergo jam non estis hospites Dei. Admonet illos, ut memores sint beneficiorum Dei; quia cum longe essent a cognitione et timore Dei,enim quaecumque gens Romanorum pacem sequi desideravit, oblatis donis suscepta est; ut essent cives Romani, quemadmodum Tharso-Cilicienses,
Abbreviated transcription (Latin):
Damhel ꝓpħta testatꝰ dicens int̾ceta: exurg& regnũ.
aliud regnũ aliud rẽȩ incorruptibile Impi aut̃
Iꝓpꝑ incredulitatem in turN in infernũ tartareũ:
Hic ergo rex glȩ xp̃s est: qui de uicta morte
testatis su&x qua subegit inferos. Manifestatꝰ quia
ipse est filiꝰ dei: qui unius dĩ regnũ incęlis & ĩtris
.eẽ. ad condempnationẽ tyrannidis diaboli p̃dicauit.
habemus lib̃tatem in confidentiã ꝑ fidem ipsius ::
dei mortalibus confert salutem. ut quasi dedicatio
regni dĩ hanc gnr̃m credentb ꝓ aphosontis largiret᷑:

Expanded text:
Daniel propheta testatur, dicens inter caetera: Exsurget regnum aliud incorruptibile : impii autem propter incredulitatem intrant infernum tartareum. Hic ergo Rex gloriae Christus est, qui devicta morte testatis suae, qua subegit inferos, manifestatur; quia ipse est Filius Dei, qui unius Dei regnum in coelis et in terris esse ad condemnationem tyrannidis diaboli praedichabemus libertatem in confidentia per fidem ipsius. MaDei mortalibus conferret salutem; ut quasi dedicatio regni Christi hanc gratiam credentibus pro apophoretis largiretur.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uditio xp̃o missus est p̃dicare gentibus mssteriũ
gratẽ dei. Scđm reuelationẽ notũ mihi factũ est
misterium sicut ante scripsi inmodico ꝓut potes
O ftensam sibi significat reuelationẽ misterii dei.
tempenrte. ꝓ ut potenrNT capere prudentiam
ueterib quã uis enĩ admitterent᷑ prius ad legẽ
gentiles sed circũcidi ubebant᷑ & ꝓpħtȩ scier̃
gentes participes futas dor dei Nã & hoc &¬
significauer̃ multis in locis sed hoc latuit : quia

Expanded text:
o missus est praedicare gentibus mysterium gratiae Dei. Secundum revelationem notum mihi factum est mysterium, sicut antea scripsi in modico, prout poerio Christi. Ostensam sibi significat revelationem mysterii Dei, temperate prout poterant capere prudentiam veteribus. Quamvis enim admitterentur prius ad Legem gentiles, sed circumcidi jubebantur; et prophetae scierunt gentes participes futuras loni Dei nam et hoc significaverunt multis i
Abbreviated transcription (Latin):
uerecundia. ut non solũ fecunditas sed uir¬
ginitas adimat᷑: Hic ita amputat᷑ uirilitas.
ut nec conũtat᷑ in feminã. necrelinquat᷑: Flos
in t̾p̃tatio requisita est. in cuiꝰ dilectionis me¬
moriã gallus abscidit᷑: sed docti greci atq
sapientes nequaquã rationẽ tam scam̃ p̃cla¬
ramq: tacuer:̃ ꝓpt̃ uernalẽ quippe faciem
terrȩ quȩ cheris ẽ temporib pulchrior
Porhirius philosophis niobilis attin flores
significare ꝑhibuit : & ideo abscisum. quia
Flos decidit ante fructũ. Nongͦ ipsum
hominẽ uł quasi hominẽ qui ẽ uocatus
attis. sed urilia cius flori cõparaueruas.
psa quippe illo uiuente decider̃. immo
uero non decider̃. neq decẽp̃ta. sed plane discerp¬
ta sunt: Nec illo flore amisso quisquã postea fructꝰ
sed potius sterilitas corsecuta ẽ. Quid gͦ ipsẽ reli¬
quus. & qud remanit absciso. quid eo significari

Expanded text:
uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uiruerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur. interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari
Abbreviated transcription (Latin):
potuer: sa ea terra non eq̃: manus ei
homines inferrent. ut sẽmina conseque¬
rentur ꝑ illam. nonq sibi sȩuendo. ut
semina ꝑderent ꝓpt̃ illam: sidea non eã :¬
trã seqͥ oportere : quasi ñ eos ipsa potius seruitꝰ
semine faciat indigere. Utrũ enĩ sequendo
ita fecunda fieret manib alienis. ut nor
coger& hominẽ sterilẽ mnanib suis fieri
Iam qđ inliberi saeris honesta matrona puders¬
da uirilia coronabat spectante multitudine.
ubi rubens & sudans siest ulla frons in homi¬
diib a stabat forsitan & maritꝰ. & qđ in
celebratione nuptiarũ suꝑ priapi capint
noua nupta sedere iubebat᷑. longe contẽp¬
tqbiliora atq leuiora sunt. prae ista tur¬
pitudine crudelissima uł crudelitate turpis¬
sima: ibi demonicis ritibus sic ut̃q sexus
illudit᷑: ut neut̃ suo uulnere ꝑimat᷑. Ibi fas¬
cinatio timet᷑ agrorum: hic m̃broꝵ amputatio
non timet᷑. Ibi sic dehonestat᷑ nouȩ nuptȩ

Expanded text:
potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non eram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius servitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Iam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda uirilia coronabat spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, adstabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae
Abbreviated transcription (Latin):
sit unã deam nomina hab̃e multa: Aliud essedeas
multas : sed potest inquit fieri: ut eadẽ resuna
sit. & in ea quȩdã res sint plures. Concedolit
in uno homine eẽ res plures: Nũquid ideo &¬
deas plures: uerũ sia ut uolunt diuidant. con¬
flent. multiplicent. replicent. implicent.
Haec sunt telluris & matrismagnȩ p̃clara
mysteria: unde omia referuntur ad mortalia
semina. & exercendã agriculturã. Ita ne
ad hȩc relata & hunc finẽ habentix tỹpanũ.
turresgalli. iactatio insana menbroꝵ. crepitꝰ
cymbaloꝵ. confictio leonũ. uita ciuqua polli¬
cetur adernam: Itane ꝓpt̃ea galli abscisi
huic magnȩ deȩ seruiunt. ut significent qͥ
semine indigeant sem̃ adquir̃. an potꝰ se
quendo hanc deam. cũ habeant semen amit¬
tunt: hoc int̾ p̃tari est. andetestari : Nec:
attenditur quantũ maligni demones prae¬
ualuerint: qui nec aliqua magna insacris
polliceri ausisunt. & tam crudelia exigere

Expanded text:
sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, iactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum uitam cuiquam pollicentur aeternam? Itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine iquendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est an detestari? Nec adtenditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere
Abbreviated transcription (Latin):
ac mansuetũ : ut ostendant nullũ genus esse terrȩ
tam remotũ ac uehe m̃t ferłm qđ non subigi
coliq comieniat. Deinde adiungit & dicit.
tellurẽ matrẽ & nominib: plurib & cognomi¬
nib qđ nominarunt. deos existimatos eẽ cõplu¬
res Tellurẽ inquit putant eẽ opem: qđ oꝑe
fiat melior. Alatrem: qđ plurima pariat: mag¬
nã : qđ cibũ pariat: ꝓserpinã. qđ exea ꝓser¬
pant fruges. uestan: qđ uestiat᷑ herbis. Sic
alias deas inquit non absurde ad hanc reuacans.
Siergo unadea est. quae quidem coniulta uenitate
nec ipia est. interim uid it inmultas. unius
sint multa nomina: non tam deȩ multȩ quã¬
nomina: Sed errantium maioꝵ auctoritas de¬
primit: & eundẽ uarronẽ post hanc sententiam
trepidare cõpellit: Ad iungit enĩ & dic: cũ quib
opinio maioꝵ dehis deabus. qđ plures eas putar̃
eẽ. non pugna. t: Quomꝰ ñ pugnat. cũ nalde aliud

Expanded text:
ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multnomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud
Abbreviated transcription (Latin):
pęnit&q turbarũ : sic animã uilẽfactam & im¬
mundis spritib prostitutã. deos ĩbi multipli¬
care quib cantaminanda ꝓsterner&̃ sicut plu¬
cde ipia turba uerecundatꝰ. unã deã uult eẽ tellu¬
rem. Cadẽ inquit dicunt matrẽ magna: qđ tỹ¬
panũ habeat. significara Esse orbem terrȩ: qđ
turris in capite. Opidũ qđ sedes fingant᷑ cirta
ea cũ omia moueant᷑ ipsx̃ non moueri. Nđ¬
gallos huic deȩ ut serurent fecer̃.: significat
qui semine indigeant terrã sẽqui oportere:. i n ea
quippe omĩa re.periri: qđ se apud eam iactans:
Precipit᷑ inquit qui terrã colunt nesedeant: sẽper
enĩ eẽ qđ agant. Eymbaloꝵ sonitus: ferram̃toꝵ
iactandoꝵ ac manuũ. & eius rei crepitus in co¬
lendo agro qui fit. significant.: ideo aere. qđ
eam antiqui colebant aere: ante quã ferrũ ess&̃
inuentũ: Reonẽ inquit adiungunt solutum

Expanded text:
paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inpaenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut pluVarro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. gallos huic deae ut servirent fecerunt, significant qui semine indigeant, terram sequi oquippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum
Abbreviated transcription (Latin):
prantib demonibus suis. Ad huc respondeat᷑
quam partem terrȩ ꝑmȩ & pars mundani
animi: ut deũ faciat tellumonẽ. Non inquit:
sed una eadẽq terra hab& geminã iĩ. & mas¬
culmã qđ semina ꝓducat. & femininã qđ reci¬
piat atq nutriat: Inde a ui feminȩ dictam eẽ
tellure. a masculi tellumonẽ: Cur gͦ pontifices
ut ipse indicat additis quoq aliis duab quatuor
diis faciunt rem diuinã. telluri. tellumoni. altori.
rusoriiͦ. De tellure & tellumone iamdictũ ẽ: Altori
quare: Quod exterra inquit alunt᷑ omĩa quȩ na¬
ta sunt: rab̃at quare: quod rursus inquit cunc¬
istã quat̃ geminã iũ quatuor habere cognomia.
non quatuor facere deos. sicut tot cognominib: unꝰiupit̃
ad unũ deum uł unã deam ꝑtinens. non multi¬
tudo cognominũ deoꝵ &im multitudinẽ faci¬
ens: sed profecto sicut aliqͣndo &iamꝰ iilisimas
feminas earum quas libidine quȩ sier̃ ted&

Expanded text:
prantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, prantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem. Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam vim, et masculinam, quod semina producat; et fentininam, quod recipiat atque enutriat: inde a vi feminina dictam esse Tellurem, a masculina Tellumonem. Cur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus, quatuor diis faciunt rem divinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusoriquare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncistam quatergeminam uim quattuor habere cognomina, non quattuor facere deos; sicut tot cognominibus unus Iuppad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet
Abbreviated transcription (Latin):
una ẽ terra cur non unam fecitdeam quã dicie
eẽ tellurẽ : Qđ si ita fecit. ubi erit orcus frat̃
ionis. atq neptimi. quẽ ditempatrẽ uocant. ubi
eius coniunx proserpina. quȩ scđm aliã in ensdẽ
libris postam opiniodiẽ non terrȩ fecunditas. sed
pars inferior ꝑhibet᷑: Quod si dicuns animi mun¬
dam partem cũ ꝑͥmanȩat terrȩ partẽ supiorẽ
ditẽpatrẽ facere deum. cũ uͦ inferiorẽ proserpmã
deam. tellus illa quid crit: Ita enĩ totum qđ
ipsa erat induas istas partes deosq diusumẽ.
it ipia tercia quȩ sit aut ubi sit inueniri nĩ
possit nisi quis dicat simul istos deos orcũ atq
ꝓserpinã unã deam eẽ tellure & non eẽ iam
tres. sed aut unã aut duos: & tam̃ tres̃ dnr̃.¬
& tres habent᷑ : tres colunt᷑ aris suis. delubris
suis. sacris. simulacris. sacerdotibus suis. &
ꝑ hȩc &iam fallacib ꝓstitutã animã constu¬

Expanded text:
una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius coniunx Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem non terrae fecunditas, sed pars inferior perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem deam; Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duas istas partes deosque divisum est, ut ipsa tertia quae sit, aut ubi sit, inveniri non possit: nisi quis dicat simul istos deos Orcum atque Proserpinam, unam deam esse Tellurem; et non esse jam tres, sed aut unam, aut duos: et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constu
Abbreviated transcription (Latin):
uelut reqͥescendi causa ab his ambagib atq
an fractib fitigat Post quae egressuse redeat in quã
redeat ad ciuilẽ: Incenĩ ad huc teneo tantiꝑi de
hac ego. nondũ dico. si terra & lapides nrĩs sunt
ossib & unguib simles. samlit̃ eos intelligentiam
non habere sicut sensu caerent: aut sensu careant.¬
gentã qua in homine st̃ qui hab& intelligentiã. tam
stultũ esse qui hos inmundo deos̃ dicit. quã stultus
est qui in nob osfa & ungues homines dic̃. Sed hȩc
cũ philosoplis fortassis agenda sunt. Nunc aut̃
istũ adhuc politicum uolo. Fieri eñ potest. it
licet in illã naturalis theologię ueliti lib̾tatẽ
caput erigere paululũ uoluisse uideat᷑: Adhuc
tam̃ hunc librũ uersats & se in illo ueriari
cogitans eum &iam inde respexerit. & hoc ꝓpt̃ea
dixerit ne maiores eius siue aliȩ cuntates tellurẽ
atq neptinũ mant̃ coluisse eredant᷑. Sed hoc dico:
pars animi mundam quae ꝑterrã ꝑmanȩat. sicut sał ꝓmeat¬

Expanded text:
elut requiescendi causa ab his ambagibus atque anfractibus fatigatus egressus est. Redeat, inquam, redeat ad civilem: hic eum adhuc teneo, tantisper hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intelligentiam non habere, sicut sensu carent; aut si idcirgentiam, . quia in homine sunt qui habet intellegentiam, tam stultum esse qui hos in mundo deos dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: pars animi mundani, quae per terram permeat, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qđ qͥla hȩ non in fringetur in reginibus achaiȩ.
hortatur omẽm achaiã ut ministrent sc̃is sibi
aut̃ non ꝑmittseieco eptã głam nonimpler&.
Sta est enim alicitis ab sinere : maxime a dalioꝵ
salutem. In achaiȩ ergo regionibus noliut uti:
inceterisusus est : & amplius ꝓmittit sub testino¬
nio xp̃idicens in eo semansurũ nealiquando

Expanded text:
ae. Hortatur omnem Achaiam, ut ministrent sanctis: sibi autem non permittere, ne coeptam gloriam non impleret; gloria est enim a licitis abstinere, maxime ad aliorum salutem. In Achaiae ergo regionibus noluit uti, in caeteris usus est: et amplius promittit sub testimonio Christi, dicens in eo se mansurum; ne aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
Cueni dicit expoliaui multa accepta &i datro
significat ñ extorta: unde subierit accepto
stipendio: Stipendiũ est enĩ qđ militans accipit
a sumptꝰ uice mnercedis : Ruborẽ ergo incussit
eis qͥc ñutiq ddo refutauit quando ipse eis mi¬
nistrauit. Et ut ꝑ hoc ministeriũ qđ pmiserant
facilius implerent scientis se ẽẽ debitores. ut
non ualdo ia gloriosu sit ministeriu eoꝵ sed dibitũ :
ue ł inde se iactarent: Et cũ apduos essem degerẽ
nulli grauis fui: Iintantũ eis ꝓficere uoluit uit
egestatẽ suã consolatur etꝵ salute. Pasus enĩ¬
egestatẽ contencꝰ fuit. neili aliqͥd seandalũ pa¬
terent᷑ : Qui enĩdat putat se exaltari: &iã
semꝑ accepit quia priꝰ: utia sua correxer̃.
& sicut aechorintus accipiendum nonerat.
nc illiscandalũ ꝓficer& . Sic iterũ amacedonib
accipiendum erat. nebene seminantes fructum

Expanded text:
cum enim dicit, exspoliavi, multa accepta et data cum enim dicit, exspoliavi, multa accepta et data significat, non extorta. Unde subjecit: Accepto stipendio; stipendium est enim, quod militans accipit ad sumptus, vice mercedis. Ruborem ergo incussit eis; quia non utique dolo refutavit, quando ispe eis ministravit, et ut per hoc ministerium, quod promiserant, facilius implerent, scientes se esse debitores; ut non valde gloriosum jam sit ministerium eorum, sed debitum; ne vel inde se jactarent. Et cum apud vos essem, et egerem, nulli gravis fui. In tantum eis proficere voluit, ut egestatem suam consolaegestatem contentus fuit, ne illi aliquod scandalum paterentur. Qui enim dat, putat se exaltari, et jasemper accepit; quia prius vitia sua correxerunt. Et sicut a Corinthiis accipiendum non erat, ne illis in scandalum proficeret; sic iterum a Macedonibus accipi
Abbreviated transcription (Latin):
in uob : q̃m̃ inflatierant eoqđ sumptꝰ abeis aciꝑo
noluit : & ꝓpt̃ hoc alios eip̃ponebant. Idcrco
muqͥd peccaui ait quia mehumiliaui. ut me
indignũ ad accipiendũ iudicarẽ : qͥt inde m
Debitũ eni erat ut sũptꝰ ab ins accip& qb p̃dica¬
bat eugłm dĩ sic̃ dns estitait dicons: Digiꝰ ẽ enĩ
oparius mercede sua : sed ud adutilitatõ eoꝵ
ꝓficer& refutauit. Duab: eni excausis oblatos
suptus refutauiti ne & p̃seudo apłis similis inue¬
niret᷑. qui ñ ad głamdĩ sed ad suã ut ilitatẽ p̃dica¬
bant: ut ñ occasionẽ acciꝑent dep̃dȩndi
Alio eni ñ accipiente. ñ pot est alt multũ expetẽ
& neuigor euuanglico̧ potestatis torpesceret.
Qui enĩ apeccantib: accipit : arguendi ałtori¬
tatẽ amittit: Si ergo exaltant᷑ cũ ideo
abiis ñaccipit᷑ ut correeti em̃dent᷑ amorte
cleuati ad uitã. Alias eccłas expoliaui
acceptostipendio administeriũ urm i :
Non parua ergo significat se meos expendisse

Expanded text:
in vobis. Quoniam inflati erant, eo quod sumptus ab eis accipere noluit, et propter hoc alios ei proponebant; idcirco numquid peccavi, ait; quia me humiliavi, ut me indignum ad accipiendum judicarem; quia inde mihi Debitum enim erat, ut sumptus ab iis acciperet, quiangelium Dei, sicut Dominus instituit, dicens: Dignus est operarius mercede sua : sed ut ad utilitatem eorum proficeret, refutavit. Duabus enim ex causis oblatos sumptus refutavit; ne et pseudoapostolis similis inveniretur, qui non ad gloriam Dei, sed ad suam utilitatem praedicabant, ut non occasionem acciperent depraedandi, alio enim non accipiente, non potest alter multum expetere: et ne vigor evangelicae potestatis torpesceret; qui enim a peccantibus accipit, arguendi auctoritatem amittit. Sic ergo exaltantur, cum ideo ab eis non accipitur, ut correpti emendentur, a morte elevati ad vitam. Alias Ecclesias exspoliavi, acNon parva ergo significat se in eos impendisse;
Abbreviated transcription (Latin):
& iam deiscientiã testẽdat dilectionis suȩ: qũã
habebat erga eos. quia nonideo nolebat acciꝑe.
quia non illos diligebat: sed ideo magis quia
amabat eos ut hoc ipsum ꝓdess& illis sic̃ dixi:
Qđ aut̃ facio & facturus sumut amputm ocasio¬
nemeoꝵ. qui uolunt otasionẽ ut in eo qđ glo¬
riantur inueniantur sicut & nos. Gła pseudo¬
hoc refutauit. ne illis similis uideretur. qͥuia
nisi hoc ab apło fuiss & uitatum : maior ocasio
illis data fiuss& accipiendi: et magis extorquen¬
di quando in hacre formã ab apło datam ostende¬
rent.. Huiuis modienim pseudo apłisunt oꝑari

Expanded text:
etiam Dei scientiam testem dat dilectionis suae, quam habebat erga eos; quia non ideo nolebat accipere, quia non illos diligebat; sed ideo magis, quia amabat eos, ut hoc ipsum prodesset illis, sicut dixi.  autem facio et facturus sum, ut amputem occasionem eorum qui uolunt occasionem, ut in quo gloriantur, inueniantur sicut et nos. de hhoc refutavit, ne illis similis videretur; quia nisi hoc ab Apostolo fuisset vitatum, major occasio illis data fuisset accipiendi, aut magis extorquendi; quando in hac re formam ab Apostolo datam ostenderent. Hujusmodi enim pseudoapostoli
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ñlic& ignorare maxime quoptinent
adsalutẽ : qũ ã obrẽ apłs sp̃eta eloquentia
id aiebat ut fides teste uirtute. acceptabił
eẽt.: ut ñ fidẽ eloquentia cõm̃dar&. sed
uirtꝰ cuncedit eloquentia. In om̃ib aut̃
manifestatꝰ sũ uob Manifestũ se dic̃ eẽ
corinthiis in om̃ib: qͥd ñ ignorabant &iã
loquendi illũ hab̾e peritiã: Et hoc scientes.
alii fauebant. in eo qͦt istũ inferiorẽ nesci¬
ebant: Idõq cõmotꝰ loqͥt᷑ qi hoc peiꝰerat.
qͣcũ scrent illũ innullo dec̃. humiliarent

Expanded text:
 licet ignorare, maxime quod pertinet ad salutem. Quamobrem Apostolus, spreta eloquentia, id agebat, ut fides teste virtute acceptabilis esset; ut non fidem eloquentia commendaret, sed virtus, cui cedit eloquentia. In omnibus autem manifestus sum vobis. Manifestum se dicit esse Corinthiis in omnibus; quia non ignorabant etiam loquendi habere illum peritiam, et hoc scientes alii favebant in eo, quo istum inferiorem nesciebant: ideoque commotus loquitur, quia hoc pejus erat; ut cum scirent illum in nul
Abbreviated transcription (Latin):
&bens opib: quedefilii dio
agnitione descendunt: dets. Hemo enĩ potest
bonã & munidã habere intam. tmnsi habeat eiuhdm
exibeant aquo sinon prtmiũ: certe & laudẽ expect&:
dĩ uusticia eũ qui earnis uiciaug᷑ et mimine coronanꝵ.

Expanded text:
bonis operibus, quae de Filii Dei agnitione descendunt. Nemo enim potest bonam et mundam habere vitam, nisi habeat cui hanc exhibeat, a quo si non praemium, certe vel laudem exspectet. Dei justitia
Abbreviated transcription (Latin):
sticti inxpõ ꝑ agnitione ueteritaitis quȩ olim latuit:
Modo artt̃ mam̃festti est ꝑ nouam begem credentibeutsi
inmiles fantrimagnis eius quiereauit illos. Imagoliȩem
con lier staombone utte intellegendã est. sc̃ diẽ adeoa¬
rinthios iepła prarad: Quẽ ad modũ porteumus

Expanded text:
sto per agnitionem veritatis, quae olim latuit, modo autem manifestata per novam legem credentibus; ut similes fiant imaginis ejus, qui creavit illos. Imago haec in conversatione bonae vitae intelligenda est, sicut dicit ad Corinthios in epistola prima: Quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
credendũ.: Omĩcei manifestti sunt: ut seruans legẽ uiuat :
Si quomiNiꝰ necesse est plectat᷑. quia qđ sciit uitandũ amisit:
Porest oppom ediũso: & dici: Si in lege nemo iustificat᷑. quid
ost ut maledicat᷑. qui aliquid p̃terit legis: Verũ est quia
ꝑlegẽ nemo iustificatur.: sed a puddm̃. Iustifict᷑ aut̃ apud
mundũ : ut securꝰ sit inutt p̃senti: Siaut̃ apud dm̃ iustificari
uult. ut illia dmeritũ ꝓfitiat indie uiditu dei sequatꝰ fidem
Alioquini hic securus. reuserit in futurũ. ꝓdeft ergolex: sedquȩ
inteibulis scriptti est : Nam aicetã sicit dix : ut honericont.
duta sunt: Xp̃s nosredemit demaledicto legis. factꝰ nobis
maledictum: Quia nemo poterat implerelegem. reierant᷑
om̃s maledicto legis : ut uindicaret in cos.: Xp̃c aut̃ homo
nactus oblatus a patre ꝓ nob: redemit nos adiabolo. Morti
enumuolenti offerens illũ ꝓ his quimaledicto legis crant

Expanded text:
credendum. Omnia enim ejus manifesta sunt, ut servans Legem, vivat: si quominus, necesse est plectatur; quia quod scivit vitandum, admisit. Potest opponi e diverso, et dici: Si in Lege nemo justificatur, quid est ut maledicatur, qui aliquid praeterit Legis? Verum est quia nemo per Legem justificatur, sed apud Deum: justificatur autem apud mundum, ut securus sit in vita praesenti. Si autem apud Deum justificari vult, ut illi ad meritum proficiat in die judicii, Dei sequatur fidem; alioquin hic securus, reus erit in futurum. Prodest ergo Lex, sed quae in tabulis scripta est; nam caetera, sicut dixit, ut oneri essent, data sunt. Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum. Quoniam nemo poterat implere Legem, rei erant omnes maledicto Legis, ut vindicaret in eos: Christus autem homo natus, oblatus a Patre pro nobis, redemit nos a diabolo. Morti enim volentem offerens illum pro iis, qui maledicto Legis erant