comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te. ut ñ solum inuitat. s etiam cogat adbonũ.
Hoc tunc dñs significare uolebat. qui qͣmuis
haberet magnam potestatẽ. priꝰ tam̃ elegit cõ¬
mendare humilitatẽ. Hoc ⁊ in illa comuui
similitudine satis euident̃ ostendit. ubi misit
ad inuitatos ⁊ uenire noluerunt:⁊ ait seruo.
Exi in plateas ⁊ uicos ciuitatis:⁊ pauꝑes acde¬
biles. oecos ⁊claudos introduc huc. E ait ser¬
uus domino. Factum ẽ ut imperasti:⁊ adhuc
locus ẽ. Et ait dominus seruo. Exi inuias
⁊ sepes ⁊ compelle intrare: ut impleat᷑ domꝰ
mea. Uide nunc quẽadmodum de his qui
pͥus uenerunt. dictum ẽ introduc huc. non
dictum ẽ cõpelle. Ita significata s̃ eccłȩ pri¬
mordia adhuc crescentis: ut essent uires etiã
compellendi. Pinde quia oportebat eiusiã
uirib ⁊ magnitudine roborata etiã cõpelli
homines ad conuiuium salutis ȩt̾nȩ. pꝰtea ꝙͣ
dictum ẽ. factum ẽ quod iussisti ⁊ adhucloc¬

Expanded text:
te, ut non solum inuitet, sed etiam cogat ad bonum. te, ut non solum inuitet, sed etiam cogat ad bonum. hoc tunc dominus significare uolebat, qui quamuis haberet magnam potestatem, prius tamen elegit commendare humilitatem. hoc et in illa conuiuii similitudine satis euidenter ostendit, ubi misit ad inuitatos et uenire noluerunt; et ait seruo: Exi in plateas et uicos ciuitatis et pauperes et debiles et caecos et claudos introduc huc. et ait seruus domino: \'Factum est, ut imperasti, et adhuc locus est\'. et ait dominus seruo: Exi in uias et saepes et compelle intrare, ut impleatur domus mea. uide nunc, quem ad modum de his, qui prius uenerunt, dictum est: Introduc eos, non dictum est \'compelle,\' ita significata sunt ecclesiae primordia adhuc crescentis, ut essent uires etiam compellendi. proinde, quia oportebat eius iam uiribus et magnitudine roborata etiam compelli homines ad conuiuium salutis aeternae, posteaquam dictum est: Factum est, quod iussisti, et adhuc est loc
Abbreviated transcription (Latin):
dicare conabantur ȩccłȩ. aliqͥd mali ꝓbare
potuerint. uide utrum ñ potius etiã ꝓ illo
multa egerint:⁊ plurib lectionib qͣs contͣ
se ꝓtulerunt ⁊ recitauer̃ causam eius bonam
omnino firmauerint. Lege ista. uł legantun
tibi. consida omnia. retracta diligent̃. ⁊elige
catholice unitade. infr̃na caritate gaudere:
an ꝓnefaria dispositione. ꝓdonati paite. pro
sacrilega diuisione importumtatẽ nr̃e circa
de dilectionis diutiꝰ sustinere. Attendis enĩ
⁊ sepe repetis sic̃ audio qđ̵ in ȩugło scͥptumẽ.
recessisse ad omino septuaginta discipłos. &
arbito suȩ male atq impiȩ discessionis fuis¬
se ꝑmissos. cęt̾isq duodecim qͥ remanserant
fuisse responsum. nũqͥd ⁊ uos uultis ire: & ñ
attendis qr tunc pͥmum ȩccła nouello g̾mi¬
ne pullulabat. ñdumq in ea fuerat cõpleta
implctur. tanto maiore utitur eccła potesta¬

Expanded text:
dicare conabantur ecclesiae. aliquid mali probare dicare conabantur ecclesiae. aliquid mali probare potuerint. uide, utrum non potius etiam pro illo multa egerint et pluribus lectionibus, quas contra se protulerunt et recitauerunt, causam eius bonam omnino firmauerint. lege ista uel legantur tibi. considera omnia, retracta diligenter et eligecatholicae unitate, in fraterna caritate gaudere an pro nefaria dissensione, pro Donati parte, pro sacrilega diuisione importunitatem nostrae circa te dilectionis diutius sustinere. Adtendis enim et saepe repetis, sicut audio, quod in euangelio scriptum est recessisse a domino septuaginta discipulos et arbitrio suae malae atque impiae discessionis fuisse permissos ceterisque duodecim, qui remanserant, fuisse responsum: Numquid et uos uultis ire? et non adtendis, quia tunc primum ecclesia nouello germine pullulabat nondumque in ea fuerat completa impletur, tanto maiore utitur ecclesia potesta
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i. nec causa causȩ. nec ꝑsona ꝑsonȩ p̃iudicat.
tu inueni qͥd illic dicere debuerint. cũ eis ob¬
iecta eẽt causa ⁊ ꝑsona pͥmiani. qͥ damnatores
suos ⁊ damnauit eũ cȩt̾is. ⁊ damnatos ac de¬
testatos in suos rursus honores suscepit. ⁊ bap¬
tismum quem mortui dederant. qr de ipsis in
illa p̾clara sententia dictum erat. qđ mortuorũ
funerib plena sint litora: agnoscere potius ⁊
acceptare quã exsufflare ⁊ rescindere maluit.
totumq dissoluit qđ male intelligentes dice
soletis. Qͥ baptizatur a mortuo quidei ꝑdest.
lauachrum eius: Si gͦ ñ diceret:⁊ nec causa cau¬
sȩ. nec ꝑsona ꝑsonȩ p̃iudicat: rei tenerentur in
causa pͥmiani. Cũ autem hoc dixerunt ĩmu¬
nem fecer̃ ȩcclam catholicam. sic̃ nos asserebamꝰ
a causa ceciliani. S cęt̾a lege. cȩt̾a discute. uide
utrum inipsum cecilianum de cuiꝰ ꝑsona p̃iu¬

Expanded text:
uestri: Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\\ uestri: Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\\ tu inueni, quid illic dicere debuerint, cum eis obiecta esset causa et persona Primiani, qui damnatores suos et damnauit cum ceteris et damnatos ac detestatos in suo rursus honore suscepit et baptismum, quem mortui dederant. quia de ipsis in illa praeclara sententia dictum erat. quod mortuorum funeribus plena sint litora, agnoscere potius et acceptare quam exsufflare et rescindere maluit totumque dissoluit, quod male intellegentes dicere soletis, quia qui baptizatur a mortuo, quid ei prodest lauacrum eius? si ergo non dicerent: \'Nec causa causae nec persona personae praeiudicat\'. rei tenerentur in causa Primiani; cum autem hoc dixerunt. immunem fecerunt ecclesiam catholicam, sicut nos adserebamus, a causa Caeciliani. Sed cetera lege, cetera discute. uide, utrum in ipsum Caecilianum, de cuius persona praeiu
Abbreviated transcription (Latin):
quoᷤͦ dixeris posse te nob̾cum de ipsis gestis
aliquid agere. si omittamus ep̃orum ur̃orum
ꝑ eos nescientes ueritas ipsa locuta ẽ. S tu
dicturus es hic eos errasse. ⁊ in falsam sen¬
tentiam incautius cecidisse. nos autẽ dicimꝰ
hoc eos uerum dixisse. ⁊ hoc ꝑdeipsum facil¬
lme ꝓbamus. Si enim ep̃iuri electi abum¬
uersa parde donati. qui causam omnium
sustinerent.⁊ siquid egissent gratum.⁊ accep¬
tum cȩt̃i hab̾ent. tam̃ in eo quod illos dem̾e
iñ recte dixisse arbritraris ñ uis ut tͥ p̃iudi¬
cere. quia si ꝑsona tot cp̃orum tuorum in ilł
septem constitutorũ. ñ us ut p̃iudicet ꝑsone
donati mutugennensis p̃sbit̾i: quantominus
ñ debet p̃iudicare ceciliam ꝑsona. etiã si mali
aliqͥd in illo eẽt inuentum uniũsȩ unitati xͥ.
quȩ ñ in una uilla mutugenna concluditur.
s toto t̾rarum orbe diffunditur: S ecce facimꝰ
quod uoluisti. sic tecum agimus ac siñ dix̾int

Expanded text:
quod dixeris posse te nobiscum de ipsis gestis quod dixeris posse te nobiscum de ipsis gestis aliquid agere, si omittamus uerba episcoporuper eos nescientes ueritas ipsa locuta est. sed tu dicturus es hic eos errasse et in falsam sententiam incautius cecidisse; nos autem dicimus hoc eos uerum dixisse et hoc per te ipsum facillime probamus. si enim episcopi uestri electi ab uniuersa parte Donati, qui causam omnium sustinerent et, si quid egissent, gratum et acceptum ceteri haberent, tamen in eo, quod illos temere et non recte dixisse arbitraris, non uis ut tibi praeiudicere, quia, si persona tot episcoporum tuorum in illis septem constitutorum non uis ut praeiudicet personae Donati Mutugennensis presbyteri, quanto minus non debet praeiudicare Caeciliani persona, etiamsi mali aliquid in illo esset inuentum, uniuersae unitati Christi, quae non in una uilla Mutugenna concluditur, sed toto terrarum orbe diffunditur! Sed ecce facimus, quod uoluisti; sic tecum agimus, ac si non dixerint
Abbreviated transcription (Latin):
micum: foris autẽ ab ęccła constitutus ⁊ seꝑat᷑
a compage unitatis. ⁊ uinculo caritatis ęt̾no
supplicio punireris. ediam si ꝓxp̃i nomine ui¬
uus incendereris. Hoc ẽ enim quod ait apłs.
⁊ si tradidero corpus meum ut ardeam:⁊ cari
tadem ñ habeam. nichil michi prodest. Reuo
cagͦ animum ad sanam considerationẽ: ⁊ so¬
briam cogitationem. attende diligent̃ utrũ
ad errorem ⁊ impietatem uoceris: ⁊ patere ꝓ
ueritate quastibet molestias. Si audem tu
potius mnerrore atq in impietate uersaris.
quo autem uocaris ibi ẽ ueritas ⁊ pietas. quia
ibi xp̃iana unitas. ⁊ scĩ sp̃c caritas. qͥd adhuc
tibi eẽ conaris inimicus: Ĩdeo prestitit mĩa
soq conuentu carthaginem ueniremꝰ: atq
inter nos de ipsa dissensione ordinatissime
conferremus. Gesta conseͥpta sunt: nr̃ȩ etiam
subscͥptiones denentur. Lege uł patere ut tibi
legantur. & tunc elige quod uolueris. Audiui

Expanded text:
micum. foris autem ab ecclesia constitutus et separatus micum. foris autem ab ecclesia constitutus et separatus a compage unitatis et uinculo caritatis aeterno supplicio punireris. etiamsi pro Christi nomine uiuus incendereris. hoc est enim. quod ait apostolus: Et si tradidero corpus meum. ut ardeam, caritatem autem non habeam. nihil mihi prodest. reuoca ergo animum ad sanam considerationem et sobriam cogitationem; adtende diligenter, utrum ad errorem et impietatem uoceris, et patere pro ueritate quaslibet molestias. si autem tu potius in errore atque in impietate uersaris, quo autem uocaris, ibi est ueritas et pietas, quia ibi Christiana unitas et sancti spiritus caritas, quid adhuc tibi esse conaris inimicus? Ideo praestitit misersoque conuentu Carthaginem ueniremus atque inter nos de ipsa dissensione ordinatissime conferremus. gesta conscripta sunt, nostrae etiam subscriptiones tenentur. lege uel patere. ut tibi legatur, et tunc elige, quod uolueris. audiui,
Abbreviated transcription (Latin):
cat scriptura quod tradat quisq suum corpus
ut ardeat. non utiq ut ipse se in ignem ĩmittat.
quando ꝑsequendem patitur inimicum. s qñ
ñ pati mala. adq ita corpus suum tradat in
potestatem inderfectoris. sicut tres illi uiri fexer̃
qui aurcam statuam cogebantur adorare:
⁊ nisi facerent minabadur eis qui cogebat cami¬
num ignis ardentem. Idolum adorare nolu¬
crunt. ñ ipsi se in ignem miserunt. ⁊ tam̃ etiam
de illis sic scͥptum ẽ. quod tradiderunt corꝑa
sua ut neq seruirent. neq adorarent ullũ dm̃.
s dm̃ suum. Ecce quomodo dixit apłs si tradi¬
dero corpus meum ut ardeam. Quod autem
sequidur uide. si caritatem ñ habeam nichil mͥ ꝓ
dest. Ad istam cantadem uocaris. ab ista carita¬
te ꝑire ñ sineris. ⁊ putas tͥe aliquid prodes se
si de ipsum p̃cipides mint̾itum. cum tibi nich
ꝓdesset. etiam si alter de occideret caritatis mni¬

Expanded text:
cat Scriptura, quod tradat quisque suum corpus cat Scriptura, quod tradat quisque suum corpus ut ardeat. Non utique ut ipse se in ignem mittat, quando persequentem patitur inimicum; sed quanon pati mala atque ita corpus suum tradat in potestatem interfectoris, sicut tres illi uiri fecerunt, qui auream statuam cogebantur adorare et, nisi facerent, minabatur eis ille, qui cogebat. caminum ignis ardentem. idolum adorare noluerunt, non ipsi se in ignem miserunt et tamen etiam de illis scriptum est. quod tradiderunt corpora sua, ut neque seruirent neque adorarent ullum deum sed deum suum. ecce quo modo dixit apostolus: Si tradidero corpus meum, ut ardeam. Quod autem sequitur, uide: Si caritatem non habeam, nihil mihi prodest. ad istam caritatem uocaris, ab ista caritate perire non sineris et putas tibi aliquid prodesse, si te « ipse praecipites in interitum, cum tibi nihil prodesset, etiamsi alter te occideret caritatis ini
Abbreviated transcription (Latin):
pacem. non ad xp̃i corporis unitatem. non ad
scãm ⁊ indiuiduam caritatem. s ad mala aliq̃
cogtieris. nec sic tibi ipse mortem inferre debu¬
isti. Considera scͥpturas diumnas: ⁊ discute ꝗͣtũ
podes. ⁊ uide utrum hoc fecerit aliquis aliqñ
iustorum. atq fidelium. cũ ab eis tanta mala
ꝑpessi sint. qui eos ad et̃num inderidum ñ ad
uitam cc̃nam quo tu compelleris adigebant.
Audiui quod dixcris apłm paulum significasse
hoc ficridebere ubi ait. ⁊ si tradidero corpͦmcũ
ut ardeam. quia udelicet omma bona dicebanł
que sine caritate nichil ꝓsunt. sicut s̃ linguȩ ho¬
minum ⁊ angłorum. ⁊ omnia sacram̃ta:. ⁊ om̃is
scicntia: ⁊ omnis prophia. ⁊ omnis fides. ita ut
montes transferantur. ⁊ rerum suarum distri¬
butio pauꝑib. Ideo idetur tibi etiam hoc inc̃
dona numcrasse. ut sͥquisq inferat mortem. S
attende diligenter: ⁊ cognosce quẽadmodum di¬

Expanded text:
pacem, non ad Christi corporis unitatem, non ad pacem, non ad Christi corporis unitatem, non ad sanctam et indiuiduam caritatem sed ad mala aliqua cogereris, nec sic tibi ipse mortem inferre debuisti. Considera scripturas diuinas et discute, quantum potes, et uide, utrum hoc fecerit aliquis aliquando iustorum atque fidelium, cum ab eis tanta mala perpessi sint, qui eos ad aeternum interitum non ad uitam aeternam, quo tu compelleris, adigebant. audiui, quod dixeris apostolum Paulum significasse hoc fieri debere, ubi ait: Et si tradidero corpus meum, ut ardeam. quia uidelicet omnia bona dicebat, quae sine caritate nihil prosunt, sicut sunt linguae hominum et angelorum et omnia sacramenta et omnis scientia et omnis prophetia et omnis fides ita, ut montes transferantur, et rerum suarum distributio pauperibus, ideo uidetbona numerasse, ut sibi quisque inferat mortem. Sed attende diligenter et agnosce quemadmodum di
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Sic uolo errare. sic uolo ꝑire. Melius enĩ
nos hoc omnino ñ ꝑmittimus quantũ possumꝰ.
Modo quod de inputeum ut morereris misisti:
utiq lib̾a uoluntate fecisti. S quã crudeles
cẽnt serui dĩ. si huic tuȩ male uoluntati te ꝑmit¬
terent. ⁊ñ de de illa morte lib̾arent: Quis eos ñ
merito culparet. quis ñ impios recte iudicaret :
Et tam̃ tu te uolens in aquã misisti ut more¬
reris. ills te nolentẽ de aqua leuauer̃ ne morereris.
Tu fȩcisti scđ̾m uoluntatem duam s inꝑniciem
tuam: illi contra uoluntatem tuam. s propteꝵ
salutem tuam. Sigͦ salus ista corporalis sic cu¬
stodienda ẽ. ut etiam innolentib ab eis qui eos
diligunt seruetur: quantomagis illa sp̃italis
in cuius desertione mors ȩterna metuitur: Qͣ¬
quam in ista morte quam tibi tu ipse inferre
uoluisti. ñ solum ad tempus. s etiã in ȩternum
morereris. quia ⁊ si ñ ad salutem. non ad eccłȩ

Expanded text:
dicere: \'Sic uolo errare. sic uolo perire\'; melius enim dicere: \'Sic uolo errare. sic uolo perire\'; melius enim nos hoc omnino non permittimus. quantum possumus. Modo quod te in puteum, ut morereris, misisti, utique libera uoluntate fecisti. sed quam crudeles essent serui dei. si huic malae tuae uoluntati te permitterent et non te de illa morte liberarent! quia eos non merito culparet? quis non impios recte iudicaret? et tamen tu te uolens in aquam misisti, ut morereris, illi te nolentem de aqua leuauerunt, ne morereris; tu fecisti secundum uoluntatem tuam sed in perniciem tuam, illi contra uoluntatem tuam sed propter salutem tuam. si ergo salus ista corporalis sic custodienda est, ut etiam in nolentibus ab eis, qui eos diligunt, seruetur, quanto magis illa spiritalis, in cuius desertione mors aeterna metuitur! quamquam in ista morte, quam tibi tu ipse inferre uoluisti, non solum ad tempus sed etiam in aeternum morereris, quia, etsi non ad salutem, non ad ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmissusuti pessima uoluntate qua ꝑsequebatuꝵ
eccłam. s ꝓstratus ut excecaretur. excecatus ut mo¬
taretur. mutatus ut mitteretur. missus ut qualia
fȩcerat merrore talia ꝓuoluntate pateretur: Si
uoluntas mala semꝑ sue ꝑmittenda ẽ lib̾tati qͣre
monetur pater in scͥpturis scĩs filium durum ñ
solum u̾bis corriꝑe. s etiam lat̾a eius tundẽ. ut
ad bonam disciplinam coactus ⁊ domitus diri¬
gatur : Vnde item dicit. Tu quidem ꝑcutis eũ
uirga. animam autẽ eius lib̾as amorte. Si mala
uoluntas semꝑ suȩ ꝑmittenda lib̾tati ẽ. quare
corripiuntur negligentes pastores ⁊dicitur eis
errantem ouem ñ reuocastis. ꝑditam ñ inquisistis :
Et uos oues xp̃i estis. caiacterem dominicum
portatis in sacram̃to quod accepistis: s erratis
⁊ ꝑitis. Non ideo uob̃ displiceamus quia reuo¬
uoluntati ouium errantium ut ꝑire uos ꝑmit¬
tamus. N oli gͦ iam dicere. quod de assidue audio

Expanded text:
permissus uti pessima uoluntate, qua persequebatur permissus uti pessima uoluntate, qua persequebatur ecclesiam, sed prostratus est, ut excaecaretur, excaecatus, ut mutaretur, mutatus, ut mitteretur, missus, ut, qualia fecerat in errore, talia pro ueritate pateretur? si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare monetur pater in scripturis sanctis filium durum non solum uerbis corripere sed etiam latera eius tundere, ut ad bonam disciplinam coactus et domitus dirigatur? unde idem dicit: Tu quidem percutis eum uirga, animam autem eius liberabis a morte. si mala uoluntas semper suae permittenda est libertati. quare corripiuntur neglegentes pastores et dicitur eis: Errantem ouem non reuocastis, perditam non inquisistis? et uos oues Christi estis; characterem dominicum portatis in sacramento, quod accepistis, sed errastis et peristis. non ideo uobis displiceamus, quia reuouoluntati ouium errantium, ut perire uos permittamus. noli ergo iam dicere, quod te assidue audio
Abbreviated transcription (Latin):
mici estis. trahendi estis ⁊ ꝑducendi aducritatẽ.
uel cognoscendam uel eligendam. ñ solum ut
honorem habeatis salubrider. s etiam ne pes si¬
me ꝑeatis: Dicis dm̃ dedisse liberum arbitum.
ideo ñ debere cogi hominẽ nec adbonũ. Qua¬
re gͦ illi de quib supra dixi coguntur adbonũ:
Attende ergo quod considerare ñ ins. Idõ uolũ¬
tas bona miscdider impenditur: ut mala uolũ¬
tas hominis dirigatur. Nam quis nesciat nec
damnari hominem nisi merido male uolunta¬
tis:. nec liberari nisi bonam habuerit uolũtatẽ:
Nec tam̃ ideo qui diliguntur malȩ suȩ uolun¬
tati impune & crudeliter ꝑmittendi s̃. s ubi po¬
testas datur: ⁊ amalo ꝓhibendi: ⁊ adbonũ cogen¬
di. N am si uoluntas mala semꝑ suȩ ꝑmittenda
ẽ lib̾tati: quare isrłite recusantes ⁊ murmurantes.
tam duris flagellis amalo ꝓhibebantur. ⁊ ad t̾rã
ꝓmissionis compellebantur: Si uoluntas mala

Expanded text:
mici estis, trahendi estis, et deducendi ad veritatem mici estis, trahendi estis, et deducendi ad veritatem vel cognoscendam vel eligendam, honorem salubriter habeatis, sed etiam ne pessime pereatis! dicis deum dedisse liberum arbitrium, ideo non debere cogi hominem nec ad bonum. quare ergo illi, de quibus supra dixi, coguntur ad bonum? adtende ergo, quod considerare non uis. ideo uoluntas bona misericorditer inpenditur, ut mala uoluntas hominis dirigatur. nam quis nesciat nec damnari hominem nisi merito malae uoluntatis nec liberari, nisi bonam habuerit uoluntatem? non tamen ideo, qui diliguntur, malae suae uoluntati impune et crudeliter permittendi sunt, sed, ubi potestas datur, et a malo prohibendi et ad bonum cogendi. Nam si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare Israhelitae recusantes et murmurantes tam duris flagellis a malo prohibebantur et ad terram promissionis compellebantur? si uoluntas mala
Abbreviated transcription (Latin):
ONaco presbito
partis donati. augꝰ
Si posses uidere dolo¬
rem cordis mei. ⁊ sol¬
licitudinẽ ꝓ salute
tua. fortasse miscrereris
animȩ tuȩ placens deo. in audiendo uerboñ
nr̃o s ipsius. nec eius scͥpturas sic in memoria
tua figeres. ut contra cas cor clauderes. Displi
cet tibi quia traheris ad salutem. cũ ta multos
nr̃os ad ꝑniciem traxeritis. Quid em̃ uoluimꝰ
nisi de comp̃hendi:⁊ presentari. ⁊ seruari neꝑeas:
Quod autem in corpore lesus es. ipse tibi fecisti.
qui iumento tibi mox admoto uti noluisti:⁊
ad t̾ram te grauiter collisisti. Nam utiq aliꝰ
qui adductus ẽ tecum collega tuus illesus
uenit: qui talia sͥ ipse ñfęcit. S neq hoc pu¬
tas tͥ fieri debuisse. quia neminem estimas co¬
tenentur inuiti. ꝑducuntur. includuntdur. custo¬
diuntur. patiuntur tanta mala que nolunt do
nec eis adsit uoluntas suscipiendi oꝑis bom. Qͣn¬
tomagis uos aberrore ꝑnicioso in quo uob mi¬

Expanded text:
ONATO PRESBVTERO PARTIS DONATI AUGUSTSi posses uidere dolorem cordis mei et sollicitudinem pro salute tua, fortasse miserereris animae tuae placens deo in audiendo uerbo non nostro sed ipsius nec eius scripturas sic in memoria tua figeres, ut contra eas cor clauderes. dispcet tibi, quia traheris ad salutem, quum tam multos nostros ad perniciem traxeris? Quid enim volumus, nisi te comprehendi, et praesentari, et servari, ne pereas? Quod autem in corpore laesus es, ipse tibi fecisti, qui jumento tibi mox admoto uti noluisti, et te ad terram graviter collisisti. Nam utique alius, qui adductus est tecum, collega tuus illaesus venit, qui talia sibi ipse non fecit. Sed neque hoc putas tibi fieri debuisse, quia neminem existimas cotenentur inviti, perducuntur, includuntur, custodiuntur patiuntur quae nolunec eis adsit voluntas suscipiendi operis boni: quanto magis vos ab errore pernicioso, in quo vobis ini
Abbreviated transcription (Latin):
deputare. nec desistat orare.⁊ scͥpturarũ diuina¬
rũ scãrumq sermoni tanꝗͣ lucerne mobscuro
loco poside. fidĩ oculũ intendere donec dies lu-¬
cescat. ⁊ luci fer oriat᷑ in cordib nr̃is. Huiꝰ enim
lucernȩ qͥdã fons ineffabilis lum̃ illud ẽ quod
sic lucet intenebris ut ñ comp̃hendat᷑ a denebͥs:
cui uidendo fide corda mundandas̃.Beati
enĩ mundo corde. qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃. & scimꝰ¬
qr cũ apparuerit similes eierimus. qm̃ uidebi¬
museũ sicuti ẽ. Tunc erit uera uita pꝰmortẽ.
uerũq soladium pꝰdesolationẽ. Illa uita exi¬
met animã nãm de morte ⁊ illud solacium
oculos nr̃os a lacrimis. Et̃ qm̃ ibi iã ñerit ul¬
la tẽptatio. idõ sequit᷑ in eodẽ psalmo. Pedes
meos alapsu. Porro si nulla cẽptatio: iãnulla
oratio. Nenim adhuc ꝓmissi boni expectatio. s
redditi contẽplatio. Uñ placebo inquit dño in
regione uiuorũ. uͥtc̃ erimus:. ñ indeserto morty¬

Expanded text:
deputare, ne desistat orare et scripturarum diuinarum sanctarumquesermoni tamquam lucernae in obscuro loco positaefidei oculum intendere, donec dies lucescat et lucifer oriatur in cordibus nostris. huius enim lucernae quidam fons ineffabilis lumen illud est, quod sic lucet in tenebris, ut non comprehendatur a tenebris, cui uidendo fide corda mun. danda sunt. beati enim mundicordes, quia ipsi deum uidebunt, et: Scim cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. tunc erit uera uita post mortem uerumque solacium post desolationem. illa uita eximet animam nostram de morte et illud solacium oculos nostros a lacrimis et, quoniam ibi iam non erit ulla temptatio, ideo sequitur in eodem psalmo: Pedes meos a lapsu. porro si nulla temptatio, iam nulla oratio; non enim adhuc promissi boni expectatio sed redditi contemplatio. unde: Placebo, inquit, domino in regione uiuorum, ubi tunc erimus, non in deserto mortu
Abbreviated transcription (Latin):
bat. uisis congruis alloquens quos uolebat
sicut uolebat. Quod autẽ dix̃ in sp̃u ueniebat:
⁊ ipse quidẽ filius insubstantia dĩtatis qm̃
corpꝰ ñ ẽ. utiq sp̃c ẽ. S quid facit filiꝰ sine spu
scõ. us sine patre. cũ inseꝑabilia sint omnia
oꝑa trinitatis: Ipsa quoq scͥpturȩ uerba de
quib agitur. satis hoc ut pudo indicanteis¬
qui diligent̃ attendunt. qm̃ xp̃c inquit se¬
mel ꝓpeccatis nr̃is mortuus ẽ. iustus ꝓin-
iustis ut uos adducat dõ. mortificatus qͥdẽ
carne. uiuificatus autẽ sp̃u. in quo ⁊his qͥĩ
carcere conclusi erant. sꝑitib adueniens p̃¬
dicauit qui increduli fuerant aliqñ indiebꝰ
quib expectabat dĩ patientia. in diebus noe

Expanded text:
bat uisis congruis adloquens, quos uolebat, bat uisis congruis adloquens, quos uolebat, sicut uolebat. quod autem dixi in spiritu ueniebat\', et ipse quidem filius in substantia deitatis, quoniam corpus non est, utique spiritus est. sed quid facit filius sine spiritu sancto uel sine patre, cum inseparabilia sint omnia opera trinitatis? Ipsa quoque scripturae uerba. de quibqui diligenter attendunt: Quia Christus, inquit, semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos adducat Deo, mortificatus quidem carne, vivificatus autem spiritu: in quo et iis qui in carcere conclusi erant, spiritibus adveniens praedicavit, qui increduli fuerant aliquando, quando exspectabat Dei patienti
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqñ autẽ mn eadem figura. uł gesta ułdicta
ĩ due resunum aliqͥd significant. sicut fide¬
les significauer̃ ligna que in archȩ fabricam
coaptata sunt. eosdemq ⁊̃ octo animȩ q̃
in eadem archa lib̾ate s̃. quomͦ in illa eugłi¬
ca similitudine de ouili idem ipse xp̃c ẽ ⁊
pastor ⁊ ianua. Nec moueat ad impedien-¬
dum istum intellectum. qđ eundem xp̃m
clusis qui quondam ñcrediderant indieb
noe: ut idõ ñ arbitremur hoc intelligendũ.
quia illo dempore ñdum uenerat xp̃c. Ndũ
enim uenerat. s in carne. sic̃ uenit qñ pꝰ hȩc
interra uisus ẽ. ⁊ cũ hominib conũsatus ẽ.
Ueruntam̃ abinitio gen̾is humani. uł ad ar¬
guendos malos. sic̃ adcam. ac pͥus ad ipsũ
adam. uxoremq eiꝰ. uł ad consolandos bonos.
uł ad utrosq admonendos. ut alii ad salutẽ
suam crederent. alii adpęnam suam ñcre¬
derent. ipse utiq ñ in carne s insp̃u uenie¬

Expanded text:
aliquando autem in eadem figura uel gesta uel dicta aliquando autem in eadem figura uel gesta uel dicta etiam duae res unum aliquid significant, sicut fideles significauerunt ligna, quae in arcae fabricam coaptata sunt, eosdemque etiam octo animae, quae in eadem arca liberatae sunt, qup modo in illa euangelica similitudine de ouili idem ipse Christus est et pastor et ianua. Nec moueat ad impediendum istum intellectum, quod eundem Chrclusis, qui quondam non crediderant in diebus Noe, ut ideo non arbitremur hoc intellegendum, quia illo tempore nondum uenerat Christus. nondum enim uenerat sed in carne, sicut uenit, quando post haec in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. uerum tamen ab initio generis humani uel ad arguendos malos sicut ad Cain ac prius ad ipsum Adam uxoremque eius uel ad consolandos bonos uel ad utrosque admonendos, ut alii ad salutem suam crederent, alii ad poenam suam non crederent, ipse utique non in carne sed in spiritu uenie
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ crediderunt. cũ expectaret eos dĩ pa¬
tientia ꝑtempꝰ tot annorũ quib archa ea¬
dem fabricata ẽ. Nameiꝰ ĩ fabricatio qͦdã
mͦ p̃dicatio fuit. sicut mͦ similes eorũ ñcre¬
dunt. qui sub eadem forma ignorantie dene¬
bris uelut carcẽ concludunt᷑. frustra intuen¬
tes eccłam toto mundo construi ĩminende
iudicio. tanquã diluuio. quo tunc õs inere¬
duli ꝑierunt. Ait qͥppe dñs. Sicut indieb
noe: ita erit ⁊ in dieb filii hominis. Mandy¬
cabant. bibebant. nubebant. uxores duce¬
bant. donec intrauit noe in archam. uenit
diluuium. ⁊ ꝑdidit om̃s. S qr ea re gesta õ
rem futurã significabat. ido ibi diluuium ⁊
baptismũ significauit fidelib. ⁊ infidelibus
penam. Sicut infig̾a ñ rei geste. s tantũmͦ
dicte. qd̾ de lapide scͥptum ẽ. quofignificatꝰ
ẽ xp̃c. duo quedam p̃nunciata sunt: ⁊ infi¬
delib offendiculum: ifidelib edificium.

Expanded text:
quia non crediderunt, cum expectaret eos dei paquia non crediderunt, cum expectaret eos dei patientia per tempus tot annorum, quibus arca eadem fabricata est — nam eius etiam fabricatio quodam modo praedicatio fuit —, sicut modo similes eorum non credunt. qui sub eadem forma ignorantiae tenebris uelut carcere concluduntur frustra intuentes ecclesiam toto mundo construi imminente iudicio tamquam diluuio, quo tunc omnes increduli perierunt; ait quippe dominus: Sicut in diebus Noe ita erit et in diebus filii hominis. manducabant, bibebant. nubebant, uxores ducebant, donec intrauit Noe in aream; uenit diluuium et perdidit omnes. sed quia ea res gesta etiam rem futuram significabat, ideo ibi diluuium et baptismum significauit fidelibus et infidelibus poenam, sicut in figura non rei gestae sed tantum modo dictae, quod de lapide scriptum est, quo significatus est Christus, duo quaedam praenuntiata sunt, et infidelibus offendiculum et fidelibus aedificium.
Abbreviated transcription (Latin):
ineadem archa salui factis̃ ꝑaquã: unde ait.
sic ⁊ uossimili forma baptisma saluos facit.
Adhancgͥ forme similitudinẽ. cȩt̾a ⁊̃ de incre¬
dulis coaptemꝰ: ⁊ñ suspicemur qd ap̃ inferos
ad faciendos fideles atq lib̾andos eugłm p̃di¬
catũ sit. uł adhuc ⁊̃ p̃dicetur. quasi ⁊ ibi sit
eccła constituta. Ad illum gͦ sensũ qͥ te mou&
ido uidentur attracti qui hoc petrũ sensisse
credider̃. qr dix̃ conclusis incarcere sp̃ib pre¬
dicatum. quasi animȩ ñ possunt intelligi spc̃
quȩ tunc erant incarne atq ignorantiȩ tene¬
bris uelut carcere claudebant᷑ de quali carc̾ẽ
se desicdat lib̾ari ille qͥdicit. educ de carcere
animã meã. ut confiteatur nomini tuo. quȩ
alibi umbra mortis appellatur. De qͣñutiq
ap̃ inferos s hic lib̾ati .s̃. de quib scͥptum est.
qui secdebant inumbra mortis. ium̃ ortum ẽ
cis. Ilis autẽ in dieb noe frustra p̃dicatũ ẽ

Expanded text:
in eadem arca salui facti sunt per aquam. unde ait: in eadem arca salui facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma baptisma saluos facit. ad hanc igitur formae similitudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et non suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constituta. Ad illum ergo sensum, qui te mouet, ideo uidentur adtracti, qui hoc Petrum sensisse crediderunt, quia dixit conclusis in carcere spiritibus praedicatum, quasi animae non possint intellegi spiritus, quae tunc erant in carne atque ignorantiae tenebris uelut carcere claudebantur. de quali carcere se desiderat liberari ille, qui dicit: Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo, quae alibi umbra mortis appellatur, de qua non utique apud inferos sed hic liberati sunt, de quibus scriptum est: Qui sedebant in umbra mortis, lumen ortum est eis. illis autem in diebus Noe frustra ptaedicatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ recte intelligitur soluisse ⁊ lib̾asse qͦs uoluit.
corpꝰ qđ in cruce reliquerat insepulchro positũ
recepisse. Inilla uͦ quã ꝓposuisti de u̾bis petri
apłi questione. qm̃ quȩ me moueant ꝑspicis.
⁊ alia fortasse si diligentiꝰ discutiant᷑ possunt
mouere. uł ap̃ nos ea cogitando. uł qͦs dignũ
ẽ ⁊ possumus consulendo queramus. Consida
tam̃ ne forte totum illud de conclusis in car¬
cere sꝑitib qui indieb noe ñcredid̾ant petrꝰ
apłs dicit. omnino ad inferos ñ ꝑtineat: s ad
illa potiꝰ tempora quorũ formam adhec tẽ¬
pora tͣnstulit. Illa quippe resgesta forma fu¬
erat fut᷑orum. ut hi qui mͦ ñcredunt ȩugło.
dum iom̃ib gentib edificatur ȩccła. illis
intelligant᷑ eẽ similes qui tunc ñ credidert̃
cũ fabricaret᷑ archa. Illi autẽ qͥ credidunt. &
ꝑbaptismũ salui fiunt illis comparent᷑ qͥ tẽ

Expanded text:
etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero, quam proposuisti, de uerbis Petri apostoli quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia fortasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea cogitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non pertineat, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur esse similes, qui tunc non crediderunt, cum fabricaretur arca, illi autem, qui crediderunt et per baptismum salui fiunt, illis comparentur, qui tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ne frustra dolere uideamur eos qui sine ista
gratia de corꝑe exierunt. frustraq curam ge¬
rere.atq instanter hortari. ut eam homines
pͥusquã moriantur ꝑcipiant. ne sempit̾na mor¬
te pumiantur. Aut si illi tantum ap̃ inferos
inutiliter atq infructuose credunt. qͥ eugło
S annunciato hic credẽ noluer illis autẽ ꝓddĩ
credẽ qͥ ñ hic ꝯtempser̃ qd̾ audire minime
potuer̃. aliud sequitur absurdius. ut hic ñ
inferos debent. ut eis ꝓdesse possit. cum ibi
credid̾int. quod sentire impie uanitatis est:
Quã obrẽ teneamus firmissime qd fides hab&
fundatissima auctoritate firmata: qͥa xp̃s mor¬
tuus ẽ seđm scͥpt᷑as. ⁊ qͥa sepultus ẽ. ⁊qr resurrex̃
t̾cio die scđm scͥpturas. icȩt̾a que de illo testa¬
tissima ueritate conscͥpta s̃. inquib eciã hoc :
qd̾ apud inferos fuit. solutisq eorũ doloribus
quib eum erat impossibile detineri. a quibꝰ

Expanded text:
ne frustra dolere uideamur eos, qui sine ista ne frustra dolere uideamur eos, qui sine ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter hortari, ut eam homines, priusquam moriantur, percipiant, ne sempiterna morte puniantur. aut, si illi tantum apud inferos inutiliter atque infructuose credunt, qui euangelio sibi adnuntiato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, qui non hic contempserunt, quod audire minime potuerunt, aliud sequitur absurdius, ut hic noninferos debent, ut eis prodesse possit, cum ibi crediderint, quod sentire impiae uanitatis est. Quam ob rem teneamus firmissime, quod fides habet fundatissima auctoritate firmata: Quia Christus mortuus est secundum scripturas et quia sepultus est et quia resurrexit tertio die secundum scripturas et cetera, quae de illo testatissima ueritate conscripta sunt. in quibus etiam hoc est, quod apud inferos fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicasse: nisi forte etiam istos qui pꝰ domini
resurrectionẽ ñdum sͥ annunciato eugło mor¬
tui sunt. siue moriuntur. illic apud inferos
audire potuisse uł posse. ut illic credant qd̾
de xp̃i ueritate credendũ ẽ. ut habeant etiam
ipsi remissionẽ. ac salut̃e quã illi meruerunt.
quib ibi xp̃c annunciauit. Neq enim quia
rursus ascendit xp̃c abinferis. idõ ibi fama eiꝰ
extincta ẽ. Nam ⁊ hinc ascendit incelum:
⁊ tam̃ eiꝰ annunciatione qui meum credide¬
runt salui erunt. Idõ quippe exaltatus est.
idonatum ẽ ei nom̃ qd ẽ suꝑ om̃e nom̃. ut
in nomine eiꝰ om̃e genu flectatur. ñ solum cȩ¬
lestium: ⁊ t̾restrium. uerum etiã ⁊ infernorũ.
S hanc opimone si admittimꝰ. qua putari pot̃
homines qui cũ uiuerent minime credidunt
posse in xp̃m apud inferos crede̾: quis ferat q̃
consecunt᷑ absurda. fidiq contraria: Primũ

Expanded text:
praedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post domini praedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire potuisse uel posse, ut illic credant, quod de Christi ueritate credendum est, et habeant etiam ipsi remissionem ac salutem, quam illi meruerunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama eius extincta est; nam et hinc ascendit in caelum et tamen eius adnuntiatione, qui in eum crediderint, salui erunt. ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flectatur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credere, quis ferat, quae consequuntur absurda fideique contraria? primum,
Abbreviated transcription (Latin):
uet etiã illud quod hi qui de hac re conant᷑
reddere rationem. idõ dicunt xp̃o ad inferos
descendente his qui ibi inuenti sunt illa loca
penalia tanquã carceres exinanitos quia ñ
audierant eugłm quod illis uruentib ñdũ
toto orbe p̃dicabat᷑. ⁊ iustas habebant causas
cur ñ credidissent quod eis ñ fuerat nuntiatũ:
deinceps autẽ ñ habituros excusationẽ. qui p̃¬
dicationẽ eugłii ꝑ om̃s gentes celebratã diffu¬
samq contemnunt. ⁊ idõ illis tunc euacuatis
carcerib iam iustum restare iudicium. qͦ con¬
tumaces ⁊ infideles etiã ȩt̃no igne pumandur
Nec atcendunt qui hoc sentiunt hanc excusati¬
onem hab̾e posse om̃s. qui etiã pꝰresurrectionẽ
xp̃i. antequã ad eos eugłm ꝑueniret. ex hac
uita emigrar̃. Neq enim posteaquã dominꝰ
rentur toto orbe t̾rarum. antequã ad eos hȩc
annuntiatio ꝑueniret. qͥ õs habebant excusa¬

Expanded text:
uet etiam illud, quod huet etiam illud, quod hreddere rationem, ideo dicunt Christo ad inferos descendente, iis qui ibi inventi sunt, illa loca poenalia tanquam carceres exinanitos, qui non audierant Evangelium, quod illis viventibus nondum toto orbe praedicabatur, et justas habebant causas cur non credidissent, quod eis non fuerat annuntiatum: deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem Evangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et ideo illis tunc evacuatis carceribus jam justum restare judicium, quo contumaces et infideles etiam aeterno igne puniantur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, hanc excusationem habere posse omnes qui etiam post resurrectionem Christi antequam ad eos Evangelium perveniret, ex hac vita emigrarunt. Neque enim posteaquam Dominus rentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec annuntiatio perveniret; qui omnes habebunt excusa
Abbreviated transcription (Latin):
om̃setiã qui tc̃ ibi fuer incarne resurrexisse cre¬
dendi s̃. aut qͥ resurgentes apparuer̃ cum dño.
adhoc carnem receꝑunt ut in ea iudicarentur
scdm hominẽ: quod nec de illis uideo quomͦ
accipi possit qui increduli fuer̃ indieb noe.
Non enim eos incarne uixisse scͥptum ẽ: aut cre¬
di potest ido solutos inferni dolores. ut qui m̃
lib̾arent᷑. carnẽ adluendam penã reciꝑent. Q d
ẽ gͣ ut iudicent᷑ scđ̾m homines in carne: uiuan
rentur sp̃u. quãuis futura resurrectione incar¬
ne iudicandi sint. ut ꝑ aliquã carnis penã tͣnse¬
ant in regnum dĩ: Quod si ita ẽ. cur hoc tandũ
de illis qui qͦndam ñ crediderunt indiebꝰ noe.
ac ñ etiam de cet̾is quos illic xp̃i uisitatio cõ
transitoria pęna incarne iudicandi:. Quod si
de omnib acceꝑimus. manet questio quare¬
petrus eos tantum commemorauit. qui tunc¬
increduli fuerunt cũ fabricaret᷑ archa. Mo¬

Expanded text:
omnes etiam, qui tunc ibi fuerunt, in carne resurrexisse creomnes etiam, qui tunc ibi fuerunt, in carne resurrexisse credendi sunt aut, qui resurgentes apparuerunt cum domino, ad hoc carnem receperunt, ut in ea iudicarentur secundum hominem, quod nec de illis uideo quo modo accipi possit, qui increduli fuerunt in diebus Noe, non enim eos in carne uixisse scriptum est aut credi potest ideo solutos inferni dolores, ut, qui inde liberarentur, carnem ad luendam poenam reciperent. quid est ergo u t iudicentur secundum homines in carne, urentur spiritu, quamvis in futura resurrectione in carne judicandi sint, ut per aliquam carnis poenam transeant in regnum Dei? Quod si ita est, cur hoc tantum de illis qui quondam non crediderunt in diebus Noe, ac non etiam de caeteris quos illic Christi visitatio comptransitoria poena in carne judicandi? Quod si de omnibus accePetrus eos tantum commemorauit, qui tuncincreduli fuerunt, cum fabricaretur arca. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
in dextera dĩ degludiens mortẽ. ut uite ȩt̃nȩ he¬
redes efficeremur: ꝓfectus incęlos. subiectis sͥ
tia armamini:qr qui passus ẽ incarne desiit
a peccatis. in hoc ut iam ñ hominumdesidiis
s uoluntate dĩ quod reliquum ẽ incarne ui¬
uat tempus. Deinde addidit. Sufficit enm
p̃t̾itum tempus ad uoluntatẽ hominũ cõsũ¬
matum. ambulantes in libidinib ⁊ concupis¬
centiis. ⁊ ebrictate. comessationib potatioĩbꝰ.
⁊ illicitis idolorum seruitutib. in quo stupes¬
cunt ñ concurrere uos. in eandẽ luxuriȩ cõ¬
fessionẽ blasphemantes. qui reddent rationẽ
ei qui ꝑatus ẽ iudicare uiuos ⁊ mortuos. His
moueat ista ꝓfunditas: M ortuis dicit eugłira¬
tum. qͦs ꝓfecto si intellexerimꝰ qui de corpore ex¬
ierunt. illiopinor erunt. de quib supra dixit
qui increduli fuer̃ indieb noe. aut certe om̃s
reccꝑunt. si etiã adolorib inferni soluti s̃: Neq
enim si ut querendo dicis exinaniti s̃ inferni.

Expanded text:
in dextera dei deglutiens mortem, ut uitae aeternae heredes efficeremur, profectus in caelos subiectis sibitia armamini, quia, qui passus est in carne, desiit a peccatis in hoc, ut iam non hominum desideriis sed uoluntate dei quod reliquum est in carne uiuat tempus; deinde addidit: Sufficit enim praeteritum tempus ad uoluntatem hominum consummatum, ambulantes in libidinibus et concupiscentiis et ebrietate, comessationibus, potationibus et inlicitis idolorum seruitutibus, in quo stupescunt non concurrere uos in eandem luxuriae confusionem blasphemantes. qui reddent rationem ei. qui paratus est iudicare uiuos et mortuos; his moueat ista profunditas? mortuis dicit euangelizatum. quos profecto si intellexerimus, qui de corpore exierunt, illi opinor erunt, de quibus supra dixit: Qui increduli fuerunt in diebus Noe, aut certe omnes, receperunt, si etiam a doloribus inferni soluti sunt? neque enim, si, ut quaerendo dicis, exinaniti sunt inferi,
Abbreviated transcription (Latin):
S quousq talis inuenitur. de cuiꝰ animo ⁊ moribꝰ
sit inhac uita certa securitas: Nam sic̃ s̃ͥ quisq
nemo alter alti notus ẽ: i tam̃ nec sͥ quisq ita notꝰ
ẽ ut sit de sua crastina conu̾satione securꝰ. Prom̃
quãuis ex fructib suis multi cognoscant᷑ ⁊ alii
quidẽ ꝓrimos bene uiuendo letificant. alii male
uiuendo contristent. tanꝗͣ propt̃ humanoꝵ
animorũ ignota ⁊ incerta rectissime apłs am
monet. ut ñante tempꝰ qͥcꝗͣ iudicemus cdonec
ueniat dñs ⁊ illuminet abscondita tenebrarũ.

Expanded text:
sed quousque talis inuenitur, de cuius animo et moribus sed quousque talis inuenitur, de cuius animo et moribus sit in hac uita certa securitas? nam sicut sibi quisque nemo alter alteri notus est et tamen nec sibi quisque ita notus est, ut sit de sua crastina conuersatione securus. proinde quamuis ex fructibus suis multi cognoscantur et alii quidem proximos bene uiuendo laetificent alii male uiuendo contristent, tamen propter humanorum animorum ignota et incerta rectissime apostolus admonet, ut non ante tempus quicquam iudicemus, donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebr
Abbreviated transcription (Latin):
uñ fit bonus. Homines aut̃ẽ boni ⁊̃ inhac uita
uident᷑ p̃stare ñ parua solatia. Nam si pauꝑtas
angit. si luctus mestificat. sidolor corꝑis inqͥetat.
si contristat exilium. si ulla alia calamitas uexat:
adsint boni hommes qui ñsolum gaudere cum
gaudentib. uerũ ⁊̃ fiere cũ flentib norunt. ⁊ sa¬
iubrit̃ alloqui ⁊ colloqui sciunt. plurimũ illa
asꝑa leniunt᷑. releuantur grauia. suꝑant᷑ adu̾sa.
S ille hoc meis ⁊ ꝑeos agit. qui fp̃usuo bonos fac̃.¬
E contra si diuitię circũfluant. nulla orbitas ac-¬
cidat. adsit sanitas carnis. incolumi habidetur
i patria.⁊ cohabitent mali homines. in quib
nemo sit cui fides habeat᷑. a quo ñdolus. fraus.
irȩ. discordiȩ. insidiȩ sustineant᷑ atq timeantuꝵ:
ñne illa om̃ia fiunt amara ⁊ dura. nec aliquid
letum uł dulce ẽ meis: Ita in quibꝰlibet reb hu¬
manis nicħ ẽ homini amicũ. sine homine amico:

Expanded text:
unde fit bonus. Homines autem boni etiam in hac uita unde fit bonus. Homines autem boni etiam in hac uita uidentur praestarenon parua solacia. nam si paupertas angit, si luctus maestificat: si dolor corporis inquietat, si contristat exilium, si ulla alia calamitas uexat, adsint boni homines, qui non solum gaudere cum gaudentibus uerum etiam flere cum flentibus norunt et salubriter adloqui et conloqui sciunt; plurimum illa aspera leniuntur, releuantur grauia, superantur aduersa. sed ille hoc in eis et per eos agit, qui spiritu suo bonos facit. contra si diuitiae circumfluant, nulla orbitas accidat, adsit sanitas carnis, incolumi habitetur in patria et cohabitent mali homines, in quibus nemo sit, cui fides habeatur, a quo non dolus, fraus, irae, discordiae, insidiae sustineantur atque timeantur, nonne illa omnia fiunt amara et dura nec aliquid laetum uel dulce est in eis? ita in quibuslibet rebus humanis nihil est homini amicum sine homine amico.
Abbreviated transcription (Latin):
tribuant. cõmunicent. thesaurizent sͥ fundam̃tũ
bonum infuturũ: ut app̃hendant ueram uitã:
Debes itaq p̃amore huiꝰ uerȩ uitȩ ⁊̃ desolatam te
reputare in hoc scło: inqualibet eiꝰ felicitate u̾¬
seris. N am sicut ẽ illa uera uita in cuiꝰ cõꝑati¬
one utiq ista quȩ multũ amatur quamlibet
iocunda atq ꝓducta sit. nec uita dicenda est.
dicens. dabo illis solatium uerũ. pacem supeR
pacẽ. sine quo solacio quecũq s̃ t̾rena solacia.
magis in eis desolatio ꝗͣ consolatio repꝑit᷑. Diui¬
tiȩ quippe atq fastigia dignitatũ cȩt̾aq huiꝰ
modi quib felices putant ẽẽ mortales ue illiꝰ
felicitatis exꝑtes. qͥd afferunt consolationis. cũ
sit eis indigere quã eminere p̃stantiꝰ: Quȩ plus
adeptionis amore. Talib bonis ñ fiunt homines
boni. s aliunde boni factibene utendo fit ut ista
sint bona. Ns̃ gͦ in his uera solatia: s ibi podiꝰub
uera uita. Nam inde necesse ẽ fiat homobeatus:

Expanded text:
 fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Debes itaque prae amore huius uerae uitae etiam desolatam te reputare in hoc saeculo, in qualibet eius felicitate uerseris. nam sicut est illa uera uita, in cuius comparatione utique ista, quae multum amatur, quamlibet iucunda atque producta sit. nec uita dicenda est, dicens: Dabo illis solacium uerum, pacem super pacem, sine quo slacio, quaecumque sunt terrena solacia, magis in eis desolatio quam consolatio reperitur. diuitiae quippo atque fastigia dignitatum ceteraque huius modi, quibus se felices putant esse mortales uerae illius felicitatis expertes, quid adferunt consolationis, cum sit eis non indigere quam emadeptionis ardore? talibus bonis non fiunt homines boni, sed aliunde boni facti bene utendo faciunt, ut ista sint bona. non sunt ergo in his uera solacia sed ibi potius, ubi uera uita. nam inde necesse est fiat homo beatus,
Abbreviated transcription (Latin):
pisse iam puto. In recenti aut̃e comonitorio tuo
cui nunc respondi duo quesieras. quorũ utrũq
tractatũ ẽ unum latiꝰ. alterum breuiꝰ. de petri
scilicet apłi u̾bis. ⁊ de anima dñi. Exemplum
sane litt̾arum tuarũ quȩ continent int̾rogatio¬
nem utrum dĩ sub̃a corporalit̃ uelut in locoui¬
deri possit. ⁊ apud nos nescio quom aberrauer:
nec inueniri cũ diu quererent᷑ potuerunt. iterũ
ammoneo mittere ne graueris:. Epła augusti¬

Expanded text:
pisse iam puto. in recenti autem commonitorio tuo, pisse iam puto. in recenti autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo quaesieras, quorum utrumque tractatum est, unum latius alterum breuius, de Petri scilicet apostoli uerbis et de anima domini. exemplum sane litterarum tuarum, quae continent interrogationem, utrum dei substantia corporaliter uelut in loco uideri possit, et apud nos nescio quo modo aberrarunt nec inueniri, cum diu quaererentur, potuerunt, iterum admoneo mittere ne graueris.\'
Abbreviated transcription (Latin):
uiuant autẽ scđin dm̃ sp̃u. ñ cogit ap̃inferos
intelligi. Ppt̃ hoc enĩ ihac uita ⁊ mortuis
eugłizatum ẽ. id÷ infidelib ⁊ iniquis. ut cũ
credid̾int iudicent᷑ quidẽ scdm homines in
carne. hoc ⁊ indiuersis tribulationib ⁊ ipsa
morte carnis. uñ ide apłs alio loco dic̃ tẽpus
ẽẽ ut iudicium incipiat adomo dñi. uiuant
tificati. cũ morte infidelitatis ⁊ impietatis de¬
tinerentur. Hȩc expositio u̾borũ petri cui dis¬
plicet. uł cui ⁊̃ si ñ displicet ñ tam̃ sufficit. q̃¬
rat ea scđm inferos intellig̾e̾. Qͥ si ualuerit i¬
la quib me moueri supra cõmemoraui ita
soluere ut eorum auferat dubitationẽ. ĩꝑtiat
⁊ michi. Quod si factum fu̾it poterunt illa
u̾ba utroq mͦ intelligi. Ista sententia de nul¬
la falsitate conuincitur. ad illas aute q̃stiones
quas ante misisti excepta dĩ uisione ꝑcorpus
unde maius opus moliendum ẽ ut potui res¬
pondi. & ꝑasellum diaconũ misi. quod te acce¬

Expanded text:
u, non cogit apud inferos intellegi. propter hoc enim in hac uita et mortuis euangelizatum est, id est infidelibus et iniquis, ut, cum crediderint, iudicentur quidem secundum homines in carne. hoc est in diuersis tribulationibus et ipsa morte carnis. unde idem apostolus alio loco dicit tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. uiuant tificati, cum morte infidelitatis et impietatis detinerentur. Haec expositio uerborum Petri cui displicet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen sufficit, quaerat ea secundum inferos intellegere. qui si ualuerit illa, quibus me moueri supra commemoraui, ita soluere, ut eorum auferat dubitationem, impertiat et mihi. quod si factum fuerit, poterunt illa uerba utroque modo intellegi; ista sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem quaestiones, quas ante misisti, excepta dei uisione per corpus, unde maius opus moliendum est, ut potui, respondi et per Asellum diaconum misi, quod te acce