comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tun autem missus nouit̾ claram ual¬
lem Bennardus ordinandꝰ eẽt. in mini¬
ct̃ium ãs qd assumptꝰ erat: et sedes lingon¬
sis nacaret. ad quã ordinatio ipsa respicie¬
bat quei entib frib qͥ eum duce̾nt ordinã¬
dumicito de ꝓrimo se obtulit bona fama
uenabilis eathalaunensiũ ep̃i opinatissim
illiꝰ magistri s ulłi de campellis: illueq ei
tnsinitcendũ eẽ diffinitum ẽ. Sicꝙ factũ est.
Abiit aute cachalaunũ: assumpto secũ elbo¬
uundi. habitu ꝙͦ despicabił. suł sec̃nte mo¬
nachoseniore. ⁊ magnitudine ⁊ robore cor¬
ris eleganti: aliis ridencibs. alis irridert¬
b aliss rem sicut erat int̾p̃tando uenantib
Cum aũt quereret᷑ qͥs eor eet abbas: ep̃e pͥnĩ¬

Expanded text:
um autem missus noviter Claram-Vallem Bernardus, ordinandus esset in ministerium ad quod assumptus erat, et sedes Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat, quaerentibus fratribus quo eum ducerent ordinandum, cito de proximo se obtulit bona fama venerabilis Catalaunensium episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum transmittendum esse definitum est. Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum, assumpto secum Elbobundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti, aliis ridentibus, aliis irridentibus, aliis rem, sicut erat, interpretando venerantibus. Cum autem quaereretur quis eorum esset abbas, Epi
Abbreviated transcription (Latin):
humilitas discipłor. Cum enim ad nitu pa¬
guentis humiliarent᷑. qui argu ebant᷑: cepi
etlam spuali magistro adusus frẽs humiles
et subieetos ⁊ elus suus ẽẽ suspectus intanes
ett ip se iam poti accusar et ignorant iaasica
et defiesret necessitatem quodsilere ñ ucret
cumuesciret loqͥ quoo ntam alta dhoiet
em indigua hominibe loquendo lldi ret consc̃¬
eniasa siator. od tam serupildo se ꝑfet sonse

Expanded text:
humilitas discipulorum. Cum enim ad nutum arhumilitas discipulorum. Cum enim ad nutum arguentis humiliarentur qui arguebantur, coepit etiam spirituali magistro adversus fratres humiles et subjectos zelus suus esse suspectus, in tantum ut ipse jam potius accusaret ignorantiam suam, et defleret necessitatem, quod silere non liceret, cum nesciret loqui: quod non tam alta ad homines, quam indigna hominibus loquendo laederet conscientias auditorum: quod tam scrupul
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ñ potuit: scł quod homines inueniebat qͣs
in hac parte angͤłos estimabat. Anglicam eni
magna ex parte degustans puritatem. et ex con¬
scientia iamolim accepte a deoꝰ grẽ singularis
simplicit̃ piudicans uniuse conditioni huma¬
ne fragilitatis ure mpͣtationes seu inqͥuati¬
ones cogitationum haꝵ nullum religiosum
posse incidere: uel si incidẽt. uẽ religiosu n
estima bat eẽ.S iuri uẽ religiosi. et sis pru¬
deutes. et in p̃dicatione sermonum es uene¬
rabant᷑ etiam que ñ capiebant. ⁊ in contesu¬
onib suis licet ad nouũ stupent. Idntem
eo qo semiuariũ ꝗddam desꝑationis p̾ctrre
uideret infirmis: tam̃ urta senten tua ri
iob nefas putabant contradicere sermoni¬
d scĩ ñ excusantes ẜ accusantes infirmttace
suam inconspectu hominis cei infi uetate
uiuens iustificari potest in conspectu dlei un¬
de factum ẽ ut fieret magistoa magisti i oĩa

Expanded text:
esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos in hac parte Angelos aestimabat. Angelicam enim magna ex parte degustans puritatem, et ex conscientia jam olim acceptae a Deo gratiae singularis, simpliciter praejudicans universae conditioni humanae fragilitatis in tentationes seu inquinationes cogitationum harum nullum Religiosum posse incidere; vel si incideret, vere religiosum n prudentes, et in praedicatione sermonum ejus venerabantur etiam quae non capiebant, et in confessionibus suis, licet ad novum stuperent auditum, eo quod seminarium quoddam desperationis praeferre videretur infirmis: tamen juxta sententiam sancti Job, nefas putabant contradicere sermonibus Sancti , non excusantes, sed accusantes infirmitatem suam in conspectu Hominis Dei, in quo nemo vivens justificari potest in conspectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia
Abbreviated transcription (Latin):
dni qua in solitudine cistͣcii ⁊ subli moris al¬
titudine contem plationis in silentio aliqͣn¬
diu fruit̾ erat: quasi de celo affe̾ns int̾ hoĩ¬
nes miracłm qͦddam conqͥsite sibi apd dñ
ps qm̃ humane puritatis: homines qͦs reges
et int quoscõuersari ueniebat. pene om̃s ase
abst̾ruit. Si qͥnͣ namq de spũalil et edifica¬
tione animaꝵ sermonem ad cos habebat. lo¬
quebat᷑ hominib lingua angłoꝵ: et uix intel¬
ligebat. Marimc aute in his que ad mores ho¬
minũ ꝑtinebant. ex abundantia cordis sui
tam sublimia eis pponebat. tam ꝑfecta exige¬
bat ab eis. ut durus uideret᷑ sermo: intan¬
tum ñ capiebant q̃ dicebant᷑ Rursum cu sui¬
gillatim audiret eos confitentes sibi.:⁊ seme
ipsos accusantes suꝑ diu̾sis illusionib cogitatĩ¬
onũ cõmuniũ humanaꝵ. qs nullus in carne
uuens hõpenit uitare potest: hoc potissimũ
fuit. in quo luculli ad teneliras illas conuentio

Expanded text:
Domini, qua in solitudine Cistercii, et sublimioris alDomini, qua in solitudine Cistercii, et sublimioris altitudine contemplationis in silentio aliquandiu fruitus erat, quasi de coelo afferens inter homines miraculum quoddam conquisitae sibi apud Deum plus quam humanae puritatis, homines quos regere, et inter quos conversari veniebat, pene omnes a se absterruit. Si quando namque de spiritualibus et aedificatione animarum sermonem ad eos habebat, loquebatur hominibus lingua Angelorum, et vix intelligebatur. Maxime autem in his quae ad mores hominum pertinebant, ex abundantia cordis sui tam sublimia eis proponebat, tam perfecta exigebat ab eis, ut durus videretur sermo; in tantum non capiebant quae dicebantur. Rursum, cum singillatim eos audiret confitentes sibi, et ipsos accusantes super diversis illusionibus cogitationum communium humanarum, quas nullus in carne vivens homo penitus vitare potest; hoc potissimum fuit, in quo luci illi ad tenebras illas conventio
Abbreviated transcription (Latin):
inuenies uirum tuum. Illa uͦ abiens indo¬
mũ suam: sic̃ aͥudier⁊t sic inuenit. Fltb as uͦ
⁊ ꝯsolaus ꝑ usillanimitatem cellararii sui. ad
sustinendum dñm de teto reddidit fortiorẽ.
Nectantum semel hoc ei contigisse ceitũ ẽ:
sfepe cum huimodi necessitas instaret. re¬
pen᷑ un nͥspabatir auxilium eĩ a dño af¬
fuisse. Pront᷑ quod uiri prudentes. intelli¬
gentes manum dm̃ cẽ cum eo ten̾itudinẽ
ratis eiꝰ a deliciis paradisi nuꝑ egssi. rerũ ex¬
tioꝵ sollicitudine gͣnare cauebant: eas ipsii¬
tra semet ipsos ut potarit digerentes: et tan¬
tumm de int̾iorib a conscientiis suis: ⁊ causa
animaꝵ suarum cum consulentes. In qͦ cam̃
pene hoc eis contigie⁊ qđ filiis isrł legimꝰ oli'
de moyse contigisse: cum diuconuise e i
et d scendet ad ppłmi. i ex colloqͥo dñifacies
eiꝰ cornũta appareret it̾ribilis. adeo ut fuge¬
ret ppłs ab eo. Egssus er im uir ilte ses̃ a facie

Expanded text:
invenies virum tuum. » Illa vero abiens in doinvenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut audierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum semel hoc ei contigisse certum est, sed saepe, cum hujusmodi necessitas instaret, repente, unde non sperabatur, auxilium ei a Domino adfuisse. Propter quod viri prudentes 1074 intelligentes manum Domini esse cum eo, teneritudinem mentis ejus a deliciis paradisi nuper egressi, rerum exteriorum sollicitudine gravare cavebant, eas ipsi intra semetipsos, ut poterant, digerentes, et tantummodo de interioribus conscientiis suis, et causa animarum suarum eum consulentes. 28. In quo tamen pene hoc eis contigit, quod filiis Israel legimus olim de Moyse contigisse, cum diu conversatuset descenderet ad populum, ex colloquio Domini facies ejus cornuta appareret et terribilis, adeo ut fugeret populus ab eo . Egressus enim Vir sanctus a facie
Abbreviated transcription (Latin):
supeẽt noccis int̾uallum: eg̾ssus foras et lo¬
ca uiciua cireiuiens. ꝙr abat dm̃ ut acceptũ
to u stans in ipsa orone. modice int̾clusis o¬
culis uidit undiq ex uicinis montib tan¬
tam diu̾si habit.: ⁊ diu̾se ꝯditionis hominum
iultitudinem ain infiorem uallt̃ descendẽ:
ut uallis ipsa caꝑe ñ posset. Qd quid signi¬
ficauit. iam ominib manifestum est. Hac gͤuũ
etiam frẽs suos: comonens eos de miscdia dei
qreret᷑ ad necessaria domꝰ et frmͣ multa de¬
ee. nec habere se unde ea coemẽtꝰ et urgente.
uecessitate iam nullam u̾boꝵ reciꝑet ⁊ sola¬
dei qͣntum intim ad p̃sentes angustias suffi¬
fugit. Post pululum ũ re diens ge nardus.
nuli. r qͥndam de castellione foris ce: et
uille ei loq̃ nunci uũt. Ad quã cũ egͥderet᷑:
Pilsens ad pides eius eadem mulier. Sn lil
implorans uirosuo ꝑicłose egͦtanti. Quãbre¬
uit allocut cłimisit a se: uade inqͥens sanũ¬

Expanded text:
superesset noctis intervallum, egressus foras, et losuperesset noctis intervallum, egressus foras, et loca vicina circumiens, orabat Deum, ut acceptum to stans in ipsa oratione, modice interclusis oculis, vidit undique ex vicinis montibus tantam diversi habitus et diversae conditionis hominum multitudinem in inferiorem vallem descendere, ut vallis ipsa capere non posset. Quod quid significaverit, jam omnibus manifestum est. Hac igituretiam fratres suos, commonens eos de misericordia Dei quereretur ad necessaria domus et fratrum multa deesse, nec habere se unde ea coemeret, et urgente necessitate jam nullam verborum reciperet consolaDei, quantum interim ad praesentes angustias suffifugit. Post paululum vero rediens Girardus, mulierem quamdam de Castellione foris esse, et velle ei loqui nuntiavit. Ad quam cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, duodeciimplorans viro suo periculose aegrotanti. Quam breviter allocutus, dimisit a se: « Vade, inq
Abbreviated transcription (Latin):
ex folus sagi coriciebaut Pans instat ꝓphici
illius ex ordeo ⁊ milio. et uicia erat: ita ut aliq̃n¬
doreligiosus uir qͥddam. appositum sibi in hos¬
picio lbtim plorans clam assportau̾it. qͣsi ꝓ
miracło omnib ostendendum: quodinde ui¬
uerent homines. ⁊ tales hommes. At uirũ dei:
minꝰ ista mouebant. Sĩma ei sollicitudo de
salute multoꝵ: que a pͥma die conu̾sionis sue.
usq ad hoc tem pꝰ tam singulartt̃ sacrum il¬
lud pectꝰ noscit᷑ possicdere: ut erga omnes a¬
nimas mat̾num gerere uideatur affectum.
fruce aliquis ꝓueniret: modo obłitus sui
estuabat flagrantissimo ardore: ut nullã
iusi exmultoꝵ salute consolationem posse
Admittere uideretur. Sane fiduciam karitaᷤ
pariebat: sed eandem castigabat humilitas.
Contigit autem int̾ hec: ut aliqͣndo temꝑiꝰ
solto surgent ad uigilias. Quib ꝑactis. cũ n¬
usꝙ ad matutinas laudes. aliqͣnto longius

Expanded text:
ex foliis fagi conficiebantur. Panis instar prophetici ex foliis fagi conficiebantur. Panis instar prophetici illius ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando religiosus vir quidam appositum sibi in hospitio ubertim plorans clam asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homineminus ista movebant. Summa ei sollicitudo de salute multorum, quae a prima die conversionis suae usque ad hoc tempus tam singulariter sacrum illud pectus noscitur possidere, ut erga omnes animas maternum gerere videatur affectum. fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui, aestuabat flagrantissimo ardore, ut nullam nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. Contigit autem inter haec, ut aliquando temperius solito surgeret ad vigilias. Quibus peractis, cum usque ad matutinas laudes aliquanto longius
Abbreviated transcription (Latin):
um autem
complacuit ei qui eum segregauit a
selo ⁊ uocauĩt: ut ampliore grã reuelaret in
eo glam suam. ⁊ multos filios dei qͥ erant di¬
spũ ꝑ eum congregaret in unum: mistt in
cor uebatis stephani ad edificandam doniu
lareuallis mitte fres eius. Qb abeuntibus
ipsum etiam doninũ gennandum p̃fecit
albem. mirantib sanc illis tanq̃m maturis
et strenuis. tam in religione qͣm in scło iuris:
Noris occupationis. Erat autẽ clarauallis loc̃
in t̾ritorio lingonensi. ũ longe a fluuio al¬
ba anti qua spelunca lat᷑num: ec antiquit lu
dicebat᷑ uallis absintialis. seu ꝓpt̾ abrindan¬
dos ibi ibsinei cõpiam: seu ꝓpt amaritudinẽ m
in loco horroris et uaste solitudinis consede¬
ruit uiri illi uͣtutis: faccuri de spelunca la¬
fuuum. templum dei: et domum orõnis. Ubi
simplicit̃ aliqͣnto tempore deoseruiert in
pauptate sp̃c̃: in fame ⁊ siti: in frigore ⁊ nu¬
diciti in uigiliis mmltis. Pulm̃taria seiis

Expanded text:
um autem complacuit ei qui eum segregavit a et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei, qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis 1073 Stephani ad aedificandam domum Clarae-Vallis mittere fratres ejus. Quibus abeuntibus ipsum etiam domnum Bernardum praefecit abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis tam in religione quam in saeculo virterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae antiquitus dicebatur Vallis absinthialis, seu propter abundantis ibi absinthii copiam, seu propter amaritudinem in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum, templum Dei et domum orationis. Ubi simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗliasi impotens et nescius laboris ipsius se¬
dert det reqͥescere iubei etur: ad mocdũ con¬
llctus ad orationem confugit. cũ in agnis
teemis postu ans a deo donari sibi gram me¬
temd. Dee fefellee su plicitas fidei. Se sidiue
religiost. Continiio namq quod petistim¬
petiauit. E exillo die in labore illop̃ cet¬

Expanded text:
quasi impotens et nescius laboris ipsius, sequasi impotens et nescius laboris ipsius, sedere sibi et requiescere juberetur, admodum contristatus, ad orationem confugit, cum magnis lacrymis postulans a Deo donari sibi gratiam metendi. Nec fefellit simplicitas fidei desiderium religiosi. Continuo namque quod petiit, impet
Abbreviated transcription (Latin):
alitate: cui seũ curiositate seu infirinitate in
huimodi laboꝵ corporalium distraccionib ꝑ
tentione certe memona et cogitatione ab intͥ¬
ore unitate sp̃c. aliquam pati dissolutionem.
ipse puilegio maioris gre in rurtute spc̃ simul
et totus quodam in exteriuslaborabat: et totus
indiuis deo uacabat. in altõ pascens conscien¬
ttaur in alto deuotionem. Laboris gͦ tempe
et unc orabat scu meditabat᷑ absq intmissio¬
ue ertioris laboris: et extlus laborabat abso
iactura intioris suauitatis. Nam usq hosie
quieqd in sc̃ptiiris ualet quieqd in eis sp̃ualit
sentit: maxime in filuis et in agͥs ineditando
et orando se confitet᷑ accepisse: et in hoe nua¬
los aliqͥndo se magistros habuisse. n q̃uer ẽ
d fagos: Ioco illo suogtiose int amico dicẽ
olet. SDessis tempore. frib ad secandum cum
feruore et gaudio scispẽ occupatis. eũ ipse

Expanded text:
alitate, cujus seu curiositate, seu infirmitate, in alitate, cujus seu curiositate, seu infirmitate, in hujusmodi laborum corporalium distractionibus, tentione, certe memoria et cogitatione, ab interiore unitate spiritus aliquam pati dissolutionem: ipse privilegio majoris gratiae in virtute spiritus simul et totus quodammodo exterius laborabat, et totus interius Deo vacabat; in altero pascens conscientiam, in altero devotionem. Laboris ergo tempore et intus orabat seu meditabatur absque intermissione exterioris laboris, et exterius laborabat absque jactura interioris suavitatis. Nam usque hodie quidquid in Scripturis valet, quidquid in eis spiritualiter sentit, maxime in silvis et in agris meditando et orando se confitetur accepisse; et in hoc nullos aliquando se magistros habuisse, nisi quercus et fagos, joco illo suo gratioso inter amicos dicere solet. 24. Messis tempore fratribus ad secandum cum fervore et gaudio sancti Spiritus occupatis, cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
fuit int̾ nouicios nouicius. monachus int̾ mo¬
nachos. spũ ualid. corpore infirmꝰ: nil indul¬
gentie circa corporis qͥetem seu refectionẽ. nil
remissionis de comuni labore uel oꝑe fieri si¬
bi aliqͣndo acqͥescens. Cet̾os nãꝙ scos eẽ arbit᷑¬
batur. ⁊ ꝑfectos: se uͦ sicut nouicium ⁊ incipien
et remissionib indigere: s feruore nouicio.
⁊ ordinis districtione et rigore discipline. ꝓpt̾
titarent. quodseu minor usus ei seu imꝑitia de¬
negabat. fodiendo. seu ligna cedendo. et ꝓpͥis
hiim̾is deportando: uel qͥb libet laborib eqͥ
laboriosis illud redimebat. Ubi uͦ uires defi¬
ciebant. ad uiliora queq oꝑa confugiens: la¬
borem humilitate compensabat. Et̃ mirum in
modum isqui tantam in contemplatione rerum
spũalium ac diuinarum acceꝑat grãn̾curata¬
lia ñ solum occupari patiebat᷑: scd et plurimũ
delectabat᷑. Sed mortificata ut dictum ẽ sensir¬

Expanded text:
fuit, inter novitios novitius, monachus inter mofuit, inter novitios novitius, monachus inter monachos, spiritu validus, corpore infirmus: nil indulgentiae circa corporis quietem seu refectionem, nihil remissionis de communi labore vel opere fieri sibi aliquando acquiescens. Caeteros namque sanctos esse arbitrabatur et perfectos; se vero sicut novitium 1072 et incipientet remissionibus indigere, sed fervore novitio, et Ordinis districtione, et rigore disciplinae. 23. titarent, quod seu minor usus ei, seu imperitia denegabat; fodiendo, seu ligna caedendo, propriis humeris deportando, vel quibuslibet laboribus aeque laboriosis illud redimebat. Ubi vero vires deficiebant, ad viliora quaeque opera confugiens, laborem humilitate compensabat. Et mirum in modum is, qui tantam contemplatione rerum spiritualium ac divinarum acceperat gratiam, circa talia non solum occupari patiebatur, sed et plurimum delectabatur. Sed mortificata, ut dictum est, sensu
Abbreviated transcription (Latin):
mis semꝑ et delicate complexionis fuisset. ie¬
uiniis multis et uigiliis frigore ⁊ labore. du¬
riorib et continuis exercitiis attrita corrup¬
to stomacho crudum continuo. ꝑ os solet re¬
icere quod ingerit᷑. Quod si quid nat᷑ali decocti¬
one digestum tnsfundit᷑ ad inferiora: ibi ni¬
chilominꝰ partib illis corporis. ñ minorib in¬
firmitatum in cõmodis obsessis: ñ nͥ cum gͣui
corm̃to egredit᷑. Si quid autem residuum est
ipsum ẽ alim̃tum corporis cius qualecũq: non
tam ad uitam sustentandam. qͣm ad diffe̾n¬
dam mortem. Semꝑ autempost cibum: qͣsi
pensare solitꝰ ẽ qͣntum comedit. Si qͣndo uel
ad modicum m̃suram solitam excessisse se dep̃¬
henderit: impiine abire ñ patit᷑. S et usus par¬
simonie sic ei in nat᷑am u̾sꝰ est. ut et si aliqͣndo cor¬
poralis sibi cuiꝰ libet refectionis plus aliquidsoli¬
to uelit indulgere. iux possit. Sic autẽ ab inicio

Expanded text:
mis semper et delicatae complexionis fuisset, jemis semper et delicatae complexionis fuisset, jejuniis multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum continuo per os solet rejicere quod ingeritur. Quod si quid naturali decoctione digestum transfunditur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incommodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egeritur. Si quid autem residuum est, ipsum est alimentum corporis ejus qualecunque, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quasi pensare solitus est quantum comederit. Si quando vel ad modicum mensuram solitam excessisse se deprehenderit, impune abire non patitur. Sed et usus parcimoniae sic ei in naturam versus est, ut etsi aliquando corporalis sibi cujuslibet refectionis plus aliquid solito velit indulgere, vix possit. Sic autem ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
tis reputans comparationẽ mortis et somni:
ut sic dormientes uideant᷑ mortui apud hoĩes.
qͦmͦ apud dm̃ mortui dormientes. Uñ etiã si
quem foete religiosum in dormiendo seudu¬
rius st̃tentem audierit̾. seu minꝰ composite ui¬
derit iacentem patient̾ ferre uix potest: sed
carnalit̾ eum seu scłarit̾ dormire causat᷑. In
ipso namꝙ tenuem uictum. tenius somnꝰ co¬
mitat᷑. In neut᷑ enim ullam indulget corpori
suo sacietatem: nͥ quod in utͦꝙ sumpsisse ali¬
qͥd. sat ei est. Qntum enim ad uigilias uigilia¬
rum ei modus est: ñ totam noctem duce̾ insõ¬
nem. Porro ad comerler dũ usq hodie uixali¬
qͣndo uoluptate trahitur appetitꝰ: seo solo ti¬
more defectus. Etenm comesturus: pͥusqͣm
comedat sola cibi memoria sat᷑ est. Sic accedit
ad sum̃dum cibum: quasi ad torm̃tum. Apri¬
mosiqͥdem conu̾sionis sue anno. seu egͥssionis
de cella nouicioꝵ. natura eius cum denere ni¬

Expanded text:
tis reputans comparationem mortis et somni: tis reputans comparationem mortis et somni: ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. Unde etiam si quem forte religiosum in dormiendo seu durius stertentem audierit, seu minus composite jacentem viderit; patienter ferre vix potest, sed carnaliter eum seu saeculariter dormire causatur. In ipso namque tenuem victum tenuis somnus comitatur. In neutro enim ullam indulget corpori suo satietatem, nisi quod in utroque sumpsisse aliquid sat ei est. Quantum enim ad vigilias, vigiliarum ei modus est non totam noctem ducere insomnem. 22. Porro ad comedendum usque hodie vix aliquando voluptate trahitur appetitus, sed solo timore defectus. Etenim comesturus, priusquam comedat, sola cibi memoria satiatus est. Sic accedit ad sumendum cibum, quasi ad tormentum. A primo siquidem conversionis suae anno, seu egressionis de cella Novitiorum, natura ejus, cum tenerae ni
Abbreviated transcription (Latin):
sualitatem ñ curiose lasciuam. nec suꝑbe re¬
bellemis congaudentem spualib studiis. et in
cis que ad dm sunt. sponte subditam sp̃ui ⁊ serui¬
entem: corpꝰ etiam nulliꝰ contaminatũ consen¬
curaret᷑. ad serui endum sp̃ui. in seruitio dei ap¬
tissimum instrum̃tum. Sedcum caro in eo ex
dono p̃uenientis gr̃e.⁊ ad iutorio subsequen¬
tis uat̾e: ⁊ usu bono sp̃ualis discipline. in iam
aliquid ꝯcupiscet adu̾sus sp̃m. hoc ẽ quod spm̃
ledet: spc supͣ uires. sup̃ uirtutem carnis acsã¬
guinis tanta adu̾sus carnem concupiscebat:
ut infirmum animal cadens sub onere: usq
in hanc diem ñ adpiciat ut resurgat. Quidem
dicam de somno: qui in cet̾is hominib solet eẽ
refectio laboꝵ ⁊ sensuũ. atit m̃tium recreatio:
Ex tunc usꝙ hodie uigilat ult᷑ possibi litatẽ
humanã. Nullum enĩm tempꝰ magis se ꝑde
conqueri solet qͣm quo dormit: idoneam sa¬

Expanded text:
sualitatem non curiose lascivam, nec superbe resualitatem non curiose lascivam, nec superbe rebellem, sed congaudentem spiritualibus studiis, et in eis quae ad Deum sunt, sponte subditam spiritui et servientem: corpus etiam nullius unquam contaminatum consencuraretur, ad serviendum spiritui in servitio Dei aptissimum instrumentum. Sed cum caro in eo ex dono praevenientis gratiae, et adjutorio subsequentis naturae, et usu bono spiritualis disciplinae, vix jam aliquid concupisceret adversus spiritum, hoc est, quod tus supra vires, supra virtutem carnis ac sanguinis, tanta adversus carnem concupiscebat, ut infirmum animal cadens sub onere, usque in hanc diem non adjiciat ut resurgat. Quid enim dicam de somno, qui in caeteris hominibus solet esse refectio laborum et sensuum, aut mentium recreatio? Extunc usque hodie vigilat ultra possibilitatem humanam. Nullum enim tempus magis se perdere conqueri solet, quam quo dormit, idoneam sa
Abbreviated transcription (Latin):
or cupata maemnoria. uidens ñ uidebat. audi¬
ens naudiebat: nichil saprebat gustanti. uix
aliquid sensu aliquo corpotis serurebat. Iam qͥp¬
pe annum integrum ex egerat in cella nouici¬
oR: cum exiens inde ignorar et adhue an habe¬
ret dom ipsa testudinem quã solem dicere cela¬
turam. Multo tpre frequenta uerat intrans et
exiens domum eccłie: cũ in eius cãpite ubitres
erant uuam cĩ fene stram esse arbitrarecur.
Curiositatis enim sensu mortificato. nil huiꝰmo¬
disentiebat. uel si forte aliqulo eum continge¬
bat uidere: memoria ut dictum ẽ alibi occu¬
pata ñ adu̾tebat. Sine memoria qͥppe: sensus
sentientis nulluse. Natura quoq in eo ñ dissentie¬
et sortitꝰ sum animam bonaur et cũ magises¬
scm boñ ueni adcorp̃ incoinqͥnatum. Ad contem¬
planda qͥppe sp̃ualia queq seu diuina. cum gra
spũali natali q̃dam uirtute pollebat ingenii:
sortitꝰ ꝙ et̾iam in hoc erat anumam bona sen¬

Expanded text:
occupata memoria, videns non videbat, audioccupata memoria, videns non videbat, audiens non audiebat; 1071 nihil sapiebat gustanti, vix aliquid sensu aliquo corporis sentiebat. Jam quippe annum integrum exegerat in cella Novitiorum, cum exiens inde ignoraret adhuc an haberet domus ipsa testudinem, quam solemus dicere caelaturam. Multo tempore frequentaverat intrans et exiens domum ecclesiae, cum in ejus capite, ubi tres erant, unam tantum fenestram esse arbitraretur. Curiositatis enim sensu mortificato, nil hujusmodi sentiebat; vel si forte aliquando eum contingebat videre, memoria, ut dictum est, alibi occupata non advertebat. Sine memoria quippe sensus sentientis nullus est. 21. Natura quoque en eo non dissentieet sortitus sum animam bonam; et cum magis essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum . Ad contemplanda quippe spiritualia quaeque seu divina, cum gratia spirituali, naturali quadam virtute pollebat ingenii; sortitusque etiam in hoc erat animam bonam, sen
Abbreviated transcription (Latin):
culo autulistis. Solispc ingrediant᷑. caro ñ ꝑ¬
est quicq̃m. Quod cum nouitiis ad nouitate
ubi ptrntis parcens teneritũdini eoꝵ clemti
exponendo quod dixerat. carnalem concupis¬
centiam p̃dicare soleat foris dimittendda: ipse
cum nouicius et̃t. in nullo s partens instabat
omiimodis mortificare. ñ solum concupiscen¬
tuascartis que ꝑsensus corporis fiunt: s et sens ipso
ꝑquos fiunt. Cum enim iam intiore sensu illo¬
minati amoris dulcius ac freq̃ntius sentire
incipẽt desursum spirantem sibi suauitatem
sensu illi intiori timensa sensib corporis. uix
tantũ eis pmittebat. qͣntu sufficẽt ad extioris
cũ hominib conu̾sationis societatem. Quod
cũ continui us instantia inconsuetudine mit¬
teret consuetudo ei ipsa quodamm utebat᷑ i na¬
tura ii. ẽetꝰq absortus in sp̃m spe tota in dm di¬
recta intentione. seu meditatione spũali tota

Expanded text:
culo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non pculo attulistis: soli spiritus ingrediantur; caro non prodest quidquam. » Quod cum novitiis ad novitatem verbi perterritis, parcens teneritudini eorum, clementius exponendo, carnalem concupiscentiam praedicare solebat foris dimittendam: ipse cum novitius esset, in nullo sibi parcens, instabat omnimodis mortificare non solum concupiscentias carnis, quae per sensus corporis fiunt, sed et sensus ipsos per quos fiunt. Cum enim jam interiore sensu illuminati amoris dulcius ac frequentius sentire inciperet desursum spirantem sibi suavitatem, sensui illi interiori timens a sensibus corporis, vix tantum eis permittebat, quantum sufficeret ad exterioris cum hominibus conversationis societatem. Quod cum continui usus instantia in consuetudinem mitteret, consuetudo ei ipsa quodammodo vertebatur in naturam: totusque absorptus in spiritum, spe tota in Deum directa, intentione seu meditatione spirituali tota
Abbreviated transcription (Latin):
um duns in benedictionib dulcedinis sue. qn¬
Toreplert er̃ eleccionis: quom ab ubtate
Lomi sue inebriauerit eum. Ingstus ẽ autem
domium allam pauꝑem spũ. et eo adhuc tem¬
ne iba bsonditam ac pene nullam intentio¬
ne ibi monendi a codil ⁊ incmoria homo¬
mauuinspe delttescen di et latendi tanꝗͣ uã
plidu. des alit̾ disponent. et eum sibiin
uaselectionis pparante ñ solum ad ordinem
nonosticura confortandum ac dilatandum::
rib usq adextremũ tre. Ipse uͭ mł tale de se
estimans. autt cogitans: potĩ ad custodiam sui
corlis ⁊positi constantiam. hoc semꝑin corde
semꝑ etiam in ore habebat. Bernarde ber¬
gressus fuĩ in cellam nouicioꝵ ipse cepita¬
gere in semetipso: quod alios erat docturus.
Post mõd ̃ enim cũ iam clare uallisatbas
eẽt or dinatus: aduentantib nouiciis et fest¬
nantib ingeli. iudire eum soltisum p̃dican¬
tem ae dicentem. Si ad ea que intꝰ sunt festi¬
natis lic lucfiris dimitaite corpora que de se¬

Expanded text:
us in benedictionibus dulcedinis suae; quanta repleverit gratia electionis; quomodo ab ubertate domus suae inebriaverit eum. Ingressus est autem domum illam pauperem spiritu, et eo adhuc tempore absconditam ac pene nullam, intentione ibi moriendi a cordibus et memoria hominum, et spe delitescendi et latendi tanquam vas perditum; Deo aliter disponente, et eum sibi in vas electionis praeparante, non solum ad Ordinem monasticum confortandum ac dilatandum, stibus, et usque ad extremum terrae. Ipse vero, nil tale de se aestimans aut cogitans, potius ad custodiam sui cordis, et propositi constantiam, hoc semper in corde, saepe etiam in ore habebat: « Bernarde, Bergressus sui in cellam Novitiorum, ipse coepit agere in semetipso quod alios erat docturus. 20. Postmodum enim cum Clarae-Vallis abbas esset ordinatus, adventantibus novitiis et festinantibus ingredi, audire eum soliti sumus praedicantem ac dicentem: « Si ad ea quae intus sunt festinatis, hic foris dimittite corpora quae de sae
Abbreviated transcription (Latin):
re uttuis p̃ iũne templũ sp̃e sc̃i. Qui enã candẽ
ens iarcta ritum en sie facultatem ei conce ssit
serurendi doo. cui se ꝓdauit. Illa si optata li¬
bertate potita monast̾ium Uilleium adies
cũ scimonialib inibi deo seruientib. reliquu
uite sue des uouit: uͭ tantam ei dñs gram ꝯ¬

Expanded text:
re ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem re ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem e dimittens, facultatem ei concessit serviendi Deo cui se probavit. Illa vero optata libertate potita, monasterium Julleium adiens, cum sanctimonialibus inibi Deo servientibus reliquum vitae suae Deo vovit: ubi tantam ei Dom
Abbreviated transcription (Latin):
i ad cupiendas animas nullateiꝰ acqe ultabs¬
re ad uiden dam eam. Qd audien sille anitus
que Ad portam inuen̾at monastii obuestium
apparatum stercus inuolutama argi lerestuta
llr pc mortuus ẽ. Qaenim peca trsum:
itirco consilium et collo quiũ bonoꝵ oro
Et si despicit tr̃ meus carnem mean. ne ade
n potat: pͥm u̾bo cminem ei mundi glan
in cultu uestiur. et i omnib scłi pompis et
sue. in qͥ multo tempore uintt cura uira eim
Arit. i sic eam a se dimisit. Iula u obed ertis¬
ame parens p̃cepto. rediit ad ꝓpamutara
iet ente scõm omu ĩpotentiam dert̾e ẽ i celsi
Stupebant om̃s adolescentulam nobilem.
ꝯslicatam. subica mutatione in habrtu et
uicu. m medio scł uitam duce herenita i:
et ab omni scło ꝓrsus se facẽ ͣlicuam. Bien¬
mo posteasic urxte cim uiro suo: illo sane
scdlo marime dnn dante deohonoremt nec teina¬

Expanded text:
li ad capiendas animas, nullatenus acquievit exli ad capiendas animas, nullatenus acquievit exire ad videndum eam. Quod audiens illa, confusquem ad portam invenerat monasterii, ob vestium apparatum stercus involutum argueretur, tota  mortuus est. Quia enim peccatrix sum, idcirco consilium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despnon poterat, primo verbo omnem ei mundi gloriam in cultu vestium, et in omnibus saeculi pompis et suae, in qua multo tempore vixit cum viro, ei indixit, et sic eam a se dimisit. Illa vero obedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam: et ab omni saeculo prorsus se facere alienam. Biennio postea sic vixit cum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temera
Abbreviated transcription (Latin):
laret uoluntitem. Pec tar daut miscalia dereu¬
xilium in tempore oportunc. Paucis siqdemia¬
uolutis dieb. udit in uisu noctis puerũ cula¬
ritate q̃ dam diuna astantem sibi:i magna aui¬
ł oritate p̃cipientem. fiducialit loqͥ qcq d ei sug¬
loquens sp̃c sc̃s: et sermonem ei potentiore n¬
⁊ sensum inscͥpturis abunddantĩ suggẽns i a¬
ꝑtione oris eius: apud auditores quoo grãm¬
ei ad didit. ⁊ auctoritatem et intellectum sia
egenum et pauꝑem. pecatorem penitentem
et ueniam postulantem Cumꝙ iam aliqtenꝰ.
didicisset int̾ homines conusari. ihumater
qui solus domi remansat. ueniens ad filios si:¬
os eppositꝰ ẽ ad eos. Quicun aliqͣnatitemp.
ibi fecisset: obiit in senectiute bona. Sorcremp¬
cor in scło nupta. ⁊ scło deaita. cum in dũi¬
inspua uit ei deus ut frs suosiuisit aet as
ueniss̾ qͣsi uisura ue n̾abilem frẽm suum.
et adcet cum comitatu suꝑbo et appaiatun
le detestons et exec̾ns eam tanqͣm rete diabo¬

Expanded text:
em. Nec tardavit misericordia Dei auxilium in tempore opportuno. Paucis siquidem evolutis diebus, vidit in visu noctis puerum charitate quadam divina astantem sibi, et magna auctoritate praecipientem fiducialiter loqui quidquid ei sugus sanctus, et sermonem ei potentiorem et sensum in Scripturis abundantius suggerens in apertione oris ejus, apud auditores quoque ei gratiam addidit et auctoritatem, et intellectum super egenum et pauperem, peccatorem poenitentem, et veniam postulantem. 30. Cumque jam aliquatenus didicisset inter homines conversari, et humana qui solus domi remanserat, veniens ad filios suos, appositus est ad eos: qui cum aliquantum tempus ibi fecisset, obiit in senectute bona. Soror in saeculo nupta, et saeculo dedita, cum in diviinspiravit ei Deus ut fratres suos visitaret. Cumque venisset quasi visura venerabilem fratrem suum, et adesset cum comitatu superbo et apparatu, ille detestans et exsecrans eam tanquam rete diabo
Abbreviated transcription (Latin):
ris seli huius. et captiuitate filioꝵ scli lib̾atus.
uotum quod uou̾at fidelit exsoluit. In qͦ potis
tionis granr dei famulus ceꝑit: qui in eius
spũ qͥfecit que fut᷑a sunt. quod erat futurã ude¬
re potuit quasi iam factum. Presentialit qͥppe
in late fr̃is ei lancea apparebat. qͣndo digitum
applicuit loco uuln̾is mox fit᷑r sicut pꝰmod
ipse confess est cum ab his int̾rogaret᷑ quib
celare ñ pot̾at. Cum autem cet̾i ut diximꝰ pͥma
dic in eodem eẽnt cumbernardo sp̃u congͥga¬

Expanded text:
li hujus, et captivitate filiorum saeculi liberatus, li hujus, et captivitate filiorum saeculi liberatus, votum qtionis gratiam iste Dei famulus ceperit, qui in ejus spiritu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi jam factum. Praesentialiter quippe in latere fratris ei lancea 1068 apparebat, quando digitum applicuit loco vulneris mox futuri, sicut postmodum ipse confessus est, cum ab his interrogaretur, quibus celare non poterat. 13. Cum autem caeteri, ut diximus, prima die in eodem essent cum Bernardo spiritu congrega
Abbreviated transcription (Latin):
audierat compedes suas tetigit: et ecce ex par¬
ostium obseratum: et ꝓforib pauꝑummiu¬
titudo. Surrex tam̃ et ñ tam spe euadendi.
qͥm dedio iacendi. seu curiositate temptandi
accedens ad ostum subtranee dom̃ in quaumn¬
ctꝰ et claususerat: mox ut pessulum tetigit
sera tota int̾ manꝰ eius collapsa e: et ostium do¬
nꝰ aptum Eriensq pedetemptim sic̃ hõ cope¬
dtt̃. ad eceliam ubi adhuc uesꝑtina celebrabant
officia ꝑtendebat. Porro mñdici qui ꝓforib do¬
ni astabat. uidentes quod fiebat ⁊ dnuntꝰ ex¬
triti. in fugam u̾sisunt: nichil clamantes. Cuor
quit gerarde uenisti. Expauescente illo: fes
pe eiusdenebant: nec pisus quid ageret intel¬
ligebãt. Demũ ad altiores domꝰ eccłie cum
idliuc compeditum datamanu gerardũ
sub leuasset: inteunte illo eccliam trnc pͥmũ
Ad ageret᷑ agnouit: et conat cum retinere.
ñ potuit hoc mͦ gerand a captuutateamo¬

Expanded text:
audierat, compedes suas tetigit, et ecce ex paraudierat, compedes suas tetigit, et ecce ex parostium obseratum, et pro foribus pauperum multitudo. Surrexit tamen, et non tam spe evadendi quam taedio jacendi, seu curiositate tentandi, accedens ad ostium subterraneae domus, in qua vinctus et clausus erat, mox ut pessulum tetigit, sera tota inter manus ejus collapsa est, et ostium domus apertum. Exiensque pedetentim, sicut homo compeditus, ad ecclesiam, ubi adhuc vespertina celebrabantur officia, pertendebat. Porro mendici qui pro foribus domus astabant, videntes quod fiebat, et divinitus exterriti, in fugam versi sunt, nihil clamantes. Cumququit, « Gerarde, venisti. » Expavescente illo: « Fepe ejus tenebantur, nec prorsus quid ageretur intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amo
Abbreviated transcription (Latin):
um: sed non uienit. Scieł qmi inquit et pdre nĩ
quod durum foret ei cont stimulum calctari.
nec tñ admorem ei uulnus hoc. sed ad uitan.
Et factum est ita. Siquidem de uulnere p̃ter
spem cito conualuit: ꝓpositum uͦ seu uotum
quod uouerat non mutauit. Cumꝙ iam liber
ab amore scłi. hostilib adhuc uincłis tenere¬
turꝰ et hoc solum eẽt quod cou̾sionis eiꝰ ꝓposi¬
tum retardaret: in hoc etiam cito affuit eimi¬
sed̃ia dei. Uenit frat cius laborans ut erui
posset: s ñ ꝓfecit. Ec cum uec loqui ei pmit¬
teret᷑: accedens ad carcẽm clamauit. Scito tr̃
ocrarde. quia ituri sumꝰ inꝓrimo: et mona¬
itĩum incituii. Cu uͦ qͣndoquidem exire n
licet: hic monachꝰ esto sciens quod uiset n¬
potes. ꝓfacto reputari. Cumq serand ma¬
gis ac magis anxiaret᷑: paucis int̾positis
dieb audiuit uocem in somnis dicentem sit. ho¬
dic lib̾aberis. Erat autem sacrum.xl. temp.Cr

Expanded text:
um, sed non venit. « Sciebam, inquit, et praedixeram um, sed non venit. « Sciebam, inquit, et praedixeram quod durum foret ei contra stimulum calcitrare: nec tamen ad mortem ei vulnus hoc, sed ad vitam. » Et factum est ita: siquidem de vulnere praeter spem cito convaluit; propositum vero seu votum, quod voverat, non mutavit. Cumque jam liber ab amore saeculi hostilibus adhuc vinculis teneretur, et hoc solum esset quod ejus propositum retardaret, in hoc etiam cito adfuit ei misericordia Dei. Venit frater ejus laborans ut erui posset, et non profecit. Et cum nec loqui ei permitteretur, accedens ad carcerem clamavit: « Scito, frater Girarde, quia ituri sumus in proximo, et monasterium introituri. Tu vero, quandoquidem exire non licet, hic monachpotes, pro facto reputari. » 12. Cumque Gerardus magis ac magis anxiaretur, paucis interpositis diebus, audivit vocem in somnis dicentem sibi: « Hodie liberaberis. » Erat autem sacrum Quadragesima
Abbreviated transcription (Latin):
eccliasticum. separata a uiro int̾ueniente pa¬
rili uoto cãstitatis: in cetum scĩmonialiu tͣnsi
in armis strenuus. magne prudentie. benign¬
tatis exime: et qui ab omnib diligeret᷑. Qui
c̃etis ut dictum ẽ pͥmo auditu. ⁊ pͥma dic acq¬
reputans: obstinato animo salubre consilium.
et frĩs monita repellehat. Tum beunara fide
Iamigneus: fr̃ne karitatis ⁊ elo mirum i nic¬
ponens. ueniet nqt dies. et cito ueniet. cũ lan¬
consilio salutis tue quod asꝑͥnaris: et cimebis
quidt sed inimme morieris. Sic dictum. sicof
factumm est. Paucissimis intpositis dieb circum¬
uallat᷑ ab inimicis. captꝰ. et uulnergꝰ iuirta uer¬
humfr̃is: lancram gestans ipsi lati. eidemq
infixam. ioco. ciu ille digitum applicuerat tra
hebatur: et mortem quasi iamp̃sentem me¬
tuens clamab.. onachus sum: monach sũ
cift̾ciensis. Nict ilominꝰ tam̃ captꝰ et reclusus in
custodia ẽ. Uocatꝰ ẽ bernardꝰ ꝑ celerem nunci¬

Expanded text:
ecclesiasticum separata a viro, interveniente paecclesiasticum separata a viro, interveniente parili voto castitatis, in coetum sanctimonialium transiiin armis strenuus, magnae prudentiae, benignitatis eximiae, et qui ab omnibus diligeretur. Qui caeteris, ut dictum est, primo auditu et prima die acqreputans, obstinato animo salubre consilium et fratris monita repellebat. Tum Bernardus fide jam igneus, et fraternae charitatis zelo mirum in moponens: « Veniet, » inquit, « dies, et cito veniet, cum lanconsilio salutis tuae, quod aspernaris: et timebis quidem, sed minime morieris. » Sic dictum, sicque factum est. Paucissimis interpositis diebus circumvallatus ab inimicis, captus et vulneratus juxta verbum fratris, lanceam gestans ipsi lateri, eidemque infixam loco cui ille digitum aphebatur, et mortem quasi jam praesentem metuens, clamabat: « Monachus sum, monachus sum Cisterciensis. » Nihilominus tamen captus et reclusus in custodia est. Vocatus est Bernardus per celerem nunti
Abbreviated transcription (Latin):
disse. Gitido pͥmogenitꝰ fym coniugio iam al¬
ligatꝰ erat: uir magnꝰ. et p̃ aliis iam in scło ra¬
dicatus. Hic pͥmo  acilulũ hisitans s conti¬
nuo rem ꝑpendeni ⁊ recogtanł conu̾siom:
unsensis: sitam̃ coniua annuicret uerũ id qͥdẽ
de unuencula nobili et poruulas filias nite
alrer pene impossibile uiael it᷑. ft bernand
ctant᷑ ei sopondit auc consensuram feminã.
aut celerit moriturat. Demu cuim omnimo¬
cellent᷑ enituit ⁊ uirile consilium dno inspita¬
te concepit. ut ahicieris quicod habere uidebã¬
tur i sclo urtam institueret agere rusticana.
taret et irxbus uitam: quã inuitam dimictere
non licebat. Intim suꝑuenit bernand: qui
undiq alios atq alios colligens discurrebat.
Nec mora: flas llatur p̃dicta suidonis uxor
infirmitatẽ gͣui. Et cognoscens quia durũ
sͥ eẽt contrastunulum caleit̾re: accersito be¬
naudo ueniam de p̃catur: et pͥor ipsa conu̾¬
sionis petit assensum. Deniq iuxta morem

Expanded text:
do vero primogenitus fratrum conjugio jam alligatus erat, vir magnus, et prae aliis jam in saeculo radicatus. Hic primo paululum haesitans, sed continuo rem perpendens et recogitans, conversioni consensit, si tamen conjux annueret. Verum id quidem de juvencula nobili, et parvulas filias nutrienti, pene impossibile videbatur. At Bernarductanter ei spopondit, aut consensuram feminam, aut celeriter morituram. Demum eum omnimocellenter enituit, virile consilium Domino inspirante concepit, ut abjiciens quidquid habere videbatur in saeculo, vitam institueret agere rusticanam, taret, et uxoris vitam, quam invitam dimittere non licebat. Interim supervenit Bernardus, qui undique alios atque alios colligens discurrebat. Nec mora, flagellatur praedicta Guidonis uxor infirmitate gravi. Et cognoscens quia durum esset sibi contra stimulum calcitrare, accersito Bernardo veniam deprecatur, et prior ipsa conversionis petit assensum. Denique juxta morem
Abbreviated transcription (Latin):
cuĩ adhuc in scło cõmorantis ꝯu̾sio pͥscir et᷑. Ipsi
uͭ quasi m̃sib sex. p̃ pͥmũ ꝓpositum insclari ha¬
bitustabant: ut ꝑ inde plures cong̃garent᷑: du
quordam negocia ꝑ id temꝑis expediebant᷑.
Cum autemiam suspecta inciꝑet ẽẽ multitu¬
do ne quem denum̃o eoꝵ subriꝑet isqui tem¬
ptat: placuit deo suꝑ hoc reuelare quid futu¬
rum cẽt. Aspiciebat eni qͥdam eoꝵ. in uisu noctiᷤ.
et uidebat qi eos om̃s consedisse in domouna:
et ꝑordinem singłos qi cõmunicare de cibo qͦ¬
dam miri candoris et saporis. Quem cet̾is oĩb
optime suscipientib. et cum gaudio magno:
duos ex omminumo illo notabat acibi illius
salutaris participatione uacuos remansisse
Att̾ namq eoꝵ. uec sumebat. alt̾ sumere qͥdem
uidebatur sed tanq iinꝰ caute sumeret sparge¬
bac. Utrunq uͦ postea ꝓbauit euentꝰ. Alt̾ enim
pͥusꝗ̃ uentũ eẽt ad rem. conu̾sus retrorsum m

Expanded text:
cujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi cujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex, pbitu stabant, ut proinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. 16. Cum autem jam suspecta inciperet esse multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi eos omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, duos ex omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit eventus. Alter enim, priusquam ventum esset ad rem, conversus retrorsum in
Abbreviated transcription (Latin):
Iamꝙ eo publice. ⁊ pͣuatim p̃dicante matres ab
scondebant: uxores detinebant maritos ⁊ amici
ret affectus. Crescente siqͥdem numeroeoꝵ qͥ ui
hanc cou̾sionis un animitatem consenserant. sicut
de pͥmiciuis eccłie filiis legit᷑ multitudinis eoꝵ
erat cor unũ et anima una in dño: et habita¬
bant unanimit̾ simul. nec qͥsqͣm alioꝵ aude¬
bat se coniungere eis. Erat enĩ eis castellioni do¬
⁊ cohabitabant et colloquebant: quã ingredi
uix aliquis audebat qͥ ñ eẽt de cetu eoꝵ. S et si
qͥs int̾tat uidens et audiens q̃ ibi gerebant᷑ ac
dicebant᷑⁊ sicut de xp̃iauis chorinhiis apłs dic̃:¬
diiudicabat᷑ ab omnib. et adorans dñm et confi¬
tensqd ue cd̃ ẽẽt in eis: aut ipse unanunitati
eoꝵ adherebat: aut recedens flebat semet ip¬
sum: illos autem beatificabat. hoc enim illis tem¬
por. ⁊ in illis erat partib mauditum: ut ali¬

Expanded text:
Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios abscondebant, uxores detinebant maritos, amici ret affectus. Crescente siquidem numero eorum qui in hanc conversionis unanimitatem consenserant, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudinis eorum erat cor unum, et anima una in Domino , et habitabant unanimiter simul, nec quisquam aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis Castellioni do cohabitabant, et colloquebantur, quam ingredi vix aliquis audebat qui non esset de coetu eorum. Sed et si quis intrabat, videns et audiens 1069 quae ibi gerebantur et dicebantur, sicut de Christianis Corinthiis Aposdijudicabatur ab omnibus: et adorans Dominum, et confitens quod Deus vere esset in illis, aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus, et in illis erat partibus inauditum, ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
alus socus hugonem a ꝓposito resilire. Qͥ opor
uocet ꝑeuntem: tt̾mq parturiat. Obseruan¬
tes autem p̃dicti sodales:⁊ subt̾sores hugons.
di adimunt facultatem. omne ad icũ intluot.
Ft ille cumei ñ posset: clamabat ꝓ eo addnm
Qͦ orãnte cum lacͥmis: subita: i uchemsinun¬
datio pliuue mox erupit. Consẽcdant aute
in campo. qd̾ aer serenꝰ eẽt: et nil tale sꝑa¬
rent. Disꝑsi gͥ om̃s ad repentinũ ymbrem: ui¬
cũ ꝓrimũ pecunt. At bernandus hũgonem
tenens: mecũ ait sustinebis huiꝰ pluuie guttaᷤ.
Cũꝙ soliremansissent: ñ fuerunt solis dñs fu¬
it cumeis: reddens eis continuo et aeris et an¬
mi sercnitatem. Ibi renouatum ẽ fedꝰ et ꝓposi¬
tum confirmatum: quod ñ potuit deinceps
¶uuiolari. Uidebat ista peccator. et irascebat: den¬
tib sius fremebat. et tabescẽbat: iustus autem
confidensin domino. głose de scło tumphabat.

Expanded text:
aliis eumdem Hugonem a proposito resilire. Qui oppoaliis eumdem Hugonem a proposito resilire. Qui oppovocet pereuntem, iterumque parturiat. Observantes autem praedicti sodales et subversores Hugonis,di adimunt facultatem, omnem aditum intercludunt. At ille, cum ei quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, » ait, « sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, non fuerunt soli, sed Dominus fuit cum eis, reddens eis continuo et aeris et animi serenitatem. Ibi renovatum est foedus et propositum confirmatum, quod non potuit deinceps violari. 15. Videbat ista peccator, et irascebatur, dentibus suis fremebat et tabescebat; justus autem confidens in Domino gloriose de saeculo triumphabat.