comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitati qui cor mundum nondum habe¬
bant: unde uidetur u̾bum in principio. s
apud dm̃. Quid÷ ergo quod diximus relinqͥt
padrem: nisi quod relinquit apparere hoibus
sicut ÷ apud patrem: Idem reliquit & matre.
id÷ sinagoge ueterem atq carnalẽ obseruati¬
onem:que illi mater erat ex semine dđ scđm
carnem. Et adhesit uxori suȩ id : ȩccłie: ut
sint duo incarne una. Dicit enim apłs ipsũ
ẽẽ caput ȩccłiȩ: & ȩccłiam corpus eius. Ergo
& ipse soporatus : dormitadione passionis: ut
ei coniunx ȩccłia formaretur. Quã dormiti¬
onem cantat ꝑpropħam dicens: Ego dor¬
miui. & somnum cepi. & exurrexi: qm̃ dñs
suscipi& me. Formata ÷ ergo & comunx eccła
de latere eius.id: de fide passionis & baptis
ma ꝑcussum latus eius lancea sanguinem &
aquã profudit. factus ÷ aut̃e ut supra dixiex
semine dauid scd̃m carnem. sicut apls dicit.
id: tan quã de limo terrecum homo ñ essc:

Expanded text:
irmitati, qui cor mundum nondum habebant, unde videretur Verbum in principio Deus apud Deum . Quid est ergo quod diximus, reliquit Patrem, nisi, reliquit apparere hominibus sicut est apud Patrem? Item reliquit et matrem, id est Synagogae veterem atque carnalem observationem, quae illi mater erat ex semine David secundum carnem, et adhaesit uxori suae, id est Ecclesiae, ut sint duo in carne una. Dicit enim Apostolus ipsum esse caput Ecclesiae, et Ecclesiam corpus ejus . Ergo et ipse soporatus est dormitione passionis, ut ei conjux Ecclesia formaretur, quam dormitionem cantat per prophetam dicens: Ego dormivi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me . Formata est ergo ei conjux Ecclesia de latere ejus, id est de fide passionis et Baptismi. Nam percussum latus ejus lancea, sanguinem et aquam profudit . Factus autem, ut supra dixi, ex semine David secundum carnem, sicut Apostolus dicit , id est tanquam de limo terrae, cum homo non esset
Abbreviated transcription (Latin):
quod cupimus prestet cõmemorari aut do¬
en nra locutione ñquerit. Qui enĩ loquit᷑.
suȩ uoluntatis signum foras dat. pardicula¬
tum sonum. Ds̃ autẽ in ipsis rationalis dĩe
secretis qui homo int̾ior uocatur: & querendꝰ
& deprecandus ẽ. hȩc enim sua templa ese
uoluit. An apud apłm ñ legisti. nescitis quia
templum cũ estis. & sp̃c ci habitat in uobis. &
in intiore homine habitare xp̃m: nec in ꝓpha

Expanded text:
quod cupimus praestet, commemorari aut doquod cupimus praestet, commemorari aut doceri nostra locutione non quaerit. Qui enim loquitur, suae voluntatis signum foras dat per articulatum sonum: Deus autem in ipsis rationalis animae secretis, qui homo interior vocatur, et quaerendus et deprecandus est; haec enim sua templa esse voluit. An apud Apostolum non legisti, Nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ; et, In interiore homine habitare Christum? . Nec in p
Abbreviated transcription (Latin):
sas consticuo. aut ux doccamus aut ut come¬
moremus. uel alios uel nos ipsos.quod etia
dum cantamus efficimus. An tͥ non uidet᷑:
ad. Nion piorsus. Nam rarum admodum:
ut ego cantem cõmemorandi me gra: s tatũ¬
modo delectandi. aõ. Uideo quid sentias. S
nonne attendis id quod de delectat in cantu
cantare. Nam & tibiis. & citaris cantatur: &
aues cantant: & nos int̾̃lum sine u̾bis. musicũ
aliquid sonamus. qui sonus cantus dici pot̃
locutio non potest. An quicquam: qđ cont̾¬
dicas: ad. Nichil sane. ac̃. Uidetur ergo tib
nisi aut docendi aut cõmemorandi causa ñ
esse institutam locutione: ad. Uideretur. n
me mouer& quod dum oramus utiq loqui¬
mur.: nec tam̃ dm̃ aut doceri aliquid a nobis
aut cõmemorari fas÷ credere. ao. Nescire te
arbitior ñ ob aliud nobis preceptum ẽẽ ut in
dausis cubiculis oremus quo nomine signifi¬
cantur mentis penetialia: nisi qđ ds ut nob

Expanded text:
sas constituo, aut ut doceamus, aut ut commesas constituo, aut ut doceamus, aut ut commemoremus vel alios vel nosmetipsos; quod etiam dum cantamus, efficimus: an tibi non videtur? Ad. Non prorsus: nam rarum admodum est, ut ego cantem commemorandi me gratia, sed tantummodo delectandi. Aug. Video quid sentias. Sed nonne attendis id quod te delectat in cantu cantare? Nam et tibiis et cithara cantatur, et aves cantant, et nos interdum sine verbis musicum aliquid sonamus, qui sonus cantus dici potest, locutio non potest: an quidquam est quod contradicas? Ad. Nihil sane. 2. Aug. Videtur ergo tibi, nisi aut docendi, aut commemorandi causa non esse institutam locutionem? Ad. Videretur, nisi me moveret quod dum oramus, utique loquimur; nec tamen Deum aut doceri aliquid a nobis, aut commemorari fas est credere. Aug. Nescire te arbitror non ob aliud nobis praeceptum esse ut in clausis cubiculis oremus , quo nomine significantur mentis penetralia, nisi quod Deus, ut nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Sid tibi uidemuR
efficere uelle cum
loquimur : ado
Quantum quide
michi nunc occur¬
rit: aut docere. aut
discere aõ Unum
horum uideo & as¬
sentior. Nam
ioquendo nos docere uelle manifestum est.
Discere aute quom: ad Quo tande cences. i
cum int̾rogamus: aG̃. Etiam tunc nichil a¬
liud quã docere nos uelle intelligo. Nã que¬
io abste utrum obaliam causam introges:
nisi ut cum quẽ int̾rogas doceas quid uelis
dd Uerum dicis. aõ. Uides eigo iam nichil
nos locutione nisi ut doceamus appetere:
ad Non plane uideo: nam si nichil ẽ aliud
loqui qua uerba promere: uideo nos id face
cum cantamus. Quod cum sepe soli facimꝰ
nullo presente qui discat: non puto noᷤ do¬
cere aliquid uelle. ao At̃ ego puto eẽ q̃adã
genus docendi ꝑcõmemorationẽ magnum
sane: quod in hac nr̃a sermocinatione res ip¬
sa indicabit. S situ non arbitraris nos dice
cum recordamur. nec docere illum qui come¬
morat. ñ resisto tibi: & duas iam loquendi cau¬

Expanded text:
id tibi videmur efficere velle cum loquimur? ADEODATUS: Quantum quidem mihi nunc occurrit, aut docere, aut discere. Aug. Unum horum video et assentior: nam loquendo nos docere velle manifestum est; discere autem quomodo? Ad. Quo tandem censes, nisi cum interrogamus? Aug. Etiam tunc nihil aliud quam docere nos velle intelligo. Nam quaero abs te, utrum ob aliam causam interroges, nisi ut eum quem interrogas doceas quid velis? Ad. Verum dicis. Aug. Vides ergo jam nihil nos locutione, nisi ut doceamus appetere. Ad. Non plane video: nam si nihil est aliud loqui quam verba promere, video nos id facere cum cantamus. Quod cum soli saepe facimus, nullo praesente qui discat, non puto nos docere aliquid velle. Aug. At ego puto esse quoddam genus docendi per commemorationem, magnum sane, quod in nostra hac sermocinatione res ipsa indicabit. Sed si tu non arbitraris nos discere cum recordamur, nec docere illum qui commemorat, non resisto tibi: et duas jam loquendi cau
Abbreviated transcription (Latin):
uersio tua: & ille tui dominabit᷑. Et post
dixit d̃s ad adam. Quia audisti uocẽ mu¬
lieris tuȩ & manducasti de ligno de quo
preceperam dibi ex illo solo ne ederes. ma¬
ledicta derra erit tibi in om̃ib oꝑibus duis:
& in tristicia & gemitu tuo manducabis ex
ea om̃ibus diebus uite tuȩ. Spinas & tͥbu

Expanded text:
versio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc versio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc dixit Deus ad Adam: Quia audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno de quo praeceperam tibi, ex illo solo ne ederes, maledicta terra erit tibi in omnibus operibus tuis, et in tristitia et gemitu tuo manducabis ex ea omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ad illam arborẽ que erat in medio ꝑadiso.
Et uocauit dñs s adam: & dixit illi. adã
ubi es: & dixit ille: Uocem tuam audiui
dne in paradiso & timui & abscondi me qr
nudus sum. Et dixit dñs đs. Quis nun¬
ciauit tibi quia nudus es. nisi quia ab illa
arbore de qua dixeram tibi ex illa sola non
manducares. ex illa manducasti: & dixit
adam. Mulier quam dedisti michi dedit
ut ederem: & manducaui. Et dixit ds mu¬
leri. quid hoc fecisti: & dixit mulier. Ser¬
pens seduxit me: & manducaui. Et dixit
dñis ds serpenti. Quia hoc fecisti maledict᷑
tu ab omni pecore. & omni genere bestiarũ.
Pectore & uentre repes: a terra manducab
omnib diebus uitȩ tuȩ. Et inimicitiam
ponam inter te & muliere: & inter semen
tuum & int̾ semen illius. Ipsa tuum ob¬
seruabit caput: & tu eius calcaneum. &
mulieri dixit. Multiplicans multiplica¬
bo dolores tuos. a suspiria dua: & in dolo¬

Expanded text:
ad illam arborem quae erat in medio paradiso. ad illam arborem quae erat in medio paradiso. Et vocavit Dominus Deus Adam, et dixit illi: Adam, ubi es? Et dixit ille: Vocem tuam audivi, Domine, in paradiso, et timui, et abscondi me, quia nudus sum. Et dixit Dominus Deus: Quis nuntiavit tibi, quia nudus es, nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi ex illa sola non manducare, ex illa manducasti? Et dixit Adam: Mulier quam dedisti mihi, dedit ut ederem, et manducavi. Et dixit Deus mulieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia hoc fecisti, maledictus tu ab omni pecore, et omni genere bestiarum. Pectore et ventre repes, et terram manducabis omnibus diebus vitae tuae. Et inimicitiam ponam inter te et mulierem, et inter semen tuum, et inter semen illius. Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et suspiria tua, et in dolo
Abbreviated transcription (Latin):
quas fecerat dñis ds. Et dixit serpens ad
mulierem. Quare dixit ds ne edatis ab om̃i
ligno quod est in paradiso: & dixit mulier
ad serpentem. Ex omni ligno quod ẽ in
paradiso edemus: a fructu autẽ ligni quod
est in medio paradiso. dixit ds ne edamuᷤ.
sed neq tangamus ne moriamur. & dixit
serpens mulieri. Non morte morieminisci¬
ebat enim dds quia qua die manducauerite
ex iuo apientur oculi uri & eritis sicut dii.
scientes bonum & malum. Et uidit mu¬
lier quia bonum ẽ lignum in escam.& qr
bonum ẽ oculis ad uidendum & cognos¬
cendum: & sumpsit fructum de ligno illo
& manducauit. & dedit uiro suo. Et accepit
adam: & manducauit. & aꝑti sunt oculieoꝵ
& tunc scierunt quia nudi erant. Et acce¬
perunt folia fici: & fecerunt s succintoria.
Et cum audierunt uocem dni deambulan¬
tis in paradiso ad uesꝑam. absconderunt se
adam & mulier eius ab ante faciem dñi di:

Expanded text:
quas fecerat Dominus Deus. Et dixit serpens ad quas fecerat Dominus Deus. Et dixit serpens ad mulierem: Quare dixit Deus ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? Et dixit mulier ad serpentem: Ex omni ligno quod est in paradiso edemus; a fructu autem ligni quod est in medio paradisi, dixit Deus ne edamus, sed neque tangamus, ne moriamur. Et dixit serpens mulieri: Non morte moriemini; sciebat enim Deus quia qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Et vidit mulier quia bonum est lignum in escam, et quia bonum est oculis ad videndum et cognoscendum; et sumpsit fructum de ligno illo, et manducavit, et dedit viro suo; et accepit Adam, et manducavit: et aperti sunt oculi eorum, et tunc scierunt quia nudi erant; et sumpserunt sibi folia fici, et fecerunt sibi succinctoria. Et cum audissent vocem Domini deambulantis in paradiso ad vesperam, absconderunt se Adam et mulier ejus ab ante faciem Domini Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
moriemini. & dixit diis ds. Non est bonum
esse homine solum. faciamus ei adiutoriũ
sumilem sͥ. Et quęcumq finxerat ds ex om̃i
duxit ea ad adam: ut uideret quid ca uocaret
& uocauit ea omnia adam. anima uiuam
hoc est nomen eius. Et post hec uocauit
adam nomina om̃ium pecor. &. ominum
auium celi & omnium bestiarum agri. Et
iurta quod uocauit ea adam hoc ẽ nomen
eor usq in hodiernum diem. Ipsi autẽ ade
nondum fuerat adiutorium simile illi. i
immisit ds soporem in adam: & obdormiuit.
Et sumpsit ds unam de costis eius: & imple¬
uit locum cius carne. & formauit ds costam
quam accepit ab adam in mulierem. & addu
ret. Et dixit adam. hoc nunc os ex ossibus
michi adiutorium. Et propt̾ hoc relinquet
homo patrem & matrẽ. & adiungetur uxori
suȩ: & erunt duo in carne una. Et eranc
ambo nudi adam & mulier eius. & non
confundebant᷑. Serpens autẽ erat sapien¬
tior om̃ium bestiarum quȩ erant suꝑ t̾rã

Expanded text:
moriemini. Et dixit Dominus Deus: Non est bonum moriemini. Et dixit Dominus Deus: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile sibi. Et quaecumque finxerat Deus ex omni duxit ea ad Adam, ut videret quid ea vocaret: et quod vocavit ea omnia Adam animam vivam, hoc est nomen ejus. Et post haec vocavit Adam nomina omnium pecorum, et omnium avium coeli, et omnium bestiarum agri; et secundum quod vocavit ea Adam, hoc est nomen eorum usque in hodiernum diem. Ipsi autem Adae nondum fuit adjutorium simile illi. Et immisit Deus soporem in Adam, et obdormivit: et sumpsit Deus unam de costis ejus, et implevit locum ejus carne, et formavit Deus costam quam accepeam ad Adam. Et dixit Adam: Hoc nunc os de ossibus mihi adjutorium. Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adjungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. Et erant ambo nudi, Adam et mulier ejus, et non confundebantur. 2. Serpens autem erat sapientior omnium bestiarum, quae erant super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
uit ds ꝑadysum in eden ad orientem. & po¬
suir ibi hominẽ quem finxerat. Et produx
adhuc cis de terra omne lignum formosum
ad aspectum: & bonum ad escam. & lignum
uite plantauit in medio paradysi: & lignũ
sientiȩ boni & mali. F lumen aude ꝓdiebat
exeden: & irrigabat parac sum. Inde diudic̃
in quatuor partes. Nomen uni phison. Hoc
est quod cutuit omnem t̾ram eiulat. Ibiẽ
aurum. Aurum autẽ terrȩ illius: optimũ ẽ.
Ibi est carbunculus & lapis prasinus. Et
nomen sccui fiuminis. gion. Noc circuit tot̾a
terram ethiopie. Et flumen tercium tigris.
hoc e quod uadit contra assirios. & fiumen
quartum dicitur euphrates. Et sũpsit adns ds
homine quem fecerat & posuit illum in pa¬
radiso: ut oꝑaretur ibi & custodiret eum:
Et precepit dominus ds ade dicens. Ex om¬
ni ligno quod ẽ in paradiso edes ad escam:
de ligno aut̾e scientiȩ boni & mali ñ edetis
ab eo. Qua die enim ederitis ab illo: morte

Expanded text:
vit Deus paradisum in Eden ad orientem, et povit Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem quem finxerat. Et produxit adhuc Deus de terra omne lignum formosum ad aspectum, et bonum ad escam: et lignum vitae plantavit in medio paradisi, et lignum scientiae boni et mali. Flumen autem prodibat ex Eden, et irrigabat paradisum: quod inde dividitur in quatuor partes. Nomen uni Phison; hoc est quod circuit totam terram Evilath, ibi est aurum, aurum autem terrae illius optimum; ibi est carbunculus et lapis prasinus. Et nomen secundi fluminis Geon; hoc circuit totam terram Aethiopiae. Et flumen tertium Tigris; hoc est quod vadit contra Assyrios. Et flumen quartum dicitur Euphrates. Et sumpsit Dominus Deus hominem quem fecerat, et posuit eum in paradiso, ut operaretur ibi, et custodiret eum. Et praecepit Dominus Deus Adae, dicens: Ex omni ligno quod est in paradiso, edes ad escam; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis ab eo: qua die enim ederitis ab illo, morte
Abbreviated transcription (Latin):
dam conclusio: & ap¬
pellatus est liber cre¬
ature celi & derrȩ qͥcqͥd
suꝑius dictum est. cũ
sit parua pars libri. Sed ideo sic me¬
ruit uocari: quia uniuersitas scłi a
capite usq ad finem quasi breuis a¬
lia imago in his dieb septem figura¬
ta est. Deinde incipit de homine dili¬
gentius narrari. Que omnis narratio
non aperte sed figurate explicatur: uc
exeiccat mentes querentium ueritatẽ
& sp̃itali negotio a negotiis carnalib
auocet. Sic enim se continet. Hic est
liber cieaturȩ celi & terrȩ. cum factir
esset dies quo fecit ds celum & terrã.
& omnia uiridia agri. ande quam essent
super terram: & omne pabulum agri ande¬
quam germinaret. Nondum enim plue¬
rat ds super terram: nec erat homo qui o¬
peraretur in ea. fons autem ascendebat de
terra. & irrigabat omnem faciem terrȩ. &
finxit ds homiie de limo terrȩ. & insuffla¬
uit in faciem eius flatum uitȩ. & factus e
homo in animã uiuentem. Et tunc plantao¬

Expanded text:
dam conclusio, et appellatus est liber creaturae coeli et terrae, quidquid superius dictum est, cum sit parva pars libri: sed ideo sic meruit vocari, quia universi saeculi a capite usque ad finem quasi brevis quaedam imago in his diebus septem figurata est. Deinde incipit de homine diligentius narrari. Quae omnis narratio non aperte, sed figurate explicatur, ut exerceat mentes quaerentium veritatem, et spirituali negotio a negotiis carnalibus avocet. Sic enim se continet: Hic est liber creaturae coeli et terrae, cum factus esset dies quo fecit Deus coelum et terram, et omnia viridia agri, antequam essent super terram, et omne pabulum agri, antequam germinaret. Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur in ea. Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Et tunc finxit Deus hominem de limo terrae, et insufflavit in faciem ejus flatum vitae, et factus est homo in animam viventem. Et tunc planta
Abbreviated transcription (Latin):
mus sonum. tam quia ipsa uerba cogitamꝰ
nos intus apud animum loqui: sic quoq: lo¬
cudione nichil aliud agere quiã cõmemoraie.
cum memoria cui uerba inherent ea reuol¬
uendo facit uenire in mentẽ res ipsas: qͣꝵ
signa sunt uerba. ad Intelligo ac sequor as.

Expanded text:
mus sonum, tamen quia ipsa verba cogitamus, mus sonum, tamen quia ipsa verba cogitamus, nos intus apud animum loqui, sic quoque locutione nihil aliud agere quam commonere, cum memoria cui verba inhaerent, ea revolvendo facit venire in mentem res ipsas quarum signa sunt verba. Ad. Intelligo ac sequor.
Abbreviated transcription (Latin):
bilibus ur̃is compungimini: Sacrificate sa¬
crificium iusticie & sperate in dño: Tbi puta
sacrificium iusticiȩ sacrificari: nisi in templo
mentis. & in cubilibus cordis: Ubi aut̃e sac¬
ficandum ẽ: ibi & orandum. Quare nopus.
locutione cum oramus id: sonantib uerbi:
nisi forte sicut sacerdotes faciunt significan¬
de ments suȩ causa. ñ ut ds sed ut homines
audiant: & consensione quadã ꝑ cõmemora¬
tionem suspendantur in dm̃: Antu aliud exi¬
stimas: ac Omnino assentior. as. Nonte
eigo mouet quod summus magister cum
orare docerr discipłos. uerba quedã docuit:
in quo nichil aliud uidetur fecisse. quã do¬
cuisse quom in orando loqui oporter&: ad.
Nichil me omnino istud moue. Non enim
uerba sed ipsas res. eos uerbis docuit. quib
etiam ipsi se commonefacent: aquo & quid
esso orandum. cum in penetrabilib ut di¬
dum ÷ mentis orarent᷑. ac. Recde intelligiᷤ.
simul enim te credo animadutere etiam si
quisquã condendat quamuis nullum eda¬

Expanded text:
compungimini: sacrificate sacrificium justitiae, et sperate in Domino? . Ubi putas sacrificium justitiae sacrificari, nisi in templo mentis, et in cubilibus cordis? Ubi autem sacrificandum est, ibi et orandum. Quare non opus est locutione cum oramus, id est sonantibus verbis, nisi forte, sicut sacerdotes faciunt, significandae mentis suae causa, non ut Deus, sed ut homines audiant, et consensione quadam per commemorationem suspendantur in Deum: an tu aliud existimas? Ad. Omnino assentior. Aug. Non te ergo movet quod summus Magister cum orare doceret discipulos, verba quaedam docuit ; in quo nihil aliud videtur fecisse, quam docuisse quomodo in orando loqui oporteret? Ad. Nihil me omnino istud movet: non enim verba, sed res ipsas eos verbis docuit, quibus et seipsi commonefacerent, a quo, et quid esset orandum, cum in penetralibus, ut dictum est, mentis orarent. Aug. Recte intelligis: simul enim te credo animadvertere, etiamsi quisquam contendat, quamvis nullum eda
Abbreviated transcription (Latin):
& non iam extrancam naturam que nulla
est.sed seipsum accusando. & ipse ueniam
mereatur. & plenidudinẽ sciendȩ quod ÷ ca¬
ritas. diligendo dĩn qui supra omnia est in¬
commutabilis. & diligendo ex doto corde.
& ex tota anima. & ex tota mente. diligen¬
do proximum tan quã se ipsum ꝑueni&
ad arborẽ uite: & uniu& in eternum. R¬
Quid habent ergo isti quod in his litteris
ueteris testamenti reprehendant: Int̾rogẽt
scđm morem suum. & respondeamus siẽ
de peccande multa bona faccre poterat. or¬
dinans eum scđm moderamen iusticiȩ suȩ:
& quia nichil oberat dõ peccatum eius:
Et siue ñ peccaret mors nulla essa: siue
quia peccait. alii mortales de peccato ei
corrigunt᷑. Sic eum facer& inqͥunt: ut ñ
peccaret. Iimo ipse hoc facer&. Sic enim
factus: ut si uoluiss& ñ peccar&: nec admit¬
teretur inquit diabolus ad eiꝰ mulierẽ: Iin¬

Expanded text:
et non jam extraneam naturam, quae nulla et non jam extraneam naturam, quae nulla est, sed seipsum accusando, ut ipse veniam mereatur; et per plenitudinem scientiae, quae est charitas, diligendo Deum, qui supra omnia est incommutabilis, et diligendo ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligendo proximum tanquam seipsum, perveniet ad arborem vitae, et vivet in aeternum. Quid habent ergo isti, quod in his litteris Veteris Testamenti reprehendant? Interrogent secundum morem suum, et respondeamus sicut de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. peccaret. Imo ipse hoc faceret; sic enim factus est, ut si noluisset, non peccaret. Non admitteretur, inquiunt, diabolus ad ejus muliere
Abbreviated transcription (Latin):
ror ipse conditor hereticoꝵ. Quippe suꝑbia
& curiosa cupiditas in libro proubior cla¬
mat sub mulieris imagine: & dicit. Qui
stultus ÷ diuertat ad me. & in opes sensu.
exhortor dicens. ꝑanes occultos libentes¬
ecdite: & aquã dulcem furtiuam bibite:
Et necesse : tam cum & illa quisq credi¬
derit precedente libidine mentiendi que
xp̃m mentitum ẽẽ credit: accipiat etiam
tunicam pelliciam diuino iudicio. Quo
nomine michi uidetur in prophia signi¬
ficari non corporis mortalitas. quȩ signifi¬
catur in hẏstoria de qua iam tractatum:
ss de carnalibus sensibus attracta phantas¬
mata quȩ carnaliter mentiendem diuina
lege consequuntur & contegunt: atq ita de¬
paradiso id÷ de catholica fide & ueritate di¬
mittitur. habitaturus contra paradisum.
id: eidem fidei  contradicturus. Et quia
si aliquando se ad dm̃ conu̾̃terit. per flam¬
meam frameam.id÷ per demporales lbu¬
ladiones sua peccata cognoscendo & gem̃do.

Expanded text:
ror ipse conditior. Haereticorum quippe superba ror ipse conditior. Haereticorum quippe superba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos edite libenter, et aquam dulcem furtivam bibite . Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine mentiendi, qua Christum mentitum esse credit, accipiat etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non corporis mortalitas, quae significatur in historia, de qua jam tractatum est; sed de carnalibus sensibus attracta phantasmata, quae carnaliter mentientem divina lege consequuntur et contegunt: atque ita est de catholica fide et veritate, dimittitur, habitaturus contra paradisum, id est eidem fidei contradicturus. Qui si aliquando se ad Deum converterit per flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, sua peccata cognoscendo et gemendo,
Abbreviated transcription (Latin):
ad auctorem dm̃. & aliam ad gentem dene¬
brarum. sicut isti dicunt: sed potius & illud
quod regendi hab& potestate in homine.
& illud inferius quod regendum: ex do eẽ.
aucẽ gła uiri est. Non enim uir ex mulie¬
re: sed mulier ex uiro. Et̃ enim non÷ creatꝰ
uir propt̃ mulierem: sed mulier proptes
uirum. Propt̾ta deb& habere potestadem
mulier super caput. propt̾ angłos. Uerui¬
tamen neq mulier sine uiro. neq uis sine
muliere in dno. Sicut enim mulier ex ui¬
ro: ita & uir ꝑmulierẽ. Omne autẽ ex đo:
fpinas &e tribulos ei parit terra. intelligat n
natiuir cẽ s pene. Et hoc non nescio cinige¬
ti tenebrarum. s diumo iudicio tribuat.
quia modamen iusticie ÷ sua cuq łͥbuere
Ipse det mulieri escam celestem quã accipꝰ
a capite suo qui ÷ xp̃c. non ab illa accipiat
uetitum cibum. id: hereticoꝵ fallacia. cũ
magna pollicitatione scientiȩ. & quasi secre¬
torum adapertione quo fiat̃ decipiendo er¬

Expanded text:
ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenead auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferius quod regendum est, ex Deo autem gloria viri est. Non enim vir ex muliere, sed mulier ex viro: etenim non creatus est vir propter mulierem, sed mulier propter virum; propterea debet habere velamen mulier super caput, propter Angelos. Verumtamen neque mulier sine uiro neque uir sine muliere in domino. sicut enim mulier ex uiro, ita et uir per mulierem: omnia autem ex deo? spinas et tribulos ei parit terra, intelligat non naturae esse, sed poenae; et hoc non nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. Ipse det mulieri escam coelestem, quam accepit a capite suo, qui est Christus: non ab illa accipiat vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad decipiendum er
Abbreviated transcription (Latin):
te quidẽ aucditum suum au̾tent. ad fabulas
autẽ conũtentur. I. Ille quidẽ serpens.id.
ille etror hereticoꝵ qui demptat ȩccłam. cont̃
quẽ incantat apłs cum dicit. metuo ne sic̃
serpens euam seduxit asuitia sua sic & sensꝰ
un corrumpant᷑ ille ergo error pectore &
uentre serpit̃. & terram manducat. Non it
decipit nisi aut supbos. qui sͥ arrogantes qd̃
non sunt. cito credunt quod summi Ml &:
animae una eademq natura sit: aut desidirᷤ
carnalibus implicatos: qui libent audiunt
quod quicquid laciue faciunt. non ipsi faci¬
unc. sed gens tenebrarum: aut curiolos. qui
teriena sapiune. & spitalia derieno oculo in¬
quirunt. Erunt autẽ inimiciciȩ inter istũ
& mulierẽ. & inter semen eius & semen mu¬
lieris. si pariat ista filios quãuis cum do¬
loribus : & se ad uirum suum conu̾tat. ut
eius ipse dominetur. Tunc enim podest co¬
gnosci non aliam partem in nobis ꝑtinere

Expanded text:
te quidem auditum suum avertent, ad fabulas te quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur . 40. Et ille quidem serpens, id est ille error haereticorum, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, cum dicit, Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non sunt, cito credunt quod summi Dei et animae humanae una eademque natura sit; aut desideriis carnalibus implicatos, qui libenter audiunt quod quidquid lascive faciunt, non ipsi faciunt, sed gens tenebrarum; aut curiosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt. Erunt autem inimicitiae inter istum et mulierem, et inter semen ejus, et semen mulieris, si pariat ista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
mone etiam nescio quos serpentinos natos
esse arbitror. qui serpentẽ pro xp̃o colere di¬
cuntur.: nec attendunt apłm qui ait. metuo
ne sicut serpens qui euam seduxit astutia sua
sic & uri sensus corrumpant᷑. hos ergo per
istam prophetia prefiguiatos esse estimo
Seducitur autẽ uerbis huius serpentis car¬
nalis nr̃a concupiscentia: & ꝑ illam decipitur
di seruare uelloe. & ex fide ꝑseuerant uiucra.
doncc idoneus fieret intelligentie ueritatis:
id: si oparetur in paradiso. & custodire. qđ
accepit. ñ ueniret in illã deformitate ut cũ S
displico caro quasi nuditas sua carnalia ma¬
gis degum̃ta mendatioꝵ tan qua folia fici
colligeret. quib s facera succindoria:. hoc N
isti faciunt cum de xp̃o mentiunt᷑. & iplã
mentitum esse predicant: & tan qua abscon¬
dunt se a facie di. & ad sua mendatia ab illiuᷤ
ueritate conuersi. sicut apłs dicit.: & auerta¬

Expanded text:
nione etiam nescio quos serpentinos natos nione etiam nescio quos serpentinos natos esse arbitror, qui serpentem pro Christo colere dicuntur, nec attendunt Apostolum qui ait: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur . Hos ergo per istam prophetiam praefiguratos esse existimo. Seducitur autem verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illam decipitur Dei servare vellet, et ex fide perseveranter viveret, donec idoneus fieret intelligentiae veritatis, id est, si operaretur in paradiso, et custodiret quod accepit; non veniret in illam deformitatem, ut cum sibi displicet caro quasi nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt, cum de Christo mentiuntur, et ipsum mentitum esse praedicant; et tanquam abscondunt se a facie Dei, ad sua mendacia ab illius veritate conversi, sicut Apostolus dicit: Et a verita
Abbreviated transcription (Latin):
naturalider hoc esse quod ds est. & ad quos
magis ꝑtinent aꝑtio carnalium oculorum
quã ad istos: qui relicta interiore sapientie
luce. solem istum qui ꝑtinet ad oculos corpo¬
ris adorare compellunt: & omnes quidem
generalider heretici scientiȩ pollicitatione
decipiunt. & rep̃hendunt eos quos simplicĩ
credentes inuenerint:& quia omnino carna¬
lia ꝑsuadent. quasi ad carnalium oculorum
non propt̃ penalem mortalitate quã pec¬
cando meriumus. sed ita ut negent din ẽẽ
corpoꝵ conditorẽ. tan quã apertis oculis
carneis nuditas ista displiceat. Sed nichil
uehementius istos designat & notat. quam
quod dicit serpens. non morte moriemini
scebat enim ds qm̃ qua die ederits apientẽ
ociui uri. Sic enim isti credunt quod serpers
ile xp̃c fuerit: & dm nescio quẽ gentis dene¬
brarum sicut affirmant illud preceptum
dedisse confingunt: tan qua inuidert ho¬
minib scientiam boni & mali. Ex ista opi¬

Expanded text:
naturaliter hoc esse quod Deus est? Et ad quos naturaliter hoc esse quod Deus est? Et ad quos magis pertinet apertio carnalium oculorum, quam ad istos qui relicta interiore sapientiae luce solem istum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compellunt? Et omnes quidem haeretici generaliter scientiae pollicitatione decipiunt, et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut negent Deum esse corporum conditorem, tanquam apertis oculis carneis nuditas ista displiceat. 39. Sed nihil vehementius istos designat et notat, quam quod dicit serpens: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die ederitis, aperientur oculi vestri. Sic enim isti credunt, quod serpens ille Christus fuerit, et deum nescio quem gentis tenebrarum, sicuti affirmant, illud praeceptum dedisse confingunt, tanquam invideret hominibus scientiam boni et mali. Ex ista opi
Abbreviated transcription (Latin):
tia.sicut apłs dicit: & non tangeremus lignum
in medio paradisi plantatum scientie boni & ma¬
li:id÷ non uellemus suꝑbire de natura nr̃a. quȩ
sicut iam diximus media est: ut decepti expe¬
riremur quid intersit inder simplicem fidem
catholicam. & fallacias hereticorũ. lta enim
ꝑuenimꝰ ad dinoscendã arborem bomi & mali. Nã
oportet inquit etiam hereses esse: ut probadi
manifesti fiant inder uos. Et enim serpens il¬
le scłm prophetiã hereticoꝵ uenena significar.
& maxime istoꝵ manicheoꝵ: & quicumq ue¬
teri destamendo adu̾santur. Non enĩ aliquid
manifestius prenuntiatum arbitror quã istos
in illo serpende. ⁊potius illũ in istis esse uitan¬
dum. Nulli enim loquatius atq iactantius
promittunt scientiã boni & mali: & in ipso
homine tan quã in arbore quȩ plantata est
in medio paradisi.eam dinoscendam demon¬
straturos se ẽẽ presumunt. Edam illud qđ
dictum ÷ eritis sicut dii. qui magis dicunt q

Expanded text:
t Apostolus dicit : et non tangeremus lignum in medio paradisi plantatum scientiae boni et mali, id est non vellemus superbire de natura nostra, quae, sicut jam diximus, media est, ut decepti experiremur quid intersit inter simplicem fidem catholicam, et fallacias haereticorum! ita enim pervenimus ad dignoscentiam boni et mali. Nam oportet, inquit, etiam haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Etenim serpens ille secundum prophetiam, haereticorum venena significat, et maxime istorum Manichaeorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur. Non enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitandum. Nulli enim loquacius atque jactantius promittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi, eam dignoscentiam demonstraturos se esse praesumunt. Et etiam illud quod dictum est, Eritis sicut dii, qui alii magis dicunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
Constar gͦ inder nos uerba signa eẽ. adõ.
Constat. as Qͥd. signum nͥaliqͥd significa.
podest eẽ signum: ad. Non potest.as. Quor
uerba sunt in hoc uersu: si nichl ex tanta
suꝑis plac&: urbe relinqui: ad. Occ̾o. as. Oc¬
to ergo signa sunt. ad. Ita ÷ as. Credo te he
uersum intelligere. ad. Satis arbitror. as
Dic mͥ quid singula uerba significent. ad. Ui¬
deo quidẽ quid signific& si. s nullum aliud

Expanded text:
Constat ergo inter nos verba signa esse. Ad. Constat. Aug. Quid? signum, nisi aliquid significet, potest esse signum? Ad. Non potest. Aug. Quot verba sunt in hoc versu, Si nihil ex tanta Superis placet urbe relinqui? Ad. Octo. Aug. Octo ergo signa sunt. Ad. Ita est. Aug. Credo te hunc versum intelligere. Ad. Satis arbitror. Aug. Dic mihi quid singula verba significent. Ad. Video quidem quid significet, si; sed nullum al
Abbreviated transcription (Latin):
mouetur ad peccandum: excludetur serpen¬
tis astutia. Si autẽ mota fuerit: quasi iam¬
mulieri ꝑsuasum erit. Sed aliquando ratio
uiriliter etiam cõmotam cupiditatẽ refrenat
atq compescit. quod cum fit. ñ labimur ĩ
peccatum: sed cum aliqua luctatione corona¬
mur. Si audem ratio consentiat. & quod lib¬
do cõmouerit faciendum eẽ discernat ab õi
beata uita tan quã de paradiso expellitur
homo. lam peccatum imputatur etiam si
non subsequatur factum: quod rea tenetur
considandum est. Percinet enim maxxime ad
nr̃am salutem. Nam id̾o hȩc scripta sunt.
ut iam talia caueamus. Cum interrogata
mulier respondisset quid eis preceptum eẽt:
ait ilie: Non morte moriemini. Sciebat enĩ
łs. qm̃ qua die manducaueritis ex illo apl¬
entur oculi ur̃i. & eritis sicut diiscientes bo

Expanded text:
movebitur ad peccandum, excludetur serpenmovebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur factum; quoniam rea tenetconsiderandum est; pertinet enim maxime ad nostram salutem: nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, et eritis sic
Abbreviated transcription (Latin):
astutias eius. Quomͦ enim accessit ad iudam
quando & ꝑsuasit ut dñm traderet: Nũquid
in locis per hos oculos ei uisus est: Sutq
illum homo: si paradisum custodiat. Posuit
enim ds hominẽ in paradiso: ut oparetur &
custodiret. Quia sic & eccłiae dicit᷑ in canticis
canticoꝵ. Ortus conclusus. fons signatus. Q
utiq non admitcitur ꝑu̾sitatis ille ꝑsuasor
sed tam̃ ꝑmulierem decipit. Non etiam iatio
nr̃a deduci ad consensionẽ peccati potest: n
cum delectatio mota fuerit in illa parte aĩ
quȩ deb& obtemperare rationi. tan quam re-
nr̃m aliud agitur cum ad peccatum quisq
delabitur: quam tunc act̾um ÷ in illis tribus.
serpente. & muliere. & uiro. Nam primofit
suggestio siue per cogitationẽ. siue ꝑ sensus
corporis: uel uidendo. uel tangendo. uel au¬
diendo. uelgustando. uel olfando. Quȩ sug¬
gestio cum facta fuerit. si cupiditas nr̃a non

Expanded text:
astutias ejus . Quomodo enim accessit ad Judam, astutias ejus . Quomodo enim accessit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? numquid in locis, aut per hos oculos ei visus est? Sed utilit autem illum homo, si paradisum custodiat. Posuit enim Deus hominem in paradiso, ut operaretur et custodiret: quia sic de Ecclesia dicitur in Canticis canticorum, Hortus conclusus, fons signatus ; quo utique non admittitur perversitatis ille persuasor. Sed tamen per mulierem decipit: non enim etiam ratio nostra deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi tanquam rectrum nihil aliud agitur, cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere, et viro. Nam primo fit suggestio sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non
Abbreviated transcription (Latin):
cat diabolum:qui sane non erat simplex. qd̃
enim dr̃ sapientior omnib bestiis: figurate
insinuatur eius u̾sutia. Non aut̃e dictum ÷
quod in paradiso erat serpens: sed erat serpeis
inter bestias quas fecit ds. Paradisus namq:
uitam beatam ut suꝑius dixi significat. in
qua iam non erat serpens: quia iã diabolus
erat. & de sua beatitudine ceciderat̃. quia in
ueritate non stetit. Nec mirandum ÷ quom̃¬
loqui mulieri potuit: cum illa esset in para¬
diso. & ille non ẽẽt. Non enim aut illa scđm
locum erat in paradiso. sed podius scđm beati¬
tudinis affectum: aut etiam silocus ÷ talis
qui paradisus uocetur: in quo corporaliter
adam & mulier habitabant: etiam diaboli ac¬
cessum corporalider intelligere debemus non
tur in filiis diffidendiȩ. Nun qͥd gͦ uisibilit̾
eis apparet: aut quasi corporeis locis accedit
per cogitationes suggerit. quicquid potest:
Quibus suggestionib resistunt: qui uere dict̃.
quod idem dicit apłs. Non enim ignoramus

Expanded text:
cat diabolum, qui sane non erat simplex. Quod enim dicitur sapientior omnibus bestiis, figurate insinuatur ejus versutia. Non autem dictum est quod in paradiso erat serpens, sed erat serpens inter bestias quas fecit Deus. Paradisus namque beatam vitam, ut superius dixi, significat , in qua jam non erat serpens, quia jam diabolus erat; et de sua beatitudine ceciderat, quia in veritate non stetit. Nec mirandum est quomodo mulieri loqui potuerit, cum illa esset in paradiso, et ille non esset; non enim aut illa secundum locum erat in paradiso, sed potius secundum beatitudinis affectum: aut etiamsi locus est talis qui paradisus vocetur, in quo corporaliter Adam et mulier habitabant, etiam diaboli accessum corporaliter intelligere debemus? Non tur in filiis diffidentiae . Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit per cogitationes suggerit quidquid potest. Quibus suggestionibus resistunt, qui vere dicunt, quod item dicit Apostolus: Non enim ignoramus
Abbreviated transcription (Latin):
mam ẽẽ nat̾am. cet̾as ex ip̃so ẽe natas. & om̃s
bonas inquantũ sunt: qm̃ fecit ds omnia
bona ualde. S distinctionis gͣdibus ordi¬
nata. ut sit aliud alio meliꝰ: atq ita om̃i gene
bonoꝵ uniu̾̃sidaᷤ ista copleat᷑ quȩ qͥbꝰdam ꝑ¬
fectis qͥbda imꝑfecti tota ꝑfecta ẽ. qua ds effe¬
ctor. conditorq eius iusto moderamine ad¬
ministrare non cessat: quia omnia bona
facit uoluntade. nichil mali patitur neces¬
sitate. Cuius enim uoluntas superat om¬
nia: nulla ex parde quicquã sendit in uitus.
Cum ergo illa illi. & nos ista dicimus: unꝰ¬
quisq eligat quid sequatur. Ego enim qd
bona fide coram do dixerim: sine ullo stu¬
dio contentionis. sine aliqua dubitatione
ueritatis. & sine aliquo preiudicio dibigen¬
tioris tractationis quȩ michi uidebantur

Expanded text:
mam esse naturam, caeteras ex ipso esse naturas: et omnes mam esse naturam, caeteras ex ipso esse naturas: et omnes bonas in quantum sunt, quoniam fecit Deus omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, quae quibusdam perfectis, quibusdam imperfectis, tota perfecta est, quam Deus effector conditorque ejus justo moderamine administrare non cessat; qui omnia bona facit voluntate, nihil mali patitur necessitate. Cujus enim voluntas superat omnia, nulla ex parte quidquam sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sequatur. Ego enim, quod bona fide coram Deo dixerim, sine ullo studio contentionis, sine aliqua dubitatione veritatis, et sine aliquo praejudicio diligentioris tractationis, quae mihi videbantur
Abbreviated transcription (Latin):
nos negamus. S dicimus eã naturã quã
ds fecit de nichilo: postea quã peccauit cogi
ad penidentiã peccatoꝵ. Iui dicunt naturã
di ab ipso do accipere ueniam: nos negamus
S dicimus eã naturam quã ds fecit de ni
chilo. si se apeccatis suis ad dñm suum conu̾¬
derit: accipere ueniam peccatoꝵ. Illi dicunt
naturã di necessitate ẽẽ mutabilẽ: nos nega¬
mus. Sed dicimus cã naturã quã ds fecit
de nichilo: uoluntate esse mutatam. Illi dict̃¬
di naturȩ nocere aliena peccata: nos negamꝰ.
S dicimus nulli naturȩ nocere peccata nͥ
sua. Et dm̃ dicimus tante bonitatis esse.
tande iusticie. tante incorruptionis:ut neq
pecc&: neq alicui noceat qui peccare nolu¬
erit: nec ipsi aliquis qui peccare uoluerit.
Ili dicunt esse naturã mali cui ds coactus
est nature sue pardem dare cruciandã: nos
dicimus nullum eẽ malum naturale. sed
omnes naturas bonas ẽẽ: & ipsum dm̃ sũ¬

Expanded text:
nos negamus, sed dicimus eam naturam quam nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, posteaquam peccavit cogi ad poenitentiam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei ab ipso Deo accipere veniam: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam fecit Deus de nihilo, si se a peccatis suis ad Deum suum converterit, accipere veniam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei necessitate esse mutabilem: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, voluntate esse mutatam. Illi dicunt naturae Dei nocere aliena peccata: nos negamus, sed dicimus nulli naturae nocere peccata, nisi sua; et Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat, qui peccare noluerit, nec ipsi aliquis qui peccare voluerit. Illi dicunt esse naturam mali cui Deus coactus est naturae suae partem dare cruciandam: nos dicimus nullum malum esse naturale , sed omnes naturas bonas esse, et ipsum Deum sum
Abbreviated transcription (Latin):
Se ipse. Non enim natura s peccando dia
peccaturum ẽẽ sciebat: Iinmo quare ñ face¬
ret cũ ꝑsuam iusticiam & prouidentiam
multos de malitia diaboli corrigat: An for¬
te ñaudistis apłm paulum dicentẽ: quos
tradidi sachane. ut discant ñblasphemare:
Et de se ipse dicit. & ne magnitudine reue¬
lationum extollar:datus ÷ michi stimulus
carnis.angłs sathane:qui me colaphizet.
Ergo inqͥunt bonus ÷ diabolus: quia utilis:
Immo malus: in quantum diabolus: So
bonus & om̃ipodens ds ÷ qui etiã de malida
cius multa iusta & bona oꝑatur. Non enim
diabolo imputatur nisi uoluntas sua qua co¬
natur facere male: ñ di ꝓuidentia quȩ de illo
de religione questio ÷ questio aute religioĩs
est.quid de do pie sentiatur. qm̃ negare non
possum in miscria peccatoꝵ eẽ genus huma¬
num: illi dicunt. natͣam di esse in miscria. qm
s uoluntate peccandi. Illi dicunt naturã di
cogi ab ipso do ad penitentia peccadorum:

Expanded text:
Se ipse; non enim natura, sed peccando diab Deus, si eum peccaturum esse sciebat. Imo, quare non faceret, cum per suam justitiam et providentiam multos de malitia diaboli corrigat? An forte non audistis apostolum Paulum dicentem, Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare ? et de seipso dicit, Et ne magnitudine revelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis, angelus Satanae qui me colaphizet . Ergo, inquiunt, bonus est diabolus, quia utilis est? Imo malus in quantum diabolus est; sed bonus et omnipotens Deus est, qui etiam de malitia ejus multa justa et bona operatur. Non enim diabolo imputatur, nisi voluntas sua, qua conatur facere male, non Dei providentia, quae de illo de religione quaestio est, quaestio autem religionis est, quid de Deo pie sentiatur, quoniam negare non possunt in miseria peccatorum esse genus humanum; illi dicunt naturam Dei esse in miseria: nossed voluntate peccandi. Illi dicunt naturam Dei cogi ab ipso Deo ad poenitentiam peccatorum:
Abbreviated transcription (Latin):
mone pollicitus sum considationẽ fact̃a
rum ierum quam puto explicatam: & de¬
inde considãtionẽ prophetiȩ que remanet
explicanda iam breuiter. Posido enim tan ꝗͣ
signo quodam manifesto quo cet̾a dirigant᷑.
non diu uos quantũ arbitror ista considatio
detinebit. Dicit enim apłs. sacram̃tum magnũ
esse quod dictum ÷ propt̃ hoc relinquet homo
patrem & matr̃e & adherebit uxori sue & ert̃
duo incarne una. Quod ipse int̾pretat᷑ subici¬
endo:ego autẽ dico in xp̃o & in eccłia. Ergo qd̃
ꝑhystoriam impletum÷ in adam. ꝑpropħiã
significat xp̃m: qui relinquit patrem cũ dicit
ego exiui a patre. & ueni in hunc mundum.
Non loco reliquit. quia d̾s loco non continet᷑
neq au̾sione peccati sicut apostatȩ relinqunt
dm̃: sed apparendo hominib in homine. cum
t̃bum caro factum ÷ & habitauit in nob̃. Qđ
ipsum ñ cõmutationẽ naturȩ d̃i significat. s

Expanded text:
mone pollicitus sum considerationem rerum mone pollicitus sum considerationem rerum factarum, quam puto explicatam: eiderationem prophetiae, quae remanet explicanda jam breviter. Posito enim tanquam signo quodam manifesto quo caetera dirigantur, non diu nos, quantum arbitror, ista consideratio detinebit. Dicit enim Apostolus sacramentum magnum esse, quod dictum est, Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una: quod ipse interpretatur subjiciendo, Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Ergo quod per historiam impletum est in Adam, per prophetiam significat Christum, qui reliquit patrem, cum dixit: Ego a patre exivi, et veni in hunc mundum . Non loco reliquit, quia Deus loco non continetur, neque aversione peccati, sicut apostatae relinquunt Deum; sed apparendo hominibus in homine, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Quod ipsum non commutationem naturae Dei s
Abbreviated transcription (Latin):
s audimus. & credendum ⁊ arborẽ uite. ple¬
nitudinẽ scientiȩ & flameam frameã custo¬
ire: nemo potest ꝑuemire ad arborem uite
nisi per has cuas. id: tolerantiam molesti¬
arum. & scientiȩ plenitudinẽ. Ss tolerantia
molestiarum om̃ib fere in hac uita subeun¬
da est. tendentib ad arborem uite. Olenitu¬
do autẽ scientiȩ udetur pauciorib proue¬
nire. ut quasi non om̃s qui ꝑueniunt ad af¬
borem uite. per scientiȩ plenitudinẽ ueniant:
quaius omnes tolerantiã molestiarum. id:
flãmeam frameã ũsatilem sentiant. Si atten¬
datur quod apłs dicit. plenitudo aute legis
caritas: & uideamus eande caritatẽ precep¬
to illo gemino contineri. diliges dñm dm̃
tuum ex toto corde tuo & ex dota anima tua
& ex tota mente tua. & diliges proximũ tuũ¬
sicut te ipsum. in quib duob preceptis tota
lex pend& & prophe. sine dubitatione intel¬
uersatilem. id÷ per dolerantiã temporalium
molestiarum. sed etiam per plenitudinẽ sci

Expanded text:
s, et credendum est arborem vitae, plenitudinem scientiae et flammeam frameam custodire. Nemo ergo potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas, id est per tolerantiam molestiarum, et scientiae plenitudinem. 36. Sed tolerantia molestiarum omnibus fere in hac vita subeunda est, tendentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientiae videtur paucioribus provenire; ut quasi non omnes qui perveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam frameam versatilem, sentiant. Sed si attendatur quod Apostolus dicit, Plenitudo autem Legis, charitas ; et videamus eamdem charitatem praecepto illo gemino contineri, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tanquam teipsum; in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet, et Prophetae : sine dubitatione inteleam frameam versatilem, id est per tolerantiam temporalium molestiarum, sed etiam per plenitudinem scie