comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominem assumpsit: &e in illo humana per¬
pessus ẽ. Hec medicina hominum tanta est:
qͣnta non potest cogitari. Nam quȩ suꝑbia
sanari potest. si humilitate filii di non sanat᷑:
Que auaritia sanari potest. si pauꝑtate filii
dei ñ sanatur: Q uracundia sanari potest.
si patientia filii dei non sanat᷑ : Quȩ impie¬
tas sanari potest. si caritate filiĩ dei non sanat᷑:
Postremo quȩ etiam timiditas sanari potest.
si resurrectione corporis ñ sanat᷑: Prigat spem
suam genꝰ humanum. & recognoscat naturam
suam: uideat qnͣtum locum habeat in oꝑib
dei. Nolite uos ipsos contemnere uiri: filius di
uirum suscepit. Nolite uos ipsas contemnere
feminȩ: filiꝰ dei natꝰ est ex femina. Nolite tñ
amare carnalia: qͥa in filio di nec masculus
nec femina sumꝰ. Nolite amare temporalia: qͥa
si bene amarent᷑. amaret ea homo quem susce¬
pit dei filiꝰ. Nolite timere contumelias e crucẽ

Expanded text:
hominem adsumpsit et in illo humana perhominem adsumpsit et in illo humana perpessus est. haec medicina hominum tanta est, quanta non potest cogitari. nam quae superbia sanari potest, si humilitate filii dei non sanatur? quae auaritia sanari potest, si paupertate filii dei non sanatur? quae iracundia sanari potest, si patientia filii dei non sanatur? quae inpietas sanari potest, quae caritate filii dei non sanatur? postremo quae timiditas sanari potest, si resurrectione corporis non sanatur? erigat spem suam genus humanum et recognoscat naturam suam; uideat, quantum locum habeat in operibus dei. nolite uos ipsos contemnere, uiri; filius dei uirum suscepit. nolite uos ipsas contemnere, feminae; filius dei natus ex femina est. nolite tamen amare carnalia, quia in filio dei masculus nec femina sumus. nolite amare temporalia, quia, si bene amarentur, amaret ea homo, quem suscepit filius dei. nolite timere contumelias et cruces
Abbreviated transcription (Latin):
Dunc aut̃ quia uisibilit̾ nos commonere
dignatꝰ est. ut ad inuisibilia p̾pararet: displi¬
cet auaris. qͥa ñ aureum corpꝰ habuit: displi¬
cet impudicis. qͥa ex femina natꝰ est. Multum
enim oderunt impudici. quod concipiunt fe
minȩ ce paruunt. Displicet suꝑbis. quod contu¬
melias patientissime ꝑtulit. Dis plicet delica¬
tis. quia cruciatꝰ est. Displicet timidis. quia
mortuus ẽ. Et ut uitia sua non uideant᷑ de¬
fendere: non in homine dicunt sibi hoc displi¬
cere. s infilio dei. Non enim intelligunt qͥd
sit ęt̾nitas dei quȩ hominem assumpsit. ce qͥd¬
sit ipsa humana creat᷑a quȩ mutationibus
suis in pͥstinam firmitatem reuocabat᷑: ut dis¬
ceremus docente ipso domino infirmitates
qͣs peccando collegimꝰ. recte faciendo posse
sanari. Ostendebatur enm nob̃ ad quam fra¬
gilitatem homo sua culpa ꝑuenerit: & ex qua
fragilitate diuino auxilio libet᷑. Itaq filiꝰ dei

Expanded text:
nunc autem quia uisibiliter nos commonere nunc autem quia uisibiliter nos commonere dignatus est, ut ad inuisibilia praepararet, displicet auaris, quia non aureum corpus habuit; displicet inpudicis, quia de femina natus est — multum enim oderunt inpudici, quod concipiunt et pariunt feminae —; displicet superbis, quod contumelias patientissime pertulit; displicet delicatis, quia cruciatus est; displicet timidis quia mortuus est. et ut non uitia sua uideantur defendere, non in homine dicunt sibi hoc displicere, sed in filio dei. non enim intellegunt, quid sit aeternitas dei, quae hominem adsumpsit, et quid ipsa humana creatura, quae mutationibus suis in pristinam firmitatem reuocabatur, ut disceremus docente ipso domino infirmitates, quas peccando collegimus, recte faciendo posse sanari. ostendebatur enim nobis, ad quam fragilitatem homo sua culpa peruenerit et ex qua fragilitate diuino auxilio liberetur. itaque filius dei
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua necessitate in deteriꝰ moueret᷑: qm̃ in
cis qui non in contentione a cimulatione a
uanȩ głe cupiditate amant loqui qͦd nesciunt:
s humilitate xp̃iana sentiunt de dño in boni¬
tate. & insimplicitate cordis querunt eum. Hãc
gͦ imbecillitatem nr̃am susciꝑe dignatꝰ est filiꝰ
dei. & ũbum caro factum ẽ &e habitauit in nob̾
ñ quia et̾nitas illa mutata est: s quia mutabi¬
lem creat᷑am mutabilib hominum ocłis osten¬
dit. qm incommutabili maiestate suscepit. St̃
autem stulti qui dicunt. quare non poterat ali¬
ter sapientia di homines liberare nͥ susciꝑet
hominem & nasceret᷑ de femina: & a peccatorib
illa omnia pateret. Quib dicimus. poterat
omnino: s si alit̾ faceret: similit̃ ur̃e stulticie
displiceret. Si enim ñ appareret ocłis peccato¬
rum: lum̃ eius et̾num utiq quod ꝑ int̾iores
ocłos uidet᷑. inquinatis m̃tib uidere ñ possen.

Expanded text:
aliqua necessitate in deterius mutaretur; quonialiqua necessitate in deterius mutaretur; quonius, sed ab eis qui non in contentione et aemulatione et vanae gloriae cupiditate amant loqui quod nesciunt, sed humilitate christiana sentiunt de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerunt eum . Hanc ergo imbecillitatem nostram suscipere dignatdei, et uerbum caro factum est et habitauit in nobis: non quia aeternitas illa mutata est, sed quia mutabilem creaturam mutabilibus hominum oculis ostendit, quam incommutabili maiestate suscepit. Sunt autem stulti, qui dicunt: quare non poterat aliter sapientia dei homines liberare, nisi susciperet hominem et nasceretur de femina et a peccatoribus illa omnia pateretur? quibus dicimus: poterat omnino, sed si aliter faceret, similiter uestrae stultitiae displiceret. si enim non appareret oculis peccatorum, lumen eius aeternum utique, quod per interiores oculos uidetur, inquinatis mentibus uidere non possent.
Abbreviated transcription (Latin):
uus ad fontes aquarum. ita desiderat anima
mea ad te ds. Quod si forte adhuc ꝓpt̃ egͥtudi¬
nes anime quas de scłi amore concepit. nec gu
scĩs de filio suo qui factꝰ est ei ex semine dauid
scdm carnem. sicut apłs loquitur. Omnia
enim ꝑipsum facta sunt. sic̃ in euangłio scͥp¬
tum ẽ: & sine ipso factum ẽ nichil. Qui nr̃e
imbecillitati misertꝰ est: quam imbecillitatem
ñ eius oꝑe s nr̃a uoluntate merumꝰ. Nam d̃s
hominem inext̃minabilem fecit: ce ei liberũ
uoluntatis arbitͥum dedit. Nenim ẽẽt opti¬
mus: si dei p̃ceptis necessitate ñuoluntate ser¬
uiret. facile est omnino qnͣtum existimo qͦd
intelligere nolunt. qu catholicam deseruer̃
fidem: & xp̃iani uocari uolunt. Namsi nobẽ
fatent᷑ nat᷑am nr̃am ñ sanari nisi recte faciendo:
fateant᷑ eam ñ infirmari nisi peccando. Et idco
non ẽ credendum. animam nr̃am hoc ẽẽ qͦd
ds est. Qͥa si hoc eẽt. non sua uoluntate nec

Expanded text:
at ad fontes aquarum, ita desiderat anima at ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, deus. Quodsi forte adhuc propter aegritudines animae, quas de saeculi amore concepit, nec gussanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, sicut apostolus loquitur; omnia enim per ipsum facta sunt, sicut in euangelio scriptum est, et sine ipso factum est nimbecillitatis misertus est; quam imbecillitatem non ejus opere, sed nostra voluntate meruimus. Nam Deus hominem inexterminabilem fecit , et ei liberum voluntatis arbitrium dedit. Non enim esset optimus, si Dei praeceptis necessitate, non voluntate serviret. Facile est omnino, quantum existimo: quod intelligere nolunt, qui catholicam deseruerunt fidem, et christiani vocari volunt. Nam si nobiscum fatentur naturam nostram non sanari nisi recte faciendo; fateantur eam non infirmari nisi peccando. Et ideo non est credendum animam nostram hoc esse quod Deus est: quia si hoc esset, nec sua voluntate, nec
Abbreviated transcription (Latin):
salutem pecorum suoꝵs gubnent usu & ꝑitia
e ratione naturali: quȩ quidem omnia de
magnis sui creatoris opib acceꝑunt. Qui gͦ
sȩ sc̃e animȩ ab ipso facte sunt. & in eius
sui. Si autem hoc ñ possumus quãdusumꝰ
in hoc corpore ce ꝑegrinamur a dño: gustemꝰ
saltim quoniam suauis est dñs. Quia dedit
nobis pignus sp̃m. in quo sentiamꝰ eius dul¬
cedinem. &e desideremꝰ ipsum uite fontem.
ubi sobria ebrietate inundemur: &e irrigem᷑
sic̃ lignum quod plantatum ẽ secꝰ decursus
aquarum. & dat fructꝰ in tempore suo. & fo¬
lia cius non decident. Dicit enim sp̃s sc̃s. filii
autem hominum. in tegmine alarum tuarũ
sꝑabunt. In ebriabunt᷑ abubertate domus tuȩ.
&e torrente uoluptatis tue potabis cos: quoniã
apud te est fons uite. Calis ebrietas ñ euertit
mentem. s tam̃ rapit sursum. &e obluuonem
p̃stat omnium t̾renoꝵ.s si possumꝰ toto affec¬
tu iam dicere. quemadmodum desiderat cer¬

Expanded text:
salutem pecorum suorum gubernent, usu et peritia salutem pecorum suorum gubernent, usu et peritia et ratione naturali, quae quidem omnia de magnis sui creatoris opibus acceperunt. qui sae sanctae animae ab ipso factae sunt et in eius sui. Si autem hoc non possumus, quamdiu sumus in hoc corpore et peregrinamur a domino, gustemus saltem, quam suauis estnobis pignus Spiritum , in quo sentiamus ejus dulcedinem: et desideremus ipsum vitae fontem, ubi sobria ebrietate inundemur et irrigemur, sicut lignum quod plantatum est secundum decursus aquarum, et dat fructum in tempore suo, et folia ejus non decident ? Dicit enim Spiritus sanctus: Filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente uoluptatis tuae potabis eos, quoniam apud te est fons uitae. talis ebrietas non euertit mentem, sed tamen rapit susum et obliuionem praestat omnium terrenorum; sed si possumus toto affectu iam dicere: quemadmodum ceruus desider
Abbreviated transcription (Latin):
que habent uoluntatem nocendi. ce rationẽ
cogitandi. sub diuinis legib ordinate sunt.
ne aliquid miustum quisq patiatur: ita oĩa
&e animalia & corporalia in genere suo & in
ordine suo. diuine ꝓuidentiȩ legibꝰ subdita
admin istrant᷑. Ideo dñs dicit. Donne duo
passeres asse ueneunt: &e unꝰ eoꝵ non cadit in
lens ostendere quicquid uilissimum hoĩes
putant. omnipotentia dĩi gub̃nari. Sic enĩ
&e uolatilia cęli ab eo pasci. & lilia agͥ ab eo
uestiri ueritas loquit᷑. Que etiam capillos
mas rationales ꝑse ipsum ds eurat. siue in op¬
timis &e magnis angłis siue in hominibꝰ tota
sibiuoluntate seruientib. cęt̾a uͦ ꝑ ipsos gub̃¬
nat: uerissime dici potuit etiam illud ab apło
non enim de bub cura est deo. Inscripturis
enim scĩs ds homines docet qͦmͦ cum homini¬
bus agant: ut ce ipsi deo seruiant. Quomͦ
aut̃ agant cum pecorib. ipsi sciunt. id ẽ qͦmͦ

Expanded text:
quae habent uoluntatem nocendi et rationem quae habent uoluntatem nocendi et rationem cogitandi, sub diuinis legibus ordinatae sunt, ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, et animalia et corporalia, in genere suo et in ordine suo diuinae prouidentiae legibus subdita administrantur. ideo dominus dicit: nonne duo passeres asse ueneunt? et unus eorum non cadit in lens ostendere quidquid uilissimum homines putant omnipotentia dei gubernari. sic enim et uolatilia caeli ab eo pasci et lilia agri ab eo uestiri ueritas loquitur, quae capillos mas rationales per se ipse deus curat, siue in optimis et magnis angelis siue in hominibus tota sibi uoluntate seruientibus, cetera uero per ipsos gubernat, uerissime dici potuit etiam illud ab apostolo: non enim de bubus cura est deo. in scripturis enim sanctis deus homines docet, quomodo cum hominibus agant et ipsi deo seruiant; quomodo autem agant cum pecoribus suis, ipsi sciunt, id est quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
S taus leticia cecitas ẽ: &e summa miseria. Ip¬
sa enim magis implicat animam: & ad maio¬
ratormenta ꝑducit. Nam gaudet &e piscis:
qͣndo hamum non uidens escam deuorat. S
cum piscator eum adducere cȩꝑit. uiscera eius
torquentur pͥmo: deinde ab omni leticia sua
ꝑ ipsam ȩscam de qͣ letatꝰ est. ad consumptio¬
nem trahitur. Sic sunt homines: qͥ de bonis
temporalibus beatos se putant. Hamum enim
acceperunt: & cum illo sibi uagantur. Ueniet
tempꝰ. ut sentiant qͣnta torm̃ta cum auiditate
deuorauerunt. Et ideo bonis nicħ nocent: qͥa
hoc illis auferunt. quod ñ diligunt. Nam qͦd
diligunt ce unde beati sunt: auferre eis nemo
potest. Cruciatꝰ uero corporis malas animas
miserabilit̃ affligit: bonas aut̃ fortit̃ pur¬
gat. Sic fit ut &e malꝰ homo ce malus angłs
diuine ꝓuidentiȩ militent. s nesciunt qͥd
s ꝓmeritis malicie stipendiant᷑. S ut he aĩe

Expanded text:
sed talis laetitia caecitas est et summa miseria; ipsed talis laetitia caecitas est et summa miseria; ipsa enim magis inplicat animam et ad maiora tormenta perducit. nam gaudet et piscis, quando hamum non uidens escam deuorat; sed cum piscator eum adducere coeperit, uiscera eius torquentur primo; deinde ab omni laetitia sua per ipsam escam, de qua laetatus est, ad consumptionem trahitur. sic sunt omnes, qui de bonis temporalibus beatos se putant; hamum enim acceperunt et cum illo sibi uagantur; ueniet tempus, ut sentiant, quanta tormenta cum auiditate deuorauerint. et ideo bonis nihil nocent, quia hoc eis auferunt, quod non diligunt; nam quod diligunt et unde beati sunt, auferre illis nemo potest. cruciatus uero corporis malas animas miserabiliter adfligit, bonas autem fortiter purgat. sic fit, ut et malus homo et malus angelus diuinae prouidentiae militent; sed nesciunt, quid sed pro meritis malitiae stipendiantur. Sed ut hae animae,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in hac uita ubi tanta tormenta sunt. posst̃
boni & iusti uiri cum talia patiunt᷑. ñ solum
eqͦ animo tolerare. sed etiam in dei caritate gła¬
ri: quid cogitandum ẽ de illa uita quȩ nob̃
ꝓmittit᷑. in qua nullam de corpore molestiã
sentiemus. qm̃ non ad hoc resurgit corpꝰ iusto¬
rum. ad qͦd resurgit corpꝰ impioꝵs: Sic̃ scͥptũ
est. Omnes resurgemꝰ: s non om̃s immutabi¬
mur. Et ne quisquam putet non iustisĩmuta¬
tionem istam ꝓmita. s potiꝰ iniustis. & eam ex¬
istimet ẽẽ penalem: sequit᷑ & dicit. Et mortui
resurgent incorrupti: & nos immutabimur.
Qͥ cunq gͦ mal sunt. sic ordinati sunt: quia
& unꝰ quisq sibi. & omnes inuicem sibi nocent.
Hoc enim appetunt quod ꝑniciose diligitur.
ce quod eis auferri facile potest: ce hoc sibi aufe¬
runt inuicem. qͣndo se ꝑsequuntur. Et ideo
cruciant᷑ quib auferunt᷑ temporalia: quia
diligunt ea. Illi autem qui auferunt gaudẽt.

Expanded text:
ergo in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittitur, ubi nullam de corpore molestiam sentiemus? quoniam non ad hoc resurgit corpus iustorum, ad quod resurgit corpus inpiorum, sicut scriptum est: omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur. et ne quisquam putet non iustis inmutationem istam promitti, sed potius iniustis, et eam existimet esse poenalem, sequitur et dicit: et mortui resurgunt incorrupti, et nos inmutabimur. quicumque ergo mali sunt, sic ordinati sunt, quia et unusquisque sibi et omnes inuicem sibi nocent. hoc enim adpetunt, quod perniciose diligitur et quod eis auferri facile potest; et hoc sibi auferunt inuicem, quando se persequuntur. et ideo cruciantur, quibus auferuntur temporalia, quia diligunt ea; illi autem, qui auferunt, gaudent.
Abbreviated transcription (Latin):
stias inuenat᷑ ad liqͥdũ t̾ posse ł ñ posse aĩam¬
humanã c̃ ex hac uita emiguerit magicis carminib
euocatã. uiuoꝵ apparere cõspectib ã corporis linea¬
menta gestantẽ. ut ñ solũ uideri ualeat: s&e agnos¬
q. & si pot̃. utrum &ẽ iusti aĩa ñ quidem cogat᷑ magi¬
cis sacͥs. s dignet᷑ ostendi occultiorib imꝑiis summȩ
legis obtemꝑans. ut si fieri ñ posse claruerit. ñ ut̃ts¬
sensꝰ in huiꝰ scͥpture tͥctatione atq expositione admit¬
tat᷑. s illo eccluso: imaginaria simulatio samuhelis
diabolico ritu facta intelligat᷑. S qm̃ siue ilłd fieri
possit. siue ñ possit: tñ fallacia sathane. at ꝙ imagi¬
num simulandarum callida oꝑatio decipien¬
dis humanis sensib multiformis inuigilat. pedctẽp¬
ti in qͥdem ne inqͥsitionib diligentiorib ꝑscͥbamꝰ. s¬

Expanded text:
stias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animstias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animcum ex hac uita emigrevocatam vivorum apparere conspectibus, etiam corporis lineamenta gestantem, ut non solum videri valeat, sed et agnosci. Et si potest, utrum etiam justi anima, non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemsensus in huius scripturae tractatione atque expositione admittatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praes
Abbreviated transcription (Latin):
Unde cẽ sp̃s phithonis in actib apłoꝵ attestat᷑ pay-
lacias: & uerũ qͦd nosse potuerint. ñ docendima¬
gis ꝙͣ decipiencdi finc p̃nunciant. Et forte hoc est
qͣd cũ illa imago samuheł saulẽ p̃diceret mori
in eugłio legimꝰ. c̃ dñs int̾ suꝑbum illũ diuitem
c̃ iã apõ inferos torm̃ta pat̾et᷑: & illũ qui ad eius
ianuã ulceros iacebat iã in reqͥe constitutũ mag¬
nũ chaos int̾iectũ ẽẽ testat᷑. Aut si ꝓptea samuhel
sauli dix̃ mec̃ eris. ut ñ ad eqͣlitatẽ felicitatis. s
ad parẽ conditionẽ mortis referat᷑. qͦd ut̃q hõfu̾it.¬
&e ut̃q mori potuerit. iãq mortuꝰ mortẽ uiuo p̃-¬
nunciabat: ꝑspic̃ qͣntũ opinor prudentia tua
scłutr ũq intellectũ hab̾e exitũ illã lectionẽ
qͥñ sit cõtͣ fidem. nͥ forte ꝓfundiore ⁊ ꝑplexiore
inqͥsitione. q̃ ł uiriũ meaꝵs ł tp̃ris excedit angu¬

Expanded text:
UUlacias et verum quod nosse potuerunt, non docendi magis quam decipiendi fine pronuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saulem praediceret moritin Evangelio legimus, cum inter superbum illum divitem, cum jam apud inferos tormenta pateretur, et illum ianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, uterque mori potuerit, iamque mortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicitutrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angu
Abbreviated transcription (Latin):
imagines appellari: non mirũ ẽ quod scͥpt᷑a
dicit samuhelem uisum. etiam si forte ⁊mago
sainuhelis apparuit machinamento eiꝰ qͥ t̾ns¬
figurat se uelut angłin lacis: ce minists suos
uelut ministros iusticiȩ. Iam uͦ si illud mouet
qͦmͦ ce a maligno sp̃u sauli uera p̃dicta ft̃:
potest & illu d mirum uideri. qͦmͦ demones
agnoucrunt. xp̃m: quem iudei ñ agnoscebaÑ.
Cum enim uult ds etiam ꝑ in fimos infernos.¬
q sp̃s aliquem uera cognoscere. ce temporalia
dũtaxat. atq ad istam mortalitatẽ ꝑtinentia:.
facile ẽ. & ñ incongruũ. ut ommipotens & iustꝰ
ad eoꝵs penã qͥb ista p̃dicunt᷑. ut malum qͦd eis
impendet añꝗͣ ueniat p̃noscendo patiant᷑ occul¬
to apparatu ministroꝵ suoꝵ. etiã sp̃itib talibus
aliqͥd diuinationis imꝑtiat. ut qͦd audiunt ab
angłis p̃nuncient hoĩb. lantũ aut̃ audiunt: qͣnͣ¬
tum oĩum dñs atꝙ mod̾ator uł iubet uł sinit.

Expanded text:
imagines appellari, non mirum est, quod scriptura imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedicta sunt, potest et illud mirum uideri, quomodo daemones agnouerint Christum, quem Iudaei non cognoscebant. cum enim uult deus etiam per infirmos infimosque spiritus aliquem uera cognoscere, temporalia dumtaxat adque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ad eorum poenam, quibus ista praedicuntur, ut malum quod eis impendet, antequam veniat praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid divinationis impertiat, ut quod audiunt ab Angelis, praenuntient hominibus. Tantum autem audiunt, quantum omnium Dominus atque moderator vel jubet vel sinit.
Abbreviated transcription (Latin):
re hominem:. Quandoquidem &e singłoꝵ
quorumq picturam cum aspicimꝰ ꝓpͥa qͦq
nomina incunctant̃ adhibemꝰ. uelut cum
intuentes tabulam. aut parietem dicimꝰ.
ille cicero est. ille saltistiꝰ. ille achilles. ille hector.
hoc flumen symois. illa roma: cum aliud ni¬
chil sint. quam pict̾e imnagines. Unde cheru¬
bin cum sint celestes potestates. ficte tamen ex
metallo. quod imꝑauit ds suꝑ archam testam̃¬
ti. magnȩ rei significandȩ gr̃a. non alud qm
cherubin illa quoq figmenta uoctantur.
Item quisquis uidet somnium. non dicit ui¬
di imaginem augustini aut simpliciani. sed
uidi augustinum aut simplicianum. cum eo
tempore qͦ tale aliquid urdit nos ignoraremꝰ.
usqꝑ adeo manifestum ẽ. non ipsos homines:
s imagnes eoꝵs uideri. Et pharao spicas se dixit
uidisse in somnis & boues: non spicarum aut
boum imagines. Sigͥ liquido constat nomini¬
bus carum rerũ quarũ imagines st̃. casdem

Expanded text:
re hominem? Quandoquidem et singulorum re hominem? Quandoquidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quoque nomina incunctanter adhibemus: velut cum intuentes tabulam aut parietem, dicimus, ille Cicero est, ille Sallustius; ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma", cum aliud nihil sint quam picturae, imagines. unde cherubin cum sint caelestes potestates, fictae tamen ex metallo, quod imperauit deus, super arcam testamenti magnae rei significandae gratia non aliud quam cherubin illa quoque figmenta uocitantur. item quisquis uidet somnium, non dicit: „uidi imaginem Augustini aut Simpliciani," sed: "uidi Augustinum et Simplicianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum uideri. et Pharao spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem
Abbreviated transcription (Latin):
si uencrit amittere uideat᷑ dignitatem suam.
cum & uiuii plerunq boni uocati. ad malos
ueniant. & agant cumcis quod offictum postu¬
lat ȩquitatis. seruato atq inconcusso decore
uirtutis suȩ. & illoꝵ uiciis ꝓrerum p̃sentiũ
uel usu uel necessitate tractatis. Quanquam
in hoc facto potest ẽẽ alius facilior exitus. &
expeditior intellectꝰ. ut ñ uere sp̃m samuheł
excitatum᷑ requie sua credamꝰ: s aliquod phan¬
tasma & imaginariam illusionem diaboli
machinationib factam. Quam ꝓpt̾ca scͥpt᷑a
nomine samuhelis appellat: quia solent
nagines earum rerum nominib appellari.
quarum imagines sunt. Sicut omnia quȩ
pingunt᷑ atq finguntur ex aliqua mat̾iȩ me¬
talli. aut ligni uel cuiꝰq rei aptȩ ad oꝑa huiꝰ¬
moch. queq etiam uident᷑ in somnis. & om̃s
fere imagines earum rerum. quarum imagi¬
nes sunt appellari nominib solent. Quis
enim ẽ. qui hominem pictum dubitet uoca¬

Expanded text:
si venerit, amittere videatur dignitatem suam; si venerit, amittere videatur dignitatem suam; cum et vivi plerumque boni vocati ad malos veniant, et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, servato atque inconcusso decore virtutis suae, et illorum vitiis pro rerum praesentium vel usu vel necessitate tractatis? 2. Quanquam in hoc facto potest esse alius facilior exitus et expeditior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines rerum earum nominibus appellari, quarum imagines sunt. Sicut omnia quae pinguntur atque finguntur ex aliqua materie metalli aut ligni, vel cujusque rei aptae ad opera hujusmodi, quaeque etiam videntur in somnis, et omnes fere imagines, earum rerum quarum imagines sunt, appellari nominibus solent. Quis est enim qui hominem pictum dubitet voca
Abbreviated transcription (Latin):
modus quo samuheli fact̾um est ut excita¬
retur. similit̃ latet. Disi forte quis dixerit
faciliorem diabolo fuisse licentiam ad dñm
uiuum. unde uoluit assumendum. ce ubi
uoluit constituendum.quam ad samuhelis
defuncti spm asuis sedib excitandum. Qd
si illud in eugłio nos ideo non ꝑturbat. qͥa
dñs uoluit atq ꝑmisit. nulla diminutione
suȩ potestatis. & diuinitatis id fieri. sicut ab
ipsis uideis quanquam puersis atq ĩmun¬
dis. &e fact̾a diabol facientib. &e teneri se e
uinciri. & illucdi. &e crucifigi. atq interfici.
pass est: non est absurdum credere ex aliqͣ
dispensatione diuinȩ uoluntatis ꝑmissum
fuisse. ut non inuitꝰ. nec dominante atq sub¬
iugante magica potentia. seduolens atq ob¬
temperans occulte dispensationi dei. quȩ ce
phytonissam illam. & saulem latebat: consen
diuina eum sententia ꝑcussurus. Cur enim
anima boni hominis. amalis uius euocata.

Expanded text:
modus quo Samueli factum est ut excitamodus quo Samueli factum est ut excitaretur, similiter latet. Nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad Dominum vivum unde voluit assumendum, et ubi voluit constituendum, quam ad Samuelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. Quod si illud in Evangelio nos ideo non perturbat, quia Dominus voluit atque permisit nulla diminutione suae potestatis et divinitatis id fieri; sicut ab ipsis Judaeis, quanquam perversis atque immundis et facta diaboli facientibus, et teneri se, et vinciri, et illudi, et crucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione divinae voluntatis permissum fuisse, ut non invitus nec dominante atque subjugante magica potentia, sed volens atque obtemperans occultae dispensationi Dei, quae et pythonissam illam et Saülem latebat, consentdivina eum sententia percussurus. Cur enim anima boni hominis, a malis vivis evocata
Abbreviated transcription (Latin):
stissimum uirum. qui etiam apłos temptan¬
dos petiit. Aut si hoc ideo non habet diffici¬
lem questionem. quia ꝑ quam uoluerit crea¬
turam cui uoluerit create ubiq presens ue¬
ritas loquit᷑: nec ꝓpt̾ea magni meriti est cũ
quoloquit᷑ d̾s. int̾est enim quid loquat᷑. qͥa
& imꝑator cum multis innocentib non loqͥt᷑.
quib ꝓuidentissime consulit ad salutem: &
cum multis nocentib loquit᷑ quos iubet in¬
ter fici. sigͦ hinc ꝓpt̃ea nulla questio est: nulla
sit questio quomodo etiam immundꝰ sp̃s cũ
anima scĩ uiri loqui potuerit. Omnib enim
scĩs: ds creator & scificator longe utiq maior ẽ.
Quod si hoc mouet. quod licuerit maligno
sp̃ui excitare animam iusti. & tanquam de ab¬
ditis mortuoꝵ receptacłis reuocare. nonne
magis mirandum est quod sathanas ipsum
dñm assumpsit. &e constituit suꝑ pinnam tem¬
pli: Quolibet enimmodo fecerit. ille etiã

Expanded text:
stissimum virum : qui etiam tentandos Apostolstissimum virum : qui etiam tentandos Apostolos petiit . Aut si hoc non ideo habet difficilem quaestionem, quia per quam voluerit creaturam, cui voluerit creaturae, ubique praesens veritas loquitur, nec propterea magni meriti est cui loquitur Deus: interest enim quid loquatur; quia et imperator multis innocentibus non loquitur, quibus providentissime consulit ad salutem; et cum multis nocentibus loquitur, quos jubet interfici: si ergo hinc propterea nulla quaestio est; nulla sit quaestio quomodo etiam immundus spiritus cum anima sancti viri loqui potuerit. Omnibus enim sanctis Deus creator et sanctificator longe utique major est. Quod si hoc movet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis evocare; nonne magis mirandum est quod satanas ipsum Dominum assumpsit et constituit super pinnam templi ? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam
Abbreviated transcription (Latin):
namentum est.sicut timor dei. non enim¬
tantum inuet̃ib libris laudat᷑. sed apłs etiã
dicit. ꝑficientes sanctificationem in timore d:
quiutiq nullus indeo est. Sicut gͦ quedam
laudabilia hominum non recte dicuntur
in deo: sic quedam culpabilia hominum
recte intelligunt᷑ in deo. nonita ut inhoib.
s uocabulis tantum modo communibus
longe alia ratione ce mocdo.Nam paulopꝰ
idem samuhel cui dixerat dñs. penitet me
quod constituerim regem saul. ipsi sauli di¬
cit de deo qm̃ non est sicut homo ut pęnite¬
at eum. Ubi uidelicet satis ostendit etiam
cum dicit ds pęnitet me. non humano mo¬
re accipiendum eẽ: sicut iam quantum ua¬
liuimus disputauimus. Item alia auestio:¬
Item queris. utrum sp̃s immundus quierat
inphytonissa potuerit agere. ut samuhel ã
saule uideret᷑: & loqueret᷑ cum eo. S multo
maioris miracłi est. quod ipse sathanas prin
loqui cum deo: &e petere temptandum iob iu¬

Expanded text:
ornamentum, sicut timor Dei, non ornamentum, sicut timor Dei, non tantum in veteribus libris laudatur, sed Apostolus etiam dicit, Perficientes sanctificationem in timore Dei , qui utique nullus in Deo est. Sicut ergo quaedam laudabilia homin Deo, sic quaedam culpabilia hominum recte intelliguntur in Deo, non ita ut in hominibus, sed vocabulis tantummodo communibus, longe alia ratione et modo. Nam paulo post idem Samuel, cui dixerat Dominus: Poenitet me quod constituerim regem Saul, ipsi Sauli ait de Deo, quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ubi videlicet satis ostendit etiam cum dicit Deus poenitet me, non humano more accipiendum esse, sicut jam, quantum valuimus, disputavimus. + Audi etiItem quaeris utrum spiritus immundus qui erat in pythonissa, potuerit agere ut Samuel a Saüle videretur et loqueretur cum eo . Sed multo majoris miraculi est quod ipse satanas princloqui cum Deo, et petere tentandum Job ju
Abbreviated transcription (Latin):
testatib tremere potiꝰ quam reprebendere:
congruent᷑ putamus talia diq de deo. Qui
autem zelat. & quem aliquid penitet qm
uel culpari solet.uł culpam corrigere atq
ideo cum reprehensione ista de hominib
dici: ꝓptea mouet cum legimus ẽẽ aliquid
in deo eius modi. S illa scͥptura omnibus
consulens. ꝓptea magis ae ista ponit: ne il¬
la que placent sic intelligant᷑ in deo. qͦmͦ
consueuerunt in hominib intelligi. ꝑ hec
enim quȩ displicent cum ea non audemus
sic intellgere in deout inueniuntur in ho¬
mine: discimus etiam illa sicquerere quȩ
apta ẽẽ atq conuenientia putabamꝰ. Dam
si ꝓptea non est illud de deo dicendum qͥa
in homine displicet. non dicamꝰ incommuta¬
bilem dm̃: quia de hominib cum rephensio¬
ne dictum est. Non enim est illis cominuta¬
tio. Item sunt quedam que in homine lauda¬
bilia sunt. in deo audem ẽẽ non possunt: sic̃
pudor quod etatum uiridioꝵ magnum or

Expanded text:
testatibus timere potius quam reprehendere, testatibus timere potius quam reprehendere, congruenter putamus talia dici de Deo. Qui autem zelat, et quem aliquid poenitet, quoniam vel culpari solet, vel in se culpam corrigere, atque ideo cum reprehensione ista de hominibus dici; propterea movet, cum legimus esse aliquid in Deo ejusmodi. Sed illa Scriptura omnibus consulens, propterea magis et ista ponit, ne illa quae placent sic intelligantur in Deo, quomodo consueverunt in hominibus intelligi. Per haec enim quae displicent, cum ea non audemus sic intelligere in Deo, ut inveniuntur in homine, discimus etiam illa sic quaerere, quae apta esse atque convenientia putabamus. Nam si propterea non est illud de Deo dicendum, quia in homine displicet; non dicamus incommutabilem Deum, quia de hominibus cum reprehensione dictum est, Non enim est illis commutatio . Item sunt quaedam quae in homine laudabilipudor, quod aetatum viridiorum magnum est
Abbreviated transcription (Latin):
ut incipiamus aliquo modo caꝑe zelum
dei. Quappt̃ cum legimꝰ etiam dm̃ dicen¬
tem penitet me: consideremꝰ quod eẽ sole¬
at in hominib opꝰ pęnitendi. dculdubio re¬
peritur uoluntas mutandi. S in homine
cum dolore animi est. Reprehendit enimin
se: quod temere fecerit. Auferamꝰ ergo ista
que de humana infirmitate atq ignorantia
ueniunt: & remaneat solum uelle. ut non
ita sit aliquid quemadmodum erat. Sic
potest aliquantum intimari menti nr̃ȩ:
qua regła intelligat᷑ quod pęnitet deum.
Cum enim pęnitere dr: uult non ẽẽ aliqͥd
sicut fecerat ut ẽẽt. S tamen ce cumita cĩt.
ita ẽẽ debebat: & cum ita ẽẽ non sinit᷑. iam
non debet ẽẽ ita. ꝑpetuo quodam. & tranqͥl¬
lo eguttatis iudicio. quo ds cuncta mutab¬
la incommutabili uoluntate disponit.
Sed qm̃ prescientiam ce scientiam cum lau¬
de solemus in hominib appellare. iramq
ipsam solet humanum genus in magnis po¬

Expanded text:
ut incipiamus aliquo modo capere zelum ut incipiamus aliquo modo capere zelum Dei. Quapropter cum legimus etiam Deum dicentem poenitet me: consideremus, quod id soleat in hominibus opus poenitendi, cum procul dubio reperitur voluntas mutandi, sed in homine cum dolore animi est; reprehendit enim in se, quod temere fecerit. Auferamus ergo ista quae de humana infirmitate atque ignorantia veniunt, et remaneat solum velle, ut non ita sit aliquid, quemadmodum erat. Sic potest aliquantum intimari menti nostrae, qua regula intelligatur quod poenitet Deum. Cum enim poenitere dicitur, vult non esse aliquid sicut fecerat, ut esset, sed tamen, ut cum ita esset, ita esse debebat; et cum ita esse jam non sinitur, jam non debet ita esse, perpetuo quodam et tranquillo aequitatis judicio, quo Deus cuncta mutabincommutabili voluntate disponit. 5. Sed quoniam praescientiam et scientiam cum laude solemus in hominibus appellare, iramque ipsam solet humanum genus in magnis po
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ dicitur aliam ẽẽ scientiam dei. & ñ
eiusdem generis cuius ista est quȩ hõium
dr: sicut etiam id ipsum quod deus dr.
longe aliud est. quam quemadmodũ
dictum est. quod stetit in synagoga doꝵ
Tamen ad non latere quoquo modo perti¬
net communicatio ipsa uocabuli. Sic
etiam de ira hominis detraho turbulen¬
tum motum. ut remaneat uindictȩ ui¬
gor: atq ita utcunq ad surgo in noticiam
illius que appellat᷑ ira dei. Item de mise¬
ricordia si auferas compassionem cum eo
quem miseraris participatȩ miseriȩ. & re¬
maneat tranquilla bonitas subuemendi.
i a miseria liberandi: insinuat᷑ miscđiȩ
diuinȩ qualiscunq cognitio. Lelum qͦq
dei non repudiemꝰ ce asꝑnemur cum scͥp¬
tum inuenimꝰ: sed auferamus de huma¬
no relopallidam tabem cdoloris. & mor¬
bidam ꝑturbationem animi. remaneat¬
q illud solum iudicium. qͦ corruptio ca¬
stitatis impunita ẽẽ non sinit᷑: ce adsurgimꝰ

Expanded text:
melius dicitur, aliam esse scientiam Dei, et non melius dicitur, aliam esse scientiam Dei, et non ejusdem generis, cujus ista est, quae hominum dicitur: sicut etiam id ipsum, quod Deus dicitur, longe aliud est, quam quemadmodum est dictum, quod stetit in synagoga deorum. Tamen ad non latere quoquo modo pertinet communicatio ipsa vocabuli. Sic etiam de ira hominis detraho turbulentum motum, ut remaneat vindictae vigor, atque ita utcunque surgo ad innotescentiam illius, quae appellatur ira Dei. Item de misericordia si auferas compassionem cum eo quem miseraris participatae miseriae, ut remaneat tranquilla bonitas subveniendi, et a miseria liberandi, insinuatur misericordiae divinae qualiscunque cognitio. Zelum quoque Dei non repudiemus, et aspernemur, cum scriptum invenimus, sed auferamus de humano zelo pallidam tabem doloris, et morbidam perturbationem animi, remaneatque illud solum judicium, quo corruptio castitatis impunita esse non sinitur, et adsurgimus,
Abbreviated transcription (Latin):
habet hoc humana scientia. s ꝓ uirib cogi¬
tauero insinuat᷑ michi utrunq scientia
dei. Qed tamen nomen. ex eo quod sciendo
aliquid non latet hominem. potuit eẽ res
utriq commune. quanquam &e in ipsis
hominib solet discerni a sapientia scien¬
tia. ut etiam apłs dicit. Aui quidem dat᷑
ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ. alii sermo scientie
scđm eundem sp̃m. In do autem nimirũ
non sunt hec duo. s unum. Et in hominib
quidem ita discerni ꝓbabilit̃ solent. qͦd
sapientia ꝑtineat ad intellectum ȩt̾norũ.
scientia uero ad ea que sensib corporis exꝑ¬
imur. S licet alius aliam differentiam ꝓ¬
ferat. nisi tamen diu̾sa eẽnt: non sic ab a¬
postolo distinguerent᷑. Oͦt sane si ita est.
ut nom̃ scientiȩ. reb quas ꝑsensus corporiᷤ
eꝑim̃ deputandum sit: nulla ẽ omnino
scientia dei. Non enim ds ꝑ se ipsum ex cor¬
pore &e anima constat: sicut homo.Sed

Expanded text:
habet hoc humana scientia, sed pro viribus cogihabet hoc humana scientia, sed pro viribus cogitavero, insinuatur mihi utcunque scientia Dei: quod tamen nomen ex eo quod sciendo aliquid, non latet hominem, potuit rei utrique esse commune. Quanquam et in ipsis hominibus solet discerni a sapientia scientia, ut etiam Apostolus dicit: . Alii quidem datur per spiritum sermo sapientiae, alii quidem sermo scientiae, secundum eumdem spiritum: in Deo autem nimirum non sunt haec duo, sed unum. Et in hominibus quidem haec ita discerni probabiliter solent, ut sapientia pertineat ad intellectum aeternorum, scientia vero ad ea, quae sensibus corporis experimur. Sed licet alius aliam differentiam proferat, nisi tamen diversa essent; non sic ab Apostolo distingueretur. « Quod si ita sane est, ut nomen scientiae rebus, quas per sensus corporis experimur, deputandum sit, nulla est omnino scientia Dei. Non enim Deus per seipsum ex corpore et animo constat, sicut homo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non ita: s eodem ũbo. non codem mͦ. Longũ
est ꝑcurrere cȩt̾a. Et sunt innumerabilia.
quib ostendit᷑ multa diuma hisdem nõib
appellari. quib humana: cum incompa¬
rabili diu̾sitate seiuncta sint. Nec tam̃ fru¬
stra eadem sunt reb utsq indita uocabula.
nisi quia hec cognita. que in codidiana con.¬
suetudine uersant᷑. ut exꝑimentis usitatio¬
rib innotescant. non nullam ad intelligen¬
da illa sublimia prebent uiam.Cum enĩ
dempsero de humana scientia mutabili.¬
tatem. &e transitꝰ quosdam a cogitatione in
cogitationem. cum recolimꝰ ut cernamus
animo quod in contuitu eiꝰ paulo ante ñ
erat. atq ita de parte in pardem crebris re¬
cordationib tͣnͣsilimus. unde etiam ex par
hec cuncta detraxero. & reliquero solam
uiuacitatem certe atq inconcussȩ uerita¬
tis. una atq et̾na contemplatione cuncta
lustrantis. immo non reliquero. non enim

Expanded text:
non ita, sed eodem verbo, non eodem modo. 3. Longum non ita, sed eodem verbo, non eodem modo. 3. Longum est percurrere caetquibus ostenditur multa divina iisdem nominibus appellari, quibus humana, cum incomparabili diversitate sejuncta sint. Nec interim frustra eadem sunt rebus utrisque indita vocabula, nisi quia haec cognita, quae in quotidiana consuetudine versantur, et experimentis usitatioribus innotescunt, nonnullam ad intelligenda illa sublimia praebent viam: cum eidem dempsero de humana scientia mutabilitatem, et transitus quosdam a cogitatione in cogitationem cum recolimus, ut cernamus animo, quod in contuitu ejus paulo ante non erat, atque ita de parte in partem crebris recordationibus transilimus; unde etiam ex parthaec cuncta detraxero, et reliquero solam vivacitatem, certae, atque inconcussae veritatis, una, atque aeterna contemplatione cuncta lustrantis, imo non reliquero: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
enim scientia dei longe distet ab humana
scientia. ita ut irridenda sit comparatio:
utraq tamen scientia uocat᷑. Et hec qͥdem
humana talis est ut de illa dicat apłs etiã.
scientia destruet᷑. Quod nullo modo recte
de scientia dei diei pocest.Sic &e ira homi¬
nis turbida est. & non sine cruciatu animi.
Ira uͦ dei de qua dr in euangłio. s ira dei ma¬
de cȩlo fuꝑ omnem impietatem: illo in tͣn¬
quillitate iugit̃ ꝑmanente. in creat᷑a sub¬
dita exercet admirabili ȩquitate uindictã.
Miscł̃ia quoq hominis habet nonnullam
cordis miseriam. unde etiam in latina lingͣ
nomen accepit. Nam inde est etam quod ñ
solum gaudere cum gaudentib. sed etiam
flere cum flentib: hortat᷑ apłs. Qͥs aut̃
sano capite dixerit ulla miseria tangi deũ.
quem tamen ubiq scͥptura miscricordem
eẽ testatur: Ita zelum humanum non sine
peste liuoris intelligimus. Telantem uͦ dm̃

Expanded text:
enim scientia Dei longe distet ab humana enim scientia Dei longe distet ab humana scientia, ita ut irridenda sit comparatio, utraque tamen scientia vocatur, et haec quidem humana talis est, ut de illa dicat Apostolus: Etiam scientia destruetur , quod nullo modo recte de scientia Dei dici potest. Sic et ira hominis turbida est, et non sine cruciatu animi; ira vero Dei, de qua dicitur in Evangelio: Sed ira Dei made coelo super omnem impietatem ; illo in tranquillitate jugiter manente, in creatura subdita exercet admirabili aequitate vindictam. Misericordia quoque hominis habet nonnullam cordis miseriam, unde etiam in latina lingua nomen accepit: nam inde est etiam, quod non solum gaudere cum gaudentibus, sed etiam flere cum flentibus hortatur Apostolus . Quis autem sano capite dixerit, ulla miseria tangi Deum? quem tamen ubique Scriptura misericordem esse testatur. Ita zelum humanum non sine peste livoris intelligimus: zelantem vero Deum
Abbreviated transcription (Latin):
turarum: Iam enim p̃sentia sunt quȩ fut᷑a
cernebat: & paulopost erunt p̃terita. Preteri.¬
tarum aut̃ rerum sicut p̃sentium. nullomͦ
potest dici p̃scientia. Reditur gͦ ad id ut fiat
iam p̃sentib scientia quȩ hisdem reb futͣis
erat p̃scientia. & cum ea quȩ p̃scientia erat p̾
postea scientia fiat in deo. admittat mutabili¬
tatem & temporalis sit. cum dei qui uere
summeq est. nec ulla ex parte sit mutabił.
nec ullo motu notio temporalis. Placet gͥ ut
non dicamꝰ prescientiam di: sed tantum mͦ
scientiam. Queramꝰ & hoc quomͦ. Non
enim scientiam solemus dicere in nobis. nͥ
cum sensa & intellecta memoria retinemus.
id est cum meminimꝰ aliquid sensisse nos
telligit & intellexit. sentit &e sensit. admitat
tempus. & surrepit nichilominꝰ illa mut a¬
bilitas. quȩ longe a dei sub̃a remouenda ẽ.
Et tamen &e scit ds. & p̾scit deus. ineffabili mͦ
Sic eum ce penitet. ineffabili modo. Cum

Expanded text:
turarum? jam enim praesentia sunt, quae futura turarum? jam enim praesentia sunt, quae futura cernebantur, et paulo post erunt praeterita. Praeteritarum autem rerum, sicut praesentium nullo modo potest dici praescientia. Reditur ergo ad id, ut fiat rebus jam praesentibus scientia, quae iisdem rebus futuris erat praescientia, et cum ea, quae praescipostea scientia in Deo fiat, admittit mutabilitatem et temporalis est, cum sit Deus qui vere summeque est, nec ulla ex parte sit mutabilis, nec ullo motu novitio temporalis. Placet igitur ut non dicamus praescientiam Dei, sed tantummodo scientiam. Quaeramus et hoc quomodo: non enim scientiam solemus dicere in nobis, nisi cum sensa et intellecta memoria retinemus, id est cum meminimus aliquid sensisse nos telligit et intellexit; sentit et sensit, amittit tempus, et subripit nihilominus illa mutabilitas, quae longe a Dei substantia removenda est. Et tamen et scit Deus et praescit Deus ineffabili modo. Sic enim et poenitet ineffabili modo. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
iam p̃scientia. s tantum scientia dici pot̃.
Si autem sicut in ordine temporalium cre¬
aturarum. ita &e apud eum nondum sunt
quȩ fut᷑a sunt. s ea p̃uenit sciendo: bis gͦ ea
altero uero scđm p̃sentium scientiam. Ali¬
quid gͦ temporalit̃ accidit scientiȩ dei: qͥd
absurdissimum atq falsissimum est. Nec
enim potist quȩ uentura p̃noscit nosse cũ
uenerint. nisi bis innotescant: ce p̃noscendo
antequam sint. & cognoscendo cum iam sint.
Ita fit. ut quod longe a ueritate seclusum ẽ.
temporalit̃ aliquid accidat scientiȩ dei. cum
temporalia quȩ p̃sciunt᷑ etiam presentia sen¬
tiuntur. quȩ non sentiebantur antequam
fierent. s tantumm᷑ p̃sciebant᷑. Si uͦ etiam
cum uenerint que p̃sciebant᷑ ẽẽ uentura.
nicħ noui accidit scientiȩ dei. s manebit il¬
la p̾scientia sicut erat etiam priusquam
uenirent quȩ p̃sciebantur. quomodo iam
p̃scientia dicet̾. quando non est rerum fu¬

Expanded text:
jam praescientia, sed scientia dici potest: jam praescientia, sed scientia dici potest: si autem sicut in ordine temporalium creaturarum, ita et apud eum nondum sunt, quae futura sunt, sed ea praevenit sciendo: bis ergo ea altero vero secundum praesentium scientiam. Aliquid ergo temporaliter accedit scientiae Dei; quod absurdissimum atque falsissimum est. Nec enim potest quae ventura praenoscit nosse cum venerint; nisi bis innotescant, et praenoscendo antequam sint, et cognoscendo cum jam sunt. Ita fit ut quod longe a veritate seclusum est temporaliter aliquid accedat scientiae Dei, cum temporalia quae praesciuntur etiam praesentia sentiuntur, quae non sentiebantur antequam fierent, sed tantummodo praesciebantur. Si vero etiam cum venerint, qunihil novi accidit scientiae Dei: sed manebit illa praescientia, sicut erat etiam priusquam venirent, quae praesciebantur, quomodo jam praescientia dicetur, quoniam non est rerum fu
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ capacitati aptiora eẽ. quam diuinȩ subli¬
mitati. Ac ꝑ hoc ipsa ẽẽ transcendenda sereni¬
ore intellectu: sicut ista qualicunq trans¬
censa sunt. Qͥs est enim hominum cui ñ
occurrat. in deo cuncta p̾sciente. penitentiã
ẽẽ non posse: Et certe tamen hec duo ũba
sunt. pęnitentia & p̾scientia. quoꝵ qͥa unũ
congruere credimꝰ do id ẽ p̃scientiã negamꝰ in
deo esse penitentiam. Cum uͦ alius liquidi¬
ore considatione ista ꝑtractans. quesierit
quemadmodum uel ipsa p̃scientia dõ con¬
gruat. & inuenerit etiam ũbi hutus notionẽ
illius ineffabili diumitate longe alteq suꝑa
ri: non mirabitur utrunq de illo ꝓpter ho¬
mines dici potuisse. de quo utrunq propt̃
ipsum incongrue diceret᷑. Quid est enim
p̃scientia. nisi scientia fut᷑oꝵ: Quid autẽ
fut᷑um est deo.qui omnia tempora super.¬
greditur: Sienm scientia dei resipsas ha¬
bet: non sunt ei fut᷑e. sed p̃sentes. Ac ꝑhoc ñ

Expanded text:
e capacitati aptiora esse quam divinae sublimitati; ac per hoc etiam ipsa transcendenda esse sereniore intellectu, sicut ista qualicumque transcensa sunt. 2. Quis est enim hominum, cui non occurrat in Deo cuncta praesciente, poenitentiam esse non posse? Et certe tamen haec duo verba sunt, poenitentia et praescientia, quorum quia unum congruere credimus Deo, id est praescientiam, negamus in eo esse poenitentiam. Cum vero alius liquidiore consideratione ista pertractans, quaesierit quemadmodum vel ipsa praescientia Deo congruat, et invenerit hujus etiam verbi notionem illius ineffabili dri, non miratur utrumque de illo propter homines dici potuisse, de quo utrumque propter ipsum incongrue diceretur, quid est enim praescientia, nisi scientia futurorum? quid est autem futurum Deo, qui omnia tempora supergreditur? si enim scientia Dei res ipsas habet, et non sunt ei futurae, sed praesentes, ac per hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnqͥdem c̃ tci ex oĩb q̃ int̾rogasti unũ a me libellũ
mitqi uelles: ego duos libs cosdemq longissimos
misi: & fortasse. q̃stionib tuis neqͣquã diligent̃
erpediteq responcdi. Qmobrẽ p̃ces tuaᷤ ꝓcrratib
meiꝰ multas & assiduas: petofieri. Sententiã uͦ deboc

Expanded text:
quandoquidem cum tu ex omnibus quae interrogasti, unum a me libellum quandoquidem cum tu ex omnibus quae interrogasti, unum a me libellum mitti velles, ego duos libros eosdemque longissimos misi, et fortasse quaestionibus tuis nequaquam diligenter expediteque respondi. Quamobrem preces tuas pro erratis meis multas et assiduas peto fieri: sententiam vero de h
Abbreviated transcription (Latin):
monstratum. Occulta enim res. & nimis secreta ita
demonstrat᷑ ꝓpħis. sic̃ potest caꝑe sensꝰ humanꝰ. cũ
ã rerũ imaginib in reuelatione. tanqm uerbis
instruit᷑. Nã qͦmͦ d̾s hec agat uͥq p̃sens. ⁊ ubiq tot᷑.
eodcreati sublimes ⁊ mundissimi sp̃s. atq id qͦd ĩ eo
semꝑ iustum uident. ꝓcongruentia rerum infe¬
te ñ stetert̃ ꝓpt̃ immundiciam & infirmitatem cõ¬
cupiscentiarum &e pęnarũ suaꝵ. ñ ualentes p̾sentẽ
intrinsecꝰ contueri & consulere ueritatem signa
forinsecꝰ ꝑ creat᷑am expectent. eisq moueant᷑ siue
adfaciendum aliqͥd siue ad ñ faciendum. qͦue
mͦ cogant᷑ et̃na lege qͣuniũsitas regit᷑ uincti atq cõ
stricti uł sinentem dm̃ oꝑiri uł cedẽ iubenti. ⁊ cõ¬
plect arduum. ⁊ explicare longissimum ẽ. Uere¬
or aut̃ ne ista ipsa quȩ dicta sunt a me. & ñ satis¬
fecerint expectationi. & tediofuerint gͣuitat tuȩ.

Expanded text:
onstratum. Occulta enim res et nimis secreta ita demonstratur prophetis, sicut potest capere sensus humanus, cum etiam rerum imaginibus in revelatione tanquam verbis inab eodem Deo creati sublimes et mundissimi spiritus, atque id quod in eo sempiterne justum vident, pro congruentia rerum infete non steterunt propter immunditiam, et infirmitatem concupiscentiarum, et poenarum suarum non valentes praesentem intrinsecus contueri, et consulere veritatem, signa forinsecus per creaturam exspectent, eisque moveantur, sive ad faciendum aliquid, sive ad non faciendum: quove modo cogantur aeterna lege, qua universitas rstricti, vel sinentem Deum operiri, vel cedere jubenti; et complecti arduum, et explicare longissimum est. Vereor autem ne ista ipsa quae sunt a me dicta, et non satisfecerint exspectationi, et taedio fuerint gravitati tuae;