comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui dic̃ falsum qͦd putat uerũ. Itẽ augu¬
stinus. Mendaciũ est falsa significatio
uocis. cũ intentione fallendi. Qđ sic
debet intelligi. cũ intentione fallendi
cũ aliquis ꝓmittit. ñ tunc fallendi
uoluntatẽ habet. Item augustinꝰ. Cũ
causa humilitatis m̃tiris. si antequã
mentireris peccator ñ eras. m̃datio effi¬
c eris. Si euim te peccatorem dicis ⁊
ita ñ credis: ueritaᷤᷤ ii te ñ est. Item
augustinus dic̃ ꝓsalute alterius ũ sit
menciendũ. Celare namq licet ueri¬
tatem. ut ñ ꝓdat eũ qui querit᷑ ad oc¬
cidendum. s negare ñ debet u̾tatem.
Opponit᷑ sic contra illud si bona est in¬
tentio. bona ẽ oꝑatio. S qui negat se
uidisse illũ cũ tam̃ iuderit. bona in¬
tentione facit ut liberet eũ amorte.
Ad quod potest dici quod ñ debet dici
bona illa intentio. quȩ ñ est scđm sci¬
entiã. licet sit pia. Hoc enĩ debet hab̾e

Expanded text:
qui dicit verum quod putat falsum. Item Auguqui dicit verum quod putat falsum. Item Augustinus: Mendacium est falsa significatio vocis cum intentione fallendi; quod sic debet intelligi, cum intentione fallendi cum aliquid promittit, non tunc habet voluntatem fallendi. Item Augustinus: Cum causa humilitatis mentiris, si antequam mentireris peccator non eras, mendacio reus efficeris. Si enim te peccatorem dicis et ita non credis, veritas in te non est. Item dicit Augustinus quod pro salute alterius non sit mentiendum. Celare namque licet veritatem ut non prodat eum qui quaeritur ad occidendum; sed negare non debet veritatem. Opponitur contra illud: Si bona est intentio, bona est operatio; sed qui negat se vidisse illum, cum tamen viderit, bona intentione facit ut liberet eum a morte. Ad quod potest dici quod non debet dici bona intentio illa quae non est secundum scientiam, licet sit pia. Hoc enim debet habere
Abbreviated transcription (Latin):
salutem pharaonis exploratores estis.
ndixit se augurari in scipho qđ tam̃
datiũ fuerit. s ñ tale mendatium qͦd
peccatũ sit. Dicunt enĩ quidã qͦd ñ om̃e
mendatiũ peccatũ sit. s illuo solũ qͦd
dicit᷑ intentione fallendi. Iutentio aut̃
iacob erat matri obedire. Similiter
ioseph ñ intendebat fallere. s ñ tam
cito uolebat se manifestare. S hoc ñ
uidetur augustino dicens. qł nec ꝓuitta
alicuius menciendũ sit. Melius itaq uide¬
tur ut eos non eẽ mentitos dicamꝰ. ⁊ fa¬
miliari mandato hoc dixisse. siẽ ⁊ ebrei
cũ hoc dicat uideus contra scientiã. s
nullus auderet dicere hoc eẽ menda¬
tium. Ad quod pot̃ dici qͦd illud ẽ uerũ
qͥd dieit. non mencdatũ. ⁊ tam̃ ipse men¬
titur. sicuti iustus putans se uerũ di¬
cere falsum dicens ñ mentit᷑. Augusti¬
nus in enchiridion. Nemo sane m̃tiri
udicandus ẽ qui diẽ falsum quod putat
fallitur. ille potuis e contrario mentit᷑.

Expanded text:
salutem Pharaonis exploratores estis ; et dixit se augurari in scypho, quod tamen dacium fuit, sed non tale mendacium quod peccatum sit. Dicunt enim quod non omne mendacium peccatum sit, sed illud solum quod dicitur intentione fallendi. Intentio autem Jacob erat matri obedire. Similiter Joseph non intendebat fallere; sed non tam cito volebat se manifestare. Sed hoc non videtur velle Augustinus dicens quod nec pro vita alicujus mentiendum sit. Melius itaque videtur esse ut eos non esse mentitos dicamus, sed familiari mandato hoc dixisse, sicut et Hebrcum hoc dicat Judaeus contra conscientiam: sed nullus auderet dicere hoc esse mendacium. Ad quod potest dici quod illud est verum quod dicit, non mendacium; et tamen ipse mentitur, sicut justus putans se verum dicere falsum dicens non mentitur. Augustinus in Enchiridio: Nemo sane mentiri judicandus est qui dicit falsum quod putat lit, sed ipse fallitur. Ille potius econtrario mentitur
Abbreviated transcription (Latin):
diligis te .i. in habendis bonis ȩternis. uł
ita sic̃ te ipsũ. in quib uis te diligi. scił
in necessariis subministrandis. Nec ẽ in¬
telligendũ sicut te ipsum .i. quantũ te¬
ipsum. sicut quidã exponunt. Querit᷑
utrũ debeamus omnes equalit̃ dilig̾e.
uel unũ plus alio. Quidam dicunt
qđ par affectus caritatis om̃ib impen¬
di debeat. s in oꝑibꝰ caritatis ordo ser¬
uandus ẽ. Unde paulus. Operem᷑ bo¬
nũ ad om̃s. maxiȩ aut̃ ad domesticos
fidei. Et hoc uidetur augͦ. uelle dicenˢ¬

Expanded text:
cilicet in habendis bonis aeternis. Vel ita: sicut teipsum, id est in quibus vis te diligi, scilicet in necessariis subministrandis. Nec est intelligendum sicut teipsum, id est quantum teipsum, sicut quidam exponunt. Quaeritur utrum debeamus omnes aequaliter diligere, an unum plus alio. Quidam dicunt quod par effectus charitatis omnibus impendi debeat; sed in operibus charitatis ordo servandus est. Unde Paulus: Operemur bonum ad omnes: maxime autem ad domesticos fidei . Et hoc videtur Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
Etiã in hoc pot̾ ordo caritatis conside¬
rari. quia dm̃ p̃ omnib diligere debemꝰ.
scilicet toto corde. tota anima. ⁊ tota m̃te.
pꝰ ipsum nos ipsos. t̾cio loco alios. Unde
illud. Diliges ꝓximũ tuũ sic̃ te ipsum.
Nisi enĩ prus diligat se. quomͦ poterit
e dilectione dĩ. qͣm ad nos habet¬
liter omnes diligat. Ad quod uidendũ
ẽ quid sit dicere deus diligit istũ. qͦd ẽ
d̃s approbat oꝑa eiꝰ. ⁊sub hoc sensu pot̃
dici qđ magis diligit unũ quã alium.

Expanded text:
etiam potest ordo charitatis considerari; quia Deum prae omnibus diligere debemus, scilicet toto corde, tota anima, tota mente ; post ipsum nos ipsos; tertio loco alios. Unde illud: Diliges proximum tuum, etc. Nisi enim prius diligat se, quomodo De dilectione Dei. liter omnes diligat. Ad quod videndum est quid sit dicere, Deus diligit istum, quod est, Deus approbat opera ejus; et sub hoc sensu potest dici quod magis unum quam alium diligit.
Abbreviated transcription (Latin):
est ñ reddit᷑. non agitur penitentia. sed
fingitur. Sub rapina usura comprehen¬
ditur. Ieronimꝰ. Usuras querere. aut frau¬
dare. aut raꝑe nicħ iuter ẽ. Commnoda
fr̃i tuo. naccipe qd dedisti. ⁊ nicħ suꝑfluũ
queras. Augustinus. Usura ẽ plus acci¬
pere quã dare. Quod filii isrł fecerunt
egiptiis. ñ fuit furtũ. quia ex familiari
maudato hoc fecerunt. Si enum ille qui
dedit legem aliud precipit. ñ transgredi¬
tur legem. qui ei obedit.m umttin
nium dices. Hic ꝑhibet᷑ ꝑuriũ.
S quia omne ꝑuirum ẽ mendatiũ:
dicendũ est quid sit mendatiũ. ⁊ quod
mendatiũ sit ꝑiuriũ. Fugustinꝰ. Men¬
datium ẽ contra hoc qͦd animo sentit᷑
quod ipse contra conscientiã dicebat.
uere enĩ sciebat se ñ eẽ esau. Augustinꝰ
fallere uideret᷑ si diligenter attendat᷑.

Expanded text:
est non redditur, non agitur poenitentia sed est non redditur, non agitur poenitentia sed fingitur. Sub rapina usura comprehenditur. Hieronymus: Usuras quaerere aut fraudare aut rapere nihil interest: Commoda fratri tuo et accipe quod dedisti, et nihil superfluum quaeras. Augustinus: Usura est plus accipere quam dare. Quod filii Israel Aegyptiis fecerunt non fuit furtum, quia ex familiari mandato hoc fecerunt. Si enim ille qui legem edit aliter praecipit, non transgreditur legem qui ei obedit. CAP. V. De ninm dices . Hic prohibetur perjurium; sed quia omne perjurium est mendacium, dicendum est quid sit mendacium, et quod mendacium sit perjurium. Augustinus: Mentiri est contra hoc quod animo sentitur quod ipse contra conscientiam dicebat: vere enim sciebat se non esse Esau. Augustinus fallere videre
Abbreviated transcription (Latin):
terrã. In his houora quȩ contra dm̃ sum¬
mũ patrẽ nou sunt. obediendo. ⁊ in neces¬
sitatib suis quantũ potes subueniendo
ut sis longeuus suꝑ terrã. scilicet uiuen¬
tium. Scd̾m p̃ceptum ẽ. non occides. Ho¬
micidium fit istis modis. manu. lingua.
ꝯsensu. Iudei enĩ qͣmuiᷤᷤ manu xp̃m ñ occi¬
dert̃ linguis tũ occiderunt. Consensu aũ
uoluntatis multi bomicide st̃. uñ qui
odit fratrẽ suũ homicida ẽ. Iudici licet
occidere. ⁊ si delo iusticie hoc facit: non
cõmittit homicidiũ. Terciũ preceptũ ẽ.¬
euangłio ꝓhibet xp̃c. omnẽ illicitã con¬
cupiscentiam dicens. Qui uiderit muli¬
erem ad concupiscendũ. lam mechatꝰ ẽ
eã in corde suo. In lege enĩ inchoata st̃
hȩc mandata. in euangłio consũmata.
Quartũ preceptũ. non furtũ facies. Sub
comp̃henditur. Qui enĩ furtũ ꝓbibuit:
rapinã non ꝑmisit. De quo inquit au¬
gustinus. qͣmdui res ꝓpter quã peccatũ

Expanded text:
ora quae contra Deum summum non sunt: obediendo et in necessitatibus suis quantum potes subveniendo. Ut sis longaevus super terram, scilicet viventium. Secundum praeceptum est: Non occides . Homicidium fit istis modis: manu, lingua, consensu. Judaei enim, quamvis manu Christum non occiderunt, linguis suis tamen occiderunt. Consensu quoque voluntatis multi homicidae sunt; unde: Qui odit fratrem suum homicida est . Judici licet occidere, et si zelo justitiae hoc facit non committit homicidium. Tertium praeceptum: NoEvangelio prohibet Christus omnem illicitam concupiscentiam, dicens: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo : in lege enim inchoata sunt haec mandata, et in Evangelio consummata. Quartum praeceptum est: Non furtum facies . Subcomprehenditur. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non permisit. De qua inquit Augustinus: Quandiu res propter quam peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
eñ dilex̃ mundũ. ut filium suũ uni¬
genitũ daret. ut omĩs qui credit in ip¬
sum ñ pereat. s habeat uitã ȩternã.
illud. falsum ẽẽt quod mr̃es sine baptis¬
mo saluarent᷑. Augustinus in libro de
unico baptismo. in libro quarto dicit.
baptismi uicem aliq̃n compleri ꝑ passi¬
onem. De illo latrone cui ñ baptitato
dictum ẽ hodie mec̃ eris in paradyso
beatus cyprianus ñ leue documentũ as¬
sumpsit. quod ȩtiã atq ȩtiã considerans
intienio ñ solum passiones ꝓ nomine xͥ
id qͦd deerat baptizato posse supplere. s
etiã fidem atq conuersionẽ cordis. si for¬
te adcȩlebrandũ mist̾ium baptismi in
angustas temporũ succurri ñ pot̾. Neq¬

Expanded text:
suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam . illud falsum esset quod martyres sine baptismo salvarentur. Augustinus De unico baptismo, libro quarto, dicit baptismi vicem aliquando complere passionem, ut in latrone illo cui non baptizato dictum est: Hodie mecum eris in paradiso . Beatus Cyprianus non leve documentum assumpsit: Quod etiam atque etiam considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod deerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non pote
Abbreviated transcription (Latin):
uitus sicut diximus latria dicit᷑ apud
grecos. Unde ydolatriȩ diciuit᷑. qui
entes creature potius quã creatori.
scilicet qͦd dei est ydolo attribuentes.
ẽ sic̃ de lapide uel ligno quȩ create
dei sunt. s de forma uidetur ẽẽ dictũ.

Expanded text:
vitus, sicut diximus, latria dicitur apud vitus, sicut diximus, latria dicitur apud Graecos. Unde idololatrae dicuntur qui entes creaturae potius quam Creatori; scilicet quod Dei est idolo attribuentes, est, sicut de lapide vel ligno, quoniam creaturae Dei sunt; sed de forma videtur esse dictum.
Abbreviated transcription (Latin):
data quȩ inmoralia dieunt᷑ nec termi¬
uata in noua lege. immo ꝑfectius adim¬
pleta. figurata ad tempus data sunt ad
In illis decem preceptis dilectio dei ipxi¬
mi imꝑatur. tria quȩ in pͥma sunt ta¬
bula addilectionẽ dei. septem alia quȩ
in sccła tabula ad dilectionẽ ꝓximi re¬
ẽ tale. Audi isrł deus tuus unus ẽ. Ipsũ
adorabis. ⁊ illi soli seruies. Hic uidendũ
ẽ quo alia seruitus ẽ. quȩ soli deo exhi¬
benda ẽ. quȩ grece dr̃ latria. ⁊ alia quȩ
hominib potest exhiberi. quȩ grece d̃r
dulia. Debemus enĩ hominib reu̾entiã
exhibere. sic̃ precepit apłs. s ñ sicut dõ.
uñ illud. honorem meũ nulli dabo. Ho¬
nor iste ẽ illa reuerentia quã soli dõ ex¬
hibemius. qđ ẽ totam mentẽ ꝑhumilita¬
tem ideuocionẽ ei substeruere. ⁊ ipsũ pͥn¬
cipium ꝯfinẽ omnis boni credere. Et
hoc mͦ solus deus adorandus ẽ. Et ista ser¬

Expanded text:
data, quae et moralia dicuntur, nec sunt termidata, quae et moralia dicuntur, nec sunt terminata in nova lege, imo perfectius adimpleta. Figurativa ad tempus data sunt, adIn illis decem praeceptis dilectio Dei et proximi imperatur; tria quae in prima tabula, ad dilectionem Dei; septem alia, quae in secunda tabula, quae ad dilectionem proximi res tuus Deus unus est; ipsum adorabis et ipsi soli servies . Inde videndum est quod alia est servitus quae soli Deo exhibenda est, quae Graece dicitur latria; et alia quae etiam hominibus potest exhiberi, quae Graece dicitur dulia. Debemus etiam hominibus reverentiam exhibere, sicut praecipit Apostolus, sed non sicut Deo. Unde illud: Honorem meum nulli dabo . Honor iste est illa reverentia quam soli Deo exhibemus; quod est totam mentem per humilitatem et devotionem ei substernere, et ipsum principium et finem omnis boni credere. Et hoc modo solus Deus est adorandus. Et ista ser
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Sic nnoua lex data ẽ apostolis. idest
sp̃c scribens in corde. Quinquagesimo
monte synai sic̃ sermo ꝑfectionem
nouo tria continent᷑. ꝓmissa. sacram̃ta.
p̃cepta. Promissa uet̾is. bona tẽpor alia.
unde ⁊ uetus dicitur. in quib tñ licet
obsecure significabant᷑ ȩterna. ꝓmissa
noui: beatitudo ȩterna. Sacram̃ta il¬
lius. circũcisio. quȩ nante legem fuit.
nobseruantia sabati. sacrificia y mul¬
ta ut agni paschalis. ⁊ similia. quȩ cũ
ñ eẽnt prius suꝑ addita sunt in lege.
qͣm prius monstrabat᷑. ⁊si adhuc occul
molari uoluit. ut populũ in suo cultu
exerceret. ⁊eos ab ydolatria reuocaret.
ne scilicet ea demoniis ĩmolarent. Nc̃
de preceptis restat dicere. In p̃ceptis com¬
prehendunt᷑ naturalia n figuratiua na¬
turalia dicunt᷑ illa decem quȩ a natͥ
li manant lege. nec sunt inscripta le¬
ge inchoata. s renouata: qr ꝑpeccata
erant oeleta. Hec sunt illa decem mau¬

Expanded text:
lis. Sic et nova lex data 1102 est apostolis, id est lis. Sic et nova lex data 1102 est apostolis, id est spiritus scribens in corde, quinquagesimo monte Sina, sicut sermo perfectionem cut in Novo, tria continentur; promissa, sacramenta, praecepta. Promissa Veteris, temporalia bona, unde et Vetus dicitur, in quibus tamen, licet obscure, figurabantur aeterna promissa Novi, et beatitudo aeterna. Sacramenta illius, ut circumcisio, quae et ante legem, et observantia Sabbati, sacrificia multa veri Agni Paschalis et similia, quae cum non essent prius, superaddita sunt in lege, quam prius monstrabatur, etsi adhuc occultimmolari voluit, ut populum in suo cultu exerceret, et eos ab idololatria removeret, ne scilicet ea daemoniis immolaret. Nunc de praeceptis restat dicere. In praeceptis comprehenduntur naturalia et figurativa. Naturalia dicuntur illa decem, quae a naturali lege manant, nec sunt in scripta lege inchoata, sed renovata, quia per peccata erant deleta. Haec sunt illa decem man
Abbreviated transcription (Latin):
icto quȩ fuissent remedia ante
legem contra peccata. restat uide
quȩ sint suꝑaddita ꝑ ipsam legem de
qua ista considanda sunt quare sit
data. ⁊⁊ quib nquando. ⁊ ubi. Lex scͥpta
ideo data ẽ. ut repararet legem natu¬
galibus figuris ad futurã ueritatem
preƿararet. Primũ efficit ꝑnat᷑alia
decem p̃cepta. scdm ꝑfiguratiua. ut
de agno pascbali nsimilia. Quib data
ẽ semini abrahe .i. duodecim tribubus
quȩ aduodecim filiis isrł ꝓcesserunt.
Hic pot̾ quęri quare istis solis. ad quod
res ipsius figure. Est cũ eẽnt in popło
illo aliqui ꝑfecti: medioeres. pessimi.
ꝑfectis in signum fuit data. sicuti et¬
circũcisio abrahȩ. Medioerib in pecda¬
gogum. ut facienda doceret. utanda ꝓ¬
hiberet. errata puniendo corrigeret. Pec¬
simis abirato uidice in uindictam data
Econtra bonis apio patre ꝓuisa ẽ: ut
qui iustus ẽ iustificet᷑ amplius. Quan¬
do data ẽ. Quinquagesimo die ab exitu
de egypto n unmolatione agni pascha¬

Expanded text:
Dicto quae fuissent remedia ante legem contra peccata, restat videre quae sint superaddita per ipsam legem. De quo ista consideranda sunt, quare sit data, et quibus, et quando, et ubi. Lex scripta ideo data est, ut repararet legem natugalibus figuris ad futuram veritatem praepararet. Primum effecit per naturalia decem praecepta; secundum per figurativa, ut de agno paschali et similia. Quibus data est? Semini Abrahae in duodecim tribus, quae a duodecim filiis Israel processerunt. Hic potest quaeri quare istis solis? Ad quod figura sed res ipsius figurae. Et cum essent in populo illo perfecti aliqui, mediocres, pessimi, perfectis in signum fuit data, sicut circumcisio Abrahae; mediocribus in paedagogum, ut facienda doceret, vitanda prohiberet, errata puniendo corrigeret; pesimis ab irato Judice in vindictam data ceret. Contra bonis a pio Patre provisa est, ut qui justus est, justificetur amplius. Quando data est? Quinquagesimo die ab exitu de Aegypto, et immolatione agni pascha
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sci. In ista forma debet tradi sacram̃¬
tum. Legitur dñ inactib apłoꝵ. baptirasse
apłos in nomine xp̃i. in quo sicut dic̃ am¬
brosus tota trinitas intelligitur. In hoc enĩ
nomine intelligit᷑ qui unctus ẽ scilicet
filius. ⁊ a quo unctus ẽ scilicet pat̾. ⁊ ꝑ qͤ¬

Expanded text:
 Et in ista forma debet tradi sacramentum. Legitur tamen in Actibus apostolorum baptizasse apostolos in nomine Christi ; in quo, sicut dicit Ambrosius, tota Trinitas intelligitur. In hoc enim nomine intelligitur qui unctus est, scilicet Filius, et a quo unctus e
Abbreviated transcription (Latin):
ex anuna n corꝑe unus hõ. Putabaut
enĩ qd uiuet ẏdolum ⁊ loqui posset
tanquã ꝑsona constans ex sẏmulacͦ
nex sp̃u. illi simulacro presidente. et
illud tale nichil ẽ. Scd̾m p̃ceptũ est ñ
assumas nom̃ ddĩ tui in uanum. ⁊ sicut

Expanded text:
et anima constat unus homo. Putabant enim quod viveret idolum et loqui posset tanquam persona constans ex simulacro et ex spiritu illi simulacro praesidente; et illud tale nihil est. Secundum praeceptum est: Non assumes nomen Dei tui in vanum . Et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea mergeret᷑ in ea. inuocato nomine
trinitatis. consequeret᷑ remuissionẽ. n tẽ
institutũ est baptisiũ xp̃i. in quo tota
triuitaᷤᷤ oꝑatur remissionem. cuiꝰ presentia
ibi apparuit. sp̃c incolũba. filiꝰ in homine.
xp̃i. alii non sunt pꝰea baptitati. s manꝰ suꝑ¬
eos impositione facta. spm̃ sc̃m acceperunt.

Expanded text:
postea mergeretur in eam invocato nomine postea mergeretur in eam invocato nomine Trinitatis, consequeretur remissionem: et tunc institutum est baptisma Christi, in quo tota Trinitas operatur remissionem, cujus praesentia ibi apparuit: Spiritus in columba, Filius in homine, aptismo Christi. Alii non sunt postea baptizati: sed manuum impositione facta super eos acceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
poteraut saluari. Uel ita expomi pot̾. bap¬
tizat in pęnitentiã .i. in signũ penitentiȩ.
Signaculum enĩ erat penitentiȩ baptis¬
mus ioħis. qr sicitti aqua abluebat corꝑatta
penitentia mundantur animȩ. Itaq bap¬
tismo ioħis noui testam̃ti sacramentũ ce¬
pit insinuari. Unde illud. Lex ⁊ ꝓpħe usq
ad ioħem. ũ quod in ioħe lex terminata
sit. cũ adhuc legalia hab̾ent statũ. sed quia
eius abolicio ibi cepit ostendi. Si enĩ aute
passionẽ legalia finem habuissent. non tẽ
paschalem agnũ cũ discipulis xp̃t cȩle¬
brasset. Si querit᷑ quib uerbis ioħes tra¬
debat baptismũ. ñ habemꝰ de auctoritate
uenturi. Item si querit᷑ quare ñ confe¬
xp̃i. Habet. enĩ sacramentũ uim ⁊ ef¬
ficatiã ex institutione. Ioħe baptirante
uenit xp̃c adeum. ut bapti⁊aret᷑ ab eo
i iordane. ñ quod ipse egeret. qͥ sine pec¬
cato erat. s ut aquas scĩficaret. Ibi enĩ
collata ẽ aqua illa efficatia ut quieũq

Expanded text:
poterant salvari. Vel ita potest exponi: Baptizabat in poenitentiam, id est in signum poenitentiae. Signaculum enim erat poenitentiae baptismus Joannis; quia sicut aqua abluit corpora, ita poenitentia mundantur animae. Itaque baptismo Joannis Novi Testamenti sacramentum coepit insinuari. Unde illud: Lex et prophetae usque ad Joannem . Non quod in Joanne terminata sit lex, cum adhuc legalia haberent statum, sed quia ejus abolitio ibi coepit ostendi. Si enim ante passionem legalia finem habuissent, non tunc paschalem agnum cum discipulis Christus celebrasset. Si quaeritur quibus verbis Joannes traderet baptismum, non habemus de auctoritate venturi. Item si quaeritur, quare non confeChristi. Habent enim sacramenta vim et efficaciam ex institutione. Joanne baptizante venit ad cum Christus ut baptizaretur ab eo in Jordane; non quod ipse egeret qui sine peccato erat, sed ut aquas sanctificaret. Ibi enim collata est aquae illa efficacia ut quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
ipietatis sp̃e timoris dñi. S ut dicũt
qł ẽ membrorũ attrbuitur xp̃o. Non
enĩ habuit xp̃c illud donũ in se. s in
corꝑe suo. Item opponit᷑ illud qͦd in xͦ
plenitudo omnium donoꝵ fuit. Igi᷑¬
soluunt. Non habuit xp̃c in se singu¬
la dona. cum ñ habuit penitentiam
ꝓpecc̃is. quȩ quidem donum dei ẽ.
ntam̃ plenitudinem omniũ donoꝵ
habuit. qr ei nichil adꝑfectionem de¬
fuit. S si timorem inicialem uł pe¬
nitentiam seu alia consimilia. quȩ
⁊si dona sunt imꝑfectorũ tam̃ sũt
habuisset. sine dubio ñ ꝑfectionem
darent. s uitȩ ꝑfecte indiciũ face̾nt.
Aliis uidetur quod in xp̃o fuit illud
donum quod est timor initialis. nec
dicitur timor initialis. seđm alterũ¬

Expanded text:
. Sed, ut dicunt, quod est membrorum attribuitur Christo. Non enim habuit Christus illud donum in se; sed in corpore suo. Item opponitur eis quod in Christo plenitudo omnium donorum fuit; igsolvunt: Non habuit Christus singula dona, cum non habuerit poenitentiam pro peccatis, quae quidem donum Dei est, et cum plenitudinem omnium donorum habuerit, quia ei nihil ad perfectionem defuit; sed si timorem initialem, vel poenitentiam, vel alia consimilia, quae etsi dona sint, et imperfectorum tamen sunt, habuisset, sine dubio non perfectionem darent, sed vitae perfectae initium facerent. Aliis videtur quod in Christo fuit illud donum, quod est timor initialis, nec dicitur initialis; secundum alteru
Abbreviated transcription (Latin):
one boni. angor est. ⁊ penȩ tormentũ ht̃.
Quod scilicet malorum ẽ nseruilis est
timor iste. Si aut̃ timet adiuncta iocũ¬
ditate boni. inicialis. ẽ. ⁊hic ẽ timor in
icium sapientiȩ. qñ homo incipit sa¬
pere ⁊gustare om̃. uͥ timor ⁊spes se in¬
uicem comitant᷑. Unde legitur timor
non ẽ sine spe. ⁊⁊ quanto plus bona uolũ¬
tas crescit .i. caritas. tantomagis. tunor
pene decrescit. Si uͦ sola sit oilectio. fit
filialis ⁊ castus qui ꝑmanet in scłm scłi.
Constat gͥ qͦd timor micialis sine cari¬
alem. ubi innuit qͦd licet nondũ ꝑfec¬
ta. ẽ tam̃ caritas in timore iniciali. Ser¬
uilem ⁊ mundanũ timorem ꝓhibet xp̃s
dicens. Nolite timere eos qui corpꝰ ocei¬

Expanded text:
one boni; angorem et poenae tormentum habet, one boni; angorem et poenae tormentum habet, quod scilicet malorum est, et servilis est timor iste. Si tamen timet adjuncta jucunditate boni, initialis est, et hic timo r est initium sapientiae, quando homo incipit sapere et gustare Deum, ubi timor et spes se invicem comitantur. Unde legitur: Timor 1096 non est sine spe, et quanto plus bona voluntas crescit, id est charitas, tanto magis timor poenae decrescit. Si vero sola sit dilectio, fit filialis et castus, qui permanet in saeculum saeculi. Constat igitur quod timor initialis non est in charialem, ubi innuit quod licet nondum perfecta, est tamen charitas in timore initiali. Servilem et mundanum timorem prohibet Christus, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
lentiȩ. Ut enĩ ait augustinꝰ quid ẽ auariꝰ
illo cui deus ñ sufficit : uł pot̾ dici suꝑ¬
bia: radix omniũ maloꝵ .i. malarũ affec¬
tionum. Cupiditas omniũ malorum .l.
septẽ dona sp̃c sc̃i. Inter dona ⁊⁊ uirtutes
hȩc differentia. ẽ. qͦd donast̾ pͥmi motꝰ
in corde. quasi quȩdã semina uirtutũ.
iactata suꝑ terram cordis nr̃i. uͥtutes
quasi segetes quȩ exipsis consurgunt.
Sunt enim effectus donorũ ⁊ habitus
quidã boni. iam confirmati. ⁊ dicunt᷑
septẽ dona. septẽ sp̃e. Unde in apocalipsi.
Nidit ioħes. septẽ sp̃c discurrentes añ
merita. In illis enĩ oꝑatur deus sine no¬
bis. in istis oꝑatur nob̾cũ. Extimore qͥ
ẽ inicium sapientiȩ uascitur humili
mundanus. inicialis. filialis. Seruilis
danus ẽ cessare a bono ꝓpter penã quȩ
timetur ab hoĩe. ut in petro fuit. Est
p̃terea timor diuinus. timere đm ꝓpt̃
pęnam. uł presentẽ. uł gehennalem.
Si tm̃ timet dm̃ ꝓpt̾ pęnam sine dilecti

Expanded text:
e. Ut enim ait Augustinus: Quid avarius illo cui Deus non sufficit? Vel potest dici superbia radix omnium malorum, id est malarum affectionum; cupiditas omnium malorum, id septem dona Spiritus sancti. Inter dona et virtutes haec est differentia, quod dona sunt primi motus in corde quasi quaedam semina virtutum jacta super terram cordis nostri; virtutes quasi seges, quae ex ipsis consurgit: sicut enim effectus donorum, et habitus quidam boni jam confirmati, et dicuntur septem dona, septem spiritus. Unde in Apocalypsi vidit Joannes semerita. In illis operatur Deus sine nobis; in istis operatur nobiscum. Ex timore, qui est initium sapientiae , nascitur humilitmundanus, initialis, filialis. Servilis danus est cessare a bono propter poenam quae timetur ab homine, ut in Petro fuit. Et est praeterea timor divinus, timere Deum propter poenam vel praesentem vel gehennalem. Si tantum timet Deum propter poenam sine dilect
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑbia ẽ amor ꝓpͥe excellentiȩ. Nec ui¬
cium ẽ qđ excellentiam amamus. s qe
illud qͦd bonũ c̃. scilicet excellentia. par¬
ticipatione usurpare nob̃ contendimꝰ
quasi singulari possessione. Et sunt .iiii.
spes suꝑbiȩ ut gregorius dic̃. Prima. cũ
homo bonũ quod habet sibi attribuit.
Secła. cũ credit a deo ẽẽ datũ. s tñ ꝓ
siuis merttis. Tercia. cũ se iactat habe
re quod non ht̃. Quarta. cũ cet̾is despe¬
ctis. singulariter uult uideri. Hȩc ul
nascitur inuidia. quȩ ẽ odium alienȩ
felicitatis. Cũ enĩ suꝑb uideat ꝓximũ
in eo bono equaliter uł pre se exaltatũ.
incipit iuidere illi ⁊ inde ex leui iniu¬
ria incitatur adiram erga ꝓximũ. Ira
ẽ intimi doloris impatientia. Ista tria.
omni interiori bono hominem spoliãt.
Tria enim diligenda sunt. deus. ꝓximꝰ.
nos ipsi. Suꝑbia tollit dm̃. In udia ꝓxi¬
mũ. Ira se ipsum. Deinde sequit᷑ acci¬

Expanded text:
Superbia est amor propriae excellentiae; nec viSuperbia est amor propriae excellentiae; nec vitium est quod excellentiam amamus, sed quod illud quod bonum est, scilicet excellentiam, participatione usurpare nobis contendimus quasi singulari possesspecies superbiae, ut Gregorius dicit: Prima est cum homo bonum quod habet sibi attruibuit; secunda, cum credit a Deo esse datum, sed tamen pro suis meritis; tertia cum se jactat habere ea quae non habet; quarta cum caeteris despectis singulariter vult videri. Haec ultnascitur invidia; quae est odium alienae felicitatis. Cum enim superbus videat proximum in eodem loco aequaliter vel prae se exaltatum, incipit invidere illi. Et inde ex levi injuria incitatur ad iram erga proximum. Ira est interni doloris impatientia. Ista tria omni interiori bono hominem spoliant. Tria enim sunt diligenda: Deus, proximus, nosipsi. Superbia tollit Deum; invidia proximum; ira seipsum. Deinde sequitur aci
Abbreviated transcription (Latin):
uibus modis peccatũ fiat. Puob
modis pecc̃m cõmittitur ut dicit
ne incurrat quod metuit. Item peccat
ho in se. in aeumi: ꝓximũ. Illud qđ
fit in deum dicit᷑ delictum ut ꝑuriũ.
indigna participacio sacramentorũ.
quȩ peccata in deũ dicuntur fieri. qr
in istis maior contemptus dĩ fit. Alia
quȩ fiunt in nos uł in ꝓximũ. non
delicta s pecc̃ã dicunt᷑. Delictũ quoq
appellatur. quando relinquimꝰ facere
qđ iubemur. Peccatũ quando facimꝰ
q ꝓbibemur: ⁊ tñ indifferent̃ alterũ
ꝓaltero ponit᷑. Item ut gregorius dic̃.
septem sunt uicia capitalia uł priu
cipalia. hȩc scilicet. suꝑbia. inuidia.
ira. accidia. uł tristicia. auaricia. gu¬
la. luxuria. De istis quasi septẽ fonti¬
bus omnes corruptiones animarum¬
emanant. nec dicut᷑ hȩc capitalia qͦd
maiora sint aliis. cũ ȩtiam alia equȩ
magua uł maiora. s capitalia ex quibꝰ
oruntur omnia alia. Nullũ enĩ est
qł ab ullo horũ non sit exortum.

Expanded text:
uibus modis peccatum fiat. Duobus modis peccatum committitur, ut dicit ne incurrat quod metuit. Item peccat homo in se, in Deum, in proximum. Illud quod fit in Deum, dicitur delictum; ut perjurium, indigna participatio sacramentorum, quae peccata in Deum dicuntur fieri, quia in istis major fit Dei contemptus. Alia quae fiunt in nos, vel in proximum, non delicta, sed peccata dicuntur. Delictum quoque appellatur quando relinquimus facere quod jubemur; peccatum, quando facimus quod prohibemur, et non indifferenter alterum pro altero ponitur. Item, ut Gregorius dicit, septem sunt vitia capitalia, ex quitalia; haec scilicet: superbia, invidia, ira, acidia vel tristitia, avaritia, gula, luxuria. De istis quasi septem fontibus omnes animarum corruptiones emanant. Nec dicuntur haec capitalia quod majora sint aliis, cum alia aeque m sunt vitia capitalia, ex quibus oriuntur omnia alia mala. Nullum enim est quod a nullo eorum non sit exortum.
Abbreviated transcription (Latin):
ost legem moysi successit lex eugłii.
noui testam̃ti pͥmum ẽ. Baptisinum xp̃i
p̃nuntiauit ioħes suo baptismo. qͦd sola
a qua ⁊ ñ spũ fiebat. Uñ ipsemet diẽ. E go
baptico in aqua in penitentiã. Sola enĩ
corꝑa abluebat. peccata uͦ non tollebat. Ad
qͥd ergo utile: Nt prepararet ad xp̃i bap
tismũ. sicut cate cismus baptismũ precedit.
Quod aut̃ dic̃ se baptitare in penitentiã sic
pot̃ ex poui .i. docens penitentiã. penitentes

Expanded text:
ost legem Moysi successit lex EvangeliNovi Testamenti primum est. Baptismum Christi praenuntiavit Joannes suo baptismate quod sola aqua et non spiritu fiebat. Unde ipsemet dicit: Ego baptizo in aqua in poenitentiam . Sola enim corpora abluebat, peccata vero non tollebat. Ad quid ergo utile? Ut praeparet ad baptisma Christi, sicuti catechismus baptismum praecedit. Quod autem se dicit baptizare in poenitentiam, sic potest exponi, id est docens poenitentiam. P
Abbreviated transcription (Latin):
Eum enĩ dicitur diligere quẽ facit se di¬
ligere n coguoscere. ei infundendo gr̃am
suã. Appellatur eciã dilectio dĩ. ipsa diuina
electio. odium dĩ ipsa repbatio. Unde iacob¬
dilexi. nesau odio habui. Et alibi. Qui ele¬
git nos ante mundi constitutionem inca¬
ritate. Et alio loco. ꝓpt̾ nimiã caritatẽ qua
dilexit nos ⁊⁊cũ eẽmus mortui pecc̃is nr̃is.
gat alio .i. maiorem coronã preparauit
ei. s ñ pot̾ dici in ista acceptione qͦd eun¬
dem mͦ plus. mi minis diligat. Ab et̃no
erat. apud dm̃ presens erat. ⁊ talẽ eũ dilige¬
bat. qualis futurus erat. qͦd apud eũ futͣm
ñ erat. ⁊ qualem eum in p̃scientia ab ȩt̾̃no
elegerat. Augustinus in libro de tͥnitate.
Absit aut̃ ut d̃s temꝑalit̾̃ aliquẽ diligat.
quasi noua dilectione. quȩ in illo ante ñ
erat. apud quẽ nec p̃terita transierunt.⁊
futura iam facta sunt. qui om̃s scõs ante
constitutionẽ mundi dilexit. sic̃ predestina¬

Expanded text:
facit diligere se et cognoscere, infundendo ei gratiam suam. Appellatur etiam dilectio Dei ipsa divina electio; odium Dei ipsa reprobatio: Dilexi Jacob, Esau odio habui . Et alibi: Qui elegit nos ante mundi constitutionem in charitate . Et in alio loco: Propter nimiam charitatem suam qua dilexit noso, id est majorem coronam praeparavit ei. Sed non potest dici in ista acceptione quod eumdem modo plus modo minus diligat. Ab aeterno erat apud Deum praesens erat, et talem eum diligebat qualis futurus erat quod apud eum futurum non erat et qualem in praesentia eum ab aeterno elegerat. Augustinus in libro De Trinitate: Absit autem ut Deus temporaliter aliquem diligat quasi nova dilectione quae in illo ante non erat; apud quem nec praeterita transierunt, et futura jam facta sunt; qui omnes sanctos ante mundi constitutionem dilexit sicut praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
Masculus ciuius p̃putii caro ñ fuerit
circũcisa. ꝑibit anima illa de popło. qr
pactũ meũ irritũ fecit. S melius uidet᷑
hoc dei relinquendũ iudicio. qͣm temere
aliquid diffinire. Queritur qͥd distet int̃
baptismũ ncircũcisionem quantũ ad
efficatiã. Beda. Idem salutiferȩ cura¬
tionis auxilium. circũcisio in lege
contra originalis peccati uulnꝰ agebat.
quod ñc baptismus agere reuelatae gr̃e
temꝑe consueuit. excepto qͦd regni cȩ¬
lestis ianuam necdũ intrare poterãt.

Expanded text:
Masculus cujus praeputii caro non fuerit Masculus cujus praeputii caro non fuerit circumcisa peribit anima illa de populo, quia pactum meum irritum fecit. Sed melius videtur hoc Dei relinquendum judicio quam temere aliquid definire. Quaeritur quid distat inter baptismum et circumcisionem quantum ad efficaciam. Beda: Idem salutiferae curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit, excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant;
Abbreviated transcription (Latin):
Cireũcisio abrahe imꝑata fuit. quȩ octa¬
ua die fiebat. ⁊ lapideis cultris in carne
p̃pucii. ideo iussa ẽ fieri. qr in remediũ
instituta ẽ contra originale peccatum
qͦd aparentib contrahimꝰ ꝓpagati ui con¬
cupiscentia. quȩ in parte illa magis
dominat᷑. Et significabat circũcisio car¬
nis. curũcisionem mentis. qua mundat᷑
anima a uiciis: octaua die ideo fiebat
qͦd ꝑoctauã significat᷑ resurrectio. quȩ
erit pꝰ hanc uitã quȩ uoluit᷑. septẽ dieb.
nerit ibi ꝑfecta circũcisio. quando libe¬
rabitur caro a seruitute corruptionis.
Duplex itaq erat res illius sacram̃ti.
⁊in corꝑe. Constat itaq tres eẽ eireũci¬
siones. prima ẽ sacramentũ. ⁊ due st̃
res illuis sacram̃ti. Cultri lapidei xp̃m
De mulierib queritur qͦd remedium
dem ⁊ sacrificia noblationes. Solet ȩtiã
queri de paruulis qui moriebant᷑ ante
octauã diem qͥd remediũ haberent. uel

Expanded text:
Circumcisio Abrahae imperata fuit, quae octaCircumcisio Abrahae imperata fuit, quae octavo die fiebat, et lapideis cultris in carnedium instituta est contra originale peccatum quod a parentibus contraximus propagati in concupiscentia, quae in parte illa magis dominatur. Et significabat circumcisio carnis circumcisionem mentis; quia mundatur anima a vitiis. Octava die ideo fiebat quod per octavam significatur resurrectio, quae erit post hanc vitam, quae volvitur septem diebus; et ibi erit perfecta circumcisio, quia liberabitur caro a servitute corrupti hominis. Duplex itaque erat illius sacramenti et in corpore. Constat itaque tres esse circumcisiones: prima est sacramentum, et duae sunt res illius sacramenti. Cultri lapidei Christum » De mulieribus quaeritur quod remedium dem, et sacramenta, et oblationes. Solet quaeri etiam de parvulis, qui moriebantur ante octavum diem, quod remedium haberent, vel
Abbreviated transcription (Latin):
inicio mundi. ⁊ in temꝑe naturalis le¬
gis. ⁊ ii temꝑe scriptę legis. contra pec¬
cata noriginalia n actualia fuerunt
sacramentoꝵ remedia. pͥus sacrificia.
ut hostia abel. uoe. nalioꝵ fideliũ. Post¬
ea non solum sacrificia. s ȩtiã cirẽcisio
quȩ fuit temꝑe abrahȩ imꝑata: gre¬
gorius immoralidꝰ. Quod apud nos
ualet aqua baptismi hoc egit apud
rium circũcisionis. S cũ ⁊ ꝓparuił
sacrificia offerentur. quomodo ue¬
rum erit qͦd dicit gregorius. ꝓ par
uulis sola fides: Ad quod potest dici
qͦd ꝑsola. ñ excluduntur sacrificia.
s dicit᷑ sola fides .i. nuda ⁊ in ministe¬
rio uelata. tunc fuisse in paruulis .i.
in his quib ñ erat reuelatio facta. fu¬
turȩ incarnationis. Pro maiorib uir¬
tus sacrificii. qr ꝑfecti quib reuelatũ
fuerat misterium incarnatioĩs. uir
tutem sacificiorũ intelligebant. quod
seilicet significattebant illa sacrificia.

Expanded text:
initio mundi, et in tempore naturalis leinitio mundi, et in tempore naturalis legis et in tempore scriptae legis contra peccata et originalia et actualia fuerunt sacramentorum remedia. Prius sacrificia; ut hostia Abel, Noe, et aliorum fidelium. Postea non solum sacrificia, sed etiam circumcisio, quae fuit tempore Abrahae imperata. Gregorius in Moralibus: Quod avalet aqua Baptismi, hoc egit apud rium circumcisionis. Sed cum pro parvulis sacrificia offerentur, quomodo verum erit quod dicit Gregorius: sola pro parvulis fides? Ad quod potest dici quod per sola non excluduntur sacrificia; sed dicitur sola fides, id est, nuda et in mysterio velata tunc fuisse in parvulis, id est in iis quibus non erat revelatio facta futurae incarnationis. Pro majoribus virtus sacrificii; quia perfecti, quibus revelatum fuerat mysterium itutem sacrificiorum intelligebant, quid scilicet significarent illa sacrificia.
Abbreviated transcription (Latin):
in bona. instituit deus sacram̃ta :⁊ eoꝵ
certa loca ut in ȩccłia audiatur missa.
nibidem sacerdoti confessio fiat. ⁊si¬
milia. Tria sunt genera exercitationũ.
unum adedificationẽ anime ꝑtinet.
Scđm ad corpus fouendũ. Terctum ad
animę subuersionẽ. Primũ induxit.¬
tum. rebus. factis. dictis. Rebus. ut aqͦ.
oleum. ⁊ similia. factis: ut submersio.
insufflatio. Dictis: ut inuocatio trini¬
tatis. Hie potest queri eũ in istis sacm̃tis
p̃cipue consistat salus hominis. quare
abinicio ñ fuerunt instituta ut abin
paulatim creuit ꝑ iaterualla demp̃m
agnitio fidei. ita congruebat ut tunc
obseura eẽnt sacramenta: mͦ qr ueritaᷤ
in lucem uenit manifesta. Cũ enim
cuxũcisio nbaptismũ signa sint eiꝰdem
gr̃ȩ intus apecc̃o lib̾ ãtis. manifestuis
hoc in baptismo significat᷑ qͦd abltut
totũ corpus qͣm incircũcisione quȩ uniꝰ
partis tm̃ pelliculam auferebat. Itaq ab

Expanded text:
in bona, instituit Deus sacramenta et eorum in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesia audiatur missa et ibidem sacerdoti confessio fiat, et similia. Tria sunt genera exercitationum: unum ad aedificationem animae pertinet, secundum ad corpus fovendum, tertium ad animae subversionem. Primum indtum: rebus, factis, dictis. Rebus, ut sunt aqua, oleum et similia. Factis, ut sunt submersio, insufflatio. Dictis, ut est invocatio Trinitatis. Hic potest quaeri: Cum in istis sacramentis praecipue hominis salus consistat. quare ab initio non fuerunt constituta ut ab inpaulatim crevit per intervella temporum agnitio fidei, ita congruebat ut tunc obscura essent sacramenta; modo quia veritas in lucem venerat manifesta. Cum enim circumcisio et baptismus signa sint ejusdem gratiae intus a peccato liberantis, manifestius hoc in baptismo significatur quod abluit totum corpus, quam in circumcisione quae unius partis tantum pelliculam auferebat. Itaque ab
Abbreviated transcription (Latin):
sciret bonum suum eẽ. sciret illud eẽ
melius se: qr quicqͥd ẽ bonũ alicuiꝰ ext̃
ipsũ melius ẽ eo. Quod si sciret ẽẽ meliꝰ
se. subiceret se ei. ⁊ hoc desiderio habet
illud. quia tantȩ lib̃tatis ẽ rationalis na¬
tura. ut nunquã possit illuo bonum
habere nͥ uolens. Unde ipsa sola inui¬
dicium uenit. S quia ꝑsuꝑbiã homo
illud bonum amisit: ꝑ humilitatẽ recu¬
perare oportet. S non sufficit in hoc
solo humiliari ut subiciat᷑ deo. quia.
hoc ante peccatũ debebat. post qͦd plus¬
facere oportet. Est ideo sunt instituta
sacram̃ta. ut ñ solum dõ subiciamur.
s etiã inferiori natȩ ut in istis querat
hõ salutem. s non ab istis. Magna enĩ
humilitatis exhitio ẽ in istis uisibilibus.
n homine multũ inferiorib salutem
querere. Propter exercitationẽ sunt
instituta. qr cũ non possit eẽ homo sine
exercitatione ut remoueretur a mala
exercitatione ⁊ suꝑflua. ⁊ Exerceret se

Expanded text:
sciret suum bonum esse, sciret illud esse sciret suum bonum esse, sciret illud esse melius se, quia quidquid est bonum alterius extra ipsum, melius est eo; quod si sciret esse melius se, subjiceret se ei, et hoc desiderio haberet illud, quia tantae libertatis est rationalis natura, ut nunquam possit illud bonum habere nisi volens. Unde ipsa sola in judicium venit. Sed per superbiam homo illud bonum amisit, per humilitatem recuperare oportet. Sed non sufficit 1099 in hoc solo humiliari ut subjiciatur Deo, quia et hoc ante peccatum debebat, post qfacere oportet. Et ideo sunt instituta sacramenta ut non solum Deo subjiciamur, sed etiam inferiori naturae, ut in istis quaerat homo salutem sed non ab istis. Magna enim humilitatis exhibitio, in istis visibilibus et homine multum inferioribus salutem quaerere. Propter exercitationem sunt instituta, quia cum homo non possit esse sine exercitatione, ut removeretur a mala exercitatione et superflua, et exerceret se
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃sentat. Sic̃ enĩ iam diximꝰ sacram̃tũ
sẽꝑ debet hr̃e aliqm similitudinẽ eiꝰ rei
cuius bicitur sacramentum
Sciendum quoq est quod
sacram̃tum appellatur quandoq in
saera scriptura res saera ⁊mistica.
sient sacramentũ incarnationis. De¬
inde uidendũ est quare sacramenta
sunt instituta. Tria sunt ꝓpt̾ quȩ
instituta sunt. ꝓpter eruditionem.
humiliationẽ. exercitationẽ. Propt̃
eruoitionem. qr cũ homo ante pec¬
catum haberet cognitionem ueri¬
datis. n tunc sine medio poss deum
ut adagnitionẽ redeat: necessaria
sunt hȩc uisibilia ꝑ quȩ eruditur
mens ad intelligenda inuisibilia. ꝓpt̃
humiliationem. qr cũ rationalis cre¬
atura tantę dignitatis eẽt. ut ipsa
sibi bonum non eẽt. s id solum qͦd ẽ
suminũ bonũ. cũ aliis reb hoc quod
sunt sit bonũ suũ. ut lapidi ligno: ut
ilud optineret ante peccatũ non aliud
oportebat nisi ut desideraret. quia si desi¬
deraret cognosceret suũ bonũ eẽ. Si aut̃

Expanded text:
t. Sicut enim jam diximus, sacramentum debet habere semper aliquam similitudinem rei cujus dicitur sacramentum. Sciendum quoque est quod sacramentum appellatur quandoque in sacra Scriptura res sacra et mystica, ut sacramentum Incarnationis. Deinde videndum est quare sacramenta sint instituta. Tria sunt propter quae instituta sunt. Propter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Propter eruditionem, quia cum homo ante peccatum haberet cognitionem veritatis, et tunc sine medio posset videut ad agnitionem redeat necessaria sunt haec visibilia, per quae eruditur mens ad intelligenda invisibilia. Propter humiliationem, quia cum rationalis creatura tantae dignitatis erat, ut non ipsa sibi bonum esset, sed id solum quod est summum bonum, cum aliis rebus, hoc quod sunt, sit suum bonum, ut lapidi, ligno; ut illud obtineret ante peccatum, non aliud oportebat, nisi ut desideraret, quia si desideraret, cognosceret suum bonum esse; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
expietate dilectio. Itaq maiestatẽ ti¬
mebunt .i. ei cũ reuerentia subditi
erunt. Solet queri utrũ in xp̃o ut̃q
timor fuerit. Quod filialis in eo fuerit
constat. Reuerentiã enũ deo exhibebat
scđm humanitatẽ. Inicialis ut quidã
dieunt ñ fuit in eo. De illo quippe dic̃
muit gehennã. cum eẽt immunis ab
om̃i peccato. unde certus erat qđ ille
penȩ nullomͦ comprehenderent eũ.
s opponitur qͦd ysaias enumerat .uii.
dona fuisse in xp̃o dicens. Requiescet¬

Expanded text:
ex pietate dilectio. Itaque majestatem tiex pietate dilectio. Itaque majestatem timebunt, id est ei cum reverentia subditi erunt. Solet quaeri utrum in Christo uterque timor fuerit. Quod filialis timor in eo fuerit constat. Reverentiam enim Deo exhibebat secundum humanitatem. Initialis, ut quidam dicunt, non fuit in eo. De illo quippe dicitmuit gehennam cum esset immunis ab omni peccato. Unde certus erat quod illae poenae nullomodo comprehenderent eum. Sed opponitur quod Isaias enumerat septem dona fuisse in Christo dicens: Requiescet
Abbreviated transcription (Latin):
mittere ingehennã. Quem ñ p̃ciperet.
nͥ in eo caritas. ⁊ si nondũ ꝑfecta eẽt. Et
notandũ ẽ qđ aliquando in diuina scͥp¬
tura iste timor appellatur seruilis. ꝙ
seruili ẽ affinis. quia ⁊ ibi timore pęne
cessatur a malo ⁊ hic. S timor ille facit
cessare a malo opere ⁊ ñ uoluntate. iste
noꝑe ⁊ uoluntate. Beda suꝑ parabolas
dicit. quod ut̾rũq timor cessabit in
futuro. Cui uidetur contrariũ qͦd dic̃
beda. uterq timor cessabit infutõ.i.
uterq effectus timoris. Effectus unci¬
alis timoris ẽ timere puniri. effectus
filialis ẽ timere separari. flugustinꝰ. Ti¬
mor castus gratis amat. ñ timens puni
ri s separari. Non timent enĩ ꝑfecti pu¬
niri gehenuali pęna. s seꝑari in pre¬
senti ꝑ aliqͣm culpam. In fut᷑o uͦ nec
puniri. nec seꝑari timebunt. ⁊ tñ erit
ibi timor. scilicet reuerentia. Duo enĩ
in ipso dõ attendent. scilicet maiesta¬
tem ꝯ pietatẽ. ex maiestate. reu̾entia.

Expanded text:
m non praeciperet, nisi in eo charitas etsi nondum perfecta esset. Et notandum quod aliquando in divina Scriptura iste timor appellatur servilis, quia servilis est affectus, et quia et ibi timor poenae cessatur et hic. Sed timor ille facit cessare a malo opere, sed non voluntate; iste et opere et voluntate. Beda super parabolas dicit quod uterque timor cessabit in futuro. Cui videtur contraire quod dicit Beda: Uterque timor cessabit, id est uterque affectus timoris, affectus initialis timoris, timere puniri. Affectus filialis est timere separari. Augustinus: Timor castus gratis amat, ri sed separari. Non enim timent perfecti puniri gehennali poena, sed separari in praesenti per aliquam culpam. In futuro vero nec puniri nec separari timebunt; et tamen erit ibi timor, scilicet reverentia. Duo enim in ipso Deo attendent, majestatem et pietatem; ex majestate reverentia,
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti. qui sicut ofni ⁊ fine¬
es calce abiciunt uictimã dñi.
qui paterne idẽ diuine correp¬
tioni ñ obediunt. s cotidie pecca¬
tis se miserabilit̾ inuoluunt. con¬
uersantes in commessatione et
ebrietate. incubilib ⁊ impudici¬
is. in contentione ⁊emulatione:
.ꝑ sicut illorũ culpam secuta ẽ
mors corꝑea: sic nistoꝵ uitã nisi
peniteant sequet᷑ mors ȩterna.
De anna et samuele. .iii.¬
t factum ẽ post circulũ dierũ
concepit anna ⁊ peꝑit filiũ:
uocauitq nom̃ eius samuel. eo
na dñm deuote postulauit. con¬
cepit ⁊ peperit. Sic eccłia ꝑnatu¬
ralem intellectũ orans misteriũ
incarnationis. corde concepit. ore
confessionis genuit. Samuel nom¬
eius deus. anne pͥmogenitus. ꝓpha
quis ẽ hic. nisi dominus hõ. Set
n hoc quod anna remansit. ⁊ cum
uiro non ascendit. donec ablacta¬
retur puer. nobis insinuat. qr
ȩccłia nullũ ad sacerdotiũ ꝓuehit.
dũ lactis infantiȩ particeps ẽ. ñ

Expanded text:
Testamenti, qui, sicut Ophni et Phinees, abjiciunt victimam Domini; qui paternae et divinae correctioni non obediunt, sed quotidie se peccatis miserabiliter involvunt, conversantes in comessatione, et ebrietate, in cubilibus, et impudicitiis, et in contentione, et aemulatione ; quia, sicut illorum culpam secuta est mors corporalis, sic et istorum vitam, nisi poeniteant, sequetur mors aeterna. De Anna, et Samuele. Et factum est post circulum dierum: concepit Anna, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo na Dominum devote postulavit, concepit et peperit. Sic Ecclesia per naturalem intellectum orans, mysterium incarnationis corde concepit, ore confessionis genuit. VERS. us Deo, Annae primogenitus, propheta. Quis est hic nisi Deus homo? Sed et hoc, quod Anna remansit et cum viro non ascendit donec ablactaretur puer, nobis insinuat quod Ecclesia nullum ad sacerdotium provehit, dum lactis infantiae particeps est, non
Abbreviated transcription (Latin):
hylistei. demones. Goliat. cap̃
eorum qui ante aduentũ ueri¬
dauid. suꝑari ñ potuit. Gech eiui¬
tas golie. interpretatur dorcular.
Hic ẽ mundus. uel infernus.
rios peccatis conculeabat. Altitu
palmam extollens.Arma golie.
diaboli ad nocendũ uersutie. Ba¬
quȩ ꝑierunt domus isrł. Bauid
ephypolenta id ẽ trium modiorum
mensuram fr̃ib detulit: ⁊ xp̃e miste¬
rium sc̃e trinitatis credentib com¬
mendauit. Dauid decem formellas
casei tribuno detulit. ⁊ xp̃c decalo

Expanded text:
iath, caput eorum, qui ante adventum Domini superari non potuit; Geth, civitas Goliae, interpretatur torcular. Hic est mundus et infernus, xios peccatis conculcabat. Altitudpalmam extollens. Arma Goliae, diaboli sunt ad nocendum versutiae. Daquae perierant domus Israel. David ephi polentae, id est trium modiorum mensuram fratribus detulit, et Christus mysterium sanctae Trinitatis credentibus commendavit. David decem formellas casei tribuno detulit, et Christus Decalo
Abbreviated transcription (Latin):
mundanarũ rerum ẽ. in cominuta¬
bilis ratio. Neq enĩ sicut hominẽ
ita ⁊ deum. cuiusquã facti sui peni¬
tet: cuiꝰ de omnib omnino rebus tam
deprauentur. si accipiunt potestatẽ
corꝑaliter affligendi. exercent eius
pacientiã: si tantummꝰ male sentien¬
do aduersantur. exercent eius sapi¬
entiam. Et ut ętiã inimici diligan¬
tur. exercent eius beniuolentiã: quia
deus his qui diligunt eũ omnia coo¬
perant᷑ in bonũ. de fine boni uł mali

Expanded text:
utabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cujusquam facti sui poenitet , cujus de omnibus omnino rebus tam depraventur; si accipiant potestatem corporaliter affligendi, exercent ejus patientiam; si tantummodo male sentiendo adversantur, exercent ejus sapientiam; et ut etiam inimici diligantur, exercent ejus benevolentiam: quia Deus his qui eum diligunt, omnia cooperatur in bonum . CLIX. De fine boni et mali