comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re. Quam particłam uerborum apłi. ita
nos integre pleneq suscepimꝰ: ut ncħ ei
de p̃cedentib sitie subiectis quȩ ad ipsam
ꝑtinent subtrahamꝰ. Qm̃ ut cet̾a diuinoꝵ
eloguior testimonia sequestremꝰ: hic lo¬
cus sufficit ad euacuandum quod calum¬
niose obiciunt: ce ad defendendum quod
impie difficent᷑. Scͥbens itaq ad timo¬
theum magister gentium paulus apłs:
ait. Obsec᷑ gͥ. primo omntum fieri obse¬
crationes. postulationes. grãrum act̾io

Expanded text:
re. Quam particulam verborum Apostoli ita re. Quam particulam verborum Apostoli ita nos integre pleneque suscipimus, ut nihil ei de praecedentibus sive subjectis quae ad ipsam pertinent subtrahamus: quia ut caetera divinorum eloquiorum testimonia sequestremus, hic locus sufficit ad evacuandum quod calumniose objiciunt, et ad defendendum quod impie diffitentur. Scribens itaque ad Timotheum magister gentium Paulus apostolus ait: Obsecro igitur primo omnium, fieri obsecrationes, postulationes, gratiarum a
Abbreviated transcription (Latin):
quid cũ hec p̃dicarent᷑. adhuc illi homineᷤᷤ
ꝑmanebant. quos om̃s ds in p̾t̾itis genera¬
tionib dimiserat ing̃diuias suas: ce idẽ
ipsi qui priꝰ traditi fuerant uoluntatib
suis. de tenebris in lum̃ admirabile uoca¬
bantur: Nonne illi iam defecerant in ig¬
nominia sua.iã in hoc mundo ñerant.
nec ab errore adueritatẽ reditꝰ olim mor¬
tuis scippetebat: & tamen qͦd post multa
scła agebat gr̃a in posteris impiorũ. Sic
loquendi consuetudo ꝑstrinxit. ut ip¬
siuideant᷑ nc̃ eligi. qͥ prius fuerant dere¬
licti: Ptinent autem hec ñ ad cosdem ho¬
mines.s ad eiꝰdem gñis homines: &e uoca¬
tio q̃ illuxit ꝓpe mundi finem. ad p̃t̾itã
ñ recurrit ecatem. Ita mͦ quodam ce iꝑsi.
& ñ ipsi sunt. de quib & quib ista dñr:
dum in aliqͦ specialia agñalib ñ diuidũt᷑.
in aliqͦuͦ a communib separant᷑. S cũ
calumniosa certaminadicent nos ꝑhuiꝰ¬
modi disputationes apł̃o contradicere de

Expanded text:
quid cum haec praedicarentur, adhuc illi homines permanebant quos omnes Deus in praeteritis generationibus dimiserat ingredi vias suas , et iidem ipsi, qui prius traditi fuerant voluntatibus suis, nunc de tenebris in lumen admirabile vocabantur? Nonne illi jam defecerant in ignorantia sua, jam in hoc mundo non erant, nec ab errore ad veritatem reditus olim mortuis suppetebat? Et tamen quod post multa saecula agebat gratia in posteris impiorum, sic loquendi consuetudo perstrinxit, ut ipsi videantur nunc eligi, qui prius fuerant dereficti. Pertinent autem haec non ad eosdem homines, sed ad ejusdem generis homines: et vocatio quae illuxit prope mundi finem, ad praeteritam non recurrit aetatem. Ita modo quodam et ipsi et non ipsi sunt de quibus et quibus ista dicuntur; dum in aliquo specialia a generalibus non dividuntur, in aliquo vero a communibus separantur. CAPUT calumniosa certamina, dicent nos per hujusmodi disputationes Apostolo contradicere, def
Abbreviated transcription (Latin):
Ept̃ quod dicit. Ascendens in altum. cap¬
tiuam duxit captiuitatem: dedit dona
hominib. Item idem in scda ad chorin¬
tios dic̃: quod ne ad cogitandum qͥdem
quod sp̃itale est. idonei simts. nͥ ꝑ grãm
dei. fiduciam autem talem habemus ꝑ
aliquid cogitare a nobis quasi anobis¬
metipsis: s sufficientia nr̃a ex deo ẽ. Qui
ce idoneos nos fecit ministros noui desta¬
menti: ñ littera s sp̃u. Littera enim occid:
sp̃c autem uiuificat. Et tc̃m in eade epła.
docens bonoꝵs oꝑm ce affectum &e stiffici¬
entiam a deigr̃a ministrari. potens est
auteminquit ds. omnem grãm abun¬
dantem facere inuobis:ut in omnibus
ꝑ omnia fufficientiam habentes. ab un

Expanded text:
in altum captivam duxit captivitatem; dedit dona hominibus . Item idem in secunda ad Corinthios dicit, quod ne ad cogitandum quidem quod spiritale est, idonei simus, nisi per gratiam Dei: Fiduciam autem talem habemus pealiquid cogitare a nobis quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nobis ex Deo est, qui et idoneos fecit nos ministros novi Testamenti, non littera, sed spiritu. Littera enim occidit, spiritus autem vivificat . Et iterum in eadem Epistola, docens bonorum operum effectum et sufficientiam a Dei gratia ministrari: Potens est autem, inquit , Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, ut in omnibus per omnia sufficientiam habe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gͦ hec diumoꝵ opũ mist̾ra m̃surahumane
ĩtelligentiȩ excellentia. qͦdã m̃ti sue ꝓfudissor ex¬
cessiu: totã expositiõis rõnẽ tͣnstulit in stu¬
porem: & admirator eoꝵ quȩ protulerat.
exclamauit & dixit. O altitudo diuitiarũ
sapientie & scientiȩ dei. quam in compre¬
hensibilia sunt iudicia eius: & inuestiga

Expanded text:
humanae intelligentiae excellentia, quodam mentis suae profudisset excessu, totam expositionis rationem transtulit in stuporem, et admirator eorum quae protulerat, exclamavit et dixit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investiga
Abbreviated transcription (Latin):
electionem gr̃e saluȩ facte sunt. Si autem
est gr̃a. Non omnis isrł reprobatus. nec
tem sibi illum inatio gͣcuita reseruauit.
Et tñ ita de eis sermohabet᷑: ut & in his
que ꝑeunt. & in his qui salui fiunt. nul
quam eosdem dicat dilectos. quos dixit
immicos. S hanc caliginem apls ipse
det̃sit dicendo: qͥa cecitas ex parte in isrł
contigit. ut unum genꝰ in duas species intel¬
ligeremus ẽẽ diuisum: &e omnẽ hominẽ.
omnem plenttudinẽ. omnem isrłem. ñ¬
semꝑ adumũsitatẽ: s plerumq ad par¬
tem ẽẽ referendum. Int̃ has aut̃ formula ᷤᷤ
locutionũ. etiam illam inscͥpturis dict̾io¬
nem debemꝰ aduertere: qͥa id qͦd ad diuer¬
sorum tempoꝵ homines ꝑtinet. ita ꝓmit᷑.
qͣsi de una &e eiꝰdem etatis gñatione dicat᷑:
sic̃ est qͦd sc̃s petrꝰ apłs scribens. sui ce futͣi

Expanded text:
e salvae factae sunt. Si autem est gratia. Non ergo omnis Israel reprobatus, nec tem sibi illuminatio gratuita reservavit: et tamen ita de eis sermo habetur, ut et in iis qui pereunt, et in iis qui salvi fiunt, nullquam eosdem dicat dilectos, quos dixit inimicos. Sed hanc caliginem Apostolus ipse detersit dicendo: Quia caecitas ex parte in Israel contigit : ut unum genus in duas species intelligeremus esse divisum: et omnem hominem, omnem plenitudinem, omnem Isrer ad universitatem, sed plerumque ad partem esse referendum. Inter has autem formulas locutionum, etiam illam in Scripturis dictionem debemus advertere, qua id quod ad diversorum temporum homines pertinet, ita promittitur, quasi de una ejusdem aetatis generatione dicatur, sicut est quod sanctus Pet
Abbreviated transcription (Latin):
uemmts ambulemꝰ. Quid enm intrũ.
si qͥdam ad uite sacram̃ta ñ uentunt. cũ
bus dr. ex nob̃ exierunt. s non erant ex nobis.
si enĩ fuissent ex nob̃. mansissent utiq nobẽ:
Quorum similes sunt & illi qui ꝓfitentur
se dm̃scire: fact̾is autem negant. Nam cum
scͥptum sit. omnis qͥ inuocau̾it nom̃ dñi sal¬
uus erit: de qͥbdam tñ dñsait. ñ omnis qͥ

Expanded text:
ervenimus ambulemus. Quid enim mirum ervenimus ambulemus. Quid enim mirum si quidam ad vitae sacramenta non perveniunt, cum bis; si enim fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum . Quorum similes sunt et illi, qui profitentur se Deum scire, factis autem negant . Nam cum scriptum sit: Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit ; de quibus tamen Dominus ait: Non omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
didicerat. & illi pͥmitiui eccłie quorum
erat cor unum: & amma una. sic crede¬
bant: ce cum uident quempiam ad ag¬
nitionem u̾itatis ab errore conuersum
głificarent dm. ce fidem correpti confite¬
rentur inuneris ẽe diumi: ipse qͦ dñs
discipłos suos magistros omnium gen¬
tium sic docebat dicens. sic luceat lum̃
ur̃m coram hominib. ut uidentes oꝑa
ur̃a bona magnificent patrem ur̃m qͥ
in celis est: fixa gͦ hac fide incordibꝰ nr̃is
humilit̾q fundata. qͣ salub̃rime credimꝰ
omiria bona. ac maxime ea q̃ ad uitam ȩ¬
ternam ꝓuehunt. dimunere hab̃i. dei
munere augeri. dimunere custodiri. pu
to ꝑiꝰ sensꝰ non debeat in ea questione dur¬
bari. q̃ de omnium ce ñ de omniũ hõrũ
conũzione generat᷑:. si ea q̃ clara sunt ñ
dehis q̃ occulta sunt obscuremꝰ: &e dum ꝓ¬
caciter insistimꝰ clatisis. excludamͣ ab aꝑ¬
tis: cum fuffic̾e debeat ut in eo in quod ꝑ¬

Expanded text:
didicerat, et illi primitivae Ecclesiae, quorum didicerat, et illi primitivae Ecclesiae, quorum erat unum cor et una anima , sic credebant, ut cum viderent quempiam ad agnitionem veritatis ab errore conversum, glorificarent Deum, et fidem correcti confiterentur muneris esse divini; ipse quoque Dominus discipulos suos magistros omnium gentium sic docebat, dicens: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videntes opera vestra bona magnificent Patrem vestrum qui in coelis est . Fiimmobiliterque fundata, qua saluberrime credimus omnia bona, ac maxime ea quae ad vitam aeternam provebunt, Dei munere haberi, Dei munere augeri, Dei munere custodiri; puto quod pius sensus non debeat in ea quaestione turbari, quae de omnium et de non omnium hominum conversione generatur, si ea quae clara sunt, non de his quae occulta sunt, obscuremus, et dum procaciter insistimus clausis, excludamur ab apertis: cum sufficere debeat ut in eo in quod p
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ angls sathane qͥ me colaphuet. ꝓpt̃
quod ter dñm rogaui ut disceqet a me:.sed
dixit mͥ. sufficit tͥ gr̃a mea. nam uirtꝰ in infir¬
mitate ꝑficit᷑. Querat gͦ dñs imaginem suã:
ae crrantem ouem bonus pastor inuemat:
nec dedignet᷑ egram diuq in inuio fatiga¬
tam humeris fuis ferre: & ñ reuocando
tm̃. s etiam portandosaluare. Querat
dñs imaginem suam:&e omnium que in
eam inciderunt. sordium concretione
dec̃sa: specłm humani cordis enubilet.
Scͥptum est entm. Qͥs potest fac̾e mun¬
dum de inmundo conceptam semine:
Nonne tu quisolus es: Querat dñs ima¬
ginem suam:. ut in renouatione ac tustifi¬
catione etus gr̃a reformantis appareat: sic̃
in sefactum paulus apl̃s ꝓtestatur ce dic̃.
Eram autem ignotꝰ facie eccłuis iudee. q̃
erant in xp̃õ. tm̃ auditum habebant. qͥd
is qͥ ꝑsequebatur aliqñ nos. nc̃ euangeli¬
⁊at fidem quam exgugnabat: ce in me

Expanded text:
mihi angelus Satanae qui me colaphizet. Propter mihi angelus Satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi ut discederet a me; sed dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur . Quaerat ergo Dominus imaginem suam, et errantem ovem bonus pastor inveniat, nec dedignetur aegram, diuque invio fatigatam humeris suis ferre, et non revocando tantum, sed etiam portando salvare . Quaerat Dominus imaginem suam, et omnium quae in eam inciderunt, sordium concretione detersa, speculumhumani cordis enubilet. Scriptum est enim: Qui potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es? Quaerat Dominus imaginem suam, ut in renovatione ac justificatione ejus gratia reformantis appareat, sicut in se factum Paulus apostolus protestatur, et dicit: Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae erant in Christo; tantum auditum habebant, quod is qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem quam expugnabat; et in me
Abbreviated transcription (Latin):
dicantium aurib carnis infert᷑. miscet᷑
oꝑatio potentie diume cum sono tiocis hu¬
mane: & qͥ incitatit euangłitantis officiũ:
atidientis qͦq formauit affectum. Dulce ᷤᷤ¬
cit enim amme cib uerbi. uet̾es tenebre
noua luce pellunt̃: ce obtutꝰ int̾ior. caligi¬
ne antiqͥ erroris exint᷑. Transit anmꝰ de
uolintate in uoluntatem: & srilla q̃ pellitͣ
aliqua cunctatione morat᷑. ea tam̃ q̃ gig¬
nitur electiora q̃q sͥ uendicat: ut lex pec¬
cat & lex dei diuersas atq discretas in
codem homine habeant manziones: ce
concupiscente carne adu̾sus sp̃m. car¬
nis autem concupiscentris sp̃u repug¬
nante. ꝑ ext̃iora quidem insidiari temp¬
tator atideat: s mens auxilio dei muni¬
ta p̃ualeat. Ad magnam enim utilitatẽ
fidelium. mat̾ia est reseruata certaminũ:
ut ñ suꝑbiat scĩtas. dum pulsatur infir¬
mitas. Ande & apłs dicit. In magnitudi¬
ne reuelationum ne extollar. datus est

Expanded text:
aedicantium auribus carnis infertur, miscetur aedicantium auribus carnis infertur, miscetur operatio potentiae divinae cum sono vocis humanae, et qui incitavit evangelizantis officium, audientis quoque firmavit affectum. Dulcescit enim animae cibus verbi, veteres tenebrae nova luce pelluntur, et obtutus interior caligine antiqui erroris exsuitur: transit animus de voluntate in voluntatem; etsi illa quae pellitur, aliqua cunctatione remoratur; ea tamen quae gignitur electiora quaeque sibi vindicat, ut lex peccati et lex Dei diversas atque discretas in eodem homine habeant mansiones: et concupiscente carne adversus spiritum, carnis etiam concupiscentiis spiritu repugnante , per exteriora quidem insidiari tentator audeat, sed mens auxilio Dei munita praevaleat. Ad magnam enim utilitatem fidelium materia est reservata certaminum, ut non superbiat sanctitas, dum pulsatur infirmitas. Unde et Apostolus dicit: In magnitudine revelationum ne extollar, datus est
Abbreviated transcription (Latin):
ri aut ñ fieri iubet: ñ p̾stat ut aut fiat
aut ñ fiat: qm̃ seueritati eiꝰ non lib̾tate sedti¬
more seruit᷑. Dñs autem ut legem ñ solueret
s impleret. ꝑ gr̃e auxilium efficax fec̃ legis
imꝑium: ce multiplicando clementiam fu¬
stcilit penam. ut peccatum ñ ulcis cendo
plecteret: s remittendo deleret. Unde ad¬
ulteram ex legis constitutione lapidandã
&e ueritate libaint &e gr̃a: cum executores
p̃cepti de conscientiis terriq: trementem
ream sub illiꝰ itdicio relinquissent : qui
uenerat querere ce saltum face qͦd ꝑierat.
Et ideomelinatꝰ. id est ad humana demis
torum ꝑ gre decreta uacuaret: ce ostendẽt
se ẽẽ qui dixerat. dabo leges meas insensu
ipsorum: & in corde ipsoꝵ scribam eas. Qd
utiq cotidie facit. dtim cordib uocatoꝵ
suam inserit uoluntatem: &e stilosp̃e sc̃i
dendo falsauit: ueritas miserando rescͥ¬
bit. Cumgͥ uerbum dei ꝑministertum p̃¬

Expanded text:
ri aut non fieri jubet, non praestat ut ante fiat ri aut non fieri jubet, non praestat ut ante fiat aut non fiat: quoniam severitati ejus non libertate, sed timore servitur . Dominus autem ut legem non solveret, sed adimpleret, per gratiae auxilium efficax fecit legis imperium, et multiplicando clementiam sustulit poenam, ut peccatum non ulciscendo plecteret, sed remittendo deleret. Unde adulteram ex legis constet veritate liberavit, et gratia; cum exsecutores praecepti de conscientiis territi, trementem ream sub illius judicio reliquissent qui venerat quaerere et salvum facere quod perierat ; et ideo inclinatus, id est, ad humana demisstorum per gratiae decreta vacuaret, et ostenderet se esse qui dixerat, Dabo leges 856 meas in sensu ipsorum, et in corde ipsorum scribam eas . Quod utique quotidie facit, dum cordibus vocatorum suam inserit voluntatem, et stylo Spiritus dendo falsavit veritas miserando rescribit. Cum igitur verbum Dei per ministerium pr
Abbreviated transcription (Latin):
etiam iudaica eruditio reluct̾at᷑. Nec do¬
ct̃i gͥ nec indocti. nec cuiꝰlibet styrpis aut
ordinis. humana ad dm̃ tatione ducunt̃:
s omnis hõ quiad dm̃ conũtit᷑. dei pͥmũ
gĩa commouet᷑. Non enimipse sͥ lumen ẽ:
nec cursũ radio ꝓpͥe lucis accendit. Si enĩ
beatus ioħs quo nemohominum maior
natꝰ est. ñ erat lum̃. qͥa ñ suosplendore lu¬
cebat. s de illouͦlumine qͦd illuminat
omnem hominem uenientẽ in hc̃ mun¬
dum. ut lux ẽẽt acceꝑat:qͥs ille erit qͥ tot
opimonum colluct̃ationes. tot uincła
consuetudinis. tot p̃itidicia uetustatis.
suo tm̃ iudiciousꝰ abrumpat. & sola uo¬
ce extͥnsecꝰ sonante doctoris. hoc tm de
gr̃a habeat qͦd atidiuit: & totum deuo¬
luntate quod credidit: Quod siita eẽt:
nichil inter grãm legemq distaret:. necin¬
dulgentie quenqm sp̃c uiuificaret: si oc¬
cidens littera ꝑmaneret. Ler enim qͦd fie¬

Expanded text:
etiam Judaica eruditio reluctatur. Nec doetiam Judaica eruditio reluctatur. Nec docti igitur, nec indocti, nec cujuslibet stirpis aut ordinis humana ad Deum ratione ducuntur; sed omnis homo qui ad Deum convertitur, Dei primum gratia commovetur. Non enim ipse sibi lumen est, nec cursum radio propriae lucis accendit. Si enim beatus Joannes, quo nemo hominum major natus est , non erat lumen, quia non suo splendore lucebat, sed de illo vero lumine quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, ut lux esset, acceperat : quis ille erit, qui tot opinionum colluctationes, tot vincula consuetudinis, tot praejudicia vetustatis, suo tantum judicio usus abrumpat, et sola voce extrinsecus sonante doctoris hoc tantum de gratia habeat, quod audivit, et totum de voluntate, quod credidit? Quod si ita esset, nihil inter gratiam legemque distaret; nec indulgentiae quemquam spiritus vivificaret, si occidens littera permaneret. Lex enim quod fie
Abbreviated transcription (Latin):
Pienꝰ est enimamore uanitatum. quas cẽ¬
si potuit ex aliqua parte uitare. & trans¬
censis corporalib ac uisibilib. ad eterna
& inuisibilia intelligenda ꝓfecerit: si a
colendis qͦq simulachris recess erit: et
uenerari cȩlum &e terram. ommiaq mun¬
di huiꝰ elementa destiterit: fidem tamen
dilect̾ionemq xp̃i conturbatꝰ de eius ipsa
humilitate ñ capiet. & scandalum dñicȩ
natiuitatis ac mortis ꝓpͥotudicio ñ euincet.
ꝓpt̾ sapientiam enim mundi resistentem
sapientiȩ dei. ut suꝑbia de se p̃sumengum
cȩcaret᷑: placuit deo ꝑ stulticiam p̃dicatio¬
nis saluos facere credentes. Unde qͥ doct̾ri¬
nis scłarib tument. ridendam magis qͣm
adorandam crucem xp̃i existimant:
quanto fublimiꝰ quisq ad humanarum
disciplinaꝵ instituta conscendit: tanto
magis p̃dicationis nr̃e humilia &e infir¬
ma fastidit. Nec mirum. si eunͣgłio erucis
xp̃i philosophia gentilis obnititur: etu

Expanded text:
plenus est enim amore vanitatum, quas etiplenus est enim amore vanitatum, quas etiamsi potuerit et aliqua parte vitare, et transcensis corporalibus ac visibilibus ad aeterna et invisibilia intelligenda profecerit, si a colendis quoque simulacris recesserit, et venerari coelum et terram, omniaque mundi hujus elementa destiterit; fidem tamen dilectionemque Christi conturbatus de ipsa ejus humilitate non capiet, et scandalum Dominicae nativitatis ac mortis proprio judicio non evincet . Propter sapientiam enim mundi resistentem sapientiae Dei, ut superbia de se praesumentium caecaretur, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Unde qui doctrinis saecularibus tument, ridendam magis, quam adorandam crucem Christi existimant: et quanto sublimius quisque ad humanarum disciplinarum instituta conscendit, tanto magis praedicationis nostrae humilia et infirma fastidit. Nec mirum si Evangelio crucis Christi philosophia gentilis obnititur, cui
Abbreviated transcription (Latin):
tura ꝑiit ñ restituit᷑. nisi ab auct̾ore nature:
apud quem qͦd ꝑdidit nat᷑a ñ put. Cterna
est enim sapientia. et̃na ueritas. cterna bo¬
nitas. et̾na rusticia. omnium deniq uir¬
tutum lum̃ et̃num est: totumq quod u̾tꝰ
est. d̾s est. Qui siñ oꝑatur in nob̃: nulliꝰ
possumus participes ẽẽ uirtutis. Sine
hoc qͥppe bono nicħ est bonum: sine hac
luce nicħ lucidum: sine hac sapientia i¬
chil sanum: sine hac iusticia nicħ rectum.
Dicit enim ꝑ ẏsaiam dñs. Egosum egosũ
ds: ce ñ est pret̃ me. q̃ saluet. Et iheremiaᷤ.
scio inquit dñe quia ñ est in homine uta
sua: nec uiri ẽ. ut dirigat iter suum. Hõ
nãq mortalis damnata in adam origi
qui calorem ipsius desiderii non accepit:
de quo dicit dñs. Ignem ueni mittere ĩ
terram: ce qͥd uolo nisi tit ardeat: Igni
autem iste dilectio est dei: quam amator
mundi. non potest captiuo corde conciꝑe.

Expanded text:
tura periit, non restituitur nisi ab auctore naturae, tura periit, non restituitur nisi ab auctore naturae, apud quem quod perdidit natura non periit. Aeterna est enim sapientia, aeterna veritas, aeterna bonitas, aeterna justitia, omnium denique virtutum lumen aeternum est, totumque quod virtus est, Deus est. Qui si non operatur in nobis, nullius possumus participes esse virtutis. Sine hoc quippe bono nihil est bonum, sine hac luce nihil lucidum, sine hac sapientia nihil sanum, sine hac justitia nihil rectum. Dicit enim per Esaiam Dominus: Ego sum, ego sum Deus, quia non est praeter me qui salvet . Et Hieremias: Scio, inquit, Domine, quia non est in homine via sua, nec viri est ut dirigat iter suum . Homo namque mortalis, damnata in Adam originqui calorem ipsius desiderii non accepit, de quo dicit Dominus: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat ? Ignis autem iste dilectio est Dei, quam amator mundi non potest captivo corde comprehendere;
Abbreviated transcription (Latin):
suum oꝑe suo reꝑat. Sicut emmdic̃ ioħs¬
apłs. in hoc apparint filiꝰ dei ut soluat oꝑa
diaboli. & sicrumpit uincła captiui.sicue¬
stit nuditatem spoliat. sic sanat uulnera
sauciati. ut qͦd in ipso agit. etiam ꝑipsum
gerat᷑: cui utiq contra hostem ñ expedit.
sine ꝓtectore confligere.Cum illo emm
ht̃ certam̃: a qͦ aliquando suꝑatus est.N
gͦ fidat uirib suis. que etiam cum eẽnt in¬
tegre nonsteterunt: s ꝑillum querat uic¬
toriam.qui solus non est uictꝰ: ce omnib
uicit. Et si querit. ñ dubitet querendi
affectum ab illose accepisse quem querit.
nec qͥa sp̃u di agitur. ideo se ꝑutet lib̃m
arbitrium non habere quod nec tunc
quidem ꝑdidit. qñ diabolo uoluntate se
dedit: a qͦ tudicium uoluntatis depͣuatũ
ẽ ñ ablatum. Quod gͦ non ereptum ẽ ꝑuul¬
nerantem: ñ tollit᷑ ꝑ medentem. Uulnus
sanatur:ñ natura remouet᷑.S quod in na¬

Expanded text:
suum opere suo reparat. Sicut enim dicisuum opere suo reparat. Sicut enim dicis: In hoc apparuit Filius Dei, ut solvat opera diaboli . Et sicut rumpit vincula captivi, sic vestit nuditatem spoliati, sic sanat vulnera sauciati: ut quod in ipso agit, etiam per ipsum geratur. Cui utique contra hostem suum non expedit sine protectore confligere. Cum illo enim habet certamen, a quo aliquando superatus est. Non ergo fidat de viribus suis, quae etiam cum essent integrae, non steterunt: sed per illum quaerat victoriam, qui solus non est victus, et omnibus vicit. Et si quaerit, non dubitet quaerendi affectum ab illo se accepisse quem quaerit. Nec quia spiritu Dei agitur, ideo se putet liberum arbitrium non habere, quod ne tunc quidem perdidit quando diabolo voluntate se dedit, a quo judicium voluntatis depravatum est, non ablatum. Quod ergo non interfectum est per vulnerantem, non tollitur per medentem. Vulnus sanatur, non natura removetur. Sed quod in na
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Quiuͦ deo non placet: cui nsi sibi
ce diabolo placet: Aquo cum homospoli¬
aretur. ñ uoluntate s uoluntatis sanita¬
te pͥuatꝰ est: qͥa nec extrudi ab innocentiȩ
statu posset. nisi uoluntate peccaret. Qe
gͦ natura erat bona: qualitate facta ẽ ma¬
la. Et ille anmi motꝰ. qui nunquampo¬
test sine aliquo ẽẽ amore. hoc ẽ sine aliqꝗͣ
uoluntate. ñ ꝑdidit appetitum. s mutauit
affectum: id recipiens desiłio. quod de¬
buit refutare iudicio. Cum gͥ homo ad
pietatem redit. de qͦ ideo dictum est. spẽ
uadens ce ñ reuertens:qͥa nͥ illum ds con¬
uerteret. ñ rediret. cum fit nouum fig¬
mentum nouaq ereatura. non alia inil
ct̾a reparat᷑: nec aliud ab eo aufert᷑. msi
nat᷑a sine uitio: qͥ ꝑ uoluntatis in obedi¬
entiam mala itilta contraxit: & in po¬
steros magis magisq multiplicando tͣnsfcid.
Que ut uincant᷑. atq innichilum dedu¬
cantur: ñ efficit nͥ gr̃a saluatoris. qui opus

Expanded text:
potest. Qui vero Deo non placet, cui, nisi sibi potest. Qui vero Deo non placet, cui, nisi sibi et diabolo placet? A quo cum homo spoliaretur, non voluntate, sed voluntatis sanitate privatus est: quia nec detrudi ab innocentiae statu posset, nisi voluntate peccaret. Quae ergo natura erat bona, qualitate facta est mala; et ille animi motus, qui numquam potest sine aliquo esse amore, hoc est, sine aliqua voluntate, non perdidit appetitum, sed mutavit affectum; id recipiens desiderio quod debuit refutare judicio. Cum igitur homo ad pietatem redit, de quo ideo dictum est, Spiritus vadens et non rediens , quia nisi illum Deus converteret, non rediret; cum fit nomentum, novaque creatura, non alia in ctata, reparatur. Nec aliud ab eo aufertur, nisnatura sine vitio, qui per voluntatis inobedientiam mala multa contraxit, et in posteros magis magisque multiplicanda transfudit. Quae ut vincantur, atque in nihilum deducantur, non efficit nisi gratia Salvatoris, qui opus
Abbreviated transcription (Latin):
euidentiꝰ atꝑareat: altiꝰidñ pigeat inqͥrere.
Om̃s homines inpͥmo homine. sme uttio
conditi sumꝰ: & om̃s nature nr̃e incolum¬
tatem eiꝰdem hominis p̃uaricatione ꝑdidi¬
mus. Inde tͣctata mortalitas: inde multi¬
plex corꝑis anmiq corruptio: inde igno¬
rantia ce difficultas. cure inutiles. illicite
cupiditates. sacrilegi errores. timoruamis.
amor noxiꝰ. imusta gaudia. penitenda con¬
silia: ce non minor miseriaꝵ multitudo. qͣ
cͥminum. His gͦ atq aliis mał in naturam
humanamurruentib fide ꝑdicta. spe relic̃¬
ta. intelligentia obcecata. uoluntate capti¬
ua: nemo inse unde repararetur inuenit.
Qͥ a ce si fuit qui natural intellectu conatꝰ
sit uitiis reluct̾ari. huiꝰ tm temporis uitã
sterilit̃ ornauit: ad ueras autem uirtutes
ȩternamq b̃itudinem ñꝓfecit. Sine cul¬
tu entm ueri dei. etiam qͦd uirtꝰ uidetur
ẽẽ. peccatum est: nec place ullus deosine deo

Expanded text:
evidentius appareat, altius id non pigeat inquirere. evidentius appareat, altius id non pigeat inquirere. Omnes homines in primo homine sine vitio conditi sumus, et omnes naturae nostrae incolumitatem ejusdem hominis praevaricatione perdidimus. Inde tracta mortalitas, inde multiplex corporis animique corruptio, inde ignorantia et difficilitas, curae inutiles, illicitae cupiditates, sacrilegi errores, timor vanus, amor noxius, injusta gaudia, poenitenda consilia, et non minor miseriarum multitudo quam criminum. His ergo atque aliis malis in naturam humanam irruentibus, fide perdita, spe relicta, intelligentia obcaecata, voluntate captiva, nemo in se unde repararetur invenit: quia etsi fuit qui in naturali intellectus conatus sit vitiis reluctari, hujus tantum temporis vitam steriliter ordinavit, ad veras autem virtutes aeternamque beatitudinem ntu enim veri Dei, etiam quod virtus videtur esse, peccatum est, nec placere ullus Deo sine Deo
Abbreviated transcription (Latin):
mant. Nam ae ds hoc amat in nob̃ qͦd ipse
fecit: &e hoc odit qͦd iꝑse ñfec̃. Si gͦ oꝑtis i
amamꝰ in nob: bonam uoluntatem rect̾e
amamꝰ in nob̃. Que utiq si oyꝰ dei non eẽt.
amanda ñẽet. Qͥs autem hõ insimale tio¬
luntatis. bonam in se ñ amet uoluntatem :
q̃ suꝑni agͥcole pͥma plantatio ẽ: Dicente
candum. manifestum ẽ apatre ẽẽ planta¬
tum. Bona autem uoluntas. omniũuir¬
tutum germ̃ ẽ pͥmum: q̃ innixa origini
sue. in illa et̃a ce incõmutabili uolun
nem illuminantis &e illuminat. iustifi¬
cantis ce iustificati. regentis & subdit.
omnis act̾io adunum refertur: &e quod
adunum refertͣ utriꝰq ẽ: quia nec a deo
alienari pot̃ qͦd dedit: nec ab homine qͦd
accepit. Hic tractandum uidetur. utrumeũ
bone uoluntatis ẽe hõ incipit. eadem que ĩ
tpso erat corrigat᷑ uoluntas: an alia ei quam
ñ habebat. & q̃ pͥori repugnet decur: qͦd ut

Expanded text:
mant. Nam et Deus hoc amat in nobis quod ipse mant. Nam et Deus hoc amat in nobis quod ipse fecit, et hoc odit quod ipse non fecit. Si ergo opus Dei amamus in nobis, bonam voluntatem recte amamus in nobis: quae utique si opus Dei non esset, amanda non esset. Quis autem homo, nisi malae voluntatis, bonam in se non amet voluntatem, quae superni agricolae prima plantatio est? Dicente candum, manifestum est a patre esse plantatum . Bona autem voluntas omnium virtutum germen est primum, quae innixa origini suae, in illa aeterna et incommutabili voluntnem illuminantis et illuminati, justificantis et justificati, regentis et subditi, omnis actio ad unum refertur: et quod ad unum refertur, utriusque est: quia nec a Deo alienari potest quod dedit, nec ab homine quod accepit. bonae voluntatis esse homo incipit, eadem quae in ipso erat, corrigatur voluntas: an alia ei quam non habebat, et quae priori repugnet, detur. Quod ut
Abbreviated transcription (Latin):
nat: qͦmͦ fieri potest. ut exulla parte diui¬
na ꝓmissio resoluat᷑: Manet ꝓrsꝰ & cotidie
impletͣ. quod abrahe dñs sine conditione
ꝓmisit: sine lege donauit. Quia o si qͥdã
quib hec p̃dicata sunt non crediderunt:
incredulitas eoꝵ fidem dei non euacuauit.
Est enim ds uerax: omnis autem hõm̃dax.
Et illi quidem qͥ audito eungłio crede no¬
luerunt. mercusabiliores facti sunt. quam
sinullum p̃coniumueritatis audissent:
s certum est eos. apud p̃scientiam dei abra¬
he filios ñ fuisse. nec in illoꝵ sorte nimeratoᷤ.
de quib dict̾um est. bndicentur in semine
tuo om̃s trib t̃re. Credituros enum ꝓmi¬
sit qͥ dixit. & ñ docebit unusqͥsq ꝓximum
sinim. & unusqͥsq frẽm firum dicens. cog¬
nosce dñm: quia om̃s cognoscent me a pu¬
sillo coꝵ usq ad magnum. Reconciliandoᷤ
ꝓmisit qui dixit ꝓpicius ero omnib uriqͥ¬
tatib corum: & pecc̃oꝵ memor ñ ero. Obe¬

Expanded text:
nat, quomodo fieri potest ut ex ulla parte divinat, quomodo fieri potest ut ex ulla parte divina promissio resolvatur? Manet prorsus et quotidie impletur quod Abrahae Dominus sine conditione promisit, sine lege donavit. Quia etsi quidam quibus haec praedicata sunt, non crediderunt, incredulitas eorum fidem Dei non evacuavit. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax . Et illi quidem qui audito Evangelio credere noluerunt, inexcusabiliores facti sunt quam si nullum praeconium veritatis audissent: sed certum est eos apud praescientiam Dei Abrahae filios non fuisse, nec in illorum sorte numeratos, de quibus dictum est: Benedicentur in semine tuo omnes tribus terrae . Credituros enim promisit qui dixit: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cogosce Dominum: quia omnes cognoscent me a pusillo eorum usque ad magnum. Reconciliandos promisit qui dixit: Propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum memor non ero . Obe
Abbreviated transcription (Latin):
bie demonstrat᷑. int̾dum &e ꝓ parte terre
omnem t̾ram. ce ꝓparte mundi omnem
mundum: &e ꝓparte hominum oĩns ho¬
mines nominari. Quorum tamen disere¬
legentis ab uniu̾sitatis appellatione ad
partem q̃ intelligenda est transferatur: sic̃
est illud aplidicentis. Predicamus iħm¬
xp̃m &e hc̃ crucifixum. iudeis quidemscan¬
dalum. gentib autẽ stulticiam: ipsis uͦuo

Expanded text:
bie demonstratur interdum et pro parte terrae omnem terram, et pro parte mundi totum mundum, et pro parte hominum omnes homines nominari, quorum tamen discrelegentis ab universitatis appellatione ad partem quae intelligenda est transferatur: sicut est illud Apostoli dicentis: Praedicamus Jesum Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalu
Abbreviated transcription (Latin):
hñt qͦ ad tutam ꝓuehant᷑ eternam: incipi¬
entes insemetipsis etiam illa temporalia di
dona corrumꝑe: ce a bono eorum usti in cõ¬
suetudinem innumerabiliũ tͣnsire tutioꝵ
Quamuis enĩ scͥytum sit. quod cum disꝑti¬
ret excelsꝰ gs. quemadmodum disꝑsit filioᷤᷤ
adam. statuit t̃minos gentium scdm nũm
angłorum dei: & fact̾a ẽ portio dm̃i popłs eiꝰ
iacob. fumcłs hereditatis eiꝰ isrł: & scͥptum
nib gentib ẽẽ mͥ: &e quamuis scͥptum sit
in libro hester dicente mardocheo. grãs tͥ
scłm insortes duas. elegist unam tͥ popłi
tui. relinquens aliam gentib: ce paulus
ce barnabas dixerint. ce nos mortales su¬
mus similes uob̃ homines. annuncianteᷤᷤ

Expanded text:
habent quo ad vitam provehantur aeternam, incipihabent quo ad vitam provehantur aeternam, incipientes in semetipsis etiam illa ipsa temporalia Dei dona corrumpere, et a bono eorum usu in consuetudinem innumerabilium transire vitiorum. Quamvis enim scriptum sit , quod cum dispertiret Excelsus gentes, quemadmodum dispersit filios Adam, statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei, et facta est portio Domini populus ejus Jacob, funiculus haereditatinibus gentibus esse mihi ; et quamvis scriptum sit in libro Esther, dicente Mardochaeo, Gratias saeculum in sortes duas, elegisti unam tibi populi tui, relinquens aliam gentibus ; et Paulus et Barnabas dicant, Et nos mortates sumus, similes vobis homines, annuntiantes
Abbreviated transcription (Latin):
& doctͥnas liberaliũ disciplinarũ. s etiã
ad inqͥsitionem summi boni atiem m̃ts
intendint: & inuisibilia dei ꝑea q̃ fact̾a
sunt intellecta conspexerint: ñ agentes tam̃
gr̃as deo. nec confitentes ilbum sͥ ẽẽ huius fa¬
cultatis auctorem. s dicentes se ẽẽ sapientes.
hoc ẽ ñ in deo s in semetipsis głantes: quasi
ad ueritatis inspectionem suis studiis atq
rationib ꝓpinquassent. euanuerunt in co¬
gitationib suis: & qͦd illuminante dei gr̃a
inuenerant. obcecante suꝑbia ꝑdiderunt:
relapsi asuꝑna luce in tenebras suas:hoc ẽ
ab incommutabili atq et̃no bono. ad muta¬
bilem corruytibilemq naturam. Cum gͦ
tales in amorem sui recidunt: ce ita sibimet
placent. ut totum qͦd i se laudabile iudi¬
cant. ñ ad dona dei referant. s sibi tiendicent
&e studio ꝓpͥe uoluntatis ascribant: ꝓcul ab
illa sp̃itali exulant uoluntate: & nicħ in se

Expanded text:
et doctrinas liberalium disciplinarum, sed etiam et doctrinas liberalium disciplinarum, sed etiam ad inquisitionem summi boni aciem mentis intenderint, et invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspexerint; non agentes tamen gratias Deo, nec confitentes illum sibi esse hujus facultatis auctorem, sed dicentes se esse sapientes , hoc est, non in Deo, sed in semetipsis gloriantes, quasi ad veritatis inspectionem suis studiis atque rationibus propinquassent, evanuerunt in cogitationibus suis . Et quod, illuminante Dei gratia, invenerant, obcaecante superbia, perdiderunt: relapsi a superna luce ad tenebras suas, hoc est, ab incommutabili atque aeterno bono ad mutabilem corruptibilemque naturam. Cum ergo tales in amorem sui recidunt, et ita sibimet placent, ut totum quod in se laudabile judicant, non ad dona Dei referant, sed sibi vendicent, et studio propriae voluntatis ascribant, procul ab illa spiritali exsulant voluntate, et nihil in se
Abbreviated transcription (Latin):
genii. ꝑmaturiora ministeria corꝑis excitet᷑.
ce adfamulantium sͥ m̃brorum usum. non
alicno nutu s sta lege moueat᷑. Abhoc gͦ
sensuali appetitu. in qͦremanent hi quos cẽ
in annis maiorib excordes uidemꝰ ce fatuoᷤͤᷤ
ad animalem surgit᷑ uoluntatẽ: q̃ priꝰqͣm
sp̃ti dei agat᷑. etiam si supra sensualem mo¬
tum sese acollere pot̃: tam̃sine fũmi amo¬
ris participatione in t̃rens occiduisq uer
satur. In hac humanaingenia etiam sicor¬
porce uoluptati ñ turpit̃ seruiant: &e cupi¬
ditates suas. iusticie atq honestatis legib
temꝑent: nicħ scpͣ mercedem głe temporał
adqͥrunt: & cum p̃sentem uitam decender
exornent. eternȩ tñ b̃itudinis p̃imum ñ
hñt: qͥa rectas actiones &e bona studiasua
ñ ad etus laudem atq honorem referunt.
a qͦ acccꝑunt ut stiblumꝰ saꝑent. & excellen¬
tius cet̃is emtescerent. Cum enum qͥdam
ñ solum ad instituta uilissimarum argum.

Expanded text:
genii per maturiora ministeria corporis excitetur, genii per maturiora ministeria corporis excitetur, et ad famulantium sibi membrorum usum non alieno nutu, sed sua lege moveatur. Ab hoc ergo sensuali appetitu, in quo remanent ii quos etiam in annis majoribus excordes videmus et fatuos, ad animalem surgitur voluntatem: quae priusquam spiritu Dei agatur, etiam si supra sensualem motum sese attollere potest, tamen sine summi amoris participatione in terrenis occiduisqusatur. In hac humana ingenia etiam si corporeae voluptati non turpiter serviant, et cupiditates suas justitiae atque honestatis legibus temperent, nihil supra mercedem gloriae temporalis acquirunt; et cum praesentem vitam decenter exornent, aeternae tamen beatitudinis praemium non habent; quia rectas actiones et bona studia sua, non ad ejus laudem atque honorem referunt, a quo acceperunt ut sublimius saperent, et excellentius caeteris enitescerent. Cum enim quidam non solum ad instituta utilissimarum artium,
Abbreviated transcription (Latin):
tum intelligere atq exꝑi¬
ridatur: naturaliter qua¬
liscunq inest uoluntas. qͣ
aut appetit qͦd placet: aut de¬
clinat qͦd displicet. Huitis uoluntatis
qͣntum ad naturalem ꝑtinet motum. ex
uitio pͥme p̃uaricationis infirmum. gn̾a
funt duo: scđm q̃ uoluntas hominis aut
senfualis aut ammalis est. S cum adest
motum. om̃s affectꝰ undecũq nascentes su¬
ꝑne ratiomis lege diudicet. Sensualis
gͥ uoluntas quam ce carnalem possumus
dicere. ñerigitur supra eum modum. qͥ
de corꝑis sensib nascitur: qualis est in
animis paruuloꝵ. Qui licet nullo tudi¬
cio rationis utant᷑: osten duint tam̃ aliqͥd
se uelle. aliqͥd nolle: cumuidendo. audiendo.
odorando. gustando. tangendo. &e ea quibus
delectant᷑ amant: &e ea qͥb offenduntur odi¬
odisse nͥ nolle: Hñt gͦ ctiam ipsiuoluntat̃
suam. q̃ ce si ꝓuidendi & consulendi imꝑotẽs
atq ignara est. in his tñ amat agere q̃ carnis
sensib blandiunt᷑: donec uigor rationalis in¬

Expanded text:
ntum intelligere atque experiri datur, naturaliter qualiscumque inest voluntas: qua aut appetitur quod placet, aut declinatur quod displicet. Hujus voluntatis, quantum ad naturalem pertinet motum, et ex vitio primae praevaricationis infirmum, genera sunt duo, secundum quae voluntas hominis aut sensualis, aut animalis est. Sed cum adest motum omnes affectus undecumque nascentes supernae rationis lege dijudicet. Sensualis igitur voluntas, quam et carnalem possumus dicere, non erigitur supra eum motum qui de corporis sensibus nascitur, qualis est in animis parvulorum: qui licet nullo judicio rationis utantur, ostendunt tamen aliquid se velle, aliquid nolle, cum videndo, audiendo, odorando, gustando, tangendo, et ea quibus delectantur amant, et ea quibus offenduntur odeodisse, nisi nolle? Habent ergo etiam ipsi voluntatem suam, quae etsi providendi et consulendi impos atque ignara sit, in his tamen amat agere quae carnis sensibus blandiuntur, donec vigor rationalis in
Abbreviated transcription (Latin):
diant & sinistͥ. Discedite a me maledicti
uoluntatem eiꝰ. & pecunt ut fiat uoluntaᷤᷤ
doi: in eo qͦd dei uoluntate faciendum
est. audiunt. ut imitatores diabol cum
diabolo tudicentur. Qui eni uolutatẽ
dei sp̃uerunt inuitantem: uoluntatem di
sentient udicantem. Explicit.¬

Expanded text:
diadiavoluntatem Dei, et petunt ut fiat voluntas Dei, in eo quod Dei voluntate faciendum est audiuntur, ut imitatores diaboli cum diabolo judicentur. QUI ENIM voluntatem Dei spreverunt invitantem, voluntatem Dei sentient vindicantem.
Abbreviated transcription (Latin):
adine ñ eiciam foras. Qͦd si ꝑ generalitatẽ
uocationis. ce ꝑ abundantiam bonitatis
di. etiam ñ ꝑseuerat᷑i ꝑseueraturis ad mix¬
tisunt: hi cum a pietate deficiunt. ñ ex dei
oꝑe s ex sua uoluntate deficiunt. Nec im¬
pellunt᷑ ut cadant. nec eiciunt᷑ ut deserãt:
casuri tam̃ & recessuri. ab eo qͥ falli ñ podest
p̃sciuntur. Quamdiuitaq in oratione dñi¬
ca dicunt. fiat uoluntas tua. ñ hoc contͣ
se petunt: qͦd ds nullomͦ. ulla ratione fac¬
turus est. id est ut cadant ce ruant. Ipsoꝵ
enim hoc neqͥcia: ipsorum ẽ consũmatura
libtas. S plane illud contra se petunt. qd
diuine uoluntatis ẽe ñ dubtum ẽ: ut sciłt
cum uenerit filiꝰ hominis in maiestati sua
& sedit suꝑ thronum głȩ sue. congregent᷑
ante eum om̃s gs̃. ut separet eos abinncẽ:
alios ad derteram. alios statuens ad sini¬
stram: ce aticiant eum dextri dicentem.
Uentte bndicti patͥs mei: possidete p̃paratũ
uob̃ regnum a constitutione mund. Au¬

Expanded text:
ad me, non ejiciam foras. Quod si per generalitatem vocationis, et per abundantiam bonitatis Dei, etiam non perseveraturi perseveraturis admixti sunt; hi cum a pietate deficiunt, non ex Dei opere, sed ex sua voluntate deficiunt; nec impelluntur ut cadant, nec ejiciuntur ut deserant; casuri tamen et recessuri ab eo qui falli non potest praesciuntur. Quamdiu itaque in oratione Dominica dicunt: Fiat voluntas tua; non hoc contra se petunt, quod Deus nullo modo ulla ratione facturus est, id est, ut cadant et ruant; ipsorum enim hoc nequitia, ipsorum est consummatura libertas. Sed 240 plane illud contra se petunt, quod divinae voluntatis esse non dubium est; ut scilicet, cum venerit Filius hominis in majestet sederit super thronum gloriae suae, congregentur ante eum omnes gentes, et separet eos ab invicem, alios ad dexteram, alios statuens ad sinistram, et audiant eum dextri dicentem, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi: au
Abbreviated transcription (Latin):
bom possibilitate dispoliat. qͥa qͥ se a deo aũ¬
dit. ipse & uelle qͦd bonum est. &e posse sͥ fustu¬
lit. N est gͦ consequens. sic̃ putant qui talia
obictunt. ut d̾s qͥb penitentiam ñ dederit.
res ipiscentiam abstulerit: &e qͦs ñ leuarit.
allis crit. Cum aliud sit insontem. in crim̃
egisse qͦd alienum est a deo: altud cͥminoso
atq scõrum. que ad et̾nam mortem
p̃destinata ẽ. qñ dic̃ deo in oratione dñica¬
fiat uoluntas tua. nicħ aliud qͣm contͣ se
petat. id ẽ ut cadant &e ruant: quia uo¬
luntas dei hec est. ut et̃namorte pereant
fide atq innocentia ruant & ꝑeant in eter¬
num. S ueritas diẽ. Hec ẽ uoluntas eiꝰ¬

Expanded text:
boni possibilitate dispoliat. Quia qui se a Deo aveboni possibilitate dispoliat. Quia qui se a Deo avertit, ipse et velle quod bonum est, et posse sibi sustulit. Non est ergo consequens, sicut putant qui talia objiciunt, ut Deus, quibus poenitentiam non dederit, resipiscentiam abstulerit; et quos non levarit, alliserit: cum aliud sit insontem in crimen egisse, quod alienum est a Deo; aliud criminososanctorum, quae ad aeternam mortem predestinata est, quando dicit Deo in oratione domiFiat voluntas tua, nihil aliud quam contra se petat, id est, ut cadant et ruant: quia voluntas Dei haec est ut aeterna morte pereant.fide atque innocentia ruant, et pereant in aeternum: sed Veritas dicit : Haec est voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
illum tetineat. illum ñ retineat: noc possibi¬
le est cõprehendere. nec licitum inuestiga¬
re: cum scire fufficiat. & ab illo ẽẽ qͦd stat᷑.
uia om̃s ill fideles &r sci. qͥ ad eternam
mortem p̃destinati sunt. postea quam
cẽcidint̾. sic a deo dispensent᷑. ut nec possint.
nec uelint ꝑ pęnitentiam lib̃ari. Responsio.
on ueracit̃ nec sapienter hoc dr. Qui
enim a fide &e scĩtate excidunt. sic̃ uolun¬
tate ꝓlapsi sunt. ita uoluntate ñ surgunt:
s dñatum concupiscentiarũ quib fuccubu¬
erunt spontepatiunt᷑. Siqͥ autem captitri¬
tatem suam gemunt: &e tudicantes semetip.¬
sos ad miscd̃iam dei mutato corde confugi¬
unt: ñ sine sp̃u dtume uisitationis hec fac¬
unt. H ec est enĩ mutatio dert̃e excelsi: qͥ in¬
numeris lapsis dat penttentiam. ut resi¬
piscant a diaboli laq̃is: a quo captiui tene¬
bantur ad ipsiꝰ uoluntatem. Iemini autẽ
ds correctionis adiit uiam: nec quenqͣm

Expanded text:
em hunc retineat, illum non retineat, nec possibiem hunc retineat, illum non retineat, nec possibile est comprehendere, nec licitum investigare, cum scire sufficiat et ab illo esse quod statur, Quod omnes illi fideles et sancti, qui ad aeternam mortem praedestinati sunt, postea quam ceciderint, sic a Deo dispensentur, ut nec possint nec velint per poenitentiam liberari. RESPONSIO. Non veraciter, nec sapienter hoc dicitur. Qui enim a fide et sanctitate exciderunt, sicut voluntate prolapsi sunt, ita voluntate non surgunt, et dominatum concupiscentiarum, quibus succubuerunt, sponte patiuntur. Si qui autem captivitatem suam gemunt, et judicantes semetipsos, ad misericordiam Dei mutato corde confugiunt, non sine spiritu divinae visitationis haec faciunt. Haec enim mutatio dexterae Excelsi ; qui innumeris lapsis dat poenitentiam, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenebantur ad ipsius voluntatem . Nemini autem Deus correctionis adimit viam, nec quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
uia magna pars illa xp̃ianorum ca¬
tholicorum fidelium atq scõrum q̃
adrumã ce ꝑditionẽ predestinata ẽ. etiam
sipetat a deo scĩtatis ꝑseuierantiam ñ impe¬
trabit: eo qͦd mutar⁊ ñ potest druina p̾de¬
stinatio. q̃ illos p̾ordinauit. s̃parauit. p̃ap¬
tauit: ut caderent. Responsio
d p̃uaricationem legis. ad negligentiã
religionis. ad corruptelam discipline.
ad des ertionem fidei. ad ꝑpetrationem qͣl¬
cunq peccati: nulla omnino ẽ p̃destinatio
dei. Nec fieri potest. ut ꝑ quem a talib ma¬
lis surgit᷑: ꝑ eum in talia decidat᷑. Si gͦ in
scĩtate uitntur. siin uirtute ꝑficitur. si ibo¬
nis studuis ꝑmanet᷑. manifestum monꝰ est
dei: sine qͦ nulliꝰ bomi oꝑis fructꝰ ad qͥrttu
Si autem ab his receditur. & ad tutia ac
peccata tͣnsitur: nichil ibi d̾s male dempta¬
dionis immitit: & recessurum ñ deserit
anteqͣm des erat᷑ &e facit plerumq ne dese¬
rat: aut etiam si discessit ut redeat. Cur aũ¬

Expanded text:
uod magna pars illa Christianorum catholicorum fidelium atque sanctorum quae ad ruinam et perditionem praedestinata est, etiam si petat a Deo sanctitatis perseverantiam, non impetrabit: eo quod mutari non potest divina praedestinatio, quae illos praeordinavit, praeparavit, praeaptavit ut cadered praevaricationem legis, ad neglectum religionis, ad corruptelam disciplinae, ad desertionem fidei, ad perpetrationem qualiscunque peccati, nulla omnino est praedestinatio Dei: nec fieri potest ut per quem a talibus malis surgitur, per eum in talia decidatur. Si ergo in sanctitate vivitur, si in virtute proficitur, si in bonis studiis permanetur, manifestum munus est Dei, sine quo nullus boni operis fructus acquiritur. Si autem ab his receditur, et ad vitia atque peccata transitur, nihil ibi Deus malae tentationis immittit, et recessurum non deserit antequam deserat, et facit plerumque ne deserat, aut etiamsi discessit ut redeat. Cur aut
Abbreviated transcription (Latin):
dimus tñ ce piissime confitem᷑. qͦd nun¬
quam uniu̾sitati hominũ diuine proyi¬
dentie cura defuerit. Que licet exceptum
sͥ popłm specialib ad pietatem direxerit
institutis: null tñnationi hominũbo¬
nitatis sue dona subtrarit: ut ꝓpħicas uo¬
ces & p̃cepta legalia conuincerent᷑ mele¬
mentorum obseqͥis ac testimoniis acce¬
pisse. Unde & mexcusabiles sunt. qͥa decᷤᷤ
sͥ dei dona fecerunt: ce q̃ creata erant ad
utendum. uenerati sunt ad colendum.
Inquam pietatem &ẽ illa gens quam sͥ
ab omnib gentib dñs scgregauit tota

Expanded text:
dimus et piissime confitemur, quod numquam universitati hominum divinae providentiae cura defuerit. Quae licet exceptum sibi populum specialibus ad pietatem direxerit institutis, nulli tamen nationi hominum bonitatis suae dona subtraxit, ut propheticas voces et praecepta legalia convincerentur in elementorum obsequiis ac testimoniis accepisse. Unde et inexcusabiles facti sunt, quia deos sibi Dei dona fecerunt: et quae creata erant ad utendum, venerati sunt ad colendum. In quam impietatem etiam illa gens quam sibi ab omnibus gentibus Dominus segregavit, tota
Abbreviated transcription (Latin):
carnalib otioso: ita sp̃uał occupatio
scõꝵ laborum multiplices affert fruict̃ꝰ
humane societatis utilitatib occuꝑato:
In ipsis quoq studiis sp̃ualib quantum
possunt eccłiastici uiri ꝓficere. quis stiffi¬
cienter enumeret: cum inferiores docen¬
do ce seipsos eeceant. & conferendo cum
equalic erudiqs. cautiores in pluribus
fiant: ce ab eruditorib audiendo ma¬
le sib psuasa deponant: recta firmiꝰ¬
teneant. occulta cognoscant: & confirm̃¬
tur in eis quorum dubiis fluctuabant:
S qm̃ disputationis ordo deposcit. ut
etiam de prudentia quȩ pͥncipalis uircꝰ
iiii. ponit᷑ pauca dicamus: de iusticia
sufficiant ista quȩ diximus.

Expanded text:
carnalibus otioso; ita spiritalis occupatio carnalibus otioso; ita spiritalis occupatio laborum sanctorum multiplices afferat fructus humanae societatis utilitatibus occupato? In ipsis quoque studiis spiritalibus quantum possint ecclesiastici viri proficere, quis sufficienter enumeret: cum et inferiores docendo, seipsos exerceant, et conferendo cum aequaliter eruditis, cautiores in pluribus fiant; et ab eruditioribus audiendo, male sibi persuasa deponant, recta firmiteneant, occulta cognoscant, et confirmentur in eis quorum dubiis fluctuabant? Sed quoniam disputationis ordo deposcit ut etiam de prudentia, quae principalis virtus quarta ponitur, pauca dicamus, de justitia sufficiant ista quae diximus.