comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut iste sit sensus. Primo qͥn¬
eũ credidisti. Sed qm̃ non¬
dũ credens xp̃o. adhuc utiq
illoꝵ quinq uiroꝵ id ẽ quĩq
libroꝵ copulatione teneba¬
tur: potest mouere quomͦ
dici potuerit quinq uiros
habiusti: quasi nunc eos iã
ñ haberet: cũ adhuc utiq
ipsis subdita uiueret. Dein
de cum quinq libri moysi
nichil aliud quam xp̃m p̃¬
dicent sicut ipse ait: si cre¬
deretis moysi crederetis for¬
sitan & michi. ilie enĩ q̃e me
scripsit: quomͦ potest intel¬
legi a quinꝙ illis ubris re-¬
cedere hominẽ. ut ad xp̃m
transeat. cũ ille qui credit
inxp̃m non relinquendos
quinq illos libros. s spiritalit̃
intellegendos. multo beatius
amplectatur: Est gͦ alius intel¬
lectus. ut quinq uiri intelle¬
gantur quinq corporis sensus.
Unus qui ad oculos ꝑtinet. qͦ
lucẽ istam uisibilem & quos¬
libet colores formasq corpoꝵ
cernimus. Alter ẽ auriũ: qͦ
uocũ & omium sonoꝵ mom̃¬

Expanded text:
ut iste sit sensus: Primo quinut iste sit sensus: Primo quineum credidisti. Sed quoniam nondum credens Christo, adhuc utique illorum quinque virorum, id est quinque librorum copulatione tenebatur, potest movere quomodo dici potuerit, Quinque viros habuisti, quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret. de cum quinque libri Moysi nihil aliud quam Christum praedicent, sicut ipse ait: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit , quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat; cum ille qui credit in Christum, non relinquendos quinque illos libros, sed spiritaliter intelligendos multo beatius amplectatur? Est ergo alius intellectus, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus; unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores, formasque corporum cernimus; alter est aurium, quo vocum et omnium sonorum mome
Abbreviated transcription (Latin):
ego dedero: non sitiet insem¬
piternum: Sed aqua illa quã
dedero. fiet in eo fons aquȩ
salientis in uitam et̾nam s adhue
mulier prudentiã carnis amplectit᷑
Quid enĩ respondit: Dñe da mͥ hãc
aquam ut neq siciam neq ue¬
niam huc haurire. Dicit ei iħ̾e:
Uade uoca uirũ tuũ & ueni huc Cũ
sciret eam uirũ non habere:
cur hoc dixerit queritur.
Namq cũ mulier dixxerit nõ
habeo uirum: dicit ei ihs.
Benedixisti. non habere te ui¬
rum. Sunq enĩ uiros habu¬
isti: et nũc quẽ habes. nonẽ
tuus uir. Hoc uerũ dixisti.
Sed non sunt hec carnaliter
accipienda: Ne huic ipsi ad¬
huc mulieri samaritanę. si¬
miles esse uicdeamur. Sed
de illo dono dĩ si aliquid iã
gustauimus. spiritalit̾ ista
tractemus. Quinq uiros. quinq
libros qui ꝑ moysen ministra¬
ti sunt. non nulli accipunt.
Quod autẽ dictũ ẽ & nunc quẽ
habes non est tuus uir. de se
ipso dñm diccisse intellegũt.

Expanded text:
ego dedero, non sitiet in semego dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur. Quid enim respiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Cum sciret eam virum non habere, cur hoc dixerit, quaeritur. Namque cum mulier dixisset, Non habeo virum; dicit ei Jesus, Bene dixisti non habere te virum: quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes non est tuus vir; hoc verum dixisti. Sed non sunt haec carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur. Sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritualiter ista tractemus. 6. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est, Et nunc quem habes, non est tuus vir; de se ipso Dominum dixisse intelligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Consequenter omĩno qui cre
na mereamur. Hec gͦ flumi¬
na aquȩ uiue. quȩ illi mulie¬
ri uolebat dare. merces ẽ fidĩ.
quã prius in illa sitiebat. Cu
ius aquȩ uiue int̾pretationẽ.
ita subicit. Hoc autẽ dicebat
inquit de spũ quem acceptu¬
ri erant: hi qui in eũ creditu¬
ri erant. Non dum aut̃ erat
sp̃s datus: quia iħs non dũ
fuerat clarificatus. H oc itaq
donum. sp̃s sc̃s ẽ. quod post
suam clarificationẽ dedit
eccl̃ȩ: sicut alia scriptura dic̃.
Ascendens in altũ captiuam
duxit captiuitatem: dedit
dona hominibus. Sed ad¬
huc illa mulier carnaliter
sapit. Sic enim respondit.
Dñe neq hauritoriũ habes:
et puteus altus ẽ. Unde michi
habes dare aquã uiuam: N¬
quitl tu maior es patre nostro
iacob qui dedit nobis hunc pu¬
teum. et ipse e& eo bibit & fi¬
lii eius et peccora eius:. Nunc
uero iam dñs exponit quid
dixcerit. Omĩs inquit quibi¬
berit de aqua ista: sitiet iterũ.
Qui autẽ biberit de aqua quã

Expanded text:
consequenter omnino: Qui crena mereamur. Hoc ergo flumen aquae vivae, quod illi mulieri volebat dare, merces est fidei, quam prius in illa sitiebat. De cujus aquae vivae interpretatione ita subjicit: Hoc autem dicebat, inquit, de Spiritu quem accepturi erant hi qui in eum credituri erant. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat clarificatus . Hoc itaque donum Spiritus sancti est, quod post suam clarificationem dedit Ecclesiae, sicut alia Scriptura dicit: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . Sed adhuc illa mulier carnalsapit; sic enim respondit: Domine, neque hauritorium habes, et puteus altus est; unde mihi habes dare aquam vivam? Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? Nunc vero jam Dominus exponit quid dixerit. Omnis, inquit, qui biberit de aqua ista, sitiet iterum: qui autem biberit de aqua quam
Abbreviated transcription (Latin):
michi. Ueniet enĩ eclesia: sic̃
dictum ẽ in canticis cantico¬
rum. Dilectus m̃s loqͥtur
michi. Surge ꝓpera amica
mea. sponsa mea. columba
mea. in maculata mea. et ue¬
ni. Iam eñ hiemps transiit.
runt in t̾ra: tempus puta¬
tionis aduenit. Uox turturis
audita ẽ in terra nr̃a. Merito
iam p̾sente uiro audit mulier
crede michi. Iam enim ẽ inte
qui credat. quia p̃sens uirtuͬs.
Cepisti adeẽ intellectu: quando
me ꝓphetam appellasti. Mu-¬
uer crede michi. quia nisi cre¬
dideritis non intellegetis. Er-¬
go mulier crede michi. quia
ueniet hora quando neq in
monte hoc neq inhierosoli¬
mis adorabitis patrem. Uos
adoratis qͦd nescitis: nos ado

Expanded text:
m. Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorum: Dilectus meus loquitur mihi: Surge, propera, amica mea, sponsa mea, columba mea, immaculata mea, et veni: jam enim hiems transiit, runt in terra, tempus putationis advenit, vox turturis audita est in terra nostra . Merito jam praesente viro audit mulier: Crede mihi, jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi, quia nisi credideritis, non intelligetis. Ergo, mulier, crede mihi: Quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos ad
Abbreviated transcription (Latin):
scõs eũ latenter habere potuisse. Ita
sans hoc diximus. ut intelligamus
etiã ipsam uisibilẽ demonstrationem
sp̃c sc̃i qui aduentus eius dici¬
tur. in effabili uel etiam inco¬
gitabili modo. largius in ho¬
minũ corda plenitudinem eiꝰ
infusam. Sequit᷑. Reliquit
uideam: et abiit Iin galileam.
Ouid ẽ reliquit uideam. nisi
reliquit infidelitatẽ illoꝵ qͥ
eũ reciꝑe noluerunt et lapi¬
dem quem edificare debue¬
runt reprobauerunt. et ab ut
ꝑ apłõs in galileã. idẽ inuolu¬
bilitatẽ huius mundi. Pre

Expanded text:
sanctos eum latenter habere potuisse. Ita sane hoc diximus ut intelligamus etiam visibili demonstratione Spiritus sancti, qui adventus ejus dicitur, ineffabili vel etiam incogitabili modo largius in hominum corda plenitudinem ejus infusam. Sequitur: Reliquit Judaeam, et abiit iterum in Galilaeam. Quid est, reliquit Judaeam, nisi reliquit infidelitatem illorum qui eum recipere noluerunt; et lapidem quem aedificare debuerunt, reprobaverunt? Et abiit per apostolos in Galilaeam, id est, in volubilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
porrebat enĩ uii¬
eũ transire ꝑ samariam.
In lectione uͦ euangelii infir¬
mitatem humani generis
nissime nobis sc̃s euangelis¬
ta monstrauit. Si quidem
cũ dicrisset uenisse dnm̃ in
ciuitate samarie quȩ dicitur
sichar. iuata p̾dium quod de

Expanded text:
Oportebat enim eum transire per Samariam. In lectione vero Evangelii, infirmitatem humani generis tum, plenissime nobis sanctus evangelista monstravit. Siquidem cum dixisset venisse Dominum in civitatem Samariae, quae dicitur Sichar, juxta praedium
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dm̃ uerũ. qui missus ÷ ob
salutẽ humani generis. Oͥd
ẽ signauit quia ds̃ uerax ẽ.
il quia homo mendax ẽ. ds̃ uerax est:
quia nemo hominum potest dicere
qd̾ ueritatis est. nsi illuminetur ab eo
autẽ ds̃: Wis probare accipe testi¬
monium eius. &inuenis. O
enim accipit testimoniũ eius.
signauit quia ds̃ ueraxr ẽ. Sͥs:
ips qui de celo uenit & descen
dit. et suꝑ om̃s ẽ. ds uera& ẽ.
Ouem enim misit ds̃. u̾ba dĩ
loquit᷑. Ipse ẽ ds uerax: ipse
apls ait. Post quam uenit ple¬
nitudo temporis. misit ds̃ filiũ
suũ. factũ ex muliere: factũ sub
lege. Ouem enĩ misit ds. u̾ba
dĩ loquit᷑. Hoc utiq de xͦ dice¬
bat: ut se ab illo distingueret.
Quid eni:iohannem nonne d̃s̃
misit: An non ipse dixit. mis¬
sus sum ante eum: & qui me mi¬
sit baptizare in aquam. Et de
illo dictũ ẽ. Ecce mitto angelũ
meũ ante te. & p̾parabit uiam

Expanded text:
erum Deum, qui missus est ob salutem humani generis. Quid est, signavit quia Deus verax est, nisi quia homo mendax est, Deus verax est, quia nemo hominum potest dicere quod veritatis est, nisi illuminetur ab eo autem Deus. Vis probare? Accipe testimonium ejus, et invenis: Qui enim accipit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quis? Ipse qui ddit, et super omnes est, Deus verax est. » Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur; ipse est Deus verax, ipse lus ait: Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub . Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Hoc utique de Christo dicebat, ut se ab illo distingueret. Quid enim? ipsum Joannem nonne Deus misit? An non ipse dixit, Missus sum ante eum , et, Qui me misit baptizare in aqua : et de illo dictum est, Ecce mitto angelum meum ante te,
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse interrogatus iohan¬
nes et diceret nobis quio di¬
acerum. Nemo: enĩ. quilam
populus. natus ad iram dĩ. et ad
hoc precognitus. Oui sint enĩ
credituri. et qui non sint credi¬
turi: nouit dñs. Qui sunt ꝑse¬
ueraturi in eo qđ crediderint.
et qͥ st̃ lapsuri nouit ds. et nu¬
merati sunt dõ om̃s futuri in
uitã et̃nam. Testimonium eiꝰ
qͥ uenit de celo. nemo accipit.
Nui autẽ accipit testimonium

Expanded text:
fortasse interrogatus Joanfortasse interrogatus Joannes, quasi diceret nobis quid dixerit nemo, est enim quidam populus natus ad iram Dei, et ad hoc praecognitus. Qui sint enim credituri, et qui non sint credituri, novit Dominus; qui sint perseveraturi in eo quod crediderunt, et qui sint lapsuri, novit Deus; et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam. Testimonium ejus qui venit de coelo, nemo accipit. Qui aute
Abbreviated transcription (Latin):
diuit hoc testat᷑. H ab et enĩ
et patrem: et audit a patre.
Et quod audiuit a patre quid
est: quis hoc explicat : quan¬
do lingua mea quando cor
meu̾ sufficere potest. uel cor
ad intellegendum uel lingua
ad ꝓferendum: quid ÷ quod fili¬
us audiuit a patre : forte. filius
ẽ. uerbum patris audiuit: im¬
mo filius uerbum patris ẽ.
Cũ gͦ uerbum dĩ filius sit. filius
autẽ locutus ẽ nobis: non u̾bũ
suũ. sed uerbũ patris se nobis
loqui uoluit: qui u̾bum patris
loquebatur. Hoc gͦ quomͦ de¬
cuit & oportuit. dixxit iohannes
Oui de celo uenit suꝑ om̃s est
et quod uidit. et audiuit. illuo
testatur et testimoniũ eius ne
mo accepit. Si nemo. ut quid
iram dĩ. damnandus cũ dia¬
bolo: hoꝵ nemo accipit testi¬
monium xp̃i. Nam si omĩno
nemo: nullus homo. Ouio:
quod sequitur qui accipit tes¬
timonium eius signauit quia
ds̃ uerax ẽ : certe ergo nemo.
Situ ipse dicis. qui accipit tes¬
timonium eius signauit q
ds̃ uerax ẽ: responderit ergo

Expanded text:
divit, hoc loquitur. Habet enim i, et audivit a Patre. Et quod audivit a Patre, quid est? quis hoc explicat? Quando lingua mea, quando cor meum sufficere potest, vel cor ad intelligendum, vel lingua ad proferendum? Quid est quod Filius audivit a Patre? Forte Filius est, Verbum Patris audivit. Imo Filius Verbum Patris est. Cum ergo Verbum Dei filius sit, Filius autem locutus est nobis, non verbum suum, sed verbum Patris se nobis loqui voluit, qui verbum Patris loquebatur. Hoc ergo quomodo decuit et oportuit, dixit Joannes: Qui de coelo venit, super omnes est; et quod vidit et audivit, illud testatur, et testimonimo accepit. Si nemo, ut quid iram Dei, damnandus cum diabolo. Horum nemo accipit testimonium Christi. Nam si omnino nemo, nullus homo, quid est quod sequitur: Qui accipit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est? Certe ergo nemo, nisi, ut ipse dicis, qui accipit testimonium ejus, signavit, quia Deus verax est. Respondit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. Qui autem facit ue¬
ritatẽ uenit ad lucem: ut ma¬
nifestentur oꝑa eius quia in
dõ sunt facta. Quomodo gͦ
quidam bonum opus fecert̃
ut uenirent ad lucẽ idẽ ad xp̃m.
et quomodo quidam dilere¬
runt tenebras si om̃s peccato¬
res inuenit. et om̃s a peccato
sanat.Et serpens ille in quo
figurata ẽ mors dñi. eos sanat
qui morsi fuerant. Et propter
morsus serpentis erectus est
serpens. id est mors dñi prop¬
ter mortales homines quos
inuenit iniuistos. Quomodo
intellegitur hoc est uidiciũ
qm̃ lux uenit in mundum.
& dilexerut homines magis
tenebras quam lucem: Erãt
enim mala oꝑa eoꝵ. Quid ẽ
enim hoc: quoꝵ enim erant
bona: N onne uenisti ut uis¬
tifices impios: sed dilexrerũt
inquit tenebras magis quã
lucem Ibi posuit uim. Nulti
enim dilexerunt peccata sua:
Accusat ds̃ peccata tua. Si et cu
accuses: conungeris dõ. Quasi
due res sunt homo et peccator
Quod audis. homo: ds̃ fecit. Qđ
audis. peccator: ipse homo fecit.

Expanded text:
sequitur: « Qui autem facit veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. » Quomodo ergo quidam bonum opus fecerunt, ut venirent ad lucem, id est ad Christum? Et quomodo quidam dilexerunt tenebras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat: et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant : et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini propter mortales homines, quos invenit injustos, quomodo intelligitur: « Hoc est judicium, quoniam lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum? Quid est enim hoc? Quorum enim erant bona opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerunt, inquit, magis tenebras quam lucem; ibi posuit vim. Multi enim dilexerunt peccAccusat Deus peccata tua: si et tu accuses, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit; quod audis peccator, ipse homo fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃s ẽ: id ẽ xp̃s. Qui autẽ¬
ẽ de t̾ra de t̾ra est. & de t̾ra loqͥt᷑
id ÷ iohannes. Quomͦ gͦ de t̾ra
loquitur: omĩs homo t̃renus
ẽ. It dũ t̾rena loquit᷑. de t̾ra
loquitur: Qui uͦ iluminatꝰ:
ab eo qui est lum̃ uerũ de diui¬
nis loquit᷑. Ergo seorsũẽ gra
dĩ seorsum. natura hominis.
Carnalis carnaliter estimat. sar¬
naliter suspicatur. Dũ uenit
gr̃a dĩ inluminans hominem
cȩlestia loquit᷑. sic̃ dictũ ẽ. S
in luminas lucernã meã dñe:
ds̃ m̃s inlumina tenebras me-¬
as. Hoc ẽ illum oportet cresce¬
re. me autẽ minui. Ergo iohan¬
nes quod ad iohannem ꝑtinet.
de terra ẽ: & de t̾ra loqͥtur. Si
quid diuinum aiohanne au¬
disti: inluminantis :. non reci¬
pientis. Qui de celo uenit su¬
ꝑ om̃s est: & quod uidit et au¬
diuit hoc testatur: et testimo¬
nium eius nemo accipit. Qui

Expanded text:
super omnes est, id esuper omnes est, id era est, et de terra loquitur, id est Joannes. Cum ergo de terra loquitur omnis homo, terrenus est; et dum terrena loquitur, de terra loquitur. Qui vero illuminatus est ab eo qui est lumen verum, de divinis loquitur. Ergo sursum est gratia Dei, deorsum natura hominis. Carnalis carnaliter aestimat, carnaliter suspicatur. Dum venit gratia Dei illuminans hominem, coelestia loquitur, sicut dictum est: Qui illuminas lucernam meam, Domine Deus meus, illumina tenebras meas , hoc est, Illum oportet crescere, me autem minui. Ergo Joannes, quod ad Joannem pertinet, de terra est, et de terra loquitur. Si quid divinum a Joanne audisti, illuminantis est, non recipientis. Qui de coelo venit, super omnes est; et quod vidit et audivit, hoc testatur. Et testimonium ejus nemo accipi
Abbreviated transcription (Latin):
centem hoĩ suꝑbienti. et ela¬
to ⁊ extollere se uolenti. Od
enĩ habes. quod non accepis¬
ti: si autẽ et accepisti qͥd gła¬
ris quasi non acceperis: In¬
tellegat gͦ hõ quia accepit.:
qͥ uolebat suũ dicere quod
non ÷ eius et minuat᷑. Bonũ
enim ẽ illi ut ds̃ in illo glo¬
rificetur: ipse in se minuat᷑
ut indõ augeatur. Nec tes¬
timonia. hac ueritatẽ. etiam
passionibus sius significauert̃¬
me autẽ minui. Hoc ẽ illũ opor¬
tet exaltari. me autẽ humiliari.
Noc enĩ significat et ipsa creatura
lucis. Nam xp̃s natus ẽ diebus
crescentibus: iohannes uͦ decres¬
centibus. Ut ostenderetur qͥd
quid ÷ iohannes. hoc ẽ inlumi¬
natus ab eo. Crescamus nos
in illo & ꝑ illum: ut ille crescat
in nobis donec ꝑueniamus
ad ꝑfectũ diem. Audiamus
adhuc quid iohannes dexͦ di-
xisset: uel qͥd de se ipsõ. Dicit
enim. Qui desursum uenit
suꝑ om̃s ẽ. et qui de t̾ra ẽ. de
t̃ra loquit᷑. Oui desursũ uenit

Expanded text:
centem homini superbienti et elacentem homini superbienti et elato, extollere se volenti: Quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Intelligat ergo homo quia accepit, qui volebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur: bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur. Ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur. Haec testimonia et hanc veritatem, etiam passionibus suis significaverme autem minui. Hoc est, illum oportet exaltari, me autem humiliari; hoc enim significat et ipsa creatura lucis. Nam Christus natus est diebus crescentibus, Joannes vero decrescentibus, ut ostenderetur quid quid est Joannes, hoc est illuminatus ab eo. Crescamus nos in illo, et per illum, ut ille crescat in nobis, donec perveniamus ad perfectum diem. Audiamus adhuc quid Joannes de Christo dixerit, vel quid de seipso. Dicit enim: Qui de sursum venit, super omnes est; et qui de terra est, de terra loquitur. Qui de sursum venit,
Abbreviated transcription (Latin):
entes: quia direrunt se esse
sapientes: Quos arguit apłs
in epistola ad romanos dicẽs
Aestimantes se eẽ sapientes. stulti
facti sunt. Ergo ds̃ qđ dat
gratias agentibus: tulit non
agentibus. Noluit esse hoc
iohannes. gratus ẽẽ uoluit.
Confessus ẽ accepisse se & gau¬
dere se dixrit ꝓpt̾ uocem spon
est hoc : illum oportet exalta¬
tari: me autem humiliari. Nag¬
num hoc sacramentũ ẽ. Anteꝗͣ
de se Uenit ille homo. ut minu
dĩ. Et enĩ uenit ille sine pecca¬
to et inuenit om̃s cũ peccato
Si sic uenit ille ut dimitteret
peccata: ds̃ largiatur hõ con-¬
fiteat᷑. Et enim confessio hõis.
humilitas hoĩs. Miseratio dĩ.
altitudo. Si ergo uenit ille
hõ humilitatem suam et ds̃
faciet miscdĩam suã. Illũ op¬
ortet crescere:me aut̃ minui.
Hoc ẽ illum oportet dare. me
aut̃ acciꝑe. Illũ oportet glo¬
rificari. me autẽ confiteri. In
tellegat hõ gͣdũ suũ & confite¬
at᷑ dõ: & audiat apostolũ di¬

Expanded text:
entes, quia dixerunt se esse entes, quia dixerunt se esse sapientes; quos arguit Apostolus in Epistola ad Romanos dicens: Aestimantes se esse sapientes, stulti facti sunt . Ergo Deus quod dat gratias agentibus, tulit non agentibus. Noluit esse hoc Joannes; gratus esse voluit. Confessus est accepisse se, et gaudere se dixit, propter vocem sponsest hoc? illum oportet exaltari, me autem humiliari. Magnum hoc sacramentum est: antequam de se: venit ille homo, ut minueDei. Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille, ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis; miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit ille homo humilitatem suam, et Deus faciet misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem cotelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum di
Abbreviated transcription (Latin):
missus sum ante illum. Quiha-¬
bet sponsam: sponsus est. Ami¬
cus autem sponsi qui stat &¬
audit eum. et gaudio gaudet
aꝓpter uocem sponsi: non sibi
gaudium facit de se. Qui
uult gaudere de se: tristis e¬
rit. Qui autem de dõ uult
gaudere. semꝑ gaudebit. qr
ds̾ sempiternus est. Uis habe.¬
re gaudium sempiternum.
inhaere illi qui sempiternus
est. Talem se dicxit iohannes.
Propter uocem sponsi gaudet
amicus sponsi
ait. non propt̃
uocem suam:
et stat et audit
eum. Si ergo ca-¬
dit: non audit eum.
dit dictũ ẽ. Et inueritate nõ
stetit. De diabolo dictum ẽ.
Ergo stare deb& amicus spon¬
si: et audire Quid ẽ stare. ꝑ.¬
manere in gracia eius quã
quam gaudeat. Sic erat io¬
hannes. Nouerat unde gau¬
debat. Non sibi arrogabat
luminatum se: non inlumina¬
torem. Erat enim lum̃ uerũ.
ait ȩuangelista: quod inlumi¬
nat omẽm hominem uenien¬
tem in hunc mundum. Sier¬
quia & ipse de hominibus erat
ut gaudeat ad uocem sponsi.
Multi enim idõ facti sunt insipi¬

Expanded text:
missus sum ante illum. Qui habet sponsam, sponsus est, amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. Non sibi gaudium facit de se. Qui vult gaudere de se, tristis erit; qui autem de Deo vult gaudere, semper gaudebit, quia Deus sempiternus est. Vis ergo habere gaudium sempiternum? inhaere illi qui sempiternus est. Talem se dixit Joannes. Propter vocem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non propter vocem suam; et stat et audit eum: si ergo cadit, non audit eum. dit, dictum est: Et in veritate non stetit . De diabolo dictum est. Ergo stare debet amicus sponsi, et audire. Quid est stare? Permanere in gratia ejus quam quam gaudeat. Sic erat Joannes. Noverat, unde gaudebat. Non sibi arrogabat,luminatum se, non illuminatorem. Erat enim lumen verum, ait evangelista, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Si erquia et ipse de hominibus erat.ut gaudeat ad vocem sponsi. Multi enim ideo facti sunt insipi
Abbreviated transcription (Latin):
est remissio peccatoꝵ. Iste .io.¬
hannes tante auctoritatis ha¬
bebatur: ut a populo xp̃s pu¬
taretur. Sed ille falsum res¬
puit honorem: ut solidam po¬
tuisset habere ueritatẽ. No¬
luit de se iactare quod non
fuit: ne sine eo esset qui semꝑ
fuit. Qui habet sponsam. spos¬
sus est. Ego non sum sponsir
S qui sum. Amicus sponsegal

Expanded text:
sio peccatorum. Iste Joannes tantae auctoritatis habebatur, ut a populo Christus putaretur. Sed ille falsum respuit honorem, ut solidam potuisset habere veritatem. Noluit de se jactare quod non fuit, ne sine eo esset qui semper fuit. Qui habet sponsam sponsus est. Ego non sum sponsus, sed quid sum? Amic
Abbreviated transcription (Latin):
hannes sicut suꝑius audistis.
quia non sum ego xp̃s. quia
cum discipłõs multos faceret
iħs. et ꝑferretur
ad
eũ ueluti ut
instigaretur
quasi inuido
enĩ narrauert̃.
Hece ille facit plu¬
res discipulos quã tu: ille con-¬
fessus ẽ quio esset & inde me¬
ruit ad eum ꝑtinere: quia non
est ausus dicere quoo est ille.

Expanded text:
annes, sicut superius audistis, quia non sum ego Christus. Quia cum discipulos multos faceret Jesus, et perferretur ad eum, veluti ut instigaretur quasi invido enim narraverunt: Ecce ille facit plures discipulos quam tu , ille confessus est quid esset, et inde meruit ad eum pertinere, quia non est aus
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓpt̾ tuã loquelã credi¬
mus. Ipsi enĩ audiuimꝰ et sci¬
mus qr hic ÷ uere saluator mũ¬
di. It hoc paululũ animad¬
u̾tendũ ẽ qr lectio termina.¬
taẽ. Mulier pͥma nũtiauit.
et ad mulieris testimoniũ credi¬
derũt samaritani: & ro gaue¬
rt̃ eũ. ut apud eos maneret:
It mansit ibi duo: & plurescre

Expanded text:
non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimonimum crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi biduo, et p
Abbreviated transcription (Latin):
non credit. quid dicturum spe¬
rabas. nisi uidicatus : Iam in¬
quid uidicatus est. Nondum
apparuit uidicium: s iam fac¬
tũ ẽ uidicium. Nouit enim
dñs qui sunt eius. Nouit qui
ꝑmaneant ad coronam: qui
permaneant ad flammam.
Nouit in area sua triticum su¬
um: nouit & paleam. Nouit
et segetem: nouit ziraniam.
Iam uidicatus ẽ. qui non credit.
Quare uidicatus: quia non cre¬
dit in nomine unigeniti filui
dĩ. Hoc est autem iudicium
quia lu& uenit in mundum:
et dilexerunt homines ma

Expanded text:
non credit. » Quid dicturum spenon credit. » Quid dicturum sperabas, nisi judicetur? « Jam, inquit, judicatus est. » Nondum apparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit enim Dominus, qui sunt ejus . Novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam. Novit in area sua triticum suum, novit et paleam; novit et segetem, novit zizaniam. Jam judicatus est, qui non credit. Quare judicatus? quia non credidit in nomine unigeniti Filii Dei. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dil
Abbreviated transcription (Latin):
unigenito replicat. quȩ de
filio hominis incruce exalta¬
to p̾miserat dicens. Ut omis
qui credit in eum non pere¬
at. s hab̾at uitam et̾nam:
Quia ꝓfecto idem redemptor
& conditor nr̃ filius dĩ ante
scła existens. filius hominis
factus : in fine scłoꝵ. Ut qͥꝑ
diuinitatis suȩ potentiam
nos creauerat. ad ꝑfruendã
uitȩ beatitudinẽ ꝑ ennis. ipse
ꝑ fragilitatẽ humanitatis nre
nos restauraret ad recipien¬
dam quam ꝑdidimus uitã.
Sequit᷑ autẽ. Non enĩ misit ds
filiũ suũ in mũdũ ut uiouet
mundũ. s ut saluet᷑ mũdus
ꝑ ipsum. Ergo quantũ uime¬
dico ẽ: sanare uenit egrotũ
Ne interimit:. qui p̃cepta mess
obseruare. non uult. Uenit salua-¬
tor ad mundum. Quare sal
uator dictus ẽ mundi: nisi ut
saluet mundum non ut uidi.¬
cet mundum: saluari non uis
ab ipso: ex te uidicaberis. Et
quid dicam uidicaberis: Ui¬
dete quid ait. Qui credit in
eum: non udicabitur. Quiaut̃

Expanded text:
unigenito replicat, quae de unigenito replicat, quae de Filio hominis in cruce exaltato praemiserat, dicens: Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quia profecto idem Redemptor et Conditor noster Filius Dei ante saecula existens, Filius hominis factus est in fine saeculorum, ut qui divinitatis suae potentiam nos creaverat ad perfruendam vitae beatitudinem perennis, ipse per fragilitatem humanitatis nostrae nos restauraret ad recipiendam quam perdidimus vitam. ernam. 12. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad vator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso? ex teipso judicaberis. Et quid dicam judicaberis? Videte quid ait: « Qui credit in eum non judicatur. Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
iħm. non solum ꝑditionem e¬
uadit penarum: sed & uitam
ꝑcipit ętͣnam. Ehoc int̾ figu¬
ram distat & ueritatem: quia
ꝑ illam. uita prote labatur tem¬
poralis. ꝑ hanc. uita donatur
sine fine mansura. Sed curan¬
dum sollerter ẽ. ut qͦd intel¬
lectus bene sentit. oꝑatio con¬
digna ꝑficiat. Quatenus con¬
fessio recte nr̃e fidĩ pie et sob¬
rie conuersando. ad ꝑ fectio¬
nem promisse nobis uite me¬
reatur adtingere. Uerum qr
hec de filio hominis dicũt᷑
qui exaltari in cruce & mor¬
tem potuit pati: ne putaret
nichodemus filium tantũ
eum hominis ẽẽ a quo uita
esset ex pectanoa ꝑpetua: cu¬
rauit ei dñs etiam diuinita¬
tis sue patefacere sacram̃tu.
unumq & eundem et filium
hominis. mundi ostendere sal¬
uatorem. Nam sequitur. Sic
enim dilecit ds̃ in mundum
ut filium suum unigenitum
daret: ut omĩs qui c̾redit in
eum non pereat sed habeat¬
uitam ȩternam. Unde notan¬
dum quod eadem de filio dĩ

Expanded text:
Jesum non solum perditionem eJesum non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem: quia per illam vita protelabatur temporalis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae fidei, pic et sobrie conversando ad perfectionem promissae nobis vitae mereatur attingere, verum quia haec de filio hquia exaltari in cruce, id est, mortem oportuit pati, ne putaret Nicodemus, filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectan da perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem et filium hominis et mundi ostendere Salvatorem. Nam sequitur: Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eumvitam aeternam . Unde notandum est quod eadem de Filio Dei
Abbreviated transcription (Latin):
similem s nullum ꝓrsus in suis
menbris habuit aroorem ue¬
neni nocentis. quin potius ꝑ¬
cussos a serpentibus sua exal¬
tatione sanabat: sic nuirũ
sic redemptor humani gene¬
ris non carnem peccati. seo si¬
militudinem induit carnis
peccati. in qua mortem crucis
patiendo. credentes in se ab
omĩ peccato & ab ipsa etiam
morte liberaret. Sicut gͦ mo¬
yses ex altauit serpentem in
deserto. Ita inquit oportet exal¬
tari filium hominis. Quia
sicut illi qui exaltatum ꝓsig¬
no serpentem aeneum aspici¬
ebant sanabant᷑ ad tempus
a temporaria morte & plaga
quã serpentium morsus intu¬
lerat. Ita & qui mysterium do¬
minice passionis credendo
confitendo. sinceriter imitando
aspiciunt. saluantur inꝑpetuũ
ab omi morte quam peccando
in anima parit᷑ & carne contra¬
xerunt. Unde recte subiungi¬
tur. Qut omĩs qui credit imp¬
so non pereat: s habeat uitam
eternam. Quius quidem u̾bi
patet sensus. quia qͥ credit in

Expanded text:
similem, sed nullum prorsus in suis similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis, quin potius percussos, a serpentibus sua exaltatione sanabat: sic nimirum sic Redemptor humani generis non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credeomni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita, inquit, oportet exaltari Filium hominis, quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant sanabantur ad tempus a temporaria morte, et a plaga quam serpentum morsus intulerat, ita et qui mysterium dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte, quam peccando in anima pariter et carne contraxerunt. Unde recte subjungitur: Ut omnis qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Cujus quidquia qui credit in
Abbreviated transcription (Latin):
aspexerit eum: uuet. Et ita
factum ẽ. Plage gͥ serpenti¬
um ignitoꝵ. uenena sunt et
incentiua uitioꝵ: quȩ animã
quã tangunt spiritali mor¬
te perimunt. Et bene mur¬
murans contra dnm̃ popls
serpentium morsibus ster¬
nebatur: ut ex oroine flag.¬
elli exterioris. agnosceret
quantam intus ꝑniciem
murmurando pateretur.
Exaltatio autem serpentis
aenei. quem dum ꝑcussi as-¬
picerent sanabantur: passio
est nr̃i redemptoris in cru-¬
ce: in cuius solum fide: reg¬
num mortis & peccati suꝑa¬
tur. Recte et enim ꝑ serp¬
entes. peccata que añimam
simul & corpus ad interitũ
trahunt ex primuntur.
Non solum quia igniti quia
iurulenti. quia ad perim̃¬
dum sũt statuti: uerũ etiã
quia ꝑ serpentem. pͥmi pa¬
rentẽs nr̃i ad peccandum
ꝑsuasi ac de inmortalibus sunt
peccando mortales effecti: rec¬
te ꝑ serpentem a eneum dñs
ostenditur. qui uenit in sumi¬
litudine carnis peccati. Quia
sicut aeneus serpens effigiem
quidem ignitis serpentibus

Expanded text:
aspexerit eum, vivet; et ita factum est. Plagae igitur serpentium ignitorum venena sunt et incentiva vitiorum, quae animum quem tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur ut, ex ordine flagelli exterioris, agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur, exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi perspicerent sanabantur, passio est nostri redemptoris in cruce, in cujus solum fide regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur, non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt statuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Dominus ostenditur qui venit in similitudinem carnis peccati. Quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus
Abbreviated transcription (Latin):
plo contendunt uder & nos
de monte conten dimus Ci
ille uenerit. montem sꝑnet
& templũ euertet. Docebit
nos iste omĩa: ut in sp̃u &ue
Sciebat quis eam possit doce¬
re: s iam docentem non dũ
agnoscebat. Iam gͦ digna
erat. cui ma nifestaretur. Nes
est. Ergo dicit ei mulier. Scs
quia messias ueniet. qui dr̃¬
adnuntiabit om̃a. Dicit ei
ihĩs. Ego sumr qui loquor te¬
cum. Uocauit uirũ suũ: fac¬
tus ÷ uir eius caput mulie¬
ris. factus ÷ xp̃s caput uiri.
Iam mulier ordinat᷑ in fide.
& regit᷑ bene uictura. Post¬
ea quam audiuit hoc ego sũ
qui loquor tecĩriam ultra qͥd
diceret. quando xp̃s dñs ma¬
nifestare se uoluit mulieri.
cui dixerat crede mͥ: It con¬
tinuo uenert̃ discipłi &mi¬
rabant᷑ ꝙ cũ muliere loq̃bit᷑
Quia querebat ꝑditam qui ue¬
nerat querere quod ꝑierat.:
hoc illi mirabantur. Bonum
enĩ mirabantur: non malum
suspicabantur. Nemo tamen
dixit: quid queris. aut quid
loqueris cum ea. Reliquit gͦ

Expanded text:
plo contendunt Judaei, et nos plo contendunt Judaei, et nos 504 de monte contendimus; cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet. Docebit nos iste omnia, ut in spiritu eSciebat, quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat, cui manifestaretur. Messs. Ergo dicit ei mulier: Scio quia Messias veniet, qui dannuntiabit omnia. Dicit ei Jesus: Ego sum, qui loquor tecum. Vocavit virum suum; factus est vir ejus caput mulieris; factus est Christus caput viri. Jam mulier ordinatur in fide, et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc: Ego sum, qui loquor tecum; jam ultra quid diceret, quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat: Crede mihi? Et continuo venerunt discipuli, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod perierat, hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantur, non malum suspicabantur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris aut quid loqueris cum ea? 30. Reliquit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
culam aut rugam. aut aliqͥd
euismodi. Mundans eam. Un¬
de. lauacro aquę. in uerbo. Tol¬
le aquam: non ẽ baptisma.
Tolle uerbũ. non ẽ baptisma.
Oueri enĩ solet si in hoc baptis
ius euangelii loco leguntur.
fecto dabatur sp̃s sc̃s in hoc dis¬
cipuloꝵ &ͥ baptismo: licet nõ
ea manifestatione qua post
ascensionem& decima die in
igneis lingius datus ẽ. Qđ̃
quȩdam latent᷑. quedã uero
ꝑ uisibilem creaturam uisibi¬
lit̾ ds̃ oꝑatur. ꝑtinet ad gu¬
bernationem prudentie: qͣ
om̃s diuine actiones. locoꝵ
tempoꝵq. ordinis distincti¬
one pulcherrima aguntur.
homine quẽ gerebat quando
ut baptrraretur uenit ad iohannẽ
& tam̃ post ea ꝗͣ baptizatꝰ ẽ ut descen¬
deret in eũ in columbȩ specie sp̃c sc̃s

Expanded text:
culam neque rugam, aut aliquid culam neque rugam, aut aliquid ejusmodi. Mundans eam, unde? lavacro aquae in verbo . Tolle aquam, non est baptisma. Tolle verbum, non est baptisma. Quaeri enim solet si in hoc baptismjus evangelii loco leguntur, fecto dabatur Spiritus sanctus in hoc discipulorum Christi baptismo, licet non ea manifestatione, qua post ascensionem Christi decima die in igneis linguis datus est. Nam quod quaedam latenter, quaedam vero per visibilem creaturam visibiliter Deus operatur, pertinet ad gubernationem prudentiae, qua omnes divinae actiones, locorum, temporumque ordinis distinctione pulcherrima aguntur. homine quem gerebat, quando ut baptizaretur venit ad Joannem, et tamen posteaquam baptizatus est, descendere in eum columbae speci
Abbreviated transcription (Latin):
baptizabat iħs plures quã
ẽ. quam quã iħs non bapti¬
raret sed discipuli eius. Od
gͦ. falsum dictũ erat. & correc¬
tum ẽ. cũ additum÷ quam quã
ihs non baptizaret s discipuli
eius. An utrumq. uerũ quia
se mundabat. Non baptirabat:
quia non ipse tingebat. Pre¬
bebant discipuli ministeriũ
corporis: p̾bebat ille aduto¬
rium maiestatis. Ouando enĩ
cessaret abaptizando. qui non
cessat amundando: De qͦ dic¬
tũ ẽ ab eodem iohanne. ꝑ iohan¬
nis baptiste ꝑsonam. dicentis.
Hic ẽ qui baptirat. Ergo iħs
adhuc baptirat: et quo usq
ad inferiorẽ ministrum: ha-
Quasi uero alterius dono. quam
illius quisquã etiam sacram̃to
corporalis et uisibilis baptis.¬
matis in buatur. uis nosse qͥa
ipse baptirat non solũ spũ s
etiam aqua. Audi apłm. Sic̃¬
xp̃s inquit dilecrit eccłam suã.
et se ipsum tradidit ꝓ ea mun¬
dans eam lauacro aque in uerbo.
ut exhiberet sibi ipse glorio¬
sam eccłam non habentẽ ma¬

Expanded text:
Baptizabat Jesus plures quam Baptizabat Jesus plures quam sit: Quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus. Quid ergo? Falsum dictum erat, et correctum est cum additum est, quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, se mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, qui non cessat a mundando, de quo dictum est ab eodem Joanne per Joannis Baptistae personam dicentis: Hic est qui baptizat? Ergo Jesus adhuc baptizat; et quousque ad inferiorem ministrum, habeQuasi vero alterius dono quam illius, quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat non solum spiritu, sed etiam aqua? Audi Aposquit, dilexit Ecclesiam suam, et seipsum tradidit pro ea, mundans eam lavacro aquae in verbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam Ecclesiam, non habentem ma
Abbreviated transcription (Latin):
in galileam. Atiq. dñs si sciret
phariseos ita de se cognouisse
quod plures discipulos face¬
ret. & quod plures baptira¬
ret. ut hoc eis ad salutem
ꝑtineret sequendi eũ ut &¬
ipsi essent discipulr et ipsi
uellent abeo baptizari ma¬
gis: non relinqueret uideã
terram. sed ꝓpter illos maneret
ibi. Quia uero cognouit eoꝵ.
scientiam: simul cognouit &
inuidentiam. Quia non hoc
ꝓpterea didicerunt ut seque
quidem ille & p̾sens abhis
non teneri si nollet. non occi¬
di si nollet. qui potuit et nõ
nasci si nollet: Sed quia in
omĩ re quã gessit: ut homo
hominibus in se credituris
p̃bebat exremplũ. Quia unꝰ¬
quisq seruus dĩ non peccat.
si secesserit in aliũ locũ uidẽs
furorem forte ꝑsequentium
se aut querentiũ in malum
animam suam. Uideretur
aut̃ sibi seruus dĩ peccare si
faceret. nisi in faciendo dñs
p̃cessisset. Fecit hoc ille ma¬
gister bonus. ut doceret nõ
quod timeret. ꝑortassis etiã
hoc moueat cur dictũ sit.

Expanded text:
ienda. Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse, quod plures discipulos faceret, et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerquidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset, fecit hoc ille magiquod timeret. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi insipidam mentem e¬
oꝵ. sapore scientie cȩlestis im¬
buit. Post uero resurrectionis
gloriam. maiore eos spiritalis

Expanded text:
 quasi insipidam mentem eorum sapore scientiae coelestis imbuit, post vero refectionis gloriam, majore eos spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat fides tua: et tu aliquando
conuersus confirma fratres tu-
xp̃o. ne afide deficiant confirma¬
re. et ut infide magis magisꝙ.
profitiant instanter oꝑam dare:
secularis quoꝙ subsidii eos quã¬
tum ualeat aduiuare. Errantes
corrigere: merentes consolari:
Om̃s magna pietas cura. ad ꝑpe-¬
tue uite ꝑducere pascua. Seo¬
et hoc pastori est fixo corde te¬
nendum. ut eos quibus pre ẽ
non quasi suo proprios sed ut
dñi sui gregem tractare me¬
minerit. Iuxta illud qđ petro
dicitur. Si diligis me. pasce
oues meas. Meas inquit. nõ
tuas. Neas tibi oues commen¬
daias scito & has quasi meas
regere.si me ꝑfecte amas re¬
cole. It meam uidelicet in
eis gloriam meum domini.¬
cum. mea lucra. non tua propria
aueras. Ueri autem pastoris et
cui sincera ẽ cura de ouibus ei¬
dens ac speciale indicium ẽ: cũ
quisq non solum commnodis
omnibus uite temporalis ca¬
rere. sed ipsam quoq uitam
pro grege xp̃i ponere in pro¬

Expanded text:
ficiat fides tua: et tu aliquando ficiat fides tua: et tu aliquando conversus, confirma fratres tuostes in Christum ne a fide deficiant confirmare; et ut 645 in fide magis magisque proficiant, instanter operam dare: » saecularibus quoque subsidiis eos quantum valeat adjuvarcorrigere, moerentes consolari, omnes magna pietatis cura ad perpetuae vitae perducere pascua. « Sed hoc pastori est fixo corde tenendum, ut eos quibus praeest non quasi suos proprios, sed ut Domini sui gregem tractare meminerit, juxta illud quod Petro dicitur: Si diligis me, pasce oves meas. Meas, inquit, non tuas; meas tibi oves commendatas scito, et has quasi meas regere, si me perfecte amas, recole: ut meam videlicet in eis gloriam, meum dominium, mea lucra, non tua propria quaeras. Veri autem pastoris, et cui sincera est cura de ovibus, evidens ac speciale indicium est, cum quisque non solum commodis omnibus vitae temporalis carere; sed ipsam quoque vitam pro grege Christi ponere, in pro
Abbreviated transcription (Latin):
nosse: quam ipsa se conscientia
ullatenus nosse sufficeret. De fra¬
terni quidem cordis occultis. nichil
prorsus audet definire: de sui aut̃
amoris integritate:. non suimet
solius. sed et ipsius qui interro¬
gabat dñm testimonium pandit:
Ntiam inquiens dñe. tu scis quia
amo te. Quam casta ac sc̃a ani¬
ma. que et suam cogitationem
dño patere non dubitat: et se
nil aliud quam ea que dñs ad.¬
probat cogitare non ignorat.
aPuida autem pietate dñs tertio
petrum an se diligat interrogat:
ut ipsa trina confessione: uincula
que illum ter negando ligaue¬
rant absoluat. Et quoties ter¬
nosset negauerat: totiẽs eius
resurrectione recreatus. qđ illũ
toto amet corde testatur. Pro¬
uida dispensatione tertio con¬
fitenti amorem. tertio aeque
pascendas suas oues cõmendat.
Quia decebat ut quoties in pastoris
fide titubauerat. toties cum reno¬
oues meas: hoc est utiq qđ ante
passionem aꝑtius dixerat. Ego
autem rogaui pro te ut nonde-¬

Expanded text:
nosse quam ipsa se conscientia nosse quam ipsa se conscientia ullatenus nosse sufficeret; de fraterni quidem cordis occultis nihil prorsus audet definire: de sui autem amoris integritate non suimet solius, sed et ipsius qui interrogabat Domini testimonium pandit, Etiam, inquiens, Domine, tu scis quamo te! Quam casta ac sancta anima, quae et suam cognitionem Domino patere non dubitat, et se nil aliud quam ea quae Dominus approbat, cogitare non ignorat! Provida autem pietate Dominus tertio Petrum an se diligat interrogat, ut ipsa trina confessione vincula, quae illum ter negando ligaverant, absolvat; et quoties ternosset negaverat, toties ejus resurrectione recreatus, quod illum toto amet corde testetur. Provida dispensatione tertio confitenti amorem, tertio aeque pascendas suas oves commendat; quia decebat ut quoties in pastoris fide titubaverat, toties cum renooves meas, hoc est utique, quod ei ante passionem apertius dixerat: Ego autem rogavi pro te, ut non de
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte dicere. Scio quidem quia
ipse te ut melius nosti integro
corde diligo: quam uero te alii
diligant michi quidem in cog¬
nitum. sed tibi sunt om̃a notã.
Quius cautela responsionis. nr̃e
profecto est institutio locutionis
de nr̃e conscientie puritate pre¬
sumere: minus temere: de frat̃¬
ne conscientie occultis udica.¬
re. indubiis maxime rebus:
Et qua intentione uel necessita¬
te gerantur inspicere nequimꝰ.
quȩ ab illis agi conspicimus.
Si quidem et ipse petrus idcirco
se inhac dominica interroga¬
tione cautius respondendo co-¬
hibeat: quia meminit se pridem
imminente eius passione. plus
sibi constantie tribuisse quam
haberet. Spondendo uidelicet
se ẽẽ paratum & incarcerem et
in mortem ire cum illo: qui
necdum erat idoneus instan.¬
te periculo saltem confiteri
quia nosset illum. uel quia fuisset
aliquando cum illo. Instructus
ergo ꝑiculo priori. cautius loqͥt᷑
cum dño. quem benedieerat hu¬
mane conscientie statum melius

Expanded text:
aperte dicere: Scio quidem, quia aperte dicere: Scio quidem, quia ipse te, ut tu melius nosti, integro corde diligo: quantum vero te alii diligant, mihi quidem ignotum, sed tibi omnia sunt nota. Cujus cautela responsionis nostrae profecto est instide nostrae conscientiae puritate praesumere; minus temere de fraternae conscientiae occultis judicare, in dubiis maxime rebus, quod qua intentione vel necessitate gerantur inspicere nequimus quae ab illis agi conspicimus. Siquidem et ipse Petrus idcirco se in hac Dominica interrogatione cautius respondendo cohibebat, quia meminit se pridem, imminente ejus passione, plus sibi constantiae tribuisse quam haberet, spondendo videlicet se esse paratum et in carcerem et in mortem ire cum illo, qui necdum erat idoneus instante periculo saltem confiteri, quia nosset illum, vel quia fuisset aliquando cum illo. Instructus ergo periculo priore cautius loqui cum Domino, quem bene didicerat humanae conscientiae statum  melius
Abbreviated transcription (Latin):
diligit: ex dõ natus ẽ. et cognos¬
cit dm̃. Simon namq obediens
iohannes dicit᷑ gratia dĩ. Et
propterea recte primus aposto¬
lorum cum de amore suo reqͥri
cunctis ostendatur hoc qđ ma¬
iore preceteris obedientia dñi
uissis obsequitur: qđ aroentio¬
ri illum caritate amplectitur:
non humani meriti.s mune¬
ris esse diuini. Unde et a¬
postolus paulus eadem gra¬
tia comfortatus aiebat. Quia
caritas dĩ diffusa est incordibꝰ
nr̃is: ꝑ sp̃m scm̃ qui datus est
nobis. Oui gͦ ceteris flagran¬
tius dm̃ amare probatur. fili¬
us iohannis cognominatur:
Quia nimirum uirtus eiusdem
amoris. non nisi ꝑ gratiam sp̃s
percipitur. Qui tamen ipse
notandum quam caute & cir¬
cumspecte testimonium sui¬
reodit amori: cum dño scisci¬
tante an se plus aliis dilige¬
ret. non est ausus responders
tu scis quia amote plus his: sedtem.¬
perata ac simplici uoce. etiam inqͥt
dñe. tu scis quia amote. Qđ est

Expanded text:
diligit, ex Deo natus est, et cognosdiligit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum . Simon namque obediens, Joannes dicitur Dei gratia: et propterea recte primus apostolorum, cum de amore suo requiritcunctis ostendatur, hoc quod majore prae caeteris obedientia Domini jussis obsequitur, quod ardentiori illum charitate amplectitur, non humani meriti, sed muneris esse divini. Unde et apostolus Paulus eadem gratia confortatus aiebat: Quia charitas Dei diffusa est in cordibus ritum sanctum qui datus est nobis . Qui ergo caeteris flagrantius Dominum amare probatur, filius Joannis cognominatur, quia nimirum virtus ejusdem amoris non nisi per gratiam Spiritus percipitur. Qui tamen ipse notandum quam caute et circumspecte testimonium reddat suo amatori, cum, Domino sciscitante an se plus aliis diligeret, non est ausus respondere, Tu scis quia amo te plus his, sed temperata ac simplici voce, Etiam, inquit, Domine, tu scis quia amo te. Quod est