comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lunt: fremat mare qͣntum uult: mirabiles
quidem suspensurȩ maris: mirabiles minȩ.
mirabiles ꝑsecutiones. S uide quid sequit᷑
Mirabilis in excelsis dũs. Compeseat se ergo
mare: et aliquando tranquilletur: deturq
par xp̃ianis. Turbabatur mare: fluctuabat
nauicula. Haiueula ȩccłia ẽ: mare scłm est.
Uenit dñs: ambulauit suꝑ mare: & pressit
fluctus. Quomͦ ambulauit dñs suꝑ mare:
Suꝑ capita istoꝵ fluctuum. magnoꝵ spuman¬
dium. Pocestates. reges. crediderunt: subuiga¬
mis. Magis quia mirabiles erant suspensurȩ
maris. mirabilis in excelsis dñs. Testimonia
tua credibilia facta sunt nimis. Lestimonia
tua: quia dixerat illud ante. Hȩc dico uobis::
ut inme pacem habeatis: inmundo autem
pressuram. Ergo quia mundus pressurã uob̃
facturus ẽ: dico uob̃. Cȩꝑunt pati: & confir¬
mauerunt inse qđ illis predirerat dñs: et ma¬
gis fortes sunt facti. Cũ eñi uidebant ĩpleri

Expanded text:
lunt, fremat mare quantum vult; «mirabiles» lunt, fremat mare quantum vult; «mirabiles» quidem «suspensurae maris,» mirabiles minae, mirabiles persecutiones, sed vide quid sequitur: «Mirabilis in excelsis Dominus.» Compescat se ergo mare, et aliquando tranquilletur, detur pax Christianis. Turbabatur mare, fluctuabat navicula. Navicula Ecclesia est, mare saeculum est. Venit Dominus, ambulavit super mare, et pressit fluctus . Quomodo ambulavit Dominus super mare? Super capita istorum fluctuum magnorum spumantium. Potestates, et reges crediderunt, subjugamis.» Magis quam mirabiles erant suspensurae maris, et mirabilis in excelsis Dominus. «Testimonia tua credita facta sunt nimis. Testimonia tua,» quia dixerat illud ante: «Haec dico vobis, ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quia mundus pressuram vobis facturus est, dico vobis. Coeperunt pati, et confirmarunt in se quod illis praedixerat Dominus, et magis fortes sunt facti. Cum enim videbant impleri
Abbreviated transcription (Latin):
auocib aquarũ multarum. Nam et cũ di¬
missi essent apłi deconcilio iudeoꝵ: uene¬
runt ad suos: & indicauerunt quanta eis sa¬
ceidotes et seniores dixerunt. At illi audien¬
tes: leuauerunt uoces unanimes om̃s ad do¬
minum. & clixerunt. Dñe: tu es qui fecisti cȩ¬
lum et terram: et mare et omĩa quȩ ineis s̃:
& cȩtera quȩ dicere potuerunt flumina ele¬
uantia uocc̃ suã. Mirabiles suspensure maris.
Cum enim illi eleuassent uoces suas discipuli
crediderunt multi: & acceꝑunt multi sp̃m
paucis. Ideo sequitur. auocib aquaꝵ multaꝵ.
muabiles suspensure maris: id÷ huius scłi.
Cum cȩpisset. xp̃c tantis uocib predicari. cȩpit
irasci mare: ceꝑunt crebrescere ꝑsecutiones.
Cum eleuassent ergo flumina uocem suam
auocib aquarum multarũ: mirabiles suspen¬
surc maris. Suspensurȩ exaltationes sunt:
quia quando irascitur mare. suspenduntur
fluctus. Suspendantur fluctus quantũ uo¬

Expanded text:
a vocibus aquarum multarum.» Nam et cum dia vocibus aquarum multarum.» Nam et cum dimissi essent Apostoli de concilio Judaeorum, venerunt ad suos, et indicaverunt quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt: at illi audientes levaverunt vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt, «Domine, tu es qui fecisti coelum et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt» ; et caetera quae dicere potuerunt flumina elevantia vocem suam. «Mirabiles suspensurae maris.» Cum enim illi elevassent voces suas discipuli, crediderunt multi, et acceperunt multi Spiripaucis. Ideo sequitur, «A vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris:» id est, hujus saeculi. Cum coepisset Christus tantis vocibus praedicari, coepit irasci mare, coeperunt crebrescere persecutiones. Cum elevassent ergo «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris.» Suspensurae, exaltationes sunt; quia quando irascitur mare, suspenduntur fluctus. Suspendantur fluctus quantum vo
Abbreviated transcription (Latin):
se sp̃s magnum flumen: unde impleta sunt
multa flumina. De ipso flumine: dic̃ psalmꝰ
alio loco. fluminis impetus lȩtificat eiuitatẽ
dĩ. Ergo facta sunt flumina cuitentia de
primno timuerunt. Petrus nondum fuit flu
negauit. Nescio hominẽ. Hic timens mentit᷑.
nondum eleuat uocẽ: nondum ẽ flumen.
Ubi autẽ impleti sunt spũ scõ accersierunt eos
iudȩi et precepunt eis ne omnino loquerent᷑.
neq docerent in nomine iħu. Petrus autẽ &
iob̃s: dixerunt adeos.Si uistum ẽ corã deo.
ut uob̃ obaudiamꝰ magis quã deo: iudicate.
Non enim possumꝰ quȩ uidimus & auduum:
ñ loqui. Eleuouerunt ergo flumina uoces su¬
as. Auocib aquarũ multarum. Adipsã ele¬
uationem uocis ꝑtinet qđ ibi scriptum est:
Stetit autem petrus cum undecim: et eleua¬
ta uoce dixit adeos. Uiri uide: et cȩtera qͥb
annuntiat iħm sine timore cum magna fi¬
ducia. Eleuaucrunt enim flumina uocẽ suã:

Expanded text:
se Spiritus magnum flumen, unde impleta sunt se Spiritus magnum flumen, unde impleta sunt multa flumina. De ipso flumine dicit psalmus alio loco: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei» . Ergo facta sunt flumina currentia de primo timuerunt. Petrus nondum fuit flumm negavit: «Nescio hominem» . Hic timens mentitur; nondum elevat vocem, nondum est flumen. Ubi autem impleti sunt Spiritu sancto, accersierunt eos Judaei, et praeceperunt eis ne omnino loquerentur, neque docerent in nomine Jesu. Petrus autem et Joannes dixerunt ad eos: «Si justum est coram Deo, ut vobis obediamus magis quam Deo, judicate: non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui. Elevaverunt» ergo «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum.» Ad ipsam elevationem vocis pertinet quod ibi scriptum est, «Stetit autem Petrus cum undecim, et elevata voce dixit ad eos, Viri Judaei» ; et caetera quibus annuntiat Jesum sine timore cum magna fiducia. «Elevaverunt» enim «flumina vocem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
legimus: tam̃ ibi queramus. Nam si ibi ñ in¬
uenimus: ubi inuenimus: Ego uob̃ fingere
potero: et subito ero ñcertus dispensator: s:
ineptus fabulator. In euangłio queramꝰ : si¬
mul queramꝰ: que sunt flumina quȩ eleua¬
uerunt uoces suas. Stabat iħs et clamabat.
dictum ẽ in euangłio. Quid clamabat: Eece
iam ipsum caput fluminum clamat: ipse
fons uitȩ unde sunt flumina cursura. leua¬
uit prior uocem suam. Et quid stans ihesus
clamabat: Qui credit imme sicut scͥptura
dicit: flumina aquȩ uiuȩ deuentre eius flu¬
ent. Euangłista sequitur statim. hoc autẽ
dicebat de sp̃u quẽ accepturi erant hii qui
ineum erant credituri. Sp̃s autem nondũ
erat datus: qͥa iħs nondum erat głificatus.
Cum autem głificatus c̃ iħs inresurrectione
et ascensione incelos. sicut nostis fr̃s impletis
ibi decem dieb ꝓpter qd̃dam sacramentum:
misit sp̃m suũ scm̃: impleuit discipulos. Ip¬

Expanded text:
legimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non inlegimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non invenimus, ubi inveniemus? Ego vobis fingere potero: et subito ero non certus dispensator, sed ineptus fabulator. In Evangelio quaeramus, simul quaeramus quae sunt flumina quae elevaverunt voces suas. «Stabat Jesus, et clamabat,» dictum est in Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae unde sunt flumina cursura, levavit prior vocem suam. Et quid stans Jesus clamabat? «Qui credit in me, sicut Scriptura dicit, flumina aquae vivae de ventre ejus fluent.» Evangelista sequitur statim: «Hoc autem dicebat de Spiritu, quem accepturi erant hi qui in eum erant credituri. Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatus . Cum autem glorificatus esset Jesus in resurrectione et ascensione in coelos, sicut nostis, fratres; impletis ibi decem diebus propter quoddam sacramentum, misit Spiritum suum sanctum, implevit discipulos . Ip
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ante abraham ego sum non solum au¬
tem ante abraham. s ante adam: non solum
ante adam. s ante om̃s angłos: ante cȩlum
& terram: qͥa omnia ꝑipsum facta sunt: sub¬
iecit statim. ne tu intendens diem natiuita¬
tis dñi. ex quo natus ẽ putares exillo eẽ cepis
grecus. Con aliquando scłm ponitur: aliqĩ
ȩternum ponitur. Ergo otu qui erillo tu¬
deris natus: exeterno es. Non autem natius¬
tas humana cogitetur. s cogitetur ȩternitas di¬
uina. Ergo cȩpit ex quo natus ẽ: creuit: au¬
distis euuangłium: elegit discipłos: imple¬
uit illos: cȩperunt predicare discipłi. forte
Neq quando natus ẽ dñs audiuimꝰ locuta flu¬
mina: neq quando baptizatus ẽ: neq qͣndo
passus ẽ. audiuimus flumina locuta. Legite
euangłium: noninuenitis qͥa locuta sunt
flumina. Parum ẽ. quia locuta sunt: eleua¬
uerunt uoces suas. Non solum locuta sunt: s
fortiter: magne excelse. Quȩ sunt ista flumi¬

Expanded text:
dixit, «Ante Abraham ego sum» : non soludixit, «Ante Abraham ego sum» : non solum ante Abraham, sed ante Adam; non solum ante Adam, sed ante omnes Angelos, ante coelum et terram, quia omnia per ipsum facta sunt: subjecit, ne tu intendens diem nativitatis Domini ex quo natus est, putares ex illo esse coepissgraecus: αἰὼν aliquando saeculum ponitur, aliquando aeternum ponitur. Ergo, o tu qui ex illo videris natus, ex aeterno es. Non autem nativitas humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo coepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelium. Elegit discipulos, implevit illos, coeperunt praedicare discipuli. Forte neque quando natus est Dominus, audivimus locuta flumina, neque quando baptizatus est, neque quando passus est; non audivimus flumina locuta. Legite Evangelium, non invenitis quia locuta sunt flumina. Parum est quia locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum locuta sunt, sed fortiter, magne, excelse. Quae sunt ista flumi
Abbreviated transcription (Latin):
cut abraham. sicut dauid: ante luciferũ genui
te. ante omne qđ illuminatur. ꝑluciferum enĩ
aut stellas om̃s significat. et ꝑstellas tempora:
quia fecit ds̃ stellas insigno tempoꝵ: ut ante
tus ẽ ante tempora non potest uideri natus ex
tempore: quia et tempora creatura dĩ sunt:
& utiq si omnia ꝑipsum facta sunt et temꝑa
ꝑipsum facta sunt: aut certe ante om̃s sp̃s qͥ
illuminantur de sapientia dixit ante lucife¬
rum genui te. Intendat caritas ur̃a. Quomͦ .i.
cum dixisset exutero ueluti precauit fidei nr̃ȩ
ne inde putaremus cȩpisse. xp̃m exquo ex ine¬
ro uirginis natus ẽ. subiecit statim ante luci¬
ferum genui te: sic et hic cum dixisset exillo.
id÷ ex quodam tempore: ex die ante sabbatũ.
exilla sexta ȩtate mundi. quando uenit dñs¬
xp̃c et in carne natus ẽ: et quia dignatus ẽ
homo ficri ꝓpter nos ds̃ non solum ante a¬
braham. ego sum. s ante cȩlum & terrã: qui

Expanded text:
cut Abraham, sicut David, «Ante luciferum genui cut Abraham, sicut David, «Ante luciferum genui te:» ante omne quod illuminatur. Per luciferum enim, aut stellas omnes significat, et per stellas tempora, quia fecit Deus stellas in signa temporum , ut ante que qui natus est ante tempora, non potest videri natus ex tempore; quia et tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per ipsum facta sunt et tempora per ipsum facta sunt. Aut certe ante omnem spiritum qui illuminatur, de Sapientia dixit, «Ante luciferum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixisset, «Ex utero,» veluti praecavens fidei nostrae, ne inde putaremus coepisse Christum ex quo ex utero virginis natus est; subjecit statim, «Ante luciferum genui te:» sic et hic cum dixisset, «Ex illo,» id est, ex quodam tempore, ex die ante sabbatum, ex illa sexta aetate mundi, quando venit Duia dignatus est, homo factus propter nos, Deus non solum ante Abraham, sed ante coelum et terram, qui
Abbreviated transcription (Latin):
trementem uerba mea. Ecce humilis esto
et quietus: ut et inte habitet ds̃. Altus est
ds̃: non inte habitat. si altus ẽẽ uolueris.
Certe altus uis ẽẽ. Ut habitet inte humilis
esto: tremens uerba eius: et ibi habitat. Ñ
timet trementem domũ: qͥa ipse illã firmat.
titulus psalmi prescribit nobis ex quo. Sexto
enim die. id÷ tempore hur mundi sexto: ue¬
nit dominus incarne. Exillo gͦ: Plane ex
illo sccłm hominem: exillo exutero. Quid enĩ
dicit. alius psalmus: Insplendore scõꝵ exute¬
ro. Insplendore. scõrum: id÷ ut illuminentur
scĩ: ut uideant deum incarne: et purget᷑ cor
unde uideatur indiuinitate. Insplendore scõꝵ
exutero. Sed quid ibi sequitur: Ne forte exu¬
tero inde incipere putares eẽ. xp̃m: ante. lucife¬
rum genui te. Cum dixisset insplendore sc̃oꝵ
exutero. subiecit statim. ne putes ip̃m a temꝑe
esse cepissȩ ex quo natus ẽ. sicut cȩpit adam. si¬

Expanded text:
trementem verba mea» . Ecce humilis es trementem verba mea» . Ecce humilis es et quietus, et in te habitat Deus. Altus est Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et tremens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem domum, quia ipse illam firmat. titulus Psalmi praescribit nobis ex quo. Sexto enim die, id est, tempore hujus mundi sexto, venit Dominus in carne. Ex illo ergo, plane ex illo secundum hominem, ex illo ex utero. Quid enim dicit alius psalmus? «In splendore sanctorum ex utero. In splendore sanctorum,» id est, ut illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et purgetur cor, unde videatur in divinitate. «In splendore sanctorum ex utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forte ex utero inde incipere putares esse Christum: «Ante luciferum genui te» . Cum dixisset, «In splendore sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus est, sicut coepit Adam, si
Abbreviated transcription (Latin):
Tanquam si diceret. Quȩ ẽ sedes dĩ. ubi sedet
ds̃ : Inscĩs suis. Uis ẽẽ sedes dĩ : Para locũ
incorde tuo: ubi sedeat. Quȩ ẽ sedes dĩ: nisi
ubi habitat ds̃: Ubi habitat ds̃: nͥ intemplo
suo: Qd̃ ẽ templum euis: Aut parietib in¬
struitur: Absit. Mundus iste forte templũ
ipsius: quia ualde magnus ẽ & digna res
quȩ capiat dñm: Nec capiet cum aquo fac¬
tus ẽ. Et ubi capitur: Inanima quieta. in a¬
nima iusta. Ipsa illum portat. Magna res
fr̃s. Certe magnus ẽ. ds̃. fortib grauis ẽ: iN¬
firmus leuis ẽ. Quos dixi fortes: Suꝑbos: qͥ
quasi habent presumptionem uiriũ suarũ.
Nam infurmitas illa inhumilitate: maior forti¬
tudo ẽ. Audi apłm dicentem. Quando infir¬
scribat ipsam sedem. forte auditurus eras.
marmoratã domum: ampla spaciosa atri¬
orum: inmagnitudine & fulgore tectorum.
Audi quid sibi paret d̃s. Suꝑ quem requie¬
scet sp̃s m̃s: Suꝑ humilem et quietũ. &

Expanded text:
Tanquam si diceret, Quae est sedes Dei? ubi sedet Tanquam si diceret, Quae est sedes Dei? ubi sedet Deus? In sanctis suis. Vis esse sedes Dei? Para locum in corde tuo ubi sedeat. Quae est sedes Dei, nisi ubi habitat Deus? Ubi habitat Deus, nisi in templo suo? Quod est templum ejus? Parietibus instruitur? Absit. Mundus iste est forte templum ipsius, quia valde magnus est, et digna res quae capiat Deum? Nec capit eum a quo factus est. Et ubi capitur? In anima quieta, in anima justa: ipsa illum portat. Magna res, fratres: certe magnus est Deus; fortibus gravis, infirmis levis est. Quos dixi fortes? Superbos, qui quasi habent praesumptionem virium suarum. Nam infirmitas illa in humilitate major fortitudo est. Audi Apostolum dicentem, «Quando infirscribat ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoratam domum, ampla spatia atriorum, in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi quid sibi paret Deus: «Super quem requiescet Spiritus meus? Super humilem et quietum, et
Abbreviated transcription (Latin):
terraꝵ qui ñ commouebitur: habens signa¬
culum hoc. Qđ signaculũ habet firmum
fundamentum: Nouit dñs qui sunt eius.
Iste ẽ orbis terraꝵ qui non commouebitur:
nouit dñs qui sunt eius. Et qđ signaculũ
habent: Et recedat abiniusticia. omnis
qui nominat nomen dñi. Modo abiniqͥ¬
tate. recedat. Abiniquis enim non potest
recedere: quia mirta ẽ palea tritico: usq
dum uentiletur. Quid dicimus fr̃s : Et u
ipsa area mira res ẽ detritico. Recedit a
palea cum expoliatur: et non recedit ab
area cũ trituratur. Quando autẽ omĩno
sepabitur: Cum uenerit uentilator. Frgo mͦ
area inorbe terrarum ẽ: necesse ẽ. ut si ꝓficis
inter iniquos uiuas. Abiniquis recedere non
potes: ab iniquitate recede. Recedat abiniqui¬
tate omĩs qui nominat nomen dñi: eterit
mnorbe terraꝵ qui non commouebitur. Parata¬
c̃ sedes tua ds̃: exillo. Exillo quid. ẽ Extũc

Expanded text:
terrarum qui non commovebitur. «Habens signaterrarum qui non commovebitur. «Habens signaculum hoc.» Quod signaculum habet firmum fundamentum? «Novit Dominus qui sunt ejus.» Iste est orbis terrarum qui non commovebitur: «Novit Dominus qui sunt ejus.» Et quod signaculum habet? «Et recedat ab injustitia omnis qui nominat nomen Domini» . Modo ab iniquitate recedat: ab iniquis enim non potest recedere, quia mixta est palea tritico usque dum ventiletur. Quid dicimus, fratres? Et in ipsa area, mira res est de tritico: recedit a palea, cum exspoliatur; et non recedit ab area, cum trituratur. Quando autem omnino separabitur? Cum venerit ventilator. Ergo modo area in orbe terrarum est: necesse est ut, si proficis, inter iniquos vivas. Ab iniquis recedere non potes; ab iniquitate recede. «Recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini;» et erit in orbe terrarum qui non commovebitur. est sedes tua, Deus, ex illo». «Ex» «illo,» quid est? Ex tunc.
Abbreviated transcription (Latin):
terraꝵ qui commouebit᷑: qͥa & bomi qͥsta¬
biles sunt infids. orbis terraꝵ ẽ ne qͥs dicẽt
inpartes sunt. et mali qͥ non stant infide:
cũ senserint aliꝗͣ tribulationem: porbẽ ter¬
rarũ sunt. Est gͦ orbis terraꝵ mobilis: est
orbis terraꝵ immobilis: de quo dicit apłs.
Nidete orbẽ terraꝵ immobilem. Rogo te de
quib dicebat apłs: Ex quib ẽ inqͥt hyme¬
neus & phyletus: qui curea ueritatẽ aberra¬
uerunt: dicentes resurrectionẽ iã factã eẽ:
et fidẽ quorundã subuertunt. N unqͥd isti
adorbẽ terrarum ꝑtinebant qͥ non commo¬
uebitur: S palea erant. Et fidẽ inquit quo¬
rundã subuertunt: ñ cdixit omĩum. Et si om¬
nium diceret: om̃s intelligere deberemꝰ ꝑti¬
nentes ad ciuitatem babyloniã: quȩ habet
dampnari cũ diabolo. Tam̃ sidẽ quoꝵdam
dix̃. Et quasi diceretur ei. & qͥs eis potest resi¬
stere: subiccit tamen statim: furmũ autem
fundamentum dĩ stat. Ecce habes orbem

Expanded text:
terrarum qui commovebitur. Quia et boni qui stabiles sunt in fide, orbis terrarum est; ne quis diceret, In parte sunt: et mali, qui non stant in fide cum senserint aliquam tribulationem, per orbem terrarum sunt. Est ergo orbis terrarum mobilis, est orbis terrarum immobilis: de quo dicit Apostolus. Vide orbem terrarum mobilem. Rogo te, de quibus dicebat Apostolus, «Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt?» Numquid isti ad orbem terrarum pertinebant, qui non commovebitur? sed palea erant: «Et fidem,» inquit, «quorumdam subvertunt.» Non dixit, Omnium; et si omnium diceret, omnes intelligere deberemus pertinentes ad civitatem Babyloniam, quae habet damnari cum diabolo: tamen «fidem quorumdam» dixit. Et quasi diceretur ei, Et quis eis potest resistere? subjecit statim: «Firmum autem fundamentum Dei stat.» Ecce habes orbem
Abbreviated transcription (Latin):
tem capit. Meliorem dixit ux uictorẽ: quã
ciutatis captorem. Habes gͦ aduersarium
magnum inte ipso. Cum audito conuitio
ira ceꝑit surgere ut recddas malũ ꝓmalo. re¬
cordare uerba apłi. Non reddentes malum
ꝓmalo: nec maledictum ꝓmaledicto. His
uerbis recordatis frangis iram: tenes forti¬
tudinẽ. Et quia coram te ile maledixit ñ
post dorsum tuum precinctus es ila. Iam &¬
tera audiamus. Bitius ẽ. psalmus. Et enim
confirmauit orbem terre: qui non cõmo¬
uebitur. Uidetis fr̃s : multi credunt uxp̃m:
magna turba ẽ: et tamen inhac magna
turba audistis mͦ cum eugłium legeretur.
quia ueniens dñs ferens palam inmanu
sua mundabit arcã suã: frumentũ recon¬
dit inhorreo: paleas comburet igni mex¬
tinguibili. Sunt gͦ ꝑtotã terrã et boni &
mali. Boni frumentũ sunt: mali palea. In
area intrat tribula: paleam concidit: triti¬
cum purgat. Quis ẽ. ergo orbis terrarum

Expanded text:
civitatem» . Meliorem dixit irae victorem, quam civitatem» . Meliorem dixit irae victorem, quam civitatis captivatorem. Habes ergo adversarium magnum in teipso. Cum audito convicio ira coeperit surgere, ut reddas malum pro malo, recordare verba Apostoli: «Non reddentes malum pro malo, neque maledictum pro maledicto» . His verbis recordatis frangis iram, tenes fortitudinem; et quia coram te ille tibi maledixit, non post dorsum tuum, praecinctus es illa. 5. Jam caetera audiamus: brevis est Psalmus, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Videtis, fratres, multi credunt in Christum, magna turba est: et tamen in hac magna turba, audistis modo cum Evangelium legeretur, quia veniet Dominus ferens palam in manu sua, et mundabit arcam suam; frumentum recondet in horreo, paleas comburet igni inexstinguibili . Sunt ergo per totam terram et boni et mali: boni grana sunt, mali palea. In aream intrat tribula: paleam concidit, triticum purgat. Quis est ergo orbis terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
adhumilitatem dñi referre debemus quocd̃
precinctus ẽ: scđm commemorationem euan¬
gelii qđ precinctus ẽ ut lauaret pedes disci¬
pulis suis. Est et aliud qđ in hoe uerbo possumꝰ
intelligere. Dirimus: quia qui se precingit
ante se ponit qđ sibi adiungit: ut se cingat.
Quia gͦ illi qui detrahunt nob. aliquando no¬
bis absentib faciunt: tanquam post dorsũ¬
sunt. aliquando coram infaciem. sicut dño
faciebant pendenti incruce: si filius ddi ẽ de¬
scendat de cruce. Non opus habes fortitudi¬
ne quando tͥ aliquis detrahit absenti: quia
nec audis. nec sentis. Si autem infaciem tibi
dicat: opus ẽ ut fortis sis. Quid. ẽ fortis sis:
t feras: ne forte ideo te putes fortem cum au¬
diens: qͥa ꝑcutis pugno uictus conuitio.
Non ẽ ista fortitudo. si conuitiatus ꝑcutias:
qm̃ abira uictus e̾: ec ualde stultum ẽ ho¬
minem uictũ. fortem dicere cum dicat scͥptu¬
ra. melior.ẽ qui uincit irã. quã qui ciuita

Expanded text:
ad humilitatem Domini referre debemus quod ad humilitatem Domini referre debemus quod praecinctus est, secundum commemorationem Evangelii, quod praecinctus est, ut lavaret pedes discipulis suis. 4. Est aliud quod in hoc verbo possimus intelligere. Diximus quia qui se praecingit, ante se ponit quod sibi adjungit, ut se cingat. Quia ergo illi qui detrahunt nobis, aliquando nobis absentibus faciunt, tanquam post dorsum; aliquando coram in faciem, sicut Domino faciebant pendenti in cruce, «Si filius Dei est, descendat de cruce» : non opus habes fortitudine quando tibi aliquis detrahit absenti, quia non audis, nec sentis; si autem in faciem tibi dicat, opus est ut fortis sis. Quid est, Fortis sis? Ut feras: ne forte ideo te putes fortem, cum audieris, quia percutis pugno victus convicio. Non est ista fortitudo, si conviciatus percutias, quoniam ab ira victus es: et valde stultum est, hominem victum fortem dicere, cum dicat Scriptura, «Melior est qui vincit iram, quam qui capit
Abbreviated transcription (Latin):
etait. Dñe: non pedes tantum: s et caput &
totum. Et uie. Qui lotus ẽ. semel. non habet ne¬
cessitatem iterum lauandi: s ẽ. mundus to¬
tus. Non ergo adsacramentum tantum mũ¬
dationis ꝑtinebat qđ lauit pedes eis: s ab
exemplum humilitatis. Hoc enim dixerat
Qđ ego facio tu nescis mͦ: scies autem postea.
Nideamus si scierunt postea: uideamus si aꝑ¬
uit ulis qd̃ faciebat: ut uideamus dñm pre¬
cinictum fortitudint: quia inhumilitate ẽ to¬
ta sorttudo. Cum lauisset eis pedes rutꝰ d
scubuit: & ait ullis. Dicitis me magistrum: &
uerum dicitis: sum et enim. Dicitis me dñm
&uerum dicitis: sum etenim. Si gͦ ego ma¬
gister et dominus ur̃. laui uob̃ pedes: quomͦ¬
oportet uos ut hec uobis inuicem faciatis: Si
ergo inhumilitate. ẽ fortitudo: nolite timere
suꝑbos. Humiles: tanquam petra sunt. Petra
deorsum uidetur: sed solida ẽ. Suꝑbi quid:
Quasi fumus. Et si alti sunt: euanescunt. Cigo

Expanded text:
et ait: «Domine, non pedes tantum, sed et caput, et et ait: «Domine, non pedes tantum, sed et caput, et totum.» Et ille: «Qui lotus est semel, non habet necessitatem iterum lavandi, sed est mundus totus.» Non ergo ad sacramentum tanquam mundationis pertinebat, quod lavit eis pedes, sed ad exemplum humilitatis: hoc enim dixerat, «Quod enim ego facio, nescis; scies autem postea.» Videamus si scierunt postea, videamus si aperuit illis quod faciebat, ut videamus Dominum praecinctum fortitudine; quia in humilitate est tota fortitudo. Cum lavisset eis pedes, rursus discubuit, et ait illis: «Dicitis me Magistrum, et verum dicitis; sum enim: dicitis me Dominum, et verum dicitis; sum enim: si ergo ego Magister et Dominus vester lavi vobis pedes, quomodo oportet vobis invicem faciatis» ? Si ergo in humilitate est fortitudo, nolite timere superbos. Humiles tanquam petra sunt: petra deorsum videtur, sed solida est. Superbi quid? Quasi fumus: etsi alti sunt, evanescunt. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Non enim aliter debellaret dñs orbẽ ter¬
rarum: nͥ incarne ueniret gladius ueritatis.
Hic gͦ quare precinctus ẽ: Qui se precingit: an¬
te se ponit aliquid qđ precingitur. Unde dictũ
ẽ: precinct̾us ẽ. linteo: et lauit pedes discipu¬
lorum suoꝵ. Quia enĩ tunc humilis fuit qͣndo
linteo precinctus ẽ: lauit pedes discipłoꝵ suoꝵ
Omnis autem fortitudo inhumilitate: quia fri¬
gilis ẽ. omnis suꝑbia. Ideo cum de fortitudi¬
ne diceret: addidit precinctus ẽ: ut recolas
cdeum precinetum humilẽ quando pedes di¬
scipuloꝵ lauit. Exhorruit petrus dñm suum
magistrum suum: minus dixi magistrũ suũ.
cum dixissem ddñm suum: curuantem se ante
pedes suos: & lauantem sibi pedes: et ex pauit
et dicit. Dñẽ: non lauabis mͥ pedes. Et ille. Qõ
des: plus expauit non habebis partẽ mecum:
et credidit sine causa hoc non facere dnm: nͥ
quia aliqͦd erat illud forte forte sacramentũ:

Expanded text:
cat. Non enim aliter debellaret Dominus orbem tercat. Non enim aliter debellaret Dominus orbem terrarum, nisi in carnem veniret gladius veritatis. Hic ergo quare «praecinctus est?» Qui se praecingit, ante se ponit aliquid quo praecingitur: unde dictum est, «Praecinctus est linteo, et lavit pedes discipulorum suorum.» Quia enim tunc humilis fuit, quando linteo praecinctus est, lavit pedes discipulorum suorum. Omnis autem fortitudo in humilitate; quia fragilis est omnis superbia: ideo cum de fortitudine diceret, addidit, «praecinctus est;» ut recolas Deum praecinctum humilem, quando pedes discipulorum lavit. Et exhorruit Petrus Dominum suum, magistrum suum minus dixi magistrum suum, cum dixissem Dominum suum curvantem se ad pedes suos, et lavantem sibi pedes, expavit, et dixit: «Domine, non lavabis mihi pedes.» Et ille: «Quod des, plus expavit, «Non habebis partem mecum;» et credidit non sine causa hoc facere Dominum, nisi quia aliquod erat illud forte sacramentum,
Abbreviated transcription (Latin):
adutrumq gaudere cum laudantib : forteᷤ
eẽ. aduersus uituꝑantes: non mollescere lin¬
guis laudantium: nec frangi linguis uitu¬
ꝑantium. forte queramus et de hoc uerbo.
quare dixit precinctus ẽ. Cinctio: oꝑa signi¬
ficat. Tunc enim se quisq cingit: cum oꝑatu¬
rus ẽ S quare non dixit cinctus ẽ s precine¬
tus ẽ: Dicit enim in alio psalmo. Accing̾e̾
gladium tuum circa femur potentissimȩ :¬
popłi subte cadent. Nec ibi dixit cingere.
neq precingere: s accingent. Accingeris enĩ
quando aliquid adiungis lateri tuo ꝑcinctio¬
nem.Ideo accingere gladium tuum. Gladis
dñi unde debellauit orbẽ terrarum occiden¬
do nequiticiam: sp̃c dĩẽ. inueritate sermonis.
Quare cura femur accingere. diettur gladium:
Aluid quidẽ ex alio dealio psalmo adcinctionẽ
cdiximus. S tamen quia commemoratũ ẽ.
nonc̃. pretermittendum. Quid. ẽ accinct̾io
gladii cura femur: ꝑfemur: carnem signifi¬

Expanded text:
ad utrumque; gaudere cum laudantibus, fortes ad utrumque; gaudere cum laudantibus, fortes esse adversus vituperantes; non mollescere linguis laudantium, nec frangi linguis vituperantium. 3. Forte quaeramus et de hoc verbo, quare dixit, «praecinctus est.» Cinctio opera significat: tunc enim se quisque cingit, cum operaturus est. Sed quare non dixit, Cinctus est; sed, «praecinctus est?» Dicit enim in alio psalmo: «Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; populi sub te cadent» . Nec ibi dixit, Cingere, neque, praecingere, sed, «accingere:» accingeris enim quando aliquid adjungis lateri tuo per cinctionem; ideo, «Accingere gladium tuum.» Gladius Domini unde debellavit orbem terrarum, occidendo nequitiam, Spiritus Dei est in veritate sermonis Dei. Quare circa femur accingere dicitur gladium? Aliud quidem ex alio de alio psalmo ad cinctionem diximus; sed tamen quia commemoratum est, non est praetermittendum. Quid est accinctio gladii circa femur? Per femur carnem signifi
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣsi fructum bonoꝵ oꝑm te ꝑdidisse arbi¬
traris. quia inuenis reprehensores: ñ stetisti
immobilis. non ꝑtines adorbem terraꝵ qui
non commouebitur. Induit dñs fortitudinẽ
et precinctus ẽ. De ipso decore et fortitudine
habet alium locũ apłs paulus. ꝑ arma iusti¬
ciȩ dextra & sinistra. Uide ubi decorem: ubi
fortitudinem. ꝑgloriam: & ignobilitatem.
Ingloria ddecorus: inignobilitate fortis. Apud
alios głosus predicabatur. apud alios igno¬
bilis contempnebatur. Decorem afferebat
eis quib placebat: fortitudinem aduersus
eos quib displicebat. Et sic enumerat om¬
nia usq infinem ubi dicit: qͣsi nichil hñtes:
et omnia possidentes. Cum omnia possidet
decorus ẽ: cum nichil habet fortis ẽ. Non gͦ
mirum ẽ. si sequitur: et enim firmauit orbẽ
terre qui non commouebitur. Quomͦ enim
non commouebitur orbis terrarum: Cum
credunt inxp̃m om̃s fideles: et parati sunt

Expanded text:
et quasi fructum bonorum te perdidisse arbiet quasi fructum bonorum te perdidisse arbitraris, quia invenis reprehensores: non stetisti immobilis; non pertines ad «orbem terrarum, qui non commovebitur. Induit Dominus fortitudinem, et praecinctus est.» De ipso decore et fortitudine habet alium locum apostolus Paulus: «Per arma justitiae dextra et sinistra.» Vide ubi decorem, ubi fortitudinem: «Per gloriam, et ignobilitatem.» In gloria decorus, in ignobilitate fortis. Apud alios gloriosus praedicabatur; apud alios ignobilis contemnebatur. Decorem afferebat eis quibus placebat, fortitudinem adversus eos quibus displicebat. Et sic enumerat omnia usque in finem, ubi dicit: «Quasi nihil habentes, et omnia possidentes» . Cum omnia possidet, decorus est; cum nihil habet, fortis est. Non ergo mirum, si sequitur, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Quomodo enim non commovebitur orbis terrarum? Cum credunt in Christum omnes fideles, et parati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uestis ipsius. esto cum decore adeos quib
placent bona oꝑa tua: esto fortis aduersus
detractores. Audi paulum apłm imitantẽ
dñm suũ: quomͦ et ipse habuit decorem: ha¬
nus odor sumus inquit inomni loco: & in
his qui salui fiuint. et inhis qui percunt.
Quib enim placet bonum. salui fuint: qui de¬
trahunt bono: ꝑeunt. Qd̃ suum erat ille
odorẽ habebat bonu. inimo bonus odor
erat: s ue miseris : qͥ et bono odore moriunt᷑.
Neni ait. ilł bon̾odor sumꝰ. ilł malꝰ odor sumꝰ: s xͥ¬
bonus odor sum̾ ait in om̃i loco: et inhis qui
salui fuint. et in his qui ꝑeunt. Subiecit. sta¬
tim. Aliis quidẽ sumus odor uitȩ inuitam:
aliis odor mortis inmortẽ. Quib enĩ crat
odor uite inuitam. decorem induerat: quib
erat odor mortis inmortem. fortitudinẽ indue¬
rat.Si autem tẽ gaudes quando te laudant
homines: & placent illis bona oꝑa tua: cũ
autem uituperauerint. deficis inbonis oꝑib

Expanded text:
vestis ipsius: esto cum decore ad eos quibus vestis ipsius: esto cum decore ad eos quibus placent bona opera tua; esto fortis adversus detractores. Audi apostolum Paulum imitantem Dominum suum, quomodo et ipse habuit decorem, hanus odor sumus,» inquit, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Quibus enim placet bonum, salvi fiunt; qui detrahunt bono, pereunt. Quod suum erat, ille odorem habebat bonum; imo bonus odor erat: sed vae miseris qui et bono odore moriuntur. Non enim ait, Illis bonus odor sumus, illis malus odor sumus; bonus odor sumus,» ait, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Subjecit statim, «Aliis quidem sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem» . Quibus erat odor vitae in vitam, decorem induerat: quibus erat odor mortis in mortem, fortitudinem induerat. Si autem tunc gaudes, quando te laudant homines, et placent illis bona opera tua; cum autem vituperaverint, deficis in bonis operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem & precine¬
tus ẽ Uidemus qͥa
duas res induit: de¬
corem et fortitudinẽ.
Utquid autem: Ut
fundaret terram. Se¬
quitur enim.Et enim confirmauit orbem
t̾re qui noncommouebit̃. Unde confirmauit.
Quia decorem induit. Nonconfirmaret: si so¬
lum decorem indueret: & non fortitudinẽ.
Quare gͦ decorem: Quare fortitudinem. Ntr̃q
enim dirit. Dñs regnauit decorẽ induit:
induit dñs fortitudinem & precinctus est.
Nostis fr̃s: quia dñs nr̃ cũ uenisset incarne:
quib p̃dicabat eugłium regni aliis place¬
bat: aliis displicebat. Nam diuisȩ sunt ad¬
uersus se linguȩ iudȩoꝵ. Alii dicebant qͥa
bonus ẽ: alii dicebant non: s seducit turbas.
Alii ergo bene loquebantur: alii detrahebant:
lacerabant. mordebant: conuiciabantur. Ad
cos ergo quib placebat decorem induit: ad
eos quib displicebat. fortitudinem induit.
mitare ergo & tu dñm tuum: ut possis eẽ

Expanded text:
titudinem, et praecinctitudinem, et praecinctus est.» Videmus quia duas res induit, decorem et fortitudinem. Utquid autem? Ut fundaret terram. Sequitur enim: «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Unde confirmavit? Quia decorem induit. Non confirmaret, si solum decorem indueret, non et fortitudinem. Quare ergo decorem? quare fortitudinem? Utrumque enim dixit: «Dominus regnavit, decorem induit; induit Dominus fortitudinem; et praecinctus est.» Nostis, fratres, quia Dominus noster cum venisset in carne, his quibus praedicabat Evangelium regni, aliis placebat, aliis displicebat. Nam divisae sunt adversus se linguae Judaeorum: «Alii dicebant, Quia bonus est; alii dicebant, Non, sed seducit turbas» . Alii ergo bene loquebantur; alii detrahebant, lacerabant, mordebant, conviciabantur. Ad eos ergo quibus placebat, «decorem induit:» ad eos quibus displicebat, «fortitudinem induit.» Imitare ergo et tu Dominum tuum, ut possis esse
Abbreviated transcription (Latin):
dies: ad auid usq adtransinigrationem baby¬
lonis. Quintum tempus tanquã quintꝰ dies:
atransmigratione inbabyloniam usq ad pre¬
dicationem ioħis. Sextus dies iam ap̃dicatio¬
ne iohannis agitur usq infinem: & post finẽ
sexti diei ꝑuenimus adrequiem. M ergo sext̃.
dies agitur. Si sextus dies agitur: uidete qͥd
habeat titulus. Indiem ante sabbatum: qͣn-¬
do fundata ẽ. terra. Iam audiamus ipsũ psal¬
mum: ipsum interrogemus quomodo funda
ta ẽ. Ne forte tunc facta ẽ terra. Nec ingenesi
sic legimus. Quando ergo fundata ẽ. terra:
Quando: nisi cum fit qđ lectum ẽ mͦ in apło:
si tamen statis infide ut stabiles et immobi¬
les: Cum om̃s qui credunt ꝑunuiersam
terram immobiles sunt infide: fundata est
terra: tunc fit homo adimaginem dĩ. Qd̃
significat sextus ille dies ingenesi. S: quomͦ
illud fecit ds̃: Quomͦ fundata ẽ terra: Xp̃c
regnauit decorem in¬
duit. induit dñs for¬

Expanded text:
dies, a David usque ad transmigrationem Babydies, a David usque ad transmigrationem Babyloniae: quintum tempus, tanquam quintus dies, a transmigratione Babyloniae usque ad praedicationem Joannis. Sextus dies jam a praedicatione Joannis agitur usque ad finem, et post finem sexti diei pervenimus ad requiem. Modo ergo sextus dies agitur. Si sextus dies agitur, videte quid habeat titulus: «In diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Jam audiamus ipsum Psalmum; ipsum interrogemus quomodo fundata est terra, ne forte tunc facta est terra: nec in Genesi sic legimus. Quando ergo fundata est terra? Quando, nisi cum fit quod lectum est modo in Apostolo: «Si tamen statis in fide,» ait, «stabiles et immobiles» ? Cum omnes qui credunt per universam terram immobiles sunt in fide, fundata est terra: tunc fit homo ad imaginem Dei. Quod significat sextus ille dies de Genesi. Sed quomodo illud fecit Deus? quomodo fundata est terra? Christus regnavit, decorem induit; induit; Dominus for
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim uestit nudum: si habet unde faciat.
ñ laborat. Si non habet unde faciat: gła in ex¬
celsis dõ: & interra pax hominib bone. uo¬
iuntatis. Qui autẽ uult spoliare uestitum:
qͣntum laborat qͥs enumerat: Et tamen &
ista transitura sunt. cum uenerimus ad illam
requiem ubi nemo esurit qui pascatur: nemo
nudus ẽ. qui uestiatur. Idco quia et ista trans¬
itura sunt oꝑa bona: et sextus istȩ dies q̃ndo
ꝑficiuntur oꝑa bona ualde. habet uesꝑum.
Insabbato autem ñ inueniemus eẽ. uesꝑam:
quia requies nr̃a ñ habebit sinem. Uespera
enim: ꝓfine ponitur. Sicut enim sexto die fe¬
cit ds̃ hominem adimaginem suam: sic inue¬
reformaret: hominem adimaginem dĩ. Pri¬
mum enim tempus tanquam primus dies:
abadam usq adnoe. Scdm tempus tanꝗͣ
scds dies: anoe usq ad abraham. Terciũ tem¬
pus tanquã tercius dies: ababraham usq ad
dauid. Quartum dempus tanquam quartus

Expanded text:
Qui enim vestit nudum, si habet unde faciat, Qui enim vestit nudum, si habet unde faciat, non laborat: si non habet unde faciat, «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui autem vult spoliare vestitum, quantum laboret, quis numerat? Et tamen et ista transitura sunt, cum venerimus ad illam requiem, ubi nemo esurit qui pascatur, nemo nudus est qui vestiatur. Ideo quia et ista transitura sunt opera bona, et sextus iste dies, quando perficiuntur opera bona valde, habet vesperam. In sabbato autem non invenimus esse vesperam, quia requies nostra non habebit finem: vespera enim pro fine ponitur. Sicut ergo sexto die fecit Deus hominem ad imaginem suam; sic invereformaretur homo ad imaginem Dei. Primum enim tempus, tanquam primus dies, ab Adam usque ad Noe: secundum tempus, tanquam secundus dies, a Noe usque ad Abraham: tertium tempus, tanquam tertius dies, ab Abraham usque ad David: quartum tempus, tanquam quartus
Abbreviated transcription (Latin):
tigatus ẽ ut requiesceret: aut mͦ non oꝑatur:
quiete oꝑatur: & semꝑ oꝑatur: et semꝑ quie¬
tus ẽ. Ergo et nos qͦs inse uoluit tunc ds̃ figu¬
rare: post omnia oꝑa bona habebimus requi¬
em. Et quidem oꝑa bona nr̃a fr̃s quȩ hic oꝑa¬
mur inscło ante requiem: quasi cum labore
sunt: & requies ula inspe ẽ: nondum tenetur
inrẽ. Etenim nͥ esset inspe: deficeremus inlabo¬
re. S: transeunt oꝑa laboriosa & bona. Quid
enim tam bonum quam porrigere panẽ esu¬
rienti: Et qđ audimus: audiebamus mͦ cum
euangłium legeretur: quid tam bonum. quã
id qcđ monebat gencraliter omĩsꝰ qui habet
duas tunicas det non habenti: & qui habet
escas pascat esurientem: Nudum uestire. bonũ
opus ẽ. Hunquid semꝑ erit hoc opꝰ bonum:
habet aliquamulum laborem: s habet solati¬
um inspe futurȩ quietis. Quantũ autem labo¬
rem habet qđ uestis nudum: Bonũ opus ñ
multum laborat: malũ opꝰ habet laborãt.

Expanded text:
tigatus est, ut requiesceret, aut modo non operattigatus est, ut requiesceret, aut modo non operatquiete operatur, et semper operatur, et semper quietus est. Ergo et nos, quos in se voluit Deus tunc figurare, post omnia opera bona habebimus requiem. Et quidem opera bona nostra, fratres, quae hic operamur in saeculo ante requiem, quasi cum labore sunt; et requies illa in spe est, nondum tenetur in re: et nisi esset in spe, deficeremus in labore; sed transeunt opera laboriosa et bona. Quid enim tam bonum, quam porrigere panem esurienti? et quod audiebamus modo, cum Evangelium legeretur, quid tam bonum, quam id quod admonebat generaliter, «Omnis qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, pascat esurientem» ? Nudum vestire, bonum opus est: numquid semper erit hoc opus bonum? Habet aliquantulum laborem, sed habet solatium in spe futurae quietis. Quantum autem laborem habet quod vestis nudum? Bonum opus non multum laborat: malum opus habet laborem.
Abbreviated transcription (Latin):
salmi hurꝰ titulum cũ
ꝓnuntiaretur audiui¬
mus: & quid sibi uelit
descriptura dĩs hoc est
exlibro genesis. non est
difficile cognoscere. Inti¬
tulo enim tanquam ad¬
monemur inlimine: qͥd
intus queramus. Inscrip¬
turis ergo est: ita. Laus cantici ipsius dauid.
indiem ante sabbatum: quando fundata est
terra. Recordantes gͦ ꝑom̃s dies quid fecerit ds̃.
quando creauit & ordinauit uniuersa. apͥma
dic usq adsextum diem: septimum enim sc̃i¬
ficauit. qͥa in illo requieuit post omia opera
quȩ fecit bona ualde: et inuenimus eũ serto
die fecisse qui dies hic commemoratur. qͥa dic̃
ante sabbatum. omnia animalia interra. De¬
inde ipso die fec̃ hominem adimaginem & si¬
militudinẽ suã. Non autem sine causa illi dies
sic sunt ordinati: nͥ quia et scła sic cursura erãt
ante quam requiescamus indõ. Tc̃ autem requie¬
scimus: si facimus oꝑa bona. Ad hoc exemplũ
dictum ẽ de deo: requielit ds̃ septimo die
cum fecisset omĩa oꝑa bona ualde. Non enu fa¬

Expanded text:
salmi hujus titulum, cum pronuntiaretur, audivimus; et quid sibi velit, de Scriptura Dei, hoc est ex libro Genesis, non est difficile cognoscere: in titulo enim tanquam admonemur in limine quid intus quaeramus. Inscriptus ergo est ita: «Laus cantici ipsi» «David, in diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Recordantes ergo per omnes dies quid fecerit Deus, quando creavit et ordinavit universa a primo die usque ad sextum diem septimum enim sanctificavit, quia in illo requievit post omnia opera, quae fecit bona valde, et invenimus eum sexto die fecisse qui dies hic commemoratur, quia dicit, «ante sabbatum» omnia animalia in terra: deinde ipso die fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam. Non autem sine causa illi dies sic sunt ordinati, nisi quia et saecula sic cursura erant, antequam requiescamus in Deo. Tunc autem requiescimus, si facimus opera bona. Ad hoc exemplum scriptum est de Deo, «Requievit Deus septimo die,» cum fecisset omnia opera bona valde . Non enim fa
Abbreviated transcription (Latin):
minamini: et uultus un non erubescent. Qa
ergo boni nichil poteris oꝑari nͥ illumina¬
tus & alumine dĩ. & feruefactus abspũ dĩ:
quando uideris te bene oꝑantem confitere
deo: et dic qđ ait apls: dic tibi: ne extollaris.
quid enĩ habes qđ non accepisti: Si autem
accepisti: quid głans q̃si non accepis: Hic
ergo consitetur deo. et docet nos bonam confes

Expanded text:
minamini; et vultus vestri non erubescent» . Quia minamini; et vultus vestri non erubescent» . Quia ergo nihil boni potes operari, nisi illuminatus a lumine Dei, et fervefactus a Spiritu Dei; quando videris te bene operantem, confitere Deo, et dic quod ait Apostolus, dic tibi ne extollaris: «Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis» ? Hic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Contra ueritatem quicquid ẽ: mendatiũ dr̃.
Ergo quid ait: Qui loquit᷑ mendatium de
suo loquitur: id÷ qui peccat de suo peccat
Attendite ergo sententiã contra. Si enim qui
loquitur mendatiũ de suo loquitur: restat
ut qui lo quitur ueritatem de dĩ loquatur.
autẽ homo mendax. Non tibi dicitur in hac
sententia. uade securus mentire. quia homo
es: immo uide te hominẽ. quia mendar es.
Et ut sis uerax. bibe ueritatem: ut de do ruc¬
tes : ut sis uerax. Quia de tuo illã non potes
habere: restat ut inde illam bibas unde flu¬
it. Quomͦ si aluce recesseris intenebris es. quo¬
mͦ lapis non de se feruet: sed uel asole uł ab
igne: si ei calorem subtraxeris frigescit. ibi ap¬
patet quia qd feruebat ñerat ipsius. s ferue¬
bat uel asols uł abigne: sic et tu si adõ reces¬
seris frigesces: si ad dm̃ accesseris feruesces:
qͥd ait: Si adeum accesseris: inlumine eris.
Ideo psalmus dicit. Accedite adeum & illu¬

Expanded text:
contra veritatem quidquid est, mendacium dicitur. contra veritatem quidquid est, mendacium dicitur. Ergo quid ait? «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur;» id est, qui peccat, de suo peccat. Attendite sententiam contra. Si enim qui loquitur mendacium, de suo loquitur; restat ut qui loquitur veritatem, de Dei loquatur. autem homo mendax» . Non tibi dicitur in hac sententia, Vade, securus mentire, quia homo es: imo vide te hominem, quia mendax es; et ut sis verax, bibe veritatem, ut de Deo ructes, ut sis verax. Quia de tuo illam non potes habere, restat ut inde illam bibas , unde fluit. Quomodo si a luce recesseris, in tenebris es: quomodo lapis non de se fervet, sed vel a sole vel ab igne, si eum calori subtraxeris, frigescit; ibi apparet, quia quod fervebat, non erat ipsius; sed fervebat vel a sole vel ab igne: sic et tu si a Deo recesseris, frigesces; si ad Deum accesseris, fervesces; quid dicit? Si ad eum accesseris, in lumine eris; ideo psalmus dicit: «Accedite ad eum, et illu
Abbreviated transcription (Latin):
enim: hylaritas ẽ. Et quid dicit apłs: Hyla¬
rem enim datorem: diligit ds̃. Quicquid
facis cum hylaritate fac bonum: tẽ & be¬
ne facis. Si autem cum tristicia facis fit
de te. non facis: et portas magis psalteriũ
non cantas. Inpsalterio decacordo cum
cantico incythara: hoc ẽ inuerbo etoꝑe.
Cum cantico uerbo: incythara inoꝑe. Si
uerba sola dicis: quasi canticum solum
habes: eytharam ñhabes. Si oparis & non
loqueris: qͣsi cytharam solam habes. Propter
hoc &loquere bene & fac bene: si ius habere
me dñe infactura tua: & inoꝑib manuum
tuarũ exultabo. Uidetis quid dicat. Iu me
fecisti bene uiuentem: tu me formasti. Si
qͥd forte boni facio: infactura manuũ tuaꝵ
enĩ te formaret adoꝑa bona.ñ nosses nͥ oꝑa
tua mala. Qui enim loquitur mendatium:
de suo loquitur. hoc euangłium dic̃. Om̃e
peccatum mendatium ẽ Contra legẽ ẽ. enĩ.

Expanded text:
enim hilaritas est. Et quid dicit Apostolus? «Hilaenim hilaritas est. Et quid dicit Apostolus? «Hilarem enim datorem diligit Deus» . Quidquid facis, cum hilaritate fac: bonum tunc et bene facis. Si autem cum tristitia facis, fit de te, non facis; et portas magis psalterium, non cantas. «In psalterio decachordo, cum cantico in cithara:» hoc est, verbo et opere. «Cum cantico,» verbo; «in cithara,» opere. Si verba sola dicis, quasi canticum solum habes, citharam non habes: si operaris, et non loqueris, quasi solam citharam habes. Propter hoc et loquere bene, et fac bene, si vis habere me, Domine, in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo.» Videtis quid dicat. Tu me fecisti bene viventem, tu me formasti: si quid forte boni facio, in factura manuum tuarum enim te formaret ad opera bona, non nosses nisi opera tua mala. «Qui» enim «loquitur mendacium, de suo loquitur» : hoc Evangelium dicit. Omne peccatum mendacium est. Contra legem enim et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: tunc tres pueri inignem precipitati sunt.
Hȩc patiebatur incaptiuitate popłs isrł. Nox
erat. ꝑnoctem confitebatur daniel ueritatẽ
dĩ. Dicebat inoratione. Deccaiumꝰ: impiȩ
egimus: iniquitatem fecimus. Tibi dñe gła:
nobis confusio. Uerttatem di annuntiabat
ꝑnoctem. Quid. ẽ ueritatem dĩ annuntia
re ꝑnoctem: Non accusare dm qͥa pateris
aliquid mali: s tribuere illud peccatis tius:
emendationi ipsius: ad adnuntiandã ma¬
ne miscđiam ipsius: & ueritatem ꝑ noctem.
Cum misccłiam annuntias mane. et ueritatẽ
ꝑnoctem: semꝑ laudas dm̃: semꝑ confiteris
psalterium significat decem precepta legis:
sed cantare millo opus ẽ non portare psalteri¬
um. Nam et iudei habent legem: portant &
non p̾sallunt. Qui sunt qui psallunt: Qui
oꝑantur. Parum ẽ. Qui oꝑantur cum tristi¬
cia: nondum psallunt. Qui sunt qͥ psallun:
Qui cum hẏlaritate faciunt bene. Inpsallendo

Expanded text:
est, tunc tres pueri in ignem praecipitati sunt . est, tunc tres pueri in ignem praecipitati sunt . Haec patiebatur in captivitate populus Israel: nox erat. Per noctem confitebatur Daniel veritatem Dei; dicebat in oratione, «Peccavimus, impie egimus, iniquitatem fecimus: tibi, Domine, gloria, nobis confusio» . Veritatem Dei annuntiabat per noctem. Quid est, veritatem Dei annuntiare per noctem? Non accusare Deum, quia pateris aliquid mali; sed tribuere illud peccatis tuis, emendationi ipsius: «Ad annuntiandum mane misericordiam ipsius, et veritatem per noctem.» Cum misericordiam annuntias mane, et veritatem per noctem, semper laudas Deum, semper confiteris psalterium signised cantare in illo opus est non portare psalterium, nam et Judaei habent legem: portant, non psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui operantur. Parum est: qui operantur cum tristitia, nondum psallunt. Qui sunt qui psallunt? Qui cum hilaritate faciunt bene. In psallendo