comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. ꝑuitam quȩ agitur inspe. donec ueniamꝰ
ad tram ꝓmissionis : t̃ram uiuentium. ubi no
nec ueniamus. tota istauita heremꝰ nob̃ est.
et tota temptatio: sed in eo quiuicit scłm. uicit
omnia popłs dei. Namsicut inbaptismo tan¬
quã hostes atergo insequentes p̃terita peccata
delent᷑: sic post baptismum in itinere uitȩ
huiꝰ. cum escam spiritalem manducamꝰ. et
potum spiritalem bibimus. omĩa nob̃ adu̾¬
santia suꝑamus. Terruit quippe inimicos uiȩ
nr̃ȩ. nomen imperatoris nr̃i. Prius enĩ surre¬
xit ira gentium ad ꝑdendum nom̃ xp̃ianũ.
Ubi autem ira nichil potuit conuersa est
indolorem:et magis magisq fide crescente atq
occupante omnia. dolor conuersus ẽ intimo¬
rem: ut et suꝑbi huiꝰ scłi tanquam uolatilia
cȩli subumbra holerisillius quod ex minu¬
tissimo grano synapis multũ creuit. refugi¬
um ꝓtectionemq conquirant. Sic et in hoc

Expanded text:
mum, per vitam quae agitur in spe, donec veniamus mum, per vitam quae agitur in spe, donec veniamus ad terram promissionis, terram viventium ubi nobi; quo donec veniamus, tota ista vita eremus nobis est, et tota tentatio. Sed in eo qui vicit saeculum, vincit omnia populus Dei. Nam sicut in Baptismo, tanquam hostes a tergo insequentes, praeterita peccata delentur: sic post Baptismum, in itinere vitae hujus, cum escam spiritualem manducamus, et potum spiritualem bibimus, omnia nobis adversantia superamus. Terruit quippe inimicos viae nostrae nomen Imperatoris nostri. Prius enim surrexit ira gentium ad perdendum nomen christianum; ubi autem ira nihil potuit, conversa est in dolorem, et magis magisque fide crescente atque occupante omnia, dolor conversus est in timorem; ut et superbi hujus saeculi, tanquam volatilia coeli, sub umbra oleris illius, quod ex minutissimo grano sinapis multum crevit, refugium protectionemque conquirant . Sic et in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pii: et faciem iudicium eiꝰ oꝑuit. id ẽ diuini¬
tatem eiꝰ. Ita gub̃nauit dñs popłm suũ tan¬
quã illo ligno portatum: ubi t̾ra. id ẽ caro
dñi extenta impios transuorauit. Neq e¬
nim naui transiit popłs mare. ut gubnasti
ꝓprie diceret᷑: s gubnasti iusticiatua popłm
tum. non p̃sumentẽ de iusticia sua. sed exfi¬
de iuuentem sub gr̃a tua. Popłm tuũ hunc
quem liberasti. Nouit enim dñs quisunt eiꝰ.¬
Exhortatus es inuirtute tua. id ẽ in xp̃o tuo:
quia qđ infirmũ ẽ deifortius ẽ hominib. Et
si crucifixus ẽ ex infirmitate: s uiuit in uir¬
tute dei. Exhortatus es inuirtute: et in refec¬
tione scãtua. In eo quippe qͦd carnis morta¬
litas in illo refecta ẽ. ꝑ resurrectionẽ. et mil¬
lo iam corruptibile hoc induit incorrupti¬
onem: exhortatisumus hoc infuturũ speran¬
tes. et ꝓpt̃ hoc omnia p̃sentia tolerantes. Re¬
stat enim post baptismum transitus ꝑhere¬

Expanded text:
pii, et faciem judicium ejus operuit , id est, divinipii, et faciem judicium ejus operuit , id est, divinitatem ejus. Ita gubernavit Dominus populum suum, tanquam illo ligno portatum, ubi terra, id est, caro Domini extenta impios transvoravit. Neque enim navi transivit populus mare, ut gubernasti proprie diceretur. Sed gubernasti justitia tua populum tuum, non praesumentem de justitia sua, sed ex fide viventem sub gratia tua: populum tuum hunc, quem liberasti. Novit enim Dominus qui sunt etuo. Quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Et si crucifixus est ex infirmitate, sed vivit in virtute Dei . Exhortatus es in virtute tua, et in refectione sancta tua. In eo quippe quod carnis mortalitas in illo refecta est per resurrectionem, et in illo jam corruptibile hoc induit incorruptionem, exhortati sumus in futurum sperantes, et propter haec omnia praesentia tolerantes. Restat enim post Baptismum transitus per ere
Abbreviated transcription (Latin):
tantes nichil intereẽ inter se et illos. sed po¬
cius existimantes illis eẽ iratum dm̃. qui tan¬
tis tribulationib affligerent᷑. sibi autẽ ꝓpi¬
cium. qui tantis ꝓsperitatib lȩtarentur.
Ita descenderunt tanquam plumbũ in a¬
quã ualidissimam. Quis similis tibi in diis
dñe: quis similis tibi głosus in scĩs. qui non
głant᷑ inse: Mirabilis in maiestatib. qͥ facis
ꝓdigia. Hȩc enim quȩ tunc facta sunt. fu¬
turũ aliquid ꝓnuntiabant: qm̃ figure no¬
strȩ fuerunt. Extendisti manũ tuam: transuo¬
rauit eos t̃ra. Nullum certe egyptioꝵ illo tẽ¬
pore t̃rȩ hiatus absorbuit. Aqua cooꝑti st̃:
mari pierunt. Quid ẽ gͦ extendisti dexterã
tuam. transuorauit eos tr̃a: An recte intelligimꝰ
dexteram dei eum de quo ysaias dicit. et bra¬
chium domini cui reuelatum ẽ: Ipse ẽ enĩ
lem putant. Terra enim tradita ẽ in manꝰ im¬

Expanded text:
tantes nihil interesse inter se et illos; sed potantes nihil interesse inter se et illos; sed potius aestimantes illis esse iratum Deum, qui tantis tribulationibus affligerentur, sibi autem propitium, qui tantis prosperitatibus laetarentur. Ita descenderunt tanquam plumbum in aquam validissimam. Quis similis tibi in diis, Domine? quis similis tibi? gloriosus in sanctis, qui non gloriantur in se: mirabilis in majestatibus, qui facis prodigia. Haec enim quae tunc facta sunt, futurum aliquid praenuntiabant, quoniam figurae nostrae fuerunt. Extendisti dexteram tuam, transvoravit eos terra. Nullum certe Aegyptiorum illo tempore terrae hiatus absorbuit; aqua cooperti sunt, in mari perierunt. Quid est ergo, Extendisti dexteram tuam, transvoravit eos terra? An recte intelligimus dexteram Dei eum, de quo Isaias dicit, Et brachium Domini cui revelatum est ? Ipse est enim lem putabant. Terra enim tradita est in manus im
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens ubi et quando. et quomodo ꝑficiat᷑
plena tociꝰ hominis renouatio que inbap¬
tismo inchoatur et p̃signatur. et spe certis¬
sima iam tenet᷑. Tunc enim et mortale hoc
induet immortalitatẽ: et euacuato penitus
omni pͥncipatu et potestate erit ds̃ omnia
in omnib. Nunc autẽ quã diu corpus qͦd
corrumpit᷑ aggrauat animã dicit inimicus.
ꝑsequar et comp̃hendam. S misisti sp̃m tu
um. et oꝑuit eos mare. Modo non dicit᷑ sp̃cue
S nimirũ uidet᷑ ds̃ non irasci. cui sunt im¬
punita peccata. et magis ingrauescit. Unde
plumbo comparatꝰ. in ꝓfunda descendit. tan¬
tomagis quantomagis uidet eos qui ꝑfidẽ
iustificati sunt. et ꝓspe futurȩ uite p̃sentia
mala tolerant. in laborib uiuere:in quib eos
ꝑferendis confirmat sp̃c dei. Misit gͦ ds̃ sp̃m
suũ ad consolandos et exercendos in laborib
iustos: et oꝑuit mare impios. non solũ pu¬

Expanded text:
nesciens ubi, et quando, et quomodo perficiatur nesciens ubi, et quando, et quomodo perficiatur plena totius hominis renovatio, quae in Baptismo inchoatur, et praesignatur, et spe certissima jam tenetur. Tunc enim et mortale hoc induet immortalitatem, et evacuato penitus omni principatu et potestate, erit Deus omnia in omnibus . Nunc autem, quamdiu corpus, quod corrumpitur, aggravat animam , dicit inimicus, Persequar, et comprehendam. Sed misisti spiritum tuum, et operuit eos mare. Modo non dicitur spiritus irae Sed nimirum videtur Deus non irasci, cui sunt impunita peccata, et magis ingravescit. Unde plumbo comparatus in profunda descendit, tanto magis, quanto magis videt eos qui per fidem justificati sunt, et pro spe futurae vitae praesentia mala tolerant, in laboribus vivere, in quibus eos perferendis confirmat Spiritus Dei. Misit ergo Deus Spiritum suum ad consolandos et exercendos in laboribus justos; et operuit mare impios, non solum pu
Abbreviated transcription (Latin):
micos: et multitudine maiestatis tuȩ con
triuisti aduersarios. Misisti quippe iram
tiam: et comedit eos tanquam stipulam.
Limuimus enim te irascentem. et credidi¬
mus inte: et omnia delicta nr̃a consumpta
aqua. et gelauerunt tanquam murus aquȩ.
gelauerunt fluctus inmedio mari:cũ in
ista diuisione aquȩ gelantib fluctib. uia
patuerit popło liberato: Cur gͦ non poeiꝰ
quia t̃ror irȩ dĩ quam contempnit ille pec¬
cator qui uenit ad ꝓfundum maloꝵ. ipse
compellit ad baptismũ. ut ꝑ aquã ñ pre¬
focantem. sed transeuntib ꝑuiam. libere¬
mur: Dixit inimicus ꝑsequar et comp̃¬
hendam. partibor spolia. et replebo ani¬
mam meam. Int̾ficiam gladio meo: do¬
minabit᷑ manus mea. Neq enim intelligit ini¬
micus ium dominici sacramenti.quȩ est inbap¬
tismo salutari eis qui credunt et sꝑant in eiret
adhuc putat etiam dominari baptiratis pos¬
se peccata. qm̃ carnis fragilitate temptamur.

Expanded text:
micos; et multitudine majestatis tuae, Domine, micos; et multitudine majestatis tuae, Domine, contrivisti adversarios. Misisti quippe iram tuam, et comedit eos tanquam stipulam. Timuimus enim te nascentem, et credidimus in te, et omnia delicta nostra consumpta visa est aqua, et gelaverunt tanquam murus aquae, gelaverunt fluctus in medio mari; cum in ista divisione aquae, gelantibus fluctibus, via patuerit populo liberato? Cur ergo non potiquia terror irae Dei, quam contemnit ille peccator, qui venit ad profundum malorum, ipse compellit ad Baptismum, ut per aquam non praefocantem, sed transeuntes per viam liberemur? Dixit inimicus, Persequar, et comprehendam; partibor spolia, et replebo animam meam; interficiam gladio meo, dominabitur manus mea. Neque intelligit inimicus vim dominici Sacramenti, quae est in Baptismo salutari, eis qui credunt et sperant in eum: et adhuc putat etiam dominari baptizatis posse peccata, quoniam carnis fragilitate tentantur,
Abbreviated transcription (Latin):
et inũenit nos: uendideramus nos et emit nos
Dñs nomen ẽ illi. Currus pharaonis et exer¬
citus eius ꝓiecit in mare. Exaltationes scła¬
res. et cateruas innumerabiliũ peccatoꝵ.
quȩ in nobis diabolo militabant. deleuit
inbaptismo. Ternos stratores currib impo¬
suerat: qui nos timore doloris. timorehu¬
miliationis. timore mortis ꝑsequendo t̃¬
rebat: hȩc omnia submersa sunt inrubro
mari: quia illi consepulti sumus ꝑbaptis
tus. occisus ẽ. Ita rubro pelago omnes hostes
oꝑuit:quicruenta morte qua nr̃a peccata
consumerent᷑. baptismum consecrauit. Qd̃
si hostes nr̃i deuenerunt inprofundũ tan¬
quam lapis: illos solos possidet. et cum
illis solis ẽ duricia diaboli:de quib scrip¬
tum ẽ. Peccator cum uenerit in ꝓfundum
dimitti sibi posse quȩ fecerunt: et ea despe¬
ratione grauius altiusq mergunt᷑. Sed
dextera tua dnẽ glorificata ẽ inuirtute:
dextera manus tua domine confregit in¬

Expanded text:
et invenit nos: vendideramus nos, et emit nos. et invenit nos: vendideramus nos, et emit nos. Dominus nomen est illi. Currus Pharaonis et exercitum ejus projecit in mare. Et exaltationes saeculares, et catervas innumerabilium peccatorum, quae in nobis diabolo militabant, delevit in Baptismo. Ternos stratores curribus imposuerat, qui nos timore doloris, timore humiliationis, timore mortis, persequendo terrebant. Haec omnia submersa sunt in Rubro mari, quia illi consepulti sumus per Bapttus, et occisus est. Ita Rubro pelago omnes hostes operuit, qui cruenta morte, qua nostra peccata consumerentur, Baptismum consecravit. Quod si hostes nostri devenerint in profundum tanquam lapis, illos solos possidet, et cum illis solis est duritia diaboli, de quibus scriptum est, Peccator cum in profundumdimitti sibi posse quae fecerunt: et ea desperatione gravius altiusque merguntur. Sed, Dextera tua, Domine, glorificata est in virtute; dextera manus tua, Domine, confregit ini
Abbreviated transcription (Latin):
tismo.Iam quippe humilis subditus deo.
Cantat hoc canticum. Nam suꝑbo głam suã
querenti. et se magnificanti. non ẽ głose
magnificatus ẽ dñs. Iustificatus autẽ im¬
pius credendo in eum qui iustificat impi¬
um. ut deputet᷑ fides eius ad iusticiam.
ut iustus ex fide uiuat. ne ignorans dei
iusticiam. et suam uolens constituere. iusti¬
ciȩ dei non sit subiectus: uerissime cantat
adiutorem et ꝓtectorem sibi dñm in salutẽ.
dm̃ suũ quem honorificat. Neq enim ẽ ex il¬
lis elatis qui cognoscentes dm̃. non sicut de¬
um honorificauerunt: sed dicit ei. Ds̃ pa¬
tris meĩ. Ds̃ est enimpatris abraham qui
credidit dõ: et deputatum ẽ illi ad iusticiã.
Et idõ paruuli non de nr̃a iusticia p̃sumen¬
tes. sed de ipsius grã. magnificamus dñm:
qm̃ ipse conterit pugnas qui pax ẽ nr̃a.
Et ideo dominus nomen ẽ illi cui dicimus
apud ysaiam. posside nos. Dñs nom̃ est
illi. Noneramus et fecit nos. ꝑieramus¬

Expanded text:
tismo. Jam quippe humilis subditus Deo tismo. Jam quippe humilis subditus Deo cantat hoc canticum. Nam superbo gloriam suam quaerenti, et se magnificanti, non est gloriose magnificatus Dominus. Justificatus autem impius, credendo in eum qui justificat impium, ut deputetur fides ejus ad justitiam , ut justus ex fide vivat ; ne ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, justitiae Dei non sit subjectus ; verissime cantat adjutorem et protectorem sibi Dominum in salutem, Deum suum, quem honorificat. Neque enim est ex illis elatis, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum honorificaverunt . Dicit itaque, Deus patris mei. Deus est enim patris Abraham, qui credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Et ideo parvuli, non de nostra justitia praesumentes, sed de ipsius gratia, magnificamus Dominum, quoniam ipse conterit pugnas, qui pax est nostra. Et ideo Dominus nomen est illi: cui dicimus apud Isaiam, Posside nos . Dominus nomen est illi. Non eramus, et fecit nos: perieramus
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Bibebant enim de spiritali conseqͦnti
petra: petra autem erat xp̃e. S non in pleris¬
q illoꝵ beneplacitum ẽ dõ. Prostrati enĩ ft̃
in deserto. Hȩc autem figurȩ nr̃ȩ factȩ sunt:
ut non simus cupientes mala. sieut et illi
cupierunt. Et paulopost. Omnia autẽ hȩc
inquit infigura contingebant in illis: scͥp¬
ta autẽ sunt ad correptionẽ nr̃am. in quos
nullus fidelium dubitauerit. tr̃ansitũ illiꝰ
popłi ꝑmare rubrum.figuram fuisse bap¬
tisminr̃i: ut adiabolo et angłis eiꝰ. qui nos
tanquam pharao et egyptii luto carnis
obnoxios. uelut laterum oꝑibus atterebaÑ.
ram moyses gerebat. ꝑbaptismũ liberati.
cantemus dño głose enim magnificatus ẽ.
equum et equitẽ ꝓiecit in mare. Nobis enĩ
mortui sunt. qui nobis iam dominari non
possunt: qm̃ ipsa delicta nr̃a quȩ nos illis
subditos fecerant. lauachro grẽ scẽ lib̾tatis
nobis.tanquam in mari submersa atq: de¬
re.Suꝑbiam et suꝑbum. deleuit in bap¬

Expanded text:
spirituali consequente eos petra; petra autem erat Christus. Sed non in plurimis eorum beneplacitum est Deo. Prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus cupientes mala, sicut et illi cupierunt. Et paulo post: Omnia haec, inquit, in figura contingebant illis; scripta sunt autem ad correctionem nostram, in quos nullus fidelium dubitaverit, transitum illius populi per mare Rubrum figuram fuisse Baptismi nostri: ut a diabolo et angelis ejus, qui nos tanquam Pharao et Aegyptii, luto carnis obnoxios velut laterum operibus atterebant, ram Moyses gerebat, per Baptismum liberati, Cantemus Domino: gloriose enim magnificatus est; equum et equitem projecit in mare. Nobis enim mortui sunt, qui nobis jam dominari non possunt: quoniam ipsa delicta nostra, quae nos illi subditos fecerant, lavacro gratiae sanctae liberatis nobis, tanquam in mari submersa atque dere, superbiam et superbum delevit in Bap
Abbreviated transcription (Latin):
periculoꝵ. Pauꝑ erat: et securior dormiẽbat.
Sic nanq alius accedebat ad duram tramqũa
ad lectum in argentatum. Attendite ad eu¬
ras diuitum: et comparate securitates pau¬
ꝑum. S audiat diuesiste ut non suꝑbe
sapiat: neq speret in incerto diuitiarũ.
Utatur mundo tanquã non utens. Sciat
seuiam ambulare. E has diuitias tanqͣm
instabulo inuenit. Alius uiator erit: et
ipse habebit. s non auferet. Omnes hic
relicturi sunt: quod hic adquisierunt.
Nudus inquit exii de utero matris meȩ:
nudus reuertar int̾ram. Dñs dedit: dñs
abstulit. S non abstulit: quia tibi dere¬
lictus ẽ pauꝑ. Nudus exii de utero matris
matris mee: nudus reuertar in tram. Alium¬
audi pauperem. Nichil intulimus inhunc
mundũ: s nec auferre aliquid possumus.
Uictum et tegumentũ habentes. His conten¬
tisimus. Nam qui uolunt diuites fieri. inci¬
dunt intemptationẽ et desideria multa

Expanded text:
periculorum. Pauper erat, et securior dormiebat: periculorum. Pauper erat, et securior dormiebat: somnus facilius accedebat ad duram terram, quam ad lectum inargentatum. Attendite curas divitum, et comparate securitati pauperum. Sed audiat dives iste, ut non superbe sapiat, neque speret in incerto divitiarum. Utatur mundo, tanquam non utens. Sciat se viam ambulare, et in has divitias tanquam in stabulo invenit. Alius viator erit, et ipse habebit, sed non auferet. CAPUT V. Omnes hic relicturi sunt quod hic acquisierunt. Nudus, inquit, exii de utero matris meae; nudus revertar in terram, Dominus dedit, Dominus abstulit . Non abstulit, quia tibi derelictus est pauper. Nudus exii de utero matris meae; nudus revertar in terram. uitur: «Nihil intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus: victum et tegumentum habentes, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et desideria multa,
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat enim quia quicqͥd habebat a deoha¬
bebat. et non inseipso. s in dño głabatur:
Audi apłm paulum.Si enim abraham ex
res:recte querimus pauꝑem. In turba queri¬
mus: et uix inuenimus. Occurrit michipau¬
ꝑ: et quero pauꝑem. Interim tu manũ por¬
rige pauperi quem inuenis: ex corde q̃ris
quem queris. Tu dicis. pauꝑ sum sicut laza¬
rus: diues iste m̃s humilis non dicit. diues
sum. sicut abraham. Ergo tute extollis: ille
se humiliat. Quid inflaris. et non imita¬
ris: Ego inquit pauꝑ: leuor in sinũ abra¬
he. Non uides quia pauꝑem diues excepit:
Non uides quia diues susceptor est pauꝑis:
Si enim suꝑbis contra eos quihabent pe¬
cuniam: negas ad regnum cȩloꝵ ꝑtinere:
inte non inuenit᷑. Non times ne cibi cum
mortuus fueris dicat abraham. recede a
be saꝑe neq sperare inincerto diuitiarũ.
ammonituri sumus. Diuitiȩ illȩ quas pu¬
tatis plenas ẽẽ deliciarum: pleniores sunt

Expanded text:
sciebat enim quia quidquid habebat, a Deo hasciebat enim quia quidquid habebat, a Deo habebat; et non in se ipso, sed in Domino gloriabatur, audi Paulum apostolum: Si enim Abraham ex res recte quaerimus pauperem: in turba quaerimus, et vix invenimus. Occurrit mihi pauper, et quaero pauperem. Interim tu manum porrige pauperi quem invenis. Corde quaeris, quem quaeris. Tu dicis, Pauper sum sicut Lazarus: dives iste meus humilis non dicit, Dives sum sicut Abraham. Ergo tu te extollis, ille se humiliat. Quid inflaris, et non imitaris. Ego, inquit, pauper levor in sinum Abrahae. Non vides quia pauperem dives excepit? Non vides quia dives susceptor est pauperis? Si enim superbis contra eos qui habent pecuniam, et negas eos ad regnum coelorum pertinere; in te non invenitur: non times ne tibi, cum mortuus fueris, dicat Abraham, Recede a erbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum , admoniti sumus. Divitiae illae, quas putatis plenas esse deliciarum, pleniores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Insinum abrahȩ: id ẽ insecretum. ubi erat
abraham. Nolite enim carnaliter intelli¬
gere: quod uelut in sinum tunicȩ abrahȩ
leuatus sit pauꝑ. Sinus erat: quia secre¬
tum erat. Unde dicit᷑. Redde uicinis nrĩs¬
Quid ẽ redde insinũ eoꝵ: Torque inconscien¬
tiam eoꝵ. Lege: aut si non legere potes. audi
cũ legitur: et uide abraham opulentissimũ
fuisse int̾ra. auro.argento. familia. pecore.
possessione: et tamen diuesiste pauꝑ fuit.
Credidit abraham dõ: et reputadum ẽ illi
ad iusticiam. Iustificatus ẽ gr̃ã dei: non ꝓpͥa
p̃sumptione. fidelis erat: bene oꝑabat᷑. fili¬
um iussus ẽ immolare: neq cunctatus ẽ of
ferre quod acceꝑat a quo acceperat. Proba¬
tus ẽ a deo: constitutus ẽ exemplum fidei.
Iam deo notus erat: s nob̾ monstrandꝰ erat.
Non est inflatus quasiin bonis oꝑib suis:
quia pauꝑ erat. diuesiste. Ꝙ ut scias quia
non est inflatus tanquam inbonis oꝑibꝰ suis.

Expanded text:
In sinum Abrahae, id est, in secretum, ubi erat In sinum Abrahae, id est, in secretum, ubi erat Abraham. Nolite enim carnaliter intelligere, quod velut in sinum tunicae Abrahae levatus sit pauper. Sinus erat, quia secretum erat. Unde dicitur, Redde vicinis noQuid etiam eorum. Lege, aut si legere non potes, audi cum legitur, et vide Abraham opulentissimum fuisse in terra, auro, argento, familia, pecore, possessione : et tamen dives iste pauper fuit, enim Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam . Justificatus est gratia Dei, non propria praesumptione. Fidelis erat, bene operabatur. Filium jussus est immolare; neque cunctatus est ei offerre quod acceperat, a quo acceperat . Probatus est Deo, constitutus est exemplum fidei. Jam Deo notus erat: sed nobis monstrandus erat. Non est inflatus quasi in bonis operibus suis; quia pauper erat dives iste. Et ut scias quia non est inflatus tanquam in bonis operibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
ris: Aꝑtisunt pauperes: aꝑci sunt diuites.
Audi gͦ me de hoc qͦd ꝓposuisti dnẽ pauper
Cum illum sc̃m ulcerosum te ẽẽ dicis: timeone
suꝑbiendononsis qđ dicis. Noli contemnere
diuites misericordes: diuites humiles. Et ut
cicius dicam quid paulo ante dixi: diuites
pauꝑes noli contemnere o pauꝑ. Esto et tu
pauꝑ. idest humilis. Si enim diues factus ẽ
humilis: quantomagis pauꝑ debet ẽẽ hu¬
milis: Pauꝑ non habet unde inflet᷑: diues
habet cum quo luctetur. Audigͦ me. Esto
uerus pauꝑ: esto pius. estomites: estohumił.
Namsi de ista pannosa et ulcerosa pauꝑtate
głaris. quia talis fuit ille qui ante domũ
diuitis in ops iacebat: attendis quia pauꝑ
fuit. et aliud non atcendis. Quid inquit
attendo: Lege scripturas: et inuenies qͦd
dico. Lazarus pauꝑ fuit: incuiꝰ sinum le¬
uatus ẽ. diues fuit. Contigit inquit mori
inopem illum: et auferri ab angłis. Quo:

Expanded text:
ris? Aperti sunt pauperes, aperti sunt divites. ris? Aperti sunt pauperes, aperti sunt divites. Audi ergo me de hoc quod proposuisti, domne pauper. Cum enim illum sanctum ulcerosum te esse dicis, timeo ne superbiendo non sis quod dicis. Noli contemnere divites misericordes, divites humiles; et ut citius dicam, quod paulo ante dixi, divites pauperes noli contemnere. O pauper, esto et tu pauper; pauper, id est, humilis. Si enim dives factus est humilis, quanto magis pauper esse debet humilis? Pauper non habet unde infletur, dives habet cum quo luctetur. Audi ergo me. Esto verus pauper, esto pius, esto humilis. Nam si de ista pannosa et ulcerosa paupertate gloriaris, quia talis fuit ille qui ante domum divitis inops jacebat; attendis quia pauper fuit, et aliud non attendis. Quid, inquis, attendo? Lege Scripturas, et invenies quod dico. Lazarus pauper fuit: in cujus sinum levatus est, dives fuit. Contigit, inquit, mori inopem illum, et auferri ab angelis. Quo?
Abbreviated transcription (Latin):
similis sum illi lazaro qui iacebat ulcero¬
sus ante diuitis domũ. cuiꝰ canes lingebañ
ulcera: et querebat saturari de micis quȩ
sum illi. Nr̃m genus ẽ cui debet᷑ regnũ
celoꝵ: non illi generi qui induuntur
purpura et bysso. et epulant᷑ cotidie splen¬
dide. Talis enimerat ille: ante cuiꝰ domum iaee¬
bat pauꝑ ulcerosus. Et uidete exitus amboꝵ
Contigit enim mori inopẽ illũ. et auferri ab
angłis insinum abrahȩ. Mortuus ẽ diues:
et sepultus ẽ. Nam pauꝑ forte nec sepultꝰ.
Et quid postea: Cum apud inferos diues il¬
le intormentis eẽt. leuauit ocłos suos: uidit
pauꝑem quẽ contempserat in abrahe gre¬
iio quiescentẽ: desiderauit guitam a quo
ille micam: et qm̃ dilexit opulentiam. non
inuenit misericordiam. Uoluit subueniri
frĩb suis: semꝑ uecors. sero misericors: n¬
chil omnino quod postulauit accepit. Dis
tes. Quid me ad alia intelligenda exhorta¬

Expanded text:
similis sum illi Lazaro, qui jacebat ulcerosimilis sum illi Lazaro, qui jacebat ulcerosus ante divitis domum, cujus canes lingebant ulcera, et quaerebat saturari de micis, quaesum, inquit. Nostrum genus est, cui debetur regnum coelorum; non illi generi qui induuntur purpura et bysso, et epulantur quotidie splendide. Talis enim erat ille, ante cujus domum jacebat pauper ulcerosus: et videte exitus amborum. Contigit enim mori inopem illum, et auferri ab Angelis in sinum Abrahae. Mortuus est autem dives, et sepultus est. Nam pauper forte nec sepultus. Et quid postea? Cum apud inferos dives ille in tormentis esset, levavit oculos suos, vidit pauperem quem contempserat, in Abrahae gremio quiescentem: desideravit guttam, a quo ille micam; et quoniam dilexit opulentiam, non invenit misericordiam. Voluit subveniri fratribus suis, semper vecors, sero misericors: nihil omnino quod postulavit, accepit . tes: quid me ad alia intelligenda exhorta
Abbreviated transcription (Latin):
illa pauꝑtas: in diuitiis gͦ istis nichil sic ẽ
cauendum. quam suꝑbie morbus. Qui enĩ
non habet pecumam: non habet amplis¬
simas facultates: non habet unde se extol¬
lat. Qui habet laudet᷑ si se non extollit.
ꝑbiat non habet. Quis autem ferat in opẽ
scłi: non suꝑbe saꝑere. Noui quid dicam.
Hoc illis precipe. Fabent diuitias. intrin¬
secus suꝑbiam ꝑsuadentes. Habent diui¬
tias.inquib laborant ẽẽ humiles. Damͥ
zacheum habentem magnas diuitias.
pͥncipem publicanoꝵ. confessorem peccator̃.
statura breuem. anmo breuiorem. ascen¬
dentẽ lignum. ut transeuntem uideret.
qui pro illo pendebat in ligno: da mͥdi
centẽ. dimidium rerũ mearũ do pauꝑib.
S multum diues es. Orachee. multũ di¬
ues es. Ecce dimidium dabis: dimidium
quare reseruabis: Quia sicui aliquid ab¬
fame languidus. Respondet mͥ.⁊ dicit.
Michi debetur regnum cȩloꝵ. Ego enim

Expanded text:
ista paupertas; in divitiis ergo istis nihil est sic ista paupertas; in divitiis ergo istis nihil est sic cavendum, quam superbiae morbus. Qui enim non habet pecuniam, non habet amplissimas facultates; non habet unde se extollaunde superbiat, non habet? Quis autem ferat et inopesaeculi, non superbe sapere . Novi quid dicam: hoc illis praecipe. Habent enim divitias intrinsecus superbiam persuadentes, habent divitias in quibus laborant esse humiles. Da mihi Zacchaeum habentem magnas divitias, principem publicanorum, confessorem peccatorum, statura brevem, animo breviorem, ascendentem lignum, ut transeuntem videret qui pro illo pendebat in ligno. Da mihi dicentem, Dimidium rerum mearum do pauperibus. Sed multum dives es, o Zacchaee, multum dives es. Ecce dimidium dabis: dimidium quare reservabis? Quia si cui aliquid abfame languidus; respondet mihi, et dicit: Mihi debetur regnum coelorum; ego enim
Abbreviated transcription (Latin):
et diximus: tibi derelictus ẽ
pauꝑ.pupillo tueris adiutor.
Queramus pauperem: quera¬
mus pupillum. Nec mirum sit qͦd admoneo:
queranus quos sic habundare cernimꝰ. et sen¬
timus. Nonne pauperib plena sunt omnia:
Nonne etiam pupillis plena omnia: Et ta¬
dum ẽ caritatiuĩx id qͦd putamus. non
hoc ẽẽ quod querimꝰ. Qui enim dicuntur
paupes et sunt. in quos a deo mandata et
elemosine fiunt. de quibus fatemur scrip¬
hoc genus hominũ. S altius intelligen¬
pauperes non habentes pecuniam. uictũ co¬
tidianum uix inuenientes: alienis opib
iniscđia sic indigentes. ut etiam mendica¬
re nonerubescant. Si de his dictum ẽ. tibi
derelictus ẽ pauꝑ: nos quid facimꝰ qui
hoc non sumus: Ergonos qui xp̃iam sumus.
non sumus deo derelicti: & quȩ alia nob̃ spes
est. si non sumus illi derelicti. qui nos non de
qui. ocompauꝑes mei. Diues est. suꝑbus ẽ.
Nam et indiuitiis istis quȩ uulgo appellan¬
tur diuitiȩ. quibus ẽ contraria uulgaris

Expanded text:
et diximus, Tibi derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor. Quaeramus pauperem, quaeramus pupillum. Nec mirum sit quod admoneo ut quaeramus, quos sic abundare cernimus et sentimus. Nonne pauperibus plena omnia? nonne pupillis plena sunt omnia? Tadum est Charitati vestrae, id quod putamus, non hoc esse quod quaerimus. Qui enim dicuntur pauperes et sunt, in quos a Deo mandatae eleemosynae fiunt, de quibus fatemur scriphoc genus hominum; sed altius intelligenpauperes non habentes pecuniam, victum quotidianum vix invenientes, alienis opibus, misericordia sic indigentes, ut etiam mendicare non erubescant: si de his dictum est, Tibi derelictus est pauper; nos quid facimus, qui hoc non sumus? Ergo nos qui christiani sumus, non sumus Deo derelicti? Et quae alia nobis spes est, si non sumus illi derelicti, qui nos non derqui, o compauperes mei. Dives est, superbus est. Nam et in divitiis istis, quae vulgo appellantur divitiae, quibus est contraria vulgaris
Abbreviated transcription (Latin):
a quib. Non enim resisto: sed legis ministe¬
rium requiro. Demq audite. Lapidare uul¬
ret t̃ram: quando autem hoc dixit phariseis.
leuauit oculos suos. et inspexit tram. et fec
eam tremere. Proinde cum hoc dixisset.ite¬
rum cepit seribere in t̾ra. At illi compuncti
et tremefacti unus post alterum discesser̃t
Otremotus: ubi sic t̾ra mota ẽ.utetiam mu¬
peccatrix. et saluator.remansit egrota et me¬
dicus remansit misera et miscd̃ia. Et aspici¬
ens mulierem dixit. Nemo te condemnauit:
& illa. Nemo dnẽ.S tamen adhuc sollicita
erat. Peccatores enim damnare ñ ausi sunt.
ñ ausi sunt lapidare peccatricem:qͥ se ipsos
intuentes. similes inuenerunt. S adhuc
mulier erat in magnopiculo: quia ille ei
iudex remanserat. qui erat sine peccato.
Nemoinquit de damnatuut.At illa. Nemo
dñe. Sinec tu. secura sum. Eui sollicitudi¬
nitacita dñs uoce respondit. Nec ego te dã
me ad subueniendum inclinat miscdia.

Expanded text:
a quibus. Non enim resisto, sed Legis minista quibus. Non enim resisto, sed Legis ministrum requiro. Denique audite: Lapidare vulret terram. Quando autem hoc dixit Pharisaeis, levavit oculos suos ipse, et inspexit terram, et fecit eam tremere. Proinde cum hoc dixisset, iterum coepit scribere in terra. At illi compuncti et tremefacti, unus post alterum discesserunt. O terrae motum, ubi sic terra mota est, ut etiam mupeccatrix et Salvator: remansit aegrota et medicus: remansit misera et misericordia. Et aspiciens mulierem, dixit: Nemo te condemnavit? Et illa: Nemo, Domine. Sed tamen adhuc sollicita erat. Peccatores enim damnare non ausi sunt: non ausi sunt lapidare peccatricem, qui se ipsos intuentes similes invenerunt. Sed adhuc mulier erat in magno periculo: quia et ille ei judex remanserat, qui erat sine peccato. Nemo, inquit, te damnavit? At illa, Nemo, Domine: si nec tu, secura sum. Cui sollicitudini cita Dominus voce respondit: Nec ego te damnme ad subveniendum inclinat misericor
Abbreviated transcription (Latin):
cans t̃ram t̃remotum patitur : Euangłicũ
capitulum recolamus. Pharisei temptantes do¬
minũ. adduxertnt ante cũ mulierem in ad¬
ulterio dep̃hensam: de quo peccato pȩna
fuerat lege diffinita. lege scilicet data ꝑfa
losa et fraudulenta. ad dñm pharisei accesse¬
runt: ut si iuberet lapidari mulierem dif¬
famatam. ꝑderet mansuetudinẽ. si autẽ qͦd
lex iusserat prohiberet. peccasse teneret᷑
in lege. Sicut autem interrogantes de tri¬
buto cesari reddendo.ore suo cepit uicissĩ
int̾rogans. cuius ẽẽt ꝓlatus nũmus. et¬
cuiꝰ haberet ymaginem et suꝑscriptionẽ:
respondentes enim ipsi qui int̾rogauerant
dõ quȩ dei sunt. titiadinoneret sic reddendã
dõ in homine imaginẽ dei. quẽ admodũ in
nũmo imago sua reddit᷑ cesari: ita et inista
adulteria interrogatores interrogauit. et
idõ iudices iudicauit. Non prohibeo inquit
lapidari quam lapidari lex iussit. S quero

Expanded text:
cans terram terrae motum patitur? Evangelicum cans terram terrae motum patitur? Evangelicum capitulum recolamus. Pharisaei tentantes Dominum, adduxerunt ante eum mulierem in adulterio deprehensam; de quo peccato poena fuerat Lege definita, Lege scilicet data per losa et fraudulenta ad Dominum Pharisaei accesserunt, ut si juberet lapidari mulierem diffamatam, perderet mansuetudinem; si autem quod Lex jusserat prohiberet, peccasse teneretur in Legem. Sicut autem interrogantes de tributo Caesari reddendo, ore suo cepit, vicissim interrogans cujus esset prolatus nummus, cujus haberet imaginem et superscriptionem. Respondentes enim ipsi qui interrogaverant,Deo quae Dei sunt ; ut admoneret sic reddendam Deo in homine imaginem Dei, quemadmodum in nummo imago sua redditur Caesari. Ita et in ista adultera interrogatores interrogavit, et ideo judices judicavit. Non prohibeo, inquit, lapidari quam lapidari Lex jussit; sed quaero
Abbreviated transcription (Latin):
tu siinferior es. immo quia inferior es gratu¬
lare quia ad di imaginẽ factus es ut in illo
inueniaris qui in de ꝑisti. Non enim potu¬
isti in te nisi ꝑdere te:nescis inuenire de.ni¬
si ille qui fecit te querat te. Alloquam᷑ tam̃
intelligentiam iudicant t̃ram. Iudicant
enĩ t̾ram reges. duces. pͥncipes. iudices. sena¬
tores. Unusquisq ꝓmunere qͦd accepit int̾ra.
iudicat terram. Quid ẽ autẽ quod dicit᷑ iu¬
dicat terram:.nisi iudicat homines qui sunt
interra: Nam si t̃ram ꝓprie non acctpias ni¬
si quam calcas: agricolis gͦ dictum ẽ qui ui¬
dicatis t̃ram. Porro autem si reges iudicant
t̃ram. et qui sub regib potestatem accipiunt
a regibus erudtantur & ipsi: quia t̃ra iudicat
terram:& timere debet eum qui est in cȩlo.
nẽ homo. mortalis mortalem. peccator pec¬
catorem. Si enim procedat inmediũ dñica
illa sententia. quisine peccato est prior in
illam lapidem mittat: nonne omnis iudi¬

Expanded text:
tu si inferior es, imo quia inferior es, gratutu si inferior es, imo quia inferior es, gratulare quod ad ejus imaginem factus es; ut in illo inveniaris, qui in te peristi. Non enim potuisti in te, nisi perdere te; nec scis invenire te, nisi ille qui fecit te, quaerat te. CAPUT IV. intelligentiam judicant terram. Judicant enim terram reges, duces, principes, judices: unusquisque pro munere quod accepit in terra, judicat terram. Quid est autem quod dicitur, Judicat terram, nisi, Judicat homines qui sunt in terra? Nam si terram proprie non accipias, nisi quam calcas; agricolis ergo dictum est, Qui judicatis terram. Porro autem si reges judicant terram, et quisquis sub regibus potestatem accepit a regibus; erudiantur et ipsi: quia terra judicat terram; et timere debet eum qui est in coelo thominem, mortalis mortalem, peccator peccatorem. Si enim procedat in medium dominica illa sententia, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem mittat; nonne omnis judi
Abbreviated transcription (Latin):
timore et tremore: quia qͦd impetrat humi¬
lis. amitcit supbus. Si gͦ ds̃ ẽ qui oꝑat᷑
in nob̾: quare dictum ẽ. ur̃am ipsoꝵ salutẽ
oꝑamini: Quia sic in nobis operat᷑: ut et nos ope¬
remur. Adiutor ms̃ esto. Designat et se oꝑa¬
torem: qui inuocat adiutorem. S uoluntas
inquit mea bonaẽ fateortua. Sed et ipsa
aquodata. a quo excitata: Noli me: ipsum
apłm interroga. Ds̃ est enim inquit qui ope¬
ratur in nob̾ et uelle et oꝑari probona uo¬
luntate. Quid ẽ ergo quod tibi arrogabas:
Quid ẽ quod suꝑbus ibas et ꝑibas: Redi
ad cor tuum. Inuenite malum: et ut sis bo¬
nus. inuocabonum. Non enim in te pla¬
cet dõ. nisi qͦd habes ex deo. Quod autẽ ha¬
bes ex te: displicet deo. Sibona tua cogi¬
tes quid habes quod non accepisti: Si aut
accepisti: quid gloriaris quasi non acceperis :
Solus ẽ ille qui non nouit nisi dare. Non ha¬
bet datorem: qui non habet meliorem. Quo

Expanded text:
timore et tremore: quia quod impetrat humitimore et tremore: quia quod impetrat humilis, amittit superbus. Si ergo Deus est qui operatur in nobis, quare dictum est, Vestram ipsorum salutem operamini? Quia sic in nobis operatur, ut et nos operemur: Adjutor meus esto . Designat et se operatorem, qui invocat adjutorem. Sed voluntas, inquit, bona, mea est. Fateor, tua. Sed et ipsa a quo data, a quo excitata? Noli me ipsuminterroga. Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate . Quid est ergo quod tibi arrogabas? Quid est quod superbus ibas, et peribas? Redi ad cor tuum, inveni te malum; et ut sis bonus, invoca bonum. Non enim in te placet Deo, nisi quod habes ex Deo: quod autem habes ex te, displicet Deo. Si bona tua cogitas, quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Solus est ille qui non novit nisi dare. Non habet datorem, qui non habet meliorem. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
fidunt in eo. Sibeati qui confidunt in eo:
miseri qui confidunt inse. Maledictus enĩ
omnis homo qui spem suam ponit in hoĩe.
Ergonec inte:quia et tu homo es.Si enim
spem tuam posueris in alio homine: inor¬
dinate humilis eris.Si autem spem tuam
posueris inte: ꝑiculose suꝑbis. Quid autẽ
interest: Utrunq ꝑniciosumnchil hoꝵ
eligendum. In ordinate humilis non ele¬
uatur: ꝑiculose suꝑbus p̃cipitatꝰsemq¬
darguendum et consumendũ. quo inse quis¬
q confidit. dicta eẽ ista uerba. sertute domi¬
no in timore. et exultate ei cum tremore:apo¬
stolum audite.hec ipsa uerba dicentem. et
sententiam cur dicta sint explanantẽ. Ecce
apłi uerba sunt. Cum timore et tremore ue¬
stram salutem ipsorum oꝑamini. Quare
gͦ cum timore et tremore meam salutem ope¬
ror: cum sit inpotestate mea operari salutẽ
meã: Uis audire quare cum timore et tremo¬
re: Ds̃ ẽ enim qͥ oꝑatur inuobis. Ideo cum

Expanded text:
fidunt in eum . Si beati qui confidunt in eum; fidunt in eum . Si beati qui confidunt in eum; miseri qui confidunt in se. Maledictus enim omnis homo qui spem suam ponit in homine . Ergo nec in te, quia et tu homo es. Si enim spem tuam posueris in alio homine, inordinate humilis eris: si autem spem tuam posueris in te, periculose superbis. Quid autem interest? Utrumque perniciosum: nihil horum eligendum. Inordinate humilis non levatur: periculose superbus praecipitatdarguendum et consumendum, quod in se quisque confidit, dicta esse ista verba, Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore; Apostolum audite haec ipsa verba dicentem, et sententiam cur dicta sint, explanantem. Ecce Apostoli verba sunt: Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Quare ergo cum timore et tremore meam salutem operor, cum sit in potestate mea operari salutem meam? Vis audire quare cum timore et tremore? Deus est enim qui operatur in vobis. Ideo cum
Abbreviated transcription (Latin):
et pereatis in quit de uia iusta : Non enim
ait nequando irascatur ans. et non intre¬
tis inuiam iustam:sed pereatisde uia iusta.
Iam enimuideris tibi iustus.non rapiendo
alienum. non adulterando.non homncidi¬
um faciendo. non falsum testimoniũ adu̾¬
sum prorimũ dicendo patrem et matrẽ
honorando: unum dm̃ colendo. idolis et
demonib non seruiendo. De hac uita ꝑi¬
bis si tibi ista p̃sumpseris: si tibi ista ate ip̃so
ẽẽ putaueris. Infideles enim non intrant in
uiam iustam:suꝑbi pereunt de uia iusta.
Quid enim ait: Erudimini qui iudicatis
t̃ram.Et ne forte utres et potentiam. quia
iudicatis t̃ram. uobis tribuatis. a uobis ip¬
sis ea in uobẽẽ credatis: nolite sic. Seruite
domino intimore. et exultate non uobis
inp̃sumptione. sed ei intremore: nequan¬
do irascatur dñs. et pereatis de uia iusta.
cum exarserit eito ra esꝰ. Quid ꝙͥ faciendũ ẽ
ne pereamus de uiaiusta: Beati om̃s qui con¬

Expanded text:
et pereatis, inquit, de via justa. Non enim et pereatis, inquit, de via justa. Non enim ait, Ne quando irascatur Dominus, et non intretis in viam justam; sed, pereatis de via justa. Jam enim videris tibi justus non rapiendo alienum, non adulterando, non homicidium faciendo, non falsum testimonium adversus proximum dicendo, patrem et matrem honorando, unum Deum colendo, idolis et daemoniis non serviendo: de hac via peribis, si tibi ista praesumpseris, si tibi ista a te ipso esse putaveris. Infideles enim non intrant in viam justam, superbi pereunt de via justa. Quid enim ait? Erudimini, omnes qui judicatis terram. Et ne forte vires et potentiam, qua judicatis terram, vobis tribuatis, et a vobis ipsis eam vobis esse credatis; nolite sic: Servite Domino in timore; exsultate, non vobis in praesumptione, sed ei in tremore. Ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa, cum exarserit cito ira ejus. Quid ergo faciendum est, ne pereamus de via justa? Beati omnes qui con
Abbreviated transcription (Latin):
Rydimini om̃s qui iudica¬
tis t̾ram. Terram iudicare ẽ:
corpus domare. Audiamꝰ
apłm iudicantẽ tr̃am. Nonsic pugno inquit
tanquã aerem uerberans: sed castigo corpus
meũ et inseruitutẽ redigo: ne forte aliis p̃¬
dicans ipse repbus efficiar. Audi gͦ terram
iudicantem terram: et iudica t̃ram ne sis t̃¬
ra.Si enim t̾ram iudicaueris celum eris: et
inte factam głam domini enarrabis. Celi
dicaueris: terra eris. Si autem terra fue¬
ris ad cum ꝑtinebis cuidictum ẽ: t̃ram man¬
ducabis. Audiant gͦ iudices terre: corpus
castigent: libidines frenent: ament sapien¬
tiam. uincant concupiscentiam. Et ut hocfa¬
ciant:erudiant᷑: hec est autem summa erudi¬
tionis. Seruite dño intimore: et exultate ei
cum tremore. Exulta ei non tibi:ei a quo es¬
et quod es. et quod homo es. et quod iustꝰ
homo es. ate autem iustus es:non seruis do¬
mino in timore. nec exultas ei cum tremore.
sed tibi inp̃sumptione. Et quid tibi fiet
nisi quod sequitur: nequando irascat᷑ dñs.

Expanded text:
rudimini, omnes qui judicatis terram. Terram judicare, est corpus domare. Audiamus Apostolum judicantem terram: Non sic pugno, inquit, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Audi ergo, terra, judicantem terram; et judica terram, ne sis terra. Si enim terram judicaveris, coelum eris, et in te factam gloriam Domini enarrabis. Coeli ram non judicaveris, terra eris. Si autem terra fueris, ad eum pertinebis cui dictum est, Terram manducabis . Audiant ergo judices terrae: corpus castigent, libidines frenent, ament sapientiam, vincant concupiscentiam: et ut hoc faciant, erudianttionis: Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore. Exsulta ei, non tibi: ei a quo es quod es, et quod homo es. et quod justushomo es, a te autem justus es; non servis Domino in timore, nec exsultas ei in tremore, sed tibi in praesumptione. Et quid tibi fiet, nisi quod sequitur? Ne quando irascatur Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
nec uirum deserit. Nongͦ dicas. Quare ft̃
isti indomodei: Respondet᷑ tibi. Uasa sunt
in contumeliam:Nouit ea utiq ds̃. Noner¬
rat qui creauit: qm̃ qui poterat creare. no¬
uit ordinare. Habent in domo magna lo¬
cum suũ. Si autem queras ame. quomͦ
eis bene utatur ds̃: fateor dei consiliũ sic̃
homo explicare nonpossum. Noui enĩ cũ
paulo apło expauescere. quod etiam ille cũ
consideraret expauit. et expauescens excla¬
mauit. Oaltitudo diuitiarũ sapientiȩ et sci¬
entiȩ dei: quam inscrutabilia sunt iudicia

Expanded text:
nec virum deserit. Non ergo dicas, Quare sunt nec virum deserit. Non ergo dicas, Quare sunt isti in domo Dei? Respondetur tibi, Vasa sunt in contumeliam. Novit eis uti Deus: non errat qui creavit; quoniam qui potuit creare, novit ordinare: habent in domo magna locum suum. Si autem quaeras a me, quomodo eis bene utatur Deus: fateor, Dei consilium, sicut homo, explicare non possum. Novi enim cum Paulo apostolo expavescere, quod etiam ille cum consideraret, expavit, et expavescens exclamavit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabi
Abbreviated transcription (Latin):
am malis. Quantis bonis utuntur mali:
Omnis enim creatura deibona ẽ. Quomͦ ea
male utuntur mali: Quomodo eos increpat
scriptura dicens. petitis et non accipitis.
eo quod male petatis: ut inconcupiscentiis
urĩs insumatis. Quod nom̃ acceꝑunt isti
male utentes bonis dĩ: Sequitur et dicit.
Ad ulteri. Undsq adulteri: Nescitis quia
amicus huius mundi inmicus dei constitu¬
etur:: Ad ulteri inquit. Sunt anime adul¬
terȩ: sunt fornicariȩ. Discutiamus eas. For¬
nicariȩ animȩ sunt: multis diis falsis quo¬
damm᷑ ꝓstitutȩ. Adultere autem tanquã
legitimo iamconiugio copulate: et ipsi le¬
gitimo coniugio non seruantes anime casti¬
tatem. Ut hoc dicam expressius: pagani
anima fornicaria ẽ: xp̃iant anma adulte¬
ra. Pagani anima fornicaria legitimũ ui¬
rũ non habet: ꝑ diuersa demonia ꝓstitu¬
ta corrumpit᷑. Xp̃iani autẽ anima qua¬
re adultera est: Quianec castitatẽ diligit.

Expanded text:
iam malis. Quantis bonis utuntur mali? iam malis. Quantis bonis utuntur mali? Omnis enim creatura Dei bona est . Quomodo ea male utuntur mali? Quomodo eos increpat Scriptura, dicens, Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis, ut in concupiscentiis vestris insumatis. Quod nomen acceperunt isti male utentes bonis Dei? Sequitur, et dicit, Adulteri. Unde adulteri? Nescitis quia amicus hujus mundi, inimicus Deo constituitur ? Adulteri, inquit. Sunt animae adulterae, sunt fornicariae: discutiamus eas. Fornicariae animae sunt, multis diis falsis quodam modo prostitutae: adulterae autem, tanquam legitimo jam conjugio copulatae, et ipsi legitimo conjugio non servantes animae castitatem. Ut autem hoc dicam expressius, pagani anima fornicaria est, christiani mali adultera. Pagani anima fornicaria, legitimum virum non habet, per diversa daemonia prostituta corrumpitur: christiani autem mali quare adultera est? Quia nec castitatem diligit,
Abbreviated transcription (Latin):
diligere decorem domus dei. Ꝙ locum ta¬
bernaculi claritatis eiꝰ: quere uasa in ho¬
norem. Et nolo dicas. quesiui et non inueni.
Ideo enim quesisti et non inuenisti: quia qͦd¬
ad quesisti tu non fuisti. Similis simili cohe¬
ret: dissimilis dissimilem refugit. Sifueris
uas incontumelia: ꝓculdubio uas in hono¬
rem graue tibi erit et ad uidendum. Non au¬
dis quomodo quidam de quodam dicant.
gauis nobis ẽ etiam ad uidendum: Quod
tibi graue ẽ ad audiendum:quando erit a¬
ꝑtum ad inueniendum: Uasa enim ista. inte¬
riorum hominũ sunt. Non utiq cum uisus
fuerit iustus. iam agnoscitur iustus. Eundem
aspectum habet. et iustus et iniustus. Uterq
homo: s non uterq domus dei. Et si ambo xp̃i¬
ani appellantur: utrunq uas. s non utrunq
inhonorem.S aliud inhonorem: aliud in
serenda ẽ domus magna: Nouit deus uti id
est dñs magne domus. et uasis inhonorem.
et uasis incontumeliam. Sicuti ẽ maloꝵ ma¬
le uti etiam bonis: sic contra dei bene uti et¬

Expanded text:
decorem domus Dei, et locum tabernaculi claritatis ejus; quaere vasa in honorem. Et nolo dicas, Quaesivi, et non inveni. Ideo enim quaesisti, et non invenisti, quia quod quaesisti tu non fuisti. Similis simili cohaeret, dissimilis dissimilem refugit. Si fueris vas in contumeliam, procul dubio vas in honorem grave tibi erit et ad videndum. Non audis quomodo quidam de quodam dicant, Gravis nobis est etiam ad videndum ? Quod tibi grave est ad videndum, quando erit apertum ad inveniendum? Vasa enim ista, interiorum hominum sunt. Non utique cum visus fuerit justus, jam agnoscitur justus. Eumdem aspectum habet et justus et injustus: uterque homo, sed non uterque domus Dei. Et si ambo christiani appellantur, utrumque vas, sed non utrumque in honorem; sed aliud in honorem, aliud in serenda est domus magna? Novit Deus uti, id est Dominus magnae domus, et vasis in honorem, et vasis in contumeliam. Sicuti est malorum male uti etiam bonis; sic e contra Dei bene uti et
Abbreviated transcription (Latin):
ecorem domus domini et locũ
tabernaculi claritatis eiꝰ dili¬
gimus: si et nos ipsisumus.
Quis ẽ gͦ decor domus dñi.
et locus tabnaculi claritatis eius:nisi tem¬
plum eiꝰ de quoapłs dicit. templum enĩ dei
scm ẽ quod estis uos: Sicut gͦ in fabricis
manufactis cum eleganter et magnifice con¬
struuntur. corporalis nr̃ mulcet᷑ aspectus:
ita cum lapides uiui corda fidelium. caritatis
uinculo continent᷑. decor est domus dei. et
locus tabnaculi claritatis ens. Discite gͦ
quod amare debetis: ut amare possitis. Quis
enim diligit decorem domus dei: Qui eccłiã
diligit. non infabre factis parietib et tectis.
non innitore marmoꝵ et laqueariis aureis:
s in hominib fidelib scĩs. dm̃ diligentib
ex toto corde suo. et extotamente sua. et

Expanded text:
ecorem domus Dei, et locum tabernaculi claritatis ejus diligimus, si et nos ipsi sumus. Quis est ergo decor domus Dei, et locus tabernaculi claritatis ejus; nisi templum ejus de quo Apostolus dicit, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ? Sicut ergo in fabricis manufactis, cum eleganter et magnifice construuntur, corporalis noster mulcetur aspectus; ita cum lapides vivi, corda fidelium charitatis vinculo continentur, decor est domus Dei, et locus tabernaculi claritatis ejus. Discite ergo quod amare debetis, ut amare possitis. Qui enim diligit decorem domus Dei, non est dubium quia Ecclesiam diligit: non in fabre factis parietibus et tectis, non in nitore marmorum et laquearibus aureis; sed in hominibus fidelibus, sanctis, Deum diligentibus ex toto corde suo, et ex tota
Abbreviated transcription (Latin):
guis effecta ẽ. non nobis ostendit uerbũ car¬
nem factum. et habitantem in nobis: Uti¬
q ostendit. Omnia ergo futuri popłi signa
qua alia sunt in libris ueteribus sacramenta:
siue illa intelligamus. siue non intelligamꝰ:
querentem desiderant. non rep̃hendentem.
Petamus gͦ: queramus et pulsemus: ut aꝑia¬
tur nobis. Illis futura p̃dicta sunt sacram̃ta:
nos ꝓresentia uidemus in ecclesia:¬

Expanded text:
guis effecta est, non nobis ostendit Verbum carguis effecta est, non nobis ostendit Verbum carnem factum et habitantem in nobis? Utique ostendit. Omnia ergo futuri populi, signa qua asive illa intelligamus, sive non intelligamus, quaerentem desiderant, non reprehendentem. Petamus ergo, quaeramus et pulsemus, ut aperiatur nobis. Illis futura praedicta sunt sacramenta, nos praesentia videmus in Ecclesia