comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus dñs. Considcratisq omnib ⁊ col¬
lustiatis quȩ formsecus indeo. qm̃ ex
ipso st̃ omnia: etiã cũ mnͥ placent hec. ad
illum redco a quo sunt. ut intelligã qm̃
possum ingressus fuero. interiore mͥ et
suꝑiorem inuemio: qͥa sic bonus dñs est.
ut istis ñ indigeat quo sit bonus. Deniq
ista ñ laudo sine illo. illum aut̾e sine istiᷤ
ꝑfectum. ñ indigum. in commutabiłe.
nulliꝰ bonũ querentem. qͦ augeat᷑. nulliꝰ
malũ timentẽ. qͦ minuat᷑ in uenio:
des dñm: nisi quia bonus dñs. forte ec̃t¬
Talem gͦ se p̾buit hominib. ut etiam
pan̾e de celo miscrit. et filiũ suũ eqͣlem
qͥ hoc ẽ qd ipse dederit homin̾e factendũ.
et ꝓ hominib occidendũ. ut ꝑ hoc qd̾
ad te erat gustare suauitatẽ di. qͥa remo¬
ta crat illa & nimis alta: du aut̃ nimis
abiectus. et iimo iacens. In magna ista
separatione: missus ẽ mediator homo:¬
Ñ poteras ad d̾m homo. d̾s factus ẽ hõ.
ut qm̃ homo potes ab homine qui noz

Expanded text:
collustratis quae forinsecus video, quoniam ex ipso sunt omnia, etiam cum mihi haec placent, ad illum redeo a quo sunt, ut intelligam «quolum, quantum possum, ingressus fuero, interiorem mihi et superiorem invenio; quia sic bonus est Dominus, ut istis non indigeat quo sit bonus. Denique ista non laudo sine illo; illum autem sine istis perfectum, non indigum, incommutabilem, nullius bonum quaerentem quo augeatur, nullius malum timentem quo minuatur, invenio. des Deum, nisi quia bonus est. ETalem autem se praebuit hominibus, ut etiam panem de coelo miserit , et Filium suum aequalem, qui hoc est quod ipse, dederit hominem faciendum, et pro hominibus occidendum; ut per hoc quod ad te erat gustare suavitatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separatione missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad hominem, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
niam peccatis. delet p̃terita. ammonet
de cetero monita ne te offendam. In psis
monitis siquid forte titubauero: decdisti mͥ
remediũ quo de orem dicens. Dimitte no¬
bis debita nr̃a: sicut et nos dimittimꝰ debi¬
torib nr̃is. Hanc legem statiustimͥ: ut
gem sustinui de dñe. Expectaui qñ ucni¬
as ꝙ. lib̾es ab omni necessitate: quia in
ip̃a necessitate. nedescrtusti legẽ misedie:¬

Expanded text:
veniam peccatis, delet praeterita, admonet de caetero monita ne te offendam: in ipsis monitis si quid forte titubavero, dedisti mihi remedium, quo te orem, dicens, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . Hanc legem statuisti mihi, ut gem sustinui te, Domine.» Exspectavi quando venias et liberes ab omni necessitate, quia in ipsa necessitate non deseruisti legem miseri
Abbreviated transcription (Latin):
cuit d̾s etiam flagellans eos. qñ iniquis
omnib displicet placuit ilł: ꝙ sub fla¬
gellis eiꝰ in erumpnis. in laborib. innul¬
nerib. in egestate constituti laudauerũt
d̾m. Ñ eis displicuit. nec dorquens. Hoc
ẽgratis amare: ñ qͣsi ꝓposita acceptione
mercedis. Quia ip̃a mcires tua summa.
ds ipse erit qu̾e gratis diligis: & sic ama¬
re debes. ut ipsum ꝓ mcrcede desiderare
ñ desmas. qui solus te saciet. sic̃ plulupꝰ
desiderabat cum dicet. Dñe ostende no¬
bis patr̃e: & sufficit nob̾. Merito quia
cimus. qͥa & si corripim᷑ ab illo. nobis
ñqmͣ displicere debet. qͥa semꝑ ẽ iustꝰ.¬

Expanded text:
cuit Deus, etiam flagellans eos. Quando iniquis omnibus displicet, placuit illis; et sub flagello ejus, in aerumna, in laboribus, in vulneribus, in egestate constituti laudaverunt Deum: non eis displicuit nec torquens. Hoc est gratis amare, non quasi proposita acceptione mercedis; quia ipsa merces tua summa Deus ipse erit, quem gratis diligis: et sic amare debes, ut ipsum pro mercede desiderare non desinas, qui solus te satiet; sicut Philippus desiderabat, cum diceret, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis» . Merito, quia cimus; quia etsi corripimur ab illo, nobis nunquam displicere debet, qui semper est
Abbreviated transcription (Latin):
uerat in sanctuariũ cłi. qͥ audierat
forte ineffabilia uerba quȩ ñ lcet hõi
loqui. Iuidixit qđ posset hominib di¬
ci: &. denuit apud se qd ñ posset dici:
Ergo et audiat᷑ ad qd possumus: & cre¬
dat᷑ ad qd ñ possumus. Ad qd̾ possumꝰ
audiat᷑: qm̃ iacob elegit sͥ dñs. Ad qd̾¬

Expanded text:
ravit in sanctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae non licet homini loqui ; qui dixit quod posset hominibus dici, et tenuit apud se quod non posset dici. Ergo et audiatur ad quod possumus, et credatur ad quod non possumus. Ad quod possumus audiatur, «Quoniam Jacob elegit s
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis eiꝰ ꝑseuerant. qͥ in fide ñ ficta.
& spe firma. et caritate sincera serui¬
unt dõ. & honorant ȩccłiam eiꝰ. ꝙ non
dant offensionẽ maleuiuendi eis qui
uciure uolunt. ⁊ in tua lapides osfen¬
sionis ñ st̃. Eigo qui statis in domo dñi:

Expanded text:
mandatis ejus perseverant, qui in fide non ficta, et spe firma, et charitate sincera serviunt Deo, et honorant Ecclesiam ejus, et non dant offensionem male vivendo, eis qui venire volunt, et in via lapides offensionis inveniunt. Ergo, «Qui statis in d
Abbreviated transcription (Latin):
seruos eiꝰ. Rex in omnigente pͥorẽ. Egy¬
ptꝰ affliccio d̃r: pharao dissiꝑatio. Affli¬
ctio gͦ regem ht̃ dissipatioñe: qͥa illi qͥ
affligunt ȩccłiam dissipati afsiigunt:
Ut enĩ affligant dissipant᷑: qm̃ rex duc̃
& ipls sequit᷑. Precedit dissipatio: seqͥt᷑

Expanded text:
eus. Rex in omni gente prior est; Aegyptus Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio ergo regem habet dissipationem; quia illi qui affligunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, dissipantur: quoniam rex ducit, populus sequitur; praecedit dissipatio, sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad illos tm̃: ista dilectio & unitas fr̃m
uenit. Uenit enĩ et ad posteros et ad moder¬
rei similes simus: dicat psalmꝰ. Sicut un¬
gucntũ in capite: qd̾ descendit in barbam
barbam aaron. Qr aaron. nr sacerdos:¬

Expanded text:
usque ad illos tantum ista dilectio et unitas fratrum venit, descendit namque ad posteros usque etiam ad moderrei similes sumus dicat psalmus, sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron . Noster Aaron, sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
Qmͣdiu gͦ habemus hostem cũ quo
pugnemꝰ: tab̾nacłm dõ facimus. Cum
autẽ tiansient tempꝰ pugne. & ueneris
pax xp̃i. quȩ p̃cellit omnẽ intellectũ.
sic̃ dicit apłs. qnͣtũ cumq enĩ co
gitatu̾s de pace illa. minꝰ cam capit
aminus ad huc in ista corꝑis grauedine cõ¬
stitutus. cũ illa patria uenit. iamdomꝰ
ent. Nullus aduersarꝰ temptabit: ut ta¬
b̾nacłm uincat᷑. Non ꝓcedemꝰ ad pugnan¬
dum: s ꝑmanebimus ad laudandum:¬
Sic̃ scriptũ c̃. Beati qͥ habitant in domo
b̾naculum adhuc gemimꝰ: in domo lauda¬
bimus. Quia gemitus ẽ ꝑegrinantiũ:. lau¬
datio iam in patria commanentiũ. Hic¬
eam in effiata: inuenimꝰ cũ in campis

Expanded text:
rgo habemus hostem cum quo pugnemus, tabernaculum Deo facimus. Cum autem transierit tempus pugnae, et venerit pax illa quae praecellit omnem intellectum, sicut dicit Agitaveris de pace illa, minus eam capit animus adhuc in ista corporis gravedine constitutus: cum venerit illa patria, jam domus erit, nullus adversarius tentabit, ut tabernaculum vocetur. Non procedemus ad pugnandum, sed permanebimus ad laudandum«Beati qui habitant in domo bernaculo adhuc gemimus, in domo laudabimus. Quare? Quia gemitus est peregrinantium, laudatio jam in patria commanentium. Hiceam in E
Abbreviated transcription (Latin):
mus in ilł sedib beatitudins. quȩ nob
ꝓmittunt᷑. Non. E mandata tenemꝰ. spe¬
tantes hoc futurũ. Et ipsa spes tanqmͣ in
filiis cdata ẽ: qͥa hominis in hac uita ui¬
lyeseors ñ fallat: ut illuc ueniant quo
spant se uienturos. Modo gͦ tanqmͣ pa¬
dies funt homines spci ficture. Cũ autẽ
adepti fueruit qd̾ sꝑant. fili st̃: qͥa illud
qđ adipiscunt᷑: pepererunt & genuer̃t
Inoꝑib sius bonis. Et hoc illis seruat᷑

Expanded text:
s in illis sedibus beatitudinis, quae nobis promittuntur? Non: sed mandata tenentes speramus hoc futurum. Ipsa spes tanquam in filiis dicta est; quia hominis in hac vita vispes eos non fallat, ut illuc veniant quo sperant se venturos. Modo ergo tanquam patres sunt, homines spei futurae: cum autem adepti fuerint quod sperant, filii sunt; quia illud quod adipiscuntur, pepererunt et generaverunt in operibus suis. Et hoc illis servatur
Abbreviated transcription (Latin):
ptationib. in molestus. int̾ aducrsita¬
tes scłi. int̾ insidias iminici. int fraudes
& impetꝰ diaboli. Hoc ẽ ecce nunc be¬
nedicite dñm om̃s scrui dñi. qͥ statꝰ in
domo dñi. Quid ẽ qui statis: Qui ꝑseue¬
ratis. Quia dictum ẽ de qͦdam qͥ archan¬
głs fuit: & in ueritate ñ stetit. Et dictũ
ẽ de amico sponsi. Amicus aut̃e sponsi
stat & audit eum: et gaudio gaudec ꝓpt̾
uocem sponsi. Quare addidit in atriis:
Atria ampliora spatia intelligunt᷑ domꝰ.
Qui stat in atruis ñ angustat᷑. ñ premit᷑:¬

Expanded text:
ntationibus, in molestiis, inter adversitates saeculi, inter insidias inimici, inter fraudes et impetus diaboli. Hoc est, «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini.» Quid est, «qui statis?» Qui perseveratis. Quia dictum est de quodam, qui archangelus fuit, «Et in veritate non stetit» : et dictum est de amico sponsi, «Amicus autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet propter ostri.» Quare addidit, «in atriis?» Atria ampliora spatia domus intelliguntur. Qui stat in atriis, non angustatur, non premit
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ ñ penicebit. Non mutabit. si
enĩ dolorẽ penitentiȩ patit᷑ ds. aut in
aliquo falit᷑: ur uelit corrigere in quo
mutare uuit qd fecit. sic ubi audis pe
gnũ sauil cũ peniteret cũ: sic̃ scͥptum ẽ:
& in ipso loco ubi scͥptura dicit. penttu¬

Expanded text:
 «non poenitebit eum?» Non mutabit. Non enim dolorem poenitentiae patitur Deus, aut in aliquo fallitur, ut velit corrigere in quo mutare vult quod fecit; sic ubi audis quia gnum Saül, cum poeniteret eum sicut dictum est: et in eo ipso loco ubi Scriptura dicit, «Poenitu
Abbreviated transcription (Latin):
uit de ꝓfundo ionas. de uentre ceti:
Erat ñsolum sub fluctib: uerũ etiam
in uisccrib bclus. Nec tam̃ illud corpꝰ
&. illi fluctꝰ incluserunt orationẽ. ne ꝑue¬
res dĩ ꝑuenire: qñ d̃i aures in corde p̃can¬
ad dñm. ꝓ fundũ enim nob̾: ista uita
mortał ẽ. Quisqͥs gͦ se in ꝓfundo intel¬
lexerit. clamet. gemat. suspiret. donec de
ꝓfundo ceruat᷑. &. ueniat ad eum qui
intuens abyssos sedet suꝑ cherubin. suꝑ
omnia quȩ creauit. ñsolũ corporalla.
s etiam sp̃alia. Dicat gͦ:¬

Expanded text:
vit de profundo Jonas, de ventre ceti . Erat non solum sub fluctibus, verum etiam in visceribus belluae; nec tamen illud corpus et illi fluctus intercluserunt orationem ne perveres Dei, quando aures Dei in corde precanad Dominum. Profundum enim nobis est vita ista mortalis. Quisquis se in profundo intellexerit, clamat, gemit, suspirat, donec de profundo eruatur, et veniat ad eum qui super omnes abyssos sedet et super Cherubim, super omnia quae creavit, non solum corporalia, sed etiam sp
Abbreviated transcription (Latin):
gat & subueniat. & numerat᷑ int̃
panꝑes qͥ saturant᷑ panib. In uenis
alium mendicũ infiatũ. aut ideo ñ
infiatum quia nichil ht̃: querent̾e cam̾
unde infictur. Non attendit ds faculta¬
tem s cupiditatẽ: et iudicat cũ scd̃mħ¬

Expanded text:
ille subveniat: et numeratur inter pauperes qui saturantur panibus. Invenis alium mendicum inflatum, aut ideo non inflatum, quia nihil habet, quaerentem tamen unde infletur. Non attendit Deus facultatem, sed cupiditatem: et judicat eu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s cos qui patiunt᷑ tͥbulationem¬
cce nunc benedicite
dñm: om̃s serui dñi. Quid est
ecce nune:In hoc tp̃r. Nam pꝰ transa¬
ctas tͥbulationes: constat quia benedi¬
ctioni dñi uacabimꝰ. sic̃ scͥptum ẽ. Beati
qͥ habitant in domo tua dñe: in scła

Expanded text:
tribulationem«Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini.» Quid est, «Ecce nunc?» In hoc tempore. Nam post transactas tribulationes, manifestum est quia benedictioni Domini vacabimus, ut dictum est: «Beati qui habitant in domo
Abbreviated transcription (Latin):
nalib comugiis alia uxor: & alii fiii:
In ȩccłia uͦ quȩ uxor: ipsi et filii. Ad
eccłiam enĩ ꝑtinebant apłi: & conuuix¬
erant scđm portionẽ qũã in menbris
recesscrit ab eis sponsus: tunc ieuinabunt
filii sponsi: Ergo ipsi cominux: & ipsifilii.

Expanded text:
 conjugiis, alia uxor et alii filii: in Ecclesia quae uxor, ipsi filii. Ad Ecclesiam enim pertinebant Apostolierant secundum portionem suam quam in membris recesserit ab eis sponsus, tunc jejunabunt filii sponsi» ? Ergo ipsa conjux, et ipsi filii.
Abbreviated transcription (Latin):
rib duis: ñ uenit somnus. Cuigͦ ceꝑit
de aliquid temporale alcctare ad pecc̃m:
iam grauant᷑ timpora tibi Uis cuigila¬
re: ꝙ ñ dormire nec dormitare: Nolide
credere. tali delectationi. Maiores dẽlo¬
res habebit. ꝗͣ. suauitates. Et ea cogtta¬
tione quasi confricans frontẽ excutis
somnũ. & paras locum dño. donee in¬

Expanded text:
ribus suis, non venit somnus. Cum ergo coeperit te aliquid temporale delectare ad peccatum, jam gravantur tibi tempora. Vis evigilare, et non dormire, nec dormitare? Noli te credere tali delectationi; majores dolores habebit quam suavitates. Ista cogitatione quasi confricans frontem, excutis somnum, et paras locum Domino. 10. «Donec in
Abbreviated transcription (Latin):
Recte autẽ ꝑ archã uniu̾sa ȩccłia designa¬
t᷑. quȩ adhuc in multis carnalib lata ẽ:
in paucis sp̃alib angusta. Et quia ad
unum hommnẽ qui ẽ sine peccõ colligi¬
t᷑. qͥsi in uno cubito consũmat᷑. Ipse eñ¬

Expanded text:
Recte per arcam universa Ecclesia designatur, quae adhuc in multis suis carnalibus lata est, in paucis spiritualibus angusta. Et quia ad unum hominem, qui est sine peccato, colligitur, quasi in uno cubito consummatur. Arca in
Abbreviated transcription (Latin):
construit᷑: ut ab estu corpus & frigore
defendat᷑. Quid itaq hoc loco
tabernaculi nomine. nͥ edificatio d̾e:¬
nȩ felicitatis expͥmit᷑. ꝑ qũa suꝑ se reprobi
casura muttiplicant. ut se a p̃scutis uitȩ
necessitatib quasi ab estu & imbrib de¬
fendant: honorib namq excrescere am¬
biunt: nedespecti uideant᷑. Terrena ag¬
gregando exaggerant:ne mopiȩ frigore
ant: & si cuncta ad desideriũ suppctãt.
nuntos se in omnib & felices putant.

Expanded text:
construitur ut ab aestu corpus et frigore defendatur. Quid itaque hoc loco tabernaculi nomine nisi aedificatio terrenae felicitatis exprimitur, per quam super se reprobi casura multiplicant, ut se a praesentis vitae necessitatibus quasi ab aestu et imbribus defendant? Honoribus namque excrescere ambiunt, ne despecti videantur. Terrena aggregando exaggerant, ne inopiae frigore ant; et si cuncta ad desiderium suppetant, munitos se in omnibus et felices putant.
Abbreviated transcription (Latin):
tanqũa de xp̃o dicant᷑: ꝙ om̃s herentes
uias dm̃. et timcamus dm timore casto.
timore ꝑmanente in scłm soculi. Est eñĩ
alius timor qũe caritas excludit: diccn¬
te ioħie. Timor ñ ẽ in caritate: s ꝑ focta ca¬
ntas foras mittit timorẽ. Cimor qͥ exclu
aliqui ꝓpt̾ca tantũ timent: ne aliquid
mali int̾ra patiant᷑. Ne illis egritudo
cer. ne aliqua tͥbulatio: ꝓpt̾ca timent
& tremiuit. Iste timor non ẽ castꝰ. Aliꝰ¬

Expanded text:
o dicatur: et omnes haerentes vias Domini; et timeamus Dominum timore casto, timore permanente in saeculum saeculi. Est enim alius timor quem charitas excludit, dicente Joanne, «Timor non est in charitate; sed perfecta charitas Aliqui propterea tantum timent, ne aliquid mali in terra patiantur, ne illis aegritudo cer, ne aliqua tribulatio; propterea timent et tremunt: adhuc iste timor non est castus. A
Abbreviated transcription (Latin):
uouit. Est deuotio uouentis: s ẽ humi¬
litas p̃cantis. Nemio p̃sumat uirib sius:
sc reddere qͦd uouent. Qui te hortat᷑ ut
uoueas: ipse ad iuuat ut reddas. Quid
gͦ uouit uideamus: &. hinc intelli¬
gamus quẽad modũ accipiendus sit in
figura dd̃. U. auid interp̃tat᷑ manufortis:

Expanded text:
it: est devotio voventis, sed est humilitas deprecantis. Nemo praesumat viribus suis se reddere quod voverit: qui te hortatur ut voveas, ipse adjuvat ut reddas. Quid ergo vovit videamus, et hinc intelligimus quemadmodum sit accipiendus in figura David. David aute
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uident᷑: somnia st̃ dormientium:
Et sic̃qͥ uidet thesauros in somnis dor
homines gaudent. in somnio gaudẽt.
Euigilabunt qñ nolunt. si ũ mͦ uigi¬
lant qñ utile ẽ. Et inuenient somnia
fuisse illa. et transire sic̃ dicit scͥptura

Expanded text:
aeculi, somnia sunt dormientium. Et quomodo qui videt thesauros in somnis, dorculi, de quibus homines gaudent, in somno gaudent: evigilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et transisse, sicut dicit Scriptura,
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ: & incipit qd̃ durum erat a¬
i ari. ec dulcescit ds̃. & iam incipit h̃o
ꝓpt̾ca iuste uiucre. ñ quia timet pcnaᷤ.
s qͥa amat ęternitatẽ. Exclusus est gͦ
timor a caritate: s successit timor ca¬

Expanded text:
justitiae, et incipit quod durum erat amari, et dulcescit Deus: et jam incipit homo propterea juste vivere, non quia timet poenas, sed quia amat aeternitatem. Exclusus est ergo timor a charitate; sed successit timor ca
Abbreviated transcription (Latin):
cordia fatui: sic̃ rota carri. fẽnũ portat.¬
& murmurat. Non pot̾ rota carriqui¬
escere a murmure. Sic ft̃ multi fr̃es: qͥ¬
ñ habitant in unũ. nͥ corꝑe. E qui sunt
qͥ nabitant in unum:  Et erat illis cor

Expanded text:
cordia fatui sicut rota carri?» Fenum portat, et murmurat: non enim potest rota carri quiescere a murmure. Sic sunt multi fratres; non habitant in unum nisi corpore. Sed qui sunt qui habitant in unum? Illi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadmodũ se habebat illiꝰ imperiidis¬
pensatio. p̾figurans tam̃ fort̾e manu
quendã ad debellandos inimicos. diabo¬
lũ & angłos eiꝰ. Hos antẽ inmnico ecłia
debellat. Et qͦmͦ debellat: Mansuctudi¬
ne. Mansuetudine enĩ rex ñr̃ uicit di¬
abolum. Seuicbat ille: ille suffcrebat:
Uictus ẽ qui seuiebat: uicit qͥ sciffcrebat:
Iu ista mansuetudine: corpꝰ xp̃i qd̃ est
eccłia uicit inimicos. Sit manufortis:

Expanded text:
quemadmodum se habebat illius imperii dispensatio; praefigurans tamen fortem manu quemdam ad debellandos inimicos, diabolum et angelos ejus. Hos autem inimicos Ecclesia debellat. Et quomodo debellat? Mansuetudine. Mansuetudine enim ipse Rex noster vicit diabolum. Saeviebat ille; iste sufferebat: victus est qui saeviebat; vicit qui sufferebat. In ista mansuetudine corpus Christi, quod est Ecclesia, vincit inimicos. Sit manu fortis,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam crescendu. & ꝓficiendum ẽ. Ue
ipso quippe ꝓfectu. ait apłs. Ꝙ si exte¬
rior homo ur corrumꝑit᷑: s interior
renouat᷑ de die indiem. Non sic ꝓfici¬
amus ut ex nouis ueteres efficiamur:
s ip̃a nouitas crescat. Dicat᷑ crgo:¬

Expanded text:
etiam crescendum et proficiendum est. De ipso quippe profectu ait Apostolus: «Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» . Non sic proficiamus ut ex novis veteres efficiamur, sed ipsa novitas crescat. 2. «Mem
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ enim poteratis: s neodũ quidem
potestis. Sint infirmi quiñ fẽ idonei
ualido cibo: uolunt se tendere ad id qd̃
caꝑe ñ possiñ ic i.ꝙ. si aliquid utcũq
sꝑinit. aut uisi sibi fuerint caꝑe qd̃ noi

Expanded text:
um enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis» . Sunt infirmi qui non sunt idonei valido cibo; volunt se extendere ad id quod capere non possunt: et si aliquid utcumque coeperint, aut visi sibi fuerint capere quod non
Abbreviated transcription (Latin):
aucẽ qͥ ñ dormiunt s dormitant. ali¬
qnͣdo retͣhunt se ab amore temporaliũ.
& rursus reuoluunt᷑ in eũ. quasi
dormitantes caput crebro inclinant.
Euigila. excute somnũ: dormitando
casuruses. Non uult p̃s ocuł dare¬

Expanded text:
ui non dormiunt, sed dormitant. Aliquantum retrahunt se ab amore temporalium, et rursus revolvuntur in eum; quasi dormitantes, caput crebro inclinant. Evigila, excute somnum; dormitando casurus es. Non vult Psa
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ: suꝑ matrẽ suã ẽ. Si forte fuenit
alacte ablactatꝰ: extingiit᷑. Non frustra
gͦ additum suꝑ matr̃e suã. Ablactari
enim om̃s possunt credendo. Qui crescit
e sic ablactat᷑: bonũ illiẽ. Qui aut̃e
adhuc suꝑ matĩe suã c̃: ꝑuitiosum ẽ.

Expanded text:
tia est, super matrem suam est; si forte fuerit a lacte ablatus, exstinguitur. Non frustra ergo additum est, «super matrem suam.» Ablactari enim omnes possunt crescendo. Qui crescit, et sic ablactatur, bonum est illi; qui autem adhuc super matrem suam est, perniciosum. E
Abbreviated transcription (Latin):
incã. Qui de ꝓfundo clamat: suigitde
ꝓfundo. Et ipse clamor: non eũ ꝑmit¬
tit multũ in imo ẽẽ. Ualde enĩ in ꝓfun¬
do sunt: qͥ nec clamant de ꝓfundo. Dicit
qͥsq uiderit se cotidianis peccĩs obru¬
si dictum illi fu̾it ut dm̃ roget: qͥbꝰdã
modis irridit. Primo dicit. Si dõ dis¬
res humanas curaret: ad tanta scelera
quȩ feci. ñ solum iuiuere s etiam mͥ bene

Expanded text:
cum de profundo clamat, surgit de profundo, et ipse clamor non eum permittit multum in imo esse. Valde enim in profundo sunt, qui nec clamant de profundo. Dicit quisque viderit se quotidianis peccatis obrusi dictum illi fuerit ut Deum roget, irridet. Quibus modis? Primo dicit: Si Deo disres humanas, ad tanta scelera quae feci, non solum viverem, sed et bene
Abbreviated transcription (Latin):
tuos: Et nou ait ego ñ sustinebo: ẜ qͥs
sustinebit: Nicdit enim ꝓpe totã uitam hu¬
mana circũlatiari peccatis sius. accusari
om̃s conscientias acogitationib sius: ñ
inucniri cor castum p̾sumens de iusticia

Expanded text:
Ego non sustinebo; sed, «quis sustinebit?» Vidit enim prope totam vitam humanam circumlatrari peccatis suis, accusari omnes conscientias cogitationibus suis, non inveniri cor castum praesumens de sua
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a carnał: quasi somuꝰ ẽ. Cepisti sꝑare
ex quo resurrexit dñs: noli deficcre sꝑare.
qͦusq exeas ab hac uita. Nam si ñ usts
ad noct̃e sꝑauens: delet᷑ totum qd̃ sꝑa¬
nans noct̃e iam non erit spes: s ip̃a tes.

Expanded text:
tra carnalis, quasi somnus est. Coepisti sperare ex quo resurrexit Dominus, noli deficere sperare quousque exeas ab hac vita. Nam si non usque ad noctem speraveris, deletur totum quod speran
Abbreviated transcription (Latin):
hostes in extiemo examine confusio in¬
dduct: qͥa tunc transacta mala redunda¬
re sͥ ante oculos m̃tis conspicuit. & ue¬
reatus obnubilat. & iecordatioĩs suȩ
iaculis. ip̃a se conscientia impugnat.
Quid gͥ digne penset iniquoꝵ. confusio
qnͣta tunc crit. qñ & foris ęxcruꝰ uidex
cernit᷑ : & intus ante oculos culpauer¬

Expanded text:
hostes in extremo examine confusio induit, quia cum transacta mala redundare sibi ante oculos mentis aspexerint, sureatus obnubilat, et recordationis suae jaculis ipsa se conscientia impugnat. Quis igitur digne penset iniquorum confusio quanta tunc erit, quando et foris aeternus judex cernitur, et intus ante oculos culpa ver
Abbreviated transcription (Latin):
lapis uuius ad tałe fabricam idoneus.
sp̃alit̾ intelligat dempli renouationem
ex rima uetere quȩ in adam facta est.
repatationem populi noui scđm nouĩ
tanqm post septuaginta annos. qͥ misti-
cȩ ꝑfectionis numo presignant᷑. et tanꝗͣ.
pꝰ captiuitat̾ẽ longinquȩ ꝑ egrinatioĩs
ñ riitura mole construi. s ęt̾na immor¬
talitate solidari. S p̃ualem quippe icrłm:

Expanded text:
lapis vivus ad talem fabricam idoneus, spiritualiter intelligat templi renovationem ex ruina vetere quae in Adam facta est, reparationem novi populi secundum novum tanquam post septuaginta annos, qui mystico perfectionis numero praesignantur, et tanquam post captivitatem longinquae peregrinationis, non ruitura mole construi, sed aeterna immortalitate solidari. Spiritualem quippe Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
gei ⁊ zachanȩ. Quisqͥs gͦ se ad opus
paginis tanqm lapide tuuũ. ab huiꝰ
mundi ruinosa labe se conuertent:
intelligit ditulum psalmi. intelligit
conuersionem aggei ⁊ zachanȩ. Cantet
gͦ quȩ sequunt᷑: ñ tam linguȩ uoce. qmͣ
uitȩ. Erit enim edificii ꝑfeccio. pax illa

Expanded text:
is vos» . Quisquis igitur se ad opus paginis, tanquam lapidem vivum ab hujus mundi ruinosa labe convertit; intelligit titulum Psalmi, intelligit conversionem Aggaei et Zachariae. Cantet ergo quae sequuntur, non tam linguae voce, quam vitae. Erit e
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriȩ. E x dissolutione quippe sp̃c.
caro trahit᷑ suꝑbiendo captiua. Sci
ad ment̾ẽ ñ simul ueniunt: s subpo¬
nunt᷑. ut unũ alteri intẽ ptatione
succedat. Et aliud contͣ faciem uenit.
aluid uͦ in temptatione se ex latere
subicit: ut dum alteri resistit᷑. ab al¬
tero mens decepta capiat᷑. Uicia em̃¬

Expanded text:
urium. Ex dissolutione quippe spiritus caro trahitur superbiendo captiva. Et ad mentem non simul veniunt, sed supponuntur, 1304 ut unum alteri in tentatione succedat. Et aliud contra faciem venit, aliud vero in tentationem se ex latere subjicit, quatenus dum alteri resistitur, ab altero mens decepta capiatur. Ipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
utam᷑ ad tempꝰ: dexterã desideremꝰ in
eternũ. Diuicie si affluant: nolite cor¬
apponere.Si enim diuiciis affiuenti¬
b cor apposueritis: qđ sinistrũ ẽ. de¬
xtrũ facietis. Corngite uos. agnoscitẽ
sapientiam amplectentẽ uos. cu dictũ
ẽ. sinistra ciꝰ sub capite meo: et dextera

Expanded text:
teram desideremus in aeternum. Divitiae si fluant, ne apponatis cor . Si enim divitiis fluentibus cor apposueritis, quod sinistrum est, dextrum facietis. Corrigite vos, agnoscite sapientiam amplectentem vos; cui dictum est, «Sinistra ejus sub capite meo, et dextera
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ. de quo pugnat diabolus adu̾sus
fideles. E quomͦ goliȩ ꝓstrato tollitur
gladiꝰ. ut ipsi goliȩ de suo gladio caput
amputct᷑. ita eum credunt infideles.
d̾r eis. fiustis aliqñ tenebrȩ: nunc aut̃
lux in domino. Pugnastis de manu
goliȩ: iam in manu xp̃i tollite caput
golie. Hoc ẽ iunium p̃lium. Atterum

Expanded text:
ejus de quo pugnat diabolus adversus fideles. Sed quomodo Goliae prostrato tollitur gladius, ut ipsi Goliae caput de gladio suo amputetur; ita cum credunt ipsi infideles, dicitur eis: «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Pugnastis de manu Goliae, jam in manu Christi tollite caput Goliae. 5. Hoc unum praelium: alterum
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: & dextera eoꝵ. dert̾a iniquitatis:
Non arguo eos. qͥa filii eoꝵ. uelut no¬
uellȩ constabilitȩ a uiuentute sua:
nec quia filiȩ eoꝵ oruate sic̃ sumalctu¬
do dempli: nec quia cetera. abundan¬
tia. & pax t̾rena adheret illis. E qͣre
Marguo: Beatum dixcrunt ppłm cui
hec sunt. O loquentes homines ua¬

Expanded text:
dextera eorum dextera iniquitatis.» Non ergo eos arguo; quia filii eorum velut novellae constabilitae a juventute sua, nec quia filiae eorum ornatae sicut similitudo templi, nec quia caetera abundantia et pax terrena aderat eis: sed quare arguo? «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» O loquentes homines va
Abbreviated transcription (Latin):
natas. plena cellaria. abundantiã pecoꝵ.
abundantiam copiã rer̃ ĩ domibꝰ. in
ciuitatib: Ñne ẽ ista felicitas: Aut de¬
abrahȩ abundans auro. argento. fa¬
milia. filus. pecorib: Nonne iacobsc̃s
uirga sua dransiuit fluuiũ. ⁊ regͥssuẽ
cũ canta abundantia pecoꝵ atq filioꝵͤ¬
stra. Nam temporal. mortał: corrupti¬
bilis ẽ. Nolo illã diffugias: s neq dex¬
terã putes. Non enim isti idco maligni
⁊ uani qͥa istis abundabant: s quia
id qd sinistrum cẽ debuit. in dextͦ po¬

Expanded text:
natas, plena cellaria, abundantia pecora, abundantiam, copiam rerum in domibus, in civitatibus? Ergo non est ista felicitas? aut deAbrahae abundans auro, argento, filiis, familia, pecoribus ? Nonne Jacob sanctus virga sua transiit fluvium, et regressus est cum tanta abundantia pecorum atque filioistra. Temporalis, mortalis, corporalis. Nolo illam jam diffugias, sed neque dexteram putes. Non enim isti ideo maligni, ideo vani, quia his abundabant; sed quia id quod sinistrum esse debuit, in dextera po
Abbreviated transcription (Latin):
ni uerbi spectacula congregati essetis.
& eis hac hora ꝑmixci tuticittis: qnͣ¬
tas uanitates audutus. quoꝵ os lo¬
cũ uase pastorali. habente qnq lapi¬
des: Dic mͥ alit̃ eandẽ leg̾e: qmͣ signi¬
ficasti quinq lapidib. Ds̃ canticum¬

Expanded text:
 verbi Dei congregati essetis, et eis hac hora permixti viveretis, quantas vanitates audiretis! «Quorum os locum vase pastorali, habente quinque lapides? Dic mihi aliter: eamdem Legem quam significasti quinque lapidibus, sig
Abbreviated transcription (Latin):
mitterent uoces suas ꝑ omĩs t̾ras. & face¬
rent mirabilia. coruscante de illis et i¬
donante dño miracuł & p̃ceptis: pu¬
tati fc̃ dii descendisse de celo ad homi
ferri in debitum honore. expauentes
et decestantes: et cos qͥ sic errabant cor¬
his uerb̃ comm̃dare excellentiã dñi:
cende. factum ẽctiam qd̃ sequit᷑. Tange
montes: et fumigabt̃. Idẽ. suꝑbos.
elationes t̾renas. tumidas gnͣditatis:
gabt̃. qͥa fatebunt᷑ peccata sua. fumꝰ
confitentium peccatoꝵ: extorquebit

Expanded text:
mitterent voces suas per omnes terras, et facerent mirabilia, coruscante de illis et intonante Domino miraculis et praeceptis, putati sunt dii descendisse de coelo ad hominferri indebitum honorem, et expavescentes, et detestantes, et eos qui sic errabant corhis verbis commendare excellentiam Dominicende.» Factum est. «Tange montes, et fumigabunt:» montes superbos, elationes terrenas, tumidas granditates: gabunt;» quia fatebuntur peccata sua. Fumus confitentium peccatorum extorquebit et
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ horum linguas aduersus carnis
ur̾e desideria dimicatis: ut̃ horum
linguas posicas in manu diaboli de
quib pugnat. colluctationẽ habe¬
optant homines: aut infirmi. aut
maligni. Ecce filios alienos dixit

Expanded text:
inter horum linguas adversus carnis vestrae desideria dimicatis: inter horum linguas positas in manu diaboli, de quibus pugnat, colluctationem habe esse, quam sibi optant homines aut infirmi aut maligni. Ecce, fratres, certe filios alienos dixit
Abbreviated transcription (Latin):
guo. quia ẽ et gladius benignus: de
les ab infidelib. filios a parentib: et
ceteras necessittidines dux̃pturus. gla¬
dio putredinẽ abscidente. m̾̃bra aut̃e
xp̃i sanante. Est gͦ benignus gladius
bisacutus. utroq acumine p̃potens.
uetis & noui taestam̃ti narratione p̃¬
tertoꝵ. ꝓmissione futuroꝵ. Est iste
gladius benignus. ille autẽ malignꝰ
quo illi loquunt᷑ uanitat̾ẽ: qͥa beni¬
gnus ẽ quo ds loquit᷑ ueritatẽ. E rgo
a gladio maligno eripe me. Eripui

Expanded text:
gnus. Quis est gladius benignus? De les ab infidelibus, filios a parentibus, et caeteras necessitudines dirempturus, gladio putredinem abscindente, membra autem Christi sanante. Est ergo benignus gladius bis acutus, utroque acumine praepotens, Veteris et Novi Testamenti, narratione promissione futurorum. Est ergo iste gladius benignus: ille autem malignus est quo illi loquuntur vanitatem; quia benignus est, quo Deus loquitur veritatem. Ergo, «A gladio maligno erue me. Fili
Abbreviated transcription (Latin):
tranquillitat̾e animi ꝑturbet: qͣnͣtũ
inepta leticia uigorẽ animi resoluat.
qualit̃ multiloquiũ munitionem
cordis destruat. qͦmͦ inuidia caritatẽ
int̃ficiat. quẽadmodũ suꝑbia arcem

Expanded text:
litatem animi perturbet, quantum inepta laetitia vigorem mentis resolvat, qualiter multiloquium munitionem cordis destruat, quomodo invidia charitatem interficiat, quemadmodum superbia arcem
Abbreviated transcription (Latin):
cderata ira. iusticia uideri appetit:
et discipline remissio. mansuetudo
uult iuderi. ⁊ tenacia sese parsimo¬
niam nominat. & mordinata rer̃
effusio. se beniuolentiã appellat:

Expanded text:
derata ira justitia videri appetat et disciplinae remissio mansuetudo videri velit, et tenacia sese parcimoniam nominet, et inordinata rerum effusio se benevolentiam appellet:
Abbreviated transcription (Latin):
iori se subiciat. Et hec ẽ pax quȩ dat᷑
in t̾ra hominib bone uoluntatis: hec
uita consũmati ꝑfectiq sapientiᷤ. Ue
huiꝰmodi regno paccatissimo ⁊ ordina¬
tissimo missus c̃ foras pͥnceps huiꝰ secłi:
qui ꝑu̾sis inordinatisq dominat᷑. Hac
pace intrinsecus constituta: qͣsc̃q ꝑsecu
b machinis suis innotescere faciens
quanta firmitas intꝰ extructa sit. Post¬

Expanded text:
c est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, bus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit.
Abbreviated transcription (Latin):
a ppło dĩ: sic istos inimicos precat᷑ in
ut supͣ dictum ẽ inunici tin sonuerunt.
ci. nisi ppłm di possidere. idẽ subiugare
ut rotam. Conuenient᷑ quidẽ accipitur:
ut non sint in eo qd̾ cogitant stabiles.
Uerumtam̃ etiam sic recte posse intelligi
eristimo. Pone illos ut rotam: qd rota
ex his que retro sunt extoilitur: et ex
his que ante sunt deicitur. Sic fiunt
omnes inunici populi cłi. Non autẽ¬

Expanded text:
a populo Dei; sic istos inimicos precatur ina populo Dei; sic istos inimicos precatur inut supra dictum est, «inimici tui sonuerunt.» ci, nisi populum Dei possidere, id est, subjugare ut rotam.» Convenienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
sisare: sic̃ iabin incorrente cison. Uis¬
ꝑierunt in endor: facti sunt ut ster¬
cus terrȩ. Hos omnes scđm hystori¬
am ppłs isrł. quitunc erat popłs
di. ꝙ debellauit et uicit: sic̃ etiam
illos qͦs deinceps commemorat dic̃s.
Pone principes eoꝵ sicut oreb & zeb. et
rebec ꝙ salmana. Interp̃tationes autem
eoꝵ nominum: iste sunt. Madian in¬
terp̃tat᷑ declinans iudicium. Sy sara:
gaudui exclusio. Iabm. sapiens. Es in his
inimicis apopulo dĩ suꝑatis: ille intel¬
ligendus ẽ sapiens. de quo dicit apłs.¬
ius scłi: Oreb siccitas. zeb lupus: zebcȩ
uictima lupi. Salmana. umbia commo¬
tionis. Hec omnia congruunt malis:
qͦs in bono uicit ppłs cdĩ. Porro cison in¬
qͦ corrente uicti sunt: interp̃tat᷑ duricia
eoꝵ. Endor ubi ꝑierunt: interprecatur
fons generationis. E utiq carnał eui
dediti perierunt. non curantes regenera¬
tionem quȩ ꝑducit ad uitam: ubi noz
nubent neq urores ducent. ñ enim in¬
enim illi omnes in figura suꝑati sunt

Expanded text:
Sisarae, sicut Jabin in torrente Cison. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae.» Hos omnes secundum historiam populus Israel, qui tunc erat populus Dei, debellavit et vicit; sicut etiam illos quos deinceps commemorat, dicens, «Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana» . Interpretationes autem eorum nominum istae sunt: Madian interpretatur Declinans judicium; Sisara, Gaudii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimicis a populo Dei superatis, ille intelligendus est sapiens, de quo Aposenerati. Oreb, siccitas, Zeb, lupus, Zebee, victima lupi, non Dei. Salmana, umbra commotionis. Haec omnia congruunt malis, quos in bono vicit populus Dei. Fac iquo torrente victi sunt, interpretatur Duritia eorum. Endor, ubi perierunt, interpretatur Fons generationis, sed utique carnalis, cui dediti perierunt: non curantes regenerationem, quae perducit ad vitam, ubi non nubent, neque uxores ducent; non enim inergo illi omnes in figura superati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Meminerimus sane iramdi: sinc ul¬
irasei: cũ ministri eiꝰ scd̃m eam commoti
& querent nom̃ tuum dñe. Hoc ꝓfecco
illis bonum et optabile ꝓpħatur: nec ꝓ¬
phetaretur: nisi cẽt in ea socuoc etate in¬
imicoꝵ. ppłĩ cdi etiam tales homines. qui
in corpus aliud fuerant transituri. Horũ
enim facies salubrit implet᷑ ignominia:
ut querant nomen dñi. E iam ad illo ᷤ
qui usq in finem in eadem maucia ꝑse¬
uerant reuertitur: qui ut stipula ante
infructuosis similes comburunt᷑. De qͥlz
qui querunt nom̃ dñi: s respicientes ig¬
nominam peccatoꝵ suoꝵ. ad hoc contͣ¬
bant᷑ ut querant nomen domini. ꝑ qd̃
non conturbent᷑. Rursusq ad hos redit
qui in eadem societate inimicoꝵ ad hoc
confundendi sunt. ne confundant᷑ in ecer¬
ñ uero nec suo nomine nuncupentur.
quicumq alii dñi nominantur: qm̃
seruiliter dominant᷑. Et uͦ dño compa
a quo facta sunt. Quod uͦ adiunxit.
tu solus altissimus suꝑ omñẽ teriam:

Expanded text:
s.» Meminerimus sane iram Dei sine ulirasci, cum ministri ejus secundum eam commoti et quaerent nomen tuum, Domine.» Hoc sane illis bonum et optabile prophetatur: nec prophetaretur, nisi essent in ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quiin corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante infructuosis similes comburuntur. Ad quos omini; sed respicientes ignominiam peccatorum suorum, ad hoc conturbantur, ut quaerant nomen Domini, per quod non conturbentur. 14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii domini nominantur; quoniam serviliter dominantur, et vero Domino compara quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,»
Abbreviated transcription (Latin):
gtiatur. Uua certe pendet inuitib:
oliua in arborib. His uͦ duob fructib:
solent torcularia p̃parari. E cum diu
pendent in fruicab sins. tanqm libero
aere ꝑfruunt᷑: ꝙ nec uua uinum ẽ. nec
oliua oleum ante p̃ssuram. Sic sunt ho
formes ficri imaginis filii sui: qui p̾ci
S qm dictum ẽ. fili accedens ad scrui¬
tutem dĩ. sta in iusticia & demore. et
p̃para animã tuam ad temptationem:
accedens quisq ad seruitutem di. ad torcu¬
laria se uenisse cognoscat. Contribula¬
bit᷑. conteretur. contempnet᷑: non ut in
hoc seculo ꝑeat. s ut in apothecam dĩ
defluat. Exuitur carnalib desiderioꝵ
tegumentis: quasi uinaeiis. Hoc enĩ
contingit in desiderus carnalib: ꝓp̃t¬
quȩ dicit apłs. Exuite uos ueterem
hominem: ꝙ induite nouĩi. Hoc to¬
tum non fit nisi de p̃ssura: ꝓpt̃ea tor¬
cularia nominant᷑ eccłie dĩ huiꝰ tp̃ris.

Expanded text:
esia. Uva certe pendet in vitibus, et oliva in arboribus his enim duobus fructibus solent torcularia praeparari; et quamdiu pendent in fruticibus suis, tanquam libero aere perfruuntur; et nec uva vinum est, nec oliva oleum, ante pressuraformes fieri imaginis Filii sui, qui praecFili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem» ; accedens quisque ad servitutem Dei, ad torcularia se venisse cognoscat; contribulabitur, conteretur, comprimetur; non ut in hoc saeculo pereat, sed ut in apothecas Dei defluat. Exuitur carnalium desideriorum integumentis, quasi vinaciis: hoc enim ei contigit in desideriis carnalibus, pus dicit, «Exuite vos veterem hominem, et induite novum» . Hoc totum non fit nisi de pressura: propterea torcularia nominantur Ecclesiae Dei hujus temporis.
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ in adiutorium filus loth. qui in¬
terp̃tatur declinans. Angłi autem
apostatici: bñ incelliguntur filiide
filii declinationis. Aueritate quippe
declinando: in satellicium diaboli
discesserunt. hi sunt de quib dicit
apłs. Non ẽ nob̃ colluctatio aduer¬
sus carnem & sanguinem. s aduer

Expanded text:
sunt in adjutorium filiis Lot,» qui insunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adver
Abbreviated transcription (Latin):
atq aduenticio ꝑseuerant: ꝙ nocen¬
di occasione inuenta se ostendunt.
Gebal uallis uana: idẽ fallacit̃ hu¬
milis. Ammon ppłs turbidus: uel
populus incroris. Amalech ppls lin¬
alienos. et ob hoc consequent inum¬
cos : tam̃ in hebreo dicunt᷑ philistum.
quod interp̃tat᷑ cadentes potione:
uelitti qͦs fecit ebrios lururia scłaris.
siue angustia siue tribulatio inter¬
putat᷑n Secdm illud accipiendũ
est. in nis inimicis populi di: quod
ait apłs. Tribulatio & angustia: in
omnẽ animã hominis oꝑantis ma¬
lum. Omnes gͦ hi: sic enumerant᷑
in hoc psalmo. Tab̃nacula ydume¬
orum ꝙ ismahelite. Moab & aga¬
reni.gebal. & ammon. et amalecb:
alienigene cum habitantib tyrum.
& tanquam indicans causam qͣre
enim assur uenit cum illis. Assur
autem ꝓ ipso diabolo figurate intel¬
ligi solet: qui oꝑatur in filus diffi¬
cientie tanqm uasis suis: ut oppug
te in se principe suo diabolo: facti

Expanded text:
atque adventitio perseverant, et nocenatque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linalienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in hebraeo dicuntur Philistiim; quod interpretatur Cadentes potione, velut quos fsive Angustia sive Tribulatio interpretetur, secundum illud accipiendum est in his inimicis populi Dei, quod ait Apostolus: «Tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum» . Omnes ergo hi sic enumerantur in hoc psalmo: «Tabernacula Idumaeorum et Ismaelitae, Moab et Agareni, Gebal et Amon et Amalech, et alienigenae cum habit tanquam indicans causam quare enim Assur venit cum illis.» Assur autem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnte in se principe suo diabolo, «facti
Abbreviated transcription (Latin):
rauerunt. Simul aduersum te destam̃¬
non ualet nisi testatorib mortuis: s
omne paccum & placitum. destamen¬
tum uocabant. Nam &. laban et ia¬
cob testamentum fecerunt: qd̃ utiq
lia in diumnis leguntur eloquus. De
rare sub quibdam uocabuł gentium:
quoꝵ uocabuloꝵ interp̃tatio satis
indicat quid uelit intelligi. Talib
enĩ nominib: conuenientissime figu¬
rant᷑ ueritatis inimici. Idumei qͥlpe:
interp̃tant᷑ uel sanguinei uel terreni.
Ismahelicȩ obedientes sͥ: utiq non deo
s sibi. Moab ex patre. quod in malo
ñ intelligit᷑ melius. quam cum ipsa
hystoria cogitatur: qd̃ pat̃ loth filiȩ
suȩ illicite se ucenti ꝑmixtus eum ge¬
nuit. qui ex ipsa retale nom̃ accepie.
Bonus autem pat̃. s sicut de lege a¬
płs ait: siquis ea legitame utatur.
non inceste & illicite. Agarem ꝓseliti.
idẽ aduenȩ. quo nomine significan¬
tur int̾ amicos dĩ populi ñ illi qͥ
ciues fiunt: s qui in animo alieno

Expanded text:
er, simul adversus te testameur, quod non valet nisi testatoribus mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt , quod utiqlia in divinis leguntur eloquiis. 7.rare sub quibusdam vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinei, vel Terreni: Ismaelitae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ; non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit. ȩccrnũ ẽ. Nam ꝑ seip̃a testimo¬
nia ñ erunt necessaria. qñ res ip̃a uide¬
bit᷑: ꝓpt̃ quã credendam nc̃ testimonia
requirunt᷑. Et idco bene intelligitur
dictum fundasti ca: qͥa in xp̃o ea uera
monstrant᷑. fundamentum enĩ aliud
nemo pot̾ ponere. piet̃ id qđ positũẽ:¬

Expanded text:
misit, aeternum est. Nam per se ipsa testimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intelligitur dictum, «fundasti ea,» quia in Christo vera monstrantur. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positu
Abbreviated transcription (Latin):
initior nisi quia eccłra loquit᷑. qus t̾ris
ñ defunit ab nutio genis humani: Cuiꝰ
pͥmiciȩ abel sc̃s ẽ: immolatꝰ et ipse in
destimoniũ futuri sangumis media¬
toris ab impio fr̃e fundendi. Nam
& illud ab initio dictumẽ: erũt duo
in xp̃o et in ecelesia:¬

Expanded text:
ris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi? Nam et illud ab initio dictum est, «Erunt duo in Christo et in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
buere ueritat̃ẽ deo. sc̃oꝵ. ẽ usicata con¬
fessio. Ita regina hester. ita sc̃s damel.
ita dres uiri in camino: ita eoꝵ. sc̃itatis
alii socii confitent᷑. Queri aut̃e potest
qͦmͦ hic dictum sit. om̃s uiȩ tuş ueritas:
cũ i alio psalmo legat᷑ uniu̾sȩ uiȩ dñi mi̾a

Expanded text:
buere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. Ita regina Esther , ita sanctus Daniel , ita tres viri in camino , ita eorum sanctitatis alii socii confitentur. Quaeri autem potest quomodo hic dictum sit, «Omnes viae tuae veritas;» cum in alio psalmo le
Abbreviated transcription (Latin):
pnat. Inigo cognoui detestimonus tuiˢ:
qͥa meternũ fundasti ca. Testimonia dñi
meternũ ab illo dicit ẽc̃ fundata: ꝙ hoc
se iitio cognouisse testat᷑. nec aliunde
coguouisse quam de ipsis utiq destimo¬
niis. Qui st̃ ip̃a cestimonia: nisi qͥb
testatꝰ ẽ ds daturũ se ẽẽ regnũ suis filiis
semputrnũ: & quia noc ꝑ uigenitũ
sedaturũ testatꝰ c̃. de quo dictum ẽ et re¬
gni cius ñ erit finis: ip̃a testimonia diẽ¬

Expanded text:
nitio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea?» Testimonia Domini in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique testimoniis. Quae sunt ista testimonia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, «Et regni ejus non erit finis
Abbreviated transcription (Latin):
in nocte in tempesta: qd̾ idem ualet¬
nũquẽq fidelium referamꝰ. & ad ꝓpri¬
etattm rei geste d epe contingit ut tali
noctis tp̃r uigiet amor di. & magno
surgente orationis affectu. ñ expectet
s preueniat᷑: qđ post galli cantũ con¬
intelligere ĩmaturũ tempꝰ noctis huiꝰ.
anteqmͣ uenisset plenitudo temꝑis. idẽ
carne. nec tunc eccł̃ia tacuit. s p̃uemi¬
ens istã maturitat̾ẽ ꝓpħando cdamauit:
& in uerb̾ dĩ sꝑauit potentis facere qd̃
ꝓmisit. ut in semine abiahȩ benedice¬

Expanded text:
in nocte intempesta, et clamanumquemque fidelium referamus, et ad proprietatem rei gestae; saepe contingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei, et magno urgente orationis affectu, non exspectetur sed praeveniatur quod post galli cantum conintelligere immaturum tempus noctis hujus, antequam venisset plenitudo temporis, id carne ; nec tunc Ecclesia tacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetando clamavit, et in verbis Dei speravit potentis facere quod promisit, ut in semine Abrahae benedice
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ascendit. Preuenerunt oculi
mei ad de diluculo: ut medicauer eloqͥa
in scĩs qui erant pͥus in terris. ad hoc
hoc futurũ antea p̾uiderunt. ut me¬
ditaitut᷑ eloquia dĩ quȩ tunc erant.
& in lege ac ꝓpħis hec futura nuntia

Expanded text:
itur dicit, «Praevenerunt oculi mei ad matutinum, ut meditarer eloquia in sanctis qui prius erant in terra, ad hoc hoc futurum antea praeviderunt, ut meditarentur eloquia Dei, quae tunc erant, et in Lege ac Prophetis haec futura nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
ne scił ꝑ infirmnitatẽ negem. S alus qͥppe
ammȩ agit. ut fiat qdđ faciendum ẽẽ
cognoscit: & usq ad mort̾e corꝑis si hoc
flagitat extrema temptatio ꝓ destimoni¬
ors diuinoꝵ uentate ccitet᷑. Ubi autẽ
ñ ẽ salus: succumbit infirmitas. Et

Expanded text:
er infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur: ubi autem non est salus, succumbit infirmitas, et