comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gam non tam crebrescentibus ad me tuis pe¬
ticionib ẽẽ cogendum. quam piisad dm̃ ñ
solum cuis. uerum et alioꝵ fr̃m quos tibi
in hanc rem fi deles socios potueris inueni¬
re orationib adiuuandum. Quod ut fi¬
at: hasipsas primas huius laboris mei
partes. ubi est ista p̾locutio. euraui tuȩ cari¬
tati in auxilio dñi accelerare mittendas. ut
propter illa quȩ restant noueritis quantũ
pro me orare debeatis: quieunq nosse po¬
teritis a me iam fuisse susceptum hoc tam
grande negocium.quod ame desideratis
impleri. Petis gͦ quod tuȩ indicant litterȩ
quas ad me dedisti cum primũ a me petere
ista cȩpisti. ut exponam breuiter. ꝑstricte at¬
q summatim. ex quo xp̃iana religio heredita¬
tis promissȩ nomen accepit. quȩ hereses fue¬
rint. sint. quos errores intulerint. inferant.

Expanded text:
gam non tam crebrescentibus ad me tuis pegam non tam crebrescentibus ad me tuis petitionibus esse cogendum, quam piis ad Deum non solum tuis, verum et aliorum fratrum, quos tibi in hanc rem fideles socios potueris invenire, orationibus adjuvandum. Quod ut fiat, has ipsas primas hujus laboris mei partes, ubi est ista praelocutio, curavi tuae Charitati in auxilio Domini accelerare mittendas: ut propter illa quae restant, noveritis quantum pro me orare debeatis, quicumque nosse potueritis, a me jam fuisse susceptum hoc tam grande negotium, quod a me desideratis impleri. Petis ergo quod tuae indicant litterae, quas ad me dedisti, cum primum a me petere ista coepisti ut exponam breviter, perstricte atque summatim, ex quo christiana religio haereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint; quos errores
Abbreviated transcription (Latin):
uires meas ẽẽ sentirem. S qm̃ fateor nullũ
michi ut te institisse poscendo: inipsa tam
molesta instantia cua etiam tuum nom̃ at¬
tendi. et dixi. aggrediar et faciam: qͦd uult
ds̃. Hoc enim dm̃ uelle confido: sime ad huiꝰ
operis terminum misericordi fauore ꝑduxe¬
rit: ut ꝑministeriũ linguȩ meȩ tanta huiꝰ
rei difficultas. aut ostendatur tantummͦ:
aut ipso etiam plenius adiuuante tollat᷑.
Quorũ duorũ quod priore locoposui iam
diu est quod animo uoluo ac reuoluo: et qͣ¬
dam meditatione contueor. Quod autẽ po¬
stea dixi. non me accepisse confiteor: et u¬
trum dum hoc ago. ut efficiam. dum peto
dũ quero. dumpulso. sim fortas se accep¬
turusigno ro. Scio me tamen nec petitu¬
rum. nec quesiturum. ac pulsaturum
quantũ sat est: nisi et hunc affectũ mu¬
nere diuine inspirationis accepero. In hoc
igitur opere quod te uehementer urgente
in dei uoluntate suscepi: cernis me ut id ꝑa¬

Expanded text:
vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum mihi, ut te, institisse poscendo; in ipsa tam molesta instantia tua etiam tuum nomen attendi, et dixi: Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoc enim Deum velle confido, si me ad hujus operis terminum misericordi favore perduxerit, ut per ministerium linguae meae tanta hujus rei difficultas aut ostendatur tantummodo, aut ipso etiam plenius adjuvante tollatur. Quorum duorum, quod priore loco posui, jam diu est ut animo volvo ac revolvo, et quadam meditatione contueor: quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor; et utrum dum hoc ago, ut efficiam, dum peto, dum quaero, dum pulso, sim fortasse accepturus ignoro: scio me tamen nec petiturum, nec quaesiturum ac pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum munere divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod te vehementer urgente in Dei voluntate suscepi, cernis me ut id pera
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Hoc ideo insinuaui sc̃ĩtati tuȩ: ut quan¬
tum tibi desiderium ẽ sumendi quod poscis
tanto flagrantius a domino michi poscas ad¬
iutorium: quo seruiam laudabili studio
tuo. atq utilitati eoꝵ quib id existimas ꝓ¬
futurum dñe sinceriter dilectissime frat̃.
Commendo iterum ꝑlatorem: et negociũ ꝓpt̃¬
quod eoꝑrexit. cum cognoueris apud quem
agendum sit: peto ne pigeat adiuuare. Non
enim possumus necessitates hominũ eiusmo¬
di deserere. qui nr̃i non coloni s quod maius
est frs sunt: et incaritate xp̃i ad curam ꝑtiner̃s
uod petis sepissime atq instantissime scẽ
tu quodultds̃. ut de hertuo ali quid
scribam dignum lectione cupientiũ docma¬
ta deuitare. contraria fidei xp̃ianȩ. et xp̃ia¬
ni nominis obumbratione fallentia: scias
me longe olim antequam peteres facere co¬
gitasse. atq fuisse facturum: nisi diligenter
considerans. quale quantumq id eẽt ultra

Expanded text:
tis. 3. Hoc ideo insinuavi Sanctitati tuae, ut quantis. 3. Hoc ideo insinuavi Sanctitati tuae, ut quantum tibi desiderium est sumendi quod poscis, tanto flagrantius a Domino mihi poscas a adjutorium, quo serviam laudabili studio tuo, atque utilitati eorum quibus id existimas profuturum, domine sinceriter dilectissime frater. Commendo iterum quod eo perrexit. cum cognoueris. apud quem agendum sit, peto, ne pigeat adiuuare; non enim possumus necessitates hominum eius modi deserere. qui nostri non coloni sed, quod maius est, fratres sunt et in caritate Christi ad curam pertinent NO BEATISSfili Quodvultdeus, ut de haeresibus aliquid scribam dignum lectione cupientium dogmata devitare contraria fidei christianae, et christiani nominis obumbratione fallentia; scias me olim longe antequam peteres, facere cogitasse, atque fuisse facturum, nisi diligenter considerans quale quantumque id esset, ultra
Abbreviated transcription (Latin):
et multum instans. ne respondere differrẽ.
Cuius instantia coactus sum remissus age¬
re quam agebam. ut operi utriq non deessẽ.
uni dieb alteri noctibus: quando michiab
aliis occupationib hinc atq hinc uenire
non desistentib parceret᷑. Agebam uͦ rem
plurimum necessariam. Nam retractabam
opuscula mea: et quid in eis me offenderẽt
dendo. partim defendendo. quod legi pos¬
lumina absolueram. retractatis omnib libͥs
deinde tractatus populares: quos greci ho¬
melias uocant. Et plurimas iam epłarũ
legebam: sed adhuc nichil inde dictauerã.
cum me etiam isti iuliani libri occupare ce¬
perunt: quorum nunc quarto respondere¬
iam cȩpi. Quando gͦ id explicauero. qͥnto¬
q respondero: si tres nonsuꝑuenerint. dispo¬
no si dñs uoluerit. et quod poscis incipere:
simul agens utrunq. et hoc scilicet. et illud
de retractatione opusculoꝵ meoꝵ. nocturnis
et diurnis temporibus insingula distribu.¬

Expanded text:
et multum instans ne respondere differrem. et multum instans ne respondere differrem. Cujus instantia coactus sum remissius agere quod agebam; ut operi utrique non deessem, uni diebus, alteri noctibus, quando mihi ab aliis occupationibus hinc atque hinc venire non desistentibus parceretur. Agebam vero rem plurimum necessariam: nam retractabam opuscula mea, et si quid in eis me offenderet, dendo, partim defendendo, quod legi deblumina jam absolveram, retractatis omnibus librideinde tractatus populares, quos Graeci homilias vocant. Et plurimas jam epistolarum legeram, sed adhuc nihil inde dictaveram, cum me etiam isti Juliani libri occupare coeperant, quorum nunc quarto respondere coepi. Quando ergo id explicavero, quintoque respondero, si tres non supervenerint, dispono si Deus voluerit et quod poscis incipere, simul agens utrumque, et hoc scilicet, et illud de retractatione opusculorum meorum, nocturnis et diurnis temporibus in singula distribu
Abbreviated transcription (Latin):
Ño sinceriter dilectissimo fr̃i & condia¬
cono quoduultds̃: augustinus in dño¬
salutem. Cum michihec scribendi offerret᷑
occasio. ꝑfusalensem prbm quẽ commendo
caritati tuȩ. recensui epłam tuam. inqua pe¬
tis ut de heresib quȩ oriri potuerunt ex qͦ
domini incarne annunciari cepit aduen¬
tus. aliquid scriberem: hoc autẽ feci ut ui¬
ut uiderem utrum iam deberemopus ipsũ
aggredi. et inde tibi aliquid mittere: ubi
considerares tanto esse difficilius quanto
uis efficibreuius. S nec hoc quidem po¬
tui.talib curis suꝑuenientib impeditus.
a quib omnino dissimulare non possem.
Ham me et ab eo quod habebam in manib
auerterunt: Hoc est ubi respondeo libris
iuliani quos octo edidit. post illos quatu¬
or. quib ante respondi. Hos enĩ cũ romȩ
accepisset frater alipius. nondum omnes
descripserat: cum oblatam occasionem no¬
luit pretertre. ꝑ qũã michi quinq trans¬
misit. promittens alios trescito ẽẽ missurũ:

Expanded text:
no sinceriter dilectissimo, fratri et condiacono QUODVULTDEO, AUGUSTINUS episcopus. 1. Cum mihi haec scribendi offerretur occasio per Fussalensem presbyterum, quem commendo Charitati tuae, recensui epistolam tuam, in qua petis, ut de haeresibus, quae oriri potuerunt ex quo Domini in carne nuntiari coepit adventus, aliquid scriberem. Hoc autem feci, ut viderem utrum jam deberem opus ipsum aggredi, et inde tibi aliquid mittere; ubi considerares tanto esse difficilius, quanto vis effici brevius. Sed ne hoc quidem potui, talibus curis supervenientibus impeditus, a quibus omnino dissimulare non possem: nam me at ab eo, quod habebam in manibus, averterunt. 2. Hoc autem est ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor, quibus ante respondi. Hos enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transisit; promittens alios tres cito se esse missurum,
Abbreviated transcription (Latin):
sero pulsanti. sed famem pacienti ne dene¬
ges. Profecto enĩ nec ego pulsare cessabo. do¬
nec ipse concedas. Ut quod non impetrat pͥ¬
uilegium quia nullum ẽ meritoꝵ: saltem
indefessa importunitas mereat᷑ Item rescͥp¬

Expanded text:
sero pulsanti sed famem patienti non denesero pulsanti sed famem patienti non deneges: profecto enim nec ego pulsare cessabo, donec ipse concedas, ut, quod non impetrat priuilegium, quod nullum est, meritorum, saltem indefessa importunitas mereatur. C
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera. immo sicut omnia latet: non tam̃
iungere. ritusq subicere. Tum deinde
opus illud utriusq qualecunq sit: non
habet fortassis eam quam desidero breui¬
tatem. Frustra etiam homini qui latinã
non didieit. greca facundia delegatur:
quia non ego tantũmͦ consilium. s et au¬
xilium postulatii. Quid aucẽ ueneratio¬
nem tuam. non solũ de interp̃tum difficul
tate sed eciam obscuritate commoneam: cũ
ipsa hoc magis ac plane diuidicet: Aecedit
ad causam. quod nonnulle post illoꝵ obi¬
tum hereses emersisse doceant᷑: quarũ nul¬
lam illi fecerint mentionẽ. Quam obrem
ad peculiare patrociniũ pietatis tuȩ con¬
fugio: et uoce mea. sed uniuersalis ȩccłȩ¬
desiderio paratum ad miscđiam sacrosc̃m pi¬
etatis pectus appello. Sequestratis saporib
peregrinis. considerato textu prioris epłȩ:
panẽ afrum quem nr̃a ꝓuincia solet habe¬
re precipuum cȩlesti etiam manna conditũ.

Expanded text:
cetera, immo sicut omnia latet, non tamen cetera, immo sicut omnia latet, non tamen iungerent ritusque subicerent; tunc deinde opus illud utriusque, qualecumque sit. non habet fortassis eam, quam desidero, breuitatem. frustra etiam homini, qui Latine non didici, Graeca facundia delegatur, quia non ego tantum modo consilium sed et auxilium postulaui. quid autem uenerationem tuam de intertate sed etiam obscuritate commoneam, cum ipse hoc magis ac plene diiudices? accedit ad causam, quod nonnullae etiam ab illorum obitu haereses emersisse doceantur, quarum nullam illi fecerint mentionem. Quas ob res ad peculiare patrocinium pietatis tuae confugio et uoce mea sed uniuersali desiderio paratum ad misericordiam sacrosanctum pietatis pectus appello. sequestratis saporibus peregrinis considerato textu prioris epistulae panem Afrum, quem nostra prouincia solet habere praecipuum caelesti etiam manna conditum,
Abbreviated transcription (Latin):
Noͣ merito uenerabili ac gustinum
beatissimo scõ patri augustino: quod¬
uultds̃ diaconus. Unum quidem reueren
directum esse beatitudo tua significauit.
ꝑuirũ honorabilem philocalum: necdũ
ad me ꝑuenit Uerum quamuis conscius
ꝓprioꝵ semꝑ fuerim peccatorum: nunc
tamen euidenter agnoui adipiscendo illi
qd exoraui muneri. meam toti ȩccłiȩ im¬
pedimento ẽẽ ꝑsonam. Et omnino con
generis dignatus ẽ delere facinora: nec mea
inꝑniciem cunctorum p̃ualere ꝑmittet:
potiusq ubi abundauit peccatũ. grãm
faciet redundare. Dnẽ merito uenerabi¬
lis ac uere beatissime scȩ̃ pater. difficul¬
tatem oꝑis quod instruendis imperitissi¬
mis nobis prestari ꝑtuam beneficienti¬
am suppliciter exoraui. nec ipse igno¬
rans ante predixi: sed de diuinifontis ub¬
tate quam tibi dñs tribuit ueraci corde p̃¬
sumpsi. Nam et si philastrius et epipha¬
nius uenerandi epĩ. tale aliquid scripsis¬
se monstrantur. quod ꝓculdubio me int̾

Expanded text:
NO MERITO VENERABILI AC VERE BEATISSIMO SANCTO PATRI AUGUSTINO QVODVULTDEUS DIACONUS Unum quidem reuerentdirectum esse beatitudo tua significauit per uirum honorabilem Philocalum, necdum ad me peruenit. uerum quamuis conscius propriorum semper fuerim peccatorum, nunc tamen euidenter agnoui adipiscendo illi, quod exoraui. muneri meam toti ecclesiae impedimento esse personam. sed omnino confgeneris dignatus est delere facinora, nec mea in perniciem cunctorum praeualere permittet potiusque, ubi abundauit peccatum, gratiam faciet redundare, domine merito uenerabilis ac uere beatissime sancte pater. difficultatem operis, quod instruendis inperitissimis nobis praestari per tuam beneficientiam suppliciter exoraui, nec ipse ignorans ante praedixi; sed de diuini fontis ubertate, quam tibi dominus tribuit, ueraci corde praesumpsi. Nam etsi Philastrius et Epiphanius, uenerandi episcopi, tale aliquid scripsisse monstrantur, quod procul dubio me inter
Abbreviated transcription (Latin):
quod expeto. considerationi sc̃ĩtatis tuȩ dis¬
cutiendum offero. Priuilegio nanq cuncto¬
rum qui hoc despiritalib tuis laboribus
ꝓmerentur. etiam me indignum consecu¬
turum esse p̃sumo. dnẽ merito uenerabilis
et uere beatissime pater. Precor igit᷑ pietatẽ
tuam: ut ex quo xp̃iana religiohereditatis
ꝓmissȩ nomen accepit. quȩ hereses fuerint.

Expanded text:
quod expeto. considerationi sanctitatis tuae disquod expeto. considerationi sanctitatis tuae discutiendum offero. priuilegium namque cunctorum, qui hoc de spiritalibus tuis laboribus promerentur, etiam me indignum consecuturum esse praesumo. domine merito uenerabilis et uere beatissime pater. precor igitur pietatem tuam. ut. ei quo Christiana religio hereditatis promissae nomen acc
Abbreviated transcription (Latin):
No merito uenerabili et
uere beatissimo patri
augustino ep̃o: quod¬
uultds̃ diaconus. Diu
trepidus fui: et ausus
meos aliquotiens distu¬
li. S me pͥncipaliter ut
dici assolet. animauit beatitudinis tuȩ
beniuolentia: omnib comprobata. Quã
dum considero: magis timui non petendo
suꝑbus. non querendo desidiosus. non pul¬
sando piger a domino iudicari.Sufficere
tatem:si fructum adipisci non possem.
Cum autem procerto nouerim.ostium di¬
uini sermonis quod uenerationituȩ cele¬
stis gr̃ã patefecit. paratam eẽ mentãm tuã
scãm quam possidet xp̃c. non solũ cunctis
uolentibus pandere. uerum etiam nolen¬
tibus ut introire non pigeat ꝑsuadere: oc¬
cupationi reuerentiȩ tuȩ multiloquio su¬
ꝑfluo moram non faciam÷ sed desideriũ
obsecrationis meȩ breuiter indicabo.
Nonnullos in elero hunuscȩ etiam amplis¬
sime ciuitatis esse imperitos ex meipso conicio:
⁊ quantum uniuerso illi ordini ꝓfuturũ sit

Expanded text:
NO MERITO VENERABILI ET VERE BEATISSIMO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO QVODVULTDEUS DIACONUS. Diu trepidus fui et ausus hos meos aliquotiens distuli. sed me principaliter, ut dici adsolet, animauit beatitudinis tuae beniuolentia omnibus comprobata, quam dum considero, magis timui, ne non petendo superbus, non quaerendo desidiosus. non pulsando piger a domino iudicarer. sufficere tatem. si fructum adipisci non possem; cum autem pro certo nouerim ostium diuini sermonis, quod uenerationi tuae caelestis gratia patefecit. paratam esse mentem tuam sanctam. quam possidet Christus, non solum cunctis uolentibus pandere, uerum etiam nolentibus, ut introire non pigeat, persuadere, occupationi reuerentiae tuae multiloquio superfluo moram non faciam. sed desiderium obsecrationis meae breuiter indicabo. Nonnullos in clero huiusce etiam amplissimae ciuitatis esse inperitos ex me ipso conicio et. quantum uniuerso illi ordini profuturum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiit. Si autẽ totus ꝑiit: totꝰ beneficio sal¬
uatoris indiguit. Si totus beneficio salua¬
toris indiguit: totũ xp̃c ueniendo salua¬
uit. Et sitotũ ueniendo saluauit:non cor¬
pus absq anima.sed corpus et animam
qua constare totus homo et peccasse
antea uidetur assumpsit. Nam si toto
homine peccante. solam huius car¬
nem xp̃c assumpsit: anima pene illius
primȩ trangressionis sine aliqua spe
etiam nunc addicta permansit. Quodsiita
est: nescio quid nobis mediatorisꝑsona con

Expanded text:
periit. Si autem totus periit, totus beneficio Salperiit. Si autem totus periit, totus beneficio Salvatoris indiguit. Et si totus beneficio Salvatoris indiguit, totum Christus veniendo salvavit: et si totum veniendo salvavit, non corpus absque anima, sed corpus et animam qua constare totus homo, et peccasse antea videtur assumpsit. Nam si toto homine peccante, solam ejus carnem Christus assumpsit, anima poenae primae illius transgressionis sine aliqua spe etiam nunc addicta permansit. Quod si ita est, nescio quid nobis mediatoris persona con
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines in iustificationẽ uite. sicut
enĩ ꝑinobedientiam unius hominis pec¬
catores consticuti sunt multi: sic et per
unius obeditionem iusti constituuntur
multi. Uenit gͦ xp̃c saluum facere quod
perierat. Prius gͦ uideamus quid illud ẽ
quod ꝓthoplasti transgressione perierit:
et ex hoc facile scire poterimus.quid dñs
ueniendo saluare potuerit. Requirendũ
gͥ nobisẽ. quisnam legem creatoris acce¬
perit. Ille enim sine dubiopeccauit: qui
p̃cepta contempsit. Ille p̃cepta contẽpsit. qͥ
quod prohibebatur admisit̃. Dicit autem
scriptura. Precepit dñs ade dicens.Ab
omni ligno quod est inparadyso mandu¬
cabitis: de ligno autem scientiȩ boni et ma¬
caueritis: moriemini. Queramus ergo
nunc. utrum hanc legem totus homo acce¬
perit. Si enim ut in libro geneseos conti¬
netur. ex corpore et anima iam ꝑfectꝰ acce¬
pit: totꝰ tnͣs grediendo peccauit. Et si totꝰ tͣns¬
grediendo peccauit: totꝰ peccati sui uiciotẽ¬

Expanded text:
stificationem vitae. Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obauditionem justi constituuntur multi . Venit ergo Christus salvum facere quod perierat . Prius ergo videamus, quid illud est, quod protoplasti transgressione perierit, et ex hoc facile scire poterimus, quid Dominus veniendo salvare potuerit. Requirendum igitur nobis est, quisnam legem Creatoris acceperit: ille enim sine dubio peccavit, qui praecepta contempsit; ille praecepta contempsit qui quod prohibebatur admisit. Dicit autem Scriptura: Praecepit Dominus Adae, dicens, Ab omni ligno quod est in paradiso manducabitis, de ligno autem scientiae boni et macaveritis, morte moriemini . Quaeramus ergo nunc, utrum hanc legem totus homo acceperit? Si enim, ut in libro Geneseos continetur, ex corpore et anima jam perfectus accepit, totus transgrediendo peccavit: et si totus transgrediendo pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ignobilitatis uicio dicit eẽ despectam:⁊ p̃¬
lata carne quam non flatu dei sicut ani¬
mam. sed delimo t̾rȩ constat ẽẽ plasmatam:
Si autemnichilhorum de auma recte sen¬
titur: credamus quia suscepit redẽptor nr̃
hominẽ totũ: ne intercidere quodãmͦ ani¬
me nr̃e uideamur beneficium sempiternũ.
Prodolor. carneminquit solam xpe assum¬
psit: animam non quesiuit. Hic si origi¬
nem utriusq gnarus rerum contem¬
plator attendas: preciosior ẽ anime sub¬
stantia: si transgressionis culpam: ꝓpter
intelligentiam peior ẽ causa. Ego autem
xp̃m et ꝑfectum sapientia scio: et piissimũ
es se non dubito. Quorum pͥmo. melio

Expanded text:
ignobilitatis vitio dicit esse despectam: praeignobilitatis vitio dicit esse despectam: praelata carne quam non flatu Dei sicut animam, sed de limo terrae constat esse plasmatam? Si autem nihil horum de anima recte sentitur, credamus quia suscepit Redemptor noster hominem totum; ne intercidere quodammodo animae nostrae videamur beneficium sempiternum. Proh dolor! Carnem, inquit, solam Christus assumpsit, animam non quaesivit. Hic si originem utriusque gnarus rerum contemplator attendas, pretiosior est animae substantia: si transgressionis culpam, propter intelligentiam, pejor est causa. Ego autem Christum et perfectum sapientia scio, et piissimum esse non dubito: quorum primo melio
Abbreviated transcription (Latin):
tulerit: quȩ melius nr̃m ex toto ñ redimeis.
brutam ꝑse carnẽ et quȩ sine anima benefi¬
cium quidem eiꝰ nonposset sentire suscepit.
Uellem tamen ab huiusmodi p̃dicatoribꝰ que¬
rere.cur accepta carne. animam dispensatio
mediatoris omiserit: nisi forte aut innoxiã
sciens. medici oꝑe indigentem eẽ non credi
bilem iudicans. curare non quiuerit: aut
uilem et que nullis usibus apta uideret᷑ ab¬
iecerit. Hoꝵ duo. inipsũ totiꝰ hominis cre¬
atorem blasphemi sp̃s incredulitate desipi¬
unt. Nam primo inpossibilem: secundo
non omniũ dm̃ crediderunt. Quomͦ enĩ
docetur omnipotens. si curare non potuit
desperatam: aut quomͦ omniũ ds̃. si non
ipse fecit animam nrãm: Duobus uͦ aliis.
uno anime causa nescitur: alt̾o meritũ ñ
uidet᷑. An intelligere causam putandꝰ ẽ
anime⁊ qui eamad accipiendam legem ha¬
bitu insitȩ rationis instructam. apeccato uo¬
luntariȩ cransgressionis nitit᷑ separare: Aut
quomodo eius generositatem nouit. qui

Expanded text:
e melius nostrum ex toto non redimens, brutam per se carnem, et quae sine anima ne beneficium quidem ejus posset sentire, suscepit. CAPUT XIX. Vellem tamen ab hujusmodi praedicatoribus quaerere cur accepta carne animam dispensatio mediatoris omiserit. Nisi forte aut innoxiam sciens, medicinae indigentem esse non credibilem judicans, curare nequiverit; aut vilem et quae nullis usibus apta videretur, abjecerit. Horum duo in ipsum totius hominis creatorem blasphemi spiritus incredulitate desipiunt. Nam primo impossibilem, secundo non omnium Deum crediderunt. Quomodo enim docetur omnipotens, si curare non potuit desperatam? Aut quomodo omnium Deus, si non ipse fecit animam nostram? Duobus vero aliis, uno animae causa nescitur, altero meritum non 351 videtur. An intelligere causam putandus est animae, qui eam ad accipiendam legem, habitu insitae rationis instructam, a peccato voluntariae transgressionis nititur separare? Aut quomodo ejus generositatem novit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
potius quam solus ipse suscepit. iudeoꝵ
creditur ꝑtulisse ꝑfidiam: Ad summã. qͥd
precor est. quod pendebat in cruce: qͥd est qͦd
lancea dicitur uulnerasse: caro passibilis.
an substantia deitatis: Si maiestatem pro¬
fanus incorporei predicator assumpseris:
corruptibilem dñ credere uideris. Si passi¬
bilem carnem: non est communis ista cũ
patre: ut ꝑhanc eum posset crux illa con¬
tingere. felicianus. Dum torrentis modo
omnia que a nobis sunt dicta p̾cipitas:
duos admodum xp̃os. non unum p̃dicas.
Et non immerito. Nam si in eo nichil pe¬
nitus diuinitas ꝑtulit: scđ̾m hominẽ
xp̃s alius fuit. Alioquin: ꝑ affectum cõ¬
munis deitatis. etiam ad patrem passio ip¬
sa ꝑuenit. Augustinus. Non ita est. Ego
enim saluatorem nr̃m. non confundo: non
diuido. Non confundo: ne aut incorpo

Expanded text:
potius, quam solus ipse suscepit, Judaeorum potius, quam solus ipse suscepit, Judaeorum creditur pertulisse perfidiam? Ad summam, quid, precor, est quod pendebat in cruce? Quid est quod lancea dicitur vulnerasse? Caro passibilis, an substantia deitatis? Si majestatem profanus incorporei praedicator assumpseris, corruptibilem Deum videris credere: si passibilem carnem, non est communis ista cum Patre, ut per hanc eum possit crux illa contingere. CAPUT X. FEL. Dum torrentis modo omnia quae a nobis sunt dicta praecipitas, duos admodum christos, non unum praedicas. Et non immerito; nam si in eo nihil penitus divinitas pertulit, secundum hominem Christus alius fuit: alioquin per affectum communis deitatis, etiam ad Patrem passio ipsa pervenit. AUG. Non ita est; ego enim Salvatorem nostrum non confundo, non divido: non confundo, ne aut incorpo
Abbreviated transcription (Latin):
trinsecus ingeruntur. non communia di¬
centur esse sed propria. Si ergo humani ge¬
neris ista conditio est. cum non usq ad eo
filii ab eo qui genuit in aliud unquã mu¬
tata substantia ẽ. ut non eadem possit esse
sed altera. dum extrinsecus filio accidenti¬
bus multis manet nichilominus natura
communis: quid nos de deo atq eiꝰ filio
dignum ẽ credere.quid decet p̃dicare ⁊
quorum quamuis scđm indiuisȩ maiesta¬
tis simplicem głam non natura dissimi¬
lis. specialiter tamen a filio corpus assũp¬
tum ẽ. ut humiliaretur in infirmitate car¬
nis nr̃e. qui pati nichil poterat in cõmunis
diuinitate substantiȩ: Non assumit ho¬
mo hominis filius alteram naturam. et cũ
in eadem quȩ cum patre communis ẽ padi¬
tur. ad patrem tamen non transmitait inui¬
riam ꝓnefas. et humiliatus in filio ds̃ pa¬
ter passibiliter creditur. cum non in eadẽ
ipsa quȩ utrisq communis ẽ. sed in nr̃a

Expanded text:
trinsecus ingeruntur, non communia ditrinsecus ingeruntur, non communia dicuntur esse, sed propria. Si ergo humani generis ista conditio est, ut non usque adeo filii ab eo qui genuit in aliud unquam mutata substantia est, ut non eadem possit esse, sed altera; dum extrinsecus, filio accidentibus multis, manet nihilominus natura communis: quid nos de Deo atque ejus Filio dignum est credere? quid decet praedicare? quorum quamvis secundum indivisae majestatis simplicem gloriam non sit natura dissimilis, specialiter tamen a Filio corpus assumptum est; ut humiliaretur in infirmitate carnis nostrae, qui pati nihil poterat in communis divinitate substantiae. Non assumit homo hominis filius alteram naturam, et cum in eadem quae cum patre communis est patiatur, ad patrem tamen non transmittit injuriam: et humiliatus in Filio Deus Pater passibiliter creditur, cum non in eadem ipsa quae utrique communis est, sed in nostra
Abbreviated transcription (Latin):
specialiter ipse ꝑpessus ẽ: utrisq cõmune
non est. Quod ex homine natus est homo.
accidens speciale est: quod plerunq sine p̃¬
iudicio communis nature. neuter habere
docetur in altero. Una est patris substantia:
una ꝑsona. Hȩc cum genuit: ex hac sine
dubio non diuersa noscitur extitisse. sed al¬
tera: Quȩ non aliud docetur eẽ quã pͥma:
dum et communis docetur et propͥia. Cõ¬
munis inquam unitate substantiȩ: ꝓpria
discretione ꝑsonȩ. Cum gͦ inse extet illa qͦ
nata est: non quiequid acciderit huic ad
gignentem necessario transit. sicut ad nas¬
centem quiequid proprium ac substantia¬
le gignentis constat eẽꝑuenit. Non enĩ
sicut filio ipsa generatione collata ẽ diui¬
tas patris: sic ad patrem refertur egritudo.
pauꝑtas. mors. humilitas prolis. Quod idõ
non fit: quia quamuis de una id est patͥs
substantia fuerit similis genita: tamen
quia iam inse ipsa extat. quȩcunq huic ex¬

Expanded text:
specialiter ipse perpessus est, utrisque commune specialiter ipse perpessus est, utrisque commune non est. Quod ex homine natus est homo, accidens speciale est. Quod plerumque sine praejudicio communis naturae neuter habere docetur in altero. Una est Patris substantia, una persona. Haec cum genuit, ex hac sine dubio non diversa noscitur exstitisse, sed altera; quae non aliud docetur esse quam prima, dum et communis docetur et propria. Communis, inquam, unitate substantiae, propria discretione personae. Cum ergo in se exstet illa quae nata est, non quidquid huic acciderit, ad gignentem necessario transit; sicut ad nascentem quidquid proprium ac substantiale gignentis constat esse, pervenit. Non enim sicut Filio ipsa generatione collata est divinitas Patris, sic ad Patrem refertur aegritudo, paupertas, mors, humilitas prolis. Quod ideo non fit, quia quamvis de una, id est patris substantia fuerit similis genita: tamen quia jam in seipsa exstat, quaecunque huic in
Abbreviated transcription (Latin):
tris: et ad patrem non recurrit humilitas ꝓ¬
lis. Augustinus. Non scđ̾m naturam ista nc̃
dici: cotidianarum rerum exempla nos do¬
cent. Ecce enim putemus aliquẽ regem. ac
regis filium. depositis regiȩ maiestatis insi¬
gnibus. subiecti militis indumenta suscipere:
et ꝓpter certam patris dispensationẽ ac soci¬
orum salutem. rebellium contumelias susti¬
nere. Nunqͥd quia adhunc participium
regiȩ potestatis certum ẽ natiuitate decurre¬
re : iccirco ad eum qui genuit iniuriam fi¬
lii non compatiendi affectu. sed ipsa passio¬
nis ꝓprietate certum ẽ ꝑuenire: non ita ẽ:
quia non ex filio patrem.sed ex patre filium
certum ẽ natum esse. Et propterea totum in¬
ter hos simile dicimus quod ꝑtinet ad com¬
munionem naturȩ: illud proprium quod
ꝑ accidens uni noscitur euenisse ꝑsone. Ha¬
bet gͦ nascendo totum filius cum patre qͦd
pater est: sed non de filio pater. quicquid

Expanded text:
tris, et ad Patrem non recurrit humilitas ptris, et ad Patrem non recurrit humilitas prolis. Aug. Non secundum naturam ista nunc dici, quotidiana rerum exempla nos docent. Ecce enim putemus aliquem regem ac regis filium depositis regiae majestatis insignibus, subjecti militis indumenta suscipere, et propter certam patris dispensationem ac sociorum salutem, rebellium contumelias sustinere: nunquid quia ad hunc participium regiae potestatis certum est nativitate decurrere, idcirco ad eum qui genuit, injuriam filii non compatiendi affectu, sed ipsa passionis proprietate certum est pervenire? Non ita est, quia non ex filio patrem, sed ex patre filium certum est natum esse. Et propterea totum inter hos simile dicimus quod pertinet ad communionem naturae; illud proprium quod per accidens uni noscitur evenisse personae. Habet ergo nascendo totum Filius cum Patre quod Pater est, sed non de Filio Pater. Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
humani partusꝓcessit ex patre: Non mi¬
nuit substantiam matris ex sola genitus
filius. et sine damno corporis parientis na¬
tum filii nouimus corpus⁊ et minuisse in¬
corporalem patris substantiam credimus.
cum ex eodem ipso substantialiter atq in¬
corporaliter prolatus dicitur genitus: Er¬
go si naturam rerum intelligentia duce per¬
pendimus: demus initium. si non negamꝰ
occasum. Alioqum: iđo filium non habe¬
re dicamus initium. quia non ꝑ grãm sed
ꝑ naturã fatem᷑ ẽẽ ꝑpetuũ ad summam maior
et minor tribus modis dici potest: id est ȩta
te forma. potentia. Etate: senior puero. for¬
ma: longior paruo. Potentia: fortior imbe¬
cillo. Uideamus utrum aliquid horũ ac¬
cidat filio. Nam nec ȩtate minor est.quem
de principio patre constat extitisse pͥncipi¬
um: nec forma. quem non aliud fas est p̃¬
dicare quam dm̃.:⁊ nec potentia. quẽ noui
pio quo pacto ad filium transit dignitas pa¬

Expanded text:
humani partus processit ex Patre? Non mihumani partus processit ex Patre? Non minuit substantiam matris, ex sola genitus filius, et sine damno corporis parientis, natum filii novimus corpus: et minuisse incorporalem Patris substantiam creditur. cum ex eodem ipso substantialiter atque incorporaliter prolatus, dicitur genitus? Ergo si naturam rerum intelligentia duce perpendimus; demus initium, si non negamus occasum. Alioquin ideo Filium non habere dicamus initium, quia non per gratiam, sed per naturam. fatemur esse perpetuum. Ad summam, major et minor, tribus mte, forma, potentia: aetate, senior puero; forma, longior parvo; potentia, fortior imbecillo. Videamus utrum aliquid horum accidat Filio: nam nec aetate minor est, quem de principio Patre constat exstitisse principium; nec forma, quem non aliud fas est praedicare quam Dpio quo pacto ad Filium transit dignitas Pa
Abbreviated transcription (Latin):
gerat patri: Quod si hoc ratio ipsa non
recipit: omittamus in dõ corporalis intelli¬
gentiȩ legem. nec operib suis similem dica¬
mus esse factorem: maxime cũ ex eo qͦd apd̃
nos euidens est. etiam id quod in occulto est
possimus ostendere. Sieut enim sine exem¬
plo mater genuit auctorem suum: sic ineffa¬
biliter pater genuisse credendus est filium
coeternum. De matre natus est. qui ante
iam fuit: de patre. qui aliquando non de¬
fuit. Hoc fides credat. intelligentia non re¬
quirat: ne aut non inuentum putet incre¬
dibile. aut reꝑtum non credat singulare.
Ecce enim de matre natus est xp̃c: nec idõ
tamen ꝑcontactum uiri. matris pudor est
imminutus. Uirgo peperit. quia uirgo
concepit: & non seruato rerum ordine. ex
integro matris corpore. integrũ corpus xp̃c
assumpsit. Si gͦ nouo more. nullo exem¬
plo. scđm carnem natus docetur ex corpo¬
re: quid mirum si non scđm consuetudinẽ

Expanded text:
gerit Patri? Quod si hoc ratio ipsa non gerit Patri? Quod si hoc ratio ipsa non recipit, omittamus in Deo corporalis intelligentiae legem, ne operibus suis similem dicamus esse factorem; maxime cum ex eo quod apud nos evidens est, etiam id quod in occulto est possimus ostendere. Sicut enim sine exemplo mater genuit auctorem suum: sic ineffabiliter Pater genuisse credendus est Filium coaeternum. De matre natus est qui ante jam fuit: de Patre qui aliquando non defuit. Hoc fides credat, intelligentia non requirat: ne aut non inventum putet incredibile, aut repertum non credat singulare. Ecce enim de matre natus est Christus, nec ideo tamen per contactum viri matris pudor est imminutus. Virgo peperit, quia virgo concepit: et non servato rerum ordine, ex integro matris corpore integrum corpus Christus assumpsit. Si ergo novo more, nullo exemplo, secundum carnem natus docetur ex corpore: quid mirum si non secundum consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
est. quo ostenditur quia ex nichilo ꝓla¬
ta est: & ꝓpterea quantum ad se attinet
ex eo quod est in id quod non est. id est
innichilum. nisi ꝑpetua gr̃a fecerit. na¬
ture suȩ qualitate uertenda ẽ. Ergo nun¬
quam non erit filius: qui substantialit̃
docetur esse ꝑpetuus. Et hoc ut pote pro¬
prio. aconditione omniũ creaturarum
quȩ ꝑseipsum facte sunt: non inuiria
noscitur separandus. felicianus. Licet
intelligentiam meam noua rerũ subti¬
litate ꝑstringas: nescio tamen quo pa¬
cto dicas quod coȩternus patri sit filiꝰ:
cum et communi loquendi modo et na¬
turȩ lege prior gignens uideatur esse quã
genitus. Augustinus. Si naturȩ aucto¬
rem ereaturarum legibus estimamꝰ. dũ
anteriorem esse patrem filio p̃dicamus:
cur non eadem naturȩ lege.fortiorem
patre filium ꝑ accessum temporis dicimꝰ:
dum nec huic desunt crementa nascenti.
& imbecillitatis iniuriam senectus in¬

Expanded text:
est: quo ostenditur, quia ex nihilo prolaest: quo ostenditur, quia ex nihilo prolata est. Et propterea quantum ad se attinet, ex eo quod est, in id quod non est; id est, in nihilum, nisi perpetua gratia fecerit, naturae suae qualitate vertenda est. Ergo nunquam non erit Filius, qui substantialiter docetur esse perpetuus; et hoc utpote proprio, a conditione omnium creaturarum, quae per ipsum factae sunt, non injuria noscitur separandus. CAPUT VIII. FEL. Licet intelligentiam meam nova rerum subtilitate perstringas; nescio tamen quo pacto dicas, quod coaeternus Patri sit Filius: cum et communi 340 loquendi modo, et naturae lege prior gignens videatur esse quam genitus. CAPUT X. Aug. Si naturae auctorem creaturarum legibus aestimamus, dum anteriorem esse Patrem Filio praedicamus; cur non eadem naturae lege, fortiorem Patre Filium per accessum temporis dicimus: dum nec huic desunt incrementa nascenti, et imbecillitatis injuriam senectus in
Abbreviated transcription (Latin):
tibilem ex incorruptibili patre uidet᷑
habere substantiam. Filius ꝑomnia si¬
milis patri: dissimilis creatura factori.
Ille non ex eo quod non est. inid qͦd est.
et propterea nunquam in id qͦd non est.
ex eo quod est: illa ex eo quod non est.
in id quod est. et propterea quantũ ad se
attinet. ex eo quod est. in id quod non est.
sui ortus conditione reuertitur. felicianꝰ.
Non uideo: quid in archano huius obscu¬
ritatis in uolueris. Et ideo recte facies: si
id quod ate ut mea fert opinio in comp̃
hensibiliter dictum est. intelligibiliꝰ ex¬
plicaueris. Augustinus. Dixi inquam de
filio cum eum acreaturȩ diffinitione dis¬
cernerem: qm̃ is non ex eo quod non est.
in id quod est. Quod tale est: ac si dicerẽ
Non ex nichilo factus est: et propterea
nunquam in id quod non est ex eo qͦd ẽ.
id est nunquam innichilum ex eo ipso qͦd
est. naturȩ suȩ proprietate soluendus ẽ.
Creatura uero ex eo quod non est in id qͦd

Expanded text:
nisi aut utrumque genitum, aut utrumque nisi aut utrumque genitum, aut utrumque habere substantiam. Filius per omnia similis Patri, dissimilis creatura factori. Ille non ex eo quod non est, in id quod est, et propterea nunquam in id quod non est, ex eo quod est. Illa ex eo quod non est, in id quod est: et propterea quantum ad se attinet ex eo quod est, in id quod non est, sui ortus conditione revertitur. CAPUT IX. Fel. Non video quid in arcano hujus obscuritatis involveris: et ideo recte facies, si id quod a te, ut mea ferehensibiliter dictum est, intelligibilius explicaveris. AUG. Dixi, inquam, de Filio, cum eum a creaturae definitione discernerem, quoniam is non ex eo quod non est, in id quod est: quod tale est ac si dicerem, non ex nihilo factus est. Et propterea nunquam in id quod non est, ex eo quod est; id est nunquam in nihilum, ex eo ipso quod est, naturae suae proprietate solvendus est. Creatura vero, ex eo quod non est, in id quod
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam esse filium: s ꝑfectam et quȩ
dominari possit omnib creaturis. Au¬
gustinus. Gaudeo quidem quod irreli¬
giose p̃dicationis initio. uirus manife
sta confessione prodideris: nichil tamen
quod credulitate dignum uideatur opi¬
neris. Creaturananq est. ex eo qͦd adhuc
non est. aut aliquando non fuit. rei cuiꝰ¬
libet corruptibilis quantum inse est.
ꝑ omnipotentis dei uoluntatem facta
substantia. Hec diffinitio utrum in dei
cadat filium. uideamus. Nam filiꝰ in eo
quod est in differentis nature ueraciter
prolatus est: quia ex eo qui est. idest ex
gignente. non dissimilis natus est. Et idõ
inter filium et creaturam primũ ni fallor
ista discretio ẽ: quia ille expatre substan¬
tialiter gignitur: creatura non ex substan¬
tia facientis. sed ex sola uoluntate ac po¬
testate ꝑficitur. Ista corruptibilis ꝑna¬
turam. nisi fuerit seruata ꝑ gr̃am: ille
incorruptibilis: qui nascendo incorrup¬

Expanded text:
creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. Aug. Gaudeo quidem quod irrelicoaeternus, inter quem et Patrem nullum sta confessione prodideris: nihil tamen quod credulitate 339 dignum videatur, opponis. Creatura namque est, ex eo quod aut adhuc non est, aut aliquando non fuit, rei cujuslibet corruptibilis, quantum in se est, per omnipotentis Dei voluntatem facta substantia. Haec definitio utrum in Dei cadat Filium videamus. Nam Filius in eo quod est, indifferentis naturae veritate prolatus est: quia ex eo qui est, id est ex gignente, non dissimilis natus est: et ideo inter Filium et creaturam primum, nisi fallor, ista discretio est, quia ille ex Patre substangas, id irco quaeso ut, si fieri potest, exemtia facientis, sed ex sola voluntate ac podocere conaris, ostendas. Neque enim alituram, nisi fuerit servata per gratiam. Ille incorruptibilis, qui nascendo incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem nec corruptibiles quidẽ crea¬
turas dicimus aliter substitisse. nisi ut
has dm̃ et uoluisse ꝑ ineffabilem dispen¬
sationem. et potuisse ꝑsingularem poten¬
tiam dicamus efficere: dum et uoluntatẽ
fuisse nouimus. qua placuit dõ. et pote¬
statem. qua posse subiacet dnõ felicianꝰ.
Ergo ad extantiam filii. potestas pat̃¬
na non sufficit: Augustinus. Quasi e.¬
go de potestate patris. & non de ipsa pa¬
ternitatis ueritate contendam: an ei se di¬
ci maluit patrem: quem non sibi sed cre¬
aturis uoluit esse consimilem: Et idõfa¬
tendum tibi ẽ ex substantia patris exti¬
tisse filium.si et natus et ds̃ est: aut fi¬
lium pariter et dm̃ negare. si non ex pa¬
terna substantia sed ex nulla. oꝑante tan¬
tum sicut etiam in aliiscreaturis patris
uoluntate et potestate creatus est. Felici
necessitate compellis: id quod amaiorib
nrĩs dici assolet. non tacebo. Aiunt enĩ

Expanded text:
doquidem nec corruptibiles quidem creadoquidem nec corruptibiles quidem creaturas dicimus aliter substitisse, nisi ut has Deum et voluisse per ineffabilem dispensationem, et potuisse per singularem potentiam dicamus efficere, dum et voluntatem fuisse novimus, qua placuit Deo, et potestatem, qua posse subjacet Domino. Fel. Ergo ad exstantiam Filii potestas paterna non sufficit? Aug. Quasi ego de potestate Patris, et non de ipsa paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia Patris exstitisse Filium, si et natus et Deus est: aut Filium pariter et Deum negare, si non ex paterna substantia, sed ex nulla, operante tantum, sicut etiam in aliis creaturis, Patris voluntate et potestate creatus est. Fel. necessitate compellis,id quod a majoribus nostris dici assolet, non tacebo. Aiunt enim,
Abbreviated transcription (Latin):
Si ex nichilo: creatura cum cȩteris. non cre¬
ature auctor ostenditur. Si ex altero: non
eius cuius credimus. sed nescio euius incogni¬
ti patris filius p̃dicatur. Quod si preter¬
hec quatuor inueniri non potest quintũ.
nec de his propter euidentem blasphemiã
tria p̾dicari penitus possunt: restat ut
substantialiter de patre sit genitus: quia
ut diximus nec inueniri quintus. nec pre¬
ter primum de his doceri potest aliquis
modus: ut pote cumnec creatura nec al¬
terius patris filius. nec ut pater dicatur
ingenitus. Felicianus. Quasi uero ego aut
preter hȩc quintum. aut de his trib ali
quid p̾̃dicarim: quisic non ex substantia
extitisse dico filium: ut tamen eiꝰ uolunta¬
te non negem genitum. Augustinus. In
unum de supradictis. consequentia ipsa
detruderis. Cum enim de filii substantia
requirimus. quem tu expatre substantia¬
liter genitum non fateris: sine dubio int̾
alia ex nichilo factum eẽ contendis: qͣn¬

Expanded text:
Si ex nihilo; creatura cum caeteris, non creSi ex nihilo; creatura cum caeteris, non creaturae auctor ostenditur. Si ex altero; non ejus cui credimus, sed nescio cujus incogniti patris filius praedicatur. Quod si praeter quatuor haec, inveniri non potest quintum; nec de his propter evidentem blasphemiam tria praedicari penitus possunt: restat ut substantialiter de Patre sit genitus: quia, ut diximus, nec inveniri quintus, nec praeter primum de his doceri potest aliquis modus: ut pote cum nec creatura, nec alterius patris filius, nec ut Pater dicatur ingenitus. CAPUT VIII. Fel. Qussi vero ego aut tempus. Post haec duo Filius. Post tria quid praedicarim: qui sic non ex substantia Patris exstitisse dico filium, ut tamen ex ejus voluntate non negem genitum. Aug. In unum de supradictis consequentia ipsa detruderis. Cum enim de Filii substantia requirimus, quem tu ex Patre substantialiter genitum non fateris, sine dubio inter alia ex nihilo factum esse contendis: quan
Abbreviated transcription (Latin):
Illi primo alieni. post filii: cum ꝑ ad opti¬
onem infamiliam uidentur ascisci. Qui¬
bus ergo comparandus est filius dei: Si
adoptatiuis: erit apud patrem similis no¬
bis. Si ꝓpriis: ex substantia substitisse di¬
cendus est genitoris. S in duo inquis
substantia paterna diuiditur: si ex solo
patre substantialiter filius generatur.
Hoc quam stultum sit: etiam uisibilia ip¬
sa nos docent. Quis enĩ unquam uł carnal¬
um patrum. gignendo diuisus ẽ: quod si
nec inconditione corporis cadit ip̃sa diuisio.
et nemo sic genuit filium. ut se ꝑderet me¬
dium: salua integritate patris. non potu¬
isse nasci dicitis filium: S quid plura:
Natiuitatem filii dei ortumq rimantibus
hec ni fallor occurrunt: id est ut aut ex
patre sit. aut ex nichilo: aut exaltero.aut
exseipso. Horum queso consequentiam
uideamus. Si ex se ipso: non recte filius di¬
citur. qui non natus. sed ingenitus p̃dicat᷑.

Expanded text:
illi primo alieni, post filii, cum per adoptiilli primo alieni, post filii, cum per adoptionem in familiam videntur ascisci. Quibus ergo comparandus est Filius Dei? Si adoptivis, erit apud Patrem similis nobis. Si propriis, ex substantia substitisse dicendus est genitoris. Sed in duo, inquis, substantia paterna dividitur, si ex solo Patre substantialiter Filius generatur. Hoc quam stultum sit, etiam visibilia ipsa nos docent. Quis enim unquam vel carnalium patrum gignendo divisus est? Quod si nec in conditionem corporis cadit ipsa divisio, et nemo sic genuit filium ut se perderet medium; salva integritate Patris non potuisse nasci dicitis Filium? Sed quid plura? Nativitatem Filii Dei, ortumque rimantibus, haec, ni fallor, occurrunt; id est, ut aut ex Patre sit, aut ex nihilo, aut ex altero, aut ex seipso. Horum quaeso consequentiam videamus. 338 Si ex seipso; non recte Filius dicitur, qui non natus, sed ingenitus praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicere uos soletis omousyon ẽ patri: ip¬
se quodammodo pater est sibi. Alioquin:
consubstantialis non potest esse genitori.
Nam quidam nr̃orum. omousyon opinio¬
nem ridere sic solebat dicens.Si non ex¬
trinsecus s ex codem ipso prolatus ẽ filiꝰ:
in duos quodammodo diuisus est unus:
quandoquidem non aliud gignens dicit᷑
c̃ẽ quam genitus. Augustinus. Dumnos
dicis aristotelica arte contendere: ipse ad
dialecticorum laqueos uideris confugis¬
se: sed nos fidei ueritate confisos. nequa¬
quam possunt ista terrere. Quid igitur
dicis: Ex substantia credo patris nasq fi¬
lium nequiuisse: ne ingenitum patrem
filii uideamur generatione diuidere.Qd
si ita est: male creditur filius.qui non
ex patre. id est non ex eodem ipso genitꝰ.
sed extrinsecus esse factus inter alia p̃dicat᷑.
Quod ut possit intellectus facilius id ipsũ
nanq alii adoptiui:alii naturales sunt.
Hi qui geniti ab initio: filii semꝑ ac ꝓprii.

Expanded text:
ut dicere vos soletis, homousion est Patri, iput dicere vos soletis, homousion est Patri, ipse quodammodo Pater est sibi; alioquin consubstantialis non potest esse genitori. Nam quidam nostrum Homousii opinioest commune utrique nasci, non est commune non gigni: et commune tamen est in duos quodammodo divisus est unus, quandoquidem non aliud gignens dicitur esse quam genitus. CAPUT VII. Aug. Dum nos dicis Aristotelica arte contendere, ipse ad dialecticorum laqueos videris confugisse. Sed nos fidei veritate confisos nequaad me attinet, non video quid ista nunc dicis? ex substantia credo Patris nasci Filium nequivisse; ne ingenitum Patrem, Filii videamur generatione dividere. Quod si ita est, male creditur Filius qui non ex Patre, id est non ex eodem ipso genitus, sed extrinsecus factus inter alia praedicatur. Quod ut sit intellectu facilius, id ipsum namque adoptivi alii, naturales alii sunt. Ii qui geniti, ab initio filii semper ac proprii:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ideo tamenignis sine horum quoli¬
bet aliquatenus inuenitur. Hec tria
nonse inuicem gignunt: quia ñ de splen¬
dore ignis et uapor. aut de uapore ignis
&e splendor: sed de igne splendor et ua¬
por semper est genitus. Quȩ cum ita
sint: uidesne etiam in creatura posse
aliquid nasci: nec ostendi tamen tem¬
pus.quo id de quo natum est sine ge¬
nido potuerit inueniri:Si ergo uisi¬
bilib exemplis ista ꝑspicimus: cur ñ
ad communem dum taxat atq indiffe¬
rentem ȩternitatem. similia p̃dicemus:
Neq enim ideo necesse ẽ ut patrem et
filium et spm̃ sc̃m ȩque dicamus inge¬
nitum: quia nullum ab altero euo
interueniente dicimus separatũ: cũ
etiam ex aliis rebus quȩdam genita.
ne inuicem docentur exstantia. Sed qͥd
niis etiam cȩtera liceat estimare: felicia
nus. Qm̃ sententiam meam p̃cedentium
patrum auctoritate fundatam no¬
ua disputandi arte conturbas. iccir¬
co uelim michi dicas de natura filii dei.
id est substantia ipsa quid sentias. Si enĩ

Expanded text:
nec ideo tamen ignis sine horum quolibet aliquatenus invenitur. Haec tria non se invicem gignunt, quia non de splendore ignis et vapor, aut de vapore ignis et splendor, sed de igne splendor et vapor semper est genitus. Quae cum ita sint, videsne etiam in creaturis posse aliquid nasci, nec ostendi tamen tempus, quo id de quo natum est sine genito potuerit inveniri? Si ergo visibilibus exemplis ista perspicimus, cur nonad communem duntaxat atque indifferentem aeternitatem, similia praedicemus? Neque enim ideo necesse est Patrem et Filium et Spiritum sanctum aeque dicamus ingenitum, quia nullum ab altero aevo interveniente dicimus separatum: cum etiam ex aliis rebus quaedam genita, ne invicem docentur exstantia. Sed quidniis etiam caetera liceat aestimare. Fel. Quoniam sententiam meam, praecedentium Patrum auctoritate fundatam, nova disputandi arte conturbas: idcirco velim mihi dicas de natura Filii Dei, que ingenitum, Filium genitum dico, nec