comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
requirens quib de meritis
fuerit consecutus. nichilq
inse inueniens ante gr̃am
dei: ds̃ m̃s inquit. miscdia
eius p̃ueniet me Quantũ¬
cumq inquit cogitauero
ante cedentia merita mea:
miscdia eius p̃ueniet me:
Pinde ab illo at tributam
fortitudinẽ suã ad illum
custodiens: eodem seruatore
non ꝑdit. quod eodem largitore
suscepit: Nec ob aliud meret᷑
ampliora. nisi pie fidelit̃q
sciendo. aquo sibi bona sunt
non natura. quia natura sẽꝑ
ipsius fuimus: quia qui redi¬
met. suum docet fuisse quẽ
redimit: sicut dicit ꝓpheta
Gratis uenundati estis: et sine
pecunia rede memini: Ap̃s
ergo nos redemit. sicut dicit
petrus: Scientes quia non
corruptibilib argento et au¬
ro redemptiestis.deuana ur̃a
conu̾satione: et reliqua. Et
paulus. Empti enĩ estis pre¬
tio magno. Redempti ergo
om̃s debitores eramꝰ morti.
ꝑ peccatum. Ille autẽ se tra¬
didit morti. cui nichil de be¬
bat: ut nos suo sanguine a

Expanded text:
requirens quibus id meritis requirens quibus id meritis fuerit consecutus, nihilque in se inveniens ante gratiam Dei, Deus meus, inquit, misericordia ejus praeveniet me. Quantumcumque, inquit, cogitavero antecedentia merita mea, misericordia ejus praeveniet me. Proinde ab illo attributam fortitudinem suam ad illum cusnon perdit, quod eodem largitore suscepit. nec ob aliud meretur ampliora nisi pie fideliterque sciendo, a quo sibi bona sunt non natura, quia natura semper ipsius fuimus, quia qui redimit, suum docet fuisse quem redimit, sicut docet propheta: Gratis venundati estis, et sine pecunia redimemini. Christus ergo nos redemit, sicut dicit Petrus: Scientes quia non corruptibilibus argento et auro redempti estis de vana vestra conversatione, et reliqua; et Paulus: Empti enim estis pretio magno. Redempti ergo omnes debitores eramus morti per peccatum. Ille autem se tradidit morti, cui nihil debebat, ut nos suo sanguine a
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o iħu. Non itaq iusti¬
ficati ꝑlegẽ : non iustificati
ꝑ ꝓpriam uoluntatẽ: s iu¬
stificati gratis ꝑgratiã ipsiꝰ.
Non quod sine uoluntate
nr̃a fiat : s uoluntas nr̃a
ostenditur infirma ꝑlegẽ:
ut sanet gr̃a uoluntatẽ: et sa¬
na uoluntas impleat legẽ:
non constituta sublege. nec
indigens lege: hoc totũ ic
quomͦ gratis: qđ enĩ fides me¬
retur:cur non potius reddi
tur. quamdonatur: Non
dicat ista homo fidelis: quia
cum dixerit. Ut merear iu¬
stificationem habeo fidem:
respondet᷑ ei: Quid enĩ habes
quod non accepisti:cũergo
fides ĩpetrat iustificationẽ.
sicut unicuiq deus partitꝰ
est etiam ipsiꝰ mensurã fidei
nongratiã dei aliquid meri
ti p̃cedit humani: sed ipsa
grã mereret᷑ augeri:ut aue¬
ta.mereatur et ꝑfici: comitan¬
de non ducente.pedis sequa
non preuia uoluntate: Vnde
ille qui dixit. fortitudinem
meam ad tecustodiam: cau¬
samq reddidit dicens. qm̃
ds̃ susceptor m̃s es: canquã

Expanded text:
justificati per legem, non justificati per propriam voluntatem: sed justificati gratis per gratiam ipsius; non quod sine voluntate nostra fiat, sed voluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia voluntatem, et sanata voluntas impleat legem, non consindigens lege. Hoc totum idcquomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius retur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia, cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impetrat iustificationem, sicut unicuique deus partitus est etiam ipsius mensuram fidei, non gratiam dei aliqti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur perfici, comitante, non ducente, pedissequa, non praevia voluntate. Unde ille qui dixit, Fortitudinem meam ad te custodiam, causamque reddidit dicens, Quoniam Deus susceptor meus es; tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
que donet peccata p̾cerita:
et conantẽ ad iuuet. et tribu¬
at caritatem iusticie: et aufe¬
rat metum: Quod cum fit: ta¬
men desideria quȩdam carnis.
dum in hac uita sumꝰ. adu̾sus
deducant in peccatũ: Nonta¬
men his desideriis consenti
et caritate dei: desinit peccare:
Non enim in ipso desiderio pͣuo:
s in nr̃a consensione peccamꝰ
Ad hoc ualet: quod dic̃ idem
apłs: Honergo regnet peccatũ
inur̃o mortali corpore:ut
Hinc enim ostendit eẽ deside¬
ria:quib non obediendo.pec¬
catum in nob̾ regnare. non
sinimꝰ: S qm̃ ista desideria de
carnis mortalitate nascunt᷑.
quã trahimꝰ ex peccato pͥmi
hominis.unde carnaliter
nascimur:non finiem hec.
nisi inresurrectione corporis.
Inin mutatione illa. quȩ nob̾
mus. Ubi ꝑ fecta paxerit:cũ
inquarto gradi constituem᷑:
Inde aut̃e ꝑfecta pax: quia
nichil nob̾ resistet. non resi¬
stentib deo: Et hoc est. quod
pꝰ quidem morcuũ est ꝓꝑter

Expanded text:
quae donet peccata praeterita, quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Quod cum fit, tametsi desideria quaedam carnis, dum in hac vita sumus, adversuducant in peccatum; non tamen his desideriis consentieet charitate Dei, desinit peccare. Non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus. Ad hoc valet quod dicit idem apostolus, Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad . Hinc enim ostendit esse desideria, quibus non obediendo, peccatum in nobis regnare non sinimus. Sed quoniam ista desideria de carnis mortalitate nascuntur, quae trahimus ex primo peccato primi hominis, unde carnaliter nascimur; non finientur haec, nisi resurrectione corporis immutationem illam, quae nobis mus, ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu constituemur. Ideo autem perfecta pax, quia nihil nobis resistet non resistentibus Deo. Hoc est quod pus quidem mortuum est propter
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓbamꝰ peccata. sub lege
pugnamꝰ sed uincim᷑: fate¬
mur enim mala ẽe.quȩ faci¬
mꝰ: et fatendo mala ẽẽ. utiq
nolumus facere: S quia non¬
dum est gratia: superam᷑: In
isto gradu ostenditur nobis
quomodo iaceamꝰ: Et dũsur¬
gere uolumus et cadimꝰ: gra-¬
uius affligimur: Unde hic
dicitur: Lex sub intrauit. ut
abundaret delictum: Inde.
et quod nunc positum est.ꝑ
legem enim cognitio peccati.
non eñiablatio peccati est:qͥa
ꝑsolam gratiam aufertur pec¬
catum: Bona ergolex: que ea
uetat que uetanda sunt: et
ea iubet. que iubenda sunt:
S cum quisq illam uiribus
suis se putat implere. non ꝑ
gratiam liberatoris sui: nichil
ei ꝓdẽ. ista p̃sũptio: Immoetiã
tantum nocet: ut et uehemen¬
tiore peccati desiderio pariat᷑:
et inpeccatis etiam p̃uarica¬
tor inuematur: Ubieni non
est lex: nec p̃uaricatio: Sic
uerit ꝑse ipsũ surgere non
ualere: imploret liberatoris
auxilium: Uenit ergo gratia.

Expanded text:
approbamus peccata: sub Lege approbamus peccata: sub Lege pugnamus, sed vincimur; fatemur enim mala esse quae facimus, et fatendo mala esse, utique nolumus facere, sed quia nondum est gratia, superamur. In isto gradu ostenditur nobis quomodo jaceamus, et dum surgere volumus et cadimus, gravius affligimur. Inde hic dicitur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Inde et quod nunc positum est, Per Legem enim cognitio peccati. Non enim ablatio peccati est; quia per solam gratiam aufertur peccatum. Bona est ergo Lex, quia ea vetat quae vetanda sunt, et ea jubet quae jubenda sunt. Sed cum quisque illam viribus suis se putat implere, non per gratiam Liberatoris sui, nihil ei prodest ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiam praevaricator inveniatur. Ubi enim non est Lex, nec praevaricatio . Sic verit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tia hec quȩ confert᷑ ꝑfidem.
fides ipsa occulta inspiratio¬
ne deigratiȩ dono infundit᷑:
Non labore humano necoꝑe
ueteris destam̃tiad quiritur:
quia ut dictum ẽ. ipsius do¬
num est:ut credamus. Non¬
enim est distinctio: om̃s enim¬
peccauerunt: et egent głam di¬
Non sua: quid enimhabent qđ
non acceperunt:siautẽ accepe¬
runt: quid gloriant᷑ quasi non
acceperint:Egent itaq gła¬
redemptoris. quȩm salutem
credentium dilatatur: Nã
iudei legem licterȩ.gentiles
naturalem legem transgredi¬
endo pariter peccatores in¬
tant incontumelia legis obi¬
cienda: sollicite satis legenda
latum. Itaq quatuor istos
gradus hominis distingua¬
mus: Ante legẽ. sublege:sub
lege: sub gratia. inpace.Ante
legem:sequimur concupiscen¬
tiam carnis: Sublege:trahi¬
m᷑ abea: sub gratia: nec sequi¬
mur eã. nec trahimꝰ abea: In
pace: nulla est. concupiscentia
carnis: Ante legemgͦ non pu¬
gnamus: quia non solũ con¬
cupiscimꝰ et peccamꝰ: sed etiã

Expanded text:
tia haec, quae confertur per fidem, fides ipsa occulta inspiratione Dei gratiae dono infunditur, non labore humano, nec opere Veteris Testamenti acquiritur, quia, ut dictum est, ipsius donum est ut credamus. aesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolens consti sua. Quid enim habent, quod non acceperunt? Si autem acceperunt, quid gloriantur, quasi non acceperint ? Egent itaque glRedemptoris, quae in salutem credentium dilatatur. Nam Judaei legem litterae, gentiles naturae legem transgrediendo, pariter peccatores intant in contumeliam Legis objicienda, sollicite satis legenda latum. Itaque quatuor istos gradus hominis distinguamus; ante Legem, sub Lege, sub gratia, in pace. Ante Legem, sequimur concupiscentiam carnis: sub Lege, trahimur ab ea: sub gratia, nec sequimur eam, nec trahimur ab ea: in pace, nulla est concupiscentia carnis. Ante Legem ergo non pugnamus; quia non solum concupiscimus et peccamus, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs. Non fit remissio
et remissio peccatorum ꝑsan¬
guinem est xp̃i co llata. In
cuiꝰ typoetiam inueteri desta¬
m̃to ꝓpeccatis popłi uictima¬
rum sanguis offerebatur:
lictorũ: In hoc dicit osten¬
disse iustitiã: qđ in de fessã de¬
nuit. ꝓem̃dationis nr̃e expec¬
tatione patientiam. Ita nob̃
patit᷑. qui nichil peccauit: qͥa
omia ds̃ iuste facit: Iuste ergo
diabolus ꝑdidit debitorem:
quia in iuste occidit innocen

Expanded text:
s, non fit remissio et remissio peccatorumguinem est Christi collata, in cujus typo etiam in Veteri Testamento pro peccatis populi victimarum sanguis offerebatur. . In hoc dicit ostendisse justitiam, quod indefensam tenuit pro emendationis nostrae exspectatione patientiam; ita nobispatitur qui nihil peccavit, quia omnia Deus juste facit. Juste ergo diabolus perdidit debitorem, quia injuste occidit innocen
Abbreviated transcription (Latin):
si diceret: Oinfidelis. ex meis
u̾bis peccatorum tuorum
affers defensionem:dicen¬
do. quod iustitiam dei iniqtii¬
tas nr̃a cõmendet: et ueritas
eius ex nr̃is mendaciis cres¬
cat: et i ĩbecillitati nr̃e com¬
parata. magis magisq ma¬
ior appareat : seddum ita
malis tuis inimica securita¬
te blandiris: iusta dampna¬
tione puniendus es abillo.
qui scđm unius cuiusq opera
iudicabit mundum Vnde
hic locus. Ideo difficilior uide¬
tur: quia ab imperitis. diu̾se
partis questionib obscurat᷑
Sicut alio loco apłs. irracio¬
nabilia obiecta ꝓponit. et
respuit: Quid igitur: p̃cel¬

Expanded text:
si diceret: O infidelis, ex verbis si diceret: O infidelis, ex verbis meis peccatorum tuorum asseris defensionem, dicendo quod justitiam Dei iniquitas nostra commendet, et veritas ejus ex nostris mendaciis crescat, et imbecillitati nostrae comparata, magis magisque major appareat. Sed dum ita malis tuis inimica severitate blandiris, justa damnatione puniendus es ab illo qui secundum uniuscujuscunque opera judicabit mundum. Unde hic locus ideo difficilior videtur, quia ab imperitis diversae partis quaestionibus obscuratur, sicut alio loco Apostolus irrationabilia objecta proponit et respuit: Quid enim dic
Abbreviated transcription (Latin):
nib tuis: Hoc testimonium
pars ad t̾isa ita ꝓposuit: quasi
dixerit dauid: ꝓpterea ego
peccaui:ut dum me iudicas.
tu iustus appareas: aut mise¬
ricors.dum remictis: Et ideo
parcere mͥdebes: quia iniqͥtas
mea. aut miscdiam tuam.
aut iusticiam cõmendat:
Hunc eorum errorẽ apłs retra¬
ctat: et inter iectis sententiis.
destruit. dicens: Si que admo¬
dum aiunt nos quidã dicere.
iniquitas nr̃a iustitiã dei cõ¬
mendat: ergo iniquus est ds̃.
qui infert iram: cum iniqui
cundũ te:qui de sciꝑiori senten¬
tia tam ĩꝑite sentis. et tam
inprudenter intellegis: Qua eiuĩ
iniusticia damnabit iniustitiã:
si iuxta opinionem tuam hu¬
mana iniquitate fit iustior: s
non ita est: Nam dm̃ nr̃m. non
tam peccata. quam bonorum
oꝑum gesta glorificant: et ideo
inpuniendis peccatis iustus
agnoscitur: qui scĩs operib
blas phemamur. et sicut qui¬
amus mala ut ueniant bo¬
na. quorum damnatio iusta
est:Iste sensus est.tanquam

Expanded text:
nibus tuis. Hoc testimonium nibus tuis. Hoc testimonium pars adversa ita proposuit quasi dixerit David: Propterea ego peccavi, ut dum me judicas, tu justus appareas, aut misericors, dum remittes; et ideo parcere mihi debes, quia iniquitas mea, aut misericordiam tuam, aut justitiam commendat. Hunc eorum errorem Apostolus retractat, et interjectis sententiis destruit dicens: Si, quemadmodum aiunt nos quidam dicere, iniquitas nostra justitiam Dei commendat, ergo iniquus est Deus, qui infert iram, cum iniquitcundum te, qui de superiori sententia tam imperite sentis et tam imprudenter intelligis. Qua enim justitia damnabit injustitiam, si juxta opinionem tuam humana iniquitate sit justior? Sed non ita est. Nam Deum nostrum non tam peccata quam bonorum operum gesta glorificant, et ideo in puniendis peccatis justus agnoscitur, qui sanctis operibus blasphemamur et sicut aiamus mala ut veniant bona quorum damnatio iustaest sensus, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
et peccata nr̃a. miscdie materi¬
em deo inger̃. Ut ꝑ iniquitates
nr̃as. eiꝰ bonitas exerceatur: et
gła dilatetur iniuste gͦ peccata
nr̃a puniuntur: quȩ ad mani¬
festandam dei pacientiam be¬
niuolentiamq ꝓficiunt. sta
deus: si in illos uĩdicat. ꝑ quor
peccata benignꝰ apparet: et ñ
debeo iudicari qui mentiorq
mendacio dei ueritas conlata.
p̃dicabilior inuenitur: et ideo
quanto maiora mala fecerimꝰ:
tanto maiora bona abillo pro
cuiꝰ laude peccauimꝰ recipiemꝰ:
Hoc fortassis ideo imprudentes
ita intelligi debere arbitraban¬
tur:quia legimus.ubi abunda¬
uit peccatum. suꝑ habundaũ
gratia: quasiquȩ peccanti dei
meritum: dum clem̃tia dei
p̃stat augmentum: S longe
aliter intellegenda ẽ. ista sen¬
tentia: et quod ita ꝑsatis facti¬
onem etemen dationem consũp¬
ta sit abundantia peccatorum
ut em̃dati. non solum ueniam.
sed etiam p̃mia mererentur:
Ut iustificeris inquit insermo¬

Expanded text:
et peccata nostra misericordiae materiet peccata nostra misericordiae materiam Deo ingerunt, ut per iniquitates nostras ejus bonitas exerceatur et gloria dilatetur, injuste peccata nostra puniuntur, quae ad manifestandam Dei patientiam benevolentiamque proficiunt, statDeus, si in illos vindicat per quorum peccata benignus apparet, et non debeo judicari, qui mentior, quia meo mendacio Dei veritas collecta praedicabilior invenitur. Et ideo quanto majora mala fecerimus, tanto majora bona ab illo pro cujus laude peccavimus, recipiemus. Hoc fortassis ideo imprudentes ita intelligi debere arbitrabantur, quia legimus: Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia, quasi quae peccati det meritum, dum clementiae Dei praestet augmentum. Sed longe aliter intelligenda est ista sententia. Et quod ita per satisfactionem et emendationem consumpta sit abundantia peccatorum, ut emendati non solum veniam, sed etiam praemia mererentur: ut justificeris, inquit, in sermo
Abbreviated transcription (Latin):
abincredulis repudiatam.
credentib confert: Quod tͦ
dicit. Est autem deus uerax.
om̃is autẽ homo mendax. ꝙ
iterum. Si audem iniquitas
nr̃a. iusticiam dei cõmendat:
infideles utrumq hoc testimo¬
nium in racionabili sensti ac¬
cipiebant: Si audem iniqui¬
tas nr̃a iustitiam dei cõmendat:
quid dicemus: Numquid ini¬
quus deus: qui infert iram:¬
itisticiã dei cõmendat: iniquũ
est. inquit. si in illos uindicat.
qui ideo peccauerunt. ut iusti¬
or appareret:qua enim iust¬
cia damnabit iniustitiam:. si
scđm te humana iniquitate
fit iustior: hoc loco. magistro
gentium disserente. duarum
ratio uertit᷑ ꝑsonarum: idẽ.
stib ĩꝑitia male interp̃tan¬
tis: et sub doctrina apłi refel¬
lentis: Et tanquã si apło pars
dit̾sa. inprudenter credens.
ita diceret: Oapłȩ.magnum
peccatis nr̃is solatium contu¬
listi. dicendo quod iustificetur
ds̃ in nr̃orum indulgentia de¬
lictorum: et quia ueritatem
dei mendactia nr̃a cõmendant:

Expanded text:
ab incredulis repudiatam ab incredulis repudiatam credentibus confert. Quod vero dicit: Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax, et iterum: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, infideles utrumque hoc testimonium in rationabili sensu accipiant. Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus, qui infert iramjustitiam Dei commendat, iniquum est, inquit, si in illos vindicat, qui ideo peccaverunt ut justior appareret: qua enim justitia damnabit injustitiam, si secundum te humana iniquitate fit justior? Hoc loco magistro gentium disserente, duarum ratio vertitur personarum, id est, sub imperitia male interpretantis, et sub doctrina Apostoli refellentis, et tanquam si Apostolo pars diversa imprudenter credens ita diceret: O Apostole, magnum peccatis nostris solatium contulisti, dicendo quod justificetur Deus in nostrorum indulgentia delictorum, et quia veritatem Dei mendacia nostra commendant,
Abbreviated transcription (Latin):
plicicrimine uulneratum.
blas phemare feci filios isrł:
ut dum in adulterio et homi¬
cidio ꝑspiciunt reatum meũ:
de putent ẽẽ mentitũ:. Et ido
p̃cem satis factionis agnosce:
et tu remitte quod ipse condẽp¬
no: ut cum me indulta ꝓpicia¬
tione reparaueris.et dignum
ꝓmissione tua feceris: iustifi
cas. cum a rep̃hendentib iu¬
dicaris: Et ita nunc hãc lineã
apłs sequitur. dicens: licet trans¬
gressores iudei fecerint nomen
domini blasphemari. ut dicat᷑.
hec erat illagens scã et popłs
electus. qui se nunc trans gressi¬
one et in ex piabilisacri legio.
et crimine impietatis in uola¬
it: ecce ꝑscelus p̃uaricatorum.
dei ꝓmissa uacuata sunt: Sed
non ita est. Nam si transgres¬
sores agratia exciderunt: ueri¬
dicam domini sponsionem.
obedientia fidelium consequi¬
tur. Ae sicconfusis illis qui elo¬
quia diuina mnirritum ad¬
ducta iactabant. iustificat᷑
ds̃ insermonib suis :et uincit.
cum iudicatur. Dum gratiã

Expanded text:
plici crimine vulneratum, plici crimine vulneratum, blasphemare feci filios Israel, ut, dum in adulterio et homicidio perspiciunt reatum meum, te putent esse mentitum, et ideo precem satisfactionis agnosce, et tu remitte quod ipse condemno, ut cum me indulta propitiatione reparaveris, et dignum promissione tua feceris, in sermo vincas cum a reprehensoribus judicaris, et ita nunc hanc lineam Apostolus sequitur dicens: Licet transgressores Judaei fecerint nomen Domini blasphemari, quo dicatur: Haec erat illa gens sancta et populus electus, qui se nunc transgressione et inexpiabili sacrilegio et crimine impietatis involvit; ecce per scelus praevaricatorum Dei promissa vacuata sunt. Sed non ita est, nam si transgressores a gratia exciderunt, veridicam Domini sponsionem obedientia fidelium consequitur, ac sic confusis illis qui eloquia divina in irritum adducta jactabant, justificatur Dominus in sermonibus suis, et vincit cum judicatur, dum gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
odomine: ꝓnuntiasti qͥdem
sine ꝑsonarum acceptione.
de inpeccatores uindicaturũ:
Et quidem nunc dum mi¬
chi remittis: patientiam
tuam. mendacium iudicant:
S uincis. cum iudicaris: dũ
michi peccata. me confitente
et damnante dimittis: quia
non iudicabis bis in idipsũ
dẽ dum homo ipse sui iudex.
culpam inse lamentatione
et contritione ꝑsequitur:
mitista ẽẽ. pietatis tue indul¬
gentia non ꝓbatur. Dum in me¬
nr̃is operib curam: et uincis
eos quite incuriosum huma¬
norum actuum iudicabant:¬
It iustificeris inquit insermõib
tuis et uincas cum iudicaris.
Uideamus. quomodo sibi hoc
loco apłi sermo consentiat cũ
testimonio: quod exꝓpħa ser¬
monem suum confirmaturus
a ssumpsit. sententiam hanc.
euidenter illo sensu apłs ponit:
quo dudum dauid sub peniten¬
tiȩ uoce ꝓtulerat. dicens. O
domine.de semine meo ẽẽ uen¬
turum saluatorem humani
generis ꝓmisisti: nunc dum
me uidet populus tuus du¬

Expanded text:
O Domine, pronuntiasti quidem O Domine, pronuntiasti quidem sine personarum acceptione te in peccatores vindicaturum, et quidem nunc dum mihi remittis, patientiam tuam mendacium judicant, sed vincis cum judicaris, dum mihi peccata, me confitente et damnante, dimittis, quia non judicas bis in idipsum. Id est, dum homo ipse sui judex culpam in se lamentatione et contritione persequitur, injusta esse pietatis tuae indulgentia non nostris operibus curam, et vincis eos qui te incuriosum humanorum actuum judicabantt justificeris, inquit, in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Videamus quomodo sibi hoc loco Apostoli sermo consentiat cum testimonio quod ex propheta, sermonem suum confirmaturus, assumpsit. Sententiam hanc evidenter illo sensu Apostolus ponit, quo dudum David sub poenitentiae voce protulerat, dicens: O Domine, de semine meo esse venturum Salvatorem humani generis promisisti: nunc dum me videt populus tuus du
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m: quȩ in ipso ꝑeius grãm
crediderunt. nã et si ininere¬
dulis iudȩis euacuata est: in
eis quide populo ipsodono
dñi crediderunt. et impleta
est. et usq infinem cottidie
plenius ad implecur:quia ue¬
rax est. qui ꝓmisit: et fallere
nullatenus potest. Est aut̃
deus uerax: om̃is aut̃ẽ homo
mendax sicut scriptũ est: ut
et uincas cum iudicaris.¬
dẽ. uincis. cum iudicaris:
cumin peccata mea. me con¬
fitente et damnante dimittis:
ut iustificeris inquit insermo¬
nib tuis. Est enim deus uerax.
Namet si euacuata est aposto¬
latus benedictio. intraditore
iuda: sed in petro qui fidem
conseruauit. impleta est: E¬
uacuata est ꝓmissio inpopłõ.
qui ꝓpter transgressiones pe¬
riit indeserto: Impleta est
meis qui interram sc̃ãm.do¬
no dei fide cooperante ꝑduc¬
ti sunt. Adicit etiã de psalmo
Ut iustificeris inquit inser¬
monib tuis: et uincas cum
iudicaris: In psalmi ordine:
elocutio ꝓphecȩ ita se habet.

Expanded text:
m, quia in ipso per ejus gratiam m, quia in ipso per ejus gratiam crediderunt; nam et si incredulis Judaeis evacuata est in eis, qui de populo ipso dono Domini crediderunt, et impleta est, et usque in finem quotidie plenius adimpletur, quia verax est qui promisit, et fallere nullatenus potest. Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax: sicut scriptum est. Ut et vincas cum judicaris. Vincis cum judicaris, cum mihi peccata mea, me confitente et damnante, dimittis. Ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, est enim Deus verax; nam etsi vacuata est apostolatus benedictio in traditore Juda, sed in Petro, qui fidem conservavit, impleta est. Evacuata est promissio in populo, qui propter transgressiones periit in deserto; impleta est in eis qui in terram sanctam dono Domini, fide cooperante, perducti sunt. Adjicit etiam de psalmo Ut justificeris, inquit, in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. In psalmi ordine et locutio prophetae ita se habet:
Abbreviated transcription (Latin):
dit rationem quod lex inanis
non fuerit: s quod carnalis
circumcisionis p̃rogatiua
uana sit: nullis oꝑib fulta.
Interrogat quid amplius
habeat iudeus: respondit. si¬
ue exse: seu ex ꝑsona iudeorũ:
Multum ꝑomnem modum:
Nã si ipsius est sensus. mul¬
tum ꝑomnem modũ. et om̃is
homomendax: quomͦ post ea
conuenit dicens. si autẽ iniqͥ¬
tas nr̃a. et cet̾a: postremo quo¬
modo negat p̃cellere iudeos:¬
Quid enimsiquidam illorũ
non crediderunt: numqtud
meredulitas illorum fidẽ dei
euacuauit: absit: Nec eñi
credentib p̃iudicat incredu¬
litas trans gressorũ: et ꝓmis¬
sio dei que ad abraham facta
est.sicirca preuaricatores
euacuatur. circa obedientes
impletur. Quia mentiri ue¬
ritas nescit: sicut scriptum ẽ:
Est autem deus ueraxom̃is
uero homo mendax:quia ne¬
mosine peccato. p̃ter illum
solum. qui nec nascendo habti¬
it. nec uiuendo cum draxit:
deo solus uerax implens que
ꝓmisit. quia in semine eius
benedicende essent om̃s gentes:¬

Expanded text:
dit rationem quod lex inanis non fuerit, sed quod carnalis circumcisionis praerogativa vana sit, nullis operibus fulta. Interrogat, Quid amplius habeat Judaeus. Respondet sive ex se, sive ex persona Judaeorum, Multum per omnem modum. Nam si ipsius est sensus, Multum per omnem modum; et, Omnis homo mendax, quomodo postea convenit dicens: Si autem iniquitas nostra, et caetera. Postremo, quomodo negat praecellere JudaeosQuid enim si quidam illorum non crediderunt? Nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Nec enim credentibus praejudicat incredulitas transgressorum, et promissio Dei, quae ad Abraham facta est, si circa praevaricatores evacuatur, circa obedientes impletur, quia mentiri veritas nescit, sicut scriptum est: Est autem Deus verax, omnis vero homo mendax. Quia nemo sine peccato, praeter illum solum qui nec nascendo habuit, nec vivendo contraxit. Ideo solus verax, implens quae promisit quia in semine ejus benedicendae essent gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
conflictu. qui gloriabantur
in lege: et ꝑlegem se iustificar
credebant. non ꝑgratiã: Do¬
cens ꝑordinem. legẽ non po¬
tuisse auferre: sed pocius atx¬
isse peccatum. quod aufert
gratia: quia lex iuberenouit.
cui succũbit infirmitas: sic̃¬
gracia iuuare. qua infundit᷑

Expanded text:
conflictu, qui gloriabantur conflictu, qui gloriabantur in lege, et per legem se justificari credebant, et non per gratiam: docens per ordinem legem non potuisse auferre, sed potius auxisse peccatum, quod auferat gratia, quoniam lex iubere nouit, cui succumbit infirmitas, gratia iuuare, qua infunditur
Abbreviated transcription (Latin):
utiq non peccassent: neq
de peccare. Scimus autem
qm̃ quecumq lex loquitur:
his qui inlege sunt loquit᷑:
Ne dicerent iudei. hec inpsal¬
quȩ in lege dict᷑a sunt. his qͥ
in lege sunt loquitur: Quo¬
m iudei dixerunt. non est
ds̃: Non utiq u̾bo s opere:
Dñm enim confitent᷑ se nosse :
factis autem negant. Ergo
gentes hic nontangit: sediã
degentib suꝑius dixerat: et
de eorum scelerib nemo dubi¬
tabat. Ne dicerent iuidei hoc degen¬
tib scriptum: ostendit. om̃e
qđ in lege degentib dr̃ etiam
ipsum de iudȩis dici: quia ip¬
sorum pͥncipalis est causa:
It omne os obstruatur et¬
et iudeorũ: dũ non habent un
glorientur: Et subdit̾ fiat in¬
sciat se sine gratia dei saluum
ẽe non posse: Uel certe incon¬
fessione peccati. speret miseri¬
cordiã: cognoscens se ẽẽ inpec¬
non iustificabitur omĩs caro¬
q lex nichil ad ꝑfectum ad¬
duxit: Hinc contra eos incip̃
disputare magno diut᷑noq

Expanded text:
utique non peccassent: neque utique non peccassent: neque te, peccare. Scimus autem quoniam quaecumque lex loquitur, his qui in lege sunt, loquitur. Ne dicerent, haec in psale in lege dicta sunt, his qui in lege sunt, loqui. Qu Judaei dixerunt: Non est Deus, non utique verbo, sed opere. Dominum enim confitentur se nosse, factis autem negant. Ergo gentes hic non tangit, sed jam de gentibus prius dixerat, et de eorum sceleribus nemo dubitabat. Ne dicerent hoc de gentibus scriptum, ostendit omne quod in lege de gentibus dicitur, etiam ipsum de Judaeis dici, quia ipsorum principalis est causa. Ut omne os obstruaturet Judaeorum, dum non habent unde se glorientur. Et subditus fiat sciat se sine gratia Dei salvum esse non posse, vel certe in confessione peccati speret misericordiam, cognoscens se esse in pecNon justificabitur omnisquia nihil ad perfectum lex adduxit. Hinc contra eos incipit disputare, magno diuturnoque
Abbreviated transcription (Latin):
hoc accipiet de his qui calum¬
niarum cõmentis circũ ueni¬
unt homines: potest et dehis.
qui ꝑhereticam doctrinam¬
et ueneno diaboli infectam.
animas decipiunt simpliciũ:
Quorum os maledictione et
amaritudine plenum est:ue¬
loces pedes eorum ad effunden¬
dum sanguinem. Non ad
annuntiando pecc̃asua: s adu¬
latioe ꝯfirmando eos ĩ ipsis. Uñi
paulꝰ dic̃. Mundus sũ a sangui¬
ne om̃ium: Contritio et in¬
felicitas inuiis eorum. Con¬
teruntur. et in felices efficiunt᷑
anime. inuiis eorum: hoc est
indoct᷑rinis. uel in exemplis
conu̾sationis eorum. Et uiã
pacis non cognouerunt Doc¬
trinam pacis. qua ds̃ hominib
pacaretur. non cognouerunt:
quia par nr̃a xp̃c est: Hoc egit
acapite epłȩ: ut ostenderet
om̃s indigere misodia dei:
miscđia autẽ. inpotestate do¬
nantis est: nemo enim potest
dicere. se amplius accipere de¬
buisse: Non est timor dei ante
oculos eorum. Intimore dei
conclusit:quia sitimorẽ dei
semꝑ ante oculos habuissent.

Expanded text:
 accipi hoc et de his qui calumniarum commentis circumveniunt homines; potest et de his qui per haereticam doctrinam veneno diaboli infectam animas decipiunt simplicium. Quorum os maledictione et amaritudine plenum estloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Non ad annuntiando peccata sua, sed adulatione confirmando eas in ipsis. Unde Paulus dicit: Mundus sum a sanguine omnium. Contritio et infelicitas in viis eorum. Conteruntur et infelices efficiuntur animae in viis eorum, hoc est in doctrinis vel in exemplis conversationis eorum. Et viam pacis non cognoverunt. Doctrinam Patris, qua Deus hominibus pacaretur, non cognoverunt: quia pax nostra Christus est. Hoc egit a capite epistolae, ut ostenderet omnes indigere misericordia Dei, misericordia autem in potestate donantis est. Nemo enim potest dicere se amplius accipere debuisse. Non est timor Dei ante oculos eorum. In timore Dei conclusit: quia si timorem Dei semper ante oculos habuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
illo: potest enim ficricoram
hominib: non autẽ corã illo
qui cordis ipsiuis et intimȩ
uoluntatis inspector est: ub
uidet et iam si aliud faciat
qui legem timet: qui tamen
mallet facere. si liceret. Ac
nequisquã putaret hic apł̃m
ea lege dixisse neminẽ iusti¬
ficari. quȩ insacram̃tis uiete¬
rib multa continet figura¬
ta p̃cepta. unde etiã ipsa est
circũcisio carnis quã die ocła¬
uo accipere paruuli iussi sunt:
continuo subiunxit. quam
legem dixerit. Etait: Per
legem enim cognitio peccati:
nunc autem sine lege iusti¬
tia dei manifestata est. desti¬

Expanded text:
deo. potest enim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere, si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit etLegem enim cognitio peccati: nunc autem sine Lege, justitia Dei manifestata est; e
Abbreviated transcription (Latin):
adunum. uł̃ cum ipso uno
potest intellegi: ut nullus
usq admare est:non utiq
simul computamꝰ et mare.
Et iste est melior intellectus :
ut nemo intelligatur. fecisse
tatem: Nongͦ erat qui faceret
bonum: cum iudeos. p̾uari¬
catio mandatorum: gentes
uero.nature lex condẽnaret:
Cum gͦ exalter utra parte ali¬
quis bonum fecerit: gratiȩ
se debere nouerit. non natu¬
re: sicut ꝓpha ad dm̃ referens
dicit: Apud quẽ. nemo ꝑse
innocens est et esayas incan¬
tico dicit: Dñe ds̃ nr̃ dabis
pacem nob̾: omĩa enĩ opera
nr̃a opatus es in nobis.: Se¬
gebant: C lausa enĩ sepul¬
chra dicuntur.quos aliqua¬
ntulum pudor cohibet palã
delinquere. et ꝓferre ad pub¬
licum crimina sua. Patens
uero sepulchrum dicuntur
hi: qui inmundicias suas.
et impuritates in ꝓpatulo
habent: quib a ssiduitas et
usus scelerum. quod in malis
ultimum est. etiã cõmissorũ
uerecundiam sustulit: ut iam
non aperiant ossuum. et ꝓfe¬
rant u̾bum dei. uerbum u¬

Expanded text:
ad unum, vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus usque ad mare est, non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecisse m. Non ergo erat qui faceret bonum, cum Judaeos praevaricatio mandatorum, gentes vero naturae lex condemnaret. Cum ergo ex alterutra parte aliquis bonum fecerit, gratiae se debere noverit, non naturae, sicut propheta ad Dominum referens dicit: Apud quem nemo per se innocens est. Et Isaias in cantico dicit: Domine Deus noster, dabis pacem nobis: omnia enim opera nostra operatus es in nobis. t; clausa enim sepulcra dicuntur, quos aliquantulum pudor cohibet palam delinquere, et proferre ad publicum crimina sua: patens vero sepulcrum dicuntur hi qui immunditias suas et impuritates in propatulo habent; quibus assiduitas et usus scelerum, quod est in malis ultimum, etiam commissorum verecundiam sustulit, ut jam non aperiant os suum et proferant verbum Dei, verbum v
Abbreviated transcription (Latin):
cisio: quia uiuere facit iudȩũ.
et non ext̃minari. Pocest et
ita intellegi circumcisio ꝓdẽe:
quia facit in lege ẽẽ: Quia ꝑ¬
specta inuenitur. carnis circũ¬
cisione cessante. ueram cordis
ẽẽ uenturam: Pre uaricator
legis est:dum non sequit᷑ quod
ibi p̃dictum est. Signũ prodẽ.
si res adsit. Ceterum signum
sine: re.suꝑ fluum ent. Nam
et signũ quod cai accepit.
hoc significauit: quod iudȩos
circumcisio discerneret are¬
liquis et sicut ille uagus et
ꝓfuigus cum ipso signo usq
ad mortẽ durauit: sic iudei
usq in finem cum ipso circũ¬
cisionis iã mani signo: ꝑ orbẽ
disꝑsi. pleni zelo et pauore
discurrunt: Ot nullus eis
aufert circumcisionẽ: siue
sub paganis. siue subxp̃ianis
principib. Ipsum signũ por¬
tant. xp̃i homicide: sicut cain
fratricida porcauit. Siigit᷑
p̃putium iustitias legis custo¬
diat: nonne p̾putium illius
incircumcisine reputabitur:
et itidicabit quod exnatura ẽ.
uenerunt: quas legẽ sp̃italẽ

Expanded text:
sive quia vivere facit Judaeum, et non exterminari. Potest et ita intelligi: Circumcisio prodest, quia facit intelligi esse, quia perspecta, invenitur carnis circumcisione cessante veram cordis esse venturam. Praevaricator legis est, dum non sequitur quod ibi praedictum est. Signum prodest, si res adsit, caeterum signum sine re superfluum erit. Nam et signum quod Cain accepit, hoc significavit quod Judaeos circumcisio discerneret a reliquis. Et sicut ille vagus et profugus cum ipso signo usque ad mortem duravit, sic Judaei usque in finem cum ipso circumcisionis jam inani signo per orbem dispersi, pleni zelo et pavore discurrunt, et nullus eis aufert circumcisionem, sive sub paganis, sive sub Christianis principibus ipsum signum portant Christi homicidiae, sicut Cain fratricida portavit. Si igitur praeputium iustitias legis custodiat nonne praeputium illius in circumcisionem reputabitur et iudicabit quod ex natura est alem
Abbreviated transcription (Latin):
tor legis es. Non alia intel¬
anime purgatio. et abiecꝰtio
uitiorum: Quomodo addit
ad huc. ita demum ꝓdẽe
huiꝰmodi circumcisionem.
si legem custodias: Cũ hȩc
ipsa ciretimcisio. non nisi
ex legis obsertiantia fieri ui¬

Expanded text:
tique non alia intelanimae purgatio et abjectio vitiorum. Quomodo addit adhuc ita demum prodesse hujusmodi circumcisionem, si legem custodias, cum haec ipsa circumcisio non nisi ex legis observantia fieri vi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ergo alium doces: te ipsũ
Quare nonconuenit uita tua
doctrine tue: et opꝰ tuũ destru¬
at fidem tuam : Et ita fit: ut
lex non custodica. non solum
tibi nichil ꝓsit: sedetiam ma¬
ioris te criminis reũ teneat :
ut contẽptorem suũ. Quidicis
Non est una mechatio. Nam
omne quod totum deo debes
sitie seruitiũ. siue obedientiã.
lo delinquitur: a quo ꝑfectio
p̃dicatur. Qui abhomina¬
ris idolasacrilegium facis:¬
furari dr̃. Sacrilegium est¬
c̃omittitur: quasi sacriuiola¬
tio. uel p̃uaricatio mandatoꝵs.
ris inlege: dicis de beatum.
quod dei noueris uoluntatẽ:
et ꝑ p̃uaricationẽ legis. deũ

Expanded text:
udicas, teipsum Quare non convenit vita tua doctrinae tuae, et opus tuum destruit fidem tuam, et ita fit ut lex non custodita non solum tibi nihil prosit, sed etiam majoris te criminis reum teneat, ut contemptorem suum. Qui praedicas Non est una moechatio, nam omne quod totum Deo debes,sive servitium, sive obedientiam, lo delinquitur, a quo perfectio praedicatur. Qui abominaris idola, sacrilegium facisfurari dicitur. Sacrilegium committitur, quasi sacri violatio, vel praevaricatio mandatorum. ris. Dicens te beatum quod Dei noveris voluntatem. Per praevaricationem legis Deum
Abbreviated transcription (Latin):
Dux cȩcorum : quomodo uiam
nonuides rectam : Si eñi uide¬
res: ꝑipsam utiq ambulares:
lumen aliorum: quomodo
non abicis oꝑa tenebrarum:
eruditor insipientium:eur
etiam timorẽ dñi qui est uiti¬
um sapientie reliquisti: ma¬
gister infancium:puer es
sensu: qui habes formã scien¬
tie et ueritatis inlege: nec ipse
sequeris: nec alios sequi.malo
exemplo ꝑmittis: Habentẽ¬

Expanded text:
Dux caecorum, quomodo viam non vides rectam? Si enim videres, per ipsam utique ambulares, lumen aliorum, quomodo non abjicis opera tenebrarum? eruditor insipientium, cur etiam timorem Domini, qui est initium sapientiae, reliquisti? Magister infantium, puer es sensu, qui habes formam scientiae et veritatis in lege, nec ipse sequeris, nec alios sequi malo exemplo permittis. Con
Abbreviated transcription (Latin):
bitat inuob̃: qui suscitauit
bit et mortalia corpora ur̃a.
ꝑhabitantem sp̃m eius in
uobis: Liberum ergo arbitri¬
um ꝑfecte fuit in pͥmo ho¬
mine:in nob̾ audem ante
gratiã nonẽ liberum arbi¬
trium ut non peccemꝰ: sed
tantum. ut peccare nolimꝰ :
Gratia uero efficit. ut non tan¬
tum uelimus recꝰte facere.
s eciam possimꝰ: non uirib
nr̃is. sed liberatoris auxilio:
qui nobis etiam ꝑfectã pacẽ
inresurrectione tribuet:
que pax ꝑfecta bona uolun¬
tate consequitur. Gloria
enim in excelsis deoet int̾ra
pax hominib bone uolun¬

Expanded text:
ui suscitavit bit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis . Liberum ergo arbitrium perfecte fuit in primo homine, in nobis autem ante gratiam non est liberum arbitrium ut non peccemus, sed tantum ut peccare nolimus. Gratia vero efficit ut non tantum velimus recte facere, sed etiam possimus; non viribus nostris, sed Liberatoris auxilio, qui nobis etiam perfectam pacem in resurrectione tribuet, quae pax perfecta bonam voluntatem consequitur. Gloria enim in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae volun
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝑ uos blas phematur int̃
gentes: sicut scriptũ est: et¬
oꝑib nomen dni fuerit blas¬
phematum: sicut scriptũ est:
Polluerunt nomen sc̃m meũ
inter gentes: Dum dicuntur
populꝰ dei. hiqui inter gentes
captiui. peccatis suis facienti¬
b demorantur: ut dicerent
gentes. dm̃ non posse popłm
suum defendere: semꝑidola
sua extitisse uicꝰtores: non in¬
tellegentes. quod isrł. sidm̃ ti
muisset᷑: ser ꝑ illis fuerat do¬
minator ⁊ ꝑhoc et defensor:
ircumcisio quidem ꝓdest:
silegem obserues: Si aucem
p̃uaricator legissis: circũcisio

Expanded text:
 vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est. Vaoperibus nomen Domini fuerit blasphematum, sicut scriptum est: Polluerunt nomen sanctum meum inter gentes, dum dicuntur populus Dei, qui inter gentes captivi, peccatis suis facientibus, demorantur, ut dicerent gentes, Dominum non posse populum suum defendere, se per idola sua exstitisse victores, non intelligentes quod Israel si Dominum tenuisset, semper illis fuerat dominaturus, et per hoc defensor. Circumcisio quidem prodest, si legem observes; si autem praevaricator legis
Abbreviated transcription (Latin):
faciebant quod lex iubebat:
non adiuuante spũ gratiȩ.¬
sed timore pene faciebant.
non amore iustitiȩ.de ꝑhoc
coram deo nonerat inuolun¬
tate. quod coram hominibus
apparebat inopere: potius¬
q exillo rei tenebantur. qđ
eos nouerat deus. malle si fie¬
ri possit. impune cõmittere. ꝓ¬
examinando:quia ꝑnaturã
licet infirmam. utilia multa
ꝓbantur: ꝑ legẽ utiliora: ꝑ¬

Expanded text:
faciebant quod lex jubebat, non adjuvante spiritu gratiae, timore poenae faciebant, non amore justitiae: ac per hoc coram Deo non erat in voluntate, quod coram hominibus apparebat in opere: potiusque ex illo rei tenebantur, quod eos noverat Deus malle, si fieri posset impune, committere. examinando, quia per naturam, licet infirmam, utilia multa probantur, per legem utiliora,
Abbreviated transcription (Latin):
tissimã. Quia enim glorifica¬
re noluerunt.quem cognoue¬
rant: reꝓbosensui traditi ad
hoc relicti sunt: ut nescirent¬
iam pensare mala quȩ faciebãt¬
peccati aut peccatum. et pena
peccati: Peccatũ namq quod
penitentia nondiluit: ipso
suo pondere mox aliud trahit.
Unde fit: ut non solũ peccatũ
sit. sed peccatum. et causa pec¬
cati. Ox illo quippe uitio cul¬
pa subsequens oritur: ex quo
cecata mens addicitur. ut pe¬
ius ex alio li getur. S pecca¬
tum quod ex peccato oritur.
non iam peccatum tantũmͦ:
deus cor peccantis obnubilat
ut p̃cedentis peccati merito.
etiam inaliis cadat. Quẽ em̃
liberare noluit: deserendo ꝑ¬
cussit. Nongͦ inmeritope¬
sta desuꝑ in rogata cecitate.
ex p̃cedentis peccati ultione
ꝑpetrat᷑: quod uidelicet agit᷑
dispositione suꝑius ordina¬
ta. sed inferius iniquitate
confusa: ut p̃cedens culpa. sit.
causa subsequentis. Et rursũ
culpa subsequens sit pena
p̃cedentis: quod bene hoc¬
loco ininfidelib et lubricis.

Expanded text:
t. Quia enim glorificare noluerunt quem cognoverunt, reprobo sensui traditi, ad hoc relicti sunt ut nescirent etiam pensare mala quae faciebantpeccati, aut peccatum et poena peccati. Peccatum namque quod poenitentia non diluit, ipso suo pondere mox ad aliud trahit. Unde fit, ut non solum peccatum sit, sed peccatum et causa peccati. Ex illo quippe vitio culpa subscaecata mens ducitur, ut pejus et alio ligetur. Sed peccatum quod ex peccato oritur, non jam peccatum tantummodoDeus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito etiam in alio cadat. Quem enim liberare noluit, deserendo percussit. Non ergo immerito poesta desuper irrogata caecitate ex praecedentis peccati ultione perpetratur: quod videlicet agitur dispositione superius ordinata, sed inferius iniquitate confusa, ut et praecedens culpa sit causa subsequentis, et rursum culpa subsequens sit poena praecedentis. Quod bene in infidelibus et lubricis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate: et nichil inse ha¬
bent. quo ad uitam ꝓtieant᷑
et̾nam: Incipientes insemet¬
ipsis etiam illa tẽporalia
dona dei corrũpere:et abo¬
no eorum usu. inconsuetu¬
dine innumerabilium tͣn¬
tes incogitationib suis. dũ
multos deos colendos puta.¬
uerunt. uel putari uoluert̃ ut
quidam eorum etiam demo¬
nib diuinos honores sacroꝵs
et sacrifitiorum deferendos

Expanded text:
voluntate, et nihil in se havoluntate, et nihil in se habent quo ad vitam provehantur aeternam, incipientes in semetipsis etiam illa temporalia Dei dona corrumpere, et a bono eorum usu in consuetudinem innumerabilium trantes in cogitationibus suis , multos deos colendos ita putaverunt, vel putari voluerunt, ut quidam eorum etiam daemonibus divinos honores sacrorum et sacrificiorum deferendos
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim quidam non so¬
lum ad instituta utilissima¬
rum artium et doctrinã li¬
beralium disciplinarum.
sed etiam ad inquisitionem
sũmi boniaciem mentis in¬
tenderint: et inuisibilia dĩ.
ꝑea quȩ fact᷑a sunt intellec¬
ta conspexerint: non agen¬
tes tamen gratias deo. nec
confitentes illum sibi eẽ
huius facultatis auctorem.
sed dicentes se ẽẽ sapientes.
hoc est non in deo sed insemet¬
ipsis gloriantes. quasi et ad
ueritatis inspectionem suis
studiis atq rationib ꝓpin¬
quassent: euanuerunt in co¬
gitationib suis. Et quod
inluminante dei gr̃a inuene¬
rant. obcecante suꝑbia ꝑdide¬
runt: relapsi asuꝑna luce in
tenebras suas: Hoc est ab in¬
cominuitabili atq aet̃nobo¬
no. ad mutabilem corruptibi¬
lemq naturam. Cum gͦ tales
inamorem sui recidunt. et
ita sibimet placent. ut totum
quod inse laudabile iudicant.
non addona dei referant.s
sibiuindicent. et studio ꝓ¬
priȩ uoluntatis a sscribant:
ꝓctil ab illa sp̃itali exuilant

Expanded text:
Cum enim quidam non solum ad instituta utilissimarum artium, et doctrinas liberalium disciplinarum, sed etiam ad inquisitionem summi boni aciem mentis intenderint, et invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspexerint; non agentes tamen gratias Deo, nec confitentes illum sibi esse hujus facultatis auctorem, sed dicentes se esse sapientes , hoc est, non in Deo, sed in semetipsis gloriantes, quasi ad veritatis inspectionem suis studiis atque rationibus propinquassent; evanuerunt in cogitationibus suis, et quod, illuminante Dei gratia, invenerant, obcaecante superbia perdiderunt, relapsi a superna luce in tenebras suas, hoc est, ab incommutabili atque aeterno bono, ad mutabilem corruptibilemque naturam. Cum ergo tales in amorem sui recidunt, et ita sibimet placent ut totum quod in se laudabile judicant, non ad dona Dei referant, sed sibi vindicent, et studio propriae voluntatis ascribant, procul ab illa 851 spiritali exsulant
Abbreviated transcription (Latin):
acerbitatem refert᷑. peccatum
uero:ad plapsionem corporis:
Precedit autem iniquitas: pec¬
catum sequitur. S grauior
iniquitas:tanquam materia
peccatorum. In cuiꝰ comparati¬
oneleuius est peccatũ. malitia¬
tinctio est. Cogitatio quippe
piauamentis.malitia dr̃: ma¬
litiȩ uotum. uł opꝰ maligni¬
tas appellatur. Formcatio¬
cator ẽ cuiꝰ corpꝰ publicũ et
uulgare est. Hec subarcuatis
ꝓst̾̃nebantur: que loca forni¬
ces dicuntur. Unde et forni¬

Expanded text:
acerbitatem refertur, peccatum uero ad prolapsionem corporis. Praecedit autem iniquitas, peccatum sequitur. Sed grauior iniquitas, tamquam materia peccatorum in cuius comparatione leuius est peccatum. Itgnitatem. Cogitatio quippe prava mentis malitia dicitur, malitiae votum vel opus malignitas appellatur. 359. Incatrix est cuius corpus publicum et vulgare est. Haec sub arcuatis prostrabantur, quae loca fornices dicuntur, unde et forni
Abbreviated transcription (Latin):
hoc inter est: quod dolus a¬
nimo fit: In sidie loco. siue
delo: fraus circa fidem mutu
biles.Susurro desonolocu
tionis appellatur: quia non
infaciȩ alicuiꝰ. sed inaure lo¬
quitur detrahendo. Detrac̃
tio e aliorũ bene gesta oꝑa.¬
uel inmalum malitiose mu¬
tare. uł inuidendo fallaci
fraude diminuere:cum aut
maladicuntur. que bona sunt:
aut paruabona quȩ magna
sunt. Detrahere enim dicit᷑ :
qui aliquid alicui subtrahere

Expanded text:
hoc interest, quia dolus ahoc interest, quia dolus animo fit, insidiae loco sive zelo, fraus vero circa fidem mutuanes. Susurro detionis dicitur, quia non in facie alicujus, sed in aure loquitur secrete derogando. Detractio autem est, aliorum bene gesta ovel in malum malitiose mutare, vel invidendo fallaci fraude diminuere: cum autem mala dicuntur, quae bona sunt, aut parva bona, quae magna sunt. Detrahere enim dicitur, qui alicui aliquid subtrahere
Abbreviated transcription (Latin):
te: Inter zelum et inuidiã¬
interdum et inbonam par¬
tem accipi potest:cum quis
nititur ea que meliora sunt
emulari.Inuidia uero aliena
ut dictum est felicitate torquȩ¬
tur. et induplicem scinditur
passionem:cum aut quod ip¬
se est alium ẽẽ.non uult:aut
alium uidens ẽẽ meliorem.
dolet se non ẽẽ consimilem:
occiderit. homicidii uocabu¬
lum: compositum est ex homi¬
ne et cede. qui enĩ cedem in ho¬
minem fecisse cõꝑtus erat: ho¬
micidam ueteres appellabant:¬
Pulere homicidium inuidiȩ
sociauit:quia prima huius
criminis. ipsa materia ẽ. Qa
primũ homicidium et diabo¬
li et cain.de inuidia ortum est
queritur: sed animositas fatiga¬
tur: Primitus fraterni scele¬
ris causa: excontentione uenit.¬
dolus. est mentis calliditas:
abeo quod deludat. Aliud
enim agit. et aliud simulat:
differt. Dolor. est corporis
incõmoditas.siue molestia:
dolus uero. occulta malitia.
blandis sermonib adornata:
Inter dolũ. insidias. et fraudẽ.

Expanded text:
 Inter zelum et inuidiainterdum et in bonam partem accipi potest, cum quis nititur ea quae meliora sunt aemulari; inuidia uero et aliena, ut dictum est, felicitate torquetur, et in duplicem scinditur passionem, cum aut quod ipse est alium esse non uult, aut alium uidens esse meliorem, dolet se ei non esse consimilem. fruitur. 16. Homicidii vocabulum compositum est ex homine, et caede; qui enim caedem in hominem fecisse compertus erat, homicidam veteres appellabantPulchre homicidium invidiae sociavit, quia prima hujus criminis ipsa materia est, quia primum homicidium et diaboli et Cain de invidia natum est.quaeritur, sed animositas fatigatur. Primitus fraterni sceleris causa ex contentione eDolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. em. Dolor est corporis incommoditas siue molestia, dolus uero occulta malitia, blandis sermonibus adornata. Inter dolum et insidias et fraudem.