comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est ministratio mortis: quia peccatum
ꝑ bonum operatum ẽ mortẽ. Ideo est
ministratio damnationis: quia peccatũ
ꝑ bonum oꝑatum est damnationẽ. Non
autẽ omnes qui xp̃iani appellantur ad
xp̃m transeunt: sed a quib aufertur
uelamen. qͦd in lectione ueteris testamen¬
ti manet. Qui enim sunt inuetere testa¬
mento: impediente uelamine. nec uetus
intelligunt nec nouum. Qui autem tran¬
seunt ad xpistum: remoto uelamine. ꝑ
nouũ intelligunt᷑ uetus et nouũ. Utinã
et isti ceci oppugnatores legis et ꝓpheta¬
rum. sic transeant ad xpistum: ut non
sint in eis in quib obuelatum ẽ et ipsũ
euangłium. Inhis enim qui pereunt
est obuelatum ait apostolus: in quib
ds̃ seculi huius excecauit mentes infi¬
delium. ut non fulgeat illuminatio
cuangłii glorie xp̃i. qui est imago dei.¬
Ubi miser iste dm̃ seculihuius uult intelligi
malum. tanquam illi seruierit moyses in
uetere testamento: quasi hoc apłs dixerir.

Expanded text:
est ministratio mortis, quia peccatum est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnationem. 29. Non autem omnes qui Christiani appellantur, ad Christum transeunt: sed quibus aufertur velamen, quod in lectione Veteris Testamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impediente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remoto velamine per Novum, intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illuminatio Evangelii gloriae Christi, qui est imago DeiUbi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m: operatur peccatum omnẽ concupis¬
centiam. Qualem se fuisse in uetere testa¬
mento. etiam ipse apłs ostendens: occasi¬
one inquit accepta peccatũ pmandatũ oꝑa¬
tum c̃ in me omnẽ concupiscentiam. Per
quod mandatum. nisi qͦd ait. concupiscen¬
tiam nesciebam. nisilex diceret. non con¬
cupisces: Nunquid malum ẽ non concu¬
piscere: Immo maximũ bonũ. Bona ẽ
gͦ lex: quȩ hoc dicit. S ubi non ad est
uiuificans sp̃s. hȩc ipsa lex quȩ bonumdi¬
cit occidit: quia peccati uirtus ẽ: cũ per
illam operatur omnẽ concupiscentiam
inflammando prohibitione: qͦd non
extinguitur ꝑ iubentẽ litteram. timore
pene: sed ꝑ iuuantem sp̃m. dilectione iu¬
sticiȩ. Ideo ait. Peccatum ut appareat
peccatum: ꝑ bonum michi oꝑatum est
mortem. Non enim ait ꝑmalum: sed ꝑbo
num. Hic euigilent si possunt: qͥ legẽ
dei atq eius ministrum moysen. cecoet
furioso corde reprehendunt. Ideo qͥppe

Expanded text:
Christi operatur peccatum omnem concupisChristi operatur peccatum omnem concupiscentiam. Qualem se fuisse in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona est ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitur per jubentem litteram timore poenae, sed per juvantem spiritum dilectione justitiae. Ideo ait, Peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mandatum oꝑatum est in me omnem
concupiscentiam: Hoc est adueniente
mandato. peccatum reuirit: Hoc est
inuentum est michi mandatum qͦd erat in
uitam. hoc esse in mortem: Hoc est occasio¬
ne accepta peccatum ꝑ mandatũ. fefellit
me. et ꝑ illud occidit. Hoc est lex sub in¬
trauit. ut abundaret delictum:. Hoc est
lex iram oꝑatur. hoc est uirtus peccatilex.
Prohibitio enim peccati quod est lex: auget
profecto desiderium peccandi. Quod non
ertinguitur. nisi contrario desiderio recte
faciendi: ubi fides ꝑdilectionem operat᷑.
Hoc autem non prestat littera iubens: sed
sp̃s iuuans. Non lex ergo sed grã: non uetꝰ
testamentum inseruitutem generans qͦd
est agar: sed nouum in quo non sunt an¬
cille filii sed libere. qua libertate xp̃c nos
liberauit. Et tamen lex sancta ẽ: et man¬
datum sc̃m. et iustum. et bonum. Per
hoc ergo mandatum sanctum et iustum
et bonum. in hisquinon habent sp̃m

Expanded text:
per mandatum operatum est in me omnem per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam; hoc est, Adveniente mandato peccatum revixit; hoc est, Inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sancta est, et mandatum sanctum et justum et bonum. Per hoc mandatum sanctum et justum et bonum, in his qui non habent spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
pta peccatum ꝑ mandatum: operatũ est
mme omnẽ concupiscentiam. sine lege
enim peccatum mortuum ẽ. Ego autẽ
uiuebam aliquando sine lege. Adueni¬
ente autẽ mandato peccatũ reuixit: ego
autem mortuus sum et inuentum ẽ mi¬
chi mandatum qͦd erat inuitam: hoc esse
in mortẽ. Peccatum enim occasione accep¬
ta ꝑ mandatum. fefellit me: et ꝑ illud occi¬
dit. Itaq lex quidem scã: et mandatũ sc̃m.
et iustum. et bonum. Quodergo bonũ est
michi factum est mors: Absit. Sed pecca¬
tum ut appareat peccatum: ꝑ bonum
michi oꝑatum ẽ mortem. Ecce qͥd est lit
tera occidit. Ecce quemadmodũ lex non
bono interficitur in obediens anima. ubi:
non adiuuat gratia. ministratio mortis
facta est ler inuetere testamento propt̃
occidentem litteram: et ministratio uitȩ
facta est gratia in nouo testamento. ꝓpt̃
uiuificantem spm̃. Quod ẽ autẽ mini¬
stratio mortis et ministratio damnatio¬
nis: hoc est occasione accepta peccatum

Expanded text:
 mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit! sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum etera occidit : ecce quemadmodum Lex non bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram; et ministratio vitae facta est gratia in novo Testamento propter vivificantem spiritum. Quod est autem, ministratio mortis et ministratio damnationis; hoc est, Occasione accepta peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
loquantur. neq de quibus affirment.
qm̃ legis male uolunt esse doctores: scimus
autẽ inquit quia bona est lex siquis ea legit¬
time utatur. Hȩc sententia et illos refutat
qui lege utuntur male: et illos qui eam opi¬
nantur malam. Porrosibona ẽ. qua demen¬
tia negatur ds̃ bonus: qui dedit legẽ bo¬
nam: Quȩ potest uideri sufficere damna¬
tio his hominib. qui legẽ quam sic apls lau¬
dat anilium fabularum nomine accusant.
et hoc se existimant facere eiusdem eplę
testimonio ubi eamsic apostolus laudat:
uolentes esse legis non doctores sed blasphe
nr̃i annunciaret᷑ aduentus. Cur fieri non
potuit: cum dicat apostolus. quia credita
sunt illis eloquia dei: Sed ante saluatoris
aduentum inquit: sp̃s sc̃s ac diuinꝰ ñ erat
suꝑ t̃ram. Hoc uanitas: non ueritas loqͥt᷑.
Nam quo nisi spũ scõ ꝓpħas suos dominus
impleuit:de quib in epistolȩ exordio di¬
ctum ẽ ad romanos. quod et supra cõme¬

Expanded text:
loquuntur, neque de quibus affirmant, loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphemnostri annuntiaretur adventus. Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salvatoris adventum, inquit, Spiritus sanctus ac divinus non erat super terram. Hoc vanitas, non veritas loquitur. Nam quo nisi Spiritu sancto Prophetas suos Dominus implevit, de quibus in Epistolae exordio dictum est ad Romanos, quod et supra comme
Abbreviated transcription (Latin):
quia non possunt capere ueritatẽ. Par¬
uulos uanitatibus lactat: et esurientib
filiis diabolicorum mendacioꝵ uirus in¬
fundit. ut nutriat. Oportentum. ñ solũ
axp̃ianorum aurib. uerũ etiam a fini¬
bus xpĩami orbis arcendum. Heccine
adoptio: hȩc gloria: hȩc testamenta: Hȩc
legis constitutio. hoc obsequium: he
ꝓmissiones. hi patres ex quibus xpistus
scđm carnem. qui est suꝑ omnia ds̃ bene¬
dictus insecula. fabulȩ sunt aniles: Qd̾
iubetur precipue tenere: qui iubet᷑ de¬
uitare fabulas aniles. fabule sunt aniles:
Sed quid mirũ si tanta impictade delirat.
qui legis uult esse destructor. si quosdã
idem apłs dicit uolentes esse legis non
destructores sed doctores: non intelligentes neq
quȩ locuntur neq de quib affirmant: Ue¬
rum nos illud quod secutus adiunxit: aduer¬
sus utrosq teneamus. Continuo quippe ne
quis existimaret ideo illos non intelligere qͦ

Expanded text:
quia non possunt capere veritatem; parquia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, fabulae sunt aniles? Quod jubetur praecipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, fabulae sunt aniles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae
Abbreviated transcription (Latin):
didicerant. sicut interroganti domino
respondebant: quamuis eum dnm̃ ip¬
sius dauid non scđ̃m carnẽ sed seđ̃m di¬
carnem sed scđm diuinitatem intelligere ñ
ualerent. Utrunq tamen ẽ in illis eloqͥ is.
et quod credebant et quod non intellige¬
bant: et de fructu uentris tui ponam suꝑ
sedem tuam. propter xp̃m ex semine da¬
uid. et dixit dominus dño sede ad dextrã
meam. propt̃ xpistum dominum etiam
ipsius dauid. Itane uero fallaciter dicebat
apostolus: ueritatem dico in xpisto non
mentior. contestante michi conscientia mea
inspũ scõ. quia tristicia ẽ michi magna. et
continuus dolor cordimeõ. optabam enĩ
et legis constitutio. et obsequiũ. et pro¬
se dicere clamat apostolus in capite hu¬
iusce sententie. et hoc in xp̃o qui est ip¬
sa ueritas. contestante sibi conscientia
sua in spũ scõ: eamq sententiam ꝑ am̃
concludit infine: & dicit iste. non sunt ue¬
ra quȩ hic apłs loquitur. fallit infirmos

Expanded text:
didicerant, sicut interroganti Domino didicerant, sicut interroganti Domino respondebant , quamvis eum Dominum ipsius David, non secundum carnem, sed secundum divinitatem intelligere non valerent; utrumque tamen est in illis eloquiis, et quod credebant, et quod non intelligebant, et, De fructu ventris tui ponam super sedem tuam , propter Christum ex semine David; et, Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam , propter Christum, Dominum etiam ipsius David. 7. Itane vero fallaciter dicebat Apostolus: Veritatem dico in Christo, non mentior, contestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: optabam enim et Legis constitutio, et obsequium, et prose dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos,
Abbreviated transcription (Latin):
istum tanquam pestem atq hostem fidĩ
xp̃ianȩ uehementissime detestemur. qui
tanta excecatus precipitat᷑ amentia: ut
non uideat ipsum saltem timotheum
cui putat auctoritate apostolica fuisse
prceptum. ut tanquam fabulas aniles
ueterem legem ꝓphetasq deuitet. ab
eodem apostolo non fuisse fallendum.
et in illa quinta ꝑfectorum ꝑsona fuis¬
se deputandum:ut ei non mendaciter
loqueret᷑ dicens memor esto xp̃m ihe¬
sum resurrexisse amortuis. ex semine da¬
ex semine dauid fabulis anilibus p̃dica¬
tur: quomodo easiubetur deuitare. qui¬
bus iubetur memoriter credere: Si aũt xp̃c
ex semine dauid ueraciter p̃dicatur. ibi
est radix inqua oleaster inseritur: nec
aniles sunt fabulȩ. nisi preter illas scri¬
pturas deliramenta iudeorum. ad eam
quam uocant deuterosim ꝑtinentia:
non illa eloquia dei quȩ credita sunt
circumcisioni: ubi etiam carnales iudei
xpistum ex semine dauid uenturũ esse

Expanded text:
ipsum tanquam pestem atque hostem fidei ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum persona fuisse deputandum, ut ei non mendaciter loqueretur, dicens: Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine Daex semine David fabulis anilibus praedicatur, quomodo eas jubetur iste devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
enim poteratis: et sapientiam loquim᷑
inter ꝑfectos: et animalis homo non pe¬
ꝑcit quȩ sunt sp̃s dei: Absit ut putemꝰ
inaniter eum nec ueraciter ista dixisse.
Nunquid tamen ideo credendus ẽ. quen¬
quam sibi credentium fallere uoluisse:
Dedit igitur paruulis parua: non falsa.
Lactea. non noxia: nutritoria. non pe¬
remptoria. Porro autem si uerum non
esse ex semine dauid:si non est uerum qͦd
naturales rami propter in credulitatẽ fra¬
cti sunt. ut in radice sancta israhelitarũ
ex gentib ueniens fidelis insereret᷑ oleast̃.
et fieret particeps pinguedinis oleȩ: si
non sunt eloquia dei. sed nescio cuius
ut iste blasphemat pessimi demonis de
quib dicit. primũ quidem quia cre¬
dita sunt illis eloquia dei: profecto qui
hec paruulis dabat. quihȩc tanquam
uera p̃dicabat. qui credi uolebat. dele¬
bat miseros. non alebat. Quod a fide
atq doctrina ueracium xp̃i apostoloꝵ
quoniam esse scimus alienum: restat ut

Expanded text:
enim poteratis ; et, Sapientiam loquimur enim poteratis ; et, Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro autem, si non est vm esse ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseros, non alebat. Quod a fide atque doctrina veracium Christi Apostolorum quoniam esse scimus alienum, restat ut
Abbreviated transcription (Latin):
edificantes hic factus est incaput anguli:
adomino factum est istud. et est mirabile
in oculis nr̃is: Hȩc ergo omnia mendacit̃
ferebant sicut iste blasphemat: quia uide¬
licet infirmi. nondum poterant solidam
capere ueritatem: Itane cecus ignorat
quod aliud sit nutrire paruulos: aliud de¬
ciꝑe credulos: Aliud alere ut crescant: aliud
agere ne uiuant: Lalia quippe iste dicit
ac sentit de dõlegis et ꝓpħarum. ac de
ipsis omnino litteris: ut secundum eꝰ sen¬
tentiam quam de illis habet. quando apo¬
stoli p̃dicabant credentibus legis et pro¬
phecarum dm̃. et confirmabant auctorita¬
tem taliumscripturarum. non lac potan¬
dum uideantur dedisse paruulis. sed ue¬
nenum. Quod de illis quisquis credit:
desipit. uanescit. insanit. Ergone ait ali¬
quis. frustra dicit apostolus: non potui
uobis loqui quasi spiritalibus. sed qua¬
si carnalibus: quasi paruulis in xp̃o lac
uobis potum dedi non escam: nondũ

Expanded text:
aedificantes, hic factus est in caput anguli; aedificantes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum
Abbreviated transcription (Latin):
cutum apostolum. ut alios ex aliis falle¬
ret. fingendo se esse quod non erat: cũ uide¬
at eum gentib qui longe fuerant a dõ
isrłitarum. eundem deumeandem legẽ.
eosdem ꝓphetas. testamenta eadem p̃di¬
care. Quis de angulari lapide prior lo¬
cutus ẽ: Nonne ꝓpħa spũ dei plenus:
quem pestis ista blasphemat: Ait enĩ.
Ecce pono insyon lapidem angularem.
electum. preciosum: & qui crediderit in
eum non crubescet. Quod testimoniũ cõ¬
memorauit et apłs petrus. Nonne prius
inpsalmo ꝑtinente ad litteras sacras popłi
prioris dictum ẽ. lapidem quem repro¬
bauerunt ȩdificantes. hic factusẽ in caput
anguli: hisenim litteris eruditus paulus
apostolus. posuit qͦd paulo antea cõmemo¬
raui: ipsosummo angulari lapide existen¬
tente xp̃o iħu. Unde ipse dñs iudeos in qͥb
cecitas exparte facta erat conuicit: confu¬
sosq reddidit dicens. Nunquam legistis
inscripturis. lapidem quem reprobauert̃

Expanded text:
cutum Apostolum, ut alias ex aliis fallecutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu. Unde ipse Dominus Judaeos, in quibus caecitas ex parte facta est, convicit, confusosque reddidit, dicens: Numquid legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
inimiciciam incarne sua. legem mandatoꝵs¬
indecretis euacuans. ut duos conderet inse.
munum nouum hominẽ faciens pacem.
et commutaret utrosq in uno corpore deo.
ꝑ crucem interficiens inimicicias in semet
ipso: et ueniens euangłirauit pacem uob̃
qui eratis longe et pacem his qui prope:qͥa
ꝑ ipsum habemus accessum ambo in uno
spũ ad patrem. Igitur iam non estis pere¬
grini et inquilini. sed estis ciues scõꝵ et do¬
mestici dei: suꝑ edificati supra fundamen
blasphemus. quomodo prope dicit inuen¬
tos israhelitas. qui peiori quemadmodũ
blaphemat demoni seruiebant: et longe
erant gentes. quȩ mitiorib demonib sub¬
dite fuerant:Quomodo dicit alienatos
fuisse asocietate israhel. et peregrinos
testamentorum et promissionis. quando
erant spem non habentes. et sine dõ in hoc
mundo: si isrł non dei et xp̃i popłs erat:
Contra istam tubam clarissimam et excel¬
lentissimam ueritatis. ꝑstrepit atq insul¬
tat insanus: dicens in ꝑsonis quinq lo¬

Expanded text:
carne sua legem mandatorum decretis euacuansut duos conderet in se in unum nouum hominem faciens pacem et commutaret utrosque in uno corpore deo per crucem, interficiens inimicitias in semet ipso. et ueniens euangelizauit pacem uobis, qui erper ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem. Igitur jam non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamentblasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque lo
Abbreviated transcription (Latin):
quib constituuntur urbes utiq iam erant
sed nondum in illam rerum faciem quam
uidemus in urbibus quodam ordine et
compositione uenerant. Quod cum fit:
creari urbes dicuntur. Quod enĩ greci ap¬
pellant et hirm. hoc nr̃i aliquando cre¬
are. aliquando constituere. aliquando con¬
dere interpretantur: quod sepissime idẽ
significat in illis literis. quod et facere.
Nam et fecit ds̃ hominem ad imaginẽ dei:
& ds̃ creauit hominẽ in exterminabilem
LEGIS¬

Expanded text:
quibus construuntur urbes, utique jam erant, quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κτίζειν, hoc nostri aliquando creare, aliquando constituere, aliquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est facere. Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem legi
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis humane: et fieri. et creari non
solum filii quos desemet ipso quisq generat
uerum etiam magistratus dicuntur atq
urbes et queque alia quȩ ñ exeunt de gi¬
gnente: sed formsecus fiunt. Si autẽ quo¬
modo scripture sc̃ẽ quib iste insidiat᷑ lo¬
qui soleant ꝑscrutemur: aut hoc est face¬
re quod creare:a quotamen distinguitur
gignere:et uariandi uerbi causa non ad
aliquam rerum differentiam dici potuit.
faciens bona et creansmala: cũ dici etiam
posset.creans bona et faciens mala:aut si
ullam uoluisset ꝓpheticus sp̃s hic esse di¬
stantiam: multo accommodatius sic acci¬
perentur hȩc uerba. ut intelligeremꝰ id fi¬
eri. quod si non fieret omnino non eẽt: cre¬
ari autem ex eo qͦd erat condialiquid atq
constitur. sicut diximus creari magistratus
atq urbes. Nam et illi exhisquuam homi¬
nes erant consticuuntur in honorib cum
magistratus creantur: et ligna et lapides

Expanded text:
locutionis humanae, et fieri et creari, non locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii quos de semetipso quisque generat, verum etiam magistratus dicuntur atque urbes, et quaecumque alia quae non exeunt de gignente, sed forinsecus fiunt. Si autem quomodo Scripturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur, aut hoc est facere quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et variandi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluisset propheticus Spiritus hic esse distantiam, multo accommodatius sic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides
Abbreviated transcription (Latin):
arborem malam et fructum eius malũ:
nisi homo posset nunc in hoc. nunc in i
lud mutata uoluntate conuerti S ipse
dicit. Ego sum ds̃ faciens bona: et creans
mala. Ita plane. Ipse est enim ds̃: de quo
dicit apłs. Uides gͦ bonitatem et seuerita¬
tem dei. Hȩc autem seueritas eius damna¬
bilib mala ẽ: quia malum illis damna¬
tionis importat. Nam quia iusta ẽalio
modo reꝑitur bona. Omne enĩ iustum:
bonum. Quam uͦ eleganter sibi uidet᷑ iste
uerba discutere atq discernere. nesciens
quid loquatur: quandoquidem hoc ip¬
sum qͦd ita posuit hoc testimonium. ut
non diceretur faciens bona et mala. aut
ostendere quod fit. forinsecus fieri: qͣd autẽ
creatur. apud ipsum eẽ creatorem:. atq inde
procedere ut uidelicet ds̃ ꝓpħarum tano
extranei a se bon factor aliquando fuisse ui¬
deatur: creator autẽ malitanquam natu¬
ra malus de scipso proferens quod creauit
Quȩ uerba si ex consuetudine consideremus

Expanded text:
arborem malam, fructum ejus malum ; arborem malam, fructum ejus malum ; nisi homo posset nunc in hoc, nunc in illud mutata voluntate converti? CAPUT Xdicit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala . Ita plane: ipse est enim Deus, de quo dicit Apostolus, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei . Haec autem severitas ejus damnabilibus mala est, quia malum illis damnationis importat. Nam quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, ostendere, quod fit, forinsecus fieri; quod autem creatur, apud ipsum esse creatorem, atque inde procedere: ut videlicet Deus Prophetarum tanquam extranei a se boni factor aliquando fuisse videatur, creator autem mali tanquam natura malus de se ipso proferens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus
Abbreviated transcription (Latin):
mali quib ait̃. Si g uos cum sitismali:
Annon habebant dm̃ bonũ patrem quib
propter peccata. sine quibus non ẽ in hac
infirmitate mortaliũ quoꝵlibet etiam ui¬
ta iustoꝵ: quanto conuenientius semen
pessimũ diceret᷑ qd nasceret᷑ impia uolun
borem malam: facientẽ fructus malos.
Immo uͦ huiustalia sentientis tanquã male
arboris iste ipse sermoblasphemus. fru¬
ctus ẽ malus. Nam hominẽ malũ dixisse
dñm arborem malam. cuiꝰ fructus mali
eẽnt oꝑa mala. et hominẽ bonũ arborẽ
bonam. cuius fructus bonieẽnt oꝑa bo¬
na. idest ipsas hominũ uoluntates. ut
malam mali hominis uł bonã boniho¬
minis diuersas eẽ arbores. diuersos fru¬
ctus ferentes: satis euidenter ipse testat᷑
dicens. Bonus homo de bono thesauro cor¬
dissui profert bona: et malus homo de ma¬
lo thesauro cordis sui profert mala. Quo¬
modo autem diceret. aut facite arborem
bonam et fructum eius bonũ. aut facite

Expanded text:
mali quibus ait, Si ergo vos cum sitis mali? mali quibus ait, Si ergo vos cum sitis mali? Annon habebant Deum bonum patrem quibus propter peccata, sine quibus non est in hac infirmitate mortalium quorumlibet etiam vita justorum; quanto convenientius semen pessimum diceretur, quod nasceretur impia voluntborem malam facientem fructus malos. Imo vero hujus talia sentientis tanquam malae arboris, iste ipse sermo blasphemus, fructus est malus. Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujus fructus boni essent opera bona ; id est, ipsas hominum voluntates, vel malam mali hominis, vel bonam boni hominis diversas esse arbores diversos fructus ferentes, satis evidenter ipse testatur, dicens: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Quomodo autem diceret, Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite
Abbreviated transcription (Latin):
morantur. siquis intelligat: etiam ꝓpħiȩ
fuerunt. S iste p̃ter archam id est pret̃
eccłiam constitutus: submersus est dilu¬
ysaie prophe caltmniat᷑ ato blasphemat.
eo qd dixerit filios genui et exaltaui. ipsi
autem me spreuerunt: et eosdem paulo
post appellauerit semen pessimũ:tan¬
quam se ostendens genitorem maloꝵ. cuiꝰ
filii sunt semenpessimũesciens obhoc
eos dici semen pessimum.qm̃ gr̃e dei qua
runt: eoꝵ filii facti. quorum imitatores
esse uoluerunt. Unde illis alio locodicit᷑.
Pater tuus amorreus: et mater tua cechea:
Quarum gentium sunt impietatẽ mali¬
ciamq sectati ex quib tamen carnis ori¬
ginem non ducebant.S soluat iste que¬
stionem ȩuangłicam: ubi dñs dicit. Si
uos cum sitis mali nostis bona data da¬
re filiis urĩs:quantomagis pater ur̃ qͥ
in celis ẽ. dabit bona petentibus se: Dicat
quemadmodum sit bonus ds̃: maloꝵ
pater. Utrunq ueritas dixit. An ñ erant

Expanded text:
morantur, si quis intelligit, etiam prophetiae morantur, si quis intelligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, praeter Ecclesiam constitutus, submersus est diluIsaiae prophetae calumniatur atque blasphemat, eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos dici semen pessimum, quoniam gratiae runt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiamque sectati, ex quibus tamen carnis originem non ducebant. Sed solvat iste quaestionem evangelicam, ubi Dominus dicit: Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? Dicat quemadmodum sit bonus Deus malorum pater: utrumque enim Veritas dixit. Annon erant
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis quantum ad mortem attinet cor¬
poris. utrum singillatim ansimul om̃s
pariterq moriantur: nisi quod cũ singłi
moriuntur. et om̃s mortem. et om̃s de
mortuis patiuntur dolorem: cum autẽ
simul uniuersos rapit unus interitus.
saltem nemini relinquitur luctus: Ue
rum altius in illo diluuio consiliũ dei fuit:
quã cor infidelium uł nouit uł capit. S
nolo me. apłm petrum potius audiat iste
dicentẽ: in dieb noe cum fabricaret᷑ arca
octo animas saluas factas ꝑ aquã. Quod
et uos inquit simili forma baptisma sal¬
uosfacit: non carnis depositio sordium :
sed conscientiȩ bone interrogatio indm̃:
ꝑ resurrectionem iħu xp̃i. Ecce habet
expositi diluuii sacramentum. Ubi ꝓpte¬
rea ẽ additum ꝑ resurrectionẽ dñi nr̃i iħu¬
xp̃i. ut hominẽ intelligeremꝰ octauũ: qͦd
significauit in archa numerus hominũ.
Octauo enĩ die. hoc est post septimũ sabba
trdñs resurrexit. Sic illa quȩ gesta cõme¬

Expanded text:
cunctis, quantum ad mortem attinet corcunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi . Ecce habet expositum diluvii sacramentum. Ubi propterea est additum, per resurrectionem Jesu Christi, ut diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta comme
Abbreviated transcription (Latin):
tamus inquit merito conuersationis suȩ
homines diluun excepisse sententiam. et
noe iustum ad reparationem creaturȩ me¬
lioris esse seruatum:cur ex inde peiores
oriuntur. et in eodem actu uitȩ sordentis
humani generis etiam nunc natiuitas
reuoluitur: Ita hoc dicit: tanquam uixe¬
rit cum cis qui diluuio ꝑierunt: et inde
nouerit qͦd peiores oriuntur. S siue in pe¬
iore siue m eodem siue in meliore actu post
diluuiũ genus uersetur humanũ: puto
dõ dimittendum esse iudiciũ. qui nouit
retribuere cuiq scđm merita cius: ñ huic
cani rabido aduersus dñm suum latranti:
uł asino stulto aduersus stimulum calci¬
tranti. Apłs clamat. Oaltitudo diuitiarũ
sapientie et scientiȩ dei: quam inscrutabi¬
lia sunt iudicia eius: et inuestigabiles uie
eius. Quis enim cognouit sensum dñi:
aut quis consiliarius eius fuit: Et iste illi
cui nullus ẽ consiliarius: audet esse aduer¬
sarius. Quid autem inter est morituris

Expanded text:
tamus, inquit, merito conversationis suae tamus, inquit, merito conversationis suae homines diluvii excepisse sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejore, sive in eodem, sive in meliore actu post diluvium genus versetur humanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non huic cani rabido adversus Dominum suum latranti, vel asino stulto adversus stimulum calcitranti. Apostolus clamat, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? et iste illi cui nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ absit ut quicqͣm unquã obliuiscatur.
Quid illud ipsum quod dixit dñs discipu¬
lis suis. gaudete quia nomina ur̃a scripta
sunt in cęlis: nonne uidetur tanquã et
illo arcu qui refulget ex nubib uelut qͥ¬
busdam in cęlo ds̃ litteris ammoneri:
Nisihȩc pie accipiantur. donec fides im¬
petret ut intelligantur: nonne ut fabu¬
losa ridentur: Quib ridentib nisi insipi¬
entib et eo ipso quo sapientes sibi uident᷑.
magis magisq dementib: Quis enĩ cogi¬
tet quomodo ad memoriam dei scribantur
incelis sequentes dñm: derelinquentes autẽ
dĩm scribantur in t̾ra. de quib ꝓpħa ihe
remias dicit: uniuersi qui derelinquunt te
confundantur. recedentes suꝑ t̾ram scriban¬
tur: Quos bene intelligitur significasse
iħc: quando iudei conuicti atq confusi cũ
audissent qui sine peccato ẽ prior in illam
lapidem iaciat: unus post alterum recesse¬
runt. Tunc enim ille ostendens de quo nu¬

Expanded text:
sed tamen absit ut quidquam unquam obliviscatur. sed tamen absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt. Tunc autem ille ostendens de quo nu
Abbreviated transcription (Latin):
ut diceret nemo nisi ignarus int̾rogat.
Ubi cogitare non potuit: quotiens xp̃c
Quid hoc testimonio manifestius: Quod
si nimium durus ẽ: nunquid etiam ibine¬
gabit interrogasse xp̃m. ubi se ipse int̾ro¬
gare testatur dicens: interrogabo uos et
ego unũ sermonẽ. quem si dixeritis mͥ. et
ego uobis dicam in qua potestate hȩc facio.
Baptisma iohannis unde erat: de cȩlo an
ex hominib: Ubinunc se abscondet lo¬
quacissimus contra dñm et desꝑatissimꝰ
disputator: Ubi est quod ait: nemo nisi igna¬
rus interrogat: Ecce xp̃c ignarus non ẽ:
et tamen interrogat. His nempe oculis re¬
prehendit ꝓpħarum dm̃. quib non uidet
xp̃m. S intalib interrogadionib aꝑtissime
doctor est xp̃c. In his autem quando ait. ui¬
bi posuistiᷤ cum. et quisme tetigit. et siqͥd
dirisse huiusmodi legit᷑. udetur doceri
uelle quod nescit: et tamen scit. Sic gͦ et
in illis libris tanquam oblitus ammonet᷑.

Expanded text:
ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christus lius ? Quid hoc testimonio manifestius? Quod si nimium durus est, numquid etiam ibi negabit interrogasse Christum, ubi se ipse interrogare testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe oculis reprehendit Prophetarum Deum, quibus non videt Christum. Sed in talibus interrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur,
Abbreviated transcription (Latin):
se uoluit ubi lazarus positus fuerit: ꝙͣ¬
uis non eẽt ignarus. Nolo enim dicere
quos arcus ille significet. et respͥendens
e nubibus fulgor. et radius luminis qͦs
roscida illustratur obscuritas. grata quo¬
dammodo confessione respondens: et qͥ¬
modo ds̃ non ꝑdat orbem diluuio spiri¬
tali: dum est eoꝵ memor quorum illumi¬
nate nubes figuram gerunt. Horum enĩ
nomina scripta sunt in cęlis. ut memor
sit eorum pater qui est incęlis: qm̃ ñ de suo
lucere sesciunt s de sole iusticiȩ: sicut ille
nubes de sole uisibili. S ex illo qͦd memora¬
ui urgendus ẽ. quomodo accipiat dñm di¬
centem de lararo ubi posuistis eũ: et locus
ei tanquam ignoret ostendit᷑. Nisi enĩ ali¬
quid cum ista qua nesciens uidebat᷑ in qui¬
sitione significasse fateamur: quomͦ p̃dica¬
mus xp̃m non solum scisse p̃sentia. uerũ
etiam futura p̃scisse: Maxime quia iste in
eam p̃cipitauit mirabili cecitate sententiã:

Expanded text:
se voluit ubi Lazarus positus fuerit, quse voluit ubi Lazarus positus fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicentem de Lazaro, Ubi posuistis eum ; et locus ei, tanquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur, quomodo praedicamus Christum non solum scisse praesentia, verum etiam futura praescisse? Maxime quia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
non conuertet᷑ neq penitebit eum: qm̃ ñ
est sicut homo. ut peniteat eum. Ecce qͥ
nouerant intelligere dm̃ sine miseria mi¬
serantem: sine ira irascentem: sine zelo ze¬
lantem: sine obliuione obliuiscentẽ: sine
ignorantia nescientem: sine penitentia
penitentem: Non iste qui scdm uerbũ
dei non loquendo. et litteras non consi¬
derando. et uoces earum non aduertendo
factus est mutus latrator. cecus lector. sur¬
dus auditor: Obliuiosus inquit ds̃. et
emortua memoria arcum posuit innu¬
bibus. Qui iris dicitur: unde cõmoneat᷑.
non amplius humanũ genus delere di¬
luuio: quid agat omnino nesciens: cui meri¬
to opus sit assiduo monitore. Iste uͦ ñ me¬
moria s anma mortua quid loquat᷑ nesci¬
ens. si in reb aꝑtiorib calumniat᷑: quanto
magis caliginatur innubib & delirare
compellitur: Cui tamen ut cito respon¬
deam: ita dico dm̃ se ammoneri uoluisse.
quamuis ñ sit oblitus: sicut xp̃c doceri

Expanded text:
non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine ignorantia nescientem, sine poenitentia poenitentem: non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, et Litteras ejus non considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto magis caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita dico Deum admoneri se voluisse, quamvis non sit oblitus, sicut Christus doceri
Abbreviated transcription (Latin):
inblasphemias latratu rabido insamret:
habebat unde commoneret᷑ in proximo.
Ipse quippe cõmemorauit dm̃ dixisse:
penitet me unxisse saul in regem. Hoc scͥp¬
tum est samuheli scõ dictum fuisse. ꝑquẽ
ds̃ arguit saulem. quod homini quẽ ds̃
occidi iusserat peꝑcisset. exhibens uelut
miscđiam contempta obedientia: qua¬
si uͦ melius nosset quid de homine fieri
debuit: quam ille qui hominẽ fecit.
Ubi quod saluberrimũ est discimus: ut
semꝑ diuinũ p̃ceptum. humanũ in no¬
bis uincat affectum. Idem tamensamu¬
hel cui dixerat ds̃ penitet me unxisse
saul in regem. dicit euidenter dm̃ non
penitere. Nam ita scriptum ẽ. Et factũ
est uerbum domini ad samuhel dicens.
Penitet me quod constituerim saul in re
gem: qm̃ auersus ẽ ame: et uerba mea ñ¬
samuhel. Dirupit dñs regnum isrł de ma¬
nu tua hodie: et dabit illud ꝓximotuo
bono suꝑte. Et diuidetur isrł induo: et

Expanded text:
in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, habebat unde commoneretur in proximo. Ipse quippe commemoravit Deum dixisse: Poenitet me unxisse Saül in regem. Hoc autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, per quem Deus arguit Saülem, quod homini quem Deus occidi jusserat, pepercisset, exhibens velut misericordiam contempta obedientia: quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. Ubi quod saluberrimum est discimus, ut semper divinum praeceptum, humanum in nobis vincat affectum. Idem tamen Samuel cui dixerat Deus, Poenitet me unxisse Saül in regem; dicit evidenter, Deum non poenitere. Nam ita scriptum est: Et factum est uerbum domini ad Samuhel dicens : paenitet me quod constituerim regem Saul, quoniam auersus est a me et uerba mea noSamuel: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et
Abbreviated transcription (Latin):
ammonetur. Sic est ineffabilis. Nec enĩ
de illo dicuntur: de quo nich il abhomi¬
ne uł homini dici satis digne et satis cõ¬
petenter potest. Quȩ cum ita sint: quis
religiosus non istum ex sufflet ut pul¬
uerem quemproicit uentus a facie trȩ:qui
tumens et elatus atq irruens in oculos in¬
firmoꝵ eosq ꝑturbans. uidetur sibi ali¬
quid dicere: arguendo uerba in uetere
testamento quȩ non intelligit. nec intu¬
endo quȩ innouo intelligit: Hoc autẽ
de penitentia dei unde factumẽ ut loque¬
remur. cum cõmemorarem propħiam de
xp̃o ubi dictum ẽ. iurauit dñs et non pe¬
nitebit cum tues sacerdos mȩternum se¬
cundum ordinem melchisedech. ad com¬
mendandum sacrificium salutare in qͦ
pronobis sacer sanguis effusus ẽ. cuius
umbre fuerant sacrificia quȩ de pecorib
immaculatis iussa sunt immolari. hoc
gͦ de penitentia dei. ne sic eam putaret ac¬
cipiendam. ut ex eo quod non intelligit

Expanded text:
admonetur. Sic est ineffabilis. Haec enim admonetur. Sic est ineffabilis. Haec enim de illo dicuntur, de quo nihil ab homine vel hominis satis digne et satis competenter dicitur. Quae cum ita sint, quis religiosus non istum exsufflet ut pulverem, quem projicit ventus a facie terrae ; qui tumens et elatus atque irruens in oculos infirmorum, eosque perturbans, videtur sibi aliquid dicere, arguendo verba in Vetere Testamento quae non intelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unde factum est ut loqueremur, cum commemoraremus prophetiam de Christo, ubi dictum est, Juravit Dominus et non poenitebit cum, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedec, ad commendandum sacrificium salutare, in quo pro nobis sacer sanguis effusus est, cujus umbrae fuerant sacrificia, quae de pecoribus immaculatis jussa sunt immolari: hoc ergo de poenitentia Dei, ne sic eam putaret accipiendam, ut ex eo quod non intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
anus pacienter audiret: Tamen in euangłio.
quimme inquit confusus fuerit. et meauer
ba ingeneratione ista adultera et peccatrice
filius hominis confundet eum cum uene¬
rit in gloria patrissui cum angłis scĩs. Cur¬
autẽ orantes dicimus. scĩficetur nomen tu¬
um.si semꝑ est sc̃m: nisi quia uerum ẽ et
quod scriptum ẽ de quibusdam. quia pol¬
luerunt nomen domini dei sui :. Et cur di¬
ctũ ẽ dño memento mei cũ ueneris in regnũ
tuum si nichil obliuiscitur: nisi quia ñ in¬
sipienter s intelligenter ei dicitur. obliuis¬
ceris mopiam nr̃am et tribulationẽ nr̃am:
Ergo et scienter nescit. et quod semꝑ sciuit
aliquando cognoscit: et cum extinguitur
a negantib in extinguibilis ꝑmanet: et
tranquille irascitur et confundi non potest
etiam quando confunditur: et nomen eiꝰ
pollui non potest etiam quando polluit᷑
et obliuisci non potest etiam quando ob¬
liuiscitur: et meminerat etiam. quando

Expanded text:
stianus patienter audiret? Tamen in Evangelio, stianus patienter audiret? Tamen in Evangelio, Qui me, inquit, confusus fba in generatione ista adultera et peccatrice, et filius hominis confundetur eum, cum uenerit in gloria sua cum angelis sanctis. quautem orantes dicimus, Sanctificetur nomen tuum , si semper est sanctum; nisi quia verum est et quod scriptum est de quibusdam, quia polluerunt nomen Domini Dei sui ? Et cur dictum est Domino, Memento mei cum veneris in regnum tuum , si nihil obliviscitur; nisi quia non insipienter, sed intelligenter ei dicitur, Oblivisceris inopiam nostram et tribulationem nostram ? Ergo et scienter nescit; et quod semper scivit, aliquando cognoscit; et cum exstinguitur a negantibus, inexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confundi non potest, etiam quando confunditur; et nomen ejus pollui non potest, etiam quando polluitur; et oblivisci non potest, etiam quando obliviscitur; et meminit, etiam quando