comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cetera euuangłiiusq: & nondix̃ eiiħs non morit᷑ sedsi eũ uolo
ianere donec ueniã quid adte : Quousq: in hoc euuangłio exx¬
endit᷑ questio quȩ sua ꝓfunditate non mediocrit̃ mentesscru¬
antes exerc&. Cur eni dicit᷑ petro sequereme. nec dicit᷑ ceteris
quisimul aderant & ꝓfecto eũ sicut magistrũ discipłi sequebantur
passus est petrus: nonneibierat in illis septẽ alius filius zebedi
frat̃ ioħis qui post eiꝰ ascensionẽ abherode manifestat᷑ occisus.
petrose quereme : qͥ non solũ mortẽ. sed etiã mortẽ crucis sicui
xp̃s expertus est. Sit hoc: sinihil aliud qđ sit conuenientius po¬
terint inueniri. Curergͦde iohanne dictũ est. Si eũ uolo ma¬
nere donec ueniã quid adte. & repetit᷑. tume sequere. tãquã
ille ideo non sequeret᷑ qm̃ eũ manere uoluit donecueniat : quifin
facile aliud dictũ essecredat. quã qđ fr̃s crediderant quitunedn
uenir & istamaner & inuita : Sed hancopinionẽ ioħs̃ ipse abstiuan¬

Expanded text:
 eum volo manere donec veniam; quid ad te? Ecce quousque in hoc Evangelio extenditur quaestio, quae sua profunditate non mediocriter mentem scrutantis exercet. Cur enim dicitur Petro, Sequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant? Et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur. tate passus est Petrus? Nonne ibi erat in illis septem alius filius Zebedaei frater Joannis, qui post ejus ascensionem, ab Herode manifestatur occisus ?Petro, Sequere me, qui non solum mortem, sed etiam mortem crucis, sicut Christus, expertus est. Sit hoc, si nihil aliud quod sit convenientius potuerit inveniri. Cur ergo de Joanne dictum est, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? et repetitum est, Tu me sequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc veniret, iste maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstu
Abbreviated transcription (Latin):
faciemus : nec tamen dicebant credamꝰ. Plus enĩꝑ
diti homine s cogitabant quomodonocerent ut per¬
derent : quã quomodo sibi consulerent neperire¬
nt. & tamentimebant. & quasi consulebant : di¬
cebant enĩ: Quid fatiemus. quia hic homomulta
signa facit. sidimittimꝰ eũ sic õmẽs crede ent in eũ.
&uenient romani. & tollantnrm & locum & gen¬
noncogitauer̃. acsic utrũq amiserunt:Nã & ro¬
mani post dñi passione & glorisicationẽ tulerunt
filii autẽ regnihuius. ibuntinte nebras exterio
derent. nemorenanerae. quiað uersus roma¬
nos ciuitatẽ dĩtẽplũq defendera. qm̃ contra
ipsum tẽplũ & contra suas paternas leges doetrina
xp̃i eẽsenti ebant.: Unus autem ex ipsis. caiphas no¬
mine com eã pontifex anniillius . dixit eis. Uosnes¬
citis quic quã nec cogitatis. quia ex peditnobis ut unus

Expanded text:
faciemus? « Nec tamen dicebant, credamus. Plus enim perditi homines cogitabant quomodo nocerent ut perderent, quam quomodo sibi consulerent ne perirent: et tamen timebant, et quasi consulebant. Dicebant enim: Quid faciemus? Quia hic homo multa signa facit: si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollentnon cogitaverunt; ac sic utrumque amiserunt. Nam et Romani post Domini passionem et glorificationem tulerunt Filii autem regni hujus ibunt in tenebras exteriorderent, nemo remaneret qui adversus Romanos civitatem Dei templumque defenderet: quoniam contra ipsum templum et cChristi esse sentiebant. « Unus autem ex ipsis, Caiphas nomine, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedi
Abbreviated transcription (Latin):
quod dñs dedit : quȩdam inscripturs tã manifesta sunt : ut po¬
tius cuditorẽ quam ex posrtorẽ desyderent: in eis nos in mo¬
rarinon oport&: ut neces sariis inquib: in morandũ est tem¬
pus sufficiat ⁊ Praximum erat pas ca uiclaorũ: Illũ diem
festũ iudaicru entem habere : dñi sangiuine uoluerunt :
illo diefesto occisus e. agnus: qui nobis eundẽ cliemfestũ
suosanguine consecrauit Consilium erat interiudae¬
os deoccidendo iħu illo. quidecȩlo uenerat pati: propin.¬
quare uoluit locopassyonis: qui aĩminebat hora pas¬
syonis: Ascenderunt ergomultiihero solimã deregione
ante pasca. ut scĩ sicarent seipsos: Hoc fatiebant iudai
scđm preceptũ dñi. perscm. mopsen in legemandatum
ut defesto quopas caerat. omis undiq conuenirent.¬
& illius dieicel ebraciones cĩficarentur : Sed illa cele¬
bratio unbraerat suturi. Quidũ brasuturi : ꝓphetia xp̃i
uenturi : Prophetia pronobis illa diepassuri ut transy¬

Expanded text:
quod Dominus dabit. Quaedam in Scripturis tam manifesta sunt, ut potius auditorem quam expositorem desiderent: in eis nos immorari non oportet, ut necessariis in quibus immorandum est, tempus sufficiat. 2. Proximum ergo erat Pascha Judaeorum. Illum diem festum Judaei cruentum habere Domini sanguineIllo die festo occisus est Agnus, qui nobis eumdem diem festum suo sanguine consecravit. Consilium erat inter Judaeos de occidendo Jesu: ille qui de coelo venerat pati, propinquare voluit loco passionis, quia imminebat hora passionis. Ascenderunt ergo multi in Hierosolymam de regione ante Pascha, ut sanctificarent seipsos. Hoc faciebant Judaei secundum praeceptum Domini, per sanctum Moysen in lege datum, ut die festo quo Pascha erat, omnes undique convenirent, et illius diei celebratione sanctificarentur. Sed illa celebratio umbra erat futuri. Quid est umbra futuri? Prophetia Christi venturi, prophetia pro nobis illo die passuri: ut transi
Abbreviated transcription (Latin):
ritas teneretur . Habebant ergo iudai pas chainmbra:
nos inluce: Quid eñ opuserat ut dñs eis preciper& ꝑ ipsũ
diem sestũ ouẽoccidere nisiqui a illeerat dequo proph&a
occisi pecoris iud&orum poftessignati sunt. sanquine
ap̃i frontes nre signantur. Et illa signisicatio. que enit
significatio : datã est ab omib signatis ex terminatorẽ
ad saluatorem: Quarehoc dixi.
qui a multi postes abent signatos. & intus nonman&
habitator.: facile habent infrontesignũ xp̃i : & corde
non recipiunt uerbuxp̃i: Ideo dixisrs. quod rep&osig¬

Expanded text:
ritas teneretur. Habebant ergo Judaei Pascha in umbra; nos in luce. Quid enim opus erat ut Dominus eis praeciperet per ipsum diem festum ovem occidere, nisi quia ille erat de quo prophetoccisi pecoris Judaeorum postes signati sunt : sanguine Christi frontes nostrae signantur. Et illa signatio, quae erat significatio, dicta est a domibus signatis exterminatorem  Salvatorem. Quare hoc dixi? Quia multi postes habent signatos, et intus non manet habitator: facile habent in fronte signum Christi, et corde non recipiunt verbum Christi. Ideo dixi, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
gitaront quidsibiuellent il la factauiddorum. ⁊¬
uenit ergo iħstanquã aduictunã. ut uerum pasca
nos haslemus cðmei passionem tanquã ouis in mola¬
pionece lebnimus. querebantergoiħm . sed male.:
Beatienĩ quiquerunt iħm: sac. bene. Illiquarebant
iħm utiec ipsiha berent nec nos. sed abipsis absceden

Expanded text:
llent ista festa Judaeorum. Venit ergo Dominus tanquam ad victimam, ut verum Pascha nos haberemus, cum ejus passionem tanquam ovis immolationem celebraremus. 3. Quaerebant ergo Jesum: sed male. Beati enim qui quaerunt Jesum, sed bene. Illi quaerebant Jesum, ut nec ipsi haberent eum, nec nos: sed ab ipsis absceden
Abbreviated transcription (Latin):
gregara in unũ: Hoc euange lista addidit : Nam car¬
phãs desola uidẽo gente prophetauit. inqua erant o¬
ues. Sequib: a it ipsedñs: Mon summis sus niꝰadouesquȩ peri¬

Expanded text:
gregaret in unum. Hoc evangelista addidit; nam Caigregaret in unum. Hoc evangelista addidit; nam Caiphas de sola Judaeorum gente prophetavit, in qua erant oves, de quibus ait ipse Dominus: Non sum missus nisi ad oves, quae peri
Abbreviated transcription (Latin):
prophetiȩ spm̃ futura p̃dicere .: Quo d̾tamen euangelis¬
ta diui notribuit sacramento. quia pontifex suit. idẽ.
sum mus sacerdos : Potestautem mouere quomodo di¬
catur pontisex anniillius. cũ deusunũ cons tituerit
summunsa cerdotem. cumortuo unus suc ceder& :
Saꝰ intelligen dum ꝑ abitiones & contenciones. inter
udaos postera constitutũ. ut plureses sent. & ꝑ annos
singulos uicib: ministrarent: Nam & dera caria hoc di¬
citur ⁊ factũ ẽ aute comsacerdotiofungeretur mordi¬
neuicis suȩ. antedm̃ scđm consuau dinem sacer dotii:
sorteexiit ut incensũ poner&. ingressus intemplum
dñ. Minc appar& plures eos fuis se: & uices suas ha¬
buisse :: Namincensũ. non licebat ponere:nisp
trabant : quib alio anno. alii succedebant: exquib: sor¬
teexie bat. qui sincensũ poner& : quidẽ. ergo quod pro
phetauit caiphas. quia iħs moriturus erat progente. &¬
nontantũ progente. s& ut filios dei quierant disꝑsicon¬

Expanded text:
spiritum sanctum futura predicere, quod tamen euangelista diuino tribuit sacramsummus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Deus unum constituerit summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sed intelligendum est, per ambitiones et contentiones inter Judaeos postea constitutum ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent. Nam et de Zacharia hoc dicitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum consuetudinem sacerdotiisorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse. Nam incensum non licebat ponere nisi trabant, quibus alio anno alii succedebant, ex quibus sorte exiebat qui incensum poneret. Quid est erphetavit Caiphas? Quia Jesus moriturus erat pro gente: non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, con
Abbreviated transcription (Latin):
apud iudoros. sed abiit in regionem iusta desertum. in ci¬
uitatem que dicitur effrem. & ibi morabatur cdndisci¬
pulis suis:: non qui apotentiaeiꝰ. defecerat. in quautique
siuella & palã cd̃ iudaeis conuersaretur. & nichi lei
facerent. s& hominis in sirmitate uiuendi exemplũ
discipulis demonstrabat:: In quo apparered non eẽpec¬
catũ si sideles eiꝰ quisunt menbraeiꝰ. oculis ꝑ sequẽciũ sesub
straerant : & furorẽ sceleratorũ. latendo potius deuitarem¬

Expanded text:
sed abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephraim, et ibi morabatur cum discipulis suis. » Non quia potentia ejus defecerat, in qua utique, si vellet, et palam cum Judaeis conversaretur et nihil ei facerent: sed in hominis infirmitate vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo apparet non esse peccatum, si fideles ejus, qui sunt membra ejus, oculis persequentium sese subtraherent
Abbreviated transcription (Latin):
siniuit dñs : dicens: Maiorẽ hac dilet¬
tionem ne mohab&: ut anima suã
ponat quis proamicis suis Quiaergo su¬
perius dixerat. hoc est praeceptũ meum
ut diligatis in uncẽ sicut dilexiuos. Iuib uerbis ad di¬
dit quod nunt audistis. maiorẽ hac dilectionẽ ne mo
hab& . ut animã suamponat quis pro amicis suis: sit ex
hoc consequens. quod idem iste euange lista iohannes
sic ai nos debemꝰ animas profrib ponere. Diligentes uti¬
q: inuicem : sicut ipsedilexit nos. qui pro nõbis animã
suam posuit : Nimirum hoc est quod legitur in proũ¬
biis salomonis: Si sederis ca nare admensam potentis.
considerans intelle gequae apponuntur tibi : c sic mit¬
temanũ tuã. sciens quia talia opora& tẽpparare:
Nam quae mensaesipetentis. nisiunde sumitur cor:¬
pus && sanguis eius. quianimã sua posuit pronobis ÷
etqud est: ad eanisedere. iisi humi liter acce dere : &
quid est. considerare c intellegere quae apponantur ti¬

Expanded text:
finivit Dominus dicens: Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat, Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos; quibus verbis addidit quod nunc audistis, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes sic et nos debeamus animas pro fratribus ponere, diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus qui animam suam posuit pro nobis? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur ti
Abbreviated transcription (Latin):
uelut eaquȩ carnales capere nom pos sunt. non solum excusatio¬
ned ealbandi. ueruaiam predicatione laudanda. uideantur
factiest ueraniors eius. & uulnera ueta consteusangnuntis q¬

Expanded text:
velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatiovelut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisq
Abbreviated transcription (Latin):
xVeuis dñiñiihũ xp̃iubidicit alhuc multa habrpuo¬
bis dicere. sed non potestis portarenodo. exortam diffici¬
lemquestionem me recolens distulis se. ut de spatio
tractart ur : quia illum modus compasens eom pelle¬
batfinire sermonem : Nunc ergoqm̃tempus ẽ. promis saredden¬
di: pertraetetur utdñs ipsedonauerit : quicar deͥ nr̃o ut propone¬
rodur inges sit . Haxc estautẽ questio : utrũ spiritales homines ha¬
beant aliquid indoctrina. quod car nalibus taceant. & spiritalib
dicant: Iuia sidixerimꝰ non abent : respondebitur nobis.
quid estergo quod dicebat apłs scribens ad corintdos. Non potui
uobis loquiquasi spiritalibus. sed quasi car nalibus. Itiasi paruulis¬
in xp̃o.lacuobis potũ de dinones cam: Nondum onim poteratis.
sed nec adhuc quidem potestis: Adhue enim estis carnales:
Siautemdixerimus habent : timen dum o cauendum est. ne sub
hac occisint in occultis nefaria doceantur:  sp̃italium nõ e.

Expanded text:
verbis Domini nostri, ubi dicit, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. obis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
acpotestate pͣsidis crucisigeret᷑. Sedideo illutraditũ dix̃ euuange¬
lista : ut eoscrimine implicatos. a qͦ alieniesse conabant. ostende
qđ ergͦ sequit᷑ susceper̃ aut̃ iłim & eduxer̃ eũ. potest admilites iãre¬
ferri apparitores p̃sidis Nã poste a euidentius drĩmilites cũ cru
cifixissent eũ : quãuis euuangłta etiã sito tũ udȩis tribuit. meri¬
tofacit. Ipsi enĩ susceper̃ qđ auidis sime flagitauer̃ & ipsi fecer̃.
quicqͥdut fier& extorser̃ . Et hȩcsequentia alio sermone tractan¬
dasunt.
sexta susceper̃ &eduxer̃ eũ . Et baiulans sibicrucẽ : exut in eũ quidr̃
caluariȩ locũ hebraicȩ golgotha ubieũ crucifixer̃. Iuid est ergͦꝰ qđ

Expanded text:
potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dixit Evangelista, ut eos crimine implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostendQuod ergo sequitur: Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur: Milites ergo cum cifixissent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt. sexta susceperunt, et eduxerunt. Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgot
Abbreviated transcription (Latin):
patriae qualis: sed depatre deo: Ideo illeds̃. s&ꝰ non de
deo : & lum̃ sed non delumine : Iste uerods̃ dedeo:
dictũ ẽ. pater autem in me manens facit ope¬
raipse Singulas tenentes diuersi nominis¬
sbimet aduiersantur hae rici : quinonexuna parte.
sc in contrarid̃ conantes: auia ueritatis exor¬
bitant: Arriani quippe dicunt. Rere in ar¬
qualis est patrisili us: non ase ipsoloquitur:
Dicunt sabelliani contra: idẽ. patri pas sia¬
ni Bece quipater ẽ: ipse & silius Quidest au¬
enĩ

Expanded text:
Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus sed non de Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus sed non de Deo, et lumen sed non de lumine. Iste vero Deus de Deo, dictum est, Pater autem in me manens, ipse facit opera: singulas tenentes, diversi nobis adversantur haeretici, qui non ex una parte, sed in contraria conantes, a via veritatis exorbitant. Ariani quippe dicunt: Ecce inaequalis est Patri Filius, a seipso non loquitur. Dicunt Sabelliani contra, id est Patripassiani: Ecce qui Pater est ipse et Filius; quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
nouenerit regnum : quod nunc oramus & licimus ueniat
regiumtium. Nunc ergo iam regnum uocatur: sed adhuc
conuocatur: Sienim regnũ non uocare tur colligent de
regno eiꝰ om̃ia scandala non diceretur : Sed nondum reg¬
nat. hoc regnum. Proinde sic est iam regnum ut cũde
illo collecta fuerint om̃iascandala. tunt ꝑueniat ad
regnum . ut non solum regni nomen. sed aiam regnandi
habeat potestatem. uic quipperegno addexteram stan
s
loquentib: qui demnobis s&ꝰ ipsodocente qui ñ
dit a nobis Dñs dix̃. quoꝰ modo cũ lege batur
audistis: Uerbaque egoloquor uobis: ame ipsonon loquor:
Pater aute in me manens. ipsefacit opera Ergo & uer¬
ba opera sunt. plane ita est: Nam profecto quippoximũ
loquendo aedificat. bonũ opus operatur Sco quid ẽ:
ame ipsononloquor. nisi ameipso nonsũ quiloquor
Eiquippe tribuit quod facit: dequo ẽ. ipse quifacit:
Pater enĩ ds̃ nonẽ. dealiquo. silius autẽ ds̃e quidem.

Expanded text:
no venerit regnum, quod nunc oramus, et dicimus, Veniat no venerit regnum, quod nunc oramus, et dicimus, Veniat regnum tuum . Nunc ergo jam regnum vocatur, sed adhuc convocatur: si enim regnum non vocaretur, Colligent de regno ejus omnia scandala, non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde sic jam est regnum, ut cum de illo collecta fuerint omnia scandala, tunc perveniat ad regnum; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteram stanS loquentibus quidem nobis, sed ipso docente qui non recedit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur audistis, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso non loquor, nisi, a meipso non sum Ei quippe tribuit quod facit, de quo est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem
Abbreviated transcription (Latin):
& si abiero inquiđ. & preparauero uobis locum᷑ ite¬
rum ueniam. & accipiamuos ad me ipsum. Marat
autẽ quomodo mansiones : mansionib parando man¬
sores : : Quippe cum dixerit. indomo patris mei man
siones multesunt : quid putamus indomd̃ eẽ. nisitẽ¬
plũdei : quod autesit interrog& ur apłs & res pondeat :
Templũ em̃ deiscm̃ est. quod estis uos. hoc ẽ. etiam
regnũ dei : quod silius traditurus ẽ patri: undedicit idẽ
apostolus Initium xp̃s.: de indequis unt xpi inpresentiatiꝰ:
demndefinis : cumtradiderit regnũ deo & patri. Id est quos
redemit sanquine suo: tradiderit contẽplando & ic̃ patri
suo : Hoc est regnucaelorum: de quodicitur: Simil e est
regnũ celorum. homini seminanti bonum semen inagrosuo.
Bonum autem semen: hisunt filii regn. Qui & sinunc habent
ꝑmixtalitana : mitt& insine rex ipse angłos suos. & colli¬
gent deregno eiꝰ om̃ia scandala. X uncius tifulgebunt sicit
sol: in regnopatris sui : Regum fulgebit in regno : cureg¬

Expanded text:
 si abiero, inquit, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Parat autem mansiones, mansionibus parando mansores. Qusiones multae sunt; quid putamus esse domum Dei, nisi templum Dei? Quod autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc est etiam regnum Dei, quod Filius traditurus est Patri: unde dicit idem apostolus, Initium Christus, deinde qui sunt Christi in praesentia ejus: deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri ; id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum coelorum, de quo dicitur, Simile est regnum coelorum homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt filii regni: qui etsi nunc habent permixta zizania, mittet in fine rex ipse Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Regnum fulgebit in regno, cum reg
Abbreviated transcription (Latin):
nisiqr hora tertia crucifixus est dñs linguis uidȩoꝵ hora sexta
manib: militũ : ut intellegam horã quintã iã fuisse transactã
& aliqͥd desextaceptũ. quando sedit ꝓtribunali pilatꝰ. quȩ dic¬
ta est a iohanne hora quasi sexta : ut cũ duceret᷑. & lignocũ duo¬
b: latronib: consigeret᷑ & iuxta eiꝰ crucẽ gererent᷑ quȩ gesta
narrant᷑ hora sexta integra cõpleret᷑ Ex quahor ausq ad
nonã sol obscurato tenebras factas triũ euuangł tarũ ma¬

Expanded text:
a crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit: non de omnibus uobis dico. Egoscioquos ele ge¬
rim: sed ut inpleatur scriptura Iuimanducat panem
meũ. leuabit superme calcane ũ suum:: Hoc quid est
aliuđ nisi conculcabit me: Notuẽ de quolo quatur:
uidas illetraditor eiꝰ adtingitur Ergoillũ non elegerat:
undeabes quoselegit : isto sermonesecernit : odergo
dicounqua. Oeatieritis si feceritis n onde om̃ib uobis
dico Astenũ intenuos qui nonerit beatus: neq uesat¬
exea Eoto scio quos elegeri uos nisi eos quibeatierun
fatundoqua pretspit . ac faciendi monstrauit

Expanded text:
adjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegeadjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim: sed ut impleatur Scriptura, Qui manducat panem mecum, levabit super me calcaneum suum. » Hoc quid est aliud Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat; unde ab eis quos elegit isto sermone discernit. Quod ergo dico, inquit, beati eritis, si feceritis ea, non de omnibus vobis dico, est inter vos qui non erit beatus, neque faciet ea. Ego scio quos elegerim. Quos? nisi eos qui beati erunt faciendo quae praecepit, ac facienda commonstravit
Abbreviated transcription (Latin):
hic tractabatur quod pedes dñs discpłis lauit. cũ iam ipsi
discipulilotiessent necopris haberent nsipedes lauare
Ubiuisume. intellegendum : quod babtis moquidem
homototus abluitur: sed dumistopostea uiuit insȩcu
tris delictis inuicem oremus. atq. ita quoda modo inuicẽpe¬
desnros lauȩmus. Nrm est donante ꝓpsoministe rium ca¬
ritatis & humilitatis adhibere: illiũs ẽ. exaudire ac nos
ut quod aliis &i ãdimittimus. hoc estinter rasoluimus.
soluatur in caelo:¬
Amenamen dico uobis. Nont̃ seruus maior domino suo neq: aplłs maior
Vmendicouobis. Nonẽ seruus maior d̃osuo: neque apłs
maior eo Iuimisit illum : Si hȩcscitis. beatierits si feceritis ea:
hocide odixit : Quia luuerat discipuloꝵ pedes magister humili¬
tatis & uerbo & exeplo Sed poterimus ea que sunt operosiusdis¬
serenda ipso adiuuante dis serere : si non in eis quȩ mani¬
festa sunt irmoramus. : Cũ ergo haec dns prȩmisis s& ã

Expanded text:
id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saecutris delictis invicem oremus. Atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere, illius est, exaudire, ac nos ut quod aliis etiam remittimus, hoc est, in terra solvimus, solvatur in coeloAmen, amen dico vobis, non est servus major domino suamen dico vobis; non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Dominus praemisisset,
Abbreviated transcription (Latin):
quesursum sunt quaerite. nonqua superterram : Quomͦ
erꝗo ut adep̃meamus terramcalcare conpellimur cumpotus
quaestionẽ : Iuod& suos forteminꝰ iud aisegouteumq: ui¬
deo quantȩ disputationis indigȩat: Undepaouteam poti¬
ussus pendi quam negligentius uł angustius pertractari
Non sraudata sed dilata expectatione patiamini :
Aderit enĩ nobis dñs quinos de bitores facit : ut fatiat &i¬
donet undereddã quidonauit ut debeat᷑: Dona¬
uit enĩ dilectonem dequa dictum est: Nenn¬
niquicquã debeatis nisiut inucem diligatis: donet& ĩ amser¬
monem que uide ome debere dilectis: expectationemunom
Edhoenemphe diftuleram ut explicarem sicut possem. quẽ¬
admodum & iam perterram ueniatur ad xp̃m c̃umpotius
iubeamur quasur sum sunt quarere non qua suꝑterram :
Sursun enim xp̃se. sedens addexteram patris: sed ꝓfecto &
hic est propter quod saulo interra sȩ inentidicit. Quid me
persequeris: ut autem hoc quȩrendum susciperemus

Expanded text:
quae sursum sunt quaerite, non quae super terram ? Quomodo ergo ut ad Christum eamus, terram calcare compellimur; cum potius quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat etiDonet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim dilectionem, de qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis ; donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius jubeamur quae sursum sunt quaerere, non quae super terram . Sursum enim Christus est sedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus,
Abbreviated transcription (Latin):
pros peris ne extollat in reb: ad¬
uersis ne frangat qui tibi dedit fe
dedit : Ñad corruptionem: rursũ
quiteflagellat inisto scło ademen¬
dationem non ad damnationẽ facit.:
ferto patrem erudientẽ nesentias
iudicempunientem: Haec qotidie
dicimus uobis: et sepedicenda sunt.
qui abona et salutaria sunt

Expanded text:
prosperis ne extollat, in rebus adprosperis ne extollat, in rebus adversis ne frangat. Qui tibi dedit feldedit, non ad corruptionem. Rursus qui te flagellat in isto saeculo, ad emendationem, non ad damnationem facit. Ferto patrem erudientem, ne sentias judicem punientem. Haec quotidie dicimus vobis, et saepe dicenda sunt, quia bona et salutaria sunt
Abbreviated transcription (Latin):
seiactantes & putantes se ee aliquid
cũnihil sint : In dilectione autẽ eius
et inmisericordia eius qui ambulat:
etiã liberatus ab illis la&alib et
gnendib: peccatis qualia sunt facino¬
rahominũ : Homicidia furta adul¬
teriaꝰ propter illa quaem inuta eẽ¬
uidentur peccata linguae . aut cogi¬
tationum aut in moderationis inreb
concessis. facit ueritatem confes¬
sionis etuenit adlucem in operib:
bonis qnmminuta plura peccata
sine glegantur occidunt: minu¬
tȩ sunt guttȩ quod flumina implent
minuta sunt grana arene : sedsi
multã arena iinponatur. p̃remit.
atq: opprimit: hoc facit sentina ne¬
glecta quod facit fluctus in ruens:
paulatim persentinam intratsed
diuintrando et non exPauriendo.
mergit nauem : Quid ẽ autem ex¬
haurire nisiboniso peribus agere
ne obruant peccata gemendo: leiu¬
nando : tribuendo ignoscendo:
Iterautem huius scł molestũ ẽ ⁊
plenum ẽ temptationib: inrebus

Expanded text:
se jactantes, et putantes se esse aliquid, se jactantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus qui ambulat, etiam liberatus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta, adulteria; propter illa quae minuta videntur esse peccata linguae, aut cogitationum, aut immoderationis in rebus concessis, facit veritatem confessionis, et venit ad lucem in operibus bonis: quoniam minuta plura peccata si negligantur, occidunt. Minutae sunt guttae quae flumina implent: minuta sunt grana arenae; sed si multa arena imponatur, premit atque opprimit. Hoc facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens: paulatim per sentinam intrat; sed diu intrando et non exhauriendo, mergit navim. Quid est autem exhaurire, nisi bonis operibus agere ne obruant peccata, gemendo, jejunando, tribuendo, ignoscendo? Iter autem hujus saeculi molestum est, plenum est tentationibus; in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
accusat insemala sua non sibi parcet.
non sibi ignoscit ut ds̃ ignoscat: quia
quoduult ut ds̃ ignoscat ipseagnos¬
cit: etuenit ad lucem : cui gratia sagit
quod illi quidinse odis set ostende¬
rit dicit dõ: Auerte faciem tuam
a pec catis meis : et qua fronte dicit
nisi iterum dicat: qnm̃ facinus meũ
ego agnosco. et peccatum meum
coram me ẽ semper: sitantete:
quod nonuis ẽẽ antedm̃: Siautem
postte feceris peccatum tuum re¬
tor quet tibi illud ds̃ anteo culostu¬
os: et tunc retor quet quando iam
penitentiae fructus nullus erit
Currite neuos tenebrae conp̃hen¬
dant: fratres mei euigilate ad salu¬
tem uestram: euigilate. cum tempus
ẽ : nullus retardetur a templodĩ
Nullu sretardetur ab opere dñi:
nullus a uocetur aboratione con¬
tinua Nullus a solita de uotione
fraudetur : Euigilate cumdies. ẽ:
lucet̃ dies : xp̃s ẽ dies. paratus ẽ
ignoscere reissed agnoscentib: pu¬
nire autem defendentes se. &iustos

Expanded text:
accusat in se mala sua; non sibi parcit, accusat in se mala sua; non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat: quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem; cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostenderit. Dicit Deo, Averte faciem tuam a peccatis meis: et qua fronte dicit, nisi iterum dicat, Quoniam facinus meum ego cognosco, et peccatum meum coram me est semper ? Sit ante te quod non vis esse ante Deum. Si autem post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi Deus ante oculos tuos; et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit. 14. Currite, ne tenebrae vos comprehendant , fratres mei: evigilate ad salutem vestram, evigilate dum tempus est; nullus retardetur a templo Dei, nullus retardetur ab opere Domini, nullus avocetur ab oratione continua, nullus a solita devotione fraudetur. Evigilate ergo cum dies est: lucet dies, Christus est dies. Paratus est ignoscere, sed agnoscentibus; punire autem defendentes se, et justos
Abbreviated transcription (Latin):
tatua: si et tuaccuses: Conunge¬
risdõ: quasiduȩres sunt homo. et
peccator: Quod audis homo ds̃ fec̃
Quod audis peccator ĩpsehomofec̃:
Delequod fecisti: ut ds̃ saluet quod
fecit : Oportet ut oderis inteopus
tuum : etames inte opusdĩ : Cum
autem coeperit tibi displicere
quod fecisti: inde incipiunt bona
operatua : quia accusas mala ope¬
ratua : In itium operum bonorũ :
confessio ẽ. operum malorum :
facis ueritatem : et uenis ad lucem :
quid est facis ueritatem :
nonte palpas : non tibiblandiris. non
teadulas nondicesiustus sum cum
sis iniquus. et incipis facere uerita¬
tem : Venis autemadlucem. ut mani¬
festentur operatua quia in dõ facta
sunt: Quia et hoc ipsum quod tibi dis
plicuit peccatum tuum nontibi dis¬
pliceret. nisi dr̃ tibi luceret: et eius
ueritas tibi ostenderet : Sed qui
et ammonitus diligit peccatasua
Odit ammonentem lucem et fugiteã
ut non arguantur operaeius mala
quae diligit : Qui autem facit ueritatẽ

Expanded text:
ta tua: si et tu accuses, conjungeta tua: si et tu accuses, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit; quod audis peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium bonorum operum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis: justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem, ut manifestentur opera tua quia in Deo sunt facta, quia et hoc iplicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui et admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
opera inuenit: Quomodo ergoqui¬
damfecerunt ueritatem᷑ et uener̃¬
adlucem ut manifestentur opera
eius quia in dõ sunt facta : Quomo
doqui dam bonum opus feceruNT
ut uenirent ad lucem id ẽ ad xp̃m:
et quomodo quidam dilexer̃ tenebras:
Si enim omnes peccatores inuenit
ȩtom̃s a peccato sanat. Et serpens
ille in quo figuratae mors dñi eos
sanat qui morsi fuerant: et prop¬
termorsum serpentis erectus . ẽ.
serpens id ẽ mors dñi propter
mortales homines quos inuenit
iniustos . Quomodo intelligit᷑
hocẽ iudicium qñma luxue¬
nit inmundum. et dilexerunt ho¬
mines magis tenebras quam lucẽ:
Erant enim mala operaeorum:
quid ẽ hocꝰ quorum enim erant
bona opera : Non ne uenis tiutius¬
tifices impios: sed dilexerunt ini¬
quit magis tenebras quam lucem
Ibi posuituim: multienim dilexer̃¬
peccatasua: multi confessi sunt
peccata sua: quia qui confitetur
peccata sua et accusat peccata sua.
iamcum dõ facit: Accusat ds̃ pecca¬

Expanded text:
opera invenit. Quomodo ergo quiopera invenit. Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. » Quomodo ergo quidam bonum opus fecerunt, ut venirent ad lucem, id est ad Christum? Et quomodo quidam dilexerunt tenebras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat: et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant : et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini propter mortales homines, quos invenit injustos, quomodo intelligitur: « Hoc est judicium, quoniam lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quamErant enim mala opera eorum? Quid est hoc? Quorum enim erant mala opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerunt, inquit, magis tenebras quam lucem. Ibi posuitpeccata sua, multi confessi sunt peccata sua: quia, qui confitetur peccata sua et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
dum ut iudicetmundum : sed ut sal¬
ueturmundus peripsum
Ergo quantum in medico est sanare
uenite grotum: Ipse se interimit
qui p̃cepta medici obseruare Ñ
uult : uenit saluator admundũ.
quare saluator dictus ẽ mundi
nisi ut saluet mundum: nonutiu¬
dicet mundum: Saluari nonuis
abipso exteiudicaberis: et quid
dicam iudi caberis : Videquida it
Qui credit in eum non iudicatur.
qui autem non credit: quiddictu¬
rum sperabas nisiiudicatur
lam in quit iudicatus ẽ nondum
apparuit iudicium sediam factũ
est iudicium Noui tenim dñs qui seiꝰ :
Nouit qui permaneant ad coronã
qui permaneantad flammam
nouit in area sua triticum Nouit
& paleam : nouit segetem: Nouit zi¬
taniã Iam iudicatus ẽ qui non credit.
quareiudicatus ẽ qui a non credi¬
dit in nomineuni genitifiliidi. hoc
estautem iudicium : quia luxuenit
inmundum: et dilexerunt homi¬
nes magis tenebras quam lucem
Erantenim malccoperaeorum :
fratresmei quorumoperabona
inuenit dñs nullorum Omniamala

Expanded text:
dum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo, quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Se interemit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum. Quare Salvator dictus est mundi? nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum. Salvari non vis ab ipso? Ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Videte quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit . . . . Quid dicturum sperabas, nisi judicatus? jam, inquit, judicatus est. Notandum apparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit enim DNovit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam. Novit in area sua triticum suum, novit et paleam; novit et segetem, novit zizaniam. Jam judicatus est, qui non credit. Quare judicatus? quia non credidit in nomine uniudicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum. Fratres mei, quorum opera bona invenit Dominus? Nullorum: omnium mala
Abbreviated transcription (Latin):
rum: De ponitei superbiam ut pos¬
sit nascidespũ: Insultat quasi in doc¬
to non quia superior uultuideri
dñs Quid magnum. ds̃ ad hominẽ:
uerstas admendacium : Maior xp̃s
quamnichodemus dicidebet. dici
potest: Cogitandum ẽ si diceretur
maiorxp̃s quam angeli : ridendũ
erat : In conparabiliter enim maior
omnicreatura perquem facta est
omnis creatura : Sed exagitat
superbiam hominis : Tues magist̃
inisrahel ethaec ignoras : tamquã
dicens ec cenihil nosti princeps
superbis mascere exspũ: Sienim
altus ẽ superomnes angelos : quia
cum in forma diesset non rapinã
Arbitratus e esse aequalisdõ sed
semetipsum exinaniuit formã ser

Expanded text:
rum: deponit ei superbiam, ut posrum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad mendacium? Major Christus quam Nicodemus dici debet, dici potest, cogitandum est? Si diceretur major Christus quam Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim altus est super omnes Angelos, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit formam ser
Abbreviated transcription (Latin):
et uocem eius audis: et nescis unde
spm̃: et quomodo audi mus uocẽ
sp̃s: sonat pralmus uox est sp̃s:
sonate uangelium: uoxest sp̃s
Sonat sermo diuinus ũoxẽ sp̃s:
Vocemeius audis: et nescisunde
ueniat et quo eat: sed sinas caris
tus ait: sic ẽ omnis quinatus ẽ ex spũ:
Responditnicbodemur et dicitei:
Quomodo possunt haec fieri etre¬
uera carnaliter enĩ intellegebat:
In illo fiebat quod dixerat dñs: uocẽ
sp̃s audiebat: et nesciebatundeuene¬
rat et quo ibat: Res ponditihsetdixit :
Tues magis terinis rabel. et haecignoras :
Ofratres quid putamus dñm huic
magistroiuda eorum quasi in sulta¬
re uoluis seͦnoueratdñs quid a gebat:
uolebatillum nasci exspũ: Nemo ex
spũnascitur. nisi humilis fuerit
quia ipsa humilitas facitnos nascie
despuꝰ qnm̃ propeẽ dñs obtritis
corde: Ille magisterio inflatus
erat : etalicuius onomenti sibi esse
uidebatur. quia doctorerat iudaeo¬

Expanded text:
et vocem ejus audis, sed nescis undeet vocem ejus audis, sed nescis undespiritum; quomodo audimus vocem spiritus? Sonat psalmus, vox est spiritus. Sonat Evangelium, vox est spiritus. Sonat sermo divinus, vox est spiritus. Vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo vadat. Sed si nascaris etus ait: Sic est et omnis qui natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritu; quia prope est Dominus obtritis corde . Ille magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ audire et corde audire: ne exiga¬
tur quod damus : Immo quando ex¬
igitur lucrum inueniatur.
non detrimentum: Dicit dñs mcho¬
demo: et exponitei Amenamen di¬
cotibi nisiquis renatus fuerit ex
aqua et spũ non potest introire in
regnum dirluinquit carnalem ge¬
nerationem intellegis cum dicis
Num quid potest homoredire in
uisceramatris suae : exaqua et spũ
oportecut nascatur propterreg¬
num di si propterhereditatẽ pa¬
tris hominis temporalem nascitur
Naseatur exuis ceribus matris car¬
nalis: si propterhereditatẽ patris
patermoriturus suc cessurum
Cenerat ds̃ deecclesia filios. non suc¬
cessuros. sed secum mansuros.
Et sequitur: Quod natum est
mur. et inspũnascimur : Verbo et
sacramento adẽ sp̃s ũtnascamur ::
sp̃s inuisibiliter ad ẽ unde nasceris
quia ec tu in uisibili ternasceris
Sequitur enim et dicit: Nonmi¬
reris quia dixitibi. oportetuos
nascidenuo : sp̃s ubiuults pirat

Expanded text:
est audire, et corde audire, ne exigaest audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, inquit, carnalem generationem intelligis, cum dicis, Numquid potest homo redire in viscera matris suae? ex aqua et Spiritu oportet ut nascatur propter regnum Dei. Si propter haereditatem patris hominis temporalem nascitur, nascatur ex visceribus matris carnalis: si propter haereditatem patris pater moriturus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et sequitur: Quod natum est mur, et in spiritu nascimur verbo et sacramento. Adest Spiritus, ut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat,
Abbreviated transcription (Latin):
it sarraelusus puerorum: aliquid
nouum uidit ꝓueros ludere: Non ne
optant hocquae filios habent ũudere
ludentes filios suos. Viditilla : etim¬
probauit: Nescio quiduidit in lusu:
in lusionemuidit in illoluso : Animad¬
uertit serui superbiam: displicuitilli:
eiecit foras Natideancillis improbi.
mittuntur fortas: Et natus deliberaa
mittitur forasesau : Nemoergo p̃¬
sumat quia debonis nascetur: ne mo
p̃sumat quia perscõr babuitatur :
qui perscos babtitatur: adhuc caue¬
at nenon sit ia cob sedesau: Hoc
ergo fr̃s dixerim: melius ẽ ab ho¬
minibus sua quaerentib & mun¬
dum diligentib quod significat
nomen ancillae baptitari: et spi
la quam baptitari perscõs et su¬
perbirae: ut site sauforas mittendus.
quamuis natus exlibera. Haec fr̃s
tenete non uos palpamus : nulla
spesuestrain nobis sit nec nobis
blandimur nec uobis : Vnusquisq
suam sarcinam portat : Nos trum
ẽ dicerẽ nemaleiudicemur: uestrũ

Expanded text:
it Sarae lusus puerorum; aliquid it Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat quia de bonis nascitur, nemo praesumat quia per sanctos baptizatur. Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit Jacob, sed Esau. Hoc ergo, fratres, dixerim: melius est ab hominibus sua quaerentibus et mundum diligentibus, quod significat nomen ancillae, baptizari et spirila, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
cilla natus exheredatus. sed quia suꝑ¬
bus matri. superbus infilium matris :
materenimeius magis sarra : quam
agar : Illius uterus ac cõmodatus.
illius uoluntas accessit: Non face¬
retabraham quod sarra nollet:
magis ergo ille filius saprae: sed
quia superbus infratrem: et super¬
bus ludendo ludendo quia deluden¬
do : quid ait sarra : Cic eancillami
ec filium eius: Non enimheres erit
filius ancillae : cum filio meo isa ac:
Nonergo illum uiscera ancillciȩ¬
cerunt forcis : sed ceruix seruilis :
et siliber superbus sit seruus ẽ: et
quod peius ẽ malae dominaei i psius
superbicȩ: Itaq fr̃smei responde¬
te homini nonposserursus nasciho¬
minem respondete securi non posse
rursus nascihominẽ Quicquiditerũ
fit inlusio ẽ quicquiditerum fit. lu¬
sus ẽ : Is mahel ludit forasmittatur:
Animaduerti tenim eos: sarra luden¬
tes ait scriptura : et dixitabrahae:
eice ancillam et filium eius: Displicu¬

Expanded text:
cilla natus, exhaeredatus, sed quia supercilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille filius Sarae. Sed quia superbus in fratrem, et superbus ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non ergo illum viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicu
Abbreviated transcription (Latin):
cathe cuminos: sienim interrogeseos :
iam crediderunt in ihm: sed quia
nondum carnem eius et sanguinem
accipiunt : nondum seillis credidit
ihs : Quid faciunt ut seillis credatihs :
renas cantur exaqua et spũ : Profe¬
ratecclesia quod parturit : concep¬
tisunt edantur inlucem habent
ubera quib: nutriantur: non time¬
antnenati suffocentur : Ab uberib:
maternis non recedant: Nullus
potest homore dire in matrisuis¬
cera et iterum nasci: Sed deancilla
nescio quis natus . ẽ: Num quid tunc
quinati sunt deancillis redierunt
inuterum liberarum ut denuo nasce¬
rentur: semen abraham inis mahe¬
le : et ut possit abraham facere filiũ
de ancilla uxor auctor fuit : Natus
est ex semine uiri: et non utero sed so¬
lo placito uxoris: Num quid qui ce
de ancilla ideo exheredatus : Si
propterea exheredatus. quia de
ancillanatus. Nulli ancillarum
filii admitterentur adhereditatẽ
filii ia cob admissi sunt adheredita¬
tem: ismahel autem non quia exan¬

Expanded text:
catechumenos. Si enim interroges eos, catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, ut denuo nascerentur? Semen Abraham et in Ismael; et ut posset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex an