comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
matum. nunc acerbiore gladioꝵ
pugna insecuntur: et aliquando
etiam fuffragio gentilium princi¬
pum eam uexare non metuunt.
Impediunt enim manus popłi uidȩ:
cum ȩccłam in menbris suis infir¬
mioribus ab oꝑibus piȩ ꝓfessionis
retardant. Destruere nituntur
consilium oꝑandi: cum etiã ani¬
mos eoꝵ ab intentione ipsa bonȩ
actionis reuocare satagunt. Accu¬
sant eos adreges: cum principũ
quoꝵq terrenoꝵ contra ȩccłam
p̃sidia conquirunt. Quod quantũ
noceat fidei: tempore arrianȩ ꝑfi¬
diȩ luce clarius innotuit.
nregno aut̃ assueri principio reg¬
m eius scripserunt accusationem
aduersus habitatores udȩ. et ihrłm:
et in diebus artarrersis scripsit
beselam mitridates. et thalihel. et
reliqui qui erant in consilio eoꝵ
ad artarxerxẽ regẽ ꝑsarũ ⁊ cetã. artar
xerxen hunc qui epłam accusatio¬
nis asamaritis suscipiens. uetuit
ihrłm ac templum construi. iose¬
phus putat cẽ cambysen filium

Expanded text:
matum, nunc acerbiore gladiorum matum, nunc acerbiore gladiorum pugna insequuntur, et aliquando etiam suffragio gentilium principum eam vexare non metuunt. Impediunt enim manus populi Judae, cum Ecclesiam in membris suis infirmioribus ab operibus piae professionis retardant. Destruere nituntur consilium operandi, cum etiam animos eorum ab intentione ipsa bonae actionis revocare satagunt. Accusant eos ad reges, cum principum quoque terrenorum contra Ecclesiam praesidia conquirunt. Quod quantum noceat fidei, tempore Arianae perfidiae luce clarius innotuit.regno autem Assueri, in principio regni ejus, scripserunt accusationem adversus habitatores Judae et Jerusalem. Et in diebus Artaxerxis scripsit Beselam Mithridates, et Thabeel, et reliqui qui erant in consilio eorum, ad Artaxerxem regem Persarum: epistola autem xerxen hunc, qui epistolam accusationis a Samaritis suscipiens, vetuit Hierusalem ac templum construi, Josephus putat esse Cambysen filium
Abbreviated transcription (Latin):
gis ꝑsarum. Notanda distinctio uer¬
boꝵ: quia consiliarios. quidem dic̃.
dato p̃cio condisxerunt aduersum
instauratores templi. ut destruere¬
tur consilium eoꝵ. Non tam̃ destru¬
ctum dicit consilium eoꝵ ẽẽ. aut
quod aboꝑe cessarent: priusquãm
scrpta
ad artarxersen ȩpła accusationis.
ipso iubente ꝓhibuerunt eos ut
scriptura dicit. inbrachio et robore.
Ibi enim sequitur. Iunc int̾missũ
ẽ opus domus dei in ihrłm: et ñ
fiebat usq ad annum scđm darii
regis ꝑsarum. Unde colligitur. qr
toto quidem dempore eyri oꝑi
cepto quam uis segnius iusto in¬
stabant. Illo aut̃ mortuo. non con¬
siliis prauis impediti. s aꝑtast̃
impugnatione ab oꝑando repul¬
si. Non enim audebant hostes
uiuente ad huc cyro qui opus
tando. quanus occulte suggeren¬
do. uł consiliando: edictis illius
contraire. In ꝓmptu ẽ aũt allego¬
ricus sensus. quia eccłam here¬
tici ꝓut temporis oportunitas adri¬
serit. nune consiliis malignoꝵ dog¬

Expanded text:
s, etc. Notanda distinctio verborum; quia consiliarios quidem, dicit, dato pretio conduxerunt adversum instauratores templi, ut destrueretur consilium eorum; non tamen destructum dicit consilium eorum esse, aut quod opere cessarent, priusquam scripta ad Artaxerxen epistola accusationis, ipso jubente prohibuerunt eos, ut Scriptura dicit, In brachio et robore. Ibi enim sequitur: Tunc intermissum est opus domus Dei in Hierusalem, et non fiebat usque ad annum secundum Darii regis Persarum . Unde colligitur, quia toto quidem tempore Cyri operi coepto, quamvis segnius justo, instabant; illo autem mortuo, non consiliis pravis impediti, sed aperta sunt impugnatione ab operando repulsi. Non enim audebant hostes, vivente adhuc Cyro, qui opus tando, quamvis occulte suggerendo vel consiliando, edictis illius contraire. In promptu est autem allegoricus sensus: quia Ecclesiam haeretici, prout temporis opportunitas artiserit, nunc consiliis malignorum dog
Abbreviated transcription (Latin):
uidee dicit ñ babyloniȩ. Adhanc
enim ꝑtinebant non tantum modo
am. s etiam qui ex illoꝵ stirpe in
babylomam fuerant nati. Qui et¬
si in babylone corporaliter nati st̃.
animo tamen toto uideam et ihe¬
rosolimam suspirabant. Quor
figuram gerebat dux egregius
ipsoꝵ zorobabel. qui nomine quidẽ
ipso quod sit ortus in babilone de¬
monstrat. s intentione et actibꝰ
qđ sit cuus iherosolimitarum os¬
tenclit. Altiori autem sensu filii st̃
eccłȩ. filii patriȩ cęlestis: non solũ
qui ȩccłȩ sacramentis iam sunt
imbuti. uerum etiam illi. qui et¬
si foris hoc ẽ inter impios tem¬
pore aliquanto oberrantes. diuina
tamen electione ante scła pre ordi¬
nati ad uitam. diuinȩ sunt gr̃ȩ my¬
steriis suo tempore consecrandi.
De quibus apte subditur. Et reuer¬

Expanded text:
udaeae dicit, non Babyloniae. Ad hanc enim pertinebant non tantummodo i, sed etiam qui ex illorum stirpe in Babylonia fuerant nati. Qui etsi in Babylone corporaliter orti sunt, animo tamen toto Judaeam et Jerosolymam suspirabant. Quorum figuram gerebat dux egregius ipsorum Zorobabel, qui nomine quidem ipse, quod sit ortus in Babylone demonstrat; sed intentione et actibus, quod sit civis Jerosolymitarum ostendit. Altero autem sensu filii sunt Ecclesiae, filii patriae coelestis, non solum qui Ecclesiae sacramentis jam sunt imbuti, verum etiam illi qui etsi foris, hoc est inter impios tempore aliquanto oberrantes, divina tamen electione ante saecula praeordinati ad vitam, divinae sunt gratiae mysteriis suo tempore consecrandi. De quibus apte subditur: Et rever
Abbreviated transcription (Latin):
sulendo p̃ponere: s: et ipse popłs de
captiuitate uicioꝵ ad uisionem uerȩ
pacis uocatus. ministerium sibi uer¬
bi necesse ẽ abhis qui dicere norunt
exigant. Qui uidelicet ministri ser¬
monis. id ẽ leuitȩ a uiginti annis
et supra constituti eẽ narrantur: q
nimirum tales sunt ad predicandũ
dei uerbum popło p̃ferendi. qui de¬
calogum legis non solum ex secutio¬
ne oꝑis in exemplum suis auditori¬
bus ostendant. s et puritate atq
integritate cordis in conspectu sui
conditoris intemeratum custodi¬
ant. Nec dubitandum ẽ ibi statum
diatur regulariter ordinant. et ip¬
se popłs datos sibi magistros ne
a docendo cessent. diligenter audi¬
endo acdictis eori obtemperando
simul et minores ledit. hos ap̃di¬
cando uerbum. illos ab audiendo.
utrosq a faciendo prepediens.
Q uod minus sollicite pensamus. uel
quanta acerbitas demonicȩ capti¬
eximia patrum oꝑa. quo amplius
de nr̃e actionis pusillitate confun¬

Expanded text:
sulendo praeponere. Sed et ipse populus de sulendo praeponere. Sed et ipse populus de captivitate vitiorem, ad visionem verae pacis vocatus, ministerium sibi verbi necesse ab his qui dicere norunt, exigat. Qui videlicet ministri sermonis, id est Levitae, a viginti annis et supra constituti esse narrantur; quia nimirum tales sunt ad praedicandum Dei verbum populo praeferendi, qui decalogum legis non solum exsecutione operis in exemplum suis auditoribus ostendant, sed et puritate atque integritate cordis in conspectu sui Conditoris intemeratum custodiant. Nec dubitandum est ibi statum diatur, regulariter ordinant, et ipse populus datos sibi magistros, ne a dicendo cessent, diligenter audiendo, ac dictis eorum obtemperando simul et minores laedit, hos a praedicando verbum, illos ab audiendo, utrosque a faciendo praepediens, quod minus sollicite pensemus, vel quanta acerbitas daemonicae captieximia Patrum opera, quo amplius de nostrae actionis pusillitate confun
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiam ȩuugłii scriptura testatur:
suo loco exponetur. Magna aũt totiꝰ
popłi illius deuotio. et nobis quoq
solerter imitanda ostenditur: Cum
non solum maiores natu zorobabel
uidelicet et iosue et reliqui sacerdo¬
tes ac leuite. s et om̃s qui uenerant
de captiuitate in ihrłm amaiore usq
adminorem statuerunt leuitas. qui
urguerent opus dñi. Gaudebant
namq se decaptiuitate baby lonia
iberosoluam fuisse reuersos: et
quantum suꝑbȩ ciuitatis idola ac
flagitia quȩ euaserant horrebant.
tantum sacratȩ deo ciuitatis ad quã
ꝑuenire meruerant. decorem iude¬
re cupiebant. Quantum fana idolo¬
rum quibus diutius inter fuerant
abhominabant᷑: tantũ templũ sui
conditoris qđ dirutum eẽ dolebant.
et aquo diutius captiui exulauerant.
ocius restaurari desiderabant. Eodẽ
namq ordine etiam nunc ñ solum
uidelicet dei debent edificare docen¬
do. et doctores illi qui opus uerbi
scĩssimum diligenter impleant con¬

Expanded text:
ut etiam Evangelii scriptura testatur, ut etiam Evangelii scriptura testatur, suo loco exponitur. Magna autem totius populi illius devotio, et nobis quoque solerter imitanda ostenditur, cum non solum majores natu, Zorobabel videlicet et Josue, et reliqui sacerdotes ac Levitae, sed et omnes qui venerant de captivitate in Jerusalem a majore usque ad minorem, statuerunt Levitas, qui urgerent opus Domini. Gaudebant namque se de captivitate Babylonica Hierosolymam fuisse reversos; et quantum superbae civitatis idola ac flagitia quae evaserant, horrebant, tantum sacratae Domino civitatis, ad quam pervenire meruerant, decorem videre cupiebant. Quantum fana idolorum, quibus diutius interfuerant, abominabantur; tantum templum sui Conditoris, quod dirutum esse dolebant, et a quo diutius captivi exsulaverunt, ocius restaurari volebant. Eodem namque ordine etiam nunc non solumvidelicet Dei, debent aedificare docendo, et doctores illi qui opus verbi sanctissimum diligenter impleant, con
Abbreviated transcription (Latin):
di requieuit ab omĩbus oꝑibus suis
uł reclempto ꝑ passionẽ suam mun¬
do. requieuit in sepulchro. Octo ad
primam sabbati. inqua ipse resur¬
rexit amortius. septem ad spem
nr̃i post mortẽ sabbatismi: Octo
respiciunt ad gaudium nr̃e post
resurretionem ꝑpetuȩ beatitudinis
Quia ergo om̃s electoꝵ oꝑatio qui
sunt templum et domus dei ꝑ gr̃an
respectu et intentione futurȩ quie¬
tis et immortalitatis ꝑagitur: Hec¬
te structores templi a septimo m̃se
oblatis deo holocaustis. sumptus
adȩdificandum preparare incipiunt.
atq inseptem mensibus sumptibus¬
preparatis. octauo opus ipsum ad¬
grediuntur. Neq alius omĩno in p̃¬
paratione tanti oꝑis reꝑitur nume
formem qua ad uiamur oꝑantes.
uł requiem animarum. aut resurre¬
ctionem corpoꝵ quam bene oꝑantes
sꝑamus figurate denuntiat. Quid aũt
tempus significet quadraginta et
sex annoꝵ. quibus ȩdificatum ẽ templũ.

Expanded text:
do requievit ab omnibus operibus suis, do requievit ab omnibus operibus suis, vel redempto per passionem suam mundo requievit in sepulcro. Octo ad primam sabbati, in qua ipse resurrexit a mortuis. Septem ad spem nostri post mortem sabbatismi. Octo respiciunt ad gaudium nostrae post resurrectionem perpetuae beatitudinis. Quia ergo omnis electorum operatio, qui sunt templum et domus Dei, per graficitur, omni respectu et intentione futurae quietis et immortalitatis peragitur; recte scrutatores templi a septimo mense oblatis Deo holocaustis, sumptus ad aedificandum praeparare incipiunt, atque in septem mensibus praeparatis, octavo opus ipsum aggrediuntur. Neque alius omnino in praeparatione tanti operis reperitur numerformem, qua adjuvamur operantes vel requiem animarum, aut resurrectionem corporum, quam bene sperantes operamus, figurate denuntiat. Quid autem tempus significet quadraginta et sex annorum, quibus aedificatum est templum,
Abbreviated transcription (Latin):
nisse eos dicit. non quia templum
factum inuener int. quippe cũ pre¬
dictum sit illud necdum fuisse fun¬
datum: S ad templum dĩ dictũ
ẽ. ad locum templi dei. ad opus qͦd
templum reȩdificare cupiebant.
Fallunturq moderni iudei qui di¬
cere solent. numquam parietes
templi s tantummodo tectum achal¬
deis fuisse subuersum: eum manifeste
scribit ezras filios transmigrationis
templum afundamentis fecisse. Cum
aut̃ supra dicatur. qđ septimo mense
uenerunt inibrłm. hic uero adclatur.
quod anno seđo aduentus eoꝵ m̃se
scło opus templi in choauerunt. pa¬
tet ꝓfecto. quod in septem mensibus
lapides. cementum. ligna. et cȩtera
oꝑa necessaria preparauerint. oct¬
uo aut̃ incipiente mense oꝑi optati
iam instare cȩꝑint. Sex enim erant
menses anni primi. et septimꝰ seqͥns¬
tis. quod in magno utiq mysterio
gestum quisq doctus facillime inue¬
niet. Septem quippe adsabbatũ ꝑti¬
nent: in quo die dñs uł condito mun¬

Expanded text:
venisse dicit, non quia templum factum invenerunt, quippe cum praedictum sit illud, necdum fuisse fundatum; sed ad templum Dei dictum est, ad locum templum Dei, ad opus quod templum reaedificare cupiebant. Fallunturque moderni Judaei, qui dicere solent nunquam parietes templi, sed tantummodo tectum a Chaldaeis fuisse subversum; cum manifeste scribat Esdras, filios transmigrationis templum a fundamentis fecisse. Cum autem supra dicatur, quod septimo mense venerunt in Jerusalem; hic vero addatur, quod anno secundo adventus eorum, mense secundo, opus templi inchoaverint; patet profecto, quod in septem mensibus lapides, caementum, ligna, et caetera opera necessaria praeparaverint; octavo autem incipiente mense operi optato jam instare coeperint. Sex enim erant menses anni primi, et septimus sequentis; quod in magno utique mysterio gestum quisque doctus facillime inveniet. Septem quippe ad sabbatum pertinent, in quo die Dominus vel condito mun
Abbreviated transcription (Latin):
nullus de his qui aduitam p̃desti
sunt. ꝑire inꝑpetuum potest. sed
om̃s qui dñi sunt quanius dempo¬
re aliquo in babylonem idẽ confu¬
sionem pecͤatoꝵ eẽ uideantur abducti.
diuina ꝓuisione ꝑsocietatem iustoꝵ
quandoq ad pacem reducuntur ȩc¬
cłe. Porro uasa quȩ exercitus chalde¬
oꝵ capta ihrłm fregisse. et fracta in
babyloniam transtulisse ꝑhibetur:
illori tẏpum exprimunt. qui ita ui¬
ctore diabolo capiuntur. ut prius¬
quam penitendo saluentur. abhu¬
manis rebus ablati. ꝑhennem ra¬
prantur ad pęnam.

Expanded text:
nullus de his qui ad vitam praedestinati sunt, perire in perpetuum potest; sed omnes qui Domini sunt, quamvis tempore aliquo in Babylonem, id est, confusionem peccatorum, esse videantur abducti, divina provisione per societatem justorum quoque modo ad pacem reducuntur Ecclesiae. Porro vasa quae exercitus Chaldaeorum capta Jerusalem fregisse, et fracta in Babyloniam transtulisse perhibetur, illorum typum exprimunt, qui ita victore diabolo capiuntur, ut priusquam poenitendo salventur, ab humanis rebus ablati perennem rapiantur ad poenam.
Abbreviated transcription (Latin):
uerum et inꝓuinciis integris. uł
ꝑuerse docendo. uł etiam hostilit̾
scuendo dogina uere confessionis
impedierint: utinam nesciremus.
lam ut de magistro gentium silea¬
mus. qui biennio iunctus in cȩsarea
obꝑsec utionem iudeoꝵ ab officio
edificandȩ domus dei linguã com¬
pescuit. Ecce sequentium hereticoꝵ
insidiis beatus athananasius pluri¬
bus annis patria ꝓfugus. ambro¬
sius insua ciuitate obsessus. hylarĩ
in exilium relegatus. eusebius mar¬
tẏrium passus. plures in affrica
ep̃i linguis ab̾cisis. a sua ꝓuincia
eiecti: Alii atq alii diuersis pęnis
uexati uł interempti. domum dei
quam edificauerant. popłis terrȩ
hoc ẽ hominibus sua querentibus
dimisere. donec tempore diuinitus
ꝓuiso. denuo sapientibus archite¬
ctis reedificandȩ post captiuitatẽ
eiusdem domus copia sub peteret.¬
idẽ donec catholicis patribus restau¬
randȩ post dep̃hensas ac suꝑatas
hereses ȩccłȩ facultas daretur.

Expanded text:
verum et in provinciis integris vel verum et in provinciis integris vel perverse docendo, vel etiam hostiliter saeviendo, dogma verae confessionis impedierint, utinam nesciremus. Nam ut de magistro gentium sileamus, qui biennio vinctus in Caesarea ob persecutionem Judaeorum , ab officio aedificandae domus Dei linguam compescuit; ecce sequentium haereticorum insidiis, beatus Athanasius pluribus annis patria profugus, Ambrosius in sua civitate obsessus, Hilarius in exsilium relegatus, Eusebius martyrium passus; plures in Africa episcopi linguis abscisis, a sua provincia ejecti, alii atque alii diversis poenis vexati vel interempti, domum Dei, quam aedificaverant, populis terrae, hoc est hominibus sua quaerentibus, demisere; donec tempore divinitus proviso, denuo sapientibus architectis reaedificandae post captivitatem ejusdem domus copia suppeteretest, donec catholicis Patribus restaurandae, post deprehensas ac superatas haereses, Ecclesiae facultas daretur.
Abbreviated transcription (Latin):
babel. et iosue. et reliqui principes
patrum isrł. Non ẽ nobis et uobis
ut ȩdificemus domum dño dõ m̃
s nos ipsi soli ȩdificabimus dño
cło nr̃o. Non ẽ hereticoꝵ ȩdificar
domum dnĩ quȩ ẽ ȩccła. aqua in¬
si ꝓbantur ẽẽ alieni: s eoꝵ solum¬
modo. qui xp̃o uero regi ac sacer¬
doti adherentes. principes patii
uocari meruer̃t ob euram uidesit
piam.quã habent erga eos qu
dm̃ uidere desiderant. quod inte¬
pretatur isrł. Factum ẽ igitur.
ut popłs terre impediret manus
popłi iudȩ: et turbaret eos ineill¬
eos. qui oꝑarios ueritatis turli¬
re. atq opus cęleste temptabant im¬
pedire. Popłm aut̃ iuda. idẽ confiten¬
tem et glorificantẽ eum qui integͣ
mente dño deo suo edificare. hoc ẽ¬
ad eius uoluntatẽ faciendam.
głamq Nquerendam. om̃ium qͦs
posset Canimos atq ora conuer¬
tere querebat. Quoties aut̃ hereti¬
ci non solum in ciuitatibus singłis.

Expanded text:
obabel. et Josue, et reliqui principes obabel. et Josue, et reliqui principes patrum Israel: Non est vobis et nobis ut aedificemus domum Deo nostro, sed nos ipsi soli aedificabimus Doedificare domum Domini, quae est Ecclesia, a qua ipsi probantur esse alieni; sed eorum solummodo qui Christo vero regi ac sacerdoti adhaerentes, principes patrum vocari meruerunt, ob curam videlicet piam, quam habent erga eos qui Deum videre desiderant, quod interpretatur Israel. Factum est iut populus terrae impediret manus populi Judae, et turbaret eos in aedeos, qui operarios veritatis turbabant, atque opus Ecclesiae tentabant impedire. Populum autem Juda, id est, confitentem, et glorificantem eum qui integra mente Domino Deo suo aedificare, hoc est ejus voluntatem faciendam, gloriam quaerendam, omnium quos posset animos atque ora convertere quaerebat. Quoties autem haeretici non solum in civitatibus singulis,
Abbreviated transcription (Latin):
a iosue introducti. non iherosoli¬
moꝵ imꝑio subditi. s a rege ꝑfido
ab hostȩ popłi dei int̾ram eius ad¬
ducti: non ut in hac dño. s ut ei¬
dem regi aduersario seruiatis.
Sic et enim heretici. sic falsi catholi¬
nant. ab ihrrosolimoꝵ sunt imꝑi
oꝓrsus extranei: et ad gentilium
magis quoꝵ peccata non desert̃
sortem ꝑditam ꝑtinent. Immo
ut aꝑtiu̾s dicam: tales ñ dño iħu
si diabolo duce. euius figuram asso¬
addan rex assur tenuit. scȩ ȩccłȩ fi¬
nes introeunt. Quo enim nisi diabs¬
lo instigante agitur. cum quis sacr¬
menta ȩccłȩ ꝑcipit. non ut ꝑ hec ip¬
se deo consecretur sanandus: s ut
consecratos deo alios ex familiari¬
tate corrumpat acrus indempna¬
dos: Sic fecit symon ille magus.
qui baptismum in ȩccła non obsu
studiũ saluatioĩs. s ut res ecłȩ ceri¬
tu ipso ꝑ docuit: cum ȩccłam qua
in ꝑsona ficti frĩs nequiuit. in ꝑso¬
na aꝑti hostis acerbissime turba¬

Expanded text:
a Josue introducti, non Jerosolya Josue introducti, non Jerosolymorum imperio subditi, sed a rege perfido, ab hoste populi Dei, in terram ejus adducti, non ut in hac Domino, sed eidem regi adversario serviatis. Sic etenim haeretici, sic falsi catholinant, ab Jerosolymorum sunt regno prorsus extranei, et ad gentilium magis, quorum peccata non deserunt, sortem perditam pertinent; imo, ut apertius dicam, tales non Domino Jesu, sed diabolo duce, cujus figuram Assorhaddan rex Assur tenuit, sanctae Ecclesiae fines introeunt. Quo enim nisi diabolo instigante agitur, cum quis sacramenta Ecclesiae percipit, non ut per haec ipse Deo consecretur sanandus, sed ut consecratus Deo alios ex familiaritate corrumpat, acrius indamnandus? Sic fecit Simon ille Magus , qui baptismum in Ecclesia, non ob suae studium salvationis, sed ut res Eccitu ipso perdocuit, cum Ecclesiam, quae in persona ficti fratris nequit, in persona aperti hostis acerbissime turba
Abbreviated transcription (Latin):
ut sꝑmologos id ẽ sẽmini uerbius
diceretur. zizania nequã doctrinȩ
occulte interserant. Sic fecere quidã
in niceno concilio qui rectȩ fidei in¬
t̃ catholicos patres non catholica
m̃te sub scripserunt. ut quo fideli¬
bus familiarius c̾ent admixti. eore¬
cipiendȩ ꝑfidiȩ arrianȩ liberius lo¬
eum struerent. Sic pelagius in con¬
cilio palestino heresim suam qua
gram dei acerrime impugnabat
confessione et scripto. non et animo
anathematitauit: ne ipse acatho¬
licis sacerdotibus abominatus.
locum clocendi in ȩccła. ac suum er¬
rorem seminandi facultatẽ ammit¬
teret. Ecce inquiunt nos immola¬
uimus uictimas ex diebus assorad¬
dan regis assur: qui adduxit nos
hue. Immolastis uictimas. s im¬
mundas: quia non renunciastis
idolis. Quȩ enim participatio ru¬
sticiȩ cum iniquitate. aut quȩ
societas luci adtenebras: Quȩ
aut̃ conuentio xp̃i ad belial: In¬
trastis namq terrã filioꝵ ifrł. ñ

Expanded text:
ut spermologos, id est, seminiverbius ut spermologos, id est, seminiverbius diceretur, zizania doctrinae occultae interserant. Sic fecere quidam in Nicaeno concilio, qui recte fidei inter catholicos Patres non catholica mente subscripserunt; ut quo fidbus familiarius essent admixti, eo recipiendae perfidiae Arianae liberius locum struerent. Sic Pelagius in concilio Palaestino haeresim suam, qua gratiam Dei acerrime impugnabat, confessione et scripto non ex animo anathematizavit, ne ipse a catholicis sacerdotibus anathematizatus, locum docendi in Ecclesia, ac suum errorem seminandi facultatem amitteret. Ecce inquiunt, nos immolavimus victimas ex diebus Assorhaddan regis Assur, qui adduxit nos huc. Immolastis victimas, sed immundas; quia non renuntiastis idolis. Quae enim participatio justitiae cum iniquitate? aut quae societas lucis ad tenebras? quae autem conventio Christi ad Belial ? Intrastis namque terram filiorum Israel, non
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Hi ergo quia ueros dei cultores
abominabantur. polliciti sunt eis auxi¬
lium oꝑis: ut insocietatem recepti
possent inferre dispendium. Facile
aut̃ cunus patet: quia tales popłi
falsos fr̃s hoc ẽ hereticos et malos
catholicos figuraliter exprimunt.
Qui hostes sunt udȩ. hoc ẽ confessionis
fidem rectam et oꝑa fide digna of¬
fert. Hostes quoq sunt beniamin.
idẽ filii dexterȩ: dum eos quise au¬
diunt asorte segregant popłi fidelis.
qui addexteram iudicis infuturo
benedictionẽ ẽ et regnum ꝑcepturꝰ
ȩternũ. Tales ergo dicunt ad zoro¬
babel et principes patrum. ȩdifice¬
mus uobiscum. quia ita ut uos que¬
rimus dm̃ urm: cum affectant he¬
retici auctoritatẽ sibi p̾dicandi atq
int̾ catholicos tribui. ꝓmittentes se
unam eandẽq cum eis rectȩ fidei
et oꝑationis tenere ac diligere ca¬
stitatem. quatinus accepta potesta¬
te docendi. inmedio boniseminis a
quo apłs paulus cognomen accepit.

Expanded text:
bant. Hi ergo, quia veros Dei cultores bant. Hi ergo, quia veros Dei cultores abominabantur, polliciti sunt eis auxilium operis, ut in societatem recepti possent inferre dispendium. Facile autem cuivis patet quia tales populi falsos fratres, hoc est haereticos et malos catholicos figuraliter exprimunt. Qui hostes sunt Judae, hoc est confessionis enti per fidem rectam et opera fide digna offert. Hostes quoque Benjamin, hoc est filii dexterae, dum eos qui se audiunt, a sorte segregant populi fidelis, qui ad dexteram Judicis in futuro benedictionem est et regnum percepturus aeternum. Tales ergo dicunt ad Zorobabel et principes patrum, Aedificemus vobiscum, quia ita ut vos quaerimus Deum vestrum, cum affectant haeretici auctoritatem sibi praedicandi aeque inter catholicos tribui, promittentes se unam eamdemque cum eis rectae fidei et operationis tenere ac diligere castitatem, quatenus accepta potestate docendi in medio boni seminis, a quo apostolus Paulus cognomen accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
tis exilii se fuisse transmigratos. Ue¬
rum quia crescentibus bõnoꝵ ꝓfectibꝰ
crescit part᷑em inuidia maloꝵ. neq
umquam inter agiunenta pioꝵ de¬
erunt temptam̃ta prauoꝵ. qui uel
bonum ficte ostentando. uł aꝑte
malum ingerendo. scõs ledere co¬
nentur: recte subiungit᷑. Audiert̃
aut̃ hostes uidȩ et beniamin. quia
filii captiuitatis ȩdificarent templũ
dño deo isrł: et accedentes ad zorobabel
et ad principes patrum dixerunt eis.
E dificemus uobiscum: quia ita ut uos
querimus dm̃ ur̃m̃. Ecce nos immo¬
lauimus uictimas ex diebus assorad¬
dan regis assur qui ad duxit nos bue.
Nota ẽ hystoria. quia hostes uidȩ et ben¬
iamin samaritas dicit. quos capti¬
uatis decem tribubus rex assyrioꝵ
de diuersis gentium popłis inciuita¬
tes eoꝵ et terras transtulit. Qui pꝰ¬
modum accepta dei lege. et hanc ex
parte seruabant: et nichilominus
eisdem quibus antea simulacbris seruie¬

Expanded text:
tis exsilii se fuisse transmigratos. Vetis exsilii se fuisse transmigratos. Verum quia, crescentibus bonorum profectibus, crescit pariter invidia malorum, neque unquam inter augmenta piorum deerunt tentamenta pravorum, qui vel bonum ficte ostentando, vel aperte malum ingerendo, sanctos laedere conentur, recte subjungitur: Audierunt autem hostes Judae et Benjamin quia filii captivitatis aedificarent templum Domino Deo Israel; et accedentes ad Zorobabel et ad principes patrum, dixerunt eis: Aedificemus vobiscum quia ita ut vos, quaerimus Deum vestrum: ecce nos immolamus victimas a diebus Asor-Addan regis Assur, qui adduxit nos huc.Nota est historia; quia hostes Judae et Benjamin Samaritas dicit, quos captivitatis decem tribubus rex Assyriorum de diversis gentium populis in civitates eorum et terras transtulit. Qui postmodum accepta Dei lege, et hanc ex parte servabant, et nihilominus eisdem quibus antea simulacris servie
Abbreviated transcription (Latin):
tissimum acditissimum tyri regem
habens adiutorem. hoc cum artifici¬
bus doctissimis ꝓ ut uoluit fecre.
Item maior gła erit domus illius
nouissimȩ quam primȩ. quia in pͥ¬
ori domo cultores ueteriᷤ testam̃ti
legis et ꝓpħarum scripta popło p̃
lesti ȩugłitant introitum. S et n
reȩdificatione templi sp̃italis: fletꝰ¬
simul et leticia principibus nascit᷑
Saucdent namq doctores scĩ insali¬
te penitentium: lugent quia ũqua
pęnitenda commiserint. et non sen¬
ꝑ in auctoris sui uoluntate ꝑstite¬
runt. Ex ultant ipsi de sua salute. quia ꝑ
penitentiam a morte animȩ surrexer̃t.
lugent se uinquam peccando peecatũ
animȩ ꝑdidisse. Letantur et neophiti
grã redemptoris se ẽẽ collectos. do¬
lent se cum toto genere humano in
primo parente ꝑisse. et quasi corrup¬
to abhostibus templo dei. statu uide¬
licet corporis et animȩ immortalis.
in babylonem idẽ confusionem p̃sen¬

Expanded text:
tissimum ac ditissimum Tyri regem tissimum ac ditissimum Tyri regem habens adjutorem, hoc cum artificibus doctissimis, prout voluit, fecit. Item major erit gloria domus illius novissimae quam primae; quia in priore domo cultores Veteris Testamenti, legis et prophetarum scripta populis pcoelestis evangelizabant introitum. Sed et in reaedificatione templi spiritualis fletus et laetitia simul principibus nascitur. Gaudent namque doctores sancti in salute poenitentium; lugent, quia unquam poenitenda commiserint, et non semper in Auctoris sui voluntate perstiterint. Exsultant ipsi de sua salute qui per poenitentiam a morte animae surrexerunt; lugent se unquam peccando vitam animae perdidisse. Laetantur et neophyti gratia sui Redemptoris se esse collectos; dolent se cum toto genere humano in primo parente perisse, et quasi corrupto ab hostibus templo Dei, statu videlicet corporis et animae immortalis, in Babylonem, id est, confusionem praesen
Abbreviated transcription (Latin):
leuabant uocem. qui uiderant tem¬
plum prius fundatum. et hoc tem¬
plum coram ocłis suis. partim fle¬
tus. partim gaudii uoces emitte¬
bant. Gaudii quidem. quia templũ
dnĩ qđ destructum fuerat. iam re¬
staurari cepisset: Fletus uͦ. quia
dolebant cernentes quantũ pau¬
ries ceptis illius temporis amag¬
nificentissima quondam salomo¬
nis potentia. qua prius templũ
fundatum ẽ distaret. Letabant᷑
multum quia soluti a captiuitate dem¬
plum re ȩdificandi facultatẽ acceꝑam
S flebant uoce magna. quia prius
templum ob sua scelera nouerant
eẽ dirutum. cuius nec magnitudi¬
nem ipsi. nec decorem ullatenus eqͥ¬
ꝑare ualebant. Nam quia ꝓpħa di¬
magnitudinem uł ornatũ domus
s ad rem ipsam ꝑtinet. quia maiors
miraculi et euidentioris erat diuine
uirtutis. qđ paucȩ captiuoꝵ reliqͥe¬
et inimicis resistentibus tantũ op̾
ꝑficere ualuerunt. quam qđ rexo¬
pulentissimus nullum omĩmodis
babens aduersarium. immo poten¬

Expanded text:
Levitis, etc. Qui viderant templum prius fundatum, et hoc templum coram oculis suis, partim fletus, partim gaudii voces emittebant. Gaudii quidem, quia templum Domini, quod destructum fuerat, jam restaurari coepisset. Fletus vero, quia dolebant, cernentes quantum paries coeptus illius temporis a magnificentissima quondam Salomonis potentia, qua prius templum fundatum est, distaret. Laetabantur multum, quia soluti a captivitate, templum reaedificandi facultatem acceperant. Sed flebant voce magna, quia prius templum ob sua scelera noverant esse dirutum, cujus nec magnitudinem ipsi, nec decorem ullatenus aequiparare valebant Nam quia propheta dimagnitudinem vel ornatum domus, sed ad rem ipsam pertinet; quia majoris miraculi, et evidentioris erat divinae virtutis, quod paucae captivorum reliquiae inimicis etiam resistentibus tantum opus perficere valuerunt, quam quod rex opulentissimus, nullum omnino habens adversarium, imo poten
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ locutionis enigmatibus osten¬
dit. Nit enim hieremias. Hȩc di¬
cit dñs exercituum rex isrł omĩ
transinigrationi quam transtuli
de iherłm in babylonem. Edifica¬
te domos. et habitate. Quia hȩe
dicit dñs exercituum. Cum cȩpe¬
rint impleri in babylone septua¬
ginta anni. uisitabo uos. et sus¬
citabo suꝑ uos uerbum meũ bo¬
num. et reducã uos ad locũ istũ.
Porro ȩsaias. Hȩc dicit dñs redẽp¬
tortuus et formator tuus ex utero.
Ego sum dñs faciens omĩa. Et pau¬
lopost. Qui dico ꝓfũdo desolare.
et flumina tua are faciam. Qui
dieo cyro. pastor meus es: et omnẽ
uoluntatem meam complebis. Qui
dico ihrłm ȩdificaberis: et tẽplo
fundaberis. Hȩc dicit dñs xp̃o
meo cyro. cuius adprehendi dex¬
teram. ut subiciam ante faciem
eius gentes. et dorsa regum u̾¬
tam et aꝑiam coram eo ianuias.
et porte non claudentur. Ego

Expanded text:
cae locutionis aenigmatibus ostencae locutionis aenigmatibus ostendit. Ait enim Jeremias: Haec dicit Dominus exercituum rex Israel omni transmigrationi quam transtuli de Jerusalem in Babylonem. Aedificate domos et habitate, quia haec dicit Dominus exercituum: Cum coeperint impleri in Babylone septuaginta anni, visitabo vos et suscitabo super vos verbum meum bonum et reducam vos ad locum istum. Porro Isaias: Haec dicit Dominus Redemptor tuus et formator tuus ex utero. Ego sum Dominus faciens omnia. Et paulo post: Qui dico profundo: Desolare, et flumina tua arefaciam; qui dico Cyro: Pastor meus es, et omnem voluntatem meam complebis; qui dico Jerusalem: Aedificaberis; et templo fundaberis haec dicit Dominus christo meo Cyro cuius adprehendi dexteram ut subiciam ante faciem eius gentes et dorsa regum vertam et aperiam coram eo ianuas et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in uidea. Narrant ueteres histo¬
riȩ. quibus et ꝓpħe danielis scrip¬
tura concordat. Cyrum regem ꝑ¬
sarum iuncto sibi sotio dario re¬
ge medoꝵ. babilonioꝵ destruxisse
imꝑium. occiso ultimo eoꝵ rege
balthasar. et ipsa urbe diruta ac
uastata. Qui iudelicet eyrus sci¬
ens a dõ isrł regnum sibi tradi¬
tum. mox ut regnum illud qđ po¬
płm isrł captiuarat. ac seruitio p̃¬
mebat. suꝑauit: dedit facultatem
eidem popło patriam redeunti.
ac domum dei sui que in ea erat
in censa reedificandi. candemq li¬
bertatis sententiam. non tantum
uerbo p̃sentibus intimauit. uerũ
etiam eis qui longius ꝑ om̃s reg¬
ni sui ꝓuincias aberant. missis
epłis mandauit ipsum qui ẽ ds
om̃ĩumq regnoꝵ auctorem publi¬
ca uoce confessus. Que om̃ia sic futura
p̃dixerunt. Quori heremias etiã
numerum annoꝵ quibus eẽnt
ibabylonia seruituri. et quando
patriam reuocandi precinit. Esai
liberandi cuius ꝑmissu templum
eet restaurandum sine ullis ꝓpħi¬

Expanded text:
etc. Narrant veteres historiae, quibus et prophetae Danielis Scriptura concordat, Cyrum regem Persarum, juncto sibi socio Dario rege Medorum, Babyloniorum destruxisse imperium, occiso ultimo eorum rege Balthasar, et ipsa urbe diruta ac vastata. Qui videlicet Cyrus sciens a Deo Israel regnum sibi traditum, mox ut regnum illud, quod populum Israel captivarat, ac servitio premebat, superavit, dedit facultatem eidem populo patriam redeundi, ac domum Dei sui, quae in ea erat incensa, reaedificandi; eamdemque libertatis sententiam non tantum verbo praesentibus intimavit, verum etiam eis qui longius per omnes regni sui provincias aberant, missis epistolis, mandavit, ipsum qui est Deus omniumque regnorum auctorem, publica voce est confessus. Quae omnia sic futura praedixerunt. Quorum Jeremias etiam numerum annorum quibus essent in Babylonia servituri, et quando in patriam revocandi, praecinuit. Isaias i, cujus permissu templum essent restauraturi, sine ullis propheti
Abbreviated transcription (Latin):
mouere qui sunt pedes eiꝰ. quia
ꝑ ipsos ambulabat in terra dñs.
qui suꝑ omĩa regnat in eȩlo Hunc
dixit ei angłs. dñi. Ex entera huncpi¬
nequitiam diaboli latius scĩs aꝑuit.
et quasi archana in sidiarum eius
euiscerauit. Reposuit sibi cor eius
quia calliditatẽ eius libris scĩs in¬
dicare uolure. de qua scriptum ẽ.
serpens aut̃ erat callidior. cunctis
animantibus t̃rȩ. De quo corde dic̃
et paulus. Non enim ignoramus eo¬
gitationes enus. Reposuit et fel. ꝙ
quanto malitiȩ furore contra genꝰ
humanum seuiret. ꝓpter cautele
studium seribi et conseruari uolu¬
it. Iecur quoq reposuit. quia ma¬
turitatẽ consilioꝵ eius malignam
aduersum nos in notescere nobis
et addigestionẽ ꝑueniant. Cum
uͦ ea quȩ agere disponimus. sedu¬
la cogitatione quo orcdine sint ꝑ¬
agenda exquirimus. quasi accep¬
tos instomaco cibos. ardore ieco¬
ris excoquimus. Sunt enim ne
ta utiliter. Astutia doli. uł mali¬

Expanded text:
movere, qui sunt pedes ejus; quia movere, qui sunt pedes ejus; quia per ipsos ambulat in terra Dominus qui super omnia regnat in coelo. Tunc dixit ei angelus Domini, Exentera hunc pinequitiam diaboli latius sanctis aperuit: et quasi arcana insidiarum ejus reseravit. Reposuit sibi cor ejus, quia calliditatem ejus in Scripturis ininvolvit; de qua scriptum est, Serpens autem erat callidior cunctis animantibus terrae . De quo corde dixit et Paulus: Non ignoramus cogitationes ejus . Reposuit et fel, quia quanto malitiae furore contra genus humanum saeviret, propter cautelae studium scribi et conservari voluit. Jecur quoque reposuit, quia maturitatem consiliorum ejus malignam adversum nos innotescere nobis et ad digestionem perveniant. Cum vero ea quae agere disponimus, sedula cogitatione quo ordine sint peragenda exquirimus, quasi acceptos in stomacho cibos ardore jecoris excoquimus. Sunt enim haec nta utiliter. Astutia et malitia diabo
Abbreviated transcription (Latin):
mortem caꝑe uoluit. moriendo cę¬
pit et uicit. Apprehendit aut̃ bran¬
eiam eius ut caput nequissimum
acorpore decepto potentiȩ sue dex¬
tera separaret. idẽ nequitiã hostis
antiqui ab eoꝵ quos sibi male con¬
iunxerat. et quasi unum corpus se¬
cum fecerat corde auferret. et hos
ȩccłȩ sue corpori redemptor insereret.
Branciam quippe habet piscis. in con¬
finio capitis et corporis sui. Sicut
omĩum iniquoꝵ. et om̃s iniqui cor¬
pus et m̃bra sunt eius. Apprehen¬
dit gͦ dñs branciam piscis immanis¬
simi. et traxit eum ad se. ꝓlecitq
insiccum. quia potentiam diaboli
comminuens. traduxit palam con¬
fidenter. eruitq de potestate tene¬
brarum. quos filios lucis ẽẽ presci¬
uit. Quod cum fecisset inquit.¬
des eius. Cum dñs nequitiam ma¬
ligni hostis suꝑans ꝓferret in lu¬
cem. atq omĩbus redderet ma¬
nifestam. molitus ẽ adhuc suꝑbi¬
ens. ꝑsecutionem electis eius com¬

Expanded text:
morte capere voluit, moriendo cemorte capere voluit, moriendo cepit et vicit. Apprehendit autem branchiam ejus, ut caput nequissimum a corpore decepto, potentiae suae dextera separaret, id est, nequitiam hostis antiqui ab eorum quos sibi male conjunxerat, et quasi unum corpus secum fecerat, corde auferret, et hos ecclesiae suae corpori pius Redemptor insereret. Branchiam quippe habet piscis in confinio capitis et corporis sui. Sicut omnium iniquorum, et omnes iniqui corpus et membra sunt ejus. Apprehendit ergo Dominus branchiam piscis immanissimi, et traxit eum ad se, projecitque in siccum, quia potentiam diaboli comminuens, traduxit palam confidenter, eruitque de potestate tenebrarum, quos filios lucis esse praescivit. Quod cum fecisset, palpitades ejus. Cum Dominus nequitiam maligni hostis superans proferret in lucem, atque omnibus redderet manifestam, molitus est adhuc superbiens persecutionem electis ejus com
Abbreviated transcription (Latin):
ac mortales uitam duxit. s nec eũ
peccati unda tetigit. neq in illo
suum aliquid adueniens. pͥnceps
tenebrarum repperit. Exiuit autem
tobias influuium ut lauaret pedes
suos. et dñs mortem eui nichil cĩebe¬
bat suscepit. ut fideles om̃s sua ui¬
delicet menbra acontagione pecca¬
ti et mortis. Occurrit tobie piscis
deuorare illum cupiens. et dño pas¬
sio ineruce. uenit diabolus qui eũ
crucifigi docuerat. querens si quid
forte meius anma sceleris inueni¬
ret. Expauescens piscem tobias.
clamauit uoce magna dicens. Dñe
inuadit me. Et dñs imminente
mortis articulo cępit pauere et te¬
dere. non diabolum ꝑtimescens. s
mortem quȩ inuidia diaboli intra¬
uit in orbem terrarũ. naturali car¬
nis fragilitate ꝑ horrescens. Unde
et orabat ut si fieri posset. transiret
ab eo hora. Et dixit. abba pater. oĩa
tibi possibilia sunt. transfer calicẽ
hunc ame. si non qđ ego uolo. s.
quod tũ. Dixit angłs tobiȩ. Appre

Expanded text:
ac mortales vitam duxit, sed eum nec ac mortales vitam duxit, sed eum nec peccati unda tetigit, neque in illo suum aliquid adveniens princeps tenebrarum reperit. Exivit autem Tobias in fluvium, ut lavaret pedes suos; et Dominus mortem, cui nihil debebat, suscepit, ut fideles omnes, sua videlicet membra, a contagio peccati et mortis ablueret. Occurrit Tobiae piscis, devorare illum cupiens; et Domino passo in cruce venit diabolus, qui eum crucifigi docuerat, quaerens si quid forte in ejus anima sceleris inveniret. Expavescens piscem Tobias clamavit voce magna, dicens: Domine, invadit me. Et Dominus, imminente mortis articulo, coepit pavere et taedere, non diabolum pertimescens, sed mortem, quae invidia diaboli intravit in orbem terrarum , naturali carnis fragilitate perhorrescens; unde et orabat, ut, si fieri posset, transiret ab eo hora . Et dixit: Abba Pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me; sed non quod ego volo, sed quod tu . Dixit angelus Tobiae, Appreh
Abbreviated transcription (Latin):
niq domum cornelii primo ipse
dñs sp̃ũ scõ repleuit. et sic petrus
aqua ꝑ fudit. Canes aut̃ uocantur
doctores. quia domum substanti¬
am sp̃ĩtales oues sui conditoris. a
furibus bestiisq id ẽ ab immundis
sp̃ĩtibus et hominibus defendunt
hereticis. Mansit tobias duce an¬
gło ꝓfectus prima mansione iuxta
fluuium tẏgris. et exiuit ut laua¬
ret pedes suos. Et ecce piscis imma¬
nis exiuit ad deuorandum eum.
tum manifestius significatur. Dis¬
cis enim inimanis qui atobia cum
eum deuorare appeteret. angło do¬
cente occisus ẽ. antiquũ generis
humani deuoratorem. hoc ẽ diabo¬
lum designat. Quidũ in redẽptore
nr̃o mortem carnis appeteret. cap¬
tus ẽ potentia diuinitatis. Nuuius
tygris qui ꝓpter rapidissimum
cursum atygride bestia uelocissima
bat immanis. quia in uisibilis ge¬
neris humani seductor mortis ħabe¬
bat imꝑium. Mansit tobias iuxta
tygridis fluentam. quia dñs in
mundo apparens. int̾ peccatores

Expanded text:
nique domum Cornelii primo ipse nique domum Cornelii primo ipse Dominus Spiritu sancto replevit, et sic Petrus aqua perfudit . Canes autem vocantur doctores; quia domum, substantiam, oves sui Conditoris spirituales, a furibus bestiisque, id est, ab immundis spiritibus et hominibus defendunt haereticis. Mansit Tobias, duce angelo profectus, prima mansione juxta fluvium Tigrin; et exivit ut lavaret pedes suos, et ecce piscis immanis exivit ad devorandum eum. tum manifestius significatur. Piscis enim immanis, qui a Tobia, cum eum devorare appeteret, angelo docente occisus est, antiquum generis humani devoratorem, hoc est diabolum designat, qui dum in Redemptore nostro mortem carnis appeteret, captus est potentia divinitatis. Fluvius Tigris, qui propter rapidissimum cursum a tigride bestia velocissima bat immanis, quia invisibilis humani generis seductor mortis habebat imperium. Mansit Tobias juxta Tigris fluenta, quia Dominus in mundo apparens, inter peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
ratis omnibꝰ inquit quȩ erant in
uia portanda. fecit tobias uale
patri suo et matri. et ambulauert̃
ambo simul. Apparente in carne
dño parata sunt omĩa quȩ ad re¬
demptionẽ mundi ꝑtinerent. et
quibus sc̃ȩ ęccłȩ fides ac uita nutri¬
retur. et firmaretur donec huius
scłi uiam terminaret. id ẽ uirtu¬
tes eius doctrina. temptatio. pas¬
sio. resurrectio. ascensio. scĩ sp̃e mis¬
sio. fides credentium. infidelium
ꝑsecutio. Quibus iudei ꝑ actis. ip¬
se mediator di et hominum p̃di¬
cauit ꝑ apłos popło. et synagoge
unde carnis originem susceꝑat. gau¬
dia suꝑne salutis et pacis. et his
qui credere atq acciꝑe uolebant.
ea ꝑse ipsum donauit. sicq ad sa¬
lutem gentium in eisdem suis doc¬
torbus uenit. Profectus ẽ ergo
tobias. et canis secutus ẽ eũ. Ueni¬
ente dño ad saluandas gentes. scĩ
predicatores sunt eius uestigia se¬
cuti. quia quȩ iussit impleuerunt
euntes docete omnes gentes. De¬

Expanded text:
ratis omnibus quae erant in ratis omnibus quae erant in via portanda, fecit Tobias vale patri suo et matri, et ambulaverunt ambo simul. Apparente in carne Domino, parata sunt omnia quae ad redemptionem mundi pertinerent, et quibus sanctae Ecclesiae fides ac vita nutriretur et firmaretur, donec hujus saeculi viam terminaret; id est, virtutes ejus, doctrina, tentatio, passio, resurrectio, ascensio, Spiritus sancti missio, fides credentium, infidelium persecutio. Quibus in Judaea peractis ipse Mediator Dei et hominum praedicavit per apostolos populo et synagogae, unde carnis originem susceperat, gaudia supernae salutis et pacis. Et his qui credere atque accipere volebant, ea per seipsum donavit, sicque ad salutem gentium in eisdem suis doctoribus venit. Profectus est ergo Tobias, et canis secutus est eum. Veniente Domino ad salvandas gentes, sancti praedicatores sunt ejus vestigia secuti, quia quod jussit, impleverunt: Euntes docete omnes gentes . De
Abbreviated transcription (Latin):
intenebris. s habebit lumen uitȩ
Promittit angłs tobie ducere fili¬
um euis in rages ciuitate medoꝵ
et reducere ad eum. Promittit
dñs credentibus ex popło uideoꝵ
quam uis idem popłs ex magna
sit parte cecatus. quod carnĩs sue
sacramentũ plebi gentiliũ aꝑiat.
rursusq infine tempoꝵ eidem
popło suo ex quo carnem assumy¬
serat latius pandat. comitante
ubiq simul. et cuncta oꝑante
fide diuinitatis ipsius. Deductu ad
medos. et alias inquit oues habeo
quȩ nonsunt ex hoc ouili. et illas
oportet me adducere. et cȩtã. Dicit
apłs de reductu. Donec plenitudo
gentium intraret. et sic omĩs isrł
saluus fieret. Interrogante ange¬
lũ tobia unde ẽet. ego sum inquit
atarias ananiȩ magni filius. Ara¬
rias interpretatur ad iutor dñs.
ananias gr̃a dñi. Et dñs his qui
inse credunt intimat. quia ipse ẽ
quẽ uenire desiderans ꝓpħa canta¬
bat. Adiitor ms̃ et liberator meus

Expanded text:
in tenebris, sed habebit lumen vitae . in tenebris, sed habebit lumen vitae . Promittit angelus Tobiae ducere filium ejus in Rages civitatem Medorum, et reducere ad eum. Promittit Dominus credentibus ex populo Judaeorum, quamvis idem populus ex magna sit parte caecatus, quod incarnationis suae sacramenta plebi gentilium aperiat, rursusque in fine temporum, eadem suo populo ex quo carnem assumpserat, latius pandat, comitante ubique simul et cuncta operante fide divinitatis ipsius. Dicit ipse de ductu ad Medos: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, etc. . Dicit Apostolus de reditu: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . Interrogante angelum Tobia, unde esset: Ego sum, inquit, Azarias Annaniae magni filius. Azarias interpretatur adjutor Dominus, Annanias gratia Domini. Et Dominus his qui in se credunt intimat quia ipse est quem venire desiderans propheta cantabat: Adjutor meus et liberator meus
Abbreviated transcription (Latin):
a tenebris ꝑfidie. et gentilitatẽ
ab idolatriȩ seruitute redimeret.
De quo dicit ꝓpħ̃a. Et uocabitur no¬
men eius magni consilii angłs.
Apparuit angłs tobiȩ: eiq se soci¬
um prebuit. ꝑ quem magnalia
ꝓpterquẽ missus erat ꝑficeret.
Et filius di hominem assumpsit. in
quo uisibiliter cum hominibus con¬
uersatus. humanum genus salua¬
raet. Introduxit tobias angłm
ad pãtrem suum. Qui salutauit eũ
dicens. Gaudium tibi semꝑ sit. Cui
respondenti. quale mͥ gaudium erit.
qui intenebris sedeo. et lum̃ cęli ñ
uideo: Forti in quit animo esto.
in pximo ẽ ut adño cureris. Et
ne ostendit popło udeoꝵ. ex quo
carnem susceꝑat. quia ipse ẽ filius
cłi. et angłs id ẽ nuntius pat̾nȩ
uoluntatis. Cui etiam gaudium
ꝑpetuȩ salutis p̃dicauit dicens.
Penitentiam agite. appropinqua¬
bit enim regnum cȩlor. Et despe¬
rantibus de adquirendo lumine
cȩlesti. ego sum inquit lux mun¬
di. Qui sequitur me ñ ambulat

Expanded text:
a tenebris perfidiae, et gentilitatem a tenebris perfidiae, et gentilitatem ab idololatriae servitute redimeret. De quo dixit propheta: Et vocabitur nomen ejus Magni consilii angelus . Apparuit angelus Tobiae, eique se socium praebuit, per quem magnalia populo ad quem missus erat perficeret. Et Filius Dei hominem assumpsit, in quo visibiliter cum hominibus conversatus, humanum genus salvaret. Introduxit Tobias angelum ad patrem suum, qui salutavit eum, dicens: Gaudium tibi sit semper. Cui respondenti: Quale mihi gaudium erit, qui in tenebris sedeo, et lumen coeli non video? Forti, inquit, animo esto, in proximo est ut a Domino cureris. Et ne, ostendit populo Judaeorum, ex quo carnem susceperat, quia ipse est Filius Dei, et angelus, id est, nuntius paternae voluntatis. Cui etiam gaudium perpetuae salutis praedicavit, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Et desperantibus de acquirendo lumine coelesti: Ego sum, inquit, lux mundi; qui sequitur me, non ambulat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiente et cooꝑante archangło
ꝑ quem diuinitas nr̃i saluatoris
ñ congrue significatur. sicut ꝑto¬
biam humanitas. Nec mirabitur hoc
quod ꝑ duas ꝑ sonas angłi indelicet
et hominis. unam mediatoris d̃ĩ
et hominum ꝑsonam dicimus fi¬
gurari. qui in expositionibus pa¬
trum uenerabilium legerit. unam
in ysaac qui offerebatur a patre
in altari ut mariete qui immola¬
batur eẽ figuratam. Qui in huma¬
nitate occidebatur ut ouis. et in
diuinitate inpassibilis ꝑmanet
cum deo patre. id uiuens eũ suo
patre domum reuertitur ysaac.
Si enim aries apte humanitatem
xp̃i. homo designat ditatem. cur
non multo aptius homo huma¬
nitatem. angłs deitatem signifi¬
cet: Missũs ẽ ergo angłs dñi
sc̃s raphael qui interpretatur
medicina di. ut et dobiam aceci¬
tate. et saram ademonio libera¬
ret. Missus ẽ dñs inmundum.
qui de se ipso ait. Non ẽ opus ua¬
lentibus medicus. s male haben¬
tibus. qui et popłm iudaicum

Expanded text:
praecipiente et cooperante archangelo, praecipiente et cooperante archangelo, per quem divinitas nostri Salvatoris non incongrue significatur, sicut per Tobiam humanitas. Nec mirabitur hoc quod duas personas, angeli videlicet et hominis, unam Mediatoris Dei et hominum personam, dicimus figurari, qui in expositionibus Patrum venerabilium legerit unam ein Isaac, qui offerebatur a patre in altari, et in ariete, qui immolabatur, esse figuratam. Qui in humanitate occidebatur ut ovis, in divinitate impassibilis, permanet cum Deo Patre, ut vivens cum suo patre domum revertitur Isaac. Si enim apte aries humanitatem Christi, homo designat deitatem; cur non multo aptius homo humanitatem, angelus deitatem significet? Missus est ergo angelus Domini sanctus Raphael, qui interpretatur medicina Dei, ut et Tobiam acaecitate, et Saram a daemonio liberaret. Missus est Dominus in mundum, qui de seipso ait, Non est opus valentibus medico, sed male habentibus ; qui et populum Judaicum