comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
les eritis omnes qualis optatus in ur̃a com¬
munione uob̃ ñ ignorantibꝰ fuit: quod ab¬
sit ab emeriti morib. aliorumq talium. qͣ¬
les apud uos eẽ non dubito. longe a factis
illius alienos. Neq enim nob obicimus nͥ scis¬
than & abiron hiatu t̾re deuoratos: ceteros q
omnes qui eis consenserant. igne de medio eo¬
rum existente consũptos. Illud gͦ scclus ad exẽ¬
plum deuitandi. dñs ds̃ p̃senti supplit̾io denota¬
uit: ut cum talib pacientissime parcit. quale
ultimo iudicio conseruet. ostenderet. Neq enĩ
rep̃hendimꝰ rationeᷤᷤ ur̃as. si eo tp̃r qͦ uesana poten-¬
tia furere iactabat᷑ optatꝰ cũ cus accusator eẽt
totius affrice gemitus. congemiscentib uobis.
si tamen talis es. qualc̃ te p̃dicat fama. qđ scit
ds me & credẽ & uelle: non gͦ rep̾hendimꝰ. si eo tẽ¬
pore multos secum excomiunicatus traheret. &
commumonem uram scismatis furore p̾cideret.

Expanded text:
les eritis omnes, qualis Optatus in uestra comles eritis omnes, qualis Optatus in uestra communione uobis non ignorantibus fuit, quod absit ab Emeriti moribus aliorumque talium, quales apud uos esse non dubito longe a factis illius alienos. neque enim uobis obicimus nisi schisthan et Abiron hiatu terrae deuoratos ceterosque omnes, qui eis consenserant, igne de medio eorum existente consumptos. illud ergo scelus ad exemplum deuitandi dominus deus praesenti supplicio denotauit, ut, cum talibus patientissime parcit, quali ultimo iudicio reseruet, ostenderet. neque enim reprehendimus rationes uestras, si eo tempore, quo uesana potentia furere iactabatur Optatus, cum eius accusator esset totius Africae gemitus congemescentibus uobis, si tamen talis es, qualem te praedicat fama, quod scit deus me et credere et uelle, — non ergo reprehendimus, si eo tempore, ne multos secum excommunicatos traheret et communionem uestram schismatis furore praecideret,
Abbreviated transcription (Latin):
ces diumnos tradẽ quam mori maluerunt:
nisi ex eorum qui sua querunt non qͤ iħu¬
xp̃i: Multa testimonia scͥpturarum p̃tereo:
ne longiorem quam neceẽ ẽ epłam faciam:
& eruditioni tue pła ꝑ te ip̃m considanda
ꝑmito. Qđ tamen satis est uideo. Obsecro.
sitam multi iniqui in uno populo dĩ eos qui
contestabantur non fecerunt tales. quales
illi erant: si multitudo illa falsorum fr̃m
tum. non fecit sua querentem. s que ihu xp̃i :
manifestum est non hoc effici hominem qđ est
malus quis quam. cũ qͦ ad altare. xp̃i accedit᷑:
c̃ si non sit incognitus: si non tantum approbe¬
tur & a bona conscientia displicendo separct᷑.
Manifestum est gͥ non eẽ aliud cum fure con¬
currẽ: nisi uel furari cum eo: uel fuitum eiꝰ
cordis placito acciꝑe. Hec nos dicimus. ut que¬
stiones infinitas atq suꝑfluas de factis homi¬
num. que rationem nr̃am nichil impediunt.
aufetamus. Sed & uos nisi hoc sentiatis: ta¬

Expanded text:
ces divinos tradere, quam mori maluerunt, ces divinos tradere, quam mori maluerunt, nisi ex eorum qui sua quaerunt, non Jesu Christi? 3. Multa testimonia Scripturarum praetereo, ne longiorem quam necesse est epistolam faciam, et eruditioni tuae plura per teipsum consideranda permitto. Quod tamen satis est, vide obsecro: si tam multi iniqui in uno populo Dei, eos qui secum versabantur non fecerunt tales, quales ipsi erant, si multtum non fecit sua quaerentem, non quae Iesu Christi, manifestum est non hoc effici hominem, quod est malus quisquam, cum quo ad altare Christi acceditur, etiam si non sit incognitus, si tantum non adprobetur et a bona conscientia displicendo separetur. manifestum est igitur non esse aliud cum fure concurrere nisi uel furari cum eo uel furtum eius cordis placito accipere. hoc nos dicimus, ut quaestiones infinitas atque superfluas de factis hominum, quae rationem nostram nihil impediunt, auferamus. Sed et uos, nisi hoc sentiatis, ta
Abbreviated transcription (Latin):
taminari posse. ignotorum ignotis cͥminib.
Unde manifestum ẽ. a cominumone orb cui
seu falsa seu uera cͥmina que affris intenditis.
ꝓrsus ignota sunt. & ignota semꝑ fuerunt: sa¬
crilego scismate uos eẽ seꝑatos: quãquam &
illud non est tacendum. & cognitos malos bo-¬
nis non obẽe in eccła: si eos a communione ꝓ¬
hibendi. aut potestas desit. aut aliqua ratio
conseruande pacis impediat. Qui sunt enimi
qui apud ꝓpħam iezechielem. & ante uastatio¬
nem ꝑditorum signari meruerunt. & cum il¬
li uasta̾entur euadere illesi: nisi ubi mani¬
festissime ostenditur. qͥ merent & gemunt
peccata & miqͥtates ppłi dĩ. que fiunt in me¬
dio eorum: Quis autem qđ ignorat gemit
& plorat: Ex eadem ratione ꝙ̃ paulus apls
salsos fr̃s tolerat. Non enim de incognitis al.
omnes sua querunt. non que iħu xp̃i. Quo ᷤ ta¬
men setum fuisse manifestat. Ex quo autẽ ge¬
nere sunt. qui uel thurificare idolis. uel codi¬

Expanded text:
taminari posse ignotorum ignotisque criminibus. taminari posse ignotorum ignotisque criminibus. unde manifestum est a communione orbis, cui seu falsa seu uera crimina, quae Afris intenditis, prorsus ignota sunt et ignota semper fuerunt, sacrilego schismate uos esse separatos. quamquam et illud non est tacendum etiam cognitos malos bonis non obesse in ecclesia, si eos a communione prohibendi aut potestas desit aut aliqua ratio conseruandae pacis impediat. qui sunt enim, qui apud prophetam Ezechielem et ante uastationem perditorum signari meruerunt et, cum illi uastarentur, euadere inlaesi, nisi, ut ibi manifestissime ostenditur, qui maerent et gemunt peccata et iniquitates populi dei, quae fiunt in medio eorum? quis autem, et moeret? Ex eadem ratione etiam Paulus Apostolus falsos fratres tolerat. Non enim de incognitis ait: Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi ; quos tamen secum fuisse manifestat. Ex quo autem genere sunt, qui vel thurificare idolis, vel Codi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ pollutos. Non entin neminem de ur̃a com¬
mumone pellitis. aut tunc pͥmum pellitis cũ
pͥmum illud fecerit unde pellendus est. anti
conuictum q dampnatis: Quero gͥ utrũ uos
contaminauit eo tempore quo latebat. Res¬
pondebis. Nullomͦ. Nullo gͦ temꝑe contamina¬
ret: &̃ si semꝑ id lateret. Nam & mortuorum non¬
nulla sepe cõmissa ꝓduntur: nec fraudi est. ra
uos tam temeraria atq saclega direptione p̃¬
cidistis a cõmunione innumerabilium eccła¬
rum orientalium: quas semꝑ latuit. & adhuc
latet. quod in affrica gestum cẽ docetis aut
fingitis: Alia enim questio ẽ. utrum illa ue¬
ra dicatis. que quidem nos multo ꝓbabilion¬
bus docum̃tis falsa ẽẽ conuincimus: & in ur̃is
magis ea ip̃a que obicitis tẽ ꝓbata declaramus.
Sed hec ut dixi alia questio ẽ: tunc aggredien¬
da. & discutienda cum opus fucrit. Illud nc̃
attendat uigilantia mentis tue: nemine con-¬

Expanded text:
esse pollutos. non enim neminem de uestra comesse pollutos. non enim neminem de uestra communione pellitis aut tunc primum pellitis. cum primum illud. unde pellendus est, fecerconuictumque damnatis? quaero igitur, utrum uos contaminauerit eo tempore, quo latebat. respondebis: \'Nullo modo\\ nullo ergo tempore contaminaret, etiam si semper id lateret; nam et mortuorum nonnulla saepe commissa produntur nec fraudi est Chriuos tam temeraria atque sacrilega diremptione praecidistis a communione. innumerabilium ecclesiarum orientalium, quas semper latuit et adhuc latet, quod in Africa gestum esse aut docetis aut fingitis? Alia enim quaestio est, utrum illa uera dicatis, quae quidem nos multo probabilioribus documentis falsa esse conuincimus et in uestris magis ea ipsa, quae obicitis, tunc probata declaramus. sed haec, ut dixi, alia quaestio est tunc adgredienda et discutienda, cum opus fuerit. illud nunc adtendat uigilantia mentis tuae neminem con
Abbreviated transcription (Latin):
esiderabili & dilecto fr̃i emerito: au¬
ouotinus. Ego cum audio quenquã
bono ingenio p̃ditum. doctrinis q
lib̾alib eruditum. quamquam non
ibi salus anime constituta sit: tam̃
in quectione facillima sentire aliuid quam ueritaᷤ
postulat. q̃ magis ammitor: eo magis inardes co
nodse hominem. & cum eo loqui: uel si id non-
possum. saltim literis que longissime uolant
sicut te eẽ audio talem uirum. & ab eccl̃a catho¬
lica. que sicut scõ spu p̃nuntiata est. toto orbe
disfunditur. distrpcum dolco. ate sclusum:
quam obcausam nescio. Nam certum ẽ mag¬
ne parti romani orbis. nedicam & barbaris
gentib. qͥb quoq debitorẽ se dicebat aple qͥ¬
rum xp̃iane fidĩ comunio nr̃a subtexit᷑. igno¬
tam eẽ partem donati: nec eos omnino scire ꝑ
quando. uel qͥb causis exorta sit ista difsensio.
citis. nisi innocentes eẽ fatearis: cogeris dicere.
omnium malis factis obnoxios: cum apud
nos ꝑditi ut mihus dixerim latent. uos om̃s

Expanded text:
ESIDERABILI ET DILECTO FRATRI EMERITO AUGUSTINUS. Ego cum audio quemquam bono ingenio praeditum doctrinisque liberalibus eruditum, quamquam non ibi salus animae constituta sit, tamen in quaestione facillima sentire aliud, quam ueritas postulat, quo magis miror, eo magis exardesco nosse hominem et cum eo conloqui uel, si id non possim, saltem litteris, quae longissime uolant,sicut te esse audio talem uirum et ab ecclesia catholica, quae, sicut sancto spiritu praenuntiata est, toto orbe diffunditur, discerptum doleo atque seclusum. quam ob causam, nescio. nam certum est magnae parti Romani orbis, ne dicam etiam barbaris gentibus, quibus quoque debitorem se dicebat apristianae fidei communio nostra contexitur, ignotam esse partem Donati nec eos omnino scire, uel quando uel quibus causis exorta sit ista dissensio. citis, nisi innocentes esse fatearis, cogeris dicere omnium malis factis obnoxios, cum apud uos perditi, ut mitius dixerim, latent. uos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
hominib dari. ut qđ fac̾e ꝑ lib̃um iubentur
arbitum. faciliꝰ possint implere ꝑ gr̃am. Utiq cũ
dicit facilius: quid iult intelligi n et gr̃a si desit
posse ꝑ lib̾um arbitum. uł facile uł etiã diffici¬
nia. que iherosolimitane antistes eccłẽ. sicuti in
eisdemgestis legit᷑. ipsi pelagio se dixisse comine¬
morat: cum ad eum ꝑlatumeẽt. qd̾ sine gr̃a d̃i di¬
ceret absq pecc̃o ẽẽ hominẽ posse: Hec st̃ enim
ab illo dicta tria testimonia: ualde magna contͣ
huimodi impiam p̃sumptionẽ. Qd̃ ait apłs plꝰ¬

Expanded text:
hominibus dari, ut quod facere per liberum jubentur hominibus dari, ut quod facere per liberum jubentur arbitrium, facilius possint implere per gratiam. Utique cum dicit \'facilius\', quid utique intellegi, nisi. et gratia si desit. posse per liberum arbitrium uel facile uel etiam difficinia. quae Hierosolymitanae antistes ecclesiae, sicut in eisdem gestis legitur. ipsi Pelagio se dixisse commemorat. cum ad eum perlatum esset. quod sine gratia dei diceret absque peccato esse hominem posse? haec sunt enim ab illo dicta tria testimonia ualde magna contra huius modi impiam praesumptionem, quod apostol
Abbreviated transcription (Latin):
uis ad ñ peccandũ forte habeamꝰ ac firmum
lib̾um arbitum. Qđ utiq inualidũ et infir
mum debuit confiteri: donec sanent᷑ om̃s lan¬
guores animȩ nr̃e. Non enĩ ꝑ infirmitate corꝑis
p̾cabatur qͥ dicebat. miserere mei dñe q̃m infirmꝰ
sum: saname dñe q̃ni conturbata fc̃ ossa mea.
Nam ut ostendet ꝑ animase rogare. secitꝰ adiun¬
tit: et anima mea turbata ẽ ualde. Uidet᷑ gͦ au¬
xilium gr̃ȩ tamqͣm ex abundanti putare concedi
idẽ ut etiã si ñ concedat᷑ habeam̃ tam̃ ad ñ pec¬
candũ forte ac firmum lib̃um arbttͥum. Quod ne
existimem̃ de illo demere suspicari: fortasse qͥs¬
dicat ñ sic eum sentire. forte ac firmũ ad ñ poc¬
candum lib̾um arbitͥum: qͣmuis sine dĩ gr̃a id
efficere atq implere ñ possit. sicut sanos ocłos
fimos dicimꝰ ad uidendũ. qd̾ tam̃ nullomͦ fac̾e
possunt. si desit lucis auxilium: alio loco qͥd dice
ret uł putaret ostendit. ubi ait. idõ di grãm

Expanded text:
us ad non peccandum forte ac firmum liberum arbitrium, quod utique inualidum et infirmum potius debuit confiteri, donec sanentur omnes languores animae nostrae. non enim pro infirmitate corporis precabatur, qui dicebat: Miserere mei, domine, quoniam infirmus sum; sana me, domine, quoniam conturbata sunt ossa mea; nam at ostenderet pro anima se rogare, secutus adiunxit: Et anima mea turbata est ualde. idetur ergo auxilium gratiae tamquam ex abundanti putare concedi, id est ut, etiam si non concedatur. habeamus tamen ad non peccandum forte ac firmum liberum arbitrium. quod ne existimemur de illo dicat sic eum sentire forte ac firmum ad non peccandum liberum arbitrium quamvis sine Dei gratia id efficere atque adimplere non possit, sicut sanos oculos firmos dicimus ad videndum, quod tamen nullo modo facere possunt, si desit lucis auxilium; alio loco quid diceret, vel quid putaret ostendit, ubi ait, Ideo Dei gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
s humanis meritis reddit᷑. Quȩ sola sic discernit
apena: ut cum pena sit ex adam omnib debita.
itaut uera sit gra: inscrutabilia iudiciadi tãꝗͣ
as ẽẽ possint. cum paruulos ipse discernat. qͦs
głetur. q̃m ñ exoꝑib ne forte quis extollat᷑: cũ uͦ
alti uindicte readitur ueritas. ñ habet qd̾ iuste
querat᷑. Idenim reddit᷑. qd̾ pecc̃o iure debetur. q̃m
unus in quo om̃s peccauert̾. utiq in singulis¬
quib̾q punit. In quorum pena elariꝰ ostendĩ.
est gratuitã conferat. Unde autẽ argum tur ad¬
u̾sus apłm aꝑtissimc dicentẽ. ꝑ unũ hominẽ pec¬
catum intrauit in mundum:i ꝑ pecc̃m mors: ⁊ ita

Expanded text:
sed humanis meritis redditur. quae sola sic discernit sed humanis meritis redditur. quae sola sic discernit a poena, ut, cum poena sit ex Adam omnibus debita,ita, ut uera sit gratia, inscrutabilia iudicia dei tamquam deus esse possint, cur paruulos ipse discernat, quos uoniam non ex operibus, ne forte quis extollatur; cum uero alteri uindictae redditur ueritas. non habet, cur iuste queratur; id enim redditur, quod peccato iure debetur, quoniam unus, in quo omnes peccauerunt, non utiquibusque punitur. in quorum poena clarius ostenditur, est gratuitam conferatur. Unde autem argumententur aduersus apostolum apertissime dicentem: Per unum hominem peccatum int
Abbreviated transcription (Latin):
dona. In quib dandis dĩgr̃a sicoꝑatur. ut nec uo¬
luntas accipientiũ uł p̃mittat̾. uł achungat᷑. uit
subsequat᷑. qndoquidẽ tm̃ beneficium ñ solum ñ
libentib. uerumetiã reluctantib dat᷑. Qd̃ eis ad
quid ualeret uoluntatis arbitͥum. Hoc diximꝰ ꝓpt̾
eos quiñ ualentes in causagiẽ inscrutabilia d̾ei
iudicia ꝑscrutari. cur exadam massa quȩ ꝓfecto
ex uno in condempnationẽ tota collapsa ẽ. illud
uas in honorem faciat. illud in contumeliã. tam̃
audent paruulos reos ꝓpͥorum constituere pecc̃oꝵ
ut ꝗͥ bona malaue cogitare ñ possunt: putent᷑
ꝑ lib̾um arbitͥum uł penam mereri posse ł grãm:
cum potiꝰ apłica ueritas dicendo ex uno om̃s in
condemnationẽ. satis ostendat qđ nascant᷑ in pe¬
na: ut ñ merito s miscłia. renascant᷑ ingr̃a. Alio¬
quingr̃a iam ñ ẽ gr̃a. si ñ diuinis oꝑib gͣtis dat᷑:

Expanded text:
dona. in quibus dandis dei gratia sic operatur. ut nec uodona. in quibus dandis dei gratia sic operatur. ut nec uoluntas accipientium uel praemittatur uel adiungatur uel subsequatur. quando quidem tantum beneficium non solum non libentibus uerum etiam reluctantibus datur, quod eis ad quid uaieret uoluntatis arbitrium Hoc diximus propter eos, qui non nalentes in causa gratiae inscrutabilia dei indicia perscrutari, . cur ex Adam massa. quae profecto ex uno in condemnationem tota conlapsa est. illud uas faciat in honorem illud in contumeliam, tamen audent paruulos reos propriorum constituere peccatorum, ut, qui bona malaue cogitare non possunt, putentur per liberum arbitrium uel poenam mereri posse uel gratiam, cum potius apostolica ueritas dicendo: Ex uno omnes in condemnationem, satis ostendat, quod nascantur in poena, ut non merito sed misericordia renascantur in gratia. alioquin gratia iam non est gratia, si non diuinis opibus gratis datur,
Abbreviated transcription (Latin):
literq sciendo. a quo sͥ bonasunt om̃ia. Ꝙ hoc
sciendo. ñ ex se ipso: ne uł hoc ñ sit in eo. qđ non
sit ex deo. Unde optime apłs nos inqͥt non sp̃m¬
huiꝰ mundi accepimꝰ. s sp̃m qui ex doo ẽ: ut sciam᷑
quȩ ado donata sunt nob̾. Ac ꝑ hoc et ipsũ hõis
meritum: donum ẽ gratuitum. Nec a patre lu¬
minum. a qͦ descendit omnedatũ optimũ. boni
aliqͥd acciꝑe qͥsqͣm meret᷑: nͥ accipiendo qd̃ ñ meret᷑.
Multum ẽ autẽ indulgentiꝰ. et sine ulla dubitati¬
statur infantib ut eis ñ obsit ex adã gn̾atio. et
ꝓsit in xp̃o regen̾atio. inquib et ipsum accipien¬
di sensum. tanto ante miscđia di p̃uenit. qͥ certe
si in hac paruula etate de corpore exierint. uitã
ȩt̾nam. regnũq celoꝵ scientes accipiunt. eiꝰ mune¬
ris merito: qd̾ utiq cum hic ꝓfuit nesciert̃. Cer¬
te inhis post pͥorum doctrinam: ita ñ nͥ pͥora ft̃

Expanded text:
literque sciendo, a quo sibi bona sunt omnia, et hoc literque sciendo, a quo sibi bona sunt omnia, et hoc sciendo non ex se ipso, ne uel hoc non sit in eo, quod non sit ex deo. unde optime apostolus: Nos, inquit, non sp mundi accepimus sed spiritum, qui ex deo est, ut sciamus, quae a deo donata sunt nobis. ac per hoc et ipsum hominis meritum donum est gratuitum nec a patre luminum, a quo descendit omne datum optimum, boni aliquid accipere quisquam meretur nisi accipiendo, quod non meretur. Multum est autem indulgentins et sine ulla dubitatidominum nostrum praestatur infantibus, ut eis non obsit ex Adam generatio et prosit in Christo regeneratio, in quibus et ipsum accipiendi sensum tanto ante misericordia dei praeuenit. qui certe si in hac paruula aetate de corpore exierint, uitam aeternam regnumque caelorum scientes accipiunt eius muneris merito, quod hic, cum utique profuit, nescierunt. certe in his posteriorum donorum merita nonnisi priora sunt
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicit. ut nos sim̃ iusticia di in ipso. Iustificati
ipsa suꝑba sit. nec dicat sͥ Si ex fide. quomͦ gratis:
Qd̵ enim fides meret᷑ cur ñ potiꝰ reddit᷑ qͣm donat᷑:
Nondicat ista homo fidelis. quia cum dixerit ut
merear iustificationẽ. habeo fidem. respondet᷑ ei.
Quid enĩ habes qd̾ ñ accepisti: Cumgͦ fides impe¬
trat. iustificationẽ. sicut unicuiq ds partitus est
etiam ipsius m̃suram fidr ñ gr̃am dĩ aliqͥd meriti
p̃cedit humani. s ipsa gr̃a meret᷑. iugeri. ut au¬
cta mereat᷑ ꝑfici: comitante. ñ ducente. pedissequa
ñ p̃uia uolit̃tate. Unde ille qͥ dix̃ fortitudinẽ meã ad
tor m̃s es: tãꝙͣ reqͥrens qͥb id m̾itis fu̾it ꝯsecittꝰ. nicħq
et me. Quantũcũq inqͥt cogitauero antecedentia
mertta mea: misericoroia eiꝰ preueniet me. s¬
inde abillo attbutam fortitudinẽ fuã ad ulum
suscepit. Nec ob aliud meret᷑ ampliora. nͥ pie fide¬

Expanded text:
apostolus dicit, ut nos simus iustitia dei in ipso. iustificati apostolus dicit, ut nos simus iustitia dei in ipso. iustificati ipsa superba sit. aec dieat sibi: \'Si ex fide, quo modo gratis? quod enim fides meretur, cur non potius redditur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia, cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impetrat iustificationem, sicut unicuique deus partitus est etiam ipsius mensuram fidei, non gratiam dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici, comitante non ducente, pedisequa non praeuia uoluntate. unde ille, qui dixit: Fortitudinem meam ad tor meus es, taet me. quantumcumque. inquit, cogitauero antecedentia merita mea, misericordia eius praeueniet me. proinde ab illo adtributam fortitudinem suam ad illum largitore suscepit. nec ob aliud meretur ampliora nisi pie fide
Abbreviated transcription (Latin):
lapidem offensionis: sicut scͥptum ẽ. Eoce pono
in syon lapidemoffensionis. et petram scandali: et
qui credidit in eum ñ confundet᷑. Ipsa ẽ iusticia ex
fide. quacredimꝰ nos iustificari. hoc ẽ iustos fierigr̃a
dimus nob iusticiã diuinit᷑ dari. ñ a nob̃ in nobis.
nr̃is uirib fieri. Namcur illamiusticiã quȩ ex lege
ẽ suam dixit apłs ñ exdeo: quasi lex ñ sit exdo: Qs
hoc nͥ impiꝰ senserit: S quia lex ꝑ litt̾am iubet.¬
ñ ꝑsp̃miuuat: quicũq sic audit utt̾am legis ut
ei suffic̃e uideat᷑ cognouisse qͥd iubeat aut ꝓhibeat
quo id se arbitrii sui uirtute impleturũ eẽ confi¬
dat: nec fide confugiat adiuuandꝰ ad sp̃m uiuifi¬
cantem. ne rerumfactum litt̾a occidat. is ꝓfecto
zelum di habet s ñ scđm scientiã. Ignorans enĩ dĩ
iusticiã. id ẽ que dat᷑ exdo. et suã uolens constitue¬
re. ut tm̃m ex lege sit: iusticiȩ di ñ ẽ subiectꝰ. fĩnis
enim legis xp̃c. adiusticiã omnicredenti. sic̃ idem

Expanded text:
lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis et petram scandali et, qui crediderit in eum, non confundetur\'. ipsa est iustitia ex fide, qua credimus nos iustificari, hoc est iustos fieri gradimus nobis justitiam divinitus dari, non a nobis in nobis nostris viribus fieri. 9. Nam cur illam justitiam quae ex Lege est, suam dixit Apostolus, non ex Deo? quasi Lex non sit ex Deo? Quis hoc nisi impius senserit? Sed quia Lex per litteram jubet inuat. quicumque sic audit litteram legis. ut ei sufficere uideatur cognouisse, quid iubeat aut prohibeat, atque id se arbitrii sui uirtute impleturum esse confidat nec fide confugiat adiuuandus ad spiritum uiuificantem, ne reum factum littera occidat, is profecto zelum dei habet sed non secundum scientiam. ignorans enim dei iustitiam, id est eam, quae datur ex deo, et suam uolens constituere, ut tantum modo ex lege sit. iustitiae dei non est subiectus; finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti, sicut idem
Abbreviated transcription (Latin):
ficet. inuanum edificans laborasse dicat᷑. neq
scͥptum sit. ẽ quidẽ uolentis atq curientis. fa¬
cilius autẽ miserentis ẽ ds̃ s scͥptunsit. ñ uo¬
lentis neq eurrentis s miserentis ẽ dĩ. ñ quia
nulla ẽ hominis uoluntas atq cursus. s qͥa
nicħ pot̾. nͥ ille misereat᷑. nec apłs dix̾it. et ego
s querit. ñ ego autẽ. s gr̃a łi mecũ. ñ quia ipse
nicħ boni ageret. s quia nicħ ag̾et. si illa ñ ad¬
uiuaret: Qm̃qͣm ula possibilitas lib̾i arbitͥi
tam in bonũqm̃ in malũ. ex ȩqua lauce ꝑpen¬
sione huic facilitati locum relinquit: qͣm sal¬
dem iudet᷑ eẽ confessus. dicendo. faciliꝰ possunt
implere ꝑ gr̃ãm. fãcili implet᷑ ꝑ gr̃am bonum. fa¬
cillue autẽ sinegr̃a fit malum. Profecto ista pos
solum ad istos uitandos cauti ẽe debemꝰ: uerũetiã
docendos uł monendos si patiant᷑ pigrescere ñ
debem̾. Ulus eis tam̃ sine dubitatione p̃stam̃. si

Expanded text:
ficet, in uanum aedificans laborasse dicatur neque scriptum sit ceat quidem uolentis atque currentis, facilius autem miserentis est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis sed miserenulla est hominis voluntas atque cursus, sed quia nihil potest, nisi ille misereatur: nec Apostolus dixerit, Et ego, sed dixerit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum: non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil ageret, si illa non adjuvaret? Quanquam illa possibilitas liberi arbitrii tam in bonum quam in malum ex aequa lancis perpensione nec huic facilitati locum relinquit, quam saltem videtur esse confessus dicendo, Facilius possunt implere per gratiam, facilius impletur per gratiam bonum, facillime autem sine gratia fit malum: profecto ista posssolum ad istos vitandos cauti esse debemus, verum etiam ad docendos vel monendos, si patiantur, pigrescere non debemus. Plus eis tamen sine dubitatione praestamus, si
Abbreviated transcription (Latin):
Hec omnia pelagius sic anathematirauit qd̾ satis
gesta ipsa testant᷑. ut nichil ad ea quoquomͦ defen¬
denda disputationis attulerit. Unde fit conseqͣns.
ut quisqͥs sequit᷑ ulliꝰ ep̃alis auctoritatẽ iudicii. et
ipsius pelagiuis confessionẽ hec tenere debeat quȩ
&e genꝰ humanũ. et qd̾ infantes nuꝑnati ñ sint in
illostatu in quo adam fuit ante p̃uaricationẽ. ut¬

Expanded text:
ec omnia Pelagius sic anathematizavit, quod satis Gesta ipsa testantur, ut nihil ad ea quoquo modo defendenda disputationis attulerit; unde fit consequens ut quisquis sequitur illius episcopalis auctoritatem judicii, et ipsius Pelagii confessionem, haec tenere debeat, quae et genus humanum: et quod infantes nuper nati non sint in illo statu, in quo Adam fuit ante praevaricationem, u
Abbreviated transcription (Latin):
cauit nos ñ solumer uideis. uerũetiã ex gentib: q̃m¬
et iliꝰ ierłm filios que int̾fecit ꝓpħas. et lapidauit ad¬
se missos: qͣmuis ipsa nolente collegit ipse qͦs uoluit.
et ante incarnationẽ suam. sicut ipsos ꝓpħas. ⁊ post¬
ea qͣm ũbum carofactum ẽ. sicut apłos: et hominũ
milia. qui et p̃cia rerum suarũ ante pedes a płoꝵ
posuert̃. Om̃s quippe illifilii fc̃ ierłm nolentis ut
colligerent᷑:. qui tam̃ illo uolente collecti sunt de qͥb
dicit. Si ego in heelzebub eicio demonia: filii ur̃i
in quo eiciunt: Ideo ipsi iudices ur̃ierunt. De his p̃¬
dictum erat. sifuerint filu istł sicut arena maris:
reliquie saluȩ fient. Non potest excid̾s u̾bum dei :¬
nec reppulit plebem suam quã p̃sciuit. Quȩ tam̃ re¬
liquie ꝑ electionem gr̃e saluȩ factȩ sunt. Si aut̃ gr̃a

Expanded text:
cauit nos non solum ex Iudaeis uerum etiam ex gentibcauit nos non solum ex Iudaeis uerum etiam ex gentibet illius Hierusalem filios, quae interfecit prophetas et lapidauit missos ad se, quamuis ipsa nolente collegit ipse, quos uoluit, et ante incarnationem suam sicut ipsos prophetas et, posteaquam uerbum caro factum est, sicut apostolos et hominum milia, qui et pretia rerum suarum ante pedes apostolorum posuerunt. omnes quippe illi filii sunt Hierusalem nolentis, ut colligerentur, qui tamen illo uolente collecti sunt, de quibus dicit: Si ego in Beelzebub eicio daemonia, filii uestri in quo eiciunt? ideo ipsi iudices erunt uestri. de his praedictum erat: Si fuerint filii Israhel sicut arena maris, reliquiae saluae fient. non potest excidere uerbum dei nec reppulit plebem suam, quam praesciuit, quae tamen reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt. si autem gra
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃ndo fatebunt᷑. pariuilos ñ bapticatos uitã
habere ñ posse. ac ꝑ hoc qͣmlibet tolerabiliꝰ omnib qͥ
etiam ppͥa peocata cõmiitunt. tam̃ et̾na morte mul¬
tari. Que cum itasint: audeant disputare. et quibꝰ
possunt psuadere contendant dm iustũ apudquẽ
non ẽ iniqͥtas. paruulos a ꝓpͥis peccatis innocentes.
si nec illo exadam obligati et obstricti sunt morte ꝑ¬
petua damnaturũ. Qđ si absurdissimũ ẽ. et a iusticia
di penitus alienũ. et tam̃ nullus quise meminit ca¬
tholice ficłi xp̃ianũ negat. aut dubitat: paruulos
ñ accepta gr̃a regn̾ationis in xp̃o. sine cibo carms eiꝰ
et sanguiis potu. ñ habere in se uitã. ac ꝑ hoc pe
ñ egerunt aliquid boni aut mali. ideo mortis eoꝵ
uista sit pena. quiam illo morunt᷑. in qͦ om̃s pecca¬
uerunt. Unde in illo solo inuficant᷑: a qͦ pecẽm noc
originale trahi potuit. nec ꝓpͥum ꝑpetrari. Ipse uo¬

Expanded text:
aliquando fatebuntur paruulos non baptizatos uitam aliquando fatebuntur paruulos non baptizatos uitam habere non posse ac per hoc quamlibet tolerabilius omnibus. qui etiam propria peccata committunt, tamen aeterna morte multari. 1 Quae cum ita sint. audeant disputare et, quibus possunt, persuadere contendant deum iustum, apud quem non est iniquitas, paruulos a peccatis propriis innocentes, si nec illo ex Adam obligati et obstricti sunt, morte perpetua damnaturum. quod si absurdissimum est et a iustitia dei penitus alienum et tamen nullus, qui se meminit catholicae fidei Christianum, negat aut dubitat paruulos non accepta gratia regenerationis in Christo sine cibo carnis eius et sanguinis potu non habere in se uitam ac per hoc ponon egerunt aliquid boni aut mali, ideo mortis eorum iusta sit poena. quia in illo moriuntur, in quo omnes peccauerunt, unde in illo solo uiuificantur, a quo peccatum nec originale trahi potuit nec proprium perpetrari. Ipse uo
Abbreviated transcription (Latin):
carnem filui hominis et biberitis eiꝰ sanguinẽ. ñ ha¬
bebitis uitam in uob̃: itiq illã que post hanc mor¬
tem futura ẽ. E contra apłice sedis auctoritatẽ. uͥ de
hac ipsa ie cum ageret᷑. hoc destimoniũ adhibitumẽ
eũgłicum. ne paruuli ñ uaptiratiuttã hab̃e posse
credant᷑: et contra. ꝓsius pelagii u̾ba apud ep̃os aqͥb
audiebatur exp̃ssa. uͥ anathematitauit eos qͥ dic̾ent
infantes ñ baptitatos habere uitã et̾nam. Qđ ꝓpt̾ea
ciuitate. si tam̃ uerum ẽ qđ audiuimꝰ. tanta ꝓ isto
errore. quidam obstinatione nitunt᷑. ut dicant faci¬
hus ẽc̃. ut eti ampelagium deserant. atq contẽpnant.
qui hec sentientes anathematirauit: qͣm ab huius
sententiȩ sic̃ ei uidet᷑ ueritate discedant.Si autem
cedunt. sedi apłice uł potius ipsi magistro: i apłoꝵ
manducauerint carnem filui hominis et bib̃int
sanguinem. qđ nͥ baptirati ñ utiq possint. nẽpe

Expanded text:
carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non hacarnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis  contra apostolicae sedis auctoritatem, ubi de hac ipsa re cum ageretur, hoc testimonium adhibitum est euangelicum, ne paruuli non baptizati uitam posse habere credantur, et contra ipsius Pelagii uerba apud episcQpos, a quibus audiebatur, expressa, ubi anathemauit eos, qui dicerent infantes non baptizatos habere uitam aeternam. Quod propterea civitate, si tamen verum est quod audivimus, tanta pro isto errore quidam obstinatione nituntur, ut dicant facilius esse, ut etiam Pelagium deserant atque contemnant, qui haec sentientes anathemauit, quam ut ab huius sententiae, sicut eis uidetur, ueritate discedant. si autem cedunt sedi apostolicae uel potius ipsi magistro et dominomanducauerint carnem filii hominis et biberint sanguinem, quod nisi baptizati non utique possunt. nempe
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o: respondeat quid de illo ficturũ sit. qui nulla
culpa sua ñ baptizat᷑. ista fuerit temporali morte p̃¬
uentus. si ñ putam eẽ dicturũ. qđ innocentẽ d̾s nec ha¬
bentẽ originale pecc̃m ante annos quib hab̃e pot̾at
ꝓpͥum: etna morte dainauit. Cogit᷑ itaq respond̾e
qđ pe lagiꝰ in eccłastico iudicio ut aliquomͦ eatholicꝰ
ꝓnun ciaret᷑. anathematizare cõpulsus ẽ: infantes
etiã si ñ baptitent᷑ habere uitã et̾nã. Hacenim ne¬
gata: quid nͥ mors et̾na remanebit: Ac ꝑ hoc contra
sententiã dm̃ disputabit dicentis. patres ur̃i man¬
na manducauert̃ in deserto: et mortui sunt. Hic est
panis qui decelo descendit: ut siqͥs ex ipso mnanduca¬
uerit ñ moriat᷑. N enĩ de ipsa morte loquebat᷑. quã
necesse ẽ patiant᷑ etiam qͥ de ipso pane manducans.
Et paulopost. Am̃ am̃ dico uobis. nͥ manducauitis

Expanded text:
in Christo, respondeat, quid de illo futurum sit, qui nulla in Christo, respondeat, quid de illo futurum sit, qui nulla sua culpa non baptizatus ista fuerit temporali morte praeuentus. non putamus esse dicturum. quod innocentem deus nec habentem originale peccatum ante annos, quibus habere poterat proprium, aeterna morte damnabit; cogitur itaque respondequod Pelagius in ecclesiastico judicio, ut aliquo modo catholicus pronuntiaretur, anathematizare compulsus est, infantes, etiamsi non babtizentur, habere vitam aeternam: hac enim negata, quid nisi mors aeterna remanebit? 28. Ac per hoc contra sententiam Domini disputabit dicentis, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt: hic est panis qui de coelo descendit, ut si quis ex ipso manducaverit non moriatur; non enim de ista morte loquebatur, quam necesse est patiantur etiam qui de ipso pane manducant: et paulo post, Amen, amen dico vobis, Nisi manducaveritis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ꝑierat: quid ostendens nͥ pecc̃o pͥmi hõis.
uniu̾si gn̾is humani pisse naturã. qͥ gͦ aliter
docet. et ñ acquiescens ei quȩ scđm pietatẽ ẽ doctrine
contra gr̃am saluatoris et cont̃ sanguinẽ redẽptoris
tamqͣm saluam et lib̾am naturã defendit. humanã.
et xp̃iano tam̃ censeri uocabulo affectat: qͥd de par¬
uuloꝵ discretione dicturus ẽ. curaliꝰ in uitam scđi
hominis assumat᷑. aliꝰ in morte pͥmi hõis relinquat᷑:
Si dix̾it lib̃i arbitrii merita p̃cessisse: respondet apł̃s
quȩ supͣdiximꝰ de ñdum natis. nec aliqͥd agentib bo¬
niaut mali. Si autẽ dit̾it qđ adhuc in libris qͦs nu¬
ꝑrime. pelagiꝰ ꝑhibet᷑ edidisse defendit᷑. qͣmuis iã
uideat᷑ anathematizasse in ep̃ali iudicio. eos qͥ dict̃¬
si dix̾it ambos sine iudicionatos. nec aliqͥd de primi
hominis dampnatione traxisse: ꝓfecto qm̃ negare ñ
audet. in regnũ celoꝵ adoptarieum qͥ fucrit regeñat᷑

Expanded text:
id ostendens nisi peccato primi hominis uniuersi generis humani perisse naturam? - qui ergo aliter docet et non adquiescens ei, quae secundum pietatem est, doctrinae, contra gratiam saluatoris et contra sanguinem redemptoris tamquam saluam et liberam naturam defendit humanam et Christiano tamen censeri uocabulo affectat, quid de paruulorum dischominis assumatur, alius in morte primi hominis relinquatur? Si dixerit liberi arbitrii merita praecessisse; respondet Apostolus quae supra diximus de nondum natis neque aliquid agentibus boni aut mali. Si autem dixerit quod adhuc in libris quos nuperrime Pelagius perhibetur edidisse, defenditur; quamvis jam videatur anathematizasse in episcopali judicio Palaestinum —, si ergo dixerit ambos sine uitio natos nec aliquid de primi hominis damnatione traxisse, profecto, quoniam negare non audet in regnum caelorum adoptari eum, qui fuerit regeneratus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccaret moriturꝰ eẽt: & qͦd ꝑeoẽm eiꝰ ipsũsolum le¬
serit. ⁊ ñ genꝰ humanũ. ⁊ qͦd infantes nuꝑnati in illo
statu sint ĩ qͦ adã fuit ante p̃uaricationẽ. ⁊ qͦd neq
furgat. ⁊ infantes cẽ siñ baptizent᷑. hab̃e uitam eter¬
nam : &e dicites baptrzatos nͥ õibꝰ renuncent. siquid
boniuis fu̾int face ñ reputari illis. nec eos habere
s singulos actus dar
sed in lib̾o arbitriocẽ. uł in lege atq doctrina: et
di gr̃am scm merita nr̃a dari. et filios di ñ posse
uocari. nisi omnim̾ absq pecc̃o fuerint effecti. et ñ
eẽ lib̾um arbitͥum si cłi indiget. auxilio. q̃m in ꝓ¬
pria uoluntate habet unꝰ quisq facere aliqͥd uł
ñ facere. et uictoriam nr̃am ñ ex łi achutoro eẽ. s¬
ex lib̾o arbitrio. et qd̾ penitentib ueniadat᷑ non

Expanded text:
non peccaret, moriturus esset; et quod peccatum eius ipsum solum laeserit et non genus humanum; et quod infantes nuper nati in illo stsurgat; infantes enim, si non baptizentur habere vitam aeternam, et divites baptizatos, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi sunt facere, non reportare illos, nec eos habere  singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse uel in lege atque doctrina; et dei gratiam secundum merita nostra dari; et filios dei non posse uocari, nisi omni modo absque peccato fuerint effecti; et non esse liberum arbitrium, si dei indiget auxilio, quoniam in propria uoluntate habet unusquisque aut facere aliquid aut non facere; et uictoriam nostram non ex dei esse adiutorio sed ex libero arbitrio; et quod paenitentibus uenia non
Abbreviated transcription (Latin):
teatur ambagib si quis in auctoritatẽ catholicã
et ipsius pelagii exp̃ssa eccłasticis gestis u̾ba cõ¬
sentit. Neq enim illa quȩ his sunt contraria ue¬
racit̾ anathematirata eẽ credendũ ẽ: nͥ hec quib
sunt contraria fideli corde teneant᷑. et aꝑta confes¬
sione ꝑmantur. Nec in istis libris recentiorib qͦs
idem pelagiꝰ post illud iudiciũ dr̃ edidisse. quã¬
uis adiutorio diuine gr̃e consentire uideat᷑: qͥd
de hac re sentiat satis euident̾ apparet. Aliqͣn¬
do enimista parib mom̃tis potestatẽ uoluptatis eqͣ
lance ꝑpendit: iti qͣntum eciam ad ñ pecandũ ua
lere diffiniat. qđ si ita ẽ. nullus locus adiutorio
gr̃e reseruat᷑. sine quanos dicimꝰ ad ñ peccandũ

Expanded text:
teatur ambagibus, si quis in auctoritatem catholicam teatur ambagibus, si quis in auctoritatem catholicam et in ipsius Pelagii expressa ecclesiasticis gestis uerba consentit. neque enim illa, quae his sunt contraria, ueraciter anathemata esse credendum est, nisi haec, quibus sunt contraria, fideli corde teneantur et aperta confessione promantur. Nec in istis libris recentioribus, quos idem Pelagius post illud iudicium dicitur edidisse, quamuis adiutorio diuinae gratiae consentire uideatur, quid de hac re sentiat. satis euidenter apparet. aliquando enim ita paribus momentis potestatem uoluntatis aequa lance perpendit, ut. quantlere definiat. quod si ita est, nullus locus adiutorio gratiae reseruatur, sine qua nos dicimus ad non peccandum
Abbreviated transcription (Latin):
facile tͥbuant. cominunicent. thesaurirent sibi
fundam̃tum bonum in futurũ. ut app̃hendant
ueram uitã: ñ eos regnodĩ posse pͥuari. fãteatur
gr̃ãm di et adiutorium etiam ad singulos actus
dari: eamq ñ dari scđm meritant̃a. ut uera sit
gr̃a. id ẽ gratis data ꝑ eius miscłiam qͥ dixit. mi¬
serebor cu miseit̾ ero et miscłiam p̃stabo. cui misens¬
cors fuero. fãteat᷑ filios di posse uocari illos qui co¬
atur quando contͣ temptationes concupiscentias¬
q ulicitas dimicamꝰ. qmius et illic habeamꝰ et
ꝓpͥam uoluntatẽ. ñ tam̃ ex illa. s ex adutorio dei
nr̃am ꝓuenire uictoriã. Nonenim alit̾ uerũerit
qd̾ apss̃ ait ñ uolentis neq currentis. s miseren¬
tis ẽ dĩ. Fateatur scdm gr̃am et miscdiam dei. ue
iiam penitentib dari. ñ scd̾m meritũ eoꝵ: qͣndo
quidẽ ipsam eciã penitentiã donũdi dixerit
apłs ubi ait de quib̾dã. ne forte det illis deus
penitentiã. Hȩc omnia simplieit̃ sine ullis fa¬

Expanded text:
e tribuant. communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. non eos regno dei posse priuari. fateatur gratiam dei et adiutorium etiam ad singulos actus dari eamque non dari secundum merita nostra, ut uera sit gratia, id est gratis data per eius misericordiam, qui dixit: Miserebor, cui misertus ero, et misericordiam praestabo. cui misericors fuero. fateatur filios dei uocari posse illos, qui coatur, quando contra temptationes concupiscentiasque inlicitas dimicamus, quamuis illic habeamus et propriam uoluntatem, non tamen ex illa sed ex adiutorio dei nostram prouenire uictoriam; non enim aliter uerum erit, quod apostolus ait: Non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. fateiam paenitentibus dari, non secundum meritum eorum, quando quidem etiam ipsam paenitentiam donum dei dixit apostolus, ubi ait de quibusdam: Ne forte det illis deus paenitentiam. haec omnia simpliciter sine ullis fa
Abbreviated transcription (Latin):
scunt et p̃destinauit conformes fieri imaginis
filii sui. ut sit ipse pͥmogenit᷑ ĩ multis fr̃ib Quos
autẽ p̃destinauit: illos et uocauit. Hic subaudi
ti. s ñ electi: ac ꝑ hoc ñ scđm ꝓpositum uocati. Qs
autẽ uocauit: hoc ẽ scđm ꝓpositum. illos et iustifi¬
cauit. Quos autẽ iustificauit: illos et głificauit.
Hi sunt filii ꝓmissionis: h sunt electi. qui ꝑ ele¬
ctionemgĩe salui fuint. Ubi dictum ẽ. si aũ gr̃a
iam ñ exoꝑib: alioquingra iam ñ ẽ gr̃a. Hec fc̃

Expanded text:
onformes fieri imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; quos autem praedestinauit, illos et uocauit. hic subaudirti sed non electi ac per hoc non secundum propositum uocati. quos autem uocauit - hoc est secundum propositum -, illos etiustificauit;quos autem iusti ficauit, illos et glorificauit. hi sunt filii promissionis, hi sunt electi, qui per electionem gratiae salui fiunt, ubi dictum est: Si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. haec sunt
Abbreviated transcription (Latin):
et anima una. Que benedicit dm. ⁊ ñ obliuisctt᷑
om̃s tͥbulationes eiꝰ: qui ꝓpiciꝰ fit õĩbꝰ iniqͥtatibꝰ
eiꝰ. qui sanat om̃s languores eiꝰ. qui redimit
de corruptione uitam eiꝰ. qui coronat eam in
ñ ꝑtinentes. quoꝵ tam̃ et animã et corpus dei
bonitas oꝑata ẽ. et quicqͥd habet ipsa natura p̃t̃¬
uicium qd̃ eidem influxit suꝑbientis uoluntatᷤ
audacia. ꝓpt̾ hoc a deo p̃sciente creati sunt: ut in
his ostendec lib̃um desertoris arbitͥum. sine sua
gr̃a quid ualeret. et in eoꝵ iustis et debitis penis
uasa miscdie. que ñ suoꝵ oꝑum meritis. s. gra¬
cuita di gr̃a sunt ab illa concretione discreti: qͥd sͥ
collatum ẽẽt addiscerent. ut omne os obstruat᷑:

Expanded text:
et non obliuiscitur omnes retributiones eius, qui propitius fit omnibus iniquitatibus eius, qui sanat omnes languores eius, qui redimit de corruptione uitam eius, qui coronat eam in pertinentes, quorum tamen et animam et corpus Dei bonitas operata est, et quidqvitium, quod eidem inflixit superbientis voluntatis audacia, propter hoc a Deo praesciente creati sunt, ut in his ostenderet liberum desertoris arbitrium sine sua gratia quid valeret; et in eorum justis et debitis poenis vasa misericordiae, quae non suorum operum meritis, sed gratuita Dei gratia sunt ab illa concretione discreta, quid sibi collatum esset addiscerent; ut omne os obstruatur ,
Abbreviated transcription (Latin):
suam. ꝑtulit in multa patientia uasa ire. que ꝑfec¬
ta sunt in ꝑditionẽ: ut notas faceret diuitias głȩ
suȩ in uasa miscđiȩ: Ecce iam ratio reddita
ẽ homini qͣnta debuit homini: si tam̃ uł istam
tute contendit. Eoce dicte sunt cause. Tu gͦ qͥs es
qui respondeas deor: si uolens d̃s ostende iram et¬
demonstrare potentiamsuã. qđ et malis bene uti opti¬
mus possit. malis diuntaxat ñ conditione diuina. s
uiciata uoluntatis iniquitate. natura que acdo con¬
ditore condita ẽ bona: ꝑtulit in multa patientia
uasa ire aptata in int̾itum. ñ qđ illi eẽnt necessa¬
ria siue angłica. siue humana peccata. cui nec iusti¬
cia creaturȩ cuiꝰqͣm ẽ necessaria: s ut notas fac̾et di¬
uitias głe sue in uasa miscđie. ne se de bomis oꝑib
tamqͣmde ꝓpͥis extollerẽt uirib. s humilit̾ intelli¬
gerent. nͥ illis digr̃a ñ debita s gratuita subueni¬
ret. id fuisse reddendum meritis suis. qđ aliis in

Expanded text:
uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ecce etiam ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam tute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendedemonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus possit, malis duntaxat non conditione divina, sed vitiata voluntatis iniquitate natura, quae a Deo conditore condita est bona, pertulit in multa patientia vasa irae aptata in interitum: non quod illi essent necessaria, sive angelica sive humana peccata, cui nec justitia creaturae cujusquam est necessaria; sed ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa miseriam de propriis extollerent viribus, sed humiliter intelligerent, nisi illis Dei gratia non debita, sed gratuita subveniret, id fuisse reddendum meritis suis, quod aliis in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ caꝑet mundus: ñqͥd nonposs: etiam ipsum facere
qͣntum uellet ampliorem: Et tam̃ qͣntũcũq faceret.
uł illa plura. uł istum caꝑaciorẽ atq maiorẽ. nicħo
minus eadem de multipicandis eis dici possent: et
nullus cẽt immodat᷑ modꝰ. Etenim etiã illud dici
pot̾. siue sit gr̃a qua iustificant᷑ iniusti. de qua nob̃
dubitare fas ñ ẽ. siue ut quidã uolunt. semꝑ p̃cedat
lbum arbitͥum. cuiꝰ meritũ sequat᷑ uł pena uł pre¬
mium: cur omnino creati sunt. qͦs d̃s ita peccaturos
ut et̾noeẽnt igne damnandi. sine dubitatione p̃sciuit:
Qmuis enim peccata ñ fecerit. naturas tam̃ ipsas
que ꝑse ipsas sine dubiobone st̃. quib tam̃ ex arbi¬
trio uoluntatis futura eẽnt uicia peccatoꝵ. ⁊ in mul¬
tis talia quib eẽt ȩt̾na pena reddenda: qͥs nisi d̃s
creauit: Quare. nͥ quia uoluit: Quare autẽ uolue¬
rit: o homo cuqͥs es qui respondeas deo: Numqͥd

Expanded text:
ea cay-eret mundus. numquid non posset etiam ipsum facere, ea cay-eret mundus. numquid non posset etiam ipsum facere, quantum uellet. ampliorem? et tamen quantumcumque faceret uel illa plura uel istum capacierem atque maiorem. nihilo minus eadem de multiplicandis eis dici possent et nullus esset inmoderatis modus. Etenim etiam illud dici potest: siue sit gratia. qua iustificantur iniusti. de qua nobis dubitare fas non est. siue. ut quidam nolunt. semper praecedat, liberum arbitrium. cuius meritum sequatumium, cur omnino creati sunt quod Deus ita peccaturos, ut aeterno essent igne damnandi, sine dubitatione praescivit? Quamvis enim peccata non fecerit, naturas tamen ipsas, quae per seipsas sine dubio bonae sunt, quibus tamen ex arbitrio voluntatis futura essent vitia peccatorum, et in multis talia quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi Deus creavit? Quare, nisi quia voluit? quare autem voluerit, o homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ om̃s peccauert̃. ut onĩs in illo morerent᷑. Quic̃q
enimex illouno multi in se ipsis futuri erant: dc̃ in
illo unus erant. Proinde illud pecc̃m soliꝰ eẽt: si ex illo
nullus exiss. Porro autẽ. in qͦ erat natura cõmunis: ab
laudet miscđiam qͥ lib̾at᷑. ñ culpet iudiciũ qͥ punit᷑.
Hic si dixerimꝰ qͣnto meliꝰ ambo lib̾arent᷑: nicħ nob̃
conuenientiꝰ dicct᷑. qͣm o homo tuqͥs es qͥ respondeas
deo. Nouit quippe ille qͥd agat. et qͣntus numerus
ẽẽ debeat. pͥmitꝰ omniũ hõium: deinde sc̃oꝵ. Cic̃ sy¬
derum. sic̃ angłoꝵ: atq ut de t̾renis loquam᷑. sicut
pccoꝵ piscium. uolatiliũ. sic̃ arboꝵ et herbarũ. sic̃
deniq folioꝵ. capilloꝵq nr̃oꝵs. Nam nos humana
cogitatione adhuc possumꝰ dicere: q̃m bona st̃ cuncta
ista que fecit. qͣnto meliꝰ illa duplicass: uł multi¬
plicasset. ut multo eẽnt plura qͣm sunt. Si enim ea

Expanded text:
in quo omnes peccauerunt, ut omnes in illo morerentur. quicumque in quo omnes peccauerunt, ut omnes in illo morerentur. quicumque enim ex illo uno multi in se ipsis futuri erant, tunc in illo unus erant. proinde illud peccatum solius esset, si ei illo nullus exisset; porro autem, in quo erat natura communis, ab laudet misericordiam, qui liberatur, non culpet iudicium, qui punitur. Hic si dixerimus: \'Quanto melius ambo liberarentur!\' nihil nobis conuenientius dicetur quam:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? nouit quippe ille, quid agat et quantus numerus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde sanctorum sicut siderum. sicut angelorum atque. ut de terrenis loquamur, sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut arborum et herbarum, sicut denique foliorum capillorumque nostrorum. nam nos humana cogitatione adhuc possumus dicere: \'Quoniam bona sunt cuncta ista. quae fecit. quanto melius illa duplicasset uel multiplicasset, ut multo essent plura quam sunt!\' si enim non
Abbreviated transcription (Latin):
neat homo ñ ẽẽ iniqͥtatẽ apud dm: s qua equitate
cuiꝰ uult miseret᷑. et quẽ uult obdurat. se tamqͣm
hoĩem ignorare fateat᷑: ita sane. ut ꝓpt̾ illud qđ
inconcussum tenet᷑ ñ ẽẽ iniqͥtatem apuddđm. qͣuis
nemo ab illo iustificet᷑ m̾itis p̃cedentib. neminẽ
tam̃ obdurari nͥ m̾itonouerit. Pie namq et uera¬
citer credit᷑ ds. nocentes atq impios iustificando
a penis debitis lib̃are: quẽqͣm uͦ immeritũ ⁊ nulli
obnoxiũ pecc̃o. sids damnare credit᷑. alienꝰ ab iniqͥ¬
tate ñ credit᷑. Ubi gͦ lib̾at᷑ indignus: tanto debet᷑
maior actio gr̃arum. qͣnto pena iustior debebatur.
Ubi autẽ damnat᷑ indignus: nec miscdia nec uitas
ad gr̃am ꝑtineret: sic nec huiꝰ mala. ut ad penã
ꝑtinere deberet. Nulla plane in utroq oꝑa uł bo¬
na uł mala: s. ꝓpͥa. Uterq autẽ illi uni obnoxiꝰ erat.

Expanded text:
neat homo non esse iniquitatem apud Deum; sed qua aequitate neat homo non esse iniquitatem apud Deum; sed qua aequitate cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, se tanquam hominem ignorare fateatur: ita sane ut propter illud quod inconcussum tenet, non esse iniquitatem apud Deum, quamvis nemo ab illo justificetur meritis praecedentibus, neminem tamen obdurari, nisi merito, noverit. Pie namque et veraciter creditur Deus nocentes atque impios justa poenis debitis liberare; quemquam uero inmeritum et nulli obnoxium peccato si deus damnare creditur, alienus ab iniquitate non creditur. ubi ergo liberatur indignus, tanto maior debetur actio gratiarum, quanto poena iustior debebatur; ubi autem damnatur indignus, nec misericordia nec uad gratiam pertineret, sic nec huius mala, ut ad poenam pertinere deberet.\' nulla plane in utroque opera uel bona uel mala sed propria, uterque autem illi uni obnoxius erat,