comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Um augustinus et maximinꝰ
yppone regio unũ in locum
conuenissent: p̃sentib mul¬
tis tam clericis quam laicis: maximinus
dirit. Ego non obistam causam inhanc ci¬
uitatem adueni. ut alt̃cationẽ ꝓponã cũ
religione tua: s missus a comite segisuul¬
to. contemplatione pacis adueni. Reuera
enĩ. eraclio prb̃ro amicali pactione mecũ
tractanti responsum dedi ut ualui. ita ta¬
men ab ipso ꝓuocatus: quiq intantũ
exarsit. ut etiam aduentum tuum con¬
tra me ꝓuocaret. Et quia dignata ẽ rel¬
gio tua sibi facere iniuriam: si nterrogas.
in quibi ualeo responsum dabo. Si aliquid
rationabile dixeris:necesse ẽ ut sequar. Si
quid enĩ de diuiis scripturis ꝓtuleris. qͦd
cõmune ẽ omnib. necesse ẽ ut audiamus.
Eas uero uoces quȩ extra scripturam sunt:
nullo casu a nobis suscipiunt᷑. Presertim
cum ipse dominus moneat nos et dicat.
sine causa colunt. me:docentes mandata
omnia respondere uoluero: id etiam ego
agere uideborne ueniatur ad causam. Pro¬

Expanded text:
Cum Augustinus et Maximinus Hippone-regio unum in locum convenissent, praesentibus multis, tam clericis quam laicis, MAXIMINUS dixit: Ego non ob istam causam in hanc civitatem adveni, ut altercationem proponam cum Religione tua, sed missus a comite Segisvulto contemplatione pacis adveni. Revera enim Eraclio presbytero amicali pactione mecum tractanti, responsum dedi ut valui, ita tamen ab ipso provocatus; quique in tantum exarsit, ut etiam adventum tuum contra me provocaret. Et quia dignata est Relgio tua sibi facere injuriam, si interrogas, in quibus valeo responsum dabo. Si aliquid rationabile dixeris, necesse est ut sequar. Si quid enim de divinis Scripturis protuleris, quod commune est cum omnibus, necesse est ut audiamus: eae vero voces quae extra Scripturam sunt, nullo casu a nobis suscipiuntur: praeterea cum ipse Dominus moneat nos et dicat, Sine causa colunt me, docentes mandata omnia respondere voluero, id etiam ego agere videbor, ne veniatur ad causam. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum et in ipso creata sunt: et ipse ẽ ante
om̃s: et omnia ipsi constant. Et iste filtꝰ
dei ds̃ unigenitus cũ sit ante om̃s. ipse e¬
nim dicit. quod uidi apud patrẽ meũ lo¬
quor: iste filius etiam quod uos carnali as¬
scribitis. in scõ ait ȩuangłio. Si diligere
magnus ds̃. quem talem genuit pater. ut
ipse ꝓsecutus es: utiq maiorem patre con¬
fessus est. ut statuat illum uinum dm̃i. in
cuiꝰ et sinu describitur a iohanne euange¬
lista. Audiui utiq ipsum clamantẽ et di¬
centem. de inuisibilitate omnipotentis
dei. qͦd dm̃ nemo uidit unquam: unige

Expanded text:
 et in ipso creata sunt; et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant : et iste Filius Dei, Deus unigenitus, cum sit ante omnes. Ipse enim dicit: Quod vidi apud Patrem meum, loquor . Iste Filius etiam, quod vos carni ascribitis, in sancto ait Evangelio: Si diligeretmagnus Deus, quem talem genuit Pater, ut ipse prosecutus es, utique majorem Patrem confessus est, ut statuat illum unum Deum, in cujus et sinu describitur a Joanne evangelista. Audi utique ipsum clamantem et dicentem de invisibilitate omnipotentis Dei, quod Deum nemo vidit unqua
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ xp̃c docens nos illuminat. pater illumi¬
nat qui eum destinauit᷑. siue sp̃s sc̃s illumi¬
nat. illuminatio add auctorem recurrit. qͥ ẽ
fons bonitatis: aquo consecutus siue beatus
apłs. siue etiam om̃s scĩ. illuminant qͥdem
credentes: s hec illuminatio adunũ aucto¬
rem recurrit.Et ea de causa dicebat ꝓpħa.
sum. et pater illuminet ꝑseipsum. annon
siui breuiter. hoc requiro. Max̃. R.Credo
non latere religionẽ tuam: beatũ dixisse
apłm paulum.Cum autẽ benignitas et
humanitas apparuit saluatoris nr̃i deĩñ
ex oꝑib iusticie quȩ fecimus nos. s scd̃m

Expanded text:
 Sive ergo Christus docens nos illuminat, Pater illuminat qui eum destinavit; sive Spiritus sanctus illuminat, illuminatio ad auctorem recurrit, qui est fons bonitatis: a quo consecutus, sive beatus Apostolus, sive etiam omnes sancti, illuminant quidem credentes, sed haec illuminatio ad unum auctorem recurrit. Et ea de causa dicebat prophesum, et Pater illuminet per se ipsum, an non sivi breviter, hoc requiro. MAX. respondit: Credo non latere Religionem tuam, beatum dixisse apostolum Paulum, Cum autem benignitas et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae fecimus nos, sed s
Abbreviated transcription (Latin):
ducit: ut dicat: si nec eccłiam audierit: sit
tibi tanquam ethnicus et publicanus. Et
quis magis dilexit infirmos. quam ille qͥ
pro omnib ẽ factus infirmus: et ꝓomnib
ex ipsa est infirmitate crucifixus: Quȩ cũ
ita sint: nec gr̃a prohibet correptionẽ: nec
correptio negat grãm. Et idõ sic est p̃cipi¬
enda iusticia: ut a dõ grã qua id quod p̃ci¬
pitur fiat : fideli oratione poscat᷑ Et hoc
utrunq ita faciendum est: ut neq iusta
correptio negligatur. Omnia uͦ hec cũ ca¬
ritate fiant: qm̃ caritas nec facit peceatũ:
& cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ. Ex pli¬

Expanded text:
erducit, ut dicat, Si nec Ecclesiam audierit, sit erducit, ut dicat, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus . Et quis magis dilexit infirmos, quam ille qui pro omnibus est factus infirmus, et pro omnibus ex ipsa infirmitate crucifixus? Quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem, nec correptio negat gratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant: quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit multitudinem peccato
Abbreviated transcription (Latin):
potens illis eam facere utilem quosipse p̃¬
sciit: et p̃destinauit conformes imaginis
filii sui. Si enim aliquando timore ñ corri¬
pimus. ne aliquis inde pereat: cur non
etiam timore corripimus. ne aliquis inde
plus pereat: Neq enim dilectionis uisce¬
ra maiora gestamus: quam beatus apłs
qui dicit. Corripite inquietos. consola¬
mini pusillanimes. suscipite infirmos: pacien¬
tes ad om̃s estote ad om̃s. Uidete. nequis malũ
promalo alicui reddat. Ubi intelligendũ est.
tunc potius malũ promalo reddi. si corripien¬
dus non corripiatur: sed praua dissimulatio¬
ne negligatur. Dicit enim. Peccantes coram
omnib corripe: ut ceteri timorem habeant.
Quod de hispeccatis accipiendum ẽ. quȩ ñ
latent: ne contra domini sententiã putet᷑ locutꝰ.
Ille enim dicit. Si peccauerit inte fr̃ cuus:
corripe eum inter te et ipsum. Ueruntamen
et ipse seueritatem correptionis eo usq ꝑ¬

Expanded text:
autem illis eam facere utilem, quos ipse prautem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat; cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus pereat? Neque enim dilectionis viscera majora gestamus quam beatus Apostolus, qui dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes: videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ubi intelligendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit etiam: Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant . Quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus. Ille enim dicit: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. Verumtamen et ipse severitatem correptionis eo usque p
Abbreviated transcription (Latin):
nospigri et negligentes esse debemꝰ incor¬
ripiendis qui corripiendi sunt. Neq enĩ
frustra dictum ẽ: corrumpunt mores bo¬
nos colloquia mala. Et ꝑit infirmus intu
ascientia fr̃: ꝓpter quem xp̃c mortuus ẽ.
Non argumentemur contra ista p̃cepta.sa¬
lubremq terrorem:dicentes.Corrũpant
mores bonos colloquia mala: et pereat
infirmus. Quid ad nos ꝑtinet:: firmum
fundamentũ deistat: et nemo ꝑit. nisifiliꝰ
nos in hac negligentia eẽ debere credamꝰ.
Uerum ẽ enim quia nemoꝑit nisi filius ꝑ
ditionis: s ait ds̃ ꝑ iezechielem ꝓpħam.
Ille quidem in suo peccato morietur: san¬
guinem uero eiꝰ demanu speculatoris
inquiram. Proinde quantũ ad nos ꝑtinet
qui p̃destinatos a non p̃destinatis discer¬
nere non ualemus. et obhoc om̃s saluos
fieri uelle debemus: omnib ne pereant.
uł ne alios ꝑdant. adhibenda ẽ anobis
medicinaliter seuera correptio. Ds̃ ẽ autẽ

Expanded text:
nos pigri et negligentes esse debemus in cornos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmusater, propter quem Christus mortuus est . Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nos? Firmum fundamentum Dei stat, et nemo perit nisi filinos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est eerditionis. Sed ait Deus per Ezechielem prophetam: Ille quidem in suo peccato morietur, sanguinem vero ejus de manu speculatoris requiram . Prqui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est
Abbreviated transcription (Latin):
in cordibus nrĩs. ꝑspm scm̃ qui datus ẽ
nobis: potest etiam sic indelligi qđ om̃s
homines uult ds̃ saluos fieri. qm̃ nos fa¬
cit uelle: sicut misit sp̃m filii sui incorda¬
nr̃a clamantẽ abba pader:id est nos cla¬
mare facientem.De ipso quippe spũ. alio
locodicit. Accepimus spm adoptionis
filioꝵ: in quo clamamus abba pater.
Nos gͦ clamamus: s ille clamare dictꝰ ẽ.
qui efficit ut clamemꝰ. Si gͦ clamantẽ
spm̃ recte dixit scriptura. a quo efficit᷑
ut clamemus: recte etiam uolentẽ dm̃. aqͦ
efficitur ut uelimus. Ac ꝑhoc quia et cor¬
ripiendo nichil aliud debemus agere. nis.
ut ab ista pace quȩ est addm̃ non recedatur.
aut ad eam qui recesserat reuertat᷑: nosaga¬
mussine desperatione quod agimus. Sifi¬
lius pacis ẽ quem corripimꝰ : requiescet suꝑ
eum pax nr̃a: sin autem. ad nos reuertet᷑.
Quãuisitaq etiam dum quorundam fides
subuertit᷑ firmũ fundamentũ deistet. qm̃
seiuit dñs qui sunt eius: non tamen ideo

Expanded text:
i datus est nobis : potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subvertitur, firmum Dei fundamentum stet, quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo
Abbreviated transcription (Latin):
bitat de uia iusta: s ei reditum. ut et¬
ꝑseuerantiam adnõ tantum eẽ pos cen¬
da. Nemo prudens et fidelis. hoc dicat.
Si emm scđ̾m ꝓpositum uocatus ẽ iste:
ꝓculdubio illi etiam qđ corripitur. ds̃ cooꝑa¬
tur inbonum. Utrũ autem ita sit uocatus
qm̃ qui corripit nescit: faciat ipse cũ carita¬
te. qđ scit esse faciendum. Scit enim talẽ
corripiendum: facturo dõ aut miscdiam
aut iudicium. Misericordiam quidẽ si a
massa ꝑditionis ille qui corripit᷑ gr̃ẽ lar¬
gitate discretus ẽ: et non est inter uasa ire
quȩ ꝑfecta sunt inꝑditionẽ. s inter uasa¬

Expanded text:
bitat de via justa, sed ei reditum et pebitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditione
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ. uerum etiam in hac uita pie conuersa¬
tionis. et ꝑseuerantiȩ in qͦ spes habenda ẽẽt
addisceret. Hȩc uox et apł̃i petri esse po¬
tuit.Dixerat quippe et ipse in abundan¬
tia sua. animã meam prote ponam: sibi
festinando tribuens. quod ei fuerat a do¬
mino postea largiendum. Auertit autẽ
ab illo faciem dominus. et factus ẽ contͣ¬
batus: ita ut eum moriꝓillo metuens. ter
negaret. S rursus conuertit ad eũ faciẽ
suam dñs: et culpam lacrimis diluit.
Quid ẽ enim aliud respexit eũ ⁊ nisi faci¬
em quam paululum ab illo auerterat.
reuocauit ad eum: Factus gͦ fuerat con¬
turbatus.S quia didicit non de se ip¬
so fidere: etiam hoc ei profecit inbonũ.
faciente illo qui diligentibus eũ. omnia
cooꝑat᷑ inbonum. quia scđm ꝓpositũ
uocatus erat: et nemo posset eũ eripere
de manuxp̃i cuidatus erat. Nemo gͦ di¬
cat non eẽ corripiendum qui ex .q. or¬

Expanded text:
tae, verum etiam in hac vita piae conversatae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Christi, cui datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exor
Abbreviated transcription (Latin):
glorietur. nen pereant de uia iusta. inqͣ
iam ambulare ceꝑunt: dum sibi hoc ip¬
sũ era assignant quod in ca sunt. His
ũ grã. bis usus ẽ et apłs: ubi ait. Cũ ti¬
more et tremore uram ipsoꝵ salutẽ ope¬
ramini. Et ostendens quare cũ timore
Non enim habebat hunc timorem et tremo¬
rem. qui dicebat in abundantia sua: non
mouebor mnȩternũ. S quia filius erat ꝓ¬
missionis non ꝑditionis. exꝑtus dõ pau¬
lulũ deserente quid eẽt ipse: dñe inquit
in uoluntate tua. p̃stitisti decorimeo uir¬
tutem. Auertisti faciem tuam: et factus
sum conturbatus. Eece doctior et obhoc
etiam humilior tenuit uiam. iam uidens
o confitens in uoluntate sua dm̃ decori eiꝰ
p̃stitisse uirtutem: quod sibi ipse tribuens.
et de se p̃sumens intali abundantia quã
p̃stiterat ds̃. ñ de illo qui eã p̃stiterat dicebat.
ñ mouebor in ȩternũ. factꝰ ẽ gͦ cont̾batꝰ ut se in¬
ueniret: et humiliter sapiens ñ solũ ȩternȩ ui¬

Expanded text:
ore, ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant quod in ea sunt. His verbis usus est Apostolus, ubi ait: « Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini , » et osteNon enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum. Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ecce doctior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vi
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝑseuerantiam scdm scripturas de qͥb testi¬
monia multa iam posui. fateant᷑ nobiscũ:⁊
et cur aliis detur aliis non detur. sine mur¬
mure aduersus dm̃ dignentur ignorare
quibusdam ds̃ non dat istam ꝑseuerantiã.
Absit enim ut ita eẽt: si de illis p̃destina¬
tis essent. et scđm ꝓpositum uocatis. qui
uere sunt filii promissionis. Nam isti cũ
pie uiuunt: dicuntur filii dei. S qm̃ ui
cturi sunt impie. et in eadem impictate
morituri: non eos dicit filios dei p̾scientia
dei. Sunt enim filii dei qui nondũ sunt
nobis et sunt iam deo: de quib ait ȩuan¬
głista iohannes. quia iħc moriturus e¬
rat ꝓgente: nec tantum progente: s etiã
ut filios dei disꝑsos congregaret munũ.
Quod utiq credendo futuri erant. ꝑ cuan¬
gelii p̃dicationem. Et tamen antcquã eẽt
factum. iam filii dei erant: in memorial
patris sui inconcussa stabilitate conscripti.

Expanded text:
no perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testino perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur ignorare quibusdam Deus non dat istam perseverantiam. Absit enim ut ita esset, si de illis praedestinatis essent et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam isti cum pie vivunt, dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie et in eadem impietate morituri, non eos dicit filios Dei prae scientia Dei. Sunt enim filii Dei, qui nondum sunt nobis, et sunt jam Deo; de quibus ait evangelista Joannes, Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum : quod utique credendo futuri erant per Evangelii praedicationem; et tamen antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti.
Abbreviated transcription (Latin):
habuit: an eorum mala futura nesciuit.
Nempe nichil horum nisi ꝑuersissime atq
insanissime dicit᷑. Cur gͦ non fecit. respon¬
deant qui nos irrident: quando in rebus
talib exclamamꝰ quam inscrutabilia st̃
iudicia eius. et inuestigabiles uiȩ eius. Ne¬
q enim hoc non donat ds̃ quib uolue¬
rit: aut uero scriptura illa mentit᷑. que
de morte uelut immatura hominis iusti
ait. Raptus ẽ ne malicia mutaret intel¬
lectum eiꝰ: aut ne fictio deciꝑet animã
eius. Curgͥ hoc tam magnũ beneficiũ aliis
dat aliis non dat ds̃.⁊ apud quemnon est
iniquitas. nec acceptio ꝑsonarũ. et incurꝰ
potestate ẽ quã diu quisq in hac uitama¬
neat. quȩ temptatio dicta ẽ suꝑ t̾ram: Sic̃
gͦ cogunt᷑ fateridonum dei esse ut finiat
homo istam uitam antequam exbono mu¬
tetur inmalũ. cur autem id aliis donet᷑
aliis ñ donet᷑ ignorant: ita donũ di ẽẽ in bo¬

Expanded text:
habuit, an eorum mala futura nescivit? habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus, Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit, aut vero Scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bo
Abbreviated transcription (Latin):
litudines. et pulchritudines corpoꝵ. in¬
genia mirabilia. et multarũ artiũ capa¬
ces naturȩ mentiũ. uł quȩ accidunt ex¬
trinsecus. ut est opulentia. nobilitas. ho¬
nores. et cetera huiusmodi. quȩ quisq ut
habeat. non nisi in dei ẽ potestate⁊ ut ñ
immorer etiam inbaptismate paruuloꝵ.
qđ nullus istorum potest dicere sicut illa
ad regnum dei non ꝑtinere. cur illi paruu¬
lo detur. illi non detur. cum sit utrunq in
potestate dei. et sine illo sacramento nemo
intret in regnum dqi: ut hȩc gͦ taceam uł re¬
linquam: illos ipsos intueamur. de quib
agitur. De his enim disserimus qui ꝑseue¬
rantiam bonitatis non habent: s ex bona
in malum deficiente bona uoluntate mo¬
riuntur. Respondeant si possunt. cur illos
ds̃ cũ fideliter et pie uiuerent. non tune de
uite huius ꝑiculis rapuit. ne malicia mu¬
taret intellectum eoꝵ. et ne fictio deciꝑet
animas eoꝵ: utrum hoc inpotestate non

Expanded text:
letudines, et pulchritudines corporum, inletudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non
Abbreviated transcription (Latin):
los exeuntes. quib utiq si uellet. huiꝰ la¬
uacri grãm ꝓcuraret. in cuiꝰ potestate sunt
omnia. alienat a regnosuo. quo parentes
mittit illoꝵ: et quosdam filios inimicoꝵ
suoꝵ facit in manus xp̃ianorum uenire. &
ꝑhoc lauachrum introducit in regnũ.
a quo eoꝵ parentes alieni sunt: cũ et illis
malũ et istis bonũ meritum nullũ sit par¬
uulis. ex eoꝵ ꝓpria uoluntate. Certe hic
iudicia dei qm̃ iusta et alta sunt: nec ui¬
tuperari possunt nec penetrari. Inhis est
tamus. De utrisq igitur exclamemꝰ. Dalti¬
tudo diuitiarũ sapientiȩ et scientiȩ dei÷ qͣm
inscrutabilia sunt iudicia eius. Nec mirem᷑
nos uestigare non posse: inuestigabiles uias
eiꝰ. Ut enimalia innumerabilia taceã quȩ
aliis dantur. aliis non dant᷑ hominib a do¬
mino dõ. apud quem non ẽ acceptio ꝑso¬
narũ. nec tribuunt᷑ ista meritis uolunta¬
tum. sicut sunt celeritates. uires. bonȩ ua¬

Expanded text:
los exeuntes, quibus utique si vellet, hujus lalos exeuntes, quibus utique si vellet, hujus lavacri gratiam procuraret, in cujus potestate sunt omnia, alienat a regno suo, quo parentes mittit illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum venire, et per hoc lavacrum introducit in regnum, a quo eorum parentes alieni sunt: cum et illis malum, et istis bonum meritum nullum sit parvulis ex eorum propria voluntate. Certe haec judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est tamus; de utrisque igitur exclamemus: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae va
Abbreviated transcription (Latin):
rogauit gͦ ne fides eius deficeret: qͥd ali¬
ud rogauit. nisiut haberet infide liber¬
rimam. fortissimam. inuictissimam. ꝑseue¬
rantissimam uoluntatẽ: Ecce quemadmo¬
dum scđm gr̃ãm dei. non contra eam liber¬
tas defenditur uoluntatis. Uoluntas qͥppe
humana non libertate consequit᷑ grãm.
s grã potius libertatem: et ut ꝑseueret de¬
lectabilem ꝑpetuitatẽ. et insuꝑabilẽ forti¬
tudinem.Mirandum ẽ quidem. multũq
mirandum. qͦd filiis suis quibdam ds̃ qͦs
regenerauit in xp̃o. quib fidem. spem. di¬
lectionem. dedit. non dat ꝑseuerantiam:
cũ filiis alienis scelera tanta dimittat: atq
miret᷑: quis hoc non uehementissime stu¬
peat: S etiam illud non minus mirũ est.
et tamen uerum atq ita manifestum. ut
nec ipsi inimici grẽ dei quomodo id ne¬
gent ualeant inuenire: qđ filios quos¬
dam amicoꝵ suoꝵ. hoc ẽ regeneratoꝵ. bo¬
noꝵq fidelium sine baptismohinc paruu¬

Expanded text:
rogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid alirogavit ergo ne fides ejus deficeret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimam, perseverantissimam voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, et insuperabilem fortitudinem. 18. Mirandum est quidem, multumque miregeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam, cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei, quomodo id negent valeant invenire, quod filios quosdam amicorum suorum, hoc est regeneratorum, bonorumque fidelium, sine baptismo hinc parvu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianum: et catholicum iactas. Si gͦ
confiteris donum dei esse ꝑseuerare in
bono usq infinem: cur hoc donũ ille ac¬
cipiat. ille non accipiat: puto qͦd mecũ
pariter nescis: et ambohic inscrutabilia
iudicia eius penetrare non possumꝰ. Aut
si adliberum arbitrium hominis qͦd ñ
scđm dei grãm. sed contra eam defendis
ꝑtinere dicis ut ꝑseueret in bono quisq
uł non ꝑseueret. non dõ donante si ꝑse¬
ueret. s humana uolundate faciente:
quid moliturus es contra uerba dicentis.
rogaui prote petre.ne deficiat fides
tua: An audebis dicere etiam rogante
xp̃o ne deficeret fides petri defecturã
fuisse si petrus eam deficere uoluisset
hoc est si eam usq infinem ꝑseuererare
noluisset: quasi aliud petrus ullo mͦ uellet
quã ꝓ illo xp̃c rogasset ut uellet: Nam qͥs
ignorat tunc fuisse ꝑituram fidem petri.
si ea qua fidelis erat uoluntas ipsa deficeret:
et ꝑ mansuram.si eadem uoluntas maneret:

Expanded text:
christianum, et catholicum jactas. Si ergo christianum, et catholicum jactas. Si ergo confiteris, donum Dei esse perseverare in bono usque in finem; cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia judicia Dei penetrare non possumus. Aut si ad liberum arbitrium hominis, quod non secundum Dei gratiam, sed contra eam defendis, pertinere dicis ut perseveret in bono quisque, vel non perseveret, non Deo donante si perseveret, sed humana voluntate faciente; quid moliturus es contra verba dicentis, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ? An audebis dicere etiam rogante Christo ne deficeret fides Petri, defecturam fuisse si Petrus eam deficere voluisset, hoc est, si eam usque in finem perseverare noluisset? quasi aliud Petrus ullo modo vellet, quam pro illo Christus rogasset ut vellet. Nam quis ignorat, tunc fuisse perituram fidem Petri, si ea qua fidelis erat, voluntas ipsa deficeret; et permansuram, si eadem voluntas maneret?
Abbreviated transcription (Latin):
et baptizant᷑. et scd̾m d̾m uiuunt: Ola¬
ne dicunt᷑ electi anescientib quid futu¬
risint: non ab illo qui eos nouit ñ habe¬
re ꝑseuerantiam.quȩ ad beatam uitam
ꝑducit electos: scitq illos ita stare: ut
p̃scierit esse casuros. Hic si ame querat᷑
cur ei ds̃ ꝑ seuerantiam non dederit. qui
eam qua xp̃iane uiuerent dilectionẽ de¬
dit: me ignorare respondeo.Non enĩ ar¬
roganter: s agnoscens modulũ meũ. au¬
dio dicentem apłm. O homo tu quis es.
qui respondeasdõ: Et oaltitudo diuitia¬
rum sapientiȩ et scientiȩ dei : quam in¬
scrutabilia sunt iudicia eiꝰ: et inuestiga¬
biles uiȩ eius. Quantum itaq nobis iu¬
dicia sua manifestare dignat᷑. gr̃ãs agamꝰ:
quantũ uero abscondere. non aduersus eiꝰ
consilium murmuremꝰ: sed hoc quoq: no¬
bis saluberrimũ eẽ credamus. Tu autem
quisquis inimicus eiꝰ grẽ sic interrogas:
ipse quiꝰ dicis: Bene quod te non negas eẽ

Expanded text:
et baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plaet baptizantur, et secundum Deum vivunt? Plane dicuntur electi a nescientibus quid futuri sint, non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos, scitque illos ita stare, ut praescierit esse casuros. CAPUT VIII. 17. Hic si a me quaeratur, cur eis Deus perseverantiam non dederit, quibus eam qua christiane viverent, dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio dicentem Apostolum, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? et, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Quantum itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberrimum esse credamus. Tu autem quisquis inimicus ejus gratiae sic interrogas, ipse quid dicis? Bene, quod te non negas esse
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu domino nr̃o. Isti significati sunt
ad timotheum. ubi cum dictum fuisset.
ymeneum et filetum fidem quoꝵdam
subuertere: mox additum ẽ. Firmũ autẽ
fundam̃tũ distat: habenssignacłm hoc. Sciuit
dominus qui sunt eiꝰ. Horum fides quȩ
ꝑ dilectionem oꝑatur ꝓfecto aut omnino
non deficit: aut siquisunt quoꝵ defi¬
cit. reparatur antequam uita ista finia¬
tur: et deleta quȩ int̾currerat iniquita¬
te. usq infinem ꝑscuerantia deputatur.
Qui uero ꝑseueraturi non sunt. ac sic a
fide xp̃iana et conuersatione lapsuri
sunt. ut tales eos uitȩ huiꝰ finis inueni¬
at: ꝓculdubio nec illo tempore quo
bene pieq uuunt. in istoꝵ numero cõ¬
putandi sunt. Non enim sunt amassa
illa ꝑditionis p̾scientia dei et p̃destina¬
tione discreti. Et idõ nec scđm ꝓpositũ
uocati. ac ꝑhoc nec electi: s ineis uoca¬
uocati de quib dictum ẽ. multi uocati. ñ
in eis de quib dictum ẽ pauci uͦ electi. Et
tamen quis eos neget electoscum credunt

Expanded text:
o nostro . 16. Isti significati sunt ad Timotheum, ubi cum dictum fuisset, Hymenaeum et Philetum fidem quorumdam subvertere; mox additum est, Firmum autem fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, Scivit Dominus qui sunt ejus . Horum fides, quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur, et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio nec illo tempore, quo bene pieque vivunt, in istorum numero computandi sunt. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: sed in eis ocati, de quibus dictum est, Multi vocati; non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. Et tamen quis neget eos electos, cum credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
scimus qm̃ diligentib dm̃ omnia cooꝑant᷑
inbonũ: sciens non nullos diligere dm̃. et
in eobono usq infinem non ꝑmanere. mox
addidit. His qui scđm ꝓpositum uocati st̃.
Hi enim in eo quod diligunt dm̃: ꝑmanent
usq infinem. Et qui ad tempꝰ inde deui¬
ant. reuertuntur: ut usq infinem ꝑducant
quod inbono esse ceꝑunt. Ostendens autem
quid sit scđm ꝓpositum uocari: mox addi¬
dit ea quȩ iam supra posui: qm̃ quos ante
p̃sciuit et p̃destinauit conformes imaginis
filii cius. ut sit ipse primogenitus in multis
fr̃ib. Quos autem p̃destinauit. illos et uo¬
cauit. scilicet scđm ꝓpositum: quos autẽ

Expanded text:
Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant, quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addidit ea quae jam supra posui, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit, scilicet secundum proposi
Abbreviated transcription (Latin):
nit ad me: nisi fuerit ei datum apatre meo.
Ex hoc multi discipuloꝵ eius abierunt retͦ:
et iam non cum illo ambulabant. Nunqͥd
non et isti discipuli appellati sunt loquente
ȩuangłio: Et tamen nonerant uere discipu¬
li: quia non manserunt inuerbo eiꝰ. scdm
id quod ait: si manseritis in uerbo meo: ue¬
re discipuli mei estis. Quia gͦ non habue¬
runt ꝑseuerantiam: sicut non uere disci
puli xp̃i. ita nec filii dei uere fuerunt. etiã
quando eẽ uidebant᷑ et ita uocabant᷑. Ap¬
pellamus gͦ nos et electos xp̃i discipłos etdi
filios: quia sic appellandi sunt. quos rege¬
neratos pie uiuere cernimus. ⁊ sed tunc ue¬
re sunt quod appellantur:si manserint
in eo. propt̃ quod sic appellant᷑. Si autẽ
ꝑseuerantiam non habent. id est in eo qͦd cepe¬
runt ẽẽ nonmanent: non uere appellantur
qđ appellant᷑ et non sunt. Apud eũ enĩ hoc
non sunt. cui notum ẽ qͦd futuri sunt: id.ẽ.
ex bonismali. Propter hoc apłs cũ dixisset.

Expanded text:
 nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Numquid non et isti discipuli appellati sunt, loquente Evangelio? Et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id quod ait, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non veristi, ita nec vere filii Dei fuerunt, etiam quando esse videbantur et ita vocabantur. Appellamus ergo nos et electos, et Christi discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt, quos regeneratos pie vivere cernimus: sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est, in eo quod coeperunt esse non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali. 23. Propter hoc Apostolus cum dixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓprio. illius sanguis absoluit. Ille ñ opus
habebat eo adiutorio. quod implorant isti
cum dicunt. Uideo aliam legem inm̃bris
meis repugnantem legi mentismee.et cap¬
tiuantem me in legẽ peccati. que ẽ in m̃bris¬

Expanded text:
et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati
Abbreviated transcription (Latin):
dicium di exꝑtus ẽ: ut cum tota sua stir¬
pe quȩ in illo adhuc posita tota cũ illo pec¬
cauerat damnaret᷑. Quotqͦt enĩ ex hac stir¬
pe gr̃a dei liberantur:adamnatione uti¬
q liberant᷑ quaiam tenent᷑ obstricti: un¬
de etiam sinullus liberaret᷑. iustum dei
iudicium nemo iͦste rep̾henderet. Quod
gͦ pauci incomparatione ꝑeuntiũ. in suo uͦ
numero multiliberant᷑. grã fit. gratis fit.
grẽ sunt agendȩ quia fit: nequis uelut
de suis meritis extollatur. s omne os obstru¬
mo uerohabuit magnam: sed disparẽ.
Ille inbonis erat: quȩ bonitate sui condito¬
ris acceꝑat. Neq enm ea bona et ille suis
meritis comparauerat: in quib prorsus
nullum patiebat᷑ malum. Scĩ uero in hac
uita ad quos ꝑtinet liberationis hȩc gr̃a.
inmalissunt: exquib clamant ad dm̃.
libera nosamalo. Ille in illis bonis xp̃i mor¬
te noneguit: istos areatu et hereditario

Expanded text:
dicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirdicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omne os obstrumo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario
Abbreviated transcription (Latin):
men beatitudine. sine ullo uicio fruebant᷑.
Nam si suũ casum futurũ nossent. et̃nũq
supplicium: beati utiq esse non possent.
quos huiꝰ tantimali metus iam tunc miseros
esse compelleret. Sic et hominẽ fecit cũ li¬
bero arbitrio: et quãuis suifuturi casus igna¬
rũ. tamen idõbeatũ: quia et non mori et
miserum non fieri. in sua potestate eẽ sen¬
tiebat. In quo staturecto ac sine uicio si ꝑ
ipsum liberum arbitrium manere uoluis¬
set: ꝓfecto sine ullo mortis et infelicitatis
exꝑimento. acciꝑet illam merito huiꝰ per¬
mansionis beatitudinis plenitudinẽ. qua
et scĩ angłi sunt bcati. ⁊ id est ut cadere ñ
posset ulterius: et hoc certissime sciret.
Nam nec ipse posset etiam inparadysobe¬
atus cẽ. immo ibi non eẽt. ubi ẽẽ miserũ
non deceret: si eum sui casus p̃scientia. ti¬
more tantimali miserũ faceret. Quia uͦ
ꝑliberũ arbitrium dm̃ deseruit: iustũ iu¬

Expanded text:
men beatitudine sine ullo vitio fruebantur. men beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum ju
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsi reuelata sibi sublimius ueritate
nouerunt: Nobis quippe beata sine fine
uita promissa ẽ. & equalitas angłoꝵ: ex
qua promissione certi sumꝰ. cum ad illam
uitam post iudiciũ uenerimus. non inde
nos esse lapsuros. Quod si de se ipsis angeli
nesciunt: non ȩquales sedbeatiores erimꝰ.
Ueritas autem nobis eoꝵ ꝓmisit equalitatẽ.
Certum ẽ gͥ hoc eos nosse ꝑspeciem. qͦd nos
scĩ angłi futuram. Diabolus uͦ et angeli
eius et sibeati erant antequam caderent.
et se inmiseriam casuros ẽẽ nesciebant:erat
tamen adhuc qd eoꝵ adderet᷑ beatitudini.
si ꝑ liberũ arbitriũ inueritate stetissent.
donec istam summȩ beatitudinis pleni¬
tudinẽ tanquã p̃miũ ipsius ꝑmansionis
ta abundantia caritatis dei. cadere ulteriꝰ
omnino nonpossent: et hoc de se certissime
nossent. Hanc plenitudinẽ beatitudinis
non habebant. Sed quia nesciebant suã
futuram miseriam: minore quidẽ.sed ta¬

Expanded text:
hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos ncti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis ta abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
confitemur. qđ rectissime credimus dm̃ dñm¬
q rerumomniũ quicreauit omnia bona
ualde. et mala exbonis exortura eẽ p̃scunt.
et sciuit magis ad suam omnipotentissimã
bonitatem ꝑtinere etiam de malis bona fa¬
cere. quamm ala esse non sinere.sic ordinasse
angłoꝵ & hominũ uitam. ut in ea pͥus osten¬
deret. quid posset eoꝵ liberum arbitrium:
deinde qͥd posset suȩ gr̃e beneficiũ. iusticiȩ¬
q iudiciũ. Deniq angeli quidam quoꝵ ẽ
princeps qui dicitur diabolus: ꝑliberũ ar¬
bitriũ adomino dõ refuge factisunt. Refu¬
gientes tamen eiꝰ bonitatem qua beati fue¬
runt: non potuerunt eius effugere iudici¬
um. ꝑ quod miserrimi effectisunt. Ceteri au¬
tem ꝑ ipsum liberum arbitriũ inueritate
steterunt: eamq de suocasu nunquã fut᷑o
certissimam scire meruerunt. Si enĩ nos
de scripturis scĩs nosse potuimus scõs an¬
głos iam nullos eẽ casuros: quantomagis

Expanded text:
confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumconfitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
in quobono non ꝑmansisse culpatur.S
illud magisquerendum. oꝑosiusq tractan¬
dum ẽ. quomodo respondeamꝰ eis qui di¬
cunt: sim illa rectitudine in qua sine ui¬
cio factus ẽ. habuit ꝑseuerantiam: ꝓculdu¬
bio ꝑseuerauit in ea. Et si ꝑseuerauit: utiq
non peccauit: nec illam suam rectitudinẽ
dm̃q deseruit. Eum autem peccasse. et
desertorem boni fuisse:ueritas clamat. Non
gͦ habuit in illobono ꝑseuerantiam. Et si ñ
ħabuit: non utiq accepit. Quomͦ enĩ et ac¬
cepisset ꝑseuerantiam. et non ꝑseuerasset:
Porrosi propterea non habuit quia ñ acce¬
pit: quid ipse non ꝑseuerando peccauit.
qui ꝑseuerantiam non accepit: Neq enĩ
dici potest idõnon accepisse: quia non ẽ
discretus amassa ꝑditionis grẽ largitate. Non¬
dum quippe erat illa ingenere humanoꝑdi¬
tionis massa. antequam peccasset: ex quo tra¬
cta est origo uiciata. Qua ꝓpter saluberrime

Expanded text:
in quo bono non permansisse culpatur. Sed in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime
Abbreviated transcription (Latin):
dicium uͦ si in illis ẽ damnatus: in his ñ
stio nonsane contemnenda: sed in adiu¬
torio domini in cuiꝰ manusunt et nos et
sermones nr̃i. aggredienda atq soluen¬
da. Queritur enima nobis quantũ atci¬
net adhoc donum dei. quod ẽ inbono
ꝑseuerare usq infinem: quid de ipso pri¬
mo homine sentiamus. qui certe sine
ullo uicio factus ẽ rectus. Nec dico si ꝑse¬
uerantiam non habuit. quomͦ sine uicio
fuit: cui tam necessariũ dei donũ defuit.
Huic nanq interrogationi facile respon¬
detur. eum ꝑseuerantiam non habuisse:
quia in eobono. inquo sine uicio fuit. ñ
ꝑ seuerauit. Cepit enĩ habere uiciũ: ex quo
cecidit. Et si cępit: andequam cępisset uti¬
q sine uiciofuit. Aliud est enim ñ habere
uicium: et aliud ẽ in ea bonitate in qua
nullũ uicium ẽ non manere. Eo quippe
ipso quod non dicit᷑ nunquã sine uicio
fuisse. s dicitur sine uicio non ꝑmansisse:
ꝓculdubio demonstratur sine uicio fuisse:

Expanded text:
dicium vero, si in illis est damnatus, in his nonstio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
dñm nr̃m: Qm̃ in eis caro concupiscit ad
tali certamine laborandes ac ꝑiclitantes.
dari sibi pugnandi uincendiq uirtutẽ.
xa a se ipso aduersus se ipsum temptatus
atq turbatus: in illo beatitudinis loco
sua secum pace fruebat᷑. Proinde et siin
terim letiore: ueruntamen potentiore gr̃ã
indigent isti. Et quȩ potentior. quã dei
unigenitus filius. equalis patri et coet̾̃¬
nus. pro eis homo factus: et sine suoul¬
lo uł original uł ꝓprio peccato. abho¬
minib peccatorib crucifixus: Qui quã¬
uis die tercio resurrexit. nunquã mori¬
turus ulterius: ꝑtulit tamen ꝓ mortali¬
b mortẽ. qui mortuis p̃stat uitam: ut
redempti eius sanguine: tanto ac tali pi¬
gnore accepto dicerent. Si ds̃ ꝓ nobis.
quis contra nos: Qui ꝓprio filio non pepcit:
s pro nobis oĩb tradidit cũ. Quomodo non et

Expanded text:
niam in eis caro concupiscit advtali certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendique virtutem xa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tamen pro mortalibus mortem, qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio suo proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo