comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mens qd supͣ suam intelligintiam multi for¬
mit̾ querit. querendo insistit. insistendo
deficit. deficiendo diffidit: quid aliuo qͦso
iam apud se tacita ꝑ diffidentiam loquit᷑.
nisi hoc qd rex nabuchodonosor palam
ꝓfitetur: Quia om̃s sapientes regni mei:
nequeunt solutionem edicere mͥ. S cum
ueritas dicat. am̃ dico uob̃. quicqͥd orantes
petitis credite qͥa accipietis & fiet uobis:
si gͥ mens credit qđ audit. si se ad orationẽ
conuertit. si ꝑ ueram & intimã deuotionẽ
se posse obtinere ñ diffidit. qđ ꝑ inuestiga¬
tionem ñ potuit: quid aliud queso ꝑ syci
fiduciam. fideiq constanciam apud semet¬
ipãm asserit. nisi idẽ ip̃m qđ tex ad dame¬
lem. tu autẽ potes inquit. Ꝙ causã quoq
mus quia in scripturis sc̃is homines sc̃i di¬
cti sunt dii: & pot̾ eadẽ ratione et hoc de
angłis dici. Quis gͦ ẽ istors deoꝵ sp̃c: uisi¬
sp̃c sc̃s: Iste ꝓfecto ẽ. qui interpellat ꝓ nob̾

Expanded text:
mens quod supra suam intelligentiam multiformens quod supra suam intelligentiam multiformiter quaerit, quaerendo insistit, insistendo deficit, deficiendo diffidit, quid aliud, quaeso, jam apud se tacita per diffidentiam loquitur nisi hoc quod rex Nabuchodonosor palam profitetur? Quia omnes sapientes regni mei nequeunt solutionem edicere mihi. Sed cum Veritas dicat: Amen dico vobis, quidquid orantes petitis, credite quia accipietis, et fiet vobis . Si igitur mens credit quod audit, si se ad orationem convertit, si per veram et intimam devotionem se posse obtinere non diffidit quod per investigationem non potuit, quid aliud, quaeso, per fiduciam, fideique constantiam apud semetipsum asserit nisi idem idipsum quod rex ad Danielem: Tu autem potes, inquit? Et causam quoque  est. Scimus quia in Scripturis sanctis homines sancti dicti sunt dii, et potest eadem ratione et hoc de angelis dici. Quis ergo est istorum deorum spiritussanctus? Ipse profecto est qui interpellat pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
quę nulla nr̃a sagacitate. nullo nt̃o studio penetre
otandũ sane qđ daniel. baltasar hoc est xxxiiii:¬
capillus capitis uocat᷑: ubi ad subtilem
& sublimiũ absolutionẽ inuitat᷑. In ntima¬
nis et enĩ menbris quid capite sublimius:
quid capillo subtilius: Recte gͦ capillus ca-¬
pitis dicit᷑: a quo subtilitas sublimis intel¬
ligentiȩ exigit᷑. Ꝙ uera mentis deuotio. ab
esffectu nifallor recte capillus capitis dicit᷑.
quia ꝑ ipãm absq dubio ad omnẽ subtili¬
tatem aciut᷑. ꝑ effectum itaq ip̃a ẽ capillus
capitis: ip̃a subtilitas mentis. Audiamus
adhuc. quid ad hec subiungat. Quia om̃s
sapientes regni mei: nequeunt solutionem
edicere mͥ. Qui sunt queso sapientes illuiᷤ
interioris regni. nisi acerrima acumina. &
ꝑacuti sensus cordis humani: Attende gͦ
quȩ sit uirtus deuotionis. quã recte dicat᷑
capillus capitis: si ꝑ ip̃am mens pot̃. qđ̃
ꝑ om̃s regni sui sapientes ñ pot̃. Cum igit᷑

Expanded text:
o studio penetrare Notandum sane quod Daniel Balthassar, hoc est capillus capitis vocatur, ubi ad subtilem et sublimium absolutionem invitatur. In humanis etenim membris quid capite sublimius, quid capillo subtilius? Recte ergo capillus capitis dicitur, a quo subtilitas sublimis intelligentiae exigitur. Et vera mentis devotio ab effectu recte, ni fallor, capillus capitis dicitur, quia per ipsam absque dubio ad omnem subtilitatem acuitur. Per effectum itaque ipsa est capillus capitis, ipsa subtilitas mentis. Audiamus adhuc quid ad haec subjungat: Quia omnes sapientes regni mei nequeunt solutionem edicere mihi. Qui sunt, quaeso, sapientes illius interioris regni nisi acerrima acumina, et peracuti sensus cordis humani? Attende ergo quae sit virtus devotionis, quam recte dicatur capillus capitis, si per ipsam mens potest quod per omnes regni sui sapientes non potest. Cum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
addit᷑. eicient te ab hominib poc ꝑtinet ad
uisionis exequutionẽ. Ac si dicat. Scđ̃m hoc
qđ ꝑ contemplationẽ uidisti. talem ruitiã
de tam sublimi statu posse et solere contin¬
gere. simile ꝑiculum. tͥ uideo imminere: qͥa
in te inuenio causam ruinȩ. Ruinȩ autẽ
causa itinuit᷑: in eo qđ nouissimȩ infcit᷑.
Donec scias qd̾ dominet᷑ excelsus suꝑ regnũ
hominũ: & cuicũq uoluerit dec illud. Qa̾
dicit. donec scias: notat qđ noc ipm̃ ꝓut o¬
portuit nũdum agnouerat. S equentibus
aut̾ẽ uerb̃ exprimit᷑. qualis tandẽ aliqnͣdo
futurus sit ꝑ gram: et cur uel qͦmͦ reꝑandus
sit pꝰ riunam. Qđ autẽ p̃cepit inquit ut
relinquerct᷑ germ̃ radicum. eius. idẽ. arboris:
regnũ tuum tͥ manebit: pꝰquã cognoueris
potestatẽ ẽe celestem. Hec autẽ omnia ꝑ dam

Expanded text:
nt te ab hominibus, hoc pertinet ad visionis exsecutionem, ac si dicat: Secundum hoc quod per contemplationem vidisti talem ruinam de tam sublimi statu posse et solere contingere, simile periculum tibi video imminere, quia in te invenio causam ruinae. Ruinae autem causa innuitur in eo quod novissime infertur: Donec scias quod dominetur Excelsus super regnum hominum, et cuicunque voluerit det illud. Quod dicit donec scias, notat quod hoc ipsum prout oportuit nondum agnoverat. Sequentibus autem verbis exprimitur qualis tandem aliquando futurus sit per gratiam, et cur, vel quomodo reparandus sit post ruinam. Quod autem praecepit, inquit, ut relinqueretur germen radicum ejus, id est arboris: regnum tuum tibi manebit postquam cognoveris potestatem e
Abbreviated transcription (Latin):
incũ regem. Eicient t ab hominib & cũ be¬
stiis feris q erit habitatio tua. ec fenũ ut bos
comedes: et rore celi in funderis. Septem qͦ
temꝑa mutabunt᷑ suꝑte. Quomͦ in nlꝰ uer¬
bis animȩ de sublimi qͦdam statu in ima
ruentis tipus exprimit᷑: in suꝑiorib habet᷑.
Nota qđ hic ꝙͦ quẽad modũ suꝑuis pͥtis sit
diuinitꝰ ꝑ contemplationẽ ostensum: pꝰca aut̃¬

Expanded text:
eum regem. Ejicient te ab hominibus, et cum bestiis, ferisque erit habitatio tua, et fenum ut bos comedes, et rore coeli infunderis. Septem quoque tempora mutabuntur super te. Quomodo in his verbis animae de sublimi quodam statu in ima ruentis typus exprimitur, in superioribus habetur. Nota quod hic quoque quemadmodum superius prius sit divinit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ semꝑ solet ẽẽ causa runȩ: ⁊ causa ru¬
inȩ inuenta atq ꝑspecta uiolentissimũ ca¬
dendi metũ incurrere: spem cam̃ firmissi¬
mam resipiscendi. ⁊ tesurgendi in concusse
retinere. Quomͦ uͦ hec omnia debeant ple¬
nius intelligi: ex suꝑiori exposttione fa¬

Expanded text:
e semper solet esse causa ruinae, et causa ruinae inventa atque perspecta, violentissimum cadendi metum incurrere, spem tamen firmissimam resipiscendi, et resurgendi inconcusse retinere. Quomodo vero haec omnia debeant plenius intelligi, ex superiori expositione fa
Abbreviated transcription (Latin):
itaq nĩa sepe cum hoc secũ agit: ar togantiş¬
absq dubio uiciũ arrogantiȩ. cũ ceperit
menti p̾ualere: semꝑ solet ẽẽ causa riunȩ
Cum gͦ hoc uicium ad eam enormitatẽ
deuotio excreuisse inuenerit: futurã animi
ruinam imminere colligit. et ꝑtimescit.
Scit enim qd ante ruinam exaltabit᷑ cor:
qñꝙ totũ interioris hominis statũ dep̾hen¬
espondens rex ait. Balthasar. somnium xxxuii:
et interp̾tationes cius ñ conturbent te.
Qd dantelem rex turbari ꝓhibuit: quid
aliud ẽ. nisi qđ mens se ipsam deludit.
et spe inani sepe utilem timor̾e collit:
S ecce daniel facit. qđ imminente ꝑicu¬
lo a nob̾ ficri uoluit: et qđ uere deuotiõis
ẽ se ad orationẽ conuertit. Respondit bal¬
thasar et dixit. Dñe mi sompniũ his qui
te odcrunt: & interp̃tatio eius hostib tius
sit. Maligni sp̃c sunt. qui odio in extin¬
guibili in nos exarserunt. Nitia item¬

Expanded text:
itaque nostra saepe cum hoc secum agit, arrogantiaitaque nostra saepe cum hoc secum agit, arrogantiaabsque dubio vitium arrogantiae cum coeperit menti praevalere, semper solet esse causa ruinae. Cum igitur hoc vitium ad eam enormitatem devotio excrevisse invenerit, futuram animi ruinam imminere colligit, et pertimescit. Scit enim quod ante ruinam exaltabitur cor, que totum interioris hominis statum deprehenRespondens rex ait: Balthasar, somnium, et interpretationes ejus non conturbent te . Quod Danielem rex turbari prohibuit, quid aliud est nisi quod mens seipsam deludit, et spe inani saepe utilem timorem tollit? Sed ecce Daniel facit quod, imminente periculo, a nobis fieri voluit, et quod verae devotionis est, se ad orationem convertit Respondit Balthasar, et dixit: Domine mi, somnium his quae te oderunt, et interpretatio ejus hostibus tuis sit. Maligni spiritus sunt qui odio inexstinguibili in nos exarserunt. Vitia
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ uel alienȩ saluti neccssaria optat sͥ reue¬
lari. Sic daniel quasi hora una apud semee¬
ip̃m cogitauit: & causam quã quesiuit op¬
tinuit. Inuestigationis hora tunc demũ de¬
bito fine concludit᷑: qñ iam inuenit᷑ qd̾ que¬
rit᷑. E nos itaq articulo necessitatis urgente.
stud eamꝰ orate. quertre: pulsare. qñtũ neces¬
sitas cogit. uel oportunitas sinit: et studii
nr̃i continuatio instant̾ẽ horam conpleuit.
S si ꝑ danielem deuotionẽ oportet intelli¬
gere. forte hoc erit danielem int̾ semetip̃m
cogitare. deuotionẽ nt̃am semet ip̃am discu¬
tere. semet ipãm examinare: quã feruens.
apud semet ipãm inquucte. Apud semet¬
ipm̃ cogitat: cum studii et exercitii sui qua¬
licatem. modũ et intentionẽ pensat. Cogitat
apud semet ip̃m. dum diligent̾ inquitit:
si hoc ip̃m qđ benc intendit. ñ de suis ui¬
rib s de sola dñi pietate p̃sumit. Deuotio

Expanded text:
suae vel alienae saluti necessaria optat sibi revesuae vel alienae saluti necessaria optat sibi revelari. Sic Daniel quasi hora una apud semetipsum cogitavit, et causam quam quaesivit obtinuit. Investigationis hora tunc demum debito fine concluditur, quando jam invenitur quod quaeritur. Et nos itaque, articulo necessitatis urgente, studeamus orare, quaerere, pulsare quantum necessitas cogit, vel opportunitas sinit et studii nostri continuatio instantem horam complevit. Sed si per Danielem devotionem oportet intelligere, forte hoc erit Danielem intra semetipsum cogitare, devotionem nostram semetipsam discutere, semetipsam examinare, quam fervens, apud semetipsam inquirere. Apud semetipsum cogitat, cum studii et exercitii sui qualitatem, modum et intentionem pensat. Cogitat apud semetipsum dum diligenter inquirit si hoc ipsum quod bene intendit non de suis viribus, sed de sola pietate Domini praesumit. Devotio
Abbreviated transcription (Latin):
derationẽ sui. Ad me ip̃m inquit anima
mea conturbata ẽ. E in horrore uisionis
nocturnȩ: in consideratione horride con¬
memoria udelicet dĩ stu: ꝙ hoc ẽ qd̾ ad¬
dit᷑ ibi. Ad me ipsum anima mea contur¬
bata ẽ: ꝓpt̾ȩa memor ero tui. Hoc ẽ quod
alias dicit᷑. Memor fui dĩ: et delectatus
sum. E hoc in loco. Exitus matutini.
et uesꝑe delectabis. Tu inquit delectab̾.
sideranda tenebrosa illa humani cordis abisso:
tat apud semet ip̃m: cogitationes suȩ contur¬
babant cum. S qui infirma sua libenter
considerat. diligent̾ ittractat. & se in eoꝵ. con¬
sideratione humiliat. dum illud stadiose
discutit. qd̃ in seipso ꝑ semet ip̃m dep̾hendere
potuut: sepe et ad id diunitꝰ illuminat᷑. qđ
ꝑ seipm̃ scite ñ potuit. Hoc ẽ qđ damel dũ
apud se diu tacitus meditat᷑: ad p̃noscendam
interiora sua meditari. qui uult ad ꝓfun¬
dum et plenam sui cognition̾e erudiri: qui

Expanded text:
derationem sui: Ad meipsum, inquit, anima derationem sui: Ad meipsum, inquit, anima mea conturbata est . Sed in horrore visionis nocturnae, in consideratione horridae conmemoria videlicet Dei sui, et hoc est quod additur ibi: Ad meipsum, anima mea conturbata est, propterea memor ero tui. Hoc est quod alias dicit: Memor fui Dei, et delectatus sum . Et hoc in loco: Exitus matutini, et vespere delectabis. Tu, inquit, delectabis, sideranda tenebrosa illa humani cordis abysso? tat, apud semetipsum cogitationes suae conturbant eum. Sed qui infirma sua libenter considerat, diligenter retractat, et se in eorum consideratione humiliat, dum illud studiose discutit quod in seipso per semetipsum deprehendere potuit, saepe et ad id divinitus illuminatur quod per seipsum scire non potuit. Hoc est quod Daniel, dum apud se diu tacitus meditatur, ad praenoscendam interiora sua meditari, qui vult ad profundam et plenam sui cognitionem erudiri, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tutinũ tempus ẽ. qñ ante contemplationis o¬
culos lum̃ reuclantis gr̃e emergit. & in sui ad¬
mirationẽ conuertit: et sepe extra semet ip̃m
ꝑ m̃tis excessum rapit. Exitus inquit matu¬
tini: & uesꝑe delectab. Qui sunt isti matu¬
tini exitus: nisi ad ueri solis irradiationem
humanȩ mentis excessts: Dicit gͦ quia de¬
lectant exitus matutini: cur non ⁊ uespera
uel introitus uesꝑtini: Nam mane solemꝰ
ab interiorib ad exteriora exire: & uesꝑe ab
exteriorib ad interiora redire. Quis autem
digne mirct᷑ quam sit duice. quamue dele¬
ctabile. feruente iam caritate. & quasi sub
estiuo temꝑe. ad matutinã lucem radiantis
diuinitatis se a somno excutere. & extra
humane m̃tis angustias. in auram liber¬
tatis etumꝑenoe in latum illum diuinoꝵ
spectaculoꝵ. campũ. m̃tis alienatione tran¬
sire: Delectant itaq exitus matutini : con¬
tristant autẽ intioitus uesꝑtim: eo ꝓculdu¬
bio temꝑe cum animus reuertit ad consi¬

Expanded text:
tinum tempus est quando ante contemplantis oculos lumen revelantis gratiae emergit et in sui admirationem convertit, et saepe extra semetipsum per mentis excelsum rapit: Exitus, inquit, matutini, et vespere delectabis . Qui sunt isti matutini exitus, nisi ad veri solis irradiationem humanae mentis excessus? Dicit ergo quia delectant exitus matutini, cur non et vespera, vel introitus vespertini? Nam mane solemus ab interioribus ad exteriora exire, et vespere ab exterioribus ad interiora redire. Quis autem digne miremur quam sit dulce, quamve delectabile, fervente jam charitate, et quasi sub aestivo tempore ad matutinam lucem radiantis divinitatis se a somno excutere, et extra humanae mentis angustias in auram libertatis erumpere, et in latum illum divinorum spectaculorum campum mentis alienatione transire? Delectant itaque exitus matutini, contristant autem introitus vespertini, eo procul dubio tempore cum animus revertitur ad consi
Abbreviated transcription (Latin):
loquimitr uirtute rep̃hendimus: in qͣ¬
libet uirtute uel gr̃a cauere debemus.
Audi aꝑte. diligent̃ aduerte. memorit̃
retine: si in aliqua gr̃a. in aliqua indu¬
stria. si in aliqua uirtute tua confidis.
p̃sumis. głaris: diuinum quidẽ & satiᷤ
imꝑbe honorem ei impendis. nedicam
iurtute. Qłam meam inquit alteri non
dabo: nec laudẽ meam scuptili: Quam¬

Expanded text:
loquimur virtutem reprehendimus, in quloquimur virtutem reprehendimus, in qualibet virtute, vel gratia cavere debemus. Audi aperte, diligenter adverte, memoriter retine si in aliqua gratia, in aliqua industria, si in aliqua virtute tua confidis, praesumis, gloriaris, divinum quidem et satis improbe honorem ei impendis, ne dicam virtute: Gloriam meam, inquit, alteri non dabo, nec laudem meam sculptili
Abbreviated transcription (Latin):
dictione non erit inutile. Cum autẽ
da nielis officium multiplici laude com¬
mendamus: & de uirtute deuotionis
bonȩ opinionis fraglantiam sermoniᷤᷤ
nr̃i commendatione circumquaq dif¬
fundimus: bonum opus quidẽ facimꝰ
si in his omnib danielis nr̃i ñ tam
głam quam ittilitatem querimꝰ. Et
ut aꝑtius dicam quid sentiam bonũ
ẽ utiq ob deuotionis grãm. & orationis
instantiam. uitam nr̃am restringere:
bonum est uirtutem orationis comin¬
dare: & laudib efferre: si tamen ad hoc
fiat ut nr̃a deuotio in melius excrescat. et
feruentior exurgat. non ut glosior appare¬
at. Quam multi sunt qui cum ꝑoratio¬
nis instantiam aliquam se obtinuisse gra¬
tiam credunt: multũ iam de sua deuo¬
tione uel scitate p̃sumentes. magna et
ab aliis dẽa estimari uolunt. Hoc est quod
nabuchodonosor pꝰquam ꝑ danielem
ad uoti sui desiderium ꝑuenit. tam
mepto quam uano eum honore cumu¬
lauit. Hoc autem qđ circa hanc de qua

Expanded text:
dictione non erit inutile. Cum autem dictione non erit inutile. Cum autem Danielis officium multiplici laude commendamus, et de virtute devotionis, bonae opinionis fragrantiam sermonis nostri commendatione circumquaque diffundimus, bonum opus quidem facimus, si in his omnibus Danielis nostri non tam gloriam quam utilitatem quaerimus. Et, ut apertius dicam quid sentiam, bonum est utique ob devotionis gratiam et orationis instantiam vitam nostram restringere, bonum est virtutem orationis commendare et laudibus efferre, si tamen ab hoc fiat ut nostra devotio in melius excrescat et ferventior exsurgat, non ut gloriosior appareat. Quam multi sunt qui cum per orationis instantiam, aliquam se obtinuisse gratiam credunt, multum jam de sua devotione vel sanctitate praesumentes magna et ab aliis de ea aestimari volunt. Hoc est quod Nabuchodonosor postquam per Danielem ad voti sui desiderium pervenit, tam inepto quam vano eum honore cumulavit. Hoc autem quod circa hanc de qua
Abbreviated transcription (Latin):
confidere: uel gloriari uelle: xxxuii.¬
ostias inquit & incensum p̃cepit
ut sacrificarent᷑ ei. animalia pro
daniele occidere. uł incensum cremare.
ꝙ eiismodi quelibet in eius usus uł
utilitatem expendere: omnino ñ eẽt
culpabile. Culpabile autem. hec illi sa¬
crificare: & homini mortali diuinũ
honorem impendere. In hostiȩ immo¬
latione. brutoꝵ. et irrationabilium ca¬
ro mactat᷑: in incensi concrematione.
suauis odor latius spargit᷑. Quasi igit᷑
uiua s bruta caro mactat᷑: qñ qͥlibet
irrationabilis appetitus uł asfectus in
nobis carnis contritione mortificatur.
Q tunc uelut ucensi odorem latius
spargimus: qñ cuiꝰcumq uirtutis opi¬
monem dignis laudum p̃conus dilata¬
mus. Ex his itaq quȩ in nr̃is appetiti¬
b uel affectib adhuc bestialĩt uiuunt.
ꝓ damiele nr̃o mactare. & euismodi mor¬
tificationem. in deuotionis nr̃e usum
et utilitatem exercere: absq ulla contra¬

Expanded text:
confidere vel gloriari velle. Hconfidere vel gloriari velle. Hostias, inquit, et incensum praecepit ut sacrificarent ei. Animalia pro Daniele occidere, vel incensum cremare, et ejusmodi quaelibet in ejus usus vel utilitatem expendere omnino non esset culpabile. Culpabile autem haec illi sacrificare, et homini mortali divinum honorem expendere. In hostiae immolatione, brutorum et irrationabilium caro mactatur, in incensi concrematione suavis odor latius spargitur Quasi igitur viva, sed bruta caro mactatur, quando quilibet irrationabilis appetitus vel affectus in nobis carnis contritione mortificatur, et tunc velut incensi odorem latius spargimus, quando cujuscunque virtutis opinionem dignis laudum praeconiis dilatamus. Ex his itaque quae in nostris appetitibus vel affectibus adhuc bestialiter vivunt pro Daniele nostro mactare, et ejusmodi mortificationem in devotionis nostrae usum et utilitatem exercere absque ulla contra
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. tanquam infimum. ꝙ pene uł
penitus nichilum reputare: Attende
quomodo in faciem suam cecidit. qͦmͦ
seipsum humiliauit. uł humiliari
nos uoluit: qui om̃s iusticias nr̃as pan¬
no mulieris menstruate comparauit.
S nec ualde magnum. nec admodum
mirũ. si eo nos temꝑe abicimus: quo pe¬
riculum nr̃m̃ imminere iam cerni¬
mus. Tuno inquit rex cecidit in fa¬
ciem suam. Tunc cecidit: cum dani¬
ele docente ꝑiculum suum agnouit.
S sciendum qd̵ illa humiliatio quȩ
sine ꝑseuerantia ẽ: imminenti ꝑiculo
repugnare non pot̃. Illud quoq notan¬
dumꝰ quod sepe quo se quis inconsultuᷤᷤ
& immoderatius abicit: eo ad insaniorem
et enormiorem pꝰmodum suꝑbiam erum¬
pit. Attende in rege humiliationẽ ista¬
bilem et indiscretam: & pꝰmodum suꝑbi¬
am plusquam humanam. Nam qui pꝰ
danielem ad orauit: idem ipse pꝰmodum
statuam suam adorari precepit:
Quod in nulla nr̃a uirtute debeamus:

Expanded text:
verat, tanquam infirmum et pene vel verat, tanquam infirmum et pene vel penitus nihilum reputare? Attende quomodo in faciem suam cecidit, quomodo seipsum humiliavit, vel humiliari nos voluit, qui omnes justitias nostras panno mulieris menstruatae comparavit. Sed nec valde magnum, nec admodum mirum si eo nos tempore abjicimus, quo periculum nostrum imminere jam cernimus. Tunc, inquit, rex cecidit in faciem suam. Tunc cecidit cum, Daniele docente, periculum suum agnovit. Sed sciendum quod illa humiliatio, quae sine perseverantia est, imminenti periculo repugnare non potest. Illud quoque notandum quod saepe quo se quis inconsultius et immoderatius abjicit, eo ad insaniorem et enormiorem postmodum superbiam erumpit. Attende in rege humiliationem instabilem et indiscretam, et postmodum superbiam plus quam humanam. Nam qui prius Danielem adoravit, idem ipse postmodum statuam suam adorare praecepit. CAPUT XXXVII. Quod in nulla nostra virtute debeamus
Abbreviated transcription (Latin):
unc rex nabucodonosor cecidit in
faciem suam. & danielem ad orauit.
& hossias et incensum precepit ut
lacrificarent᷑ ei. Multum. nec mirum se¬
ip̃m humiliauit: ꝙ merito humiliari
debuit. pꝰquam tale tantumq sibi ꝑicu¬
lum imminere cognouit. S in hoc eñ
quis uire rep̃hendat: quod illum qui soli
deo debetur honorem. homini mortali ex¬
hibeat. O forte illum quia uerum dei¬
templum eẽ dep̃hendit: tali honore dig¬
num iudicauit. S ad edificationem᷑
nrãm oportet nos ista diligent̃ discutere:
uł quid in nobis iuxta hoꝵ. similitudi¬
nem actitari soleat subtilit̃ inquirere.
Cecidit inquit in faciem suam. ꝑfaciẽ¬
suam homo cognoscit᷑: & ea pars in ho¬
mine ceteris decentior uel dignior habe¬
tur. Quid itaq aliud ẽ in faciem cad̾e.
quam illud etiam qđ in se p̾cipuum
uł optunum ẽ. alta consideratione des¬
picere: & illud utiq uñ aliis innotesc̾e.
& uelud uenerandus apparere consue¬

Expanded text:
unc rex Nabuchodonosor cecidit in unc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam et Danielem adoravit, et hostias, et incensum praecepit ut sacrificarent ei . Multum, nec mirum, seipsum humiliavit, et merito humiliari debuit postquam tale tantumque sibi periculum imminere cognovit. Sed in hoc eum quis non jure reprehendat, quod illum qui soli Deo debetur honorem homini mortali exhibeat? Sed forte illum, quia verum templum esse deprehendit, tali honore dignum judicavit. Sed ad aedificationem nostram oportet nos ista diligenter discutere, vel quod in nobis juxta horum similitudinem actitari soleat subtiliter inquirere: Cecidit, inquit, in faciem suam: per faciem homo cognoscitur, et ea pars in homine caeteris decentior vel dignior habetur. Quid itaque aliud est in faciem cadere quam illud etiam quod in se praecipuum, vel optimum est alta desideratione despicere, et illud utique unde aliis innotescere, et velut venerandus apparere consue
Abbreviated transcription (Latin):
liter expͥmit. cum dicit. Pre fulgore in
conspectu eius. nubes transierunt. Dñi
respicere. est illuminare. Cum enĩ sit
lux uera. more utiq solis. eo ipso quo
respicit & illustrat: accendit & illumi¬
nat. Ad diuinum itaq respectum tan¬
to sepe diuini luminis splendore reple¬
mur: ut in eo qđ diuinitus reuelatur.
omnis mox ambiguitatis uł hesitati¬
onis obnubilatio demedo tollat᷑. Nu¬
bes itaq transeunt: cum ille quȩ ani¬
mũ obnubilare consuerant dubitatio¬
nes recedunt. Nubes transire ẽ: uerita¬
tis ꝑspicatiam & intelligentiȩ serenũ.
sine ulla ꝑcunctatione tenere. Eiꝰmodi
certitudinem. certitudinisq securitatẽ.
in sententiȩ sue assertione habere se
docuit. qui fiducialit̃ asseruit: & ue¬
rum est somnium ⁊ fideł interp̃tatio eiꝰ:
S quid ad hec uex feccrit: scriptura
subiungit: Quod humiliatio in¬
stabilis & indiscreta sit quidem
reprehensione digna: xxxuii.¬

Expanded text:
liter exprimit, cum dicit: Prae fulgore in liter exprimit, cum dicit: Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt , Domini respicere, est illuminare. Cum enim sit lux vera, more utique solis eo ipso quo respicit, illustrat, accendit et illuminat. Ad divinum itaque respectum tanto saepe divini luminis splendore replemur, ut in eo quod divinitus revelatur omnis mox ambiguitatis vel haesitationis obnubilatio de medio tollatur. Nubes itaque transeunt, cum illae quae animum obnubilare consueverant dubitationes recedunt. Nubes transire est veritatis perspicaciam, et intelligentiae serenum sine ulla percunctatione tenere. Ejusmodi certitudinem, certitudinisque securitatem in sententiae suae assertione habere se docuit qui fiducialiter asseruit. Et verum est somnium, et fidelis interpretatio ejus. Sed quid ad haec rex fecerit, ScripI. Quod humiliatio instabilis, et indiscreta sit quidem reprehensione digna. T
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculum uitari non potest. Deus magnꝰ
ostendit regi que futura sunt postea.
felix ille qui unminentẽ ruinam pre-¬
uidere potest. dum adhuc rex est. et
passionib siuis dominari: &̃ instans
adhuc ꝑiculum declinare potest. Uideamꝰ¬
autem quid post hec omnia subiungitur.:
cum dicit᷑. E uerum ẽ somniũ: et fideliᷤ
incerp̃tatio. Multa sepe diuinoꝵ. mysterio¬
rum ꝓfunda. insitȩ nob̃ rationis uiuacita¬
te penetramus : & ñnulla de futuris. pru¬
dentiȩ oculo antequam ueniant cauta sol¬
licitudine p̃uidemus. S in his sepe con¬
stantia titubat: & quid ꝑ certitudinis se¬
curitatem inconcusse teneat: haue plane
comprehendit. Cogitationes enĩ mortali¬
um timidȩ: & incerte ꝓuidentiȩ nr̃ȩ. Ec̃o¬
tra autem qd in lumine dĩ cernimꝰ. qd̵
ex eius reuelatione cognoscimus: tanta
certitudinis fiducia tenemus: ut nullo
suꝑ hoc ambiguitatis ancipiti pulsari
possimus. Hoc est quod psalmista figura¬

Expanded text:
periculum vitari non potest. Deus magnus periculum vitari non potest. Deus magnus ostendit regi quae futura sunt postea. Felix ille qui imminentem ruinam praevidere potest dum adhuc rex est, et passionibus suis dominari et instans adhuc periculum declinare potest! Videamautem quid post haec omnia subjungitur, cum dicitur: Et verum est somnium, et fidelis interpretatio. Multa saepe divinorum mysteriorum profunda insitae nobis rationis vivacitate penetramus, et nonnulla de futuris prudentiae oculo antequam veniant cauta sollicitudine praevidemus. Sed in his saepe constantia titubat, et quid per certitudinis securitatem inconcusse teneat haud plene comprehendit. Cogitationes enim mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae. Econtra autem, quod in lumine Dei cernimus, quod ex ejus revelatione cognoscimus, tanta certitudine et fiducia tenemus, ut nullo super hoc ambiguitatis ancipiti pulsari possimus. Hoc est quod Psalmista figura
Abbreviated transcription (Latin):
alio et alio ordine ferrum et testa commi
sit utilis et certa prouidentia  xxxu¬
Rosequit᷑ ad huc daniel & addit.
Deus magnus inquit ostendit regi
quȩ futura sunt postea. Deus inqtͥ magnꝰ.
forte in eius cognitione et diectione creuerat.
cui tantam mysterioꝵ. ꝓfunditatem reue¬
lauerat: ut eius magnitudiu̾e̾ non imm̾ito
p̃ceteris magnificare debeat. Deus magnus
ostendit regi. Non cuilibet homini s regi
ista dominus ostendit: ut regia lib̃tate &
auctoritate illud suum regnum regendũ
atq disponendum agnoscat: qui ad futuroꝵ.
p̃ noticiam et eiusmodi grãm anelat. Ds̃
mnagnus ostendit regi: quȩ futura sunt
postea. O quanta dei pietate agitur. ut
cum adhuc futura ẽ. dum adhuc p̃caue¬
ri potest. sua homini riuna reueletur:
ut cauta sollicitudine p̾iudeat & agnos¬
cat. quid timere quid cauere. cui ꝑiculo
repugnare debeat. Tarda quide & nimiᷤ
sera ꝓuidentia est: cum iam imminens

Expanded text:
alio et alio ordine ferrum et testa comminalio et alio ordine ferrum et testa comminsit utilis et certa prudentia. Prosequitur adhuc Daniel, et addit: Deus magnus, inquit, ostendit regi quae futura sunt postea . Deus, inquit, magnus, forte in ejus cogitatione et dilectione creverat, cui tantam mysteriorum profunditatem revelaverat, ut ejus magnitudinem non immerito prae caeteris magnificare debeat. Deus magnus ostendit regi, non cuilibet homini, sed regi ista Dominus ostendit, ut regia libertate et auctoritate illud suum regendum atque disponendum agnoscat, qui ad futurorum praenotitiam et ejusmodi gratiam anhelat. Deus magnus ostendit regi quae futura sunt postea. O quanta Dei pietate agitur, ut cum adhuc futura est, dum adhuc praecaveri potest, sua homini ruina reveletur, ut tanta sollicitudine praevideat, et agnoscat quid timere, quid cavere, cui periculo repugnare debeat. Tarda quidem et nimis sera providentia est, cum jam imminens
Abbreviated transcription (Latin):
num non dabit᷑. Felix regnum in qͦ pati¬
entia durat: benignitas ꝑseucrat. Felix re-¬
gnum: in quo nemo emulat᷑. felix utiq
in quo non agitur ꝑperam: nemo inflat᷑.
felix uere. in quo nemo ambitiosus querit
quȩ sua sunt: nemo irritat᷑. forte in hoc
nobis aliquid innuit: qđ cum suꝑius in
enumeratione contritionis. pͥus ferrũ.
postea cestam posuerit. Hoc in loco
sane pͥus testam: pꝰea autẽ ferrum ponit.
S scimus quia in aliis timor: in aliis
autem principat᷑ pudor. Nam alii qͥđe
sunt magis timorati quam uerecundi:
alii uͦ magis uerecundi. quam timorati.
Qui igit᷑ timidiores sunt. facilius compun¬
gunt᷑ ex considatione ꝓpriȩ crudelitatis. qmͣ
uoluptatis: qui uͦ uerecundiores familiariꝰ
ad penitentiam emolluuit᷑ ex recordatione
fede uoluptatis. quam iniquitatis. Si igit᷑
ꝑ ferrum crudelitas. ꝑ testam recte uolup¬
tas intelligit᷑: quid mirũ si alias & alias.

Expanded text:
rnum dabitur! Felix regnum in quo patirnum dabitur! Felix regnum in quo patientia durat, benignitas perseverat! Felix regnum, in quo nemo aemulatur, felix utique in quo non agitur perperam, nemo inflatur, felix vere in quo nemo ambitiosus quaerit quae sua sunt; nemo uritur! Forte in hoc nobis aliquid innuit, quod cum superius in enumeratione contritionis prius ferrum, postea testam posuerit, hoc in loco sane prius testam, postea autem ferrum ponit. Sed scimus quia in aliis timor, in aliis autem principatur pudor. Nam alii quidem sunt magis timorati quam verecundi, alii vero magis verecundi quam timorati. Qui igitur timidiores sunt facilius compunguntur ex consideratione propriae crudelitatis quam voluptatis. Qui vero verecundiores familiarius ad poenitentiam emolliuntur ex recordatione foedae voluptatis quam iniquitatis. Si igitur per ferrum crudelitas, per testam recte voluptas intelligitur, quid mirum si alias,
Abbreviated transcription (Latin):
tiens est: comminuit ferreum rigorem ca¬
ritas quȩ benigna est. Quid queso ẽ in qͦ
simulationis es comminuit᷑: nisi caritaᷤᷤ
quȩ non emulat᷑ : Quid uͦ est qd cõmi¬
nuit eream ꝑtinatiam: nisi caritas quȩ
non agit ꝑperam: Si in argento iactanti¬
a.in auro intelligitur arrogantia: quid
eis tam contrarium quam caritas quȩ ñ
inflatur. nec est ambitiosa. nec querens
quȩ sunt sua: Si autem in argento
illud opus intelligit᷑ qđ fit ex sola delibe¬
tatione. non autemꝰ ex dilectione. nec fit tam
ex delectatione quam ex ueritate: quid tam
consentaneum caritati. quȩ congaudet ue¬
ritati: Si in aureo capite: optimi oꝑis defe¬
ctus rep̃hendit᷑. eo quod ad debta finis ta¬
lum non ꝑducitur: quid melius hoc opuᷤ
arguit uel corrigit. quam ꝑfecta caritas
quȩ numqu̾a excidit: Ofelix caritatis re¬
gnum qđ manet in etexnũ: o felix regnum
ͦd ñ qũa dissipabit᷑. quod ppło alteri inet̃¬

Expanded text:
tiens est, comminuit ferreum rigorem chatiens est, comminuit ferreum rigorem charitas, quae benigna est. Quid, quaeso, est in quo simulationis aes comminuitur, nisi charitas quae non aemulatur? Quid vero est quod comminuit aeream pertinaciam, nisi charitas quae non agit perperam? Si in argento jactantia, in auro intelligitur arrogantia, quid eis tam contrarium quam charitas quae non inflatur, nec est ambitiosa, nec quaerens quae sunt sua? Si aut in argento illud opus intelligitur quod fit ex sola deliberatione, non autem ex dilectione, non fit tam ex dilectione quam ex veritate, quid tam consentaneum charitati quae congaudet veritati? Si in aureo capite optimi operis defectus reprehenditur, eo quod ad debiti finis talum non perducitur, quid melius hoc opus arguit vel corrigit quam perfecta charitas quae nunquam excidit? O felix charitatis regnum quod manet in aeternum! O felix regnum quod nunquam dissipabitur, quando populo alteri in aete
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat malum: ñ gaudet suꝑ iniquitate:
congaudet autem ueritali. Adhuc additur de
hoc regno. quia ipsum stabit ineternum: et
caritas inquit apłs numquã excidit. Scd̃m
qđ udisti inquit. qd̾ de monte abcisus ẽ lapiꝰ
sine manib. et commuinuit testam. & ferrum.
& es. et argentum & aurum. Scimus quia
regnum dĩ a timore inchoatur: s in caritate
consuminat᷑. Per lapidem itaq timoris dei¬
citur opus confusionis: & fundat᷑ regnũ cari¬
tatis. S lapis sine manib abscidit᷑. ꝑ quem
caritatis regnum fundat᷑. Timoris enim in¬
consumet. uniuersa regna hec. scd̃m qđ
iudisti. qđ lapis abscisus ẽ sine ma Enib
& comminuit testam. & ferrum. et es. et
argentum & aurum. Destructio ad tiersan¬
tium regnoꝵ incipit᷑ a timore: ꝑficitur in ca¬
ritate. Per timorem eradicant᷑ a consensu:
ꝑ caritatem euellunt᷑ ab effectu. Commi¬
nuit gͦ testeam fragilitatem caritas quȩ pa¬

Expanded text:
cogitat malum, non gaudet super iniquitate, cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Adhuc additur de hoc regno, quia ipsum stabit in aeternum, et Charitas, ait Apostolus, nunquam excidit, secundum quod vidisti, inquit, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et comminuit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum. Scimus quia regnum Dei a timore inchoatur, sed in charitate consummatur. Per lapidem itaque timoris dejicitur opus confusionis, et fundatur regnum charitatis. Sed lapis sine manibus abscinditur per quem charitatis regnum fundatur: timoris enim inconsumet universa regna haec, secundum quod vidisti, quod lapis abscissus est sine manibus, et contrivit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum. Destructio adversantium regnorum incipitur a timore, perficitur in charitate. Per timorem eradicantur a consensu, per charitatem evelluntur ab effectu. Comminuit ergo testeam fragilitatem charitas, quae pa
Abbreviated transcription (Latin):
dissipabit᷑: et regnum eius ppło alteri ñ
dabit᷑. Comminues et consumet uniu̾sa
regna hec. & ipsum stabit ineternum. scdm
qđ uidisti quod de monte abscisus est lapis
sine manib et comminuit testam. & ferrũ
& ex. et argentum. et aurum. In dieb itaq
regnoꝵ illoꝵ. sub temꝑe tante malitiȩ. & tantȩ
miseriȩ. cat᷑ abundantia gĩe: & suscitatur
regnum caritatis. qđ nunqmͣ pocest perire.
Qui enim manet in dilectione: manebit in
eternum. Itaq hoc regnum ineternũ non
dissipabit᷑. Caritas enim omnia suffert. om̃ia
credit. omnia sꝑat. omnia sustinet: & regnũ
eus ppło alteri uon dabit᷑. Hic est enĩ fons
ille ut ait augustinus: de quo non communi¬
cat alienus. Comminuet inquit & consumet
uniuersa regna hec. Uultis autem nosse. qͦmͦ
caritas uniuersa regna hec comminuit atq
consumit: Caritas ait apłs patiens ẽ. benig¬
na ẽ: caritas non emulatur: non agit ꝑperan
ñ inflat᷑: non est ambitiosa: non irritat᷑. non

Expanded text:
pulo alteri non dabitur. Comminuet, et consumet universa regna haec, et ipsum stabit in aeternum, secundum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et comminuit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum . In diebus itaque regnorum illorum sub tempore tantae malitiae, et tantae miseriae datur abundantia gratiae, et suscitatur regnum charitatis quod nunquam potest perire. Qui enim manet in dilectione, manebit in aeternum. Itaque hoc regnum in aeternum non dissipabitur. Charitas enim omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet . Et regnum ejus populo alteri non dabitur, hic est enim fons ille ut ait Augustinus de quo non communicat alienus: Comminuet, inquit, et consumet universa regna haec. Vultis autem nosse quomodo charitas universa regna haec comminuit atque consumit: Charitas, ait Apostolus, patiens est, benigna est, charitas non aemulatur, non agit perperam, non infl
Abbreviated transcription (Latin):
nosor. Tu gͦ balchasar interp̾tationẽ ciꝰ narra
festinus. ꝑpendis ut arbitror quia alia rex
ꝑ seipm̃ uidet. & alia a daniele extorquet:
quia alia sunt quȩ animo lib̾e &. ex facili
occurrunt: alia quȩ sine magno labore et
ingenti sollicitudine. sciri ñ possunt. In illiᷤ
animus ꝓuocat᷑ ut ad matora assurgat. in
istis excrcct᷑ et numiliat᷑ ne p̃sumat. Innu¬
it᷑ autẽ qđ in his quȩ tex iuderat. sine timore
ñ fuerit: qui interp̃tationẽ cum festinatione
requirit. Ammonem᷑ autẽ ⁊ nos. euis rei abso¬
lution̾ẽ cum omni festinatione querere: ubi
ꝑiculi suspicio pot̾ metũ in cutere: Qd̃ eorꝙ¬

Expanded text:
nosor. Tu ergo, Balthasar, interpretationem ejus narra nosor. Tu ergo, Balthasar, interpretationem ejus narra festinus. Perpendis, ut arbitror, quia alia rex per seipsum videt, et alia a Daniele extorquet, quia alia sunt quae animo libere et ex facili occurrunt, alia quae sine magno labore, et ingenti sollicitudine sciri non possunt. In illis animus provocatur ut ad majora assurgat, in istis exercetur et humiliatur, ne praesumat. Innuitur autem quod in his quae rex viderat, sine timore non fuerit qui interpretationem cum festinatione requirit. Admonemur autem et nos ejus rei absolutionem cum omni festinatione quaerere, ubi periculi suspicio potest metum incutere.
Abbreviated transcription (Latin):
tudo mirabilior appareat: & certũ ht̃ qͥa ficri
oporteat. eo qd omnip̃c bonitas cominune
bont̃ impedire nollit. nec debeat. S ecce iterũ
mirari incipit. qͦmͦ possit summȩ iusticiȩ con¬
uenite. uel qͦmͦ possit iustũ eẽ: ut uel ꝓpt̃ uni¬
uersitatis utilitatẽ ꝑmittant᷑ aliqui cadere.
Nam sicut unuiersitatis debitor ẽ qui omnia
tecit. sic et singuloꝵ debitor ẽ qui singula insti¬
tuit. Et sicut piũ ẽ commune bonũ ñ impe¬
aliquã causam lapsuro inẽe. ꝓpt̾ quã mertio
debcat imminenti patere riunę. Qui igit᷑
cusmodi causam nosse concrpiscit. ⁊ duui¬
nor iudicioꝵ rationẽ summoꝑe querit:
quid aliud quam ostense uisionis interp̃tati¬
oñe inquirit: Tunc autẽ eiusmodi interp̃¬
tationem quasi adanide exigit: qñ qđ ꝑ in¬
uestigationem non pot̾. precib ⁊ summe de¬
uotionis studio a dño extorquere ñ desistit.
Noc somniũ inquit uidi ego nabuchodo¬

Expanded text:
tudo mirabilior appareat, et certum habet quia fieri tudo mirabilior appareat, et certum habet quia fieri oporteat, eo quod omnipotens bonitas commune bonum impedire nolit, nec debeat. Sed iterum mirari incipit quomodo possit summae justitiae convenire, vel quomodo possit justum esse, ut vel propter universitatis utilitatem, permittantur aliqui cadere. Nam, sicut universitatis debitor est qui omnia fecit, sic et singulorum debitor est qui singula instituit. Et, sicut pium est commune bonum non impealiquam causam lapsuro inesse propter quam merito debeat imminenti patere ruinae. Qui igitur ejusmodi causam nosse concupiscit, et divinorum judiciorum rationem summopere quaerit, quid aliud quam ostensae visionis interpretationem inquirit? Tunc autem ejusmodi interpretationem quasi a Daniel exigit quando quod per investigationem non potest, praecipuo, et summae devotionis studio a Domino extorquere non desistit. Hoc somnium, inquit, vidi ego Nabuchodo
Abbreviated transcription (Latin):
te penctiare. atq cognoscere. Illud ad sominis
uisioñẽ: istud ꝑtinet ad sompnii interp̃tati¬
onem. Ad somnii uisionem ꝑtinet exdiui¬
na reuelatione cognoscere: quid contingere o¬
porteat: ad interp̾tationẽ autẽ somnii ꝑtinet
intelligere qualitatẽ ꝑsonȩ cui hoc accidere
debeat: causam uidelicet ꝑpendere quȩ ad
eiꝰmodi casum qualẽcumq ꝑsonam impel¬
lere soleat. Hoc ẽ qd̾ daniel inuestigando inue¬
nit: & regi inter p̃tando aꝑuit. cum dicit.
Tu es arbor illa quam uidisti. Quid enim
ẽ dicere tu es. nisi talem te ẽẽ ꝑpendo. talemĩ
te causam inuenio: unde tale aliquid tibi
accidere ñ dubitoꝰ. His auttẽ ad huc aptius
nosse. qͦmͦ post ostensam diuinitus uisione sole¬
mus ĩmo et debemus eius interp̾tationẽ quere¬
re: Ecce forte qͥs ꝑcontemplationis luc̾e uidet.
quomꝰ quoꝵdam sublimiũ uiroꝵ lapsum. et̃
reparationẽ commnunis utilitas reqͥrat. uidet
ipsum stantes adhuc ad cautelam informat. qͦmͦ

Expanded text:
te penetrare atque cognoscere. Illud ad somnii visionem, istud pertinet ad somnii interpretationem. Ad somnii visionem pertinet ex divina revelatione cognoscere quid contingere oporteat, ad interpretationem autem somnii pertinet intelligere qualitatem personae cui hoc accidere debeat, causam videlicet perpendere quae ad ejusmodi casum qualemcunque personam impellere soleat. Hoc est quod Daniel investigando invenit, et regi interpretando aperuit, cum dicit: Tu es arbor illa quam vidisti. Quid enim est dicere, tu es, nisi talem te esse perpendo, talem in te causam invenio, unde tale aliquid tibi accidere debere non dubito? Vis autem adhuc apertius nosse quomodo post ostensam divinitus visionem solemus, imo et debemus ejus interpretationem quaerere? Ecce forte quis per contemplationis lucem videt quomodo quorumdam sublimium virorum lapsum, et reparationem communis utilitas requirat. Videt ipsum stantes adhuc ad cautelam informat, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
in suis excrciciis p̾sumere. Q ñ gͦ secularib scien¬
mus. eũ ꝓfecto qui principari oebet danielem
uidelicit scruire compellimus. S attendendũ
ẽ quam sit malũ. bonis etiam scientiis abuti.
⁊ earũ abusione meliora stucdia p̃pediri: qñ ex
deuotionis officio ꝑuersa quelibet scientia debr
et solet in honos usus deflecti: Qmͣ sit utile
malis principat᷑. uire danieli uit̾ om̃s sapientes
babilonis pͥmatus concedit᷑. si ueracit constat qd̾
ꝑ nabucho donosor dicit᷑. Scio qã spm̃ deoꝵ scõꝵ.¬

Expanded text:
in suis exercitiis praesumere. Quando ergo saecularibus scienin suis exercitiis praesumere. Quando ergo saecularibus scienmus, eum profecto qui principari debet, Danielem videlicet, servire compellimus. Sed attendendum est quam sit malum bonis etiam scientiis abuti, et earum abusione meliora studia praepediri, quando ex devotionis officio perversa quaelibet scientia debet, et solet in bonis usus deflecti. CAPUT XII. Quomalis principatur, jure Danieli inter omnes sapientes Babylonis primatus conceditur, si veraciter constat quod per Nabuchodonosor dicitur: Scio quod spiritum deo
Abbreviated transcription (Latin):
his sentiendum ẽ. quȩ possunt eẽ utiles ⁊ bonȩ:
Nam ut cetera taceam. ñne tunc daniel prin¬
cipat᷑. nonne quelibet ꝑuersa scientia deuotioni
subseriuire cogit᷑. qñ ex eius consideratione huma¬
nus error plenuis agnoscit᷑: qñ ex euis retractatio¬
ne animus numiliat᷑. confundit᷑. compungit᷑.
⁊ ad deuotionis studia instigat᷑: Nonne ꝑuer¬
sa quelibet scientia deuotiom subseruit. qñ ani¬
mus a semet ipso temꝑa exigit. quȩ in nuiꝰmo¬
ai studiis in eptis ꝑoere consucuit.: ñ ex compara¬
tione colligit. quantũ spiritalib studiis inuigila¬
tt debeat. qui tantis ineptiis qñq se insudasse
retractat: Dic itaq danel dictoꝵ. sapientum col¬
lega intelligat᷑: ut in eis quenda sp̃alis militiȩ pͥn¬
cipatum ȩquitatis uite tenere credat᷑. Debent gͦ
quelibet scłares scientiȩ spualib studiis suoser¬
cuire: & nil qđ uere dcuotionis lucris ñ militet

Expanded text:
his sentiendum est quae possunt esse utiles et bonae? his sentiendum est quae possunt esse utiles et bonae? Nam, ut caetera taceam, nonne tunc Daniel principatur, nonne quaelibet perversa scientia devotioni subservire cogitur, quando ex ejus consideratione humanus error plenius agnoscitur, quando ex ejus retractatione animus humiliatur, confunditur, compungitur, et ad devotionis studia instigatur? Nonne perversa quaelibet scientia devotioni subservit, quando animus a semetipso tempora exigit quae in hujusmodi studiis ineptis perdere consuevit, quando ex comparatione colligit quantum spiritualibus studiis invigilare debeat, qui tantis ineptiis quandoque se insudasse retractat? Sic itaque Daniel dictorum sapientum collega intelligatur, ut in eis quemdam spiritalis militiae principatum aequitatis jure tenere credatur. Debent ergo quaelibet saeculares scientiae spiritualibus studiis subservire, et nil quod verae devotionis lucris non militet
Abbreviated transcription (Latin):
orationis suȩ temꝑe lum̃ reuelantis gr̃ẽ susci¬
piunt: ⁊ qđ̃ ad eiꝰmodi gram multi ex uirtute
denotionis ꝓficiunt. Hinc ẽ qđ rex a daniele
somnii sui interp̃tationẽ cũ omni fiducia
exigit: cum dicit. Baltasar princeps abioloꝵ
⁊ om̃e sacramentoꝵ. ñ ẽ impossibue tͥ: uisioneᷤ
somnioꝵ. meoꝵ. quas uidi et solutionẽ eoꝵꝵ
narra. In quib uerbis illuo pͥmo notandũ
qđ dicit᷑ hoc loco princeps arioloꝵ. qui suꝑiꝰ
dictus c̃ collega eoꝵ : nec eoꝵ tm̃. s alioꝵ. babi¬
loniȩ sapientũ. Int̾ scłares utiq scientias qͣs¬
dam scimus utiles.⁊ usui necessarias: qͣslam
uͦ qualis ars ariolandi ẽ omnino puersas.
Si igit᷑ has quȩ absq dubio sunt ꝑuerse
pot̃ uera deuotio ad aliqu̾e uututis usum
conuerttre. ⁊ in eis quẽda sp̃alis muitie pͥn¬
cipatum exercere. queadmodũ hic ex arte a¬
riolandi possumus colligere: quid cunc de

Expanded text:
orationis suae tempore lumen revelantis gratiae susciorationis suae tempore lumen revelantis gratiae suscipiunt, et quod ad ejusmodi gratiam multi ex virtute devotionis proficiunt. Hinc est quod rex a Daniele somnii sui interpretationem cum omni fiducia exigit, cum dicit: Balthassar princeps ariolorum et omne sacramentum non est impossibile tibi. Visiones somniorum meorum quas vidi et solutionem eorum narra . In quibus verbis illud primo notandum, quod dicitur hoc loco princeps ariolorum, qui superius dictus est collega eorum, nec eorum tantum, sed aliorum Babyloniae sapientum. Inter saeculares utique scientias quasdam scimus utiles et usui necessarias, quasdam vero qualis ars ariolandi est omnino perversas. Si igitur has quae absque dubio sunt perversae, potest vera devotio ad aliquem virtutis usum convertere, et in eis quemdam spiritalis militiae principatum coercere, quemadmodum hic ex arte ariolandi possumus colligere, quid tunc de
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbire. Dum igit᷑ in culpam labunt᷑. con¬
fundunt᷑. compungunt᷑: compuncti ꝓurgant᷑.
purgati illuminant᷑. S illuminati iterũ suꝑ¬
biunt: suꝑbiendo lumen qđ receꝑant amittũt.
Illuminati itaq et elati iterũ atq iterum deici¬
unt᷑. lapsi ⁊ humiliati. iterũ et iterũ illuminant᷑.
Hanc cadendi resurgendiq uicissitudinẽ sepe
alternant: ⁊ hos alternandi modos multi diu
multũq frequentant. Multi autẽ hanc aiter¬
nandi consuetudinẽ pessimo tande fine condu¬
dunt. de quib constat qđ spiritaliũ carismatũ
grãm. ñ tam ad suam quam ad alioꝵ. utilitatẽ
acceꝑunt. Horũ absq dubio balaam tipum ex
suis oꝑib gessit. hoꝵ ꝓprietatem in suis uerbis
exp̃ssit. cum dicit. Dicit auditor scrmonũ di.
qui uisionẽ omnipotentis uidet: qui cadit.
ed ut ad id redeamus unde digressi sumꝰ:
illud ꝓ ceito tenemus. qđ multi sepe sub

Expanded text:
superbire. Dum igitur in culpam labuntur, consuperbire. Dum igitur in culpam labuntur, confunduntur, compunguntur, compuncti purgantur, purgati illuminantur. Sed si illuminati iterum superbiunt, superbiendo lumen quod receperant, amittunt. Illuminati itaque et elati iterum atque iterum dejiciuntur, lapsi et humiliati iterum et iterum illuminantur. Hanc cadendi resurgendique vicissitudinem saepe alternant, et hos alternandi modos multi diu, multumque frequentant. Multi autem hanc alternandi consuetudinem pessimo tandem fine concludunt, de quibus constat quod spiritualium charismatum gratiam non tam ad suam quam ad aliorum utilitatem acceperunt. Horum absque dubio Balaam typum ex suis operibus gessit, horum proprietatem in suis verbis expressit, cum dicit: Dixit auditor sermonum Dei, qui visionem Omnipotentis videt, qui cadit, ed ut ad id redeamus unde digressi sumus, illud pro certo tenemus quod multi saepe sub