comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se tot scłis sub durit: S ne dicant inquit
lege iudatca uetere hominum euratum genꝰ
longo post dempore lex iudeorum apparuit
ac iuguit angusta syrie regione. Postea uero
prepsit etiam in fines italos. s post cesarem
gauim. aut certe ipso imperante. Quid igi¬
tur actum de romanis animis uł latinis. q̃
gr̃a nondum aduenientis xp̃i uiduate sunt
usq in cesarum tempus: Huic ꝓpositioni
respondetur. ut primo ipsi dicant utrum pro¬
fuerint hominib deoꝵ suoꝵ sacra quȩ constat
certis temporib instituta. Que si negant ali¬
quid ꝓfuisse ad animarum salutem: nobiscũ
ea destruunt. & ẽẽ mania confitentur. Nos qͥ¬
dem etiam ꝑnitiosa monstramus. S parum ñ
est. ut ipsi interim prius inania fateant᷑. Si
uͦ ea defendunt. & sapienter atq utiliter asse¬
iunt instituta. quero quid act̾um sit de his qͥ
antequam hȩc instituta essent morte obieruñ.
Hac enim utiq salute atq utilitate fraudati s̃.

Expanded text:
se tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, se tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempus? Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant, utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sa ꝑ artem effecit potius ut essent. quȩ u¬
no solo modo sicut suꝑius diri falsȩ con¬
uincerentur. si nulla uulnera sanarentur:
nͣ. de tẽpore xp̃iane religiomie
tem alia ꝓposuerunt. quȩ dicerent de porphi¬
nio contra. xp̃ianos tanquam ualidiora decer¬
grãm & ueritatem. inseq solo ponit animis sͥ
credentib reditum. quid egerunt tot scłorũ
homines ante xp̃m: Ut dimittam inquit
tempora ante latium regnatum. ab ipso latio
quasi principium humani nominis sumamꝰ.
In ipso latio ante albam dii culti sunt. in alba
equȩ religiones. ritusq ualuere temploꝵ. Ñ
pauciorib scłis ipsa roma longo scłoꝵ tractu si¬
Ine xp̃iana lege fuit. Quid inquit act̾um de tã
innumeris animis. quȩ omnino in culpa nul¬
la sunt. siquidem is cui credi posset nondum
aduentum suum hominib commendarat:
Orbis quoq cum ipsa roma inritib temploꝵ
caluit. quare inquit saluator qui dictus est se¬

Expanded text:
sa per artem effecit potius, ut essent. quae usa per artem effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. II. DE TEMPORE CHRISTIANAE RELIGIONIS. Item alia proposuerunt, quae dicerent de Porphyrio contra Christianos tamquam ualidiora decergratiam et ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut dimittam, inquit, tempora ante Latium regnatum, ab ipso Latio quasi principium humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, saluator qui dictus est, se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quos etiam cibum ac potum sumere
uoluit non semel sed sepiuis. ne illud ñ corpꝰ
sed sp̃m esse arbitrarentur: & sibi non solide
sed imaginaliter apparere.Tunc autem ille
false cicatrices fuissent si nulla uulnera p̃ces¬
sissent. Et tamen nec ipsȩ essent. si eas esse
noluisset. Uoluit autem certe dispensationis
gr̃a. ut eis quos edificabat in fide non ficta.
non aluid ꝓ alio.sed hoc quod crueifixũ ui¬
derant resurrexisse monstraret.Quid est gͦ
quod dicitur. si ꝓpter in credulum fec̃ furrit:
Quasi uerosi quisquam uir fortis ꝓpatria di¬
micans multa aduersa uulnera exciꝑet &
ꝑitissimo medico qui hec curare ita ualeret
ut cicatrices nullȩ apparerent. ipse potius di¬
ceret sic se uelle sanari ut magis essent incor¬
pore suo uestigia uulnerum tanquã titul
gloriarum. ideo ille medieus cieatrices fin¬
xisse diceretur quia cum ꝑ ardem efficere
potuent ut non essent.certa existente cau¬

Expanded text:
propter quos etiam cibum ac potum sumere propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis, quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio sed hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse monstraret. quid est ergo, quod dicitur: \'Si propter incredulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente cau
Abbreviated transcription (Latin):
redditurum. Quomͦ autem contrarium est
& xp̃m post resurrectionem cibatum. &. iri
resurrectione quȩ ꝓmittitur ciborum indigentã
non futuram. cum & angłos legamꝰ eiusdemmͦ
escas eodemq modo sumpsisse non ficto fantaᷤ¬
mate s manifestissima ueritate nec tamen neces¬
sitate sed potestate: Aliter enim absorbet aqͣ
terra sitiens. aliter solis radius candens. Iua
indigentia: iste potentia. futurȩ gͦ resurrectio¬
nis corpus imꝑfecte potestatis erit: si cibos su¬
mere non potuerit. Imꝑfectȩ felicitatis: si cibis
eguerit. Fossem hic de commutationib cor¬
poralium qualitatum et de p̃potenti ualen-¬
tia minferiora corpora eorpoꝵ suꝑioꝵ latius
disputare. sed breuiter mͥ respondere ꝓpositũ
ẽ & talib ingeniis hoc scribitur. quȩ admo¬
nere suffecerit. Sciat sane qui has ꝓposuit
questiones. xp̃m post resurrectionem cieatu¬
ces non uulnera demonstrasse dubitantib.

Expanded text:
redditurum. Quomodo autem contrarium est redditurum. Quomodo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum, et in resurrectione quae promittitur ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus ejusmodi escas eodemque modo sumpsisse, non ficto phantasmate, sed manifestissima veritate; nec tamen necessitate, sed potestate. Aliter enim absorbet aquam terra sitiens, aliter solis radius candens: illa indigentia, iste potentia. Futurae ergo resurrectionis corpus imperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit; imperfectae felicitatis, si cibis eguerit? poralium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile ẽ diuinȩ autem potestati utrũq
facillimum. Ut enim radius ocłi nr̃i ñ citius
ꝑuenit ad ꝓpinquiora tardius ad longinqui¬
ora. s utraq interualla parili celenitate con¬
tingit. itacum inic̃tu ocłi sicut apłs dicit
fit resurrectio mortuoꝵ omnipotentiȩ dĩ &
ineffabili nutui tam facile ẽ queq recentia
quam diuturno tempore dilapsa cadauera
suscitare Incredibilia sunt hȩc quibdam.
quia in exꝑta. cum omnis natura rerum tã
sit plena miraculis. ut non quasi facili ꝑ
uestigatione rationis. sed uidendi consuetudi¬
ne mira non sint. atq obhoc nec consideratio¬
ne nec inquisitione digna uideantur. Nam
non minus aut amplius admiramur in u¬
noseminis tam paruulo grano omĩa quȩ
laudamus in arbore. tanquam liciata latuis¬
se: quam mundi huius cam ingentem sinũ
quȩ de corporib humanis dum dilabunt᷑
absumit. resurrectioni futurȩ tota et integͣ

Expanded text:
inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miervestigatione rationis, sed videndi consuetudine mira non sint, quae ob hoc nec consideratione, nec inquisitione digna videntur. Nam non minus aut amplius admiramur, in uno seminis tam parvulo grano, omnia quae laudamus in arbore, tanquam liciata latuisse, quam mundi hujus tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis dum dilabuntur absumit, resurrectioni futurae tota et integra
Abbreviated transcription (Latin):
tis intersit aliquid ad naturam eorum que
ꝓcreata funt ext̾ra. & eorum &
illis coeuntib orta sint. Similiter enim ui¬
uunt. similiderq morumtur: quamuis dissi¬
militer nata sint: Ita non ẽ absurdum ut simi¬
liter resurgant corpora quȩ dissimiliter orta
sunt. Huiusmodi audem homines non ualen¬
tes intueri ad quam rem intersit aliqͥd diuer¬
sum & ad quam non intersit. ubi aduerterint.
aliquã distantiam primordioꝵ: etiam omĩa
consequentia distare oportere contendunt.
Possunt tales putare. oleum exadipib ñ deb̃e
natare suꝑ aquam. sicut illud quod ex oluia
ẽ. qm̃ longe ẽ utriusq origo dissimilis: qͣndo
illud ex ligno hoc ex carne ꝓfluxerit. Quantũ
autẽ attinet adillã differentiã quod xp̃i corpꝰ
non dissolutum tabe atq putredine die tercio
resurrexit. nr̃a uero post longum dempus ex
quadam qua soluta discesserant confusione
reparabuntur. humanȩ facultati utrumq

Expanded text:
m natiuitatis intersit aliquid ad naturam eorum, quae m natiuitatis intersit aliquid ad naturam eorum, quae procreata sunt ex terra, et eorum, illis coeuntibus orta sunt. similiter enim uiuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
missum ẽ resurrecturis in fine scłi. &cũ illo
regnatuns mȩternum. Sic autem non ꝑ¬
tinet ad resurrec̾tionem differentia natuu¬
tatis . xp̃i & nr̃ȩ quod ille sine uirili semine.
nos autem ex uiro et femina creati sumus.
sicut non ꝑtinet ad ipsius mortis differentiã.
Non enim ꝓpterea illius non uera mors fuit
quia sine uirili semine natus ẽ sic̃ nec ipsius
primi hominis aliter exorta caro quã nr̃a.
quandoquidem ule sine parentib de derra
creatus ẽ. nos uͦ ex parentib. aliquid atculit
ad differentiam mortis. ut aliter ille morere¬
dur. aliter nos. Sicut autem ad mortif. sic
nec ad resurrectionis differentiam ualet di¬
uersa natiuitas. S ne hoc ipsum quod scͥ¬
ptum ẽ de primo homine similiter infide¬
les noluit credere. querant uł animaduer¬
tant si uł hoc possunt quam multorũ am¬
malium genera sine parentib ex derra pro¬
creentur. quȩ tamen coeundo pariant etiã

Expanded text:
missum est resurrecturis in fine saeculi et cum illo missum est resurrecturis in fine saeculi et cum illo regnaturis in aeternum. sic autem non pertinet ad resun-ectionem differentia natiuitatis Christi et nostrae, quod ille sine uirili semine nos autem ex uiro et femina creati sumus, sicut non pertinet ad ipsius mortis differentiam. non enim propterea illius non uera mors fuit, quia sine uirili semine natus est, sicut nec ipsius primi hominis aliter exorta caro quam nostra, quando quidem ille sine parentibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad differentiam mortis, ut aliter ille moreretur aliter nos. sicut autem ad mortis sic nec ad resurrectionis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum, quod scriptum est de primo homine, similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduertant, si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen coeundo pariant etiam
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectioni. utrumnam xͥ
quomͦ potest hȩc conuenire resurrectiomi na¬
torum exsemine. cius qui nulla seminis con¬
ditione natus ẽ: Si autem larari resurrec̾tio
conuenire asseritur. nec hȩc quidem congru¬
ere uidetur: siquidem larari resurrectio fac¬
ta sit de corꝑe nondum tabescente. de eo cor¬
pore quod lararus dicebatur. nr̃a autem mł¬
tis scłis post ex confuso eruetur. Demde si p̾t
resurrectionem status beatus futurus est
nulla corꝑis inuiria. nulla necessitate famnᷤ
quid sibi uult cibatum fuisse xp̃m . & uulne¬
ra monstrauisse: E si ꝓpter incredulum
fecit. finxit. Si autẽ uerum ostendit gͦ in re¬
surrectione accepta. futura sunt uulnera.
Quib respondetur. ideo non latari resurrecti¬
onem s potius xp̃i congruere ꝓmisse refur¬
rectioni. quia latarus itaresurrexit ut iterũ
moreretur. xp̃c autem sicut de illo scͥptum
ẽ.surgens amortuis iam non moritur. & morᷤ
ei ultra non dominabitur. Quod etiam pro¬

Expanded text:
resurrectioni, utrumnam Chrresurrectioni, utrumnam Chrquo modo potest haec conuenire resurrectioni natorum ex semine eius, qui nulla seminis condicione natus est? si autem Lazari resurrectio conuenire adseritur, ne haec quidem congruere uidetur, si quidem Lazari resurrectio facta sit de corpore nondum tabescente, de eo corpore, quo Lazarus dicebatur; nostra autem multis saeculis post ex confuso eruetur. deinde si post resurrectionem status beatus futurus est nulla corporis iniuria, nulla necessitate famis, quid sibi uult cibatum fuisse Christum et uulnera monstrauisse? sed si propter incredulum fecit, finxit; si autem uerum ostendit, ergo in resurrectione accepta futura sunt uulnera\'. Quibus respondetur ideo non Lazari resurrectionem sed potius Christi congruere promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit, ut iterum moreretur, Christus autem, sicut de illo scriptum est, surgens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. quod etiam pro
Abbreviated transcription (Latin):
&optime noueris quantum eum diligã qͣn¬
toq mͥ dolor sit quod nondum xp̃ianus ẽ.
Et utiq non in conuenienter arbitror cũ quẽ
uideo mͥ rescribere noluisse. nic hil sibi ame
scribi uoluisse. Promde obsecro te. ut quẽad.
modum ego tͥ parui. atq inter meas artissi¬
mas occupationes tuam seãm michiq ca¬
rissimam uoluntatem offendere timui. ut
facerem quod petisti. ita tu quoq facias qͦd
peto. Hoc ẽ autem.ut breuiter quemadmo¬
dum ade sic̃ mͥ indicasti postulauit. ad omĩa
illi respondere ñ graueris quod et ante face̾
potuisti. Scies enim cum legeris. nichil pe¬
ne ame dic̾tum qͦd ipse ñ noueras. aut qͦd me
tacente nosse ñ poteras.S hoc opus meum
habeas rogo cum cȩteris quoꝵ studio scis
uenire. Tum uero ulud quod flagito habeat
ipse. cui hoc potissimum congruit. & ceteri
quos non parum ista delect̾ant quẽadmo¬
& requirunt de duab resurro¬
nib quȩ conueniat ꝓmissȩ

Expanded text:
et optime noueris, quantum eum diligam quanet optime noueris, quantum eum diligam quantoque mihi dolori sit, quod nondum Christianus est, et utique non inconuenienter arbitror eum, quem uideo mihi rescribere noluisse, nihil sibi a me scribi uoluisse. proinde obsecro te, ut, quem ad modum ego tibi parui atque inter meas artissimas occupationes tuam sanctam mihique carissimam uoluntatem offendere timui, ut facerem, quod petisti, ita tu quoque facias, quod peto. hoc est autem, ut breuiter, quem ad modum a te, sicut mihi indicasti, postulauit, ad omnia illi respondere non graueris, quod et ante facere potuisti. scies enim, cum legeris, nihil paene a me dictum, quod ipse non noueras aut quod me tacente nosse non poteras. sed hoc opus meum habeas rogo cum ceteris, quorum studio scis conuenire. tuum uero illud, quod flagito, habeat ipse, cui hoc potissimum congruit, et ceteri, quos non parum ista delectant, quem ad mo requirunt de duabus resurrectionibus quae conueniat promissae
Abbreviated transcription (Latin):
exoꝑib s ex uocante dictum eẽ. maior sertui¬
et minori. quam uocationem ad d̃i ꝓpositũ
item dicit. Scimus qm̃ diligentib dm̃ om¬
ma cooꝑantur in bonum his qui scdm ꝓposi¬
tum uoeati sunt sc̃i. De qua uocatione ait.
Ut dignos uos habeat uocatione sua sc̃a. Hie
liber post epłam quȩ postmodum acapite
ad dita ẽ sic incipit. Mouet qͣsdã & reqͥruns.
iNcerissimo frrũ & compb̃ro dõgr̃as.
augustinus in dño salutem. Questi.¬
ones tibi ꝓpositas michi delegare ma¬
liusti. non ut opinor pigricia. s qͦd
ea quoq ipsa quȩ nosti libentius
ꝑ nos audis: dum nos nimis diligis. At ego
ꝓpterea malebam ate illas aꝑiri. quod ille
ipse amicus qui eas ꝓposuit quantum exhoc
conici datur qͦd m ad quasdam epłas non re¬
scripsit. quasi nos uerecundatur sequi. Uide¬
rit quam obcausam. Hoc tamen suspicor nec
suspicio mea uł malui ola ẽ. uł absurda. cũ

Expanded text:
eribus, sed ex uocante dictum esse: maior seruieribus, sed ex uocante dictum esse: maior seruiet minori, quam uocationem ad dei propositum item dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Mouet quosdam, et requirunt. IAUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quaestiones tibi propositas mihi delegare maluisti non, ut opinor, pigritia, sed quod ea quoque ipsa, quae nosti, libentius per nos audis, dum nos nimis diligis. at ego propterea malebam a te illas aperiri, quod ille ipse amicus, qui eas proposuit, quantum ex hoc conici datur, quod mihi ad quasdam epistulas non rescripsit, quasi nos uerecundatur sequi; uiderit quam ob causam. hoc tamen suspicor nec suspicio mea uel maliuola est uel absurda, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hȩc missȩ sunt mͥ a chaitagine questio¬
nes sex. quas ꝓposuit amicus quidam quẽ cu.¬
piebam fien xp̃ianum. ut contra paganos sol¬
uerentur. presertim quia nonnullas earum a
porphyrio phylosopho ꝓpositas dixit. S non
eum ẽẽ arbitror porphẏrium illum siculum.
cuius celeberrima ẽ fama. Harum questionũ
disputationes in unum librum contuli ñ ꝓ¬
lixum. Cuius ẽ titulus sex questiones contra
paganos expositȩ. Earum autem prima est
de resurrectione. scd̃a de tempore xp̃ianȩ
religionis. tercia de sacrificiorum distinctio¬
ne. quarta de eo quod scriptum ẽ in qua m̃¬
sura mensi fueritis remetietur uobis. Qnta
de filio dei scđm salomonem. Sexta de iota
ꝓpha. In quarum scð̃a quod diri salus religi¬
oms huius ꝑ quam solam uera salus uera
citerq ꝓmittitur nulli unquam defuit qͥ
dignus fuit. et cui defuit dignus non fuit.
non ita dixi tanquam ex meritis siuis qͥsq
dignus fuerit s quemadmodũ ait apł̃s ñ¬

Expanded text:
nter haec missae sunt mihi a Carthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri christianum, ut contra Paganos solverentur, praesertim quia nonnullas earum a Porphyrio philosopho propositas dixit. Sed non eum esse arbitror Porphyrium Siculum illum cujus celeberrima est fama. Harum quaestionum disputationes in unum librum contuli, non prolixum, cujus est titulus: Sex quaestiones contra Paganos expositae. Earum autem prima est de resurrectione; secunda, de tempore christianae religionis; tertia, de sacrificiorum distinctione; quarta, de eo quod scriptum est, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ; quinta, de Filio Dei secundum Salomonem; sexta, de Jona propheta. In quarum secunda quod dixi, Salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit, qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit; non ita dixi tanquam ex meritis suis quisquam dignus fuerit; sed quemadmodum ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
nus meas & pedes meos. dinumerauerunt om¬
nia ossa mea. ipsi uero considerauerunt & in¬
pertiunt me. diiuserunt sibi uestimenta mea
& suꝑ uestem meã miseruint sortem: pau¬
lopost infert illud quod posui. Commemo¬
rabuntur & conuertentur ad dnm unit̾isi
sines terrȩ. & cetera. Quamquam & illud
testimonium quod prius adhibui ubi di¬
ctum ẽ preualebit dñs aduersus eos. et ex¬
terminabit om̃s deos gentium derrȩ. in eo
quod positum ẽ preualebit. satis ostendit᷑
etiam hoc prenunciatum quod pagani priꝰ
oppugnaturi essent ȩccłiam. nomenq xp̃ia¬
num quantum ualerent impugnaturi. uel
deleretur. Et quia eos patiencia martyrũ.
& magnitudine miraculoꝵ erat suꝑaturus
& consequente fide populoꝵ. ideo sic dictũ ẽ.
&. in psalmo ita ꝓphatum ẽ. Utquid fremue¬
runt gentes. et populi meditati sunt inania:
Astiterunt reges terrȩ & principes conuenert
in unum aduersus dnm & aduerse xp̃m eiꝰ

Expanded text:
nus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me. diuiserunt sibi uestimenta mea, et super uestimentum meum miserunt sortem, paulo post infert illud, quod posui: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et cetera. quamquam et illud testimonium, quod prius adhibui, ubi dictum est: praeualebit dominus aduersus eos, et exterminabit omnes deos gentium terrae, in eo, quod positum est \'praeualebit\', satis ostenditur etiam hoc praenuntiatum, quod pagani prius oppugnaturi essent ecclesiam nomenque christianum, quantum ualerent, persecuturi, ut, deleretur: et quia eos patientia martyrum et magnitudine miraculorum erat superaturus, et consequente fide populorum, ideo sic dictum est,et in Psalmo ita prophetatum est: Utquid fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
piat. qui non eum podius colendum eligat
quẽ coli non ꝓhibent quos et colebat. quem ꝓ¬
culdubio cum eolere ceꝑit illos utiq non est
culturus quos ꝓhibet coli quem colit: Quod
minatis diis falsis quos ante colebant aꝓpħis
nunc repeto. Preualebit inquit dñs aduersus
cos. et exterminabit om̃s deos gentiũ terre ⁊
adorabunt eum unus quisq de loco suo. om̃s
insule gentium. Neq sole insule. s ita omnes
gentesut etiam om̃s insule gentium qͣndoqui¬
dem alibi ñ insulas nominat. s uniuersũ or¬
bem terrarum dicens.Commemorabuntur
& conuertentur ad dnm uniuersi fines terrȩ
Et adorabunt in conspectu eius uniu̾sȩ familiȩ
gentium. qm̃ dñi ẽ regnum. & ipse dñabit᷑
gentium. Hȩc autem ꝑ xp̃m fuisse complenda
aliis plurib testimoniis & in eodẽ psalmo
unde hoc commemoraui satis apparet Cum
enim paulosuꝑius futurã passionem suam ꝑ
ꝓpħam ipse loqueretur dicens. foderunt ma¬

Expanded text:
piat, qui non potius eum colendum eligat, piat, qui non potius eum colendum eligat, quem coli non prohibent quos et colebat? Quem procul dubio cum colere coeperit, illos utique non est culturus, quos prohibet coli quem colit. CAPUTminatis diis falsis quos antea colebant, a Promoravi, et nunc repeto: Praevalebit, inquit, Dominus adversus eos, et exterminabit omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum, unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. Neque solae insulae, sed ita omnes gentes, ut etiam omnes insulae gentium; quandoquidem alibi non insulas nominat, sed universum orbem terrarum, dicens: Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in conspectu ejus universae patrim, et ipse dominabitur gentium. haec autem per Christum fuisse conplenda et aliis pluribus testimoniis et in eodem ipso psalmo, unde hoc commemoraui, satis adparet. cum enim paulo superius futuram passionem suam per prophetam ipse loqueretur dicens: foderunt ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħarum. ut ex oraculis angłorum. Qͦd cur
non fieret cum &e ista non sit opinatio s atte¬
stadio ueritatis: Iilud enim quod solĩ ab es
flagitandum ẽ. nec unquam antea ꝓtulerurs
nec unquam postea.nͥ forte conf ictum ꝓferre
conabuntur aliquid deos suos ꝑ uates suos
dicere de quo dõ doctissimi eoꝵ auctores qͥa
omia illa legere ac nosse potuerunt magis
quesierunt quis ds̃ eẽt quam dm negare potue¬
runt. Porro au tem ds̃ iste quem nullus eoꝵ
negare ausus ẽ uerum dm qui et si negaret ñ
solum subiaceret debitis penis uerum etiam cer-¬
tis coniuinceretur effectib: iste gͦ ds̃ quem ne¬
mo ut dixi illorum negare ausus ẽ uerũ deũ.
ulos falsos deos ẽẽ. et omnino deserendos.eo¬
rumq templa & simulachra & sacra euerten¬
da ꝑsuos uates hoc ẽ ꝓphas aꝑta denuntia¬
tione predixit. aꝑta pocestate precepit aperta
ueritate compleuit. Unde quis usq ad eo desi

Expanded text:
prophetarum uel ex oraculis angelorum, quod cur prophetarum uel ex oraculis angelorum, quod cur non fieret, cum et ista non sit oppugnatio, sed adtestatio ueritatis? illud enim, quod solum ab eis flagitandum est, nec umquam antea protulerunt nec umquam postea nisi forte confictum proferre conabuntur, aliquid deos suos per uates suos dicere. de quo deo doctissimi eorum auctores, qui omnia illa legere ac nosse potuerunt, magis quaesierunt, quis deus esset quam deum negare potuerunt. porro autem deus iste, quem nullus eorum negare ausus est uerum deum, qui et si negaret, non solum subiaceret debitis poenis, uerum etiam certis conuinceretur effectis: iste ergo deus, quem nemo, ut dixi, illorum negare ausus est uerum deum, illos falsos esse deos et omnino deserendos eorumque templa et simulacra euertenda per suos uates, hoc est prophetas, aperta denuntiatione praedixit, aperta potestate praecepit, aperta ueritate conpleuit. unde quis usque a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtum predicere sinerentur: ut inde clariꝰ ap¬
pareret. eos hec antea ⁊ ide uł minime ere.¬
didisse: uł suis cultorib enuntiare timuisse.
in fine autem tanquam nichil amplius haben'¬
ces quid agerent etiam ibi uoluisse suã ostenta¬
re diumationem. ubi iam ꝓdunt᷑ diu simulasse
diuinitatem: Quod autem dicunt reliqui eoꝵ
cultores etiam suorum quibdam libris hȩc p̃¬
cognita contineri. quamquã ex reb impletis
confic̾ta putanda sint. quȩ in eorum cemplis
tã longo antea tempore populis eorum si ue¬
ra essent innotescere debuerunt. sicut nr̃a ñ
solum in ȩccłuis nr̃is. uerum etiam qͦd ad gͣurꝰ
testimonium eontra om̃s immicos ualet in
iudeorum synagogis antiquissima & notissi¬
ma recitantur: tamen nec ista ipsa quȩ ab eis
uix raro & clanculo ꝓferuntur mouere nos de¬
bent. si cuiquam demonum extortum ẽ id ꝓ¬
dere cultorib suis quod didicerat ereloqͥis

Expanded text:
letum praedicere sinerentur, unde clarius adletum praedicere sinerentur, unde clarius adpareret eos haec antea uel minime credidisse uel suis cultoribus enuntiare timuisse, in fine autem, tamquam nihil amplius habentes quod agerent, etiam ibi uoluisse suam ostendere diuinationem, ubi iam produntur diu simulasse diuinitatem? Quod autem dicunt reliqui eorum cultores etiam suorum quibusdam libris haec praecognita contineri, quamquam ex rebus inpletis conficta putanda sint, quae in eorum templis tam longo antea tempore populis eorum, si uera essent, innotescere debuerunt, sicut nostra non solum in ecclesiis nostris, uerum etiam — quod ad grauius testimonium contra omnes inimicos ualet — in iudaeorum synagogis antiquissima et notissima recitantur: tamen nec ipsa ista, quae ab eis uix raro et clanculo proferuntur, mouere nos debent, si cuiquam daemonum extortum est id prodere cultoribus suis, quod didicerat ex eloquiis
Abbreviated transcription (Latin):
te iupiter dixerat iuno autẽ ab istis potestas
aeria predicatur:. quȩ apud uirgilitim sic lo¬
quitur. nunc manet insontem grauis eritꝰ
aut ego ueri uana feror quod ut opotius for¬
midine falsa ludar & in melius tua qui po¬
tes orsa reflectas: aut gͦ ista sibi quȩ ꝑꝓph̃as
predicta nouerant. posse accidere demones
hoc ẽ potestates aerie dubitabant. & ꝓpt̾ea
predictionem eorum celebrare noluerunt. &
hinc intelligendum ẽ quales sint aut cũ ea
uentura certissime scirent. ideo ꝑ sua templata¬
cuerunt. ne iam tune inciꝑent ab hominibus
intelligentib deseri atq condemni. quod de tẽ¬
plorum & simulachrorum suoꝵ futura eu̾sio.¬
ne eis ꝓphis attestarentur qui eos coli ꝓhibe¬
bant. Nunc uͦ postea qͣm tempꝰ aduenit. quo
compleientur uaticina ꝓpharum dei unius
qui istos falsos deos dicit. & ne colantur uehe¬
mentissime precipit. cur non hoc etiam ipsi cõ.¬

Expanded text:
te Iuppiter dixerat: Iuno autem ab istis potestas te Iuppiter dixerat: Iuno autem ab istis potestas aeria praedicatur, quae apud Virgilium sic loquitur: nunc manet insontem grauis exitus, aut ego ueri uana feror. quod ut o potius formidine falsa ludar et in Melius tua, qui potes, orsa reflectas! — aut ergo ista sibi, quae per prophetas praedicta nouerant, posse accidere daemones, hoc est potestates aeriae, dubitabant et propterea praedicationem eorum celebrare noluerunt — et hinc intellegendum est quales sint — aut, cum ea uentura certissime scirent, ideo per sua templa tacuerunt, ne iam tunc inciperent ab hominibus intellegentibus deseri atque contemni, quod de templorum et simulacrorum suorum futura euersione eis prophetis adtestarentur, qui eos coli prohibebant. nunc uero, posteaquam tempus aduenit, quo conplerentur uaticinia prophetarum dei unius, qui istos falsos deos dicit et. ne colantur, uehementissime praecipit, cur non hoc etiam ipsi comp
Abbreviated transcription (Latin):
iam prenosceret imminere. cũ hec predictio
et ꝓpħis attestaretur a quib sunt ista con¬
scripta. et prudentib daret intelligi quã ui¬
gilanter eẽt demonum cauenda fallacia.
cultusq fugiendus qui cum ante ꝑ tãlon¬
gum tempus in templis suis hȩc futura ta¬
cuissent que ꝑꝓph̾as predicta ignorare nõ
possent postea qͣm apppinquare ceperunt.
uoluerunt ea quasi predicere. ne ignari uic¬
tiq putarentur: Cum gͥ tam longe ante p̃¬
dictum eẽt atq conscriptum ut alia interĩ
taceam illud quod sophonias ꝓpha dicit. p̃¬
ualebit dñs aduersus eos. & exterminabit
om̃s deos gentium terrȩ. & adorabunt eũ
unus quisq de loco suo om̃s insulȩ gentiũ.
aut non credebant ista sib euentura qui in
templis gentium colebantur. et ideo hȩc ꝑ
suos uates ac fanaticos frequentare nolue¬
runt sicut eorum poeta iunonem indueit
non omnimodo eredentem quȩ de turni mor¬

Expanded text:
iam praenosceret inminere, cum haec praedictio iam praenosceret inminere, cum haec praedictio et prophetis adtestaretur, a quibus sunt ista conscripta, et prudentibus daretur intellegi, quam uigilanter esset daemonum cauenda fallacia cultusque fugiendus? qui cum ante per tam longum tempus in templis suis haec futura tacuissent, quae per prophetas praedicta ignorare non possent, posteaquam adpropinquare coeperunt, uoluerunt ea quasi praedicere, ne ignari uictique putarentur. cum igitur tam longe ante praedictum esset atque conscriptum, ut alia interim taceam, illud, quod Sophonias propheta dicit: praeualebit dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium, aut non credebant ista sibi euentura, qui in templis gentium colebantur, et haec ideo per suos uates ac fanaticos frequentare noluerunt — sicut eorum poeta Iunonem inducit non omni modo credentem, quae de Turni mor
Abbreviated transcription (Latin):
causis futura p̃uidentur: eadem maiorib &
occultiorib causis impedita mutantur. fallũt
autẽ etiã studio fallendi & inuida uoluntate
qua hominum errore letantur.S ne apud
cultores suos pondus auctoritatis amittant.
id agunt ut interpretib suis signoꝵq suoꝵ
comectorib culpa tribuatur. qͣndo uł decepti
fuerint. uł mentiti. Quid gͦ mirum. si immi¬
nente temploꝵ et simulachroꝵ eu̾sione quã
ꝓpbete dei summi tanto ante predixerant se¬
rapis demon alicui cultorum suorum hoc
de ꝓximo ꝓdidit ut suã quasi diuinitatem
recedens uł fugiens. commendaret: Fugan¬
tur enim isti. ut etiam iussis suꝑiorib col¬
ligati abstrahuntur. & alienãtur alociᷤᷤsuis.
ut de reb quib dominabantur. quibq
colebantur. fiat uoluntas dĩ. qui hoc tan¬
to ante ꝑ om̃s gentes futurum ẽẽ predixit.
& ut ꝑ suos fideles fieret imꝑauit. Cur aut̃
hoc non sineretur demon predicere.cũ sibi

Expanded text:
causis futura praeuidentur, eadem maioribus et causis futura praeuidentur, eadem maioribus et occultioribus causis inpedita mutantur. fallunt autem etiam studio fallendi et inuida uoluntate, qua hominum errore laetantur. sed ne apud cultores suos pondus auctoritatis amittant, id agunt, ut interpretibus suis signorumque suorum coniectoribus culpa tribuatur, quando uel decepti fuerint uel mentiti. Quid ergo mirum, si iam inminente templorum et simulacrorum euersione, quam prophetae dei summi tanto ante praedixerant, Serapis daemon alicui cultorum suorum hoc de proximo prodidit, ut suam quasi diuinitatem recedens uel fugiens commendaret? Fugantur enim isti uel etiam iussis superioribus conligati abstrahuntur et alienantur a locis suis, ut de rebus, quibus dominabantur quibusque colebantur, fiat uoluntas dei, qui hoc tanto ante per omnes gentes futurum esse praedixit et, ut per suos fideles fieret, imperauit. cur autem hoc non sineretur daemon praedicere. cum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
repente ꝓhibeant. fauuntur etiam cũ eausis
naturalib aliqua siẽ medici aut naute ot
agricole s longe acutius longeq p̃stantius
ꝓaerii corꝑis sensu. sollertiore et exercitatio¬
re prenoseunt. quia et hȩc ab angłis dõ sum¬
mo pie seruientib alia dispositione ignota
demonib exinꝓuiso ac repente mutatur.
tanquam si aliquid egro extrinsecꝰ accidat.
quo moriatur. quẽ medicus ueris salutis p̃¬
cedentib signis uicturum ẽẽ ꝓmiserat. aut
si aeris qualitate preuisa. diu flaturum il¬
lum uentum nautarum aliquis p̃dixisset.
sceret imꝑauit & fact̾a ẽ tranquillitas magna:
uł si agricola illo anno fructificaturã uitem
aliquam polliceatus. naturam utiq terre &
numeros seminum callens. quo tam̃ anno
eam ut ippuisa celi cempies arefaciat uel
aliqua iussio potentioris eradicet. ita multa
etiam ad prescientiã predictionemq demo¬
num ꝑtinentia quȩ minorib & usicatiorib

Expanded text:
repente prohibeant. falluntur etiam in causis repente prohibeant. falluntur etiam in causis naturalibus — sicut medici et nautae et agricolae, sed longe acutius longeque praestantius pro aerii corporis sensu sollertiore et exercitatiore praenoscunt — quia et haec ab angelis deo summo pie seruientibus ex alia dispositione ignota daemonibus ex inprouiso ac repente mutantur. tamquam si aliquid aegro extrinsecus accidat, quo moriatur, quem medicus ueris salutis praecedentibus signis uicturum esse promiserat; aut si aeris qualitate praeuisa diu flaturum illum uentum nautarum aliqui praedixissentsceret, imperauit, et facta est tranquillitas magna; uel si agricola illo anno fructificaturam uitem aliquam polliceatur, naturam utique terrae et numerum seminum callens, quo tamen anno eam uel inprouisa caeli intemperies arefaciat uel aliqua iussio potentioris eradicet: ita multa etiam ad praescientiam praedictionemque daemonum pertinentia, quae minoribus et usitatioribus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħica oracula. Sic autem indignanter ac¬
cipitur quod aliqua etiam talia demones au¬
diant & predicant. qͣsi aliquid indignum sit.
ut quod ideo dicitur ut hominib innodeseat.
hoc ñ solum boni uerum etiã mali non dace¬
ant cum in ipsis hominib etiam uitȩ bonȩ
precepta uideamꝰ pariter aiustis ꝑuersisq
cantari. nec obẽe aliquid immo etiam ꝓdesse
ad maiorem noticiam famamq ueritatis. cũ
de illa etiam hi quicquid nouerint dicunt. qui
& ꝑuersis morib contradicunt. Inceteris au¬
tem sius predic tionib demones plerunq &
cum suas dispositiones prenuntiant. exinꝓ
silia cuncta ꝑturbet: uelut si aliquid dispo¬
nant quilibet homines quibq potestatib
subditi. qͦd ñ ꝓhibituros suos p̃positos aibi¬
trentur: idq facturos se ẽẽ ꝓmittant. at uli pe¬
nes quos maior potestas ẽ. ex alio suꝑiore con¬
silio hoc totum dispositum atq p̃paratum

Expanded text:
prophetica oracula. sic autem indignanter acprophetica oracula. sic autem indignanter accipitur, quod aliqua etiam talia daemones audiant et praedicant, quasi aliquid indignum sit, ut quod ideo dhoc non solum boni verum etiam mali non taceant. Cum in ipsis hominibus etiam vitae bonae praecepta videamus pariter a justis perversisque cantari: nec obesse aliquid, imo etiam prodesse ad majorem notitiam famamque veritatis. Cum de illa etiam hi quidquid noverunt, dicunt: quae ei perversis moribus contradicunt. In caeteris autem suis praedicationibus daemones plerumque ecum suas dispositiones praenuntiant, ex inpsilia cuncta perturbet. uelut si aliquid disponant quilibet homines quibusque potestatibus subditi, quod non prohibituros suos praepositos arbitrentur idque facturos se esse promittant, at illi, penes quos maior potestas est, ex alio superiore consilio hoc totum dispositum atque praeparatum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid autem mirũ. si quemadmodũ ule in cor¬
poris humani  ei ut ꝑturbata uł modi¬
ficata dempene seu bonas seu malas futuraᷤ
preuidet ualitudines. sic demones in aeris af¬
fectione atq ordinatione sibi nota nobis ig¬
nota futuras preuidẽt tempestates: Aliqͣndo
et hominum dispositiones ñ solum uoce pro¬
latas. uerum etiam cogitatione conceptas con
signant quȩ dum ex animo exprimuntur in
corpore. tota facilitate ꝑdiscuntur: atq hinc
etiam multa futura prenuntiant. aliis uideli¬
cet mira. qui ista disposita ñ nouerunt. Sic̃
enim apparet concitatior animi motus in
uultri. ut ab hominib qͦ aliquid forisecꝰ
agnoscatur quod intrinsecus agitur: ita ñ
debet ẽẽ incredibile. si etiam lenores cogita¬
su hominũ cognosci non possunt. acuto aut̃
demonum possint. Hac atq huiusmodi facul
ab eis longe sit altitudo ulius ꝓpħie qͣm ds̃
falluntur. Ueracissima enim sunt angłica &

Expanded text:
Quid autem mirum, si quemadmodum ille in corQuid autem mirum, si quemadmodum ille in corporis humani vel perturbata vel modificata temperie, seu bonas seu malas futuras praevidet valetudines, sic daemon in aeris affectione atque ordinatione sibi nota, nobis ignota, futuras praevidet tempestates: aliquando et hominum dispositiones non solum voce prolatas, verum etiam cogitatione conceptas: cum signa quaedam ex animo exprimuntur, in corpore tota felicitate perdiscunt: atque hinc etiam multa futura praenuntiant, aliis videlicet mira, qui ista disposita non noverunt. Sicut enim apparet concitatior animi motus in vultu, ut ab hominibus quoque aliquid formsecus agnoscatur, quod intrdebet esse incredibile, si etiam leniores cogitasu hominum cognosci non possunt, acuto autem daemonum possunt. Hac atque huius modi facultab eis longe sit altitudo illius prophetiae, qfalluntur; ueracissima enim sunt angelica et
Abbreviated transcription (Latin):
da. longum ẽ nunc demonstrare: & puto
qͦd uł medioeriter consideranti facile oc¬
currat. Quȩ cum ita sint: primũ sciendũ
ẽ qm̃ de diuinatione demonum questio ẽ.
ilos ea plerumq prenunciare quȩ ipsi factu¬
risunt. Accipiunt enim sepe potestatem &
morbos immittere. & ipsum aerem uician¬
do morbidum reddere. & ꝑuersis atq ama¬
torib terrenoꝵ commodors malefacta sua¬
dere. de quoꝵ morib certi sunt. quod sint
eis talia suadentib consensuri. Suadent autẽ
miris & inuisibilib modis ꝑ illam subtilitatẽ
penetrandoseq eogitationib eorum ꝑ quedã
imaginaria uisa miscendo.siue uigilantium
siut dormientium. Aliquando autem ñ quȩ
ipsi faciunt. s quȩ naturalib signis futura
prenoseunt. quȩ signa in hominum sensus
uenire non possunt:ante predicunt. Neq .N.
quia preuidet medicus quod ñ preuidet eius
artis ignarus. ideo iam diuinus ẽ habendus.

Expanded text:
da longum est nunc demonstrare et puto da longum est nunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consideranti facile occurrat. Quae cum ita sint, primum sciendum est, quoniam de diuinatione daemonum quaestio est, illos ea plerumque praenuntiare, quae ipsi facturi sunt. accimorbos immittere, et ipsum aerem vitiando morbidum reddere, et perversis et amatoribus terrenorum commodorum malefacta suadere, de quorum moribus certi sunt, quod sint eis talia suadentibus consensuri. Suadent autem miris et invisibilibus modis, per illam subtilitatem entium penetrando, seseque cogitationibus eorum per quaedam imaginaria visa miscendo, sive vigilantium sive dormientium. § 2. Aliquando autem non quae ipsi faciunt, sed quae naturalibus signis futura praenoscunt quae signa in hominum sensus venire non possunt ante praedicunt. Neque enim, quia praevidet medicus quod non praevidet ejus artis ignarus, ideo jam divinus habendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
miranda fecerunt. Num ideo meliores sunt
bonis. & sc̃a pietate p̃ditis hominib: Que id̾o
commemoraui. ut qui hec sine ꝑuicatia. & si¬
ne uana resistendi animositate consideiat. si¬
mul quoq cogitet. si de subiacente crassiore
materia. uł sui quisq corporis uł terrȩ &
aquȩ. lapidum atq lignoꝵ. metallorumq
uariorum. tanta quidã homines possunt ut
eos illi qui hȩc non possunt. plerunq stu¬
pendo in sui comꝑatione diuinos uocent.
cum quidã illorum sint artib potentiores.
quidam istorum morib meliores. quanto ma¬
iora & mirabiliora ꝓ subtilis simi corꝑis hoc
ẽ aerii facultate ac facilitate demones pos¬
sint cum tamen sint prauitate uolantatis
marimeq suꝑbiȩ fastu. et inuidiȩ malicia.
sp̃s immundi atq ꝑuersi. Quantũ autem
ualeat aeris elementum quo eorum corꝑa
preualent ad multa uisibilia inuisibiliter
molienda.mouenda.mutanda. atq uei san¬

Expanded text:
miranda fecerunt? num ideo meliores sunt miranda fecerunt? num ideo meliores sunt bonis et sancta pietate praeditis hominibus? quae ideo commemoraui, ut qui haec sine peruicacia et sine uana resistendi animositate considerat, simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia uel sui quisque corporis uel terrae et aquae, lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diuinos uocent, cum quidam illorum sint artibus potentiores, quidam istorum moribus meliores. quanto maiora et mirabiliora pro subtilissimi corporis, hoc est aerii facultate ac facilitate daemones possint, cum tamen sint prauitate uoluntatis maximeque superbiae fastu et inuidentiae malitia spiritus inmundi atque peruersi! quantum autem ualeat aeris elementum, quo eorum corpora praeualent, ad multa uisibilia inuisibiliter molienda, mouenda, mutanda atque uersan
Abbreviated transcription (Latin):
monum potentiam: quod diuturna rerum
exꝑientia quemadmodum prenoseant atq p̃¬
nuncient multa didicerunt. ita contemnunt
qui hȩc uigilanter curant auerissime lucis
ueritate discernere: ut nec malos senes plua
exꝑtos. & obhoc quasi doctiores. ideo ꝓbi ado¬
lescentes sibi antecellere. existiment. nec medi¬
cos. nec nautas. nec agrieolas. quos prauȩ uo¬
luntatis & iniquis morib uiderint ideo putẽ
sibi ẽẽ preferendos. quod illi de ualitudinib iui
de tempestatib illi arbustoꝵ frugumq geneu¬
bus multa ita p̃uunciant ut harum rerum in
mira faciunt ꝓ ipsa utiq sui corꝑis excellen¬
tia. cur ñ contemnatur a prudentib: cũ ple¬
iumq iniqui ac ꝑditi homines ita exerceant
corpora sua tantaq diuersis artib agere poᷤ¬
sint ut ea qui hec nescunt nec aliquando ui¬
derunt etiam narrata uix credant: Quam
multa funambuli ceteriq deatrici artifices.
quam multa opifices marimeq maechanici

Expanded text:
monum potentiam, quod diuturna rerum monum potentiam, quod diuturna rerum experientia quemadmodum praenoscant atque praenuntient multa didicerunt, ita contemnunt, qui haec uigilanter curant a uerissimae lucis ueritate discernere, ut nec malos senes plura expertos et ob hoc quasi doctiores ideo probi adulescentes sibi antecellere existiment nec medicos nec nautas nec agricolas,, quos prauae uoluntatis et iniquis moribus uiderint, ideo putent sibi esse praeferendos, quod illi de ualitudinibus, illi de tempestatibus, illi de arbustorum fructuumque generibus multa ita praenuntiant, ut harum rerum inemira faciunt, pro ipsa utique sui corporis excellentia, cur non contemnatur a prudentibus, cum plerique iniqui ac perditi homines ita exerceant corpora sua tantaque diuersis artibus possint, ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uiderunt, etiam narrata ut credant? quam multa funiambuli ceterique theatrici artifices, quam multa opifices maximeque mechanici
Abbreviated transcription (Latin):
preuidere & grauiter aquas illisa exertis pe¬
dib atq unguib raꝑe. nec alia multa ani¬
mantium genera quȩ inder herbas salut
suȩ noxias pascendo circumerrant. nec ali¬
quid eorum quo ledantur attingunt. cum
eas homo iux exꝑiendo cauere didicerit. &¬
multa innoxia quod sint in exꝑta formi¬
det. Unde conicere facile ẽ quantum pos¬
sit maeriis corporib sensus ẽẽ acrior: nec
ideo tamen demones qui eo prediti sunt bo¬
nis hominib p̃ponendos prudens quisq
censuerit. Hoc et de corꝑm celeritate dixe¬
rim. Et hac enim p̃stan ta non solum a
uolucrib homines ue rum amulcis etiã
quadrupedib ita suꝑantur. ut in eorum
comꝑatione plumbei deputandi suit: nec
tamen ideo sibi hec animantium genera en¬
stimant p̃ponenda quib capiendis. mansue¬
faciendis atq in suȩ uoluntatis usum cõmo¬
dumq redigendis. non ui corporis utuntur.
s ratione imperant. Iulam uero derciam de¬

Expanded text:
peruidere et grauiter aquis inlisa exertis peperuidere et grauiter aquis inlisa exertis pedibus atque unguibus rapere; nec alia multa animantium genera, quae inter herbas saluti suae noxias pascendo circumerrant nec aliquid earum, quo laedantur, adtingunt, cum eas homo uix experiendo cauere didicerit et multa innoxia, quod sint inexperta, formidet. unde conicere facile est, quanto possit in aeriis corporibus sensus esse acrior. nec ideo tamen daemones, qui eo praediti sunt, bonis hominibus praeponendos prudens quisque censuerit. hoc et de corporum celeritate dixerim. et hac enim praestantia non solum a uolucribus homines, uerum etiam a multis quadrupedibus ita superantur, ut in eorum conparatione plumbei deputandi sint; nec tamen ideo sibi haec animantium genera existimant praeponenda, quibus capiendis, mansuefaciendis atque in suae uoluntatis usum commodumque redigendis non ui corporis, sed rationis imperant. Illam uero tertiam dae
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: eos dignos quidẽ quib seruiaÑ
&. quib diuinos honores deferant arbi¬
trantur. instigante maximo uicio cunosita¬
tis. ꝓpt̃ amorem felicitatis false atq derrenȩ¬
& excellentiȩ temporalis. Qui audem se ab
his cupiditatib mundant. nec eis se ferien¬
dos rapiendosq ꝑmictunt. s inquirunt¬
rant non ideo sibi p̃ponendos demones esse
quod acriori ienfu corꝑis preualent. aerii sci¬
licet hoc ẽ subtilioris elementi: quia nec in
ipsis terrenis corporib bestias sibi p̃ponen¬
das putant quȩ acrius multa p̃sentiunt. ue¬
lut sagacem canem quia latentẽ ferã olfac¬
du acerrimo sic inuenit ut ad eam capiendã
ducatum quendã homini prebeat ñ utiq
prudentiore intellectu animi. s acutiore cor¬
poris sensu. uł uulturem. quia ꝓiec̾to cada¬
ueri ex inꝓuisa longinquitate aduolat nec
aquilã quia sublimiter uolaqs de tanto in¬
teruallo natantem sub fluctib piscem dicit᷑

Expanded text:
possunt, eos dignos quidam, quibus seruiant possunt, eos dignos quidam, quibus seruiant et quibus diuinos honores deferant, arbitrantur instigante maxime uitio curiositatis propter amorem felicitatis falsae atque terrenae excellentiae temporalis. qui autem se ab his cupiditatibus mundant nec eis se ferendos rapiendosque permittunt, sed inquirunt etrant non ideo sibi praeponendos esse daemones, quod acriore sensu corporis praeualent. aerii scilicet, hoc est subtilioris elementi, quia nec in ipsis terrenis corporibus bestias sibi praeponendas putant, quae acrius multa praesentiunt; uelut sagacem canem, quia latentem feram olfactu acerrimo sic inuenit, ut ad eam capiendam ducatum quendam homini praebeat, non utique prudentiore intellectu animi, sed acutiore corporis sensu; uel uulturem. quia proiecto cadauere ex inprouisa longinquitate aduolat: nec aquilam, quia sublimiter uolans de tanto interuallo natantem sub fluctibus piscem dicitur