comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ beat᷑ cum suis anglis diabolus uirit nondũ
habuerunt. etiã ipsi certã p̾scientiã. ꝑpetuȩ felici¬
tatis suȩ. s eam post easum eius acceꝑint. aut quo
merito ante suũ peccatum diabolus cũ sociis su¬
is aceteris angłis discretus fu̾it. ut ipse sui futuri
easus esset ignarus. illi audem certi ꝑmansionis suȩ:
dum tam̃ ⁊ peccatores angłos minime dubitemus.
detrusos tanquam in carcerem caliginis huiꝰ aeriȩ
cuca terras scđm apłicam fidem inuidicio pumien¬
dos seruari: & in illa suꝑna beatitate scõꝵ angłoꝵ
miscdiam ⁊ grãm & fidelissimam pollicitationẽ
incertam futuram. cum fuerimꝰ eis post resurrectio¬
nem & istoꝵ mutationem corpoꝵ copulati: ad hãc
enim spem uiuimꝰ ⁊ eiꝰ ꝓmissionis gr̃a recream.
Quicquid autẽ etiã de diabolo dici potest. cur eũ
d̾s creauerit cum talem presciret futurũ. ⁊cur
omp̃s eius uoluntatem ñ conuertat in bonum.

Expanded text:
pariter beatus cum suis angelis diabolus uixit, nondum pariter beatus cum suis angelis diabolus uixit, nondum habuerint etiam ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum eius acceperint, aut quo merito ante peccatum suum diabolus cum sociis suis a ceteris angelis discretus fuerit, ut ipse sui futuri casus esset ignarus, illi autem certi permansionis suae, dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angmisericordiam et gratiam et fidelissimam pollicitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit, cum talem praesciret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non conuertat in bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
dium. lapidum uiuoꝵ. ambulasti sine uitio tu in
dieb cuis ex quo die creatus es tu: donec inuenta st̃
delicta tua inte. Possunt diligentius ista tractari. ut
fortassis ostendant ñ solũ & hunc intellectũ ẽẽ in his
uerbis posse: s omnino alium eẽ ñ posse. Uerum
quia longũ ẽ ⁊ alium sermonem exigit eidẽ tantũ
questiom deputatum: nc̃ sufficiat ista cõplexio.
aut abinitio conditionis suȩ diabolũ abeatitudi¬
ne quã si uoluisset ꝑcepturus fucrat. impia suꝑ¬
bia cecidisse. auit alios ẽẽ angłos inferioris mini¬
sterii in hoc mundo. int̾ quos scđm eoꝵ qͣndam ñ
presciam beatitudinẽ iuxerat. ⁊ a quoꝵ societate cũ
sibi subditis angłis suis tanquã archangłs cecidit.
ꝑ suꝑbã impietatem. si hoc ullomͦ asseri potest. qͦd
mirum si potest: aut certe rationem requirendam.
quemadmodũ om̃s scĩ angłi. sint̃ illos aliquando

Expanded text:
ritu feruentium, lapidum uiuorum, ambulasti sine uitio tu in ritu feruentium, lapidum uiuorum, ambulasti sine uitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inuenta sunt delicta tua in te. possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendant non solum et hunc intellectum esse in his uerbis posse, sed omnino alium esse non posse. Uerum quia longum est et alium sermonem exigit eidem tantum quaestioni deputatum, nunc sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, inpia superbia cecidisse aut alios esse angelos inferioris ministerii in hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praesciam beatitudinem uixerat et a quorum societate cum sibi subditis angelis suis tamquam archangelus cecidit per superbam inpietatem — si hoc ullo modo adseri potest, quod mirum si potest — aut certe rationem requirendam, quemadmodum omnes sancti angeli, si inter illos aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
fructu pomoꝵ. Inde ceciderunt uł aꝑta ⁊ corporali
separatione om̃s heretici: uł occulta & spiritali qͣm¬
uis mea corꝑaliter eẽ uideantur om̃s conuifi ad uo¬
mitum suũ. cũ post remissionẽ peccatoꝵ paulu¬
lum ambulassent in uia iusticiȩ in quib factas
postenora deceriora priorib: & quib erpediebas
ñ eognoscere uiã iusticis. qͣm cognoscentib retrorsum
reflecti tradito sͥ scõ mandato. Hanc pessimã gene.¬
rationẽ dñs describit. cum dic̃ spm̃ nequã exire ab
homine. & cũ aliis septem redire.⁊ in domo quam
mundatã iam inuenerat inhabitare: ut sint nouis¬
sima hominis illius peiora priorib. Tali enĩ generi
hominũ qͦd iam factũ ẽ. corpꝰ diaboli: possunt hȩc
uerba congruere. Adie qua creat᷑ esti cũ cherub.
id÷ cum sede di. quȩ interpretatur multiplicata
scientia. & posui te in monte scõ di. hoc ẽ in ȩccle¬
sia. unde ẽ.⁊ exaudiuit me de monte sco suo. fui

Expanded text:
i separatione omnes haeretici uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum cum post remissionem omnium peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora prioribus et quibus expediebat non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. hanc pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam exire ab homine et cum aliis septem redire et in domo, quam mundatam iam inuenerat intrare, ut sint nouissima hominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, quod iam factum est corpus diaboli, possunt haec uerba congruere: a die, qua creatus es tu cum cherub, id est cum sede dei, quae interpretatur "multiplicata scientia", et posui te in monte sancto dei, hoc est in ecclesia — unde est: et exaudiuit me de monte sancto suo - fuis
Abbreviated transcription (Latin):
pudenter ȩstuat anima rationalis etiam hoc noᷤ¬
se de sc ipsa: absit ꝑuicatia contendendi. ad sit
diligentia requirendi. humilitas petendi. ꝑse¬
uerantia pulsandi: ut si nob̃ hoc expedire nouit.
qui melius qͣm nos quid nobis expediat utiq
nouit: dec etiã hoc qͥ dat bona data filiis siuis.
Consuetudo tam̃ mat̾s ȩccłiȩ in baptirandis par¬
uulis nequaqͣm sꝑnenda ẽ: neq ullomͦ suꝑflua
deputanda. nec omnino credenda nͥ apłica eẽ
sanguinẽ fundere. Ammoneo sane qͣntũ ua¬
leo. si qͦs ista p̃ occupauit opimo. ut anmas cre¬
dant ex parentib ꝓpagari. qͣntum possunt se
ipsos consident. & interim sapiant corꝑa ñ esse
animas suas. Nulla enim ꝓprior natura ẽ. qua
diligent̃ inspecta possit etiam ds̃ qui supͣ omnẽ
creaturã suã incõmuitabilis ꝑmanet. incorꝑalit̃
cogitari.qͣm ea que ad ipsuis imagiem factaẽ

Expanded text:
pudenter aestuat anima rationalis etiam hoc nospudenter aestuat anima rationalis etiam hoc nosse de se ipsa, absit peruicacia contendendi, adsit diligentia requirendi, humilitas petendi, perseuerantia pulsandi, ut, si nobis hoc expedire nouit, qui melius quam nos quid nobis expediat utique nouit, det etiam hoc, qui dat bona data filiis suis. consuetudo tamen matris ecclesiae in baptizandis paruulis nequaquam spernenda est neque ullo modo superflua deputanda nec omnino credenda, nisi apostolica esset sanguinem fundere. Admoneo sane, quantum ualeam, si quos ista praeoccupauit opinio, ut animas credant ex parentibus propagari, quantum possunt se ipsos considerent et interim sapiant corpora non esse animas suas. nulla enim propior natura est, qua diligenter inspecta possit etiam deus, qui supra omnem creaturam suam incommutabilis permanet, incorporaliter cogitari, quam ea, quae a
Abbreviated transcription (Latin):
nos aliud sentim̾. qui dicimꝰ carnẽ ex carne aĩam
ex anima: Nam ex utroq constat homo. de quo
utrumq uenire sentimꝰ carnem de carne opantes.
spm̃ de spũ concupiscentis. ut interim omittat᷑
qͦd illud cdñs non de carnali generatione. s de spi
ritali regeneratione dicebat. His gͥ qͣntũ ꝓ tempe
ex utroq latere rationiun testimoniorumq mom̃¬
ta ꝓnuntiarem: n eoꝵsententia qui ammas ex pa¬
rentib creari putant de baptismo paruuloꝵ pre¬
ponderaret. De quib qͥd eis responderi possit non¬
dum mͥ interum occurrit. si quid forte postea ds̃
diosis taliũ non grauabor. Nc̃ tam̃ non esse con¬
tempnendum testimoniũ paruuloꝵ. ut qͣsi refelli
si ueritas contra ẽ. negligatur: ante denuntio.
Nut enim de hac re nichil querendũ ẽ ut susfi¬
ciat fidei nr̃e scire nos quo pie uiuendo uent᷑
sumꝰ. & si nesciamꝰ unde uenerimꝰ: aut si ñ im¬

Expanded text:
nos aliud sentimus, qui dicimus carnem ex carne, animam nos aliud sentimus, qui dicimus carnem ex carne, animam ex anima? nam ex utroque constat homo, de quo utrumque uenire sentimus, carnem de carne operantis, spiritum de spiritu concupiscentis, ut interim omittatur, quod illud dominus non de carnali generatione, sed de spiritali regeneratione dicebat. His igitur, quantum prex utroque latere rationum testimoniorumque momenta pronuntiarem, nisi eorum sententia, qui animas ex parentibus creari putant, de baptismo paruulorum praeponderaret. de quibus quid eis responderi possit, nondum mihi interim occurrit; si quid forte postea deusdiosis talium, non grauabor. nunc tamen non esse contemnendum testimonium paruulorum, ut quasi refelli, si ueritas contra est, neglegatur, ante denuntio. aut enim de hac re nihil quaerendum est, ut sufficiat fidei nostrae scire nos, quo pie uiuendo - uenturi sumus, etsi nesciamus, unde uenerimus; aut, si non in
Abbreviated transcription (Latin):
tum exspectare.a sermone: Breuit̃ itaq colu¬
gam: si potuit & de anima fieri qͦd cũ de car¬
ne diceremꝰ forsitan intellectum sitͥ ia ẽ de
traduice anima xp̃iut ñ secum labẽ p̃uaricationiᷤ
attrarerit. Si autẽ sine isto reatu ñ posset inde
ec̃. non ẽ. inde.Iam de ceterarum animarũ ad¬
uentu utrum ex parentib an desuꝑ sit. tuncañ
qui poterunt. Ego adhuc inter utrosq ambigo
& moueor aliquando sic. aliquando autem sic:
saluo eo dum tarat. ut uł corpꝰ ec̃ animã. uel ali¬
quã corpoream qualitatem siue coaptationem
quolibet ista garriente me crediturum ẽẽ con¬
fidam adiuuante. dño mentem meã. Est aliud
testimoniũ ñ negligendum. qͦd ꝓ se possunt pro¬
ferre qui uenire desuꝑ animas credunt: dicente
minatius. ñ posse ex carne animam nasci: Quid
ẽ. enim aliud anima qͣm sp̃s uitẽ. creat̾ utiq ñ
creator: Contra qͦs uu alii. Quid erum inquiunt

Expanded text:
tum expectare a sermone? breuiter itaque conlitum expectare a sermone? breuiter itaque conligam: si potuit et de anima fieri - quod cum de carne diceremus, forsitan intellectum sit — ita est de traduce anima Christi, ut non secum labem praeuaricationis adtraxerit; si autem sine isto reatu non posset inde esse, non est inde. iam de ceterarum animarum aduentu, utrum ex parentibus an desuper sint, uincant qui potuerint. ego adhuc inter utrosque ambigo et moueor aliquando sic, aliquando autem sic, saluo eo dumtaxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam corpoream qualitatem siue coaptationem,quolibet ista garriente me crediturum esse confidam adiuuante deo mentem meam. Est aliud testimonium non neglegendum, quod pro se possunt proferre, qui uenire desuper animas credunt, dicente minatius non posse ex carne animam nasci? quid est enim aliud anima quam spiritus uitae, creatus utique, non creator? contra quos illi alii: quid enim, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tis augeri corꝑalib nec illi putauerunt qui
eam ccrpꝰ existimant: quoꝵ in parte sunt ma¬
rime. qͥeam ex parentib cirari opinant᷑. Pro¬
inde incorpis semine potest ẽẽ uis inuisibilis
qͦ incorporalit̃ numeros agit. non ocłis s in¬
tellectu discernenda ab ea corpulentia q̃ iusu
tactuq sentitur: & ipsa qͣntitas corpis huma¬
ni quȩ utiq modulum seminis in cõrꝑabilit̃
excedit. satis ostendit posse inde aliquid sumi
qͦd ñ habeat illam uim seminalẽ sed tantũ cor¬
poralem substantiã: que diuinitꝰ ñ de ꝓpagi¬
ne concumbentiũ. in carne xp̃i assumpta atq
formata ẽ. Hoc autẽ de anima quis ualeat af¬
firmare. qͦd utrumq habeat. & materiã semi¬
nis manifestam. & rationẽ semims occultam:
S quid laborem in re quȩ ꝑsuaderi uerbis ne¬
mini forsitan pot̃ nͥ tantum ac tale ingeniũ
sit qͦd possit ioquentis preuolare conatũ nec to¬

Expanded text:
tis augeri corporalibus nec illi putauerunt, qui tis augeri corporalibus nec illi putauerunt, qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ei parentibus creari opinantur. proinde in corporis semine potest esse uis inuisibilis, quae incorporaliter numeros agit, non oculis, sed intellectu discernenda ab ea corpulentia, quae uisu tactuque sentitur . et ipsa quantitas corporis humani, quae utique modulum seminis inconparabiliter excedit, satis ostendit posse inde aliquid sumi, quod non habeat illam uim seminalem, sed tantum corporalem substantiam, quae diuinitus non de propagine concumbentium in carnem Christi adsumta atque formata est. hoc autem de anima quis ualeat adfirmare, quod utrumque habeat, et materiem seminis manifestam et rationem seminis occultam? sed quid laborem in re, quae persuaderi uerbis nemini forsitan potest, nisi tantum ac tale ingenium sit, quod possit loquentis praeuolare conatum nec to
Abbreviated transcription (Latin):
minali ratione qͣsi transscribit᷑ medicam̃tum
autem uulneris meo qͦd inde sine oꝑe concupi¬
scentiali insola materiȩ corpali ꝑ diuinã con¬
ceptionis formationisq rationẽ de uirgine
assumptũ ẽ ꝓpt̾mortis sine iniquitate consor¬
tiũ. & sine falsitate resurrec̾tionis exemplum.
Qua ꝓpt̃ qͦd anima xp̃i ñfit extraduce animȩ
illius pͥme p̃uaricatrieis. puto qͦd etiã ipsi qui
animarũ traducẽ defendunt consentiant. Pse¬
men quippe concumbentis pat̾s transfundi eti¬
am semen anime uolunt.a q̾ genere conceptio
mam fuisset. etiã ipse decimat᷑ esset᷑ non esse
autẽ decimatum scͥptura destatur: que hinc
qͦ sacerdotiũ eius aleintico sacdotio distingu¬
it. An forte dicent sic̃ potuit ibi ẽẽ scđm car¬
nem & ñ decimars:cur ñ etiam scđm animã
sine decimatione potuerit: hic respondetur.
qͥa utiq simplicem animȩ substantiã increm̃¬

Expanded text:
minali ratione quasi transcribitur; medicamentum minali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem vulneris in eo, quod inde sine opere concupiscentiali, in sola materia corporali, per divinam conceptionis formationisque rationem de Virgine assumptum est, propter mortis sine iniquitate consortium, et sine falsitate resurrectionis exemplum. quapropter quod anima Christi non sit ex traduce animae illius primae praeuaricatricis, puto, quod etiam ipsi, qui animarum traducem defendunt, consentiant — per semen quippe concumbentis patris transfundi etiam semen animae uolunt, a quo genere conceptionmam fuisset, etiam ipse decimatus esset; non esse autem decimatum scriptura testatur, quae hinc quoque sacerdotium eius a Leuitico sacerdotio distinguit. An forte dicent: sicut potuit ibi esse secundum carnem et non decimari, cur non etiam secundum animam sine decimatione potuerit? hic respondetur: quia utique simplicem animae substantiam incremen
Abbreviated transcription (Latin):
tantum. sic tamen fuit in lumbis eiꝰ quẽad¬
modum in sui patris etiam ipse abraham id:
qui sic ẽ. natus de patre abraham quemadino¬
dum de suo patre natꝰ ẽ. abraham. ꝑ legem sei¬
licet in menbris repugnantẽ legi mentif&. in¬
uisibilem concupiscentiam: qͣmius eam casta
& bona iura nuptiarum ñ sinant ualere nͥ qͣntũ
ex ea possunt generi substituendo ꝓspicere. Non
autẽ & ille ibi decimat᷑ ẽ: cuius caro inde ñ feruo¬
rem uulneris s materiem medicaminis trax̃.
Nam cum ipsa decimatio ad p̃figurandã medi-¬
cinam ꝑtinuerit illud in abrahȩ carne decima¬
batur qͦd curabatur: non illud unde curabatur.
Eadem nanq caro ñ abrahȩ tantum. s ipsiꝰ pri¬
mi terreniq hominis simul habebat. & uulnus
p̃uaricationis :⁊ medicamentũ uulneris. Llulnus
p̃uaricatioms in lege menbroꝵ repugnante le¬
gi m̃tis. quȩ ꝑ omnem inde ꝓpagatã carnem se¬

Expanded text:
tantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadtantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadmodum in sui patris etiam ipse Abraham, id est qui sic est natus de patre Abraham, quemadmodum de suo patre natus est . Abraham, per legem scilicet in membris repugnantem legi mentis et inuisibilem concupiscentiam, quamuis eam casta et bona iura nuptiarum non sinant ualere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere . non autem et ille ibi decimatus est, cuius caro inde non feruorem uulneris, sed materiam medicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur, quod curabatur, non illud, unde curabatur. eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique hominis simul habebat et uulnus praeuaricationis et medicamentum uulneris: uulnus aeuaricationis in lege membrogi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem se
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium secernere uolui. Inuenient isti
qͥ eis ꝓ ceteris fortasse respondeant & dicant qͦo
etiã me ñ parum mouet: qͣmuis nullius hoĩs
anima sit in lumbis patͥs stu. scd̃m carnem dñ
in lumbis abrahȩ constitutũ leui decimatum:
tum. Scđm rationem quippe illã seminalem
ibi fuit leui. qua ratione ꝑ concubitum uentu¬
rus erat in matrẽ: scdm qͣm rationẽ non ibi e¬
rat. xp̃i caro. qͣmuis scd̾m ipsam ibi fuerit marię
caro. Qua ꝓpt̾ nec leui. nec xp̃c in lumbis abra¬
scđm solã substantiã corꝑalem. Cum enĩ sit in
semine & uisibilis corpulentia & inuisibilis
ratio. utrumq cuturrit ex abraham uł etiam
er ipso adam usq ad corpꝰ marie: qͥa & ipsum eo
uͦ conceptionis er ñ asemine uirili. sed longeali¬
ter ac desuꝑ uenit. Pinde scd̃in hoc qͦd de matre
accepit. etiam in lumbis abrahȩ fuit. Ille est gͦ
decimatus in abraham qͥlicet scđm carnem

Expanded text:
testimonium secernere uolui. inuenient isti, testimonium secernere uolui. inuenient isti, quid eis pro ceteris fortasse respondeant, et dicant, quod etiam me non parum mouet, quamuis nullius hominis anima sit in lumbis patris sui, secundum carnem tamen in lumbis Abrahae constitutum . Leui decimatum etum. secundum rationem quippe illam seminalem ibi fuit Leui, qua ratione per concubitum uenturus erat in matrem, secundum quam rationem non ibi erat Christi caro, quamuis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caro. quapropter nec Leui nec Christus in lumbis Abram solam substantiam corporalem. Cum enim sit in semine et visibilis corpulentia, et invisibilis ratio, utrumque cucurrit ex Abraham, vel etiam ex ipso Adam usque ad corpus Mariae; quia et ipsum eo uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc, quod de matre accepit, etiam in lumbis Abrahae fuit. Ille est ergo decimatus in Abraham, qui, licet secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmagna differentia xp̃i a sacerdotio leui. qͦd
leui decimatꝰ ẽ. a melchi sedech cum ess et in
lumbis abrahȩ ubi & xp̃c erat. unde parit̃
decimati sunt. nͥ quia necesse ẽ. intelligamꝰ scđ̾m
aliquem modum ibi xp̃m ñ fuisse: Quis autẽ
neget eum scdm earnẽ ibi fuisse: gͦ scđm ani¬
mam ibi ñ fuit. Non ẽ gͥ anima xp̃i. de traduce¬
p̃uaricationis animȩ adę alioquin. etiã ipsa
marum defendunt & dicunt confirmatã eẽ
sententiam suam. si leui constat etiã scđ̃m ani¬
mam fuusse in lumbis abrahȩ in quo eum de¬
cimauit melchisedech. ut possit ab eo.xp̃e in
ista decimatione discerni: qui qm̃ decimatus
non ẽ. et tamen in lumbis abrahe scd̾m carnẽ
fuit: restat ut scđ̾m animam ibi non fu̾it: & ideo
sit consequens. ut ibi leui scdm animã fuerit.
Hoc ad me non multum atinet: qui utrorũq
collationem adhuc audire sum paratior. quã
utrorumlibet iam confirmare sententiã. Inte¬
rim &ͥ animam ab origine huuis traducis ꝑ ħ

Expanded text:
a sacerdotii Christi a sacerdotio Leui, quod Leui decimatus est a Melchisedech, cum esset in lumbis Abrahae, ubi et Christus erat, unde pariter decimati sunt, nisi quia necesse est intellegamus secundum aliquem modum ibi Christum non fuisse? quis autem neget eum secundum carnem ibi fuisse? ergo secundum animam ibi non fuit. non est igitur anima Chripraevaricationis Adae, alioquin etiam ipsa marum defendunt, et dicunt confirmatam esse sententiam suam, si Leui constat etiam secundum animam fuisse in lumbis Abrahae, in quo eum decimauit Melchisedech, ut possit ab eo Christus in ista decimatione discerni: qui quoniam decimatus non est et tamen in lumbis Abrahae secundum carnem fuit, restat, ut secundum animam ibi non fuerit, et ideo sit consequens, ut ibi Leui secundum animam fuerit. hoc ad me non multum adtinet, qui utrorumque conlationem adhuc audire sum paratior quam utrorumlibet iam confirmare sententiam. interim Christi animam ab origine huius traducis per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
euis caltaneum. &mulieri dixit Multiplicans
multiplicabo tristicias tuas: & gemitum tuum.
Intristiciis paries filios: & ad uirũ tuum comiisio
audisti uocem mulieris tuȩ. et edisti de ligno de
quo preceꝑam tͥ de eo solo non ederes: maledicta¬

Expanded text:
etc. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio uit, vocem mulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi, de eo solo non edere . Quae i
Abbreviated transcription (Latin):
muliebris tanqͣm terrȩ fȩcunditas adiuuaret:
Quamius honestius meliusq credatur ita ftus¬
se cunc illorum hominũ corpꝰ animale consti¬
tutoꝵ in paradyso. nondum lege mortis dam
pnatum. ut ñ haberent appetitum carnalis
uoluptatis qualẽ nunc habent ista corꝑa: q̃
iam ex mortis ꝓpagine ducta sunt. Neq enĩ
nichil ẽ. in eis factum cũ de ligno ꝓhibito
edissent: quandoquidẽ ds̃ dixerat. non. si ederi¬
tis morte moriemini. s qua die ederitis mor¬
te moriemini:ut hoc ipsum in eis illa faceret
dies qͦd apłs gemit dicens: condelector legi dĩ
scđdm interiorem hominem. uideo autẽ aliã
legem in menbris meis repugnantẽ legi m̃tis¬

Expanded text:
muliebris tamquam terrae fecunditas adiuuaret? muliebris tamquam terrae fecunditas adiuuaret? Quamuis honestius meliusque credatur ita fuisse tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibito edissent, quandoquidem deus dixerat non "ei ederitis, morte moriemini", sed: qua die ederitis, morte moriemini, ut hoc ipsum in eis illa faceret dies, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi m
Abbreviated transcription (Latin):
ut non etiã tales pecorib & uolatilib antecel¬
lant. Quorum tamen omĩum generib hãc
infirmã mundi pardẽ ꝓ sui loci sorte decora¬
tam.quem non considerare delectet:Quis au¬
tem ita sit excors. ut putet minus eam or¬
nari potuisse: si iustis ñ morientib impleret᷑.
Num quia numerosissima ẽ. suꝑna ciuitas
angłoꝵ ideo non recte conubio copularent᷑
nͥ morerentur: Hanc quippe numerositatẽ
ꝑfect̾am. etiam in resurrectione scoꝵ angłis
sociandã dñs presciens ait. In resurrectione
neq nubent neq urores ducent. Non enim
incipient mori: s erunt ȩquales angłis dĩ.
Hic uero cum implenda esset hominib t̾ra.
& eam ꝓpt̃ cognationis artiorem necessitu¬
dinem & unitatis uinculum maximȩ commen¬
dandum ex uno oporteret impleri: ꝓpt̾ qͥd aliuo
scdm ipsum quesitus ẽ. femineus serus adiu¬
tor. nͥ ut serentem genus humanum natura

Expanded text:
ut non etiam tales pecoribus et uolatilibus antecelut non etiam tales pecoribus et uolatilibus antecellant; quorum tamen omnium generibus hanc infimam mundi partem pro sui loci sorte decoratam quem non considerare delectet? quis autem ita sit excors, ut putet minus eam ornari potuisse, si iustis non morientibus inpleretur? Nam quia numerosissima est superna ciuitas angelorum, ideo non recte conubio copularentur, nisi morerentur. hanc quippe numerositatem perfectam etiam in resurrectione sanctorum angelis sociandam dominus praesciens ait: in resurrectione neque nubent neque uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei; hic uero cum inplenda esset hominibus terra et eam propter cognationis artiorem necessitudinem et unitatis uinculum maxime commendandum ex uno oporteret inpleri, propter quid aliud secundum ipsum quaesitus est femineus sexus adiutor, nisi ut serentem genus humanum natura
Abbreviated transcription (Latin):
creandi coniugalem concubitum detestant᷑.
Qͦd qui non faciunt. sedtamen fecunditatem
carnis ꝓpt̾ successionem mortalitatis diuini¬
tus datam sentiunt: nec ipsi putant primos
illos homines potuisse concumbere. nͥ ꝓpter
peccatum qͦd amiserant morituri.gignendo re¬
quirerent success ores:nec attendunt si recte
poduerunt successores queri morituris. multo
rectius socios queri potuisse uicturis. Imple¬
ta enim terra genere humano: recte ꝓles ñ nͥ
quȩ morientib succederet quereret᷑. Ut autem
ꝑ duos homines terra impleretur: quomͦ ipsi
nͥ gignendo officium societatis implerent:
An u̾ita quis cecus ẽ mente. ut non cernat qͣnͣ¬
to terris ornamento sit genus humanum.
etiã cũ a paucis recte laudabiliterq uiuatur:
quantũq ualeat ordo rei publice. in cuiꝰdam
pacis terrenȩ uincłm cohercens etiam pecca¬
tores: Neq enim tantũ deprauati sunt hoĩe ͤ

Expanded text:
creandi coniugalem concubitum detestantur. creandi coniugalem concubitum detestantur. Quod qui non faciunt, sed tamen fecunditatem carnis propter successionem mortalitatis diuinitus datam sentiunt, nec ipsi putant primos illos homines potuisse concumbere, nisi propter peccatum, quod admiserant, morituri gignendo requirerent successores, nec adtendunt, si recte potuerunt successores quaeri morituris, multo rectius socios quaeri potuisse uicturis. inpleta enim terra genere humano recte proles, nonnisi quae morientibus succederet, quaereretur; ut autem per duos homines terra inpleretur, quomodo ipsi nisi gignendo officium societatis inplerent? an uero ita quis caecus est mente, ut non cernat, quanto terris ornamento sit genus humanum, etiam cum a paucis recte laudabiliterque uiuatur, quantumque ualeat ordo reipublicae in cuiusdam pacis terrenae uinculum coercens etiam peccatores? neque enim tantum deprauati sunt homines,
Abbreviated transcription (Latin):
continentiam uidualem & excellentiã uir¬
ginalem ꝓ suoꝵ graduum dignitate distin¬
ximus: dutus hic stilus nr̃ non ẽ. occupan¬
dus. Nunc enim querimꝰ cui adiutorio mu¬
lier fact̾a sit uiro: si eis ad gignendos filios
misceri sibimet in paradyso non licebat. Qui
enim hoc sentiunt: forte peccatum esse omnẽ
concubitum putant᷑. Difficile ẽ. namq ut
dum ꝑuerse homines uitia deuitant: non in
eorum contraria ꝑniciter eurrant. Et enim
sic̃ exhorrẽs auariciã fit ꝓfusꝰ. at exhorrens lu¬
xirã. fit auarus. alit.
quietus fit cuius pigrieiam rep̃hendens. aut
cuius inquietudinem. piger: aut qui rep̃hens
odisse cȩꝑit audatiã suã ad timiditatẽ fugit:
aut qui timidus non esse conatur. tanquam
abrupto uinculo fit temerarius. dum ñ ratio¬
ne.s opinione crimina metiuntur: ita dum
nesciunt homines qͦd in adulteriis & forneõ¬
nib diuino iure dampnetur: etiã causam ꝓ¬

Expanded text:
continentiam uidualem et excellentiam uircontinentiam uidualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaerimus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri sibimet in paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficile est namque, ut, dum peruerse homines uitia deuitant, non in eorum contraria perniciter currant. etenim sicut exhorrens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis et fornicationibus diuino iure damnetur, etiam causam pro
Abbreviated transcription (Latin):
turpidinis recte excipitur honestate nuptia¬
rum: ut qͦd sanis esse posset officiũ sit egro¬
tis remedium. Neq enim quia incontinentia
malum ẽ. ideo conubium uel quo in continẽ¬
ces copulantur non ẽ. bonum: immo uͦ non
ꝓpt̾ illud malũ culpabile ẽ. hoc bonũ: s ꝓꝑ
hoc bonum ueniale ẽ. illud malum: qm̃ id
qͦd bonum habent nupdiȩ. & quo bone sunt
nuptiȩ peccatũ esse nunquã potest. Hoc au¬
tem triꝑtitum ẽ: fides. ꝓles. sacramentum.
In fide attendit᷑: ne preter uinculum coniugale
cum altero uel altera concumbatur. In prole.
ut amanter suscipiatur:benigne nutriatur.
religiose. educatur. Insacramento. ut conuigi¬
um non separetur: & cumissus aut dimissa.
nec causa ꝓlis alteri conungat᷑. Hȩc ẽ. tanꝗͣ
regula nuptiarum qua uel naturȩ decorat᷑
fecunditas: uel incontinentiȩ regitur praui¬
tas. Unde quia satis disseruimus in eo libro
quem de bono conugali nuꝑ edidimꝰ. ubi &

Expanded text:
turpitudinis recte excipitur honestate nuptiaturpitudinis recte excipitur honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubium uel quo incontinentes copulantur, non est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum ueniale est illud malum, quoniam id, quod bonum habent nuptiae et quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia satis disseruimus in eo libro, quem de bono coniugali nuper edidimus, ubi et
Abbreviated transcription (Latin):
tamen in alia uita sunt. ubi ante resurrectio¬
nem carnis antequam animale corpus inspi¬
ritale mudetur. nec morbo. nec senectute de¬
ficiunt: quanto iustius atq ꝓbabilius primiᷤ¬
hominib illis prestaretur. sine ullo suo pa¬
rentumue peccato uiuentib. ut in meliorẽ
aliquem statum filiis genitis cederent. un¬
de scło finito cum omni posteritate sc̃oꝵ in
angłicam formã non ꝑ carnis mortem sed
ꝑ dĩ iurtutem multo felicius mutarentur:
Non itaq uideo ad qͦd aliuo adiutorium mu¬
lier facta sit uiro si generandi causa subtrahi¬
tur: quȩ nichilominus quare subtrahatur
ignoro. Alnde enim magnũ magniq hono¬
ris meritũ apud dm̃ fidelis & pia uirgini¬
tas habet. nͥ quia isto iam tempore continen¬
di abamplexircum ex omnib gentib ad
implendum scõrum numerum largissima
suppetat copia. ꝑcipiende sordidȩ uolupta¬
tis libido non sibi uendirat: qͦd iam sufficien

Expanded text:
tamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectiotamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt: quanto iustius atqillis hominibus praestaretur, sine ullo suo, parentumve peccato viventibus, ut in meliorem aliquem statum filiis genitis cederent, unde saeculo finito cum omni posteritate sanctorum in angelicam formam non per carnis mortem, sed per dei uirtutem multo felicius mutarentur! Non itaque uideo, ad quod aliud adiutorium mulier facta sit uiro, si generandi causa subtrahitur: quae nihilominus quare subtrahatur ignoro. unde enim magnum magnique honoris meritum apud deum fidelis et pia uirginitas habet, nisi quia isto iam tempore continendi ab amplexu, cum ex omnibus gentibus ad inplendum sanctorum numerum largissima subpetat copia, percipiendae sordidae uoluptatis libido non sibi uindicat, quod iam sufficiend
Abbreviated transcription (Latin):
qui exhac uita nondum emigrarunt: de qua
ille tamen non morte. s translatione migrauit.
Iam itaq aliquid melius habet quam in hac
uita posset: quamtiis nondum habeat quod
ex hac uita rec̾te gesta in fine habiturus est:
ꝓ nobis enim meliora ꝓuiderunt ne sine no¬
bis ꝑfecti ꝑficerentur. Aut si quisqͣm putat
hoc heliam mereri non potuisse si durisset u¬
xorem. filiosq ꝓcreasset. creditur enim ñ ha¬
biusse. quia hoc scriptura non dixit. quamuiᷤ
& de celibatu eius nichil dixcrit: quid de enoch
respondebit qui filiis genitis dõ placens non
mortuus s translatus ẽ: Cur gͦ & adam & eua
si iuste uruentes castȩ filios ꝓcirassent:. ñ eis possẽt
translatione non morte succederentib cedere:
Nam si enoch & helias in adam mortui mortiꝰq
ꝓpaginem in carne gestantes. qͦd debitum ut
soluant creduntur etiã reditun ad hanc ui¬
tam . &. qͦd tam dui dilatum ẽ. morituri. nẽ

Expanded text:
qui ex ista uita nondum emigrarunt, de qua qui ex ista uita nondum emigrarunt, de qua ille tamen non morte, sed translatione migrauit. iam itaque aliquid melius habet, quam in hac uita posset, quamuis nondum habeat, quod ex hac uita recte gesta in fine habiturus est; pro nobis enim meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur. aut si quisquam putat hoc Heliam mereri non potuisse, si duxisset uxorem filiosque procreasset — creditur enim non habuisse. quia hoc scriptura non dixit, quamuis et de caelibatu eius nihil dixerit — quid de Enoch respondebit, qui filiis genitis deo placens non mortuus, sed translatus est? cur ergo et Adam et Eua, si iuste uiuentes caste filios procreassent, non eis possent translatione, non morte succedentibus cedere? nam si Enoch et Helias in Adam mortui mortisque propaginem in carne gestantes — quod debitum ut soluant, creduntur etiam redituri ad hanc uitam et, quod tamdiu dilatum est, morituri — nunc
Abbreviated transcription (Latin):
lum si hoc uellet facere potuisse: Qua ꝓpter
non inuenio ad qͦd adiutoriũ fact̾a sit mulier
uiro:si pariendi causa subtrahitur. Nam si pa¬
rentes filiis sus cedere ex hac uita oportebat.
ut ita omne humanum genus ꝑ decessioneᷤ
& successiones certa numerositate impleretur:
potuerunt etiam homines genitis filus pfee¬
taq humam officii iusticia hinc ad indiora tͣnᷤ¬
ferri. non ꝑ mortem s ꝑ aliquã cominutatio¬
nem: aut illam summã qua receptis corꝑib
fient sc̃ĩ sic̃ angłi in celis: aut si illam dari ñ
oportet nͥ omnib simul in scłi fine. aliqua
inferiore qͣm illa erit quȩ tamen haberet me¬
liorem statum qͣm uel hoc corpus habet: uel
illa etiam quȩ primitus fact̾a sunt iurs ex li¬
mo terrȩ. mulieris ex uiri carne. Neq enĩ arbi¬
trandum ẽ heliam uel sic esse iam sicut erunt
sc̃i qͣndo ꝑacto oꝑis die denarium pariter ac¬
cepturi sunt: uel sic quemadmodũ sunt hoĩes

Expanded text:
lum, si hoc uellet, facere potuisse? quapropter lum, si hoc uellet, facere potuisse? quapropter non inuenio, ad quod adiutorium facta sit mulier uiro, si pariendi causa subtrahitur. Nam si parentes filiis suis cedere ex hac uita oportebat, ut ita omne humanum genus per decessiones et successiones certa numerositate inpleretur, potuerunt etiam homines genitis filiis perfectaque humani officii iustitia hinc ad meliora transferri non per mortem, sed per aliquam commutationem, aut illam summam, qua receptis corporibus fient sancti, sicut angeli in caelis, aut, si illam dari non oportet nisi omnibus simul in saeculi fine, aliqua inferiore quam illa erit: quae tamen haberet meliorem statum, quam uel hoc corpus habet uel illa etiam, quae primitus facta sunt, uiri ex limo terrae, mulieris ex uiri carne. Neque enim arbitrandum est Heliam uel sic esse iam, sicut erunt sancti, quando peracto operis die denarium pariter accepturi sunt, uel sic, quemadmodum sunt homines,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. quia scđm suã prescientiam disponebat oĩa:
in qua et eoꝵ casum ꝓculdubio presciebat: un¬
de iam mortale genus ꝓpagandum esset huma¬
num. Auc si adhoc adiutoriũ gignendi filios
non ẽ fact̾a mulier uiro: ad qͦd gͦ adiutorium
facta ẽ: Si quȩ simul oꝑaretur terrã: nondum
erat labor.ut adiumento indigeret. Et si opus
esset:melius adiutor masculus fieret. Hoc &
desolatio dici potest: si solitudinis fortasse
tedebat. Quanto enim congruenttus ad con¬
iuuendum & colloquendum duo amici partt̃.
quam uir & mulier habitarent: Qͦd si opor¬
tebat alium iubendo. alium obsequendo pa¬
riter uiuere ne contrariȩ uoluntates pacem co¬
habitantium ꝑturbarent: nec ad hoc retinen¬
dum ordo defuisset. quo prior unus. alter poste¬
rior: marime si posterior ex priore crearetur. sic̃
femina creata ẽ. An aliquis direrit de costaho¬
minis dm feminã tantum. non etiam mascu¬

Expanded text:
deus, quia secundum suam praescientiam disponebat omnia, deus, quia secundum suam praescientiam disponebat omnia, in qua et eorum casum procul dubio praesciebat, unde iam mortale genus propagandum esset humanum. Aut si ad hoc adiutorium gignendi filios non est facta mulier uiro, ad quod ergo adiutorium facta est? si, quae simul operaretur terram, nondum erat labor, ut adiumento indigeret, et, si opus esset. melius adiutorium masculus fieret . hoc et de solacio dici potest, si solitudinis fortasse taedebat. quanto enim congruentius ad conuiuendum et conloquendum duo amici pariter quam uir et mulier habitarent? quodsi oportebat alium iubendo, alium obsequendo pariter uiuere, ne contrariae uoluntates pacem cohabitantium perturbarent, nec ad hoc retinendum ordo defuisset, quo prior unus, alter posterior, maxime si posterior ex priore crearetur, sicut femina creata est. an aliquis dixerit de costa hominis deum feminam tantum, non etiam mascu
Abbreviated transcription (Latin):
penamq humanã sic currentis attendunt.
Non autem in eorum genere nos eẽ debemus.
qui non credunt ñ quod uidere consuerunt
Quis enim dubitet homini obedient̃ & pie tii¬
uenti prestari potuisse qͦd diximꝰ: qͥ ñ dubitat
uestib isrłitarum imꝑtitum eẽ quandã in
suo genere statũ. ut ꝑ annos quadraginta
nulla uetustatis detrimenta paterentur. Cur
gͦ non coierunt. nͥ cum exissent de para dyso:
Cito responderi potest:qͥa mor creata muliere
priusqͣm coirent fact̾a ẽ. ula transgressio: cuiꝰ
ierito in mortem destinati. etiam de loco illiꝰ
felicitatis exierunt. Non enĩ scriptura tempꝰ ex¬
pressit: quantũ interfuerit inter eos factos. &
ex eis natum cam: Potest etiam dici. quia non¬
dum ds̃ iusserat. ut coirent. Cur enim non ad
hanc rem diuina expectaretur auctoritas: uͥ nul¬
la concupiscentia tanquã stimulus in obedien¬
tis carnis urgebat: Ideo autem hoc ñ usserat

Expanded text:
poenamque humanam sic currentis adtendunt; poenamque humanam sic currentis adtendunt; non autem in eorum genere nos esse debemus, qui non credunt, nisi quod uidere consuerunt. quis enim dubitet homini oboedienter et pie uiuenti praestari potuisse, quod diximus, qui non dubitat uestibus Israhelitarum inpertitum esse quendam in suo genere statum, ut per annos quadraginta nulla uetustatis detrimenta paterentur? Cur ergo non coierunt, nisi cum exissent de paradiso? cito responderi potest: quia mox creata muliere, prius quam coirent, facta est illa transgressio, cuius merito in mortem destinati etiam de loco illius felicitatis exierunt. non enim scriptura tempus expressit, quantum interfuerit inter eos factos et ex eis natum Cain. potest etiam dici, quia nondum deus iusserat, ut coirent. cur enim non ad hanc rem diuina expectaretur auctoritas, ubi nulla concupiscentia tamquam stimulus inoboedientis carnis urgebat? ideo autem hoc non iusserat
Abbreviated transcription (Latin):
dient᷑ scẽq seruientib. ut sine ullo in quicto aR¬
dore libidinis. sine ullo labore ac dolore pa¬
riendi. fȩtus ex eorum semine gigneretur. ñ
ut morientib parentib filii succederent. s
ut illis qui genuissent in aliquo formȩ statu
manentib. & ex ligno uitȩ qͦd ibi plantatum
erat corporalem uigorem sumentib. & illi qͥ
gignerentur ad eundem ꝑducerent᷑ statum.
donec certo numero impleto. si uistȩ om̃s obe¬
dienterq uiuerent tunc fieret ula commuta¬
tio: ut sine ulla morte animalia corpora con¬
uersa in aliam qualitatem. eo qͦd ad omnẽ
nutum regenti se spiritui deseruirent. & solo
spũ uiuificante sine ullis alimentoꝵ corꝑali¬
bus sustentacłis uiuerent. spiritalia uocarent᷑
Potuit hoc fieri: si non precepti transgressio
mortis supplicium mereret᷑. Qui enim hoc ħ¬
eri potuisse non credunt: nichil aliud quam
consuetudinem naturȩ iam post peccatum

Expanded text:
dienter instanterque servientibus, ut sine ullo inquidienter instanterque servientibus, ut sine ullo inquidore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus ex eorum semine gigneretur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deseruirent et solo spiritu uiuificante sine ullis alimentorum corporalibus sustentaculis uiuerent, spiritalia uocarentur. potuit hoc fieri, si non praecepti transgressio mortis subplicium mereretur. Qui enim hoc fieri potuisse non credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
nia: et in illa hoc audit. qui podest in ea cognosce
quid quare creatum sit. Si autem queritur ad ꝗͣ
rem fieri oportuerit hoc adutorium:. nichil ali¬
ud ꝓbabiliter occurrit. quam ꝓpt̃ filios ꝓcrean¬
dos sic̃ adiutorium semim in terra ẽ ut uirgul¬
tum ex utroq nascatur. Hoc enim & in prima
rerum conditione dictum erat: masculum ⁊ fe¬
minam creauit eos & benedixit eos dicens: cresci¬
ce &e multiplicammi &e implete terrã & dñami¬
ni eiuis. Quȩ ratio conditionis & comunctioniᷤ
mascłi & femie atq benedictio: nec post pec¬
catũ hominis penãq defecit. Ipsa enim ẽ: se¬
cundum qͣm nunc terra hominib plena est
dominantib eius. Quam qͣm enim iã emissi
de paradyso conuenisse & genusse comme¬
morentur: tamen ñ iudeo quid ꝓhibere po¬
tuerit ut essent eis etiã in paradyso honora¬
biles nuptiȩ. & thorus immaculat᷑: hoc deo
prestante fideliter iustȩq uiuentib eiq obe¬

Expanded text:
nia; et in illa hoc audit, qui potest in ea cognoscere, nia; et in illa hoc audit, qui potest in ea cognoscere, quid quare creatum sit. Si autem quaeritur, ad quam rem fieri oportuit hoc adiutorium, nihil aliud probabiliter occurrit quam propter filios procreandos, sicut adiutorium semini terra est, ut uirgultum ex utroque nrerum conditione dictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditionis et conjunctionis masculi et feminae atque benedictionis nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsa enim est secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus ejus. Quanquam enim jam emissi de paradiso convenisse et genuisse commemorentur; tamen non video quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et thorus immaculatus, hoc Deo praestante, fideliter justeque viventibus, eique obe
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ exhis omnib factum sit: ad liquidum
comprehendere ñ ualeamus Ueruntamen cer¬
tissime teneamꝰ. & dixisse hoc d̾m. & corporali
uoce uel temporaliter ex pressa similicudine
corꝑis dirisse: non enim ꝑ substantiam suã s¬
ꝑ aliquam imꝑio suo subditam dixisse crea¬
curam. sicut in libro precedente tractauimꝰ. Nã
uisus ẽ. ds̃ etiam postea scĩs uiris. alias capite al¬
bo sicut lana. alias inferiore parte corporis sic̃
auricalcum. alias alit̃ atq alit̃. ñ tamen illaᷤ ui¬
siones hominib ꝑsubstantiam qua ipse est.
s ꝑ sibi subdita quȩ creauit eum prebuisse:
& ꝑsimilitudines formarum uocumq corꝑa¬
lium qd uoluit ostendisse ac dixisse certissi¬
mum ẽ eis qui substantiam trinitatis in com
credunt. uel etiam excellenter intelligunt.
potius intelligamus quid direrit. Adiutoriũ
quippe homini scđ̃m ipsum fuisse faciendũ
ȩcerna ipsa ueritas habet ꝑ quã creata sunt om¬

Expanded text:
quid ergo ex his omnibus factum sit, ad liquidum quid ergo ex his omnibus factum sit, ad liquidum conprehendere non ualeamus; uerum tamen certissime teneamus et dixisse hoc deum et, si corporali uoce uel temporaliter expressa similitudine corporis dixit, non eum per suam substantiam, sed per aliquam imperio suo subditam dixisse creaturam, sicut in libro praecedente tractauimus. Nam uisus est deus etiam postea sanctis uiris alias capite albo sicut lana, alias inferiore parte corporis sicut aurichalcum, alias aliter atque aliter; non tamen illas uisiones hominibus per substantiam, qua ipse est, sed per sibi subdita, quae creauit, eum praebuisse et per similitudines formarum uocumque corporalium quod uoluit ostendisse ac dixisse certissimum eat eis, qui substantiam trinitatis incommucredunt uel etiam excellenter intellegunt. potius intellegamus quid dixerit. adiutorium quippe homini secundum ipsum fuisse faciendum aeterna ipsa ueritas habet, per quam creata sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
utrum temporaliter uocib ac sillabis edi¬
tis hoc dixerit d̃s an ipsa ratio commemo¬
rata ẽ. quȩ in uerbo dĩ principaliter erat ut
sic femina fieret. quam rationem suscipiebat
etiam tunc scriptura cum diceret. & dixit
d̃s fiat hoc aut ulud quando primitꝰ omĩa
condebantur: an forte in mente ipsiꝰ homi¬
nis hoc dixit ds sic̃ loquitur quibdã seruis
sius in ipsis seruis suis. ex quo genere seruoꝵ
eius erat etiam ille qui dixit in psalmo. au
diam quid loquatur in me dñs d̃s: an aliqͣ
de hac re ipsi homini in ipso homine ꝑ ange¬
lum ẽ. facta reuelatio in similitudinib uocũ
corporalium. quamius tacuerit scͥptura utrũ
in somnis aut in extasi. ita enim fieri hȩc so¬
lent: an alio aliquo mͦ sicut reuelatur ꝓpħis.
unde ẽ. uluo & dixit mͥ angłs qui loquebat᷑
in me: an ꝑcorporalem creaturam uor ipsaso¬
nuerit sicut de nube. hic ẽ. filius m̃s dilectus.

Expanded text:
utrum temporaliter vocibus ac syllabis ediutrum temporaliter vocibus ac syllabis editis hoc dixerit Deus; an ipsa ratio commemorata est, quae in Verbo Dei principaliter erat, ut sic femina fieret: quam rationem suscipiebat etiam tunc Scriptura cum diceret, Et dixit Deus, Fiat hoc aut illud, quando primitus omnia condebantur. An forte in mente ipsius hominis hoc dixit Deus, sicut loquitur quibusdam servis suis in ipsis servis suis? Ex quo genere servorum ejus erat etiam ille qui dixit in Pdiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homini in ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reuelatur prophetis? unde illud est: et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per corporalem creaturam uox ipsa sonuerit sicut de nube: hic est filius meus?
Abbreviated transcription (Latin):
agri. ut uolatilia cęli etiam tacente scͥptura
intelligamus unde finxerit. uelut qui scia¬
mus in prima causaliũ rationum conditio¬
ne ex aquis ea esse ꝓducta: aut terram uni¬
uersaliter sic appellatam simul cum aquis
quemadmodũ appellata ẽ. in illo psalmo
ubi celestium laudib terminatis. ad terrã¬
facta ẽ. conu̾sio sermonis & dictum. lauda¬
te dñm de terra dracones & om̃s abyssi.
& cȩtera: nec postea dictum ẽ laudate dm̃
de aquis. ibi emĩ sunt om̃s abyssi. quȩ tam̃
cilia & uolatilia pennata quȩ nichilominus
de terra laudant deum. scđm istã uniuersa¬
lem appellationem terre. scm qͣm etiam
de toto mundo dicitur ds̃ qui fecit cȩlũ &
terram:siue de arida siue de aquis quecũq
creata sunt. de terra creata ueracider intelli¬
guntur. Nunc iam uideamꝰ quomͦ accipien¬
dum sit qͦd dixit ds̃. non ẽ bonum hominẽ¬
eẽ solum faciamꝰ ei adiutorium scđm ipsum:

Expanded text:
agri, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura agri, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intellegamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi cfacta est conversio sermonis et dictum: Laudate Dominum de terra, dracones et omnes abyssi, et caetera ; Nec postea dictum est: Laudate Dominum de aquis. Ibi enim sunt omnes abyssi, quae tamen tilia et uolatilia pennata, quae nihilominus de terra laudant dominum? secundum istam uniuersalem appellationem terrae, secundum quam etiam de toto mundo dicitur: deus, qui fecit caelum et terram, siue de terra siue de aquis quaecumque creata sunt, de terra creata ueraciter intelleguntur. Nunc iam uideamus, quomodo accipiendum sit, quod dixit deus: non est bonum esse hominem solum; faciamus ei adiutorium