comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tearis. tale est ac si cundem locum digito
ostendas. Mouet᷑ enim certa suspicio.Si
autem pͥmo fatearis te scire ubi sit s ñ dicere.
potest fortasse abillo loco inquisitor aũti:
& tͥiam incumbere. ut ubi est a te ꝓdatur.
ꝓ qua fide atq humanitate quicquid for¬
titer tuleris. non solum non culpabile. sed
etiam laudabile iudicat᷑: exceptis dumtaxat
his. quȩ si passus fuerit homo. non fortiter s
impudice ac turpit̃ pati đr. Hoc est enim
ultimum mendacium. de quo diligentius
tractandum est. Nam pͥmum est euitandũ
capitale mendacium. longeq fugiendum:
quod fit in doctrina religionis. Ad quod m̃¬
dacium nulla condicione quisquam debet
adduci. Scdm aut̃. ut aliquem ledat intuste.
quod tale est. ut ce nulli ꝓsit. & obsit alicui.
Tercium. quod ita ꝓdest alti. ut obsit alderi:
quamuis non ad immundiciam corporalem.
Quartum. quod fit sola mentiendi fallendiq
lbidine. quod uerum mendacium ẽ. Quin¬

Expanded text:
tearis. tale est, ac si eundem locum digito tearis. tale est, ac si eundem locum digito ostendas; monetur enim certa suspicio. si autem primo fatearis te scire ubi sit, sed non dicere, potest fortasse ab illo loco inquisitor auerti et tibi iam incumbere, ut ubi est a te prodatur. pro qua fide atque humanitate quidquid fortiter tuleris, non solum non culpabile, sed etiam laudabile iudicatur, exceptis dumtaxat his, quae si passus fuerit homo, non fortiter, sed inpudice ac turpiter pati dicitur. hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum est. Nam primum est ad euitandum capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis: ad quod mendacium nulla condicione quisquam debet adduci. secundum autem, ut aliquem laedat iniuste: quod tale est, ut et nulli prosit et obsit alicui. tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamuis non ad inmunditiam obsit corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quin
Abbreviated transcription (Latin):
est ut inueniri facile nisi ꝓditꝰ nequeat: sed
querit᷑ a nob̃. utrum illo loco sit annon sit.
ubi sieum scimꝰ esse. tacendo eum ꝓdimus.
uel etiam dicendo nequaqm nos ẽẽ dicturos.
utrum ibi sit anñsit. Ex hoc enim colligit
ille qui querit ibi eum eẽ. ubi si non esset. ni
chil ab eo qui mentiri nollet nec hominem ꝓ¬
dere. nisi cum non ibi ẽẽ responderet᷑. Ita per
nrãm ułtacte̾nitatẽ uł talia uerba homo
ꝓditur. ut int̾imat qui querit si potestatem
habet. & inueniat eum qui tamen ab eius
inuentione mendacio nr̃o possit auerq. Qa¬
ꝓpt̾ sinescis ubi sit. nulla est causa occul¬
tandȩ ueritatis. s te nescire fatendum est.
Si aut̃ scis ubi sit. siue ibi sit ubi queritur.
siue alibi. non ẽ dicendum cum quesitũ
fuerit utrum ibi sit an non sit: M dico
quod queris. s dicendũ ẽ. scio ubi sit sed
nunquam monstrabo.Nam si de uno loco
non respondeas. & te non eẽ ꝓditurum fa¬

Expanded text:
est, ut inueniri facile nisi proditus nequeat, sed est, ut inueniri facile nisi proditus nequeat, sed quaeritur a nobis, utrum illo loco sit an non sit. ubi si eum esse scimus, tacendo eum prodimus uel etiam dicendo nequaquam nos esse dicturos, utrum ibi sit, an non sit; ex hoc enim colligit ille, qui quaerit, ibi eum esse; ubi si non esset, nihil aliud ab eo, qui mentiri nollet nec hominem prodere, nisi eum non ibi esse responderetur. ita per nostram uel taciturnitatem uel talia uerba homo proditur, ut intret qui quaerit, si potestatem habet et inuenit eum: qui tamen ab eius inuentione mendacio nostro posset auerti. quapropter si nescis ubi sit, nulla est causa occultandae ueritatis, sed te nescire fatendum est. si autem scis ubi sit, siue ibi sit, ubi quaeritur, siue alibi, non est dicendum, cum quaesitum fuerit, utrum ibi sit an non sit: non dico quod quaeris. sed dicendum: scio, ubi sit, sed numquam monstrabo. nam si de uno loco non respondeas et te non esse proditurum fa
Abbreviated transcription (Latin):
& fortassis utilem salutem ac uitam incassũ
seuientib ꝓicere. A quo quero. cur timeat qͦd
scͥptum est. falsum testimonium non dices.
ce non timeat qͦd de deo dictum est. ꝑdes õs
qui loquunt᷑ mendacium. Non inquit scͥp¬
tum est omne mendacium. s ita intelligo ac
si sit scͥptum. ꝑdes omnes qui loquunt᷑ falsũ
testimonium. S ibi positum est inquam.¬
ubi cȩt̾a que omnim mala sunt. Hunquid &
illud qͦd ibi est. non occides: Quod si omni
modo malum est. quomodo ab hoc crimine
excusabunt᷑ iusti. qui post legem datam mul¬
tos occiderunt: S respondet᷑ quod non ipse
occidat. qui iusti alicuius p̃cepti minister ẽ.
Eoꝵs gͦ tuorem sic accipio. ut tam̃ illum lax¬
dabilem uirum qui nec mentiri uoluit nec
hominem ꝓdere. ce meliꝰ arbitrer intellexis
Suenit᷑ aliqͣndo ad huius modi articłm.
ut non int̾rogemur ubi sit ille qui querit᷑.
neq cogamͣ ut eum ꝓdamꝰ. sisic occultatus

Expanded text:
et fortassis utilem salutem ac uitam incassum et fortassis utilem salutem ac uitam incassum saeuientibus proicere. a quo quaero, cur timeat, quod scriptum est: falsum testimonium non dices, et non timeat, quod de deo dictum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium? non, inquit, scriptum est: omne mendacium. sed ita intellego, ac si sit scriptum: perdes omnes, qui loquuntur falsum testimonium. at nec ibi dictum est: omubi cetera quae omni modo mala sunt. numquid et illud quod ibi est: non occides? quod si omni modo malum est, quomodo ab hoc crimine excusabuntur iusti, qui post legem datam multos occiderunt? sed respondetur, quod non ipse occidat, qui iusti alicuius praecepti minister est. horum ergo timorem sic accipio, ut tamen illum laudabilem uirum, qui nec mentiri uoluit nec hominem prodere, et melius arbitrer intellexissSed uenitur aliquando ad huius modi articulum, ut non interrogemur, ubi sit ille qui quaeritur, neque cogamur, ut eum prodamus, si sic occultatus
Abbreviated transcription (Latin):
ces. nec ꝓdam. nec mentiar: fecit hoc quondam
ep̃s tagastensis eccłiȩ. firmus nomine. firmior
uoluntate. Nam cum ab eo quereret᷑ homo
iussu imꝑatoris. ꝑ apparitores ab eo missos
quem ad se confugientem diligentia qnͣta
potãt occultabat. respondit querentib. nec
mentiri se posse. nec hominem ꝓdere. Passus
q multa tormenta corporis. nondum enim
erant imꝑatores xp̃ians. ꝑmansit in senten¬
tia. Deinde ad imꝑatorem ductꝰ. usq adeo
mirabilis apparuit. ut ipsi homini quẽ ser¬
uabat. indulgentiam sine ulla difficultate
impetraret. Quid hoc fieri potest fortius.
atq constantius:. S ait quisquam timidi¬
or. Paratꝰ esse possum ad quelibet ferenda
tormenta. uł etiam mortem obeundam. ne
peccem: cum aut̃ peccatum ñ sit ita m̃tiri. ut
neq cuiquam obsis. neq falsum testimoniũ
dicas. ce ꝓsis alicui. stultum est & graue pecea¬
tum. uoluntaria frustra sustinere tormenta.

Expanded text:
ces: nec prodam nec mentiar! Fecit hoc episcopuces: nec prodam nec mentiar! Fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere passusque tam multa tormenta corporis — nondum enim erant imperatores christiani — permansit in sententia. deinde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis adparuit. ut ipse homini, quem seruabat, indulgentiam sine ulla difficultate inpetraret. quid hoc fieri potest fortius adque constantius? sed ait quisquam timidior: paratus esse possum ad quaelibet ferenda tormenta uel etiam mortem obeundam, ne peccem; cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis neque falsum testimonium dicas et prosis alicui, stultum est et graue peccatum uoluntaria frustra sustinere tormenta
Abbreviated transcription (Latin):
te mentiris. quia nec ille iuidex s executor
int̾rogat: Qͥ d si ipse conditor legis int̾roget
aut quilibet iudex iniquus ad supplicium
querens innoçentem. quid facies: falsꝰ testis. an
ꝓditor eris: In ille erit ꝓditor. qui iusto iudi¬
ci latentem homicidam ultro detulerit. &¬
ille non erit qui uidic iniusto ubi lateat in¬
nocens quem querit occide int̾roganti indi¬
cauerit cum qui se fides eius cominis erat:
An ut̃ crimen falsi testimonii ce ꝓditionis
dubius incertꝰq remanebis. an tacendo uel
ꝓfitendo te ñ esse dicturum. certꝰ utrunq
uitabis: Cur gͦ non facias. & priusquam
ad iudicem uenias. ut caueas etiam menda¬
cium: Cuitato enim mendacio. omne testi¬
monium falsum effugies siue omne menda¬
cium sit falsum testimonium. siue ñ omne.
Cuitato aut̃ falso testimonio. quod tuum eẽ
intelligis. non effugies omne mendacium.
Quanto gͦ fortius. quanto excellentius di¬

Expanded text:
te mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor te mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad supplicium quaerens innocentem? quid facies? falsus testis an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum certus utrumque uitabis? cur ergo non hoc facias, priusquam ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effugies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius di
Abbreviated transcription (Latin):
quam correctione desꝑet᷑: neq cuiquam
penitendi aditꝰ intercludat᷑. Quid si ad iu¬
dicem ductꝰ. de ipso loco ubi se ille occultet
int̾ro geͣris. Dicturꝰ es aut non ibi est ubi
eum scis ẽẽ. aut non noui. &e non uidi. qui
nosti &e uidisti: Dicturus gͦ es falsum de¬
stimonium. ce occisurꝰ animam duam
ne occidat᷑ homicida. an usoy ad conspec¬
tum iudicis mentieris. iudici autem que¬
renti uerum dices. ne sis falsus testis: Ipse
gͥ hominem ꝓditione occifurꝰ es. ñ etiã ꝓdi¬
torem: Qͥppe duuna scͥpt᷑a ꝓditorẽ detestat᷑.
Anforte ꝓditor non est qui udici int̾roganti
uerum indicat. ẽet autem ꝓditor si quenꝙͣ
ultro ad exicium deferret : Quid si de iu¬
sto atq innocente ubi lateat sciens. a iudice
interrogeris. qui tamen ad mortem a maiore
potestate iussꝰ est rapi. ut ille qui int̾rogat ex¬
ecutor sit legis non conditor.: An ideo non
erit falsum testimonium quod ꝓ innocen¬

Expanded text:
quam correctione desperetur neque cuiquam quam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. quid? si ad iudicem ductus de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum indicat, esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocen
Abbreviated transcription (Latin):
testabile ẽẽ. qͣntomagis qͦd aduersus uitam
eternam sicuti est omne mendacium si
etiam quod ad eiꝰ laudem uidet᷑ ꝑtinere
mentiat᷑. Sa aut̃ mendacium sit quod
neq cuiꝰ qm peccatum aut confingat aut
tegat. nec a iuidice querat᷑. &e nulli obsit. &
ꝓsit alicui. nec falsum testimonium esse.
nec rep̃hensibile mendacium. Quid gͦsi
ad xp̃ianum homicida confugiat. aut ui¬
deat quo confugit. & de hac re int̾roget᷑
ab eo qui ad supplicium querit hominẽ
hominis int̾fectorem. mentiendum est:
Quomͦ enim non tegit peccatum m̃tien¬
do. cum ille ꝓ quo mentit᷑. peccatum scele¬
ratum admiserit: An quia non de pec¬
cato quis int̾rogat᷑. s de loco ubi lateat:
Gͦ mentiri ad cuiꝰquam tegendum pecca¬
tum malum ẽ. mentiri aut̃ ad degendũ
peccatorem non ẽ malum: Ita sane ait
quispiam. Nonenim tẽ peccat quisqm
cum euitat supplicium. s cum facit ali¬
quis dignum supplicio. łtinet aut̃ ad
disciplinam xp̃ianam. ut neq de cuius¬

Expanded text:
testabile est, quanto magis quod aduersus uitam aeternam! sicuti est omne mendacium, si risto, etiam quod ad eius laudem uidetur pertinere, mentiatur. si autem mendacium sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat, quo confugit, et de hac re interrogetur ab eo, qui ad supplicium quaerit hominem hominis interfectorem, mentiendum est? quomodo enim non tegit peccatum mentiendo, cum ille, pro quo mentitur, peccatum sceleratum admiserit? an quia non de peccato eius interrogatur, sed de loco, ubi lateat? ergo mentiri ad cuiusquam tegendum peccatum malum est, mentiri autem ad tegendum peccatorem non est malum? ita sane, ait quispiam; non enim tunc peccat quisquam, cum euitat supplicium, sed cum facit aliquid dignum supplicio. pertinet autem ad disciplinam Christianam, ut neque de cuius
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓbatione deneret᷑. Quecunq ab eis
passus ẽẽt. illi deputaret᷑ iniuriarum acce¬
ptio. illis commissio peccatoꝵ. Debuit ne
gͥ ait quis piam stuprum ꝑpeti. potiꝰ quã
thurificare: Si queris quid debuerit.
neutrum debuit. Sienim dixero aliqͥd
hors debuisse. aliquid hors appbo: cum
imꝓbemutrumq. S si querit᷑ quid ho¬
rum potius debuit euitare. qui utrumq
non potuit. s altutrum potuit. responde¬
bosuum peccatum potius qmͣ alientum:
ce leuius potiꝰ quod suum. quam grauius

Expanded text:
adprobatio teneretur; quaecumque ab eis adprobatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi deputaretur iniuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam turificare? si quaeris, quid debuerit, neutrum debuit. si enim dixero aliquid horum debuisse, aliquid horum adprobabo, cum inprobem utrumque. sed si quaeritur, quid horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, sed alterutrum potuit, respondebo: suum peccatum potius quam alienum et leuius potius, quod suum, quam grauius,
Abbreviated transcription (Latin):
illi non occiłent alios. Aut si fateatur no¬
bis auquis parricidium se facturum cũ
eo facimus. si cum possimꝰ eum prius quã
faciat non int̾ficimꝰ. qͣnͣdo alit̃ eum uel co¬
hibere uel impedire non possumꝰ. Totidẽ
enim u̾bis dici potest fecisti cum eo. quia
hoc ille ñ fecisset. si tu illud fecisses. Ego
utrumq fieri malum nollem: s id tantũ
cauere potui ne fieret quod erat in mea
potestate. Alt̾m aut̃ alienum qͦd meo p̃¬
cepto extinguere ñ potui. meo malefacto
impedire non debui. Non gͦ peccantem
apꝓbat. qui pro auo non peccat: ce neu¬
trum placet ei qui utrumq nollet ad¬
mitt. s illud quod ad se ꝑtinet. etiam po¬
testate non ꝑpetrat. quod aut̃ ad alterum
sola uoluntate condemnat: &e ideo ꝓpo.¬
nentib illam conditionem atq dicentib.
si non thurificaueris hoc patieris. si res¬
pondisset ego neutrum eligo. utrũq dete¬
stor. ad nichil hors uobis consentio. nulla¬

Expanded text:
illi non occiderent alios. aut si fateatur noilli non occiderent alios. aut si fateatur nobis aliquis parricidium se facturum, nos cum eo facimus. si, cum possumus, eum, priusquam faciat, non interficimus. quando aliter eum uel cohibere uel inpedire non possumus. totidem uerbis enim dici potest: fecisti cum eo, quia hoc ille non fecisset, si tu illud fecisses. ego utrumque malum fieri nollem; sed id tantum cauere potui, ne fieret, quod erat in mea potestate; alterum autem alienum, quod meo praecepto extinguere non potui, meo malefacto inpedire non debui. non ergo peccantem adprobat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei, qui utrumque nollet admitti, sed illud, quod ad se pertinet, etiam potestate non perpetrat, quod autem ad alterum, sola uoluntate condemnat. et ideo proponentibus illam condicionem atque dicentibus: si non turificaueris, hoc patieris, si respondisset: ego neutrum eligo, utrumque detestor, ad nihil horum uobis consentio,
Abbreviated transcription (Latin):
le facere ipse nollet. quicquid aui ꝓpttrea
fecissent. quia ipse non faceret. Qͥ demm
tales ꝓsecutores dicunt. nisi fac malum ne
nos faciamus: Qui si uere nob̃ facientib
non fecissent. nec sic eis nr̃o scelere suffra¬
gari deberemus. Nunc uero quandoiã
faciunt cum ista dicunt. cur nobiscum po¬
tius quam soli turpes atq no centes sint:
Non enim consensus ille dicendus est. qͥa
non appbamus quod factunt: semper
optantes. & quantum in nobis est prohi¬
bentes ne faciant: factumq ipsorum ñ
solum non commitentes cum eis. s etiam
qnͣta possumus detestatione damnantes.
Quomͦ inquis non cum eis facit. qͣndo
illi hoc non facerent. si ipse illud faceret:
Hoc mͦ frangimꝰ ianuam cum effractorib
quia si non eam clauderemꝰ. illi non fran¬
gerent. Et oceidimus homines cum latͦ¬
nibus. si scire contingat hoc eos ẽẽ factu¬
ros. quia si nos p̃uenientes eos occidẽmꝰ.

Expanded text:
le facere ipse nollet, quidquid alii propterea le facere ipse nollet, quidquid alii propterea fecissent, quia ipse non faceret. quid enim tales persecutores dicunt nisi: fac male, ne nos faciamus? qui si uere nobis facientibus non fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari deberemus. nunc uero, quando iam faciunt, cum ista non dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes sint? non enim consensus ille dicendus est, quia non adprobamus quod faciunt, semper optantes et, quantum in nobis est, prohibentes, ne faciant, factumque ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possumus detestatione damnantes. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo frangimus ianuam cum effractoribus, quia, si non eam clauderemus, illi non frangerent, et occidimus homines cum latronibus, si scire contingat hoc eos esse facturos, quia, si nos praeuenientes eos occideremus,
Abbreviated transcription (Latin):
micidium grauius in se ipsos. Cur enim
hoc pacto non dicat᷑ quod ipsi se occidint.
quia hoc elegerunt in se fieri. ne facerent
quod cogebant᷑: Aut si grauius putatur
auum occide quam se ipsum. quid si hec
conclitio martyri ꝓponeretur. ut si nollet
de xp̃o falsum testimonium dicere. atq ĩ¬
molare demonib. ante ocłos ipsius non
quilibet homo. s pat̾ eius occideret᷑. ro¬
gans etiam filium. ne id ꝑseuerantia sua
fieri ꝑmitteret. non ne manifestum est il¬
lo in testimonii fidelissimi sententia per¬
manente. solos homicidas futuros fuisse.
quipatrem eiꝰ occiderent. non illum etiã
parricidam: Sicut gͦ huius tanti scele¬
ris particeps iste non cẽt. cum elegisset
patrem suum potꝰ ab aliis int̾fici. etiam
sacrilegum. cuius anima raꝑet᷑ ad pę¬
nas. quam fidem suam falso testimonio
iuiolaret: sic talis ille consensꝰ non eum
faccret tanti flagicii participem. s ma¬

Expanded text:
micidium grauius, in se ipsos. cur enim micidium grauius, in se ipsos. cur enim hoc pacto non dicatur, quod ipsi se occiderint, quia hoc elegerunt in se fieri, ne facerent quod cogebantur? aut si grauius putatur alium occidere quam se ipsum, quid? si haec condicio martyri proponeretur, ut, si nollet de Christo falsum testimonium dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non quilibet homo, sed pater eius occideretur, rogans etiam filium, ne id perseuerantia sua fieri permitteret, nonne manifestum est illo in testimonii fidelissimi sententia permanente solos homicidas futuros fuisse. qui patrem eius occiderent, non illum etiam parricidam? sicut ergo huius tanti sceleris particeps iste non esset, cum elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum, cuius anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio uiolare: sic talis ille consensus non eum faceret tanti flagitii participem, si ma
Abbreviated transcription (Latin):
consentiret stupro. quod psecutor ei nisi face¬
ret minabat᷑. recte uident᷑ querere cur non
etiam mentiret᷑. ut tantam turpitudinem
deuitaret. Ipsam enim consensionem qua se
stuprum pati mallet quam thurificare ido¬
lis. ñ passionem dicunt esse s factum. qͦd
ne faceret elegit thurificare. Quanto igit᷑
mencdacium ꝓcliuius clegisset si mendacio
posset a suo corpore tam immanc flagitium
remouere. In hac ꝓpositione ista sunt quȩ
merito queripossunt. utrum talis consen¬
sio ꝓ facto habenda sit. aut utrum consen¬
sio dicenda sit. quȩ non habet apꝓbationẽ
aut utrum approbatio sit cum dr expedit
hoc pati potiꝰ quam illud facere. & utrum
recte ille fecerit thurificare qm stuprum
pati. & utrum mnentiendum eẽt potiꝰ si ea
condidio daret᷑ quam thurificandum. S
si talis consensio ꝓfacto habenda est. homi¬
cide sunt etiam qui occidi maluerunt. ꝙͣ
falsum testimonium dicere. & quod est ho¬

Expanded text:
consentiret stupro, quod persecutor ei, nisi faceconsentiret stupro, quod persecutor ei, nisi faceret, minabatur, recte uidentur quaerere, cur non etiam mentiretur, ut tantam illam turpitudinem deuitaret. ipsam enim consensionem, qua se stuprum pati mallet quam turificare idolis, non passionem dicunt esse, sed factum: quod ne faceret, elegit turificare. quanto igitur mendacium procliuius elegisset, si mendacio posset a sancto corpore tam inmane flagitium remouere! In qua propositione ista sunt, quae merito quaeri possunt: utrum talis consensio pro facto habenda sit; aut utrum consensio dicenda sit, quae non habet adprobationem; aut utrum adprobatio sit, cum dicitur: expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit turificare quam stuprum pati; et utrum mentiendum esset potius, si ea condicio daretur, quam turificandum. sed si talis consensio pro facto habenda est, homicidae sunt etiam, qui occidi maluerunt quam falsum testimonium dicere, et quod est ho
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati p̃ponit quicunq mentit᷑. quo qͥd
fieri potest ꝑu̾sius. aut cum ueritati adipiᷤᷤ¬
cenclȩ opitulante mendacio uult facere
idoneum. int̾cludit aditum ueritat. No¬
lens enim cum mentit᷑ ẽẽ aꝑtus: fit cum ue¬
rum dicit incertꝰ. Quam obrem aut ñ ẽ
crecdendum bonis.aut crecdendum est eis
qͦs credimꝰ deb̾e aliquando mentiri. aut ñ
est credendum bonos aliquando mentiri
Hoꝵs gͦ trium. pͥmum ꝑniciosum ẽ. scdm
stultum. Restat gͦ. nunquam mentiantur
boni. Sic ista questione exutraq parte con¬
siderata atq tͣctata. non dam̃ facile ferenda
sententia est: s adhuc diligent̃ audiencliqͥ
dic̃t. nullum eẽ tam malum factum. quod
non inpeioris deuitatione faciendum sit.
ꝑtinere aut̃ ad facta hominum. non solum
quicquid faciunt. s quicquid etiam cum
consensione patiunt᷑. Unde si existit causa
ut eligeret xp̃ianus thurificare idolis. ne

Expanded text:
ueritati praeponit, quicumque mentitur — quo quid ueritati praeponit, quicumque mentitur — quo quid fieri potest peruersius? — aut cum ueritati adipiscendae opitulante mendacio uult facere idoneum, intercludit aditum ueritati; nolens enim, cum mentitur, esse aptus fit, cum uerum dicit, incertus. quamobrem aut non est credendum bonis aut credendum est eis, quos credimus debere aliquando mentiri, aut non est credendum bonos aliquando mentiri: horum trium primum perniciosum est, secundum stultum; restat ergo, ut numquam mentiantur boni. Sic ista quaestione ex utraque parte considerata atque tractata non tamen facile ferenda sententia est; sed adhuc diligenter audiendi, qui dicunt nullum esse tam malum factum, quod non in peioris deuitatione faciendum sit; pertinere autem ad facta hominum non solum quidquid faciunt, sed quidquid etiam cum consensione patiuntur. unde, si extitit causa, ut eligeret Christianus turificare idolis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
endum. Cum enim doctrina salutaris par¬
tim credendis. partim intelligendis rebus
constet. nec ad ea quȩ intelligenda sunt
ꝑueniri possit. nisi priꝰ credenda credant᷑.
qͦmͦ credendum est ei qui putat aliquando
ẽẽ mentiendum. ne forte ce tc̃ mentiat᷑ cum
p̃cipit ut credamꝰ: Unde enim sciri potest
utrum &e tc̃ habeat aliquam causam sict̃
ipse putat officiosi mendacii. estimans fal¬
sa narratione hominem t̾ritum posse a li¬
bidine cohiberi. atq hoc modo etiam ad
sp̃italia se consulere mentiendo arbitret᷑
Qͥ genere admisso atq apꝓbato. omnis
omnino fidei disciplina subũtit᷑. Quȩ sub¬
uersa. nec ad intelligentiam ꝑuenit᷑. cui ca¬
piendȩ ista paruulos nutrit. Atq ita. omĩs
doctrina ueritatis aufert᷑. cedens licentio¬
sissimȩ falsitati: si mendacio uelut officioso
aliunde penetrand aꝑit᷑ locts. Aut enim
temporalia commoda. uł ꝓpͥa uel aliena

Expanded text:
endum. cum enim doctrina salutaris parendum. cum enim doctrina salutaris partim credendis, partim intellegendis rebus constet nec ad ea, quae intellegenda sunt, perueniri possit, nisi prius credenda credantur, quomodo credendum est ei, qui putat aliquando esse mentiendum, ne forte et tunc mentiatur, cum praecipit ut credamus? unde enim sciri potest, utrum et tunc habeat aliquam causam, sicut ipse putat, officiosi mendacii, existimans falsa narratione hominem territum posse a libidine cohiberi atque hoc modo etiam ad spiritalia se consulere mentiendo arbitretur? quo genere admisso atque adprobato omnis omnino fidei disciplina subuel-titur: qua subuersa nec ad intellegentiam peruenitur, cui capiendae ista paruulos nutrit. atque ita omnis doctrina ueritatis aufertur, cedens licentiosissimae falsitati, si mendacio uelut officioso alicunde penetrandi aperitur locus. aut enim temporalia commoda, uel propria uel aliena,
Abbreviated transcription (Latin):
Ita quippe erit integrior. & castior. cum
eius potius immutabilitate. quam sua mu.¬
tabilitate ꝑfruet᷑. Si aut̃ loth cum ita ui¬
stus ẽẽt. ut angłos etiam hospites suscipere
mereret᷑. stuprandas filias sodomitis obtu¬
lit. ut feminarum potiꝰ ab eis corpora quã
uiroꝵ corrumꝑent᷑. quanto diligentius
atq constantiꝰ animi castitas inueritate ser¬
uanda est. cum ueriꝰ ipse corpori suo. quam
corpus uirile femineo corpori p̃ferat᷑ : Od¬
si quisquam putat ideo euiquam ꝓ alio eẽ
mentiendum. ut int̃m uiuat. aut in his
reb quas multum diligit non offendat᷑.
quopossit ad et̃nam ueritatem ꝑuenire
discendo. non indelligit pͥmo nullum esse
flagicium. quod non eadem conditione
suscipe cogat᷑. ficut iam suꝑiꝰ demonstra¬
tum est. Deinde ipsius doctrine auctorita¬
dem int̾cipi. & pęnitꝰ interire. si eis quos ad
illam ꝑducere conamur mendaci¬
o nr̃o ꝑsuademꝰ aliquando ẽẽ menti.¬

Expanded text:
ita quippe erit integrior et castior, cum ita quippe erit integrior et castior, cum eius potius inmutabilitate quam sua mutabilitate perfruetur. si autem Loth, cum ita iustus esset, ut angelos etiam hospites suscipere mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur, quanto diligentius atque constantius animi castitas in ueritate seruanda est, cum uerius ipse corpori suo quam corpus uirile femineo corpori praeferatur I Quodsi quisquam putat ideo cuiquam pro alio esse mentiendum, ut interim uiuat aut in his rebus, quas multum diligit, non offendatur, quo possit ad aeternam ueritatem peruenire discendo, non intellegit primo nullum esse flagitium, quod non eadem condicione suscipere cogatur, sicut iam superius demonstratum est, deinde ipsius doctrinae auctoritatem intercipi et penitus interire, si eis, quos ad illam perducere conamur, mendacio nostro persuademus aliquando esse menti
Abbreviated transcription (Latin):
teantur aliena lbidine pudiciciã
non posse uiolari. Quaꝓpt̃ qm̃ nemo du¬
bitat meliorem eẽ animum corpore. inte¬
gritati corporis integͥtas animi p̃ponenda
est: quȩ in et̃num seruari potest. Quis
aut̃ dixerit integrum ẽẽ animum menti¬
entis: Et enim libido quoq ipsa recte dif¬
finitur appetit᷑ animi. quo et̾nis bonis
quelibet temporalia p̃ponuntur. Nemo
itaq potest conuincere aliquando eẽ men¬
tiendum. nisi qui potuerit ostendere ętr¬
num aliquod bonum obtineri posse men¬
dacio. S cum tanto quisq ab eternitate dis¬
cedat. quanto a ueritate dis cedit. absurdis¬
sunum est dicere discedendo inde adboni
aliqͥd aliqͤm ꝑuenire. Aut siẽ aliqͦd bonum
et̾num qͦd ñ cõplectat᷑ ueritas. ñerit uerum.
⁊ idonec bonũerit. qͥa falsũ erit. Ut animꝰ cor¬
pori. ita ueritas etiam ipsi animo p̃ponenda
est: ut eã ñsolum magis qmcorpꝰ. sed etiam
magis quam se ipsum appetat animus.

Expanded text:
teamur aliena libidine pudicitiam teamur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari potest. quis autem dixerit integrum animum esse mentientis? etenim libido quoque ipsa recte definitur adpetitus animi, quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. nemo itaque potest conuincere aliquando esse mentiendum, nisi qui potuerit ostendere aeternum aliquod bonum obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a ueritate discedit, absurdissimum est dicere discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem peruenire. aut si est aliquod bonum aeternum, quod non conplectatur ueritas, non erit uerum, et ideo nec bonum erit, quia falsum erit. ut autem animus corpori, ita ueritas etiam ipsi animo praeponenda est, ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se ipsum adpetat animus.
Abbreviated transcription (Latin):
endum sit: facile responderi potest. nullã
ẽẽ pudiciciam corporis nisi ab integritate
animi pendeat. qua dirupta. cadat neces¬
se est etiam si intacta uideat᷑. Et ideo non
in reb temporalib eẽ numerandam. qͣs
quȩ inuitis possit auferri. Nullo modog
se animus mendacio corrumpat ꝓ corpo¬
re suo. quod scit manere incorruptum.
si ab ipso animo incorruptio non recedat.
Quod enim uiolent̃ non p̃cedente libidi¬
ne patit᷑ corpus: uexatio potiꝰ quam cor¬
ruptio nominanda est. Aut si omnis uex¬
atio corruptio ẽ. non omnis corruptio tͣ¬
pis est: s quam libido ꝓcurauit. aut cui
libido consenserit. Quanto aut̃ p̾stan¬
tior ẽ animus corpore. tanto sceleratius
corrumpit᷑. Ib gͦ seruari potest pudicicia
ub non mih uoluntaria pot̃ ẽẽ corruptio.
Certe enim si stupͣtor corpꝰ inuaserit. qui
nec ui contraria possit. nec ullo consilio
uel mendacio euitari. necesse est fa¬

Expanded text:
endum sit, facile responderi potest nullam endum sit, facile responderi potest nullam esse pudicitiam corporis, nisi ab integritate animi pendeat: qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit auferri. nullo modo igitur se animus mendacio corrumpit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fa
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi dicunt liberandam. Qͦd si absurdũ
ce nefarium est.cur animam suam quisq
mendacio corrumpat. ut alt̃ uiuat in cor¬
pore. cum si suum corpꝰ ꝓpt̾ea corrumpen¬
dum daret. omnium iudicio nefariȩ tͣ¬
pitudinis damnaretur : Ainde non ẽ
in ista questione attendendum. ñ utrũ
iniquitas sit mendacium. Quod cum
supra commemoratis documentis asserat᷑.
uidendum est ita queri. utrum ꝓ alt̾ius
salute mentiri aliquis debeat. ac si que¬
reret᷑. utrum ꝓ altius salute iniquus esse
aliquis debeat. Quod si respuit animȩ
salus. quȩ non potest nisi ȩquitate seruari.
dicipot̃ ẽẽ aliqͥd in tp̃alib cõmodis salute
mentiendum ẽẽ contendant. qui aliqͣndo
putant oportere mentiri : Pudicicia qͥp¬
pe corporis. quia multum honorabil ꝑ¬
sona uidet᷑ occurrere. & ꝓse flagitare m̃¬
dactum. ut si stuprator irruat qͥ possit
m̃daqo deuitari. sine dubitatione m̃ti¬

Expanded text:
ipsi dicunt, liberandam. Quod si absurdum ipsi dicunt, liberandam. Quod si absurdum et nefarium est, cur animam suam quisque mendacio corrumpat, ut alter vivat in corpore; cum si suum corpus propterea corrumpendum daret, omnium judicio nefariae turpitudinis damnaretur? Proinde non est in ista quaestione attendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. Quod cum supra commemoratis documentis asseratur, videndum est ita quaeri utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac si quaereretur utrum pro alterius salute iniquus esse aliquis debeat. Quod si respuit animae salus, quae non potest nisi aequitate servari, et dici potest esse aliquid in temporalibus commodis salute mentiendum esse contendant, qui aliquando putant oportere mentiri? Pudicitia quippe corporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere et pro se flagitare mendacium, ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, sine dubitatione menti
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓ et̾na uita ꝓxim non dubitabit. xp̃ianꝰ
amittere. Hoc enim p̃cessit exemplum.
ut ꝓ nobis dñs ipse moreret᷑. Ad hoc enim
&e ait. Hoc ẽ mandatum meum. ut dili
lectionem nemo habet. quam ut animã
suam ponat quis ꝓ amicis suis.Nenim
quisquam ẽ ita desipiens. ut dicat aliud
quam saluti sempit̃nȩ hominum consulu¬
isse dñm. uel faciendo qͦd precepit. uel p̾ci¬
piendo qͦd fecit. Cum gͥ mentiendo uita
et̃na amittat᷑. nunqͣm ꝓ cuiꝰquam tempo¬
rali uita. mentiendum est. Enimuͦ isti qͥ
stomachant᷑ & indignant᷑. si nolit aliqͥs
mendacio ꝑimere animam suam. ut aliꝰ
senescat in carne. qͥd si etiam furto nr̃o. qͥd
si adult̾io liberari possit aliquis de mor¬
te. ideone furandum ẽ aut mechandum᷑:
Nesciunt enim adhoc se cogere. ut si laq̃ũ
ferat homo ce stuprum petat. confirmans
quod sibi collum ligabit nisi ei concedat᷑
quod petit. consentiat᷑ ꝓpt̃ animam sic̃t

Expanded text:
am pro aeterna uita proximi non dubitabit Christianus am pro aeterna uita proximi non dubitabit Christianus amittere; hoc enim praecessit exemplum, ut pro nobis dominus ipse moreretur. ad hoc enim et ait: hoc est mandatum meum, ut diliglectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. non enim quisquam est ita desipiens, ut dicat aliud quam saluti sempiternae hominum consuluisse dominum uel faciendo, quod praecepit, uel praecipiendo, quod fecit. cum igitur mentiendo uita aeterna amittatur, numquam pro cuiusquam temporali uita mentiendum est. enimuero isti, qui stomachantur et indignantur, si nolit aliquis mendacio perimere animam suam, ut alius senescat in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de morte? ideone furandum est aut moechandum? nesciunt enim ad hoc se cogere, ut, si laqueum ferat homo et stuprum petat, confiquod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur quod petit, consentiatur propter animam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
a morte liberari: Illa enim mors quam
stulte timent homines. qui peccare non
timent. non animam s corpus occidit. fic̃
dñs in euangłio docet. unde p̃cipit ne
ista timeat᷑. Os aut̃ quod m̃titur. ñ corpꝰ
s animam occidit. His enim u̾bis aꝑtissi¬
me scͥptum ẽ. Os aut̃ quod mentit᷑ occidit
animam. Quomodo gͦ non ꝑũsissime dr.
ut alt̃ corporalit̃ uruat. debere alt̾m sp̃u¬
aliter mori: Nam &e ipsa dilectio ꝓximi
ex sua cuiusq t̾minum accepit. Diliges
inquit ꝓximum tuum tanquam te ip¬
sum. Quomͦ gͦ quisquam diligit tanꝙͣ
se ipsum. cui ut pͣstet uitam demporalem.
ipse amittit et̾nam. qͣndoquidem si pro
illius temporali uita suam ipsam tempo¬
ralem ꝑdat. non ẽ iam diligere sicut se
ipsum. s plus qm se ipsum: Quod sanȩ
doctrinȩ regłam excedit. Multo minus gͥ
ct̃nam suam ꝓ alt̾ius temporali m̃tiendo
amissurꝰ est. Temporalem plane uitam su¬

Expanded text:
a morte liberari? illa enim mors, quam a morte liberari? illa enim mors, quam stulte timent homines, qui peccare non timent, non animam, sed corpus occidit, sicut dominus in euangelio docet - unde praecipit, ne ipsa timeatur — os autem, quod mentitur, non corpus, sed animam occidit. his enim uerbis apertissime scriptum est: os autem, quod mentitur, occidit animam. quomodo ergo non peruersissime dicitur, ut alter corporaliter uiuat, debere alterum saliter mori? nam et ipsa dilectio proximi ex sua cuiusque terminum accepit. diliges, inquit, proximum tuum tamquam te ipsum. quomodo ergo quisque diligit tamquam se ipsum, cui ut praestet uitam temporalem, ipse amittit aeternam? quandoquidem si pro illius temporali uita suam ipsam temporalem perdat, non est iam diligere sicut se ipsum, sed plus quam se ipsum: quod sanae doctrinae regulam excedit. multo minus igitur aeternam suam pro alterius temporali mentiendo amissurus est. temporalem plane uitam su
Abbreviated transcription (Latin):
uita ꝓferunt᷑. multo confidentius assert̃
non ẽẽ eredendum. Prius enim docent
iniquitatem ẽẽ mendacium. multis do¬
cumentis sc̃arum scͥpturarum. &e eo max¬
ime quo scͥptum ẽ. odisti domine om̃s qͥ
oꝑant᷑ iniquitatem. ꝑdes omnes qui loqu¬
untur mendacium. Aut enim ut solet
scͥptura sequenti u̾su expofuit suꝑiorem.
ut qm latius solet patere iniquitas. intelli¬
gamus nominato mendacio. tanqͣm spe¬
ciem iniquitatis significare uolu̾it. aut
s auquid intẽe arbitnt᷑. tanto peius est
mendacium. qnͣto grauius est pofitum
ꝑdes. quam odisti. forte enim ocdit aliqm
deus aliquanto minꝰ. ut eum non ꝑdat.
Quemuͦ ꝑdit. tanto uehementius odit.
quando seueriꝰ punit. Odit aut̃ omnes
qui oꝑant᷑ iniquitatem. at om̃s qͥ loquunt᷑
mencdacium etiam ꝑdit. Qe constituto.
quis eoꝵs qui hec asserunt commouebit᷑
illis exemplis cum dicit᷑. quid si ad de ho¬
mo confugiat. qui mendacio tuo possit

Expanded text:
uita proferuntur, multo confidentius adserunt uita proferuntur, multo confidentius adserunt non esse credendum. prius enim docent iniquitatem esse mendacium multis documentis litterarum sanctarum et eo maxime, quod scriptum est: odisti. domine, omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. aut enim, ut solet scriptura, sequenti uersu exposuit superiorem, ut, quoniam latius solet patere iniquitas, intellegamus nominato mendacio tamquam speciem iniquitatis significare uoluerit, aut, si aliquid interesse arbitrantur, tanto peius est mendacium, quanto grauius positum est perdes quam \'odisti. forte enim odit aliquem deus aliquanto mitius, ut eum non perdat; quem uero perdit, tanto uehementius odit, quanto seuerius punit. odit autem omnes, qui operantur iniquitatem; at omnes, qui loquuntur mendacium, etiam perdit. quo constituto quis eorum, qui haec asserunt, commouebitur illis exemplis, cum dicitur: quid? si ad te homo confugiat, qui mendacio tuo possit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ illa salus ẽẽ non posset. Petri gͦ simulatio.
lbtati pauli non est comparanda: & ideo
petrum amare debemꝰ libent̃ correctum. ñ
aut̃ astruere etiam de auctoritate pauli
mendacium. qͥa & petrum coram omnib
in rectam uiam reuocauit. ne gentes ꝑ eum
iudaitare cogerent᷑. ⁊ ipse suȩ p̃dicationi
attestatꝰ est. Qui cum putaret᷑ hostis pat̃¬
narum traditionum.eo quod nolebat eas
imponere gentib. ñ asꝑnatꝰ eas ipse more
patrio celebrare. satis ostendit hoc in eis
xp̃o adueniente remansisse. ut nec iudeis
hominum salutares. Quod si auctoritas
mentiencdi nec de antiquis libris ꝓferri
potest. uel quia non est mendacium quod
figurate gestum dictum ue recipit᷑. uel qͥa
bonis ad imitandum non ꝓponit᷑. quod
ratione laudat᷑. nec de noui testamenti li¬
bris quia correctio potꝰ quam simulatio.
sic̃ lacrimȩ potiꝰ quam negatio petͥ estiman¬
da: iam illis exemplis que de communt

Expanded text:
praeter illas salus esse non posset. Petri ergo simulatio praeter illas salus esse non posset. Petri ergo simulatio libertati Pauli non est conparanda. et ideo Petrum amare debemus libenter correctum, non autem astruere etiam de auctoritate Pauli mendacium, quia et Petrum coram omnibus in rectam uiam reuocauit, ne gentes per eum iudaeizare cogerentur, et ipse suae praedicationi adtestatus est, qui cum putaretur hostis paternarum traditionum eo quod nolebat eas inponere gentibus, non aspernatus eas ipse more patrio celebrare satis ostendit hoc in eis Christo adueniente remansisse, ut nec iudaeisc iam cuiquam hominum salutares. Quodsi auctoritas mentiendi nec de antiquis libris proferri potest, uel quia non est mendacium, quod figurate gestum dictumue recipitur, uel quia bonis ad imitandum non proponitur, quod ratione laudatur, nec de noui testamenti libris, quia correctio potius quam simulatio, sicut lacrimae potius quam negatio Petri est imitanda. Iam illis exemplis, quae de communi
Abbreviated transcription (Latin):
turiuit. Nam & titum circumcideret dũ
hoc urgerent iudei. nͣii sub introducti fal¬
si fr̃s ideo id fieri uellent. ut haberent quod
de ipso paulo disseminarent. tanquam cors
ũitati cesserit. qui spem salutis eunͣgłice.
in circumcisione carnis atq eius modi ob¬
seruationib eẽ p̾dicarent. ce sine his nemi
ni.xp̃m ꝓdesse contenderent. cum contra ni¬
chil ꝓdesset. xp̃s cis qui eo animo circumci¬
derent᷑. ut ibi salutem eẽ putarent. Unde ẽ
illud. Eece ego paulus dicouobis. quia si
circumcidamira xp̃s uob̃ nichil ꝓderit. Be
hac gͥlibertate paulus pat̾nas obseruatio¬
nes obseruauit. hoc unum cauens. & p̃¬
dicans. ne sine his salus xp̃iana nulla pu¬
taret᷑. Petrꝰ autem simulatione sua tanqͣm
in iudaismo salꝰ eẽt. cogebat gs̃ iudaizare.
quod u̾ba pauli ostendunt. dicentis. Qͦ mͦ
gentes cogis iudazare:Non enim coge¬
rent᷑. nisi uident cumsic ea obseruare. qͣsi

Expanded text:
turiuit. nam et Titum circumcideret, cum turiuit. nam et Titum circumcideret, cum hoc urgerent iudaei, nisi subintroducti falsi fratres ideo fieri uellent, ut haberent, quod de ipso Paulo disseminarent, tamquam eorum ueritati cesserit, qui spem salutis euangelicae in circumcisione carnis atque eius modi obseruationibus esse praedicarent et sine his nemini Christum prodesse contenderent, cum contra nihil prodesset Christus eis, qui eo animo circumciderentur, ut ibi esse salutem putarent, unde est illud: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. ex hac igitur libertate Paulus paternas obseruationes obseruauit, hoc unum cauens et praedicans, ne sine his salus christiana nulla putaretur. Petrus autem simulatione sua, tamquam in iudaismo salus esset, cogebat gentes iudaeizare, quod uerba Pauli ostendunt dicentis: quomodo gentes cogis iudaeizare? non enim cogerentur, nisi uiderent eum sic eas obseruare, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
cis obseruationib ꝓhib̃ct᷑ ab apło. quandoqͥd̃
ab illo ꝓhib̾et᷑ si uellet qͥsquam gentilium id̾o
circũcidi. ut hoc ipso ostendet non se detesta¬
ri quasi noxium. s indifferent̃ hab̾e tanqm
signacłm. cuius utilitas iam tempore p̃ter¬
isset. Non enim si sał ex eo iam nulla cẽt. etiã
exitium inde metuendum fuit. Ideoq & ti¬
motheus cum in p̃pucio uocatꝰ ẽẽt. tamen
qͥa de iudea matre ortꝰ erat. & ostendere cog¬
natis suis debebat ad eos lucri faciendos. ñ¬
hoc se didicisse indisciplina xp̃iana. ut illa
sacramenta que legis uet̃is eẽnt abomina retͣ.
circumcis est ab apło: ut hoc mͦ demonstra¬
rent iudeis ñ ideo gentes non ea susciꝑe. qͥa
mala sunt ce ꝑniciose a patͥb obseruata. S
quia iam salut ñ necessaria. post aduentũ
tanti sacram̃t. quod ꝑtam longa tempora
tota uetꝰ illa scͥpt᷑a ꝓphicis figurationib par¬

Expanded text:
icis obseruationibus, prohiberetur ab apostolo, quando icis obseruationibus, prohiberetur ab apostolo, quando ab illo prohiberetur, si uellet quisquam gentilium ideo circumcidi, ut hoc ipsum ostenderet, non se detestari quasi noxium, sed indifferenter habere tamquam signaculum, cuius utilitas iam tempore praeterisset; non enim, si salus ex eo iam nulla esset, etiam exitium inde metuendum fuit. ideoque et Timotheus, cum in praeputio uocatus esset, tamen, quia de iudaea matre ortus erat et ostendere cognatis suis debebat ad eos lucrifaciendos nhoc se didicisse in disciplina christiana, ut illa sacramenta, quae legis ueteris essent, abominaretur, circumcisus est ab apostolo: ut hoc modo demonstrarent iudaeis non ideo gentes non ea suscipere, quia mala sunt et perniciose a patribus obseruata, sed quia iam saluti non necessaria post aduentum tanti sacramenti, quod per tam longa tempora tota uetus illa scriptura propheticis figurationibus par
Abbreviated transcription (Latin):
det̾rendos censuit. Unde illa ũba eius sunt.
Circumcisus quis uocat᷑ est: non adducat
p̃pucium. In p̃pucio qͥs uocatus est: ñ cir-¬
cumcidat᷑. Circumcis io nichil est & p̃puti¬
um nicħ est: s obseruatio mandatoꝵ dei.
Unusquisq in qua uocatione uocatus est.
in ea ꝑmaneat. Qͦ mͦ enim pot̾ adduci p̃.¬
pucium qͦd p̃cisum est: S non adducat
dixit. non ita uiuat quasi p̃pucium addu¬
xerit. id est quasi in eam partm qͣm nuda¬
uit rursꝰ tegmen carnis attraxerit. & quasi
iudeus ẽẽ destiterit. sic̃ alibi dicit. Circum¬
cisio tua p̃pucium facta est. Et hoc ñ tanꝙͣ
cogens dixit apłs. aut illos manere in pre¬
pucio. aut iudeos in consuetudine patrũ
suoꝵs. s ut neut̃ in altã cogeret᷑. potestatem
aut̃ haberet quisq manendi in confuetu¬
dine. ñ necessitatem. Neq enim si uellet iu.¬
cdeus ubi neminem ꝑturbaret recedẽ a iudas¬

Expanded text:
deterrendos censuit. unde illa uerba eius sunt: deterrendos censuit. unde illa uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium niin qua uocatione uocatus est, in ea permaneat. quomodo enim potest adduci praeputium quod praecisum est? sed \'non adducat\' dixit \'non ita uiuat\', quasi praeputium adduxerit, id est, quasi in eam partem, quam nudauit, rursus tegmen carnis adtraxerit et quasi iudaeus esse destiterit, sicut alibi dicit: circumcisio tua praeputium facta est. et hoc non tamquam cogens dixit apostolus aut illos manere in praeputio aut iudaeos in consuetudine patrum suorum, sed ut neutri in alteram cogerentur, potestatem autem haberet quisque manendi in sua consuetudine, non necessitatem. neque enim, si uellet iudaeus, ubi nullum perturbaret, recedere a iudae
Abbreviated transcription (Latin):
đr. in comparatione scelerum popli israel.
Et ad hanc regłam dirigt̃ omnia m̃dacia
quȩ ꝓferuntur de uet̃ib libris nec repre¬
hensa inueniunt᷑. uel rep̃hendi ñ possuñ:
ut aut indole ꝓficientis & spe apꝓbent᷑.
aut significationis alicuiꝰ causa non sint
omnino mendacia. Et ideo de libris no¬
ui testam̃ti exceptis figͣatis significationib
dñi. si uitam moresq scõꝵ. ce facta ac dic¬
ta consides nicħ tale ꝓferri potest. qͦd ad
imitationem ꝓuocet mentiendi. Simu¬
latio enim petͥ & barnabe non solum com¬
memorata. uerum etiam reprehens a est¬
atq correcta. Hon enimut nonnulli pu¬
tant ex eadem simulatione etiam paulꝰ
apłs aut timotheum circuncidit. aut ip̃¬
se quedam ritu iudaico sacram̃ta celebra¬
uit: s ex illa ubtate sententie suȩ qua p̃di¬
cauit nec gentib ꝓdesse circumcisionẽ.
nec tudeis obesse. Unde nec illos astringendo
ad consuctudinem iudeoꝵ. nec illos apat̾na

Expanded text:
dicitur in conparatione scelerum populi Israhel. dicitur in conparatione scelerum populi Israhel. et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia, quae proferuntur de ueteribus libris nec reprehensa inueniuntur uel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe adprobentur aut significationis alicuius causa non sint omnino mendacia. Et ideo de libris noui testamenti exceptis figuratis significationibus domini, si uitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem prouocet mentiendi. simulatio enim Petri et Barnabae non solum commemorata, uerum etiam reprehensa atque correcta est. non enim, ut nonnulli putant, ex eadem simulatione etiam Paulus \'apostolus aut Timotheum circumcidit aut ipse quaedam ritu iudaeico sacramenta celebrauit, sed ex illa libertate sententiae suae, qua praedicauit nec gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec illos astringendos ad consuetudinem iudaeorum nec illos a paterna