comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim comparata his: alii st̃ det̾iora. snec aspe¬
ctu aliqͥs ex his aĩalib bona pot̃ conspicere.
Effuigit autem cłi latidem ⁊ b̃ndict̾ionem eiꝰ.
Mis era gentilitas ñ solũ humanã spẽm in in¬
sensibilib rebꝰ formatam ꝓnumine colebat:
s cẽ cȩt̾orum aĩaliũ sp̃es ꝑu̾se adorabat. nec
iustam disctionem ĩullamrem habuerat.
ĩponunt᷑ mortuis. ⁊ sensibilia insensibili¬
s dignum fuit ut qͥ creatorem suum ig¬
norauerunt: inereattiris qͦ ipsiꝰ distinctio¬
nem congruamfacerenescirent.ui enĩ d̃i
laudem & b̃ndictionem in semetipso ha¬
bere negligit: in aspect̾u & disctione ani¬
malium semetipsum errare ꝓbabit. ꝓpt̾
hoc ⁊ hissimilia ꝑassi ft̃ digna tormenta:
&e ꝑmultitudinẽ bestiarum ext̾minati ft̃.
ħsi adegyptios refers. qͥ cumidolatre fuiᷤᷤ¬
sent ce uariis errorib dediti popłm qͦq
des iniuste ꝑsecuti sunt. in illiᷤᷤ decem pla¬

Expanded text:
enim comparata his, aliis sunt deteriora. Sed nec aspeenim comparata his, aliis sunt deteriora. Sed nec aspectu aliquis ex his animalibus bona potest conspicere. Effugerunt autem Dei laudem, et benedictionem ejus. Misera gentilitas non solum humanam speciem in insensibilibus rebus formatam pro numine colebat, sed etiam caeterorum animalium species perverse adorabat, nec justam discretionem in ulla re habuerat. ora sunt mortuis, sensibilia insensibiliSed dignum fuit, ut qnoraverunt, in creaturis quoque ipsius distinctionem congruam facere nescirent; qui enim Dei laudem et benedictionem in semetipso habere negligit, in aspectu et discretione animalium semetipsum errare probabit. Propter hoc per his similia passi sunt digna tormenta, et per multitudinem bestiarum exterminati sunt. Haec si ad Aegyptios refers, qui cum idololatrae fuissent et variis erroribus dediti populum quoque Dei injuste persecuti sunt, in illi
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ qr insipientes sunt. cum insensata idolana¬
tionum estimant ẽẽ dos. qͥb ñ ẽ uisꝰ. nec audteꝰ
nec tactꝰ. nec ulꝰ uiuendi senxꝰ. Infelices sunt su¬
pra modũ aĩe suȩ int̾itum ingehenna expecꝰ¬
tantes uͥ ert̃ ꝑpetua pena cruciandi. Nã t̾mis
eorum ñ morit᷑. & ignis ñ extinguet᷑: ꝓ eo qͦd ñ
dederunt honorem do uiuo ⁊ uero: ⁊ seruieruts
sculptilib quȩ ipsi nequit̾ finxert̾. Subsannat¬
inuentores idolatͥe ostendens qͦmͦ do iudicante
ꝑ aqͣm ce grandinẽ &e ignem excruciabant.uiii.
omo enimfec̃ illos ce qͥ sp̃m mutuatꝰ est. is
finx̃ illos. Nemo enim sͥ similem hõ pot̾it dm̃
fingere: cum sit enim mortalis mortuum fin
git manib iniqͥs. Melior enim ẽ ipse his qͦs
colit: qr ipse qͥdem uicit. c̃ eẽt mortał. illi au¬
tem nunqͣm. Selior est enimho idoł sedm¬
rationem cationis sue: qr ipse uiuit & intelligit:
illa aut̃ nunqͣm. S tam̃ qr mag̃ secut᷑ ẽ uanita¬

Expanded text:
idola nationum aestimant esse deos quibus non est visus, nec auditus, nec tactus, nec ullus vivendi sensus; infelices sunt super modum animae suae interitum in gehenna exspectantes, ubi erit perpetua poena cruciandi; nam vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguetur, pro eo quod non dederunt honorem Deo vivo et vero, et servierunt sculptilibus quae ipsi nequiter finxerunt inventores idololatriae, ostendens quomodo Deo judicante per aquam et grandinem et ignem excruciabantur. omo enim fecit illos, et qui spiritum mutuatus est is finxit illos. nemo autem sibi similem homo poterit deum fingere. cum sit enim mortalgit manibus iniquis . Melior est enim ipse his quos colit, quia ipse quidem vixit, cum esset mortalis, illi autem nunquam; erationem creationis suae, quia ipse vivit et intelligit, illa autem nunquam. Sed tamen quia magis secutus est vanita
Abbreviated transcription (Latin):
& auoitores suosseduet̾. Dum iniuste uiuunt: ar̃a
mortui st̃. Si ꝑierint: cito ad infernum ducent᷑.
Cumiurant in idoł. polluunt nom̃ c: qͥ in lege
ita p̾cep̃ dieñs. Ñ assumas nom̃ dĩ tui intianum.
in ȩt̾nam mortẽ semetips os p̃cipitant. Auego¬
rice autem heretici erroꝵ suoꝵ simulacͣ colentes.
ꝑditionis sue ipsi sͥ existunt causa: qͦr doctͥna ẽ
talsa: uita inusta: leticia insana: mors nefanda.
m̃c̃ iniuste iurant in idolo. ⁊ ñsꝑant in doue¬
rocondemnantis iusticiam. m̾itoꝵ suoꝵ iustã

Expanded text:
t auditores suos seducunt; dum injuste vivunt, anima t auditores suos seducunt; dum injuste vivunt, anima mortui sunt; si pejerant, cito ad infernum ducuntur; cum jurant in idolis polluunt nomen Dei, qui in lege ita praecipit dicens: Non assumas nomen Dei tui in vanum . in aeternam mortem semetipsos praecipitant. Allegorice autem haeretici errorum suorum simulacra colentes perditionis suae ipsi sibi existunt causa quorum doctrina est falsa, vita injusta, laetitia insana, mors nefanda. Quoniam cum injuste jurant in idolo et non sperant in Deo vero, contemnentes justitiam, meritorum su
Abbreviated transcription (Latin):
itium ⁊ finis. Nulla maior dem̃tia ẽ.: qm deserere
dm̃tiiuũ. ⁊ deseruire idoł mortuis.  ido omnis
mali causa. & initium est idoloꝵ cult᷑a: qr pꝰquã
mens humana au̾tit se acreatore ftio. omnium
scelerum se implicauit errorib. Initiũ enĩ omĩs
peceati supbia. Similit̾ autẽ &e finis est. hoc ẽ consũ¬
matio. seu plenitudo oĩs mali. eadem idolatria.
Nicħ enim deẽ illi inulla malicia qͥ diabolum co¬
lit ꝓ diuina potentia: iccirco ei oĩa in malum. ⁊ ĩ
pecẽm reputant᷑. ut enĩdum letant᷑ insaniunt.
aut uaticinant᷑ falsa: aut uiuunt imuste. aut ꝑi¬
ent cito. Dum enim confidunt in idoł que sunt
sine aĩamale iurantes noceri se ñsꝑant: utraq il
lis gͦ eueniunt digne: qm̃ male sensert̾ de do at¬
tendentes idol. ⁊ iniuste iurauert᷑ in idolo. condẽ¬
constituta. si letant᷑ uł infestis. uł ĩ ludis fuis in¬
saniunt: dũ aut homieidia ꝯficiunt. aut libi¬
dine obscene se polluunt: dũ uaticmnant᷑ fallut̃s.¬

Expanded text:
Nulla major dementia est quam deserere Deum vivum, et deservire idolis mortuis, et ideo omnis mali causa et initium est idolorum cultura, quia postquam mens humana avertit se a creatore suo, omnium scelerum se implicavit erroribus. Initium enim omnis peccati superbia . Similiter autem et finis est, hoc est, consummatio seu plenitudo omnis mali eadem idololatria; nihil enim deest illi in ulla malitia, qui diabolum colit pro divina potentia; idcirco ei omnia in malum et in peccatum reputantur. Aut enim dum laetantur insaniunt, aut certe vaticinantur falsa, aut vivunt injuste, aut pejerant cito. Dum enim confidunt in idolis quae sunt sine anima male iurantes renoceri se non sperant utraque ergo illis evenient digne quoniam male senserunt de Deo adtendentes idolis et iniuste iuraverunt in dolo contemconstituta; si laetantur, vel in festis vel in ludis suis insaniunt, dum aut homicidia conficiunt, aut libidine obscoene se polluunt; dum vaticinantur, fallunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
bant: ut ĩ sacͥs ysidiᷤ egyptiȩ i cereris eleusine fac̃e
solebant. Nam sic̃ ibi osyris planctu matͥs inqͥre¬
bat᷑. ita hic ad incestũ patrui matͥmonium. rap¬
aecensis quesisse ĩ sicilia ceres dr. iccireo sac̃ eiꝰ
ardentiũ tedarum iactatione celebrant᷑. Si
bebant᷑: necñ & infesta mat̾s magne. Ubi ad exem¬
plum doꝵs suoꝵ qͥ in eiꝰ festitutate epulis saciati.
noctẽ lusib ducebant: totã noctẽ ludo mutili cõ¬
sũmebant. Neq uitam neq nuytias mundas iã
ipsi pagani custodiebant: qr ꝑ libidinẽ ⁊ ĩmun¬
dicias uite diis suis se placere estimabant. oĩa
enim confusa erant. uͥ ratio ⁊ uera religio nullũ
locũ tenebat. S qͣnto qͥs sceleratior erat:. tantoma¬
gis se dõsuo placere putabat. Qͦd idolatͥe causa
omnia nefanda ab ethiicis sint reꝑta. & qͦd ꝓpt̃
illam multa passi sunt tormenta. ui.¬

Expanded text:
bant, ut in sacris Isidis Aegyptiae, et Cereris Eleusinae facere bant, ut in sacris Isidis Aegyptiae, et Cereris Eleusinae facere solebant; nam sicut ibi Osiris planctu matris inquirebantur, ita hic ad incestum patrui mataccensis quaesisse in Sicilia Ceres dicitur, idcirco sacra eius ardentium taedarum iactatione celebrantur. bebantur; nec non et in festa Magnae Matris, ubi ad exemplum deorum suorum, qui in ejus festivitate epulis satiati noctem lusibus ducebant, isti totam noctem ludo inutili consumebant. Neque vitam, neque nuptias mundas jam ipsi pagani custodiebant, quia per libidinem et immunditias vitae diis suis se placere aestimabant, omnia enim confusa erant ubi ratio et vera religio locum nullum tenebat sed quanto quis sceleratior erat, tanto magis se Deo suo placere putabat. Infandorum omnia nefanda ab ethnicis sint reperta, et quod propter illam multa passi sunt tormenta. I
Abbreviated transcription (Latin):
Q cõmutauert u̾itatem d̃ in m̃daciũ. ⁊ ser¬
uierunt cat᷑e potiꝰ qͣm c̾atori qͥ est b̃ndietꝰ in
scła: licet se sapientes nominau̾int stulti fac¬
tisunt. Traditi enm st̾ in reꝓbum sensumut
ꝯtumeliis afficent corpora sua insemetipsis.
Q qͥ c̃ do ꝑfidem rectam ⁊ bona oꝑa fȩdꝰ mire
noluert. sub diaboli cultu constituti. pacẽ
ueram nullomꝰ inuicẽ habe potuert. Gͣfilios
suos sacͥficauert. ut in sacͥssaturni ipsi genti¬
lesfecert qͥ eidem saturno immolabant ꝓpt̾
odiũ iouis.⁊ teneras atq innocentes aĩas qͤ
marime ẽ ȩtas parentib dulcior. sine ullo
respectu pietatis extinguebant. Alii enim
uirtuti quam bello namuocabant huma¬
num sanguinem litando fudert. Ilã sac̾dotes ip¬
si ñ alienos suocruore ei sacͥficabant. distͥcͣtis
gladiis semetipsos ferientes. De qͦ obtime qͥntil¬
hants ait. Istud inqͥt si ds cog̃iratꝰ ẽ. Alii obseura
sacͥficia facientes insanie uigłias plenas habe¬

Expanded text:
 commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et servierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula; licet se sapientes nominaverint, stulti facti sunt: traditi enim sunt in reprobum sensum, ut contumeliis afficerent corpora sua in semetipsis, et qui cum Deo per fidem rectam, et bona opera foedus inire noluerunt, sub diaboli cultu constituti, pacem veram nullo modo invicem habere potuerunt. Igitur filios suos sacrificaverunt, ut in sacris Saturni ipsi gentiles fecerunt, qui eidem Saturno immolabant pro odio Jovis, et teneras atque innocentes animas, quae maxime est aetas parentibus dulcis, sine ullo respectu pietatis exstinguebant. Alii enim virtuti quam Bellonam vocabant humanum sanguinem litando fuderunt; nam sacerdotes ipsi non alieno, sed suo cruore ei sacrificabant, districtis gladiis semetipsos ferientes. De quo optime Quintilianus ait: Istud, inquit, si Deus cogit, iratus est. Alii obscura sacra facientes insaniae vigilias plenas habe
Abbreviated transcription (Latin):
ri iubam. latini faunũ. Todem utiq mͦ. pafos ue¬
nerem: apollinem delos: macedones scabriumt:¬
lemnos.Sic ꝑpoplos atq regiones uaria sac sus¬
cepta sunt: dum hoĩes gͣci ẽẽ in suos pͥncipes cu¬
piunt: ⁊ alios honores uitacarentib deferant.
inuenire ñ posst̃. Pretea pietas eoꝵ qͥ successe¬
rant plurimũ contulit ad errorem. Q ut diui¬
na styrpe natiuident᷑: diuinos honores a paren¬
tibus detulert̃. deferriq iussert̃. Ido dic̃ incom¬
municabile nom̃ lapidib ⁊ lignis impos itum
qr uiui ⁊ oĩpotentis di qͥ solꝰ est. incõpͥhensibile
nom̃ in simulacͥs ꝑfide ꝯpositis mat̾ie insensi¬
bili ⁊ fragili asscͥpserunt:⁊ simul cum falsa reli¬
gione oĩb uituis se impudent̾ ꝓdidert. Unde
dic̃. Et ñ suffecerat errasse eos circa cdi scĩam. s:
in magnouiuenteᷤ ĩ scĩe bello. tot ⁊ tã magna ma¬
la pacẽ appellant. dut enimfilios suos sacͥficã¬

Expanded text:
ri Jubam, Latini Faunum, eodem utique modo Paphos Veri Jubam, Latini Faunum, eodem utique modo Paphos Venerem, Apollinem Delos, Macedones Scabrium,Lemnos, sic per populos ac regiones varia sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt. Et cur alios honores vita carentibus deferant, invenire non possum: propterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem, qui ut divina stirpe nati viderentur, divinos honores a parentibus detulerunt, deferrique jusserunt: ideo dicit, incommunicabile nomen lapidibus et lignis impositum: quia vivi et omnipotentis Dei, qui solus est, incomprehensibile nomen in simulacris perfide compositis materiae insensibili et fragili ascripserunt, et simul cum falsa religione omnibus vitiis se impudenter perdiderunt. Unde dicit: Et non suffecerat errasse eos circa Dei scientiam, sed et in magno viventes inscientiae bello, tot et tam magna mala pacem appellant. Aut enim
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a dors docet dicens.duscep̃ aut̃ uitam hõium
consuetudo cõmuniꝰ: ut b̃nficiis excellentes uiros
ĩcȩlũ fama ac uoluntate tołłent. Hinc hercules.
hinc castor. hĩc pollux. hinc esculapiꝰ. hinc liber:
o alio loco: atq in plerisq ciuitatib intelligi pͭ.
acuende uͥtutis gr̃a. aut qͦd libentiꝰ reip. causa ꝑ¬
iculum adirent: obtimos qͦsq uiroꝵs fortium me¬
moria honore doꝵ immortaliũ consecratamhac
scilicet rõne romanicesares suos consecrauert̾.
ce mauri suosreges.Sie paulatim religiones eẽ ce¬
perunt:dum illi pͥmi qͥ eos nou̾ant eo ritusuos
libos ac nepotes. deinde õs postõs imbuerunt. ꝓt
hi tñsũmi reges ob celebͥtatẽ noĩs. in ꝓuincuis oĩbꝰ
colebant᷑. Priuatim uͦ singłi popłi gentis aut urb̃
sue conditores. seu uiri fortitudine insignes erãt.
seu feminȩ castitate mirabileᷤ sũma uen̾atione co¬
luerunt: ut egypti psidem peni uraniam roma¬
ni.qͥrinumsamos. iunonem: lib̃um naxos. mati¬

Expanded text:
docet dicens: suscepit autem uita hominum consuetudoque communis, ut beneficiis excellentis uiros in caelum fama ac uoluntate tollerent. hinc Hercules, hinc Castor, hinc Pollux, hinc Aesculapius, hinc Liber. et alio loco: atque in plerisque ciuitatibus intellegi potest acuendae uirtutis gratia aut quo libentius rei puiculum adirent, optimi cujusque virorum fortium memoriam, in honorem deorum immortalium consecratam. Hac scilicet ratione Romani Caesares suos consecraverunt, et Mauri suos reges; sic paulatim religiones esse coeperunt, dum illi primi qui eos noverant eo ritu suos liberos atque nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt, et hi tamen summi reges ob celebritatem nominis in provinciis omnibus colebantur. Privatim vero singuli populi gentis aut urbis suae conditores seu viri fortitudine insignes erant, seu feminae castitate mirabiles, summa veneratione coluerunt, ut Aegyptii Isidem, Poeni Uraniam, Romani Quirinum, Samos Junonem, Liberum Naxos, Mau
Abbreviated transcription (Latin):
eos: ranã. ⁊ ext̾imnauit eos. Et dedit eru-¬
gini fruetꝰ eoꝵ: &e labores eorum locuste.
Alt̃ qͦ hereticos. scismaticos. atq omnes
dissipant atq ext̾minant: qͦr qr consentiebãt
uoluntati: iusto diiudicio subditi funt diti¬
oni. ut eoscrucient atq disꝑdant. Predicat¬

Expanded text:
exterminavit eos; et dedit erugini fructus eorum, et labores eorum locustae . Aliter quoque haereticos et schismaticos atque omnes tus laniant, dissipant atque exterminant, quorum quia consentiebant voluntati justo Dei judicio subditi sunt ditioni, ut eos crucient atque disperdant. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstituta corrũpit᷑. S hoĩa sic̃ abinitio ñ fuerunt
c̾ata: ita ⁊ in ȩt̾nũ ñ ert̾ ꝑmanentia. Disꝑdet enĩ
dñs uniu̾sa labia dolosa. ⁊ ꝑdet õs qͥloquunt᷑ m̃¬

Expanded text:
prostituta corrumpitur, sed haec omnia sicut ab initio non fuerunt prostituta corrumpitur, sed haec omnia sicut ab initio non fuerunt creata, ita et in aeternum non erunt permanentia. Disperdet enim Dominus universa labia dolosa, et perdet omnes qui loquuntur men
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ & honorẽ c̃ cati st̃ a ꝯditore suo abstra¬
hebant: & in erroris fui decipłam ĩmittendo suibũ¬
tebant. Similit̾ ⁊ heretici si ꝑseucrau̾int in neqͥtia
sua qͣ hoĩes au̾itate in falsttatẽ seduet. neq se cor¬
rexerint.⁊ penitentiam egerint: ñ euadent iudi¬
cium ignis et̾ni. Initium enĩ formeationis est exqͥ¬
sitio idoloꝵs:⁊ adinuentio idoloꝵ corrciptio uite ẽ.
neq erant abinitio. neq ert̃ in ꝑpetuum. Licet
multa sint fornicatioĩs gn̾a: tñ pessimum ẽ iltd̾
qͦ aĩa formcat᷑ recedens a do et colens idola. Simi¬
liter & illd ꝑnitiosũ est. qͦ deserit diuinȩ dogma¬
tis u̾itatẽ: ⁊ seqͥt᷑ ħeticȩ opinionis falsitatẽ. Nam ⁊
paulꝰ apłs auariciam idoloꝵs seruitutem appellat
Unde conicidat᷑ omnẽ malã ꝯcupisentiam rec̾te
forniconẽ uocari: q̃naĩa neglecta suꝑioꝵ lege qͣ
regit᷑. inferioꝵs nat᷑aꝵ t̾pi uoluptate qͣsi m̃cede

Expanded text:
imaginem et honorem Dei creati sunt, a conditore suo abstrahebant, et in erroris sui decipulam immittendo subvertebant. Similiter et haeretici si perseveraverint in nequitia sua, qua homines a veritate in falsitatem seducunt, neque se correxerint et poenitentiam egerint, non evadent judius insipientium initium enim fornicationis est exquisitio idolorum et adinventio illorum corruptio vitae est neque erant ab initio neque erunt in pemulta sint fornicationis genera, tamen pessimum est illud quo anima fornicatur recedens a Deo et colens idola. Similiter et illud perniciosum est, quod deserit divini dogmatis veritatem, et sequitur haereticae opinionis falsitatem. Nam et Paulus apostolus avaritiam idolorum servitutem appellat , unde conjici datur omnem malam concupiscentiam recte fornicationem vocari, quando anima neglecta superior a lege qua regitur inferior, naturarum turpi voluntati quasi mercede
Abbreviated transcription (Latin):
¶d gͦ aqͣdiluuii ñ saluauit extra archam po¬
sitos s occiditsine dubio p̃figurabat omnẽ
hereticũ licoe habentẽ baptismatis sacram̃tum.
ñ alus s ipsis aqͥs adinferna mergendum qͥbꝰ
archa subleuat᷑ ad cȩlum. Ipse qͦ oct̾onarius

Expanded text:
 aqua diluvii non salvavit extra arcam positos, sed occidit sine dubio, praefigurabat omnem haereticum, licet habentem baptismatis sacramentum in aliis, sed ipsis aquis ad inferna mergendum, quibus arca sublevatur ad coelum. Ipse quoque octonarius
Abbreviated transcription (Latin):
ne priapum maluit ẽẽ dm̃. ds inde ego furum
dictum est. pot̃ referri ⁊ adhereseon pͥncipes: qͥ
simulac᷑ doginatũ suoꝵ atq m̃daeii artifici corde
cõpont̃. ⁊ uen̾ant᷑ ea qͤa se sciunt ẽẽ simulata. Nec
deceꝑint: qͥ qͦstum putant ẽẽ pietatẽ. ⁊ deuorant
domos uiduaꝵ. abutentẽq uulgrimꝑitia. ita
arte dialectica qͣsi ascia. teretͦ ⁊ lima ⁊ runcina
formant dm̃ suũ: & cudunt malleo atq in au¬
rant sermoni rethorici uenustate. qͦꝵ d̾s uent̾ ẽ.¬
tenum aliꝰ nauigare cogitans ⁊ ꝑferoces fluctus
incipiens it̾ fac̾e: ligno portante se fragilius lig¬
ntim inuocat. Iuud enimeupiditas adqͥrendi
insuggillationẽ ponit idolat᷑rum: q marima ue¬
cordia est. ut homo ad imaginẽ di conditꝰ. ratio¬

Expanded text:
ne Priapum. Maluit esse deum: deus inde ego, furum ne Priapum. Maluit esse deum: deus inde ego, furum dictum est, potest referri, et ad herese ωn principes, qui simulacra dogmatum suorum atque mendacii, artifici corde componunt, et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata. Nec deceperint, qui quaestum putant esse pietatem, et devorant domus viduarum , abutentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia, terebro et lima et runcina, formant dogma suum, et cudunt malleo atque inaurant sermonis rhetorici venustate, quorum Deus venteterum alius navigare cogitans et per feros fluctus incipiens iter facere ligno portante se fragilius lignum invocat illud enim cupiditas adquirendi in sugillationem ponit idololatrarum, quia maxima vecordia est, ut homo ad imaginem Dei conditus, ratio
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ augustior. Ponitͣq infano ⁊ et̾no cludit᷑ carc̾e:
qͦ longo tp̃r creuit in saltib. ⁊ ꝓuarietate arboꝵ
cȩdrꝰ ⁊ ilex ⁊ qͦrcꝰ uł pinꝰ fuit. Mirumq in modum
segm̃ta eiꝰ atq rafure imittunt᷑ in focum. ut cale¬
faciant artificem di. ⁊ coqͣnt diũsa pulmenta.
pars aut̃ alt̾a format᷑ indm̃. ut oꝑe cõpleto adoret
illam factor suus. ⁊ oꝑis sui ĩpcet᷑ auxslumm̃. nec in¬
telligit uł recogitat. iimonec carms nec m̃tis as¬
picit ocłis. qͦd ñ possit eẽ dẽ Quiꝰ pars igne cõbusta
ẽ. nec hõis manu fieri diuina maiestas. Nlemus q
suꝑirrisione idoloꝵ ꝓpħicꝰ sermo contexit᷑: q̃ facił
intelligentie st̃ nec laciniosã immo suꝑfluam ex¬
positionẽ desid̾ant. Suꝑ qͦ& flaccꝰ scͥbit insatira.
deridens simulac gentilium. Oum truncꝰ eram
ficulnꝰ inuitile lignum: cũ fab inc̾tꝰ scamnũ facẽt¬

Expanded text:
tatur angustior. Ponitur in fano, et aeterno clauditur carcere, tatur angustior. Ponitur in fano, et aeterno clauditur carcere, quae longo tempore crevit in saltibus, et pro varietate arborum, cedrus et ilex et quercus vel pinus fuit. Mirumque in modum segmenta ejus atque rasurae mittuntur in focum, ut calefaciant artificem Dei, et coquant diversa pulmenta: pars autem altera formatur in Deum, ut opere completo, adoret illam factor suus, et operis sui imprecetur auxilium; nec intelligit, vel recogitat, immo nec carnis, nec mentis aspicit oculis, quod non possit esse Deus, cujus pars igne combusta est: nec hominis manu fieri divina majestas. Pleniusque super irrisione idolorum propheticus sermo contexitur, quae facilis intelligentiae sunt, nec laciniosam, immo superfluam expositionem desiderant. Super quo et Flaccus scribit in Satira, deridens simulacra gentium . Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum: Cum faber incertus scamnum faceret
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ ẽẽ se solũ s pt̾ uirtutẽ suã atq sapĩam nullũ
cuncta ratione lib̾aium. ex qͦ feci hoĩem suꝑ t̾ram.
Nec solũ ħ uolo: s quero cẽ scĩam futurorum. un
simulac᷑ qͦ eẽ nichil in syna monte didicisti. An
forsitan c̾ator est aliꝰ quem ego ñ nou̾im: aut p̾t̾
ho alt est muncdꝰ qͥ ignoti d monstret potentiã :
Neq ea uͦ solum que fiunt: s ⁊ illi qͥ faciunt habe¬
bunt᷑ ꝓnichili. Cumq uindicte tp̃s aduenit: neqͣ¬
qm potert̃ eos manuũ suaꝵ oꝑaliberare: qͥ ceca
& insensibilia confundunt artifices suos. Qtis
emĩ possit hẽdẽ qͦd ascia lima ⁊ teret᷑ malleoq for¬
metͣ ds uł in prunis simulacͣ fundant᷑. uł norma.
runcina. ⁊ angularib cireinoq in dõs repente cõ¬
surgant: Preseramq c̃ fame ⁊ siti artificis artis
uilitas demonstret᷑. fit enĩ lignea statua. humanã
expͥmens speciem. Q qͣnto pulcͥor fu̾it: tanto ds̃ pu¬

Expanded text:
sed praeter virtutem suam atque sapientiam nullum cuncta ratione libraverim, ex quo feci hominem super terram. Nec hoc solum volo, sed quaero etiam scientiam futurorum. Undsimulacra, quae esse nihil, in Sina monte didicisti. An forsitan Creator est alius, quem ego non noverim? Aut praeter hunc alter est mundus, qui ignoti Dei monstret potentiam? Neque vero ea solum quae fiunt, sed et illi qui faciunt, habebuntur pro nihili. Cumque vindictae tempus advenerit, nequaquam poterunt eos manuum suarum opera liberare, quae caeca et insensibilia confundunt artifices suos. Quis enim possit hoc credere quod ascia, lima, et terebro malleoque formetur Deus? Et vel in prunis simulacra fundantur; vel norma, runcina, et angularibus, circinoque in deos repente consurgant? Praesertim cum fame et siti artificis, artis vilitas demonstretur. Fit enim lignea statua, humanam exprimens speciem, et quanto pulchrior fuerit, tanto Deus pu
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ reddita st̃ eiꝰ mala. S ce figuꝰ mollem t̾ram
p̃mens laboriose. fingt ad uꝰ nr̃os tinũqͦdqua.
&e de eodem luto fingit. quȩ munda sunt inu¬
sum uasa.Similit̾ ⁊ q̃his sunt eontͣria. Horum
aut̃ uasoꝵs qͥs sit usꝰ udex ẽ figul. ⁊ c̃ labore ua¬
nom dm̃ fingit de codem luto. ile qͥpaulo asl
de t̾ra fc̃s fuerat.⁊ pꝰ pusillum seduẽ. unde ⁊ ac¬
ceptus est. repetitꝰ debitum aĩe quẽ habebat. S ẽ¬

Expanded text:
dita eis sunt mala . Sed et figulus mollem terram premens, laboriose fingit ad usus nostros unumquodque vas, et de eodem luto fingit quae munda sunt in usum vasa, et similiter quae his contraria: horum autem vasorum quis sit usus, judex est figulus. Et cum labore vano deum fingit de eodem luto, ille qui paulo ante de terra factus fuerat, et post pusillum reducit se unde acceptus est, repetitus a
Abbreviated transcription (Latin):
tu effigies sculpta ꝑuarios colores cuiꝰ aspectꝰ
insenfato dat concupiscentiam ⁊ diligit mor¬
tue imaginis effigiemsine anima. Ex ꝑsona
fidelium loquit᷑. qͥ di gr̃amuniti nullomͦ gen¬
tilium iniqͥtati se ĩmiscere uolunt: nec errores
eoꝵs qͦs hñt in idolatͥa ⁊ diu̾sis scelerib dignan¬
tur imitari: qr sine fructu iusticie buiꝰmodi la¬
bor est. immomortẽ meret᷑ ꝑpetuam: de quo⁊
subiungit᷑. Maloꝵs amatores digni st̾ morte. qͥ
spem in talib hñt:⁊ qͥ facunt illos ⁊ qͥ diligut
ce qͥ colunt. Nonsolum gͦ hi qͥ fabricant idola.
s &e illi qui diligunt ea atq colunt. spem suã
in ilł ponentes. noxii sunt ce p̃uaricatores qr ñ
tm̃nfacientes mala. s &e consentientes facientib
digni st̾ morte. Quales aut̃ sint qͥ spemhũt in
idolis ostendit ysalmista dicens. Simulaera
gentium argentum ⁊ aurum: oꝑa manuum¬

Expanded text:
tu, effigies sculpta per varios colores cujus aspectus insensato dat concupiscentiam, et diligit mortuae imaginis effigiem sine anima. Ex persona fidelium loquitur, qui Dei gratia muniti nullo modo gentilium iniquitati se immiscere volunt, nec errores eorum quos habent in idololatria et diversis sceleribus dignantur imitari, quia sine fructu justitiae hujusmodi labor est, imo mortem meretur perpetuam, de quo et subjungitur: Malorum amatores digni sunt morte, qui spem in talibus habent, et qui faciunt illos, et qui diligunt, et qui colunt. Non solum ergo hi qui fabricant idola, sed et illi qui diligunt ea atque colunt spem suam in illis ponentes noxii sunt et praevaricatores, quia non tantum facientes mala, sed et consentientes facientibus digni sunt morte. Quales autem sunt qui spem habent in idolis suis ostendit Psalmista dicens: Simulacra gentium argentum et aurum, o
Abbreviated transcription (Latin):
scĩam dedit sͥ. s potiꝰintiocet idolũ qͦd simili arte
s maiora uanitate ipse formauit. Nam cum ille
sit maior ⁊ melior scdm rationẽ nat᷑e eoquẽ ipse
insensibilem ad aliqͦd simulachrũ finx̃. ñ debuit
oberrare. ut maior minorẽ adorarce: qr minoreᷤ
amaiorib auxiliũ querere debent. ñ maiores
aminorib. Ex diuino aut̃ mun̾e sic̃ nauigi p̃

Expanded text:
sibi dedit, sed potius invocet idolum quod simili arte sed majori vanitate ipse formavit. Nam cum ille sit major et melior secundum rationem natura eo quem ipse insensibilem ad aliquod simulacrum finxit, non debuit oberrare ut major minorem adoraret, quia minores a majoribus auxilium quaerere debent, non majores a minoribus.
Abbreviated transcription (Latin):
uos nc̃ simił forme saluos fac̃ baptisma: formã
baptismi assimulatam diet̾ arche ⁊ aqͥs diluutii.
& recte oĩno: qr ⁊ ipsa fabͥcatio arche de lignis
leuigatis constructionẽ sig̾cat eccłie. qͥ fit de
collectione aĩaꝵ fideliũ ꝑ architectos u̾bi:⁊ qͦd
gentilium udoꝵ hereticors ⁊ falsoꝵ fideliũ.
multobreuior ẽ nũs electoꝵ. Unde de ang̾ta
porta ⁊ artauia qͤ duc̃ ad uitam dr. ⁊ pauci st̃

Expanded text:
unc similis formae salvos facit baptisma. Formam baptismi assimulatam dicit arcae, et aquis diluvii. Et recte omnino quod et ipsa fabricatio arcae de lignis levigatis constructionem signat Ecclesiae, quae fit de collectione animarum fidelium per architectos verbi, et quod gentilium, Judaeorum, haereticorum et falsorum fidelium multo brevior est numerus electorum. Unde, de angusta porta et arcta
Abbreviated transcription (Latin):
longe ẽẽnt: elonginqͦ fig᷑a illoꝵ allata cuiden¬
tem imaginem regiᷤ. qͣm honorare uolebant fecer̃:
ut illum qͥ aberat tanqͣm p̾sentẽ cołent fua solli¬
citudine: Luerit autem adhoꝵ cult᷑am ⁊ hos qͥ
ignorabant: artificis eximia diligentia. Ille enĩ

Expanded text:
longe essent, e longinquo figura illorum allata, evidentem imaginem regis, quem honorare volebant, fecerunt: ut illum qui aberat, tanquam praesentem colerent sua sollicitudine. Provexit autem ad horum culturam, et hos, qui ignorabant, artificis ex
Abbreviated transcription (Latin):
mane deceptio: qm̃ aut affectui aut regib deser¬
uientes hoĩes incõmunicabile nom̃ lapidib. &e
lignis ĩposuert̃. firmianꝰ autem lact̾anti in libro
pͥmo qͣm scͥpsit de falsa religione doꝵ: huic lo¬
cosimilia ꝓfert dicens. Non ẽ obscurũ qͥrone
qͥ agrestem uitam sine uillo rectore uiuebant. ñ ẽ
dubium qͥn ut tp̃rib hoĩes regem ipsum totãq
dos appellarent: siue ob miracłm uirtutis hoc
uere putabant rudes adhuc & simplices: siueut
fierisol& in adulationem p̃sentis potentie: siue
ipsireges cum cari fuissent. his quoꝵs uitam com¬
posuerant. magntim sui desidium mortui reliqͥ r̃.
Itaꝙ hoĩes eoꝵ simulac finxert̃. ut habent aliqͦd
ex imaginũ contẽplatione solatiũ: ꝓg̾ssiq longiꝰ
ꝑ amorẽ memoriã defunctors colere cȩꝑunt: ut

Expanded text:
ectui, aut regibus deservientes homines, incommunicabile nomen lapidibus et lignis imposuerunt. Firmianus autem Lactantius in libro primo quem scripsit de falsa religione deorum, huic loco similia profert dicens: Non est obscurum qua ratione qui agrestem uitam sine ullo rectore uiuebant, non est dubium quin illis temporibus homines regem ipsum totamquedeos appellarent siue ob miraculum uirtutis — hoc uere putabant rudes adhuc et simplices — siue, ut fieri solet, in adulationem praesentis potentiae siue ipsi reges cum cari fuissent iis quorum uitam composuerant, magnum sui desiderium mortui reliquerunt. itaque homines eorum simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium, progressique longius per amorem memoriam defunctorum colere coeperunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mare ꝑ ratem libati st̃. S ⁊ abinitio eũ ꝑirent
suꝑbi gygantes. spes orb̃ t̾raꝵ ad ratem ꝯfugiens
remisit scłosem̃ natiuitatis qͤmanu tua erat gy¬
bernata. Mirabilis cator c̃ature suȩ dedit scĩam:
qͣtinꝰ in p̃senti scłosuȩ possit consulere necessita¬
ti. ⁊ dñi sui deseruire uoluntati. Sic &̃ in initio
qñ genꝰhumanũ ⁊ idolatͥe seruire cȩp̃. ⁊ oĩa mala¬

Expanded text:
t superbi gigantes, spes orvis terrarum ad ratem confugiens, remisit saeculo semen nativitatis, quae manu tua erat gubernata. Mirabilis creator creaturae suae dedit scientiam, quatenus in praesenti saeculo suae possit consulere necessitati, et Domini sui deservire voluntati. Sic etiam ab initio quando genus humanum et idololatriae servire coep
Abbreviated transcription (Latin):
de ⁊ sequit᷑. Hic enim suꝑõs scit se delinquere
qͥ ex t̾re mat̾ia. fragilia uasa ⁊ sculptilia fingit.
Nullam enĩ exeusationem hñt heretici: quia
scient̾ peccant. dum scõs & catholicos doctores
infide rect̾a & doctͥnasana nolunt seq̃. s iuxta
inuentiones suas ꝑu̾sas. mag̃ eligunt derrenum
& fragilem sensum qͣm sp̃italem & cȩlestem in
doginatib suis moliri. Om̃s enim insipientes¬
& infelices supͣ modum anime suꝑbi st̾ inii¬

Expanded text:
de et sequitur: Hic enim super omnes scit se delinquere, de et sequitur: Hic enim super omnes scit se delinquere, qui ex terrae materia fragilia vasa et sculptilia fingit. Nullam enim excusationem habent haeretici, quia scienter peccant, dum sanctos et catholicos doctores in fide recta et doctrina sana nolunt sequi, sed juxta inventiones suas perversas magis eligunt terrenum et fragilem sensum, quam spiritalem et coelestem in dogmatibus suis molini. Omnes enim insipientes supra modum animae superbi sun
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Mistice autem õs heretici atq scis matici qͥ
u̾itatem di in intusticiam detinent. ⁊ m̃dacium
ꝓu̾itate ĩ doct᷑naꝵs suaꝵ simulacͥs colunt. Licce
aliqñ uenusta locutione autueri similib eauir.¬
tatib palliant. tam̃ fragilia ac silutea sint oĩno
ẽẽ ꝓbabunt. qi res suꝑuacuas fingunt. Et ꝓmde
cinis est cor eoꝵ. hoc est fȩda cogitatio ipsorum.
& oĩ cȩnosordidior uita illoꝵs: qm̃ ignorant eũ
qͥse finx̃. ⁊ m̃tem intelligibilẽ dedit: s euanes¬
etnt in cogitationib suis. sensum scõꝵ patrũ
sꝑnendo. qͥm uli ĩ diuinis scͥpturis dono sp̃s sc̃i
habuerunt. Nouos errores acsiludos uanos ꝓpt̾
humanum fauorem ⁊ t̾renũ lucrũ impudent̾
condunt: errantes scilicce ce mnerrorem qͦcũq
possunt mittentes. ut mereus abiles sint in die
iudicii: qñ iudex õĩum uen̾it tudicare oceul¬
ta cordium. & redde unicuiq scđm oꝑa sua. Un¬

Expanded text:
rentur. Mystice autem omnes haeretici atque schismatici qui rentur. Mystice autem omnes haeretici atque schismatici qui veritatem Dei in injustitiam detinent, et mendacium pro veritate in doctrinarum suarum simulacris colunt. Licet aliquando venusta locutione aut verisimilibus ea virtutibus polleant, tamen fragilia ac si lutea sint omnino esse probabunt, quia res supervacuas fingunt, et proinde cinis est cor eorum, hoc est, foeda cogitatio ipsorum, et omni coeno sordidior vita illorum, quoniam ignorant eum qui se finxit, et mentem intelligibilem dedit, sed evanescunt in cogitationibus suis, sensum sanctorum Patrum spernendo quem illi in divinis Scripturis dono Spiritus sancti habebant, novos errores ac si ludos vanos propter humanum favorem et terrenum lucrum impudenter condunt, errantes scilicet et in errorem quoscunque possunt mittentes, ut inexcusabiles sint in die judicii, quando judex omnium venerit judicare occulta cordium et reddere unicuique secundum opera sua. Un
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uitam nr̃amce conu̾sationẽ uite cõpositam
ad luerũ: ⁊ oport̾e undeẽq ⁊̃ ex malo adqͥrere.
Suꝑiꝰ narratierat de his qͥ de lignis aut lapidibꝰ
aut metallis aliquib idola fabricauerant: nẽ ⁊ de
ilł dic̃ qͥ in arte figuli eandem uanitatem secuti
st̃ parierrore noxioseos ẽẽ cõꝓbans. In tantam
enĩ stulticiam ipsi gentiles deuoluti st̾. ut ñ so¬
lum de auro siue argento seu aẽ lapidib p̃ciosis
idola condent: s &e deuili lutosimulaera ꝑari
mͦ fing̾ent: dm̃ appellantes eum qͥ de limo t̾re
testaceo oꝑe format᷑ erat. Unde iuste ciꝰᷤ retͥbu¬
tum est: ut qͥ homines de t̾ra facti fuerant. cum
meliorem sui partẽ hoc ẽ rationabilem aiãm qͤͦ
adimaginem dic̾ata ẽ. ad adorandum deuim
uiuum nolebant seqͣuiliorem sui portionem.ħ
ẽ corpꝰ trenum imitando. luteum adorarent dm̃.
sicq pꝰmodum sine boni oꝑis fruetu t̾rȩ insensi¬
bili de qͣ sumptist. ipsi insensati ⁊ imutiles redde¬

Expanded text:
onem vitae compositam ad lucrum, et oportere undecunque etiam ex malo acquirere. Superius narraverat de his qui de lignis aut lapidibus aut metallis aliquibus idola fabricaverant; nunc et de illis dicit, qui in arte figuli eamdem vanitatem secuti sunt, pari errore noxios eos esse comprobans. In tantam enim stultitiam ipsi gentiles devoluti sunt, ut non solum de auro sive argento, sive etiam lapidibus pretiosis idola conderent, sed et de vili luto simulacra pari modo fingerent, deum appellantes eum, qui de limo terrae testaceo opere formatus erat. Unde juste eis retributum est, ut qui homines de terra facti fuerant, cum meliorem sui partem, hoc est, rationabilem animam quae ad imaginem Dei creata est, ad adorandum Deum vivum nolebant sequi, viliorem sui portionem, hoc est, corpus terrenum imitando luteum adorarent deum, sicque postmodum sine boni operis fructu terrae insensibili, de qua sumpti sunt, ipsi insensati et inutiles redde
Abbreviated transcription (Latin):
peccĩs mundet.⁊ auitus coerceat: istos autẽ ut
oiũ se repugnare ñ posse cognoscant. felix qͥppe
est qͥ in iudicandosẽꝑ pietatem atq bonitatem
iudicissui ante ocłos ponit: i sic̃sͥ a dño miserer⁊
uult. sic ⁊ ipse aliis misereri ñ detrectet: qͥa iudici
ricordes: qm̃ ipsi miscdiam consequentur. Unde
& uł qͥ inuita sua insensati iniuste uixert. ꝑ hȩc¬
q̃ coluert̃ dedisti sũma torm̃ta: ⁊ enĩ inerrorisuia
diuti erratiert. dos estimantes ħ. qͦ in animalib
st᷑ suꝑuacua infantum insensatoꝵ more uiuen-¬
tes ꝓpt̾ ħ tanqͣm pueris insensatis. iudictum ĩ
derisum dedisti. Merito illi qui inuitasua miꝰte
menta: & diuino iudicio cũ nolebant conditorẽ
suũ agnosce̾. atq condigne honorare. tͣditi stiĩ
in reꝓbum sensũ. ut fac̾ent ea q̃ ñ conueniunt:
contumeliis afficientes corpora sua insemetip¬
ad romanos exponit ũitatem ita dicens. Reue¬
lat᷑ enĩ ira cħ̃ de cęlo in omnẽ impietatẽ ce in¬

Expanded text:
peccatis mundet et a vitiis coerceat, istos autem ut omnium se repugnare non posse cognoscant. Felix quippe est qui in judicando semper pietatem atque bonitatem judicis sui ante oculos ponit, et sicut sibi a Domino misereri vult, sic et ipse aliis misereri non detrectet, quia judiciricordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur . Unde et illis qui in vita sua insensate et injuste vixerunt, peisti summa tormenta, etenim in erroris via diutius erraverunt, deos aestimantes haec quae in animalibus sunt supervacua, infantum insensatorum more viventes, propter hoc tanquam pueris insensatis judicium in derisum dedisti. Merito illi qui in vita sua injumenta, et divino judicio cum nolebant conditorem suum cognoscere atque condigne honorare, traditi sunt in reprobum sensum, ut facerent ea quae non conveniunt contumeliis afficientes corpora sua in semetipad Romanos exponit veritatem ita dicens: Revelatur enim ira Dei de coelo in omnem impietatem et in
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ qͣnta diligentia iudicasti filios tuos. quoꝵ pa¬
rentib iuram̃ta ⁊ ꝯuentionẽ dedisti bonaꝵ pro¬
& int̾ ipsaᷤ plagas respirare eos aliq̃n concedet:
qͣtinꝰ castigati corrigerent. S qr ꝑseuerabant in
malicia: diuina trucidabant᷑ uindict̾a. E cont᷑
corripiebant᷑. partĩq consolabant᷑ qͦusq disci¬
plinis erudiri sustinebant. Postqͣm aut̃ eugłm
micis. in inimicos st̃ ꝯu̾si. Et ido de ꝓpͥa t̾ra eiecti
ꝑ totum orbem disꝑsi st̾. Et tandem sentiunt du-¬
re castigati: qͦd antea nolebant intelligere pat̾¬
na pietate correpti. Hanc sententiam similit̾ pos
ligere. luia cum illi ipsos confessores xͥ tormentis
cruciabant: patientia eoꝵ pot̾ant siuellent in¬
głam consecuti st̃ et̃nam: ita ce istipꝰ gaudia par¬
tia huiꝰuitȩ. insupplicia demersi st̃ eterna. Qd¬

Expanded text:
iligentia judicas filios tuos, quorum parentibus juramenta et conversationes dedisti bonarum proet inter ipsas plagas respirare eos aliquando concederet, quatenus castigati corrigantur, sed quia perseverabant in malitia divina trucidabantur vindicta. E contra corripiebantur, partimque consolabantur, quousque disciplinis erudiri sustinebant. Postquam autem Evanmicis in inimicos sunt conversi, et ideo de propria terra ejecti per totum orbem dispersi sunt, et tandem sentiebant dure castigati, quod antea nolebant intelligere paterna pietate correpti. Hanc sententiam similiter posorum intelligere, quia cum illi ipsos confessores Christi tormentis cruciabant patientia eorum poterant si vellent ingloriam consecuti sunt aeternam, ita et isti post gaudia parva hujus vitae in supplicia demersi sunt aeterna.
Abbreviated transcription (Latin):
lignum ꝓhoĩe positum sepe in scͥpturis sacͥs in¬
uenimꝰ iuxta tͦpologiȩ regłam b̃ndictꝰ ẽ homo
qͥ u̾ba u̾itati ꝓfert: & oꝑa fac̃ iusticie. Hereticus
autem qͥ erroris sui figm̃ta uenat᷑ maledictꝰ est.
&e ꝑditioni deputatꝰ ȩt̾nȩ: ipse uidelicet & opꝰ eiꝰ
hoc ẽ doctͥna eiꝰ qm ille falso ꝓu̾itate doc̾e p̃¬
sumpsit. De qͦ ce subiungit᷑. Similit̾ aut̃ odiost̃¬
tus fc̃s ẽ oĩs ho ascĩa sua: confusꝰ ẽ oĩs falsor ĩ scul¬
ꝑibunt. Propt̾ hoc ⁊ idoł nationum ñ erit respect᷑:
qͣm caturȩ di in odium fc̃e ft. & in temptationẽ¬

Expanded text:
s invenimus, juxta tropologiae regulam, benedictus est homo qui verba veritatis profert, et opera facit justitiae. Haereticus autem qui erroris sui figmenta veneratur maledictus est, et perditioni deputatus aeternae, ipse videlicet et opus ejus, hoc est, doctrina ejus, quam ille falso pro veritate docere praesumpsit, de quo et subjungitur: Similiter autem Deo otus factus est omnis homo a scientia sua, confusus est omnis falsor in sculationis suae peribunt . Propter hoc et in idolis nationum non erit respectus: quoniam creaturae Dei in odium factae sunt, et in tentatione
Abbreviated transcription (Latin):
Cumsis gͦ iꝰtꝰ iuste oĩa disponis: ipsũ qͦ qͥ ñ debet
yuniri condemnas:⁊ exterum estimas a tua uͥ¬
tute. Hirtꝰ enim tua iusticie initium ẽ: ⁊ obhoc
qͦd oĩum dñs es. oĩb te parcere facis. Quid ẽ qͦd¬
eũ qͥ ũ debeat pimiri condemnetꝰ. cum ipsa cõ¬
demnatio c̾ta sit punitio:. s hic punire ꝓ corriꝑe
posuit. Ac si dic̾et. eũ quiñ recip̃ correptionẽ
ad fuimet correctionem. iuste condemnat in¬
tium est: qr iudicium d̃siue in correctione elec¬
torum. siue in condemnatione reꝑborũ.sũ¬
ma eqͥtatiᷤᷤ ꝑfectio ẽ. ⁊ ido ꝑbonitatẽ suã du
differendo suspendit iudicium: ut plures
habeat qͥb reddat bnficium. Iñ enĩsuꝑbi¬
ens c̾atura erig̃ se contͣ c̾atorem suũ. nec uult
subic eiꝰ dñio: iusta eam punit uindicta:. ne¬

Expanded text:
cum sis ergo iustus iuste omnia disponis ipsum quoque qui non debet puniri condemnas exterum aestimas a tua virtute virtus enim tua iustitiae initium est et ob hoc quod omnium Dominus es omnibus te parcere facis vieum qui non debeat puniri condemnet, cum ipsa condemnatio certa sit punitio; sed hic punire pro corripere posuit, ac si diceret: Eum qui non recipit correptionem assumet correptionem, juste condemnat intium est; quia judicium Dei sive in correptione electorum, sive in condemnatione reproborum summa aequitatis perfectio est, et ideo per bonitatem suam diu differendo suspendit judicium ut plures habeat quibus reddat beneficium. Quando enim superbiens creatura erigit se contra creatorem suum, nihil vult subjic
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽẽ sapientes. stulti fcĩ st̃. Sapientes enĩ arbit̾n¬
tur qr rõnes physicas intiestigare putant. scru¬
tantes cursũ syderũ. ⁊ qͣlitates elem̃toꝵs. dñm aũ
hors sꝑnentes. idoq stulti st̾.cumsiħ latidanda¬
sint. qnͣtomag̃ c̾ator illoꝵ: solent tñ pudorem
passi neglecti di. miserauti excusatione dicñte.
ꝑistos posseire ad dm̃: sic̃ ꝑ comites ꝑtienit᷑ ad
regem.Age nũqͥd tam demens ẽ aliqͥs. aut sa¬
lutis sue mimemor. ut honorificentiã regis uen¬
dicet comit. Cũ de hac re siqͥ cẽ t̃tare fu̾int in¬
uenti. iure ut reidamnant᷑ maiestatis: ⁊ isti se
ñ ꝑtitant reos qͥ honorem noĩs di deferint cat᷑e.
⁊ relicto dño consertios ad orant. qͣsi sit aliquid
aut comites it᷑. qr hõutiq ẽ rex. ⁊ nescit qͥb de¬
beat rẽ publicã crede. Ad dm̃ aut̃ qͤmutiq nicħ¬

Expanded text:
se esse sapientes, stulti facti sunt. Sapientes enim se arbitrantur; quia rationes physicas investigasse se putant, scrutantes cursus siderum, et qualitates elementorum, dominum autem horum spernentes; ideo 33 stulti sunt; cum si hasint, quanto magis creator illorum? Solent tamen pudorem passi neglecti Dei misera uti excusatione, dicentes per istos posse ire ad Deum sicut per comites pervenitur ad regem. Age, nunqlutis suae immemor, ut honorificentiam regis vindicet comiti, cum de hac re, si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnantur majestatis, et isti se non cogitant reos, qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino conservos adorant, quasi sit aliquid aut comites itur, quia homo utique est rex, et nescit quibus debeat rempublicam credere. Ad Deum autem
Abbreviated transcription (Latin):
uare.Imago enĩ ẽ.⁊ opꝰ est illi adiutorium: & de
subasua & filiis suis ⁊ denuptiis uotum faciens
inqͥrit. Non erubescit loqͥ c̃ illo qͥ sine aĩa ẽ:⁊ ꝓ
sanitate qͥdem infirmum dep̃cat᷑. & ꝓ uita mor¬
tuum rogat:⁊ in adiutoriũ inutilẽ inuocat.
& ꝓitinere pecit abhoc qui ambulare non
potest:⁊ de adqͥrendo ⁊ de oꝑando. ⁊ de oĩum
rerũ euentu petit ab eo qͥ in oĩb ẽ inutilis. ee

Expanded text:
e imago enim est et opus est illi adiutorio et de e imago enim est et opus est illi adiutorio et de substantia sua et filiis suis et nuptiis votum faciens inquirit non erubescit loqui cum illo qui sine anima est et pro sanitate quidem infirmum deprecatur et pro vita mortuum rogat et in adiutorium inutilem invocat et pro itinere petit ab hoc qui ambulare non potest et de adquirendo et de operando et de omnium rerum eventu petit ab eo qui in omnibus est inuti
Abbreviated transcription (Latin):
rent talpas ⁊ uesptiliones: ⁊ ingdient᷑ ĩ freuras
petͣrũ ⁊caũna saxors a facie formidinisdñi. ia gła
maiestatis eiꝰ cũ suxrex̾it ꝑcut̾e t̾rã.S uideamus
siqͥs artifex fab̃ oᷤ silua lignum rectum secau̾it
⁊ huiꝰ docte eradat omnẽ corticẽ. ⁊ arte sua usꝰ.
diuigent᷑ fab̾cet᷑ uas inutile ĩ qu̾satione uite:
Reliquias autem hꝰ oꝑis ad p̃parationem esce
abutat᷑. ⁊ reliquum hoꝵs qͦd ad nullos usꝰ fac̃. Lig¬
num curuum ⁊ u̾ticib plenũ sculpat diligent̾
ꝑuacuitatẽ suam ce ꝑscĩam artis suȩ figuret il¬
lud. ⁊ assimilet ilid imagini hoĩs. aut alicui ex
a ĩalib iltd cõparet ꝑliniens lub̾ca & rubicun¬
dum faciens fu cocolorẽ illiꝰ. ⁊ omnẽ macłam
q̃ ĩ illo ẽ. limens. ⁊ faciat ei dignam habitationẽ
in pariete ponens illd. ⁊ ꝯfirmansferrone forte
eadat ꝓspiciens illi. sciens q̃m̃ ñ potest se adiu

Expanded text:
rent talpas, et vespertiliones. Et ingredietur fixuras rent talpas, et vespertiliones. Et ingredietur fixuras petrarum, et cavernas saxorum a facie formidinis Domini, et gloria majessi quis artifex faber de silva lignum rectum secaverit et huius docte eradat omnem corticem et arte sua usus diligenter fabricet vas utile in conversatione vitae reliquias autem eius operis ad praeparationem escae abutatur et reliquum horum quod ad nullos usus facit lignum curvum et verticibus plenum sculpat diligenter per vacuitatem suam et per scientiam artis suae figuret illud et adsimilet illud imagini hominis aut alicui ex animalibus illud conparet perliniens lubrica et rubicundum faciens fuco colorem illius et omnem maculam quae in illo est perliniens et faciat ei dignam habitationem in pariete ponens illud confirmans ferro ne forte cadat prospiciens illi sciens quoniam non potest
Abbreviated transcription (Latin):
gͥaddos ñ tã religionis gr̃a quȩ nulla potest eẽ
ĩ reb male paratis ⁊ corruptibilib qm ut aurũ
ocłi hauriãt aut nitorẽ leuigati marmoris aut
eboris afpiciãt aut insignes lapillis ⁊ colorib
uestes. uł distinct̾a gẽmis fulgentib pocła in¬
satiabili contemplatione contrectent A qͣnto
fu̾int ornatiora templa ⁊ puilchriora simulacͣ.
tanto plus maiestatis habe c̾dunt᷑ Adeo religioco¬
rum nicħ est aliud: qͣm qͦd cupiditas humana
sint ut uł loqͣnt᷑ uł sentiant dm̃ ⁊ laudent cͥa¬
torem suũ: illi abutunt᷑ hoc mun̾e. in idoloꝵ si¬
mulatione. iuxta utd qͦd scͥptum ẽ. Dedi eiᷤ argen¬
tum ⁊ aurum: ipsiuͦ de argento ⁊ auromeo oꝑati¬
cam pect̾oris fui idola ꝯdidit. ⁊ ĩuoraginib t̾rȩ
abscondit: ꝓferre ñ audens qͦd male finxerat: scb̃s
ꝓfectꝰ est ut celata pꝰ piciat. ⁊ inse eẽ ñ patiat᷑. iux¬
genti sui. ⁊ simulacͣ auri sus q̃ fecert̃ sͥut adora¬

Expanded text:
deos, non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male paratis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem levigati marmoris aut eboris aspiciant, ut insignes lapillis et coloribus vestes, vel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatifuerint ornatiora templa et pulchriora simulacra, tanto plus maiestatis habere creduntur: adeo religio eorum nihil est aliut quam quod cupiditas humana sint ut vel loquantur vel sentiant Deum, et laudent creatorem suum, illi abutuntur hoc munere in idolorum simulatione, juxta illud quod scriptum est: Dedi eis argentum et aurum, ipsi cam pectoris sui idola condiderit et in voraginibus terrae absconderit proferre non audens quod male finxerat, secundus profectus est ut caelata prius projiciat, et in se esse non patiatur, juxgenti sui, et simulacra auri sui, quae fecerunt sibi, ut adora
Abbreviated transcription (Latin):
bant ꝙͦ appellabant uulcanũ. alii etherẽ seu aerĩ
ꝙͦ nuncuꝑabãt iouẽ. aut iunonẽ: alii nimiam aqm.
qͣm neptunũ nõiabant: alii gyrũstellarũ. qͥa
diu̾sis fig̾is animaliũ positiones. & curstm di¬
stribuebant astroꝵ: alii solem ꝓdouenerabat.
quem febum seu apollinẽ tiocabant: alii lunam
qͣm dianam uocitare solebant. Talienim errore
decepti. uͥtutẽ oĩpotñtis dĩfalsis figm̃tis suis as¬
scͥbebant: tit qͥdã poetars gentiliũ. iiͦi. ũsibꝰ ia
t̾minauit dieñs. Tot nũo taliq ds simulacrafi¬
guris. imposuit cȩlo. ꝑ qͦ atͦs sparsa tenebͣs. clara
pruinose iussit dare lumina nocti. Esifieriũ
potest ut stelle dii sint: gͦ nec sol qͥdem ac luna
dii ẽẽ posst̃. Qm̃ luminib astroꝵ ñ ratione dif¬
ferunt s magnitudine. Qͦd sidii ñ sc̾ hi: gͦ nec¬

Expanded text:
bant, quem appellabant Vulcanum; alii aetherem sive aerem, quem nuncupabant Jovem aut Junonem; alii nimiam aquam, quam Neptunum nominabant; alii gyrum stellarum, qui a diversis figuris animalium positiones et cursus distribuebant astrorum; alii solem pro Deo venerabantur, quem Phoebum seu Apollinem vocabant; alii lunam, quam Dianam vocitare solebant. Tali enim errore decepti, virtutem omnipotentis dei falsis figmentis suis ascribebant, ut quidam poetarum gentilium tribus versibus ita minauit: tot numero talique deus simulacra figura inposuit caelo perque atras sparsa tenebras clara pruinosae iussit dare lumina nocti. quodsi fieri non potest ut stellae dii sint, ergo ne sol quidem ac luna dii esse possunt, quoniam luminibus astrorum non ratione differunt, sed magnitudine. quodsi hi dii non sunt, ergo ne