comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
donaturũ eẽ. p̃sciuit. & insua p̃scientia
p̃parauit. Quos ergo p̃destinauit. ipsos a&
uocauit. uocatione illa quã me sȩpe cõ¬
memorare ñ piget. dequa dictũ ẽ. si ne
p̾enitentia sunt dona & uocatiodĩ. Nãq
in sua quae falli mutariq ñ potest p̃scientia.
opera sua futura disponere. idomnino.
nec aliud quic quã ẽ. p̃ destinare.
RUOD PARUUII SIRECCATỸ ORIGINALE NON
GSSETRUII MAIO TIERENTUR
OBNOXII. EXCLIBRO CONTRA LULI¬
ANUM TERTIO.

Expanded text:
donaturum esse praescivit, et in sua praescientia donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescieopera sua futura disponere, id omnino nec aliud quicquam est praedestinare. Quod parvuli, si peccatum originale non esset, nulli malo tenerentur obnoxii; ex libro contra Julianum tertio.
Abbreviated transcription (Latin):
Reuenit ergo & fidẽ grãs Alio quin si
fides eã p̃uenit ꝓculdubio p̃uenit uolun¬
tas. qm̃ fi des sine uoluntate ñ potest eẽ.
Si autẽ grã p̃uenit fidẽ. qm̃ p̃uenit uolunta¬
tẽ. ꝓfecto p̃uenit omnẽ obȩdientiã p̃uenit
etiã caritatẽ qua una dõ ueracit̃ & suauit̃
obedit᷑. & haec omiã gr̃a in eo cuidat᷑. & cuiꝰ
usq infinẽ ꝑseuerantia. qu&e frustra cotidie
ad nõ poscit᷑. si ñ eã dñs ꝑ grãm suã in illo cuiꝰ
orationẽ exaudit operat᷑. Uidete etiam
Aueritate quã sit alienũ. negare donũ dĩ
eẽ ꝑseuerantiã usq in finẽ huius uitae.
cũ uite huic quando uoluerit ipse det finẽ.
quẽ sit dat ante imminentẽ lapsũ facit homi¬
nẽ ꝑseuerare usq infinẽ. Sed mirabilior &
sidelib euidentior largitas bonitatis dĩ est.
qđ etiã paruulis quib. obedientia ñ ẽ. illius
xtatis uidet᷑ data haec gratia. Ista igit᷑ sua
dona quibuscũq ds̃donat. ꝓculdubio se

Expanded text:
euenit ergo et fidem gratia. alioquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest esse. si autem gratia praeuenit fidem, quoniam praeuenit uoluntatem, profecto praeuenit omnem obetiam charitatem, qua una Deo veraciter et suaviter obeditur; et haec omnia gratia in eo cui datur, et cujus usque in finem perseverantia, quae frustra quotidie a Domino poscitur, si non eam Dominus per gratiam suam in illo, cujus orationes exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum, negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae: cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. Ista igitur sua dona quibuscumque Deus donat, procul dubio se
Abbreviated transcription (Latin):
figurarũ. futura p̃dicebant᷑. Ero inde si
manichei resurrectione dm̃ iustificarent᷑:
cuius resurrectionis dies exdie quidẽ passio¬
nis t̃cius postdiem tam̃ sabbati hoc ẽ post
septimũ octauus. fuit ꝓfecto ex poliarent᷑
carnali uelam̃to carnaliũ desideriorũ. &¬
cordis circũ cisione gaudentes. ñ eã incarne
ad umbratã figuratãq derident tẽpore uetis
testam̃ti. quã uis iã tẽpore noui testamenti
fieri obseruariq ñ cogerent. In quo enĩ m̃bro
congruentius ex poliatio carnalis & mortalis
concupiscentiae siguraret᷑. quã unde carnalis
& mortalis sttus ex orit᷑. sed sicut dicit apłs

Expanded text:
figurarum futura praedicebantur.' Proinde si figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorucordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apos
Abbreviated transcription (Latin):
cce ipse a. peruit cur illȩ litterae accipiant᷑
a nobis. & cur illa rerũ signa iã necesse ñ sit
ut obseruent᷑ a nobis. Cũ enĩ dicit. scripta s̃
ꝓpt̃ nos. ꝓcul dubio demonstrat quanta nobis
cura legenda & intelligenda. & inquanta
auctoritate habenda sint. qr ꝓpt̃ nos utiq.
scripta sunt. Cũ enĩdicit figuite nr̃ae fuer.
& in figura contingebant illis: ostendit iã
opus ñ eẽ. ut cũ res ipsas manifestas agimus.
sigurarũ p̃nuntiantiũ cȩlebrationi serui¬
amus. Unde dicit alio loco Nemo ergo uos
iudicet incibo aut in potu. aut in parte diei
festi aut neomeniae. aut sabbatorũ. qđ est
umbra futurorũ. Hic etiã cũ dicit. ne mo¬
uos in eis iudicet. declarat quã ñ sit netesse
ut iã haec obseruentꝰ. Cũ autẽ dicit. qđ est
umbra futurorũ. ostendit quã oportuerit
ut illo tẽpore obseruarent᷑: quo ista quȩ ĩã
nobis manifestata eluxerunt. ꝑ tales umbras

Expanded text:
Ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur Ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur a nobis, et cur illa rerum signa jam necesse non sit ut observentur a nobis. Cum enim dicit, Scripta sunt propter nos, proculdubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: neiudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. illa itaque uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras
Abbreviated transcription (Latin):
UẼ amodũ & quare accipiat᷑ testam̃¬
tũ uetus. abheredib testam̃ti noui
ĩ suprã dixcimus: sed quia paulo ante de
ꝓmissis eius faustus egit. nunc autẽ dep̃cep¬
tis agere uoluit. respondeo istos omnino
nescire quid int̾ sit int̾ p̃cepta uitae agendȩ.
& p̃cepta uita significandȩ. Exẽpligr̃a.
Non concupisces. p̃ceptũ ẽ. agendȩ uita.
Circũ cides om̃e masculinũ octaua die. p̃ceptũ
ẽ significandae uita. Ex hac quippe
imperitiaꝰ manichei & om̃s quib displicert
litterȩ ueteris testam̃ti. quicquid ds̃
mandauit priori popło ad celebrandam
umbrã futurorũ ũ intelligentes: & ea modo
ñ obseruari anĩ ad uertentes. ex more
p̃sentis tẽporis illa rep̃henidunt. quȩ utiq
illi tẽpori congruebant. quo ista quae nunc
nia nifesta sunt uentura significarentur.
Sed quid dicturi sunt ad uersus apłm quiait.¬
omiã infigura contingebant illis. scriptas
autẽ ꝓpt̃ nos in quos finis scłorũ obuenit.

Expanded text:
uemadmodum et quare accipiatur testamentum uetus ab heredibus testamenti noui iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondebo istos omnino nescire quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostomnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit?
Abbreviated transcription (Latin):
lentie p̃miũ tribuit᷑. Ita etiã cętera creatura
ꝓmeritis animarũ rationaliũ uel sentit᷑. uel
latet. uel modesta uel cõmoda ẽ. Sũ mo enĩ
dõ cuncta bene ad ministrante quae fecit.
nihil in ordinatũ uniuerso. nihilq iniustũ ẽ.
siue scientib siue nescientib nobis. sed in parte
offendit᷑ anima peccatriax. Iamen quia ꝓ
meritis ibi ẽ. ubi eẽ. talẽ decet. & ea patit᷑
quae talẽ pati aequũ ẽi uniuersũ dĩ regnũ
nulla sua fȩditate de format. Quã obrem
qm̃ ñ omĩa nouimus quae de nobis beneagit
ordo diuinus insola bona uoluntate scđm legẽ
agimus incȩteris autẽ scđm legẽ agimur.
cũ lex ipsa in cõmutabilis maneat. & omĩã
mutabilia pulcherrima gubernatione
moderetꝰ. Gloria igit᷑ in excelsis dõ. & in t̃ra
pax hominib bone uoluntatis cccxxxiii.
DE CO QUODSCIETŨ EST ET HADITU
INUENTUS UT HOMO EX LIBRO

Expanded text:
lentiae praesmium tribuitur: ita etiam cetera creatura lentiae praesmium tribuitur: ita etiam cetera creatura pro meritis animarum rationalium uel sentitur uel latet uel molesta uel commoda est. summo enim deo cuncta bene administrante, quae fecit, nihil inordinatum in uniuerso nihilque iniustum est siue scientibus siue nescientibus nobis. sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen, quia pro meritis ibi est ubi esse talem decet et ea patitur quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum nulla sua foeditate deformat. quam ob rem quoniam non omnia nouimus, quae de nobis bene agit ordo diuinus, in sola bona uoluntate secundum legem agimus, in ceteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat et omnia mutabilia pulcherrima gubernatione moderetur. gloria igitur in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. CCCXXV. DE EO QVOD SCRIPTVM EST: ET HABITV INVENTVS VT HOMO. EX LIBRO
Abbreviated transcription (Latin):
ieri potest ut ꝑ malũ homi nẽ diuina
ꝓuidentia & puniat & opitulet᷑. Nam
iud eorũ impietas & iudã supplanta uit. &
gentib saluti fuit. Itẽ fieri potest ut diuinaa
ꝓ uidentia ꝑ hominẽ bonũ & dã net & ad iu¬
uet. sicut ait apłs. Aliis sumus odor uitae
in uitã. aliis autẽ odor mortis in mortem.
Sed cũ om̃is tribulatio aut pena impiorũ sit
Aut exertitatio iustorũ. qr eadẽ tribuba
& paleã concidit. & frum̃ta a paleis exuit.
unde tribulatio nom̃ accepit. Rursũ cũ paas
& quies a molestis secularib & bonos lucret᷑.
& corrũpat malos omia haec diuina ꝓuidena
tia ꝓmeritis moderat᷑ animarũ sed tamen
ñ sibi eligunt boni minis teriũ tribulationis
nec mali amant pacẽ. quare ipsi quoque ꝑ
quo s id agit᷑ qđ ignorant. ñ iusticie quȩ refert᷑
addm̃. sed mali uolentiae suae mercedẽ accipiunt.
uẽ ad modũ necbonis imputat᷑ qđ ipsis ꝓdesse
uolentib nocet᷑ alicui. sed bono animo beni uo¬

Expanded text:
nem diuina prouidentia et puniat et opituletur. nam Iudaeorum impietas et Iudam supplantauit et gentibus saluti fuit. item fieri potest, ut diuina prouidentia per hominem bonum et damnet et adiuuet, sicut ait apostolus: aliis sumus odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit aut exercitatio iustorum — quia eadem tribula et paleam concidit et frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit — rursum cum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haec diuina prouidentia pro meritis moderatur animarum. sed tamen non sibi eligunt boni ministerium tribulationis nec mali amant pacem. quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non iustitiae, quae refertur ad deum, sed maliuolentiae suae mercedem accipiunt. quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodesse uolentibus nocetur alicui, sed bono animo beniuo
Abbreviated transcription (Latin):
Imne qđ ẽ aliudẽ. quo constat. aliud
quo discernit᷑. aliud quo c̃gruit. Uni uer¬
sa igit᷑ creatura si& ẽ. quoquo modo & ab eo
qđ omĩ no nihil ẽ. plurimũ distat. & suis
partib sibimet c̃gruit. Causã quoque eius
trinã eẽ. oportet. qua sit. qua hoc sit. qua sibi
amica sit. Creaturae autẽ causã. idẽ. auctorẽ.
dm̃ dicimus. Oportet ergo eẽ. trintatẽ. qua
nihil prestantius. intelligentius. & beatius
inuenire ꝑ fecta ratio potest. Ideoq cũ ueri¬
tas quȩrit᷑. plus quã tria genera quȩstionũ eẽ.
ñ possunt. Utrũ omnino sit. utrũ hoc an ali¬
ud sit. utrũ apꝓbandũ imꝓbandũ uesit.
od in cõmutabile ẽ. at̃nũ ẽ. Sẽꝑ enĩ eiusdẽ

Expanded text:
mne, quod est, aliud est quo constat, aliud quo discernitur, aliud quo congruit. uniuersa igitur creatura si et est quoquo modo et ab eo quod omnino nihil est plurimum distapartibus sibimet congruit. Causam quoque ejus trinam esse oportet, qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit. Creaturae autem causam, id est auctorem Deum dicimus. Oportet ergo esse trinitatem, qua nihil praestantius, intelligentius et beatius invenire perfecta ratio potest; ideoque etiam cum veritas quaeritur, plusquam tria genera quaestionum esse non possunt: utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandumve sit. od incommutabile est aeternum est, sempe
Abbreviated transcription (Latin):
in aet̃nũ. Id que int̃ immortale et aet̃nũ est.
qđ omẽ xt̃ nũ immortale ẽ. ñ om̃ẽ immortale
uiuat tam̃ mutabilitatẽ patiat᷑. ñ ꝓprie
xet̃nũ appellat᷑. quia ñ sem ꝑ eiusdẽ modiẽ.
quã uis immortale qr sẽꝑ uiuit recte dici

Expanded text:
st aeternum. idque inter immortale et aeternum est, quod omne aeternum immortale est, non omne immortale uiuat, tamen, si mutabilitatem patiatur, non proprie aeternum appellatur, quia non semper eiusdem modi est, quamuis imm
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ offendat tuã: quęso ut rescribendo
Ad moneas & me corrigere ñ graueris.
nfelix est enĩ qui ñ tantos ectã sc̃orũ¬
tuorũ studiorũ labores & digne honorat. &
de his dño dõ nr̃o cũiis munere talis es.ip
grãs agit. Unde cũ libentius debeã aquo¬
libet discere qđ inutilit̃ ignororquam. .¬
ꝓmptius ubet docere. qđ scio: quanto iusti
us abste hoc caritatis debitũ flagitos cuius
doctrina in nomine tẽ adiutoriodñit

Expanded text:
onem offendat , tuam, quaeso, ut rescribendo onem offendat , tuam, quaeso, ut rescribendo admoneas et me corrigere non graueris. infelix est enim, qui non tantos et tam sanctotuorum studiorum labores et digne honorat et de his domino deo nostro, cuius munere talis es, gratias agit. unde cum libentius debeam a quolibet discere, quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere, quod scio, quanto iustius hoc abs te caritatis debitum flagito, cuius doctrina in nomine et adiutor
Abbreviated transcription (Latin):
murmuratione dando. hilarẽ eniĩ
datorẽ diligit ds̃: Deniq sc̃s ia cobrs.
iã ex isto loco de misericordiȩ operibus
loquitꝰ᷑: ut quos uehement̃ illa senten¬
tia t̃ruerat consoletͦ cũ ad monet
quo modo etiã peccata cotidiana si ne
quib: ñ hic uiuit᷑. cotidianis remediis
expient᷑: ne homo qui cũ in uno offen¬
derit fit om̃iũ reus in multis offenden¬
do. quia in multis offendimus omnes.
Mragnũ aggerem reatus sui minutatĩ
collectũ ad tribunab tanti iudicis per¬
ueat. & eã quã ñ fecit miscđiã non iN¬
ueniat : sed potius dimittendo at que
dando. mereat᷑ sibi dimita debita. reddiq
ꝓmissa. Multa dicci. quibus tibi tediũ
fostassis in ferrẽ : qui haec quȩ ta men
apꝓbas ñ expectas discere : quia ea
docere consuesti. Siquid autẽ est
in eis quantũ ad res ipsas ꝑtinet. nã
quali eloquio explicata sint non nimis
curo. Siquidergo est in cis qđ eruditi¬

Expanded text:
murmuratione dando? hilarem enim murmuratione dando? hilarem enim datorem diligit deus. denique sanctus Iacobus iam ex isto loco de misericordiae operibus loquitur. ut, quos uehementer illa sententia terruerat, consoletur, cum admonet. quo modo etiam peccata cotidiana, sine quibus hic non uiuitur, cotidianis remediis expientur, ne homo, qui, cum in uno offenderit, fiat omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes. magnum aggerem reatus sui minutatim collectum ad tribunal tanti iudicis peruehat et eam, quam non fecit. misericordiam non inueniat, sed potius dimittendo atque donando mereatur sibi dimitti debita reddique promissa. Multa dixi, quibus tibi taedium fortassis lnterrem. qui haec, quae tamen adprobas, non expectas discere, quia ea docere consuesti. si quid autem est in eis, quantum ad res ipsas pertinet — nam quali eloquio explicata sint, non nimis curo —, si quid ergo est in eis, quod eruditi
Abbreviated transcription (Latin):
uobis : date &dabit᷑ uobis. Suꝑ ex altat
autẽ miscđia iudicio: Nondictum est.
uincit miscđia iudiciũ Nonenĩ ad uersa¬
terunt. Beati enĩ misericordes: quia ipsorũ
miserebit᷑ ds̃. Et hoc utiq iustũ est: ut
dimittat᷑ eis quia dimiserunt: & det᷑ eis
quia deder̃. In est quippe dõ & miscđia
udicanti: & iudiciũ miseranti ꝓpter
qđ ei dicit᷑. Miscđiã & iudiciũ cantabo
tibi dñe. Nã quisquis uelut nimium
iustus. iudiciũ sine miscđia. quasi sec urꝰ
ex pectat: irã iustissimã ꝓuocat: quã
timens ille dicit. Ne intres in iudiciũ.
cũ seruo tuo.: Unde dicit᷑ popło con¬
tumaciꝰ Uud uultis mecũ iudicio
contendere : Cũ enĩ rex ius tus seđit
in throno quis gloriabit᷑ castũ se habere cor
A ut quis gloriabit᷑ mundũ se eẽ apeccato:
iudicio: sed erga illos qui miscđiã fecer̃
ueracit̃ dicendo. Dimitte nobis debita¬
nr̃a. sicut & nos dimictimus :& site

Expanded text:
uobis; date et dabitur uobis. superexultat uobis; date et dabitur uobis. superexultat autem misericordia iudicio; non dictum est: \'uincit misericordia iudicium\' — non enim est aduersaterunt. beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur deus. Et hoc utique iustum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. inest quippe deo et misericordia iudicanti et iudicium miseranti, propter quod ei dicitur: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine; nam quisquis uelut nimium iustus iudicium sine misericordia quasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci:quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? ericordia iudicio sed erga illos, qui misericordiam fecerunt ueraciter dicendo: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et sine
Abbreviated transcription (Latin):
concordiȩ. Quã rẽ definire etiã silicet. ut
tẽperentiã dicamus eẽ. amorẽ. dõ sese iN
tegrũ incorruptũq. seruantẽ . Fortitudinẽ
amorẽ. omĩa ꝓpt̃ dm̃ facile ꝑferentem.
Iusticiã amorẽ. dõ tantũ seruientẽ. &
obhocbene imperantẽ cȩteris quȩ homini
subiecta sunt. Prudentiã amorẽ. bene dis¬
cernentẽ ea quib ad uiuat᷑ indm̃. abhis
quib impediri potest. Quid amplius de¬
moribus disputẽ: Si enĩ ds̃ est sũ mum
hominis bonũ. qđ negari ñ potest. sequit᷑.
qm̃ sũ mũ bonũ appetere ẽ. bene uiuere.
ut nihil sit aliud bene luuere. quã toto
corde. tota anima. tota m̃te diligere
dm̃. a quo existit ut incorruptus it leo
amor atq integer cus todiat᷑. quod est
tẽ perantiae. Nullis frangat᷑ in cõmodis
qđ ẽ fortitudinis. Nulli alii seruiat.
qđ ẽ iusticiae. Uigilet in discernendis reb
ne fallacia paulatĩ dolus ue surripiat.

Expanded text:
concordiae. quare definire etiam sic licet, ut concordiae. quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem dtegrum incorruptumque servantem, fortitudinem amorem omnia propter deum facile proferentem, iusticiam et amorem deo tantum servientem et ob hoc bene imperantem ceteris, que homini subiecta sunt, prudenciam amorem bene discernentem ea, quibus adiuvetur in deum ab hiis, quibus impediri potest. Hec Aenim deus est summum hominis bonum, quod negari non potest, sequitur, quoniam summum bonum appetere est bene uiuere, ut nihil sit aliud bene uiuere quam toto corde, tota anima, tota mente diligere deum; a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae, nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis, nulli alii seruiat, quod est iustitiae, uigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusue subrepat,
Abbreviated transcription (Latin):
diuites infide & hȩredȩs regni qđ rep¬
misit ds̃ diligentib. se: Uos autẽ. exe¬
honorastis pauꝑerẽ: Propt̃ illũ scilicet
cuidictũ est. tusta illic: cũ habenti
anulũ aureũ dictũ ẽ. tusede hicbene.
Ac deinde sequit᷑ eandẽ ipsã sententiã
latius uersans & explicans: Nonne
inquit diuites ꝑpotentiã opprimurl
uos & ipsi attrahunt uos ad iudicia :
Nonne ipsi blasphemant bonũ nomen
qđ inuocatũ ẽ suꝑ uos: Si quidẽ legẽ
ꝑficitis regalẽ scđm scripturas. diliges

Expanded text:
eredes regni, quod promisit deus diligentibus se? uos autem exhonorastis pauperem; propter illum scilicet cui dictum est: tu sta illic, cum habenti anulum aureum dictum esset: tu sede hic bene. ac deinde sequitur eandem ipsam sententiam latius uersans et explicans: nonne, inquit, diuites per potentiam opprimunt uos et ipsi attrahunt uos ad iudicia? nonne ipsi blasphemant sbonum nomen, quod inuocatum est super uos? quidem legem perficitis
Abbreviated transcription (Latin):
factus e om̃iũ reus: Anillud qđ dixi de
diuite & paupere ad ista ñ ꝑtinet: quorũ
siquis in uno offenderit fiet om̃i ũ reus .:
Sed recolendũ est unde uenerit ista senten¬
tia : & quae illa suꝑiora pepererint: quib.q.
conexa dependeat. Fr̃s mei inquit. nolite
in ꝑsonarũ acceptione habere fidẽ dñ i nr̃i

Expanded text:
factus est omnium reus? an illud, quod dixi de factus est omnium reus? an illud, quod dixi de diuite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? sed recolendum est, unde uenerit ista sententia et quae illam superiora pepererint quibusque conexa dependeat. fratres mei, nolite, inquit, in personarum acceptione habere fidem domini
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nosse. uaniloquis ñ dis putatoribus sed
litigatorib paratius instructius que
resistimꝰ : Siautẽ ñ possumꝰ. ñ qui a
latet miseriae principiũ. ideo pigres
cere miscđiae debet officiũ. Ad uersus
eos autẽ qui sibi uident᷑ scire qđ nesciunt.
hoc tutiores sumꝰ. qđ hanc ignorantiã
nr̃am ñ ignoramus: Aliud ẽ enĩ qđ
nescire malũ est : aliud qđ sciri uł non
potest. uł non opus est. uł ad uitã quã
quarimus in differens est: Hoc uero
qđ de litteris apłi ia cobi nunc requiro:
in hac ipsa qua uiuimꝰ & ut semꝑ uiuamꝰ
dõ placere studeamus. actioneuersat᷑.
uomodo ergo intelligendũ ẽ. obsecro
te. quicũq totã legẽ seruauerit:
offendat autẽ in uno. factus ẽ. om̃iũ
reus: Itane. qui fustũ fecerit. inmo
uero qui dixerit diuiti hic sede. pauꝑi
autẽ tusta illicꝰ & homicidi i & ad¬
ulterii. & sacrilegii reus est: Qđ si
non ẽ : quo modo qui in uno offenderit

Expanded text:
nem nosse, uaniloquis non disputatoribus, sed nem nosse, uaniloquis non disputatoribus, sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non quia latet miseriae principium ideo pigrescere debet misericordiae officium. aduersus eos autem qui sibi uidentur scire quod nesciunt . hoc tutiores sumus, quod hanc ignorantiam nostram non ignoramus; aliud est enim quod nescire malum est, aliud quod sciri uel non potest uel non opus est uel ad uitam quam quaerimus indifferens est. hoc uero quod de litteris apostoli Iacobi nunc requiro in hac ipsa qua uiuimus et, ut semper uiuamus, deo placere studemus actione uersatur. quomodo ergo intellegendum est, obsecro te: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? itane qui furtum fecerit, immo uero qui dixeautem: \'tu sta illic\', et homicidii et adulterii et sacrilegii reus est ? quod si non est, quomodo, qui in uno offendit,
Abbreviated transcription (Latin):
ma dicendũ putaui. haec uestitur
questio. Elegant̃ autẽ dictũ esse
narratꝰ: qđ huic rei satis apte c̃gruit.
Cũ quidã ruisset inputeũ ubi aqua
tanta erat ut eũ magis exciperet
ne morerȩtꝰ. quã suffocaret Ne
loqueret᷑: accessit alius eoq. uiso
mirans. ait. Auomodo huc cetidisti :
Atille Obsetro inquit quomodohinc
me liberes: ñ quomodo huc cetiderĩ
quȩras. Itaq qm̃ fatemꝰ & fide catholi¬
ca tenemus. de reatu peccati tanquã
deputeo etiã paruuli infantis anim̃a
xp̃i gr̃a liberandã: satis ẽ. ei qđ modũ
quo salua fiat nouimꝰ. etiã si nũqũ a
quomodo in malũ illud deuenerit
nouerimus. Sed ideo puta ui esse
quaerendũ. neforte ex illis opinionibus
incarnationis animȩ aliquã teneamꝰ
incautius quae liberandã ꝓrsus animã
paruuli contradicat. negans eã esse
in istomalo. Hoc igitꝰ firmissime re¬
tento qđ anima paruuli dereatu
peccatiliberanda ẽ. Nec alio modo

Expanded text:
ima quaerendum putaui, haec uertitur ima quaerendum putaui, haec uertitur quaestio. eleganter autem dictum esse narratur quod huic rei satis apte conuenit: cum quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet ne moreretur, quam suffocaret ne loqueretur, accessit alius eoque uiso miserans ait: quomodo huc cecidisti P at ille: obsecro, inquit, quomodo hinc me liberes, non quomodo huc ceciderim quaere. ita quoniam fatemur et fide catholica tenemus de reatu peccati tamquam de puteo etiam paruuli infantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei quod modum quo salua fiat nouimus, etiam si numquam quomodo in malum illud deuenerit nouerimus. sed ideo putaui esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam paruuli contradicat, negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est, nec alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
UOB ADTE SERIESI
honorande mihi in xp̃o
frater hyeroni me
quaerens deanima
humana sinascen¬
tibus siN¬
gulis nouȩ singulȩ nunc usq fiunt.
ubi peccati uinculũ contrahant. qđ per
sacram̃tũ gratiae xp̃i etiã infantibis
retens natis non dubita mus esse sol¬¬
uendũ : Cũ in non paruũ uolu meri
pcederet: nolui ulla alia onerare
questione: sed qđ urget acriusmultũ
minus est neglfgendũ Pro uide quȩro.
& ꝑdñm obsecro. ut ex ponas mihi quod
multis existimo ꝑfuturũ: Aut si iã
uel ate uel abaliquo expositũ habes.
dirigas nobis quomodo accipiendũ sit.
qđ in epła ia cobi apłi est. Auicũque
autẽ totã legẽ ser uauerit. offendat
Autẽ in uno. factus ẽ om̃iũ reus.
uaeres talis ac tanta ẽ : ut qđ hinc tibi
ñ ĩã olim scripsi. me multũ peniteat.
Deagenda nãq p̃senti uita quomodo
aduitã ꝑueniamꝰ act̃nã : ñ de p̃terita
ꝑscrutanda quã penitꝰ demergit
obliuio. Sicuti est illud qđ deam¬

Expanded text:
uod ad te scripsi, honorande mihi in Christo frater Hieronyme, quaerens de anima humana, si nascentibus singulis nouae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati uinculum contrahant, quod per sacramentum gratiae Christi etiam in infantibus recens natis non dubitamus esse soluendum, cum in non paruum uolumen procederet, nolui ulla alia onerare quaestione. sed quod urguet acrius, multo minus est neglegendum. proinde quaero et per dominum obsecro, ut exponas mihi, quod multis existimo profuturum, aut, si iam uel abs te uel ab aliquo expositum habes, dirigas nobis, quomodo accipiendum sit, quod in epistula Iacobi apostoli est: qu icumque autem totam legem obseruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. quae res talis ac tanta est, ut quod hinc tibi non iam olim scripsi me multum paeniteat. de agenda namque praesenti uita quomodo ad uitam perueniamus aeternam, non de praeterita perscrutanda., quam penitus demergit obliuio, sicuti est illud quod de an
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sũp̃tio quã cauta ignoratio culpanda
uideat᷑. Certe ait apłs. Siue sedes. siue
dominationes. siue principatus. siue
potestates. eẽ. Itaq sed es. dominationes.
principatus. potestates in caelestibus
apparatib firmissime credo & differre
int̃se aliquid indubitata fide teneo.
Sed cũ me ointẽptas. quẽ magnũ putas
et̃. doctorẽ. quae nã ista sint. & quid int̃ se
differant. nescio. Nec ea sane ignorantia
periclitari me puto. sicut in obedientia. si dñi
p̃cepta neglexero. Et ideo puto spm̃dĩ per
auctores nr̃os scriptores scõrũ eloquiorũ.
ñtã ex posita. sed raptĩ tacta atq ꝑstricta.
Ut si cui forte tali quales nos non sumus ꝑ alti¬
orẽ reuelationẽ aliquid huius modi fuerit
demonstratũ: ñ se inferiores fuisse credat
eos ꝑ quos nobis canonicarũ scripturarũ
scã p̃conia ministrata sunt. Quantũ enĩ
quisq sciendo ꝓfecerit. in fra illas litteras

Expanded text:
praesumtio quam cauta ignoratio culpanda praesumtio quam cauta ignoratio culpanda uideatur. certe ait apostolus: siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates; esse itaque sedes, dominationes, principatus, potestates in caelestibus apparatibus firmissime credo et differre inter se aliquid indubitata fide teneo. sed quo me contemnas, quem magnum putas esse doctorem, quaenam ista sint et quid inter se differant nescio; nec ea sane ignorantia periclitari me puto sicut inoboedientia, si domini praecepta neglexero; et ideo puto spiritu dei per auctores nostros, scriptores sanctorum eloquiorum, non tam exposita, sed raptim tacta atque perstricta, ut si cui forte tali quales nos non sumus, per altiorem reuelationem aliquid huius modi fuerit demonstratum, non se inferiores fuisse credat eos per quos nobis canonicarum scripturarum sancta praeconia ministrata sunt. quantum enim quisque sciendo profecerit, infra illas se litteras
Abbreviated transcription (Latin):
ipse a quo factisunt. Ubi enĩ sũ ma iusticia.
ibi sũ ma sapientia. Et hoc ds̃ est. de quo
dictũ est. soli sapientidõ. Sed alia quȩstio
ẽ. quantũ iusticiae ipsius capiant angłi
quantũq ñ capiant. Cuius enĩ participa¬
tione iusti sunt. eius cõparatione nec iusti
sunt. Sed alia ẽ ut dixi ista quȩstio. alia
de siderib & sole & luna : utrũ racionales
habeant sp̃s in his conspicus corporib. lucidis
uae corpora qui dubitant quid sit omĩno
corpus igͣrant. Neq ista multũ ad nos
ꝑtinent. ut ea sũmo studio indagare
curemus quae remota sunt a sensibus nr̃is
& ab intellectu infirmitatis huma nae.
nec in ipsis scripturis ita posita. ut nobis
eorũ sit mandata cognitio. Immo uero.
ne p̃cipiti suspitione in fabulassa crilegas
incidamus clamat scriptura diuina.
ltiora te ne quesieris. & fortiorate ne
scrutatus fueris. sed que tibi p̃cipit dñs
illa cogita seꝑ. ut magis istis temeraria

Expanded text:
ille a quo facti sunt. ibi enim summa iustitia, ille a quo facti sunt. ibi enim summa iustitia, ibi summa sapientia: et hoc deus est, de quo dictum est: soli sapienti deo. sed alia quaestio est, quantum iustitiae ipsius capiant angeli quantumque non capiant; cuius enim participatione iusti sunt, eius comparatione nec iusti sunt. sed alia est, ut dixi, ista quaestio, alia de sideribus et sole et luna, utrum uel rationales habeant spiritus in his conspicuis corporibus lucidis; quae corpora qui dubitant, quid sit omnino corpus ignorant. neque ista multum ad nos pertinent, ut ea summo studio indagare curemus quae remota sunt a sensibus nostris et ab intellectu infirmitatis humanae nec in ipsis scripturis ita posita, ut nobis eorum sit mandata cognitio. immo uero ne praecipiti suspicione in fabulas sacrilegas irruamus, clamat scriptura diuina: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae tibi praecepit dominus, illa cogita semper: ut magis in istis temeraria
Abbreviated transcription (Latin):
iustificatũ descendisse detẽplo. quã phariseũ
iusticias suas cõmemorantẽ. atq iactantẽ
diuina uoce firmauit. Nec seacus cen¬
seat iste recens illuminatus in carnie
qđ eũ diximus insuae fidei tirocinio. quando
ad huc quis etẽ. qui eũ sa nauerat nesciebat.
minus circũ spettã ꝓtulisse sententiam.
quia peccatores ds̃ non exandit. cũ ipsi apłi
p̃ceteris electi. & dñi lateribus coherentes
euiꝰ isq. ore pendentes multa repperiꝰ im ꝓ¬
banda dixise. quae cõmeniorare ꝓliũ ẽ.
ita ut beacus petrus dequibusdã uerbis suis
non solũ re p̃hendi. sed etiã satanas appellari
meruerit. Quã quã in cõparatione iusticiae
dĩ sic nec scĩ incaelis angłi iusti eẽ dicant᷑:
ñ mihi uidet᷑ importuna sententia. Non
quia ut hoc essent: a iustitia lapsisunt. sed
qr factis & ds̃ non sunt. Tantũq spiritalis
luminis habere ñ possunt. quantũ habet

Expanded text:
iustificatum descendisse de templo quam pharisaeum iustificatum descendisse de templo quam pharisaeum iustitias suas commemorantem atque iactantem diuina uoce firmauit. nec suscenseat iste recens illuminatus in carne, quod eum diximus in suae fidei tirocinio, quando adhuc quis esset qui eum sanauerat nesciebat, minus circuminspectam protulisse sententiam, quia peccatores deus non exaudit, cum ipsi apostoli prae ceteris electi et domini lateribus cohaerentes eiusque ore pendentes multa reperiantur improbanda dixisse quae commemorare prolixum est, ita ut beatus Petrus de quibusdam uerbis suis non solum reprehendi, sed etiam satanas appellari meruerit. quamquam in comparatione iustitiae dei, si nec sancti in caelis angeli iusti esse dicantur, non mihi uidetur importuna sententia; non quia ut hoc essent a iustitia lapsi sunt, sed quia facti sunt et deus non sunt tantumque spiritalis luminis habere non possunt, quantum habet
Abbreviated transcription (Latin):
si forte cuangelista cũ hoc dixisse cõ memo¬
rat cui fides habenda non ẽ. Nã dictũ ẽ.
illic a iudeis dño xp̃o. Nonne uerũ dicimꝰ
quia sa maritanus es & demoniũ habes:
Quã uocẽ tanto amplius detestam᷑. quanto
nobis ẽ. xp̃s carior. Emissã tam̃ eẽ. a
udaeis dubitare ñ possumus. qui ȩuangłicã
narrationẽ uerissimã credimus. Ita nec
euangelistae deroganus fidẽ scribentis.
& iudȩi uocẽ blasphemantis horremus.
Nec solũ impiis & nefandis homi nib. sed nec
ipsis infide paruulis atq ad huc rudibus
& indoctis qui forte ibi loquentes cõme¬
morant᷑. tã quã ca nonicae auctoritati
accomodamus fidẽ. Neq enĩ quia ille
cuius caeti nati oculos dñs aperuerat ait.
scimus quia peccatores ds̃ ñ ex audit. ideo
istã sententiã ꝑeuangelica auctoritate
sic debemus accipere. ut ipsi in euangłio
uerbis dni resistamus. qui eũ quidixit.
dnẽ ꝓpicius esto mihi peccatori. magis

Expanded text:
si forte euangelista eum hoc dixisse commemosi forte euangelista eum hoc dixisse commemorat cui fides habenda non est. nam dictum est illic a Iudaeis domino Christo: nonne uerum dicimus, quia Samaritanus es et daemonium habes? quam uocem tanto amplius detestamur, quanto nobis Christus est carior; emissam tamen esse a Iudaeis dubitare non possumus qui euangelicam narrationem uerissimam credimus: ita nec euangelistae derogamus fidem scribentis et Iudaei uocem blasphemantis horremus. nec solum impiis et nefandis hominibus, sed nec ipsis in fide paruulis atque adhuc rudibus et indoctis, qui forte ibi loquentes commemorantur, tamquam canonicae auctoritati accommodamus fidem. neque enim quia ille cuius caeci nati oculos dominus aperuerat ait: scimus quia peccatores deus non exaudit, ideo istam sententiam pro euangelica auctoritate sic debemus accipere, ut ipsis in euangelio uerbis domini resistamus, qui eum qui dixit: domine propitius esto mihi peccatori, magis
Abbreviated transcription (Latin):
gelu scriptura testat᷑. Sic in hõc libro ubi
multae ꝑsonae locutae et̃. narrant᷑. ñ solũ
quid dicat᷑. sed a quo etiã dicat᷑ consideran¬
dũ ẽ. ne passim quae in scõ libro quolibet
scripta sunt recipientes: cogamꝰ fateri quod
absit uera & iusta fuisse. quae merito scõ
mulier insipiens suggerebat. ut̃ aliquid
ad uersũ dm̃ loquens. ab illa intolerabili
pena moriendo liberaret᷑. Qđ ñ ideo dixerĩ.
quia illi amici ad nõ reꝓbati. & ab ipsoscõ
dĩ seruo merito culpati. nihil ueriloqui
potuerunt. sed qr ñ omĩa quȩ locuti sunt
uera putanda sunt uã uis ergo ad uersũ
iob nihil uerũ dixerint: potest tam̃ etiã
ex eorũ uerbis aliqua sana sententia in
testi moniũ ueritatis assumere. qui nouit
sapient̃ dicta discernere. Sed quando iN¬
quirentes ꝓbari nobis aliquid uolumius.
testi monio scõrũ eloquiorũ ñ nobis dicat᷑
credendũ et̃. etiã qđ in euangłio scriptũ est.

Expanded text:
gelii scriptura testatur: sic in hoc libro, ubi gelii scriptura testatur: sic in hoc libro, ubi multae personae locutae esse narrantur, non solum quid dicatur, sed a quo etiam dicatur considerandum est, ne passim quae in sancto libro quolibet scripta sunt recipientes cogamur fateri, quod absit, uera et iusta fuisse quae marito sancto mulier insipiens suggerebat, ut aliquid aduersum deum loquens ab illa intolerabili poena moriendo liberaretur. quod non ideo dixerim, quia illi amici a domino reprobati et ab ipso sancto dei seruo merito culpati nihil ueri loqui potuerunt, sed quia non omnia quae locuti sunt uera putanda sunt. quamuis ergo aduersum Iob nihil uerum dixerint, potest tamen etiam ex eorum uerbis aliquam sanam sententiam in testimonium ueritatis assumere qui nouit sapienter dicta discernere. sed quando inquirentes probari nobis aliquid uolumus testimonio sanctorum eloquiorum, non nobis dicatur credendum esse etiam quod in euangelio scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ iob ꝓferre assolent. qui haec asseruNt.
ubi scriptũ ẽ. Quomodo erit homo iustꝰ
corã dõ. uel quomodose mundabit natus
demuliere. silune p̃cipit & non lucet.
nec stellȩ sunt munde ante eũ. Quanto
magis homo putredo. & filius hominis
uermis: Hinc enĩ uolunt intelligi &
rationabilẽ spm habere stellas. & mundas
noneẽ. apeccato. Sedideo in caelis eẽ.
quia maiorẽ uel meliorẽ locũ minor culpa
ꝓmeruerit. Non ꝑauctoritate diuina. istã
sententiã recipiendã eẽ. existimo. Non
enĩ eã ipse iob enunciauit. cui singulare.
quodã modo testimoniũ diuinitus ꝑhibet᷑
qđ ñ peccauerit labus suis ante dñm. sed
unus ex eis amicis qui consolatores malorũ
dictis om̃s. & diuina sententia rȩꝓbati.
Sicut autẽ in euangłio quã uis uerũ sit
omĩno qđ dicta sint. ñ tam̃ omĩa quae
dicta s̃ uera eẽ. credunt᷑. qm̃ multa ar-¬
daeis falsa & impia dicta eẽ. uerax euan¬

Expanded text:
sancti Iob proferre assolent qui haec asserunt; sancti Iob proferre assolent qui haec asserunt; ubi scriptum est: quomodo erit homo iustus coram domino? uel quomodo se mundabit natus ex muliere? si lunae praecepit, et non lucet, nec stellae sunt mundae ante eum: quanto magis homo putredo et filius hominis uermis. hinc enim uolunt intellegi et rationalem spiritum habere stellas et mundas non esse a peccato, sed ideo in caelis esse, quia maiorem uel meliorem locum minor culpa promeruerit. non pro auctoritate diuina istam sententiam recipiendam esse existimo; non enim ea ipse Iob enuntiauit, cui singulare quodam modo testimonium diuinitus perhibetur, quod non peccauerit labiis suis ante dominum, sed unus ex eis amicis, qui consolatores malorum dicti sunt omnes et diuina sententia reprobati. sicut autem in euangelio quamuis uerum sit omnino quod dicta sint, non tamen omnia quae dicta sunt uera esse creduntur, quoniam multa a Iudaeis falsa et impia dicta esse uerax euan
Abbreviated transcription (Latin):
emicat. & aere uenarũ discursus. quas
Atterias uocant. atq spira m̃ta pulmonis
implent᷑. Et humor nisi eõẽ. nulla sputa¬
m̃ta confluerent. uitãq absumeret
siccitas. Nã & ipse sanguis humido lapsu.
alias uenas replens. quasi riuis & flumi¬
nibus ꝑcuncta diffundit᷑. Ita nullũ est
creaturae genus. qđ ñ in homine possit
agnosci. Acsic om̃is creatura in eo conge¬
miscit. & dolet. reuelationẽ filiorũ dĩ
ex pec tans. quae ꝑ corporis etiã resurrec¬
tionẽ. & si ñ in om̃ib. hominib: om̃is tam̃
corruptionis seruitute liberabit᷑. quia
& singulis om̃ib ẽ. Et si quo alio modo
melius potest idẽ locus apostolicarũ
litterarũ intelligi: ñ tam̃ ex hisdẽ uerbis
consequens ẽ. ut solẽ & lunã & sidera
congemiscere credamus: donet inscłi
sine a corruptionis seruitute liberent᷑.
Sane qm̃ dixi. dediuinis libris legat᷑ &
credimus. nete forsitan fallat qđ delibro

Expanded text:
emicat; et aere venarum discursus, quas emicat; et aere venarum discursus, quas arterias uocant, atque spiramenta pulmonis implentur, et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent uitamque absumeret siccitas. nam et ipse sanguis humido lapsu alias uenas replens quasi riuis et fluminibus per cuncta diffunditur. ita nullum est creaturae genus, quod non in homine possit agnosci. ac sic omnis creatura in eo congemescit et dolet, reuelationem filiorum dei exspectans; quae per corporis etiam resurrectionem etsi non in omnibus hominibus, omnis tamen a corruptionis seruitute liberabitur, quia et singulis omnis est; et si quo alio modo melius potest idem locus apostolicarum litterarum intellegi: non tamen ex isdem uerbis consequens est ut solem et lunam et sidera congemescere credamus, donec in saeculi fine a corruptionis seruitute liberentur. sane quoniam dixi: "de diuinis legatur, et credimus", ne te forsitan fallat quod de libro
Abbreviated transcription (Latin):
animata sint ñ uidemus : Diuinis hoc libris
desolis hominib intelligipo test. Am̃ in
uno quoq homine om̃is creatura ñ uniuer¬
salit̃ sicut est caelũ & t̃ra & om̃ia quae
in eis sunt . sed generatĩ quodã modo. Quia
rationalis in illo ẽ. quã uel ꝓbant᷑ habere
angłi uel credunt᷑. Et ut ita dicã sensualis.
qua & bestiae ñ carent. Utunt᷑ enĩ sensibus
& sensualibus motib ad appetenda utilia : &
uitanda contraria. Et uitalis priuata sensu.
qualis aduerai in arborib potest. Nã & in
nobis sine sensu nr̃o. fiunt corporis incre
m̃ta. Et capilli nec cũ p̃cidunt᷑ sentiunt.
& tam̃ crescunt. Iã uero ipsa corporalis
creatura euidentius apparet in nobis.
uae licet eot̃ra facta atq. formata sit.
ta m̃ illic ex om̃ib. huius corporei mundi
elem̃tis. quaedã particulae ad tẽperiem
ualitudinis. Nã & calore menbra uege¬
tant᷑. quiẽ ab igne. Cuius etiã lux ꝑ oculos

Expanded text:
animata sint non videmus: de divinis hoc libris animata sint non videmus: de divinis hoc libris de solis hominibus dici potest, quoniam in unoquoque homine omnis creatura non uniuersaliter, sicut est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, sed generatim quodam modo: quia rationalis in illo est, quam uel probantur habere angeli uel creduntur, et ut ita dicam sensualis, qua et bestiae non carent; utuntur enim sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et uitanda contraria; et uitalis priuata sensu, qualis aduerti in arboribus potest. nam et in nobis sine sensu nmenta, et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. Jam vero ipsa corporalis creatura evidentius apparet in nobis, quae licet ex terra facta atque formata sit, insunt tamen illi ex omnibus hujus corporei mundi elementis quaedam particulae ad temperiem valetudinis. Nam et calore membra vegetantur, qui est ab igne, cujus etiam lux per oculos
Abbreviated transcription (Latin):
tas : An iterũ etiã iustos ex illa sanctione &
uita aet̾na inpetcatorũ immundiciã atq
immortẽ relapsuros eẽ. dicemus : absit hoc
Axp̃iane fidei sanitate. Utrũq igit᷑ si ne
fine dictũ ẽ. Aet̃nũ. hoc ẽ. a eonion. ne cũ
diaboli penas dolemus & de regnoxp̃i dubi¬
temus. Postremo siae t̃nũ & aet̾nale hoc ẽ.
AeoN. & a eonion. sub utroq intellectu in
scripturis poni solet. aliquando sine fine:
Aliquando cũ fine. Quidde illis ꝓphete uerbis
responsuri sumus ubi scriptũ ẽ. uermis eorũ
ñ moriet᷑. & ignis eorũ ñ extinguet᷑. Qualis¬
cũq pena significata sit nomine uermis atq
ignis. certe si ñ moriet᷑ nec extinguet᷑ si ne
fine predicta est. XXXIII.9
UOMODO ACCIEIEOŨSIT.OMIS
CREATURA INCEAUSCIT ET PARTUEIT
USRUEADHVC EX CODẼ UBRORES¬
PONSIONIS AD OROSIUM PRG̃M.
orro de sole & luna ceterisq si deribus
qđ caelestia fint corpora iudemus. qđ

Expanded text:
tas ? an iterum etiam iustos ex illa sanctificatione et tas ? an iterum etiam iustos ex illa sanctificatione et uita aeterna in peccatorum immunditiam atque in mortem relapsuros esse dicemus? absit hoc a christianae fidei sanitate. utrumque igitur sine fine dictum est aeternum, hoc est αἰώνιον, ne, cum diaboli poenas dolemus, et de. regno Christi dubitemus postremo si aeternum et aeternale hoc est αἰvὼν et αἰώνιον sub utroque intellectu in scripturis poni solet, aliquando sine fine, aliquando cum fine, quid de illis prophetae uerbis responsuri sumus ubi scriptum est: uermis eorum non morietur et ignis eorum non extinguetur?qualiscumque poena significata sit nomine uermis atque ignis, certe si non morietur nec extinguetur, sine fine praedicta est. XVIII. QVOMODO ACCIPIENDVM SIT: OMNIS CREATVRA INusque adhuc. Ex eodem libro Responsionis ad Orosium presbyterum. Porro de sole et luna caeterisque sideribus quod coelestia sint corpora videmus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aet̃ nũ dm̃. ñ utiq istas duas breuissimas
sillabas. sed qđ eis significat᷑. Dixit a płs.
tẽpora aet̾na priora & antiqua qđ ingreco
ait. Spem uitae aet̃nae quã ꝓmisit ñ m̃ dax
ds̃. Ante tẽpora aet̃na. Cũ autẽ retrorsũ
tẽpora a constitutione mundi habere
uideant᷑ initiũ. quo modo sunt ae t̃na. nisi
quia aet̃na dixit quae antese ñ habent
qđ dictũ ẽ. ite inignẽ at̃nũ. illudeẽ.dictũ qđ
ñ habet sinẽ. A contrario ꝓbat eo ipso loco euan¬
gelico deuita aet̾na quã iusti accepturi sunt.
Non enĩ & ipsa habet finẽ. Ita enĩ conclusit.
Sic ibunt illi inambustionẽ aet̾nã iusti autẽ
inuitã a et̃nã In utroq grecus a eonion.¬
Simiscđia nos ꝓuocat credere. ñ futurũ im¬
piorũ sine fine suppliciũ. quid dep̃mio iustoꝵ
credituri sumus cũ in utroq parte eodẽ loco
eadẽ scientia : eodẽ uerbo p̃nunciaet᷑ aet̃ ni¬

Expanded text:
aeternum deum, non utique duas istas breuissimas aeternum deum, non utique duas istas breuissimas syllabas, sed quod eis significatur; dixit apostolus tempora aeterna priera ei antiqua, quod: in graeco ait: Spem vitae aeternae quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna . Cum autem retrorsum tempora a constitutione mundi habere videantur initium, quomodo sunt aeterna, nisi quia aeterna dixit quae ante se non habent quod dictum est: ite in ignem aeternum illud esse dictum quod non habet finem, a contrario probat eo ipso loco euangelico de uita aeterna quam iusti accepturi sunt; non enim ipsa habet finem. ita enim conclusit: sic ibunt illi in ambustionem aeternam iusti autem in uitam aeternam: in utroque graecus αἰωνίων.si misericordia nos prouocat credere non futurum impiorum sine fine supplicium, quid de praemio iusterum credituri sumus, cum in utraque . parte eodem loco eadem sententia, - eodem uerbo praenuntietur aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
latine diceret᷑ ñ aet̃nũ. qđ nemoumquã
in t̃pres ausus ẽ. dicere ua ꝓpt̃ licet latine
scłm cũ aliquo fine intelligat᷑. Aet̃nũ uero
nisi id qđ sine fine ẽ. ñ soleat appellari.
existimo ñsolent intelligere: nisi id quod
ñ habet finẽ. Nos autẽ siue a eona. siue
aeonion. ñ solemus dicere. nisi ae t̃nũ. ed
nisi aet̃nũ. quã uis quidã int̃dũ etiã aet̃¬
nale audeant dicere. ne latine linguae
de cẽ. uidebat᷑ ab eodẽ nomine diriuatio.
Et fortasse quidẽ scđm morẽ scripturarũ
inueniant isti aliquid etiã aeonion dic¬
tũ. qđ sine fine ñ sit. sicut ds̃ in libris ueteris
testam̃ti assidue dicit. Hoc uobiserit
legitimũ aȩt̃nũ qđ grecus habet a eonion.
cũ detalib sacram̃tis eo modo sepe p̃ciperet
quae sinẽ fuerant habitura. uaesi dili¬
gentius dicta intelligant᷑ ea fortasse quae
illis sacram̃tis significabant᷑. finẽ ñ erant
habitura. Ita enĩ ne longius abeã dicimꝰ

Expanded text:
latine diceretur, non aeternum, quod nemo interpres unqua mausus est dicere. Quapropter licet latine saeculum cum aliquo fine intelligatur, aeternum vero nisi id quod sine fine est, non soleat appellari; existimo, solent intelligere, nisi id quod non habet finem. Nos autem sive αἰῶνα sive αἰώνιον non solemus dicere nisi aeternum; sed nisi aeternum. quamuis quidam aeternum etiam aeternale audeant dicere, ne latinae linguae deesse uideatur ab eodem nomine deriuatio. et fortasse quidem secundum morem scripturarum inueniant isti aliquid etiam αἰώνιονdictum quod sine fine non sit; sicut deus in libris ueteris testamenti assidue dicit: hoc uobis erit legitimum aeternum; quod graecus habet αἰώνιον, cum de talibus sacramentis eo modo saepe praeciperet, quae finem fuerant ha-bitura. quae si diligentius dicta intellegantur, ea fortasse I quae illis sacramentis significabantur finem non erant babitura: ita «nim, ne longius ab eam, dioimus
Abbreviated transcription (Latin):
sed qr ultimae sententiae sũ mi& uera cissi¬
mi iudicis ex nr̃a p̃sũptione nihil addere
debemus. Ipse enĩ se similib eorũ. eẽ dic¬
turũ p̃dixit. Ite in ignẽ aet̃nũ. qui para¬
tus ẽ. diabolo & angłis eius. Nec mouere
debet ut hoc loco aet̃nũ ꝓdiut᷑ no accipiamꝰ.
qđ alibi scriptũ ẽ. Inaet̾nũ & in scł mscłi.
Latinus quippe int̃ pres. uoluit dicere. ite
aet̃nũ & in aet̃nũ aet̃ni. Sed qm̃ id quod

Expanded text:
sed quia ultimae sententiae summi et ueracissised quia ultimae sententiae summi et ueracissimi iudicis ex nostra praesumtione nihil addere debemus. ipse enim se similibus eorum esse dicturum praedixit: ite in igne aeterno, qui paratus est diabolo et angelis eius; nec mouere debet ut hoc loco aeternum pro diuturno accipiamus quod alibi scriptum est: in aeternum et in saeculum saeculi. latinus quippe interpres noluit dicere: in aeternum et in aeternum aeterni; sed quoniam id quod