comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dici poterat: id÷ mortale quia poterat mori. im¬
mortale quia poterat ñ mori. Aliud ẽ. enĩ non
posse mori. sic̃ quasdã naturas immortales crea¬
uit ds̃: aliud ẽ autem posse non mori. scđm quẽ
modum primꝰ homo creatus ẽ. immortalis qͦd
ei prestabat᷑ de ligno uitȩ ñ de constitutione na¬
turȩ:a quo ligno separatus ẽ. cum peccasset ut
poss et mori: qui nͥ peccasset posset non mori.
Mortalis gͦ erat conditione corꝑis animalis: ĩmor¬
talis autem beneficio conditoris. Si enĩ corpꝰ
animale. utiq mortale quia & mori poterat:
quamuis & immortale ideo quia & non mori
poterat.Neq enim immortale qͦd mori omni¬
no non possit erit. nͥ spiritale. qͦd nob̾ futurum
in resurrectione ꝓmictitur: ac ꝑ hoc illud ani¬
male & obhoc mortale qͦd ꝓpt̾ iusticiam spiri¬
tale fieret. & ob hoc omnino immoriale. factũ
ẽ ꝓpt̃ peccatum ñ mortale. qͦd & ante erat̾. sed

Expanded text:
dici poterat; id est mortale, quia poterat mori, indici poterat; id est mortale, quia poterat mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas inmortales creauit deus; aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus homo creatus est inmortalis, quod ei praestabatur de ligno uitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. mortalis ergo erat conditione corporis animalis, inmortalis autem beneficio conditoris. si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et ipoterat. Neque enim immortale quod mori omnino non possit, erit nisi spirituale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. Ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter justitiam spirituale fieret et ob hoc omni modo immortale, factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dam modum. Non itaq immortalitadem spiri¬
talis corꝑis recipimus quam nondum habuit
homo: s recipimꝰ iusticiã ex qua ꝑ peccatum
lapsus ẽ. homo. Renouabimur ergo auetustate
peccati ñ in pristinum corpꝰ animale in quo fuit
adam: s in melius id÷ in corpꝰ spiritale cum effi¬
ciemur equales anglis dĩ. apti cęlesti habitatio¬
nͣe ubi esca quȩ corrumpitur non egebimꝰ. Reno¬
uamur ergo sp̃u mentis nr̃ȩ scđm imaginẽ eius
qui creauit nos. quã peccando adam ꝑdidit. re¬
nouabimur autẽ etiã carne cum hoc corrupti¬
bile induetur incorruptione. ut sit spiritale cor¬
pus: in qͦd nondum mutatus s mutandus erat
adam. nͥ mortem etiã corꝑis animalis peccan¬
do meriusset. Deniq non ait apłs corpꝰ qͥdem
mortale ꝓpt̃ peccatum:. s corpꝰ mortuum ꝓpt̃ pec¬
catum. Illud quippe ante peccatum. & morta¬
le scdm aliã. & immortale scđm aliã causam

Expanded text:
dam modum. Non itaque immortalitatem spiridam modum. Non itaque immortalitatem spiritualis corporis recipimus, quam nondum habuit homo; sed recipimus justitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. Renovabimur ergo a vetustate peccati, non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius, id est in corpus spirituale, cum efficiemur aequales Angelis Dei , apti coelesti habitationi, ubi esca quae corrumpitur non egebimus. Renovamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam nouabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. Denique non ait apostolus: corpus quidem mortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum aliam causam
Abbreviated transcription (Latin):
cabit. ⁊ mortalia corꝑa ur̃a. ꝑ inhabitantẽ sp̃m eiꝰ in
uob̃. Ac ꝑ hoc mors eciã corꝑis de pecc̃o ẽ. Si gͦ ñ pec¬
casset adã nec corꝑe moreretur: ideoq immortale
hret corpꝰ. Quomͦ gͦ immortale si animale: Sed
rursus non uident qui eius corpus in paradiso
mutatum putant. ut exanimali fieret sꝑitale.
nichil impedire. si non peccasset. ut post para¬
disi uitam quã iustȩ obedienterq uirisset acci¬
pet eandem corꝑis mutationem in uita ȩterna.
ubi iã cibis corporalib non egtret. Quid gͦ neces¬
se ẽ ꝓpt̾ hoc iam cogi figurate non ꝓpriȩ parady¬
sum intelligere: quia non posset mori corpꝰ nͥ pec¬
cato: Uerum ẽ. quidẽ qͦd ñ moreretur etiã corꝑe
iͥ peccasset: aꝑte quippe dic̃ apłs corpꝰ mortuũ
peccatum. & post uitam iusticiȩ cũ ds̃ uellet
ciur. si non hoc recipimꝰ qͦd ꝑdidit primꝰ ho
in quo om̃s moriuntur. Hoc plane recipimꝰ scdm
quen dam modum: & non hoc recipimꝰ scđm quẽ¬

Expanded text:
ntem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit apostolus: corpus mortuum peccatum, et post vitam justitiae, cum Deus vellet, cimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? Hoc plane recipimus secundum quemdam modum, et non hoc recipimus secundum quem
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u lenitatis. intendentes de ipsum ne &
tu tempteris. Hoc diri ne cuiquã impos sibi¬
le uideatur qͦd peccauit adam. si spiritalis erat
mente: quamuis animalis esset corꝑe. Quȩ
cum ita sint. nichil tamen adhuc p̃ꝓpere con¬
firmamꝰ: s expectamus potius utrum etiam
cetera scͥptura hunc intellec̾tũ ñ impediat.
Sequitur enim questio de anima ualde diffi¬
cilis. in qua multi laborauerunt: nobisq ubi
laboremus reliquerunt. Siue enĩ quia non
omĩum omĩa legere podui. qui de. hac re se¬
cundum nostrarum scripturarũ ueritatem
ad aliquid liquidum minimeq dubium ꝑ¬
uenire potuerunt. siue quia tanta questio ẽ.
ut. etiam qui eam ueraciter soluunt ñ faci¬
le intelligantur atalib qualis ipse sum. fa¬
teor neminem mͥ adhuc ꝑsuasisse qͦd sic habe¬
am de anima ut nichil amplius quȩrendum
putem: utrum autem nẽ certum aliqͥd inuen¬
turus sim & definiturus ignoro: qͦd autem po¬
tuero si conatum meum dñs adiutierit. seqñ¬

Expanded text:
enitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum meum dominus adiuuerit, seque
Abbreviated transcription (Latin):
ad illã oꝑationem ꝑtinere. dĩ unde requie¬
uit in die septimo: s ad istam potius qua
ꝑ temporum cursus usq nunc oꝑat᷑ Cum
enim paradysus plantaretur: ita narrat᷑
Et plantauit ds̃ paradysum in ȩdem ad ori¬
entem. & posuit ibi hominem quẽ finrerat:
& eiecit d̃s̃ adhuc de terra om̃e lignũ pul¬
chrum ad aspectum & bonũ ad escam. Cum
gͦ dicit eiecit ds̃ adhuc de terra omne lig¬
num pulchrum ad aspectum: manifestauit
utiq qͦd aliter nunc eiecerit de terra lignum.
aliter tunc cũ tercio die. ꝓdurit terra her¬
bam pabuli seminantem semen scđm suum
genus. & lignum fructuosum scđm suũ genꝰ:
hoc ẽ enim eiecit adhuc. suꝑ illud scilicet qͦd
iam eiecerat tunc utiq potentialiter & causa¬
liter in oꝑe ꝑtinente ad creanda omĩa simul.
a quib consummatis in die septimo requieuit:
nunc autem uisibiliter in oꝑe ꝑtinente ad tem¬

Expanded text:
ad illam operationem dei pertinere, unde requiead illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam potius, qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretur, ita narrat: et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. et eiecit deus adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. Cum ergo dicit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum, manifestat utique, quod aliter nunc eiecerit de terra lignum, aliter tunc, cum tertio die produxit terra herbam pabuli seminantem semen secundum suum genus et lignum fructuosum secundum suum genus. hoc est enim: eiecit adhuc, super illud scilicet. quod iam eiecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
mero senario p̃beretur. atq huic sendentiȩ sc̃¬
pturȩ uerba congruere qͦd ait postea cũ fac¬
tus ẽ dies. fec̃ ds̃ cȩlum & terram & om̃e turi
de agri antequam esset suꝑ derram. & om̃e
fenum agri anteqͣm exoriret᷑. attestari etiam
qͦd alibi scriptum ẽ. qui uiuit in ȩcernum c̃a¬
uit omĩa simul: ñ ẽ dubium hoc qͦd homo
de limo finc̾tus ẽ. eiq formata uror ex latere.
iam non ad conditionem qua simul omĩa
fac̾ta sunt ꝑtinere. quib ꝑfectis requieuit
ds̃. s ad eam oꝑationem quȩ fit iam ꝑ uolumi¬
na scłorum quȩ usq nunc oꝑatur. Huc acce¬
dit qͦd ipsa etiam uerba quib narrat᷑. quomͦ
ds̃ paradẏsum plantauerit. in eoq hominẽ
quẽ fecerat collocauit. ad eumq ad durerit
animalia quib nomen imponeret. in quib
cũ adiutorium simile illi ñ fuisset iuen¬
tum. tunc ei mulierem costa ei detracta
formauerit. satis nos admonent hȩc non

Expanded text:
mero senario praeberetur, atque huic sententiae scrmero senario praeberetur, atque huic sententiae scripturae uerba congruere, quod ait postea: cum factus dies est, fecit deus caelum et terram et omne ude agri antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exortum estquod alibi scriptum est, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul : non est dubium hoc quod homo de limo terrae fictus est eique formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia facta sint, pertinere, quibus perfectis requieuit deus, sed ad eam operationem, quae fit iam per uolumina saeculorum, qua usque nunc operatur. Huc accedit, quod ipsa etiam uerba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non
Abbreviated transcription (Latin):
uł cum mulieri nom̃ imposuit. uł cũ secutus
etiã dixit. ꝓpt̾ hoc relinquet homo patrem
suum & matrem & conungetur uxori suȩ.
& erunt ambo in carne una: quibrlibet silla¬
bis ista sonuerint. nec duȩ quecunq in his
uerbis sillabȩ simul sonare potuerunt: qͣnto
minus hȩc omma cũ his quȩ simul crtata sun
simul fien: Ac ꝑhoc aut & illa omĩa non si¬
mul ab ipso summo exordio scłoꝵ. sed ꝑ mo¬
ras atq interualla tempoꝵ fact̾a sunt. diẽq
ille non spintali sed corꝑali substantia pri¬
mum conditus uel circuitu lucis. nescio quo¬
modo uel emissione & contractione. mane ac
uesperam faciebat: aut si consideratis omĩb
quȩ suꝑiorib sermonib ꝑtractata sunt. pro¬
babilis ratio ꝑsuasit. illum diẽ spiritalẽ. sub¬
limiter ac primitꝰ conditã lucem quandã sa¬
pientẽ uocatum esse diẽ. cuiꝰ presentia ꝑ ordi¬
natam cognitionem conditioni rerum in nu¬

Expanded text:
uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus etiam dixit: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et coniungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his uerbis syllabae simul sonare potuerunt, quanto minus haec omnia cum his, quae simul creata sunt, simul fieri! ac per hoc aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordio saeculorum, sed per moras atque interualla temporum facta sunt diesque ille non spiritali sed corporali substantia primum conditus uel circuitu lucis nescio quomodo uel emissione et contractione mane ac uesperam faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractata sunt, probabilis ratio persuasit illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditum lucem quandam sapientem uocatum esse diem, cuius praesentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in nu
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilium cęli & omnium pecoꝵ. & omĩs
tene: et omnium reptilium repentium suꝑ
terram. Iam gͦ de limo formatus erat: & illi
iã soporato mulier ex latere facta erat:s hoc
commemoratũ ñ erat. qͦd nc̃ recapitulando
cominemoratũ ẽ. Neq enĩ serto die fac̾tus
femina: s fec̃ eum inquit. masculum & fe¬
minam fec̃ eos. & benedirit eos. Quomͦ gͦ
iam homine in paradyso constituto mulier
ei facta ẽ. An et hoc pretermissũ senptura
recoluit: Nam sexto die illo etiã paradysus
plantatus ẽ. & ibi homo colloeatus & sopo¬
ratus ẽ. ut eua formaretur: & ea formata etui¬
gilauit. eiq nom̃ imposuit. S hec: nͥ ꝑtẽ
porales moras fieri ñ possent. Non itaq ita
fact̾a sunt: sicut creata sunt omĩa simul.
Quantamlibet enim homo cogitet facilita¬
tem qua ds̃ etiam hec simul cum ceteris fec̃
uerba certe hominis nouimus nͥ ꝑ tempoꝵ
morulas emitti uoce non posse. Cum ergo
uerba hominis audimus. uł cũ animantib

Expanded text:
tilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium reptilium repentium super terram. iam ergo de limo formatus erat et illi iam soporato mulier ex latere facta erat. sed hoc commemoratum non erat, quod nunc recapitulando commemoratum est. neque enim sexto die factus femina; sed fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Quomodo ergo jam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? An et hoc praetermissum Scriptura recoluit? Nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, uerba certe hominis nouimus nisi per temporales morulas emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis audimus, uel cum animantibus
Abbreviated transcription (Latin):
non ita & ipse abraham in adam. & ipse adã
in primis oꝑib mundi quȩ d̃s̃ creauit omĩa
simul: S uerba dm̃i ꝑ os carnis eius. & uerba
dĩ ꝑ ora ꝓpħarum temporali corꝑis uoce ꝓfe¬
runtur. & omnib sillabis sius congruas tem¬
porum moras sumunt atq consumunt. Cũ
uero d̃s dicebat. faciamus hominem ad ima¬
ginem & similitudinẽ nr̃am. & habeat pote¬
statem piscium maris. & uolatilium cęli. ⁊om¬

Expanded text:
non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primis operibus mundi, quae deus creauit omnia simul? sed uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium c
Abbreviated transcription (Latin):
deinde quia serus ipse masculi & feminȩ n
incorporib esse non potest. Qͦd si quisquam
scdm intellectum & actionem. tanqͣm utrũq
sexum in una anima accipiendũ putauerit:
quid faciet de his quȩ. ad escam ds̃ ipso die
dedit de lignorum fructib. quȩ nͥ homini
habenti corpꝰ non utiq congrua ẽ: Nam &
si hanc ȩseam figuratȩ quisqͣm acciꝑe uo¬
luerit recedet a ꝓprietate rerum gestarum:
quȩ primitus in huuismodi narrationib
omni obseruatione fundanda ẽ. Quomodo
ebant nec intelligebant: quia nec erant qͥ uerba
ꝑciperent: Possem respondere sic eos allocurũ
longe post futuros: nec tantum nos. sed etiam
eos om̃s qui futuri sunt post nos. Omnib enĩ
dicebat quos suos futuros uidebat. Ecce ego
uobiscum sum usq in consummationem sełi.
Sicut dõ notus erat ꝓph̃a cui dixit prius qͣm
te formarem in utero noui te:sic̃ decimatus ẽ
leui. cum esset in lumbis abraham Cur enim

Expanded text:
deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundanda est. Quomodoebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum os et tam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. Cleruntamen ante omĩa uisibilia semi¬
na sunt ille causȩ: s non intelligit. Quid gͦ
faciam. nͥ quantũ possum salubrit᷑ moneã. ut
scͥpture dĩ credat. & tẽ factum hominẽ quando
ds. cum fac̾tus ẽ. dies. fec̃ cęlũ & terram. de quo
alibi scriptura dic̃ qui uuit in eternum creauit
omnia simul: & tunc quando iam non simul
s suis queq demporib creans finrit eum de
limo terrȩ. & ex eius osse mulierem: Nam nec
isto mͦ eos ulo sexto die factos. nec tamen eos
illo serto die non factos: intelligere scͥptura
ꝑmittit. Forte ergo animȩ eoꝵ serto illo die
factȩ erant ubi & ipsa imago dĩ recte intelli¬
gitur in sp̃u mentis eorũ: ut postea corpora
formarentur. S neq hoc credere eadem seri
ptura ꝑmittit. Primo ꝓpt̾ illã oꝑum consum¬
mationem. quȩ non uideo quomͦ possit in¬
telligi. si defuit aliquid tunc non causaliter
conditum qͦd postea uisibiliter conderetur:

Expanded text:
ta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semita sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura eadem permittit. primo propter illam operum consummationem - quae non uideo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea uisibiliter conderetur —
Abbreviated transcription (Latin):
na: inueniet extra illos sex dies. Tunc enim
facta ẽ. quando ds̃ de terra fiurit adhuc be¬
stias agri. & uolatilia cęli: non quando uola¬
tilia ꝓdurerunt aque. & animam uiuam.
in qua & bestiȩ sunt ꝓduxit terra. Tc̃ autẽ
factus ẽ. homo & masculus & femina. Ergo
& tunc. & postea. Neq enu tunc & non po¬
stea: Aut uero postea & non tunc: nec alii
postea. s idem ipsi. aliter tunc. aliter postea.
nobis ẽ. non tamen parentib generantib s ille
de limo. illa de costa eius. Queret. Tunc qͦmͦ:
Respondebo. inuisibiliter. podentialiter. causali¬
ter: quomͦ fiunt futura ñ facta. hic forte non
intelliget. Subtrahuntur enim ei cuncta quȩ
nouittisq ad ipsam seminum corpulentiam.
Neq enĩ uel tale aliquid homo iam erat. cũ in
prima illa sex dierum conditione factus erat.
Datur quidẽ de seminib adhanc rem non illa
similitudo: ꝓpt̃ illa quȩ in eis futura conser¬

Expanded text:
na, inueniet extra illos sex dies; tunc enim na, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias agri et uolatilia caeli, non quando uolatilia produxerunt aquae et animam uiuam, in qua et bestiae sunt, produxit terra. tunc autem factus est homo et masculus et femina : ergo et tunc et postea. neque enim tunc et non postea aut uero postea et non tunc; nec alii postea, sed idem ipsi aliter tunc, aliter postea. nobis est, non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa eius. quaeret: tunc quomodo? respondebo: inuisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conser
Abbreviated transcription (Latin):
sentire nec dicere. Quamqͣm enim p̃cedentib
sermonib quantum potuerim lectͥorem per¬
struxerim:plures tamen arbitror caligare in
his locis . & putare ita fuisse prius hominem
in illo dĩ oꝑe quo simul omnia creata suint.
ut aliquam uitã duccret᷑ ut dĩ locutionem ad
se directam cum dixit ds̃ ecce dedi uob̃ om̃e
pabulum seminale. discerneret crederet. in¬
telligeret. Nouerit ergo qui hoc putat non
hoc me sensisse neq dixisse. S rursus si dire¬
ro non ita fuisse hominem in illa prima ierũ
conditione qua creauit ds̃ omnia simul. sicu¬
ti ẽ. non tantum ꝑfectȩ etatis homo. s ne in¬
fans quidem. nec tantũ infans. s ne puerꝑi¬
um quidem in utero matris. nec tantum hoc.
s ne semen quidẽ uisibile hominis: puta¬
bit omnino non fuisse. Redeat gͦ ad scriptu¬
ram inueniet sexto die hominem factum.
ad imaginem dĩ: factos autẽ masculum ⁊
feminã. Item querat quando fact̃a sit femi¬

Expanded text:
sentire nec dicere. quamquam enim praecedentibus sentire nec dicere. quamquam enim praecedentibus sermonibus. quantum potuerim, lectorem praestruxerim, plures tamen arbitror caligare in his locis et putare ita fuisse prius hominem in illo dei opere quo simul omnia creata sunt, ut aliquam uitam duceret, ut dei locutionem ad se directam, cum dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale, discerneret, crederet, intellegeret. nouerit ergo, qui hoc putat, non hoc me sensisse neque dixisse. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creauit deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed ne semen quidem uisibile hominis, putabit omnino non fuisse. redeat ergo ad scripturam, inueniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femi
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet scđm potentiã. ꝑuerbum dĩ tanquam
seminaliter mundo inditam. cum creauit om¬
nia simul.a quib in die septimo requieuit. ex
quib omnia suis queq temporib iam ꝑ
scłorum ordinem fierent: Nunc autem scdm
oꝑationem prebendam temporib qua usq
nunc oꝑatũt: & oportebat iam suo tempore
fieri adam de limo terrȩ. eiusq mulierem ex
uiri latere. In qua distributione operum dĩ.
partim ad illos dies inuisibiles ꝑtinentium
in quib creauit omnia simul. partim ad istoᷤ
in quib oꝑatur cotidie quicquid ex illis tan¬
quam inuolucris primordialib in tempore
uoluitur. si non importune neq absurde scͥ¬
pturȩ uerba secuti sumus. quȩ nos ad hȩc di¬
ftinguenda duxerunt: Cauendum ẽ. ne ꝓpter
ipsarũ ierum aliquanto difficilẽ ꝓceptionẽ.
quam tardiores assequi non sufficiunt. pute¬
mur aliquid sentire ac dicere: qͦd scimͦ nos nec

Expanded text:
scilicet secundum potentiam per uerbum dei tamquam scilicet secundum potentiam per uerbum dei tamquam seminaliter mundo inditam, cum creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaeque temporibus iam per saeculorum ordinem fierent, nunc autem secundum operationem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distributione operum dei partim ad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, partim ad istos, in quibus operatur cotidie \'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune neque absurde scripturae uerba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt, cauendum est, ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptionem, quam tardiores adsequi non sufficiunt, putemur aliquid sentire ac dicere, quod scimus nos nec
Abbreviated transcription (Latin):
quia iam terra ꝓdurerat om̃s bestias agri ser¬
to die. & aqua omnia uolatilia cęli quinto dic
Auter ergo tunc id: potentialit̃ atq causaliter.
sicut illi oꝑi competebat quo creatut omnia
simul. a quib in die septimo requieuit: aliter
autem nunc sicut ea uidemꝰ quȩ ꝑ temporalia
spacia creat sicut usq nunc oꝑat᷑. Ac ꝑ hoc
iam ꝑ istos notissimos lucis corporalis dies qͥ
circuitu solis fuint: eua facta ẽ. de latere uiri
sui. Tẽ enim ds̃ adhuc finrit de terra bestias
& uolatilia. in quib cum adiutorium simile
ipsi adam non esset inuentũ. illa formata ẽ.
In talib gͦ dieb etiam ipsum de limo fixit
ds̃. Neq enim dicendum ẽ. masctilum quidẽ
dic̾ serto factum. feminã uͦ posteriorib dieb:
cum ipso sexto die aꝑtissime dict̾um sit. mas¬
culum & feminam fecit eos. & benedirit eos:
& cȩtera quȩ de ambob &. ad ambos dicuntur.
liter ergo tunc ambo: & nc̃ aliter ambo.Tẽ

Expanded text:
quia iam terra produxerat omnes bestias agri sexquia iam terra produxerat omnes bestias agri sexto die et aqua omnia uolatilia caeli quinto die. aliter ergo tunc, id est potentialiter atque causaliter, sicut illi operi conpetebat, quo creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, aliter autem nunc, sicut ea uidemus, quae per temporalia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim dicendum est masculum quidem sexto die factum, feminam uero posterioribus diebus, cum ipso sexto die apertissime dictum sit: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et nunc aliter ambo : tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cauit adam animam uiuam: hoc nom̃ illius.
Et uocatut adam nomina omnib pecorib &
omnib uolatilib cęli: & omnib bestiis agri. Ade
autem non c̃ inuentus ad iutor similis ipsi. &
imecit ds̃ mentis alienationem suꝑ adam. & ob¬
dormiuit: & sumpsit unam de costis eius &
adimpleuit carnẽ in locum euis: & ȩdificauit
dñs d̃s costam qͣm sumpsit de adam inmulie¬
rem. Si ergo consequent cum in pecorib ⁊ be¬
stiis agri. & uolatilib celi non esset inuentum
adiutorium simile homini. fec̃ ds̃ ei aduitor¬
um simile de costa lateris eius. hoc autẽ factũ
ẽ cum easdem bestias agri. & uolatilia cęli ad¬
huc de terra finxisset. & ad illũ addurisset: qͦmͦ
sexto die factum hoc potest intelligi. quando¬
quidem illo die ꝓduxit terra animam uiuam
scđm uerbum dĩ. uolatilia uͦ quinto die ꝓdu¬
xerunt aquȩ similiter seđm uerbum dĩ: hon
itaq hic diceretur. & finrit ds̃ adhuc de derra
om̃s bestias agri. & omnia uolatilia cęli: nisi

Expanded text:
uocauit Adam animam uiuam, hoc nomen illius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. Adae autem non est inuentus adiutor similis ipsi. et iniecit deus mentis alienationem super Adam, et obdormiuit: et sumsit unam de costis eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam sumsit de Adam, in mulierem. si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri et uolatilibus caeli non esset inuentum adiutorium simile homini, fecit ei deus adiutorium simile de costa lateris eius, hoc autem factum est, cum easdem bestias agri et uolatilia caeli adhuc de terra finxisset et ad illum adduxisset: quomodo sexto die factum hoc potest intellegi, quandoquidem illo die produxit terra animam uiuam secundum uerbum dei, uolatilia uero quinto die produxerunt aquae similiter secundum uerbum dei? non itaque hic diceretur: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ratum qͦd nunc recapitulando insinuatur:
& uideamus utrum nobis cum ipsa scͥptura
concordet. Sic certe scriptum ẽ. cum ad huc
diei serti oꝑa narrarentur. Et dixit ds̃. Facia¬
mus hominem adimaginem & similitudi¬
nem niãm: & habeat potestatem piscium ma¬
ris & uolatilium cęli & omnium pecoꝵ: & oĩs
terram. Et fecit d̃s hominem: ad imaginem
dĩ fecit eum. masculum & feminã fecit eos:

Expanded text:
ratum, quod nunc recapitulando insinuatur, ratum, quod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, utrum nobiscum ipsa scriptura concordet. sic certe scriptum est, cum adhuc diei sexti opera narrarentur: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maram. Et fecit Deus hominem, secundum imaginem Dei fecit eum: masculum et feminam fecit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
hec dicenda sunt ante in quibdam primor¬
diis iam facta latuisse. ac deinde in hanc faci¬
em qua mundus exstructus ẽ. accessu tempo¬
ris tanquam exorta claruisse: s ab exordiose¬
culi cum factus ẽ. dies conditũ mundum. in ctuꝰ
elementis simul sunt condita quȩ post acces¬
su temporis orirentur. uel frutect̾a. uel anima
dera credendũ ẽ. inelementis mundi primit᷑
facta atq recondita. accessu temporis postea¬
exstitisse. atq in has enituisse formas. quȩ celit᷑
fulgent: s ilo senario ꝑfectionis numero cira¬
ta simul omnia cum factus ẽ dies. Utrum gͦ
sic & homo ista iam sp̃e qua in sua natura ui¬
uit. & agit siue bonum siue malum. an & ip¬
se in occulto sicut fęnum agri andeqͣm eror¬
tum ẽ. ut hoc ei poss et accessu demporis ero¬
riri qͦd de puluere factus ẽ: Accipiamꝰ gͦ eum
serto ipso die in hac ꝑspicua usibiliq for¬
ma de limo finctum: s tunc non commemo¬

Expanded text:
haec dicenda sunt ante in quibusdam primorhaec dicenda sunt ante in quibusdam primordiis iam facta latuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orerentur. uel frutecta uel animaldera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri, antequam exortum est. ut hoc ei post esset accessu temporis exoriri, quod de puluere factus est? Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua uisibilique forma de limo fictum, sed tunc non commemo
Abbreviated transcription (Latin):
t finxit ds̃ hominem pulue¬
rem de terra: & insufflauit ĩ
faciem eius flatum uitȩ: &
factus ẽ. homo in animã ui¬
uentem. Hic primo uiden¬
dum ẽ. utrum ista recapitu¬
latio sit. ut nunc dicatur quomͦ fac̾tus sit ħo.
quem sexto illo die factum legimus: an uero tẽ
quidem cum fec̃ omnia simul in his etiã ho-¬
minem latenter fecit sic̃ fenum terrȩ anteqͣm
ess et exortum: ut eo mͦ & ipse cum iam esset
in secreto quodã nature aliter fac̾tus. sicut illa
quȩ simul creauit cum factus ẽ dies. accessu
temporis etiam isto mͦ fieret qͦd in hac ꝑspicua
forma uitã gerit uel male uel bene. sic̃ fenum
qͦd factum ẽ. anteqͣm exoriretur su terrã. ac¬
cedente iam tempore & fontis illi. irriga¬
tione exortum ẽ. ut esset suꝑ terram. Prius
ergo scđm recapitulationem id conemur ac¬
ciꝑe: fortassis quippe tta homo factus sit in
die sexto sicut dies ipse primitus factus est.
sic̃ firmamentum sic̃ terra &. mare. Neq enĩ

Expanded text:
hominem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
gni. si innocentes fuerunt. Si autem nocentes.
tanquam zuania frumentis nec in africa ob¬
ẽẽ potuerunt eis qui se ꝓpt illos etiam cognitoᷤ
ab unitate eccliȩ separare noluerunt. Ut enim
omittam quam multi eos crediderunt in no¬
centes. quib facinus eorum etiam si aliqͦd fuit.
tamen demonstrari non potuit. et utiq istos nee
uos potestis dicere peccatis alienis incognitis
potuisse maculari. s ut hos inquã omittam.
ipsi qui eos nocentes uł nouerant uł putabañ.
quamuis in africanis eccłiis constituti. cum
uiderent eos apud ȩccłias transmarinas ñ potu¬
isse conuinci. nec crimina eoꝵ longe lateq
diffusis menbris ȩccłie demonstrari. si se
uellent ꝓpt̃ ulos quos malos nouerant acõ¬
munione tot gentium quib eos ostendere
non ualebant. uelut pestiferȩ contagionis ti¬
more separare. teneret eos. non ego.non tu ñ
donatus. ñ cecilianus s ipse quẽ nominare

Expanded text:
gni, si innocentes fuerunt, si autem nocentes, gni, si innocentes fuerunt, si autem nocentes, tamquam zizania frumentis nec in Africa obesse potuerunt eis, qui se propter illos etiam cognitos ab unitate ecclesiae separare noluerunt. ut enim omittam, quam multi eos crediderint innocentes, quibus facinus eorum, etiamsi aliquod fuit, tamen demonstrari non potuit — et utique istos nec uos potestis dicere peccatis alienis incognitis potuisse maculari —, sed ut hos, inquam, omittam, ipsi, qui eos nocentes uel nouerant uel putabant, quamuis in Africanis ecclesiis constituti, cum uiderent eos apud ecclesias transmarinas non potuisse conuinci nec crimina eorum longe lateque diffusis membris ecclesiae demonstrari. si se uellent propter illos, quos malos nouerant, a communione tot gentium, quibus eos ostendere non ualebant, uelut pestiferae contagionis timore separare, teneret eos non ego, non tu, non Donatus, non Caecilianus, sed ipse quem nominare
Abbreviated transcription (Latin):
thiatirensem. sardensem. ꝑgamensem. phila¬
delfensem. laodicensem. ad quas ẽ apocalipsiᷤ
apłi iohannis. tot alias ȩccłias ponti. capa¬
dotiȩ asiȩ. bithiniȩ. ad quas scribit apłs pe¬
trus. et quicquid aliud se paulus abiherusa¬
lem usq ad illyricum euuangłio repleuisse
testatur: ut taceam de aliis tam latis atq
immensis terrarum partib. in quas ex his
apłicis laborib et plantationib porrect̾a
creuit et crescit eccłia. Istas certe eccłias qͣs
ex litteris diuinis atq eanonicis nominaui
tam longe ab africa constitutas tanquam peri¬
erint ex peccatis afrorum accusare cogemini:
ne corrigatis errorem qui uos ad tantũ scelus
nefaria dissensione compellit. Nlos autem
ut istum errorem urm facilius conuineamꝰ.
nec ipsos afros quorum falsa crimina in ce¬
teras etiam gentes ꝑfundere audetis: nec ip¬
sos inquam defendere cogimur: Habent enĩ
cum illis transmarinis eccłiis societatem re¬

Expanded text:
Tbyatirenaem, Sardensem, Pergamensem, PhilaTbyatirenaem, Sardensem, Pergamensem, Philadelfensem, Laodicensem, ad quas est Apocalypsis apostoli Iohannis, tot alias ecclesias Ponti, Cappadociae, Asiae, Bithyniae, ad quas scribit apostolus Petrus, et quidquid aliud se Paulus ab Hierusalem usque ad Illyricum euangelio repleuisse testatur, ut taceam de aliis tam latis atque inmensis terrarum partibus, in quas ex his apostolicis laboribus et plantationibus porrecta creuit et crescit. ecclesia. istas certe ecclesiae, quas ex litteris diuinis atque canonicis nominaui, tam longe ab Africa constitutas, tamquam perierint ex peccatis Afrorum accusare cogimini, ne corrigatis errorem, qui uos ad tantum scelus nefaria dissensione conpellit. Nos autem ut istum errorem uestrum facilius conuincamus, nec ipsos Afros, quorum falsa crimina in ceteras etiam gentes perfundere audetis, nec ipsos, inquam, defendere cogimur. habent enim cum illis transmarinis ecclesiis societatem re
Abbreviated transcription (Latin):
damus. Uos contagione maloꝵ afroꝵ eccłiam
perisse dicitis de orbe terrarum.et in parte do¬
nati eius reliquias remansisse tanquam infru¬
mentis ariraniis et palea separatis. contra cy¬
prianum aꝑtissime sentientes. qui dic̃ nec
malorum ꝑmixtione bonos ꝑtre in ȩcelesia.
nec eosdem malos posse ante dempus iudicii
diuini abonorum ꝑmixtione separari. Uos
itaq scđm ur̃orum errorem uł potius furorẽ
accusare cogimini non solum cecilianum
et ordinatores eius. uerum etiam illas ȩccłia ᷤ
quas in scripturis apłicis et eanonicis parit̃
legimus: non solum romanoꝵ. quo ex africa
ordinare paucis urĩs soletis epm. uerũ etiã
corinthiorum. galatͥarum. ephesioꝵ. thessa¬
lonicensium. colosensium.philipensium. ad
quas aꝑtissime scribit apłs paulus: iherosoli¬
mitanam. quam primus apłs iacobus epis¬
copatu suo rexit. antiocensem ubi primo ap¬
pellati sunt discipuli. xp̃iam. smirnensem.

Expanded text:
damus. Uos contagione malorum Afrorum ecclesiam damus. Uos contagione malorum Afrorum ecclesiam perisse dicitis de orbe terrarum et in parte Donati eius reliquias remansisse tamquam in frumentis a zizaniis et palea separatis, contra Cyprianum apertissime sentientes, qui dicit nec malorum permixtione bonos perire in ecclesia nec eosdem malos posse ante tempus iudicii diuini a bonorum permixtione separari. uos itaque secundum uestrum errorem uel potius furorem accusare cogimini non solum Caecilianum et ordinatores eius, uerum etiam illas ecclesias, quas in scripturis apostolicis et canonicis pariter legimus, non solum Romanorum, quo ex Africa ordinare paucis uestris soletis episcopum, uerum etiam Corinthiorum, Galatarum, Ephesiorum, Thessalonicensium, Colossensium, Philippensium, ad quas apertissime scribit apostolus Paulus, Hierosolymitanam, quam primus apostolus Iacobus episcopatu suo rexit, Antiochensem, ubi primo appellati sunt discipuli christiani, Smyrnensem,
Abbreviated transcription (Latin):
pter⁊iania separamini: Erstat ȩccłia cunc̾tis
clara atqz conspicua. Quippe ciuitas que ab¬
scondi non potest suꝑ montem constituta. per
quam dominatur xp̃c amariusq ad mare.
& a flumine usq adterminos orbis derix. tan¬
quam semen abrahe multiplicatum sic̃ stellȩ
cȩli & sicut arena maris. in quo benedicunt᷑
om̃s gentes. Hanc etiam beatus cyprianus
ita commendat. ut eam dicat dñi luce ꝑfusã.
radios suos ꝑ orbem terrarum porrigere: ra-¬
mos suos ꝑuniuersam terram copit ub eita-¬
tis extendere. Hȩc aut infrumentis suis non
accusaretur. aut ꝓpterzirama non desereret᷑.
Unum horum uobis etiam uos ipsi respondete:
alterum eẏprianl monitis discite. Ipsius enim
uerba sunt attestantis & dicentis. Nam et si
uidentur inȩccłia ẽe zania: non tamen im¬
pediri debet aut fides aut caritas nr̃a. ut qm̃
zirania ẽe in ȩccłia cernmus ipsi de ȩccłia rece¬

Expanded text:
ropter zizania separamini? exstat ecclesia cunctis ropter zizania separamini? exstat ecclesia cunctis clara atque conspicua, quippe ciuitas quae abscondi non potest super montem constituta, per quam dominatur Christus a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, tamquam semen Abrahae, multiplicatum sicut stellae caeli et sicut arena maris, in quo benedicuntur omnes gentes. hanc etiam beatus Cyprianus ita commendat, ut eam dicat domini luce perfusam radios suos per orbem terrarum porrigere, ramos suos per uniuersam terram copia ubertatis extendere. haec aut in frumentis suis non accusaretur aut propter zizania non desereretur. unum horum uobis etiam uos ipsi respondete, alterum Cypriani monitis discite. ipsius enim uerba sunt adtestantis et dicentis: nam etsi uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra, ut quoniam zizania esse in ecclesia cernimus ipsi de ecclesia rece
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ergo non erat ecclia quam cyprianus te¬
neret. predicaret: nec unde postea donatus
exiret. Si autem bonos contagio illa ñ ꝑdidit.
nec eorum quos accusatis contagio. xp̃ianũ
orbem ꝑdere potuit. Nolite calumniari sepa¬
rati. et ad eccłiam redite correct̾i. Cecilianũ
et socios eius contra quos tunc seds tigisitanꝰ
contraxit condiditq concilium. necesse tib
ẽ accusare: mͥ non ẽ necesse defendere. Accusa
eos quantis uirib potes. si innocentes fuert̃.
nichileis tanquam frumentis oberit uento¬
sitas tua. Si nocentes fuerunt ñ debuerunt
ꝓpt̃ illa ⁊uania frumenta deseri. quib nicħ
obfuerunt. Accusa quantum potes. Uincosi
non ꝓbas. ⁊unco si probas. Uinco inquam si non
ꝓbas iudice te ipso. iunco si ꝓbas. teste cypria.¬
no. Quid eos uis fuisse: Si innocentes.cur fru¬
mentis dominiciscum sitis titana calum ni¬
amini: Si nocentes. curafrumentis dñicis ꝓ¬

Expanded text:
tunc ergo non erat ecclesia, quam Cyprianus tetunc ergo non erat ecclesia, quam Cyprianus teneret praedicaret nec unde postea Donatus exiret. si autem bonos contagio illa non perdidit, nec eorum quos accusatis contagio christianum orbem perdere potuit. nolite calumniari separati et ad ecclesiam redite correcti. Caecilianum et socios eius, contra quos tunc Secundus Tigisitanus contraxit condiditque concilium, necesse tibi est accusare, mihi non est necesse defendere. accusa eos quantis uiribus potes. si innocentes fuerunt, nihil eis tamquam frumentis oberit uentositas tua; si nocentes fuerunt, non debuerunt propter illa zizania frumenta deseri, quibus nihil offuerunt. accusa quantum potes. uinco si non probas, uinco si probas; uinco, inquam, si non probas iudice te ipso, uinco si probas teste Cypriano. quid eos uis fuisse? si innocentes, cur frumentis dominicis, cum sitis zizania, calumniamini? si nocentes, cur a frumentis dominicis p
Abbreviated transcription (Latin):
minica quȩ usq ad messem pariter crescunt.
uł usq ad uentilationem pariter triturant᷑.
non esse deserendam imꝑat ds̃: testis ẽ cypri¬
anus. Ae ꝑhoc si incommunione sacram̃toꝵ
mali maculant bonos. quando temporib cỹ¬
priani. uł ante cyprianum sine baptismo sic̃
putatis heretici suscipiebantur. ȩccłiam ꝑisse
dicite. et uos unde nati fuentis ostendite. Si
atitem quod ueritas etiam ꝑ cyprianũ docet.
cum ꝓ eccłiȩ pace etiam cognita zirama tole¬
ranturfrumenta non maculant.filius malꝰ
ipse se iustum dicit. eritum autem suum ñ
abluit: quia de ȩccłia ꝓpter inalos exire non de¬
buit. Iterum dico. ecce ab hac inuictissima ra¬
tione dissimulare non sino.Si non commu¬
nicantes peccatis malorũ. ꝓpter ipsã tantũ
communionem sacramentoꝵ mali ꝑdunt
bonos. quando in preteritum exheresi ad ec¬
cłiam uenientes sine baptismo admissi sunt.
contagione sua bonos utiq ꝑdiderunt. Iam

Expanded text:
minica, quae usque ad messem pariter crescunt minica, quae usque ad messem pariter crescunt uel usque ad uenti. lationem pariter triturantur —, non esse deserendam imperat deus, testis est Cyprianus. ac per hoc si in communione sacramentorum mali maculant bonos, quando temporibus Cypriani uel ante Cyprianum sine baptismo, sicut putatis, haeretici suscipiebantur, ecclesiam perisse dicite et uos unde nati fueritis ostendite. si autem, quod ueritas etiam per Cyprianum docet, cum pro ecclesiae pace etiam cognita zizania tolerantur, frumenta non maculant, filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit, quia de ecclesia propter malos exire non debuit. Iterum dico, ecce ab hac inuictissima ratione dissimulare non sino: si non communicantes peccatis malorum propter ipsam tantum communionem sacramentorum mali perdunt bonos, quando in praeteritum ex haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt, contagione sua bonos utique perdiderunt. iam
Abbreviated transcription (Latin):
eis uenientes.ut meis error ꝓprius corrigatur:
diuinum autẽ sacramentum ñ rescindatur.
bene illic iuentib tanquam frumentis dñi¬
cis gratulamur:. Si autem sicut putatis &
cẏprianum uobis in hac sententia fauere
iact̾atis. non habent baptismum. certe admis¬
si simpliciter ad eccłiam scđ̾m eundem cypria¬
num. ꝓpter meritum ipsius unitatis indulgẽ¬
tiam dĩ meientur: nec ab eccłie munerib sepa¬
rantur. Et quicunq ulos sedm morem anteri¬
orem de quo non tacuit cyprianus simplicit̃
admittunt. & rect̾e ac pacifice uiuunt int̃ ea¬
dem frumenta horreo destinata deputantur.
Qui autem ut seientes contra ueritatem in his
recipiendis contentiose dimicant. ut prauis
atq ꝑuersis morib uiuunt. in titaniis. & pa¬
lea flammis debita tolerantur: Propter eos ta¬
men eccłiam quȩ ꝑ totum orbem terrarum co¬
piosis successib dilatatur: hoc ẽ frumenta do¬

Expanded text:
cis uenientes, ut in eis error proprius corrigatur, cis uenientes, ut in eis error proprius corrigatur, diuinum autem sacramentum non rescindatur, bene illic uiuentibus tamquam frumentis dominicis gratulamur. si autem, sicut putatis et Cyprianum uobis in hac sententia fauere iactatis, non habent baptismum, certe admissi simpliciter ad ecclesiam secundum eundem Cyprianum propter meritum ipsius unitatis indulgentiam dei merentur nec ab ecclesiae muneribus separantur. et quicumque illos secundum morem anteriorem, de quo non tacuit Cyprianus, simpliciter admittunt et recte ac pacifice uiuunt, inter eadem frumenta horreo destinata deputantur; qui autem uel scientes contra ueritatem in eis recipiendis contentiose dimicant uel prauis atque peruersis moribus uiuunt, in zizaniis et palea flammis debita tolerantur. propter eos tamen ecclesiam, quae per totum orbem terrarum copiosis successibus dilatatur — hoc est frumenta do
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłia ꝑeunt. ⁊ dũ se insollerter extollunt. ipło
suo tumore cȩcati. ueritatis lumen amittunt.
llides frater scłm scripturas diuinas hoc p̃cepiᷤ¬
se cyprianum etiam ꝓpter malos qui cũ sint
abonis uita moribq spiritaliter separati. cor¬
poraliter tamen eis in ȩccłia uidentur ẽẽ ꝑmix¬
ti. usq in diem iudicii quo etiam corporaliter
debitas separabuntur ad penas non eẽ eccłiam
deserendam tanquã frumenta ꝓpt̃ paleã uel
ritama. tanqͣm domum magnã ꝓpt̃ uasa in¬
honorata. Uides. audis. sentis. capis. intelligis.
quanto scelere ꝓpt̃ eos qui uobis siue recte siue
cum fallimini displicent. separemini ab eccle¬
sia quȩ toto orbe diffunditur: cui scd̾m scrip¬
turas diuinas tam magnum. tã firmum. tã
clarum. atq luculentum testimonium ꝑhib
cẏprianus. Quam obrem attende diligenteꝵ
de tota ista questione brtuem ratiociationẽ
meam.Si recte in eccłiam recipiunt᷑ exhereti¬

Expanded text:
ia pereunt, et dum se insolenter extollunt, ipso suo tumore caecati ueritatis lumen amittunt. uides, frater, secundum scripturas diuinas hoc praecepisse Cyprianum etiam propter malos, qui cum sint a bonis uita moribusque spiritaliter separati, corporaliter tamen eis in ecclesia uidentur esse permixti usque in diem iudicii, quo etiam corporaliter debitas separabuntur ad poenas, non esse ecclesiam deserendam tamquam frumenta propter paleam uel zizania, tamquam domum magnam propter uasa inhonorata. uides audis sentis capis intellegis, quanto scelere propter eos, qui uobis siue recte siue cum fallimini displicent, separemini ab ecclesia quae toto orbe diffunditur, cui secundum scripturas diuinas tam magnum, tam firmum, tam clarum atque luculentum testimonium perhibet Cyprianus. Quamobrem attende diligenter de tota ista quaestione breuem ratiocinationem meam. si recte in ecclesiam recipiuntur ex haereti