comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ter quod est omĩa licita sunt.
ipsum est. omĩa quidem mũ¬
da. Et quod est s non omĩa
expediunt ipsum est. s ma¬
lum est homini. qui ꝑoffen¬
diculum manducat. Ita o¬
stendit ea quȩ licita stint.
idest nullo p̃cepto dñi ꝓhi¬
bentur. sicut expedit potius
ẽẽ tractanda: non prescripto
legis s consilio caritatis.
quia licebat illi adiscipulis
sius sũptꝰ accipere. S qm̃ scie¬
bat pseudo apłs occasionem
querere accipiendi: noluit ab
his accipere: ne causa uientris.
uigor euangelice ueritatis tor¬
pesceret. Si enim abhis accipe¬
ret. quos intantis uitiis argu
concessam sibi adñõ inclina¬
ret. Nonenim potest consta¬
nter argui aquo accipitur:
marimecum ideo promptus
ad dandum sit maliuolus.
ut sibi humiliet p̃dicatorẽ.
Et ideo dicit. s ego scib nulliꝰ
redigar potestate. Escauen¬
tri. et uenter escis. D s̃ autẽ:
et hunc et has destruet. De¬
strtictio uentris est: cũ eden¬
di cessat offitium: Aesce uero

Expanded text:
t . Quod est, Omnia licita sunt; ipsum est, Omnia quidem munda: et quod est, sed non omnia expediunt; ipsum est, sed malum est homini qui per offensionem manducat. Ita ostendit ea quae licita sunt, id est, nullo praecepto Domini prohibentur, sicut expedit potius esse tractanda, non praescripto legis, sed consilio charitatis. quia licebat illi ab his sumptus accipere. Sed quoniam sciebat pseudoapostolos occasionem quaerere accipiendi, noluit ab his accipere, ne causa ventris vigor evangelicae veritatis torpesceret. Si enim ab iis acciperet, qconcessam sibi a Domino inclinaret. Non enim potest constanter argui a quo accipitur, maxime cum ideo promptus ad dandum sit malevolus, ut sibi humiliet et praedicatorem, e et dicit: Sed ego sub nullius redigar potestate. Esca ventri, et venter escis, Deus autem et hunc et has destruet. Destructio ventris est, cum edendi cessat officium: escae vero
Abbreviated transcription (Latin):
habet. s quasi non habeat.
quisic seit debita carnis ex¬
soluere tt tamen ꝑcã mundo
totamente noncogatur in
uxorem: cogitat quȩ sunt huiꝰ
mundi: quomodo placeat cyx¬
ori. Iue uxorem habens quasi
non habet: qui sic studet place¬
re conitigi: ac tamen non displi¬
nt tristitias p̃sentis mali: gau¬
deant spe futuriboni. Flent
sic temporalib damnis affli¬
gitur: ut tamen de ȩternis lu¬

Expanded text:
habet, sed quasi non habens, qui sic scit debita carnis exsolvere, ut tamen per eam mundo tota mente non cogatur inhuxorem, cogitat quae sunt hujus mundi, quomodo placeat uxori , ille uxorem habens quasi non habet, qui sic studet placere conjugi, ut tamen non displint tristitia praesentis mali, gaudeant spe futuri boni, et sic temporalibus damnis affligitur, ut tamen de aeternis lu
Abbreviated transcription (Latin):
s addidit corpus: tanquam
exduob dit̾isis ex masctilino
et feminino. unrum corpus
adiunctione compositum:
adheret domino tnus est. aut
do fit unus sp̃s. ex diuersis
duob ita ut sine humano
spũ. beatus sit deus sp̃s atq
ꝑfectus: beatus autẽ hominis
sp̃s non nisi cum deo. nec fru¬
stia ut existimo cumtanta
tate. uel sua cum patre. uł nr̃a
inuicem nobiscum: nusquã
dixit. ut nos et ipsi tinum :
sut sint unum: sicuit et nos
monet fornicationẽ. ꝑ quã
filii dei fiuint filii diaboli

Expanded text:
sed addidit, corpus, tanquam sed addidit, corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminino unum corpus adjunctione compositum. adhaeret Domino, unus est, aut,do fit unus spiritus ex diversis duobus, ita ut sine humano spiritu beatus sit Dei spiritus atque perfectus, beatus autem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo, cum tantatate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi unum: sed, Ut unum sint, sicut et nos monet fornicationem, per quam filii Dei fiunt filii diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
illum ds̃ Meretrix est enim.
que tibi ad ulterium consen¬
tid: et forte ipsa xpĩana dol¬
lit menbra xp̃ret facit men¬
bia adtlteri: Inuicẽ inuob̾
contẽpnitis  xp̃m: necagno¬
seitis dñm ur̃m: nec cogitatis
p̃ctum ur̃m. Qualis autem
ille dñs. qui seruos suos fecit
fr̃s suios sed parum erat fr̃s
suos: nisi faceret menbra
sua. Ita ne tanta dignitas
inluit: quia tam benigne
p̃stita ẽ. Qlis honor ei retri¬
buitur. si non prestaret᷑.¬
.I. desideraretur. Quia p̃sti
autem corpoza nr̃a. quȩ diest
qm̃ qui adheret meretrici
unum corpus efficitur: Hoc
dicit. quia qui contaminatio¬
ni se ad miscet: uirum fit cũ eo
cui se ad miscet: Fornicatio
enim ambos unum facit. ut
quomodo innatura.sic et in
macula. unum sint. Erunt
inquit duo incarne una.
Manifestum est. ut quia muli¬
er de uiio est. ambo incarne
una sint. Quia quomodo cũ¬
uxore licite: sic et cum meretri¬
ce una caro efficitur ꝑ amorẽ
inlicitum. Qui autem ad¬
dixit unum sunt. aut unus est

Expanded text:
is? Meretrix est enim quae tibi ad adulterium consentit: et forte ipsa christiana tollit membra Christi, et facit membra adulteri. Invicem in vobis contemnitis Christum, nec agnoscitis Dominum vestrum, nec cogitatis pretium vestrum. Qualis autem ille Dominus, qui servos suos fecit fratres suos? Sed parum erat fratres suos, nisi faceret membra sua. Itane tanta dignitas viluit? Quia tam benigne praestita est, non honor ei retribuitur? Si non praestaretur, desideraretur: quia praestitautem corpora nostra, quae dicit quia qui adhaeret meretrici, unum corpus fit? Hoc dicit, quia qui contaminationi se admiscet, unum fit cum eo, cui se admiscet. Fornicatio enim ambos unum facit; ut quomodo in natura, sic et in macula unum sint. Erunt, inquit, duo in carne una . Manifestum est, ut quia mulier de viro est, ambo in carne una sint. Qui autem uxore licite, sic et cum meretrice una caro efficitur per amorem illicitum. Qui autem addixit, Unum sunt, aut, Unum est;
Abbreviated transcription (Latin):
gem non liceret:hoc fieri
dñs ꝓhiberet: Neq id apl̃s
ꝓhibens diceret. Ego dicoñ
dñs. Nam si ꝓpter fornicatio¬
nem carnis ꝑmittit᷑ homo
aconiuge separari: quanto
mags inconiuge. mentis
ssicatio de testanda est. idẽ
nsidelitas: de qua seriptũ est
Qimecce qui longe se faciunt
at ꝑibunt. ꝑdidisti omnem
qu fornicatur abste.S quia
salicitum est. ut non expedi¬
at ne ꝓpter coniugum se para¬
tiones offensi homines.ipsã
doctrinam salutis quia in¬
licita ꝓhibent exhorreant.
acsic peiores atq perituri in
eadem infidelitate remane¬
ant: Intercedit apłs:et mo¬
nendo fieri uetat. quod ita li¬
cictim est. ut non expediat:¬
Item aliter: licet nobis man¬
ducare et bibere. S si subie¬
crrimus nos cõmessationi:
hoc ipsum licitum. ꝑducet
nos ad illicitum. Et ideo

Expanded text:
gem non liceret, hoc fieri gem non liceret, hoc fieri dominus prohiberet neque id apostolus prohibens diceret: ego dico, non dominus. nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitatis, de qua scriptum est: quoniam ecce qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediattestate. Licet nobis manducare et bibere, sed si subjecerimus nos comessationi, hoc ipsum licitum perducet nos ad illicitum, ho
Abbreviated transcription (Latin):
qui utitur rationali uolunta¬
tis arbitrio: Quod inom̃ib
mortalib animantib: non¬
nifi homini est diuinitꝰ. at¬
tributum. S aliud est. cum
ꝓprie loquimur: aliuden
uerba ex aliis reb transfe¬
rendo uel abutendo mutu¬
amus: Ut igitur sipossum
enitamur. inter id quiod lice
et non expedit. et id quodñ
licet atq ideo nec expedit.
aliquo certo fine distinguere:
ea michi uidentur licere etñ
expedire. que ꝑiusticiam qui¬
dem que coram deo est. ꝓmit¬
tuntur. s ꝓpter offensionem
hominum. ne obhoc inpedi¬
antur asalute. uitanda sunt.
Ea tiero non licete. et ideo non
expedire. que sic ipsa itstitia
uetantur. ut facienda non
sint. etiã si abeis quib inno¬
titiam fuierint ꝑlata latiden¬
tur: Quod siita est: ideo non¬
nisi inlicita ꝓhibentur adm̃
tit ea que inlicita sunt. et m
expediunt. non legis tuncilo:
s libera dilectionis benificien¬
tia caueantur. Quocirca si
dimittere infidelem coniti¬

Expanded text:
qui utitur rationali uoluntaqui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, enitamur inter id, quod licet et non expedit, et id, quod non licet atque ideo nec expedit. aliquo certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Quocirca si dimittere infidelem coniu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid int̾er sit aliqua. uniuer¬
sali regula diffiniri difficile
est. Citius eñĩ qtuisq dicerit:
omne quod fieri non expedit.
peccatum est. Omne atitẽ
peccatũ. inlicitum est. Om̃e
ergo quod non expedit: islici¬
tum est: Et ubi erunt illa que
inlicita ẽẽ. s non expedire a¬
płs dicit: si omne quod non
ex pedit. licitum non est: Qua¬
ꝓpter. quia uerum dixisse apłm.
dubitare non possumus: et ali¬
qua peccata ẽẽ licita dicere ñ
audemus: restat ut dicamus
fieri aliquid quod non expedi¬
at: et tamen silicitum est. non
ẽẽ peccatum: Quamuis qm̃ ñ
expedit. non sit utiq faciendũ
quod sibi absurdum uidetur.
ut aliquid fiat quod non ex¬
pedit: et dicatur non peccasse
qui fecerit: Intelli gendum est.
hoc ex consuetudine sermonis
absurdum: quȩ ita lataepatet.
ut etiam iumenta quamuis
sint rationis expertia: tamen
plerumq dicamꝰ. debere ua¬
pulare cum peccant. Peccare
autem ꝓpriȩ non est:nisi eius

Expanded text:
quid intersit, aliqua uniuerquid intersit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisque dixerit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubitare non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat, ut dicamus fieri aliquid, quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius,
Abbreviated transcription (Latin):
buisse enim uidebat᷑ non
reuelasse erimina illorum.
idenco sicait. et hec quidẽ
fustis: et ne ad iram illos ꝓ¬
uocaret: ad iecit. Sed ablu¬
tiestis. Ut agnoscentes eri¬
mina. rei facti: stati respi¬
rarent. audientes. s abluti
estis. Solent enim aliquipu¬
dorem pati et corrigere:cum
de seatiditint bona: Sed
omĩa beneficia puritatis. in
baptismate consecuti noscun¬
tur. quod est fundamentum
etiangelice ueritatis. Illic eñi
om̃ib peccatis de positis. ab¬
luitur credens: iustificatur
deo filius adoptatur. ꝑ bec
admonet illos quanta et qualis
sit gratia. quam ꝑueram tra¬
ditionem assecuti sunt. Postea
uero contra hanc regulã fidei.
inptilsum malortim doctorũ
sentientes: his beneficiis se ex¬
uerũt. Vnde id agit. ut retiocet
illos adprimamsententiam:
ut recuperent quod fuerant
consecrti. O mĩa michi licent.
s non omĩa expediunt Ome
nec tamen quod non expedit.
etiam nonlicet. Sunt quippe
ideo non expedit.atq quod
licitum est. nec tamen expedit

Expanded text:
buisse enim videbatur, non revelasse crimina illorum idcirco sic ait: Et hoc quidem fuistis. Et ne ad iram illos provocaret, adjecit: Sed abluti estis; ut agnoscentes crimina rei facti, statim respirarent audientes: Sed abluti estis. Solent enim aliqui pudorem pati, et corrigere, cum de se audiunt bona. Sed omnia beneficia puritatis in baptismate consecuti noscuntur, quod est fundamentum evangelicae veritatis. Illic enim omnibus peccatis depositis, abluitur credens, et justificatur Deo filius adoptatur. Per hoc admonet illos quanta et qualis sit gratia, quam per veram traditionem assecuti sunt: postea vero contra hanc regulam fidei impulsu malorum doctorum sentientes, his beneficiis se exuerunt. Unde id agit, ut revocet illos ad veram et primam sententiam; ut recuperarent, quod fuerant consecuti. Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt. nec tamen omne quod non expedit etiam non liceideo non expedit, atque id quod licitum est n
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum quod cumq fece¬
rit homo: extra corpus est
Qui autem fornicat᷑ in corpꝰ
nescio si possit ad liquidum
dissolui: quauis possit do¬
nante dño aliquid inde ꝓ¬
babilit̃ dici Ita eni ꝓfund
est Nanicum suꝑius in be

Expanded text:
 quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus nescio si possit ad liquidum dissolui, quamuis possit donante domino aliquid inde probabiliter dici; ita enim profunda est. nam cum superius in e
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt suscitabit. si eius membra
sumus: Ergo debemus mẽbra
nra scĩficare. ut in eo manere
mereamur. Hescitis qm̃ corpo¬
Omis eccła corpus xp̃i est si¬
nr̃m est: eo quod homo factus
est ꝓpter nos. Caput de quo
dictum est. ipse saluator co¬
poris nr̃i. corpus autem eius
menbra eius non essent nisi
anime nr̃e. Quia uero et co¬
pus suscepit. ꝑ quod etiam
capud est nobis: Qui erani¬
ma et corporeconstamꝰ ꝓfecto
illius menbra sunt et corpo¬
ra nr̃a. Si ergo unusquisq
cupiens fornicari. uilescat
sibi: et inse ip̃so contẽpnat
se ipsum: non inse contẽpit
xp̃m̃. Non dicat. faciamꝰ ni¬
chil sum: omis caro fenum
S ccepus tuum: menbrum
est xp̃i. Quo ibas: redi. quote
tanquam p̃cipitare cupie¬
bas: parte intexp̃o:agnos¬

Expanded text:
irtute suscitabit. Si ejus membra sumus, ergo debemus membra nostra sanctificare, ut in eo manere mereamur. Nescitis quoniam corpoOmnis Ecclesia corpus Christi est; sinostrum est, eo quod homo factus est propter nos: caput de quo dictum est, Ipse Salvator corporis nostri . Corpus autem ejus membra ejus non essent nisi animae nostrae: quia vero et corpus suscepit, per quod etiam caput est nobis, qui ex anima et corpore constamus; profecto illius membra sunt et corpora nostra. Si ergo unusquisque cupiens fornicari, vilescebat sibi, et in se ipso contemnebat se ipsum; non in se contemnat Christum: non dicat, Faciam, nihil sum: Omnis caro fenum . Sed corpus tuum membrum est Christi. Quo ibas? Redi. Quo te tanquam praecipitare cupiebas? Parce in te Christo, agnos
Abbreviated transcription (Latin):
usq incorpore ur̃o. Cũꝰ
gͦ multa et horrenda in
hoc capitulo prius enu¬
merass hominum peccata.
qub non dabitur regnum
auQue tamen non nisi ꝑ
crꝰ ꝑpetrari abhominib
possunt. Quod corpꝰ utiq
um fidelium. templũ eẽ dix̃¬
sp̃s scĩ. quem habenius adeo
psaq membra corporis
nr̃i. menbra ẽẽ asseuerat
ip̃i Dequib arguendo et
quod ammodo interrogan¬
ib ait Tollens ergo menbra
rp̃i. faciam menbra mere¬
tricis: responderitq sibi. ab¬
sit. subiungat adhtic. et di¬
cat. Nescitis qm̃ qui ad he¬
ret meretrici. unum corpus
est. erunt enim inquit duo
incarne una.Qui autẽ ad

Expanded text:
um in corpore vestro: cum ergo multa et horrenda in hoc capitulo prius enumerasset hominum peccata, quibus non dabitur regnum Dei, quae tamen nonnisi per corpus perpetrari ab hominibus possunt; quod corpus utique jam fidelium, templum esse dis sancti, quem ha.bemus a deo, ipsaque membra corporis nostri membra esse asseuerat Christi, de quibus arguendo et quodam modo interrogando ait: tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? — responderitque sibi: absit, subiungat adhuc et dicat: nescitis, quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus est? erunt enim, inquit, duo in carne una; qui autem a
Abbreviated transcription (Latin):
quam dm̃ et que placent dos
caritas ineo ficta et simulad
dicenda est. s siquis ꝓximũ
suum diligat: et cũ errantẽ
uiderit. non cõmoneat. non
irigat: simulata caritas
sta dicenda est. et ideo nichil¬
iabere adulatorium. nichil
sucatum caritas debet. Odi¬
entes malum. adherentes
interect̃a bona uirtutũ. assu¬
mitur etiam odium: et tan¬
quam necessarium ab apło
ponit᷑: Vnde certum est.ẽẽ.
animȩ odii affectum. Est eñi
laudabile odisse uitia: odis¬
e peccata. nisi eñ quis odio
habeat uitia: non potest a¬
mare. nec conseruare uirdu¬
mandatum ut diligamꝰ in¬
uicem sicut et deus dilexit
nos cum sit pͥmũ: post pͥmũ¬
positum est. Primum nãq
est diligere dm̃: et inter homi¬
nes iterum hoc pͥmũ est: ut¬

Expanded text:
quam Deum et quae Deo placent, quam Deum et quae Deo placent, charitas in eo ficta et simulata dicenda est. Sed et si quis proximum suum diligat, et cum errantem viderit, non commoneat nec corrigat, simulata charitas ista dicenda est. Et ideo nihil adulatorium, nihil fucatum habere charitas debet. « Odientes malum, adhaerentes inter caetera bona virtutum assumitur etiam odium, et tanquam necessarium ab Apostolo ponitur: unde certum est inesse animae odii affectum; est enim laudabile odisse vitia, odisse peccata. Nisi enim quis odio habeat vitia, non potest amare nec conservare virtumandatum ut diligamus invicem, sicut et Deus dilexit nos, cum sit primum post primum primum namque est diligere Deum, et inter homines iterum hoc primum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Quiergo p̃est ecclesiis: talem¬
habere sollicitudinẽ debet:
et illam aliam secularẽ habe¬
re om̃ino non debet. Qui mi¬
seretur: inhilaritate. Ui det
fortassis unum atq idem eẽ
quod supradixit. quitribuit
insimplicitate: et hic qtimi¬
seretur. in hilaritate. smi
chi tridetur unũ fortasse ops
non tamen et operis ipsius
uinus affectus. Aliud ẽ eñ¬
dare indigenti. et aliud affi
tali opere eẽ tristitiã. quiem¬
p̃ rogat pecuniã suã: si infi¬
delis sit. et recepturũ se des¬
peret: necessario tanquam
qui eam ꝑdiderit contristi¬
tur: Qui uerocum fide et.
spe hocagit: inhilaritate
et lecitia agit: cercus quod
parua hec que ꝓmanda¬
to dei expendit: ingentes
illi opes cȩlestiũ diuitiarũ
rent uitam. Dilectiosine
simulatione. Ego putoqd
sit: quia creator animȩ ds̃.¬
ic cireo ei cum ceteris uirtu¬
tib etiam affectũ caritatis
inseruit: ut diligat dm̃et
ea quȩ uult ds̃: Cumergo ho
tis quicumq aliud dilexerit

Expanded text:
Qui ergo praeest Ecclesiis talem sollicitudinem habere debet, et illam aliam saecularem habere omnino non debet. Qui miseretur in hilaritate. Videtur fortassis unum atque idem esse, quod supra diximus, qui distribuit in simplicitate, et hic qui miseretur in hilaritate, sed mihi videtur unum fortasse opus esse, non tamen et operis ipsius unum effectum: aliud est endare indigenti, et aliud est atali opere esse tristitiam; qui enim erogat pecuniam suam, si infidelis sit, et recepturum se desperet, necessario tanquam qui eam perdiderit contristatur: qui vero cum fide et spe haec agit, in hilaritate et laetitia agit, certus quod parva haec, quae pro mandato Dei expendit, ingentes sibi opes coelestium divitiarum, rant vitam. Dilectio sine simulatione. Ego puto qusit: idcirco ei cum caeteris virtutibus etiam affectum dilectionis inseruit, ut diligat Deum et ea quae vult Deus. Cum ergo hoct, quicunque aliud dilexerit
Abbreviated transcription (Latin):
uectigal reddendum. aut
tributum. aut non eẽ. hono¬
rem exhibendum debitum
us qui hec curant potestati¬
hr inmagno errore uersa¬
tur. Item siquis sic se pucet
eẽ subdendum. ut etiam
insuam fidem habere pote¬
statem arbitretur eũ qui
temporalib ad ministran¬
dis aliqua sublimitate p̃¬
cellit: in maiorem errorem
labit᷑. S modus iste serua¬
ndus ẽ. quem dñs ipse p̃ce¬
pit: ut reddamus cesariq̃
sunt cesaris: et deo quȩ dei
sunt. Quã quam enĩ ad
illud regnum uocemus.
ubi nulla erit potestas
huiꝰ mundi: In hoc tamen
itinere dumagimꝰ. donec
ꝑueniamus ad illud scłm
ubi sit euacuatio omĩs
principatus et potestatis.
conditionẽ nr̃am ꝓipso
rerũ humanarũ ordine
doleremꝰ: nichil simulate
facientes:et in eo ipso non
tam hominib quã deo qͥ
hec iubet: opcẽperantes:¬

Expanded text:
vectigal reddendum, aut vectigal reddendum, aut tributum, aut non esse exhibendum honorem debitum eis quae haec curant potestatibus; in magno errore versatur. Item si quis sic se putat esse subdendum, ut etiam in suam fidem habere potestatem arbitretur eum qui temporalibus administrandis aliqua sublimitate praecellit; in majorem errorem labitur. Sed modus iste servandus est, quem Dominus ipse praescribit, ut reddamus Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Quanquam enim ad illud regnum vocemur ubi nulla erit potestas hujusmodi, in hoc tamen itinere dum agimus, donec perveniamus ad illud saeculum ubi fit evacuatio omnis principatus et potestatis, conditionem nostram pro ipso rerum humanarum ordine toleremus, nihil simulate facientes, et in eo ipso non tam hominibus quam Deo, qui haec jubet, obtemperantes
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine. uitio suo sub¬
didit. Si audẽ ꝑ pacientiam
tuam cessare eum abira uł
iniuria feceris: tuuicisti: et
de peccato ad salutẽ ac qui¬
rendo ꝓximum. trium pha¬
tib sublimiorib subditasit.
Noe est enim potestasn¬
catus est. factusq xp̃iano
extollatur insuꝑbiam :et
non arbitretur in huiꝰ uit
itinere seruandum ẽẽ orai¬
nem suum: et potestatibus
sublimiorib quib ꝓtempos
rerũ temporalium gabͥnati
tradita est: pucet non secs
subdendum: Cum em̃ con¬
stemus exanima et corpor
et quam diu in hac uitaten¬
porali sumus. etiam rebus
temporalib ad subsidium
degendȩ eius uitȩ utamun:
oportet nos ex ea parte que
ad hanc uitam ꝑtinet subdi
manas cumaliquo honore
ad ministrantib: Exillauͦ
parte qua credimus deo et
in regnum eius uocam: non
nos oportet subditos eẽ cui¬
quam homini: id ipsũ in nol
euertere cupientiquod deus
ad uitam et̃nam donare dig¬
natus est. Siquis ergo putã

Expanded text:
similitudinem vitio suo subsimilitudinem vitio suo subdidit. Si autem per patientiam tuam cessare eum ab ira vel injuria feceris, tu vicisti, et de peccato ad salutem, acquirendo proximum, triumphablimioribus subdita sit: non est enim potestascatus est, factusque christianus, extollatur in superbiam, et non arbitretur in hujus vitae itinere servandum esse ordinem suum, et potestatibus sublimioribus, quibus pro tempore rerum temporalium gubernatio tradita est, putet non se esse subdendum. Cum enim constemus ex anima et corpore, et quamdiu in hac vita temporali sumus, etiam rebus temporalibus ad subsidium degendae hujus vitae utamur; oportet nos ex ea parte, quae ad hanc vitam pertinet, subdimanas cum aliquo honore administrantibus. Ex illa vero parte qua credimus Deo, et in regnum ejus vocamur, non nos oportet esse subditos cuiquam homini, idipsum in nobis evertere cupienti, quod Deus ad vitam aeternam donare dignatus est. Si quis ergo putat
Abbreviated transcription (Latin):
caput eiꝰ. Caput enim eius.
mentẽ eius dicit: que in cun¬
ctis actibus siue cogitatioi¬
bus nr̃is quasi arcem & prin¬
cipatum tenet. carbones uero
ignis: flãmam dilectionis
appellat. De qua dñs in çu¬
gło. Ignem inquit uenimit¬
tere in t̾ram: & quid uolo. nͥ
ut ardeat: Absit enim. ut
credamus apłm. uł salomo¬
nem. de cuius ꝓuerbiis hãc
sententiam assumpsit hoc
nos docere uoluisse. ut eo
animo. eaq intentione bona
sariis nr̃is: ut ipsi inhis in
grati ꝑsistentes. maiora ꝑpe¬
tuo cormentorum incendia
tes egentib inimicis: emol¬
liamus fomentis beneficiors
tumorẽ ac duritiam mentis
ulorum: cosq ad redamandos
nos indño excitare adhibito
dilectionis igne studeamus:¬
Noli uinciamalo. s uince in
bono malum. Insensib.
uel motib animorũ. ille dr̃
uicis sequi alterum adsuam
traxerit partem:sicut hereti¬
cum aut paganũ: Si ergo
malus uicissitudinẽ aterece¬
ꝑit: ille te uicit: et passionis

Expanded text:
caput ejus . Caput enim illius caput ejus . Caput enim illius mentem ejus dicit, quae in cunctis actibus sive cogitationibus nostris quasi arcem et praesidatum tenet. Carbones vero ignis flammam dilectionis appellat, de qua Dominus in Evangelio: Ignem inquit veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat ? Absit enim ut credamus Apostolum vel Salomonem, de cujus Proverbiis hanc sententiam sumpsit, hoc nos docere voluisse, ut eo animo eaque intentione bona sariis ngrati persistentes, majora tormentorum incendia tes egentibliamus fomentis beneficiorum tumorem ac duritiam cordis illorum, eosque ad redamandos nos in Domino excitare, adhibito dilectionis igne, studeamusNoli vinci a malo, sed vince in bono malum. In sensibus vel motibus animorum ille dicitur vicisse, qui alterum ad suam traxerit partem, sicut haereticum, aut paganum. Si ergo mali vicissitudinem a te receperit, ille te vicit, et passionis
Abbreviated transcription (Latin):
michi uindictã et ego retribu¬
amdicit dñs: Hunc habet
senstim: Quidopꝰ est. uos ipsos
nec corda hominum nosse. nec
agnita eorum scelera tranqͥllo
ualetis animo iudicare: Qn
potius quod inuos peccat᷑.
quasi fr̃ib et ꝓximis excorde
remictite: ut et uobis ur̃a ds̃
peccata remitcat. Scientes qr
sicorrigi uoluerĩt: eos socios
bonorũ habebitis. Sinaliter:
nctius diuino iudicio quod
errare non potest. sicut nec
irasci potest. quam ũro dãp¬
nabuntur. Michi enĩ inquit
uindictam reseruate: & ego
retribuam. Et quia ñ solũ
mala imꝓboꝵ patient̃ susti¬
nere. s & bona illis nr̃a libñ-¬
ter impendere debemus: qͥ¬
bus superati. ad amorẽ nr̃m
redeant. & uirtutem mansu¬
etudinis ac patientie nr̃e ad¬
mirantes. etiã imitari incipi¬
ant: relictisq uidiis. ad uir¬
tutum oꝑa conu̾tandur: re¬
cte admonendo subiungit.¬
Sed si esurierit inimicus
tuus: ciba illum: si sitit: po¬
tum da illi: hoc enĩ faciens:
carbonos ignis congeres suꝑ

Expanded text:
Mihi vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus, hunc habet sensum. Quod opus est vos ipsos nec corda hominum nosse, nec agnita illorum scelera tranquillo valetis animo judicare? Quin potius quod in vos peccatur, quasi fratribus et proximis ex corde remittite, ut et vobis vestra Deus peccata remittat, scientes quia si corrigi voluerint, eos socios bonorum habebitis. Sin alias, rectius divino judicio, quod errare non potest sicut nec irasci potest, quam vestro damnabuntur Mihi inquit vindictam reservate, et ego retribuam. Et quia non solum mala improborum patienter sustinere, sed et bona illis nostra libenter impendere debemus, quibus superati ad amorem nostrum redeant, et virtutem mansuetudinis ac patientiae nostrae admirantes etiam imitari incipiant, relictisque ad virtutum opera convertantur, admonendo subjunxit: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi, hoc enim faciens, car
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. templum dei estis: et
sp̃s dei habitat inuobis:
placentẽ deo: ut pote a pecca¬
tis et uitus se paratam. Hec
autem om̃ia rationabilis cul¬
tus ẽ. dei: potest enim ꝑtalẽ
cultum reddi ratio. et ostendi
quia dignum ẽ. deo tales ho¬
stias immolare.Arictes
autem et hyrcos et uitulos.
ĩmortali et incorporeo deo
offerre nulla ratio recta et ho¬

Expanded text:
ia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Placentem Deo, ut pote a peccatis et vitiis separatam. Haec autem omnia rationabilis cultus est Dei. Potest enim pro tali cultu reddi ratio, et ostendi quia dignum est Deo tales hostias immolare: arietes autem et hircos, et vitulos immortali et incorporali Deo offerri nulla ratio recta et ho
Abbreviated transcription (Latin):
ilo et ad iunxit. et nolite ut
mimicum ex istimare illum:
seorripite ut frẽm. Ae si dice¬
ret Pacem cum eo exteriorio
rmsoluite: s interiorẽ circa
illum medullitus custodi¬
t ut peccantis mentẽ sic uĩa
discordia feriat: quatẽnus
uax aur̃is cordib nec ab nega

Expanded text:
illico subjunxit: Et nolite, ut illico subjunxit: Et nolite, ut inimicum existimare illum, sed corripite ut fratrem . Ac si diceret: Pacem cum eo exteriorem solvite, sed interiorem circa illum medullitus custodite; ut peccantis mentem sic vestra discordia feriat, quatenus pax a vestris cordibus nec abnegata
Abbreviated transcription (Latin):
hominib ꝓuidet quis bor
nonut placeat singulorun
contraria erit illa apłi iue
morum atq actuum tenet
libram:ut non possit abui¬
lohomine rep̃hendi iste bo¬
ꝓuidet: siue illis placeant
quebona sunt: siue non pla¬
ceant. Si fieri potest qđer
uobis est: cum om̃ib hominib
pacem habentes. Hortaturꝰ
enim discipłos. ut pacem cũ
om̃ib haberent. p̃misit dicẽs
si fieri potest: atq sub iungi
quod ex uobis est. Difficile
quippe erat. ut simala acta
corriperent: habere pacem
cum om̃ib possent. s cũtẽpo¬
ralis pax inprauorũ cordib
ex nr̃a increpatione confundũ
Inuiolata necesse est ut innr̃o
corde seruetur. recte itaq ait.
qđ ex uob̃ est. Ac sinimirum
dicat: quia pax exduarũ pas¬
dum consensu subsistit.si ab
eis qui corripiuntur expellit
Integra tamen in ur̃a qui cor¬
rpitis mente teneatur: Vnde
hisdem rursus discipulos am¬
nonet dicens. siquis non obe¬
nniate: et non cõmisceamini
uim illo ut confundat᷑. Atq

Expanded text:
hominibus providet quis bona, ut non placeat singulorum contraria erit illa Apostoli morum atque actuum tenet libram, ut non possit ab ullo homine reprehendi, iste bous, sive illis placeant quae bona sunt, sive non placeant. Si fieri potest quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Hortatus enim discipulos, ut pacem cum omnibus haberent, praemisit, dicens. Si fieri potest, atque subjunxit, quod ex vobis est, difficile quippe erat, ut si male acta corriperent, habere pacem cum omnibus possint, sed cum temporalis pax in pravorum cordibus ex nostra increpatione confunditur, inviolata necesse est ut in corde nostro servetur, recte itaque ait, quod ex vobis est, ac si nimirum dicat: quia pax ex duarum partium consensu subsistit, sed ab eis qui corripiuntur expellitur, integra tamen in vestra, qui corripitis, mente teneatur. Unde idem rursus, discipulos admonet dicens: Si quis non obenotate, et non commisceamini cum illo, ut confundatur . Atque
Abbreviated transcription (Latin):
lorum.laus bonorum est. na¬
turaliter enim om̃s norunt.
et innocentiam p̃mioet ma¬
litiam dignam ẽẽ supplicio:¬
is autem non timere pote¬
statem: bonum fac:et habebis
laudem ex illa. Potest mo¬
uere aliquos. cuincogitaue¬
rint abistis potestatib ꝑse¬
cutionem se passos fuisse xp̃i¬
anos:numquid ergo non fa¬
ciebant bonũ: quia non solũ
non sunt laudati ab istis po¬
testatibs etiam penis affecti
et necati sunt: Consideranda
fac. et laudabit ce potestas:
s ait bonum fac. et habebis
laudem exilla. Siue eñi ꝓbet
factum tuumbonũ. siue ꝑse¬
quatur: laudem habebis ex
illam. uel cum eam in obseqͥ¬
um dei lucratus fueris: uel
cum eiꝰ ꝑsecutione coronã
merueris. Ex illa et ante
nos iusti habuerunt laudẽ:
non solum qui regib religio¬
sis fideliter paruerunt: uerũ
etiam qui reges impios. ꝓdei
ueritade aduersanios ꝑtulert᷑

Expanded text:
lorum, laus bonorum est; naturaliter enim omnes norunt et innocentiam praemio, et malitiam dignam esse suppliciois autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa, potest movere aliquos, cum cogitaverint ab istis potestatibus persecutionem saepe passos fuisse Christianos. Numquid ergo non faciebant bonum, quia non solum non sunt laudati ab istis potestatibus, sed etiam poenis affecti et necati sunt? Consideranda im ait, Bonum fac, et laudabit te potestas; sed ait, Bonum fac, et habebis laudem ex illa. Sive enim probet factum tuum bonum, sive persequatur, laudem habebis ex illa; vel cum eam in obsequium Dei lucratus fueris, vel cum ejus persecutione coronam ex illa. ex illa et ante nos iusti habuerunt laudem, non solum qui regibus religiosis fideliter paruerunt, uerum etiam qui reges impios pro dei ueritate aduersarios pertulerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Hec aduersum illos qui se
putabant ita debere lib̾tate
xp̃iana uti:ut nulli aut
honorem deferrent. aut tͥ¬
buta redderent: et non solũ

Expanded text:
 adversum illos qui se putabant ita debere libertate Christiana uti, ut nulli aut honorem deferrent, aut tributa redderent: quibus ita
Abbreviated transcription (Latin):
s simile peccatum est: dut
ut ego arbitror etiam grauius.
Nam illequi malũ prior intũ
lit. non sensit forsitan malũ
ẽẽ quod fecerat. Qui autem
reddit malum: hoc ipsum
quo adulciscendũ motus
est confessus ẽ. ꝗr sensis se ma¬
lum eẽ quod reddidit: et aͥ deo
respiciendum sempest adeũ.
quidixit: michi uindictam.
et ego retribuam dicit dominꝰ¬

Expanded text:
sed simile peccatum est, et sed simile peccatum est, et ut ego arbiNam ille qui malum prior intulit, forsitan non sensit malum esse quod faceret. Qui autem reddit malum, eo ipso, quo ad ulciscendum motus est, confessus est sensisse malum esse quod reddit, et ideo respiciendum semper est ad eum qui dixit: Mihi vindicta et ego retribuam . Human
Abbreviated transcription (Latin):
pientes:s humilibz consenti¬
entes. Suꝑbiam ꝑom̃ia re¬
fugiendam ẽẽ docet. Hec eñĩ
dic̃ alta sapere. et merito
suꝑbia refugienda est:cum
onem humilitatis exposuit.
Consentire et enĩ humilib.
et amare humiles. atq ineli¬
nare seadeos:hoc est humi¬
lib consentire: Imitare eũ
quicum informa dei eẽt.
formam serui suscepit: et
humiliauit se. usq ad mor
tem. Holite ẽẽ prudentes
apuduos metipsos. Qui
sibi ipsi prudens ẽẽ uidet᷑:
hic cum arrogantia stultus
est. nec potest ueram sapien¬
tiam dei scire.: qui suã stultitiã
quasi sapientiam colit: deni¬
q insuꝑiorib. hanc fuisse in¬
credelitatis causam iudȩis.
ipse paulus edoeuit: dicens
deeis. Quia ignorantes dei
iustitiam et suam querentes
statuere: iusticie dei non sunt
subiecti. Sicergo quiapuia
se metipsum sapiens est: non
potest eẽ sapiens apud dm̃.
Hulli malum ꝓ malo redden¬
tes. Si malũ inferre peccare
est: et reddere malum non ut
quib dam uidetur iustũ est:

Expanded text:
ntientes. Superbiam per omnia fugiendam docet, hoc enim dicit alta sentire: et merito, superbia fugienda est, cumonem humilitatis exposuit, consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare se ad eos, hoc est, consuescere imitari eum, qui cum in forma Dei esset, formam servi suscepit, et humiliavit se usque ad mor Nolite esse prudentes apud vosmetipsos. Qui sibi ipsi prudens esse videtur, hic cum arrogantia stultus est. Nec potest veram sapientiam Dei scire, qui suam stultitiam, quasi sapientiam, colit. Denique in superioribus hanc fuisse incredulitatis causam Judaeis, ipse Paulus edocuit, dicens de eis: Quia ignorantes Dei justitiam et suam quaerentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Sic ergo, qui apud semetipsum sapiens est, non potest esse saNulli malum pro malo reddentes. Si malum inferre peccatum est, et reddere malum, non ut quibusdam videtur justum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑: O ei enm minister
est tibi inbonum. si autẽ ma¬
le feceristime. Nonenim sine
causa gladium portat:oei
enim minister ẽ: uindex inira
ei qui malum agit. Mouet¬

Expanded text:
illa. dei enim minister est tibi in bonum. si autem malum feceris, time non enim sine causa gladium portat. dei enim- minister est, uindex in ira ei qui malum . agit. ide
Abbreviated transcription (Latin):
tia mortem oꝑatur. non st̃
lacrimȩ nr̃ȩ iungende cũ
talib: s cũ illis flendũ est.
siquipost delicta cont̾itant᷑
adpenitentiam et errorẽ suũ
lacrimis lauant:siquis etiã
ingemiscit. inhabitaculo
isto positus et ad xp̃m redi¬
redesiderat. et scm̃ de sideri¬
um lacrimarũ ꝓfcisione ri¬
gã e iungamus cum talib
laerimas nrãs: et gemitus
sociemꝰ: tristicia eñĩque scđm
dm̃est. salutem stabilẽ ꝑ pe¬
nitentiam operatur. Idiꝑ¬
sum inuicem sentientes. Ser¬
moiste: non natura sui. s int̾¬
p̃tatione obscurior factus est
hoc enim dicit. ut ita de fra¬
tre sentiamus. ut de nob̃ipsis:
et ita uelimꝰ ꝓximosicut et

Expanded text:
tia mortem operatur. Non sunt ergo tia mortem operatur. Non sunt ergo lacrymae jungendae cum talibus. Sed cum illis flendum est. si quis post delicta convertitur ad poenitentiam, et errorem suum lacrymis lavat. Si quis etiam ingemiscit in habitaculo isto positus, et ad Christum redire desiderat, et per sanctum desiderium lacrymarum profusione lavatur. Jungamus cum talibus, lacrymas nostras et gemitus sociemus. Tristitia enim quae secundum Deum est, salutem stabilem per poenitentiam operatur. Id ipsum invicem sentientes. Sermo iste non natura sui, sed interpretatione obscurior factus est, hoc est enim quod dicit: ut ita de fratre sentiamus ut et de nobis ipsis. Et ita velimus proximo, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinẽ. aut secularis ho¬
noris eminentiã: congratu¬
lari debeo talib: cũsciã qd̃
huius modigaudia. luctus
secuntur et lacrime: In tan¬
tum et eñ. non est gauden¬
dum de talib: ut dñs disci¬
puilis suis ne indequidem
gaudere concesserit. quod
demonia sibi uidebant eẽ
subiectꝰa: s ait eis. nolite gau¬
dere quia de monia uobis
subiecta sunt: s gaudete in¬
siuideamus. ab aliquo tale
opꝰ geri quod incelo scribi
dignum est. siue iusticiȩ opꝰ
sue caritatis. siue pacis. mi
sencordie: et itagestum. ut:
ilbro uitȩ referri mereat᷑.
debemus gaudere cum tali¬
aberrore conu̾sum. et relie¬
as ignorantie tenebris ad
lucem ueritatis uenisse: Re¬
missionem peccatoꝵ et gra¬
tiam sc̃i sp̃c meruisse: debe¬
mus gaudere cũ talib. Si¬
militer autẽ iubem᷑ flere cũ
flentib non cum illis qui
flent mortuos suos. aut
qui flent damna secularia:
scientes quod huiꝰ scłi tristi¬

Expanded text:
latitudine, aut saecularis holatitudine, aut saecularis honoris eminentia, congratulari debeo talibus, qui sciam quod hujusmodi gaudia luctus sequantur et lacrymae: in tantum etenim non est gaudendum de talibus, ut Dominus discipulis suis ne inde quidem gaudere concesserit, quod daemonia sibi videbant esse subjecta, sed ait eis: Nolite gaudere quia daemonia vobis subjecta sunt, sed gaudete, in nos ergo, si videamus ab aliquo tale opus geri, quod in coelo scribi dignum sit, sive justitiae opus, sive charitatis, sive pacis, vel misericordiae, et ita gestum, ut in libro vitae referri mereatur, debemus gaudere cum taliab errore conversum, et relictis ignorantiae tenebris ad lucem veritatis venisse, remissionem peccatorum et gratiam sancti Spiritus meruisse, debemus gaudere cum talibus. Similiter autem « flere cum flentibus. » Non cum illis qui flent mortuos suos jubemur, aut qui flent damna saecularia, scientes quod « hujus saeculi tristi
Abbreviated transcription (Latin):
litatis munificentiã. tinoser¬
mone comp̃hendit. dicens
enim sectandam eẽ hospica¬
litatem: non illtd solum oste¬
ndit. ut uenientem ad nos
hospitem suscipiamus: Sed
et requiramus et sollicitisi¬
mꝰet sectem. ac ꝑquiramus
tibiq hospites: ne ubi forte
in plateis sedeat̃ ne extra tee¬
ꝑsequentib uos: benedicite.
et nolite male dicere. Mora¬
lem locum lagus apłs ex se¬
quens: actus. mentẽ ꝓpositũ.
os quoq ipsum discipulorũ.
linguãq conponit. Nonuult
eredentes in xp̃o.de ore suo
ꝓferre maledictum: ẜ bem
loqui. benedicere: bene pre¬
licare: ut ex hoc et boniañ
seruret boni magistri credi¬
ntur eẽ discipłi. Sauder¬
flentib. Habenda ẽ. etiã
in hoc competens et apta
distinctio. non eñi quibreũ¬
q gatidiis. xp̃ianorũ gaudia
socianda sunt: nec quibreũn
fletib lacrime nr̃e itingen¬
de sunt: neq enim siuideã
gaudere aliquem suꝑ queftũ
pecume. aut possessionum

Expanded text:
litatis magnificentiam, uno serlitatis magnificentiam, uno sermone comprehendit. Dicens enim sectandam esse hospitalitatem, non solum ostendit, ut venientem ad nos hospitem suscipiamus, sed et requiramus, et solliciti simus, et sectemur ac perquiramus ubique hospites, nec ubi forte in plateis sedeant, nec extra tecpersequentibus vos: benedicite, et nolite maledicere. Moralem locum latius Apostolus exsequens, actus, mentem, propositum, os quoque ipsum, discipulorum linguamque componit. Non vult credentes Christo de ore suo proferre maledictum, sed bene loqui, benedicere, bene praedicare, ut ex hoc, et boni Domini servi, et boni magistri credantur esse discipuli. Sciene. Habenda est etiam in hoc competens et apta distinctio. Non enim quibuscunque gaudiis Christianorum gaudia socianda sunt, nec quibuscunque fletibus lacrymae nostrae jungendae sunt. Neque enim si videam gaudere aliquem super quaestu pecuniae, aut possessionum
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑius enim. qui p̃est in sol¬
licitudinẽ debere eẽ cõmonuit:
nunc uero omĩb dat boc in¬
cõmune mandatum:nequis
nr̃m. audiat ad ño. serue ma¬
le et piger: Spũ feruentes:¬
uult enim nos qui sub lege
xp̃i uiuimus. ut nichil re¬
missum. Nichil tepidum
habeamus in nob̾: s cũ fer¬
uore sp̃s. et calore fidei. cunc¬
ta ꝑagamus: Oñõ serui¬
entes. Ille dño sertut qui po¬
mundo: Nec ultraei aut libi¬
do. aut auaritia. aut manis
gloria dominatur.Spe gau¬
tes. Spe gaudet. qui non res
quia nonsunt condigne pas¬
siones huius temporis ad fu¬
turam głam que reuelabitur
in nobis: Idem ipse et intribu¬
latione paciens erit: quia
tribulatio pacientiam oꝑat᷑:
patientia ꝓbationem : ꝓbatio¬
uerospem:si tamen sermonẽ
qui consequitur. impleamus.
enim non scifficit humana¬
fragilitas: atixilium dei. ora
quasi elemosinam indigenti¬
ammodo cum ipsis habere cõ¬
munem. Hospitalitatem sec¬
tantes Quam digne hospita¬

Expanded text:
Superius eum qui praeest, in sollicitudine debere esse commonuit, nunc vero omnibus dat hoc incommune mandatum, ne quis nostrum audiat a Domino serve male et piger. Spiritu ferventesVult enim, ut nos qui sub lege Spiritus vivimus, nihil remissum, nihil tepidum habeamus in nobis, sed cum fervore Spiritus, et calore fidei cuncta peragamus. Domino servientes. Ille Domino servit, qui pom, nec ultra ei, aut libido, aut avaritia, aut inanis gloria dominabitur. Spe gau. Spe gaudet qui non respquia non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis ; idem ipse et in tribulatione patiens erit, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem , si tamen sermonem, qui subsequitur, impleamus, enim non sfragilitas, auxilium Dei oratiquasi eleemosynam indigentiam modo cum ipsis habentes commus. Hospitalitatem sectantes. Quam dignae hospita
Abbreviated transcription (Latin):
et indigentium curã. et est
scĩ huiꝰ corporis manꝰ. Alius
studiosus auditor ẽ. u̾bidei.
et auris est corporis: Alius
ad inuisendos de cumbentes
et requirendos tribulatos.
ed positos in necessitatib eni¬
endos est ĩpiger: sine duibi
oiste pes ecclesiastici corpo¬
ns appellatur: et ita inueni¬
sunum quemq ꝓpensius
ega unum aliquod officiũ
specialius operam dare. ce¬
cra uero sequentia habere.
neq enim hoc dicimꝰ qđ unũ
sufficere debeat: s scđm for¬
mam ꝓpositi ex empli:sic̃
uerbigratia. ocuilus speciale
officium habet ut uideat.
unũtam̃ ẽ ex om̃ib & inom̃ib
menbris: et cum singulis agit
om̃ia: et cum ipso singula que¬
qagunt omĩa. ita et qui ꝑ
gratiam fidei unum aliqͦd
donum speciale meruerit:
illud quidem principaliter
ad ministrat: in om̃ib uero

Expanded text:
et indigentium curam habet, et est et indigentium curam habet, et est sancti hujus corporis manus; alius studiosus auditor est verbi Dei, et auris est corporis; alius ad videndos decumbentes, et requirendos tribulantes, et positos in necessitatibus eruendos est impiger; qui pes sine dubio ecclesiastici corporis appellatur, et ita invenias unumquemque propensius erga unum aliquod officium et specialius operam dare, caetera vero sequentia habere. Neque enim hoc dicimus, quod unum sufficere debeat, sed secundum formam propositi exempli, sicut verbi gratia oculus speciale officium habet ut videat, unum tamen est ex omnibus et in omnibus membris, et cum singulis agit omnia, et cum ipso singula quaeque agunt omnia: ita et qui per gratiam fidei unum aliquod donum speciale meruerit, illud quidem principaliter administrat, in omnibus vero
Abbreviated transcription (Latin):
gat mensuram gratiȩ sibi da¬
te. s uelit p̃sumere desapien¬
tia dei. de t̾bo doctrinȩ. De
ꝓfundioris scientiȩ rationẽ.
in quo gratiã non accepit: et
non tã discere uult quã doce.¬
re quȩ nescit: iste cumminꝰ¬
sapiat. plus uult sapere qũa
oportet. Non enim sapit ad
sobrietatem: ut custodiat
quomodo deus tinicuiq di¬
tusit mensuram fidei. Herũ
ut euidentius ad huc de his
apłs ad signaret: introduet
exemplum et dicit: Sieut
enim inuno corpore multa
menbra habemtis. omĩa autẽ¬
hec componens omne corpus
bent actus. et officiis suis
unum quodq membrum
deseruit: nec tamen possibi¬
le est. ut non consensu mutu¬
o sibi inuicem cedant: itam
diu̾sos singuli habemꝰ actus.
lerbi gratia: Alius omnesti¬
dium erga sapientiam derec
doctrinam u̾bi adhibet: et
in meditatione legis diuine
die ac nocte ꝑsistit: et est iste¬
talis. magni huius corporis
octilus. alits ut supra dixi¬
mus. Erga ministertum fr̃m

Expanded text:
gat mensuram gratiae sibi dagat mensuram gratiae sibi datae, sed velit sapere de sapientia Dei, de verbo doctrinae, de profundioris scientiae ratione, in quo gratiam non accepit, et non tam discere velit quam docere quae nescit, iste cum minsapiat, plus vult sapere quam oportet. Non enim sapit ad sobrietatem, ut custodiat quomodo Deus divisit unicuique mensuram fidei. Verum ut evidentius adhuc de his Apostolus assignet, introduxit exemplum et dicit. Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omplo componit omne corpus bent actus, et officiis suis unumquodque membrum deservit, nec tamen possibile est ut non consensu mutuo sibi invicem cedant; ita, diversos singuli habemus actus, verbi gratia: alius omne studium erga sapientiam Dei et doctrinam verbi adhibet, et in meditatione legis divinae die ac nocte persistit, et est magni hujus corporis oculus; alius, ut supra diximus, erga ministerium fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
mus enim. quid est: quod per
gratiam quȩ data est sibi. apl̃s
dicit omnib qui sunt inter
romanos: Non plus inquit
sapere. quam oportet sapere.
mos oleastri. insultare ramis
qui de bona oliua fracti sc̃.
ꝓ inde hunc aptat sermonẽ:
et dicit eis. non debere plus
sapere quam oportet saꝑe
Quod simile est.sermoni illo
quem dixit. noli altum saꝑe
s time: hoc est enim plus
sapere quam oportet. Sed
uel quȩ sentimus. temperanti¬
am teneamus.Et unicuiq
sicut deus diuisit mensurã
fidei: Hoc est. ut sciat unus¬
quisq et intellegat. quȩ in eo
sit mensura gratiȩ dei: quam
consequi meruit ꝑfidem. In¬
ter dum enim accipit quis
adeo ut sapiat in officio uisi¬
tandi: aut erga miscłias paui¬
perum: aut cirta debiliũ curã.
auitgͣ uiduarũ &e pupilloꝵ defen¬
sionẽ: aut gͣ hospitalitatis sollici¬
tudinẽ ħ gͦ singła diuisit unicinq
ds scdm m̃sitrã fiłi. S nisi is qui
accepit gratiam ut de uno ali¬
quo horũ saperet. et ñ intelle¬

Expanded text:
mus quid est quod per gratiam quae data est sibi Apostolus dicit: Omnibus qui sunt inter vos, non plus, inquit, sapere, quam oportet sapere, mos oleastri, et insultantes ramis qui de bona oliva defracti sunt, etiam hunc aptare sermonem, et dicere eis, non debere plus sapere quam oportet sapere: quod simile est illi sermoni, quem dixit: Noli superbe sapere ; hoc est enim plus sapere, quam oportet. Amb.  aut sentimus temperantiam teneamus. Et unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei. Hoc est, ut sciat unusquisque et intelligat quae in eo sit mensura gratiae Dei quam consequi meruit per fidem, interdum enim accipit, quis a Deo, ut sapiat in opere charitatis, aut erga misericordias pauperum, aut circa debilium curam, aut erga viduarum et pupillorum defensionem, aut erga hospitalitatis sollicitudineDeus secundum mensuram fidei: sed si is qui accipit gratiam ut denuo alicui horum sapere velit, et non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
aliud agi uideat᷑ inmanib.
et aliud queratur incorde:
Qui pre est: insollicitudine:¬
Qui uero preest fr̃ib tił qui
p̃est ȩccłe: insollicitudine ẽẽ
debet:Non humanarũ causa¬
rum nec seculariũ rerum. hec
enim sollicitudo abicienda ẽ.
abhis qui eccłe p̃sunt: s talẽ
recipiant sollicitudinem. qua¬

Expanded text:
aliud agi videatur in manibus, aliud agi videatur in manibus, et aliud quaeratur in corde. Qui praeest in sollicitudineQui vero praeest fratribus, vel qui praeest Ecclesiae, in sollicitudine esse debet, non humanarum causarum, nec saecularium rerum, haec enim sollicitudo aliena debet esse ab his qui Ecclesiae praesunt, sed talem recipiant sollicitudinem, qua