comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re a que factarẽ. d cũ fac̃: sapiens ipsa fit. Si auñ facit:
ẽ cũ sui meminit. seq intellig̾. ac diligit: stulta ẽ. Memi¬
nerit itaq dĩ sui. ad cuiꝰ imaginẽ facta ẽ: eumq intelligat
atq diligat. qͦd breuiꝰ dicam. colat dm ñ factum. cui ab eo
Ecce dĩ cultus ẽ sapientia. & ñ sualuce. s summȩ illiꝰ lucis
participatione sapiens erit. atq uͥ ȩt̾na ibi beata regnabit.
Sic enum dr ista hominis sapientia: ut &̃ dĩ sit. Cunc enĩ
uera ẽ. Nã si humana ẽ: uana ẽ. uerũ ñ ita dĩ: qua sapi
ens d̃s. Neq enim participatione sui sapiens ẽ. sic̃ mens
la qua ipse iustus ẽ. s quã dat homini cũ iustificat ĩpiũ.
quã comm̃dans apłs ait de quib dã. Ignorantes enĩ dĩ ui¬
tiã & suã uolentes constituere: sapientiȩ dĩ ñ sunt subiec¬
ti. E st gͥ natura ñ facta. qͥ fecit om̃s cȩteras. magnas par¬
uasq naturas. eis quas fecit sine dubitatione p̾stantior.

Expanded text:
facit, sapiens ipsa fit. Si autem non facit, etiam cum sui meminit, seseque intelligit ac diligit, stulta est. Meminerit itaque Dei sui, ad cujus imaginem facta est, eumque intelligat atque diligat. Quod ut brevius dicam, colat Deum non factum, cujus ab eo Ecce Dei cultus est sapientia : et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens erit, atque ubi aeterna, ibi beata regnabit. Sic enim dicitur ista hominis sapientia, ut etiam Dei sit. Tunc enim vera est: nam si humana est, vana est. Verum non ita Dei qua sapiens est Deus. Neque enim participatione sui sapiens est, sicut mens la qua ipse justus est, sed quam dat homini cum justificat impium, quam commendans Apostolus ait de quibusdam, Ignorantes enim Dei jutiam, et suam volentes constituere, sapientiae Dei non sunt subjecti. 16. Est igitur natura non facta, quae fecit omnes caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine dubitatione praestantior,
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ gessit. atq ad et̾na ꝑuexit: ad eandẽ et̾noꝵ adeptionem
ꝓdesse disserui. uirtutesq ipsas. quib in hac temporali mor¬
talitate prudent̾ fortit̾ temꝑant̾ & iuste uiuit᷑. nisi ad ean¬
dem licet temporalem fidẽ quȩ tam̃ ad et̾na ꝑducit referan¬

Expanded text:
liter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem liter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna perducit, referan
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ tribuens: s illud tantummͦ. quo fides salub̾rima.
quȩ ad ueram beatitudinem duc̃. gignit᷑. nutrit᷑. defendit᷑
roborat᷑. Qua scientia ñ pollent fideles plurimi: quãuis pol¬
leant ipsa fide plurimũ. Aliud ẽ enĩ scire tantũmͦ quid hõ
crede debeat: ꝓpt̾ adipiscendã uitã beatã. quȩ ñ nͥ et̾na ẽ: ali¬
ud aut̃ scire quẽadmodũ hoc ipsũ & piis opitulet᷑. & contra
impios defendat᷑. Quã proprio appellare uocabulo. scientiã
uidetur apłs. Dequa priusꝗͣ loquerer. ipsam p̾cipue fidẽ
comm̃dare curaui: a temporalib et̾na breuit̾ ante distin¬
guens. atq ibi de temporalib disserens. et̾na uͦ in hunc li¬
brum differens. &̃ de reb et̾nis fidẽ temporalẽ qͥdem. & tempora¬
lit̾ in credentium cordib habitare. necessariã tam̃ ꝓpt̾ adipis¬
cenda ipsa ȩt̾na eẽ monstraui. fidẽ qͦq detemporalib reb
quas ꝓ nob̾ eternus fecit & passus ẽ in homine. quẽ tempora

Expanded text:
des saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro nob
Abbreviated transcription (Latin):
parebat qn de illa scientia disserebamꝰ iã in hominis int̾ioriᷤᷤ
opib constituta: quȩ distinguenda fuit asapientia. unde quȩ
sciunt᷑ uelut aduenticia sunt in animo. siue cognitione hi¬
storica illata. ut st̃ facta & dicta quȩ tempore ꝑagunt᷑ &e tͣn¬
seunt. uł in natura rerũ suis locis & regionib constituta
sunt. siue in ipso homine q̃ ñ erant oriunt᷑. ut aliis docentib
aut cogitationib ꝓpriis sic̃ fides. quã plurimũ in libro ter¬
ciodecimo comm̃dauimꝰ. sic̃ uirtutes quib si uere st̃ ĩ hac
mortalitate. Idõ bene uiuit᷑: ut beate in illa q̃ diuiitꝰ
ꝓmittit᷑ ĩ mortalitate uiuat᷑. Hec atq hꝰ modi hñt tẽpo¬
re ordinẽ suũ: in qͦ nob̃ tͥnitas mnemoriȩ. uisionis & amoris
faciliꝰ apparebat. Nam quedã eoꝵ p̾ueniunt cognitionem
discentiũ. St̃ enĩ cognoscibilia. & anteꝗͣ cognoscant᷑. suiq

Expanded text:
parebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris parebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ añꝗͣ sit particeps dĩ: & in ca reꝑienda ẽ imago q̃. Dixi¬
mꝰ enĩ eam asi amissa dĩ participatione obsoluta atq defor¬
mem: di tam̃ imaginem ꝑmanere. So quippe ipso imago
nit sui: intellig̾ se diligit se. Hoc si cernimꝰ cͥntatẽ. ndũ¬
qͥdẽ dm. siã in imagine d̃i. ñ forinsecꝰ accep̾ memoria qͦd cene¬
rec. nec foris inuenit intellect᷑ qͦd aspiceret sic̃ corporis oculus.
nec ista duo uelut formã corporis. & eã quȩ inde facta ẽ ĩ acie
contuentis uoluntas foris iunxit. nec imaginẽ rei. quȩ foris ui¬
sa ẽ qͦdãmͦ raptã & in memoria reconditã cogitatio. cũ ad eã
iungente ugũq t̾cia uoluntate. sic̃ in eis ostnͣdebamꝰ tͥnita¬
tib fieri. quȩ inreb corporalib reꝑiebant᷑. uł ex corporib ꝑ
sensũ corporis introrsus quodammͦ tahebant᷑. De quib
omnib in libro undecimo disseruimꝰ. Hec sic̃ fiebat uł ap¬

Expanded text:
da est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago nit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernquidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel ap
Abbreviated transcription (Latin):
intrauit. & ꝑ peccatum mors. & ita in om̃s homines ꝑtran¬
siit. inqͦ om̃s peccauert̃: & cęt̾a. In quib ꝓlixius de duob
hominib disputat. uno eodẽq pͥmo adã ꝑ cuiꝰ peccatũ &
mortẽ tanꝗͣ hereditariis malis posteri eiꝰ obligati sumus.
alt̾o autẽ scdo adam. qͥ ñ ho tantũ s cẽ ds est. Qͦ ꝓ nob̃ sol¬
uiciatam carnalẽ concupiscentiã generatos: iustũ ẽ. ut
ꝓpt̾ hunc unũ dimittat om̃s ꝑ ipsius in maculatã grãm

Expanded text:
t per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et caetera, in quibus prolixius de duobus hominibus disputat; uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus oblialtero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed et Deus est. Quo pro nobis solvitiatam carnem concupiscentialiter generatos, justum est, ut propter hunc unum di
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uidetur absurdũ. Cale ẽ enĩ acsi dicamꝰ. & qͥ ñ uult
beate uiuere. beate uult uiuere. Istã repugnantiã quis
audiat. quis ferat: Et tam̃ ad hanc contrudit necessitas:
si & om̃s beate uolunt uiuere. uerũ ẽ. & ñ om̃s sic uoluns
uiuere. quomͦ solum uiuit᷑ beate. An om̃s beati sint

Expanded text:
surdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere, quomodo solum bea
Abbreviated transcription (Latin):
omnib liberati. Lib̾ati autem aꝑeccatis omĩb. qm̃ pro
nob ẽ dĩ filius. qui nullũ habebat occisus. Salui gͦ erimꝰ
dic̃ alio loco scã script᷑a. Tuaut̃ dñe uirtutũ. cũ tranquilli¬
tate udicas. Si gͦ usta diuina uindicta tale nom̃ accep̃.
cẽ reconciliacio dĩ quȩ recte intelligit᷑. cũ talis ira finitur.
nec inmici eramus dõ. nͥ quẽ admodũ iusticiȩ st̃ ininica
peccata. Qͥb remissis cales inimicitiȩ finiunt᷑. e reconci¬
liant᷑ iusto. quos ipse iustificat. Os tam̃ &ẽ in inicos utiq
huc inimici essemus tradidit eum. Racte gͣ apłs secutus
adiunxit. Si enĩ cũ inimici essemus reconciliati sum̃ dõ ꝑ
mortẽ filii eius. ꝑ quã facca ẽ illa remissio peccatoꝵ. multo
magis reconciliati salui erimus. inuita ipsuis. In uita salui:
qui ꝑ mortẽ reconciliati. Qis enim dubitet daturũ amicis

Expanded text:
omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamehuc inimici essemus, tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, per quam facta est illa remissio pemagis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis
Abbreviated transcription (Latin):
Immo cur ñ p̃t̾missis aliis innumerabilib modis. quib ad
nos lib̾andos uti possa omp̃c. ipsa potissimũ eligeret᷑ ut fi¬
eret. uͥnec diuinitati eiꝰ aliqͥd imminutũ ẽ. aut mutatum.
& de humanitate eꝰ suscepta. tantũ bnficii collatũ ẽ hõib
ut a dĩ filio sempit̾no. eodemq hominis filio mors tẽporaliᷤᷤ
indebita redderetur. qua eos a sempit̾na morte debita li¬
beraret: Peccata nr̃a diabolus tenebat: & ꝑ illa nos merito
figebat in morte. Dimisit ea ille qͥ sua ñ habebat: & ab illo
immerito ẽ ꝑductus ad mortẽ. Canti ualuit sanguis ille:
ut neminẽ. xp̃o indutũ in ęt̾na morte debita detinere de¬
buerit. qui xp̃m morte indebita uł ad tempꝰ occidit. Cõ¬
mendat gͦ caritatem suam ds in nob̃: qm̾ cum adhuc pec¬
catores essemus. xp̃c ꝓnob̾ mortuus ẽ. multo mag̾ iustifica¬
ti nc̃ in sanguine ipsiꝰ salui erimus ab ira ꝑ ipsũ. Iustificati
inqͥt in sanguine ipsiꝰ. Iustificati plane: in eo qͦd apeccatis

Expanded text:
Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores essemusti nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt infra ipsã. Diligere porro ipsam ñ possa. si se omĩno
nesciret: idest si sui ñ meminiss&e. nec se intelligera. qua in
se imagine dĩ tam potens ẽ. ut ei cuiꝰ imago ẽ ualeat inhere¬
re. Sic enĩ ordinata ẽ naturarum ordine. ñ locoꝵ: ut supra
illam ñ sit nͥ ille. Denique cum illi penit᷑ adheserit: unꝰ sp̃s
illiꝰ beatitudinis: nontam̃ crescente illa innatura. u̾itate
& beatitudine sua. In illa itaq natura cui felicit̾ adheserit.
scriptura ꝓmitcit. satiabitur in bonis desid̾ium eꝰ bonis
ĩmutabilib ipsa tͥnitate. d̾o suo cuiꝰ imago ẽ: & ne uspiã
deinceps uioletur. erit in abscondito uultꝰ eius. tanta ub̃¬
tate eiꝰ impleta: ut eam nunꝗͣ peccare delectet.

Expanded text:
quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, unus erit , et beatitudinis illius, non tamen crescente illo in natura, veritate et beatitudine sua. In illa itaque natura, cum feliciter adhaeserit, Scriptura promittit, satiabitur in bonis desiderium ejus , bonis immutabilibus, ipsa Trinitate Deo suo cujus imago est: et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus , tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccare delectet.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ sitalis optio ꝓponat᷑ mauult carere thesauris ꝗͣ¬
m̃te. cũ eos nemo p̃ponat nemo comparet luminib corpo¬
ris. quib ñ aurũ rarus quisq ho. s omnis homo possidet
cȩlum : Plumina enim corporis quisq possid&: quicqͥd
libent̾ uid&. Qͥ s gͦ si tenere utrumq ñ possit. & utrum
cogat᷑ amittere. ñ thesauros ꝗͣ oculos malit: Et tam̃ si
ab eo simili conditione querat᷑. utrĩ oculos malit amitt̾e.
an m̃tem. quis m̃te ñ uideat eũ oculos malle ꝗͣ mñtem:
Mens quippe sine oculis carnis: humana ẽ. Oculi autẽ
carnis sine m̃te: beluini sunt. Qis porro ñ hominẽ se
malit eẽ &̃ carne cecum ꝗͣ beluam uidentẽ: Hec dixi.
ut &̃ tardiores ꝗ̃ breuit̾ cõmonerent᷑ ame: in quoꝵ ocu
los uł aures. hȩ litterȩ uenerint. quantũ menis diligat
se ipsam ce infirma & ertans male diligendo atq sec cando

Expanded text:
hominum, si talis optio proponatur, mavult carere quam mhominum, si talis optio proponatur, mavult carere quam mente; cum eos nemo praeponat, nemo comparet luminibus corporis, quibus non ut aurum rarus quisque homo, sed omnis homo possidet coelum: per lumina enim corporis quisque possidet quidquid libenter videt? Quis ergo si tenere utrumque non possit, et alterutrum cogatur amittere, non thesauros quam oculos malit? Et tamen si ab eo simili conditione quaeratur, utrum oculos malit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec dixi, ut etiam tardiores, los vel aures hae litterae venerint, quantum mens diligat se ipsam etiam infirma et errans, male diligendo atque sectando
Abbreviated transcription (Latin):
cur nescit cui congregauit ea: nisi quia lum̾ oculoꝵ eiꝰ
ñ ẽ cum eoꝰ Et idõ nonuid& qͦd u̾itas ait. Stulte hac
uerũtam̃ qrtalis &̾ in imagine ambulat ħo. & ht me¬
moriam & intellectũ & amorẽ sui. hominis mens. siei ma¬
nifestaret᷑ qͦd utrumq hr̃e ñpossit. & unũ eduob ꝑmit¬
teret᷑ eligere. alterum ꝑditurus. aut thesauros qͦs congre¬
gauit. aut mentẽ. quis usq ad eo ñ ht̃ mentẽ. ut thesau¬
ros mallet hr̃e ꝗͣ mentẽ : Thesauri autẽ possunt m̃tẽ¬
plerumq subu̾tere: & mens quȩ thesauris ñ subutit᷑. sine
ullis thesauris faciliꝰ & expeditius pot̾ uiuere. Qs uͦ ullos
thesauros. nisi ꝑ m̃tẽ poterit possidere: Si enĩ puer infans
quãuis ditissimꝰ natꝰ. cũ sit dñs omĩum quȩ uire sunt eiꝰ nich̃
possidet mente seposita. quonã tandem mͦ quisꝗͣ quicꝗͣ m̃te
possidebit amissaꝰ S de thesauris quid loquor. qͦd eis qͥlib&

Expanded text:
cur nescit cui congregabit ea, nisi quia lumen oculorum ejus cur nescit cui congregabit ea, nisi quia lumen oculorum ejus non est cum eo? Et ideo non videt quod Veritas ait: Stulte, hac etiam talis in imagine ambulat homo, et habet memoriam, et intellectum, et amorem sui, hominis mens: si ei manifestaretur quod utrumque habere non posset, et unum e duobus permitteretur eligere, alterum perditurus, aut thesauros quos congregavit, aut mentem; quis usque adeo non habet mentem, ut thesauros mallet habere quam mentem? Thesauri enim mentem possunt plerumque subvertere: at mens quae non thesauris subvertitur sine ullis thesauris facilius et expeditius potest vivere. Quis vero ullos thesauros, nisi per mentem poterit possidere? Si enim puer infans, quamvis ditissimus natus, cum sit dominus omnium quae jure sunt ejus, nihil possidet mente sopita; quonam tandem modo quisquam quidquam mente possidebit amissa? Sed de thesauris quid loquor, quod eis quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
solum possit custodire fortitudinem suã. eiq frui lumine
suo. cui canit᷑ in psalmo. fortitudinẽ meã ad te custodiam.
& in alio. accedite ad eũ & illuminamini. sic infirma &e tenebro¬
sa facta ẽ. ut ase qͦq ipsa in ea quȩ ñ sunt. qͦd ipsa & qͥb suꝑior
est ipsa infelici laberetur ꝑ amores. quos ñ ual&e uincere. &
errores aquib n uid& qua redire. Unde iã dño miserante.
penitens clamat inpsalmis. Deseruit me fortitudo mea: &¬
& lum̃ oculoꝵ meoꝵ non ẽ mecũ. Hon tam̃ in his tantis
infirmitatis &e erroris malis: amittere potuit naturalẽ
memoriã. intellectũ. & amorẽ sui. Propt̾ qͦd merito dici
potuit. qͦd supra commemoraui: quãꝗͣ in imagine am¬
bulae hõ. tam̃ uane conturbat᷑. thesaurrzat. & nescit cui
congregabit ea. Cur enim thesaurriat. nͥ qr fortitudo eꝰ
deseruit eum ꝑ quã dm habens rei nulliꝰ indigeret: Et

Expanded text:
solum posset custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine solum posset custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine suo, cui canitur in Psalmo, Fortitudinem meam ad te custodiam ; et in alio, Accedite ad eum, et illuminamini ; sic infirma et tenebrosa facta est, ut a se quoque ipsa, in ea quae non sunt quod ipsa, et quibus superior est ipsa, infelicius laberetur per amores quos non valet vincere, et errores a quibus non videt qua redire. Unde jam Deo miserante poenitens clamat in Psalmis: Deseruit me fortitudo mea, et lumen oculorum meorum non est mecum . 19. Non tamen in his tantis infirmitatis et erroris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et amorem sui: propter quod merito dici potuit quod supra commemoravi , Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur. Thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Cur enim thesaurizat, nisi quia fortitudo ejus deseruit eum, per quam Deum habens, rei nullius indigeret? Et
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ sibi adu̾satur. & seipsum tamꝗͣ suũ inimicꝰ insequitur.
Qͥ ꝓfecto ẽ error horrendꝰ: ut cum sibi om̃s ꝓdesse uelint
multi ñ faciant. nͥ qͦd eis ꝑniciosissimũ sit. Similẽ morbũ
mutoꝵ & animaliũ cũ poeta adscriberet. dii inquit meliora
piis errorem. qui hostib illũ discissos nudi laniabant oen¬
tib artꝰ. cum morb ille corporis fuerit. air dix̃ errorẽ. nͥ qr
om̃e animal. cum sibi natura conciliatũ sit ut se custo¬
diat quantũ pot̾. talis ille erat morb ut ea quoꝵ salutẽ
appetebant sua m̃bra laniarent: Cũ autẽ diligit dm̃¬
mens. & sicuti dictum ẽ c̃seq̃nt̾ eius meminit eũ qͥ intelli
patione imago illa ñ solum ẽ. uerum ẽ ex uetustate renouat᷑.
ex deformitate reformatur. ex infelicitate beatificat᷑. Quãuis
enim se ita diligat. si alt̾ utrum ꝓponat᷑. malit omĩa quȩ
infra se diligit ꝑdere: ꝗͣ se ꝑire. tam̃ suꝑiorẽ deserendo atq

Expanded text:
quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur. Qui profecto est error horrendus, ut cum sibi omnes prodesse velint, multi non faciant nisi quod eis perniciosissimum sit. Similem morbum mutorum animalium cum poeta describeret: Di inquit meliora piis, erroremque hostibus illum! Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum diligit mens, et sicut dictum est, consequenter ejus meminit, eumque intellipatione imago illa non solum est, verum etiam ex vetustate renovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia quae infra se diligit perdere, quam perire: tamen superiorem deserendo, ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilẽ u̾itatẽ ꝑ quã facta sunt ista ꝑueniat. ñ secũ ad
sumina ꝑtrahat. qͦd contempnit in infimis. Hec enĩ erubuit
qͥdem uxorem sibi elig̾e sapientiam: qr nom̃ uroris in ꝓle
gignenda corruptibilẽ ccubitum ingerit cogitanti. Aut
ũ ipsa sapientia sexu stmina ẽ: q seminini gnis uocabulo
& in greca & in latina lingua nuntiatur. Qđ hõ non ad

Expanded text:
mutabilem veritatem per quam sunt facta ista perveniat, non secum ad mutabilem veritatem per quam sunt facta ista perveniat, non secum ad summa pertrahat quod contemnit in infimis. Nec enim erubuit quidam, uxorem sibi eligere sapientiam, quia nomen uxoris in prole gignenda corruptibilem concubitum ingerit cogitanti: aut vero ipsa sapientia sexu femina est, quia feminini generis vocabulo t in graeca et in latina lin
Abbreviated transcription (Latin):
patris. fortassis quippe respondeat᷑ hȩc in carnalib hab̾e
offensionem: dum corporei conceptꝰ partꝰq cogitant᷑. Qͣm¬
ꝗͣ &e hec ipsa castissime cogitent: quib mundis omĩa mun¬
da sunt. In mundis aut̃ ⁊ infidelib. quoꝵ polluta sunt
& mens & conscientia. ita nicħ ẽ mundũ. ut qͦsoã eoꝵ ã
de uirgine scđ̃m carnẽ natus xp̃c offendat. S cam in spiri¬
talib illis summnis ubi ñ ẽ aliquid uiolabile aut cor¬
ruptibile. nec natum ex tempore. nec ex informib for¬
matum. siqua dicuntur calia. ad quoꝵ similitudinẽ & ista
inferioris creaturȩ gen̾a. ꝗͣuis longe remocissima facta sunt.
ñ debent cuiusꝗͣ sobriam ꝑturbare prudentiam. ne cũ uanũ
deuitat horrorẽ. inꝑniciosum incurrat errorem. & assues¬
cat in corporib ita spiritalium reꝑire uestigia: ut cũ inde
sursum uersus duce ratione ascende ceꝑit. ut ad ipsã incõ¬

Expanded text:
Patris: fortassis quippe respondeatur haec in carnalibus habere Patris: fortassis quippe respondeatur haec in carnalibus habere offensionem, dum corporei conceptus partusque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissime cogitent, quibus mundis omnia munda sunt: immundis autem et infidelibus, quorum polluta sunt et mens et conscientia, ita nihil est mundum , ut quosdam eorum etiam de virgine secundum carnem natus Christus offendat. Sed tamen in spiritualibus illis summis, ubi non est aliquid violabile aut corruptibile, nec natum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis longe remotissime facta sunt, non debent cujusquam sobriam perturbare prudentiam, ne cum vanum devitat horrorem, in perniciosum incurrat errorem. Assuescat in corporalibus ita spiritualium reperire vestigia, ut cum inde sursum versus duce ratione ascendere coeperit, ut ad ipsam incom
Abbreviated transcription (Latin):
De opinione eorum. qͥ comugio masculi ⁊ femine ⁊ eorum
probabilem afferre sententiã. qui sic arbitrantur
humanã naturã posse reꝑiri: ut in coniugio masculi & femi¬
nȩ atq in eoꝵ prole compleat᷑. qͦd quasi uir ipse patris ꝑsonȩ
intun&. filii uͦ qui de illo ita ꝓcessit ut nasceret᷑. atq ita t̾ciã
ꝑsonã uelut sp̃c. dicunt eẽ mulierem: quȩ ita de uiro ꝓces¬
sit ut ñ ipsa eẽt filius aut filia. quãuis ea c̾cipiente ꝓles na
ñ ẽ. In hunis gͥ opinionis errore. hoc scłm ꝓbabilit̾ affertur.
qͦd in origine facte feminȩ scđ̾m sc̃ȩ scripture fidẽ satis ostñ¬
ditur. ñ omne qͦd de aliqua ꝑsona ita existit ut ꝑsonã alterã
faciat. filium posse dici. q̃nqͥdem de uiri ꝑsona extitit ꝑsona
mulieris. nec tam̾ eius filia dicta ẽ. Cet̾a sane ita sunt ab¬
surda immo uͦ ita falsa: ut facillime redarguant᷑. Omit co
enim quale sit sp̃m sc̃m matrẽ filii dĩ putare: & coniugẽ

Expanded text:
nitatis in conjugio masculi et feminae ac eorum probabilem afferre sententiam, qui sic arbitrantur humanam naturam, posse reperiri, ut in conjugio masculi et feminae atque in eorum prole compleatur: quod quasi vir ipse Patris personam intimet; Filii vero, quod de illo ita processit ut nasceretur; atque ita tertiam personam velut Spiritus dicunt esse mulierem, quae ita de viro processit, ut non ipnon est. In hujus igitur opinionis errore, hoc solum probabiliter affertur, quod in origine factae feminae, secundum sanctae Scripturae fidem satis ostenditur, non omne quod de aliqua persona ita existit, ut personam alteram faciat, filium posse dici; quandoquidem de viri persona exstitit persona mulieris, nec tamen ejus filia dicta est. Caetera sane ita sunt absurda, imo vero ita falsa, ut facillime redarguantur. Omitto enim quale sit, Spiritum sanctum matrem Filii Dei putare et conjugem
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. Illud uͦ nr̃m qͦd in actione corporalium. atq tem¬
poralium tractandoꝵ. ita u̾satur. ut ñ sit nob̾ cõmune
stantia. qua subheremꝰ intelligibili atq incõmutabili ueri¬
tat tamꝗͣ ductum & inferiorib tactandis. gub̾nandisq
deputandũ ẽ. Sic̃ enĩ inomĩb pecorib ñ inuentũ ẽ uiro
ietur. ita m̃ti nr̃ȩ qua suꝑnã & int̾nam c̃sulimus u̾itatẽ.
nullũ ẽ ad usu̾ rerum corporaliũ qͣntum naturȩ hominis
sat ẽ. similȩ adiutoriũ ex animȩ partib quas cõmunes
cum pecorib habemꝰ. & id̾o quiddã rationale nr̃m. ñ ad
unitatis diuortium separatum. s in auxiliũ societatis qͣsi
diriuatum in sui oꝑis disꝑtitur officio. Ec sicut una ca¬
ro ẽ duoꝵ in masculo & femina. sic intellectũ nr̃m & ac¬
tionem. uł consilium & exsecutionẽ. uł rationẽ & appe¬
titum rõnalẽ. uł si qͦ alio mͦ significatius dici possunt.
una mentis natura complectitur. ut quẽ ad modũ de il¬

Expanded text:
e una. Illud vero nostrum quod in actione corporalium atque temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune  mentis substantia, qua subhaeremus intelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro rae qua supernam et internam consulimus veritatem, nullum est ad usum rerum corporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus. Et ideo quiddam rationale nostrum, non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in sui operis dispertitur officium. Et sicut una caro est duorum in masculo et femina, sic intellectum nostrum et actionem, vel consilium et exsecutionem, vel rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut quemadmodum de il
Abbreviated transcription (Latin):
de natura m̃tis humanȩ. de una quadã re
disserimus. uec eam in hȩc dno quȩ cõmemorani nͥ ꝑ officia
geminamꝰ. Itaq cum in ea querimꝰ tͥnitatẽ intota querimꝰ. ñ
separantes actionem rationalẽ intemporalib acontẽplatiõe
etnoꝵ. ut t̾tiũ aliquid iã queramꝰ. quotͥnitas impleat᷑. S in
tota natura m̃tis. ita tͥnitatẽ reꝑiri opus ẽ: ut si desit actio tẽ¬
poralium. cui oꝑi necessarium sit adiutoriũ ꝓpt̾ qͦd ad hec in¬
feriora ãministranda diriuet᷑ aliqͥd m̃tis in umna nusꝗͣ disꝑti¬
ta m̃te tͥnitas inueniat᷑. Et faccaiã ista distributione: meo

Expanded text:
natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravi, nisi per officia geminamus. Itaque cum in ea quaerimus trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem in temporalibus a contemplatione aeternorum, ut tertium aliquid jam quaeramus quo trinitas impleatur. Sed in tota natura mentis ita trinitatem reperiri opus est, ut si desit actio temporalium, cui operi necessarium sit adjutorium, propter quod ad haec inferiora administranda derivetur aliquid mentis, in una nusquam dispertita mente trinitas inveniatur: et facta jam ista distributione
Abbreviated transcription (Latin):
ossunt autẽ &e pecora & sentire ꝑ corporis sensus extͥn.Ii¬
secus corporalia. & ea memoriȩ fixa reminisci. atq
ineis appet̾e conducibilia. fugere in cõmoda. uerũ ea notare.
ac ñ solum naturalit̾ apta. s &̃ de industria memoriȩ conm̾¬
dare acretinere. & in obliuionẽ iã queliba recordando atq
cogitando rursus impͥmere. ut quẽ ad modũ ex eo qͦd gerit
memoria cogitatio format᷑: sic & hoc ipsum qͦd in memoria
ẽ cogitatione firmet᷑. fictas &ẽ uisiones hinc atq inde recor¬
data q̃lib& sum̃do & quasi assum̃do cõpon̾e. inspicere. quẽ¬
ad modum in hoc rerum gen̾e. quȩ uerisimilia st̃ discer¬
nantur aueris nͥ sp̾italib. s ipsis corporalib hec atq huius¬
modi quauis insensibilib atq in eis quȩ inde animꝰ ꝑsensũ
corporis trarit agant᷑ atq u̾sent᷑. ñ sunt cam̃ rationis exꝑtia.
nec hominib pecoribꝰq cõmunia. S sublimioris rationis est

Expanded text:
ossunt autem et pecora et sentire per corporis sensus extrinsecus corporalia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualibus, sed ipsis corporalibus: haec atque hujusmocorporis traxit agantur atque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est
Abbreviated transcription (Latin):
stantia sp̾italis ẽ ad ea quȩ sunt in sp̃italib exrella erigen¬
dus ẽ. ñ clatione suꝑbie. s pietate iusticiȩ. C orporales sensus¬

Expanded text:
stantia spiritualis est, ad ea quae sunt in spiritualibus excelsa erigenstantia spiritualis est, ad ea quae sunt in spiritualibus excelsa erigen non elatione superbiae, sed pietate justitiae. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
qͦddam hominis ext̾ioris int̾iorisq c̾finium:
Qequid enim habemꝰ in animo cõmune cũ¬
pecore: recte adhuc dr ad ext̾iorẽ hominem
ꝑtinere. Non enim solũ corpus homo ext̾ior deputabit᷑: s ad¬
iuncta quadã uita sua qua compages corporis & om̃s sensus
uigent. quib instructus ẽ ad ext̾iora sentienda. Quoꝵ sen¬
sorum imagines infixȩ in memoriã. cum recordando reuisun¬
tur: res adhuc agit᷑ ad ext̾iorem hominẽ ꝑtinens. Atq in his
omĩb ñ distamus apecore : nͥ qͦd figura corporis ñ ꝓni s erecti
sumus. Quainre amionem᷑ ab eo qui nos fecit: ne meliore
nr̃i parte. idest animo similes pecorib simꝰ. aquib corpo¬
ris erectione distamus. ñ ut in ea quȩ sublimia st̃ in cor-¬
porib animũ ꝓiciamꝰ. nã uł in talib quietẽ uoluntatis ap¬
petere. ꝓst̾nere ẽ anunũ: s sic̃ corpꝰ ad ea quȩ st̃ excelsa cor¬
poꝵ. idest ad celestia naturalit̾ erectum ẽ. sic animꝰ qͥ sub¬

Expanded text:
oddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cupecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic animus, qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
Nam neq ipsas magnitudines corꝑoꝵ quas ũꝗͣ uidimꝰ: sine
ope memoriȩ cogitamꝰ. Quantũ enĩ spacii sol&e occupare ꝑ
magnitudinẽ mundi nr̃ obtiitus: intantũ extendimꝰ quas¬
libae corpoꝵ moles. cumn eas maximas cogitamꝰ. Et ratio
qͥdem ꝑgit in ampliora: s phantasia ñ sequitur. qͥppe cum
infinitatem qͦ num̾i ratio renunti&e: quã nulla uisio cor¬
poralia cogitantis apprebendit. Eadem ratio docet minutis¬
sima &ẽ corpuscula infinite diuidi: cũ tam̃ ad eas tenuitates
uł minutas ꝑuentum fuerit quas uisas meminimꝰ. exili¬
ores minutioresq phantasias iã ñ possumꝰ intueri. quãuis
ratio ñ desinat ꝑsequi ac diuidere. De m̃sura ⁊ num̃o ⁊ pon

Expanded text:
Nam neque ipsas magnitudines corporum, quas nunquam vidimus, sine Nam neque ipsas magnitudines corporum, quas nunquam vidimus, sine ope memoriae cogitamus. Quantum enim spatii solet occupare per magnitudinem mundi noster obtutus, in tantum extendimus quaslibet corporum moles, cum eas maximas cogitamus. Et ratio quidem pergit in ampliora, sed phantasia non sequitur. Quippe cum infinitatem quoque numeri ratio renuntiet, quam nulla visio corporalia cogitantis apprehendit. Eadem ratio docet minutissima etiam corpuscula infinite dividi; cum tamen ad eas tenuitates vel minutias perventum fuerit, quas visas meminimus, exiliores minutioresque phantasias jam non possumus intueri, quamvis ratio non desinat persequi ac dividere. Ita nulla
Abbreviated transcription (Latin):
mat pellit: Quȩ in unam uisionẽ coeuntia. faciunt aliqͥd.
Qd idõ falsum iudicat᷑. quia uł ñ ẽ foris inrerũ corporearũ
natura. uł ñ de memoria uidet᷑ exp̾ssum. cũ tale nicħ nos
sensisse meminimꝰ. Qs enĩuidit cignum nigrũ: Ec ꝓpt̾ea
nemo meminit. Cogitare tam̃ quis ñ pot̾: facile ẽ enim
illam figurã quã indendo cognouimꝰ. nigro colore ꝑfundẽ.
quẽ nichilominꝰ in aliis corporib uidimus. Et qr utrũq
sensunus: utrũq meminimꝰ. Hec autẽ quadrupedẽ me¬
mini qr ñ uidi: s phantasiam talẽ facillime intueor. dũ
alicui formȩ uolatili qualẽ uidi. adiungo alios duos pe¬
des quale sit idem uidi. Quappt̾ dũ coniuncta cogitamus.
quȩ sigillatĩ sensu meminimus: uidem᷑ ñ id qͦd memimmꝰ
cogitare: cũ id agamꝰ moderantes inemoriã. unde sumimꝰ
omĩa. quȩ multiplicit̾ ac uarie ꝓnr̃a uoluntate cõponimꝰ.

Expanded text:
mat impellit; quae in unam visionem coeuntia faciunt aliquid mat impellit; quae in unam visionem coeuntia faciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in rerum corporearum natura, vel non de memoria videtur expressum, cum tale nihil nos sensisse meminimus? Quis enim vidit cycnum nigrum? et propterea nemo meminit: cogitare tamen quis non potest? Facile est enim illam figuram, quam videndo cognovimus, nigro colore perfundere, quem nihilominus in aliis corporibus vidimus: et quia utrumque sensimus, utrumque meminimus. Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi: sed phantasiam talem facillime intueor, dum alicui formae volatili qualem vidi, adjungo alios duos pedes quales itidem vidi . Quapropter, dum conjuncta cogitamus, quae singillatim sensa meminimus, videmur non id quod meminimus cogitare; cum id agamus moderante memoria, unde sumimus omnia quae multipliciter ac varie pro nostra voluntate componimus.
Abbreviated transcription (Latin):
acies oculoꝵ. Eropt̾ea duas in hoc gen̾e tͥnitates uolui coniñ¬
dare. unã cũ uisio sentientis format᷑ ex corpore. aliã cũ uisio
cogitantis format᷑ ex memoria. Mediã uͦ nolui: qr ñ ibi sol&e
uisio dici cũ memoriȩ comiñdat᷑ forma. quȩ fit in sensu cer¬
nentis. ubiq tam̃ uoluntas ñ apparet nͥ copulatrix: quasi
parentis & ꝓlis. Et ido undecumq ꝓcedat: nec parens nec
t enim siñ meminimꝰ nͥ qͦd sensimus. neq cogita¬
Q mꝰ nͥ qͣd meminimꝰ. cur plerũq falsa cogitamus.
cũ ea quȩ sensimꝰ. ñ utiq falsa meminerimꝰ. nͥ qr uoluntas
illa quã comunctricẽ ac separatricẽ huiuscemodi rerum
iã quaritũ pocui demonstrare curaui formanda cegitantis aciẽ
ꝑconditã inemoriȩ duc̃ ut libitum ẽ. & ad cogitanda ea quȩ ñ
meminimꝰ. ex eis quȩ meminimꝰ aliud hinc. aliud inde ut su¬

Expanded text:
acies oculorum. Propterea duas in hoc genere trinitates volui commenacies oculorum. Propterea duas in hoc genere trinitates volui commendare: unam, cum visio sentientis formatur ex corpore; aliam, cum visio cogitantis formatur ex memoria. Mediam vero nolui, quia ibi non solet visio dici, cum memoriae commendatur forma, quae fit in sensu cernentis. Ubique tamen voluntas non apparet, nisi copulatrix quasi parentis et prolis. Et ideo undecumque procedat, nec parens nec t enim si non meminimus nisi quod sensimus, neque cogitamus nisi quod meminimus; cur plerumque falsa cogitamus, cum ea quae sensimus non utique falso meminerimus: nisi quia voluntas illa quam conjunctricem ac separatricem hujuscemodi rerum jam quantum potui demonstrare curavi, formandam cogitantis aciem per abscondita memoriae ducit ut libitum est, et ad cogitanda ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, aliud hinc, aliud inde, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
cũ incipimꝰ ab specie corporis. & ꝑuenimꝰ usq ad speciẽ les.ix¬
quȩ fit in contuitu cogitantis: quatuor species reꝑiunt᷑. quasi
gradatim natȩ alt̾a exalt̾a. scda de pͥma. c̾cia de scđa. quarta
de tercia. Ab specie qͥppe corporis qͦs cernitur: exorit᷑ ea que fit
in sensu cernentis. & ab hac ea quȩ fit in memoria. & ab hac ea
quȩ fit in acie cogitantis. Quappt̾ uoluntas quasi parentẽ
cũ prole ter copulat: pͥmo speciẽ corporis cũ ea quã gignit in
corporis sensu. & ipsam rursus cum ea quȩ ex illa fit in memo¬
ria. atq istam qͦq t̾tio cum ea quȩ ex illa paritur in cogitantis
intuitu. S media copula quȩ scd̾a ẽ: cum sit uicinior. ñ tam
similis ẽ pͥmȩ ꝗͣ tercia. uisiones enĩ duȩ sunt: una sentientis.
alt̾a cogitantis. Ut autẽ possit ẽẽ uisio cogitantis: idõ fit in
memoria de uisione sentientis simile aliqͥd qͦ se ita conu̾tat
in cogitando acies animi. sic̃ se incernendo conu̾tit ad corpꝰ

Expanded text:
cum incipimus a specie corporis, et pervenimus usque ad speciem quae fit in contuitu cogitantis, quatuor species reperiuntur quasi gradatim natae altera ex altera: secunda, de prima; tertia, de secunda; quarta, de tertia. A specie quippe corporis quod cernitur, exoritur ea quae fit in sensu cernentis; et ab hac, ea quae fit in memoria; et ab hac, ea quae fit in acie cogitantis. Quapropter voluntas quasi parentem cum prole ter copulat: primo speciem corporis cum ea quam gignit in corporis sensu; et ipsam rursus cum ea quae fit ex illa in memoria; atque istam quoque tertio cum ea quae ex illa paritur in cogitantis intuitu. Sed media copula quae secunda est, cum sit vicinior, non tam similis est primae quam tertia. Visiones enim duae sunt; una, sentientis; altera, cogitantis: ut autem possit esse visio cogitantis, ideo fit in memoria de visione sentientis simile aliquid, quo se ita convertat in cogitando acies animi, sicut se in cernendo convertit ad corpus
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is omib reb animadũtenda p̾libauerĩ. Nc̃ interim
uoluntatẽ copulatricem reiuisibilis atq uisionis quasi paren¬
tis & ꝓlis. siue in sentiendo siue incogitando. nec parentẽ nec
ꝓlem dici posse: quomͦ ualui & quib ualui demonstraui. Un¬
de tempꝰ admon&e. hanc candẽ tͥnitatẽ in int̾iore homine reqͥ¬
rere. atq ab isto de quo tãdiu locutꝰ sum animali atq carna¬
li qͥext̾ior dr introrsus tendere. uͥ sꝑamus inuenire ñ posse
scđm tͥnitatẽ imaginẽ di. conatus nr̃os illo ipso adiuuante
quẽ omĩa sic̃ resipsȩ indicant. ita &̃ sc̃a scriptura. in m̃su¬
ra & numero & pondere disposuisse testatur. Expł lib.xi.¬

Expanded text:
caeteris omnibus rebus animadvertenda praelibaverim. Nunc interim caeteris omnibus rebus animadvertenda praelibaverim. Nunc interim voluntatem copulatricem rei visibilis atque visionis quasi parentis et prolis, sive in sentiendo, sive in cogitando, nec parentem nec prolem dici posse, quomodo valui et quibus valui demonstravi. Unde tempus admonet, hanc eamdem trinitatem in interiore homine requirere, atque ab isto de quo tamdiu locutus sum animali atque carnali, qui exterior dicitur, introrsus tendere. Ubi speramus invenire nos posse secundum trinitatem imaginem Dei, conatus nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut res ipsae indicant, ita etiam sancta Scriptura in mensura et numero et pondere disposuisse testatur . LIB
Abbreviated transcription (Latin):
meminimꝰ cogitam᷑. S qi numerose cogitari possunt. quȩ sin¬
gillatĩ sunt impressa memoriȩ: uidet᷑ ad memoriã. m̃sura.
ad uisionẽ uͦ numerus ꝑtin̾e. Qa licet innum̾abilis sit mul¬
tiplicitas calium uisionũ: singulis tam̃ in memoria ꝑscͥptꝰ
ẽ intrasigressibilis modꝰ. Mensura gͥ in memoria: in uisioib
numerꝰ apparae. Sic̃ in ipsis corporib uisibilib m̃sura que¬
dam ẽ cui num̾osissime coaptat᷑ sensus uidentiũ. & ex uno
uusibili multoꝵ cernentiũ format᷑ aspectus: ita &̃ unꝰ ꝓpter
uideat: sic̃ supͣ docuimꝰ. In his gͦ reb unde uisiones expri¬
munt᷑ quedã m̃sura ẽ: in ipsis autẽ uisionib numerus.
uoluntas uͦ quȩ ista coniungit & ordinat. & quadã unita¬
te copulat: nec sentiendi aut cogitandi appetitum nͥ in his
reb unde uisiones formant᷑ adqͥescens collocat. pondere si¬
milis ẽ. Quapropt̾ hec tria. m̃surã. numerũ. pondꝰ. &̃ in

Expanded text:
mensura. Sed quia numerose cogitari possunt quae singillatim sunt impressa memoriae, videtur ad memoriam mensura, ad visionem vero numerus pertinere. Quia licet innumerabilis sit multiplicitas talium visionum, singulis tamen in memoria praescriptus est intransgressibilis modus. Mensura igitur in memoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam unusvideat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est. Quapropter haec tria, mensuram, numerum, pondus, etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
nullomͦ id qͦd uiderunt aẽ recentissimum meminisse potuer̃.
Iam porro ab eo qͦd in memoria ẽ. animi aciẽ uelle au̾tere:
nicħ ẽ aliud ꝗͣ non inde cogitare. Qđ in qͦlibet gen̾e tͥnitatũ¬

Expanded text:
nullo modo id quod viderunt etiam recentissimum meminisse potuerunt. nullo modo id quod viderunt etiam recentissimum meminisse potuerunt. Jam porro ab eo quod in memoria est, animi aciem velle avertere, nihil est aliud quam non inde cogitare. CAPUT IX.
Abbreviated transcription (Latin):
intenta. ñ e sinit inherere p̾sentia. Qdanimadu̾tere facile ẽ. cũ
sepe corã loquentẽ nob̃ aliquẽ aliud cogitando ñ audisse nob̾ ui¬
demur: falsum ẽ autẽ. Audiuimꝰ enĩ s ñ meminimꝰ. subinde ꝑ
auriũ sensum latentib uocib alienato nuti uoluntatis. ꝑquẽ
solent infigi memoriȩ. Ueriꝰ itaq dixerim̾ cũ tale aliqͥd accidit
n̾ mneminimꝰ ꝗͣ ñ audiuimꝰ. Nã & legñtib euenit & mͥ sepissi¬
me: ut ꝑlecta pagina uł epła nesciam qͥd legerĩ. & repetã. In
aliud quippe intento nutu uoluntatis. ñ sic ẽ adhibita memo¬
ria sensui corporis: quomͦ ipse sensus adhibitꝰ ẽ litceris. Ita &
ambulantes intenta in aliud uoluntate. nesciunt qua transi¬
erint. Qͦd siñ uidissent ñ ambulassent: aut maiore intentioe
palpando ambulassent. p̾sertim siꝑ incognita ꝑgerent. S qi
facile ambulauert̃: utiq uiderunt. Qauͦ ñ sic̃ sensus ocłoꝵ
locis quacũq ꝑgebant. ita ipse sensui memoria iungebatur.

Expanded text:
it inhaerere praesentia. Quod animadvertere facile est, cum saepe coram loquentem nobis aliquem aliud cogitando non audisse nobis videmur. Falsum est autem: audivimus enim, sed non meminimus, subinde per aurium sensum labentibus vocibus alienato nutu voluntatis, per quem solent infigi memoriae. Verius itaque dixerimus, cum tale aliquid accidit, Non meminimus, quam, Non audivimus. Nam et legentibus evenit, et mihi saepissime, ut perlecta pagina vel epistola, nesciam quid legerim, et repetam. In aliud quippe intento nutu voluntatis, non sic est adhibita memoria sensui corporis, quomodo ipse sensus adhibitus est litteris. Ita et ambulantes intenta in aliud voluntate, nesciunt qua transierint: quod si non vidissent, non ambulassent, aut majore intentione palpando ambulassent, praesertim si per incognita pergerent: sed quia facile ambulaverunt, utique viderunt: quia vero non sicut sensus oculorum locis quacumque pergebant, ita ipsi sensui memoria jungebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
abicimus aut repellimꝰ. Ita motu corporis agit uoluntas:
ne sensus corporis reb sensibilib copulet᷑: & agit hoc qͣntũ
pot̾. Nam cum in hac actione ꝓpt̾ conditionẽ seruilis morta¬
litatis difficultatẽ patit᷑ cruciat᷑: est ẽsequens ut uoluntati nicħ reli

Expanded text:
abjicimus aut repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, abjicimus aut repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus corporis rebus sensibilibus copuletur. Et agit hoc quantum potest: nam cum in hac actione propter conditionem servilis mortalitatis difficultatem patitur, cruciatus est consequens, ut volun
Abbreviated transcription (Latin):
mo aliquid corporale cogitat nͥ qͦd sensit. qi nemo meminit
corporale aliqͥd nͥ qͦd sensit: sic̃ in corporib sentiendi sic in me¬
moria ẽ cogitandi modꝰ. Sensus enĩ accipit speciẽ ab eo cor¬
pore qͦd sentimus: & a sensu memoria. a memoria uͦ acies cogi¬
tantis. uoluntas porro sic̃ ad iungit sensum corpori: sic me¬
moriam sensui. sic cogitantis aciẽ memoriȩ. Quȩ autẽ c̾ciliat
ista atq coniungit: ipsa ẽ disiungit acseparat idest uolun¬
tas. S a sentiendis corporib motu corporis separat corporis
sensus: ne aliquid sentiamꝰ. aut ut sentire desinamꝰ. Ueluti
cũ oculos ab eo qͦd uidere nolumꝰ au̾timꝰ uł claudimꝰ: sic an¬
res a sonis. sic nares ab odorib. ita &̃ ut os claudendo. ut ali¬
quid exore respuendo. asaporib au̾sam. Intactu qͦq uł sub¬
trahimus corpꝰ ne tangamꝰ qͦd nolumꝰ: uł si iã tangebamꝰ

Expanded text:
mo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit mo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit corporale aliquid nisi quod sensit, sicut in corporibus sentiendi, sic in memoria est cogitandi modus. Sensus enim accipit speciem ab eo corpore quod sentimus, et a sensu memoria, a memoria vero acies cogitantis. 15. Voluntas porro sicut adjungit sensum corpori, sic memoriam sensui, sic cogitantis aciem memoriae. Quae autem conciliat ista atque conjungit, ipsa etiam disjungit ac separat, id est, voluntas. Sed a sentiendis corporibus motu corporis separat corporis sensus, ne aliquid sentiamus, aut ut sentire desinamus: veluti cum oculos, ab eo quod videre nolumus, avertimus, vel claudimus: sic aures a sonis, sic nares ab odoribus. Ita etiam vel os claudendo, vel aliquid ex ore respuendo a saporibus aversamur. In tactu quoque vel subtrahimus corpus ne tangamus quod nolumus, vel si jam tangebamus,