comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terra scribendos significaret. nos aũt
in celo. Capitis inclinatio. humilitatem
demonstrat. Amplius. Albiruᷤ.
erdigitum qui articuloꝵ cõpositio¬
ne flexibilis ẽ. subtilitas discretionis expͥ¬
mitur. ꝑ terrã cor humanũ. qđ fructus
reddere solet. Ergo antequã aliquẽ di¬
iudicemus. conscientiam nr̃am udeamꝰ.
& usta examinatione dirimamꝰ. unde
illis dicit. Qui sine peccato ẽ ur̃m: in il¬
lam lapidẽ mittat. Quasi dicat. Auis̃.¬
scendat unusquisq tribunal m̃tis suȩ.
De mueniet se peccatorẽ. Ergo aut istã
dimutite. aut cũ illa penã legis excipite.
Puniatur peccatrix. s ñ a p̃uaricatorib le¬
gis fscce plena iusticia. ut iustꝰ mala pui¬
mat. Reus minist̾. et si occidat reos. tam̃
ñ debet. quia reus ẽ. Et it̾um se inclinanᷤᷤ
sctibebat in t̾ra. Audientes aũt unus post
unum exibant. incipientes a seniorib. Et
remansit solus: & mulier in medio stans.
Iemansit solus scilicet ab illis. Mag̾.¬

Expanded text:
terra significaret, nos autem in coelo. Capitis inclinatio humilitatem demonstrat. ALBINUS. Amplius: Per digitum qui articulorum compositione flexibilis ést, subtilitas discretionis exprimitur; per terram, cor humanum quod fructus reddere solet. AUGUST. Ergo antequam aliquem dijudicemus, conscientiam nostram videamus, et justa examinatione dirimamus, unde illis dicit: Qui sine peccato est vestrum, in illam lapidem mittat. Quasi dicat: Ascendat unusquisque tribunal mentis suae, et inveniet se peccatorem. Ergo aut istam dimittite, aut cum illa poenam legis excipite. Puniatur peccatrix sed non a praevaricatoribus legis. Ecce plena justitia, ut justus mala puniat. Reus minister etsi occidat reos, tamen non debet, quia reus est. Et iterum se inclinans, scribebat in terra. Audientes autem haec, unus post unum exibant, incipientes a senioribus, et remansit solus Jesus, et mulier in medio stans. Remansit solus, scilicet ab illis,
Abbreviated transcription (Latin):
longi laboris ppłs isrł. murmurauit con¬
tra dñm & moysen. ideoq dñs immisit
in illum ignitos serpentes. Cũ gͥ moyses
orasset. iussit eum dñs faccre serpentẽ ȩne¬
um. & plagis ꝑcussos aspicere in eum ut
mordentes : Peccata. Quis serpens
exaltatus: Mortuus dñs incruce. qui ꝑ
effigiẽ serpentis figuratur. quia a serpen¬
te mors. Laberantur gͦ qui eũ fide intuen¬
tur. a plagis ignitoꝵ serpentiũ. id ab in¬
centiuis uicior. q̃ animam pungunt in
mortẽ. Sic enim dilexit ds̃ mundũ. ut
filium suũ unigenitũ daret. ut om̃is qui
credit in eum ñ ꝑeat.s habeat uitã ȩt̃nam.
Iꝑit causã humane salutis. dilectionẽ sci¬
licet dĩ patris. ex quo ẽ om̃is restauratio uł
institutio ꝑ filiũ suũ mn spũ scõ. Idem dicit
ex filio di qd̾ supra ex filio hõis credentes
consequi. ut ꝑ quẽ indĩtate conditi sumꝰ.
ꝑ eundẽ in homine restaurem. Non enĩ
misit ds filium suũ in mundũ. ut iudicet

Expanded text:
longi laboris populus Israel, murmuravit contra Dominum et Moysen, ideoque Dominus immisit in illum ignitos serpentes. Cum igitur Moyses orasset, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et plagis percussos aspicere in eum ut tes mordentes? Peccata. Quis serpens exaltatus? Mortuus Dominus in cruce, qui per effigiem serpentis figuratur, quia a serpente mors. Liberantur ergo qui eum fide intuentur, a plagis ignitorum serpentium, id est ab incentivis vitiorum, quae animam pungunt in mortem. Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam . » Aperit causam humanae salutis, dilectionem scilicet Dei Patris ex quo est omnis restauratio vel institutio per Filium suum in Spiritu sancto. Idem dicit ex Filio Dei quod supra ex filio hominis credentes consequi, ut per quem in deitate conditi sumus, per eumdem in homine restauremur. « Non enim misit Deus Filium suum in mundum ut judicet
Abbreviated transcription (Latin):
decerneret hanc ẽẽ lapidandã. derident
quasi ñ habentẽ mansuetudinẽ quã p̃dica¬
bat. ꝓ qua ppłs eum diligebat. Si lapida¬
re uetaret. in hoc dicerent hostẽ legis &
contrariũ moysi. immo dõ auctori. & idõ
cũ adultera reum mortis. Iñc aũt incli¬
nans se deorsum: digito scribebat in terra.
Cum aũt̃ ꝑseuerarent int̾rogantes eum:
erexit se. & dixit eis. Qui sine peccato ẽ ur̃m.
primꝰ in illam lapidẽ mittat. Higito dei
lex scripta ẽ .s ꝓpt̃ duros in lapide. Nunc
ipse legis lator de sede patris inclinatus
in mundũ. ad reclinanda peccata huma¬
n generis in terra scribebat. quia fructũ
querebat. Exarat cotidie terrã digito cũ
tangit corcda audientiũ sp̃u sc̃o. Ampltꝰ¬

Expanded text:
et hanc esse lapidandam, deriderent quasi non habentem mansuetudinem quam praedicabat, pro qua populus eum diligebat. Si lapidare vetaret, in hoc dicerent hostem legis et contrarium Moysi, imo Deo auctori, et ideo cum adultera reum mortis. Jesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in terra. Cum autem perseverarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Digito Dei lex scripta est, sed propter duros in lapide. Nunc ipse legislator de sede Patris inclinatus in mundum, ad reclinanda peccata humani generis, in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Exarat quotidie terram digito, cum tangit corda audientium Spiritu sanct
Abbreviated transcription (Latin):
Nouit qui ꝑmaneant ad coronã: qui ad
flammnã. Nouit in area sua triticũ. nouit
paleam. Nouit segetẽ: nouit ⁊ rrama.¬
on eos audiamus. qui negant ex hoc lo¬
co diem iudicii futurũ. Dicunt enim.
Si & ille quicredit ñ ueniet in uidicium.
& illequi ñ credit iam udicatus ẽ: ubi st̃
quos iudicaturꝰ ẽ dñs in die udicii: Non
intelligunt pret̾itum tẽpus poni ꝓfuturo.
Nam iudicattis ẽ dr̃ damnatus est dĩ p̃sci¬
entia. qui nouit quid immineat ñ creden¬
tib. & ubi dr̃ ñ ueniet ad iudicium: ita
intelligendum ẽ. ñ ueniet ad damnatio¬
nem. Hoc ẽ aũt iudiciũ. quia luxuenit
in mundũ. & dilexer̃ homines magiste¬
nebras quam lucẽ. Erant enim eoꝵ ma

Expanded text:
Novit qui permaneant ad coronam, qui ad flammam. Novit in area sua triticum, novit paleam, novit segetem, novit Non eos audiamus, qui negant ex hoc loco diem judicii futurum. Dicunt enim: Si et ille qui credit, non veniet in judicium: et ille qui non credit, jam judicatus est: ubi sunt quos judicaturus est Dominus in die judicii? Non intelligunt praeteritum tempus poni pro futuro. Nam judicatus est, dicitur damnatus est Dei praescientia, qui novit quid immineat non credentibus, et ubi dicitur, non veniet ad judicium; ita intelligendum est, non veniet ad damnationem. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam luce
Abbreviated transcription (Latin):
de celo. filius hominis qui ẽ in celo. Mas.¬
emo ascendit id ascendẽ facit ad emi¬
nentiam suꝑne uitȩ. nͥ qui inde de¬
scendit humiliando se. id filius dĩ qd̾ est
u̾bum patris nr̃am assum̃do infirmita¬
tem. scđ̾m quam dr̃ minor patre. Descen¬
dit inquam ꝑ hoc filius hõis effectus. qͥ
tam̃ in cęlo ẽ. hoc ẽ in illa ȩqualitate pa¬
tris quã antea habuit. Assumens qͥppe

Expanded text:
de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Nemo ascendit, id est ascendere facit ad eminentiam supernae vitae nisi qui inde descendit humiliando se, id est, Filius Dei, qui est Verbum Patris, nostram assumendo infirmitatem, secundum quam dicitur minor Patre. Descendit, inquam, per hoc Filius hominis effectus, qui tamen in coelo est, hoc est, in illa aequalitate Patris quam ante h
Abbreviated transcription (Latin):
indignam censuit nomine filii
hoĩs. sicut carnem suam dignatus ẽ no¬
mine filii dĩ. ne quasi duo xp̃i dicerent᷑.
Et ita ꝑ distantiam diuinitatis & infir¬
mitatis filius dĩ manebat in celo. filius
hominis ambulabat in terra. ꝑ unitatẽ
ẽ. & filius dĩ ambulabat in terra. & idẽ
ipse filius hominis dr̃ descendisse de cȩ¬

Expanded text:
indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine Filii Dei, ne quasi duo Christi dicerentur. Et ita per distantiam divinitatis et infirmitatis, Filius Dei manebat in coelo, filius hominis ambulabat in terra. Per unitatem est, et Filius Dei ambulabat in terra, et idem ipse filius hominis dicitur descendisse de coe
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi dicentes. In qua potestate hec facis.
& quis tͥ dedit hanc potestatẽ : lenoñ.
iuersis u̾bis eandem quã supra calum¬
niam struunt. quando dixer̃ in beel¬
rebub pͥncipe demonioꝵ eicit demonia.
subintelligunt enĩ eum oꝑari ꝑ diabo
existimat castũ. castus ñ facile de for¬
nicario suspicatur. Suꝑbus neminẽ pu¬
tat humilẽ. humilis neminẽ suꝑbũ. Sic
qui ñ est ex dõ sacerdos: nullius sacer¬
dotium putat eẽ ex dõ. Inde ẽ. ut con¬
temnat alteros. R espondens m̃c: dix̃¬

Expanded text:
es: In qua potestate haec facis? et quis tibi dedit hanc potestatem? HIERON. Diversis verbis eamdem quam supra calumniam struunt, quando dixerunt, in Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia, subintelligunt enim eum operari per diexistimat castum; castus non facile de fornicario suspicatur. Superbus neminem putat humilem; humilis neminem superbum. Sic qui non est ex Deo sacerdos, nullius sacerdotium putat esse ex Deo. Inde est ut contemnat alteros. Respondens
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ loco cederet. quantũ incolȩ cuuta¬
tis opus habebant. Cum enim uolens
edificare eccłam in locoapto. uideret eũ
angustiorẽ ẽe quã res exigebat. eo qđ ex
una parte rupe maris. exaltera monte ꝓ¬
ximo coartaretur. uenit nocte ad locum.
& genib flexis admonuit dñm ꝓmissioni
suȩ. ut montẽ longius iuxta fidẽ petentis
ageret. Et mane facto reu̾sus. inuenit
montẽ tantũ spacii reliquisse structorib
ȩccłe. quantũ opus habuerant. Hec adũ
intelligimꝰ diabolũ. qui de anima ho¬
minis possessa ab apłis & eoꝵ similibus
tranfferri potest in mare.idz in loca ama¬
ra. Unde in psalmo.Nontimebimus dũ
turbabitur terra. & transferent᷑ montes
Et dixerunt ei apłi. Dñe: adauge nobis

Expanded text:
tantum loco cederet, quantum incolae civitatantum loco cederet, quantum incolae civitatis opus habebant. Cum enim volens aedificare ecclesiam in loco apto, videret eum angustiorem esse quam res exigebat, eo quod ex una parte rupe maris, et altera monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum, et genibus flexis, admonuit Dominum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto reversus, invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus ecclesiae, quantum opus habuerant. Haec adveintelligimus diabolum, qui de anima hominis possessa, ab apostolis et eorum similibus transferri potest in mare, id est, in loca amara. Unde in psalmo: Non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes Et dixerunt ei apostoli: Domine, adauge nobis
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ hesitaueritis in corde: ñ solum defi¬
culnea facietis. s & si monti huic dixerttis
tolle te. & iacta te in mare: fiet. Ieromin:
atrant contra nos gentiliũ canes in
siuis uolummib asserentes apłos fide ca¬
riusse. quia montes transferre ñ potuer̃.
Quib respondemꝰ multa signa facta eẽ
a dño iuxta iohannis euangłiste testimo¬
nium. quȩ si scripta eẽnT mundꝰ caꝑe non
posset. ñ qđ mundꝰ uolumina caꝑe non
potuerit. quȩ potest quãuis multiplica¬
ta sint. unum armariolũ. uł unũ caꝑe
tricliniũ. s qͦ magnitudinẽ signoꝵ ꝓ trn
raculis ⁊ incredulitate ferre ñ posset. Igit᷑
& hec credimus fecisse apłos. s idõ scͥpta
ñ eẽ. ne infidelib contradicendi maior¬
daretur occasio. quandoquidẽ minorib
signis q̃ scripta st̃ ñ credunt. Deda ĩ mart̃.
egimus factũ precib beati patris Git¬
gorii neocesareȩ pontiantistitis. uiri me¬
ritis & uirtutib eximii. ut mons int̾ra

Expanded text:
lum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis, Tolle te et jacta te in mare, fiet. HIERON. Latrant contra nos gentilium canes in suis voluminibus, asserentes apostolos fide caruisse, quia montes transferre non potuerint. Quibus respondemus, multa signa facta esse a Domino, juxta Joannis evangelistae testimonium, quae si scripta essent, mundus capere non posset , non quod mundus volumina capere non potuerit, quae potest quamvis multiplicata sint, unum armariolum vel unum capere triclinium, sed quod magnitudine signorum pro miraculis et incredulitate ferre non posset. Igitur et haec credimus fecisse apostolos; sed ideo scripta non esse, ne infidelibus major contradicendi daretur occasio, quandoquidem minoribus signis quae scripta sunt, non credunt. Legimus factum miraculum precibus beati Patris Gregorii, Neocaesariae Ponti antistitis, viri meritis et virtutibus eximii, ut mons in terra
Abbreviated transcription (Latin):
dignum erat hoc geri. Alitern
habemis thesaurũ istũ in uasis fidelibus.
Consulte & aquȩ bauili & dm̃i domus tacita
eumq suȩ m̃tis hospitio susciꝑe q̃rentib
facultas danda signetur. Cenaculũ mag¬
num. lex ẽ sp̃ualis. quȩ de angustiis litterȩ
egrediens. in sublum loco recipit salua-¬
torem. Nam qui adhuc litterã occidentẽ
seruat. & ñ aliud in agno quã pecus in¬
telligit. iste nimirũ pascha in iis facit.
At qui aquȩ baiulũ hoc ẽ gr̃e preconẽ in
domum ȩccłȩ fuerit secutus: hic ꝑ sp̃m ui
uificantẽ in altitudine m̃tis xp̃o man¬
sionem preparat. Ienonimus in mareũ¬
deo inquit sequimini eũ qͥ ducit in altũ.
ubi xp̃c cũ discipłis sublimũ uircutũ
delectatione reficitur. Unde raab explo¬
ratorib mandat ut ñ irent ꝑ umna. s ꝑ
excelsa. Amplius. Cenaculum ȩcclesia
magna ẽ quȩ narrat nom̃ dm̃. strata
uarietate uirtutũ & linguarũ. Unde
illud. Circumamicta uarietate. In qua

Expanded text:
dignum erat hoc geri. Aliter: habemus thesaurum istum in vasis fictilibus . Consulte et aquae bajuli et Domini domus tacita eumque suae mentis officio suscipere quaerentibus, facultas danda signetur. Coenaculum magnum, lex spiritualis est, quae de angustiis litterae egrediens in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui adhuc litteram occidentem servat, et non aliud in agno quam pecus intelligit, iste nimirum in imis pascha facit. At qui aquae bajulum, hoc est, gratiae praeconem in domum Ecclesiae fuerit secutus, hic per Spiritum vivificantem in altitudine mentis Christo mansionem praeparat. HIERON. Ideoque, inquit, sequimini eum, qui ducit in altum, ubi Christus cum discipulis sublimium virtutum delectatione reficitur. Unde Rahab exploratoribus mandat, ut non irent per ima, sed per excelsa . Amplius: Coenaculum Ecclesia magna est, quae narrat nomen Domini, strata varietate virtutum et linguarum, unde illud: Circumamicta varietate , in qua
Abbreviated transcription (Latin):
dñs imposuit. quẽ ipse inconseruando ifrł
tenuerat. Ipse cnum sacͥficantẽ diis alienis
ppłm iudaicũ. maiestatis suȩ aduentu cor¬
ripuit. cũ idẽ ppłs p̃sentis potestatis t̾rorẽ
licet extra montẽ positus ferre ñ potuit
neret. Tercio ipso dm̃i aduentu tanꝗͣ cetu¬
ȩccłe inspectantis. admonitꝰ ẽ. Frustraq
habitis his obiurgattonib. publicani
aut ethnci uilitate negligit᷑.M.Clxxxyͦ.

Expanded text:
inem servando Israel tenderat. Ipse enim sacrificantem diis alienis populum Judaicum majestatis suae adventu corripuit, cum idem populus praesentis potestatis terrorem, licet extra montem positus, ferre non potuit. neret. Tertio ipso Domini adventu tanquam coetuEcclesiae inspectantis, admonitus est: frustraque habitis his objurgationibus, publicani aut ethnici vilitate negligitur. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
eccat aũt in nos. si etiã nob̾ scien¬
tib peccet: quia quantũ in eo est.
exemplo corrumpit. quos testes sue
iniquitatis efficit. Quando me audiente
iuriam a me putem alienã. Ergout apo¬
stolus p̃cipit timotheo. q̃ peccantur coram
om̃ib increpanda st̃ corã om̃ib ut ceteri
timorẽ habeant. Si aũt̃ tu solus nostipec Si¬
catum fr̃is: tc̃uere inrte solũ peccauit.¬
Quid ẽ. in te peccauit: Tu scis quia pec¬
cauit. Et quia secreto peccauit inte: se¬
creto corrige. Nam si solus nosti. & eũ uis
corã om̃ib arguere: ñ es correptor s pro¬
dnitor. F orte qd scis ego scio. s ñ coram te
corripio. quia curareuolo. ñ accusare.St̃
homines adulteri in domib sius. In secre¬
to peccant. nob ꝓduntur ab uxorib sus.
plerunq zelantib. aliquando maritoꝵ
salutẽ querentib. Non ꝓdimꝰ palã. s in
sccreto arguimꝰ. Ideo qͦq corripiendꝰ ẽ fr̃
scorsũ. ne si semel pudorẽ amiserit. per¬

Expanded text:
frater in nos, si etiam nobis scientibus peccet; quia quantum in eo est, exemplo corrumpit, quos testes suae iniquitatis efficit. Quando me audiente,injuriam a me putem alienam. Ergo ut Apostolus praecipit Timotheo, quae peccantur coram omnibus, corripienda sunt coram omnibus, ut caeteri timorem habeant . Si autem tu solus nosti catum fratris, tunc vere in te solum pecQuid est, in te peccavit? Tu scis quia peccavit. Et quia secreto in te peccavit, secrete corrige. Nam si solus nosti, et eum vis coram omnibus arguere, non es corrector, sed proditor: forte quod scis ego scio, sed non coram te corripio, quia curare volo, non accusare. Sunt homines adulteri in domibus suis; in secreto peccant, nobis produntur ab uxoribus suis, plerumque zelantibus, aliquando maritorum salutem quaerentibus. Non prodimus palam, sed in secreto arguimus. Ideo quoque corripiendus est frater seorsum, ne si semel pudorem amiserit, per
Abbreviated transcription (Latin):
terram. unus ẽ pat̾ ur̃ qui in cȩlis ẽ. Nec
uocemini magistri: quia magister ur
ec magister nec pater uocandus ẽ
ali ⁊us. nͥ ds̃ pater. & dñs filiꝰ. Pater.
quia ex ipso sunt om̃ia. filius. quia ꝑ
ipsũ sunt om̃ia. uł quia ꝑ carnẽ ipsu ᷤᷤ
reconciliati sumus dõ. Quaregͦ apłs¬
se dixit doctorẽ gentium. & quare in
egypti monasteriis se muicẽ patres
uocant: Quia aliud ẽ natura eẽ patrem
uł magistrũ: aliud indulgentia. slam
si hominẽ patrẽ uocamus: honorẽ ȩtat
deferimus. Magister dr̃ ex consortio
magistri xp̃i. Et qͦmͦ unicus filius ñ
p̃iudicat ceteris. ne ꝑadoptionẽ dii uo¬
centur & filii. ita unus pater ñ p̃iudicat
aliis. ne patres ꝑ adoptionẽ uo  centur

Expanded text:
vester, qui in coelis est. Nec vocemini magistri, quia magister vester ec magister, nec pater vocandus est alius, nisi Deus Pater et Dominus Filius. Pater, quia ex ipso sunt omnia; magister, quia per ipsum sunt omnia, vel quia per carnem ipsius reconciliati sumus Deo. Quare s dixit se doctorem gentium, et quare in Aegypti monasteriis se invicem patres vocant? Quia aliud est, natura esse patrem vel magistrum; aliud, indulgentia. Nam si hominem patrem vocamus, honorem aetati deferimus. Magister dicitur ex consortio magistri Christi. Et quomodo unicus filius non praejudicat caeteris, ne per adoptionem dii vocentur et filii; ita unus pater non praejudicat aliis, ne patres per adoptionem vocentur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhbetur. Unde sod̾m uocẽ neq grecus ne¬
q latinus hoc int̾pretari potuit. s sc̾m
sensũ quidam int̾pretantur osanna glam.
alii redemptionẽ. alii salufica. siue sal¬
Et quidam phariseoꝵ de turbis dixert̃
ad illum. Magister. increpa discipłos tuoᷤ.
Quib ipse ait. Dico uobis. quia si hi tacue¬
rint. lapides clamabunt. Bẜ0a.
Nim magistrum appellant. quia eũ
uera docere nouerant. Unde mira de¬
mentia ẽ. ueritatis discipłos dicere incre¬
pandos. Crucifixo dño noti eiꝰ alonge stan¬
tes ñ audent eum confiteri dm̃. s petre
quȩ scissȩ st̃ aꝑtis monum̃tis dm̃ & mun

Expanded text:
HRYS. Unde secundum vocem neque Graecus, neque Latinus hoc interpretari potuit; sed secundum sensum quidam interpretantur hosanna gloriam, alii redemptionem, alii salvifica sive salEt quidam Pharisaeorum de turba dixerunt ad illum: Magister, increpa discipulos tuos. Quibus ipse ait: Dico vobis, quia si hi tacuerint, lapides clamabunt. BEDA. Dominum magistrum appellant, quia eum vera docere noverant. Unde mira dementia est, veritatis discipulos dicere increpandos. Crucifixo Domino, noti ejus a longe stantes, non audent eum confiteri Deum; sed petrae quae scissae sunt, apertis monumentis, Deum et mun
Abbreviated transcription (Latin):
ros. parabolam istã. Duo homines ascen¬
derunt intemplũ ut orarent: unus phan¬
seus & alter publicanꝰ. Ascender̃ inqui.
Et ascensus templi quindecĩ graduũerat.
Diligent̃ ostendit ñ ex oꝑib ẽẽ głandum s
humilit᷑ in gr̃ã confidendũ. Publicanꝰ ad
humilitatẽ ꝑtinet eccłȩ. phariscus ad neqͥ¬
ciam suꝑbiȩ. P hariseus stans: hȩc apd &

Expanded text:
Duo homines ascenderunt in templum, ut orarent: unus Pharisaeus, et alter publicanus. Ascenderunt, inquit, et ascensus templi quindecim graduum erat. Diligenter ostendit, non ex operibus esse gloriandum, sed humiliter in Dei gratia confidendum. Publicanus ad humilitatem pertinet Ecclesiae, Pharisaeus ad nequitiam superbiae. Pharisaeus stans, haec
Abbreviated transcription (Latin):
exceuentia euanot Eu er
differentia ipsius ad legem. de figuris eu¬
angelistarum. & eor modo scribendi. de
materia euangłi. intentione. fine. & ad
quas partes philosophiȩ spectet: dictat
turam. dicta et facta enis. aliorũq facta et
dicta ad ipsum. Intentionẽ uero et finem.
aꝑit iohannes dicens. Hȩc autem scripta
sunt. ut credatis quia iħc est xp̃e filius dĩ.
& ut credentes uitam habeatis in nomine
eius. Finis enim id est finalis causa euan¬
gelii est. sane credere. ꝑfecte diligere. sa¬
cramentis insigniri. et hor trium finalis
causa est uita ȩterna. Ad hȩc quippe adi¬
piscenda fuit intentio euangelica predi-¬
care & scribere. Hunc de excellentia et
differentia enangeli dicamue.
Augustinus de conconlia euangłistarũ.
nter om̃s diuias auctoritates euangeliũ
merito excellit. Q enmm lex & ꝓphȩ futu¬
rum p̃minciauerunt: hoc recdditum atq
completum in eugłio demonstratur. Ex
libro differentiarum ysidoR.

Expanded text:
excellentia Evangelii et differentia ipsius ad legem, de figuris evangelistarum et eorum modo scribendi, de materia Evangelii, intentione, fine et ad quas partes philosophiae spectet, dictat turam, dicta et facta ejus, aliorumque facta et dicta ad ipsum. Intentionem vero et finem aperit Joannes, dicens: Haec autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine ejus . Finis enim id est finalis causa Evangelii est sane credere, perfecte diligere, sacramentis insigniri; et horum trium finalis causa est vita aeterna. Ad haec quippe adipiscenda fuit intentio evangelica praedicare et scribere. Nunc de excellentia et differentia Evangelii dicamus. Augustinus de concordia evangelistarum: Inter omnes divinas auctoritates Evangelium merito excellit. Quod enim lex de prophetae futurum praenuntiaverunt, hoc redditum atque completum in Evangelio demonstratur. Ex lib. Differentiarum Isidori: «
Abbreviated transcription (Latin):
untur: qui seruos regis occidunt. Quan¬
douenit adultionẽ homo silet᷑. & rex
tantum dr̃. Exercitib id malisangłis.
seu romanis sub uespasiano & tito iudõs
int̾emit. & p̃uaricatricẽ succendit ciui¬
tatem. Uł ita. Exercitib id÷ sc̃is angłis
ꝑ qͦs iudiciũ exercebit ꝑsequentes ꝑdet.
& ciuitatẽ id carnẽ in qua habitaueraNͭ¬

Expanded text:
tur qui servos regis occiderunt. Quantur qui servos regis occiderunt. Quando venit ad ultionem homo siletur, et rex tantum dicitur. Exercitibus, id est malis angelis seu Romanis sub Vespasiano et Tito Judaeos interemit, et praevaricatricem succendit civitatem. Vel ita: Exercitibus, id est sanctis angelis per quos judicium exercebit, persequentes perdet, et civitatem, id est carnem in qua habita
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. Duob gͦ uerbis om̃e opus
humanũ conclusit. siue honestũ. ut est
uillȩ cultura. unde salomon ait. ne odis
rusticã oꝑationẽ. siue inhonestũ ut ẽ ne¬
gociatio dignitatis. siue militiȩ.siue mer¬
cature. unde nichil antea uidȩi tenebats.
S forte dicis. Et uillam colere peccatũ ẽ.
quia impedim̃tum ẽ. Non ẽ cultura uillȩ
peccatũ.s tu p̃ferendo eã dõ. facis ẽẽ pec¬
catum. Aut ita. Uilla ẽ mundꝰ iste. circa
quẽ amatores mundi occupant᷑. negoci¬
atio aut̃ p̃dicatio legis. & ꝓcuratio tẽpli.
quamauari sac̃dotes & ceteri ministri
templi quasi negociationẽ estimant. He¬
liqui uͦ tenuerunt seruos eius. & contume¬
lia affectos occidunt. De sua morte tac&.
quia in priori parabola inde dixerat. &
ostendit mortẽ discipłoꝵ suoꝵ. qͦs post
ascensũ eius occidunt iudei. Rex aũt cũ
audisset iratus ẽ. & missis exercitib fuis

Expanded text:
appellatur. Duobus ergo verbis omne opus appellatur. Duobus ergo verbis omne opus humanum conclusit, sive honestum, ut est villae cultura, unde Salomon ait, ne oderis rusticam operationem , sive inhonestum, ut est negotiatio dignitatis sive militiae, sive mercaturae, unde nihil Judaei antea tenebant. Sed forte dicis: Et villam colere peccatum est, quia impedimentum est. Non est cultura villae peccatum, sed tu praeferendo eam Deo, facis esse peccatum. Aut ita: Villa est mundus iste, circa quem amatores mundi occupantur, negotiatio autem praedicatio legis et procuratio templi, quam avari sacerdotes et caeteri ministri templi quasi negotiationem existimant. Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumelia affectos occiderunt. De sua morte tacet, quia in priori parabola inde dixerat, et ostendit mortem discipulorum suorum, quos, post ascensum suum, occiderunt Judaei. Rex autem, cum aud
Abbreviated transcription (Latin):
auri sunt patres uet̾is testam̃ti. qui
immicos suos ex ꝑmissione legis quasi
cornib uiriũ reꝑcutiebant. Altilia uͦ sig¬
nificant patres noui testam̃ti. euangłica p̃¬
cepta ferentes. & pennis sc̃e contẽplatiõis
ab eo qđ ẽ alere. Nota qđ in priori iui-¬
inueniet ibi quid discat. qui contumax
ẽ & peccator:. inueniet ibi futuri iudicii
flagella. Om̃s cibi inueniunt᷑ in scͥpturi ᷤ.¬
& paruuloꝵ ⁊ maioꝵ. Illi aũt neglexer̃.
Eit abier̃ alius in uillã suam: alius uͦ ad
negociationẽ suam. Hondix̃ indigna¬
ti sunt.s neglexer̃. quia ñ om̃s uidei cru¬
cifixerunt xp̃m. aut consenser̃ in morte
eius. Om̃is actus humanꝰ duplex ẽ. aut
uilla scilicet aut negociatio. In uilla in¬
telligitur om̃e opus t̾renum. siue in agro
siue inuinea. siue in ligno siue inferro.
& quicquid labore manuũ fit. Qđ aũt
ñ labore manuũ s aliis lucͥs conseqͥm᷑
ut in honorib ꝑmanere. aut in milicia.
aut in mercatione: om̃e hoc negociatio

Expanded text:
auri sunt Patres Veteris Testamenti, qui inimicos suos ex permissione legis quasi cornibus virium repercutiebant. Altilia vero significant Patres Novi Testamenti, evangelica praecepta ferentes, et pennis sanctae contemplationis ab eo quod est alere. Nota quod in priori inviinveniet ibi quid discat; qui contumax est et peccator, inveniet ibi futuri judicii flagella. Omnes cibi inveniuntur in Scripturis et parvulorum et majorum. « Illi autem neglexerunt, et abierunt, alius in vilnegotiationem suam. Non dixit, malignati sunt, sed neglexerunt, quia non omnes Judaei crucifixerunt Christum, aut consenserunt in morte ejus. Omnis actus humanus duplex est, aut villa videlicet, aut negotiatio. In villa intelligitur omne opus terrenum, sive in agro, sive in vinea, sive in ligno, sive in ferro, et quidquid labore manuum fit. Quod autem non labore manuum, sed aliis lucris consequimur, ut in honoribus permanere aut in militia aut in mercatione, omne hoc negotiatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem : & ñ amice ꝑ oꝑationẽ. At ille
testimoniũ peccatoꝵ nr̃oꝵ. & si om̃ra
taceant. ipsȩ tam̃ cogitationes nr̃e &
ipsa oꝑa specialit stabunt ante ocłos
nr̃os ante dm̃. dicente apło. Cogitatio¬
nib inuicẽ accusantib aut etiã defen¬
dentib in die quando iudicauerit dñs

Expanded text:
per fidem, sed non amice per operationem. At illeper fidem, sed non amice per operationem. At illetestimonium peccatorum nostrorum, etsi omnia taceant, ipsae tamen cogitationes nostrae et ipsa opera specialiter stabunt ante oculos nostros ante Deum, dicente Apostolo: Cogitationibus invicem accusantibus aut etiam defendentibus in di
Abbreviated transcription (Latin):
tur.quia ꝑnuptias eccła designatur. q̃
nunc & indiscreta suscipit. & postmodũ
in egressione discernit.Mali miscentur
bonis. quia nequaquã ꝑducuur ferrum
amime ad subtilitatẽ acuminis: si hoc ñ
eraserit lima alienȩ prauitatis. Debent
enm boni tolerare malos.sicut marcha
noe diu̾sa fuer̃ genera animaliũ. & in hor¬
reo sunt grana cum paleis.M.ccxxii
mrauit aũt rex ut uideret discũbentes.
& uidit ibi hominẽ ñ uestitũ ueste nup¬
tali. & ait illi. Amice qͦmͦ huc intrasti ñ¬
habens uestem nuptialẽ: Ioħs cͥsostomꝰ.
Iex id ds̃ intrauit. ñ quin ubiq sit.
Is ubi uult aspicere. ibi dr̃ presens.
ubi ñ uult: ibi absens. Intrauit ut uide¬
ret. id uderi faciat singłoꝵ merita. De
futuro loquitur hic ꝑ tempora pret̾ita.
Ddies aspectionis dies ẽ iudicii. quando
iusitaturꝰ ẽ xp̃ianos qui suꝑ mensam
sripturarũ recumbunt. icħreqͥescus̃.
huc intrasti : Amicum uocat. qđ inuita¬

Expanded text:
tur, quia per nuptias Ecclesia designatur, quae tur, quia per nuptias Ecclesia designatur, quae nunc et indiscreta suscipit, et postmodum in egressione discernit. Mali miscentur bonis, quia nequaquam perducitur ferrum animae ad subtilitatem acuminis, si hoc non eraserit lima alienae pravitatis. Debent enim boni tolerare malos, sicut in arca Noe diversa fuerunt genera animalium, et in horreo sunt grana cum paleis. M. 222X Intravit autem rex ut videret discumbentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali. habens vestem nuptialem? CHRYS. Rex id est Deus intravit, non quin ubique sit, sed ubi vult aspicere, ibi dicitur praesens; ubi non vult, ibi absens. Intravit ut videret, id est ut videri faciat singulorum merita. De futuro loquitur hic per tempora praeterita. Dies aspectionis dies est judicii quando visitaturus est Christianos qui super mensam Scripturarum recumbunt, id est requiescunt, huc intrasti? » Amicum vocat, quia invita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ flagella. Nemo contempnat uenire.
ne dum uocatus excusat: dum uoluerit
enerunt de plateis & uicis humiliati
peccatores ex gentib ueniant de se¬
pib ħetici. Nam qui sepes construui:
diuisiones q̃runt. Trahantur a sepib
euellantura spmis. Cogi nolunt: uo¬
luntate inquiunt nr̃a intremꝰ. Non hoc
dñs imꝑauit. quiait cõpelle intrare. Ro-
risinueniat᷑ necessitas: intus nascat᷑ uo¬
luntas. Itaq uiȩ & sepes: intelliguntur
Liquet gͥ qd alii uocantur & uenire
contẽpnunt. alii uocantur & ueniunt. alii
intrare compellunt᷑. Uocantur & uenire
contempnunt. qͥ donũ intellectꝰ acciputii.
s eundẽ intellectũ oꝑib ñ sectant᷑. Uocan¬
tur & ueniunt: qui acceptã intellectꝰ gr̃am
oꝑando ꝑficiunt. Compellunt᷑ intrare.
quos ȩccła temporalit̃ punit. quia con¬
uersi st̃ retrorsum postquã posuer̃ ma¬
congregauer̃ om̃s quos inuener̃ bonos &
malos: & impletȩ ft̃ nuptiȩ discumben¬
tium Per malos & bonos aꝑte ostendi¬

Expanded text:
r miracula, per flagella. Nemo contemnat venire, ne, dum vocatus, excusat, cum voluerit enerunt de plateis et vicis humiliati peccatores ex gentibus, veniant de sepibus haeretici. Nam qui sepes construunt, divisiones quaerunt. Trahantur a sepibus, evellantur a spinis. Cogi nolunt; voluntate, inquiunt, nostra intremus. Non hoc Dominus imperavit, qui ait, compelle intrare. GREGOR. Foris inveniatur necessitas, intus nascatur voluntas. Itaque viae et sepes intelliguntur Liquet igitur quod alii vocantur et venire contemnunt; alii vocantur et veniunt, alii intrare compelluntur. Vocantur et venire contemnunt qui donum intellectus accipiunt; sed eumdem intellectum operibus non sectantur. Vocantur et veniunt, qui acceptam intellectus gratiam operando perficiunt. Compelluntur intrare, quos Ecclesia temporaliter punit, quia conversi sunt retrorsum, postquam posuerunt macongregaverunt omnes quos invenerunt, malos et bonos, et impletae sunt nuptiae discumbentium. Per bonos et malos aperte ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
Utquid xp̃ianus es factus : Oꝑa tua ñ
sunt xꝑiani. Hunc talẽ cum indit ds̃
in ȩccła ñ habentẽ quid respondeat con¬
scientiȩ suȩ. tradit eũ spiritib indu¬
ctionum. Nam mala ꝑmalos ministrs
reddit. & ligant ei manus idz oꝑa rectu¬
dinis. & pedes id est motus animȩ quibn
cedit. ñ deloco ad locũ. s de malo ad bo¬
num & de bono ad malũ. ut sic laqueum
ꝑditionis incurrat. Et ita mittitur in
exteriores tenebras. uł gentiliũ uł iudeoꝵ
sunt tenebrȩ gentilium qui ueritatẽ sꝑ¬
nunt quam non audiert̃. ext̾iores autẽ
udȩoꝵ qui ñ credidunt. magis ext̾iores
hereticoꝵ qui didicert᷑. Modo mittun¬
tur intenebras exteriores. postea paticn

Expanded text:
Utquid Christianus es factus? Opera tua non Utquid Christianus es factus? Opera tua non sunt Christiani. Hunc talem cum viderit Deus in Ecclesia non habentem quid respondeat conscientiae suae, tradit eum spiritibus inductionum. Nam mala per malos ministros reddit, et ligant ei manus, id est opera rectitudinis, et pedes, id est motus animae, quibus incedit non de loco ad locum, sed de malo ad bonum, et de bono ad malum, ut sic laquem perditionis incurrat. Et ita mittitur in exteriores tenebras vel gentilium, vel Judaesunt tenebrae gentilium, qui veritatem spernunt quam non audierunt; exteriores autem Judaeorum, qui non crediderunt; magis exteriores haereticorum, qui didicerunt. Modo mittuntur in tenebras exteriores, postea patien
Abbreviated transcription (Latin):
inferiores. id in inferiora loca inferni.
unde alibi & eripuistianimã meã ex
inferno inferiori s dix̃ exteriores. Ergo
scđm hanc sententiã dies aspectionis
dies temptationis ẽ. quando dignatus ẽ
temptare ȩccl̃am suam. ut uideat qui
fidem habet & oꝑa. Quotiens gͦ tẽptat
eccłam ingreditur ad eam. ut uideat qͥ
sunt digni nuptiis celestib & si tunc in¬
uenit indignum aliquẽ. int̾rogat eum.
Quia humana simplicitas difficile frau¬
dulentiam simulatȩ m̃tis intelligit. ic¬
circo hunc indignũ oȩtu nuptiali ds̃ so¬
lus iuenit. Nuptiale aũt uestim̃tumẽ
fides uera. unde apłs ait. Expoliate uos
ueterem hominẽ cum actib eius. uesti¬
entes uos nouũ qͥ scđm dm̃ creatus ẽ. in
iusticia & scĩtate ueritatis. Iusticia ꝑti¬
net ad conuersationẽ bonam. scĩtas ue¬
ritatis ad fidem uerã. Int̾rogatio autẽ
fit. incogitationib impii. Quasi dicat.

Expanded text:
inferiores, id est in inferiora loca inferni, inferiores, id est in inferiora loca inferni, unde alibi: Et eripuisti animam meam ex inferno inferiori ; sed dixit: exteriores. Ergo secundum hanc sententiam dies aspectionis, dies tentationis est, quando dignatus est tentare Ecclesiam suam, ut videat qui fidem habet et opera. Quoties ergo tentat Ecclesiam, ingreditur ad eam, ut videat qui sunt digni nuptiis coelestibus, et si tunc invenit indignum aliquem, interrogat eum. Quia humana simplicitas difficile fraudulentiam simulatae mentis intelligit, idcirco hunc indignum coetu nuptiali Deus solus invenit. Nuptiale autem vestimentum est fides vera, unde Apostolus ait: Exspoliate vos veterem hominem cum actibus suis, vestienteitate veritatis . Justitia pertinet ad conversationem bonam; sanctitas veritatis, ad fidem veram. Interrogatio autem fit in cogitationibus impii. Quasi dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
& manib mittite eũ intenebras exteri¬
intellige: uł certe idõ ligantur manus
& pedes. ut desistant male oꝑari. &
currere ad effundendũ sanguinẽ. Quȩ
nunc sponte ligantur in uicio: tunc in
supplicio ligabunt᷑ dolendo. In fletu
quoq ocłoꝵ & stridore dentium ꝑ me¬
taphoram membroꝵ corporaliũ. ma¬
gnitudo ostenditur torm̃toꝵ. Ext̾iores
tenebrȩ st̃ nouissimȩ. idz et̃na nox damna¬
tionis. quia interiores st̃ cecitas cordis.
Repulso uno in quo om̃e corpus maloꝵ
expͥmitur. generalis sententia infertur.
Multi aũt sunt uocati. pauci uero electi.
Tale ẽ qd̾ dicit. Non unus tantũ de uocatiᷤ
ẽ eiectus de nuptiis. s de multis ẽ intelli¬
gendum. Diuini enĩ u̾bi nunc epulas su¬
mimus. s in die iudicii rexintrans nos
x hoc qđ ñ dixit intrauit rex ut remu¬
neraret. s ut uidet. datur suspicio.
ne forte hoc ñ deuindicta iudicii intelli¬
gatur. Neq enim dix̃ mittite eũ intenebraᷤᷤ

Expanded text:
in tenebras exteriintellige, vel certe ideo ligantur manus et pedes, ut desistant male operari, et currere ad effundendum sanguinem. Quae nunc sponte ligantur in vitio, tunc in supplicio ligabuntur dolendo. In fletu quoque oculorum et stridore dentium, per metaphoram membrorum corporalium magnitudo ostenditur tormentorum. Exteriores tenebrae sunt novissimae, id est aeterna nox damnationis, quia interiores sunt caecitas cordis. Repulso uno in quo omne corpus malorum exprimitur, generalis sententia infertur. Multi autem sunt vocati, pauci vero electi. Tale est quod dicit: Non unus tamen de vocatis est ejectus de nuptiis, sed de multis est intelligendum. Divini enim Verbi nunc epulas sumimus, sed in die judicii rex intrans nos quod non dixit: intravit rex ut remuneraret, sed ut videret, datur suspicio ne forte hoc non de vindicta judicii intelligatur. Neque enim dixit: Mittite eum in tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
Mittit ad plateas. cum peccatores de la¬
tiorib uiis uocat ad angustã uram uite
Mittit adincos. cũ illos inurtas quos
temporalisĩ rerum uocat inopia. Alit¬
tit adciuitates. cũ eos uocat qui culta
ab incultis secernunt. qui tenere legem
nature sub urbana conu̾satione noue¬
rant. Et ait seruus. Fact̾um ẽ dñe sic̃¬

Expanded text:
Mittit ad plateas, cum peccatores de laMittit ad plateas, cum peccatores de latioribus viis vocat ad angustam viam vitae. Mittit ad vicos, cum illos invitat, quos temporalium rerum vocat inopia. Mittit ad civitates, cum eos vocat qui culta ab incultis secernunt, qui tenere legem naturae sub urbana conversatione noverant. Et ait servus: Factum es
Abbreviated transcription (Latin):
s qui inuitati erant ñ fuer̃ digni. Ite gͦ
adexitus uiarũ. in plateas & uicos ⁊ ciui¬
tares. & qͦscunq inueneritis pauꝑes. ac
tes actuum in hoc mundo: tantest
uiȩ quȩ ducunt ad diabolũ. generalem
scilicet uiam ꝑditionis. Idõ gͦ dicit. ite
ad exitus uarũ. ut cuiuslibet conditio¬
nis homines uocent ad fidẽ. Potens est
enim dĩ grã qͦs libet barbaros m̃te cor¬
rigere. qui cor nabugodonosor ad fera¬
lem sensum mutauit᷑. & itũ ad humanũ
intellectum reduxit. Gues̃. ⁊ Remiguis
ittitgͦ in plateas & uicos & ciuitates
Imuitans pauꝑes. debiles. cecos.&
claudos. ut nulla fiat discretio locoꝵ seu
ꝑsonarũ uenientib ad fidẽ xp̃i. Ostendit
enim quia debilitas corporis nullũ exclu¬
dit a regno dĩ. rariusq delinquit cui decst
illecebra peccandi. & eitius ad dm̃ conuer¬
titur. qui ñ ht̃ in mundo ubi delectetur.
Alit. Pauꝑes. debiles. ceci & claudi dicunt᷑
erecti ẽẽ deberent. s hȩc cẽ falso p̃stimuiͭ.

Expanded text:
itati erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, in plateas, et vicos, et civitates, et quoscunque inveneritis pauperes actes actuum in hoc mundo, tantae sunt viae quae ducunt ad diabolum, generalem scilicet viam perditionis. Ideo ergo dicit, ite ad exitus viarum, ut cujuslibet conditionis homines vocent ad fidem. Potens est enim Dei gratia quoslibet barbaros mente corrigere, qui cor Nabuchodonosor ad feralem sensum mutavit, et iterum ad humanum intellectum reduxit . GREGOR.--REMIG. Mittit ergo in plateas et vicos et civitates, invitans pauperes, debiles, caecos et claudos, ut nulla sit discretio locorum seu personarum venientibus ad fidem Christi. Ostendit enim quia debilitas corporis nullum excludit a regno Dei, rariusque delinquit cui deest illecebra peccandi, et citius ad Deum convertitur qui non habet in mundo ubi delectetur. Aliter: Pauperes, debiles, caeci et claudi, dicuntur erecti esse deberent, sed haec esse falso praesumunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fortiter aliquid fecit. Ambrosuᷤ.
de reconciliato s homine. incendit nos ad
ꝓbitatẽ. ut agamꝰ qd̾ illis gratũ fit. quoruĩ
& affectare pat᷑cinium. & offensã timere
debemꝰ. In t̾cia quidẽ parabola de peccato.
susceptione ñ suũ tantũmͦ suoꝵq gaudi¬
um dñs demonstrat. s & inuidentiũ mur¬
mur rep̃hendit.X QUIT. SL. C̃x

Expanded text:
fortiter aliquid fecit. ALBINUS.de reconciliato sibi homine, incendit nos ad probitatem, ut agamus quod illis gratum sit, quorum et affectare patrocinium et offensam timere debemus. In tertia quippe parabola de peccatorum susceptione, non suum tantummodo suorumque gaudium Dominus demonstrat, sed et invidentium murmur reprehend
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ sint. turpit̃ uiuunt. Utrunq enĩ ne¬
cesse ẽ. ut opus sermone & sermo oꝑib
comꝑbet᷑. Luicas. Quid uocatis me dñe¬
ꝑfectũ discipłm ab hypocrita. ait. Ue¬
niam ad uos.⁊ cognoscam ñ sermonẽ
eoꝵ qui inflati st̃. s uirtutẽ. Iue gͦ ꝓpͥe
dicit dñe dñe: qͥ uoluntatẽ sono uocis
enunciat. scđm hoc qđ dicit apłs. Nemo
b attestari. Nam unũ sñ alio negare est

Expanded text:
e sint, turpiter vivunt. Utrumque enim necesse est, ut opus sermone, et sermo operibus comprobetur. Lucas: Quid vocatis me, Domfectum discipulum ab hypocrita, ait: Veniam ad vos, et cognoscam non sermonem eorum qui inflati sunt, sed virtutem . Ille ergo proprie dicit, Domine Domine, qui voluntatem sono vocis enuntiat. Secundum hoc ait Apostolus: Nemo bus attestari: nam unum sine alio, negare est
Abbreviated transcription (Latin):
& feruor dilectionis qͥ letificat cor hoĩs.
Hinc scͥptum ẽ. ficus ꝓtulit grossos suos.
uineȩ florentes dederunt odorẽ. Non
ficus de spinis ñ uua de rubo colligit᷑.
quia mens adhuc uet̾is hominis consue¬
tudine depressa. simulare potest. s fructꝰ
noui hominis ferre ñ potest. Qđ si aliq̃n
facta uł dicta maloꝵ ꝓsunt bonis. non
ic om̃is arbor bona fructus bonos fa

Expanded text:
laetificat cor hominis. Hinc scriptum est: Ficus protulit grossos suos, vineae florentes dederunt odorem . Non ficus de spinis, non uva de rubo colligitur, quia mens adhuc veteris hominis consuetudine depressa, simulare potest, sed fructus novi hominis ferre non potest. Quod si aliquando facta vel dicta malorum prosunt bonis, non bor bona fructus bonos fa
Abbreviated transcription (Latin):
ticum. & spmas meteges Ñ gͦ auditores
corũ de spinis legebant uuas. s ꝑ spinas
de uite. ut siquis ꝑ spmeam sepẽ ad setra¬
heret uuam. uua illa ñ esset spinarũ sed
Ponus homo de bono thesauro cordis
sui ꝓfert bona. & malus homo de ma¬
lo thesauro mala. Ex abundantia enĩ
rus cordis qͦd radix ẽ arboris. ⁊ qd̃ de
corde ꝓfertur. idem est qđ arboris fru¬
ctus. Qui gͦm corde thesaurũ patientie
ꝑfectiq ht̃ amoris.optimos fructus ef¬
fundens diligit inimicũ. benefacit odi¬
enti. benedicit maledicenti. om̃i petent
tribuit sua. errantẽ patient̃ corrigit. at¬
qͥ nequã thesaurũ in corde seruat. ocdit
amicum. diligenti malefacit. benedicen
ti maledicit. Sic quoq nec diabolus bo¬
na. nec xp̃c mala oꝑa potest facere. ꝑ
oris locutionẽ uniuersa que actu uel
cogitatu de corde ꝓferuntur. dñs signi¬
ficat. Nam moris scripturarũ ẽ uerba
ꝓreb ponere. ut in ysaia dr de ezechia.

Expanded text:
ticum, et spinas metetis . Non ergo audiditores ticum, et spinas metetis . Non ergo audiditores eorum de spinis legebant uvas, sed per spinas de vite, ut si quis per spineam sepem ad se traheret uvam, uva illa non esset spinarum, sed Bonus homo de bono thesauro cordis profert bona, et malus homo de malo profert mala. Ex abundantia enim hesaurus cordis quod radix est arboris; et quod de corde profertur, idem est quod arboris fructus. Qui ergo in corde thesaurum patientiae perfectique habet amoris, optimos fructus effundens, diligit inimicum, benefacit odienti, benedicit maledicenti, omni petenti tribuit sua, errantem patienter corrigit. Atqui nequam thesaurum in corde servat, odit amicum, diti maledicit. Sic quoque nec diabolus bona, nec Christus mala opera potest facere. Per oris locutionem universa quae actu vel cogitatu de corde proferuntur, Dominus significat; nam moris Scripturarum est verba pro rebus ponere, ut in Isaia dicitur de Ezechia:
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Non potest arbor bona fructus ma¬
los facere. neq arbor mala fructus bonoᷤᷤ
qd̾ de tribulis ñ colligunt᷑ ficus. sic
uerum ẽ qd arbor bona fructꝰ bonos fac̃.
Arbor bona uł mala ẽ homo. ñ ex natu¬
ra q̃ a dõ mom̃ib bona creata ẽ. s ex uo¬
luntate bona uł mala. Fructus st̃ oꝑa.
q̃ nec bona malȩ uoluntatis posst esse.
nec mala bonȩ uoluntatis. leronimus.¬
amdiugͦ bona arbor id hõ bonus
fructus malos ñ facit. quandiu bonꝰ ẽ.
& tamdiu mala arbor id malus homo
manet in fructib peccatoꝵ quamdui ad
penitentiã ñ conuertitur. Augustinꝰ
Ion potest nix ẽe calida. nam cum in¬
cipit eẽ calida. ñ iam niuem eam sed
aquam uocamꝰ. ꝑ otest gͦ mutari. ñ cale¬
fieri. Sic potest fieri ut malus ñ sit qui
malus fuit. ñ tam̃ potest ficri ut malus
benefaciat. Nam & si aliquando utilis ẽ.
ñ hoc ipse facit. s diuina ꝓuidentia fit.
di. de quib dicit ꝓpħ̃a. Seminastis tri¬

Expanded text:
t arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos quod de tribulis non colliguntur ficus, sic verum est quod arbor bona fructus bonos facit. Arbor bona vel mala, est homo non ex natura quae a Deo in omnibus bona creata est, sed ex voluntate bona vel mala. Fructus sunt opera, quae nec bona malae voluntatis possunt esse, nec mala bonae voluntatis. HIERON. Tandiu ergo bona arbor, id est, bonus homo fructus malos non facit, quandiu bonus est; et tandiu mala arbor, id est, malus homo manet in fructibus peccatorum, quandiu ad poenitentiam non convertitur. AUGUST. Non potest nix esse calida: nam cum incipit esse calida, non jam nivem eam, sed aquam vocamus. Potest ergo mutari, non calefieri. Sic potest fieri ut malus non sit, qui malus fuit, non tamen potest fieri ut malus benefaciat. Nam etsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed divina providentia fit. Dei, de quibus dicit propheta: Seminatis tri
Abbreviated transcription (Latin):
in ignem mittet᷑. Igit᷑ ex fructib eorum¬
facit fructũ bonũ separand̾ ẽ a iustis.
sicut hedi ab agnis. & in ignẽ mittendꝰ
ẽ uoce illa. ite maledicti in ignẽ ȩt̃nũ.
quid erit de illo qui facit quicqͥd mali
potest: Quia arbor mala fructus bo¬
nos facere ñ potest. igit᷑ ex fructib eoꝵ¬

Expanded text:
 ex fructibus eorumfacit fructum bonum, separandus est a justis sicut haedi ab agnis, et in ignem mittendus est voce illa: Ite, maledicti, in ignem aeternum , quid erit de illo, qui facit quidquid mali potest? quia arbor mala fructus bonos facere non potest. Igitur ex fructibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
nib licitarũ artium. Si exaltatus fue¬
ro. id cum exaltatus fuero. ñ enim du-¬
bitando loquitur. Exaltationem dicit
passionẽ in cruce. & respicit ad hoc quod
dictum ẽ suꝑius granũ mortuũ multũ
fructum afferre. H espondit ei turba.
Nos audiuimꝰ ex lege: quia xp̃c manet

Expanded text:
nibus licitarum artium. Si exaltatus fuenibus licitarum artium. Si exaltatus fuero, id est, cum exaltatus fuero, non enim dubitando loquitur. Exaltationem dicit passionem in cruce, et respicit ad hoc quod dictum est superius, granum mortuum multum fructum afferre. Respondit ei turba: Nos audivimus ex
Abbreviated transcription (Latin):
captam intus possideri: aliud telis
eminus iactatis oppugnari. Cum dr̃dia¬
bolus pͥnceps huiis mundi. ñ creditur eẽ
añs celi & terre. s mundꝰ intelliguntur
mali hoĩes. toto orbe diffusi. Sic enĩ sole¬
mus uocare malã domũ ubi st̃ mali ho¬
mines.bonam: ubi sunt boni. Nam &
mundus ar in bonis. in mundo diffusiꝰ.
Unde apłs. ds̃ erat in xp̃o mundũ recon¬
cilians sibi. de quib eicttur diabolus. Et
ego si exaltatus fuero aterra: om̃ia tra¬
ham ad me ipsũ. Hoc aũt dicebat. signi¬
ficans qua morte ẽẽt moriturꝰ. Quȩ
om̃ia. nisi ex quib diabolus eicitur: si
dixit om̃s. s om̃ia. quia ñ hoc retulit
biles sumus. Qui enim dixit. capillus
Se. Aut si om̃ia homines intelliguntur:
om̃ia predestinata ad salutẽ possumus
dicere. Aut certe om̃ia genera hominũ
trahit ad se ut caput: siue in linguissiue
in ȩtatib. siue in gradib honoꝵ. siue in
diuersitatib ingenioꝵ. siue in ꝓfessio¬

Expanded text:
captam intus possideri, aliud telis eminus jactatis oppugnari. Cum dicitur diabolus princeps hujus mundi, non creditur esse Dominus coeli et terrae, sed mundus intelliguntur mali homines toto orbe diffusi. Sic enim solemus vocare malam domum, ubi sunt mali homines: bonam, ubi sunt boni, nam et mundus dicitur in bonis, in mundo diffusis. Unde Apostolus: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi , de quibus ejicitur diabolus. Et ego si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum. Hoc autem dicebat, significans qua morte esset moriturus. Quae omnia, nisi ex quibus diabolus ejicitur? Non dixit omnes, sed omnia: quia non hoc retulit biles sumus. Qui enim dixit, capillus se. Aut si omnia homines intelliguntur, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere. Aut certe omnia genera hominum trahit ad se ut caput, sive in linguis, sive in aetatibus, sive in gradibus honorum, sive in diversitatibus ingeniorum, sive in professio
Abbreviated transcription (Latin):
lumbos p̃cingere ab amore scł̃ariũ. & lu¬
cernas habere. ut hoc ipsũ faciant & do¬
ceant recta intentione. A LiT ER

Expanded text:
lumbos praecingere ab amore saecularium et lucernas habere, ut hoc ipsum faciant et doceant recta intentione. GR