comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. corpus constare peccati: et hoc cor¬
pꝰ ueterẽ hominẽ appellari. Qđ siqͥs
ꝑ crucẽ xp̃i destruat. et in nouum
hominẽ qͥ scdm d̾m creatꝰ ẽ cõmutet:
ultra ñ dicet᷑ seriure peccato: eui si¬
ne dubio seruit. donec alicui boꝵ sub¬
iacet quȩ supra exposuimꝰ m̃bra eẽ
peccati. Si uͦ hoc magis corpus nr̃m
dixisse intelligat᷑ apłs corpus pec¬
cati. scđm illam ꝓfecto accipiet᷑ in¬
telligentiã: qua et dauid desemet¬
ipso dicit. qđ in iniqͥtatibꝰ conceptꝰ
sum. et inpeccatis concepit me mat̾

Expanded text:
tur corpus constare peccati, et hoc cortur corpus constare peccati, et hoc corpus veteris hominis appellari, quod si quis per crucem Christi destruat, et in novum hominem, qui secundum Deum creatus est commutetur, ultra non dicetur servire peccato, cui sine dubio servit, donec alicui eorum subjacet, quae supra exposuimus membra esse peccati. Si vero magis corpus nostrum hoc dixisse intelligatur Apostolus corpus peccati, secundum illam profecto accipietur intelligentiam, qua et David de semetipso dicit: Quia in iniquitatibus conceptus sum, et in peccati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qͦmͦ dixerit corp̃ peccati. In quo
duplex dari uidet᷑ intellectus: uł
qd nr̃m corpus peccati dixerit ee̾¬
corpus. uł qđ peccati ipsus dicat
ẽẽ ꝓpriũ aliqđ corpus: qđ destru¬
endũ sit his qui ñ debent ultra serui¬
re peccato. Quia gͦ ut̃q sensus hoc in
loco admitti potest: de utroq qͥd no¬
bis uideat᷑ ex ponimus. Et enĩ si ꝓpri¬
ũ corpus ponamus eẽ peccati: uidebi¬
t qđ sic̃ de his qͥ in nouũ hominẽ re¬
parati sunt. dictũ ẽ. qr uos estis cor
pus xp̃i. et m̃bra ex parte: ita de
his qui ueterẽ hominẽ nondũ cru¬
cifixerunt. dici possit qđ sint corpus
Possunt aũt m̃bra ex quibus corpus
istud peccati consistit illa uideri.
quȩ suꝑius enumerauit apłs. men¬
bra e̾e suꝑ t̾ram: id ẽ fornicationẽ.¬
immunditiã. auariciã. contentioes.
irã. dolos. rixas. dissensiones. hereses.
in iudiã. comessationes. et his simi¬
lia. Ex quibꝰ om̃ibꝰ m̃bris digne dice¬

Expanded text:
est, quomodo dixerit corpus peccati, in quo duplex dari videtur intellectus, vel quia nostrum corpus peccati esse dixerit corpus, vel quia peccati ipsius dicat esse proprium aliquod corpus, quod destruendum sit his qui non debent ultra servire peccato. Quia ergo uterque sensus in loco admitti potest, de utroque quod nobis videatur exponimus. Etenim si proprium corpus ponamus esse peccati, videbitur quod sicut de his qui in novum hominem reparati sunt, dictum est, quia Vos estis copus Christi, et membra ex parte , ita de his qui veterem hominem nondum crucifixerunt, dici posse quod sint corpus Possunt autem membra ex quibus corpus istud peccati constat, illa videri quae superius enumeravit Apostolus membra esse super terram, id est, fornicationeimpudicitiam, avaritiam, contentionem, iram, dolos, rixas, dissensiones, haereses, invidiam, comessationes et his similia, ex quibus omnibus membris digne dici
Abbreviated transcription (Latin):
multi: ita et ꝑ unius obedientiã iusti
constituent᷑ multi. Si uͦ intelligamus
apłm a suis tẽporibꝰ quibꝰ hȩc scribebat.
dixisse adã futuri eẽ formã: ita magis
intelligit᷑. qđ sic̃ in boc scło. mors reg¬
nauit ꝑ unũ adam. et mortale effectũ
ẽ ome hominũ genus. Similit̃ aut̃¬

Expanded text:
 unius obedientiam justi constituentur multi. Si vero intelligamus Apostolum a suis temporibus, quibus haec scribebat dixisse Adam futuri esse formam; ita magis intelligitur, quod sicut in hoc saeculo mors regnavit per unum Adam, et mortale effectum est omne hominum genus, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
de signet: homines uͦ eos dicat. qui
iam se incipiant agnoscere et scire
qđ ad imaginẽ dĩ facti sunt. In illos
gͦ qui mundus appellant᷑. id ẽ t̃re¬
nos. intrasse dic̃ peccatũ. et nusquã
eiꝰ exitũ ponit: in eos uͦ quos iam
homines uult intelligi. diẽ ꝑtran¬
sisse peccatũ: id ẽ fuisse quidẽ. s ꝑ
penitentiã conu̾sionis depulsum
ẽẽ et ꝑtransisse: nec ultra in eis ste¬
tisse. Unde apparet in litteris pauli
ne unam quidẽ sillabã uacuã sen¬
tri debere mysteriis. Uideamus

Expanded text:
designet: homines vero eos dicat, qui designet: homines vero eos dicat, qui jam se incipiat agnoscere, et scire, quod ad imaginem Dei facti sunt. In illos ergo qui mundus appellantur, id est, terrenos, intrasse dicit peccatum, et nusquam esse exitum ponit; in eos vero, quos jam homines vult intelligi, dicit pertransisse peccatum, id est, fuisse quidem, sed per poenitentiam conversionis depulsum esse, et pertransisse nec ultra in eis stetisse. Unde apparet in litteris Pauli ne unam quidem syllabam vacuam sentiri debere mysteriis. Mors
Abbreviated transcription (Latin):
tuisset. S ñ opus ẽ eũ ingenti ꝑicło
in his singłos quosq enumerare
scõꝵ: eũ sufficiat et apłi sententia.
quȩ mortẽ dic̃ in omnẽ hominẽ ꝑ¬
transisse: et illiꝰ qui dixit. nemo mũ¬
dus a sorde. etiã si unius diei fuerit
uita eiꝰ. S ista mors peccati quȩ in
om̃s ꝑtransiit. cũ uenisset ad iħm.
et tẽptasset eũ ꝑforare aculeo suo.
aculeus enĩ mortis peccatũ ẽ: repul¬
saẽ et confracta: uita enĩ erat et
mois necessario ext̃minabat᷑ auita:
et tẽ adeam dicit᷑. Ubi ẽ mors aculeꝰ
tuus: uͥ ẽ mors uictoria tua: Iccirco
enĩ qd om̃s uicerat: hic dicit᷑ ad eã:
uͥẽ mor̾s uictoria tua. S et qđ pecca¬
tũ quidẽ ñ dixit in om̃s homines.
s inmundũ introisse. mortẽ uͦ ñ in
mundũ s in om̃s homines. et ñ in¬
troisse s ꝑtransisse: ñ puto qd frus¬
tra hac diu̾sitate usus sit paulus.
Arbitror qđ mundũ hic t̾renos qͦsq
et int̾rena conu̾satione ꝑmanentes

Expanded text:
usari. Sed non opus est cum ingenti periculo in his singulos quosque enumerare sanctorum, cum sufficiat et Apostoli sententia, quae mortem dicit in omnes homines pertransisse, et illius qui dixit: Nemo mundus a sorde etiamsi unus diei fuerit vita ejus. Sed ista mors peccati quae in omnes pertransiit, cum venisset ad Jesum, et tentasset eum perforare aculeo suo aculeus enim mortis peccatum repulsa est, et confracta. Vita enim erat, et mors necessario exterminabatur a vita; et tunc ad eam dicitur: Ubi est mors aculeus tuus, ubi est mors victoria tua? Idcirco enim quia omne vicerat, hic dicitur ad eam, Ubi est mors victoria tua? Sed et quod peccatum quidem non dixit in omnes homines, sed in mundum introisse, mortem vero non in mundum, sed in omnes homines, et non introisse, sed pertransisse, non puto, quod frustra hac diversitate usus sit Paulus, arbitror quod mundum hic terrenos quosque, et in terrena conversatione permanentem
Abbreviated transcription (Latin):
q eos qui infine ꝑficnunt. et cotidie
in uirtutibus enitescunt: qͦmͦ semꝑ bo¬
nis oꝑibus adiciunt meliora. et hone¬
stis actibꝰ honestiora conquirt̃: quo¬
mͦ inintelleᷤtu. in scientia. sapientiaq

Expanded text:
 eos qui in fide proficiunt, et quotidie in virtutibus enitescunt, quomodo semper bonis operibus adjiciunt meliora, et honestis honestiora conquiruntur, quomodo in intellectu, in scientia et sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Si mortui sumꝰ peccato. et consepulti
sumꝰ xp̃o. et consurreximꝰ eũ eo: ne¬
cessariũ uidebit᷑ scđm hanc formã os¬
tendi. quomͦ etiã cũ ipso tres dies
et noctes incorde t̾rȩ sepulti fueri¬
noctes. consepulti xp̃o facere: cũ ple

Expanded text:
Si mortui sumus peccato et consepulti sumus Christo, et consurreximus cum eo, necessario videbitur secundum hanc formam ostendi, quomodo etiam cum ipso tres dies et tres noctes in corde terrae fueridies consepulti
Abbreviated transcription (Latin):
adȩ. Nam introiuit quidẽ mors in
mundũ. et in om̃s ꝑtransiit: ñ tam̃
in om̃s regnauit. Aliud ẽ enĩ ꝑtͣnsi¬
re: et aliud regnare. Peccatũ enĩ
ꝑtransiit etiam iniustos: et leui qͥ¬
dam eos contagione ꝑstrinxit. In
tota m̃te ac deuocione subiciunt:
regnũ tenet. et omĩ potestate

Expanded text:
m introivit quidem mors in mundum, et in omnes pertransivit, non tamen in omnes regnavit. Aliud est enim pertransire, et aliud regnare: peccatum etenim pertransit etiam in justos, et levi quadam eos contagione perstringit, in tota mente ac devotione deficiunt, regnum tenet, et omni potestate
Abbreviated transcription (Latin):
catum aut̃ ñ imputat᷑ cũ lex ñ ẽ. qua¬
peccauerit. nec reputatũ fuerit ulli¬
legamꝰ et cham. et lamech. reputatũ
eẽ peccatũ: et ne ꝑsingulos unmore¬
mͣ in tantũ ꝓpeccatis hominũ ex a¬
cerbatũ eẽ dm̃. ut diluuiũ mundo

Expanded text:
catum autem non deputabatur cum lex non esset. Quafuerit, nec reputatum fuerilegamus et Cain et Lamech reputatum esse peccatum. Et ne per singulos immoremur, in tantum pro peccatis hominum exacerbatum esse Deum, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
familiares aliquos incęlestibus ami¬
cos apud dm̃: uł illos qui semꝑ ui¬
dent faciem dĩ. uł eos qui semꝑ astãt
inconspectu altissimi:. ut sic̃ supͣ dixi¬
mus eẽ quendã nouissimũ inimicũ:
ita et ibi ꝓ uirtutũ meritis habeant᷑
sint: nescio siis qui adhuc ꝑmanet
in his oꝑibꝰ quȩ odit ds. et ꝓ quibus
inimicitiȩ st̃ int̾ dm̃ et homines. re¬

Expanded text:
familiares aliquos in coelestibus amifamiliares aliquos in coelestibus amicos apud Deum, vel illos qui semper vident faciem Dei, vel eos qui semper adstant in conspectu Altissimi: ut sicut supra diximus esse quemdam novissimum inimicum, ita et ibi pro virtutum meritis habeantur sint, nescio si is qui adhuc permanet in his operibus, quae odit Deus, et pro quibus inimicitiae sunt inter Deum et homines, re
Abbreviated transcription (Latin):
dit ñ eẽ aliquã substantiã quȩ scdm
diffinitionẽ martionis uł ualenti¬
ni naturalit̃ inimica sit do. Alioqͥn
si qđ inimicũ ẽ nature e̾et et uolun¬
tatis: reconciliationẽ utiq ñ haberet.
Ubi aut̃ ex ininico quis amicus effici¬
t᷑: certũ ẽ qđ dũ ea oꝑa agit quȩ ñ
amat ds. ininncus ẽ łi. Et unusqͥsq
tã grauis et tã odibilis efficit᷑ inimi¬
cus: quã multiplicauerit oꝑa inimi¬
citiȩ. Digne sunt gͦ m̃surȩ: et gradꝰ
quidã in his peccatoꝵ qualitate uł
quantitate distincti: qui inimici sr̃
do. U nde et ille qui supͣ oms pecauit.
a paulo ultimus inimicus destruenduᷤ
ee̾ memoratur. Uersa aũt uice et ordi¬
ne etiã eos qui reconciliati st̃ ꝑ mortẽ
filiĩ eiꝰ in amicis haberi certũ ẽ: et ẽẽ
aliquẽ ita amicũ. sicut moyses amic̃
di appellatus ẽ: eẽ quoq alios quibꝰ
dic̃ saluator. iam ñ uos dicã seruos.
s amicos. Credo aut̃ ẽẽ adhuc mag̃

Expanded text:
ditur nos esse aliquam substantiam, quae secundum diffinitionem Marcionis vel Valentini naturaliter inimica sit Deo: alioquin si quod inimicum est, naturae esset, et non voluntatis, reconciliationem utique non haberet. Ubi autem ex inimico quis amicus efficitur, certum est quod dum ea opera agit quae non amat Deus, inimicus est Dei, et unusquisque tam gravis et tam odibilis efficitur inimicus, quam multiplicaverit opera inimicitiis digna. Sunt ergo mensurae et gradus quidam in his peccatorum qualitate vel quantitate distincti, qui inimici sunt Deo. Unde et ille qui supra omnes peccavit a Paulo ultimus inimicus destruendus esse memoratur: versa autem vice et ordine etiam eos qui reconciliati sunt per mortem filii ejus, in amicis haberi certum est; et esse aliquem ita amicum sicut Moyses amicus Dei appellatus est, esse quoque alios, quibus dicit Salvator. Jam non dicam vos servos, sed amicos , credo autem esse adhuc magis
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ⁊ ñ magis ꝑ unã mulierẽ uidebi¬
t᷑ intisse peccatũ : Amuliere enĩ mitiũ
pecccati ⁊ ante mulierẽ a serpente sue
diabolo de qͦ dicit᷑ in cugłio qđ ille homi¬
cida erat ab mnitio. S uide in his apłm
nat᷑ȩ ordinẽ tenusse. Et ido qm̃ de pecca¬
to loqͥbat᷑ ex qͦ mors in õs hões ꝑtͣnsierat.
successionem posteritatis humane qͦ¬
S huie morti succu¬
buit ex peccato uenienti. ñ mulieri a sc̃¬
bit. s uiro. Non enĩ ex muliere posteri¬
tas. s ex uiro nominat᷑. sic̃ et ipse apłs
in aliis dic̃. Non enĩ uir exmuliere: s
mulier ex iuro. Et iterũ. Sic̃ enĩ muli¬

Expanded text:
hominem, et non magis per unam mulierem videbitur introisse peccatum? A muliere enim initium peccati, et ante mulierem a serpente, sive a diabolo, de quo dicitur in Evangelio, quia ille homicida erat ab initio . Sed vide in his Apostolum naturae ordinem tenuisse, et ideo quoniam de peccato loquebatur, ex quo mors in omnes homines pertransierat, successionem posteritatis humanae, quae huic morti succubuit ex peccato venienti, non mulieri ascribit, sed viro. Non enim ex muliere posteritas, sed ex viro nominatur, sicut et ipse Apostolus in aliis dicit : Non enim est vir ex muliere, sed mulier ex viro; et iterum, Sicut eni
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ꝓ uribus conu̾tam᷑. Et pͥmo uideamꝰ
quomͦ ꝑ unũ hominẽ peccatũ introiũ
in hẽ mun oi dũ. et ꝑ peccatũ mors. For¬
tassis enĩ ta requirat aliquis. Si ante
adam mulier peccauit de qua dicit᷑.
qd̃ seducta in p̃uaricatione facta ẽ. et
rursum ante ipsam peccauit serpens.
peccauit enĩ cũ dixit mulieri. ut qͥd
hoc dixit ds̃. ut ñ manducetis de oĩ
ligno paradysi. et iterũ peccauit cũ
d̾s dixerit. ꝙ quacũq die manduca

Expanded text:
convertamur, et primo videamus quomodo per unum hominem peccatum introivit in hunc mundum, et per peccatum mors. Fortassis enim requirat aliquis, si ante Adam mulier peccavit, de qua dicitur quia seducta in prevaricatione facta est; et rursum ante ipsum peccavit serpens; peccavit enim cum dixit mulieri: Ut quid hoc dixit Deus, ut non manducetis de omni ligno paradisi? et iterum peccavit, cum Deus dixerat, quia quacunque die ma
Abbreviated transcription (Latin):
sequentiã. Mori pͥus oportet te pec¬
cato: ut possis sepeliri cũ xp̃o. Mor¬
tes xp̃o. nec in no iu uo eiꝰ sepulchro
collocari: qr uet̾ homo tiuis unut. et
ñ potest in nouitate uitȩ ambulare.

Expanded text:
imitemur. Mori prius oportet peccato, ut possis sepeliri cum Christo, mortes Christo, nec in novo ejus sepulcro collocari. Vetus enim homo tuus vivit, et ideo non potes in novitate vitae ambulare.
Abbreviated transcription (Latin):
lit ut diceret u̾bi causa ita et ꝑ unũ
hominẽ iusticia introiuit in hẽ mun¬
dũ. et ꝑ iusticiã uita: et sic in om̃s
homines uita ꝑtransiit. in quo
om̃s iuiuficati st̃. Hoc enĩ uidebat᷑
ꝓpositi ȩloquii sensus expetere: scd̃¬

Expanded text:
lit ut diceret, verbi gratia, Ita et per unum hominem justitia intravit in hunc mundum, et per justitiam vita, et sic in omnes homines vita pertransiit, in quo omnes vivificati sunt? Hoc enim videbatur propositi eloquii sensus expetere.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inimnici eẽmus. reconciliati sumus
dõ. ꝑ sanguinẽ filiĩ eĩ. Granclis pu¬
dor ẽ. uͥ talis reconciliatio facta ẽ. uͥ
inmicitias int̃ dm̃ et homines ñ
sermo p̃dicatoris. s sanguis int̾ces¬
soris absoluit. iterũ nos conu̾ti ad
mimicitias: et agere ea quȩ odit il¬
le quẽ nobis effusio sanguinis sacͥ

Expanded text:
cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per sanguinem Filii ejus. Grandis pudor est, ubi talis reconciliatio facta est, ubi inimicitias inter Deum et homines non sermo peccatoris, sed sanguis intercessoris absolvit, iterum nos converti ad inimicitias, et agere ea quae odit ille quem nobis non nisi effusio sanguinis sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ legẽ. cũq aꝑuisset archani secreta
mysterii. qr cũ inimici eẽmus dõ. ꝑ
mortẽ filii eiꝰ reconciliati sumꝰ: nẽ et
causas uel cur inimici fuerimus uel
cur morte filii dĩ indiguerit istare¬
conciliatio consequent̃ ex ponit: ut
intuentes quanta nobis p̃stiterit the.¬

Expanded text:
 Cum supra aperuisset arcana secreta mysterii, quod cum inimici essemus Deo per mortem Filii ejus reconciliati sumus: nunc et causas cur inimici fuerimus, vel cur morte Filii Dei indiguerit ista reconciliatio, consequenter exponit, ut intuentes quanta nobis praestiterit De
Abbreviated transcription (Latin):
obtectaᷤ uoluit: sequentia requiramus.
Addidit post hec. Qui ẽ forma futi. Q d̃
qͥdẽ ambiguũ mͥ uidet᷑. utrũ ex eo tẽ¬
pore quo hȩc scribebat apłs. adam fut᷑i
forma dicit᷑. qđ ẽ scłi uenturi: an asemet¬
ipso. idẽ ab adam futuri: ut in xp̃o acci¬
piat᷑. qdđ tẽpus apło hȩc scribenti futu¬
rũ ñ erat. s p̃teritũ: quã uis et in alio
loco cũ de adam et eua loque retͣ idem
apłs dixerit. mysteriũ hoc magnũ ẽ.
ego aut̃ dico inxp̃o et in ȩccła. In quo
iuidet᷑ hoc magis nob̃ ad intelligendum
dedisse. qđ forma futuri dicat᷑ adam:
in eo qđ aduenit xp̃c ad ȩccłam sibi
sociandã. Nescio sane quomͦ qͥs pos¬
sit et p̾uaricationẽ eiꝰ et peccatũ. et
boc qđ mors ꝑ ipsum in om̃s homines
ꝑtransiit. in forma xp̃i coaptare: nisi
forte ex contrariis: ut idẽ apłs alibi¬

Expanded text:
obtecta esse voluit, sequentia requiramus. Addidit post haec, qui est forma futuri. Quod quidem ambiguum mihi videtur utrum ex eo tempore quo haec scribebat Apostolus Adam futuri forma dicitur, quod est saeculi venturi; an a semetipso, id est, ab Adam futuri, ut in Christo accipiatur, quod tempus Apostolo haec scribenti futurum non erat, sed praeteritum. Quamvis et in alio loco, cum de Adam et Eva loqueretur, idem Apostolus dixerit: Mysterium hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia , quo videtur hoc magis nobis ad intelligendum dedisse, quod forma futuri dicatur Adam in eo quod advenit Christus ad Ecclesiam sibi sociandam: nescio sane quomodo quis possit et praevaricationem ejus, et peccatum, et hoc quod mors per ipsum in omnes homines pertransiit in forma Christi coaptari, ne forte et contrariis, ut idem Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
ociosa sit apud paulũ uarietas ista
u̾boꝵ: qđ aliquando infirmos. aliqͣn¬
do impios. aliquando peccatores
ne: ñ tam̃ arbitror qđ in his ille ꝑ mm¬
ꝑitiã. s potius ꝑ ꝓfundã scientiam
uariauerit. Per hȩe nãq tria omẽ
peccati colligit᷑ genus. Aut enĩ igno¬
rans dmĩ quis. et uolens seruare mã¬
datũ. uincit᷑ fragilitate carnis. et
illecebris p̃sentis uitȩ qdecipitur.
et infirmus appellat᷑: aut sciens ne
gansq contẽpnit manclatũ. et odit
discipliuã dĩ. ac ꝓicit sermones eius
post se: et impius et peccator nomi¬
nat᷑. Atq ita paulus qͥ se imꝑitum
ut diximus insermone ꝓfitet᷑. intribꝰ
bis diu̾sitatibus uniu̾sa ꝓ quibꝰ xp̃c
p̃dicat᷑ mortuus eẽ cõplexus ẽ. Qđ
si int̾dũ etiã hi qui sublege sunt. et
dm̃ colere uident᷑. impii inscript᷑is
diuinis nominant᷑: iccirco ẽ qđ re¬
linquentes dm̃ patrũ suoꝵ. dõs gen¬
tiũ colunt. Qđ uͦ paulus se cũ pecca¬

Expanded text:
otiosa sit apud Paulum varietas ista verborum, quod aliquando infirmos, aliquando impios, aliquando peccatores tror quod in his ille imperitia, sed potius profundam scientiam variaverit. Per haec namque tria omne peccati colligitur genus: aut enim ignorans Deum quis et nolens servare mandatum, vincitur fragilitate carnis, et illecebris praesentis vitae decipitur, et ilensque contemnit mandatum, et odit disciplinam Dei, ac projicit sermones ejus post se, et peccator nominatur. Atque ita Paulus qui se imperitum, ut diximus, in sermone profitetur, in tribus his diversitatibus universa, pro quibus Caedicatur mortuus esse complexus est. Quod si interdum etiam hi qui sub lege sunt, et Deum colere videntur, impii in Scripturis divinis nominantur, idcirco fit quia relinquentes Deum patrum suorum, deos gentiunt colunt: quod vero Paulus se cum pecca
Abbreviated transcription (Latin):
amabilẽ fac̃ ꝓbeneficiis p̃stitis.
Qd̃ enĩ xp̃c cũ adhuc peccatores eẽmꝰ
ꝓ nobis mortiuis ẽ. spẽ nobis dat:
qr multomagis nos apeccato purga¬
tos et iustificatos abira quȩ immi¬
net peccatoribꝰ. saluabit ꝑ ipsũ: et qͥ
alienos et inunicos ita dilexit. ut
ꝓ nobis ad mortẽ unicũ suũ daret:
multomagis suos effectos et recon¬
ciliatos sibi ȩt̃na salute donabit.

Expanded text:
iis praestitis. Quod enim Christus, cum adhuc peccatores essemus pro nobis mortuus est, spem nobis dat quod multo magis nos a peccato purgatos et justificatos, ab ira quae imminet peccatoribus salvavit per ipsum, et qui alienos et inimicos ita dilexit, ut pro nobis ad mortem unicum suum daret, multo magis suos effectos et reconciliatos sibi aeterna salute donabit.
Abbreviated transcription (Latin):
dexp̃o. Ascendens in altũ captiuã
durit captiuitatẽ. Et hoc mͦ ꝑ resur¬
rectionẽ suam mortis inde iã regna
destruxit: unde et captiuitatẽ scribit᷑
liberasse. Ipsũ uͦ inimicũ et tyrannũ
cuiꝰ regna dissoluit. audi quando dicat
apłs destruendũ. Nouissimꝰ inquit ini¬
micus destruet᷑ mors. Regnũ uͦ iam
mortis destructũ ẽ: et captiuitas quę
sub ea tenebat᷑ abducta ẽ.S ꝙr ipse in¬
imieus et tyrannus adhuc in nouissi¬
mo et in fine scłi destruendus ẽ: iccireo
etiã nẽ uidemꝰ eũ ñ tã regnare. quã
latrocinari: et depulsum regno ꝑ cleser¬
ta et auia circũeuntẽ querere sibi infide¬
liũ manũ. Et idõ clamabat apłs. Non
gͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore.
ad obediendũ desideriis eiꝰ. Uerũ nos

Expanded text:
o: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem ; et hoc modo per resurrectionem suam mortis quidem jam regna destruxit. Unde et captivitatem scribitur liberasse, ipsum vero inimicum et tyrannum, cujus regna dissolvit, audi, quando dicat Apostolus destruendum. Novissimus, inquit, inimicus destruetur mors . Regnum vero jam mortis destructum, et captivitas quae sub ea tenebatur, abducta est. Sed quia ipse inimicus et tyrannus adhuc in novissimo et in fine saeculi destruendus est, idcirco etiam nunc videmus eum non tam regnare quam latrocinari, et depulsum regno per deserta et avia circumeuntem quaerere sibi infidelium manum, et ideo clamabat Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum de
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus ꝓ impiis mortuus ẽ. Uix enim
ꝓ iusto quis morit᷑. Nam ꝓ bono forsi¬
tan quis audeat mori. Pleniꝰ uolens
uirtutes caritatis ostendere. quã dif¬
scm̃: quibus hoc causis intelligere de
ñ fecisset. nisi nimiã gͣ nos habuisset
et abundantissimã caritatẽ. uł ipse

Expanded text:
tempus pro impiis mortuus est: vix enim pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori. Plenius volens virtutes charitatis ostendere quam difSpiritum sanctum, quibus hoc causis intelligere debnon fecisset, nisi nimiam erga nos habuisset, et abundantissimam charitatem, vel ipse
Abbreviated transcription (Latin):
gnauerit mors. Siuͦ ut in ñ nullis
exẽplaribꝰ habet᷑ etiã in eos qͥ ñ pec¬
Icauer̃t in similitudinẽ p̃uaricati¬
onis adȩ mors ista idẽ quȩ in infer¬
no anunas detinebat. regnasse dica¬
t᷑: intelligemꝰ et scõs quosq sub ista
morte etiã si ñ peccandi at certe
moriendi lege decidisse: xp̃m uͦ iccir¬
co in inferno descendisse. ñ solũ ut
ipse ñ teneret᷑ amorte. s ut et eos
qui inibi ñ tã p̃uaricationis ut di¬
ximꝰ crimine. quã moriendi con¬
ditione habebant᷑ absolueret. sicut
scriptũ ẽ. qr multa corpora scõꝵ¬

Expanded text:
in nonnullis exemplaribus habetur, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, mors ista, id est, quae in inferno animas detinebit, regnasse dicatur, intelligimus, et sanctos quosque sub ista morte etiamsi non peccandi, at certe moriendi lege decidisse: Christum vero idcirco in infernum descendisse, non solum ut ipse non teneretur a morte, sed ut eos qui inibi non tam praevaricationis, ut diximus, crimine, quam moriendi conditione habebantur, abstraheret, sicut scriptum est, quia multa corpora
Abbreviated transcription (Latin):
geniti a patre: plenũ grẽ et ueritatis.
De qua gła ñ possumus dicere. qđ ipsa
sit quȩ sꝑanda ẽ. Hanc enĩ uidisse se
dicunt apłi: et ueraẽ illa sententia
qͦ dic̃. Quod enĩ uidet qͥs qͥd sꝑat: Illa

Expanded text:
geniti a Patre plenum gratiae et veritatis , de qua gloria non possumus dicere quod ipsa sit, quae speranda est, hanc enim vidisse se dicunt apostoli, et vera est illa sententia, quae dicit: Quod enim videt quis, quid sperat . Illa
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ hũ tantus: ut etiã cũ iusta cau¬
sa mortis aduenerit: uix unusqͥsq
mortem pacient̃ accipiat. Iusta aũt causa
mortis indet᷑: cũ naturȩ lege defertur.
Et quã uis iustũ sit conditione morta¬
litatis: uix tam̃ amplectit᷑ animꝰ na¬
turȩ legibus cedere. Uix enĩ ꝓ iusto qͥs

Expanded text:
tae hujus tantus, ut etiam cum justa causa mortis advenerit, vix unusquisque mortem patienter accipiat. Justa autem causa mortis videtur, cum naturae lege defertur: et quamvis justum sit conditione mortalitatis, vix tamen amplectitur animus naturae legibus cedere. Commendat autem s
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis p̃cipitabant᷑ inuiti⁊ s uͥ
audiunt tantã posteritatis spẽ. et
sobolis suȩ głam cȩlo et syderibus
exequandã: uͥ hȩe audiunt. ñ as¬
piciunt ad ꝓpria bona. ad continẽ¬
tiȩ grãm. ad m̃broꝵ mortificatio¬
nẽ: s hȩc omĩa quȩ sibi lucra duce¬
bant. arbitrant᷑ detrim̃ta ut xp̃m

Expanded text:
libidinis praecipitabantur inviti. Sed ubi libidinis praecipitabantur inviti. Sed ubi audiunt tantam posteritatis spem, et sobolis suae gloriam coelo et sideribus exaequandam, ubi haec audiunt, non aspiciunt ad propria bona, ad continentiae gratiam, ad membrorum mortificationem, sed haec omnia quae sibi lucra ducebant, arbitrantur detrimenta, ut Christum
Abbreviated transcription (Latin):
apponens abraham accepit uxorẽ
quã tẽ erat. et uxorẽ acciꝑe et sex
libͤros potuit ꝓ creare: Quas obiec¬
tiones ut decent̃ possimꝰ excludere:
expositionẽ emoitui corporis illo
illam uirtutẽ quã scĩ in semet ipsis
primo implentes. etiã cȩtõs hab̾e
monent et dicunt. Mortificate m̃bra
ur̃a quȩ sunt suꝑ terrã. Nam et
absurdũ puto. si hoc bonũ qđ inse
paulus habuit. neq enĩ aliis imꝑa¬
ret qđ ipse ñ fecerat: sinquã hoc
bonũ qđ paulus habuit ab raham
tantũ patriarchã quẽ etiã suũ pa¬
trẽ dic̃ apłs. ñ credamꝰ habuisse.
Fuit gͦ etiã in illo mortificatio ista
m̃broꝵ. Non incitabat᷑ luxuria: ñ
urebat᷑ libidine: sic̃ illi de quibꝰ apłs
dixit: melius ẽ nubere quã uri. Hoc
idem erat et insara: ꝙr defecerunt
sarȩ fieri muliebria. Non enĩ erat
in illa lasciuia muliebris: aut in¬
continentiȩ dissolutio. Neq in usũ

Expanded text:
apponens Abraham accepit uxorem apponens Abraham accepit uxorem quam tunc erat, et uxorem accipere, et sex liberos potuit procreare? Quas objectiones ut decenter possimus excludere, expositionem emortui corporis illo illam virtutem, quam sancti in semetipsis primo implentes, etiam caeteris haberi monent, et dicunt: Mortificate membra vestra quae sunt super terram . Nam et absurdum puto si hoc bonum quod in se Paulus habuit neque enim aliis imperaret, quod ipse non fecerat, si, inquam, hoc bonum quod Paulus habuit, Abraham tantum patriarcham, quem etiam suum patrem dicit Apostolus, non credamus habuisse? Fuit ergo etiam in illo mortificatio ista membrorum: non incitabatur luxuria, non urebatur libidine, sicut illi de quibus Apostolus dicit: Melius est nubere quam uri. Hoc idem erat et in Sara, quia defecerant Sarae fieri muliebria. Non enim erat in illa lascivia muliebris, aut incontinentiae dissolutio, neque in usum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet intellectũ. euidentẽ ꝓtulit
rationẽ: qđ abrahã cũ audiret sibi
a do sobolẽ reꝓmitti. ñ respexit ad
emortuas centenariĩ corporis uires.
de quo utiq nequaquã sꝑari possit
ulla successio: s potentiã ꝓmittentis
intuitus. nichil difficile credidit
in his quȩ ꝓmittebat omip̃e: s de¬
dit inquit głam dõ. intelligens so¬
liꝰ dĩ eẽ munus. ubi humanȩ fecundi¬
tatis uira cessauerat. Merito gͥ dedit
głam dõ: qui naturȩ fuerat desertꝰ
auxiliis. Hȩc ut dixi quantũ ad
simplicẽ intelligentiã ꝑtinet. et¬
sufficient̾ dicta uidebunt᷑. Si uͦ qͥs
obiciat nobis quomͦ poterit abra¬
hã incentenario annoꝵ numeropo¬
situs emortuus corpore dici. qui pꝰ¬
ea quã suscepisset ysaãc et defuncta
eet sara quȩ eũ nonaginaria con¬
ceꝑat et uixerat annis centũ uigin¬
ti septẽ. postea etiã quã annoꝵ qua¬
draginta factus ysaãc accepit re¬
beccam. post ista omĩa seribit᷑. et

Expanded text:
inet intellectum, evidentem protulit rationem quod Abraham cum audisset sibi a Deo sobolem repromitti, non respexit ad emortuas centenarii corporis sui vires, de quo utique nequaquam sperari posset ulla successio: sed potentiam promittentis intuitus, nihil difficile esse credidit in his quae promittebat omnipotens: sed dedit, inquit, gloriam Deo, intelligens solius Dei esse munus, ubi humanae fecunditatis jura cessaverant. Merito igitur dedit gloriam Deo qui naturae fuerat desertus auxiliis. Haec, ut dixi, quantum ad simplicem intelligentiam pertinet, sufficienter dicta videbuntur. Si vero quis objiciat nobis: Quomodo poterit Abraham in centenario annorum numero positus emortui corporis dici, qui posteaquam suscepisset Isaac, et defuncta esset Sara, quae eum nonagenaria conceperat et vixerat annis centum viginti septem; postea etiam quam annorum quadraginta factus Isaac accepit Rebeccam, post ista omnia scribitur: Et
Abbreviated transcription (Latin):
rare quid uisũ sit paulo ꝓmittentino¬
bis qđ sic̃ abrahe reputata ẽ credenti
fides ad iusticiã⁊ ita et nobis reputabi
uitate sensus mei illud acdũto: qr mul¬
et cȩleste̾ condidisse uirtutes. Illud
enĩ fuit facere ꝗͣ ñ erant: hoc aut̃
reparare quȩ ꝑierant. Illud fuit nondũ
dilecta instituere: hoc iam dilecta re¬
stituere. Illud deniq iussione: hoc
passione ꝑfectũ ẽ. S huiꝰ tanti tãq
magnifici mysterii. in fide abrahȩ for¬
ma et imago p̃cesserat. Ille enĩ credi¬
dera cũ offerra unicũ iuberet᷑. qđ et
amortius eũ suscitare potens ẽ ds̾.
Crediderat etiã qđ ñ illi tantũ ysaãc
retur. Inde deuiq gaudens unicum¬
offerebat: ꝙ in eo ñ interitũ posteri¬
tatis. s reparationẽ mundi et in no¬

Expanded text:
rare, quid visum sit Paulo promittenti nobis, quia sicut Abrahae reputatum est, credenti fides ad justitiam, ita et nobis reputabitparvitate sensus mei illud adverto, quod mulet coelestes condidisse virtutes. Aliud enim fuit facere quae non erant, hoc autem reparare, quae perierant; illud fuit nondum dilecta instituere, hoc jam dilecta restituere; illud denique jussione, hoc passione perfectum est. Sed hujus tanti tamque magnifici mysterii in fide Abraham patris nostri forma et imago praecesserat: illi enim crediderat, cum offerre unicum juberetur, quia et a mortuis eum suscitare potest Deus. Crediderat etiam quod non illi tantum Isaac, retur. Inde deniqofferebat, quia in eo non interitum posteritatis, sed reparationem mundi et inno
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inquit infirmatus ẽ fide. Unde os¬
tatẽ infide. Qd si ẽ infirmitas: ẽ sine
dubio et sanitas ⁊ sic̃ et in aliis osten¬
dit. eum dic̃. increpa illos acrit̃. ut
sani sint infide. Beatus gͦ ẽ: qui ñ in¬
firmat᷑ infide. Si uͦ quis infirmetur:
mantẽ aũt infide assumite. ñ indis¬
ceptationibꝰ cogitationũ. Nam aliꝰ
credit manducare omĩa: qui aut̃
ducet. Per qđ utiq designat. u̾bi ho¬
lera p̃benda ẽẽ ei qui infirmat᷑ infi¬
de : ne plena ficłi doctrina cunctanti¬
uꝰ in ea. ut quodãmͦ egrotantibꝰ inge¬
rat᷑. Sana aũt fides dicit᷑ quȩ ꝑfecta¬

Expanded text:
non, inquit, infirmatus est fide. Quonon, inquit, infirmatus est fide. Quotatem in fide. Quod si est infirmitas, est sine dubio et sanitas, sicut et alias ostendit cum dicit: Increpa illos acriter, ut sani sint in fide . Beatus ergo est qui non infirmatur in fide. Si vero quis infirmatur, isceptationibus cogitationum. Nam alius credit manducare omnia: qui autem ducet . Per quod utique designat verbi olera praebenda esse ei qui infirmatur in fide, ne plena fidei doctrina cunctantibus in ea et quodam modo aegrotantibus ingeratur. Sana autem fides dicitur qu
Abbreviated transcription (Latin):
saluũ fec̃: et scdm fidẽ tuã contingat
tͥ: quȩ utiq illis dicunt᷑: qui creden¬
tes in iħu spẽ gesserunt. ab eo se pos¬
se curari. Sic̃ aut̃ abrahã contra spẽ
in spẽ credidit: ita om̃s qui ꝑ fidẽ
filii st̃ ab rabã. contra spẽ inspẽ cre¬
dunt. de singłis quibꝰq quȩ credt̃.
siue de resurrectione mortuoꝵ. siue
de hereditate regni cȩloꝵ. Hȩc eñ qͣn¬
tũ ad naturã humanã spectat. contͣ
spẽ uident᷑: quantũ aut̃ ad potenti¬
ã di in spẽ credunt᷑: exemplo abrahã
credentis qđ quecũq ꝓmisit ds po¬
tens ẽ et facere: si tam̃ his qͥ credt̃
maneat fides. spes. caritas. Et puto
qd pͥma salutis initia et ipsa funda¬
m̃ta fides ẽ. ꝓfectꝰ uͦ et augm̃ta ȩdi¬
ficii spes ẽ: ꝑfectio aut̃ et culm̃ tociꝰ
oꝑis caritas: et id̃o maior omĩum
dicitur caritas. Igit᷑ abraham contra
spẽ in spem credidit. ut pat̾ fieret mul
te. Quiq ꝓmittenti fidelit̾ credens:

Expanded text:
um fecit; et, Secundum fidem tuam contingat tibi. Quae utique illis dicuntur qui credentes in Jesum spem gesserunt ab eo se posse curari. Sicut autem Abraham contra spem in spem credidit, ita omnes qui per fidem filii sunt Abrahae contra spem in spem credunt de singulis quibusque quae credunt, sive de resurrectione mortuorum, sive de haereditate regni coelorum. Haec enim, quantum ad naturam humanam spectat, contra spem videntur: quantum autem ad potentiam Dei, in spe creduntur; exemplo Abraham credentis, quia quaecunque promisit Deus, potens est et facere, si tamen his qui credunt maneat fides, spes, charitas. Et puto quod prima salutis initia et ipsa fundamenta fides est: profectus vero et augmenta aedificii spes est: profectio autem et culmen totius operis charitas: et ideo major omnium dicitur charitas. Igitur Abraham contra spem in spem credidit, ut pater fieret multte: quique promittenti fideliter credens,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝰ in locis tam ardius et tã diffi¬
cilibus sint ꝓbata. Si quis forte a¬
nimi nr̃i studium consideret am¬
plecti poterit: si uͦ in firmitatẽ sens
nr̃i notare uelit ueniã petimꝰ : et ei
qui melius de his disserere uł expla¬
nare poterit libent̾ creclimꝰ. Nos

Expanded text:
imus in locis tam arduis et tam difficilibus prolata si quis forte animi nostri studium consideret amplecti poterit, si vero infirmitatem sensus nostri notare velit veniam petimus et ei qui melius de his disserere vel explanare potuerit libenter cedimus
Abbreviated transcription (Latin):
surȩ quas caꝑe homines possent. illa
uͦ inqua filius hominis adiudiciũ
mundi uenturus ẽ gła patris tanta
erit: quȩ a solis angłis capi possit.
Siuero etiã sc̃oꝵ aliqui capaces illius
głȩ extiterint: illi nimirũ erunt de
quibꝰ dicit᷑. qr erunt sicut angłi łĩ.
Et hocmͦ reete de futura gła quȩ sꝑan¬
da ẽ. dictũ uidet᷑ qđ filius hominis
ueniat in gła patris et scõꝵ angłoꝵ:
id ẽ quã ñ iã homines t̾reni. s scĩ an¬
głi caꝑe mereant᷑. Pro capacitate
magnitudines głarũ. S sic̃ istam
głam quã uidisse se apłi in ȩuu̾głiis
dicunt. głam tamquã unigeniti apa¬
tre. plenũ gr̃ȩ et neritatis. nec credẽ¬

Expanded text:
surae quas capere homines possint; illa vero in qua filius hominis ad judicium mundi venturus est gloria patris tanta erit, quae a solis angelis capi possit; si vero etiam sanctorum aliqui capaces illius gloriae exstiterint, illi nimirum erunt, de quibus dicitur, quia erunt sicut angeli Dei , et hoc modo recte de futura gloria quae speranda est, dictum videtur, quod filius hominis veniat in gloria patris et sanctorum angelorum, id est, quia non eam homines terreni, sed sancti angeli capere mereantur: pro capacitate magnitudines gloriarum, sed sicut, istam gloriam quam vidisse se apostoli in Evangelio dicunt, gloriam tanquam unigeniti a Patre plenum gratiae et veritatis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
etͣ. quȩ etiã in uultu moysi uidebatur.
dequa idẽ apłs dic̃. loquens de xp̃o.
Qui ẽ inquit splendor głȩ: et figura ex
spẽ gerunt hi de quibꝰ dictũ ẽ: beati
mundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt:⁊
tẽ cũ iam aufugerit dolor et tristicia.
et gemitus: et cũ ea quȩ in specło nẽ
uident᷑ et enigmate destruent᷑. ut
maneant illa quȩ sunt faciȩ ad faciẽ.
Qđ si forte cui uidebit᷑ huic expositioĩ
nr̃ȩ illud econtrario obici posse qđ ip¬
se apłs dic̃. nos aut̃ reuelata faciȩ głã¬

Expanded text:
Moysi videbatur. de qua idem Apostolus dicit loquens de Christo: Qui est, inquit, splendor gloriae et figura expidendae spem gerunt hi, de quibus dictum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tunc cum jam aufugerit dolor et tristitia et gemitus, et cum ea quae in speculo nunc videntur et in aenigmate, destruentur, et manebunt illa quae sunt facie ad faciem . Quod si cui forte videbitur huic expositioni nostrae illud e contrario objici posse, quod ipse Apostolus dicit: Nos autem revelata facie
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m accessum uult habere in gr̃am
dñi. inqua paulus et si qui st̃ similes eĩ
stare se dicit: oportet eũ ab his omibus.
quȩ supra memorauimꝰ ẽẽ purgatum.
Alioquin ñ patit᷑ boc ostiũ introire ꝑ se
eos qui ea quȩ a se aliena st̃ gert̃. s con¬
tinuo claudit᷑: et transire ꝑ se eos ñ si¬
nit dissimiles sibi. Hoc nimirũ ẽ qł¬

Expanded text:
istum accessum vult habere in gratiam Domini, in qua Paulus, et si qui sunt similes ejus, stare se dicit, oportet eum ab his omnibus quae supra memoravimus esse purgatum. Alioquin, non patietur hoc ostium introire per se eos qui ea quae a se aliena sunt gerunt, sed continuo clauditur et transire per se non sinit dissimiles sibi. Bene autem A
Abbreviated transcription (Latin):
capłi huius: ambiguitas aliquid
continet. Non enĩ habet in consequẽ¬
tibus ad quid referri debeat qđ di¬
xit: ñ solũ aut̃. Unde uide si possimꝰ
hoc mͦ ambiguitatẽ elocutionis
istam. ꝑ ipsum etiã głari in spe
referri puto debere. ñ solũ aũt. Boc

Expanded text:
capituli hujus ambiguitatis aliquid continet: non enim habet in consequentibus ad quid referri debeat quod dixit, Non solum autem. Unde vide si possimus hoc modo ambiguitatem elocutionis istam, per ipsum etiam gloriari in spe referri p
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos ꝑ hostiam sanguinis sui re¬
conciliauit do sic̃ scriptũ ẽ. Cũ esse¬
mꝰ inimici dĩ. reconciliati sumus
ꝑ sanguinẽ crucis filii eiꝰ. Et alibi
idem paulus addidit his dicens.
Rogamus ꝓ xp̃o: reconciliamini dõ.
Si quis gͦ habet pacẽ addm̃. et re¬
conciliatus ẽ ꝑ sanguinẽ xp̃i: ultͣ
ñ contingat ea quȩ inimica st̃ dõ.
Uis aut̃ audire quȩ sunt ista quȩ
inimica sunt dõ: Paulus ipse te
docet qui ait. Sapientia carnis
inimica ẽ do. Legi enĩ dĩ ñ ẽ subie¬
eta. Si gͦ carnalit̾ sapias. uł uitã
tuã cupiditatibꝰ carnis exponas.
et affluentia deliciarũ resoluas: aut
si de legis intellectu carnalit᷑ et ñ
sp̃alit̾ sentias. et hȩc assertionibꝰ
humana arte quesitis magis quã
sp̃ali gr̃a et intellectu subtiliore de¬
fendas: ꝑ sapientiã carnis inimicꝰ
efficeris do. Nec solus hȩc paulus
in suis litteris seribit. Audi et iaco¬
bũ fr̃em dñi similia ꝓtestantẽ cũ di¬

Expanded text:
qui nos per hostiam sanguinis sui reconciliavit Deo, sicut de eo scriptum est: Cum essemus inimici Dei, reconciliati sumus per sanguinem crucis Filii ejus . Et alibi idem Paulus addidit his, dicens: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo . Si quis ergo habet pacem ad Deum, et reconciliatus est per sanguinem Christi, ultra non contingat ea quae inimica sunt Deo. Vis autem audire quae sunt ista quae inimica sunt Deo? Paulus ipse te docet, qui ait, Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta . Si ergo carnaliter sapias, vel vitam tuam cupiditatibus carnis exponas, et affluentia deliciarum resolvaris, aut si de legis intellectu carnaliter et non spiritaliter sentias, et haec assertionibus humana arte quaesitis magis quam spiritali gratia et intellectu subtiliore defendas, per sapientiam carnis inimicus efficeris Deo. Nec solus hoc Paulus in suis litteris scribit: audi et Jacobum fratrem Domini similia protestantem, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
hec eũ qui intellexit quidsit ex fide
et ñ ex oꝑibus iustificari: ad pacẽ
dĩ quȩ suꝑat omem mentẽ. inqua
et sũma ꝑfectionis consistit inuitat.
S ut diligentiꝰ sensum ꝑspiciamꝰ apłi:
discordat: uͥ nichil hostile. nicħ bar¬
barũ gerit᷑. Nos gͦ qui aliquando
fumus inimici dĩ sequentes hostẽ

Expanded text:
hoc eum qui intellexit quid sit ex fide et non ex operibus justificari, ad pacem Dei quae superat omnem mentem, in qua et summa perfectionis consistit, invitat. Sed ut diligentius sensum perspiciamus Apostoli, discordet, ubi nihil hostile, nihil barbarum geritur. Nos ergo qui aliquando fuimus inimici Dei, sequentes
Abbreviated transcription (Latin):
ex caritatis abundantiã tenet: quȩ
primo loco.ꝙ maior omĩum ẽ cari¬
tas. sp̃ui copulat᷑. Qđ si quis nobis
occurrat et dicat mediũ ẽẽ et indiffe¬
rens tribulationẽ. qm̃quidẽ inueni¬
mꝰ etiã malos et impios tribulari.
et ñ continuo qđ tribulant᷑ ꝓ malis
actibus suis. uirtus animi tribulatio
eoꝵ reputanda ẽ. uide sipossimus hoc
mͦ respondere: qđ tribulatio quidem
scõꝵ ẽ: impioꝵ aut̃ et in iustoꝵ tribu¬
latio. flagella appellent᷑. Deniq inpsal¬
mo sic dic̃. Multe tͥbulationes iustoꝵ.
De istis aut̃ dic̃. Multa flagella peccato¬
ris. Et fortassis tribulatio ꝓpterea et
angustia ad scõs ꝑtinet: qr ipsi sunt
qui artã et angustã uiã incedunt:
et ꝓpterea tribulari dicunt᷑. Qđ etiã¬

Expanded text:
undantiam tenet, quae primo loco, quia major omnium est charitas, spiritui copulatur. Quod si quis nobis occurrat, et dicat medium esse et indifferens tribulationem, quoniam quidem invenimus etiam malos et impios tribulari, et non continuo, quia tribulantur pro malis actibus suis, virtus animi tribulatio eorum reputanda est: vide si possimus hoc modo respondere, quod tribulatio quidemst, impiorum autem et injustorum tribulatio flagella appellentur. Denique in psalmo sic dicit, Multae tribulationes justorum ; de istis autem ait, Multa flagella peccatoris . Et fortassis propterea tribulatio et angustia ad sanctos pertinet, quia ipsi sunt qui arctam et angustam viam incedunt, et propterea tribulari dicuntur. Q
Abbreviated transcription (Latin):
głam᷑ in spe głȩ di: quale sit uideamꝰ.
Mouet me cur ñ dixerit głari se ingła
dĩ: s inspe głȩ dĩ. In quo de ẽẽ quidẽ
aliquid elocutionis uidet᷑: ita ut sub¬
audiri debeat in spe uidendȩ głȩ di.
Edocet aut̃ nos ꝑ hȩc sic̃ et ipse alibi
et moyses głam di: uidisse dicit᷑ et popłs
in consecratione domꝰ dii głam dĩ isrł.¬

Expanded text:
sit videamus. Movet me cur non dixerit gloriari se in gloria Dei, sed in spe gloriae Dei: in quo deesse quidem aliquid elocutionis videtur, ita ut subaudiri debeat, in spe videndae gloriae Dei. Edocet autem nos per haec, sicut et ipse alibi et Moyses gloriam Dei; vidisse dicitur et populus in consecratione domus Domini gloriam Dei Isr
Abbreviated transcription (Latin):
mili forma etiã de ysaãc. et de la¬
cob. et de uida. uł de ioseph et cȩte
ris: Qđ si nichil rationis uidebi¬
tͣ. cur de uno patriarcha hoc ita ac¬
cipi debeat. et ñ etiã decȩt̃is: Con¬
sequens erit ut de om̃ibus quȩ scͥp¬
ta sunt ñ solũ ꝓpt̾ illos qui tẽ erant.
s et ꝓpt̃ nos scripta uideant᷑. Idq
ine p̃cipue suadet ita sentire ille
ȩuugłii sermo in quo dñs et salua¬
tor nr̃ ad eos qui sibi dixert̃ qr pat̃
abrahȩ eẽtis: oꝑa utiq abrahȩ fa¬
ceretis. Nunc aut̃ queritis me int̾¬
ficere hominẽ qui ueritatẽ loquu¬
tus sum uobis: quã audiui apatre
meo. Hoc abraham ñ fecit. Per qđ
utiq ostendit. ꝙ qui faciunt oꝑa abra¬
hȩ. iuste fiunt filii abrahȩ: et ꝓpter
illos seripta sunt quȩ de abraham

Expanded text:
mili forma etiam de Isaac et de Jamili forma etiam de Isaac et de Jacob, et de Juda vel Joseph, etc. Quod si nihil rationis videbitur, cur de uno patriarcha hoc ita accipi debeat, et non etiam de caeteris, consequens erit ut de omnibus quae scripta sunt, non solum propter illos qui tunc erant, sed et propter nos scripta videantur, in quod me praecipue suadet ita sentire ille Evangelii sermo, in quo Dominus et Salvator noster ad eos qui sibi dixerant: Quia PAbraham essetis, opera utique Abraham faceretis, nunc autem quaeritis me interficere hominem, qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Patre meo: hoc Abraham non fecit . Per quod utique ostendit quia qui faciunt opera Abraham, isti sunt filii Abrahae, et propter illos scripta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓpter peccata nr̃a. Si enĩ hoc cre
mortẽ: Si hoc credo qđ ille ad iustifi¬
cationẽ meã surrexit: quomͦ mͥ in¬
iusticia placet: Iustificat gͦ eos xp̃ce
tantũmͦ. qui nouã uitã exemplo
resurrectionis ipsius susceꝑunt:
et uetusta in iusticiȩ atq iniquita¬
tis indum̃ta uelut̃ causam mortis
abiciunt. S illud uelim requirere. si
credidit abrahã dõ et ireputatũ ẽ
ad iusticiã. Putas ne solus hic sermo
ex omĩbus quȩ dicunt᷑ de abrabam
ñ solũ ꝓpt̃ illũ. s et ꝓpter nos scriptꝰ
ẽ: an et alia aliqua uidebunt᷑ ñ ppt̃
illũ solum. s et ppt̃ nos scripta: an
certe omĩa quȩ de ipso dicunt᷑: Et
hȩc eadẽ etiã de ysaãc similit̃ accipi¬
enda sint: ure quȩ de ipso scripta st̃
ñ ipsum solum s et nos aspiciant
Similit̾ et de iacob. et cȩteris patriar¬
cͥis. Nam quȩ ratio uidebit᷑ ut de
abrahã quidẽ quȩ scripta sunt eti
ã ad nos ꝑtinere dicant᷑: ñ aut̃ si¬

Expanded text:
est propter peccata nostra. Si enim hoc credpertulit mortem? Si hoc credo quod ille ad justificationem meam quomodo surrexit, mihi injustitia placet? Justificat ergo eos Christus tantummodo qui novitatem exemplo resurrectionis ipsius susceperunt, et vetusta injustitiae atque iniquitatis indumenta velut causam mortis abjiciunt. Sed illud velim requirere, si Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Putasne, hic sermo ex omnibus quae dicuntur de Abraham non solum propter illum, sed et propter nos scriptus est, an et alia aliqua videbuntur non propter illum solum, sed et propter nos scripta? an certe omnia quae de ipso dicuntur nonhaec eadem etiam de Isaac similiter accipienda sint, ut quae de ipso scripta sint, non ad ipsum solum, sed et nos aspiciant, similiter et de Jacob, et caeteris patriarchis. Namque ratio videbitur, et de Abraham quidem quae scrip autem si
Abbreviated transcription (Latin):
capło apłs diẽ. qđ tribulatio pacienti¬
ã oꝑat᷑: si pacientiam unã ẽẽ ex animi
uirtutibus constat: tribulatio sine du¬
bio quȩ uirtutes animi parit. neq
mala neq indifferens. s bona appellã¬
da ẽ. In tantũ aũt sic̃ supͣ dixinꝰ paci¬
entia uirtꝰ animi ducenda ẽ: ut ꝑ pa¬

Expanded text:
Apostolus dicit, quia tribulatio patientiam operatur, si patientiam unam esse ex animi virtutibus constat, tribulatio sine dubio quae virtutes animi parit, neque mala, neque indifferens, sed bona appellanda est. In tantum autem, sicut supra diximus, patientia virt
Abbreviated transcription (Latin):
mortifices m̃bra tua quȩ sunt suꝑ t̃¬
ram. si abiecto omi feruore libidinis
emortuũ serues. et nullis obnoxium
tua ascendere ad cęlũ: et effici oꝑa
lucis. et stellarũ fulgori splendorq
conferri: ut cũ dies resurrectionis
affuerit. tamquã stella differas in
claritate. Amplius adhuc dico. Potes
si tã purus m̃te. tã sc̃s corpore. tam
iminacłatus actibꝰ fueris. etiã ipsũ

Expanded text:
mortificas membra tua, quae sunt super terram: si abjecto omni fervore libidinis, emortuum corpus serves, et nullis obnoxium era ascendere in coelum, et efficere opera lucis, et stellarum fulgori splendorique conferri, ut cum dies resurrectionis adfuerit, tanquam stella differas in claritate. Amplius adhuc dico, potes, si tam purus mente, tam sanctus corpore, tam immaculatus actibus fueris, etiam ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
sermo istȩ ad utrũq respiciat: re¬
quirendũ nobis ẽ in quibꝰ recta
głatio sit: et in quibꝰ minus recta
głatio. Qđ ita demũ poterimus
agnoscere: si naturã rerũ compe¬
tenti distinctione teneamꝰ. Qđ aũt
dicimꝰ tale ẽ. Omĩa quȩ sunt uł
aguntur. aut bona sunt auit mala:
uł in differentia. De quibus quã uis
latior haberi debeat disputatio: tam̃
quantũ ad p̃sentẽ locũ suffic̃ ꝓfere¬
mus. Bona illa certũ ẽ ꝓpriȩ dici.
quȩ aduirtutẽ animi ꝑtinent. et
mala ea sola diffiniri quȩ ad mali¬
ciã spectant. et contra legẽ di agũ¬
t᷑: cȩtera uͦ in differentia eẽ id ẽ neq
bona neq mala nominancla: ut
st̃ diuitię. speties corporis. et fortitu¬
do. uł ꝓceritas. atq ea quȩ corpo¬
ris usibus seruiunt. Si quis gͥ distĩ¬
ctionẽ diu̾sitatis huius ignorat et
głat᷑ in his quȩ ñ st̃ uere bona. nec
ad uirtutẽ animi ꝑtinent: culpabi¬
lit̃ głat᷑. Paulus uͦ qui inbis erat

Expanded text:
sermo ad utrumque respicit, requirendum nobis est in quibus recta gloriatio sit, et in quibus minus recta gloriatio. Quod ita demum poterimus agnoscere, si naturas rerum competenti distinctione teneamus. Quod autem dicimus, tale est. Omnia quae sunt vel aguntur, aut bona sunt, aut mala, aut indifferentia. De quibus quamvis latior haberi debeat disputatio, tamen quantum ad praesentem locum sufficit proferemus. Bona illa certum est proprie dici, quae ad virtutes animi pertinent; et mala ea sola definiri, quae ad malitiam spectant, et contra legem Dei aguntur: caetera vero indifferentia esse, id est, neque bona, neque mala nominanda, ut sunt divitiae, species corporis, et fortitudo, vel proceritas, atque ea quae corporis usibus serviunt. Si quis igitur distinctionem diversitatis hujus ignorat, et gloriatur in his quae non sunt vere bona, nec ad virtutem animi pertinent, culpabiliter gloriatur. Paulus vero qui in his erat