comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Quaminiꝰ enim raptim quamuis celer¬
rune credendi uoluntatem quedam cogitatio¬
ues ante uolent. mox q illa ita sequatur
ut quasi comunctissima comitetur. neces¬
se ẽ tamen ut omnia que creduntur. pre¬
ueniente cogitatione tredantur. quanquã
et ipsum credere. nichil ẽ aliud quam cũ
assensione cogitare. Non enim omnis qui
cogitat credit. cum ideo cogitent. pleriq
ne credant. sed cogitat omnis qui credit
⁊credendo cogitat. ⁊ cogitando credit. Quod
gͦ ꝑtinet ad religionem: atq pietatem de
qua loque batur apłs. si non sumꝰ idonei
cogitare aliquid quasi ex nob̃met ipsis sed
sufficientia nr̃a ex deo est. ꝓfectonon sumꝰ idonei cre¬
derealiqͥd quasi ex nobis met ipsis quod sine cogitãtio¬
ne non possumus. sed sufficientia nostra qua crede¬
re incipiamus ex deo est. Quo circa sicut nemo si¬
bi sufficit ad incipiendum uel perficiendum quod¬
cunq opus bonum quod iam isti fratres sicut ur̃a

Expanded text:
dum. Quamvis enim raptim, quamvis celerdum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra
Abbreviated transcription (Latin):
tici libri lectione nonissima. Auersus qͥppe
a fide quam uastabat eiꝙ uehementer au̾sus.
repente ẽ ad illam grãm potentiorem conu̾̃¬
sus. com̾itente illo cui hoc ipsum facturo
ꝑ propb̃iam dictum ẽ. Tu conuertens in¬
inficabis nos. Ut non solum ex nolente fieret
uolens. uerum etiam ex ꝑsecutore ꝑsecutio¬
nem in eius fidei quam ꝑsequebatur defen¬
sione pateretur. Donatum quiꝑpe illi
erat a xp̃onon solumut crederet in eum:
uerum enam ut pateretur pro eo. & ideo comm̃¬
dans istam gram̃ que non datur sccłm aliqua
merita. sed efficit omna bona merita. non qra
idoneisumus inquit cogitare quasi aliquid ex nob̾:¬
met ipsis. sed sufficientia nrã ex deo ẽ. Atten¬
dant hic ⁊ uerba ista ppendant. qui putant
ex nob̾ eẽ fidei ceptum. et ex deo eẽ fidei supple¬
mentum. Quis enim non uideat prius esse
cogitare quam credere: sullus quippe cre¬
dit aliquid. nisi prius cogitauerit ẽẽ creden¬

Expanded text:
tica celebri lectione notissima. Aversus quippe tica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse creden
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso sunt omnia. Quis autẽ dicat enm qͥ
iam cepit credere ab illo inquem credidit nichil
mereri: Unde fit ut iam merenti cetera dicant᷑
adli retributione diuura. Ac perhoc grati¬
ara dei scm̃ merita nr̃a dari. Quod obiectũ
sibi pelagus ne dlamnaretur ipse. damna¬
uit. Quisquis gͥ hanc damnabilem uult
ex omini parte uitare sententiam. ueraciter
intelligat dictum quod ait apłs. uob̃̾ donatũ
ẽ pro xp̃o non solum ut credatis in eum. ue¬
rum etiam ut patiamini pro eo. Utrum ꝙ
ostendit dei donum. quia utrumq dixit eẽ
donatum. Nec ait ut plemus ⁊ perfectius cre¬
datis in eum. sedut credatis merim. Nec se ip̃m
miscłiam consecutum dixit. ut fidelior. sed
ut fidelis eẽt: quia sciebat non se uucium si¬
dei sue pͥorem delisse deo. et retributum sibi
ab illo eius augmentum. sel ab eo se factũ
fidelem a quo ⁊ apłs factus ẽ. Nam scripta
sunt etiam fidei eius micia. sunt q eccłias¬

Expanded text:
in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, quod Apostolus ait: Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
uerimus ex nobis quidem nos habere
ipsam fidem. sed incrementum tius ex deo. tanꝗͣ
fides non abipso douetur nob̃. sed abipso tamen
augeatur in nob̃. eo merito quo cepit a nob̾.
Nongͦ receditur ab ea sententia. quam pela¬
guis ipse in episcopali uidicio palestino sicut
eadem gista testantur damnare compulsus ẽ
gr̃am dei scłm merita nr̃a dan. si non pertinet
ad dei grãm quod credere cepimus. sed illud
pocius quod ꝓpter hoc nob̾ adicitur. ut ple¬
nius per fectius q credamus. ac per hoc mniciũ
fidei nr̃e priores damus deo ut retribuatur no¬
bis. ⁊ supplementum eius. ⁊ siquid aliud fide¬
liter poscimus. S contra hec cur non pocius
audimus. quis prior dedit illi. ⁊ retribue¬
turꝰ illi: Qrã ex ip̃o et per ipsum. ⁊ in ip̃o
sunt omnia. Et ipsum gͥ micium fidei nr̃t
ex quo. nisi ex ipso ẽ : Neq enim hoc excepto
ex ipso sunt cetera: sed ex ipso et per ip̃m. ⁊

Expanded text:
verimus ex nobis quidem nos habere verimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et
Abbreviated transcription (Latin):
nec abistomalo nisi ꝑiusticiam scłi hominiᷤ
aliquem liberari. Peruenerunt etiam ut pre¬
uenir uoluntates hominum. dei gratia fa¬
teantur. atq ut ad nullum opus bonũ uel
incipiendum uel ꝑficiendum sibi quenquam
sufficere posse consentiant. Retenta gͦ ista
in que ꝑuenerunt. plurimum eos apelagi¬
anorum errore discernunt. Proinde sim
eis ambulent. et orent eum qui dat intel¬
lectum si quid de predestiatione aliter sa¬
punt. ipse illis hoc quoq reuelabit. Tamen
etiam nos impenda mus eis dilectionis affec¬
tum. ministeriumq sermonis. sicut donat il¬
lequem rogamus. ut inhis licitris ea que illis
ẽẽnt aperta et utilia diceremus. Unde enĩ sci
cere seruitutem. qua eis in xp̃i libera carita
si tamen diligentius id facere possumus.
quam in uoluminib tot tantis ꝙ iam fe¬
cimus. S nunc eis respondendum esse uideo
qui diuina testimonia que de hac re ad¬
hibuimus ad hoc dicunt ualere. ut no¬

Expanded text:
nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimcere servitutem, qua eis in Christi libera charsi tamen diligentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut no
Abbreviated transcription (Latin):
deratis enim literis ur̃is uidere mͥ uideor
eos fratres pro quib geritis piam curam
ne teneant poeticam sententiam qua dictũ
est. spes sibi quisq. et in illud incurrant
quod non poetice sed ꝓphetice dictum est.
maledictus omnus qui spem habet in homi¬
ne eo modo ẽẽ tractandos quo tractauit apłs
quib ait. & si quid aliter sapitis. hoc quoq
nob̾ ds reuelabit. Adhuc quippe in questi¬
one caligant de predestinatione scõrum. s
habent unde si quid inea aliter sapuint. boc
quoq illis reuelet d̾s. si eo ambulent in qͦd
ꝑuenerunt. Propter quod apłs cum dixisset
si quid aliter sapitis. hoc quoq uob̃ deus re¬
uelabit. ueruntamen inquit in quod ꝑueni¬
mus in eo ambulemus. Peruenerunt aut̃
isti fcs̃ nr̃i pro quib sollicita ẽ pra caritas urã
lit credant cum eccłia xp̃i. peccato primi ho¬
minis obnoxium nasci genus humanum.

Expanded text:
deratis enim litteris vestris videre mihi videor deratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc quippe in quaestione caligant de praedestinatione sanctorum: sed habent unde, si quid aliter in ea sapiunt, hoc quoque illis revelet Deus, si in eo ambulent in quod pervenerunt. Propter quod Apostolus cum dixisset, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: Verumtamen, inquit, in quod pervenimus, in eo ambulemus . Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum,
Abbreviated transcription (Latin):
ixisse quidem apłm scimus
in epła ad philippenses. eadem
scribere uob michiquidem
non pigrum. uob̃ autemni¬
tum ẽ. Idem tamen scͥbens
ad galathas. cum se satis
apud eos egisse ꝑspiceret. quod illis ꝑminis¬
terium sermonis sui necessarium eẽ cerne¬
bat. de cetero inquit laborem nemo mͥ prestet
uel sicut in plerisq codicib legitur. nemo
michi molestus sit. Ego autẽ quamuis me
moleste ferre confitear quod diuinis eloqui¬
is quib dei grã predicatur. que om̃ino nul¬
la est si sccłm metita nr̃a datur. tam multis
manifestis ꝙ non ceditur. urm̃ tam̃ studi
per̃. ⁊ hylari qua eos qui tales sunt ita
non uultis errare. nt post tot libros de
hac re uel epłas meas ad huc me desideretis
hinc scribere. tantum amo. quantũ non¬
possum dicere. ⁊ tantum me amare quantum
debco non andeo dicere. Quaꝓpitrꝰ ecce rescribo uo¬
bis. ⁊ licet iam non uob̾cum tamen etiam per
uos ago. quod ine satis egisse credebam. Consi¬

Expanded text:
ixisse quidem Apostolum scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur, tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studiuimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum nonpossum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc ago, quod me satis egisse credebam. 2. Consi
Abbreviated transcription (Latin):
nem hoc tantũ inter est. quod p̃destinatio
ẽ gratie pp̃aratio. gratia uͦ iam ipsa dona¬
tio. Quod itaq ait apłs. non ex operibus
ne forte quis extollatur. ipsius enim sumꝰ
figmentum creati in xp̃o iħu. in operib bo¬
nis. gratia ẽ. Quod autẽ sequitur que p̃¬

Expanded text:
nem hoc tantum interest, quod praedestinatio nem hoc tantum interest, quod praedestinatio est gratiae praeparatio, gratia vero jam ipsa donatio. Quod itaque ait Apostolus, Non ex operibus, ne forte quis extollatur: ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; gratia e
Abbreviated transcription (Latin):
cos predicari doctrinam suam quando scie
bat et ubi sciebat ẽẽ qui in eum fuerant
credituri. potestetiam sic clicitunc uolu
isse hominib apparere xp̃m ⁊ apud eos p̃¬
dicari doctrinam suam. quando sciebat. et
ubi sciebat ẽẽ qui electi fuerant in ip̃o.
ante mundi constitutionem. S qm̃ si ita
dicereturꝰ lectorem faceret intentum ad
ea requirenda que nunc ex admoninone
pelagiam erroris necesse ẽ copiosius et la¬
boriosius disputari. uisum michi ẽ quod
tunc satis erat breuiterꝰ ẽẽ dicendum. ex¬
cepta ut dixi altitudine sapientie et sci
entie dei.⁊ sine preindicio aliarũ cau¬
sarum. de quib non tunc. sed oportuniꝰ
salutem religionis huius nulli unquã
defuisse qui dignus fuit. et clignum
non fuisse cui defuit. si discutiatur ⁊que¬
ratur. unde quisq sit dignus. non desũt
qui dicant uoluntate humana. Nos ant̃
dicimus gratia. uel predestinatione di¬
uina. Inter grãm porro ⁊ predesfinatio¬

Expanded text:
Cernitisne, me sine praejudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum isse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem . Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputari; visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, exsarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc entiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarum de quibus non tunc, sed alias opportunius « Salutem religionis hujus nulli unquam defuisse qui dignus fuit, et dignum non fuisse cui defuit; » si discutiatur et quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porro et praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
bere quodnon accepisti: ut posses habere: sed ait.
Quid autẽ habes quod non accepisti: Poromde
posse habere fidem sicut posse habere caritatẽ
nature ẽ omnium: habere autem fidem quemad¬
modum caritatem gratie ẽ fidelium. Illa ita¬
ꝙ natura in qua nob̃data ẽ possibilitas haben¬
di fidem non discernit ab homine hominem.
ipsa uͦ fides discernit ab infideli fidelem. Ac
ꝑ hoc uͥ diciturꝰ quis enim te discernit. quid au¬
tem habes quod non accepisti. quisquis audet
dicere. habet ex me ipso fidem. non gͦ accepi. ꝓ¬
fecto contradicit huic apertissime ueritati. ni
quia credere uel non credere non ẽ in arbitͥo
uoluntatis humane. sed inelectis preparatur
uoluntas a domino. Ideo ad ipsam quoq fidẽ
que in uoluntate est pertinet. quis enim te
discernit. quid autem habes quod non accepisti:
credunt. alii contradicunt. Uolunt gͦ isti
credere. nolunt autem illi. Quis hocignoret:

Expanded text:
bere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, bere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo ad ipsam quoque fidem, quae in voluntate est, pertinet, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. » Quis hoc ignoret?
Abbreviated transcription (Latin):
tam contrarium ẽ quam de suis meritis sic
quemq. gloriari: tanquam sibi ip̃e ea
fecerit non gratia dei sed gratia que bonos
discerint a malis non que commnuns est et¬
bonis ⁊ malis. Sit gͦ gratia nature attribu¬
ta qua simmis animantia rationalia. dis¬
cernimur ꝙ a pecorib. sit etram gratia nature attri¬
buita. quia in ipsis homitub adeformib pulchri
uel ingeniosi discernuntur atardis. ac si quid eiꝰ¬
modi est. Sed non se ille quem cohercebat apłs
aduersus pecus inflabat. nec aduersus hoĩem
alterum de aliquo naturali munere. quod in eẽ pos¬
set et pessimo: sed aliquod bonum quod pertineret
ad uitam bonam sibi non dõ tribuens inflabatur. qͣn¬
do audire metuit. Quis enim te discernit: Quidau¬
tem habes quod non accepisti: Ut enim sit nature fi¬
dem posse habere. nunquid et non habere: Nlon
enm omniũ est fides. cum fidem posse habere sit om¬
nium. Non autem ait apłs. quid autẽ potes ha¬

Expanded text:
tam contrarium est, quam de suis meritis sic tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes ha
Abbreviated transcription (Latin):
tatione qua contra humanam superbiam
loquitur. ne quisquam ut homine sed
in domino glorietur. dona dei naturalia sus¬
picari. siue ipsam totam perfectam ꝙ natu¬
ram. qualis in prima conditione donata ẽ
sine tuciate nature qualescunq reliquias.
nimis quantum existimo absurdumẽ. Nũ¬
quid enim per hec dona que omnib sunt
comimunia hominib discerantur homi¬
nes ab hominib: Hic autem prius dixit.
quis enim te discernit. & inde addidit. Qͥd
autem habes quod non accepisti: Possec quip¬
pe homo dicere inflatus aduersus al¬
terum. Disceruit me fides mea. iusticia
mea. uel si quid aliuid. Qualib occurrens
cogitationib bonus doctor. quid autem
habes inquit quod non accepisti: Aquonisi
ab illo qui te discerint. ab alio cui non dona¬
uit quod donauit tibi: Si autem ⁊ accepisti ait
quid gloriaris quasi non acceperis. Nunquid
queso agit aliud. nisi ut qui glouatur in do¬
mino glorretire. Nichil autem huic sensuz

Expanded text:
sima intentione, qua contra humanam superbiam sima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui
Abbreviated transcription (Latin):
ui apolło rigauit. sed ds incremen. tum
dedit. Itaꝙ neq qui plantat ẽ aliquid.
neq qui rigat. sed qui incrementum dat
deus. Uidetis ne nichil agere apłm. nisi uł
humilietur homo et exaltetur ds solus: Quan¬
doquidem in eis qui plantantur et rigantur
nec ipsum plantorem et rigatorem dicit esse
aliquid. sed qui incrementum dat deus qͣm¬
ius ⁊ hoc ipsum quod ille plantat hic rigat.
non ipsi sed domino tribuat dicens. unicui¬
q sicut dominus dedit. ego plantaui apollo
rigauit. Hunic gͦ in eadem intentione per¬
sistens ad hoc uenit ut diceret. Itaꝙ nemo
glorietur in homine. Iam enim dixerat qͥ
gloriatur in domino glorietur. Post hec ad
tur eadem eius ipsa intentio. ut dicat. Hec
autem fratres tranffiguraui in me. et a¬
pollo ꝓpter uos. ut in tiobis discatis ne supͣ
quam scriptum ẽ. unus pro altero inflet᷑
aduersus alterum. Quis enim te discernit:
Quid autem habes quod non acce pisti:
Si autẽ ⁊ accepisti. quid gloriaris quasi ñ

Expanded text:
crementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haec ettur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum. Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non
Abbreviated transcription (Latin):
minum. montium. de spaciis locorum et
tempoꝵ. et de signis imminentium tem¬
pestatum. et alia sexcenta de his reb quas
illi uel inuenerunt. uel inuenisse existimãt
se xp̃ĩanus ignoret. quia nec ipsi omnia
reppererunt tanto excellentes ingenio fla¬
grantes studio. abiindantes ocio.⁊ quedam¬
humana comectura inuestigantes. quedam
uͦ hẏstorica exꝑientia ꝑscrutantes. et in eis qͣ
se inuenisse głiantur plura opinantes pocius
quamscientes. Sat ẽ xp̃iano rerum creataꝵ
iuisibilium. sine inuisibilium. non nisi bomi¬
tatem credere crratoris qui ẽ ds unus ⁊ uerus
nullamq ẽẽ naturam que non aut ipse sit.

Expanded text:
minum, montium, de spatiis locorum et minum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, ehumana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarubilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
que non uidentur. De spe quoq apls ait.
Spes que uidetur. non ẽ spes. Quod enim
uidet quis quid sperat: Si antẽ quodñ
uidemus sꝑamus. ꝑ patientiam expecta
mus. Cum gͦ bona bonis futura eẽ credun¬
tur: nichil aliud ẽ quam sꝑantur. Iam de
amore quid dicam. sine quo fides nichil pro
mant. sed pocius quod sꝑamus ⁊ amamus
credendo uenturum eẽ formidant. Propter
quod apłs paulus fidem que ꝑ cdilectionẽ
operatut approbat atq comiendat. que
utiꝙ sine spe non potest eẽ. Promde nec amor
sine spe ẽ. nec sine amore spes. nec utrunꝙ
sine fide. ix¬
sumgͦ queritur quid credendum sit. qͥd
ad religionem ꝑtineat. non rerum na¬
tura ita rimanda ẽ. quemadmodũ ab eis
quos fisitos greci uocant. Nec metuendum
ẽ ne aliquid eleuiet de numero elementoꝵ
de motii atq ordine et clefectib syderum. de
figura celi de generib ⁊ naturis anima¬
lium. fruticum. lapidum. fontium flu¬

Expanded text:
quae non videntur. De spe quoque ait Apostolus: quae non videntur. De spe quoque ait Apostolus: Spes quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non vidmus . Cum ergo nobis bona futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodmant, sed potius quod speramus et amamus, credendo venturum esse formidant. Propter quod et apostolus Paulus, fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide. CAgo quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, flu
Abbreviated transcription (Latin):
angłis credimus. Spes antem non nisi
bonarim rerum ẽ. nec nisi futurarum et
ad eum ꝑtinentium qui eam spem gerere
ꝑhibetur. Que cum ita sint: ꝓpter has cau¬
sas distinguenda erat fides a spe. sicut uo¬
cabulo. ita ⁊ rõnabili differentia. Nam quod
attinet ad non uidere siue que sꝑantur siue
que creduntur. fidei speiꝙ cominune ẽ. In
epła quippe ad hebreos. qua teste usi sunt
ilustres catholice regule defensorea⁊ fides
eẽ dicta ẽ coniunctio rerum que non iiden¬
tur. quamuis quandose quisq ñ uerbis
non testibrnon deniꝙ ullis argumentis.
sed presentium rerum euidentie credidis¬
se. Hoc est fidem accommodasse dicit: non ita
uidetur absurdum. ut recte reprehendatur
in uerbo. eiq dicatur. uidisti. gͦ non credidis¬
ti. Unde putari potest non ẽẽ consequens:
ut non uideatur res quecumq creditur. S
melius hanc appellamus fidem quam duui¬
na eloquia docuerunt. earum scilicet rerũ

Expanded text:
angelis credimus. Spes autem non nisi angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum
Abbreviated transcription (Latin):
sibi credit. ac fugaci motu animi exhorret
rectius timere dicitur quam sꝑare. Que duo
quidam distinguens ait. Liceat sꝑare timen¬
ti. Nori autem ab alio poeta quamuis melio¬
re ꝓprie dictum. hinc ego si potu tantum
sꝑare dolorem. Deniq nonnulli in arte gͣm¬
matica uerbi huis utuntur exemplo:
ad ostendendam in propͥam dictionem et ai¬
unt. Sperare dlixit protimere. uiii¬
st itaꝙ fides ⁊ malarum rerum ⁊ bonatũ
quia ⁊ bona creduntur et mala. et hoc
fide bona et non mala. Est enim fides et pre¬
teritarum rerum ⁊ presentium ⁊ futurarũ.
Credimus enim mortuum xp̃m. quod iam
preteriit. Credimus sedere ad dext̾am pa¬
tris quodnunc ẽ. Credimus uenturũ ad
iudicandum qriod futurum ẽ. Item fides ⁊
suatum rerum ẽ ⁊ alienarum. Nam et
se quisq crecit aliquando cepisse eẽ. nec
fiusse iitiꝙ sempit̾num. et alia atꝙ alia
slec solum de aliis hominib multa que
ad religionem ꝑtinent. uerũ etiam de

Expanded text:
sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Credimus enim Christum mortuum; quod jam praeteriit; credimus sedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sa sentunt calumnias defendatur oꝑo¬
sioris uberioris ꝙ doctrine est. Que ut ha¬
beatur non breui enebitidyon manusde¬
bet im pleri. sed grañdi studio pectus acceñdi .uii
Qund breuius auditur aut legit᷑. quid
facilius memorie cõmendatur: Qua enim de
petcato graui miseria premebatur genus hu¬
manũ. et diuina indigebat misccłia. gr̃ẽ dei
tiam cõmendandam hoc ꝓpħicum commemo¬
rasset testimoniũ. continuo subuixit. Quo¬
modo autẽ iuocabunt inquem ñ credide¬
tunt. Propt̃ hoc sẏmbolum. In his drob tͥa
illa intuere. fides credit. spes ⁊ caritas orant.
s sine fide ẽe non possunt. ac ꝑ hoc ⁊ fides orat.
Proptẽa quippe dictum ẽ. Quom autẽ mnuo¬
cabunt inquem non crediderunt: Quid aut̃¬
sꝑari potest quod non creditur : Porro ali¬
quid quod ettam ñ sꝑatur: credi potest. Quis
namq fidelium penas non credit impiorũ:
Nec sꝑat tamen. & quisquis eas ĩminere

Expanded text:
diversa sentiunt calumnias defendatur, operodiversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi. CAPUTquid brevius auditur aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat misericordia, gratiae Dei tiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt? CAPUTsperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere
Abbreviated transcription (Latin):
totius diffiitionis est summa. Certum ꝙͦ
pprium fundamentũ eẽ fidei catholice. q
putari potest cum aliquib herecicis hoc
nob̾cum eẽ commnune. Si enim diligenter
que ad xp̃m ꝑtinent cogitentur. nomine
tenus inuenitur xp̃c apud quoslibet here¬
ticos. qui se xp̃ianos uocari uolunt. re
ipsa uͦ non ẽ apud eos. Quod ostendere nimiᷤ
longum ẽ. qm̃ cõmemorande sunt omnes
hereses. sine que fuerunt. siue que sunt.
siue que potuerant eẽ sub uocabulo xp̃iano
et quam sit hoc uerũ ꝑ singłas quasꝙ
monstrandũ. Que disputatio tam multoꝵ
ẽ uoluminum: ut etiam in finita uideatur.
u autẽ enchiridyon a nob ui
postulas. id est quod manu teneri possit.
non qͦd armaria possit onerare. Ut gͥ ad illa
tria redeamus ꝑ que diximus colendum
dm̃. fidem. spem. ⁊ caritatem. facile ẽ ut dica¬
tur quid credendũ quid sꝑandum quid aman¬
dumsit. S quemadmodũ aduersus eoꝵ qui

Expanded text:
totius definitionis est summa. Certum verototius definitionis est summa. Certum veroproprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt esse sub vocabulo christiano, et quam sit hoc verum per singulas quasque monstrandum. Quae disputatio tam multorum est voluminum, ut etiam infinita videatur.u autem Enchiridion a nobis postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
quid crecdi. quid sparari debeat et amari.
hec enim maxime. immo uͦ sola in religione
sequenda sunt. his quis contradicit. aut
om̃ino axp̃i nomine alienus ẽ aut hereticus.
hec sunt defendenda rõne uel a sensib corꝑiᷤ
inchoata. uel ab intelligentia mentis in¬
uenta. Que autem nec corporeo sensu exꝑti
sumus. nec mente assequi ualiumꝰ nec ua¬
lemus. eis sine ulla dubitatione eredenda
sunt testib a quib ea que diuina uocari
iam meruit scriptura confecta ẽ. qui ea
siue ꝑ corpus sine ꝑanimã diuinitus ad¬
uiti. uł uidere uł etiã preuidere potuerunt.
Ium autẽ inicio fidei que ꝑ
dilectionem oꝑatur imbuta mens
fuerit. tendit bene uiuendo etiam ad speci¬
em ꝑuenire. ubi ẽ scis et ꝑfectis cordib no¬
ta meffabilis pulchritudo. cuius plena ui¬
sio ẽ. summa felicitas. Hoc est nimitum qͦd
requiris: quid pͥmum quid ultimum te¬
neatur. inchoari fide. ꝑfici specie. hec ettiam

Expanded text:
quid credi, quid sperari debeat, quid amari. quid credi, quid sperari debeat, quid amari. aec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam praeviderum autem initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perfici specie. Haec etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ic si respondero fide spe ⁊ caritate colendũ
dm̃: profecto dicturus es breuius hoc¬
eẽ dictum quam uelles. Ac deide petitutꝰ
ea tibi breuiter explicari que ad singła
tria ista ꝑtineant. quid credenduñ scilicet
quid sꝑandum quid amandum sitt Quod
cum fecero: ibi erunt omnia omura illa que
in epła tua querendo posinsti. Cuius exem¬
plum si est penes te. facile ẽ ut ea reuoluas
et telegas. Si antẽ non ẽ commemorante me
Sis erum tibi ut iiii¬
sccibis ame librum fieri quiem enchi¬
tidron ut dicunt habeas. et de tius mani¬
b non recedat. continens postulata. idẽ
quid sequendum maxime. quid ꝓpter di¬
uersas principalit̃ hereses fugiendum sit
inquantum ratio proreligione conten¬
dat. uel in oĩotionẽ quid cum fides sit sola
non contieniat. quid pͥmum quid uliũ
teneatur. que totius diffutionis sum¬
masit. quod certum ꝓpriumꝙ fidei catholi¬
ce fundamentum. Hec autẽ orma que
requiais ꝓculdubio scies diligent̃. sciendo

Expanded text:
ic si respondero, fide, spe, charitate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemorante meis enim tibi, ut scribis, librum a me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissime fili laurenti. qnͣ¬
tum tua eruditione delecter
quamq te cupram ẽẽ sapien¬
tem. non ex corum numero
de quib dicunt ubi sapiens uͥscriba ubi
conquisitor huius seculi. nonne stultam fecit
deus sapientiam huius mundi. sed ex eorum
de quib scriptum ẽ multitudo sapientiũ
sanitas ẽ orbis terrarum. et quales uult
apłs fieri quib dicit. uolo autẽ itos sapi
sapientia: pictas est. Habes hoc in
libro beati iob. Nam ibi legitur. quod
ipsa sapientia dixerit homini. ecce pietas
ẽ sapientia. Si autem queras quam dixe¬
rit eo loco pietatem. distinctius ingreco
reperies theosebian. qui est dei cultus. Dicit᷑
enim grece pietas et aliter. id est eusebia qͦ
nomine significatur bonus cultus ꝗͣuis
et hoc precipue referatur ad colendum
deum. S nichil ẽ commodius illo nomi¬
ne quo euidenter dei cultus expressus est
cum quid eẽt hominis sapientia diceretar.
Queris ne aliquid dici breuius. qui petis a
me ut breuiter magna dicantur. an hoc

Expanded text:
dilectissime fili Laurenti, quatum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ; et quales vult Apostolus fieri, quibus dsapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc
Abbreviated transcription (Latin):
siie supplici confessione. si continuo uita
exceditur. uenia peccati fideliter presuma¬
tur ab illo. qui non uult mortem pecratoris
sedut conũtatur aꝑditione penitendo. et
saluatus miseratione dñi uiuat. Si quis
aliter de iustissima dei pietate sentit. ñ xp̃i
Nternas anime cogitationes diabolum ñ
uidere certi sumus. sed motu eas corporis
ab illo ⁊ affectionum indiciis colligi. experi¬
mento didicimus. Secreta autem cordis so¬
lus ille nouit. adquem dicitur. CTu solus noꝰ

Expanded text:
sive supplicii confessione, si continuo vita sive supplicii confessione, si continuo vita exceditur, venia peccatorum fideliter praesumatur ab illo qui non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur a perditione poenitendo, et salvatus miseratione Domini vivat . Si quis aliter de justissima Dei pietate sentit, non Christianternas animae cogitationes diabolum non videre certi sumus; sed motibus eas corporis ab illo et affectionum indiciis colligi, experimento didicimus. Secreta autem cordis solus ille novit ad quem dicitur: Tu solus no
Abbreviated transcription (Latin):
ma uiri. ⁊ femina in forma femine. carens se¬
specie naturali. ne non sit uera resurrectio si
non id resurget quod cadit. x li
tenebantur: donec auctoritate dñi ꝑ indebitã
eius mortem aseruili conditione liberarent᷑.¬
ost ascensionem dñi ad celos xlii¬
omnium scõrumanime cum xp̃osunt.
⁊ exeuntes de corpore ad xp̃m uadunt expec¬
tantes resurrectionem corporis sui. ut ad in¬
tegram ⁊ ꝑpetuam beatitudinem cum ip̃o pa¬
riter immutentur. sicut ⁊ peccatorum
anime in inferno sub timore posite expec¬
tant resurrectionem corporis sui. ut cum ip̃o
ad penam conu̾tantur et̃nam. xlui¬
enitentia aboleri peccata indubitant̃
credimus. etiam in ultimo inte spũ siad.¬
missorum peniteat. ⁊ publica lamentatione
peccata prodantur. quia ꝓpositum dei quo de¬
creiit saluare quod ꝑierat stat immobile:
⁊ideo quia uoluntas eius non mutatur. si¬
ue emendatione uite. si tempus conceditur.

Expanded text:
41 viri, et femina in forma feminae, carens41 viri, et femina in forma feminae, carensspecie naturali, ne non sit vera resurrectio, si non id resurget quod cadit. CAPUTtenebantur, donec auctoritate Domini, per indebitam ejus mortem a servili conditione liberarentnem Domini ad coelos omnium sanctorum animae cum Christo sunt, et exeuntes de corpore ad Christum vadunt, exspectantes resurrectionem corporis sui, ut ad integram et perpetuam beatitudinem cum ipso pariter immutentur, sicut et peccatorum animae in inferno sub timore positae exspectant resurrectionem sui corporis, ut cum ipso ad poenam detrudantur aeternam. enitentia aboleri peccata indubitanter credimus, etiam si in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat, et publica lamentatione peccata prodantur, quia propositum Dei, quo decrevit salvare quod perierat, stat immobile; et ideo quia voluntas ejus non mutatur, sive emendatione vitae, si tempus conceditur,
Abbreviated transcription (Latin):
moritur. Ille conficetur se mundi actib re¬
nunciaturum. hic ipsi renuinciat uite. Lili
peccata omnia dimittuntur. in isto extingun
pura aqua offerri. ut quidam sobuetatis fal¬
luntur imagine. sed uinum cum aqua mix¬
tum. Qnia ⁊ uinum fuit in redemptiõĩs nr̃e
mysterio cum dicit. non bibam a modo cle
hoc genimine uitis ⁊ aqua mixtum quod
post cenam dabatur. sed ⁊ de latere eius quod¬
lancea ꝑfossum ẽ aqua cum sanguine manan ᷤ
unum de uera carnis eius uite cum a qua ex¬
pressum ostenditur. ixl
⁊ solo deo condita. & non ẽ mala. ut uolũt
sedianus et ophianus. ⁊ patrocimanus. nec
mali causa ut docuit florinus. nec ex malo
⁊ bono compacta ut manicheus blasphemat.
S cum sit creatione bona. arbitrio anune effici¬
tur nob̾ uel bona. uel mala. non immutatione
substancie. sed ex secutionis mercede. Ipsa enĩ
ẽ que stabit ante tuibunal xp̃i. in qua ꝑferat
mutabitur. seduir mortuus resurget in for

Expanded text:
moritur. Ille confitetur se mundi actibus remoritur. Ille confitetur se mundi actibus renuntiaturum; hic ipsi renuntiat vitae. Illi peccata omnia dimittuntur; in isto exstinguupura aqua offerri, ut quidam sobrietatis falluntur imagine; sed vinum cum aqua mistum, quia et vinum fuit in redemptionis nostrae mysterio, cum dixit: Non bibam amodo de hoc genimine vitis ; et aqua mistum, non quod post coenam dabatur, sed 335 quod de latere ejus lancea perfosso aqua cum sanguine egressa, vinum de vera ejus carnis vitae cum aqua expressum ostenditur. CAP. solo Deo condita, et non est mala, ut volunt Sethianus, et Ophianus, et Patricianus; nec mali causa, ut docuit Florianus; nec ex malo et bono compacta, ut Manichaeus blasphemat. Sed cum sit creatione bona, arbitrio animae efficitur nobis vel bona, vel mala, non immutatione substantiae, sed exsecutioniest quae stabit ante tribunal Christi, in quo perferat mutabitur, sed vir mortuus resurget in forma
Abbreviated transcription (Latin):
Icorum corpora ⁊ precipue beatorum marty¬
rum reliquias. ac si xp̃i membra sinceris¬
sime honoranda. et basilicas eorum nomini¬
bus appellatas. uel loca eorum diuino cultu
mancipata: affectu piissimo et deuotione fide¬
lissima adenndas. Si quis contra hanc sen
ullum cathecuminum quãus
IUin bonis operib defunctum. uitam ẽt̃nam
habere credimus. excepto martytio. ubi tota bap¬
tismi sacramenta complentur. Baptizandus
confitetur fidem suam coram sacerdote. et in
terrogatus respondet. hoc ⁊ mattyr coram
ꝑsecutore facit. qui ⁊ confitetur fidem. et
interrogatus respondet ille ꝑ confessionẽ
uel asꝑgitur aqua. uel tinguitur. ⁊ hic. uel
asꝑgitur sanguine. uel intinguitur igne. Il¬
le manus impositione pontificis acorpit sp̃m
scm̃. hic habitaculum efficitur sp̃s scĩ. dum ñ
est ipse qui loquitur. sed sp̃s patris qui loqui¬
tur in illo. Ille cõmunicat eucharistia in cõ¬
memoratione mortis dñi. hic ipsi xp̃o cum¬

Expanded text:
orum corpora, et praecipue beatorum martyrum reliquias, ac si Christi membra, sincerissime honoranda, et basilicas, eorum nominibus appellatas, velut loca sancta divino cultui mancipata, affectu piissimo et devotione fidelissima adeundas credimus. Si quis contra hanc sentNullum catechumenum, quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credimus, excepto martyrio, ubi tota baptismi sacramenta complentur. Baptizandus confitterrogatus respondit. Hoc et martyr coram persecutore facit qui et confitetur fidem, et interrogatus respondit. Ille post confessionem vel aspergitur aqua, vel intingitur; et hic vel aspergitur sanguine, vel contingitur igne. Ille manus impositione pontificis accipit Spiritum sanctum; hic habitaculum efficitur Spiritus sancti, dum non est ipse qui loquitur, sed Spiritus Patris qui loquitur in illo. Ille communicat Eucharistiae in commemoratione mortis Domini; hic ipsi Christo com
Abbreviated transcription (Latin):
ligunt ꝑspicitur. non probasti. uu
gennnt. sed inspirand nob̾ desiderium sanc¬
tum nos facit gemere quandui ꝑegrina¬
mur a domino iam tibi sufficient respon¬
disse me existimo. ⁊ tales de scripturis sc̃ĩs
locutiones quantum satis uidebatur
ostendi. Qm̃ sic dicitur gemere spiritus
sc̃s̃ quia nos facit gemere. sicut dixit dẽ
nunccognoui quando cognoscere homi¬
nem fecit. Non enim tunc cognonerat. qdͦ
tunc se clixerat cognouisse. qui omnia
scit antequam fiant. Ad quod te respon¬
dere non potuisse quid prodest. quia sentis

Expanded text:
ligunt perspicitur, non probasti. CAPgemit, sed inspirans nobis desiderium sanctum nos facit gemere quamdiu peregrinamur a Domino, jam tibi sufficienter respondisse me existimo. Et tales de Scripturis sanctis locutiones, quantum satis videbatur ostendi, quoniam sic dicitur gemere Spiritus sanctus, quia nos facit gemere; sicut dixit Deus, Nunc cognovi , quando cognoscere hominem fecit. Non enim tunc cognoverat quod tunc se dixerat cognovisse, qui omnia scit antequam fiant. Ad quod te respondere non potuisse, quid prodest quia sentis