comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deficient: Feneratur peccator et nor
soluit: Accipit: et non reddit: Quid ñ
reddit: Gr̃arum act̾ionem: Quid enim
ate uult ds̃. aut quid exigit ds̃: nͥ qͦa
tͥ ꝓmisit: Et quanta accepit peccator ꝓ
quib ñ soluitur:. Accepit ut sit. accepit
ut homo sit: multũq intersit int̃ ipsũ
et pecus: Accepit corꝑis formã: accep̃
incorpore distinctionem sensuũ: adui¬
dendũ ocłos: ad audiendũ aures: ado¬
dorandũ nares: adgustandũ palatũ:
ad contrectandum manus: ad ambulan¬
dum pedes: salutemq ipsam corporis:
Sed adhuc ista et cum peccore habemꝰ com¬
munia: Accepit etiam ampliꝰ. id÷ men¬
tem quȩ possit intelligere: quȩ possit
caꝑe ueritatem: que possit iustum ab
iniusto discernere: que possit indagare
desiderare creatorem: laudare et inhere¬
re illi: Hȩc omnia accepit et peccator:
s: ñ bene uiuendo ñreddit quod debẽ:
aduersus dm̃ indignatonem: Ergo
ille feneratur et non soluit Tustus au¬

Expanded text:
 Feneratur peccator, et non solvet. Accipit, et non reddet. Quid non reddet? Gratiarum actionem. Quid enim a te vult Deus, aut quid exigit Deus, nisi quod tibi prosit? Et quanta accepit peccator, pro quibus non solvet? Accepit ut sit, accepit ut homo sit, multumque intersit inter ipsum et pecus; accepit corporis formam, accepit in corpore distinctionem sensuum, ad videndum oculos, ad audiendum aures, ad odorandum nares, ad gustandum palatum, ad contrectandum manus, ad ambulandum pedes, salutemque ipsam corporis. Sed adhuc ista et cum pecore habemus communia: accepit etiam amplius, id est mentem quae possit intelligere, quae possit capere veritatem, quae possit justum ab injusto discernere, quae possit indagare, desiderare Creatorem, laudare et inhaerere illi. Haec omnia accepit et peccator, sed non bene vivendo non reddit quod debet. adversus Deum, indignationem. Ergo ille feneratur, et non solvet: justus au
Abbreviated transcription (Latin):
malo: Indie tribulationis: indie angu¬
stiarum ñ confundentur: sicut confun¬
ditur quem spes fallit: Quis ẽ. qui con¬
funditur: Qui dicit. ego qͦd sperabã non
inueni: Non inmerito: Sperabas enum
de te: aut sperabas dehomine amico:or¬
ledictus autem qͥ spem suã ponit inhomi¬
ne: Confunderis quia fefellit te spes: fe¬
fellit spes posita inmendacio: Omĩs enĩ
homo mendar. Si autẽ ponas spem in
dõ tuo ñ confunderis: quia ille inquẽ spẽ
posuisti fallere nonpotest:Unde et ille
quẽ ꝑaulo ante commemoraui. iustus.
consummatꝰ. positus intempore malo.
indie tribulationis. qͥa ñ confundebatur.
quid ait: Głamur intribulationib: sci¬
entes qm̃ tribulatio patientiã oꝑatur:
patientia ꝓbationem: ꝓbatio uero spem:

Expanded text:
malo? In die tribulationis, in die angumalo? In die tribulationis, in die angustiarum non confundentur: sicut confunditur quem fallit spes. Quis est qui confunditur? Qui dicit: Ego quod sperabam non inveni. Non immerito: sperabas enim de te, aut sperabas de homine amico: maledictus autem qui spem suam ponit in homine . Confunderis, quia fefellit te spes, fefellit spes posita in mendacio: omnis enim homo mendax . Si autem ponas spem tuam in Deo tuo, non confunderis; quia ille in quo spem posuisti, falli non potest. Unde et ille quem paulo ante commemoravi, justus confirmatus, positus in tempore malo, in die tribulationis, quia non confundebatur, quid ait? Gloriamur in tribulationibus, scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a: nͥ equari angłis et uidere dm̃: qͣntỹ
prestat ceco. qͥ illi ocłos sanauerit ut ui¬
deat hanc lucem: Cum sanus fuerit fac¬
tus ille: ninuenit quid dignũ rependat
sanator suo: Quantumlibet enim illi
dec. qͥd tale dabit qͣle ule prestitit: Ut plu¬
rimum dec. aurum dabit: et multũ au¬
rum dabit: ille lucem prestitit: Ut noue¬
rit ille quia nicħ dat: uideat intenebris
qͦd dat: Quid gͦ dabimus nos medico illi
ocłos nrõs interiores sananti. aduidendã
quandã lucẽ ȩternam. qͦd ẽ. ipse: Quid ilii
dabimus : Queramus: inueniamus si pos¬
sumus: et mnangustiis inquisitionis nr̃e
exclamemus: Quid retribuã dño ꝓom̃ib
quȩ retribuit michi: et qͥd inuenit: Cali¬
cem salutaris accipiam: et nom̃ dñoͥ in¬
uocabo: Potestis inquit bibere calicẽ quẽ
ego bibiturus sũ: Inde petro: Amas me
Pasce oues meas: ꝓquib biberet calicẽ dñi.
malo: Quid ẽ ñ confundent᷑ intempore

Expanded text:
nisi aequari Angelis, et videre Deum? Quantum nisi aequari Angelis, et videre Deum? Quantum praestat caeco, qui illi oculos sanaverit, ut videat hanc lucem? Cum sanus factus fuerit ille, nec invenit quid dignum rependat sanatori suo: quantumlibet enim illi det, quid dabit tale quale ille praestitit? Ut plurimum det, aurum dabit, et multum aurum dabit: ille lucem praestitit. Ut noverit ille quia nihil dat, videat in tenebris quod dat. Quid ergo dabimus nos medico illi, oculos interiores nostros sananti, ad videndam quamdam lucem aeternam, quod est ipse? quid illi dabimus? Quaeramus, inveniamus, si possumus; et in angustiis inquisitionis nostrae exclamemus: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Et quid invenit? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo . Potestis, inquit, bibere calicem quem ego bibiturus sum ? Inde Petro: Amas me? Pasce oves meas : pro quibus biberet calicem Dominimalo. Quid est, Non confundentur in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
possumus dicẽ cũ uel equati fuerimꝰ an¬
głis: Non enĩ nob̃ tam manifesta erunt.
quȩ erunt manifesta: quã sunt mani¬
festa illi qͥ nec cõmutari potest Tamen
et de nob̃ qͥd dictum ẽ: Dilectissu⁊ nc̃
filii di sumus: et nondum apparuit quid
erimus: Scimus quia cum apparuerit. si¬
miles ei erimus: qͥa uidebimus eũ sicuti
ẽ. Seruatur gͦ nob̾ nescio qͥd dulce spec¬
taculum omnino: et si cogitari ex aliqua
parte inenigmate & ꝑspeculũ potest:
dici tam̃
nullomͦ potest
pulchritu¬
do illius dul¬
cedinis quam
seruat ds̃ ti¬
mentib se: ꝑficit autem sꝑantib inse:
lluc parantur corda nr̃a inomnib ui¬
tȩ huius tribulationib & temptationib.
Noli mirari qͥa in laborib pararis: ad mag¬
num aliqͥd pararis: Unde uox illiꝰ iusti
confirmati: Non sunt condigne passio¬
nes huiꝰ temporis: adfuturam głam
quȩ reuelabit᷑ in nob̾ Que erit futura gła¬

Expanded text:
possumus dicere, cum vel aequati Angelis erpossumus dicere, cum vel aequati Angelis erimus. Non enim nobis tam manifesta erunt, quae erunt manifesta, quam sunt manifesta illi qui nec commutari potest. Tamen et de nobis quid dictum est? Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Servatur ergo nobis nescio quod dulce spectaculum omnino: et si cogitari ex aliqua parte in aenigmate et per speculum potest, dici tamen nullo modo potest pulchritudo illius dulcedinis, quam servat Deus timentibus se, perficit autem sperantibus in se . Illuc parantur corda nostra in omnibus vitae hujus tribulationibus et tentationibus. Noli mirari, quia in laboribus pararis: ad magnum aliquid pararis. Unde vox illa justi confirmati: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Quae erit futura g
Abbreviated transcription (Latin):
fringitis cor meum: Non facio animam
quos partu qatierat in
euugłio: & ipse impendar ꝓanimabus
uris: Ego inquit enim non solum alliga¬
ri: sed etiam mori paratus sum ꝓnomi
untur mala. uias malas ambulare cre¬
nouit: scit ꝑ quam rectum iter ducat
mansuetos suos: Unde dicit in alio psal¬
mo Diriget mites iniuidicio: docebit
mansuetos uias suas. Quomͦ putatis
detestatos homines tͣnseuntes ulcerosum
pauꝑẽ. iacentẽ ante diuitis ianuã: Qͦmͦ¬
hc̃ forte oc clusis narib conspuebant: No¬
uerat autem dñs illi seruare paradysum:
Quomͦ autẽ sibi optabant uitã illiꝰ qui
induebatur purpura et bysso: et epulabat᷑̃
cotidie splendide: Dominꝰ autẽ qui ꝓ¬
spiciebat dies illius. nouerat ei futura
tormenta: et sine fine tormenta: Ergo
nouit dñs uiaᷤ inmaculatoꝵ: etheredita s
eoꝵ inȩternum erit: Hoc infide habemꝰ:
Ds̃ nunquid in fide: Ds̃ nouit illa: Nunqͥd¬
intanta manifestatione: inquanta non

Expanded text:
fringitis cor meum? Non facio animam fringitis cor meum? Non facio animam quos parturierat in Evangelio: Et ipse impendar pro animabus vestris . Ego enim, inquit, non solum alligari, sed etiam mori paratus sum pro nountur mala, vias malas ambulare crenovit, scit per quam rectum ducat mansuetos suos. Unde dixit in alio psalmo: Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vias suas . Quomodo putatis detestatos homines transeuntes ulcerosum pauperem jacentem ante divitis januam ? Quomodo forte hunc occlusis naribus conspuebant? Noverat autem Dominus illi servare paradisum. Quomodo autem sibi optabat vitam illius qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide? Dominus autem qui prospiciebat dies illius, noverat ejus futura tormenta, et sine fine tormenta. Ergo, Novit Dominus vias immaculatorum. 8. Et haereditas eorum in aeternum erit. Hoc in fide habemus: Dominus numquid in fide? Dominus novit illa in tanta manifestatione, in quanta non
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatus: Q uom̃i engo isti iam con¬
firmato nicħ nocebant qͥ illũ insectabant᷑.
sic nec ille illis quos ꝑsequebatur. Confir¬
mat autem inquit iustos dñs Audi ali¬
as uoces confirmati iusti: Quis nos seꝑa¬
bit acaritate. xp̃i: Tribulatio. an angustia.
an fames. anꝑicłm. an nuditas. an ꝑse¬
cutio: Quomͦ herebat: qui reb talib non
separabat᷑: Confirmat autem iustos dñs:
Descenderant quidam ꝓpħȩ de ierosolima:
qͦd multa passurus esset iniherłm: ita ut
quidã eoꝵ agab nomine. soluta zona al¬
ligaret se quemadmodum solet fieri: ut
his indiciis rerum futura demonstraret
ꝓpħa dicens: Sicut alligatum me uideti:.
iherosolimis fr̃s autem responso ãmo¬
nitum saulum iam paulum. ne se tantis
ꝑicłis committeret. ceꝑunt deterrere: &
monendo et rogando reuocate. ne iret in
iherosolimam: Ille autem qui iam in eoꝵ
numero erat de quib dictum ẽ. confiriat
autem iustos dominus: quid inquit con¬

Expanded text:
ti jam confirmato nihil nocebant qui illum insectabantur, sic nec ipse illis quos persequebatur. Confirmat autem, inquit, justos Dominus. Audi alias voces confirmati justi. Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an fames, an nuditas, an persecutio . Quomodo haerebat, qui rebus talibus non separabatur? Confirmat autem justos Dominus. Descenderant quidam prophetae de Jerosolyma, m Paulo quod multa passurus esset in Jerusalem: ita ut quidam eorum, Agabus nomine, soluta zona alligaret se, quemadmodum solet fieri, ut his indiciis rerum futura demonstraret propheta, dicens: Sicut alligatum me videtis, Jerosolymis. Fratres autem responso admonitum Saulum, jam Paulum, ne se tantis periculis committeret, coeperunt deterrere, et monendo et rogando revocare ne iret in Jerosolymam. Ille autem qui jam in eorum numero erat de quibus dictum est, Confirmat autem justos Dominus; Quid, inquit, con
Abbreviated transcription (Latin):
sa amari ꝓsponso: s ꝑamico sponsi:
Amici enim sponsi apłi. Huic enim
sponso et ille humilis ioħs qui putabat᷑
xp̃c zelabat: unde ait: Non sum ego xͤ:
s qui post me uenit maior me est: cuiꝰ
non sum dignus corrigiam calciam̃ti
soluere: Uere quia tantum se humiliãs:
ostendit se ñ ẽẽ sponsum. s amicũ spon¬
si Et ideo ait: Qui habet sponsam
sponsus ẽ: Amicus autem sponsi stat
et audit eum: et gaudio gaudet ꝓpter
uocem sponsi: Et si amicus sponsi mõs
ẽ. ñ tamen asc habet lucem mons: s: audit
et gaudio gaudet ꝓpt̃ uocem sponsi: Nos
inquit de plenitudine eius accepimus:
Decuius plenitudine: Illiuis qui erat lum̃
uerum: qͦd illuminat omnem hominẽ
uenientem inhunc mundũ: Huic ergo
Telabat eccł̃iam. et apl̃s dicens: Sic nos

Expanded text:
nsa amari pro sponso nec amicum sponsi. nsa amari pro sponso nec amicum sponsi. Amici enim sponsi Apostoli. Huic sponso et ille humilis Joannes, qui putabatur Christus, zelabat. Unde ait: Non sum ego Christus, sed qui post me venit, major me est, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere . Vere quia tantum se humilians, ostendit se non esse sponsum, sed amicum sponsi; et ideo ait: Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi . Et si amicus sponsi mons est, non tamen a se habet lucem mons: sed audit, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. Nos, inquit, de plenitudine ejus accepimus. De cujus plenitudine? Illius qui erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Huic ergo zelabat Ecclesiam et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Erant montes et alii: ꝑ qͦs unusquisq cũ
duceret nauem. naufragiũ fecit: fmer¬
serunt enĩ principes heresum: et montes
erant: Arrius mons erat: donatus monᷤ
erat: marimianus mͦ qͣsi mons factus ẽ
iari. ad saxa compulsi sunt: et naufragi¬
um interra fecerunt: Ad tales montes
seducebatur ille qui ait: Indño confido:
quomͦ dicitis anime meę. transmigra
inmontes sicut passer. Nolo sit spes mea
inarrio: nolo indonato Auxiliũ meũ
adomino: qui fecit cȩlum & terram:
Discite quantũ p̃sumatis de do: et qͣntũ
tribuatis hominib: quia maledictus
omĩs qͥspẽ suã in homine ponit Mo¬
destissimȩ et humilit̃ sc̃s apłs paulus
ñ sibi: et horrens illos quando uolue¬
runt dicere. ego sum pauli. et ego a¬
pollo: suã ꝑsonam potius assumpsit.
quam calcaret & contempneret. ut
rp̃m głificaret. Nunquid paulus ꝓ
uobis crucifixus ẽ: Aut innomine
pauli baptirati estis: Repellit ase:
s ut mittat ad xp̃m: Non uult abspo¬

Expanded text:
Erant montes alii, per quos unusquisque cum duceret navim, naufragium faceret. Emerserunt enim principes haeresum, et montes erant. Arius mons erat, Donatus mons erat. Maximianus modo quasi mons factus est.rari, ad saxa compulsi sunt, et naufragium in terra fecerunt. A talibus montibus non seducebatur ille qui ait: In Domino confido, quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montes sicut passer ? Nolo sit spes mea in Ario, nolo in Donato: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Discite quantum praesumatis de Deo, et quantum tribuatis hominibus; quia maledictus omnis qui spem suam ponit in homine . Modestissime et humiliter sanctus apostolus n sibi, et horrens illos quando voluerunt dicere, Ego sum Pauli, ego Apollo ; suam personam potius assumpsit, quam calcaret et contemneret, ut Christum glorificaret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Repellit a se, sed ut mittat ad Christum. Non vult a spo
Abbreviated transcription (Latin):
se: Intrat sc. et nemo illũ udet: uͥ me¬
ditat᷑ dolos et insidias: et delicta nemo
uidet Posset nec ibi apud se meditari:
si cogitaret qͥa ds̃ illum uidet: S: quia
ñẽ. timor dĩ ante ocłos eius: cũ disces¬
serit aconspectu hominũ adcor suũ.
ibi quẽ timeat nunqͥd ñ ẽ p̃sens deus:¬

Expanded text:
se intro, et nemo illum videt: ubi mese intro, et nemo illum videt: ubi meditatur dolos et insidias et delicta, nemo videt. Posset nec ibi apud se meditari, si cogitaret quia Deus illum videt: sed quia non est timor Dei ante oculos ejus, cum discesserit a conspectu hominum ad cor suum, ibi quem timeat? Numquid non ibi es
Abbreviated transcription (Latin):
Ante quã hoc possit. nutritur infide: et co¬
natur intelligere. ut intelligat quando
ds̃ dedit: Nunquid et hoc cũ conatu in¬
telligit. qͦd tͥ fieri ñuis. alii ne feceris: ut
qͥa ñ uis pati iniquitatem. ñ facias iniqͥ¬
tatem: qͥa ñuis pati dolũ et insidias. non
insidieris alteri : Hoc autẽ cum nonuis
intelligere: uoluntati tuc tribuitur: Ideo
dix̃ iniustus: ut delinquat insemet ipso:
Pposuit delinquere: S: nunqͥd qͥ ꝓponit
delinquere. publice hoc dic̃: et ñ insemet¬
ipso: Quare insemet ipso: Quia homo
illum ñ uidet: Quid gͦ quia homo ñ
uidet in ipso corde. uͥ sibi dicit. ut delin¬
quat: ds̃ ibi ñ uidet: Uidet ibi ds̃: Secd
qͥd sequit᷑. Don ẽ timor d̃i ante ocłos
eius Ante ocłos eiꝰ tunor hominũ est.
Non audet enim publice confiteri iniqͥta¬
tem: ne uel rep̃hendantur uel dampne¬
tur ab hominib. Discedit autẽ aconspec¬
tu hominũ: Quo ad semet ipsum duc̃

Expanded text:
Antequam hoc possit, nutritur in fide: et coAntequam hoc possit, nutritur in fide: et conatur intelligere, ut intelligat quantum Deus dederit. Numquid et hoc cum conatu intelligit: Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris ; ut quia non vis pati iniquitatem; non facias iniquitatem; quia non vis pati dolum et insidias, non insidieris alteri? Hoc autem cum non vis intelligere, voluntati tuae tribuitur. Ideo dixit injustus, ut delinquat in semetipso: proposuit delinquere. 2. Sed numquid qui proponit delinquere, publice hoc dicit, et non in semetipso? Quare in semetipso? Quia homo illum non videt. Quid ergo, quia homo non videt, in ipso corde, ubi sibi dicit ut delinquat, Deus ibi non videt? Videt ibi Deus. Sed quid sequitur? Non est timor Dei ante oculos ejus. Ante oculos timor hominum est. Non audet enim publice profiteri iniquitatem, ne vel reprehendatur, vel damnetur ab hominibus. Discedit autem a conspectu hominum: quo? Ad semetipsum: ducit
Abbreviated transcription (Latin):
ia dĩðermo.ii. dĩ aduersanꝰ tuus ẽ: si tu amicꝰ
sis inquitatis tuȩ: Si autem aduersariꝰ
sis iniquitatis tuȩ: sermo di amicus ẽ¬
tuus. & aduersarius iniquitatis tue: Si
ergo odisti iniquitatem tuã: iungis te
sermoni dĩ: et eritis duo aduersꝰ illam
ꝑimendam tu et sermo dĩ: Tu enĩ ꝑte
exuirib tuis nicħ potes: adiuuat te
ille qui tibi sermonem misit: et uincit᷑
iniquitas si tu illam odisti: et ds̃ dimisit.
eteris liber: Si autem ipsam diligas:
contrarium ẽ. tibi intelligere. quicquid
contra illam dicitur: Fac hominẽ que¬
rere quomodo sit equalis filius patri: cre¬
diditꝰ querit intelligere: nondum po¬
test: Magna enim res ẽ: et uires maio¬
res desiderat ut possit capi: et est init̾iũ
fides qͥd custodit animam donec robo¬
retur: Lacte ntritur. ut ꝑueniat adhabi¬
tudinẽ et firmitatem cibi solidioris: ut
possit intelligere inprincipio erat u̾bũ.
et uerbũ erat apud deũ. et ds̃ erat u̾bũ

Expanded text:
amicus sis iniquitatis tuae: si autem tu adversarius sis iniquitatis tuae, sermo Dei amicus tuus est, et adversarius iniquitatis tuae. Si ergo odisti iniquitatem tuam, jungis te sermoni Dei; et critis duo adversus illam perimendam, tu et sermo Dei. Tu enim per te ex viribus tuis nihil potes: adjuvat te ille qui tibi sermonem misit, et vincitur iniquitas. Si tu illam odisti; et Deus dimisit, et eris liber: si autem ipsam diligas; contrarium est tibi intelligere quidquid contra illam dicitur. Fac hominem quaerere quomodo sit aequalis Filius Patri; credidit, quaerit intelligere, nondum potest. Magna enim res est, et vires majores desiderat ut possit capi; et est initium fidei quod custodit animam donec roboretur. Lacte nutritur ut perveniat ad habitudinem et firmitatem cibi solidioris; ut possit intelligere, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum .
Abbreviated transcription (Latin):
Intus ẽ radix. Ubi ẽ. radix nr̃a: ibi et ui¬
ta nr̃a. Ibi enim caritas ña et uita ur̃a
inquit abscondita ẽ. cum xp̃o indeo:
Quando arescit. qui sic habet radicem:
Quando autem erit uer nr̃m: Quando estaᷤ
nr̃a: Quando nos circum uestit dignitaᷤᷤ
folioꝵ: et ubertas fructuum locupletat:
Quando hoc erit: Audi quod sequitur.
Cum xp̃c apparuerit uita ur̃a: tunc &¬

Expanded text:
Intus est radix: ubi radix nostra, ibi et viIntus est radix: ubi radix nostra, ibi et vita nostra; ibi enim charitas nostra. Et vita vestra, inquit, abscondita est cum Christo in Deo. Quando arescit qui sic habet radicem? Quando autem erit ver nostrum? quando aestas nostra? quando nos circumvestit dignitas foliorum, et ubertas fructuum locupletat? quando hoc erit? Audi quod sequitur: Cum Christus apparuerit, vita vestra, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ł hanc de quo ista murmuras tempe¬
rauit potionem: Tantũ ne recuses salu¬
berrimum poculum: accommoda ꝑ
aurem os cordis. &bibe qͦd audis:
tibus: neq emuleris fa¬
cientes iniquitatem: qm̃
tanquam fęnum uelocit̃
arescent. et sicut olera pra¬
ti cito cadent: Qđ tibi longum uidet᷑
qto ẽ dõ Subiunge te dõ: et tibi cito
erit: Quod ait fęnum: hoc intelligimꝰ¬
olera prati. Uilia quedã sunt: et suꝑ fa¬
ciem terre teuentia altã radicẽ ñ habent:
ꝓinde ꝑhyemem uirent. At ubi sol esta¬
tis feruescere cȩꝑit: arescent: Modo ergo
tempus ẽ hẏemis: gła tua nondũ appa¬
ret: s si alta radix ẽ. caritatis tuȩ sic̃ mul¬
tarum arboꝵ. ꝑhyemẽ transit frigus:
uenit estas. id÷ iudicii dies: tc̃ arescet
iuror feni: tunc apparebit arboꝵ gła
Mortui enĩ estis ait apłs: quomͦ uident᷑
arbores ꝑhyemem quasi aridȩ. qͣsi mor¬
tuȩ: Prgo quȩ spes si mortui sumus:

Expanded text:
tibi hanc, de quo ista murmuras, tempetibi hanc, de quo ista murmuras, temperavit potionem: tantum ne recuses saluberrimum poculum; accommoda per aurem os cordis, et bibe quod audis: facientes iniquitatem. Quoniam tanquam foenum cito arescent, et sicut olera prati cito cadent. Quod tibi longum videtur, cito est Deo: subjunge te Deo, et tibi cito erit. Quod ait foenum, hoc intelligimolera prati. Vilia quaedam sunt, et superficiem terrae tenentia, altam radicem non habent. Proinde per hiemem virent: at ubi sol aestatis fervescere coeperit, arescent. Modo ergo tempus est hiemis, gloria tua nondum apparet: sed si alta radix est charitatis tuae, sicut multarum arborum per hiemem, transit frigus, veniet aestas, id est judicii dies: tunc arescet viror foeni, tunc apparebit arborum gloria. Mortui enim estis, ait Apostolus: quomodo videntur arbores per hiemem, quasi aridae, quasi mortuae. Ergo quae spes, si mortui sumus?
Abbreviated transcription (Latin):
ñꝑtotum orbem hȩc scriptura recitat᷑
atq cantatur. si cessat etiã uenalis ferri
minem xp̃ianum: quia uides male ui¬
uentes felices: rerum istarum copia cir¬
cumfluere: sanos ẽẽ: suꝑbis dignitatibꝰ
eminere: incolumem habere domum:
gaudia suoꝵ: obsequia clientum: ex¬
cellentissimas potentias: nichil triste
interpellare uitam ipsoꝵ: mores neqͥs¬
simos uides: facultates copiosissimas
ꝑspicis: et dicit cor tuũ nullum esse
diuinum iudicium: om̃ia casib fieri:
et fortuitis motib uentilari Nam si
ds̃ inquis res humanas respiceret: flo¬
reret illuis iniquitas. et mea in nocentia
laboraret: Omĩs morbus animi: ha¬
bet inscripturis medicamentum suũ:
Qui ergo sic egrotat ut ista dicat in
corde suo: bibat potionem psalmi huiꝰ
Quid ẽ: Iterum inspiciamus: Quid di¬
cebas: Quid dicebã inquis: nͥ quod
uides: Mali florent: boni laborant:
Quomͦ ista uidet ds̃: Accipe bibe: ipse

Expanded text:
non per totum orbem haec Scriptura recitatur non per totum orbem haec Scriptura recitatur atque cantatur; si cessat etiam venalis ferri minem christianum, quia vides male viventes felices, rerum istarum copia circumfluere, sanos esse, superbis dignitatibus eminere, incolumem habere domum, gaudia suorum, obsequia clientium, excellentissimas potentias, nihil triste interpellare vitam ipsorum: mores nequissimos vides, facultates copiosissimas perspicis; et dicit cor tuum nullum esse divinum judicium, omnia casibus ferri et fortuitis motibus ventilari. Nam si Deus, inquis, res humanas respiceret, floreret illius iniquitas, et mea innocentia laboraret? Omnis morbus animi habet in Scripturis medicamentum suum: qui ergo sic aegrotat, ut ista dicat in corde suo, bibat potionem psalmi hujus. Quid est? Iterum inspiciamus quid dicebas? Quid dicebam, inquis, nisi quod vides? Mali florent, boni laborant: quomodo ista videt Deus? Accipe, bibe: ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ocium. & quieti esse diligunt: ueluti me¬
mores infirmitatis suȩ. non se cõmit¬
tentes magnis actionib: & quodãmͦ
instratu infirmitatis suę rogantes dm̃
Et ipsa ꝓfessio habet bonos: habet et fic¬
tos: Proinde etiam erhis unus assumet᷑
et unus relinquetur:. Ad quanicunq ꝓ¬
fessionẽ te conuerteris: para te pati fic¬
tos: Alioqum si te non paraueris: in¬
uenies qͦd non sperabas: & deficies aut
ꝑturbaberis Ad omnia ergo paratum¬
de facit: qui tibi loquit᷑ cum tempus ẽ.
& illi loquendi. nondum iudicandi: &
t̃ audiendi. nondum frustra penitendi
Est enim mͦ pęnitentia ñ frustra: erit tẽ
frustra Non enun tunc penitebit non¬
homines male uixisse s nullomͦ illis
iusticia dĩ reuocat. qͦd sua iniusticia
paiderunt: Iustum autem ẽ apuaͥ
deum ut mͦ imperciatur miscdiam: tũc
exerccat iudicium: Ideo nunc ñ tacetur:
An tacetur: Aiguat quisq: murmuret si

Expanded text:
otium, et quieti esse diligunt; veluti meotium, et quieti esse diligunt; veluti memores infirmitatis suae, non se committentes magnis actionibus, et quodammodo in strato infirmitatis rogantes Deum. Et ipsa professio habet bonos, habet fictos: proinde etiam ex his unus assumetur, et unus relinquetur. Ad quamcumque professionem te converteris, para te pati fictos: alioquin si te non paraveris, invenies quod non sperabas, et deficies aut perturbaberis. Ad omnia ergo te paratum facit qui tibi loquitur, cum tempus est et illi loquendi, nondum judicandi, et tibi audiendi, nondum frustra poenitendi. Est enim modo poenitentia non frustra: erit tunc frustra. Non enim tunc non poenitebit homines male vixisse: sed nullo modo illis justitia Dei revocaperdiderunt. Justum enim est apud Deum, ut modo impertiat misericordiam, tunc exerceat judicium. Ideo nunc non tacetur. An tacetur? Arguat quisque, murmuret, si
Abbreviated transcription (Latin):
positi regunt. plebes reguntur & mo¬
iendinum puto dictum mundum
istum. quia rota quadã tempoꝵ uoluit᷑.
& amatores suos conterit Sunt etiam
qui deactionib mundi ñ recedunt: sed
tamen & ibi alii bene operantur alii ma¬
leꝰ alii sibi faciunt amicos de mammo¬
na iniquitatis. aquib recipiantur inta¬
bernacula ȩterna. quib dicetur. esuruis
et dedistis mͥ manducare: alii ista negli¬
gunt. quib dicetur ibi. esuriui et non de¬
distis mͥ manducare: Proinde. quia dehis
qui uersantur innegotiis et oꝑib huius
mundi.alii diligunt benefacere indigen¬
tib alii negligunt: tanquam deduabus
inmolendino. una assumetur. et una re¬
linquetur: Lectum autem positum ar¬
bitror ꝓquiete: quia sunt qui neq ac¬
tiones mundi pati uolunt. sic̃ comuga¬
ti homines habentes domos.familias.
filios: neq aliquid inȩccłia agunt sicu
tip̃positi ueluti in agricultura laboran¬
tes: sed uelut adhȩc infirm secedunt ad

Expanded text:
positi regunt, plebes reguntur. Et mopositi regunt, plebes reguntur. Et molendinum puto dictum mundum istum; quia rota quadam temporum volvitur, et amatores suos conterit. Sunt ergo qui de actionibus mundi non recedunt: sed tamen et ibi alii bene operantur; alii male; alii sibi amicos faciunt de mammona iniquitatis, a quibus recipiantur in tabernacula aeterna , quibus dicitur: Esurivi, et dedistis mihi manducare alii ista negligunt, quibus dicitur ibi: Esurivi, et non dedistis mihi manducare . Proinde, quia de his qui versantur in negotiis et operibus hujus mundi, alii diligunt benefacere indigentibus, alii negligunt: tanquam de duabus in molendino una assumetur, et una relinquetur. Lectum autem positum arbitror pro quiete: quia sunt qui neque actiones mundi pati volunt, sicut sunt conjugati homines habentes domos, familias, filios; neque aliquid in Ecclesia agunt, sicut praepositi velut in agricultura laborantes; sed velut ad haec infirmi, secedunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃: Quodlibet gͦ ager significet: unus
assumetur et unus relinquetur: Non qͣs
dimidia pars assumetur. et dimidia pars¬
relinquetur: s genera hominũ duo
dic̃ Et si aliud eoꝵ sit inpaucis. aliud in
multis: uinus assumetur et unus relin¬
quetur. Hoc ẽ unũ genus assumetur. &
alterum relinquetur: Sic in lecto: sic in
molendino: Expectatis fortasse qͥd ista
sint uidetis ince tecta eẽ: et simili¬
tudinib quibus dã inuolita: Potest
mͥ aliud uideri: alteri aliud S neq
ego qͦd dixero prescribo alteri ad mello¬
rem intellectum. nec ille mͥ: an utrũq
accipiendum sit. si utrumq cum fide con¬
cordat. Uident᷑ enĩ mͥ inagro laborare q
se dixit cum dixit: ut sapiens architectꝰ
fundamentum posui & agricolam cũ
dicit ego plantaui apollo rigauit. sed
ds̃ incrementum dedit: Inmolendino
ergo duas dixit. non duos: Credo quod
hec figura adplebes ꝑtineat: quia pie¬

Expanded text:
Deus. Quodlibet ergo ager significet. Unus Deus. Quodlibet ergo ager significet. Unus assumetur, et unus relinquetur. Non quasi dimidia pars assumetur, et dimidia relinquetur: sed genera hominum duo dicit. Et si aliud eorum sit in paucis, aliud in multis, Unus assumetur, et unus relinquetur: hoc est, unum genus assumetur, et alterum relinquetur. Sic in lecto, sic in molendino. Exspectatis fortasse quid ista sint: videtis tecta esse, et similitudinibus quidusdam involuta. Potest mihi aliud videri, alteri aliud: sed neque ego eo quod dixero praescribo alteri ad meliorem intellectum, nec ille mihi ad utrumque accipiendum, si utrumque cum fide concordat. Videntur enim mihi in agro laborare quse dicit, cum dicit: Ut sapiens architectus fundamentum posui: et agricolam, cum dicit, Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit . In molendino ergo duas dixit , non duos; credo, quod haec figura ad plebes pertineat: quia prae
Abbreviated transcription (Latin):
lac uob̃ potum dedi ñescam Neq enim
poteratis: s nec quidẽ adhuc potestis:
Quo ꝓficit iste sermo: lit qm̃ diẽ nouissi¬
mum scimus uenturum: utilit autẽ
scimus uenturũ et utiliter ignoramus
quando uenturus sit. paratum cor habe¬
amus bene uiuendo: & non solum non
timeamus uenturũ illum diem. s &
amemus: Dies quippe ille sicut infideli¬
bus laborem auget: sic fidelib finit:
Quid autem horum duoꝵ ẽẽ uelis. ante¬
quam ueniat nunc ẽ inpotestate.: cum
uenerit nonerit: Elige ergo cum tempꝰ
ẽ: quia ds̃ qͦd miscdit̾ occultat. miseri¬
cordit̃ differt: Iam uͦ quia inquocunq
genere uitȩ qͦd habet aliquam ꝓfessionẽ
ħ apparet quia dequib dã hominum gene¬
rib quȩ ꝑsimilitudines in euuangłio mͦ
ꝓposita audiimus. sic concluditur. lurꝰ
assumetur: et unus relinquetur. Assumet̃
bonus: relinquetur malus Uident᷑ duo
inagro: eadem ꝓfessio ẽ: s non idem cor
Professionem uident homines: cor nouit

Expanded text:
lac vobis potum dedi, non escam: neque enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Quo proficit iste sermo? Ut quoniam diem novissimum scimus venturum, utiliter autem scimus venturum et utiliter ignoramus quando venturus sit, paratum cor habeamus bene vivendo; et non solum non timeamus venturum illum diem, sed et amemus. Dies quippe ille sicut infidelibus laborem auget, sic fidelibus finit. Quid autem horum duorum esse velis, antequam veniat, nunc est in potestate; cum venerit, non erit. Elige ergo cum tempus est: quia Deus quod misericorditer occultat, misericorditer differt. 2. Jam vero quia in quocumque genere vitae, quod habet aliquam professionem, c apparet, quia de quibusdam hominum generibus, quae per similitudines in Evangelio modo proposita audivimus, sic concluditur: Unus assumetur, et unus relinquetur . Assumetur bonus, reliquetur malus. Videntur duo in agro; eadem professio est, sed non idem cor. Professionem vident homines, cor novit
Abbreviated transcription (Latin):
datus ẽ: ut absorberet᷑ ab ifrł̃ corpꝰ impioꝵ
rubescant et reuereantur simul: qui gra¬
tulantur malis meis: Induant᷑ confusione
et reuerentia: ut nos illos absorbeamus era¬
bescentes et confusos: Qui maligna locun¬
tur aduersum me :illi erubescant. illi ẽ
bris:Exultent et letent᷑ qui uolunt
iusticiam meam: qui heserint corpori
meo: Etdicant semꝑ magnificetur do¬
minus: qui uolunt pacem serui eius:
Et lingua mea meditabitur iusticiã tuã:
tota die laudẽ tuã Et cuius lingua
durat meditari tota die laudem dei:
Ecce mͦ paulo longior sermo factus est:
fatigamini: Tota die dm̃ laudare quis
durat: Suggero remediũ: unde tota dic
laudes dm̃ si uis Quicquid egeris be¬
ne age: et laudasti dñm: Quando camtaᷤ
hẏmnum: laudas dđm Lingua tua qͥd
agat. nͥ d̾m laudet: Et quoties tu cessasti
abhẏmno cantando. discedis ut reficia¬
ris: noli inebriari: et laudasti dm̃: Di¬

Expanded text:
datus est, ut absorberetur ab Israel corpus impiorum . datus est, ut absorberetur ab Israel corpus impiorum . Erubescant et revereantur simul, qui gratulantur malis meis: induantur confusione et verecundia: ut nos illos absorbeamus erubescentes et confusos. Qui maligna loquuntur adversum me: illi erubescant, illi conbris? Exsultent et laetentur qui volunt justitiam meam: qui haeserint corpori meo. Et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. Et lingua mea meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam. Et cujus lingua durat meditari tota die laudem Dei? Ecce modo paulo longior sermo factus est, fatigamini. Tota die Deum laudare quis durat? Suggero remedium, unde tota die laudes Deum, si vis. Quidquid egeris, bene age, et laudasti Deum. Quando cantas hymnum, laudas Deum: lingua tua quid agit, nisi laudet et conscientia tua? Cessasti ab hymno cantando, discedis ut reficiaris? Noli inebriari, et laudasti Deum. Di
Abbreviated transcription (Latin):
hoc me iudica: et ñ insultent in me in¬
imici mei: Nondicant incorde suo.
euge euge animȩ nr̃e: id÷ fecimus. potui¬
mus. occidimus. abstulimus. ñdicant:
Ostende quia nichil fecerunt: non dicant.
absorbiumus eum: Unde illi martyres di¬
cunt. nͥ quia dñs erat in nobis: fortasse
uiuos absorbuissent nos Quid ẽ. absor¬
buissent nos: Incorpus suum traiecis¬
sent nos: Hoc enĩ absorbes: qͦd incorpus
tuũ traicis: Uult te mundus absorb̃e:
tu absorbe mundũ: et traice illũ in
corpus tuũ: Macta et manduca. quod
petro dictum ẽ: mact᷑a et manduca: oc¬
cide ineis qͦd sunt: fac eos qͦd tues Iui
autẽ contra si tibi ꝑsuaserint impie¬
tatem: absorberis abeis. Non quando pse¬
cuntur te. abhis absorberis: s quando t᷑ ꝑ
suadent qͦd sunt: N ec dicant absorbiumꝰ
eũ: Tu absorbe corpus paganoꝵ: Quare
corpꝰ paganoꝵ uult te absorbere: Fac illi
qͦd uult tͥ facere: Ideo fortasse ille uitulus
comminutus. inaquã missuᷤ &mpotũ ppło¬

Expanded text:
hoc me judica. 15. Et non insultent in me: inimici mei. Non dicant in corde suo: Euge, euge, animae nostrae; id est, Fecimus quod potuimus, occidimus, abstulimus. Non dicant: Ostende quia nihil fecerunt. Non dicant: Absorbuimus eum. Unde illi martyres dicunt: Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos . Quid est, absorbuissent nos? In corpus suum trajecissent nos. Hoc enim absorbes, quod in corpus tuum trajicis. Vult te mundus absorbere: tu absorbe mundum, trajice illum in corpus tuum, macta et manduca. Quod Petro dictum est, Macta et manduca : occide in eis quod sunt, fac eos quod tu es. Illi autem contra si tibi persuaserint impietatem, absorberis ab eis. Non quando persequuntur te, ab his absorberis; sed quando tibi persuadent quod sunt. Nec dicant: absorbuimus eum. Tu absorbe corpus Paganorum. Quare corpus Paganorum? Vult te absorbere, fac illi quod vult tibi facere. Ideo fortasse vitulus ille comminutus in aquam missus, et potum
Abbreviated transcription (Latin):
non confiteantur: s dieant. Quare: Qͥd
feci: & ille illud fecit: et ille hoc fecit. Iam
etiam defendere uolunt: qͦd arguit sermo
diuinus: Abyssus ẽ: Ideo ait scriptura qͦ¬
dam loco: Audi abyssum: Peccator cum
Ecce iudicia tua sicut abyssus multa S
nondum es mons: nondum abyssus: fuge
abyssum: attende iumontes: S nec rema¬
neas inmontib: Auxilium enim tuũ
adño: qui fecir celũ et terram: Homine ᷤ¬

Expanded text:
non confiteantur, sed dicant: Quare? quid non confiteantur, sed dicant: Quare? quid feci? Et ille illud fecit; et ille hoc fecit. Jam etiam defendere volunt quod arguit sermo divinus: abyssus est. Ideo quodam loco ait Scriptura, audi abyssum: Peccator, Ecce judicia tua sicut abyssus multa. Sed nondum es mons, nondum es abyssus: fuge abyssum, attende in montes; sed nec remaneas in montibus. Auxilium enim tuum a Domino, qui fecit coelum et terram. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt suꝑbi et in grati. digni habit
sunt qui traderentur inconcupiscenti¬
as cordis eͣoꝵ: et facci sunt abyssus mul¬
ta. ut non solum peccarent. s etiam do¬
lose agerent: ne intelligerent iniquia¬
tem suam et odissent: Ista ꝓfunditasẽ.
maliciȩ: ut nolint inuenire et odisse:
S adistam ꝓfunditatem. quomͦ quisq
ꝑuenit: iude: Iudicia di abyssus mlta
Sicut montes dĩ iusticia eius. qui per
grãm ipsius fiuint magni: sic et ꝑ
iudicia ipsius fiunt in ꝓfundo qͥ mer¬
guntur inultima: Hac̾ ergo delectent
te montes: hac auertere ab abysso. &
conuertere adillud qͦd đr: auxilium
meum adño S unde: Quia leuaus
ocłos meos inmontes Quid est hoc
Latine dicam: In ȩccłia dĩ inuenis abys¬
sum: inuenis et montes. Inuenis ibi
pauciores bonos: quia sunt pauci mon¬
tes. abyssus lata ẽ: idest multos male
uiuentes abire adeo: quia sic egerunt.
ut traderentur inconcupiscentias cordiᷤ
sui: ut iam defendant peccata sua. &

Expanded text:
bi et ingrati, digni habiti sunt qui traderentur in concupiscentias cordis sui, et facti sunt abyssus multa, ut non solum peccarent, sed etiam dolose agerent, ne intelligerent iniquitatem suam, et odissent. Ista profunditas est malitiae, ut nollent invenire et odisse. Sed ad istam profunditatem quomodo quisque pervenit, vide: Judicia Dei abyssus multa. Sicut montes Dei justitia ejus, qui per gratiam ipsius fiunt magni: sic et per judicia ipsius fiunt in profundo, qui merguntur in ultima. Hac ergo delectent te montes, hac avertere ab abysso, et convertere ad id quod dicitur: Auxilium meum a Domino. Sed unde? Quia levavi oculos meos in montes. Quid est hoc? Latine dicam: In Ecclesia Christi invenis abyssum, invenis et montes; invenis ibi pauciores bonos, quia montes pauci sunt, abyssus lata est, id est, multos male viventes ab ira Dei, quia sic egerunt ut traderentur in concupiscentias cordis sui, ut jam defendant peccata sua, et
Abbreviated transcription (Latin):
Primo ceciderunt inpede suꝑbie: Audite
pedẽ suꝑbie: Qͥ cum cognouissent dm̃:
ñ sicut dm głificauerunt: Uenit gͦ illis
pes suꝑbie: unde uenerunt inꝑfundũ.
Tradidit illos ds̃ inconcupiscentias cords
eoꝵ: facere que ñconueniunt: Radicẽ
peccati et caput peccati timuit qͥdĩr.
illũ pedem dixit: Quia suꝑbien¬
do dm̃ deseruit: et discessit: Pedẽ ipłus.
affectum. ipsiꝰ dixit. Nonueniat mͥ pes
suꝑbiȩ. et nec manus peccatoris moue¬
at me Id÷ oꝑa peccatoris ñ me demo

Expanded text:
primo ceciderunt? In pede superbiae. Audite pedem superbiae: Qui cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt. Venit ergo illis pes superbiae, unde venerunt in profundum: Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, facere quae non conveniunt . Radicem peccati, et caput peccati timuit qui dixit: illum pedem dixit? Quia superbiendo Deum deseruit, et discessit: pedem ipsius, affectum ipsius dixit. Non veniat mihi pes superbiae; et manus peccatoris non moveat me: id
Abbreviated transcription (Latin):
dampnauerunt: ȩp̃i et te. Quare posta
egisti causã tuã. ⁊ obtinusti tͥ ibi maxim¬
anistas: sicut ille postea egit causã suã
et obtinuit ibi donatistas: Qd̃ gͦtũc
factum ẽ. uidet᷑ ante ocłos miro & ma¬
nifesto exemplo reuolutum: talia ma¬
ximianistas conqueri de primiano.
qualia om̃s ist conquesti sunt decȩx¬
liano: Mirum ẽ fr̃s quomͦ moueorꝰ qͦ¬
mͦ dõ grãs ago: quia uere miscđia dei
adistos si sapiant illuminandos for¬
mauit exemplum: Proinde si placet:
paululum fr̃s quia et hoc nob̃ ds̃ inima¬
nus dedit. audite concilium marimia¬
uit concilium marimianistarum: Sc̃is¬
simis fr̃ib atq collegis ꝑ uniuersam al¬
unitas ipsoꝵ ꝑ affricam s hic cũ illis
ẽ catholica: in aliis autem orb paitib
ipsi non sunt cum catholica Et cũ trac¬

Expanded text:
damnaverunt; episcopi et te. Quare postea damnaverunt; episcopi et te. Quare postea egisti causam tuam, et obtinuisti ibi Maximianistas; sicut ille postea egit causam suam, et obtinuit ibi Donatistas? Quod ergo tunc factum est, videtur ante oculos miro et manifesto exemplo revolutum, talia Maximianistas conqueri de Primiano, qualia omnes isti conquesti sunt de Caeciliano. Mirum est, fratres, quomodo moveor, quomodo Deo gratias ago: quia vere misericordia Dei ad istos, si sapiant, illuminandos formavit exemplum. Proinde si placet paululum, fratres, quia et hoc nobis Deus in manus dedit, audite concilium MaximiaMaximianistarum . 20. Sanctissimis fratribus atque collegis per universam Aunitas ipsorum per Africam. Sed hic cum illis est Catholica: in aliis autem orbis partibus ipsi non sunt cum Catholica.-- Sa
Abbreviated transcription (Latin):
de et causam cȩcilian. Non uis ut fĩs.
quomodo extraneus sic iudica. Noliii¬
sti exire: quid t̃ dices: Ist factionem
conspirauerant contra salutem meam:
corrupti sunt aduersus me:si me illis
cominisero. facio p̃iudicium cause mes
Non adeos exibo: seruet᷑ causa mea melio¬
rib. & auctoritate grauiorib: Bonũ con¬
silium: Quid si hoc dixit cecilianus:
quãquam laborabis tu. ut ostendas qͦd
aduersus te istos alia lucilla corruꝑit.
et forte ñ inuenturus qͦd ille tunc usq
adeo nouerat. ut postea gestis aꝑiretur:
S uidisti nescio qͥd occultum: renuntia¬
tum ẽ.tͥ. aliquid metuendum: Conce¬
do timori tuo cautelã istam: recte fecisti
alii qui dete poterant uidicare: Adten¬
de nunc cȩcilianum: tu tͥ seruasti nu¬
midiam: ille orbem terrarũ: S ualere
uis aduersus illum sententias tunc do¬
natistarum: ualeant nunc aduersꝰte
sententiȩ maximianistarũ Ep̃i illum

Expanded text:
de et causam Caeciliani: non vis ut frater; de et causam Caeciliani: non vis ut frater; quomodo extraneus, sic judica. Noluisti exire, quid tibi dicens? Isti factione conspiraverunt contra salutem meam, corrupti sunt adversum me: si me illis commisero, facio praejudicium causae meae: non ad eos exibo, servetur causa mea melioribus et auctoritate gravioribus. Bonum consilium. Quid si hoc dixit Caecilianus? Quanquam laborabis tu, ut ostendas quae adversus te istos alia Lucilla corruperit, et forte non inventurus; quod ille tunc usque adeo noverat, ut postea Gestis aperiretur. Sed vidisti nescio quid occultum, renuntiatum est tibi aliquid metuendum. Concedo timori tuo cautelam istam: recte fecisti, alii qui de te poterant judicare. Attente nunc Caecilianum: tu tibi servasti Numidiam, ille orbem terrarum. Sed si valere vis adversus illum sententias tunc Donatistarum, valeant nunc adversus te sententiae Maximianistarum: episcopi illum
Abbreviated transcription (Latin):
num aduersus cecilianum: Et sic questi
sunt ist deprimiano: quomͦ illi decec¬
liano: Nam si meministis. hoc dixerunt
illi. qͦd adeos exire noluerit cecilianus
memor conscientiȩ suȩ: ille autem noue¬
rat factonem eoꝵ: Sic et isti conquerun¬
tur: quia noluit adillos exire primianꝰ
Quare primiano conceditur nosse factionẽ
maximianistarum: et ceciliano ñconce¬
ditur nosse factonem donatistarum:
Nondum erat ordinatus maximianus: ni¬
mina dicebantur deprimiano: uenerunt
ep̃i. uoluerunt ut ad eos exiret: non est
egressus: sicut eoꝵ indicat tractatoria
actis inserta: Non est egressus : non un¬
ꝓbo: immo & laudo: Si aliquã factionẽ
uidisti: ñ debuisti ad facꝰtiosos ꝓcedere:
dicio partis tue: Restabat enĩ magna
pars donati: ubi se posset purgare pri¬
mianus: Propterea adillos qui iam fac¬
tionem conspirauerant:exire noluit
Uides quomͦ laudamꝰ consiliũ tuũ ad¬
uersus marimianistas: Bene: Atten¬

Expanded text:
num adversus Caecilianum; et sic questi num adversus Caecilianum; et sic questi sunt isti de Primiano, quomodo illi de Caeciliano. Nam si meministis, hoc dixerunt illi, quod ad eos exire noluerit Caecilianus, memor conscientiae suae; ille autem noverat factionem eorum: sic et isti conqueruntur, quia noluit ad illos exire Primianus. Quare Primiano conceditur, nosse factionem Maximianistarum, et Caeciliano non conceditur nosse factionem Donatistarum? Nondum erat ordinatus Maximianus, crimina dicebantur de Primiano: venerunt episcopi, voluerunt ut ad eos exiret: non est egressus, sicut eorum indicat Tractatoria Actis inserta. Non est egressus: non improbo, imo et laudo. Si aliquam factionem vidisti, non debuisti ad factiosos procedere, dicio partis tuae. Restabat enim magna pars Donati, ubi se posset purgare Primianus: propterea ad illos qui jam factione conspiraverant, exire noluit. Vides quomodo laudamus consilium tuum adversus Maximianistas, bene atten
Abbreviated transcription (Latin):
tractatoriã de illo miserunt: conque¬
rentes quia noluit adillos erut hoc enĩ
maxime conquesti sunt. Uide quomͦ il¬
lis ds̃ reddidit: qͦd dececiliano dixerunt.
Mura similitudo Uoluit ds̃ post tot annos
reuoluere illis infaciem qͦd gestum est.
ut omnino unde dissimulent. et qua
effugiant ñ inueniant. Oblitos se dice¬
rent que gesta sunt ante: non eos ds̃
sinit obliuisq atq utinam ualeat ad
salutem Nam miscłia sua fecit hoc ds̃:
si considerent quid sit factum: Ponite
gͦ uob̃ ante ocłos fr̃s unitatem tunc or¬
bis terrarum: unde se isti diuiserunt ad¬
uersus ceciliamim: Pomte et mͦ partem
donati: unde se maximianiste diuisert̃
aduersus primianum: Quod tunc illi
ceciliano: hoc nunc ist fecerunt pͥmia¬
no: Propterea se et ueriores donatistis
dicunt maximianiste: quia reuera facta
maloꝵ suoꝵ ipsi imitati sunt: Sic enim
erexerunt maximianum aduersus pri¬
mianum: quomͦ illi erexerunt maiori¬

Expanded text:
Tractatoriam de illo miserunt, conqueTractatoriam de illo miserunt, conquerentes quia noluit ad illos exire: hoc enim maxime conquesti sunt. Vide quomodo illis Deus reddidit quod de Caeciliano dixerunt. Mira similitudo: voluit Deus post tot annos revolvere illis in faciem quod gestum est, ut omnino unde dissimulent et qua effugiant non inveniant. Oblitos se dicerent quae gesta sunt ante; non eos Deus sinit oblivisci: atque utinam valeat eis ad salutem! Nam misericordia sua fecit hoc Deus, si considerent quid sit factum. Ponite ergo vobis ante oculos, fratres, unitatem tunc orbis terrarum, unde se isti diviserunt adversus Caecilianum: ponite modo et partem Donati, unde se Maximianistae diviserunt adversus Primianum. Quod tunc illi Caeciliano, hoc nunc isti fecerunt Primiano. Propterea se et veriores Donatistis dicunt Maximianistae, quia revera facta majorum suorum ipsi imitati sunt. Sic enim erexerunt Maximianum adversus Primianum, quomodo illi erexerunt Majori
Abbreviated transcription (Latin):
secutus es Recito preces adapostatã imꝑa¬
torem: cui dixisti. quia sola iusticia apud
eum habet locum Anforte apostasia iu¬
liani. pars euuangłii tͥ uidetur Ecce
mendacẽ teneo te. Quid de me diristi qͦd
credi debeat: Etiã si ñ inuenirem unde¬
te ostenderem: falsum te dicerem Suf¬
ficit ut ostendam te mendacem ẽẽ. Quid
dicis: Qualis tu: tales et cȩteri: Nam me¬
rito talia uerba omnib misifti: habun¬
dare uoliusti societate mendatium: ne
tu solus crubesceres demendatio. Sed
ualeat inquit in cecilianũ. iudiciũ pa¬
trum nr̃oꝵ. Quare ualebit: quia ep̃i
iudicauerunt. Ualeat et inte: qͦd mari¬
imaniste iudicauerunt. Prus enĩ qͦd
credo uos nosse. ep̃i consentientes cum
maximiano adhuc diacono ipsius ue¬
nerunt adcarthaginẽ. sicut se habet trac¬
tatoria quã etiam gestis alsgauerunt:
cũ litigarent de domo cũ ꝓcuratore illꝰ
qui pretermittit ablata. Ergo primo

Expanded text:
secutus es: recito Preces ad Apostatam imperasecutus es: recito Preces ad Apostatam imperatorem, cui dixisti, quia sola justitia apud eum habet locum. An forte apostasia Juliani, pars Evangelii tibi videtur? Ecce mendacem te teneo. Quid de me dixisti quod credi debeat? Etiamsi non invenirem unde ostenderem falsum te dicere, sufficit ut ostendam te mendacem esse. Quid dicis? Qualis tu, tales et caeteri. Nam merito talia verba omnibus misisti: abundare voluisti societate mendacium, ne tu solus erubesceres de mendacio. 19. Sed valeat, inquit, in Caecilianum judicium patrum nostrorum. Quare valebit? Quia episcopi judicaverunt. Valeat et in te, quod Maximianistae judicaverunt. Prius, enim quod credo vos nosse, episcopi consentientes cum Maximiano adhuc diacono ipsius, venerunt ad Carthaginem, sicut se habet Tractatoria, quam etiam Gestis alligaverunt, cum litigarent de domo cum procuratore illius qui praetermittit ablata. Ergo primo