comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus gͥ deo debent pͥncipalit̾.
scd̃ario ꝓximo. quẽ in deo de¬
bemꝰ dilige̾ sic̃ nos. Nos enĩ pri¬
mũ. qr nobis ꝯcedit᷑ pͥncipatus.
ut pͥmũ ameniꝰ nos. de iñ ꝓnõs
sic̃ nos. Debetͣt aͥutẽ caritati dei
quidã actus purgatoriꝰ. id ẽ p᷑¬
gans nos ad usionem dei. ut
st̾ uigilie. ieiunia. meditationeᷤ.

Expanded text:
tus ergo Deo debetur principaliter, secundario proximo, quem in Deo debemus diligere sicut nos. Nos enim primum, quia nobis conceditur principatus, ut primum amemus nos, deinde proximos sicut nos. Debetur autem charitati Dei quidam actus purgatorius, id est purgans, nos ad visionem Dei, ut sunt vigiliae, jejunia, meditationes,
Abbreviated transcription (Latin):
nobismet ipsis debemꝰ actũ carita¬
tis corporis. p̃pon̾e actui caritatis
anime. ⁊ actum caritatis anime.
actui caritatis dei. id est ꝯtẽplõi.
hec tñ omnia cum exigit neces¬
sitas que ñ ht̃ legem. Est enĩ lex
caritatis. ⁊ necessitas caritatis.
Lex caritatis p̃cipit actũ carita¬
tis dei p̃ponere actui caritatis

Expanded text:
epe actum charitatis corporis praeponere actui charitatis animae; et actum charitatis animae, actui charitatis Dei, id est contemplationi. Haec tamen omnia cum exigit 281 necessitas, quae non habet legem. Est enim lex charitatis, et est necessitas charitatis. Lex charitatis praecipit actum charitatis Dei praeponere actu
Abbreviated transcription (Latin):
usꝯ sarcinã ferre. Incane saga¬
citas pͥma ẽ si inuestigare debet
feras : cursus si conseqͥ: auda¬
cia si mordere ⁊ inuadere. Idm
qͦq optimũ ẽẽ debet cui nascrͣ.
qͦ censet᷑. In homine optimũ qͥd
demẽ: Ratio. Hac antecedit
animalia. dm̃ seqͥt᷑. Ratio gͦ ꝑ¬
fecta ꝓͥũ bonũ ẽ: cet̾a illicũ a¬
nmalib satisq cõmũnia st̃. Ua¬
let: ⁊ leones. formosꝰ ẽ:ĩ pauo¬
nes. Uelox ẽ: et eqͥ. Sdico in
his omnib uincitur. ¶ q̃ro qͥd
in se maximũ hãt: s qͥd suũ.
Corpꝰ ht̃. ̃ arbores. ht̃ ĩpetũ ac
motũ uolũtariũ: ⁊ bestie et u̾¬
mes. ht̃ uocẽ. S qͣnto clariorẽ

Expanded text:
usus, sarcinam ferre. In cane sagausus, sarcinam ferre. In cane sagacitas prima est, si investigare debet feras, cursus, si consequi, audacia, si mordere et invadere. Id in quoque optimum esse debet, cui nascitur, quo censetur. In homine optimum quid est ? Ratio; hac antecedit animalia, deos sequitur. Ratio fecta proprium bonum est, cetera illi cum animalibus satisque communia sunt. Valet; et leones. Formosus est; et pavones. Velox est; et equi. Non dico, in his omnibus vincitur. Non quaero, quid in se maximum habeat, sed quid suum. Corpus habet; et arbores. Habet impetum ac motum voluntarium; et bestiae et vermes. H
Abbreviated transcription (Latin):
det autẽ me gen̾is humani: qͦti¬
ens scolam intraui. P̃ter ipsũ te¬
atrũ neapolitanoꝵ ut scis tͣnse¬
undũ ẽ metronactis petentes do¬
mum. Illud qͥdem fartũ ẽ. et in¬
genti studio quis sit pithaules
bonus iudicat᷑. Ht̃ tubicen qͦq
grecꝰ et p̃co conc̃sũ. At i illoloco
dent: et hi plerisq iudent᷑ nicħ
boni negocii hr̃e qd̾ agant: in¬
epti et mertes uocant᷑. M ꝯtin¬
nesta uadandq otẽnendꝰ ẽ ipse ꝯ¬
temptꝰ. Pge lucili: iꝓꝑatͥ: netͥ¬
contingat qͦd mͥ ut senex discas.
Immo ideo magis ꝓꝑa: q̃m id
ueniet: ultͦ honor effert᷑: gr̃a
ac dignitas fortasse ingerẽt᷑
tͥ: uͥtus in te ñ incidet. Ne leui
qͥdem oꝑa aut paruo labor e
cognoscit᷑. s est tanti laborare
oiã bona semel occupat᷑o. Unũ
¶ẽ enĩ bonũ qͦd honestũ. Omnia
suo bono constant. Uitẽ fercili¬
tas cõm̃dat ⁊ sapor uini: uelo¬
citas ceruũ. Qͣm fortia dorso
ium̃ta sint q̃ris: qͦꝵ hic unꝰ est

Expanded text:
generis humani, quotiens scholam intravi. Praeter ipsum theatrum Neapolitanorum, ut scis, transeundum est Metronactis petenti domum. Illud quidem fartum est et ingenti studio, quis sit pythaules bonus, iudicatur; habet tubicen quoque Graecus et praeco concursum. At in illo loco, dent, et hi plerisque videntur nihil boni negotii habere quod agant; inepti et inertes vocantur. Mihi continnesta vadent! contemnenda est ipse contemptus. Perge, Lucili, etcidat, quod mihi, ut senex discas; immo ideo magis propera, quoveniet ultro, honor offeretur, gratia ac dignitas fortasse ingerentur tibi; virtus in te non incidet. Ne levi quidem opera aut parvo labore cognoscitur; sed est tanti laborare omnia bona semel occupaturo. Unum est enim bonum, quod honestum; suo bono constant. Vitem fertilitas commendat et sapor vini, velocitas cervum. Quam fortia dorso iumenta sint quaeris, quorum hic unus est
Abbreviated transcription (Latin):
Magna aut̃ pars est apd̾ impitoᷤ:
mali nouitas. hoc ut scias: ea
q̃ putau̾ant aspera. fortiꝰcũ as¬
sueuere patiunt᷑. Ideosapiens
assuescit futuris malis. ⁊ q̃ alii
diu patiendo leuia facuit: hic
leuia facit dui cogitando.

Expanded text:
magna autem pars est apud imperitos magna autem pars est apud imperitos mali nouitas. Hoc ut scias ea, quae putauerant aspera, fortius, cum assueuere, patiuntur. Ideo sapiens assuescit futuris malis et quae alii diu patiendo leuia faciunt, hic leuia facit diu cogitando.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs purpuratos uides felixẽ: ñ
magis qͣm ex illis qͥb sceptrũ ⁊
clamidẽ in scena fabule assignãt
Cũ p̃sente ppłolatiincessert. ⁊ co¬
turnati simul exiert̃: excalce¬
ant᷑. et ad staturam suã redeut
Nemo istoꝵ qͦs diuitie. honoresq
hoc laboramꝰ errore sic nob̃impo¬
nit᷑. qͦd neminẽ estimamꝰ eo qͦd ẽ:
s adicimꝰ illi et ea qͥb adornatꝰ¬
ẽ. At qͥ cũ uolesu̾am hõĩs estima¬
dionẽ mire ⁊ scire qͣlis sit: nudũ
inspice. Ponat patͥmoniũ: ponat
honores: et aliȩͣ fortune m̃dacia:
corpꝰ ipsũ exuat. Animũ intuere
qͣlis qͣntꝰq sit: alieno ansuo magnꝰ:
si erectis ocłis gladios micantes ui¬
det: et si scit sua nicħ int̾eẽ utrũ
aiã ꝑ os an ꝑuigulũ exeat. bea¬
tũ uoca. Tu hodie ista deñcias:
ego sẽꝑ deñciaui mͥ: ⁊ hominẽ
paraui ad humana. Pcogitati¬
mali: mollis ictꝰ uenit .a stul¬
tis ⁊ fortune credentib: oĩs uide¬
t᷑ noua rerũ ⁊ inopinata facies

Expanded text:
quos purpuratos vides, felix est non magis quam ex illis quibus sceptrum et chlamidem in scena fabule assignant, cum presenti populo elati incesserint et coturnati simul exierint, excalciantur et ad staturam suam redeunt. Nemo istorum quos divitie et honores Hoc laboramus errore, quod neminem estimamus eo quod est, sed adiicimus illi et ea quibus adornatest. Atqui cum voles veram hominis aestimationem inire et scire, qualis sit, nudum inspice; ponat patrimonium, ponat honores et alia fortunae mendacia, corpus ipsum exuat. Animum intuere, qualis quantusque sit, alieno an suo magnus. Si rectis oculis gladios micantes videt et si scit sua nihil interesse, utrum anima per os an per iugulum exeat, beatum voca; ego semper denuntiavi mihi et hominem paravi ad humana." Pmali mollis ictus uenit, at stultis et fortunae credentibus omnis uidetur noua rerum et inopinata facies;
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ: sũme pietatis gͣ decĩ
eẽ. Itaq qͥcꝗͥd illi accidit: eqͦ aĩo
sustinebit. Sciet enĩdaccidisse
lege cliuina qͣ uniu̾sa ꝓcedt̃ qͦd
si est. unũ illi boñ erit qd̾ hones¬
tũ. In hoceñ et parere deo. nec¬

Expanded text:
necesse est summae pietatis erga deos esse. Itaque quicquid illi accidit, aequo animo sustinebit; sciet enim id accidisse lege divina, qua universa procedunt. Quod si est, unum illi bonum erit, quod honestum; in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Que conditio rerũ: eadem
hominũ. Nauis bona dicit᷑. ñ
q̃ p̃ciosis colorib picta ẽ. nec
cui argenteũ aut aureũ rosteũ
ẽ. nec cuiꝰ tutela ebore celataẽ.
nec qͦ fiscis atq opib regis p̃ssa
ẽ. s stabilis i firma ⁊ iunchs aꝙͣ
excludentib spissa: ad fe̾nclũ
incursũ maris solida: gubna¬
cło parens: uelox. ⁊ ñ sentiens
uentũ. Gladiũ boñ dices ñ cui
auratꝰ ẽ balteus. nec cuiꝰ uagi¬
na geminis distinguit᷑. S cui et
ad secandũ sulitilis aciesẽ: et
muc̾ munim̃tũ oẽ rupturꝰ. Re¬
gła ñ ꝙͣ formosã. s ꝗͣ rectasit q̃¬

Expanded text:
. Quae condicio rerum, eadem hominum est. Navis bona dicitur non quae pretiosis coloribus picta est nec cui argenteum aut aureum rostrum est nec cuius tutela ebore caelata est nec quae fiscis atque opibus regiis pressa est, sed stabilis et firma et iuncturis aquam excludentibus spissa, ad ferendum incursum maris solida, gubernaculo parens, velox et non sentiens ventum. Gladium bonum dices non cui auratus est balteus nec cuius vagina gemmis distinguitur, sed cui et ad secandum subtilis acies est et mucro munimentum omne rupturus. Regula non quam formosa, sed quam recta sit q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qͦ melior animꝰ efficit᷑. Om̃s ac¬
tiones totiꝰ uite: honesti ac tͤpis
respectu tẽꝑant᷑. Ad hecfaciendi
iñ faciend rõ dirigit᷑. Qd sit hoc
dicã. Uir bonꝰ qͦd honeste se fac¬
turũ putau̾it: faciet ⁊ sine pe¬
cunia si laboriosũ erit: faciet
⁊̃ si dãnosũ erit: faciet ⁊̃ si ꝑicło

Expanded text:
est, quo melior animus efficietur. Omnes actiones totius vitae honesti ac turpis respectu temperantur; ad haec faciendi et non faciendi ratio derigitur. Quid sit hoc, dicam: vir bonus quod honeste se facturum putaverit, faciet, etiam si laboriosum erit, faciet, etiam si damnosum erit, faciet,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt elaborata arce picture.
paruulis crustis. aut tessellis
tinctis in uarios colores. Tessel¬
lia autẽ. a tessaris nominata.
idest quadratis lapillis. ꝑ di¬

Expanded text:
sunt elaborata arte picture parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem a thesseris nominati, id est quadratis lapillis per di
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ in deo unũ sunt. ita io
ꝑatione omnino seꝑari ũ
possunt. Potentia ꝑ benig¬
nitatẽ sapient̾ creat. Sapi¬
entia ꝑ potentiã benigne gu¬
bernat. benignitas ꝑ sap̃ĩã
potent̾ ⁊ seruat. Potũtiã ina¬
nifestat creat᷑aꝵ ĩm̃sitas. sap̃iã¬
formositas. benignitatẽ utilitaᷤᷤ
Imm̃sitas ⁊ sid̾atur in multitu¬
dine et magnitudine. formosi

Expanded text:
iliter unum sunt, ita in operatione omnino separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, benignitatem utilitas. Immensitas creaturarum in multitudine et m
Abbreviated transcription (Latin):
Non ꝯuenit ei qui ad ꝑfectionẽ
nitit᷑ iocari cũ paruulo. Esto in
malicia paruulꝰ. et uir ꝑfectꝰ in
sensu. In qͥbdam te exhibe senẽ
in qͥbdam infantem. Iocꝰ autẽ
remissam efficit animã: ⁊ negli
cta sua potest ad memo riã
reuocare. ⁊ obliuscens eañ
instigat ad penitentiã. Nullũ

Expanded text:
Non convenit ei qui ad perfectionem nititur jocari cum puero. Et in laetitia parvulus, et vir perfectus in sensu. In quibusdam te exhibe senem, in quibusdam infantem. Jocus autem remissam efficit animam negligentcta sua potest ad memoriam revocare, et obliviscens ea, non se instigat ad poenitentiam. Nullum
Abbreviated transcription (Latin):
Tsticiam expelle a te. multos .i.
occidit tͥsticia. ⁊ ñ ẽ utilitas in
ñqͣm eẽ tͥstis bene uiue. Secͣa
rscientia tͥstitiam leuit̾ susti
Reus animꝰ ñ qͣm securꝰ ẽ. Sic̃¬
u̾mis deuorat lignũ. ita tͥsticia no

Expanded text:
stitiam expelle a te, multos enim occidit tristitia, et non est utilitas in nunquam esse tristis? bene vive. Secreta conscientia tristitiam leviter sustinReus animus nunquam securus est. Sicuvermis devorat lignum, ita tristitia co
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dolore curat᷑. Magnares ẽ¬
cantib ñ irascitur ds̃. Medicꝰ
si cessauerit curare desꝑat. Di
deseruerat flagellando iterũ
uisitat. Ordinata ẽ miseratio
dei que pͥus hic hominẽ apec¬

Expanded text:
dolore curatur. Magna misecantibus irascitur Deus. Medicus si cessaverit curare, desperat. deseruerat, flagellando iterum visitat. Ordinata est miseratio Dei, quae prius hic hominem pe
Abbreviated transcription (Latin):
olenti nosse oportet. Scimꝰ quia m̃s
huã diu̾sis huiꝰ mundi illecebris
⁊ ꝯcupiscñtiis delinita. fugit la
borem et expetit uoluptatẽ. et
uix adducit᷑ ut ꝯsuetudinẽ a se
uite pͥoris excludat. S cum ceꝑit
cogitare ultimi diei necessitatẽ.
sionib. ium facit p̾stinis studiis
ne uiolentia fieri pot̾. ut de a¬
bundantia ⁊ diuitiis ad famem
isitim. ad abstinentiã ⁊ crucem
tnseat. ut sõno pͥus atq ocio de¬
ditam carnem. ⁊tͥtione uigiliisq
ꝯficiat. Nsine iuolentia. fi̾potest.

Expanded text:
olenti, nosse debemus. Scimus quia mens humana diversis mundi illecebris et concupiscentiis deliniborem, expetit voluptatem, et vix adducitur ut consuetudinem a se vitae prioris excludat: sed cum coeperit cogitare ultimi diei necessitatem, sionibus, et vim facit pristinis suis ne violentia fieri potest ut de abundantia et deliciis ad famem et sitim, ad abstinentiam et crucem transeat, ut somno prius atque otio amicam carnem contritione vigiliisque conficiat; non
Abbreviated transcription (Latin):
acile ẽ laude carere. dũ de¬
negatur. difficile ẽ ea ñ delectari
possumꝰ. ne arbitrent᷑ aut in nob
ẽẽ quod ñ ẽ: aut nr̃m eẽ qd̾ dei
est. aut ea laudent. que cũ pec¬

Expanded text:
acile est laude carere, dum denegatur,. difficile est ea non delectari,possumus, ne arbitrentur aut in nobis esse, quod non est, aut nostrum esse, quod dei est, aut ea laudent, quae qu
Abbreviated transcription (Latin):
utͦq sacͥficio carnes offerunt᷑.
corporis: ibi oblatio ẽ carnis in
laude di gła resur rectionis.
Tunc qͥdem illic in holo caustũ
amoris deignib accensa. in
laudem eiꝰ sine fine manebit.

Expanded text:
utem sacrificio carnes offeruntur: corporis: ibi oblatio carnis est in laude Dei gloria resurrectionis. Tunc quippe illic quasi in holocaustum amoris ejus ignibus accensa in laude sine fine permanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m qͥnq p̃dictos ⁊ sidanũ modo ᷤ
ex qͥb inuisibiliũ inuesti gõne siħ¬
tudinũ. rõ q̃rit᷑ uel assignat᷑. Cũ
enĩ similitudo ex aliqͦ ad aliqͥd
sumit᷑ scd̃m eiꝰdẽ modos uario
ordine format᷑. Pri tcaq modꝰ
est. qͣndo siłitudo sumit᷑ ex eo
unde ipsũ ẽ. uł potiꝰ ex eo qͦd ip¬
ex eo qd̃ in ipso ẽ. sed scd̃m extͥn¬

Expanded text:
ionum modos, ex quibus in invisibilium investigationem, similtiudinum ratio quaeritur vel assignatur. Cum enim similitudo ex aliquo ad aliquid assumitur, secundum eosdem modos vario ordine formatur. Primus itaque modus est, quando similitudo sumitur ex eo unde ipsum est, vel potius ex eo quod ipex eo quod in ipso est.
Abbreviated transcription (Latin):
liũ inuestigationẽ informat.
qͦdãmͦ illuc eã ducit qͦ ꝑ se ire
nesciti. Ñꝗͣ enĩ rõ ad inuisibi¬
liũ ꝯtẽplationẽ assurge̾t. nisi
ei imaginatio rerũ uisibiliũ
stigationis sue modũ formaret.
Inde ẽ qͦd int̾ior homo nr ducẽ

Expanded text:
at, quodammodo illuc eam conducit quo per se ire nescivit. Nunquam enim ratio ad invisibilium contemplationem assurgeret, nisi ei imaginatio rerum visibilium stigationis suae modum formaret. Inde est quod ille interior homo noster
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ de diuina ⁊templatioe. ⁊ gͣtu¬
lant᷑ de mutua uisione. delec¬
tant᷑ in rerũ corporaliũ specu¬
latione. Pars infima corone q̃
sub ꝓpiciatorio descendit et li¬
gno affigit᷑. iocundũ illud spec¬
tacłm signat qd̃ ht̃ in inferio¬
rib creaturis. Media pars q̃¬

Expanded text:
tur de divina contemplatione, congratulantur de mutua visione, delectantur in rerum corporalium speculatione. Pars infima coronae, quae sub propitiatorium descendit et ligno affligitur jucundum illud spectaculum designat quod habent in inferioribus creaturis, media pars
Abbreviated transcription (Latin):
militudinẽ tͣhere. ut ad ea
q̃ cognouimꝰ intelligentia nr̃a
possit ascendẽ. Hinc ẽ qd̃ co¬
rona arche ñ usq ad inferi¬
ora descendit q̃ tam̃ eise in¬
mo statu dedocet᷑ hõ eẽ ani¬
malis. ⁊ discit effici sp̃italis.¬

Expanded text:
militudinem trahere, ut ad ea quae cognovimus intelligentia nostra possit ascendere, hinc est quod corona arcae non usque ad ejus inferiora descendit, quae tamen se mo statu deducetur homo esse animalis et discit effici spiritualis
Abbreviated transcription (Latin):
ũ dic̃ sine cuiꝰ minist̾io. uł potꝰ
magist̾io ad uisibiliũ imagina¬
tionẽ ñ ꝑtingit: sednec ad inui¬
sibiliũ qͥdem. cũ ad illa cognos¬
cenda sine hoꝵ notitia assurgẽ

Expanded text:
um dicit, sine cujus ministerio, vel potius magisterio ad visibilium cognitionem non pertingit. Sed nec ad invisibilium quidem, cum ad illa cognoscenda sine horum notitia assurgere
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo. ne cadatis. Qͥ timetis dñm
credite illi. et ñ euacuabitur mͥ¬
ces urã. Qui timetis dnm. sperate¬
i illum. et in oblectatõe ueniet
illum et illuminabuntur corda
urã. Qͥ timent dñm ñ erunt inc¬
dibiles ori illius.⁊ qui diligunt il¬

Expanded text:
ne cadatis . Qui timetis Deum, credite illi, et non evacuabitur merces vestra. Qui timetis Deum, laudate illum, et in oblectatione venietillum, et illuminabuntur corda vestra . Qui timent Deum, non erunt increduli verbo illius: et qui diligunt
Abbreviated transcription (Latin):
subripusse fraudib gaudet:
uulpecuł exeq̃t᷑. Ira intẽ ꝑans
fremit leonis animũ gestare
credat᷑. ꝑauidꝰ ac fugax ñ me¬
iniꝰc̾ui similis habeat̃. Segnis ac
stupiclꝰ torpet. asinũ uiuit.
Leuis atq inꝯstans studia ꝑ¬
mutat: nichilauib differt.
fedis ĩmund̃q libidinib ĩmer¬
gitur. sordide suis uolupte de¬
tinet᷑. Ita fit ut qui ꝓbitate
deserta hõ eẽ desit c̃ in angli¬
cam ꝯditionẽ tͣnsire ñ possit.
fateor inꝗͣ. nec iniuria diciui¬
deo uiciosos tam ⁊ si humani
corporis sp̃ẽm seruent. in beluas
tam̃ animoꝵ qualitate ⁊u̾ti. S qͦꝵ
atͦx sccłataq mens bonoꝵ ꝑnicie
seuit. id ipsum eis licere noliuis¬
sem. P. Nec licet inqͥt: uti ꝯue¬
mienti monstrabit᷑ loco. S tam̃
sudipsũ qd eis licere credit᷑ au¬
fertur. magna ex parte sceła¬

Expanded text:
subripuisse fraudibus gaudet? subripuisse fraudibus gaudet? Vulpeculis exaequetur. Irae in-temperans fremit? Leonis animum gestare credatur. Pauidus ac fugax non mernis similis habeatur. Segnis ac stupidus torpit? Asinum uiuit. Leuis atque inconstans studia permutat? Nihil auibus differt. Foedis inmundisque libidinibus immergitur? Sordidae suis uoluptate detinetur. Ita fit ut qui probitate deserta homo esse desierit, eum in diuinam condicionem transire non possit, Fateor, inquam, nec iniuria dici uideo uitiosos, tametsi humani corporis speciem seruent, in beluas tamen animorum qualitate mutari; sed quorum atrox scelerataque mens bonorum pernicie saeuit, id ipsum eis licere noluissem. – Nec licet, inquit, uti conuenienti monstrabitur loco, sed tamen, si id ipsum quod eis licere creditur auferatur, magna ex parte sce
Abbreviated transcription (Latin):
reuocabit᷑ qͥ careat bono. Qr̃
ꝓbos mores sua p̃mia ñ relm¬
qut̃. Qnͣtumlibet gͥ seuiant
mali sapientitam̃ corona ñ de¬
neqͥcia ipsa suppliciũ. Uide aᷤ¬
ex adu̾sa parte bonoꝵ q̃ ĩpboᷤᷤ
pena comitet᷑. Omne nãꝙ qd̾
sit unũ eẽ. ipsum q unũ boñ
eẽ pauloañ didicisti. Cui ꝯ se
a bono deficit eẽ desistit. Quo
fit ut mali desinant ẽẽ qd̃ fue¬
rant. S fuisse homines adhuc
ipsa humam corꝑis reliqͣspẽs
ostentat. Qr̃ ꝯu̾si in maliciam
huãnã qͦ amisere est nat᷑am.
S c̃ ultͣ hoĩes quẽq ꝓuehereso¬
la ꝓbitas possit. neceẽ ut qͦs ab
humana ⁊ ditione deiecit. infra
hominis m̾itũ detrudat ĩꝑbi¬
tas. Euenit gͥ ut qͣm tͣnsforma¬
tũ uicus uideas. hoĩ ẽ estimare
ũ possis. Auaricia feruet alie¬
naꝵ opum uiolentꝰ ereptor.
lupisimilẽ dix̾is. ferox atꝙ in¬
quietꝰ linguã litigiis ex̾cet. ca¬
ni ꝯparab. Insidiator occultꝰ

Expanded text:
re uocabitur, qui careat bono –; quare re uocabitur, qui careat bono –; quare probos mores sua praemia non relinquunt. Quantumlibet igitur saeuiant mali, sapienti tamen corona non denequitia ipsa supplicium eex aduersa parte bonorum quae improbos poena comitetur; omne namque quod sit unum esse ipsumque unum bonum esse paulo ante didicisti; cui consea bono deficit esse desistit. Quo fit ut mali desinant esse quod fuerant. Sed fuisse homines adhuc ipsa humani corporis reliqua species ostentat; quare uersi in malitiam humanam quoque amisere naturam. Sed cum ultra hola probitas possit, necesse est ut quos ab humana condicione deiecit, infra hominis meritum detrudat improbitas. Euenit igitur, ut quem transformatum uitiis uideas hominem aestimare non possis. Auaritia feruet alienarum opum uiolentus ereptor? Lupi similem dixeris. Ferox atque inquies lingnam litigiis exercet? Cani comparabis. Insidiator occultus
Abbreviated transcription (Latin):
tiores. Quos uides sedere celsos
solii culmine reges. ppura cla¬
ros nitente. Septos tristibꝰ ar¬
mis. ore toruo ⁊minitantes. Ra¬
bie cordis anhelos. Detͣhat siqͥs
suꝑbis uani tegmina cultus.
Iam uidebif intꝰ artas dñofer¬
re cathenas. Huiꝰ enĩ libidoũ¬
sat liuidis corda uenenis. hĩc
flagitat ira m̃tem fluctꝰ tbida
tigat. aut spes lubrica torq̃t.
gͦ cũ caput unũ tot cernas
ferretirannos. ñ facit qͦd op¬
tat ipse dñis p̃ssus mniq̃s. Ui¬
des ne gͥ qͣnto in ceno ꝓbrauol¬
uantur. qua ꝓbitas luce res-¬
plendeat: In quo ꝑspicuũ est
deeẽ supplicia. Rerũ enĩ que
gerunt᷑. illud ꝑꝑ qͦd unaqueꝙ
res gerit᷑. eiusdem reip̃miũ
eẽ ñ inuiria uideri pot̃. uti
c̃renti instadio. ꝓpt̾ quã cͣrit᷑
iacet p̃miũ corona. S beatitudiẽ
gerunt᷑. ostendimꝰ bonũ. Est
gͥ humanis accib ipsũ bonũ
ueluti p̃miũ ꝯmune ꝓpositũ.
at qui hoc a bonis ñ potest se¬
parari. Neq enĩ bonꝰ ultra ui¬

Expanded text:
t. Quos uides sedere celsos solii culmine reges Purpura claros nitente saeptos tristibus armis Ore toruo comminantes rabie cordis anhelos, Detrahat si quis superbis uani tegmina cultus, Iam uidebit intus artas dominos ferre catenas. Hinc enim libido uersat auidis corda uenenis. Hinc flagellat ira mentem fluctus turbida tigat aut spes lubrica torquet Ergo cum caput tot unum cernas ferre tyrannos, Non facit quod optat ipse dominis pressus iniquis. Videsne igitur quanto in caeno probra uoluantur, qua probitas luce resplendeat? In quo perspicuum est deesse supplicia. Rerum etenim quae geruntur illud propter quod unaquaeque res geritur, eiusdem rei praemium esse non iniuria uideri potest, uti rendi in stadio propter quam curritur iacet praemium corona. Sed beatitudinem geruntur ostendimus; est igitur humanis actibus ipsum bonum ueluti praemium commune propositum. Atqui hoc a bonis non potest separari – neque enim bonus ultra iu
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Quoꝵ alterum demonstra¬
tur ex alt̾o. Nam cũ bonũ ma¬
lumꝙ ꝯtͣriasint. si bonũ potes
eẽ ꝯstit̾it. liq̃bit imbecillitas
mali at si fragilitas clarescat
mali. boni firmitas patebit

Expanded text:
idem alterum demonstratur ex altero. Nam cum bonum malumque contraria sint, si bonum potens esse constiterit liquet imbecillitas mali, at si fragilitas clarescat mali boni firmitas nota
Abbreviated transcription (Latin):
git. Neq enĩ sensus aliqͥd extra
mat̾iam ualet. uel uniu̾sales
spẽs imaginatio ⁊tuet᷑. uel rõ
capit simplicem formã. S intel¬
ligentia qͣiͣ desuꝑ spectans.⁊¬
cepta forma q̃ subst̃ etiã cuncta
diuidicat: S eomͦ qͦ formã ipsã.
que nulli alii nota ẽe pot̾at ꝯ¬
p̃hendit. Nam ⁊ rõnis uniu̾¬
sum: ⁊ imaginationis fig᷑am:i
mat̾iale sensibile cognoscte i¬
telligentia. nec rõe utens. nec
imaginatione. nec sensib. s illo
uno ictu m̃tis formalit̾ ut itadi¬
cam cuncta ꝓspiciens. Rõ qͦꝙ
cum quid uniu̾sale respicit nec
imaginatione nec sensib utens.
imaginabilia uł sensibilia ⁊p̃¬
hendit. ħ ẽ enĩ que ꝯceptionis
sue uniu̾sale ita difinit. hõ ẽ
animal bipes rõnale. Q̾ cũ uni¬
u̾salis notio sit. tñ imagiabilẽ¬

Expanded text:
git. Neque enim sensus aliquid extra git. Neque enim sensus aliquid extra materiam ualet uel uniuersales species imaginatio contuetur uel ratio capit simplicem formam; sed intellegentia quasi desuper spectans concepta forma quae subsunt etiam cuncta diiudicat, sed eo modo quo formam ipsam, quae nulli alii nota esse poterat, comprehendit. Nam et rationis uniuersum et imaginationis figuram et materiale sensibile cognoscit nec ratione utens nec imaginatione nec sensibus, sed illo uno ictu mentis formaliter, ut ita dicam, cuncta prospiciens. Ratio quoque cum quid uniuersale respicit nec imaginatione nec sensibus utens imaginabilia uel sensibilia comprehendit. Haec est enim quae conceptionis suae uniuersale ita definit: homo est animal bipes rationale. Quae cum uniuersalis notio sit, tum imaginabile
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ ẽ. Omne enim qͦd cognoscit᷑.
ñ scd̃m sui ium. s scd̾m cognoscñ¬
tiũ potiꝰ ip̃hendit᷑ facultatẽ. Nã
ut hoc breui liqͤat exemplo. ean¬
dem corꝑis rotũditatẽ. alit̾ uisꝰ.
alit̾ tactꝰ agnoscit. Ille eminus
manens. totũ simul iactis radiis
intuet᷑. hic uͦ coherens orbi atꝙ
riunctꝰ. cirra eũ motus ambitum
rotunditatem partib ꝯp̃hendit
Ipsũ qͦ hoĩem. alit̾ sensꝰ. alit̾ ima¬
ginatio. alit̾ rõ. alit̾ intelligñ¬
tia ꝯtuetur. Sensꝰ enim figam:
insubiecta mat̾ia ꝯstitutam Ima¬
ginatio uͦ solam sine mat̾ia iudi¬
cat figͣam. Ratio uͦ hanc ꝙͦ tͣns¬
cendit sp̃emq ipsam q̃ singła¬
rib mnest. uniu̾sali isidãtione
ꝑpendit. Intelligentie uͦ celsior
oculus existit. Suꝑg̾ssa nãꝙ
uniu̾sitatis ambitũ. ipsã illam
simplicem formã pura m̃tis a¬
cie ꝯtuet᷑. In qͦ illud maxime
sidandũ ẽ. Nam suꝑior ⁊sidan¬
di uis ampleccit᷑ inferiorẽ. in¬

Expanded text:
mne enim quod cognoscitur non secundum sui uim sed secundum cognoscentium potius comprehenditur facultatem. Nam ut hoc breui liqueat exemplo, eandem corporis rotunditatem aliter uisus aliter tactus agnoscit. Ille eminus manens totum simul iactis radiis intuetur, hic uero cohaerens orbi atque coniunctus circa ipsum motus ambitum rotunditatem partibus comprehendit. Ipsum quoque hominem aliter sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intellegentia contuetur. Sensus enim figuram in subiecta materia constitutam, imaginatio uero solam sine materia iudicat figuram. Ratio uero hanc quoque transcendit speciemque ipsam quae singularibus inest uniuersali consideratione perpendit. Intellegentiae uero celsior oculus exsistit; supergressa namque uniuersitatis ambitum ipsam illam simplicem formam pura mentis acie contuetur. In quo illud maxime considerandum est: nam suis amplectitur inferiorem, in
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta. sua potiꝰ facultate ꝙͣ
eoꝵ q̃ cognoscunt᷑ utantur. Neq
id iniuria. Nam cum omne iu¬
dicium uidicantis actꝰ existat.
sed ex ꝓpͥa potestate ꝑficiat.

Expanded text:
cuncta sua potius facultate quam eorum, quae cognoscuntur, utantur? Neque id iniuria; nam cum omne iudicium iudicantis actus exsistatsed ex propria potestate perficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
eueniant. Pta etem̃ dũ fiunt sub¬
iecta ocłis intuem᷑ ut ea q̃ in qua¬
drigis modandis atq flectendis
facere spectant᷑ aurige. atq ad
hunc modum cet̾a. Nũ gͥ qͥcqͣm
illoꝵ. ita fieri necessitas ulla ꝯpel¬
lit. B. oꝯmime frustra ⁊ eñ eẽt
artis effectꝰ. si oia coacta mou̾ent᷑.
Phia. Que gͥ cũ fiunt carent ex¬
istendi necessitate. eadem pͥusꝙͣ
fiant sñ necessitate fut᷑a st̃. Qr̃
st̃ q̃dam euent᷑a. quoꝵ exitꝰ ab
omni necessitate sit absolutus.

Expanded text:
ebit. Plura etenim dum fiunt subiecta oculis intuemur, ut ea quae in quadrigis moderandis atque flectendis facere spectantur aurigae atque ad hunc modum cetera. Num igitur quidquam illorum ita fieri necessitas ulla compellit? Minime. Frustra enim esset artis effectus, si omnia coacta mouerentur. Quae igitur cum fiunt carent exsistendi necessitate, eadem prius quam fiant sine necessitate futura sunt. Quare sunt quaedam euentura quorum exitus ab omni necessitate sit absolutus.
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ excelsi ingenii uirũ: humi¬
lia delectant ⁊ sordida. Magnaꝵ
rerũ sp̃es: ad se uocat et extollit.
Quẽ admodũ flãma surgit in re¬
ctũ ÷ iacere ac depͥmi ñ potest
motuẽ: eo mobilior ⁊ accuosior.
quo uebem̃tior fu̾it. S felix qͥ
ad meliora hc̃ impetũ dedit. Ne¬
ditas: que nat᷑alem modũ tͣnsi¬
lit. Ille enĩ ht̃ suũ finem. In ama.
⁊ ex libidine orta: sine t̾minost̃.
N ecessaria metit᷑ utilitas: suꝑ¬
uacua qͦ redigis: uoluptatib
itaq se mergunt: qͥb in consue¬
tudinẽ adductis carere ñ posst̃:
et obhoc miserrum st̃ qͦd eoꝑ
uenert̃. ut illis que suꝑuacua
fuerant. facta sint necessaria.
Seruiunt itaq uoluptatib ñ
fruunt᷑: ⁊ mala sua qd̾ maloꝵ
ultimũ ẽ amant. ẽunc autẽ ẽ
consũ mata infelicitas: ubi t᷑pia
ñ solũ delectant. s etiam placen:
et desinit eẽ remedio locꝰ: uͥ q̃
fuerant uicia mores st̃. Multa¬

Expanded text:
minem excelsi ingenii virum humiminem excelsi ingenii virum humilia delectant et sordida; magnarum rerum species ad se vocat et extollit. Quemadmodum flamma surgit in rectum, iacere ac deprimi non potest, motu est, eo mobilior et actuosior, quo vehementior fuerit. Sed felix, qui ad meliora hunc inpetum dedit! Poditas, quae naturalem modum transilit. Ille enim habet suum finem, inania et ex libidine orta sine termino sunt. Necessaria metitur utilitas; supervacua quo redigis ? Voluptatibus itaque se mergunt, quibus in consuetudinem adductis carere non possunt, et ob hoc miserrimi sunt, quod eo pervenerunt, ut illis quae supervacua fuerant, facta sint necessaria. Serviunt itaque voluptatibus, non fruuntur, et mala sua, quod malorum ultimum est, et amant. Tunc autem est consummata infelicitas, ubi turpia non solum delectant, sed etiam placent, et desinit esse remedio locus, ubi quae fuerant vitia, mores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tari. Equo animo debet rediturꝰ
exire. Obserua orbem rerũ in se
remeantiũ: uidebis nichilin hoc
mundo extingui: s uicib descen¬
dere ac surg̾e. Estas abit: s alt̾
illã amiꝰ adducit. hyens cecidit:
refe̾nt illam su mensẽ. Solem
nox obruit: s ipsam statim dies
abiget. Stellarũ iste discursus:
quicqͥd p̃t̾iit repecit. Parscelile¬
uat᷑ assidue: pars mergit᷑. Deni¬
q finem faciã si hoc unũ adiecero:
nec infantes nec pueros. nec m̃te
lapsos timere mortẽ⁊ et ẽẽtͣpissi¬
inũ. si eam sec᷑itatẽ nobis rõ ñ p̃s¬
tat: ad quã stulticia ꝑducit. Effu¬
gere ñ potes necessitates: potes
uinc̾e̾. Fit uia: et hanct᷑ uiã dabit
philosophia. Ad hanc teconfer
siuis saluꝰ eẽ ⁊ si securꝰ. si beat̾. De¬
niq si us ẽẽ qͦd maximũ ẽ. liber.
hoc ꝯting̾e alit̾ ñ potest. Haber
enĩ hoc optunũ in se gen̾osus a¬
nimꝰ: qͦd concitat᷑ ad honesta. Ne¬

Expanded text:
tari. Aequo animo debet rediturus tari. Aequo animo debet rediturus exire. Observa orbem rerum in se remeantium; videbis nihil in hoc mundo extingui, sed vicibus descendere ac surgere. Aestas abît, sed alter illam annus adducet; hiemps cecidit, referent illam sui menses; solem nox obruit, sed ipsam statim dies abiget. Stellarum iste discursus quicquid praeterit repetit; pars caeli levatur assidue, pars mergitur. Denique finem faciam, si hoc unum adiecero, nec infantes nec pueros nec mente lapsos timere mortem et esse turpissimum, si eam securitatem nobis ratio non praestat, ad quam stultitia perducit. gere non potes necessitates, potes vincere. Fit via vi. Et hanc tibi viam dabit philosophia. Ad hanc te confer, si vis salvus esse, si securus, si beatus, denique si vis esse, quod est maximum, liber. Hoc conenim hoc optimum in se generosus animus, quod concitatur ad honesta. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
in recto: cuius acta discordant.
Ienit ad nos ex his qͦs amamꝰ
ĩ absentib gaudiũ: s id lene
⁊ euanidum. Conspectꝰ. ⁊ p̃sen¬
tia ⁊ conu̾satio. ht̃ aliqͥd iuueuo¬
luptatis : utiq si ñ tancũ quẽ
uelis. s qͣlem uelis uideas. Affer
itaq mͥ ingens munꝰ : et qͦ magis
instes: cogita te mortalem eẽ. me
senem. Pꝑa ad me: s ad te pͥus ꝓ¬
fice: etante omnia hoc cura: ut
constes tͥ. Quotiens exꝑiri uoles.
an aliqͥd accũ sit: obserua an
eadem hodie uelisq̃ heri. Mu¬
tatio uolũtatis. indicat animũ
nutare aliubi: atq aliubi appa¬
rere: ꝓ ut tulit uentꝰ. Nemo
discit ut si necesse fuerit eqͦ aĩo
in rosa iaceat: s in hoc duratur.
ut torm̃tis ñ sũmittat fidem: ut
sinecesse fuerit. stans ⁊̃ aliqͣndo
¶sauciꝰ ꝓ uallo ꝑuigilet. Ueniet
it̾m qͥ nos in lucem reponat dies:
qͣm multi recusarent: nͥ oblitos
reduceret. Sed postea diligentiꝰ
doceboomnia q̃ uident᷑ ꝑire mu¬

Expanded text:
in recto, cuius acta discordant.in recto, cuius acta discordant.Venit ad nos ex iis, quos amamus, etiam absentibus gaudium, sed id leve et evanidum; conspectus et praesentia et conversatio habet aliquid vivae voluptatis, utique si non tantum quem velis, sed qualem velis, videas. Adfer itaque te mihi ingens munus, et quo magis instes, cogita te mortalem esse, me senem. Propera ad me, sed ad te prius. Profice et ante omnia hoc cura, ut constes tibi. Quotiens experiri voles, an aliquid actum sit, observa, an eadem hodie velis, quae heri. Mutatio voluntatis indicat animum natare, aliubi atque aliubi apparere, prout tulit ventus. Ndiscit, ut si necesse fuerit, aequo animo in rosa iaceat, sed in hoc duratur, ut tormentis non summittat fidem, ut si necesse fuerit, stans etiam aliquando saucius pro vallo pervigilet etiterum, qui nos in lucem reponat dies, quem multi recusarent, nisi oblitos reduceret. Sed postea diligentius docebo omnia, quae videntur perire, mu
Abbreviated transcription (Latin):
discussa fenectute recalesco: qͦ¬
tiens ex hisq̃ agis ac scribis in¬
telligo qͣntũ te ipse. nã tͤbam
olim reliqueras: suꝑ te geras. Si
agͥcolam arbor ad fruccũ ꝑduc¬
ta delectat: si pastor exfetugͦ¬
gis sui capit uoluptatẽ: si alum¬
nũ suũ nemo alit̾ intuet᷑. qͣ ut
adolescentiã illiꝰ. suã iudicet: qͥd
euenire credis his qͥ ingenia edu¬
cauert̃. ⁊ q̃ ten̾a formauert̃. ad¬
ulta subito uident: assero temͥ:
meũ opꝰ es. Ego cũ uidissem in¬
dolem tuã. iniecimanũ. ex hor¬
tatus sũ: addidi stimulos ⁊ nec
lecite ire passus sum:s subinde
incitaui. Et nẽ idẽ facio: s iam
cͣrentẽ hortor: et inuicẽ hortan¬
tatis est: uelle fieri bonũ. Scis
quẽ bonũ dicam: ꝑfectũ. ab¬
solutũ: quẽ malũ face̾ nulla
uis. nulla necessitas possit. Hc̃¬
bueris: et id egeris ut omĩa fa¬
cta dictaq tua int̾ se congru¬
ant. ac respondeant sͥ: ⁊ una
forma ꝑcussa sint. Nẽ huiꝰ aĩmꝰ

Expanded text:
discussa senectute recalesco, quotiens ex iis, quae agis ac scribis, intellego, quantum te ipse, nam turbam olim reliqueras, superieceris. Si agricolam arbor ad fructum perducta delectat, si pastor ex fetu gregis sui capit voluptatem, si alumnum suum nemo aliter intuetur quam ut adulescentiam illius suam iudicet; quid evenire credis iis, qui ingenia educaverunt et quae tenera formaverunt adulta subito vident ? Adsero te mihi; meum opus es. Ego quom vidissem indolem tuam, inieci manum, exhortatus sum, addidi stimulos nec lente ire passus sum, sed subinde incitavi; et nunc idem facio, sed iam currentem hortor et invicem hortantatis est velle fieri bonum. Scis quem bonum dicam ? Perfectum, absolutum, quem malum facere nulla vis, nulla necessitas possit. Hubueris et id egeris, ut omnia facta dictaque tua inter se congruant ac respondeant sibi et una forma percussa sint. Non est huius animus
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ conting̾e res ista : salua u̾ecũ¬
dia. Pretẽa ex̾citatione opꝰ ẽ coti¬
diana⁊ et areb studiũ tͣnsfe̾n¬
dũ ẽ ad u̾ba. hec autẽ ⁊̃ si ade¬
rt̃ ⁊ potert̃ sine ullo tuo labo¬
re decurr̾e: tam̃ temꝑandast̃.
Nã quẽ admodũ sapienti iuro
incessꝰ modestior ꝯuenit: itao¬
ratio p̃ssa ñ audax. Sũmagͦ sũ¬
maꝵ hecerit. Cardiloquũ ẽẽ te

Expanded text:
 contingere res ista salva verecundia. Praeterea exercitatione opus est cotidiana et a rebus studium transferendum est ad verba. Haec autem etiam si aderunt et poterunt sine ullo tuo labore decurrere, tamen temperanda sunt. Nam quemadmodum sapienti viro incessus modestior convenit, ita oratio pressa, non audax. Summa ergo summarum haec erit: tardilocum esse te
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pusillanimitas. Due uͦ hoꝵ ef¬
fectuũ cause st̃. suꝑbia ⁊ minor
sui exꝑientia. Exꝑientia enim
sui facit humilitatẽ. hũilitas
sui cognitionẽ. Quo debet̃
tarnẽ suam mortificat ⁊ orare
dissimulat. suꝑb ẽ⁊ dicit᷑ ei.
Nunqͥd manducabo carnes tau¬
roꝵ. aut sangͥnem hyrcoꝵ po¬
tabo. Item si orau̾it ⁊ carnem
suam mortificare ꝯtempserit:

Expanded text:
 pusillanimitas; duae vero horum effectuum causae, superbia, et minor sui experientia. Experientia vero sui facit humilitatem; humilitas, sui cognitionem. Reprimens carnem mortificet, et orare dissimulet, superbus est et dicitur ei: Nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Item si oraverit, et carnem suam mortificare neglexerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex dono gͣtuito ꝓbaret᷑ ⁊ excel¬
lentia ꝓmissionis ⁊ fides ꝓmitten¬
tis. Si enim tale ⁊tantũ ẽ. qͦd gͣtis
dedit. qͣle ⁊ qͣntũ eẽ putandũ ẽ
illud ꝓ quo seruitium q̃rit: In¬

Expanded text:
ut ex dono gratuito probaretur et excellentia promissionis, et fides promittentis. Si enim tale et tantum est quod gratis dedit, quale et quantum esse putandum est illud pro quo servitium quaerit?
Abbreviated transcription (Latin):
ru ad solatiũ. illa postea ad gau¬
dium. Ista ad sustentationẽ. illa
ad glorificõem. Sine illis ñ pͭ hõ
beatificari in patͥa. sine istis ñ
pͭ sustñtari in uia.

Expanded text:
rim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest sustentari in via.
Abbreviated transcription (Latin):
alio uel ex alio. Ad uerũ bonũ
specta: et detuo gaude.Quid ẽ
aut̃ hoc. de tuo: Te ipso. et tui op¬
tima parte. Corpuscłm qͦ etiã
si nicħ fieri sine illo potest: ma¬
gis necessariam rem crede qͣm
magnã. Uanas sugg̾it uolup¬
tates ⁊ breues: penitendas: ac
nͥ magna modatione tẽꝑent᷑:
in contͣriũ abituras. Ita dico
in p̃cipiti uoluptas ad dolorem
u̾git: nͥ modũ tenuit. Modũ
autẽ tenere in eo difficillimũ
ẽ: quod bonũ eẽ credidis. Uiri
boni auiditas: tuta ẽ. Quodsi
istud int̾rogas aut unde sube¬
at. dicã. Ex bona conscĩa: ex ho¬
nestis consiliis: ex reccis actioĩb:
ex contemptu fortuitoꝵ: ex pla¬
cido uite ⁊ continuo tenore.u¬
uam p̃m̃tis uiam. ¶ Quidam

Expanded text:
alio vel ex alio, ad verum bonum specta et de tuo gaude. Quid est autem hoc " de tuo" ? Te ipso et tui optima parte. Corpusculum quoque, etiam si nihil fieri sine illo potest, magis necessariam rem crede quam magnam; vanas suggerit voluptates, breves, paenitendas, ac nisi magna moderatione temperentur, in contrarium abituras. Ita dico: in praecipiti voluptas ad dolorem vergit, nisi modum tenuit. Modum autem tenere in eo difficile est, quod bonum esse credideris. Veri boni aviditas tuta est. Quid sit istud, interrogas, aut unde subeat? Dicam: ex bona conscientia, ex honestis consiliis, ex rectis actionibus, ex contemptu fortuitorum, ex placido vitae et continuo tenore unam prementis viam. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ũ patrẽ. illud sũmũ boñ qͦ plenꝰ
eẽ ꝑhibetur. uł extͥnsecꝰ accepis¬
se. uel ita nat᷑alit̾ habere p̃sumaᷤ.
qͣsi habentis dei habiteq beati¬
tudinis diu̾sam eẽ cogites sub̃am.¬

Expanded text:
um patrem illud summum bonum quo plenus esse perhibetur uel extrinsecus accepisse uel ita naturaliter habere praesumas quasi habentis dei habitaeque beatitudinis diuersam cogites
Abbreviated transcription (Latin):
inimira corrũpunt. Iam uͦ que
dura sunt ut lapides. adherent
tenacissime partib suis:⁊ ne facile
dissoluatur resistunt. Que uͦ li¬
q̃ntia ut aer. atq aqͣ facile qͥdẽ
diuidentib cedunt. s cito in ea¬
a qͥb st̃ abscisa rursus relabunt᷑¬
Ignis uͦ omnẽ refug̃ sectionẽ. Ne
cas sine cogitõe tͣnsigimꝰ qd̾ in
somno spm̃ ducimꝰ nescientes.
Nam ne in animalib qͥdẽ ma¬
nendi amor ex anime uolũta¬
tib. uerũ ex nat᷑e pͥncipiisueñ.
Nam sepe mortem cogentib cau¬
sis. quã nat᷑a reformidat uolũ¬
tas amplectit᷑. cont᷑q illud qͦ solo
mortaliũ durat dutt᷑nitas. gignẽ¬
diopꝰ. qd̾ nat᷑a semꝑappetit int̾¬
dum cohercet uolũtas. Ad eo ħ
sui caritas ñ ex animali motio¬
ne s ex nat᷑ali intñtione ꝓcedit.
Dedit enĩ ꝓuidntia diuina cre¬
atis a se reb hanc maximã ma¬

Expanded text:
inimica corrumpunt. Iam uero quae inimica corrumpunt. Iam uero quae dura sunt ut lapides, adhaerent tenacissime partibus suis et ne facile dissoluantur resistunt. Quae uero liquentia ut aer atque aqua, facile quidem diuidentibus cedunt, sed cito in eaa quibus sunt abscisa relabuntignis uero omnem refugit sectionem. Neque cas sine cogitatione transigimus, quod in somno spiritum ducimus nescientes. Nam ne in animalibus quidem manendi amor ex animae uoluntatibus, uerum ex naturae principiis uenit. Nam saepe mortem cogentibus causis, quam natura reformidat, uoluntas amplectitur, contraque illud quo solo mortalium rerum durat diuturnitas, gignendi opus, quod natura semper appetit, interdum cohercet uoluntas. Adeo haec sui caritas non ex animali motione, sed ex naturali intentione procedit; dedit enim prouidentia creatis a se rebus hanc uel maximam ma
Abbreviated transcription (Latin):
alie qͥdẽ campis. atq alie mon¬
tib oruint᷑. Alias ferunt palu¬
des. alie saxis inherent. aliaꝵ
ferdest̃ steriles harene. Quas
si in alia qͥspiam loca tͣanf ferre
Qͥd qͦd õs uelut int̾ras ore demer¬
sotͣhunt alim̃ta radicib: ac ꝑme¬
dullas robur corticemq diffun¬
dunt. Qͥd qͦd mollissimũ qͦͥdq si¬
mitate posita. ultimꝰ aut̃ cortex
adu̾sũ celi intẽꝑiẽ. qi mali patiers
defensor opponit᷑. Iam uͦ qͣnta est
nat᷑e diligentia. ut cuncta semie
multiplicato ꝓpagent᷑: Que oĩa
ñ mͦ ad tempꝰ manendi uerũ ge
ueluti qͣsdam machinas ẽẽ qͥs nesci¬
at : Ea ⁊̃ q̃ inanimata eẽ credunt᷑
ñne qͦd suũ ẽ q̃q simili rõe deside¬
rant: Cur enĩ flammas qͥdem
sursũ leuitas uehit. t̾ras uͭ deorsũ
pondꝰ depͥmit. nisi quod ħ singłis
loca rõnesq ꝯueniunt: Porro
autẽ quod cuiq ꝯsentaneũ est.
id unũ qͦdq ⁊seruat. sicuti ea q̃ st̃

Expanded text:
aliae quidem campis aliae monaliae quidem campis aliae montibus oriuntur, alias ferunt paludes, aliae saxis haerent, aliarum fecundae sunt steriles harenae, quas si in alia quispiam loca transferre Quid quod omnes uelut in terras ore demerso trahunt alimenta radicibus ac per medullas robur corticemque diffundunt? Quid quod mollissimum quidque, simitate, ultimus autem cortex aduersum caeli intemperiem quasi mali patiens defensor opponitur? Iam uero quanta est naturae diligentia, ut cuncta semine multiplicat propagentur! Quae omnia non modo ad tempus manendi uerum genueluti quasdam machinas esse quis nesciat? Ea etiam quae inanimata esse creduntur nonne quod suum est quaeque simili ratione desiderant? Cur enim flammas quidem sursum leuitas uenit, terras uero deorsum pondus deprimit, nisi quod haec singulis loca motionesque conueniunt? Porro autem quod cuique consentaneum est, id unumquodque conseruat, sicuti ea quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in unũ coeunt ⁊ ꝑmanent. aĩa
corpꝰq id animal uocat᷑. Cũ uͦ
hec unitas itͥusꝙ seꝑatione dis¬
soluit᷑. int̾ire nec iam eẽ aĩal
liquet. Ipsum quoꝙ corpꝰ cũ in
rint unitatem. desinit ẽẽ qd̃
fuerat. Eoꝙ mͦ ꝑcͣrenti cet̾a.
ꝓcul dubio patebte subsiste̾
eẽ deserit int̾ire. B. Conside¬
ranti in qͣm mͥ plura minime a¬
inqͥt. qͦd in qͣntũ nat᷑alit̾ agat.
relicta subsistendi appetentia
uenire ad int̾itum corruptio¬
nem ꝙ desidẽt: bo. Si aĩalia
lendiq nat᷑am. nil inuenio qͦd
nullis extͣ cogentib abiciat
manendi intentionẽ ⁊ ad int̾i¬
cũ sponte festinet. Omne nãq
aial tuerisalutẽ laborat. mor¬
temuͤ ꝑniciemq deuitat. S
qͥd de herb̃ arboribꝙ qͥd de
manimatis oio ꝯsentiã rebus
ꝓrsus dubito. P. At qͥ ñ ẽ qͦd
de hoc quoq possis ambig̾e. cũ
ħbas atꝙ arbores int̾uearis
pͥmũ sͥ ꝯuenientib unasci locis.
rescere atq int̾ire ñ possint. Nã

Expanded text:
in unum coeunt ac permanent anima corpusque id animal uocatur, cum uero haec unitas utriusque separatione dissoluitur interire nec iam esse animal liquet; ipsum quoque corpus cum in rint unitatem desinit esse quod fuerat; eoque modo percurrenti cetera procul dubio patebit subsistere esse desinit interire. – Consideranti, inquam, mihi plura minime ainquit, quod, in quantum naturaliter agat, relicta subsistendi appetentia uenire ad interitum corruptionemque desideret? – Si animalialendique naturam, nihil in- venio, quod nullis extra cogentibus abiciant manendi inten tionem et ad interitum sponte festinent. Omne na i animal tueri salutem laborat, mortem vero perniciemque devitat. Sed quid de herbis arboribusque, quid de inanima omnino consentiam rebusprorsus dubito. Atqui non est quod de hoc quoque possis ambigere, cum herbas atque arbores intuearis primum sibi conuenientibus innasci locis, rescere atque interire non possint. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾etur ab omnib. ẜ. Nil inꝙͣ
u̾ius excogitari pͭ. Nam uł ad
nichilũ cuncta referunt᷑. ⁊ uno
ueluti u̾tice destituta sine rec¬
tore fluitabaͣnt. aut si qͥd ẽ ad
quod uniu̾sa festinent. id erit
omniũ sũmũ bonoꝵ: lilla su¬
miuĩ inqͥt o alumne lertor. Ip
sam medie u̾itatis notã m̃te
fixisti. Sed in hoc patuit tͥ qͦd
ignorare te pauloañ dicebas.¬
G. Quid inꝗͣ ẜ. Quis eẽt in
rerũ omniũ finem bonũ ẽẽ di¬

Expanded text:
sideretur ab omnibus. Nihil, inquam, uerius excogitari potest. Nam uel ad nihil unum cuncta referuntur et uno ueluti uertice destituta sine rectore fluitabunt, aut si quid est ad quod uniuersa festinent, id erit omnium summum bonorum. Et illa: Nimium, inquit, o alumne laetor, ipsam enim mediae ueritatis notam mente fixisti. Sed in hoc patuit tibi quod ignorare te paulo ante dicebas. Quid? inquam. Quis esset, inqrerum omnium finem bonum e
Abbreviated transcription (Latin):
dus regat᷑: b̾. Memini inꝙͣ.
me inscitiã meã fuisse ⁊ fessum.
Sed quid efferas licet iam ꝓs¬
piciam: planiꝰ tñ ex te audire
desidero. P. Mundũ inquit
adeo regi pauloante ñ dubi

Expanded text:
dus regatur. — Memini, inquam, me inscitiam meam fuisse confessum, sed quid afferas, licet iam prospiciam. planius tamen ex te audire desidero. - Mundum, inquit, hunc deo regi paulo ante minime dubi
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾. B. ludisne inꝙͣ. me: inex¬
tͥcabilem lab̾intum rõnib texens
que nc̃ qͥdem qua egrediaris in
me inꝗͣ. ludimꝰ remq omniũ
maximã d̃i mun̾e ꝙ̃ dudũ dep̃¬
cabam᷑ exegimꝰ. Ea ẽ enim di¬
uine forma substantie. ut neq
in extrema dilabat᷑. nec in se ex
lem rotat dũ se ĩmobilẽ ipsa
beatitudinis me dudũ demõ¬
strante uidisti.⁊ qͦ ĩ sita sit ag
batione depulsa. sospes in pa¬
tͥam meo ductu. mea semita.
meis ⁊̃ uehicłis reu̾taris. B.¬

Expanded text:
t. - Ludisne, inquam, me inextricabilem labyrinthum rationibus texens, quae nunc quidem, qua egrediaris, inme, inquit, ludimus remque omnium maximam dei munere, quem dudum deprecabamur, exegimus. Ea est enim divinae forma substantiae, ut neque in externa dilabatur nec in se extlem rotat, dum se immobilem ipsa beatitudinis me dudum monstrante vidisti, quo etiam sita sit agnrbatione depulsa, sospes in patriam, meo ductu, mea semita, meis vehiculis revertaris.
Abbreviated transcription (Latin):
breuit̾ exponam. Muncꝰ hic ex
tam diu̾sis contͣriis partib. in u¬
nam formam minime coisset. nͥ
unꝰ eẽt qͥ tam diu̾sa ⁊iungeret.
Coniuncta uͦ nat᷑aꝵ ipsa diu̾sitas
inuicem discors ipsa dissonaret
atq diuelleret. nͥ unꝰ eẽt qͥ quod
nexuit ꝯtineret. Ñtamuͦ c̾cus
nat᷑e ordo ꝓced̾et. nec tã dspo¬
sitos motus locis temporib ef¬
ficientia spaciis qͣlitatib expli¬
caret nͥ unꝰ eẽt qͥ has mutõnũ
uarietates manens ipse dispo¬
neret. hoc qͥcqͥd ẽ quo ꝯdita ma¬
nent atq agitantur. usitato
re oꝑam puto. ut felicitatis
pos patͥam sospes reuisas. d qͦ
ꝓposuimꝰ intueam᷑. Nne in be¬
atitudine sufficientiam nũa¬
iumꝰ dm̃q beatitudinẽ ipsẽ eẽ¬

Expanded text:
breuiter exponam. Mundus hic ex tam diuersis contrariisque partibus in unam formam minime conuenisset nisi unus esset qui tam diuersa coniungeret. Coniuncta uero naturarum ipsa diuersitas inuicem discors dissociaret atque diuelleret nisi unus esset qui quod nexuit contineret. Non tam uero certus naturae ordo procederet nec tam dispositos motus locis, temporibus, efficientia, spatiis, qualitatibus explicarent nisi unus esset qui has mutationum uarietates manens ipse disponeret. Hoc, quicquid est, quo condita manent atque agitantur usitato re operam puto ut felicitatis compos patriam sospes reuisas. Sed quae proposuimus intueamur. Nonne in beatitudine sufficientiam numerauimus deumque beatitudinem ipsam e
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ cuncta disponit. si qͥdẽ ꝑ se re¬
git omnia ꝙ̃. bonũ eẽ censuimꝰ.
ł hic ẽ ueluti qͥdam clauus atq
gub̾nacłm quo mundana machi¬
na stabilis atq incorrupta ser-¬
uatui: Uehem̃t̾ assentior in ꝗͣ.¬
P. Sed qđ dicam ñ minꝰ ad ꝯtu¬
tatis clauo gubernare credat᷑¬
iure. eadẽq oã sicuti dociumꝰ
ad bonũ nat᷑ali intñtione festi¬
nent. ñ dubitari potest qͥn uo¬
luntarie regant᷑. sese ꝙ ad dis¬
ponentis nutum. ueluti ꝯueni¬
entia ⁊ temꝑataq rectori sponte

Expanded text:
 cuncta disponit, si quidem per se regit omnia quem bonum esse consensimus, et hic est ueluti quidam clauus atque gubernaculum quo mundana machina stabilis atque incorrupta seruatur. – Vehementer assentior, in. Sed quod dicam non minus ad contutatis clauo gubernare iure credatur eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali intentione festinent, num dubitari potest quin uoluntaria regantur seque ad disponentis nutum ueluti conuenientia contemperataque rectori sponte