comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fruitur utitur: assumit enim ali¬
quid infacultatem uoluntatis.
cum fine delectationis: Non aũt
omnis qui utitur fruitur:si io qd̾
in facultatem uoluntatis assumit.
non ꝓpter illud ipsum querit. s¬
ꝓpter qd̾ appetiuit: Hec igitur tria.
memoria. intelligentia. uoluntas.
quoniam non sunt tres uitȩ.sub
una uita: nec tres mentes sub u¬
na mente. consequenter utiq nec¬
tres substantiȩ sunt: sed subuna
ad se ipsam dr̃: Quod uero memo
ria dicitur adaliquid. relatiue
dicitur: Hoc de intelligentia qͦq
& de uoluntate dixerimus: & in¬
telligentia quippe & uoluntas
ad aliquid dr̃ Uita est autem u¬
naqueq ad se ipsam: & mens et
eẽntia Quo cura tria hec eo sunt
unum. quo una uita. una mens.
una ẽentia: & quicquid aliud
ad se ipsa singula dicuntur: etiam
simul non pluraliter s singłarit̃
dicuntur: Co uero tria: quo ad se
inuicem referuntur: Que si equa¬
lia non eẽnt. non solum singla
singulis. s etiam om̃ibus singͥ̾a

Expanded text:
fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter illud ipsum, sed propter aliud appetivit. 18. Haec igitur tria, memoria, intelligentia, voluntas, quoniam non sunt tres vitae, sed una vita; nec tres mentes, sed una mens: consequenter utiqtres substantiae sunt, sed una subtur, ad seipsam dicitur: quod veria dicitur, ad aliquid relative dicitur. Hoc de intelligentia quoque et de voluntate dixerim: et intelligentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeque ad se ipsam, et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria, quo ad se invicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula;
Abbreviated transcription (Latin):
riorem hominem intelligen¬
tia. sic exteriorem sensu corpo¬
tis preditum: Nitamur igitur sipos¬
sumus. in hoc quoq exteriore inda¬
gare: qualecumq uestigium trini¬
tatis. non quia & ipse codemmodo
sit imago dĩ: Manifesta ẽ quippe
aplica sententia. quȩ interiorẽ ho

Expanded text:
riorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͦ adiungat aliuid adid quo
se ipsamcognoscit: cum audit ut
se ipsam cognoscat: Certe enim nos¬
uit sibi dici. sibi scilicet. que ẽ et
uruit. & intelligit: Sed est &e cadis¬
uer. iuit & pecus: intelligit ant
nec cadauer nec pecus: Sic ergose
ẽẽ. & uiuere. seit quomodo est: et
uunt intelligentia:
Uumgͦ uerbi gr̃a mens aerem
se putat: aerem intelligent pi¬
tat: se tamen intelligere scit: Ae¬
rem autem se ẽẽ non scit. s putat
Secernat qd putat: cernat quod
scit: Hoc ei remaneat. unde ne ille
quidem dubitauerunt: qui alus
atq aliud corpus ẽẽ mentem pii¬
tauerunt: Neq enim omis

Expanded text:
o adjungat aliud ad id quod se ipsam cognoscit, cum audit ut se ipsam cognoscat. Certe enim novit sibi dici, sibi scilicet quae est, et vivit, et intelligit. Sed est et cadaver, vivit et pecus: intelligit autem nec cadaver, nec pecus. Sic ergo se esse et vivere scit, quomodo est et vivit intelligentia. Cum ergo, verbi gratia, mens aerem se putat, aerem intelligere putat, se tamen intelligere scit: aerem autem se esse non scit, sed putat. Secernat quod se putat, cernat quod scit: hoc ei remaneat, unde ne illi quidem dubitaverunt, qui aliud atque aliud corpus esse mentem putaverunt. Neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
tet acciꝑe: Atq itadicat unam ẽẽn¬
tiam. ut ñ existimet aliud alio uł
filius. & sp̃c sc̃s: Q quicqͥd aliud ad
alterutrũ singła dicunt᷑. si c̃ u̾bũ
qd̾ non dr̃ nisi filius. aut donumꝗs¬

Expanded text:
tet accipere. Atque ita dicat unam essentet accipere. Atque ita dicat unam essentiam, ut non existimet aliud alio, vel piritus sanctus, et quidquid aliud ad alterutrum singula dicuntur; sicut Verbum quod non dicitur nisi Filius, aut Donum
Abbreviated transcription (Latin):
eadem natura: qm̃ ex eadem nat᷑a.
& alii tales homines possunt exi¬
stere: In illa uͦ ẽẽntia trinitatis. nul¬
lomodo alia que libet ꝑsona. ex ea¬
dem eẽntia potest existere: Dein¬
de in his rebus. non tantum ẽ unꝰ
homo.quantum tres homines si¬
mul: & plus aliquid s̃ homines
duo. quam unus homo: Ꝙ ins
statius equalibus. plus auri ẽ tres
simul quam singule: & minus au¬
ri est una quam duȩ: At in dõ ñ
aut solus filiꝰ. s tres simul ille subȩ
s̃ singulis qd animalihõ ñ ꝑcipit:
Non enu pot̃ cogitare nͥ moles &
spacia. uł minuta uł gͣndia. uolitan¬
tibus in animo eiꝰ fantasmatibus:
tanꝗͣ imaginib corpoꝵ Ex qua
ĩmundicia donec purgetur: cre
te digne uereq dici pot̃: Neq cum
audierit patre solum dm̃. separa m̃
filium. aut sp̃m scm̃: Cum eo quippe
solus ds̃. cum qͦ & unus ds̃ ẽ. qr oe fi¬
lium cum audimꝰ solũdm̃. sine ul¬
la seꝑatione patͥs aut sp̃c scĩ. opor¬

Expanded text:
eadem natura, quia ex eadem natura eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homines duo, quam unus homo: et statuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. At in Deo nonaut solus Filius; sed tres simul illae substsunt singulis: quod animalis homo non percipit. Non enim potest cogitare nisi moles et spatia, vel minuta vel grandia, volitantibus in animo ejus phantasmatibus tanquam imaginibus corporum. 12. Ex qua immunditia donec purgetur, credte digne vereque dici potest. Neque cum audierit Patrem solum Deum, separet inde Filium, aut Spiritum sanctum: cum eo quippe solus Deus, cum quo et unus Deus est; quia et Filium cum audimus solum Deum, sine ulla separatione Patris aut Spiritus sancti opor
Abbreviated transcription (Latin):
siniero animal. quoniam generis
huius species est equus: om̃is eqꝰ
auimal ẽ: Hon aũt statua om̃is
aurum ẽ: Ido quamius in tribus
latuis aureis. recte dicamus tres
statuas. unum aurum: ñ tamei
ita dicimus ut genus aurum. sta¬
tuas uero species intelligamus:
Dec sic ergo trinitatem dicimus
tres ꝑsonas ł substantias. unam
ẽẽntiam & unum dm̃. tanꝗͣ ex una
materia tria quedam subsistant.
etiam si quicquid illud ẽ. in his
tribus explicatum sit: Hon enim
aliquid aliud eius eẽntia ẽ. preter
istam trinitatem: tam̃ tres ꝑsonas
eiusdem ẽentiȩ. uł tres ꝑsonas u¬
nam eẽntiam dicimus. tres aũt
ꝑsonas ex eadem ẽẽntia non dicimꝰ.
quasi aliud ibi sit qđ ẽẽntia ẽ. ali¬
ud quod ꝑsona: sicut tres statuas
ex eodem auro possumus dicere: ali¬
ud enim ẽ illic ẽẽ aurum. aliudẽẽ
statuas: & cũ dñr tres homines
una natura uł tres hoĩeᷤᷤ eiꝰd nat᷑ȩ.
posst̃ etiam dici tres homines ex

Expanded text:
finiero animal, quoniam generis finiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, unam essentiam et unum Deum, tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid illud est, in his tribus explicatum sit. Non enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tres personas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem auro possumus dicere; aliud enim illuc est esse aurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una natura, vel tres homines ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex
Abbreviated transcription (Latin):
locuti sunt. antequam habereã
ista nomina. q̃ non diu ẽ iͦdis
usum uener̃. idest cẽntiam.ł sul
genus & species scđm ista dicimus:
s. quasi scđm cominunẽ candemq
materiem. sicut ex eodem auro si
fierent tres statue. diceremus tres
statuas. unum aurum. nec tam̃¬
genus diceremus aurum. species
autem statuas: nec aurum speciẽ
statuã uero induudua: Nulla qͥp¬
pe species indiuidua sua transgre¬
ditur: ut aliquid extra comp̃hen¬
dat: Cum enim definiero quid sit
homo. quod est nomen speciale.
singuli quiq homines que s̃ in¬
duuidua. eadem definitione con¬
tinentur: nec aliquid ad eam ꝑti¬
net. quod homo nonsit: Cum uero
aurum definiero. non solȩ statuȩ
siaureȩ fuerint. s & anuli. & si
quid aluid de auro fuerit: ad au¬
rum ꝑtinebit: & si nichil inde fi¬
at. alrum dr̃: quia &e si non sint
auree. non ideo nonerunt statuȩ:
tem nulla species excedit defini¬
conem generis sui: Cum enide¬

Expanded text:
locuti sunt, antequam haberent locuti sunt, antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut in usum venerunt, id est essentiam vel dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim de
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur. abraham abraham.
ysaac. & iacob. tria induudua:
omitto: Illud dico si eẽntia genus
est: una eẽntia iam ñ habet speci¬
eᷤ sic̃ qr genꝰ ẽ animal. unũ animal
iam non habet speti¬
es Non sunt gͦ tres species uns
cies est homo: tres uero ille quas
appellamus subas. siue ꝑsonas si
candem speciem comiunĩt hab̃t
quemadmodum & abrahamcri¬
saac. & iacob. speciem q̃ homo dr̃
communiter habent: non sicut
homo subduuditur in abraham
ysaac &e iacob. ita unus homos
inaliquos singulos homines sibi¬
diuidi potest: Om̃ino enuim ñ pot
quia unus homo iam singulus
homoẽ: Curgͦ una eẽntia in tres
Nam si eẽntia species ẽ. sicut hõ
sic estuna cẽntia. sicut unus hõ.
An sicut dicimus aliquos tres ho¬
mines eiusdem sexus. eiusdem ttr¬
ꝑationis corpr̃is. eiusdem animiu
nam eẽ naturam. tres enum sure
homines. s una natura. sic cẽ ibi
dicimus tres sub̃as unam eẽntiã.
aut tres ꝑsonas unam subamuł

Expanded text:
dicuntur Abraham, dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, omitto: illud dico, si essentia genus est, una essentia jam non habet species; sicut quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres species uniucies est homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem quae homo dicitur, communiter habent; non sicut homo subdividitur in Abraham, Isaac et Jacob, ita unus homo et in aliquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo una essentia in tres Nam si essentia species est sicut homo, sic est una essentia sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse naturam; tres enim sunt homines, sed una natura: sic etiam ibi dicimus tres substantias unam essentiam, aut tres personas unam substant
Abbreviated transcription (Latin):
dicius tres ꝑsonas. cum tres dõs
aut tres ẽẽntias ñ dicamus : nͥ qr
uolumꝰ uł unum aliqd̃ uocabu¬
lũ seruire huic significationi. qͣ
intelligitur trinitas. ne om̃inota¬
ceremus int̾rogati quid tres. cum
tres ẽẽ fateremur: Nam si genus
sona.ut nonnulli sentiunt:omit¬
to illud qd iam dixioportere appel¬
lari tres eẽntias. ut appellantur tres
tres equi. eademq animalia tria:
cum sit species equus. animal genꝰ
Neq enim species ibi pluraliter dic¬
ta ẽ. & genus singulariter. tanquã
diceretur tres equi. unum animal.
sed sicut tres equi speciali nomine.
ita tria animalia. nomine genera
nomine. non speciẽ significari. s
aliquid singulare atq indiuidu
tur. sicut dr̃ homo qͦd commnune ẽ
om̃ib hominibus. s quomͦ dr̃
hic homo. uelut abraham. uelut
ysaac. uelut iacob. uł siquis aliꝰ
qui etiam digito presens demon¬
strari possit: sicquoq illos eadem
ratio consequetur: Sieut eni

Expanded text:
tres dicimus personas, cum tres Deos tres dicimus personas, cum tres Deos aut tres essentias non dicamus; nisi quia volumus vel unum aliquod vocabulum servire huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres esse fateremur? Nam si genus sona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi, oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali personae nomine non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuutur sicut dicitur homo, quod commune est omnibus hominibus, sed quomodo dicitur hic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio consequetur. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt tres subas. tres ypostasis:
possent dicere tres ꝑsonas tria ꝓ¬
sopa: Illud autem maluer̃. qd for¬
tasse scđ̾m lingue suȩ consuetudi¬
nem aptius diceretu: namq et
inꝑsonis eadem ratio ẽ: Non eium ⁊¬
aliud ẽ deo ẽẽ. aliud ꝑsonam eẽ: s
lliqui tres amici. aut tres ꝓpitiqͥ.
uit tres uicini. quidsint ad inui¬
um. ñ qͥd unusqͥsq eoꝵ sit ad se ip¬
sum: Qua ꝓpt̃ quilibet ex eis. a¬
micus ẽ duorum ceterorum. aut
ppinqꝰ aut uicinus: qr hec nomi¬
na relatiuam significationẽ ha-¬
bent: Quidgͦ: Non placet dicamꝰ
patrem ꝑsonam eẽ filii &e sp̃c scĩ.¬
patris & filii: Sedneq ꝑsona. ali
cubi ita dici solet. Neq in hac tri¬
nitate. cum dicimus ꝑsonam patͥs:
aliud dicimus. quam subam patͥs:
Quo circa ut suba patris ipse pa¬
ter ẽ. non quo pater ẽ. sed quo ẽ: ita
& ꝑsona patris. non aliud quã ipse
magnum quod bonum eẽ: ita hoc
sic̃ unamcentiã & unumdm̃. sed

Expanded text:
dicunt tres substantias, tres hypostases, dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linguae suae consuetudinem aptius diceretur. Nam et in personis eadem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed untur aliqui tres amici, aut tres propinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid ergo? num placet ut dicamus Patrem personam esse Filii et SpiPatris et Filii? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse magnum, quod bonum esse; ita hoc sicut unam essentiam et unum Deum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. quod illam uł illam formam c¬
loremue retincre: Res gͦ mutali¬
les neq simplices: ꝓprie dicuntur
sub̾ȩ: Ds̃ autem si subsistit. ut sũn
ꝓprie dici possit: inest in eo aliquas
tanquam in subiecto: & non ẽ sim¬
plex cui hoc sit eẽ quod illi ẽ. qͥc
modi de deo non incongrue dr̃.
Hefas ẽ autem dicere. ut subfistis
& subsit ds̃ bonitati suȩ: atq illibe¬
nitas non suba sit uł potius ẽenas
neq ipse ds̃ sit bonitas sua: sed
in illo sit. tanquam in subiecto:
Unde manifestum ẽ dm̃ abusiue
sub̾am uocari. ut nomine usitati
dicioporteat eẽntiam: Est enm
uere solus: quia incommutabil
ẽ. Idq suum nom̃. famulo sub
moysi enunciauit: cumait. Ego
sum qui sum: & dices ad eos. qui
est misit me ad uos: S tam̃ siue
rlatiue ad aliquid: Unde hoc est
dõ cẽ: qd subsistere: Ꝙ idõ si una eẽn¬
ta trinitas: una etiam suba Ifortasu¬
sis gͥ commodius dicuntur tres ꝑ¬
ramus: quamꝗͣ &e illi si uellent. sic̃

Expanded text:
illam vel illam formam coloremve retinere. Res ergo mutabiles neque simplices, proprie dicuntur substantiae. Deus autem si subsistit ut substantia proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et non est simplex, cui hoc sit esse quod illi est quidquid modi de Deo non incongrue dicitur: nefas est autem dicere ut subsistat et subsit Deus bonitati suae, atque illa bonitas non substantia sit vel potius essentia, neque ipse Deus sit bonitas sua, sed in illo sit tanquam in subjecto: unde manifestum est Deum abusive substantiam vocari, ut nomine usitatiodici oporteat essentiam. Est enuere solus, quia incommutabilis est idque suum nomen Moysi esse nuntiauit cum ait: Ego sum qui sum, et dices ad eos: Qui est misit me ad uos. Sed tamen siurelative ad aliquid. Unde hoc est Deo esse quod subsistere, et ideo si una essentia Trinitas, una etiam substantia. Fortassis igitur commodius dicuntur tres piramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
S ce modus aliquis adhibendus ẽ
deoq supplicandum deuotissima
pietate. ut intellectum aꝑiat. &stu¬
dium contentionis absumat: quo
possit mente cerni ẽẽntia u̾itatis.
sine ulla mole. sine ulla mutabilita¬
te: Hc̃ itaq inquantum ipse adiu¬
uat creator mire misericors. atten¬
damus hȩc quȩ modo interiore. ꝗͣ
suꝑiora tractaiumus. cum sint eod
seruata illa regula. ut qd intellec¬
tui nr̃o nondum eluxerit: a firmi¬
tate  dĩ non dimittatur: .
aliquid duas aut tres ꝑsonas. qͣ
carnalis. non obaliuid nisi qr uera
q̃ creata s̃. sentit ut pot̃: ueritarem
autem ipsã ꝑ quam cuncta creata
s. non potest intueri: Damsi poss:
nullomodo ẽẽt lux ista corporea
manifestior. quam ħ qd diximus:
Insub̃a quippe ueritatis. qm̃
sola uere ẽ: non est maius aliqͥd
nisi qd ueruis ẽ: Quicquidaũt in¬
tilligibile. atq in cominutabile ẽ.
non aliud alio uerius ẽ: quia eque
incommutabilit̾ eternũ ẽ. nec qd̃

Expanded text:
sed et modus aliquis adhibendus est, sed et modus aliquis adhibendus est, Deoque supplicandum devotissima pietate, ut intellectum aperiat, et studium contentionis absumat, quo possit mente cerni essentia veritatis, sine ulla mole, sine ulla mobilitate. Nunc itaque, in quantum ipse adjuvat Creator mire misericors, attendamus haec, quae modo interiore quam superiora tractabimus, cum sint eadem: servata illa regula, ut quod intellectui nostro nondum eluxerit, a firmitate fidei non dimittatur. aliquid duas aut tres personas qucarnalis, non ob aliud, nisi quia vera quae creata sunt sentit ut potest; veritatem autem ipsam qua creata sunt non potest intueri: nam si posset, nullo modo esset lux ista corporea manifestior quam hoc quod diximus. In substantia quippe veritatis, quoniam sola vere est, non est major aliqua, nisi quae verius est. Quidquid autem intelligibile atque incommutabile est, non aliud alio verius est, quia aeque incommutabiliter aeternum est: nec quod
Abbreviated transcription (Latin):
iximus alibi ea dici ꝓpͥe i
illa trinitate. distincte adsin¬
gulas ꝑsonas ꝑtinentia quȩ
relatiue dicuntur adinuicem: sic̃
pat̃ & filius. & utriusq donum spc
sc̃s̃: Non enim pat̾ trinitas. aut filiꝰ
s unum ipsam trinitatẽ: sic̃ ds̃ pat̃.
bonus filius. bonus sp̃c sc̃s. Q om̃ps¬
quicquid aliud ñ adiniucẽ relati¬
ue. s ad se singuli dicuntur: Hoc
enim scđm eẽntiam dicunt᷑. qr h ẽ
ibi eẽ qd magnum eẽ. qd̾ bonũ. qd
sapientem eẽ: & quicqͥd aliud ad se¬
uersitas eẽntiȩ:. s ut uł uno aliqͦ
uocabulo responderi possit. cum
dr̃ quid tres. uł quid tria: tantãq
ẽẽ equalitatem in ea trinitate. ut
non solum pat̾ non sit maior ꝗͣ
filius. qd attinet ad diuinitatẽ.
s nec pater ⁊ filius simul maiis
aliqͥd sint quam sp̃c sc̃s: aut singͥa
queq ꝑsonaquelibet trium. minus
aliquid sit quam ipsa trinitas: Bita
S hec. & si sepius uersando repetant᷑
familiarius quidem innotescunt.

Expanded text:
iximus alibi, ea dici proprie in illa Trinitate distincte ad singulas personas pertinentia, quae relative dicuntur ad invicem, sicut Pater et Filius, et utriusque Donum Spiritus sanctus: non enim Pater Trinitas, aut Filiussed unum ipsam Trinitatem: sicut Deus Pater, bonus quidquid aliud non ad invicem relative, sed ad se singuli dicuntur: hoc enim secundum essentiam dicuntur, quia hoc est ibi esse quod magnum esse, quod bonum, quod sapientem esse, versitas essentiae, sed ut vel uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequalitatem in ea Trinitate, ut non solum Pater non sit major quam Filius, quod attinet ad divinitatem, sed nec Pater et Filius simul majus aliquid sint quam Spiritus sanctus, aut singula quaeque persona quaelibet trium minus aliquid sit quam ipsa Trinitas. Dicta sunt haec, et si saepius versando repetantur, familiarius quidem innotescunt:
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃e. quanos quoq ita posse ui¬
uere qui homines sumus. ex eo qd̃
aliqui homines ita iuxer̃ minime
desꝑamus. & ħ ut desideremus ar¬
dentius. ⁊ fidentius deprecemur:
Ita & ipsorum uitam. facit a nob̾¬
diligi forme illuis dilectio. scd̃m
quam uixisse creduntur: & illoꝵ
uita credita. in eandem formam
flagrantiorem excitat caritatem.
ut quanto flagrancus diligimꝰ
dm̃. tanto certuis seremusq uioe¬
amus. quia in dõ conspicimus in¬
commutabilem formam iusticie.
scđm quam hominem uiuere opo¬
tere iudicamus: Ualet gͦ fides ad cas¬
nitionem &e ad dilectionem dĩ. non
tanquam om̃ino incogniti. aut
om̃ino non dilecti: s quo cognos¬
car᷑ manifestius. & quo firmius
diligatur:.

Expanded text:
et spem, qua nos quoque ita posse viet spem, qua nos quoque ita posse vivere, qui homines sumus, ex eo quod aliqui homines ita vixerunt, minime desperamus, ut hoc et desideremus ardentius, et fidentius precemur. Ita et ipsorum vitam facit a nobdiligi formae illius dilectio, secundum quam uixisse creduntur, et illorum uita credita in eandem formam flagrantiorem excitat caritatem, ut quanto flagrantius diligimus deum, tanto certius sereniusque uideamus, quia in deo conspicimus incommutabilem formam iustitiae, secundum quam hominem uiuere oportere iudicamus, ualet ergo fides ad cognitionem et ad dilectionem dei, non tamquam omnino incogniti aut omnino non dilecti, sed quo cognoscatur manifestius et quo firmius diligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dextris & sinistris. ꝑ głam or ig¬
nobilitatem. ꝑ infamiam ⁊ bonã
famam. ut seductores ⁊ ueraces.
ut qui ignoramur & cognoscim᷑
quasi morientes & ecce uiumus.
ut cohercit & non mortificati. ut
tristes semꝑ autem gaudentes.
sicut egeni multos autem ditan¬
tes. tanquam nicħ habentes & omĩa
possidentes: Quid est autem quod
accendimur in dilectionem paulz
apłi cum ista legimus. nisi quod
credimus eum ita uixisse: uiuen¬
dum audem sic eẽ dĩ ministris. nõ
de aliquibus auditum credimus:
s intus apud nos. uł potius supra
nos in ipsa ueritate conspicimus:
Illum gͦ quem sic uixisse credimus.
ex hoc qd uidemus diligimus ⁊ et
nisi hanc formam quam semꝑ sta¬
bilem atq incommutabilem cer¬
nimus. precipue diligeremus: ñ
ideo diligeremus illum. qr erus iu¬
tam cum in carne uuieret. huic
forme coaptatam. & congruentẽ
fuisse: fide retinemus: S nescio
quomodo amplius & in ipsius
formȩ caritatem excitamur ꝑ fidẽ.
qua credimus uixisse sic aliquẽ:

Expanded text:
dextris et a sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus; ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes ? Quid est quod accendimur in dilectionem Pauli apostoli, cum ista legimus, nisi quod credimus eum ita vixisse? Vivendum tamen sic esse Dei ministris, non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, vel potius supra nos in ipsa veritate conspicimus. Illum ergo quem sic vixisse credimus, ex hoc quod videmus diligimus. Et nisi hanc formam, quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia ejus vitam, cum in carne viveret, huic formae coaptatam et congruentem fuisse, fide retinemus. Sed nescio quomodo amplius et in ipsius formae charitatem excitamur, per fidem qua credimus vixisse sic aliquem;
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm: nonẽ indilectione: Et qui ñ ẽ
indilectione. non ẽ in dõ: quia ds̃
dilectio ẽ: Porro qui non ẽ in dõñ
est in lumine:quia ds lumenẽ. &
tenebre in eo non s̃ ullȩ: Quigͦ ñ ẽ
in lumine. quid mirum si ñ uidet
lumen. id est non uidet dm̃ quia
intenebris ẽ: frẽm autem uidet
humano uisu: qͦ uidĩ ds̃ non pot̃:
S si cum quem uidet humano
iusu sp̃ali caritate diligeret: uid&
dm̃ qui ẽ ipsa caritas. uisu int̾iore
quo uideri pot̃ Itaq qui frẽm
quem uidet non diligit :dm̃quẽ
ꝓpterea ñuidet. quia ds̃ dilectio¬
est. qua caret qui frem non diligit.
quomodo potest diligere: Hec
illa iam questio moueat. quantũ
quantum dõ: quia dõ incompara¬
biliter plus quam nob̃: fr̃i autem
quantum nob̃ ipsis: Hos autem ip¬
sos tantomagis diligimus: qͣnto
magis diliguus dm̃:. ix.¬
x una igitur eademq caritate.
Quid enim ẽ queso qd exardescimꝰ
cum audimus & legimus. ecce nunc

Expanded text:
fratrem, non est in dilectione, et qui non est fratrem, non est in dilectione, et qui non est in dilectione, non est in deo, quia deus dilectio est. porro qui non est in deo, non est in lumine, quia deus lumen est et tenebrae in eo non sunt ullae. qui ergo non est in lumine, quid mirum, si non uidet lumen, id est non uidet deum, quia in tenebris est? fratrem autem uidet humano uisu, quo uideri deus non potest. sed si eum quem uidet humano uisu spiritali caritate diligeret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qui fratrem, quem uidet, non diligit, deum, quem propterea non uidet, quia dest, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest diligere? Nec illa jam quaestio moveat, quantum quantum Deo: incomparabiliter plus quam nobis Deo, fratri autem quantum nobis ipsis: nos autem ipsos tanto magis diligimus, quanto magis diligimus Deum. Ex una igitur eademque charitate Quid enim est, quaeso, quod exardescimus, cum audimus et legimus: ecce nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ita dic̃ Dilectissimi diligamus
inuicem. quia dilectio ex dõ ẽ. &
om̃is qui diligit ex deo natus et
& cognouit dm̃ Iui non diligit
non cognouit dm̃: quia ds̃ dilce¬
tio ẽ: Itacontextio: satis aꝑtissum¬
q declarat eandem ipsam fr̃nam
dilectionem: Nam fr̃na dilectioẽ
qua diligimus inuicem: & quan¬
non solum ex dõ. s etiam deum
ẽẽ: tanta uidemus auctoritate y¬
dicari: Cum gͦ dedilectione dil¬
gimus frẽm: de dõ diligimꝰ fr̃m:
& fieri pot̃ ut eandem dilectionẽ
non precipue diligamus: qͣ frẽm
diligimus: inde colligimus. dil
illa precepta. non posse eẽ sine in¬
uicem: quoniam quippe dilectio ẽ:
Dm̃ certe diligit: qui diligit dilec¬
tionem: Dilectionem autem neces
Se ẽ diligat: qui diligit frẽm:
& ideo paulopꝰ ait. non pot̃ dm̃ di¬
ligere quem ñ uidec. qui fr̃em su¬
um quem iudet non diligit: Quia
hȩc illicausa ẽ ñ uidendi dm̃: qł
non diligit frẽm: Iui enim ñdilig̃

Expanded text:
ita ait: Dilectissimi, diligamus ita ait: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est. Et omnis, qui diligit ex Deo natus est, et cognovit Deum; qui non diligit, non cognovit Deum, quia Deus dilectio est . Ista contexio satis aperte declarat, eamdem ipsam fraternam dilectionem nam fraterna dilectio est qua diligimus invicem non solum ex Deo, sed etiam Deum esse tanta auctoritate go de dilectione diligimus fratrem, de Deo diligimus fratrem: nec fieri potest ut eamdem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. Unde colligitur, duo illa praecepta non posse esse sine invicem. Quoniam quippe Deus dilectio est; Deum certe diligit, qui diligit dilectionem: dilectionem autem necesse est ut diligat, qui diligit fratrem. Et ideo paulo post ait, Non potest Deum diligere quem non videt, qui fratrem quem videt non diligit : quia haec illi causa est non videndi Deum, quod non diligit fratrem. Qui enim non diligit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ut moueamur caritate. ad
aliquod bonum: qr cum diligimꝰ
caritatem. aliquid diligentẽ dili¬
gimus: ꝓpt̾ hoc ipsum q diligit
aliquid Eigo qd diligit caritas ẽ.
ut possit etiam ipsa caritas diligi.
Caritas enim non ẽ quȩ nicħ diligit.
Si autem se ipsamdiligit. diligit
aliquid: oportet ut caritate se dili.¬
gat. Sicut enim uerbum indicat
aliquid. indicat etiam se ipsum:
s non se uerbum indicat. nisise
aliquid indicare indicet: sic et
caritas diligit quidem s nis se
aliquid diligentem diligat. ñ ca¬
ritate se diligit: Quid gͦ diligit
caritas. nisi qd̃ caritate diligimis
lumine mance: & scandalum non
ẽ in eo Manifestum ẽ qd iustici
ꝑfectionem: infr̃ĩs dilectione posu-¬
erit: Nam in quo scandalum nonc̃.
utiq ꝑfectus ẽ: Et tamen uidet᷑¬
de dilectione dĩ tacuisse: qd numqͥ
faceret: nisi quia in ipsa fr̃na dilte¬
tione. uult intelligi dm̃: Aꝑtissi¬
me enim in eadem epła. paulopost

Expanded text:
ipsa, ut moueamur caritate ad ipsa, ut moueamur caritate ad aliquod bonum, quia, cum diligimus caritatem, aliquid diligentem diligimus propter hoc ipsum, quia diligit aliquid. ergo quid diligit caritas, ut possit etiam ipsa caritas diligi? caritas enim non est, quae nihil diligit. si autem se ipsa diligit, diligat aliquid oportet, ut caritate se diligat. sicut enim uerbum indicat aliquid, indicat etiam se ipsum; sed non se uerbum indicat, nisi se aliquid indicare indicet: sic et caritas diligit quidem se, sed nisi se aliquid diligentem diligat, non caritate se diligit. quid ergo diligit caritas nisi quod caritate diligimus?lumine manet et scandalum in eo non est . Manifestum est quod justitiae perfectionem in fratris dilectione posuerit. Nam in quo scandalum non est, utique perfectus est, et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse; quod nunquam faceret, nisi quia in ipsa fraterna dilectione vult intelligi Deum. Apertissime enim in eadem Epistola paulo post
Abbreviated transcription (Latin):
Ugam: Diligat frẽm. & diligat ean¬
dem dilectionem: Magis enim no¬
uit dilectionem qua diligit: quã
frẽm quem diligit Ecce iam pot̃
notiorem dĩ habere quam frẽm:
Pane notiorem quia presentiorẽ:
notiorem quia interiorem: notio¬
rem quia certiorem: Amplectere
dilectionem dm̃: & dilectione am¬
plectere dm̃ Ipsa ẽ dilectio. quȩ
om̃s bonos angłos. & om̃s dĩ ser¬
uos consociat uincło scĩtatis.
nosq & illos. coniungit inuicem
nob. & subiungit sibi. Quanto gͥ
saniores sumus atumore suꝑbie:
tanto sumus dilectione pleniores:
& quo nisi deo plenus ẽ. qui plenꝰ
est dilectione: At enum caritate ca¬
ritatem iuideo. & quantum possum
eãmente conspicio. & credo scͥpturȩ
dicenti qm̃ ds̃ caritas ẽ: & qui mance
incaritate. in dõ manet: S cum illã
uideo: ñ in ea uideo trinitatem: Im¬
mo uͦ uideo trinitatem: si caritatẽ
uideo: S commonebo si potero: ut
uidere te uideas: Adsit tantum

Expanded text:
gam". diligat fratrem et diligat eangam". diligat fratrem et diligat eandem dilectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem, quem diligit. ecce iam potest notiorem deum habere quam fratrem, plane notiorem, quia praesentiorem, notiorem, quia interiorem, notiorem, quia certiorem. amplectere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui plenus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum possum, eam mente conspicio et credo scripturae dicenti: quoniam deus caritas est, et qui manet in caritate, in deo manet. sed cum eam uideo, non in ea uideo trinitatem. immo uero uides trinitatem, si caritatem uides. sed commonebo, si potero, ut uidere te uideas. adsit tantum
Abbreviated transcription (Latin):
posse: qd̾ contremiscant. qui talia
non possunt: Itaq ipse dominus
ihe xp̃c talia faciens. ut miranteᷤ
doceret ampliora: & tempr̃alibus
ĩsolitis intentos atq suspẽsoᷤᷤ ad ȩt̾na
atq interiora conuerter&: ueni¬
te inquit ad me om̃s qui labora¬
tis &e onerati estis & egouos refi¬
ciam: tollite uigum meum suꝑ
uos. & non ait discite ame quatri
duanos mortuos suscitare: s ait
discite a me quia mitis sum ce hu¬
milis corde: Potentior ẽ enim & tu¬
cior solidissima humilitas: quam
uentosissima celsitudo Ꝙ idõ se¬
quitur dicens: & inuenietis requi¬
emanimab urĩs Dilectio enim
non inflatur. & ds̃ dilectio ẽ: & fi¬
deles indilectione acquiescunt illi:
Reuocat abstrepitu qui foris ẽ:ad
gaudia silentia: Ecce ds̃ dilectioẽ:
Ut quid imus & currimus in sub¬
limnia celorum & uma t̾rarum: que¬
rentes cum qui ẽ apud nos. si nos
uelimus ẽẽ apud eum: . UIII.¬
Nemo dicat. non noui quid dili¬

Expanded text:
posse qposse qnon possunt. Itaque ipse Dominus Jesus Christus talia faciens, ut mirantes doceret ampliora, et temporalibus insolitis intentos atque suspensos ad aeterna atque interiora converteret: Venite, inquit, ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et reficiam vos; tollite jugum meum super vos. Et non ait, Disduanos mortuos . suscitare, sed ait: discite a me, quia mitis sum et humilis corde. potentior est enim et iustior solidissima humilitas quam uentosissima celsitudo. et ideo sequitur dicens: et inuenietis requiem animabus uestris. dilectio enim non inflatur, et: deus dilectio est, et: fideles in dilectione adquiescunt illi, reuocati ab strepitu, qui foris est, ad gaudia, silentia. ecce deus dilectio est, et quid imus et currimus in sublimia caelorum et ima terrarum quaerentes eum qui est apud nos, si nos esse uelimus apud eum? Nemo dicat: "non noui quod dili
Abbreviated transcription (Latin):
tio proximi ad ꝑfectionem precii
uidetur. & taceri de dilectione dl.
cum inutroq precepto lex pendes
ligat: Ds̃ autem dilectio ẽ: &e qll
manet indilectione. in dõ mar̃.
Consequens gͦ est: uit precipue dm̃
diligat Quaꝓpt̃ qui querunt dm̃
pistas potestates quȩ mundo p̃st̃.
ul partibus mundi. auferuntur
ab eo. longeq iactantur: ñ int̾ualł
locorum. s diuersitate affectuum:
Exterius enim conantur tre. & inte¬
riora sua deserunt: quibus intior
ẽ ds̃. Itaq etiam si aliquam scãm
celestem potestatem. uł audierint.
uł uccumq cogitauerint. facta
magis eius appetunt que humana
miratur infirmitas : ñ imitantur
pictatem: qua diuina requies com¬
paratur: Malunt enim suꝑbe ħ
posse quod angłs. quam deuote
hoc ẽẽ qd angłs. Non enun sc̃s qͥs¬
quam potestate sua gaudet. s eiꝰ
aquo habet posse. quicquid con¬
gruenter potest: & nouit potentiꝰ
ẽẽ coniungi om̃ipotenti pia uo-¬
luntate: quam ꝓpria potestate

Expanded text:
tio proximi ad perfectionem praecipi videtur, et taceri de dilectione Dei; cum in utroque praecepto Lex pendeatligat. Deus autem dilectio est, et qui manet in dilectione, in Deo manet . consequens ergo est ut praecipue deum diligat. Quapropter qui quaerunt deum per istas potestates, quae mundo praesunt uel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque iactantur, non interuallis locorum, sed diuersitate affectuum; exterius enim conantur ire et interiora sua deserunt, quibus interior est deus. itaque etiam si aliquam sanctam caelitem potestatem uel audierint uel utcumque cogitauerint, facta magis eius appetent, quae humana miratur infirmitas, non imitantur pietatem, qua diuina requies comparatur. malunt enim superbe hoc posse quod angelus, quam deuote hoc esse quod angelus. non enim sanctos quisquam potestate sua gaudet, sed eius a quo habet posse quidquid congruenter potest, et nouit potentius esse coniungi omnipotenti pia uoluntate, quam propria uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ostenduntur.: Uterq autem simul
una sapientia. & una eẽntia: ubi
hocest eẽ quod sapere: Non autem
simul uterq uerbum. aut filius: qr
non hoc ẽ eẽ quod uerbum ẽe. aut
filium eẽ: sicut iam satis ostendi¬
mus ista relatiue dici:¬
ur gͦ in scͥpt̾is nũq̃ fere de sapĩa ꝗͦ¬
sogenita ẽ conũtuntur & illustrã¬
dir: In ipsis enim fit aliquid
quod uocetur eorum¬
sapientia. uł illud scripturis ꝓnun¬
ciantib atq narrantib. quod u̾bũ

Expanded text:
ostenduntur. Uterque autem simul ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium esse: sicut jam satis ostendimus ista relative diciCur ergo in Scripturis nunquam fere de sapientised genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorumsapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quod Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
coquo eẽntia. & ideo quia una ẽẽn¬
tia: una sapientia: Quoniam ueto
& uerbum sapientia ẽ. sednon co
uerbum. quo sapientia: uerbume¬
nim relatiic. sapientia ẽẽntialit̃
intelligitur. id dici accipiamus cũ
dr̃ uerbum. ac si dicatur nata sapi¬
entia. ut sit & filius & imago: Et
hec duo cum dicuntur. id est nata
sapientia. inuno corum quoẽ na¬
ta: & uerbum &e imago &e filus
intelligatur: & in his omnib no¬
minib. non ostendatur eẽntia: qr
relatiue dicuntur: At in altero qd
est sapientia. quoniam & ad se dr̃.
seipsa enim sapiens ẽ & iam ẽẽn¬
tia demonstretur: & hoc ẽ eius eẽ
quodsaꝑe: Unde pater &e filius si¬
mul una sapientia. quia una eẽntia.
&e singillati sapientia de sapien¬
tia. sicut eẽntia de eẽntia: Quappt̃
non quia pater non est filius. & fi¬
lius non est pater. aut ille ingenitꝰ
ille autem genitus. idõ non una eẽn¬
tia: quia his nominib. relatiua eoꝵ

Expanded text:
eo quo es entia. Et ideo quia una esseneo quo es entia. Et ideo quia una essentia, una sapientia. Quoniam vero et Verbum sapientia est, sed non eo Verbum quo sapientia; Verbum enim relative, sapientia essentialiter intelligitur: id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur, nata sapientia, ut sit et Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur, id est, nata sapientia, in uno eorum eo quod est nata, et Verbum, et imago, et Filius intelligatur, et in his omnibus nominibus non ostendatur essentia, quia relative dicuntur: at in altero quod est sapientia, quoniam et ad se dicitur, se ipsa enim sapiens est, etiam essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. Unde Pater et Filius simul una sapientia, quia una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dum lumen de lumine. & utrumq
unum lumeri. sic intelligat᷑ sapien¬
tia de sapientia: & utrumq una
sapientia: Ergo et una essentia:
quia hoc ẽ ibi eẽ. quod saꝑe: Quod
enim est sapientiȩ saꝑe. ⁊ potentiȩ
posse. & eternitati eternum. & iusti¬
cie iustum eẽ. magnitudini magnr̃
eẽ. hoc est eẽntiȩ ipsum eẽ. Eẜ quia
in illa simplicitate nonẽ aliud sa¬
pere quam cẽ. eadem ibi sapientia
que eẽntia:.
&e filius simul ambo unum uerbũ
quia non simul ambo unus filus.
Sicut cium filius ad patrem refir.
non ad se ipsum dr̃: ita ce uerbum
adeum cuius uerbum ẽ refertur
cum dr̃ uerbum: Eo quippe filius
quo uerbum: & co uerbum quofi¬
lius Quoniam gͥ pater ce filius
simul. nonutiq unus filius: con¬
sequens ẽ. ut pater ce filius. simuil
ñ ambo unum uerbum: S ꝓpt̾ea
non eo uerbum qͦ sapientia. quia
uerbum ñ ad se dr̃: s tantum rela¬
tiue ad eum euius uerbum ẽ. sic̃
filius ad patrem: Sapientia uero

Expanded text:
dum lumen de lumine, et utrumque dum lumen de lumine, et utrumque unum lumen; sic intelligatur sapientia de sapientia, et utrumque una sapientia: ergo et una essentia; quia hoc est ibi esse quod sapere. Quod enim est sapientiae sapere, et potentiae posse, et aeternitati aeternam esse, justitiae justam esse, magnitudini magnam esse; hoc est essentiae ipsum esse. Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere quam esse, eadem ibi sapientia est quae essentia. et Filius simul ambo unum Verbum, quia non simul ambo unus Filius. Sicut enim Filius ad Patrem refertur, non ad se ipsum dicitur; ita et Verbum ad eum cujus Verbum est refertur, cum dicitur Verbum. Eo quippe Filius quo Verbum, et eo Verbum quo Filius. Quoniam igitur Pater et Filius simul non utique unus Filius, consequens est ut Pater et Filius simul non amborum unum Verbum. Et propterea non eo Verbum quo sapientia; quia Verbum non ad se dicitur, sed tantum relative ad eum cujus Verbum est, sicut Filius ad Patrem: sapientia vero
Abbreviated transcription (Latin):
ñ manebit candor ille:atq om̃ino
eẽ desinet: Qd si &e pater qui ge¬
nuit sapientiam. ex ea fit sapieis.
neq hoc est illi eẽ quod sapere. qͣ¬
litas euis est filius. non ꝓles eius:
& non ibierit iam summa simpli¬
citas: S absit ut ita sit: quia ue¬
re ibi est summe simplex eẽntia:¬
hoc est gͦ ibi cẽ quod sapere: Quod
si hoc est ibi eẽ quod saꝑe: ñ ꝑ illam
sapientiam quam genuit sapiens
est pater: Alioquin non ipse illam
sed illa eum genuit: Quidenim ali¬
Quaꝓpt̃ que causa illi ẽ ut sapiens
sit. ipsa illi causa ẽ ut sit proinde si
sapientia quam genuit. causa ẽ illi
ut sapiens sit: &e ut sit. ipsa illi cau¬
sa est. quod fieri non pot. insi gignen¬
do eum aut faciendo: S neq geni¬
tricem neq conditricem patris. ullo
modo quisquam dixerit sapienti¬
am: Quid enim ẽ insanius: Ergo
ce pater ipse sapientia ẽ: & ita dr̃
filius sapientia patris. quomͦ dr̃
lumen patris: idẽ ut quemadmno¬

Expanded text:
non manebit candor ille, sed omnino non manebit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa simplicitas. Sed absit ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia:hoc ergo est ibi esse quod sapere. Quod si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam sapientiam quam genuit sapiens est Pater; alioquin non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliQuapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sapientia est: et ita dicitur Filius sapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris; id est, ut quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
& utrumq una sub̃a: Sic̃ autem
absurdum ẽ dicere. candidum ñ
ẽẽ candorẽ: sic absurdum ẽ dicere.
sapientem ñ eẽ sapientiam: Et
sicut candor ad se ipsum candidꝰ
dr̃. ita & sapientia ad se ipsam dr̃
sapiens:s candor corprĩs non est
ẽẽntia. quoniam ipsum corpus eẽn¬
tia ẽ: &x illa eius qualitas. Unde
& abea dicitur candidum corpus.:
cui non hoc ẽ ẽẽ. quod candidum
eẽ: Aliud enim ibi forma: & aliud
color: & utrumq ñ in se ipso. s in
aliqua mole: que moles.nec forma
nec color ẽ. s formata. atq colorata:
Sapientia uero & sapiens ẽ: & se
ipsa sapiens ẽ: E quoniam quec̃q
anima participatione sapientie fit
sapiens. si rursus desipiat. manet
tamen inse ipsa sapientia: nec cum
fuerit anima instulticiam commu¬
tata. illa mutatur: Honita ẽ in eo
qui ex ea fit sapiens. quemadmo¬
dum candor in corpr̃e: qd ex illo
candidum ẽ Cum enim corpꝰ u
alium colorem fuerit cõmutatũ.

Expanded text:
et utrumque una substantia. Sicut autem et utrumque una substantia. Sicut autem absurdum est dicere, candidum non esse candorem; sic absurdum est dicere, sapientem non esse sapientiam: et sicut candor ad se ipsum candidus dicitur, ita et sapientia ad se ipsam dicitur sapiens. Sed candor corporis non est essentia; quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum corpus, cui non hoc est esse quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color; et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa non ẽ eẽntia: hucaccedit q
homo dominus. & homoseruus.
& equus uimentum. & numinis
arra: Homo enim. & equus. et
latiue dominus diceretur: & si
qd̃ iumentum relatiue diceretur:
ta si numinus ñ eẽt aliqua sub̾a:
nec arra poss: relatiue dici: Qua ꝓpt̃
sice pater non est aliquid adse ip¬
sum: non est omnino qui relatiue
dicatur ad aliquid: Non enun sic̃
ad aliquid coloratum. refertur co¬
lor eius. nec om̃ino ad se dr̃ color.
s semꝑ alicuius colorati ẽ: Illud
autem cuius color ẽ. etiamsi eo qd̃
coloratum dr̃ ad colorem refertur.
tamenid qd corpus dr̃ ad sedicit᷑.
ullomodo ita putandum ẽ. patrẽ
non dici aliquid ad se ipsum. sed
quicquid dr̃ ad se. ad filium dici.
eundem uͦ filium. & ad se ipsum di¬
cl& ad patrem: Cum enim dr̃ mag¬
nitudo magna. &e uirtus potens:
utiq ad se ipsum: & magnitudo
atq uirtus: magni & potentis pa¬
ts. qua pater magnus. & potens
ẽ: Non gͦ ita sed utrumq sub̃a:

Expanded text:
ipsa non est essentia. Huc accedit, ipsa non est essentia. Huc accedit, homo dominus, et homo servus, et equus jumentum, et nummus arrha, homo et equus et lative dominus diceretur: et si quod jumentum relative diceretur: ita si nummus non esset aliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum, non est omnino qui relative dicatur ad aliquid. Non enim, sicut ad aliquid coloratum refertur color ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod coloratum dicitur, ad colorem refertur, tamen id quod corpus dicitur, ad se dicitur: ullo modo ita putandum est Patrem non dici aliquid ad se ipsum, sed quidquid dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et potens est. Non ergo ita, sed utrumque substantia,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ẽẽntia quam genuit. sic̃ hac
ipsa magnitudine magnus quã
genuit: gͦ & magnitudo dr̃ ad se
filius. gͦ et uirtus. & sapientia. uer¬
bum. &e imago Quid autem ab¬
surdius quam inaginem ad sedici
aut si ñ idipsum ẽ imago. & uer.¬
bum. qd ẽ uirtus & sapientia. sed
illa relatiue dicuntur. hec autẽ
ad se ñ ad aliud: incipit ñ ea sapi¬
entia quam genuit sapiens eẽ
pater. quia ñ pot̃ ipse ad eandem
relatiue dici: & illa ad cum relati¬
ue non dici: Omĩa enim q̃ relati¬
ue dicuntur: ad inuicem dicunt᷑
Restat itaq ut etiam eẽntia. filiꝰ
relatiue dicatur ad patrem: Ex
quo conficitur inopinatissimus
sensus. ut ipsa eẽntia non sit een
cum dr̃ dominus. ñ eẽntia indica¬
tur. s relatuum. qd̾ refertur ad
cum dr̃ dominus. ipse homo eẽn¬
tia ÷: dominus uͦ relatiue dr̃: Hõ
enim ad se dicitur: dominus ad
seruum: Hoc autem ũn agimus.
sieẽntia ipsa relatiue dr̃. eẽntia

Expanded text:
ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa magnitudine magnus quam genuit; ergo et magnitudo dicitur ad se Filius, ergo et virtus, et sapientia, et Verbum, et imago. Quid autem absurdius, quam imaginem ad se dici? Aut si non idipsum est imago et Verbum, quod est virtus et sapientia, sed illa relative dicuntur, haec autem ad se, non ad aliud; incipit non ea sapientia quam genuit, sapiens esse Pater, quia non potest ipse ad eam relative dici, Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur. Restat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa essentia non sit essecum dicitur dominus, non essentia indicatur, sed relativum quod refertur ad cum dominus dicitur, ipse homo essentia est, dominus vero relative dicitur: homo enim ad se dicitur, dominus ad servum; hoc autem unde agimus, si essentia ipsa relative dicitur, essentia