comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mametatis rem ĩ mobilõ dona¬
cõis titulomaliũ extepta pp̃n
npcias donacõe tñscripserit ñ
deceminim int̾ arsentes ince.
mum donatore acquiescente
affinx̾it ut tm̃ in hrdis ꝑsona
illud tm̃ modotpẽ accederet ꝙ
post eiusdemtm̃modo hr̃dis ⁊¬
minoris etatem silentiotñs¬

Expanded text:
aetatis rem immobilem donationis titulo in alium  excepta propter nuptias donatione transscripserit, non decennium, inter absentes autem vicennium donatore adquiescente effluxerit: ut tamen in heredis persona illud tantummodo tempus accederet, quod post eiusdem heredis minoris aetatem silentio trans
Abbreviated transcription (Latin):
prõnum post ubtism morteme
abeo fundi collatam donaccem
hiu̾sse ratam asseu̾as mami¬
nussoris stm̃ infirmare succe¬
sores eius muume possimt

Expanded text:
ronum post liberti sui mortem ab eo fundi collatam donationem habuisse ratam adseveras, manumissoris factum infirmare successores eius minime possunt
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ł hr̃s eius ininime retrac¬
taneam occoe p̾t̾inissionis de
decreto fiuss auenata res ł ai¬
ppõita. Cumant̾ donaccos a
inmorib nec cum decreto ce¬
lobrari poss̾unt. si tinor pꝰ ue

Expanded text:
cit vel heres eius, minime retractari eam occasione praetermissionis decdecreto fuisset alienata res vel supposita. Cum autem donationes a minoribus nec cum decreto celebrari possunt, si minor ve
Abbreviated transcription (Latin):
introducebant ꝑ ꝯiecturã nos ã
Altius ⁊ u̾ius ad eam respiciẽtes
gnͣalẽ regulam sicabmitio eẽ
platam accipinius cum gͥ bone
fidei possor dñi cogitacõe furem
possid m̃itodonecap̃eum ꝯsti¬
tutus: ⁊ ab aliis tenetur nox

Expanded text:
introducebant: nos autem altius et verius ad eam respicientes generalem regulam sic ab initio esse prolatam accipimus. Cum igitur bona fide possessor domini cogitatione furem possidet, merito, donec apud eum constitutus est, et aliis tenetur nox
Abbreviated transcription (Latin):
qñpp̃ mopiam ꝓalimentis id
extra ordibiem peti neccitas su¬
aserit. cum ⁊ si oꝑe ñ orranit ĩ¬
poĩte defectis tñ facultatib pa¬
troni alere emnicogebario.¬

Expanded text:
nopiam pro alimentis id extra ordinem peti necessitas suaserit, cum, etsi operae non erant impositae, defectis tamen facultatibus patroni alere eum cogebari
Abbreviated transcription (Latin):
d. Cehiis que suptraxisse no¬
ũcampupilli tii p̃cib signifi¬
cas rectorem adi ꝓuniciequi si
liram cognou̾it ñ ignorat in
quadruplimm manifestinec

Expanded text:
De his, quae subtraxisse novercam pupilli tui precibus significas, rectorem adi provinciae, qui si am cognoverit, non ignorat in quadruplum manifesti, nec
Abbreviated transcription (Latin):
quidam ita eam ꝑ mecturam
int̾p̾tatisinit ad ũsus bouefide
iquidam posẜorem nullomõ
furti accoe̾m errendi ipt̾ autẽ
si furtũ fu̾it passus adu̾sus ne
iumdũm furtiaccoem noxa¬
lem recce dec̾tu. tc̃aut̾ bone pon¬

Expanded text:
quidam ita eam per coniecturam interpretati sunt, adversus bona fide quidem possessorem nullo modo furti actionem extendi, ipsi autem, si furtum fuerit passus, adversus verum dominum furti actionem noxalem recte decerni: tunc autem bona
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ antiquitas obẜnabat. ¶Sin
aut res alienate ñ sint. si quidẽ
maior annis estitutus: ⁊ tpra¬
ꝙ spaciũ ꝓutili anno qui resti¬
tuco̾ib dabatur p̾stitiim aliud
triennuũ ei indulgen ꝙ it̃ pͣ
onem renocare quotpr tñacco
millus aditus penitus ad pr̃¬
nam hr̃ditatem ei ł reẜnetur
nisi forte ad huo i nmore eta¬
te eo ꝯstituto tos uendite sut¬

Expanded text:
 antiquitas observabat. Sin autem res alienatae non sint, si quidem maior annis constitutus estquod spatium pro utili anno qui restitutionibus dabatur praestitum est, aliud triennium ei indulgeri, intra qonem revocare. Quo tempore transacto nullus aditus penitus ad paternam hereditatem ei reservetur, nisi forte adhuc in minore aetate eo constituto res vendit
Abbreviated transcription (Latin):
datoꝵ mentio fc̃a ÷. hoc quo cor¬
rigentes oĩa q̃ memeratomo
renccantur ñ solum ad filios
capita int̾ om̃s diuidenda scĩ¬
mus ad ħ̃ lucra q̃ marito ł uxo¬
riexdote lañ nupcias donacce
occõe repudi accidunt itt ir¬

Expanded text:
atorum mentio facta est, hoc quoque corrigentes omnia quae memorato modo revocantur non solum ad filios capita inter omnes dividenda sancimus. Ad haec lucra, quae marito vel uxori ex dote vel ante nuptias donatione occasione repudii accedunt, i
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. ꝗindam netusti
untis orditie p̃t̾misso obrepcõ¬
nep̃cum nupcias quas se intel¬
ligunt ñ mereri. de nobꝰ orsti¬
mant postiuandas sepepnet
Qua pp̾ talo sponsalim gemiᷤ
pesentis legio diffiuicõem pro¬
ibemus. ¶ Si quis gͥ ꝯͣ hanc
diffinicoem impcias sub obr

Expanded text:
. Quidam vetusti iuris ordine praetermisso obreptione precum nubtias, quas se intellegunt non mereri, de nobis aestimant postulandas, se habere Quapropter tale sponsalium genus praesentis legis definitione prohibemus. Si quis igitur contra hanc definitionem
Abbreviated transcription (Latin):
cias migrare nolu̾it n itir his
q̃de bonis itxoris ad se tñsemit
alienareł pignoris uire sueỹpo¬
thece siuotu̾it obligarent pote
dñi eaꝵ ꝓhibebintur. extanteᷤ
auf p̃dc̃as res si ñ fu̾int aliena¬
te sũ ꝯsimpte ł suppõite ucebit

Expanded text:
tias migrare noluerit, neque vir his, quae de bonis uxoris ad se transeuntalienare vel pignoris iure sive hypothecae  si voluerint obligare, utpote domini earum, prohibebuntur. Extantes autem praedictas res, si non fuerint alienatae sive consumptae vel suppositae, licebit
Abbreviated transcription (Latin):
arbitros eleg̾it iudicaturos int̾¬
poitosacͣm̃to similimõ usũ ftuct̃
heãt. si ydoneã fiderussionẽ p̃bũ¬
it. Ex hoedem res mobiles ł eaꝵ
p̃cium fiuliis ł filiab exdd̾ mĩmo

Expanded text:
arbitros iudicaturos interposito sacramento, simili modo usum fructum habeat, si idoneam fideiussionem praebuerit, quod easdem res mobiles vel earum pretium filiis et filiabus ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
essit quicqd ab eoex sponsalũ
largitate uxor fu̾it ꝯ secuta. p
sͥ uiriq suo sciat ẽẽ collatum¬
⁊̃ si exprioremrimomodona¬
tor filios retiquisse doceatur
ad int̾nas sane ueniensł ex
hoc sexħ̾ ex ł quol aliotitulo

Expanded text:
sserit, quidquid ab eo ex sponsalium largitate uxor fuerit consecuta, id sibi iurique suo sciat esse collatum, etiamsi ex priore matrimonio donator filios reliquisse doceatur. Ad maternas sane veniens vel ex hoc vel ex quodlibet alio titulo
Abbreviated transcription (Latin):
sas eius nupcias adea ꝯẜuanda
que ex eoꝵ mr̃e lucratus suppoĩta
&ẽ illius ⁊̃ prĩs qui in sua põtate
coꝵ bona q̃ extramemorata lucͣ
ł mr̃nares sint. Ius ypotrece in

Expanded text:
as eius nuptias ad ea conservanda, quae ex eorum matre lucratus est, supposita esse. Illius etiam patris, qui in sua potestate eorum bona, quae extra memorata lucra vel maternas res sunt, ius hypothecae in
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluto uir adanas nupaas
uenerit fihr̃ditatẽ eiꝰ̃ pentis
qui prior mortuus÷ ñͥ adierĩt
liberi licebit eis tamqm eiꝰ tm̃
ros fu̾int qui postĩor moritur

Expanded text:
dissoluto vir ad alias nuptias venit, si hereditatem eius parentis qui prior mortuus est non adierint liberi, licebit eis , tamquam eius tantum res fuerint qui posterior moritur,
Abbreviated transcription (Latin):
cotestõ relinq̾re e donare sen
dotis ł añ nupcias donacõis titu¬
lo ꝯ ferre qm̃ filius ł filia ht. c̾
minor porcõ ultima uolunta¬
te derelicta ł data fu̾it ł donata

Expanded text:
seu dotis vel ante nuptias donationis titulo conferre, quam filius vel filia habet, cui minor portio ultima voluntate derelicta vel data fuerit aut donata,
Abbreviated transcription (Latin):
lesionẽ eoꝵ iudeatur inuent᷑
Ituid ⁊̃ humanio sensib hiuele¬
gicredimꝰ inserend̾. ut ũ quo¬
eocãu quolucratur e mułr reᷤ
quead eã amarito ꝑuenuit
upias ũ uenieatib quasi
uin÷ lurris liceat res apre
ꝓfoctas ut prnas amr̾e ut ma¬
ternas accipere.

Expanded text:
laesionem eorum videatur inventum. Illud etiam humanis sensibus huic legi credidimus inserendum, ut eo quoque casu, quo lucratur vel mulier res, quae ad eam a marito perveniunt, nuptias non venientibus quasi est, liberis liceat res a patre profectas ut paternas, a matre ut maternas accipere.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin̾e ꝙ tñ mułr mariti lar
Itaq sihñs filios ⁊ in ẜas nu¬
pcias fortasse tũfierit sponsali¬
ciam largitate qm pr̃mimi
uoremtĩmõ fii qui ex scdõ
m̾inio suscepti sut ꝓ solidi

Expanded text:
tamen mulier mariti largItaque si habens filios in secundas nuptias fortasse transierit, sponsaliciam largitatem, quam vir uxorem, tantummodo filii qui ex secundo matrimonio suscepti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
t.⁊ amisso iure mr̃imonii ꝙ
os si ex hac ⁊ iunccoẽ susceptos
iustos ñ hĩturos nec umqit
postulare indulgentie adrio¬
sacõis ue indulto efficacemse
uenie effcm̃ m̾uisse. ¶. lxcep¬
tis hiis qui ꝑentum sponsion¬
em de ipciis filiaꝵ inpside¬
siderant ł sponsalia h̃ arraꝵ
gum cum statuta penia de pos

Expanded text:
t amisso iure matrimonii, quod os se ex hac coniunctione susceptos iustos non habiturum nec umquam postulatae indulgentiae adnotationisve indulto efficacem se veniae effectum meruisse: exceptis his, qui parentum sponsionem de nuptiis filiarum impleri desiderant vel sponsalia, hoc est gum cum statuta poena depos
Abbreviated transcription (Latin):
cias ł ꝓ miss̾ie dotem credid̾it
mułre redigantr dñm
dxcreniinus. Ita defiicto eo
qeis liberis reẜnabat exs¬
tantes aboĩ possore lib̃i nẽ¬
dicabit ꝯsumptas ab hr̃¬
dib eius exgent. qui easẜ
uare debuerant auienandi
sane ł obligandisuo noĩe e¬
pte suit eis quiẜnaturi sñt.

Expanded text:
 pro muliere dotem crediderit muliere redigantur. Domdecernimus. Itaque defuncto eo, qui eas liberis reservabat, extantes ab omni possessore liberi vindicabunt, consumptas ab heredibus eius exigent, qui eas servare debuerat. Alienandi sane vel obligandi suo nomine eceptae sunt, eis qui reservaturi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
stitucces antanc legem mu¬
srem libis cõib morte mariti
mĩmodissoluto que de bonis
mariti ad eam denoluta sunt
ẜuare sanxrat husdem casib¬

Expanded text:
nstitutiones ante hanc legem mulierem liberis communibus, morte mariti matrimonio dissoluto, quae de bonis mariti ad eam devoluta sunt servare sanxerunt, isdem casib
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ lib̾alitatis fue iudicium
mir̃ crediderit dirigend nec
quicqͣm hoedem femine ex hiᷤ¬
dem facultatib alienandi i
sionem ex alt̾ius mrimoniiꝯ
iũccor susceptã p̃sumant. atq
xãt potatem possidendi tĩ
facutate ꝯcessa. Nam si qo
ex hustem reb maliũq̃mlib¬

Expanded text:
 liberalitatis suae iudicium mater crediderit dirigendum. Nec quicquam eaedem feminae ex isdem facultatibus abalienandi in sionem ex alterius matrimonii coniunctione susceptam praesumant atque habeant potestatem: possidendi tantum facultate concessa. Nam si quid ex isdem rebus in alium quemlib
Abbreviated transcription (Latin):
obnornimẽẽ statiumꝰ ⁊ cum
honore abierit ꝑactam digni¬
tatem usupare ꝓhibenus ta
li .s. pena ut si cura honoreme¬
um quo malensus ÷ uendicã¬

Expanded text:
obnoxium statuimus et, cum honore abierit, peractam dignitatem usurpare prohibemus: tali scilicet poena, ut, si circa honorem eum, quo male usus est, vindican
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it ab ea tnͣsaccum ex mir̃nis
re integrabitur facultatib qͦ
illitata ad hos quos statuiius
mhusdem fiuis quos exprio¬
re m̾ĩmo susceptos eẽ ꝯstabit
forte decesẜit intẽ iam scd̾is

Expanded text:
fuerit ab ea translatum, ex maternis redintegrabitur facultatibus, quo illibata ad hos quos statuimus ex isdem filiis, quos ex priore matrimonio susceptos esse constabit, forte decesserit, matre iam secundis
Abbreviated transcription (Latin):
succedere impialis p̃cepti te
memoranmnis ing̾hendis
ĩ cestis iipciis ꝯsilum misse
inonstrabitur successuro ant
gradum ꝓrimis inuenituix̃
⁊̃ de feminis q̃ q̃ p̃dcõꝵ sese ꝯ

Expanded text:
succedere imperialis praecepti tenmemoravimus in contrahendis incestis nuptiis consilium inisse monstrabitur, successuro in gradum proximus invenitur. etiam de femini
Abbreviated transcription (Latin):
ureri quos hetis ñ ex iuston̾i¬
monio suscepti ui deantur.
ut aut oĩs scrupulus aufe
detur hxbit .ii. facultatẽ re¬
petende nois negoꝵ gestoꝵ¬

Expanded text:
liberi quos habetis non ex iusto matrimonio suscepti videantur. Ut autem omnis scrupulus auferdetur: habebit enim facultatem repetendae rationis negot
Abbreviated transcription (Latin):
datum fu̾it ꝯseq̃tur ĩo totum
poessent.ut mdigno ndigne¬
ue fublatum fisconendicari scĩ¬
mus. exceptistam fenimis qͣm
niris quiant errore acrissimo

Expanded text:
datum fuerit, consequatur, idque totum, processerit, ut indigno indignaeve sublatum fisco vindicari sancimus: Exceptis tam feminis quam viris, qui aut errore acrissimo
Abbreviated transcription (Latin):
b hiꝰ legem putet quis eẽ cum
itatas assimlau̾it extimas
ni legem ꝯmittunt hii qui
iugorem eius scrupulosis ⁊
excogitatio artib eludere fes¬
tmant n sibi blandiri q̃mqͣ
oportet quid ⁊̃ p̃sentis leg̾
aculeos possit euade qͥmadm̃
⁊ añriores leges subhac repo¬
sitas deludebat. si quid .n. t̃
tali. ꝯmisso fin̾t unientus
sciat se de matriculis aducra
taꝵ exigendam ⁊ aliam ma¬
iorem regalis culins sub¬
tirrũ offensam cũ nec ip̃e in¬
dex qui hoc fĩ iussus ẽr sciens
prudensq ħ ꝯmiserit sñ mi

Expanded text:
i legem putet quis esse ciritatas adsimulaverit, exisin legem committunt hi, qui vigorem eius scrupulosis et excogitatis artibus eludere festinant. Neque sibi blandiri quemquam oportet, quod et praesentis legis aculeos possit evadere, quemadmodum et anteriores leges super hac re positas deludebat. Si quis etenim in tali commisso fuerit inventus, sciat se de matriculis advocattarum exigendam, et aliam maiorem regalis culminis subiturum offensam, cum nec ipse iudex, qui hoc fieri passus est et sciens prudensque hoc commiserit, sine i
Abbreviated transcription (Latin):
mp̾ Es qui ordmario ꝓumci¬
as uire mod̾antur ergacoꝵ ꝑ
sonas quosculpa redoit obnon¬
ctandi neccitas mminebit sena¬
⁊ uciaꝵ auri sũma coibebit in
qua forma ⁊ comes orientis atq
pfectus angustalis erit. oet̾i ucio
spectabilos uidices ⁊ quittice nr̃r
adiinstracõis gub̾nacula su¬
sccꝑunt ultra tres anriunciassͥ
censenus ut miniĩ correpoõe ꝑ¬
cõis sub p̾stituta sinna seu̾itas
modum excesẜit hiꝰ auctor adm¬
issi ꝯdempnato ad ouplicresti¬
tucoem fisco nr̃ouo ad inferen¬
dameam qnͣtitatem qmͣ mulcte
noĩe infux̾it retinebitur. ñ tñ
se credant qui in petuliarib at¬

Expanded text:
 Eos, qui ordinario provincias iure moderantur, erga eorum personas, quos culpa reddit obnoxitandi necessitas imminebit, senarum unciarum auri summa cohibebit: in qua forma etiam comes orientis atque praefectus augustalis erit. Ceteri vero spectabiles iudices et qui vice vestra administrationis gubernacula susceperunt, ultra tres auri uncias sibi censemus, ut in unius correptione tionis sub praestituta summa severitas modum excesserit, huius auctor admissi condemnato ad dupli restituionem, fisco vero nostro ad inferendam eam quantitatem, quam multae nomine inflixerit, retinebitur. Nec tamse credant, qui in peculatibus a
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ut ĩ pͥmis ꝑentis uice plebi
eribeas discripcõib rusticos ur¬
banos q ñ paciario aff̾ugi offi¬
cialiũ insolentie indicũ ꝓ qnͣtra¬
te salua reuentia pucoris occͦas
ĩgrediendi cum uales ad indicẽ
libambẽas facultate̾ suꝑ exhibẽ¬
didampna ł spolia pltis petũ¬
crũ ab hiis quos liẜoꝵ loco tue¬
ridebes excludas ne paciaris
quicqͣm ultra delegõemsolitã
abhiis exigi ꝙ certũ ẽ nsi ta¬
li remedio ñ posse reꝑiru¬
mp̃.Sefensores nic sibi in¬
solent̾ nicħ indebitũ uendicã¬
tes nõis tuitm fungantur of¬
fõ nullas infligant mulctas se¬
uiores ñ exorceant quoes ple¬

Expanded text:
 ut imprimis parentis vicem plebi exhibeas, descriptionibus rusticos urbanosque non patiaris adfligi, officialium insolentiae, iudicum procacitati salva reverentia pudoris occurras, ingrediendi, cum voles, ad iudicem liberam habeas facultatem, superexigendi damna vel spolia plus petentium ab his, quos liberorum loco tueri debes, excludas, nec patiaris quicquam ultra delegationem solitam ab his exigi, quos certum est nisi tali remedio non posse reparefensores nihil sibi insolenter, nihil indebitum vindicantes nominis sui tantum fungantur officio: nullas infligant multas, severiores non exerceant quaes
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. Nefensores ciuitatũ
oblatos s̃ ueos in ipõ latrocim
trato homicidio stupro ł raptu
c̃biis a quib fu̾int accusati
Mox sub ydonea ꝑsetucõe ad
iudiciũ dirigantin¬

Expanded text:
. Defensores civitatum oblatos sibi reos in ipso latrocinio trato homicidio stupro vel raptcum his, a quibus fuerint accusati, mox sub idonea prosecutione ad iudicium dirigant
Abbreviated transcription (Latin):
cõe plectatur ꝑiculo .n. primat᷑
officii cancellarios sub fidegesto
depoĩtam administracõem nec
miliciam deserant ⁊ ꝓuinciali¬
b p̾sentiam sui exibeant quouo¬
lentib fit accusandi eos facul¬
tas si.n. ỹdonea cã exeg̾it ad dete¬
genda indicis fiagicia ⁊ quõi¬
d̾. In ꝯsiliariis obẜuaricẽ¬
semus ut meum qui insua
ł amplisstme tue sedis p̃cepcõ¬
nem sese defendat.

Expanded text:
one plectatur. Periculo enim primatum officii cancellarios, sub fide gestodepositam administrationem nec militiam deserant et provincialibus praesentiam sui exhibeant, quo volentibus sit accusandi eos facultas, si enim idonea causa exegerit, ad detegenda iudicis flagitia et quaes. In consiliariis observari censemus, ut in eum, qui in sua vel amplissimae tuae sedis praeceptionem sese defendat.
Abbreviated transcription (Latin):
res publica gerenda ꝯmittit᷑
curam arripe cum satis hũnde¬
ꝑfectissime patrocinari. ł asseᷤ¬
soris offõ funginecamm u
crumq festim neutium bene
Pagat s sũ aduocatus ee ma¬
luit hoc c̃ cebita solertia imple¬
repossit r si assessione me leg̾
n .ni. facile credend̾ : duab ⁊̃¬

Expanded text:
res publica gerenda committitur, curam adripere, cum sat abundeperfectissime patrocinari vel adsessoris officio fungi, ne, cum in utrumque festinet, neutrum bene peragat: sed sive advocatus esse maluerit, hoc cum debita sollertia implere possit , vel si adsessionem elegeri neque enim facile credendum est duab
Abbreviated transcription (Latin):
a die mortis eiͦ excessit potes.
ꝓ ingenua indiem mortis egͥit
inuidicio requiretim ꝙ si ua¬
rietas int̾uemat postioratem¬
ꝑa spectari ꝯuenit

Expanded text:
a die mortis eius excessit, potes pro ingenua in diem mortis egerit, in iudicio requiretur. Quod si varietas interveniat, posteriora tempora spectari convenit
Abbreviated transcription (Latin):
maculam excogitande
ingenuitatis collusione ac fłe
se ꝓponas. nec lib̾tatem eimrem
tuamdedisso s ad solam ingen
emissum qmͣ ñ int̾cessisse sigͥcas
ingenuum fecisse non uideatur
nec asseueratõ ꝯsensus sin in¬
genuitatis nis tribue potu̾it.
ꝯstitutis priuatis pactis muta¬
re statim ñ licere uiliano se se¬
natus e fulto ⁊ͣ collusorem pena

Expanded text:
maculam excogitandae ingenuitatis collusione ac falssse proponas nec libertatem ei matrem tuam dedisse, sed in solam ingenuemissum, quam non intercessisse significas, ingenuum fecisse non videatur, nec adseveratio consensus tui ingenuitatis ius tribuere potuit. stitutis privatis pactis mutare statum non licere ninniano senatus consulto contra collusorem poena
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. Si añ negm̃ status fus scit¬
depossõne ẜuitutis in lib̾tatem
reclamand̾ putet an u̾o ex pos¬
ac si eum de obsequiis ẜmlib li¬
b̾tatẽ ostit̾it flagͣare postea an̾a
decidi status ꝯuenit cam atq
ꝑydoneos fideuissores ꝓmiserit
qam si tales ñ potu̾it dare timc
ex hiisdem si aliqua facultas eẽ
dum litede statu mota res ab

Expanded text:
P. Si quando negotium status fude possessione servitutis in libertatem reclamandum putet, an vero ex posAt si eum de obsequiis servilibus libertatem constiterit flagitare, ante decidi status convenit causam, atque per idoneos fidejussores promiserit. Nam si tales dare non potuerit, tunc ex isdem, si alia facultas esse dum lite de statu mota res ab
Abbreviated transcription (Latin):
oblata fu̾it qͣ porrecta ad sini¬
ilitud mem aloꝵ negõꝵ iud¬
ex ad q̃m rex ex ꝓuocacõe dn¬
citur eam exammabit. c ⁊ p᷑
ip̃ius indicĩ. ad ẜam exquisi¬
coem minime deducetur. occõ¬
Ne legum q̃ sr̃ asẜtoriis litib
posito sunt suꝑ peculior eoꝵ uł¬
aliis reb aut cãio uet̾is defen¬
sionis obẜnacõem tollimꝰ p̾̃ci¬
pientes illoꝵ tm̃mõ peculia
nendicantur i tuto ꝓ disposi¬
cc̃e uidicis collocari. om̃s ño qͥ
ꝓ lib̃̾tate ꝑiclntantur. siꝗd̾¬

Expanded text:
oblata fuerit: qua porrecta, ad similitudinem aliorum negotiorum iudex, ad quem res ex provocatione ducitur, eam examinabit, cuius et ipsius iudicium ad secundam exquisitionem minime deducetur occasione legum, quae super adsertoriis litibus positae sunt. Super peculio ealiis rebus aut causis veterem defensoris observationem tollimus, praecipientes illorum tantummodo peculia,quae vindicantur in tuto pro dispositione iudicis collocari. Omnes vero, qui pro libertate periclitantur, si
Abbreviated transcription (Latin):
exacto lib̾tatis indicõ quateñ
a sup̃dcis reb disc̾nantur nse¬
questro ẽẽ or. ut hiis ab utroq
deductis atq inmedio iure collo¬
catis ad eoꝵ ꝓpͥetatẽ ut̾q ꝯtendat.¬
es status te ꝯtrou̾siã patiq̃ mcͥ
gͣmͣs fretus es uixtatus ordi¬
nariũ p̃ficem petere quid̾ de cri¬

Expanded text:
exacto libertatis iudicio, quae a supra dictis rebus discernantur, in sequestro esse oportet, ut his ab utroque deductis atque in medio iure collocatis ad eorum proprietatem uterque contendats status controversiam pati, qua neris fretus es , iuxta ius ordinarium praesidem pete, qui c
Abbreviated transcription (Latin):
se pussatus ẽ. Nam supi¬
oriquid̾ ñ denegatur lib̾¬
tatis defensio post̾ioriat᷑ ⁊ si cꝰ
romanꝰ sit ⁊ ꝑticipatus ẽ p̾cia
lib̾tas denegatur eãd̾q in eo
distinocõem adhibendam cui ⁊¬
missaria lib̾tas debetur ñntis¬
sim iurisanctores rescripfu̾t¬
principes lib̾tatẽ denegari decͤ¬

Expanded text:
patus est. Nam superiori quidem non denegatur libertatis defensio, posteriori autem, et si civis romanus sit et participatus est pretia, libertas denegatur Eandemque et in eo distinctionem adhibendam, cui fideicommissaria libertas debetur, meritissimo iuris auctores responderuntctis retro principes libertatem denegari dec
Abbreviated transcription (Latin):
cimiquot milib ħ iusticie rom¬
ane templum e difficatimiẽ le¬
gis lacores ant̾ e ꝯm̃tatores eo
eligumis qui digni tanto ope
fuant ⁊ quos antiquiores pi¬
issimi principos ad mitte ñ st
indignati ominib imodigni¬
tati apice imptito nec sibi quo¬
quaꝙͣ aliqmͣ pirgatiuam ni¬
dicante. Cimi .n. ꝯstitucõum
uicen ⁊has leges optiere
censumus qĩex nob̾ ꝓmui

Expanded text:
uot milibus hoc iustitiae Romanae templum aedificatum est. Legis latores autem vel commentatores eos elegimus, qui digni tanto opere fuerant et quos et anteriores piissimi principes admittere non sunt indignati, omnibus uno dignitatis apice impertito nec sibi quodam aliquam praerogativam vindicante. cum enim constitutionum vicem et has leges obtinere censuimus quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qnͣtum fubt̾ annexa declarat
noticia. namsiquis ampluis ꝙ̃
in subdita noticia taxatumẽ usu
diguitatis nr̃e serenitatis subi¬
acebit milla alia qͣlib ꝑsonaat
dignitate aut offõ accipiente a¬
liquid abeis p̾t̾ illos quoꝵ nõi¬
a in subiecta notiꝰa ꝯtinentim
ẜmĩ noticia suꝑarnexa detinẽt
eniolumta ex tributis affrica
⁊ annonariã uoẽm aliqñ firma
remaĩo subiit eius anmnonecu¬
ram n õib deferri potatib ⁊ ne
p̃fectura urb̾ abrogatum sib
aliquid putaret si totumad os
tem mandamꝰ. s ñ ita ut late¬
at offm anouarie p̾ fecture
s ut ambe potestates inqnͣtũ
sibi negocu tueantun auulem
annonã sicq societas mun̾is¬
agnoscat atq ica sr̃ior põtas
se ex̾deat ut sciat ex tp̃o noĩe
quid p̾fecto debeatur annone¬

Expanded text:
ntum subter adnexa declarat notitia. Nam si quis amplius, quam in subdita notitia taxatum est, udignationis nostrae serenitatis subiacebit: nulla alia qualibet persona aut dignitate aut officio accipiente aliquid ab eis praeter illos, quorum nomina in subiecta notitia continentur.  notitia subter adnexa detinet, emolumenta sua ex tributis Africanaet annonariam rationem aliquando firmare in animo subiit eiusdem annonae curam non omnibus deferre potestatibus. ac ne praefectura urbis abrogatum sibi aliquid putaret, si totum ad oftem mandamus, sed non ita, ut lateat officium annonariae praefecturae, sed ut ambae potestates, in quantum sibi negotii est, tueantur civilem annonam sitqagnoscat atque ita superior potestas se exserat, ut sciat ex ipso nomine, quid praefecto debeatur annon
Abbreviated transcription (Latin):
se custodmi ad talem mod̾ eas
strui disponant nt possint per
gnitudo tua oĩb dispositis ad
nos remeare nissa fuit tũc di¬
ꝓponendis tiuitatib sencastus¬

Expanded text:
bene custodiri, ad talem modum ea construi disponat, ut possint per m autem magnitudo tua, omnibus dispositis, ad nos remeare jussa fuerit, tunc ducomponendis civitatibus, au
Abbreviated transcription (Latin):
ritate ⁊ pace ꝓͥuincie cumanti¬
qui fimb incegreobẜuentur
⁊ iugiliis ⁊̃ laborib denotissim¬
oꝵ militum ⁊ cura spectabilium
ꝓ tp̃r ducum custodiantur qm̃
fines ꝓuincie ẜuent noden¬
tur hostib lm̾a icurrendi at̃
tenastandi loca q̃ nrĩ subiecti p¬
sident qnͣtos aut milites siue
pedestres sũ equites ꝑuiuĩq̃m¬
ꝙ linitem qui debent ad custo
riimis sufficientem ẽẽ ordina¬
fi. ut eam augr̃temꝰ quid aut᷑
lites ẜ in urãm disposicõem ĩ lo¬
cis sen cutatib quib iussimꝰ
sedeant donec dõ anxiliante no¬

Expanded text:
et pace provinciae cum antiquis finibus integrae serventur, et vigiliis ac laboribus devotissimorum militum, et cura spectabilium pro tempore Ducum custodiantur illafines provinciae servent, ne detur hostibus licentia incurrendi aut devastandi loca quae nostri subjecti possident. Quantos autem milites sive pedestres sive equites per unumquemque limitem qui debent ad custodrimus sufficientem esse ordinafieri, ut eam augmentemus. Quid autem lites secundum nostram dispositionem in locis seu civitatibus quibus iussimus sedeant, donec deo auxiliante no
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝑcastra ⁊ciuitatos luncis defẽ¬
dere ⁊ t̾ras cołe ⁊ ut aui ꝓnincialeᷤᷤ
uidentes eos ꝑ ꝑtes ad ulaloca
p̃inderit tua magnituto cos ad
stinilitudinẽ uñ exempliordin:
sic tũ ut si muen̾io de ꝓuinciis y¬
si forsitan ꝯmotio aliq̃ fu̾it pos¬
are loca ubi disposici fu̾mt ñ lon¬
ge lumtem exenntes nec ip̃i li¬
mitanem̃ duces eoꝵ ut nuluũ
⁊ dispendium aducib nel
ducianis p̾dc̃ilimitanei sustine¬
ant. nec aliquas dͥ ꝯsuetudines
de eoꝵ stipendiio ꝑfraudes ad
tes ⁊ mũqͥmq ducem ⁊ tribun¬
os eoꝵdem militũ. Iubemꝰ ut sẽ¬
ꝑ miutes ad ex̾citacõem armoꝵ
teneant ⁊ ñ ꝯcedant eos denag¬
ari ut si qñ neccitas ꝯtig̾it poss¬
unt minicis resiste ⁊ nuslinm¬
cudiant

Expanded text:
 civitates limitis defendere et terras colere, ut alii provinciales videntes eos per partes ad illa loca providerit tua magnitudo, eos ad similitudinem nostri exempli ordinet, sic tamen ut, si inveneris de provinciis isi forsitan commotio aliqua fuerit, posare loca, ubi dispositi fuerint, non longe limitem exeuntes, nec ipsi limitanei, nec duces eorum, ut nullum etiam dispendium a ducibus, vel ducianis praedicti limitanei sustineant, nec aliquas sibi consuetudines de eorum stipendiis per fraudem ad t unumquemque ducem et tribunos eorumdem militum jubemus, ut semper milites ad exercitationem armorum teneant, et non concedant eos divagari, ut si quando necessitas contigerit, possint inimicis resistere, et nullumaudeant
Abbreviated transcription (Latin):
molemi. ñ fint yconei hoies ni¬
des⁊ quimprius legum ue¬
stibuilis stant⁊ intrare ad arc¬
hana eoꝵ ꝓpant ⁊ aliam medio¬
cremerudicdem ppandam ẽẽ cẽ¬
mam legum pulcherimam
ũ cohibentib oculis accipeni̾o
tribinnano umo excelsoqui
ad tocius oꝑis gub̾nacc̃em el¬
ectus ẽ necñ crophilo ⁊ dorotho
uis illustrissimis ⁊ faꝯdissi¬
mis antecessib arcelsitis mã

Expanded text:
molem non sunt idonei homines rudes et qui in primis legum vestibulis stantes intrare ad arcana eorum properant, et aliam mediocrem eruditionem praeparandam esse cenmam legum pulcherrimam non coniventibus oculis accipere. et ideo Triboniano viro excelso, qui ad totius operis gubernationem electus est, nec non Theophilo et Dorotheo viris illustribus et facundissimis antec
Abbreviated transcription (Latin):
s÷ aliis collatorib inferre ꝑ mitt
uniante festinemus ũ ilesos hẽ¬
antcosiatoros maxime tñ tribu¬
tariis dioceseos affricare ꝯsurimuᷤᷤ
qui post tantoꝵ corꝑirncaptii¬
tatemmeru̾unt deo inuante ꝑ
nos hmm̃lib̾tatis afpice ergoni¬
benius om̃s molentias ⁊ cem
auariciam cessare ⁊ iustitiamat¬
q ũitatem circa om̃s nros trib¬
⁊ ip̃i possut celerius ficut coll¬
tam inrimagnificip̃fecti affrica¬
ni qm̃ reliquoꝵ indicum fic exi¬

Expanded text:
t juvante festinemus, ut illaesos habeant collatores, maxime tamen tributariis dioeceseos Africanae consulimus, qui post tantorum temporum captivitatem meruerunt Deo juvante per nos lumen libertatis adspicere. Ergo iubemus omnes violentias et omnem avaritiam cessare et iustitiam atque veritatem circa omnes nostros tribet ipsi possunt celerius, sicut colltam viri magnifici praefecti Africani quam reliquorum iudicum sic exi
Abbreviated transcription (Latin):
sen friancoꝵ agũtur inro specta¬
bili ducidenũciare ut ip̃e tuem
lesos ut festinent die nocte diq
ĩuocando auixliũ ⁊ diligent̾ li¬
b̾ando usz ad nos fines ꝓriniciaᷤᷤ
cut ex claussiris ⁊ burgis ostendi¬
tur maxĩe ant̾ ciuitates q̃ ꝓpec¬
lausuras ⁊ fines aña tenebant᷑
c̃eẽnt sub romano impio ꝯstitu¬
te anxiliante diuina mia host¬
es ꝑ ꝑtos expellũtur festinare ꝯ¬
duces ⁊ militos ꝑ ꝑtes accedant
erant qñ integre affricaneẜna¬
bantur sub romano mipio pui¬

Expanded text:
seu Francorum aguntur, viro spectabili duci denuntiare, ut ipse tuae laesos, et festinent die nocteque Dei invocando auxilium, et diligenter laborando, usque ad illos fines provincias cut ex clausuris et burgis ostenditur; maxime autem civitates quae prope clausuras et fines antea tenebantur, cum essent sub Romano imperio constitutae, auxiliante divina misper partes expelluntur, festinent cduces et milites per partes accedant, erant, quando integrae Africanae servabantur sub Romano imperio p
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse eneas ł argenteas r
marmoreas statuas exͣmpia
situs detegiti: emolumita que
accepit m ea poĩtus dignitate
qͣm polluit cum extortis singͤu¬
lis ł p̃scuptis in quadruplum
fisco mõ nferat simulq none¬
nt ertinacois sise penam subitu¬
tiĩ. Nec cos sanc apiculo pndot

Expanded text:
accepisse aeneas vel argenteas vel marmoreas statuas extra imsitus detegetur, emolumenta, quae acceperit in ea positus dignitate, quam polluit, cum extortis titulis vel praesumptis in quadruplum fisco nostro inferat simulque noverit existimationis suae poenam se subiturum. nec eos sane a periculo pudoris
Abbreviated transcription (Latin):
erꝑe quibnfm̃ dei ancessores
affricam libare nͥ licuit s ⁊ ip¬
sam romam uiderunt abeis¬
deminiadas captam ⁊ omnia
tmꝑialla ornam̃ta affricam
exintranslata. nũc u̾odeus ꝑ
⁊ om̃s enis ꝓuincias nob tra¬
didit s ⁊ ip̃a imꝑialia ornam¬
taquecapta roma fuant abla¬
ta nob̾ restitiut ergo post tã¬
ta bitficia que nos diuicias ꝯ¬
lannis ut ꝓmncias quas nob
restitue dignatus ẽ firmas ⁊
illesas custodiat ⁊ faciat nos
a dinrissima captiuitate et
ingo barbarico lib̾ati. a qnͣta
lib̾tate sub felicissimonio ĩ
cantes exoramus p̃cib scẽ et
gsiose semꝑ uirginis dei geni¬
trice marie ut quicquid mnumis
suos restituat in suo noie deus ⁊
cõe publicaꝵ cartaꝵ p̾fecturis
liante deo .ui. ꝓuincie cum sus
iidicus disponantur quaꝵ fegi

Expanded text:
eneficium Dei antecessores Africam liberare non licuit, sed et ipsam Romam viderunt ab eisdem Vandalis captam, et omnia imperialia ornamenta in Africam exinde translata. Nunc vero Deus per et omnes ejus provincias nobis tradidit, sed et ipsa imperialia ornamenta, quae capta Roma fuerant ablata nobis restituit. Ergo post tanta beneficia, quae nobis Divinitas clamus, ut provincias, quas nobis restituere dignatus est, firmas et illaesas custodiat et faciat nos a durissima captivitate et iugo barbarico liberati in quanta libertate sub felicissimo nostrocantes exoramus precibus sanctae et gloriosae semper virginis et dei genetricis mariae, ut, quidquid minus suos restituat in suo nomine Deus,tione publicarum chartarum praefecturis liante Deo septem provinciae cum suis judicibus disponantur: quarum Ti
Abbreviated transcription (Latin):
cem manant quouel ad noca¬
tõ uel q̃ uis pͣgmatica anccõno¬
oraculi ꝑciꝑiat impettati. l in
indicio assenet uitatem isiquo¬
fidei p̾cum imꝑiali bñficiomõ¬
stretur inẜta. uam⁊iir magni¬
ficus q̃stori uiti spectabues ma¬
gñ s̃crimor qui sũ prefata adieccõ
p̃bensionem subibimt ⁊ qui illi¬
cite deata scribere ausi fu̾int cuiꝰ¬
⁊ scrimi memoriales seu p̃gma¬
ticarii ueladiutores primicen
amissione cinguli ferientur ꝑ̃¬

Expanded text:
cem manaverint, quae vel adnotatio, vel quaevis pragmatica sanctio nooraculi percipiat impetrati, licet in judicio asseveret veritatem, nisi quli beneficio monstretur inserta. Nam et vir magnificus quaestor et viri spectabiles magistri scriniorum, qui sine praefata adiectionprehensionem subibunt et, qui illicite dictata scribere ausi fuerint cuiuscumque scrinii memoriales seu pticarii, vel adjutores primicerii, amissione cinguli feriantur
Abbreviated transcription (Latin):
b̾nacõem extendentem⁊ doro¬
thoum utrum illustrem ⁊ facũ¬
dissimũ questorem q̃m in bĩ¬
thensio splendidissimaciuitate
leges discipulis ⁊tracendem pp̃¬
onem⁊głiam ad nos deduxi¬
mus ꝑticipemq enus oꝑis fe¬
cimus s anatholum unum
illustrem magr̃m qui⁊ ipse
ap̃beritenses uirio int̾pres
ꝯstitutus ⁊ ad hoo opus adiec¬
tus õ nir ab antiqua stirpe
legittima ꝓcedens. cum⁊ pr̃¬

Expanded text:
endentem: et DOROTHEVM virum illustrem et facundissimum quaestorium, quem in Berytiensium splendidissima civitate leges discipulis tradentem proonem et gloriam ad nos deduximus participemque huius operis fecimus: sed et ANATOLIVM virum illustrem magistrum, qui et ipse apud Berytienses iuris interpres constitutus ad hoc opus adlectus est, vir ab antiqua stirpe legitima procedens, cum
Abbreviated transcription (French):
casd̃ leges suscipiant.⁊tam in
sius nidiciis qui mnhac regia
urbe heant ⁊ ꝓponanit ⁊ pͥcipne
uir excelsus hĩ alme urb̃ p̃fec¬
tus cuream ent trib excelsis

Expanded text:
easdem leges suscipiant et tam in suis iudiciis quam in hac regia urbe habeant et proponant, et praecipue vir excelsus huius almae urbis praefectus. curae autem erit tribus excelsis
Abbreviated transcription (Latin):
mris dig̃. amplicarent optĩo
multas ⁊ ay formas edere na
adhuc legum laqueio ñ sũt
remediumq ĩo imꝑialem
fortimam reb humuansds
p̃posuit ut possit omnia que
nere ⁊ mod̾ ⁊ reguł ꝯpenden¬
tib tradere ⁊ hoc ñ prmi

Expanded text:
ris digestis applicarent, optimo multas etenim formas edere natadhuc legum laqueis non sunt remedium, quia ideo imperialem fortunam rebus humanis deus praeposuit, ut possit omnia quae nere et modis et regulis competentibus tradere. et hoc non pri
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃.i amdudum placuit nͥ
mecc̾a catholica lib̾titẽ
moriam itice auctoꝵ int̾po¬
natur quał ꝯ scriptura i
qua tp̃i uice testium signẽt
uña uob quo ip̃is ñ mm̃to

Expanded text:
m Iam dudum placuit, ut in ecclesia catholica libertatem moriam vice actorum interponatur qualiscumque scriptura, in qua ipsi vice testium signent. un
Abbreviated transcription (Latin):
no senatus ꝯ sulto ad iudie auim̃
o inbiis nich decaducisa nobis
memoratume̾ necã que in rebx
ñ ꝓspere gestio ⁊ tristis temꝑib
romanis increbiit calamita¬
tib bello coalescens ciuili ĩmĩs
remaneant tempib que fauo
celestis ⁊ pacis ugore firmauit
⁊ suꝑ om̃s gentes inuellicio io¬
toris posuit ue lutuosum mo¬
inr̃tum leta scla mumbrare
ꝯcedatur ¶ Sexca dem̃ ꝑo dige¬

Expanded text:
no senatus consulto adiudicavimus. Sed in his nihil de caducis a nobis memoratum est, ne causa, quae in rebus non prospere gestis et tristibus temporibus Romanis increbuit calamitatibus, bello coalescens civili, nostris remaneant temporibus, quae favor caelestis et pacis vigore firmavit et super omnes gentes in bellicis victoriis posuit, ne luctuosum monumentum laeta saecula inumbrare concedatur. Sexta deinde pars dige
Abbreviated transcription (Latin):
ilibris antiquis nec mimia¬
ri possibile fint ⁊ post ħ duoter¬
ribiles libri poĩti sunt ꝓdelictiᷤ
priuatis exordinariis necnõ
sen̾itatem penaꝵ que attroqi¬
tatem quib ꝑmixcast̃ ⁊ ea q̃¬

Expanded text:
in libris antiquis nec numerari possibile fuit. Et post hoc duo terribiles libri positi sunt pro delictis privatis et extraordinariis nec non severitatem poenarumque atrocitatem. quibus permixta sunt et ea q
Abbreviated transcription (Latin):
tuam magintudmem em no¬
stram disposicoem ordinate ⁊
limites mantiqum statum e¬
edrictiois affrica sic detenta fu̾
dine oisposica ⁊ p̾fecta fu̾it ⁊ per
labores antiquos fines om̃s af¬

Expanded text:
tuam magnitudinem, secundum nostram dispositionem ordinatae, et limites in antiquum statum reducti, et omnis Africa sic detenta fuerdine disposita et perfecta fuerint, et per labores tuos antiquos fines omnes A
Abbreviated transcription (Latin):
fumtut si quid medco poitum
tĩmeniati hocadenis regula
eiꝰꝙ ꝯiecturas ⁊ mucacces possit no¬
ua instruere auctoritas. ħ gͥ om¬
nia scientes pros ꝯscripti ⁊ om̃s
orbis tͥraꝵ hoies gras qud̃ amo¬
plissmas agite sime diunita¬

Expanded text:
ut, si quid in edicto positum non inveniatur, hoc ad eius regulas eiusque coniecturas et imitationes possit nova instruere auctoritas. Haec igitur omnia scientes, patres conscripti et omnes orbis terrarum homines, gratias quidem amplissimas agite summae divinita
Abbreviated transcription (Latin):
um. namaĩas quid diu̾sa tẽpa
torm̃ta atq supplicia ñ referen¬
uigabant. sp̃as quo deisacro sc̃aᷤ
eccias sius psidiis maculatãt
aliquas u̾o ex hiis stabina ꝑte¬
cerunt. u idmnis uenabiles ni¬
ros qui abscisis radicitus lin¬
guis penas suas mrabiłr lo¬
quebantur aui no pꝰdiũsator¬
m̃ta ꝑdiu̾sas disꝑsi ꝓuincias
uitam mexilio pegerunt. quo
ergoẜmone a quib ẜ monib¬
oꝑib dignas deogras ag̾e ua¬
lcamus qui ꝑ me ultimĩ ẜni

Expanded text:
um. Nam animas quidem diversa tormenta atque supplicia non fereniugabant. Ipsas quoque dei sacrosanctas ecclesias suis perfidiis maculabant: aliquas vero ex eis stabula fecerunt. Vidimus venerabiles viros, qui abscissis radicitus linguis poenas suas mirabiliter loquebantur: alii vero post diversas dispersi provincias vitam in exsilio peregerunt. Quo ergo sermone, aut quibus operibus dignas Deo gratias agere valeamus, qui per me ultimum servum
Abbreviated transcription (Latin):
creatimuĩ uixr illustrem
⁊comutem sacraꝵ largitio¬
nini⁊ optimũ antecessoro
hĩ alme urbis ꝯstitutum qui
om̃s ad p̾dcm̃opuis electi sunt
una cum stephano t̃na pro¬
socero entholumo thimocheo
leomde leõticio platone iacoro
⁊ ꝯstantino iole utris pruden¬
tissimis qui prõni quidem sunc
caꝵ ap̃̾ maximam sedem pre¬
fecture que orientalib p̃toris p̾¬
fidet. ¶ Om̃s añ sñ uirtutio testi¬
monium undiq accipientes ⁊
a nob̾ad tanti opis ꝯsumacõem
electisunt ⁊ cum om̃s munum
uiro excelso ut tm̃opus nobis
Tanta aut̾ a nob̾antiquitati:
hĩta reu̾entia ut noĩa pruden¬
cumi tacitur nitati tradere mil¬
lo paciannir mõ. s intus qui¬
q eoꝵ quiaccor legis fuit mĩs
dig̾. inscriptus ẽ hoc tinmodo
a nop̃ effecto ut si quid in legi
regulis ⁊ mimimis sintilibrus
ꝯriis q relius hr̃e apparebat
naq omnib auctoritate in¬
dultaut quioquid ior scͥtum
unitate ꝯ posicum nemine au¬
dente ꝯpare ea que antiquita

Expanded text:
CRATINVM virum illustrem et comitem sacrarum largitionum et optimum antecessorem huius almae urbis constitutum: qui omnes ad praedictum opus electi sunt una cum STEPHANO, MENA, PROSDOCIO, EVTOLMIO, TIMOTHEO, LEONIDE, LEONTIO, PLATONE, IACOBO, CONSTANTINO, IOHANNE, viris prudentissimis, qui pcausarum apud maximam sedem praefecturae, quae Orientalibus praetoriis praesidet, omne autem suae virtutis testimonium undique accipientes et a nobis ad tanti operis consummationem electi sunt. et cum omnes in unum viri excelsi, ut tantum opus nobis Tanta autem nobis antiquitati habita est reverentia, ut nomina prudentium taciturnitati tradere nullo patiamur modo: sed unusquisque eorum, qui auctor legis fuit, nostris digestis inscriptus est: hoc tantummodo a nobis effecto, ut, si quid in legibregulis. et ex multis similibusriis quod rectius habere apparebat, naque omnibus auctoritate indulta, ut quidquid ibi scriptum voluntate compositum: nemine audente comparare ea quae antiquitas
Abbreviated transcription (Latin):
culiare frĩat qm̃ ut legatis
legis falcidie naruacõ ficeio¬
missis aut senatus ꝯ siucitre¬
uelliam singuł libris utriq
applicatis toca ꝑs qͥnta m .ix.
libros coadiiata ẽ. solum at̃
senatus ꝯsultum trebeiiamt
ponend̾ ee existimauiꝰ. cap¬
as pegisiansenatus ostilti
ambages ⁊ ntuusq senatus
⁊ fultiad setam suꝑnacuas
qmͣ scuipulosas adu̾sitates
respuentes totu ino suꝑ

Expanded text:
e fuerat, quam ut legatis quidem legis Falcidiae narratio, fideicommissis autem senatus consulti Trebelliani, singulis libris utrique eorum adplicatis tota pars quinta in novem libros coadunata est. solum autem senatus consultum Trebellianum ponendum esse existimavimus: capas Pegasiani senatus consulti ambages et utriusque senatus consulti ad se tam supervacuas quam scrupulosas diversitates respuentes totum ius super
Abbreviated transcription (Latin):
fulgore ⁊ sũme trmitatis fauo¬
ta queabmitio ad memoria
erat collectumẽ⁊ om̃s ambig¬
nitatesdecise millosedicõse re¬
licto nom̃q libris imposuiiꝰ
digestoꝵ seu partectaꝵ qr õs
disputacões ⁊ decisiones in se

Expanded text:
fulgore et summae trinitatis favota, quae ab initio ad memoratuerat collectum est et omnes ambiguitates decisae nullo seditioso relicto. nomenque libris imposuimus digestorum seu pandectarum, quia omnes disputationes et decisiones in se
Abbreviated transcription (Latin):
miniims locum uendicabit.
nec muenitimsi quis subtili
aio  diu̾sitatis rões excuciet.
S ẽ aliquid nouũ inuentum
łocculte positum ꝙ dissonan¬
tie quelam dissoluit⁊aliãna¬
turam inducit discordie frues
effugientem. ¶S ⁊ si aliꝗd
iacitabat. ⁊ cum ydoneum fu̾at
poniobscuritate inuolutum
necessario deuelictimiẽ.quis
cium quimultis inutilib ꝑͤ¬
mixtum. uullamsͥ ad erudie
multo utilius ẽ panca ydone¬
a effuge qmͣ multis mutiub
hoies pͥgrauari. ¶ Mirabilea
aliquid ex hiis libris emsit q
muititudo antiqͣ p̃sente brem¬
tate pancior iuemtim: hoĩes
⁊ .n. qui aña lites agebant. l
multe leges poĩte fuerant. cr¬

Expanded text:
icabit nec invenitur, si quis subtili animo diversitatis rationes excutiet: sed est aliquid novum inventum vel occulte positum, quod dissonantiae querellam dissoluit et aliam naturam inducit discordiae fines effugientem. Sed et si quid latitabat, et, cum idoneum fuerat poni, obscuritate involutum necessario derelictum est: quitium, quod multis inutilibus permixtum nullam sui ad eruendum multo utilius est pauca idonea effugere, quam multis inutilibus homines praegravari. Mirabile autem aliquid ex his libris emersit, quod multitudo antiqua praesente brevitate paucior invenitur. homines etenim, qui antea lites agebant, licet multae leges fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ ⁊ qiͣ ab nitõ scriptum
ꝙ a uobis electum ⁊ ibi por̾tũ
uolimimis qiͣ incõsam scrip¬
turam argu̾e andeat. Cm.n.
lege antiqua q̃ regia nũcupab¬
antur. om̃e ius om̃eq potest¬
as ppli romani in iꝑatoriã
translata sunt potatem nos

Expanded text:
optimum, et quasi ab initio scriptum, quod a vobis electum, et ibi positum voluminis, quasi vitiosam scripturam arguere audeat. Cum enim lege antiqua, quae Regia nuncupabatur, omne jus omnisque potestas populi Romani in imperatoriam translata sunt potestatem, nos
Abbreviated transcription (Latin):
ex suggestionib ꝓcermi si
dubitatiom litib oriatur ⁊
sose ñ ed ydoneosr sufficiẽtes
ad decisionom litis existimẽt
ad nos decurritur ⁊ qͣre am¬
bignitates udicum quas
ex legib ormeuenit. aureᷤᷤ
accipumt nr̃e si ũa nobis
int̾precatõ mera ꝓcedit. łꝗs
q hĩ uͥdiculosis ambiguita¬
tib tam ꝯditor qm int̾pses
legum solus imp̃r iuste exi¬
stimabitur nichil rac lege
de rogante ueteris uruis odi

Expanded text:
ex suggestionibus procerum, si dubitatio in litibus oriatur et sese non esse idoneos vel sufficientes ad decisionem litis illi existiment, ad nos decurritur et quare ambiguitates iudicum, quas ex legibus oriri evenit, aures accipiunt nostrae, si non a nobis interpretatio mera procedit? vel que huiusmodi ridiculosis ambiguitatibus tam conditor quam interpres legum solus imperator iuste existimabitur: nihil hac lege derogante veteris iuris condi
Abbreviated transcription (Latin):
iuxͣ ꝯposicoe̾m de reb poĩti
broꝵ noluminib ea ꝯcduden¬
ratamordiacoemocto libro¬
ꝵ mediamtocius oꝑis reposu¬
miꝰ omnia undiq tamutiliᷤ¬
sima qm̃ pulchertima nira
ꝯtinentem ¶Quntus aut̃
exoriti uobdigestoꝵ arti¬
culus in q̃m de̾ eastaũitisł co¬
dicilł.tam priuatoꝵ qmͣ mili¬
tumom̾e quicquidantiqui¬
tus dcm̃ ẽ inueniat quis de¬
poitum qui detestamtis app¬
ellatim. De legatis ant̾ ⁊
fide iꝯmissis .u. libroꝵ nũo a¬

Expanded text:
iuxta compositionem de rebus positi brorum voluminibus ea concludenratam ordinationem octo librorum mediam totius operis reposuimus, omnia undique tam utilissima quam pulcherrima iura continentem. Quintus autem exoritur nobis digestorum articulus, in quo de testamentis et codicillis tam privatorum quam militum omne, quidquid antiquis dictum est, inveniat quis depositum: qui de testamentis appellatur. de legatis autem et fideicommissis quinque librorum
Abbreviated transcription (Latin):
im uoris emili papmiani exia¬
pranor paulo necm̃⁊ martia¬
no a scuipta sunt qͥ aña niia
norem splendidissimi papia¬
ni ñ statmi respue. s si quis
exhiis ad replecoem sĩnm i¬
genu papiniani laboꝵ ẜmt̾p
ni ut om̃s qui relicti fuinti
hunc codicem prudentissimi

Expanded text:
milii Papiniani ex Ulpiano, et Paulo, necnon Marciano ascripta sunt, quae antea nullam norem splendidissimi Papiniani, non statim respuere; sed si quid ex his ad repletionem summi ingenii Papiniani laborum, velni: ut omnes, qui relati fuerint in hunc Codicem prudentissimi
Abbreviated transcription (Latin):
locce gremio eins sius mntã
coesẜmit lib̾tatemoanidem
coutre donasse uideantur
quociuitas romana sollẽp¬
nitatib decursis dare ꝯsus¬
ultoo hoc dimitaxat hnis ꝗ
subaspectu antisticu dede¬
nit placuit relaxart cłicis
ant̾amplius ꝯcedinis ut
cum sius faimils tribimit
libtatem ñ solm mospectu

Expanded text:
e gremio servulis suis meritam concesserint libertatem, eandem eodem iure donasse videantur, quo civitas Romana sollemnitatibus decursis dari consuevit; sed hoc dumtaxat his, qui sub aspectu antistitum dederint, placuit relaxari. Clericis autem amplius concedimus, ut, cum suis famulis tribuunt libertatem, non solum in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩgeminos libros ꝯtulimus bõr
possõis mulcitudinem in ꝯpen¬
diosum. ⁊ manifestissimuĩ ord¬
mem ꝯcuidentes post ħ ea que
de operis noui minciacõib dãt¬
niq infecti ⁊ ꝓ edifficiis diru¬
tis teoꝵ insidiis ⁊ quede aqua
pliuali arcenda uet̾ĩb aucto¬
rib placita sunt necũ de pub¬
licans ⁊donacõib tam iter
tuuos qm̃mortis ca ꝯficien¬
dis cauta legib inuenintus ĩ
librum singulãm dedurins
de manumissionib ans̾ide li¬
⁊de acquisicoe tamdnii quam
possors ⁊ titulis qui eam indu¬
cunt multe ⁊ uarie leccõs n¬
ni sunt inserte uoluminus.
Aliolibro deputato de hiis qui
iudicat i inuire ꝯfessi sunt

Expanded text:
ulimus, bonorum possessionis multitudinem in compendiosum et manifestissimum ordinem concludentes. Post haec ea, quae de operis novi nuntiationibus damnique infecti et pro aedificiis dirutis et eorum insidiis et quae de aqua pluvia arcenda veteribus auctoribus placita sunt, nec non de publicanis et donationibus tam inter vivos quam mortis causa conficiendis cauta legibus invenimus, in librum singularem deduximus. De manumissionibus autem et de lide adquisitione tam dominii quam possessionis et titulis qui eam inducunt multae et variae lectiones uni sunt insertae volumini: Alio libro deputato his, qui iudicati vel in iure confessi sunt,