comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimis errant: & uendunt imꝑits hominibus
miserabilem seruitutem. Nam quisquis liber
ad huiꝰ modi matthematicum ingressus fuerit:
dat pecuniam. ut seruus inde excat. aut martis
aut ueneris: uł potiꝰ omnium syderum quib
illi qui pͥmi erracierunt. erroremq post̾is ꝓpi¬
nauerunt. uel bestiarum ꝓpt̾ similitudinem.
uł hominum adipsos homines honorandos
imposuere uocabula. Non enim mirandum
ẽ: cum etiam ꝓpiorib recentioribq temporib
sdꝰ quod appellamꝰ luciferum. honori &e nõi
cesaris romani dicare conatiẜ int. Et fortasse
factum cẽt. atq isset inuetustatem nisi atua ciꝰ
uenꝰ p̃occupasset hoc nominis p̃dium. neq u¬
re ullo ad heredes traiceret. quod nunquam
uiua possederat. aut possidendum petiuerat.
Namubiuacabat locꝰ. neq alicuiꝰ pͥoꝵ mortuoꝵ
honore tenebat᷑. factum ẽ quod in reb talibus
fieri solet. P quintili enim &e sextili mensibus.

Expanded text:
nimis errant, et vendunt imperitis hominibus nimis errant, et vendunt imperitis hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erraverunt, erroremque posteris propinaverunt, vel bestiarum propter similitudinem, vel hominum ad ipsos homines honorandos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ille ꝑcussorem suum ad uerum medicũ mit¬
tit. Hinc sunt etiam illa. limen calcare: cum
ante domum suam tͣnsit. Redire ad lectum:
siqͥs dum se calciat sternutauerit. Redire
domum: si ꝓcedens offenderit. Cum uestis
a soricibꝰ rodit᷑. plus tremere suspicione futͣi
mali: quam p̃sens damnum dolere. Unde illud
elegant̃ dictum ẽ catonis. qui cum eẽt consultꝰ
a quodam qui sibia soricib erosas caligas dica¬
ret. respondit non ẽẽ illud monstrum. ẜucrũ
monstrum habendum fuisse. si sorices a caligiᷤᷤ
roderentur. Heq illi ab hoc genere ꝑni¬
ciose suꝑsticionis segregandi sunt: qui gene¬
thliaci ꝓpt̾ natali. um considerationes si de¬
rum. nunc aut̃ mathematici uulgo uocant᷑.
Sam ce ipsi quamuis ueram stellarum posit¬
onem cum quisq nascit᷑ consectent᷑. & aliqnͣ¬
do ctiam ꝑuestigent. tam̃ quod inde conant᷑¬
uel actiones nr̃as uel actionum cuenta p̃dice̾

Expanded text:
percussorem suum ad uerum medicum mitpercussorem suum ad uerum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali quam praesens damnum dolere. unde illud eleganter dictum est Catonis; qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret, respondit non esse illud monstrum, sed uere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentur. Neque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci propter natalium dierum considerationem, rum, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi, quamvis veram stellarum positionem, cum quisque nascitur, consectentur et aliquando etiam pervestigent, tamen quod inde conantvel actiones nostras vel actionum eventa praedicere,
Abbreviated transcription (Latin):
temperationem corpors. s ad quas dam signi¬
ficationes. aut occultas. aut etiam manife.¬
stas. que mitiore nomine physicam uocant:
ut quasi non suꝑsticione implicare. s nat᷑a
ꝓcdesse uideant᷑: sicuti sunt inaures in sũmo
aurium singłarum. aut destructionum os¬
sibus ansule in digitis aut cum tͥ dicit᷑ singul¬
tienti. ut dext̾a manu sinistrum pollicem te¬
neas. His adiungunt᷑ milia in anissimarum
obseruationum. si m̃brum aliquod silierit.
si iunctim ambulantib amicis. lapis aut
canis. aut puer medi int̾uenerit. At illud
quod lapidem calcant tanquam dirempto¬
rem amiciciȩ minꝰ molestum ẽ: quam cum
innocentem puerum colapho ꝑcutiunt. si pa¬
riter ambulantibꝰ int̾currit. S bellum ẽ qͦd
aliquando pucri uindicant᷑ a canib. Nam
plerunq tam suꝑsticiosi sunt quidam: ut cẽ
canem qͥ mediꝰ intuenerit ferire audeant. non
impune. Nanq auano remedio cito int̃dum

Expanded text:
temperationem corporum, sed ad quasdam signitemperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune; namque a uano remedio cito ille interdum
Abbreviated transcription (Latin):
uosunt genera doctͥnarum quȩ in gen¬
tib etiam morib exercent᷑. Unum: eqꝵ
rerum. qͣs instituerunt homines: alterum.
earum qͣs animadũterunt iam ꝑfectas aut
diuinitꝰ institutas. Illud qͦd est scd̾m institu¬
tiones hominum. partim suꝑsticiosum est.¬
institutũ ẽ ab hominib ad facienda ce colen¬
da idola ꝑtinens. uł ad colendam sicut dm̃
qr eat᷑am. partemue ullam creaturȩ. uel ad
consultationes & pacta quedam significatio¬
num cum demonib placita atq fęderat᷑a.
qualia funt molimina magicarum artium.
quȩ quidem comincmorare potiꝰ qͣm docere
assolent poete. Ex qͦ genere sunt. s qͣsi licentio¬
re uanitate. aruspicum & augurum libri.
Ad hoc genꝰ ꝑtinent omnes etiam ligature
atq remedia. quȩ medicoꝵ qͦq disciplina
condemnat: siue in p̃cantationib. siue in
quibdam notis quos caracteres uocant. Si¬
ue in quibq reb suspendendis atq illigan¬
dis. uł ctiam aptandis quodam mͦ. non ad

Expanded text:
uo sunt genera doctrinarum quae in gentilibus etiam moribus exercentur: unum, earum rerum quas instituerunt homines; alterum, earum quas animadverterunt jam peractas, aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstiinstitutum est ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens, vel ad colendam sicut Deum creaturam, partemve ullam creaturconsultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturarum scientie comparet᷑. Nam qͥcqͥd
homo extͣ didicerit. sinoxium ẽ ibi damnat᷑:
siutile est ibi inuenit᷑. Et cum ibi quisq inue¬
nerit omnia quȩ utilit alibi didicit. multo
abundantiꝰ ibimueniet & ea quȩ nusquam
omnino alibi. s mnillarum tantum modo
scͥpt᷑arum mirabili altitudine. & mirabili
humilitate discunt᷑. Hac gͥ instructione
p̃ditum. cum signa incognata lectorem ñ
impecdierint: mitem & humilem corde. fub¬
iugatum lenit̃ xp̃o. & oneratum sarcina leui.
fundatum &e radicatum ceedificatum in ca¬
ritate. quem scientia inflare nonpossit: acce¬
dat ad ambigua signa in scͥptis considanda
ce dis cutienda. de quib iam t̾cio uolumi

Expanded text:
scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilipraeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et numilem corde, subjugatum leniter Christo, et oneratum sarcina levi, fundatum et radicatum et aedificatum in charitate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumi
Abbreviated transcription (Latin):
Bene oꝑari in xp̃o. & ei ꝑseuerant̃ inherere:
Spare celestia. sacramenta non ꝓpbanare.
ꝑ banc actionem purgati ualebimꝰ cognoscere
ctiam suꝑeminentem scientiȩ caritatem. xp̃i.
qua equalis est patͥ. ꝑ quem facta sunt omĩa:
ut impleam in omnem plenitudinem dei. E
ctiam ysopouis purgatoria. ne inflante scientia
de diuitus ab egypto ablatis: suꝑbe aliquid¬
pulmo tumidus anhelet. Asꝑges me inquit
ysopo ce mundabor. lauabis me & suꝑ niuem
dealbabor. Auditui meo dabis exultationem
&e leticiam. Deinde subsequent᷑ annectit. ut
ostendat purgationem a suꝑbia significari
ysopo: exultabunt ossa humiliata. Quantũ
aut̃ minor ẽ auri de argenti uestisq copia qmͣ
de egypto secum ille popłs abstulit. in compa¬
ratione diuitiarum qͣs postea iherosolime cõ¬
secut᷑ est. quȩ maxime insalomone rege osten¬
duntur: tanta fit cuncta scientia q̃ quidem ẽ
utilis collecta delibris gentium si diuinarũ

Expanded text:
bene operari in Christo, et ei perseveranter inhaerere, bene operari in Christo, et ei perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta nognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei . Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne inflante scientia de divitiis ab Aegypto ablatis, supulmo tumidus anhelet: asperges me, inquit, ysopo et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor. auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit, ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
milis corde. & inuenietis requiem ammabus
ur̃is. Iugum enimmeum leue est: & sarcina
mea leuis est. Quibꝰ: nisi mitib &e humilib
corde. qͦs non inflat scientia. s caritas edificat:
Memmnerit gͦ coꝵ qui pascha illo tempore ꝑ
umbrarum imaginaria celebrabant. cum sig¬
nari postes sanguine agni iubent᷑. hysopofu.¬
isse signatos. Herba hȩc humilis ae mitis est:
ce nicħ fortiꝰ & penetrabiliꝰ eiꝰ radicib. Ut in ca¬
ritate radicatie fundati. possimꝰ comprehen¬
dere cum omnib scĩs quȩ sit latitudo & lon¬
gitudo. & altitudo &e ꝓfundum. id ẽ crucem
dñi. Cuiꝰ latitudo dr in transũso ligno quo
extendunt᷑ manꝰ. longitudo at̾ra usq ad ipsã
latitudinem. quo amanib & infra totum cor¬
pus affigit᷑: altitudo: alatitudine sursum.
usq ad summum quo adheret caput. ꝓ fun.¬
dum uͦ: quod t̾rȩ infixum abscondit᷑. Quo
signo crucis. omnis actio xp̃iana des cribit̾.

Expanded text:
milis corde; et invenietis requiem animabus milis corde; et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est : quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed charitas aedificat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos . Herba haec mitis et humilis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitate radicati e sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum, id est, crucem Domini: cujus latitudo dicitur in transverso ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur,
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sũ iri suspicaret᷑ S dedert̃ aurum ⁊ ar¬
gentum & uestem suam exeunti de egypto po¬
pulo dei. nescientes quemadinodum illa q̃
dabant in xp̃i obsequium redigerent᷑. Illud
enim in exodo factum. sine dubio figuratũ ẽ.
ut hoc p̃signaret: quodsine p̃iudicio alt̾ius
aut paris aut melioris intelligentiȩ dixerim.
Sed hoc modo instructꝰ diuinarum scͥpt᷑arũ
studios: cum ad eas ꝑscrutandas accedere cȩpe¬
rit. illud apli cum cogitare ñ cesset. scientia in
flat: caritas edificat. Ita enim sentiet. qͣnuis
de egypto diues exeat. tamen nͥ pascha egerit.
saluum se ẽẽ ñ posse. Pascha autem nr̃m immo¬
latus est xp̃s. Nichilq magis immolatio xp̃i
nos docet. quam illud quod ipse clamat. tan
quam ad cos qͦs in egypto sub pharaone uidet
laborare. Uenite adme omnes qui laboratis.
ce onerati estis. & egoreficiam uos. Tollite iugũ
meum suꝑuos. a&e discite quia mitis sum ce hu

Expanded text:
conversum iri suspicarentur: sed dederunt aurum, et arconversum iri suspicarentur: sed dederunt aurum, et argentum, et vestem suam exeunti de Aegypto populo Dei, nescientes quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. Illud enim in Exodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret quod sine praejudicio alterius, aut paris, aut melioris intelligentiae dixerim. Sed hoc modo instructus divinarum Scripturarum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apflat, charitas aedificat . Ita enim sentiet, quamvis de Aegypto dives exeat, tamen nisi Pascha egerit, salvum se esse non posse. Pascha autem nostrum immolatus est Christus , nihilque magis immolatio Christi nos docet, quam illuquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et dis
Abbreviated transcription (Latin):
dicandi euangłii. Llestem qͦq illor id est ho¬
minum qͥdem instituta. s tam̃ accõmodata
humanȩ societati. qͣ in hac uita carere ñ pos¬
sumus. acciꝑe atq habe licuerit inusum con¬
uertenda xp̃ianum. Nam quid aliud fecert̃.
multi boni fideles nr̃i: Nonne aspicimꝰ quanto
auro &e argento ae ueste suffarcinatꝰ exierit de e¬
gypto cipanus. doctor suauissimꝰ. &e martyr
beatissimus: Quanto lactantꝰ. quanto uicto
rinus. optat᷑. hylariꝰ. ut de uiius taceam. qͣnto
innumerabiles greci: Qͦd pͥor ipse fidelissimꝰ
di famulꝰ moyses fecerat. de qͦ scͥptum ẽ: quod
cruditꝰ fuerit omni sapientia egyptioꝵ. Qͥb
omnib uiris suꝑsticiosa gentium consuetudo
& maxime illis temporib cum xp̃i reiciens iu¬
gum xp̃ianos ꝑsequebat᷑. disciplinas qͣs utiles
babebat. nunqͣm commodaret: si eas inusum
colendi uniꝰ dei quouanꝰ idoloꝵ cultꝰ scindet᷑.

Expanded text:
dicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hodicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissirinus, Optatius, Hilarius? ut de vivis taceam, quanto innumerabiles Graeci? Quod prior ipse fidelissimus Dei famulus Moyses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. Quibus omnibus viris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus cum Christi decutiens jugum, Christianos persequebatur, disciplinas quas utiles habebat nunquam commodaret, si eas in usum colendi unius Dei, quo vanus idolorum cultus scinderetur,
Abbreviated transcription (Latin):
gento. & uestem. quȩ ille popls exiens de egyp¬
tosibi potiꝰ tanquam ad usum meliorem clan¬
culo uendicauit. ñ auctoritate ꝓpͥa s p̃cepto
dei. ipsis egyptiis nescient̃ accommodantib
ea quib non bene utebant᷑: sic doctrinȩ om̃s
gentilium ñ solum simulata &e suꝑsticios a fig¬
menta grauesq sarcinas suꝑuacanei laboris
habent: que tinꝰqͥsq nr̃m duce xp̃o de societa¬
te gentilium exiens. debet abominari atq de
uitare: sed etiam lib̃ales disciplinas usui ueri¬
tatis aptiores. & quedam moꝵ p̃cepta utilissi¬
ma continentes. deq ipso uno deo colendo. non¬
nulla uera inueniunt᷑ apud cos. quod eorum
tanqm aurum & argentum qͦd non ipsi insti.¬
tuerunt. s de qͥbdam qͥsi metallis diuinȩ ꝓui
&e iniuriose ad obsequia demonum abutunt᷑.
cum ab eoꝵs misera societate sese animo separat.
debet ab eis auferre xp̃ianꝰ ad usum iustum p̃¬

Expanded text:
gento, et vestem, quae ille populus exiens de Aegypgento, et vestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit, non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium, non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium exiens, debet abominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso uno deo colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouperuerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ratio conscͥbat᷑: quos diuina scͥpt᷑a meminit.
Quoꝵ aliq̃ uel omnia iam forte facta sunt.
sic̃ multa q̃ a bonis doctisq xp̃ianis elabora
ta & conscͥpta non arbitrabam᷑ mucnimus:
s siue ꝓpt̾ turbas negligentium. siue ꝓpter
inuidoꝵ occultationes latent. Qdutrum
deratione disputandi fieri possit ignoro. ꝙ
uidet᷑ mͥ non posse: quia ꝑ totum dextum
scͥpturarum colligata est neruorum uice.
& idco magis ad ambigua soluenda ce expli¬
canda. de quib post loquem. legentes ad.¬
iuuat: quam ad incognita signa cognoscen¬
qui uocant᷑. si qͥ forte uera. & fidei nr̃e accõ¬
moda dixerunt. maxime platoniq. non
solum formidanda ñ sunt: s ab eis etiam tanꝗͣ
ab in  tis possessoribꝰ. in usum nr̃m uendican¬
da. Sic̃ enim egyptii ñ tantum idola habebãt.
& onera gͣuia quȩ popłs isrł detestaret᷑ & fuge¬
ret. s etiam uasa atq ornamenta de auro & ar¬

Expanded text:
ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signqui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam, tanquam ab injustis possessoribus, in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et ar
Abbreviated transcription (Latin):
nimis fiat. & maxime in his quȩ ad corporis
sensꝰ ꝑtinentia uoluunt᷑ temporib. & conti.¬
nent᷑ locis. Dic̃ aut̃ qͥdam de uerbis omnib
&e nominib hebreis. &e syris. & egyptiis. uel si
aliqͣ alia lingua in scͥpturis sanctis inuenini
potest. quȩ in eis sine interp̃tatione st̃ posita
fecerunt ut ea separatim int̾pretarent᷑ : & qͦd
cusebiꝰ fecit de tempoꝵs hystoria ꝓpt̾ diuinoꝵ
libroꝵs questiones. quȩ usum eiꝰ flagitant:
quod gͦ hi fecerunt de his reb. ut non sit ne¬
cesse xp̃iano inmultis ꝓpt̃ pauca laborare. sic
uid coposse fieri. si quem eoꝵ qͥ possunt. benig¬
nam sane oꝑam fr̃nȩ utilitati delectet impen¬
dere ut qͦs cunq t̾rarum locos uł animalia
uel herbas atq arbores. siue lapides.uel me¬
talla incognita. speciesq quas libet scͥptura
commemorat. ea generatim digerens: sola ex¬
posita litt̃is mandet. Potest etiam de numeris
ficri. ut eoꝵ tantummͦ numerorum exposita

Expanded text:
iis quae ad corporis sensus pertinentia, volvuntur temporibus, et continentur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita
Abbreviated transcription (Latin):
conũti. si aliqͥd de cytharis & de organis qͦd
ad sp̃italia capienda ualeat disputemꝰ. Neq
enim &e litt̃as discere non debuimꝰ. qͥa earũ
uirtutiq templa dedicarunt. & que corde
gestanda sunt. in lapidib adorare maluert̃:
ꝓpt̾ea nob̃ iusticia uirtꝰ q fugienda ẽ: immo
telligat. ubicunq inuenerit ueritatẽ. Qmͣ
conferens &e agnoscens etiam in litt̃is sacris.
suꝑsticios a figmenta repudiet: doleatq ho¬
mines atq caueat. qͥ cognoscentes dm̃. ñ ut
dm̃ głificauerunt. aut grãs egerunt: s eua¬
nucrunt in cogitationibꝰ suis. & obscuratũ

Expanded text:
converti, si aliquid de citharis et de organis, quod converti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritualia capienda valeat, disputemus. Neque enim et litteras discere non debuimus, quia earuvirtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugienda est: imo telligat, ubicunque invenerit veritatem, quam conferens et agnoscens etiam in litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet, doleatque homines, qui cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanu
Abbreviated transcription (Latin):
cuisse ciuitati om̃s nouem. atq omnes ẽẽ em¬
ptas. ut in apollinis templo dedicarentur
Qͥbus postea dicit hesiodum poetam im¬
postusse uocabula. N gͦ iupit̃ nouem musas
gentut: s tres fabri t̾nas creauerunt. Tres aũ
non ꝓptea illa ciuitas locauerat. quia in
somnis eas uicłat. aut tot se cuiusquam illoꝵ
ocłis demonstrauerant: s quia facile erat ani¬
maduertere. ad omnem sonum qͥ materies
cantilenarum est: triformem ẽẽ nat᷑am. Aut
enim uoce edit᷑. sicuti eoꝵ est qui faucibꝰ sine
organo canunt. aut flatu. sic̃ tubarum & ti¬
biarum: aut pulsu. sic̃ in cytharis &e tympa¬
nis &e quibylibet aliis quȩ ꝑcutiendo canora
sunt. S siue ita se habeat quod uarro retu¬
lit. siue non ita: nos tam̃ non ꝓpt̾ suꝑsticionẽ
ꝓphanorum debemꝰ musicam fugere. siquid¬
inde utile ad intelligendas scãs scͥpturas raꝑe
potuerimus: nec ad illoꝵ theatͥcas nugas

Expanded text:
cuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emcuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue non ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debeminde utile ad intelligendas sanctas Scripturas rapere potuerimus; nec ad illorum theatricas nugas
Abbreviated transcription (Latin):
commemorat᷑ in euangłio. quadraginta scili¬
cet &e sex annoꝵ. nescio quid musicum sonat.
e relatꝰ ad fabricam dñici corporis. ꝓpt̾ quã
templi mentio facta ẽ. cogit non nullos hereti¬
cos confit̾ifilium dei non falso s uero &e huma¬
no corpore indutum. Et numerum quippe &
iusicam: plerisq locis in scĩs scͥpturis honora¬
biliter posita inuenimꝰ. Nonenm audiendi ft̃
crrores gentilium suꝑstitionum: qui nouem
musas iouis & memoriȩ filias cẽ finxerunt.
Refellit eos uarro. qͦ nes cioutrum apud eos
qͥsqm talium rerum doctior. uł curiosior eẽ
possit. Dicit enm ciuitatem nes cio quam. ñ
enim recolo nomen. locasse apud tres artifices
t̾na simulachra musarum. quod in templo
apollinis donum poneret: ut qͥsqͥs artificum
pulchriora formasset. ab illo potissimum
electa emere ⁊t. Ita contigisse. ut oꝑa sua q̃q
illi artifices eque pulchra explicarent. & pla¬

Expanded text:
commemoratur in euangelio, quadraginta scilicommemoratur in euangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat et relatus ad fabricam dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri filium dei non falso, sed uero et humano corpore indutum. et numerum quippe et musica plerisque locis in sacris scripturis honorabiliter posita inuenimus. Non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et pla
Abbreviated transcription (Latin):
sancti adiuncta eminentiꝰ ipsa tͥnitate. ad pur¬
gatissimum eccłiȩ mistium referat᷑. ꝑueniatq
ad centum qͥnqͣginta tres pis ces. quos retia pꝰ
resurrectionem dñi in dext̾am partem missa
ceꝑint. Ita multis aliis atq aliis numerorum
formis. quedam similitudinum in sanctis libͥs
secreta soltiunt᷑: quȩ ꝓpt̾ numeroꝵ imꝑitiam
legentibus clausa sunt.
on pauca etiam atc parua claudit attpob¬
tegit: non nullarum rerum musicarum
ignorantia. Nam &e de psaltĩi & cythare diffe¬
rentia. quidam ñ inconcinne aliquas rerum
fig̃as aꝑuit: & decem cordarum psalt̾ium. nͨ
importune int doctos queritur utrum ha-¬
beat aliquam musicȩ legem. quȩ ad tantum
neruoꝵ numerum cogat. Anuͦ si non habet:
co ipso magis sacrate accipiendꝰ sit ipse numerꝰ.
uł ꝓpt̾ decalogum legis. de qͦitem numero s
querat᷑. non nisi ad creatorem creat᷑amq refe
rium. Et ille numer ꝰ edificationis dempli qui

Expanded text:
sancti, adjuncta eminentius ipsa Trinitate, ad pursancti, adjuncta eminentius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur, perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, quos retia post resurrectionem Domini in dexteram partem missa ceperunt . Ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis Libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia, quidam non inconcione aliquas rerum figuras aperuit: et decem chordarum psalterium , non importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicam legem, quae ad tantum neruorum numerum cogat, an uero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus uel propter decalogum legis. de quo item numero si quaeratur, non nisi ad creatorem creaturamque refrium. et ille numerus aedificationis templi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Porro autem: denariꝰ numerꝰ creatoris atq crea¬
turȩ significat scientiam. Nam tͥnitas: creatorĩᷤ
est. Septenariꝰ autem numerꝰ creaturam in¬
dicat ꝓpt̃ uitam & corpꝰ. Nam milla tͥa sunt :
unde etiam toto corde. tota anima. dota m̃te.
diligendꝰ est ds. In corpore aut̃: manifestissima
quatuor apparent quib constat elementa. In
hoc gͦ denario. dum temporalit̾ nobis insintia¬
tur. id est quat̃ ducit᷑: caste &e continent̃ a dem¬
poꝵs delectatione uiuere. hoc est quadraginta
dieb ieuinare. Hoc lex. cuiꝰ ꝑsona est in moyse.
hoc ꝓpħia. cuiꝰ ꝑsonam gerit helyas. hoc ipse¬
dñs monet: qui tanquam testimonium habẽs.
ex lege & ꝓpħis. medius int̾ illos in monte tͥb
discipłis uidentib atq stupentib claruit. De¬
inde ita querit᷑ quomodo quinquagenarius
de quadragenario numero existat. qui ñ medi¬
sublege. sub gr̃a. uel ꝓpt̃ nom̃ patͥs & filii & sp̃s

Expanded text:
porro autem. denarius numerus creatoris atque creaporro autem. denarius numerus creatoris atque creaturae significat scientiam. nam trinitas creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter uitam et corpus. nam in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est deus; in corpore autem manifestissima quattuor apparent quibus constat elementa. in hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione uiuere, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit HelDominus monet; qui tanquam testimonium habens ex Lege et Prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit . Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non medisub Lege, sub Gratia, vel propter nomen Patris, et Filii, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
sit dictum. asꝑges me hysopo & mundabor.
umerorum etiam imꝑitia. multa facit ñ
intelligi. tͣnslate ac mystice posita in scͥp¬
turis. Ingenium qͥppe ut ita dixerim ingenu¬
um. non potest ñ i mouere. qͥd sibi uelit qͦd &
moyses & hehyas. & ipse dñs. quadraginta dicb
iciunauerunt. sui achonis figuratꝰ quidam
nodus. nisi huiꝰ numeri eognitione ce conside¬
ratione non soluit᷑. Habet enim denarium
quat᷑. tanqͣm cognitionem omnium rerum
intextam temporib. Quat̾narionanq nũo:
&e diurna & annua curricła ꝑagunt᷑. Diur¬
na: matutinis. meridianis. uesꝑtinis. noct᷑¬
nisq horarum spaciis. Annua: uernis. esti¬
us. auttimnalib. hiemalibq mensib. A tem¬
porum enim delectatione. dum in temporib
uiuimꝰ. ꝓpt̃ et̃nitatem in qua uiuere uolumꝰ.
abstinendum & ieiunandum ẽ: quanus tẽ¬
porum cursib. ipsa nob̃ insinuet᷑ doctrina cõ¬
temnendorum tempoꝵ: & appetendoꝵ et̾noꝵ

Expanded text:
sit dictum, Asperges me hyssopo, et mundabor . 25. Numerorum etiam imperitia multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest non moveri quid sibi velit quod et Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis figuratus quidam nodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum.
Abbreviated transcription (Latin):
eam ex una parte truncauit. ut inueniret lo¬
cum malo. quod uidere ñ potuit non ẽẽ na¬
turam s contra naturam. & ipsum malũ
tanta specie & formis &e pace partium in sin¬
gulis nat᷑is uigente decorauit. qͥa sinc his boniᷤ
nullam pot̾at cogitare nat᷑atit eamala que
ibi rep̃hendit innumerabilium bonorum
ꝑmittente atq adiuuante arguant᷑. Expli¬

Expanded text:
eam ex una parte truncauit, ut inueniret loeam ex una parte truncauit, ut inueniret locum malo, quod uidere non potuit non esse naturam, sed contra naturam, et ipsum malum tanta specie et formis et pace partium in singulis naturis uigente decorauit, quia sine his bonis nullam poterat cogitare naturam, ut ea mala, quae ibi reprehendit, innumerabilium bonorum permittente atque adiuuante arguent
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accepit. E in eo quod accepit lair de.¬
mus dm̃. qͥ tantum specieibonum etiã huic
quamuis infime dedit. Mec ei tamen ut ama¬
tores eiꝰ mhereamꝰ. sut des laudatores eam tͣns¬
grediamur. ut supra eam collocati de illa iu¬
dicemꝰ ñ ei coneri in ila iudicem᷑. festincmꝰq
adillud bonum quod nec locis crassat᷑. nec tẽ¬
pore uoluit᷑. & unde speciem formamq acci¬
piunt omnes locales temporalesq naturȩ.
Ad quod uidendum mundemꝰ cor ꝑfidem
de. qm ipsi dm̃ uidebunt. Non enim eos ocłos
adulud bonum cernendum p̃parari opor¬
purgemus. ꝗͣcernit᷑ quantum in hac uita li¬
cet.quid sit iustum. quid impium. quȩ sit
sapientie pulchritudo. Quȩ quisquis
cernit. p̃ponit longe omnium localium
spaciorum plenitudini. & sentit ut ista cernat
ñ ꝑlocoꝵ spacia diffunchaciem mentis suȩ
s incorporea potentia stabiliri. Cui aspectui
sat & continet. detestamur istam heresem quȩ
lut informem molem disiecit atq diffudit. &¬

Expanded text:
n accepit; et in eo, quod accepit, laudemus deum, quia tantum speciei bonum etiam huic quamuis infimae dedit. nec ei tamen ut amatores eius inhaereamus, sed ut dei laudatores eam transgrediamur, ut supra eam conlocati de illa iudicemus, non ei conexi in illa iudicemur. festinemusque ad illud bonum. quod nec locis grassatur nec tempore uoluitur et unde speciem formamque accipiunt omnes locales temporalesque naturae. ad quod uidendum mundemus cor per fides, quoniam ipsi deum uidebunt. non enim eos oculos ad illud bonum cernendum praeparari oporpurgemus, qua cernitur, quantum in hac uita licet, quid sit iustum, quid pium; quae sit sapientiae pulchritudo: quae quisquis cernit, praeponit longe omnium localium spatiorum plenitudini et sentit, ut ista cernat, non per locorum spatia diffundi aciem mentis suae, sed incorporea potentia stabiliri. Cui aspectui uersat et continet, detestemur istam haeresim, quae lut informem molem disiecit atque diffudit et
Abbreviated transcription (Latin):
loco uide quot ae quanta sint quȩ me reuocẽt.
me det̾reant. ne manicheo credam. Quero enĩ
dñsait. & alium paraclytum mittam uobis:
Siaut̃ ideo. xp̃i nom̃ recte positum putas. ñ quia
ipse est xp̃s qui a paraclytꝰ. sed quia eiusdem ft̃
ambosubstantie. id est non quia unꝰ est sed qͥa
untum sunt. pot̾at ce paulus dicere. patilꝰ apł̃s
dei patris: quia dixit dñs. ego ce pater unum
sumus. Nusquam hoc dicit. Sncquis quam
apłoꝵ patris se apłm scribit. Quid sibi gͦ uult
ista nouitas: Nonne uobis uidet᷑ nescio quam
redolere fallaciam: Certe si nicħ intereẽ arbit᷑¬
tus est. cur nonuarie in aliis eplis apłm xp̃ise
quotienscunq audiui. parachyti autem nec se¬
mel. Qͥdhoc ẽẽ causȩ arbitram᷑. nisi quia illa
suꝑbia mat̾ omnium hercticorum impulit
hominem. ut non missum se a paraclyto uellet

Expanded text:
apostolis ? de quo loco uide, quot et quanta sint, quae me reuocent apostolis ? de quo loco uide, quot et quanta sint, quae me reuocent et deterreant, ne Manichaeo credam. Quaero enim, dominus ait: et alium paracletum mittam uobis. si autem ideo Christi nomen recte positum putas, non quia ipse est Christus, qui et paracletus, sed quia eiusdem sunt ambo substantiae, id est. non quia unus est, sed quia unum sunt, poterat et Paulus dicere: Paulus apostolus dei patris, quia dixit dominus: ego et pater unum sumus. nusquam hoc dicit, sed nec quisquam apostolorum patris se apostolum scribit. quid sibi ergo uult ista nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ? certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie in aliis epistulis apostoluquotienscumque audiui, paracleti autem nec semel. quid hoc esse causae arbitramur, nisi quia illa superbia, mater omnium haereticorum, inpulit hominem, ut non missum se ab paracleto uellet
Abbreviated transcription (Latin):
catholicis potiꝰ credam quam tibi. Si aliquidin¬
de manifestum ꝓ manicheo legeris. nec illis nec
tibi. Iilis quia de te michi mentit sunt. tib aut̃.
quia cam scͥpturam mͥ ꝓfers. cui ꝑillos credide¬
ram. qui michi mentiti sunt. S absit ut euglio
ego non credam. Iui enim credens. ñ inuenio qͦmͦ
possim etiam tͥ credere. Apłorum enim nomina
que ibi legunt᷑. non int̾ se continent nom̃ ma¬
nichei. In locum aut̃ traditoris xp̃i qͥ successerit
in apłoꝵ actib legimus. Cui libro necesse ẽ cre¬
dere. si credo cungłio. qm utramq scͥpturam
similit̃ michi catholica commendat auctoritas.
In eodem libro etiam de uocatione atq apłatu
pauli uulgatissimam tenemꝰ hẏstoriam. Lege
michi iam si potes in eugłio. ubi manicheus
apłs dict̾us est. uel in aliquo alio libro cuiiã me
credidisse confiteor. An illtid lecturus es. ubi

Expanded text:
catholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid incatholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei. in locum autem traditoris Christi quis successerit, in apostolorum actibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam libro de uocatione atque apostolatu Pauli uulgatissimam tenemus historiam. lege mihi iam, si potes, in euangelio, ubi Manichaeus apostolus dictus est, uel in aliquo alio libro, cui me iam credidisse confiteor. an illud lecturus es, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
laudantib euglm. s non recte illis credidisti
uituꝑantib manicheum. usq adeo me stutum
ptitas. ut nulla reddita ratione quoduis credã.
quoduis non credam: Multo enim tustiꝰ atq
cautiꝰ facio. si catholicis qm̃ semel credidi ad te ñ
transeo. nisi me ñ credere iusseris. s aꝑtissime
ac manifestissime scire aliquid feceris. Quo cir¬
ca si michi rationem redditurus es: dimitte eunͣ¬
gelium. Si ad eanͣgłm te tenes. ego ad eos teneam
quib p̃cipientib eunͣgłio credidi. & his iubenti¬
bus tͥ omnino ñ credam. Quod si forte in eunͣ¬
gelio aliquid aꝑtissimum de manichei apłatu.
inuenire potueris. infirmabis mͥ catholicorum
auctoritatem. qui iubent ut tͥ non credam. Qa
infirmata iam nec eugłio credere pot̾o.quia ꝑ
eos illi credideram. Ita nichil apud me ualebit.
quicquid inde ꝓtuleris. Qua propt̾ si nichil ma¬
nifestum de manichei apłatu. in cuanglio repꝑtt᷑.

Expanded text:
laudantibus euangelium, sed non recte illis credidisti laudantibus euangelium, sed non recte illis credidisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum putas, ut nulla reddita ratione, quod uis credam, quod non uis. non credam? multo enim iustius atque cautius facio, si catholicis quoniam semel credidi, ad te non transeo, nisi me non credere iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurus es. dimitte euangelium. si ad euangelium te tenes, ego me ad eos teneam, quibus praecipientibus euangelio credidi, et his iubentibus tibi omnino non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua infirmata iam nec euangelio credere potero. quia per eos illi credideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu in euangelio reperitur,
Abbreviated transcription (Latin):
manicheus. Respondebitis. Apłs xp̃i. Noncredo.
Quidiam dicas aut facias. N habebis. ꝓ mitte¬
bas enim scientiam ueritatis. &e nc̃ quod nescio co¬
gis ut credam. Cungłm mͥ fortasse lecturus es. &
inde manichei ꝑsonam temptab̾ asserere. Si
gͦ inuenires aliquem qui eugłio nondum cre¬
dit. quid faceres dicenti tͥ non tredo Ego uero
eugłio non crederem. nisi me catholice eccłiȩ cõ¬
moueret auctoritas. Quil gͦ obtemꝑaui dicen¬
tibus crede eungłio. cur eis non obtemperem
dicentib michi. noli credere manicheis: Elige
quid uelis. Si dixeris crede catholicis. ipsi me
mouent ut nullam fidem accommodem tiobis.
Quappt̾ non possum illis credens. nisi tibi ñ
credere. Si dixeris noli catholicis credere. non
recte facies peugłm me cogere. ad manichei fi¬
dem. qͥa ips eugłio catholicis p̃dicantib credi¬
di. Si aut̃ dixeris. recte credidisti. catholicis

Expanded text:
Manichaeus. respondebitis: apostolus Christi. non credo; Manichaeus. respondebitis: apostolus Christi. non credo; quid iam dicas aut facias, non habebis. promittebas enim scientiam ueritatis, et nunc quod nescio cogis, ut credam. euangelium mihi fortasse lecturus es et inde Manichaei personam temptabis adserere. si ergo inuenires aliquem, qui euangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibi: non credo? ego uero euangelio non crederem, nisi me catholicae ecclesiae conmoueret auctoritas.I quibus ergo obtemperaui dicentibus: crede euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me monent, ut nullam fidem adcommodem uobis; quapropter non possum illis credens nisi tibi non credere. si dixeris: noli catholicis credere, non recte facies per euangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recte credidisti catholicis
Abbreviated transcription (Latin):
nullus hereticorum uel basilicam suam uel do¬
mum audet ostendere. Ista gͦ tot & tanta nominis
xp̃iani carissima uincła recte hominem tenent
ritas nondum se aꝑtissime ostendat. Apud uos
aut̃ ubi nichil hoꝵs est. quod me inuitet ae te¬
neat. sola ꝑsonat pollicitatio ueritatis. Que
quidem si tam manifesta monstrat᷑. ut in dubio
uenire ñ possit. p̃ponenda ẽ illis omnib rebus
quib in catholica teneor. Si autem tantũmͦ
de. quȩ animum meum tot & tantis nexib
xp̃iane religionis astringit. Clideamus gͥ qͥd
me doceat manicheus. & potissimum illum cõ¬
sideremus uibrum. quem fundamenti epłam
dicitis. ubi totum pene quod creditis continet᷑.
Ipsam enim nobis illo tempore miseris. quando
lecta est inclinati docebam᷑ a uobis. Certe sic in¬
ac uiuo fonte. Iam cumbona patientia si pla¬
incipiatis. Nostis enim me statuisse nichil a uob
platum temere credere. Quero gͦ quis sit iste

Expanded text:
nullus haereticorum uel basilicam suam uel donullus haereticorum uel basilicam suam uel domum audeat ostendere. ista ergo tot et tanta nominis christiani carissima uincula recte hominem tenent ritas nondum se apertissime ostendat. apud uos autem, ubi nihil horum est, quod me inuitet ac teneat, sola personat pollicitatio ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, praeponenda est illis omnibus rebus, quibus in catholica teneor; si autem tantummodde, quae animum meum tot et tantis nexibus christianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Manichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti epistulam dicitis, ubi totum paene, quod creditis, continetur. ipsa enim nobis illo tempore miseris quando lecta est, inluminati dicebamur a uobis. certe sic inac uiuo fonte. iam cum bona patientia, si pla male dicere incipiatis. nostis enim me statuisse nihil a uobis prolatum temere credere. quaero ergo, quis sit iste
Abbreviated transcription (Latin):
de omnib reb ad salutem animȩ ꝑtinentib.
sine ulla caligine rationem ꝑspicuam dederi¬
tis. In catholica enim eccłia. ut omittam sin¬
cerissimam sapientiam ad cuiꝰ cognitionem
pauei sp̃itales in hac uita pueniunt. ut eam
ex minima quidem parte qͥa homines sunt. S
tamen sine dubitatione cognoscant. cȩteram
qͥppe turbam non intelligendi uiuacitas. s
credendi simplicitas. tutissimam facit. Ut ergo
hanc omittam sapientiam quam in eccłia ẽẽ ca¬
tholica ñ creditis. multa sunt alia que in eitis
gremio me iustissime teneant. Tenet confessio
popłoꝵ atq gentium. Tenet auctoritas miracłis
inchoata. spe nutrita. caritate aucta. uetustate
firmata. Tenet ab ipsa sede petri apłi. cui pas¬
cendas oues suas post resurrectionem dominus
sacerdotum. Tenet postremo ipsum catholice
nomen. quod non sine causa int tam multas
hereses. sic ista eccłia sola obtinuit. ut cum om̃s

Expanded text:
hideomnibus rebus ad salutemanimae pertinentibus hideomnibus rebus ad salutemanimae pertinentibus sine ulla caligine rationem perspicuam dederitis. In catholica enim ecclesia, ut omittam sincerissimam sapientiam, ad cuius cognitionem pauci spiritales in hac uita perueniunt, ut eam ex minima quidem parte, quia homines sunt, sed tamen sine dubitatione cognoscant — ceteram quippe turbam non intellegendi uiuacitas, sed credendi simplicitas tutissimam facit — ut ergo hanc omittam sapientiam, quam in ecclesia esse catholica non creditis. multa sunt alia, quae in eius gremio me iustissime teneant. tenet consensio populorum atque gentium; tenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, caritate aucta, uetustate firmata; tenet ab ipsa sede Petri apostoli, cui pascendas oues suas post resurrectionem dominus sacerdotum; tenet postremo ipsum catholicae nomen. quod non sine causa inter tam multas haereses sic ista ecclesia sola obtinuit. ut cum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus alios ꝑtinaciter animoseq defendi:
seiure inuos omnino ñ possum. quos sic̃ me
ipsum illo tp̃re ita nunc debeo sustinere. ce
tanta patientia uobiscum agere. quanta mec̃
egerunt ꝓximi mei cum in ur̃o dogmate ra¬
biosus ce cȩcus errarem. Ut autem facilius mi¬
tescatis. & non inimico animo uobisq ꝑnicioso
michi aduersemini. quouis iudice impetrare
me oportet a nobis. ut ex utraq parte omnis
arrogantia deponat᷑. Nemo nr̃m dicat iam se
inuenisse ueritatem. Sic eam queramus. quas
ab ułsq nesciat᷑. Ita enim diligent̃ & concortit᷑
queri pot̾it. si nulla temeraria p̃sumptione
inuenta &e cognita ẽẽ credatur. Aut si ce hoc
a uobis impetare non possumus. saltem illud
concedite. ut uos tanquam incognitos. ñc
pͥmum audiam. nc̃ primum discutiam. Iustũ
cẽ puto quod postulo. Hac sane lege seruata.
ut uobiscum non orem. non conuenticula cele¬
brem. non manichei nom̃ accipiam. si non mͥ¬

Expanded text:
aduersus alios pertinaciter animoseque defendi: aduersus alios pertinaciter animoseque defendi: saeuire in uos omnino non possum, quos sicut me ipsum illo tempore ita nunc debeo sustinere et tanta patientia uobiscum agere. quanta mecum egerunt proximi mei, cum in uestro dogmate rabiosus et caecus errarem. Ut autem facilius mitescatis et non inimico animo uobisque pernicioso mihi aduersemini, illud quouis iudice inpetrare me oportet a uobis, ut ex utraque parte omnis adrogantia deponatur. nemo nostrum dicat iam se inuenisse ueritatem; sic eam quaeramus, quasi ab utrisque nesciatur. ita enim diligenter et concorditer quaeri poterit, si nulla temeraria praesumptione inuenta et cognita esse credatur. aut si hoc a uobis inpetrare non possum, saltem illud concedite, ut uos tamquam incognitos nunc primum audiam, nunc primum discutiam. iustum puto esse, quod postulo, hac sane lege seruata, ut uobiscum non orem, non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen accipiam.sinon mi