comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam uerecundiȩ et pudoris illius ma¬
gnum munimentum. Multe custodiȩ: fa¬
ciunt feminam castiorem. Uirũ castum fa¬
ciat ipsa uirilitas. Nam ideo mulieri ma¬
ior custodia: quia maior infirmitas. Illa
erubescit iuro tu non erubescis xp̃o: Tuli¬
berior: quia fortior. Quia facile uincis:
ideo tibi commissus es. Suꝑ illam et dili¬
gentia uiri. et terror legum. et consuetudo
morũ. et uerecundia maior: et suꝑ de tan
tum ds̃. Inuenis enim facile pares uiros
quib nontimeas erubescere: quia faci¬
unt illud multi. Et tanta est ꝑuersitas
generis humani: ut aliquando metuen¬
dum sit. ne castus erubescat inter impudi¬
cos. Ideo non cesso tangere quintam istam
cordam: ꝓpter ipsam ꝑuersam consuetu¬
dinem et labem ut dixitotius generis hu¬
mani.Siquis inter uos faciat homicidi¬
um quod auertat ds̃: pellere illum uultis
de patria. et continuo si fieri potest exclu
dere. Siquis faciat furtum. oditis illũ:

Expanded text:
etiam uerecundiae et pudoris illius maetiam uerecundiae et pudoris illius magnum munimentum. multae custodiae faciunt feminam castiorem; uirum faciat ipsa uirilitas. nam ideo mulieri maior custodia, quia maior infirmitas. illa erubescit uiro; tu non erubescis Christo? tu liberior, quia fortior; quia facile uinces, ideo tibi commissus es. super illam et diligentia uiri et terror legum et consuetudo morum et uerecundia maior: et deus super te, tantum deus. inuenis enim facile pares uiros, quibus non timeas erubescere, quia faciunt illud multi. et tanta est peruersitas generis humani, ut aliquando metuendum sit, ne castus erubescat inter impudicos. ideo non cesso tangere quintam istam chordam propter ipsam peruersam consuetudinem et labem totius, ut dixi, generis humani. si quis inter uos faciat homicidium — quod auertat deus! — pellere illum uultis de patria et continuo, si fieri dere. Si quis faciat furtum, odistis illum,
Abbreviated transcription (Latin):
est absens: eui debet ut non peccet. Hec fr̃s
mei facite: ut possitis concordare cũ ad
uersario. Nec amara sunt quȩ dico: aut
si amara sunt. curant. Potio ista si amara
est. accipiatur: quia inpericulo sunt ui¬
scera. Amara est: bibatur. Melius ẽ modi¬
ca amaritudo infaucibus: quam ȩternũ
tormentum in uisceribus. Mutate gͦ uos:
quicunq non faciebatis hoc bonũ castita¬
tis. Iam facite: nolite dicere: non potest
fieri. fedum est fr̃s mei. turpe est ut uir di¬
cat non posse fieri: quod facit femina. Sce¬
lus est ut uir dicat. non possum. Quod po¬
test femina. uir non potest: Quid enim:
Illa carnem non portat: Prior aserpente
decepta est. Caste uxoresurẽ ostendunt uo¬
bis fieri posse quod non uultis facere: et di¬
citis fieri non posse. S forte dicis ideo il¬
lam facilius facere posse: quia multa illi
custodia ẽ. Legis preceptum: diligentia ma¬
ritalis. Terror etiam legum publicarum ẽ:

Expanded text:
est absens, cui debet ut non peccet. 12. Haec ergo, fratres est absens, cui debet ut non peccet. 12. Haec ergo, fratres mei, facite, ut pouersario. nec amara sunt quae dico aut, si amara sunt, curent. potio ista si amara est, accipiatur. quia in periculo sunt uiscera, amara est; bibatur. melius est modica amaritudo in faucibus quam aeternum tormentum in uisceribus. mutate ergo uos; quicumque non faciebatis hoc bonum castitatis, iam facite. nolite dicere: ,,non potest fieri". foedum est, fratres mei, turpe est, ut uir dicat non posse fieri quod facit femina. scelus est, ut uir dicat: "non possum". quod potest femina uir non potest? quid enim? illa carnem non portat? prior a serpente decepta est. castae uxores uestrae ostendunt uobis fieri posse quod non uultis facere; et dicitis fieri non posse! sed forte dices ideo illam facilius facere posse, quia multa illi custodia est, legis praeceptum, diligentia maritalis, terror etiam legum publicarum; est
Abbreviated transcription (Latin):
Non ideo non uult ut facias. quia et ipsa ñ
facit: sed quia tibi non expedit. Nam si ꝓp¬
terea non facit ut tu non facias: si feceris
faciet. Si autem deo illud debeat: si xp̃o
illud debeat quod tu exigis. et ideo reddat
quia iubet ille: et si forncatur uir. casti¬
tatem femina deo exibet. Xp̃c enim loqui¬
tur incordib bonarũ feminarũ. Loquit᷑
intus ubi non audit uir: quia nec dignꝰ
est. si talis est. Loquitur gͦ ille interius
Quid tibi enim facit: Dole. sed ipsum no¬
li imitari ut male facias: sed ipse imitet᷑¬
te in bono.Nam meo qđ male facit no¬
li eum putare caput tuũ: sed me deũ
tuum. Nam et sun eo quod male facit caput
est et secuturum est corpus caput suũ: eunt
ambo ꝑ preceps. Ut autem non sequatur
malum caput suum: teneat se ad caput
eccłiȩ xp̃m:. huic debens castitatẽ suam. hu¬
ic deferens honorem suum. Absens sit uir
p̃sens sit uir. non peccat illa. quia nunqũa

Expanded text:
non ideo non uult ut facias, quia et ipsa non non ideo non uult ut facias, quia et ipsa non facit, sed quia tibi non expedit. nam si propterea non facit, ut tu non facias, si feceris, faciet. si autem deo illud debeat, si Christo illud debeat quod tu exigis et ideo reddat quia iubet ille, et si fornicatur uir, castitatem illa deo exhibet. Christus enim loquitur in cordibus bonarum feminarum, loquitur intus ubi non audit uest, si talis est: loquitur ergo ille interius,quid tibi enim fecit? Dole; sed ipsum noli imitari, ut male facias, sed ipse te imitetur in bono. Nam in eo quod male facit, noli eum putare caput tuum, sed me Deum tuum. Nam si et in eo quod male facit caput est, et secuturum est corpus caput suum; eunt ambo per praeceps. Ut autem non sequatur malum caput suum, teneat se ad caput Ecclesiae Christum: huic debens castitatem suam, huic deferens honorem suum, absens sit vir, praesens sit vir, non peccat illa; quia nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
irasci medicamento ur̃o: non inueni enĩ ali¬
ud qua transirem. Ueni ad quintam cordã
modo: qui tango psalterium decem cordarũ.
Nunquid p̃termissurus eram quintam: Im¬
mo assidue ꝑcussurus. In illa enim uideo ia¬
cere totum pene genus humanum: in illa ui¬
deo plus laborare. Ipsam ꝑcutiendo quid di¬
cam: Nolite mechari post uxores: quia non
uultis ut mechentur post uos uxores ur̃e.
Nolite ire uos: quo eassequi nonuultis.Sine
causa uos excusare conamini: quando dici¬
tis. Nunquid eo ad uxorem alienam: Ad
ancillam meam eo. Uisut dicat uxor tua tibi:
nunquid eo ad uirum alienum: Ad seruũ
meũ eõ. Dicis. Non est uxor aliena ad quã
uado. Nunquid uis dicat᷑ tibi. non est uir
alienus ad quem uado: Absit ut dicat hoc
illa. Melius enim dolet te: quam imitat᷑ te
Illa enim casta et sc̃a femina et uere xp̃iana
quȩ dolet fornicantem uirum: et non dolet
ꝓpter carnem. sed dolet ꝓpter caritatem.

Expanded text:
irasci medicamento vestro; non inveni enim aliirasci medicamento vestro; non inveni enim aliud qua transirem. Veni ad quintam chordam homo, qui tango psalterium decem chordarum; numquid praetermissurus eram quintam? Imo assidue percussurus. In illa enim video jacere totum pene genus humanum, in illa video plus laborare. Ipsam co ? nolite moechari post uxores, quia non uultis, ut mNolite ire vos quo eas sequi non vultis; sine causa vos excusare conamini quando dicitis: Nunquid eo ad uxorem alienam, ad ancillam meam eo? vis ut dicat ut dicat uxor tibi: Nunquid eo ad virum alienum, ad servum meum eo? Dicis, Non est uxor aliena ad quam vado, nunquid vis dicatur tialienus, ad quem uado" ? absit, ut dicat hoc illa. melius enim dolet te quam imitatur te. illa enim casta et sancta femina et uere christiana, quae dolet fornicantem uirum, et non dolet propter carnem, sed dolet propter caritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit hominis liberator. Sic auaricia. sic
libido. sic odium. concupiscentia. luxu¬
ria: sic nugacitas spectaculorum. febres ft̃
animȩ tuȩ. Debes illas odisse cum medico:
ita concordas cum medico: niteris cũ me¬
dico. et libenter audis quod iubet medicꝰ:
gris quando reficiuntur. et peiorem horam
deputant egrirefectionis suȩ quam accessionis:
& tamen cogunt se concordantes cũ medico. et
quamuis inuiti et obluctantes uincunt se ut
aliquid accipiant. Quanta auiditate sanima¬
iora ꝑcepturi sunt: unde egriminora uix ac¬
cipiunt. S unde hoc factum ẽ: Quia ode¬
runt frebrem suam. et cum medico concorda¬
uerunt: & simul ꝑsequebant᷑ febrem medi¬
cus et egrotus. Cum ergo et nos talia dicimꝰ:
non odimus nisi febres uras. Immo in nobis
ipse sermo dei febresurãs odit: cum quo con¬
cordare debetis. Nam nos quid sumus. nisi libe¬
non me intueamini: sed sermonẽ dei. Nolite

Expanded text:
ut sit hominis liberator. Sic avaritia, sic ut sit hominis liberator. Sic avaritia, sic libido, sic odium, concupiscentia, luxuria, sic nugacitas spectaculorum, febres sunt animae tuae, debes illas odisse cum medico: ita concordas cum medico, niteris cum medico, et libenter audis quod jubet medicus,gris quando reficiuntur: et pejorem horam deputant aegri refectionis suae, quam suae accessionis; et tamen cogunt se concordantes cum medico, et quamvis inviti et obluctantes vincunt se ut aliquid accipiant. Quanta aviditate sani majora percepturi sunt, unde aegri minora vix accipiunt? Sed unde hoc factum est? Quia oderant febrem suam, et cum medico concordaverunt, et simul persequebantur febrem medicus et aegrotus. Cum ergo et nos talia dicimus, non odimus nisi febres vestras: imo in nobis ipse sermo Dei febres vestras odit, cum quo concordare debetis. Nam nos quid sumus, nisi libenon me intueamini, sed sermonem Dei. Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
bum dei per.i quod facta sunt omnia. Re¬
cipe gͦ similitudinem dei: quam ꝑmala
facta amisisti. Sicut enim innummo ima¬
go imꝑatorisalit ẽ ⁊ alit̃ ẽ infilio. nã unago ⁊ ima¬
go ẽ: s aliter imp̃ssa ẽ innũmo. alit̃ infilio alit̃ in
solido aureo imago imꝑatoris: sic et tunũmꝰ di ex
hoc melior. qͥa cũ intellectur ⁊ cũ quadãuita. nũmꝰ
es: ut scias etiã cuiꝰ imaginem geras.:⁊ ad euius¬
ctussis. Nam nummus nescit se habere una¬
ginem imꝑatoris. Ergo ut dicere ceperam.
odit te ds̃ qualis es: sed amat te qualem te
Concorda cum illo. & incipe primo bene
odisse te talem qualis es. sicut te talem odit
ds̃: incipis iam ipsum diligere dm̃ qualis
est. Egrum attendite. Eger: egrotantem se
odit qualis est. Inde cepit concordare cum
medico: quia et medicus odit eũ qualis est.
Nam ideo uult sanum eẽ: quia odit eũ
febrientẽ. Et est medicus febris ꝑ secutor:

Expanded text:
rbum Dei per quod facta sunt omnia. Rerbum Dei per quod facta sunt omnia. Recipe ergo similitudinem Dei, quam per mala facta amisisti. Sicut enim in nummo imago imperatoris aliter est, aliter in filio: nam imago et imago est; sed aliter impressa est in nummo, aliter in filio, aliter in solido aureo imago imperatoris: sic et tu nummus Dei es, ex hoc melior, quia cum intellectu et cum quadam vita nummus Dei es, ut scias etiam cujus imaginem geras,ctus sis: nam nummus nescit se habere imaginem imperatoris. Ergo ut dicere coeperam, odit te Deus qualis es, sed amat te talem qualConcorda cum illo, et incipe primo bene odisse te talem qualis es, sicut te talem odit Deus, incipis jam ipsum diligere Deum qualis est. 10. Aegrum attendite. Aeger aegrotantem se odit qualis est: inde incipit concordare cum medico. Quia et medicus odit eum qualis est: nam ideo vult sanum esse, quia odit eum febrientem: et est medicus febris persecutor,
Abbreviated transcription (Latin):
& diriges in eam regulam cor tuũ. aqua
nunc alienus et distortus es. Placeat cibi ds̃
sed odit te qualis es. Ideo tui miseret᷑ quia
odit te qualis es: ut faciat te qualis non¬
dum es.Faciat te dixi:qualis nondũ es.
Nam illud tibi non ꝓmittit: quia faciat te
qualis est. Nam eris qualis ẽ.sed ad quen¬
dam modum: id est imitator dei. uelut ima¬
go: sed non qualis imago est filius. Nam
etiam imagines in hominib: diuersȩ sunt.
Filius hominis habet imaginẽ patris sui:
& hoc est quod pater eius. quia homo ẽ sicut
pater eius. Inspeculo autem imago tua ñ
hoc ẽ quod tu. Aliter est enim imago tua in
filio: aliter inspeculo. In filio ẽ imago tua:
scđm equalitatem substantie. In speculoau¬
tem quantum longe est a substantia. et tam̃
est quȩdam imago tua: quamuis non talis
qualis infilio tuo scđm substantiam. Sic
in creatura non hoc ẽ imago dei quod est
infilio: qui hoc est quod pater. id est u̾¬

Expanded text:
et diriges in eam regulam cor tuum, a qua et diriges in eam regulam cor tuum, a qua nunc alienus distortus es. Placeat tibi Deussed odit te qualis es. Ideo tui miseretur, quia odit te qualis es, ut faciat te qualis nondum es. Faciat te, dixi, qualis nondum es. Nam illud tibi non promittit, quia faciet te qualis est. Nam eris qualis est, sed ad quemdam modum; id est, imitator Dei velut imago, sed non qualis imago est Filius. Nam etiam imagines in hominibus diversae sunt. Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est quod pater ejus, quia homo est sicut pater ejus. In speculo autem imago tua non hoc est quod tu. Aliter est enim imago tua in filio, aliter in speculo: in filio est imago tua secundum aequalitatem substantiae; in speculo autem quantum longe est a substantia, et tamen est quaedam imago tua, quamvis non talis, qualis in filio tuo secundum substantiam. Sic in creatura, non hoc est imago Dei, quod est in Filio, qui hoc est quod Pater, id est, Ve
Abbreviated transcription (Latin):
inuetere ẽ. Et quid ẽ quod dico fr̃s: Atten¬
dite. Non concordat cum aduersario suo:
qui cum timore adhuc facit. Timet enĩ ne
ueniat ds̃: et damnet illum. Nam nondũ
delectat castitas. nondum illum delectat iu¬
sticia. s iudicium dei formidans. a fac̾tis tẽ¬
perat: non concupiscentiam damnat quȩ
seuit in eo. Nondum illum delectat qđ bo¬
num est: non ibi habet suauitatem. ut can¬
tet canticum nouũ: sed de uetustate penas
timet. Nondum concordauit cũ aduersa
tantur tali cogitatione: ut dicant sibi.
Si fieri posset. non nobis minaret᷑ ds̃. ñ ta¬
ignosceret omnib:postea ueniret. et nemi¬
nem mitteret ingehennas.Iam quia ini¬
quus est: iniquum uult dm̃. Uult te ds̃
facere similem sui: & conaris tu dm̃ facere
similem tui. Placeat tibi gͦ ds̃ qualis est:
non qualem illum eẽ uis. Puersus enim es:
et talem uis dm̃ qualis es. non qualis est. Si
autem placeat tibi qualis est: corrigeris

Expanded text:
in vetustate est. Et quid est quod dico, fratres, attenin vetustate est. Et quid est quod dico, fratres, attendite. Non concordavit cum adversario suo, qui cum timore adhuc facit: timet enim ne veniat Deus, et damnet illum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi habet suavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetustate poenas timet: nondum concordavit cum adversartantur tali cogitatione, ut dicant sibi: Si fieri posset, non nobis minaretur Deus, non taignosceret omnibus, postea veniret, neminem mitteret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum vult Deum. Vult te Deus facere similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. Placeat tibi ergo Deus qualis est, non qualem illum esse vis. Perversus enim es, et talem vis Deum qualis es, non qualis est. Si autem placeat tibi qualis est, corrigeris,
Abbreviated transcription (Latin):
tem ẽẽ possit nouus homo: audi non me
s apłm dicentem. Exuite uos ueterem
hominem: et induite nouum. Et ne qͥs
putaret cum dixit. exuite uos ueterem ho¬
minem. et induite nouum aliquid de¬
ponendum eẽ. et aliquid accipiendum.
cum demutando p̃ciperet homine: sub¬
iecit. et ait. Qua ꝓpt̾ deponentes men¬
dacium: loquimini ueritatẽ. Hoc
est quod ait. exuite ueterem hominẽ:
et induite nouum. Hoc dixitmutate
mores. Scłm diligebatis: dm̃ diligite.
Nugatoria iniquitatis. temporales uolup¬
tates diligebatis: proximum diligite. Si
dilectione facitis: canticum nouum canta¬
tis. Si timore facitis: facitis tamen. Portatis
quidem psalterium: sed nondum cantatis.
Si autem nec faciatis: proicitis ipsum psal¬
terium. Melius ẽ uł portare: quam proicere.
S rursus melius cum uoluptate cantare:
quam cũ onere portare. Nec ꝑuenit ad can¬
ticũ nouum: nisi iam cum uoluptate can¬
tans. Nam qui portat cum timore: adhuc

Expanded text:
tem possit esse novus homo, audi, non me, tem possit esse novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum. Et ne quis putaret, cum dixit, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum; aliquid deponendum esse et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Mutate mores. Saeculum diligebatis, Deum diligite: nugatoria iniquitatis, temporales voluptates diligebatis; proximum diligite. Si dilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen; portatis quidem psalterium, sed nondum cantatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quam projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore, adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
bula primum ẽ: honora patrem tuũ et ma¬
tremtuam. Scđm: non mechaberis. Terciũ:
non occides. Quartum: non furaberis.
Quintum: non falsum testimoniũ dices.
Sextum: ñ concupiscesuxorẽ ꝑximi tui. Septi¬
mũ: ñ concupisces rẽꝑximitui. Hȩc iungamꝰ
illis trib ad dilectionem dĩꝑtinentibꝰ si in psal
At tendat enim caritas urã: ut dicam uobis
quod dñs suggerit. Accepit legem popłs
iudeorum istam in decalogo: non obserua¬
bat. Et quicunq obtemperabant: timore
obtemperabant pene. non amore iusticiȩ.
Portabat quidem ꝑsalterium: non canta¬
bat. Cantanti enim uoluptas: timenti o¬
nus ẽ. Idõ uetus homo aut non facit.
aut timore facit: non amore sc̃itatis. non
dilectione castitatis. non temperantia ca¬
ritatis. sed timore. Uetus enim homo ẽ.
et uetus homo canticum uetus cantare po¬
test: non nouum. Ut autem cantet canti¬
cum nouum: sit nouus homo. Quomͦ au¬

Expanded text:
bula primum est: honora patrem tuum et mabula primum est: honora patrem tuum et matrem tuam; secundum: non moechaberis; tertium: non occides; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisces rem proximi tui. haec iungamus illis tribus ad dilectionem dei pertinentibus, si in pAttendat enim Charitas vestra, ut dicam quod Dominus suggerit. Accepit Legem populus Judaeorum istam in decalogo: non observavit. Et quicumque obtemperabant, timore obtemperabant poenae, non amore justitiae: portabant psalterium, non cantabant. Cantanti enim voluptas est, timenti onus est. Ideo vetus homo aut non facit, aut timore facit; non amore sanctitatis, non delectatione castitatis, temperantiae, charitatis, sed timore. Vetus enim homo est; et vetus homo canticum vetus cantare potest, non novum. Ut autem cantet canticum novum, sit novus homo. Quomodo au
Abbreviated transcription (Latin):
terum uero preceptum. id est ad dilectionẽ
proximi: septem corde. quomodo uiuat᷑
inter homines. Nam ipse numerus septe¬
narius tanquam septem cordarũ: incipit
ab honore parentum. Honora patrẽ tuũ
et matrem tuam. Ad parentes enim suos
homo aperit oculos suos: et hec uita ab eoꝵ
amicicia sumit exordium. Quisquis autẽ
suis parentib non defert honorem: quib
parcere poterit: Honora patrem tuũ et
matrem tuam. Et dicit apłs. Honora patrẽ
&. matrem: quod ẽ mandatum primum.
Quomodo primũ quando quartum manda¬
tum est. nisi quia inseptenario numero ẽ pͥ¬
mum: Ad dilectionem proximi: primũ ẽ
in altera tabula. Nam ideo due tabule legis
date sunt. Ds̃ enim famulo suo moysi in mon¬
te duastabulas dedit: in quib duab tabu¬
lis lapideis conseripta erant decem p̾cepta
legis. quod ẽ psalterium decem cordarum.
Tria in una tabula ad dm̃ ꝑtinentia: septẽ
in altera tabula ad proximũ. In altera gͦ ta¬

Expanded text:
terum vero praeceptum, id est, ad dilectionem terum vero praeceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo vivatur inter homines. Nam ipse numerus septenarius, tanquam septem chordarum, incipit ab honore parentum: Honora patrem tuum et matrem tuam . Ad parehomo aperit oculos et haec uita ab eorum amicitia sumit exordium. quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parcere poterit? honora patrem tuum et matrem tuam; et dicit apostolus: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum. quomodo primum, quando quartum mandatum est, nisi quia in septenario numero est primum ? ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. nam ideo duae tabulae legis datae sunt. deus enim famulo suo Mosi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis — quod et psalterium decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum.. in altera ergo ta
Abbreviated transcription (Latin):
requiem. Dicitur ibi. factum ẽ mane: ut
inciperet esse dies. Non dictum est factum
est uespere ut finiretur: sed dictum ẽ fac̾tũ
est mane ut fieret dies sine fine. Sie incipit
gͦ requies nr̃a quasi manẽ. sed non finitur:
quia meternum uiuemus. Ad hanc spem
quiequia facius si facimus: sabbatũ ob¬
seruamus. Ipsa ẽ tercia corda huiꝰ decalogi:
diliges dñm dm̃ tuum ex toto corde tuo. et
ex tota anima tua. et ex tota mente tua. Et
de proximo nr̃o nichil di ceretur: non
ẽẽt decacordum.sed tricordum. Quia uero
addidit dñs et diliges proximũ tuum tan¬
quam te ipsum. et contexuit dicens. inhis
duobus preceptis tota lex pendet et ꝓpħe
tota lex induobus p̃ceptis est in dilectione
dei. et dilectione proximi. Ad duo itaq p̃¬
cepta idest addilectionem dei et proximi:
ꝑtinet decalogus. Ad primũ preceptũ tres
corde ꝑtinent: quia ds̃ est triitas. Ad al¬

Expanded text:
requiem. Dicitur ibi, Factum est mane, ut requiem. Dicitur ibi, Factum est mane, ut inciperet ipse dies. Non dictum est, Factum est vespere, ut finiretur dies: sed dictum est, Factum est mane, ut fieret sine fine dies. Sic incipit ergo requies nostra, quasi mane: sed non finitur, quia in aeternum vivemus. Ad hanc spem quidquid facimus si facimus, sabbatum observamus. Ipsa est tertia chorda hujus decalogi, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et de proximo nostro nihil diceretur, non esset decachordum, sed trichordum. Quia vero addidit Dominus, Et diliges proximum tuum tanquam te ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae : tota Lex in duobus praeceptis est, in dilectione Dei et dilectione proximi; ad duo itaque praecepta, id est, ad dilectionem Dei et proximi pertinet decalogus. Ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia Deus est Trinitas. Ad al
Abbreviated transcription (Latin):
ut incipiamus in domino &e in deo nr̃o¬
esse tranquilli. ut simus in dõ nrõ mites. si¬
mus in dõpatientes: erimus etiam in illo un¬
de pignus accepimus in ȩternum quiet.
quod erit sabbatum sabbatorum:ꝓpter
ipsam requiem ꝑtinentem ad donũ sp̃s sc̃.
Tercium itaq preceptum de sabbato qͦd
diximus. quod carnaliter iudei celebnt.
nos spũaliter agnoscamus. Nam quia
scĩficauit ds̃. quando fecit omnia opera
sua sicut legimus ingenesi scriptũ. Non
ibi habes nominatam scĩficationẽ: nisi
illo die ubi dicitur. requieuit ds̃ ab opi¬
bus suis. Non enĩfatigatꝰ erat ds̃ut diceret᷑. reqͥe¬
uit ds̃ ab oꝑib suis: s millo uerbo tibi laboran¬
et sic dicitur requieuit as: intelligas etiam te
post bona requieturum.⁊ sine fine requietu¬
rum. Nam omnia suꝑiora quȩ dicta sunt.
id est diessuꝑiores: habent uesꝑam. Septimꝰ
iste dies non hab et uesꝑam: ubi ds̃ scĩfi cauit

Expanded text:
ut incipiamus in Domino et in Deo nout incipiamus in Domino et in Deo nostro tranquilli esse, ut simus in Deo nostro mites, simus in Deo patientes; erimus etiam in illo unde pignus accepimus, in aeternum quieti; quod erit sabbatum sabbatorum, propter ipsam requiem pertinentem ad donum Spiritus sancti. Tertium itaque praeceptum de sabbato, quod diximus, quod carnaliter Judaei celebrant, nos spiritualiter agnoscamus. Nam quia sanctificavit Deus, quando fecit omnia opera sua, sicut in Genesi scriptum legimus. Non ibi habes nominatam sanctificationem, nisi illo die ubi dicitur, Requievit Deus ab operibus suis. Non enim fatigatus erat Deus, ut diceretur, Requievit Deus ab operibus suis : sed in illo verbo tibi laboranet sic dicitur, Requievit Deus, intelligas etiam te post bona opera requieturum, et sine fine requieturum. Nam omnia superiora quae dicta sunt, id est, dies superiores habent vesperam: septimus iste dies non habet vesperam, ubi Deus sanctificavit
Abbreviated transcription (Latin):
me citharedum eẽ qͥuid uobis possum
amplius canere: Ecce ꝑsalterium fero:
decem cordas habet. Hoc uos paulo ante
cantastis: ante quam inciperem loqui.
cantabo tibr in psalterio decem corda¬
rum psallam tibi: Ipsas decem cordas mͦ
ꝑcutio.Quare amara est uox psalteru deiꝰ
Psallam tibi inpsalterio decem cordarũ. Non
uobis hoc canto: quod uos non faciatis
Decalogus enim legis: decem p̃cepta habet
Quȩ decem p̃cepta sic sunt distributa: ut
tria ꝑtineant ad deum: septem ꝑtineant
ad homines. Tria ad dm̃ que iam dixi. unꝰ
est ds̃ nr̃. et nullam similitudinẽ debemꝰ
facere. &. non forncari post dm̃ qui unus ẽ:
qui ds̃ et xp̃c filius dei unus ẽ cum patre.
Et ideo non debet a nobis accipi inuanũ.
ut putemus eum factum id est creaturam
aliquam ꝑquem facta sunt omnia: quia
sempiterna ꝓmittitur. Inde modo pignꝰ
accepimus. Sic enim dicit apłs. Qui dedit
nobis pignus sp̃s. Si pignus accepimus

Expanded text:
me citharoedum esse; quid vobis possum me citharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem loqui; cantabo tibi, in psalterio decem chordarum psallam tibi ? Ipsas decem chordas modo percutio. Quare amara est vox psalterii Dei? Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non faciatis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicari post Deum, qui unus est: quia Deus et Christus Filius Dei unum est cum Patre. Et ideo non debet a nobis accipi in vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam aliquam, per quem facta sunt omnia: quia sempiterna promittitur. Inde modo pignus accepimus. Sic enim dicit Apostolus: Qui dedit nobis pignus Spiritum . Si pignus accepimus,
Abbreviated transcription (Latin):
studiis nugacitatis ur̃ẽ quȩ iam quesumꝰ
ut relinquatis: tenuissetis nos: daremus
uobis diem. & quisq ꝓmodulo suo confer¬
ret nobis mercedem. Quare ambularemꝰ
delectati uanis canticis nulli rei ꝑfuturis:
ad tempus dulcib inposterum amaris:
Talibus et enim turpitudinbus cantio¬
num animi humani illecti eneruantur
et decidunt auirtute: defluentes in tur¬
pitudinem. Et ꝓpter ipsas turpitudines
postea sentiunt dolores: et cum magna a¬
maritudine digerunt. quod cum dulce¬
dine temporali biberunt.Oelius gͦ nos
amara uobis cantamus ad tempus: quȩ
postea dulcescant in uobis. Nec mercedẽ
aliquam exigimus.nisi ut faciatis que
dicimus: immo non faciatis.si nos dici¬
mus.Si autem omnibus ille dicit qui
neminem timet. et ꝑ quem fit innomine
ipsius et in gloria miscđiȩ ipsius ut et
nos neminem timeamus: omnes audi¬
uimus: omnes faciamus:omnes cum
aduersario nr̃o concordemus. Putate

Expanded text:
studiis nugacitatis vestrae, quae jam quaesumus studiis nugacitatis vestrae, quae jam quaesumus ut relinquatis, tenuissetis nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores, et cum magna amaritudine digerunt quod cum dulcedine temporali biberunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliquam exigimus, nisi ut faciatis quae dicimus: imo non faciatis, si nos dicimus: si autem omnibus ille dicit, qui neminem timet, et per quem fit in nomine ipsius et in gloria misericordiae ipsius, ut et nos neminem timeamus; omnes audivimus, omnes faciamus, omnes cum nostro adversario concordemus. 6. Putate
Abbreviated transcription (Latin):
atq huiꝰmodi audiens ille quȩ non solet.
dum non uult inse fieri sanus. in me fit in¬
sanus. irascitur. maledicit: fortassis etiam
dicat. Quomodo factum est ut huc ille
ueniret: aut uxor mea ip̃so die in eccłiã
procederet: Et hoc credo quod in cogi¬
tatione sua dicat: nam libere erumꝑe
in uocem non audet. nec ante solam uxo¬
rem suam. Fortassis enim si eruꝑit et hoc
dixerit: potest illa respondere et dicere.
Quare maledicis: cui paulo ante acclama¬
bas: Certe coniuges sumus.Cum lingua
intuemur: non uoluntates ur̃as attendimꝰ
Nam et medicus si uoluntatem egri atten¬
dat: nunquam illum curat. Quod non ẽ
so audit quod dicimus. Certe melius erat
quibusdam nolentibus corrigi: ut uł huc
non ueniremus si ista dicturi eramus. uel
quia iam uenimus non ea diceremus.Nu
dius t̃ciano die memini me dixisse sc̃itate
ur̃ẽ : quia si citharedi essemus. aut huius¬
modi aliquid populariter exhibentes ꝓ

Expanded text:
atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo factum est ut huc ille veniret, aut uxor mea ipso die in ecclesiam procederet? Et hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet, nec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas? Certe conjuges sumus: cum lingua intuemur, non voluntates vestras attendimus: nam et medicus si voluntatem aegri attendat, nunquam illum curat. Quod non est so audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi essemus, aut hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro
Abbreviated transcription (Latin):
dent conqueri de uiris suis. Ita inuadens
omnia consuetudo ꝓlege obseruat᷑: ut iã
et mulierib forte ꝑsuasum sit licere hoc
uiris. non licere mulieribus. Solent enĩ
audire adductas ẽẽ mulieres ad forũ quȩ
forte cum seruis inuente sunt: adductum ui¬
rum adforum quia inuentus ẽ cũ ancilla
sua nusquam audierunt: cum sit par pec¬
catum. In peccato pari innocentiorem fa¬
cit uideri uirum non diuina ueritas: sed
humana ꝑuersitas. Et si forte hodie acri¬
orem quisquam fuerit passus uxorem suã
et liberius murmurantem. cui iam uide¬
batur quia licebat uiro. et audiuit in ec¬
clesia quia non licet uiro: si gͦ passus fue¬
rit uxorem suam liberiusiam ut dixi mur¬
murantem & dicentem sibi. non licet quod
facis: simul audiuimus. xp̃iani sumus. qͦd
ame exigis redde michi. fidem tibi debeo.
fidem michi debes. fidem xp̃o ambo de¬
bemus. et si me fallis non fallis eum cuiꝰ su¬
mus. non fallis eum qui nos emit: hȩc

Expanded text:
dent conqueri de viris suis. Ita invadens dent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo pro lege observatur, ut jam et mulieribus forte persuasum sit, licere hoc viris, non licere mulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audierunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana perversitas. Et si forte hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod facis; simul audivimus, christiani sumus, quod a me exigis, redde mihi: fidem tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis, non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
assumpsisse creaturam de uirgine MaRia
assumpsisse mortalitatem. et passum fuisse
ꝓ nobis. Et legimus: et credimus ut saluem᷑.
Nec in eo immoratussum: ut quicqͥd faci¬
tis. ꝓspe futura faciatis. Noui enũ omniũ
xp̃ianorum mentes: de futuro scło cogitare.
Qui enĩ non de futuro scło cogitat. nec prop¬
terea xp̃ianus ẽ ut id quod infine ds̃ pro¬
mitut accipiat: nondum xp̃ianus ẽ. Neq
ineo immoratus sum ubi dicit sermo dei:
honora patremtuum et matrẽ tuam. Multi
enim honorant parentes: et raro inueniuntꝰ
parentes conquerentes de improbitate filioꝵ.
quamuis non desint.S tamen quã raro
fit : tam breuiter monendum fuit. Nec in
eo ubi dictum ẽ. non occides: immorari uo¬
lui. Non enim credo hic eẽ turbam homi¬
cidarum. Illud uero malum late serpens
plus occupauit. et in eo uehementius irrita¬
tur aduersarius ille: qui ideo clamat ut
sit aliquando amicus. Querele cotidiane
sunt: quanquam ipse femine nec iam au¬

Expanded text:
assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omnium Christianorum mentes de saeculo futuro cogitare. Qui enim non de futuro saeculo cogitat, nec propterea christianus est, ut id quod in fine Deus promittit, accipiat, nondum christianus est. Neque in eo immoratus sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Multi enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae jam nec au
Abbreviated transcription (Latin):
dam: quia hȩc loquor. Quid ad me ꝑtinet:
Fortem me faciat qui terret ut loquar: ut ñ
timeam querelas hominum. Nam qui nolunt
castitatem seruare uxorib suiset abundant
tales: nolunt me ista dicere.S uelint no¬
lint: dicturus sum. Si enim uos non exhor¬
tor ut cum aduersario concordetis: ego cũ
illo in liter manebo. Qui uobis iubet ut fa¬
ciatis: ipse nobis iubet ut loquamur. Si ñ
faciendo quod iubet ut faciatis aduersarii eiꝰ
estis: non dicendo quod iubet ut dicamus. ad¬
uersarii eius remanebimus. Nunquid in ce
Hoc enim p̃sumimus de caritate ur̃a: quia u¬
num dm̃ colitis. Hoc presumimus de fide ca
nomen domini dei ur̃ĩ ut putetis creaturã
ẽẽ filium dei. qm̃ omnis creatura uanitati
subiecta est: sed creditis eum equalem patri
eẽ. am̃ de deo.uerbum apud dm̃. uerbum
dm̃ ꝑ quod facta sunt omnia: lumen de lu¬
mine. coeternum illi qui genuit: unũ cum
illo qui genuit. Et hoc uerbum creditis

Expanded text:
sdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? sdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut cum adversario concordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis jubet ut faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii ejus estis; non dicendo quod jubet ut dicamus, adversarii ejus remanebimus. CAPUT IV. 4. NHoc enim praesumimus de Charitate vestra, quia unum Deum colitis. Hoc praesumimus de fide catnomen Domini Dei vestri, ut putetis creaturam esse Filium Dei. Quoniam omnis creatura vanitati subjecta est . Sed creditis eum aequalem Patri esse, Deum de Deo, Verbum apud Deum, Verbum Deum, per quod facta sunt omnia, lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis
Abbreviated transcription (Latin):
Et tu cum caput sisuxoris tuę: precedit te
ad dm̃ cuius caput es. Uis domũ tuam capi¬
te deorsum pendere: Caput est enim mulie¬
risuir. Ubi autem melius uiuit mulier qũa
uir: capite deorsum pendet domus. Si ca¬
put ẽ iuir: melius debet uiuere uir. et p̃ce¬
dere in omnib bonis factis uxorem suam:
ut illa imitet᷑ uirum. sequatur caput suũ.
Quomodo caput eccłie xp̃e est. et hoc iu¬
betur ȩccłiȩ ut sequatur caput suum et ut
ꝑ uestigia ambulet capitis sui: sic uniuscu¬
iusq domus habet caput uirum. et tan¬
quam corpus feminam. Quo caput ducit:
illuc debet corpus sequi. Quare gͦ uult
caput ire:. quo non uult ut corpus sequa¬
tur: Quare uult ire uir: qͦ non uult ut
uxor sequatur: Hec iubendo: sermo dei
aduersarius ẽ. Nolunt enim homines face¬
re: quod uult sermo dei. Et quid dicam.
quia aduersarius est sermo dei qm̃ iubet:
Timeo ne ego tpse aduersarius sim quib¬

Expanded text:
et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te ad Deum, cujus caput es. Vis domum tuam capite deorsum pendere? Caput enim mulieris est vir: ubi autem melius vivit mulier quam vir, capite deorsum pendet domus. Si caput est vir, melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imitetur virum, et sequatur caput suum. Quomodo caput Ecclesiae Christus est, et hoc jubetur Ecclesiae ut sequatur caput suum, et ut per vestigia ambulet capitis sui: sic uniuscujusque domus habet caput virum, et tanquam corpus feminam . Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus sequatur? Quare vult ire vir, quo non vult ut uxor sequatur? Haec jubendo sermo Dei adversarius est. Nolunt enim homines facere quod vult sermo Dei. Et quid dicam, quia adversarius est sermo Dei, quoniam jubet? Timeo ne ego ipse adversarius sim quibu
Abbreviated transcription (Latin):
enim propter illam quietem futuram a¬
git quicquid potest: quamuis laborio¬
sum uidetur quod agit:. tamen si ad fidem
ꝓmisse quietis id refert: nondum quidem
sabbatum inre sedhabet in spe. Tu autem
adhoc uis requiescere ut labores: cũ adhoc
debeas laborare ut requiescas. Dicitur tibi.
Honora patremtuum et matrem tuam. Tu
autem contumeliam irrogas parentib: quã
non uis pati afiliis tuis. Dicitur tibi. Non
occides. Tu autem uis occidere inimicũ tuũ.
et idõ forte non facis quia times iudicem
hominem. non quia cogitas dm̃. Ignoras
quia ille testis est cogitationum: Illo uiuo
quem uis mori: te homicidam tenet in cor¬
dẽ. Dicitur tibi. Non mechaberis: Id est ñ
ibis ad aliquam aliam preter uxorem tuã.
Tu autem exigis hoc ab uxore: et non uis red¬
dere hoc uxori. Et cum debcas in uirtute
precedere uxorem qm̃ castitas uirtus ẽ: tu
sub uno impetu libidinis cadiszet uis uxo¬
rem tuam uictricem esse tu uictus iacens.

Expanded text:
enim propter illam quietem futuram aenim propter illam quietem futuram agit quidquid potest, quamvis laboriosum videatur quod agit; tamen si ad fidem promissae quietis id refert, nondum quidem sabbatum habet in re, sed habet in spe. Tu autem ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc debeas laborare, ut requiescas. Dicitur tibi, Honora patrem tuum et matrem tuam. Tu autem contumeliam irrogas parentibus, quam non vis pati a filiis tuis. Dicitur tibi, Non occides. Tu autem occidere vis inimicum tuum: et ideo forte non facis, quia times judicem hominem, non quia cogitas Deum. Ignoras quia ille testis est cogitationum? Illo vivo quem vis mori, te homicidam tenet in corde. Dicitur tibi, Non moechaberis : id est, non ibis ad aliquam aliam praeter uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere uxorem, quoniam castitas virtus est; tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, tu victus jacens:
Abbreviated transcription (Latin):
deserens et repudians sicut apostate faci¬
unt : sed tanquam manens in domo uiri
tui admittis adulteros: id est tanquã xͥa¬
nus non dimittis eccłiam. consulis mathe¬
maticos aut aruspices aut augures. aut
maleficos: et quasi de uiri domo non rece¬
dens adultera anima. et manens in eius
coniugio: fornicaris. Dicitur tibi. Ne ac¬
cipias inuanum nomen dñi dei tui. ne
suscepit creaturam: et tu condemnis eũ
qui equalis ẽ patri. et unus cum patre.
Dicitur tibi ut spũaliter obserues sabbatũ:
non quomodo iudei obseruant sabbatũ
carnali ocio. Uacari enim uolunt ad nu¬
gas atq luxurias suas. Melius enim face¬
ret iudeus in agro suo aliquid utile: ꝗͣ
intheatro sediciosus existeret. Et meliꝰ
femine eoꝵ die sabbati lanam facerent:
quam toto die inneomeniis suis impudice
saltarent. Tibi autem dicit᷑ ut obserues
spũaliter sabbatum inspe future quie¬
tis: quam tibi ꝓmittit dñs. Quisquis

Expanded text:
deserens et repudians, sicut apostatae facideserens et repudians, sicut apostatae faciunt; sed tanquam manens in domo viri tui admittis adulteros: id est, tanquam christianus non dimittis Ecclesiam, consulis mathematicos, aut aruspices, aut augures, aut maleficos; quasi de viri domo non recedens adultera anima, et manens in ejus conjugio fornicaris. Dicitur tibi, Ne accipias in vanum nomen Dei tui. Ne  pro te suscepit creaturam: et tu contemnis eum qui aequalis est Patri, et unum cum Patre. Dicitur tibi ut spiritualiter observes sabbatum: non quomodo Judaei observant sabbatum carnali otio; vacare enim volunt ad nugas atque luxurias suas. Melius enim faceret Judaeus in agro suo aliquid utile, quam in theatro seditiosus existeret: et melius feminae eorum die sabbati lanam facerent, quam toto die in maenianis suis impudice saltarent. Tibi autem dicitur ut observes spiritualiter sabbatum, in spe futurae quietis, quam tibi promittit Dominus. Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
aduersario dum est tecum inuia. Uia
enim uocatur hȩc uita ꝑ quam om̃s tran¬
seunt: et non recedit iste aduersarius.
Quis est autem iste aduersarius: Aduer¬
sarius autem iste: non ẽ diabolus. Nam
nunquam hortaretur te scriptura: ut
cum diabolo concordares.Est gͥ alius aduer¬
sarius: quem sibi homo facit aduersarium.
Nam ille si aduersarius non eẽt: tecum inuia
non esset. Adhoc est tecum in uia: ut concor¬
det tecum. Scit enim quia nisi inuia con
cordaueris: iam tradet te iudici. iudex autẽ
ministro: minister mittet incarcerem. Clo¬
quia ista: euangłica sunt. Recordent᷑ nob̃¬
cum uł qui legerunt uł qui audierunt.
Ergo quis est aduersarius: Sermo dei.
Sermo dei : tuus aduersariusẽ. Quare ad¬
uersarius est:Quia contraria iubet. his¬
quȩ tu facis. Dicit tibi. Unus ẽ ds̃ tuus: u¬
num dm̃ cole. Tu uis dimisso uno dõ tanquã
legitimo uiro animȩ forncari ꝑmulta de¬
monia: et quod ẽ grauius non quasi aꝑte

Expanded text:
adversario, dum est tecum in via. Via adversario, dum est tecum in via. Via enim vocatur haec vita, per quam omnes transeunt; et non recedit iste adversarius.Quis est autem iste adversarius? Adversarius iste non est diabolus: nam nunquam te hortaretur Scriptura, ut cum diabolo concordares. Est ergo alius adversarius, quem sibi homo facit adversarium: nam ille si adversarius esset, tecum in via non esset. At hic est tecum in via, ut concordet tecum. Scit enim quia nisi in via secum concordaveris, jam tradet te judici, judex autem ministro, minister in carcerem . Eloquia ista evangelica sunt, recordantur nobiscum, vel qui legerunt, vel qui audierunt. Ergo quis est adversarius? Sermo Dei. Sermo Dei adversarius tuus est. Quare adversarius est? Quia contraria jubet, quam tu facis. Dicit tibi, Unus est Deus tuus; unum Deum cole. Tu vis dimisso uno Deo tanquam legitimo viro animae, fornicari per multa daemonia: et quod est gravius, non quasi aperte
Abbreviated transcription (Latin):
randus ẽ finis reliqui temporis. Fuit tunc
quidam dies qui diceretur hodiernus. Ex
illo usq: adhunc hodiernum: nonne qͥc¬
quid fuit futurum. preteritum factũ ẽ:
Tale habetur: ac si non fuerit. Sic erit:
quicꝗͥd restat extremum. S sit et hoc
longum. sit ꝓlixum. quantum putaue¬
ris. quantum dixeris. quantũ cogitaue¬
ris. quantum tͥ ñ format scriptura sed fin¬
git cogitatio. quantum uis diem iudicis
prolongã. nunquid ultimum diem tuũ
id est uite tue quo exiturus es de hoc cor
pore. ꝓducturus es in longũ: Sit tibi se¬
nectus certa si potest. Cui autem potest:
Nonne exquo homo incipit posse uiuere:
iam potest & mori:ͦ Possibilitatem mor¬
tis. initium uite facit. In hac terra et in
genere humano ille solus mori nondum
potest: qui nondum cepit uiuere. Incer¬
tus gͦ dies. tanquam cotidianus sperandꝰ
est. Sit autem tanquam cotidianus spe¬
randus. incertus dies. Componatur cũ

Expanded text:
randus est reliqui temporis finis. Fuit tunc randus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus, ex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem mortis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori nondum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est. Si autem tanquam quotidianus sperandus est incertus dies, componatur cum
Abbreviated transcription (Latin):
quod agas. Tunc enim ipse erit iudex cause
tuę: qui modo testis est uitȩ tuȩ. Clamaui¬
mus et laudauimus: componamꝰ causam
nr̃am. Qui testis ẽ operum nr̃oꝵ: ipse testis
est uocum nr̃arum. Non sint inanes: con¬
uertantur ad gemitum.Tempus est concor¬
dandi cum aduersario tuo cito. Tam lon¬
ganimis est ds̃ uidendo iniqua et non
pumendo: ut tamen cito sit futurũ iudi¬
cium. More quippe humane uitȩ ꝓlixũ
est: quod deo breue est. S et ipsi scło et
humano generi quod longe uidetur. quid
consolatur: Nunquid si totius generis hu¬
mani ultimus dies longe est. uniuscuiꝰq
dies ultimus longe est: Hoc dico. Ex adã
multi anni euoluti sunt: multi anni flu¬
xerunt. et deinceps fluent. Non quidem
tam multi: sed tamen usq in finem scłi tͣn¬
sibunt anni sicut et illi transierunt. Lon¬
gum uidetur quod restat. quanquã non
erit tantum quantum transactum est:
et tamen ex transacto p̃terito tempore spe¬

Expanded text:
quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae tuae, qui modo testis est vitae tuae. Clamavimus, et laudavimus: componamus causam nostram. Qui testis est operum nostrorum, ipse testis est vocum istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixum est, quod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid consolatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex Adam multi anni evoluti sunt, multi anni fluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, et tamen ex transacto praeterito tempore, spe