comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istis uera dicuntur. instinctu quodã occultis¬
simo dici: quem nescientes humanȩ mentes
patiunt᷑. Qͦd cum ad decipiendos homines fit.
spirituum seductoꝵ oꝑatio ẽ: quib quȩdam
uera de temporalib nosse reb ꝑmittitur. par¬
tu subtilioris sensus acumine quia corꝑib
subtilib uigent: partim exꝑientia callidiore.
ꝓpter tam magnam longitudinẽ uite: par¬
tim scĩs angłis qͦd ipsi ab omnipotente deo
discunt. etiam iussu eius sibi reuelantib. qͥ
merita humana occultissimȩ iusticiȩ since¬
ritate distribuit. Aliqnͣdo autem idẽ nefan¬
di sp̃s. etiam quȩ ipsi facturi sunt: uelut di¬
uinando predicunt. Qua ꝓpt̾ bono xp̃iano.
siue mathematici siue quilibet impiȩ di¬
uinantium. marime dicendes uera cauendi
sunt: ne consortio demoniorum animã decep¬
tam. pacto quodã societatis irretiant. Solet
etiam queri. utrum cęli luminaria ista con¬

Expanded text:
istis uera dicuntur, instinctu quodam occultisistis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uera de temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista con
Abbreviated transcription (Latin):
terest quantum abistis comprehendi compu¬
tatione non possit. Manus sequentis iacob.
dum nascerentur inuenta ẽ. pedem frĩs pre¬
cedentis tenens usq adeo sic nati sunt. ut¬
qͣsi unus infans induplum ꝓlirior nasciu¬
deretur. Horum certe constellationes quas ap¬
pellant: nullomͦ dispares ẽẽ potuerunt.Q d
gͦ uamus quã ut illas constellationes intu¬
ens mathematicus. ad eundẽ horoscoptim.
ad eandem lunam: diceret unum eoꝵ a ma¬
tre dilectum. alterum non dilectum: Si enĩ
aliud diceret: falsum ꝓfecto diceret. Si autẽ
hoc diceret: uerum quidẽ s non scd̾m suoꝵ
libroꝵ ineptas cantiunculas diceret. Qͦd si
huic hystoriȩ quia de nrĩs ꝓferdur nolunt
credere. nunquid & naturam rerum delere
possunt: Cum gͦ se minime falli dieant. si ho¬
ram conceptionis inuenerint: saltem sic̃ ho¬
mines non dedignentur conceptum conside¬
rare geminoꝵ. Ideoq fatendum ẽ. qͣndo ab-

Expanded text:
terest, quantum ab istis conprehendi conputerest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem horoscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑib ilia corꝑa suꝑiora. non ad ea quȩ ipsi
cractant potentiora sunt. uel hinc aliquan¬
do cognoscant: quia cum multa corpora di¬
uersorum generum. uel animantium. uel
herbarum. & arbustorum uno simul pune¬
to temporis semmentur. uno qͦ puncło tem¬
poris innumerabiliter multa nascantur. ñ
tantum diuersis sed etiam isdem terrarum
locis. tantȩ sunt uarietates in ꝓgressib. in
actib et passionib eorum: ut uere isti sicut
dicitur ꝑdant sydera. si ista considerent. Qͥ d
autem insulsius et hebetius: quam cum istis re¬
bus conuincuntur dicere ad solos homines sͥ
subiciendos. fatalẽ stellarum ꝑtinere rationẽ:
Inquib tamen etiam ipsis de geminis con¬
uincuntur: quorum diuersȩ uiuentium diu̾¬
se felicium. uel infelicium. diuerseq morienti¬
um. easdem plerumqz constellationes accipi¬
unt: quia & si interfuit aliquid cum de utero
funderentur: in nonnullis tamen tantũ in¬

Expanded text:
corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut uere isti, sicut dicitur, perdant sidera, si ista considerent. Quid autem insulsius et hebetius quam, cum istis rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque constellationes accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum in
Abbreviated transcription (Latin):
tamen non sunt equalia. Nam consequenter
dic̃. cum ea cȩteris p̃posuerit: inter se ipsa c̾if¬
ferre. Ait enim. Luminare maius in inchoa¬
tionem diei: & luminare minus in inchoa¬
tionem noctis. Certe enim uel hoc conce¬
dent ocłis nrĩs. ut ea manifestum sit ampliꝰ
ceteris lucere. suꝑ terram: nec diem clarere nͥ
luce solis. nec noctem tot stellis apparentibus.
ita lucere si luna desit quemadmodum pre¬
sentia ulius illustratur. De fatis autem qua¬
leslibet eorum argutias. & quasi documen¬
eant. omnino a nr̃ȩ fidei sanitate respuamꝰ.
Talib enim disputationib etiam orandi
causas nobis auferre conantur. & impia ꝑ¬
uersitate in malis factis sua quȩ rectissime re¬
prehenduntur. ingerunt accusandum potr
deum auctorem syderum: quam homineo
scelerum. Sed qͦd animȩ nr̃e non sit natura
corporib. ne quidem cęlestib subdita: audi¬
ant & philosophos suos. Quia uero t̾renis

Expanded text:
tamen non sunt aequalia. nam consequenter tamen non sunt aequalia. nam consequenter dicit, cum ea ceteris praeposuerit, inter se ipsa litfen\'e. ait enim: luminare maius in inchoationem diei et luminare minus in inchoationem noctis. certe enim uel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius . ceteris lucere super terram nec diem clarere nisi luce solis nec noctem tot stellis adparentibus ita lucere, si luna desit, quemadmodum praesentia illius inlustratur. De fatis autem qualeslibet eorum argutias et quasi de mathesi documencant, omnino a nostrae fidei sanitate respuamus; talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur et inpia peruersitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius deum auctorem siderum quam hominem scelerum. sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero terrenis
Abbreviated transcription (Latin):
ri simile: maiores aut etiã equales tuolentia ra¬
diorum eus posse suꝑari. Aut si suꝑiores sig¬
norum stellas. uel seytentrionum maiores esse
asserunt. quȩ nichil tale sole patiuntur: cur
ista ꝑ singula circueuntes ampltus uenerant᷑.
cur eas signorum dominas ꝑhibent: & si enĩ
regradationes illas syderum. uel fortasse tardi¬
tates non a sole fieri quisqz contendat s aliis
occultiorib causis: soli tamen istos in suis de¬
liramentis quib uim fatorum a ueritate de¬
uiĩ suspicantur. p̃cipuam tribuere potestatẽ.
ex libris eoꝵ certe manifestum ẽ. S dicant
quod uolunt de celo alieni a patre qui ẽ. in
celis: nobis autem de interuallis & magnitu
dine syderum subtilius aliquid querere. taliq
inquisitione reb grauiorib et meliorib ne¬
cess artum dempus impendere. nec expedit
nec congruit. Et melius credimꝰ ea eẽ ceteris
maiora luminaria: quȩ scã scriptura ita com¬

Expanded text:
risimile maiores aut etiam aequales uiolentia rarisimile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes illas siderum, uel fortasse tarditates, non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen istos in suis deliramentis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alieni a patre, qui est in caelis; nobis dine siderum subtilius aliquid quaerere, talique inquisitioni rebus gravioribus et melioribus necessarium tempus impendere, nec enec congruit. et melius credimus esse ea ceteris maiora luminaria, quae sancta scriptura ita com
Abbreviated transcription (Latin):
ant. & de luna quidẽ qui hec dicunt. non du¬
bitant eam minus lucere quam solem: a quo
etiam ꝑhibent illustrari. M ittas autẽ stella ͤ
uel ȩquales soli. uł etiam maiores audent
dicere: s longius positas paruas uideri. Q
nobis quidem potest fortasse sufficere quo¬
quomͦ se ista res habeat artifice dõ condita
sidera: quamquam deneamus auctoritate
aplica dictum. alia gła solis. alia gła lunȩ.⁊¬
alia gła stellarum. Stella enim astella dif¬
fert in gła. S quia possunt adhuc dicere
etiam si non resistant apło. differunt qui¬
dem in gła. s ad ocłos terrenoꝵ: aut quia
hoc ꝓpder resurgentium similitudinem di¬
cebat apłs. qui non utiq ad ocłos alit̃ eris̃
et in se aliter᷑. differunt quidẽ & in se ipsis si¬
dera in gła. sedtamen nonnulla sunt etiã sole
maiora: ipsi uiderint quemadmodũ soli tã
tribuant magnũ principatum. ut eum radiis
& retro agere acursu ꝓprio. Non enim fit ue¬

Expanded text:
ant. et de luna quidem qui haec dicunt, non duant. et de luna quidem qui haec dicunt, non dubitant eam minus lucere quam solem, a quo etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia gloria solis et alia gloria lunae etalia gloria stellarum; stella enim ab stella differt in gloria. sed quia possunt adhuc dicere. etiamsi non resistant apostolo: differunt quidem in gloria. sed ad oculos terrenorum, aut, quia hoc propter resurgentium similitudinem dicebat apostolus, qui non utique ad oculos aliter erunt et in se aliter, differunt quidem et in se ipsis sidera in gloria, sed tamen nonnulla sunt etiam sole maiora, ipsi uiderint, quemadmodum soli tam magnum tribuant principatum. ut eum radiis et retro agere a cursu proprio. non enim fit ue
Abbreviated transcription (Latin):
camen qui non eo se arbitrari dicunt lu¬
nam a do primitus quartam decimã facꝰ¬
tam. quia plena fact̾a credenda ẽ S quia
in scripturis dĩ uerba sic habent. lunã facꝰ¬
tam in inchoationem noctis: tc̃ audem noc̾tis
exordio uidetur cum plena ẽ. alias uͦ et ꝑ diẽ
incipit uideri ante plenitudinem: & in pro¬
gressu noctis tanto ampliore quanto minu¬
itur. S qui ꝑ inchoationem noct̾is non in¬
telligit nͥ principatum. nam et grecum u̾¬
bum hoc magis indicat cum dictum est
archim̃. & inpsalmis aꝑtius scriptum ẽ.
solem in potestatem diei. lunam & stellas in
potestatem noctis: non cogitur a quarta de¬
cima numerare & credere lunã fact̾am pͥ¬
mo eẽ non primam. Queri etiam solet utiũ
cȩli luminaria ista conspicua id÷ sol & lu¬
na. & stellȩ equaliter fulgeant: s qͦd diu̾sis
interuallis distent attria. ꝓpterea diuersa
claritate magis minusq ocłis nr̃is appare¬

Expanded text:
tamen, qui non ex eo se arbitrari dicunt lutamen, qui non ex eo se arbitrari dicunt lunam primitus a Deo quartam decimam factam, quia plena facta credenda est, sed quia in scripturis Dei verba sic habent: lunam factam in inchoatioexordio uidetur, cum plena est, alias uero et per diem incipit uideri ante plenitudinem et in progressu noctis tanto ampliore quanto minuitur. sed qui per inchoationem noctis non intellegit nisi principatum — nam et graecum uerbum hoc magis indicat, cum dictum est: ap/rav, et in Psalmis apertius scriptum est: solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis — non cogitur a quarta decima numerare et credere lunam factam primo esse non primam. Quaeri etiam solet, utrum caeli luminaria ista conspicua. id est sol et luna et stellae, aequaliter fulgeant, sed, quod diuersis interuallis distent a terra, propterea diuersa claritate magis minusque nostris oculis adpare
Abbreviated transcription (Latin):
rationis distributione intelligunt dictum:
cur in hoc qͦd etiam ocłis uideri pocest. ñ
intuentur indegrum corpꝰ habere lunam.⁊
tota sua rotunditate ꝑfectum eam cum lu¬
mine corniculato. siue incipiens ad terras
lucere. siue desmens fulget: Si gͦ lumen in
ea crescit. ut ꝑficitur. uł minuitur. ñ lumi¬
nare ipsum. s illud qͦd accenditur uariat᷑.
Si autem ex una sperulȩ suȩ parte semꝑlu
cet.s dum eam partem conuercit ad ter¬
ram.donec totam conuertat qͦd aprima
usq ad quartam decimam fit crescere ui¬
detur semꝑ ẽ. plena: s terre habitatorib
non semꝑ apparet. Hȩc eadem ratio ẽ.&. si
solis radiis illustratur. Non enim pot̾ etiã
sic cum soli ꝓxima ẽ nͥ lucidis cornib ap¬
parere: quia cȩtera pars quȩ tota morbem
illustratur. non ẽ. ad terras ut uideri pos¬
sit. nͥ cum soli contraria ẽ. ut totum terris
appareat. qͦd eius illuminat. Nam de sunt

Expanded text:
rationis distributione intelligunt dictum, rationis distributione intelligunt dictum, cur in hoc, quod etiam oculis videri potest, non intuentur integrum corpus habere lunam et tota sua rotunditate perfectum, etiam cum lumine corniculato sive incipiens ad terras lucere sive desinens fulget? Si ergo lumen in ea crescit vel perficitur vel minuitur, non luminare ipsum, sed illud, quod accenditur, variatur. Si autem ex una sperule sue parte semper lucet, sed, dum eam partem convertit ad terram, donec totam convertat, quod a prima usque ad quartam decimam fit, crescere videtur, semper est plena, sed terre habitatoribus non semper apparet. Hec eadem ratio est et si solis radiis illustretur. Non enim potest etiam sic, cum soli proxima est, nisi lucidis cornibus apparere, quia cetera pars, que tota in orbem illustratur, non est ad terras, ut videri possit, nisi cum soli contraria est, ut totum terris appareat, quod eius illuminat. 133. Non desunt
Abbreviated transcription (Latin):
forte arbor quȩ phyemen pomis uacua foliisq
nudata ẽ. tunc imꝑfect̾a dicenda ẽ: aut ucro
inprimordiis etiam suis cum adhuc nullũ
fructum dedisset imꝑfect̃a erat illa natura:
qͦd ñ tantum de arbore. s nec de ipso eius se¬
mine recte diceretur. uͥ omnia quȩ ꝓgres¬
su temporis quodãmͦ ꝓcedunt. modis inui¬
sibilib latent: quamquam si aliquid ds̃ im¬
ꝑ fectum fecisse diceretur qđ deinde ipse ꝑ¬
ficeret: quid rep̃hensionis haberet ista sen¬
tentia : Iure. autem displiceret: si id qͦd ab
illo inchoatum eẽt. ab alio diceretur esse
ꝑfectum. Qui gͦ de derra non queruntur
quã fec̃ ds̃ cum in principio fecit cęlum
& t̾ram. quia inuisibilis erat & imcompo¬
sita. & postea tertio die conspicua reddit᷑
atq componitur. quid sibi de luna tenebͣs
faciunt questionum: Aut si quod de terra
dictum ẽ. non demporis interuallo cum si¬
mul ds̃ maderiam reb concreauerit. s nar¬

Expanded text:
forte arbor, quae per hiemem pomis uacua foliisque forte arbor, quae per hiemem pomis uacua foliisque nudata est, tunc inperfecta dicenda est, aut uero in primordiis etiam suis, cum adhuc nullum fructum dedisset, inperfecta erat illa natura. quod non tantum de arbore, sed nec de ipso eius semine recte diceretur, ubi omnia, quae progressu temporis quodammodo procedunt, modis inuisibilibus latent. quamquam si aliquid deus inperfectum fecisse diceretur, quod deinde ipse perficeret, quid reprehensionis haberet ista sententia? iure autem dispillo inchoatum esset, ab alio diceretur esse perfectum. 132. Qui ergo de terra non queruntur, quam fecit Deus, cum in principio fecit Deus celum et terram, quia invisibilis erat et incomposita et postea tercio die conspicua redditur atque componitur, quid de luna sibi tenebras faciunt questionum? Aut si, quod de terra dictum est, non temporis intervallo, cum simul Deus materiam rebus concreaverit, sed nar
Abbreviated transcription (Latin):
gna. & in tempora. & in dies. & in annos:an
signa & tempora ad cetera: dies uͦ & anni ad
solem tantummꝰ. Qualis etiam luna facta
sit multi loquacissimi inquirunt: atq uti¬
nam inquirentes loquantur. ac non potius
docere conantes. Dicunt enim ideo plenã
factam. quia non decebat ut ds̃ imꝑfectũ
aliquid illo die faceret insyderib. quo scrip¬
tum ẽ. qͦd facta sint sydera. Qui autem re¬
sistunt: dicunt. Ipsa ergo debuit prima lu¬
na dici: non quarta decima. Quis enim inci¬
pit ita numerare : Ego aut̃ meduiᷤ in teristoᷤ
ita sum. ut neutrum asseram: sed plane di¬
cam siue primam siue plenam lunã ds̃ fe¬
cerit feciss e ꝑfectam. Ipsarum enim natu¬
rarum. ẽ. d̃s̃ auctor & conditor. Omnis autẽ
res. quicquio ꝓgressu nadusali ꝑ dempora
congrua quodammͦ ꝓdit atq explicat. &̃
ante continebat. occultum: et si non sp̃e. ut
mole corꝑis. ui tamen & ratione naturȩ. N

Expanded text:
gna et in tempora et in dies et in annos. an gna et in tempora et in dies et in annos. an signa et tempora ad cetera, dies uero et anni ad solem tantummodo. Qualis etiam luna facta sit, multi loquacissime inquirunt. atque utinam inquirentes loquantur ac non potius docere conantes! dicunt enim ideo plenam factam, quia non decebat, ut deus inperfectum aliquid illo die faceret in sideribus, quo scriptum est, quod facta sint sidera. qui autem resistunt, dicunt: ipsa ergo debuit prima luna dici, non quarta decima; quis enim incipit ita numerare? ego autem medius inter istos ita sum, ut neutrum adseram, sed plane dicam, siue primam siue plenam lunam deus fecerit, fecisse perfectam. ipsarum enim naturarum est deus auctor et conditor. omnis autem res quidquid progressu naturali per tempora congrua quodammodo prodit atque explicat etiam ante continebat occultum, si non specie uel mole corporis, ui tamen et ratione naturae. nisi
Abbreviated transcription (Latin):
aduerti uel luna uel aliquod sydus ab orien¬
te statim post. occasum solis emergere. quod
item cum admediam cęli uenerit altitudi¬
nem. medium noctis indicit. tunc scilicet oc¬
casurum cum sole redeunte fit mane. Bies au¬
tem totus solis ab oriente usq ad occidentem
curcuitiis: annos uero uel istos usitatos solis
anfractus. ñ cum ad orientem qͦd cotidie fac̃.
s cum ad eadem loca syderum redit. Qͦd non
fac̃ nͥ ꝑactis trecentis sexaginta quinq dieb
& sex horis. id÷ quadrante totius diei qͥ pars
quater duct̾a cogit interponi unum diẽ. qͦd
romam bissertum uocant. ut ad eundem cir¬
cuitum redeatur: uel etiam maiores & occul¬
tiores annos. Fam completis alioꝵ syderum
spaciis. maĩores anni fieri dicuntur. Siergo
ita intelligamus. tempora. dies. annos.nemo
dubitat hec sẏderib & luminarib fieri. Ita
enim positum ẽ. ut incertum sit utrum ad
omĩa sydera ꝑtineat qͦd dictum ẽ. sint in si¬

Expanded text:
aduerti uel lunam uel aliquod sidus ab orienaduerti uel lunam uel aliquod sidus ab oriente statim post occasum solis emergere, quod item cum ad meridianam caeli uenerit altitudinem, medium noctis indicet, tunc scilicet occasurum, cum sole redeunte fit mane; dies autem totos solis ab oriente usque ad occidentem circuitus; annos uero uel istos usitatos solis anfractus, non cum ad orientem, quod cotidie facit, sed cum ad eadem loca siderum redit - quod non facit nisi peractis trecentis sexaginta quinque diebus et sex horis, id est quadrante totius diei, quae pars quater ducta cogit interponi unum diem, quod Romani bissextum uocant, ut ad eundem circuitum redeatur, uel etiam maiores et occultiores annos; nam conpletis aliorum siderum spatiis maiores anni fieri dicuntur —: si ergo ita intellegamus tempora, dies, annos, nemo dubitat haec sideribus et luminaribus fieri. ita enim positum est, ut incertum sit, utrum ad omnia sidera pertineat, quod dictum est: sint in si
Abbreviated transcription (Latin):
lia & hiuius uitȩ usib necessaria: quȩ uel
naute obseruant in gubernando.uł om̃s
homines ad p̃uidendas aeris qualitates. ꝑ
ȩstatem & hiemenr&e autumnalem uernalẽq
temperiem. Et nmirum hȩc uocat dempo
ra quȩ ꝑ sydera fuint: non spacia morarũ.
s uicissitudines affectionum cęli huius.
Nam si aliquis uel corporalis uel spiritalis
motus condicionem istorum luminartũ p̃¬
cesserit. ut aliquid a futura expectatione ꝑ p̃¬
sens in preteritum traiceret: sine tempore esse
non potuit. Et quis obtineat ñ fuisse. nͥ ab ex¬
ordio syderum conditorum: S certe horȩ. &
dies. &. anni qͦs usitatȩ nouimus: ñ fierent
nͥ motib syderum. Itaq si hoc mͦ intelligam᷑
tempora. dies. & annos. ut articłos quosdam
qͦs per horologia computamus. uł in cȩlo no¬
tissimos cum ab oriente usq in meridianam
altitudinem sol insurgit. atq inde rursus
usq in occidentem uergit. ut possit deincepᷤ

Expanded text:
lia et huius uitae usibus necessaria, quae uel lia et huius uitae usibus necessaria, quae uel nautae obseruant in gubernando uel omnes homines ad praeuidendas aeris qualitates per aestatem et hiemem et autumnalem uernalemque tra, quae per sidera fiunt, non spatia morarum, sed vicissitudines affectionum coeli hujus. Nam si amotus conditionem istorum luminarium praecessit, ut aliquid a futura expectatione per praesens in praeteritum traiceret, sine tempore esse non potuit. et quis obtineat non fuisse nisi ab exordio siderum conditorum? sed certae horae et dies et anni, quos usitate nouimus, non fierent nisi motibus siderum. itaque si hoc modo intellegamus tempora, dies et annos, ut articulos quosdam, quos per horologia conputamus, uel in caelo notissimos, cum ab oriente usque in meridianam altitudinem sol insurgit atque inde rursus usque in occidentem uergit, ut possit deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
onem nor. ut nondum sp̃e formata. mat̾ia
nor dict̾a sit unde formanda erant cȩtera:
sic̃ potest quamuis in reb formatis. intel¬
ligi camen ex ipsa mutabilitate informita ᷤ
materie: Non enim spaciis uel locorum qͣ¬
si remotior: uel temporum qͣsi anterior discͥ¬
ni podest. An potius in ipsa re facta atq for¬
mata eadem mutabilitas hoc ẽ. deficiendi
ut ita dixerim possibilitas nor appellata sit.
quia in est reb fact̾is etiam si non mutent᷑
posse mutan. uesꝑa autem & mane ñ qͣs
ꝑ temporis preteritionem & aduentum. s
ꝑ quendam t̾minum quo intelligitur quo¬
usq sit naturȩ ꝓpriȩ modus. & unde sit na¬
ture alterius consequenter exordium᷑: An
aliqua alia ratio sit horum uerboꝵ diligñ¬
tius uestiganda: quis in tantum secretũ fa¬
cile irrumpat: & quȩ signa dicat cũ dicit
de sẏderib & sint in signa: Neq enim ula
dicit quȩ obseruare uanitatis ẽ: s utiq uti¬

Expanded text:
onem nox? ut nondum specie formata materia onem nox? ut nondum specie formata materia nox dicta sit, unde formanda erant cetera, sicut potest quamuis in rebus formatis intellegi tamen ex ipsa mutabilitate informitas materiae; non enim spatiis uel locorum quasi remotior uel temporum quasi anterior discerni potest. an potius in ipsa re facta atque formata eadem mutabilitas, hoc est deficiendi, ut ita dixerim, possit bilitas, nox appellata sit, quia inest rebus factis, etiamsi non mutentur. posse mutari? uespera autem et mane non quasi per temporis praeteritionem et aduentum, sed per quendam terminum, quo intellegitur, quousque sit naturae proprie modus. unde sit naturae alterius consequenter exordium? an aliqua alia ratio sit horum uerborum diligentius uestiganda? Quis in tantum secretum facile inrumpat et quae signa dicat, cum dicit de sideribus: et sint in signa? neque enim illa dicit, quae obseruare uanitatis est, sed utique uti
Abbreviated transcription (Latin):
in habitationem tenebrosam inducantur.
& ideo quia infuma corpora inferiorum ha¬
bitatorum succedente motib quiete reꝑan¬
tui: factum ẽ. ut circueunte sole. diei noctiꝰq
uicissitudine ꝓpt̃ uicissitudinem dormien¬
di & uigilandi podirentur: nor uͦ illa non in¬
decora remaneret:s luna ac syderum luce. &
ipsos consolaretur homines. quib plerũq
opandiẽ. etiã nocturna necessitas: et quib¬
dam animalib quȩ lucem solis ferre non
possunt. ad sufficientiam temperaretur.
Iuud autem qͦd dictum ẽ & sint insigna
& in tempora. & in dies. & in annos. quis
non uideat qͣm obscure positum sit. qͣrto
die cepisse tempora: qͣsi suꝑius triduum
sine tempore preterire potuerit: Quis gͥ
animo penetrat quomͦ uli dres dies transi¬
erint. andequam inciperent tempora.quȩ
quardo die dicuntur incipere: uel utrum
omnino tͣnsierint dies illi. an cura speciem
fact̾ȩ rei dies appellatus sit. & cirea priuati¬

Expanded text:
in habitationem tenebrosam inducantur. in habitationem tenebrosam inducantur. et ideo, quia infirma corpora inferiorum habitatorum succedente motibus quiete reparantur, factum est, ut circumeunte sole diei noctisque uicissitudine propter uicissitudinem dormiendi et uigilandi potirentur, nox uero illa non indecora remaneret, sed lunae ac siderum luce et ipsos consolaretur homines, quibus plerumque operandi est nocturna etiam necessitas, et quibusdam animalibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Illud autem, quod dictum est: et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, quis non uideat, quam obscure positum sit quarto die coepisse tempora, quasi superius triduum sine tempore praeterire potuerit? quis igitur animo penetrat. quomodo illi tres dies transierunt, antequam inciperent tempora, quae quarto die dicuntur incipere, uel utrum omnino transierint dies illi? an circa speciem factae rei dies appellatus sit et circa priuati
Abbreviated transcription (Latin):
umiuersitatem molis corporeȩ fabricatã quȩ
uno loco tota ẽ. quo collocatus ẽ. mundus.
consequens erat ut impleretur partib intra
uniuersum quȩ de loco in locum congnus
motib agerentur: cuius generis herbe. atq
arbores non sunt. Radicib quippe ista furx s̃
terrȩ: & quamius habeant motus incremento¬
rin suorum: de locis tamen ꝓpriis non mo¬
uentur nisib suis: s ubi sunt fira sunt. ibi a¬
luntur & crescunt. Propterea magis ꝑtinent
ad terram quam ad genera rerum quȩ in aqͥs
& terris mouentur. Quia gͦ uisibili mundo
constituendo. hoc ẽ celo & terre duo sunt ad¬
tributi dies: restat ut his mobilib & uisibili¬
bus partib que creandur intra illum. tres
dies reliqui deputentur. Et quia sicut priꝰ
cclum fac̾tum ẽ. ita puus ẽ. ordinandum
huiusmͦi partib suis: quarto die fiunt sy¬
dera. quib suꝑ ttrram lucentib. habitatio
quoq illustretur inferior̾. ne habitatores eiꝰ

Expanded text:
uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est, quo conlocatus est mundus, consequens erat, ut inpleretur partibus intra uniuersum, quae de loco in locum congruis motibus agerentur. cuius generis herbae atque arbores non sunt. radicibus quippe istae fixae sunt terrae et, quamuis habeant motus incrementorum suorum, de locis tamen propriis non mouentur nisibus suis, sed, ubi fixa sunt. ibi aluntur et crescunt; propterea magis pertinent ad terram quam ad genera rerum, quae in aquis et terris mouentur. quia ergo uisibili mundo constituendo, hoc est caelo et terrae, duo sunt adtributi dies, restat, ut his mobilibus et uisibilibus partibus, quae creantur intra illum, tres dies reliqui deputentur; et quia, sicut caelum prius factum est, ita prius est ordinandum huiusmodi partibus suis, quarto die fiunt sidera, quibus super terram lucentibus habitatio quoque inlustretur inferior, ne habitatores eius
Abbreviated transcription (Latin):
celi. cum homine fact̾o ad imaginem dĩ: An
quia celum totam supiorem mundi partem
occupat: &. homini in dotam inferiorẽ po¬
testas dominandi tributa ẽ: S quid agimꝰ
de pecorib & bestris. quas ipso die serco in
sua genera terra ꝓduxit: quȩ ulis cum celo
potest esse collatio: An potiuis qm̃ prima fa¬
cta intelligitur lucis nomine spiritalis crea¬
tuie formatio. consequens erat ut corporalis
qͦ creatura. id÷ mundus iste uisibilis fieret.
qui fac̾tus ẽ biduo ꝓpt̃ duas partessuas ma¬
ximas quib constat uniuersus: celum scili¬
cet & terra: Sed̾m hanc rationis collationẽ
quẽ & ipsa uniuersa creatura spiritalis &
corporalis. sepe cȩlum & terra nominadur. ita ut
glob quoq iste turbulentioris aeus derrenȩ
parti deputetur. exalatiorib quippe humidis
corporaseit si quid uero danquilli aeris ẽ uͥ
uentosi atq ꝑcellosi motus non possunt exi¬
stere. ad cȩlestem partem ꝑtineat. Post hanc

Expanded text:
caeli cum homine facto ad imaginem dei? an caeli cum homine facto ad imaginem dei? an quia caelum totam superiorem mundi partem occupat, et homini in totam inferiorem potestas dominandi tributa est ? sed quid agimus de pecoribus et bestiis, quas ipso die sexto in sua genera terra produxit? quae illis cum caelo potest esse conlatio? An potius, quoniam primo facta intellegitur lucis nomine spiritalis creaturae formatio, consequens erat, ut corporalis quoque creatura, id est mundus iste uisibilis fieret, qui factus est biduo propter duas partes suas maximas, quibus constat uniuersus, caelum scilicet et terram? secundum hanc rationis conlationem, qua et ipsa uniuersa creatura spiritalis et corporalis saepe caelum et terra nominatur, ita ut globus quoque iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur — exhalationibus quippe humidis corporascit — si quid uero tranquilli aeris est, ubi uentosi atque procellosi motus non possunt existere, ad caelestem partem pertineat, post hanc
Abbreviated transcription (Latin):
minus in inchoationem noctis. Et stellas. & po¬
suit ea ds̃ infirmamento celi. sic ut luceant suꝑ
terram. ut sint ininchoationem diei. & noctis:
& ut diuidant inter lucẽ & tenebras. Et uidit
ds̃ quia bonum ẽ. & fact̾a ẽ. uespa. & factum ẽ.
mane dies quartus. In hoc quarto die queren¬
dum ẽ. quid sibi uelit ista ordinatio: ut prius
uł fierent uel secernerentur aqua & terra. pͥusq
terra germinaret. quã in celo sydera fierent. Neq
enim possumus dicere electa esse queq melio¬
ra. quib dierum series ita distingueretur: ut
fines & medium marime ornatus eminerent.
Septem quippe dierum: medius quartus est.
Oecurnit enim illud: quia septimo die non ẽ fac¬
ta ulla creatura. An forte lur primi diei magis
respondet ad quietam septimi: ut eo mͦ conci¬
nentib finib iste ordo teratur eminentib de
medio luminib cęli: S si primus dies septi¬
mo conciit: debet gͦ & scds. serto concinere.
Quid autem habet sumile firmamentũ

Expanded text:
in inchoationem noctis, et stellas: et posuit ea deus in firmamento caeli. sic ut luceant super terram et ut sint in inchoationem diei et noctis et ut diuidant inter lucem et tenebras. et M uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane dies quartus. in hoc quarto die quaerendum est, quid sibi uelit ista ordinatio, ut prius uel fierent uel secernerentur aqua et terra priusque terra germinaret, quam in caelo sidera fierent. neque enim possumus dicere electa esse quaeque meliora, quibus dierum series ita distingueretur, ut finis et medium maxime. ornatius eminerent; septem quippe dierum medius quartus est. occurrit enim illud, quia septimo die non est facta ulla creatura. an forte lux primi diei magis respondet ad quietem septimi, ut eo modo concinentibus finibus iste rerum ordo texatur eminentibus de medio luminibus caeli? sed si primus dies septimo concinit, debet ergo et secundus sexto concinere. quid autem simile habet firmamentum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc aquib paucis orientalib factum ẽ. quod
quidem interest utrum possit ostendi. ꝓfecto
suum iudicium correxerunt. et uos suscepto ba¬
ptismo qui datus ẽ in scismate maximiani an¬
tiquam urãm sententiam rescindistis. tamenuo¬
biscum estis. et cum orientalib esse non uultis.
S uidelicet inuenisse tibi uideris ubi tuam elo¬
quentiam dilatares. Cum ad id qͦd ego in episto¬
la mea posui. fiue afideli suie aꝑfido dispensa¬
tore sacramentum baptismi quisq ꝑcipiat. speᷤ
ei omnis in xp̃o sit: exclamas et dicis. Op̃clarum
sacerdotis imꝑium. o laudabilia boni patris pre¬
cepta iusticie. Nichil inquit inter fidelem ꝑfi¬
dumq discernas. idem tibi pius atq impius ui¬
deatur. Nichil ꝓdest bonis morib uiuere. quia

Expanded text:
hoc a quibus paucis orientalibus factum est, quod hoc a quibus paucis orientalibus factum est, quod quidem interest utrum possit ostendi, profecto suum iudicium correxerunt. et uos suscepto baptismo, qui datus est in schismate Maximiani, antiquam uestram sententiam rescidistis; tamen uobiscum estis et cum orientalibus esse non uultis. Sed uidelicet inuenisse tibi uideris ubi tuam eloquentiam dilatares, cum ad id, quod ego in epistula mea posui: siue a fideli siue a perfido dispensatore sacramentum baptismi quisque percipiat, spes ei omnis in Christo sit, exclamas et dicis: o praeclarum sacerdotis imperium, o laudabilia boni patris pi\'aecepta iustitiae! nihil, inquit, inter fidelem perfidumque discernas, idem tibi pius atque impius uideatur, nihil prodest bonis moribus uiuere,
Abbreviated transcription (Latin):
uentate ꝓpt̾ eum a quo institutus ẽ male u¬
tentib ad ꝑniciem. bene utentib adsalutẽ
Miror autem quomͦ etiam tibi ꝑsuaderi potue¬
rit. ut in tua disputatione mentionẽ fac̾es
cypriani. cuius litteris etiam ipsis quas erꝰ eẽ
dicitis de baptismo destruendo qui apud he¬
reticos uł scismaticos datur. tota causa uestra
subuertitur. S hoc aduersus marimianen¬
ses uł alios qui baptismum siue apud uos
siue apud nos datum non suscipiunt agere
debemus. Uos autem iam causam istam mi¬
ra facilitate finistis. iam baptismum in sa¬
crilego scismate marimiani datum. cum
precerãto et feliciano in eorum populis sus¬
cepistis. iam contra cypriani quas dicitis lite¬
ras et quib cunq aliis hoc uisum ẽ. sine ulla
dubitatione fecistis. Nam quod dicis orienta¬
les ideo ũorum communione discretos. quia
postea nobiscum sentiendo iudiciũ suũ qͦd ha¬
buerunt de baptismo rescindere maluerunt si

Expanded text:
ueritate propter eum, a quo institutus est male uueritate propter eum, a quo institutus est male utentibus ad perniciem, bene utentibus ad salutem. Miror autem, quomodo etiam tibi persuadere potuerunt, ut in tua disputatione mentionem faceres Cypriani, cuius litteris etiam ipsis, quas eius esse dicitis, de baptismo destruendo, qui apud haereticos uel schismaticos datur, tota causa uestra subuertitur. sed hoc aduersus Maximianenses uel alios, qui baptismum siue apud uos siue apud nos datum non suscipiunt, agere debemus; uos autem iam causam istam mira facilitate finistis, iam baptismum in sacrilego schismate Maximiani datum cum Praetextato et Feliciano in eorum populis suscepistis, iam contra Cypriani quas dicitis litteras et quibuscumque aliis hoc uisum est sine ulla dubitatione fecistis. nam quod dicis orientales ideo a uestrorum communione discretos, quia postea nobiscum sentiendo iudicium suum quod habuerunt de baptismo rescindere maluerunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
innocentia tractemus. s cuicunq licere di¬
camus. & quasi preiudicati criminib rei.
dum et peccatorib inesse baptirandi faculta¬
tem uolumꝰ ostendere. nos aꝑte peccasse fatea¬
mur. quasi ꝓpter merita nr̃a contra dm nob̾
loquendum sit. ut quã iusti sumꝰ tã iustum
baptismum ẽẽ faciamus cum et nulli homi¬
num de sua iusticia p̃sumendum sit et hinc
maxime baptismum xp̃i ꝓbemus eẽ non ho¬
minum. quia non fit uarius humanorũ uari¬
etate meritorum. Unde uberius disputarem
nisi auobis dato compendio magis uterer.
Suscepto enim baptismo neq destructo quẽ
marimianenses dederunt. aspides. uiꝑe. par¬
ricidȩ. cadauera egyptia. et quicquid aliud ĩ
eos bagaiensi concilio ut nr̃a causa facilli¬
ma fieret ore głandiloquo declamatum est:
satis et ipsi indicastis non eorum meritis aqͥb
ministratur: nec eorum quib ministratur.
constare baptismum: s ꝓpria sanctitate atq

Expanded text:
innocentia tractemus, sed cuicumque licere diinnocentia tractemus, sed cuicumque licere dicamus et quasi praeiudicatis criminibus rei, dum et peccatoribus inesse baptizandi facultatem uolumus ostendere, nos aperte peccasse fateamur. quasi propter merita nostra contra deum nobis loquendum sit, ut quam iusti sumus tam iustum baptismum esse faciamus, cum et nulli hominum de sua iustitia praesumendum sit et hinc maxime baptismum Christi probemus esse, non hominum, quia non fit uarius humanorum uarietate meritorum. unde uberius disputarem, nisi a uobis dato conpendio magis uterer. suscepto enim baptismo neque destructo, quem Maximianenses dederunt, aspides uiperae parricidae cadauera Aegyptia et quidquid aliud in eos Bagaiensi concilio, ut nostra causa facillima fieret, ore grandiloquo declamatum est, satis et ipsi iudicastis non eorum meritis a quibus ministratur nec eorum quibus ministratur constare baptismum, sed propria sanctitate atque
Abbreviated transcription (Latin):
cati reum cantummꝰ exceꝑim. et instas uehe¬
menter ut ꝓbes nullum excipi peccatorem.
in eo quod seriptum eẽ dicis. oleum autẽ pec¬
catoris nolo ungat caput meum. felicianũ
& pretertatum respice. utrum peccatores ñ
fuerint. qͣndo eathena sacrilegii cum maxi¬
miano ꝑtrahi atam magno concilio dice¬
bantur. Aude asserere. aude contendere. au¬
de saltem dicere peccatores quidẽ fuisse. sed
occultos: quos ibi lego famosi criminis reoᷤ.
Quamquam et si leuiter peccauissent. &e si la¬
tuissent. tu hoc testimonio quod ponis de oleo
peccatoris. in ista suggestione extorquere co¬
naris nullum excipi peccatorem. Ubi eritis
siita est: Quo fugietis. in quib uos latebris
cum ur̃is sacrilegis. cum ur̃is famosi criminiᷤᷤ
reis. cum ur̃is eadauerib insepultis abscon¬
dere poteritis: Dicitis cum obicitur qua
nobis licentia ius baptismatis uindicemꝰ.
quod non de merito actuum. non de uitȩ

Expanded text:
cati reum tantummodo exceperim et instas uehecati reum tantummodo exceperim et instas uehementer, ut probes nullum excipi peccatorem in eo quod scriptum esse dicis: oleum peccatoris nolo ungat caput meum, Felicianum et Praetextatum respice, utrum peccatores non fuerint, quando catena sacrilegii cum Maximiano pertrahi tam magno concilio dicebantur. aude adserere, aude contendere, aude saltem dicere peccatores quidem fuisse sed occultos, quos ibi lego famosi criminis reos. quamquam etsi leuiter peccauissent, etsi latuissent, tu hoc testimonio, quod ponis de oleo peccatoris, in ista suggestione extorquere conaris nullum excipi peccatorem. ubi eritis, si ita est, quo fugietis, in quibus uos latebris cum uestris sacrilegis, cum uestris famosi criminis reis, cum uestris cadaueribus insepultis abscondere poteritis? Dicis, cum obicitur qua nobis licentia ius baptismatis uindicemus, quod non de merito actuum, non de uitae
Abbreviated transcription (Latin):
lauatio euis: Quod nec diligenter attendis nec
ex ipsa circumstantia lec̾tionis quid sit indel¬
ligis. Ueruntamen intende. quid ꝑsonet di¬
sertissima illa uagaitana sententia. Optataqd
inquit pacis et concordiȩ ẽ inuicta germani¬
tas sicut scriptum ẽ. iusticia et pax oscłatȩ st̃
inuicem. S ueridica unda in asꝑos scopulos
non nuulorum naufraga ꝓiec̾ta sunt menbra:¬
egyptiorum admodum exemplo ꝑeuntiũ
funerib plena sunt litora. Quib in ipsa mor¬
te maior est pena. quod post excortam aquis
ultricib animam. nec ipsam inueniunt se¬
pulturam. Isti gͦ non solum mortui uerum
etiam quod ẽ grauius insepulti quomͦ bapti¬
zare potucrunt: Quomͦ ꝓ fuit lauatio eis qͥ
abhis mortuis baptitati sunt. quos in eodem
lauachro susceptos denuo non lauistis. si ut
putas illud intelligendum ẽ: Nam quod
in epłã mea cui respondere tͥ uideris. putas
quod ydoli cultorem tanquã grauissimi pec¬

Expanded text:
lavatio ejus ? Quod nec diligenter attendis, nec lavatio ejus ? Quod nec diligenter attendis, nec ex ipsa circumstantia lectionis quid sit intelligis. Verumtamen intende quid sonet disertissima illa Bagaitana sententia: Optata quidem, inquit, pacis et concordiae est juncta germanitas; sicut scriptum est, « Justitia et pax osculatae sunt invicem » : sed veridica unda in asperos scopulos nonnuAegyptiorum admodum exemplo pereuntium funeribus plena sunt litora, quibus in ipsa morte maior est poena, quod post extortam aquis ultricibpulturam. isti ergo non solum mortui, uerum etiam, quod est grauius, insepulti quomodo baptizare potuerunt? quomodo profuit lauatio eis qui ab his mortuis baptizati sunt, quos in eodem lauacro susceptos denuo non lauistis, si, ut putas, illud intellegendum est? nam quod in epistula mea, cui respondere tibi uideris, putas quod idoli cultorem tamquam grauissimi pec
Abbreviated transcription (Latin):
uolandum baptismum licet indignissimis
ꝑ indignissimos ministratum. Frustra gͥ ore
maledico conscientiam nr̃am tanquam pub¬
licatam atq damnatam. crimine turificatio.¬
nis. traditionis. ꝑsecutionis. accusare uoluisti.
ut ex hoc uelut ꝓbares nos baptismum dare ñ
posse. cum et falsa iactetis. & quomodo se illud
habeat certe maximianensium erimine sacri¬
legii damnata conscientia dare potuit baptis¬
mum quem rescindere timuistis. et quẽ dari
etiam a ꝑsecutoribz posse. ꝑ uos quoq ipsos do¬
cetur. qui eosdem maximianenses acerrime ꝑ¬
secuti. non solum bapdiratis. s uos solos bapti¬
zare debere contenditis. Dicitis in lege scͥptum.
Oleum peccatoris nolo ungat caput meum. qͦd
neq ita scriptum ẽ. nec sic̃ putas intelligendũ.
S nunquid non ẽ oleum peccatoris oleum saeri¬
legorum pretextati et feliciani: Dicis item scri¬
ptum eẽ. qui baptitatur amortuo quid ei ꝓdest

Expanded text:
uiolandum baptismum licet indignissimis uiolandum baptismum licet indignissimis per indignissimos ministratum. Frustra igitur ore maledico conscientiam nostram tamquam publicatam atque damnatam crimine turificationis traditionis persecutionis accusare uoluisti, ut ex hoc uelut probares nos baptismum dare non posse, cum et falsa iactetis et, quomodo se illud habeat, certe Maximianensium sacrilegii crimine damnata conscientia dare potuit baptismum, quem rescindere timuistis et quem dari etiam a persecutoribus posse per uos quoque ipsos docetur, qui eosdem Maximianenses acerrime persecuti non solum baptizatis, sed uos solos baptizare debere contenditis. Dicis in lege scriptum esse: oleum peccatoris nolo ungat caput meum. quod neque ita scriptum est nec sicut putas intellegendum. sed numquid non est oleum peccatoris oleum salegorum Praetextati et Feliciani? Dicis item scriptum esse, Qui baptizatur a mortuo, quid ei prodest
Abbreviated transcription (Latin):
net adhuc in eorꝑe felicianus. cũ illo sunt om̃s
abillo in sacrilegio scismatis baptirati: in com¬
munionẽ autẽ uĩam recepit nec ab ullo reba¬
ptrati. Contra petilianum baptirauit sacrilega
conscientia maculosus: contra te baptirauit fa¬
mosi criminis reus. Qua ratione uos queso defẽ¬
ditis. nͥ ut quod et nos dicimus ur̃is factis conui¬
cti aliquando dicatis. quod nec conscientia nec
fama dantis abluat accipientis conscientiam. s
fides ipsius accipientis. dantis autẽ di gr̃a ñ ho¬
minis: Quod si et conscientiȩ bonȩ interrogatio
maccipiente non fuerit. fidesq ipsa uł tota uł
ex parte aliqua uacillauerit mores hominũ
ẽẽ corrigendos. non sacramenta destruenda.
quȩ non alia uł similia. s tu omnino eadem
conficeris. Sicut eoꝵ quos felicianus & pre¬
textatus insacrilego scismate baptirarant. ui¬
tam & uoluntatem corrigendam existimastis
ne in illo scismatis sacrilegio ꝑmanerent. non

Expanded text:
net adhuc in corpore Felicianus, cum illo sunt omnes net adhuc in corpore Felicianus, cum illo sunt omnes ab illo in sacrilegio schismatis baptizati, in communionem autem vestram recepti, nec ab ullo rebaptizati. Contra Pconscientia maculosus, contra te baptizauit famosi criminis reus. qua ratione uos, quaeso, defenditis, nisi ut, quod et nos dicimus, uestris factis conuicti aliquando dicatis, quod nec conscientia nec fama dantis abluat accipientis conscientiam, sed fides ipsius accipientis, dantis autem dei gratia, non hominis; quodsi et conscientiae bonae interrogatio in accipiente non fuerit fidesque ipsa uel tota uel ex parte aliqua uaccillauerit, mores hominum esse corrigendos, non sacramenta destruenda, quae non alia uel similia, sed tu omnino eadem confiteris; sicut eorum, quos Felicianus et Praetextatus in sacrilego schismate baptizarunt, uitam et uoluntatem corrigendam existimastis, ne in illo schismatis sacrilegio permanerent, non
Abbreviated transcription (Latin):
secrata ẽ: non mendacem sed ueracem agnoui¬
stis. atq recepistis. Ate autem quero de isto
feliciano euius tã mala cum in eathena sacri¬
legii baptitaret fuerat conscientia. quid erat
tunc inpublica fama atq ipsum conciliũ
idemtidem recito ubi scriptum ẽ famosi eog̃
criminis reos. uictorianum carcabianensem. et
inter ceteros quos repetere piget precextatum.
ad̾suritanum. & felicianum mustitanum qͥ
funesto oꝑe ꝑditionis uas sordidum collecta fe¬
culenta glutinarunt. paulopost. plenarii con-
adista respondes: Si non baptirat aur̃a com¬
munione separatus. lego baptirasse cum maxi¬
miano ad consorcium criminis tractos. Si ñ bap¬
ligatos sacrilegii. Si conscientia sc̃ȩ dantis attẽ¬
ditur quȩ abluat accipientis. lego baptirasse
morib aspidum uenenosos. Si eonscientia dã¬
tis ut possit abluere. publica fama eius atcen¬
ditur lego baptizasse famosi criminis reos. Ma¬

Expanded text:
secrata est aqua, non mendacem, sed veracem agnovisecrata est aqua, non mendacem, sed veracem agnovistis atque recepistis. A te autem quaero de isto Feliciano, cujus tam mala, cum in catena sacrilegii baptizaret, fuerat conscientia, quid erat tunc in publica fama? Atque ipsum concilium identidem recito, ubi scriptum est: Famosi ergo criminis reos Victorianum Carcabianensem, et inter caeteros quos repetere piget, Praetextatum Assuritanum, et Felicianum Mustitanum, qui funesto opere perditionis vas sordidum collecta faeculentia glutinarunt, paulo post, plenarii conciad ista respondes? Si non baptizat a vestra communione separatus: lego baptizasse cum Maximiano ad consortium criminis tractos. Si non bapligatos. Si conscientia sancte dantis attenditur, quae abluat accipientis: lego baptizasse morsibus aspidum venenosos. Si conscientia dantis ut possit abluere, publica fama ejus attenditur: lego baptizasse famosi criminis reos. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
patronam tã malȩ cause adhibere uoliusti. ui¬
de qualis sit. quȩ mendar abluit. & uerax
polluit. ut scilicet mirifica tua disputatione dẽ
apud eam non sit aqua mendar. quando ipsa
fit mendar. Sed quid hinc opus ẽ diutrꝰ loqͥ
cum felicianus hodie sedeat inter ep̃os ur̃os.
qui cum abeis disiunctus eẽt & maximiano in
cathena sacrilegii cohereret. quoscunq bapti¬
rauit nemo post eum rebaptirauit:Quero
apetiliano cuiusmodi habuerit tune ille con¬
scientiam. & lego decretũ bagaiensis concilii
ubi scriptum ẽ. nec solum hunc sceleris sui
mors iusta condemnat. trahit etiã ad consor¬
tium criminis plurimos cathena sacrilegii.
de quib scriptum ẽ. Uenenum aspidum sub
labiis eorum. quorum os maledictione & a¬
maritudine plenum ẽ. Inter hos enim plun¬
mos etiam felicianus annumeratur qͥ talib
rescidistis. non destruristis. et quia uerbis e¬
ꝑ qualemlibet linguam atq conscientiã con¬

Expanded text:
patronam tam malae causae adhibere uoluisti, uipatronam tam malae causae adhibere uoluisti, uide qualis sit, quae mendax abluit et uerax polluit, ut scilicet mirifica tua disputatione tunc apud eam non sit aqua mendax, quando ipsa sit mendax. Sed quid hinc opus est diutius loqui, cum Felicianus hodie sedeat inter episcopos uestros, qui cum ab eis disiunctus esset et Maximiano in catena sacrilegii cohaereret, quoscumque baptizauit, nemo post eum rebaptizauit? quaero a Petiliano, cuiusmodi habuerit tunc ille conscientiam, et lego decretum Bagaiensis concilii, ubi scriptum est: nec solum hunc sceleris sui mors iusta condemnat; trahit etiam ad consortium criminis plurimos catena sacrilegii, de quiblabiis eorum, quorum os maledictione et amaritudine plenum est » . Inter hos enim plurimos etiam Felicianus annumeratur, qui talibrescidistis, non destruxistis; et quia verbis es sancti, per qualemlibet linguam atque conscientiam con