comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pidoꝵ quoq iustissime pecunia ds̃ dici
potest. Nequicia ẽ defectꝰ boni. qd̾ nequã
seruus dicit se facere nequire. Dolus est
occulta malicia. blandis u̾bis adornata.
Impudicicia ẽ om̃is incontinentia. ad li¬
bidinẽ ꝑtinens. uelut illicitꝰ carnis tactꝰ.
& turpia u̾ba. et turpis cogitatio. Oculus
malus intelligit᷑ inuidia. qd ẽ aliena fe-¬
licitate torqueri. Suꝑ bie aũt species st̃:
uelle p̃esse. nolle subesse. nolle parẽ hab̃e.
lnt stultũ et insipientẽ hoc interest. quod
quantustibet phylosophus insipiens ẽ.
si di sapientia priuet᷑. stultꝰ uͦ nec in tẽpo¬
ralib astutiam ht̃. Marcꝰ ꝓ coinquinat.
ponit cõmunicat. qͦd ꝓprie scripturarũ
ẽ s tam̃ publico sermone ñ teritur. Iudȩi
cõmunes cibos uocant qͥb om̃s utunt᷑ ho¬
mines. ut lepores et huiꝰmodi ammalia.
q̃ungulã ñ findunt necruminant. nec
mune gͦ ꝓ ĩmundo hũt. Cõmunicatio ta¬

Expanded text:
pidorum quoque justissime pecunia deus dici pidorum quoque justissime pecunia deus dici potest. Nequitia est defectus boni, quod nequam servus dicit se facere nequire. Dolus est occulta malitia, blandis verbis adornata; impudicitia est omnis incontinentia ad libidinem pertinens, velut illicitus carnis tactus et turpia verba, et turpis cogitatio. Oculus malus intelligitur invidia, quod est aliena facilitate torqueri. Superbiae autem species sunt, velle praeesse, nolle subesse, nolle parem habere. Inter stultum et insipientem hoc interest, quod quantuslibet philosophus insipiens est, si Dei sapientia privetur, stultus vero nec in temporalibus astutiam habet. Marcus pro coinquinat, ponit communicat , quod proprie Scripturarum est, sed tamen publico sermone non teritur. Judaei communes cibos vocant, quibus omnes utuntur homines, ut lepores et cujusmodi animalia quae ungulam non findunt, nec ruminant, nec mune ergo pro immundo habent. Communicatio ta
Abbreviated transcription (Latin):
lato putauit rationabile nr̃m ince¬
rebro. iram in felle. desidiũ iniecore
cõmorari. Si aũt de corde ȩxeunt cogita¬
tiones male. gͦ animȩ pͥncipale ñ ẽ scadm
platonẽ incerebro. s uxta xp̃m in corde
Hic etiã arguunt᷑ qui cogitationes a da¬
bolo immitti putant. qͥ aduitor eẽ porest
ñ actor. Non enĩ occulta cordis rimat᷑.
s ex corporis habitu rem putat. ut si pul¬
chram mulierẽ nos crebro uidit respicere:
intelligit cor uulneratum. Masister.¬
omicide st̃ etiã illi. qui fr̃s odio hñt
usq ad mortẽ. Unde iohannes. Qui
fr̃em suũ odit. homicida ẽ. Adulterartẽ.
thorum alt̾ius uiolare. Rornicatio uͦ est
amor a legitimo conubio solutus & uagͦ.
explende libidinis consectando licentiã.
Dicitur aũt fornicatio a forncib. in qͥb
pagani suam turpnudinẽ exercebant. Fur¬
tum ẽ om̃e qd̾ alt̾ius damno acquirit᷑.
Auaricia aũt radix maloꝵ seruitꝰ ẽ ydo¬
loꝵ. quia sic̃ uoraciũ ds̃ uent̃ ẽ. ita cu¬

Expanded text:
lato putavit rationabile nostrum in cerebro, iram in felle, desiderium in jecore commorari. Si autem de corde exeunt cogitationes malae, ergo animae principale non est secundum Platonem in cerebro, sed juxta Cratem in corde. Hic etiam arguuntur, qui cogitationes a diabolo immitti putant: qui adjutor esse potest, non actor. Non enim occulta cordis rimatur, sed ex corporis habitu rem putat, ut si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor vulneratum. Homicidae sunt etiam illi qui fratres odio habent usque ad mortem. Unde Joannes: Qui fratrem suum odit homicida est . Adulterare, est torum alterius violare; fornicatio vero est amor a legitimo coexplendae libidinis consectando licentiam.Dicitur autem fornicatio a fornicibus, in quibus pagani suam turpitudinem exercebant. Furtum est omne quod alterius damno acquiritur. Avaritia autem radix malorum, servitus est idolorum ; quia sicut voracium deus venter est, ita cu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ũbum uerũ. quia alius ẽ qui seminat.
& alius ẽ qui metit. Ego misi uos metere.
qđ uos ñ laborastis. Alii laborauert. &
uos in labores eoꝵ intistis. In hoc appa¬
ret ꝓbabile ũbum eu̾głii. quia apłimes¬
luer fructus maturꝰ erat. cũ diceret. scio
quia messyas uenit. et messis matura
fuit. quando aurũ apportabat᷑ ad pedes
apłoꝵ.Eiect̾a st̃ de ila messe pauca gra¬
na. & seminauer̃ orbẽ terrarũ. & surre¬
xit altera messis. q̃ infine scłi metenda ẽ.
De qua messe dr̃. Qui seminant in lacͥmiᷤ.
& expectat purgari in fine. In die iudicii
complebitur horreũ. et tc̃ om̃sqͥ metunt
gaudebt̃ cũ anglis. Ex cuntate aũt ula
multi crediderunt in eũ samaritanor.
ꝓpt̾ u̾bum mulieris testimoniũ ꝑhiben

Expanded text:
est verbum verum, quia alius est qui seminat, est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui metit. Ego misi vos metere, quod vos non laborastis: alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis. In hoc apparet probabile verbum Evangelii, quia apostoli mesista mulier fructus maturus erat, cum diceret: Scio quia Messias venit: et messis matura fuit, quando aurum apportabat ad pedes apostolorum. Electa sunt de illa messe pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum; et surrexit altera messis, quae in fine saeculi metenda est. De qua messe dicitur: Qui seminant in lacrymis, et exspectat purgari in fine. In die judicii complebitur horreum: et tunc omnes qui metunt, gaudebunt cum angelis. Ex civitate autem multi crediderunt in eum Samaritanorum, propter verbum mulieris testim
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntas patͥs ẽ. ut credat᷑ in eum ad
in filiũ quẽ ipse misit. Opus patrisẽ.
nĩa salus. Cibus gͦ & potus. id delectabi¬
lisrefectio xp̃i ẽ. nr̃a fides ⁊ nr̃a salus. Fa¬
cit gͥ uoluntatẽ docendo cred̾e̾ in se. facit
opus maturando myst̾ium incarnatiõis.
quorisq ꝑ passionẽ et cet̾a compleat illud.
Nonne uosdicitis qd̾ adhuc quatuor m̃ses
sunt. & messis uenit: Uos quatuor m̃ses
computatis usq ad messẽ: s ego uob̃ aliã
messem albã et paratã ostendo. Ecce dico
uob̾. leuate ocłos ur̃os & uidete regiones
considerate. qd̾ transacta hieme infide¬
litatis ad est calor fidei. & parata sunt
corda. ut oꝑa iusticie ex eis colligatis.¬
St qui metit mercedẽ accipit. & congre¬
gat fructũ inuitã et̾nam: ut & qͥ semi¬
nat simul gaudeat et qͥ metit. Disparis
temporis labores habuert̃ ꝓpħȩ semi¬
nantes. et aplĩ metentes. s parit᷑ merce¬
dem accipient uitã et̾nam. In hoc enĩ

Expanded text:
oluntas Patris est, ut credatur in eum, hoc est in Filium quem ipse misit. Opus Patris est nostra salus. Cibus et potus, id est, delectabilis refectio Christi, est nostra fides et nostra salus. Facit ergo voluntatem, docendo credere in se; facit opus, maturando mysterium incarnationis, quousque per passionem et caetera compleat illud. Nonne vos dicitis, quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit. Vos quatuor menses computatis usque ad messem, sed ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte regiones, considerate quod, transacta hieme, id est infidelitate, adest calor fidei et parata sunt corda, ut opera justitiae ex eis colligatisi metit, mercedem accipit et congregat fructum in vitam aeternam, ut et qui seminat, simul gaudeat, et qui metit. Disparis temporis labores habuerunt prophetae seminantes et apostoli metentes; sed pariter mercedem accipient vitam aeternam. In hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
erem int̾rogare quid queris. aut dñm
quid cũ ea loq̃ris. tim̃tes ne ab eo repre¬
hendant᷑. si int̾rogauerint in caute.
Reliquit gͦ ydriam suã mulier. & abũt
in ciuitatẽ. & dic̃ illis hõib. Uenite & ui¬
dete hominẽ. qui dixit mͥ om̃ia q̃cunq
edetentim inducit ad ueritatem
illos rudes. nec statim affirmat
xp̃m. ne irascerent᷑ & indignarentur.
Y dor grece. aqua latine. inde ydria id
aquariũ. quam prius usui. nc̃ aũt one¬
ri deputans: ꝓicit. Hinc discant euange¬
lizaturi prius deponere curã ⁊ onus
scłi. Et ericrunt de ciuitate. & ueme¬
bant ad eũ. Intereq rogabant eũ disci¬
puli eiꝰ dicentes Rabbi manduca. Iile
mulier ñ intelligebat potũ sp̃s s carmᷤ:
Ecce disciplĩ qui cibos uentris attulerans.
ñdum intelligunt magistrũ loqui de
cibo m̃tis. unde cos instruit. ñ ꝑ circu¬
itum ut illã q̃ uiro carebat.s aꝑte. Dic̃

Expanded text:
erem, quid quaeris; aut Dominum, quid cum ea loqueris? timentes ne ab eo reprehendantur, si interrogaverint incaute. Reliquit ergo hydriam suam mulier, et abiit in civitatem, et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem qui dicit mihi omnia quaecunque US. Pedetentim inducit ad veritatem illos rudes; nec statim affirmat Christum, ne irascerentur et indignarentur. Hydor Graece, aqua Latine: inde hydria, id est, aquarium, quam prius usui, nunc autem oneri deputans, projicit. Hinc discant Evangelizaturi prius deponere curam et onus saeculi. Et exierunt de civitate, et veniebant ad eum. Interea rogabant eum discipuli mulier non intelligebat potum spiritus, sed carnis? Ecce discipuli qui cibos ventris attulerant, nondum intelligunt magistrum loqui de cibo mentis: unde eos instruit, non per circuitum, ut illam quae viro carebat, sed aperte. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nos qd̾ sequit᷑. et nc̃ quẽ habes ñ est uir
tuus: uidetur mͥ quinq uiros anime .u.
sensꝰ corporis eẽ. Quando enĩ qͥs nascit᷑.
ñ potest uti ratione. s carnis tantũ sensi¬
b regit᷑. quia puer q̃ mulcent appetit. q̃
offendunt fugit. Ido sensus sunt uiri
legitimi. qui ã dõ st̃ animȩ dati. At ubi
uenerit ad annos exercendȩ rationis. si
optime ẽ disciplinata. succedit uerꝰ uir.
qui ad et̾̃nitatem regit. & q̃ ñ tantam
docet fugere offendentia. s bona discer¬
nere et mala. ut caritatẽ & odium. Si
uͦ hicitir ñ succedat: tc̃ dñatur error. qͥ
hanc mulierẽ uentilabat. ñ ut uir s ut
adult̃. Nam cũ dñs de spũ sc̃o loq̃retur.
ipsa de aqua cogitabat. Dicit ei muli¬
er. Dñe. uideo qura ꝓpħa es tu. Patres
nr̃i in monte hoc adorauer̃. & uos diciti ᷤ
quia ierosolimis ẽ locus ubi adorare
oportet. Iam cȩpit uenire uir. & adulte¬

Expanded text:
nos quod sequitur, et nunc quem habes, non est vir nos quod sequitur, et nunc quem habes, non est vir tuus: videtur mihi quinque viros animae quinque sensus corporis esse. Quando enim quis nascitur, non potest uti ratione, sed carnis tantum sensibus regitur; quia puer quae mulcent appetit, quae offendunt fugit. Ideo sensus sunt viri legitimi; quia a Deo sunt animae dati. At ubi venerit ad annos exercendae rationis, si optime est disciplinata, succedit verus vir, qui ad aeternitatem regit, et qui non tam docet fugere offendicula, sed bona discernere et mala, ut charitatem et odium. Si vero hic vir non succedat, tunc dominatur error, qui hanc mulierem ventilabat, non ut vir, sed ut adulter. Nam cum Dominus de Spiritu sancto loqueretur, ipsa de aqua cogitabat. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu: patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Hierosolymis est locus ubi adorare oportet. Jam coepit venire vir et adulte
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ. id p̃senta intellectũ tuũ. Non
cunnẽ magnũ hab̾e animã sine intelle¬
ctu. Unde dauid. Nolite fieri sic̃ equuis
& mulus. quib ñ ẽ intellectꝰ Bestialis
uita ẽ sine intellectu. Uir ẽ qui regit ani¬
mam. intellectus scilicet. Non tañ ali¬
ud est intellectꝰ animȩ ab anima. sed est
aliquid animȩ. quomͦ ocłs ñ aliud ẽ a
carne. s aliquid ẽ carnis. ꝑfundens lu¬
cem cet̾is membris. Ergo intellectus qͥ
animã illuminat: a deo illummantur.
Hespondit mulier & dixit. Non habeo
uirum. Dicit ei iñc. Benedixisti. quia ñ
habeo uirũ. Quinq uiros habuisti. ⁊ nc̃
quẽ habes ñ est tuus um. Hoc uere dixi¬
sti. Heuera ñ habebat uirũ. s nescio qͦ
ñ legitimo uiro adultero utebat᷑. Qumq
iuri scđm quosdã quinq libri st̃ moysi.
quib etiã samatitasti utebant᷑. nã inde
illis circũcisio merat. S qm̃ angustat

Expanded text:
virum, id est, praesenta intellectum tuum. Non virum, id est, praesenta intellectum tuum. Non enim est magnum habere animam sine intellectu. Unde David: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Bestialis vita est sine intellectu. Vir est qui regit animam, intellectus scilicet. Non tamen aliud est intellectus animae ab anima, sed est aliquid animae: quomodo oculus non aliud est a carne, sed aliquid est carnis, perfundens lucem caeteris membris. Ergo intellectus qui animam illuminat, a Deo illuminatur. Respondit mulier et dixit: Non habeo virum. Dicit ei Jesus: Bene dixisti, quia non habeuem habes, non est tuus vir. Hoc vere dixisti. Revera non habebat virum, sed nescio quo non legitimo viro, sed adultero utebatur. Quinque viri secundum quosdam, quinque libri sunt Moysi, quibus etiam Samaritani utebantur: nam inde illis circumcisio inerat. Sed quoniam angustat
Abbreviated transcription (Latin):
lientis in uitã ȩt̃nam. Dicit ei mulier.
Dñe. da mͥ hancaquã. ut ñ sitiam naq
ueniam huc haurire. Ausustinus.¬
am manifestius loquit᷑ dñs. & mulier
adhuc carnẽ sapit. Suspirat tam̃ ha¬
bere de illo fonte. de quo postquã bib̾it
ñ indigeat aqua. Promittit uĩc satieta¬
tem sp̃s. quȩ fiet in resurrectione. Un¬
de illud. Satiabim᷑ in bonis domꝰ tuȩ.
Et alibi. Inebriabunt᷑ ab ubtate domͦ
tuȩ. Aqua corporalis deorsũ fluit. aqͦ
uͦ spũalis sursum salit. id salire fac̃.
cum illos qui eã bibunt in et̾nã głam
subuehit. Hanc quippe aquam bib̾e ẽ.
infide & aliis donis gr̃ȩ sũmoꝑe delec¬
tari. & sic in plenitudinẽ głȩ transire.
huc. Uiro scilicet duce ad contemplati¬
onem spũalis intelligentiȩ ascendas.
Tir carnalis ñ accipitur hic. s uiranimȩ.
icd intellectus ammȩ. Quasi dicat dñs.
Solo intellectu capiunt᷑ quȩ dico. uoca

Expanded text:
lientis in vitam aeternam. Dicit ei mulier: lientis in vitam aeternam. Dicit ei mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. AUGUST. Jam manifestius loquitur Dominus, et mulier adhuc carnem sapit. Suspirat tamen habere de illo fonte, de quo postquam biberit, non indigeat aqua. Promittit Jesus satietatem spiritus quae fiet in resurrectione. Unde illud: Satiabimur in bonis domus tuae . Et alibi: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae . Aqua corporalis deorsum fluit, aqua vero spiritualis sursum salit, id est salire facit, cum illos qui eam bibunt, in aeternam gloriam subvehit. Hanc quippe aquam bibere, est in fide et aliis donis gratiae summopere delectari, et sic in plenitudinem gloriae transire. huc. Viro scilicet duce, ad contemplationem spiritualis intelligentiae ascendas. Vir carnalis non accipitur hic, sed vir animae, id est, intellectus animae. Quasi dicat Dominus: Solo intellectu capiuntur quae dico; voca
Abbreviated transcription (Latin):
Undegͦ habes aquã iuuam : Nunqͥd
tu maior es patre nr̃o iacob. qui dedit
nob̾ puteum. & ipse exeobibit. & filii eiuis
& pecora eus: Quasi dicat. De hac aqua
dare mͥ ñ potes quam ꝓmittis. cũ hau¬
ritorium ñ habeas. & puteus ꝓfundꝰ sit.
Intelligit quippe aquã iuuam: q̃ ubiori¬
tur excipittir. S ne forte aliũ fontẽ pro¬
mittere uideretir: subdit. nunquid tu
maior es patre nr̃o iacob. uocans eũ pa¬
trem suũ. tũ quia hereditatẽ eius posside¬
bat. tum qͥa sub lege moysi uiuebat. Miõ.¬
e puteo bibunt homines ⁊ pecora.
Similit de ratione q̃ quasi depͤuata
& obscurata magno labore fodit᷑ ⁊ exercet᷑.
bibunt ut homines qͥ ea ad bonũ utunt᷑.
bibunt ut pecora qui admalũ. H espon¬
dit uĩc ⁊ dix̃ei. Om̃is qui bibet ex ãqua
hac: sitiet it̾um. Quiaũt bib̃it exaqua
quam ego dabo ei. ñ sitiet in ȩt̃nũ. s aqua
quã ego daboci. fiet in eo fonsaquȩ sa¬

Expanded text:
Unde ergo habes aquUnde ergo habes aqumajor es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus? Quasi dicat: De hac aqua mihi dare non potes quam promittis, cum hauritorium non habeas, et puteus profundus sit. Intelligit quippe aquam vivam, quae ubi oritur, excipitur. Sed ne forte alium fontem promittere videretur, subdit: Nunquid tu major es patre nostro Jacob? Vocans eum patrem suum, tum quia haereditatem ejus possidebat, tum quia sub lege Moysi vivebat. De puteo bibunt homines et pecora. Similiter de ratione quae quasi depravata et obscurata magno labore foditur et exercetur, bibunt ut homines, qui ea ad bonum utuntur; bibunt ut pecora, qui ad malum. Respondit Jesus et dixit ei: Omnis qui bibet ex aqua hac, sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum: sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae sa
Abbreviated transcription (Latin):
ritana : Non enĩ coutunt᷑ uidei samari¬
amaritani solã legẽ accipiebant. idest
quinq libros moysi. Hierant exorigi¬
ne ꝑsarũ ⁊ assyrior. Quos rexassyrioꝵ
sublatis filiis israel in captiuitatẽ. posuit
ad incolenda loca samariȩ. & ideo ignẽ
colebant more ꝑsarum. Mazis ter.¬
os gͥ iudȩi execrantur. abstinendo a
cibis corũ ⁊uasis. supplantatoresꝙ
uocant. quia hereditatẽ patriarche ia¬
cob sͥ uendicant. Cognouit mulier
xp̃m c̃ẽ iudȩũ. quia fimbrias in uestim̃¬
tis iudȩi ferebant. ꝑ qd discernebant᷑.
Hespondit iũc. & dixit ei. Si scires donũ
dĩ & quis ẽ qui dicit tͥ damͥ bib̾e. tu for¬
sitan petisses ab eo. & dedisset tͥ aquã
sitiret. tam̃ ñ nͥ potũ fidei petebat. cuiꝰ
merito sp̃m̃ dare cupiebat. & iccirco sama¬
ritanam admonet ut petat. Donũ cdi est
est fons uite. Dicit ei mulier. Dñe neq
in quo haurias habes. & puteus altus ẽ

Expanded text:
ritana? Non enim coutuntur Judaei Samariritana? Non enim coutuntur Judaei Samarimaritani solam legem accipiebant, id est, quinque libros Moysi. Hi erant ex origine Persarum et Assyriorum. Quos rex Assyriorum, sublatis filiis Israel in captivitatem, posuit ad in colenda loca Samariae : et ideo ignem colebant more Persarum. Eos igitur Judaei exsecrantur, abstinendo a cibis eorum et vasis; supplantaroresque vocant, quia haereditatem patriarchae Jacob sibi vendicant. Cognovit mulier Christum esse Judaeum, quia fimbrias in vestimentis Judaei ferebant, per quod discernebantur. Respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere, tu forsitsitiret, tamen nonnisi potum fidei petebat, cujus merito Spiritum dare cupiebat; et idcirco Samaritanam admonet ut petat. Donum Dei, estest fons vitae . Dicit ei mulier: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. F ortitudo nanq eiꝰ ercauit. infirmi¬
tas recreauit. Fortitudo fecit ut qͦd ñ erat
ẽẽt. infirmitas fecit ut qd̃ erat ñ periret.
Sic uidelicet fatigatꝰ ex itinere sedit. tanꝗͣ
magist̾ humilis docturꝰ accedentes & pos¬
sessurꝰ. Sexta hora significat dñm̃ in sexta
etate uenisse. Uenit mulier de samaria
haurire aquã. Dicit ei uĩc.Da mͥ bibere.
Discipłi enim eiꝰ abierant in ciuitatẽ. ut
cibos emerent. Uenit samaritana in
figura ȩccłȩ de gentib. q̃ pͥus hydria cu¬
piditatis hauriebat aquã de puteo. id
uoluptatẽ scłi de ꝓfunditate tenebrosa.
s nunc euis fidẽ sitit ui̾c. ⁊ petit ab ea po¬
tari. Petit quasi acceptur. & affluit tan¬
quam satiaturꝰ. In ciuitate discipłi emuis
cibos. a iudȩis. quoꝵ corda p̃dicatione fidĩ
deo student cõparare icit gͦ ei mulier
ila samaritana. Quomͣ tu udeus cũsis
bibere a me poscis quȩ sũ mulier sama¬

Expanded text:
Christi. Fortitudo namque ejus creavit, infirmiChristi. Fortitudo namque ejus creavit, infirmitas recreavit. Fortitudo fecit, ut quod non erat esset; infirmitas fecit, ut quod erat non periret. Sic videlicet fatigatus itinere, sedit tanquam magister humilis, docturus accedentes et possessurus. Sexta hora, significat Dominum venisse in sexta aetate. Venit mulier de Samuam. Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant in civitatem, ut cibos emerent. Venit Samaritana in figura Ecclesiae de gentibus, quae prius hydria cupiditatis hauriebat aquam de puteo, id est, voluptatem saeculi de profunditate tenebrosa; sed nunc ejus fidem sitit Jesus, et petit ab ea potari. Petit quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. In civitate discipuli emunt cibos a Judaeis, quorum corda praedicatione fidei Deo student comparare. Dicit ergo ei mulier illa Samaritana: Quomodo tu Judaeus cum sis, bibere a me poscis quae sum mulier Sama
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta prediũ qđ dedit iacob iosephfilio
suo. Erat aũt ibi fons iacob. Maoister.
iue dñs de uidȩa ingalileã. seu de gali¬
lȩa in uideã ꝑsamariã transierit. cũ
ea q̃ sccunt᷑ facta fuerint. ex euangłica
lestione nequaquã certũ ẽ: qm̃ sepissime
tempoꝵ seriem p̃postero ordine ꝑmutat.
Infigura xp̃i qui ẽ legitimꝰ heres patriar¬
charum habens hereditatẽ ingentib su-¬
scepit iosepha iacob p̃dii hereditatẽ. quã
gentes inhabitant. et in qua ꝑ typũ sa¬
maritanȩ mulieris xp̃õ ailherent. Aus.¬
Ubiaqua in suꝑficie t̾rȩ manat fonsdr̃.
catur. In̾c gͥ fatigatꝰ ex itinere. sedebat
sic suꝑ fontem. Hora erat quasi sexta.
atigatur dñs scd̾m carnẽ. qͥ condidit
nos fortitudine sua. Suscepit enĩ om̃ia
quȩ st̃ nr̃e infirmitatis sine peccato. &
nutrit quasi infirmꝰ infirmos. Qd factꝰ
ẽ adam in carne. eua aut de costa eiꝰ: si¬
gnificat nos fortes futuros de infremitate

Expanded text:
dedit Jacob Joseph filio suo. Erat autem ibi fons Jacob. Sive Dominus de Judaea in Galilaeam, seu de Galilaea in Judaeam per Samariam transierit, cum ea quae sequuntur facta fuerint, ex Evangelica lectione nequaquam certum est: quoniam saepissime temporum seriem praepostero ordine permutat. In figura Christi, qui est legitimus haeres patriarcharum, habens haereditatem in gentibus, suscepit Joseph a Jacob praedii haereditatem, quam gentes inhabitant, et in qua per typum Samaritanae mulieris Christo adhaerent. Ubi aqua in superficie terrae manat, fons diccatur. Jesus autem fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora autem erat quasi sexta. Fatigatur Dominus secundum carnem, qui condidit nos fortitudine sua. Suscepit enim omnia quae sunt nostrae infirmitatis sine peccato, et nutrit quasi infirmus infirmos. Quod factus est Adam in carne, Eva autem de costa ejus, significat nos fortes futuros de infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat quis eã posset docere. Auorst̃¬
s docentẽ ñdum agnoscebat. Digna
gͦ erat. cui manifestarit᷑. Messyas uenit.
ẽgrece. unctus latine. Unde & punice
ica. punica. & syra. Messias annunciabit
om̃ia. ad cultũ suũ et patris ꝑtinentia.
qualit uidelicet spreto templo uł mon¬
te. intus exhibeamꝰ nos templũ dõ. ubi
in spũ et ueritate oremꝰ. Dic̃ ei m̃c. Ego
sum. qͥ loquor tecũ. Ego sũ messyas. quẽ
uenturũ expectas. Qua manifestatione
accepta. mox factus ẽ uir caput mulie¬
ris. & xp̃c caput uiri. Reliquit gͦ ydriã
cupiditatis. & cucurrit p̃dicare. Et con¬
tinuo uenert̃ discipłi eius. ⁊ mirabant᷑
quia cũ muliere loquebat᷑. Nemo tam̃
dixit quid queris. aut qͥd loq̃ris cum ea.
Bonum mirabant᷑. ñ malũ suspicaban¬
tur. uenerat enĩ querere qd ꝑierat. qui
gentilẽ erroneã docet. Et hoc miraban¬
tur. ignorantes myst̾ium eccłȩ de gen

Expanded text:
ciebat quis eam posset docere, sed docentem nondum agnoscebat. Digna ergo erat cui manifestaretur. Messias venit, stus est Graece, unctus Latine. Unde et Punice ica, Punica et Syra. Messias annuntiabit omnia, ad cultum suum et Patris pertinentia; qualiter videlicet spreto templo vel monte, intus exhibeamus nos templum Deo, ubi in spiritu et veritate oremus. Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tecum. Ego sum Messias, quem venturum exspectas. Qua manifestatione accepta, mox factus est vir caput mulieris, et Christus caput viri. Reliquit ergo hydriam cupiditatis, et cucurrit praedicare. Et continuo venerunt discipuli ejus, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris? aut quid loqueris cum ea? Bonum mirabantur, non malum suspicabantur: venerat enim quaerere quod perierat, qui gentilem erroneam docet. Et hoc mirabantur, ignorantes mysterium Ecclesiae de gen
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis orandi eligat locũ. s in sp̃u &e ue¬
ritate. id in sp̃u cordis qui ubiq nobis¬
cum ẽ. & in cognitione ueritatis rerum.
figura & umbra quarũ ablata ẽ. Quod
enĩ ppłs in lege asꝑsione sanguinis agni
catis nr̃is in sanguine suo. Sic & ceteris
abiectis figuris. ueritate rerũ figurata¬
rum illustrem᷑. Dicit ei mulier. Scio
quia messias uenit. qui dr̃ xp̃c. Cũ gͦ¬

Expanded text:
aliquis adorandi eligat locum; sed in spiritu et veritate, id est in spiritu cordis, qui ubique nobiscum est, et in cognitione veritatis rerum, quarum figura et umbra ablata est. Quod enim populus in lege aspersione sanguinis agni catis nostris in sanguine suo; sic et caeteris abjectis figuris, veritate rerum figuratarum illustremur. Dicit ei mulier: Scio quia Messias venit, qui dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
credidit posse sanari filiam. & totiens con¬
tempta passa ẽ in precib ꝑseuerare. et hu¬
militate se ñ canib s catulis cõparauit.
quappt̃ liberata ẽ filia. Beda in Maslcũ.¬
bi datur exemplũ cateci⁊ andi & bapti¬
zandi infantes. qui ꝑ fidẽ & confessionẽ
parentũ in baptismo lib̾ant᷑ adiabolo.
Qd aũt dñs puerũ centurio. Magist.
nis & filiam chanancȩ ñ ueniens ad eos
sanat. significat gentes ad quas ñ uenit
ꝑ p̾sentiam corporis. saluandas ꝑu̾bum¬

Expanded text:
credidit posse sanari filiam, et toties concredidit posse sanari filiam, et toties contempta, passa est in precibus perseverare, et humilitate se non canibus, sed catulis comparavit: quapropter liberata est filia. BEDA. Ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, qui per fidem et confessionem parentum in baptismo liberantur diabolo. Quod autem Dominus puerorum centurionis et filiam Chananaeae, non veniens ad eos, sanat, significat, gentes ad quas non venit per praesentiam corporis, salvandas
Abbreviated transcription (Latin):
indigna cui integrũ panẽ prebeas. saltẽ
da mͥ filiȩ meȩ sanitatẽ. quasi micã cõpa-¬
ratione multoꝵ mirabiliũ q̃ fecisti. Beda
ystice m̃sa ẽ scriptura sc̃a. in MANCIO
panẽ uitȩ ministrans. Hinc ȩccła dic̃.
Parasti inconspectu meo m̃sam. Micȩ st̃
int̾na mysteria scͥpturarũ. quib humi¬
liũ corda reficiuntur. iuxta illud. Adipe
frum̃ti satiatte. Non gͦ crustas edunt
catelli. quia conu̾si ad fidẽ degentib ñ
litterȩ suꝑficiẽ. s spũalem inquirunt
medullã. Et hoc sub m̃sa dñoꝵ. dũ ũbis
sacrieloquii humilit subditi. officia
cordis et corporis supponunt ad implen¬
Ida precepta. MaGistER
el dñi mensȩ possunt intelligi scͥp¬
turarũ cõpositores seu int̃pretes. Et tc̃
ait illi. O mulier magna ẽ fides tua. fi¬
at tͥ sicut uis. Et sanata ẽ filia eiꝰ. ex ilia¬
Ichananitidis magna fides ȩccłe. ma¬
gna patientia & humilitas p̃dicatur. q̃

Expanded text:
indigna cui integrum panem praebeas, saltem indigna cui integrum panem praebeas, saltem da mihi filiae meae sanitatem, quasi micam comparatione multorum mirabilium quae fecisti. BEDA. Mystice, mensa est Scriptura sancta, panem vitae ministrans. Hinc Ecclesia dicit: Parasti in conspectu meo mensam . » Micae sunt interna mysteria Scripturarum, quibus humilium corda reficiuntur, juxta illud: « Adipe frumenti satiat te . » Non ergo crustas edunt catelli, quia versi ad fidem de gentibus non litterae superficiem, sed spiritualem requirunt, medullam, et hoc sub mensa dominorum, dum verbis sacri eloquii humiliter subditi officia cordis et corporis supponunt ad implenda praecepta. Vel Domini mensae possunt intelligi Scripturarum compositores seu interpretes. Et tunc ait illi: « O mulier, magna est fides tua. Fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia eChananitidis, magna fides Ecclesiae, magna patientia et humilitas praedicatur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
R Qui dixit. Sine prius saturari filios.¬
MR Non ẽ bonũ enim sumere panẽ fi¬
lioꝵ. a mittere canib. Beda in Marcros.¬
ale ẽ qd̾ dicit. Futurũ ẽ ut et uosgen¬
tes salutẽ consequamini. s prius oportet
aliquos saltẽ udeos qͥ antiqua electione
sic tandẽ gentib uitȩ pabula ministrari.
anes dicunt᷑ ethnici ꝓpt̃ lerommus.¬
ydolatriam. qui esui sanguinis de¬
diti. et cadauerib mortuoꝵ feruntur in
rabiẽ. Omira conu̾sio. Quondã isrł erat
filius. nos canes. & postea dictũ est de eo.
circũ dedert̃ me canes multi. Et illa dix̃.
Etiam dñe. Nam et catelli edt̃ de micis.
que cadunt de m̃sa dñoꝵ suorũ. Maz ist̾.
Sensus ẽ. Certe dñe uerũ est qͦd dicis.
ñ eẽ bonũ panẽ filioꝵ mittere canib. Sed
ideo ñ desisto p̃cari tuam miscdiã. quam
mͥ scdm similitudinẽ panis & canũ con¬
uenient facere potes. nam. et ꝓetiã. id est
certe catelli edunt de micis. Ergo si sum

Expanded text:
urari filios. Non est enim bonum sumere panem filiorum et mittere canibus. BEDA. Tale est quod dicit: Futurum est ut et vos gentes salutem consequamini, sed prius oportet saltem aliquos Judaeos, qui antiqua electione sic tandem gentibus vitae pabula ministrari. Canes dicuntur ethnici, propter idololatriam: qui esui sanguinis dediti et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. O mira conversio! Quondam Israel erat filius, nos canes; et postea dictum est de eo: Circumdederunt me canes multi . At illa dixit: Etiam, Domine. Nam et catelli edunt de micis quae cadunt de Sensus est: Certe, Domine, verum est quod dicis, non esse bonum panem filiorum mittere canibus. Sed ideo non desisto precari tuam misericordiam, quam mihi secundum similitudinem panis et canum convenienter facere potes: nam et pro etiam, id est, certe catelli edunt de micis. Ergo si sum
Abbreviated transcription (Latin):
amimarũ. s etiam iudicabit in scdã re¬
surrectione ꝗ̃ exit corpoꝵ. Et hoc ẽ. Neq
enim pat̾ iudicat quenquã. s udicium
om̃e dedit filio. Non enĩ ꝑsona patris
in iudicio apparebit. s nec xp̃c in eo qd̾
patri consubstantialis ẽ. potius in for¬
ma serui quȩ stetit sub iudice iudica¬
bit. ut possit et ab impuis uideri. Mas̾.¬
itteram sic uinge. Filius qͦs uult
iuuificat. ut om̃s honorificent filium
sic̃ honorificant patrẽ. A.XL. M.xC.

Expanded text:
da resurrectione, quae erit corporum. Et hoc est: Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio. Non enim persona Patris in judicio apparebit, sed nec Christus in eo quod Patri consubstantialis est, potius in forma servi, quae stetit sub judice, judicabit, ut possit et ab impiis videri. Litteram sic junge: Filius quos vult, vivificat, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. A. 40I M.
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis plus p̃dicabant. & eo am¬
plius admirabant᷑ dicentes. R. L.Xxuiͦ
DiC.EX. Bene om̃ia fecit. e surdos
fecit audire. et mutos loqui. Non uirtu¬
tib głandum c̾e docuit. s in cruce & hui¬
miliatione. humilitas enim p̃cedit semꝑ
monte posita. undiq circum specta:
abscondi ñ potest. Sciebat gͥ qui om̃ia no¬
uit antequã fiant. quia magis p̃dicareNT.
s hoc p̃cipiendo uoluit pigris ostendere.
quanto studiosus quantoq frequentiꝰ
predicare debeant quib iubet ut p̃diceNs.
quandoquidẽ illi qui ꝓhibebant᷑ tacere

Expanded text:
 eo amplius admirabantur, dicentes: R. 75 M. 160 Bene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. Non in virtutibus gloriandum esse docuit, sed in cruce et humiliatione. Humilitas enim praecedit semmonte posita, undique circumspecta, abscondi non potest. Sciebat igitur qui omnia novit antequam fiant, quia magis praedicarent, sed hoc praecipiendo voluit pigris ostendere quanto studiosius quantoque frequentius praedicare debeant, quibus jubet ut praedicent, quandoquidem illi qui prohib
Abbreviated transcription (Latin):
discipłi eius. rogabant eũ dicentes. Dimit.¬
te eam quia clamat post nos. Post am¬
bulantem dñm mulier chananea dep̃ca¬
torias uoces emittit. et prius in domo ad
pedes eius ꝓcidit. ut marcus cõmemorat.
d̾ aũt dñs ñ respondit ei. non leroñ.
fuit de suꝑcilio suꝑbiȩ. s ne sͥ con¬
trarius uideretur. cũ dixisset in uiam gen¬
tium ne abieritis. et ne occasionẽ daret ca¬
lumniatorib ꝑfectã salutẽ gentiũ re¬
surrectionis tẽpori reseruans. Pro chana¬
nea discipłi rogabant. nescientes myst̾ia
pse aũt respondens ait. .CCxXU.¬
Non sum missus nͥ ad oues quȩ ꝑieruis
domus ifrł. Hoc dixit qd̾ pͥmum missuᷤ

Expanded text:
discipuli ejus rogabant eum dicentes: Dimitdiscipuli ejus rogabant eum dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. » Post ambulantem Dominum mulier Chananaea deprecatorias voces emittit, et prius in domo ad pedes ejus procidit, ut Marcus commemorat. Quod autem Dominus non respondit ei non fuit de supercilio superbiae, sed ne sibi contrarius videretur, cum dixisset: « In viam gentium ne abieritis . » Et ne occasionem daret calumniatoribus, perfectam salutem gentium resurrectionis tempori reservans. Pro Chananaea discipuli rogabant nescientes mysteriaus autem respondens ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierant domus
Abbreviated transcription (Latin):
hananei t̾ras in qͥb iudȩa ẽ hylauns.
incoluer̃. Qui uł bello confũpti uł in
loca uicina disꝑsi. uł in seruitutẽ condi¬
patria sede circũ fert̃. Exx illa gͦ disꝑsione
int̃ cet̾a contigit qd̾ hec chananea ẽ sy ro¬
phenissa genere. hoc ẽ ex syris et phenicib
orta Gentilis itaq ẽ. & si uidȩis admixta
ꝓselitoꝵ formã preferat. Merito nanq
existimat᷑ ex lege cognouisse. qđ xp̃m &¬
dñm et dauid filiũ confitet᷑. Beda iiiManẽ.¬
ypice aut̃ significat eccłam degentib.
q̃ ꝓfilia rogat. cũ ꝓ ammab ñdũ creden-¬
tib suꝑnę pietati supplicat. ut a fraudi¬
b diaboli soluant᷑. Bene iuxta oxitħm de
finib suis egressa fuit. & iuxta marcum
ad pedes dñi ꝓcidit. ut ex utroq colligat᷑.
qͦd illi recte ꝓ errantib orant. qͥ priscas
sue ꝑfidiȩ mansiones relinquunt. et in
celam se pra deuotione transfert. Itie
aũt ñ respondit ei u̾bum. Et accedentes

Expanded text:
hananei terras in quibus Iudei sunt prius incoluerunt; qui ultimo bello consumpti uel in loca uicina dispersi uel in seruitutem patria sede circumferunt. Ex illa ergo dispersione inter caetera contigit, quod haec Chananaea est Syrophoenissa genere, hoc est, ex Syris et Phoenicibus orta. Gentilis itaque est, etsi Judaeis admista, proselytorum formam praeferat. Merito namque existimatur ex lege cognovisse, qnum, et David filium confitetur. BEDA. Typice autem significat Ecclesiam de gentibus, quae pro filia rogat, cum pro animabus nondum credentibus supernae pietati supplicat, ut a fraudibus diaboli solvantur, Bene juxta Matthaeum, de finibus suis egressa fuit, et juxta Marcum, ad pedes Domini procidit, ut ex utroque colligatur, quod illi recte pro errantibus orant, qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt, et in Ecclesiam se pia devotione transferunt. Jesus autem non respondit ei verbum. Et accidentes
Abbreviated transcription (Latin):
ad uisionẽ dĩ ꝑuemire. fugiat turbam
prauoꝵ affectuũ. atq hominũ nequã.
cradeat templũ inĩne orationis. iuxta
quod sequit᷑. Postea inuenit eũ ũc in
templo. & dixit illi. Ecce santis factus es
iam noli peccare: nedet̾ius tͥ aliqͥd con¬
tingat. Innuit qd̾ ꝓpt̾ peccata langue¬
bat. s mĩc illum sicut ext̾ius. ita interiuᷤᷤ
sanauit. Unde p̃monet. ne tt̾um peccan¬
dograuius iudicet᷑. Abiit ille hõ ⁊ nun¬

Expanded text:
ad visionem Dei pervenire, fugiat turbam ad visionem Dei pervenire, fugiat turbam pravorum affectuum atque hominum nequam, et adeat templum internae orationis, juxta quod sequitur: Postea invenit Jesus eum in templo, et dixit illi: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Innuit quod propter peccata languebat; sed Jesus illum sicut exterius, ita interius sanavit. Unde praemonet, ne iterum peccando gravius judicetur. Abiit ille homo et nun
Abbreviated transcription (Latin):
la in dĩ dilectione de uirtute in uirtu¬
tem. festinans ad eius uisionẽ. Dice¬
bant iidȩi illi qui sanus factus fuetat.
Sabbatũ ẽ. ñ licet tͥtollete grabatum
tuũ. Hon obiciebant ei qd̾ sanus factꝰ
eẽt in sabbato. s qd̾ portabat lectũ. ne
eis opponeretur qd̾ ipsi sabbato iumen¬
tum traherent de putco si intus cadẽt.
grabatũ tuũ & ambula. Sanatoris
mandatis obediens. auctoritatẽ sana¬
tionis suȩ obicit calumniantib. Int̾ro¬
gauerunt gͦ eum. Quis ẽ ille homo qͥ
dix̃ tͥ. tolle grabatũ tuũ et ambula:
Is aũt qui sanus fuerat effectꝰ. nesciebat
quis eẽt. Iñc aũt declinauit a turba:
constituta in loco. Hic & ꝑ fidẽ sanatꝰ
fuerat. et nesciebat nomine seu corpo¬
rali specie designare. quis eũ sanasset.
Sic & nos portantes ꝓximũ. & ambulan¬
tes ad dm̃. eũ ad quem ambulamꝰ ñ ui¬
demus. Sola intentione adhuc uidet᷑
ds. ñ in strepitu turbe. Quisqͥs gͦ cult

Expanded text:
la in Dei dilectione de virtute in virtula in Dei dilectione de virtute in virtutem, festinans ad ejus visionem. Dicebant ergo Judaei illi qui sanus factus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi tollere grabatum tuum. Non objiciebant ei quod sanus factus esset Sabbato; sed quod portabat lectum, ne eis opponeretur quod ipsi Sabbato jumentum traherent de puteo, si intus caderet.grabatum tuum et ambula. Sanatoris mandatis obediens, auctoritatem sanationis suae objicit calumniantibus. Interrogaverunt ergo eum: Quis est ille homo qui dixit tibi: Tolle grabatum tuum et ambula? Is autem qui sanus fuerat effectus, nesciebat quis esset. Jesus autem declinavit a turba constituta in loco. Hic et per fidem sanatus fuerat, et nesciebat nomine seu corporali specie designare quis eum sanasset. Sic et nos portantes proximum et ambulantem ad Deum, eum ad quem ambulamus, nondum videmus. Sola intentione adhuc videtur Deus, non in strepitu turbae. Quisquis ergo vult
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe. hominẽ ñ babeo. ut cũ turbata
fuerit aqua. mittat me in piscinã. Dũ
uenio em̃ ego: alius ante me descendit.
Nt̾rogatur languidꝰ an sanari uelit. ut
erigatur in spem sanitatis de qua iã
desꝑabat. unde etiã querebat᷑ qd̾ ñ ha¬
beret hominẽ qui eũ mitteret in aquã.
Necessarius erat languido homo .s hode
Dicrt ei iũc. Surge tollegrabatũ tuii.
& ambula. Et statim sanus factus ẽ ho
& sustulit grabatũ suũ. & ambulabat.
Eiat autem sabbatũ in illo die. Surge
ã uiciis m̃te. id÷ peccata relinque surge
corpore. qđ ẽ sanitatis oꝑatio. Tolle in¬
quit grabatũ. id dilige ꝓximũ. Nonde¬
bemus turbari si ꝑ rem insensatã dile¬
ctio ꝓximi cõmendatur. quandoquidẽ
dñs lapis dictus ẽ. Cum eẽs langundus
portabat te ꝓximꝰ tuus. & sanus factꝰe
porta ꝑximũ tuũ. Inuicẽ oniera ur̃a por¬
tate. & sic adimplebitis legẽ xp̃i. Ambu¬

Expanded text:
 ut cum turbata  ut cum turbata fuerit aqua, mittat me in piscinam. Dum venio enim ego, alius ante me descendit. Interrogatur languidus an sanari velit, ut erigatur in spem sanitatis, de qua jam desperabat: unde etiam querebatur quod non haberet hominem qui eum mitteret in aquam. Necessarius erat languido homo, sed homo Deus. Dicit ei Jesus: Surge, tolle grabatum tuum et ambula. Et statim sanus factus est homo, et sustulit grabatum suum et ambulabat. Erat autem Sabbatum in illo die. Surge a vitiis mente, id est peccata relinque; surge corpore, quod est sanitatis operatio. Tolle, inquit, grabatum, id est, dilige proximum. Non debemus turbari, si per rem insensatam dilectio proximi commendatur, quandoquidem Dominus lapis dictus est. Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum. Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Ambu
Abbreviated transcription (Latin):
humilit̃ credẽ in xp̃i passionẽ. Unus
sanatur. ut unitas cõmendetur. quia
nemo pret̃ unitatẽ sanari potest. Alio¬
qum parũ fuit in benignitate. nec ual¬
de magnũ in potestate. unũ de tot sana¬
ri.ab eo qͥ om̃s uno poterat crigere u̾bo.
s in his corporalib plus intendit et̾nã
salutẽ ammarũ. Erat aũt qͥdã homo
ibi. triginta ⁊ octo annos habens in in¬
firmitate sua. In quadragenario nume¬
ro qui constat ex quat̃ decem. significat᷑
ꝑfectio oꝑum. quia lex in decẽ preceptis
data ẽ. & ꝑ euangłiũ quatuor euangłista¬
rum impletur. Quiagͦ quadragenariꝰ
bt̃ ꝑfect̾ionẽ legis. & lex ñ implet᷑ nisi
gemino p̃cepto caritatis: duo minꝰ de
quadraginta ht̃. qui caritate di ⁊ ꝓximi
caret. & idõ merito languet. Hunc cũ
uidisset m̃c iacentẽ. & cognouisset qͥa
multũ iam tẽpus haberet: dic̃ ei. Uis
sanus fieri : Respondit ei langtudus.

Expanded text:
humiliter credere in Domini passionem. Unus humiliter credere in Domini passionem. Unus sanatur, ut unitas commendetur; quia nemo praeter unitatem fidei sanari potest. Alioquin parum fuit in benignitate, nec valde magnum in potestate, unum de tot sanari ab eo qui omnes uno poterat erigere verbo; sed in his corporalibus plus intendit aeternam salutem animarum. Erat autem quidam homo ibi triginta octo annos habens in infirmitate sua. In quadragenario numero, qui constat ex quater decem, significatur perfectio operum; quia lex in decem praeceptis data est, et per Evangelium quatuor Evangelistarum impletur. Quia ergo quadragenarius habet perfectionem legis, et lex non impletur nisi gemino praecepto charitatis, duo minus de quadraginta habet, quia charitate Dei et proximi caret, et ideo merito languet. Hunc cum vidisset Jesus jacentem, et cognovisset quia multum jam tempus haberet, dicit ei: Vis sanus fieri?
Abbreviated transcription (Latin):
set post motũ aquȩ. sanus fiebat a
quac̃q detinebat᷑ infirmitate. Albinꝰ.
Irobata grece. oues dicuntur latine.
inde ꝓbatica. id÷ pecualis piscina fert᷑
appellata. quia in ea sacerdotes hostias
lauabant. Piscina aũt dr aqua carens
piscib. collecta in aliqua concauitate.
I qua aũt q̃ quinq porticib August̃.
cingebatur. significat ppłm istum
qui quinq libris moysi qͣsi claudebatur.
Ibi multi infirmi iacent. quia lex ñ sa¬
nat s ꝓdit infirmos ut aliquando¬
madicũ querant. Ceci ibi sunt qͥ ñ habeis
lum̃ fidei. claudi. qui q̃ uident ñ posst̃
oꝑari. aridiuͦ. qui qͥcquidagant sine
pinguedine sunt caritatis. Expectabais
aquȩ motũ. in qͦ sanitas fiebat ꝑ angłm.
quia lege conuicti: gr̃am redẽptionis
desiderabant. Angłs inuisibilis turba¬
bat aquam. quia filius dĩ multa mira¬
cula faciendo. int̾ iudȩos latens in carne.
turbauit eos intantũ. ut cũ trucifige¬
rent. Descendẽ gͦ in aquã turbatam est.

Expanded text:
set post motum aquae, sanus fiebat a quacunque detinebatur infirmitate. ALBINUS. Probata Graece, oves dicuntur Latine Inde probatica, id est, pecualis piscina fertur appellata, quia in ea sacerdotes hostias lavabant. AUGUST. Piscina autem dicitur aqua carens piscibus, collecta in aliqua concavitate. Aqua autem quae quinque porticibus cingebatur, significat populum illum, qui quinque libris Moysi quasi claudebatur. Ibi multi infirmi jacent; quia lex non sanat, sed prodit infirmos, ut aliquandomedicum quaerant. Caeci ibi sunt, qui non habent lumen fidei; claudi, qui quae vident non possunt operari; aridi vero, qui quidquid agant, sine pinguedine charitatis sunt. Exspectabant aquae motum, in quo sanitas fiebat per angelum; quia lege convicti, gratiam redemptionis desiderabant. Angelus invisibilis turbabat aquam; quia Filius Dei multa miracula faciendo inter Judaeos, latens in carne, turbavit eos in tantum, ut eum crucifigerent. Descendere ergo in aquam turbatam, est
Abbreviated transcription (Latin):
nis purgatur ut dr̃. Rugiebã a gemi¬
tu cordis mei. Aꝑiuntur aures adym¬
nos & cantica. & psalmos. Soluit᷑ lingua
ut eructet u̾bum bonũ. qd̾ ñ posst̃ minȩ
nec uerb̾a cohibere. Unde paulus. Ego
umnctus sum: s u̾bum dĩ ñ ẽ alligatũ.
Et p̃cepit iliis. necui dicerent. R.Lx xu.¬

Expanded text:
nis purgatur, ut dicitur: Rugiebam a geminis purgatur, ut dicitur: Rugiebam a gemitu cordis mei . Aperiuntur aures ad hymnos et cantica et psalmos. Solvitur lingua, ut eructet verbum bonum, quod non possunt minae nec verbera cohibere. Unde Paulus: Ego vinctus sum, sed verbum Dei non est alligatum . Et praecepit illis ne cui dicerent R.
Abbreviated transcription (Latin):
quã unus hõ uarra peste alsũptũ
ĩn ꝓthoplasto cecatur dũ uidet. surdꝰ fit.
dum audit. dum odorat emungitur. ob-¬
mutescit dũ loquit᷑. mancus fit dũ manũ
trigit ancuruat᷑ dũ erigit᷑ ydropicꝰ fit dũ
concupiscit. claudꝰ dũ ꝓgredit᷑. lepra suf¬
funditur dũ nudat᷑. demone impletur
dũ diuinitatẽ appetit. morit᷑ morte dũ
audacter excusat. Patriarche aut̃ et ꝓpħȩ
incarnationẽ desid̾antes. miscdie ma¬
num p̃cantur impomi. Semꝑ aturbulen¬
tis cogitationib & actis in ordinatis. ser¬
monibq incõpositis. quasi de tur ba edu¬
citur. qui sanari meret᷑. Dignti qͥ i aures
mittunt. sunt uerba sp̃s scĩ de quo dicit᷑.
Sputũ ex capite descendens. ẽ sapientia
ex patre. q̃ soluit labia humani generis.
ut dicat. Credo in patrẽ. ⁊ cet̾a. Suspicieis
incelũ ingemuit. id÷ gemere nos docuit.
& in cȩlũ thesaurũ nr̃i cordis erigere. qd̃
post cõpunctionẽ a friuola lȩticia car¬

Expanded text:
quam unus homo variat peste assumptus in protoplasto, caecatur dum videt, surdus fit dum audit, dum odorat emungitur, obmutescit dum loquitur, mancus fit dum manum erigit, incurvatur dum erigitur; hydropicus fit, dum concupiscit; claudus, dum progreditur; lepra suffunditur, dum nudatur; daemone impletur, dum divinitatem appetit; moritur morte, dum audacter excusat. Patriarchae autem et prophetae incarnationem desiderantes, misericordiae manum precantur imponi. Semper a turbulentis cogitationibus et actis inordinatis, sermonibusque incompositis, quasi de turba educitur, qui sanari meretur. Digiti qui in aures mittuntur, sunt verba Spiritus sancti de quo dicitur: Sputum ex capite descendens, est Sapientia ex Patre, quae solvit labia humani generis, ut dicat: Credo in Deum Patrem, etc. Suspiciens in coelum ingemuit, id est, gemere nos docuit, et in coelum thesaurum nostri cordis erigere: quod post compunctionem a frivola laetitia car
Abbreviated transcription (Latin):
Et statim aꝑtȩ st̃ aures eiꝰ. & solutum ẽ
uincrilũ linguȩ eiꝰ. & loq̃bat᷑ recte Surd̃
& mutus ẽ. qui nec aures nec os aꝑit. ad
audienda uerba dĩ & ꝓnuncianda. Pri¬
ma salutis ianua ẽ. infirmũ de turba
seduci. Quod sit. cũ app̃hendens dñs
mentẽ peccatis languidã. cuocat eã a
consuetis morib. & ꝓuocat ad sua p̃cep¬
ta. Mittit digitos in auriculas. cũ ꝑdo
instruit. Sputũ nanq sapor ẽ sapientiȩ.
Unde illud. Ego ex ore altissimm ꝓdiui.
Suspexit dñs in cęlũ. ut inde mutis lo¬
quelam. surdis auditũ. cunctis infirmiᷤ
medelã doceret cẽ querendã. Ingemuit.
unde & subdit᷑. Et statim aꝑte st̃ aures
euis. hic notat᷑ utraq redẽptoris natura.
Cȩlum suspicit ut hõ. curat ut lt̃. Qui sic
curatur: bene potest dicere. Dñe labia m̃a
apies ⁊ os meũ annunciabit laudẽ tuã Alit̾.

Expanded text:
statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Surdus et mutus est, qui nec aures, nec os, aperit ad audienda verba Dei et pronuntianda. Prima salutis janua est, infirmum de turba seduci. Quod fit, cum apprehendens Dominus mentem peccatis languidam, evocat eam a consuetis moribus, et provocat ad sua praecepta. Mittit digitos in auriculas, cum per instruit. Sputum namque sapor est sapientiae. Unde illud: Ego ex ore Altissimi prodii . Suspexit Dominus in coelum, ut inde mutis loquelam, surdis auditum, cunctis infirmis medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit, unde et subditur: Et statim apertae sunt aures ejus: hic notatur utraque Redemptoris natura. Coelum suspicit ut homo, curat ut Deus. Qui sic curatur, bene potest dicere: Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam .
Abbreviated transcription (Latin):
saluabitur. & ingredietur & egredietur.
& pascua mueniet Exercet obscuris.
pascit manifestis. magister ueritatis.
Quilibet ñ fictus ꝑclaritatẽ sapientiȩ
dĩ intrans catholicam eccłam saluabit᷑
ꝑseuerando. & etiã pͥus erat mouili p̃de-¬
stinatione diuina. Ingredietur intꝰ bene
cogitando scdm apłm dicentẽ. habitate
xp̃m ꝑfidem in cordib nr̃is. egredietur
extra bene oꝑando scđm psalmistã. Exict
homo ad opus suũ. Aliter. Ingredietur
credendo. oꝑando. egredieturad pugnã
contra hereticos. Amplius. Ingrediettr
eccłam ut hic ꝑfidem uiuat. quia iustus
ex fide uiuit. Et egredietur etiã ꝑ ostium
fidei xp̃i de hac uita: ut inȩt̃num uiuat.
Ubi enim subiungit ego ueni ut uitam
habeant & abundantius habeant: uide¬
tur dicere ut uitam habeant ingredien¬
tes. & abundantius habeant egredientᷤ.
ltaq pascua intellige gaudia sempit̃na
partidysi. presentem uultũ dĩ. quidũ sine

Expanded text:
salvabitur, et ingredietur, et egredietur, salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. » Exercet obscuris, pascit manifestis Magister veritatis. Quilibet non fictus, per claritatem sapientiae Dei intrans catholicam Ecclesiam, salvabitur perseverando, et etiam prius erat in ovili praedestinatione divina. Ingredietur intus bene cogitando sanctum Apostolum dicentem habitare Christum per fidem in cordibus nostris . Egrediextra bene operando, secundum Psalmistam: Exiet homo ad opus suum . Aliter: Ingredietur credendo, operando egredietur ad pugnam contra haereticos. Amplius: Ingredietur Ecclesiam, ut hic per fidem vivat, quia justus ex fide vivit . Et egredietur etiam per ostium fidei Christi de hac vita, ut in aeternum vivat. Ubi enim subjungit: Ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant, videtur dicere, ut vitam habeant ingredientes, et abundantius habeant egredientes. Itaque pascua intellige gaudia sempiterna paradisi, praesentem vultum Dei, qui dum sine