comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia dicit ꝓꝓpħam. Exacuam
sicut fulgur gladium meum.
inebriabo sagittas meas san¬
guine. gladiꝰ m̃s manducabit carnes
desanguine uuln̾atoꝵ. Deqͥb u̾bis
sic iste accusat dm̃ uł ut sẽꝑ huma¬
nũ sangiunẽ
esurientẽ: quasi dixerit. In ebria¬
bo me sanguine:aut manduca¬
bo carnes. desanguine uulne¬
radorum. S quantum libet hãe
utilem di cõminationẽ. tãquã
facinoris auidã. ⁊ ut dicit in
sola crudelitate malis tantũ¬
modo gloriantem. uanus ⁊ue¬
sanus exhorreat: quid aut quã¬
tum ualet. uerbis coparata
dicentis. Discedite ame male¬
dicti inignẽ eternũ. quiparatꝰ
ẽ diabolo ⁊ angłis eius. Ibi ñ
sanguine mnebriabuntur sa¬
gitte. s ñ saciabunt᷑ menbris
om̃ibus flamme. Nec carnes
gladius manducabit. sensum
doloris citius auferens mortuis.
quã inferens uulneratis.Sed
nemo cruciatibꝰ saltem morien¬
do subtrahitur: neinmoriente
simul etiam ipsa pena moriat᷑:

Expanded text:
quia dicit per prophetam: Exacuam quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum, velut semper humanum sanguinem esurientem, quasi dixerit, Inebriabo me sanguine; aut, Manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat; quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
litati uelut infructuosarum
arborum. ignis etermi supplici¬
um p̃parat᷑. Si aut̃ consulas
hominem. ut de suo respõdeał
tibi: omĩs homo mendax con¬
tẽnit culpam: exaggerat penã.
Illam quippe ñuidet mente car¬
nali. hanc exhorret mer de car¬
nali. Talis ẽ iste mom̃ium ho¬
minũ. qui puniunt᷑ uelcorripi¬
unt᷑ inueteritestamento. longe
mitioribꝰ quã leguntur ineuã¬
głio corporalibꝰ penis. Quod
enim diluuium coꝑari eternis
ignibꝰ potest: quȩ cedes. quȩ
uulnera: que corporum mortes
cruciatibꝰ sempiternis: uigin¬
tiquatria milia cadentium.
tanto buccarum steepitu inflat
insanus quasi ñ innumerabili¬
a milia cotidie moriant᷑ toto
orbe terrarum: s transitoria ista
corporis morsẽ. Quis uero esti¬
mare possit. quot milia stabãt
ad sinistram exomĩbꝰ gentibꝰ:
que sempit̾nis damnanda sũt
ignibꝰ: Eat iste.⁊clamet ore
aꝑto.⁊ ocłis clausis. quasi con¬
fessus sit d̾s suam crudelitatẽ.

Expanded text:
litati velut infructuosarum litati velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat tibi, omnis homo mendax , contemnit culpam, exaggerat poenam: illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat iste et clamet ore aperto et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłio spitalib penis:
⁊ ibi ⁊ hic fidelemꝰ nusquã cru¬
delem: Quid illud. non ne si a
xp̃o linguam repperiret alie¬
nam. meũq blasphemã.⁊ qua¬
lis e huius impia garulitate
danabilẽ acerbius ⁊amarius
exagitaret᷑. Qua quod iste de
obsonio sacrificio p̃gustato
corporalẽ temporalẽq penã
ꝓsacrilegio sic indignatur in¬
gestam: ubi uenturũ se dñs ⁊
ad sinistram positis genibus
minat᷑ eẽ dicturum. Ite in ignẽ
eternum qui p̃paratus ẽ diabo¬
lot angelis eius: Huius tanti
supplitii. querȩ causam: E suri¬
ui inquit. ⁊ ñ dedistis mͥ mandu¬
care. Ecce ꝓesca temporali
ñ ablata. s ñdata. eternum ⁊
horrendum supplicium cõmi¬
natur: ⁊ recte. siconsulas ueri¬
tatem: ꝑ paruum ẽ enim quod
melimosinis dat᷑ S cum pie
dat᷑: eternũ inde meritũ cõꝑatͦ.¬
⁊ ideo potius quia paruũ ẽ qͦd
dat᷑. magna impietate ñdatur.
Unde ñmirum ẽ. qͦd tante stert¬

Expanded text:
Evangelio spiritualibus poenis; Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid illud? nonne si a Christo linguam reperiret alienam in eumque blasphemam, et qualis est hujus, impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam pro sacrilegio sic indignatur ingestam; ubi venturum se Dominus, et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus tanti supplicii quaeris causam? Esurivi, inquit, et non dedistis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed non data, aeternum et horrendum supplicium comminatur. Et recte, si consulas veritatem. Perparvum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur. Et ideo potius quia parvum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae steri
Abbreviated transcription (Latin):
cebat ꝑfectius ẽẽ contestans.
audistis inqͥt qd̃ dictũ ẽ ñ occides.
Qui aut̃ occid̾it: reus crit uiditio.
Ego aut̃ dico uob̃. qͥcũq iratus fuit
fri suo. reuserit udicio.  aũt dixi̾t
racha: reuserit concilio. E aut dixi̾t fatue
reuseritge henne ignis. Quid tam par¬
uum in peccatis. quã frĩ dicere
fatuȩ: Quid tã magnum insu¬
pliciis. quã gehennȩ ignis: Si
inlege uel ꝓphetis iste inuenis¬
set aliquẽ. qm̃ dixisset frĩsuo
fatue. lapidari uissum fuisse
diuinitus. quante dm̃ crudeli¬
tãtis argueret: Quis ñ aut̃ ñ
aut̃ ñ dico lapidari suꝑ singu¬
los artus. immo ꝑsingula cor¬
porisfrustrapaulatĩ atq minutatĩ
uuiens ⁊ sentiens dilaniari consumiq
maliussetͥ qͣm gehenne ignib mancipari:
Absit tñ ut crudeliorẽ qͥsquã dicat euãgłii dm̃
quã legis dm̃: intelligens utriꝰq eẽ unũ ⁊ eun¬
dẽ dm̃i: In lege terrentẽ carnalib. in

Expanded text:
cebat, perfectius esse contestans. cebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicunqri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege vel Prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo, Fatue, lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in
Abbreviated transcription (Latin):
Sid dicet: Nõ leuem culpam
significat uestẽ ñ habuisse
nuptialẽ: qm̃ ista parua. ma¬
gnarum signa sunt rerum. Sic
ergo ⁊ sacrificia uisibilia. cum
sint interrenis rebus ex igua: ma¬
gnarum qm̃ diuinarũ signa s̃
rerum: inquib filii sacerdotis
se ipsi do cuius honor insacrifi¬
ciis attendit᷑ p̃ferebãt Nõ aut̃
ille conuiua se p̃tulit sponso.
s tantum ñ congruit qui nup¬
tialem tõnicam ñ habeat. Se¬
rumtamen interipsas penas
quibus utrumq uindicatũ ẽ.
ille quid difcet aduertit. quãq
incõparabiliter ista illã uicat
intelligit. qui corporalibꝰ : tem¬
poralibus. spiritalia ⁊ sempiter¬
na p̃ponit. yerum quid opus
ẽ demisticis significantibꝰ sa¬
crificiorum uestisq nuptialis
inconuenientẽ carnalibus sen¬
sibus uelle inculcare sermonẽ:¬
Ecce quod ẽ manifestius. ꝓferamꝰ.
E uuangłium legi ueteri cõparãs
dñs. ⁊ ñ illud malũ quod homines
ante didicerant. s quod ipsedo¬

Expanded text:
d dicitur , non levem culpam significat vestem non habuisse nuptialem quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum, quoniam divinarum signa sunt rerum, in quibus filii Sacerdotis se ipsos Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso, sed tantum non congruit, quia nuptiarum tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat, intelligit qui corporalibus et temporalibus spiritalia et sempiterna praeponit. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonemEcce quod est manifestius proferamus. Evangelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse do
Abbreviated transcription (Latin):
Unde aut̃ iste ꝓbare conatus
ẽ euident seruisse demoniis
qui sacrificiis ea ꝓmeruit. uo¬
lens hoc intelligi de scõ dauid:
ibi euidentius quanta fraude
imperidorum animis insidiet᷑
ostendit: Ad hibuit enimꝰ posto¬
pulum testem: eo quod dixe¬
nt: Uide isrł carnaliter. Nõne
qui edunt hostias. participes
sunt altaris: Quid gͦ dico:
quod idolum sit aliquidͦ. s qͥ
sacͥficant demonib sacͥficant. Qd̃ñ ita
scriptum e: s ita Hi dete isrł.¬

Expanded text:
Unde autem iste probare conatus est, evidenter servisse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? dico quod idolum sit aliquid? Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant. Quod non ita scriptum est: sed ita, Videte Isr
Abbreviated transcription (Latin):
ipse qui rep̃hendit nec dm̃
ẽẽ credit. cuuis terrena oꝑa
uidet ẽẽ mortalia: eumdẽ
sermonẽ suũ qui usq adeo
illi placuit ut eum litteris
memorieq mandaret. nisi
pulcritudinẽ disputationis
quia uult ꝑsuadere quicquid
oritur ⁊ moritur bonum eẽ
ñ posse:nisi orientibꝰ ⁊ morien¬
tibus syllabis ñpotuit expli¬
care. Quid gͦ mirum siin tam
magna uniuersitate nature
ẽ aliquod infimum bonum
inordinibus tẽporũ: quod ñ
ꝓmansione rerum sicut ñnul¬
la sublimia spiritalia. s ꝓdeco¬
re sui generis imo atq terre¬
no exortu occasuq sit pulcrũ:
quecum ita sint: Nõ calũ¬
niet᷑ dicenti scripture. Yidit
ds lucem quia bona ẽ. Non
solum enim lucem quã uoca¬
uit diem.⁊ firmamentũ quod
uocauit celum.⁊solem ⁊lunã
⁊ cetera sidera: uerum etiã li¬
gna et herbas ⁊ inaquis acter¬
ris quecũq mortalia Et crea¬
uit ds summe bonꝰ: ⁊ uidit
quia bona sunt ingenere atq:

Expanded text:
ipse qui reprehendit, nec Deum ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus terrena opera videt esse mortalia, eumdem sermonem suum, qui usque adeo illi placuit, ut eum litteris memoriaeque mandaret, nisi pulchritudinem disputationis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo mirum si in tam magna universitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus temporum, quod non permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona est . Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque
Abbreviated transcription (Latin):
quando natura defuerit cusꝰ
bonum nocendo minuat᷑.
hoc ẽ substantia prorsus ad
nichilum redigatur. dispu¬
tatio subtilissima ẽ. s fides.
ueracissima& deo cantat. Mu¬
tabis ea ⁊ mutabunt᷑. tu aut̃
idem ipse es. Nec fecit gͥ nec
regit inutabilia bona: nisi
immutabile bonum qͦdẽ ds̃.
Porro bona mutabilia pp̃t¬
ea bona sunt: qm̃ asummo
bono facta sunt. Propt̾ ea
mutabilia: qr non de ipso sed
de nichilo facta sunt. Quã¬
obrem ⁊ ipsa mortalia quãuis
exaliqͥ parte penalia sint eis
quibus sola mortalitas non¬
potest ꝑfecte beatitudinis
implere mensurã: habẽt tam̃
ꝓpͥum decoris locũ inpuleri¬
tudine temporũ: s maior quã
humanus ẽ sensus. quo talis
pulcritudo sentitur. fides
ta men illa q̃ dõ suo dic̃. omĩa
inmensura.⁊ numero ⁊ põdere
costituisti. quãuis amore ui¬
uendi conditionẽ mortis ex¬
horreat:creatorẽ ta men om¬
nium bonorũ etiam debonis
mortalibus laudat. Nã iste

Expanded text:
quando natura defuerit, cujus quando natura defuerit, cujus bonum nocendo minuatur.hoc est, substantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi immutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bono facta sunt; propterea mutabilia, quia non de ipso, sed de nihilo facta sunt. Quamobrem et ipsa mortalia, quamvis ex aliqua parte poenalia sint eis quibus sola immortalitas potest perfectae beatitudinis implere mensuram; habent tamen proprium decoris locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo talis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhorreat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortalibus laudat. Nam iste
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ñ possunt: aut suplicia pecca¬
torum. que deiustitia pulcri¬
tudine ueniunt: s ipsa quoq
uitia testimonium ꝑhibent
bonitati naturarũ. Quod enĩ
malum ẽ ꝑuitium: ꝓfecto bo¬
num ẽ ꝑnaturã. Uitiũ quippe
contra naturam ẽ quia nature
nocet: nec noceret nisi bonum
eius minueret. Non ẽ gͦ malũ
nisi pͥuatio boni: acꝑhoc nus¬
quam ẽ nisi inre aliqua bona.
⁊ si ñ summe bona: Qm̃ summe
fumme bona incorruptibilis
⁊ inmutabilis ꝑseuerat. ut
đs ẽ: ñ tamen nisi inbona. qm̃
ñ nocet nisi minuendo quod
bonum ẽ. Ac ꝑhoc bona sine
malis eẽ possunt sicut ipse
đs. ⁊ queq suꝑiora celestia:
mala uero sine bonis eẽ ñ pos¬
sunt. Si enim nichil nocent.
mala ñsunt: si aut̃ nocent. bo¬
num minuunt: ⁊ siamplius
nocent. habẽt ad huc bonum
quod minuant:⁊ sitotum con¬
sumant. nichil naturȩ rema¬
nebit cui noceat᷑: Ac ꝑhoc nec
malumerit aquo noceatur:

Expanded text:
esse non possunt; aut supplicia peccaesse non possunt; aut supplicia peccatorum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa quoque vitia testimonium perhibent bonitati naturarum. Quod enim malum est per vitium, profecto bonum est per naturam. Vitium quippe contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorruptibilis et immutabilis perseverat, ut Deus est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi minuendo quod bonum est. Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si totum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; ac per hoc nec malum erit a quo noceatur,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. tanquã bonorum omĩum
constitutor. Nam dñs ds ꝑquẽ
terrestrium que uidẽt᷑ exigua
dm̃ creasse ⁊ creare: sic indicat
cum dicit. Si gͦ fenũ agri qͦd
hodie ẽ ⁊ cras inclibanũ mit¬
tit᷑ ds sic uestit. quãto magis
uos modice fider. Ynus gͦ itãq
idem ds ẽ institutor celi ⁊ terre.
stellarum.⁊ herbarum:quicqͥd
mensura. forma ordine suo cõ¬
stat incelo ⁊ interra: quicquid
uiuit incelo ⁊ interra:. quic qͥd
sentit incelo ⁊ interra: quicqͥd
indelligit incelo ⁊ interra. Que
ñ solum illi aquosunt condi¬
ta.s nec interse eẽ oportebat
equalia ⁊ idõ st̃ oĩa. Nãsi eent eqͣlia:
omiã bona. quia sunt aliis alia
meliorã. ⁊ bonitas inferiorum
ad dit laudib meliorum: ⁊ in
rerum bonarum inequalitate
ipsa ẽ iocunda gradatio: ubi
minorum cõꝑatio ampliorũ ẽ
tur mala. aut uitia sunt
rerum bonarũ. quȩ omnino
extra res bonas ꝑse ipsa alicubi

Expanded text:
fecit tanquam bonorum omnium fecit tanquam bonorum omnium constitutor. Nam Dominus Jesus,terrestrium quae videntur exigua, Deum creasse et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos modicae fidei ? Unus ergo atque idem Deus est institutor coeli et terrae, stellarum et herbarum, quidquid mensura, forma, ordine suo constat in coelo et in terra, quidquid vivit in coelo et in terra, quidquid sentit in coelo et in terra, quidquid intelligit in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo sunt condita, sed nec inter se esse oportebat aequalia: et ideo sunt omnia. Nam si essent aequalia, omnia bona, quia sunt aliis alia meliora, et bonitas inferiorum addit laudibus meliorum: et in rerum bonarum inaequalitate ipsa est jucunda gradatio, ubi minorum comparatio ampliorum esto quae dicuntur mala, aut vitia sunt rerum bonarum, quae omnino extra res bonas per se ipsa alicubi
Abbreviated transcription (Latin):
libentissime legũt. iudicet᷑
insanus. Quia uero displicet
ei ds qui fecit mundũ. cur
ñ displicet ꝑ quẽ factus ẽ
mundus. De xpõ enim scrip¬
tum ẽ. In hoc mundo erat:
telligat utiq dm̃ facere bo¬
na posse: bonis aut̃ ase fac¬
tis egere ñ posse. Unde nec faci¬
endis eguit: qui factis ñ eget.
S:. summe bonus fecit omĩa:
sibi quidẽ imparias tamen
bona: bonum quippe etiam
ñsummum. immo uero etiam
infimum: nisi asummo bono
eẽ ñposset. Nimis aut̃ male
de do sentit. quiꝓpt̾ ea bonũ eẽ
aliquid negat. quia ȩquale
do ñ eẽ cognoscit. Ita enim nõ
erit ille summum s infimii
bonum: siqͥcqͥd eo minus ẽ. iã
ñ ẽ bonum. Porro sinrebus
quas condidit. ea que sunt
prima bona ualde sunt impa¬
ria conditori. quia ille fecit
hȩc facta sunt: ꝓfecto qui ta¬
lib ñ eguit ad augendã beati¬
tudinem suam. muldo minꝰ
inferioribꝰ atq omĩo infimis
eguisse credendus. ẽ quȩ tamen

Expanded text:
libentissime legunt, judicetur libentissime legunt, judicetur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per quem factus est mundus? De Christo enim scriptum est: In hoc mutelligat utique Deum facere bona posse, bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non summum, imo vero etiam infimum, nisi a summo bono esse non posset. Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea bonum esse aliquid negat, quia aequale Deo non esse cognoscit. Ita enim non erit ille summum, sed infimum bonum, si quidquid eo minus est, jam non est bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino infimis eguisse credendus est. Quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uideis interrogantibꝰ quiseẽt
pͥncipium se eẽ respondit. Nisi
forte dict᷑us ẽ. aliud initium:
aliud uero ẽẽ pͥncipium. Sigͦ
ita eẽt scriptum. Ininitio fecit
đs celum ⁊ terram: nichil con¬
tra hoc iste moueret᷑. qui dixit.
Cur ñ olim exintio factum ẽ.
quandoquidẽ legeret inini¬
tio fecit ds̾. Non existimans
impium sicredatur ds habere
initium. s ñ habere pͥncipiũ.
Quod sita ẽ. emendet᷑ hoc auc¬
tore euãgłiũ ubi scriptũ ẽ.
In princio erat uerbum. Cur
enim ñetiam hic iste dicat.
Inpͥncipio gͥ. quo: eiusne
quo idem deus uerbum ẽẽ
cepit. Et quia d̾s erat uerbũ.
Potest etiam sic dicere quem¬
ad modum in hoc libro dixit.
euisne quo idẽ ds eẽ cepit
Dicat hic siplacet etiã illam
diffinitiuã suam ubi audit
Inpͥncipio erat uerbum. Di¬
cat etiam hic si audet. Nullũ
ẽ pͥncipium sine fine: ut
abipsis etiã manicheis qui
eum fortasse quia inimicũ
legi ꝓphetisq repperiunt.

Expanded text:
Judaeis interrogantibus, quis esset, Judaeis interrogantibus, quis esset, principium se esse respondit . 5. Nisi forte dicturus est, aliud initium, aliud vero esse principium. Si ergo ita esset scriptum, In initio fecit Deus coelum et terram; nihil contra hoc iste moveretur, qui dixit, Cur non olim ex initio factum est? quandoquidem legeret, In initio fecit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Cur enim non etiam hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc libro dixit: Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio erat Verbum: dicat etiam hic, si audet, Nullum est principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Prophetisque reperiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦ illũ eẽ uacuũ teduit. ita inos adid
qd ait. eur ñ istud olĩ exinitio abeo fac
tũ ẽ. respondeamꝰ idicamꝰ ei. Exinitio
ẽẽ uacuũ teduit: hoc quippe illidis¬
plicet qd̾ ñ olĩ exinitio fecerit ds celũ:
cũ dicit cur ñolĩ exinitio: tãqͣm ex
ilo initio facẽ debuit. ex quo ẽ. ip¬
se qui fecit. Cur non¬
hic tumuit. ne dicendo exinitio
quo ẽ ipse ds eum debuisse
facere celum: diceret᷑ ei habet.
gͦ deus mitium: Ac ꝑ hoc sodm
sententiam tuã:habebit ⁊ finẽ.
Tuenim dixisti nullum ẽẽ ini¬
tium sine fine. Porro si d̾s caret
initio: quomodo faceret aliqͥd
exinitio exquo ipse ẽ: Ac ꝑ hoc
ipsorum nichil bonum umꝗͣ
fecit: aut scđm istum quodcũq
bonifecit. ex illo mitio fecit
ex quo ipse ẽ.⁊habenti initiũ
metuendus ẽ finis. Aut sce
scripture uerbis debet adqui¬
escere.⁊ intelligere dm̃ qui ex
nullo cepit ẽẽ pͥncipio. fecisse
celum inpͥncipio: uel ex quo
celum eẽ cepit. uel infilio. qui

Expanded text:
acuum taeduit? ita et nos ad id quod ait, Cur non istud olim ex initio factum est ab eo? respondeamus, et dicamus ei, Ex initio esse vacuum taeduit? Hoc quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur nonhic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac per hoc secundum sententiam tuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, vel ex quo coelum esse coepit, vel in Filio; qui
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩanis sabbato prandentibꝰ
uniusum orbem damnare
terrarum:Nec se ipse respicit
Nec quid dicat attendit:. Ut
scriptis suis abista p̃cipiti
cohibeat᷑ audatia. Continuo
quippe subuingit. Nemo gͦ
uos udicet inesca aut inpo¬
tu : quod ipse utiq facit: qui
sabbato sumentes eseam po¬
tumq sic arguit. Quantum
erat ut hinc eiueniret inmẽ¬
tem etiam illud quod idẽ apłs
alibi dicit. Quimanducat
ñ manducantem ñspernat.
⁊ qui ñ manducat manducã

Expanded text:
Christianis sabbato prandentibus Christianis sabbato prandentibus uniuersum orbem damnare terrarum? nec se ipse respicit nec, quibus dicat, adtendit, ut scriptis suis ab ista praecipiti cohibeatur audacia. continu» quippe subiunxit: \'Nemo ergo uos iudicet in esca aut in potu\', quod ipse utique facit, qui sabbato sumentes escam potumque sic arguit. quantum erat, ut hinc ei ueniret in mentem etiam illud, quod idem apostolus alibi dicit: Qui manducat, non manducantem non spernat et, qui non m
Abbreviated transcription (Latin):
uideat gͦ quanta afficitiat
contumelia ipsam quoq
romanã eccłam .ubi et his
tamen diebꝰ continuis domi¬
nico scilicet: ac deinde scđa.
terciaq: prandet᷑. Ouium
uitam certum ẽ inquit: ar¬
bitrio pendere pastorũ. S ue
quidicunt quod bonum ma¬
lum. ⁊ tenebras lucem.⁊ lucẽ
tenebras.⁊amarum dulce:⁊
dulce amarum.Quid sibi ue¬
lint hec uerba eius ñ satis
intelligo. Si enim hec scribit
sicut urbicus. dicit in urbe
plebs pendens expastoris
arbitrio cum ep̃o suo ieuinat
sabbato. Siaut sic adte ista
scripsit. quia inepła tua ⁊
ipse quiddã tale dixisti. Nõ
tibi ꝑsuadeat urbem xp̃ianã
sic laudare sabbato ieiunã¬
tem: ut cogaris orbẽ xpĩanũ
damnare prandentẽ.Cum
enim dicit. Ye qui dicunt
quod bonum malum ⁊dene¬
bras lucem.⁊ lucem tenebras.
⁊ amarum dulce.⁊dulce a¬
marum: ieiunium sabbat
uolens intelligi bonum.⁊ lu¬
cem⁊ dulce. Prandium uero
Quis eum dubitet inomĩbus

Expanded text:
Videat ergo quanta afficiat Videat ergo quanta afficiat contumelia ipsam quoque Romanam Ecclesiam, ubi et his tamen diebus continuis, dominico scilicet ac deinde secunda et tertia prandetur. 20. Ovium vitam certum est, inquit, arbitrio pendere pastorum; sed uae qui dicunt quod bonum malum et tenebras lucem et lucem tenebras et amarum dulce et dulce amarum\'. quid sibi uelint haec uerba eius, non satis intellego. si enim haec tu scribis, sicut urbicus dicit, in urbe plebs pendens ex pastoris arbitrio cum episcopo suo ieiunat sabbato; si autem ad te ista scripse quiddam tale scripsisti; non tibi persuadeat urbem christianam sic laudare sabbato jejunantem, ut cogaris orbem christianum damnare prandentem. Cum enim dicit: Vae qui dicunt quod bonum malum, et tenebras lucem, et lucem tenebras, et amarum dulce et dulce amarum\' ieiunium sabbati uolens intellegi bonum et lucem et dulce, prandium uero quis eum dubitet in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
maxime cantat᷑ alleluia: quã
uocem laudis eẽ nullus xp̃ia¬
nus quã libet imperitus
ignorat. Confitetur tamen
etiam ipso die dominico ñ
inebrietate s iniocunditate
pranderi : cum dicit debe¬
re nos ex iudeis ⁊gentibꝰ.mul¬
tis xp̃iano nomine.fide pau¬
cis electos. uesꝑtino sabbatoꝵ
incenso ꝓpeccudũ uictimis
ieiunium đo placitum lau¬
dis immolare: cuuis feruore
crem ata deficiãt oꝑadelic¬
torum. Et mane inquit exau¬
diat nos anobis auditus. ⁊
erunt nobis domus ad man¬
ducandũ⁊bibendum ñ in
ebrietate s iniocunditate
dominica celebritate ꝑfecta.
Tunc gͦ eulogia ñ ut suꝑiꝰ
ait alogia celebrat᷑. S quid
ei offendit sabbati dies quẽ
dñs scĩficauit ignoro: ut in
eo ñ putet posse manducari
⁊ bibi cum tali iocunditate
quȩ careat ebrietate:cũ sic
ante sabbatum ieiunare pos¬
simus. quomodo dicit ante
dominicum sabbato ieunã¬
dum. Ancontinuo biduo
pranderi nefas eẽ arbitrat᷑:

Expanded text:
maxime cantatur Alleluia; quam maxime cantatur Alleluia; quam vocem laudis esse nullus christianus, quamlibet imperitus, ignorat. 19. Confitetur tamen etiam ipso die dominico non in ebrietate, sed in jucunditate pranderi, cum dicit debere nos ex Judaeis et Gentibus multos christianos nomine, fide paucos electos, vespertino sabbatorum incenso, pro pecudum victimis jejunium Deo placitum laudibus immolare, cujus fervore cremata deficiant opera delictorum. Et mane, inquit, exaudiat nos a nobis auditus, et erunt nobis domus ad manducandum et bibendum, non in ebrietate, sed in jucunditate, dominica celebritate perfecta. Tunc ergo eulogia, non ut superius ait, alogia celebratur. Sed quid eum offendit sabbati dies, quem Dominus sanctificavit, ignoro, ut in eo non putet posse manducari et bibi cum tali jucunditate quae careat ebrietate; cum sic ante sabbatum jejunare possimus, quomodo dicit ante dominicum sabbato jejunandum: an continuo biduo pranderi nefas esse arbitratur?
Abbreviated transcription (Latin):
mola inquit đo sacrificiũ
laudis ⁊ istam uocem diuini
psalmi uolens ad quod agit᷑
nescio quomodo con nectere:
utiq inquit ñ sanguinis aut
ebrietatis conuitium: quo ñ
laudes debite do s blasphe¬
mie diabolo fuffrag ante
siluescunt Oinꝓuidã p̃sũp¬
tionem. Non gͦ immolatu
sacrificium laudis dominico
die quia ñ ieuinat᷑ s agitur
ebrietatis conuitiũ ⁊ blasphe¬
mie diabolo susfragãte silue¬
scunt: Quod si nefas ẽ dicere.
intelligat ñ ieuinium fignif¬
cari ineo quod scriptum ẽ.
Inmola do sacrificiũ laudis
Ieuinium quippecertis diebꝰ
⁊ maxime festis ñagit᷑: sacri¬
ficium uero laudis ab eccła
toto orbe diffusa diebꝰ omibꝰ
immolat᷑. Alioquin. quod
nullus ndico xp̃ianus s nec
insanus dicere auderet: dies
illi quinquaginta post pasca
usq ad pentecostẽ quibus ñ ie¬
iunatur. erunt scđm istum
a sacrificio laudis alieni:
Quibus tantum modo diebꝰ
inmultis eccłis. in omĩbꝰ aut̃¬

Expanded text:
mola\', inquit, \'deo sacrificium mola\', inquit, \'deo sacrificium laudis\', et istam uocem diuini psalmi uolens ad quod agitur nescio quo modo conectere \'utique, inquit, \'non sanguinis aut ebrietatis conuiuium, quo non laudes debitae deo sed blasphemiae diabolo suffragante siluescunt\\ o inprouidam praesumptionem! non ergo immolatur sacrificium laudis dominico die, quia non ieiunatur, sed agitur \'ebrietatis conuiuium et \'blasphemiae diabolo suffragante siluescunt\'. quod si nefas est dicere, intellegat non ieiunium significari in eo, quod scriptum est: Immola deo sacrificium laudis. ieiunium quippe certis diebus et maxime festis non agitur, sacrificium uero laudis ab ecclesia toto orbe diffusa diebus omnibus immolatur. alioquin, quod nullus non dico Christianus sed nec insanus dicere auderet, dies illi quinquaginta post pascha usque ad pentecosten, quibus non ieiunatur, erunt secundum istum a sacrificio laudis alieni. quibus tantum modo diebus in multis ecclesiis, in omnibus aut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ potu. s inieuinio. ñ dico sab¬
batis ieiunare. s nũquã om¬
nino cibum ⁊ potum sumere
debere: nedeisto di regno ũꝗ
recederemus. ꝑ uto aut̃ quia
isto confidente aliquanto
religiosius die dominico ad
eccłam ꝑtinemus: quãdo ta¬
men ⁊ ipso concedente pran¬
demus. Cur inquit sacrifici¬
um potiori dno carũ murmu¬
ramus osferre: quod sp̃s de¬
siderat.⁊ angłs laudat: de in¬
de aduingit angłi testimoniũ di¬
centiꝰ. Bona ẽ oratio cũ ieuinio
⁊ elimosina: quid dixerit po¬
tiori dnõ nescio. nisi forte scrip¬
tor errauit. ⁊ te fugit ut quod
michi legendum misisti. ñ em̃¬
dares. Sacrificium gͦ dno ca¬
rum ieuiniũ uult intellegi:
quasi deieuinio uersetur hec
questio.⁊ ñ de ieunio sabbati.
Neq enim dominicus dies
sine sacrificio quod do carũe
ꝑagit᷑: quia ñ ieunat᷑. Seqͥt᷑
ad huc ⁊ ingerit testimonia
acausa quã defendendam
suscepit penitus aliena. Im¬

Expanded text:
et potu sed in ieiunio, non dico sabet potu sed in ieiunio, non dico sabbatis ieiunare, sed numquam omnino cibum ac potum sumere deberemus, ne de isto dei regno umquam recederemus. puto autem, quia isto confitente aliquanto religiosius die dominico ad ecclesiam pertinemus, quando tamen et ipso concedente prandemus. \'Cur\', inquit, \'sacrificium potiori domino carum murmuremus offerre, quod spiritus desiderat et angelus laudat?\' deinde adiungit angeli testimonium dicentis: Bona est oratio cum ieiunio et elemosyna. quid dixerit \'potiori domino\\ nescimus, nisi forte scriptor errauit et te fugit, ut, quod mihi legendum misisti, non emendares. sacrificium ergo domino. carum ieiunium uult intellegi, quasi de ieiunio uersetur haec quaestio et non de ieiunio sabbati. neque enim dominicus dies sine sacrificio, quod deo carum est, peragitur, quia non ieiunatur. sequitur adhuc et ingerit testimonia ad causam, quam defendendam suscepit, penitus aliena. \'im
Abbreviated transcription (Latin):
spatium ieiunio deputatur.
Quod si ita ẽ: ñ habet quod
succenseat pransoribꝰ sab¬
batiusq ad horam enim pͣn¬
dii multo quã in illo camino
ꝓlixius ieiunat᷑. ad ibet ⁊ il¬
lud apłi testimonium ubi
ait. Non ẽ regnum di esca ⁊
potus: s iustitia ⁊ pax ⁊ gau¬
dium inspũscõ.Et regnum
đi eccłam uult intelligi. inqͣ
ds regnat. Obsecro te. Nun¬
quid hoc agebat apłs cũ ista
loqueret᷑ ut sabbato axpĩanis
ieuinaret᷑ s nec de ipso cuiuis¬
cumq dieneiunio loquebat᷑:
cum hec diceret. Dictum ẽ
enim ad u̾sus eos qui more
uideorum scđm ueterũ legẽ
in obseruatione quorũdam
ciborum putabat eẽ mundi¬
tiam.⁊ adeorum fratrum ad¬
monitionẽ ꝑquorum escam
⁊ potum indifferentͥ acceptũ
scandalitabant᷑ infirmi. Ideo
cum dixisset noli inesca tua
ẽ regnũh̃ esca ⁊ potus ⁊ ceta.
Nam sicut iste uerba hec a¬
postoli intelligit. ut regnum
đi quod ẽ occła ñ sit inesca

Expanded text:
spatium ieiunio deputatur. spatium ieiunio deputatur. quod si ita est, non habet, quod suscenseat pransoribus sabbati; usque ad horam enim prandii multo quam in illo camino prolixius ieiunatur. Adhibet et illud apostoli testimonium, ubi ait: Non est regnum dei esca et potus sed iustitia et pax et gaudium in spiritu sancto, et regnum dei ecclesiam uult intellegi, in qua deus regnat. obsecro te, numquid hoc agebat apostolus, cum ista loqueretur, ut sabbato a Christianis ieiunaretur? sed nec de ipso cuiuscumque diei ieiunio loquebatur, cum haec diceret. dictum est enim aduersus eos, qui more Iudaeorum secundum ueterem legem in obseruatione quorundam ciborum putabant esse munditiam, et ad eorum fratrum admonitionem, per quorum escam et potum indifferenter acceptum scandalizabantur infirmi. ideo cum dixisset: Noli in esca tua est regnum dei esca et potus et cetera. nam sicut iste uerba haec apostoli intellegit, ut regnum dei, quod est ecclesia, non sit in esca
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũt respondimꝰ dequa¬
draginta diebus ieiumi moy¬
si. hoc deputa eẽ responsũ
etiam dequadraginta diebꝰ
heliȩ. Ieiunio inquit. daniel
leonum siccã rabiẽ illesus
euasit. Quasi legerit quod sa¬
bato ieuinauerit. aut etiã
cum ipsis leonibꝰ sabbato
fuerit: ubi tamen legimus
quod ⁊ pranderit. Ie iunio
inquit trium fida germani¬
tas Ignibus corusscanti car¬
ceri dominata. rogi hospitio
susceptum dñm adorauit. Hec
exempla scõrum nec ad ꝑsua¬
dendum cuuscumq diei
ieuinium ualent. quanto
minus sabbat: quandoquidẽ
ñ solum ñlegit᷑ tres uiros
sabbato fuisse missos inca¬
minum ignis ardentem: s
ne illud quidem legit᷑ tam¬
dui illic eos fuisse ut possit
quisquã dicere ieuinasse.
Immo uero iux uniꝰ hore spaci¬
um ẽ: quo confessio hymnꝰq
cantetur. Nec ampliꝰ inter
illas flãmas innoxias deã¬
bulaueriit. quã canticum
illud terminauerunt: nisi
forte abisto etiã unius hore

Expanded text:
quod autem respondimus de quaquod autem respondimus de quadraginta diebus ieiunii Moysi, hoc deputo esse respondendum etiam de quadraginta diebus Heliae. ieiunio\\ inquit, \'Danihel leonum sicca rabie ora inlaesus euasit\\ quasi legerit, quod sabbato ieiunauerit aut etiam cum ipsis leonibus sabbato fuerit, ubi tamen legimus, quod et prandent. ieiunio\', inquit, \'trium fida germanitas ignibus coruscanti carceri dominata rogi hospitio susceptum dominum adorauit\\ haec exempla sanctorum nec ad persuadendum cuiuscumque diei ieiunium ualent, quaminus sabbati? Quandoquidem non solum non legitur tres viros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem; sed ne illud quidem legitur, tamdiu illic eos fuisse ut possit quisquam dicere eos jejunasse, imo vero vix unius horae spatium est, quo eorum confessio hymnusque cantatur: nec amplius inter illas flabulauerunt, quam canticum illud terminauerunt, nisi forte ab isto etiam unius horae
Abbreviated transcription (Latin):
ebrientur uino. inquo ẽ omĩs
luxuria. obseruat᷑. xpĩanis
dm̃ timentibus. quando pͣn¬
dent die dominico: ita ob¬
seruat᷑ quando pͣndet᷑ ⁊ sab¬
bato. Yt ex p̃ssius inquit errã¬
tibus contradicã. Ne mo ieui¬
nio dm̃ ⁊ siñ ꝓ meret᷑. offendit
Porro ⁊ ñ offendere: ꝓmeri ẽ.
Quis hoc diceret: nisi qui
nollet considerare quid di
ceret: Eigo pagani quãdo
ieiunant:ñ ideo magis offen¬
dunt dm̃: Aut si de xp̃ianis
uoluit quod dixit intelligi
quis ñ dm̃ offendet si uelit
cum scandalo totius quȩ
ubiq dilatat᷑ eccłe die do¬
minico ieuinare. Deinde
subicit testimonia descrip¬
turis: ad causam quã suscepit
nichil ualentia. Ieuinio inqͥt
helias ꝑadyso donatus: in
corpore regnat. Quasi ieiun¬
um ñ p̃dicẽt qui sabbato
ñ ieuinant. sicut ieuiniũ
p̃dicant qui tamen die do¬
minico ñ ieuinãt: aut helias
eo tempore ieiunauerit. quo
ipłs di eciã sabbato ieiunabat.

Expanded text:
ebrientur vino, in quo est omnis ebrientur vino, in quo est omnis luxuria, observatur a christianis Deum timentibus, quando prandetur die dominico, ita observatur quando prandetur et sabbato. 16. Ut expressius, inquit, errantibus contradicam, nemo jejunio Deum, etsi non promeretur, offendit; porro et non offendere promereri est. Quis hoc diceret, nisi qui nollet considceret? ergo pagani quando ieiunant, non ideo magis offendunt deum aut, si de Christianis uoluit, quod dixit, intellegi, quis non deum offendit, si uelit cum scandalo totius, quae ubique dilatatur, ecclesiae die dominico ieiunare? deinde subiecit testimonia de scripturis ad causam, quam suscepit, nihil ualentia. \'ieiunio\', inquit, \'Helias paradiso donatus in corpore regnat\\ quasi ieiunium non praedicent. qui sabbato non ieiunant, sicut ieiunium praedicant, qui tamen die dominico non ieiunant, aut Helias eo tempore ieiunauerit, quo populus dei etiam sabbato ieiunabat.
Abbreviated transcription (Latin):
morauit cecidisse tot milia ñ ait. neq
prandeamꝰ sab̃bo sicut illi prandert̃
sait. Neq forniccm̃ sic̃ qͥdã eoꝵ fornicatis̃.
⁊ceciderunt una die iuginti
tria milia. Quid sibi etiã uult
qͦd ait: sedit autẽ ppłs man¬
ducare ⁊ bibere.⁊ surrexerũt
ludere. Posuit quidẽ apłs
hoc testimonium. s ut aserus¬
tute idolorum. ñasabbati pͣn¬
dio ꝓhiberet. Sabbato aut̃
illud factum eẽ iste ñ ꝓbat.
s ut libitum ẽ suspicat᷑. Sic̃
aut̃ fieri potest ut ieuinet᷑.¬
⁊ cũ ieuinium soluit᷑ siquisq
ebriosus ẽ tunc in ebriet᷑ ita
fieri potest ut ñ ieuinetun:
⁊ si temperantes sunt homi¬
nes modestissime prandeat᷑.
Quid ẽ gͦ quod sabbati uolẽs
ꝑ suadere ieiunium adhibet
apłm testẽ dicentẽ. holite inebriari
luno inqͦ ẽ omĩs luxuria: Quasdixit
Nolite pͣndẽ sabbo: qribiẽ oĩs luxuria
Sieut autem hoc pre¬
ceptum apostolicum ne in¬

Expanded text:
morauit cecidisse tot milia, non ait: \'Neque morauit cecidisse tot milia, non ait: \'Neque prandeamus sabbato, sicut illi pranderunt\', sed ait: Neque fornicemur, sicut quidam eorum fornicati sunt et ceciderunt una die uiginti tria milia. quid sibi etiam uult, quod ait: \'Sedit autem populus manducare et bibere et surrexerunt ludere\'? posuit quidem et apostolus hoc testimonium, sed ut a seruitute idolorum, non a sabbati prandio prohiberet. sabbato autem illud factum esse iste non probat, sed, ut libitum est, suspicatur. sicut autem fieri potest, ut ieiunetet cum jejunium solvitur, si quis ebriosus est, tunc inebrietur; ita fieri potest ut non jejunetur, et si temperantes sunt homines, modestissime prandeatur. Quid est ergo quod sabbati volens persuadere jejunium, adhibet Apostolum testem dicentem, Nolite inebriari vino, in quo est omnis luxuria ; quasi diceret: Nolite prandere sabbato, quia ibi est omnis luxuria. Sicut autem hoc praeceptum apostolicum ne in
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendo: eadẽ atq eadem
sepe dicit. aliud ñ in ueniẽdo
quod dicat: s quod manit̾
⁊ ad rẽ non ꝑtinens: utrum
ñ sit sabbato ieuinandum
do luxuriandum: quod do
minico ñ faciunt qui dm̃
timent: quã uis in illo utiq
nieiunent. Quiᷤ aut̃ diceret.
quod iste ausus ẽ dicere.
Quomodo inquit ꝓnobis
aut ꝑnos rata erunt do aut
digna. quȩ nos scĩficata die
ad peccatum cogant: scĩfica¬
tã diem sabbati confitetur:
⁊ ad peccatum dicit cogi ho¬
mines quia prandet᷑. Ac ꝑ
sabbatum melius: aut siẽ
⁊ dominicus dies scĩficatus.
ad peccatum cogi mur quia
prandemus conat᷑ testi¬
moniis diuinis ꝓbare sab¬
bato ieunandum: s unde
hoc ꝓbet omnino ñinue¬
nit. Manducauit inquit¬
⁊ bibit uinum iacob ⁊ saci¬
atus ẽ.⁊ recessit ado salutari
suo: ⁊ ceciderunt una die
uiginti tria milia. Quasidic̃¬
tum sit. Prandit sabbato ia¬
cob ⁊ recessit ado salutari
suo. Et apłs quando cõme¬

Expanded text:
reprehendendo, eadem atque eadem reprehendendo, eadem atque eadem saepe dicit; aliud non inveniendo quod dicat, nisi quod inaniter et ad rem non pertinens dicit. Utrum non sit sabbato jejunandum it luxuriandum; quod nec dominico faciunt qui Deum timent, quamvis in illo utique non jejunent. Quis autem diceret quod iste ausus est dicere? Quomodo, inquit, pro nobis, aut per nos rata erunt Deo, aut digna, quae nos sanctificata die ad peccatum cogant? Sanctificatam diem sabbati confitetur, et ad peccatum dicit cogi homines, quia prandetur. Ac psabbatum melius; aut si est et dominicus dies sanctificatus, ad pecprandemus. Et conatur testimoniis diuinis probare sabbato ieiunandum, sed, unde hoc probet, omnino non inuenit. \'manducauit\', inquit, et bibit uinum Iacob et satiatus est et recessit a deo salutari suo et ceciderunt una die uiginti tria milia\', quasi dictum sit: Prandit sabbato Iacob et recessit a deo salutari suo\'. et apostolus quando comme
Abbreviated transcription (Latin):
dies. gͦ quod absit etiam ipso
dominico ieuinet᷑. Si aũt
timuit ne ppt̾ dierum qua¬
draginta ieunium obice¬
retur etiã dominico ieiunã¬
dum: Et ido ad didit. quod ad¬
huc cũ xp̃o imminenti eccłȩ
dies dominicus seruabat᷑.
ut udelicet ea causa intelli¬
gat᷑ ieiunasse moyses etiam.
illis diebꝰ inquad raguita
ter binis qui sabbatum seq̃¬
bant᷑ ieiunium soluit ut
.ã dominiq diei prandium
cõmendaret cõmune ante suã
resurrectionẽ sicut. sanguinẽ
suũ potandũ dedit ante pasfio¬
nẽ. Yides certe dierũ quadra¬
ginta ieiuiniũ qd iste cõmemorat
sic ad rẽ ñ ꝑtin̾e̾ ut salbbo ieiunemꝰ:
nemꝰ. ꝓrsus ñ attendit qd ei de die dnĩco
possit opponi qñ sic̃ accusandas̃ ebriosa con¬
iuuia ⁊ omĩs uorax actemu¬
lenta luxuries. sicaccusat
pͣndia sabbatorum: cũ possit
⁊ ipsa eẽ modestorũ atq sobri
orum. Et ideo ñẽ illi ad sin¬
gula respondendũ: qm̃ ꝓ
sabbati pͣndio utia luxurie

Expanded text:
dies, ergo, quod absit, etiam ipso dies, ergo, quod absit, etiam ipso dominico die ieiunetur; si autem timuit, ne propter dierum quadraginta ieiunium obiceretur etiam dominico die ieiunandum, et ideo addidit, quod \'adhuc cum Christo imminenti ecclesiae dies dominicus seruabatur\', ut uidelicet ea causa intellegatur ieiunasse Moyses etiam illis diebus in quadraginta ter binis, qui sabbatum sequebantur, ieiunium soluit, ut iam dominici diei prandium commendaret etiam ante suam resurrectionem, sicut sanguinem suum potandum dedit ante passionem? uides certe dierum quadraginta ieiunium, quod iste commemorat, sic ad rem non pertinere, ut sabbato ieiunemus, nemus. Prorsus non adtendit. quid ei de die dominico possit opponi, quando, sicut accusanda sunt ebriosa conuiuia et omnis uorax ac temulenta luxuries, sic accusat prandia sabbatorum, cum possint et ipsa eorum. Et ideo non est illi ad singula respondendum, quoniam pro sabbati prandio vitia luxuriae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ consuetudine refectionis.
aut eẽ uinolente licentia canti¬
onis. Moyses inquit quadra¬
ginta diebꝯ panem ñ maduca¬
uit. nec bibit aquam. Cur
aut̃ dixerit hoc. sub iungit
atq ait. Ecce moyses amicꝰ
đi. nubis inquilinus. delator
legis.⁊ ppłi dux ter binis sab¬
batis ieuinium celebrãs: nõ
offensam s meritũ colloca¬
uit. Nunquid attendit qͥd
hinc possit consequenter op¬
poni: quia utiq simoysi ie¬
uinantis ꝓpt̾ea ꝓponit exẽ¬
plum. qm̃ illis quadraginta
diebus. ter binis sicut loqͥt᷑
sabbatis ieiunauit. ⁊ ex hoc
uult ꝑsuadere ut sabbato
ieiunet᷑. ex hoc gͦ ꝑsuadeat.
ut et dominico ieunetur:
quia in illis quadraginta
diebus nichilominus mor¬
ses ter binos dominicos ie¬
iunauit. S addit acdicit.
⁊ ad huc cum xp̃o dominicꝰ
dies imminenti eccłȩ serua¬
bat᷑ quod curdixerit nescio.
Si enim ꝓpt̾ea. quia multo
magis ieuinandũ ẽ postea¬
quã uenit cum xp̃o dominicꝰ

Expanded text:
non consuetudine refectionis non consuetudine refectionis aut etiam uinolentae licentia cantionis. \'Movses\', inquit, \'quadraginta diebus panem non manducauit nec bibit aquam\\ cur autem hoc dixerit, subiunxit atque ait: \'Ecce Moyses, amicus dei, nubis inquilinus, delator legis et populi dux, ter bina sabbata ieiunio celebrans non offensam sed meritum conlocauit\'. numquid adtendit, quid hinc possit consequenter opponi? quia utique, si Moysi ieiunantis propterea proponit exemplum, quoniam in illis quadraginta diebus ter bina, sicut loquitur, sabbata ieiunauit, et ex hoc uult persuadere, ut sabbato ieiunetur. ex hoc ergo persuadeat, ut et dominico ieiunetur, quia in illis quadraginta diebus nihilo minus Moyses ter binos dominicos ieiunauit. sed addit ac dicit: \'Et adhuc cum Christo dominicus a deo imminenti ecclesiae seruabatur\'. quod cur dixerit, nescio: si enim propterea, quia multo magis ieiunandum est, posteaquam uenit cum Christo dominicus
Abbreviated transcription (Latin):
me locus dat᷑.⁊ ꝑadiso ꝑitur.
⁊ pͥmatus amictit᷑. Quid ẽ gͦ
qͦd rursus sibi ipse contrarius
ad monet. ut ñprandio mode¬
sto sobrio. xpĩano. reficiamur:
dominico die. s inalogia le¬
tantes plaudentesq canemꝯ.
Saturasti dnẽ animã manem
⁊ potasti animã sitientẽ: Nẽ¬
pe situnc ñerramus quãdo ie¬
iunamus ⁊ aliorum sex dierũ
errores tunc abliumus cũ sab¬
bato ieuinamus: Nullus erit
die dominico deterior Nullꝰ
sabbato melior. Crede dilec¬
tissime frat̾. nemo legem si¬
cut iste intelligit. nisi qui
non intelligit. Sienim adã
ñ cibus s ꝓhibitus cibus ꝑ¬
diderit. it esau nepotẽ scĩ a¬
bitie ñesca s usq ad contẽp¬
tum sacramenti. quod inpri¬
matu suo habuit concupita
esca damnauit: sic a scĩs ⁊ fi¬
delibus pie prandet᷑. quẽ
ad modum a sacrilegis ⁊ in¬
credulis impie ieuinatur.
Preponit᷑ aut̃ dies dominicꝰ
sabbato fide resurrectionis:

Expanded text:
niae locus datur et paradiso peritur niae locus datur et paradiso peritur et primatus amittitur. quid est ergo quod rursus sibi ipse contrarius admonet. ut non prandio moderato, sobrio, Christiano reficiamur dominico die, sed in alogia laetantes plaudentesque cantemus: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitientem? nempe si tunc non erramus, quando ieiunamus, et aliorum sex dierum errores tunc abluimus, cum sabbato ieiunamus, nullus erit die dominico deterior, nullus sabbato melior. crede, dilectissime frater, nemo legem sicut iste intellegit, nisi qui non intellegit. si enim Adam non cibus sed prohibitus cibus perdidit et Esau, nepotem sancti Abrahae, non esca sed usque ad contemptum sacramenti, quod in primatu suo habuit, concupita esca damnauit, sic a sanctis et fidelibus pie prandetur, quem ad modum a sacrilegis et incredulis impie ieiunatur. praeponitur autem dies dominicus sabbato fide resurrectionis,