comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
columbȩ. Merito de archa missus ẽ.
coruus. & ñ . ẽ. reuersus. Missa . ẽ. colũ¬
ba ⁊ reuersa.ẽ. Illas duas aues misit
noȩ: habebat ib coruũ. habebat colubi
Utruiq hoc genus archa illa continebat.
Et si archa figurabat ȩccłam. uidets
utiq quia necesse. e̾ut misto diluuio
scł. utrũq genus contineat ȩccl̃ia. a
coruũ & columbã. Qui sunt corui:
Qui sua querunt. Qui columbȩ: Q
ea quȩ xp̃i sunt querunt. ¶ uto oremus

Expanded text:
columbae. Merito de arca missus est columbae. Merito de arca missus est corvus, et non est reversus; missa est columba; et reversa est: illas duas aves misit Noe . Habebat ibi corvum, habebat et columbam; utrumque hoc genus arca illa continebat: et si arca figurabat Ecclesiam, videtis utique quia necesse est ut in isto diluvio saeculi utrumque genus contineat Ecclesia, et corvum, et columbam. Qui sunt corvi? Qui sua quaerunt. Qui columbae? Qui ea quae Christi sunt quaeru
Abbreviated transcription (Latin):
in habuntantia temporaliũ. & uana fe¬
licitate exultat. ht̃ uocẽ coru. Uox
enĩ corui clamosa. ẽ. ñ gemebunda Qui
autẽ se nouit inp̾ssura. eẽ. mortalitatis
huius ꝑegrinari se adn̾o. ñdũ tenere
illã ꝑpetuã quȩ nob̃ ꝓmissa .ẽ. beatitus¬
nẽ. s hab̾e illam inspe. habiturus inrr.
cũ dñs uenerit inmanifestatione pn¬
clarus. qui prius in humilitate uenit
occultus. qui hȩc nouit gemit. Et qũ¬
dui ꝓpt̾ hoc gemit bene gemit. Sp̃xi
lũ docuit gemere. A columba didict
gemere. Mult enĩ gemunt in infelia¬
tate terrena. uł quassat dãpnis. uł gn¬
tudine corporis p̾grauati. uł carcerib.
inclus. uł catenis colligat. itł flucas
maris iactat. uł aliquib inimnicorũ in¬
sidiis circũsepti. Eemunt s ñ colib
gemitu gemunt. Non amore dĩ geauul
nꝰ sp̃u gemunt. Ad eo tales cũ ab ipnis p̾si¬
ris fuerint lib̃ati. exultant in grandib
uocib. Qb appara qui corui sunt ñ

Expanded text:
 abundantia temporalium, et vana felicitate exsultat, habet vocem corvi: vox enim corvi clamosa est, non gemebunda. Qui autem novit in pressura se esse mortalitatis hujus, et peregrinari se a Domino , nondum tenere illam perpetuam quae nobis promissa est beatitudinem, sed habere illam in spe, habiturus in re, cum Dominus venerit in manifestatione praeclarus, qui prius in humilitate venit occultus; qui hoc novit, gemit. Et quamdiu propter hoc gemit, bene gemit: Spiritus illum docuit gemere, a columba didicit gemere. Multi enim gemunt in infelicitate terrena, vel quassati damnis, vel aegritudine corporis praegravati, vel carceribus inclusi, vel catmaris jactati, vel aliquibus inimicorum insidiis circumsepti gemunt: sed non columbae gemitu gemunt, non amore Dei gemunt, non spiritu gemunt. Ideo tales cum ab ipsis pressuris fuerint liberati, exsultant in grandibus vocibus: ubi apparet quia corvi sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ corporis nr̃i. de qua dicit apłs paulus:
U erum etiã salutẽ animarũ nr̃arũ de qui
dicit apłs petrus: Utruisq enĩ res felia¬
tas isto tempore. atq in ista mortalitate.
idest corpus adhuc corrũpitur. Intior
autẽ toest anima iam renouatur de die
indiẽ. Itaq &e immortalitatẽ carnis & s

Expanded text:
nem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate imo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
eius incontumelia. resurrexit ingloria.
Sedm hanc imaginẽ filii sui. cuiꝑ im¬
mortalitatẽ conformam̃ in corpare. etiã
ilio agimus quoo itẽ dicit idẽ apls. Sic̃¬
portauimus imaginẽ terreni. portemus
etã imaginẽ eius qu de cȩlo. ẽ. Ut scili¬
ca qui scdm adam mortales fuimus. se¬
cunoũ xxp̃m immortales nos futuros fide
uera. & spe certa firmaq teneamꝰ. Sic
em̃ nunc eandẽ imaginẽ portare possu¬
simus. Nontũ inusione. s infide. ñdũ

Expanded text:
ejus in contumelia, resurrexit in gloria, secundum hanc imaginem filii, cui per immortalitatem conformamur, in corpore etiam ilportavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est : ut scilicet qui secundum Adam mortales fuimus, secundum Christum immortales nos futuros, fide vera et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus, nondum in visione, sed in fide; nondum
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciat si diligitis eũ. Hoc. ẽ. ut scire
uos faciat. Int̾ pella ẽ itaq scõs facit
gemitib menarrabilib inspirans eis
desideriũ etiam adhuc incognitȩ tantȩ
rei. quã ꝑ patientiã expectamus. Q uo
mͦ eni narretur. quando desidaturꝰ qd̾
ignorat᷑. Nã utiq s om̃imodo ignorare:¬
tur ñ desidaretur. Et rursus si uidet᷑
ñ desideraret᷑. nec gemitib querereaur.

Expanded text:
ut sciat, si diligitis eum, hoc est ut scire uos faciat. interpellare itaque sanctos facit gemitibus inenarrabilibus inspirans eis desiderium etiam adhuc incognitae tantae rei, quam per patientiam expectamus. quo modo enim narretur, quando desideratur, quod ignoratur? nam utique, si omni modo ignoraretur, non desideraretur et rursus, si uideretur, non desideraretur nec gemitibus quaereretur.
Abbreviated transcription (Latin):
sincerã. continentiã religiosã nis ꝑ sp̃m
uirtutis. & caritatis. & continentiȩ: ita
sine spũ fides ñ .ẽ. recte quispiã cardũs
ne sine spũ orationis salubrit̃ oraturꝰ. Nors
quia tot sunt sp̾s: s omĩa hȩc oꝑatur unꝰ
atq toẽ spͥs. diuidens ꝓpria unicuiq ꝓut
mite. Quia sp̾s ub ub uult spirat. S
quoo fatentłũ. ẽ. alit̃ adiuuat ñdũ in ha¬
bitans. alit̾ habitans. Nam nõũ in habi¬
tans aduiuat ut sint fideles. in habitans
abuuuat iã fideles. Quit enĩ oremꝰ sicut

Expanded text:
sinceram, continentiam religiosam, nisi per Spiritum sinceram, continentiam religiosam, nisi per Spiritum virtutis, et charitatis, et continentiae: ita sine Spiritu fidei non est recte quispiam crediturus, nec sine Spiritu orationis salubriter oraturus. Non quia tot sunt spiritus, sed omnia haec operatur unus atque idem Spiritus dividens propria unicuique prout uult, quia spiritus, ubiuult, spirat. sed, quod fatendum est. aliter adiuuat nondum inhabitans aliter inhabitans; nam nondum inhabitans adiuuat. ut sint fideles, inhabitans adiuuat iam fideles. Quod est ergo merit
Abbreviated transcription (Latin):
tas adiuuatur: satis ipse demonstrat apł.
Inde enĩ cȩpit. Sp̃s inquit adiuuat in sit
mitatẽ nr̃am. Deinde ista subiunxit.
Quto eñĩ oremus sicut oport& nescum:
& çȩtera. De hoc quippe sp̃u aꝑtits alih
dicit. Nonem̃ accepistis sp̃m seruititis ite¬
rũ intimore. s accepistis sp̃m adoptionis
filiorum. in quo clamamus abba pat̾. Ecce
loco ait. qm̃ fili estis. misit d̾s spm filii
sui in corda nr̃a clamantẽ abba pat̾. Non
hic ait in quo clamamꝰ. s ipsũ spm clams¬
tẽ dicere maluit. quo efficitur ut clament
Sicut st̃ illa. ipse sp̃s inter pellat gemitio
in enarrabilib: Et sp̃s patris ur̃i. ẽ. qui
loquit᷑ inuob̃. Sicut gͦ nemo recte sapt.
recte intelligit. recto consilio & fortituti¬
ne p̾uala ÷̃nemo scient̾ puis. ẽ. uł pie sciens
nemo timore casto dm̃ tun&. nis aceꝑit
sp̃m sapientiȩ. ⁊ intellectus. consilii. & f.¬
titudinis. scientie. & pietatis. et timoris
dñi ÷ nec ht̃ quisꝗͣ uircutẽ uerã. cartate

Expanded text:
itas adiuuatur, satis ipse demonstrat apostolus. inde enim coepit: Spiritus, inquit. adiuuat infi rmitatem nostram; deinde ista subiunxit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, et cetera. de hoc quippe spiritu apertius alibi dicit: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: \'Abba pater\'. ecce loco ait: Quoniam filii estis, misit deus spiritum filii sui in corda uestra clamantem: \'Abba pater\'. non hic ait in quo clamamus. sed ipsum spiritum clamantem dicere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut sunt illa: Ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus et: Spiritus patris uestri -est, qui loquitur in uobis. Sicut recte intelligit, recte consilio ac fortitudine praevalet, nemo scienter pius est, vel pie sciens, nemo timore casto Deum timet, nisi acceperit Spiritum sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatitem veram, charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ne intellectũ etiam ipsã inoratione pas¬
cendo quio oremus sicut oporta nescimus.
Quod em̃ sicuti. ẽ. cogitare ñ possumus.
utiq nescimus. S quicquio cogitanti
occurrit. abicimus. respuimꝰ. imꝑbamus:
Non hoc. eẽ. quod querimus. rouimus:
qũauis illito ñoũ quale sit nouerimus.
Est gͦ innob quędã ut ita dicã docta
ignerantia. S docta sp̃n d̃. qui ad uiuat
infirmitate nram. Nam dixissa apłs

Expanded text:
am ipsam in oratione poscendo, quid oremus, sicut oportet, nescimus. quod enim, sicuti est, cogitare non possumus, utique nescimus, sed, quicquid cogitanti occurrerit, abicimus, respuimus, inprobamus, non hoc esse, quod quaerimus. nouimus. quamuis illud nondum. quale sit. nouerimus. Est ergo in nobis quaedam, ut ita dicam, docta ignorantia sed docta spiritu dei, qui adiuuat infirmitatem nostram.
Abbreviated transcription (Latin):
mit quasi indigeat aut angustias patia
ipse nos mou& ad orandũ cũ gemimus.
quod ipso mouente nos facimꝰ ipse fac̃e
Non eniut sciat ipse quẽ nichil latet:
Sut scire nos faciat. quantũ in eius dilec¬
dione ꝓfecerimus. tẽptari nos ꝑmittit.
adm ipsã locitionẽ dicit ⁊ dñs nr̃. ne¬
q̃l porest .e. quod ipse nescir&: si qr hoc
utilit̃ discipłis occultabat. hescientẽ se. eẽ.
dixit: qr illos nescientes occultando facie¬
bat. Scd̾m hanc figurã etiam patrẽ solu̾
scire dixit ipsũ diem: qr eundẽ filiũ scire
facer&. Sic eñĩ dictũ. ẽ. gemitib int̾pellat:
ut intelligeremus gemitib interpellare
nos facit. Ad est enĩ nob̃. & infundent o
caritatẽ nob̃. facit nos int̃pellare gemiti¬
b. Deniq alio loco eũ dicit apłs clamantẽ
abba pat̃. alio loco dic̃ ĩqͦ clamamꝰ abbapat̃. Expo¬

Expanded text:
mit, quasi indigeat, aut angusipse nos movet ad orandum cum gemimus, quod ipso movente nos facimus, ipse faceNon enim ut sciat ipse quem nihil latet, sed ut scire nos faciat, quantum in ejus dilectione profecerimus, tentari nos permittit. Secundum ipsam locutionem dicit enim potest esse quod ipse nesciret? Sed quia hoc utiliter discipulis occultabat, nescientem se esse dixit, quia illos nescientes occultando faciebat. Secundum hanc figuram et Patrem solum scire dixit ipsum diem, quia eumdem Filium scire abis. Sic enim dictum est, Gemitibus interpellat; ut intelligeremus, Gemitibus interpellare nos facit. Adest enim nobis, et infundendo charitatem nobis, facit nos interpellare gemitibus. Denique alio loco cum dicit Apostolus, Clamantem, Abba, Pater ; alio loco dicit, In quo clamamus, Abba, Pater : exp
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enĩ ñ uidemus sꝑamus. ideo nox ẽ.
Si autẽ & ñ utdemus ⁊ ñ sꝑamus. & nox
.ẽ. & lucerna ñ ard&. Quto infelicus
talib tenebris.: Ut autẽ ñ deficiamus
intenebris ⁊ ꝑ patientiã expectemus quod
ñ uisum sꝑamus. tota nocte ardeat lucernͣ
nr̃a. Qui em̃ nob̾ cotidie loquitur uer¬
bũ tanquã oleum infundit. ne lucerna ex¬

Expanded text:
deo nox est. Si autem et non videmus, et non speramus: et nox est, et lucerna non ardet. Quid infelicius talibus tenebris? Ut autem non deficiamus in tenebris, et per patientiam exspectemus, quod non visum speramus, tota nocte ardeat lucerna nostra. Qui enim nobis quotidie loquitur verbum, tanquam oleum infundit, ne lucerna ex
Abbreviated transcription (Latin):
tum: interpellat qr int̾ pellare nos efia
affectũ. Sicut illito in ȩuangłio. Non
eñi uos estis qu loquimins .sͦ. sps patis¬
ita fit de nob̾. tanquã nichil facientib
ut ipse facere diceret᷑. quod ut faciamus
facit nam ñ. eẽ. intelligendũ spm̃ nr̃m¬

Expanded text:
ctum est ‛interpellat’, quia interpellare nos efficaffectum, sicut illud in euangelio: Non enim uos estis. qui loquimini. sed spiriita fit de nobis tanquam nihil facientibusexpressum est, ut ipse facere diceretur quod ut faciamus facit. 17. Nam non esse intelligendum spir
Abbreviated transcription (Latin):
petrat euident̃ ostendit donuĩ t̃. ẽẽ. ne
homo exristim&e a se ipso. ẽẽ. quod si in
potestate hab̃etur ñ utiq posceretur. Ue¬
runtam̃ ne saltim orationis putarent᷑ pre¬
cedẽ merita. quib ñ grattuta daretur grã
s iã nec grã eẽt quia debita reddetur. etiã
ipsa oratio int̃ grẽ muera repꝑitur. Quto
enĩ oremus ait doctor gentiũ sicut opor¬
toe nescimus. S ipse sp̃s interpellat ge¬
mitib in enarrabilib. Quio. ẽ. autẽ

Expanded text:
petrat, euidenter ostendit donum dei esse. ne homo existimet a se ipso sibi esse, quod si in potestate haberetur, non utique posceretur. uerum tamen ne saltem orationis putentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia — sed iam nec gratia esset, quia debita redderetur —, etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. quid enim oremus, ait doctor gentium, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. quid est aute
Abbreviated transcription (Latin):
ad epta ulescunt. amissa uanescunt: uti¬
m eis ⁊ nos scđm pegrinationis nr̃e ne¬
cessitatẽ. S ñ ineis gatiota nr̃a figius
ne eis labentib subruam. Utimurꝵ enĩ
hoc mundo tanquã ñ utentes. ut ueniam
ad eum qui fecit hunc mundũ. & in eo
& quid apito inferos geratur quis homini¬
b indicauit. Et hinc uob̃ os clausit.
qui mortuũ die quarto resuscitauit ⁊ &
ultra ñ moriturus die tercio resurrexit:
Et antequã moreret᷑ qualis uita mori¬
entes excipiat. tãquã ille quẽ nic hil la-¬
ter&: & in pauꝑe quiescente.⁊ indiuite ar-¬

Expanded text:
adepta vilescunt, amissa vanescunt? Utiadepta vilescunt, amissa vanescunt? Utimur eis et nos secundum peregrinationis nostrae necessitatem: sed non in eis gaudia nostra figimus, ne illis labentibus subruamur. Utimur enim hoc mundo tanquam non utentes , ut veniamus ad eum qui fecit hunc mundum, et in eo et quid apud inferos geratur, quis hominibus indicavit? Et hinc vobis os clausit, qui mortuum quarta die resuscitavit , et ultra non moriturus die tertio resurrexit, et antequam moreretur, qualis vita morientes excipiat, tanquam ille quem nihil lateret, et in paupere quiescente et in divite ar
Abbreviated transcription (Latin):
Qũauis enĩ ñdũ uenerit nr̃i gauti ple¬
nitudo. nec tam̃ mͦ sine gaudio relict si mꝰ
quia spe salui fact sumus Ideo & ipse
apłs qu ait. Si quod ñ uidemus sꝑamus
ꝑ patientiã ex pectamꝰ. dicit alio loco. Spe
gaudentes in tribulatione patientes. Ha¬
bentes gͦ talẽ spẽ multa fiditia utamur
Et sermo nr̃ in grã sit conditus sale.
Ut sciamus quẽ ad modũ oporteat unicuiq
respondere. Dicendũ .ẽ. em̃ eis quicũ
ꝑdidissent uł nnquã suscepissent susti¬
nentiã nob̃ sustinentib dñm. quia quot
qui sꝑamus eterna. quȩ cũ uenerint ñ tnͣ¬
sibunt: quia nec ipsa ueniunt s. semꝑ ma¬
nent: Nos autẽ ad illa ueniemꝰ cũ ꝑuiã
dñicã ista quę transcunt transierimus.
A uob̃ uͦ temporalia. nec sꝑari aliquats¬
do desinunt. Itam̃ crebro sꝑata uos falluñ:
Nec cessant uos in flammare funira ⁊ cor¬
rũpe uenientia : & torquere transeuntia:
nonne ipsa sunt quȩ concupita madescunt.

Expanded text:
i plenitudo: nec modo tamen sine gaudio relicti sumus; quia spe salvi facti sumus. Ideo et ipse Apostolus, qui ait, Si quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus; dicit alio loco, Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Habentes ergo talem spem, multa fiducia utamur : et sermo noster in gratia conditus sit sale, ut sciamus quemadmodum oporteat unicuique respondere . Dicendum est enim eis qui cum perdidissent, vel nunquam suscepissent sustinentiam, nobis sustinentibus Dominum quia quod quia speramus aeterna: quae cum venerint, non transibunt; quia nec ipsa veniunt, sed semper manent: nos autem ad illa veniemus, cum per viam dominicam ista quae transeunt transierimus. A vobis vero temporalia nec sperari aliquando desinunt, et tamen crebro sperata vos fallunt: nec cessant vos inflammare ventura, corrumpere venientia, torquere transeuntia. Nonne ipsa sunt quae concupita inardescunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Tradit᷑ gͦ ille excelstis. ꝑ quẽ facta sunt
oñia. Traditur ꝓpt̃ formã serui. in obꝑ¬
briũ hominũ & abiectio pleb̃. incontume¬
lias. inflagella. in mortẽ crucis. Docut
nos exẽplo suȩ passionis. cũ quanta pati¬
entia. in illo ambulemus : Et firmauit
nos exẽplo suȩ resurrectionis. quio ab
illo patient̃ sꝑare debeamus. Si em̃ quod
ñ utoemus sꝑanus. ꝑ patientiã ex pectamꝰ.
Quod ñ uidemus quid. ẽ: sꝑamus. S cor¬
pus sumus illiuis capitis. in quo iam ꝑfectũ ÷
quot sꝑamus. De illo eñi dictũ . ẽ. quod
sit caput corporis eccłiȩ. primogenitus
ipse primatũ tenens. Et de nob̾ dictũ. ẽ.
uos autẽ estis corpuis ap̃i & menbra. Si
aitẽ quod ñ uidemꝰ sꝑamꝰ ꝑ patientiã ex

Expanded text:
Traditus ergo ille excelsus, per quem facta sunt omnia, traditus propter formam servi in opprobrium hominum et abjectionem plebis, in contumeliam, in flagella, in mortem crucis docuit nos exemplo passionis, cum quanta patientia in illo ambulemus: et firmavit nos exemplo suae resurrectionis, quid ab illo patienter sperare debeamus. Si enim quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Quod non videmus quidem, speramus: sed corpus sumus illius capitis, in quo jam perfectum est quod speramus. De illo enim dictum est quod ipse sit caput corporis Ecclesiae, primogenitus, ipse primatum tenens . Et de nobis scriptum est: Vos autem estis corpus Christi et membra . Si autem quod non videmus speramus, per patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
lagello deficiamus. ut in resurrectione
suloeamus. Ita enĩ uerũ. ẽ. quoo flagellat
omnẽ filiũ quẽ recipit. ut nec ꝑprio filio
suo ñ pepcit. s ꝓ nob̃ om̃ib tradidit eum.
Intuenteᷤᷤ gͦ eum qui sine peccati merito
flagellatus. e̾. qui mortuus. ẽ. ꝓpt̾ delic¬
ta nr̃a. ⁊ resurrexit ꝓpt̾ iustificat̾ionẽ ñ r̃ã
ñ timeamus ne abiciamur flagellati. s po

Expanded text:
flagello deficiamus, ut in resurrectione gaudeamus. Ita enim verum est quod flagellat omnem filium quem recipit, ut nec Unico suo pepercerit, sed pro nobis omnibus tradiderit eum. Intuentes ergo eum, qui sine peccati merito flagellatus est, qui mortuus est propter delicta nostra. et resurrexit propter justificationem nostram , non timea
Abbreviated transcription (Latin):
cruciamini. credendo quod ñ uitetis. De¬
inde subiungunt quot cominemorauit
apłs.M antucemꝰ & bibamꝰ eras eñĩ mo¬
riem. S uide quid ipse cauendũ monue¬
rit. Corrũpunt inquit mores bonos collo¬
quia mala. Sobriz estote iusti & nolite
spes ⁊ eneruetur patientientia. & diuertatis
inuias prauas. immo uͦ mittes atq mai¬
sueti.tenete uias rectas quas uos dñs dod&.
De quib psalmus dicit. Dirig& m̾ansue¬
tos in iudicio docebit inites uias suas. Pati¬
entiã quippe in laborib huiuis uitȩ. sine qͣ
ñ potest custodire spẽ future uitȩ nemo:
potest ꝑpetuo retinere nis mitis atq mar

Expanded text:
cruciamini, credendo quod non videtis. Decruciamini, credendo quod non videtis. Deinde subjungunt quod commemoravit Apostolus: Manducemus et bibamus: cras enim moriemur. Sed videte quid ipse cavendum monuerit: Corrumpunt, inquit, mores bonos colloquia mala. Sobrii estote juste, et nolite spes, enervetur patientia, et divertatis in vias pravas. Imo vero mites atque mansueti tenete vias rectas, quas vos docet Dominus: de quibus Psalmus dicit, Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vias suas . Patientiam quippe in laboribus hujus vitae, sine qua non potest custodiri spes futurae vitae, nemo potest perpetuo retinere, nisi m
Abbreviated transcription (Latin):
Sustine dñm. uirilit̾ age & confortetur
cortuũ & sustine dñm. M und enĩ ꝓ¬
missa semꝑ fallunt. dĩ uͦ ꝓmissa nunquã
fallunt. S quia mundus quod pollicetur
hic uidetur daturus. toẽ. in hac terra
morientiũ in quanunc sumus. ds̃ autem
quod pollicetur interra uiuentiũ nobis
taturus. ẽ. multi fatigantur expectare
ueracẽ & ñ erubescunt. amare fallace
De talib dicit scriptura. Ue his qui poi¬
derunt sustinentiam & diuerterunt i
uias prauas. Cum etiã uirilit̾ agentib &
corde coꝵfortato dñm sustinentib filii
sempiternȩ mortis insultare ñ cessant: Lac¬
tantes suas delicias tẽporales. quȩ aotẽs
obdulcant fauces eoꝵ. postea uͦ amariores
felle inuenient eas. Dicunt enĩ nob. Ib
.ẽ. quod uob̃ ꝓmittitur pꝰ hanc uitã qͥ
huc inde reuersus . ẽ. & indicanit uera ũ
quȩ creditis. Ecce nos in ñrarũ uoluntam̃
sacietate letamur. Quia quod utdemus
sꝑamus. Nos autẽ in laborib continem:

Expanded text:
num, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Mundi enim promissa semper fallunt; Dei autem promissa nunquam fallunt. Sed quia mundus quod pollicetur, hic videtur daturus, id est, in hac terra morientium, in qua nunc sumus; Deus autem quod pollicetur, in terra viventium nobis daturus est: multi fatigantur exspectare veracem, et non erubescunt amare fallacem. De talibus dicit Scriptura: Vae his qui perdiderunt sustinentiam, et diverterunt in vias pravas . Cum etiam viriliter agentibus et corde confortato Deum sustinentibus, filii sempiternae mortis insultare non cessant jactantes suas delicias temporales, quae ad tempus obdulcant fauces eorum, postea vero amariores felle invenient eas. Dicunt enim nobis: Ubi est quod vobis promittitur post hanc vitam? Quis huc inde reversus est, et indicavit vera esse quae creditis? Ecce nos in nostrarum voluptatum satietate laetamur, quia quod videmus, speramus: vos autem in laboribus continentiae
Abbreviated transcription (Latin):
ingła. Ñdũ faccũ. ẽ. Quauis & illa duo
io :ͦ uocauit & iustificaiit. ñ in om̃ib
facta sunt de quib dicta sunt. Ad huc
enĩ usq infine̾ scł mult uocand sunt.¬
& iustificanoi. Et tam̃ uerba p̾terit tẽpo¬
ris posuit de reb etiã futuris. Tanquã
iã fecerit ds̃. quȩ iã ut fierent ex ȩterni¬
tate disposuit. ldo de illo dicit & ꝓpħa
ysaias. Qui fecit quȩ futura sunt. Qu¬
cũq gͦ in d̃ ꝓuidentissima dispositione
p̃sciti. p̃destinati. uocat. iustificati. glo
rificat sunt. Mondico etiã ñdũ renat.
si etiã ñ dũ nat. iã fili d̃ sunt. & om̃i¬
no ꝑire ñ possunt. Talib ds diligentib
eũ. om̃ia cooꝑatur in bonũ. usq adeo ꝓr¬
sus omia. ut etiam si qui eoꝵ deuiant &
exorbitant. etiã hoc ipsũ eis faciat ꝓfic̾e
in bonũ quia humiliores redeunt. atq¬
in doctiores. Discunt enĩ in ipsa uita ui¬
sta. cũ timoie se exultare debere. Non

Expanded text:
factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, rificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Talibus enim diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, usque adeo prorsus omnia, ut etiamsi qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim ipsa vita justa cum timore se exsultare debere, non
Abbreviated transcription (Latin):
uendũ ꝑuenire possimus. finis p̃cepti. ẽ
caritas de corde puro & conscientia bom
& fide ñ ficta: in ei foẽ trib ꝑ conscientu
bonaspes posita.ẽ. Fides gͦ & spes. & can¬
tas ad dm̃ ꝑdiicunt orantẽ. hoc. ẽ. creciꝙ¬
tẽ. sꝑantẽ. desid̾antẽ. & quȩ petat a dy

Expanded text:
uendum peruenire possimus, finis praecepti est uendum peruenire possimus, finis praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. in eisdem tribus pro conscientia bona spes posita est. fides ergo et spes et caritas ad deum perducunt orantem, hoc est credentem, sperantem, desiderant
Abbreviated transcription (Latin):
in enarrabilib int̃pellare. sic intelligat᷑
ut dix: idest quia gemitib scõꝵ desto eri¬
orũ int̾ pellare scõs facit: quib affectũ
piũ grãe sp̃at infunoit. S cũ similes
locutionũ modos. quando ꝑ efficientẽ
significatur id quod efficitur. Sicut fri¬
gus pigrũ dicimus qr pigros facit. & diẽ
tristẽ uł letũ. qr tristes uł letos facit.
etiam de scripturis scĩs cominemorauerĩ.
ub d̾s dicit ad abraham. Nunc cognou.
quod nichil.ẽ. aluro. quã nunc ut
cognosceres feci. Nunc eñi tunc dĩ di¬
cendus. ẽ. cognouisse. quod antequã fie¬
r& nunqͣm potuit ignorare ⁊ Beata uita¬
querenta. ẽ. hȩc a dño deo petenda: quio
sit beatũ. eẽ: a multis multa sunt dispu¬
tata. Si nos ado multos ⁊ ad multa ut qd
imus.  Breuit̾ inscriptura dñ ueractt̃s a
in ipsius. In ipso ppło ut simus atq ao
eũ contemplandũ & cum eo sine fine ini¬

Expanded text:
inenarrabilibus interpellare sic intelligatur, inenarrabilibus interpellare sic intelligatur, ut dixi, id est, quia gemitibus sanctorum desideriorum interpellare sanctos facit, quibus affectum pium gratiae spiritualis infundit. Sed cum similes locutionum modos, quando per efficientem significatur id quod efficitur; sicut frigus pigrum dicimus, quia pigros facit; et diem tristem vel laetum, quia tristes vel laetos facit; etiam de Scripturis sanctis commemoraverim, ubi Deus dicit ad Abraham, Nunc cognovi ; quod nihil est aliud quam, Nunc ut cognosceres feci: non enim tunc Deus dicendus est cognovisse, quod antequam fieret nunquam potuit ignorare: ququaerenda est, haec a domino deo petenda. quid sit beatum esse, a multis multa sunt disputata; sed nos ad multos et ad multa ut quid imus? breuiter in scriptura dei ueraciterque  ipsius. in ipso populo ut simus atque ad eum contemplandum et cum eo sine fine ui
Abbreviated transcription (Latin):
gemimꝰ. quia miseri sumus: & grãs sp̃u
sc̃o. quia caritate ecerui scħ: facit nos ge¬
mere: ꝓpt̃ quod dictus. ẽ. gemere. Fac̃
clamare. ꝓpt̃ quot dictus . ẽ. clamans.
Facit nos agnoscere dm̃. ꝓpt̾ quod dictũ
.ẽ. immo cognit adõ. Facit abraham
ds cognoscentẽ: ꝓpt̃ quod e dixit. Nunc¬
mͦ cognou. lam ante responderã scđm¬
nulla hora. nullũ momentũ tp̃ris inue¬
nitur. quo ñ ascĩs dõ orationes ubicũq
funtant᷑: Ab aliis hic ab aliis alib. Cũ
tam̃ ab orationib scõꝵ nullũ sit tempus
iminune. Quando quidẽ dieb & noctib
c̃aliicibo acceptoreficiuntus. alii quod lib&
alii agunt. ali dormiunt. ñ utiq dest̃.
quos desidium scm̃ orare compellat. Ita
fit ut sp̃s sc̃s qu ubiq om̃ib ad est. ali¬
quantulũ cessare a gemitib ñ sinatur
qd̾. ẽ. exctremȩ miserie. cũ ꝓ quib cunq
orationib cogitur gemere: nisi gemitib

Expanded text:
gemimus, quia miseri sumus. Et gratias Spiritui gemimus, quia miseri sumus. Et gratias Spiritui sancto, quia charitate aeterni saeculi facit nos gemere, propter quod dictus est gemens. Facit nos clamare propter quod dictus est clamans. Facit nos cognoscere Deum, propter quod dictum est, Imo cogniti a Deo. Facit Abraham Deus cognoscentem, propter quod ei dixit, Nunc cognovi. nulla hora, nullum momentum temporis invenitur, quo non a sanctis orationes Deo ubicumque fundantur, ab aliis hic, ab aliis alibi. Cum tamen ab orationibus sanctorum nullum sit tempus immune, quandoquidem diebus et noctibus, cum alii cibo ac potu reficiuntur, alii quodlibet aliud agunt, alii dormiunt, non utique desunt quos desiderium sanctum orare compellat; ita fit ut Spiritus sanctus, qui ubique omnibus adest, aliquantulum cessare a gemitibus non sinatur, quod est extremae miseriae, cum pro quibuscumque orantibus cogitur gemere: nisi gemitibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽclamantẽ nis clamare facientẽ: do exẽ¬
plũ locutionis huius. Nonne dc̃ om̃iũ est¬
p̃scus futuroꝵꝰ Quis hoc negabit insaniꝰ:
tam̃ ait apłs. Nunc autẽ cognoscentes dm̃.
imino cogniti a deo. Si nunc eos cognouit
d̾s. ñ eos cognouerat. ñ elegerat. ñ p̃desti¬
nauerat ante mauio constitutionẽ: s sic
dixit. Nunc autẽ cognoscentes dm̃: ummo
cogniti a deo: at intelligerent om̃ fecisse
in eis cognitionẽ suamCognoscentes om̃.
Quto. ẽ. cognoscentes dm̃ꝰ Nolite tiob̾ ar¬
rogare. nolite suꝑbire cogniti estis adeo.
Quit est cogniti estis adeo: Cognitores
suos dt̃ uos fecit. Ds uob̃ dedit ut cognos¬
holo caustũ abraa̾m dicit ei ds̃. Nunc cog¬
noui. Ipsa. ẽ. tota d̃i pscientia. tunc cog¬
nis eruditus agnosceres. de gemitib illis
quib dictũ. ẽ. gemitib interpellare spm̃
scm̃. ñ eum faceres miserũ. Quid eñi ẽ. ali¬
ito semꝑ gemens quã semꝑmiser. Edeo nos

Expanded text:
antem, nisi, clamare facientem? Do exemplum locutionis hujus. Nonne Deus est omnium praescius futurorum? Quis hoc negabit insanus? Tamen ait Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Si nunc eos cognovit Deus, non eos noverat, non elegerat, non praedestinaverat ante mundi constitutionem. Sed sic dixit, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo; ut intelligerent Deum fecisse in eis cognitionem suam. Cognoscentes Deum. Quid est, Cognoscentes Deum? Nolite vobis arrogare, nolite superbire: Cogniti estis a Deo. Quid est, cogniti estis a Deo? Cognitores suos Deus vos fecit: Deus vobis dedit ut cognosholocaustum Abraham, dicit ei Deus, Nunc cognovi. Ipsa est tota Dei praescientia? tunc cognis eruditus agnosceres, de gemitibus illis quibus dictum est gemitibus interpellare Spiritum sanctum, non eum faceres miserum. Quid enim est aliud, semper gemens, quam semper miser? Ideo nos
Abbreviated transcription (Latin):
etiam eius coapłs pecrus. In quẽ mͦ inquit
ñ uidentes creditis. Quẽ cũ uioeritis
exultabiti ĩ gautio inenarrabil & hono¬
rato: Perciientes mercedẽ fides: saluten
animarũ ur̃arum. Si gͦ nunc tempꝰ. ẽ.fi¬
dei. salus autẽ animarũ merces. ẽ. fides.
quis dubit& in fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑti¬

Expanded text:
rus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem o
Abbreviated transcription (Latin):
le. ut ne puncto quidẽ tẽporis consistat
inse. ꝓcul dubio tale. ẽ. ut optemus re-¬
dẽptionẽ illius. qua sit aliquando ñ tale.
s quale erit aliquando. quale toe apłs
dicit alio loco. Oportae corruptibile hoc.
induere incorruptionẽ. & mortale hoc
induere immortalitatẽ. Corpus iã cȩ

Expanded text:
le, ut ne puncto quidem temporis consistat in se, procul dubio tale est, ut optemus redemptionem illius, qua sit aliquando non tale. Sed quale erit aliquando? Quale idem apostolus dicit alio loco: «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem» . Sed etiam c
Abbreviated transcription (Latin):
expectantes redẽptionẽ corporis nr̃i. Quid
enꝰ ñ tum redẽptiis es o paule: Hondũ
ꝓte p̾cium ꝑsoluitũ. ẽ ;Nonne sanguis
ille iam fusus. ẽ: Nonne ipsũ. ẽ. p̾ ciũnr̃m.
omiũ e P lane ipsum. S qͣuio ait. Spe eñi
salui fact sumus. Spes autẽ quȩ utdetur
ñ .ẽ. spes. Quod eñ uidoe quis quid sꝑat:
diautẽ quod ñ utdemus sꝑamus. ꝑ patien¬
tiam expectamus. Quto aute expectat ꝑ
patientiã. Salutẽ. Cituis res salutẽ ĩpsius
corporis. Quia hoc dixit. redẽptionẽ
corporis nr̃i. Si salutẽ corporis expecta¬
bat. ñ erat salus illa quã habebat. Esti¬
ries. sitis. interficit. s subuentũ ñ erit. Me¬
dicamentũ eni fanus. ẽ. cib & medicam̃¬
tum sitis. ẽ. potus. & medicam̃tũ fatiga¬
tionis. ẽ. somniis. Detrahe ista medica¬
menta uide si ñ int̾ficiunt illa quȩ exi¬
stunt. S sepositis istis ñ sunt morb: est
sanitas. Si autẽ habes aliquit quod te
possit interficere nis mantucaueris.

Expanded text:
redemptionem corporis nostri. Quid enim? Nondum redemptus es, o Paule? nondum pro te pretium persolutum est? Nonne sanguis ille jam fusus est? nonne ipsum est pretium omnium nostrum? Plane ipsum. Sed vide quid ait: Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt qui patientiam exspectamus . Quid autem exspectat per patientiam? Salutem. Cujus rei salutem? Ipsius corporis: quia hoc dixit, redemptionem corporis nostri. Si salutem corporis exspectabat, non erat salus illa quam habebat. Esuries, sitis interficit, si subventum non fuerit. Medicamentum enim famis est cibus, et medicamentum sitis est potus, et medicamentum fatigationis est somnus. Detrahe ista medicamenta, vide si non interficiunt illa quae existunt. Si sepositis istis non sunt morbi, est sanitas. Si autem habes aliquid quod te possit interficere, nisi manducaveris;
Abbreviated transcription (Latin):
Factȩ sunt mich lacrimȩ meȩ panesdie
ac nocte. t lauabo ꝑ singłas noctes lectũ
meum. lacrimis meis stratũ meũ rigabo ..
gemitus meus ñ .ẽ. absconditus ate. Et.
dolor m̃s renouatus. ẽ: Aut uͦ ñ eus filiist̃
qui ingemȩscunt grauati. in quo nolunt
spoliari. s suꝑ uestiri. ut ab sorbeatur mor¬
talehauita: Nonne ipsi sunt. qui prinituas
habentes sp̃s insemet ipsis ingemescunt
adoptionẽ expectantes redeptionẽ corpo¬
ris sui: Apl̃s saluos nos dicit factosꝑla¬

Expanded text:
e panes die ac nocte, etc.: Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis stratum meum rigabo, etc.: Gemitus meus non est absconditus a te, etc.: Dolor meus renovatus est? Aut vero non ejus filii sunt qui ingemiscunt gravati, in quo nolunt spoliari sed supervestiri, ut absorbeatur mortale hoc a vita? Nonne ipsi sunt qui primitias habentes Spiritus in semetipsis ingemiscunt, adoptione exspectantes redemptionem corporis sui? Apostolus salvos nos dicit factos
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝓfuit xp̃s s ad huc gemis. ⁊ quomodo
saluator saluũ te fecit.: Qui gemit at¬
huc egrotat. Subiunx it ⁊ ait. Spe en̾i
salui facti sumus. Spes autẽ quę urtec᷑
ñ .ẽ. spes. Quod enĩ uid& quis quid sꝑat :
Si autẽ qtł ñ uidemus sꝑamus. ꝑ pati¬
entiam ex pectamtis.cce quare gemunꝰ.
&e quomͦ gemimus. Quia quod sꝑamus
iam quidẽ expectamꝰ. s nrdũ tenemus. &
donec teneamus intempore suspiramus. qr
desidãmus. quod ñdũ teneamiis. Quare :
quia spe salui facti sumus. Iam caro sup̃ta
de nob̾ in dño ñ spe s re salua facta. ẽ.
Resurrexit eñ ⁊ ascendit in capite nr̃o.
caro nr̃a salua ii mẽbris ad huc saluanda ẽ.
Secura gaudeant mẽbra. quia a capite

Expanded text:
t Christus, si adhuc gemis; et quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit et ait, «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Ecce quare gemimus, et quomodo gemimus; quia quod speramus, jam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et donec teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite
Abbreviated transcription (Latin):
cimus ad optionẽ expectantes redẽptionẽ
corporis nt̃i. E emebat gͦ & ipse. & ge¬
munt om̃s ftoeles. ad optionem expectan¬
tes redẽptionẽ corporis sui. Qlbi gemunt. ⁊¬
in ista mortalitate: quã redẽptionẽ expec¬
tant corporis sui: quȩ p̾cessit in dño qui
refurrexit a mortuis : & ascendit incelũ.
Hoc nob̃ antequã redclatur. necesse. ẽ.

Expanded text:
 adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam re
Abbreviated transcription (Latin):
spes. Si redẽptor nr̃ ille dr̃. captiui de¬
nebamur. Ub gͦ tetiebamur. ut ille ue¬
nir&e redimere captiuos. Ub tenebam᷑
forte apud barbaros. peiores barbaris.
diabolus ⁊ angłi eius. Ips antea tenebant¬
tenebant genus humanũ. Ab his rede¬
mit nos qui ñ aurũ ñ argentũ. s sanguinẽ
gemus. Et em̃ ipse p̃cipue gemit in ista
captiuitate. suspirans etertiȩ ihrłm. &
docuit nos gemere ex roso spiritu. quo ⁊
ille impletus gemebat. Hoc eni ait. Oĩs
creatura congemiscit. & dolet usq nunc.
Et iterũ. Clanitati enĩ creatura subiecta
.ẽ. ait ñ sponte .s. ꝓpt̾ eum qui subiecit
in spe. Omnẽ creaturã dixit itihominib
etiam ñdũ credentib. s tam̃ creditaris:
Ingemescere creaturã in laborib. Nun

Expanded text:
 Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem gemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, suspirans aeternae Jerusalem; et docuit nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩt̾nũ ñ laborab̾. Breuis ẽ. molestiatua:
ȩt̾na erit bĩtudo tua. Ad modicũ doleb̾.
sine fine gaudeb̾. S int̾ molestias inci¬
pis lab: ꝓponit᷑ exẽplũ passionũ tp̃i.
Uide qͥd ꝑte ꝑtulit: qͥ qͣre ꝑferret. ñ hab̾t.
ñtacũq paciaris. ñ ꝑuenies ad illas in¬
sultationes. ad illa flagellaͥ ad illã igno¬
miniosã uestẽ: ad illã spitieã coronã.
anciqͥ scelerat crucifig̾ent᷑:. mͦnullꝰ qrua¬
figit᷑: honorata.ẽ: ⁊ fuuta. finitaẽ inpe¬

Expanded text:
rnum non laborabis: brevis est molestia tua, aeterna erit beatitudo tua: ad modicum doles, sine fine gaudebis. Sed inter molestias incipis labi? Proponitur exemplum et passionum Christi. Vide quid pro te pertulit, qui quare perferret non habebat. Quantacumque patiaris, non pervenies ad illas insultationes, ad illa flagella, ad illam ignominiosam vestem, ad illam spineam coronam, antiquis scelerati crucifigerentur, modo nullus crucifigitur. Honorata est, et finita. Finita
Abbreviated transcription (Latin):
in homine. & om̃ia uanitas. Quȩ habun¬
dantia hõis in om̃i labore suo. qͦ ipse labo¬
rat suibsole. Aniste fortassis hoc erat. ut
ñsit eiꝰ uita subsole. uͥ oĩa uanitas. s i illo
sit in qͦ se uiuificari pecit: Ille qͥppe as¬
cendit ñ tantũ suꝑ solẽ s suꝑ om̃s cęlos¬

Expanded text:
in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super sole
Abbreviated transcription (Latin):
exsecuti sumꝰ siue alia aliꝗͣ huiꝰ capituls
expositio p̃ferat᷑. id tantũ cauendũ.ẽ.
ne uiolet aut uulneret catholicã fidẽ.
Scio enũ uanos ħeticos. de hoc capitulo
multa impia ⁊ inepta iactasse.¬

Expanded text:
secuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse.
Abbreviated transcription (Latin):
lonẽ expectantes. redep̃tionẽ corꝑis
nr̃i. id.ẽ. ut ⁊ ipsũ corpꝰ accipiens benesi¬
ciũ adoptioĩs filioꝵ qͣ uocati sumꝰ. totos
nos lib̾atos tnͣsactis oĩb malis molestũs
ex om̃i parte dĩ filios. ẽẽ manifestet.
Spe eñi salui facti sumꝰ. Spes aũ q̃ uidet᷑

Expanded text:
tionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃. Timor gͦ ille seruilis. ẽ: & iõ in illo
qũauis dõ eredat᷑ mn tñ iusticia diligit᷑ .s
dãpnatio timet᷑. filii uͦ clamant abba
pat̃. Quarũ duarũ uocũ. una. ẽ. ex cir.¬
cũcisiõe. alt̾a ex p̃putio iuide pͥmũ &
greci: qm̃ unꝰ.ẽ. dĩ qͥ iustificat cirũcisi¬

Expanded text:
pater. timor ergo ille seruilis est et ideo in illo quamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio timetur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uocum una est ex circumcisione, altera ex praeputio, Iudaei primum et Graeci. qu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ agunt᷑ hi filii s̃ dĩ : sic tñ spũdĩ ex¬
citant᷑. & tanquã filii dĩ ꝑficiunt ad
dm̃: ut etiã spũ suo maxime aggrauani¬
te corruptibili corꝑe tanquã filii hoĩs.
inqͥbdã humanis motib deficiant
ad se ipsos: & ideo parent. Int̃. ẽ. qͥdẽ
qͣtitũ. Neq enĩqr peccatũ. ẽ. om̃e cri¬
m̃ꝰ ideo crim̃ .ẽ. etiã oẽ peccatũ. Itaq¬
scoꝵ hominũ uitã qnͣdiu in hac morte
uiuit᷑. inueniri posse dicunꝰ sine cri¬
mine: peccatũ aũ si dixerimꝰ qr̃ habemꝰ:

Expanded text:
guntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimesanctorum hominum vitam, quandiu in hac morte vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine. Peccatum autem si dixerimus quia non habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
qiꝰ apparuerit similes eierimꝰ : q̃muid ebimꝰ
eũ sicuti.ẽ. Ipsa. ẽ. reuelatio filioꝵ dĩ. ꝗͣ
nc̃ expectat expectatio create: qd̾ ñ crea¬
tura reuelationẽ expectet alteriꝰ nature
q̃ ñsit creatura: s ipsa qͣlis nc̃ ẽ. expectat
qͣndo sit qͣł futã. ẽ. tãꝗͣ si dic̾et oꝑante pictore
subiectis sͥ colarib. et ad opꝰ eiꝰ paratis.
res er̃: s tantũ qd̾ aliã dignitatẽ habe¬
bt̃. U anitati aũ inqͥt creatã subieta. ẽ.
Hoc.ẽ. illud. Ñ anitas uanitas uanitantiũ
& oĩa uanitas : q̃ habundantia. ẽ. hõi
in oĩ labore suo quẽ tose laborat subso¬
le: cui dictũ. ẽ. in labore manducab̾ panẽ.
Uanitati gͦ creat᷑a subiecta. ẽ: ñ sponte.
Bene additũ. ẽ. ñ sponte. Hõ qͥppe spon¬
te peccauit: s ñ sponte dapnatꝰ.ẽ. Pec¬
catũ itaq fuit spontaneũ. contͣ p̃ceptũ
fac̾e u̾itatis : peccati aũ pęna stibici falla¬
eiȩ. N enĩ sponte creatura uanitati sub

Expanded text:
 apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, res erunt; sed tantum quod aliam dignitatem habebunt. 3. Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte creatura sub
Abbreviated transcription (Latin):
dũ inuiriar̃ laceratioẽs. ⁊ c̃tumeliarũ
aculcos ꝑ patiertiã sustinemꝰ: dũ neglec¬
tis atq reiectis uoluptatibꝰ nr̃is ꝓfructu ma¬
tris eccłȩ laboramꝰ⁊ qͥcqͥd innob̾ in hac atq
huiꝰmod attricione dolet : creatura. ẽ.
Dolet enĩcorpꝰ & aiã q̃ utiq ereatura. ẽ. &
expectat reuelationẽ filioꝵ dĩꝰ id expec
tat qͣndo appareat qd̾ uocatũ. ẽ: in eagła
ad ꝗͣ uocatũ.ẽ. Quia enĩ filiꝰ dĩ unigenitꝰ
uocam᷑ creat᷑a. ante illã euidentiã głȩ : &
distinctȩ uocam᷑ filii diꝰ ꝗͣuis hoc ad opti¬
one meream᷑. Nã iue uiugenitꝰ: nat̾a filiꝰ
.ẽ.Gexpectatio create. id÷ ex pectatio
nr̃a. reuelationẽ filioꝵ dĩ expectat. id ÷

Expanded text:
dum injuriarum lacerationes, et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus; dum neglectis atque ejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus: quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei, id  quando appareat, quod vocatum est in ea gloria, ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura filius est. Ergo exspectatio creaturae, id est, exspectatio nostra revelationem fi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ legẽ: & peccatũ ut appareat pecentũ.
catũ ꝑ legẽ cognouit. qd̃ ignorat: Qm
apparet peccatũ qd̃ ignorat᷑. Sic enim
dictũ.ẽ. ignoro. ñ facio: qr nulla c̃sensi¬
one id ego ipse cõmuto ÷ qͦmͦ dicturꝰ ẽ.
dñs impiis ñ noui uos. quẽ ꝓculdubio
latere nichil pot̃: ⁊ sic̃ dictũ. ẽ. eũ qͥn
nou̾at peccatũ. qd̾. ẽ. ñ fecerat. neq
enĩ ñ nou̾at. qd̾ arguebat. His atq hui¬
modi in istã scripture apłicȩ circũstas.¬
tiã diligent̃ c̃sid̾atis: recte intelligitur
apłs ñ quidẽ se solũ insua ꝑsona ueni

Expanded text:
pareat peccatum, ccatum per legem cognouit, quod ignorat? quomodo apparet peccatum, quod ignoratur? sic ergo dictum est \'ignoro\' \'non facio\', quia nulla consensione id ego ipse committo, quomodo dicturus est dominus impiis: nonouiuos, quem procul dubio latere nihil potest, et sicut dictum est: eum qui non nouerat peccatum, quod est \'uon fecerat\'; neque enim non nouerat quod arguebat. His atque huiusmodi in ista scripturae apostolicae circumstantia diligenter consideratis recte intellegitur apostolus non quidem se solum in
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. latine pat̾. & fortasse dñs ꝓpt ali¬
qd̃ sacram̃tũ utrũq dix̃. uolens osten¬
đe illã se tristiciã inꝑsona sui corꝑis
id. ẽ. eccłe suscepisse: cui factꝰ ẽ. lapis
angłaris. uenienti ad eũ partĩ ex hebre¬
is. ad qͦs ꝑtinet qd̃ ait alba: partĩ exgex¬
tib ad qͣs ꝑtinet qd ait pat̾. Etiã pau

Expanded text:
e pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. eti
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uoluerint: ⁊ qͣnͣtũ ꝑmissi fuerint pecea¬
tores. Confirmat iꝰtos diĩs. Qͥcqͥd accid̾it iꝰto:
uoluntati diuinȩ depucet: ⁊ñ potestati ini-¬
mi. Seuire ille pot̃. ferire si ille noluerit:
suũ quẽadinodũ excipiat. Quẽ enĩ dilig̃
dñs corrip̃. fagellat aũ omnẽ filiũ quẽ re
ap̃. Qd sg̃ plaudit iniquus: q flagellũ
ͥ ae ulo fec̃ pat̃ m̃s : Illũ ad sũpsit admi¬
nft̾iũ: me ẽrudit ad patrimoniũ. Nec at¬
tend̾e debemꝰ qͣntũ ꝑmittat iniustis.s

Expanded text:
fuerint peccatores: confirmat justos Dominus. Quidquid acciderit justo, voluntati divinae deputet, non potestati inimici. Saevire ille potest: ferire, si ille noluerit, suum quemadmodum excipiat: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium quem re ergo plaudit iniquus, quia flagellum sibi de illo fecit Pater meus? Illum assumit ad ministerium, me erudit ad patrimonium. Nec attendere debemus quantum permittat injustis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Clamor iste cordis. ẽ: ñ fauciũ. ñ
labioꝵ. Intꝰ sonat inauribꝰ dĩ. Clauso
ore labũsq immotis: susanina ista uo¬
ce clamabat. Cor clamet. pat̾ nr̃ qͥ es
inçȩlis. Quare ñtantũ pat̃: Qͥd sͥuult
alb̾a pat̃. Si em̃ q̃ras qͥd sit abba: re¬
spondet᷑ tͥ. pat̃. Abba em̃i s. ebraice:
pat̃ dr̃. Quare utrũq uoluit apłs di
cere : Quia uidebat lapidẽ angula¬
.ẽẽ. incapt̃ angł: ñ sine causa angła

Expanded text:
t. Clamor iste cordis est, non faucium, non labiorum: intus sonat, auribus Dei sonat. Clauso ore labiisque immotis, Susanna ista voce clamabat . Cor clamet, Pater noster qui es in coelis. Quare non tantum Pater? Quid sibi vult Abba Pater? Si enim quaeras quid sit abba, respondetur tibi, pater. Abba enim Hebraice pater dicitur. Quare utrumque voluit Apostolus ponere? Quia videbat lapidem angulaest in caput anguli , non sine causa angula
Abbreviated transcription (Latin):
subiect sumꝰ interĩ uanitati. Creat᷑a ista
sp̃italis. animalis. corporałq om̃is in ho¬
mine. ẽ. ummo homo. ẽ. Sponte peccauit.
⁊ itumica facta .ẽ. u̾itati. S ut m̾ito puni¬
ret᷑. ñ sponte subiecta. ẽ. uanitati. Deniq
pꝰ pauca. Non solũ aũ inqͥt. s et nos ipsi
pͥmicias sp̃i habentes. id. ẽ. qͥ ñdũ qͥdẽ
ex toto qͦd sumꝰ s ex ea parte qͣ peccoribꝰ¬

Expanded text:
 ista spiritualis, animalis, corporalisque omnis in homine est; imo homo est. Sponte peccavit, et inimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique post pauca, «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui nondum quidem ex toto quod sumus,