comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
canta qd cantas. inspice si potes dedecus
fornicationis tuȩ. In uitauit it te dotrina
demors mendaciloquoꝵ. ad fictas domos
angłoꝵ. ubi flat aura. & ad campos ubi
scatent aromata. cuꝰ arbores & montes.
mãria ⁊ flumina. dulce nec tar fluunt ꝑ
cuncta scła. Et credidisti. & fuixisti hȩc
in corde tuo. ubi uanis recordationib lux¬
uriata & dissoluta iacteris. Cum it quȩ¬
dam talia dicunt᷑. de in effabili affluentia
sp̃aliũ delitiarũ: utiq in enigmate dicũ¬
tur. ita ut nouerit animꝰ qui talib exer¬
cetur. ẽẽ aliud̃ qđ ibi querendũ & in¬
tellegendũ sit. siue corporeis sensib in
ueritatẽ corporali tale quid demonstrit᷑
sicut ignis in rubo. de uirga serpens. de
aut capitis eiꝰ & frondes multitudinis p̃ac¬
tis. & consequentis a sellum es: siue in sp̃u
imagines corpoꝵ. uł in somno uł in excasi s̃¬
gurate ostendant᷑. sicut iacob scala & din¬

Expanded text:
canta, quod cantas, et inspice, si potes, dedecus canta, quod cantas, et inspice, si potes, dedecus fornicationis tuae. inuitauit enim te doctrina daemoniorum mendaciloquorum ad fictas domos angelorum, ubi flat aura salubris, et ad campos. ubi scatent aromata, cuius arbores et montes, maria et flumina. dulce nectar fluunt per cuncta saecula. et credidisti et finxisti haec in corde tuo, ubi uanis recordationibus luxuriata et dissoluta iacteris. cum enim quaedam talia dicuntur de ineffabili adfluentia spiritalium deliciarum, utique in aenigmate dicuntur. ita ut nouerit animus, qui talibus exercetur. esse aliud, quod ibi quaerendum et intellegendum sit, siue corporeis sensibus in ueritate corporali tale quid demonstretur, sicut ignis in rubo et de uirga serpens. de aut capitis eius et frondes multitudinis praecedentis et consequentis asellum eius: siue in spiritu per imagines corporum uel in somnio uel in extasi figurate ostendantur, sicut Iacob scalae et Dani
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi & ipsos duodecim annos quosdã deos
ꝓfitens. ternos ꝑ iiͦi. tractus. quib ille
unꝰ circũcingit᷑. Quẽ quomͦ in mensum
faciatis. quc̃ sic circũdatũ dicitis: numꝗ̃ in¬
uenire potuistis. Ad iungis &̃ in mimera¬
biles regnicolas & doꝵ agmina. & angłor
cohortes. Quȩ omnia ñ ꝯdidisse dicis dm̃.
s de sua substantia genuisse. Ita ꝯiunceri
innumerabiles deos colere. ñ ferendo sanã
doctrinã. qua docet᷑ unus. de uno dõ natꝰ
filius. & utriusq sp̃s sc̃s. Quos tñ non
solum innumerabiles ÷ s nec tres dõs fas
ẽ dicere. Quoꝵ ÷ ñ solum una eadem sub¬
stantia: s etiã una eadẽq oꝑatio. ꝑ ipsam
ꝓpriã unã eandẽq substantiã. ꝑ creaturã
uͦ corporalem. & demonstratio singłoꝵ.
Hȩc tu ñ intelligis. ñ capis. Noui plena es.
in hebriata es. ingurgitata es. fabuloso
sacrilegio. Digeras aliq̃n quod exalas.
et ce iam obruere calib desinas: Interim

Expanded text:
ubi et ipsos duodecim magnos quosdam deos ubi et ipsos duodecim magnos quosdam deos profiteris, ternos per quattuor tractus, quibus ille unus circumcingitur. quem quomodo inmensum faciatis, quem sic circumdatum dicitis, numquam inuenire potuistis. adiungis etiam innumerabiles regnicolas et deorum agmina et angelorum cohortes: quae omnia non condidisse dicis deum, sed de sua substantia genuisse. Ita conuinceris innumerabiles deos colere, non ferendo sanam doctrinam, qua docetur unus de uno deo natus filius et utriusque spiritus sanctus. quos tamen non solum innumerabiles. sed nec tres deos fas est dicere: quorum est non solum una eademque substantia sed etiam una eademque operatio per ipsam propriam unam eandemque substantiam, per creaturam uero corporalem etiam demonstratio singulorum. haec tu non intellegis, non capis: noui, plena es, inebriata es, ingurgitata es fabuloso sacrilegio. digeras aliquando quod exhalas, et te iam obruere talibus desinas; interim
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ nominib delectati turpissimi cordis
fornicatione uoluteris: An ñ recordaris
amatoriũ canticũ tuũ. ubi describis maxi¬
mũ regnantũ regẽ. sceptrigerũ ꝑ hennẽ
floreis coroneis cunctũ. & facie rutilantem :
Quẽ si solũ talẽ amares. erubescendũ tibi eẽt
Nam &̃ uir unus floreis coronis cictus.
pudice ꝯiugi displiceret. Neq it po teᷤ
dicere hoc aliqua mystica significatione
ita dictũ. uł ita demonstratũ. cum tibi
p̃cipue landare manicheus ñ aliud sole¬
at.nͥ quod remotis figurarũ integuiñtiᷤ
ipse tibi ueritatẽ nudã ⁊ ꝓpͥam loqueret᷑.
ꝓprie gͥ cantas dm̃ regẽ sceptigerũ. Noribꝰ
coronatũ. Ponat saltem sceptrũ. qñ coro¬
nis floreis cingit᷑. Non decet regiȩ uirgȩ
seueritatẽ. illa luxurie mollitudo. Huc
accedit. q non ate solus ad amatus est.
Sequeris it cantando. & ad iũgis duodecim
secla florib auestita. & canorib plȩna. &
infaciem patris flores suos iactantia.

Expanded text:
deorum nominibus delectata turpissimi cordis fornicatione voluteris? Annon recordaris amatorium canticum tuum, ubi describis maximum regnantem regem, sceptrigerum perennem, floreis coronis cinctum et facie rutilantem? quem si solum talem amares, erubescendum tibi esset; nam etiam uir unus floreis coronis cinctus pudicae coniugi displiceret. neque enim potes dicere hoc aliqua mystica significatione ita dictum uel ita demonstratum, cum tibi praecipue laudari Manichaeus non ob aliud soleat, nisi quod remotis figurarum integumentis ipse tibi ueritatem nudam et propriam loqueretur. proprie igitur cantas deum regem sceptrigerum, floribus coronatum. ponat saltem sceptrum, quando coronis floreis cingitur; non decet regiae uirgae seueritatem illa luxuriae mollitudo. huc accedit, quia non a te solus adamatus est; sequeris enim cantando et adiungis duodecim saecula floribus conuestita et canoribus plena et in faciem patris flores suos iactantia.
Abbreviated transcription (Latin):
suos inscripturis scĩs de filio suo. qui factus
est eiex semine dd scãm carnẽ: ex aceto ue¬
teri. Quis hoc sustineret audire. nͥ nos ꝯso¬
laretur idem dicens. oportet et hereses esse
ut ꝓbati manifesti fiant inuob̃. S quid
opus est eadem iam suꝑuiᷤᷤ satis dicta repe¬
tere: Ilam pannũ nouũ & uestim̃tũ uetus.
& uinũ nouũ & utres ueteres. ñ duo testam̃¬
ta siginificare. s duas uitas & spes duas. ad
duo uͦ cestam̃ta intelligenda: illam datam
ni patri¬
familias. ꝓferenti de chesa¬
ro suo no¬
ua & uetera. Ex his quȩ ant
diximus
recordet᷑ qui potuerit. uł cer¬
te re¬
censeat qui uoluerit. Duas eñ
quis habendas putauerit. ut a
dõ seruiat. & illam ñ capit. et cum hȩc aliqu
tribulatione fuerit ꝑturbata. deficiens
hõ amittet aẽ illam. Inde ÷ et illudille¬
mo potest duob dñis seruire. Quod ex posi¬
it dicens. ñ potestis dõ seruire et mãmone
Uetus aut̃ testam̃tum recte intelligentib ꝓpbe¬

Expanded text:
suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, ex aceto uetere. quis hoc sustineret audire, nisi nos consolaretur idem dicens: oportet qu haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis? sed quid opus est eadem iam superius satis dicta repetere? nam pannum nouum et uestimentum uetus et uinum nouum et utres ueteres non duo testamenta sduo vero Testamenta intelligenda illam datam st patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , ex his quae ante diximus, recordetur qui potuerit, vel certe recenseat qui voluerit. Duas enim spes si quis habendas putaverit ut et Deo serviat; haec illam non capit, et cum haec aliqua tribulatione fuerit perturbata, deficiens homo amittet etiam illam. Inde est et illud: Nemo potest duobus dominis servire. Quod exposuit dicens, Non potestis Deo servire et mammonae . Vetus autem Testamentum recte intelligentibus prophe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ miscđiam p̃stabo cui misericors fuero.
Cum gͦ pͣmisisset quod in ͤ cusse retinen¬
dũ est: non ẽẽ iniquitatẽ apud dm̃
paulopꝰ attende quid dicat: si aut̃ uoles
ds̃ ostendere iram ⁊ demonstrare poten¬
tiam suã tulit in multa patientia uasa
irȩ quȩ ꝑfecta sunt inꝑdicionẽ. et ut¬
notas faceret diuitias głȩ suȩ in uasa
certe hic nullomͦ dici potest aliũ dñi
eẽ qui ostendit iram ⁊ demonstrat poͬ¬
tentiã suã in uasis quȩ ꝑ fecta suit ad
ꝑditionẽ. ⁊ alium qui ostendit diuitiaᷤ
in uasis miscłiȩ. Nam unũ eundẽq
dm̃ facere utrũq apłica doctrina testa¬
cur. Finc ẽ ⁊ illud. ꝓpt̾ hoc tradidit
illos ds̃ in concupiscenciã cordis eoꝵ in
in mundiciã ut contumeliis afficiant cor

Expanded text:
et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est. non esse iniquitatem apud deum, paulo post adtende, quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae. qunotas faceret diuitias gloriae suae in uacerte hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum eundemque deum facere apostolica doctrina testatur. hinc est et illud: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum in immunditia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in ur̃is disputationib solemus
audire. qđ si primo negasti. tam̃
paulopost etiam ipse confessus es: quasi
rationem reddens cur hoc dicatis. qr et
apłs ait. Os̃ scłi huius excecauit menteᷤ
in fidelium. Quã quidem sententiã
pleriq nr̃m ita distingunt ut dm̃ ue¬
rum dicant excecasse infidelium m̃tes.
Cum .ii. legerint in quib ds̃: suspendunt
ꝓnuntiationẽ ac tunc inferunt. scłi
huius excecauit mentes infidelium.
qr ⁊ si ita non distinguas. s exponendi
gr̃a ita uerboꝵ ordinẽ mutes in quib
ds̃ excecauit mentes in fideliũ huius
scłi. idem qui in illa distinctione sensꝰ
elucet. Fotest .N. etiã calis oꝑatio qua ex¬
cecaniit᷑ mentes in fideliũ. scđm quendã
modũ ꝑtinere ad uerũ dm̃. quod ñ fa-¬
cit malicia s iusticia. Dicut idem paulꝰ¬
alibi dicit. I umqͥd iniquus ds̃ qui infert
iram: Item alibi. Quid gͦ dicimꝰ inqͥd:
umqͥd mniquitas ÷ apud dm̃: Absit.
Hoyses .ii. dicit. Miserebor cui misertꝰ ero.

Expanded text:
in vestris disputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es, quasi rationem reddens cur hoc dicatis: quia et olus ait: deus saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quam quidem sententiam plerique nostrum ita distingunt, ut deum uerum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; at tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: "in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius" idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sicut idem Paulalibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit. Moysi enim dicit: miserebor, cui misertus ero.
Abbreviated transcription (Latin):
uult. Dicut .n. torpus unũ ẽ et menbra
habet inulca. aut̃ menbra corporis cũ
sint multa: unũ ẽ corpus. Ita & xp̃c.
Et .ai. ain uno sp̃u nos omnes in unũ corpꝰ
batizati sumꝰ. siue iudei. siue greci. siue
serui. suui dñi. siue liberi. ⁊ om̃s uinũ
sp̃m potauimꝰ. Et enĩ corpꝰ non ẽ
unum menbrũ: s multa: Si dixe¬
rit pes quia non sum manus non
sum de corpore. non idõnon ẽ. de
corpore: Uel sidixerit auris quia
non sũ oculus non sũ de corpore.
non idõ ñ ẽ. de corpore: Et si totũ
corpꝰ ocłs. ubi auditꝰ: Si totũ au¬
ditꝰ. ubi odoratꝰ: Nunc aut̃ posuit
ds̃ menbra singula unũ quodq eoꝵ

Expanded text:
a habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus, ita et Christus. etenim in uno spiritu nos omnes in unum corpus baptizati sumus, siue Iudaei siue Graeci siue serui siue liberi; et omnes unum spiritum potauimus. etenim corpus non est unum membrum, sed multa. si dixerit pes: quia non sum manus, non sum de corpore, num ideo non est de corpore? uel si dixerit auricula: quia non sum oculus, non sum de corpore. num ideo non est de corpore? et si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? nunc autem posuit deus membra singula, unu
Abbreviated transcription (Latin):
huic oꝑi iuserere me non pigebit. De spia¬
libus aut̃ nolo uos ignorare fr̃se scitis. qñ
gentes ẽrratis: ad simulaera sine uoce qͦ¬
mͦ ascendebatis inducti. Ipt̃ qđ notum
facio uob quod nemo in spũ dĩ loquens
dct a nathema iħu: Et nemo potest

Expanded text:
huic operi me inserere non pigebit. de spiritahuic operi me inserere non pigebit. de spiritalibus autem nolo uos ignorare, fratres . scitis, quando gentes eratis, ad simulacra sine uoce quomodo ascendebatis inducti. propter quod notum facio uobis, quia nemo in spiritu dei loquens dicit anathema Iesu, et nemo potest
Abbreviated transcription (Latin):
at qui cum recte uiuitnt consulunt saluti
carnis suȩ. uerũ etiã carnales motus ad usũ
ricionis edomant ⁊ refrenant. s etiã bestiȩ
liguint dolorẽ. formidant interitum. Et
dirimere potest. quanta ualent agilitate
dtuitant nucrientes etiã ipse ac fouentes
crnc̃ suam. Nlemo .ii. uinꝗͣ carnẽ suã odio
habet. s nutrit inquid ac fouet eam sicut
intuemini si potestis ꝗͣ uĩ ducat a creato rȩ
aeatura. ab ipsis cęlestib apparatib usq
ad carnẽ ⁊ sanguinẽ uniũ sitatis plenitu¬
dine t̃minata. formarũ ueritate decorata
rrũ gradib ordinata. Rursus idem apl̃
cum de sp̃ualib diuersis munerib ⁊ tam̃
adunitatẽ consonis rem plane magnã et
abditam ⁊ diuinã nos docere. de ista ipsa
curtie nr̃a similitudinẽ dedit cuiꝰ artificẽ
dm̃ cum hec loqueretꝰ omnim tacuit. Qđ
is longũ ẽ cam̃ qr ualde necessariũ totũ
ipsum locum ex eius ad corintihios epła

Expanded text:
est, qui cum recte uiuunt, non solum consulunt saluti est, qui cum recte uiuunt, non solum consulunt saluti carnis suae, uerum etiam carnales motus ad usum rationis edomant et refrenant, sed etiam bestiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam ipsae ac fouentes carnem suam. nemo enim umquam carnem suam odio habet, sed nutrit, inquit, ac fouet eam sicut intuemini, si potestis, quam uim ducat a creatore creatura ab ipsis caelestibus adparatibus usque ad carnem et sanguinem uniuersitatis plenitudine terminata, formarum uarietate decorata, rerum gradibus ordinata. Rursus idem apostolus cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec loqueretur, omnino non tacuit. quod etsi longum est, tamen, quia ualde necessarium, totum ipsum locum ex eius ad Corinthios epistula
Abbreviated transcription (Latin):
atq offȩciis suis cuncta distincta. ⁊ conconr¬
di unitate contexta. moderatione mensu¬
rarũ. parilitate numeror. ordine ponde¬
rume Honne indicant artificem suum
dm̃ uerũ cui uere dictum c̃. omnia in men¬
sura ⁊ numero ⁊ pondere disposuisti: S
gͦ cor ꝑ uersũ atq corruptũ uanis fabu¬
sunt intellecta conspiceretis. Unde. Nastis
hȩc quȩ commemoraui. nͥ ab illo cuius un¬
tate omnis mundus sistitur. cuiꝰ sapienta
omnis pulcritudo format᷑. cuiꝰ lege omnis
ordo disponit᷑. Qđ si ad ista intuenda ocu¬
lum ñ habetis: apłica uos ducat auctori¬
tas. Apłs .ii. cum de scã dilectione p̃ciꝑa
qualis ẽẽ debeat uiroꝵ in uxores. ex am¬
ma amantis sumpsit exemplũ. Qdili¬
substancia. Uidete quẽ ad modũ in onil
mimal sibi ad salutẽ sibi conciliatũ ꝑten¬
dat naturȩ ista cõmunio. ut diligat car¬
nem suam. Neq .n. hoc in hominib tancũ

Expanded text:
atque officiis suis cuncta distincta et concoratque officiis suis cuncta distincta et concordi unitate contexta moderatione mensurarum, parilitate numerorum, ordine ponderum nonne indicant artificem suum deum uerum, cui uere dictum est: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti? si ergo cor non peruersum atque corruptum uanis fabusunt, intellecta conspiceretis. unde enim istis haec, quae commemoraui, nisi ab illo, cuius unitate omnis modus sistitur, cuius sapientia omnis pulchritudo formatur, cuius lege omnis ordo disponitur? quodsi ad ista intuenda oculum non habetis, apostolica uos ducat auctoritas. Apostolus enim cum de sancta dilectione praeciperet, qualis esse debeat uirorum in uxores, ex anima amantis sumpsit exemplum. qui dilisubstantia! uidete quemadmodum in omne animal sibi ad salutem conciliatum portendat naturae ista communio, ut diligat carnem suam; neque enim hoc in hominibus tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ unũ quod libet abiectissimũ animal
cuius amma oderit carnẽ suam ac ñ
potius nutriat ne foueat eam. motuq
uitali uegetet ⁊ regat. ⁊ quodãm᷑ ad mi¬
nistret ꝓ sui generis exiguitate quoddã
umuersũ suũ ad incolumi tatẽ tuendam
sibi conciliatũ. Qđ .ni. rationale anmal
castigat corpus suũ et seruituti subicit.
ne in moderato appetitu c̃reno impediat᷑
ꝑceptio sapientiȩ. & sic utiq diligit car¬
nem suã. qͣ sibi ad obediendũ legitime
subdit aq ordinat. lostremo uos ipsi q̃e
carnali errore carnẽ de testemini. ñ potas
nisi diligere carnẽ ur̃am. eiusq saluti et in¬
columitati consulere. om̃s ictus & casus &
intemperiẽ qua leditur deuitare: mumim̃¬
ta uͦ ⁊ salubritatẽ qua conseruat᷑ appetere
ta ostenditis p̃ualere naturȩ legem cont̾
erroris ur̃i opinionẽ. Quid in ipsa car¬
ne uitalia uiscera totius formȩ conuenicta¬
tia menbra oꝑandi uasa senciendi locie su

Expanded text:
mihi unum quamlibet abiectissimum animal, mihi unum quamlibet abiectissimum animal, cuius anima oderit carnem suam, ac non potius nutriat et foueat eam motuque uitali uegetet et regat et quodam modo administret pro sui generis exiguitate quoddam uniuersum suum ad incolumitatem tuendam sibi conciliatum. quod enim rationalis anima castigat corpus suum et seruituti subicit, ne inmoderato adpetitu terreno inpediatur perceptio sapientiae, etiam sic utique diligit carnem suam, quam sibi ad oboediendum legitime subdit atque ordinat. postremo uos ipsi quamuis carnali errore carnem detestemini, non potestis nisi diligere carnem uestram eiusque saluti et incolumitati consulere, omnes ictus et casus et intemperiem, qua laeditur, deuitare, munimenta uero et salubritatem, qua conseruatur, adpetere: ita ostenditis praeualere naturae legem contra erroris uestri opinionem. Quid in ipsa carne uitalia uiscera, totius formae conuenientia, membra operandi, uasa sentiendi locis
Abbreviated transcription (Latin):
qua cȩlestia ⁊ t̾rena oꝑa fiunt. cũ ea sint
int̾ se dissimilia: ipsa momnib sui simił
est: quia in suo qͦ genere ꝑ ficiendo ubiq
ꝑfecta ẽ. Neq .ii. uniuersũ condit in sin¬
głis. s ad uniũsi conplexũ condens singła
uniũ sar se condendis prebet & singulis.
omnia congruent̃ locis suis ⁊ ordinib
faciens atq disponens. & omnib parci¬
cularit atq uniuersalit̾ congrua tribu¬
ens. Ecce hic in isto quasi in fundo in¬
fimo uniũ se creaturȩ. aspicite anima¬
lia quȩ uolant ⁊ natant. ⁊ gradiunt᷑.
et reputant Nempe mortalia s̃: nem¬
pe uita eoꝵ sicut scriptũ ẽ uapor ẽ ad
modicũ apparens. Hunc .n. modulum
ab optimo conditore ꝑ ceptũ tamꝗͣ in
cõmune conferũt. uniũso ꝓ sui generis
portione complendo ut cũ istis sint iiᷤ.
sint omĩa bona. in quib sunt eiᷤᷤ suꝑna
meliora. Uerunrtam̃ ad tendite ⁊ date

Expanded text:
qua caelestia et terrena opera fiunt, cum ea sint qua caelestia et terrena opera fiunt, cum ea sint inter se dissimilia, ipsa in omnibus sui similis est, quia in suo quoque genere perficiendo ubique perfecta est. neque enim uniuersum condit in singulis, sed ad uniuersi conplexum condens singula, uniuersam se condendis praebet et singulis, omnia congruenter locis suis et ordinibus faciens atque disponens et omnibus particulariter atque uniuersaliter congrua tribuens. ecce hic in isto quasi fundo infimo uniuersae creaturae aspicite animalia, quae uolant et natant et gradiuntur et repunt. nempe mortalia sunt, nempe uita eorum, sicut scriptum est, uapor est ad modicum adparens. hunc enim modulum ab optimo conditore perceptum tamquam in commune conferunt uniuerso pro sui generis portione conplendo, ut cum istis imis sint omnia bona, in quibus sunt eis superna meliora. uerumtamen adtendite et date
Abbreviated transcription (Latin):
cillitati ñ congruunt ⁊ a mantes quȩ
c̃gruunt. Pinde malũ dicitis qui fecit
colubrũ: istum aut̃ solem tam magnũ
bonũ putatis. ut nec factũ ado s prolatũ
uel missum ẽẽ credatis. Ds̃ aut̃ uerus
in quẽ non dũ a uob̃ credi nuiũ doleo:
⁊ colubrũ fecit int̾ alia in ferioraꝰ ⁊ solem
int̾ alia suꝑiora. Et ad huc in sublimioribꝰ
ñ corporibꝰ cȩlestib s iam in spiritalibus
quilibet non ꝑcipit quantomagiᷤ uos
qui cũ carnem decestamini nichil aliud
quã ur̃am regulã de cestamini: qr bona
⁊ mala metimini. Neq n potest in uob̃
ẽẽ cogitatio uł maloꝵ. nͥ qualib carnalis
acies oblectatur. Ut gͦ ista inimo rerũ
oꝑa dĩ. terrena. in firma. mortalia. s tam̃
oꝑa dĩ qualia possumꝰ uidere consideremꝰ.
in effabilit̾ moueor laude creatoris illoꝵ.
qui ꝓrsus ita magnus c̃ in oꝑib magnis
ut minor ñ sit inminimis. Ars. tediuma

Expanded text:
cillitati non congruunt, et amantes, quae cillitati non congruunt, et amantes, quae congruunt. proinde malum dicitis, qui fecit colubrum, istum autem solem tam magnum bonum putatis, ut nec factum a deo, sed prolatum uel missum esse credatis. deus autem uerus, in quem nondum a uobis credi nimium doleo, et colubrum fecit inter alia inferiora et solem inter alia superiora et adhuc in subli-' mioribus non corporalibus caelestibus, sed iam in spiritalibus quilibet non percipit, quanto magis uos, qui cum carnem detestamini, nihil aliud quam uestram regulam detestamini, qua bona et mala metimini! neque enim potest in uobis esse cogitatio uel malorum, nisi qualibus cacies oblectatur. Ut ergo ista in imo rerum opera dei, terrena. infirma, mortalia, sed tamen opera dei, qualia possumus uidere, considerem, ineffabiliter moueor laude creatoris illorum, qui pror-. sus ita magnus est in operibus magnis, ut minor non sit in minimis. ars enim diuina,
Abbreviated transcription (Latin):
deos: s dm̃ ⁊ hylen. Porro aut̃ cum que¬
seris quã dicat hylen: audies plane descri¬
bi alterum dm̃. Di.t. materies in formis
corporalium formarũ capax. ab eis hyle
appellaret᷑. quȩ appellata ẽ ab antiquis. ne¬
mo nr̃m eam coargueret dici dm̃. Nunc
iͥ quantꝰ error ẽ: quanta dementia uł
Materit̃ corporalẽ dicere opificem corpoꝵ.
lopificẽ corporũ negare om̃. Quia gͦ
quod ds uerus facit ad ÷ corpoꝵs elem̃toꝵ.
alimalium. qͣlitates ⁊ formas. ut corpora.
ut elementa. ut animalia s Hoc uos dici¬
tis: nescio quẽ alterum facere. Quolib
eũ nomine uocitetis: recte dicemini errore
ur̃o dm̃ alterum inducere. In hac n una
re: bis erratis erore sacrilego: semel quidẽ:
quod ea quȩ ds̃ fecit. eum facere dicitis quẽ
tis. qualia ñ facit nͥ ds̃: iterũ aut̃: qr ea
fieri ⁊ mala ẽẽ opin amin. puerili sensu
horrentes. quȩ penalis mortalitatis in be¬

Expanded text:
deos, sed deum et hylen. porro autem cum quaedeos, sed deum et hylen. porro autem cum quaesieris, quam dicat hylen, audies plane describi alterum deum. si enim materies informis corporalium formarum capax ab eis hyle appellaretur, quae appellata est ab antiquis, nemo eam nostrum coargueret dici deum. nunc uero quantus error est, quanta dementia uel materiem corporum dicere opificem corporum uel opificem corporum negare deum? quia ergo quod deus uerus facit, id est corporum, elementorum, animalium qualitates et formas, ut corpora, ut elementa, ut animalia sint, hoc uos dicitis nescio quem alterum facere. quolibet eum nomine uocitetis, recte dicimini errore uestro deum alterum inducere. in hac enim una re bis erratis errore sacrilego: semel quidem, quod ea, quae deus fecit, eum facere dicitis, quemtis, qualia non facit nisi deus — iterum autem, quia ea, fieri et mala esse opinamini, puerili sensu horrentes, quae poenalis mortalitatis inbe
Abbreviated transcription (Latin):
cate: Nempe audistis. nempe ad uercistĩ
quẽadmodũ nec dõ auferat iudiciariam
seueritatẽ. nec homini liberam uoluntatẽ
Occultum ẽ altum ẽ. in accessibili secreto ab
humana cogitatione sedusum ẽ: quẽ ad mo-¬
dum ds̃ ⁊ dampnet impiũ. ⁊ iustificet in¬
pium. utrumq n de illo scripturarũ scarũ
ueritas loquitur. Nun gͥ idõ aduersus
diuna iudicia garrire delectat. qr sunt in¬
scrutabilia : Quanto conuenientiꝰ. quanto
ad cõmodatiꝰ ẽ modulo nr̃o. expauescere
illic ubi paulus ex pauit. ⁊ ex clamare. Oal¬
citudo diuitiarũ sapientiȩ ⁊ scienciȩ d̃i. qͣm
inscrutabilia s̃ iuidicia ciꝰ. ⁊ in uestigabiles
uiȩ eus. Quanto melius ÷ ita mirari qđ
in uestigare ñ sufficiᷤᷤ. quam ꝓpterea uelle
alterum dm̃ malũ fingere: qr unũ bomĩ
ñ potuisti cõprehendere : Non .ii. de nomi¬
ne agit᷑. s de oꝑe. Nam cito uidetur faustũ
E defendisse cum ait. Non dicimꝰ duos

Expanded text:
tate? nempe audistis, nempe aduertistis, tate? nempe audistis, nempe aduertistis, quemadmodum nec deo auferat iudiciariam seueritatem nec homini liberam uoluntatem. occultum est, altum est, inaccessibili secreto ab humana cogitatione seclusum est, quemadmodum deus et damnet inpium et iustificet inpium; utrumque enim de illo scripturarum sanctarum ueritas loquitur. num igitur ideo aduersus diuina iudicia garrire delectat, quia sunt inscrutaccommodatius est modulo nostro, expavescere illic ubi Paulus expavit, et exclamare, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quanto melius est ita mirari, quod inuestigare non sufficis. quam propterea uelle alterum deum malum fingere, quia unum bonum non potuisti conprehendere ? non enim de nomine agitur, sed de opere. Nam cito uidetur Faustus se defendisse, cum ait: non dicimus duos
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ miscđiam ⁊ iudicium cantabo tͥ dñe:
quicquid uos ꝓ infirmitate humane
mortalitatis offenderit. alienatis ommno
ab arbitrio et iudicio dĩ ueri. Didelicet ha¬
bentes paratũ alterum malũ dm̃: quẽ
uob̾ ñ ueritas ostendit. s uanitas fingit.
cun tribuatis non solum qͥcquid innustt.
tribuentes beneficia donoꝵ. ⁊ ei auferen¬
tes iudicia pęnarũ. quasi de alio drxt¬
xp̃c. quod p̃parauit ignem et̃num mu¬
lis. quã de illo qui facit solem suũ on
suꝑ bonos ⁊ malos. et pluit suꝑ iustos et ii¬
in iustos. Unde hic cantã bonitatẽ ⁊ ibi
tantã seueritatẽ ad unũ ꝑtinere dm̃ non
intelligitis. nisi qr miscđiam ⁊ iudicium
cantare ñ nostis: Nonne idem ipse qui
facit solem suũ oriri suꝑ bonos ⁊ malos
& pluit suꝑ iustos ⁊ in iustos. frangit
cam̃ ramos naturales. ⁊ contra natutã
inserit olcastru s Nonne de uno ipso
inte autẽ bonitate. si ꝑ manseris in bomi¬

Expanded text:
diam et iudicium cantabo tibi, domine, diam et iudicium cantabo tibi, domine, quicquid uos pro infirmitate humanae mortalitatis offenderit, alienatis omnino ab arbitrio et iudicio dei ueri uidelicet habentes paratum alterum deum malum, quem uobis non ueritas ostendit, sed uanitas fingit, cui tribuatis non solum quicquid facitis tribuentes beneficia donorum et ei auferentes iudicia poenarum, quasi de alio dixem aeternum malis. quam de illo, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. unde hic tantam bonitatem et ibi tantam seueritatem ad unum pertinere deum non intellegitis, nisi quia misericordiam et iudicium cantare non nostis ? nonne idem ipse, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos, frangit tamen ramos naturales et contra naturam inserit oleastrum ? nonne de uno ipso in te autem bonitatem, si permanseris in boni
Abbreviated transcription (Latin):
habere in noticiã. tradidit illos in repbũ
sensum. Ecce quomͦ uerus ds̃ ⁊ iustus:
excecat mentes infideliũ. Neq ii. umꝗͣ
in his apłi uerbis quȩ cõmemorauii alius
ds̃ intellectus ẽ: quã ille qui filium suũ
misit dicentẽ. In iudiciũ ueni in hunc
mundũ: ut qui ñ uident uideant. ⁊ qui
uident cȩci fiant Nlam ⁊ hic satis ap¬
paret mentib fidelium quomͦ ds̃ exoecet
mentes in fideliũ. Precedȩt n aliquid oc¬
cultũ in occultis ubi ds̃ agat iustissimun
ex amen auditus sui. ut quoꝵ dã mentes ꝙ¬
cecent᷑. quoꝵ dã illuminent᷑. Cui uerissi¬
me dictũ est. Iudicia tua ab yssus multa.
Quius ꝓfunditati in penetrabilem altitudi¬
nem apłs ammiratꝰ exclamat. Oalaitudi
diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ di. quã in¬
comp̃hensibiliai sunt iudicia eius. Et ceta
Uos aut̃ non ualentes discernere quid faci¬
at ds̃ beneficio. quid iudicio. quia ⁊acor¬
de ⁊ ab ore ur̃o longe ÷ psalteriũ nr̃m ibi

Expanded text:
habere in notitia, tradidit illos deus in reprobum sensum. ecce quomodo uerus deus et iustus excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille, qicentem, In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant . Nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo Deus excaecet mentes infidelium. Praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi Dexamen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur. quorundam inluminente. cui uerissime dictum est: iudicia tua abyssus multa. cuius profunditatis inpenetrabilem altitudinem apostolus admiratus exclamat: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei; quam inscrutabilia sunt iudicia eius et cetera. Uos autem non ualentes discernere, quid faciat deus beneficio, quid iudicio, quia et a corde et ab ore uestro longe est psalterium nostrum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ut inclusa in semetipsa ñ seuiat. Habebit
gͦ aliquid boni. cum ei nullum nixtum
erit bonum. an forte sicut ds̃ ante bellũ
sine cõmixtione mali habebat necessita¬
tis malum. ita hẏle potest bellum sine
cõmixtione boni habebit cõmixtionis
bonum. Dicit gͦ duo mala s unum
altero peius: aut duo ñ summa bona
s unũ altero melius. ita sane ut quod
est melius: hoc dicitis miserius. Nam
s illius tanti belli hic erit exitus ut sep¬
rata hile aꝓpͥa uastatione ⁊ di menbris
affixis inglobo. aliquid bom prestetur
hostib: ⁊cantũ mali in fligatur ciuibus
cogitate quis uicerit. S uidelicet uenenũ
est hyle: quȩ formare. firmare. nutrire.
uegetare ualuit animalia sua: ⁊ antido¬
tum ds̃ qui damnare potuit: qr sanare
non potuit menbra sua. Insam nec illa
est hyle: nec ille ds̃. Sic delirent qui
sanam doctrinã ñ sustinentes ad fabu¬
las conuertuntur¬

Expanded text:
ut inclusa in semet ipsa non saeuiat. habebit ut inclusa in semet ipsa non saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? an forte sicut deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita hyle post bellum sine commixtione boni habebit commixtionis bonum ? dicite ergo duo mala, sed unum altero peius; . aut duo non summa bona, sed unum altero melius, ita sane, ut quod est melius hoc dicatis miserius; nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut separata hyle a propria uastatione et dei membris adfixis in globo aliquid boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, uegetare ualuit animalia sua; et antidotum deus, qui damnare potuit, quia sanare non potuit membra sua. insani, nec illa est hyle, nec ille deus. sic delirent, qui sanam doctrinam non sustinentes ad fabulas conuertuntur
Abbreviated transcription (Latin):
liquiis ne de se fecisse uideat᷑. qđ eas pur¬
gare non potuit. Dicit .N. manicheus in
epła fundam̃ti. Ideo dignas illas animaᷤ
fieri tali supplicio: quod errare se apriore
lucida sua natura passe sunt. ⁊ inimice
lumini scõ extiter̃. cum eas in illum aro¬
rem quo ita tenebrarent᷑. ⁊ inmica luci
fieret lux ipse miserit. Sunuitas: in ui¬
stus ut cogeret. si uolentes: ingratus ut
daninet. Quȩ se futuras inuicas o. ri¬
gini sue si p̃scire potuer̃t. ⁊ ante bellũ tine¬
re eruciatȩ. ⁊ in bello in expiabilit maculatt.
⁊ post bellum in et̃num damnate. numꝙͥ
beatȩ. Si aut̃ p̃scire non potuer̃. ⁊ ante
bellum in ꝓuide. ⁊ inbello inualide. e
post bellum misere. munꝙ̃ diuine
t utiq quod ipse hoc ds̃ scđm unitatẽ
substantię putamus. ne respicitis quã
immanit̃ blasphematis. Et tm̃ aliqñ
uolentes quasi de fendere bonitatem di
etiã ipsi hyle p̃stare dicitis aliquid bomi.

Expanded text:
liquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purliquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purgare non potuit. dicit enim Manichaeus in epistula Fundamenti ideo dignas illas animas fieri tali subplicio, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto exstiterunt, cum eas in illum errorem, quo ita tenebrarentur, ut inimica luci lux fieret, ipse miserit: si inuitas, iniustus, ut cogeret; si uolentes. ingratus. ut damnet. quae se futuras inimicas origini suae si praescire potuerunt, et ante bellum timore cruciatae et in bello inexpiabiliter maculatae et post bellum in aeternum damnatae, numquam beatae; si autem praescire non potuerunt. et ante bellum inprouidae et in bello inualidae et post bellum miserae, numquam diuinae. et utique quod ipsae. hoc deus secundum unitatem substantiae. putamusne, respicitis, quam inmaniter blasphematis ? et tamen aliquando uolentes quasi defendere bonitatem dei etiam ipsi hyle praestare dicitis aliquid boni.
Abbreviated transcription (Latin):
satis. quod ⁊ suis noceat ⁊ alienis. Id ip
& ciuis affligitur. Immo uͦ superat in
amplius nocendo & alienis & suis pars
illa quã dicitis dm̃. Hyle quippe non
eradicare alienũ regnũ uoluit. s tenere.
Duos aut̃ quosdã ⁊ si ab alis suis quibdi
consum̃do interimebat. In alias aut̃ for¬
mas denuo cõmutabat. ut moriendo et
renascendo saltem ꝑ int̾ualla tempo¬
rũ suȩ uitȩ lȩticia fruerent᷑. Ds
ant᷑ qualem ommpotentẽ obtimũq
describitis met̾num et alienos eradi¬
cat. ⁊ suos damnat. Et qd̾ mirabiliore
dementia creditur. hyle ammalia sui
ledit inpugna sua: ds menbra sua yunt
iuictoria sua. Quid est .i. uani hominer
empe recordamini uerba fausti de dõ taꝗͣ
de antidoto. ⁊ hyle tamꝗͣ ueneno. Ecce pl
nocet ur̃m autidotũ. qͣm uenenũ. Nũqd
hyle tamꝗͣ horrendo globo in eternũ ul
dñi includeret uł sua uiscera affligeret.¬
& quod sceleratius ẽ calumniat᷑ eisdẽ re¬

Expanded text:
satis, quod et suis noceat et alienis. id ipssatis, quod et suis noceat et alienis. id ips ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non eradicare alienum regnum uoluit, sed tenere; suos autem quosdam etsi ab aliis suis quibusdam consumendo interimebat, in alias tamen formas denuo commutabat, ut moriendo et renascendo saltem per interualla temporum suae uitae laetitia fruerentur; deus autem, qualem omnipotentem optimumque describitis, in aeternum et alienos eradicat et suos damnat; et quod mirabiliore dementia creditur, hyle animalia sua laedit in pugna sua, deus membra sua punit in uictoria sua. quid est, uani homines? nempe recordamini uerba Fausti de deo tamquam de antidoto et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet uestrum antidotum quam uenenum. numquid hyle tam horrendo globo in aeternum uel deum includeret uel sua uiscera adfigeret? et quod sceleratius est, calumniatur eisdem re
Abbreviated transcription (Latin):
dere soletis. s multo grauius. Eligite gͦ
ꝗͣ peiorem dicatis quȩ prior nocere uo¬
luit. an quȩ ampliꝰ nocere ⁊ uoluit ⁊ po¬
tuit. Ista .ii. ꝓ modo sua luce ꝑfrui con¬
cupiuit. illa eam funditus eradicauit.
sta si qͥ appetiuit implesset: sͥ certe n¬
chil ob fuisset. Illa uͦ ut hostilem adũ¬
sitatẽ penitus euerteret. etiã suȩ parti
grauit̾ nocuit. sicut ẽ illa notissima ⁊
quarũdã litterarum memorie cõmenda¬
ta. furiosa sententia. pereant amiri dum
inimici una int̾cidant. Missa est .N. ad
in expiabilem concaminationẽ pars đi.
ut ẽẽ unde int̾geret᷑ globus quo in et̾nũ
hostis uiuus sepeliendus ẽ. Tantũ .ii. time¬
bitur & uictus. tantũ t̾rebit in clusus. ut
sempit̾na miser ia partis dĩ cetero dõ tri¬
buat qualẽtũq securitatẽ. Omagna
innocencia bonitatis. Ecce faciet et ds̃ ur̃
unde cenebrarũ gentẽ horribilit̃. accu¬

Expanded text:
dere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. dere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. quam peiorem dicatis, quae prior nocere uoluit, an quae amplius nocere et uoluit et potuit. ista enim pro modo suo luce perfrui concupiuit, illa eam funditus eradicauit. ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi certe nihil obfuisset; illa uero ut hostilem aduersitatem penitus euerteret, etiam suae parti grauiter nocuit. sicut est illa notissima et quarundam litterarum memoriae commendata furiosa sententia: pereant amici, dum inimici una intercidant. missa est enim ad inexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset, unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis uiuus sepeliendus est; tantum enim timebitur et uictus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei cetero deo tribuat qualemcumque securitatem. o magna innocentia bonitatis! ecce faciet et deus uester, unde tenebrarum gentem horribiliter accu
Abbreviated transcription (Latin):
merebant. Aut si ipse hoc futurũ nes¬
ciebant. pars dĩ ur̃i ꝓuida erat. pars
inꝓuida. Quomͦ gͦ una eadem substan¬
tia: Cum gͦ tanta mala ⁊ ibi fuerint
anteꝗͣ eẽt aliem mali cõmixtio. quid
de illo tamꝗͣ puro ⁊ simplici ⁊ summo
duas naturas. aut duobona aut duo
mala fateri cogimim. Concedimꝰ uob̃
si duo mala dixeritis. ut quod uolueri¬
tis hors pesus dicatis. Si aut̃ duo bona
quodlibet hoꝵ dicite melius erit. Po¬
stea diligentior consideratio dũ tñ ur̃
error ille tollatur quo dicitis duo pͥnci¬
pia duarũ naturarũ bonȩ ⁊male: et
plan&̧ duos deos. unũ bonum ⁊ alterũ
malum. Iam uͭ siꝓpterea malũ est aliqͥd
quod alteri nocet. inuicem sͥ ista nocu¬
er̃. Euerit una pars imꝑbior qr prior
appetiuit alienũ ÷ una gͦ malum infer¬
re uoluit. altera malum ꝓ malo retri¬
buit. et ñ legetalionis tamꝗͣ oculum ꝓ
oculo. qͥ impudent̾ ⁊ in prudent̃ rep̃hen¬

Expanded text:
maerebant. aut si ipsae hoc futurum nesmaerebant. aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei uestri prouida erat, pars inprouida . quomodo ergo una eademque substantia? cum ergo tanta mala et ibi fuerint. antequam esset alieni mali commixtio, quid de illo tamquam puro et simplici et summo t ipsas istas duas naturas aut duo bona aut duo mala fateri cogimini. concedimus uobis, si duo mala dixeritis, ut quod uolueritis horum peius dicatis; si autem duo bona. quodlibet horum dicite melius, erit postea diligentior consideratio, dum tamen uester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae, et plane duos deos, unum bonum et alterum malum. iam uero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, inuicem sibi ista nocuerunt, fuerit una pars inprobior, quia prior adpetiuit alienum. una ergo malum inferre uoluit, altera malum pro malo retribuit, et non lege talionis tamquam oculum pro oculo, quod inprudenter et inpudenter reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
do labore nec tam̃ tota liberarent᷑ atq
mundarent᷑. D si ad ipsum hoc ñ ꝑtine¬
bat qđ quidẽ cernitis quã dure dicatur
certe ipsa menbra ciꝰ q quȩ hic tanta
uala passura erant. nempe metuebant
In hoc futurum ipsa nesciebant: Eirgo
qualicũq parti substanciȩ dĩ ur̃i defuit
utiq p̃sciencia : Numerate mala in sũ¬
mo ur̃o bono. An ideo ñ tunebant qr
suam c̃secuturã liberationẽ ac crumphũ.
parit̃ preuidebant: Cęrte uł ꝓ sociis ti¬
mebat. quos ȩt̃nis in illo globo uinculis
asuo reguo nouerat alienandos. An ibi
caritas ñ erat ut nulla eẽt fr̃na conprᷤᷤ¬
sio ꝓ his utiq quoꝵ peccato nullo p̃ce¬
dente impendebant ȩt̃na supplicia. Qđ
ille ipsȩ animȩ inglobo ligandȩ. nonne
⁊ipse menbra dĩ ur̃i erante Nonne
unũ genus. ⁊ una substantia ẽ: Ipsȩ
saltem p̃scientes futurũ sempit̾iram uin¬
culum suum. nempe timebant. nempe

Expanded text:
to labore, nec tamen tota liberarentur atque to labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant, nempe metuebant. an hoc futurum ipsa nesciebant? ergo qualicumque parti substantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritas non erat, ut nulla esset fraterna conpassio pro his utique, quorum peccato nullo praecedente inpendebant aeterna subplicia? quid? illae ipsae animae in globo ligandae nonne et ipsae membra dei uestri erant? nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem pculum suum, nempe timebant, nempe
Abbreviated transcription (Latin):
geret᷑ ut non posset cota purgari. Ecce
itat ⁊ ipsa magnũ malun anteꝗͣ ei mis¬
ceretur quod solum dicitis malum. Aut
i. lȩcdi ⁊corrũpi non poterat agente tene¬
brarũ: ⁊ ꝓpͥa stulticia patiebat᷑ illam neces¬
sitatẽ: aut si poterat corrũpi eiꝰ substantia
non colitis dm̃ incorruptibilẽ: qualẽ apłs
p̃dicabat. Qd gͦ ecipsa corruptibilitas qr
quidẽ nondũ corrũpebat᷑ illa natura: s
tm̃ ab alia corrũpi poterat: non uob̃ in
dõ ur̃o uidetur malũ. Illud etiã quis ñ
uideat qđ aut p̃scientia ibi non erat ubi
ur̃m ẽ iam cogitare: utrũ millũ uicium
di sit carere p̾scientia: ⁊ quid ĩmineat
ommino nescire. aut si erat ibi p̃scientia
scurtas ibi ẽẽ non poterat. s et̃nus timor.
Et hoc quantũ malũ sit: certe agnoscitiᷤ
An non tunebat ne iam iamq adueniret
ampus quo menbra eiꝰ ita uastarentur &
in quinarentꝰ in illo p̃lio. ut uix cũ can¬

Expanded text:
geretur, ut non posset tota purgari? ecce geretur, ut non posset tota purgari? ecce erat et in ipsa magnum malum, antequam ei misceretur. quod solum dicitis malum. aut enim laedi et corrumpi non poterat a gente tenebrarum et propria stultitia patiebatur illam necessitatem, aut, si poterat corrumpi eius substantia, non colitis deum incorruptibilem, qualem aposdicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen ab alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat, quod aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tan
Abbreviated transcription (Latin):
des. quos parentes hominũ dicitis. s ã
cuncta aminaliũ cȩteroꝵq genera
subdita erant.⁊ ad nutũ eius conuerti¬
bantur faciendo qđ uississet. credendo
qd suasisset. Hec dicen tisq adeo puta¬
tis surda hominũ corda ut ex pecta¬
rent a uob̾ dñi alterũ nominari. quẽ
uident plane aꝑteq describi. Si .ii. pͥna¬
pis hius uires hoc poterant: magna
potentia. Si honore: magna claricaa di
amor.magna concordia. Si timor: mag¬
na disciplina. In his omnib bonis sieras
aliqua mala. num ideo iam mala nata
dicenda ẽ: nisi ab eis qui nesciunt qͥd lo¬
quantꝰ. Forro si ꝓptẽa mali naturã putatiꝰ
ꝙ non solum in alterã naturã mala erat.
s etiam in seipsam habebat malũ nullũ.¬
nec mala ẽẽ arbitramim durã necessitatẽ
q̃ patiebat᷑ ds̃ ur̃ ante cõmixtionẽ naturȩ
ontrariȩ ut cũ ea bellare. ⁊ in eius si fau¬
ces sic oppͥmenda menhra sua mittere co¬

Expanded text:
des, quos parentes hominum dicitis, sed etiam des, quos parentes hominum dicitis, sed etiam cuncta animalium ceterorum genera subdita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alteram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa habebat malum, nullumne malum esse arbitramini duram necessitatem. quam patiebatur deus uester ante commixtionem naturae contrariae, ut cum ea bellare et in eius fauces sic obprimenda membra sua mittere co
Abbreviated transcription (Latin):
duo regna bona. s illud melius ubi nu¬
llum erat malũ. Quȩ nã gͦ huius ma¬
la dicitis fuisse: Uastabant se inquid
in uicẽ: lȩdebant. occidebant. ad sume¬
bant. Di ad hoc solum ibi uacaretur:
quomͦ ibi tanta aginina gignerent᷑. ni¬
par. Uerumptñ fatemnur illud fuisse me¬
lius regnũ. ubi nulla discordia. Duo tũ
bona ista multa accomodatius dixerim
quã unũ bonum. ⁊ alterũ malum. Ut
illud sit melius ubi nec singiłis sibinit
ipsis nocebant. nec in uicẽ Hoc autem
lutem. in columitatẽ. naturãq tuebat᷑
Uerũtam̃ dõ ur̃o ille saltem pͥnceps tene¬
brarũ non ita longo in teruallo cõpa¬
rari potest. cui nemo resistebat. cui reg¬
ti cuncta seruier̃. quẽ contionantẽ cun¬
cta secuca sunt. quod sine magna pace
atq concordia fieri non posset. Ibi a sut̃
regna felicia. ubi omniũ pleno consen¬
su regibus obedit᷑. Huc accedit qr illi
pͥncipi non cantũ sui generis id÷ bipe¬

Expanded text:
duo regna bona, sed illud melius, ubi nuduo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum . quaenam ergo huius mala dicitis fuisse ? uastabant se, inquit, inuicem laedebant, occidebant, absumebant. si ad hoc solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmina gignerentur, nupax. uerumtamen fateamur illud fuisse melius regnum, ubi nulla discordia; duo tamen bona ista multo adcommodatius dixerim quam unum bonum et alterum malum, ut illud sit melius, ubi nec singuli sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem lutem, incolumitatem naturamque tuebatur. uerumtamen deo uestro ille saltem princeps tenebrarum non ita longo interuallo conparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta seruierunt. quem contionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus oboeditur. huc accedit, quia illi principi non tantum sui generis, id est bipe
Abbreviated transcription (Latin):
modus etiã medicamentũ ẽ. Qđ si sciret
aut considerare faustus: ñ utiq uenenũ
& antidotũ ꝓ exemplo duarũ naturarũ
hẏle uenenũ: cũ eadẽ res eadẽq natura
nũc congruent̃ nc̃ in congruent̃ sũpta
siue adhibita: uł ꝓsit uł noceat. Itaq
scđm eoꝵ fabulam pocest dici ds̃ eoꝵ
fuisse uenenũ genti tenebrarũ. cunus cor¬
pora tam firma ita corrupit ut infir¬
missima redderet. S quia lux ipsa
capta oppressa. corrupta ẽ: in uicem sibi
uenenũ fuerunt. Cur ñ gͦ hec aut duo
apud se: duo mala in alterutrũ. Postea
si opus fuerit. querimꝰ quid hoꝵ melius
sit: aut peius. Interim qi duo bona erat᷑
apud se: ita considerat᷑. Regnabat ds̃
in t̾ra sua: regnabat & hyle in sua. Sam¬
prolis: utrobiq. Suauitas ꝓpͥarum uo¬
luptatũ apud utrosq D illa gens inqͥ¬
interim bona eiꝰ multa iam dixi. si &
uos mala aus poteritis ostendere. erut̃

Expanded text:
modus etiam medicamentum est. quod si sciret modus etiam medicamentum est. quod si sciret aut consideraret Faustus, non utique uenenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum hyle uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non ergo haec aut duo apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; saniprolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquinterim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt