comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quam uidelieet ꝑmissionẽ. et scđm litt̾am
scĩ mr̃es ẽẽ ueram freq̃nter ex ꝑti ft̃. Nam
pleriq eoꝵ inaquis et fluminib missi. dõ
sibi p̃sente. sũmergi ñ potuer̃t aut ledi. I le¬
riq de ambulantes inigne. non ualuer̃t
acduriz neq uł capillum eoꝵ flãma cremã
do tetigit. Sed quia nulli eoꝵ inaquis uł
ignib consumpti sut̃ debemus sp̃aliter
magis hanc ꝓnuissionẽ intellige̾. ne mnali¬
quo falsa uideat᷑. Nlquaꝵ nãq uł fluminũ
appellatione designantur tͥbulationes: fic̃

Expanded text:
» Quam videlicet promissionem et secundum litteram sancti martyres esse veram frequenter experti sunt. Nam plerique eorum in aquis et fluminibus missi Deo sibi praesente submergi non potuerunt aut laedi; plerique deambulantes in igne non valuerunt aduri, neque vel capillum eorum flamma cremando non tetigit. Sed quia nonnulli eorum in aquis vel ignibus consumpti sunt, debemus spiritaliter magis hanc promissionem intelligere, ne in aliquo falsa videatur. Aquarum namque vel fluminum appellatione designa
Abbreviated transcription (Latin):
ut filius qui in regionẽ longinquã abiit. uͥ
sururiose uiuendo bona sua dissipauit. re¬
deat ad pat᷑m suũ. Sed et filias suas. id ẽ. in¬
firmas et contemptibiles ꝑsonas ab extremiᷤ
uilitatib tr̃ȩ iubet afferri÷ qmͣ infima mũ¬
di elegit ds ut fortia confundat: et ignobi¬
lia mundi &s contemptibilia elegit. & quȩ
ñ sut ut ea quȩ sũt destrueret. Hę sũt enĩ

Expanded text:
ut filius, qui in regionem longinquam abiit, ubi ut filius, qui in regionem longinquam abiit, ubi luxuriose vivendo bona sua dissipavit, redeat ad patrem suum . Sed et filias suas, id est infirmas et contemptibiles personas ab extremis vilitatibus terrae jubet afferri, quoniam « infirma mundi elegit Deus, ut fortia confundat; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit, et qua non sunt, ut ea quae sunt, destrueret . » Haec su
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus lum̃ diuinȩ cognitionis habuit. et so¬
lem iusticiȩ mundo ꝓtulit: Et quid ꝑooci¬
dentem nisi ꝓpłs gentilium. qui ꝑ amorẽ cadu¬
corum moccidius erat. & ꝓpe mundi t̃minũ
uelut infine diei solem iusticiȩ xꝑm accep̃
Aboriente eͦ sem̃ eccłiȩ adducit᷑ et ab occitũ¬
ter quia fideles et acircumcisione et ap̃pu¬
tio ueniunt. ꝑ aquilonẽ quoq gentilitas
designatur÷ quȩ uelut instnistra et glatia¬
li tenebrosa q: regione posita fuit inuifide¬
litate. Per austrum uͦ uidea figurat᷑ : quȩ
quasi meridiano sole in concaluit. quia redẽ¬
ꝑtore inearne apparente feruorẽ fidei pͥmo
fuscepit. Aquiloni gͦ dr̃ da: cum offerre dõ
fidei fiue mun̾a gentilitas imꝑat᷑. Austro
uibetur ne ꝓhibeat: quia hebreis infide con¬
sistentib p̾cipit᷑ ne uitã gentiliũ repellen¬
do contempnant. Uoluert̃ enim pͥmo gentiles
respuere⁊ si c̃ actus apłoꝵ satis declarant. De
ionginquo autẽ filios suos afferri dñs imꝑat:

Expanded text:
mus lumen cognitionis divinae habuit, et Solem justitiae mundo protulit? Et quid per occidentem nisi populus gentilium, qui per amorem caducorum in occiduis erat, et prope mundi terminum velut in fine diei solem justitiae Christum accepit? Ab oriente ergo semen Ecclesiae adducitur et ab occidente, quia fideles et a circumcisione et a praeputio veniunt. Per aquilonem quoque gentilitas designatur, quae velut in sinistra et glaciali, tenebrosaque regione posita fuit in infidelitate. Per austrum vero Judaea figuratur, quae quasi meridiano sole incaluit, quia Redemptore in carne apparente fervorem fidei prima suscepit. Aquiloni ergo dicitur: Da, cum offerre Deo fidei suae munera gentilitas imperatur. Austro jubetur, ne prohibeat, quia Hebraeis in fide consistentibus praecipitur, ne vitam gentilium repellendo contemnant. Voluerunt enim, primo gentiles respuere sicut Actus apostolorum satis declarant. De longinquo autem filios suos afferri Dominus imperat,
Abbreviated transcription (Latin):
dum hunc laborib fatigat. contumeliis la¬
cerat: ꝑfecto hẽ ab omĩ uitioꝵ rubigine ułen¬
do purgat. Stultus gͦ sapienti et dnãndo
seruit: quẽ ad meliorem statum p̾mendo
liter affligi ꝑmittit ÷ sedint̾ adu̾sa solatium
sue pietatis semꝑ eis tͥbuit. Unde & nc̃ fub

Expanded text:
dum hunc laboribus fatigat, contumeliis ladum hunc laboribus fatigat, contumeliis lacerat, profecto hunc ab omni vitiorum rubigine utendo purgat. Stultus ergo sapienti et dominando servit, quem ad meliorem statum premendo liter affligi permittit, sed inter adversa solatium suae pietatis semper eis tribui
Abbreviated transcription (Latin):
te iacob. et formans te isrł: electos noui testa¬
menti eultores indubitant̾ dñs alloquitur
Ipse tiuppe creauit eos ⁊ ñ solum ut eẽnt. s
Et ipse formauit eos ad imaginẽ et simi¬
litudinẽ suã ut forma bonitatis eius cer¬
neretur ineis. Quib ꝓpter catholicam uni¬
tatem. uelut uni loquitur dicens. Noli ti¬
m̃e adu̾sa pati ꝓpter nom̃ meũ÷ quia p̃cio
so sanguine meo redemite: et uocaui te. nĩs
es tu. ꝓ quo tam grande p̃cium dedi. Sed
brtasse querat aliquis cur omp̃s d̾s electoꝵ
suoꝵ ad u̾sarios temꝑalit̾ excresc̾e̾ ꝑmiserit.
Ido scilicet: ut malorũ seuctia pur garetur
uita bonoꝵ. Nun qͣm quippe dñs adu̾sari¬
uidet. Nam dum iniusti seuiunt iusti pur¬
gantur: et utilitati innocentium militat
uita pͣuorum : dum hanc et p̃mendo hu¬
miliat. hrimiliando semꝑ ad melius format
Unde et salomori ait. qui stultusẽ. seruiet
sapienti: quia contra sapientis uitã dum
stultus p̃minens t̾rorem potestatis exercet.

Expanded text:
te Jacob, et formans te Israel, electos Novi Testamenti cultores indubitanter Dominus alloquitur. Ipse quippe creavit eos, non solum ut essent, sed » Et ipse formavit eos ad imaginem et similitudinem suam, ut forma bonitatis ejus cerneretur in eis. Quibus propter Catholicam unitatem velut uni loquitur, dicens: Noli timere adversa pati propter nomen meum, quia pretioso in sanguine meo redemi te, et vocavi te: Meus es tu, pro quo tam grande pretium dedi. Sed fortasse quaerat aliquis, cur omnipotens Deus electorum suorum adversarios temporaliter excrescere permiserit? Ideo scilicet, ut malorum saevitia purgaretur vita bonorum. Nunquam quippe Deus adversariet. Nam dum injusti saeviunt, justi purgantur: et utilitati innocentiae militat vita pravorum, dum hanc et premendo humiliat, et humiliando semper ad melius informat. Unde et Salomon ait: « Qui stultus est, serviet sapienti , » quia contra sapientis vitam dum stultus praeeminens terrorem potestatis exercet,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ eus: qui corsuũ mundat et eius aduẽ¬
tum tota de uotione p̃catur adseipsum.
Qui eũq S talit̾ agit: ds illum creauit in
iusticia & scĩtate ueritatis ingłam suã. re¬
nouatum spũ m̃tis suȩ. Formauit eũ adsi

Expanded text:
men ejus, qui cor suum mundat, et ejus adventum tota devotione precatur ad se ipsum. Quicunque ergo taliter agit, Deus illum creavit in justitia et sanctitate veritatis in gloriam suam reno
Abbreviated transcription (Latin):
actiones huiꝰ scłi m̃tis ꝑturbatione ñ con¬
ñ oꝑunt᷑: quia et int̾ medias ppłoꝵ cater¬
uas sic ꝑagunt gressus sui itin̾is. ut ñ sũ¬
te dr. Et quid ꝑ egiptum & ethiopiã et sa¬
ba designa tur nisi gentilitas. qm antiquꝰ
hostis inherroꝵ caligine positam tͥbula¬
bat et inreciacło suo captiuam tenebat:

Expanded text:
actiones hujus saeculi mentis perturbatione non conactiones hujus saeculi mentis perturbatione non connon operiuntur, quia et inter medias populorum catervas sic peragunt gressus sui itineris, ut non subte dicitur. Et quid per Aegyptum et Aethiopiam et Saba designatur nisi gentilitas, quam antiquus hostis in errorum caligine positam tribulabat, et in retiaculo suo captivam tenebat?
Abbreviated transcription (Latin):
pontificem: horum corꝑa cremant᷑ extraca¬
sangunẽ ppłm ÷ extra portam passus ẽ.
Cum enim crematio illa corpoꝵ animaliũ
passionẽ dm̃i p̃figuraiu̾̃t: patet quidig¬
nis mistiee designet. Iit g. Cum transi¬
eris ꝑaquas. idẽ ꝑ tͥbulationem fluctus
tecum ero. ut te custodiam ⁊ et flumina.
id ẽ rapidi impłcus tͥbulationũ ñ oꝑient. Id
ẽ ñ fũmergent te: quia ñ suꝑabunt. Cũ
ambulaueris ingne idẽ in ardore seuien¬
tium passionũ. non combureris mnanima.
quia sp̃ale refrigerium intͥnsecus tͥ dabo.
et flãma idẽ furor ꝑsecutoꝵ ñ ardebit
inte.quia ñ ꝑtinget ad animã tuam. lic&
incorpe seuiat. Ego enim sum dñs ds̃ tu¬
us quẽ contra falsoꝵ dorum cultoreᷤᷤ in paᷤ¬
sione confiteris: et ego sc̃s scõrũ quẽ expe¬
ctauit isrł. qui et saluator tuus sum. qm
ap̃sentib malis te eripiens. ad ȩt̾nam salu¬
tem ꝑdrcam. Uł aquȩ et flumina ft̃ acti¬
ones scłi. & illos flumina ñ oꝑiunt. quoᷤ

Expanded text:
remantur extra casanguinem populum, extra portam passus est . » Cum enim crematio illa corporum animalium passionem Domini praefiguraverit, patet, quid ignis mystice designet. Ait ergo: Cum transieris per aquas, id est per tribulationum fluctus, tecum ero, ut te custodiam, et flumina, id est rapidi impetus tribulationum non operient, id est non submergent te, quia non superabunt. Cum ambulaveris in igne, id est in ardore saevientium passionum, non combureris in anima, quia spiritale refrigerium intrinsecus dabo: et flamma, id est furor persecutorum non ardebit in te, qui non pertinget ad animam tuam, licet in corpore saeviat. Ego enim sum Dominus Deus tuus, quem contra falsorum deorum cultores in passione confiteris, et ego Sanctus sanctorum, quem exspectavit Israel. Qui et Salvator tuus sum, quoniam a praesentibus malis te eripiens ad aeternam salutem perducam Vel aquae et flumina sunt actiones saeculi. Et illos flumina operiunt, quos
Abbreviated transcription (Latin):
Ignis exarsit abira meat et ardebit usq ad in¬
feros deorsitm. Comedit t̾ram et nascentia
enis. Igis quippe t̾ram atq enis nascen¬
tia comedit : cum libido carnem. atq per
hanc. omiã bene acta consiunit. Nam qͥcqͥd
ꝑdit exfruge rectitudinis. hoc nimirum
concremat flãma corruptionis. Solo ttaq
libiiliuis igne totus homo concremat᷑. &
intus et foris: etiam si cet̾oꝵ incendia uiti¬
oꝵ de ẽẽnt. Sed postqͣm hec de repbis qui
fidem tene uidentur dicta sunt: ad electoᷤ
sermo sub sequens dirigitur. Nut certe
uastata ꝑromanos. iudeoꝵ fideles ex cͥcum¬
cisione quos ad p̃dicandum ꝑ orbem sicut
agnos int̾lupos misit alloquit᷑. conseqͣnt
dicens. Et nc̃ hec dieit dñs creans te iacob
et formans te isr .ł. N oli tim̾e quia redemi
te: & uocaui te nomine tuo. ms̃ es tu. Quo¬
tiens eun q enim iacob uł isrł cum ad dita¬
mento honoris pontrͣ de sp̃ali iacob intel¬

Expanded text:
Ignis ab ira mea exarsit, et ardebit usque ad inIgnis ab ira mea exarsit, et ardebit usque ad inferos deorsum, comedet terram, et nascentia ejus . » Ignis quippe terram atque nascentia ejus comedit, cum libido carnem atque per hanc omnia bene acta consumit. Nam quidquid prodit ex fruge rectitudinis, hoc nimirum concremat flamma corruptionis. Solo itaque libidinis igne totus homo concrematur et intus et foris, etiamsi caeterorum incendia vitiorum deessent. Sed postquam haec de reprobis, qui fidem tenere videntur, dicta sunt, ad electos sermo subsequens dirigitur. Aut certe vastatos per Romanos Judaeorum fideles ex circumcisione, quos ad praedicandum per orbem sicut agnos inter lupos misit, alloquitur consequentinus creans te Jacob, et formans te Israel: Noli timere, quia redemi te, et vocavi te nomine tuo: meus es tu. » Quotiescunque Jacob vel Israel cum additamento honoris ponitur, de spiritali Jacob intel
Abbreviated transcription (Latin):
liat. Linguam conuitio ꝓuocat: manum
iniuriis lassecentibꝰ ad peculantiam cedis in¬
stigat. Ut fraudatorẽ faciat ÷ lucra opponit
ĩiusta. Honores tr̃enos ꝑmittit: ut cȩlestes
adimat. Ostendit falsa÷ ut uera subripiat.
Bene gͥ deeo quem ita diabolus uudiq tẽp¬
tans uitiis inflamat. dr̃. quia combussit eũ
incircuitu et ñ cognouit. et succendit eũ
et non intellexit. Neq enim comburi sequi
sic comburit᷑ cognoseit: quia cecatuᷤ munda¬
isuoluptatib sp̃ãlia quȩ patitur ñ intel¬
ligit. Potest autẽ qđ additur et succendit eũ
nec dr̃ meireuitu ad int̾ĩorem hominẽ refer¬
rit ut qđ dictum ẽ. et combussit eum inciR¬
cuitu. de ext̃iore homine intelligat᷑. Et fous
ł et intus ẽ. suecensus: qui carnis ac sp̃s bona
u̾itioꝵ igne ꝑdidit. Nam si ꝑcordis mundi¬
tiam libidinis flãma ñ extinguit᷑. incassũ
quelibet uirtutes oriunt᷑ sic̃ ꝑ moy sen dr̃.¬

Expanded text:
liat; linguam convicio provocat; manum liat; linguam convicio provocat; manum injuriis lacessentibus ad petulantiam caedis instigat, ut fraudatorem faciat, lucra apponit injusta; honores terrenos promittit, ut coelestes adimat; ostendit falsa, ut vera subripiat. Bene ergo de eo, quem ita diabolus undique tentans vitiis inflammat, dicitur, quia combussit eum in circuitu, et non cognovit: et succendit eum, et non intellexit. Neque enim comburi se, qui sic comburitur, cognoscit, quia caecatus mundanis voluptatibus spiritalia, quae patitur, non intelligit. Potest ar: in circuitu, ad interiorem hominem referri, ut quod dictum est: Et combussit eum in circuitu, de exteriore homine intelligatur. Et foris igitur et intus est succensus, qui carnis ac spiritus bona vitiorum igne perdidit. Nam si per cordis munditiam libidinis flamma non exstinguitur, incassum quaelibet virtutes oriuntur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uia iuxta. Sigͥ irasci dñs ꝑhibetur eum
uiam iusticiȩ homines ꝑdunt ÷ suꝑeum in¬
dignationẽ furoris sui latius effundit. qui
nolens inuiis eius ambulare rectitudinis
tramitem sciendo deserit. Bellum qͦq patit̾
qui earnis sue tẽptatoibꝰ ĩpugͥt᷑. Hoc tam̃ bel¬
bellum dñs desuꝑ effundit: qͣndo suꝑbũ eor
peutit et tudicioꝵ suoꝵ gladiis oꝑa eius qͣ
udebant᷑ bona t̾ribiliter destruit. Forte bel¬
lum effundit qͣndo antiquũ hostem tusto
iudicio relaxat inuirib sius. Qui uideli¬
cet adũsarius comburit eum incircuitu &
ñ eognoseit÷ et succendit eum et ñ intellex
gͦ deceptor potestate diuinitus accepta cõ¬
burit eum incircuitu. quȩ̃ undiq tẽptãs indiq
uicioꝵ ignib in flãmat. Circuit eñrnos ille
singłos: et abomĩ parte uitia suggerit.
Offert ocłis formas illicis. et faciles uolup¬
tates: ut uisu destruat castitatem. Aures
ꝑcanora musica temptat÷ ut ui soni dulcio

Expanded text:
Si igitur irasci Dominus perhibetur, cum viam justitiae homines perdunt, super eum indignationem furoris sui latius effundit, qui nolens in viis ejus ambulare, rectitudinis tramitem sciendo deserit. Bellum quoque patitur, qui carnis suae tentationibus impugnatur. Hoc tamen beler effundit, quando superbum cor percutit, et judiciorum suorum gladiis opera ejus, quae videbantur bona, terribiliter destruit. Forte bellum effundit, quando antiquum hostem justo judicio relaxat in viribus suis. Qui videlicet adversarius comburit cum in circuitu, et non cognoscit, et succendit eum, et. » Antiquus ergo deceptor potestate divinitus accepta comburit eum in circuitu, quem undique tentans undique vitiorum ignibus inflammat. Circuit enim ille nos singulos, et ab omni parte vitia suggerit. Offert oculis formas illices, et faciles voluptates, ut visu castitatem destruat; aures percanora musica tentat, ut vi soni dulcior
Abbreviated transcription (Latin):
qui calore temptationũ estuant. Nam &
Qui et indomib carcerum absconditi sũt:
quia inconscientiaꝵ suaꝵ tenebrosis latibuliꝰ uͥ te¬
nẽt᷑ a diabolo captitii fraudẽ malitie sue cõ¬
tegunt. Neq eium uere tales sut quales se
foris ostendunt: sed tales potius quales intꝰ
latent. E alib a dño dictum ẽ. Ue uob̾ scribe
chris dealbatis. quȩ aforis apparent homini¬
b speciosa. intus uero plena st̃ ossib mor¬
tuoꝵ. et omĩ spureitia. Sic et uos quidem
a foris appare tis hominib iusti: intus uͦ
pleni estis hy pochrisi et iniquitate. hoc ẽ.¬

Expanded text:
qui calore tentationum aestuant. Nam etqui calore tentationum aestuant. Nam etla . » Qui et in domibus carcerum absconditi sunt, quia in conscientiarum suarum tenebrosis latibulis, ubi tenentur a diabolo captivi, fraudem malitiae suae contegunt. Neque enim vere tales sunt, quales se foris ostendunt, sed tales potius, quales intus latent. Talibus a Domino dictum est: « Vae vobis Scribae entis dealbatis, quae a foris apparent hominibus speciosa, intus uero plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia. sic et uos aforis quidem apparetis hominibus iusti, intus autem pleni estis hypocrisi et iniquitate. hae
Abbreviated transcription (Latin):
us iste scĩficaret inse ipso⁊ uixta qđ dictum
ficate ineordib ur̃is. Et uoluit ut scĩficaret
legem oꝑaudo: et extolleret intelligendo. Legẽ
quippe magnificat et extollit: quis qͥs in ob¬
seruatione cȩlestium mandatoꝵ ita ꝓficit. ut
et mens enis adaltiora sp̃alis intelligentiȩ
leuet᷑. Sed piger seruus legem magnificare
liter eam intelligit. uł obseruat: & xꝑianoꝵ in¬
anium iste ppłs nil magnum oꝑat᷑. sed corde
semꝑ in infimis reppit. s ꝑpter qđ ut̃q ꝓpłs
abinimicis suis direptus & uaslatus ẽ: ille¬
quidem a romanis. Hic autẽ qđ graunꝰ ẽ. aorali¬
gnis sp̃ib. Sunt enim om̃s laqueus u tue¬
num. idẽ eoꝵ qui carnis ardore feruent: qͥa
scłm petri sententiã pellicent indesidiis
carnis eos qui paululum effugiunt. Laq̃¬
us iuuenũ om̃s isti scłares: quia sius ctin-¬
fabulationib illiciunt ad peccandum eos

Expanded text:
us iste sanctificaret in semetipso, juxta quod scriptum us iste sanctificaret in semetipso, juxta quod scriptum ficate in cordibus vestris . » Et voluit, ut sanctificaret, legem operando et extolleret intelligendo. Legem quippe « magnificat et extollit, quisquis in observatione coelestium mandatorum ita proficit, ut et mens ejus ad altiora spiritalis intelligentiae elevetur. Sed piger servus legem magnificare liter eam intelligit vel observat, et Christianorum inanium iste populus nil magnum operatur, sed corde semper in infirmis repit. Propter quod uterque populus ab inimicis suis direptus et vastatus est, illequidem a Romanis, hic autem, quod gravius est, a malignis spiritibus. Sunt enim omnes laqueus juvenum, id est eorum, qui carnis ardore fervent, quia secundum Petri sententiam: « Pelliciunt in desideriis carnis eos qui paululum effugiunt . » Laqueus juvenum omnes isti saeculares sunt, qui suis confabulationibus illiciunt eos ad peccandum,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quis cecus nisiqui ueninidatus ẽ:
Qnis cecus nsi seruus dĩ. Hic enĩ carnalis
ẽ uenundatus sub peccato nec intelligit
quia peccando semet ipsum diabolo uen¬
didit. Et ipse cum sit inutilis seruus dñi
cecus ẽ: quia seruus nescit. quid faciat do¬
minus enus. Sed cuim subdit᷑ qui uides
multa nonne custodies monstrat᷑ iste ser¬
uus eẽ. et cecus & indens. Cecus quidẽ ñ
uidendo: uidens aũt initelligendo. Simili
mͦ eumadiungitur qui aꝑtas habes aureᷤ
nonne audies. & surdus. et audiẽs ẽẽ de¬
clarat᷑. Surdus namq ad faciendũ ẽẽ ma¬
nifestatur: sed aures hab̾e aꝑtas ad intelli¬
gendum. Quicunq enim scͥpturas intel¬
ligit sed ñ facit. id ẽ umusqͥsq michi simił
mcrepatur hoc loco eum dr̃. Qui uides
multa nonne custodies: Qui aꝑtas habeᷤᷤ
tus. Laqueus iuuenũ om̃s simul et indonii¬
b carcerum absconditi fc̃. Dñs uoluit ut scĩ¬
scĩficari. Aut certe uoluit dñs ut eum seru¬

Expanded text:
 Quis caecus nisi qui venundatus est? Quis caecus nisi servus Domini? » Hic enim carnalis est venundatus sub peccato, nec intelligit, quia peccando semetipsum diabolo vendidit. Et ipse, cum sit inutilis, servus Domini caecus est, quia « servus nescit quid faciat dominus ejus . » Sed cum subditur, qui vides multa, nonne custodies, monstratur iste servus esse et caecus et videns. Caecus quidem non videndo; videns autem non intelligendo. Simili modo cum adjungitur: Qui apertas habes aures, nonne audies, et surdus et audiens esse declaratur. Surdus namque ad faciendum esse manifestatur, sed aures habere apertas non ad intelligendum. Quicunque enim Scripturas intelligit, sed non facit, id est unusquisque mihi similis increpatur hoc loco, cum dicitur: « Qui vides multa, nonne custodies? qui apertas habes tus: laqueus juvenum omnes simul, et in domibus carcerum absconditi sunt. » Dominus voluit, ut sanctisanctificari. Aut certe voluit Dominus, ut eum serv
Abbreviated transcription (Latin):
bus recte dr̃. Quis mensus ẽ pugillo aqͣͦs:
Sub audi iusi solus ds̃. Scĩ enĩ qui suble¬
uante spũ adsũma rapiunt᷑: quã dium
hac uita mortali st̃. ne aliqua elatione suꝑ¬
biant. dispens ante manu dñi quib dam
temptationib repͥmunt᷑: ut nequaqͣm tã¬
tum ꝓfic̾e ualeant qͣntum uolunt: quiapu¬
gillo dĩ inmensura constͥngunt᷑. Pugillo
suo dñs eos metit᷑: quia sic ipsos modificat.
ut unusqͥsq eoꝵ nec infra minima negligr̃s
deficiat. nec ultra maxima suꝑbiens tendat
Dec minus conet᷑ explere quam sufficit.
nec plus arripiat quã cȩpit: ne aut adm̃¬
sura ꝗͣ debet ñ ꝑueniat. aut eande mñsuram
eeserens extralimitem cadat. Unde corm¬
thiis ait apłs. Non inimm̃sum głam: sed

Expanded text:
ibus recte dicitur: Quis mensus est pugillo aquas, ibus recte dicitur: Quis mensus est pugillo aquas, subaudi: nisi solus Deus? Sancti enim, qui, sublevante spiritu, ad summa rapiuntur, quandiu in hac vita mortali sunt, ne aliqua elatione superbiant, dispensante manu Domini, quibusdam tentationibus reprimuntur, ut nequaquam tantum proficere valeant, quantum volunt; quia pugillo Dei in mensura constringuntur, pugillo suo eos Dominus metitur, quia sic ipsos modificat, ut unusquisque eorum nec infra minima negligens deficiat, nec ultra maxima superbiens tendat, nec minus conetur explere quam sufficit, nec plus arripiat quam coepit, ne aut ad mensuram quam debet non perveniat, aut eamdem mensuram deserens extra limitem cadat. Unde Corinthiis ait Apostolus: « Non in immensum gloriamur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non dubitat᷑. qui hec ag̾e potuit: ñ quia ip¬
se credendus sit hab̾e corꝑea mbra. sed qͥa
ꝑ has similitudines intimatirr. magnitu¬
do potentie diuinitatis eius. Mensus est
enimpugillo aquas: quia uirtute actioĩs
suȩ inclusit eas. & quantũ uoluit exub̃a¬
re fecit uł minui. Et cȩlos palmo poncda¬
uit: qm̃ larga potentia sue oꝑationis eos
mequitate disposuit. &. appendit tͥbus
digitis molem t̾rȩ ⁊ qͣm tͥna uirtute fun¬
dauit eam. Similit᷑ montes et colles. tͥna
potentia oꝑationis instituit. idẽ uirtute
qua oꝑatur tͥnitas. Qđ si moralit᷑ hȩc in¬
telligi debent: ꝑ aquas bonoꝵ m̃tes fił̃i p̃¬
dicam̃ta seq̃ntium designari solent: sicut
ait suꝑiuis. B eati qui seminatis suꝑ om̃sa
quas. &. psalmista. Uox dñi suꝑ aquas.
Hoc gͥ loco quid aquaꝵ nomine nisi electoꝵ
corda signant᷑. quȩ ꝑ intellectum sapientiȩ
auditum iam suꝑne uocis acceꝑunt. Deqͥ¬

Expanded text:
non dubitatur, qui haec agere potuit, non quia ipnon dubitatur, qui haec agere potuit, non quia ipse credendus sit habere corporea membra, sed quia per has similitudines intimatur magnitudo potentiae divinitatis ejus. Mensus est enim pugillo aquas, quia virtute actionis suae inclusit eas, et quantum voluit exuberare fecit vel minui. Et coelos palmo ponderavit, quia larga potentia suae operationis eos in aequitate disposuit. Et appendit tribus digitis molem terrae, quoniam trina virtute fundavit eam. Similiter montes et colles trina potentia operationis instituit, id est virtute, qua operatur Trinitas. Quod si moraliter haec intelligi debent, per aquas bonorum mentes fidei praedicamenta sequentait superius: « Beati, qui seminatis super omnes aquas . » Et Psalmista: « Vox Domini super aquas . » Hoc igitur loco quid aquarum nomine, nisi electorum corda, signantur, quae per intellectum sapientiae auditum jam supernae vocis acceperunt? De qu
Abbreviated transcription (Latin):
idolatriȩ ꝓpħa multiplicit̾ imꝓbaturꝰ pͥmo
dm̃ ẽẽ docet incircumseͥptum et imiñsum
atq omĩpotentẽ. et omĩ sapientẽ. ut qͣnte
sit amentiȩ lapideam uł metallinã imagͣi
dm̃ ẽẽ credere manifestius in notescat. Qs
mensusẽ inquit pugillo aquas subaudi
nisi ds. qui eas om̃s pugillo suo ineludñs
mensus ẽ Et quis cȩlos palmo pond̾auit.
nisi idem conditor̃ qui eoꝵ latitudinẽ palmo
suo sustentans pondauit. ut orientał pars
lonaris ñ p̃pondaret australi nec leuior eẽt:
Et quis appendit tͥb digitis molem t̾re. li¬
brans eam inmedio aquaꝵ. nisi sũmus aR¬
tifexe Et quis librauit inpondẽ montes
ut ñ ab alia parte magis t̾ram grauarent
quam ab alia. & colles instatera ut equi
pondis eẽnt suspendit. nisi creator ipsorũ:
Qnͣtus gͦ ẽ iste qui pugillo suo continens
m̃sus ẽ om̃s aquas: et cȩlos amplitudine
palmi sustinens pondauit. atq t̾ram suꝑ
aquas tͥbus digitis appendit: Imm̃sus ẽẽ

Expanded text:
baturus primo Deum docet esse incircumscriptum, et immensum, atque omnipotentem, et omnisapientem, ut, quantae sit amentiae lapideam vel metallicam imaginem Deum esse credere manifestius innotescat. Quis mensus est, inquit, pugillo aquas, subaudi, nisi Deus, qui eas omnes pugillo suo includens mensus est? Et quis palmo coelos ponderavit, nisi idem conditor, qui eorum latitudinem palmo suo sustentans ponderavit, ut orientalis pars lonaris non praeponderaret australi, nec levior esset? Et quis appendit tribus digitis molem terrae, librans eam in medio aquarum, nisi summus Artifex? Et quis libravit in pondere montes, ut non ab alia parte magis terram gravarent quam ab alia, et colles in statera, ut aequi ponderis essent, suspendit, nisi Creator ipsorum? Quantus ergo est iste, qui pugillo suo continens mensus est omnes aquas; et coelos amplitudine palmi sustinens ponderavit, atque terram super aquas tribus digitis appendit? Immensus esse
Abbreviated transcription (Latin):
sic combustus ẽ non cognouit cur hȩc pa¬
teret᷑ ⁊ nec intellexit quia ꝓpt̾̃ necẽ salua¬
toris ita succendebat᷑. Ut autẽ sp̃aliter
iuxta supiorem sensum hec intelligamꝰ:
sciendũ ẽ quia indignatio uł ira dĩ appel

Expanded text:
sic combustus est, non cognovit cur haec pasic combustus est, non cognovit cur haec pateretur, nec intellexit quia propter necem Salvatoris ita succendebatur. Ut autem spiritaliter juxta superiorem sensum haec intelligamus, sciendum est, quia indignatio vel ira
Abbreviated transcription (Latin):
Ppłm uideoꝵ uastantib romanis. dedit
indireptionẽ ipse dñs iħs cui peccauerat
occidens eum. Nos quoq ꝓpt̾ peccata
quoꝵ nob̾ conscii sumus occultis adu̾sariis
qui nos sensibilit̾ excrucient fut᷑um ẽ. ut
noluer̃t inuiis mandatoꝵ eius ire. aut
legem ut fac̾e̾nt audire Non ate nescier̃t
aut nequiuert᷑ ĩuiis eiꝰ ãbulare sed noluer̃t:
ut ñ ex ignorantia. uł infirmitate sed ex su¬
ꝑbia demonstraret eos peccasse. qui manda¬
ta dĩ sciendo contempsert̃: aut scire recusa¬
effudit. et ualidum bellum ⁊ sic̃ in psalmo
dictum ẽ. Effunde suꝑ eos iram tuã: et fu¬
rore irȩ tuȩ comp̃hendat eos. Eiat habitatio
eoꝵ deserta: et intab̾nacłis eoꝵ non sit qui
inhabitet. Unde & subuungit᷑.&. combussit
eum incireurtu ⁊ ñ cognoũ ÷ & succendit eũ
et non intellexit. Combussit eum undiq
totam iudeã concremans: et succendit eũ
iherłm igne consumens. Sed ppłs iste qui

Expanded text:
m Judaeorum vastantibus Romanis dedit m Judaeorum vastantibus Romanis dedit in direptionem ipse Dominus Jesus, qui peccaverant occidentes eum. Nos quoque propter peccata, quorum nobis conscii sumus, occultis adversariis, qui nos sensibiliter excrucient, futurum est ut noluerunt in viis ejus ire, aut legem, ut facerent, audire. Non ait: Nescierunt aut nequiverunt in viis ejus ambulare, sed noluerunt, ut non ex ignorantia vel infirmitate, sed ex superbia demonstraret eos peccasse, qui mandata Dei sciendo contempserunt, aut scire recusaeffudit, et validum bellum, sicut et in Psalmo dictum est: « Effunde super eos iram tuam, et furor irae tuae comprehendat eos. » Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet . Unde et subjungitur: « Et combussit eum in circuitu, et non cognovit: et succendit eum, et non intellexit. » Combussit eum undique totam Judaeam concremans, et succendit eum Jerusalem igne consumens. Sed populus iste qui
Abbreviated transcription (Latin):
dei ppło romanoꝵ facti sũt inrapinã & di
reptionẽ. nec ẽ qui eruat eos uł dicat redde:
qm̃ adhuc tenentur captiui. Non nulli etiam
uidebant᷑ hab̾e diripiat᷑ ab inuisibilib ad¬
u̾sariis. nec ẽ qui eruat eos. qm̃ iusto dĩ iti¬
dicio relicti fũt insua malitia. Deinde ꝓpħa
fet futura: Quis ẽ in uobis oiudei qui au¬
diat hoc qͦd de uob̃ indubitant̾ futurum
u̾bo p̃teriti temporis dixi facti sunt iirapi¬
nani nec ẽ qui eruat: Qui enim. hoc audi¬
erit. tunebit peccare ne fiat in rapinã. Nob̾
quoq dr̃. Q uis ẽ in uob̾ qui audiat hoc: qͥa
in hac plebe xꝑiana rarus auditor huniꝰ ser-¬
momis inuenit᷑.Raro cnim quisqͣm ẽ. qui
de ammȩ captiuitate cogitet. et bona cordiᷤ
iniusibilib adu̾sariis diripientib amitt̾e
metuat ⁊ atq illa quȩ se infict᷑o scło mnanent
sollicicus attendat. uł audire studeat. Seoͣx.¬
Quis dedit indireptionem iacob. et isrł
uastantib Honne dñs ipse cui peceauimꝰ:¬

Expanded text:
daei populo Romanorum facti sunt in rapinam, et in direptionem, nec est qui eruat eos, vel dicat: Redde, quoniam adhuc tenentur captivi. Nonnulli etiam videbantur habere, diripiatur ab invisibilibus adversariis: nec est, qui eruat eos, quoniam justo Dei judicio relicti sunt in sua malitia. Deinde propheta tet futura? » Quis est in vobis, o Judaei, qui audiat hoc, quod de vobis indubitanter futurum verbo praeteriti temporis dixi: « Facti sunt in rapinam, nec est qui eruat. » Qui enim hoc audierit, timebit peccare, ne fiat in rapinam. Nobis quoque dicitur: « Quis est in vobis, qui audiat hoc? » Quia in plebe christiana rarus auditor hujus sermonis invenitur. Rarus enim quisquam est, qui de animae captivitate cogitet, et bona cordis invisibilibus adversariis diripientibus amittere metuat, atque illa, quae se in futuro saeculo manent, sollicite attendat, vel audire studeat. Sequis dedit in direptionem Iacob et Israhel vastantibus nonne Dominus ipse cui peccavim
Abbreviated transcription (Latin):
sẽp in sue dignitatis gr̃a ꝑseueret. Hoc itaq canticũ
totus orbis deo cantare iubetur. ut et abextre¬
mis t̾re lauseius resonet: scđm qđ et inꝑsal¬
mo dic̃ ȩccłia. A finib t̃rȩ adte clamabo Uel
alit̾ intelligere possumꝰ. qđ dr̃ laus eius ab¬
extremis tr̃e. Sunt enĩ alii pͥmi t̾re⁊ sunt alii
noirissum. Qui ft̃ pͥmi: Sapientes scłi. nobi¬
les diuites. optimates. Oi sunt extreimi: Stul¬
ta mundi elegit ds utͤ confundat sapientes:
et ignobilia mundi et contemptibilia eligit
as. et quȩ ñ sut̃t. ut eaquȩ sũt destrueret bo¬

Expanded text:
semper in suae dignitatis gratia perseveret. Hoc itaque canticum semper in suae dignitatis gratia perseveret. Hoc itaque canticum totus orbis Deo cantare jubetur, ut et « ab extremis terrae laus ejus » resonet, secundum quod et in Psalmo dicit Ecclesia: « A finibus terrae ad te clamavi . » Vel aliter intelligere possumus, extremis terrae. Sunt enim alii primi terrae, sunt alii novissimi. Qui sunt primi? Sapientes saeculi, nobiles, divites, optimates. Qui sunt extremi? « Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes, et ignobilia mundi, et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt, ut ea quae sunt, destrueret
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ p̃dicationẽ. gentiũq uocationẽ. Ante¬
qm oriantur audita uob faciam÷ ut ñ ea du¬
bitetis eẽ uent᷑a. sic̃ et hec iam uenisse cernitiᷤ
Nam quȩ sint hec noua quȩ uob̃ annuntio.
bitatores eaꝵ Nouum quippe canticum ẽ. p̃¬
conum euuglicȩ p̃dicationis: inqua res noua
auditur. idẽ. incarnatio xp̃i. mors atq post
resurrectionem ascensio. te sp̃c scĩ missio dotiꝰ¬
q mnundi uocatio. Hoc canticum ubiq can
colit ac p̃dicat: depositoq uet̾i homine ꝑgr̃ã
baptismatis ipsa fidelit̾ innouata ẽ et ino¬
uitate uite ambulat. Qui enim uet̾em ad¬
liuc conu̾sationem seruat. idẽ. t̾rena diligit:
uetus canticum resonat. Qui uͦ et̾na diligit
nouum eauticũ cantat. Souus em̃ homo
cantat canticum nouũ ÷ ñ ille uetus qui nec¬
dum ade peccata deponens. inp̃uaricatiõe uẽ¬
hoĩs ꝑseu̾at. Nouũ utiq : qͥa nũꝗͣ aliqͥd simile iusuĩ
uel auditũ. Nouũ: qͥa nulla uetustate sordescat:

Expanded text:
aedicationem, gentium vocationem. Antequam oriantur, audita vobis faciam, ut non ea dubitetis esse ventura, sicut et haec venisse jam cernitis. Nam quae sint haec nova, quae vobis annuntio, habitatores earum. » Novum quippe canticum est praeconium evangelicae praedicationis, in qua res nova auditur, id est Incarnatio Christi, mors, et post resurrectionem ascensio, et Spiritus sancti missio, totiusque mundi vocatio. Hoc canticum ubique cancolit ac praedicat, depositoque veteri homine per gratiam baptismatis ipsa fideliter innovata est, et in novitate vitae ambulat. Qui enim veterem adhuc conversationem servat, id est terrena diligit, vetus canticum resonat; qui vero aeterna diligit, novum canticum cantat. Novus enim homo cantat canticum novum, non ille vetus, qui necdum Adae peccata deponens in praevaricatione veseverat. Novum utique, quia nunquam aliquid simile visum est aut auditum; novum, quod nulla vetustate sordescat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ras misert᷑. P lenitudo autẽ istiꝰ maris. mul¬
tudo fcłarium uł gentilium ẽ: insule uͦ diũ¬
segentes uł regiones. Et his omĩb p̃cipi¬
indomib habitabit cedar. Subleuetur desertũ
ulẽ ad amorem suꝑnȩ patͥȩ corgentiliũ erigat᷑.
et cuntates eoꝵ inspem salutis et̾nȩ m̃tem ele¬
uent.C. ed ar filius ismahelis fuit : aquo ꝓuin¬
tia nom̃ accepit. &. qui de eius ꝓgenie sut. ñ
nidomib sed intab̃nacłis habitare solent &¬
ꝑdeserta uiagari. Int̾pretat᷑ autẽ tenebre:
et significat gentilẽ ppłm. qui intenebriser¬
rorũ ꝓhuiꝰ scłi desertum uagus incedebat:
te habitatores petre: deu̾tice montiũ clama¬
bunt. Ponent dño głam ÷ & laude eius min¬
nsi qui insui cordis duritia manent: S et
isti ad laudandũ exeitantur. ꝑ respectũ no¬
ue gr̃e. P redicatores autẽ de uertice montiũ
clamant : cum inculmine uirtutũ stantes.
ac t̾rena despicientes. adappetitũ suꝑnorũ eõ

Expanded text:
serunt . » Plenitudo autem istius maris multitudo saecularium vel gentilium; insulae vero diversae gentes vel regiones. Et his omnibus praecipiet in domibus habitabit Cedar. » Sublevetur desertum, id est ad amorem supernae patriae cor gentilium erigatur, et civitates eorum in spem salutis aeternae mentem elevent. Cedar filius Ismael fuit, a quo et provincia nomen accepit, et qui de ejus progenie sunt, non in domibus, sed in tabInterpretatur autem tenebrae, et significat gentilem populum, qui in tenebris errorum per hujus saeculi desertum vagus incedebat, te habitatores Petrae, de vertice montium clamabunt. Ponent Domino gloriam, et laudem ejus in innisi qui in cordis sui duritia manent? Sed et isti ad laudandum excitantur per respectum novae gratiae. Praedicatores autem de vertice montium clamant, cum in culmine virtutum stantes ac terrena despicientes ad appetitum supernorum eos,
Abbreviated transcription (Latin):
bditur. Nescierunt neq intellexert᷑. Obli
sila. neq eognoscunt neq sentiunt ut di¬
cant. ¶edietatẽ eius combussi igne & co¬
xi suꝑ carbones erus panes. coxi carnes et
comedi÷ & dereliquo eius idolum faciã ante
Hȩc ideo sic transimus: quia expositione ñ
ndigent. Aahuc autẽ de idolo subiungit᷑.
Cor insipens adorauit illud: & non lib̾auit
ammã suã. neq diẽ forte idẽ forsitan m̃datiũ

Expanded text:
 Nescierunt, neque intellexerunt. oblitsua, neque cognoscunt neque sentiunt, ut dicant: Medietatem ejus combussi igne, et coxi super carbones ejus panes, coxi carnes et comedi, et de reliquo ejus idolum faciam, ante rs ejus cinis est. » Haec ideo sic transimus, quia expositione non indiget. Adhuc autem de idolo subjungitur: « Cor ejus insipiens adoravit illud, et non liberavit a
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fatas arbores insolitudine ur̃a posui: ut
eam odore suo totam resꝑgent et in noua¬
rent. Uel si quid forte. idẽ. siquid ualidum
honeste defenfionis habetis. afferte illud.
Accedat huc dii quib seruire ma liuistis:
et nuntient nob̃ quȩ uentura sũt. Si enĩ
dii sunt: absq mendatio possunt uentura
p̃dice. Qł si non posfunt: liquet eos non ẽẽ
disponit omĩa: scit quem admodũ sit depo¬
siturus singła. Et qui omĩa quȩcũq uult
facit⁊ solus nouit que facturus sit. nisi &¬
reuelare quid alicui uoluerit. Deinde ad
ipsos qui dicunt᷑ dii gentium u̾sa loquuti¬
one subdit᷑. Priora quȩ fuert̃ nuntiate: et po¬
nemus cor nr̃m. & sciemus nouissima eoꝵ:
& quȩ uentura st̃ indicate nobis. Annun¬

Expanded text:
praefatas arbores in solitudine vestra posui, ut praefatas arbores in solitudine vestra posui, ut eam odore suo totam respergerent, et innovarent. Vel si quid forte, id est si quid validum honestae defensionis habetis, afferte illud. Accedant huc dii, quibus servire maluistis, et nuntient vobis quae ventura sunt. Si enim dii sunt, absque mendacio possunt ventura praedicere; quod si non possunt, liquet eos non esse ddisponit omnia, scit quemadmodum sit dispositurus singula, et qui omnia quaecunque vult facit, solus novit quae facturus sit, nisi revelare quid alicui voluerit. Deinde ad ipsos, qui dicuntur dii gentium versa locutione subditur: « Priora, quae fuerunt, nuntiate, et ponemus cor nostrum, et sciemus novissima eorum, et quae ventura sunt indicate nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ mores. diu̾si fuit ordines: necesse ẽ
ut om̃s simul discant. dum in ea sp̃ales uiri
diu̾se qualitatis. etatis. et ordinis. ad imitan¬
dum simul uidetur. Nam qͥd uidẽ et intel¬
lig̾e debeant subnectitur: scilicet quia ma¬
Manus dñi fecit hoc: ut insolitudine gentiũ
p̃dicte arbores cresc̾ent. idẽ. supͣ dicte scõꝵ di¬
u̾sitates. ut in eis imꝰquisq qđ imitari possit
inueniat. Et sc̃s isrł creauit illud: qd̾ dic¬
tum ẽ de arborib. Hȩc ẽ enĩ nouacreat᷑a
quã laudã apłs. Post hec adeos gentiles
sermo conu̾titur. qui noluert̃ credere: p̃¬
cipiens ut de infidelitate inqua ꝑ man̾e
dant & nuntient nob̃ quȩcũq uent᷑a sũt.
ꝑpe facite iudiciũ ur̃m quo iudicatis bo¬
ꝑm me illud facite: & uideamꝰ si iusto iudi¬
eio crełe respustis. Afferte huc si forte habe¬
tis aliquid iuste cause. quare ñ uultis uidẽ.
et scire. et recogitare et intellig̾e. quia ego

Expanded text:
hominum mores, diversi sint ordines, necesse est hominum mores, diversi sint ordines, necesse est ut omnes simul discant, dum in ea spiritales viri diversae qualitatis aetatis et ordinis ad imitandum simul videntur. Nam quid videre et intelligere debeant, subnectitur, scilicet: Quia maum fecit hoc, ut in solitudine gentium praedictae arbores crescerent, id est supradictae sanctorum diversitates, ut in eis unusquisque, quod imitari debeat, inveniat. « Et sanctus Israel creavit illud, » quod dictum est de arboribus. Haec est enim nova creatura , quam laudat, Apostolus. Post haec ad eos gentiles sermo convertitur, qui noluerunt credere, praecipiens, ut de infidelitate, in qua permanere dant, et nuntient vobis quaecunque ventura sunt. » Prope facite judicium vestrum, quo judicatis bo me illud facite, et videamus, si justo judicio credere respuitis. Afferte huc, si forte habetis aliquid justae causae, quare non vultis videre et scire, et recogitare, et intelligere, quia ego
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestium desidia ignescat. Adhoc spina po¬
nitur ÷ ut qui p̃dicationis eius u̾bo compunc¬
tus fuerit. ipse quoq alioꝵ corda p̾dications
u̾bo compung̾e discat. Ad hoc mirtus ponit᷑:
ut qui in ardore tͥbulationis abore uł ope ꝓ
ximi compatientis temꝑ am̃tũ consolationis
accepit. ipse etiam discat quẽ admodũ affle¬
tis ꝓximis suȩ consolationis temꝑam̃tũ ꝓferat
Aahoc oliua ponit᷑: ut qui aliene miscđiȩ
oꝑa cognoseit. discat et ipse indigentib mi¬
sereri. Adhoc abies ponitur ⁊ ut quiuim con¬
templationis eius cognou̾it. ad contemplan¬
da ȩt̾na p̃mia succendatur. Adhoc ulmus
ponitur⁊ ut qui uidet eum qui uirtutum
fructus hab̾e ñ ualet sp̃ales uiros sustentã¬
tem. ipse quoq scĩs ministrare studeat. Aa
hoc buxus ponitur: ut qui pueros fide uirẽ¬
tes conspieit infidelis ẽẽ erubescat. Bene au¬
tem additur parit̾ quia cum diu̾si mȩcłia

Expanded text:
coelestium desideria ignescat. Ad hoc spina pocoelestium desideria ignescat. Ad hoc spina ponitur, ut, qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque aliorum corda praedicationis verbo compungere discat. Ad hoc myrtus ponitur, ut, qui in ardore tribulationis ab ore vel ab opere proximi compatientis temperamentum consolationis accipit, ipse etiam discat, quemadmodum afflictis proximis consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur, ut qui alienae misericordiae opera cognoscit, discat et ipse indigentibus misereri. Ad hoc abies ponitur, ut qui vim contemplationis ejus cognoverit, ad contemplanda aeterna praemia succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, ut, qui videt eum, qui virtutum fructus habere non valet, spiritales viros sustentantem, ipse quoque sanctis ministrare studeat. Ad hoc buxus ponitur, ut, qui pueros fide virentes conspicit, infidelis esse erubescat. Bene autem additur: pariter, quia cum diversi in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
quasi oliue liquor ante dĩ ocłos miscđiȩ
fructus lucet. Abies uͦ quia ualde crescen¬
do ad alta sustollit᷑ ⁊ scõs designat qui int̾re¬
nis adhuc corporib positi iam cȩlestia con¬
templant᷑. & quãius nascendo det̾ra exier̃t.
contemplando tam̃ iam iuxta ȩthera u̾ticẽ
m̃tis attollunt. Ulmus autẽ quia ꝓpͥum fru¬
ctum ñ habet. sedtam̃ portare uitem cũ fruc¬
tu solet: eos expͥmit qui dum trenis curis
inseruiunt. nullũ uͥtutum sp̃alium fructũ
ferunt: sed tam̃ scõs donis sp̃alib plenos sua
largitate sustentant. Buxusuͦ quȩ maltũ
huc exetatis infirmitate bona bꝑa ferre ñ
ualent: sed fidem ꝑpe uetuȩ uiriditatis ex
imitatione patrum tenent. Post quȩ omĩa
aꝑte subdit᷑. Ut uideant et sciant. & recogi¬
tent et intelligant. Adhoc enĩ cedrus in ec¬
cłia ponit᷑: ut quisqͥs odoramina urr ib̾e¬
tutum a ꝓximo trahit. ipse quoq ad donoꝵ

Expanded text:
quasi olivae liquor ante Dei oculos misericordiae quasi olivae liquor ante Dei oculos misericordiae fructus lucet. Abies vero, quia valde crescendo ad alta sustollitur, sanctos designat, qui in terrenis adhuc corpore positi mente jam coelestia contemplantur, et quamvis nascendo de terra exierint contemplando tamen jam juxta aethera verticem mentis attollunt. Ulmus autem, quia proprium fructum non habet, sed tamen portare vitem cum fructu solet, eos exprimit, qui, dum terrenis curis inserviunt, nullum spiritalium virtutum fructum ferunt, sed tamen sanctos donis spiritalibus plenos sua largitate sustentant. Buxus vero, quae in huc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed fidem perpetuae viriditatis ex imitatione Patrum tenent. Post quae omnia apte subditur: « Ut videant, et sciant, et recogitent, et intelligant. » Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis odoramina virtutum a proximo trahit, ipso quoque ad donorum
Abbreviated transcription (Latin):
ant et recogitent. et intelligant parit̃ qͥa
magni odoris ẽ. atq impittͥbilis nature
cedrus: cedri nomine signant᷑. hi qui uirtu¬
re solidata sũt:ut ea iam t̾reni amorispu¬
tredo nulla corrumpat. ꝑspinam uͦ signã¬
tur doctores : qui dum depeccatis ac uirtu¬
tib dissert̃: et modo supplicia et̾ua minant᷑.
modo cȩlestis regni gaudia ꝓmittunt: sic
audientium m̃tem dolore compunctioĩs
ꝑforant. ut abeoꝵ ocłis quasi quȩd̃a sangis
anime. lacrimȩ decurrant. Mirtus uͦ temꝑ¬
atiue uirtutisẽ: ita ut dissoluta m̃bra tem¬
afflictionib ꝓximoꝵ com pati scuuit: eoꝵ¬
q tͥbulationẽ ꝑ compassionẽ temꝑant. Qui
dum afflictis ꝓximis u̾bum uł opem ꝯsola¬
tionis ferunt: ad eos ad statum rectitudinis
restͥngunt: ne immod̾ata tͥbulatione indes¬
ꝑationẽ soluant᷑. O liuia qͥppe muscdes ex pͥ¬
mit: quia & grecȩ oleos miscdia uocat᷑: et

Expanded text:
ant, et recogitent, et intelligant pariter, quia ant, et recogitent, et intelligant pariter, quia magni odoris est atque imputribilis naturae cedrus, cedri nomine signantur hi, qui virture solidata sunt, ut ea jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signantur doctores, qui dum de peccatis ac virtutibus disserunt, et modo supplicia aeterna minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, sic audientium mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis quasi quidam sanguis animae lacrymae decurrant. Myrtus vero tempativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temafflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque tribulationem per compassionem temperant. Qui dum afflictis proximis verbum, vel opem consolationis ferunt, eos ad statum rectitrestringunt ne immoderata tribulatione in desperationem solvantur. Oliva quippe misericordes exprimit, quia et Graece oleos misericordia vocatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
flumura: & inmedio camporũ fontes. Po¬
nam desertum instagna aquaꝵ÷ et t̾ram
inuiam in riuos aquaꝵ. Quid ꝑsupinos col¬
rexistis cum xp̃o quȩ sursum sũt quȩrtte
sit mons: recte colles uocant᷑ qui huic ad¬
herentes cum eo st̃ erecti. Qui et supini
idẽ adalta suspicientes st̃: dum ea quȩ sur¬
sum sunt quert̃. In his gͦ collib fluuios
p̃dicationis int̾gentes ds aꝑuit. Ecee em̃ it
scĩs p̃dicatorib et non exiudea ꝓ gentts. per
eunctã eccłiam toto orbe diffusam fluen¬
ta celestium mandatoꝵ ub̃tim manant
gentiliũ ore. Et in medio campoꝵ idest
In medio ppłoꝵ fontes noue scientiȩ pas¬
fecit: ut ad eos om̃s sicientes ꝑ gant. aciħ
oꝵ langunełas reportent. Desertum qͣ
fructuosus. posuit ĩstagna aquaꝵ. idẽ. in
ub̾tatem. et ꝓfunditatẽ scientiaꝵ u̾itatis:
& t̾ram inuiam. idẽ. eande gentilitatẽ ꝑ
nũ oliue. Ponam indeserto abietem & ul¬
mum et buxum siul: ut uideant et sci¬

Expanded text:
flumina et in medio camporum fontes; ponam desertum in stagna aquarum, et terram inuiam in riuos aquarum. Quoniam horexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, Christus sit mons, recte colles vocantur, qui huic adhaerentes cum eo sunt erecti, qui et supini, id est ad alta suspicientes sunt, dum ea, quae sursum sunt, quaerunt. In his ergo collibus ffuvios praedicationis inter gentes Deus aperuit. Ecce enim in sanctis praedicatoribus et non ex Judaea progenitis per cunctam Ecclesiam toto orbe diffusam fluenta coelestium mandatorum ubertim manant gentilium ore. Et in medio camporum, id est in medio populorum fontes novae scientiae patefecit, ut ad eos omnes sitientes pergant ac orum lagunculas reportent. Desertum quofructuosus, posuit in stagna aquarum, id est in ubertatem et profunditatem scientiarum veritatis: et terram inviam, id est eamdem gentilitatem, per num olivae: ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul. » VE
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑires. ut lum̃ u̾itatis cern̾ent. Cȩci nãq
erant gentiles: qͥa ñ accepta lege quo irȩ de¬
buissent ñ uidert̃. Et educes inquit de con¬
clusione cordis ppłm gentilẽ peccatorũ suoꝵ
fuib iunctum: et dedomo carceris cordis
sedentes intenebris erroꝵ et ignorantie. Nam
omĩs homo ꝑ id qͦd male agit. quid sibi aliud
quã conscientiȩ suȩ carcẽm facit: Quia cũ
iudicante do in malicie suȩ cecitate relinquit᷑:
quasi intra semetipsũ elaudit᷑. ne euadendi
locum in ueniat quẽ inuenire ñ meret᷑. Se¬
pe enim ñ nulli exirȩ aprauis actib cupiunt:
sed eoꝵdẽ actuum ponde p̃munt᷑. ita ut in
male consuetudinis carcẽ indusi a semetipsi ᷤᷤ¬
exire ñ possint. Et quidã culpas ꝓͥpas puni¬
re cupientes: hoc qđ recte se agere estimant
bili ut qđ exitum putant. hoc inclusionẽ in
contra peccatum intulit. ad ȩt̾nȩ mortis sup¬

Expanded text:
aperires, ut lumen veritatis cernerent. Caeci namque aperires, ut lumen veritatis cernerent. Caeci namque erant gentiles, quia non acepta lege, quo ire debuissent, non viderunt. Et educeres, inquit, de conclusione cordis populum gentilem peccatorum suorum funibus vinctum, et de domo carceris cordis sedentes in tenebris errorum et ignorantiae. Nam omnis homo, per id quod male agit, quid sibi aliud quam conscientiae suae carcerem facit? Quia cum judicante Deo in malitiae suae caecitate relinquitur, quasi intra semetipsum clauditur, ne evadendi locum inveniat, quem invenire non meretur. Saepe enim nonnulli exire a pravis actionibus cupiunt, sed eorumdem actuum pondere premuntur, ita ut in malae consuetudinis carcerem inexire non possunt. Et quidam culpas proprias punire cupientes hoc quod recte se agere aestimant, bili, ut quod exitum putant, hoc inclusionem invcontra peccatum intulit, ac aeternae mortis sup