comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causari: generalem suꝑ huiusmͦi
scrupulo consolatoriam ꝓfert sen¬
tentiã dicens. Abiq enim um dõ
seruitur: uni regi militatur. Porro
de uicino ꝓhibet qͦd iubet de ꝑe¬
grno: ne uicinitas inter mona.¬
steria fomes scandali rixȩ mat̾ia
sit: si alteruisum recipe mona¬
chos acquieuerint. absq mutuo dum¬
taxat assensu. Qa dociens equidẽ ex¬
pimur: quotiens talis uspiam mo¬
nachoꝵ susceptio plane ñ nͥ contͣ
pti inquietiorem forte animũ pul¬
saiit recordatio scandali. qͦd disce¬
dens frĩb qͦs deseruit fec̃ꝰ & qͥa opor¬
teat emendari suo reditu qͦd exdis¬
cessu deliquerit: prudent̃ adu̾tat
qui hoc cogitat. scandalum scanda
lo ñ bene emendari. Qualis deniq e¬
mendatio erit: si ut aliis scandalũ
tolas. alios scandalitas: Quamqͣm
ꝓfecto & to lerabilius scandalum
illud sit ⁊ uenialius qͦd factum est
intentione ꝓficiendi in melius: ꝗͣ
qͦd facere cogitas ad deterius apo¬

Expanded text:
causari; generalem super hujusmodi causari; generalem super hujusmodi scrupulo consolatoriam profert sententiam, dicens: Ubique enim uni Deo servitur, uni Regi militatur. Porro de vicino prohibet, quod jubet de peregrino: ne vicinitas inter monasteria fomes scandali, rixae materia sit, si alterutrum recipere monachos acquieverint absque mutuo duntaxat assensu. Quod toties equidem experimur, quoties talis uspiam monachorum susceptio plane non nisi contra pti inquietiorem forte animum pulsaverit recordatio scandali, quod discedens fratribus, quos deseruit, fecit; et quia oporteat emendari suo reditu quod ex discessu deliquerit: prudenter advertat qui hoc cogitat, scandalum scandalo non bene emendari. Qualis denique emendatio erit, si ut aliis scandalum tollas, alios scandalizas? Quanquam profecto et tolerabilius scandalum illud sit, et venialius, quod factum est intentione proficiendi in melius, quam quod facere cogitas ad deterius apo
Abbreviated transcription (Latin):
taxat monasteriis in quib ordo
& disciplina seruatur cũ bonis
consuetudinib. Salua gͥ sua
ciuiq manet in cenobiis bene
ordinatis. ꝓfessio: tantũ si sana
fuerit ⁊ intentio. Ceterũ qͥ in qui¬
etus ẽ & ita credere non podest.
sed magis credens & cedens sti¬
mulanti conscientiȩ. exit & q̃rit
ubi soluat qͦd suo in loco suo uti¬
q uidicio uouerat quidẽ s non
soluerat. sic̃ non laudo qͦd egͥdit᷑
ita ut regrediat᷑ ñ consulo: si tam̃
ad remotũ ignotumq monaste¬
rium migrauerit. Cur ita: Tum
ꝓpt̃ pauli sententiam qua beatũ
manifeste ꝓnunciat qui se ipsum
ñ iudicat in eo qͦd ꝓbat: tum ex nr̃i
auctoritade magistri qui talem ⁊
suscipi iubet & retineri: inuentũ
qͦ bonum ⁊ utilem. suasione alli¬
ci: ꝓfessione ligari. Deniq suadea¬
dur ei inquit ut stet. & ne forte pͥo¬
ris sui monasterii memor. remor¬
dente ut assolet conscientia. inci¬
piat denuo derupta stabilitate

Expanded text:
taxat monasteriis, in quibus ordo taxat monasteriis, in quibus ordo et disciplina servatur cum bonis consuetudinibus. Salva igitur cuique sua manet in coenobiis bene ordinatis professio, tantum si sana fuerit et intentio. Caeterum qui inquietus est, et ita credere non potest; sed magis credens et cedens stimulanti conscientiae exit, et quaerit ubi solvat quod suo in loco  que judicio voverat quidem, sed non solverat: sicut non laudo quod egreditur, ita ut regrediatur non consulo, si tamen ad remotum ignotumque monasterium migraverit. Cur ita? Tum propter Pauli sententiam, qua beatum manifeste pronuntiat, qui se ipsum non judicat in eo quod probat : tum ex nostri auctoritate magistri, qui talem et suscipi jubet, et retineri; inventum quoque bonum et utilem suasione allici, professione ligari. « Denique suadeatur, » inquit, « ut stet . » Et ne forte prioris sui monasterii memor, remordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate
Abbreviated transcription (Latin):
gelio. quia euangłici sublimitatem
consilii de celibe ducenda uita ñ
elegerunt: ita sane si in gradu illo ĩ¬
feriori legitimȩ ac fideliter conu̾¬
sentur. sic quoq qui scđm regłam
uiuere statuunt. & si ñ ad unguem
ut dicitur cotam custodiunt. ⁊ si¬
nõ qua ꝓ sui claustri ritu uł mutant
uł pretermittunt: a regłari tam̃
omnino ꝓfessione non discedunt:
donec tamen sobriȩ & iustȩ & piȩ
ꝓsuorum morib uiuere non desi¬
stunt. Deniq regła ipsa tradit oc¬
tauũ humilitatis gradum: ut ni-¬
chil agat monachus nͥ qͦd commu-¬
nis monasterii regła. uł maiorũ
cohortantur exempla. Exceptiᷤ
pinde cisterciensib & qui ill oꝵ
forte ritu non tã uiuere scdm
reglam quã ipłã ex integro pu¬
re ad litteram uti se sane ꝓfessoᷤ
ẽẽ putant tenere curant: de
cecero neminem obedienter de¬
gentem reglaris moueat sollem¬
pnisq ꝓfessio. in qua non fit
de tota regła ꝓmissio: in his dũ¬

Expanded text:
gelio, quia evangelici sublimitatem gelio, quia evangelici sublimitatem consilii de caelibe ducenda vita non elegerunt, ita sane si in gradu illo inferiori legitime ac fideliter conversentur: sic quoque qui secundum Regulam vivere statuunt, etsi non ad unguem, ut dicitur, totam custodiunt, etsi qua pro sui claustri ritu vel mutant, vel praetermittunt; a regulari tamen omnino professione non discedunt, donec tamen sobrie, et juste, et pie, pro suorum moribus vivere non desistunt. Denique Regula ipsa tradit octavum humilitatis gradum, « ut nihil agat monachus, nisi quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla . » 49. Exceptis proinde Cisterciensibus, et qui illorum forte ritu non tam vivere secundum Regulam, quam ipsam ex integro pure ad litteram uti se sane professos esse putant tenere curant: de caetero neminem obedienter degentem regularis moveat solemnisque professio, in qua non fit de tota Regula promissio, in his dun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessio ẽ. & licet in diuersis mona¬
steriis du̾sis & obseruantiis dõ ser¬
uiatur: quamdui damen sui qͥsq
Quisqͥs itaq tenet qͦd deneri inuene¬
rit bonũ uͥ ꝓfidetur: ꝓfecto uiuit
siẽ ꝓmittit. quia non aliud ꝓcul
dubio quisq ꝓmittit. qͣm qͦd hr̃e
ceps uiuere disponit & eligit. Qͥd
enim: Num qͥd uerbi grã. aut in
maiori monasterio usus clumacen¬
sium. aut isti forte illoꝵ ritus. aut
uͦ utriq cisterciensium districtionẽ
litteratoriã ꝓficent᷑. At tamen om̃s
scdm regłam ꝓfitemur. Alna qͥdẽ
oris ubiq ꝓmissio: s quia ñ unaẽ
omĩb cordis intentio: podest in¬
dubitanter sine detrimento salu¬
tis & sine dampno ꝓfessionis oꝑis
qͦ non una ubiq obseruatio celebͣ¬
ri. Siẽ enim non om̃s omĩa tenẽt
etiam boni xp̃iani quȩ in eugłio
sunt. om̃s tamen scdm euangłiũ
uiuunt: nam qui concessis alliga¬
ri conuigiis contentisunt. ñ ideo
tamen credunt se recessisse ab eu̾¬

Expanded text:
Et licet in diversis monasteriis, diversis et observantiis 519 Deo serviatur; quandiu tamen sui quisque Quisquis itaque tenet quod teneri invenerit bonum, ubi profitetur; profecto vivit sicut promittit: quia non aliud procul dubio quisque promittit, quam quod habere ceps vivere disponit et eligit. 48. Quid enim? nunquid verbi gratia, aut in Majori-Monasterio usus Cluniacensium, aut isti forte illorum ritus, aut vero utrique Cisterciensium, districtionem litteratoriam profitentur? Attamen omnes secundum Regulam profitemur. Una quidem oris ubique promissio: sed quia non una est omnibus cordis intentio, potest indubitanter sine detrimento salutis, et sine damno professionis, operis quoque non una ubique observatio celebrari. Sicut enim non omnes omnia tenent, etiam boni Christiani, quae in Evangelio sunt, omnes tamen secundum Evangelium vivunt nam qui concessis alligari conjugiis contenti sunt, non ideo tamen credunt se recessisse ab Evan
Abbreviated transcription (Latin):
res utiq qualescumq sunt con¬
solatior Et dum forte ꝓtempore
ac rerum euentib uicissim sib
grauia leuiaq succedunt: mi¬
norum exꝑientia aliqua mise¬
riȩ uidetur interpolatio: ut cũ
aliqͣndo post exꝑta plura grauiᷤ¬
sima in minus forte molesta eua

Expanded text:
res utique sint qualiscunque consolatio: et dum forte pro tempore ac rerum eventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum aliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta eva
Abbreviated transcription (Latin):
sinc iam. idest abineunte ad¬
olescentia eus. cepit manift¬
stius apparere quid esset in
homine: et grã dĩ in illo uacua nõ

Expanded text:
inc jam, id est ab ineunte adolescentia ejus, coepit manifestius apparere quid esset in homine, et gratia Dei in illo vacua no
Abbreviated transcription (Latin):
etiã apuo p̃latos. quȩ exstabili ne¬
cessario sunt: s quatenꝰ carita¬
t̃ deseruiunt. Numquid autem
hoc ego uł solus sentio: uł primꝰ
dico: An non hoc ipsum & papa
gelasius sensit: Ait siquidemN
necessitas non ẽ: in eonu̾tibilia ma-¬
neant scõꝵ patrum decreta. Leo qͦ
papa. Ilbi in quit necessitas non ẽ:
fuerit: adutilitatem eccłiȩ qui po¬
testatem habet ea dispenset. Ex
necessitate enĩ. fit mutatio legis.

Expanded text:
etiam apud praelatos, quae ex stabili neetiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati deserviunt. Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreta. » Leo quoque papa: « Ubi, » inquit, « necessitas non est, fuerit, ad utilitatem Ecclesiae qui potestatem habet, ea dispenset. Ex necessitate enim sit mutatio legis.
Abbreviated transcription (Latin):
sari. Ideo autem hanc ipsã muta¬
tionem taliter & atalib recipere
possunt: qm̃ non naturaliter nec
ꝑse bona sunt. Porro inuenta atq
instituta fuerunt. ñ quia alit̃ ui¬
uere non liceret s qͦd ita magis ex¬
pediret: nec plane ad aliud quam
ad lucrum. ut custodiã caritatis.
Quamdiu gͦ caritati militant im¬
mobiliter fira sunt: mutariq om¬
nino. ne abipsis quidem p̃positiᷤ
sine offensa possunt. At si econt᷑¬
rio contraria forte aliquando ca¬
ritati uisa fuerint: his dũ tarat
quib hoc posse uidere datum ẽ.
& ꝓuidere creditum ẽ: nonne iustiᷤ¬
simum eẽ liquet. ut quȩ ꝓcaritate
inuenta fuerunt: ꝓ caritate quoq
ubi expedire uidebitur. uł omittã¬
tur. uł intermittantur. uł in alid̃
forte cõmodiꝰ demutent᷑ꝰ sicut ere¬
gione iniquum ꝓculdubio foret.
si statuta ꝓ sola caritate contͣ ca¬
ritatem tenerentur: Tenent ergo
firam firmamq immobilitatem

Expanded text:
sari. Ideo autem hanc ipsam mutasari. Ideo autem hanc ipsam mutationem taliter et a talibus recipere possunt, quoniam non naturaliter nec per se bona sunt. 5. Porro inventa atque instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc posse videre datum est, et providere creditum est: nonne justissimum esse liquet, ut quae pro charitate inventa fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
mine: patim necessaria ut quȩ
fuerint diuinitus instituta.
uam obrem fortassis tum po¬
tissimum congrua & luculenta
magis eadem diuisio apparebit:
si eius menbrũ qͦd dictum ẽ nece ᷤ¬
sarium. rursum intria hȩc subdi¬
uidatur. stabile. inuiolabile. in cõ¬
mutabile. Et quidem stabile dixe¬
rim: qͦd ita ẽ. necess ariũ. ut non
fas sit ñ solis dispensatoridimy.
stini. benedicti. nec non & auten¬
tici canones: & si qua sunt alia ec¬
cłiastiea instituta digne auctori¬
tatis. Quȩ qm̃ a scĩs tradita suñ.
sancita stabiliter ꝑseuerant: nec
omnino cuiuis subiectoꝵ ea aliqͦ
mͦ uariare uł mutare concedit᷑.
Quia tamen abhominib: etiã
ꝑhomines loco & officio ilis ca¬
nomea electione succedentes. lici¬
de interdum in noxiȩq ꝓ causis.
ꝑsonis. locis & temporib dispen¬
santur. Abi sane qui hȩc legit at¬
tendat me caute non dicere ea pos¬
se uł abistis leuit ꝓ uoluntate mu¬
tan s ex ratione fideliter dispen¬

Expanded text:
mine; partim necessaria, ut quae fuerint divinitus instituta. 4. Quam ob rem fortassis tunc potissimum congrua et luculenta magis eadem divisio apparebit, si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabile, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non fas sit, nisi solis dispensatoribus mystini, Benedicti, necnon et authentici canones, et si quae sunt alia ecclesiastica instituta dignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter dispen
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: utiq bonũ uelle ꝓfec̾tus
eius dem erit: sufficere autẽ ad
omne qͦd uolumꝰ bonum. ipsiꝰ
ꝑfectio. Ut gͦ uelle nr̃m qͦd ex lib̃o
arbitrio habemꝰ. ꝑfectum habea¬
mus: dupplici gr̃e munere indi¬
luntatis ad bonum conu̾sio. &
pleno etiam posse. qͦd ẽ eiusdem

Expanded text:
tatis; utique bonum velle, profectus tatis; utique bonum velle, profectus ejusdem erit: sufficere vero ad omne quod volumus bonum, ipsius perfectio. 19. Ut ergo velle nostrum, quod ex libero arbitrio habemus, perfectum habeamus; duplici gratiae munere indiluntatis ad bonum conversio; et pleno etiam Posse, quod est ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
merito uel puniamur mali qͦd
tanqͣm liberi ex ꝓpria uoluntate
efficimur: uel glorificem᷑ boni.
qͦd nisi eque uoluntarii ẽẽ non
possumus. Sane diabolo nr̃a nos
mancipat uoluntas. non ipsiꝰ po¬
destas: dõ subicit eius gr̃a. ñ nr̃a
uoluntas. Nr̃a quippe uoluntas
bona qͦd fatendum ẽ abono deo
creata: ꝑfecta tamen non erit: qͦ¬
usq suo creatori ꝑfec̾te subiecta
sit. Absit autem. ut ipsi sui ipsiꝰ
ꝑfectionem. deo autem tantum
creationem tribuamꝰ: cũ longe
nimirum melius sit eẽ ꝑfec̾tam
quam factam: & dictu ipso nefaᷤ
uideat᷑ dõ quod minus. nobis qͦd
excellentius sit attribuere. Sen¬
tiens deniq apłs qͥd ex natura
esset. qͥd ex gr̃a expectaret: aiebat.
Uelle adiacet mͥ: ꝑficere ñ inuenio.
Sciebat ꝓfecto uelle quidẽ sibi in¬
ẽẽ ex libero arbitrio: s ut ipsũ
uelle ꝑfectũ haberet: grãm se ha¬
bere necessariam.Si enim uelle
malũ defectus quidã ẽ uolun¬

Expanded text:
merito vel puniamur mali, quod merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius potestas: Deo subjicit ejus gratia, non nostra voluntas. Nostra quippe voluntas bona quod fatendum est a bono Deo creata, perfecta tamen non erit, quousque suo Creatori perfecte subjecta sit. Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostolus quid ex natura esset, quid ex gratia exspectaret, aiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio . Sciebat profecto, velle quidem sibi inesse ex libero arbitrio. sed ut ipsum velle perfectum haberet, gratiam se habere necessariam. Si enim velle malum, defectus quidam est volun
Abbreviated transcription (Latin):
num. quomͦ & timere dm. quomͦ
& amare dm̃ accipimus in uisita¬
tione gr̃ȩ: ut simus dĩ creatura.
reati quippe quodãm᷑ nr̃i in li¬
beram uoluntatem: qͣsi dĩ effici¬
mur ꝑ bonam uoluntatem. Por¬
ro bonam facit qui liberã fecit:¬
& ad hoc bonã ut simus aliqͦd
initium creaturȩ eius: q̃m expe¬
dit ꝓfecto nob̃ magis omnino
ñ fuisse. qͣm nrõs ꝑmanere.Nam
qui uoluerunt sui eẽ. utiq sicut
dii scientes bonum & malũ: fac¬
ti sunt non tantũ iam sui: s ce
diaboli. Itaq libera uoluntas nos
fac̃ nr̃os: mala diaboli: bona dĩ.
Ad hoc ꝑtinet qͦd dicitur. Nouit
dñs qui sunt eius. Nam illis qͥ
eius non sunt: amen dico uob̃
inquit nescio uos. Dum gͦ ꝑ ma¬
lam uoluntatem sumꝰ diaboli.
quodammꝰ interim non sumus
di: sicut cum ꝑ bonã uoluntatẽ
efficimur dei. desinimus iam eẽ
diaboli. Nemo siquidem podest
desinimꝰ eẽ & nr̃i. Manet quippe
utrobiq lib̃tas arbitrii. ꝑ quam
maneat & causa meriti:. quatinꝰ

Expanded text:
num, quomodo et timere Deum, quomodo et amare Deum, accipimus in visitatione gratiae, ut simus Dei creatura. 18. Creati quippe quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit; et ad hoc bonam, ut simus initium aliquod creaturae ejus: quoniam expedit profecto nobis magis omnino non fuisse, quam nostros permanere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bona, Dei. Ad hoc pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, inquit, nescio vos . Cum ergo per malam voluntatem sumus diaboli, quodammodo interim non sumus Dei: sicut cum per bonam voluntatem efficimur Dei, desinimus jam esse diaboli. Nemo siquidem potest desinimus esse et nostri. Manet quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat et causa meriti: quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
Et tunc quidẽ uerbo. sed postmo¬
dum etiam exemplo uolunta¬
tem ordinare docebat: cũ orans
instante passione ut transferre.¬
tur abeo calix statim subiceret.
Ueriuntamen ñ qͦd ego uolo: s qͦd
tu uis. Adeo gͥ uelle quomͦ & tim̾e.
quomͦ & amare dm̃ accepimꝰ iN¬

Expanded text:
Et tunc quidem verbo, sed postmoEt tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante passione ut transferretur ab eo calix, statim subjiceret: Verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis . A Deo igitur velle, quomodo et timere, quomodo et amare
Abbreviated transcription (Latin):
num. Simplices namq affec̾tio
nes insunt naturaliter nob tan¬
quam ex nobis: ad dimenta ex
gr̃ã. Nec aliud ꝓfecto ẽ. nͥ qͦd grã
ordinat quas donauit creatio. ut
nil aliud sint uirtutes. nͥ ordina¬
te affectiones. Scriptum ẽ de
quibdam: qͦd illic trepidassent
timore ubi non erat timor.Timor
fuit: sed in ordinatus. Ordinare
illum uolebat dñs in discipulis
cum diceret. Ostendam uob̃ quẽ
timere debeatis. & dauid. Uenite
ait filii audite me timorem dñi
docebo uos.Item de amore inor¬
dinato arguebat homines: qui
dicebat. Ego lux ueni inhunc mũ¬
dum: & dilexerunt homines ma¬
gis tenebras quam lucem. Iccirco
postulat sponsain canticis dicẽs.
Ordinate in me caritatem. Simi¬
liter qͦ de inordinata uoluntate
arguebantur: quib dicebatur.
Nescitis quid petatis. S ad line¬
am rec̾titudinis edocti sunt di¬
stortam reducere uoluntatem:
cum audierunt. Potestis bibere
calicem quem ego bibiturus sũ:

Expanded text:
num. Sinum. Sines insunt naturaliter nobis, tanquam ex nobis: additamenta ex gratia. Nec aliud profecto est, nisi quod gratia ordinat, quas donavit creatio: ut nil aliud sint virtutes nisi ordinatae affectiones. Scriptum est de quibusdam, quod illic trepidassent timore, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordinatus. Ordinare illum volebat Dominus in discipulis, cum diceret: Ostendam vobis quem timere debeatis ; et David: Venite, ait, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Item de amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis, dicens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis. Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum?
Abbreviated transcription (Latin):
plena in hoc seło qͣm et in fut᷑o.
puto. qͦd hȩc ipsa tamen libertas
tamdui quodãmͦ captiua tenet᷑.
qͣmdiu illam duȩ aliȩ lib̾tates mi¬
nime aut minus plene comitan¬
tur: nec aliunde noster ille de¬
fectus uenit de quo apls. ut ñ
quecumq uultis ait illa faciatiᷤ.
Ulelle siquidẽ inest nob̃ exlibero
arbitrio: non etiam posse qͦd uo¬
lumus. Non dico uelle bonum
aut uelle malum: s uelle tantũ.
Ulelle et enim bonum ꝓfectus
ẽ uelle malum defectus: ẽ. uelle
uel deficit. Porro ipsum ut eẽt
creans gr̃a fec̃. ut ꝓficidt. saluãs
gr̃a fac̃: ut deficiat. ipsum dezc̃¬
se. Itaq liberum arbitrium noᷤᷤ
facit uolentes: grã beniuolos.
Exipso nob̾ ẽ uelle: ex ipsa bonũ
uelle.Quemadmodum namq
aliud ẽ. timere simpliciter. aliud
ud amare dm̃. timere quippe
& amare simplicit quidẽ plata.
affectiones. cum ad ditamento
autẽ uirtutes significant: ita
qͦ aliud ẽ uelle. aliud uelle bo¬

Expanded text:
plena in hoc saeculo, quam et in futuro. plena in hoc saeculo, quam et in futuro. puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum: sed tantum velle. Velle etenim bonum, profectus est; velle malum defectus. Velle vel deficit. Porro ipsum ut esset, creans gratia fecit; ut proficiat, salvans gratia facit, ut deficiat, ipsum se dejicit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia benevolos. Ex ipso nobis est velle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum namque aliud est ud amare Deum timere quippe et amare simpliciter quidem prolatae affectiones, cum additamento autem virtutes significant, ita quoque aliud est velle, aliud velle bo
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. felicitas putetur.
fatendum ẽ. eos qui ꝑ excessum
contemplationis rapti qͣndoq
in sp̃u quantulum cumq de suꝑ¬
ne felicitatis dulcedine degusta¬
re sufficiunt: dociens ẽẽ liberos
amiseria. quodiens sic excediui:
hi plane qͦd negandum non ẽ.
etiam in hac carne. raro licet ra¬
ptimq complacidi libertate fru¬
untur: qui cum maria optimã
partem elegerunt quȩ ñ auferet᷑
ab eis. Qui enim iam denent qͦd
auferendum ñ ẽ exꝑuintur u¬
tiq qͦd futurum ẽ S qͦd futu¬
rum ẽ: felicitas ẽ. Porro felicita ᷤᷤ¬
ciens istam non sentiunt. Itaq
in hac uita soli contemplatii poᷤ¬
sunt. ut cumq frui libertate cõ¬
placiti: et hoc exparte: & parte
satis modica uiceq rarissima.
p orro
libertate consilii fruuntur etiã
quilibet iusti: ex parde quidem
sed non modica.¬
eterum libertas arbitrii ut
supra liquido appariuit. cunctiᷤ
pariter ratione utentib conue¬
nit: non minor quantum in se
ẽ in malis quam in bonis: tam

Expanded text:
ditur, felicitas putetur. fatendum est eos, qui per excessum contemplationis rapti quandoque in spiritu, quantulumcunque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane quod negandum non est etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis . Qui enim jam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas eties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complaciti: et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima. Porro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi; ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit; non minor, quantum in se est, in malis, quam in bonis; tam
Abbreviated transcription (Latin):
extremitas:ut is sit terminus
obedientiȩ qui & uitȩ. Hunc no-¬
bis maximȩ unigeniti commen¬
dat exemplum: qui factus ẽ pa

Expanded text:
extremitas, ut is sit terminus obedientiae, qui et vitae. Hunc nobis maxime Unigeniti Dei commendat exemplum, qui factus est Pa
Abbreviated transcription (Latin):
na uł gehennalis pena assignat᷑:
quale queso illud diffiniemꝰ esse
crimen. qͦd ueritate iudice reũ tm̃
fac̃ iudicio: Nec dam̃ diffitebit᷑
ẽẽ reatum: qͦd uł hactemis reum
statuit. Qͦd si reatum: & peccatũ.
Porro omne peccatũ. contra dei
mandatum p̾sumitur. Qͦd autẽ
contra mandatũ p̃sumit᷑: in obe¬
dientia dicit᷑ Hinc colligit᷑. qͦd
irasci frĩ & inobedientia sit & cri¬
men non sit. Et unũ inuentum ẽ
monacho leue ac ueniale pecc̃m:
quodq non humani s diuim mã¬
dati statuat transgressorem. In hoc
genere sunt trans gressionis. non¬
nulla stultiloquia. seu uamiloqͥa.
& queq ociose dicta. fact̾a & cogi¬
tata Huiꝰ mͦi enim nunqͣm nͥ contra
mandatũ: dĩ mandatũ usurpant᷑.
Peccata nuippe sunt: & ds ꝓhib
omne peccatũ. & tamen uenialia

Expanded text:
na vel gehennalis poena assignatur: na vel gehennalis poena assignatur: quale, quaeso, illud definiemus esse crimen, quod, Veritate judice, reum tantum facit judicio? Nec tamen diffitebimur esse reatum, quod vel hactenus reum statuit. Quod si reatum, et peccatum? porro omne peccatum contra Dei mandatum praesumitur. Quod autem contra mandatum praesumitur, inobedientia dicitur. 26. Hinc colligitur, quod irasci fratri, et inobedientia sit, et crimen non sit. En unum inventum est monacho leve ac veniale peccatum, quodque non humani, sed divini mandati statuat transgressorem. In 511 hoc genere transgressionis sunt nonnulla stultiloquia seu vaniloquia, et quaeque otiose dicta, facta, et cogitata. Hujusmodi enim nunquam nisi contra mandatum, et Dei mandatum usurpantur. Peccata quippe sunt, et Deus prohibet om
Abbreviated transcription (Latin):
gressione fertur sententia: nec pa¬
ria manent discrimina dispares cul¬
pas. Porro nec pari culpa negligun¬
tur. quȩ ñ pari cura p̃cipuntur:
nec pari ꝓinde pena pumunt᷑. Ecce
enim euangłium.tam flagicium
crapulȩ. qͣm fornicationis turpitu¬
dinem dampnat.: Alerum qͥs magiˢ
non horreat eduob malis turpitu¬
dine fedari. qͣm cibo ex saturari:
Nonne deniq ueritas in euangłio
sub nominib trabis & festucȩ. gra¬
ues leuesq difcernit in obedientiȩ
culpas: Non ipsa disputante im¬
mo diffiniente. gradatim nobis
distinguit᷑ quȩ cui reatui pena
debeatur: dum alium iudicio.
alium concilio. alium & gehen¬
na rcũ ẽẽ ꝓtestetur: Quȩ nam gͦ
consequendi necessitas cogit ut
si magistris diuina detur in suis
p̃ceptis auctoritas. nullum ideo
iam monacho leue aut ueniale
peccatũ inueniri posse pucetur:
& qͦd eius uniu̾sȩ actioni crimen
insidietur inobedientiȩ: Osto:
sit crimen cui penalis illa gehen¬

Expanded text:
gressione fertur sententia, nec pagressione fertur sententia, nec paria manent discrimina dispares culpas. Porro nec pari culpa negliguntur, quae non pari cura praecipiuntur; nec pari proinde poena puniuntur. Ecce enim Evangelium tam flagitium crapulae, quam fornicationis turpitudinem damnat. Verum quis magis non horreat e duobus malis, turpitudine foedari, quam cibo exsaturari? Nonne denique Veritas in Evangelio sub nominibus trabis et festucae , graves levesque discernit inobedientiae culpas? Nonne ipsa disputante, imo definiente, gradatim nobis distinguitur, quae cuique reatui poena debeatur, dum alium judicio, alium consilio, alium et gehenna reum esse protestatur? Quaenam ergo consequendi necessitas cogit, ut si magistris divina detur in suis praeceptis auctoritas, nullum ideo jam monacho leve aut veniale peccatum inveniri posse putetur; et quod ejus universae actioni crimen insidietur inobedientiae? Esto, sit crimen, cui poenalis illa gehen
Abbreviated transcription (Latin):
iustum. & ipse ẽ. ꝓpitiatio ꝓpier¬
ato ꝓpeccaratis nr̃is. Deniq ꝓ¬
pħa de ipso testatur: qͦd ꝓtrans¬
gressorib rogau̾it ut ñ pirent.
Abi sane notandum: qͥa & si ꝓ
trans gressorib. non tamen ꝓ con¬
temptorib legitur supplicasse.
Uerum illi quomͦ ꝑire possunt: ꝓ
quib saluator rogat ne ꝑeant:
Quam obrem non uideo.cur ita
omnẽ inobedientiam & transgͥs¬
sionẽ uł minimoꝵ quoꝵlibet mã¬
datorum exaggerandam puta¬
ueritis: ut exclamaretis. Qͦd gͦ iã
monacho pot̾it ueniale peccatũ
men insidiatur inobedientiȩ S
hoc inde uidelicet constare creditiᷤ.
qͦd p̃latoꝵ iussionib tm̃ tribuendr̃
asseritur. qͣntum si diuinit᷑ trade¬
rentur. Quasi uͦ & ipsa euangłica
precepta non multum inter se dis¬
crepent: & merito obseruationis
& transgressionis ꝑiculo. Ceterũ¬
sicut ñ omĩa uniꝰ eẽ constat uł ne¬
cessitatis. uł utilitatis. uł dignita¬
tis: sic non una de omnium trans¬

Expanded text:
ustum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris . Denique propheta de ipso testatur, quod pro transgressoribus rogaverit, ut non perirent . Ubi sane notandum, quia etsi pro transgressoribus, non tamen pro contemptoribus legitur supplicasse. Verum illi quomodo perire possunt, pro quibus Salvator rogat, ne pereant? Quamobrem non video, cur ita omnem inobedientiam et transgressionem vel minimorum quorumlibet mandatorum exaggerandam putaveritis, ut exclamaretis: Quod ergo jam monacho poterit veniale peccatum men insidiatur inobedientiae? Sed hoc in jussionibus tantum tribuendum asseritur, quantum si divinitas traderentur. Quasi vero et ipsa evangelica praecepta non multum inter se discrepent, et merito observationis, et transgressionis periculo. CAPUsicut non omnia unius esse constat vel necessitatis, vel utilitatis, vel dignitatis: sic non una de omnium trans
Abbreviated transcription (Latin):
puero dederit insigne spei.
Excitus aliqñ opinione cuiꝰdã
magistri:erat enim famosꝰ in diͤ¬
ciplinis quas dieunt liberales: ad¬
iuit illum. discendi cupiditate
Quippe extrema iã puericiȩ cap¬
tans: ad eas litteras anhelabat.
Intrans uͦ domũ uidit uirum lu¬
dentem subula: crebrisq sulcan¬
tem trac̾tib nescio quo notabili mͦ
parietem. Et solo uisu offens puer
serus qͦd leuitatem redoleret᷑ re¬
siliuit abeo: ac deinceps illum
nec uidere curauit. Ita cum esset
studiosissim litterarũ: p̃honesto
tamen spreuit eas uirtutis ama¬
tor. Tali quodã p̃ludio puer p̃pa¬
rabat᷑. ad eum qͥ se manebat infor¬
tiori etate conflictum: iamq ip¬
se aduersarium ꝓuocabat. Et
malachiȩ quidem puericia sic erat
Porro adolescentiam simili trans¬
iuit simplicitate & puritate. nisi

Expanded text:
puero dederit insigne spei. Excitus aliquando opinione cujusdam magistri erat enim famosus in disciplinis, quas dicunt liberales, adivit illum discendi cupiditate. Quippe extrema jam pueritiae captans, ad eas litteras anhelabat. Intrans vero domum, vidit virum ludentem subula, crebrisque sulcantem tractibus nescio quo notabili modo parietem. Et solo visu offensus puer serius, quod levitatem redoleret, resilivit ab eo, ac deinceps illum nec videre curavit. Ita cum esset studiosissimus litterarum, prae honesto tamen sprevit eas virtutis amator. Tali quodam praeludio puer praeparabatur ad eum, qui se manebat in fortiori aetate conflictum: jamque ipse adversarium provocabat. Et Malachiae quidem pueritia sic erat. Porro adolescentiam simili transivit simplicitate et puritate: nisi
Abbreviated transcription (Latin):
attenuauerit. turpis nefandiq
nis. & intentio pietatis. Iam uͦ
de ilo qui p̃cipit. & item de eo ꝙ
p̃cipitur. huiuscemodi aduerten¬
da erit scdm rationem distinctio:
ut cuius int̾ preceptores reu̾enti¬
or nob̾ imminebit auctoritas. eiꝰ
grauior formidetur offensio:ac ma¬
ioris cuiusq mandati transgssio
dampnabilior estimetur. ¶elius
siquidẽ ẽ. obedire dõ qͣm hominib:
& in ipsis meliuis magistris quam
condiscipulis. Porro in magistris:
melius nrĩs quam extraneis Qͥ b
autem melius constat obedire: ip¬
sis ꝓculdubio & non obedire de¬
testabilius ẽ Et de mandatis si¬
militer. Maiorib quippe maior.
minorib minor oꝑa nr̃a & cura
debetur: de quoꝵ & contemptu
uixta eandem consid̃ationẽ gra¬
uior leuiorue offensa contrahit᷑.

Expanded text:
attenuaverit turpis nefandique attenuaverit turpis nefandique nis, et intentio pietatis? Jam vero de illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujuscemodi avertenda erit secundum rationem distinctio, ut cujus inter praeceptores reverentior nobis imminebit auctoritas, ejus gravior formidetur offensio, ac majoris cujusque mandati transgressio, damnabilior aestimetur. Melius siquidem est obedire Deo, quam hominibus; et in ipsis melius magistris, quam condiscipulis; porro in magistris, melius nostris, quam extraneis. Quibus autem melius constat obedire, ipsis procul dubio et non obedire detestabilius est. 14. Et de mandatis similiter. Majoribus quippe major, minoribus minor opera nostra et cura debetur: de quorum etiam contemptu, juxta eamdem considerationem, gravior leviorve offensa contrahit
Abbreviated transcription (Latin):
dri obediens usq ad mortem.
Iec gͦ quotiens intrumpitur:
in obedientia dr & peccatum.⁊
transgressio.seu p̃uaricatio. S¬
interest sane: qua causa quo af¬
fectu. qua intentione. quo preci¬
piente. in quoue precepto malũ
hoc cõmittat᷑. Equidem nullã
prsus inobedientiã dico parui
ducendam: non tamen omnem
pari estimandam ꝑicło. Esnim uͦ
mandatum di ẽ: non occides. Fac
gͦ duos homicidas: &unum qͥ¬
dem spoliandi cupiditate. alterũ
uͦ necessitate sese defendendi faci¬
nus ꝑpetrasse. An non hic satis
euidenter inter lepram & leprã
causa separat: faciens utiq dis¬
parem ualde culpam unius eius¬
demq transgressionis: Quid uͦ
sihunc subita ira: illum studiosa
malicia aut uetus odium forte
ad idem scelus impulerit: Num¬
quid nam simili pensandum e¬
rit iudicio: qͦd tam dissimili fac¬
tum constabit affectu: Nil dem̃
incestius obsceniuis ue quã illas
filias loth paternum usurpasse
concubitum: & tamen quis non
uideat qͣntum euacuauierit aut

Expanded text:
ri obediens usque ad mortem. Haec ergo quoties interrumpitur, inobedientia dicitur, et peccatum, et transgressio seu praevaricatio. interest sane qua causa, quo affectu, qua intentione, quo praecipiente, in quove praecepto malum hoc committatur. Et quidem nullam prorsus inobedientiam dico parvi ducendam, non tamen omnem pari aestimandam periculo. Enimvero mandatum Dei est: Non occides . Fac ergo duos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditate, alterum vero necessitate sese defendendi facinus perpetrasse. An non hic satis evidenter inter lepram et lepram causa separat, faciens utique disparem valde culpam unius ejusdemque transgressionis? Quid vero si hunc subita ira, illum studiosa malitia, aut vetus odium forte ad idem scelus impulerit? numquidnam simili pensandum erit judicio, quod tam dissimili factum 506 constabit affectu? Nil deinde incestius obsceniusve, quam illas filias Lot paternum usurpasse concubitum : et tamen quis non videat, quantum evacuarit aut
Abbreviated transcription (Latin):
lib similari.⁊ si uolumus ñualemꝰ.
Emulemur inuiro sobrium uic̾tũ.
deuotumq affectum. Emulemur
mansuetudinem sp̃s: castimoniam
corꝑis: oris custodiam̃ anum pu-¬
ritatem. Ponere frenum irȩ ⁊ modũ
linguȩ. Dormire partius. orare fre¬
quentius. Commonere nos metipsoᷤ
psalmis. hymnis. ⁊ canticis spirta.¬
lib. Dieb iungere noctes:⁊ diuiniᷤ
laudib occupare. Emulemur cariˢ¬
mata meliora. Discamꝰ ab ipso quod
mitis ⁊ humilis corde fuit. Emule¬
mur inquam qͦd exstitit liberalis
in pauꝑes. locundus ad hospites. pa¬
tiens ad peccantes. benignus ad õs.
hoc enim melius. In his forma ẽ.
cui inprimamur: miraculis gła ex
qua reprimamur. Illa letificent: ista
edificent. Moueant illa: ista ꝓmoueãt.

Expanded text:
libus similari, etsi volumus, non valeamus. libus similari, etsi volumus, non valeamus. Aemulemur in viro sobrium victum, devotum, affectum; aemulemur mansuetudinem spiritus, castimoniam corporis, oris custodiam, animi puritatem; ponere frenum irae et modum linguae, dormire parcius, orare frequentius, commonere nosmetipsos psalmis, hymnis et canticis spiritualibus; diebus jungere noctes et divinis laudibus occupare. Aemulemur charismata meliora. Discamus ab ipso quod mitis et humilis corde fuit. Aemulemur, inquam, quod exstitit liberalis in pauperes, jucundus ad hospites, patiens ad peccantes, benignus ad omnes. Hoc enim melius. In his forma est cui imprimamur, in miraculis gloria a qua reprimamur. Illa laetificent, ista aedificent; moveant illa, ista promoveant.
Abbreviated transcription (Latin):
abemus dilectissimi in uita
uictoris ⁊ qͦd digne miremur.
⁊ qͦd salubriter mutemur. Miror
uina dedisse in heremo. ñ uitem
s fontem. Miror ⁊ stupeo infantẽ
adhuc in utero pauori fuisse pa¬
uendis demoniis quippe ab ip¬
sis p̃cognitum. etiam tunc de
cuum nomen ubi hostiũ fuga.
⁊ extorta confessio: uictoriã con¬
cessit infantulo. Quis item ñ
miretur furem ademone dep̃¬
mox ademone liberatum: Quis
ñ omni etiã admiratione stupen¬
dum ducat carne curumdatũ
hominem. cȩlis patentib carnis
ocłos suꝑno infigere lumini.⁊
uidere usiones dĩ: angłico insuꝑ
mulcen cantico. doceri oraculo:
Hȩc atq similia inscõ homine ue¬
neramur: ñ emulamur. Merito qͥ¬
dem qͣndo ⁊ sine salutis ꝑiculo pos¬
sunt ñ fieri:⁊ sine salutis ꝑicło ne¬
queunt usurpari. Tucus sane e¬
mulamur solidiora qͣm sublimi¬
ora.⁊ quȩ magis uirtutem redole¬
ant głam minus. Studeam ꝓiñ
morib conformari: cui inmirabi¬

Expanded text:
abemus, dilectissimi, in vita Victoris, et quod digne miremur, et quod salubriter imitemur. Miror vina dedisse in eremo, non vitem, sed fontem. Miror et stupco infantem adhuc in utero pavori fuisse pavendis daemoniis, quippe ab ipsis praecognitum, et jam tunc ex cuum nomen, ubi hostium fuga et extorta confessio victoriam concessit infantulo. Quis item non miretur furem a 964 daemone deprmox hominem liberatum? Quis non etiam omni admiratione stupendum ducat, carne circumdatum hominem, coelis patentibus, carnis oculos superno infigere lumini, et videre visiones Dei, angelico insuper mulceri cantico, doceri oraculo? Haec atque similia in sancto homine veneramur, non aemulamur. Merito quidem, quando et sine salutis periculo possunt non fieri, et sine salutis periculo nequeunt usurpari. Tutius sane aemulanda solidiora quam sublimiora; et quae magis virtutem redoleant, gloriam minus. 3. Studeamus proinde moribus conformari, cui in mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
ideoq audacter committis culpã
de qua tͥ falso ꝓmutis impunita¬
tem: iam ecce iustum senties quẽ
bonum nosti. cadens in foueam
quã paras auctor: ut dũ scilicet
talem in eum. pęnam machinari ͤ
qua tamen ualeat carere siuelit.
s ut putas non ualeat uelle. &
ideo nec carere. ea utiq bonitate qua
neminem exꝑtus es illum punisse:

Expanded text:
ideoque audacter committis culpam, ideoque audacter committis culpam, de qua falso tibi promittis impunitatem: jam ecce justum senties, quem bonum nosti, cadens in foveam, quam paras auctori: ut dum scilicet talem in eum poenam machinaris, qua tamen valeat carere si velit, sed ut putas non valeat velle; et ideo nec carere ea utique bonitate, qua neminem expertus es illum punisse:
Abbreviated transcription (Latin):
dicare cum possit. mala ꝓ boniᷤ.
Nec inquam iniquitas. non ira
momentanta s odio digna est
sempiterno. qua tuo dulcissimo.
& altissimo dño licet inuito. de¬
sid̾as tamen ac speras equari: qͣti¬
nꝰ semꝑ iudeat qͦd doleat: dũ te sociũ
habeat cum nolit nec deiciat cũ poᷤ¬
sit: quin potuis eligat ipse dolere.
quã de patiat᷑ ꝑire. Possit quidem
deicere si uelit: s p̃dulcedine ut
estimas uelle ñpossit. Certe si ta¬
lis ẽ qualẽ putas: tanto neqͥus
agis si non amas. Et si ille
se. potius quã ipse aliquid
faciat contra de: quanta ma¬
licia ẽ ut uł tu non parcas illiꝰ: qͥ
sibi non parcit. parcendo tͥ Absit
tamen ab eius ꝑfec̾tione. ut quia
dulcis ẽ iustus ñ sit. quasi simul
dulcis & iustus ẽẽ non possit: eũ
melior sit iusta dulcedo quam re¬
missaᷤ immo uirtus non sit dulce¬
do sine iusticia. Quia gͥ gratui¬
tȩ dĩ bonitati qua gratis factus
es. ingratus existis: iusticiam uͦ
quam exꝑtus non es non mecuis.

Expanded text:
dicare cum possit; mala pro bonisas? 33. Haec, inquam, iniquitas, non ira momentanea, sed odio digna est sempiterno, qua tuo dulcissimo et altissimo Domino, licet invito, desideras tamen ac speras aequari, quatenus semper videat quod dolcat, dum te socium habeat cum nolit, nec dejiciat cum possit; quin potius eligat ipse dolere, quam te patiatur perire; possit quidem dejicere si velit, sed prae dulcedine, ut aestimas, velle non possit. Certe si talis est qualem putas, tanto nequius agis, si non amas. Et si ille se potius, quam ipse aliquid faciat contra te; quanta malitia est, ut vel tu non parcas illi, qui sibi non parcit, parcendo tibi? Absit tamen ab ejus perfectione, ut quia dulcis est, justus non sit, quasi simul dulcis et justus esse non possit: cum melior sit justa dulcedo, quam remissa; imo virtus non sit dulcedo sine justitia. Quia igitur gratuitae Dei bonitati, qua gratis factus es, ingratus existis, justitiam vero quam expertus non es, non metuis;
Abbreviated transcription (Latin):
dici debeat aut ẽẽ ualeat. nͥuolens.
Tali iam ratione ñ incongrue di¬
cetur ad bonum se & ad malum
habere equaliter: qͦd utrobiq ui¬
delicet par sit ei non quidem in
electione facilitas: s in uolunta¬
te libertas. Hac sane dignitatis
diuinȩ ut dictum ẽ. prerogatiua.
rationalem singłariter creaturã
conditor insigniuit: qͦd quẽad¬
modum ipse sui uiris erat suȩq
ipsius uoluntatis ñ necessitatis
erat qͦd bonus erat. ita & illa qͦr
sui quodammꝰ iuris in hac parte
existeret: quatinus non nͥ sua uo¬
luntate aut mala fieret & iustȩ
dampnaretur.aut bona man̾et
& merito saluaretur: non qͦd ei
ꝓpria sufficere posset uoluntas
ad salutem: s qͦd eam nullatenꝰ
sine sua uoluntate consequeretur.

Expanded text:
dici debeat aut esse valeat, nisi volens. dici debeat aut esse valeat, nisi volens. Tali etiam ratione non incongrue dicetur ad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobique videlicet par sit ei non in electione facilitas, sed in voluntate libertas. , ut dictum est, praerogativa rationalem singulariter creaturam Conditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis non necessitatis erat quod bonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo juris in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et juste damnaretur; aut bona maneret, et merito salvaretur. Non quod ei propria posset sufficere voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
si a dñ sp̃u: iam ñ alibero arbitͥo.
Nemo ꝓinde pucet ideo dic̾tum li¬
b̃um arbitͥum qͦd equa int̾ bonũ &
malum potestate uł facilitate u̾¬
setur: cum cadere quidẽ ꝑse po¬
tuerit: non autem resurgere nͥ ꝑ
geli scĩ cum ita. sint boni ut non
possint ẽẽ & mali: nec preuarica¬
tores item angłi. cum ita sint ma¬
li ut iam non ualent esse bon: li¬
ber arbitrii eẽ dicentur. S & noᷤ
illud post resurrectionem amis-¬
suri sumus: qndo utiq in sepa¬
rabiliter. alii bonis. alii malis ad¬
mixti fuerimus.
eterum nec ds̃
caret libero arbuno nec diabolꝰ:
qm̃ qͦd ille ẽẽ non potest malus.
non infirma facit necessitas. sed
firma in bono uoluntas. & uolun¬
taria firmitas: quodq is ñ ualet in
bonum respirare. non aliena facit
uiolenta oppressio. s sua ipsiꝰ ĩma¬
lo obstinata uoluntas. ac uolunta¬
liberum dicitur arbitrium. quod
siue in bono siue in malo equȩ libe¬
ram faciat uoluntatem: cũ nec
bonus quispiam nec item malꝰ

Expanded text:
i Spiritu, jam non a libero arbitrio. Nemo proinde putet ideo dictum liberum arbitrium, quod aequa inter bonum et malum potestate aut facilitate versetur, cum cadere per se quidem potuerit, non autem resurgere, nisigeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus caret libero arbitrio, nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necefirma in bono voluntas et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas et voluntaliberum dicitur arbitrium, quod sive in bono sive in malo aeque liberam faciat voluntatem, cum nec bonus quispiam, nec item malus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ oratione ꝑstiterunt. Platum ad
regẽ quid fieret: ⁊ magis inde indu¬
ratum ẽ eor eius unde emolliri de.¬
buerat. Init fugam: ueritꝰ homo
carnalis ne si ꝓpe remaneret ora¬
dionis ñ posset sustinere uirtutem.
Quasi uͦ uł absconditũ ñ inueniat:
uł ñ ꝑueniat ad remotũ. Tu metas
oratio iacta sagitta: ut fugias a fa¬
cie arcus. Quo ibis asp̃u dĩ qͥ eã por¬
tat: & quo a facie eius fugies: De¬
niq fugientẽ insequitur: inuenit.
re. Deniq senti uł nunc qͥa sagit¬
te potentis acute ꝑuenerunt adte:
quȩ ⁊ si resilierunt a corde qͥa sareũ
ẽ. s ñ ab ocłis. Atinam ꝑfenestras

Expanded text:
et oratione perstiterunt. Perlatum ad et oratione perstiterunt. Perlatum ad Regem quid fieret; et magis inde induratum est cor ejus, unde emolliri debuerat. Init fugam, veritus homo carnalis, ne si prope remaneret, orationis non posset sustinere virtutem. Quasi vero vel absconditum non inveniat, vel non perveniat ad remotum. Tu metas oratio jacta sagitta, ut fugias a facie arcus? Quo ibis a Spiritu Dei, qui eam portat, et quo a facie ejus fugies? Denique fugientem insequitur, invenit re. Denique senti vel nunc, quia sagittae potentis acutae pervenerunt ad te: quae etsi resilierunt a corde, quia saxeum est, sed non ab oculis. Utinam per fenestras
Abbreviated transcription (Latin):
Nec inm̾ito ut pꝰ apparuit. Nã fac¬
tum securũ ⁊ minime iã cauentem
sͥ. captũ trusit in uincula: odio an¬
tiquo captꝰ plus ipse. Requirit᷑ ħo
a suis de manu mediadoris. Nec enĩ
aliud amici expectare quã mortem.
Quid faceret malachias: Non ẽ qͦd
possit: nͥ ut recurrat ad suũ illud
solitum unicumq refugium. Con¬
gregato exercitu forti nimis curba
magna discipuloꝵ suoꝵ adit homi¬
nem: requirit iunctum: negatur.
Et malachias. Inique inquit agis
ipsum: pactum preuaricans. Si di ᷤ¬
simulas tu: s ñ ego. Credidit se ħo
fidei meȩ̾. si contingat mori ego ꝓ.¬
didi eum: ego reus sanguinis euis.
catorem constituere: Noueris me
donec liberetur ncħ gustaturum:
s neq istos. Sic locutus: intrat ȩc¬
cłiam: dđ̾m om̃ipotentem suis su¬
orumq anxiis gemitib int̾pellat:
ut iniuste addictum dignet᷑ eriꝑe
de manu p̃uaricatoris ⁊ iniqui. Et
eo die cũ noc̾te sequentĩmeiunio

Expanded text:
Nec immerito, ut post apparuit. Nam facNec immerito, ut post apparuit. Nam factum securum, et minime jam caventem sibi, captum trusit in vincula, odio antiquo captus plus ipse. Requiritur homo a suis de manu mediatoris: nec enim aliud amici exspectare quam mortem. Quid faceret Malachias? Non est quod possit, nisi ut recurrat ad suum illud solitum unicumque refugium. Congregato exercitu forti nimis, turba magna discipulorum suorum, adit hominem, requirit vinctum; negatur. Et Malachias: « Inique, » inquit, « agipsum, pactum praevaricans: si dissimulas tu, sed non ego. Credidit se homo fidei meae: si contingat mori, ego prodidi eum, ego reus sanguinis ejus. icatorem constituere? Noveris me, donec liberetur, nihil gustaturum, sed neque istos. » Sic locutus, intrat ecclesiam: Deum omnipotentem suis, suorumque anxiis gemitibus interpellat, ut injuste addictum dignetur eripere de manu praevaricatoris et iniqui. Et ea die cum nocte sequenti in jejunio