comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
generatos alios ꝑseuerantes usq in finẽ hinc ire. alios
quousq decidant hic teneri. qui utiq ñ decioisent. si
anteꝗͣ laberentur hinc issent: & rursus qͥsaam lapsos quo¬
usq redeant ñ exire de hac uita. qui utiq ꝑirent. si an¬
cequã redirent exirent. Unde satis oilucide ostenditur
& inchoandi & usq infiuẽ ꝑseuerandi grãm dĩ ñ scđm
merita nr̃a dari. s donari scđm ipsius secretissimam
eandemq iustissimã. sapientissimã. beneficentissimã
tione illa de qua dictum ẽ. sine penicentia sunt do¬
na & uocatio dĩ. Ad quam uocationẽ ꝑtinere. nullꝰ
ẽ homo ab hominib certa asseueratione dicendus
nͥ cum de hoc sclo exierit. In hac autẽ uita humana
quȩ temptatio ẽ suꝑ terram. qui uidet᷑ stare uideat
raturi ꝑseueraturis ꝓuidentissima dĩ uoluntate mis¬
centur. ut ẽẽ discamus ñ alta sapientes s humilib

Expanded text:
generatos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios generatos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientissimam, beneficentissimam vit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram , qui videtur stare, videat raturi perseveraturis providentissima Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus
Abbreviated transcription (Latin):
Alioqͥn cultoꝵ suorum potius ꝗͣ inimicorum filios lib̾a
morituro ñ baptizato subuenit᷑. ne sine baptismate mori¬
atur. & baptizato casuro ñ subuenit᷑ ut ante moriat᷑ :
Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus. qua
dr nicħ ꝓdesse cuiꝗͣ mori anceꝗͣ cadat: quia scđm eos
actus uidicabitur. qͦs eum p̃sciuit d̾s acturum fuisse
si uiueret. Hanc ꝑu̾sitatem sanitati fidĩ tam uehem̃ter
adu̾sam quis patient̾ audiat: Qs ferat: et cam̃ hoc
scdm ea uidicari quȩ ds illum p̾sciuit acturũ fuis¬
se si uiueret. uicuentes ꝗͣ manifesta falsitate. & quanta
absurditate dicat᷑: ñ eis remanet cur dicant qͥd in pela¬
gianis damꝑnauit. & ab ipso pelagio dampnari fecit
ȩccłã. grãm d̃ĩ scd̃m m̾ita nr̃a dari. cum uideant par¬
uulos alios ñ regeneratos ad ȩc̾nam mortẽ. alios autem
regeneratos ad et̾nam uitã tolli oe hac uita. ipsosq re¬

Expanded text:
alioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum filios liberaalioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum filios liberamorituro non baptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque re
Abbreviated transcription (Latin):
nabimur. cum rationales uł dampnandȩ uł lib̾andȩ
sint animȩ. quandoqͥdẽ nec passer cadit in t̾rã sine uo¬
luntate patris nr̃i qͥ in cęlis ẽ : aut parentum negligñ¬
tiȩ sic tribuendum ẽ qͦd paruuli sine baptisiate. mori¬
untur. ut nicħ ibi agant suꝑna iudicia. tanꝗͣ ipsi qͥ
hoc mͦ male moriunt᷑. parentes sibi negligentes uolun¬
tate propͥa de quib nascerent᷑ elegerint. Qͥd dicã quod
paruulus aliquando anteꝗͣ illi ꝑ ministerium baptis¬
matis succurri possit. exspirat: Plerumq enĩ festinan¬
tib parentib. & paratis ministris ut paruulo baptis¬
mus detur. dõ tam̃ nolente ñ dat᷑. qͥ eum paululum
in hac uita nͣ tenuit ut daret᷑. Qd ẽ enim qͦd aliquando
paruulis infidelium filiis potuit ne irent in ꝑdicionẽ
& filiis fidelium ñ potuit baptismate subueniri: ubi
certe ostendit᷑. qͦd ꝑsonarum apud đm ñ sit acceptio.

Expanded text:
nabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae nabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio :
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s cecidimꝰ subuenitur. scđ̃m mnita nr̃a dari. adhuc si¬
bi existiment ẽẽ credendũ. & disputatione insuꝑ ꝓferen¬
dum: qͦd ipse pelagiaunte orientales epõs uidices. dãmp¬
nationis suȩ timore dampnauit. Hoc autẽ si ñ dicat᷑
de mortuoꝵ scilicet oꝑib quȩ facturi erant si uiuerent
bonis aut malis. acꝑ hoc nullis. & in ipsa dĩ p̃scientia
ñ futuris: boc gͦ si ñ dicat᷑. qͦd cernitis quanto errore dica¬
tur: quid restabit nisi ut grãm dĩ ñ scđm m̾ita nr̃a dari.
qͦd contra heresim pelagianam catholica defendit ȩccl̃a.
remota contentionis caligine fateamur. atq id maxime
in paruulis euidentiore u̾itate cernamus: Neq enĩ faco
cogitur ds illis infantib subuenire. illis aut̃ ñ subueni¬
re cũ sit utrisq causa cõmunis. aut res humanas in
paruulis ñ diuina ꝓuidentia. s fortuitis agi casib opi¬

Expanded text:
omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment edum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransiit. alit̾ recte intelligi ñ pot̾. nec a morte ꝑpetua
quȩ uistissime ẽ retributa peccato. lib̾at quẽꝗͣ pusillo¬
rũ atq magnoꝵ: nͥ ille qui ꝓpt̾ remittenda & origina¬
lia & propͥa nr̃a peccata. mortuus ẽ sine suo ullo ori¬
ginali proprio ue peccato. S quare illos potiꝰ ꝗͣ illos
iterum atq iterũ dicimꝰ: nec nos piget. O homo tu quis es
qui respondeas dõ: Inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ. & in¬
uestigabiles unȩ eiꝰ. Et hoc adiciamꝰ. Altiora te ne quesi
eris: & fortiora te ne scrutatꝰ fueris. uidetis enim caris¬
simi ꝗͣ sit absurdum & a fidĩ sanitate ac sinceritate ue¬
ritatis alienum. ut dicamꝰ paruulos mortuos scđm ea
iudicari. quȩ p̃sciti sunt facturi eẽ si uiuerent. In
hanc aut̾ sententiam. quã certe omĩs sensus humanꝰ
quantulacũq ratione subnixus. maximeq xp̃ianus
exhorret. ire compulsi st̃. qui sic apelagianoꝵ crrore

Expanded text:
pertransiit , aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, pertransiit , aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est, sine ullo suo originali proprioque peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . Et hoc aeris, et fortiora te ne scrutatus fueris . 31. Videtis enim, charissimi, quam sit absurdum, et a fidei sanitate atque sinceritate veritatis alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore
Abbreviated transcription (Latin):
tium. & de renascentium lib̾atione dubitarem: nemo ut
opinor eẽt tam iniustus atq inuidus qͥ me ꝓficere ꝓhibe
atq in hac dubitatione remanendũ mͥ ẽẽ diudicaret.
Cum uͦ rectius possit intelligi. ñ me ꝓpt̾ea de hac re du¬
bitasse credi oportere. quia contra quos mea dirigebat᷑
intentio. sic mͥ uisi sunt refellendi. ut siue pena eẽt pec¬
cati originalis in pariuuilis qͦd u̾itas ht̃. siue ñ eẽt quod
ĩnulli errantes opinant᷑. nullomͦ tam̃ ꝗͣ manicheorũ
error inducit. duarũ naturarum boni scilicet & mali
ꝑmixtio crederet᷑: absit ut causam paruuloꝵ sic relin¬
quamus. ut nob̾ ẽẽ dicamus incertum: utrũ in xp̃o
regenerati si moriant᷑ paruuli. transeant in ęt̾nam salu¬
tem. ñ regenerati autẽ transeant in moitẽ scđam: qͣm
qͦd scriptum ẽ. ꝑ unũ hominẽ peccatum intrauit it
mundum & ꝑ peccatum mors. & ita in om̃s homines

Expanded text:
tium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut tium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et i
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m scilicet qui obstrictos originali peccato paruulos
dicimus. & scđm pelagianoꝵ qui originale negant
ẽt peccatum. nec tam̃ idõ mͥ ẽ ambigendum hab̾e par¬
uulos qͦd eis dimittat. qui saluum fac̃ ppłm suũ a
peccatis eorũ: ita in t̾cio libro de lib̾o arbitrio scđ̃m
utrumq sensum restiti manicheis. siue suplicia siue
primordia naturȩ sint ignorantia & difficultas. si¬
ne quib nullus hominũ nascit᷑. Ec cam̃ unũ horũ
teneo. ibi quoq ame satis euident̾ expressum. qͥd iͥ
sit ista natura instituti hominis s pena dampnati
frustra itaq mͥ de illus libri mei uetustate p̃scribit᷑. ne agã
causam sicut agere debeo paruulorum. & in de grãm dĩ non
scđ̃m m̾ita hominum dari. ꝑspicuȩ u̾itatis luce conuincã.
Si enum quando libros de lib̾o arbitrio laicus cexi. prb̃r
explicaui. adhuc de dampnatione infantium ñ renascen¬

Expanded text:
nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam sicut debeo agere parvulorum, et inde gratiam Dei non secundum me rita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cum debitum sine cuiusꝗͣ fraude douat᷑. Defendit᷑¬
autem sine m̾itis dĩ gr̃a. idest uera gr̃a. &̃ si paruuli
baptizati sic̃ pelagiani sentiunt ñ eruunt᷑ de potestate
tenebrarũ. qr nulli peccato sicut putant pelagiani te¬
nent᷑ obnoxii. s tantũ in regnum dñi transferuntur.
Etiam sic enim sine ullis bonis m̾itis datur eis regnũ
quib dat᷑. & sine ullis malis m̾itis ñ datur eis qͥb ñ
datur. Ed adu̾sus eosoem pelagianos dicere solemus
quando nob̃ obiciunt qͦd fato tribuamꝰ dĩ grãm. dicen¬
do eam ñ scđ̃m m̾ita nr̃a dari. Ipsi enim potiꝰ dĩ grãm
fato in paruulis tribuunt qui dicunt. fatum ẽ: ubi
anos possunt in pariulis inueniri. cur alii uerum
mittant᷑ in regnum: alii uͦ alienent᷑ aregno. Sic̃ aut̃
nunc ut ostenderem grãm d̃i ñ scđm m̾ita nr̃a dari.
scđ̃m utrumq sensum hoc defendere malui. & scđ̃m

Expanded text:
est cum est cum autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, non eruuntur de potestate tenebrarum, quia nulli peccato, sicut putant Pelagiani, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi anos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
eam dat aliis ñ dat. cur nolunt cantare dño miscdiã
& iudicium: Cur autem illis potiꝰ ꝗͣ illis detͥ. qͥs cogno¬
uit sensum dñi: Quis inscrutabilia scrutari ualeat ÷
Quis inuestigabilia uestigare: Conficitur itaq grãm
dĩ ñ scđm m̾ita accipientiũ dari: s scđ̾m placitum
uoluntatis eiꝰ in laudẽ & głam gr̃ȩ eiꝰ. ut qui glat᷑ nul¬
lomͦ in se ipso s in dño głet᷑. qui hominib dat quib
uult q̃m misericors ẽ: qͦd & si ñ det iustꝰ ẽ. & ñ dat qͥb
ñ uult: ut notas faciat diuitias głȩ suȩ in uasa miscd̃iȩ.
Dando enim quib dã qͦd ñ merentur. ꝓfecto gratuitã
& ꝑ hoc ueram suã grãm ẽẽ uoluit. Non omĩb dando:
quid om̃s merentur ostendit. Bonus in bñficio certorũ.
iustus in suplicio certoꝵ. Ec bonus in omĩb: qm̃ bonũ
ẽ cum debitum reddit᷑. Et iustus in om̃ĩb: qm̃ iustũ

Expanded text:
eam dat, aliis eam dat, aliis ordiam et judicium? Cur autem illis potius quam illis detur, quis cognovit sensum Domini? quis inscrutabilia scrutari valeat? quis investigabilia vestigare? Conficitur itaque, gratiam Dei non secundum merita accipientum dari, sed secundum placitum voluntatis ejus in laudem orietur, qui hominibus dat quibus vult quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio certorum; et bonus in omnibus, quoniam bonum est cum debitum redditur: et justus in omnibus, quoniam justum
Abbreviated transcription (Latin):
multa quȩ huic ad uos oꝑi inserere longum putaui.
& ñ necessarium. qͦd & uos existimo cẽ iudicaturos cum
omĩa legeritis. Quãuis gͦ in libro t̾cio de lib̾o arbitrio
ita de paruulis disputauerimꝰ. ut &̃ si uerum eẽt qͦd di¬
cunt pelagiani ignoranciam & difficultatẽ sine quib
nullus hominũ nascit᷑ pͥmordia ñ suplicia ẽẽ naturȩ
uincerent᷑ tam̃ manichei qui uolunt duas boni scilicet
& mali coȩt̾nas ẽẽ naturas. nunqͥd idõ fides indubium
uocanda uł disserenda ẽ. quã contra ipsos pelagianos
catholica defendit eccła quȩ asserit ẽẽ originale pecca¬
tum. cuiꝰ reatus generatione contractus. regeneratione
bac causa pelagianoꝵ destruamus errorem. cur putant
ẽc̃ dubitandum. qͦd caẽ paruulos d̃s quib dat suã grãm
ꝑ baptismatis sacram̃tum eruat. de potestate tenebrarũ
& transferat in regnum filii caritatis suȩ: In eo gͦ qͦd alus

Expanded text:
multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus generatione contractus, regeneratione hac causa Pelagianorum destruamus errorem; cur putant esse dubitandum, quod etiam parvulos Deus, quibus dat suam gratiam per Baptismatis sacramentum, eruat de potestate tenebrarum, et transferat in regnum Filii charitatis suae ? In eo ergo quod aliis
Abbreviated transcription (Latin):
homo ab exordio natiuitatis suȩ: nec ab isto malo qͥs ꝗͣ
nͥ d̾i gra liberat᷑. Quã miseriã pelagiani nolunt ex iusta
dampnatione descendere. negantes originale peccatum
Quamuis ignorantia & difficultas &̃ si cẽnt hominis pͥmor¬
dia naturalia nec sic culpandꝰ s laudandus ds eẽt: sicuti
in eodẽ libro t̾cio disputauimus. Quȩ disputatio contra
manicheos habenda ẽ qui ñ accipunt scripturas scãs ue¬
teris instrum̃ti in quib peccatum originale narrat᷑. &
quicqͥd inde in litceris apłicis legitur. detestabili impuden
tia inmissũ fuisse c̃tendunt a corruptorib scripturar̃
tamꝗͣ ñ fuerit ab apłis oictum. Contra pelagianos
autẽ hoc defendendum ẽ qͦd utraq scriptura commnen¬
dat: quã se acciꝑe ꝓfitentur. Hec dixi in primo libro recͣc¬
tationum: cum recractarẽ libros de lib̾o arbitrio. Hec so¬
la sane ista ibi ãme dicca sunt de his libris. uerũ & alia

Expanded text:
homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, dettia immissum fuisse contendunt a corruptoribus Scripturarum, tanquam non fuerit ab Apostolis dictum. Contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque Scriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia
Abbreviated transcription (Latin):
senti requirebant. ita oifferrent᷑: ut ex utraq parte. uł ex oĩb
earundẽ questionum partib in quib ñ apparebat quid poti
congrueret u̾itati: ad hoc tam̃ raciotinatio nr̃a c̃duderetur.
ut qͣdlibet corum uerũ eẽt. laudandꝰ crederet᷑ uł &ẽ ostenderet᷑
ds. Propt̾ eos quippe disputatio illa suscepta ẽ. qui negant ex
lib̾o uoluntatis arbitrio mali originẽ duci. & dm̃ si ita ẽ
creatorem om̃ium creaturarũ culpandum ẽẽ c̃cendunt.
eodem mͦ uolentes scđm suȩ impietatis errorẽ. manichei st̃
enim ĩmutabilẽ quandã & dõ coet̾nam introducere natu¬
ram mali. Itẽ post aliquantũ alio loco. Deinde dictum ẽ
inquã. ex qua miseria peccantib iustissime inflicta. li
berat dĩ grã: qr sponte homo idem lib̃o arbitrio cadere
potuit. ñ ẽ surgare. Ad quã miseriam iustȩ dampnati¬
onis ꝑtinet ignorantia & difficultas. quã patitur omis

Expanded text:
senti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus senti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumdem quaestionum partibus, in quibus non apparebat quid potius congrueret veritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut quodlibet eorum verum esset, laudandus crederetur, vel etiam ostenderetur Deus. Propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero voluntatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt: eo modo volentes secundum suae impietatis errorem Manichaei enim sunt, immutabilem quamdam, et Deo coaeternam introducere naturam mali » . Item post aliquantum alio loco: « Deinde dictum est, » inquam, « ex qua miseria peccantibus justiberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis
Abbreviated transcription (Latin):
instrum̃ti scripturas in nulla auctoritate habent.
uerũ &ẽ eas quȩ ad nouũ ꝑtinent testam̃tum sic acci¬
piunt. ut suo quodã priuilegio immo sacrilegio qͦd
uolunt sumant. qͦd nolunt reiciant. Contra qͦs age¬
bam in libris de lib̾o arbitrio: unde isti nob̾ p̃scriben¬
dum putant. Idõ questiones oꝑosissimas incidentes
enueleate soluere nolui. ue nimiũ longũ opꝰeẽt. uͥ me ap̃
Et poteram sic̃ feci qͦdlib& horum uerũ eẽt quȩ ñ defi¬
nite intponebam. certa tam̃ ratione c̃cludere. in om̃ib
dm̃ eẽ laudandum. sine ulla necessitate credendi duas
sic̃ illi uolunt coet̾nas boni & mali ꝑmixtas eẽ substan¬
tias. Deniq in primo retractationũ libro qͦd opus meũ
ñ dum legistis. cum ad eosdẽ libros retractandos uenissẽ
hoc ẽ de lib̾o arbitrio: ita locut᷑ sum. In his inquã libriᷤ
ita multa disserta sunt: ut incioentes ũ nullȩ qͥstiones
quas uł enodare ñ poterã. uł longã sermocinationẽ in pre-¬

Expanded text:
umenti scripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod nolunt rejiciant: contra quos agebam in libris de Libero Arbitrio, unde isti nobis praescribendum putant. Ideo quaestiones operosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in prae
Abbreviated transcription (Latin):
Hã si uoluisset: ex indeuotis deuotos fecisset. Cur autẽ ñ
receꝑint eum: euangłista ipse memorauit dicens. qr faci¬
es eius erat euntis ierłm. Discipłi autẽ recipi intͣ sama¬
riã gestiebant. s ds qͦs dignat᷑ uocat. & quẽ uult reli¬

Expanded text:
Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. sed deus quos dignatur uocat et quem uult reli
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ hominis: qͦd ñ ex corde & cogitatione ꝓcedat.
Qd autẽ ampliꝰ de hac re agere cyprianꝰ martyr glo¬
riosissimus & doctor lucidissimꝰ potuit. ꝗͣ ubi nos in
oratione dñica &̃ ꝓ inimicis fidĩ xp̃ianȩ orare opor¬
tere cõmonuit. uͭ de initio fidĩ qͣd &̃ hoc donũ d̾i sit
quid sentiret ostendit. & ꝑseuerantiam usq in finẽ qr
& ipsã ñ nͥ d̾s eis qui ꝑseuerauerint donat. eccl̃am xp̃i co¬
tantũ humana uisum ẽ. s sic̃ placuit ei qui in me loquit᷑
xp̃c. qͥ ut id qͦd bonum ẽ. nob̾ qͦ bonũ uideri possit: oꝑat᷑.
Quẽ enĩ miserat᷑: & uocat. Et ido qͥ xp̃m sequit᷑. potest
int̾rogatꝰ cur eẽ uoluerit. xp̃ianꝰ : respondere. Uisum ẽ mͥ.
Qd cũ dic̃: ñ negat do uisũ. A dõ enim p̃parat᷑ uoluntas
hominũ. Ut enĩ ds honorificet᷑ ascõ: d̃i gr̃a ẽ. Itẽq in eo¬
demoꝑe. hoc ẽ in expositione eusdem euangłii. cũ ad illũ

Expanded text:
dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur  ut id quod bonum est nobis quoque bonum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; \'a deo\' enim \'praeparatur uoluntas hominum\'. ut enim deus honorificdem opere, hoc est, in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
plebem suam: quã p̃sciuit. Hoc qͦd ait p̃sciuit: non
recte intelligitur nisi p̾destinauit: qͦd circumstan¬
tia ipsuis lectionis ostendit. Loquebat᷑ enim de reli¬
quiis iudeoꝵ: quȩ saluȩ factȩ sunt ꝑeuntib cȩt̾is. Nã
suꝑiꝰ dixerat. ad isrł dixisse ꝓpħam. tota die extendi
manus meas ad ppłm non credentem & contradicen¬
tẽ. Et tanꝗͣ responderet. ubi gͦ sunt ꝓmissiones dei¬

Expanded text:
plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait praescivit, non recte intelligitur, nisi praedestinavit, quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt pereuntibus ceteris. Nam superius dixerat ad Israel, dixisse Prophetam: Tota die extendi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem. Et tanquam responderetur, ubi sunt ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quib ingenio p̃uolare donatum ẽ. Dic̃ apłs iacob. Si
quis ur̃m indiget sapientia. postul& a dõ qui dat om̃ib
affluent̾ & ñ improꝑat. & dabit᷑ q. Scriptum ẽ & in
ꝓuerbiis salomonis: qm dñs dat sapientiã. Et de con¬
tinentia legitur in libro sapientię: cuius auctoritate
usi sunt magni & docti uiri. qui longe ante nos eloqͥa
diuina tracta uert̃. Ibi gͦ legit᷑. Cum scirem quia nemo
ẽẽ pot̾ continens: nͥ ds de: & hoc ipsum erat sapientiȩ
scire cuius eẽt & hoc donum. Hec gͦ di dona st̃ : idest ut

Expanded text:
quibus ingenio praevolare donatum est. Dicit apostolus Jacobus, Si quibus ingenio praevolare donatum est. Dicit apostolus Jacobus, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus dat sapientiam . Et de continentia legitur in libro Sapientiae, cujus auctoritate usi sunt magni et docti viri, qui longe ante nos eloquia divina tractarunt: ibi ergo legitur, Cum scirem quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
initium fidĩ. & usq in finẽ ꝑseuerantiam sic in nr̃a
constituunt potestate. ut di dona eẽ ñ putent. neq
ad hec habenda atq ntinenda. dm̃ oꝑari nr̃as cogitati¬
ones & uoluntates. cet̾a u ipsũ dare c̃cedunt: cũ ab illo
impetrent credentes fidẽ. cur ad ipsa cȩt̾a exhortationẽ
coꝵq cȩt̾orum p̃dicationẽs definitione p̃destinationis
ñ metuunt impediri: An forte nec ipsa dicunt p̃desti
nata ÷ Ergo nec dant᷑ a dõ. At ea se daturum ẽẽ p̃sciuit.¬
uit. Sic̃ gͥ ipsi qͦq hortantur ad castitatẽ. caritatem
ac ꝑ hoc p̾destinata negare ñ possunt. Nec dicunt exhortati¬
ones suas impediri p̾dicatione p̾destinationis đi. hoc ẽ p̾di¬
catione de his donis eiꝰ futuris p̃scientiȩ dĩ: sic uideant
nandum pdestinata ẽẽ dicant᷑. s impediri poti atq
subũti hac p̃oestinationis p̃dicatione illum tantũmͦ

Expanded text:
initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo impetrantur credentis fide; cur ad ipsa caetera exhortationem, eorumque caeterorum praedicationem definitione praedestinationis non metuunt impediri? Anata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivitit. Sicut ergo ipsi quoque hortantur ad castitatem, charitatemac per hoc praedestinata negare non possunt; nec dicunt exhortationes suas impediri praedicatione praedestinationis Dei, hoc est, praedicatione de his donis ejus futuris praescientiae Dei: sic videant nandum praedestinata esse dicantur; sed impediri potius atque subverti hac praedestinationis praedicatione illum tantummod
Abbreviated transcription (Latin):
tia p̃parauit. Qos gͦ p̃destinauit. ipsos & uocauit. uocati¬
one illa quã me sepe cõmemorare ñ piget. de qua dic¬
tum ẽ sine penitentia st̃ dona & uocatio dĩ. Hamq in
sua quȩ falli mutariq ñ pot̾ p̃scientia oꝑa sua futura
disponere. id omnino nec aliud qͥcꝙͣ ẽ p̃destinare. Sic̃¬
autẽ ille quẽ castum futurũ ẽẽ p̃sciuit. quãuis id incer¬
tum habeat. agit ut castus sit: ita ille quẽ castum fu¬
turum p̃destinauit. quãuis id incertũ habeat. ñ ideo¬
ñ agit ut castus sit: qm̃ dĩ dono se audit futurũ eẽ
qͦd erit. Immo aẽ gaudet eiꝰ caritas nec inflat᷑. tamꝗͣ
Id ñ acceꝑit. Non solũ gͥ p̃dicatione p̃destinationis
ab hoc oꝑe ñ impeditur. uerum & ad hoc adiuuatur.
te. hoc de fide. hoc de pietate. de caritate. de ꝑseue¬
rantia. & ne ꝑgam ꝑ singła. hoc de om̃i obedientia
qua obeditur. do. ueracissime dici pot̃. S hi qͥ solum

Expanded text:
tia praeparauit. quos ergo praedestinauit, ipsos et uocauit, uocatitia praeparauit. quos ergo praedestinauit, ipsos et uocauit, uocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est: sine paenitentia sunt dona et uocatio dei. namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia opera sua futura disponere, id omnino nec aliud quicquam est praedestinare. Cautem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non impeditur, verum et ad hoc adjuvatur, te, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de perseverantia, et, ne pergam per singula, hoc de omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum
Abbreviated transcription (Latin):
fioẽ grã. Alioquin sĩ fides eã p̃uenit. ꝓculdubio p̃uenit
& uoluntas: qm̃ fides sine uoluntate ñ pot̾ ẽẽ. Si autẽ
gĩa p̃uenit fidẽ qm p̃uenit uoluntatẽ: ꝓfecto p̃uenit
omnẽ obȩdientiã. Oreuenit ce caritatẽ: qua una deo
ueracit᷑ & suauit̾ obeditur. Et hec omĩa gr̃a ineo eui
aat᷑ & cuiꝰ hȩc omĩa p̃uenit oꝑat᷑. Restat in his boniᷤᷤ
usq in finem ꝑseuerantia. Ouę frustra cotidie a dño
poscitur. si ñ eam añs ꝑ grãm suam in illo cuiꝰ orationẽ
exaudit oꝑat᷑. Uidete iam au̾itate q̃ sit alienum. ne¬
gare donum dĩ eẽ ꝑseuerantiã usq in finẽ huiꝰ uitȩ:
cũ uite huie quando uoluerit ipse det finẽ. Quẽ si det
ante inminentẽ lapsum: facit hominẽ ꝑseuerare usq
infinẽ. S mirabilior. & fidelib euidentior largitas bo¬
nitatis dĩ ẽ. qͦd aẽ paruulis quib obedientia ñ ẽ illius
nat ꝓculdubio se donaturũ ẽẽ p̃sciuit. & in sua p̃scien¬

Expanded text:
fidem gratia. alioquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest esse. si autem gratia praeuenit fidem, quoniam praeuenit uoluntatem, profecto praeuenit omnem oboediveraciter et suaviter obeditur. Et haec omnia gratia in eo cui datur, et cujus haec omnia praevenit, operatur. Restat in his bonis usque in finem perseverantia, quae frustra quotidie a Domino poscitur, si non eam Dominus per gratiam suam, in illo cujus orationem exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae, cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius nat, procul dubio se donaturum praesciuit esse et in sua praescien
Abbreviated transcription (Latin):
natio scõrum nicħ aliud. p̃scientia scilicet. & p̃para
tio bñficiorum dĩ. quib certissime lib̾ant᷑. quicũq
lib̾antur. Cȩc̾i autẽ uͥ. nisi in massa ꝑditionis iusto
diuino iudicio relinquunt᷑: ubi tyrii relicti st̃ &e
sidonii. qui &̃ credere potuert̃. si mira illa xp̃i signa
uidissent. S qm̃ ut crederent ñ eis erat datum: ã
unde crederent ẽ negatum. Ex qͦ apparet hab̃c qͦsdã
in ipso ingenio diuinũ naturalit̾ munꝰ intelligentiȩ
quo moueant᷑ ad fidẽ. si congrua siis m̃tib uł audiant
u̾ba. uł signa conspiciant. Et tam̃ si dĩ altiore iudicio
a ꝑdicionis massa ñ sunt gr̃ȩ p̃destinatione discreti. nec
ipsa eis adhibent᷑ uł dicta diumna uł facta. ꝑ quȩ pos¬
sent credere. si audirent utiq talia uł uiderent. In ea¬
dem ꝑditionis massa &̃ relicti sunt iudei. qui ñ potu¬
erunt credere. factis in conspectu suo tã magnis da¬

Expanded text:
natio sanctorum, et nihil aliud; praescientia scilicet et pnatio sanctorum, et nihil aliud; praescientia scilicet et ptio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis cla
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ: Aut quia dix̃ qui in uob̾ bonum opus cepit
ꝑficia& usq in diem xp̃i iħu. idõ ut inciꝑent homi¬
nes & ꝑseuerarent usq in finem ipse ñ suasit: Nẽpe
ipse dñs hominib p̃cepit ut crederent. atq ait. Cre¬
dite in đm & in me credite. Nec cam̃ idõ eꝰ falsa sen¬
tentia ẽ. uec uana definitio uͥ ait. Nemo uenit ad
me. idest nemo credit in me nͥ fuerit ei datũ a pa¬
tre meo. Hec rursus quia uera ẽ hȩc oefinitio: idõ ua¬
na ẽ illa p̃ceptio. Cur gͦ p̃dicationi p̃ceptioni. exhor¬
tationi. correptioni. quȩ omĩa frequentat scriptura
diuina. existimam᷑ inutilẽ definitionẽ p̃destinatiõis
quã comindat cadẽ scriptura diuina: An quisquã
dicere audebit dm̃ ñ prescisse quib eẽt daturus ut
crederent: Aut qͦs daturus eẽt filio suo. ut ex eis ñ
ꝑderet quemꝗͣ: Quȩ utiq si p̃sciuit: ꝓfecto bñficia
sua quib nos dignatur lib̾are p̾sciuit. Hec ẽ p̃desti¬

Expanded text:
ia dixit, Qui in vobis bonum opus coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu ; ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. dicere audebit, Deum non praesciisse, quibus esset daturus, ut crederent, aut quos daturus esset filio suo, ut ex eis non perderet quemquam? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
potuit ullo m̾ito p̾cedentis uoluntatis eiꝰ. ipse ex iniustis
fac̃ iustos. sine ullo m̾ito p̃cedentis uoluntatis ipsor̃. ut
ille caput. hi m̃bra sint ẽ. Q gͦ fec̃ illũ hominẽ sine ulliᷤ¬
p̾cedentib m̾itis eiꝰ nullũ qͦd ei dimitteret᷑ uł origine
trahere. uł uoluntate ꝑpetrare peccatum: ipse nullis
eor̃ p̾cedentib m̾itis fac̃ credentes in eũ. qͥb dimittat
om̃e peccatũ. Q fec̃ illũ talẽ ut ñꝗͣ habuerit habiturꝰ q¬

Expanded text:
, sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus, ipse ex injustis facit justos sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem sine ullicedentibus, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum, ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum. Qui fecit illum talem ut n
Abbreviated transcription (Latin):
qui filii dĩ ꝓpt̾ susceptam uł temporalit̾ grãm dicunt᷑ a
nob. nec sunt tamen do. De quib ait idem ioħ̃s. Ex nob exi¬
utiq nob̾cum. Honait ex nob̃ exiert̃. s qi ñ mansert̃ nobcũ
iam ñ sunt ex nob̃. uerum ait. ex nob̃ exierunt. s ñ erant
oe nob̾. hoc ẽ & quando uidebantur in nob: ñ erant ex nob̃.
et tamꝗͣ ei diceretur. unde id ostendis. qͦd si fuissent inqͥt
&x nob̃. ꝑmansissent utiq nobiscum. filiorum dĩ uox ẽ. io¬
hannes loquitur in filiis dĩ loco p̃cipuo c̃stitutꝰ. Gum gͦ
fili d̃i dicunt de his qui ꝑseuerantiam ñ habuert̾. ex nobis
exierunt s ñ erant ex nob̃. & addunt. qͦd si fuissent ex nob̃.

Expanded text:
qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo. De quibus ait idem Joannes: Ex nobis exiutique nobiscum. Non ait: ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est: et quando videbantur ex nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur in filiis Dei praecipuo loco constitutus. Quum ergo filii Dei dicunt de his, qui perseverantiam non habuerunt: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt: quod si fuissent ex
Abbreviated transcription (Latin):
ignorant: ita donum dĩ eẽ in bono ꝑseuerantiã scđ̃m scͥꝑ¬
turas de quib testimonia multa iã posui. fateant᷑ nobcũ
& cur aliis det᷑ alus ñ det sine murmure aduglus dĩ
iti ẽt si de illis pdestinatis eẽnt & scđ̃m ꝓpositum uocati
qui uere sunt filii ꝓmissionis. Nam isti cum pie uiuunt.
dicuintur filii dĩ ss qm̃ uicturi sunt impie. & in eadem
imn pietate morituri: ñ eos dic̃ filios dĩ p̃scientia dĩ. Sunt
anm filii dĩ. qui ñdum st̃ nob. & st̃ iã dõ. De quib ait
cuianglista ioħ̃es. quia iħe moriturꝰ erat ꝓgente. nec tantũ
ꝓ gente. s ã ut filios dĩ disꝑsos c̃gtegaret in unũ. Qd utiq
credendo futuri erant ꝑ euangłui p̃dicationem. & tam̃ an¬
tequã ẽt factum. iam filii dĩ erant. in memoriali patris
sin inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus qͥdã

Expanded text:
ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scriignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum ita esset, si de illis praedestinatis essent et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam isti cum pie vivunt, dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie et in eadem impietate morituri, non eos dicit filios Dei prae scientia Dei. Sunt enim filii Dei, qui evangelista Joannes: Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam, ut filios Dei dispersos congregaret in unum. Quod utique credendo futuri erant per Evangelii praedicationem, et tamen, antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam,
Abbreviated transcription (Latin):
mutaret intellectum eorum: & ne fictio deciꝑa&e animas
eorum. Utrum hoc in potestate ñ habuit. an eoꝵ mala fu¬
tura nesciuit: Hempe nichil hoꝵ nisi ꝑu̾sissime atq in¬
sanissime dr. Cur gͦ ñ fec̃. respondeant qui nos irrident quan¬
do in reb talib exclamamꝰ. ꝗ̃ inscrutabilia st̃ iudicia eiꝰ. e
inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Neq enim hoc ñ donat ds qͥb uo¬
luerit. Aut uͦ scriptura illa mentitur. quȩ de morte
uelut immatura hominis iusti ait. raptꝰ ẽ ne malitia
mutaret intellectum illius. aut ne fictio deciꝑet animã
illius: Cur gͥ hoc tam magnum beneficium aliis dat
aliis ñ dat ds. apud quẽ ñ ẽ iniquitas. nec acceptio ꝑso¬
narum. & in cuius pocestate ẽ quãdiu quisq in hac uta
teri donum di ẽẽ ut finiat homo istam uitã anteꝗͣ de bo¬
no mutecur in malum. cur aut̾ id aliis donet᷑. alis ñ donet

Expanded text:
mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus, Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit, aut vero Scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita teri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ista meritis uoluntatum. sic̃ st̃ celeritates. uires. bonȩ ualtu¬
dines. & pulcritudines corporum. ingenia mirabilia. &
multarum artium capaces naturȩ m̃tium. uł quȩ aci¬
dunt extrinsetus ut ẽ opulentia. nobilitas. honores & gt̃a
huiusmodi. quȩ quisq ut habeat ñ nͥ in dĩ ẽ potestat.
ut ñ &̃ immorer in baptismate paruulorum qͦd nullus isto¬
rum potest dicere. sic̃ illa ad regnum dĩ ñ ꝑtinere. cur illi
paruulo detur. illi ñ det̾. cum sit utrumq in potestate dĩ. &
sine illo sacramento nemo intret in regnum dĩ. Nt hec gͦ
taceam uł relinquã: illos ipsos intueant᷑ de quib agitur.
De his enim disserimus qui ꝑseuerantiam bonitatis ñ habes
s ex bona in malum deficiente bona uoluntate moriunt᷑.
Respondeant si possunt cur illos ds cum fidelit̾ & pie ui¬
uerent. ñ tunc de uitȩ huius ꝑiculis rapuit. ne malicia

Expanded text:
ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetuista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia
Abbreviated transcription (Latin):
ratorum bonorumq fidelium. sine baptismo hinc par¬
uulos exeuntes. quib utiq si uellet huius lauachri gram
ꝓcuraret. in cuius potestate sunt omĩa. alienat a regno
suo. quo parentes mittit illorum & qͣsdam filios inimicor̃
suoꝵ fac̃ in manus xp̃ianorum uenire. & ꝑ hoc lauactũ
introduci in regnum. a quo eorum parentes alien st̾. cum
& illis malum. & istis bonum meritum nullũ sit paruulis
ex eorum ꝓpͥa uoluntate. Certe hic iudicia dĩ qm̃ iusta a
alta sunt. nec uicuꝑari possunt nec penetrari. In his ẽe
gͥ exclamemus. O altitudo diuitiarum sapientiȩ & scien¬
tiȩ di. ꝗͣ inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ. Hec muemur nos¬
inuestigare ñ posse inuestigabiles uias eiꝰ. Ut enĩ alia in¬
numerabilia taccam. quȩ aliis dant᷑. aliis ñ dant᷑ hominib
a dño dõ. apud quẽ ñ ẽ acceptio ꝑsonarum. nec tribuuntir

Expanded text:
ratorum, bonorumque fidelium, sine baptismo hinc parratorum, bonorumque fidelium, sine baptismo hinc parvulos exeuntes, quibus utique si vellet, hujus lavacri gratiam procuraret, in cujus potestate sunt omnia, alienat a regno suo, quo parentes mittit illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum venire, et per hoc lavacrum introducit in regnum, a quo eorum parentes alieni sunt: cum et illis malum, et istis bonum meritum nullum sit parvulis ex eorum propria voluntate. Certe haec judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est et  de utrisque igitur exclamemus: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus! » Rom. vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. quid aliud rogauit. nͥ ut habet in fide liberissimam
fortissimam. in uictissimã. ꝑseuerantissimã uoluntatem :
Ecce quẽadmodum scđ̃m grãm dĩ. ñ contͣ eam libtas de¬
fenditur uoluntatis. Uoluntas quippe humana. ñ lib̾cate
consequitur gram. s grã potiꝰ lib̃tatem. & ut ꝑseueret delec¬
tabilem ꝑpetuitatẽ & insuꝑabilem fortitudinem. Miran¬
dum ẽ quidem multumq mirandum qͦd filiis suis qͥb¬
dam d̃s qͦs regenerauit in xp̃o. quib fidẽ. spem. dilectio¬
nem dedit. ñ dat ꝑseuerantiam cum filiis alienis scele¬
ra tantum dimittat. atq imꝑtita gr̃a faciat filios suos.
Qͥs hoc ñ miret᷑: Qis hoc ñ uehem̃tissime stupeatꝰ S ã
illud ñ minus mirum ẽ. & tam̃ uerum atq ita manife¬
stum. ut nec ipsi inimici gcẽ dĩ quomͣ id negent ualeant
inuenire. qͦd filios quosdã amicorum suoꝵ. hoc ẽ regene¬

Expanded text:
ceret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, ceret, quid aliud rogavit, nisi ut haberet in fide liberrimam, fortissimam, invictissimam, perseverantissimam voluntatem? Ecce quemadmodum secundum gratiam Dei, non contra eam, libertas defenditur voluntatis. Voluntas quippe humana non libertate consequitur gratiam, sed gratia potius libertatem, et ut perseveret delectabilem perpetuitatem, iliis suis quibusdam Deus, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilectionem dedit, non dat perseverantiam, cum filiis alienis scelera tanta dimittat, atque impertita gratia suos faciat filios. Quis hoc non miretur? quis hoc non vehementissime stupeat? Sed etiam illud non minus mirum est, et tamen verum atque ita manifestum, ut nec ipsi inimici gratiae Dei, quomodo id negent valeant invenire, quod filios quosdam amicorum suorum, hoc est regene