comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sceue. p̃paratio ẽ latine. Iudȩi etiã qui magis
locintur latine quã grece: libentius utun¬
Parasceue erat id÷ sexta feria qua prepa¬
rabant necessaria sabb̃o. quadie precepit
moyses duplo colligi manna ꝓpt᷑ sabba¬
tum. Et erat ilie dies tc̃ temporis paschȩ.
quia ilio die pascha iudeoꝵ contigũ. ut simul
cẽt & preparatio sabbati & pascha. qđ ince-¬
pit nocte precedenti. Uelita potest distingui.
Erat autẽ parasceue pasche hora. id hora
diei paschȩ quasi sexta.quia ñdũ erat sexta
hora ꝑfecta. s incepta. quando pilatꝰ sedit
ꝓtribunali. Et dum duceret᷑ ĩc. & cetera
gererent᷑: completa ẽ hora sexta. exqua te¬
nebre fuerunt usq ad NoNIam.
xerunt eum: occulte uoluit ostende eos ma¬
gis dñm crucifixisse. qui horat̾cia clamaue¬
runt ut crucifigeret᷑. quã illos qͥ pͥncipi suo
obediert̃. Linguis iudȩoꝵ hora t̃cia ẽ cruci¬
fixus. hora sexta manib militũ. A.c̃xciiii.
clamauerunt. Tolletolle. crucifige eum.

Expanded text:
s loquuntur Latine quam Graece, liberius utunParasceve erat, id est, sexta feria, qua praeparabant necessaria Sabbato, qua die praecepit Moyses duplo colligi manna propter Sabbatum. Et erat ille dies tunc temporis Paschae, quia illo die Pascha Judaeorum contigit, ut simul esset praeparatio Sabbati et Pascha, quod incoepit nocte praecedenti. Vel ita potest distingui: Erat autem parasceve Paschae hora, id est, hora diei Paschae quasi sexta: quia nondum erat sexta hora perfecta, sed incoepta, quando Pilatus sedit pro tribunali. Et dum duceretur Jesus, et caetera gererentur, completa est hora sexta, ex qua tenebrae fuerunt usque ad nonam. xerunt eum, occulte voluit ostendere eos magis Dominum crucifixisse, qui hora tertia clamaverunt, ut crucifigeretur, quam illos qui principi suo obedierunt Linguis Judaeorum hora tertia est crucifixus, hora sexta manibus militum. A. 194I clamaverunt: Tolle, tolle, crucifige eum.
Abbreviated transcription (Latin):
mutere te: Respondit m̾e. Non haberes
peccatum habet. Plus peccat liuore tra¬
dens innocent ẽ occidendũ: quã qͥ occidit
timore alt̾ius maioris potestatis. Pilatus
aũt sub cesare erat: cũq in iudeã romani
presidẽ miserant. Itaq data erat sͥ potestas
desuꝑ. uidelicet a romanis. s in hoc desuꝑ
etiã querebat dimittere. Ergo exinde ita expo¬
ue. Exinde id ꝓpt̾ hoc ne peccaret occidens
innocentẽ. quamuis minus eẽt peccans. quã
iudȩi qui eum illi tradidant. Iudei autem
clamabant dicentes. Si hc̃ dimittis: non es
amicus cesaris. Om̃is qui se regẽ facit: con¬
tradicit cesari. Non sic potuit conteninere
pilatus cesarẽ quemadmodũ legẽ gentis ali¬
debet mori Pilatus gͦ cum audisset hos ser-¬
mones. adduxit foras tũm. & sedit ꝓtͥbuna¬
li. in loco qui dr̃ lythostrotos. hebraice aũt

Expanded text:
eres , majus peccatum habet. Plus peccat livore tradens innocentem occidendum, quam qui occidit timore alterius majoris potestatis. Pilatus autem sub Caesare erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant. Itaque data erat sibi potestas desuper, videlicet a Romanis: sed in hoc desuper m. Prius etiam quaerebat dimittere. Ergo exinde ita expone: Exinde, id est, propter hoc, ne peccaret occidens innocentem, quamvis minus esset peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant. Judaei autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis qui se regem facit, contradicit Caesari. Non sic potuit contemnere Pilatus Caesarem, quemadmodum legem gentis aliundum legem debet mori. Pilatus ergo cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur lithostrot
Abbreviated transcription (Latin):
& ecce nichil dignum morte actũ ẽ ei. Emen¬
datum gͦ illũ dimittã. Flagris eũ affligã
quantũ iubetis. tantũm dimittite eũ inno¬
xium. Quantũ studiũ dimittendiũm q̃¬
rat pilatus attende. Primo dicit se nichil
causȩ in eo inuenisse. Deinde mittit eũ ad
herodẽ: postremo confirmat nichil dignũ
morte in eo. S tandẽ quẽ absoluit iudicio:

Expanded text:
 ecce nihil dignum morte actum est ei. Emendatum ergo illum dimittam. Flagris eum afficiam, quantum jubetis, tantummodo dimittite eum innoxium. Quantum studium dimittendi Jesum quaerat Pilatus, attende. Primo dicit se nihil causae in eo invenisse, deinde mittit eum ad Herodem, postremo confirmat nihil dignum morte esse in eo. Sed tandem quem absolvit judicio,
Abbreviated transcription (Latin):
tia nequa uidȩis excusatio remaneret.
eũ pilato. Herodes aut̃ uiso iñu: garnfus
ẽ ualde. Erat enim cupiens ex multo tpr̃
udere eũ: eo qd̾ audiret multa de illo. &
sꝑabat signũ aliquod uidere ab eo fieri.
Introgabat aũt illũ. multis sermonib.
At ipse nichil illi respondebat. Tacuit
dñs coram herode. quia iactantiã decli¬
nabat. & herodis crudelitas ñ merebatur
uidere diuna. fõrtasse in herode signifi¬
cantur impii. qui si legi ñ credidint & ꝓ¬
phetis. mirabilia ⁊ p̃i ñ uidebt̃ in euangłio.
aũt pͥncipes sacerdotũ & scribe. constan¬
teraccusantes es̃. Accusantib principib
& scribis dñm: apud pilatũ respondit pau¬
ca apud herodem nulla. ne dimitteretur.
& crucis utilitas differret᷑. Et iustum erat
ut pilato qui inuitus sententiã ferebat. ex
aliqua parte responderet. herocli uͦ & ce¬
teris qui contra legẽ innoxiũ damnabañ.
sicut indignis nichil. Ubi si tacet: quasi

Expanded text:
tia, ne qua Judaeis excusatio remaneret, tia, ne qua Judaeis excusatio remaneret, eum Pilato. Herodes autem, viso Jesu, gavisus est valde. Erat enim cupiens ex multo tempore videre eum, eo quod audiret multasignum aliquod videre ab eo fieri. Interrogabat autem illum multis sermonibus. At ipse nihil illi respondebat. Tacuit Dominus coram Herode, quia jactantiam declinabat, et Herodis crudelitas non merebatur videre divina. Fortasse in Herode significantur impii, qui si legi non crediderint et prophetis, mirabilia Christi non videbunt in Evangelio. autem principes sacerdotum et Scribae constanter accusantes eum. Accusantibus princibus et Scribis Dominum apud Pilatum, respondit pauca, apud Herodem nulla, ne dimitteretur, et crucis utilitas differretur Et justum erat ut Pilato, qui invitus sententiam ferebat, ex aliqua parte responderet; Herodi vero et caeteris, qui contra legem innoxium damnabant, sicut indignis, nihil. Ubi vero tacet, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
alia discipłis ait. uenit enĩ pͥnceps mun¬
di huius: & in me ñ habet quicquã. Qd̃ aũt
fuerat obiectũ quia tributa cesaridari ꝓhi¬
beret: quasi aꝑtum inuidoꝵ m̃dacium p̃¬
ses nchilipendens pret̾mitut. Potuit enĩ
fieri illum audiuisse. qđ dñs dixerat. red¬
dite cesari quȩ cesaris st̃. & quȩ dĩdõ.L¬
t illi inualescebant dicentes..ccciini.
am & incipiens a galilea usq huc. Hic
sermo accusantium. & eũ qui accusat᷑ doc&
innox iũ. & accusatores ꝑuersos. Docuisse
enim popłm. ñ criminis. s indiciũ constat
ẽẽ uirtutis. Pilatus autẽ audiens galileã:
introgauit si homo galilȩus eẽt. Et ut co¬
gnouit qđ de herodis potestate ẽẽt. remisit
eum ad herodẽ. qui & ipse ierosolimis erat
illis dieb. Pilatus ne contraeũ quem in¬
sontem cognouerat sententiã dare cogere¬
tur: misit illũ herodi. ut ipse potius qͥ eiꝰ
patriȩ tetrarches existebat. eum uł absol¬
ueret uł pumiret. Uerũ diuina ꝓuiden¬

Expanded text:
is suis ait: Venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam . Quod autem fuerat objectum, quia tributa Caesari dari prohiberet, quasi apertum invidorum mendacium praeses nihili pendens praetermittit: poterat enim fieri illum audivisse quod Dominus dixerat: Reddite Caesari quae Casaris sunt, et quae Dei Deo .invalescebant, dicentes: am, et incipiens a Galilaea usque huc. Hic sermo accusantium et eum qui accusatur docet innoxium, et accusatores perversos. Docuisse enim populum, non criminis, sed indicium constat esse virtutis. Pilatus autem audiens Galilaeam, interrogavit si homo Galilaeus esset. Et ut cognovit quod de Herodis potestate esset, remisit eum ad Herodem, qui et ipse Hierosolymis erat illis diebus. Pilatus, ne contra eum quem insontem cognoverat, sententiam dare cogeretur, misit eum Herodi, ut ipse potius, qui ejus patriae tetrarcha existebat, eum vel absolveret, vel puniret. Verum divina providen
Abbreviated transcription (Latin):
inimici erant adinuicem. Qđ ueste
alba indintur dñs. indiciũ ẽ ĩmaculatȩ
passionis. qm̃ agnus dĩ ablaturꝰ sit pecca¬
ta mundi. In albaueste ẽ illusus: quia m
casta carne ẽ passus. Uel ita. Qđ hic alba
ueste illuditur. & iuxta alios euangłistas
purpurea uł coccinea: gemiiũ expͥmit
martyriĩ genus. unde eccła dicit admi-¬
rando. Dilectus m̃s candidꝰ & rubicundus.
candidus scilicet actione: rubicundꝰ san¬
guine. Et ipsa ȩccła uariis membroꝵ su¬
orum flosculis u̾nans: in pace lilia gig¬
nit. in bello rosas. Nefandissimũ fedus
herodis & pylati. in occisione xp̃i. successo¬
res eoꝵ hereditario iure custodiunt. qͣndo
gentiles & uidȩi genere & religione dissi

Expanded text:
m. Quod veste alba induitur Dominus, indicium est immaculatae passionis, quoniam Agnus Dei ablaturus sit peccata mundi. In alba veste est illusus, quia in casta carne est passus. Vel ita: Quod hic alba veste illuditur, et juxta alios Evangelistas purpurea vel coccinea, geminum exprimit martyrii genus. Unde Ecclesia dicit admirando: Dilectus meus candidus et rubicundus , candidus scilicet actione, rubicundus sanguine. Et ipsa Ecclesia variis membrorum suorum flosculis vernans, in pace lilia gignit, in bello rosas Nefandissimum foedus Herodis et Pilati in occisione Christi successores eorum haereditario jure custodiunt quoniam gentiles et Judaei genere et religion
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiȩ nuncupantur. & iniqͥtatis ad¬
ditum ẽ. qđ de iniquitate collecte sint.
Unde uulgata sententia dr̃. quia diues
aut ẽ iniquus. aut heres iniqui. Docet
gͦ de diuitiis iniquitatis amicos facere.
ñ qͣllibet pauꝑes. s eos qͥ nos possint reci
aciamus amicos de iniqͦ mãmona. ut

Expanded text:
tatis additum est, quod de iniquitate collectae sint. Unde vulgata sententia dicitur, quia dives aut est iniquus, aut haeres iniqui. Docet ergo de divitiis iniquitatis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos qui nos possint recipta: Faciamus amicos de iniquo mammona, ut
Abbreviated transcription (Latin):
id tenebrarũ. de quib ysaias ant. Uȩ qui
sapientes estis in ocłis ur̃is. & corã uob̃met¬
ipsis prudentes. In hoc dispensatore non
debemus ad umitandũ sumere. ut uł dño
fraudẽ. uł de fraude elemosinã faciamꝰ.
s mĩdũ similitudines econtrarioducunt᷑.¬
ut hic & de udice iniquo. unde lucas in
tiam dispensatoris. ñ qd adũsus eũ frau¬
dulent᷑.s ꝓ se prudent᷑ egerit. multoma¬
gis xp̃c qͥ nullũ damnũ sustmere potest.
a ꝓnus ẽ ad clem̃tiam. laudabit discipu¬
los si ad eius p̃ceptũ misccłes fuerint. Un¬
de sequit᷑. Et ego uob̃dico. fãcite uob̃
amicos de mãmona iniqͥtatis. ut cũ defe¬
ceritis recipiant uos in ȩt̾̃na tab̃nacula.

Expanded text:
tenebrarum, de quibus Salomon ait: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . In hoc dispensatore non debemus exemplum ad imitandum sumere, ut vel Domino fraudem, vel de fraude eleemosynam faciamus, sed interdum similitudines econtrario ducuntut hic et de judice iniquo, unde Lucas in tiam dispensatoris, non quod adversus eum fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, multo magis Christus qui nullum damnum sustinere potest, et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos si ad ejus praeceptum misericordes fuerint. Unde sequitur: Et ego vobis dico: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant
Abbreviated transcription (Latin):
quaginta. Deinde alio dixit. Tu uͦ quan¬
tum debes : Qui ait. Centũ choros tri¬
tici. Ait illi. Accipe litteras tuas. & scͥbe
octoginta. Accipe litteras. fubaudis in qͥb
debitum scripseras. Cautio ẽ. undetunq
cauetur contra inuiriã. ut iusticia tene¬
atur. Cadꝰ grece. amphora ẽ. continens
urnas tres. chorꝰ li modiis tͥginta cõple¬
tur. Qđ aũt uni medietas. alt̾i quinta
pars dimittit᷑. simplicit᷑ intellectũ docet
quia om̃is qui indigennã cuĩlibet pauꝑis
sc̃oꝵ uł ex dimidia uł exquinta parte re¬
leuauerit. certa miscłiȩ suȩ mercede do¬
nantꝰ sit. Pel sic accipiat᷑. ut cũ uidei deci¬
masdicant debere dari sac̃dotib & leuitis.
nos suꝑ iusticiã eoꝵ abundantes iusticia
h bonis sus. Aut certe duplicemꝰ illoꝵ de¬
umas. eccłȩ dando quinta Et laudauit
añs uillicũ iniquitatis. quia prudent̃ fe¬
cisset. quia filii huius scłi prudentiores

Expanded text:
t: Tu vero quantum debes? Qui ait: Centum coros tritici. Ait illi: Accipe litteras tuas, et scribe octoginta. Accipe litteras, subaudis in quibus debitum scripseras. Cautio est, undecunque cavetur contra injustitiam, ut justitia teneatur. Cadus Graece, amphora est continens urnas tres; corus vero modiis triginta completur. Quod autem uni medietas, alteri quinta pars dimittitur: simpliciter acceptum, docet quia omnis qui indigentiam cujuslibet pauperis sanctorum vel ex dimidia, vel ex quinta parte relevaverit, certa misericordiae suae mercede donandus sit. Vel sic accipiatur, ut cum Judaei decimas dicant debere dari sacerdotibus et levitis, nos super justitiam eorum abundantes justitia ibus bonis suis. Aut certe duplicemus illorum decimas, Ecclesiae dando quintas. Et laudavit dominus villicum iniquitatis quia prudenter fecisset, quia filii hujus saeculi prudentiores
Abbreviated transcription (Latin):
blata uillicatione fodere ñ ualemꝰ
quia post hancuitã ñ licet nob̾ inqͥrere
fructũ bonȩ conũsationis. ligone deuote
compunctionis. Mendicare confusionis
ẽ. eo mͦ quo fatuȩ uirgines m̃dicabunt.
Domus sc̃oꝵ quib tẽpore huius uillicati¬
onis miscdiam impendimꝰ. cȩlestes man-¬
siones sunt in domo patͥs Conuocatis

Expanded text:
blata villicatione fodere non valemus, quia post hanc vitam non licet nobis inquirere fructum bonae conversationis ligone devotae compunctionis. Mendicare confusionis est, eo modo quo fatuae virgines mendicabunt. Domus sanctorum, quibus tempore hujus villicationis misericordiam impendimus, coelestes mansiones sunt in domo Pa
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras exteriores. ibi erit fletus & stri¬
ñs lum̃ ẽ qui aũt ab eo foras mittit᷑.
caret uerolumme. Nunquã gͦ soluet᷑
a carcere tenebrarũ. qͥ quadrantẽ uerbi no¬
uissimũ ñ soluerit ante finẽ uite. Quatu¬
or nanq partib fundat᷑ denarius uite et̃-¬
nȩ. ut qđ corde credis ore confitearis. & qđ
confiteris oꝑe cõpleas. & qđ cõpleueris: doce¬
re ñ cessaueris. Qui aũt fecerit & docuerit.
hic magnꝰ uocabit᷑ in regno cȩlorũ. Cl¬

Expanded text:
tenebras exteriores, illic erit fletus et stris lumen est, qui autem ab eo foras mittitur, caret vero lumine. Nunquam ergo solvetur a carcere tenebrarum, qui quadrantem verbi novissimum non solverit ante finem vitae. Quatuor namque partibus fundatur denarius aeternae vitae, ut quod corde credis, ore confitearis; et quod confiteris, opere compleas; et quod compleveris, docere non cessaveris. Qui enim fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum . C
Abbreviated transcription (Latin):
& salome ad monum̃tum. portantes quȩ
omine uesꝑis noctẽ designat. a par-
lucescit. scđ̾m intellectũ relationẽ facienᷤ
ad noctem quȩ in aurora dieidñicȩ t̃mi¬
natur. Ea uͦ causa intelligit᷑ eandẽ noctẽ
sic appellasse. quia iam a uesꝑe licebat eis
ultima noctis parte surrexit. Qͥd ẽ
aliud resurgere dĩ filium. nͥ reuiuiscere.
id ex morte ad uitam redire: Hac nocte
ꝑ mysteriũ resurretionis dm̃. temporũ

Expanded text:
 Salome ad monumentum, portantes quae omine vesperis noctem designat, a partedum intellectum relationem faciens ad noctem, quae in aurora diei Dominicae terminatur. Ea vero causa intelligitur eamdem noctem sic appellasse, quia jam a vespere licebat eis m ultima noctis hujus parte surrexit. Quid est aliud resurgere Dei Filium, nisi reviviscere, id est, ex morte ad vitam redire? Hac nocte per mysterium resurrectionis Domini, temporum
Abbreviated transcription (Latin):
t̃cium. ne forte ueniant discipłi eiꝰ &e furen¬
tur etm. & dicant plebi surrexit a moctutꝰ.
Eit erit noinssimus error peior priore.
Alteradie a sabbatoq̃ est parasceuen auden¬
tur iudȩi dixisse dño iam sepulto. Uelsicut
alii libri habent. altera die q̃ ẽ post parasce-¬
uen. id÷ in sabbato hec dixerunt. Estaũt cre¬
dibile qđ hec & alia q̃ ñ sunt scripta dixerit
utraq die manifesta eoꝵ inuidia. ad famã¬

Expanded text:
iant discipuli ejus, et furentur eum, et dicant plebi: Surrexit a mortuis, et erit novissimus error pejor priore. Altera die a Sabbato quae est Parasceve, videntur Judaei haec dixisse, Domino jam sepulto. Vel, sicut alii libri habent, altera die quae est post Parasceven, id est in Sabbato, haec dixerunt. Est autem credibile quid haec et alia quae non sunt scripta, dixerint utraque die, manifestata eorum invidia ad fama
Abbreviated transcription (Latin):
Quis locus ẽ uotis teneat cũ nauitap¬
Lex aurora fuit. bos &e capra uota f
Crux sol. crux portꝰ. hec ẽ. ea preteri.
Crux clausit templũ crux soluit enigniatal¬
S ub eruce cessat ephod: deficit unctio
Parcat hebreus oui. caro carnes abstulit
Est petudũ. pecudes post xp̃m sacrific.
Nortuus ille semel licet ultra ñ mori.
Idem cotidie sine uulnere sacrific.
Pamsin altari: ds̃ in cruce. ml dubi.
Hoc uerbo uitȩ fieri uita ipsa fa.
Que uegetet m̃tem nͥ xp̃c inania s.¬
In xp̃i carnẽ panis substantia tr.
Sp̃s hanc tangit. uidet. accipit ad monimr
Quo factus sanguis. liqͦr ẽ uitale lau.
Ham quia peciantes medicina sẽꝑ eg.
hanc ꝓ peccatis mediciziã semꝑ bab.
Hec daturad uitã. s sireus hunc uere.¬
Saris
Qui pat̾s ad dextrã sedet & mactat᷑ in.
Ecce uides in lege tipos & signa per.¬

Expanded text:
Quis locus est votis, teneat cum navita pQuis locus est votis, teneat cum navita pLex aurora fuit, bos et capra, vota fuere. Crux sol, crux portus, haec est, ea praeterire. Crux clausit templum, crux solvit aenigmata legis. Sub cruce cessat ephod, et deficit unctio Parcat Hebraeus ovi, caro carnes abstulit arae. Est pecudum, pecudes post Christum sacrificare, Mortuus ille semel, licet ultra non moriatur. Idem quotidie sine vulnere sacrificatur. Panis in altari, Deus in cruce nil dubitetur Haec verbo vitae fieri vita ipsa fatetur, Quae vegetet mentem, nisti carnem panis substantia transit; um; Spiritus hanc tangit, videt, accipit ad monimentum Quo factus sanguis, liquor est vitale lavacrum. Nam quia peccantes medicina semper egemus, Hanc pro peccatis medicinam semper habemus. Haec datur ad vitam, sed si reus hanc verearis, Qui Patris ad dextram sedet et mactatur in aris. Ecce vides in lege typos et signa per
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicunt ust̃ scͥpturarũ. qͥ passim res sig¬
nificantes tanquã significatas appellant.
p̃sertim in sacram̃tis. ut eoꝵ iuirtutes expͥ¬
mant. Aliis si latent̃ imponunt qđ ñ intel¬
ligant tropos & figuratas locutiones. idõq
miserabili morte animȩ signa ꝓ reb accipi¬
ant.Iulud qͦq maxime derident᷑ qđ panisce
umispecies quidam dicunt in aere appare¬
re. quidam uero sensus corporeos falli.
post conuersionem panis & ium in carnẽ
& sanguinẽ xp̃i. Egregius aũt qͥdã
uersificator. sane sensit & dixit.
Melchisedechdño panẽ uinũꝙ litauit.
Ap̃c idem statuens pactũ uetꝰ cuacua. it.
Int̃ utrunq diu fuit alt̃ sacrific qndi.
Ritus. & obtinuit ium qualẽcunqy pi¬
andi.
Agniseram legis carnales diluit.actu.
Agnũ p̃signans qͥ nos lauat hostia f
Hoc semel oblato cursũ pͥorille per.egit.
Qdđq fuit signũ p̾sens effectus ab.
Qus locus aurore pꝰquã soluenit ad.

Expanded text:
ut dicunt, usum Scripturarum, quae passim res sigut dicunt, usum Scripturarum, quae passim res significantes tanquam significatas appellant, praesertim in sacramentis, ut eorum virtutes exprimant. Alii vero latenter imponunt, quod non intelligant tropos et figuratas locutiones, ideoque miserabili morte animae signa pro rebus accipiant. Illud quoque maxime derident quod panis et vini species quidam dicunt in aere apparere; quidam vero sensus corporeos falli, post conversionem panis et vini in carnem et sanguinem Christi. Egregius autem quidam versificator sane sensit, et dixit: Melchisedech Domino panem vinumque litavit. Christus idem statuens, pactum vetus evacuavit. Inter utrumque diu fuit alter sacrificandi Ritus, et obtinuit vim qualemcunque piandi. Agnus enim legis, carnales diluit actus. Agnum praesignans, qui nos lavat hostia factus. Hoc semel oblato, cursum prior ille peregit. Quodque fuit signum, praesens effectus abegit. Quis locus aurorae, postquam sol venit ad ortum?
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i incorruptibile ẽ. uerũ corpus xp̃i den¬
tib atteritir. & transglutittir. Lege fidẽ
berengarii. quã sͥ firmauit ȩccła sub ni¬
cholao papa: & ita eẽ inuenies. Igitur sa¬
lubri consid̾atione ueritatis int̾pretatio
ꝑquirenda ẽ. absit enim qđ scã ȩccłia
contraria credat. cũ talia predicat. Ds̃
ẽ simplex &e incorporea natitra: ds̃ ẽ hõ.
Ds ipsa et̃ntas ẽ. as̃ de iurgine natusẽ.
Ds estimortalis ds incruce mortiuisẽ.
Ds̃ ẽ imm̃sus: ds̃ in seprilchro iacuit. Dr̃
uel ad eligendũ uł adeuitandũ pluri¬
ma ꝓponentis. salua pace eccłȩ quoꝵ dam
notabimꝰ opinionẽ. Uirtus enĩ sese diligit.
asꝑnaturq contraria. nec uitar uiciũ nisi
cognitũ potest. St̃ ñnulli ĩ moforsan mul¬
ti.s uix notari posst̃. qͥ cũ daninato seren¬
gario idemsentiunt. & tam̃ eundẽ cũ eccła
damnant. In hoc uidelicet damnant eũ
quia formã uerboꝵ eccłȩ abiciens. nouitate
sermonis scandalũ mouebat. Non seq̃batur

Expanded text:
isti incorruptibile est; iterum, corpus Christi dentibus atteritur et transglutitur. Lege fidem Berengarii, quam sibi firmavit Ecclesia sub Nicolao papa, et ita esse invenies. Igitur salubri consideratione veritatis interpretatio perquirenda est: absit enim quod sancta Ecclesia contraria credat, cum talia praedicat: Deus est simplex et incorporea natura, Deus est homo, Deus ipsa aeternitas est, Deus est immortalis, Deus in cruce mortuus est, est immensus, Deus in sepulcro jacuit, Deus ris, vel ad eligendum, vel ad evitandum plurima proponentis, salva pace Ecclesiae, quorumdam notabimus opiniones. Virtus enim sese diligit, aspernaturque contraria, nec vitare vitium nisi cognitum potest. Sunt nonnulli, imo forsan multi, sed vix notari possunt, qui cum damnato Berengario idem sentiunt, et tamen eumdem cum Ecclesia damnant. In hoc videlicet damnant eum, quia formam verborum Ecclesiae abjiciens, nuditate sermonis scandalum movebat. Non sequebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
alud apłi. Si in lnteo uł iuase sordido
de polluto quã immundiciã ds̃ suꝑ om̃ia
execiratur: slam & ioseph iustus ꝓpt̾ea in
sindone munda & noua inuoluit. quia p̃¬
figurabat corpꝰdñi accepturos tam mun
Isensib nr̃is subiacent. eque post conse¬
ccationem ut ante. Oculis enĩ sine omni
delusione cernimꝰ & formã & colorẽ tã
panis quã rum. gustu & odoratu absq
fallacia ꝓbamꝰ saporẽ. tactu calidũ uel
frigidt̃. molle uł durũ sentimꝰ auribus
fractionem ꝑcipimꝰ: Unde ambrosius. Ni¬
cilfalsum putandũ ẽ insacͥficio uerita¬
tis. ueluti fit magoꝵ p̃stigiis. ubi delusi¬
one quadam fallunt᷑ ocłi. ut uideatur ẽẽ
aã non ẽ om̃mo. P restigium autẽ quasi
prestrigium dicit᷑. eo qđ̃ p̃stringat aciem
Qłoꝵ cuꝰ inuentor mercurius dr̃ fuisse.
ꝯforma impassibili. incorruptibili. lo¬
calit̃& ininsibilit̾ incelo ẽ. qͦusq in iudicio
om̃ib appareat. Hinc ieromimꝰ in minori

Expanded text:
li. « Si in linteo vel in vase sordido de polluto, quam immunditiam Deus super omnia exsecratur? Nam et Joseph justus propterea in sindone munda et nova involvit, quia praefigurabat corpus Domini accepturos tam mundsensibus nostris subjacent aeque post consecrationem ut ante. Oculis enim sine omni delusione cernimus et formam et colorem tam panis quam vini, gustu et odoratu absque fallacia probamus saporem, tactu calidum vel frigidum, molle vel durum sentimus, auribus fractionem percipimus. Unde Ambrosius: « Nihil falsum putandum est in sacrificio veritatis, veluti fit magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videatur esse quod non est, omnino. » Praestigium autem quasi praestigium dicitur, eo quod praestingat aciem oculorum, cujus inventor Mercurius dicitur fuisse. forma impassibili, incorruptibili, localiter et invisibiliter in coelo est, quousque in judicio omnibus appareat. Hinc Hieronymus in minori
Abbreviated transcription (Latin):
testis. Iudeis aũt cum diceret. ñ addidit mͦ.
Ut aũt aliquando me sequamim. morien¬
do ꝓ iusticia. ueniendo ad uitã immortalẽ.
seruate mandata. Mandatũ nouũ do uo¬
bis. ut diligatis inuicẽ sicut dilexi uos. ut
& uos diligatis inuicẽ. Nonne in ueteri
lege erat. diliges ꝓximũ tuũ tanquã te ipsũ:
Cir gͦ nouũ hic dr̃: Quiain nouat obedien¬
tem ista dilectio. quã dñs ut a carnali dilecti¬
one distingueret. addidit. sicut dilexi uos.
liudmaiꝰ mandatũ quo p̃cipim᷑ diligere dm̃
ex toto corde: uidet᷑ hic pret̾missũ. S bene in¬
telligentib: utrũq inuenit᷑ in singłis. Quid
eium cłs dilexit in nob̃. nͥ ut haberemꝰ eum:
Nichil diligit medicꝰ in ȩgris. nͥ salutẽ quã
cupit reuocare. In hoc cognoscent om̃s quia
mei discipłi estis. sidilectionẽ habueritis
admuicẽ. Alia munera mea habent etiam
ñ mei. naturã uidelicet. uitã. sensũ. rationẽ.

Expanded text:
testis. Judaeis autem cum diceret, non addidit, modo. testis. Judaeis autem cum diceret, non addidit, modo. Ut autem aliquando me sequamini, moriendo pro justitia, veniendo ad vitam immortalem, versare mandata. Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem. Nonne in veteri lege erat, diliges proximum tuum tanquam teipsum? Cur ergo novum hic dicitur? Quia innovat obedientem ista dilectio, quam Dominus ut a carnali dilectione distingueret, addidit: Sicut dilexi vos. Illud majus mandatum, quo praecipimur diligere Deum ex toto corde, videtur hic praetermissum. Sed bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis. Quid enim Deus dilexit in nobis, nisi ut haberemus eum? Nihil diligit medicus in aegris nisi salutem quam cupit revocare. In hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Alia munera mea habent etiam non mei, naturam videlicet, vitam, sensum, rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
it aũt dñs symoni. Sy L. c̃c. lxxiii.
Imon ecce sathanas expetiuit uos. ut
cribraret sicut triticum. Ego aut̃ rogaui
ꝓte: ut ñ deficiat fides tua. BE0 a.
ocet dñs nullius fidẽ a diabolo tẽp¬
tari: nͥ dõ ꝑmittente. Sathanas expe¬
tit bonos ad cribrandũ. hoc ẽ auhclat ad
affuctionẽ eoꝵ. Dñs rogat ꝓ petro. ñ ut non
temptetͣ. s ut post lapsum negatiõis ad sta¬
tum pͥstinũ resurgat. Est enimscĩs utile
temptatiõib examinari. ut ułtẽptati quam
fortes fuerint appareant. uł cognita ꝑ tẽpta¬
tionem sua infirmitate. fortiores fieri dis¬
cant. & sic cũ ꝓbati fuerint accipiant coro¬
t tu aliquando conu̾sus: confirma fr̃s
tuos Exemplo tue penitentiȩ confir¬
hac infirmitate carnis. uobiscũ modicũ ero.
nam post resurrectionẽ ñ ero uobiscum in
consortio infirmitatis humanȩ Queretis
me. & sicut dixiiudcis qͦ egouado uosñ po¬
testis uenire. & uob̃dico mͦ. Hoc ẽ mͦ ñ po¬

Expanded text:
i: Simon, ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua. BEDA. Docet Dominus nullius fidem a diabolo tentari, nisi Deo permittente. Satanas expetit bonos ad cribrandum, hoc est, anhelat ad afflictionem eorum. Dominus rogat pro Petro, non ut non tentetur, sed ut post lapsum negationis ad statum pristinum resurgat. Est enim sanctis utile, tentationibus examinari, ut vel tentari quam fortes fuerint, appareant, vel cognita per tentationem sua infirmitate, fortiores fieri discant, et sic cum probati fuerint, accipiant corot tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. Exemplo tuae poenitentiae confirhac infirmitate carnis vobiscum modicum ero, nam post resurrectionem non ero vobiscum in consortio infirmitatis humanae. Quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire, et vobis dico modo. Hoc est, modo non po
Abbreviated transcription (Latin):
mo ẽ calx deinde sits hanc sequit᷑ potꝰ:
siientes enĩ potant. Felix ebrietas sequitͥ
potũ. postquã homo a t̾rens alienatꝰ. &¬
lestib conformat᷑. Inebriationẽ sequit᷑
dormitio. dormitionẽ quies. Multi enim
dormnunt: qui ñ quiescunt. Quetẽ seqͥt
uita ȩt̾na ut obtineat in ipsa re. qđ iam
habet in spe. Sane tria distingui opor¬
tet. quȩ & scĩ doctores cõmuntt̃ asserunt.
e cccta firmit᷑ tenet. Unumẽ. qđ panis
c umũ ꝑ consecrationẽ uertunt᷑ in uerũ
corpꝰ & sanguinẽ xp̃i. Transit itaq esca cor¬
poris m ȩscam animȩ. cibus uentris inci¬
bumm̃tis fidelis & spũalis. quappt̃ urati¬
cum appellat᷑. Sed apło teste quicunq man¬
aucauerit panẽ uł bib̾it calicẽ dm̃ indigne:
reuserit corporis & sanguinis dm̃ & ita iu¬

Expanded text:
imo est calix, deinde sitis, hanc sequitur potus, imo est calix, deinde sitis, hanc sequitur potus, sitientes enim potant. Felix ebrietas sequitur potum, per quam homo a terrenis alienatus, coelestibus confirmatur. Inebriationem sequitur dormitio, dormitionem quies. Multi enim dormiunt, qui non quiescunt. Quietem sequitur vita aeterna, ut obtineat in ipsa re quod jam habet in spe. Sane tria distingui oportet, quae et sancti doctores communiter asserunt, et Ecclesia firmiter tenet. Unum est, quod panis et vinum per consecrationem vertuntur in verum corpus et sanguinem Christi. Transit itaque esca corporis in escam animae, cibus ventris in cibum mentis fidelis et spiritualis; quapropter viaticum appellatur. Sed Apostolo teste: Quicunque manducaverit panem vel biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini ; et i
Abbreviated transcription (Latin):
quippe qͥ comedit pͥus bucellã panis su¬
mit.& inde ponit mos. & dentib terit.
& ꝑ saliuam de capite descendentẽ fit cibꝰ
illeglutibilis. & sic in uentrẽ descendit.
inde corpꝰ roborat᷑. & sp̃s sustentat᷑. Bu¬
cella panis ẽ portio fidei quã ponit ds̃
m ore cordis. Hanc sequitur cogitatio.
q̃ inquirit. terit apud se freq̃nt᷑ reuoluit.
Deinde intellgentia. q̃ panẽ tritũ gluti¬
bilem reddit. Cum auxilio saliue. ic gr̃e
transit. & descendit inuentrẽ. id memo¬
riam. memoria nutrit amorẽ. amor
ducit ad imitationẽ. unitatio facit plenã
adhesionẽ. Unde qui adheret dõ.:tinus
sp̃s ẽ cum eo. Hoc pane confirmatꝰ homo
potest calicẽ bibere. id passionẽ sustine¬
re. & cibum potussequit᷑. Calix ẽ passio in
manu dñi. & cito transit passionis im¬
petus. sicut potꝰ cito transigit᷑. Predicta
comestione roboratus occurrit & ꝓporit᷑
alie. hc̃ uidentes desid̾ant & situnt. Pa¬

Expanded text:
quippe qui comedit, prius buccellam panis suquippe qui comedit, prius buccellam panis sumit, et inde ponit in os et dentibus terit, et per saiivam de capite descendentem, fit cibus ille glutibilis, et sic in ventrem descendit: inde corpus roboratur, et spiritus sustentatur. Buccella panis est portio fidei, quam ponit Deus in ore cordis. Hanc sequitur cogitatio, quae inquirit, terit, apud se frequenter revolvit. Deinde intelligentia, quae panem tritum glutibilem reddit. Cum auxilio salivae, id est, transit et descendit in ventrem, id est, memoriam, memoria nutrit amorem, amor ducit ad imitationem, imitatio facit plenam adhaesionem. Unde qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum eo . Hoc pane confirmatus homo potest calicem bibere, id est passionem sustinere, et cibum potus sequitur. Calix est passio in manu Domini, et cito transit passionis impetus, sicut potus cito transigitur. Praedicta comestione roboratus occurrit et proponitur calix, hunc videntes desiderant et sitiunt. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
fide & dilectiõẽ panẽ celestẽ manducant.
& ei coununt᷑. Unde augustmꝰ. Qd paras
dentes & uentrẽ: Crede & manducasti.
Realis uͭ & sacram̃talis comestio iungun¬
turcũ accipientes in pane qđ pependit
in ligno. accipientes in calice qd̾ manauit
delatere. ꝑtingunt mente usq ad esum
panis uitȩ. Oris inquã ꝑceptio & incorpo¬
ratio q̃ ẽ in assum̃do eucharistiã. sacram̃¬
tum est comestionis cordis. quia sicut uer¬
bis ieronum p̃dictum ẽ. manducamꝰ cũ
dño carnẽ suam. & bibimꝰ cũ eo sanguinẽ
suum. hoc ẽ ꝑ efficaciã carnis suȩ & san¬
guinis sui. manemꝰ in eo. & ipse in nobis.
Itaq alii accipiunt corpus dm̃ ad mortẽ.
quia ñ attingunt panẽ uitȩ. alii accipiuñ
aduitã. quia couimunt᷑ cũ uerbo uite.
N comestione spũali debent septẽ consi¬
derari. fides. cogitatio. intelligentia. me¬
moria. amor. imitatio. adhesio. Homo

Expanded text:
fide et dilectione panem coelestem manducant, fide et dilectione panem coelestem manducant, et ei couniuntur. Unde Augustinus: « Quid paras dentes et ventrem? Crede et manducasti. Realis vero et sacramentalis comestio junguntur, cum accipientes in pane quod pependit in ligno, accipientes in calice quod manavit de latere, pertingunt mente usque ad esum panis vitae. Oris, inquam, perceptio et incorporatio, quae est in assumendo eucharistiam, sacramentum est comestionis cordis: qua, sicut verbis Hieronymi praedictum est, manducamus cum Domino carnem suam, et bibimus cum eo sanguinem suum. Hoc est, per efficaciam carnis suae et sanguinis sui manemus in eo, et ipse in nobis. Itaque alii accipiunt corpus Domini ad mortem, quia non attingunt panem vitae, alii accipiunt ad vitam, quia couniuntur cum Verbo vitae. In comestione spirituali septem debent considerari: fides, cogitatio, intelligentia, memoria, amor, imitatio, adhaesio. Homo
Abbreviated transcription (Latin):
& audimꝰ dñm p̃dicantẽ. meus cibus ẽ ut
faciã uoluntatẽ eiꝰ qͥ misit me. Faciamꝰ gͥ
uoluntatẽ eiꝰ qui misit nos patͥs. & xp̃c no¬
biscum bibet in regno eccłe sanguinẽ suũ.
odꝰ consecrandi ꝑtinet ad gradum sa¬
cerdotii. ad locum ueri sacͥficii. qͥ scili¬
cet ñ ẽ extra catholicã eccłam. & ad ipsius
sermonẽ dñi. Est enim sacerdotis ũba dm̃i
ꝓferre cũ intentione consecrandi. & in
ꝑsona eccłȩ dicere. offerimuc.
Dodus etiam sum̃di. triplicit̃ diuiditur.
Comestio enĩalia fit ore. & ẽ sacram̃taliͤ.
alia fit corde. & ẽrealis.alia fit ore & cor¬
de. in altero sacram̃tũ. in altero res satra¬
menti. Sola sacram̃talis tantũ maloꝵ ẽ.
qui & si uisibili specie elem̃toꝵ corpus x
accipiant: tam̃ quia nec uere credunt
nec diligunt. pane cȩlesti couniri ñ posst̃.
Sola realis bonoꝵ ẽtantũ. qͥ & si sub uisi¬
bili sacram̃to carnẽ xp̃i ñ sumant. tam̃

Expanded text:
 audimus Dominum praedicantem: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me . Faciamus igitur voluntatem ejus qui misit nos Patris, et Christus nobiscum bibet in regno Ecclesiae sanguinem suum. Modus consecrandi pertinet ad gradum sacerdotii, ad locum veri sacrificii, qui scilicet non est extra Catholicam Ecclesiam, et ad ipsius sermonem Domini. Est enim sacerdotis, verba Domini proferre cum intentione consecrandi, et in persona Ecclesiae, dicere: offerimus. Modus etiam sumendi tripliciter dividitur. Comestio enim alia fit ore, et est sacramentalis; alia fit corde, et est realis; alia fit ore et corde: in altero fit sacramentum, in altero res sacramenti. Sola sacramentalis, tantum malorum est, qui etsi sub visibili specie elementorum corpus Christi accipiant, tamen quia nec vere credunt, nec diligunt, pani coelesti couniri non possunt. Sola realis, bonorum est tantum, qui etsi sub visibili sacramento carnem Christi non sumant, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
stens. scđm diuinã ex uerbo. utͥsq inunita¬
tem ꝑsone c̃iuncto.S hic distinguendũ
ẽ. quia xp̃i uisibilis forma. nob̃ mͦ inuͥsibi¬
lis. res ẽ uisibilis sacram̃ti altaris. & inuisi¬
bilis forma cȩlestis panis qͦuiuunt angłi:
res c̃ uisibilis & palpabilis formȩ xp̃i Est

Expanded text:
m divinam, ex Verbo utriusque in unitate personae conjunctio. Sed hic distinguendum est, quia Christi visibilis forma, nobis modo invisibilis res est visibilis sacramenti altaris; et invisibilis forma coelestis panis, quo vivunt angeli, res est visibilis et palpabilis formae Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
pondens aũt petrꝰ ait illi. Et si omnes
scañdalirati fuerint inte: ego nunꝗͣ scan¬
dalizabor. L qui tecũ paratꝰ sũ & incarce¬
affectꝰ erga saluatorẽ. R espondit iñc.
Ammã tuã ꝓ me ponis: o ał A. Am̃ dico

Expanded text:
pondens autem Petrus, ait illi: Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego nunquam scandalizabor, L. qui tecum paratus sum et in carceaffectus erga Salvatorem. Respondit Jesus: Animam tuam pro me pones? M. R. L. A.
Abbreviated transcription (Latin):
negare. Et qͦmͦ iam mechatꝰ ẽ mulierẽ in cor¬
de suo qui eam uid̾it ad concupiscendũ: Sic
petrꝰ tantũ timorẽ conceꝑat in animo. ut ꝑ¬
durare posset usq ad tuã dñi negationem
Idõq: tota tͥna negatio ei tẽpori deputanda
ẽ. in quotrinȩ negatiõis sufficiens timor eũ
inuasit. Ex quo enã si post pͥmũ gallicantũ
uerbis inciꝑet negare: nichil tanĩ contrari¬
etatis inesset. Nongͥ mouere debet. qͥa tͥna
negatio ante pͥmũ gallicantũ cepta ẽ. &
retur. hat nocte antequã gallus cantet. ad
me scribes epłam: in qͥ mͥ t̃ conuiciaberis.
Utiq sieam ante om̃em gallicantũ scrib̾e in¬
ciꝑet. & post primũ gallicantũ finiret. ñ idõ
dicendũ eẽt faisofuisse p̃dic̾tũ. M.cc xc.

Expanded text:
negare. Et quomodo jam moechatus est mulierem in cornegare. Et quomodo jam moechatus est mulierem in corde suo, qui eam viderit ad concupiscendum , sic Petrus tantum timorem conceperat in animo, ut perdurare posset usque ad tertiam Domini negationem. Ideo quoque tota trina negatio ei tempori deputanda est, in quo trinae negationis sufficiens timor eum invasit. Ex quo etiam si post primum galli cantum verbis inciperet negare, nihil tamen contrarietatis inesset. Non igitur movere debet, quia trina negatio ante primum galli cantum coepta est, et retur hac nocte, antequam gallus cantet, ad me scribes epistulam, in qua mihi ter conuiciaberis, non utique, si eam ante omnem galli cantum scribere inciperet et post primum galli cantum finiret, ideo dicendum erat falsu
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluntatẽ suã iactabat infirmꝰ s inspicie¬
rina petri negatio si post pͥmũ galli
cantũ inciꝑet. falsũ dixisse uiderent᷑¬
matħs. lucas.ioħs. qͥ dixer̃ qđ antequã galluᷤ
cantaret. eũ eẽt petrꝰ negaturꝰ Rursus si tͥuã
priusquã gallus bis uocẽ dedit ter me es ne¬
gaturꝰ. Ergo quia ante pͥmũ gallicantum
cepta ẽ illa trina negatio. ñ attendunt illi
tres quando compleret᷑. s quando cepta ẽẽt.
quanquã in animo eiꝰ ante pͥmũ gallicantũ
tota possit intelligi. Quamuis enĩ u̾bis negan¬
tis ante pͥmũ cepta. ante scđm aut̃ gallican¬
tum ꝑacta sit tota illa trina negatio: tamen
timore petriante pͥmũ tota concepta ẽ. Nec
int̾est quantis horarũ int̾uallis trina uoce
enunciata sit: cũ cor negantis ante p̾mum
gallicantũ tota possederit. Tam magna sci¬
licet formidine imbutũ ẽ coreiꝰ. ut posset
dñm ñ solũ semel. s it̾um & t̾̃cio introgatuᷤ

Expanded text:
oluntatem suam jactabat infirmus, sed aspicierina Petri negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse viderentas, Joannes, qui dixerunt quod antequam gallus cantaret, eum Petrus esset negaturus. Rursus, si trinam priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus. Ergo quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, non attenderunt illi tres quando compleretur, sed quando coepta esset, quanquam in animo ejus ante primum galli cantum tota possit intelligi. Quanquam enim verbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen timore Petri ante primum tota concepta est. Nec interest quantis horarum intervallis trina voce enuntiata sit, cum cor negantis ante primum galli cantum tota possederit. Tam magna scilicet formidine imbutum erat cor ejus, ut posset Dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus
Abbreviated transcription (Latin):
icit ei symonpetrus. Dñe. qͦ uadis: Re¬
spondit ei iñc. Quo ego uado ñ potes me mͦ
sequi: seq̃ris aũt postea. Audita dilectionis
uia qua sequendꝰ ẽ dñs: dicit petrus ut seqͥ
paratus. cdñe qͦ uadis: S qͥ totũ nouit. docet
eũ ne p̃sumat. quia nondũ ẽ indutꝰ uirtute
unc dicit ilis uic. Oiĩs uos scandalũ
patiemmi in me: in ista nocte. Leromiius.¬
Iredicit qđ passuri sintiut cũ passi fue¬
rint nedesꝑent. Signant̃ addidit in ista
nocte. quia in tenebris scandalirati st̃ sicut
ebrii. Nos uͦ dicamꝰ. nox p̃cessit. dies autẽ
Scriptũ ẽ enĩ. ꝑcutiam pastorẽ. & disꝑgent᷑¬

Expanded text:
Simon Petrus: Domine, quo vadis? Respondit ei Jesus: Quo ego vado, non potes me modo sequi; sequeris autem postea. Audita dilectionis via, qua sequendus est Dominus, dicit Petrus ut sequi paratus: Domine, quo vadis? Sed qui totum novit, docet eum ne praesumat, quia nondum est indutus virtute Tunc dicit illis Jesus. Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. Praedicit quod passuri sint, ut cum passi fuerint, non desperent: Signanter addidit, in ista nocte; quia in tenebris scandalizati sunt sicut ebrii. Nos vero dicamus: Nox praecessit, dies autem Scriptum est enim:
Abbreviated transcription (Latin):
dm. ꝑcute pastorẽ. Postulat passionẽ dñi.
pat̾ respondet. ꝑcutiã pastorẽ. Precib enĩ
scõꝵ filius a patre mittitur & ꝑcutit᷑. id in
carnat᷑ & patit᷑. & disꝑgunt᷑ oues pastore
capto. Resurrectio ꝓmittit᷑. ut spes ñ extin¬
guatur. Consolando enĩ predicit᷑. ubi cla¬
rificatũ resurrectione uidebt̃. qui mesti lo¬
cum passioĩs audierant. M. cclxxxuiiii.

Expanded text:
cute pastorem . Postulat passionem Domini. Pater respondet: Percutiam pastorem. Precibus enim sanctorum Filius a Patre mittitur et percutitur, id est, incarnatur, et patitur, et disperguntur oves, pastore capto. Resurrectio promittitur, ut spes non exstinguatur. Consolatio enim praedicitur, ubi clarificatum resurrectione videbunt, qui moesti locum passionis audierant. M. 289I R.
Abbreviated transcription (Latin):
meam & sanguinẽ meum bib̃itis. ñ habe¬
bitis uitam ȩt̾̃nam. uł caro & sanguis q̃
crucifixa ẽ. & qui militis effusus ẽ lancea.
Idem ad ebidiam in libro .xii. q̃stionũ. Au¬
diamus panẽquẽ fregit dñs discipłis. corpꝰ
enus. & uinũ sanguinẽ eiꝰ. Dñs ipse ẽ conui¬
ua & conuiuiũ. ipse comedens & qͥ comedit᷑.
Illius bibimꝰ sanguinẽ. & sine ipso porta¬
re ñ possumꝰ Cotidie in sacrificiis eius de
gemmine uitis uere. & uinea soreth que
int̾pretat᷑ electa. rubentia musta calcamꝰ
& nouũ uinũ ex his bibimꝰ in regno patͥs.

Expanded text:
eam, et sanguinem meum biberitis, non habebitis vitam aeternam ; vel caro et sanguis quae crucifixa est, et qui militis effusus est lancea. » Idem ad Ebidiam in libro duodecimo Questionum: « Audiamus panem quem fregit Dominus discipulis corpus ejus, et vinum sanguinem ejus. Dominus ipse est conviva et convivium, ipse comedens et qui comeditur; illius bibimus sanguinem, et sine ipso portare non possumus. » Quotidie in sacrificiis ejus de genimine vitis verae et vinea Soreth, quae interpretatur electa, rubentia musta calcamus, et novum vinum ex his bibimus in regno Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
hieẽ ueritas. Corpus enĩ dͥm̃ in qͦ resurrex̃
uno loco ẽẽ potest. ueritaseiꝰ ubiq diffusa
sens c̃. Si aũt filium sic intelligis. quomͦ
uisus ẽ in earne int̃ hoĩes. & crucifixus. &
resurrexit. & ascendit incęlũ. & incircuitu
eius sẽ angłi. Tenet gͥ eccła corpusdm̃ lo

Expanded text:
hic est veritas. Corpus enim Domini in eo resurrexit uno loco esse potest, veritas ejus ubique diffusa sens est. Si autem Filium sic intelligis, quomodo visus est in carne inter homines, et crucifixus, et resurrexit, ascendit in coelum, et in circuitu eju
Abbreviated transcription (Latin):
laicoꝵ oꝑa ñ admittunt᷑. & sic de ceteris.
Unitas quoq cuiꝰq sacram̃ti attendenda
ẽ. quia una eccła inunitate fidei unum
d̃m colit. uno baptismo licet in diu̾sis lo¬
cis & diu̾sis tẽporib regenerat᷑. una con¬
firmatione contra aduersa munit᷑. una
hostia salutari p̃cipue xp̃o unit. qͣndo
sacram̃tum passionis illiꝰ cũ ore ad redẽp¬
tionem sumit᷑. adimitandũ qͦq intenta
m̃te cogitat᷑. Sic enĩ sanguine xp̃i corpus
& animã linim ꝰ quia sanguis agni super
utrũq postẽ domus liberauit hebrȩos
abangło ext̃minatore. Igitur insacram̃to
altaris diligent᷑ attendenda st̃. ĩstitutio.
causa institutiõis. sacram̃tũ. res sacram̃ti.
moctus consecrandi. modus sum̃di. come¬
stio spũalis Institutio ẽ: hoc facite in meã
cõmemorationẽ Causa institutioĩs tͥplex
ẽ. ut scilicet memoria dñice passioĩs habea¬

Expanded text:
laicorum opera non admittuntur: et sic de caeteris. laicorum opera non admittuntur: et sic de caeteris. Unitas quoque cujusque sacramenti attendenda est, quia una Ecclesia in unitate fidei unum Deum colit; uno baptismo, licet in diversis locis et diversis temporibus regeneratur; una confirmatione contra adversa munitur; una hostia salutari praecipue Christo unitur, quando sacramentum passionis illius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitandum quoque intenta mente cogitatur. Sic enim sanguine Christi corpus et animam linimus, quia sanguis agni super utrumque postem domus liberavit Hebraeos ab angelo exterminatore . Igitur sacramento altaris diligenter attendenda sunt, institutio, causa institutionis, sacramentum, res sacramenti, modus consecrandi, modus sumendi, comestio spiritualis. Institutio est: Hoc facite in meam commemorationem. Causa institutionis triplex est, ut scilicet memoria D
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ querere. quã suꝑbia ꝑdidit. Cum
enim ñ possit homo eẽ sine exercitatiõe
ut remoueret᷑ a mala & suꝑflua. & erer¬
ceret se in bona:. instituit ds̃ sacram̃ta &
eoꝵ certa loca. ut in ȩccła audiat᷑ missa.
suscipiatur eucharistia. & similia. Con¬
sistit aut̃ sacram̃tum. in reb. factis.
dixt̾is. Res aut̃ sacram̃tales st̃. ut aqͦ
oleum. & similia. Fact̾a: ut baptizandoꝵ
submersio. insuffiatio. Dicta: uelut sc̃e
tͥnitatis inuocatio. Et notandũ qͣnta
sit conuersio in reb sacram̃talib. et
uirtute diuinȩ consecratiõĩs. Indiffe¬
renter enim se habent ad communes
usus ante consecrationem. sed uirtus
nimirũ diuinȩ benedictionis. omm̃o con¬
uertit eas ad spũalia. hinc ẽ iuxta cen¬
surã canonũ. qđ aqua baptismatis usu
sp̃uali expleto effundit᷑ in diuersorio.
chrisma & eucharistia ꝓ uetustate cre¬
mantur.etiam ligna dedicatȩ ȩcclȩ in

Expanded text:
salutem quaerere, quam superbia perdidit. Cum salutem quaerere, quam superbia perdidit. Cum enim non possit homo esse sine exercitatione, ut removeretur a mala et superflua, et exerceret se in bona, instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesia audiatur missa, suscipiatur eucharistia et similia. Consistit autem sacramentum in rebus, factis, dictis. Res autem sacramentales sunt, ut aqua, oleum, et similia. Facta, ut baptizandorum submersio, insufflatio. Dicta, velut sanctae Trinitatis invocatio. Et notandum quanta sit conversio in rebus sacramentalibus ex virtute divinae consecrationis. Indifferenter enim se habent ad communes usus ante consecrationem; sed virtus nimirum divinae benedictionis omnino convertit eas ad spiritualia. Hinc est juxta censuram canonum, quod aqua baptismatis usu spirituali expleto effunditur in diversorio; chrisma et eucharistia pro vetustate cremantur, etiam ligna dedicatae Ecclesiae in
Abbreviated transcription (Latin):
matheũ ꝓditorem discessisse. priusquã
mystium corporis & sangumis a dño di¬
scipulis daretur. Tunc enĩ bibentes calicẽ
dñi postea sccum bibituri erant in regno
patris: ad qd̃ iudas dignus ñ fuerat. Pi¬
bentib etiam nullũ excipiens dixit. san¬
guis m̃s effundet᷑ ꝓ uob̾. s in aliis excepit.
dicens ꝓmultis. Ueruntam̃ qͥa simul
fieri potuer̃ quȩ simuldici ñ possunt:
ordo huius libri ñ repugnat. existiman¬
tib dñm distribuis se facram̃tũ corporis
& sanguinis sui. antequã ꝑ bucellam
tinctam suum expͥmeret traditorem.
unc aũt gratanti sacram̃ti qđ ꝑ excel¬
lentiam dr̃ eucharistia. id bonagr̃a.
ulideamꝰ sacram̃ta instituta eẽ ꝓpt̃ eru¬
ditionem. humiliationẽ exercitationẽ.
Eruditio ẽ. qđ mens ꝑ uisibilia ꝓmoue¬
tur ad inuisibilia intelligenda. Magna
quoq humilitatis exhibitio ẽ. in istisui¬
sibilib & hoĩe multũ inferiorib a deo

Expanded text:
Matthaeum, proditorem discessisse priusquam Matthaeum, proditorem discessisse priusquam mysterium corporis et sanguinis a Domino discipulis daretur. Tunc enim bibentes calicem Domini postea secum habituri erant in regno Patris, ad quod Judas dignus non fuerat. Bibentibus etiam, nullum excipiens, dixit: Sanguis meus effundetur pro vobis. Sed in aliis excepit, dicens, pro multis. Verumtamen quia simul potuerunt fieri quae simul dici non possunt, ordo hujus libri nil repugnat existimantibus Dominum distribuisse sacramentum corporis et sanguinis sui, antequam per buccellam tinctam suum exprimeret traditorem. Nunc autem gratia tanti sacramenti, quod per excellentiam dicitur eucharistia, id est, bona gratia, videamus sacramenta instituta esse propter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Eruditio est, quod mens per visibilia promovetur ad invisibilia intelligenda. Magna quoque humilitatis exhibitio est in istis visibilibus et homine multum inferioribus, a Deo