comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑabantur in menbris nr̃is. ut fructum
ferrent morti: quia dixi. euacuati sumꝰ
alege mortis inqua detinebamur. quia
dixiseruiamꝰ innouitate sp̃c. et ñ inue¬
tustate littere. Lex peccatũ ẽ: Absit.
absit ut sit peccatũ. s peccatũ inquit
ñ cognoui. nisi ꝑlegẽ. Nam concupis¬
centiã nesciebã. nisi lex diceret. ñ con¬
cupisces. lam gͦ te int̾rogo manichee:
modo te int̾rogo. responde michi
Mala ẽ lex. que dicit ñ concupisces:
Hoc ne luxuriosus michi et nequam
aliquis respondet. & enĩ ipsi homines
flagiciosi. quando rephendunt. eru¬
bescunt: et quando st̃ int̾ castos. las¬
legem quȩ dicit ñ concupisces. in¬
pune uis concupiscere. Accusas legẽ:
quia ꝑcutit libidinẽ. Fr̃s mei. si ñ audi¬
remus apłm dicentẽ. lex peccatũ ẽ. ab-¬
sit. s tantũmͦ uerba legis comiemo¬
rantem. ubi dictũ ẽ non concupisces:
Ꝙiam legem illo ñ laudante. nos
eam laudare deb̾emꝰ. Illam laudare:

Expanded text:
operabantur in membris nostris, ut fructum operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: Lex peccatum est? Absit. absit ut sit peccatum: Sed peccatum, inquit, non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Jam modo interrogo te, Manichaee, modo te interrogo, responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lasLegem quae dicit, Non concupisces; impune vis concupiscere; accusas Legem, quia percutit libidinem. Fratres mei, si non audiremus Apostolum dicentem, Lex peccatum est? Absit; sed tantummodo verba Legis commemorantem, ubi dictum est, Non concupisces: etiam Legem illo non laudante, nos tamen laudare deberemus: illam laudare,
Abbreviated transcription (Latin):
cuati sumꝰ alege mortis inqua
detinebamur: ita ut seruiamus inno¬
uitate sp̃c. et ñ inuetustate lictere.
lactabas te: clamabas. dicebas. Audi.
lege: uide. Ista dixeras: et iam uer¬
so tergo ire cupiebas. Expecta. Audi¬
ui te: audime. Immo nec ego te. nec
uit se. et alligat te. Quid gͦ dicemꝰ
inquit: Lex peccatũ ẽ: Hoc dicebas:
lex peccatũ ẽ: hoc nempe dicebas. Ec¬
cc audisti quod dicebas. Audi quod di¬
cas. Legem dĩ peccatũ eẽ dicebas: quan¬
do eam cecus et in ꝓuidus rep̃hende¬
bas. Errasti. Uidit paulus errorẽ tu¬
um. Quod dicebas. ipse dixit. Quid
gͦdicimꝰ lex peccatũ ẽ: Quod dice¬
bas. hoc dicimꝰ. Lex peccatũ ẽ: Absit.
Si apłi sequebaris auctoritatẽ: appen¬
de uerbũ: et cape inde consiliũ. Au¬
di. Lex peccatũ ẽ : Absit. Audi: ab¬
sit. Si apłm sequeris: si euis auctori¬
tatem plurimrpendis. audi. ab sit.:
Et quod sentiebas. ate absit. Quid
gͦ dicemꝰ : Quid dicemꝰ : Quia dixi.
pasiones peccatoꝵ que ꝑ legem st.

Expanded text:
sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi me: imo nec ego te, nec lum, qui solvit se, et alligat te. Quid ergo dicemus, inquit? Lex peccatum est? Hoc dicebas, Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Quod dicebas, hoc dicimus? Lex peccatum est? Absit. Si Apostoli sequebaris auctoritatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Audi, Absit. Si Apostolum sequeris, si ejus auctoritatem plurimi pendis, audi, Absit: et quod sentiebas, a te absit. Quid ergo dicemus? Quid dicemus? quia dixi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
michi oꝑatũ ẽ mortẽ. Mors non ẽ lex:
s peccatũ ẽ mors. lam dudũ aũt dixe¬
rat: sine lege peccatũ mortuũ ẽ: ubi
uos admonueram. quia mortuũ dixit.
absconditũ. latet. ñ apparet. Modo
uidete. quã uere ita dictũ ẽ sit. Peccatũ
inqͥt. ut appareat peccatũ. Nondixit
ut sit. quia erat et quando ñ appare¬
ẽ ut appareat peccatũ: Quia concu¬
piscentiã nesciebã: nisi lex diceret. nõ
concupisces. Non ait concupiscentiã ñ
habebam: s concupiscentiã uesciebã.
Sic etiã hic. ñ ait. ut sit peccatũ: s ut
appareat peccatũ. ꝑbonũ michi oꝑatũ

Expanded text:
mihi mortem. » Mors non est lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat , « sine lege peccatum mortuum est, » ubi dixeramus, quia mortuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, quia erat, et quando non appareest ut appareat peccatum? quia concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret, Non concupisces. Non ait, concupiscentiam non habebam, sed concupiscentiam nesciebam: sic etiam et hic non ait, ut sit peccatum, sed, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum
Abbreviated transcription (Latin):
Inueniet te hostis nudũ refugio: inua
det te: neforte rapiat uelud leo:. et non
sit qui eruat. Attende uerba apłi le¬
gem laudantis: se accusantis. reũ se sub
lege facientis: et ꝑsonã forte tuã inse
transfigurantis: et dicentis tibi. pecca¬
tum ñ cognoui nisi ꝑ legem. Namcõ¬
cupiscentiã nesciebã. nisi lex diceret.
ñ concupisces. Occasione aũt accep

Expanded text:
Invenit te hostis nudum refugio, invadit Invenit te hostis nudum refugio, invadit te: vide ne forte rapiat, velut leo, et non sit qui eruat . Attende verba Apostoli Legem laudantis, se accusantis, reum se sub Lege facientis, et personam forte tuam in se transfigurantis, et dicentis tibi: Peccatum non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. O
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia tua. Uicit te:quia inma¬
lo loco te inuenit. Inuenit te incarne:
idõ te uicit. Migra inde. Quid expa¬
uescis: Non tibi dixi ut moriaris:
noli expauescere. quia dixi. migrade
carne. Non tibi dixi ut moriaris.
lmmo audeo dicere: dixi ut moria¬
ris. Si mortui estis cũ xp̃o: que sursũ
st̃ querite. In carne uiuens. nolieẽ
stat concupiscentia᷑. Urget te: magnas
uires accepit aduersum te. Probibitio¬
ne legis. grandior facta ẽ. Maiorẽ hos¬
tem pateris. Sit dñs refugiũ tuũ: tur¬
ris fortitudinis a facie inimici. Noligͦ
ẽẽ incarne: in sp̃u esto. Quid ẽ. in spũ
esto: Indõ spem pone. Nam si posue¬
ris spem inipso spũ quo homo es: i terũ
spc̃ tiuis incarnẽ labitur: quia ñ eũ
dedisti illi aquo suspendatur. Non se
continet. si ñ continetur. Noli rema¬
nere inte. transcende et te. In illo te
pone qui fecit te. Namsi spem inte
habueris: accepta lege p̃uaricator eris.

Expanded text:
cupiscentia tua; vicit, quia in macupiscentia tua; vicit, quia in malo loco te invenit: invenit te in carne, ideo te vicit. Migra inde: quid expavescis? Non tibi dixi ut moriaris. Noli expavescere, quia dixi, Migra de carne. Non tibi dixi ut moriaris, imo audeo dicere, dixi ut moriaris. Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. In carne vivens, noli essstat concupiscentia, urget te, magnas vires accepit adversum te, prohibitione Legis grandior facta est, majorem hostem pateris: sit Dominus refugium tuum, turris fortitudinis a facie inimici . Noli ergo esse in carne, in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In Deo spem pone. Nam si posueris spem in ipso spiritu quo homines, iterum spiritus tuus in carnem relabitur, quia non dedisti eum illi a quo suspendatur. Non se continet, si non continetur. Noli remanere in te, transcende et te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem in te habueris, accepta Lege praevaricator eris.
Abbreviated transcription (Latin):
Quia eramus incarne. Quid ẽ. quia
eramus incarne: Presumebamꝰ de
carne. Nõn eñi qui loquitur apłs. iã
exierat de ista carne: aut eis iam lo¬
quebatur. qui iam exierant morte. de
quebatur. incarne erant. Quid ẽ gͦ cum
ẽẽmus incarne. nisi cũ de carne p̾su-¬
meremus. hoc ẽ. de nob̃ confideremꝰ
Homini eñi dictũ ẽ: et de hominibus
dictum ẽ. Uidebit om̃is caro salutare
debit om̃is homo: Q quid ẽ. uerbũ
caro factũ ẽ. nisi uerbũ homo factus
ẽ: Non enĩ uerbũ et caro erat. et ani¬
ma ibi ñ erat: s carnis nomine homo
significatus ẽ. in eo quod legitur. uer¬
bũ caro factũ ẽ. Ergo cũ eẽmus in
carne. id ẽ. inconcupiscentiis carnis
uersaremur. ibiq totam spem nr̃am
tanquã innobis poneremꝰ passiones
uaricatorẽ. quia ille qui p̃uaricator
ẽ factus. dm̃ ñ habuit aduitorẽ: Ope¬
rabantur gͦ in menbris nr̃is. ut fruc¬
tum ferrent. Cui:. nisi morti: Si damp¬
nandus erat peccator: quã spem habet

Expanded text:
amus in carne. Quid est, quia eramus in carne? Praesumebamus de carne. Num enim qui loquebatur Apostolus, jam exierat de ista carne, aut eis loquebatur qui jam exierant morte de quebatur, in carne erant. Quid ergo est, Cum essemus in carne; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Homini enim dictum est, et de hominibus dictum est, Videbit omnis caro saludebit omnis homo? Et quid est, Verbum caro factum est ; nisi, Verbum homo factum est? Non enim Verbum et caro erat, et anima ibi non erat: sed carnis nomine homo significatus est, in eo quod legitur, Verbum caro factum est. Ergo Cum essemus in carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, ibique totam spem nostram tanquam in nobis poneremus: passionevaricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat peccator quam spem habet
Abbreviated transcription (Latin):
Occasione aũt accepta. peccatũ ꝑman¬
datum oꝑatum ẽ inme om̃em concu¬
piscentiam. Minor erat concupiscen¬
cia: quando ante legem securus pecca¬
bas. Nunc aũt oppositis tibi obicibus
legis. fuuius concupiscentie quasi fre¬
natus ẽ paululũ. ñ siccatus. S incres¬
cente impetu. qui te ducebat obicib
nullis: obruit te obicib ruptis. Concu¬
piscentia tua minor erat: quando tu¬
am mouebat libidinẽ. Om̃is ẽ: quan¬
do transcendit et legem. Uisnosse. ꝗͣ
magna sit: Uide quid ruꝑit: ñ con¬
cupisces. Non homo dixit: ds̃ dixit:
creator dixit: uidex etnus dixit: nõ
quicũq dixit. Fac gͦ quod dixit: ñ
facis: Obserua iudicantẽ. qui dixit.
S quid facies homo: Idõ ñ uicisti:
quia de te p̃sumpsisti. Ad tende gͦ ñc¬

Expanded text:
Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Minor erat concupiscentia, quando ante Legem securus peccabas, nunc autem oppositis tibi obicibus Legis, fluvius concupiscentiae quasi frenatus est paululum, non siccatus: sed increscente impetu qui te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat, quando tuam movebat libidinem, omnis est autem quando transcendit et Legem. Vis nosse quam magna sit? Vide quid ruperit: Non concupisces. Non homo dixit, Deus dixit, Creator dixit, Judex aeternus dixit, non quicumque dixit. Fac ergo quod dixit. Non facis? observa judicantem qui dixit. Sed quid facias, o homo? Ideo non vicisti, quia de te praesumpsisti. CAPUT VI. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
mũ laudatorẽ. Uidete quid adiungat.
ltaq lex quidẽ scã. et mandatũ sc̃m.
et iustũ. et bonũ. Nunquid uberius
laudari potest: Paulo aute uerboillo
quod dixit. absit. defenderat acrimi¬
ne: ndũ laudauerat. Aliud ẽ. acrimi¬
ne obiecto defendere: aluid debito p̃conio
p̃dicare. Crimen obiectum fuit. Quid
dicemus. Lex peccatũ ẽ: Defensio.
Absit. Uno uerbo defenditur ueritas:
quia magna ẽ apłi defendentis auctori¬
tas. Quid duu defendat: Sufficit. absit.
Anuultis inquit ex ꝑim̃tũ acciꝑe. eiꝰ
qui in me loquitur. xp̃c : Modo aũt.
Itaq lex quidẽ scã: et mandatũ sc̃m et¬

Expanded text:
laudatorem, videte quid adjungat: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Numquid uberius laudari potest? Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Modo autem: Itaque lex quidem sa
Abbreviated transcription (Latin):
Lege: aliquantũ ꝓgredere: totũ audi
patient̃. et si ñ intelligent̃. Hoc enim
quod ait. passiones peccatoꝵ quȩ ꝑle
gem st̃. oꝑabantur in menbris nr̃is. mul¬
tum ẽ ut intelligas. S prius esto mecũ
legis laudator et t̃c̃ fieri mereberis in¬
tellector. Clausum cor habes: et clauẽ
accusas: Ecce interim quod ñ intelligi¬
mus. paululũ stibponamus: ad laudem
legis quȩ aꝑta ẽ ueniamꝰ. Passiones in¬
quit peccatoꝵ quȩ ꝑ legem st̃. oꝑaban¬
tur inmenbris nr̃is: ut fructũ ferrent

Expanded text:
Lege, aliquantum progredere, totum audi Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in membris
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendere. et culpare legem dli. Di¬
cit aliquis. Absit hoc ab animo qualiscũq
xp̃iani. Quis hoc uł insanis. audeat de
apło suspicari: Et tam̃ fr̃s mei. uerba is¬
ta male intellecta. fomitẽ insaniȩ. furo¬
ri manicheoꝵ subministrarunt. Mani¬
chei eñi legem dĩ ꝑmoysen datam. dict̃
ñ adõ datam: & eam ęuangło contrari¬
am ẽẽ contendunt. E quando cũ eis
agitur: his testimoniis apłi pauli que
ñ intelligunt. conantur conuincere.
Quid dicã: catholicos ñ intelligentes.
et ñ potius negligentes: Non ẽ enum
multũ. siquis uelit ẽẽ diligens. post
calumpnias ab heretico auditas. sal¬
tem considerare incodice circuistan¬
tiam lectionis. Quod si fecerit: ibi mox
inueniet. unde aduersariũ loquacem
redarguat: unde hostes legis rebellesq
ꝓsternat. Et si eñi tardus ẽ. adintelli¬
genda uerba apli: manifesta ibi laus
et aduertite. Cũ eẽmus incarne ait:
tat cornua: impetit te. facit impetũ.

Expanded text:
rehendere et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt. Et quando cum eis agitur, his testimoniis apostoli Pauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus et advertite. Cum enim essemus in carne, ait,tat cornua, impetit te, facit impetum:
Abbreviated transcription (Latin):
et ego homo: ambo audiamus dicen¬
tem. õ homo. Utiq si ideo mouemur
quia homines sumꝰ ipsã naturã hu¬
manam. infirmã ac debilem alloquĩ
pondeas dõ: Nunquid dicit figm̃tũ eiqͥ
⁊ finxitꝰ cur me sic fecisti: Si posset loqͥ
pecus. et dicere dõ. quare istũ hominẽ fe¬
cisti. et me pecudẽ. ñ iuste succenseres
et diceres: õ pecus tu quis es. qui respon¬
deas dõ: Et tu homo es: s ad ed̃ pecus es.
Et utinã sis pecus eus: et ouis pascuȩ eiꝰ.
Agnosce beneficia pastoris: et ñ seque¬
ris lupos erroris. Lupi eramꝰ. fuimꝰ et
nos natura filii ire sicut et ceteri: s mor¬
tua ẽ ouis et fecit nos oues. Eece agnus
dĩ ecce qui tollit peccatũ. ñ huiꝰ aut illiꝰ.
s. mundi. Nicħ gͦ nobis fr̃s mei. ex eo qͦd
aliquid sumꝰ. sitam̃ in euis fide aliquid
sumꝰ Quantũ cumq sumꝰ nicħ nobis ar¬
togemus. ne et quod accepimꝰ ꝑdamꝰ
s m eo qͦd accepimus illi głam demus:
ipsũ bonoremus semina sua: ipse com¬

Expanded text:
et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam ac debilem Apostoluspondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum, non hujus aut illius, sed mundi . Nihil ergo nobis, fratres mei, ex eo quod aliquid sumus, si tamen in ejus fide aliquid sumus, quantumcumque sumus, nihil nobis arrogemus; ne et quod accepimus perdamus: sed in eo quod accepimus, illi gloriam demus, ipsum honoremus, semina sua ipse com
Abbreviated transcription (Latin):
ati sumꝰ alege mortis inqua detine¬
bamur ita ut seruiamus innouitate
sp̃c. et ñ inuetustate litterȩ: quasi
ubiq uidetur legem accusare. ati
culpare. Uidit hoc et ipse. iudit. sen¬
sit se ñ intelligi: et contra obscurita¬
tem uerboꝵ suoꝵ cogitationes homi¬
num comioueri: sensit quid possis
dicere. sensit quid possis contradict¬
re: ẽt prior hoc uoluit dicere. ut tu
inquit: Hoc sequitur. Quid gͦ dice
mus: Lex peccatũ ẽ: Absit. Unouer¬
bo legem soluit. legis accusatore day¬
nauit. Auctoritatẽ apłi contrame ꝓ¬
ferebas omanichee: et dicebas micbi.
cũ legem rephenderes. Ecce audi apłm:¬

Expanded text:
is, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, quasi utique videtur Legem accusare atque culpare. Vidit hoc et ipse, vidit, sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum commoveri: sensit quid possis dicere, sensit quid possis contradicere; et prior hoc voluit dicere, ut tu Imus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem reprehenderes, Ecce Audi Ap
Abbreviated transcription (Latin):
amus. Si enĩ oratio nr̃a concordet: &
uos facit ds̃ idoneos auditores: et nos
debiti huiꝰ fidelissimos redditores.
ones peccatoꝵ quȩ ꝑlegem st̃. oꝑaban¬
tur inmenbris nr̃is: ut fructũ ferrẽt
morti. Hic uidetur. quod ñ intelligen

Expanded text:
amus. Si enim oratio nostra concordet; et amus. Si enim oratio nostra concordet; et vos faciet Deus idoneos auditores, et nos debiti hujus fidelissimos redditores. ones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
mus: et dõ nr̃o consona uoce can¬
taiumus. Beatus uir quẽ tu erudieris
dñe: et ex lege tua docueris eũ. Silen¬
tum si p̃beatis. auditis. Noninuenit
locũ sapientia: ubi ñ ẽ pacientia. Nos lo¬
quimur. s crudit ds̃. Nos loquimur. sed
ds̃ docet. Non eñĩ beatus dictus ẽ. quẽ
docet homo: s quẽ tu erudieris dñe. Nos
plantare possumꝰ et rigare: s dĩ ẽ iere¬
mentũ dare. Quiplantat et qui rigat.
difficilis. quã latebrosa. quã si ñ intelli¬
gatur aut male intelligatur ꝑiculosa:
Puto fr̃s. immo scio. qͥa uobis cũ recita¬
retur audistis et fluctuastis si aduer¬
tistis: aut si aliquid et intellexistisquã
sit arduũ. sine dubitatione iudistis.
Hanc itaq lectionẽ. totũq ipsũ mole¬
stum et obscurũ. s intelligentib salu
rendo caritati ur̃ez debitores nos eẽ
scio: exactores uos eẽ sentio. Quẽ ad¬
modũ nos ut ista ꝑcipiatis oramꝰ. sic
et uos orate. ut ea uob̃ explicare uale¬

Expanded text:
na voce cantavimus: Beatus vir quem tu erudieris, Domine, et ex lege tua docueris eum . Silentium si praebeatis, audietis. Non invenit locum sapientia, ubi non est patientia. Nos loquimur, sed erudit Deus: nos loquimur, sed Deus docet. Non enim beatus dictus est quem docet homo, sed quem tu erudieris, Domine. Nos plantare possumus et rigare: sed Dei est incrementum dare . Qui plantat et qui rigat, difficilis, quam latebrosa, quam si non intelligatur aut male intelligatur periculosa; puto, fratres, imo scio, quia nobiscum recitaretur, audistis; et fluctuastis, si advertistis; aut si aliqui et intellexistis, quam sit arduum sine dubitatione vidistis. Hanc itaque lectionem totumque ipsum molestum et obscurum, sed intelligentibus salubrendo. Charitati vestrae debitores nos esse scio, exactores vos esse sentio. Quemadmodum nos, ut ista percipiatis, oramus: sic et vos orate, ut ea vobis explicare vale
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃. Om̃is p̃destinatorũ numẽrus par¬
uulorũ. popłin dĩ querit tutorẽ. qui ex¬
pectat dnm̃ saluatorẽ. Unuersã mas¬
sam generis humant in homine pri¬
mo uenenator ille ꝑcussit. Nemo ad
scd̃m transit aprimo: nisi ꝑbaptisma¬
tis sacram̃tũ. Inpariuilis natis. et nõ
baptitatis. agnoscitur adam. In par¬
uuilis baptiratis. et ob hoc renatis. ag¬
noscatur xp̃c. Qui adã ñ cognoscit
inparuulis natis: nec. xp̃m agnosce¬
re poterit inrenatis. S quare inqui¬
unt iam baptizatꝰ homo fidelis. iam
dimissis peccatis. generat eũ qui est
cũ primi hominis peccato: Quia car¬
ne illũ generat: ñ sp̃u. Quod natum
paruulũ: ex eo qͦd corrumpit᷑ inte.
generas paruulũ. Tu ut ñ inet̃num
moriaris. natus es. renatus es. Ille ad¬
huc natus ẽ: renatus ñdũ ẽ. Si ture¬
nascendo uiius: sine ut et ille renasca¬
tur. et uiuat. Sine inquã renascatur:
sine renascatur. Quare contradicis:
Quare nouis disputationib antiquã

Expanded text:
atorum numerus parvulorum populum Dei quaerit tutorem, qui exspectat Dominum salvatorem. Universam massam generis humani in homine primo venenator ille percussit; nemo ad secundum transit a primo, nisi per Baptismatis sacramentum. In parvulis natis et nondum baptizatis agnoscatur Adam: in parvulis natis et baptizatis et ob hoc renatis agnoscatur Christus. Qui Adam non agnoscit in parvulis natis, nec Christum agnoscere poterit in renatis. Sed quare, inquiunt, jam baptizatus homo fidelis, jam dimisso peccato, generat eum qui est cum primi hominis peccato? Quia carne illum generat, non spiritu. Quod natum parvulum: ex eo quod in te corrumpitur, generas parvulum. Tu ut non in aeternum moriaris natus es, et renatus es: ille adhuc natus, renatus nondum est. Si tu renascendo vivis, sine ut et ille renascatur et vivat; sine, inquam, renascatur, sine renascatur. Quare contradicis? quare novis disputationibus antiquam
Abbreviated transcription (Latin):
sum: seuiant: patient̃ fero. cũ od¬
derint tẽ sanabo. Simus gͦ int̃ illos qͦs
sanat. humaniis sermo. et om̃i accep¬
cone dignus: quia xp̃c iħ̾e uenit in
mundũ peccatores saluos facere: mag¬
nos pusillos: peccatores saluos facere.
U enit filiiis hominis: querere et salua¬
i quod ꝑierat. Qui dicit infantilem¬
etatẽ ñ habere. quod saluet ihe. om̃ib
sidelib infantib xp̃m negat ẽẽ iħm.
Quidicit inquã infantilem etatem

Expanded text:
sum: saeviant, patienter fero; cum ocsum: saeviant, patienter fero; cum occiderint, tunc sanabo. Simus ergo inter illos quos sanat. Humanus sermo et omni acceptione dignus, quia Christus Jesus venit in mundum peccatores salvos facere: magnos, pusillos, peccatores salvos facere. Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. aetatem non habere quod salvet Jesus, omnibus fidelibus infantibus Christum negat esse Jesum. Qui dicit, inquam, infantilem aetatem
Abbreviated transcription (Latin):
quasi sana turba illa que impedie¬
bat uidere iħm admirata ẽ: et rep̃¬
hendit quod indomũ peccatoris in¬
trasset iħc. Hoc erat rep̃bendere qͦᷤ
indomũ egroti intrauit medicus.
Quia gͦ uelud peccator ⁊acheus ir¬
risus ẽ. irrisus ẽ aũt ab insanis sana¬
tus: dñs respondit irridentibꝰ. ho¬
die salus hiuc domui facta ẽ. Ecce
quare intraui. Hodie salus facta ẽ.
Utiq si saluator ñ intrasset: salus
in illa domo facta ñ eẽt. Quid gͦ m¬
raris egrote: Uoca et tu cħm. slol
tibi sanus uideri. Cũ spe egrotati
medicũ suscipit. Desꝑate egrota.
quiꝑinsaniã medicũ cedit. Quals
gͦ eius insania: qui medicũ occidti
Quanta uͦ bonitas et potentia mad¬
et: qui de sanguine suo insano int¬
fectori suo medicam̃tũ fecit: Neq
eñi ille qui uenerat querere et sil¬
uare qͦd ꝑierat. pendens sine causla
dicebat. Pat̃ ignosce illis. quia nõa¬
unt quid faciunt. In sani st̃. medi

Expanded text:
quasi sana illa turba, quae impediequasi sana illa turba, quae impediebat videre Jesum, admirata est, et reprehendit quod in domum peccatoris intrasset Jesus. Hoc erat reprehendere quod in domum aegroti intravit medicus. Quia ergo velut peccator Zacchaeus irrisus est, irrisus est autem ab insanis sanatus, Dominus respondit irridentibus: Hodie salus huic domui facta est. Ecce quare intravi, salus hodie facta est. Utique si Salvator non intrasset, salus in illa domo facta non esset. Quid ergo miraris, aegrote? Voca et tu Jesum, noli tibi sanus videri. Cum spe aegrotat, qui mendicum suscipit: desperate aegrotat, qui per insaniam medicum caedit. Qualis ergo ejus insania, qui medicum occidit? Quanta vero bonitas et potentia medici, qui de sanguine suo, insano interfectori suo medicamentum fecit? Neque enim ille qui venerat quaerere et salvare quod perierat, pendens sine causa dicebat, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Insani sunt, medicus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi prior te uidissec inumbra pec¬
cati: Ut uderemꝰ: uisi sumꝰ. Ut dili¬
geremus: dilecti sumꝰ. Dsm̃s. misedia¬
cheũ incorde susceꝑat. indoit eiꝰ
dignatus ẽ suscipi: et dixit. Tachee
me manere. Magnũ beneficiũ. Ille
arbitrabat᷑ xp̃m uidere qui mag¬
num et ineffabile beneficiũ puta¬
bat transeuntẽ uidere: subito meruit
indomo habere. Infundit᷑ gr̃a: oꝑat᷑
fides ꝑdilectionẽ. Suscipitur. xp̃c in
domũ: qui iam habitabat incorde.
Dicit. xp̃o ⁊ acheus. Dne. dimidium
rerũ mearũ do pauꝑib: et siquid
aliquẽ fraudaui. quadruplũ reddo.
Quasi diceret. Idõ gͦ michi dimidiũ
teneo ñ quod habeã.s unde recddã.
Uere. ecce quod ẽ. susciꝑe. xp̃m: incor
suscipe. Ibi eñi erat. xp̃c. In zacheo erat
et de illo sibi dicebat. quod ex ore euis
audiebat. Sic eñi apłs dicit: habitar
tacheus erat: quia princeps publica¬
norũ erat: quia ualde peccator erat.

Expanded text:
nisi prior te vidisset in umbra pecnisi prior te vidisset in umbra peccati? Ut videremus, visi sumus; ut diligeremus, dilecti sumus. Deus meus, miserichaeum in corde susceperat, in domum ejus dignatus est suscipi: et dixit, Zacchaeme manere. Magnum beneficium ille arbitrabatur, Christum videre. Qui magnum et ineffabile beneficium putabat, transeuntem videre, subito meruit in domo habere. Infunditur gratia, operatur fides per dilectionem; suscipitur Christus in domum, qui jam habitabat in corde. Dicit Christo Zacchaeus: Domine, dimidium rerum mearum do pauperibus; et si quid aliquem fraudavi, quadruplum reddo. Quasi diceret: Ideo mihi dimidium teneo, non quod habeam, sed unde reddam. Vere ecce quod est suscipere Jesum, in cor suscipere. Ibi enim erat Christus, in Zacchaeo erat, et de illo sibi dicebat, quod ex ore ejus audiebat. Sic enim Apostolus dicit: HabitarZacchaeus erat, quia princeps publicanorum erat, quia valde peccator erat;
Abbreviated transcription (Latin):
S tu irrides sychomorũ. qui homo es
stultũ aũt dĩsapientus ẽ quã homi
nssm. Et uidit dñs ipsũ ⁊ acheũ ui¬
sus ẽ: et uidit.S si uisus ñ ẽẽt: non
uideret. Quos eñi p̃destinauit: illos
et uocauit. Ipse ẽ. qui nathanaeli di¬
xit lam namq quasi testimonio
suo adiuuanti ȩuangłm et dicenti:
anarareth potest aliquid boni ẽẽ.
Dñs ad illũ. Priusquã te phylippus
uocaret.cũ ẽẽs subarbore fici: uidite.
Nostis unde sibi succinctoria feceru
primi peccatores: Adam et eua quan¬
do peccauert. de foliis fici succ incto¬
ria sibi fecert. et pudenda texert̃. quia
quod eos puderet peccando fecerunt.
Ergo si succinctoria sibi fecer̃t̃ primi
peccatores. unde originẽ ducimꝰ anqͥ¬
bus pieramꝰ. ut ueniret ille querere
et saluare quod ꝑierat. de foliis adpu¬
denda tegenda fecert̃: Quid aliud
dictũ ẽ. cũ eẽs sub arbore fici uidi te.
nisi ñ uenires ad purgatorẽ peccati.

Expanded text:
Sed tu irrides sycomorum, quia homo es: Sed tu irrides sycomorum, quia homo es: stultum autem Dei sapientius est quam homis. Et vidit Dominus ipsum Zacchaeum. Visus est, et vidit: sed nisi visus esset, non videret. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit . Ipse est qui Nathanaeli dixit, jam quasi testimonio suo adjuvanti Evangelium, et dicenti, A Nazareth potest aliquid boni esse? Dominus ad illum, Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub arbore fici, vidi te . Nostis unde sibi succinctoria fecerunt primi peccatores Adam et Eva. Quando peccaverunt, de foliis fici succinctoria sibi fecerunt et pudenda texerunt : quia quod eos puderet peccando fecerunt. Ergo si succinctoria sibi primi peccatores fecerunt, unde originem ducimus, in quibus perieramus, ut veniret ille quaerere et salvare quod perierat, de folii fici ad pudenda tegenda fecerunt; quid aliud dictum est, Cum esses sub arbore fici, vidi te; nisi, non venires ad purgatorem peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
illis: quia nescuint quid faciunt. Hc̃
gͦ uolens uidere ⁊ acheus. in quo figu¬
rabatur ꝑsona humilũt. Non atten¬
dit turbã impedientẽ. s ascendit
sychomorũ. quasi fatui pomi lignũ.
Nos eñi inquit ait apł p̃dicamꝰ xp̃m¬
crucifixũ: uideis quidẽ scandalum.
Idtende sychomorĩt. Gentib aũt stul¬
ticiam. Deniq de cruce xp̃i nobis
insultant sapientes huiꝰ mundi. et
dicunt. Quale cor habetis. qui dm̃ co¬
litis crucifixũ: Quale cor habemus:
uultis. Nos ascendamus sychomorũ:
e̾t uideamꝰ iħm. Idõ eñi uos iħm uide¬
re ñ potestis: quia sichomorũ ascende¬
re erubescitis. App̃hendat ⁊acheussy¬
chomorũ: ascendat humilis crucẽ. Pa¬
rum ẽ: Ascendat: ne de cruce. xp̃i eru¬
besc at. in fronte illam figat. ubi sedes
pudoris ẽ ibi om̃inõ ibi. inquo men¬
bro erubescitur. ibi figatur. unde ñ
erubescatur. Puta quã tu irrides sy¬
chomorũ. et ipsa me fecit uidere iħm.

Expanded text:
illis, quia nesciunt quid faciunt . Hunc illis, quia nesciunt quid faciunt . Hunc ergo volens videre Zacchaeus, in quo figurabatur persona humilium, non attendit turbam impedientem; sed ascendit sycomorum, quasi fatui pomi lignum. Nos enim, inquit Apostolus, praedicamcifixum, Judaeis quidem scandalum: attende sycomorum: Gentibus autem stultitiam . Denique de cruce Christi nobis insultant sapientes hujus mundi, et dicunt: Quale cor habetis, qui Deum colitis crucifixum? Quale cor habemus? vultis: nos ascendamus sycomorum, et videamus Jesum. Ideo enim vos Jesum videre non potestis, quia sycomorum ascendere erubescitis. Apprehendat Zacchaeus sycomorum, ascendat humilis crucem. Parum est, ascendat; ne de cruce Christi erubescat, in fronte illam figat, ubi sedes pudoris est: ibi omnino, ibi in quo membro erubescitur, ibi figatur unde non erubescatur. Puto quia tu irrides sycomorum: et ipsa me fecit videre Jesum.
Abbreviated transcription (Latin):
chomorũ. In regionibus nr̃is. aut om̃i¬
no nusquã: aut raro forte alicubi nas¬
citur. In illis aũt partib multũ ẽ hu¬
ins generis ligni. et pomi. Sychomo¬
ra dicit᷑ pomã quȩdã fici similia: s:
tam̃ distant aliquid. quod posst̃ nos¬
sequi uidert uł gustauert̃. Quantũ
tam indiicant inter p̃tatione nomi¬
nis. s chomora. fici fatuȩ latine unt̾¬
p̃tantur lam uide ⁊ acheũ meũ: uide
illũ obsecro te: uolentẽ inturba ude¬
re iħm. et ñ ualentẽ. Humilis enim
seipsam impediebat. Ascendit atur¬
ba: et uidit iħm. ñ impediente turba.
T̃urba eñi dicit humilib humilita¬
tis iuã gradientib. iniurias suas dõ
amitentib iuindictã de inimicis ñ
requirentib Turba insultat. et dicit:
indefesse. qui te ñ potes uindicare.
Turba impedit. ne uideat᷑ iħc. Turba
glorians et exultans. quando se po¬
tuerit iundicare: impedit ne uidea¬
tur ille qui pendens ait. Pat̃ ignosce

Expanded text:
comorum. In regionibus nostris aut omnicomorum. In regionibus nostris aut omnino nusquam, aut raro forte alicubi nascitur: in illis autem partibus multum est hujus generis ligni et pomi. Sycomora dicuntur poma quaedam ficis similia: sed tamen distant aliquid; quod possunt nosse qui viderunt vel gustaverunt. Quantum tamen indicant interpretatione nominis, sycomora Fici fatuae latine interpretantur. Jam vide Zacchaeum meum, vide illum, obsecro te, volentem in turba videre Jesum, et non valentem. Humilis enim se ipsam impediebat: ascendit a turba, et vidit Jesum non impediente turba. Turba enim dicit humilibus, humilitatis viam gradientibus, injurias suas Deo dimittentibus, vindictam de inimicis non requirentibus, turba insultat, et dicit: Indefense, qui te non potes vindicare. Turba impedit ne videatur Jesus: turba glorians et exultans quando se potuerit vindicare, impedit ne videatur ille qui pendens ait, Pater, ignosce
Abbreviated transcription (Latin):
animã et carnẽ hominis. ñ ante ase
ꝓmerentis. nec ad illam ꝑcipiends̃ id¬
lunitatẽ. uirtute ꝓpria laborantis .s.
om̃ino gratis. Nichil eñi p̃cessit illĩ
ceptione factus ẽ. Uirgo concepit.
ante conceptũ urginis. homo medu¬
tor: Non utiq prus iustus fuit.
Quomͦ enĩ uistus fuit: qui nec fuic:
Uirgo concepit. et susceptionẽ bom¬
nis inde cepit. Merito dictũ ẽ: uidi¬
mus głam eius głam tanquã uni¬
geniti apatre. plenũ gr̃a et ueriti¬
te. Amas liberã uoluntatẽ tuã. de¬
turus es patri tuo. Da michi fubftia¬
tiam meã que me tangit. Quã ti
tibi commnittis: melius te potest se¬
ẽ. Hoc tibi dicit: quere dona mea:
obliuiscere merita tua. Quia si qul̃¬
rerem merita tua. ñ uenires ad don
mea. Noli te extollere: pusillus este
cheus fuero: p̃turba ñ potero uidere ib̾m.
lloli ẽẽ tristis. Ascende lignum. ubi ꝓte
pependit iħc: et uidebis iħim. Et qua¬
le genus ligni. ascendit zacheus: Sy¬

Expanded text:
animam et carnem hominis, non antea se promerentis, nec ad illam percipiendam sublimitatem virtute propria laborantis, sed omnino gratis. Nihil enim praecessit illam factus est. Virgo concepit: ante conceptum virginis homo mediator? Non utique prius justus fuit. Quomodo enim justus fuit, qui nec fuit? Virgo concepit, et susceptione hominis inde coepit. Merito dictum est: Vidimus gloriam ejus, gloriam tanquam unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . Amas liberam voluntatem tuam, dicturus es patri tuo: Da mihi substantiam meam quae me contingit . Quid te tibi committis? Melius te potest seest: hoc tibi dicit, Quaere dona mea, obliviscere merita tua; quia si ego quaererem merita tua, non venires ad dona mea. Noli te extollere, pusillus esto, cchaeus fuero, prae turba non potero videre Jesum. Noli esse tristis, ascende lignum, ubi pro te pependit Jesus, et videbis Jesum. Et quale genus ligni ascendit Zacchaeus? Sy
Abbreviated transcription (Latin):
caro illius: nec alteruis nature ani¬
ma nr̃a et anima illius. Hanc susce¬
pit naturã. quã saluandã ẽẽ uidica¬
uit. Nichil minus habebat innatu¬
ra. s. nichil habebat inculpa. Hatu¬
ra munda. s ñ sola humana᷑. Ubi erat
ds̃. ubi erat uerbũ dĩ. Et sicut tu unꝰ
homo. anima es. et caro: sic ille unus
xp̃c. ds̃ et homo. Audebit gͦ aliquis
dicere. quia natura nr̃a in illo media¬
tore. primũ ꝑliberũ arbitriũ ꝓme¬
ruit dm̃: et sic suscipi meruit. ut eẽt
possumꝰ dicere. uirtutib nr̃is. mori¬
bus nr̃is. conuersatione uite nr̃e.
meruisse ut efficiam̃ filii dr̃N pos¬
sumꝰ dicere. Accepimus p̃ceptĩ si
seruauerimꝰ et bene iuxerimus: recip¬
emur innumerũ filioꝵ dĩ. Nunquio
et ille prus uixit: filuif dĩ. et bene ui¬
uendo factuis ẽ filius dĩ: Inde cepit:

Expanded text:
caro illius, nec alterius naturae anicaro illius, nec alterius naturae anima nostra et anima illius. Hanc suscepit naturam, quam salvandam esse judicavit. Nihil minus habebat in natura, sed nihil habebat in culpa. Natura pura, sed non sola humana. Ibi erat Deus, ibi erat Verbum Dei. Et sicut tu unus homo, anima es et caro; sic et ille unus Christus, Deus et homo. Audebit ergo aliquis dicere quia natura nostra in illo Mediatore primum per liberum arbitrium promeruit Deum, et sic suscipi meruit, ut essetpossumus dicere virtutibus nostris, moribus nostris, conversatione vitae nostrae meruisse ut efficiamur filii Dei: possumus dicere, Accepimus praeceptum, si servaverimus et bene vixerimus, recipiemur in numerum filiorum Dei. Numquid et ille prius vixit filius hominis, et bene vivendo factus est filius Dei? Inde
Abbreviated transcription (Latin):
ram uoluntatẽ: uenit ds̃ homo ꝑ gra¬
tiam liberatricẽ. Queris quid ualeat
ad malũ liberũ arbitriũ: recole homi¬
nem peccantẽ. Queris quid ualeat ad
auxiliũ ds̃ ethomo: adtende in eo
grãm liberantẽ. Nusquã potuit sic
ostendi. quantũ ualeat uoluntas ho¬
minis. usurpata ꝑsuꝑbiã. ad utendũ
sie adiutorio dĩ malĩ: son potuit
plus et manifestius exprimi: quã in
homine primo. Et ecce ꝑiit primus
homo. Et ubi eẽt: nisi uenisset scds ho¬
mo: Quia et ille homo. idõ et iste ho¬
mo: et ideo humanus sermo. Prorsus
nimquã sic apparet benignitas gr̃e.
et liberalitas om̃ipotentie dĩ. quã in ho¬
mine mediatore dĩ et hominũ. homi¬
Infide dñica nutritis loquor: uł inpa¬
ce catholicã lucratis. Nouimus et
tenemus mediatorẽ dĩ et hominum
hominẽ. xp̃m iħm: in quantũ homo
erat. eius ẽẽ nature cuiꝰ et nos sumꝰ.
Non eñi alteruis nature caro nĩa et

Expanded text:
ram voluntatem: venit Deus homo per graram voluntatem: venit Deus homo per gratiam liberatricem. Quaeris quid valeat ad malum liberum arbitrium? Recole hominem peccantem. Quaeris quid valeat ad auxilium Deus et homo? Attende in eo gratiam liberantem. Nusquam potuit sic ostendi, quantum valeat voluntas hominis usurpata per superbiam, ad vitandum sine adjutorio Dei malum; non potuit plus et manifestius exprimi, quam in homine primo. Et ecce periit primus homo, et ubi esset, nisi venisset secundus homo? Quia et ille homo, ideo et iste homo, et ideo humanus sermo. Prorsus nusquam sic apparet benignitas gratiae et liberalitas omnipotentiae Dei, quam in homine mediatore Dei et hominum, homiIn fide catholica nutritis loquor, vel in pacem catholicam lucratis. Novimus et tenemus mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum, in quantum homo erat, ejus esse naturae cujus et nos sumus. Non enim alterius naturae caro nostra et
Abbreviated transcription (Latin):
impleo: A p̃c ẽ certe uirtus et sapi¬
entia dĩ. de qua dicit᷑. Attingit afine
usq ad finẽ fortit᷑: et disponit om̃ia
suauit. Ergo in hoc mundo erat. et mun¬
dus ꝑeũ factus ẽ: et mundus eũ ñ cog¬
nouit. Et hic erat: et uenit. Hic erat
ꝑ diuinã maiestatẽ: uenit ꝑ humanã
infirmitatẽ. Quia gͦ uenit ꝑinfirmi¬
tatem humanã: idõ p̃dicans aduen¬
tum euis dixit. humanus sermo ẽ.
Non lib̾aretur humanum genus. ni¬
si sermo dĩ dignaretur eẽ humanus.
Nã et ille homo dicitur humanus. qͥ
se exhibet hominẽ: et maxime qui
hospicio suscipit hominem. Sigͦ hu¬
manus dicitur. qui indomo sua sus¬
cipit hominẽ: quã humanus qui in
seipso suscspit hominẽ: Ergo huma¬
tores saluos facere. Attende euange¬
liũ. Uenit eñi filius hominis. querere
et saluũ facere quod ꝑierat. Si homo
ñ ꝑisset: filius hominis ñ uenisset. Er¬
go ꝑierat homo uenit ds̃ homo: et in¬
uentus ẽ homo. Pierat homo ꝑlibe¬

Expanded text:
et sapientia Dei; de qua dicitur, Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Ergo in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit . Et hic erat, et venit: hic erat per divinam majestatem, venit per humanam infirmitatem. Quia ergo venit per infirmitatem humanam, ideo praedicans adventum ejus dixit, Humanus sermo. Non liberaretur humanum genus, nisi sermo Dei dignaretur esse humanus. Nam et homo ille dicitur humanus, qui se exhibet hominem, et maxime qui hospitio suscipit hominem. Si ergo humanus dicitur qui in domo sua suscipit hominem, quam humanus est qui in se ipso suscepit hominem? ccatores salvos facere. Attende Evangelium. Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Si homo non perisset, Filius hominis non venisset. Ergo perierat homo, venit Deus homo, et inventus est homo. Perierat homo per libe
Abbreviated transcription (Latin):
saluat. ñ habendo quid in eis saluet:
ñ ẽ eis iħe. Iam si corda ur̃a tolerant
possit agnosci. Infantesst̃: s menbra
cis fuint. Infantes st̃: s sacram̃tum
tuis accipiunt. Infantes st̃: s mense
cius participes fiunt. ut habeant ini
se uitã. Quid michi dicis. sanus ẽ. ñ
habet uitiũ: Quare cũ illo curris ad
medicũ. si ñ habet uitiũ: Nontimes
nedieat tibi: aufer hinc eũ. quẽ pu¬
tas sanũ: Filius hominis nonuenit.
nisi querere et saluare quod ꝑierat.
Quare illũ ad me affers.si ñ ꝑierat:¬

Expanded text:
salvat, non habendo quod in eis salvet, non est illis Jesus. Jam si corda vestra tolerant,possit agnosci. Infantes sunt, sed membra ejus fiunt. Infantes sunt, sed Sacramenta ejus accipiunt. Infantes sunt, sed mensae ejus participes fiunt, ut habeant in se vitam. Quid mihi dicis, Sanus est, non habet vitium? Quare cum illo curris ad medicum, si non habet vitium? Non times ne dicat tibi, Aufer hinc eum quem putas sanum? Filius hominis non venit, nisi quaerere et salvare quod perierat. Quare illum ad me affers, si non perierat
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Quare uenit inmundũ: Peccato¬
res saluos facere. Alia causañ fuit. qua¬
re ueniret inmundũ. Non eũ de cęlo
adt̾ram merita nr̃a bona: s peccata du¬
xerunt. Hec ẽ causa cur uenerites ec¬
catores saluos facere. Et uocabis inqͥt
nom̃ eius iħ̾m. Quare uocabo nomen
eius iħm: Ipse eñi saluũ faciet popu¬
lum sũ. apeccatis eorũ. Uocabis nom̃
euis iħm. Quare iħm: Que ratio est
huiꝰ nominis: Audi quare. Ipse enim
saluũ faciet popłm suũ. Unde: Apec¬
catis eorũ. Popłm suũ: apeccatis eorũ.
Nunquid adistum popłm ñ ꝑtinent
paruuli: quẽ saluũ fatiet iħc apecca¬
tis eorũ: ꝑtinent plane: ꝑtinent. Fr̃s
mei sic habete incorde: sic credite.: cũ
ista fide paruulos ad gr̃am xp̃i porta¬
te: ne si hanc fidẽ incorde ñ habueri¬
tis: ꝓ quib respondetis. lingua ur̃a oc¬
cidatis. Prorsus fr̃s. quiꝰ cũ ista fide cũ
paruulo cucurrerit. fingit: sanus ẽ
Nichil mali habet᷑: nichil uicii habet:

Expanded text:
dum. Quare venit in mundum? Peccatores salvos facere. Alia causa non fuit quare veniret in mundum. Non eum de coelo ad terram merita nostra bona, sed peccata duxerunt. Haec est causa cur veniret, peccatores salvos facere. Et vocabis, inquit, nomen ejus Jesum. Quare um? Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Vocabis nomen ejus Jesum. Quare Jesum? quae ratio est hujus nominis? Audi quare: Ipse enim salvum faciet populum suum. Unde? A peccatis eorum. Populum suum a peccatis eorum. Numquid ad istum populum non pertinent parvuli, quem salvum faciet Jesus a peccatis eorum? Pertinent plane, pertinent, fratres mei. Sic habete in corde, sic credite, cum ista fide parvulos ad gratiam Christi portate; ne si hanc fidem in corde non habueritis, pro quibus respondetis, lingua vestra occidatis. Prorsus, fratres, qui non cum ista fide cum parvulo cucurrerit, fingit. Sanus est, nihil mali habet, nihil vitii habet;
Abbreviated transcription (Latin):
dbc uenit inmundũ peccatores sal¬
uos facere. quorũ primus ego sum.
Humanus gͦ sermo ẽ: et om̃i accepti¬
one dignus. Quare humanus. et ñ
diuniis: ẜ cul dubio. nisi iste huma¬
nus sermo. etiã diuinus eẽt. dignus
ꝯm̃i acceptione ñ eẽt. S sic ẽ sermo
iste humanis et diuinus. quomͦ ẽ
ipse xp̃c et bomo et ds. Sigͦ recte in¬
telligimus sermonẽ istum. ñ solũ hu¬
manũ eẽ. uerũ etiã diuinũ: quare
apłs humanũ maluit dicere. quã di¬
inũ: e cul dubio eñi qui non m̃ti¬
retur si diceret diuinii: ñ sine cau¬
sa maluit dicere humanũ. Hoc gͦ
elegit. ꝑ quod xp̃c inmundũ uenit.
Uenit eni: ꝑ quod homo erat. Lam ꝑ
quod d̃s erat. semꝑ hic erat. Ubi enĩ

Expanded text:
 venit in mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Humanus ergo sermo et omni acceptione dignus. Quare humanus, et non divinus? Procul dubio nisi iste humanus sermo etiam divinus esset, dignus omni acceptione non esset. Sed sic est sermo iste humanus et divinus, quomodo est ipse Christus et homo et Deus. Si ergo recte intelligimus sermonem istum, non solum humanum esse, verum etiam divinum; quare Apostolus humanum maluit dicere, quam divinum? Procul dubio enim qui non mentiretur, si diceret divinum, non sine causa maluit dicere humanum. Hoc ergo elegit, per quod Christus in mundum venit. Venit enim per quod homo erat. Nam per quod Deus erat, s
Abbreviated transcription (Latin):
Tolle uanitatẽ.: siuis audire uerita¬
ille ds. Sed ut aꝑtissime beaticudi¬
nem rerĩ annunties: dicis. quod be¬
atũ te fecit fundus tuus. Quare:
Quia inde iuuis. Nam quando lau¬
das ꝓmagno fundũ tuũ: hoc dicis.
Ipse me pascit: inde uiuo. Adtende
unde uiuas. Ille ẽ. unde uiuis: cui
dicis. Apud te ẽ fons uitȩ. Beatus
atos dete. Nolumus de auro. nec de
argento. nec de fiuidis: nolumus de
t̃renis istis. et uanissimis et caducł
uitȩ transitoriis. Non loquatur &
nr̃m uanitatem. Fac nos beatos de
te: quia non ꝑdemus te. cum tenu¬
erimus de. Nec de ꝑdemus: nec noˢ

Expanded text:
Tolle vanitatem, si vis audire veritaTolle vanitatem, si vis audire veritaille Deus. Sed ut apertissime beatitudinem rerum annunties, dicis quod beatum te fecit fundus tuus. Quare? Quia inde vivis. Nam quando laudas pro magno fundum tuum, hoc dicis: Ipse me pascit, inde vivo. Attende unde vivas. Ille est unde vivis, cui dicis: Apud te est fons vitae . Beatus atos de te. Nolumus de auro, neque de argento, nec de fundis: nolumus de terrenis istis, et vanissimis, et caducae vitae transitoriis. Non loquatur os nostrum vanitatem. Fac nos beatos de te, quia non perdemus te. Cum tenuerimus te, nec te perdemus, nec no
Abbreviated transcription (Latin):
uitiȩ: Da michi ueras. Rep̃hendis istas:
ostende qđ laudes. Uis ut contempnã:
hoc: ostende qͦd p̃ferã. Dicat ipse psal¬
mus. Qui enũ dixit. beatũ dixeruił
popłm cui hec st̃: tale nobis dat res¬
ponsum. quasi diceremus illi. id ẽ. ipsi
psalmo. Ecce hoc nobis tulisti. et ni¬
chil nobis dedisti. Ecce ista contemp¬
nunus. Unde uiuemus: unde beati
erimus: Quia locuti st̃. ipsi de se ipsis
recipient. Homines eñ diuicias ba¬
dicat. Illi dicunt diuites beatos: ego
mamimona iniquitatis: et eris beatꝰ
popłs. cuiꝰ ẽ dñs ds̃ ipsius. Aliquan¬
do transimus uiã. et uidsmꝰ ame¬
nissimos et uberes fundos: et dicunꝰ.
Cuiꝰ ille fundus : Asseritur illuis. Et
nos dicimus: beatus homo uanitatẽ
loquimur. Beatuis. cuiꝰ illa et illa domꝰ
Beatus ẽ: cuiꝰ ẽ ille fundus. Beatus ẽ:¬
cuiꝰ ẽ illud pecus. Beatus. cuiꝰ ẽ ille
seruus. Beatus: cuiꝰ ẽ illa familia.

Expanded text:
vitiae, da mihi veras. Reprehendis ista, vitiae, da mihi veras. Reprehendis ista, ostende quod laudas. Vis ut contemnam hoc, ostende quod praeferam. Dicat ipse Psalmus. Qui enim dixit, Beatum dixerunt populum cui haec sunt; tale nobis dat responsum, quasi diceremus illi, id est, ipsi Psalmo, Ecce hoc nobis tulisti, et nihil nobis dedisti: ecce ista, ecce ista contemnimus, unde vivimus? unde beati erimus? Quia qui locuti sunt, ipsi de se ipsis recipient. Homines enim divitias hadicit, Illi dicunt divites beatos: ego mammona iniquitatis, et eris beatus populus, cujus est Dominus Deus ipsius. Aliquando transimus viam, et videmus amoenissimos et uberes fundos, et dicimus: Cujus est ille fundus? Asseritur illius: et nos dicimus, Beatus homo: vanitatem loquimur. Beatus cujus est illa domus, beatus cujus est ille fundus, beatus cujus est illud pecus, beatus cujus est ille servus, beatus cujus est illa familia.