comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rã Per hunc enĩ. incentiua uoluptatis & libidius
consumunt᷑: Quod autẽ locustarũ octauo in lo.¬
co fit mentio: puto per hoc genꝰ plage. dissidentis
semper a se & discordantis humani generis incon¬
stantiã confutari Locusta enĩ cum regem ñ ha.¬
beat: sic̃ scͥptura dicit. una acie ordinatum ducit
exercitũ Homines uͦ cũ rationabiles a dõ facti sus.
neq sem& ipsos ordinate regere potuer̃. ñeq dei
regis pacient᷑ modam una ꝑtulere Nona plaga
tenebrȩ st̃: siue ut mentis eoꝵ cecitas arguat᷑.¬
siue ut intelliggant diuinȩ dispensationis &
puidentiȩ obscurissimas esse nationes Rosuit enĩ
deus tenebras latibulũ suũ Quas illi audacter &
temere ꝑscrutari cupientes. & alia ex aliis asse¬
rentes: incrassas & palpabiles erroꝵ tenebras deuo¬
angelus ad huiꝰcemodi ministeriũ mittit᷑ qͥ par¬
datꝰ illis tantũ. qͥ utrosq postes agni sanguuie¬

Expanded text:
ram . Per hunc enim incentiva voluptatis et libidinis ram . Per hunc enim incentiva voluptatis et libidinis consumuntur. Quod autem locustarum octavo in loco fit mentio, puto per hoc genus plagae aut detrahentis, aut semper a se discordantis humani generis inconstantiam designari. Locusta enim cum regem non habeat, sicut Scriptura dicit, una acie ordinatum ducit exercitum : homines vero cum rationabiles a Deo facti sint, neque semetipsos ordinate regere potuerunt, neque Dei regis patienter moderamina pertulerunt. Nona plaga tenebrae sunt: sive ut mentis eo, vel ut intelligant divinae dispensationis et providentiae obscurissimas esse rationes. Posuit enim Deus tenebras latibulum suum : quas illi audacter et temere perscrutantes, et alia ex aliis asserentes, in crassas et palpabiles errorum tenebras devoangelus ad hoc ministerium mittitur, qui parcit illis tantum qui utrosque postes agni sangu
Abbreviated transcription (Latin):
correptionib arguit. ut ex qͣlitate penaru qͣli.¬
tates ꝓprii agnoscat erroris Quod uͦ qͥnto in lo.¬
co animaliũ nece uel pecudu. egiptus u̾b̾.tt᷑. uecor¬
dia in hoc arguit᷑. stulticia quoq mortaliũ: qͥ
tanꝗͣ inrationabilia pecora. cultũ & uocabulũ
dĩ imposuer̾ figuris. ñ solũ homitũi s & pecudũ
licgno & lapidib impressis. ãmonẽ id iouem in
ariete uenerantes. & anubem in cane̾. apin qͦq
mirat᷑: ut in quib cultũ credebant inec̾ dixũr.¬
prurulenta malicia: in uesicis. tumens & inflata
suꝑbia: in feruore. irȩ & furoris insania Hucusq
tonitrui sine dubio. & gͣndo. & ignis discurrens
in gͣndine: Uide temperament᷑u diuinę correp¬
tionis: Non cũ silentio uerłat. s dat uoces. & doc¬
stigatus agnoscere Dat & gͣndine̾: per ꝗͣ tenera
adbuc uastent᷑ nascentia uicioꝵ: Dat & igne̾: sei.¬

Expanded text:
correptionibus arguit, ut ex qualitate poenarum qualicorreptionibus arguit, ut ex qualitate poenarum qualitates proprii agnoscat erroris. Quinto co animalium nece, vel pecudum Aegyptus verberatur. Vecordia in hoc arguitur, stultitiaque mortalium, qui, tanquam irrationabilia pecora, cultum et vocabulum Dei imposuerunt figuris, non solum hominum, sed et pecudum, ligno et lapidibus impressis, Ammonem Jovem in ariete venerantes, et Anubem in cane, Apin quoque miratur; et in quibus cultum credebant inisse dipurulenta malitia, in vesicis tumens et inflata superbia, in fervoribus ira ac furoris insania. Hucusquetonitrua, et grando, et ignis discurrens in grandine. Videte temperamentum divinae correptionis. Non cum silentio verberat; sed dat voces, et docundus castigatus agnoscere: dat et grandinem, per quam tenera adhuc vastentur nascentia vitiorum: dat et ignem, sci
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ plaggã in qua ranę ꝓducunt᷑. indicari figuralit̃
arbitror carmina poetaru: qͥ mnani qͣđa & infla¬
ta modulatione. uelut ranarũ sonis &e cantib
mundo huic deceptionis fabulas intules: Ad
nichil enĩ aliud animal illud uttile ẽ: nisi qđ so¬
nũ uocis imꝓbis & importunis clamorib reddit
Post hoc scyniphes ꝓducunt᷑ Hoc animal pen¬
nis qͥde suspenditur ꝑ aera uolans. s ita subtile
ẽ & minutũ ut oculi uisũ nͥ accute cernentis
effugiat Corpus tam̃ cũ insederit. acerbissimo
terebrat stimulo: ita ut que uolantẽ quis ui.
dere ñ ual&. sentiat stimulante̾ Hoc gͦ anima.¬
terebrat. & tanta calliditate circumuenit: ut
deceptus nec uideat nec intelligat unde decipit᷑
Quarto quoq in loco cynomiam cynicoꝵ sertȩ¬
cõparauer̃i: qui ad reliqͣs deceptiones suȩ ĩꝓbi.¬
tatis. & iã uoluptates & libidinẽ sũmu̾ p̃dicant
mundus. adueniens sermo & lex dĩ huiꝰdemodi eũ

Expanded text:
 plaga in qua inducuntur ranae, indicari figuraliter arbitror carmina poetarum; qui inani quadam et inflata modulatione, velut ranarum sonis et cantibus, mundo huic deceptionis fabulas intulerunt. Ad nihil enim animal illud utile est, nisi quod sonum vocis improbis et importunis clamoribus reddit. Post hoc sciniphes producuntur. Hoc animal pennis quidem suspenditur per aera volitans; sed adeo subtile est et minutum, ut oculi visum, nisi acute cernentis, eludat: corpus tamen cui insederit, acerbissimo terebrat stimulo; ita ut quem volantem videre quis non valet, sentiat stimulantem. Hoc ergo animaterebrat, et tanta calliditate circumvenit, ut deceptus quisque nec videat, nec intelligat unde deceptus sit. Quarto quoque in loco cynomyia, id estcta, qui ad reliquas deceptionis suae improbitates, voluptatem et libidinem summum praedicant mundus, adveniens sermo et Lex Dei hujuscemodi eum
Abbreviated transcription (Latin):
& que sur sum sunt querere. hc̃ odit pharao
que ad materiã ꝑtinent corporalem: hec ñ solũ
uiyere. s & augeri & excoli cupit: Uult enim
ut om̃s carnalia sapiant: temporalia desid̾ent. qͣ
suꝑ terrã st̃ q̃rant: Nemo ex altet ad celũ oculos¬
suos. nemo requirat unde huc uenerit: nemo pa¬
triam paradysũ recordet᷑ Cũ gͦ uideris hoĩes
in uoluptatib & deliciis uit̾a ducere. luxu flu¬
masculos necat. & uiyificat feminas Si uͦ rarũ¬

Expanded text:
et quae sursum sunt quaerere, odit Pharao quae ad materiam pertinent corporalem, hae non solum vivere, sed augeri et excoli: vult enim ut omnes carnalia sapiant, temporalia et quae sunt super terram quaerant; nemo levet ad coelum oculos; nemo requirat unde huc venerit; nemo patriam paradisum recordetur. Cum ergo videris homines in voluptatibus vitam ducere, luxu flumasculos necat, et vivificat feminas. Si vero u
Abbreviated transcription (Latin):
nominũ: Cũ gͦ derelinquens egiptũ. discusieris¬
aste tineas totius corruptelȩ. & uicioꝵ incita¬
menta reieceris: habctabin tabnacłis. Habitamꝰ st¬
impedimtis indicat esse eũ qui festuat oce dib
mouenda st castra &̾e de sochot: & festinandũ e¬

Expanded text:
nacula. Cum ergo, relinquens Aegyptum, discusseris tineas totius corruptelae, et vitiorum incitamenta rejeceris, habitabis in tabernaculis, quibus sm indicat esse eum qui festinat ad movenda sunt etiam castra de Socot
Abbreviated transcription (Latin):
to Et nunc moyses quẽ habemus nobiscũ. haremᷤ
eñ moysen & ꝓpħas. id ẽ lex dĩ uult te educere
de egipto. si audias eam: uult te longe facere a
pharaone: Eruere te cupit de opere luti. & palea¬
rũ. si tam̃ audias legẽ dĩ. & sp̃alit̃ intelligas.
Non uult te in carnis & tenebrar̾u actib ꝑma.¬
nere. sed exire ad heremu. uenire ad locũ ꝓtur.¬

Expanded text:
oque Moses, quem habemus nobiscum habemus enim Mosen et prophetas, id est, lex Dei vult te educere de Aegypto, si audias eam; vult te longe facere a Pharaone, eruere de opere luti et palearum: si tamen audias, et spiritualiter intelligas; non vult te in carnis et tenebrarum actibus permanere, sed exire ad eremum, ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
uel dubii. ille aduersum nos ualidior & constã¬
moyses dedit figuram Cũ enĩ ipse eleuars ma
r&. & bracbia infirma deponer&: inualescebat
amalecb lta gͦ etiã nos in uirtute crucis xp̃i
extollamꝰ bcͣhia. & leuemꝰ in oratione sc̃as manꝰ.
uobis Agamus gͦ om̃i fide ut ñ solũ fugiat
a nobis. s conterat᷑ sathanas sub pedib nr̃is sic̃¬
& pharaio demersus ẽ in mare.& in ꝓfundũ abys¬
si extinctus: Nos autẽ si recedamus de egẏpto
uicioꝵ. fluctus scłi tanꝗͣ it solidũ euademus.

Expanded text:
et diabolus ille adversus nos validior et constanMoyses dedit figuram. Cum enim ipse elevaret maret et brachia infirma deponeret, invalescebat Amalech. Ita ergo etiam nos in virtute crucis Christi extollamus brachia et elevemus in oratione sanctas manus vobis». Agamus ergo omni fide et non solum fugiet a nobis, sed et conteretur Sathanas sub pedibus nostris sicut Pharao dimersus est in mare et in profundo abissi extinctus est. Nos autem, si recedamus de Ægypto vitiorum fluctus seculi tamquam iter solidum evademus,
Abbreviated transcription (Latin):
Hurq enit triduũ ad qđ festinabat moyses. &
contradicebat pharao lue autẽ dicebat: ñ eatis
longꝰ. Non ꝑmittebat pharao ad locu signoꝵ
ꝑuenire filios isrł: Nlon ꝑmittebat eos in tantũ
ꝑ ficisei: ut possint t̾cu diei mysteriis perfrui.
audi eniꝰ ꝓpħam qͥdicit Resuseitabit nos dñs pͦ
biduũ: & in die t̾cia resurgemꝰ: & uiuenus in
conspectu eius Frima dies nob̾ passio saluatoris
ẽ. & soda qͣ descendit in infernũ: t̾cia aut̾e re¬
surrectionis ẽ dies: & idõ in die t̾ci.a dñs aute¬
cedebiit eos ꝑ diem in colũpna nubis: ꝑ noctem
autẽ in colũpna ignis. Qđ si scđm ea q̃ superiꝰ
diximꝰ in his uerbis recte nos apłs docet baptis¬
mi mẏsteria contineri: necessariũ ẽ. it qͥ baptiran¬
tur in xp̃o. in morte ipsius baptirent᷑. & ipsi conse¬
peliantur. & cũ ipso die t̃cia resurgant a mortu¬
is: quos & scđm hoc quod dicit apłs. simul secu
suscitauit. simulq fecit sedere in celestib Cũ gͦ

Expanded text:
 erat triduum, ad quod festinabat Moyses: et contradicebat Pharao. Illi enim dicebat. Non eatis longius. Non permittebat Pharao ad locum signorum pervenire filios Israel; non permittebat eos interim proficisci, ut possint tertii diei mysteriis perfrui. Audi enim propheta quid dicit: Resuscitabit Deus nos post biduum, et in die tertia resurgemus, et vivemus in conspectu ejus . Prima dies nobis passio Salvatoris est; secunda qua descendit in infernum; tertia autem resurrectionis est dies. Et ideo in die tertia Deus antecedebat eos per fidem in columna nubis, per noctem autem in columna ignis. Quod si secundum ea quae superius diximus, in his verbis recte nos Apostolus docet baptismi mysteria contineri, necessarium est ut qui baptizantur in Christo, in morte ipsius baptizentur, et ipsi consepeliantur, et cum ipso die tertia resurgant a mortuis. Quos et secundum hoc quod dicit Apostolus, simul secum suscitavit, simulque fecit sedere in coelestibus. Cum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Si uͦdicat. uolo ire uiam triũ dierũ. & seruire
dño: peruerti popłm dicit. per moysen & aaron:
yses & aaron id ẽ ꝓpħicus & sacerdotalis sermo ani.¬
mã sollicit&s ad seruitium dei. inuit& eam exire
de scło. r enunciare om̃ib que possid&. operã dare¬
diuinȩ legi. & sequi uerba dei: continuo audias
Widete quomͦ seducunt᷑ homines: & ꝑuertunt᷑
adolescentes ne laborent. ne militent. ne agant
aliquid quod eis ꝓsit: Relictis reb necessariis¬
& ittilib ineptias sectantur & ociũ. Quid ẽ ser-¬
uire dõ: Laborare nolunt: & inertes otii occa¬
siones reqͥrunt Hec erant tc̃ uerba pharao.¬

Expanded text:
Si vero dicat, Volo ire dierum trium viam, et servire Domino, perverti populum dicit per Mosen et Aaron. ses et Aaron, id est propheticus et sacerdotalis sermo animam sollicitet ad servitutem Dei, exire de saeculo, renuntiare omnibus quae possides Videte quomodo seducuntur homines, et pervertuntur adolescentes, ne laborent, ne militent, ne agant aliquid quod prosit, relictis rebus necessariis ineptias sectantur et otium. Quid est servire Deo? Laborare nolunt et otii occasiones quaerunt: haec erant tunc verba Pharao
Abbreviated transcription (Latin):
tridui de egipto ꝓficiscim᷑. si tta nos ab om̃i
inquinamento an̾imȩ corporis ac spc̃ conserue¬
dui iter ꝓficiscimur de egipto: si rationabilem.
naturalem. mor alẽ sapientiã de reb mundialib
auferentes. ad instituta diuina conuertuur.
Tridui iter de egipto ꝓficiscim᷑: si purificantes in
homines possunt Efficiam᷑ mundi corde: ut possi¬

Expanded text:
tridui de Aegypto proficiscimur, si ita nos ab omni inquinamento animae, et corporis, ac spiritus conservedui iter proficiscimur de Aegypto, si rationabilem, moralem, naturalem sapientiam, de rebus mundialibus auferentes, ad instituta divina convertimus. Tridui iter de Aegypto proficiscimur, si purificantes in homines peccare possunt, efficiamur mundi corde, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in gła Et tu gͦ nisi aĩcenderis ad montẽ dĩ. &
ibi occur reris moysi: id ẽ nisi excelsũ legisas.¬
cendis sensum: nisi sp̃alis intelligentiȩ cacumen
tiarrationib nectas: non occur risti moysi in
montẽ dĩ. nec os tuũ aperuit ds: neq instrux̃¬
te que te oporteat loqui Nisi gͦ aaron occur.¬

Expanded text:
in gloria. Tu quoque, nisi ascenderis montem Dei, et ibi occurreris Mosi, id est nisi excelsum legis ascensum ascenderis, nisi spiritalis intelligentiae cacumen terae steteris, non occurristi Mosi in montem Dei; non os tuum aperuit Deus, neque instruxit quae te oporteat loqui; nisi Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
onec ess& moyses in egipto & erudiret᷑ om̃i
sapientia egiptioꝵ. non erat gͣcili uoce.
nec tardus lingͣ: nec ꝓfitebat᷑ se esse ine¬
loquentẽ Erat enĩ quantũ ad egiptios¬
& sonorȩ uocis: & eloquentiȩ incõpanibilis Ubi
tardamq & impeditã esse suam intelligit lin

Expanded text:
 esset Moses in Aegypto, et erudiretur omni sapientia Aegyptiorum, non erat gracili voce, nec tardus lingua, nec profitebatur se ineloquentem. Erat enim, quantum ad Aegyptios, sonorae vocis et eloquentiae incomparabilis. Ubi tard
Abbreviated transcription (Latin):
obstetrices dm̃: & non fecerunt sicut p̾cepit eis
rex egipti. Istas oustetrices dixerunt ante nos qͥdã
rectionabilis erulitionis formã tenere Obstetri¬
ces enĩ medicȩ quȩdam sunt: & tam masculos nas.¬
centes qm̃ feminas fouent. Fruditio gͦ ista cõmunis.
ationabilis scientiȩ ad omnẽ ꝓpemodũ ꝑuenit
sensum. om̃s instruit. om̃s fou&e Si quis in ea ui.¬
rilis animi fuerit. & uoluerit cȩlestia querere.¬

Expanded text:
obstetrices Deum, et non sicut praecepit eis, fecerunt. Obstetrices docuerunt ante nos quamdam rationabilis eruditionis formam tenere. Obstetrices enim medicae sunt, et tam masculos nascentes quam feminas fovent. Eruditio ergo communis est rationabilis scientia, et ad omnem pene pervenit sensum, omnes instruit et fovet. Si quis in ea virilis animi fuerit, qui velit coelestia quaerere,
Abbreviated transcription (Latin):
cere populum tuũ & dom̃ũ patris tui: qr con¬
cupiyit rex speciem tuam: hec gͦ est. quȩ exi¬
uit de domo patris: & uenit ad aquas. ut la¬
uaretur ã peccatis quȩ contͣxerat in domo
ri. nutritur apud suos: ibi agit infantiã Cum¬
& adoptat᷑ in filiũ: Moyses qr lex appellat᷑:¬

Expanded text:
cere populum tuum, et domum patris tui, quia concupivit rex speciem tuam . Haec est ergo quae exivit de domo patris, et venit ad aquas, ut lavaretur a peccatis quae contraxerat in domo ri. Nutritur apud suos, ibi agit infantiam, adoptatur in filium. Moses le
Abbreviated transcription (Latin):
dẽs enĩ eos qui ex gentib st̃. tta conuersos ad
ga: quod ei paruulã nutrisse uisa ẽ legem¬
S & nos &iam si pharaonẽ habuimus patrem¬
&iã si nos in oꝑib malis genuit pͥnceps huius¬
nos legem dĩ. nec nobis sordeat litterȩ eius¬
uile tegum̃ & obscurum: Quȩ parua eius st̃
ta regalia collocemus Grandem & ualidum
habeamus moysen: nichil de eo paruũ. nichil
humile sentiamus. sed magnificum totũ. totũ
eg̃giũ. totũ elegans: Totum enĩ magnũ ÷ qͥcqͥd spõ

Expanded text:
gentibus sunt, ita conversos ad ga, quod Judaeis parvulam nutrisse visa est legems quoque, si Pharaonem habuimus patrem, si nos in operibus malis genuit, cus legem Dei: non nobis sordeant litterae velut tegmen obscurum; quae parva ejus sunt ta regalia collecemus. Grandem et validum habemus Mosen: nihil de eo parvum, nihil vile sentiamus, sed totum magnificum, totum egregium, totum elegans: totum enim magnum est, quod spir
Abbreviated transcription (Latin):
tates nutriunt Et nc̃ gͥ insidiant᷑ egiptii si forte
hebreis nasctur aliquis masculus. ut statĩ ꝑseqͣn.¬
tur & utterficiant: nisi caueant. nisi obseruent. &
quod de tribu leui quidã genuit masculũ. &
uidit infantẽ ẽe elegante: occultauit eũ mensib¬

Expanded text:
am meam. Et nunc insidiantur Aegyptii, si forte Hebraeis nascatur aliquis masculus, ut statim intim interficiant, nisi caveant, observent et quod de tribu Levi aliquis genuit masculum, et vidit infantem esse elegantem et occultavit eum
Abbreviated transcription (Latin):
triũ dierũ quȩ nobis incedenda ẽ. ut exeuntes
de egipto peruenire possimus ad locũ in qͦ ĩmo¬
Ego sũ uia & ueritas & uita Hȩc uia triduo
ds̃ illũ suscitauit a mortuis t̾cia die: saluus erit:
Hȩc gͦ tridui ẽ uia. per qͣm ꝑuenit᷑ in loc̾u in

Expanded text:
trium dierum, quae nobis incedenda est, ut exeuntes de Aegypto pervenire possimus ad locum in quo immoEgo sum via, veritas, et vita . 2. Quae via triduo uod Deus suscitavit eum a mortuis tertia die, salvus erit. Haec est ergo tridui via, per qu
Abbreviated transcription (Latin):
docent. non faciunt p̾ceptũ regis egipti. sed uiuifi¬
cant masculos suos: nec tam̃ dr̃ qr paruerint p̾cep¬
uirificant feminas Neq enĩ uicia docentur in
tur. hoc enĩ uult pharao. cũ uiuificari feminas iub&s.
sed sola uirtus excolit᷑. & ipsa sola nutrit᷑ Uerũ
non facis p̃ceptũ regis egipti Ille enĩ tͥ p̃cipit

Expanded text:
docent, non faciunt praeceptum regis Aegypti, sed vivificant masculos, nec tamen dicitur quia paruerunvivificant feminas. Neque enim vitia aut luxuria in tur, quod vult Pharao cum vivificari feminas jubet, sed sola virtus excolitur et nutritur. Verum non facias praeceptum regis Aegypti: ille enim praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
que apponunt᷑ tibi Uide stati ut natus ĩmo
ut renatus fueris: quid tibi ĩmin& Hoc illud est¬
quod in eugłio legis: qr ihꝰc statĩ ut ascendit de bap¬
tismo. ductus ẽ ab sp̃u in desertũ. ut temptaret᷑ a
diabolo: Hoc ẽ gͦ quod & in hoc loco pharao p̃cepit

Expanded text:
 projiciant: vide statim ut natus, imo et renatus fueris, quid tibi imminet. Hoc est illud quod in Evangelio legis, quia Jesus, ut ascendit de baptismo, ductus est a spiritu, ut tentaretur a diabolo. Hoc ergo est quod Pharao praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
istȩ duȩ. utriusq testamenti figurã seruare: & sef.¬
fora quȩ passer interp̃tat᷑. legi quȩ est sp̃alis posse
conferri: phua uͦ quȩ rubens uel uerecunda ẽ. in¬
dicare eugłia quȩ xp̃i sanguine rubent: & ꝑ uniu̾
sũ mundum passionis eius ritilant cruore: Ab
ns gͦ animȩ quȩ nascunt᷑ in ęccła uelut obstetri.¬
in eas eruclitionis medicina confertur: Temptat
tam̃ per hes pharao necare ȩccłȩ masculos: cum
sensus & ꝑuersa dogmata suggerit: sed stat ĩmobile
fundamentũ dei: Timent enĩ obstetrices dm̃: idẽ ti¬

Expanded text:
ntur utriusque Testamenti figuram servare, et Sephora, quae passer interpretatur, legi, quae spiritualis est, convenire: Phua vero, quae rubens vel verecunda, indicare Evarsum mundum passionis cruore rutilant. Ab his ergo animae quae nascuntur in Ecclesia, velut obstetria eruditionis medicamina conferuntur. Tentat tamen Pharao per has necare masculos, cum ses et prava dogmata suggerit. Sed stat immobile fundamentum Dei. Timent enim obstetrices Deum, id est, ti
Abbreviated transcription (Latin):
requirere uolo. quis ẽ rex in egipto quis scit iosepl¬
& quis est qui nescit. Dum erum regnar& ille qui
sciebat ioseph. non referuntur afflicti esse filii isrł.
neq in luto & latere consumpti: neq masculi eoꝵ
necati. & feminȩ uiyificate. S cũ surrex̃ iste¬

Expanded text:
requirere volo quis est rex in Aegypto qui scit Joseph, et qui nescit. Dum enim ille regnaret qui sciebat Joseph, non dicuntur afflicti filii Israel, neque in luto et latere consumpti; neque masculi eorum necati, et feminae vivificatae; sed cum coepit
Abbreviated transcription (Latin):
mã tuã sermo dĩ ꝑlatus ẽ: necessario certamen
int᷑ te uirtutib aduersũ uicia suscitat᷑ Prius
uͦ qũa uenira& sermo qui arguer& uicia: intͣ te
in pace durabant: S ubi sermo di facere cepit
uniuscuiusq discrim̃: tc̃ perturbatio magna
consurgit. & sine fecdere nasect᷑ bellũ Cũ iniu
cũ sobrietate luxuria. cũ ueritate m̃daciũͦ
Et ido non magnopere ꝑturbem᷑: si uidetur
odor nr̃ exxecrabilii ess̃e pharaoni: Ex ecrationi

Expanded text:
mam tuam sermo Dei perlatus est, necessario certamen intra te virtutibus contra vitia suscitatur. Prius vero quam veniret sermo qui argueret, vitia intra te in pace durabant, sed ubi sermo Domini facere ceperit uniuscuiusque discrimen, tunc perturbatio magna consurgit, et sine federe nascitur bellum. Iniucum sobrietate æbrietas, cum veritate mendacium? Et ideo non magnopere perturbemur, si videtur odor noster execrabilis esse Pharaoni. Execracioni
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ alligauit ad uttem pullũ suum: qͥdix̃ Ego sum
uitis uera: Ad hanc gͦ uite̾ populum fuũ alligat.
& asinȩ suȩ pulłu Pullus suus. ex gentib popłs.
cui utiq nunꝗͣ adhuc legis orius fuert imposi¬
t̃i & supra quem nemo nͥ ipse pͥmus insederat.
Pullus uero asinȩ suȩ. I qui pͥoris populi qui
nunc in figura asinę nominat᷑. electi st̃ ad sa.¬
lutẽ: de quib ꝓpħa dicit Si fuerint filii irł
sic̃ harena maris. reliquiȩ salue fient Abiecta
gͦ asina quȩ onus legis in infidelitate portare ma¬
luit. pullus ex ipsa natus eligit᷑. id est nouellus ex
ueteri per fidem populus ascisctt᷑. ac popło ex gen¬
tib sociatur Uitis qͦ ap̃e ex ea parte dr̃ qͣ natu-¬
ram suscepit humanã. Ad qũa ds uerbũ pul¬
lũ suũ alligat. ĩd ẽ populũ suum comungit. &¬
sociat ei conuersationi qũa ipse exͤigit in car.¬
ne: ut unitatione ipsius. pullus qui ad ipsam
alligatus est. efficiatur cum illo filius dei. & co¬

Expanded text:
ullum suum, qui dixit: Ego sum vitis vera . Ad hanc ergo vitem, et pullum suum alligat, et asinae suae pullum . Pullus suus est ex gentibus populus, cui utique nunquam adhuc Legis onus fuerat impositum, et supra quem, nisi ipse primus, nemo insederat . Pullus vero asinae suae est, qui ex priore populo, qui nunc in figura asinae nominatur, electi erant ad salutem, de quibus Propheta dicit: Si fuerint filii Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fient . Abjecta ergo asina, quae onus Legis in infidelitate portare maluit, pullus ex ipsa natus eligitur, id est, novellus ex veteri per fidem populus adsciscitur, ac populo ex Gentibus sociatur. Vitis ergo Christus ex ea parte dicitur, qua naturam suscepit humanam, ad quam Dei verbum pullum suum alligat, id est, populum suum conjungit et sociat ei conversationi, quam ipse exegit in carne: ut imitatione ipsius, pullus qui ad ipsum alligatus est, efficiatur cum illo et filius Dei, et co
Abbreviated transcription (Latin):
re: ueruetiã mores gestaq informare discentiũ
sic enim & sapientia ꝑ salomonẽ dicit. describe
tibi hec duplicit̃ & triplicit in corde tuo. & ar-¬
cha quę construebat᷑ a noe. bicamerata. & trica¬
merata fieri iubetur: conem᷑ & nos postea qͣm du¬
pliciter ifta ꝓ ut potuimus sentire descripsimus.
id ẽ scd̾m hẏstoriam & scd̾m mysticũ intellectũ
nc̃ in qnͣtũ reciꝑe locus potest. & iã moralẽ in
eo discutere sermonẽ. ut scͥpturaru studiosi non
solũ quid in aliis uel ab aliis gestũ sit: s etiã
ipsi intͣ se quid gerere debeant doceant᷑ ludas
confessio interp̾tat᷑. Qui gͦ uł peccata sua confes.¬
sus penitentiam gerit: uel xp̃m in ꝑsecutione co.¬

Expanded text:
re, verum etiam mores, 15 gestaque informare discentium re, verum etiam mores, 15 gestaque informare discentium sic enim et Sapientia per Salomonem dicit, Describe tibi haec dupliciter et tripliciter in corde tuo : et arca quae construebatur a Noe, bicamerata et tricamerata fieri jubetur, conemur et nos, posteaquam dupliciter ista, pro ut potuimus sentire, descripsimus, id est, secundum Historiam et secundum Mysticum intellectum, nunc in quantum recipere locus potest, jam Moralem, in eo discutere sermonem, ut Scripturarum studiosi, non solum quid in aliis, vel ab aliis gestum sit, sed etiam ipsi intra se, quid gerere debeant, doceantur. Judas, confessio interpretatur: qui ergo, vel peccata sua confessus poenitentiam egerit, vel Chri
Abbreviated transcription (Latin):
solidus qra ꝓ possibilitate sumendi exercita¬
tos habent᷑ sensus. ad discretionẽ boni & mali
De inꝑfectis aut̾e corinthiis dicit. Lac uobis
potũ dedi ñ escã: ñdũ eñi poteratis: suꝑ eos qui
lacte alunt᷑. Dentes eiꝰ st̃ candidi: id est hi qͥ
ꝑfectũ cybum caꝑe possunt. & comedere suꝑ il¬
los: qui tanqͣm paruuili adhuc lacte indigent:
Deniq & in lege ea animalia q̃ ruminant. &
sumptũ cybumꝰ addentes denuo reuocant q̃d
subtilit̾ minutatũ sustentationi corporis tluis:
munda e̾e̾ animalia designant᷑ aptissime Sane
etiã candidos dentes eiꝰ dicit Om̃s enĩ qui ꝑfe.¬
cti sunt. & qui scͥpturarũ cybos dignis & com¬
petentib int̾p̃tationib ex planantes. subtilem
ri subministrant. candidi debent eeͥ & puri. atq
ab om̃i malo liberi: ne forte dicat᷑ eiᷤᷤ: Qui alios
doces: teipsũ non doces: Uerũ qm dixina scͥp¬
tura non solũ sacͣmentoꝵ deb& scientiã contine¬

Expanded text:
sibilitate sumendi exercitatos habent sensus ad boni discretionem et mali . De imperfectis autem Corinthiis dicit, Lac vobis potum dedi, non escam: nondum enim poteratis . Haec super eos qui lacte aluntur: Dentes eorum sunt candidi, id est, hi qui perfectum cibum capere non possunt, et comedere super illos, qui tanquam parvuli adhuc lacte indigent. Denique et in lege ea animalia quae ruminant , et sumptum cibum ad dentes denuo revocant, quod subtiliter minutatum, sustentationi corporis tradunt, munda esse animalia designantur. Aptissime sane etiam candidos dentes ejus dicit. Omnes enim qui perfecti sunt, et Scripturarum cibos dignis et competentibus interpretationibus explanantes, subtilem ri subministrant, candidi debent esse et puri, atque ab omni macula liberi, ne forte dicatur eis: Qui alios doces, te ipsum non doces . 6. Verum quoniam Scnon solum sacramentorum debet scientiam contine
Abbreviated transcription (Latin):
Non nobis hec ad hẏstoriam scripta sunt: neq
putandũ est. libros dixinos. egiptiorũ gesta narra
baptismi consecutus es. & adnumeratus es utt̾ filios
in te rex alius qui nescit ioseph. rex egipti: & ipse
ri & litũ Ipse est. qui te suꝑpositis magistris et
discurrere per sđm: maris ac terre elementa pro
cupiditate turbare. Ipse est hic egipti rex. qui
te forũ pulsare litib facit. & ꝓ exiguo terrȩ ces¬
pite. ꝓpinquos iurgiis fatigare: ut non illud di.
cam. castitati insidiari. decipere innocentiã. do
osa cõmittere. Cũ gͦ tales esse uideris actus tu¬
os scito te regi egiptio militare: quod ẽ mundi¬

Expanded text:
Non nobis haec ad historiam tantum scripta sunt, nec putandum est divinos Libros Aegyptiorum gesta narrarBaptismi jam consecutus es, et annumeratus es inter filiosurrexit in te rex alius qui nescit Joseph. Rex utique Aegypti ipse ri et lutum: ipse te superpositis magistris et discurrere per saeculum, maris ac terrae elementis pro cupiditate turbari: ipse est rex Aegypti, qui te forum pulsare litibus facit, et pro exiguo terrae cespite propinquos jurgiis fatigare: ipse est qui te persuadet luxuria castitati insidiari, decipere innocentiam, in osa committere. Si ergo tales videris esse actus tuos, scito te regi Aegypti militare; id est, n
Abbreviated transcription (Latin):
uos genui Isti tales sunt qui generant animaᷤᷤ¬
& pariunt eas: sic̃ & alibi dicit filioli mei qͦs
iterum parturio. donec formetur xp̃c in uobis
Alii enĩ huiusmodi generationis curã. aut nolt̾¬
se adam quid dicit: Hoc nunc os de ossibus

Expanded text:
vos genui. Tales sunt qui generant animas sicut alibi dicit: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis. Alii enim hujusmodi generationis curam aut nolue Adam
Abbreviated transcription (Latin):
s uinũ quod letificat cor hominis: ꝙ ᷤ quod in¬
fundit᷑ uulnerib illius qui incidit in latrones:
quo scilic& audientiũ uulnera peccatoꝵ. ñ solũ
olei lenitate mitigent᷑. ueru&̾ uini. austeritate
purgent᷑ Et qͥs est inqͥt apłs qͥ me letificat.: nͥ
qui contristatur ex me: Candidi dentes eiꝰ
locis repetere absurdũ uidet᷑ Dentes gͦ eius
suꝑ lac candidi erunt. hi qui fortẽ & solidũ
uerbi dei cybũ mandere & cõminuere. ad ũ¬
mã subtilitatẽ dentib possunt: de quib dicit

Expanded text:
sed vinum quod laetificat cor hominis, et quod insed vinum quod laetificat cor hominis, et quod infunditur vulneribus illius qui incidit in latrones. Quo scilicet audientium vulnera peccatorum non solum olei lenitate mitigentur, verum etiam vini austeritate purgentur. Et quis est, inquit Apostolus, qui me laetificat, nisi qui contristatur ex me. Candidi dentes ejuslocis repetere absurdum videtur. Dentes ergo ejus super lac candidi erunt hi qui fortem et solidum verbi Dei cibum mandere et comminuere ad summam subtilitatem dentibus possunt, de
Abbreviated transcription (Latin):
quo̾q fidelium: & diuersa singularit᷑ m̃bra no¬
minari: ꝓ eo quod unꝰqͥsq om̃i eccłȩ corpori de¬
pendit officium Frunt enĩ pedes xp̃i. qui cur¬
runt ad faciendam pacẽ: qui ꝑgunt ad subue.¬
niendũ his qui in necessitate sunt positi ł runt
manus acp̃i quȩ ad miscđiam extendunt᷑. quȩ
auxiliũ indigentib ferunt: quȩ in ualidis ad
adminiculũ porrigunt᷑. Sic erunt oculi xp̃i qui
scientiȩ lumen uniuerso corpori prestant : sic̃
in eugłio scͥptũ est lucerna corporis tui ẽ ocu¬
lus tuus Gratifici gͦ sunt oculi isti Sermo enĩ
scientiȩ sale conditus est: ut d& grãm audien¬
tib Non gͦ ꝓ hoc solo gratificus dr̃. qr scientie
sermonẽ ministrat. quod hab& in se. grãm facit.
his enĩ inqͥt auditis. sapiens sapientior erit Grati¬
fici gͦ st̃ oculi eius a uino: qr nichil ẽ aqͣtum in
u̾bo sapientiȩ. tuchil fluidũ. nichil frigidum:

Expanded text:
quosque fidelium, et diversa singulariter membra noquosque fidelium, et diversa singulariter membra nominari, pro eo quod unusquisque omni Ecclesiae corpori dependit officium. Erunt enim pedes Christi, qui currunt ad faciendam pacem, qui pergunt ad subveniendum his qui in necessitate sunt positi. Erunt manus Christi, quae ad misericordiam extenduntur, quae auxilium indigentibus ferunt, quae invalidis ad adminiculum porriguntur. Sic erunt oculi Christi qui scientiae lumen corpori universo praestant, sicut in Evangelio scriptum est, Lucerna corporis tui est oculus tuus . Gratifici ergo sunt oculi isti: Sermo enim sapientiae sale conditus est, ut det gratiam audientibus. Non ergo pro hoc solum gratificus dicitur, quia scientiae sermonem ministrat, sed quod habet in se gratiam, facit. His enim auditis, inquit, sapiens sapientior erit . Gratifici ergo sunt oculi ejus a vino, quia nihil est aquaticum in verbo sapientiae, 14 nihil fluidum, nihil frigidum:
Abbreviated transcription (Latin):
rit anima. tanto purior fit & lauat᷑ cotidie
ad scientie ꝓfectum: & iungens se dõ. non solũ
amictus eius ueru̾aiã unus iam cũ ipso sꝑ̃c fud̾:
Hiuie contrarius ert amictus ille popłi ifrł. in quo
ut geritis impudiciciam desugnare. non ta̾ ami¬
tuꝰ id qm p̾einctoriũ nominauit. qdđ iheremias
eur cũdare lumbis siuis & auferre rur sus. atq
in eufraten iubet᷑ abscondere Gitifici oculi eiꝰ¬
mͦ hẏstorialẽ intellectũ. erga fine̾ p̃cipue ãpu.¬
tat & a. bscidit: Si enĩ adhuc contentiosius
agentes dicere uel imus quia gͣtifici ft̃ oculi iu¬
dȩ eox uino ꝓ habundantia ut supͣ diximꝰ uinii.¬
& habundantia poculoꝵ. quid de candidis
dentib respondebimꝰ. & qualitate̾ lactis platis:
exclusi. ad spalis ex positionis ordise redeamꝰ:
Gratifici inquit oculi eius a uino Suꝑiꝰ ost̾ndi¬
mus apłica auctoritate menbra xp̃i dici dignoᷤ

Expanded text:
rit anima, tanto purior fit, et lavatur quotidie rit anima, tanto purior fit, et lavatur quotidie ad scientiae profectum: et jungens se Domino, non solum amictus ejus, verum etiam unus jam cum 13 ipso spiritus fiet. Huic contrarius erat amictus ille populi Israel, in quo, ut gentis impudicitiam designaret, non tam amictum, quam praecinctorium id nominavit, quod Jeremias circumdare lumbis suis, et auferre rursus, atque in Euphratem jubetur abscondere . 5. Gratifici, iomodo Historialem intellectum, erga finem praecipue, amputat et abscindit? Si enim adhuc contentiosius agentes dicere velimus, quia gratifici sunt oculi Judae ex vino prae abundantia vini, ut supra diximus, et abundantia poculorum, quid de candidis dentibus respondebimus, et qualitate lactis, prolatis? exclusi, ad Spiritualis expositionis ordinem redeamus. Gratifici, inquit, oculi ejus a vino. Superius ostendimus Apostolica auctoritate, membra Christi dici dignos
Abbreviated transcription (Latin):
significare. Sed nobiliorem sensum mystica ꝓdu¬
cit expositio: Nam stola xp̃i quę lauatur in
uino merito eius intelligitur ȩccła: qũa ipse sibi
mundauit sanguine suo. non habente macułã
aut rugã. Non enĩ inqͥt apłs argento uel auro
redempti estis: sed p̃cioso sanguine unigeniti a
dõ : In huius enim sanguinis uua. id ẽ lauachro
regenerationis a xp̃o lauat᷑ eccła Consepelimur
enim ei ꝑ baptismũ in mort̾ẽ: & in sanguine
ipsius. id est in morte ipsius bapticam᷑: In sangui¬
ne aute quomͦ amictũ suũ lauit. uideridũ est:
Amictus ꝓpitiquior quedã uel secretior corpo.¬
ris uestis uidetur esse quã stola: hi gͦ qui prius
ꝑ lauachrũ loti. stola eius fuerant effecti: postea¬
qͣm aa sacrament᷑u sanguinis uuȩ ꝑuenerunt. uł
interioris mysterii secretiorisq participes. amictꝰ
guine anima: cum sacramenti huius ceperit ca¬
ꝑpe rationẽ Agnata nãq & uttellecta uirtute
sunguinis uerbi dei: qͣnto capacior effecta fue-¬

Expanded text:
significare; sed nobiliorem sensum Mystica producit expositio. Nam stola Christi, quae lavatur in vino merito ejus intelligitur Ecclesia, quam ipse sibi mundavit sanguine suo, non habentem maculam et rugam . Non enim, inquit Apostolus, argento vel auro redempti estis, sed pretioso sanguine Unigeniti a Deo . In hujus ergo sanguinis vino, id est, lavacro regenerationis, a Christo lavatur Ecclesia. Consepelimur enim illi per Baptismum in morte et sanguine ipsius, id est, in morte ipsius baptizamur. In sanguine autem uvae, quomodo amictum suum lavet, videndum est. Amictus, propinquior quaedam, vel secretior corpori vestis videtur esse quam stola. Hi ergo qui prius per lavacrum loti, stola ejus fuerant effecti, posteaquam ad sacramentum sanguinis uvae pervenerunt, veluti interioris mysterii, secretiorisque amictus ejus partiguine anima, cum sacramenti hujus coeperit capere rationem. Agnita namque et intellecta virtute sanguinis, virtute verbi Dei, quanto capacior effecta fue
Abbreviated transcription (Latin):
lus leonis Manifeste recubuisse & dormisse d¬
ctũ de passione mortis ost̾nditur S uideamꝰ
quare ut leo: & ut catulus leonis doriit: De
catuli quidem sõno ia suꝑius dictũ est : quod
ualde conuenient᷑ aptatur in xp̾o qui tribus
dieb & trib noctib in corde terre sepuitus.
somnu mortis impleuit. Ut leo autẽ hoc mͤ
deberi intelligi arbitror: Mors ap̃i. opp̾ssio
& triumphus demonum fuit Omnẽ nanq
p̃dam. quã leo ille contͣrius inuaserat. ꝓstratoto.¬
mine & deiecto. hic leo nt̃ eripuit Deniq redi
cens om̃ia & debellans. && destrux eũ qͥ habebat
mortis imꝑiũ: & uelut catulus leors die t̃¬
cia suscitatur Quis suscitauit eũ: Reste
sermo significat. quia apłs quidem dicit. quia
d̾s̃ illum suscitauit a mortuis. Susoctabit &¬

Expanded text:
lus leonis. Manifeste recubuisse et dormisse, dlus leonis. Manifeste recubuisse et dormisse, dictum de passione mortis ostenditur. Sed videamus quare ut leo, et ut catulus leonis, dormit. De catuli quidem somno jam superius dictum est, quod valde convenienter adaptatur Christo, qui tribus diebus et tribus noctibus in corde terrae sepultus, somnum mortis implevit. Ut leo autem, hoc modo debere intelligi arbitror: Mors Christi oppressio et triumphus daemonum fuit, omnem namque praedam, quam leo ille contrarius invaserat, prostrato homine et dejecto, hic leo noster eripuit: denique rediecens omnia et debellans, et destruxit eum, qui habebat mortis imperium . Et velut catulus leonis, die tertia suscitatur. Quis suscitabit eum? Recte sermo significat, quia Apostolus quidem dicit: Quia Deus illum suscitavit a mortuis. Et,
Abbreviated transcription (Latin):
to. uł ex ramo qđ de ipsa patris fortitudine &e
uirtute signific&: quiq uirtutis confidentia
recub&. & quiescat ut leo. & ut catulus leonis.
nec eũ ausus sit aliquis suscitare. dũ ꝑ mag¬
nitudine uiriũ & potentia belloꝵ suscitareꝰ
eum nullus audeat ad p̃lia: S multo conueni.¬
entius aꝑtabitur huic loco mystica expositio:
catulo leonis hec seribit: quod cum fuerit na
tus. tribus dieb ac trib noctib dormiat. ⁊
deinde patris fremitu uł mugitu tanꝗͣ treme¬
factus cubilis locus suscit& eatulũ dormientẽ
lste gͦ catulus ascendit ex germine Ex germiui¬
enĩ uirginis natus est. non ex semine s ex uir¬
gine. absq concubitu uiri & absq semine natu¬
rali nascitur xp̃c: uelut uirgultu sire ramꝰ.
In quo manifestissime ueritas carnis asiumptę
ex uirgine declaratur in sacrosco germine: e
a contagio humani & carnalis seminis excu¬
satur Recũbens dormisti sic̃ leo: & sic̃ catu¬

Expanded text:
lto vel ex ramo, quod de ipsa patris fortitudine et lto vel ex ramo, quod de ipsa patris fortitudine et virtute significet: quique virtutis confidentia recubet et quiescat, ut leo et ut catulus leonis; nec eum ausus sit aliquis suscitare, dum pro magnitudine virium, et potentia beatorum suscitare eum nullus audeat ad praelia. Sed multo convenientius aptabitur huic loco mystica expositio, catulo leonis haec scribit, Quod cum natus fuerit, tribus diebus ac tribus noctibus dormiat: tum deinde patris fremitu vel mugitu, tanquam tremefactus cubilis locus, suscitet catulum dormientem. Iste ergo catulus ascendit ex germine: ex Virgine enim natus est, non ex semine, sed ex virgine absque concubitu virili, et absque semine naturali Christus. Velut virgultum, sive ramus, 9 in quo manifestissime et veritas carnis adsumtae ex Virgine declaratur in sacrosancto germine, et a contagio carnalis et humani seminis excusatur. Recumbens dormisti ut leo, et sicut catu
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptũ est. & adorent te filii patris tui : Tẽ en̾i
spm̃ adoptionis acceꝑinit: in qͥ clament abba pa.¬
sermo paulo durius referturꝰ ad iuda. nͥ abusi
ue dicamus adoratos esse. quasi reges a fr̃ibus
siuis. id ẽ ceteris contribulib filios iuda Catu¬
Quis suscitabit eum: In his uersiculis non iam
concludimur: sed pene excludimur Na catulus
leonis si ponamus iudam dici posse ꝓuirtute
bellandi. quomͦ exponit᷑ quod de germine euis
dr̃ ascendisse: Germ̃ autẽ hie in gco baacton
dicitur. quod magis uirgultũ uel ramꝰ rectius
inter pretatur: qui de radice repullulare. uł de
ipso robore arboris sol&: Ex quo g uirgulto uł
ex quo ramo iudas ascendisse dr̃. uł quomͦ re
cumbens dormisse ut leo. & ut catulus leonis
ita ut qͥratur quis eũ suscit&. nͥ forte aliquis uim
faciens uelit ita asseuerare. ex germine ꝓcessis.¬
se uidã. id est ut superiꝰ diximus uł ex uirgu¬

Expanded text:
scriptum est: Et adorent te filii patris tui. Tunc enim scriptum est: Et adorent te filii patris tui. Tunc enim spiritum adoptionis acceperunt, in quo clamant, Abba pasermo paulo durius refertur ad Judam, nisi abusive id dicamus, adoratos esse 8 quasi reges, a fratribus, id est, suis caeteris contribulibus, filios Juda. 2. Catuquis suscitabit eum ? In his versiculis, non jam concludimur, sed pene excludimur; nam catulum leonis si exponamus, Judam dici posse pro virtute bellandi, quomodo exponetur, quod de germine filius dicitur ascendisse? Germen autem hic in Graeco βλαστὸν dicitur, quod magis virgultum, vel ramus recte interpretatur, qui de radice repullulare, vel de ipso robore arboris solet. Ex quo ergo virgulto, vel ex quo ramo Judas ascendisse dicetur, vel quomodo recumbens dormisse ut leo, et ut catulus leonis, ita ut quaeratur, quis eum suscitet? Nisi forte aliquis vim faciens, velit ita adseverare: Ex germine processisse Judam, id est, ut superius diximus, ex virgu
Abbreviated transcription (Latin):
te collaudant fr̃s tui M̾anꝰ tuę suꝑ dorsũ ini¬
micoꝵ tuoꝵ Potest hoc uel ad ipsũ uidam.
referri: qui regnũ gentis illiꝰ ministrantes ini¬
micoꝵ terga domuerunt: S & in xp̃o compe¬
tent᷑ accipitur: qͥ ã frĩb suis. id est ab apłis. qͦs
ipse fr̃s in eugłio nominauit. merito collau¬
datur In imici uͦ eius. suꝑ quoꝵ dorsa manus
eius est illi intelligunt᷑. quos pat᷑ ꝑmittit sub
meis: donec ponã inimicos tuos sub pedibꝰ tuis.
Sunt gͦ inimici donec increduli ft̃. & infide¬
les: & idõ cedunt᷑ intergo Qui postea qͣm con¬
uersi fuerint efficiunt᷑ fr̃s: & collaudant eui
qui eos in adoptione patris uocatos. sibi ꝙ&
coheredes fecit & fr̃s Bene autẽ terga inuni.¬
coꝵ cedi dix a xp̃o Omnes enĩ qui aclorabãt
sua.& non faciem Hec gͦ dorsa cedit ũt conu̾¬
si aliqnͣdo terga dent idolis. & faciem erigant
ad dm̃: & faciant hoc quod in consequentib

Expanded text:
te collaudent fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum . Potest hoc vel ad ipsum Judam, i Reges, referri: qui regnum gentis illius ministrantes, inimicorum terga domuerunt. Sed et in Christo competenter accipitur, qui a fratribus suis, id est, ab Apostolis, quos ipse fratres in Evangeliis nominavit , merito collaudatur. Inimici vero ejus, super quorum dorsa manus ejus est, illi intelliguntur, quos Pater promittit se sub nec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Sunt ergo inimici, donec increduli sunt et infideles, et ideo caeduntur in tergo, qui posteaquam conversi fuerint, efficiuntur fratres, et collaudant eum, qui eos in adoptionem Patris vocatos, sibi et cohaeredes fecit et fratres. Bene autem terga mimicorum caedi dixit a Christo: omnes enim qui adorabant sua, et non faciem . Haec ergo dorsa caedit, ut conversi aliquando terga dent idolis, et faciem erigant ad Deum, et faciant hoc quod in consequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
seminũ. cuius natura hec est. ut cũ iactũ
fuerit in terrã. regeneratũ in spicã. uel
quamcũq aliã sui generis speciem. multiplicit̃
diffundat᷑: & tanto cumulatius qͣnto uł ꝑitiꝰ
agͥcola plus seminib laboris imperderit: uel be.¬
neficiũ terrę fec undioris indulserit Sic gͦ effi¬
citur. ut culturȩ diligentia ex iguũ sem̃. uerbi
causa sẏnapis. quod est minimum om̃iũ. effici¬
atur mauis om̃ib holerib. & fiat arbor: ita
ut ueniant uolatilia celi. & habitent in ramis
cius Ita & hic sermo qui nc̃ nob̾ eoe dixinuis uo.¬
luminib recitatus est: si peritu inueniat & dili.¬
gentẽ colonũ. cũ primo attactu uideat᷑ exigiuis
& breuis. ut ceperit excoli & sp̃ali t̃ retͣctari. cres.¬
eit in arborẽ. in ramos. & in uirgulta diffundit᷑.
ita ut possint uenire disputat ores & rethores
huius mundi qui uelut aues celi leuib pennis.
uerboꝵ dũtarat põpa. excelsa sectant᷑ & ardua:

Expanded text:
natura haec est, ut cum iactum fuerit in terram, regeneratum in spicam, vel in quamcunque sui generis speciem, multipliciter diffundatur, et tanto cumulatius, quanto vel peritus agricola plus seminibus laboris ?: i--  penderit, vel beneficium terrae foecundioris indulserit. Sic ergo efficitur, ut culturae diligentia exiguum semen, verbi causa sinapis, quod est minimum omnium, efficiatur maius omnibus oleribus, et fiat arbor, ita ut veniant volatilia caeli, et habitent in ramis eius. Ita et sermo qui nobis ex divinis voluminibus legitur, si peritum inveniat et diligentem colonum, cum primo attactu inveniatur exiguus et brevis, ut coeperit excoli, et spiritualiter retractari, crescit in arborem, in ramos et in virgulta diffunditur, ita ut possint venire disputatores et rhetores huius mundi, qui velur aves caeli levibus pennis verborum duntaxat pompa excelsa sectentur, et ardua:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit᷑. quod palmes arbori conectitur. & con¬
firmatura lapsu: quo adminiculo fr etus uen¬
tos ac turbines contempnit ac respuit Fict᷑oꝵ
bonoꝵ indicat spen: quia fideles quiq ñ solũ
in his que gerunt. sed & in his que sperant et
credunt. futuram consũmationẽ salutis expec¬
tant: ln quo qͣsi ad qͣncdã patientiȩ arborem
spe ii neti ce confurb̾ati. temptationũ ꝓcellas
ac turbines ferunt Quod de hystoriali uida
unterp̾tari nulla m ratio uidetur posse ꝑmit¬
tere. nisi iudaicis fabulis annuentes. putemꝰ
ita posie intelligi. pro eo quod licunt partẽ
tribus uide qͣm in terrȩ hereditate suscepit.
tta esse refertã uineis. ut tanqͣm nullo alterius
generis existente uirgulto. tanta esse uitis copia
uideat᷑: ut ne animal quidem alligandi ad ali¬
ud genus arboris det᷑ facultas: S hec ut dixi¬
mus: iudaica magis cõmenta uidebuntur:
Hobis autt̃e mẏstica. & plus ceiã si sola sit: pla.¬

Expanded text:
intelligitur, quo palmes arbori connectitur, et confirmatur a lapsu quo adminiculo tutus, ventos ac turbines contemnit et respuit futurorum bonorum indicat spem, quia fideles quique non solum in iis quae egerunt, sed et in his quae sperant et credunt futura, consummationem salutis exspectant: in quo quasi ad quandam patientiae arborem, spe vincti ac confirmati tentationum procellas ac turbines ferunt. Quod de Historiali Juda interpretari, nulla mihi ratio 12 videtur posse permittere, nisi si Judaicis fabulis attendentes, putemus ita posse intelligi pro eo quod dicunt, partem tribus Judae, quam in terrae haereditatem suscepit, ita esse refertam vineis, ut tanquam nullo alterius generis existente virgulto, tanta esse vitis copia videatur, ut ne animal quidem alligandi ad aliud genus arboris detur facultas. Sed haec, ut diximus, Judaica magis commenta videbuntur; nobis autem Mystica plus, etiam si sola sit, pla
Abbreviated transcription (Latin):
& femora eius spãlit intellecta. indicare eos qͦ
P firmitate & constantia fortitudinis. omae
corpus eccłȩ sustentare uident᷑ & ferre: uel qͥa
humani seminiis indiciũ sol& in femorũ appella¬
tione figuralit̾ dici Apud nos autẽ qͥ seminat.
uerbũ seminat Poterunt gͦ qui ministeriũ u̾bi
eccłe eochibent. de ap̃i femorib intelligi duces:
usq quo ueniant reposita sunt Et uidebit᷑ ita
posse intelligi quod usq ad consũmationẽ scłi
si deerunt isti duces: donec ueniant ea que repo¬
sita ft̃. que parauit ds̃ his qui diligunt eum
Et ipse erit ex pectatio gentiũ. in die scilicet iui.¬
dicii: eũ om̃s gentes & popłi xp̃m iuidic̃e in pa¬
uore cordis & tremore conscientie ex pectabunt
Ailigans ad utte̾ pullũ suũ: & ad palitt̾e asma¬

Expanded text:
eos, qui pro firmitate et constantia fortitudinis, omne corpus Ecclesiae sustentare videntur, et ferre: vel quia humani seminis judicium solet in femorum appellatione figuraliter dici, apud nos autem qui seminat, verbum seminat : poterunt ergo hi, qui ministerium verbi Ecclesiae exhibent, de Christi femoribus intelligi duces. Usquequo veniant, quae reposita sunt ei: videbitur ita posse intelligi, quod usque ad consummationem seculi, non deerunt isti duces, donec veniant ea quae reposita sunt, quae apparavit Deus his qui diligunt eum. Et ipse erit exspectatio gentium. In die scilicet judicii, cum omnes gentes et populi Christum judicem, in pavore cordis, et tremore conscientiae exspectabunt. 4. Alligans ad vitem pullum suum, 11 et ad palmitem
Abbreviated transcription (Latin):
neoꝵ: Durus in conuersatione: & durꝰ teme.¬
rarius Contumelias irrogasti: tanꝗͣ aqua ñ
efferuescas. Ascendisti enim suꝑ cubile patris
tui: & tunc polliusti thorũ ubi ascendisti Incesti
historia neminẽ lat&: quomͦ ruben in conoubi¬
nã patris efferbuerit flãma libidinis. & pater¬
num maculauerit thor᷑u S qđ in iniciis lau¬
dis ei aliquid uidet᷑ ascribere. dicens tu uirtus
mea: iccirco est ut gͣuius notet᷑ in cͥmine: Q
cũ uirtus patris haberet᷑. & iniciũ filioꝵ: nesci.¬
it seruare reuerentiã patri. Quale ẽ & illud.
ctiferã : totam ueraoe Quomodo conuersa es in
amaritudinẽ uitis alienȩ: Scd̾m uͦ intelligentiã¬

Expanded text:
meorum, durus conversatione, et durus, tememeorum, durus conversatione, et durus, temerarius: contumelias irrogasti, tanquam aqua non effervescas. Ascendisti enim super cubile patris tui, tunc polluisti thorum, ubi ascendisti . Incesti historia neminem latet, quomodo Ruben in concubinam patris sui efferbuerit flamma libidinis, et paternum maculaverit thorum . Sed quod in initiis, laudis ei aliquid videtur adscribere, dicens, Tu virtus mea, idcirco 25 ut gravius notetur in crimine, qui cum virtus patris haberetur, et initium filiorum, nescit servare reverentiam patri; quale est et illudgiferam, totam feracem, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae