comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficant: sicuti est que appellatur yronia
lantuifrasis. d yronia ꝓnuntiatione indicat qͥd
uelit intelligi. ut cum dicimꝰ ho. mini mala
facienti. res bonas fãcis. Antiph ra¬
sis uͦ ut contraria significet ñ uoce pro¬
nunciantis efficitur: s aut uerba sua
habet quorum origo. e contrario est.
sicut appellatur lucus quod minime
luceat. aut consueuit aliquid ita dici
quamuis dicatur etiam ñ e contra¬
rio. uelud cum querimꝰ acciꝑe. & ĩa
quod ibi non est. & respondet᷑ nob̃
habundat: aut adiunctis uerbis fa¬
cimꝰ. ut a contrario intelligatur qd̃
loquimur: uelut si dicamꝰ caue illũ
quia bonꝰ homo ẽ. Et quis talia ñ
dicit in doctus. nec om̃ino sciens qͥd
sint uel quid uocentur hitropi: quo¬
rum cognitio ꝓpt̃ea scͥpturatum am¬
biguitatibus dissoluendis est neces sa
ria cum sensus adꝓprietatem uer¬
borum si accipiatur absurdus est. que¬
rendum est utiq ne forte illo. uel illo tͦpo

Expanded text:
ficant; sicuti est quae appellatur ironia ficant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione indicat velit intelligi, ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut appluceat, aut consueuit aliquid ita dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est et respondetur nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia dicit indoctus, nec omnino sciens qui sint vel quid vocentur hi tropi? quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus ad proprietatem verborum si accipiatur absurdus est, quaerendum est utique, ne forte illo vel illo tropo
Abbreviated transcription (Latin):
rum necessaria cognitione desserui.
Nam littera a quib ipsa grãmatica
nom̃ accepit. graminat a enim greci
litteras uocant signa utiq st̃ sonorũ
ad articulatã uocẽ. qua loquimur
ꝑtinentium. Istorum autẽ troporum
non solum exempla sicut omnium
s: quorumdã etiam nomina indiui¬
nis libris legĩtur. sicut allegoria eni¬
gnia parabola: quainius pene om̃s
hẏtropi qui liberali dicuntur arte cog¬
nosci. etiam in eorũ repperiant᷑ loque¬
lis. qͥ nullos grammaticos audierunt:¬
& eo quo uulgus utitur sermone con¬
tenti sunt. Quis enim ñ dic̃ sic floreaᷤ:
qui tͦphoͥs metaphora uocatur. quis
ñ dic̃ piscinã etiã que ñ habet pisces
nec facta ẽ ꝓpt̾ pisces. & tam̃ apiscib
nom̃ accepit: qui tropos catacresis.
dicitur: longũ ẽ. isto modo cȩteros ꝓ¬
seqͥ. Nam usq adillos ꝑuenit uul¬
gi locutio. qui ꝓpt̾ea. mira biliores
sunt quia contra quam dicitur signi¬

Expanded text:
rum necessaria cognitione disserui. rum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur signi
Abbreviated transcription (Latin):
ratione reddita manifestius apparcat:
etiamsi ille cuiꝰ uerba intelligere que¬
rimus eum forte ñ sensit. s hec consuȩ¬
tudo ꝑiculosa ẽ: ꝑ scͥpturas enĩ diui¬
nas multi tutꝰ ambulat᷑: quas uerbis tnͣs¬
latis opacatas cum scrutari uolumus. aut
hoc inde exeat quod ñ habeat controu̾¬
siam: aut si habet. ex eadem scͥptura ubi¬
cumq eius inuentis atq adhibitis te¬
stibus terminetur. cc lxxxuiii. De mo
dis locutionum quorũ cognitionẽ neces¬
sariã dicit seͥpturarum obscuritatibus
quam possunt existimare. uel credere
qui nesciunt eos: & in aliis ista didicert̃.
Quos tam̃ tropos qui nouerunt agno¬
scunt in litteris scĩs: eorumq scientia
ad eas intelligendas aliquantũ adiu¬
uantur. S hic eos ignaris tradere non
decet: ne artem grãmaticã docere ui¬
deamur: extra sane ut discantur am¬
moneo: quamuis iam suꝑiꝰ id ammo¬
uerim. idest insccđo libro uͥ de lingua¬

Expanded text:
ratioratioetiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhibitis testibus terminetur. CCLXXIII. dis locutionum, quorum cognitionem necessariam dicit scripturarum obscuritatibus quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de lingua
Abbreviated transcription (Latin):
scãrum scͥpturarum doceri potest: id
tam̃ eo conante qui diuina scrutatur
eloquia. ut ad uoluntatẽ ꝑueniatur
auctoris ꝑquẽ scripturã illam sc̃s
oꝑatus est sꝑc̃: suie hoc assequatur.
Suic aliam sententiã de illis uerbis
quȩ fidĩ recte ñ refragat᷑ exculꝑat.
testim onium habens a quocunq a¬
lio loco diuinorum eloquiorum. Ille
quippe auctor in eisdem uerbis quȩ
intelligere uolumꝰ. & ipsam senten¬
tiam forsitan uidit. & certe dĩ sp̃s
qui ꝑ eum hec oꝑatus est. etiã ipsam
occursuram lectori uel auditori sine
dubitatione p̃iudit. immo ut oceure¬
ret. quia & ipsa est ueritate subnira
ꝓuidit. Nam quid in diuinis eloqui¬
is largus & uberius potuit diuinitꝰ
prouideri. quam ut eadem uerba plu¬
ribus intelligantur modis. quos alia
non minus diuina contestantia faciãt
approbari. Ubi aut̃ talis sensus eruitur
ciuiꝰ in certum certis scãrum scͥpturaꝵ
testimoniis ñ possit aꝑiri: restat ut

Expanded text:
sanctarum Scripturarum doceri potest. Id sanctarum Scripturarum doceri potest. Id tamen eo conante qui divina scrutatur eloquia, ut ad voluntatem perveniatur auctoris per quem Scripturam illam sanctus operatus est Spiritus: sive hoc assequatur, sive aliam sententiam de illis verbis quae fidei recte non refragatur, exculpat, testimonium habens a quocunque alio loco divinorum eloquiorum. Ille quippe auctor, in eisdem verbis quae intelligere volumus, et ipsam sententiam forsitan vidit, et certe Dei Spiritus, qui per eum operatus est, et etiam ipsam occursuram lectori vel auditori sine dubitatione praevidit, imo ut occurreret, quia et ipsa est veritate subnixa, providit. Nam quid in divinis eloquiis largius et uberius potuit divinitus provideri, quam ut eadem verba pluribus intelligantur modis, quos alia non minus divina contestantia faciant approbari? Ubi autem talis sensus eruitur cujus incertum certis sanctarum Scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitur. U bi aut̃ apertius ponuntur. ibi
discendum ẽ quomͦ locis intelligantur
obscuris: neq enim melius potest intel¬
ligi quod dictũ ẽ dõ. app̃hende arma
& scutũ. & exurge in ad iuitoriũ michi
Quam ex loco illo ubi legitur dnẽ ut scu¬
to bone uoluntatis tuȩ coronastinos:
nec tam̃ ita ut iam ubicũq scutum pro
aliquo munim̃to positũ legerimꝰ non
accipiamus nisi bonam uoluntatem
dĩ dictum ẽ enim. & scutũ fidĩ in quo
possitis inquit om̃s sagitas maligni
ignitas extinguere. nec rursus idõ de¬
bemus in armis huiꝰ cemodi spiritalib
scuto tantũmꝰ fidem tribuere: cũ alio
loco etiam lorica dicta sit fidĩ. In du¬
ti inquit loricam fidĩ & caritatis qnͣ¬
Do aũt ex eisdem scͥpture uerbis ñ
unum aliquid s duo uel plura sen¬
tiuntur: etiamsi latet quid senserit ille
qui scͥpsit. nichil ꝑicłitandũ ẽ. si qͦlibet
eorum congruere ueritate ex aliis locis

Expanded text:
peritur. Ubi autem apertius ponuntur, ibi peritur. Ubi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo locis intelligantur obscuris. Neque enim melius potest intelligi quod dictum est Deo: Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi, quam ex loco illo ubi legitur: Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita ut jam ubicunque scutum pro aliquo munimento positum legerimus, non accipiamus nisi bonam voluntatem Dei. Dictum est enim, Et scutum fidei, in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas exstinguere. Nec rursus ideo debemus in armis hujuscemodi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: Induti, inquit, loricam fidei et charitatis. Quando autem ex eisdem Scripturae verbis, non 55 unum aliquid, sed duo vel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periclitandum est, si quodlibet eorum congruere veritati ex aliis locis
Abbreviated transcription (Latin):
occultos libenter edite. Sic & alia płi¬
ma. & hec quidẽ quȩ commnemoraui mi¬
nime dubiam significationẽ gert̃: quia exem
St̃ autem q̃ incertum sit in qͣm partẽ accipi de¬
beant: sic̃ calix inmanu dñi uini meri plenꝰ ẽ
mixto. Incertum est enim utrũ irã dei significet
ñ usq ad nouissimã penamidẽ usq ad fe
cem: an potuis grãm scͥpturarum a ii¬
deis ad gentes transeuntẽ: quia incli¬
nauit exhoc in hoc: remanentibus
apud iudcos obseruationib quas
carnaliter sapiunt. quia fex eius ñ
non in contraria.s tantum indiuersasi¬
Uum uͦ res eadem ñ in contraria
s tantũ indiuersa significatio¬
ne ponitur:illud est mexemplo.
deuentre euis. Et si quid aliud atq aliud
ꝓlocis in quib ponitur. aqua significa
re intelligitur. sic & alie res ñ singulẽ. s
una quęq earum non solum duo aliqua
diuersa. s etiam ñ numquã multa sig¬
nificat ꝓloco sententie sicut posita re¬

Expanded text:
occultos libenter edite : sic et alia plurioccultos libenter edite : sic et alia plurima. Et haec quidem quae commemoravi, minime dubiam significationem gerunt, quia exempSunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut, Calix in manu Domini vini meri plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dei significet non usque ad novissimam poenam, id est cem, an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentes transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnalitnon in contraria, sed tamen in siCum uero res eadem non in contraria, sed tantum in diuersa significatione ponitur, illud est in exemplo, de uentre eius, et si quid aliud atque aliud pro locis, in quibus pore intelligitur: sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum, non solum duo aliqua diversa, sed etiam nonnunquam multa significat, pro loco sententiae, sicut posita re
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ significare credamꝰ. Nam & in
uitupatione posuit ferm̃tũ dñs cum
diceret. Cauete aferm̃to phariseorum:
& in laude cum diceret. Simile ẽ regnũ
celorũ mulieri que abscondit fermentũ
intribus m̃suris farine donec totũ fer¬
mentaretut. Huiꝰ igit᷑ uarietatis obser¬
uatio duas habet formas. Sic enĩ aliud
atq aliud res queq significant: ut aut
contraria. aut tantũmͦ diuersẽ significẽt.
Contraria scilicet cum alias in bono alias
ininalo res eadem ꝑsimilitudinẽ ponit᷑:
sicut hocẽ. quod defermento supͣdiximꝰ.
Ta le est etiam quod leo significat xꝑ̃m. uͥ
dicit᷑. uicit leo de tribu uida: significat
diabolũ. uͥ scͥptum ẽ. aduersarius ur̃
diabolus tanquã leo rugiens circuit q̃¬
rens quem deuoret. Ita serpens in bono
estote astuti ut serpentes: in malo aut̃
serpens euam seduxit in astutia sua: in
bono panis. Ego sum panis uiuus qͥ
de celo descendi: In malo panis. Pane̾

Expanded text:
semper significare credamus: nam et in semper significare credamus: nam et in vituperatione posuit fermentum Dominus, cum diceret: Cavete a fermento Pharisaeorum; et in laude cum diceret: Simile est regnum coelorum mulieri quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. Hujus igitur varietatis observatio duas habet formas: sic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria, aut tantummodo diversa significent: contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur, sicut hoc est quod de fermento supra diximus. Tale est etiam quod leo significat Christum ubi dicitur: Vicit leo de tribu Juda; significat diabolum, ubi scriptum est, Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret . Ita serpens in bono est, Astuti ut serpentes ; in malo autem, Serpens Evam seduxit in astutia sua . In bono panis, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ; in malo, Panes
Abbreviated transcription (Latin):
epe aut̃ accidit. ut quisqͥs in melio¬
ri gradu spiritalis uite. uel est uel
eẽ se putat. figurate dicta eẽ arbi¬
tretur que inferiorib gradibus p̃cipiunt᷑.
Ut uerbi grã si cęlibem amplexus est uitã
& secastrauit ꝓpt̃ regnũ celorũ. quic¬
quid de uxore diligenda & regenda
scĩ libri p̃cipiunt. non ꝓprie s trans¬
late accipi oportere contendat: &si¬
quis statuit seruare innuptã uirginẽ
suam. tanquam figuratam locutionẽ
conetur interp̃tari qua dictumẽ. trade
filiam. gran de opus ꝑfeceris. Erit igit᷑
etiam hoc in obseruationib intelligen¬
datum scͥpturarum. ut sciamus alia
omnibus cõmunit p̾cipi. alia singłis
quib q generib ꝑsonatum: ut ñ solũ
adinuiersum statum ualitudinis. s.
ctiã ad suã cuiꝰ q m̃bri propriam in¬
firmitatem medicina ꝑueniat. in suo
quippe gnẽ curandum ẽ: qđ ad me¬
apparent: ñ putemus cẽ p̃scͥptũ
ut quod in aliquo loco res aliqͣ
psimilitudinẽ significauerit: Hoc eãm

Expanded text:
epe autem accidit ut quisquis in meliore gradu spiritalis vitae vel est, vel esse se putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut, verbi gratia, si caelibem amplexus est vitam, et se castravit propter regnum coelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat: et quisquis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratam locutionem, sententiam conetur interpretari qua dictum est: Trade filiam, et grande opus perfeceris. Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina perveniat. In suo quippe genere curandum est quod ad meapparent, non putemus esse praescriptum ut, quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem significaverit, hoc eam
Abbreviated transcription (Latin):
ratio uel iustitia patit᷑ saltĩ dici peccatũ.
qđ uitari nullomꝰ pot̃. Respondemꝰ uita¬
Iterũ querendum ẽ inqt. seccatum uoluntatiᷤ
annecesitatis ẽ: Si necessitatis est. pecca¬
tũ ñ est. Si uoluntatis est: utari pot̾
Respondemꝰ quod supͣ: & ut sanem̃ inuo¬
camus cum cuidicitur inpsalmo: de
necessitatib meis educ me. Iterũ inquit
querendum est quid est peccatũ: natu¬
rale. an accidens si naturale: peccatum
ñ est. Si aut accidens ẽ: & recedẽ pocest:¬
& quod recede potest. uitari potest. Et
qͦd uitari potest: p̃hõ sine eo ẽẽ. qͦd uitari pot̃.
Respondet᷑. nat᷑ale non ẽẽ peccatum̃ s naturȩ
p̃sertim uiciate. unde facti sumꝰ nat᷑a
filii ire. parum eẽ ad ñ peccandum
uoluntatis arbitrium: nͥ ad uita sanet᷑¬

Expanded text:
ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uita\'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, uitari potest; et quod uitari potest, potest homo sine eo esse quod uitari potest\'. respondetur naturale non esse ppraesertim uitiatae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitrium, nisi adiuta sanet
Abbreviated transcription (Latin):
lit nasciuitur. que ñ soluit᷑ nͥ cũ spĩtalit̃
renascunt᷑. Nonenĩ hane trahunt exoꝑe
quo humanã ds naturam fecit. s exoꝑe
qđ nature humane. hostis inflixit. non
hostis scđm manicheos ꝓsiliens exnat᷑a
dam exoꝑe dĩ bonꝰ exoꝑe suo factus malꝰ.
qui se primũ uulnerando prostrauit. ut
eliseus elideret: de ꝑmalã ꝑsuasionẽ p̃nari¬
cationis uulnus in fligeret: um̃ genꝰ huma¬
num etiam in his qui uiam dĩ ambulãt
claudicaret. eccuu: Contra obiect¬
ones coneliisionesq pelagianas subtuu¬
iis xu. responsa scĩ augustim. Ex libio ad
paulũ & entropiũ epos de ꝑfectione iu¬
nte omnia inquit int̾rogandus ẽ.
qui negat hominem si ne peccato eẽ
posse. quid sit quod cũq peccatũ:
quod uitari potest. an quod uitari non
potest. Si quod uitari ñ pot̃: peccatũ nẽ.
Si quod uitari pot̃: põt homo sine pecca¬
to eẽ quod uitari potest. Nulla enumn

Expanded text:
liter nascuntur, quae non solvitur nisi cum spiritualiter liter nascuntur, quae non solvitur nisi cum spiritualiter requo humanam Deus naturam fecit, sed od naturae humanae hostis inflixit: non hostis secundum Manichaeos prosiliens ex natura dam ex opere Dei bonus, ex opere suo factus malus, qui se primum vulnerando prostravit, ut elisus elideret et per malam suasionem praevaricationis volnus infligeret. Unde genus humanum, etiam in his qui viam Dei ambulant, claudicaret. CAPUT CCC. Contra objectiones conclusionesque Pelagianas, sub titulis XV, responsa sancti Augustini ex libro ad Paulum et Eutropium episcopos, de Perfectione junte omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim
Abbreviated transcription (Latin):
n inuenio: quia nec ille ꝑficiunt᷑ in ma¬
lo quando eis ñ accedit nr̃e uoluntaus
assensus. nec nr̃a uoluntas ꝑficit᷑ inbo¬
no quãdui illarum cui ñ consentimꝰ
ꝑmanet motꝰ. Ipse aut̃ conflictus in qͦ etiã ba¬
ptizati uelut inagone decertant cũ caro
carnẽ. uͥ & spc̃ facit bonũ opꝰ ñ con¬
sentiendo concupiscentie male. s nõ
ꝑficit quia ipsa mala desideria non
absumit. & caro facit malũ desideriũ
s nec ipsa ꝑficit. quia ñ sibi consentiẽ¬
it sp̃u ce ipsa ad oꝑa damnanda ñ ꝑus¬
nit: iste gͦ conflictꝰ ñ uidõꝵ. nec quo¬
rumlibet aliorũ: s plane xp̃ianorum
fideliũ. & bene uiuendo in hoc cerrami¬
ne laborantiũ. breuit ostendit᷑ ad ro¬
tio in corpore mortis huiꝰ que utiq non
fuit inparadiso incorpore uitȩ illius: pro¬
culdubio satis eiudent apparet unde tra¬
hant pariuili obligationẽ peccati cũ carna¬

Expanded text:
non invenio, quia nec illae perficiuntur in manon invenio, quia nec illae perficiuntur in malo, quando eis non accedit nostrae voluntatis assensus; nec nostra voluntas perficitur in bono, quandiu illarum, cui non consentimus, permanet motus. Ipse autem conflictus, in quo etiam baptizati velut in agone decertant, cum caro carnem; ubi et spiritus facit bonum opus, non consentiendo concupiscentiae malae, sed non perficit, quia ipsa mala desideria non absumit; et caro facit malum desiderium, sed nec ipsa perficit, quia non sibi consentiente spiritu, et ipsa ad opera damnanda non pervenit: iste ergo conflictus non Judaeorum, nec quorumlibet aliorum, sed plane Christianorum fidelium et bene vivendo in hoc certamine laborantium, breviter ostenditur ad Rotio in corpore mortis hujus quae utique non fuit in paradiso, in corpore vitae illius; procul dubio satis evidenter apparet, unde trahant parvuli obligationem peccati cum carna
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ spc̃ aduersus carnẽ. ut ñ ea quę
uolumꝰ faciamꝰ: nec earnis ꝑficumt᷑
concupiscentie qmuis fiant. nec nr̃a ꝑficiunt᷑
oꝑabona qmuis fiant. Sic̃ enĩtẽ ꝑficitur car¬
nis concupis centia. cum consentit ei sp̃s. ad¬
opera mala. ut non concupiscat adũsꝰ illã.
etiam ipsa ñ concupiscat: hoc enĩ uolumꝰ
cum ꝑfectionẽ uistitiȩ concupis cimus. hoc
ĩtentione ñ int̾missa uelle debemꝰ. s qui
id ꝑficere in ista corruptibili carne non
possumꝰ. idõdixit ad romanos uelle ad¬
iacet mnͥ. ꝑficere aut bonũ ñinuenio. ut
sicut habent codices greci uelle adiacet
michi. ꝑficẽ aut̃ bonũ ñ idẽ ñ mͥ adiacet
ꝑficere bonũ: ñ ait facere s ꝑficere bonũ:
quia facert bonũ est. post concupiscenti¬
as ñ ire.⁊ ꝑficere aut̃ bonũ ẽ. ñ concupi¬
scere. Quod gͦ ẽ ad galathas concupi¬
scentias carnis. ne ꝑfeceritis: hoc ecͣ¬
rio ẽ ad romanos. ꝑficere aut bonum

Expanded text:
spiritus aduersus carnem, ut non ea quae uolumus faciamus, nec carnis perficiuntur concupiscentiae, quamuis fiant, nec nostra perficiuntur opera bona, quamuis fiant. sicut enim tunc perficitur carnis concupiscentia, cum consentit ei spopera mala, ut non concupiscat adversus illam, etiam ipsa non concupiscat. Hoc enim volumus cum perfectionem justitiae concupiscimus, hoc intentione non intermissa velle debemus. Sed quia perficere in ista corruptibili carne non possumus, ideo dixit ad Romanos: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio . Vel sicut habent codices Graeci: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non; id est non mihi adjacet perficere bonum. Non ait facere, sed perficere bonum. Quia facere bonum, est post concupiscentias non ire. Perficere autem bonum, est non concupiscere. Quod ergo est ad Galatas, concupiscentias carnis ne perfeceritis, hoc e contrario est ad Romanos: Perficere autem bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritate ꝑcepit: de qua satis egimuis cũ de
rebus in libro primo loquerem᷑. Qđ si am¬
bȩ uel etiam om̃s si plures fuerint partes
ambiguitatis scđm fidẽ sonuerint. textus
rpse sermonis ap̃cedentib & consequenti¬
b partib que ambiguitatẽ illam in medio
posuerunt restat consulendus: ut uidea¬
mus cuinã sententie de plurib que se o¬
stendunt ferat suffragium. eãq sibi con¬
texi patiatur. Iam nunc exẽpla conlidera:
illa heretica distinctio. Inpͥncipio erat iter¬
bũ. & ũbũ erat apud dm̃. & dĩ erat. uerbũ.
Utalui sit sensus Uerbum hoc erat inp̾n¬
cipio apud dm̃ Non uult uerbũ dm̃con¬
fiteri s hoc regła fidĩ refellendũ ẽ qua
nob detrinitatis equalitate prescribitur
ut dicamus. & ds̃ erat uerbũ. Deinde sub¬
ungamꝰ. Hocerat inprincipio apuddm̃.
Illa uõ distinctionis ambiguitas neutra
parte resistit fidĩ. & idõ textu ipso sermo¬

Expanded text:
ctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de ctoritate percepit, de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. quod si ambae uel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut uideamus, cuinam sententiae de pluribus, quae se ostendunt, ferat suffragium eamque sibi contexi patiatur. iam nunc exempla considera. illa haeretica distinctio: in principio erat uerbum, et nerbum erat apud deum, et deus erat. uerbum, ut alius sit sensus: nerbum hoc erat in principio apud deum, non uult deum uerbum confiteri. sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de trinitatis aequalitate praescribitur, ut dicamus: et deus erat nerbum, deinde subiungamus: hoc erat in principio apud deum. illa uero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei et ideo textu ipso sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ne p̃ditũ cũ signaĩcognita lectorẽ ñ m¬
pedier int. mitem & humllem corde sub¬
iugntum leniter xꝑõ. & oneratũ sarcina
leui. fundatũ & radicatũ. & hedificatũ
incaritate. quem scientia inflare ñ possit:
accedat adambigua signa inscͥpturis
consideranda & discitienda. cclxxxx.
De signis ambiguis & diftinctionibus
exẽpli grã pouit qualit̃ diftinguatus
inpncipio erat ubũ. & quid eligã igno¬
ro. ex libro dedoctrina xꝑ̃iana tercio.
Ui eo loco animi est ut ꝑnos instru¬
i ualeat. sciat ambiguitatem scͥ¬
pture. aut in uerbis ꝓpriis¬
translatis: quȩ genera in scđo libro de¬
monstrauimus. S cũ uerba ꝓpͥa faci¬
unt ambiguã scͥpturã: prim̾o uiden¬
dumẽ ne male distinxerimꝰ. aut ꝓnũ¬
ciauerimus. Cum gͦ adhibita int̾entio
in certum eẽ ꝑuiderit quomͦ distinguẽ¬
ꝓnunciandũ sit: consulat regłam fidĩ quã
descͥpturarum planiorib locis & eccłiȩ au¬

Expanded text:
ne praeditum cum signa incognita lectorem non imne praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum leniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in scripturis consideranda et discutienda. CCLXIIII. DE SIGNIS AMBIGVIS ET DISTINCTIONIBVS EXEMPLI GRATIA PONIT, QVALITEB DISTINGVATVB: IN PRINCIPIO ERAT VEBBVM, ET: QVID ELIGAM IGNORO. EX LIBRO DE DOCTRINA CHRISTIANA m. Qui eo loco animi est, ut per nos instrui ualeat, sciat ambiguitatem scripturae aut in uerbis prtranslatis, quae genera in secundo libro demonstrauimus. Sed cum uerba propria faciunt ambiguam scripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguenonuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae au
Abbreviated transcription (Latin):
po inquit & mundabor: lauabis me
& suꝑ niuẽ de albabor. Auditiu meo dabis
gaudiũ. & lȩcitiã. Deinde consequenter
annectit. ut ostendat purgationẽ asuꝑ¬
bia significari ysopo: exultabunt ossa
humiliata. Quanto aut̃ minor ẽ auri
argenti. uestisq copia. quã ex eg̃pto secũ¬
ille populus abstulit in cõparatione diui¬
tiarum. quas postea ierosolime consecu¬
tus est. quȩ maxime insalomone rege
ostendunt᷑: Tanta fit cuncta scientia.
quȩ qͣdẽ ẽ utilis collecta de libris gentrũ.
si diuinarũ scͥpturaꝵ scientie comparet᷑
Nã quic quid homo extra didicerit si no¬
xiuimẽ ili dãpnatur: si utile ẽ ibi inuenit᷑¬
& cum ibi quisq inuenerit omĩa ꝗͥ uti¬
lit alibi didicerit. multo habun dãtiꝰ
ibi inueniet. & ea que nusquam omĩ no
alibi .s. in illarum tantummodo scͥptura¬
rum mirabili altitudine & mirabilihu¬
militate discunt᷑. hanc igitur instructio¬

Expanded text:
 inquit, ysopo et mundabor, lauabis me  inquit, ysopo et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor. auditui meo dabislaetitiam. Deinde consequenter annectit, ut ostendat purgationem a superbia significari hyssopo: Exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. hac igitur instructio
Abbreviated transcription (Latin):
gypto sub pharaone uidet laborare. Ue¬
nite adme qui laboratis & onerati estiᷤᷤ
& ego uos reficiã. Toilite uigum meum
suꝑ uos. & discite ame qm̃ mitissum et¬
humilis corde: Et in uenietis requiẽ
anmab urĩs. Iugum enĩ meũ lene ẽ.
& sarcina mea leuisẽ. Quib nisi mitib
& humilib corde: quos ñ inflat scien¬
tia. s caritas edificat: meminerit gͦ
eorum: qui pascha illo tempore ꝑum¬
brarum imaginaria celebrabant. Cum
signari postes sanguie agni uberent᷑.
ysopo fuisse signatos. Herba hec humi¬
lis & mitisest: & nichil fortiꝰ & penetͣ¬
biliꝰb eius radici bꝰ. ⁊ut incaritate ra¬
dicati & fundati. possimꝰ cõp̃ hendere
cum om̃ib scis. Quȩ sit latitudo. & lon¬
gitudo. & altitudo. & ꝓfundũ. idẽ cru¬
cem diũ. Est etiam in ysopo us pus¬
gatoria: ne inflante scientia. dediuitiis
abegipto ablatis suꝑliȩ aliquid pul¬
mo tumidus anhelet. Asꝑges me yso¬

Expanded text:
gypto sub Pharaone uidet laborare: uegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite arequiem animabus uestris. iugum enim meum lene est et sarcina mea lenis est. quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed caritas aedificat ? meminerit ergo eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postea sanguine agni iuberentur, ysopo fuisse signatos — herba haec humilis et mitis est et nihil fortius et penetrabilius eius radicibus—ut in caritate radicati et fundati possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum, id est crucem domini. est etiam in ysopo uis purgatoria, ne inflante scientia de diuitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: asperges me,
Abbreviated transcription (Latin):
gum xꝑ̃ianos ꝑsequebat. disciplinas
quas utiles habebant nũ qͣm cõmosla¬
ret. sicas in usũ colendi unuis dĩ qͦuanꝰ
ydolorum cultus scinderetur. conuersũ
iri suspicare tur:. s dederunt auriĩ et
argentũ & uestem suam exeunti de egyp¬
to popłodĩ. nescientes quẽadinodũ ula
quȩ dabant unxp̃i obsequium redde¬
tentur. Illud enĩ in exodo factum sine
dubio figuratuĩ ẽ: ut hoc p̃signaret quod
sine preuidicio alteriꝰ aut paris aut me¬
uoris intelligentię dixerim. S hoc mͦ in¬
sructus diinarum scͥpturarum studi¬
osus cũ adeas ꝑscrutandas accedere cȩ¬
perit.: illud apłicũ cogitare ñ cesset: Sci¬
entia inflat. caritas ȩdificat. Ita enim
sentit. quãuis de egypto diies exeat. tam̃
nͥ pasca egerit saluũ se eẽ ñ posse. Pasca
aut̃ nr̃m im molatus est xꝑ̃c: nichilq
magis inmolatio xꝑ̃ĩ nos docet qͣm illud
qͦd ipse clamat tanquã ad eos qͦs ine¬

Expanded text:
gum christianos persequebatur, disciplinas, gum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim in exhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius aut paris aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum studiosus, cum ad eas perit, illud apostolicum cogitare non cesset: Scientia inflat, charitas aedificat . Ita enim sentit quamvis de Aegypto dives exeat, tamen nisi pascha egerit, salvum se esse non posse. Pascha autem nostrum immolatus est Christus; nihilque magis immolatio Christi nos docet, quam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Ae
Abbreviated transcription (Latin):
in uiriose ad obsequia demonũ abu¬
tunt᷑. cũ abeorũ misera societate sese
animo separat. De het ab eis auferri¬
xp̃ianus adusum iustũ p̃dicandi ȩu¬
głii. Uestem quoq illorũ idẽ hominũ
quidẽ instituta. s tam̃ accõmodata
huinana societati. qua in hac uita cart¬
re ñ possumus: acciꝑe atq habere li¬
cuierit in usũ conuertenda xp̃ianum.
Nam quid aliud fecert̃. multiboni
fideles nr̃iꝰ ñ ne aspicimꝰ quanto au¬
ro & argento. & ueste suffarcinatus
exierit de egypto. cyprianus & doctor
sua uissimꝰ & martir beatissimꝰ qͣnto
lactantius. qnto uictorinus. optatus.
hilariꝰ. ut de uuus taceam. quanto in¬
numerabiles greci: qđq pͥor ipse fide¬
lissimus dĩ famulus moy ses fecerat de
quo scͥptũ ẽ. quod eruditus fuerit oĩ
sapientia egyptioꝵ: quib omĩb iurꝰ
suꝑstitiosa gentium consuetudo. & ma¬
xime illis temporib cũ xp̃i decutiens u¬

Expanded text:
injuriose ad obsequia daemonum abuinjuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, dechristianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iu
Abbreviated transcription (Latin):
onera grauia quȩ popłs isrł detesta¬
retur. & fugeret. s etiã uasa atq or¬
nam̃ta de auro & argento ce uestẽ q̃¬
ille popłs exiens de egẏpto sibi potiꝰ tan¬
quam adusũ meliorẽ clanculo uindica¬
uit. Non auetoritate ꝓpͥa s p̃cepto dĩ i¬
psis egẏptiis nescient̃ accõmodantib ea
quib ñ bene utebant᷑: sic doctrinȩ om̃s
gentiliũ ñ solum simulata & suꝑstitiosa
figmenta. grauesq sarcinas supuacui
laboris habent. q̃ unusqͥsq nr̃m duce
xꝑ̃o de societate gentiliũ exiens debet
abhominari atq uitare. S etiam libe¬
rases disciplinas usui ueritatis aptiores.
& quȩdã morum precepta que utilissi¬
ma continent. De q ipso uno dõ colẽ¬
do ñ nullau inueniunt᷑ apud eos.: qd̃
eorum tanquã aurũ & argentũ quod
ñ ipsi instituerunt. s de quibdã qͣsi
meta llis diuine ꝓuidentię quȩ ubiq
infusa ẽ eruerunt & quo ꝑuerse atq

Expanded text:
onera grauia., quae populus Israhel detestaonera grauia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa et ornamenta de auro et argento ille populus exiens de Aegypto sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit, non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium, non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium exiens, debet abominari atque vitare, sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quaedam morum praecepta quae utilissima continent, deque ipso uno Deo colendo nonnulla vera 51 inveniuntur apud eos, quod eorum tanquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinae providentiae, quae ubique infusa est eruerunt, et quo perverse atque
Abbreviated transcription (Latin):
repudient penitus & ditestent᷑. Alienent
etiam studium asuꝑfluis ac luxuriosis ho¬
minum institutis. Illa uero instituta ho¬
minũ que adsocietatẽ conuuentium ua-¬
lent pro ipsa uite huiꝰ necessitate ñ ne¬
glegant. Incȩteris aut̃ doctrinis que ap̃d
gentes inueniunt᷑. pret ystoriam rerum
uel p̃teriti temporis uel p̃sentis ad sensꝰ
corporis ꝑtinentiũ. qͥbꝰ ⁊̃ utilium artium
corporalium exꝑim̃ta & coniecturȩ annume¬
tile eẽ arbitror: inquib omĩb attenden¬
dum ẽ ne qͥd niinis: & maxime in his q̃
ad corporis sensus ꝑtinentia uoluũt᷑
temporib: ⁊ continent᷑ locis.clxxuiii.
scłi tanquã diuitias de egẏpto exiens
forte uera & fidei nr̃ȩ accõmo¬
data dixerunt. maxime platoni¬
ci. ñ solũ formidanda ñ sunt. s ab eiꝰ
etiã tanquã ab inuistis possessorib
in usum nrm uindicanda. Sicut enim
egyptii ñ tantum ydola habebant et

Expanded text:
repudient penitus et detestentur, alienent repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumetile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et continentur locis. CCLXIII. saeculi, tanquam divitias de Aegypto exiens, forte vera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed etiam ab eis tamquam ab iniustis possessoribus in usum nostrum uindicanda. sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et
Abbreviated transcription (Latin):
tabilia eẽ comp̃henderit: ac sic abspe¬
tie corporũ usq adhumanã m̃tẽ ꝑueni¬
ens. cum & ipsam mu tabilẽ inuenerit
quod nunc docta nunc indoctasit. Cõ¬
stituta tam̃ int̃ uncõmutabilẽ supͣ seueri¬
tatem & mutabilia infrase cetera ad
unus dĩ laudẽ atq dilectionẽ cuncta
conuertere. a qͦ cuncta eẽ cognoscit. doctus
uideri potest: eẽ aut̃ sapiens nullomͦ. Quã
obtem uidetur mͥ studiosis & ingeniosis ad¬
olescentibus & tim̃tibus dm̃ beatãq uitã
querentib salubrit p̃cipi. ut nullas doctii
ad beatam uitam capessendã secure sequi
audeant: s eas sobrie diligent̃q diidicẽt.
Et si quaᷤᷤ inuenerint abhoĩbus institutas ua¬
rias ꝓpt̃ diuersam uoluntatẽ instituen¬
tiũ. & ignotas ꝓpt̃ suspitiones errantiũ:
maxime si habeant etiam cũ demonibus
iinitam societatẽ perquarundã significa¬
tionum quasi quȩdã pacta atq conuẽta.

Expanded text:
tabilia esse comprehenderit, ac sic ab spetabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinad beatam uitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta,
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uero numeri disciplina cuilibet tar¬
dissimoclarumest. quod nonsit abho¬
minib instituta: s potius indagata et
iuuenta. Non enim sicut primam silla¬
bam ytalie. quã breuẽ ꝓnunciauerũt
ueteres. uoluit uirgiliꝰ & longa factaẽ.
ita quisquã potest efficere cũ uoluerit ut
t̾ t̾na aut ñ sint nouẽ. aut ñ possint effice¬
re quadratã figuram. aut ñ adcernariũ
numerum tripla sint. Ad senariũ sex¬
cupla: ad nullũ dupla quia intelligibiles
numeri semissem ñ habent. siue gͦ inscip¬
sis considerent᷑. siue ad figuratũ aut ad
sonorũ aliariumue motionũ legis. nume¬
ri adhibeantur. in commutabiles regłas
hbent: neq ullomodo abhominib: insti¬
tutas sed ingeniosorum sagacitate cõꝑtas:
que tamen om̃ia quisqͥs ita dilexerit. ut
iactare se inter imꝑitos uelit & ñ potius
querere unde sint uera. que tantũmͦ uera
ẽẽ ꝑsenserit. & unde quedã ñ solum uera
s etiam in commutabilia quȩ in commu¬

Expanded text:
am vero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est, quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem non habent. Sive ergo in seipsis considerentur, sive ad figurarum, aut ad sonorum aliorum vel motionum leges numeri adhibeantur, incommhabent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommu
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ. quia hec omĩa carnalis
popłs isrł. & fecit & passusẽ. Alia
etiam que secunt᷑: eidẽ intelliguntur
popło conuenire.S cum ceꝑit dicere et
scĩficabo nom̃ meum scm̃ illidmag¬
num quod pollutum ẽ int̾nationes
qđ polluistis in medio earũ. & scient
gentes qm̃ ego sũ dñs: iam intentus de¬
bet eẽ qui legit quẽ ad modũ spẽs
excedatur. & adiungatur genus. Seqit̃
enim & dicit. cum scĩficabor in uob̾ añ
oculos eorũ. & accipiam uos de gentib
& congregabo uos ex omĩb gentib. es
inducam uos in terram urãm. & aspar¬
gam uos aqua munda. & mundabimi¬
ni ab om̃ib simulac̾ris ur̃is. & munda¬
bo uos. & dabo uob̃ cor nouũ & sp̃m¬

Expanded text:
secundum carnem, quia haec omnia carnalis secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus etiam quae sequuntur eidem intelliguntur populo convenire: sed cum coeperit dicere: Et ificabo nomen meum sanctum illud magnum, quod pollutum est inter nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris uestris, et mundabo uos, et dabo uobis cor nonum et sp
Abbreviated transcription (Latin):
specialit quid gn̾alit̃. in quocũq pre¬
cepto imꝑiali sit constitutum. Fi̾t hoc
etiam de oͬm̃ib : sicut ea que de sa¬
lomone dicuntur. excedunt eius mo
semꝑ excedit̃. Sepe enum talia dicunt᷑.
que uel ei quoq uel ei fortasse tantũ¬
modo aꝑtissime congruant. S cũ ab
spetie. transitur adgenus. quasi ad¬
huc de spetie loquente srͥptura: ibi ui¬
gilare debet lectoris intentio: ne que¬
rat in sp̃e quod ingnẽ pot̃ melius &
certius inuenire. Facile ẽ quippe il
lud. quod ait ꝓpħa iezechihel. Domꝰ
isrł habitautt᷑ interra. & polluerunt
illam inui a sua. & inydolis suis et
peccatis suis: scđm in mundiciã men¬
struate Facta ẽ uia eorum añ faciem
meam. & effudi iram meam suꝑ eos &
disꝑsi illos int̾nationes. & uenti laui
cos in regiones scđm uias corũ. & se¬
cundum peccata eorũ iudicaui eos.
Facile ẽ inquã hoc intelligere de illado¬
moisrł. de qua dicit apłs. Uidete isrł

Expanded text:
specialiter, quid generaliter in quocumque praespecialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit. consetiam de hominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur, excedunt ejus modsemper exceditur; saepe enim talia dicuntur quae vel ei quoque, vel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum a specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente Scriptura, ibi vigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius invenire. Facile quippe est illud quod ait propheta Ezechiel, Domus Israel habitavit in terra, et polluerunt illam in via sua, et in idolis suis, et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae facta est via eorum ante faciem meam. Et effudi iram meam super eos, et dispersi illos inter nationes, et ventilavi eos in regiones; secundum vias eorum et secundum peccata eorum jufacile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel
Abbreviated transcription (Latin):
ciem: genꝰ aũt om̃s gentes. Neq hic ea
discernendi subtilitas adhibenda est
quȩ a dialecticis traditur: qui inter par¬
tem & sꝑẽm quid int̾sit. acutissime
disputant. Eadem ratio ẽ. siñ de u¬
naquaq ciuitate. s de unaquaq pro¬
uincia uel gente. uel regione. tale aliqͥd
in diuinis reperitur eloquiis. Non solũ
enim uerbi grã de ierłm. uelde aliqua
gentium ciuitate. siue tyro. suie babi¬
lonia. sirie alia qualibet dicit᷑ aliquid
in scͥpturis scĩs quod modum euis ex¬
cedat. & conueniat potius omĩb gen¬
tib: uerum etiã de iudea de egẏpto de
assiria. & quacũq aliagente. inqua
sunt plurime ciuitates. non tamen
totus orbis s pars eius. dicitur quod
transeat eius modum: & congruat po¬
tius uniuerso cuiꝰ hec pars est uł sicut
iste appellat. gnĩ curꝰ hec speties est.
Unde & innotitiã uulgi uerba ista ue¬
nerunt: ut etiã idiote intelligant. qͥd

Expanded text:
ciem, genus autem omnes gentes. neque hic es ciem, genus autem omnes gentes. neque hic es discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur, qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et congruat potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid
Abbreviated transcription (Latin):
eam de fendemꝰ exercuit: en scđm id qd
ait apłs oportet & hereses cẽ. ut ꝓbati
manifesti fiant in uob̃.⁊ multo uigilan¬
tiores diligentioresq reddidit. ut adu̾¬
teremus inscͥpturis scĩs quod istum
tychonium minus attentũ minusq
sine hoste sollicitũ fugit etiam ipsã
scilicet fidẽ donũ eẽ illius. qui eius
m̃surã unicuiq partitur. Ehe qua sen¬
tentia. quib dã dictũ ẽ. Uobis dona¬
uerumetiã ut patiamini ꝓ eo. Unde
quis dubitet utrumq cẽ dĩ donũ: qui
fideliter atq intelligenter audit utrũq.
donatũ. Plura sunt & alia testimonia
quib id ostenditur: s hoc nunc ñ agi¬
mꝰ : alibi aut̃ atq alibi sepissime ista
agimus.
uarta tichonii regła ẽ de spetiȩ &
gnẽ. Sic enim eam uocat: uolens
intelligi spẽm partẽ. genus aut̃ totũ.:
Ciiꝰ ea pars est quam nuncupat spẽm:
Sicut unaqueq ciuitas pars ẽ. utiq u¬
niuĩ sitatis gentiũ. Hanc ille uocat spe¬

Expanded text:
xercuit et secundum id quod ait apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est: uobis donauerum etiam ut patiamini pro eo. unde quis dubitet utrumque esse dei donum, qui fideliter atque intellegenter audit utrumque donatum? plura sunt et alia testimonia, quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarta Tyconii ista regula est "do specie et genere". sic enim eam uocat, uolens intellegi speciem partem, genus autem totum, cuius ea pars est, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille uocat spe
Abbreviated transcription (Latin):
struit᷑: tanto caritatis augetur. Qeqͥd
in scĩs scripturis legit᷑. ex ꝑsona dĩ uel san¬
ctorum eius: ad cupiditatis regnũ destru¬
endũ ualet. Qđ si ꝑspicue sonaͬ ñ ẽ aliud
referendũ quasi figurate dictum sit: sicuti
ẽ apłi. thes aurizas tͥ iram in die ire & re¬
uelationis iusti uidicii dĩ. qui reddet

Expanded text:
struitur, tanto caritatis augetur. Quidqustruitur, tanto caritatis augetur. Quidquin sanctis scripturis legitur ex persona dei uel sanctorum eius, ad cupiditatis regnum destruendum ualet. quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit. sicuti est apostoli: thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, qu