comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt fr̃s atq coniuges. uerũ etiam consobrini. quia
& frum fili Om̃s aut̃ iste necessitudines quȩ uni
homini tres homines conectebat. nouem conecte¬
rent. sicent in singulis singule: ut unꝰ homo habe¬
r& alteram sororem. alteramuxorem. alttram con¬
sobrinam. alterũ patrem. alterũ auunculũ. alte¬
rum socrũ. alteram matrẽ. alteram amitam alte¬
rã socrũ. atq itase ñ in paucitate coartatum
s latius atq numerosius ꝓpinquitatib crebris
uinculũ sociale diffunder&. Qͦd huma no genere
crescentt & multiplicato. etiam inter impios
dõꝵ multoꝵ falsorumq cultores sic obseruari cer¬
nimꝰ. ut etiam si ꝑuersis legib ꝑ mittantur fr̃na
conuigia. indior tam̃ consuctũdo. ipsam malit
exorrere licentiam. & cum sorores acciꝑe in ma¬
trimoniũ pͥmis humani generis temꝑib om̃i¬
no licucrit. sic auersctur quasi numquã liccre

Expanded text:
essent fratres adque coniuges, uerum etiam consobrini, quia essent fratres adque coniuges, uerum etiam consobrini, quia et fratrum filii. Omnes autem istae necessitudines, quae uni homini tres homines conectebant, nouem conecterent, si essent in singulis singulae, ut unus homo haberet alteram sororem, alteram uxorem, alteram consobrinam, alterum patrem, alterum auunculum, alterum socerum, alteram matrem, alteram amitam, alteram socrum; adque ita se non in paucitate coartatum, sed latius adque numerosius propinquitatibus crebris uinculum sociale diffunderet. Quod humano genere crescente et multiplicato etiam inter inpios deorum multorum falsorumque cultores sic obseruari cernimus, ut, etiamsi peruersis legibus permittantur fraterna coniugia, melior tamen consuetudo ipsam malit exhorrere licentiam, et cum sorores accipere in matrimonium primis humani generis temporibus omnino licuerit, sic auersetur, quasi numquam licere
Abbreviated transcription (Latin):
soror. altã uxor hominũ numero socialis ꝓpinqͥ¬
tas augeretur Sed hoc unde ficra tt̃ non erat.
quando nisi frs & sorores. ex illis duob pͥmis nulli
homines erant: Fieri gͦ debuit quando potuit. ut
existente copia inde ducerentur ux ores quȩ non
erant iam sorores. & non solũ illud ut fier& nulla
necessitas eẽt. uerum etiam si fier& nefas eẽt Nlã
si & ne potes pͥmoꝵ hominsi qui iã consobrinas po¬
terant accipere coniuges. sororib matrimonio
iungerenturꝰ. ñ iam duç s tres in homine unone¬
cessitudines ficrent. ꝗͦ ꝓpter caritatẽ num erosio¬
re ꝓpinquitate nectendam. disseminari ꝑ singulos
singule debucrunt: Esset enĩ homo unꝰ filiis siuis frĩ
scilic& sororiq conuigib & pat̃. & socer. & auumcu¬
lus. ita & uxor eiꝰ eisdem cõmunib filuis. & mat̾ &
amita. & socrus. Idemq interse filii eoꝵ ñ solum

Expanded text:
soror, altera uxor, hominum numero socialis propinquisoror, altera uxor, hominum numero socialis propinquitas augeretur. Sed hoc unde fieret tunc non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis nulli homexistente copia inde ducerentur uxores, quae non erant iam sorores, et non solum illud ut fieret nulla necessitas esset, uerum etiam si fieret nefas esset. Nam si et nepotes primorum hominum, qui iam consobrinas poterant accipere coniuges, sororibus matrimonio iungerentur, non iam duae, sed tres in homine uno necessitudines fierent, quae propter caritatem numerosiore propinquitate nectendam disseminari per singulos singulae debuerunt. Esset enim unus homo filiis suis, fratri scilicet sororique coniugibus, et pater et socer et auunculus; ita et uxor eius eisdem communibus filiis et mater et amita et socrus; idemque inter se filii eorum non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓhibentt Habita ẽ enim racio rectissima carita¬
tis. ut homines quibꝰ cet utilis atq honesta concordi¬
A. diucrsarũ necessitudinũ uinculis necterentur
nec unꝰ in uno multas haber&. sed singulȩ sparge¬
rentur in singulos. ac sic ad socialẽ utam diligen¬
tiuis colligandam. plurime plurimos obtinerent:
Pator quippe & socer: duarũ sunt necessitudiniĩ nomi¬
na. Ut alium ergo quisq habeat patrẽ aliũ socerũ.
numerosiꝰ se caritas porrigit: Utrumq aut̃ unus
adam eẽ cogebatur. & filiis & filiab suis. quando
fr̃s sororesq conubio iungebantur: Sic & eua uxor
eiꝰ utriq sexui filioꝵ. fuit & socrus & mat̃. Quȩ
siduç feminȩ fuissent. mat̃ altera & socrus altera.
copiosius se socialis dilectio colligar&. Ipsa deniq
iamsoror quȩ etiam uxor fiebat. duas tenebat una ne¬
cessitudines. quib ꝑsingulas distributis. ut altera ẽẽt

Expanded text:
ne prohibente. Habita est enim ratio rectissima charitane prohibente. Habita est enim ratio rectissima charitatis, ut homines quibus esset utilis atque honesta concordia, diversarum necessitudinum vinculis necterentur; nec unus in uno multas haberet, sed singulae spargerentur in singulos; ac sic ad socialem vitam diligentius colligandam plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se charitas porrigit. Utrumque autem unus Adam esse cogebatur et filiis et filiabus suis, quando fratres sororesque connubio jungebantur. Sic et Eva, uxor ejus, utrique sexui filiorum fuit et socrus et mater: quae si duae feminae fuissent, mater altera, et socrus altera, copiosius se socialis dilectio colligaret. Ipsa denique jam soror, quod etiam uxor fiebat, duas tenebat una necessitudines: quibus per singulas distributis, ut altera esset
Abbreviated transcription (Latin):
genut indam & fr̃s ciꝰ. Numqͥd iudas pͥmogenitꝰ fuit :
Iudis inquit. gemut phares &: ⁊ ara de thamar. Hec
istor geminor aliquis fuit pͥmogenitꝰ iude. sed ante
llos u tres genuerat: Fos itaq tenuit inordine. ge¬
perationũ. ꝑ quos ad dauid. atq inde qͦ intenderat
puemira. E x quo intelligi potest: ueitras quoq
haomines anit diluuium. non pͥmogenitos.s eosfu¬
iss cõmemoratos. ꝑ quos ordo succedentium gene¬
rationũ ad noc patriarcham duceretur. nẽ sere
pubertats illoꝵ obscura & non necessaria questi¬
o nos fatig&:¬
uͥm ergo genꝰ humanũ pꝰ primã copulã
uiri facti ex puluere & conuigis eiꝰ exui¬
ri latere. mariũ feminarumq coniunc¬
tione opꝰ hiber&. ut gignendo multiplicaretur.
nec essent ulli homines nisi qui ex illis duob nati
fuissent. uiri sorores suas coniuiges acctperunt:
Nd ꝑfecto quanto c̃ antiquius com pellentt necessita¬
it. tanto postea factumẽ dampnabilius religio¬

Expanded text:
 numquid ludas primogenitus fuit? ludas, inquit, genuit Phar-es et Zarat; nec istorum geminorum aliquis fuit primogenitus Iudae, sed ante illos iam tres genuerat. Eos itaque tenuit in ordine generationum, per quos ad Dauid adque inde quo intenderat perueniret. Ex quo intellegi potest, ueteres quoque homines ante diluuium non primogenitos, sed eos fuisse commemoratos, per quos ordo succedentium generationum ad Noe patriarcham duceretur, ne serae pubertatis illorum obscura et non necessaria quaestio nos fatigur genus humanum post primam copulam viri facti ex pulvere, et conjugis ejus ex viri latere, marium feminarumque conjunctione opus haberet, ut gignendo multiplicaretur; nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent; viri sorores suas conjuges acceperunt: quod profecto quanto est antiquius compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religio
Abbreviated transcription (Latin):
dem rtrũ gestarũ utrumq et̃ ñ potest. Uerũ: eilin¬
gue potius credatur. unde ẽ in aliam ꝑ int̾ptes
facta translatio Nam in quibdam etiam codicib
grecis trib & uno latino & uno etiam sẏro inter sẽ
consentientib. inuentus ẽ mathusilem sex annis ante
diliunum fuissi defunctus:¬
uiNic etiam uideamꝰ. quo nã modo eiudent̃¬
nc̃ habemꝰ. quos utiq circuitꝰ confic̾ solis: in illoꝵ
hominũ uita ꝓlixissima computatos. Sexcentesimo
nempe anno ite noc: scriptũ ẽ factũ ec̃ diliunum:
Uurgͦ ibi legitur. & aqua diluiui facta ẽ suꝑ ter

Expanded text:
dem rerum gestarum utrumque esse non potest uerum, ei lindem rerum gestarum utrumque esse non potest uerum, ei linguae potius credatur, unde est in aliam per interpretes facta translatio. Nam in quibusdam etiam codicibus Graecis tribus et uno Latino et uno etiam Syro inter se consentientibus inuentus est Mathusalam sex annis ante diluuium fuisse defunctusunc jam videamus quonam modo evidentenunc habemus quos utique circuitus conficit solis, in illorum hominum vita prolixissima computatos. Sexcentesimo nempe anno vitae Noe scriptum est factum esse diluvium. Cur ergo ibi legitur, Et aqua diluvii facta
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta annos ꝓpt̾ pubertatis maturitatẽ. xͦ.
& uii. uolebat intellegi. sic̃ nichil addere. ita ni¬
chil detrahere iam debebat. qr inuenerat ȩtatẽ
amnos ubi eam non inucniebat addebit Hoc autem
de xx annis merio putaremꝰ casũ mendositats acci¬
dere potuisse. nisi eos sicut prius detraxerat restituere
postra curar& ut summe conuenire integritas Anfor¬
t astutius factum existimandũ ẽ: ut illa qua.cͣ. anni
prus solent adici & postea detrabi. occultaretur in¬
austra. cum & illic ubinecesse ñ fuerat non quidem
de .cͦ. anms. ueruntam̃ de quantulo cumq numero
prius detracto pꝰ reddito tale aliquid fierx: Sed quo¬
mo lib& istud accipiatur suie credatur ita et̃ factũ
suc n credatur. siuc postremo ita. siue ñ ita sit. recte
fieri nullo modo dubitauerim. ut eum duiersũ aliqͥd
i uirisq codicib inuenitur. quando quidem ad fi¬

Expanded text:
tuaginta annos propter pubertatis maturitatem decem tuaginta annos propter pubertatis maturitatem decem et septem uolebat intellegi, sicut nihil addere, ita nihil detrahere iam debebat, quia inuenerat aetatem ntum illos annos, ubi eam non inueniebat, addebat. Hoc autem de uiginti annis merito putaremus casu mendositatis accidere potuisse, nisi eos, sicut prius detraxerat, restitaere postea curaret, ut summae conueniret integritas. An forte astutius factum existimandum est, ut illa, qua centum anni prius solent adici et postea detrahi, occultaretur industria, cum et illic, ubi necesse non fuerat, non quidem de centum annis, uerum tamen de quantulocumque numero prius detracto, post reddito, tale aliquid fieret? Sed quomodolibet istuc accipiatur, siue credatur ita esse factum siue non credatur, siue postremo ita siue non ita sit: recte fieri nullo modo dubitauerim, ut, cum diuersum aliquid in utrisque codicibus inuenitur, quando quidem ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
nollent: addidit.cͣ. ubi gignendis filiis habilem
ñ inuenit etatẽ: eosdemq post genitos filios ut
congrucra summa detraxit. Sic quippe uoluit
credibiles facere idonearũ generande pli conue¬
mentias etatum. ut tamen numero non frauda¬
r& uniuersas etates uiuentium singuloꝵ Qͦd au̾
id in sexta generatione ñ fecit. hoc ipsũ est quod
magis mouet. illum ideo fecisse cum res quã dicimꝰ
postulauit. qr non fec̃ ubi ñ postulauit: Inuenit
namq in eadem generatione apud hebreos uixs
qui sedm̃ illam racionẽ breuiũ annoꝵ. fiunt anni
xuͦi. & aliquid minꝰ quam menses duo. qui iam ȩtas
aptas est ad gignendum Et ideo addere. cͣ. annos bre
enoch eos detrahere. quos ñ ad diderat ante natum::
de mathusalem nasceretur lamech: cũ apud hebre¬
nitũ lamech complendã restituuntur ad summã
quȩ in codicib utrisq non discrepat: Sienĩ. eͣ. sep¬

Expanded text:
nollent, addidit centum, ubi gignendis filiis habilem nollent, addidit centum, ubi gignendis filiis habilem ao non inuenit aetatem, eosdemque post genitos filios, ut congrueret summa, detraxit. Sic quippe uoluit credibiles facere idonearum generandae proli conuenientias aetatum, ut tamen numero non fraudaret uniuersas aetates uiuentium singulorum. & Quod autem id in sexta generatione non fecit, hoc ipsum est quod magis mouet ideo illum fecisse, cum res, quam dicimus, postulauit, quia non fecit, ubi non postulauit. Inuenit namque in eadem genera, qui secundum illam rationem brevium annorum fiunt anni sexdecim, et aliquid minus quam menses duo; quae jam aetas apta est ad gignendum: et ideo addere centum annos brEnoch eos detrahere, quos de Mathusalam nasceretur Lamech, cum aput Hebraenitum 20 Lamech conplendam restituuntur ad summam, quae in codicibus utrisque non discrepat. Si enim centum sep
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiȩ septua ginta int̾p̃tum. sed scriptoris
tribuatur errori. quide bibliotheta sup̃dioti regis
codice describendũ pͥmꝰ accepit. Nam etiam nc̃ ubinus¬
meri non faciunt intentũ ad aliquid quod facile pos¬
sit intellegi uł quod appareat utilit̃ disci. & negle¬
gent̃ deseribuntur. & neglegentiꝰ emendantur. quis
enĩ sibi existimet et discendum. quot milia hominũ
tis huiꝰ appareat : Hic uero ubi ꝑ tot contextas
generationes . cͣ. anni alibi ad sunt : alibi de sunt
& pꝰ natũ qͥ cõmemorandꝰ fuerat filium desunt ubi
ad fuer̃. ad sunt ubi defuer̾. ut sũma concordet. ni¬
mirũ cum uell& ꝑsuadere qui hoc fecit: ideo nume¬
rosissimos annos uixisse antiquos qͦd eos breuissimos
nuncupabant. & hoc de maturitate pubertatis qͣ
idonea filii gignerentur conaretur ostendere . atq
ideo in illis eͣ. annis .xͨ. nrõs insimiandos putara. incre¬
dulis. ne homines tam du uixisse reciꝑe in fidem

Expanded text:
prudentiae septuaginta interpretum, sed scriptoris prudentiae septuaginta interpretum, sed scriptoris tribuatur eirori, qui de bibliotheca supradicti regis codicem describendum primus accepit. Nam etiam nunc, ubi numeri non faciunt intentum ad aliquid, quod facile possit 15 intellegi uel quod appareat utiliter disci, et neglegenter describuntur et neglegentius emendantur. Quis enim sibi existimet esse discendum, quot milia hominum tis huius 10 appareat? Hic uero, ubi per tot contextas generationes centum anni alibi adsunt, alibi desunt, et post natum, qui commemorandus fuerat, filium desunt ubi adfuerunt, adsunt ubi defuerunt, ut summa concordet: nimirum cum uellet persuadere, qui hoc fecit, ideo numerosissimos annos uixisse » antiquos, quod eos breuissimos nuncupabant, et hoc de maturitate pubertatis, qua idonea filii gignerentur, conaretur ostendere, adque ideo in illis centum annis decem nostros insinuandos putaret incredulis, ne homines tamdiu uixisse recipere in fidem
Abbreviated transcription (Latin):
latius emanar&. ubi potuit quidem accedere etiã
scriptoris error: Sed hoc in illa questione de uita
mathusalem non absurdũ ẽ suspicari: & in illo alio
ubi suꝑantib uiginti quatuor annis summa non
conuenit: In his aut̃ in quib continebatur ipsiuis
mendositatissimilitudo. ita ut ante genitum filiũ
qͥ ordini inseritur alibi suꝑ sint. cͣ. anni. alibi de¬
sint post genitũ aũ ubi de erant suꝑsint ubi suꝑ erañ
desint ut summa c̃ueniat. & hoc in pͥma scdã. tcia.
quarta. quinta. sexta. septima generatione inue¬
nitur : udetur habere quandam si dici potest. er¬
ror ipse constantiã. nec casum redolet sed indus¬
triã: Itaq illa diuersitas numeroꝵ alit̾ se haben¬
tiuĩ in codicib grecis & latinis. aliter in hebras.
ubinon ẽ ista dicentium. annis prius additis &
postea detractis ꝑ tot generationes continuata
parilitas. nec maliciȩ uidȩoꝵ. nec diligentiȩ uł

Expanded text:
latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed hoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathusalae non absurdum est suspicari, et in illo alio, ubi superantibus uiginti quattuor annis summa non conuenit. In his autem, in quibus continuatur ipsius mendositatis similitudo, ita ut ante genitum filium, qui ordini inseritur, alibi supersint centum anni, alibi desint; post genitum autem ubi deerant supersint, ubi supererant desint, ut summa conueniat; et hoc in prima, secunda, tertia, quarta, quinta, septima generatione inuenitur: uidetur habere quandam, si s dici potest, error ipse constantiam nec casum redolet, sed industriam. . Itaque illa diuersitas numerorum aliter se habentium in codicibus Graecis et Latinis, aliter in Hebraeis, ubi non est ista de centum annis prius adbitis et postea detractis per tot 10 generationes continuata parilitas, nec malitiae Iudaeorum nec diligentiae uel
Abbreviated transcription (Latin):
udeoꝵ eẽ mendaciũ. de qͦ suꝑiꝰ satis actũ ẽ
na septuaginta interp̃tes laudabilit̾ celebra¬
tos iuros. non potuisse mentiri. Csbi si quera qalitr
credibiliꝰ udeoꝵ gentẽ tam longe lateq diffusam.
in hoc conscribendũ mendaciũ uno consilio conspi¬
rart potuisse. & dũ aliis inuident auctoritatẽ sibi abs¬
uno in loco positos. qm rex egyptius ptolomcus eos ad
hoc opꝰ ad scuerat ipsam ueritatem gentib alienigenis
inuidisse. & cõmunicato istud fecisse confilio. quis ñ
uideat quid ꝓclunis faciliusq eredatur: Sed ab¬
sit ut prudens quispiam uł udeos cuiꝰ lib& ꝑuersita¬
tis atq maliciȩ tantũ potusse credat in codicib tam
rabiles uiros hoc de inuidenda gentib ueritate u¬
nũ cõmunicasse consilium Credibiliꝰ ergo quis
dixerit cum pͥmũ de bibliotheta tholomei describi
ista coeper̃. tt̃ aliquid talc fieri potuisse in corde
in codice uno. sed pͥmitus inde descripto. unde iã

Expanded text:
esse mendacium, de quo superius satis actum est; nam septuaginta interpretes laudabiliter celebratos uiros non potuisse mentiri. Ubi si quaeram, quid sit credibilius, Iudaeorum gentem tam longe lateque diffusam in hoc conscribendum men- 10 dacium uno consilio conspirare potuisse et, dum aliis inuident auctoritatem, sibi absuno in loco positos, quoniam rex Aegyptius Ptolomaeus eos ad hoc opus asciuerat, ipsam ueritatem gentibus alienigenis inuidisse et communicato istuc 15 fecisse consilio: quis non uideat quid procliuius faciliusque credatur? Sed absit ut prudens quispiam uel Iudaeos cuiuslibet peruersitatis adque malitiae tantum potuisse credat in codicibus tamrabiles uiros hoc de inuidenda gentibus so ueritate unum communicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliotheca Ptolomaei describi ista coeperunt, tunc aliquid tale fieri potuisse in codice uno, sed primitus inde descripto, unde iam
Abbreviated transcription (Latin):
Eq em̃ ullomodo audiendi
sunt: qͥ putant alit̃ annos illis temꝑibꝰ computa¬
tos. iac tante bituitatis. ut unꝰ annꝰ nr̃ decem
ilos habuissa creddatur. Qua ꝓpt̾ inqͥunt cũ audient
quisq uł legerit. nongentos annos quemq uixisse.
acha intelligere nonaginta: Decem quippe illi an¬
genuit sech. & ipse secboe̾x. agebat & sex menscs.
quando &x illo natꝰ ẽ enos: quos appellat scriptura
opinionẽ: unũ annũ qualemnc̃ habemꝰ. in xͦ. par¬
tes illi diuidebant. & easdem paries annos uocabuant:
Quarũ partium hab& una qͥdratũ senariũ: eo qͦd
sex dieb qs ꝑfecerit om̃a oꝑa sua. ut in septimo requi¬
scex: Deqͥre: in libro .xiͦ. sicut potui disputaui:
Sexies aũ sem qͥ numerꝰ quadratũ senariũ facit. xxx.
tur. & dici quadrantẽ. ꝓpt̃ quẽ quat᷑ ductĩ eo anno
qͦ bissextũ uocant. unꝰ dies adicitur. addebantur a
nettrib postea dies. ut occurrer& numerꝰ annoꝵ qͦs
dies romani int̾ calares uocabant: Proinde etiam

Expanded text:
enim ullo modo audiendi sunt, qui putant aliter annos illis temporibus conputatos, id est tantae breuitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur. Quapropter, inquiunt, cum audierit quisque uel legerit nongentos annos quemque uixisse, debet intellegere nonaginta; decem quippe illi angenuit Seth, et ipse Seth uiginti agebat et sex menses, quando ex illo natus est Enos, quos appellat scriptura opinionem, unum annum, qualem nunc habemus, in decem partes illi diuidebant et easdem partes annos uocabant; quarum partium habet una quadratum senarium, eo quod sex diebus Deus perfecerit opera sua, ut in septimo requiesceret de qua re in libro undecimo, sicut potui, disputaui; sexiens autem seni, qui numerus quadratum senarium facit, triginta tur, et diei quadrantem, propter quem quater ductum eo anno, quo bissextum uocant, unus dies adicitur, addebantur a ueteribus postea dies, ut occurreret numerus annorum, quos dies Romani intercalares uocabant. Proinde etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ꝗͥ ñ sic̃ aliarũ carniũ aqͥs & t̾ra ꝓducentibꝰ. s dõ flan¬
tc creatũ uoluit intelligi. sic tam̃ factũ. ut in corpore
arimali qͦd fit aĩa in eo uiuente. sic̃ illa animalia ui
pͥmens nomine. S enĩ dĩflatꝰ inqͥunt. dĩ ore exisse intel¬
ligit᷑. Quc̃ si aũm credidcrimꝰ. c̃sequens crit ut ciusdem
fattamur eẽ substantię. partt̃q illiꝰ sapientic qͥ dic̃. ego¬
ex ore altissim ꝓdii N qͥdc̃ dix̃ sapientia oredĩ flata se
fuisse.s. exeiꝰore ꝓdisse. Sic̃ aũ nos possumꝰ ñde nr̃ana
tura qͥ homines sumꝰ.s de isto aere circũ fuso quc̃ inspi¬
rando ac respirando ducimꝰ ac reddimꝰ flatũ facere cũ
sufflamꝰ. ita omp̃s ds̃ ñ desua nat᷑a neq subiacente cre¬
atura. s etiã de nichilo potuit facere flatũ. quc̃ corpori
hominis inscrendo inspirasse. uł insufflasse conuenien¬
tissime dictũ c̃: in corporcus in corporcũ. s inmutabił

Expanded text:
centibus, sed Deo flante creatam uoluit intellegi, sic tamen factum, ut in corpore animali, quod fit anima in eo uiuente, sicut illa animalia uiuprimens nomine. Sed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens erit, ut eiusdem fateamur esse substantiae paremq providi . Non quidem dixit Sapientia ore Dei efflatam se fuisse, sed ex ejus ore prodisse. Sicut autem nos possumus, non de nostra natura qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spirando ac respirando ducimus ac reducimus, flatum facere cum s: ita omnipotens Deus non de sua natura neque subiacenti creatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse uel insufflasse conuenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed inmutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ qͥd opꝰerat ut adder& uiuentẽ. cũ aĩa nͥ uiuat
eẽ ñ possit. Aut qͥd opꝰ erat ut adder& uitt. cũ dixiss&
spm̃ : Sed intelligimꝰ aĩam uiuentẽ. & sp̃m uitt scriptu¬
rã suomore dixisse. cũ animalia id est animata corpo¬
ra uell& intelligi. qͥbꝰ in ẽẽt ꝑ aĩam ꝑspicuus istt etiã
corporis sensꝰ. In hominis aũ conditionc obliuscim̃. quẽ
ad modũ loqͥ scriptura c̃sucucrit. cũ suo ꝓrsus more lo

Expanded text:
dicimus, Quid opus erat ut adderet, viventem, cum anima nisi vivat esse non possit? aut, Quid opus erat ut addespiritum? Sed intellegimus animam uiuentem et spiritum uitae scripturam suo more dixisse, cum animalia, id eat animata corpora, uellet intellegi, quibus inesset per animam perspicuus iste etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliuiscimur, quem ad modum loqui scriptura consueuer
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ in adã om̃s moriunt᷑. sic & in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑:
Iam utiq in corpore spũali. qͦd erit in spũ uiuificantt:
N qͥa om̃s qͥ in adam moriuntur menbraer̃ xp̃i: ex illis enĩ
multo plures sedã inęt̾nũ morte plectuntur. sed ideo
dictũ est om̃s atq om̃s. quia sic̃ nemo corpore animali nͥ
catur: Proinde neqͣꝗͣ putandũ est: nos in resurrectione
tale corpꝰ habituros. quale habuit pͥmꝰ homo ante pec¬
catũ. nec illud qͦd dictũ ẽ: quał terrenꝰ tales & t̾renise¬
cundũ id intellegendũ. qͦd factũ est admissione peccati
Non enĩ existimandũ ẽ: eũ prius ꝗ̃ peccass&. spũale corpꝰ
habuisse. & peccati merito in animale mutatũ. Ut enĩ
hoc putet᷑. parũ ad tenduntur tanti uerba doctoris qͥait.
siẽ corpꝰ animale. ẽ & spũale. sic̃ scriptũ ẽ. Factꝰ ẽ pͥmus
hõ adã in animã uiuentẽ: Nũqͥd hoc pꝰpeccatũ factũ
ẽ cum sit ista hominis pͥma conditio. deqͣ beatissimꝰ paulꝰ

Expanded text:
s vivificabuntur . Jam utique in corpore spirituali, quod erit in spiritum vivificantem. Non quia omnes qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est, omnes atque omnes, quia sicut nemo corpore animali nisi catur. Proinde nequaquam putandum est, nos in resurrectione tale corpus habituros, quale habuit homo primus ante peccatum; nec illud, quod dictum est: Qualis terrenus, tales et terreni, secundum id intellegendum, quod factum est admissione peccati. Non enim existimandum est eum prius, quam peccasset, spiritale corpus habuisse et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum adtenduntur tanti uerba doctoris, qui ait: Si est corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam uiuentem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus £aulus
Abbreviated transcription (Latin):
les & treni & qualis cęlestis: tales & clestes. Et qͦmͦ indui¬
mꝰ imaginẽ t̾reni. induamꝰ & imaginẽ eiꝰ. qͥdecelo est:
Hoc apłs ita posuit. ut nc̃ qͥdem in nobis sedm̃ sacram̃tũ
regenerationis fiat. sic̃ alibi dic̃ Qͦt qͦt in xp̃o baptira¬
ti estis. xp̃m industis Re aut̃ ipsa tẽ ꝑficitur. cum&
in nobis qͦd est animale nascendo. spũale factũ fuerit resur¬
gendo Ut eni eiꝰdẽ uerbis utar. spe salui facti sumꝰ: Indu¬
imꝰ aut̃ imaginc̃ t̾rem hominis ꝓpagatione p̃uaricatio¬
nis & mortis. ꝗͣ nobis intulit generatio .s. indiumꝰ imaginẽ
cȩlestis hominis grã indulgentiç uitȩq ꝑpetuȩ. quod
nob p̃sta regeneratio. ñ nͥ ꝑ medutorẽ dĩ & hominũ. ho¬
minẽ xpm̃ ihm: Quẽ celestẽ hominẽ uult intelligi. qͥa

Expanded text:
 qualis caelestis, tales et caelestes. Et quo modo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. Hoc apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominum, hom
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ȩdificauer̃ filii hominũ. hoc ẽ ñ filis
di. s illa societas scdm̃ hominẽ uiuens. quã terre¬
nã dicimꝰ ciuitatẽ. ñ loco mouet᷑ ds̃ qui semꝑ ẽ ubiq
totus. s descendere dicitur. cũ aliqͥd facit in terra.
qͦd p̃ter usitatũ naturȩ cursũ mirabilit̃ factũ. p̃¬
sentiã quodã modo eiꝰ ostendit. Nec uidendo discit
ad tempꝰ qͥ nũꝗͣ potest aliqͥd ignorare. sed ad tẽpꝰ ui¬
dert & cognoscere discit᷑. qͦd uideri & cognosci facit
Non sic ergo uidebatur illa ciuitas quomodo eam dꝰ
uideri fec̃. quando sibi quantũ displicera ostendit
quã uis possit intelligi ad illã ciuitatẽ descendisse ds̃.
quia descender̃ angli eiꝰ in quib habitat. ut qͦd ad
demonstrans quem ad modũ factũ sit qͦd dictũ fue¬
rat descendit dñs. Si enĩ iã descenderat. quid sibi
t᷑ angłis dictũ. nisi quia ꝑ anglõs descendebat qͥ in
angłis descendentib erat: Et bene ñ ait uenite

Expanded text:
ominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descendedemonstrans quemadmodum factum sit quod dictum fuerat, descendit Dominus; si enim jam descenderat, quid sibi tat: quia per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat. Et bene, non ait, Venite,
Abbreviated transcription (Latin):
auer̃ facere. & nc̃ non deficient ex illis om̃a qͦ conati
fuerint facere: Uenite. & descendentes confundamus
ibi linguã eoꝵ. ut ñ audiat unꝰ quisq eoꝵ uocẽ ꝓxi¬
mi. Et disꝑsit eos dñs inde suꝑfaciem t̾rȩ. & cessiucr̾¬

Expanded text:
auerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati auerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dis
Abbreviated transcription (Latin):
quia sic̃ nascebant᷑. aliis gentib addebantur:U¬
Umn gͦ in suis linguis ist gc̃s fuisse referuiꝰ.
redit tam̃ narrator ad illud tempꝰ quando
una lingua om̃ium fuit: Et indeiam expo¬
nit quid Acciderit. ut linguarũ diuersitas nasce¬
retur. Et erat inqͥt om̃is terra labiũ unũ. & uox
una om̃ib. Et factũ est cũ mouerent ipsi ab o¬
riente. in uener̃ campũ in terra semnaar: & ha¬
bitauer̃ ibi Et dix hõ ꝓximo suo Uenite faci¬
amꝰ lateres. & coqͣmꝰ illos igni Et facti sunt illis
lateres in lapidem. & bitum̃ erat eis lutũ Et dixe¬
r̃. Uenite ȩdificemꝰ nobismet ipsis ciuitatẽ & tur¬
rem. cuiꝰ caput erit usq ad cęlũ Et faciamꝰ nrm
nom̃ antequã disꝑgamur infaciẽ oĩs t̾rę: Et
descendit dñs uidere ciuitatẽ. & turrem quã ȩ¬
dificauer̃ filii hominũ Et dix̃ dñs dsꝰ: Ecce
genꝰ unũ. & labium unũ omĩum. & hoc incho¬

Expanded text:
quia, sicut nascebantur, aliis gentibus addebanturquia, sicut nascebantur, aliis gentibus addebanturum ergo in suis linguis istae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus, quando una lingua omnium fuit, et inde iam exponit, quid acciderit, ut linguarum diuersitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum et uox una omnibus. Et factum est, cum mouerent ipsi ab Oriente, inuenerunt campum in terra Sennaar, et habitauerunt ibi. Et dixit homo proximo: Venite, faciamus llateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum: et dixerunt, Venite, et aedificemus nobismetipsis civitatem, et turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faciamus nobis nomen, antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus videre civitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum. Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium; et hoc incho
Abbreviated transcription (Latin):
segregate sunt insule gentium in t̾ra sua. unꝰ qͥsꝙ̃ scdm̃
linguã suã in tribub suis. & ingentib suis. Iam uͦ¬
in filuscham quodã loco aꝑtius gentes cõmemorate
sunt. sic̃ suꝑiꝰ ostendi Mesrahim genuit eos qͥ dicui᷑
ludim: & eodẽ modo cetẽ usq ad septẽ gentes. Et enu¬
meratis omib postea c̃dudens. Hi filii chã in qͥt in¬
tribub siuis scdm̃ linguas suas. in regionib suis. &
in gentib suis ł pt̾a ergo multoꝵ filui ñ st̃ cõme¬
morati. qr gentib aliis nascendo accesser̃. ipsi aũ
gt̃s facere neqͥuer̃ Nã qͥ alia causa cũ filii iaphech
octo enumeren̾ ex duob eoꝵ tantũ filii nati cõme¬
morant᷑. & cũ filii cham quatuor nominent᷑ ex trib
tantũ qͥ nati st̃ adiciuntur. & cũ filus sem ui nomi¬
nent᷑ ui. duoꝵ tantũ posteritas ad texit᷑ : Nũqͥd
cetri sine filiis remanser̃: Absit hoc credere: Sed

Expanded text:
segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum linguam in tribubus suis et in gentibin filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: et eodem modo caeterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus, postea ctribubus suis secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati. quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gentes facere nequiuerunt. Nam qua alia causa, cum filii Iapheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur, et cum filii Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed
Abbreviated transcription (Latin):
rũ hoc uerũ est. quod ex heber hebrei appellati
sunt: ac deinde una detracta littera hebrei
Quã linguam solus isrł popłsꝰ potuit obtinere.
in quo dĩ ciuitas & in sc̃ĩs peregrinata ẽ : & in om̃ib
sacramento adumbrata:
Gitua filii sem prius sex nominantur. deinde
ex uno eoꝵ nati sunt . iiiiͦ. nepotes eiꝰ. Itemq al¬
ter filioꝵ sem genuit eius nepotem. atq ex illo
idem ꝓnepos natus est. atq inde ab nepos quiẽ
heber Eenuit aut̃ heber duos filios. quoꝵ unũ
appellauit phalech. qͦd interp̃tatur diuidens.
Deinde scriptura sub iungens. racionẽq: huiꝰ no¬
minis reddens. quia in dicbͤ inqͥt. diuisa est ter¬
ra Hoc aũ quid sit. post apparebit. Alius uͦ
qͥ natus est ex heber. geniut duodecĩ filios.
b: suis. scdin linguas suas in regionib suis. & in gen¬
ginta tres. uł potiꝰ quod postea demonstrabit᷑. lxͫx ii
cõmemoratifilii iaphet. ita conclusum et Ex his

Expanded text:
rum hoc uerum est, quod ex Heber Heberaei appellati rum hoc uerum est, quod ex Heber Heberaei appellati sunt, ac deinde una detrita littera Hebraei, quam linguam solus Israel populus potuit obtinere, in quo Dei ciuitas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quattuor nepotes eius, itemque alter filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiungens rationemque huius nominis reddens: Quia diebus, inquit, eius diuisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios; bus suis secundum linguas suas in regionibus suis et in genginta tres uel potius quod postea demonstrabitur septuagcommemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ꝑtinet. quã requirimꝰ. Sic enĩ legitur. Et sem
natꝰ est. & ipsi patri om̃ium filioꝵ heber fri iaphet
maiori Ordo uerboꝵ ẽ Et semnatꝰest. heberaut̃
etiã ipsi. id est ipsi id est natꝰ ẽ heber: quisem paterẽ
om̃ium filioꝵ Semergo patriarchã intellegiuo¬
luit omium qͥ de stirpe eiꝰ exorti sunt. qͦs cõmemora¬
tꝰ ẽ. siue sint filii siue nepotes. & ꝑnepotes. & de¬
inceps inde exorti Non sane istũm heber genuit
sem. sed ab illo quintꝰ in ꝓgenitoꝵ serie reppitur:
Sem qͥppc inter filios alios genuit arphasath. ar¬
phasat genuit chainan. Chanan genuit salam.
minatus in ꝓgenie ueniente desem. & platꝰ etiã
filiis cum sit quintꝰ nepos. nisi quia uerũ est qͦd
traditur ex illo hebreos eẽ cognominatos tamqͥm
hebreos. cum᷑ illa possit et̃ opinio ut ex abrahã
tanquã abrahei dicti eẽ uideantur Sed nimi¬

Expanded text:
rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est, et ipsi patri omnium filiorum, Heber, fratri Iapheth maiori. Ordo uerborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, minatus in progenie ueniente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tamquam Abrahaei dicti esse uideantur; sed nimi
Abbreviated transcription (Latin):
dii filii noe : sed in filiis sem reppitur. qͥ fuit
tos fuisse. qui postea regnum gigantis illiꝰ obti¬
nerent. & inde ꝓcederent. atq alias conderent
ciuitates. quarũ pͥma ẽ. anino appellatan
niue: Hinc reditur ad alium filiũ cham qͥuo¬
cabatur mesrahim. & cõmemorant᷑ quos ge¬
niut ñ tãqͥ singuli homines s nationes sep̃tẽ:
Et de sexta telut de uͣ filio gens cõmemoraitur ex¬
isse quȩ appellatur pbilistum. unde fiunt octo
Inde iterũ ad chanaan reditur. in qͦ filio maledic¬
tusẽ cham. & quos genuit undetĩ nominantur.
Deinde usq ad quos fines ꝑuenerint cõmemoratis
quib dã ciuitatib dr̃. ac ꝑ hoc filus nepotib ꝙ
Restat cõmemorare filiossem: maximi filu noe
Ad eũ qͥppe gradatim generationũ istarũ ꝑuenit
aminimo exorta narratio Sed unde incipiunt
cõmemorari filii sem. habet quiddã obscuritatis.
quod expositione illustrandũ est: quia & multũ ad

Expanded text:
dii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuidii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuitos fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtinerent et inde procederent adque alias conderent ciuitates, quarum prima est a Nino, appellata Nineue. Hinc reditur ad alium filium Cham, qui uocabatur Mesraim, et commemorantur quos genuit, non tamquam singuli homines, sed nationes seet de sexta, velut de sexto filio, gens commemoratur exisse, quae appellatur Philistiim: unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur; in quo filio maledictus est Cham, et quos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines pervenerint commemoratis quibusdam civitatibus dicitur ac per hoc in filiis nepotibusque Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum quippe gradatim generationum istarum peruenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione inlustrandum est, quia et multum ad
Abbreviated transcription (Latin):
De terra illa exiuit assur.: & edificauit niniuem.
& roboth ciuitatẽ. & chalach. & dasem. inter
medium niniue. & chalach. hȩc ciuitas magna:
Iste porro chus pater gigantis nembroth. pͥmus
nominatꝰ est. in filus cham: cuiꝰ quinq filii iã fue¬
rant cõputati. & nepotes duo Sed istũgigantẽ ant
post nepotes suos natos genuit. aut qͦd est credibiliꝰ
seorsum de illo ꝓpt̃ eiꝰ eminentiã scriptura loqui¬
ta est: quandoquidẽ & regnũ eiꝰ cõmemoratũ ẽ.
cuiꝰ iniciũ erat illa nobilissima babilon ciuitas.
ȩdificasse niniuen. & alias ꝗͤ contexuit ciui¬
tates. longe postea factu ẽ. quod ex hac occasio¬
ne ꝑstrinx ꝓpt̾ nobilitatẽ regni assyrioꝵ. qͦd
mirabilit̃ dilatauit ninꝰ beli filiꝰ. conditor nini¬
ue ciuitatis magne. cuiꝰ ciuitatis nom̃ ex illiꝰ no¬
mine diriuatũ est: ut anino niniue uocaret᷑.
Assur autẽ unde assyrii. ñ fuit in filiis cham me¬

Expanded text:
De terra illa exiit Assur, et aedificavit Niniven De terra illa exiit Assur, et aedificavit Niniven et Robooth civitatem, et Chalach, et Dasem inter medium Ninives et Chalach: haec civitas magna. Iste porro Chus pater gigantis Nebroth primus nominatus est in filiis Cham, cujus quinque filii jam fuerant computati, et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit; aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter ejus eminentiam Scriptura locuta est; quando quidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa nobilissima Babylon ciuitas, aedificasse Nineuen et alias quas contexuit ciuitates, longe postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatauit Ninus, Beli filius, conditor Nineuae ciuitatis magnae; cuius ciuitatis nomen ex illius nomine deriuatum est, ut a Nino Nineue uocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, me
Abbreviated transcription (Latin):
di uasis musicis aptantur ad cantũ. sed ut ap¬
tari possint. in sunt & cetã in compagib or¬
ganoꝵ. quȩ ñ ꝑcutie̾ntur a canentib. sed
ea quȩ ꝑcussa resonant his conectuntur:
Ita in ꝓphica hẏstoria dicunt᷑. & aliqͣ quȩ
nichil segnificant. sed quibꝰ ad hereant quȩ
significant & quod ã modo religentur:
de. & quod de his dicendũ uidetur ad texen¬
dũ est huic oꝑi quo ciuitatis utriusq t̾rene
sciulic& & celestis. ꝑ tempora ꝓcursus ostenditur
Cepte sunt enĩ cõmemorari ammimo filio qui uo¬
catus est iaphet. cuiꝰ filii octo nominati sunt. nepo
eiꝰ filio. ꝓ nepotes duo. ex nepott uno fit eoꝵ sũ¬
ma. undecim Quib enumeratis reditur tamꝗͣ
ad caput. & dicit᷑: Chus autẽ. genuit nembroth.
Hic cepit eẽ gigas suꝑ terrã. hic erat gigas uenator
uenator contͣdm̃ Et factũ est iniciũ regnieiꝰ babi¬
lon: orech. arcaad. & calãnc. in terra sennaar:

Expanded text:
di uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut apdi uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percutiuntur a canentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant et quodam modo religentur. et quod de his dicendum uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt enim commemorari a minimo filio, qui uocatus est Iapheth, cuius filii octo nominati sunt, nepotejus filio, pronepotes duo ex nepote uno: fit eorum summa undecim. Quibus enumeratis, reditur tanquam ad caput, et dicitur: Chus autem genuit Nebroth: hic coepit esse gigas super terram. Hic erat gigas venator venator contra Dominum. Et factum est initium regni ejus Babylon, Orech, Archad, et Chalanne in terra Sennaar.
Abbreviated transcription (Latin):
maledicto deinceps usq ad abrahã de iustoꝵ
aliquoꝵ qͥ pie dm̃ colerent cõmemoratione si¬
lentium ẽ. ꝑ annos ampliꝰ quã mille. nec eos
defuissc crediderim. sed si om̃s cõmemorentur.
nimis longũ fier&. & hec eẽt hẏstorsa magis
diligentia. quã ꝓphĩca ꝓuidentia Illa itaq
exequitur litterarii sacrarũ scriptor istarum
p̃terita. uerũ etiam p̃nuncientur futura. quȩ
tam ꝑtinent adciuitatẽ dĩ. quia & de homini¬
b qͥ non sunt ciueseiꝰ. quicqͥd hic dicit᷑. ad hoc
dr̃ ut illa ex cõparatione contraria. uł ꝓfi¬
ciat. uł emineat: Non sane om̃a quę gesta¬
Narrant᷑ aliquid etiam significart putanda
sunt. sed ꝓpter illa quȩ aliquid significant.
etiam ea quȩ nichil significant ad texunt᷑
Dolo enĩ uomere terra ꝓscinditur. s ut hoc
fieri possit etiam cet̾a aratri menbra sunt ne¬
cessaria: Et soli nerui in cytharis att: huiꝰ mo¬

Expanded text:
maledicto deinceps usque ad Abraham de iustorum maledicto deinceps usque ad Abraham de iustorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silentium est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim, sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec historica magis diligentia quam prophetica prouidentia. Illa itaque exsequitur litterarum sacrarum scriptor istarum narrentur praeterita, uerum etiam praenuntientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non sunt ciues eius, quidquid hic dicitur, ad hoc dicitur, ut illa ex conparatione contraria uel proficiat uel emineat. Non sane omnarrantur aliquid etiam significare putanda sunt, sed propter illa que aliquid significant etiam ea que nichil significant attexuntur. Solo enim vomere terra proscinditur; set ut hoc fieri possit etiam cetera aratri membra sunt necessaria; et soli nerui in citharis adque huius mo
Abbreviated transcription (Latin):
mortt̃q passurꝰ. Hanc passionẽ xp̃i. foris in
sono tantũ uocis. repbi annunciant. Non enĩ
quod adnunciant intelligunt ꝑbiaũ in interi¬
ori homine habent tã grande misteriuĩ atꝙ ho¬
norant intus in corde infirmũ & stultũ dĩ. quia
fortius & sapientius est hominib huiꝰ rei figura
ẽ. qͦd cham exiens hoc nunciauit foris. sem uͦ
& iaphet ut hoc uelarent. id est honorarent.
in gressi sunt. hoc ẽ id eger̃ interiꝰ. Hec scriptu¬
rȩ secreta diuine indagamus ut possumꝰ. aliꝰ
alio magis minusue congruent̃ ueruntam̃ fi¬
delit. certũ tenentes ñ easine aliqͣ p̃figuratio¬
ne futuroꝵ gesta atq conscripta. meq isi ad
xp̃m & eiꝰ ecclãm quȩ ciuitas dĩ est eẽ referenda.
cuꝰ ab inicio generis humani non defuit p̃di¬
catio . quã ꝑ om̃a uidemꝰ impleri. Benedictis
igitur duob filiis noe. atq uno in medio eoꝵ

Expanded text:
mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum uocis reprobi adnuntiant; non enim quod adnuntiant intellegunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione futurorum gesta adque conscripta neque nisi ad Christum et eius ecclesiam, quae ciuitas Dei est, esse referenda; cuius ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia uidemus inpleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe adque uno in medio eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpha Uinea dñi sabaoth domꝰ isrł ẽ. & bibit
de uinoeiꝰ: Siue ille calix hic intlligat᷑ de
qͦdic̃. potestis bibere calicm quẽ ego bibiturꝰ
sũ. & pat si fieri potest transeat ame calix iste.
qͦ suã sine dubio significat passionẽ. siue quia
uinũ fructus ẽ uinee. hoc potius illosignifi¬
catũ ẽ: qͦd ipsa uinea hoc ẽ ex genere israhe¬
litarũ. carnẽ ꝓnobis & sanguinẽ. ut pati pos¬
set assũpsit. & in ebriatus ẽ. id est passus ẽ. &
nudatꝰ ẽ Ibi nãꝙ denudatꝰ ẽ. id est apparuit
eiꝰ infirmitas. de quã dicit apłꝰ. Et si crucifixꝰ
ẽ. ex infirmitate Unde item dic. infirmum
di. fortiꝰ ẽ hominib. &stultũ dĩ sapientiꝰ est
hominib Qͦꝰ d uͦ cũ dictũ ẽẽt & nudatꝰ est.
addidit scriptura in domo sua. eleganter
ostendit quod asue carnis gentt & domesti¬
cis sanguirus sui utiq a uideis fuerat crucẽ

Expanded text:
propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et sanguinem, ut pati posset, adsumsit, et inebriatus est, idest passus est, et nudatus est; ibi namque nudata est, id est apparuit, eius infest ex infirmitate . Unde item dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit scriptura: In domo sua, eleganter ostendit, quod a suae carnis gente et domesticis sanguinis sui, utique Iudaeis, fuerat crucem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃putiũ: uł sicut alio modo eos appellat apłs iu
dei & greci. s uocati & iustificati. cognita qͦ qͦmͦ
nuditate patris. qͣ significabatur passio saluato¬
ris Sumentes uestimtũ posuer̃ supͣ dorsa sua.
& intrauer auersi & operuer̃ nuditatẽ patris
sui. nec uider̃ quod reucrendo texerunt Quo¬
dã enĩ modo in passione xp̃i. & quod ꝓ nobis
factum est honoramꝰ. & udeoꝵ facinꝰ aduersa¬
mur Uestimentũ significat sacramentũ. dor¬
sa memoria p̃teritoꝵ Quia passionẽ xp̃i
eo scilic& iã tempẽ quo habitat iaphet in do¬
mib sem. malꝰ fr̾ in medio g̾rans actã celebrat eccłam
non ad huc ꝓspectat futurã: Sed malꝰ fr̃ in filio
suohoc ẽ in ope suo. puer idẽ seruus est frumbo¬
noꝵ. cũ adexercitationẽ patientiȩ uł ad prectũ
sapientie. scient̃ utuntur malis boni Simt qĩ
ue occasione inquit. siue ueritate xp̃c annim

Expanded text:
praeputium, uel sicut alio modo eos appellat apostolus, praeputium, uel sicut alio modo eos appellat apostolus, ludaei et Graeci, sed uocati et iustificati, cognita quoquo modo nuditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sua et intrauerunt auersi et operuerunt nuditatem patris sui, nec uiderunt quod reuerendo texerunt. Quodam enim modo in passione Christi et quod pro nobis factum est honoramus et Iudaeorum facinus auersamur. Yestimentum significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi eo scilicet iam tempore, quo habitat Iapheth in domibus Sem et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis boni. Sunt enimue occasione, inquit, siue ueritate Christus ad