comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obliuiscendo uitam suã: conuerse
fuerant inmortẽ. hocẽ ininfernũ:
Commemorate uͦ conu̾tuntur addo¬
minum. tanꝗͣ reuiuescentes remi¬
niscendouitam: cuius eas habebat
obliuio: Item legitur innonages:¬
mo &e tercio: Intelligite nunc qui
insipientes estis in ppło. ⁊ stulti a¬
liquando sapite: Iui plantauit
aurem ñ audiet. & cetera : Fis enim
dictum ẽ: qui dm̃ ñ intelligendo.
edilectione autem dĩ. plura
reꝑtuntur indiuinis eloqui¬
is testimonia: Ibi enim & illa duo
consequenter intelliguntur. quia
nemo diligit cuius non meminit:
et quod penitus nescit :Unde il¬
lud ẽ notissimum precipuumq
preceptum: Diliges dominum
dm̃ tuum: Sic itaq condita est
mens humana. ut numꝗͣ sui ñ
meminerit. numquam se ñ m¬
tellgit. numꝗͣ se ñ intelligat.¬
qui odit aliquem nocere illi studet.
ñ immerito & mens hominis. qn
sͥ nocet odisse se dr̃: Nesciens enĩ
sͥ uult male. dum ñ putat sͥ obeẽ
id uult qd obsit sͥ: Unde illud scͥp¬

Expanded text:
am, conversae fuerant in mortem, hoc est, in infernum. Commemoratae vero convertuntur ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, cujus eas habebat oblivio. Item legitur in nonagesimo tertio: Intelligite nunc, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet ? et caetera. Eis enique intelligendo De dilectione autem Dei plura reperiuntur in divinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat.qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse id vult quod obsit sibi, unde illud scrip
Abbreviated transcription (Latin):
riam corpr̃alem. cum tam̃ crea¬
trix corpr̃is dici non possit. quia
om̃is causa mutabilis sensibi¬
lisq substantiȩ. om̃isq modus.
et numerus. & pond̾ eus. unde
efficiatur ut et sit. & natura ita
uelita sit. ab intelligibili et in
commutabili uita. quȩ super
omnia est existit: & ꝑuenit
usq ad extrema atq terrena:¬
multus sermo ẽ neq nunc ne¬
cessarius:. Uerum propterea fac¬
tum iacob de pecoribus comme¬
morandum arbitratus sum. ut
intelligeretur. si homo qui uir¬
gas illas sic posuit. dici ñ pot̃
creator colorum in agnis ⁊ ȩdis.
nec ipse matrum animȩ que
conceptam ꝑocłos corpr̃is phan¬
tasiam uarietatis. seminibus
carne conceptis.quantum na¬
tura passa est asꝑserunt: multo
minus dici posse ranarum ser¬
pentumq creatores angłos ma¬
los: ꝑ quos magi pharaonis¬
tunc illa fecerunt: De causis
originalibus creaturarum cor

Expanded text:
riam corporalem, cum tamen creariam corporalem, cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae, omnisque modus et numerus, et pondus ejus, unde efficitur ut et sit et natura ita vel ita sit, ab intellcommutabili vita, quae super omnia est, existit, et pervenit usque ad extrema atqmultus sermo est neque nunc necessarius. uerum propterea factum Iacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intellegeretur, si homo qui uirgas illas sic posuit dici non potest creator colorum in agnis et in haedis, nec ipsae matrum animae, quae conceptam per oculos corporis phantasiam uarietatis seminibus carne conceptis quantum natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pharaonistunc illa fecerunt. DE CAVSIS ORIGINALIBVS CREATVRARVM
Abbreviated transcription (Latin):
potuit nisi corpus qd̃ sic affecto
spũ animabatur. ex compassio¬
ne commixtionis afficere: uũ
deneris fetuum primordiis. co¬
lore tenus aspargeretur. Ut enĩ
sic ex semet ipsis afficiantur ul
anima ex corpore. uł corpus ex
anima. congruentiȩ rationis
id faciunt: quȩ incominutabi¬
liter uiuunt in ipsa summa
dĩ sapientia: ꝗͣ nulla spacia
locorum capunt: Ꝙcum sit
ipsa incommutao bilis.
nichil eorum quȩ uł commu¬
tabilit̾ sunt deserit: qr nichil
eorum nͥ ꝑ ipsam creatum est:
pecora nascerentur. fec̃ hocĩ¬
commutabilis et iniusibilis
ratio sapientie dĩ. ꝑ quam ere¬
ata sunt omnia. Ut aũt de
uarietate uirgaꝵ. pecorum
conceptoꝵ color aliquid duce¬
ret : fecit hoc anima grauide
pecudis. ꝑ ocłos affecta forin¬
secus. et interius secum pro
suo modulo formandi regulã
trahens: quam de uitima po¬
tentia sui creatoris accepit.S
quanta sit uis animȩ ad affici¬
endam atq mutandam mathe¬

Expanded text:
potuit nisi corpus qpotuit nisi corpus qspiritu animabatur, ex compassione commixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis colore tenus aspergetur; ut enim sic ex semetipsis afficiantur, vel anima ex corpore, vel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter vivunt in ipsa summa Dei Sapientia, quam nulla spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil eorum quae vel commutabiliter sunt deserit, quia nihil eorum nisi per ipsam creatum est. , 12 sed pecora nascerentur, fecit hoc incommutabilis et invisibilis ratio Sapientiae Dei, per quam creata sunt omnia. Ut autem de varietate virgarum, pecorum conceptorum color aliquid duceret, fecit hoc anima gravidae pecudis per oculos affecta forinsecus, et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui Creatoris accepit. Sed quanta vis sit animae, ad afficiendam atque mutandam mate
Abbreviated transcription (Latin):
etiam mali ꝑ occasionem: ita cre¬
ationẽ rerum uisibilium deus
interius oꝑatur: exteriores aũt
oꝑationes. sue bonorum. siue
malorum. ul angłorum uel
hominum. siue etiam quoꝵq
animalium scđm imꝑium su¬
um. & a se imꝑtitas distributi¬
ones potestatum. & appeticioẽs
commoditatum. ita rerũ nature
adhibet in qua creat omia: quẽ¬
admodum t̾re agriculturam:
Quaꝓpt̃ ita non possumus dice̾.
angłos malos magicis artibus
euocatos. creatores fuisse rana¬
rum atq serpentum:sicut nõ
possumus dicere. homines ma¬
los segetis ẽẽ creatores. quam
ꝑ eorum oꝑa uidemus exortã:
sicut nec iacob creator coloꝵ
in pecoribus fuit. qr bibentib
in conspectu matrib uariataᷤᷤ
uirgas quas intuerent᷑ app o¬
suit: Sed nec ipse pecudes cre¬
atrices fuerunt uarietatis
prolis suȩ: quia in heserat am¬
mȩ illarum discolor phanta¬
sia. excontuitu uariaꝵ uirga¬
rum. ꝑ ocłos impressa: q̃ non

Expanded text:
etiam mali per occasionem: ita creetiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque animalium secundum imperium suum et a se impertitas distributiones potestatum et appetitiones commoditatum ita rerum naturae adhibet, in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uariatas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt uarietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum uirgarum per oculos impressa, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
bonos angłos fas ẽ putare crea¬
tores:si ꝓ subtilitate sui sensus
& corpr̃is. semina rerum istarũ
nob̾ occultiora nouer̃. & ea ꝑcon¬
gruas temꝑationes elementoꝵ
latenter spargunt: atq ita et
gignendarum rerũ ⁊ acceleran¬
dorum incrementoꝵ p̃bent oc¬
casiones: Sednec boni hȩc. niss
quantum ds̃ iubet: nec mali ħ
iniuste faciunt: nͥ quantũ iuste
ipse ꝑmitcit: Nam iniqui ma¬
liciȩ uoluntatem suam habefs
iniustam. potestatẽ aũt non
nͥ iuste accipunt : siue ad suã
penam. siue ad alioꝵ: uł penã
maloꝵ uł laudem bonoꝵ: Itaq
dm̃ creantem atq formantem.
ab oꝑib creature q̃ ad mouen¬
tur extrinsecus: & de agri cult᷑a
similitudinem assumens ait.
Ego plantaui apollo rigauit.
ds̃ autem incrementum dedit:
Sicut ergo in ipsa uita nr̃a. m̃tẽ
iustificando formare ñ potest nͥ
ds̃. predicare autem extrinsecꝰ
euangłium & homines possurt.
non solum boni ꝑueritatem. s

Expanded text:
bonos angelos fas est putare creabonos angelos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis semina rerum istarum nobis occultiora nouerunt et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt atque ita et gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. sed nec boni haec nisi quantum deus iubet, nec mali haec iniuste faciunt nisi quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem bonorum. itaque deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrinsecus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed
Abbreviated transcription (Latin):
coricere possumꝰ. quia nͥ talis
aliqua ius ẽẽt in istis elementis.
ñ plerumq nascerent᷑ ex tra q̃
ibi seminata ñẽẽnt: Nec am¬
malia tam multa. nulla mariũ
feminaꝵq cõmixtione p̃ceden¬
te. siue in terra suie inaqua.
quȩ tam̃ crescunt. & coeundo
alia.. parunt: cum illa
nullis coeuntib parentib orta
sint: E certe apes. semina filioꝵ
ñ coeundo concipiunt: s tanꝗͣ
sparsa ꝑterras ore colligunt:
Inuisibilium enim seminũ cre¬
ator. ipse creator est om̃ium re¬
rium: qm̃ quecumq nascendo
ad ocłos nr̃os exeunt. ex occultiᷤ
seminib accipiunt ꝓgrediendi
primordia : & incrementa debi¬
de magnitudinis. distinctiones¬
q formarum. ab originalib tan¬
quã regulis sumunt: Sic̃ ergo
nec parentes. dicimus creadores
hominum. nec agricolas creato¬
res frugum. quamuis eoꝵ ex¬
trinsecus adhibitis motib ista
creanda dei uirtus interius oꝑe¬
dur: ita non solum malos.s nec

Expanded text:
conicere possumus, quia nisi talis conicere possumus, quia nisi talis aliqua uis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur et ex terra quae ibi seminata non essent, nec animalia tam multa nulla marium feminarumque commixtione praecedente siue in terra siue in aqua; quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tamquam sparsa per terras ore decolligunt. inuisibilium enim seminum creator ipse creator est omnium rerum, quoniam quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt et ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia et incrementa debitae magnitudinis distinctionemque formarum ab originalibus tamquam regulis sumunt. sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum nec agricolas creatores frugum, quamuis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda dei uirtus interius operetur: ita non solum malos sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
gi resistentes famulo dĩ. ranasi
serpentes fecerunt: Non enum
eas ipsi creauer̃: Om̃ium qͥppe
rerum quȩ corpr̃aliter uisibili¬
terq nascuntur. occulta quedã
semina inistis corporeis mundi
huius helem̃tis ladent: Alias
enim hȩc iam conspicua ocłis
nr̃is ex fr̃ctib ⁊ animantibus:
alia uero illa occulta istorum
seminum semina.unde iubente
creatore ꝓdux̃ aqua prima na¬
tatilia & uolatilia: tra aũt sui¬
generis prima germina. & pri¬
ma sui generis animalia: Nleq
enim tunc huiuscemodi fecus
ita ꝓducti s̃: ut in eis quȩ pro¬
ducta s̃. us illa consumpta sit:
Sed plerumq s̃ congrue temꝑa¬
mentoꝵ occasiones: quib erũ¬
pant. & species suas ꝑagant.
Ecce enim breuissimus surcul¬
lus semen ẽ. Nam conuenient̃
mandatus t̃rȩ arborem facit:
Huius autem surculi subtiliꝰ
semen. aliquod eiusdem genis
granum ẽ: ce hucusq nob̾ uisi¬
grani semen.quamius oculis
uidere nequeamꝰ  ratione tam̃

Expanded text:
gi resistentes famulo dei ranas et gi resistentes famulo dei ranas et serpentes fecerunt; non enim eas ipsi creauerunt. omnium quippe rerum, quae corporaliter uisibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi huius elementis latent. alia sunt enim haec iam et conspicua oculis nostris ex fructibus et animantibus.. alia uero illa occulta istorum seminum semina, unde iubente creatore produxit aqua prima natatilia et uolatilia, terra autem prima germina et prima sui generis animalia. neque enim tunc in huiusce modi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta sunt uis illa consumta sit; sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpant et species suas peragant. ecce enim breuissimus surculus semen est; nam conuenienter mandatus terrae arborem facit. huius autem surculi subtilius semen aliquod eiusdem generis granum est et huc usque nobis uisigrani semen quamuis oculis uidere nequeamus, ratione tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nisi data desuper potestate: Da¬
tur autem uł ad fallaces fallen¬
dos. sicut megyptios & in ipsos
etiam magos data ẽ. ut in eoꝵ
sp̃uum seductione uidentur
ammirandi.a quib fiebant a
dĩ ueritate dampnandi: uł ad
ã monendos fideles. ne tale aliqͥd
facere ꝓmagno desiderent. ꝓpt̃
quod etiam nob̃ scripture aueto¬
ritate s̃ prodita: uel ad exercen¬
dam ꝓbandam. manifestandãq
iustoꝵ patientiã: Neq enim.
parua uisibilium miracłoꝵs
potentia. iob cuncta quȩ habe¬
bat amisit: &r filios. & ipsã cor¬
poris sanitatẽ Nec ideo putan¬
dum est istis transgressoribus
angłis ad nutum seruire. hanc
uisibilium rerum materiã: sed
deo potius a quo hec potestas
datur. quantum insubli: et
sp̃ali sede incõmutabilis iudi¬
cat: Nam & dampnatis iniqͥs
etiam in metallo seruit aqua.
& ignis. & t̃ra. ut faciant inde
quod uolunt: s quantum sim¬
tur: Nec sane creatores illi ma¬
li angłi dicendi s̃: qr ꝑillos ma¬

Expanded text:
nisi data desuper potestate. danisi data desuper potestate. datur autem uel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios et in ipsos etiam magos data est, ut in eorum spirituum seductione uiderentur admirandi a quibus fiebant a dei ueritate damnandi; uel ad monendos fideles, ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis scripturae auctoritate sunt prodita; uel ad exercendam, probandam manifestandamque iustorum patientiam; neque enim parua uisibilium miraculorum potentia Iob cuncta quae habuit amisit, et filios et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum seruire hanc uisibilium rerum materiam, sed deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis iudicat. nam et damnatis iniquis etiam in metallo seruit aqua et ignis et terra, ut faciant inde quod uolunt; sed quantum sinitur. nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos ma
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓmptum. atq ex ꝓmpto in
occultum: & usitato itinere tͣn¬
seunt. et naturalia dicuntur:
Cum uͦ ammonendis homini¬
bus musitata mutabilitate
ingeruntur:magnalia nomi¬
ic uideo quid infirmȩ co¬
gitationi possit occurre¬
re:cur scilicet ista mira¬
cula etiam magicis artib fiafi:
Nam &e magi pharaonis simi¬
liter serpentes fecerunt: & alia
similia:S illud amplius est
ammirandum. quomͦ magoꝵs
illa potentia que serpentes fa¬
cere potuit: uͥ ad muscas minu¬
tissimas uentum ẽ. om̃ino defe¬
cit: Scinifes enim musculȩ s̃
breuissime. qua tercia plaga
suꝑb egyptius popłs cedebat᷑:
ubi certe deficientes magi dixe¬
runt. digitus dĩ est hic Unde
intelligi datur. ne ipsos quidẽ
transgressores angłos. & aerias
potestates. in imam istã caligi¬
nem. tanꝗͣ in sui generis carce¬
rem. ab illius subluis & etherie
puritatis habitatione decrusas.
ꝑquas magice artes possunt
quicquid possunt. ualere aliqͥd:

Expanded text:
in promtum, atque ex prompto in in promtum, atque ex prompto in occultum usitato itinere transeuntium, naturalia dicuntur: cum vero admonendis hominibus inusitata mutabilitate ingeruntur, magnalia nomiHic uideo quid infirmae cogitationi possit occurrere, cur scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant. nam et magi Pharaonis similiter serpentes fecerunt et alia similia. sed illud amplius est admirandum, quomodo magorum illa potentia, quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas uentum est omnino defecit. scinifes enim musculae sunt breuissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius populus caedebatur. ibi certe deficientes magi dixerunt: digitus dei est hoc. unde et intellegi datur ne ipsos quidem transgressores angelos, aetherias potestates in imam istam caliginem tamquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aetheriae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt quidquid possunt, ualere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
uersa ẽ: etiam stultis fatentib
ius diuina declarata ẽ: Quis
arbusta. fronde ac flore sollemp¬
floruit uirga sacerdotis aaron:
collocuta est quodammodo cũ
dubitante humanitate diuini¬
tas: Et lignis cerce omnibus. &
om̃ium animalium carnibus
gignendis atq formandis. com¬
munis ẽ terrena matheries:
Et quis ea facit nisi qui dixit.
ut hec terra produceret: et in
eodem uerbo suo quȩ creauit &
regit atq agit: Sed cum eandẽ
matheriem ex uirga moysi ini
carnem serpentis ꝓxime ac ue¬
lociter uercit: miraculum fuit
rei quidem mutabilis. s tam̃
inusitata mutatio Quis aũt
animat queq uiua nascentia:
nisi qui & illum serpentẽ ad
horam sicut opus fuerat ani-¬
ert
t qͥs reddidit cadauerib animas .Wi.¬
suaᷤᷤ ẽ resurg̾ent mortui. nͥ qͥ animat
carnes inuteris matrum.
ut oriantur morituri: S cũ
fiunt illa: continuato quasi
quodam fluuio labentium.
manantiumq rerũ. ex occuldo

Expanded text:
versa est, etiam stultis fatentibus versa est, etiam stultis fatentibus vis divina declarata est . Quis arbusta fronde ac flore vestit solemfloruit virga sacerdotis Aaron, collocuta est quodam modo cum dubitante humanitate divinitas . Et lignis certe omnibus et omnium animalium carnibus gignendis atque formandis communis est terrena materies: et quis ea facit, nisi qui dixit ut haec terra produceret , et in eodem verbo suo quae creavit, regit atque agit? Sed cum eamdem materiam ex virga Moysi in carnem serpentis proxime ac velociter vertit, miraculum fuit , rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. Quis autem animat quaeque viva nascentia, nisi qui et illum serpentem ad horam, sicut opus fuerat, aniEt quis reddidit cadaveribus animas suas, cum resurgerent mortui , nisi qui animat carnes in uteris matrum, ut oriantur morituri? Sed cum fiunt illa continuato quasi quodam fluvio labentium manantiumque rerum, et ex occulto,
Abbreviated transcription (Latin):
uit. interius secretiusq subli¬
i enim diuina totam
sp̃alem corpr̃alemq am¬
ministrante creaturam: om̃iũ
annorum certis dieb aduocan¬
tur aquȩ maris: & effundunt᷑
suꝑ faciem terre: S cum oran¬
te sc̃o helia factum ẽ. quia pre¬
cesserat tam continua. ⁊ tamlon¬
gua serenitas. ut fame deficent
homines: nec ea hora qua ille
dei seruus orauit. aer ipse aliqͥ
humida facie. mox future plu¬
uiȩ signa protulerat: consecu¬
tis tantis ⁊ tam uelocib imbri
miraculum: Itaq ds̃ oꝑatur
sollempnia fulgura atq toni¬
trua: Sed quia in monte syna
inusitato modo fiebant ⁊ uo¬
cesq illȩ non strepitu confuso
edebantur. sed eis quedam sig¬
na dari certissimis indicuis ap¬
parebat: miracula erant: Qs
attrahit humorem ꝑ radicẽ ui¬
tis ad botrum et uinum facit.
nisi ds̃: qui ce homine plantan¬
te & rigante incrementum dat.
Sed cum ad nutum dnĩ aqͣ in
unum inusitata celeritate cõ¬

Expanded text:
vit, interius secretiusque sublivit, interius secretiusque sublii enim divina totam spiritualem corporalemque administrante creaturam, omnium annorum certis diebus advocantur aquae maris, et effunduntur super faciem terrae. Sed cum hoc orante sancto Elia factum est, quia praecesserat tam continua et tam longa serenitas, ut deficerent fame homines, nec ea hora qua ille Dei servus oravit, aer ipse aliqua humida facie mox futurae pluviae signa praetulerat, consecutis tantis et tam velociter imbribmiraculum . Ita Deus operatur solemnia fulgura atque tonitrua: sed quia in monte Sina inusitato modo fiebant, vocesque illae non strepitu confuso edebantur, sed eis quaedam signa dari certissimis indiciis apparebat, miracula erant . Quis attrahit humorem per radicem vitis ad botrum, et vinum facit, nisi Deus, qui et homine plantante et rigante incrementum dat ? Sed cum ad nutum Domini aqua in vinum inusitata celeritate con
Abbreviated transcription (Latin):
corporis ⁊ sanguinis eius: nec
linguam quippe eius nec m̃¬
branas.nec atramentum.nec
significantes sonos lingua edi¬
tos. nec signa litterarum ẽscͥpta
pelliculis corpus xp̃i & sangui¬
nem dicimus : sed illud tantum
qd̃ ex fructib terrȩ acceptum.
⁊ prece mistica consecratum. ri¬
te sumimꝰ ad salutem sp̃alem.
in memoria ꝓ nob̃ dominice
passionis: ꝙ cum ꝑ manus ho¬
minum ad illam uisibilem spe¬
ciem ꝑducatur. non scĩficatur
ut sit tam magnum saeram̃tũ.
nisi oꝑante inuisibilit sp̃u dei:
cum hec omnia quȩ ꝑcorpr̃ales
motus in illo oꝑe fuint deus
oꝑetur. mouens primitus in¬
subditas seruitutes: quid mirũ.
si etiam in creatura celi et t̃re.
maris &e aeris. fecit ds̃ que uo
luit. sensibilia atq uisibilia.
ad se ipsum in eis sicut oport̾e
ipse nouit significandum et
demonstrandum: ñ ipsa sua qͣ
est apparente substantia. quȩ
omnino incominutabilis est.
omnibusq spiritib quos crea¬

Expanded text:
corporis et sanguinis ejus nec corporis et sanguinis ejus nec linguam quippe ejus, nec membranas, nec atramentum, nec significantes sonos lingua editos, nec signa litterarum conscripta pelliculis, corpus Christi et sanguinem dicimus; sed illud tantum quod ex fructibus terrae acceptum et prece mystica consecratum rite sumimus ad salutem spiritualem in memoriam pro nobis Dominicae passionis: quod cum per manus hominum ad illam visibilem speciem perducatur, non sanctificatur ut sit tam magnum Sacramentum, nisi operante invisibiliter Spiritu Dei, cum haec omnia quae per corporales motus in illo opere fiunt, Deus operetur, movens primitus intuum sibi subditas servitutes: quid mirum si etiam in creatura coeli et terrae, maris et aeris, facit Deus quae vult sensibilia atque visibilia, ad se ipsum in eis, sicut oportere ipse novit, significandum et demonstrandum, non ipsa sua qua est apparente substantia, quae omnino incommutabilis est, omnibusque spiritibus, quos crea
Abbreviated transcription (Latin):
desertor atq peccator. ꝑ sp̃m uitę
rationalem. pium. iustum: &e il¬
le ꝑ ipsum dm̃: Ac sic unuisa
creatura. ꝑ ereatorem suum: ex
quo. & ꝑ quem. & in quo. etiam
condita. atq instituta ẽ: Ac ꝑ
hoc uoluntas dei ẽ prima et sũ¬
ma causa om̃ium corpr̃alium
specierum atq motionum: Nil
enim fit usibiliter ⁊ sensibilit̃.
qd ñ de interiore iniusibili atq
intelligibili aula sũmi imꝑato¬
ris.aut iubeatur aut ꝑmittat᷑:
scđm ureffabilem iusticiã p̃mioꝵ
atq penarum. gr̃arum & retri¬
butionum. in ista tocius creat᷑e
amplissima quadam ĩmensaq
re publica: Si ergo apłs paulus.
quamuis adhuc portaret sarci¬
nam corpr̃is quod corrumpit᷑
et aggrauat animam. quãuis
adhuc ex parte atq inenigina¬
te uideret. optans dissolui ce ẽẽ
cum xp̃o. & in semet ipso inge¬
miscens. adoptionem exspectãs
redemptionem corprĩs sui :po¬
tuit tamen significando pre
epłam. aliter ꝑ sacramentum

Expanded text:
desertor atque peccator per spiritum vitae desertor atque peccator per spiritum vitae rationalem pium, et justum, et ille per ipsum Deum, ac sic universa creatura per Creatorem suum, ex quo, et per quem, et in quo etiam condita atque constituta est. Ac per hoc voluntas Dei est prima et summa causa omnium corporalium specierum atque motionum. Nihil enim fit visibiliter et sensibiliter, quod non de interiore invisibili atque intelligibili aula summi Imperatoris, aut jubeatur, aut permittatur, secundum ineffabilem justitiam praemiorum atque poenarum, gratiarum et retributionum, in ista totius creaturae amplissima quadam immensaque republica. 10. Si ergo apostolus Paulus, quamvis adhuc portaret sarcinam corporis, quod corrumpitur et aggravat animam , quamvis adhuc ex parte atque in aenigmate videret , optans dissolvi et esse cum Christo , et in semetipso ingemiscens, adoptionem exspectans redemptionem corporis sui , potuit tamen significando praeEpistolam, aliter per Sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
Dhoc quia nondum est.
bportet enim nos in hac
peregrinatione prius mortali¬
ter exerceri. & per uires mansue¬
tudinis & patientie in flagellis
erudiri: illam ipsam suꝑnam
atq celestem unde ꝑegrinamur.
patriam cogitemus: Illic enim
dei uoluntas. qui facit angłos
suos sp̃c. et ministros suos ig¬
nem ardentem. in spiritib sum¬
ma pace atq amicicia copulatiᷤᷤ
& inunam uoluntatẽ quodam
sp̃ali caritatis igne conflatis.
tanquam in excelsa & sc̃a & se¬
creta sede presidens uelut in do¬
mo sua. & intemplo suo.inde se
quibusdam ordinatissimis cre¬
ature motib primo sp̃alibus de¬
inde corpr̃alib ꝑcuncta diffun¬
dit: & utitur omnib ad incom¬
mutabile arbitrium sententiȩ
suȩ. siue incorporeis siue corpo¬
reis reb. siue rationalib suie ir¬
rationalib spiritib. siue bonis
uoluntatem: S quemadmodũ
corpr̃a crassiora & inferiora. ꝑ
subtiliora et potentiora. quodã
ordine reguntur: ita om̃ia cor¬

Expanded text:
hoc quia nondum est oportet enim nos in hac peregrinatione prius mortaliter exerceri, et per vires mansuetudinis et patientiae in flagellis erudiri, illam ipsam supernam atque coelestem, unde peregrinamur, patriam cogitemus. Illic enim Dei voluntas, qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem , in spiritibus summa pace atque amicitia copulatis, et in unam voluntatem quodam spirituali charitatis igne conflatis, tanquam in excelsa et sancta et secreta sede praesidens, velut in domo sua et in templo suo, inde se, quibusdam ordinatissimis creaturae motibus, primo spiritualibus, deinde corporalibus, per cuncta diffundit, et utitur omnibus ad incommutabile arbitrium sententiae suae, sive incorporeis sive corporeis rebus, sive rationalibus sive irrationalibus spiritibus, sive bonis voluntatem. Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora et potentiora quodam ordine reguntur; ita omnia cor
Abbreviated transcription (Latin):
tatis & eternitatis. & om̃ipotentiȩ:
Huic enim calumpniȩ facile res¬
pondetur. sic ñ effici qr multa no¬
minata s̃. ut ille multoꝵ filioꝵ
coeternoꝵ sͥ sic pater: quemadmo¬
sit magnitudo que uirtus. & siqͣ
alia. uł supra commemorata sũt.
uł commemorari adhuc possuñ:

Expanded text:
tatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. tatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multorum filiorum coaeternorum sit pater; quemadmosit magnitudo quae virtus, et si qua alia, quae vel supra commemorata sunt, vel commemorari adhuc possun
Abbreviated transcription (Latin):
dementis ẽ dicere: Non igit᷑ erat
tempus: quando non erat filius:
Que ratiorinatio ad id cogit. ut
dicamus dm̃ patrem ñ eẽ sapien¬
am. nisi habendo sapientiam. ꝗͣ
genuit ñ existendo ꝑse pater ip¬
se sapientia: Deinde si ita ẽ. filius
quoq ipse sicut dr̃ ds̃ de dõ. lum̃
delumine: uidendum ẽ utrum
possit sapientia de sapientia dici:
si nonẽ ds pater ipsa sapientia.s.
tantum genitor sapientiȩ: Quod
si teneinus. cur ñ & magnitudi¬
nis sue & bonitatis. & eternitatis
& omnipotentiȩ sue genitor sit
ut ñ ipse sit sua magnitudo. ⁊ sua
bonitas. & sua eternitas. & sua
om̃ipotentia s ea magnitudine
magnus sit quam genuit. & ea
bonitate bonus. & ea eternitate e¬
ternus. & ea om̃i potentia om̃ps. q̃
de illo nata est. sicut ñpse sua
sapientia ẽ. sed ea sapientia sapiẽs
est. que de illo nata est: Nam illud
non est formidandum. ne cogam᷑
nitudinis suȩ genitor est. & boni¬

Expanded text:
dementis est dicere: non igitur erat dementis est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocinatio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapientia. Deinde si ita est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, videndum est utrum possit sapientia de sapientia dici, si non est Deus Pater ipsa sapientia, sed tantum genitor sapientiae. Quod si tenemus, cur non et magnitudinis suae, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae suae genitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapientia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud non est formidandum, ne cogamurnitudinis suae genitor est, et boni
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non uideatur equalitas: quii
non ẽ pater ipse uirtus &e sapiente
sed genitor uirtutis & sapientiȩ.
& reuera non medioeri intentione
queri solet. quomodo dicatur ds̃
uirtutis & sapientię pater: Ait
cinati sunt. tos dum taxat qui
prius se aduersum catholicam fi¬
dem extulerunt: Nam ipse arriꝰ
dixisse fertur: Si filius natus est.
Si natus ẽ erat tempus quando
nonerat filius: ñ intelligens. ctia
natum eẽ. deo sempiternum ẽẽ. ut
sit cocternus patri filius: sicut
splendor qui gignitur abigne at¬
q diffunditur. cocuus ẽ illi. & eẽt
cocternus. sirẽt ignis eternus: Uñ
quidam posteriores arrianz abie¬
cerunt istam sententiam. fassiq s̃.
ñ ex temprẽ cepisse filium dĩ. S
inter disputationes quas habe¬
bant nr̃i aduersum eos qui dice¬
bant. erat tempus qñ ñ erat filius:
hanc &ẽ nonnulli ratiocinationẽ
inserebant: Si dĩ filius uirtus et
sapientia dĩ ẽ. nec umꝗͣ ds̃ sine
iurtute & sine sapientia fuit: co

Expanded text:
deatur aequalitas, quia non est Pater ipse virtus et sapientia, sed genitor virtutis et sapientiae. Et revera non mediocri intentione quaeri solet, quomodo dicatur Deus virtutis et sapientiae Pater. Ait cinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando non erat Filius, hanc etiam nonnulli ratiocinationem inserebant: Si Dei Filius virtus et sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute et sapientia fuit, coa
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑ eius grãm regeneramur.
in melius. cum fili: eius efficim᷑.
Simul & ille pater nr̃ eẽ incip̃.
sed nulla suȩ commutatione
sub̾ȩ: Quod gͦ tempr̃aliter dici in¬
cipit ds̃. quod antea non dicebat᷑:
manifestum est relatiue dici. nõ
tamen secundum accidens ei. qd
ei aliquidaccidit. s plane scdm
accidens eius. ad quod dicialiq
deuf incipit relatiue: & qd̃ ami¬
cus dĩ uistus eẽ incipit: ipse mu¬
tatur: ds̃ autem absit ut tempr̃a¬
liter aliquem diligat. quasi no¬
ua dilectione que in ipso ante
non erat: apud quem nec p̃terita
transierunt. & futura iam facta
sunt: Itaq om̃s scõs suos ante
mundi constitutionem dilexit.¬
sicut predestinauit: s cum conũ¬
tuntur &e inueniunt illũ. tunc
inciꝑe ab eo diligi dicuntur. ut
comodo dicatur. quo pot̃ huma¬
no affectu capi quod dr̃ Sic etiam
cum iratus malis dr̃ & placit᷑uis bo¬
ni. illi mutantur ñ ipse. sic̃ lux in¬

Expanded text:
cum per eius gratiam regeneramur, cum per eius gratiam regeneramur, in melius, cum filii eius efficimur, simul et ille pater noster esse incipit, sed nulla suae commutatione substantiae. quod ergo temporaliter dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid deus incipit relatiue. et quod amicus dei iustus esse incipit, ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit,sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano affectu capi quod dicitur. sic etiam, cum iratus malis dicitur et placidus bonis, illi mutantur, non ipse, sicut lux in
Abbreviated transcription (Latin):
mutatus ẽ cum ẽẽ dici cepit pre¬
cium. neq cum dr̃ pignus &e siqͣ
similia: Sigͦ numinus pot̃ nulla
sui mutatione tociens dici rela¬
uue. ut neq cum incipit dici neq
cum desinit. aliquid in eius nat᷑a
ul forma. qͣ numinus ẽ mutatio¬
nis fiat: quanto facilius de illa
incommutabili dĩ sub̃a debemꝰ
acciꝑe. ut ita dicatur relatuie a¬
liquid ad creaturam. ut qͣmuis
tempraliter accipiat dici non tñ
ipsi subȩ dĩ accidisse intelligat᷑.
sed illi creature ad quam dr̃: Dñe
inquit refugium factus es nobis:
Refugium gͦ nr̃m ds̃ relatiue
drͣ ad nos enuim refertur: E tẽ¬
refugium nr̃m fit eum ad eum
refugimus: Numquid tunc fit ali¬
quid in eius natura. qd̾ antequã
ad eum refugeremus ñ erat: In
nob̾ ergo fit aliqua mutatio. de¬
teriores enim fiuimus anteꝗͣ ad eũ
refugeremus. & efficimur ad eum
refugiendo meliores: in illo autem
nulla: Sic & pater nr̃ eẽ incipit.

Expanded text:
mutatus est, cum esse coepit premutatus est, cum esse coepit pretium; neque cum dicitur pignus et si qua similia. si ergo nummus potest nulla sui mutatione totiens dici relatiue, ut neque cum incipit dici neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae dei accidisse intellegatur, sed illi creaturae, ad quam dicitur? domine, inquit, refugium factus es nobis. refugium ergo nostrum deus relatiue dicitur; ad nos enim refertur et tunrefugium nostrum fit, cum ad eum refugimus. numquid tunc fit aliquid in eius natura, quod antequam ad eum refugeremus non erat ? in nobis ergo fit aliqua mutatio — deteriores enim fuimus, antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores — in illo autem nulla. sic et pater noster esse incipit,
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si ce hoc ꝓpter obscuram qui¬
stionem anime uidetur incertum.
quid ut eẽt dominus ppłi isrł. q
& si iam erat anime natura quã
ille ppłs habebat. qd̾ modo ñ que¬
rimus: tamen ille ppłs nondum
erat & quando eẽ cepit apparet.
Postremo ut dñs eẽt huius arbo¬
ris. et huiuis segetis. ex tempore
ud est eẽ tamen dominum ma
terie: aluid ẽ eẽ dominum iam
facte naturȩ: Alio enim tempr̃e
est etiam homo dominus ligui
& alio tempore est dominus atte
quamius ex ipso ligno fabricate.
quod utiq nonerat cum ligni do¬
minus iam eẽt: Quomodo igit᷑
obtinebimus nichil scđdm accidñs
dici de deo. nisi quia ipsius nat᷑e
nicħ accidit quo mutetur. Ut ea
sint acculentia relatiua. quȩ cũ
aliqua mutatione rerum de qͥb
dicuntur accidunt. sicut amicꝰ
ilatiue dr̃. Neq enim ȩẽ incipit.
nͥ cum amare ceꝑit fit ergo aliqͣ
mutatio uoluntatis: ut amicus
dicatur: Nummus autem cum

Expanded text:
aut et, si propter obscuram quaeaut et, si propter obscuram quaestionem animae uideatur incertum, quid, ut esset dominus populi Israhel? quia etsi iam erat animae natura, quam ille populus habebat, quod modo non quaerimus, tamen ille populus nondum erat et quomodo esse coepit apparet. postremo, ut dominus esset huius arboris et huius segetis, ex tempore ud est tamen dominum esse materiae, aliud esse dominum iam factae naturae. alio enim tempore est etiam homo dominus ligni et alio tempore est dominus arcae, quamuis ex ipso ligno fabricatae, quod utique non erat, cum ligni dominus iam esset. quomodo igitur obtdici in Deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur, ut ea sint accidentia relativa, quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicitur, accidunt. Sicut amicus relative dicitur, neque enim esse incipit nisi cum amare coeperit: fit ergo aliqua mutatio voluntatis ut amicus dicatur. Nummus autem cum
Abbreviated transcription (Latin):
disputationis tractauimus: Ecce
dominum eẽ. non sempiternum
habet. ne cogamur &̃ creaturam
sempiternam dicere.quia ille¬
sempiterne non dominaretirr:
nisi etiam ista sempiterne famu¬
laretur: Sicut autem ñ potest
ẽẽ seruus qui ñ habet dominum.
sic nec dominus qui ñ habet ser¬
uum: & quisquis extiterit qui
eternum quidem dm̃ solum di¬
cat. temprã autem ñ eẽ ȩterna.
ꝓpt̃̾ uarietatem et mutabilitatẽ.:
sed tamen temprã ñ in tempore
eẽ cepisse. Ilon enim erat tempꝰ
ante quam incipent tempora. ⁊
ideo non intempore accidit dõ ut
dominus eẽt. quia ipsorum ttm
porum dominus erat. quȩ utiq
ñ in tempore eẽ ceꝑunt: quid r¬
spondebit de homine qui in tp̃t
factus ẽ. cuius utiq dominus ñ ere
antequam eẽt cui eẽt: Certe uel
ut dominus hominis eẽt extp̃t
accidit dõ & ut omnis auferriu¬
deatur controuersia. certe ut tu¬
us dominus eẽt aut m̃s. qui mͦ
ẽẽ cepimus. ex tpr̃e accidit dõ.

Expanded text:
disputationis tractauimus? ecce disputationis tractauimus? ecce dominum esse non sempiternum habet, ne cogamur etiam creaturam sempiternam diceresempiterne non dominaretur, nisi etiam ista sempiterne famularetur. Sicut autem non potest esse servus qui non habet dominum, sic nec dominus qui non habet servum. Et quisquis exstiterit qui aeternum quidem Deum solum dicat, tempora autem non esse aeterna propter varietatem et mutabilitatem, sed tempora tamen non in tempore esse coepisse non enim erat tempus antequam inciperent tempora, et ideo non in tempore accidit Deo ut Dominus esset, quia ipsorum tporum dominus erat, quae utique non in tempore esse coeperunt — quid respondebit de homine, qui in tempore factus est, cuius utique deus non erat, antequam esset cuius esset? certe uel ut dominus hominis esset, ex tempore accidit deo; ut omnis auferri uideatur controuersia, certe ut tuus dominus esset aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit deo;
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ cui daretur: quomodo iamerat
ipsa substantia. si non ẽ nisi quia
datur. Sicut filius non tantum
ut sit filius quod relatiue dr̃. sed
om̃ino ut sit ipsa sub̃a. nascendo
procedit: Sed quia sic ꝓcedebat
ut ẽẽt donabile:iam donum erat.
et antequam ẽẽt cui daretur: Alit
enim intelligitur cum dr̃ donum:
aliter cum dr̃ donatum. Nam do¬
num potest ẽẽ & antequam detur.
donatũ autem insi datum fuerit
nullomodo dici potest:.XUI.¬
cdeternus patri &e filio. dicitur tñ¬
filius aliquid extemprẽ. ueluti
hoc ipsum quod donatum dixi¬
mus: N am sempiterne sp̃c donum:
temporaliter autem donatum: Nã
et si dominus ñ dr̃. nisi cum hab̃e
incipit seruum: etiam ista appel¬
latio relatiua. ex tempr̃e est deo.
Hon enim sempiterna creatura ẽ
cuuis est ille dominus: Quomodo
ergo obtinebimus. nec ipsa rela¬
tiua eẽ accidentia. qm̃ nicħ acci¬
dit dõ tempr̃aliter. quia non ẽ
mutabilis sicut in exordio huius

Expanded text:
esset cui daretur; quomodo jam erat esset cui daretur; quomodo jam erat ipsa substantia, si non est nisi quia datur: sicut Filius non tantum ut sit Fomnino ut sit ipsa substantia, nascendo eternitate procedit? sed quia sic procedebat, ut esset donabile, iam donum erat, et antequam esset cui daretur. aliter enim intellegitur, cum dicitur donum, aliter, cum dicitur donatum; nam donum potest esse, et antequam detur, donatum autem nisi donatum fuerit nullo modo dici potest.cum sit coaeternus patri et filio, dicitur tamen aliquid ex tempore, ueluti hoc ipsum to quod donatum diximus. nam sempiterne spiritus donum, temporaliter autem donatum. nam et dominus si non dicitur nisi cum habere incipit seruum, etiam ista appellatio relatiua ex tempore est deo; non enim sempiterna creatura est, cuius est ille dominus. quomodo ergo obtinebimus nec ipsa relatiua esse accidentia, quoniam nihil accidit deo temporaliter, quia non est mutabilis, sicut in exordio huius
Abbreviated transcription (Latin):
accepimus ut ẽẽmus: aliud qd̃ acce¬
pimus ut sc̃ĩ eẽmus. Unde scͥptũ
est ce de iohanne. qd in sp̃u ce uir¬
tute helie ueniret: dictus ẽ. & helie
hoc & de moyse intelligendum ẽ.
cum ait ei dominus: Tollam de
sp̃u tuo & dabo eis: hoc ẽ daboillis
de sp̃u scõ. quem etiam tibi dedi:
Siergo & quod datur. pͥncipium
habet eum aquodatur. quia non
aliunde accipit illud qd abipso ꝓ¬
principia: Sed sicut pater & filiꝰ
unus ds̃. et ad creaturam relatuie
unus creator & unus dominus:
sierelatiue ad sp̃m scm̃ unum pͥn¬
cipium: Ad creaturam uero. pater.
sicut unus creator ce unus dominus:¬
Nterius autem queriturU.
utrum quemadmodum filius nõ
hoc tantum habet nascendo ut filiꝰ¬
quod datur habeat. non tantum
ut donum sit. sed omnino ut sit:
Utrum gͦ erat antequam daretur.
sed nondum erat donum. aneoip¬
so quodaturus erat eum ds̃. iam
donumerat. & antequam daret᷑:
Sed si non ꝓcedit nisi cum datur.
nec procederet utiq priusquam

Expanded text:
s, aliud quod accepimus, ut sancti essemus. unde scriptum est et de Iohanne, quod in spiritu et uirtute Heliae ueniret; dictus est Heliae shoc et de Mose intellegendum est, cum ait ei dominus: tollam de spiritu tuo et dabo eis, hoc est: "dabo illis de spiritu sancto, quem iam tibi dedi". si ergo et quod datur principium habet eum a quo datur, quia non aliunde accepit illud quod ab ipso proon duo principia, sed sicut pater et filius unus deus et ad creaturam relatiue unus creator et unus dominus, sic relatiue ad spiritum sanctum unum principium. ad creaturam uero pater etsicut unus creator et unus deusUlterius autem quaeritur, utrum quemadmodum Filius non hoc tantum habet nascendo ut Filitus eo quo datur habeat non tantum ut donum sit, sed omnino ut sit: utrum ergo erat antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum Deus, jam donum erat et antequam daretur. Sed si non procedit nisi cum datur, nec procederet utique priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
uodautem ꝓprie singla ineadẽ
trinitate dicuntur. nullomodo ad
se ipsa sed ad inuicem: aut adere¬
aturam dicuntur. & idõ relatiue
non substantialiter ea dici mani¬
festum ẽ: Sicut enim trinitas unꝰ
ds̃ dr̃. magnus. bonus. eternus. om¬
nipotens. idemq ipse sua si dici
potest deitas. ipse sua magnitudo.
ipse sua bonitas. ipse sua eternitas.
ipse sua omnipotentia: non sic dici¬
potest truritas pater. nisi forte tͣns¬
late ad creaturam ꝓpt̃ adoptionẽ
filiorum: Quod enim scriptum ẽ.
audi isrł dominus ds̃ tuus deus
unus ẽ: nonutiq excepto filio aut
excepto sp̃u sc̃o. oportet intelligi:
quem unum dominum dm̃ nr̃m.
recte dicimus etiam patrem nr̃m:
ꝑ gr̃ãm suam nos regenerantem:
Trinitas autem. filius nullomͦ dici
potest: sp̃c uero sc̃s secundum id qd̾

Expanded text:
Quod autem proprie singula in eadem Trinitate dicuntur, nullo modo ad se ipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus Deus dicitur, magnus, bonus, aeternus, omnipotens, idemque ipse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic potest dici Trinitas Pater, nisi forte translate ad creaturam propter adoptionem filiorum. Quod enim scriptum est, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est , non utique excepto Filio, aut excepto Spiritu sancto oportet intelligi, quem unum Dominum Deum nostrum recte dicimus etiam patrem nostrum per gratiam suam nos regenerantem. Trinitas autem Filius nullo modo dici potest. Spiritus vero sanctus secundum id quod
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ est. Cinum gͦ principium aiog¬
cipia: ad se autem inuicem uitr¬
Migignens adid quod gignit
principium ẽ : pater ad filium
principium est. quia genuit eũ
Utrum autem & ad sp̃m sc̃m prin¬
cipium sit pater. qm̃ dictum ẽ de
patre ꝓcedit: non parua questio
est. Quia si ita est. non iam pͥnci
pium ei tantum rei erit. ꝗͣ gign
aut facit: s etiam ei quam dat
Abi et illud elucescit. utpote quod
solet multos mouere. cur non sit
filius etiam sp̃c sc̃s: cum ce ipsea
patre exeat. sicut in euangłio le¬
gitur: Exit enim non quomodo
natus. sed quomodo datus: Et idõ
non dr̃ filius. quia neq natus ẽ
sicut unigenitus: neq factus it
dĩ ꝑ grãm inadoptionem nascerĩ
sic̃ nos: Qd̃ enĩ de patre natũ ÷ ad pl¬
ce filii est. necnon & nr̃. Quod aũt
datum ẽ. & ad eum qui dedit rẽ¬
fertur: & ad eos quibus dedit. Ita
ꝙ sp̃c sc̃s non tantum patris ⁊ fili
qui dederunt: sed etiam nr̃ dicitur

Expanded text:
Deus est. Unum ergo principium ad cDeus est. Unum ergo principium ad ccipia, ad se autem invicem in Tri gignens ad id quod gignit principium est, Pater ad Filium principium est, quia genuit eum. Utrum autem et ad Spiritum sanctum principium sit Pater, quoniam dictum est, De Patre procedit, non parva quaestio est: quia si ita pium ei tantum rei erit, quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat ubi et illud elucescit, ut potest, quod solet multos mouere, cur non sit filius etiam spiritus sanctus, cum et ipse a patre exeat, sicut in euangelio legitur. exit enim non quomodo natus, sed quomodo datus, et ideo non dicitur filius, quia neque natus est sicut unigenitus, neque factus, ut per gratiam in adoptionem nasceretur, sicuti nos. quod enim de patre natum est, ad paet Filii est, nec non et noster. Quod enim datum est, et ad eum qui dedit refertur, et ad eos quibus dedit. Itas non tantum patris et filii, qui dederunt, sed etiam noster dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cipium est ei rei quaingignit. uł ez
quam oꝑatur: non possumus nega
re. &̃ spm scm̃ recte dici pͥncipiũ.
quia non eum separamus abap¬
pellatione creatoris: Q scriptum
& utiq inse manens oꝑatur: Non
enim in aliquid eorum quȩ oꝑat᷑.
ipse mutatur. et uertitur:. Q que
oꝑatur uide: Unicuiq autem in¬
quit datur manifestatio sp̃c: ad
ꝑ spm sermo sapientie. aliĩ sermo
scientiȩ secundum eundem sp̃m.
alteri autem fides in eodem spũ¬
alii curatio donationum in uno
spũ. alii oꝑationes uirtutum.
alii ꝓphetia. alii diuidicatio sp̃u¬
um. alteri genera linguarum.
Om̃ia autem hec oꝑatur unus at¬
q idem sp̃c: diuidens ꝓpria uni¬
cuiq prout uult. utiq sicut ds̃:
Quis enim tanta illa pot̃ oꝑari
nisi ds̃: Idem autem ds̃. qui oꝑatꝰ
om̃ia inom̃ibus: Nam ce singil¬
latim si interrogemur de sp̃u sc̃o.
ucrissime respondemus qd ds̃ sit.
ce cum patre ce filio simul unus

Expanded text:
cipium est ei rei quam gignit, vel ei cipium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumre Spiritum sanctum recte dici principium; quia non eum separamus ab appellatione Creatoris: et scriptum et utique in se manens operatur. Nenim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur, vide: Unicuique autem, inquit, datur manifestatio Spiritus ad  sermo sapientiae; alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum; alteri autem fides in eodem Spalii donatio curationum in uno Spiritu; alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alteri genera linguarum. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult. Quis enim tanta illa potest operari nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit; et cum Patre et F