comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est quam ratio salutis ex poscit: mul¬
tum .ẽ. ad illum : non capit tantum:
Et bene qđ ista ꝓuerbiors sentencia
commonctur : quȩ continuo subium¬
git cedicit: Qđ si auidior es: noli
concupiscere cibos eius Satius est enĩ
ut nichil inde sumas: quam ut tibi plꝰ
quam oportet assumas Hȩc enim in¬
quit habent uitam fallacem: hoc est
ypocrisin Dicendo enim se sine pec¬
cato eẽ: iustum non potest exhibere
sed fingere: Idõ dictum. ẽ: Hȩc enĩ ha¬
bent uitam fallacem Onus est solus
qui &e carn em hominis habere. & pec¬
catum potuit non habere Merito qđ
sequitur nobis p̃cipitur: & tali uerbo
atq ꝓuerbio. humana infirmitas con-¬
uenitur. eiq dicitur Noli extendere
te cum sis pauꝑ: contra diuitem Di¬
ues est enim qui nec hȩreditario nec
ꝓprio umquam debito obnoxius. ce ip¬
se uistus. ẽ. ce alios iustificat xp̃c No¬
li contra eum te extendere: in tantũ

Expanded text:
est quam ratio salutis exposcit, mulest quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium, non capit tantum. Et bene quod ista Proverbiorum sententia commonetur, quae continuo subjungit atque dicit, Quod si avidior es, noli concupiscere cibos ejus; satius est enim ut nihil inde sumas, quam ut tibi plus quam oportet assumas. Haec enim, inquit, vitam habent fallacem, hoc est hypocrisim. Dicendo enim se sine peccato esse, justum non potest exhibere, sed fingere Ideo dictum est, Haec enim habent vitam fallacem. Unus est solus qui et carnem hominis habere, et peccatum potuit non habere. Merito quod sequitur, nobis praecipitur, ac tali verbo atque proverbio humana infirmitas convenitur, eique dicitur: Noli extendere te, cum sis pauper, contra divitem. Dives est enim qui nec haereditario nec proprio unquam debito obnoxius, et ipse justus est, et alios justificat Christus. Noli contra eum te extendere, in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
uimus: & morimur etiam si nolumꝰ:
Ille moriens mox in se occidit mortẽ.:
nos eius morte liberamur a morte Illiꝰ
caro non uidit corruptionẽ: nr̃a post
corruptionem in fine scłi ꝑ illũ indu-¬
etur incorruptionem: Ille nobis non
indiguit ut nos saluos faceret: nossi¬
ne illo nichil possumus facere Ille
habere preter ipsum non possumus
untur : tamen in fraternoꝵ peccatoꝵ
remissionem nulliꝰ sanguis martiris
funditur. Qđ fecit illeꝰ ꝓ nobis: neq
in hoc qđ imitaremur sed qđ gratu¬
lemur contulit nobis Quatenus er¬
go martires ꝓ fr̃ĩb sanguinem suũ
fuderunt: hactenus talia exhibuer.
qualia de mensa dñi acceꝑunt: In ce-¬
teris enim quȩ dixi. quamuis nec om̃a
dicere potui: martir xp̃i longe impar
est. xp̃o Qđ si quis quam se non dico
potentiȩ xp̃i. sed innocentiȩ compara¬
bit non dicam &e alienum se putan¬
do sanare. sed suum saltem nullum
habere peccatum: etiam si auidior

Expanded text:
vimus, et morimur etiamsi nolumus: vimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille habere praeter illum non possumus us moriantur, tamen in fraternorum peccatorum remissionem nullius sanguis martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. Quatenus ergo martyres pro fratribus sanguinem suum fuderunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt. In caeteris enim quae dixi, quamvis nec omnia dicere potui, martyr Christi longe impar est Christo Quod si quisquam se, non dico potentiae Christi, sed innocentiae comparabit; non dicam et alienum se putando sanare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid ẽ. considerare & intelligere
quȩ apponuntur tibi: nisi digne
tantam gram cogitare : Et quid . ẽ.
sic mittere manum. ut scias quia ta¬
lia oportet te p̃parare: nisi qđ iam
parare Hoc beati martires ardenti
dilectione fecerunt. Quoꝵ si non
in aniter memorias celebramus : atq
in conui uio quo & ipsi saturati suns
ad mensam dñi accedimus: oportet
ut quemad modum ipsi & nos talia
preparemus: Idõ quippe ad ipsam
mensam non sic eos commemoramus
quemadmodum alios qui in pace
requiescunt. ut etiam ꝓ eis oremus:
sed magis ut ipsi ꝓnobis. ut eoꝵs ues¬
tigi is adhȩreamus: quia impleuer̃
ipsi caritatem. qua dñs dixit esse
non posse maiorem: Ialia enim suis
fr̃ib exhibuerunt: qualia de dñi
mensa parit̾ acceꝑunt: Neq hoc ita
pares esse possimus: si ꝓ illo usq ad
singuinem mar tirium duxerimus:
lle potestatem habuit ponendi ani¬
mam suam. & iterum sumendi eam:
nos autem nec quantũ uolumus ui¬

Expanded text:
Et quid est considerare et intelligere Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod jam  est talia praeparare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus. Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter acceperunt. 2. Neque hoc ita pares esse possimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vi
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s lem̃i defini¬
Suit dñs: dicens:
aiorem hac dilectio¬
nem nemo habet: ut
animam suam ponat quis ꝓa
micis suis Quia ergo suꝑius
dixerat. hoc est preceptum
meum ut diligatis inuicem sic̃
dilexi uos. quib uerbis addidit
qđ nunc audistis. maiorem hac
dilectionem nemo habet ut a-
I nimam suam ponat quis ꝓ ami¬
cis suis. fit ex hoc consequens. qđ idẽ
iste euangelista ioħs in epistola sua di¬
cit: Quemadmodũ xp̃s ꝓ nobis animã
suam posuit: sic ce nos debemus ꝓ fr̃ib
animas ponere Diligentes utiq inui¬
cem: sicut ipse dilexit nos. qui ꝓ nob̾
animam suam posuit Nimirum hoc
est qđ legitur. in ꝓuerbi is silomonis:
Si sederis coenare ad mensam potentis:
considerans intellige quȩ apponun-¬
tur tibi Q sic mitte manum tuam:
sciens quia talia oportet te p̾parare:
Nam quȩ mensa ẽ. potentis. nisi unde
sumitur corpus ce sangius eiusqui
animam suam posuit ꝓͦ nobis : &e quid
.ẽ. ad eam sedere: nisi humilit̾ accedere :

Expanded text:
 definivit Dominus dicens: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit, Ut quemadmodum Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debeamus pro fratribus animas ponere ; diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus qui animam suam posuit pro nobis? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere?
Abbreviated transcription (Latin):
tur quia sp̃s est patris &e filii : tã¬
quã caritas substancialis & consub¬
stancialis amborum: qm̃ non duo dii
pat̾ &e filius: nec tresdii pater &efi¬
lius &e sp̃s sc̃s: sed ipsa trinitas unꝰ
solus uerus ds̃ Nec idem tamen pat̾
qui filius: nec idem filius qui pat.
nec idem sp̃s sc̃s qui pat̾ aut filius.
qm̃ tres sunt pater & filius & sp̃s

Expanded text:
tus. Quia Spiritus est Patris et Filii, tamquam charitas substantialis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii, Pater et Filius; nec tres dii, Pater et Filius et Spiritus sanctus; sed ipsa Trinitas unus solus verus Deus. Nec idem tamen Pater, qui Filius; nec idem Filius, qui Pater; nec idem Spiritus sanctus, qui Pater aut Filius: quoniam tres sunt, Pater, et Filius, et S
Abbreviated transcription (Latin):
suo silentio non reus putaretur
sed innocens haberetur Cũ ergo
uidicaretur. ubicũq non apperuit
os suum sicut agnꝰ non apperuit:
id est non sicutꝰ male sibi consciꝰ
qui de peccatis conuincebatur
suis sed sicut mansuetus qui pro
peccatis immolabatur alienis Dic̃
ergo ei pilatus Michi non loqueris:
Nescis quia potestatẽ habeo cruci¬
figere te & potestatem habeo dimit

Expanded text:
suo silentio non reus, suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potes
Abbreviated transcription (Latin):
testatis. Et tamen neutrũ sibi iħs in¬
diciter usur pauit: sed utrũq uerũ
est. Et unigenitꝰ dĩfiliꝰ . ẽ: &e rexcon
quanto erat potentior. tanto mallet
esse patientior Cum ergo audis.¬
set pilatus hoc uerbum: magis
timuit Et ingressus est p̃toriũ
iterũ: & dicitꝰ ad iħm unde es
tu: Iħs autẽ responsum non
dedit ei Hoc silentium dñi nr̃i
iħu xp̃i non semel factũ collatis
om̃iũ euangelistarũ narrationib
repperitur: & apud principẽ sacer¬
dotum & apud herodem. quo eũ
sicut lucas indicat miserat pila¬
tus ad audiendũ: & apud ip̃sũ¬
pilatũ: ut non frustra de illo ꝓ¬
phetia p̾cesserit Sicut agnꝰ corã
tondente fuit sine uoce: sic non
apperuit os suum: Tunc utiq: ꝗdo
interrogantib non respondit Quã¬
uis enĩ quibdam in ter rogationib
sepe responderit: tamen ꝓpt̾ illã
in quib noluit respondere. ad hoc
ducta ẽ. de agno similitudo. ut in

Expanded text:
testatis: et tamen neutrum sibi Jesus mentestatis: et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit, et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium Domini Jesu Christi non semel factum, collatis omnium evangelistarum narrationibus, reperitur et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum , et apud ipsum, ut non frustra de illo prophetia praecesserit: Sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Tunc utique, quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet causa quã supra diximus:
ut hȩc eius ludibria inimici libentis¬
sime biberent. e ulterius sangui-¬
nem non sitirent Egreditur iħs
ad eos portans spineam coronã et
purpureũ uestimentũ : ñ clarꝰ im¬
ꝑio: sed plenꝰ obꝓbrio & dicit eis:
Ecce homo Si regi inuidetis: iam par¬
cite quia deiectũ uidetis. E lagella¬
tusẽ. spinis coronatus est. ludibrio¬
sa ueste amictus est. amaris conui-¬
ciis illusus est: a lapis cȩsus est: Fer¬
uet ignominia: frigescat iniuidia:
Sed non frigescit: In artdescit pocius
ce increscit Cum enĩ uidissent eũ
pontifices & ministri: clamabant
dicentes Crucifige. crucifige: Dic̃
eis pilatus. Accipite eũ uos: & cruci-
figite: Ego enĩ non inuenio in eo cau¬
sam Responder̃ ei uidei Nos legẽ
habemꝰ : & scđm legẽ debet mori quia
filiũ dĩ se fecit: Ecce altera maior in¬
uidia: Parua quippe illa uidebatur:
uelut affectate illicito ausu regiȩ po¬

Expanded text:
scilicet causa quam supra diximus, scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum; non clarus imperio, sed plenus opproEcce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis: flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius, et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatusinvenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia. Parva quippe illa videbatur, velut affectatae illicito ausu, regiae po
Abbreviated transcription (Latin):
idem preses etiã cohortẽ pmisit
facere quȩ sequuntur: aut fortassis
& uissit : quamus hoc euangłista ta¬
cuerit: Pixi t enim qͥd deinde fece¬
rint milites: pilatũ tam̃ id iussisse
non dixit: Et milites plectentesco¬
ronã de spinis. inposuerunt capiti
eius: &e ueste pur purea cir cundede¬
runt eum Et ueniebant ad eum
& dicebant: Aue rex uideoꝵ Et da¬
bant ei alapas Sic implebantur: quȩ
paulisꝑ occultata tremenda poten-¬
tia: commendabatur prius imitan¬
da patient: Sic regnũ qđ de
hoc mundo non erat: suꝑbũ mun-¬
dũ non atrocitate pugnandi sed
patiendi humilitate uincebat Sic
illud granum multiplicandũ semi¬
nabatur horribili contumelia: ut
mirabili pullularet ingła Exut
adduco eum foras: ut cognoscatis
quia in eo nullã causã inuenio Exit
ergo iħs portans spineã coronam:
& purpureũ uestim̃tũ: & dicit eis
Ecce homo hic apparet non ig¬
norante pilato hȩc a militib facta
sue iusserit ea suie ꝑmiserit: illa

Expanded text:
idem praeses etiam cohortem suam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit; quamvis hoc evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites, Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eumet dicebant: Ave, rex Judaeorum; et dabant ei alapas. » Sic implebantur quae ppaulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda patientia; sic regnum, quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sed  Aug., sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria VEet dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam, et purpureum vestimentum. Et dicit eis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit, illa
Abbreviated transcription (Latin):
illis traditũ dixit euangelista: ut eos
crimine inplicatos. a quo alieni esse
conabantur. ostenderet: Non enĩ hoc¬
faceret pilatus: nisi ut qđ eos cupere
cernebat impleret Qđ ergo sequitur
susceperunt autem iħm & edureruN¬
eum: potest ad milites iam referri
apparitores presidis Nam postea eui¬
dentius dicitur: milites cum crucifixis¬
sent eum Quamuis euangelista etiã¬
si totũ uidȩis tribuit: merito facit:
psi enim susceper̃ qđ auidissime flagi¬
tauerunt: & ipsi fecer̃ quicquid ut fie¬
ret extorser: Et hȩc sequentia alio ser¬
mone tractanda suns: Exelicit grRno

Expanded text:
illis traditum dixit Evangelista, ut eos illis traditum dixit Evangelista, ut eos crimini implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur, Milites ergo cum crucifixissent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
re uidebatur: si regẽ se non habere¬
aliũ nisi cęsarẽ ꝓfitentib aliũ uelloe
regem ingerere : dimittendo in pr¬
nitũ. quẽ ꝓpt̾ hos ausus ei tradides¬
rant occidendum: Tradidit ergo eis
illum: ut crucifigeretur: Sed num¬
quid & aliud ante cupiebat. quando
dicebat. accipite eũ uos & crucifigite :
uel etiam suꝑius. accipite eum uos. &
scđm legem ur̃am iuidicate eum: Cur
autẽ illi tantopere noluer̃. dicentes.
nobis non licet interficere quẽquam
& om̃imodo instantes ut non ab eis
sed ab p̃side interficeretur. & idõ acci¬
pere eum occidendũ recusantes: si
nunc eum accipiunt occidendum:
A ut si hoc non fit. cur dictũ est. tunc
ergo tradidit eis illũ ut crucifigeret᷑.
An aliquid inter est : Plane inter est
Non est enim dictum. tunc ergo tradi¬
dit eis ut crucifigerent eũ: sed ut cru¬
cifigeretur: id est ut uidicio ac potes¬
tate presidis crucifigeretur. Sed idõ

Expanded text:
re videretur, si regem se non haberere videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderunt occidendum. Tradidit ergo eis illum, ut crucifigeretur. Sed nunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite eum vos, et crucifigite? vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam ; et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigerent eum; sed, ut crucifigeretur, id est, ut judicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dit ꝓtribunali. in loco qui dicitur
litostratos. hebraice autẽ gabatha:
Erat autẽ parasceuę paschȩ. hora qua¬
si sexta Qua hora sit dñs crucifixus.
ꝓpt̾ euangelistȩ alterius testimoniũ
qui dixit. erat autẽ hora tercia &e cru¬
cifixer̃ eum: qm̃ magna disceptatio
solet oboriri: cũ ađ ipsũ locũ ubi cru¬
cifixus narratur uentũ fuerit ut
potuerimus si dñs uoluerit disseremꝰ
Cum ergo ꝓ tribunali sedisset pilatꝰ.
dicit uidȩis Ecce rex ur̃ Illi autẽ
clamabant: Tolle. tolle. crucifige eũ:
Dixit eis pilatus Regem ur̃m crucifi¬
gam : Ad huc terrorem quem de cesa¬
re ingesserant superare conabatur.
de ignominia eoꝵ uolens eos frange¬
re dicendo. regem ur̃m crucifigam:
quos de ignominia xp̃i superare non
potuit: Sed timore mox iuncitur:
Responder̃ pontifices: Non habemus
regem: nisi cęsarem Tunc ergo tra¬
didit eis illum: ut crucifigeretur:
A ꝑtissime quippe contra cȩsarẽ ueni¬

Expanded text:
nali in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice autem Gabbatha. Erat autem Parasceve paschae hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum : quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timore mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigereesarem veni
Abbreviated transcription (Latin):
potest ferre fructum a semet ipso nisi
manserit in uite: sic nec uos nisi in me
manseritis Mlagna gr̃e commendatio fr̃s
mei: Corda instruit humilium: ora ob¬
struit suꝑborum Ecce cui si audent res¬
pondeant : qui ignorantes dĩ iusticiam.
& suam uolentes constituere : iusticie dĩ
non sunt subiecti Ecce cui respondeant
sibi placentes: & ad bona oꝑa facienda dm̃
sibi necessarium non putantes Pon ne
huic resistunt ueritati. homines mente
corrupti. rȩꝓbi circa fidem: qui respondent
& loquuntur iniquitatem. dicentes. a
dõ habemus qđ homines sumus. a nobis
ipsis autem qđ iusti sus mus: Quid dicitis.
qui uos ipsos decipitis: non assertores sed
precipitatores liberi arbitrii. exalto elati¬
onis: ꝑ inania p̃sumptionis. in ꝓfunda

Expanded text:
ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis. Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui, si audent, respondeant, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda
Abbreviated transcription (Latin):
dixit dñs ce discipłos suos palmites: & a¬
gricolam patrem Onde impridẽ sicut
potiumꝰ disputatum. ẽ In hac autem lec¬
tione cum adhuc de se ipso qui est uitis.
&e de suis palmitib hoc ẽ. discipłis lo¬
queretur: manete inquit in me & ego
in uobis Non eo modo illi in ipso: sicut
ipse in illis Utrumq autem ꝓdest non
ipsi sed illis: Ita quippe sunt in uite pal¬
mites: ut uiti non conferant. sed inde ac¬
cipiant aͣͥnde uiuant: Ita uero uitis est
in palmitib: ut uitale alimentum sum¬
ministret eis: non sumat ab eis Ac ꝑ hoc
manentem in se habere xp̃m. &e manere
Nam preciso palmite: potest de uiua ra
dice alius pullulare Qui autem p̃cisus
est: sine radice non potest iuiuere Deni¬

Expanded text:
sus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere Nam prdice alius pullulare. Qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere.
Abbreviated transcription (Latin):
a congregationib uideoꝵ ex ipsis quo¬
q uid̾eis ingentem multitudinem
congregarent: & nullam solitud inem
formidarent Hinc ergo accensi ce¬
teri reprobi &e cęci. telum dĩ habentes
sed non scdm scientiam. &e obsequium
se dõ prestare credentes: occidelunt
eos Ed ꝓ illis occisus colligebat eos: qui
de his futuris antequam occideretur
instruxerat eos: ne ignaros atq in pa
ratos animos. mala inopinata &e inpiusa
quamuis cito transitura turbarent:
sed p̃cognita & pacienter accepta
ad bona sempiterna ꝑducerent:
Hanc enim fuisse causam ut hec eis
prenunciaret. etiam ipse demonstra¬
uit. ad iungens Sed hȩc loquutus
sum uobis: ut cum uenerit hora eoꝵ
reminiscamini quia ego dixi uobis
hora eorum: hora tenebrosa: hora noc¬
turna Sed in die mandauit dñs
miscđiam suam: & nocte de clarauit:
quando nox iudeors separatum a
se diem xp̃ianoꝵ. nulla confusione
fuscauit: & quando carnem occide¬

Expanded text:
a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoa congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque ratos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit, adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum, hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die mandavit Dominus misericordiam suam , et nocte declaravit, quando nox Judaeorum, separatum a se diem Christianorum in illa confusione fuscavit, et quando carnem occide
Abbreviated transcription (Latin):
apud eos. & om̃a legis uet̾is sacramen¬
ta deserantur: inter ficiant uos: sic
fundentes sanguinem ur̃m: ut dõ se
prestare arbitrentur obsequium: Ecce
est illud: qđ de his dixit apłs Telum
dĩ habent̃: sed non sed̾m scientiam:
Obsequium se putant prestare dõ: int̾¬
ficiendo famulos dĩ Oerror horrendꝰ.
Itane ut placeas dõ ꝑcutis placentẽ dõ.¬
& dĩ templum uiuum te feriente ꝓster¬
nitur. ne dĩ templũ lapideum desera¬
tur: O execrabilis cecitas Sed ex par¬
te in isrł facta ẽ: ut plenitudo genti¬
um intraret. Exparte inquam facta ÷
non ex toto Non erum om̃s sed aliqui
ex ramis fracti sunt: ut insereretur ole¬
aster Nam sp̃u scõ implente discipu¬
los xp̃i: cum linguis om̃iũ gentium
loquerentur: cum per eos diuina mira¬
cula frequentarentur. &e diuina elo¬
quia s pargerentur : etiam occisus ita
dilectus .ẽ. xp̃c: ut eius discipłi pulsi

Expanded text:
apud eos, et omnia Legis veteris sacramenapud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi
Abbreviated transcription (Latin):
sis ob sequium se prestare cum hȩc
facerent: Iudȩoꝵs autem om̃is qui
occidit prȩdicatores xp̃i dõ se pres¬
tare putauit obsequium: credens
qđ desererent dm̃ isrł quicũq con¬
uerterentur ad xp̃m ut enim cenp¬
sum xp̃m occiderent: ista ratione
conmoti sunt Nam eoꝵs de hac re
etiam. uerba conscripta sunt Uide¬
tis quia totus mundus post cum
abi it Si dimiserimus eum iuuere :
uenient romani ae tollent mobis & lo¬
cum & gentem Et qđ caiphas dixit
in hoc ergo. suo discipłos suos erexit
exemplo: quib dixerat: si me ꝑ sequii¬
ti sunt & uos ꝑ sequentur : ut quemad¬
modum illum occidendo dõ se pres¬
titisse obsequium putauerunt: sic
etiam illos Iste itaq sensus est in his
uerbis. Extra sinagogas facient uos:
sed nolite solitudinem formidare
Separati quippe a congregatione eoꝵs.
tam multos in meo nomine c̃gregabitis.
ut illi metuentes ne templũ qđ erat

Expanded text:
sis obsequium se praestare, cum haec sis obsequium se praestare, cum haec facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedicatores Christi, Deo se praestare putavit obsequium; credens quod desererent Deum Israel, quicumque converterentur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista ratione commoti sunt: nam eorum de hac re etiam verba conscripta sunt. Videtis quia totus mundus post eum abiit : si dimiserimus eum vivere, venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem. Et quod Caiphas dixit:in hoc ergo sermone suos discipulos suo erexit exemplo, quibus dixerat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat
Abbreviated transcription (Latin):
cere debuisse uideatur. & uenit ho-
ra ut omĩs qui interficit uos arbi¬
tretur obsequium se prestare dõ:
Neq enim saltem dictum . ẽ. sed uenit
hora ut interficiant uos: quasi ut
eis mors. ꝓ consolatione illius separa.¬
tionis accederet: Sed uenit hora in
quit: ut om̃is qui interficit uos ar¬
bitretur se obsequium prestare dõ:
Prorsus non michi uidetur aliud sig.¬
nificare uoluisse: nisi ut intellige¬
rent atq gauderent. tam multos
se xp̃o ad quisituros cum uidȩorum
congregationib pellerentur. ut eos
non sufficeret pellere. sed ñ sinerent
uiuere ne om̃s ad nomen xp̃i sua pre¬
dicatione conuerterent. o obseruatio¬
ne uida is mi tamquam d iuine uerita¬
tis auerterent: Hoc enimide uidę¬
is dictum debemus accipere: de quib
dixerat. extra sinagogas facient uos
Namltestes id est martires xp̃i. etiãs¬
si occisi sunt a gentilibus e non tam̃
illi arbitrati sunt dõ. sed diis suis fal¬

Expanded text:
cere cere ra, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius separationis accideret: sed venit, inquit, quit, hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficeret pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerat, Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est martyres Christi, etiamsi occisi sunt a Gentilibus; non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis fal
Abbreviated transcription (Latin):
inquit facient uos Nec ait & uenit
hora : ut om̃is qui interficit uos ar¬
bitretur se obsequium prestare dõ
Quid ergo ait : Sed uenit hora: quem¬
admodum diceret. si aliquid boni
post mala ista predicaret Quid sibi
ergo uult extra sinagogas facient uos.
sed uenit hora tamquam hoc dicturus
sed uenit hora leticie ur̃ę: Quid ergoͥ
ibi facit hoo uerbum qđ ait. sed uenit
hora: quasi consolationem eis promit¬
teret post tribulationem : cum ma¬
gis dicere debuisse uideatur indica.¬
tiuo modo ce uenit hora. Sed non
ait & uenit. cum tribulationem suꝑ
tribulationem non consolationem pꝰ
tribulationem uenturam illis esse
prȩdiceret. An forte sic eos illa de
sinagogis fuerat turbatura separatio:¬
ut mallent mori quam in hac uita
sine uicdȩoꝵs congregationib im mo¬
rari: Absit ut sic turbarentur: qui
di non hominum głam requirebant:
Q uied ergo est extra sinagogas faciens
uos. sed uenit hora: cumꝰ pocius di¬

Expanded text:
inquit, facient vos. Nec ait, Et venit inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus venit hora laetitiae vestrae. Quid ergo tibi facit hoc verbum quod ait, Sed venit hora, quasi consolationem eis promitteret post tribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret. An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora; cum potius di
Abbreviated transcription (Latin):
illa congruit ꝓpħia quȩ de ipsis inue¬
nitur impleta Onẽ in lumine uultus
tui ambulabunt. & in nomine tuo exul¬
tabunt totadie. ce in iusticia tua exal
tabuntur : qm̃ gła uirtutis eoꝵ tues
Merito eis dicitur Extra sinagogas faci¬¬
ent uos: Illi scilicet qui telum dĩ habeis
sed non secd̾m scientiam: Propt̃ qđ igno¬
rantes dĩ usticiam. & suam uolentes
constituere: & eos expellunt qui non
in sua sed in dĩ iusticia exaltabuntur:
eis dixisset: adiecit: Sed uenit hora:
ut om̃is qui interficit uos: arbitretur¬
se obsequium prestare dõ Et hec faci¬
ent : quia non nouerunt patrem neq
me: Hoc est non cognouerunt nec
eius filium: oui se in uobis occidendis
prestrare arbitrantur obsequium:
Quȩ uerba dñs ita subiecit : tamquam
ex hoc consolaretur suos. qui de sina¬
gogis uidaicis expellerentur Prenun-¬
cians enim quȩ mala essent ꝓ eius
testimonio ꝑpessuri: extra sinagogas

Expanded text:
illa congruit prophetia, quae de ipsis inveilla congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in tua justitia etabuntur, quoniam gloria virtutis eorum tu es . Merito eis dicitur: Extra synagogas facient vos, illi scilicet, qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; propter quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, eis dixisset, adjecit: Sed venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: et haec facient vobis, quia non cognoverunt Patrem neque me. Hoc est, non cognoverunt Deum nec ejus Filium, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas,
Abbreviated transcription (Latin):
aliȩ sinagoge uideoꝵs Eędem quippe
essent : si in eodem esse uoluissent Qđ
quia noluerunt: quid restabat nisi ut
remanentes extra xp̃m. extra sinagogas
facerent eos qui non relinquerent xp̃m:
Accepto quippe sp̃u scõ. testes eius effecti:
non utiq tales essent de quib dicitur:
M ulti prucipes uidȩoꝵ Crediderunt in
cum: sed ꝓpt̾ metum iudȩoꝵ ne repelle¬
rentur de sinagogis. non audebant confi¬
teri eum: Dilexerant enim głam homi¬
num: magis quam dĩ Crediderunt ergo
in eum: sed non sic quomodo eos uolebat
credere qui dicebat Quomodo potestis
credere głam ab inuicem expectantes.
& głam quȩ a solo dõ est non quȩrentes:
Discipłis ergo sic in eum credentib. ut
impleti sp̃ũ scõ. hoc ẽ. dono gr̃ȩ dĩ. non
sint de numero eoꝵ qui ignorantes dĩ
iusticiam & suam uolentes constituere
iusticiȩ di non sunt subiecti: nec de
illorum de quib dictum ẽ. dilexerunt
enim głam hominum magis quam dĩ:

Expanded text:
aliae synagogae Judaeorum; eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent: quod quia noluerunt, quid restabat, nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de qualibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in eum ; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur de synagogis, non audebant confiteri eum. Dilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic, quomodo volebat eos credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei:
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ: tunc apprehendit pilatus iħm
&e flagellauit Hoc pilatus non obali-¬
ud fecisse credendus est: nisi ut eius
iniurus saciati uidei. sufficere sibi
estimarent: & usq ad eius mortem
seiure desisterent: Adhoc ꝑtinet qđ

Expanded text:
 Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. « Hoc Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati, sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet, q
Abbreviated transcription (Latin):
carnis ait apłs. hi filii dĩ: sed qui filii
ꝓmissionis deputantur in semine: Et
gentes erant quib dicebat: Si aut̃
spũ non littera: quoꝵs laus non ex ho¬
minib sed ex dõ est: ꝑtinentiũ ad ieru¬
salẽ liberam matrẽ nrãm ȩ̨ternam incȩ¬
lis saram sp̃italẽ. ancillã oe filiũ eius
de domo lib̾tatis eicientẽ: Idõ enĩ pilatꝰ
qđ scripsit scripsit: quia dñs qđ dixit

Expanded text:
carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicebat, Si autemspiritu, non littera; quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est ; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram aeternam in coelis, Saram spiritualem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem . Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
montem sc̃m eius p̾dicans p̾ceptũ dnĩ:
ne ꝓpt̾ sron montem. solis uidȩis eum
quisquam regem diceret constitutum:
continuo subiecit Pñs dixit ad me filiꝰ
meus es tu: ego hodie genui te Postula
a me & dabo tibi gentes hȩreditatẽ tuã:
& possessionem tuã t̾minos terrȩ Unde
& ipse iam ꝑos ꝓpriũ loquens apud iu-¬
dȩos: habeo inquit alias oues quȩ non
sunt ex hoc ouili O portet me &e ipsas
adducere: & uocẽ meã audient Et erit
unꝰ grex: & unꝰ pastor: Cur ergo magnũ
tum. in quo scriptũ erat rex iudȩoꝵ:
si rex est xp̃s cegentiũ: Quia scilicet
oleast̃ factus est particeps pinguedi¬
nis oleȩ: non olea facta est particeps
amaritudinis oleastri: Nam in eo qđ
de xp̃o ueracit̾ scriptus est titulus.
rex uidȩoꝵs: qui s̃ intelligendi uidȩi.
nisi semen habrahȩ. filii ꝓmissionis. qui
sunt etiam filii dĩ: Qm̃ non qui filii

Expanded text:
montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini : montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini : ne propter Sion montem, solis Judaeis eum regem quisquam diceret constitutum, continuo subjecit: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te: postula a me, et dabo tibi genet possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum tum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii
Abbreviated transcription (Latin):
tũ hebraicȩ grecȩ &e latinȩ. Hȩ qrip¬
pe tres linguȩ: ibi p̃ceteris eminebans:
Hebrea ꝓpt̾ iuideos in lege glorian.
rex iudȩoꝵ: sed quia ipse dixit rex
sum uidȩoꝵs: Respondit pilatus : qđ
scripsi scripsi O ineffabilẽ iuim diui¬
Ne operationis: etiam in cordib igno¬
rantium: Nonne occulta uox quȩdã
pilato intus quondã si dici potest cla¬
moso silentio ꝑsonabat. qued tanto
etiã pontifices qui corrũpi hoc uole¬
bant: quid dicebant : Noli scribere
inquiunt rex uidȩoꝵ: sed quia ipse
dixit: rex sũ uidȩoꝵ: Quid loquimi¬
ni insani : Quid fieri contradicitis. qđ
mutare nullo pacto potestis: Nũ quid
enim ꝓpterea non erit uerũ quia ihs
ait. rex sum uidȩoꝵ: Si corrũpi non
potest qđ pilatus scripsit: corrũpi po¬
test qđ ueritas dixit : Sed uideoꝵ tan¬
tũ rex est xp̃s: an & gentium : Immo
autẽ constitutus sũ rex ab eo suꝑ sron

Expanded text:
tum Hebraice, Graece et Latine. Hae quiptum Hebraice, Graece et Latine. Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant, Hebraea propter Judaeos in lege glorianteRex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rex est Christus, an et Gentium? Imo autem constitutus sum rex ab eo super Sion
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ sui portare supplicii Si pietas.
uidet regem baulantẽ lignũ ad
semet ipsum figendũ. qđ fixurus fu-¬
erat etiã in frontibus regumꝰ in eo
spernendũ oculis impiorum. in quo
erant gloriatura corda scõꝵ Dic¬
xp̃i. ipsam crucem suã suo gestans¬
in humero cõmendabat: & lucernȩ
arsurȩ quȩ sub modio ponenda
non erat. candelabrũ ferehat:
Bauilans ergo sibi crucẽ. exuit in eũ
qui dr̃ caluariȩ locũ. hebraieȩ gol¬
gotha: ubi eũ crucifixer & cũ eo
alios duos. hinc & hinc: mediũ aut̃
iħm Isti duo latrones erant sic̃ alioꝵ
euangelistarũ narratione didicimꝰ :
cũ quib crucifixus. & int̾ quos cruci¬
fixus est xp̃s: de quo p̾missa dixerat
Scripsit autem titulũ pilatus: & po¬
suit suꝑ crucem Erat autẽ scrip¬
tũ : iħs natarenus rex uidȩorum:
hunc ergo titulũ multi legerunt ui
dȩors: quia ꝓpe ciuitatẽ erat locus
ubi crucifixus est iħs Et erat scrip¬

Expanded text:
lignum sui portare supplicii; si pietas, lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dic Jesu Christi , ipsam crucem suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo alios dJesum. » Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus, cum quibus crucifixus et inter quos crucifixus est Christus. De quo praemissa dixerat Scripsit autem titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: Jesus Nazarenus, rex Judaeorum. » Hunc ergo te civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scrip
Abbreviated transcription (Latin):
nũ istius difficilis quȩstionis: eligat
quisq quã uolet Meliꝰ autẽ quid
eligat uidicabit: qui de consensu
euangelistarum quȩ operosissime
disputata sunt legerit Qđ si &e aliȩ
solutiones eius potuerint inueniri:
cumulatiꝰ euangelicȩ ueritatis con¬
stantia defendetur. aduersus calũ¬
nias infidelis atq impiȩ uanitatis:
Nunc ad narrationẽ ioħis euangelis¬
te: post ista breuit tractata rede-¬
amus Susceper̃ autẽ inquit iħm:
& eduxer̃: Et bauilans sibi crucẽ:
exiit in eum qui dicitur caluarie
locum. hebraice golgotha ubi eũ¬
crucifixer̃ Ibat ergo ad locum ubi
fuerat crucifigendus: portans cru¬
cem suam iħs Grande spectaculũ:
Sed si expeccet impietas. grande lu-¬
dibriũ: Si pietas: grande misteriũ:
Si expectet impietas. grande igno¬
miniȩ documentũ: Si pietas: gran¬
de fidei munimentũ Si expectet
impietas: ridet regẽ ꝓ uirga regni

Expanded text:
num istius difficilis quaestionis, eligat num istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni
Abbreviated transcription (Latin):
mo pontificis audiretur: unde con-¬
gruent̃ acipitur inde cepisse p̃¬
parationẽ ueri paschȩ. cuiꝰ umbra
erat pascha uideoꝵ. id est immo¬
lationis xp̃i . ex quo a sacerdotib
p̃nunciatꝰ est immolandus. ꝓfec¬
to ab ea noctis hora quȩ tunc no-¬
na fuisse cognoscitur. usq ad horã
diei terciã qua crucifixum esse
xp̃m marcus euangelista testatur.
sex hore sunt. tres noctis. & tres di¬
urne Onde in hac parasceuȩ pas-¬
chę id est p̾paratione immolatio¬
nis xp̃i. quȩ ab hora noctis nona cę-¬
perat: quasi sexta agebatur hora.
id ẽ. ꝑacta quinta iãm sexta ceꝑat
currere: quando pilatus tribunal
ascendit Adhuc enim ipsa erat p̃pa¬
ratio quȩ ab ipsa noctis hora non a
iam ceperat donec fieret quȩ pre¬
parabatur xp̃i immolatio: quȩ fac
preparationis sed diei: eademq sex¬
ta non diei sed p̃parationis: sex utiq
horis a noctis nona usq ad diei t̾ciã
conputatis Harũ duarũ solutio¬

Expanded text:
ificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandusto ab ea noctis hora, quae tunc nona fuisse conjicitur, usque ad horam diei tertiam qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae et tres diurnae. Unde in hac parasceve Paschae, id est praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio: quae factnon praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutio
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sicut & nos Hoc gaudiũ suũ¬
id estꝰ in eis collatũ: in eis dicit imple¬
tum: ꝓpt̃ qđ se loquutũ dixit in
mundo: Hec est pax illa & beatitu-¬
do in futuro scło: ꝓpt̾ quam conse¬
quendam temperant̾ & iuste. & pi¬
e uiuendum est in hoc scło:¬

Expanded text:
unum, sicut et nos. Hoc gaudium suuunum, sicut et nos. Hoc gaudium suuid est, a se in eos collatum, in eis dicit implendum, propter quod se locutum dixit in mundo. Haec est pax illa et beatitudo in futuro saeculo; propter quam consequendam, temperanter et juste et pie vivendum est in hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
accepit: custodiȩ pat̃nȩ non eos abs-¬
tulit Et cum pat̾ filio custodien
dos dedit: non dedit sine ipso cui
dedit : sed dedit homini filio. non
sine dõ eodẽ utiq ipso filio Sequit᷑
ergo filiꝰ: & dicit Quos dedisti michi
custodiui: & nemo ex his peruit. nisi
filiꝰ ꝑditionis ut scriptura impleat᷑
Filius ꝑditionis dictus est traditor xp̃i.
ꝑditioni p̃destinatus : scđm scripturã
quȩ de illo in psalmo centesimo octauo
ad te uenio: &r hȩc loquor in mundo:
ut habeant gaudium ineũ impletum
in semet ipsis Ecce in mundo loqui¬
se dicit: qui paulo ante dixerat iã
non sum in mundo: Qđ cur dixerit
ibi exposuimꝰ: immo ipsũ id exposu¬
isse dociumus Ergo &e quia nondũ
abierat hic adhuc erat: &e quia mox
fuerat abiturus. hic quodam modo
iam non erat:. Qđ sit autem hoc gari¬
dium de quo ait. ut habeant gaudiũ
meum impletũ in semet ipsis: iam
suꝑius ex pressum est: ubi ait. ut sint

Expanded text:
accepit, custodiae paternae non eos absaccepit, custodiae paternae non eos abstdos dedit, non dedit sine ipso cui dedit, sed homini Filio non sine Deo, eodem ipso utique Filio. Sequitur ergo Filius, et dicit: Quos dedisti mihi, ego custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis, urditionis » dictus est traditor Christi, perditioni praedestinatus, secundum Scripturam, qua de illo in psalmo centesimo octavo ad te venio; et haec loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Ecce in mundo se loqui dicit, qui paulo ante dixerat: Jam non sum in mundo. Quod cur dixerit, ibi exposuimus, imo ipsum id exposuisse docuimus. Ergo et quia nondum abierat, hic adhuc erat; et quia mox fuerat abiturus, hic quodammodo jam non erat. Quod sit autem hoc gaudium, de quo ait: Ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis, jam superius expressum est, ubi ait: Ut sint