comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisti. Insultant. Quocunq se uerterit: audit
hinc atq inde uerbũ asꝑum. Qd si timet:
recedit auia xp̃i. cadit inlaqueos uenanti¬
um. Quomͦ autem cũ audiunt᷑ hȩc uerba
ñ recedit᷑ auia: Quid.ẽ. ñ recedere auia: Qndo
audit uerba asꝑa: unde sibi habet facere so¬
latium. ut non curet uerba asꝑa. nec recedat
auia: & intret ꝑianuam: dicat. Qualia uer¬
ba audio seruus peccator: Dñs m̃s audiuit:
demonium habes. Modo audistis uerbum
asꝑum: qdđ dictum ẽ in dñm. N on opꝰ erat
ut dominus hoc audiret s te monuit ad¬
uersus uerba asꝑa ne incidas inlaqueos ue
ꝓtectio ate tͥ non sit: ne putes quia tute potes
ꝓtegere. Ille te ꝓteget ut eruat. et eruet de mu¬
scipula uenantium: et auerbo asꝑo. Intersea¬
pulas suas obumbrabit tibi: & atergo potes
intelligere. & apeccore. Scapulc enim: circa
caput sunt. S quia dicit subalis er sꝑabis:

Expanded text:
nisti. Insultant; quocumque se verterit, audit nisti. Insultant; quocumque se verterit, audit hinc atque inde verbum asperum. Quod si timet et recedit a via Christi, cadit in laqueos venantium. Quomodo autem cum audiuntur haec verba, non receditur a via? Quid est, non recedere a via? Quando audit verba aspera, unde sibi habet facere solatium, ut non curet verba aspera, nec recedat a via, et intret per januam? Dicat: qualia verba audio, servus, peccator? Dominus meus audivit: «Daemonium habes» . Modo audistis verbum asperum quod dictum est in Dominum: non opus erat ut Dominus hoc audiret, sed te monuit adversus verba aspera ne incidas in laqueos veprotectio a te tibi sit, ne putes quia tu te potes protegere: ille te proteget, ut eruat; et cruet de muscipula venantium, et a verbo aspero. «Inter scapulas suas obumbrabit tibi,» et a tergo potes intelligere, et a pectore: scapulae enim circa caput sunt. Sed quia dicit, «sub alis ejus sperabis,»
Abbreviated transcription (Latin):
tium. Si enim detractiones hominum ti¬
meo ut non dicam: ego ipse auerbo asꝑo
cado inlaqueos uenantium: qui uos mo¬
neo ut non timeatis uerba hominũ. Quid
ẽ ergo quod dicturus sum: Quomͦ inter pa¬
ganos qui fuerit xp̃ianus. apaganis audit
uerba asꝑa: quib si erubuerit cadit in mu¬
scipulam uenantum: sic inter.xp̃ianos qui
uoluerint eẽ. diligentiores & meliores: ab
ipsis xp̃ianis audituri sunt insultationes.
tatem: ubi nullus est paganus: Nemo ib
ibi inuenitur paganus. Sed sunt multi
male. uiuentes xp̃iani: inter quos qui uoluc¬
rit bene uiuere: et inter ebriosos sobrius eẽ.
et int̃ fornicarios castus ẽẽ & inter consul¬
tores mathematicoꝵ dm̃ sinceriter colere:
et nichil tale requuere: et inter spectatores
nugatium theatroꝵ noluerit ire nͥ adȩccle¬
siam: patitur insultatores ipsos xp̃ianos: &
patitur uerba asꝑa: & dicunt. Tu magnꝰ. tu
iustus: tu es helias. tu es petrus: tu de cęlo ue¬

Expanded text:
tium: si enim detractiones hominum titium: si enim detractiones hominum timeo, ut non dicam; ego ipse a verbo aspero cado in laqueos venantium, qui vos moneo ut non timeatis verba hominum. Quid est ergo quod dicturus sum? Quomodo inter Paganos qui fuerit Christianus, a Paganis audit verba aspera, quibus si erubuerit, cadit in muscipulam venantium: sic inter Christianos qui voluerint esse diligentiores et meliores, ab ipsis Christianis audituri sunt insultationes. is civitatem, ubi nullus est paganus? Nemo ibi uia non ibi invenitur paganus: sed sunt multi male viventes christiani, inter quos qui voluerit bene vivere, et inter ebriosos sobrius esse, et inter fornicarios castus esse, et inter consultores mathematicorum Deum sinceriter colere et nihil tale requirere, et inter spectatores nugacium theatrorum noluerit ire nisi ad ecclesiam, patitur insultatores ipsos christianos, et patitur verba aspera; et dicunt, Magnus tu, justus, tu es Elias, tu es Petrus, de coelo ve
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑum misit inmuscipulam diabolus. Ybi
grã: qui uoluerint eẽ. xp̃iani inter paganoᷤ.
insultatores patiuntur paganos. Erube¬
scunt inter insultatores: et auerbo aspero
recedentes de uia: incidunt inlaqueos ue¬
nantium. Et quid tͥ facturũ ẽ. uerbum
asꝑum: Nichil. Nunquid nicħ tibi factu¬
rus ẽ. laqueus. quo te compellit inimicus
ꝑuerbum asperum: Quomͦ retia plerũq
adcaput sepis tenduntur auib et lapideᷤ
mutuntur insepem: lapides illi. nichil
sunt facturi auib: Quando enim ferit. a¬
uem qui lapidem mittit insepem: timenᷤ
autẽ auis inanem sonum. cadit inretia:
sic homines timentes insultatoꝵ uerba
uana et mnania: et erubescentes conuiciis
suꝑflius cadunt in laqueos uenantium: &
captiuantur adiabolo. S cur non dico fr̃s.
qđ non ẽ. tacendum. quid me cogit ds̃ dic̃e:
Quomlibet hoc accipiatis: cogit me ds̃ dic̃e.
Et si non dixero: ego cado inlaqueos uenan¬

Expanded text:
asperum misit in muscipulam diabolus: verbi asperum misit in muscipulam diabolus: verbi gratia, qui voluerint esse Christiani inter Paganos, insultatores patiuntur Paganos; erubescunt inter insultatores, et a verbo aspero recedentes de via, incidunt in laqueos venantium. Et quid tibi facturum est verbum asperum? Nihil. Numquid nihil tibi facturus est laqueus, quo te compellit inimicus per verbum asperum? Quomodo retia plerumque tenduntur, ad caput sepis tenduntur avibus, et lapides mittuntur in sepem: lapides illi nihil facturi sunt avibus. Quando enim ferit avem, qui lapidem mittit in sepem? Timens autem avis inanem sonum, cadit in retia: sic homines timentes insultatorum verba vana et inania, et erubescentes conviciis superfluis, cadunt in laqueos venantium, et captivantur a diabolo. Sed cur non dico, fratres, quod non est tacendum, quod me cogit Deus dicere? Quomodolibet hoc accipiatis, cogit me Deus dicere; et si non dixero, ego cado in laqueos venan
Abbreviated transcription (Latin):
ipse eruet me: ñ ego me. Uide si aliqͥd docet:
nͥ ut tota spes nr̃a non sit in nobis: non sit
in homine. Unde te eruet: De muscipula
uenantiũ. et auerbo aspero. De muscipula
uenantium: magnũ aliquid ẽ. Auerbo a¬
spero quid magnum: Multi in muscipu¬
la uenantium: ꝑuerbũ asꝑum ceciderunt.
Quid. s̃ qđ dico: Tendit diabolus et angłi
eius tanquã uenantes tendunt muscipui¬
lam: s longe abipsis muscipulis ambu¬
lant homines. qui in xp̃o ambulant. Hon
audet enim in xp̃o tendere muscipulas:
cirea uiã ponit: inuia ñ ponit. Uia autẽ
tua xp̃e sit: et non eades inmuscipulam
ditiboli. Aberranti auia: iam ibi ẽ muscipu
bulas. Sed uis securus ambulare: Noli de¬
clinare indexteram aut sinstrã: & sit łͥ uia
ille qui tibi ꝓte factus ẽ. uia: ut ꝑducat te
adse ꝑse: & non timebis laqueos uenantiũ.
Sed quid. ẽ. auerbo asꝑo: Multos ꝑuerbũ

Expanded text:
ipse eruet me,» non ego me. Vide si aliud aliquid docet, ipse eruet me,» non ego me. Vide si aliud aliquid docet, nisi ut tota spes nostra non sit in nobis, non sit in homine. Unde te eruet? «De muscipula venantium, et a verbo aspero. De muscipula venantium,» magnum aliquid est: «a verbo aspero,» quid magnum? Multi in muscipulam venantium per verbum asperum ceciderunt. Quid est quod dico? Tendit diabolus et angeli ejus, tanquam venantes tendunt muscipulas; et longe ab ipsis muscipulis ambulant homines qui in Christo ambulant: non audet enim in Christo tendere muscipulam; circa viam ponit, in via non ponit. Via autem tua Christus sit, et tu non cades in muscipulam diaboli. Aberranti a via, jam ibi est muscipulbulas. Sed vis securus ambulare? Noli declinare in dexteram neque in sinistram; et sit tibi via ille qui tibi factus est via , ut perducat te ad se per se; et non timebis laqueos venantium. Sed quid est, «a verbo aspero?» Multos per verbum
Abbreviated transcription (Latin):
qui sic imitatur xp̃m. ut toleret om̃s mole¬
stias huius sełi: spes eius indeo sit. ut nec. il¬
lecebra capiatur nec timore frangatur: ipse c̃
in adiutorio altissimi:
& mꝑtectione di celi
commoratur Sieut
audistis psalmũ &
cantastis. Nam inde
incipit psalmus. Qͥb
uenerimus agnoscetis. Nota sunt enim.
Dicet dño susceptor m̃s estu: et refugium meũ
ds̃ m̃s. Quis hoc dicit dño: Qui habitat
in adiutorio altissimi. Quis est qui habitat
inadiutorio altissimi: Qui non habitat in
adiutorio suo. Quis ẽ qui habitat in ad¬
iutorio altissimi: Qui non ẽ suꝑb: quomͦ
illi qui manducauerunt ut essent qͣsi dii:
et ꝓdiderunt qđ erant facti homines inmor¬
tales. Inadiutorio enim suo habitare uo¬
luerunt: ñ maduitorio altissimi. Ideo sugge¬
stionem serpentis audierunt: p̃cepta dñi
contempserunt: et inuenerunt hoc inuenis¬
lus. Ergo sic et tu dic. Sꝑabo ineum: qm̃

Expanded text:
qui sic imitatur Christum, ut toleret omnes molequi sic imitatur Christum, ut toleret omnes molestias hujus saeculi, spes ejus in Deo sit, ut nec illecebra capiatur, nec timore frangatur, ipse est in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorabitur:» sicut audistis psalmum, et cantastis; nam inde incipit Psalmus. Quibulus, cum ad ipsa venerimus, agnoscetis: nota sunt enim. «Dicet Domino, Susceptor meus es tu, et refugium meum, Deus meus.» Quis hoc dicit Domino? «Qui habitat in adjutorio Altissimi.» Quis est «qui habitat in adjutorio Altissimi?» Qui non habitat in adjutorio suo. Quis est «qui habitat in adjutorio Altissimi?» Qui non est superbus, quomodo illi qui manducaverunt ut essent quasi dii, et perdiderunt quod erant facti homines immortales. In adjutorio enim suo habitare voluerunt, non in adjutorio Altissimi: ideo suggestionem serpentis audierunt, praeceptum Dei contempserunt; et invenerunt hoc evenis Ergo sic et tu dic, «Sperabo in eum; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
lum ñ uidebat: sed potestatem di intelligebat.
Nouerat quia diabolus in eo nchil posset: nͥ
abillo cinus sumina potestas ẽ. ꝑmitteret᷑.
Totam głam deo dabat: potentiam diabolo
non dabat. Nam et quando abstulit diabol
omĩa: hoc dixit. Dominus dedit: dñs abstu¬
lit Non dixit dñs dedit diabolus abstulit:
quia nichil abstulisset diabolus: nisi ꝑmisis¬
set dñs. Ideo autẽ ꝑmisit dñs: ut homo ꝓ¬
baretur. diabolus uinceretur. Et̃ quando
eum plaga ꝑcussit: ille ꝑmisit: quia cũ
acapite usq ad pedes inputredine uermi¬
um flueret: nec tunc tribuit. diabolo aliꝗͣ
potentiam iob. Sed cum ei suggessisset
uxor eius quam solam reliquerat diabolꝰ
non consolatricem mariti sed adiutricem
sui. et dixisset eiꝰ dic aliquod uerbum indm̃.
et morere: dixit ei. Locuta es tanquã una ex¬
insipientib mulierib. Si bona suscepunus
de manu dñi: mala non sustinebimus: Frgo¬

Expanded text:
lum non videbat, sed potestatem Dei intelligebat. lum non videbat, sed potestatem Dei intelligebat. Noverat quia diabolus in eum nihil posset, nisi ab illo cujus summa potestas est, permitteretur: totam gloriam Deo dabat, potentiam diabolo non dabat. Nam et quando abstulit diabolus omnia, hoc dixit: «Dominus dedit, Dominus abstulit.» Non dixit, Dominus dedit, diabolus abstulit: quia nihil abstulisset diabolus, nisi permisisset Dominus. Ideo autem permisit Dominus, ut homo probaretur, diabolus vinceretur. Et quando eum plaga percussit, ille permisit. Quia cum a capite usque ad pedes in putredine vermium flueret, nec tunc tribuit diabolo aliquam potestatem Job: sed cum ei suggessisset uxor ejus, quam solam reliquerat diabolus, non consolatricem mariti, sed adjutricem sui, et dixisset ei, «Dic aliquod verbum in Deum, et morere;» dixit ei, insipientibus mulieribus. Si bona suscepimus de manu Domini, mala non sustinebimus
Abbreviated transcription (Latin):
ris quas fecit diabolus: siue aꝑte ꝑhomi¬
nes. siue occultȩ sicut iob. si fortassis toleras:¬
habitabis in adiutorio altissimi sicut dicit
istȩ psalmus: quia si recedas ab adiutorio al¬
tissimi. de ipsum non ualens adiuiare cadis
Multi enim fortes sunt quando abhominib
patiunt᷑ ꝑsecutionẽ: et uident eosaꝑte seuire
inse & putant quia tunc umnitantur passi¬
ones xp̃i: si aꝑte eos homines ꝑsequantus.
si au ocultadiaboli ꝑsecutione feriantur: pu¬
tant se non coronari axp̃o. Noli timere: qͣn¬
do imitaris.xp̃m. Nam et quando templa¬
uit diabolus dominum: nullus homo fu¬
it inheremo. Occulte illum temptauit s
suꝑatus ẽ. Et aꝑte seuiens: suꝑatus ẽ Sll
et tu fac siuis intrare ꝑianuam: quando oc¬
culte temptat inimicus: quando postulãl
hominẽ ut aliquid ei noceat ꝑ corporales
molestias: ꝑfebres: ꝑ egritudines: paliqs
labores corpis: sicut laborauit iob. Diabs¬

Expanded text:
ris, quas facit diabolus, sive aperte per homiris, quas facit diabolus, sive aperte per homines, sive occulte sicut Job, sis fortis, sis tolerans in adjutorio Altissimi, sicut dicit iste psalmus: quia si recedas ab adjutorio Altissimi, te ipsum non valens adjuvare, cades. 2. Multi enim fortes sunt, quando ab hominibus patiuntur persecutionem, et vident eos aperte saevire in se; et putant quia tunc imitantur passiones Christi, si aperte eos homines persequantur: si autem occulta diaboli persecutione feriantur, putant se non coronari a Christo. Noli timere quando imitaris Christum. Nam et quando tentavit diabolus Dominum, nullus homo fuit in eremo, occulte illum tentavit; sed superatus est, et aperte saeviens superatus est . Sic et tu fac, si vis intrare per januam, quando occulte tentat inimicus, quando postulat hominem ut aliquid ei noceat per corporales molestias, per febres, per aegritudines, per aliquos labores corporis, sicut laboravit Job. Diabo
Abbreviated transcription (Latin):
antea qui fȩcerunt potuerunt aliqͥd facere.
Inuirtute xp̃i: helias mortuum suscitauit.
uoce suscitauit egrotantem: petrus autem
cum transiret umbra ipsius tangendi ꝓfe¬
rebantur ȩgroti. Potentior gͦ petrus quam
xp̃s: Quis hoc dementissimus dixerit:
Quare ergo tanta potentia in petro: Quia
xp̃c inpetro. Ideo dixit: om̃s qui uenerunt
fures sunt et latrones: id÷ qui uenerunt sua
sponte. Ame non sunt misi qui uenerunt si¬
fui: quos ego non introduxi. Quot quot ergo
miracula facta sunt. siue aprecedentib siue
asubsequentib: ipse idem dñs fecit qui fẽ
et presentia sua. Nec adipsa ergo miracula
hortatur: quȩ ipse fec̃ &ante quam esset b̃o.
Sed quid te hortatur ut imtteris: Qđ ñ pos¬
set: nisi factus homo. Tolerare enim passio¬
nes nunquid posset nisi homo: Mori. cru¬
cifigi et humiliari. non posset: nisi homo.
Si ergo et tu cum molestias huius scłi pate¬

Expanded text:
antea qui fecerunt, potuerunt aliquid facere: antea qui fecerunt, potuerunt aliquid facere: in virtute Christi Elias mortuum suscitavit .a Christus voce suscitavit aegrotantem , Petrus autem cum transiret, umbra ipsius tangendi proferebantur aegroti . Potentior ergo Petrus quam Christus? Quis hoc dementissimus dixerit? Quare ergo tanta potentia in Petro? Quia Christus in Petro. Ideo dixit, «Omnes qui venerunt, fures sunt et latrones» : id est, qui venerunt sua sponte, a me non sunt missi, qui venerunt sifui, quos ego non introduxi. Quotquot ergo miracula facta sunt, sive a praecedentibus, sive a consequentibus, idem ipse Dominus fecit, qui fecit et praesentia sua. Nec ad ipsa ergo miracula hortatur, quae ipse fecit et antequam esset homo: sed quo te hortatur? Ut imiteris quod non posset, nisi factus homo. Tolerare enim passiones numquid posset, nisi homo? Mori et crucifigi et humiliari non posset, nisi homo. Sic ergo et tu molestias hujus saeculi cum pate
Abbreviated transcription (Latin):
mitari uias xp̃i. In quo imitaruri sumus
uias xp̃i: Nunquid inea magnificentia.
qua ds̃ erat incarne: Aut adhoc nos ex¬
hortatur. aut hoc anob̃ exigit: ut talia
miracula qualia fecit ipse faciamꝰ. Aut
cum patre totũ mundum gubernat:
Et nunquid uł adhoc uocat hominem
faciens eum imitatorem suum: ut cũ
illo gubernet cȩlum et terrã. Ctomnia quȩ
ineis sunt. Aut ut sit et ipse creator. ꝑ
initio de quib scriptum ẽ. omĩa ꝑipsum
facta sunt: neq adilla quȩ fecit interra.
Non hoc tͥ dicit: non eris discipłs m̃s nͥ am¬
bulaueris suꝑ mare. aut nisi suscitaueris
mortuum quatriduanũ: aut nisi ocłos cȩ¬
ci nati aperucris. Nec hoc. Quid. ẽ. ergo
intrare ꝑ lanuam: Discite ame: qm̃
mitis sum et humilis corde. Qđ factus ẽ
ꝓpter te: hoc ineo debes attendere ut imi¬
deris. Miracula enim et nondum natus
de maria. fecit. Quis enim usquam fecit
nisi ipse dequo dictum ẽ. qui facit mira¬
bilia magna solus: Inipsius enĩ uirtute &

Expanded text:
mitari vias Christi. In quo imitaturi sumus vias Christi? numquid in ea magnificentia qua Deus erat in carne? aut ad hoc nos exhortatur, aut hoc a nobis exigit, ut talia miracula, qualia fecit ipse, faciamus? Aucum Patre totum mundum gubernat? Et numquid vel ad hoc vocat hominem faciens eum imitatorem suum, ut cum illo gubernet coelum et terram, et omnia quae in eis sunt; aut ut sit et ipse creator, per initio, de quibus scriptum est, «Omnia per ipsum facta sunt» , neque ad illa quae fecit in terra. Non hoc tibi dicit, Non eris discipulus meus, nisi ambulaveris super mare , aut nisi suscitaveris mortuum quatriduanum , aut nisi oculos caeci nati aperueris . Nec hoc. Quid est ergo intrare per januam? «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» . Quod factus est propter te, hoc in eo debes attendere, ut imiteris. Miracula enim et nondum natus de Maria fecit: quis enim unquam fecit, nisi ipse de quo dictum est, «Qui facit mirabilia magna solus» ? In ipsius enim virtute, et
Abbreviated transcription (Latin):
nec una hora ineis inuenitur: inqua ita simꝰ
ut non alia pars eius transierit: alia uentura
sit: nulla stet ut. sit. Iui autem anni et dies non
deficiunt: inquib nec nos deficiemus. s sine.
defectu reficiemur. Exestuet anima nr̃a illoꝵ
dierũ desiderio. siciat ardenter atq uehement.
ut illic repleamur: ibi satiemur: ibi dicamus
qđ hic predicimus: satiati sumus mane mi¬
sccłia tua: et exultaiimus et iocundati sumꝰ
in omnib dieb nr̃is. Letati sumus ꝓdieb qͥb¬

Expanded text:
nec una hora in eis invenitur in qua ita simus, nec una hora in eis invenitur in qua ita simus, ut non alia pars ejus transierit, alia ventura sit, nulla stet ut sit. Illi autem anni et dies non deficiunt, in quibus nec nos deficiemus, sed sine defectu reficiemur. Exaestuet anima nostra illorum dierum desiderio, sitiat ardenter atque vehementer; ut illic repleamur, ibi satiemur, ibi dicamus quod hic praedicimus: «Satiati sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus in omnibus diebus nostris. Laetati sumus
Abbreviated transcription (Latin):
ideo satiant. Non enim succedentib cedunt
ubi non ẽ aliquid qđ nonueniendo nondũ
sit: et ueniendo iam non sit. Om̃s simul suit
quia unus ẽ. qui stat et non transit ipsa est
eternitas. Hii sunt dies de quib dicitur. qus
ẽ homo qui uult uitam: et diligit dies ui
dere bonos. Hii dies etalio loco anni appel¬
lantur: ubi deo dicitur: tu autem idẽ ipls
es: et anni tui non deficient. Non enĩ anns
sunt qu ꝓnichilo habentut: aut dies suit
qui sicut umbra declinaucrunt: s dies sunt
qui sunt. Quorum numerum notũ sibi fieri
precabatur qui dicebat. notum fac mͥ dñe fi¬
nem meũ: quo ꝑueniendo mancã: ut nichil
ulteruis iã requiram: & numerum dierũ meoꝵ
qui ẽ utiq qui ẽ. non qui non ẽ: quia dies isti
de quib et illic consequenter dicit. ecce ueteres
posuisti dies meos non sunt. quia non stant ñ
manent: celerruma mutabilitate transcurrunt:

Expanded text:
ideo satiant. Non enim succedentibus cedunt, ideo satiant. Non enim succedentibus cedunt, ubi non est aliquid quod non veniendo nondum sit, et veniendo jam non sit. Omnes simul sunt, quia unus est qui stat et non transit: ipsa est aeternitas. Hi sunt dies de quibus dicitur: «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies bonos» ? Hi dies et alio loco anni appellantur, ubi Deo dicitur: «Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.» Non enim anni sunt qui pro nihilo habentur, aut dies sunt qui sicut umbra declinaverunt : sed dies sunt qui sunt, quorum numerum notum sibi fieri precabatur qui dicebat, «Notum fac mihi, Domine, finem meum» quo perveniendo maneam, et nihil ulterius jam requiram, «et numerum dierum meorum qui est;» utique «qui est,» non qui non est. Quia dies isti, de quibus et illic consequenter dicit, «Ecce veteres posuisti dies meos» , non sunt, quia non stant, non manent, celerrima mutabilitate transcurrunt;
Abbreviated transcription (Latin):
turnis laborib et dolorib ꝓpħia nobis accen¬
sa ẽ: sicut lucerna in caliginosoloco.: donee die̾lu¬
cescat: et lucifer oriatur incordib nrĩs. Beati
cnim mundo corde: quia ipsi dm̃ uidebunt.
Tunc replebuntur eo bono iusti. qđ nc̃ esuriunt
et sidiunt: cum ꝑfidem ambulantes ꝑegrinan¬
tur adomino. Unde et illud dicitur: replebis
me lȩticia cum uultu tuo. Mane astabunt
et contemplabuntur: et sic̃ alii dixerunt in¬
terpittes: satiati sumus mane miscdia tua.
Tunc satiabuntur sic̃ alibi ait: satiabitur
Ostende nobis patrem et sufficit nob̃. Et ipse
dñs. Ostendã me ipsum illi. Qđ donec fiat¬
nichil boni nobis sufficit: nec sufficere debci
ne desiderium nr̃m inuia remaneat: qđ do¬
nec ꝑueniat extendendum ẽ. Repleti sum̃
mane miscłia tua: & exultauimus et delce¬
tati sumus inomnib dieb nr̃is. Dies ille di¬
es est sine fine. Simul sunt illi om̃s dies:

Expanded text:
turnis laboribus et doloribus prophetia nobis accenturnis laboribus et doloribus prophetia nobis accensa est, sicut lucerna in obscuro loco, donec dies lucescat, et lenim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Tunc replebuntur eo bono justi, quod nunc esuriunt et sitiunt, cum per fidem ambulantes peregrinantur a Domino. Unde et illud dicitur, Replebis me laetitia cum vultu tuo: mane astabunt et contemplabuntur. Et, sicut alii dixerunt interpretes, Satiati sumus mane misericordia tua. Tunc satiabuntur; sicut enim alibi ait: Satiabor Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Atque ipse Dominus: Ostendam meipsum illi. Qnihil boni nobis sufficit; nec sufficere debet, ne desiderium nostrum in via remaneat, quod donec perveniat extendendum est. «Repleti sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus» «in omnibus diebus nostris.» Dies ille, dies est sine fine. Simul sunt illi omnes dies;
Abbreviated transcription (Latin):
mili motib corporis nr̃i: in hoc eodẽ psal¬
mo recolant suꝑiora: posuisti iniquitates
nr̃as inconspectu tuo: scłm nr̃m ininlu¬
minatione uultus tui. Quomͦ hic gͦ dicit
conuertere ut sit ꝓpitius. quasi faciẽ auer¬
tisset iratus: cũ ibi se sic insinuet iratum.
ut non auertent faciem ab ini quitatibus
et scło eoꝵ quib irasceretur: s. ea potius
inconspectu suo et in inluminatione uultus
sui posuerit: Quod autem dicitur quousq
uerbum ẽ. orantis iusticiȩ: non indignantis
impatientiȩ. Sane qđ hic positum ẽ. depre¬
cabilis esto: alii uerbum e uerbo deprecare in¬
terprecati sunt. Sed qui ait deprecabilis esto
uitauit ambiguum. quia deprecare cõmune
uerbum ẽ. Nam et ille deprecatur qui depre¬
cationem fundit. et ille cui funditur. Dicimꝰ
bona quȩ futura sunt: spe anticipans: et ue¬
lut facta iam deputans: repleti suntus inqͥt
mane miscđia tua. Ergo inhis uelut noc¬

Expanded text:
mili motibus corporis nostri; in hoc eodem psalmili motibus corporis nostri; in hoc eodem psalmo recolant superiora: «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui.» Quomodo ergo hic dicit, «Convertere,» ut sit propitius, quasi faciem avertisset iratus; cum ibi sic insinuet iratum, ut non averterit faciem ab iniquitatibus et saeculo eorum quibus irasceretur, sed ea potius in conspectu suo et in illuminatione vultus sui posuerit? Quod autem dicitur, «quousque,» verbum est orantis justitiae, non indignatis impatientiae. Sane quod hic positum est, «deprecabilis esto;» alii verbum e verbo, «deprecare,» interpretati sunt. Sed qui ait, «deprecabilis esto,» vitavit ambiguum; quia deprecari commune verbum est: nam et ille deprecatur qui deprecationem fundit, et ille cui funditur; dicimus bona quae futura sunt, spe anticipans, et velut jam facta deputans: «Repleti sumus,» inquit, «mane misericordia tua.» Ergo in his velut noc
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ magna putant ꝓmissa inueteri testam̃¬
noti fierent ut illa contempnerent. et desi-¬
derandi s ȩternis ꝑsuas passiones testimo¬
mum ꝑhiberent: unde & testes dicti sunt.
sic enim grece martyres appellantur: mul¬
ta ecmultum acerba mala demporalia ꝑ¬
tulerunt. Hoc attendit iste homo d̃i et pro¬
phecicus sp̃c. ꝑmoysi uocabulum figuratꝰ
etait. Conuertere dñe usq quo: et depreca¬
bilis esto suꝑseruos tuos. Uox ẽ eorum. uel
ꝓeis qui multa ꝓsequente isto scło mala tol¬
lerantes: innotescunt compediti corde in
sapientia: ut nec tantis malis coacti refu¬
giant adomino adhuius scl̃i bona. Scd̃m
autem illud qđ scriptum ẽ. alibi. quo usq
auertis faciem tuã ame. etiam hoc dictum
ẽ. conuertere dñe usq quo. Et ut sciant qui
multum carnaliter sapientes dño tribu¬
unt humani corꝑis formã. auersionẽ uul¬
tus eius et conuersionẽ. non fieri motu si¬

Expanded text:
quae magna putant promissa in Vetere Testamenquae magna putant promissa in Vetere Testamennoti fierent, ut illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes dicti sunt; sic enim graece martyres appellantur, multa et multum mala et acerba temporalia pertulerunt; hoc attendit iste homo Dei, et figuratus, et ait: «Convertere, Domine; quousque? et deprecobilis esto super servos tuos.» Vox est eorum, vel pro eis, qui multa, persequente isto saeculo, mala tolerantes, innotescunt compediti corde in sapientia, ut nec tantis malis coacti refugiant a Domino ad hujus saeculi bona. Secundum autem illud quod alibi scriptum est, «Quousque avertis faciem tuam a me» ? Etiam hoc dictum est, «Convertere, Domine; quousque?» Et ut sciant qui multum carnaliter Deo tribuunt humani corporis formam, aversionem vultus ejus et conversionem non fieri motu si
Abbreviated transcription (Latin):
do: s in mansuetudine sinistra flagellat:
ut emendatum addexteram ponat. Et il¬
lud qđ pleriq codices habent. dexteram
me dexteram: sicut nec iram commonitioni¬
bus turbulentam. Quod uͦ adiungit. et com¬
peditos corde insapientia: alii codicẽ ñ hñt
compeditos. s eruditos. Uerbum enĩ grecũ
ita muttaq significatione sonat̾. similiter
ut una syllaba paululum differat. S cum
illi erudiantur insapientia. qui initiunt si¬
cut scriptum ẽ pedem incompedes eius:
nonutiq pedem corꝑis. s pedem cordis: et
eius uelut aureis unculis illigati. auia
dñi non exorbitant: ne fiant abillo fugiti¬
ui: quod libet hoꝵ legatur: salua ẽ sententia
ueritatis. Et ipsos enim compeditos uł eru¬
ditos corde insapientia. sic notos fȩcit ds̃ ĩ
nouo testamento: ut ꝓfide quam iudeoꝵ
etgentium detestabatur impictas omnia
contempnerent: eceis se priuari paterentur:

Expanded text:
do, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, do, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, ut emendatum ad dexteram ponat . Et illud quod plerique codices habent, «Dexterammae dexteram, sicut nec iram commotionibus turbulentam. 13. Quod vero adjungit, «Et compeditos corde in sapientia:» alii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita in utraque significatione similiter sonat, ut una syllaba paululum differat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, ut pro fide quam Judaeorum et Gentilium detestabatur impietas, omnia contemnerent; et eis se privari paterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ et brachiũ dñi cui reuelatum ẽ sic
notum fac ut in eo discant fideles tui ea
magis ate poscere. et sꝑare premia fidei.
quȩ non apparent inueteri testamento: s
reuelantur innouo: ne arbitrentur ꝓ ma¬
gno habendam et cupiendam uel amaN¬
dam ẽẽ. terrenoꝵ ac temporalium bonoꝵ
felittatem: et commoueantur pedes eorum
cum eam uiderint et ineis qui de non co¬
lunt: et gressus eorum diffundantur in
lapsum: dum nesciunt dinumerare iram
tuam: Deniq scđm hanc orationem homi¬
minis sui sic notũ fec̃ xp̃m suũ: ut suis
passionib demonstraret. ñ ea muña que ui-¬
dentur sonare inueteri destamento: ubi s̃
umbrȩ futuroꝵ: s ęterna eẽ concupiscen¬
da. Potest inisto sensu etiam dĩ dextera in¬
delligi: in qua iustos suos abimpiis segre¬
gabit: quia et ipsa sic bene innotescit cũ
flagellat omnem filium quem recipit: nec
inpeccatis suis ꝓsperari sinit plus irascen¬

Expanded text:
tum est, «Et brachium Domini cui revelatum est» , sic tum est, «Et brachium Domini cui revelatum est» , sic notum fac, ut in eo discant fideles tui ea magis a te poscere et sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro magno habendam et cupiendam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium bonorum felicitatem, et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et in eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur in lapsum, dum nesciunt dinumerare iram tuam? Denique secundum hanc orationem hominis sui, sic notum fecit Christum suum, ut suis passionibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus irascen
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat ꝑtinere: qđ non nullis quib plus
uasceris parcete uidearis: ut ꝓsperetur pecca¬
tor muia sua: et maiora recipiat in nouissimo.
Potestas quippe humanȩ urȩ cum corpꝰ occi¬
derit amplius non habet qͥd faciat: ds̃ uero
habet potestatem et hic punue: et post cor¬
poris mortẽ mutere ingehennam. Et apau¬
cis eniditis maior eius ira ĩtelligitur: uana ⁊
seductoria felicitas impiorum. Hanc ille
non nouerat. cuius pęne commoti sunt
pedes: quia zelauit inpeccatorib pacem
peccatoꝵ intuens: sed didicit. eam cum in¬
trasset inscũarium cłi et intellexisset inno¬
uissima: qͦ pauqi intrant. ut discant p̃timore d
dinumerare iram euis: et ꝓsperitatem hõiũ
maloꝵ numero applicare penarũ. Bexte¬
ram tuã sic notã fac. Hoc enim magis hñt
codices greci: ñ sicut quidã latini: dexterã
tuã sic notam fac mͥ. Quid ẽ. ergo dexterã
tuã sic notam fac. nͥ xp̃m tuum de. quo dic¬

Expanded text:
intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille non noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens: sed didicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, et intelligeret in novissima ; quo pauci intrant, ut discant prae timore Dei dinumerare iram ejus, et prosperitatem hominum malorum numero applicare poenarum. 12. «Dexteram tuam sic notam fac.» Hoc enim magis habent codices graeci; non sicut quidam latini, «Dexteram tuam notam fac mihi.» Quid est ergo, «Dexteram tuam sic notam fac;» nisi Christum tuum, de quo dic
Abbreviated transcription (Latin):
tem omnem filium quẽ recipit. Et dat etiã
magnis quibusdam stimulum carnis aquo
colafitentur: ne extollantur inmagnitudi¬
ne reuelationum suarũ: ut uitus ininfirmi¬
tate ꝑficiatur. Quidã sane codices ñ habent
corripiemur:sed erudiemur: qđ ad eandem
mansuetudinem reuocatur. Non enĩ potest eru¬
din quisquam sine labore et dolore: quia uir
nosse ux̧ tuȩ potestatem. quia plerisq ita ma¬
gis cum parcis irasceris: ut non adeam itam
s ad potius admansuetudinem tuã ꝑtinere
intelligatur labor et dolor: quo corripis eru¬
disq quos diligis: ne pęnis excrucientur ȩcer¬
nis. Sicut enim legitur in alio psalmo. urita¬
uit dñm peccator. ꝓmagnitudine ue suȩ ñ
peritur qui nouerit potestatem irȩ tuȩ: & p̃
timore tuo iram tuã dinumerare: Etiã hic
subauditur quis nouit. Quam difficile inue¬
nitur qui nouerit ita pretimore tuo dinume¬
tare iram tuam: ut etiam hoc addat. et ad eã

Expanded text:
tem omnem filium, quem recipit : et dat etiam tem omnem filium, quem recipit : et dat etiam magnis quibusdam stimulum carnis, a quo colaphizentur, ne extollantur in magnitudine revelationum suarum, ut virtus in infirmitate perficiatur . Quidam sane codices non habent, «corripiemur;» sed «erudiemur,» quod ad eamdem mansuetudinem revocatur. Non enim potest erudiri quisquam sine labore et dolore; quia virtnosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non peritur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Etiam hic subauditur, «quis novit.» Quam difficile invenitur qui noverit ita prae timore tuo dinumerare iram tuam, ut etiam hoc addat, et ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
inpotentatib. Inipsis hoc. ẽ in annis uł dich
ipsis: qđ datur intelligi intemporalib reb
Ideo septuaginta: quia temporalia ꝓmitli
uidentur inueteri testamento. Si autẽ non
inipsis annis. s inpotentatib: idest non in
reb temporalib s in ȩternis. octoginta an¬
ni qđ ẽ nouũ testamentum in spe renoua¬
tionis et resurrectionis inȩternum. Etam¬
pluis eorum labor et dolor: io: quisqus
hanc fidem transgreditur: et amplius aliquid
quent: labores inuenit et dolores. Potest et sic
intelligi. Quia licet inuouo testamento con¬
stituti simus. qđ occogenarius significat nu¬
merus: amplius habet hȩc uita nr̃a laborem
et dolorem: dum innobis met ipsis ingemiscimꝰ:
adoptionem expectantes redemptionẽ corpis
nũi. Spe enim salui facti sumꝰ: et qđ nondũ
uidemus. ꝑpatientiam expeccamus. Et hoc ad
Quem enim diligit dñs corripit: flagellat au¬

Expanded text:
«in potentatibus. In ipsis,» hoc est in annis vel diebus «in potentatibus. In ipsis,» hoc est in annis vel diebus ipsis quod datur intelligi in temporalibus rebus: ideo «septuaginta;» quia temporalia promitti videntur in Vetere Testamento. «Si autem,» non in ipsis annis, sed «in potentatibus,» id est, non in rebus temporalibus, sed in aeternis, «octoginta anni;» quod Novum Testamentum in spe est renovationis et resurrectionis in aeternum: «et amplius eorum labor et dolor;» id est, quisquis hanc fidem transgreditur, et amplius aliquid quaerit, labores invenit et dolores. Potest et sic intelligi: Quia licet in Novo Testamento constituti simus, quod octogenarius significat numerus, amplius habet haec vita nostra laborem et dolorem, dum in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri: spe enim salvi facti sumus; et quod nondum videmus, per patientiam exspectamus . Et hoc ad Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat au
Abbreviated transcription (Latin):
diluuuium quo ꝑirent. Septuaginta porro
anni & occoginta fiunt centum. quinq̃ginta.
Quem sacratum ẽc numerum: satis insinuat li¬
ber istȩ psalmoꝵ. Hanc enim habent insignifi¬
catione rationẽ centum quinquaginta: quã
quindecim. Qui numerus fit septem etocto
coniunctis. quoꝵ primus insinuat ꝓpter sab¬
bati obseruationẽ testamentum uetus: scd̾s
testamentum nouum. ꝓpter dñi resurrectio¬
nem. Hinc sunt intemplo: quindecum gradꝰ
Hinc sunt inpsalmis.xu. eantica graduum.
Hinc quindecim cubitis summos montes aqua
diluuii suꝑauit. Et si quib aliis locis: sacratꝰ
commendatur hic numerus. Ergo anni ñt̃i
inquit sicut aranea meditabuntur. Inrebus
corruptibilib laboramus: corruptibilia oꝑa
texebamus: quȩ nos scd̃m ysaiam ꝓpħam mi
mine contegebant. Dies annoꝵ nr̃orum iN
ipsis septuaginta annis. Si autem in poten¬
tatib octoginta anni. Aliud ẽ. inipsis: aliud

Expanded text:
diluvium quo perierunt. 10. Septuaginta porro diluvium quo perierunt. 10. Septuaginta porro anni et octoginta, fiunt centum quinquaginta; quem sacratum esse numerum satis insinuat liber iste Psalmorum. Hanc enim habent in significatione rationem centum quinquaginta, quam quindecim: qui numerus fit septem et octo conjunctis; quorum primus insinuat propter sabbati observationem Testamentum Vetus, secundus Testamentum Novum propter Domini resurrectionem. Hinc sunt in templo quindecim gradus; hinc sunt in Psalmis quindecim cantica graduum; hinc quindecim cubitis summos montes aqua diluvii superavit ; et si quibus aliis locis sacratus commendatur hic numerus. Ergo, «Anni nostri,» inquit, «sicut aranea meditabantur.» In rebus corruptibilibus laboramus, corruptibilia opera texebamus: quae nos, secundum Isaiam prophetam, minime contegebant . «Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: si autem in potentatibus octoginta anni.» Aliud est «in ipsis,» aliud
Abbreviated transcription (Latin):
annorum nr̃oꝵ inipsis septuaginta anni.
Si autem inpotentatib occoginta anni:
&amplius eoꝵ labor et dolor. Hȩc quidem
uerba uidentur exprimere breuitatem mi¬
senamq uitȩ huius: qͥa longeui appellant᷑
hoc tempore. etiam qui lxxͣ. annos iuixerit:
usq ad lxcͣx autem uidentur aliqͣs iures
habere. his uero amplius si uirerint. mul¬
nosissimam senectutem: et sepe ultra lxxͣx.
annos senes mirabiliter uigere ꝓbati sunt.
Melius ẽ gͦ in his numeris spũale aliquid per¬
scrutari. Neq enim suꝑ filios adam ꝑquem
unum hominem peccatum intrauit i
mundum. et ꝑpeccatum mors. et ita in om̃s
homines mors ꝑtransiit. maior ẽ. ira dĩ: qͥa
multo breuius uiuunt quam iuxerunt antiqui:
cum et uitȩ ipsorũ irrisa sit longitudo: ubi mil¬
le anni comparati sunt diei hesterno atq pre¬
derito: et horis trib. Et utiq tunc multũ uiue¬
bant: quando iram dĩ ꝓuocauerunt: usq ad

Expanded text:
annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor et dolor.» Haec quidem verba videntur exprimere brevitatem miseriamque vitae hujus; quia longaevi appellantur hoc tempore etiam qui septuaginta annos vixerunt. Usque ad octoginta autem videntur aliquas vires habere: his vero amplius si vixerint, mulnosissimam senectutem, et saepe ultra octoginta annos senes mirabiliter vigere probati sunt. Melius est ergo in his numeris spirituale aliquid perscrutari. Neque enim super filios Adam, per quem unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit , major ira est Dei, quia multo brevius vivunt quam vixerunt antiqui; cum et vitae ipsorum irrisa sit longitudo, ubi mille anni comparati sunt diei hesterno atque praeterito, et horis tribus: et utique tunc multum vivebant, quando iram Dei provocaverunt usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
nuo subiecit. Qm̃ defecimus inira tua: &
mindignatione tua conturbati sumus. De¬
fecimus infirmitate: conturbati sumꝰ mor¬
tis timore. Infirmi enim facti sumus: & in¬
firmitatem finire trepidamus. Alter de inqͥt
cinget: & feret quo tu non uis: quãuis mar¬
tyrio non puniendo s coronando. Et ipsiꝰ
dñi anima nos inse transfigurans: tristis
erat usq admortem: qm̃ et dñi exitus non
nͥ mortis. Posuisti iniquitatem nr̃as incon¬
spectu tuo: id÷ non abeis dissimulasti: scłm
nr̃m ininilluminatione uultus tui. sub au¬
ditur posiusti. In illuminatione autẽ uultꝰ
tui dixit. qđ suꝑius inconspectu tuo. et se
Satis his uerbis ostenditur: pęnalis ẽc̃ ista
mortalitas. Defecisse dies dic̃: siue qđ in eis
deficiunt homines amando quȩ transeunt:
siue qđ ad paucitatem redacti sunt. Quod
iudetur inconsequentib aꝑire cum dicit.
Anni nr̃i sicut aranea meditabuntur: dies

Expanded text:
nuo subjecit: «Quoniam defecimus in ira tua, et nuo subjecit: «Quoniam defecimus in ira tua, et in indignatione tua conturbati sumus. Defecimus,» in infirmitate; «conturbati sumus,» mortis timore. Infirmi enim facti sumus, et infirmitatem finire trepidamus. «Alter te,» inquit, «cinget, et feret quo tu non vis» ; quamvis martyrio non puniendum, sed coronandum: et ipsius Domini anima nos in se transfigurans, tristis erat usque ad mortem ; quoniam et Domini exitus non 8. Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo:» id est, non ab eis dissimulasti. «Saeculum nostrum in illuminatione vultus tui:» subauditur, «posuisti. In illuminatione» autem «vultus tui» dixit, quod superius, «in conspSatis in his verbis ostenditur poenalis esse ista mortalitas. Defecisse dies dicit, sive quod in eis deficiant homines amando quae transeunt, sive quod ad paucitatem redacti sint; quod videtur in consequentibus aperire, cum dicit: «Anni nostri sicut aranea meditabantur. Dies
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃ illi opinationi coaptare. Deinde iste
legem insecreta eius sapientia conscͥptam.
ubi uitȩ mortalium peccatrici constituit.
ꝓcurrendi modum et mortalitatis erum¬
pnam uidetur quodãmͦ recitare cũ dicit.
Quȩ ꝓnichilo habentur: anni eorum erunt.
Mane sicut herba transeat: mane floreat et
ꝑtranseat: uesꝑe decidat: indurescat: &¬
arescat. felicitas ergo heredum ueteris testa¬
menti. quam ꝓmagno bono expetiuerint
adño suo deo hanc legem acciꝑe meruit
in occulta eius ꝓuidentia: quam iudetur
recitare moyses. Quȩ ꝓnichilo habentur
annierunt eoꝵ. Pronichilo enim habentur
quȩ ante quã ueniant adhuc non sunt: cũ
uenerint iam non erunt. Non enim ut ad¬
sint ueniunt. s ut non sint. Mane id⁊ prius
dat utiq inmortem: durescat incadauere:
arescat inpuluere. Quȩ nisi caro. ubi ẽ con¬
cupiscentia dampnata carnalium: Omĩs

Expanded text:
possunt illi opinationi coaptare. 6. «vers.» 5, 6. Deinde iste possunt illi opinationi coaptare. 6. «vers.» 5, 6. Deinde iste legem in secreta ejus sapientia conscriptam, ubi vitae mortalium peccatrici constituit procurrendi modum ac mortalitatis aerumnam, videtur quodam modo recitare, cum dicit, «Quae pro nihilo habentur, anni erunt eorum. Mane sicut herba transeat, mane floreat, et praetereat; vespere decidat, durescat, et arescat.» Felicitas ergo haeredum Veteris Testamenti, quam pro magno bono expetiverunt a Domino Deo suo, hanc legem accipere meruit in occulta ejus providentia, quam videtur recitare Moyses: «Quae pro nihilo habentur, anni erunt eorum.» Pro nihilo enim habentur, quae antequam veniant, adhuc non sunt; cum venerint, jam non erunt: non enim ut adsint veniunt, sed ut non sint. «Mane,» id est prius,dat,» utique in morte; «durescat,» in cadavere; «arescat» in pulvere. Quae, nisi caro, ubi est concupiscentia damnata carnalium? Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
appeticio ẽ ecernorum. Ne putarent autem
aliqui mille annos sic computari apud dm̃
puno die. quasi tam longos dies ds̃ habeat:
cum hoc adcontempnendã temporis lon¬
gitudinem dictum sit: ideo addidit. Et
sicut uigilia innocte. Cum uigiliȩ spaciũ
non habeant amplius quam tres horas: at
tamen ausi sunt homines presumere scien¬
tiam temporum: qđ scire cupientib disci¬
pulis dñs ait: nonẽ ur̃m scire tempora q̃
pater posuit in sua potestate: et definierũt
hoc scłm sex annoꝵ milib tanquam sex
dieb posse finiri: nec attenderunt qđ dictũ
G̃ tanquam dies unus qui preteriit. Non
enim qͣndo dictum ẽ. soli mille anni prete¬
rierant. et qđ eos maxime debuit admon̾e
ne tempoꝵ ducerentur incerto: qđ ẽ sicut
uigilia innocte. Neq enim sicut de sex dieb
aliquid ueri simile uidentur opinati: ꝓp̃
sex primos dies quib d̃s ꝑfecit oꝑa sua: sic
etiam sex iugilias id: horas decem et octo.

Expanded text:
appetitio est aeternorum. Ne putarent autem appetitio est aeternorum. Ne putarent autem aliqui mille annos sic computari apud Deum pro uno die, quasi tam longos dies Deus habeat, cum hoc ad contemnendam temporis longitudinem dictum sit: ideo addidit, «Et sicut vigilia in nocte;» cum vigiliae spatium non habeat amplius quam tres horas. Et tamen ausi sunt homines praesumere scientiam temporum; quod scire cupientibus discipulis Dominus ait, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit ihoc saeculum sex annorum millibus tanquam sex diebus poest, «tanquam dies unus, qui praeteriit:» non enim, quando dictum est, soli mille anni praeterierant. Et eos maxime debuit admonere, ne temporum luderentur incerto, quod est, «sicut vigilia in nocte:» neque enim, sicut de sex diebus aliquid verisimile videntur opinati, propter sex dies primos quibus Deus perfecit opera sua; sic etiam sex vigilias; id est horas decem et octo,
Abbreviated transcription (Latin):
num. Ianquam diceret. Hoc ate peto qđ
ipse iussisti: dans eius grẽ głam: ut qui glo¬
riatur in dño glorietur:. sine cuius aduito¬
no. ꝑarbitrium uoluntatis. temptationes
huius uitȩ suꝑare non possumus. Ne auertas
inquit hominem inhumilitatem: et tamen
tu dixisti: conuertimini filii hominum. S
da qđ iussisti: precem petentis exaudiendo:
et a diuuando uolentis fidem. ¶m̃ mille an
tuum ibi ubi sine ulla mutabilitate tu es.
abhis pretercuntib labentibq conuerti:
qͣm quantumlibet huic uitȩ longum tp̃s
optetur: mille anni ante ocłos tuos tanq̃
dies hesterna ẽ. quȩ preteriit: non saltẽ tan¬
quam dies crastinus qui uenturus ẽ. Ita
omnia quȩ temporis fine clauduntur: ꝓtrãs¬
actis habenda sunt. Unde et ea sibi apłi pau¬
li post posuit intentio. quȩ retro sunt obli¬
uscentis: ubi temporalia cuncta oportet
intelligi: et mea quȩ ante sunt extenti: quȩ

Expanded text:
num.» Tanquam diceret, Hoc a te peto quod num.» Tanquam diceret, Hoc a te peto quod ipse jussisti: dans ejus gratiae gloriam, ut qui gloriatur, in Domino glorietur ; sine cujus adjutorio, per arbitrium voluntatis tentationes hujus vitae superare non possumus. «Ne avertas,» inquit, «hominem in humilitatem:» et tamen tu «dixisti, Convertimini, filii hominum.» Sed da quod jussisti, precem petentis exaudiendo, et adjuvando volentis fidem. 5. «vers. 4.tuum, ubi sine ulla mutabilitate tu es, ab liis praetereuntibus labentibusque converti; quoniam quantumlibet huic vitae longum tempus optetur, «mille anni ante oculos tuos, tanquam dies hesternus est, qui praeteriit;» non saltem tanquam dies crastinus, qui venturus est: ita omnia quae temporis fine clauduntur, pro transactis habenda sunt. Unde et ea sibi Apostoli postposuit intentio, quae retro sunt obliviscentis, ubi temporalia cuncta oportet intelligi; et in ea quae ante sunt extenti , quae
Abbreviated transcription (Latin):
non ait ascło tu fiusti. et usq inscłm tu eris
sed presentis significationis uerbum posuit:
insinuans dei substantiã omnino incõmu¬
tabilem: ubi non ẽ. fuit eterit: s: tantum ẽ.
Unde dictum ẽ. E go sum qui sum: et qui est
misit me. aduos. Et mutabis ea et mutabun¬
tur. tu autem idem ipse es. & anni tui non
deficient. Ecce quȩ eternitas facta ẽ. nobis re¬
fugium: ut mea mansuri adeam de hac tem¬
sumus. inmagnis et multis temptationib
uiuimus. quib neauertamur abisto refugio
metuendum ẽ: intueamur quid consequen¬
ter oratio poseat hominis dei. Ne auertas
hominem inhumilitatem: id÷ ne atius et̃¬
nis atq sublimib homo auersus: tempora¬
lia concupiscat: sapiatq terrena. Et hoc a
deo petit qđ d̃s ipse precepit: simili omni¬
no sententia qua inoratione dicimus: ne
nos inferas intemptationẽ. Deniq et hic ad¬
iungit. Et dixisti: conuertimini filii homi¬

Expanded text:
non ait, A saeculo tu fuisti, et usque in saeculum tu eris: non ait, A saeculo tu fuisti, et usque in saeculum tu eris: sed praesentis significationis verbum posuit, insinuans Dei substantiam omni modo incommutabilem, ubi non est, Fuit, et Erit; sed tantum, Est. Unde dictum est; «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, misit me ad vos» ; et, «Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient» . Ecce quae aeternitas facta est nobis refugium, ut in ea mansuri, ad eam de hac temsumus, in magnis et multis tentationibus vivimus, quibus ne avertamur ab isto refugio metuendum est; intueamur quid consequenter oratio poscat hominis Dei. «Ne avertas hominem in humilitatem:» id est, ne a tuis aeternis atque sublimibus homo aversus, temporalia concupiscat, sapiatque terrena. Et hoc a Deo petit quod Deus ipse praecepit; simili omnino sententia qua in oratione dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Denique et hic adjungit: «Et dixisti, Convertimini, filii homi