comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tissime scriptum ẽ uͥait. Qs scit sp̃c filiorum hominũ
si ascendat ipse sursum. & sp̃c pecoris s̃ oescenoet ipse dcor¬
sum interrã. Scriptum ẽ ẽ ingenesi ubi dic̃ diluuio mortu¬
res intelligi uoluit. quasi aliud sit caro aliud corpꝰ carnis: s
quia corpus multarũ rerũ nom̃ ẽ. quarũ nulla caro ẽ. Hã
multa st̃ excepta carne corpora cȩlestia. & corpora t̾restria
corpus carnis. dixit corpus quȩ caro ẽ. Sic itaq sp̃m mentis:
uos inquit ueterẽ hominẽ cũ actib q̃: induite nouũ qͥ reno

Expanded text:
tum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortures intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis evos, inquit, veterem hominem cum actibus ejus, induite novum ho
Abbreviated transcription (Latin):
hibente. nullo ulciscente. nullo saltẽ rep̾hendẽ audente.
insuꝑ & laudantib plurimis. qm̾ sic̃ ait script᷑a diuina
laudat᷑ peccator in desideriis animȩ suȩ. & qͥ iniqua gerit
b̾ndicit᷑. implet om̃s suas facinorosissimas & flagitiosissi¬
mas noluptates. id̾o beatum dic̃ quia uiuit & uult. cũ ꝓs¬
fecto quãuis & simiser eẽt. minus tamen eẽt si nicħ eoꝵ
quȩ ꝑperam uoluiss&. hr̃e potuisset: Etiã mala enim
uoluntate uł sola quisq miser efficitur. s miserior po¬
ꝓpt̾ q̃m uerum ẽ. qͦd om̃s homines beati eẽ uelint. idq
unũ ardentissimo amore appetant. & ꝓpt̾ hoc cȩt̾a quȩ¬
cumq appetunt. nec quisꝗͣ pot̾ amare qͦd omino quid.
uł quale sit nescit. nec pot̾ nescire quid sit. qͦd uelle se
scit: sequit᷑ ut om̃s beatam uitã sciant. Om̃s autẽ beati ha¬
bent qͦd uolunt: ꝗͣuis ñ om̃s qͥ hñt qͦd uolunt. continuo sint

Expanded text:
hibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, hibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, quoniam sicut ait Scriptura divina, Laudatur peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur , implet omnes suas facinorosissimas et flagitiosissimas voluntates, ideo beatum dicat, quia vivit ut vult: cum profecto quamvis et sic miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset? Etiam mala enim voluntate vel sola quisqoniam verum est quod omnes homines esse beati velint, idque unum ardentissimo amore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetunt; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit quod velle se scit; sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt continuo sint
Abbreviated transcription (Latin):
chil dicamꝰ ẽẽ beate uiuere. nͥuiu̾e scđd̾m delectationẽ suã. &
idõ falsum ñ ẽẽ qͦd om̃s beate uiuere uelint. qr om̃s ita uo¬
lunt ut quẽq delectat: Nã ae hoc populo. si ꝓnuntiatum
eẽt in theatro: om̃s io in suis uoluntatib inuenirent. Sed
hoc qͦq cicero cum sibi ex adu̾so ꝓposuiss& ita redarguit :
ut qui hoc sentiunt erubescant. Ait enim. Eece autẽ non
philosophi qͥdem. s prompti tam̃ ad disputandum: om̃s
aiunt eẽ beatos. qͥuiuunt ut ipsi uelint. Hoc ẽ qͦd nos dixi¬
mus: ut qͦsq delectat. S mex ille subiec̃: falsum id qͥdem.
Uelle enĩ qͦd ñ deceat: id est ipsum miserrimũ. Hec tam
miserum ẽ ñ adipisci qͦd uelis: ꝗͣ adipisci uelle. qͦd ñ opor¬
teat. Preclarissime omĩno: atq uerissime. Qsnãq ita
sit m̃te cecus. & ab omĩ luce decoris alienus. ac tenebris dede¬
coris inuolut᷑. ut eũ qͥ nequit̾ uiuit acturpit̾. & nullo ꝓ¬

Expanded text:
e secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. Ait enim: Ecce autem non philosophi quidem, sed prompti tamen ad diaiunt esse beatos, qui uiuant ut ipsi uelint. falsum id quimus, Ut quosque delectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque ita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo pro
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ dĩ. S peccando: iusticiã & sc̾itatẽ u̾itatis amisit.
Propt̃ qͦd hec imago: deformis & decolor facta ẽ. Hanc re
ñ ibi duas res intelligi uoluit: quasi aliud sit mens. aliud
ip̃e m̾itis. s quia omnis mens sp̃c ẽ. ñ autẽ om̃is sp̃smens ẽ.
te pot̾. Dicit᷑ ẽ sp̃c in homine qͥ mens ñ sit: adquẽ ꝑtineis
imagines similes corpoꝵ: de qͦ dic̃ ad corinthios ubi dicit.
Si autẽ orauero lingua: sp̃c meus orat. mens autẽ mea
quia nec dici pot̾. nͥ corporalium uocũ imagines sonũ oris
sp̃c cogitatione p̾ueniant. Dicit᷑ & hominis anima sp̃c:
unde ẽ in euangłio. & inclinato capite tradidit sp̃m. quo
significata ẽ mors corporis: anima exeunte de corpore.

Expanded text:
ginem dei facta peccando iusticiam et sanctitatem amisit, propter quod hstrae; non ibi duas res intelligi voluit, quasi aliud sit mens, aliud spiritus mentis: sed quia omnis mens spiritus est, non autem omnis spiritus mens est. iritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: de quo dicit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea ligitur: quia nec dici potest, nisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, anima
Abbreviated transcription (Latin):
Lui uͦ commemorati conu̾tunt᷑ ad dñm. ab ea defor¬
mitate. qua ꝑ cupiditates scłares conformabantur
huic scło: reformant᷑ ex illo audientes apł̃m dicentẽ.
nolite conformari huic scło. s reformamini in nouitate m̃¬
tis urẽ. ut incipiat illa imago ab illo reformari. aqͦ forma¬
ta ẽ. Hon enim reformare se ipsã pot̾: sic̃ potuit deforma¬

Expanded text:
vero commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deforma
Abbreviated transcription (Latin):
sa sit ds: Quapropt̾ singulus quisq homo qui non
scđm omĩa quȩ ad naturam ꝑtinent euis. s scđ̾m so¬
lam mentem imago dĩ dicitur. una ꝑsona ẽ. & ima¬
illam non ꝑtineat ad trinitatẽ. Et tres ꝑsonȩ
sunt unius essentię: non sicut singulus quisq
homo una ꝑsona. Itemq in hoc magna distantia
ẽ. quod siue mentem dicamus in homine. eiusq¬
notitiam & dilectionem. siue memoriã. intelligen¬
tiam. uoluntatem. nichil mentis meminimꝰ nisi ꝑ¬
memoriam. nec intelligimus nisi ꝑ intelligentiã.
nec amamus. nisi ꝑ uoluntatem. At uero in illa
tinitate. quis audeat dicere patrẽ. nec seip¬
lium eodem modo. nec sui nec patris meminisse. nisi
& sui. & ꝑfilium intelligere & patrem & filium. & se ip¬
sum. ꝑ se autem non nisi diligere & se patrem & filiũ.

Expanded text:
sa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non sa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed secundum solam mentem imago Dei dicitur, una persona est, et imaillam non pertineat trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. Itemque in hoc magna distantia est, quod sinotitiam et dilectionem, sive memoriam, intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus, nisi memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipti; eodemque modo Filium nec sui nec Patris meminisse nisi et sui, et per Filium intelligere et Patrem et Filium et se ipsum, per se autem non ni
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatem: idest mentem. & notitiam qua se nouit.
& dilectionem qua se diligit. Quid oifferat trinitas¬
ita sunt in homine: ut non ipsa sint homo.
Homo est enim sicut ueteres defimerunt:
animal rationale mortale. Ile gͦ excellunt in homi¬
ne: non ipsi sunt homo. Ec una ꝑsona. idest singulus
quisq homo. hab& illa tria inmente. uł mentẽ. Quod
si &ẽ sic definiamus hominem. ut dicamus homo ẽ sub¬
stantia rationalis constans ex anima & corpore: non ẽ
dubium hominem habere animam. que non ẽ corp̾.
habere corpus quod ñ ẽ anima. Ac ꝑ hoc illa tria ñ
homo sunt. s hominis sunt. uł in homine st̃. Detta¬
cto ã corpore. si sola anima cogitet᷑: aliquid eius ẽ mens.
tamquã caput eus. uł oculus. uł facies. S non hec ut
corpora cogitanda sunt. Non gͥ anima: s quod excel¬
lit in anma. mens uocatur. Numquid autẽ possumꝰ
dicere trinitatem sic eẽ in d̾o̾. ut aliquid di sit. nec ip¬

Expanded text:
trinitatem, id est mentem, et notitiam, qua se novit, trinitatem, id est mentem, et notitiam, qua se novit, et dilectionem, qua se diligit. Sed haec tria itaita sunt in homine, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo. Et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per hoc illa tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ip
Abbreviated transcription (Latin):
nem. sc̃m scilica sp̃m: Antrinitates istas ad sensus nr̃os
nitatem credimꝰ potius ꝗͣ uidemus : Dodsi ita ẽ: ꝓfecto
aut inuisibilia eꝰ ꝑea quȩ facta sunt nulla intellecta
conspicimus. aut si m illa conspiqm̾. ñ in eꝰ conspicim
trinitatem. & est illic qͦd conspiciamꝰ. est nͦͬ quod
aẽ non conspectum credere debeamus. Conspicere autẽ
nos immutabile bonum qͥd nos non sumus. liber oc¬
tauus ostendit. & quartꝰ decimus: cum de sapientia qͥ
homini exdõ ẽ. loqueremur ammonuit. Cur itaq ibi
non agnoscimus trinitatẽ: An hȩc sapientia quȩ
d̾s dicitur. non se intelligit non se diligit : Ors hoc dixe¬
rit: Aut quis ẽ qui non uideat ubinulla scientia ẽ nul¬
lomodo eẽ sapientiam : Aut uͦ putandum est sapientiã
quȩ d̾s ẽ. scire alia. e nescire se ipsam. ut diligere alia.
nec diligere seipsam: Quod si dici. siue creddi stultum
& impium ẽ: ecce gͦ trinitas. sapientia seilicet & notitia
sui. & dilectio sui. Sic enim & in homine inuenimus

Expanded text:
m sanctum? An trinitates istas ad sensus nostronitatem credimus potius quam videmus? Quod si ita est, profecto aut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non sumus, liber octavus ostendit; et quartus decimus, cum de sapientia quae homini ex Deo est loqueremur, admonuit. Cur itaque ibi non agnoscimus Trinitatem? An haec sapientia quae Deus dicitur, non se intelligit, non se diligit? Quis hoc dixerit? Aut quis est qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Tsui, et dilectio sui: sic enim et in homine invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ dicimꝰ. dñs uobiscũ. Magna itaq hominis miseria ẽ eũ
illo uͥ eẽ: sine qͦ ñ pot̾ cẽ. In quo enim ẽ ꝓculdubio sine il¬
lo non ẽ. Ec tamen si eiꝰ ñ meminit. eũq ñ intelligit: neq
diligit: cum illo ñ ẽ. Qdautẽ quisq penit᷑ obliuiscitur:
nec cõmoneri eius utiq potest. De reminiscentia in dm¬

Expanded text:
quo dicimus, Dominus vobiscum. Magna itaque hominis miseria est cum illo non esse, sine quo non potest esse. In quo enim est, procul dubio sine illo non est: et tamen si ejus non meminit, eumque non intelligit, nec diligit, cum illo non est. Quod autem quisque penitus obliviscitur, nec commoneri ejus utique potest. CAPUT XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
agit iusticia in subueniendo miseris. qͦd prudentia in p̾ca¬
uendis insidiis. qͦd fortitudo in ꝑferendis molestus. qͦd tem¬
ꝑantia in cohercendis delectationib prauis: ñ ibi erit ubi
nicħ omnino mali erit. Ac ꝑhoc ista uirtutũ oꝑa quȩ huic
inortali uitȩ sunt necessaria: sic̃ fides ad quã referenda st̃
in pret̾itis habebuntur. Et aliã nc̃ faciunt tͥnitatẽ. cũ ea
p̾sentia tenemus. aspicimꝰ. amamꝰ: aliã tẽ factura it̾. eũ ea
ñ cẽ s fuisse ꝑquedã eoꝵ uestigia qui pret̾iendo in inemoria
derelinquent reꝑiemꝰ. Qa & tunc trinitas erit: cum illud
qualecumq uestigium & memorit̾ retinebit᷑ & agnoscet᷑ uera¬
citer. & hoc utrũq tercia uoluntate iungetur. De cognosci

Expanded text:
agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecaagit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus; quia et tunc trinitas erit cum illud qualecumque uestigium et memoriter retinebitur et agnoscetur ueraciter et hoc utrumque tertia uoluntate iungetur. I
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quatuor necessarias dix̃ eẽ uirtutes. Hullã uͦ earũ cũ
ex hac uita migrabimus. si liceat ibi iniuere uͥ uiuit᷑ beate.
s bonos animos sola beatos eẽ cognitione & scientia. hoc ẽ
contemplatione naturȩ in qua nicħ ẽ meliꝰ & amabiliꝰ ea
natura quȩ creauit om̃s cęt̾as. instituitq naturas. Cui re¬
genti ẽẽ subditũ siiusticiȩ ẽ: immortalis ẽ omĩno iusticia
nec in illa eẽ beatitudine desin&e. s talis ac tanta erit. ut
ꝑfectior & maior eẽ ñ possit. fortassis & aliȩ tres uirtutes:
prudentia sine ullo iã ꝑiculo erroris. fortitudo sine mole¬
stia tolerandoꝵ maloꝵ. temꝑantia sine repugnatione
libidinũ. erunt in illa felicitate: ut prudentiȩ sit. nullũ
bonũ do p̾ponere uł equare: fortitudinis. ei firmissime cohe¬
rere: temꝑantię. nullo defectii noxio delectari. Nc aũ qͦd

Expanded text:
omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justitiae est, immortalis est omnino justitia: nec in illa esse beatitudine desinet, sed taliperfectior et maior esse non possit. fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ tullius. in hortensio dialogo disputans. si nob̃ inquit
cum ex hac uita migrassemꝰ inbeatoꝵ insulis i mortale
euum ut fabulȩ ferunt degere licerre. qͥd opꝰ eẽt eloq̃n¬
tia cum iudicia nulla fierent. aut ipsis &ẽ uirtutib:
Nec enim fortitudine egeremꝰ: nullo ꝓposito aut labore
aut ꝑiculo. Nec iusticia: cum eẽt nicħ qͦd appeteretur
alieni. Hec temꝑantia: qui regerae eas quȩ nulle eẽnt
libidines. Nec prudentia quidc̃ egeremus: nullo dilec¬
to ꝓposito bonoꝵ & maloꝵ. Una gͥ essemus beati cogni¬
tione naturȩ & scientia: qua sola doꝵ ẽ &̃ uita laudanda
Exqͦ intelligi pot̾. cętera necessitatis eẽ: unum hoc uo¬
luntatis. Ita ille tant᷑ orator cũ philosophiã p̾dicarae. recoles
ea quȩ aphilosophis acceꝑat. & p̾clare ac suauit᷑ explicans.
in hac cantũ uita quã uidemꝰ crumpnis & errorib plenam.

Expanded text:
tiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, tiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua sola etiam deorum est vita laudanda. Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ illa q̃ credunt᷑. s intꝰ omĩno in ipso animo eẽ ceꝑunt.
fides enim ñ ẽ qͦd credit᷑: s qua credit᷑. & illud credit᷑: illa
conspicit᷑. Tam̃ qr eẽ cepit in animo qͥ iã erat animꝰ. añꝗͣ
in illo ista eẽ cepissae : aduenticium quiddã uidet᷑. & in pre¬
teritis habebit᷑ qͥn succedente specie iã eẽ destitit. Aliã qui¬
nunc tͥnitatẽ fac̃ ꝑsuam p̾sentiam retenta. conspecta. dilecta.
aliã t̃c faci& ꝑ qͦddam sui uestigium qͦd in memoria p̾teriens
dereliquerit sic̃ iam supra dictum ẽ. Inuirtuteᷤ quibꝰ ad et̾¬
taum autẽ tunc &̃ uirtutes qͥb in hac
mortalitate bene uiuit᷑. quia & ipsa incipiunt
eẽ in animo. qui cũ sine illis priꝰ eẽt tam̃ animus
tia. fortitudine. temꝑantia cũ hoc đr. ñ nicħ dici uidet᷑.
Iusticia uͦ inmortalis ẽ: & mag̾ tunc ꝑficiet᷑ in nob̃. cũ
c̃ẽ cessabit. De om̃ib tamͣ quatuor inagnꝰ auctor eloqͣn¬

Expanded text:
erunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamqunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra dictum est. CAPUT IX. 12. An jusam tunc uirtutes, quibus in hac mortalitate bene uiuitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum stia, cum hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
De dilectione autẽ dĩ: plura reꝑiunt᷑ nec amore.
indiuinis eloquiis testimonia. Ibienĩ &e illa duo con¬
sequent̾ intelligunt᷑. qi nemodilig̾. cui ñ meminit.
&ẽ quod penitꝰ nescit. Unde illud ẽ notissimũ p̾cipuũq p̾ceptũ.
diliges dñm dm̃ tuũ. Sic itaq condita ẽ mens humana.
S qm̃ qui odit aliquẽ nocere illi stud&: non in merito &
mens hominis qñ sibi nocet. odisse se d̾r. Nesciens enĩ sibi
uult male: dũ ñ putat sibi obeẽ qͦd uult. S tam̃ male sibi
uult: quando illud uult qͦd obsit sibi. Unde illud scͥptũ ẽ.
Qͥ diligit iniquitatẽ: odit animã suam. Qͥgͦ se diligere no

Expanded text:
De dilectione autem Dei plura reperiuntur in divinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mem qui odit aliquem, nocere illi studet, non immerito et mens hominis quando sibi nocet, se odisse dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult; sed tamen male sibi vult, quando illud vult quod obsit sibi, secundum illud, psal. 10: Qui diligit iniquitatem, odit animam suam. Qui e
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ fuerant in mortẽ. hoc c̃ in infernũ. Cõmemoratȩ uͦ conu̾¬
tunt᷑ ad dñm tamꝗͣ reuiuiscentes: reminiscendo uitã suã
cuiꝰ eas habebat obliuio. Itẽ legit᷑ in nonagesimo & tercio.
Intelligite nunc qui insipientes estis in popło. & stulti ali¬
quando sapite. qui plantauit aurẽ ñ audi&e. & cet̾a. eis enĩ¬

Expanded text:
rsae fuerant in mortem, hoc est, in infernum. Commemoratae vero conversae fuerant in mortem, hoc est, in infernum. Commemoratae vero convertuntur ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, cujus eas habebat oblivio. Item legitur in nonagesimo tertio: Intelligite nunc, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet ? et caetera. Eis eni
Abbreviated transcription (Latin):
E uisibilib ceb ad hanc rẽ sumamꝰ exemplũ. Dic̃
tͥ quispiã quẽ ñ recognoscis. Nosti me: St ut cõ¬
moneat : dicit ubi. quando. quomͦ tͥ innotuerit.
Omnibq adhibitis signis. quib in memoriã reuoceris. si ñ
recognoscis. ita iam oblitus es. ut omnis illa notitia penitꝰ
tͥ hoc qͦd aliquando eum noucras. aut ne hoc qͥdem. si fide
dignus tͥ eẽ qui loquit᷑ non uidet᷑. Si autẽ reminisceris: pro¬
fecto redis in memoriam tuã. & in ea inuenis qͦd ñ fuetat pe¬
nitus obliuione deletum. Redeamꝰ ad illud: ꝓpt̾ qͦd adhibu¬
imus humanȩ conu̾sationis exemplũ. Int̾ cęt̾a psalmꝰ nonꝰ:
conu̾tant᷑ inqͥt peccatores in infernum: om̃s gentes q̃ obli
uiscunt᷑ dm̃. Porro autẽ uicesimꝰ & pͥmꝰ: commemorabunt᷑
inqͥt. & conu̾tent᷑ ad dñm uniu̾si fines t̾rę. Nongͥ sic erant
oblite istȩ gentes dm̃: ut eiꝰ nec cõmemoratȩ recordarent᷑.
Obliuuiscendo autẽ dm. tamꝗͣ obliuiscendo uitã suã: conu̾¬

Expanded text:
e visibilibus rebus ad hanc rem sumamus exemplum. Dicit tibi quispiam quem non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, dicit ubi, quando, quomodo tibi innotuerit: omnibusque adhibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus bi hoc dicit, quod aliquando eum noveras; aut ne hoc quidem, si fide dignus tibi esse qui loquitur non videtur. Si autem reminisceris, profecto redis in memoriam tuam, et in ea invenis quod non fuerat penitus oblivione deletum. Redeamus ad illud propter quod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter caetera psalmus nonus: ConvertanPorro autem vigesimus primus: Commemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Non igitur sic erant oblitae istae gentes Deum, ut ejus nec commemoratae recordarentur. Obliviscendo autem Deum, tanquam obliviscendo vitam suam, conve
Abbreviated transcription (Latin):
in eiꝰ ipsius d̃i participatione donata. quȩ abscientia
dicta ẽ disputat᷑. & eo ꝑuenit disputatio. ut trinitas
appareat in imagine dĩ qͦd ẽ homo. scđ̾m m̃tem quę
renouatur in agnitione di. scđm imaginem eꝰ qͥ creauit
hominem ad imaginẽ suam. & sic ꝑcipit sapientiã.

Expanded text:
in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit homine
Abbreviated transcription (Latin):
tis inprimit᷑. & utrumq copulantis intentione uo¬
luntatis apparuit. S hȩc tria: non int̾ se ȩqualia
nec unius eẽ substantiȩ claruert᷑. Deinde in ipso
animo. abhis quȩ extrinsecus sensa sunt uelut intro¬
ducta. inuenta ẽ alt̾a trinitas. ubi apparerent eadẽ
tria uniꝰ eẽ substantiȩ. imaginatio corporis. quȩ in me¬
cogitantis. & utrumq coniungens intentio uolunta¬
tis. d ido & ista trinitas. ad ext̾iorem hominẽ reꝑta ẽ
ꝑtinere: quia de corporib illata ẽ quȩ sentiuntur ex¬
trinsecꝰ. Induodecimo discernenda uisa ẽ sapientia
quia inferior ẽ. quedam sui gen̾is trinitas inqͥrenda.
Quȩ licet ad int̾iorem hominẽ iãꝑtineat. ñdũ tam̃
imago dĩ uł appellanda. sit uł putanda. Et hoc agit᷑ ĩ
t̾tio decimo: ꝑ comindationẽ fidi xp̾iane. In quartode¬
cimo autẽ de sapientia hominis uera. id est d̾i munete

Expanded text:
tis imprimitur, et utrumque copulantis intentione votis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in mecogitantis, et utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duodecimo discernenda visa est sapientia quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda: quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae. in quarto decimo autem de sapientia hominis uera, id est dei munere
Abbreviated transcription (Latin):
amans. & qͦd amatur. & amor. In nono. ad imaginẽ
dĩ qͦd ẽ homo scđm m̃tem ꝑuenit disputatio: & in
ea quedã tinitas inuenit᷑. idest mens & notitia qua
se nouit. & amor quo se notitiãq suã diligit. & hec tria
equalia int̾ se. & unius ostenduntur essentiȩ. In decimo
hoc idem diligentius subtiliusq tractatum ẽ. atq ad id
ꝑductum. ut inueniretur inm̃te euidentior tͥnitas eius
in memoria scilicet. & intelligñtia. & uoluntate. S qm̾
ut nͥ sui meminisset. ñ se intelligeret. & diliger& qͣuis nͥ
semꝑ se cogitaret. Cum autẽ cogitarae. ñ se acorporalib
reb eadem cogitatione discerneret: dilata c̃ de tͥnitate
cuius hȩc imago ẽ disputatio. ut in ipsis ẽ corporalib
qͣ id qͦd inuentũ cẽt ẽ incet̾is quatuor sensib corporiᷤ
& non dictum poss& agnosci. atq ita ext̾ioris hominiᷤᷤ
trinitas in his pͥmo quȩ cernuntur extrinsecus. ex cor
pore scilicet quod uidet᷑. & forma quȩ in acie ceruen¬

Expanded text:
aginem dei, quod est homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequalia sunt inter se et unius ostenduntur esse essentiae. in decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in memoria scilicet et intellegentia et uoluntate. sed quoniam non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus quo id quod inventum etiam in caeteris quatuor sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernen
Abbreviated transcription (Latin):
accedit. & uͥ parens ꝓlẽ spacio temporis antecedit. Nã si nos
referamꝰ adint̾iorẽ m̃tis memoriã. qua se meminit. & int̾iorẽ
intelligntiã qua se intellig̾. & intiorẽ uoluntatẽ quase dilig̾

Expanded text:
accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos referamus ad interiorem mentis memoriam qua sui meminit, et interiorem intelligentiam qua se intelligit, et interiorem voluntatem qua se diligit,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cogitabat. quando aliude cogitabat. S unde diu ñ co¬
gitauerimꝰ. & unde cogitare nͥ cõmoniti ñ ualem̾. idnos
nescio qͦ eodẽq miro mͦ si pot̾ dici. scire nescimꝰ. Deniq rec¬
te ab eo qͥ commemorat. ei quẽ cõmemorat đr. Scis hoc. s
scire te nescis. Cõmemorabo & inuenies te scientẽ: qͦd te
nescire putau̾as. Id agunt ⁊ litt̾ȩ quȩ de his reb ẽscptȩ st̃.
quas res duce rõne ueras ẽẽ inuenit leccor. ñ quasueras eẽ
credit ei qͥ scripsit. sic̃ legit᷑ historia. s quas ueras eẽ ⁊ ipse
inueñ siue ap̃se siue in ipsa m̃tis duce u̾itate. Q uͦ nec ad¬
ut possit aduerã sapientiã ꝑuenire. Propt̾ hoc itaq uolui dc
cogitatione adhibere qualecũq docum̃tum: qͦ possit osten¬
di quomͦ ex his quȩ memoria ẽtinent᷑ recordantis acies infor¬
inet᷑. & tale aliquid gignat᷑ uͥ homo cogitat. quale in illo erat
uͥ ante cogitatione meminerat. q faciliꝰ dinoscit᷑ qͦd tempore

Expanded text:
bat, quando aliud cogitabat. Sed unde diu non cogitaverimus, et unde cogitare nisi commoniti non valemus, id nos nescio quo eodemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte ab eo qui commemorat, ei quem commemorat dicitur: Scis hoc, sed scire te nescis; commemorabo, et invenies te scientem quod te nescire putaveras. Id agunt et litterae, quae de his rebus conscriptae sunt, quas res duce ratione veras esse invenit lector: non quas veras esse credit ei qui scripsit, sicut legitur historia; sed quas veras esse etiam ipse invenit, sive apud se, sive in ipsa mentis luce veritate. Qui vero nec adut possit ad veram sapientiam pervenire. 10. Propter hoc itaque volui de cogitatione adhibere qualecumque documentum, quo posset ostendi quomodo ex iis quae memoria continentur, recordantis acies informetur, et tale aliquid gignatur ubi homo cogitat, quale in illo erat ubi ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod tempore
Abbreviated transcription (Latin):
uapropt̾ diligentiꝰ illud considem de cogitare. uii
exemplũ qͦd adhibuim̾. ubi oftenderetur aliud cẽ
rem quãq ñ nosse. aliud ñ cogitare. fieriq posse.
ut nouerit homo aliquid qͦd ñ cogitat. qñ aliunde non
inde cogitat. Ouarũ gͦ uł pluriũ disciplinarũ ꝑitꝰ quando
unã cogitat. aliã uł aliam ẽ si ñ cogitat: nonit cam̃. S nũqͥd
recce possumꝰ dicere. iste musicus nouit qͥdem musicã. s nc̃ eã
ñ intellig̾ quia ñ eam cogitat. intelligit autẽ nc̃ geometricã
hanc enĩ cogitat: Absurda ẽ quantũ apparet ista sententia
Qd c̃ẽ illa si dicam̾ iste musicus nouit qͥdem musicã. s nc̃ eã
ñ amat. qñ ñ eã cogitat. amat nẽ geometricã qm nc̃ ipsã cogi¬

Expanded text:
uapropter diligentius illud consideremus exemplum, quod adhibuimus, ubi ostenderetur aliud esse rem quamque non nosse, aliud non cogitare; fierique posse ut noverit homo aliquid quod non cogitat, quando aliunde, non inde cogitat. Duarum ergo vel plurium disciplinarum peritus, quando unam cogitat, aliam vel alias etiam si non cogitat, novit tamen. Sed numquid recte possumus dicere, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non intelligit, quia eam non cogitat; intelligit autem nunc geometricam, hanc enim nunc cogitat? Absurda est, quantum apparet, ista sententia. Quid etiam illa, si dicamus, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non amat, quando eam non cogitat; amat autem nunc geometricam, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
transisse. Quȩ signa uł in locis ita sunt uelut monuinta
mortuoꝵ. & quȩcũq similia. uł in litt̾is fide dignis. sic̃ est
om̃is grauis & apꝓbandȩ auctoritatis historia. uł in ani¬
mis eoꝵ qui eam iam nouert̃. Eis quippe iã nota. & aliis
utiq sunt noscibilia quoꝵ scientiã p̾uenert̾. & qui ea nos¬
se illis quib nota sunt docentib posst̃. Quȩ omĩa & q̾n¬
distinguntur. quandam faciunt tͥnitatẽ specie sua. que ni¬
scibilis fuit &ẽ anteꝗͣ nosceret᷑. eiq adiuncta cognitione
discentis qͥ tunc eẽ inciꝑit q̾ndiscit᷑. ac t̾cia uoluntate
quȩ utrumq c̃iungit. Et cum cognita fuerit. alia tͥnitas
dũ recolunt᷑. fit iam int̾ius in ipso aĩo exhis imaginib q̃
cũ discerent᷑ sunt impressȩ in memoria & informatione
cogitationis ad ea conu̾so recordantis aspectu. & ex uolun¬
tate quȩ tercia duo ista conungit. Ea uͦ quȩ oriunt᷑ ĩ aĩo.

Expanded text:
isse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenimꝰ disputationẽ. ũ pͥncipale intis humane
quo nouit dm̃ uł pot̾ nosse considerandũ suscepi¬
mus. ut in eo reꝑiamꝰ imaginẽ di. quãius enim mens hu¬
mana ñ sit ciꝰ natuix cuiꝰ ẽ ds̃. imago tam̃naturȩ illiꝰ qua
natura melior nulla ẽ ibi querenda ẽ &e inuenienda in nob̾

Expanded text:
enimus disputationem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda
Abbreviated transcription (Latin):
ñ semꝑ se cogitare discretã ab eis quȩ ñ sunt qͦd ipsa ẽ. cir¬
ca eiusdem libri decimi finẽ diximꝰ: querendũ ẽ quonam
mͦ. ad cogitationẽ ꝑtineat intellectꝰ. Hocitia uͦ cuiꝰq rei que
in est m̃ti. aẽ quando ñ de seipsa cogitatur: ad solã dicatur
memoriã ꝑtinere. Si enĩ hoc ita ẽ: ñ habebat hec tria ut &
sui meminissae. & se intelligeret. & amaret. s meminerat

Expanded text:
non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, cirnon semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cujusque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: sed meminerat
Abbreviated transcription (Latin):
lud quo utrumq coniungitur am.orẽ seu uoluntatẽ. Mens
gͥ quando cogitatione se conspic̃: intelligit se & recognos¬
ecit. Giguit gͦ hunc intellectum. & cognitionẽ suã. Res
quippe incorporea intellecta conspicit᷑: & intelligendo cog¬
noscitur. Hec ita sana gignit istam notitiã suam mens qnͣ
cogitando intellectã se conspic̃: canꝗͣ sibi ante incognita
fuerit. s ita sibi nota erat. quẽ ad modũ notȩ st̃ res que me¬
moria continent᷑. ã si non cogitent᷑. Qm̃ dicimꝰ hominẽ nos¬
se luteras: &̃ cum de aliis reb ñ de litteris cogitat. Hȩc aut̃
duogignens & genitum dilectione tercia copulant᷑: quȩ
nicħ ẽ aliud ꝗͣ uoluntas fruendum aliquid appetens uel
tenens. Idõq aẽ illis trib nominib insinuandã m̃tis puta¬
uim̾ tͥnitatẽ: memoria. intelligantia. uoluntate. S q̾m mtẽ
semꝑ sui meminisse. semꝑq seipsã intellig̾e & amare. ꝗͣuis

Expanded text:
lud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens lud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens igitur quando cogitatione se conspicit, intelligit se et recognoscit: gignit ergo hunc intellectum et cognitionem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, et intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam notitiam suam mens, quando cogitando intellectam se conspicit, tanquam sibi ante incognita fuerit: sed ita sibi nota erat, quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum de aliis rebus, non de litteris cogitat. Haec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentis putavimus trinitatem, memoria, intelligentia, voluintelligere et amare, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
fictas imagines cogitamus: qͦd mñtẽ non eẽ ꝑaucis certis¬
simum ẽ m̃tib. a quib pot̾ de hac re u̾itas consuli. Pro¬
inde restat. ut aliquid qͦd ꝑtinae ad eius naturam sit con¬
spectus eiꝰ. & in eam quando se cogitat. ĩ i quasi ꝑ loci sꝑacium.
s in corporea conu̾sione reuocet᷑. Cum uͦ ñ se cogitat: ñ sit
qͥdem in conspectu suo. nec de illa suus formetur obtutus
s tam̃ nou̾it se. tamꝗͣ ipsa sibi sit memoria sui. Sic̃ multa¬
rum disciplinarum ꝑitus ea quȩ nouit eiꝰ memoria c̃tinent᷑.
nec ẽ inde aliquid in conspectu m̃tis eiꝰ nͥ unde cogitat.
çȩt̾a in archana quadam notitia sunt recondita quȩ me¬
moria nuncupat᷑. Idõ tͥnitatẽ sic comindabam̾ illud. ut un¬
de format᷑ cogitantis obtutus in memoriam poneremꝰ: ipsa
uͦ conformationẽ tamꝗͣ imaginẽ quȩ inde impͥmit᷑. ad il¬

Expanded text:
fictas imagines cogitamus, quod mentem non esse paucis certisfictas imagines cogitamus, quod mentem non esse paucis certissimum est mentibus, a quibus potest de hac re veritas consuli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus naturam sit conspectus ejus, et in eam, quando se cogitat, non quasi per loci spatium, sed incorporea conversione revocetur: cum vero non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec de illa suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multarum disciplinarum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu mentis ejus, nisi unde cogitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria nuncupatur. Ideo trinitatem sic commendabamus, ut illud unde formatur cogitantis obtutus, in memoria poneremus; ipsam vero conformationem, tanquam imaginem quae inde imprimitur; et il
Abbreviated transcription (Latin):
oculus in conspectu suo. q̃nqͥdẽ ñ conspicẽ se ipsum nͥ spe¬
culo obiecto: unde iam locuti sumus. Qd ñ fit utiq qͣn
se mens in suo conspectu sui cogitatione constituit. Nũqͥ
gͦ alia sua parte aliam suã partẽ uidet. cum se conspicit
cogitando. sic̃ aliis menbris nr̃is qui sunt oculi. alia m̃bra
nra conspicimꝰ quȩ in nr̃o possunt ẽẽ conspectu: Od dici
absurdius uł sentiri pot̾: Unde gͥ aufertur mens nͥ ascipsa
& uͥ ponitur in conspectu suo nͥ ante se ipsam: Hongͦ ibi
erit: uͥerat quando in conspectu suo ñ erat. qr hic posita
inde sublata ẽ. S si conspicienda migrauit: conspectura
ubi manebit: An quasi geminat᷑. ut & illic sit & hic. id
est & uͥ conspicere. & uͥ conspici possit. ut in se sit conspi¬
ciens. ante se conspicua: Nicħ horum nob̾ ueritas con¬
sulta respond&. qm̃ quando isto mͦ cogitamꝰ. ñ nͥ corpoꝵ

Expanded text:
oculus in conspectu suo; quandoquidem non conspicit se ipsum, nisi speoculus in conspectu suo; quandoquidem non conspicit se ipsum, nisi speculo objecto, unde jam locuti sumus : quod non fit utique quando se mens in suo conspectu sui cogitatione constituit. Numquid ergo alia sua parte aliam partem suam videt, cum se conspicit cogitando, sicut aliis membris nostris, qui sunt oculi, alia membra nostra conspicimus, quae in nostro possunt esse conspectu? Quid dici absurdius vel sentiri potest? Unde igitur aufertur mens, nisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? An quasi geminatur, ut et illic sit et hic, id est, et ubi conspicere, et ubi conspici possit; ut in se sit conspiciens, ante se conspicua? Nihil horum nobis veritas consulta respondet: quoniam quando isto modo cogitamus, non nisi corporum
Abbreviated transcription (Latin):
animi sui natura cogitare potuerit atq inuenire qͦd uerũ
ẽ alibi ñ inueniae ꝗͣ penes se ipsum. Inueniae autem ñ quod
nesciebat: s unde ñ cogitabat. Qd enim scimus siquod ẽ
in nrã m̃te nescimꝰ. cum omia quę scimꝰ. ñ uisi m̃te scire
cam̃ cogitationis uis: ut uec ipsa mens qͦdamm̾ se ĩ
conspectu suo ponat. nͥ quando se cogitat. Ac ꝑhoc
ĩta nicħ in conspectu mentis ẽ nͥ unde cogitat᷑: ut nec ipsa
mens qua cogitat᷑ quicqͥ cogitat᷑. alit̾ possit eẽ in conspec¬
tu suo. nͥ se ipsam cogitando. Quomͦ antẽ quando se ñco¬
gitat in conspectu suo ñ sit cum sine ipsa nunꝗͣ eẽ possit
quasi aliud sit ipsa aliud conspectus eꝰ: in uenire ñ possũ
Hoc quippe de oculo corporis ñ absurde đr. Ipse quippe
oculus loco suo ẽ fixuis in corpore: aspectus autẽ enius ui ea
que extra sunt tendit᷑ & usq in sidera extendit᷑. Hec est

Expanded text:
animi sui natura cogitare potuerit, atque invenire quod verum animi sui natura cogitare potuerit, atque invenire quod verum est, alibi non inveniet, quam penes se ipsum. Inveniet autem, non quod nesciebat, sed unde non cogitabat. Quid enim scimus, si quod est in nostra mente nescimus; cum omnia quae scimus, non nisi mente scire tamen cogitationis vis, ut nec ipsa mens quodam modo se in conspectu suo ponat, nisi quando se cogitat: ac per hoc ita nihil in conspectu mentis est, nisi unde cogitatur, ut nec ipsa mens, qua cogitatur quidquid cogitatur, aliter possit esse in conspectu suo, nisi se ipsam cogitando. Quomodo autem, quando se non cogitat, in conspectu suo non sit, cum sine se ipsa nunquam esse possit, quasi aliud sit ipsa, aliud conspectus ejus, invenire non possum. Hoc quippe de oculo corporis non absurde dicitur: ipse quippe oculus loco suo fixus est in corpore, aspectus autem ejus in ea quae extra sunt tenditur, et usque in sidera extenditur. Nec est
Abbreviated transcription (Latin):
retorqueri. nec ceruix possit inflecti: sic eiꝰ inde ñ remo¬
uecur aspectꝰ. ut ñ nullos ex hoc ã strabones fieri nou̾imꝰ
eam formã tenentib oculis. quam teneris & mollib consu¬
etudo quodammͦ infixit. Ita & in alios corporis sensus qͣn¬
tum sinit illa ȩtas. intentione se quasi coartant animȩ
paruuloꝵ: ut quicqͥd ꝑ carnem offendit aut allicit. hoc
solum abhorreant uehem̃t̃ ut appetant. Sua uͦ int̾iora
ñ cogitent: nec possit ammoneri ut hoc faciant. quia
ñdũ ammonentis signa nouert̾. uͥ p̃cipuũ locũ u̾ba
optinent. quȩ sic̃ alia prorsus nesciunt. Od aut̃ aliud
sit ñ se nosse. aliud ñ se cogitare: iam in eodẽ uolumi¬
ne ostendimꝰ. S hanc ȩtatem omittamꝰ. quȩ nec int̾ro¬
gari pot̾ quid in se agatir: & nos ipsi eĩ ualde obliti
sumus. Hinc tantũ certos nos eẽ suffecerit: qͦd cum hõ de

Expanded text:
retorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non remoretorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non removeatur aspectus, ut nonnullos ex hoc etiam strabones fieri noverimus, eam formam tenentibus oculis, quam teneris et mollibus consuetudo quodam modo infixit. Ita et in alios corporis sensus, quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae parvulorum, ut quidquid per carnem offendit aut allicit, hoc solum abhorreant vehementer aut appetant: sua vero interiora non cogitent, nec possint admoneri ut hoc faciant; quia nondum admonentis signa noverunt, ubi praecipuum locum verba obtinent, quae sicut alia prorsus nesciunt. Quod autem aliud sit non se nosse, aliud non se cogitare, jam in eodem volumine ostendimus . 8. Sed hanc aetatem omittamus, quae nec interrogari potest quid in se agatur, et nos ipsi ejus valde obliti sumus. Hinc tantum certos nos esse suffecerit, quod cum homo de
Abbreviated transcription (Latin):
libro decimo diximꝰ. hominis m̃tẽ nosse sema ipsa. Hi
chił enim tã nouit mens: ꝗͣ id qͦd sibi p̾sto ẽ: nec m̃ti
magis quicꝗͣ presto ẽ: ꝗͣ ipsa sͥ. Et alia quantũ satis ui¬
sum ẽ adhibuimus docum̃ta: quib hoc certissime ꝓbaret᷑.
uid itaq dicendũ ẽ de infantis m̃te. ita adhuc
paruuli & intam magna demersi rerũ ignoran¬
tiauit illiꝰ mentis tenebras metis hominis q̃ aliqͥd nouit
ex horreat: An ⁊ ipsa se nosse credenda ẽ. s intenta nimis
in eas res quas ꝑ corporis sensus. canto maiore quanto no¬
uiore cepit dilectione sentire. ñ ignorare se pot̾ s cogitare
ñ pot̾: Quanta porro intentione in ista quȩ foris sunt
sensibilia ferat᷑. uł hinc solum conici pot̾: qͦd lucis huiꝰ
hauriendȩ sic auida ẽ. ut si quisꝗͣ minus cautꝰ aut nesci¬
eus quid inde possit accide. nocturnũ lumen posuerit
uͥ iacet infans in ea parte ad quã iacentis oculi possint

Expanded text:
libro decimo diximus, hominis mentem nosse semetipsam . libro decimo diximus, hominis mentem nosse semetipsam . Nihil enim tam novit mens, quam id quod sibi praesto est: nec menti magis quidquam praesto est, quam ipsa sibi. Et alia, quantum satis visum est, adhibuimus documenta, quibus hoc certissime probaretur. uid itaque dicendum est de infantis mente, ita adhuc parvuli et in tam magna demersi rerum ignorantia, ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid novit exhorreat? An etiam ipsa se nosse credenda est, sed intenta nimis in eas res quas per corporis sensus tanto majore, quanto noviore coepit delectatione sentire, non ignorare se potest, sed cogitare se non potest? Quanta porro intentione in ista quae foris sunt sensibilia feratur, vel hinc solum conjici potest, quod lucis hujus hauriendae sic avida est, ut si quisquam minus cautus aut nesciens quid inde possit accidere, nocturnum lumen posuerit ubi jacet infans, in ea parte ad quam jacentis oculi possint
Abbreviated transcription (Latin):
dum dictũ ẽ quãꝗͣ in imagine ambulat homo. tam̃ ua¬
ne conturbabit᷑: ita dicat᷑ quãꝗͣ uane c̃turbat᷑ hõ. tam̃
in imagine ambulat. Quamꝗͣ enĩ magna nat᷑a sit: tam̃
uiciari potuit qr summa ñ ẽ. Et quãꝗͣ iniciari potuerit.
quia summa ñ ẽ: tam qr summȩ nat᷑e capax ẽ. & eẽ parti¬
ceps pot̾: magna natura ẽ. Queram᷑ gͥ in hac imagine
dĩ quãꝗͣam sui gen̾is trinitatẽ: adiunante ipso qui nos
fec̃ ad imaginẽ suã. Non enĩ alit̾ possumꝰ hec salubrit̾
uestigare: & scđ̃m sapientiam q̃ ab illo ẽ aliquid inue¬
nire. S ea quȩ in suꝑiorib libris & maxime in decimo
de anima humana ut m̃te diximꝰ. si lectoris uł memoriȩ
teneantur atq recolantur. uł diligentia in eisoem locis in
quib conscripta st̾: recenseant᷑: ñ hic desiderabit ꝓlixi¬
orem de rei tante inquisitione sermonẽ. Int̾ cȩt̾a gͦ: in

Expanded text:
dum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vadum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur; ita dicatur, Quanquam vane conturbatur homo, tamen in imagine ambulat. Quanquam enim magna natura sit, tamen vitiari potuit, quia summa non est: et quanquam vitiari potuerit, quia summa non est, tamen quia summae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaeramus igitur in hac imagine Dei quamdam sui generis trinitatem, adjuvante ipso qui nos fecit ad imaginem suam. Non enim aliter poestigare, et secundum sapientiam quae ab illo est aliquid invenire: sed ea quae in superioribus libris, et maxime in decimo, de anima humana vel mente diximus, si lectoris vel memoria teneantur atque recolantur, vel diligentia in eisdem locis in quibus conscripta sunt, recenseantur, non hic desiderabit prolixiorem de rei tantae inquisitione sermonem. 7. Inter caetera ergo in