comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
confessus fuerit coram hominib. confite¬
bor eũ coram patre meo. Equidẽ sangius
& aqua quȩ de uulncre lattris ꝑcussi xp̃i
ex iuerunt: typũ martytii & baptismi qͦ
it᷑ ad celum. parit̃ ꝑtulerunt. Deniq si qͦs
in fide xp̃i & in caritate ñ ficta radicatos.
exclidat articulus mortis a sacram̃to bap¬
tismi: constat qͥa ñ excludunt᷑ a saliite.
Maityits cũ sunt corã deo. si puto corde
martyrio parati erant: & baptirati sunt
in igne uel sp̃u: iuxta qđ dñs p̃dixit apłis.¬

Expanded text:
confessus fuerit coram hominibus, confiteconfessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo . Equidem sanguis et aqua quae de vulnere lateris percussi Christi exiverunt, typum martyrii et baptismi, quo itur ad coelum, pariter pertulerunt. Denique si quos in fide Christi et in charitate non ficta radicatos, excludat articulus mortis a sacramento baptismi, constat quia non excluduntur a salute. Martyres enim sunt coram Deo, si puro corde martyrio parati erant, et baptizati sunt in igne et Spiritu, juxta quod Dominus praedixit apos
Abbreviated transcription (Latin):
sara afflgit ancillam agar: ñ dicit᷑
ꝑ sequitio. s conectio. Unde etiã angls
fugienti dicit. reuertere: ꝙ. numili¬
are sub manu dñe tuȩ. Sic boni
principes. hereticos &. qͦslibet ꝑincio¬
sos eccłiȩ: exiliis et aliis legalib peniᷤˢ¬
sm uiste affligunt. Respondit iħc. Am̃
slm.s am̃ dico tibi: nisi quis renatus fuerit.
ex aqua ce spũ ͭ ñ pot̃ intͦire in rgnũ
di. Sensus ẽ. Quisqͥs renasci contempse¬
rit ex uisibili sacram̃to aquȩ & sp̃u sc̃o: &
in hoc neglectu uitam finierit: a regnodi
imꝑpetuum exclusus erit. Quicũꝙ uͦ non
ꝑcepto regenerationis lauachro. ꝓxꝑi con¬
fessione moriunt᷑: tm̃ eis ualet ad dimit¬
tenda peccataͤ. quantũ si abluerent᷑ sacro
fonte baptismatis. Qui enĩ dixit siquis
ñ renatus fucrit ex aqua & sp̃ũ ñ introibit
in regnũ celoꝵ. alia sententia istos fecit
exteptos: uͥ ñ minus generalit̃ ait. qui me

Expanded text:
Sara affligit ancillam Agar, non dicitur Sara affligit ancillam Agar, non dicitur persecutio, sed correctio. Unde etiam angelus fugienti dicit: « Revertere, et humiliare sub manu dominae tuae . » Sic boni principes haereticos et quoslibet perniciosos Ecclesiae exsiliis et aliis legalibus poenis juste affligunt. « Respondit Jesus: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in ei. Sensus est: Quisquis renasci contempserit ex visibili sacramento aquae et Spiritu sancto, et in hoc neglectu vitam finierit, a regno Dei in perpetuum exclusus erit. Quicunque vero non percepto regenerationis lavacro, pro Christi confessione moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum, alia sententia istos fecerit exceptos, ubi non minus generaliter ait: Qui me
Abbreviated transcription (Latin):
num÷ sic quicũq ꝑ malos baptitant᷑.
quãqm ex malis nati sint. tam̃ qͥa ex
semine uerbi d̃ĩ qđ figurat᷑ in iacob nati
rebapteari a catholicis: ne confessio uel
inuocatio tanti nominis uideat᷑ anul¬
lari. Et incutõ eccłie magna lucta est
int̃ bonos et malos. sic̃ iacob et esau.
luctabant᷑: & semꝑ mali ꝑsequunt᷑
bonos ut ismael ysaac. Ideo namq
dixit sara abrahe cice ancillam ⁊ filiũ
eiꝰ. qͥa illusionẽ uidit in lusu: ñ ideo
qͥa ludebat ysmael cũ filio suo. Unde
apłs. Sicut tunc ille qui scđm carnẽ
natus eiat ꝑsequebat᷑ eũ qui scdm sp̃m:
ita & nunc. Scd̾m carnẽ nati sunt di
Piuis gͦ nos ꝑsequunt᷑: qui nos illuden¬
do sedutunt ita. Ueni. ueni. baptiare¬
hic: hic habes uerum raptismũ. Isma¬
el gͦ ñ ideo fuit exheredatus. quia ex
ancilla natus: s qͥa suꝑb fuit. Nam
si eẽt ideo exheredĩtatus: filii iacob ñ
admuterent᷑ ad hereditatẽ. Qđ autẽ

Expanded text:
num; sic quicunque per malos baptizantur, num; sic quicunque per malos baptizantur, quanquam ex malis nati sint, tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, nati rebaptizari a Catholicis, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et in utero Ecclesiae magna lucta est inter bonos et malos, sicut Jacob et Esau luctabantur , et semper mali persequuntur bonos, ut Ismael Isaac. Ideo namque dixit Sara Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus, quia illusionem vidit in lusu, non ideo quia ludebat Ismael cum filio suo . Unde Apostolus: Sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc . SecPlus ergo nos persequuntur qui nos illudendo seducunt, ita: « Veni, veni, baptizare: hic habes verum baptisma. » Ismael ergo non ideo fuit exhaereditatus, quia ex ancilla natus, sed quia superbus fuit. Nam si esset ideo exhaereditatus, filii Jacob non admitterentur ad haereditatem. Quod et
Abbreviated transcription (Latin):
bonos ut saia ysaac. aut malos &e bonoᷤ
ut rebecca esau & iacob: aut male maloᷤ
ut agar ismael. aut male bonos & ma¬
los. ut ancillȩ iacob. Ad hanc similitu¬
dinem aut boni baptirant bonos it
ananias paulum: aut malos ut phi¬
lippus symonẽ magũ : aut mali bonoᷤᷤ
&. malos ut p̃dicatores quidam. quo ᷤᷤ
dicit. apłs ñ caste solere annuntiare
ȩuangłium: tolerans eos in societate
xꝑiana & dicens. Quid enĩ. dũ om̃ino
siue occasione siue ueritate xp̃c annun¬
tict᷑: Et in hoc gaudeo. Non de alie¬
no malo gaudebat: s qͥa uerũ p̃dica¬
bat᷑. Siqͦs isti sui similes baptrabant:
tunc mali malos. Si qͦs uͦ tales quales
ammonet domuus cũ dicit. quȩ dicc̃
facite. quȩ autẽ faciunt facete nolite: tunc
iali bonos baptrabant. Quomͦ gͦ in
filiis iacob ñ obfuit illis qui nati sunt de
ancillis. qͦminus tenerent t̾ram ꝓmissio¬
nis cũ frĩb exȩquo. s p̃ualuit sem̃ pat̃¬

Expanded text:
bonos, ut Sara, Isaac; aut malos et bonos, bonos, ut Sara, Isaac; aut malos et bonos, ut Rebecca, Esau et Jacob; aut mali malos, ut Agar Ismael; aut mali bonos et malos, ut ancillae Jacob. Ad hanc similitudinem aut boni baptizant bonos, ut Ananias Paulum; aut malos, ut Philippus Simonem magum; aut mali bonos et malos, ut praedicatores quidam, quos dicit Apostolus non caste solere annuntiare Evangelium, tolerans eos in societate Christiana, dicens: « Quid enim dum omni modo sive occasione sive veritate Christus annuntietur! et in hoc gaudeo . » Non alieno malo gaudebat, sed quia verum praedicabatur. Si quos isti similes sui baptizabant, tunc mali malos. Si quos vero tales quales admonet Dominus, cum dicit: « Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere mali bonos baptizabant. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent terram promissionis cum fratribus ex aequo, sed praevaluit semen pater
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃e uiuificat. caro aut̾ẽ nich ꝓdest: ne
carualit̾ uitelligerent qđ dixerat. Ita ni¬
chodeius ñdum nouerat parentes: qui
generant ad uitam. Una enim geuetati¬
o ẽ carnalis: altera ẽ sp̃ualis. Sciendum
qͦmͦ uterus ñ pot̾ repeti: sic nec baptismꝰ
Qui nascit᷑ de catholica ȩccłia. canqm̃ de
sara nascit᷑: qui aut̃ẽ de heresi. tanquam
de ancilla. Aduerte etir dominus ddieat
ego sũ ds̃ abraham d̃s ysaac et ds̃ iacob:
quasi noe qui ante istos fuit. & moyses
qͥ pꝰus sc̃i patarchȩ ñ ceñt. In istis quippe
tͥb inuenimus peꝑisse lib̃as et ancillas:
Qd totũ figura ẽ ut ait apłs. Hec autẽ in
figura contingebant illis. & illud. Scͥp¬
ta sunt inqt ꝓpt̾ nos: in quos finis scl̃oes
uenit. In generationib aut̃e lib̾arũ et
ancillarum. quatuor sunt genera nomi¬
num: in quib complet᷑ forma totiꝰ xpia¬
nitatis. Ancillas accipiamꝰ in malis:¬
lib̾as in bonis. Aut igit᷑ uibe pariunt

Expanded text:
spiritus vivificat, caro autem nihil prodest , » ne carnaliter intelligerent quod dixerat. Ita Nicodemus nondum noverat parentes qui generant ad vitam. Una enim generatio est carnalis, altera spiritalis. Sciendum quomodo uterus non potest repeti, sic nec baptismus. Qui nascitur de catholica Ecclesia, tanquam de Sara nascitur; qui autem de haeresi, tanquam de ancilla . Adverte cur Dominus dicat: « Ego sum Deus Abraham, et Isaac et Jacob , » quasi Noe, qui ante istos fuit, et Moyses qui post, sancti patriarchae non essent. In istis quippe patribus invenimus liberas et ancillas: quod totum figura est, ut ait Apostolus: « Haec autem in figura contingebant illis . » Et illud: « Scripta sunt venit . In generationibus autem liberarum et ancillarum quatuor sunt genera hominum, in quibus completur forma totius Christianitatis. Ancillas accipiamliberas in bonis. Aut igitur liberae pariunt
Abbreviated transcription (Latin):
ex sp̃u. Sp̾c potestatem nt̃ qitib uult
giãm remissionis uꝑtire: & uocẽ cius
corporalc audis. eo loquente in scĩs p̃di¬
catorib: iuxta illud. Non enĩ uos estis qͥ
ꝑ intelligentiam ad qͦsdam ueniat: idẽ.
quadecausa eodẽ spũ agente. quidã for¬
tasse minus eruditi uocem illam intel
transeat ab illis. Ad hunc modũ fit ula
natiuitas quȩ ẽ ex sp̃u. te uidelicet nes¬
ciente discutere. quomͦ id sp̃c inuisibi.¬
lit̾ agat: ubi ipse nicħ corꝑalit̾ oꝑatur.
Ne mireris gͦ de hoc scił qđ agit sp̃c.¬

Expanded text:
ex spiritu. Spiritus potestatem habet, quibus vult, ex spiritu. Spiritus potestatem habet, quibus vult, gratiam remissionis impertiri, et vocem ejus corporalem audis, eo loquente in sanctis praedicatoribus, juxta illud: Non enim vos estis quiper intelligentiam ad quosdam veniat, id est, qua de causa eodem spiritu agente, quidam fortasse minus eruditi vocem illam intellntelligentia transeat ab illis. Ad hunc modum fit illa nativitas, quae est ex spiritu, te videlicet nesciente discutere, quomodo id Spiritus invisibiliter agat, ubi ipse nihil corporaliter operatur. Ne mireris ergo de hoc scilicet quod agit spir
Abbreviated transcription (Latin):
fit ad salutẽ: tunc implet᷑ inuisibilit̃. cũ
ministeriũ baptimatiᷤ ñ contemptꝰ religi¬
onis. s articulus necessitatis exludit. Sci¬
endũ q augustiaꝰ hane sententiam ñ
retractauit ut quidam falso putant: s ilud
qđ in exemplo dixcrat latronẽ ñ fuisse bapti¬
zatum: quia incertum ẽ utrum fuerit bap¬
tiratus an non. Qd̃ gͦ alibi ait cathetumi¬
num qmͣius in bonis oꝑib defunctum. u¬
tam habere ñ credimus nisi martyr fuerit:
hoc & similia. de contempnentib sacramen¬
tũ baptismi dicta sunt. Qd̃ natum ẽ ex
deo. cum ei ꝑ grãm d̃ĩ quȩ sp̃c sc̃s intelligi¬
t̃ peccata remittunt᷑: ne ꝓpt̾ea dampnati¬
onis penam incurrat. Non enim caros
anima sentire pot̾ nel puniri: nec pena
peccati remittit᷑. nisi ei qđ pot̾ puniri.
Non mireris quia dixi tibi: oportet uos
nasci denuo. Sp̃c ubi uult spuat: et
uocem euis audis ͤ & ñ scis unde ueniat
& quo uadat. Sic ẽ om̃is: qui natus ẽ

Expanded text:
letur invisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. Sciendum quoniam Augustinus hanc sententiam non retractavit, ut quidam falso putant; sed illud quod in exemplo dixerat, latronem non fuisse baptizatum, quia incertum est utrum fuerit baptizatus an non. Quod igitur alibi ait, cathecumenum, quamvis in bonis operibus defunctum, vitam habere non credimus, nisi martyr fuerit, hoc et similia de contemnentibus sacramentum baptismi dicta sunt. Quod natum est eDeo, cum ei per gratiam Dei, quae Spiritus sanctus intelligitur, peccata remittuntur, ne propter ea damnationis poenam incurrat. Non enim caro, sed anima sentire potest vel puniri, nec poena peccati remittitur nisi ei quod potest puniri. Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed non scis unatus est
Abbreviated transcription (Latin):
namq descendit ut in illo & cum illo
unum eeñt: qui ꝑ illũ ascensuri erant.
Dñs ascendit. corpus aut̾e ñ asccndit. ẜ
leuatũ ẽ in celũ. illo leuante qͥ ascendit.
Siqͥs ciũ descendat uerbi gr̃a de monte
descendit: nec uestẽ consideramꝰ quã sccũ
leuauit: s ip̃m qͥ uestitus ẽ solũ dicimus
s habeat uitã ct̃uam. Ptesus in hcremo
longi laboris ppłs isrł murmurauit cont̃
dnm̃ & moyser: ideoq dñs immisit in
illũ ignitos serpentes. Cum gͥ moyses o¬
rasset iussit etĩ dñs facere serpentẽ ȩneum.
& plagis ꝑtussos aspicere in cũ ut uitie̾nt.
Qui sunt serpentes mordentes: Peccata.
Iuis serpens exaltatus: Mortuuis dñs in
ctuce. qͥ ꝑ effigiem scrpentis figurat᷑. quia
a serpente mors. Lib̾ant᷑ gͦ qui eũ fide
intuent᷑ a plagis ignitoꝵ scipentium .i. ab
incentiuis uicioꝵ: quȩ anima pungunt

Expanded text:
namque descendit, ut in illo et cum illo unum essent, qui per illum ascensuri erant. enim ascendit, corpus autem non ascendit, sed leuatum est in caelum illo leuante, qui ascendit. si enim quisque descendat uerbi gratia de monte descendit, nec uestem consideramus, quam secum leuauit, sed ipsum, qui uestitus est, solum dicimus sed habeat vitam aeternam. » Pertaesus in eremo longi laboris populus Dei murmuravit contra Dominum et Moysen. Ideoque Dominus immisit in illum ignitos serpentes. Cum igitur Moyses orasset, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et plagis percussos aspicere in eum, ut viverent. Qui sunt serpentes mordentes? Peccata. Quis serpens exaltatus? Mortuus Dominus in cruce, qui per effigiem serpentis figuratur, quia a serpente mors. Liberantur ergo qui eum in intuentur a plagis ignitorum serpentium, id est ab incentivis vitiorum, quae animam pungunt
Abbreviated transcription (Latin):
patre. Descendit inqũa ꝑ hoc filiꝰ homi¬
nis effectus. qui tam̃ in celo ẽ. hoc ẽ in illa
equalitate pat̾s: qm antea habuit. Assu
censuit nomine filii hominis. sic̃ carnẽ
suam dignatus ẽ nomine filii di̾: ne qͣsi
ano xp̃i dicertnt᷑. Ꝙ ita ꝑ distantiam
duinitatis & infirmitatis filiꝰ dĩ mane¬
bat in celo. fus nominis ambulabat in
turis unus xp̃c ẽ et fiuliꝰ dĩ ambulabat
in t̾̃ra. & ide ipse filiꝰ hominis dicit᷑ des¬
cendisse de celo: & ante passionẽ fuisse¬

Expanded text:
Patre. Descendit, inquam, per hoc Filius hominis effectus, qui tamen in coelo est, hoc est, in illa aequalitate Patris quam ante habuit. Assumcensuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine Filii Dei, ne quasi duo Christi dicerentur. Et ita per distantiam divinitatis et infirmitatis, Filius Dei manebat in coelo, filius hominis ambulabat in turis unus Christus est, et Filius Dei ambulabat in terra, et idem ipse filius hominis dicitur descendisse de coelo,
Abbreviated transcription (Latin):
relictis illis cũ iam uesꝑa Rcxx.¬
dulis uut in ucchaniam. quȩ intetp̃tat᷑
domus obedientiȩ: iam tunc uocationẽ
gentiũ p̃figiirans. Nesꝑe facto iuit: qͥa in
uideis tenebras reliquit sol egrediens. In
urbe maxima nospttem ñ inuenit. s in
agͥ pariulo apud lazarum &e sorores cuiˢ:
t sciens turba qd̃ exut ext̾ ciuitatem
sequuci sunt cum: & suscipiens cos
quib necessaria etat cura sanabat. Cum
dñõ ingredicnti ciuitatẽ maximo uoto
qũa multi occurterint. & deinde mirabi¬
lia quȩ fecit indctint: quis negare audeat
quin saltun turba cui necessaria erat cuia.
sequuta sit egredientẽ: Omnẽ quippe
serat eredere. oꝑa suaderent. Unde iohes
ait. Cum aut̃e cẽt iherosolunis in pascha
in die festo. multi crediderunt in nomine
cius: iudentes signa quȩ faciebat. Similẽ

Expanded text:
relictis illis, cum jam vespera esdulis, ivit in Bethaniam, quae interpretatur domus obedientiae, jam tunc vocationem gentium praefigurans. Vespere facto ivit, quia in Judaeis tenebras reliquit sol egrediens. In urbe maxima hospitem non invenit, sed in agro parvulo apud Lazarum et sorores ejus, R. 76 Et sciens turba quod exiit extra civitatem, secuti sunt eum, et suscipiens eos quibus necessaria erat cura, sanabat. Cum Domino ingredienti civitatem maximo voto quam multi occurrerint, et deinde mirabilia quae fecit viderint, quis negare audeat quin turba saltem cui necessaria erat cura, secuta sit egredientem? Omnem quippe serat credere, opera suaderent. Unde Joannes ait: Cum autem esset Hierosolymis in pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa q
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑmaneant ad coronam: qui ad fłamã.
Nouit in archa sua tͥticũ: nouit paleam.
Nouit segctem: nouit ⁊ rania. Non cos au¬
diamꝰ qui negant ex hoc loco dicm uidicii
futurum. Dicunt cnim. Si &. ille qͥ credit
ñ ueniet in iudiciũ: & ille qͥ ñ credit ĩa
uidicatus ẽ. uͥ st̃ qͦs iudicaturus ẽ dñs in

Expanded text:
qui permaneant ad coronam, qui ad flammam. Novit in area sua triticum, novit paleam, novit segetem, novit et zizania. Non eos audiamus, qui negant ex hoc loco diem judicii futurum. Dicunt enim: Si et ille qui credit, non veniet in judicium: et ille qui non credit, jam judicatus est: ubi s
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib. hic uͦ apud łm ex fide iustificatꝰẽ.
Aionge stare. nec oculos lcuare indicia ft̃
humilitatis: qmͣ ds̃ deppe aspicit. Iste con¬
scientiam p̃mit. s spem subleuat : pectus
ꝑcitit. penas de se erigniis. ut ds parcat. con¬
fitet᷑ ut ds ignoseat: ignoscit as qł iste ag¬
noscit. Tundere autẽ pectus quid ẽ. nisi ar¬
guere qđ latet in pectore: & euidente pulsu
occultũ castigare peceatũ: Typice phariscuᷤᷤ
extollit merita sua: & suꝑbiendo recedit.
Dtiblicaniis uͦ gentilis: qui humilit̃ peccã
sua confessus. atpropinquat deo. ⁊ cxaltat᷑:¬

Expanded text:
operibus, hic vero apud Deum ex fide justificatus est. A longe stare, nec oculos levare, indicia sunt humilitatis, quam Deus de prope aspicit. Iste conscientiam premit, sed spem sublevat, pectus percutit, poenas de se exigens ut Deus parcat, confitetur ut Deus ignoscat, ignorat Deus quod iste agnoscit. Tondere autem pectus quid est, nisi arguere quod latet in pectore, et evidente pulsu occultum castigare peccatum? Typice, Pharisaeusus legis extollit merita sua, et superbiendo recedit. Publicanus vero gentilis, qui humiliter peccata sua confessus, appropinquat Deo et exaltat
Abbreviated transcription (Latin):
tua. quȩ ad pacem tͥ: nunc autẽ abscon¬
dita sunt ab oculis tuis. Quia uenient
Idies inte & circumdabt̃ te inimici tui
uallo: et coangustabunt te undiq et
ad t̾ram ꝓsternent ce: & filios tuos qui
in te sunt. Litteram sic lege. Si cogno¬
iusses qͥa uenient dies inte & circumda¬
bunt te inimici et cetera: etiam tu sub¬
audis fleres: quȩ mͦ quia nescis qd̾ immi¬
net. exultas. dum carnẽ uoluptatib
das. Et quidẽ in hac tua die.i. in nac
ses hec suꝑuentura mala: ẜ nunc abscon¬
dita sunt ab oculis cordis tui. Uel pot̾ a
pͥncipio capituli sub uno uersu legi usq
ad pacẽ tͥ. hoc mͦ. fłeuit dicens. qͥa sicog¬
nouisses etiam tu mecũ subaudis riuna
quȩ imminet. & quidẽ hoc ẽ etiam certe
in nac die tua quȩ ad pacem tibi ẽ.: sub.¬
audis fieres. Nunc autẽ abscondita fs̃
erit alius uersus: usq ad finẽ capituli

Expanded text:
 nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. Quia venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo, et coangustabunt te undique, et ad terram prosternent te, et filios tuos qui in te sunt. Litteram sic lege: Si cognovisses, quia venient dies in te, et circumdabunt te inimici, etc., etiam tu, subaudis fleres, quae modo, quia nescis quod imminet, exsultas, dum carnem voluptatibus das. Et quidem in hac tua die, id est, ises haec superventura mala; sed nunc abscondita sunt ab oculis cordis tui. Vel potest a principio capituli sub uno versu legi usque ad, pacem tibi, hoc modo: Flevit, dicens, quia si cognovisses etiam tu mecum, subaudis ruinam quae imminet, et quidem, hoc est etiam certe, in hac die tua, ad pacem quae tibi est, subaudis fleres. Nunc autem abscondita sunt, erit alius versu
Abbreviated transcription (Latin):
grecȩ philare seruare dicit᷑: & gara lingua
ꝑsica diuiciȩ uocant᷑. Erat autẽ archa
foram̃ hñs desuꝑ. posita iuxta altare ad
dexteram in gredientib domũ dñi:
in qmͣ mittebant sacerdotes ostia ensto¬
dientes pecuniã quȩ defcrebat᷑ ad tempłir:
atq scruabat᷑ ad instaurationẽ eiusdem
templi. Lege uerba dierum. Uidit autẽ
& quandam uiduam pauꝑcula mitten¬
tem ęra minuta duo: qd̃ ẽ quadrans.
E conuocans discipulos suos: ait illis
Uere dico nob̃: qͥa iudua b pauꝑ plus
qmͣ om̃s misit. Quadiantẽ uocant cal¬
culatores quartam partẽ cuiq rei: uelu¬
ti loci. temꝑis. pecuniȩ. fõrsitan gͦ hic
quartã partẽ sicli .i. quinq obolos signisi¬
cat. Moralit̃ intimat᷑: qmͣ sit acceptabi¬
le deo quicqͥd bono animo offeruus.
Cor nimitũ ꝙ ñ sub̃am pensat ds: nec

Expanded text:
 gaza lingua Persica divitiae vocantur. Erat autem arca foramen habens desuper, posita juxta altare ad dexteram ingredientibus domum Domini, in quam mittebant sacerdotes ostia custodientes, pecuniam quae deferebatur ad templum, atque servabatur ad instaurationem ejusdem templi; lege Verba dierum. Vidit autem et quamdam viduam pauperculam, mittentem aera minuta duo, quod est quadrans. Et convocans discipulos suos, ait illis: Vere dico vobis quia vidua haec pauper plus quam omnes misit. Quadrantem vocant calculatores quartam partem cujusque rei, veluti loci, temporis, pecuniae. Forsitan ergo hic quartam partem sicli, id est quinque obolos significat. Moraliter intimatur quam sit acceptabile Deo quidquid bono animo offerimus. Cor nimirum et non substantiam pensat D
Abbreviated transcription (Latin):
draginta sex tanqmͣ de aliquo edificato
sub hoc numero. sumpsit xp̃c de adam
tempłu corꝑis sui ꝑ mariã uirginem.
Iui dicit᷑ t̃ra es &e in t̃ram ibis: Hic de se
ait. Soluetis templum hoc: s ego exti¬
tabo illud. Excitat᷑ itaq in xp̃o dispsus
adam: & de quatuor partib mundi

Expanded text:
draginta sex tanquam de aliquo aedificato, draginta sex tanquam de aliquo aedificato, sub hoc numero sumpsit Christus de Adam templum corporis sui per Mariam virginem. Illi dicitur, Terra es, et in terram ibis , et hic de se ait: Solvetis templum hoc, et ego excitabo illud. Excitatur itaque in Christo dispersus Adam, et de quatuor partibus mundi
Abbreviated transcription (Latin):
dcis templo qđ salomon septem annis ꝑfe¬
cit. & laxata captiuitate pꝰ septuaginta an¬
nos ad ussionem cyri ꝑse. teedificari ceptũ ẽ.
s filii transmigrationis illud consummare
nequiuierunt. ante quadraguita sex ainos
ꝓpt̃ gentium uicinarũ impugnationem.
Qui numerus congruit humano corpori.
Tradunt namꝙ phisici formã humani
corꝑis cot dicrum spacio ꝑfici. Sexdiebus
pͥmis a conceptione lactis ht̃ similitudiñe.
nouẽ sequentib conuertit᷑ in sanguinem:
Ecce quadraginta quinq. Quib adice
illum diem qͦ corpꝰ ꝑ m̃bra discretũ incip̃
crescere. Hic etiam numerus in litteris
nominis ade scđm grecos inuenit᷑. Alpha
enĩ designat unum. delta quatuor. tt̃e
alpha unũ: mi. quadraguita. Quȩ qua¬
tuor litt̾ȩ designant adam dispsum per
qͣtuor partes mundi in filus scus. Ideo¬
namq in pͥncipiis nominũ parciũ mũ¬
septemtͥon: mesenbria meridies. Ꝙ quia
in adam numerus intelligit᷑ qui ẽ qua¬

Expanded text:
daeis templo, quod Salomon septem annis perfecit, et laxata captivitate post septuaginta annos, ad jussionem Cyri Persae reaedificari coeptum est, sed filii transmigrationis illud consummare nequiverunt ante quadraginta sex annos, propter gentium vicinarum impugnationem. Qui numerus congruit humano corpori. Tradunt namque physici formam humani corporis tot dierum spatio perfici. Sex primis diebus a conceptione, lactis habet similitudinem, novem sequentibus convertitur in sanguinem, rum. AUGUST. Ecce quadraginta quinque, quibus adjice illum diem quo corpus per membra discretum incipit crescere. Hic etiam numerus in litteris nominis Adam secundum Graecos invenitur: α, alpha, enim designat unum; δ, delta, quatuor, item α, alpha, unum; μ, my, quadraginta. Quae quatuor litterae designant Adam dispersum per quatuor partes mundi in filiis suis: ideo in principiis nominum partium munμεσεμβρία, mesembria, meridies. Et quia in Adam numerus intelligitur, qui est qua
Abbreviated transcription (Latin):
Quam modcrate temꝑauit responsionẽ.
Non dixit qđ calumpniatores audire
uolebant. benefaciunt pueri ut mͥ testimo¬
niũ ꝑhibeant. nec rursũ ait errant pue¬
ri. quasi diceret ignoscere debetis etatr.
s cestimoniũ ꝓtulit ex psalmo. Si recor¬
dem᷑ turbȩ p̃cedentis & subsequentis su¬
ꝑius clamando. intelligimꝰ quia infan¬
tes erant ñ ętate. s cordis simplicitate. nã
infantes lactentes nec intelligunt. nec lau¬
dant. Illi aut̃e pucri lactentes dicebant᷑:
qͥa ita mirabilium delectatione excitati
clamabant: quasi lactis suauitate puer
delectat᷑. Ꝙ omĩs simplex doctrina lac
dicit᷑: qͥa delectat. sic̃ lac sine labore den¬
Despondcrunt gͦ uidci. & dixerunt ei.
Qđ signũ ostendis nob̃. quia hec facis:
Non ausi manꝰ inicere. signum querunt:
quare solita commertia de templo ꝓicere
debuetit. Merito autẽ purgat figurale
tempłu. qͥa mundissimũ corꝑis suitem¬
płu ab omini morte solutum. suscita¬

Expanded text:
Quam moderate temperavit responsionem. Non dixit quod calumniatores audire volebant, bene faciunt pueri ut mihi testimonium perhibeant; nec rursum ait: Errant pueri, quasi diceret, Ignoscere debetis aetati, sed testimonium protulit ex psalmo. Si recordemur turbae praecedentis et subsequentis superius clamando, intelligimus quia infantes erant non aetate, sed cordis simplicitate. Nam infantes lactentes nec intelligunt nec laudant. Illi autem pueri lactentes dicebantur, quia ita mirabilium delectatione excitati clamabant, quasi lactis suavitate puer delectatur. Et omnis simplex doctrina lac dicitur, quia delectat sicut lac sine dolore denResponderunt ergo Judaei et dixerunt ei: Quod signum ostendis nobis, quia haec facis? Non ausi manus injicere, signum quaerunt, quare solita commercia de templo projicere debuerit. Merito autem purgat figurale templum, quia mundissimum corporis sui templum ab hominibus morte solutum suscita
Abbreviated transcription (Latin):
Telo domus dĩ comedit᷑: qui omĩa ibi
ꝑuersa satagit cm̃dare. Si em̃date ñ
pot̾. tolcrat. gemit. sustinet palcam.
ut iutret in horreum. Uerbi gr̃a. Hideᷤ
frẽm currere ad theatrum: ꝓhibe. mone.
contristare. Hides currere ad uinum:
ꝓhibe. si potes. Amicus ẽ: ammoncat᷑
lenit᷑. Uxor ẽ. seuerissime refrenet᷑. Sic
zelus domus d̃i comedit te. Si aut̃ẽ
frigidus & marcidtis dixeris in corde
tuo quid ad me aliena peccã: sufficit
mͥ animã meam seruare deo: ꝓfecto
ñ uenit tibi in ment̾e seruus ille qui
talentũ abscondit: o.cc.xii.
Et accesserunt ad eum ceci & claudi.
in templo: & sanauit eos. Int̾ omĩa
signa uidet hoc mirabilius qd̃ unꝰ nomo
ad flagelli uerbera tantam eiecit multitu¬
dinem:. illis quoꝵ lucra destruebat in cũ
dercum radiabat ex oculis cuis. & diuini¬
tatis maiestas lucebat in facie: Mccxiii.

Expanded text:
elo domus Dei comeditur qui omnia ibi perversa satagit emendare. Si emendare non potest, tolerat, gemit, sustinet paleam, ut intret in horreum. Verbi gratia: Vides fratrem concurrere ad theatrum? prohibe, mone, contristare. Vides concurrere ad vinum; prohibe, si potes. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est? severissime refrenetur. Sic zelus domus Dei comedit te. Si autem frigidus et marcidus dixeris in corde tuo: Quid ad me aliena peccata? sufficit mihi meam animam servare Deo, profecto non venit tibi in mentem servus ille qui talentum abscondit. M. Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo, et sansigna videtur hoc mirabilius, quod unus homo ad flagelli verbera tantam ejecerit multitudinem illorum, quorum lucra destruebat in eum dereum radiabat ex oculis ejus, et divinitatis majestas lucebat in facie. » Porro
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis scd̾m consuetudinẽ in mont̃e
oliueti. Mons oliueti sublimitatẽ do¬
minice pietatis & misdĩȩ designat:
uñ nob̾ crisma .i. unctio qua ungim̃:
ut contͣ diabolum luctem̃. Oleos grece
miscdia: oliuctũ uocat᷑ olcon: ꝙ unctio
olei fessis & dolcatib m̃bris affert leua¬
men. Olcum p̃minet. & confestuntns¬
cendit: quẽcumq liquorem ei suꝑfundas.
Suauis autẽ ẽ dñs uniuersis: & miscra¬
tiones eiꝰ suꝑ omnia oꝑa eius. Tempus
diluculi demonstrat luc̃ẽ ȩuangelii ex¬
ortam: remota umbra legis. Cotidie in
templo sol iusticie diluculo orit᷑: cum
peccatores ad se uenientes miscdĩt sp̃c

Expanded text:
discipulis secundum consuetudinediscipulis secundum consuetudineUS. Mons Oliveti, sublimitatem Dominicae pietatis et misericordiae designat, unde nobis chrisma, id est, unctio qua ungimur, ut contra diabolum luctemur. Eleos Graece misericordia, olivetum vocatur oleon, et unctio olei fessis et dolentibus membris affert levamen. Oleum praeeminet et confestim transcendit, quemcunque liguorem ei superfundas. Suavis autem est Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus . Tempus diluculi, demonstrat lucem Evangelii exortam, remota umbra legis. Quotidie in templo sol justitiae diluculo oritur, cum peccatores ad se venientes misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
illuminatione duuna ft̃ facta. Qui uult
gͦ uenite ad lucem ñ tm̃ a grandib pectĩs¬
abstineat. s etiam a minorib uer̃a con¬
fessionẽ faciat: qm̃ plura minuta peccata.
si negligant᷑ occidunt. Nam minutȩ
guttȩ flum̃ implent: & minuta grana
harenȩ simulta fc̃ oppͥmunt nauem.
Ꝙ hoc facit sentina neglecta: qd̾ fluctus
irruens. Paulatim intrat aqua ꝑ sentina
s dui intrando & ñ exhauriendo. mergit
nauem. Et quia d̾s peccatores flagellat
crudientẽ: ne sentias iudicem punientẽ.
montẽ oliuetr: & diluculo iterũ uenit
in tempłu. Et omnis ppłs uenit ad cũ:
& sedens docebat eos. Reuersis uniuier¬
sis qui sequuti fuerant eũ de ciuitate
ꝑuenit bethaniam: quȩ ẽ in monte oli¬
ueti. Ne mireris si nocte illuc uen̾i̾t:
si nocte nichodemo p̃dicauerit: de quo
alibi legit᷑ qͥa erat ꝑ noctans in oratione
d̃i. Legis etiam qd̵ ante passionẽ ihero¬
solimis ꝑacta cena. & ymno dicto: exut cũ

Expanded text:
illuminatione divina sunt facta. Qui vult illuminatione divina sunt facta. Qui vult ergo venire ad lucem, non tantum a grandibus pecabstineat, sed etiam a minoribus veram confessionem faciat, quoniam plura minuta peccata, si negligantur, occidunt. Nam minutae guttae flumen implent, et minuta grana arenae, si multa sint, opprimunt navem. Et hoc facit sentina neglecta, quod fluctus irruens, paulatim intrat aqua per sentinam, sed diu intrando et non exhauriendo, mergit navem. Et quia Deus peccatores flagellat erudientem, ne sentias judicem punientem. montem Oliveti, et diluculo venit iterum in templum. Et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos Reversis universis, qui secuti fuerant eum de civitate, pervenit Bethaniam, quae est in monte Oliveti. Ne mireris si nocte illuc venerit, si nocte Nicodemo praedicaverit, de quo alibi legitur, quia erat pernoctans in oratione Dei . Legis etiam quod ante passionem Hierosolymis peracta coena, et hymno dicto, exiit cum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ arguant᷑ oꝑa cius. Iudiciũ dicit ȩt̃nam
dampnationẽ qđ etit ñ cognoscere dm̃:
siẽ et̃na uita ẽ cognoscere eum. Quia lux
uentt. uerbũ scił in carñe & exetat et¬
monet homines cognoscere sua mala in
quib om̃s sunt. ꝓfacto illi uidicant᷑ qͥ
od̾unt ammonentẽ lucẽ. & fugant. ne
arguant᷑ mala eoꝵ quȩ fc̃ impietas. in¬
cre delitas. odiũ et̃nȩ lucis. et nolle eam
aspictre: s uelle in tenebris peccatoꝵ. rema¬
nere. Utiq omins qui ẽ in intentione ma¬
li & cum amore ipsius mali oꝑat᷑: odit
lucem. qͥa detegit mala.&. ita ñ uenit ad
lucem: ut ei uingat᷑: s fugat ne mala quę
diligit. arguant᷑. Qui aitt̃e facit ueritatẽ
uenit ad lucem: ut manifestent᷑ oꝑa enis
qͥa in deo sunt facta. Quia initiũ boni ẽ
accusatio mali: ueritate facit .i. ea quȩ ueri¬
tas iubet. quicũq ammonitꝰ ꝑ lucem
sua mala accusat: ut hec eius accusatio
et alia bona quȩ fecit manifestent᷑. quod

Expanded text:
antur opera ejus. » Judicium dicit aeternam damnationem, quod erit non cognoscere Deum, sicuti aeterna vita est cognoscere eum. Quia lux venit, Verbum scilicet in carne, et excitat etmonet homines cognoscere sua mala, in quibus omnes sunt; profecto illi judicantur qui oderunt admonentem lucem, et fugant ne arguantur mala eorum quae sunt impietas, incredulitas, odium aeternae lucis, et nolle eam aspicere, sed velle in tenebris peccatorum remanere. Utique omnis qui est in intentione mali et cum amore ipsius mali operatur, odit lucem, quia detegit mala, et ita non venit ad lucem, ut ei jungatur; sed fugat ne mala quae diligit arguantur. « Qui autem facit veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in domo sunt facta. » Quia initium boni est accusatio mali, veritatem facit, id est ea quae veritas jubet. Quicunque admonitus per lucem sua mala accusat, ut haec ejus accusatio et alia bona quae fecit manifestentur quod
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nũmularioꝵ euertit. significans qͥa
in templo dĩ ñ debent eẽ nummi. nisi
imaginẽ diaboli. Aut certe m̃sas ñmu
lanoꝵ .i. sacerdotũ dicit scͥpturas: nouo
enĩ testam̃to succedente pͥori: euersȩ sunt
scͥpture illoꝵ. Quid faciunt in templo
multe columbȩ uenales: ex quo una gra¬
tuita columba descendit in templum
corporis xp̃i: Iam ñ ẽ placiturũ deo tem¬
plii .i. ȩccłia in sacrificio columbarũ sm

Expanded text:
ergo nummulariorum evertit, significans quia in templo Dei non debent esse nummi nisi simaginem diaboli. Aut certe mensas nucerdotum, dicit Scripturas: Novo enim Testamento succedente priori, eversae sunt Scripturae eorum. Quid faciunt in templo multae columbae venales, ex quo una gratuita columba descendit in templum corporis Christi? Jam non est placiturum Deo templum, id est Ecclesia, in sacrificio columbarum
Abbreviated transcription (Latin):
in tempłu dĩ. Ingressus .xxi¬
tempłi dedit nob̃ exempłu: ut qͦcũ ꝙ
imꝰ pͥmũ domũ orationis si ibi ẽ ad eamꝰ:
& ꝑ orationes deo commendati ad agen¬
da negotia secedamꝰ. Deinde ostendit
in templo quia p̃dicta ruina maxime
ex sacerdotum culpa fuit: & inde ra
statim interrogat: ne si infirmꝰ fuerit.
totum corpus infirmet᷑. Cor autẽ et
sacerdotes peccauerint: totus ppłs conuer¬
tit᷑ ad peccandum. Unusquisq enim
xp̃ianus ꝓ suo pecc̃õ reddit rationẽ. sacer¬
dotes aut̃e ñ tantũ ꝓ suis. s & ꝓ omniũ
subiectoꝵ peccĩs. Et quc̃ad modũ uidens
arborem foliis pallentib marcidã. intelli¬
gis quia aliqu̾a culpam nt̃ cuca radicem:
ita cũ uideris ppłm indisciplinatum.sine
dubio cognosce qr sacerdotium eits ñ ẽ
sanũ. Et cum fecisset quasi flagellũ de
funiculis. eiciebat om̃s uendentes & em̃

Expanded text:
in temptum Dei. Ingressus templum, dedit nobis exemplum, ut quocunque imus, primum domum orationis si ibi est, adeamus, et per orationes Deo commendati, ad agenda negotia secedamus. Deinde ostendit in templo, quia praedicta ruina maxime ex sacerdotum culpa fuit, et inde radix tomacho ejus statim interrogat, ne si infirmus fuerit, totum corpus infirmetur. BEDA. Cor autem et sacerdotes peccaverunt totus populus convertitur ad peccandum. Unusquisque enim Christianus pro suo peccato reddit rationem, sacerdotes autem non tantum pro suis, sed et pro omnium subjectorum peccatis. Et quemadmodum videns arborem foliis pallentibus marcidam, intelligis quia aliquam culpam habet circa radicem, ita cum videris indisciplinatum populum, sine dubio cognosce quia sacerdotium ejus non est sanum. Et cum fecisset quasi flagellum de funiculis, ejiciebat omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tis. U. salomon. funiculis petcatoꝵ. su-¬
oꝵs unusqͥsq constringit᷑. ꝑ boues. ce¬
lestis doctrinȩ p̃dicatores. significant᷑.
Unde apłs. Boui trituranti. os ñ infre¬
nabis. Boues gͦ uendunt. qͥ ꝓ precio
scͥpturas exponunt: uel ut accipiant
laudes & honores a ppło. Uendunt
etiam oues:i. plebem. Cui: Diabolo.
de gerunt᷑. Quia gͦ taliũ uitã & doc¬
triuam dominꝰ ostendit rẽpbam: oues
ꝙͦ et boues dicit᷑ eicere. Nummos uͦ mu¬
tuo dant in ȩccłia: qͥ ñ simulate cele-¬

Expanded text:
tis . Et Salomon: Funiculis peccatorum suotis . Et Salomon: Funiculis peccatorum suorum unusquisque constringitur . Per boves coelestis doctrinae praedicatores significantur. Unde Apostolus: Bovi trituranti os non infrenabis . Boves ergo vendunt, qui pro pretio Scripturas exponunt, vel ut accipiant laudes et honores a populo. Vendunt etiam oves, id est, plebem. Cui? Diabolo. de geruntur. Quia ergo talium vitam et doctrinam Dominus ostendit reprobam, oves quoque et boves dicitur ejicere. Nummos vero mutuo dant in Ecclesia, qui non simulate coele
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nos dicimus uilia munuscula: uer¬
bi gr̃a ut fricti cicetis. uuarũq passarum.
pomorũq diuersi geni̾s. Igit᷑ collibistȩ ꝓ
usuris accipiebant uarias speties:. ut qđ̾ in
nummo ñ licebat. in his reb exigerent quȩ
nummis coemunt᷑. quasi ñ hoc ip̃m iere¬
chiel p̾cauerit dicens. Usuram & suꝑ ha¬
bundantiam ñ accipietis. Hos om̃s eiecit
dñs de templo. In oratorio namq nemo
aliquid agire debet. nisi id ad qd̃ factũ ẽ.
in speluncam latronũ conuertit: qͥ lucra
de religione sectat᷑. ꝓfecto dubiũ ñ erat.
quin residentes in templo quibꝰdã ñ dan¬
intellectus cotidie iħc ingredit᷑ templum
nis ht̃ uendentes parit᷑ et em̃tes. Qui
peccã pectĩs addit quasi funẽ conectit:
qͦ flagellet᷑ uel liget᷑. funiculi gͦ quib
negotiatores eiciunt᷑: sunt incrementa
actionũ malarũ. Unde ysaias. Ue qͥ
trahitis iniquitatẽ in funicuł uanita¬

Expanded text:
quae nos dicimus vilia munuscula, verquae nos dicimus vilia munuscula, verbi gratia, ut fricti ciceris, uvarumque passarum, pomorumque diversi generis. Igitur colybistae pro usuris accipiebant varias species, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent quae nummis coemuntur, quasi non hoc ipsum Ezechiel praecaverit, dicens: Usuram et superabundantiam non accipietis . Hos omnes ejecit Dominus de templo. In oratorio namque nemo aliquid agere debet, nisi id ad quod factum estin speluncam latronum convertit, qui lucra de religione sectatur. Profecto dubium non erat quin residentes in templo quibusdam non danintellectus, quotidie Jesus ingreditur templum habet vendentes pariter et ementes. Qui peccata peccatis addit, quasi funem connectit, quo flagelletur. Funiculi ergo quibus negotiatores ejiciuntur, sunt incrementa actionum malarum. Unde Isaias: Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanita
Abbreviated transcription (Latin):
De uasis mercationis int̃dixit: ñ de ua¬
sis ddeo dicatis. Sciendum qđ iuxta mã¬
data legis de cunctis pene regionib. iu¬
dcoꝵ ppło confiuente ad tempłu dñi
in toco orbe famosissimũ: innumerabi¬
les immolabant᷑ hostiȩ tauroꝵ ꝙ ari¬
etũ ⁊ hyrcor: maxime in festis dieb.
pauꝑib ne absq sacrificio ceñt. pullos
columbarũ. & turtures offerentib.
S cũ plerumq ñ haberent uictimas
delonge uenientes. excogitauerunt
sacerdotes qͦmͦ p̃tam de ppło facerent:
scił ut animalia sacrificanda ñ haben¬
tib uenderent: & ea rursum recipent.
S cum accideret ut quidã paupes. q̃
ñ haberent unde aues emerent: posue¬
runt ibi sacerdotes nummularios qͥ
mutuam sub cautione darent pecuni¬
am. S quia lex p̃cipiebat ut nemo
usuras acciꝑet: excogitauerunt aliam
technã. scił ut ꝓ nummularus collibystaᷤᷤ¬
facerent. Cuiꝰ uerbi ꝓprietatem: latina lin¬
gua ñ expͥmit. Collibia dicunt᷑ apud eoᷤ

Expanded text:
De vasis mercationis interdixit, non de vasis Deo dicatis. Sciendum quod juxta mandata legis, de cunctis pene regionibus Judaeorum populo confluente ad templum Domini in toto orbe famosissimum, innumerabiles immolabantur hostiae taurorum, arietum, hircorum, maxime in festis diebus: pauperibus, ne absque sacrificio essent, pullos columbarum et turtures offerentibus. Sed cum plerumque non haberent victimas de longe venientes, excogitaverunt sacerdotes quomodo praedam de populo facerent, scilicet ut animalia sacrificanda non habentibus venderent, et ea rursum reciperent. Sed cum accideret ut quidam pauperes etiam non haberent unde aves emerent, posuerunt ibi sacerdotes nummularios, qui mutuam sub cautione darent pecuniam . Sed quia lex praecipiebat ut nemo usuras acciperet, excogitaverunt aliam technam, scilicet ut pro nummulariis colybistafacerent. Cujus verbi proprietatem latina lingua non exprimit. Colybia dicitur apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
sipareꝰ sic̃ scciptum ẽ. In illa die ꝑibunt
om̃s cogitationes eoꝵ. Lapis suꝑ lapide:
intelligt᷑ dura cogitatio suꝑ dur̃a cogi¬
tationem. ꝑ uersam anim̃a uisitat cłs.
cotiãie p̃cepto: aliqñ fiagello. aliqñ mira¬
culo: ut quȩ nescit audiat. aut dolore
compuncta redeat: aut ueneficiis deui¬
cta malũ qđ fecit crubescat: cxuii.¬

Expanded text:
bunt omnes cogitationes eorum . Lapis super lapidem intelligitur dura cogitatio super duram cogitationem: Perversam animam visitat Deus quotidie praecepto, aliquando flagello, aliquando miraculo, ut quae nescit audiat, aut dolore compuncta redeat, aut beneficiis devicta malum quod fecit erubescat. C
Abbreviated transcription (Latin):
cros: ꝑabolam istam. Duo nomines al¬
cenderunt in tempłu ut oiarent: unus
pharniseus. & ait̃ publicanus. ascenderũt
inquit: et ascensuis templi quindecĩ gradu
Dublicanus ad humilitatem ꝑtinet eccłiȩ
phariseus ad nequitiam suꝑbiȩ. Pnari¬
seus stans: hec apud se orabat. Ds̃ grãs ago
t qͥa ñ sum sic̃ ceteri hominũ. raptores.
inisti adulteri: uelut ctiam hic pub¬
licanus. Quatuor sunt spcties qͥb om̃iᷤ
tumor arrogantię emonstrat᷑: cũ aut
bonĩ a semet ipsis se habere existimant:
aut si desuꝑ datũ credant. ꝓ sius meri¬
tis datũ sͥ putant: aut cum iactant se
habere qđđ ñ nñt: aut despectis ccteris fin
ut iste phariscus. Unde absq tustifica¬
tione de templo discessit: quia publica¬
im: no se iactant p̃tulit. Iciuno bis in sabo:
decimas do omniũ quȩ possideo. Iere¬
chiel dicit animalia sͥ ostensa fuisse o¬
culis plena: quia sc̃oꝵ. actio undiq de¬
bet ẽẽ ꝑspecta. S nos sepe dum aliis

Expanded text:
ros, parabolam istam: Duo homines ascenderunt in templum, ut orarent: unus Pharisaeus, et alter publicanus. Ascenderunt, inquit, et ascensus templi quindecim graduuPublicanus ad humilitatem pertinet Ecclesiae, Pharisaeus ad nequitiam superbiae. Pharisaeus stans, haec apud se orabat: Deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus. Quatuor sunt species, quibus omnis tumor arrogantium demonstratur, cum aut bonum a semetipsis se habere existimant: aut si desuper datum credant, pro meritis datum sibi putant: aut cum jactant se habere quod non habent: aut desut iste Pharisaeus. Unde absque justificatione de templo discessit, quia publicano se jactanter praetulit. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel dicit animalia ostensa sibi fuisse oculis plena , quia sanctorum actio undique debet esse perspecta. Sed nos saepe dum aliis
Abbreviated transcription (Latin):
temporalib letat᷑. dum honorib extol¬
lit᷑: dum in carnis uoluptatib resol¬
uit᷑. dum nulla uenture penȩ formi¬
dine terret᷑ pacem ht̃ in die sua:. s gͣue
scandalũ damnationis habebit in die
extrema. Inimici ft̃ maligni sp̃c qui
animã a corpore exetintẽ obsident:
qũa in carne positam deceptoris delectatio¬
nsb fouent. Uallo eam cireuindant. qͥa
euccis iniquitatib qͣo ꝑpet̾uit ante ocu¬
ios cnis ad societatẽ suȩ cdampnationis.¬

Expanded text:
temporalibus laetatur, dum honoribus extoltemporalibus laetatur, dum honoribus extollitur, dum in carnis voluptate resolvitur, dum nulla venturae poenae formidine terretur, pacem habet in die sua, sed grave scandalum damnationis habebit in die extrema. Inimici sunt maligni spiritus, qui animam a corpore exeuntem obsident, quam in carne positam deceptoriis delectationibus fovent. Vallo eam circumdant, quia reductis iniquitatibus quas perpetravit ante oculos ejus, ad societatem suae damnationis
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. Euersionẽ ierłm factam c̃ẽ a roma¬
nis principib uespasiano et cito: non
ignoramꝰ. Etiam ipsa transmigiatio ci¬
uitatis nunc constructe ext̃ portam ubi
dñs crucifixus fuerit testat᷑ qđ pͥor illa
iherłm funditꝰ cucisa sit. Hec ẽ causa
destructionis illiꝰ: qͥa ñ cognouit dnm
qñ uisitauit eam. Unde illud ꝓpħicũ
Miliuis in celo cognouit tempꝰ suum:
turt᷑. & hyrundo. & ciconia custodicit᷑
tempꝰ aduentus sui: ppłs aut̃ẽ ms̃ non
cognouit iudicium dñi. Semel dñs fle¬
uit suꝑ ciuitatẽ. cũ ꝑtturam nuntiaret.
s cotidie ꝑ electos suos in ęccłia plangit
reꝓbos. qui nesciunt cur plangant᷑:
qͥa iuxta salomonẽ letant᷑ cũ male fe¬
cerint: & exultant in reb pessimis. Qui
si damnationẽ suam p̃uiderent: seip̃oᷤᷤ
cũ electoꝵ lacͥmis plangerent. Suam
hic diem ht̃ anima ꝑuersa: quȩ tran¬
sitorio gaudet in temꝑe. Cui ea quȩ
adsunt ad pacem sunt: qͥa dum ex reb

Expanded text:
 Eversionem Jerusalem factum esse a Romanis principibus Vespasiano et Tito, non ignoramus. Etiam ipsa transmigratio civitatis nunc constructae extra portam, ubi nus crucifixus fuit testatur, quod prior illa Hierusalem funditus eversa sit. Haec est causa destructionis illius, quia non cognovit Dominum quando visitavit eam. Unde illud propheticum: « Milvus in coelo cognovit tempus suum, turtur et hirundo et ciconia custodierunt tempus advecognovit judicium Domini . Semel Dominus flevit super civitatem cum perituram nuntiaret, sed quotidie per electos suos in Ecclesia plangit reprobos, qui nesciunt cur plangantur, qui juxta Salomonem: Laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis . Qui si damnationem suam praeviderent, seipsos cum electorum lacrymis plangerent. Suam hic diem habet anima perversa, quae transitorio gaudet in tempore. Cui ea quae adsunt, ad pacem sunt; quia dum ex rebus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e genu sͥ fleccet᷑. celestiũ terrestriũ et
infernoꝵ. Notandũ qđ osanna nebrai¬
cũ uerbũ compositũ ẽ: ex corrupto ꝙ in¬
tegro. Salua namq siue saliufica. apud
eos dicit᷑ osi: & anna ẽ intiectio dep̃can
in hebieo scͥptũ ẽ anna ad onayosi atina.
Qđ int̾pres nr̃ icronimꝰ diligentiꝰ eluici¬
dans: ita transtulit. Opsecio domine salua:
obsecro. Idẽ namq significat o dñe ꝑ int̃¬
iectionẽ obseciantis: qđ obsecro dñe ꝑ ip̃m
uerbũ obfecrationis. Osanna itaq salua
obsecto significat: consumpta uocali quę
lititĩa scandentes transiliant. In hoc aut̃

Expanded text:
elestium, terrestrium, et infernorum . Notandum quod hosanna Hebraicum verbum, compositum est ex corrupto et integro. Salva namque sive salvifica apud eos dicitur hosi; et anna, interjectio est deprecantin Hebraeo scriptum est, anna adonai osi anna. Quod interpres noster Hieronymus diligentius elucidans, ita transtulit: Obsecro, Domine, salva, obsecro. Idem namque significat: O Domine, per interjectionem obsecrantis, quod obsecro, Domine, per ipsum verbum obsecrationis. Osanna itaque salva obsecro significat, consumpta littera i votteram scandentes transiliant; in hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
magistrũ appellant: qͥa eũ uera docere
nouerant. Unde mira dementia ẽ: uerita¬
tis discipulos dicere increpandos. Cruci¬
fixo dño noti eius alonge stantes. ñ audẽt
eũ confiteri dm̃: s petre quȩ scissȩ st̃ aꝑ¬
tis monum̃tis dm̃. & mundi dnm̃ aꝑte

Expanded text:
magistrum appellant, quia eum vera docere noverant. Unde mira dementia est, veritatis discipulos dicere increpandos. Crucifixo Domino, noti ejus a longe stantes, non audent eum confiteri Deum; sed petrae quae scissae sunt, apertis m
Abbreviated transcription (Latin):
marũ laudes sunt: significantes uictoriã
qua erat dñs suꝑaturus mort̾ẽ. & tͥum¬
phaturus diabolum. Osanna ẽ uox letantiᷤ.
uł obsecrantis. ut dicunt ñnulli hebrei.
magis affectũ indicans. qmͣ tem aliquam
significans: sic̃ racha int̾iectio indignantis

Expanded text:
marum, laudes sunt, significantes victoriam qua erat Dominus superaturus mortem, et triumphaturus diabolum. Hosanna est vox laetantis vel obsecrantis, ut dicunt nonnulli Haebraei, magis affectum indicans quam rem aliquam significans, sicut raca interjectio indig