comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poit in me & ego in eum hic fert
fuctum multum: quia sine me
nebil potestis facere. Hon dix̃
parium aliquid boni potestis
sine me facere: sed omnino ni¬
chil. Siue enim paruum bo¬
num siue multum. sine illo fi¬
eri non potest: sine quo nichil
pom fieri potest. Ouamius e¬
nim xp̃s uitis non esset nisi
homo esset: tamen istam gra¬
tiam palmitibus non prebe
mittetur foras sicut palmes
et arescet: & colligent eum. &
inignem mittent. et ardet.
Higna itaq uitis tanto sunt
contemtibiliora si in uite non
manserint: quanto gloriosa
simanserint. Unum e duobꝰ
palmiti congruit: aut uitis
aut ignis. Si in uite non est:
in igne erit. It ergo in igne
non sit: maneat in uite. Si
manseritis in me inquit &
uerba mea inuobis manse¬
rint: quodcumq uolueritis
petetis & fiet uobis. Manen¬
do quippe inxp̃o. quid uelle
possunt. nisi quod conuenit xp̃o:
quid uelle possunt manendo in
saluatore: nisi quod alienum non

Expanded text:
serit in me, et ego in eo, hic fert serit in me, et ego in eo, hic fert fructum multum, quia sine me nihil potestis facere. « Non dixit: Parvum aliquid boni potestis sine me facere, sed omnino nihil. Sive enim parvum bonum, sive multum, sine illo fieri non potest sine quo nihil boni fieri potest. Quamvis enim Christus vitis non esset, nisi homo esset, tamen istam gratiam palmitibus non praebemittetur foras sicut palmes, et arescet et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. « Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit: ut ergo in igne non sit, maneat in vite. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis, petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod alienum non
Abbreviated transcription (Latin):
fiat spiritaliter filius dĩ. rena¬
tus ex aqua & spũ: qui fuit car¬
naliter filius peccati. natus ex
tra duice primorum parentũ
carne. Igo sum uitis uera & uos
so manendum ẽ sicut ipsi in ils
Ttrumq enim prodest: non ips
sed illis. Ista sunt quippe. in uite
palmites. ut uiti non conferant.
sed inde accipiant unde uiuant
et fructificare possint. Ita uer
uitis est in palmitibus. ut uita¬
le alimentum subministret
eis: non sumat ab eis. Ac per
est. & ait. Sicut palmes non po¬
test ferre fructum a semet ip¬
so. nisi manserit in uite: sic nec
uos. nisi in me manseritis. O
enum a semet ipso. se fructum
existimat ferre: in uite nonẽ.
Qui in uite non est: in xp̃o non
est. Qui in xp̃o non est: xp̃ia¬
nus non est. Omnis enim fru¬
ctus boni operis. ab illa radice
procedit: qui nos sua gratia
liberauit. et suo auxilio pro¬
uehit. ut fructum plus adfer¬
re ualeamus. Ego sum uitis
uera & uos palmites. Qui man¬

Expanded text:
fiat spiritualiter Filius Dei renafiat spiritualiter Filius Dei renatus ex aqua et Spiritu, qui fuit carnaliter filius peccati natus ex traduce primorum parentum carne. Ego sum vitis vera, et voso manendum est, sicut ipse in illis. « Utrumque enim prodest non ipsi, sed illis. Ita sunt quippe in vite palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant et fructificare possint: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per est, et ait: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos, nisi in me manseritis. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, Christianus non est. » Omnis enim fructus boni operis ab illa radice procedit, qui nos sua gratia liberavit, et suo auxilio provehit, ut fructum plus afferre valeamus. Ego sum vitis vera, et vos palmites. Qui man
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum caro factum est. Lactus
est quod non erat: mansit quod
erat. Omnem palmitem in me
non ferentem fructum: tollit
eum. Hoc est quod alio loco ait.
Iam securis ad radicem arboꝵ
posita est. Omnis enim non
ferens fructũ. excidetur & in
ignem mittetur. ꝑum uero
palmitem qui fert fructum.
quia mundatus est. Et ut¬
plus ferat purgabitur. Et hoc non
a se sed adõ ui mundat corda
nr̃a ut fructum ferre possint: et
purgat per sp̃m caritatis ut pluꝰ
fructificare ualeant. Iam uos mũ
dit agricolam esse: dum dixit.
Mundi estis. propter sermonem
quem locutus sum uobis. Qua¬
re non ait mundi estis propter
baptismum quo abluti estis. s
ait ꝓpter uerbum quod locutus
sum uobis: nisi quia et aqͣuam
uerbum mundat: Detrahe uer-¬
bum: Et quid ẽ aqua. nisi aqua:
Accedit uerbum ad elementum:
& fit sacramentum. Unde ista
tanta uirtus aquȩ. ut corpus
s quia creditur. Nam tria in
baptismo uisibilia sunt. Id ẽ
corpus. aqua. & sacerdos. Fria
inuisibilia. anima. fides & sp̃s

Expanded text:
Verbum caro factum est. Factum est quod non erat, mansit quod erat. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum Pater. Hoc est quod alio loco ait: Jam securis ad radicem arborum posita est, omnis enim arbor non ferens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Eum vero palmitem qui fert fructum, quia mundatus est; plus ferat, purgabitur: et hoc non a se, sed a Deo, qui mundat corda nostra ut fructum ferre possint, et purgat spiritu charitatis ut plus fructificare valeant. VERS. 3.-- Jdit agricolam esse, dum dixit, mundi estis propter sermonem, quem locutus sum vobis. « Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis; sed ait: Propter verbum, quod locutus sum vobis; nisi quia et aquam verbum mundat? Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus sed quia creditur? » 604 Nam tria in baptismo visibilia sunt, id est, corpus, aqua et sacerdos: tria invisibilia, anima, fides et Spir
Abbreviated transcription (Latin):
uos ut eatis: et fructum afferatis
Posui ad gratiam: plantaui ut ea¬
tis uolendo: fructum afferatis
operando. Iatis enim uolendo
dixi: quia uelle aliquid facere:
iam mente ire est. Qualem uͦ
fructum ad ferre debeant: sub
uingit. It fructus ur maneat:
It quodcumq petieritis patrẽ
in nomine meo det uobis. No¬
men filii. iħs est. Ih̃s autem. sal¬
uator. uel etiam salutaris dicit᷑.
Tlle gͦ in nomine saluatoris pe¬
tit. qui illud petit. quod ad ue¬
ram salutem ꝑtinet. Nam si io
quod non expediat petitur:

Expanded text:
vos, ut eatis, et fructum afferatis. vos, ut eatis, et fructum afferatis. « Posui ad gratiam, plantavi ut eatis volendo, fructus afferatis operando. Eatis enim volendo dixi, quia velle aliquid facere, jam mente ire est. Qualem vero fructum afferre debeant, subjungit. Et fructus vester maneat, ut quodcunque petieritis patrem in nomine meo det vobis. Nomen filii Jesus est, Jesus autem salvator, vel etiam salutaris dicitur: Ille ergo in nomine salvatoris petit, qui illud petit, quod ad veram salutem pertinet. Nam si id quod non expediat petitur
Abbreviated transcription (Latin):
cos: quia om̃a quecumq audiui
a patre meo nota feci uobis.
Que sunt omnia quȩ audint a
patre suo. que nota fieri uoluit
seruis suis. ut eos perficeret ami¬
cos suos nisi gaudia internȩ ca¬
ritatis: nisi illa festa supernȩ
patrie. quȩ nr̃is cotidie menti¬
bus. ꝑ aspirationem sui amoris
inprimit: Sed hec cognitio quȩ
nunc ex parte. ꝓficit: in illa ple¬
nitudine scientie perficietur.
de qua apłs ait. Cum autem
uenerit qđ perfectũ est: euacu¬
abitur qdđ ex parte ẽ. Hoc enim
dñs discipulis se fecisse dixrit.
quod eum facturum esse scie¬
bat. Non uos me elegistis. sed
ego elegi uos. Hec est affabilis
gratia que preuenit nos ut
simus amici ex serus.Ideo nob̾
non subrepat suꝑbia. quasi pro nr̃is¬
meritis aliquid acceperimus. dũ
filii ire fuimus. nunc autem fiuii
dĩ ꝑ gratiam effecti sumus: sine
qua nichil posumus facere: ut pau¬
lo ante ipsa ueritas ait: sine me
nichil potestis facere. Et posui

Expanded text:
cos, quia omnia quaecunque audivi cos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quae sunt omnia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri voluit servis suis, ut eos perficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Sed haec cognitio, quae nunc ex parte proficit, in illa plenitudine scientiae perficietur, de qua Apostolus ait: Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Hoc enim Dominus discquod se facturum esse sciebat. Non vos me elegistis sed ego elegi vos, haec est ineffabilis gratia quae praevenit nos, ut simus amici ex servis, ideo nobis non subrepat sumeritis aliquid acceperimus, dum filii irae fuimus. Nunc autem Filii Dei per gratiam effecti sumus, sine qua nihil possumus facere, ut paulo ante ipsa Veritas ait: Sine me nihil potestis facere. Et posui
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Nagna est dignitas ami¬
cum esse dĩ. Sed uidendum ẽ.
quibus gradibus ad hanc cel¬
situdinem perueniatur. Sub¬
iungit. Si feceritis ea quȩ ego
precipio uobis. Ac si aꝑte dicat.
Gaudetis de culmine: pensate
quibus laboribus uenitur ad
culmen. Magna ẽ misericor¬
dia largitoris nr̃i. Serui non
fiumus digni et amici uoca¬
mur.Ideo subuingit. Iam nõ
dico uos seruos: quia seruus nes¬
cit quid faciat dñs eius. Aliud
est seruum timoris. aliud amo
ritas in hoc eodem euangelio
exprimit dicens. Seriuis non
manet in domo in eternum.
filius autem manet. ꝑilius uͦ
seruit patri propter amorem:
seruus autem propter timo¬
rem. De quo seruitio modo dñs dix̃
Iam non dico uos seruos. sed amicos.
Quia filii. non serui: ideo & amici
Quia seruus nescit: quid faciat do¬
minus eus. Nescit enim uolunta¬
tem dñi sui. qui per timoris ama¬
ritudinem seruit dño suo: et
non ꝑcaritatis dulcedinem: quasi
patri seruiat. Uos autẽ diaxi ami¬

Expanded text:
bis. Magna est dignitas amibis. Magna est dignitas amicum esse Dei, sed videndum est, quibus gradibus ad hanc celsitudinem perveniatur. Subjungit: Si feceritis ea quae ego praecipio vobis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus venitur ad culmen. Magna est misericordia largitoris nostri, servi non fuimus digni, et amici vocamur, ideo subjungit. Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat Dominus ejus. Aliud est servum timoris, aliud amorritas in hoc eodem Evangelio exprimit, dicens: Servus non manet in domo in aeternum, filius autem manet. Filius vero servit patri propter amorem, servus autem propter timorem, de quo servitio Dominus dixit: Jam non dico vos servos, sed amicos, quia filii non servi, ideo et amici, quia servus nescit quid faciat Dominus ejus. Nescit enim voluntatem Domini sui, qui per timoris amaritudinem servit Domino suo, et non per charitatis dulcedinem, quasi patri serviat. Vos autem dixi ami
Abbreviated transcription (Latin):
tãs precepta iterauit: nisi quia
om̃e preceptum. & om̃e opus
num in radice dilectionis. Hac
itaq caritatem ueraciter haba.
qui & amicum diligit in deo.
& inimicũ diligit propt̃ dm̃.
I deo subiungit sicut ego dilexi
uos. Id est adhoc amate: ad quod
amaui uos. Unde et incruce
positus. orauit pro inimicis sis
dicens: pater ignosce illis. Ma¬
iorem hac dilectionem nemo
habet: quam ut animam suã
ponat quis p̃ro amicis suis.
In hoc xp̃i dilectio superemi¬
net in nos. quia uenit ut ani¬
mam suam poneret pro inimi
cis suis. Adhoc tamen. ut ex
inimicis faceret amicos. Sed
non omnium est martyrium:
tamen omnium beneficium
est in fratres. Qui ueram sub¬
stantiam suam fratri in neces¬
sitate posito non tribuit: qͦmͦ
inmam suam in persecutione.
daturus est pro fratre suo: iur¬
tis uero huius caritatis est. in
pace. sua distribuere pro xp̃i
amore: ut possit inperturbati¬
one. se ipsum tradere. ꝓ nomi¬
ne euis. Uos amici mei estis: si
feceritis quȩ ego precipio uo¬

Expanded text:
itatis praecepta iteravit, nisi quia omne praeceptum et omne opus num in radice dilectionis. Hanc itaque charitatem veraciter habet, qui et amicum diligit in Deo, et inimicum diligit propter Deum. Ideo subjunxit: Sicut ego dilexi vos, id est, ad hoc amate, ad quod amavi vos. » Unde et in cruce positus oravit pro inimicis suis dicens: Pater, ignosce illis . Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. In hoc Christi dilectio supereminet in nos, quia venit ut animam suam poneret pro inimicis suis, ad hoc tamen ut ex inimicis faceret amicos, sed non omnium est martyrium, tamen omnium beneficium est in fratres. Qui veram substantiam suam fratri in necessitate posito non tribuit, quomodo animam suam in persecutione daturus est pro fratre suo? Virtus vero hujus charitatis est in pace sua distribuere pro Christi amore ut possit in perturbatione se ipsum tradere pro nomine ejus. Vos amici mei estis si feceritis quae ego praecipio vo
Abbreviated transcription (Latin):
uitis uera: & uos palmites.
hanc uero si militudinem dic̃
ꝑhoc quod est caput ȩclesiȩ:
nosq menbra eius. Cum es¬
set forma dĩ equalis patri.
factus est in forma serui uitis.¬
unde nos palmites illius esse
possimus. Sicut enim ouis.
agnus. petra lapis angularis.
per similitudinem dicitur
xp̃s: ita & uitis ꝑ similitudi¬
nem dictus est. Sed quid ẽ
quod dixit uera. nisi quia est & ui¬
tis falsa: de qua in propheta legit᷑.
Quomodo conuersa es in amaritu¬
dinem uitis aliene: quȩ dum fa¬
cere uuas expectata est: fecit la¬
meus agricola est. Secundum
pater maior me est: Scdm id gͦ
quod ait. ego et pater unum su¬
mus. & ipse agricola est. Nec tals
quales sunt qui extrinsecus oꝑan¬
do exhibent ministeriũ s talis ut
etiã intͥnsecus incrementũ: Nam neq
qui plantat est aliquid neq qͥ rigat.

Expanded text:
vitis vera, et vos palmites. Hanc similitudinem dicit per hoc, quod est caput Ecclesiae, nosque membra ejus. Cum esset in forma Dei aequalis Patri, factus est in forma servi medines palmites illius esse possemus. » Sicut enim ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis per similitudinem dicitur Christus, ita et vitis per similitudinem dictus est. Sed quid est quod dixit, vera, nisi quia est et vitis falsa, de qua in Propheta legitur: Quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? quae dum facere uvas exspectata est, fecit lameus agricola est. « SecunduPater major me est: secundum id vero, quod ait, ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui riga
Abbreviated transcription (Latin):
men una ẽ. que agit omĩa
Inmanu ut oꝑetur: in pede ut
ambulet: in aure ut audiat:
in oculo ut uideat. Sic sunt
etiam diu̾sa dona fidelium:
tainquam m̃bris adm̃surã
cuique propͥa distributa. S
xp̃s qui dat: non adm̃suram
accepit. Audi enim adhuc qđ
sequitur: quia de filio dicre¬
rat. Hon enim ad mensurã
dat ds sp̃m. Pat̾ diligit filiũ.
& omĩa dedit in manus eius.
Addidit. omĩa dedit in manus¬
eius: ut nosses et hic quã distin¬
cte dictũ ẽ. Pat̾ diligit filium.
Ouare enim pater non oiligit
iohannem: et tam̃ non omĩa
dedit in manu ei. Pat̾ non di¬
ligit paulum: et tam̃ non oĩa
dedit in manu eius. Pat̾ dili¬
git filiũ: s quomͦ pat̾ filiũ. nõ
quomͦ dñs seruũ. Quomodo
unicũ: non quomͦ adoptiuũ.
Itaq omĩa dedit in manu eiꝰ.
Quid ẽ omĩa : ut tantus sit fili¬

Expanded text:
men una est quae agit omnia, men una est quae agit omnia, in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat: sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram cuique propriam distributa. Sed Christus qui dat, non ad mensuram accipit. 11. Audi enim adhuc quid sequitur; quia de Filio dixerat, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum: Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Adeius’, ut nosses et hic, qua distinctione dictum sit: ‘Pater diligit filium’. Quare ergo? Pater non diligit Iohannem? et tamen non omnia dedit in manu eius. Pater non diligit Paulum? et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit Filium: sed quomodo Pater Filium, non quomodo dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Fili
Abbreviated transcription (Latin):
sit ampluis quam ꝓpheta: Si
ioqͥtur quomͦ ad distinctionẽ.
de xͦ. eũ dixcisse accipimus. quẽ
enĩ misit ds̃ u̾ba dĩ loquitur:
Sed uide quid adiungat. Non
enĩ ad insurã dat ds̃ sp̃m. Nu.
di apostolum dicentẽ. Secun¬
dũ m̃surã donationis&ͥ. Homi¬
nibus ad m̃suram dat. unico
filio nondat ad m̃suram. Quo¬
mͦ hominibus adm̃suram:
Alii quidem dat᷑ ꝑ sp̃m sermo
sapientie. alii sermo scientie
scõm eundem sp̃m. alii fides
in eooem spũ alii ꝓphetia Alu
iudicatio spirituum. alteri gene¬
ra linguarũ: alii dona curatio
quid om̃s uirtutes: num quid
om̃s dona habent sanitatum:
num quio om̃s lingus locun¬
tur: num quid om̃s inter p̃tan¬
tur: Auud habet iste aliud
iste. It quod habet ille: non
habet iste. Mensura ẽ. diuisio
quedam donoꝵ. Ergo homi¬
nibus mensura datur. et con¬
cordia. ubi unum corpus facit.
Ouomodo: aliuo accipit manꝰ
ut oꝑet᷑. aliud oculus ut uide¬
at. aliuo auris ut audiat: ali¬
ud pes ut ambulet Anima ta¬

Expanded text:
s quam propheta ? Si loquitur, quomodo ad distinctionem de Christo eum dixisse accipimus: Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur? Sed vide quid adjungat. Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Audi Apostolum dicentem: Secundum mensuram donationis Christi . Hominibus ad mensuram dat, unico filio non dat ad mensuram. Quomodo hominibus ad mensuram? Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae; alii sermo scientiae secundum eumdem spiritum; alii fides in eodem spiritu, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii donatio curationquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent sanitatum? numquid omnes linguis loquuntur? numquid omnes interpretantur ? Aliud habet iste, aliud ille; et quod habet ille, non habet iste: mensura est, divisio quaedam donorum est. Ergo hominibus ad mensuram datur, et concordia ibi unum corpus facit. Quomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet; anima ta
Abbreviated transcription (Latin):
tibi aquam uiuam. ut hĩc
ei ostenderet non se talem a¬
quam petisse. qualem ipsa in¬
tellexrerat: s quia ipse sitiebat
scm dare cupiebat. Hanc enĩ
recte intellegimus aquã uiuiã.
quod ẽ donum dĩ. sicut ipse
dicens. qͦd stabat iħs &clama¬
bat. Ei quis sitit ueniat et
bibat. Sui credit inme: sicut
dixcit scriptura. flumina de¬

Expanded text:
tibi aquam vivam: ut hinc tibi aquam vivam: ut hinc ei ostenderet, non se talem aquam petisse, qualem ipsa intellexerat; sed quia ipse sitiebat iritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse dicens: quod stabat Jesus, et clamabat, Si quis sitit, veniat et bibat: qui credit in me, sicut dicit Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt discipuli eius qui
ꝑrexerant in ciuitatem ut
cibos emerent. Dicunt ei.
Rabbi manduca. Ille autem
dixrit eis. Ego autẽ habeo
escam manducare: quã uos
nescitis. Dicunt gͦ disciplĩ
eius ad alterutrum. Num¬
quit aliquis ei attulit man.¬
ducare: icit eis iħs. Cibꝰ
meus ẽ ut faciam uoluntatẽ¬
euis qui me misit: ut ꝑficiã
opus eius. Num quid hic in¬
tellegitur alia uoluntas patris
qui eũ misit & opus eius qͦd
ꝑficere uelle respondit: insi ut
nos ad fidem suam aꝑnicioso
mundi errore conu̾teret: qua¬
lis ẽ gͦ cibus eius: talis & potꝰ.
Qua ꝓpt̾ hoc in illa muliere si¬
tiebat: ut faceret in ea uolun-¬
tatem patris & ꝑficeret opus
euis. Sed carnalit̾ intellegens
respondit. Tu cum sis uideus
quomodo a me bibere poscis.
cum sim mulier samaritana:
Non enim coutuntur uidei sa¬
maritanis. Qui dñs nr̃ dixrit.
Siscires donum dĩ. et quis est qͥ
dicit tibi da m bibere: tu ma¬
gis petisses ab eo ut dedisset

Expanded text:
veniunt discipuli ejus, qui veniunt discipuli ejus, qui perrexerant in civitatem, ut cibos emerent, et dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego aliam habeo escam manducare, quam vos nescitis. Dicunt ergo discipuli ejus ad alterutrum: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Dixit eis Jesus: Cibus meus est ut faciam ejus voluntatem qui me misit, et ut perficiam opus ejus. Numquid hic intelligitur alia voluntas Patris, qui eum misit, et opus ejus quod se perficere velle respondit, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa muliere sitiebat, ut faceret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cui Dominus noster dixit: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere; tu magis petisses ab eo, et dedisset
Abbreviated transcription (Latin):
re inbecillitatẽ. De humilita¬
te uero apłs loquit᷑ dicens.
Humiliauit se. factus subditus
usq ad mortem. Quamquã
illud quod sedit. qm̃ solent
intellectu non humilitatis
modestiam: s magistri demõs¬
trare ꝑsonam. Sed queri po¬
test. quare amuliere sama¬
ritana. quȩ aque implende
gratia uenerat. bibere postu¬
lauerit: cũ ipse postea spirita¬
lis fontis affluentiam. se pe¬
tentibus dare posse p̾dicaue¬
rit. Sed scilicet sitiebat ds
mulieris illius fidem. que qm̃
samaritana erat: & solet sama¬
ria idolatrię ima ginem susti¬
nere. Ipsi enim separati a popu¬
lo uideoꝵ. simulacris mutoꝵ
animalium idẽ uaccis aure
dixerant. Uenerat autẽ iħs
dñs noster ut gentiũ multi-¬
tudinem quȩ simulacris ser¬
uierat. ad munim̃tũ fideiͥ
ane. et incorrupte religio¬
nis adduceret. Non enim in
quit ẽ sant̾ opus medicus:
s male habentibus. Ergo eoꝵ
Et ut noueris quid sitiebat
dñs noster. post paululum

Expanded text:
re imbecillitatem; de humilitare imbecillitatem; de humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae aquae implendae gratia venerat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritalis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed scilicet sitiebat Deus mulieris illius fidem, quoniam Samaritana erat, et solet Samaria idololatriae imaginem sustinere; ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureidixerant. Venerat autem Jesus Dominus noster ut gentium multitudinem, quae simulacris servierat, ad munimentum fidei Christianae et incorruptae religionis adduceret. Non enim est, inquit, sanis opus medicus, sed male habentibus. Ergo eorum Et ut noveris quid sitiebat Dominus noster post paululum
Abbreviated transcription (Latin):
homo uetus. & nouus interior:
dictũ ẽ ab aplõ. Et si exrterior
homo noster corrũpitur. s in-¬
terior renouat᷑ de die indiem:
Pectissime omnino. qm̃ omĩa
uisibilia ad exteriorem homi¬
nem ꝑtinent. quibus xp̃iana
disciplina renuntiat. Hora
sexta uenit dñs ad puteum.
id ÷ media die. unde iam in¬
cipit sol iste uisibilis declina¬
ri in occasum: Sm̃ & nobis
uocatis axp̃o. ab inuisibiliũ
amore homo interior recrea¬
tus ad interiorem lucem que
numquam occidit. reuertat᷑
scd̃m apostolicam disciplinã.
non querens quȩ uidentur.
s quȩ non uidentur. Ouȩ enĩ
uidentur temporalia sunt. que
autẽ non uidentur eterna st̃.
Quod autem fatigatus uenit ad
puteũ. infirmitatem carnis
significat: Quod sedit. humi¬
litatem: quia & in becillitatẽ ꝓ¬
nob carnis suscepit: et homo homi¬
nibus tam humilit̾ apparere
dignatus ẽ. De hac infirmi¬
tate carnis ꝓpħ̃a dicit. Homo
in plaga positus: et sciens fer¬

Expanded text:
homo vetus, et novus interior, homo vetus, et novus interior, dictum est ab Apostolo: Et si exterior homo noster corrumpitur, interior autem renovatur de die in diem. Rectissime omnino, quoniam omnia visibilia ad exteriorem hominem pertinent, quibus Christiana disciplina renuntiat. Hora sexta venit Dominus ad puteum, id est, medio die, unde jam incipit sol iste visibilis declinare in occasum: quoniam et nobis vocatis a Christo ad invisibilium amorem, homo interior recreatus, ad interiorem lucem quae nunquam occidit, revertatur; secundum apostolicam disciplinam, non quaerens quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna sunt. Quod autem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem, quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis Propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens fer
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in eodem loco scripturarũ
discutienda & ꝑtractanda di¬
cuntur. De quare id primũ
tenendum ẽ. quod in om̃ibus
scripturis sũma uigilantia cus¬
todiri oportet. ut scõm fidem.
sit sacramenti diuini expositio.
Hora gͥ diei sexta. uenit ad pu¬
teum dñs nr̃. Uideo in puteo
tenebrosam ꝓfunditatẽ. Am¬
moneo ergo. intellege mundi
nas. quo uenit dñs iħs hora
serta. id ÷ sexta etate generis
humani. tamquam senectute
ueteris hominis quo iubem᷑
exui: ut induamur nouo qͥ
tercia adolescentia: quarta
iuuentus: quinta grauitas.
Ueteris itaq hominis uita. quȩ
scd̃m carnẽ temꝑali conditio¬
humani generis dñs nr̃ crea¬
tor nobis & reparator aduenit.
ut moriente scilicet uetere ho-¬
mine: nouũ in se constituer&
quem exutum luto terreno in
cȩlestia regna transferret. Er¬
go nunc puteus ut dictũ est.
mundi huius terrenũ laborẽ
& errorem. tenebrosa. ꝓfundi.¬
tate significat. Et qm̃ exterior e̾.

Expanded text:
quae in eodem loco Scripturarum quae in eodem loco Scripturarum discutienda et pertractanda dicuntur. De qua re id primum 500 tenendum est, quod in omnibus Scripturis summa vigilantia custodire oportet ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo tenebrosam profunditatem. Admoneo ergo intelliginas, quo venit Dominus Jesus hora sexta, id est, sexta aetate generis humani, tanquam senectute veteris hominis, quo jubemur exui, ut induamur novo quitertia adolescentia, quarta juventus, quinta gravitas. Veteris itaque hominis vita, quae secundum carnem temporali conditiohumani generis Dominus noster creator nobis et reparator advenit, ut moriente scilicet vetere homine, novum in se constitueret, quem exutum luto terreno in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrenum laborem et errorem tenebrosa profunditate significat. Et quoniam exterior est
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dio erat fons iacob: addidit.
Iħ̾s inqͥt fatigatus ex itinere
sedebat sic supͣ puteũ: quod
sc̃s iacob ioseph filio suo dere¬
liquerat. Quod p̃diũ nontã
ioseph quã &ͦ arbitror derelic¬
tum: cuius figuram ioseph
patriarcha portauit. Quem
uere sol adorat & luna: et om̃s
stelle benedicunt. Ad hoc p̃¬
dium idõ uenit dñs. ut sa¬
maritani qui hereditatẽ sibi
patriarche isrł uindicare cu¬
piebant. agnoscerent posses¬
sorem suũ & conu̾terentur
ad xp̃m: qui legitimus patri¬
arche heres est factus. Dicit
enim euangelista. Ih̃s autem
fatigatus ex itinere sedebat
sic suꝑ puteum. Huangelica
omĩbus patent: et ea non nul¬
li minus diligenter minusq
sobrie inter p̾tando. asserut
plerumq ꝓ salute. ꝑnitiem:
& ꝓ cognitione ueritatis erro¬
rem. Interque illud ẽ sacram̃tũ.
qͦd scriptũ ẽ. dñm hora diei sex¬
ta uenisse ad puteũ iacob. fessũq
ab itinere sedisse: a muliere sa¬
maritana potũ petisse: et cet̾a

Expanded text:
dio erat fons Jacob, addidit: « Jesus autem, fatigatus ex itinere, sedebat sic supra » puteum, quod sanctus Jacob Joseph filio suo dereliquerat. Quod praedium non tam Joseph quam Christo arbitror derelictum: cujus figuram sanctus Joseph patriarcha portavit, quem vere sol adorat et luna, et omnes stellae benedicunt. Ad hoc praedium ideo venit Dominus, ut Samaritani, qui haereditatem sibi patriarchae Israel vindicare cupiebant, agnoscerent possessorem suum, et converterentur ad Christum qui legitimus patriarchae haeres est factus. Dicit enim Evangelista: « Jesus autem fatigatus ex itinere, sedebat sic super » puteum. Evangelica omnibus patent, et ea nonnulli minus diligenter, minusque sobrie interpretando, afferunt plerumque pro salute perniciem, et pro cognitione veritatis errorem. Interque illud est sacramentum, quod scriptum est Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ credimus: s ipsi cognoui¬
mus & scimus. qr hic÷ uere sal¬
uator mũdi. Primo ꝑfamam.
postea ꝑp̃sentiam. Sic agit᷑
hodie. cũ eis qui foris sunt. et
illa muliere hoc ẽ eccłã adnũ¬
tiante:. ad xp̃m ueniunt. Ore¬
dũt ꝑ istã famã: manet apuo
eos biduo. hoc ÷ dat illis duo
p̃cepta caritatis. & multo plu¬
res in eũ credunt firmius. qm̃

Expanded text:
tuum credimus, sed ipsi cognovimus et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Primo per famam, postea per praesentiam. Sic agitur hodie cum iis qui foris sunt, et illa muliere, hoc est Ecclesia, annuntiante ut ad Christum veniant. Credunt per istam famam; manet apud eos biduo; hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plures in eum credunt firmius, q
Abbreviated transcription (Latin):
Rat autem iohannes bap¬
tizans inaenon iuxta salim.
tellegitur: quia aquȩ multe
erant ibi. Aenon uixta salim.
locus: ubi baptirabat iohan¬
nes: et ostenditur nuncusq
locus in octauo lapide scyto¬
poleos ad merioiem iuixta sa¬
um et iordanem. Nondum
enim missus fuerat iohannes
in carcerem. Ouare baptira¬
bat iohannes: quia oportebat ut
baptizaretur dñs. Quare opor¬
tebat ut baptizaret᷑ dñs: ne ali¬
quis magna licet p̾ditus gratia
uel potestate. contẽpneret bap¬
tizari. Ipse dñs non contensit
baptismi sacramentũ: quã uis
in illo non esset quid munda¬
retur in baptismo. qui nullũ
habuit peccatum. qđ dimitte¬
retur in baptismi lauacro. Bap.
Nondum enim missus fuerat
iohannes in carcerem. Ideo hoc
dixxit euangelista. ut intelle¬
gerentur hec miracula que
ante posuit. pͥmo anno doctri-
piebat a baptismo suo acta ẽẽ:
cuius anni gesta maxime alios
intellexit euangelistas tacere.
Facta est autem questio ex disci¬
pulis iohannis cum uideis de

Expanded text:
rat autem Joannes baptizans in Aenon, juxta Salin. telligitur, quia aquae multae erant ibi. Aenon juxta Salim locus est, ubi baptizabat Joannes, et ostenditur nunc usque locus, in octavo lapide 495 Scytopoleos ad meridiem, juxta Salim et Jordanem. Nondum enim missus fuerat Joannes in carcerem. Quare baptizabat Joannes? Quia oportebat ut baptizaretur Dominus. Quare oportebat ut Dominus baptizaretur? Ne aliquis magna licet praeditus gratia vel potestate, contemneret baptizari. Ipse Dominus non contempsit baptismi sacramentum, quamvis in illo non esset quod mundaretur in baptismo, qui nullum habuit peccatum, quod dimitteretur in baptismi lavacro. BaptiNondum enim missus fuerat Joannes in carcerem. Ideo hoc dixit evangelista, ut intelligeretur haec miracula, quae ante posuit, primo anno doctrinapiebat a baptismo suo, acta esse; cujus anni gesta, maxime alios intellexit evangelistas tacere.est autem quaestio ex discipulis Joannis cum Judaeis de
Abbreviated transcription (Latin):
troistis. Oui laborauert̃: ips
abraham. isaac & iacob legite
natores. moy ses. et ceteri patri¬
arche. et om̃s ꝓphete: quanta
ꝑtulerunt in illo frigore qua¬
do seminabant: Irgo iã in
uidea messis parata erat. Me¬
rito ibi tãquã matura seges fu¬
it. quando tot milia hominũ
p̾tia rerũ suarũ afferebant:
et ad pedes apłoꝵ ponentes:
expeditis humeris a sarcinis
inde factũ est: de ipsa messe
eiecta st̃ pauca grana: & semi¬
nauert̃ orbem terrarũ & sur¬
git alia messis. que infinem
messe  non apłi s angłi mit¬
ta gͦ mesũs crescit int̾ rirania:
& expectat purgari in finem.
la uͦ messis iam matura erat.
qͦ pͥus missi sũt discipliꝰ u ꝓphe¬
mul gaudeat: et qui seminat.
et qui metit. Disparis tẽporis
iabores habuerut᷑: s gaudiũ
parit᷑ ꝑfruent᷑ mercedẽ si¬
mul accepturi st̃ uitã ȩt̾nã.

Expanded text:
troistis. Qui laboraverunt? Ipse troistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, 505 Isaac, et Jacob. Legite natores. Moyses et caeteri patriarchae, et omnes prophetae, quanta pertulerunt in illo frigore quando seminabant? Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot millia hominum pretia rerum suarum afferebant; et ad pedes apostolorum ponentes, expeditis humeris a sarcinis inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis quae in fine messem non apostoli, sed angeli mitta ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in finem. Illa vero messis jam matura erat, quod prius missi sunt discipuli, ubi emul gaudeat et qui seminat, et qui metit? Disparis temporis labores habuerunt, sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
messes sunt & messis uenit: In
opꝰ feruebat: & oꝑarios mittere
disponebat. Uos quatuor m̃ses
cõputatis ad messem: ego uob̃
aliã messẽ albam & paratã os¬
tendo. Ecce dico uobis leuate
oculos ur̃os & uidete: qr iam al¬
be st̃ regiones ad messem. Hr¬
go messorẽ missurus ẽ. In hoc
tit. alius÷ qui seminat. It et
qui seminat simul gaudeat.
& qͥ metit. Ego misi uos metere:
qͦd uos non laborastis. Alui la
borauert̃. & uos in eoꝵ laborẽ
introistis. Ouid gͦ: messores
misit: non seminatores. Quo
messores: ubi iam alii labora¬
uerunt. Nam uͥ iã laboratum
erat. utiq seminatũ erat᷑. It
quod seminatũ erat. iã matu¬
rũ factũ. falcem & trituram
desiderabat. Quo gͦ erãt mes¬
sores mittendi: ubi iã ꝓpħe
p̃dicauerut᷑. Ipsi enĩ semina¬
tores. Nam si iꝑsi non semina
ista mulier fructus maturus
erat: et erant albe messes et fai¬
cem querebant. Nisi uos mete¬
re: qͦd ñ seminastis. Alii semina¬
uerunt: & uos in eoꝵ labores in¬

Expanded text:
es sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis usque ad messem; ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis, levate oculos vestros, et videte quia jam albae sunt regiones ad messem. Ergo messores missurus est. In hoc tit, alius qui seminat: ut et qui seminat simul gaudeat et qui metit. Ego misi vos metere quod vos non laborasboraverunt, et vos in eorum laborem introistis. Quid ergo? Messores misit, non seminatores. Quo messores? ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? ubi jam prophetae praedicaverunt: ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et vos in eorum labores in
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uos nescitis. Dicebat᷑ gͦ
disciplĩ ad inuicẽ. Nũqͥd ali¬
quis attulit ei manducare:
Ouid mirũ si mulier illa ñ in¬
tellegebat aquã : ecce disciplĩ
ñ dum intelsegunt escam.
Audiuit aut̃ cogitationes illoꝵ.
&iam instruit ut magister.
non ꝑcircuitũ. sicut illa cuiꝰ
adhuc uirũ reqͥrebat. s iam
aꝑte. Meus inquit cibus ẽ:
ut faciã uoluntatẽ eiꝰ qͥ me mi¬
sit. Ergo & potus ipse erat in
illa muliere. ut face̾t uolun¬
tatẽ eiꝰ qͥ eum misit. Ideo dice¬
bat. sitio da mͥ bib̾e: Scilic&
ut fidẽ in ea oꝑaret᷑ & fidem eiꝰ
bib̾et. et eã incorpꝰ suũ tͣhiceret.
Corpus enĩ eius: ecclesia. Ergo in

Expanded text:
em vos nescitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? Ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes eorum, et jam instruit ut magister, non per circuitum, sicut illam, cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte. Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Ergo et potus ipse erat in illa muliere ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: Sitio, da mihi bibere, scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret. Corpu
Abbreviated transcription (Latin):
phetam eis suscitabo de fratͥb
eoꝵ similem tui. Similem
scilicet ad formã carnis ñ ad¬
eminentiã maiestatis. Prgo
inuenimus dñm iħ̃m. dictũ
ꝓphetam: ꝓinde non multũ
errat mulier ista. Uideo inqͥt
uere. Contentio quippe fue¬
rat inter samaritanos & ui¬
deos: quia uidei in templo
a salo mone fabricato. adora¬
bant dm̃: samaritani. longe
inde positi. non in eo ad or̃a¬
bant. Et icdõ uidei meliores
se ẽẽ letabantur: quia intem¬
plo adorabant dm. Nonenĩ
coutũtur iudei samaritans:
Quia dicebant eis. Suomo¬
do uos letamini. & ideo uos
nobis meliores eẽ ꝑhibetis.
quia templũ habetis quod nos
non habemus: Num quid pa¬
tres nr̃i qui dõ placuerunt.
in illo templo adorauerunt:
onne in isto monte adoraue¬
runt ubi nos sumus: Meli¬
us gͦ nos inquiunt in hoc mũ¬
te am̃ rogamus. ubi patres nr̃i
rogauerunt. Contendebãt
utriq ignari: quia uirũ non
nabentes illi pro templo isti
pro monte inflabantur ad¬

Expanded text:
phetam eis suscitabo de fratribus phetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui : similem scilicet ad formam carniseminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam. Proinde jam non multum errat mulier ista. « Video, » ivere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Dominum. Samaritani, longe inde positi, non in eo adorabant. Ex eo Judaei meliores esse laetabantur, quia in templo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis, quia dicebant: Quomodo vos laetatis, et ideo vos nobis meliores esse perhibetis, quia templum hanon habemus? Numquid patres nostri qui Deo placuerunt in illo templo adoraverunt? nonne in monte isto adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes: illi pro templo, illi pro monte inflabantur ad
Abbreviated transcription (Latin):
uangeliũ & dii aduentum
non tantũ crederet. s etiam p̃¬
dicaret. Nec hoc quod Relic¬
ta hẏdria discessit. neglegen¬
ter p̃tereundum ẽ. Hy dria
enĩ fortasse amorẽ scłi huius
significat. id ẽ cupiditatem.
qua sibi homines de tenebro¬
sa ꝓfunditate cuius imagi¬
nem puteus gerit. hoc ẽ de
terrena conuersatione hau¬
riunt uoluntatem: qua ꝑcep¬
ta. iterũ in eius appetitũ iar¬
descant: sicut de aqua illa qͥ
biberit. sitiet iterum. Opor¬
tebat aut̃ ut xp̃o credens se¬
culo renuntiaret: et relicta
hydria. cupiditatẽ secularẽ
se reliquisse monstrar&. Nõ
solum coroe credens ad uis¬
ticiam: s etiam ad salutem
ore confessura. p̃ dicatura
quod creoioit. Dicit ei mu¬
lier. Dñe. uideo quia prop¬
heta estu. Nepit uenire
uir. non dum plene uenit. ꝓ¬
phetam dnm putarat. Frat
quidem & ꝓpħa. Nam de se¬
ipso ait. Non ẽ ꝓpħa sine ho¬
nore. nisi in patria sua. Item
de illo dictũ ẽ ad moysen. Pro¬

Expanded text:
vangelium et Domini adventum vangelium et Domini adventum non tantum crederet, sed etiam praedicaret. Nec hoc, quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est; hydria enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id est cupiditatem, qua sibi homines de tenebrosa profunditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est, de terrena conversatione hauriunt voluptatem; qua percepta iterum in ejus appetitu inardescunt, sicut de aqua illa qui biberit, sitiet iterum. Oportebat autem ut Christo credens saeculo renuntiaret, et relicta hydria, cupiditatem saecularem se reliquisse 503 monstraret, non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem ore confessura et praedicatura quod credilier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit; prophetam Dominum putabat: erat quidem propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen: Pro
Abbreviated transcription (Latin):
ista mulier sexta responsione
nominat xp̃m. Nam prima
responsio ei est Tu cũ sis uide¬
us quomodo ame bibere pe¬
tis: Scdã. Dñe neque in quo
harias habes & puteus altus.ẽ.:
Tercia. Dñe da michi hanc a¬
quam. ut neq sitiam neq ue-¬
niam huc haurire: Quarta.
non habeo uirum: O uinta.
uideo quia propheta estu pa¬
tres nr̃i in monte hoc adora¬
uerunt. Nam ista responsio
carnalis ẽ. Carnalibus enĩ
datus fuerat locus terrenus
ubi orarent. S piritales aut̃.
spũ et ueritate oraturos dñs
dixit. Quod postea quam
locutus est. sexta mulieris
responsio xp̃m fatet᷑ om̃iũ
istoꝵ ẽẽ doctorem. Dicit enĩ.
nobis adnuntiabit omĩa.
Sed adhuc errat: quia eũ quẽ
uenturũ sperat uenisse non
uidet. Uerũtamen miscdia
dñi. nunc error iste tamquã
adulter expellitur. Dicit enim
iħs. Ego sum. qui tecũ loquor.
Quo audito illa non respondit.⁊
s statim relicta hydria sua ab¬
ut in ciuitatẽ. festinans ut e¬

Expanded text:
ista mulier sexta responsione ista mulier sexta responsione nominat Christum; nam prima ejus responsio est: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis? Secunda: Domine, neque in quo haurias, habes, et puteus altus est. Tertia: Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Quarta: Non habeo virum. Quinta: Video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt. Nam ista responsio carnalis est; carnalibus enim datus fuerat locus terrenus, ubi orarent: spiritales autem spiritu et veritate oraturos Dominus dixerat; quia posteaquam locutus est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem. Dicit enim: nobis annuntiabit omnia. Sed adhuc errat, quia eum quem venturum sperat, venisse non videt; verumtamen misericordia Domini nunc error iste tanquam adulter expellitur. Dicit enim ei Jesus: Ego sum, qui tecum loquor. Quo audito, illa non respondit; sed statim relicta hydria sua, abiit in civitatem festinans, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
et uoca uirũ tuũ. id ẽ spu in¬
tellegentie p̾sens ad esto. Est
enĩ animȩ quasi maritus qͦdã
modo sp̃s hominis: qui ani¬
malem affectionem tamquã
conuigem regit. Non ille sp̃s
& se pietate subicit dõ. intel¬
legit homo que spiritaliter
dicuntur. Qum autem dia¬
boli error tamquam absente
intellectu in anima domina.
tur: adulter ẽ. Uoca gͦ in qͥt
quopotest homo intellege¬
re spiritalia. Sieum lux ue¬
ritatis inlustr&. ipse adsit
cum loquor tibi: ut spirita¬
lem aquam possis acciꝑe.¬
t cum illa dicerae non habeo
uirũ. bene inquit dixisti :
Quinq enĩ uiros habiusti. id
ẽ quinq sensus carnis te in
prima etate rexerunt. Et
gitimum potes habere con¬
iugium: s error diaboli po-¬
tius dominat᷑. qui te adulte¬
rina contaminatione corrũ¬
pit. Et fortasse ut intellegen.¬
tibus indicaret quinq me¬
moratos corporis sensus qͥnq
uiroꝵ nomine significari: post
quinq. carnales responsiones

Expanded text:
et voca virum tuum, id est, spiritu inet voca virum tuum, id est, spiritu intelligentiae praesens esto. Est enim animae quasi maritus quodam modo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit. Non ille Spiritus t se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritualiter dicuntur. Cum autem diaboli error, tanquam absente intetur, adulter est. Voca ergo, inquit, quo potest homo intelligere spiritalia, si eum lux veritatis illustret. Ipse adsit cum loquor tibi, ut spiritalem aquam possis accipere. Et cum illa diceret: Non habeo virum; Bene, inquit, dixisti. Quinque enim viros habuisti, id est, quinque sensus carnis te in prima aetate rexerunt, et gitimum potes habere conjugium; sed error diaboli potius dominatur, qui te adulterina - contaminatione corrumpit. Et fortasse ut intelligentibus indicaret quinque memoratos corporis sensus quinque rorum nomine significari, post quinque carnales responsiones
Abbreviated transcription (Latin):
statim cõpre hendere potue.¬
rit. non iam illis sensibꝰ rec¬
toribus utitur: s habebit ui-¬
rum sp̃m rationalem. cui sen¬
sus illos in famulatũ redig.¬
at. seruituti subiciens corpꝰ
suũ cũ anima: non iam ui¬
ris quinq id est quinq. cor¬
poreis sensibus subdita est.
s uerbum duunum hab&
legitimum uirũ. cui copu-¬
lata & inherens. cũ & ipse
caput uiri xp̃s ẽ. ampleauꝰ
spiritalia eternȩ uite sine
ullo separationis timore ꝑ
batur. quȩ significabat multi¬
tudinem sclĩ uanis suꝑsticio¬
nibus subiugare. Post tem¬
pora illa quinq carnalium
sensuum. quibus pͥma etas in
dixrimus regitur. non eam
uerbũ dĩ acceꝑat in conuig¬
um. s cõplexu adulterino di¬
abolus obtinebat. Ita illi
dñs dicit. uidens eam eẽ car¬
nalem. id est carnalit̾ saꝑe.
Tade uoca uirũ tuũ & ueni
huc. Idẽ. remoue te ab affec¬
tione carnali. in qua nunc
constituta es. unde non po.¬
tes intellegere quȩ loquor.

Expanded text:
statim comprehendere potuestatim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utitur; sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum; cum anima non jam viris quinque, id est, quinque corporis sensibus subdita est, sed Verbum divinum habet legitimum virum, cui copulata inhaerens, cum et ipse caput viri Christus est , amplexu spirituali aeterna vita sine ullo separationis timore pebatur qui significabat multitudinem saeculi vanis superstitionibus subjugati, post tempora illa quinque carnalium sensuum, quibus prima aetas, ut diximus, regitur, non eam Verbum Dei acceperat in conjugium, sed complexu adulterino diabolus obtinebat. Itaque illi Dominus dicit, videns eam esse carnalem, id est, carnaliter sapere: Vade, voca virum tuum, et veni huc; id est, remove te ab affectione carnali, in qua nunc constituta es, unde non potes intelligere quae loquor:
Abbreviated transcription (Latin):
ta sentimus. Tertius nariũ:
quo uaria odoꝵ suauitate
delectamur. Quartus. in ore
gustus dulcia et amara sen-¬
tit. et omium sapoꝵ habet
examen. Quintus ꝑ totum
corpus tangendo diuidicat
calida & frigida: mollia &
dura: lenia. et asꝑa et quic¬
quid aliud ẽ quod tangendo
sentimus. Istis itaq carnalibꝰ
nis etas imbuitur necessita¬
te. nature mortalitatis: qua
ita post p̾eccatũ primi hoĩs
nati sumus. ut nondum red¬
dita luce mentis. carnalibꝰ
sensibus subditi: carnalem
uitam sine ulla ueritatis
intellegentia transeamus.
Tales necesse ẽ ẽẽ infantes & par-¬
uulos pueros: qui non dum
possunt accipere rationem.
It quia naturales sunt isti sen¬
sus. qui primam etatem regt̃.
& dõ artifice nobis tributi st̃.
recte dicunt᷑ uiri. id ẽ mariti
tamquam legitimi: qm̃ non
eos error uicio proprio. sed dĩ
artificio natura contribuit.
Cum autẽ quisq uenerit ad
eam etatem. cui uita possit
capa& ẽẽ rationis: si ueritatẽ

Expanded text:
nta sentimus; tertius narium, nta sentimus; tertius narium, quo varia odorum suavitate delectamur; quartus in ore gustus, dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen; quintus per totum corpus tangendo dijudicat calida et frigida, mollia et dura, lenia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itaque carnalibuominis aetas imbuitur, necessitate naturae mortalis, qua ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus subditi, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dicuntur viri, id est mariti, 502 tanquam legitimi, quoniam non eos error vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem cui vita possit capax esse rationis, si veritatem