comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut facite arborem malam:⁊ fructum eius
malum: Qo non ẽ contra gr̃am đi quam p̃¬
dicamus: In potestate ẽ quippe hominis mu¬
tare in melius uoluntatẽ. s ea potestas
nulla ẽ nisi ado detur. de quo dictum est.
dedit eis potestatem filios di fieri: Cum e¬
nim hoc sit in potestate quod eum uolumus
facimus. nichil tam in potestate quam ipsa
uoluntas ẽ: Ss pieparatur uoluntas a dño:
Eo modo gͦ dat potestatem: Sie intelligendũ
ẽ. & quod diri postea in nr̃a potestate ẽẽ. ut
uel inseri bonitate dei. uel ercidi eius seue¬
ritate mereamur. quia in potestate nr̃a ñ ẽ.
nisi quod nr̃am sequitur uoluntatẽ: Que cũ¬
fortis ⁊ potens preꝑatur a domino. facile fit o¬
pus pietatis. etiam quod difficile atq impos
sibile fuit: Hie liber sie incipit: De eo qđ scrip¬
tum ẽ in principio ds fecit celum & terram: .xxiii¬
uit apud cartaginẽ inter nos qui simul eramus.

Expanded text:
aut facite arborem malam et fructum eius aut facite arborem malam et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potestatem. sic intellegendum est et quod dixi postea: in nostra potestate esse, ut uel inseri bonitate dei uel excidi eius seueritate menisi quod nostram sequitur voluntatem; quae cum praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etsibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo quod scriptum est, « In principio fecit Deus coelum et terram. » CAut Carthagine inter nos, qui simul eramus,
Abbreviated transcription (Latin):
uis illic sint duo precepta illa de dilectio¬
ne di & proximi. quo rectissime omnia ⁊ le
Item quod dixi. tribus modis in scripturis¬
scĩs filiorum nomaccipitur. minus conside¬
rate dietum ẽ: & alios enim quosdã modos
sine dubio pret̾misimus. sic̃ dicitur filius
gehenne uel filius adoptiuus. que utiq
um modorum tanquam soli sinterem pla
red didimus: Scđm nat᷑am. sic̃ iudei fili
abrahe: Scd̾m doctrinam. sic̃ filios suos qͦs
tamur fidem: Qõ aũt diri. cum induerit
incorruptionẽ & immortalitatẽ. iam ñ caro
& sanguis erit:. scđm corruptionẽ carnalem
dictum ẽ carnẽ non fut᷑am. non seđm sub¬
stantiam. scđm quam ⁊ domini corpus post
resurrectionẽ caro appellata ẽ: Alio loco.
nisi quisq in quã uoluntatem mutauerit:
bonum oꝑari non potest Qd in nr̃a potes¬
tate ẽẽ positum alio loco docet. ubi ait: Aut
facite arborem bonam ⁊ fructum eius bonũ.

Expanded text:
uis illic sint duo illa praecepta de dilectiouis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, quo rectissime omnia et leferuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utiquum modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos tamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum substantiam, secundum quam et domini corpus post resurrectionem caro appellata est. Alio loco: nisi quisque, inquam, uoluntatem mutaucrit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, uli ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
prenuntiatio noui destamenti ẽ. ut nulla
quamiuis ardua & diuina precepta ⁊ pro¬
missa. que illis etiam libris uet̾ib desint:
S addendum erat pene. atq dicendum. ut
pene nulla in eugtia atq apłica doctrina
cepta ⁊ promissa. que illis etiam libris ue¬
distis quod dictum ẽ antiquis hoc. ego
autem dieo uobis hoc. si nichil ipse am¬
plius precepit quam preceptum ẽ in illis ue¬
teribus libris: Deinde regnum celorum il¬
li populo fuisse promissum. non legimus
in his que piomissa sunt. lege data ꝑ moysen
in monte syna. quod propͥe uetus dicit᷑ desta¬
m̃tum. quod prefiguratum dicit apłs ꝑ an¬
cillam sars & filium eius: S ibi figuratũ
& nouum: per ipsam sarram & filium eius:
Promde si figurate discutiant᷑. omnia ibi pro¬
pħata repꝑiuntur que sunt presentata. uel
que non in ueten s in nouo inueniuntur.
cautrus & modestius diceretur pene nulla
quam nulla hic ẽẽ que non sint & illie. q̃m¬

Expanded text:
praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla quamuis ardua et diuina praecepta et promissa, quae illis etiam libris ueteribus desint. sed addendum erat \'paene\' atque dicendum: ut paene nulla in euangelio atque apostolica cepta et promissa, quae illis etiam vedistis quia dictum est antiquis hoc? Ego autem dico vobis hoc: si nihil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis veteribus libris? Deinde, regnum caelorum illi populo fuisse proin his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata uel quae non in uetere, sed in nouo inueniuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tanta dixissem: Hic liber sic incipit: Abste
ꝑso presente audieram: xxiiContra adiman
quas conseripsit aduersus legem & prophe¬
tas. uelut contraria eis euglica & apłica scͥp¬
ta demonstrare conatus: huie ergo respon¬
di uerba eius ponens. eisq reddens respon¬
sionem meam: Qd̃ opus uno uolumine cõ¬
clusi. ⁊ in eo quibusdã questionib ñ semel s
iterum respondi. qm̃ qđ primo respondam
pierat. & tunc inuentum ẽ cũ iã iterum res¬
pondissem: Aliquas sane earũdem questio¬
nũ popularib eccłiastieis sermonib sol¬
III. adhuc etiam quibusdam ñ respondi. a¬
lique remanserunt que reb aliis magis ur¬
gentibus pret̾misse sunt. cumulo quoq
obliuionis adiuncto: In hoc gͦ dixi. certis
enim quibusdam umbris ⁊ figuris rerum
ante domini aduentum seđm mirabilem
atq ordinatissimã distributionẽ temporũ
populus ille tenebatur. qui testamentum
uetus accepit: Tam̃ in eo tanta predicatio ⁊

Expanded text:
tanta dixissem. Hic liber sic incipit: Abs te tanta dixissem. Hic liber sic incipit: Abs te ipso praesente audieram. quas conscripsit adversus Legem et Prophetas, velut contraria eis evangelica et apostolica Scripta demonstrare conatus. Huic ergo respondi, verba ejus ponens, eisque reddens responsionem meam. Quod opus uno volumine conclusi, et in eo quibusdam quaestionibus non semel, sed iterum respondi, quoniam quod primum responderam perierat, et tunc inventum est, cum jam iterum respondissem. Aliquas sane earumdem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solvi: adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt, cumulo quoque oblivionis adjuncto. 2. In hoc ergo dixi: Certis enim qante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑator int̃ ipsum & cecilianum transmarinõ
ep̃os iudices daret. ñ ipsum s alium donatũ
eiusdem tam̃ seismatis. hoc fecisse probabiliꝰ in¬
uenit᷑ Ille aut̃ non erat carthaginensis donatistar ep̃c
s a casis nigris qͥtñ pͥmus apud carthaginẽ ip¬
sum nefarium scisma cõmisit: Nec sane dona¬
tus carthaginensis ut rp̃iani rebaptizarentur
instituit. qđ eum instituisse credideram qn
se abstulit de media sententia uerba ad rem ne¬
cessaria: Ubi cum scͥptum sit qui baptiratur a
mortuo & iterum tangit illũ. quid proficit
lauatio eius. iste sic posuit tanquã seͥptum
sit. qui baptizatur a mortuo quid proficit la¬
uatio eius: Nos autem & ante quam essẽt
pars donati.sic habuisse codices plurimos.
ueruntamen afres. ut non esset in medio
& iterum tangit illum. postea didicinus:
Quod suam scirem: non in istum tanquam
in furem diumni eloquii uel uioladorem

Expanded text:
imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos episcopos iudices daret, non ipsum, sed alium Donatum, eiusdem tamen scismatis, hoc fecisse probabilius inuenitur. ille autem non erat Carthaginiensis Donatistarum episcopus, sed a Casis Nigris, qui tamen primus apud Carthaginem ipsum nefarium scisma conmisit. nec sane Donatus Carthaginiensis, ut Christiani rebaptizarentur, instituit — quod ego eum instituisse credideram, quse abstulit de media sententia uerba ad rem necessaria, ubi, cum scriptum sit: qui baptizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid proficit lauatio eius? iste sic posuit, tamquam scriptum esset: qui baptizatur a mortuo, quid proficit lauatio eius? nos autem et antequam esset pars Donati, sic habuisse codices plurimos, uerum tamen Afros, ut non esset in medio: et iterum tangit illum, post addidicimus. quod si iam scirem, non in istum tamquam in furem diuini eloquii uel uiolatorem
Abbreviated transcription (Latin):
me sic erposuisse qđ a domino dictum ẽ. tu
es petrus ⁊ suꝑ hanc petram edificabo ecctiam
meã. ut suꝑ hunc intelligeret᷑ quẽ confessus:
petrus dicens. tu es xp̃e filius di uiui ac sie
petrꝰ ab hac petra appellatus. ꝑsonam eccliȩ fi¬
guraret. que suꝑ hanc petram edificatur. &.
accepit elaues regni celorum: Non enĩ dictũ
C̃ illi tu es petra. s tu es petrꝰ. Petra aut erat
rp̃e. Quẽ confessus symon. sic̃ ⁊ tota ecctia cõ¬
ficetur. dictus ẽ petrus: harum aut̃ duarũ
sententiarum que sit probabilior eligat le¬
ctor : Alio loco dixi. nulliis mortẽ ds querit:
Qd̾ sic accipiendum ẽ. quia homo sibi adquisi¬
uit mortem deserens đm . &. adquirit qui ñ
redit ad dm̃ scđm qđ scriptum ẽ: Ds̃ mortem
non fecit: S etiam illud non minus uerum
ẽ. uita & mors adomino do ẽ: Uita scilicet a
donante. mors a uindicante: ltem qđ diri.
donatum cuiiꝰ epłam refellebam rogasse ut

Expanded text:
me sic exposuisse quod a Domino dictum est, Tu me sic exposuisse quod a Domino dictum est, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; ut super hunc intelligeretur quem confessus est Petrus dicens, Tu es Christus filius Dei vivi : ac sic Petrus ab hac petra appellatus personam Ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur, et accepit claves regni coelorum. Non enim dictum est illi, Tu es petra; sed, Tu es Petrus. Petra autem erat Christus, quem confessus Simon, sicut et tota ecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarum autem sententiarum quae sit probabilior, eligat lector. Alio loco dixi: nullius mortem deus quaerit. quod sic acci- piendum est, quia homo sibi adquisiuit mortem deserens deum et adquirit, qui non redit ad deum, secundum quod scriptum est: deus mortem non fecit. sed etiam illud non minus uerum est: uita et mors a domino deo est, uita scilicet a donante, mors a uindicante. Item quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxi. tamquã eos mat̾ alloqueret᷑ ecctia.Y.¬
popsalma etiã qͦd responderet᷑. & pmium̃ cau¬
se quod nichilominus cantatur non sunt
in ordine littãrum: Earum quippe ordo in¬
cipit pꝰ piemium: ldo aut̃ non aliq̃ carminis
genere id fieri uolui. ne me necessitas met̾ca
ad aliqua uerba que uulgo minus sunt u¬
sitata compelleret: Iste psalmus sic incipit:
m̃s qui gaudetis de pace mͦ uerum iudicate.
iorinum ep̃s apud carthaginẽ fuit. eodẽ pres¬
biterii mei tempore scripsi In qua epła ille
agit. ut non nͥ in euis cõmunione baptisma
xp̃i ẽẽ credatur Cui nos cont̾dicimꝰ in hoc
lbro. in quo dixi quodã loco de apło petro.
qđ in illo tanquã in petra fundata sit ee¬
clesia Qͥ sensus etiã cantatur ore multorum
in uersib beatissumi ambrosii. ubi de gallo
gallinatio ait hoc ipsa petra eccłiȩ eanente
culpam diluit S scio me postea sepissi¬

Expanded text:
adiunxi, tamquam eos mater adloqueretur ecclesia. yadiunxi, tamquam eos mater adloqueretur ecclesia. ypopsalma etiam, quod respondetur, et prooemium causae, quod uoluimus ut cantaretur, non sunt in ordine litterarum; earum quippe ordo incipit post prooemium. ideo autem non aliquo carminis genere id fieri uolui, ne me necessitas metrica ad aliqua uerba, quae uulgo minus sunt usitata, conpelleret. 2. Iste psalmus sic incipit: Omnes qui gaudetis de pace, modo uerum iudicate, jorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistola ille agit, ut non nisi in ejus communione baptisma Christi esse credatur: cui nos contradicimus in hoc libro. Dixi in quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tanquam in petra fundata sit Ecclesia; qui sensus etiam cantatur ore multorum in versibus beatissimi Ambrosii, ubi de gallo gallinaceo ait: Hoc ipsa petra Ecclesiae canente, culpam diluit. Sed scio me postea saepissi
Abbreviated transcription (Latin):
quamius adhoc electa non dubitet᷑ ut talis sit.
ẽ ecclia glosa: Item qđ dominus ait. petite &
accipietis. querite ⁊ inuenietis. pulsate ⁊ aꝑiet᷑
uobis. opose quidẽ tria ista quid inter se diffe
rant exponendum putaui. s longe meliꝰ ad in¬
stantissimã petitionem omĩa referunt᷑. hoc qͥp¬
pe ostendit uͥ eodem uerbo cuncta conclusit
dicens. quanto magis pat̃ ur̃ qui in celis ẽ dabit
bona petentib se : Non enim dixit pecentib
⁊ querentib & pulsantib. Hoc opussic incipit
Sermonẽ quem locutus ẽ dominui:
olens etiam Psalmus cont parte donati lib .i.
Icausam donatistarum ad ipsius humillimi
uulgi ⁊ omnino imꝑitorum atq idiotarum
noticiam ꝑuenire. ⁊ cor quantum fieri ꝑ nos
posset inherere memorie. psalmum qui eiꝰ can
taretur per latinas litc̃as feci. s usq ad .ii. lictam
quales abecedarios appellant. Tres uͦ ultimas
omisi. s pro eis nouissimum quasi epilogum

Expanded text:
quamuis ad hoc electa non dubitetur, ut talis sitquamuis ad hoc electa non dubitetur, ut talis sitest ecclesia gloriosa. item quod dominus ait: petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis, operose quidem, tria ista quid inter se drant exponendum putavi ; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referuntur. Hoc quippe ostendit, ubi eodem verbo cuncta conclusit, dicens: Quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? non enim dixit, petentibus, et quaerentibus, et pulsantibus. Hoc opus sic incipit: Sermonem quem locutus est Dominus. CAPUT XX. Psalmus contra partem Donati. Volens etiam causam Donatistarum ad ipsius humillimi vulgi et omnino imperitorum atque idiotarum notitiam pervenire, et eorum quantum fieri posset per nos inhaerere memoritaretur, per latinas litteras feci, sed usque ad U litteram, quales abecedarias appellant. tres uero ultimas omisi, sed pro eis nouissimum quasi epilogum
Abbreviated transcription (Latin):
pe uidi ñ eẽ dicendum. quamuis ĩmnulla pos¬
sit ratione defendi Item qđ dixi. nulltꝰ eñi
fere conscientia deum potest odisse. ñ uideo
fuisse dicendum Mult enim sunt de quib¬
scriptum ẽ. suꝑbia eoꝵ qui te oderunt: Auo
loco in eo qđ dixi obhoc dixisse dominũ suffi¬
eit diei malicia sua. quia cibos sumere uigebat
ipsa necessitas. quã proptea maliciã nominatã
arbitror. quia penalis ẽ nob. ẽꝑtineat ad hane fra¬
gilitatẽ quam peccando meruimus ñ attendi
etiã primis hominib data fuisse in paradiso cor¬
poris alim̃ta anteꝗ̃ istam mortis penam peccã¬
do meruissent. Sie enun erant immortales ĩ
corpore nondum sꝑitali s animali. ut tam̃ in
huiꝰmodi immortalitate alim̃tis corꝑalib ute¬
rent᷑. Item qđ diri. quã sibi elegit ds głosam
ecetiam non habentẽ maculam neq rugam. ñ
ido dixi quia nunc ex om̃i parte iam talis est

Expanded text:
pe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla pospe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur. item quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parte iam talis est,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq obpugnat fr̃nitatẽ.⁊ aduersus ipsam
gram qua reconeiliatus ẽ do. inuidentie faci¬
b agitat᷑ Qd̃ quidẽ non confirmaui: qͦnã
hoc putare me diri. S tam addendum fuit.
si in hac tam scelerata mentis ꝑuersitate fimerit
hanc uitam: qm̃ de quocũq pessimo in hac ui¬
ta constituto non ẽ utiq desꝑandum. nec pro
illo impacdent̃ oratur. de quo non desꝑatur. In
sedo item libro. nulli inquã licebit ignorare di
regnum. cum eiꝰ unigenitꝰ non solum intelligi¬
bilit̃. s etiam uisibilit̾ in homine dominico
de celo uenerit. iudicaturꝰ uiuos ⁊ mortuos. S
ñ uideo utrum recte dicat᷑ homo dominicus.
qui ẽ mediator di ⁊ hominum homo xp̃s ihe:
cum sit utiq dominus: Dominicus autem ho¬
mo qui in cius scã familia recte potest dici.
& hoc quidem ut dieerem apud quosdam legi
tractatores catholicos diuinoꝵ eloqͥorum: Se
ucumq hoc dixi. dixisse me nollẽ Postea qͥp¬

Expanded text:
quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator dei et hominum, homo Christus Iesus cum sit utique dominus: dominicus autem homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quip
Abbreviated transcription (Latin):
uigilantiore atq intelligentiore mente discu¬
tiat Non quia om̃e peccatum fornieatio ẽ. ne¬
q enim omnẽ peccantem ds̃ ꝑdit. qui cotidie
scõs suos eraudit dicentes. dimitte nob debita
nr̃a. cum perdat omnẽ qui formeatur ab eo.
S quatsnus intelligenda atq limitanda sit hec
fornicatio. & utrum etiam propt̃ hancliceat
dimitõe uxorem latebrosissima questio ẽ: It¬
cere tam̃ propt̃ istam que in stupris cõmittit᷑
nulla questio ẽ & ubi dixi hoc ꝑmissum ẽẽ
non uissum. ñ attendi aliam seript᷑am dicen¬
tem. qui tenet adultam stultus ⁊ impius est.
Nec sane dix̃ĩm adult̾am fuisse deputandam il¬
lam mulierem etiã postea quã audiuit a dño.
nec ego te dampnabo uade deinceps iam noli
peccare.si hoc obedient audiuit: Auo loco
peccatum fr̃is ad mortẽ. de quo dicit iohes
dicerẽ. peccatum fr̃is ad mortẽ puto ẽẽ. cum
pꝰ agnitionẽ di ꝑ gr̃am domini nr̃i iħu xp̃i.

Expanded text:
uigilantiore atque intellegentiore mente discuuigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, latebrosissima . quaestio est. licere tamen propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio loco peccatum fratris ad mortem, de quo dicit Iohanndicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem dei per gratiam domini nostri Iesu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
soluta ẽ: s sic̃ etiam posteriꝰ sepe soluimus: id ẽ.
ut diligamus inimicos. lucrandos regno di: &
odimus in propinquis. si impediunt a regnodi.
l tem de p̃cepto qđ prohibet᷑ uxor dimitti nisi
ꝓpt̃ fornicationẽ: hic qͥdem scrupulosissime
disputaui: S quã uelit dominus intelligi
fornicationẽ ꝓpt̃ quã liceat dimict̃e uxoremt. u¬
trum eã que dampnat᷑ in stupris. an illã de
qua dr̃. ꝑdidisti om̃s qui forni¬
cant̃ abste.in qua utiq ⁊ ista ẽ: neq enim ñ
fornieat᷑ a domino. qui tollens m̃bra xp̃i. facit
ea membra meretricis:÷ ctiam atq etiã cogitã¬
dum ẽ atq requirendũ. nee uolo in re tanta.
tãq ad dirigendum difficili putare lectorem
istam sibi mãm disputationẽ debere sufficere.
S legat : aba siue nr̃a que postea seripta sunt.
siue aliorũ meliꝰ considerata atq tractata. uel
ipse si potest que hic merito mouere possunt.

Expanded text:
soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Item de praecepto, quo prohibetur uxor dimitti nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputaui, sed quam uelit dominus intellegi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem, utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: perdidisti omnem, qui fornicatur abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra meretricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam meliꝰ intelleximus postea qd scriptum est.
qui irascitur fr̃i suo: codices enim greci ñ hñt
sine causa. siẽ hie positum ẽ: quamus idem ipse
sit sensus:. lulud enim diximus intuendum. qͥd
aũ fratri non peccato irascitur: sine causa irascit᷑.
tem qđ dixi. hoc ⁊ de patre. ⁊de matre. ⁊ de cetis
uinculis sanguinis intelligendum ẽ. ut in eis
oderimus qđ genus humanum nascendo ⁊ mo¬
riendo sortitum ẽ. ita sonat quasi non essent
fute iste necessituomẽ. si nullo nate humane p̃ceden¬
te peccato nemo moreret᷑: quẽ sensum iam su¬
perius improbaui: Essent enim pro fecto cog¬
nationes ⁊ affinitates: etiam si origi nali nul¬
lo existente peccato. sine morte cresceret. ⁊ mul¬
tiplicaret᷑ genus humanum: Ae per hoc alit̃
soluenda questio ẽ cur dominus preceperit
diligendos inimicos: cum alio loco precipiat
odio habendos ⁊ parentes & filios: non siẽ hic

Expanded text:
etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid atris irascitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic
Abbreviated transcription (Latin):
sine peecato: a quo enim usq ad
unum apieem lex ꝑfici pocest: nisi aqͥ fiunt
uniuersa diuina mandata: S in eisdem mã¬
datis ẽ quod etiam iubemur dicere. dimitte¬
nobis debita nr̃a sic̃ ⁊ noᷤ dimittim̃ debitoribus
nr̃is: quam orationem usq in finem tota
dicit eccłia: Om̃ia gͦ mandata. fact̾a deputant᷑:
qñ quieqͥd non fit ignoscitur: Sane quod ait do¬
minus. quicumq soluerit unum de mandatis
istis minimis. ⁊ docuerit sic. ⁊ cet̾a usq ad eum
locum uͥ ait. nisi abundauerit iusticia ur̃a plꝰ
quam scribarum ⁊ phariseorum ñ intrabitis in
regnum celorum: multo melius & conuenientiꝰ
erposui in aliis postiorib sermonib meis: qđ
etiã hic retexere longum ẽ: Ad hoc aũt iste ibi
ꝑducitur sensus: uteoꝵ sit ista iusticia maior
quã seribarum ⁊ phariseorũ qu dicunt ⁊ faci¬
unt: De seribis quippe ⁊ phariseis: alio loco ip¬
se dominus ait Bieunt enim. ⁊ ñfaciunt: Iud̃

Expanded text:
sine peccato. a quo enim usque ad sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Sane quod ait dominus: quicumque enim soluerit unum de mandatis istis minimis et docuerit sic et cetera usque ad eum locum, ubi ait: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non in- trabitiš in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud
Abbreviated transcription (Latin):
fectio: Non enim dictum ẽ. ista in hac uita cõ¬
pleri possunt. nam completa ẽẽ in aplis credi¬
inus: s dictum ẽ. sicut completa in apłis ere¬
dimus. ut ita compleant᷑ sic̃ in illis completa
sunt: id ẽ quadam ꝑfectione. cuiꝰ capar ẽ ista
uita: non sic̃ complenda sunt in illa quã sꝑa¬
mus pace plenissima: quando dicetur. ubi est
mors contentio tua: Alio loco qđ interposus
testimonium. non enim ad mensuram dat ds
sp̃m: ñdum intellexerã de rp̃o propͥe ueriꝰ acci¬
pi: Aliis quippe hominib nͥ ad mensuram da¬
ret᷑ sp̃e: non duplum pederet helyseus quam
fuit in helya: Iltem quod scriptum ẽ. iota u¬
num ⁊ unus apex non transiet alege. donec
om̃ia fiant. cum exponerẽ: dixi. nichil posse a¬
liud intelligi. nisi uehem̃tem ꝑfectionis exp̃s¬
sionem:Yͥ merito queritur: utrum ista ꝑfectio
sic possit intelligi ut tam̃ uerum sit. neminẽ
iam utentem uoluntatis arbitrio hie uiuere

Expanded text:
erfectio. Non enim dictum est, Ista in hac vita comerfectio. Non enim dictum est, Ista in hac vita compleri possunt, nam completa esse in Apostolis credimus; sed dictum est, sicut completa esse in Apostolis credimus, ut ita compleantur sicut in illis completa sunt, id est quadam perfectione, cujus capax est ista vita, non sicut complenda sunt illa quam speramus pace plenissmors, contentio tua? Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
N on enim cuiquam prouenire in hac uita pot̃.
ut lex repugnans legi mentis omnino non sit
in m̃bris: quandoqͥdem etiã si eis sie resisteret
sp̃c hominis ut in nullum eiꝰ laberetur assen¬
sum: non ido tam̃ illi non repugnaret: hoc
gͦ quod dictum ẽ. nullum ẽẽ motum aduersᷤ
rationẽ rebellem: rect̾e accipi potest. id nunc a¬
gentibus pacificis domando concupiscentiam
carnis. ut ad istam pacem plenissimã quandoq
ueniatur: Proinde cum ⁊ alio loco cum eandẽ
sententiam euangłicam repetens dixissem beati
pacifici qm̃ ipsi filii di uocabunt᷑. adiunxi diceis.
ista quidẽ in hac uita compleri possunt. sicut
completa eẽ in apłis credimus. sic accipiendũ
ẽ: non ut in apłis hic uiuentibus nullũ carnus
motum arbitremur sp̃ui repugnasse: s actenus
hic ista posse compleri. quatinus in apłis credi¬
mus ẽẽ completa: ta mensura scilicet ꝑfectio¬
onis humane.quanta in hac uita potest ẽẽ ꝑ¬

Expanded text:
Non enim cuiquam provenire in hac vita potest, Non enim cuiquam provenire in hac vita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris. Quando quidem etiam si ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum ejus laberetur assensum; non ideo tamen illa non repugnaret. Hoc ergo quod dictum est, Nullum esse motum adversus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis, domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque veniatur. 2. Proinde quod alio loco, cum eamdem sententiam evangelicam repetens dixissem, Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur ; adjunxi dicens, Et ista quidem in hac vita compleri possunt, sicut completa esse in Apostolis credimus : sic accipiendum est, non ut in Apostolis hic viventibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse; sed hactenus hic ista posse compleri, quatenus in Apostolis credimus esse completa, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac vita potest esse p
Abbreviated transcription (Latin):
sic tam̃ ꝑfeci. s hoc quoq addito imꝑfectum
reliqui: Si enim ꝑfecissem. saltem de omnib:
oꝑib & uerbis di que ad sertum diem ꝑtinenł
disputassem: In hoc libro eadem notare que
michi displicent. uel defendere que aliis ñ
bene intellect̾a displicere possunt. suꝑfluum
michi uisum ẽ: Breuit̃ enim potius ad moneo.
ut illi duodecim libri legantur quos longe
postea ep̃s feci: & ex ipsis de isto iudicetur: ħ
ergo sic incipit: De obseuris naturalium rerũ.
qͥ omĩpotente do artifice fact̾a sentimus. non
affirmando s qͥrendo tractandum est xUIIuiDe
theum. duo uolumina seripsi: In quorũ pͥmo.
propt̃ id quod scriptum ẽ. beati pacifici. qm̃ ip
si filii di uocabunt᷑: sapientia inquã congruit
pacificis. in quib iam ordinata sunt omnia. nul¬
lusq motus aduersus rationem rebellis ẽ: sed
cuncta obtemꝑant sp̃ui hominis. eum ⁊ ipse
obtemꝑat do: Qõ merito mouet quomͦ dix̃im:

Expanded text:
sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defendere, quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi uisum est. breuiter enim potius admoneo, ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea feci. ex ipsis de isto iudicetur Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente deo artifice facta sentimus, non adfirmando, sed quaerendo tractandum est. CAPVT XVtheum duo uolumina scripsi. In quorum primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquapacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo . Quod merito movet quomodo dixerim.
Abbreviated transcription (Latin):
nesi ad litt̾am: In quib quamuis multa que¬
sita potiꝰ quam inuenta uideant᷑: tam̃ eis iste nul¬
lomͦ᷑ ẽ comꝑandus: Uerum ⁊ hunc postea quã
retracꝰtaui. manere uolui. ut eẽt index qͣntum
existimo non inutilis rudim̃torum meoꝵ. in e¬
nueleandis atq serutandis diuinis eloquiis:
eiusq titulum ẽẽ uolui de genesi ad litt̃am im¬
perfectus: Inueni quippe eum usq ad hec uer¬
ba dictatum: Pater tam̃ pater ẽ: nec filius ali¬
ud ẽ quam filius: quia ⁊ eum dicit᷑ similitudo
patris quãquam ostendat nullam interuenire
dissimilitudinẽ: non tam̃ solus ẽ pater. si habet
similitudinem: Post bee. repetiui uerba scrip¬
ture. rursus consideranda atq tractanda: Q
dixit ds. faciamus hominẽ ad imaginẽ ⁊ simi¬
litudinem nr̃am: Huc usq dictatum librum.
imꝑfectum reliqueram: quod aũt ibi sequitur.
addendum putaui cum eum retractarem: Nec

Expanded text:
nesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaenesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, addendum putaui, cum eum retractarem, nec
Abbreviated transcription (Latin):
quantum potui disseruisse me repperiet: qͥsquiꝰ
de ciuitate librum nouissimum legerit: hie
liber sic incipit: Qm̃ seriptum ẽ xuiube ge¬
um de genesi nesi adlitt̾am libi. imꝑfectus¬
duos libros contra manicheos condidisse:
qm sedm allegoricam significationẽ scripture
uerba tractaueram. non ausus nat᷑alium rerũ
tanta secreta ad litt̾am exponere. hoc ẽ quẽad¬
modum possent scđm historicam propͥetatem
que ibi dicta sunt accipi: uolui experiri in hoc
quoq negociosissimo ac difficillimo oꝑe quid
ualerem: S in scripturis exponendis tyroci¬
nium meum sub tante sareine mole succubu¬
it: & nondum ꝑfecto uno libro. ab eo quẽ susti¬
nere non potam labore conquieui: S in hoc
oꝑe cum mea opuscula retractarem: iste ipse
ut erat imꝑfectus uenit in manus. quẽ neq e¬
dideram. & abolere decreueram: qm̃ scripsi pꝰ¬
tea duodecim libros. quorum titulus ẽ de ge¬

Expanded text:
quantum potui, me disseruisse reperiet, quisquis quantum potui, me disseruisse reperiet, quisquis de ciuitate dei librum nouissimum legerit. Hic liber sic incipit: Quoniam scriptum est. CAPVT XVII. DE GENESI AD LITTERAM LIBER duos libros contra Manicheos condidissem, quoniam secundum allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Ge
Abbreviated transcription (Latin):
quale nunc habemus in corpus celeste resur¬
rectione mutari. ut nec membra ista. nee car¬
nis sit futura substantia: procul dubio corrigẽ¬
dus ẽ: cominonitus de corpore domini qui pꝰ
resurrectionem in eisdem membris non solũ
conspiciendus oculis. uerũ ⁊̃ manibꝰ tangendꝰ &¬
tractandus apparuit: carnemq se hr̃e etiã ser¬
mone firmauit. dicens: Palpate ⁊ uidete quia
sp̃e ossa ⁊ carnẽ non ht̃: sic̃ me uidetis habere
Unde constat apłm non carnis substantiam ne¬
gasse in di regno fut᷑am:s aut homines qͥ seđm
carnem uiuunt. carnis & sanguinis nomine
nuncupasse : aut ipsam carnis corrupti¬
onem: quȩ tunc utiq nulia erit: Nã
cum dixisset. caro & sanguis regnum di non
possidebunt: bene intelligitur tanquam erpo¬
nendo quid dixerit. continuo subdidisse: neq
corruptio incorruptionem possidebit: De qua
re ad ꝑsuadendum infidelibus difficili. diligent̃

Expanded text:
quale nunc habemus, in corpus caeleste resurquale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut qui secundum carnem uiuunt carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt - bene intellegitur tamquam exponendo, quid dixerit — continuo subdidit: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad suadendum infidelibus difficili diligenter,
Abbreviated transcription (Latin):
conss: xUII De fide uel simbolo liber unus:
er idem tempus coram ep̃is hoc mͥ iuben¬
tibus. qui plenarium totius affrice conei¬
lium ypone regio agebant: de fide ae simbo¬
lo prb̃r disputaui: Quam disputationẽ non¬
nullis eorum qui nos familiarius diligebant.
studiosissime instantibus in librum contuls. in
quo de rebus ipsis ita disserit᷑ ut tam̃ non fiat
uerborum illa conterio. que tenenda memori¬
ter competentib traditur: In hoc libro cũ de
resurrectione carnis ageretur: resurget inquam
corpus scđm xp̃ianam fidem. quȩ aliud falle¬
re non potest: Qd cui uidetur incredibile: qͣ¬
lis sit nuine caro attendit: qualis aut tune fu¬
tura sit. non considerat: Quia illo tempore ĩ¬
mutationis anglice. non iam caro erit ⁊ sangiuis
s tantum corpus. & cet̾a que ib de corporui ter¬
restrium in corpora celestia mutatione disserui:
guis regnum di non possidebunt: S siquis
ea sic accipit. ut eristimet ita corpus terrenũ

Expanded text:
CAPUT XVII. De Fide et Symbolo, libe unus. Per idem tempus coram episcopis hoc mihi jubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hipponeregio habebant de Fide et Symbolo presbyter disputavi. Quam disputationem, nonnullis eorum qui nos familstudiosissime instantibus in librum contuli. in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat uerborum illa contextio, quae tenenda memoriter conpetentibus traditur. In hoc libro cum de resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpus secundum Christianam fidem, quae falli non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione disserui, guis regnum dei non possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum,
Abbreviated transcription (Latin):
qui tunc eẽ apud cartaginem ceperat. ut hy i¬
ni ad altare dicerentur de psalmorum libro. si¬
ue ante oblationem. siue cum distribueretur
populo quod fuisset oblatum. maledica rep̃¬
hensione ubicumq poterat lacerabat. asserens
fieri non oportere: huic respondi iubentibus
fr̃ĩbus. & uocatur liber contra hylarum: Hic
liber sic incipit: Qui dicunt mentionem uexi

Expanded text:
qui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymqui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymni ad altare dicerentur de Psalmorum libro siue ante oblationem, siue cum distribueretur populo, quod fuisset oblatum, maledica reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri non oportere. huic respondi iubentibus fratribus, et uocatur liber: contra Hilarum. Hic liber sic incipit: Qui dicunt mentionem ue
Abbreviated transcription (Latin):
malum. & quanta mala manichei ponant in na¬
tura boni. & quanta bona innatura mali. quas
naturas finxit error ipsorum: hic liber sic inci¬
tos. s ex eis quos auditores uocant. quem ne
facie quidem noueram. scripsit ad me uelut
amieus honorifice obiurgans quod oppugna¬
rem litteris illam heresem. & admonens ne fa¬
cerem. atq ad eam sectandam potius erortans
cum eius defensione. ⁊ fidi reprehensione catho¬
lice. huic respondi: S quia in eiusdem opuscu¬
li capite non posui quis euiscriberet. non in e¬
pistolis meis. s in libris habetur: Illie ab exor¬
dio conscripta ẽ etiam eius epła: huius autẽ
mei uoluminis titulus ẽ contra scđinum ma¬
nicheum. quod mea sententia om̃ibus qͥ adũ¬
sus illampestem seribere potui facile propono:
Hic liber sie incipit: Beniuolentia i me quȩ
euius laicus catholicus. nescio unde adũsus
di ministros ut fieri assolet irritatus. morem

Expanded text:
malum et quanta mala Manichei ponant in namalum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum. Hic liber sic incitos, sed ex eis, quos auditores uocant, quem ne facie quidem noueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurgans, quod oppugnarem litteris illam heresem, et admonens, ne facerem, atque ad eam sectandam potius exhortans cum eius defensione et fidei reprehensione catholicae. huic respondi; sed quia in eiusdem opusculi capite non posui, quis cui scriberet, non in epistulis meis, sed in libris habeatur. illic ab exordio conscripta est etiam eius epistula. huius autem mei uoluminis titulus est: contra Secundinum Manicheum. quod mea sententia omnibus, quae aduersus illam pestem scribere potui, praepono. Hic liber sic incipit: Beniuolentia in me, quae ius, laicus catbolicus, nescio unde aduersus dei ministros, ut fieri assolet, irritatus morem,
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantem legi mentis. quȩ de peccato accidit.
non de prima nĩȩ institutione nature: hoc opꝰ
sie incipit: Faustus quidam fuit:Uii. Cont
in ecelia biduo disputaui: Y ꝓponem quippe¬
uenerat: eundem seminaturus errorem: Unus
enim erat ex doctoribus eorum. quamuis meru
ditus liberalibus litteris. s tam̃ uersutior fortu¬
nato: Gesta sunt ȩccłiastica. sed inter meos libros
computantur: Duo ergo libri sunt in quorum
gratia qua uere liberi funt de quib scriptum
ẽ. si uos filius liberauert tune uere liberi eritiᷤ.
diligentius disputare. quoniam talis erat cum qͦ
agebamus: nulla sumus necessitate compulsi:
hoc opus sic incipit: honorio augꝰ. cons .uii. idus
iber de natura boni aduersus manicheos:
ubi ostenditur naturã in commutabilẽ dm esse
ac sũmum bonum. atq ab illo ẽẽ ceteras naturas
siue spiritales. siue corporales atq omnes in quan¬
tum naturȩ sunt bonas esse. & quid uel unde sit

Expanded text:
pugnantem legi mentis , quae de peccato accidit, pugnantem legi mentis , quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae. Hoc opus sic incipit: Faustus quidam fuit. CAPUT VIIin ecclesia biduo disputavi. Hipponem quippvenerat, eumdem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus ditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior Fortunato. gesta sunt ecclesiastica, sed inter meos libros conputantur. duo ergo libri sunt, in quorumgratia, qua uest, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis , diligentius disputare, quoniam talis erat cum quo agebamus, nulla sumus necessitate compulsi. Hoc opus sic incipit: Honorio Augusto sextum consuleLiber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit
Abbreviated transcription (Latin):
haberet patres dubitare non poteram: In duo¬
decimo. & in terciodecimo. de filio noe scđo. qui ẽ
appellatus cham. ita disputatum ẽ. tanquam ñ
in filio suo chanaam sicut scriptura demonstt̃.
s in seipso fuerit a patre maledietus: In eodem¬
terciodecimo. de sole ⁊ luna talia dicta sunt ta¬
quam sentiant. & ideo tolerent uanos adoratoreᷤ
suos. quamuis uerba ibi accipi possint. ab ani¬
mali ad ianimale translata. modo locutionis qͥ
uocatur grece metafor. sicut de mari scriptum
est. quod fremat in utero matris suȩ uolens pro¬
gredi. cum utiq non habeat uoluntatem: In unde¬
uicesimo: Absit inquam ut sit in membris scõꝵ
etiam genitalibus aliqua turpitudo: Dicuntur
quidem in hons sta quia non habent e am
spetiem decoris. quam membra que in promtu
locata sunt: S probabilior in aluis postea sc̃p¬
tis nr̃is ratio reddita ẽ. cur ea dixerit etiã apłs
inhonesta propter legem scilicet in membris re¬

Expanded text:
haberet patres, dubitare non poteram. 3. In duohaberet patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non in filio suo Chanaan, sicut Scriptura demonstrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . In quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tanquam sentiant, et ideo tolerent vanos adoratores suos : quamvis verba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata, modo locutionis qui vocatur graece metaphora; sicut de mari scriptum est quod fremat in utero matris suae, volens progredi , cum utique non habeat voluntatem. In undetrigesimo, Absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt : sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam Apostolus inhonesta , propter legem scilicet in membris re
Abbreviated transcription (Latin):
filiis mortui duceret fr̃ uxorem. & fr̃i defune¬
to semen ex eadem suscitaret: Que profecto de
duob unius hominis patribus expeditior ibi
redditur ratio: Uterini aut̃ fr̃s fuerunt quib
hoc contigit. ut unius defunct qui uocabatur
hely duceret alter uxorem. id est iacob. a quo
matheus narrat gen tum esse ioseph: S ute¬
rino fratri suo eum genuit. cuius filium lucas
dicit fuisse ioseph. non utiq genitum. s ex lege
adoptiuum: hoc eorum litteris inuentum ẽ.
qui recenti memoria post ascensionem domini
de hac re scripserunt: Nam etiam nomen eiꝰde
mulieris quȩ peperit iacob patrem ioseph. de pͥ¬
ore marito mathan. qui fuit pater iacob. auus io¬
seph. scđm matħm. & de marito postiore melchi
peperit hely. cuius erat adoptiuus ioseph non
tacuit affricanus: Quod quidem cum frac̾to fausto¬
responderem nondum legeram. s tam̃ ꝑ adopti¬
onem potuisse contingere ut unus homo duoᷤ

Expanded text:
filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncfiliis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Afresponderem, nondum legeram; sed tamen per adoptionem potuisse contingere ut unus homo duos