comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de controusia uocabuli laborare uideatnͣ
iã uocandũ eẽ ubũ qͥddã illud iñtis nr̃e
qđ de nr̃a scientia foreari potest etiã
priꝰquã formatũ sit quia iã ut ita dicã
formabile ẽ. quis ñ uideat qͣnta hic sit
dissimilitudo ab illo dĩ u̾bo qđ informa
dĩ sic ẽ. ut ñ ante fuerit formabile. postq
formatũ nec aliqͣndo eẽ possit inforie
s sit forma simplex. ⁊ simplicit̾ equalis
ei de quo ẽ. & cui mirabilit̾ coet̾na ẽ:¬

Expanded text:
de controversia vocabuli laborare videamur, de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter coaeterna e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cogitat᷑ pocest tam̃ ueracit̾ cogitari
uerbũ eẽ tã ꝑpetiiũ. quã scient̾ia ipsa
in cogitatione uisionis formatũ ẽ: Q
erit sĩmile scientiȩ de qua nascit᷑ si eiꝰ ñ hẽ
habere. Tałe ẽ enĩ ac si dicat᷑. idõ iã uo¬
candũ eẽ ũbũ: quia potest eẽ u̾bũ. Sed
quidẽ. qđ potest ẽẽ ubũ. & idõ iã digñ
ẽ. ũbi nomine : Quid ẽ inquã hoc sorma¬
bile. ñdũq formatũ nͥ quidã m̃tis nr̃ȩ.
qđ hac atq. hac uolubili quadã mocione
iactamus. cũ anobis nc̃ hoc. nc̃ illud sic̃
inuencũ fuerit. uł occurrerit cogitat᷑:
Et tc̃ fit uerũ ubũ qͣndo illud qđ nos diximꝰ
uolubili motione iactare. ad id qđ scimus
ꝑuenit. ⁊ inde format᷑. eiꝰ omĩmodã similitu¬
dinẽ capiens ut quomͦ res queq scit᷑. sic etiũ
cogitetur. id ẽ sine uoce. sine cogitatione¬
uocis. que profecto alicuiꝰ lingue ẽ. sic in
corde dicatur. Ac ꝑhoc etiã si concedamꝰ ne

Expanded text:
amen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest esse verbum. Sed quid est quod potebi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ aũ dubitamꝰ. ñdũ ẽ ũbũ de re quã
dubitamꝰ s de ipsa dubitatione ũbũ ẽ.
uãuis enĩ ñ nouerimꝰ an uerũ sit unde
dubitamꝰ : tam̃ dubitare nouimꝰ. Ac ꝑ hoc
qđ cũ facimꝰ utiq uolentes. et scientes. fal¬
sũ ũbũ habemꝰ. uͥ uerũ ubũ ẽ. m̃tiri nos
hoc enĩ scimꝰ. Et cũ m̃titos nos eẽ confi¬
Scimꝰ nãq nos eẽ m̃titos. Uerbũ aũ illud

Expanded text:
Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confiscimus namque nos e
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dici pocest. uł uisio de uisione. uł
scientia de scientia ita dicipotest eentia
de ẽẽntia. sic̃ illud dĩ ubũ. maxime
dr̃. maximeq. dicendũ ẽ: Quid ita
quia ñ hoc est nobis eẽ. qđ nosse : mul¬
ta quippe nouinꝰ. que ꝑmemoriã qͣdãm
uiuunt. ita et obliuione quodãmͦ moriunt᷑.

Expanded text:
sicut dici potest vel visio de visione, vel scientia de scientia, ita dici potest essentia de essentia, sicut illud Dei Verbum maxime dicitur maximeque dicendum est? Quid ita? quia non hoc est nobis esse, quod est nosse. Multa quippe novimus quae per memoriam quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire difficile ẽ. Sẽpit̾nũ ẽ. enĩ animo
uiuere sempit̾̃nũ ẽ scire qđ iuuit. nec cam̃
sempic̾nũ ẽ. cogitare uitã suã uł gitare
scientiã uitȩ suȩ. qm̃ cũ aliud atq aliud
ceꝑit: hoc desinet cogitare quauis ñ desinat¬
hoc scire. Ex quo fit. ut si potest in animo¬
eẽ aliqua scientia sempit̾ña. ⁊ sempit̾na eẽ
ñ potest eiꝰdẽ scientie cogitatio. ⁊ ũbũ uerũ

Expanded text:
est enim animo vivere, sempiternum est scire quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio,
Abbreviated transcription (Latin):
in omĩb. Nã et singillacĩ si in t̾rogem̃
de spũ scõ: uerissime tespondemus qđ
ds̃ sit. ⁊ cũ patre isilio simul unus ds̃ẽ.
Unũ gͦ pͥncipiũ ad creaturã dr̃ ds̃. ñ
duo uel tria principia. ad se aũ inui¬
igignens ad id qđ gignit᷑ pͥn¬
ciputm ẽ: pat̾ ad filium pͥncipiũ

Expanded text:
 Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit, et cum Patre et Filio simul unus Deus est. Unum ergo principium ad creaturam dicitur Deus, non duo vel tria principia, ad se autem invii gignens ad id quod gignitur principium est, Pater ad Filium principium
Abbreviated transcription (Latin):
si ita ẽ: ñ iã principiũ ei tantũ rei
erit quã gignit. aut fac̃. s etiã ei quã
dat. Ubi ⁊ illud illucescit ut potest qđ
solet multos mouere. cur ñ sit filius
sic̃ in euangelio legit᷑. Exit enĩ ñ quo¬
modo natus. s quomͦ datus. Et idõ
ñ dr̃ filius. quia neq natꝰ ẽ. sic̃ unige¬
nitus. neq factus ut per grãm in adop¬
tionẽ nasceretur sicuti nos. Qđ enĩ de
patre natũ ẽ: ad pattẽ solũ refert᷑. cũ
dr̃ filius. ⁊ idõ ipse filius patris ẽ. ⁊ ñ¬

Expanded text:
ita si est, non iam principium ei tantum rei erit, quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat ubi et illud elucescit, ut potest, quod solet multos mouere, cur non sit filiussicut in euangelio legitur. exit enim non quomodo natus, sed quomodo datus, et ideo non dicitur filius, quia neque natus est sicut unigenitus, neque factus, ut per gratiam in adoptionem nasceretur, sicuti nos. quod enim de patre natum est, ad patrem solum refertur, cum dicitur filius; et ideo filius patris e
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ẽ. qđ accepimꝰ ut eẽmꝰ : aliud
qđ accepimꝰ ut scĩ eẽmꝰ. Unde scrip¬
tĩ ẽ. ⁊ de ioħe. qđ in sp̃u et uirtute
telligendũ ẽ. cũ ei ait dñs. tollã de
spu tuo ⁊ dabo eis. hoc ẽ. dabo eis de
dat᷑ principiũ habet eũ aquo dat᷑. qr

Expanded text:
ut essemus, aliud quod accepimus, ut sancti essemus. unde scriptum est et de Iohanne, quod in spiritu et uirtute tellegendum est, cum ait ei dominus: tollam de spiritu tuo et dabo eis, hoc est: "dabo illis de datur principium habet eum a quo datur
Abbreviated transcription (Latin):
minor ẽ patre. Quo uͦ eqͣlis: exaudit cũ patre.
Unde se abeo qđ dix̃ ipse enĩ pat̾ amat uos. utiq
ipse ñ seꝑat: s scđ̾m ea fac̃ intelligi. q̃ sup ͣ cõme¬
moracũ. satisq. insinuaui. plerũq ita nominari
unã quãq intrinitate ꝑsonã : ut & alie illic
intelligant᷑. Sic itaq dictũ ẽ. ipse enĩ pat̾

Expanded text:
minor est patre; quo uero aequalis est, exaudit cum patre. minor est patre; quo uero aequalis est, exaudit cum patre. unde se ab eo quod dixit: ipse enim pater amat uos, utique ipse non separat, sed secundum ea facit intellegi quae supra commemoraui satisque insinuaui, plerumque ita nominari unamquamque in trinitate personam, ut et aliae illic intellegantur. sic itaque dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
ueni in hunc mundũ. Itũ relinqͦ mundũ: &
uado ad patrẽ. Qͥd ẽ apatre exiui nͥ ñ in eaforma
qͣ eqͣlis sũ patri. s alit̃. inͭͣ assũpta creat᷑a mi¬
nor apparui: Et qͥd ẽ ueni in hunc mundũ.
nͥ informa serui quã me exinaniens accepi.
etiã peccatoꝵ qͥ mundũ istũ diligt̃ oculis de¬
monstui: Et qͥd ẽ itũ relinqͦ muntũ. nͥ ab aspec¬
tu dilectoꝵ mundi aufero qđ uiderunt:
Et qͥd ẽ uado adͥ patrẽ. nͥ doceo me sic intelligen¬
dũ afidelib meis qͦ mͦ eqͣlis sũ patͥ: Hoc qui
credit̃ : digni habent᷑ ꝑduci afid̾e ad spetiẽ. id ẽ.
ad ipsam uisionẽ. qͦ ꝑducens dictus ẽ. cͣđe regnũ
dõ & patͥ. Fideles quippe eius qͦs redemit san¬
quine suo. dicti sunt regnũ eiꝰ : ꝓ qͥb nc̃ int̾pel¬
lat. Tunc aũ illic eos sibi faciens in hetere.
ubi eqͣlis ẽ patͥ: ñ iã rogabit patrẽ. ꝓeis. Ipse
enĩ inqͥt pat̾ amat uos. Ex hoc enĩ rogat᷑ qͦ¬

Expanded text:
ueni in hunc mundum; iterum relinquo mundum et uado ad patrem. quid est: a patre exiui nisi "non in ea forma, in qua aequalis sum patri, sed aliter, id est in assumta creatura minor apparui" ? et quid est: ueni in hunc mundum nisi "formam serui, quam me exinaniens accepi, etiam peccatorum, qui istum mundum diligunt, oculis demonstraui" ? et quid est: iterum relinquo mundum nisi "ab aspectu dilectorum mundi aufero quod uiderunt"? et quid est: uado ad patrem nisi "doceo me sic intellegendum a fidelibus meis, quomodo aequalis sum patri" ? hoc qui credunt, digni habentur perduci a fide ad speciem, id est ad ipsam uisionem, quo perducens dictus est tradere regnum deo et patri. fideles quippe eius, quos redemit sanguine suo, dicti sunt regnum eius, pro quibus nunc interpellat. tunc autem illic eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est patri, non iam rogabit patrem pro eis; ipse enim, inquit, pater amat uos. ex hoc enim rogat, q
Abbreviated transcription (Latin):
et sacerdos nr̃ filiꝰ dĩ & filiꝰ hominis. s et ipse
ut inqͣntũ ds̃ ẽ: cũ illo nos subiectos habeat.
in qͣntũ sac̃dos : nobiscũ illi subiectꝰ sit. Qua¬
ꝓpt̾ cũ filiꝰ sit et ds̃ ⁊hõ. alia substantia ds̃.¬
alia hõ: homo potiꝰ infilio quã filiꝰ in patre.
sic̃ caro anime mee alia substantia ẽ ad animnã
meã quãuis in uno homine. quã anima ałtiꝰ
dõ & patͥ id ẽ. cũ credentes ec uiuentes exfide
contẽplationẽ. cui ꝑcipiende suspiramꝰ. et gemi¬
mus. et tͣnsierit labor et gemitus : iã ñ int̾pel¬
labit ꝓ nobis tͣdico regno dõ & patͥ. Hoc signi¬
uobis s manifeste de patre nunciabo uobis.
Id ẽ: ñ er̃ similitudines : cũ uisio fuerit facie
ad facie. Hoc ẽ enĩ qd ait. s manifeste de pa¬
tre nunciabo uobis. ac sidiceret. manifeste p̾a¬
ttẽ ostendã uobis. Nunciabo qͥppe ait. qr ũbũ
eiꝰ est. Seqͥt᷑ enĩ & dic̃. Illo die in nomine meo

Expanded text:
et sacerdos noster, Filius Dei et Filius hominis; sed et ipse ut in quantum Deus est, cum illo nos subjectos habeat, in quantum sacerdos, nobiscum illi subjectus sit . Quapropter cum Filius sit et Deus et homo, alia substantia homo potius in Filio quam Filius in Patre: sicut caro animae meae, alia substantia est ad animam meam, quamvis in uno homine, quam anima alterius deo et patri, id est cum credentes et uiuentes ex fidecontemplationem, cui percipiendae suspiramus et gemimus, et transierit labor et gemitus, iam non interpellabit pro nobis tradito regno deo et patri. hoc signiuobis, sed manifeste de patre nuntiabo uobis, id est iam non erunt similitudines, cum uisio fuerit faciem ad faciem. hoc est enim quod ait: sed manifeste de patre nuntiabo uobis, ac si diceret: "manifeste patrem ostendam uobis"; nuntiabo quippe ait, quia uerbum eius est. sequitur enim et dicit: illa die
Abbreviated transcription (Latin):
iã ñ roget patrẽ. ipse enĩ pat̾ amat nos. uo
aũ merico. nͥ fidĩ qua credimꝰ añ quã illud
emus ad speciẽ. ut tales nos amet qͣles amat

Expanded text:
at nos. Quo autem merito nisi fidei qua credimus antequam illud imus ad speciem: ut tales nos amet, quales amat
Abbreviated transcription (Latin):
scendentib itaq introrsus quib dã
gradib considationis ꝑ anime partes.
unde incipit aliquid occurrere
qđ ñ sit nobis cõmune cũ bestiũs. inde in¬
cipit ratio. ubi iã homo intior possit ag¬
nosci. qui etiã ipse suꝑ illã rationẽ cui cẽ¬
poraliũ rerũ administratio delegata ẽ.
inmod̾ato progressu nimis in ext̾iora ꝓlabit᷑.
consentiente sibi capite suo.i. ñ eã cohibente
atq refrenante. illa que inspecula confilii
presidet. quasi uirili portione. inuet̾at᷑ int̾
inimicos suos uircutis in uidos demones
cũ suo principe diabolo ȩt̾norũ que illa
uisio ab ipso etiã capite cũ coniuge uetitũ
manducante subtrahit᷑. ut lum̃ oculoꝵ eiꝰ ñ
sit cũ illo ac sic ab illa illustratione uerita¬
tis ambo nud̾ati. atq aꝑtis oculis conscien¬
die adu idendũ quã in honesti atq. in decori
remanserint. tanquã folia dulciũ fructuũ
s si ne ipsis fructib ita sine fructu boni oꝑis.

Expanded text:
scendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa umanducante subtrahitur, ut lumen oculorum ejus non sit cum illo ; ac sic ab illa illustratione veritatis ambo nudati, atque apertis oculis conscientiae ad videndum quam inhonesti atque indecori remanserint, tanquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ꝗͥ disserimus de nat᷑a m̃tis
humane: de una quadã re
disseruimus nec eã in hec duo que cõme¬
moraui nͥ ꝑ officia geminamus. Itaq cũ
in ea querimus triniatẽ. in tota querimꝰ.
ñ seꝑantes actionẽ rationalẽ intemꝑab
queramus quo trinitas impleat᷑. sed in
tota nat᷑a mentes ita trinitatẽ reꝑiri opͥ
ẽ. ut si de sit actio temporaliũ cũi oꝑi
necessariũ sit adiutoriũ ꝓpt̃ qđ adhec
inferiora administͣnda deriuet᷑. aliqui d
ueniat᷑. et facta iã ista distributione in
eo solo qđ ad contemplationẽ ꝑtinet et̃no¬
rum. ñ solũ criitas s etiã imago dĩ
In hoc aũ qđ deriuatũ ẽ. in actionẽ cem

Expanded text:
mus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravi, nisi per officia geminamus. Itaque cum in ea quaerimus trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem in temporaium aliquid jam quaeramus quo trinitas impleatur. Sed in tota natura mentis ita trinitatem reperiri opus est, ut si desit actio temporalium, cui operi necessarium sit adjutorium, propter quod ad haec inferiora administranda derivetur aliquid veniatur: et facta jam ista distributione, in eo solo quod ad contemplationem pertinet aeternorum, non solum trinitas, sed etiam imago Dei; in hoc autem quod derivat
Abbreviated transcription (Latin):
Creat᷑a quoq spualis sic̃ ẽ. anima: ẽ qͥdẽ
in corporis cõꝑatione simplicior. sine cõꝑa¬
tione aut̃ corporis. multiplex ẽ. etiãm
ipsa ñ simplex. Nã idõ simplioͥr corpore:
quia ñ mole diffundit᷑ ꝑspaciũ loci. s in
uno quoq corpore. ⁊ in cota tota ẽ. ⁊ in
qualib&e eius parte tota ẽ. Et idõ cũ fit
aliquid in quãuis exiguã particulã cor¬
poris qđ sentiat anima. quãuis ñ fiat
in coto corpore : illa cam̃ toca sentit. qr
docã ñ latet. Sed tam̃ eciã in anima cũ
aliud sit araficiosũ et̃. aliud inercẽ.
aliud acutũ. aliud memorẽ. aliud cu¬
piditas. aliud amor. aliud leticia.
aliud tristicia. possintq. alia sine aliis.
⁊ alia magis. ⁊ alia minus. innume¬
rabilia. ⁊ numerabilit in anime nat᷑a
inueniri : manifestũ ẽ ñ simplicẽ s
multiplicẽ eẽ nat᷑am. Nichił enĩ sun¬
plex mutabile ẽ. Omĩs aut̃ cieatura
mucabilis

Expanded text:
Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corporis comparatione simplicior: sine comparatione autem corporis multiplex est, etiam ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore, et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est; et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cum aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possintque et alia sine aliis, et alia magis, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri; manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam. Nihil enim simplex mutabile est; omnis autem creatura mutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ simplex ⁊ multiplex sit
ul& substantia: animadũtenda ẽ. pͥmo
creata. quare sit multiplex. nullo aũ
mͦ uere simplex. Et priuis corpus uni¬
ũsũ uciq partib constat. ita ut sit ibi
ala pars maior. alia minor. ⁊ maius
sit uniũsũ. quã pars quelibet alit qͣnta¬
ũse mundane molis. ⁊ sola tr̃a. uł glũ
solũ in numerabilib partib constat. ⁊ in t̾cia
sui parte minor ẽ. quã incetã. ⁊indimi¬
dia minor quam tota. Et totũ mundi cor¬
solet .i. celũ et tr̃a: utiq maius ẽ. quã
solũ celũ. uł sola tra. Et in uno quoq
corpore aliud ẽ. magnitudo. aliud color.
aliud figura. ꝑocest̾ enĩ et diminuta mag¬
nitudine manere idẽ color. et eadẽ figu¬
te tã magnũ eẽ. ⁊ eodẽ mͦ coloratũ. ⁊
quecũq alia simul dnr̃. de corpore.
possunt ⁊ simul ⁊ plura sine cetĩs comu¬
tari. ac ꝑ hoc multiplex eẽ. contuncit᷑.
nat᷑a corporis. simplex aut̃ nullo mͦ.

Expanded text:
omodo simplex et multiplex sit illa substantia; animadvertenda est primo creatura quare sit multiplex, nullo autem modo vere simplex. Et prius corpus universum utique partibus constat; ita ut sit ibi alia pars major, alia minor, et majus sit universum quam pars quaelibet aut quantaversae mundanae molis: et sola terra, et solum oelum innumerabilibus partibus constat, et in tertia sui parte minor est quam in caetera, et in dimidia minor quam in tota; et totum mundi corsolet, id est, coelum et terra, utique majus est quam solum coelum aut sola terra. Et in unoquoque corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud figura. Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figute tam magnum esse et eodem modo coloratum: et quaecumque alia simul dicuntur de corpore, possunt et simul et plura sine caeteris commutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nullo modo.
Abbreviated transcription (Latin):
ens. beatꝰ. uerus. ⁊ qͥqͥa aliud ñ indigne
dici uidet᷑. Sed eade magnitudo eus
ẽ que sapientia: Nonenĩ mole magnus ẽ.
s uircute. Et eadẽ bonitas que sapientia
⁊ magnitudo ⁊ eadẽ ueritas que illa or̃a
t ñ ẽ. ibi aliud beatũ eẽ: et aliud
magnũ aut sapientẽ aut uerũ aut
bonũ eẽ. aut om̃ino ipsũ eẽ. Nec qm̃
trinitas ẽ. ds̃: ideo triplex putandus
est. Alio quin minor erit pat̾ solus. aut
filius solus. quã simul pat̾ ⁊ filius.
Quãquã ñ inuenit᷑ qͦmͦ dic̃ possit aut
pat̾ solus. aut filius solus. cũ semper
⁊ inseꝑabilit̾ ⁊ ille cũ filio sit. ⁊ ille cũ
patre. ñ ut ambo sint pat̾. aut filius.
s quia semꝑ in uicẽ neuit̃ solus. Quia¬

Expanded text:
ens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus est,  virtute. Et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo; et eadem veritas quae illa omnia. Et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum aut sapientem, aut verum, aut bonum, aut omnino ipsum esse; nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est. AlFilius solus, quam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Fiatque inseparabiliter et ille cum Filio sit, et ille cum Patre, non ut ambo sint Pater, aut ambo Filius, sed quia semper invicem, neuter solus.
Abbreviated transcription (Latin):
fu istis enĩ aliquando tenebre nẽ aut̃
lux indno. insinuat nobis quodã modo
qđ a nocte dies sumat initiũ. Sicut
enĩ dies primi ꝓpt̾ fut᷑um hominis
lapsum. aluce in noctẽ. ita isti ꝓpt̾
hominis reꝑationẽ a tenebris ad lucẽ cõpu¬
tantur. Ab hora gͦ mortis. usq ad dilucũ

Expanded text:
Fuistis enim aliquando tenebrae nunc autem Fuistis enim aliquando tenebrae nunc autem lux in Domino ; insinuat nobis quodam modo quod a nocte dies sumat initium. Sicut enim primi dies propter futurum hominis lapsum a luce in noctem ; ita isti propter hominis reparationem a tenebris ad lucem computantur. Ab hora ergo mortis usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
psũ aut̃ triduũ. ñ totũ ⁊ plenũ fuisse
scripta testis ẽ. s primus dies aparte ęxtre¬
ma totus annumeratus ẽ. Dies aut̃ t̾eiꝰ a
paite prima et ipse totus. Medius aut̃
decĩ diurnis. Crucifixus ẽ. enĩ primo
uideoꝵ uocib hora tr̃ia. cũ eẽt dies sex¬
ta sabbati. Deinde in ipsa cruce suspenũis
hora sexta. et sp̃m tͣdidit hora nona. Se¬
pultus ẽ. aut̃ cũ iã sero factũ eẽt̃. sic̃ sese
habent uba euangelĩ. qđ intelligit᷑ in
fine diei. Unde libae gͦ incipias eiã si alia
ratio reddi potest. quomͦ nonsit contra
euangeliũ iohannis ut hora t̾cia ligno
suspensus intelligat᷑. totũ diẽ pͥmũ ñ cõ¬
p̃hendis. Ergo a parte extrema totus
cõputabit᷑. sic̃ teiꝰ a parte prima: Nox
enĩ usq ad diluculum quo dnĩ resurrec¬
tio de clarataȩ̃: ad t̾ciũ diẽ ꝑtinet. qr̾.n
dñs qui dix̃ de tenebris: diẽ clarescere
ut ꝑ grãm noui testam̃ti. ⁊ paracipa¬
tionẽ resurrectionis xpĩ audiremũs

Expanded text:
psum autem triduum non totum et plenum fuisse, Scriptura testis est: sed primus dies a parte extrema totus annumeratus est; dies vero tertius a parte prima, et ipse totus; medius autem decim diurnis. Crucifixus est enim primo Judaeorum vocibus hora tertia, cum esset dies sexta sabbati. Deinde in ipsa cruce suspensus est hora sexta, et spiritum tradidit hora nona . Sepultus est autem cum jam sero factum esset, sicut sese habent verba Evangelii ; quod intelligitur, in fine diei. Undelibet ergo incipias, etiam si alia ratio reddi potest, quomodo non sit contra Evangelium Joannis , ut hora tertia ligno suspensus intelligatur; totum diem primum non comprehendis. Ergo a parte extrema totus computabitur, sicut tertius a parte prima. Nox enim usque ad diluculum, quo Domini resurrectio declarata est, ad tertium diem pertinet: quia Deus qui dixit de tenebris lucem clarescere , ut per gratiam Novi Testamenti et participationem resurrectionis Christi audiremus,
Abbreviated transcription (Latin):
siti sint  uł eque ꝓbabiles. uł istis etiã
probabiliores. Frussta tam̃ eos in script᷑is
positos. et nullas. eẽ. eausas misticas. cur
illic isti numeri comemorent᷑. nemo tã
stultus in eptusq contendit. Ego aut̃
quas reddidi uł ȩecłȩ auctoritate ama
militudinũq collegi. Contra rationẽ

Expanded text:
iles, vel istis etiam probabiliores: frustra tamen eos esse in Scripturis positos, et nullas causas esse mysticas cur illic isti numeri commemorentur, nemo tam stultus ineptusque contenderit. Ego autem quas reddidi, vel ex Ecclesiae auctoritate a mamilitudinumque collegi. Contra rationem
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionis . xxx.ui. hore s. qͥ ẽ. quadratꝰ
senatius. Refert᷑ aut̃ ad illã rationẽ sipli
ad duplũ. ubi ẽ. coaptationis maxina
consonantia. Duodecĩ enĩ aduiginti
.IIIͬI. sĩplo ad duplũ conueniunt. et fi¬
unt xxxui. nox tota cũ die toto. ⁊ nocte
tota. neq hoc sine ullo sacram̃to. qđ cõ
memoraui sup᷑. Non absurde qu ippe
enĩ corpꝰ in morte ac resurrectione. ⁊ spẽ
Etiã sicꝰ gͦ apparet illa ratio sipłi addu¬

Expanded text:
sex horae sunt, qui est quadratus senarius. Refertur autem ad illam rationem simpli ad duplum, ubi est coaptationis maxima consonantia. Duodecim enim ad viginti quatuor simplo ad duplum conveniunt, et fiunt triginta sex: nox tota cum die toto et nocte tota, neque hoc sine illo sacramento quod supra memoravi. Non absurde quippe enim corpus in morte ac resurrectione, et spirEtiam sic ergo apparet illa ratio simpli ad du
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ maximo inpedimento ẽ. ne inhere¬
atur dõ. ꝑ tancã dĩ humilitatẽ redargui poss
atq sanari. Discit quoq hõ quã longe re¬
cesserit a dõ qđ lli ualeat ad medicinalẽ
dolorẽ. qͣndo ꝑ talẽ mediacorẽ. redit qͥ ho¬
minib et ds̃ diuinitate subuenit : et homo
infirmitate conuenit. Qđ aũ maiꝰ obedi¬
entie nobis p̃beret᷑ exẽplũ qͥ ꝑ in obehientiã
ꝑieramꝰ. quã dõ pãtri ds̃ filius obediens.
usq ad mortẽ crucis : Quid p̃mium ipsiꝰ
obedienciȩ. uͥ ostendẽt᷑ meliꝰ quã in carne
tanti mediatoris q̃ ad uitã resurrexit et̾na:
Ptinebat etiã iusticiã bonitatẽq c̾reatoris
ut ꝑ eandẽ rationalẽ creat᷑am suꝑaret᷑ dia¬
bolus. ꝙ se suꝑasse gaudebat. et de ipso
genere uenientẽ. qđ genus origine uicrata
ꝑ unum tenebat uniuersum.

Expanded text:
quae maxime impedimento est ne inhaerequae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem majus obedientiae nobis praeberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit aeternam? Pertinebat etiam ad justitiam bonitatemque Creatoris, ut per eamdem rationalem creaturam superaretur diabolus, quam se superasse gaudebat, et de ipso genere venientem, quod genus origine vitiata per unum tenebat universum.
Abbreviated transcription (Latin):
unt et alia multa que in xp̃i¬
in carnatione que suꝑbis displicet
salubrit̾ intuenda atq cogitan¬
da sunt. Quoꝵ ẽ unũ qđ demonstra¬
tum ẽ. homini quẽ locũ haberet in
reb qͣs ds̃ condidit. qͣndo quidẽ sic
dõ conungi pocuit humana nat᷑a. ut
ex duab sũbstanciis fieret una ꝑsona.
ac ꝑ hoc iã extrib dõ. anima. et carne.
ut suꝑbi illi maligni sp̃ẽ qui se ad de¬
cipiendum quasi ad adiuuandum me¬
dios inc̃ponunt. ñ idõ se audeant ho¬
mini p̃ponere. quia ñ habent carnẽ et
maxime qͥa et mori in eadẽ carne digna¬
deant quia uident᷑ eẽ in mortales: Deinde
ut grã dĩ nobis sine ullis precedentib meritis
in homine xp̃o cõmendaret᷑ qr nec ipse ut
tanta unitate uͦ dõ coniunctꝰ. una cũ illo
persona filiꝰ dĩ fieret. ullis ẽ precedentib
meritis assequtus. Sed ex quo eẽ homo cepit
ex illo ẽ. et ds̃. Unde dictũ ẽ. uerbũ caro
factũ ẽ. Est etiã illud ut suꝑbia hominis

Expanded text:
unt et alia multa quae in Chriincarnatione, quae superbis displicet, salubriter intuenda atque cogitanda sunt. Quorum est unum, quod demonstratum est homini, quem locum haberet in rebus quas condidit Deus: quandoquidem sic Deo conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quia et mori in eadem carne dignadeant, quia videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum caro factum est . Etiam illud est, ut superbia hominis
Abbreviated transcription (Latin):
te. et sibi sufficiente. dicunt᷑: ñ ex consu¬
etudine uisibiliũ atq mutabiliũ et mor¬
sumus. sciencia cõprehendendis laboremus.
nec sufficiamꝰ. ñ tam̃ inpudent̃ in illa q̃¬
sup̾ s̃ diuina. et in esfabilia. pietas fidelis ar¬
descit. nũquã suarũ uiriũ inflat arrogantia
s quã grã ipsius creatoris et saluatoris in¬
flãmat. Nã quo in tellectu homo dm̃ capit. Po
qui ipsũ intellectũ suũ quo eũ uult caꝑe
nondũ capit: Si aut̃ hunc iã capit: at¬
tendat diligent̃ nichil in eo eẽ. in sua
nata melius. ⁊ uideat utrũ ibi uideat
ulla lin̾eam̃ta formarũ. nitores coloꝵ. spa¬
tiosam gͣnditatẽ. partiũ distantiã. molis disten¬
sionẽ. aliquas ꝑlocoꝵ int̾ualla motiones. uł¬
aliqͥd eiꝰmodi. Nichil certe istoꝵ inuenimꝰ.
in eo qđ in nat᷑a urã nichil meliꝰ inuenimꝰ.
id ÷ in nr̃o in tellectu quo sapientiã capimꝰ¬

Expanded text:
te ac sibi sufficiente dicuntur, non ex consute ac sibi sufficiente dicuntur, non ex consuetudine visibilium atque mutabilium et morsumus, scientia comprehendendis laboremus, nec sufficiamus: non tamen impudenter in illa qsupra sunt divina et ineffabilia, pietas fidelis ardescit; non quam suarum virium inflat arrogantia, sed quam gratia ipsius Creatoris et Salvatoris inflammat. Nam quo intellectu Deum capit homo, qui ipsum intellectum suum quo eum vult capere nondum capit? Si autem hunc jam capit, attendat diligenter nihil eo esse in sua natura melius, et videat utrum ibi videat ulla lineamenta formarum, nitores colorum, spatiosam granditatem, partium distantiam, molis distensionem, aliquas per locorum intervalla motiones, vel quid ejusmodi. Nihil certe istorum invenimus in eo, quo in natura nostra nihil melius invenimus, id est, in nostro intellectu, quo sapientiam capim
Abbreviated transcription (Latin):
inc iã exordiens ea dicere que
se ille de quo cogitat imparẽ sentiat. neq
ut ẽ. eũ capiat. s ut scriptũ ẽ. etiã a tan¬
tis quantꝰ paulus apłs hic erat. ꝑspeculũ
⁊ in eniginate uideat᷑. pͥmũ ab ipso dño
dõ nr̃o. de quo semꝑ cogiare debemus. et
de quo digne cogitare non possumus cui
laudando reddenda ẽ. om̃i tempore benedictio
et cui enuntiando nulla cõpetit dictio.⁊
adiutoriũ ad intelligenda atq explicanda
que intendo. ⁊ ueniam precor sicubi offendo.
firmitatis mee. Abhis etiã qui ista lecturi
s̃. ut ignoscant posco. ubi me magis uolu¬
iñe quã potuuisse dicere adũterint qđ uł
ipsĩ meliuis intelligunt. uł ꝓpt̾ mei elo¬
quiĩ difficultatẽ ñ intelligunt. sic̃ ego eis
ignosco. ubi ꝓpt̾ suã tardicate intelligere
non possunt᷑. Facilius aũ nobis inuicẽ
ignoscimus : si nouerimꝰ aut cerce creden¬
do fũnũ tenuerimꝰ. ea que de nat᷑a in¬
cõmutabili et inuisibili. sũmeq uiuen¬

Expanded text:
inc jam exordiens ea dicere, quae se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus Paulus apostolus hic erat, per speculum et in aenigmate videatur , primum ab ipso Domino Deo nostro, de quo semper cogitare debemus, et de quo digne cogitare non possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. firmitatis meae. Ab his etiam qui ista lecturi sunt, ut ignoscant peto, ubi me magis voluisse quam potuisse dicere adverterint, quod vel ipsi melius intelligunt, vel propter mei eloquii difficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelligere non possunt. 2. Facilius autem nobis invicem ignoscimus, si noverimus, aut certe credendo firmum tenuerimus, ea quae de natura incommutabili et invisibili summeque viven
Abbreviated transcription (Latin):
am ne gͥ ascendendũ ẽ. qualib cũq.
incentionis uirib ad illã sũmã. et altis¬
simã eẽntiã. cuiꝰ impar imago ẽ. humana
mens. s tam̃ unago. an adhuc eadẽ
tria distinctinctiꝰ declaranda sunt in
anima. ꝑ illa que ex trinsecꝰ sensu cor¬
poris ca̾pimꝰ. ubi temporalit̾ imprimit᷑.
rerũ corporearũ. noticia: Mentẽ qͥppe
ipsã inmemoria. et intelligentia. et

Expanded text:
ascendendum est qualibuscumque intentionis viribus ad illam summam et altissimam essentiam, cujus impar imago est humana mens, sed tamen imago? an adhuc eadem tria distinctius declaranda sunt in anima, per illa quae extrinsecus sensu corporis capimus, ubi temporaliter imprimitur rerum corporearum notitia? Mentem quippe ipsam in memoria et intelli
Abbreviated transcription (Latin):
s mini dubiũ ẽ. sicut
intĩorẽ hominẽ intelli¬
gentia. sic ext̾ĩorẽ sen¬
su corporis p̃dicũ. Hi¬
cam̃ gͥ si possumus. in
hoc quoq. extiore ĩda¬
gare qualecũq uestigiũ crinitacis. ñ
quia ec ipse codẽ mͦ sit imago dĩ. Mani¬
festa ẽ quippe apłica sentencia. que mã

Expanded text:
ni dubium est, sicut interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sente
Abbreviated transcription (Latin):
intentionẽ mac̃nę animȩ. et que in ea
facta ẽ phantasia. ꝑ corpus. qđ cupide
aspex̃. Sunt exẽpla que copiose cõme¬
morari possint s unũ suffic̃ de fidelissi¬
mis libris. qđ fec̃ iacob. ut oues et
capre uariis colorib parerent. suppo¬
nendo eis uariata uirgulta in canalib
aquarũ que potantes intuerent᷑ eo
tempore quo c̃ceꝑant. S ed anima raci¬
ad ea que forinsecus sensũ corporis for¬
mant ñ laudabilẽ uoluncate qua hec
aducile aliquid referat. s tͣpẽ cupi¬
cdicatẽ. qua his inberescat accõmodat.
Quia etiã detracta specie corporis. que
corporalit̃ sentiebat᷑. remanet in memo¬
ria similicudo eiꝰ. quo rursus uoluntas
c̃ũtat aciẽ. ut inde formet᷑ intͥnsecꝰ.
sic̃ ex corpore obiecto sensibilis sensus

Expanded text:
intentionem maternae animae, et quae in ea intentionem maternae animae, et quae in ea facta est phantasiam per corpus quod cupide aspexit. Sunt exempla quae copiose commemorari possint: sed unum sufficit de fidelissimis Libris, quod fecit Jacob, ut oves et caprae varios coloribus parerent, supponendo eis variata virgulta in canalibus aquarum, quae potantes intuerentur eo tempore quo conceperant . CAPUT Iad ea quae forinsecus sensum corporis formant, non laudabilem voluntatem, qua haec ad utile aliquid referat, sed turpem cupiditatem qua his inhaerescat, accommodat. Quia etiam detracta specie corporis quae corporaliter sentiebatur, remanet in memoria similitudo ejus, quo rursus voluntas convertat aciem, ut inde formetur intrinsecus, sicut ex corpore objecto sensibili sensus
Abbreviated transcription (Latin):
ũ gͥ hoꝵ triũ tã diũse substantiȩ sint:
tam in tantã coeunt unitatẽ. ut duo
priora uix int̾cedente iudice racione discem
ualeant. species uidelicet corporis. qđ uidet᷑
et imago eiꝰ. que fic in sensu. idẽ uisio.
U̾ oluntas aũ tantã habet uĩ copulandi hec
duo. ut et sensii formandũ admoueat. ei
rei que cernit᷑. et in ea formatũ teneat.
Et si tã uiolenta ẽ. ut possit uocari amor
aut cupiditas. aut libido. etiã ceterũ
corpus animantis uebem̃e aͣffic̃. Et ubi
ñ resistit pigrior duriorq materies: in
simile speciem colorẽq comittat. Licet
uiđe corpusculiĩ cameleontis ad colores
quos uidet ficillima conũsione uariari.
Alioꝵ aũ animaliũ qͥa ñ ẽ. ad c̃usionẽ
facilis corpulentia. fetꝰ plerũq ꝓdunt.
libidines matrũ. quid cũ magna delecta¬
tione conspexerunt. Quã enĩ teneriora.
atq. ita ut dixerĩ. formabiliora s̃ pͥmor¬
dia seminũ tã efficacit̾ et capacit̾ sequũt᷑

Expanded text:
ur horum trium tam diversae substantiae sint, tamen in tantam coeunt unitatem, ut duo priora vix intercedente judice ratione discerni valeant, species videlicet corporis quod videtur, et imago ejus quae fit in sensu, id est, visio. Voluntas autem tantam vim habet copulandi haec duo, ut et sensum formandum admoveat ei rei quae cernitur, et in ea formatum teneat. Et si tam violenta est, ut possit vocari amor, aut cupiditas, aut libido, etiam caeterum corpus animantis vehementer afficit: et ubi non resistit pigrior duriorque materies, in similem speciem coloremque commutat. Licet videre corpusculum chamaeleontis ad colores quos videt facillima conversione variari. Aliorum autem animalium quia non est ad conversionem facilis corpulentia, fetus plerumque produnt libidines matrum, quid cum magna delectatione conspexerint. Quam enim teneriora, atque, ut ita dixerim, formabiliora sunt primordia seminum, tam efficaciter et capaciter sequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ora spialia accõmodatiꝰ distinguere
acq faciliꝰ insinuare conamur de cor¬
poialib exc̃iorib similicudinũ docum̃ta
capiamus. Sensu gͥ corporis extĩor hõ
p̃dictus. sentit corꝑa. Et iste sensus qđ
facile adũtit᷑ qͥnq ꝑtitus ẽ. uidendo. au¬
diendo. olfficiendo: gustando. cangendo.
Sed it multũ ẽ. et ñ necessariũ ut om̃s
hos qͥnq sensus. idẽ. qđ querimus int̾ro¬
gemus. Qđ enĩ nobis unus eoꝵ renun¬
ciat: etiã incetis ualet. Itaq. potissimũ
testimonio utam oculoꝵ. His enĩ sensus
corporis maxime excellit. et ẽ ursioni
mentis pro sui generis diuersicate

Expanded text:
iora spiritualia accommodatius distinguere iora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interrogemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris valet. Itaque potissimum testimonio utamur oculorum. Is enim sensus corporis maxime excellit, et est visioni mentis pro sui generis diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc qͦ qui corrũpit᷑. queramus quẽad¬
modũ possumꝰ. quandã trinitatis effigiẽ.
et si ñ exp̃ssiorẽ tam̃ fortassis ad dinoscendũ
faciliorẽ. Heq enĩ frustia et iste homo dr̃
nͥ quia in ẽ ei ñ nulla intioris similitudo
in illo ipso ordine c̃ditionis nr̃ȩ. quo mor¬
tales atq. carnales effecti sumus. facilius
et quasi familiariꝰ uisibilia quã intelligibilia
ꝑcͣctamis. cũ ista sint extiꝰ illa intiꝰ et
ista sensu corporis sentiamꝰ. illa mente in¬
telligamus: nosq ipsi animi ñ sensibiles
simu̾s. id ẽ. corpota. sed intelligibiles: qm̃
uica sumꝰ. tam̃ ut atxi tanta facta ẽ. in
corporib c̃suetudo. et ita miro mͦ in hec
relabens fo ͭ ͣ ᷤ se nr̃a ꝓicit intentio. ut
cũ ab incerto corpoꝵ ablata fuerit ut in
spũ multo certiore ac stabiliore cogniti¬
one figat᷑. resugiat᷑ ad istaͤ ibi appetat
requiem. unđe trax̃ infirmitatẽ. Cuuis
egricudimi cgruendũ ẽ. ut si quando intĩ¬

Expanded text:
corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen, ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando inter
Abbreviated transcription (Latin):
duĩ ea tractantur que ad animũ tẽpore
accidunt. et que illi ceporalit̾ accidunc.¬
cũ memunt qđ antea ñ meminerat. et
cũ uidet qđ antea ñ uidebat. et cũ amat
qđ antea ñ amabat. Sed aliud hec cͣctatio
iã poscit exordiũ. ꝓpt̃ huiꝰ libelli modũ.¬
DG cimus.¬

Expanded text:
quae ad animum tempore accedunt et quae illi temporaliter acciduncum meminit quod antea non meminerat, et cum videt quod antea non videbat, et cum amat quod antea non amabat. Sed aliud haec tractatio jam poscit exordium, propter hujus libelli modum.DECIMUS.
Abbreviated transcription (Latin):
amare cõprehenderet᷑. quauis ñ sẽꝑ se
cogitare discretã ab eis quę ñ suntͥ
qͦđ ipsa ẽ. ac ꝑ hoc difficile in ea dinos¬
cit᷑ memoria sui. et incelligentia sui. Quasi
enĩ ñ sint hec duo. s unũ duob uoca¬
bulis appellet᷑. sic apparet in ea re ubi
ualde ista c̃iuncta sunt et aliud alio
nullo p̃cedit᷑ cempore. amorq. ipse ñ
ita sencit᷑ eẽ cũ eũ ñ ꝑdit indigentia.¬

Expanded text:
comprehenderetur; quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt, quod ipsa est: ac per hoc difficile in ea dignoscitur memoria sui, et intelligentia sui. Quasi enim non sint haec duo, sed unum duobus vocabulis appelletur, sic apparet in ea re ubi valde ista conjuncta sunt, et aliud alio nullo praeceditur tempore: amorque ipse non ita sentitur esse, cum eum non prodit indigentia
Abbreviated transcription (Latin):
ma facta ex anulo. quãe distingenda ẽ.
ab ea forma que in anulo e. unde ista
imaginẽ corporis qđ uidet᷑ quãdui uidet᷑
qr eo detracto ñ remanet ac ꝑ hoc tardio¬
rib ingeni is difficillime ꝑsuadi potest
formari in sensu nr̃o imaginẽ rei uisibilis
cũ eã uidemꝰ. et eandẽ formã eẽ uisionẽ.
Sed qͥ forte adũcerint qđ cõmemorabo. ñ
ita in hac inquisitione laborabunt. Perũq.
cũ diuscule attendimꝰ queq luminaria.
et deinde oculos clauserimus. quasi ũsant᷑
in conspectu lucidi colores quidã uarie
sese comutantes. et minus minusq fulgen¬
tes doner omĩno desistant. Quas intel¬
ligendũ ẽ reliquias eẽ forme illiꝰ que
facta erat in sensu cũ corpꝰ lucidũ uide¬
ret᷑. paulatĩqͤ quodãmͦ gradatĩ deficiendo
uariari. Nã et insertarũ fenestrarũ cancelli.
si eos forte intuebam᷑. sepe in illis apparu

Expanded text:
mam factam ex annulo, quae distinguenda est mam factam ex annulo, quae distinguenda est ab ea forma quae in annulo est, unde ista imaginem corporis quod videtur quamdiu videtur, quia eo detracto non remanet. Ac per hoc tardioribus ingeniis difficillime persuaderi potest, formari in sensu nostro imaginem rei visibilis, cum eam videmus, et eamdem formam esse visionem. 4. Sed qui forte adverterint quod commemorabo, non ita in hac inquisitione laborabunt. Plerumque cum diuscule attenderimus quaeque luminaria, et deinde oculos clauserimus, quasi versantur in conspectu quidam lucidi colores varie sese commutantes, et minus minusque fulgentes, donec omnino desistant: quos intelligendum est reliquias esse formae illius quae facta erat in sensu, cum corpus lucidum videretur, paulatimque et quodam modo gradatim deficiendo variari. Nam et insertarum fenestrarum cancelli, si eos forte intuebamur, saepe in illis apparu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possumus qͥdẽ dicere qđ sensii gignat
res. uisibilis. gegnit tam̃ fomã uelud simi¬
licudine suã. que fic in sensu cũ aliqͥd uiden¬
do sentimus. Sed formã corporis qđ uidemꝰ.
et formã que ab illa in sensu uidentis fit.
ꝑ eundẽ sensũ ñ discernimus. qm̃ canta
conuinctio ẽ. ut ñ pateat discernendi
locꝰ. s ratione colligimꝰ nequaquã nos po¬
cuisse sentire nͥ fieret in sensu ño aliqͣ
similicudo. c̃specti corporis. Neq enĩ cũ
aliꝰqua  cete imprimit᷑. idõ nulla imago
facta ẽ. quia ñ discernit᷑ nͥ cũ fuerit᷑ se¬
parata. S ed qm̃ post cerã sẽparatã manet
qđ factũ ẽ. ut uidi possit. ꝓptea facile
ꝑsuadet᷑ qđ inerat iã cerȩ forma imp̃ssa
ex anulo. et ance quã ab illa separaret᷑. Si
aũ liqͥdo humori ad iungeret᷑ anulus. eo
de tͣcto nichil imaginis appareret. nec idõ
tam̃ discernere ratio ñ deberet. fuisse in
illo humore ancequã detħeret᷑ anuli for¬

Expanded text:
gnat res visibilis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discernendi locus. Sed ratione colligimus nequaquam nos potuisse sentire, nisi fieret in sensu nostro aliqua similitudo conspecti corporis. Neque enim cum annulus cerae imprimitur, ideo nulla imago facta est, quia non discernitur, nisi cum fuerit separata. Sed quoniam post ceram separatam manet quod factum est ut videri possit, propterea facile persuadetur, quod inerat jam cerae forma impressa ex annulo et antequam ab illa separaretur. Si autem liquido humori adjungeretur annulus, eo detracto nihil imaginis appareret: nec ideo tamen discernere ratio non deberet, fuisse in illo humore, antequam detraheretur, annuli for
Abbreviated transcription (Latin):
fieret in sensu nr̃o quedã unago simillima rei
eiꝰ quã cernimus ñ scđm oculoꝵ numerũ
flãme species germinaret᷑. cũ quidã cer¬
nendi modus adhibitus fuerit qui possit
concursũ separare radioꝵ. Ex uno quippe
oculo quolibet mͦ deducto aut impresso
aut incorto. si alt̃ dausus ẽ. duplicit uidi aliquid
qđ sic unũ nullo mͦ potest. Que cũ ita
sint. cria hec quãuis dusa nat᷑a quẽ admodũ
in quandã unitatẽ contẽpent᷑ meminerimꝰ.
idẽ species corporis q̃ uidet᷑. et imago eiꝰ
imp̃ssa sensui qđ ẽ uisio. sensus ue for¬
matus. et uoluntas animi que rei sensibili
sensũ admoriet. in eoq. ipsam uisionẽ cenet.
Horũ pͥmũ. idẽ. res ipsa uisibilis. ñ ꝑtinet

Expanded text:
fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei fieret in sensu nostro quaedam imago simillima rei ejus quam cernimus, non secundum oculorum numerum flammae species geminaretur, cum quidam cernendi modus adhibitus fuerit, qui possit concursum separare radiorum. Ex uno quippe oculo quolibet modo deducto, aut impresso, aut intorto, si alter clausus est, dupliciter videri aliquid quod sit unum nullo pacto potest. 5. Quae cum ita sinitatem contemperentur meminerimus; id est, species corporis quae videtur, et impressa ejus imago sensui quod est visio sensusve formatus, et voluntas animi quae rei sensibili sensum admovet, in eoque ipsam visionem tenet. Horum primum, id est, res ipsa visibilis non pertine
Abbreviated transcription (Latin):
ere colerib ut manifestũ sit hanc affectionẽ
nr̃o sensui ex ea te que uidebat᷑ imp̃ssam.
Erat gͦ etiã cũ uideremus. et illa erat clarior
et exp̃ssior. s multũ coniuncta cũ spetie
rei eius ꝗ̃ cerna̾bat᷑. ut discerni omĩno ñ
possit. et ipsa erat uisio. Quinetiã cii lu¬
cerne flamula. mͦ quodã diuarit᷑atis radi is
oculoꝵ quasi geminat᷑ : due uisiones funt
cũ sit res una q̃ udet᷑. Singillatĩ quippe
afficiunt᷑ idẽ radii. de suo quisq oculo
emicantes. dũ ñ sinunt᷑ in illud corpus incu-¬
endũ parit̾ c̃iuncteq concurrere. ut unꝰ
fiat ex uctoq concuitus. Et idõ si unũ
oculũ clauserimꝰ. ñ geminũ ignẽ. s sicuti
ẽ unũ uidebimus. Cur aũ siistro clauso
illa sp̃ecies uidĩ desinit que addexcrũ
erat uicissiq dextro clauso illa int̾morit᷑
que ad sinistrũ erat. et longũ ẽ. et rei
presenti ñ necessariũ mͦ querere ac disse¬
rere. Qđ enĩ ad susceptã questionẽ sat ẽ. nͥ

Expanded text:
ere coloribus: ut manifestum sit, hanc affectionem nostro sensui ex ea re quae videbatur impressam. Erat ergo etiam cum videremus, et illa erat clarior et expressior; sed multum conjuncta cum specie rei ejus quae cernebatur, ut discerni omnino non posset; et ipsa erat visio. Quin etiam cum lucernae flammula modo quodam divaricatis radiis oculorum quasi geminatur, duae visiones fiunt, cum sit res una quae videtur. Singillatim quippe afficiuntur idem radii de suo quisque oculo emicantes, dum non sinuntur in illud corpus intuendum pariter conjuncteque concurrere, ut unus fiat ex utroque contuitus. Et ideo si unum oculum clauserimus, non geminum ignem, sed sicuti est unum videbimus. Cur autem sinistro clauso illa species desinit videri quae ad dextrum erat, vicissimque dextro clauso illa intermoritur quae ad sinistrum erat, et longum est et rei praesenti non necessarium modo quaerere atque disserere. Quod enim ad susceptam quaestionem satis est; nisi
Abbreviated transcription (Latin):
incolumitas oculoꝵ s etiã sensus infor¬
matus sic que uisio uocat᷑. Gignit᷑ gͦ
ex re uisibili uisio. s ñ ex sola. nisi ad sit
et uidens. Quo circa: ex uisibili et uidence
gignit᷑ uisio. Ita sanẽ ut ex uidente
sit sensus oculoꝵ et aspicientis in tuen
tis atq intentio. Illa tam̃ informatio
de tͣcta nulla remanet forma. que inerat
sensui. dũ ad eẽt illud qđ uidebat᷑
sensus tam̃ ipse remanet qui erat. et
prius. qͥam aliquid sentiret᷑. uelud in
aqua uestigiũ tã diu ẽ. doner ipsũ
corpus quodꝰ impͥmit̾ in ẽ. Quo ablaco:

Expanded text:
incolumitas oculorum, sed etiam sensus inforincolumitas oculorum, sed etiam sensus informatus sit, quae visio vocatur. Gignitur ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita sane ut ex vidente sit sensus oculorum, et aspicientis atque intuentis intentio: illa tamen informatio detracta, nulla remanet forma quae inerat sensui, dum adesset illud quod videbatur: sensus tamen ipse remanet qui erat et priusquam aliquid sentiretur; velut in aqua vestigium tamdiu est, donec ipsum corpus quod imprimitur in