comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& omnis homo malus de thesauro cordis sui
ꝓfert mala. Et iterum. Qui baptiatur amor¬
tuo. ñ ei ꝓdẽ lauatio eius. His testimoniis uo¬
lens ostendere talem fieri eum qui baptuatur.
qualis fuerit aquo baptiratur. Ego contra: quẽ¬
admodum accipienda essent hec testimonia.
et quod eius intentionem nichil adiuuarent
ostendi. Cetera uͦ quȩ posuit dic̾ta in malos &
sceleratos homines. non ẽẽ aduersus frum̃ta
dnĩca sicut predicta & ꝓmissa sunt toto obe
diffusa. et potius anobis contra uos posse dic.
satis edociu. Recensete & inuenietis. At uero
ego quȩ posui ꝓ eccłiȩ catholicȩ assertione.
ista sunt quod ad baptismum atcinet. ne id
quod gr̃a di regeneramur. mundamur. iusti¬
ficamur. danti homini tribuatur: bonum ẽ
ꝯfidere in dño ꝗͣ confidere in homine. ⁊ maledic¬
tus omnis qui spem suam ponit in homine.
et quia dñi ẽ salus. & uana salus hominis.
et quia neq qui plantat ẽ aliquid. neq qui

Expanded text:
mnis homo malus de thesauro cordis sui profert mala, et iterum: qui baptizatur a mortuo non ei prodest lauatio eius, his testimoniis nolens ostendere talem fieri eum qui baptizatur, qualis fuerit a quo baptizatur. ego contra quemadmodum accipienda essent haec testimonia et quod eius intentionem nihil adiuuarent ostendi. cetera uero quae posuit dicta in malos et sceleratos homines non esse aduersus frumenta dominica, sicut praedicta et promissa sunt, toto orbe diffusa, et potius a nobis contra uos posse dici satis edocui. recensete et inuenietis. At uero ego quae posui pro ecclesiae catholicae assertione ista sunt: quod ad baptismum attinet, ne id, quod gratia dei regeneramur mundamur iustificamur, danti homini tribuatur: bonum est confidere in domino quam confidere in homine, et: maledictus omnis qui spem suam ponit in homine, et quia domini est salus et uana salus hominis et quia neque qui plantat est aliquid neque qui
Abbreviated transcription (Latin):
homo malus de thesauro cordis sui profert
mala: s iterum. Qui baptiratur amortuo.
ñ ei ꝓdest lauatio eius. Hȩc omnia quo ꝑti¬
neant uidetis. ut scilicet scẽ dantis conscien¬
da. ne quisquam sumens fidem a ꝑfido ñ
fidem ꝑcipiat s reatum: ipsa sit origo & ra-¬
dix & caput et semen bapticati. Uolens enim
ꝓbare conscientiam scẽ dantis attendi quȩ abluat
accipientis. & non fidem ꝑciꝑe s reatum qͥsciens
fidem sumit a ꝑfido. continuo subiecit. Omĩs it̾
enim origine et radice consistit. & si caput non
habet aliquid. nichil ẽ nec quicqͣm bene regene¬
rat nisi bono semine generetur. E ne quisqͣmtã
tardus esset ut adhuc non intelligeret de illo eũ
dicere aquo quisq baptiratur. explanat hoc sub¬
sequenter & dicit. Quȩ cum ita sint fr̃s. quȩ po¬
test eẽ ꝑuersitas. ut qui suis criminib ẽ reus aliũ

Expanded text:
is sui profert mala, et iterum: qui baptizatur a mortuo non ei prodest lauatio eius. haec omnia quo pertineant uidetis, ut scilicet sancte dantis conscientia, ne quisquam sumens a perfido non fidem percipiat sed reatum, ipsa sit origo et radix et caput et semen baptizati. uolens enim probare conscientiam sancte dantis attendi quae abluat accipientis, et non fidem percipere sed reatum qui sciens fidem sumion habet aliquid, nihil est; nec quidquam bene regenerat, nisi bono semine regeneretur. Et ne quisquam tam tardus esset, ut adhuc non intelligeret de illo eum dicere a quo quisque baptizatur, explanat hoc subsequenter, et dicit: Quae cum ita sint, fratres, quae potest esse perversitas, ut qui suis criminibus est reus, al
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt: qm̃ quicquid mali habent. illis
imputandum ẽ qui negabant resurrectionẽ
mortuorum. Sic etiam in epłã mea tolle qͦd
positum ẽ. si talis quisq in gr̃a sp̃uali renas¬
citur qualis ẽ ule quo baptiratur. & cum mani

Expanded text:
dicta sunt, quoniam quidquid mali habent illis dicta sunt, quoniam quidquid mali habent illis imputandum est, qui negabant resurrectionem mortuorum. sic etiam in epistula mea tolle quod positum est: si talis quisque in gratia spiritali renascitur, qualis est ille a quo baptizatur, et, cum m
Abbreviated transcription (Latin):
epła mea suꝑiorib. dum me petilianus
accusat. in eius faciem unde illa remouere
conatus ẽ maiore impetu retorquent᷑. Apls
enĩ redarguens eos qui negabant resurree¬
dionem mortuorum. ista absurditate corrig̃
quȩ inuitos sequitur talia sentientes. ut dũ¬
exhorrent qͦd nefas ẽ dicere: corrigant qͦd ausi
sunt credere. Einde ita dicit. Si resurrectio mor¬
fides ur̃a. inuenimur & falsi testes di. qui te¬
stimonium dirimus aduersus dm. quia su¬
scitauit xp̃m quẽ ñ suscitauit. Ut dum timeq̃
dicere. xp̃m ñ resurrexisse. et cȩtera mala ac ne¬
fana quȩ secuntur. eorrigant qͦd stulte infide¬
literq direrunt ñ eẽ refurrectionẽ mortuoꝵ.
Sigͦ tollas qͦd in capite ratiocinationis huius
positum. si resurrectio mortuoꝵ non ẽ. male
cȩtera dicta sunt. et apło tribuenda sunt. Si
autem reddas unde pendent. & in exordio con¬
stituas. resurrectio mortuorum non ẽ: rec̾te con

Expanded text:
epistula mea superioribus, dum me Petilianus epistula mea superioribus, dum me Petilianus accusat, in eius faciem unde illa remouere conatus est maiore impetu retorquentur. Apostolus enim redarguens eos, qui negabant resurrectionem mortuorum, ista absurditate corrigit quae inuitos sequitur talia sentientes, ut,exhorrent quod nefas est dicere, corrigant quod ausi sunt credere. proinde ita dicit: si resurrectio morfides uestra; inuenimur et falsi testes dei, qui testimonium diximus aduersus deum quia suscitauit Christum, quem non suscitauit, ut, dum timent dicere Christum non resurrexisse et cetera mala ac nefaria quae sequuntur, corrigant quod stulte infideliterque dixerunt, non esse resurrectionem mortuorum. si ergo tollas quod in capite ratiocinationis huius est positum: si resurrectio mortuorum non est, male cetera dicta sunt et apostolo tribuenda sunt; si autem reddas unde pendent et in exordio constituas: si resurrectio mortuorum non est, recte conse
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse uideri uoluit inseipsum dixisse inue¬
nitur. qui talia sentire conuincitur. Ibi enim
ostendit quanta ui ueritatis suꝑatus sit. uͥ
aliũ exitum ñ inuenit. nͥ ut me sensisse fin¬
geret siue qͦd ipse sentit. quemadmodum si
illi qͦs apłs arguit qͥa dicebant non ẽẽ re¬
surrectionẽ mortuorum. eundem apłm ac¬
et inanem ẽẽ predicationẽ apłoꝵ. inanem
etiã fidem credentium. falsoq inueniri desteᷤᷤ
aduersus dm. qui dixissent qͦd suscitau̾it
xp̃m. Hoc mͥ petilianus facere uoluit desꝑ¬
ans legi posse q̃scͥpsi quib respondere ñ po¬
tuit. & putari se respondisse magnoꝑe con¬
cupiuit.S quemadmodum si quispiam
illud fecisset apło. recitato uniuerso ipso lo¬
co ex eius epła. redditisq suꝑiorib uerbis
ex quib ista pendere quisq legit intellig̃.
omnis illa calumniosa rep̃hensio in frontẽ
rep̾hendentium relideretur: sic redditis ex

Expanded text:
dixisse uideri uoluit, in se ipsum dixisse inuedixisse uideri uoluit, in se ipsum dixisse inuenitur, qui talia sentire conuincitur. ibi enim ostendit, quanta ui ueritatis superatus sit, ubi alium exitum non inuenit, nisi ut me sensisse fingeret sibi quod ipse sentit. quemadmodum si illi quos apostolus arguit, quia dicebant non esse resurrectionem mortuorum, eundem apostolum acet inanem esse praedicationem apostolorum, inanem etiam fidem credentium falsosque inueniri testes aduersus deum, qui dixissent quod suscitauerit Christum, hoc mihi Petilianus facere uoluit desperans legi posse quae scripsi, quibus respondere non potuit. et putari se respondisse magnopere concupiuit. sed quemadmodum si quisquam illud fecisset apostolo, recitato uniuerso ipso loco ex eius epistula redditisque superioribus uerbis, ex quibus ista pendere quisquis legit intellegit, omnis illa calumniosa reprehensio in frontem reprehendentium relideretur, sic redditis ex
Abbreviated transcription (Latin):
ab occultis malis quam qui baptirantur a
manifestis bonis cum hȩc mirabilis insama
ideo ame commemorata sit quia illos neces¬
sario sequitur qui cum petiliano sentiunt sic
ẽẽ hominem baptiratum ad baptiratorem su¬
um quemadmodũ est fructus ad arborem de
qua nascitur bonus de bona. malus de mala
quib cum duxerimus. ut respondeant cux
arbitrentur fructum ẽẽ hominem baptiatũ.
quando ab occulto malo baptiratur. qm̃ ñ eum
audent rebaptitare. coguntur respondere tunc
eum ñ ẽẽ fruc̾tum occulti illius mali. s ẽẽ fruc̾tũ
xp̃i. ac ꝑhoc sequitur eos qͦd nolunt. et qͦd senti¬
re dementis ẽ. quia si homo tunc ẽ fructus ho¬
ininis bapuiatoris sui. quando amanifesto bono
baptiratur cum uͦ baptiratur ab occulto homine
satis inme grauiter ac uehementer inuehit᷑.
ipse utiq demonstrat ea ipsa grauissima in¬
uectione sua quantum nefassit ista sentire.
ac ꝑ hoc quicquid ꝓpder hanc sententiã ĩme

Expanded text:
ab occultis malis quam qui baptizantur a ab occultis malis quam qui baptizantur a manifestis bonis, cum haec mirabilis insania ideo a me commemorata sit, quia illos necessario sequitur, qui cum Petiliano sentiunt sic esse hominem baptizatum ad baptizatorem suum, quemadmodum est fructus ad arborem de qua nascitur, bonus de bona, malus de mala. quibus cum dixerimus ut respondeant, cuius arbitrentur fructum esse hominem baptizatum, quando ab occulto malo baptizatur, quoniam non eum audent rebaptizare, coguntur respondere tunc eum non esse fructum occulti illius mali, sed esse fructum Christi, ac per hoc sequitur eos quod nolunt et quod sentire dementis est, quia, si homo tunc est fructus hominis baptizatoris sui, quando a manifesto bono baptizatur, cum uero baptizatur ab occulto homine satis in me grauiter ac uehementer inuehitur, ipse utique demonstrat ea ipsa grauissima inuectione sua, quantum nefas sit ista sentire, ac per hoc quidquid propter hanc sententiam in me
Abbreviated transcription (Latin):
ct̾ius iustificantur qui baptirant᷑ ab occultis
malis: quã qui baptirantur amanifestis bo¬
nis. Petilianus gͦ his tam uehementib coar¬
tatus angustiis tacuit suꝑiora. ex qͥb ista
pendebant. et hȩc absurda quȩ illius conse¬
cuntur errorem ita commemorauit in respõ¬
sione sua. quasi hec ego ex mea sententia di¬
xerim. Quȩ ideo dicta sunt: ut attenderet qͣn¬
tum mali sequeretur eius sententiã. et eam
mutart cogeretur. Hanc gͦ fraudem audientib
uł legentib faciens. et omnino desperans legi
posse quȩ scupsimus. cepit inme grauiter ⁊ pe¬
tulanter inuehi. tanquam ego sensissem op¬
tandum ẽẽ omnib qui baptirantur ut bap¬
tratores ꝑfidos habeant. & ignorent eos: qm̃
quamlib bonos habuerint xp̃c ẽ in comꝑabi
liter melior. qui tunc erit baptirati caput. si
ꝑfidus lateat baptitator. Item tanquã ego sen¬
sissem sanctius iustificari eos qui baptirantur

Expanded text:
ctius iustificantur qui baptizantur ab occultis ctius iustificantur qui baptizantur ab occultis malis quam qui baptizantur a manifestis bonis. Petilianus ergo his tam uehementibus coartatus angustiis tacuit superiora, ex quibus ista pendebant, et haec absurda, quae illius consequuntur errorem, ita commemorauit in responsione sua, quasi haec ego ex mea sententia dixerim, quae ideo dicta sunt, ut attenderet, quantum mali sequeretur eius sententiam, et eam mutare cogeretur. hanc ergo fraudem audientibus uel legentibus faciens et omnino desperans legi posse quae scripsimus coepit in me grauiter et petulanter inuehi, tamquam ego sensissem optandum esse omnibus qui baptizantur, ut baptizatores perfidos habeant et ignorent eos, quoniam, quamlibet bonos habliter melior, qui tunc erit baptizati caput, si perfidus lateat baptizator; item tamquam ego sensissem sanctius iustificari eos, qui baptizantur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ non potent. De mala quippe arbore exort᷑ ẽ.
Aliud ẽ enĩ arbor bona. aliud arbor occulta. sed
tamen mala. Quid aliud his uerbis intelligi uo¬
lii. nͥ quod paulo suꝑius posueram arborem ⁊
fiuctam eius ñ eum qui baptirat. et eum qui
baptirat᷑. s hominẽ arborem. fructum uͦ eius
opus et uitam eius accipi debere. quam semꝑ ha¬
bet bonam bonus. et malus malam. ne illa seqͣ¬
tur absurditas ut malus sit homo etiam ab
occulto malo homine baptiratus tanqͣm fruc¬
tus arboris quamuis occultȩ. sedtamen male
Contra quod ille nichil omnino respondit. S
ne diceret siue ille siue aliquis ur̃m. cum qͥs q
occultus malus ẽ qui baptirat. tunc non esse
fructum eius illum quẽ baptirat. s fructum
xp̃i. continuo subieci qͣm uesanus error etiã
istam sententiam consequatur. et repetiui il¬
lud licet aliis uerbis quod paulo ante dixerã.
si cum occulta ẽ arbor mala. quicunq ab illa
fuerit baptirat᷑ ñ de illa s de xp̃o nascitur. san

Expanded text:
e non poterit; de mala quippe arbore exortus est; aliud est enim arbor bona, aliud arbor occulta sed tamen mala. quid aliud his uerbis intellegi uolui nisi quod paulo superius posueram, arborem et fructum eius non eum qui baptizat et eum qui baptizatur, sed hominem arborem, fructum uero eius opus et uitam eius accipi debere, quam semper habet bonam bonus et malam malus, ne illa sequatur absurditas, ut malus sit homo etiam ab occulto malo homine baptizatus, tamquam fructus arboris quamuis occultae, sed tamen malae? Contra quod ille nihil omnino respondit. Sed ne diceret siue ille siue aliquis uestrum, cum quisque occultus malus est qui baptizat, tunc non esse fructum eius illum quem baptizat, sed fructum Christi, continuo subieci, quam uesanus error etiam istam sententiam consequatur, et repetiui illud, licet aliis uerbis, quod paulo ante dixeram: si, cum occulta est arbor mala, quicumque ab illa fueritbaptizatus non de illa, sed
Abbreviated transcription (Latin):
animo tolerate. Quia enim prior epła sua
cuius primis partib quȩ sole in manꝰ nras
tunc uenerant primo responderam: ita spẽ
baptirandi hominis in homine baptirante
posuerat ut diceret. omnis res enim origine
& radice consistit et si caput ñ habet aliqͥd
nichilẽ: quia gͦ hȩc petilianus dicerat non

Expanded text:
animo tolerate. quia enim priore epistula sua, animo tolerate. quia enim priore epistula sua, cuius primis partibus, quae solae in manus nostras tunc uenerant, primo responderam, ita spem baptizandi hominis in homine baptizandi posuerat, ut . diceret: omnis res enim origine et radice consistit, et si caput non habet aliquid, nihil est, quia ergo haec Petili
Abbreviated transcription (Latin):
muit ne melius homo baptirari iuderet᷑ ab oc¬
culto homine malo.quã a manifesto homi¬
ne bono. Tunc enim non aconscientia sc̃ȩ
dantis hominis: s ab ipsa excellentissima
dĩ sanctitate eẽt abluendus. Hoc gͦ metuens
ne tanta eum sequeretur absurditas uł potiꝰ
dementia. ut qua nesciret fugeret: noluit di¬
cere unde sit accipientis abluenda conscientia.
quando maculosam conscientiam non sc̃e
dantis ignorat. et litigioso strepitu cuncta ꝑ¬
turbans. occultare maluit quid ab eo quere¬
retur qͣm hoc respondere querenti unde statĩ
suffocaretur. Numqͣm tamen putans abho¬
minib benẽcordatis legi posse litteras nr̃as.
aut abeis legi suas. qui legissent & meas. qͥbs
respondere se finxit. Nam hoc qͦd mͦ dixi in
illa ipsa epła mea contra qͣm scribendo nicħ
dixit: eiuudentissimȩ positum ẽ. Et quid ib
egent: queso parumꝑ aduercite. Et quamuiᷤ
illi faueatis nosq oderitis: si potestis ȩquo

Expanded text:
muit, ne melius homo baptizari uideretur ab ocmuit, ne melius homo baptizari uideretur ab occulto homine malo quam a manifesto homine bono; tunc enim non a conscientia sancte dantis hominis, sed ab ipsa excellentissima dei sanctitate esset abluendus. hoc ergo metuens, ne tanta eum sequeretur absurditas uel potius dementia, ut qua fugeret nesciret, noluit dicere, unde sit accipientis abluenda conscientia, quando maculosam conscientiam non sancte dantis ignorat, et litigioso strepitu cuncta perturbans occultare maluit, quid ab eo quaereretur, quam hoc respondere quaerenti, unde statim suffocaretur, numquam tamen putans ab hominibus bene cordatis legi posse litteras nostras aut ab eis legi suas, qui legissent et meas quibus respondere se finxit. Nam hoc, quod modo dixi, in illa ipsa epistula mea, contra quam scribendo nihil dixit, euidentissime positum est, et quid ibi egerit, quaeso, parumper aduertite et, quamuis illi faueatis nosque oderitis, si potestis, aequo
Abbreviated transcription (Latin):
pientis. unde abluendus sit qui accipit ba¬
ptismum. cum si dantis polluta conscientia
ẽ accepturus ignorat. Unde ñ mirandum ẽ
hominẽ ꝓfalsitate resistentem pressum. con¬
tra uenientis ueritatis angustias insana
potius anhelasse conuicia. quam cum illa
quȩ uinci non potest ambulare uoluisse. Nc̃
iam obsecro paucis animũ intendite. ut uob̾
quid timuerit. ut ad hoc non responderet eui¬
denter ostendã. et quod obscurare conatus ẽ
in lucem ꝓferam. Poterat utiqz nobis queren¬
tib unde abluendus sit qui accipit baptismũ.
cũ dantis polluta conscientia ẽ. et hoc ille qͥẽ
accepturus ignorat. facillime respondere adño
accipientis conscientiã: qͣndo maculosam ñ sc̃e
dantis ignorat. S homo qui iam sec̾tȩ ur̃ȩ in¬
dentione coactus fuerat mundationem acci¬
pieitis inconscientia dantis ponere. quippe
qui dixerat. conscientia namq dantis uel sc̃e
dantis atcenditur quȩ abluat accipientis. ti¬

Expanded text:
pientis, unde abluendus sit qui accipit bapientis, unde abluendus sit qui accipit baptismum, cum, si dantis polluta conscientia est, accepturus ignorat. unde non mirandum est hominem pro falsitate resistentem pressum . contra uenientis ueritatis angustiis insana potius anhelasse conuicia quam cum illa, quae uinci non potest, ambulare uoluisse. Nunc iam, obsecro, paucis animum intendite, ut uobis quid timuerit, ut ad hoc non responderet, euidenter ostendam et quod obscurare conatus est in lucem proferam. poterat utique nobis quaerentibus, unde abluendus sit qui accipit baptismum, cum dantis polluta conscientia est et hoc ille qui est accepturus ignorat, facillime respondere: \'a daccipientis conscientiam, quando maculosam non sancte dantis ignorat\'. sed homo, qui iam sectae uestrae intentione coactus fuerat mundationem accipientis in conscientia dantis ponere, quippe qui dixerat: conscientia namque dantis uel sancte dantis attenditur quae abluat accipientis, ti
Abbreviated transcription (Latin):
simul et patris & filii et sp̃s scĩ. deq ipsa drmi¬
tate dirit. uł qͦd uoluit. uł qͦd potuit. xp̃m eẽ
medium tunitatis. Inde de nomine symonis
et uariȩ suȩ magoꝵ ingessit nobis quas eum
libuit contumelias. inde optati thamugaden¬
sis causam pedetentim suspendens ne illiꝰ
ꝑfunderetur inuidia. ñse nec. suos de illo iu¬
dicare potuisse. et in eo ipso nos insimulans.
qͦd meis ille suggestionib pressus sit. postre¬
mo conclusit epłam suos exhortans et monẽs
ne decipiantur a nobis. et nrõs dolens qͦd eos
peiores quam fuerant fecerimus. His igitur
diligenter consideratis atq discussis. qͦd ex ea
ipsa epła quã scripsit satis dilucide apparet.
petilianus ñ respondet omnino adhoc quod
inepła mea primitus posui. si quemadmodũ
dicit conscientia dantis ut potius ut addã
qͦd magnum firmamentũ putat. si consci¬
entia sc̃e dantis atcenditur quȩ abluat acci¬

Expanded text:
simul et patris et filii et spiritus sancti, deque ipsa trinisimul et patris et filii et spiritus sancti, deque ipsa trinitate dixit uel quod uoluit uel quod potuit, Christum esse medium trinitatis. inde de nomine Simonis et Bar Iesu magorum ingessit nobis quas eum libuit contumelias, inde Optati Thamugadensis causam pedetemptim suspendens, ne illius perfunderetur inuidia, non se nec suos de illo iudicare potuisse et in eo ipso nos insimulans, quod meis ille suggestionibus pressus sit. Postremo conclusit epistulam suos exhortans et monens, ne decipiantur a nobis, et nostros dolens, quod eos peiores quam fuerant fecerimus. his igitur diligenter consideratis atque discussis, quod ex ea ipsa epistula quam scripsit satis dilucide apparet, Petilianus non respondit omnino ad hoc quod in epistula mea primitus posui, si, quemadmodum dicit, conscientia dantis uel potius, ut addam quod magnum firmamentum putat, si conscientia sancte dantis attenditur quae abluat acci
Abbreviated transcription (Latin):
norat et si qui fidem sciens a ꝑfido sumpserit
non fidem ꝑcipit s reatum. unde fidem acce¬
pturus sit non reatum qui nesciens baptitatur
aꝑfido. Ad hoc eum iã diu ex quo loquitur ni¬
chil respondisse manifestum ẽ. Deinceps ꝑre¬
xit ore maledico inuituꝑationẽ monasteriorum
& monachorum. arguens etiam me qͦd hoc ge¬
nus uitȩ a me fuent institutum. Qͦd genꝰ uitȩ
omnino quale sit nescit. uł potius toto orbe
notissimum nescire se fingit. Inde asserens me
dixisse xp̃m eẽ baptistam. subiecit etiã quedã
uerba ex epla mea. quasi hoc ex mea sententia
dixerim. quod ex ur̃a et ipsius dixi. et copiosis¬
sima atrocitate inuectus ẽ qͣsi inme qui hoc di¬
xerim. cum illa quam reprehendit. non sit mea
s ipsius et ur̃a sententia: quod paulopost dilu-¬
cide qͣntum ualuero demonstrabo. Demde cona¬
tus ẽ nos docere multis et suꝑfluis uerbis. qͦd
ñ xp̃c baptiret. s in eius nomine baptuetur.

Expanded text:
norat, et si qui fidem sciens a perfido sumpserit norat, et si qui fidem sciens a perfido sumpserit non fidem percipit sed reatum, unde fidem accpturus sit, non reatum, qui nesciens baptizatur a perfido. ad hoc eum iam diu ex quo loquitur nihil respondisse manifestum est. Deinceps perrexit ore maledico in uituperationem monasteriorum et monachorum, arguens etiam me, quod hoc genus uitae a me fuerit institutum; quod genus uitae omnino quale sit nescit uel potius toto orbe notissimum nescire se fingit. inde asserens me dixisse Christum esse baptistam subiecit etiam quaedam uerba ex epistula mea, quasi hoc ex mea sententia dixerim, quod ex uestra et ipsius dixi, et copiosissima atrocitate inuectus est quasi in me qui hoc dixerim, cum illa quam reprehendit non sit mea sed ipsius et uestra sententia, quod paulo post dilucide, quantum ualuero, demonstrabo. deinde conatus est nos docere multis et superfluis uerbis, quod non Christus baptizet, sed in eius nomine baptizetur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uera. s ur̃a sententia ẽ. nescio ꝑ quorum ba¬
pasmum traditoꝵ ꝑisse. xp̃i baptismum deor¬
beterrarum. merito ñ inuenitis quid respon¬
deatis. de recepto baptismo maximianistarũ.
Uidete itaq et uigilantissimȩ mementote: quem¬
admodum petilianus nec ad ea ipsa responderit
que sibi ita ꝓponit. un de aliquid loqui uideat᷑.
Illud autem olim dimisit omnino. nec nobis di¬
cere uoluit. quia utiq ñ potuit. nec usq ad finẽ
uoluminis sui aliquando dicturus ẽ qͦd expri¬
mis partib epłe meȩ qͣsi refellendum comme-¬
morauit. Additis quippe etiam duob uerbis
quȩ me subtraxisse quasi fortissima sua munim̃¬
ta iactauit. nichilominus immunitus iacens
non inueniens quid respondeat. cũ queritur
si conscientia sc̃ȩ̃ dantis attenditur quȩ ablu¬
at accipientis. unde sit eius abluenda conscien¬
tia qui pollutam conscientiã non sc̃ȩ dantis ig¬

Expanded text:
non uera, sed uestra sententia est per nescio quorum banon uera, sed uestra sententia est per nescio quorum baptismum traditorum perisse Christi baptismum de orbe terrarum, merito non inuenitis quid respondeatis de recepto baptismo Maximianistarum. Uidete itaque et uigilantissime mementote, quemadmodum Petilianus nec ad ea ipsa responderit quae sibi ita proponit, unde aliquid loqui uideatur. illud autem olim dimisit omnino nec nobis dicere uoluit, quia utique non potuit, nec usque ad finem uoluminis sui aliquando dicturus est, quod ex primis partibus epistulae meae quasi refellendum commemorauit. additis quippe etiam duobus uerbis, quae me subtraxisse quasi fortissima sua munimenta iactauit, nihilominus immunitus iacet, non inueniens quid respondeat, cum quaeritur, si conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis, unde sit eius abluenda conscientia, qui pollutam conscientiam non sancte dantis ig
Abbreviated transcription (Latin):
bus humanis quasi non intelligant eum non
habere quod dicat. Nam si baptismꝰ quẽ pre-¬
tex̾atus et felicianus in maximiani comiunt¬
one ministrauerunt illorum fuit.cur auobis
in eis quos baptirauerunt tanquam xp̃i susce¬
ptus ẽ: Si autem uere. xp̃i ẽ sicuti ẽ nec eis ꝓ¬
desse posset qui eum cũ scelere scismatis habuis¬
cum eodem baptismo suscepistis. nͥ ut ꝑ uncu¬
lum pacis deleto crimine sceleratȩ diuisionis ñ
cogerentur sci lauachri sacramentum acciꝑe qͣsi
non haberent. s sicut erat antea ꝑniciosum. ita
illis iam utile ẽẽ inciꝑet qͦd haberent: Aut si ħ
eis in ur̃a communione prestitum non ẽ. qͥa nec
tamen uobis in catholica communione p̃stat᷑.
ñ ut baptismum accipiatis quasi desit uobis.
s ut ipse quem accepistis ꝓsit uobis. Omĩa qͥp¬
pe sacramenta xp̃i: non ad salutem s ad iudi¬
cium habent᷑ sine caritate unitatis. xp̃i. S qͥa

Expanded text:
bus humanis, quasi non intellegant eum non bus humanis, quasi non intellegant eum non habere quid dicat. Nam si baptismus, quem Praetextatus et Felicianus in Maximiani communione ministrauerunt, illorum fuit, cur a uobis in eis quos baptizauerunt tamquam Christi susceptus est? si autem uere Christi est, sicuti est, nec eis prodesse posset qui eum cum scelere schismatis habuiscum eodem baptismo suscepistis, nisi ut per uinculum pacis deleto crimine sceleratae diuisionis non cogerentur sancti lauacri sacramentum accipere quasi non haberent, sed sicut erat antea perniciosum, ita illis iam utile esse inciperet quod haberent? aut si hoc eis in uestra communione praestitum non est, quia netamen uobis in catholica communione praestatur, non ut baptismum accipiatis quasi desit uobis, sed ut ipse quem accepistis prosit uobis. omnia quippe sacramenta Christi non ad salutem, sed ad iudicium habentur sine caritate unitatis Christi. sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
pti et honorati: quid respondeatis ñ inuenitis.
Sententia quippe uincimini. non uera sed ur̃a.
qua contenditis in eadem communione sacra¬
mentorum alios aliorum ꝑue criminib. et ta¬
lem quemq ẽẽ qualis ẽ homo a quo fuerit bap¬
tiratus. Si nocens nocentem: si innocens inno¬
centẽ. Quȩ si uera sunt. ut alios innumerabileᷤᷤ
omittam. maximianistrarum certe quoꝵ scclꝰ
usq ad illoꝵ similitudinem quos uiuos terra
sorbuit in tam numeroso concilio ur̃i exaggera¬
runt: uos crimina ꝑdiderunt. Si autem maxi¬
mianistarum crimina uos ñ ꝑdiderunt. falsas
quȩ ita sentis. & multominus nescio quȩ non
ꝓbata crimina affroꝵ. orbem terrarũ ꝑdẽ po
tuerunt. Ac ꝑhoc sicut dic̃ apłs unusquisq
sarcinã suã portat et nulliꝰ est baptismus xp̃i.
iusi xp̃i. Et frustra ꝓmictit pecilianus ex hoe
quod de maximianistis intendimus in scđo li¬
bro ẽẽ dicturum miis malesentiens de cordi¬

Expanded text:
pti et honorati, quid respondeatis non inuenitis. pti et honorati, quid respondeatis non inuenitis. sententia quippe uincimini non uera sed uestra, qua contenditis in eadem communione sacramentorum alios aliorum perire criminibus et talem quemque esse, qualis est homo a quo fuerit baptizatus, si nocens, nocentem, si innocens, innocentem. quae si uera sunt, ut alios innumerabiles omittam, Maximianistarum certe, quorum scelus usque ad illorum similitudinem, quos uiuos terra sorbuit, in tam numeroso concilio uestri exaggerarunt, uos crimina perdiderunt. si autem Maximianistarum crimina uos non perdiderunt, falsa sunt quae ita sentitis et multo minus nescio qua non probata crimina Afrorum orbem terr unusquisque suam sarcinam portat et nullius est baptismus Christi nisi Christi et frustra promittit Petilianus ex hoc, quod de Maximianistis intendimus, in secundo libro se esse dicturum, nimis male sentiens de cordi
Abbreviated transcription (Latin):
tis precipicio cor habebat. eum ista dictaret. ubi
ausus ẽ dicere nemo ur̃m ẽ innocens. ubi reus
nemo damnatur. Quam obrem ꝑmixti corpo¬
raliter separati spũaliter in catholica ȩccłia ma¬
li. et quando humana conditione ignorantur:
suas sarcinas portant. Ac ꝑhoc uu securi sunt:
si eorum peccatis imitatione & consensione non
communicant quicunq ꝑ eos baptismo xp̃iba
ptirantur. Quia et si ꝑ optimos baptirarentur:
non nͥ ab illo qui iustificat impium iustificarẽ¬
tur. Credentib quippe in eum qui iustificat
impium: deputatur fides ad iusticiã. Uos aut̃
cũ obicuntur uobis maximianistȩ. trecentoꝵ &
decem concilii sententia damnati. eodem concilio
tot ꝓconsulib. tot gestis municipalib allegato
oppugnati. de basilicis quas tenebant. ꝑiussa
iudicum & ciitatum auxilia ꝓturbati. rursus
cum eis quos extra communionem uram ba¬
pdrauerant. sine ulla baptismi questione susce¬

Expanded text:
tis praecipitio cor habebat, cum ista dictaret, ubi tis praecipitio cor habebat, cum ista dictaret, ubi ausus est dicere: nemo uestrum est innocens, ubi reus nemo damnatur. quamobrem permixti corporaliter, separati spiritaliter in catholica ecclesia mali, et quando humana condicione ignorantur e suas sarcinas portant, ac per hoc illi securi sunt, si eorum peccatis imitatione et consensione non communicant, quicumque per eos Christi baptismo baptizantur, quia et si per optimos baptizarentur, non nisi ab illo qui iustificat impium iustificarentur. credentibus quippe in eum qui iustificat impium deputatur fides ad iustitiam. Uos autem, cum obiciuntur uobis Maximianistae trecentorum et decem concilii sententia damnati, eodem concilio tot proconsularibus, tot gestis municipalibus allegato oppugnati, de basilicis quas tenebant per iussa iudicum et ciuitatum auxilia proturbati, rursus a uobis cum eis, quos extra communionem uestram baptizauerant, sine ulla baptismi quaestione susce
Abbreviated transcription (Latin):
nib noti sunt. Quoꝵ tanta ẽ multitudo dis¬
persa ꝑ derras. ut si ea petilianus refrenata
paululum maledicendi temeritate cogitaret.
nequaquam caderet intam aꝑte falsã uanãq
sententiam: qua dicendũ nobis putaret. Nemo
ur̃m̃ ẽ innocens: ubi reus nemo damnatur.
Ut enim alios omittam diuersis derris habi¬
tantes. uix enim alicubi deest hoc genꝰ ho¬
minũ quo appareat iniquos p̃positos ac mi¬
nistros & in catholica eccł̃ia solere danmari.
mileuitanum honorium de ꝓrimo potuit
indueri. De splendonio uͦ quẽ diaconum in
catholica damnatum & a se rebaptitatum
pb̃rm fec̃: cuiꝰ in gallia damnationẽ ad nos
afrĩb missam. collega nr̃ fortunat᷑ ibidẽ ap̃
constantinam publice legendã ꝓposuit. et quẽ
postea idem petilianꝰ horrendas eius insidias
exꝑtus abiecit: de hoc gͦ splendonio qͣndo ñ
potuit commoneri. quemadmodũ mali & in
catholica degradentur. Miror in quo temerita¬

Expanded text:
nibus noti sunt. quorum tanta est multitudo disnibus noti sunt. quorum tanta est multitudo dispersa per terras, ut, si eam Petilianus refrenata paululum maledicendi temeritate cogitaret, nequaquam caderet in tam aperte falsam uanamque sententiam, qua dicendum nobis putaret: nemo uestrum est innocens, ubi reus nemo damnatur. Ut enim alios omittam diuersis terris habitantes — uix enim alicubi deest hoc genus hominum —, quo appareat iniquos praepositos ac ministros et in catholica ecclesia solere damnari, Mileuitanum Honorium de proximo potuit intueri. de Splendonio uero, quem diaconum in catholica damnatum et a se rebaptizatum presbyterum fecit, cuius in Gallia damnationem ad nos a fratribus missam collega noster Fortunatus ibidem apud Constantinam publice legendam proposuit et quem postea idem Petilianus horrendas eius insidias expertus abiecit, de hoc ergo Splendonio quando non potuit com- 5 moneri, quemadmodum mali et in catholica degradentur? miror in quo temerita
Abbreviated transcription (Latin):
boni sunt. cum eos iniquis criminationib infa¬
matis. ipsi uelut aurum ꝓbantur. uobis in paleȩ
similitudinem ardentib. Alienis tamen pecc̃is
ñ maculatur ȩccłia. quȩ scd̾m fidelissimas ꝓphe¬
tias toto terrarum orbe dilatata finẽ scłi tan¬
quam litus expectat. quo ꝑducta careat pisci¬
bus malis. cum quib intra eadem dñiea re¬
dia quamdui separari ab eis impatienter non
debuit: nature in commoditas ferri potuit in¬
nocenter. Nec ꝓpterea tamen ȩccłiastiea disci¬
plina negligitur a constantib & diligentibus
et prudentib dispensatorib xp̃i: ubi crmina
ita manifestantur. ut nulla possint ꝓbabili rati¬
one defendi. Extant innumerabilia docum̃ta
meis qui ut ep̃i. uł alterius huiuscemodi gra¬
dus clerici fuerunt. et nunc degradati. uł pu¬
dore in alias terras abierunt:uł aduos ipso ᷤ
aut ad alias hereses cͣnsierunt uł in suis regio¬

Expanded text:
boni sunt, cum eos iniquis criminationibus infaboni sunt, cum eos iniquis criminationibus infamatis, ipsi uelut aurum probantur uobis paleae similitudine ardentibus, alienis tamen peccatis non maculatur ecclesia, quae secundum fidelissimas prophetias toto terrarum orbe dilatata finem saeculi tamquam litus expectat, quo perducta careat piscibus malis, cum quibus intra eadem dominica retia, quamdiu separari ab eis impatienter non debuit, naturae incommoditas ferri potuit innocenter., nec propterea tamen ecclesiastica disciplina neglegitur a constantibus et diligentibus et prudentibus dispensatoribus Christi, ubi crimina ita manifestantur, ut nulla possint probabili ratione defendi. extant innumerabilia documenta in eis, qui uel episcopi uel alterius huiuscemodi gradus clerici fuerunt et nunc degradati uel pudore in alias terras abierunt uel ad uos ipsos aut ad alias haereses transierunt uel in suis regio
Abbreviated transcription (Latin):
busdam nr̃e communionis hominib erroriᷤˢ
aut criminis ꝓbare pocuerit. Apud nos enĩ
quicumq mali uł penitus latent. uł quibus¬
dam noti ꝓpt̃ bonos quib ignoti sunt. et apd̃
quos coniunci non possunt. ꝓpt̾ unitatis et pa¬
cis uinculum ñ tolerantur: ne cum zizaniis era¬
dicetur & triticũ. ita suȩ malicię sarcinã portãt
ut eam cum eis uemo communicet nͥ quibus
eorum iniquitas placet. Neq enĩ metiumꝰ ne
quos baptirant iustificari ñ possint. cũ illi in eũ
credant qui iustificat impios: ut deputef fide ᷤᷤ
eoꝵ ad iustieiam. Proinde apud nos nec ille
quem dixit a nob ꝓpt̃ sodomitarum crimen ab-¬
lectum. et in locum eius alterum constitutum.
et rursꝰ ipsi nr̃o collegio redditum. nesciens qͥd
loquatur. nec ille. quem apud uos penidendem
fuisse commemorat: quocunq mͦ eoo causȩ de¬
ad messem. In qua si uere mali sunt qͦs accusatis.
non iam in illa. sed in paleis eius sunt. Si audem

Expanded text:
hominibus erroris aut criminis probare potuerit! apud nos enim quicumque mali uel penitus latent uel quibusdam noti propter bonos, quibus ignoti sunt et apud quos conuinci non possunt, propter unitatis et pacis uinculum tolerantur, ne cum zizaniis eradicetur et triticum, ita suae malitiae sarcinam portant, ut eam cum eis nemo communicet, nisi quibus eorum iniquitas placet. neque enim metuimus, ne quos baptizant iustificari non possint, cum illi in eum credant qui iustificat impios, ut deputetur fides eorum ad iustitiam. Proinde apud nos nec ille, quem dixit a nobis propter Sodomitarum crimen abiectum et in locum eius alterum constitutum et rursus ipsi nostro collegio redditum nesciens quid loquatur, nec ille, quem apud uos paenitentem fuisse commemorat, quocumque modo eorum causae dead messem. in qua si uere mali sunt quos accusatis, non iam in illa, sed in paleis eius sunt, si autem
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a spũalis credentib imꝑtitur. dispensator ip¬
se iustificat. ac ñ ille unus de quo dictum ẽ qͦd
iustificat impium. aut uero apl̃s paulus erat
incrementum dederat. cum idem dicat ego
plantaui. apollo rigauit. s ds̃ incrementum
dedit. Itaq neq qui plantat ẽ aliquid. neq¬

Expanded text:
dispensator ipse justificat, ac non ille unus de quo dictum est, quod « justificat impium » . Aut vero apostolus Paulus erat incrementum dederat: cum idem dicat, « Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: itaque neque qui plantat e
Abbreviated transcription (Latin):
colligunt de spinis uuas. & iterum omnis ho
mo de bono thesauro cordis sui ꝓfert bona. &
omnis homo malus de thesauro cordis sui ꝓfert
mala: Quib uerbis petilianus satis aꝑtissimȩ
ostendit tanquã arborem accipiendum eum ho¬
minem qui baptirat. et tanquã fructum eũ qui
baptiratur. Ad hoc ego responderam. Si arbor
bona bonus baptirator ẽ. ut fructus eiꝰ bonꝰ sit
ille quẽ baptirauerit. quis quis ab homine ma

Expanded text:
erum: omnis homo bonus de bono thesauro cordis sui profert bona, et omnis homo malus de thesauro cordis sui profert mala, quibus uerbis Petilianus satis apertissime ostendit tamquam arborem accipiendum eum hominem qui baptizat et tamquam fructum eum qui baptizatur, ad hoc ego responderam: si arbor bona bonus baptizator est, ut fructus eius bonus sit ille quem baptizauerit, quisquis ab homine ma
Abbreviated transcription (Latin):
re sacramentum baptismi quisq ꝑcipiat.
spes ei omnis in xp̃o sit nesit maledictus oĩs
qui spem suam ponit in homine. Hȩc ego in
epłã priore cum petiliano responderem puto
quia et dilucide et ueraciter posui. hȩc etiam
nunc cõmemoraui. ulud insinuans atq cõ¬
mendans. ut omnino spes nr̃a non sit in ho¬
mine. dm̃q xp̃m mundatorẽ. iustificatorem
hominum ẽẽ credamus. credentium in eum
qui ustificat impium. ut depucet᷑ fides eoꝵ
ad iusticiam. siue ille homo sit sc̃s qui mi¬
nistrat baptismum. siue impius & fictus. quem
fugiat sp̃s sc̃s̃. Tunc deinde subdidi. si alit̾ eẽt
quanta consequeretur absurditas. et dixi quod
et nunc dico. Alioquin si talis quisq in gr̃a
spũali renascitur. qualis ẽ aquo ille baptirat᷑.¬

Expanded text:
piat, spes ei omnis in Christo sit, ne sit \'maledictus omnis qui spem suam ponit in homine\'. Haec ego in epistula priore, cum Petiliano responderem, puto quia et dilucide et ueraciter posui. haec etiam nunc commemoraui, illud insinuans atque commendans, ut omnino spes nostra non sit in homine deumque Christum mundatorem iustificatorem hominum esse credamus credentium in eum qui iustificat impium, ut deputetur fides eorum ad iustitiam, siue ille homo sit sanctus qui ministrat baptismum siue impius et fictus quem fugiat spiritus sanctus. tum deinde subdidi, si aliter esset, quanta consequeretur absurditas, et dixi quod et nunc dico: alioquin si talis quisque in gratia spiritali renascitur, qualis est ille a quo baptizat
Abbreviated transcription (Latin):
deris illa uerba. quȩ uani lectores ñ attendunt
quid intus habeant. s tantum quemad modũ
sonent: Hec tunc dixi. hec in illa mea epła sen¬
pta sunt. Deinde paulopost qm̃ ille dixerat. quȩ
cum ita sint fr̃s. quȩ potest eẽ ꝑuersitas. ut qui
siuis criminib reus ẽ alium faciat innocentẽ.

Expanded text:
ris illa uerba, quae uani lectores non attendunt quid intus habeant, sed tantum quemadmodum sonent? haec tunc dixi, haec in illa mea epistula scripta sunt. Deinde paulo post, quoniam ille dixerat: quae eum ita sint, fratres, quae potest esse peruersitas, ut qui suis criminibus reus est alium facia
Abbreviated transcription (Latin):
harem in deserto iordanis interrogauerunt qͥs
eẽt. Unde hoc exemplum ad rem de qua agitur
omnino ñ ꝑtinet: magis apłica illa sententia
satis hanc incutit curam ubi ait Probent᷑ pͥmũ
et sic ministrent. nullum crimen habentes. Qa
cum sollicite ac de more utrobiq pene ab omĩb
fiat. unde tam multi reꝓbi post tempꝰ geste dis¬
pensationis huius inuenti sunt. nisi quia et hu¬
mana diligentia plerumq fallitur. & non nulli
primum boni indeterius commutantur: Que
cũ tam crebro accidant. ut dissimulare ac obliu¬
scineminem sinant. quid ẽ quod contumeliose
nos breuit docet petilianus abaptirando discu¬
tiendum ẽẽ baptistam qm̃ querimꝰ unde sit
accipientis abluenda conscientia. cũ maculo

Expanded text:
hannem in deserto Iordanis interrogauerunt quis hannem in deserto Iordanis interrogauerunt quis esset. Unde hoc exemplum ad rem de qua agitur omnino non pertinet. magis apostolica illa sententia satis hanc incutit curam, ubi ait: probentur primum, et sic ministrent nullum crimen habentes. quod cum sollicite ac de more utrobique paene ab omnibus fiat, unde tam multi reprobi post tempus gestae dispensationis huius inuenti sunt, nisi quia et humana diligentia plerumque fallitur et nonnulli primum boni in deterius commutantur? quae cum tam crebro accidant, ut dissimulare aut obliuisci neminem sinant, quid est quod contumeliose nos breuiter docet Petilianus a baptizando discutiendum esse baptistam, quoniam quaerimus, unde sit accipientis abluenda conscientia, cum macul
Abbreviated transcription (Latin):
neratio uiperarum. quis uobis ostendit fugere
auentura ira: Quid hoc adrem: Quid hoc ad
causam: Ds̃ iohanni ꝑhibuerat testimonium
excellentissimȩ scĩtatis. ꝓpħia p̃clarissima p̃ce¬
dente et quando conceptus. et qͣndo natus est.
Querebant autem illi iam credentes ẽẽ scm quẽ¬
nam se diceret ẽẽ scõꝵ. uł utrum ipse eẽt sc̃s san
bebatur: ut continuo crederetur. quicquid de se
ipse dirisset. Si autem hoc exemplo asseritur
quilibet nunc. discutiendus eẽ baptista. quieqͥdde
se quisq dixerit credendus erit. Quis ẽ autem
qui dese optime credi uelit. atq idagat quib uer¬
bis potuerit. Iam gͦ cum fuerit inderrogatus quis¬
nam sit. et respondent se ẽe d̃ĩ fidelem dispensa¬
torem. nec ciuusqͣm criminis macula pollutam
habere conscientiam. hȩc erit tota discussio. anet¬
am mores eius & uita diligentiꝰ intuenda ẽ: Ita
sane. Sed non hoc scriptum ẽ fecisse illos. qui io¬

Expanded text:
neratio uiperarum, quis uobis ostendit fugere neratio uiperarum, quis uobis ostendit fugere ab ira uentura? quid hoc ad rem, quid hoc ad causam? deus Iohanni perhibuerat testimonium excellentissimae sanctitatis prophetia praeclarissima praecedente, et quando conceptus et quando natus est. quaerebant autem illi iam credentes esse sanctum, quemnam se diceret esse sanctorum uel utrum ipse esset sanctus bebatur, ut continuo crederetur quidquid de se ipse dixisset. si autem hoc exemplo asseritur quilibet nunc discutiendus esse baptista, quidquid de se quisque dixerit credendus erit. quis est autem  spiritus, quin de se optime credi uelit atque id agat quibus uerbis potuerit? iam ergo cum fuerit interrogatus, quisnam sit, et responderit se esse dei fidelem dispensatorem nec cuiusquam criminis macula pollutam habere conscientiam, haec erit tota discussio, an etiam mores eius et uita diligentius intuenda est? ita sane. sed non hoc scriptum est fecisse illos, qui Io
Abbreviated transcription (Latin):
Deo utiq non homini. Ab ipso enim salutare me¬
um. ñ ab homine. Iste autem ne saltem cune deo
daret abluendum mundandumq hominem.
qͣndo maculosa conscientia ñ sc̃e dantis occul¬
ta ẽ. et fidem nesciens quisquis suinit aꝑfido.
hoc inquit tibi breuiter dico. et tu baptistam diᷤ¬
cuters et ab eo discuti debiusti. Obsecto uos: huc
aduertite. Ego quero unde abluatur accipien¬
tis conscientia. cũ maculosam non sc̃t dantis
ignorat. si conscientia scẽ dantis attenditur quȩ
abluat accipientis: et unde accipiat fidem qui
nesciens aꝑfido bapticatur. si quisquis fidẽ sci¬
ens aꝑfido sumpserit non fidem ꝑcipit. s rea¬
tum. et ille mͥ respondet discutiendum ẽẽ ⁊ ba¬
ptiratorem & baptitandum. et ad hoc ꝓbandũ
unde questio nulla ẽ adhibet exemplum ioħis.
quod eum discusserint qui ab eo quesierunt quẽ
se ẽẽ diceret. qͦdipse qͦ discusserit eos quib ait ge¬

Expanded text:
deo utique, non homini; ab ipso enim salutare medeo utique, non homini; ab ipso enim salutare meum, non ab homine. iste autem, ne saltem tunc deo daret abluendum mundandumque hominem, quando maculosa conscientia non sancte dantis occulta est et fidem nesciens quisquis sumit a perfido, hoc, inquit, tibi breuiter dico: et tu baptistam discutere et ab eo discuti debuisti. Obsecro uos, huc aduertite: ego quaero unde abluatur accipientis conscientia, cum maculosam non sancte dantis ignorat, si conscientia sancte dantis attenditur quae abluat accipientis, et unde accipiat fidem qui nesciens a perfido baptizatur, si quisquis fidem sciens a perfido sumpserit non fidem percipit sed reatum; et ille mihi respondet discutiendum esse et baptizatorem et baptizandum. et ad hoc probandum, unde quaestio nulla est, adhibet exemplum Iohannis, quod eum discusserint, qui ab eo quaesierunt quem se esse diceret, quod ipse quoque discusserit eos quibus ait: ge
Abbreviated transcription (Latin):
cerrimorum maledictorum crebrescit impet᷑
ut quasi euerso homne nulla spes remaneat
eorum quib uerbum dĩ & sacramentum pro
dispensatione nobis credita ministramus.
Respondemus eis. Quo usq apponitis suꝑ
hominem: Respondet eis catholica ueneranda
societas. Deo subicietur anima mea. abipso enĩ
salutare meum. & enim ipse ẽ ds m̃s: susceptor
m̃s ñ emigrabo. Namquȩ alia causa fuit istis
emigrandi de domo dĩ. nsi quia uasa facta
contumeliam. sine quib illa usq ad diẽ iudicii
ñ erit finxerunt se ferre ñ posse. cum tamen hoc
magis ipsi fuisse. & aliis calumniose obiecisse ge¬
stis atq consemptis tunc reb appareant: De
quib incontumeliam factis. ne ꝓpt̃ illa de do¬
mo magna quȩ magno patrifamilias una ẽ ꝑ
turbatus emigret. dic̃ dĩ seruus & bonꝰ fidelis. ⁊
fidem in baptismo ꝑcepturus: qͦd pauio ante
cominemoraui. Nonne do subicietur anima m̃a:

Expanded text:
cerrimorum maledictorum crebrescit impetus, cerrimorum maledictorum crebrescit impetus, ut quasi euerso homine nulla spes remaneat eorum, quibus uerbum dei et sacramentum pro dispensatione nobis credita ministramus. respondemus eis: quo usque apponitis super hominem? respondet eis catholica ueneranda societas: nonne deo subicietur anima mea? ab ipso enim salutare meum; etenim ipse est deus meus, susceptor meus, non emigrabo. nam quae alia causa fuit istis emigrandi de domo dei, nisi quia uasa facta in contumeliam, sine quibus illa usque ad diem iudicii non erit, finxerunt se ferre non posse, cum tamen hoc magis ipsi fuisse et aliis calumniose obiecisse gestis atque conscriptis tunc rebus appareant. de quibus in contumeliam factis, ne propter illa de domo magna, quae magno patri familias una est, perturbatus emigret, dicit dei seruus et bonus fidelis uel fidem in baptismo percepturus quod paulo ante commemoraui: n onne deo subicietur anima mea?
Abbreviated transcription (Latin):
eo ipso quod non discussit. maculosamq dantiᷤ
ignorauit conscientiam. ñ fuit unde fidem ꝑ¬
ciperet s reatum. Quid gͦ adiuuit qͦd ꝓ ma¬
gno addidit sciens qͦd me subtraxisse calum¬
niatus ẽ: Cum enim noluit ita dici qui fidem
aꝑfido sumpserit. non fidẽ ꝑcipit. s reatum:
uidetur aliquam spem reliquisse nescienti. Nẽ
uͦ cum interrogatur unde ꝑcipiat fidem qui
nesciens baptitatur a ꝑfido. respondit eum diᷤ¬
cutere debuisse baptistam. Proculdubio mi-¬
serum nec ignorare ꝑmittit. non inueniendo
unde fidem possit acciꝑe: nͥ spem suam in
homine baptirante posuerit. Hoc ẽ qͦd exhorre¬
mꝰ in uobis. hoc ẽ quod damnat diuina sentẽ¬
cia utracissime ac manifestissime clamãs. Male¬
dictꝰ omis qui spẽ suam ponit ĩ hoĩe. Hoc ẽ qd aꝑ¬
tissime ꝓhibet scã humilitas. et caritas aplĩca.
clamante paulo. Nemo glorietur in homine.
Hoc ẽ quod innos inanium calumniarũ et a¬

Expanded text:
eo ipso, quod non discussit maculosamque dantis eo ipso, quod non discussit maculosamque dantis ignorauit conscientiam, non fuit unde fidem perciperet, sed reatum. quid ergo adiuuit quod pro magno addidit sciens, quod me subtraxisse calumniatus est ? cum enim noluit ita dici: qui fidem a perfido sumpserit non fidem percipit sed reatum\', uidetur aliquam spem reliquisse nescienti. nunc uero cum interrogatur, unde percipiat fidem qui nesciens baptizatur a perfido, respondet eum discutere debuisse baptistam; procul dubio miserum nec ignorare permittit non inueniendo unde fidem possit accipere, nisi spem suam in homine baptizante posuerit. Hoc est quod exhorremus in uobis, hoc est quod damnat diuina sententia ueracissime ac manifestissime clamans: maledictus omnis qui spem suam ponit in homine. hoc est quod apertissime prohibet sancta humilitas et caritas apostolica clamante Paulo: nemo glorietur in homine. hoc est quod in nos inanium calumniarum et a