comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
retur innascentib ceteris. Neq enim ita homo ex
homine: sic̃ homo expuluere. Puluis nanq homi¬
in faciendo materies fuit: homo autem homini
gignendo parens. Proinde quod ẽ t̾ra non hoc ẽ
caro: quamuis ex tra facta sit caro. Quod ẽ autẽ
parens homo: hoc ẽ et ꝓles homo. Inpͥmo gͥ ho¬
mine ꝑfeminam inꝓgeniẽ transiturum. unit̾sũ
genus humanum fuit: quando illa conugũ co¬
pula diuinam sententiam suȩ dampnationis exce¬
cepit. Et quod homo factus ẽ non cum crearet᷑
s cum peccaret et puniret᷑ hoc genuit: quantum
quidem attinet ad peccati et mortis originem. Non
enim ad infantilem hebitudinem et infirmitatẽ
animi et corporis quam uidemus in paruulis. pec¬
cato uel pena ille redactus ẽ que ds̃ uoluit esse
tanꝗͣ pͥmordia catuloꝵ quoꝵ parentes in bestialem
uitam mortalẽq deiecerat sicut scriptum ẽ homo¬
cum in honore esset non intellerit. comparatꝰ ẽ pe¬

Expanded text:
retur in nascentibus ceteris. Neque enim ita homo ex retur in nascentibus ceteris. Neque enim ita homo ex homine, sicut homo ex puluere. Puluis namque homini faciendo materies fuit, homo. autem homini gignendo parens. Proinde quod est terra, non hoc est caro, quamuis ex terra facta sit caro; quod est autem parens homo, hoc est et proles homo. In primo igitur homine per feminam in progeniem transiturum uniuersum genus humanum fuit. quando illa coniugum copula diuinam sententiam suae damnationis excepit; et quod homo factus est, non cum crearetur, sed cum peccaret et puniretur, hoc genuit, quantum quidem adtinet ad peccati et mortis originem. Non enim ad infantilem hebetudinem et infirmitatem animi et corporis, quam uidemus in paruulis, peccato uel poena ille redactus est quae Deus uoluit esse tamquam primordia catulorum, quorum parentes in bestialem uitam mortemque deiecerat; sicut enim scriptum est: Homo in honore cum esset, non intellexit; conparatus est pe
Abbreviated transcription (Latin):
utrum reuera mors qua separant᷑ anima et cor¬
pus bonis sit bona᷑t Quia si ita ẽ. quomͦ po¬
terit obtinere. quod etiam ipsa sit pena peccat.
Hanc enim pͥmi homines nisi peccassent: ꝑ¬
pessi utiq non fuissent. Quo pacto gͥ bona
eẽ possit bonis: que accidere non posset
nisi malis: S rursus si non nisi malis pos¬
set accidere: non deberet bonis bona esse
s nulla. Cur enim essec ulla pena: in quib
non essent illa punienda: Quappt̃ fatendo
c̃ pͥmos quidem homines ita fuisse institutos. ut si
non peccassent. nullum mortis exꝑirent᷑ genus:
s eosdem pͥmos peccatores ita fuisse morte multa¬
tos. ut etiam quicquid eoꝵ stirpe ec̃i exortum. ea¬
dem pena teneret᷑ obnoxium. Non enim aliud ex
ipsis quam quod ipsi fuerant nasceret᷑. Proma¬
gnitudine quippe culpe illius naturam damp¬
natio mutauit in peus: ut quod penalit p̃cessit in
peccantib hominib pͥmis: etiam naturalit̃ seque¬

Expanded text:
utrum re uera mors, qua separantur anima et corutrum re uera mors, qua separantur anima et corpus, bonis sit bona; quia si ita est, quo modo poterit obtineri, quod etiam ipsa sit poena peccati? Hanc enim primi homines, nisi peccauissent, perpessi utique non fuissent. Quo pacto igitur bona esse possit bonis, quae accidere non posset nisi malis? Et rursus si non nisi malis posset accidere, non deberet bonis bona esse, sed nulla. Quur enim esset ulla poena in quibus non essent ulla punienda? Quapropter fatendum est primos quidem homines ita fuisse institutos, ut, si non peccassent, nullum mortis experirentur genus; sed eosdem primos peccatores ita fuisse morte multatos, ut etiam quidquid de eorum stirpe esset exortum eadem poena teneretur obnoxium. Non enim aliud ex eis, quam quod ipsi fuerant, nasceretur. Pro magnitudine quippe culpae illius naturam damnatio mutauit in peius, ut, quod poenaliter praecessit in peccantibus hominibus primis, etiam naturaliter seque
Abbreviated transcription (Latin):
pus dicendum ẽ. in quo anima non uiuendi
causa ẽ s dolendi: Uiuit itaq anima ex dõ:
cum uiuit bene. Non enim potest bene uiucre.
nisi deo inse oꝑante quod bonum ẽ. Uiuit au¬
tem corpus ex anima. cum anima uiuit incorpo¬
re: seu uiuat ipsa. seu non uiuat ex deo. Impioꝵ
nanq incorporib uita non animarum s cor¬
poꝵ uita ẽ: quam possunt eis etiam animȩ
mortur hoc e deo ddesciaȩ quantu lacunq ꝓ¬
pria uita ex qua etiam et immortales sunt ñ
suauis. nec quiete salubris. s dolore penalis
est: non immerito mors ẽ potius appellata
quam uita. Ideo autem scđa: quia post illã
pͥmam ẽ qua fit coherentium dirẽptio natu¬
rarum siue dei et anime siue animȩ et cor¬
poris. De pͥmigͥ corporis morte dici potest.
quod bonis bona sit: malis mala. Scđa uero
sine dubio sicut nullorum bonorum ẽ: ita
nulli bona. iii¬
Non autem dissimulanda questio nascit᷑.

Expanded text:
pus dicendum est, in quo anima non uiuendi pus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi? Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum namque in corporibus uita non animarum, sed corporum uita est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non inmerito mors est potius appellata quam uita. Ideo autem secunda, quia post illam primam est, qua fit cohaerentium diremtio naturarum, siue Dei et animae siue animae et corporis. De prima igitur corporis morte dici potest, quod bonis bona sit, malis mala; secunda uero sine dubio sicut nullorum bonorum est, ita nulli bona. Non autem dissimulanda nascitur quaestio,
Abbreviated transcription (Latin):
tius hominis mors ẽ: cum anima adeo deser¬
ta deserit corpus. Ita enim nec ex deo uiuit
ipsa: nec corpus exipsa. Huiusmodi autem
totius hominis mortem. mors illa sequit᷑ ꝗͣ.
scdam mortem diuinorum eloquioꝵ appel¬
lat auctoritas. Hanc saluator significauit:
ubi ait. Eum timete: qui habet potestatem
et corpus et animam ꝑdere ingehennam.
Quod cum non antea fiat quam cum anima
corpori sic fuerit copulata. ut nulla dirẽpti¬
one separent᷑: mirum uideri potest quomͦ
corpus ea morte dicatur occidi. qua ñ abaĩa
deserit᷑. s animatum sentiensq cruciat᷑ Nam
in illa pena ultima ac sempitña. de qua suo
loco diligentius disserendum ẽ. rectȩ mors ani¬
mȩ dicitur: quia non uiuit exdeo. Mors autẽ
corporis quonam mͦ cumuiuat ex anima: Nor
enim aliter pot̾ ipsa corporalia quȩ post re¬
surrectionem futura sunt sentire tormenta.
Anquia uita qualiscumq aliquod bonum ẽ.
dolor autem malum. ideo nec uiuere cor¬

Expanded text:
tius hominis, mors est, cum anima Deo desertius hominis, mors est, cum anima Deo deserta deserit corpus. Ita enim nec ex Deo uiuit ipsa nec corpus ex ipsa. Huius modi autem totius hominis mortem illa sequitur, quam secundam mortem diuinorum eloquiorum appellat auctoritas. Hanc Saluator significauit, ubi ait: Eum timete, qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam. Quod cum ante non fiat, quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulla diremtione separentur: mirum uideri potest quo modo corpus ea morte dicatur occidi, qua non anima deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur. Nam in illa ultima poena ac sempiterna, de qua suo loco diligentius disserendum est, recte mors animae dicitur, quia non uiuit ex Deo; mors autem corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere cor
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ grã. nec crudelis potest eẽ iusticia. Explicit
xpeditis de nr̃i scłi exortu
et de mitio generis humani
difficillimis questionib :
nunc iam de lapsu pͥmi ho¬
minis immo pͥmoꝵ homi¬
num. et de origine ac ꝓpa¬
gine mortis humanȩ disputationem a nob̃
institutam rerum ordo deposcit. Non enĩ
eo mͦ quo angłos condiderat ds̃ homines. ut etiã
si peccassent omĩno mori ñ possent: s ita ut
ꝑfunctos obedientię munere sine int̾uentu
mortis angłica immortalitas et beata ęt̃nitas
sequeret᷑. in obedientes autem mors plecteret.
dampnatione iustissima. quod etiam in libro
suꝑiore iam diximus. S de ipso genere mortis.
uideo mͥ paulo diligentius difserendum. Quã¬
uiuere. atq sentire. Corpus autem ideo mor¬
tale: qm̃ deseri omni uita potest. nec ꝑse
ipsum aliquatenus uiuit. Mors gͥ anime
fit cum eam deserit ds̃: sicut corporis. cum
id deserit anima. Ergo utriusq rei id est to¬

Expanded text:
eius gratia nec crudelis potest esse iustitia. LIBER eius gratia nec crudelis potest esse iustitia. LIBER xpeditis de nostri saeculi exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus nunc iam de lapsu primi hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modo, quo angelos, condiderat Deus homines, ut etiam si peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; quod etiam in libro superiore iam diximus. uideo mihi paulo diligentius disserendum. Quamuiuere adque sentire; corpus autem ideo mortale, quoniam deseri omni uita potest nec per se ipsum aliquatenus uiuit. Mors igitur animae fit, cum eam deserit Deus, sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est to
Abbreviated transcription (Latin):
debeat esse comunctio. Hȩc oꝑa dei ꝓpterea¬
dunt: nulla facta ꝑdigia debent credere
Neq enim et ipsa siusitato nature curricło
gignerentur: prodigia dicerent᷑. Quid autẽ
sub tanta gubernatione diumȩ prouidentię
quamuis eius causa lateat. frustra gignit᷑:
Ait quidam psalmus sacer. Uenite et uidete
oꝑa domini: quȩ posuit prodigia suꝑ ter¬
ram. Cur gͦ ex latere uiri femina facta sit
et hoc primum quodammꝰ ꝓdigium quid
unc qm̃ liber iste claudendus ẽ in hoc
homine qui pͥmus factus ẽ. ñdum quidẽ
sed̾m euidentiam iam tam̃ scđ̃m dei p̾scien¬
tiam: exortas fuisse existimemꝰ ingenere hu¬
mano societates. tanquam ciuitates duas.
Ex illo enim futuri erant homines. alii malis
angłis in supplicio. alii bonis inp̃mio soci¬
andi: quamius occulto dei iuditio s tam̃
iusto. Cum enim scriptum sit uniuersȩ uiȩ
domini miscricordia et ueritas: nec inusta

Expanded text:
debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propteredebeat esse coniunctio. Haec opera Dei propteredunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid uoniam liber iste claudendus est, in hochomine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scriptum sit: Uniuersae uiae Domini misericordia et ueritas: nec iniusta
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta condebat: An aliquoꝵ esse artifex
nollet. quorum efficiendoꝵ artem ineffabił
eius et ineffabiliter laudabilis mens haberet:¬
Merito gͥ uera religio quem mundi uniuersi:
eum animalium quoq uniu̾soꝵ hoc ẽ et ani¬
marum ⁊ corporum conditorem agnoscit et
p̃dicat. In quib terrenis p̃cipuuis ab illo ad eiꝰ
imaginem homo ꝓpt̃ eam causam quam dixi.
et si qua forte alia maior latet factus ẽ unus:
s non relictus ẽ solus. Nichil enim ẽ quã
hoc genus tam discordiosum uitio: tam socia¬
le natura. Neq commodius contra uicium dis¬
cordiȩ uel cauendum ne existeret. uel sanan¬
dum cum erstitisset natura loqueret᷑ huma¬
na: quam recordatione illius parentis quẽ
ꝓpterea ds̃ creare uoluit unum. de quo multi¬
tudo ꝓpagaret᷑: ut hac ammonitione etiam
in multis concors unitas seruaret᷑. Quod uͦ fe¬
mina illi ex eiꝰ latere facta ẽ: et iam hinc satis
significatum est quam cara mariti et uroris

Expanded text:
cuncta condebat? An aliquorum esse artifex cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis eius et ineffabiliter laudabilis mens haberetigitur uera religio, quem mundi uniuersi, eum animalium quoque uniuersorum, hoc est et animarum et corpo- \' rum, conditorem agnoscit et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris
Abbreviated transcription (Latin):
minari: aut eos deos nobis colendos non p̃di¬
cent. quorum innobis oꝑationem ut quantũ
possumus fugiamus et euadamus hortant᷑.
cum tam̃ sit utrumq falsissimum. Namneq
ita luunt penas animȩ cũ ad istã uitã penalẽ¬
denuo reuoluunt᷑: et omĩum uiuentium si¬
ue incęlo siue intr̃a. nullus ẽ conditor nisi
aquo facta sunt cęlum et tr̃a. Nam sinulla ẽ¬
causa uiuendi in hoc corpore nisi ꝓpter pen¬
denda supplicia:. quomͦ dicit idem plato ali¬
tes mundum fieri nom potuisse pulcherrimũ
atq optimum. nisi omniũ animalium idẽ im
mortalium et mortaliũ generib impleret᷑:
Si autem nr̃a institutio qua uel mortales conditi
sumus diuinum munus ẽ. quomͦ pena ẽ ad ista
corpora. id est addiuina beneficia remeare: Et
si ds̃ quod assidue plato commemorat sic̃ uni
uersi mundi ita om̃ium ammalium species
ȩcerna intelligentia continebat: quomͦ ñ ipse

Expanded text:
minari; aut eos nobis deos colendos non praediminari; aut eos nobis deos colendos non praedicent, quorum in nobis operationem ut, quantum possumus, fugiamus et evadamus, hortantur; cum tamen sit utrumque falsissimum. Nam neque ita luunt poenas animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum munus est: quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina beneficia, remeare? Et si Deus, quod adsidue Plato commemorat, sicut mundi uniuersi, ita omnium animalium species aeterna intellegentia continebat: quo modo non ipse
Abbreviated transcription (Latin):
enim alius creator ẽ temporum. nisi qui fec̃
ea. quorum motib tempora currerent: xXU¬
ta sane plato minores et a summo deo factos
deos. effectores esse uoluit anmaliũ ceteroꝵ ut
immortalem partem ab ipso sumerent: ipsi uͦ
mortalem attexerent. Proinde animarũ nr̃arũ
eos creatores noluit esse. s corporum. Unde qm̃
porphirius ꝓpt̾ anime purgationem dicit
corpus omne fugiendum. simulq cum suo
platone aliisq platonicis sentit. eos qui im¬
moderate atq: inhoneste uixerint. ꝓpt̾ luendas
penas ad corpora redire mortalia: plato quidẽ
etiam bestiarum. porphirius tantummꝰ homi¬
num: sequitur eos ut dicant deos istos quos
nrõs coli. nichil aliud esse quam fabros com¬
pedum carcerum ue nrõꝵ: nec institutores s in¬
dusores alligatoresq nrõs. ergastulis crumpno¬
sis et grauissimis uinculis. Aut gͦ desmnant pla¬
tonici penas animarum eristis corporib com¬

Expanded text:
enim alius creator est temporum, nisi qui fecit enim alius creator est temporum, nisi qui fecit ea, quorum motibus currerent ta sane Plato minores et a summo Deo factos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit esse, sed corporum. Unde quoniam Porphyrius propter animae purgationem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quostros coli, nihil esse aliud quam fabros compedum carcerumve nostrorum; nec institutores, sed inclusores alligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et gravissimis vinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus com
Abbreviated transcription (Latin):
ras quȩ sic uel sic insuo genere afficiant᷑. non
facit nisi summus ds̃. cuiꝰ occulta potentia cun¬
cta penetrans. in contaminabili p̃sentia facit
esse quicquid aliquomͦꝰ ẽ in quantũcunq
est. quia nisi faciente illo non tale ł tale eẽt.
s prorsus esse non posset. Quappt̃ si milla sp̃e
quamformsecꝰ corporalibꝰ opifices reb impo¬
nunt. urbem romam. et urbem alexandriam ñ
fabros et architectos. s. reges quorum uolunta¬
te. consilio. imꝑio. fabricatȩ sunt. illam romulũ.
illam alexandrũ habuisse dicimus conditores:
quanto potius non nisi dm̃ debemus condi¬
torem dicere naturarum. qui neq ex materia  e¬
facit aliquid quam ipse non fecerit. nec oꝑa¬
ros habet nisi quosipsecreauerit et si potentiã
suam ut ita dicam fabricatoriam reb subtrahat.
ita non erunt sicut antequam fierent. non fue¬
runt: S ante dico ȩc̃nitate non dempore. Quis

Expanded text:
ras, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non ras, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, cuius occulta potentia cuncta penetrans incontaminabili praesentia facit esse quidquid aliquo modo est, in quantumcumque est; quia nisi faciente illo non tale uel tale esset, sed prorsus esse non posset. Quapropter si in illa specie, quam forinsecus corporalibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam, ut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt. Sed ante dico aeternitate, non tempore. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
erumpentia ꝓmouet. et fixa radicib continet.
cum itidem legamus. ds̃ illi dat corpꝰ quomͦ uo¬
luerit. et unicuiq seminum ꝓprium corpust
Ita nec feminam sui puerperii creatricem appella¬
re debemus: s potius illum qui cuidam famu¬
lo suodirit. priusquam te formarem in utero
nouite. Et quamuis anima sic uel sic affecta
pregnantis ualeat aliquib uelut induere
qualitatib fetum. sicut de uirgis uariatis
fecit iacob. ut pecora colore uario gignerentur:
naturam tamen illam quȩ gignitur. tam ipsa
non facit. quamnec ipsa se fecit. Quelibet gͥ
corporales uel semmales cause gignendis rebus
adhibeantur siue oꝑationib angłorum aut
hominum. aut quoꝵ cũq animalium. siue
marium feminarumq cõmirtionib. quelibet
etiam desideria motꝰ ue amimȩ matris ualeant
aliquid liniamentoꝵ aut coloꝵ asꝑgere tene¬
ris mollibq conceptib: ipsas omnino natu¬

Expanded text:
erumpentia promouet et fixa radicibus continet, erumpentia promouet et fixa radicibus continet, cum itidem legamus: Deus illi dat corpus quo modo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare debemus, sed potius illum qui cuidam famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino natu
Abbreviated transcription (Latin):
tunditas pomi et ceterȩ figurȩ naturales quas
iudemus inreb quibq nascentib non ex¬
trinsecus adhiberi: s intima creatoris poten¬
tia qui dixit cȩlum et tr̃am ego impleo. et cus
sapientia ẽ quȩ attingit afine usq ad finẽ
fortit̾ et disponit omnia suauit̃. Proinde
facti pͥmitus angłi cuiꝰmodi ministeriũ p̃bu¬
erint creatori cetera facienti nescio: nec tri¬
buere illis audeo quod forte non possunt.
nec debeo derogare quod possunt. creationẽ
tam̃ conditionemq omnium naturarũ qua
fit ut omnino naturȩ sint eisq fauentib illi
deo tribuo: cui se ipsi etiam debere quod st̃
cum grãrum actione nouerunt. Nonsolum
gͥ agricolas non dicimus fructuum quorsq
creatores cum legamus neq qui plantat est
aliquid neq qui rigat. s qui incrementum
dat ds̃: s neq ipsam quidẽ t̾ram quamuis
mater omĩum fecunda uideat᷑ quȩ germinibꝰ

Expanded text:
tunditas pomi, et caeterae figurae naturales quas tunditas pomi, et caeterae figurae naturales quas videmus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit, Coelum et terram ego impleo : et cujus sapientia est quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Proinde, facti primitus Angeli cujusmodi ministerium praebuerint Creatori caetera facienti, nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eis quoque fauentibus illi Deo tribuo, cui se etiam ipsi debere quod sunt cum gratiarum actione nouerunt. Non solum igitur agricolas non dicimus fructuum quorumque creatores, cum legamus: Neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus; sed ne ipsam quidem terram, quamuis mater omnium fecunda uideatur, quae germinibus
Abbreviated transcription (Latin):
las frugum atq arborum. XX II
umenim alia sit species quȩ adhibet᷑ extrinsec
cuicunq materiȩ corporali. sicut oꝑantur ho¬
mines figuli. et fabri. atq id genus opifices qͥ
etiam pingunt et effingunt formas similes cor¬
porib animalium: alia uͦ quȩ intrinsecꝰ effici¬
entes causas habent de secreto et occulto nature
uiuentis atq intelligentis arbitrio. quȩ non so¬
lum naturales corpoꝵ species. uerum etiam ipsas
animantium animas dum ñ fit facit supra¬
dicta illa species artificib quibq tribuat᷑. hec
autem altera non nisi uni artifici creatori et
conditori deo qui mundum ipsum et angłos
sine ullo mundo et sine ullis angłis fecit. Q
enim ui diuina et ut ita dicam effectiua quȩ
fieri nescit. sed facere. accepit speciem cũ mun¬
dus fieret rotunditas cęli. et rotunditas so¬
lis eadem ui diuina et esfectiua quȩ fieri nesei¬
E s facere. accepit speciem rotunditas ocłi et ro¬

Expanded text:
las frugum adque arborum. CAPUT las frugum adque arborum. CAPUT um enim alia sit species quae adhibetur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri atque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia vero quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae viventis atque intelligentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, verum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supradicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera nonnisi uni artifici creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et Angelos sine ullo mundo et sine ullis Angelis fecit. Qua enim vi divina, et, ut ita dicam, effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rotunditas coeli et rotunditas solis; eadem vi divina et effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rotunditas oculi et ro
Abbreviated transcription (Latin):
corporalib causis. quam oꝑib diuinȩ mentis
Sed cum his nullum nobis ẽ inhis libris nego¬
tium: qui diuinam mentẽ facere uel curare ista
non credunt. Illi autem qui platoni suo credunt
non ab illo summo deo qui fabricatꝰ ẽ mundũ.¬
s ab illis minorib quos quidẽ ipse cireauerit
ꝑmissu siue iussu eius ammantia facta ẽẽ cuncta
mortalia. in quib homo ỹcipuum diisq ipsis co¬
gnatum teneret locum si suꝑstitione careant qua
querunt unde iuste uideant᷑ sacra et sacrificia fa¬
cere quasi conditorib suis: facile carebunt ctiã
huiꝰ opinionis errore. Neq enim fas ẽ ulliꝰ nate
quamlibet minime mortalisq creatorem nisidm̃
credere ac dicere: et antequam possit intelligi.
Angłi autem quos illi deos libentius appellant
etiam si adhibent uel iussi uel ꝑmissi oꝑationẽ
suam reb que gignunt᷑ in mundo: tam non eos
dicimus creatores animalium. quam nec agrico¬

Expanded text:
corporalibus causis quam operibus diuinae mentis corporalibus causis quam operibus diuinae mentis Sed cum his nullum nobis est in his libris negotium, qui diuinam mentem facere uel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus est mundumed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent uel iussi uel permissi operationem suam rebus quae gignuntur in mundo, tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agrico
Abbreviated transcription (Latin):
flatum quen sufflando fecit. nam qͥd ẽ aliud
sufflare quam flatum faccre. animam hominis
ẽẽ uoluisset: etiam conugem illi in adiutoriũ
generandi ex eius latere osse detracto fecit ut
ds̃. Neq enim hec carnali consuetudine cogi¬
tanda sunt ut uidere solemus opifices ex ma¬
teria quacunq t̾rena corporalib menbris qđ
artis industria potuerint fabricantes. Manus
dei potentia dei ẽ: qui etiam usibilia inuisibi¬
liter oꝑat᷑. S hec fabulosa potius quam uera
esse arbitiantur. qui uirtutẽ ac sapientiã dei¬
qua nouit et potest etiam sine seminib ipsa qͦq
facere semina. ex his usitatis et codidianis metiun¬
t᷑ oꝑib: ea uero quȩ pͥmitꝰ instituta sunt. qm̃
non nouerunt infidelit̃ cogitant. quasi ñ hȩc
ipsa quȩ nouerunt de humanis conceptib atq
partub sim exꝑtis narrarent᷑ incredibiliora uide¬
rent᷑ : quamuis et ea ip̃sa pleriq magis nature

Expanded text:
flatum, quem sufflando fecit nam quid est aliud flatum, quem sufflando fecit nam quid est aliud sufflare quam flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem illi in adiutorium generandi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam uisibilia inuisibiliter operatur. Sed haec fabulosa potius quam uera esse arbitrantur, qui uirtutem ac sapientiam Deiqua nouit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis et cottidianis metiuntur operibus; ea uero, quae primitus instituta sunt, quoniam non nouerunt, infideliter cogitant; quasi non haec ipsa, quae nouerunt de humanis conceptibus adque partubus, si inexpertis narrarentur, incredibiliora uiderentur; quamuis et ea ipsa plerique magis naturae
Abbreviated transcription (Latin):
erꝑtes bestiȩ sui generis uiuerent. quarum ex
aquis et terris plurimum pullulauit exordiũ:
quam hommes quorum genus ex unoest ad
commendandam concordiam ꝓpagatum. Ne¬
q enim unquam int̾se leones aut int̾ se dra¬
cones qualia hommes bella gesserunt. S p̃ui¬
debat etiam grã sua popłm pioꝵ inadoptionẽ
uocandum. remissisq peccatis iustificatum
uissima mimica morte destructa. cui popło eẽt
huius rei consideratio ꝓfutura. quod ex uno ho¬
mine ds̃ ad commendandum hominib quã
ei gratasit etiam inplurib unitas genus instituis¬
set humanum.
suam. Talem quippe illi animam creauit. qua ꝑ
rationem atq intelligentiam omnib eẽt p̃stantior
animalib trestrib et natatilib et uolat lib quȩ
mentem huiusmodi non haberent. Et cum ui¬
rum terreno formasset erpuluere. eiq animam
qualem diri siue quam iam fecerat sufflando
indidisset. siue potius sufflando fecisset. eumq

Expanded text:
expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex aquis et terris plurium pullulauit exordium, quam homines, quorum genus ex uno est ad commendandam concordiam propagatum. Neque enim umquam inter se leones aut inter se dracones, qualia homines, bella gesserunt. Sed praeuidebat etiam gratia sua populum piorum in adoptionem uocandum remissisque peccatis iustificatum uissima inimica morte destructa; cui populo esset huius rei consideratio profutura, quod ex uno homine Deus ad commendandum hominibus. quam ei grata sit etiam in pluribus unitas, genus instituisset humanum.suam. Talem quippe illi animam creauit, qua per rationem adque intellegentiam omnibus esset praestantior animalibus terrestribus et natatilibus et uolatilibus, quae mentem huius modi non haberent. Et cum uirum terreno formasset ex puluere eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset siue potius sufflando fecisset eumque
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ. sine morte media beatam immortalitatẽ
absq ullo terminoconsecuturus. si aũ dñm dm̃suũ
libera uoluntate suꝑbe atq inobedient̃ usus of¬
fenderet. morti addictꝰ bestialit̃ uiueret. libidi¬
nis seruus. ȩcernoq pꝰ mortem supplicio desti¬
natus. unum ac singulum creauit. non utiq
solum sine humana societate deserendum. hut
comodo uehementiꝰ ei commendaret᷑ ipsitis societa¬
tis unitas uinculumq concordiȩ. si non tantũ int̾
se naturȩ similitudinem uerũ etiam cognationis
affectu homines necterent᷑. quando nec ipsam
quidem feminam copulandam uiro sic̃ ipsũ
creare ill placuit. s exipso: ut omĩno ex homine
O diffunderet᷑ genus humanum: dx¬
ec ignorabat ds̃ hominem peccaturum. ⁊ morti
iam obnoxium morituros ꝓpagaturum. eoq
ꝓgressuros peccandi immanitate mortales: ut
tucius atq pacatius int̾se rationalis uoluntatis

Expanded text:
angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem absque ullo termino consecutus; si autem Dominum Deum suum libera uoluntate superbe adque inoboedienter usus offenderet, morti addictus bestialiter uiueret, libidinis seruus aeternoque post mortem supplicio destinatus, unum ac singulum creauit, non utique solum sine humana societate deserendum, sed ut eo modo uehementius ei commendaretur ipsius societatis unitas uinculumque concordiae, si non tantum inter se naturae similitudine, uerum etiam cognationis affectu homines necterentur; quando ne ipsam quidem feminam copulandam uiro sicut ipsum creare illi placuit, sed ex ipso, ut omnino ex homine uno diffunderetur genus humanum. ec ignorabat Deus hominem peccaturum et morti iam obnoxium morituros propagaturum eoque progressuros peccandi inmanitate mortales, ut tutius adque pacatius inter se rationalis uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ homo ante quem nullus fuit xx¬
Sacgͥ questione difficillima ꝓpter ȩternitatem
dei noua cirantis sine nouitate aliqua uoluntatis.
quantum potuimus explicata: non ẽ arduum
uidẽ multo fuisse melius quod factum ẽ. ut ex
uno homine quem primum condidit multipli¬
caret genus humanum. quam si id inchoasset
aplurib. Nam cum animantes alias solitarias
et quodammͦ soliuagas. idẽ que solitudines ma¬
gis appetant. sicuti sunt aquilȩ. milui. leones.
lupi.⁊ quȩcunq ita sunt. alias uero congreges
instituerit. quȩ congregatȩ atq ingregib ma¬
lint uiuere. ut sunt columbȩ. sturm. cerui. dã¬
mule. et cetera huiꝰmodit Utrũq tam̃ genus ñ
er singulis ꝓpagauit. s plura fimul iussit cristers
Hominem uͦ cuiͦ naturam quodammͦ mediam
inter angłos bestiasq condebat. ut si creatori
suo tanquam uero domino subditꝰ p̃ceptum eiꝰ
pia obedientia custodiret. inconsortium transiret

Expanded text:
est homo, ante quem nullus fuitest homo, ante quem nullus fuit quaestione difficillima propter aeternitatem Dei noua creantis sine nouitate aliqua uoluntatis, quantum potuimus, explicata non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem primum condidit, multiplicaret genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. Nam cum animantes alias solitarias et quodam modo soliuagas, id est, quae solitudinem magis adpetant, sicuti sunt aquilae milui, leones lupi et quaecumque ita sunt, alias congreges instituerit, quae congregatae adque in gregibus malint uiuere, ut sunt columbi sturni, cerui damulae et cetera huius modi: utrumque tamen genus non ex singulis propagauit, sed plura simul iussit existere. Hominem uero, cuius naturam quodam modo mediam inter angelos bestiasque condebat, ut, si Creatori suo tamquam uero domino subditus praeceptum eius pia oboedientia custodiret, in consortium transiret
Abbreviated transcription (Latin):
quam fecerit noua facere. et mesfabili p̃scientia
uoluntatẽ mutabilẽ non habere: Porro autẽ utrũ
animarũ liberatarum nec ulteriꝰ ad miserias re¬
diturarum numerus possit semꝑ augeri: ipsi ui¬
derint qui de rerum infinitate cohibenda tam
subtilit disputant. Nos uero ratiocinationem
lirãm exutroq latere terminamꝰ. Si enim potestꝰ.
quid cause ẽ. ut neget᷑ creari potuisse qđ nunqͣm
antea creatum eẽt. si liberatarum animarum nu¬
merus qui nunquam antea fuit non solum factꝰ
ẽ semel. s fieri nunquam desinet: Si autẽ opor¬
tet ut certꝰ sit liberatarum animarũ aliquis nu¬
merus. quȩ ad miseriam nunquã redeant: neq
iste numerus ulterius augeat᷑: etiam ipse sine
dubio quicunq erit ante utiq nunqͣm fuit.
Qui ꝓfecto crescere et ad suȩ quantitatis t̃minũ
ꝑuenire sine aliquo non posset initio: qđ initiũ
eo mͦ antea nunquam fuit Hoc gͦ ut eẽt: creatꝰ

Expanded text:
quam fecerit, noua facere et ineffabili praescientia quam fecerit, noua facere et ineffabili praescientia uoluntatem mutabilem non habere? Porro autem utrum animarum liberatarum nec ulterius ad miserias rediturarum numerus possit semper augeri, ipsi uiderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid causae est, ut negetur creari potuisse quod numquam antea creatum esset, si liberatarum animarum numerus, qui numquam antea fuit, non solum factus est semel, sed fieri numquam desinet? Si autem oportet ut certus sit liberatarum aliquis numerus animarum, quae ad miseriam numquam redeant, neque iste numerus ulterius augeatur: etiam ipse sine dubio, quicumque erit, ante utique numquam fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis terminum peruenire sine aliquo non posset initio; quod initium eo modo antea numquam fuit. Hoc ergo ut esset, creatus
Abbreviated transcription (Latin):
certe concedunt si ita ẽ nouas animas ficri. qͥb
sit et noua miseria. et noua liberatio. Namsi an¬
tiquas eas eẽ dicunt et retrorsum sempit̃nas. &e
quib cotidie noui fiant homines. de quorum
corporib si sapient̃ uirerint ita liberent᷑. ut
nunquam ad miserias reuoluant᷑: consequerĩ
dicturi sunt infinitas. Quantꝰ libet namq fi¬
nitꝰ numerꝰ fuisset animarũ: infinitis retro
scłis sufficere non ualeret. ut ex illo semꝑ ho¬
mines fierent. quorum cẽnt anime ab ista
semꝑ mortalitate liberandę. nunquam ad cã
deinceps rediturȩ. Nec ullo mͦ explicabunt qͦ
mͦ in reb quas ut deo note eẽ possint fintias
uolunt. infinitꝰ sit numerus animarum. Qua¬
ꝓpt̾ qm̃ circuitꝰ illi iam explosi sunt. quib
ad easdem miserias necessario putabat᷑ amma
reditura: quid restat conuenientius pietati qͣm
credere nonesse impossibile deo. et ea que nus¬

Expanded text:
certe concedunt, si ita est, nouas animas fieri, quibus certe concedunt, si ita est, nouas animas fieri, quibus sit et noua miseria et noua liberatio. Nam si antiquas eas esse dicunt et retrorsum sempiternas, ex quibus cottidie noui fiant homines, de quorum corporibus, si sapienter uixerint, ita liberentur, ut numquam ad miserias reuoluantur, consequenter dicturi sunt infinitas. Quantuslibet namque finitus numerus fuisset animarum, infinitis retro saeculis sufficere non ualeret, ut ex illo semper homines fierent, quorum essent animae ab ista semper mortalitate liberandae, numquam ad eam deinceps rediturae. Nec ullo modo explicabunt, quo modo in rebus, quas, ut Deo notae esse possint, finitas uolunt, infinitus sit numerus animarum. Quapropter quoniam circuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem miserias necessario putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati quam credere non esse inpossibile Deo et ea, quae num
Abbreviated transcription (Latin):
nunquam fuit. Hȩc autem nouitas si non mnre¬
rum quę diuina ꝓuidentia gubernant᷑ ordim̃
uenit. s casu potius euenit: ubi sunt illi dec¬
minati dimensiq circuitꝰ. in quib nulla noua
fiunt. s repetunt᷑ eadem quȩ fuerunt: Si aũ
⁊ hȩc nouitas ab ordinatione diuine ꝓuidentis
non excludit᷑ siue data sit anima fiue lapsa sit:
possunt fieri noua quȩ neq antea facta sint.
nec tam̃ arerum ordine aliena sint. Et si pocur
anima ꝑ imprudentiam facere sibi nouam mise¬
riam quȩ non cẽt imꝓuisa diuine ꝓuidentiȩ itt
te humanę uanitatis audemus negare diuim¬
tatem facere posse res nonsibi s mundo nouas.
quas neq antea fecerit. nec unquam haburti
imꝓuisas: Si autem dicunt liberatas quidẽ
animas ad miseriam non reuersuras. s cũ hoc
fit in reb nichil noui fieri. qm̃ semꝑ aliȩ atq
aliȩ liberate sunt. et liberant᷑ et liberabunt᷑: hoc

Expanded text:
numquam fuit. Haec autem nouitas si non in renumquam fuit. Haec autem nouitas si non in rerum, quae diuina prouidentia gubernantur, ordinem uenit, sed casu potius euenit, ubi sunt illi determinati dimensique circuitus, in quibus nulla noua fiunt, sed repetuntur eadem quae fuerunt? Si autem et haec nouitas ab ordinatione prouidentiae non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: possunt fieri noua, quae neque antea facta sint nec tamen a rerum ordine aliena sint. Et si potuit anima per inprudentiam facere sibi nouam miseriam, quae non esset inprouisa diuinae prouidentiae, ut te humanae uanitatis audemus negare diuinitatem facere posse res, non sibi, sed mundo nouas, quas neque antea fecerit nec umquam habuerit inprouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas ad miseriam non reuersuras, sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae liberatae sunt et liberantur et liberabuntur: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianȩ fidei falsitatem detestari ac decutare
debemus: His autem circuitib euacuatis
atq frustratis: nulla necessitas nos compellit
ideo putare non habere initium temporis ex qͦ
esse ceꝑit genus humanum: quia ꝑnescio qͦs
cireuitus nichil sit inreb noui. quod ñ et antea
certis int̾uallis temporum fuerit. et postea
sit futurum. Si enim lib̾atur anima ñ reditu¬
ra ad miserias. sic̃ antea nunquam lib̾ata ẽ:
fit in illa aliquid qd̃ antea nunquã factũ est.
et hoc quidem ualde magnũ: idest quod ei
nunquam desiat. ȩterna felicitas. Si autem
in natura immortali fit tanta norutas. nullo
repetita. nullo repetenda circuitu: cur mreb mo¬
talib fieri non posse contendit᷑: Si dicunt nor
fieri manima beatitudinis nouitatẽ. qm̃ adẽ
reuertit᷑ in qua semꝑ fuit: ipsa certe liberatio
noua fit. cum de miseria liberat᷑. inqua nunq̃m
fuit: et ipsa miserie nouitas in ea facta ẽ quȩ

Expanded text:
Christianae fidei falsitatem detestari ac deuitare Christianae fidei falsitatem detestari ac deuitare debemus! His autem circuitibus euacuatis __ adque frustratis nulla necessitas nos conpellit ideo putare non habere initium temporis ex quo esse coeperit genus humanum, quia per nescio quos circuitus nihil sit in rebus noui, quod non et antea certis interuallis temporum fuerit et postea sit futurum. Si enim liberatur anima non reditura ad miserias, sicut numquam antea liberata est, fit in illa aliquid, quod antea numquam factum est, et hoc quidem ualde magnum, id est quae numquam desinat aeterna felicitas. Si autem in natura inmortali fit tanta nouitas nullo repetita, nullo repetenda circuitu, quur in rebus mortalibus fieri non posse contenditur? Si dicunt non fieri in anima beatitudinis nouitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe liberatio noua fit, cum de miseria liberatur in qua numquam fuit, et ipsa miseriae nouitas in ea facta est quae
Abbreviated transcription (Latin):
felicitatis infelix. Unde fit ut quia hic mala p̃¬
sentia patimur. ibi metuimꝰ imminentia: ueriꝰ
semꝑ miseri. quambeati aliquando eẽ possimꝰ.
S qm̃ hec falsa sunt clamante pietate. conum¬
cente ueritate. illa cnim nob̾ ueraciter ꝓmitcit᷑
uera felicitas. cuiꝰ erit semꝑ retinenda et nulla
infelicitate rumpenda certa securitas: uiamre¬
ctam sequentes quȩ nobis ẽ xp̃e. eo duce ac
saluatore. auiano et inepto impioꝵ cireuitu iter
fidei mentẽ auertamus. Si enim de istis circui¬
tib et sine cessatione alt̾nantib dicionib et
reditionib animarum porphirius platonicus
suoꝵ opimonem sequi noluit: siue ipsius rerua¬
nitate ꝑmotꝰ siue iam tempora xp̃iana reueritꝰ.
et quod in libro decimo commemoraui dicere
maluit animam ꝓpt̃ cognoscenda mala tra¬
ditam mundo. ut ab eis liberata atq purga¬
ta cum ad patrem redierit. nichil ulterius
tale paciat᷑ quantomagis nos istam immicã

Expanded text:
felicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala praefelicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala praesentia patimur, ibi metuimus inminentia, uerius semper miseri quam beati aliquando esse possimus. Sed quoniam haec falsa sunt clamante pietate, conuincente ueritate illa enim nobis ueraciter promittitur uera felicitas, cuius erit semper retinenda et nulla infelicitate rumpenda certa securitas: uiam rectam sequentes, quod nobis est Christus, eo duce ac saluatore a uano et inepto inpiorum circuitu iter fidei mentemque auertamus. Si enim de istis circuitibus et sine cessatione alternantibus itionibus et reditionibus animarum Porphyrius Platonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate permotus siue iam tempora Christiana reueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maluit animam propter cognoscenda mala traditam mundo, ut ab eis liberata adque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam
Abbreviated transcription (Latin):
turum. et contra eiꝰ ueritatẽ sapientiamq sen¬
surum: et hoc cum ad eiꝰ plenam ꝓsua capaci¬
tate noticiam beatitudinis ꝑfectione ꝑuenerit.
quando nec hominẽ amicum possit quisq¬
amare fideliter. cui se futurum not̾ait mnimi¬
cum: S absit ut uera sint quȩ nob minant̃
ueram miscriam nunquam finiendã: s int̾positio¬
nib false beatitudinis sepe ac sine fine rumpendã.
Quid enim illa beatitudine falsius atq fallatiꝰ:
ubi nos futuros miseros aut intanta ueritatis luce
nesciamus. aut insumma felicitatis ai ce timeamꝰ:
Si enim uenturam calamitatẽ ignoraturi sumꝰ.
peritior ẽ hic nr̃a miseria tibi uenturam beati¬
cudinem nouimus. Si audem nos illic clades
iminens non latebit. beatius tempora transigit
anima misera. quib transactis ad beatitudinẽ
subleuet᷑: quam beata quib transactis inmmiseriã
reuoluat᷑. Atq ita spes nr̃e infelicitatis ẽ felix: et

Expanded text:
turum et contra eius ueritatem sapientiamque senturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisqamare fideliter, cui se futurum noverit inimicum? Sed absit ut vera sint, quae nobis minantur veram miseriam nunquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitubi nos futuros miseros aut in tanta ueritatis luce nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam calamitatem ignoraturi sumus, peritior est hic nostra miseria, ubi uenturam beatitudinem nouimus; si autem nos illic clades inminens non latebit. beatius tempora transigit anima misera, quibus transactis ad beatitudinem subleuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam reuoluatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis est felix et
Abbreviated transcription (Latin):
uera eẽnt. non solum tacerent᷑ prudentius: uerũ
etiam ut quomͦ ualeo dicam quod uolo. doctiꝰ
nescirent᷑. Nam si hec illie inmemoria non ha¬
bebimꝰ et ideo beati erimus. cur hic ꝑeoꝵ scien¬
tiam grauat᷑ amplius nr̃ã miscria: Si autẽ ibi
ea necessario scituri sumꝰ. hic saltem nesciamꝰ : tit
hic felicior sit expectatio quam ilhc adeptio
summiboni. quando hic ȩc̃na uita consequen¬
da erpectat᷑: ibi autem beata s non et̃na. qͣndo¬
q amittenda cognoscit᷑. Si audem dicunt ne¬
minem posse ad illam beatitudinẽ ꝑuenire. n¬
si hos circuitus ubibeatitudo et miseria uicis¬
sim alternant in huius uitȩ eruchtione cogno¬
ucrit: qͦmͦ gͦ fatent᷑. quanto plusquisq ama¬
uerit dm̃. tanto eum facilius ad beatitudinẽ
ꝑuenturum. qui ea docent. quib amor ipse tor¬
pescat: Nam quis non remissius ac tepidius
amet cum quem se cogitat necessario deser¬

Expanded text:
uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus et ideo beati erimus, quur hic per eorum scientiam grauatur amplius nostra miseria? Si autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi boni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae eruditione cognouerit: quo modo ergo fatentur, quanto plus quisque amauerit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deser
Abbreviated transcription (Latin):
tum contemplatione incorporeȩ lucis ꝑ partici¬
pationem immutabilis immortalitatis eiꝰ cuiꝰ
adipiscendȩ amore flagramus. ut eã quandoq
necesse sit deseri. et cos qui deserunt ab illa ȩt̃¬
nitate. ueritate. felicitate. deiectos. tartartȩ morta¬
litati. turpi stulticiȩ. miseriis execrabilib implica¬
ri. ubi ds̃ amittat᷑. ubi odio ueritas habeat᷑. ubi
ꝑ immundas nequitias beatitudo querat᷑. et hoc
itidem atq itidem sine ullo fine prioꝵ et poste¬
rioꝵ certis interuallis et dimensionib scłoꝵ fa¬
ctum et futurum. et hoc ꝓpterea ut possint deo
circuitib diffinitis. euntib semꝑ atq redeunti¬
b ꝑ nrãs falsas beatitudines et ueras miserias. alt̃¬
natim quidẽ s reuolutione incessabili sempitna
nota esse oꝑa sua. qm̃ neq a faciendo quiescere
neq sciendo possit quȩ infinita sunt indagare :
Quis hȩc auchat. quis credat. quis ferat: Que si

Expanded text:
tum contemplatione incorporeae lucis per particitum contemplatione incorporeae lucis per participationem immutabilis immortalitatis ejus, cujus adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri et eos, qui deserunt, ab illa aeternitate ueritate felicitate deiectos tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus inplicari, ubi Deus amittatur, ubi odio ueritas habeatur, ubi per inmundas nequitias beatitudo quaeratur, et hoc itidem adque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum; et hoc propterea, ut possint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si