comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauer᷑ eum ad aquas contradictionis: uexatus est
moyses ꝓpt̾ cos: quia exacerbauer̃ spm̃ enis. Et
distĩxit inlabus suis. Quid ẽ. distinx̃. Quasi illud
ñ posset ds̃ facere. qui tanta iam fecerit: ut aqua
dire meruit ut moreretur: ne int̾rare int̾ram ꝓ¬
missionis. Fturbitus enĩ murmure popłi infideł:
ñ temut fidutiam qualem debuit. Cui tm̃ d
tanquã electo suo. & iã pꝰmortem eiꝰ bonũ ꝑhibae
testimoinum: ut intelligiinus illĩ fidĩ ciꝰ titubatio¬
nem hac sola pena fiusse correptam: quod in eam
t̾ram ad quã popłm ipse deducebat. ũ ẽ. ꝑinissus in¬
trare. Absit aut̃ ut eũ credamus alienatũ aregno
gr̃ȩ dĩ. quod significabat illa t̃̾ra ꝓmmnssionis. ĩ inde
lac unel fluere dicebatur. hoc ẽ. enĩ potiꝰ testa¬
nitũ ȩt̾iiũ. quod disposuit ad abrabam: ñ scdim car
ralẽ t̾ram ꝓmissionis intrassent: non disꝑdidert̃
gentes quas dix̃ dñs illis. ⁊ cõmixti siuit uit̾ gentes

Expanded text:
us est Moyses propter eos; quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua dire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnralem terram promissionis intrassent, «Non disperdiderunt Gentes, quas dixit Dominus illis. Et commixti sunt inter Gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s di gentium demonia. Isti gͦ inimici cũ rege
suo diabolo. captiuum tenebant popłm dĩ. de q̃
captiuitate cũ redumiinur. ⁊ princeps huiꝰ mundi
mittitur foras: edificatur domis post captiuitaten
cuiꝰ lapis angularis ẽ. xp̃c. qui duos conclidit in sa
mnunum nouum hominẽ faciens pacem. qũã dies
exdie ueniens eu angłi⁊ auit eis qui erant ꝓpe. ⁊
eis qui erant lenge. faciens utraq unum: ⁊ addi. as
alias oues quȩ ñ sunt de hoc ouili. ut sit umis grex
natos suos. quia ñ uolentis neq currentis. s mise¬
rentis ẽ. dĩ. in conspectu oim̃ũ quiceꝵ int eos. In
tos in dĩ regnun .⁊ głam : Aredemptore enĩ nr̃o
foras missi: qui dominari infidelib solebant intim¬
secus: fideles obpugnant extrinsecus. si obpus¬
nant ñ expugnant: eos qui app̃benctunt currem
fortitudinis. a facie mimici. Et aut̃ obpugnent.
sentiuit in oͥ bis ec̃ infirmitatis celiquias ⁊ pẽ
quas dicimnus dimitte nobis debita nr̃ã. ꝓpt̃ quas dici

Expanded text:
omnes dii Gentium daemonia» . Isti ergo inimici cum rege suo diabolo captivum tenebant populum Dei. De qua captivitate cum redimimur, et princeps hujus mundi mittitur foras, aedificatur domus post captivitatem: cujus lapis angularis est Christus, qui duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, quam dies ex die veniens evangelizavit eis qui erant prope, et eis qui erant longe, faciens utraque unum ; et adducens alias oves quae non sunt de hoc ovili, ut sit unus grex natos suos; quia «non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi tos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis debita nostra;» propter quas
Abbreviated transcription (Latin):
accusantur ut ꝑeant. quã excusantur ut maneant.
imeliusq purgantur inuocato dõ. quã firmantur ira
Et saluant eos inquit ꝓpt̃ nom̃ suum. ut notã ficere
pauit mare rubrum. ⁊siccatũ ẽ. Non legimus ullã
qua increparetur mare emissam cęlitꝰ uocẽ. s. poten¬
tum diuinã. qua id factumẽ. increpationẽ appellauit.
ñ forte quis dicit latent̃ increpatum. sic ut aqua posser
audire. ⁊ homines ñ possent. Qalde occulta.⁊ obstrusi
uisẽ. qua dĩ agit. ut aeiam illa que sensu carent. corfes

Expanded text:
accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusque purgantur invocato Deo, quam firmantur irri«Et salvavit eos,» inquit, «propter nomen suum, ut notam faceret pavit mare Rubrum, et exsiccatum est.» Non legimus ullam, qua increparetur mare, emissam coelitus vocem; sed potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam i
Abbreviated transcription (Latin):
liłare. Obliti sunt aut̃ quid eis megipto adimmicos
coꝵ conterendos. ꝑtauta ꝓdigia p̾stitiss&. Et irritauert̃
ascendentes in mare: mare rubrum. Codex quẽ intuebar.
sic habebat. Et his quidem duobus uerbis iͥtimis quod dic¬
tum ẽ. mare mare rubrum. stella fuerat p̃notati: qua
si gnficantur quȩ inhebreo sunt. ñ inint̃ptatione septua¬
ginta ñ sunt. Pures aut̃ codices quos inspirere potui¬
tem in quanta trepidatione: ⁊ desꝑatione fuerint
ut descensio dicatur inegiptum de t̾ra cbanaam. iin
eam illinc ascensio. Notanndum ẽ. sane quẽ. id modũ
scriptura sculpare uoluerit ñ intelligere quod intel¬
ligendumẽ. ñ meminisse quod memoria retinen¬
dunie. Iuod honnnes suȩ culpę deputari nolunt.
ad nichl̃ aliud nͥ ut minus supplicent. minusq sint
bumiles dõ incuius conspectu confiteintur qd̾ sunt.
atq impetrato adiutorio possint eẽ. quod ũ sunt.
Hami &iam peccita ignorantiȩ uł uegligentiȩ melius

Expanded text:
Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, ut descensio dicatur in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteantur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse quod non sunt. Nam etiam peccata ignorantiae vel negligentiae melius
Abbreviated transcription (Latin):
Iuod mdeserto hoc repetitum ẽ. imnaquoso: idẽ. inloco
sine aqua. Iuod uͦ concupier̃ concupiscentiam. hinc tẽp¬
tauer̃ dm̃. Talis sane locutio ẽ. concupier̃ concupiscentiã.
ipsoꝵ. id .ẽ. quod petitione petier̃: misit saturitatem
inanimas coꝵ: nec idõ beatos fecit. quia ñerit illa saturi¬
tas de qua dr̃. Bcati qui esuriunt ⁊ sitiunt iustitiam:
qm̃ ipsi saturabuntur. Itiq hoc loco animã ñ scđm id:
quod rationalis ẽ. dix̃. s scd̾m id quod animins corpis
animile facit. Ad citius animalis sustentationẽ. ꝑtinet
cibus ⁊ potus. scdłm hoc quod in cuangłio dr̃. Nomie aĩa
plus ẽ. quã esci. nͥcarpus plusquã uestim̃tũ: Tmquam¬

Expanded text:
in deserto;» hoc repetitum est, «in inaquoso,» id est, in loco sine aqua: quod vero, «concupierunt concupiscentiam;» hoc, «tentaverunt Deum.» Talis sane locutio est, «Concupierunt concipsorum:» id est, quod petitione petierunt. «Et misit saturitatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Itaque hoc loco animam non secundum id quod rationalis est, dixit, sed secundum id quod animans corpus animal facit. Ad cujus animalis sustentationem pertinet cibus et potus, secundum hoc quod in Evangelio dicitur, «Nonne anima plus est quam esca,
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓpiu̾s aut̃ scr utandio eognoserͣtis. ⁊ iuetus testamtũ
innorio reuelatum: iinuetere noutum uelatum udes
recole que drxerit apłs paulus. principem potestatis
de nsi qui opitur iifilus infidelitatis. : illud ubi ait
de quibusdam. ut resipiscant cle diaboli laquers capti¬
uati abipso scđ̃m ipsius uoluntaten. ⁊ uerba ehũ ñ
isnu xp̃i ubi eum expellens de fidelium cordibis. ait.
apłi dicentis. qui eruit nos de potestate tenebrirũ.
nteanstulit mregnum fili claritatis sue. Hec atq iui¬
ius modi raciocinatis: intende aminũ. ⁊ inlitt̾as uet̾is
testam̃ti. ⁊ uide quid cantetur in eo psalmo. cui ẽ.
titulus quando doimis edificabatur post captiuita¬
tem. Ibi enĩ dr̃ Cantate ddño canticũ nouum. Ẽc
ne existimes adiudeoꝵ popłm ꝑtinere tantum mͦ.¬
uerbum quod in greco positum ẽ. transferami eu an¬
glizate diem ex die salutare eiꝰ. hinc enĩ euan gũ¬
um mincupatũ ẽ. in quo amiuntiatur dies. exdie

Expanded text:
is autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso secundum ipsius voluntatem» : et verba Domini Jesu Christi, ubi eum expellens de fidelium cordibus ait, itidem Apostoli dicentis, «Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae» . Haec atque hujusmodi ratiocinatus, intende animum et in litteras Veteris Testamenti, et vide quid cantetur in eo psalmo cujus est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et ne existimes ad Judaeorum populum tantummverbum quod in graeco positum est, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatur dies ex die,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dictũ ẽ. urritauer̃ eũ in adimientionibus suis: cũ
Et illic ihic dicit eas adiruentiones. inquib alios imi¬
tati sunt. Nonitaq sic dictas arbitremur admuen¬
tiones. quasi abipsis institutas: muillo in aliis p̃ce¬
dente quod unitarentur exemplo. Unde alii int̾¬
p̃tes nr̃i. ñ adinuentiones s stucdia. alii u affectiones
ut̃ affectationes. alii uoluptates dicere maluert̃:
idem ipsi qui docer̃ adinuentiones. alio loco stu¬
dia posuer̃. Hoc cõmemorare uolui. ne questionẽ
facer& nom̃ adimientionis in ei re quã ñ aserpsis
excogitauer̃. s alios imitati sunt. Et iratus ẽ funor e¬

Expanded text:
ubi dictum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi qui dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imitati sunt. 32. «vers. 40,
Abbreviated transcription (Latin):
posuer᷑: quidã uͦ indiguationem: quidã ammũ int̃¬
p̃tati sunt. Quod libie aut̃ hoꝵ dicatur. ꝑturbatio ñ
cadit in dm̃. s de consuetudine translatum potenti a
iudicandi hoc nom̃ accepit. Et ab hominatis ẽ. here¬
ditatem suam: n traclidit eos in manus gntium. ⁊

Expanded text:
em; quidam vero indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum, potentia vindicandi hoc nomen accepit. 33. «Et abominatus est haetem suam. Et tradidit eos in manus G
Abbreviated transcription (Latin):
te. Ipsa ẽ. t̃tia confitinmatio corporis xp̃i. eiectis demo¬
mis. ꝑfectis uirtutibus sanitatis. usq ad ipsius corpori
imortalitatẽ. regnũ sempit̾rum ꝑfecte laudantiũ.
quia ꝑfecte aniantiũ. ꝑfecte aut̃ amantiũ. quia facie
aq̃i faciem contemplantium. Tunc eñ ꝑficietur qđ
inprimordio psalmi huiꝰ oratum ẽ. Mem̃to nr̃i dñe¬

Expanded text:
. Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplantium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto nͥ t̾ra illa significare aliquid magnum: quȩ t̾ra
dicebatur fluens lac ⁊mel. ꝑ quod usibile sacram̃tũ
adiniusibilem grãm regnunq cęloꝵ aucer& eos qui
mirabilia cius intelligebant. nullomͦ isti culparentur
quia ꝓnichilo babtier illam t̾rã  ouiꝰ temporale regñ.
& ĩam nos ꝓnichilo habere debemnus. ut iherłm liberã¬

Expanded text:
ra illa significaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo quia pro nihilo habuerunt terram, cujus temporale regnum etiam nos pro nihilo habere debemus: nisi terra illa
Abbreviated transcription (Latin):
dele me de libro tuo. Ubi demonstratum ẽ: int̾cessio scẽ
quantũ ꝓ aliis ualeat apud dñm. Securus eñ moxses
de iustitia dĩ qua eũ delere ñ possa&: impetrauit miscd̾ã.
ne illos quos iuste posset deler&. Ita sterit mconfrac-¬
tione in conspectueiꝰ: ut aut̾& iram eiꝰ. nedis ꝑd& eos:¬

Expanded text:
dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret. Ita stetit «in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne dis
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilis hominis. s głam suam dix̃. Ds enĩ exait głã
coꝵ. si eiꝰ sustinerent consiliũ. ⁊n festinarent. cui dr̃
ut ab eo comederentur. aqͦ comedentur. qui sapiunt
saluauit eos. Iuomͦ saluauit: Iui fecit magnalia in
egipto: mirabilia int̾ra cham. t̾ribilia in mari rubro.
Quȩ sunt mirabilia : ipsa sunt t̾ribilia. Nulla quippe
admiratio ẽ. sine quadam formidine quanius ista &i ã
hinc t̾ribilia dici potuer̃. quod aduersarios afflixer̃.
nalia : ⁊ fecer̃ ⁊⁊ adorauer̃ scultile. hoc utiq ummani scele¬
re. n in credtiti impietate. digni fuerant qui ꝑirent. Dix̃¬
qͦ ut disꝑaet eos. si ñ moyses electus eiꝰ stetiss& inconfrac¬
tione. inconspectu eius. Ilon ita dix̃. stetisse inconfractio¬
ne. quasi ut frangere iram dĩ. s in confractione. id÷ in
plaga qua erant illi feriendi: id÷ obiecit seppsum pro
eis dicens. Si dnnittis illis peccatum. dͥnnitie. Sin aũ.

Expanded text:
ruptibilis hominis» : sed «gloriam suam» dixit. Deus enim erat gloria eorum, si ejus sustinerent consilium, et non festinarent; cui dici comedentis fenum,» ut ab eo comederentur, a quo comeduntur qui sapiunt os.» Quomodo salvavit eos? «Qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro.» Quae sunt mirabilia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, nalia, et fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utique tam immani scelere et incredibili impietate, digni fuerant qui perirent. «Dixderet eos; si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi feriendi: id est, nisi objecisset seipsum pro eis, dicens, «Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem,
Abbreviated transcription (Latin):
i fimppe inuocantem: quẽ laudantem uidet.
Taudantẽ aut̃ uidet. quẽ ꝓbat amantem. Et inquo uo¬
luit dñs bomserui amorem circa se ostendi maxime.
nisi meo quod illi ait. pasce oues meas: Dnde. ⁊bic se¬
quitur. Annuntiate int̃ gentes epaeius: uł potius ut
de greco ad ubum exprimatur. quod ⁊ alii latimi codi¬
ces habent. anuntiate ingentibus oꝑa eius. Iuibus

Expanded text:
ocantem, quem laudantem videt: laudantem videt, quem probat amantem. Et in quo voluit Dominus boni servi amorem circa se ostendi maxime, nisi in eo quod illi ait, «Pasce oves meas» ? Unde et hic sequitur, «Annuntiate inter gentes opera ejus;» vel potius, ut de graeco ad verbum exprimatur, quod et alii latini codices habent, «Evangelizate» «in gentibus opera ejus.» Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
abernit abetate illoꝵ qui inegipto peccauer̃ ñ intelli¬
geutes imracula dĩ. hoc em̃ sequitur exponendo quo
mͦ peccauerint cum patribus suis. Latres nr̃i inquit
ine cipto non untellexer̃ mirabilia tua: icet̾a que dde
peccatis illoꝵ multa cõmemorat. Ansic potiꝰ accipien¬
dum ẽ. quod ait. peccauimus cum patribus nr̃is. tinꝙ
dicer e. pcccauimus sicut ⁊ patres ñrcoꝵ uidelicet
iittando peccata: Iuod si ita ẽ: adstruendũ ẽ. aliqͦ
huiusmodi locutionis exempło. Quod cũ inp̃sentia que¬
rerem ñ occurrit. ut illo se quisq peccasse. uł cũ illo se
aliquid fecisse dicat. quẽ insimili facto & iam pꝰmultũ
temporis fuerit imitatus. Quid ẽ. gͦ patres m̃ĩ ñ intel¬
lexer̃ mirabilia tua: nͥ ñ cognouer̃ quid ꝑilla mirabibia¬

Expanded text:
aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelliaberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponenatres nostri,» inquit, «in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua;» et caetera, quae de peccatis eorum multa commemorat. An sic potius accipiendum est quod ait, «Peccavimus cum patribus nostris,» tanquam diceret, Peccavimus sicut patres nostri, eorum videlicet imitando peccahujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum temporis fuerit imitatus. 7. Quid est ergo, «Patres nostri non intellexerunt mirabilia tua;» nisi, non cognoverunt quid per illa mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ptes dicere. ut lauderis.ciam duo uersus suꝑiores ita
intelligendi sunt. quia ut dixi utia ẽ. ui lis tribus uersib
sreca locutio. ut hoc totum ita dictum accipiature usita
nos insalutarituo. ut uideamus in bonitate elec toꝵ tuoꝵ.¬
alẽ ad hoc nos iusita. ut illic nos ẽẽ. ficias. ⁊ilbe nos ui¬
deis. ut leteris in letitia gentis tuę: id: tu diciris letari.
cum illi letantur ex te: Et lauderis cũ beredititetua.
ide ciumea lauderis. qm̃ ñ laudatur nisi ꝓpt̃ te. Siuegᷤ
ilo siue isto mͦ indelligendum sit quod dictum ẽ. adiũ¬
dendum. adletandum ad laudandũ. idõ se optant ui¬
quando decimas dedit sacerdoti mechisedecb. sic ⁊isti
peceauer̃ cum patribus suis: in quoꝵ lumbis erant. ꝗdo
ili megipto fuer̃ Nam qui fuer̃ eo tempore cũ psalmꝰ
st conscrptus ẽ. maxiineq postri eoꝵ. quia uł abeis qͥ
tunc erant dici. uł de post futuris potuit ꝓpħari: longe

Expanded text:
interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuo ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant viquando decimas dedit sacerdoti Melchisedec ; sic et isti peccaverunt cum patribus suis, in quorum lumbis erant quando illi in Aegypto fuerunt? Nam qui fuerunt eo tempore, cum psalmus iste conscriptus est, maximeque posteri eorum quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe
Abbreviated transcription (Latin):
Hon uetis quod aboletur si noui. quod xiã inuet̾i ab sc̃¬
ditur. Et penituit eũ scd̾m multitudinẽ iniscdẽ sue.
Hoc focit quod disposuerat: s tribulatis. ⁊ oraitibus se.
id concessurũ eẽ. p̃scierat. quia n ipsa oratio eoꝵ cum
adhuc ñ eẽt. si futura eẽt. dm̃ ꝓcuildubio ñ latebat.

Expanded text:
novi quod etiam in vetere absconditur. «Et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, Deum procul dubio non latebat.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uirga ꝑcussit: ut animã eiꝰ saluar& amorte.
dispensatione ñ legimus. Multiplicata ẽ. gͦ in eis ru¬
ma. cum ꝓsuis grriuib peccatis grauit̃ uastarentur.
Et stetit finees .⁊ placauit: ⁊ cessauit cassatio. Breuiter
trtum dix̃: quii ñ hic nescientes doc&. s cõmemo¬
rat scientes. Iue aut̃ hrc posita c̃. cassatio. hec suꝑnis
usq insempit̾num. Ds̃ hoc reputauit sacerdoti suo
imustitiam. ñ solum quã diu generatio ẽ. s usq
insempit̃nũ. qui cor serutatur. mouit app̾hen.¬

Expanded text:
quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem hic posita est quassatio, haec superius usque in sempiternum.» Deus hoc reputavit sacerdoti suo in justitiam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appen
Abbreviated transcription (Latin):
Et manducauer̃ sacrificia mortuoꝵ. ⁊ irritauer̃ eũ mad¬
uentionibus suis. intultiplicataẽ. meis ruma. tanꝗͣ
ad hoc distulerit quod leuauerat manũ suꝑ cos ꝓs¬
t̃nendos indeserto. ⁊ deiciendũ sem̃ eoꝵ innationib
⁊ disꝑgendos cos in regionbus: ut dati urrepbum
sensum. &iam illud mntterent. in quo atant.¬
ore crimine euidenti iustit a pimirentur. quem¬
admodum dicit apłi. Et sicut ñ ꝓbauer̃ dm̃ habe¬
lus coꝵ quod consecrati sunt idolo. ⁊ comeder̃ sacri.¬
ficia mortuoꝵ. id.ẽ. quia mortuis hominibus tanꝙ.
dus sacrificalinit gentes. ut alit̾ se placari ds̃ nollet.
nisi quomͦ eum plicuit finees sacerdos: qui mascłm
⁊ feminam in complexii adult̾ino dep̃hensos parit̃
int̾emit. Iuod si ochio eoꝵ ñ dilectione fecisset.dũ ñ.
eum comerleroe zelus domus dĩ. ñ ei reputiretur
adiustitiam. hoc eiñ ficto. illum popłm citiꝰ fu¬
turtis erat maior int̾itus. tanqu̾ã unũ bominẽ

Expanded text:
unt sacrificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit Apostolus: «Et sicut non probaverunt Deum habelus eorum, quod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
tibus sitis. sequit᷑ oratio. Mem̃to nr̃i dnẽ inbeneplacito
ppłi tui. ldẽ. ut eis simus. niquib beneplacitũ ẽ tibi. qr
ñ inomĩb illis beneplacitum ẽ. dõ. Cisita nos insalicta¬
ri tuo. Ipse ẽ. saluator in quo peccata dimtttuntur. ⁊ aiẽ
sanantur. ut possint custedire iudiciũ ⁊ facere iustitiã.
uos cum beatos eẽ. iitelligerent qui hec locuntur: hoc sibi
consequent̃ orado petunt. Deisto salutari alibi dr̃. Et
cognoscanus int̾ra uiã tium. Et quasi quereremus inqͥ t̾ra:
sccutum ẽ. inom̃ibus gentibus. Rursum quasi querere¬
mus qua uiã: secittũ ẽ. salutare tuum. De illo quippe
simeon senex: qm̃ uider̃ eccłi mei salutare tuum: qui de
seipso dix̃. ego sum uia uueritaf. Nisita nos gͦ insalutari
tuo: hoc ẽ. in xp̃o tuo. Aduidendum inbonitate electoꝵ

Expanded text:
tibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito tibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibus gentibus;» rursum, quasi quaereremus quam viam, secutus est, «Salutare tuum» . De illo quippe dixit Simeon senex, «Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» ; qui de seipso dixit, «Ego sum via» . «Visita» ergo «nos in salutari tuo,» hoc est, in Christo tuo. «Ad videndum in bonitate electorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnistitia. uł iustitia ꝓiudicio. Tam̃ si ꝓpͥe dicatur aliqͥd
int̾ẽẽ. ñ dubito ut iudiciũ custodire dicatur. qui recte
iudicat. iustitiã uͦ ficere. qui recte agit. Nec absurde exis¬
timo intelligi scđm illud quod dictũẽ. quousq iustitia
c̃utat᷑ iniudiciũ. xiam hic eos dictos beatos. qui iudiciũ
custodiunt infide: iustitiam faciunt inoꝑe. Nemet
enĩ tempiis ut iudiciũ quod mͦ custoditurꝰ infide. &iã
exerceatur moꝑe: cũ iustitia comiersa fuerit iniuditi.¬
um: ict ẽ. cum acceꝑint iusti potestatem iudicandi eos
rect. a quib mͦ ñi recte iudicantur. Unde alibi ipsum
corpus xp̃i intelligitur dicere: Cũ acceꝑotempus ego iusti¬
tias iudicibo. Quod uerbum & uerbo magis diceretur.
equitites iudicabo. ñ aut̃ diceret. cũ acceꝑo tempus uis¬
titiam ficiam: qm̃ onii tempore facienda ẽ. sic̃ & ĩ amlnc
dñs tustificat. id est iustos ficit smnando eos abinquita¬

Expanded text:
stitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoditur in fide, etiam exerceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum accepero tempus, justitiam faciam; quia omni temporeDeus justificat, id est, justos facit, sanando eos ab iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
temporale. s in cõmittabile bonum. quod ꝑpatientiã.
expecatur: idõ. impatient̃ murmurauer̃. ⁊ amarica¬
uer. ⁊ bonis p̃sentibus fillacibus. atq fugacibus beatos¬
eẽ. se fieri quesier̃. Non fuer̃ memores mmultitudins
miscdẽ tuȩ. Et intellectum redarguit: ⁊ memoriam.

Expanded text:
num quod per patientiam exspectatur: ideo impatienter murmuraverunt et amaricaverunt, et bonis praesentibus atque fallacibus atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. Non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae. Et intellectum redarguit, et memoriam:
Abbreviated transcription (Latin):
Mimis latina uidetur locitio quia ñ ait uerbis eius.
uł in uerba eiꝰ. s inuerbis enis.: tm̃ inscripturis usita.¬
tissima. Et laudauer̃ laudemenis. Tales sinit locutio¬
nes. cum clicimus hanc seruitutẽ scruuit. talẽ uitã
uixit. Laudem porro dĩ. notissimã illam cõmeino¬
rat ubi dicitur. Cantemus año gloriose enĩ magni¬
ficitus ẽ. equũ ⁊ equitem ꝓiecit inmare. Cito fecert̃
obliti sunt oꝑum eius. Aln codices intelligentius ha¬
bent festinauer̃ : obliti sunt oꝑum eiꝰ: ñ sustimier̃ c̃siliũ
erus. Deber enĩ cogitare tanta ergase oꝑa dĩ ñ eẽ. mania.
s uocare ad aliquã sine sine felicitatem: quę ꝑpatien¬
tiam sustmenda ẽ. Sed festinauer̃ beati fieri temporilib
rebus: quȩ idõ nenim confer̃ ueram felicitaten. quia
ñ extingunt insatiabilem cupidititem. Iui enĩ biberit

Expanded text:
s latina videtur locutio, quia non ait, Verbis ejus, vel, in verba ejus, sed, «in verbis ejus;» tamen Scripturis usitatissima. «Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum dicimus, Hanc servitutem servivit, talem vitam vixit. Laudem porro Dei notissimam illam commemorat, ubi dicitur: «Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est: equuobliti sunt operum ejus.» Alii codices intelligibilius habent, «Festinaverunt, obliti sunt operum ejus: non sustinuerunt consilium ejus.» Debuerunt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, quae ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem: «Qui» enim «biberit,»
Abbreviated transcription (Latin):
der̃ sanguinẽ filioꝵ suoꝵ ⁊ filiarum fuarũ quas sa¬
crificauer̃ sculptilibus chanaan. Iinnolasse filiossusᷤ
ifilias suas demoniis. ndolis. ñ cos illa narrait histo¬
ria: s neq iste psalmus m̃tiri potest. neq ꝓphete
qui hoo dicunt multis in crepationũ suarũ locis.
Habuuse uͦ istam consuetudinẽ gentes: neo eoꝵ litt̾e
taouer̃. Sed quid ẽ. quod sequitur. ⁊ ntfecta e. m̃
san guimbus. Pitareinus eni scriptoris errorem¬
eẽ eunq dicereinus. ꝓ eo quod ẽ. infecta. fecisse
ints̃tta: msi haberemus beneficium dĩ. qui scrpo¬
turas suas mmiltis linguis cc̃. uoluit: atq it acc.
scriptum intfecta ẽ. t̾ra in sanguinibus inspectis
t̾ra: nui hoc referatur ad hormues qui habitabant in
t̃ra: leopica locittione qua significatur ꝑ ia quod
contin& id quod continetur. Sic̃ dicimis malã ddo¬
mum in qua mali habitant: bonã inqua bon. Ipsi
nanq int̾ficiebant aminas suas. inmolando filios

Expanded text:
em, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid est sanguinibus.» Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro eo quod est «infecta,» fecisse «interfecta,» nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit; atque ita esse scriptum, «Interfecta est terra in sanguinibus.» inspectis rfecta est terra,» nisi hoc referatur ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios
Abbreviated transcription (Latin):
in cor nr̃m: Sũm̃o scilicet uͦ incõmutabili ⁊ beatifico bo¬
no. quod ipse ds̃ c̃. t lauderis ereatate tua. Oiroristũ
uersum sic int̾p̃tatũ. ⁊iimultis ita eẽ. codicibus. cumsit
una atd eͥadẽ intribus his uersibus greta locutio. it si hoc
recte dictum ẽ. quod legitur ut lauderis cũ hereditate tua.
possit recte dici ut uideis inbonitate elector tuo. ⁊ leteris i
letitu gentis tuȩ toto ipso sensu ita contertũ. Qoisiti nos
insalutari tuo. ut unideas inbonitate electoꝵ tuoꝵ ut leteris
inletitia gentis tue. ilanideris cum hereditate tua. S cãm

Expanded text:
scilicet, vero, incommutabili et beatifico bono, quod ipse Deus est. «Ut lauderis cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici, «Ut videas in bonitate electorum tuorum, et laeteris in laetitia gentis tuae:» toto ipso sensu ita contexto, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum, ut laeteris in laetitia gentis
Abbreviated transcription (Latin):
cit. quis inquit loquetur potentias am̃: auditis fa¬
ci& om̃s luices euis: Sub audiendumẽ. quod supra
dictum ẽ.: ut xiam ista sententia sit plena. Iuis au¬
ditas faciet om̃s laudes eius. Idẽ. quisn ani sufficiat
auditas facere oñs laudes cius: Auditas fici& dicit:
id .ĩ. faci& ut audiantur. ostendens ita loquendas
potentias ani ⁊ laudes eius: ut p̃dicentur audientib
Sed quis pocest om̃s: Anforte quia sequitur. beatiqui.
Et dictum ẽ. semini abrahȩ. c̃antate ei ⁊ psallite ei. Quod
intelleximus ita dictum: ac si diceretur. bona meus
laude. ⁊ dicite. ⁊ facite. Iuibus duobus uerbis idẽ. can¬
tandi  psallendi. conuenire duos consequentes intel¬
ligiinus uersus. ut quod dictum ẽ. narrate oumia mi¬
rabilia eiꝰ. hoc sit cant̾ate ei: quod uͦ dictumẽ. lauda¬
mim ui nomine scõ enis: hoc sit psallite ci. huic qͥp

Expanded text:
cit, «Quis,» inquit, «loquetur potentias Domini, auditas facit, «Quis,» inquit, «loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati quiEt dictum est semini Abrahae, «Cantate ei, et psallite ei:» quod intelleximus ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
iiscda eius: grecus habet Nueicaionia. quod potest
&iam met̾num int̃p̃tari. Pronide ñ illa miseda hic
intelligitur. qua nemo sine dõ beatus eẽ. potest.
melius accipunus met̾nũ. Si aut̃ illa ẽ. miscdã que
miseris exhibetur. ut uel consolentur inmniseria.
uł abilla &ĩam liberontur. melius in scłm. hoc ẽ.
usq in scłi finẽ. in quo ñ deer̃ miseri inquib mise¬
ricordia p̃beatur. nͥ forte quis audeat dicere. &iam
his qui clampnabuntur cum diabolo ⁊ angłis eius.
aliqu̾ã imscd̾iam dĩ minime cdefitturam: ñ qua ex
illa clampnatione liberentur: s ut eis aliquitenꝰ
mitigetur. atq ita et̾nam posse intelligi dĩ miscdã
excepturos dampnationẽ. inquoꝵdam comparatione
legimus. Alicuiꝰ uͦ iitigiri eam cuie. traditus pe¬
nam. uł quib dam ałif habere aliquã pau¬
sationem. quis audact᷑ dixerit: quando quidẽ unã
stillam diues ille ñ meruit: Sed de tanta bac re
deratione diumoꝵ operum: qui miscdiam cius expoᷤ¬

Expanded text:
 graecus habet εἰς τὸν αἰῶνα, quod potest etiam «in aeternum» interpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur; melius «in saeculum,» hoc est, usque in finem saeculi, in quo non deerunt miseri quibus misericordia praebeatur. Nisi forte quis audeat dicere, etiam his qui damnabuntur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericoexcepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re deratione divinorum operum, qui misericordiam ejus expos
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam. &iam allud exponere: ⁊hoc interim
occurrit ñ exacerbauer̃ serinones eius. idẽ. moisen
iaaron. quia eos &iam durissimos patientissime
ꝑtuler̃. donec omĩa quȩ dĩ ineis facere disposue¬
rat ex ordine complerentur. Conuertit aquas eoꝵ¬
insanguinẽ: noccidit pisces eoꝵ. Dedit t̾ram eoꝵ
ranas: unpenitrabilibus regnum ipsoꝵ. Tanquã
dicer&. Terram eoꝵ conuertit in ranas. Tanta
enim ranarũ fuerat multitudo. ut hoc ꝑxperbole
fes: inorm̃b finb eoꝵ. Si queritur quindo dixerit.
in uerbo eius erat ante quã fiere. isine tempore ibi e¬
rat. quo tempore fierae quã quani ͤ ꝑ angłos. ⁊ ꝑser
uossuos moysen ⁊ aaron. &iam tunc quoclamꝰ dixit.
ut fier&. quando fuerat faciendum. Posuit pluui¬
as eoꝵ grandinem. Similis locutio ẽ. illi ubi ait: dedit
t̃̾ram eoꝵ ranas. luoꝵ  nisi quod ibi ñ utiq iiranas.
tota t̾ra comiersa ẽ. Pluuia uͦ in grandinem. &iam

Expanded text:
sententiam etiam illud exponere: et hoc interim sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine complerentur. 21. «vein sanguinem, et occidit pisces eorum. Dedit terram eorum ranas, in penetralibus regnum ipsorum:» tanquam diceret, Terram eorum convertit in ranas. Tanta enim ranarum fuerat multitudo, ut hoc per ὑπερβολὴν es in omnibus finibus eorum.» Si quaeritur quando dixerit, in verbo ejus erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo tempore fieret: quanquam et per Angelos, et per servos suos Moysen et Aaron, etiam tunc quodammodo dixit ut fieret, quando fuerat faciendum. 23. as eorum grandinem.» Similis locutio est illi ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis fierent ⁊ signa ꝓpdigia: ilest quȩ dicerent ut
fierent signa ⁊ pdigia. Multa eĩ sine uerli is fac ta
sunt. uł uirga de manu extenta. uł fauilla incęlũ
missa. Sed quiꝰ illa ipsa quȩ facta sunt ñ erant ali¬
curus significationis mnania sicut uerba quȩ lodni.
idõ ⁊ ipsa dicta sunt uerba. ñ sonoꝵ nuocum. sed
signoꝵ ⁊ ꝓdigiorum. Posuit in eis idẽ. ꝑfecit ꝑ eos.
Misit tenebras . ⁊ obscurauit. Seriptunẽ. ⁊ hoc int̾ pla¬
gas. quibus egiptii ꝑcussi sunt. Quod aut̃ sequitur.
indiuersis cecticibus uariȩ legitur. Alii nanq habẽt
uemimus. Ubi aut̃ addita ẽ. negitiua particula. uix
duos codices potiuimiis repperire. Sed ne forte m̃do¬
sitas ꝓpt̾ sensum faciliorem habundauerit: quid
enĩ facilrus intelligitur. quã id quod dictũ c̃. exa¬
cerbauer̃ sermones eiꝰ. utiq contumacibus contra¬
dictionibus suis. conati sumus scđm aliquã rectam

Expanded text:
verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. «Posuit in eis,» id est, fecit per eos.Misit tenebras, et obscuravit.» Scriptum est et hoc inter plagas quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus varie legitur. Alii namque habentvenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ bene ficit. Non enĩ ante quam odissent ppłm
eius boni erant. ẜ maligm ⁊impii. Tales erant: qui
ficile incolis suis felicibus inuiderent. In eogͦ quod
ppłm suũ multiplic auit: hoc benefitio suo malos ad
inuidendum conuertit. Inuidia ẽ. enĩ odiũ felicita
tis alienȩ. Sic gͦ conuertit cor eoꝵ: ut ꝑmuidentiam
odissent popłm eius: idolum faceront inser uoseiꝰ.
Ion itaq cor illoꝵ malum faciendo: s popłisi suo be¬
nefaciendo. cor illoꝵ sponte malum. conuertit ad
odium. Nonenĩ rectum cor ꝑuertit: ẜ sponte ꝑu̾sũ
adodiũ ppłi sui ubi eo malo bene uteretur comitit.
ñ illos malos faciencdo. sed istis bona quib mali facil¬
quȩ ineuis laudem cõmemorantur. cum cantatur
elegit ipsum. Sufficerae quem elegit. s nnchil in co
querendum ẽ. quod ad ditũ ẽ. ipsum. Locutio scrip¬
mus acciꝑe uerba signorũ ⁊pdigioꝵ quasi uerba. qͥb

Expanded text:
eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enm odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Non itaque cor illorum malum faciendo, sed populo suo benefaciendo, cor illorum sponte malum convertit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, sed sponte perversum ad odium populi, ubi eo malo bene uteretur, convertit; non illos malos faciendo, sed istis bona, quibus mali facilquae in ejus laude commemorantur, cum cantatur um, Aaron quem elegit ipsum.» Sufficeret, «quem elegit;» sed nihil in eo quaerendum est, quod additum est, «ipsum.» Locutio Scripmus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uł quando inmami potenti ꝑsigna ⁊portenta dñi
dĩ sui metuendi ⁊honorandi facti sunt. donec diri
regis contentio uinceretur ⁊ mare rubrum ꝑsecuto¬
rem cum exercitu eiꝰ obruera. Quod gͦ breuit̃ po¬
quereremus quomͦ fictũ sit. incipit dicere. donec
&iam id narrando det̾iin&. Et conuertit coreoꝵ
ut oclirent popłm eius: ⁊ dolum facerent in seruoᷤ
eius. Llunquidnam intelligendũ ẽ. uł credendum
quod dĩ cor hominis conuertat ad facienda pecea
ta : An pec catum ñ ẽ. uł paruum peccatũ ẽ. odisse
popłm dĩ ⁊ dolũ facere inseruos euis: Quis hoc dixerit:
unquid gͦ istoꝵ tam grautũ peccatoꝵ auctor ẽ. dĩ. qui
nullius uł leuisini peccati autor credendus ẽ: Iuis
sapiens et intelliget hec : Ilam ipsa ẽ. mirabilis dĩ uo¬
nitas: qua bene utitur &iam malis. uł angłis uł homi¬
nibus. Cum eñ ipsi uttio suo mali sint. ille de malo

Expanded text:
sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exercitu ejus obrueret. 17. «vers.» reremus quomodo factum sit; incipit dicere, donec etiam id narrando determinet. «Et convertit cor eorum, ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus.» Numquidnam intelligendum est, vel credendum quod Deus cor hominis ad facienda peccata convertat? an peccatum non hoc dixerit? Numquid ergo istorum tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sapiens, et intelliget haec ? Nam ipsa est illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo
Abbreviated transcription (Latin):
Quod tantumdẽeet̃. sruncola diceretur. Nichil enim
aliud si gnificat. Namidipsum ẽ. uerbum in greco isto
loco. quod ẽ. suꝑns: ubi dictum ẽ.: paucissimi nincolȩ
inea. Incolatus porro uł acolatus: ñ indigenam s adue¬
nã ostendit. Ecce quomͦ transier̃ degente ingentem:
de regno inpopłm alt̾um. Quod breuit̾ ꝓpositũ fue.¬
rat. breuit̃ narrando explicatumẽ: s de quo regno
transier̃ inppłm alt̾um. merito queri potest. Nun¬
dum enĩ regnabant int̾ra chanaam. quianundũ ibi
intelligi. nisi forte sccłm anti pͥationem : quia ibi reg¬
uehem̃t᷑ : i firmauit eum suꝑ imimicos enis. Etiam hoc
breuit᷑ ꝓpositum totum ẽ: ut quemadmodũ fac tũ sit
deinde narretur. Nonenĩ tunc firmatus ẽ. popłs aĩ.
suꝑ egiptios immicos suos. quando eoꝵ masculinifȩtꝰ
necabantur. uł quando infaciendis latib cont̾ebantiur

Expanded text:
quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi  potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regvehementer, et firmavit eum super inimicos ejus.» Etiam hocbreviter propositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando in faciendis lateribus conterebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
quos dicere solemus seniores ñ geruntas. idest senes. solphit¬
fec cuͦ q i c ẽ aut̃ quod uno u̾bo latine dici ñ potest. asa¬
ñ aprudentia quę fronesis appellatur. Neq hoc tm̃ legi¬
mus milla sublunitate iosepħ. sic̃ nec compedes menis
hinnilitate. Sed unde fieri posset. ut uir tantus unius ue¬
ri dĩ cultor megipto alendis tantumi mͦ corporibus. ⁊ re¬
bus tantum corporalibus gubernandis eẽt. intentus.
quo eos meliores redder&. curam ñ gerer& animoꝵ. Sed
ea conscripta sunt u illa historia: quȩ scđ̾m intenti¬
onem scribentis in quo erat sp̃s sc̃s reb futuris in illa
Quod ẽ. isrł. hoc ẽ. iacob: ⁊ quod ẽ. egiptus. hoc ẽ. t̾ra cham.
h ic em̃ aꝑtissime demonstratũ ẽ. de semine chã filu noe
cuiꝰ priitiuus fuit chanaam. exortam fuisse &lam . gen¬
tem egiptiorum. Proinde inquibus codicibus hoc loco
legitur chanaã. em̃dandum ẽ. Melius enĩ int̾p̃tatũ est
acola fuit: quam sicut alii codices habent in habitauit.

Expanded text:
uos dicere solemus seniores, non γέροντας, id est senes; σοφίσαι autem, quod uno verbo latine dici non potest, a sanon a prudentia, quae φρόνησις appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa Quod est Israel, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:»
Abbreviated transcription (Latin):
nos magis docere debeat iuditium ueritatis. quã p̃iudi¬
tium consuetudinis. Ttunc tm̃ antequam hoc ꝑdiscamꝰ.
ubicunq post numerũ psalmm siue semel siue bis conscͥp¬
nem.ȩccłȩ. ei psalmo tribiumis qui eodem mimero p̃¬
notatur. confitentes nos archana omiũ tituloꝵ. qui sunt
inpsalmis. ⁊ ordinis coꝵdem psalmoꝵ. ⁊ magna ec̃. crede.
inundum sic̃ uoluinus pemtrare potusse. Lideo aut̃
ustos duos. centesimũ quartum. centesimũ quintum.
ita int̾ se comunctos. ut inuno eoꝵ qiti p̃cedit. cõm̃det᷑
ppłs dĩ melectis eius: de quibus milla querela fit. quos
amaricauer : nec tm̃ & iam ipsis dĩ imscdam defuisse.
Dicuntur aut̃ ista coꝵ ex ꝑsona qui uemã conuersi pre¬
cnitur: ⁊ exempla cõmemorantur illoꝵ. inquos xiĩ
peccatores diues apparuit iisccłia dĩ. Incipit ͦ xiã
istt psalmus sic̃ ille. Confitenim dño. Sed ibi se qͥtur

Expanded text:
nos magis docere debeat judicium veritatis, quam praejudinos magis docere debeat judicium veritatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tamen antequam hoc perdiscamus, ubicumqnem, ei psalmo tribuimus, qui eodem numero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, et nondum, sicut volumus, penetrare potuisse. 2. stos duos centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores dives apparuit misericordia Dei. Incipit ergo etiam iste psalmus sicut ille: «Confi