comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patientis affectu iuideis tamqmͣ udeis fiebat: qnͣdo
uet̾a sacerdotia sua cerimoniarũq obseruationes se
apeccatis posse mundari. fieriq saluos existimabant.
sic uiberare cupiebat. tanqmͣ ipse illo errore teneretur.
diligens utiq ꝓximum tamqmͣ se ip̃m et hec aliis fa¬
tiens. qd̃ sibi ab aliis fieri uellet: si hoc illi opus eẽt. Qd̃
cum dñs monuisset. ad iurocit. hec ẽ enim lex et ꝓphete
hunc conpatientis affectum. ineadẽ epła ad galathas
p̾cipit dicens. Si p̾occupat᷑ fuerit homo in aliquo delic¬
to: nos qui spiritales estis instruite huiꝰ modi in sp̃u le¬
nitatis intendens te ip̃m ne et tu tempteris: uide si ñ
dixerit. fieri tamqmͣ ille ut illum lucri fatias: nonuti¬
q ut ipsum delictum fallacit᷑ ageret. aut se id. hab̾e.
simularct: sed ut in alt̾ius delicto quid etiam sibi acti¬
dere posset attenderet atq ita alteri tamquam sibi ab-

Expanded text:
patientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando patientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando nt uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatorie simulationis uelam̃ obtendit: Cur factꝰ
tamqmͣ gentilis gentib: Qd̃ sentit docet: qd̃ agit sentit.
factus autem tam qmͣ ui deus iudeis: aliud claudit in-
pectore. aliud ꝓmit in u̾bis. infactis. inscriptis. Sed ab
sit hoc sape. Utrisq enim debebat caritatem de corde
puro et conscientia bona et fide non ficta: ac ꝑ hoc oĩb
omnia factus ẽ ut om̃s uicri faceret ÷ non mentientis
austu sed compatientis affectu. idẽ non omnia mala
hominũ fauacit᷑ agendo: sed aliorum oĩum malis oĩbꝰ
tamqmͣ si sua ec̃nt misericordis medicine. diligentiam
ꝓcurando: Cum itaq illa testamenti ueteris sacram̃¬
ta.etiam sibi agenda minime recusabat non miseri¬
corditer fallebat: sed omnino nonfallens. atq hocmo¬
do a domino deo illa usq ad certi temporis dispensaci-¬
onem uissa cẽ commñdans: a sacrilegis sacris gentiũ
distinguebat:. Tunc autem non m̃tientis astu. sed com¬

Expanded text:
dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scsit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu, sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed con
Abbreviated transcription (Latin):
consuctudini congruebat libertate prudenti. non ne¬
cessitate seruili: aut qd̃ est in dignius dispensatione
fallaci potius qmͣ fideli. fidelib enim et his qui cogno¬
uerunt ueritatem sicut ip̃e testatur. nisi forte et hic fal¬
lit. omĩs creatura dei bona ẽ: et nichil abitiendum qd
cum gr̃arum accione accipit᷑. Ergo et ipsi paulo non
solum uiro uerũ etiam dispensatori maxime fideli.
non solum cognitori uerum ctiã doctori ueritatis. oĩs
utiq incibis creatura dei non simulate s uere bona
erat: Cur gͥ nichil simulate suscipiendo satrarum ceri-¬
moniarumq gentilium sed decibis et preputio uerũ
sentien do ac docendo. tamen tamqmͣ gentilis faccus ẽ
gentib et non potuit. fieri tamqmͣ iudeus udeis. isi fal¬
laciter suscipiendo sacram̃ta iudeorum: Cur oleastro
inserto seruaiit dispensationis ueracem fidẽ. et natura-¬
lib ramis non extra sedin arbore constitutis nescio quod

Expanded text:
consuetudini congruebat, libertate prudenti, non neconsuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod
Abbreviated transcription (Latin):
factum iudeis tam qm iudeum. et tamqmͣ gentilẽ geti¬
tilib non m̃ticittis astu. sed compatientis affectu. quẽ
admodum dixerĩ parum michi uisus es attendisse. mm¬
mo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim:
Neq enim hoc ideo dixi qd̵ misccłiter illa simulaue-¬
rit: sed quia sic ea non simulauit que fatiebat similia
iudeis. quẽ admodum nec illa que fatiebat similia gẽ¬
tib. que tu quoq cõmemorasti. atq in eome qd̃ non
ingrate fateor adiuuisti. sum enĩ abste quesissem in
epła mea quomodo putetur ideofactus nideis tamꝙͣ
iudens. quia fallaciter suscepit sacramenta iudeoꝵ. cũ
et gentib tamqmͣ gentilis factus sit nec tam̃ susceꝑit
fallaciter sacrifitia gentium: tu respondisti i eo factũ
gentib tam qmͣ gentlẽ. qd preputium recepit. qd indif.¬
ferent̾ ꝑmiserit uesci cibis quos dampnant iudei. ubi
ego quero utrũ simulate et hoc fecerit. Qd̃ si absur dis¬
simum atq falsissimum ẽ. sic gͦ et illa inqͥb iudeoꝵ

Expanded text:
tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu sed compatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
nue mͥ uidetur tractauisse atq soluisse. quãqmͣ ineius
littĩs t̾mmꝰ intentione correcta. ad ipõs diinaꝵ scpͥtu¬
raꝵ fontes recurrere nos oportet. ut ibi iudeamꝰ ꝙͣ pau¬
ca dehac re testimonia sententiaꝵ uł exempla gestoꝵ
posuit. et qmͣ nemo posfit ominia ponẽ nisi quipene.
omĩs scõꝵ librorũ paginas insua scpͥta transferre uo¬
luerit. Ita quippe ntilla ẽ que nos ñ admoneat uitus
in ip̃a socictate sacram̃torũ quib imbumiur adui¬
tã et̃nam cũ his qui oderunt pacem eẽ deb̾e pacifi¬
cos. done ingemiscendo nra longinqua pegrinatio
tnͣseat: atq inturtute icrłm matris ec̃ne securissi
uides gͥ in quo solo fiat par et singulis hominib qui
secũ sine illo bellum gerunt et in nullo excrinsecꝰ obor¬
to scandalo et omnibi simul: qui qmͣ quã se in hac tu¬
ta diligant et amicicie fide nexib tencantur. tn nec
p̃sentia corporis nec consensione amini. sũme ꝑfecteq

Expanded text:
nue mihi uidetur tractauisse atque soluisse. quamquam in eius litteris tantum modo intentione correcta ad ipsos diuinarum scripturarum fontes recurrere nos oportet, ut ibi uideamus, quam pauca de hac re testimonia sententiarum uel exempla gestorum posuit et quam nemo possit omnia ponere, nisi qui paene omnes sanctorum librorum paginas in sua scripta transferre uoluerit. ita prope nulla est, quae nos non admoneat intus in ipsa societate sacramentorum, quibus inbuimur ad uitam aeternam, cum his, qui oderunt pacem, esse debere pacificos, donec ingemescendo nostra longinqua peregrinatio transeat atque in uirtute Hierusalem matris aeternae securissim deus noster? uides igitur, in quo solo fiat pax et singulis hominibus, qui secum sine illo bellum gerunt et in nullo extrinsecus oborto scandalo, et omnibus simul, qui quamquam se in hac uita diligant et amicitiae fidae nexibus teneantur. tamen nec praesentia corporis nec consensione animi summe perfecteque
Abbreviated transcription (Latin):
his etiã quib ꝓmał bona retribitit. id recipi¬
at qd ĩpendit. Optamꝰ quippe fieri amicum. quẽ
ueractr̃ diligimꝰ imiic̃: quia ñ eũ diligimꝰ nisi ue¬
limꝰ bonũ. Qd̃ utiq ñerit: insi amiserit immicicia¬
rũ malũ. Non gͦ sic impenditur caritas ut pecuma.
Excepto enĩ qd̾ illa impendendo minuitur. hec auge¬
t᷑: etiã illo int̾se differt̃. qd̾ pecunã cui dederimus
tunc ei beniuolentiores sumꝰ sirccipe ñ queramꝰ. Non
gnꝰ exactor: qm̃ petuma cum recipit᷑ accedit cui datiur.
s recedit aquodatur Caritas uͦ ñ solum apud eñ cres¬
cit qui hanc ab eo quẽ diligit exigit. etiã si ñ recipit:
s etiã ille aquo eã recipit. tunc incipit hab̾e cũ reddit
ꝓinde dñe fr̃ mutuam t̾ caritatem libets ruldo: gau¬
densꝙ recipio. Qmͦ iecipio adhuc repeto: quã reddo
ad huc debeo. unumn eñmagistrum apud quẽ con

Expanded text:
his etiam, quibus pro malis bona retribuet, id recipihis etiam, quibus pro malis bona retribuet, id recipiat, quod inpendit. optamus quippe fieri amicum, quem ueraciter diligimus inimicum, quia non eum diligimus, nisi uelimus bonum; quod utique non erit, nisi amiserit inimicitiarum malum. Non ergo sic inpenditur caritas ut pecunia. excepto eniiu. quod illa inpendendo minuitur, haec augetur. etiam illo inter se differunt, quod pecuniam cui dederimus, tunc ei beniuolentiores erimus, si recipere non quaeramus, non gnus exactor, quoniam pecunia cum recipitur, accedit, cui datur, sed recedit. a quo datur, caritas uero non solum apud eum crescit. qui hanc ab eo, quem diligit, exigit, etiamsi non recipit, sed etiam ille, a quo eam recipit, tunc incipit habere, cum redditine frater, mutuam tibi caritatem libens reddo gaudensque recipio; quam recipio, adhuc repeto, quam reddo, adhuc debeo. unum enim magistrum, apud quem con
Abbreviated transcription (Latin):
desid̃abili scõ frĩ et condiacono celestitio: augꝰ¬
tunꝰ in dño salutem. Quãins longe absens
quando ꝑ plectum cleritum. ad me directa ypponẽ
scĩtatis tue sqͥta uenerunt: tam̃ postea qmͣuemi. eis¬
q lectis. rescͥtorum debitorẽ me factũ ẽẽ cognoui.
reddendi tempꝰ opiebar. et ecce subito ꝓfecturi a no
beo caritatem. que sola etiam reddita semꝑ detinit
debitorem Redditur enĩ cum impenditur. debetut
aũ etiã surddira fuerit: qͥa nullum ẽ tempꝰ qñ impẽ¬
denda iam ñsit. Nsec cũ redlit᷑ amitritur: s potuis
reddendo multiplicatur. Habendo enĩ redditur. ñ
carendo. Et cũ reddi ñ possit nisi habeatur: nec hab̾i
ñpot̾ nisi reddatur. Immo etiã cũ redditur abhoĩe.
crescit in homie: et tanto maior ac quirit᷑ qnͣtopłib
redditur. Quomͦ aũ negetur amicis: que debetur et
iminicis: S immnicis cauta impcuditur: amicis
secura rependitur. Agit tn qnͣtum potest: ut ab

Expanded text:
SANCTO FRATRI ET CONDIACONO CAELESTINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quamuis longe absensquando per Projectum clericum ad me directa Hipponem Sanctitatis tuae scripta venerunt; tamen posteaquam veni, eisque lectis rescriptorum debitorem me factum esse cognovi, reddendi tempus opperiebar: et ecce subito profecturi a nobbeo charitatem, quae sola, etiam reddita, semper detinet debitorem. Redditur enim cum impenditur, debetur autem etiamsi reddita fuerit; quia nullum est tempus quando impendenda iam non sit. nec. cum redditur. amittitur, sed potius reddendo multiplicatur; habendo enim redditur, non carendo. et cum reddi non possit, nisi habeatur. nec haberi potest, nisi reddatur; immo etiam, cum redditur ab homine, crescit in homine et tanto maior adquiritur, quanto plurius redditur. quo modo autem negatur amicis. quae debetur et inimicis? sed inimicis cauta inpenditur, amicis secura rependitur. agit tamen, quantum potest, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
quia erit molestum si ñerit uerum. Qui autem
dicit dnĩn tardius ẽẽ uenturũ et tam̃ crediti spe¬
rat amat eiꝰ ad uentum: ꝓ fecto de celeritate eius
etiam si falltur. felicit̾ falliturz habebit eñ ma¬
iorem patientiam si hoc ita erit. maiorẽ lecitiam
sinon erit: ac ꝑhoc aheis qui diligunt manifesta¬
tionem domini. ille auditur suauĩ. iste creditur
tutiꝰ. Qui autẽ quid hoꝵ sit uerum ignorare se
confidet᷑. illud optat hoc tolerat: innullo eoꝵ er¬
rat. quia nichil eoꝵ aut affirmat. aut negat. ob¬
secro te ut metalem ñ sꝑnas. quia et ego te dilgo
id affirmantem qd̃ uerum eẽ desidero: et tantomagi
nolo faularis. qnͣtomagis amo qd polliceris. et qnͣ¬
to magis uideo ꝑicuiosum si falleris. Da ueniã
si onerosus fui sanctis sensib tuis: qñto enim rarĩ
ꝓuenit: tanto me tecum saltem ꝑlitt̾as loqui de¬

Expanded text:
quia erit molestum, si non erit uerum! qui autem quia erit molestum, si non erit uerum! qui autem dicit dominum tardius esse uenturum et tamen credit, sperat, amat eius aduentum, profecto de tarditate eius etiam si fallitur. feliciter fallitur; habebit enim maiorem patientiam, si hoc ita erit, maiorem laetitiam. si non erit. ac per hoc ab eis. qui diligunt manifestationem domini. ille auditur suauius, iste creditur tutius. qui autem, quid horum sit uerum, ignorare se confitetur, illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat. quia nihil eorum aut adfirmat aut negat. obsecro te, ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id adfirmantem, quod uerum esse desidero, et tanto magis nolo fallaris, quanto magis amo, quod polliceris. et quanto magis uideo periculosum esse, si falleris. da ueniam, si onerosus fui sanctis sensibus tuis: quanto enim rarius prouenit. tanto me tecum saltem per litteras loqui d
Abbreviated transcription (Latin):
perit hoc potĩ cẽ uerum qd̃ dicebat scõs: metuen¬
dum ẽ ne int̃ ipsas moras pturbentur qͥ credide¬
rant qd̾ dicerat pͥmꝰ et incipiant dm̃ aduentũ
ñ tardum putare s nullum qui uides qnͣtus sit
int̾itus animarum: Qd̃ si tante fidi fuerint ue
se ad sccłi p̃ctucta conu̾̃tant. et dnm̃ etiam tardã¬
tem si delit̃ et patient̃ expectent: habundabunt
tam̃ obꝓbria et insultationes atq irrisiones im¬
micoꝵ. multos infirmos axp̃iana fide au̾tenti¬
um. dicendo tam fallacit̃ eis regnum c̃ẽ ꝓ missũ
qm fallacit᷑. dicebatur cito ẽẽ uenturũ. Qui aũ
credunt qd̃ dicit sods tardius dñm eẽ uenturũ.
si falsum fuerit inuentum: citiꝰ domino uenien¬
te. nullomodo qui ei credid̃ant turbabuntur
infide. s in opinato gaudio ꝑfruentur. Quappt̃
qui dicit diũm ciciꝰ ẽẽ uenturum: optabilius lo¬
quitur sedꝑiculose sallitur. Utmam gͦ sit uerũ:

Expanded text:
perit hoc potius esse uerum, quod dicebat secundus, metuenperit hoc potius esse uerum, quod dicebat secundus, metuendum est, ne inter ipsas moras perturbentur. qui crediderant. quod dixerat primus, et incipiant domini aduentum non tardum putare sed nullum. qui uides quantus sit interitus animarum. quod si tantae fidei fuerint. ut se ad secundi praedicta conuertant et dominum etiam tardantem fideliter et patienter expectent, abundabunt tamen opprobria et insultationes atque inrisiones inimicorum multos infirmos a Christiana fide auertentium dicendo tam fallaciter eis regnum esse promissum, quam fallaciter dicebatur cito esse uenturum. qui autem credunt, quod dicit secundus, tardius dominum esse uenturum, si falsum fuerit inuentum citius domino ueniente, nullo modo, qui ei crediderant, turbabuntur in fide, sed inopinato gaudio perfruentur. Quapropter qui dicit dominum citius esse uenturum, optabilius loquitur, sed periculose fallitur. utinam ergo sit uerum,
Abbreviated transcription (Latin):
tat ẽe uenturum : t̾cius u̾ suam dehacre ignoran¬
ciam confitetur. qmͣqm̃ om̃s consonent euangłio.
quia om̃s diligunt manifestationẽ dñi et eam de¬
siderant᷑ et uigilant̃ expettant. iudeamꝰ tam̃ qͥs
ampuiꝰ consonet. Uncis dicit iugnemꝰ et oremꝰ quia
breuis et incerta ẽ uita ista qmͣuis tardius uentu¬
rus sit dñs: t̾tius dicit uigilemꝰ et oremꝰ. quia et
orate. nescitis enĩ qnͣdo tempus sit: obsecrote qͥd
aluidlicere aulimꝰ hunc t̾cium: qm̃ qd̃ dicere au¬
dimꝰ euangelium: Om̃s quidem p̾desiderio regni
diuolunt ẽẽ uerum qd putat pͥmus. sed hoc scd̃s
negat. t̾cus uͦ ñ negat aliquid horum: s ignora¬
re. se fatetur. qͥs uerum dicat illorum. ꝓinde si hoc
faccum fuerit quod p̃dixerat pͥm᷑: gaudebunt
cũ illo. scõs et t̾cius: Om̃s enĩmanifestationẽ dñi
diligunt. Exultabunt itaq cicius uenisse qd̃ di¬
ligunt. Si autem factum ũ fuerit et apparere ce¬

Expanded text:
tat esse uenturum, tertius uero suam de hac re ignorantat esse uenturum, tertius uero suam de hac re ignorantiam confitetur. quamquam omnes consonent euangelio, quia omnes diligunt manifestationem domini et eam desideranter et uigilanter expectant, uideamus tamen. quis amplius consonet. Unus dicit: \'Vigilemus et oremus, quia breuis et incerta est ista uita, quamuis tardius uenturus sit dominus." tertius dicit: ;;uigilemus et oremus, quia et orate; nescitis enim quando tempus sit. obsecro te, quid aliud dicere audimus hunc tertium, quam quod dicere audimus euangelium? omnes quidem prae desiderio regni dei hoc nolunt esse uerum. quod putat primus; sed hoc secundus negat; tertius uero non negat aliquid horum, sed ignorare se fatetur, quis uerum dicat illorum. proinde si hoc factum fuerit, quod praedixerat primus, gaudebunt cum illo secundus et tertius; omnes enim manifestationem domini diligunt; exultabunt itaque citius uenisse, quod diligunt. si autem factum non fuerit et apparere coe
Abbreviated transcription (Latin):
ad mare orbis implebitur: ꝓculdubio latet qͣndo
finis erit ante quippe ñ erit. Ut autem tͥ tamq̃.
scõ homini d̃ĩ et sincerissimo frĩ aꝑiam dehac
questione quid sentiam:error quidem inutroq ui¬
randus ẽ qnͣtum ab homine uitari potest. siune ciciꝰ
siue tardius qm̃ futurũs ẽ dñs uentur᷑ ẽẽ credatur.
s michi quisqm non indetur ertare cũ aliquid
nescire se scit: sed cum se putat scire qd̃ nescre. Re¬
moueam᷑ itaq de medio seruum illũ malũ. qͥ
dicens in corde suo moram facit dñs nĩs uenire.
dñatur cum seraris suis. et ebriosis conuiuando
miscetur: iste quippe ꝓculdubio dm̃i sui ocdio
aduentum Quoseruo malo remoto constituam᷑
ante ocłos tres senuos bonos familiam diligent᷑
dm̃icam sobrieq tractantes: aduentum dm̃ sui
sitient̃ desid̾antes uigilant᷑ expectantes. fidelit
amantes. si unͦ eorum citiꝰ alt̾ tardius dñm pu¬

Expanded text:
ad mare orbis implebitur, procul dubio latet. quando ad mare orbis implebitur, procul dubio latet. quando finis. erit; ante quippe non erit. Ut autem tibi tamquam sancto homini dei et sincerissimofratri aperiam, de hac quaestione quid sentiam, error quidem in utroque uitandus est. quantum ab homine uitari potest. siue citius siue tardius, quam futurum est, dominus uenturus esse credatur; sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nescire se scit, sed cum se putat scire. quod nescit. remoueamus itaque de medio seruum illum malum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus meus uenire dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo remoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes. aduentum domini sui sitienter desiderantes, uigilanter expectantes, fideliter amantes. si unus eorum citius, alter tardius dominum pu
Abbreviated transcription (Latin):
dicatum ẽ ingentib creditum e in mundo assũp¬
tum ẽ ingła: sempe manfestum ẽ hoc qd̃ in ex¬
tremo posuit: etiam nunc non dum c̃ẽ cõpletum.
Qnͣtomagis tunc qnͣdo ista dicebat: Eccl̃a quippe
tunc assumetur ingła qnͣdo dicecur. uenite bene¬
dicti patris mei. ꝑcipite regnum: et tam̃ tamqmͣ
faccum fuisset dictum ẽ. qd̃ certo sciebatur suturum.
Multo minꝰ mirandum ẽ qd̃ etiã u̾bis p̃sentis dem¬
poris usus ẽ. in eo quod illum idemtidem ilixisse me¬
morasti ꝓpt̾ spem que reposita ẽ nobis ꝗͣ añ audis¬
tis inu̾bo u̾itatis euangłii qd̃ adlienit inuos. sic̃
et momini mundo ẽ fructificans et crescens. qmͣuis
eugłm ñ dum mundũ tenebat uniu̾sum. s ed fru¬
ccificare illud inuniu̾so mundo exxit et crescere:
ut ita significaret. quo usq fuissit fruccificando
et crescendo uenturum. Si gͦ latet qñdo eccła fruc¬
tificante atq crescente uniu̾sus oĩno a mari usq

Expanded text:
dicatum est in gentibus, creditum est in mundo, adsumpdicatum est in gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria? nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit. etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc, quando ista dicebat! ecclesia quippe tunc adsumetur in gloria, quando dicetur: Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et tamen, tamquam factum fuisset, dictum est, quod certo sciebatur futurum. Multo minus mirandum est, quod etiam uerbis praesentis: temporis usus est in eo, quod illum identidem dixisse memo rasti: Propter spem, quae reposita est uobis, quam ante audistis in uerbo ueritatis euangelii, quod aduenit in uos, sicut et in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uenturum. si ergo latet. quando ecclesia fructificante atque crescente uniuersus omnino a mari usque
Abbreviated transcription (Latin):
cõpiebuntur: Qnͣto magis illuo qd̃ ex magna
parte ꝑeos agendum fuit. qmͣuis et posteris eor
sadem accio seruaretur.: Qõ autẽ dixit apłs nũ
quid ñ audierunt. Inomnẽ t̾ram exsiuit sonus¬
corum et infines orb t̾re u̾ba eorum: qmͣ̃ius lo¬
cutus sic p̃teriti tẽporis u̾bis tam̃ qd̾ futurum
fuerat dixit. ñ qd̃ iam factum atq completum si¬
cut ipse ꝓpħa quousus ẽ teste ñ ait inomnẽ t̃tam
exiturus c̃ sonꝰ eorum sed exut inquit sonus eon.
qd̾ utiq ñ dum erat factum: qͣle ẽ etiam illud fode¬
runt manus meas et pedes mcos. qd̾ tam longe
postea factum nouimĩ Sed ne istas ꝓpħicas tan¬
tum locutiones ñ et apłicas fuisse credamus: ñ¬
ne idemipse apłs ait que ẽ eccł̃a dei ium colum¬
pna et firmamentum u̾itatis. et sine dubio ma¬
gnum ẽ pietatis saccamĩtum qd̾ manifestatum ẽ
incarne. iustificatũ est in spũ. apparute angłis p̃¬

Expanded text:
complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur! Quod autem dixit apostolus: Numquid non audierunt? \'in omnem terram exieorum et in fines orbis terrae uerba eorum\', quamuis locutus sit praeteriti temporis uerbis, tamen, quod futurum fuerat, dixit, non quod iam factum atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit angelis, p
Abbreviated transcription (Latin):
implebitur. eritis odio omnib gentib ꝓpt̃ no¬
men meumꝰ nisi in oĩb gentib sint et qui ode¬
rint et quos oderint: Quo pacto gͥ abapłis ẽ
p̾dicatio ista completa: qñ do ad huc usq sunt
gentes qd̃ certissimum ẽ nobis. inquib modo ce¬
pit et in quib non dum cepit impleri: Nonitaq
sic dictum ẽ apłis. eritis michi testes in ierłm et
intota iudea it samaria. etusq in extremum t̾re.
tamqmͣ ipsisoli quib tunc loquebatur. tantum
muᷤ fuerunt impleturi: s sicut eissolis udetur
dixisse quod dixit. ecce ego uobcum sum omnib¬
dieb usq ad consumationem scłi. quoo tam̃ eũ
uniu̾se eccłe ꝓmississe. que aliis morientib alus
nascentib hic.usq inseculi consumationẽ futu¬
ra ẽ quis ñirtelligat: Sicut eis et illud ait qd̾
stitote quia ꝓpe ẽ in ianuis: ad quos enĩ ꝑtinetꝰ¬
hoc nisi ad eos qui in carne. tunc erunt cũ omĩa

Expanded text:
implebitur: Eritis odio omnibus gentibus propter noimplebitur: Eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum, nisi in omnibus gentibus sint, et qui oderint et quos oderint? Quo pacto igitur ab apostolis est praedicatio ista completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extremum terrae, tamquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi, sed sicut eis solis uidetur dixisse, quod dixit: Ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi, quod tamen eum uniuersae ecclesiae promisisse, quae aliis morientibu:aliis nascentibus hic usque in saeculi consummationem futura est, quis non intellegat? sicut eis et illud ait. quod scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uin̾: et qͦcũꝙ litoꝵ eiꝰñdum puenit puentura ẽ utiq
fructificando atq crescendo. Sigͦ quia ꝓpħia ĩn¬
tatis m̃uri ñ potest. necesse ẽ. ut om̃s gentes qt¬
quot fecit d̾s ad orent cumꝰ qͦmodo adorabunt eñ
nisi inuocent eum: Quomodo autem in uocabt̃
inquẽ ñ crediderunt: dut qͦ mͦ credent quẽ non
audierunt: Quomꝰ autẽ audient sine p̃dicant:
aut qͦmͦ p̃ dicabunt nisi mittantur: M ittit enĩ
angłos suos et congregat electos suos aqͣtuor
uentis. id ẽ abuniu̾so orbe t̾rarum. In quib gͣ
gentibi nondum ẽ eccła oportet ut sit: ñ ut om̃s
qui ibi fuernt credant. Om̃s enim gentes pro¬
misse st̾ñ omnes homines oĩum gentium. slon
enĩ osum ẽ fides. Credit itaq omnis gens in oĩb
qͥ eletti sunt ante constitutionem mundi. incet̾is
ñcredit et credentes odit: Quomodo enĩ et illud

Expanded text:
uimus et, quocumque litorum eius nondum peruenit, peruentura est utique uimus et, quocumque litorum eius nondum peruenit, peruentura est utique fructificando atque crescendo. Si ergo, quia prophetia ueritatis mentiri non potest, necesse est, ut omnes gentes, quotquot fecit deus, adorent eum, quo modo adorabunt eum, nisi inuocent eum? quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo autem audient sine praedicante? aut quo modo praedicabunt, nisi mittantur? mittit enim angelos suos et congregat electos suos a quattuor uentis, id est ab uniuerso orbe terrarum. in quibus ergo gentibus nondum est ecclesia, oportet ut sit, non ut omnes, qui ibi fuerint, credant; omnes enim gentes promissae sunt, non omnes homines omnium gentium; non enim omnium est fides. credit itaque omnis gens in omnibus, qui electi sunt ante constitutionem mundi, in ceteris non credit et credentes odit. quo modo enim et illud
Abbreviated transcription (Latin):
oceano cingitur uniu̾sus: Quomodo autẽ im¬
tiuemient et adorabunt coram te dñẽ: Non cnim
delocis fuis migrando uenient: sed in locis sinis ere¬
dendo: Decredentib quippe dominꝰ dixit. Nemo
potest uenire ad me: nisi datum ei fuit a patre meo:
Opłia autem dicit et ad orabunt eum unquisq
de loco suo: om̃s insule geritium: Om̃s insule dicie
tamqmͣ diceret etiam om̃s insule.hinc ostendens
qmͣ nulla selinquat᷑ t̾rarum ubi non sit eccła.
qnͣdo nulla relinquitur. in sularum qͣrum ñ nul¬
le etiam moceano sunt constitute. Et quasdam ea¬
rum euangelium iam suscepisse didicimus: atq
ica et minsulis singulis quibq impletur quod
dictum c̃. dominabitur amari usq ad mare quo
una queq in sula cingitur. sicut in uniñso orbe
t̾rarum. que tamqm̃ oĩum q̃dammodo maxima
ẽ insula. quia et ipsam cingit oceanus. ad cuiꝰ lito¬
ra inoctioentalib partib eccłam ꝑuenisse iam no¬

Expanded text:
Oceano cingitur uniuersus. quo modo autem imOceano cingitur uniuersus. quo modo autem imti, uenient et adorabunt coram te, domine? non enim de locis suis migrando uenient sed in locis suis credendo. de credentibus quippe dominus dixit: Nemo potest uenire ad me, nisi datum fuerit ei a patre meo; propheta autem dicit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. \'omnes insulae\' dixit, tamquam diceret \'etiam omnes insulae\' hinc ostendens, quam nulla relinquatur terrarum, ubi non sit ecclesia, quando nulla relinquitur insularum, quarum nonnullae etiam in Oceano sunt constitutae et quasdam earum euangelium iam suscepisse didicimus. atque ita et in insulis singulis quibusque impletur, quod dictum est: Dominabitur a mari usque ad mare, quo unaquaeque insula cingitur, sicut in uniuerso orbe terrarum, quae tamquam omnium quodam modo maxima est insula, quia et ipsam cingit Oceanus, ad cuius littora in occidentalibus partibus ecclesiam peruenisse iam no
Abbreviated transcription (Latin):
nis finib adherent. ita ut non habeant reges su¬
os sed suꝑ eos p̃fecti a romano constituantur im-
tĩores autem qui sub nulla sunt potestate roma¬
na ꝓrsus nec religione xp̃iana in suorũ aliquib
detinentur: neq ullo modo rette dici potest. i stos
adꝓmissionem di non ꝑtinere: Non eni roma¬
nos sed om̃s gentes dominus semini abrahe me¬
dia quoꝙ iuratione ꝓmisit: exqua ꝓmissione iã
factum ẽ. ut ñ nullegentes que non tenent᷑. dicio¬
ne romana recipent eũgłm et ad iungerentur
eccłe que fructificat et trescit muniu̾so mundo.
ad hunc enim habet quo crescat. donec fiat qd̾ de
xp̃o insalonis figura ꝓpħatum ẽ: dominabitur
a mari usq ad mare. et a flumine usq ad t̾minoᷤ
orbis terre: aflumine scilicet ubi baptiratus esti
quia in de cepit euñgelium p̃dicare. amari usq
ad mare. totus ẽ orbis cum omnib qm̃ mari

Expanded text:
nis finibus adhaerent, ita ut non habeant reges sunis finibus adhaerent, ita ut non habeant reges suos, sed super eos praefecti a Romano constituantur impeperunt. interiores autem, qui sub nulla sunt potestate Romana, prorsus nec religione Christiana in suorum aliquibus detinentur neque ullo modo recte dici potest istos ad promissionem dei non pertinere. Non enim Romanos sed omnes gentes dominus semini Abrahae media quoque iuratione promisit. ex qua promissione iam factum est, ut nonnullae gentes. quae non tenentur dicione Romana, reciperent euangelium et adiungerentur ecclesiae, quae fructificat et crescit in uniuerso mundo. adhuc enim habet, quo crescat. donec fiat, quod de Christo in Salomonis figura prophetatum est: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, \'a flumine\' scilicet, ubi baptizatus est, quia inde coepit euangelium praedicare, \'a mari\' autem \'usque ad mare\' totus est orbis cum omnibus, quoniam mari
Abbreviated transcription (Latin):
Sedhec non ft̃ temere pollicenda ne aliquid occur¬
rat qd̃ ualide contradicat: p̃sertim quia intalib
diuinoꝵ eloquiorum obsturitatib. quib nras
intelligentias deo placuit exercert. ñ solum aliꝰ
alio mouetur acutius. eoꝵ qui scpturas sacras ñ
impbabilit̾ tractant. sed etiam quilibet unus eoꝵ.
auqñ minus aliqnͣdo melius inteiligit. Nescio ta¬
men utrum intueri aliquid certius in hac questi¬
one possem. si ulla ratione seu facultate possemus.
mundus uniu̾sus impleatur: Qd̃ enim purat ue¬
nerabilitas tua lam hoc ꝑ ipsos apłos faccilur ñ
ita eẽ certis documentis ꝓbaui. Sunt enim aput
nos hoc ẽ in affrica barbare innumerabiles gen¬
tes: in quib ñ dum eẽ p̃dicatum euagelium ex
his que ducuntur in decaptim et romanon ser¬
uicus iam miscentur. cotidie nob̾ addiscere im
ꝓmptu ẽ. Pauci tam̃ aun sunt. exquo quidam
coꝵ rarissimi atq paucissimi. qui pacari roma¬

Expanded text:
sed haec non sunt temere pollicenda, ne aliquid occursed haec non sunt temere pollicenda, ne aliquid occurrat, quod ualide contradicat, praesertim quia in talibus diuinorum eloquiorum obscuritatibus. quibus nostras intellegentias deo placuit exercere, non solum alius alio mouetur acutius eorum, qui scripturas sanctas non inprobabiliter tractant, sed etiam quilibet unus illorum aliquando minus aliquando melius intellegit. Nescio tamen, utrum intueri aliquid certius in hac quaestione possemus, si ulla ratione seu facultate possemus, mundus uniuersus impleatur. quod enim putat uenerabilitas tua iam hoc per ipsos apostolos factum, non ita esse certis documentis probaui. sunt enim apud nos, hoc est in Africa barbarae innumerabiles gentes, in quibus nondum esse praedicatum euangelium ex his, qui ducuntur inde captiui et Romanorum seruitiis iam miscentur, cotidie nobis addiscere in promptu est. pauci tamen anni sunt, ex quo quidam eorum rarissimi atque paucissimi, qui pacati Roma
Abbreviated transcription (Latin):
tris uirtutis & uenientem innubib celi. excep¬
tis his locis. ubi abeo ille ad uentus ultimus
luse ipso qnͣdo ẽiuos iudicaturꝰ et mortuos ita
ꝓmittitur ut apppinquare dicatur: et qd̃ mul¬
timo seranonis scd̃m matħm. ipse om̃no aduen.¬
tus euident̾ expͥmitur. tuiꝰ suꝑuis quib dam si¬
gis ꝓpinquitas intelligenda monstratur: ad
hoc quippe apud matheum sermo ipse conclu¬
diturz Cum autẽ uenerit filius hoĩs mqtͥ inia¬
iestate sua. et om̃s angłi ciun eo: tunc sedebit sup
sedẽ maiestatis sue. tunc congregabuntur ante
eũ om̃s gentes & cetera: usq ad illud ubi ait. et
ibunt hi insupplitiũ et̾num. iusti autẽ inuitam
et̾iram. hoc enĩ nullus ambigit de xp̃i ad uentu
nouissimo: et define scłi fuisse p̃dictum. Nam et
illas qͥnq et quinq uirgines. ñ defuerunt qui
ñ contep̃tibiu disputatione docere uoluerint: ad
hunc ciꝰ aduentum qui nunc fit peccłam ꝑtinere.

Expanded text:
tris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, exceptris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, exceptis his locis, ubi ab eo ille aduentus ultimus in se ipso, quando est uiuos indicatoras et mortuos, ita promittitur, ut propinquare dicatur, et quod in ultimo sermonis secundum Matthaeum ipse omnino aduentus euidenter exprimitur, cuius superius quibusdam signis propinquitas intellegenda monstratur. ad hoc quippe apud Matthaeum sermo ipse concluditur: Cum autem uenerit filius hominis, inquit, in maiestate sua et omnes angeli cum eo, tunc sedebit super sedem maiestatis suae, tunc congregabuntur ante eum omnes gentes et cetera usque ad illud, ubi ait: Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. hoc enim nullus ambigit de Christi aduentu nouissimo et de fine saeculi fuisse praedictum. nam et illas quinque et quinque uirgines non defuerunt qui non contemptibili disputatione docere uoluerint ad hunc eius aduentum, qui nunc fit per ecclesiam, pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
autem fici: discite parabolam. Cum iam ramꝰ
eiꝰ tener fuerit et folia nata: scitis quiaꝓpe est
estas: Ita et uos cum uderitis hec omnia: scito¬
te quia ꝓpe ẽ imanuis: lunc gͦ scimus ꝓpe esse
cũ uiderimus non aliqua eoꝵ sed hec omina:
inquib et hoc ẽ qd iudebitur filius hominis
uemens. & mittet angłos suos. et cde.iiiiͦ. mundi
partibridẽ detoto orbe terrarum congregat elcc¬
tos suos. quod tota hora nouissima facitueniens
insus m̃bris tamqmͣ innubib. uł in tota ipsa
eccła qd̃ est corpus eius. tamqmͣ in nube fructifi¬
cante atq crescente inuniu̾so mundo: ex quo ce¬
pit p̾dicare et dicere agite penitentiam. apppin¬
quauit enim regnum celoꝵ. ita ut fortasse oĩa
que abhis trib euangłistis clicta sunt de eiꝰ ad¬
uentu. diligentius inter se collata atq discus¬
sa mnueniantur. ad hoc ꝑtinere. qd̃ cotidie uenit
in corpore suo qd̃ ẽ eccła: d equo ad uentu suo clixit.
amodo uidebitis filium hominis sedentẽ ad ex¬

Expanded text:
autem fici discite parabolam: Cum jam ramus ejus tener fuerit, et folia nata, scitis quia prope est aestas; ita et vos cum videritis haec omnia, scitote, quia prope est in ianuis. Tunc ergo scimus prope esse, cum uiderimus non aliqua eorum sed haec omnia, in quibus et hoc est, quod uidebitur filius hominis ueniens et mittet angelos suos et de quattuor mundi partibus, id est de toto orbe terrarum congregat electos suos, quod tota hora nouissima facit ueniens in suis membris tamquam in nubibus uel in tota ipsa ecclesia, quod est corpus eius, tamquam in nube magna fructificante atque crescente in uniuerso mundo, ex quo coepit praedicare et dicere: Agite paenitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum, ita ut fortasse omnia, quae ab his tribus euangelistis dicta sunt de eius aduentu, diligentius inter se conlata atque discussa inueniantur ad hoc pertinere, quod cotidie uenit in corpore suo. quod est ecclesia, de quo aduentu suo dixit: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dex
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ scripture scrutande sunt. nec eaꝵ suꝑfitit
debemꝰ eẽ contenti que ad excitationẽ nr̃am ita
modificate sunt ut altius se penetrari ueluit.
diligent inspitienda st̃ sequentia Cum enim
dixisset et tunc uidebunt filiũ hoĩs uenientẽ
mnube. cum podestate magna et maiestate: ad¬
uinxit atq ate. His autem fieri incipientib

Expanded text:
quoniam scripturae scrutandae sunt nec earum superficie quoniam scripturae scrutandae sunt nec earum superficie debemus esse contenti, quae ad exercitationem nostram ita modificatae sunt, ut altius se penetrari uelint, diligenter sunt inspicienda sequentia. cum enim dixisset: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate, adiunxit atque ait: His au
Abbreviated transcription (Latin):
et maiestas illius apparebit scĩs. quib magnã
uirtutem dabit. ne tauta ꝑsecutione uincant᷑.
siue in corpore suo in quo sedet ad dexteram pa¬
tris an quo etiã mortuus ẽ et resurrexie et asten¬
dit incelum: scd̃m qd scpͥtum ẽ mactib apłoꝵ¬
his dictis nubes suscepit eum: et sublatus ẽ
ab eis. Et quia illic etiam dictum ẽ abangłis. sic
ueniet quẽ ad modum indistis eum euntẽ ince¬
lum. merito credendus ẽ. ñ solũ in codẽ corpore
uerũ etiam in nube uentur᷑. qm̃ sic ueniet ficut
abiit: & nubes eum suscepit ab euntem: S hori
duor quid hic potĩ eligendum sit: iudicare
difficile ẽ: ꝓmptior quidem sensus ẽ. ut quisq
cum audierit uł legerit. et tunc iuidebunt fuli¬
um homuns uenientẽ innube. cum potestate
magna et maiestate ipsum ꝓrsus accipiat eĩ
aduentum ñ ꝑ eccł̃am sed ꝑse ipsum: qnͣdo uẽ¬
tuirꝰ est ad uiuos et mortuos iudicandos. Sed

Expanded text:
et maiestas illius apparebit sanctis, quibus magnam et maiestas illius apparebit sanctis, quibus magnam uirtutem dabit, ne tanta persecutione uincantur, siue in corpore suo, in quo sedet ad dexteram patris, in quo etiam mortuus est et resurrexit et ascendit in caelum, secundum quod scriptum eHis dictis nubes suscepit eum et sublatus est ab eis. et quia illic etiam dictum est ab angelis: Sic ueniet, quo modo eum uidistis euntem in caelum, merito credendus est non solum in eodem corpore uerum etiam in nube uenturus. quoniam sic ueniet, sicut abiit et nubes eum suscepit abeuntem. Sed horum duorum quid hic potius eligendum sit, iudicare difficile est. promptior quidem sensus est, ut-quisque. cum audierit uel legerit: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum magna et maiestate, ipsum prorsus accipiat eius aduentum non per ecclesiam sed per se ipsum, quando uenturus est ad uiuos et mortuos iudicandos. sed
Abbreviated transcription (Latin):
men meisdem dieb fiet. Qđ gͦ dictum ẽ socłm lusã
et int̾ris pressure gentium. gentes uoluit intelu¬
gi non ꝑtinentes ad sem̃ abrahe inquo benedicen¬
tur omnes gentes: sed gentes que ad sinistram
stabunt. qnͣdo congregabuntur ante iudicẽ iui¬
uoꝵ et mortuor omnes gentes: Utraq enim
pars erit in omnib gentib. una que p̃mat. alt̾a
que p̾matur: una que dicat pax et securitas. alte¬
ra inqua sol obscuretur et non det luna lumen
suum. et de qua caoent stelle. et inqua uirtutes
celoꝵ moueantur: et tunc udebunt filium hoĩs
uenientem in nube cum potestate magna et ma¬
iestate. Qd̃ uideo duob modis accipi posse. siue
mneccla tamquam innube uementem. sicut etiã
nunc uenire noncessat sođm id quod ait. amodo
uidebitis fiuum hominis sedentem a dextris uintu¬
tis di et uenientẽ in tubib celi: sed idõ tunc eũ po¬
testate magna et maiestate: quia maior potestas

Expanded text:
men in eisdem diebus fiet. Quod ergo dictum est secundum Lucam: men in eisdem diebus fiet. Quod ergo dictum est secundum Lucam: Et in terris pressura gentium, gentes uoluit intellegi non pertinentes ad semen Abrahae, in quo benedicentur omnes gentes, sed gentes, quae ad sinistram stabunt, quando congregabuntur ante iudicem uiuorum et mortuorum omnes gentes. utraque pars enim erit in omnibus gentibus, una, quae premat. altera, quae prematur, una, quae dicat: Pax et securitas, altera, in qua sol obscuretur et non det luna lumen suum et de qua cadant stellae et in qua uirtutes caelorum moueantur. Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate. quod uideo duobus modis accipi posse sine in ecclesia tamquam in nube uenientem, sicut etiam nunc uenire non cessat secundum id. quod ait: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli. sed ideo tunc cum potestate magna et maiestate, quia maior potestas
Abbreviated transcription (Latin):
iacobuenisset ad filium: ut ulius sompni ꝓphici
u̾itas adimplenda. xp̃o domino seruaretur Qnͣ¬
do enim solobscurabitur. et luna ñ dabit lumen
suum. et stelle cadent decelo. et uirtutes celorum
mouebuntur. sicit ab aliis duob eugłistis hic
lot᷑ cõmemoratus ẽ eccła ñ apparebit impiis tẽ
ꝑsocutorib ultra modum seuientib et remoto
timore tamquã arridente mundi felicitate dicen¬
tib pax et securitas. tunc steue cadent oecelo. et
uirtutes celorum cõmouebuntur: qñ multi qͥ
gratia fulgere uidebantur ꝑ sequentib cedent
et cadent. et quidam fid eles fortissimi turbabim¬
tur. Ioem autẽ sułmmatheũ et marcum post tri¬
bulationem dierum illoꝵ dicitur hoc futurũ:. ñ
quia transatta totailla ꝑsecutione accident ista.
sed quia p̾cedet ista tribulano: ut sequat᷑ quoꝵ¬
dam defectio: Et quiaꝑ omnes dies illos ira fice¬
ꝓpt̾ea post tribulationem aierum illor sed ta¬

Expanded text:
Iacob uenisset ad filium, ut illius somnii prophetici Iacob uenisset ad filium, ut illius somnii prophetici ueritas adimplenda Christo domino seruaretur. quando enim sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de caelo et uirtutes caelorum commouebuntur, sicut ab aliis duobus euangelistis hic locus commemoratus est, ecclesia non apparebit; impiis tunc persecutoribus ultra modum saeuientibus et remoto timore tamquam adridente mundi felicitate dicentibus: Pax et securitas tunc stellae cadent de caelo et uirtutes caelorum commouebuntur, quoniam multi, qui gratia fulgere uidebantur, persequentibus cedent et cadent et quidem fideles fortissimi turbabuntur. ideo autem secundum Matthaeum et Marcum post tribulationem dierum illorum dicitur hoc futurum, non quia transacta tota illa persecutione accident ista, sed quia praecedet tribulatio, ut sequatur quorundam defectio, et, quia per omnes dies illos ita fiet, propterea post tribulationem dierum illorum sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
militant. ad ministrant: Puto qd̾ non ert̃ sie
qnͣdo erunt que in euangłio p̃dicta sunt signa
in sole et luna et stellis. et int̾ris p̾sure gentium¬
p̃confusione sonitus maris et fluctuum: arescen¬
tib hominib p̃timore et expectatione que su¬
ꝑ uenient uniu̾so orbi. nam uirtutes celoꝵ mo¬
uebuntur. hec quippe in eccłia melius existi¬
mo intelligi: ne dominus iħc ꝓpiquante scd̃o
aduentu suo. ea ꝓmagnu dixisse uideatur. que
huic mundo et ante pͥmum eiꝰ aduentura eueni¬
re consueuerant. et irrideamur ab eis qui hec qui
uelut nouissima et oĩum maxima horrescim̃.
plura in historia gentium et multo maiora le¬
gerunt Eccła ẽ enim sol et luna & stelle. cui oic¬
tum ẽ speciosa sicut luna electa sicut sol: ab hac
adoratur iħcnr̃ in hoc mundo. uelut in egipto
ex humillimo sublimatꝰ. Nlam illũd iosepħ mat̃
certe ad orare non potuit. que ante defuncta ẽ qͣm

Expanded text:
militant, administrant. puto, quod non erunt sic, militant, administrant. puto, quod non erunt sic, quando erunt, quae in euangelio praedicta sunt, signa in sole et luna et stellis et in arescentibus hominibus prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi; nam uirtutes caelorum mouebuntur. Haec quippe in ecclesia melius existimo intellegi, ne dominus Iesus propinquante secundo aduentu suo ea pro magno praedixisse uideatur, quae huic mundo et ante primum eius aduentum euenire consueuerant, et inrideamur ab eis, qui haec, quae uelut nouissima et omnium maxima horrescimus, plura in historia gentium et multo maiora legerunt. ecclesia est enim sol et luna et stellae, cui dictum est: Speciosa sicut luna, electa sicut sol. ab hac adoratur Ioseph noster in hoc mundo uelut in Aegypto ex humillimo sublimatus: nam illum Ioseph mater certe adorare non potuit, quae ante defuncta est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
potius madescere p̃libidine: S hec filu tene¬
brarum habundantius h abebunt et exerte¬
bunt: cum dixerint pax et securitis: Qͥid ipsi fi¬
li lucis et filu dieiqui non sunt intenebris. ut
eos tamquam fur dies ille comp̃hendat: Non¬
ne ad huc utuntur hoc mãdo tamqm utentes:
Quia et si ande multos annos apłorum tẽpori¬
b dictum ẽ pia sollicitudine tamen cogitane
qd̃ dictum est tempꝰ breue c̃: Nonne amarima
parte corum nouellatur eilificatur. emitur.
possioetur. Geruntur adhuc honores. ducun.¬
tur uxores: Dehis loquor qui expectantes do¬
minum suum qnͣ do ueniat anuptiis. u se
tam̃ abstinent a carnalib nuptiis: sed obedi¬
entissima caritate audiunt apłm p̾cipien¬
tem. quemadmodum uiuere debeant uxores cum
uris. uiri cum uxorib. filii cum parentib. paren¬
tes cum filus: ferui cum dominis dni cum ser¬
uis. Nonne hi omnes in his omnib utuntur hoc
mundo. arant. nauigant comparant. generant.

Expanded text:
potius madescere prae libidine? sed haec filii tenepotius madescere prae libidine? sed haec filii tenebrarum abundantius habebunt et exercebunt, cum dixerint: Pax et securitas. Quid ipsi filii lucis et filii diei, qui non sunt in. tenebris, ut eos tamquam fur dies ille comprehendat? nonne adhuc utuntur hoc mundo tamquam non utentes, quia, etsi ante multos annos apostolorum temporibus dictum est, pia tamen sollicitudine cogitant, quod dictum est: Tempus breue est? nonne a maxima parte eorum nouellatur, aedificatur, emitur, possidetur, geruntur adhuc honores, ducuntur uxores ? de his loquor, qui expectantes dominum suum, quando ueniat a nuptiis, non se tamen abstinent a carnalibus nuptiis, sed oboedientissima caritate audiunt apostolum praecipientem, quem ad modum uiuere debeant uxores cum uiris, uiri cum uxoribus, filii cum parentibus, parentes cum filiis, serui cum dominis, domini cum seruis. nonne hi omnes in his omnibus utuntur hoc mundo? arant, nauigant, comparant, generant,