comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atcendent et exig̾ent: nullomͦ seruus di recedẽ. qͣm
ullomͦ debuit peierare. S quia cͥmen coꝵ eẽt. ñ dico
talemuirũ. s quemlibet hominẽ sic tenere. nec ipsi
aliam expectationẽ se habuisse ꝓbauerunt. qͥ audi¬
entes qđ rediturus abcesserit. gratulati sunt. nec ali¬
ud illis uerax iuratio iuratio debet. qͣm id qđ ab illa
expectauerunt. Quid ẽ autẽ qđ dr̃ eum iuratione
ore suo exp̃ssa exceptionẽ fecisse necessitatis. quasi ñ
ore suo rursus hoc iussit auferri: Certe ad popłm
clamationem quȩ facta fuerat. qͣndo sic a diacono
recitatum ẽ. E numqͥd ad remꝑtinet. siue int̾posi¬
ta sit ad recedendũ necessitatis excusatio. siue ñ sit:
morum corda sanent᷑. ne canto eremplo quib hoc
placuerit ad imitandũ ꝑuiriũ edificent᷑: quibꝰ aũ
displicet iustissime dicant nulli nr̃m credendũ eẽ
ñ solum ꝓnutcenti aliquid. s. etiã iuranti. Hinc enĩ

Expanded text:
adtenderent et exigerent, nullo modo seruus dei recedere quam adtenderent et exigerent, nullo modo seruus dei recedere quam ullo modo debuit peierare. sed quia crimen eorum esset non dico talem uirum sed quemlibet hominem sic tenere, nec ipsi aliam expectationem se habuisse probauerunt, qui audientes, quod rediturus abscesserit, gratulati sunt, nec aliud illis uerax iuratio debet quam id, quod ab illa expectauerunt. quid est autem, quod dicitur eum iuratione ore suo expressa exceptionem fecisse necessitatis? quasi non ore suo rursus hoc iussit auferri. certe ad populum lam rediretur reclamationem. quae facta fuerat, quando sic a diacono recitatum est. et numquid ad rem pertinet, siue interposita sit ad recedendum necessitatis excusatio siue non sit? morum corda sanentur, ne tanto exemplo. quibus hoc placuerit, ad imitandum periurium aedificentur. quibus autem displicet, iustissime dicant nulli nostrum credendum esse non solum promittenti aliquid sed etiam iuranti. hinc enim
Abbreviated transcription (Latin):
questionem: Nam qͥd exilii uł deportationis aut
relegatioĩs nomine ꝓmissa illa p̾sentia p̃grauat᷑ ob¬
secro te: Puto qđ p̃sbit̾ium. ñ ẽ exiliũ. Hoc gͦ nr eli¬
fuisset extorta ꝓmittende p̃sentiȩ. nc̃ ueroñ extorta
ẽ. dum negarẽtur. s dumofferret᷑ accepta. Et hoc ea
spe sicut sup̃diximꝰ: quia ꝑillam p̃sentiã cieditũ est
eum etiã ad clericatũ suscipiendum posse desid̾anti¬
b consentire. Postirmo qdlibet de nob uł de yppo¬
niensib sentiatur: longe alia ẽ corumcausa qͥ coege¬
rint uirare. qͣmeoꝵ qui ñ dicã coeg̾int. s suaserint
ꝑierare. Ipse etiam de quo agit᷑. consid̾are ñ renuat.
utrum sit penis sub quolibet tuore. iusiurandum:
an remoto timore ipso ꝑiurium. Beogr̃as. qͥa ñ alit̾
ẏpponienses ꝓmissum cura se impleri sengunt. qͣm
ut assit uoluntate habitandi: et eat quo neceẽ fu̾it
cum dispositione redeundi. Nam si u̾ba iurationis

Expanded text:
quaestionem? : Nam quid exilii uel deportationis aut quaestionem? : Nam quid exilii uel deportationis aut relegationis nomine promissa illa praesentia praegrauatur? obsecro te. puto, quod presbyterium non est exilium. hoc ergo noster elifuisset extorta promittendae praesentiae; nunc uero non extorta est, dum negaretur, sed, dum offerretur, accepta et hoc ea spe, sicut supra diximus, quia per illam praesentiam creditum est eum etiam ad clericatum suscipiendum posse desiderantibus consentire. postremo, quodlibet de nobis uel de Hipponiensibus sentiatur, longe alia est eorum causa, qui coegerint iurare, quam eorum, qui non dicam coegerint, sed suaserint peierare. ipse etiam, de quo agitur, considerare non renuat, utrum sit peius sub quolibet timore ius iurandum an remoto timore ipso periurium. Deo gratias, quia non aliter HipponienseB promissum circa se impleri sentiunt, quam ut adsit uoluntate habitandi et eat, quo necesse fuerit, cum dispositione redeundi. nam si uerba iurationis
Abbreviated transcription (Latin):
xpianꝰ assumat. dinsuum testẽ falsitati xp̃ianus
adhibeat: Qui ꝑfecto si p̃ter iurationẽ ad falsũ
destimonium morte unminente cogeret᷑. macłare
uitam suã. magis timere debuit. q̃m finire. Hostiles
int̾ se acies et armate certe aꝑtissima mortis intenti¬
one confligunt. et tam̃ cuminiucẽ iurant. laud am̾
fidem seruantes. fallentes autc̃ merito detestam᷑.
Ut autemiurarent: qͥd utreq ab alterutris nͥ occidi
uł capi timuerunt: Ac ꝑ hoc uł mortis uł captiui¬
tatis metu extorte iurationi nͥ paret᷑. nͥ fides ꝗ̃ ibi
data ẽ custodiat᷑. sacͥlegii. ꝑiurii cͥminedetinent᷑.
etiam tales homines qui magis metuunt peierare
qͣm hominẽ occide. et nos utrũ implenda sit extor¬
ta iuratio seruoꝵ di munere sc̃itatis p̃minentiũ mo¬
nachoꝵ ad ꝑfectionẽ mandatoꝵ xp̃i. rerũ etiã suaꝵ
distbitione currentiũ. quasi disceptaturi pommnꝰ

Expanded text:
Christianus adsumat, deum suum testem falsitati Christianus Christianus adsumat, deum suum testem falsitati Christianus adhibeat? qui profecto si praeter iurationem ad falsum testimonium morte imminente cogeretur, maculare uitam suam magis timere debuit quam finire. hostiles inter se acies et armatae certe apertissima mortis intentione confligunt et tamen, cum inuicem iurant, laudamus fidem seruantes, fallentes autem merito detestamur. ut autem iurarent, quid utraeque ab alterutris nisi occidi uel capi timuerunt? ac per hoc uel mortis uel captiuitatis metu extortae iurationi nisi parcatur, nisi fides, quae ibi data est, custodiatur, sacrilegii, periurii crimine detinentur etiam tales homines, qui magis metuunt peierare quam hominem occidere, et nos, utrum implenda sit extorta iuratio seruorum dei munere sanctitatis praeminentium, monachorum ad perfectionem mandatorum Christi rerum etiam suarum distributione currentium quasi disceptaturi ponimus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ad sustentacula huiꝰ uite oꝑari nr̃is mani¬
b possum᷑: et si possemꝰ tantis occupatioĩb quas tẽ
illos credo fuisse ꝑpessos. nequaqͣm sinerem᷑: Ngͦ
ciatur pecunie turpissimꝰ appetitus. Tolerabiliꝰ em̃
nob obicitur. in qͦs huꝰ mal qͣmuis falsa tam̃ ueri¬
similis suspicio cadere potuit. qͣm illis qͦs ab hoc
appetitu et a suspicione constat alienos. Benegare
autẽ iurationem qualibet fide p̃ditas ñites. qͣnto
magis fide xp̃iana. ñ dico aliquid cont̾riũ confirma¬
re. s omnino dubitare fas ñ ẽ. De qua re qͥd sentiã:
satis ut arbitror in epłamea qͣm ad fiẽm meũ scͥpsi.
planissime aꝑui. Scͥpsit mͥ sc̃itas tua.si aut ego
aut yponienses hoc censent: ut iurxiurando uio¬
lent̾ ex tortosatisfiat. Lu enĩ ipsa qͥd censes: Pia¬
cet ne tͥ⁊ut etiam certa morte imminente. qđ tunc
inantt̃ metuebatur nom̃ dñi di sui in fallaciam

Expanded text:
aliquid ad sustentacula uitae huius operari nostris manialiquid ad sustentacula uitae huius operari nostris manibus possumus et, si possemus, tantis occupationibus, quas tunc illos non credo fuisse perpessos, nequaquam sineremur! non ergo ciatur pecuniae turpissimus appetitus. tolerabilius enim nobis obicitur, in quos huius mali quamuis falsa tamen uerisimilis suspicio cadere potuit, quam illis, quos ab hoc appetitu et a suspicione constat alienos. Denegare autem iurationem qualibet fide praeditas mentes, quanto magis fide Christiana, non dico aliquid contrarium confirmare, sed omnino dubitare fas non est. de qua re quid sentiam, satis, ut arbitror, in epistula, quam ad fratrem meum scripsi, planissime aperui. scripsit mihi sanctitas tua: Si aut ego aut Hipponienses hoc censent, ut iuri iurando uiolenter extorto satis fiat>. tu enim ipsa quid censes? placetne tibi, ut etiam certa morte imminente, quod tunc inaniter metuebatur, nomen domini dei sui in fallaciam
Abbreviated transcription (Latin):
atq admonere uoluistis. utiq ad nos corrigendos
neq enum odio qđ absit a uob̃. Unde ñ irasci. sed
gr̃as agere debeo. qđ nec uerecundiꝰ nec libius ag̾ẽ
potiustis. ut ep̃o ñ quasi conuiciose obiceretis qđ
sentiebatis. s ex obliquo intelligendũ reliqueretis.
Iec molestum sit uob̾. ut uos uelut grauatos arbi¬
tremini. quia iurandum putaui. Neq enĩ gͣuabat
apłs: aut eos parum diligebat. quib dicebat. Non
in sermone adulationis fuimꝰ apud uos. neq in occa¬
sione cupiditatis ds testis ẽ. Rei quippe aꝑte. ipsos
testes adhibuit: rei autẽ occulte. quem n dm: Si
gͦ ille merito ẽ ueritus. ne humana ignorantia de
dispensabat. in usus suos aliquid ñ sumebat. oet̾a
uͦ suo uictui necessaria sius manib tͣnsigebat: qͣnto
magis nob̃ laborandum ẽ. ut credat᷑ qui et merito
sc̃itatis et uirtute animi longe impares sumꝰ. nec

Expanded text:
atque admonere uoluistis utique ad nos corrigendos, atque admonere uoluistis utique ad nos corrigendos, neque enim odio, quod absit a uobis. unde non irasci sed gratias agere debeo, quod nec uerecundius nec liberius agere potuistis, ut episcopo non quasi conuiciose obiceretis, quod sentiebatis, sed ex obliquo intellegendum relinqueretis. Nec molestum sit uobis, ut uos uelut grauatos arbitremini, quia iurandum putaui. neque enim grauabat apostolus aut eos parum diligebat, quibus dicebat: Non in sermone adulationis fuimus apud uos neque in occasione cupiditatis; deus testis est. rei quippe apertae ipsos testes adhibuit, rei autem occultae quem nisi deum? si ergo ille merito est ueritus, ne humana ignorantia de us Christi gratiam dispensabat, in usus suos aliquid non sumebat, cetera uero suo uictui necessaria suis manibus transigebat, quanto magis nobis laborandum est, ut credatur, qui et merito sanctitatis et uirtute animi longe inpares sumus nec
Abbreviated transcription (Latin):
ego et fr m̃s alypius collocuti sumꝰ. ñ ut solum uobis
Rñus comm̃bris ur̃is. uerum etiã ipsis inimicis no¬
tissimum fiat. nulla nos cupiditate pecuniȩ in reb
eccłasticis sordidari. Qđ donec fiat. si dñs donabit
ut fiat: ecce nc̃ utt̾m qđ cogim᷑ facimꝰ. ne uob̾ ur̃i
codis medicinã in qͣntãlibet moram temporis dif¬
feram᷑. Ds̃ testis ẽ. istam omnẽ rerũ eccłasticarum ꝑ¬
curationẽ quarũ credim᷑ amare dñatum. ꝓpt̾ serui¬
tutem quam debeo caritati fr̃m et timoridi. tolerare
me ñ amare: ita ut ea si saluo officio passim. carere
desidem. Nec aliud de fr̃e meo alyppio sentire:
ipse d̾s testis ẽ. Tam̃ et de illo alit̾ sentiendo ppls
et qđ ẽ grauiꝰ ypponiensis in tantas ẽ illiꝰ p̃cipitat᷑
talia credendo: nomine eiusdẽ ppłi. qͥ ad causam
huiꝰce modi cupiditatis õino ñ ꝑtinet. nos tang̾e̾.

Expanded text:
ego et frater meus Alypius conlocuti sumus, ut non solum uobis ego et frater meus Alypius conlocuti sumus, ut non solum uobis carissimis commembris nostris uerum etiam ipsis inimicis notissimum fiat nulla nos cupiditate pecuniae in rebus ecclesiasticis sordidari. quod donec fiat, si dominus donabit, ut fiat, ecce nunc interim, quod cogimur, facimus, ne uestri cordis medicinam in quantam libet moram temporis differamus. deus testis est istam omnem rerum ecclesiasticarum procurationem, quarum credimur amare dominatum, propter seruitutem, quam debeo caritati fratrum et timori dei, tolerare me, non amare, ita ut ea, si saluo officio possim, carere desiderem. nec aliud me de fratre meo Alypio sentire ipse deus testis est. tamen et de illo aliter sentiendo populus et, quod est grauius, Hipponiensis in tantas est illius praecipitatus talia credendo nomine eiusdem populi, qui ad causam huiusce modi cupiditatis omnino non pertinet, nos tangere
Abbreviated transcription (Latin):
ri: cui nota ẽ: Cumgͦ de nob̾ ista sentitis ñ ꝑcipitis
qđ niultomeluis ẽ. et qd mͥ in epła tua tãqͣm culpa¬
bile obiciendum putasti: s: omnino cogitis ut uirem̃.
ñ intentato metu mortis carnis nĩx. qđ ppłs ypponi¬
ensis fecisse putatus ẽ. s intentatu metu mortis exi¬
stimationis nr̃ȩ quȩ ꝓpt̾ infirmos quib nos p̃bere¬
ad exemplum bonoꝵ oꝑum qualicũq conu̾satiõe
conamur etiam uitȩ carnis huiꝰ utiq p̃ponenda ẽ.
Uerumtam̃ uob̃ nes ita cogentib ut uirem̃ ñ suocen¬
semus: sicut uos ypponiensib succensetis. Creditis
enim tamqͣm homines de hominib et si ea que. in
nobis ñ sunt. ñ tam̃ eaquȩ in nob̃ eẽ ñ possunt. da¬
nanda ista in nob̾ ĩ accusanda sunt: et nr̃a pgan¬
da uob̾ ẽ fama. siẽ dño purgata conscientia. Q for¬
tasse p̃stabit sicut anteqͣm accidisset ista tẽptatio.¬

Expanded text:
ri, cui nota est? cum ergo de nobis ista sentitis, non praecipitis, ri, cui nota est? cum ergo de nobis ista sentitis, non praecipitis, quod multo melius est et quod mihi in epistula tua tamquam culpabile obiciendum putasti, sed omnino cogitis, ut iuremus. non intentato metu mortis carnis nostrae, quod populus Hipponiensis fecisse putatus est, sed intentato metu mortis existimationis nostrae, quae propter infirmos, quibus nos pad exemplum bonorum operum qualicumque conversatione conamur, etiam vitae carnis hujus utique praeponenda est. 9. Verumtamen vobis nos ita cogentibus ut juremus, non succensemus, sicut vos Hipponensibus succensetis. Creditis enim tanquam homines de hominibus, etsi ea quae in nobis non sunt, non tamen ea quae in nobis esse non possunt. Sananda ista in vobis, non accusanda sunt; et nostra purganda vobis est fama, si est Domino purgata conscientia. Qui fortasse praestabit, sicut antequam accidisset ista te
Abbreviated transcription (Latin):
Non eos turpis cupiditatis insuꝑ accusemꝰ: s magis
bonum qđ ipsiñ habent. saltem in aliis diligere
sine cͥmine ꝑmittam᷑. Nlam et si fuerunt illi multi¬
tudini ꝑmixti mopes uł m̃dici qui simul clamabas.
et de ur̃a uen̾abili redundantia indigentie supple
ex obliquo inclericos. et maxime in ep̃m dirigatur.
Nos enim reb eccłȩ dominari existimam᷑: nos opib
frui. Postremo quicquid de istis nos accepim̃: nos
uł adhuc possidem. uł ut placuit erogauimus:
nicħ inde ppło extra cleritatũ. uł extra monast̾iũ
constituto nͥ paucissimis indigentib largitisumꝰ.
Ngͦ dico quia uł in nos maxime a uob̾ dici ista de¬
buerunt: ueruntam̃ in nos solos credibilit̾ dici
potuerunt. Quid gͦ faciemꝰ: quia nos si apud inimi¬
cos ñ possum̃. saltem apud uos ratione purgamus:
es hec anuni ẽ: intus ẽ ꝓcul ab oculis secreta morta¬
lium. dõ tantũmͦ nota ẽ. Qudgͦ restat nͥđm testa¬

Expanded text:
non eos turpis cupiditatis insuper accusemus, sed magis non eos turpis cupiditatis insuper accusemus, sed magis bonum, quod ipsi non habent, saltem in aliis diligere sine crimine permittamus. nam etsi fuerunt illi multitudini permixti inopes uel mendici, qui simul clamabant et de uestra uenerabili redundantia indigentiae suae sex obliquo in clericos et maxime in episcopum dirigatur. nos enim rebus ecclesiae dominari existimamur, nos opibus frui. postremo quicquid de istis nos accepimus, nos uel adhuc possidemus uel, ut placuit. erogauimus; nihil inde populo extra clericatum uel extra monasterium constituto nisi paucissimis indigentibus largiti sumus. non ergo dico, quia uel in nos maxime a uobis dici ista debuerunt, uerum tamen in nos solos credibiliter dici potuerunt. quid ergo faciemus? qua nos, si apud inimicos non possumus, saltem apud uos ratione purgamus? res haec animi est, intus est, procul ab oculis secreta mortalium deo tantum modo nota est. quid ergo restat nisi deum testa
Abbreviated transcription (Latin):
uob. s ur̃m pecuniȩ contemptũ dilexit ĩuob̾. Nã si
in me dilexer̃ qđ audierant. paucis agellulis pat̾¬
niis contemptis. addi lib̃am seruitutẽ. me fuisse
conu̾sum. neq in hoc inuidunt eccłe tagastensi.
quȩ carnalis patͥa mea ẽ. s cum illa mͥ clericatum
ñ imposuisset. qͣndo potuerunt habendũ inua¬
serunt: qͣnto flagrantiꝰ in nr̃o piniano amare po¬
tuerunt. tantã mundi huiꝰ cupiditatẽ. tantas o¬
pes. tantam spem. tanta conu̾sione suꝑatam. atq
calcatam: Ego quippe scdm multoꝵ sensũ cõꝑan¬
tum semet ipsos sibunet ipsis. ũ diuitias dimisis¬
se. s ad diuitias udeor uenisse. Uix enĩuicesima
erit. Multogͦ liquidiꝰ et securiꝰ in hoc amat᷑. xp̃ia¬
na pauꝑtas. in quo nulla rerum amplioꝵ potest
putari cupiditas. Hoc accendit animos ppłi. hoc
in illam molentiã ꝑseu̾antissimi clamoris erexit.

Expanded text:
uobis, sed uestrum pecuniae contemptum dilexit in uobis. nam si uobis, sed uestrum pecuniae contemptum dilexit in uobis. nam si in me dilexerunt, quod audierant paucis agellulis paternis contemptis ad dei liberam seruitutem me fuisse conuersum, neque in hoc inuiderunt ecclesiae Tagastensi, quae carnalis patria mea est, sed, cum illa mihi clericatum non inposuisset, quando potuerunt, habendum inuaserunt, quanto flagrantius in nostro Piniano amare potuerunt tantam mundi istius cupiditatem, tantas opes, tantam spem tanta conuersione superatam atque calcatam! ego quippe secundum multorum sensum comparantium semet ipsos sibimet ipsis non diuitias dimisisse sed ad diuitias uideor uenisse. uix enim uigesima erit. multo ergo liquidius et securius in hoc amatur Christiana paupertas, in quo nulla rerum ampliorum potest putari cupiditas. hoc accendit animos populi, hoc in illam uiolentiam perseuerantissimi clamoris erexit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc et illi ꝓpt̃ ppt̾ opus di clamauert̃. neq enĩ
scĩficatio p̃sbiterii ñ ẽ opus dĩ. Et qđ postea de
pmisa p̃sentia gratulati ñ sunt. nͥ adderet᷑. qdđ
si qͣndo ad suscipiendũ cdericatũ consentire uellet.
ñ nisi in ypponiensi eccła consentiret: satis in ꝑmp¬
tuẽ. q etiã de ipsa enis apud se habitatiõe sꝑa¬
ueruit. ideoq ab illo oꝑis di desidio ñ recessert̃.
Quom᷑g̃ dicis hoc eos fecisse turpissimo appeti¬
tu pecuniȩ. pͥmo quia ad plebem quȩ clamabat
omnino ñ ꝑtinet: Sicut enĩ plebs tagastensis de
his que contulistis eccłẽ tagastensi ñ habet nisi
gaudium boni oꝑis ur̃i: sic et ypponiensis. et cuius¬
libet. alt̾uis loci. ubide mãmona iniqͥtatis dñi pre¬
cepta fecistis. uł estis ubicũq facturi. Ngͦ popłs
ut de tanto iuro eccłe. consuleret suȩ ardentissime.
flagitans suum pecuniariũ cõmodũ quesiuuit a

Expanded text:
per hoc et illi propter opus dei clamauerunt — neque enim per hoc et illi propter opus dei clamauerunt — neque enim sanctificatio presbyterii non est opus dei — et, quod postea de promissa praesentia gratulati non sunt, nisi adderetur, quod, si quando ad suscipiendum clericatum consentire uellet, non nisi in Hipponiensi ecclesia consentiret, satis in promptu est, quod etiam de ipsa eius apud se habitatione sperauerint, ideoque ab illo operis dei desiderio non recesserunt. Quo modo ergo dicis hoc eos fecisse turpissimo appetitu pecuniae? primo quia ad plebem, quae clamabat, omnino non pertinet; sicut enim plebs Tagastensis de his, quae contulistis ecclesiae Tagastensi, non habet nisi gaudium boni operis uestri, sic et Hipponiensis et cuiuslibet alterius loci, ubi de mammona iniquitatis domini praecepta fecistis uel estis ubicumque facturi. non ergo populus, ut de tanto uiro ecclesiae consuleret suae, ardentissime flagitans suum pecuniarium commodum quaesiuit a
Abbreviated transcription (Latin):
cam̃ obtemꝑaui. Ac sic remansit ineañ plena sub¬
scͥptio: nec ultra nob̃ quicqͣm ut scͥberemͦ putauit
instandum. Qui autẽ alio die postea qͣm ipsũ dis¬
cessisse didicerunt. fuerint motus uł lingue ho¬
minum. qͣntum satis arbitrat᷑ sum. scitati ũre ꝑ
cõmonitoriũ intimare curaui. Quisqͥs itaq uobis
contraria his que narraui forte narrauit: aut m̃¬
titur. aut fallitur. Quedã enim que mͥ ad curã ñ
ꝑtinere iusa sunt: pret̾misisse me sentio. nulla ta¬
men falsa dixisse. Proinde sc̃s filiꝰ nr̃ pinianus qđ
ui di quos ad me misit. pͥmo sõs barnabas. deinde
timasius. ꝑ quem etiã de ꝓmissione p̃sentie suȩ mͥ
mandauit. Ipse qͦ ppłs ad p̃sbit̾ium. ñ ad iusui¬
randum clamando cogebat: s oblatum sͥ ñ res¬
puit ea spc. quo posset in eodẽ apud nos habitan¬
te uoluntas fieri quo consentiret ad ordinationẽ.
ne sicut uirauat si inuit᷑ ordinaret᷑. abscedet. Ac

Expanded text:
tamen obtemperaui ac sic remansit mea non plena subtamen obtemperaui ac sic remansit mea non plena subscriptio nec ultra nobis quisquam, ut subscriberemus, putauit instandum. Qui autem alio die, posteaquam ipsum discessisse didicerunt,. fuerint motus uel linguae hominum, quantum satis arbitratus sum, sanctitati uestrae per commonitorium intimare curaui. quisquis itaque uobis contraria his, quae narraui, forte narrauit, aut mentitur aut fallitur. quaedam enim, quae mihi ad curam non pertinere uisa sunt, praetermisisse me sentio, nulla tamen falsa dixisse. proinde sanctus filius noster Pinianus quodui dei, quos ad me misit, primo sanctus Barnabas, deinde Timasius, per quem etiam de promissione praesentiae suae mihi mandauit. ipse quoque populus ad presbyterium, non ad ius iurandum clamando cogebat; sed oblatum sibi non respuit ea spe, quo posset in eodem apud nos habitante uoluntas fieri, quo consentiret ad ordinationem, ne, sicut iurauerat, si inuitus ordinaretur, abscederet. ac
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ int̾positȩ necessitatis insonuit. continuo re¬
clamatum ẽ. ꝓmissioq displicuit. tumultu recru¬
descente. et nicħ aliud qͣm fraude secum agi popło
inde auferri nom̃ necessitatis. Rursũq ad leticiã
ppłs remeauit: et ut lassitudinẽ recusarẽ.: sine
me ad plebem accedẽ noluit. Simul accessimus.
Dix ea quȩ adiacono audita erant se mandasse. se
iurasse: eaq se ẽẽ facturũ. continuoq omnia eo te¬
nore quo dictau̾at ꝓsecutus ẽ. Responsum ẽ dõ
gr̃as. ec petitum ut dotum scͥptũ subseberet᷑. Di¬
iisimꝰ cathecuminos: continuioq scͥptum subscͥp
sit. Deide peticepim̃ nos ep̃i. ñ uocib ppłi. sed tam̃
a ppło ꝑ honostos fideles. ut nos qͦ subscribemꝰ. At
ubi ceꝑit subsc̾b̃e: sc̃a melania contradix̃. Mirat᷑.
sum quare. tam sero: quasi ꝓmissionẽ illã et iura¬
tionem nos ñ subscͥbendo facẽ possemꝰ infectã.S.

Expanded text:
nomen interpositae necessitatis insonuit, continuo renomen interpositae necessitatis insonuit, continuo reclamatum est promissioque displicuit tumultu recrudescente et nihil aliud quam fraude secum agi populo inde auferri nomen necessitatis rursumque ad laetitiam populus remeauit. Et ut lassitudinem recusarem, sine me ad plebem accedere noluit; simul accessimus. dixit ea, quae a diacono audita erant, se mandasse, se iurasse eaque se esse facturum continuoque omnia eo tenore, quo dictauerat, prosecutus est. responsum est: Deo gratias\' et petitum, ut totum scriptum subscriberetur. dimisimus catecsit. deinde peti coepimus nos episcopi non uocibus populi sed tamen a populo per honestos fideles, ut nos quoque subscriberemus. at ubi coepi subscribere, sancta Melania contradixit. miratus sum, quare tam sero, quasi promissionem illam et iurationem nos non subscribendo facere possemus infectam; sed
Abbreviated transcription (Latin):
lis letati sunt: et mox uirationẽ pollicitã popos¬
cerunt. Reu̾ti ad filium nr̃m: eiunq inueni fluctu¬
autem. quibꝰnam uerbis comp̃hendi posset illa
cuin uiratione ꝓmissio. ꝓpt̾ necessitates irruentes:
quȩ posent eumut abscederet cogere. Simuletiã
quid timeret ostendit: ne quis irruisset hostilis
incursus. quiẽt discessione uitandus. Uolebat
addi sc̃a melania et aeris morbidi causationẽ. sed
illius responsione rep̃hensa ẽ. Ego autẽ dixi ab illo
et ñ contemnendã causam necessitatis ingestam:
quȩ ciues etiam e migrare compelleret. S si hec ppło
dicerent᷑ tĩidum eẽt. ne male nos minari uidẽm᷑:
si autẽ sub gn̾ali necessitatis nomine fieret excusa¬
tio. ñ nͥ fraudulentã necessitatem putari. Placuit
tam̃ ut de hac re ppłi animũ exꝑirem᷑: et nicħ aliud
qͣm id qd̃ putaueram᷑ inuenim᷑. Nancũ eiꝰ u̾ba a
diacono dicta recitarent᷑. et om̃ia placuissent: ubi

Expanded text:
lis; laetati sunt et mox iurationem pollicitam poposlis; laetati sunt et mox iurationem pollicitam poposcerunt. Reuerti ad filium nostrum eumque inueni fluctuantem, quibusnam uerbis comprehendi posset illa cum iuratione promissio propter necessitates inruentes, quae possent eum, ut abscederet, cogere. simul etiam, quid timeret, ostendit, ne quis inruisset hostilis incursus, qui esset discessione uitandus. uolebat addi sancta Melania et aeris morbidi causationem, sed illius responsione reprehensa est. ego autem dixi grauem ab illo et non contemnendam causam necessitatis ingestam, quae ciues etiam emigrare compelleret; sed si haec populo dicerentur, timendum esse, ne male nos ominari uideremur, si autem sub generali necessitatis nomine fieret excusatio, non nisi fraudulentam necessitatem putari. placuit tamen, ut de hac re populi animum experiremur, et nihil aliud quam id, quod putaueramus, inuenimus. nam cum eius uerba a diacono dicta recitarentur et omnia placuissent, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgo. ꝑ alium di seruum mandauerat. de p̃sentia
scilicet sua. si ei clericatus sarcinam nolenti nullꝰ
imponeret. Hic ego in tantis angustus qͣsi aura
spirante recreatus. nicħ ei respondi: s ad fratrẽ
alyppium gradu concitatiore ꝑrexi. eiq qͥd dix̾it
dixi. At ille ut existimo deuitans. ne qͥd se auctore
fieret. unde uos putabat offendi: hinc me inqͥt
nemo consulat. Quo audito ad ppłm tumultuan¬
tem ꝑrexi. factoq silentio quid ꝓmissum eẽt. cum ꝓ¬
missione eciam uirationis aꝑui. Illi uͦ qui solũ eiꝰ
p̃sbit̾ium cogitabant. atq cupiebant. non ita ut
putabam qd̾ oblatum fuerat acceꝑunt. s int̾ se
aliqͣntulum musitantes. petiuerunt. ut adderetͥ
eidem ꝓmissioni atq uirationi. ut si qͣndo illi ad
suscipiendũ clericatum consentire placuisset. ñ
nͥ in ipsa ypponiensi eccła consentiret. Retuli ad
eum: sine dubitatione annuit. Renuntiaui il¬

Expanded text:
pergo, per alium dei seruum mandauerat, de praesentia pergo, per alium dei seruum mandauerat, de praesentia scilicet sua, si ei clericatus sarcinam nolenti nullus inponeret. hic ego in tantis angustiis quasi aura spirante recreatus nihil ei respondi, sed ad fratrem Alypium gradu concitatiore perrexi eique, quid dixerit, dixi. at ille, ut existimo, deuitans, ne quid se auctore fieret, unde uos putabat offendi: \'Hinc me\\ inquit, \'nemo consulat\'. quo audito ad populum tumultuantem perrexi factoque silentio, quid promissum esset, cum promissione etiam iurationis aperui. illi uero, qui solum eius presbyterium cogitabant atque cupiebant, non ita, ut putabam, quod oblatum fuerat, acceperunt, sed inter se aliquantulum mussitantes petiuerunt, ut adderetur eidem promissioni atque iurationi, ut, si quando illi ad suscipiendum clericatum consentire placuisset, non nisi in ipsa Hipponiensi ecclesia consentiret. rettuli ad eum; sine dubitatione adnuit. renuntiaui il
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in eum manum mittere auderet. Si autẽ sine
illo que frons cẽt existimationis. si quid ei fortassis
accicłet. et uiderer eum ꝓpt̾ea deseruisse. ut furen¬
ti ppło traderet᷑. Int̾ hos exitus in eos grauẽq me¬
rorem. et nullius consilii respirationem. ecce repen¬
te atq inopinate sc̃s filius nr pinianus mittit.
ad me seruumdi qͥmͥ diceret eum se uelle iura¬
re. ppło. qđ sieẽt ordinatus inuit᷑. ex affrica disce¬
deret. omnino credo existimans eos qͣndoquidẽ
peierare ñ posset: ñ iam ułt̾ius infructuosa ꝑse¬
uerantia clamaturos. ad expellendũ hinc hoĩem
quem saltemdeberemꝰ habere uicinũ. Michi autẽ
quia uidebat᷑ uehem̃tiorem eorũ dolorẽ pꝰt hanc
iurationem fuisse metuendum. apud me tacitꝰ
habui: et quia simul petierat. ut ad eum uenirẽ
ñ distuli. Cum m dixisset hoc ipsum. continuo
et illud adiunxit eidem uirationi: qđ indũ ad eũ

Expanded text:
quam in eum manum mittere auderet, si autem sine quam in eum manum mittere auderet, si autem sine illo, quae frons esset existimationis, si quid ei fortassis accideret et uiderer eum propterea deseruisse, ut furenti populo traderetur? Inter hos aestus meos grauemque maerorem et nullius consilii respirationem ecce repente atque inopinate sanctus filius noster Pinianus mittit ad me seruum dei, qui mihi diceret eum se uelle populo iurare, quod, si esset ordinatus inuitus, ex Africa discederet omnino, credo, existimans eos, quando quidem peierare non posset, non iam ulterius infructuosa perseuerantia clamaturos ad expellendum hinc hominem, quem saltem deberemus habere uicinum. mihi autem quia uidebatur uehementiorem eorum dolorem post hanc iurationem fuisse metuendum, apud me tacitus habui et, quia simul petierat, ut ad eum uenirem, non distuli. cum mihi dixisset hoc ipsum, continuo et illud adiunxit eidem iurationi, quod mihi, dum ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
rer. nec aliud constipationi illi dixissem. nͥ eum me.
inuitũ ordinare ñ posse. nec sic tam̃ adductus sũ:
quia et hoc ꝓmiseram ñ me fuisse facturũ. ut aliqͥdei
de suscipiendo p̃sbit̾io suadentem. Qđ si ꝑsuadere
potuissem: ñ iamordinaret᷑ inuitus. Seruaui u¬
trius ꝓmissionis fidem. ñ solum illiꝰ qͣm iam popło
patefeceram. uerum etiam illiꝰ in qua uno teste qͣn¬
tum ad homines attinet detinebar. Seruaui in¬
quam fidem ꝓmissionis non iurationis in tanto
ꝑiculo. quod licet falso sicut postea cõꝑim̃. metue¬
batur : omnib tam̃ si qđ ẽẽt communit̃ impen¬
debat. et erat metus ipse communis. ac ꝓpter
eccłam in qua eramꝰ in axime. metuens abscedere
cogitabam. Si metuendũ fuit. ne magis me ab¬
sente tale aliquid faceret: et reuerentia minor et
dolor ardentior. Deinde si cum fr̃e alyppio discede¬
rem ꝑ ppłm constipatum: cauendum fuit ne qͥs¬

Expanded text:
rer nec aliud constipationi illi dixissem nisi eum me rer nec aliud constipationi illi dixissem nisi eum me inuitum ordinare non posse, nec sic tamen adductus sum, quia et hoc promiseram non me fuisse facturum, ut aliquid ei de suscipiendo presbyterio suaderem; quod si persuadere potuissem, non iam ordinaretur inuitus. seruaui utriusque promissionis fidem non solum illius, quam iam populo patefeceram, uerum etiam illius, in qua uno teste, quantum ad homines adtinet, detinebar. seruaui, inquam, fidem promissionis, non iurationis in tanto periculo. quod licet falso. sicut postea comperimus, metuebatur, omnibus tamen, si quod esset, communiter inpendebat et erat metus ipse communis ac propter ecclesiam, in qua eramus, maxime metuens abscedere cogitabam. sed metuendum fuit, ne magis me absente tale aliquid faceret et reuerentia minor et dolor ardentior. deinde, si cum fratre Alypio discederem per populum constipatum, cauendum fuit, ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
illi aliqͣntulum inopinata mea responsione cuncta¬
ti atq turbati. uelut flamma uento paululum
p̃ssa. deinde ceꝑunt multo ardentiꝰ cxcitari. existiman¬
des fieri posse. ut uł mͥ extorqueret᷑ illud ñ seruare
ꝓmissum: uł me tenente ꝓmissi fidem ab alio ep̃o
ordinaret᷑. Dicebam ego quib pot̾am qui ad nos in
absidem honoratiores et giauiores ascendant. nec
a ꝓmissi fide me posse dimoueri. nec ab alio ep̃o
posse ordinari. Qd̃ si ꝑmitterẽ: a fide nicħominꝰ
deuiarem. Addebam etiam nichil eos uelle si ordi¬
naret᷑ inuitus: nͥ ut ordinatus abscedet. Iui hoc
posse fieri ñ credebant. Multitudo u ꝓ gradib
constituta: horrendoet ꝑseuerantissõ clamorũ
fremitu in eadem uoluntate ꝑsistens. incertos animi
consiliiq faciebant. Tunc illa in fr̃em meũ indigna
clamabant᷑ : tc̃ a nob̃ grauiora timebant᷑. S ꝗͣuis
tanto motu ppłi et tanta ꝑturbatione eccłe ꝑmoue¬

Expanded text:
illi aliquantulum inopinata mea responsione cunctailli aliquantulum inopinata mea responsione cunctati atque turbati uelut flamma uento paululum pressa deinde coeperunt multo ardentius excitari existimantes fieri posse, ut uel mihi extorqueretur illud non seruare promissum uel me tenente promissi fidem ab alio episcopo ordinaretur. dicebam ego, quibus poteram, qui ad nos in absidem honoratiores et grauiores ascenderant, nec a promissi fide me posse dimoueri nec ab alio episcposse ordinari; quod si permitterem, a fide nihilo minus deuiarem. addebam etiam nihil eos uelle, si ordinaretur inuitus, nisi ut ordinatus abscederet. illi hoc posse fieri non credebant. multitudo uero pro gradibus constituta horrendo et perseuerantissimo clamorum fremitu in eadem uoluntate persistens incertos animi consiliique faciebant. tunc illa in fratrem meum indigna clamabantur, tunc a nobis grauiora timebantur. Sed quamuis tanto motu populi et tanta perturbatione ecclesiae permoue
Abbreviated transcription (Latin):
tui quem te scribis explicare ñ posse. con¬
solariȩquum ẽ. ñ augere. ut si fieri pot̃. sane¬
mus suspiciones tuas. ñ ut eas ꝓ nr̃a causa suc¬
cendendo. uenerandum cortuũ et dõ dicatum
amplius ꝑturbemꝰ. Sc̃o fr̃i nr̃o filio tuo piniano
nullus abypponiensib metus mortis ingestus ẽ:
etiamsi forte ipse tale aliquid timuit. Nam et
nos metuebamꝰ: ne ab aliquib ꝑditis qui sepe multi¬
tudini occulta conspiratione miscent᷑. in uiolentã
ꝓrumꝑent audaciam. occasione seditiõis inuen¬
ta. quam uelut iusta indignatione concitaret.
Sed sicut post audire potumꝰ. nicħ tale aquoqͣm
dictum ẽ uł molitum: s uere in frẽm meũ alyppi¬
um multa contumeliosa et indigna clamabant.
A quo tam ingenti reatu: utinam ꝑ illiꝰ orationes
mereant᷑ absolui. Ego autem post pͥmos eoꝵ clamo¬
res. cumeis dixissem de illo inuito ñ ordinando. qͣ
iam pmissione detinerer:. atq adiecissem. quod si

Expanded text:
tui, quem te scribis explicare non posse, contui, quem te scribis explicare non posse, consolari aequum est, non augere, ut, si fieri potest, sanemus suspiciones tuas, non ut eis pro nostra causa suscensendo uenerandum cor tuum et deo dicatum amplius perturbemus. sancto fratri nostro filio tuo Piniano nullus ab Hipponiensibus metus mortis ingestus est, etiamsi forte ipse tale aliquid timuit; nam et nos metuebamus, ne ab aliquibus perditis, qui saepe multitudini occulta conspiratione miscentur, in uiolentam prorumperetur audaciam occasione seditionis inuenta, quam uelut iusta indignatione concitaret. sed, sicut post audire potuimus, nihil tale a quoquam dictum est uel molitum, sed uere in fratrem meum Alypium multa contumeliosa et indigna clamabant, a quo tam ingenti reatu utinam per illius orationes mereantur absolui. ego autem post primos eorum clamores cum eis dixissem de illo inuito non ordinando, qua iam promissione detinerer, atque adiecissem, quod, si
Abbreviated transcription (Latin):
tatione sꝑantes in se. Sicut gͥ in cõmonitorio rescͥp¬
sisti. impleat ꝓmissum. qđ ita se ꝓmisit ab yppono
ñ recessurum. queadmolũ ego uł ipsi ypponienses
ñ recedimꝰ: quib tam̃ et abeundi et redeundi fa¬
cultas ẽ lib̾a. nͥ qđ his qui uratione ñ detinent᷑.
etiã omnino et inigrandi et ñ redeundi. sine ꝑnu¬
rii iratu potestas ẽ. Clericos sane nr̃os uł fr̃s in
monast̾io constitutos participes uł hortatores fu¬
isse contumeliarũ tuarũ: utrum ꝓbari possit igno¬
ro. Namcum hoc quesissem. dictumẽ. unũ tmmͦ
carthaginensem de monastĩo clamasse cum ppło:
cum illum prb̃rm pecerent. ñ cum in te indigna
iactarent. Achunxi huic epłe ipsuis ꝑmissionis
cxemplum ex cartula eadem translatum. quã
ipse subscripsit. et me inspiciente emendatũ.
omine sc̃ẽ ac uenerabili famule di albine:
augustinus in dño salutẽ. Oolorẽ animi

Expanded text:
tatione sperantes in se. sicut ergo in commonitorio rescriptatione sperantes in se. sicut ergo in commonitorio rescripsisti, impleat promissum, quod ita se promisit ab Hippone non recessurum, quem ad modum ego uel ipsi Hipponienses non recedimus, quibus tamen et abeundi et redeundi facultas est libera, nisi quod his, qui iuratione non detinentur, etiam omnino et migrandi et non redeundi sine periurii reatu potestas est. Clericos sane nostros uel fratres in monasterio constitutos participes uel hortatores fuisse contumeliarum tuarum utrum probari possit, ignoro. nam cum hoc quaesissem, dictum est unum tantum modo Carthaginensem de monasterio clamasse cum populo, cum illum presbyterum peterent, non cum in te indigna iactarent adiunxi huic epistulae ipsius promissionis exemplum ex chartula eadem translatum, quam ipse subscripsit, et me inspiciente emendatum. TAE AC VENERABILI FAMULAE DEI ALBINAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Dolorem animi
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m ꝑimianum ñ sicut dannatũ. s sicut kr̃m in¬
habitatorẽ sue ciuitatis hab̾e uoluerunt: et si
u̾bis eiuus ñ satis comp̃hendi potuit. usq ado tñ
in pmptu ẽ. quid ab illo expectaũnt. ut qđ nc̃ pꝰt
urationẽ absens ẽ. neminẽ moueat coꝵ qͥ audire
potuerunt: certa eum causa ꝓfecturũ eẽ cũ uolun¬
tate redeund. Ac ꝑ hoc ꝑuirus nec erit nec abeis
putabit᷑: nͥeꝵ eipectationẽ deceꝑit. Non autẽ deci¬
piet. nͥ aut uoluntatẽ mutauit apudeos habitandi:
aut aliqͣndo discesserit sine dispositione redeundi.
Qđ absit ab eius morib et fide: qͣm xp̃o et eccłs debitã
seruat. Namut omittam qđ mecum nosti. qͣm sit
diem̃dum de ꝑiriodiuinũ iudiciũ: illud certe scio
nulli nos deinceps succensere deb̾e. qui nob̃ uirantib
ñ credidit. si talis iuri ꝑuirium ñ mͦ equo animo fe¬
rendum. uerumetiã defendendũ putabimꝰ. Qđ et
a nob̾ et abillo au̾tat illꝰ miscłia. quieruit a tẽp¬

Expanded text:
num non sicut damnatum sed sicut carissimum inhabitatorem suae ciuitatis habere uoluerunt, etsi uerbis eius non satis comprehendi potuit, usque adeo tamen in promptu est, quid ab illo expectauerint, ut, quod nunc post iurationem absens est, neminem moueat eorum, qui audire potuerunt certa eum causa profecturum esse cum uoluntate redeundi. ac per hoc periurus nec erit nec ab eis putabitur, nisi eorum expectationem deceperit; non autem decipiet, nisi aut uoluntatem mutauerit apud eos habitandi aut aliquando discesserit sine dispositione redeundi, quod absit ab eius moribus et fide, quam Christo et ecclesiae debitam seruat. nam ut omittam, quod mecum nosti, quam sit tremendum de periurio diuinum iudicium, illud certe scio, nulli nos deinceps suscensere debere, qui nobis iurantibus non crediderit, si talis uiri periurium non modo aequo animo ferendum uerum etiam defendendum putabimus. quod et a nobis et ab illo auertat illius misericordia, qui eruit a temp
Abbreviated transcription (Latin):
a suis uł seruilib oꝑib imꝑatur: qͣm pͥor ppłs in
umbra accipiens futuroꝵ. sic uacauit ab oꝑibus
quẽ admodum nunc̾ uacare iudeos conspicimus.
ñ ut putat᷑ iudeis carnalib ñ recte intelligentib¬

Expanded text:
a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior populus in a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior populus in umbra accipiens futurorum sic uacauit ab operibus, quem ad modum nunc Iudaeos uacare conspicimus non, ut putatur, Iudaeis carnalibus non recte intell
Abbreviated transcription (Latin):
ratur ab eis sponsus. et t̃c ieuinabt̃ filii sponsi qͥa
tempꝰ gaudii. et cemp̃ẽ luctus: pͥmum attendere
debuit qđ illic dñs de ieiunio. ñ de sabb̃i ienino
loquebatur. Deinde cumuult intelligi luctum ie¬
iumo. cibogaudiũ deputandũ: cur ñ cogitat qͥc¬
quid ẽ illud qd significare dͥs uoluit. in eo qđ scͥp¬
tum ẽ. eum die septimo requieuisse ab oĩb oꝑib
siuis. ñ ibi luctum significatũ fuisse s gaudium:
Nisi forte dicturus ẽ: in illa requie dĩ et sabbati¬
sc̃ificatione. gaudium nuideis. luctum ẽẽ significa¬
tum xp̃ianis. Et tam̃ nec qͣndo sc̃ificauit ds diem
septimum. quia in illo requieuit ab om̃ib oꝑib
sius. aliquid de ieuinio uł pͣndio sabbi exp̃ssit:
ne cum postea ppło hebres. de ipsius diei obserua¬
tione mandauit. aliquid de alim̃tis uł sum̃dis.
uł ñ sum̃dis locitus ẽ. Uacatio tantum homini

Expanded text:
ratur ab eis sponsus, et tunc ieiunabunt filii sponsi, quia ratur ab eis sponsus, et tunc ieiunabunt filii sponsi, quia tempus gaudii et tempus est luctus, primum adtendere debuit, quod illic dominus de ieiunio, non de sabbati ieiunio loquebatur. deinde cum uult intellegi luctum ieiunio, cibo gaudium deputandum, cur non cogitat, quicquid est illud, quod significare deus uoluit in eo. quod scriptum est eum die septimo requieuisse ab omnibus operibus suis, non ibi luctum significatum esse sed gaudium? nisi forte dicturus est in illa requie dei et sanctificatione sabbati gaudium Iudaeis, luctum significatum esse Christianis. et tamen nec, quando sanctificauit deus diem septimum, quia in illo requieuit ab omnibus operibus suis, aliquid de ieiunio uel prandio sabbati expressit nec, cum postea populo Hebraeo de ipsius diei obseruatione mandauit, aliquid de alimentis uel sumendis uel non sumendis locutus est. uacatio tantum homini
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵs nosse nolo. et quod suit uentcolȩ. udeam eccł̃e p̃¬
ponentes. et anculȩ filios. ec lege ñ iusta s uoluntaria
consulentes uentri. ñ disciplinȩ succumbentes. et
qđ caro sint et mortem sapiant: et cet̾a huiꝰmodi:
Que si de uno quopiam di famulo diceret: quis eũ
audissec: Quis ñ deuitare deb̾et: Cum uͦ his ob¬
ꝓbrus atq maledictis insectat᷑ eccłam ꝑ totũ mun¬
dum fructificantẽ atq crescentẽ. et die sabb̃i pene
ubiq prandentẽ: admoneo ut quisqͥs ẽ sese cohi¬
beat. Nam cuius me nom̃ ignorare uoluisti: ꝓfecto
de illo me iudicare noluisti. filius hominis inqͥt.
sabb̃i dominus ẽ: in quo maxime bene qͣm male
facere licet. Si gͦ male facimꝰ qͣndopͣndem̃: nullo
die dominico bene uiuimꝰ. Quod autẽ fatet᷑ apłos
sabbato manducasse: et dicit ut tc̃ ieuinaret᷑ tem¬
poris ñ fuisse. ꝓpt̾ qđ ait dñs. uenient dies ut aufe¬

Expanded text:
eorum nosse nolo; et quod sint ventricolae, Judaeam Ecclesiae preorum nosse nolo; et quod sint ventricolae, Judaeam Ecclesiae praeponentes, et ancillae filios; et lege non justa, sed voluptaria, consulentes ventri, non disciplinae succumbentes; et quod caro sint, et mortem sapiant, et caetera hujusmodi: quae si de uno quopiam Dei famulo diceret, quis eum audire, quis non devitare deberet? Cum vero his opprobriis atque maledictis insectatur Ecclesiam per totum mundum fructificantem atque crescentem et die sabbati pene ubique prandentem, admoneo quisquis est, ut sese cohibeat. Nam cujus me nomen ignorare voluisti, profecto de illo me judicar\'sabbati dominus est, in quo maxime bene quam male facere licet\'. si ergo male facimus, quando prandemus, nullo die dominico bene uiuimus. quod autem fatetur apostolos sabbato manducasse et dicit, ut tunc ieiunaretur, temporis non fuisse, propter quod ait dominus: Venient dies, ut aufe
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ẽ malum. aliud ẽ autẽ modestia et tẽꝑantia
custodita. relaxare ieiunium. qđ certe cum sit die do¬
minico rep̃hensorem ñ habet xp̃ianum: prandia
pͥus sc̃orum auoracitate et ebriositate uentͥcolarũ
iste discernat. ne romanos ipsos qͣndo ñ ieiunan
uent̾colas faciat: et tc̃ inquirat. ñ utrũ liceat me¬
briari sabb̃o. qđ nec dominico licet. s utrũ nec
sabbo ieiunandum sit: sicut dominico non solet.
Quod utinam sic quereret aut sic affirmaret: ut
toto t̾rarum orbe diffusam. erceptis romanis ⁊ ad huc
paucis occidentalib: aꝑtissime n blasphemaret ecclã.
Nunc uͦ quis ferat ꝑ om̃s orientales et multos etiã oc¬
cidentales ppłos xp̃ianos. de tot tantisq famulis fa¬
mulabꝰq xp̃i. sabb̃o sobrie modesteq pͣndentibus.
ab isto dici quod incarne sint et deo placere ñ pos¬
siit: et qđ de uł sit scͥptũ. recedant iniqui ame. uiã

Expanded text:
semper est malum, aliud est autem modestia et temperantia semper est malum, aliud est autem modestia et temperantia custodita relaxare ieiunium, quod certe, cum fit die dominico, reprehensorem non habet Christianum, prandia prius sanctorum a uoracitate et ebriositate uentricolarum iste discernat, ne Romanos ipsos, quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod nec dominico licet, sed utrum nec sabbato ieiunandum sit, sicut dominico non solet. Qtoto terrarum orbe diffusam, exceptis Romanis et adhuc paucis Occidentalibus, apertissime non blasphemaret Ecclesiam. Nunc vero quis ferat per omnes orientales, et multos etiam occidentales populos christianos de tot tantisque famulis famulabusque Christi, sabbato sobrie modesteque prandentibus, ab isto dici quod in carne sint, et Deo placere non possint, et quod de illis sit scriptum, Recedant iniqui a me, viam
Abbreviated transcription (Latin):
modum diligo. eundẽ sermonẽ ciuidam ut scribis
urbici paulo diligentiꝰ ipse considã ⁊ uidebis eum
pene uniu̾sam xp̃i ecclam ab ortu solis usq ad occa¬
sum. u̾bis iniuriosissimis nequaqͣm lacerare timu¬
isse. Nec dix̾im pene uniu̾sam.s. plane uniu̾sam
Nam neq ipsis quoꝵ consuetudinẽ sͥ uidet᷑ defendẽ
inuenit᷑ peꝑcisse romanisis quomͦ in eos qͦ redun¬
det conuicioꝵ eiꝰ impet᷑. nescit: qm ñ adu̾tit. Nam
cumei aigum̃ta deficiunt quib ꝓbet sabb̃o ieiu¬
nandum: in luxurias epularũ ec demulenta conui¬
uia. et nequissimas ebrietates insultabundꝰ inuehit᷑.
quasi ñ iciunare hoc sit inebriari. Qđ si hoc ẽ qͥd
S ꝑdest romanis sabbo ieiuinare: q̃ndoquidẽ aliis
dieb quib ñ ieuinant. neceẽ ẽ cos scdm disputati¬
onem huiꝰ ebriosos et uentricolas iudicari: Porro
si aliudẽ grauare corda in crapula et ebrietate quod

Expanded text:
modum diligo, eundem sermonem cuiusdam, ut scribis, modum diligo, eundem sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera et uidebis eum paene uniuersam Christi ecclesiam ab ortu solis usque ad occasum uerbis iniuriosissimis nequaquam lacerare timuisse. nec dixerim paene uniuersam sed plane uniuersam. nam neque ipsis, quorum consuetudinem sibi uidetur defendere, inuenitur pepercisse Romanis, sed, quo modo in eos quoque redundet conuiciorum eius impetus, nescit, quoniam non aduertit. nam cum eum argumenta deficiunt, quibus probet sabbato ieiunandum, in luxurias epularum et temulenta conuiuia et nequissimas ebrietates insultabundus inuehitur, quasi non ieiunare hoc sit inebriari. quod si hoc est, quid ergo prodest Romanis sabbato ieiunare, quando quidem aliis diebus, quibus non ieiunant, necesse est eos secundum disputationem huius ebriosos. et uentricolas iudicari? porro si aliud est grauare corda in crapula et ebrietate, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ieuinio discernendũ putauerit. sicut quidam ieiu¬
nantes sabb̃mobseruant: ñ paruo scandalo erit
eccłẽ. Nec immerito. In his enimreb de quib ni¬
chil certum statuit scriptura diuina: mos popłi
di. uł instituta maioꝵ. ꝓ lege tenenda sunt. De qͥb
si disputare uoluerimꝰ. et ex alioꝵ consuetudine.
alios imꝑbare. oriet᷑ int̾minata luctatio: quȩ labo¬
re sermocinationis cumcerta docum̃ta nulla ue¬
ritas insinuet. utiq cauendum ẽ. ne tẽpestate con¬
tentionis serenitatem caritatis obnubilet. Qđ
ꝑiełm uitare neglexit. cuĩ in ꝓliam disputatiorẽ
ut ei respondem: cum tuis pͥorib litt̾is existima¬
sti ẽẽ mittendam. Non autẽ usq adeo mͥ spacia
tempoꝵ larga sunt: ut ea refellendis singulis sen¬
tentiis eius impendam. quȩ alus oꝑib magis urgen¬
tib explicandis habeo necessaria. S eo quo de mͥ in
tiuis epłis ostendis ingenio. qđ inte donumdi ad¬

Expanded text:
diem jejunio decernendam putaverit, sicut quidam jejudiem jejunio decernendam putaverit, sicut quidam jejunantes sabbatum observant, non parvo scandalo erit Ecclesiae, nec immerito; in his enim rebus, de quibus nihil certi statuit Scriptura divina, mos populi Dei vel instituta majorum pro lege tenenda sunt. De quibus si disputare voluerimus, et ex aliorum consuetudine alios improbare, orietur interminata luctatio, quae labore sermocinationis cum certa documritatis insinuet, utique cauendum est, ne tempestate contentionis serenitatem caritatis obnubilet. quod periculum uitare neglexit, cuius mihi prolixam disputationem, ut ei responderem. cum tuis prioribus litteris existimasti esse mittendam. Non autem usque adeo mihi spatia temporum larga sunt, ut ea refellendis singulis sententiis eius inpendam, quae aliis operibus magis urguentibus explicandis habeo necessaria. sed eo quo te mihi in tuis epistulis ostendis ingenio, quod in te donum dei ad
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo ⁊ desid̾antissimo fr̃i et compb̃ro
casulano: augustinꝰ indñio salitẽ. Hescio
unde factum sit. ut pͥmis tius litt̃is meas
non redd̃em: ñ tam̃ tui contemptu. id fecisse mescio.
Nam et studus tuis ex ipso sermone delector: teq
in ista etate iuuenili ꝑficere in u̾bodi:⁊ abundare
ad edificationem eccłe. et opto et exhortor. Nunc uͦ
scͥptis tuis alt̾is sumptis. quib t̾ tandem aliqͣndo
responderi uire caritatis in qua unũ sumꝰ frat̾no
et ȩquissimo flagitas: differendũ tue dilectionis
ulteriꝰ desidium ñ putaui et int̾ artissimas occupa¬
tiones meas suscepi.isto me apud te debito exsoluere.
Q gͦ me consulis. utrũ liceat sabb̃o ie iunare: respon¬
deo. Si nullomͦ liceret: ꝑfecto quadraginta continu¬
os dies. nec moyses nec helyas. nec ipse dñs ieuinas¬
set: uerum ista ratione concludit᷑. etiam dominioo
die ñ illicitumẽẽ ieiunium. Et tam̃ quisqͥs hunc

Expanded text:
ILECTISSIMO ET DESIDERANTISSIMO FRATRI ET CONPRESBVTERO ILECTISSIMO ET DESIDERANTISSIMO FRATRI ET CONPRESBVTERO CASULANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nescio, unde sit factum, ut primis tuis litteris meas non redderem; non tamen tui contemptu id fecisse me scio; nam et studiis tuis et ipso sermone delector teque in ista aetate iuuenali proficere in uerbo dei et abundare ad aedificationem ecclesiae et opto et exhortor. nunc uero scriptis tuis alteris sumptis, quibus tibi tandem aliquando responderi iure caritatis, in qua unum sumus, fraterno et aequissimo flagitas, differendum tuae dilectionis ulterius desiderium non putaui et inter artissimas occupationes meas suscepi isto me apud te debito absoluere. Qnod ergo me consulis, utrum liceat sabbato leiunare. respondeo: si nullo modo liceret, profecto quadraginta continuos dies nec Moyses nec Helset. Verum ista ratione concluditur etiam Dominico die non illicitum esse jejunium, et tamen quisquis hanc