comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
capharnaũ. quia sita erat iuxta mare quod uocai
in uno loco mare galilee. in alio tyberiadis. in alio
stagnum genesareth. nec tam̃ mare ẽ. s eollectio
suꝑ isaiam. Mare hic. lacũ appellant genesareth.
qui iordane fluente efficitur. In hus littore. ca¬
quod dictum ẽ. Nota in pͥmis. quod eugłista my¬
sticum potiuis sensũ querens quã historiesi. mul¬
ta de u̾bis propħe premittit. quia tm̃ tendit ad
ea u̾ba que ꝑtinent ad predicationẽ xp̃i. In ꝓpbia
enĩ habetur. Etimo tp̃t alleuiata ẽ t̃ra ⁊abulon

Expanded text:
Capharnaum, quia sita erat juxta mare, quod vocatur Capharnaum, quia sita erat juxta mare, quod vocatur in uno loco mare Galilaeae, in alio Tiberiadis, in alio stagnum Genezareth: nec tamen mare est, sed collectio super Isaiam: Mare hic appellat lacum Genezareth qui Jordane influente efficitur, In cujus littore Catus est. Nota imprimis, quod Evangelista mysticum potius sensum quaerens quam historicum, multa de verbis prophetiae praetermittit: quia tantum tendit ad ea verba quae pertinent ad praedicationem Domini. In prophetia enim habetur ita: Primo tempore alleviata est terra Za
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ. altera. que dr gentiũ: dunsaẽ galilea a tẽperi
salomonis ħuit enĩ manmam familiaritatẽ en ita
rege syriȩ. qui adiuuit eũ delignis. ad faciendũ tẽplu
dñi ꝓpt̾ea salomon deditͫ xͥx. eiuitates in galilea.
remanentib ibi tam̃ uideis. sub ditiõe illius
regis. Que pars. dicta ẽ postea gaulea gentium
Saphamaũ uero erat in eonfinis utrusq. Reliqu
autẽ uideoꝵ ⁊abulon ẽ ingalilea uideoꝵ: neptali
in galilea gentiũ. Capharnaũ u. erat in confinio
utriusq. Rationabiliter gͥ ibi incepit predicatio¬
nem suã. ut quasi gentib & uideis eã ꝓponendã
significaret. Non tamen predicabat gentilib s¬
uideis tm̃. nͥ ꝑ aliquã oecasionẽ. Ipse enĩ dixit. ñsu
missus nͥ ad oues que ꝑierunt domus istł i anuia
gentud ne abieritis. Conueniens preterea fuit. ut
ibi pͥmũ cognosceretur preconiũ redc̃ptoris. uͥ isii
pͥma captiuitas facta ẽ ab assiriis. Maritima erat

Expanded text:
Judaeorum, altera quae dicitur gentium. Divisa est Galilaea a tempore Salomonis. Habuit enim maximam familiaritatem cum Hiram rege Syriae, quia adjuvit eum de lignis, ad faciendum templum Domini. Propterea Salomon dedit ei viginti civitates in Galilaea, remanentibus tamen ibi Judaeis sub ditione illius regis, quae pars postea dicta est Galilaea gentiumtium, reliqua autem Judaeorum. Zabulon est in Galilaea Judaeorum, Nephalim in Galilaea gentium. Capharnaum vero erat in confinio utriusque. Rationabiliter igitur incepit ibi praedicationem suam, ut quasi gentibus et Judaeis eam proponendam significaret. Non tamen praedicabat gentibusenim dixit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel et in viam gentium ne abieritis. Conveniens praeterea fuit, ut ibi primum nosceretur praeconium redemptoris, ubi Israelis prima captivitas facta est ab Assyriis. Maritima erat
Abbreviated transcription (Latin):
certum est. quod postquam natus est xp̃c. posi¬
quã ioseph pastores auditut. postquã magos
uidit. postquã symeon et anna de eo ꝓpħaue¬
runt: eam non audet tangere. Itaq remouet
illud tempꝰ de quo maior suspicio haberetur.
sicut dauio. qui dicit. donec ponam. & c̾ Eiliũ
In quibtis uerbis. natura diuinitatis &. huma¬
nitatis designatur. Hel dictus est p̾mogenit̾
scdm usum locutionis. non respiciendo ad scdm.
quia omne quod primũ nascitur pͥmogenitũ
uocatur. uel primogenitus respectu om̃ium
fideliũ. iuxta paultim. ut sit ipse pͥmogenitus
in multis frĩbus. et hoc scđm dignitatẽ ¶ Et uocaũ.
Hic p̃termittit multa matħs que aluca referunt᷑.
quȩ ostendit quomodo et ubi natus sit. scilicet in
bethleem. et qua occassione illuc maria et ioseph

Expanded text:
certum est, quod postquam Christus natus est, postcertum est, quod postquam Christus natus est, postquam Joseph pastores audivit, postquam magos vidit, postquam Simeon et Anna de eo prophetaverunt, eum non audet tangere. Itaque removet tempus illud de quo major suspicio haberetur, sicut David qui dicit: Donec ponam , etc. Filium In quibus verbis natura divinitatis et humanitatis assignatur. Vel dictus est primogenitus secundum usum locutionis, non respiciendo ad secundum, quia omne quod primo nascitur, primogenitum vocatur. Vel primogenitum respectu omnium fidelium: juxta Paulum, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, et hoc secundum dignitatem. Et vocavit. Hic praetermittit multa Matthaeus, quae a Luca referuntur, qui ostendit, et quomodo et ubi sit natus, scilicet in Bethlehem, et qua occas
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃s. interficiam te. tñ intelligendo. nisi te
correxeris. sic ds̃ loquens more humano ait.
Adhuc quadraginta dies et niniue subuertet᷑.¬
quod non impletur. intelligendo nisi niniuite
corrigantur. et illud. morieris et non uiues. in¬
telligendo nisi fleueris. Nel aliter potest in¬
sequitur non u̾ba. ꝓconcipiet dicit in utero ha¬
bebit. &. uocabunt homines. ꝓuocabitur. Nolu¬
it ponere ꝓph̾a hoc nomen quod est emma¬
nuel spetialius. quia titramq naturam expͥmit.
Interpretatur enim nobiscum o̾s. Quasi diceret:
deꝰ est nobiscum .i. in natura nr̃a. Quos interp̾¬
tatur. Ne mireris si hebreus loquens hebreis. ex¬
ponit hebreum ꝑ bebreũ. quia ⁊̃ apuo latinos
multa sunt que ꝑ alia latina uerba exponunt᷑.
¶Exurgens autem ioseph. fecit non tm̃ quod p̃¬
ceꝑit angłs. sed etiam sicut p̃cepit. Moralitas.¬
Beda. Quisqͥs a dõ monetur soluat moras. surgat
a somno. faciat quod iubet᷑: donec peꝑit. Satis

Expanded text:
mus: Interficiam te, tamen intelligendo, nisi te correxeris; sic Deus, loquens more humano, ait: Adhuc quadraginta dies, et Ninive subvertetur, intelligendo, nisi Ninivitae corrigantur. Et illud: Morieris et non vives, nisi fleveris. Et aliter potest insequitur non verba, pro concipiet, dicit: In utero habebit, et vocabunt homines, pro vocabitur. Voluit propheta ponere hoc nomen quod est Emmanuel specialius, quod utramque naturam exprimit. Interpretatur enim: Nobiscum Deus; quasi diceret: Deus est nobiscum, id est in natura nostra. Quod interpretatur. Ne mireris si Hebraeus loquens cum Hebraeis, exponit Hebraeum per Hebraeum, quia etiam apud Latinos multa sunt, quae per alia verba Latina exponuntur. Exsurgens autem Joseph. Fecit non tantum quod praecepit angelus, sed etiam sic praecepit. MORALITAS.--BEDA. Quisquis a Deo movetur solvat moras, surgat a somno, faciat quod jubetur. Donec peperit. Satis
Abbreviated transcription (Latin):
bitationem assiduam. Itaq diti cogitauit. in quo
notatur animus sapientis. qui nil temere uult
incipere. Et eo cogitante: meruit diuinum cõ¬
silitim. Angłs. impressit imaginem suam dor¬
mienti anime. non quod animus udẽt aliquos
corpus. sed uidebatur tudere auobus modis fit
apparitio angłica. Uigilanti. assumendo aerium
corpus. dormienti. imprimendo imaginationẽ.
et tamen angłs qui presens ioseph erat ntilium
corpts habebat. he uisiones iudeis erant note.
& frequentes. N ngłs dicitur dñi. ne malignus
putaretur. Et aithoseph. Cum ex nomine uo¬
cat. quasi notum & familiarẽ sibi ostendit.
et attentum reddit. cũ dicat. fili dauid. quo¬
dam modo hortatur ut ad memoriam reuocet.
se et mariam esse de stirpe dauid. eui ꝓmissio
facta est. et ideo nullatenus diffidat illam pro¬
missionem posse compleri in maria. cum subdat.
Noli timere: ostendit quare hec cogitabat. quia

Expanded text:
bitationem assiduam. Itaque diu cogitavit. In quo bitationem assiduam. Itaque diu cogitavit. In quo notatur animus sapientis, qui nihil temere vult incipere. Haec autem eo cogitante meruit divinum consilium. Angelus impressit imaginem suam dormientis animae non quod animus videret aliquod corpus, sed videbatur videre. Duobus modis fit apparitio angelica: Vigilanti, assumendo aereum corpus; dormienti, imprimendo imaginationem, et tamen angelus qui praesens Joseph erat nullum corpus habebat. Hae visiones Judaeis erant notae et frequentes. Angelus Domini dicitur, ne malignus putetur. Et ait: Joseph. Cum ex nomine vocat, quasi notum et familiarem sibi ostendit, et attentum reddit cum dicat: Fili David. Quodammodo hortatur, ut ad memoriam revocet se, et Mariam esse de stirpe David cui promissio facta est, et ideo nullatenus diffidat illam promissionem posse implere in Maria, cum subdit: Noli timere. Ostendit quare hoc cogitabat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ab utraq ꝑsona ꝓcedit. Ioseph atitem. Cum rẽ
adeo mirabilem inueniat. in dubio ponitur
quid faciat. Cum enim eam castam nouisset
et unde malum de ea posset suspicari nesciret.
ĩpuis esset si eam diffamaret. Et ex alia parte
iusticia non exigebat. ut rei incognite se copu¬
laret. Quia aut mala erat aut bona. Si mala
erat : rei male associari non debebat. Sibona:
tantam esse timebat. qua non esset dignus. Itaq
medium consilium inuenit. ut eam occulte oi¬
mittat. ut eam dimissam non uideatur dimisisse.
sed semꝑ loquatur cum ea. et eam semꝑ ꝓcure.
et tamen in assidua cohabitatione non recipiat.
Cum uellet eam dimittere. iustus erat. Cum¬
occulte. pius notatur: eam ab infamia defendẽs.
et hoc est. Cumiustus esset uoluit eam dimit¬
tere. cum nollet eam traducere in publicum. idẽ
diffamare. uoluit hoc facere occulte. U bi uͦ nos
habemus traducere. greci hñt ꝓpalare. Nel cum
nollet eam traducere in domum stiam. a coha¬

Expanded text:
a Dei procedit. Joseph autem. Cum rem adeo mirabilem inveniat Joseph, in dubium ponitur quid faciat. Cum enim eam castam novisset, et unde malum posset suspicari de ea, nesciret, impium esset si eam diffamaret. Ex altera parte justitia non exigebat, ut rei incognitae se copularet, quia aut bona erat aut mala. Si mala erat, rei malae sociari non debebat. Si bona erat, timebat quod non esset dignus. Itaque medium consilium invenit, ut occulte eam dimittat, ut eam dimissam non videatur dimisisse, sed semper loquatur cum ea, et semper procuret eam, et tamen in assidua cohabitatione non recipiat, cum vellet eam dimittere, quia justus erat, occulte, pius nominatur, eam ab infamia defendens, et hoc est, cum justus esset voluit dimittere; cum nollet traducere in publicum, id est, infamare, voluit hoc facere occulte. Ubi nos habemus traducere, Graeci habent propalare. Vel, cum noluit eam traducere in domum suam ad coha
Abbreviated transcription (Latin):
disse cũ totus sit uͥq. Sciend̃. quia ds̃ qui inuisi¬
bilis ẽ in natura. ꝑ uarias spẽs i nouas se homini¬
b: ostendit. sicut moysi insp̃e ignis in rubo. sic̃ in
angłis abrabȩ sub humana sp̃e. ⁊ in aliis multis
lumba uera᷑ fuit ⁊ noua ereata. ꝑ quã sp̃c sc̃s suã¬

Expanded text:
a Deus qui invisibilis est natura, per varias species et novas se hominibus ostendit. Sicut Moysi in specie ignis in rubo. Sicut in angelis Abrahae sub humana specie, et in aliis multis lumba vera fuit, et nova creatura, per quam Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
trare in domum.i. se acciꝑe alium intellectum. Ne¬
cepit itaq litteras mortis suȩ .i. litteralem in¬
tellectum qui ducit eum ad mortem. dum ñ
uult legem spũaliter intelligere.xp̃e dicitur
salomon .i. pacificus. quia ipse pax nr̃a qui fe¬
cit utraq unum. Ipse est roboam .i. impetus po
se est qui abstulit peccata mundi. Iꝑse est it̾m
iosaphat .i. iudicans. Quia ipse᷑ qui iudicabit or¬
bem terre in equitate. xp̃c dicitur ioram .i. excelsꝰ
quia ipse est qui ait. Nemo ascendit in cęlum
nisi qui descendit de celo. Ipse est ozias .i. robustꝰ
dnĩ. Ipse est de quo dicitur. fortitudo mea ⁊ laus
mea oñs Ipse est ioathas .i. ꝓfectus nr̃. Quia ecclẽ¬

Expanded text:
trare in domum, id est se accipere alium intellectum. Actrare in domum, id est se accipere alium intellectum. Accepit itaque litteras mortis suae, id est litteralem intellectum, qui ducit eum ad mortem, dum non vult legem spiritualiter intelligere. Christus dicitur Salomon, id est pacificus, quia ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Ipse est Roboam, id est impetus pople est qui abstulit peccata mundi. Ipse est item Josaphat, id est, judicans, quia ipse est qui judicabit orbem terrae. Christus dicitur Joram, id est excelsus, quia ipse est qui ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit . Ipse est Ozias, id est robustus Domini; ille est de quo dicitur: Fortitudo mea et laus mea Dominus . Ipse est Jonathas, id e
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est enim de quo dicitur. Dñs fortis et potẽ
dñs potens in prelio: et it̾m̃. S petiosus forma p̃̾
in acceptione bethsabee. xp̃c sedens in solio patͥs¬
sui. uidit ȩccliam gentilium lauantem peccata
sua et placuit ei. et sibi eam copulauit. Quȩ in¬
terp̃tatur puteus septimus. uel puteus sacietatis.
Quia eccli̾a continet copiose ꝓfunditatem spũał
grẽ septiformis. U rias .i. diabolus interficitur. qui
priꝰ erat maritus gentilitatis. Urias enim. inter¬
pretatur lux mea dĩ. Quia diabolus inintio con¬
ditus. dirit suam eẽ lucem dĩ. qui ꝓpter eam uolu¬
it se facere dm̃ uel bersabee significat legem. in
qua continebatur sub siguris septiformis gratię
ꝓfunditas. Que copulata erat urie .i. iudaico
populo. qui glabatur de luce dei .i. de cognitio¬
ei. Tunc conuocans iudaicum popłm. uoluit
in tabnaculis .i. sub figuris. scilicet quia moiseᷤ¬
omĩa sub figuris p̃cepit. Ideo dicit se non in¬

Expanded text:
m de quo dicitur: Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio . Et iterum: Speciosus forma prae isti in acceptione Bethsabee. Christus, sedens in solio patris, vidit Ecclesiam gentilium lavantem peccata sua, et placuit ei, et sibi eam copulavit. Quae interpretatur puteus septimus, vel puteus satietatis, quia Ecclesia continet copiose profunditatem spiritualis gratiae septiformis. Urias, id est diabolus interficitur, qui prius erat maritus gentilitatis. Urias enim interpretatur lux mea Dei, quia diabolus in initio conditus, dixit suam lucem esse Dei, quia propter eam se voluit facere Deum. Vel Bethsabee significat legem, in qua continebatur sub figuris septiformis gratiae profunditas quae copulata erat Uriae, id est Judaico populo, qui gloriabatur de luce Dei, id est de cognitioei. Tunc convocans Judaicum populum voluit in tabernaculis, id est sub figuris. Ideo dicit se sub figuris. Ideo dicit se non in
Abbreviated transcription (Latin):
templi intelligenda ẽ. scd̾m lucã. Si autẽ dicamꝰ
matħm ordinẽ historie sequi. diabolus reliquit
tũ in monte. & ecce angłi accessert̃. quasi alon¬
ge agonẽ dñi angeli aspiciebant. ne uideret᷑ eoꝵ
presidio eguisse. ẜ uicisse. St uͦ ille uictus discessit.
parati ad obsequiu uenert. Qua in re ostenditur. ut¬
in agone nr̃o uicto diabolo. nob congaidentes angłi

Expanded text:
utem dicamus Matthaeum ordinem historiae sequi: diabolus reliquit eum in monte. Et ecce angeli, etc. Quasi a longe agonem Domini angeli aspiciebant, ne videretur eorum praesidio eguisse vel vicisse. Ut vero ille victus discessit, parati ad obsequium venerunt; qua in re ostenditur in agone nostro victo diabolo, quod nobis angeli
Abbreviated transcription (Latin):
uit om̃ia preterita.presentia. et futura. Naa¬
son etiam serpentinus interp̃tatur. quia xp̃c
more serpentis om̃s cauit insidias. Ipse ẽ sal
ꝑit raab .i. eccłiam gentium. quȩ meretͥcata
fuerat cum idolis. que ostendit in fenestra coc
passionem. Qaab interpretatur fames.ł latitu¬
do. uel impetus. quia eccłia gentiũ esurit. et
sitit iusticiam. et dilatata est ꝑ totum orbem.
et impetu doctrine philosophos et reges conuer¬
tit. Iudei qui cireuierunt iericho ꝑ septem dies
briccinis clangentes. significant eccli̾e predicato¬
res qui mundum circumuallant. sonantes buc¬

Expanded text:
vit omnia, praeterita, praesentia et futura. Naasvit omnia, praeterita, praesentia et futura. Naasson etiam serpentinus interpretatur, quia Christus more serpentis omnes cavit insidias. Ipse etiam epit Raab, id est Ecclesiam gentium, quae meretricata fuerat cum idolis, quae ostendit in fenestra coccpassionem. Raab interpretatur fames vel latitudo, vel impetus, quia Ecclesiam gentium esurit, et sitit justitiam, et dilatata est per totum orbem, et impetu doctrinae philosophos et reges convertit. Judaei qui circumierunt Jericho, per septem dies buccinis clangentes, significant Ecclesiae praedicatores, qui mundum circumvallant buc
Abbreviated transcription (Latin):
num. ubi dictum est. Dentem ꝑ dente. oclũm ꝑ
oculo. ⁊ c̃. Dentes uͦ dñr expositores noue lege
qui obscuritatem scͥpture conterunt et masti¬
cant. ut in uentre.i. in inferioribus m̃bs eclĩe
possit incorporari. Candidiores sunt lacte. q
mundiores sunt doctoribus ueteris legis. quę
lac dicitur. quia rudi populo data est ut nu¬
triretur. ¶ Phares sequitur. quia xp̃c est pha¬
res .i. diuisio. qui separabit oues ad aexteram.
bedos autem ad sinistram. qui etiam discretor
cordium est et illuminator. Ipsc est etiam esrõ.
i sagitta uel atrium. quia tanquam sagitta pene¬
trat corda audientium. Atrium est eo quod sig¬
nificat latitudinem caritatis. quia ipse inimi¬
cos suos dilexit. N. xp̃m significat. qui elec¬
tus uel excelsus interpretatur. quia de eo per
iterum aminadab.i. uoluntarius populi. qui
dicit. N oluntarie sacrificabo tibi. Nlaason etiã
qui atigurium dicit᷑. xp̃m significat. qui no¬

Expanded text:
num, ubi dictum est: Dentem pro dente, oculum pro num, ubi dictum est: Dentem pro dente, oculum pro oculo , etc. Dentes vero dicuntur expositores novae legis, qui obscuritatem Scripturae conterunt et masticant, ut a ventre, id est ab infirmioribus membris Ecclesiae, possit incorporari. Candidiores sunt lacte, quia mundiores sunt doctoribus veteris legis, quae lac dicitur, et rudi populo data est, ut nutrirentur. Phares sequitur, quia Christus est Phares, id est divisio, quia separabit oves a dextris, haedos autem a sinistris, qui etiam discretor est cordium et illuminator. Ipse etiam est Esrom, id est sagitta vel atrium, quia tanquam sagitta penetrat corda audientium. Atrium est, eo quod significat latitudinem charitatis, quia ipse inimicos suos dilexit. Aram Christum significat, qui electus vel excelsus interpretatur, quia de eo diciitem est Aminadab, id est voluntarius populus, qui dicit: Voluntarie sacrificabo tibi . Naasson etiam, qui augurium dicitur, Christum significat, qui no
Abbreviated transcription (Latin):
fuit a lienigena. sub quo natus est xp̃e. Ipse fuit
dem conũtit. Ligauit pullum ad uineam: qͣn
primitiue ecclie associauit infide gentilem ec
tis uera. uos autem palmites. Puuus est gen¬
tilis populus. qui fuit filius asine subiugalis.
i. populi iudaici qui fuit subiugo legis. ꝑ eos
enim conuersi sunt gentiles ad fidem. Asinã
colligauit ad uitem. quia ꝑ seip̃m qui uitis
est iudeos conuertit.Lauauit inno stolam su¬
am.quando sanguine suȩ passionis carnem su¬
am ꝑforauit. Pallium suum lauauit in san¬
guine uuȩ. qñ eccłiam suam a peccatis stus la
iuxta ꝓpħam. Ex om̃ibus his uelut uestimento
ipse est corpus unde sanguis processit. Octili aꝰ¬
sunt p̃dicatores. qui subiectis suis in eclĩa ꝓui¬
dent. qui pulcriores sunt uino .i. predicatorib
tieteris legis. Quia doctrina euanglica pulerior
est legali traditione. predicatores ueteris iegis
dicuntur uinum ꝑꝑ atsteritatem comminatio¬

Expanded text:
fuit alienigena, sub quo natus est Christus. Ipse Cfuit alienigena, sub quo natus est Christus. Ipse Cdem convertit. Ligavit pullum ad vineam, quando primitivae Ecclesiae associavit in fide gentilem Ecctis vera, vos autem palmites . Pullus est gentilis populus, qui fuit filius asinae subjugalis, id est populi Judaici, qui fuit sub jugo legis, per eos enim conversi sunt gentiles ad fidem. Asinam colligavit ad vitem, quia per seipsum qui vitis est, Judaeos convertit. Lavit in vino stolam suam, quando sanguine passionis suae carnem suam perfudit. Pallium suum lavit in sanguine uvae, quando Ecclesiam suam a peccatis lavit ina prophetam: Ex omnibus his velut vestimento ipse est corpus, unde sanguis processit. Oculi ejus praedicatores sunt, qui subditis suis in Ecclesia provident, qui pulchriores sunt vino, id est praedicatoribus veteris legis, quia evangelica doctrina clarior est legali traditione. Praedicatores veteris legis dicuntur vinum, propter austeritatem comminatio
Abbreviated transcription (Latin):
da nec dux de femore eius. donec tieniat qui
mittendus est. et ipse erit expectatio genitũ.
ligans ad uineam pullum suum. et ad uittem
asinam suam. lauabit uino stolam suam. et pal¬
lium suum in sanguine uue. Pulcriores sũt
oculi tui uino. et dentes tui lacte candidiores:
dant frs̃ sui. hoc est om̃ĩs scõrum multitudo.
Manus eius sunt in ceruicibus inimicorũ suo¬
rum. quia aduersarios suos humiliat. et fidĩ
sue colla eorum subait. Hunc adorant filii patris
cius. quia om̃s filii dĩ hunc ut dm̃ uenerantur.
Xp̃e ad predam ascendit. quando contra diabolum
pugnaturus uenit. ut suos qui in inferno erant
eriꝑet. quod in die passionis eius completum est.
quando ad inferos descendit. Bene inquit ascen¬
dit. quia qui prius in mundo humiliter uenerat
tunc potentiam suam declarauit. Requiescens ac¬
cubuit. qñ in sepulero iacuit. N ccubuit ut leo.
quia tercia die uoce patris excitatus est. Et quis
suscitabit eum : Nullus. nisi pater. Non auferetur

Expanded text:
de femore ejus donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium, ligans ad vineam pullum suum, et ad vitem asinam suam. Lavabit in vino stolam suam, et pallium suum in sanguine uvae. Pulchriores sunt oculi tui vino, et dentes tui lacte candidiores .dant fratres sui. Haec est omnis sanctorum multitudo. Manus ejus in cervicibus inimicorum ejus, quia adversarios humiliat, et fidei suae colla eorum subdit. Hunc adorant filii patris sui, quia omnes filii Dei hunc ut Deum venerantur. Christus ad praedam ascendit, quando contra diabolum ad pugnam venit, ut suos, qui in inferno erant, eriperet, quod in die passionis completum est, quando ad inferos descendit. Bene, inquit, ascendit, quia prius in mundo humiliter vixerat, tunc potentiam suam declaravit. Requiescens accubuit, quando in sepulcro jacuit, accubuit velut leo, quia tertia die velut leo, voce patris excitatus est. Et quis suscitavit eum? Nullus, nisi Pater. Non auferetur
Abbreviated transcription (Latin):
effossis oculis. cum toto popło in babiloniam
ductus est. Sed intricesimo septimo anno
transmigrationis. eiumeroda rex babilonis peꝑ¬
cit ioachim. et faciebat eum comedere panem in
conspectu suo cunctis diebus uite sue. Querit᷑
quare iedonias dicitur filius iosie. cum iosias
iachim. et ioachim iechoniam genuisset. Si enĩ¬
eum mediante ioachim iechoniam genuisse di¬
camus. cum eumdem iechoniam bis num̃emꝰ
in fine scilicet precedentis tesseres ce decadis. et
in principio sequentis. ad hoc ut tres plene thes¬
seresce decades inueniantur: iam non erunt qͣ¬
draginta duo patres. nec tres diuerse thesse¬
rescedecades reperientur: hoc autem diũsis mo¬
dis soluitur. Ierommus ait. quod ut̃q. pater ⁊
filius .i. ioachim et ioachim iechonias uocatur.
et ita unum hm̃s in sine p̃cedentis thesseresce¬
decadis et alt̃m in pͥncipio sequentis. Ut cum di¬
cit iosias genuit ieconiam. ioachim patrem in¬

Expanded text:
effossis oculis, cum populo toto in Babyloniam effossis oculis, cum populo toto in Babyloniam ductus est. Sed in tricesimo septimo anno transmigrationis ejus, Merodach, rex Babylonis, pepercit Joachim, et faciebat eum comedere panem in conspectu suo cunctis diebus vitae suae . Quaeritur quare Jechonias dicitur filius Josiae, cum Josias Joachim, et Joachim Jechoniam genuisset? Si enim, mediante Joachim, Jechoniam genuisse dicamus, cum eumdem Jechoniam bis numeremus, in fine scilicet praecedentis tessarescedecadis et in principio sequentis, ad hoc ut tres plenae tessarescedecades inveniantur, jam non erunt quadraginta duo patres, nec tres diversae tessarescedecades reperientur. Hoc autem diversis modis solvitur. Hieronymus ait quod uterque pater et filius, id est Joachim et Joachim. Jechonias vocatur, et ita unum habemus in fine praecedentis tessarescedecadis, et alterum in principio sequentis, ut cum dicit Josias genuit Jechoniam, Joachim in
Abbreviated transcription (Latin):
dens. quia nemo nouit patrem nisi filus. xp̃c
est ez echias .i. confortauit dñs. Ise est qui dix¬
it apłis. Ego sum. nolite timere.Ipse est manas¬
ses .i. obliuiosus. qui conuerso peccatori dicit.
Om̃ium iniquitatum eius non recordabor.
Ipse ammon .i. fidelis uel nutriciꝰ. de quo dic¬
tum est. fidelis dñs in omĩbus uiis suis. Qui
conuocat filios suos. ut gallina pullos suos sub
alas. Ipse est iosias .i. incensum dñi. quia ille
est qui dicit. dirigatur oratio mea sicut in cẽ
niam. Legitur in libro regum quod iosias ge¬
nuit ioachaz et ioachim et sedechiam. Ioacha⁊
uͦ successit patri in regno. quo capto a rege egyp¬
ti. substitutꝰ est loco eius ioachim fr̃ eius. Sed
nabugodonosor ascendit in ierlm et cepit ioa¬
chim. et facttis est seruus tribus annis. et rur¬
sũ tebellauit contra cum. et dñs immisit ei
multa mala ꝑ inimicos suos. et tandem mor¬
rege babilonie. et loco euis sechias positus est.
Cuiꝰ tempore ierusalem destructa est. et ipse

Expanded text:
Patrem nisi Filius . Christus est Ezechias, id est confortavit me Dominus. Ipse est qui dicit apostolis: Ego sum, nolite timere . Ipse est Manasses, id est obliviosus, qui converso peccatori dicit: Omnium iniquitatum ejus non recordabor . Ipse est Ammon, id est fidelis vel nutritius, de quo dictum est: Fidelis Dominus in omnibus viis suis , qui convocat filios, ut gallina pullos suos sub alas . Ipse est Josias, id est incensum Domini, quia ille est qui dicit: Dirigatur oratio mea sicut incensuniam. Legitur in libro Regum quod Josias genuit Joantham, et Joachim et Sedeciam. Joantham vero successit patri in regno, quo capto a rege Aegypti, substitutus est loco ejus Joachim frater ejus, sed Nabuchodonosor ascendit in Jerusalem, et cepit Joachim, et factus est servus tribus annis, et rursum rebellavit contra eum, et Dominus immisit ei multa mala per inimicos suos, et tandem morrege Babyloniae, et loco ejus Sedecias positus est, cujus tempore Jerusalem destructa est, et ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
modo disꝑsus ꝑ orbem. seruit gentibus. non so¬
lum corporali seruitute : sed etiam libroꝵ suo¬
rum confirmatione. Quod ysaac desiderat ue¬
natione filii sui esau uesci: significat quod xp̃c
illo negligente. et in exterioribus quasi in ue¬
nationibus occupato. rebecca.i. mater grã mino¬
rem filium .i. gentilem ppłm supposuit. et pͥori¬

Expanded text:
 servit gentibus, non solum corporali servitute, verum etiam librorum suorum confirmatione. Quod Isaac desiderat venatione filii sui Esau vesci, significat quod desidillo negligente, et in exterioribus, quasi in venationibus, occupato, Rebecca, id est mater gratiae, minorem filium, id est gentilem p
Abbreviated transcription (Latin):
dum et̾̃na bona sperare facit. et inde gaudere. Abra-
ham g̾ isaac. quia fides generat spem iuxta apłm
qui ait. fides est sub̃a .i. firmamentum rerum spe¬
randarum. frustra enim sperat qui non credit.
Nascitur iacob ex his duobus parentibus .i. caritas.
que nascitur ex fide et spe. quod enim credimts.
quod speramus: diligimus. Uideamus quare ia¬
cob significat caritatem. Iacob binomiꝰ est. priꝰ enĩ
dictus est iacob. deinde post luctationem cũ an¬
gło. quia dm̃ uiderat in angło uocatus est isrł.
id est uir uidens dm̃. Deinde profectus est ad la¬
ban. et seruiuit ei septem annis pro rachel. sed
fupposita est ei lia lippis ocłis quia maior erat. de¬
inde seruiuit septem aliis annis. et hũit rachel.
Multos filios genuit lia. paucos rachel. hoc totũ fignificat
camatẽ. Dilectioenĩ ħt duostamos. scł dilectionẽ dĩ ⁊ praxi¬
mi: dilectio dei prior est natura et dignitate. di¬

Expanded text:
dum aeterna bona sperare facit, et inde gaudere. Abraham dum aeterna bona sperare facit, et inde gaudere. Abraham ergo genuit Isaac, quia fides generat spem, juxta Apostolum, qui ait: Fides est substantia, id est firmamentum, rerum sperandarum . Frustra enim sperat qui non credit. Nascitur Jacob de his duobus parentibus, id est charitas quae nascitur de fide et spe. Quod enim credimus, quod speramus, diligimus. Videamus quare Jacob significet charitatem. Jacob binomius est; prius enim dictus est Jacob, deinde post luctationem cum angelo, quando Deum viderat in angelo, vocatus est Israel, id est vir videns Deum. Deinde profectus est ad Laban, et servivit ei septem annis pro Rachel, sed supposita est ei Lia lippis oculis, quia major erat. Deinde servivit septem aliis annis, et habuit Rachel. Multos filios generavit Lia, paucos Rachel. Hoc totum significat charitatem. Dilectio enim habet duos ramos, dilectionem Dei et proximi. Dilectio Dei, prior est natura et dignitate. Di
Abbreviated transcription (Latin):
merus iste significet. in sequenti exponetur. On¬
tur cum abraham habuisset plures filios quare
solum isaac posuit. et cum isaac genuisset ia¬
cob et esau. quare de solo iacob mentionem fa¬
cit. cum om̃s fr̃s iude cum ipso in generatioe
computet. Ideo uidelicet. quia ismahel et esau
non remanserunt in cultu unius dei. fratres
uͦ ude. in popło dei sunt computati. Cum autẽ
et isaac iacob genuisset: et de aliis similiter mo¬
ralitatem et allegoriam sequamur. Abraham
in nobis uirtutem fidĩ ꝑ exemplum sui signifi¬
cat. cum de eo legatur. Abraham credidit do. et
reputatum est ei ad iusticiam. Ipse enim fuit pͥ¬
ma uia credendi. qui quando tres uidit et tinũ
adorauit. sacramentũ scẽ tͥnitatis et unitatis no¬
bis indicauit. Sequitur isaac qui significat spẽ.
quia isaac int̾pretatur risus qui fuit gaudiũ
parentum. quia etiam fuit spes patris. dum fi¬
dem ꝓmissioni adhibendo se filium habiturum

Expanded text:
merus iste significet, in sequenti exponetur. Quaerimerus iste significet, in sequenti exponetur. Quaeritur, cum Abraham plures habuisset filios, quare solum Isaac posuit? Et cum Isaac genuisset Jacob et Esau, quare de solo Jacob mentionem facit, cum omnes fratres Judae cum ipso in generatione computet? Ideo videlicet, quia Ismael et Esau, non permanserunt in cultu unius Dei, fratres vero Judae in populo Dei sunt computati, et figura et Isaac Jacob genuerit, et de aliis similiter, moralitatem et allegoriam sequamur. MORALITAS. Abraham in nobis virtutem fidei per exemplum sui significat, cum de eo legatur: Abraham credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Ipse enim fuit prima via credendi, qui, quando tres vidit, et unum adoravit sacramentum trinitatis et unitatis nobis indicavit. Sequitur Isaac, qui significat spem, quia Isaac interpretatur risus, qui fuit gaudium parentum, et qui etiam spes fuit patris, dum, fidem promissioni adhibendo, se filium habiturum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ septuagies septies p̃cipit dimuti. quasi un¬
uersa delicta iubet condonari. Itaq cum matheus
carnalem generationem ostendere intendat. natu¬
rales tantum patres ponit. Lucas uͦ cum unum qũ¬
q: baptizatum filium dei adoptiuum fieri insinuare
uelit: non solum naturales sed etiam adoptiuos
patres in generatione interserit. sicut heli. et om̃s
interpositos tsq ad dauid. Nota quod in singłis
Patribus tria debent notari. historia et moralitas.
et allegoria. in quo uidelicet unus quisq patrum
xp̃m p̃figuret. Moralitas in hoc notatur: quod ex
singłis ꝑatribus in nobis aliqua turtus. uel ꝑ signi¬
ficationem nominis. uel ꝑ exemplum edificatur.
UInde etiam quadraginta et duo patres ẽẽ con¬
siderantur. Sicut enim filii isrł ꝑ quadragin¬
ta et duas mansiones ad terram promissionis
peruenerunt. sic et fideles ꝑ quaoradginta et du¬
as turtutes ad dm̃ ꝑueniunt. Quid autem nu¬

Expanded text:
Quod ergo septuagies septies praecipit dimitti, quasi unQuod ergo septuagies septies praecipit dimitti, quasi universa delicta jubet condonari. Itaque cum Matthaeus carnalem generationem ostendere intendat, naturales tantum patres ponit. Lucas vero, cum baptizatum Filium Dei adoptivum fieri insinuare velit, non solum naturales, sed etiam adoptivos patres in generatione interserit, sicut Heli et omnes interpositos usque ad David. Nota quod in singulis patribus tria debent notari, historia, moralitas, et allegoria in quibus videlicet unusquisque patrum Christum praefiguret. Moralitas in hoc notatur, quod ex singulis patribus in nobis aliqua virtus, vel per significationem nominis, vel per exemplum aedificatur. Unde etiam quadraginta duo patres esse considerantur. Sicut enim filii Israel per quadraginta duas mansiones ad terram repromissionis pervenerunt, sic et fideles per quadraginta duas virtutes ad Dominum perveniunt. Quid autem nu
Abbreviated transcription (Latin):
nificans ꝑ hoc. quod om̃is homo in baptismate re¬
natus. ascendendo de uirtute in uirtem. usq adħ
quod filius dei efficiatur debet promoueri. et ideo
xp̃m ascendendo ꝑ successionem patrum. esse filiũ¬
it etiam in numero patrum qui sunt seꝑtuagin¬
ta septem. plenariam remissionẽ peccatoꝵ in bap¬
tismate adquiri. ⁊ ꝑ hoc filium dei effici demons¬
trare. Seꝑtuaginta enim ⁊ septem. est numerus
remissionis. Unde dicitur petro. Non dico tͥ tisq seꝑ¬
ties. sed tisq seꝑtuagies septies. Quasi diceret. omnẽ
transgressionem dimittes. Septuaginta enim et¬
septem. ex undenario & seꝑtenario conficitur. Sep¬
ties enim undecim: numerum illum complent.
Undenarius ad transgressionem mandatorum ꝑti¬
net. quia denarius decem legis mandata significat.
Seꝑtenartus ad uniu̾sitatem ꝑtinet. propter septem
dona septem dicuntur. non quod tantum sint sep
tem. sed quia ꝑ septem uniuersa dona intelligunt᷑

Expanded text:
cans per hoc, quod omnis in baptismate regeneratus, ascendendo de virtute in virtutem, usque ad hoc quod Filius Dei efficiatur debet promoveri; et ideo Christum, ascendendo per successionem patrum, esse Filiuit etiam in numero patrum, qui sunt septuaginta septem, plenariam remissionem peccatorum in baptismate acquiri, et per hoc Filium Dei effici demonstrare. Septuaginta enim et septem, numerus est remissionis. Unde dicitur Petro: Non dico tibi septies, sed usque septuagies septies . Quasi diceret: Omnem transgressionem dimittes. Septuaginta septem ex undenario et septenario conficitur. Septies enim undecim numerum illum complent. Undenarius, ad transgressionem mandatorum pertinet, quia denarius decem legis mandata significat. Septenarius ad universitatem pertinet, propter septem cti Spiritus, septem dicuntur, non quod tantum septem sunt, sed quia per septem dona universa dona intelliguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
me: qui es contrarius mee uoluntati. hic uero
audit. Wade sathanas. ⁊ñ additur retro me. ut po¬
tĩ intelligatur. mignem et̾nũ qui preparatus est tͥ
hec iterũ auctoritas ẽ in deut̾onomio. uͥ moyses cla¬
ꝓhibeatur. Nequaꝙͣ quia apud hebreos ⁊ grecos distin¬
guitur quȩdam spetiał seruitus dei. quȩ dr̃ latria.
Nos autem non habemus proptiũ nom̃ illsꝰ s cõmune
nomen poniiꝰ. sicut ipsi habent commune qd̾dã.
quod signifieat q̃libet seruitutem. s. dulia. Tũe re¬
liquit cũ. Si dicamus ultimã temptationẽ fuisse

Expanded text:
Hic vero audit: Vade, Satana, et non additur, retro me, ut potius intelligatur in ignem aeternum, qui praeparatus est tibi. Hic iterum est auctoritas in Deuteronomio, ubi Moyses cla? Nequaquam, quia apud Hebraeos et Graecos distinguitur quaedam specialis servitus Dei, quae dicitur latria. Nos vero non habemus proprium nomen illius, sed commune nomen ponimus, sicut ipsi habent quoddam commune, quod significat quamlibet servitutem, scilicet dulia. Tunc reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
fideles cum int̾rogarentur cuiꝰ filius ẽẽt iħc: respõ¬
dũt. dauid. Nota quia alter eorum quib facta est
promissio fuit primtis patriarcha. alter pͥmus re¬
gum: Hii duo sunt ille due columpne que erant
ante ostium templi. inter quas ueniebatur ad osti¬
um. quia ꝑ hos duos uenitur ad xp̃m. dum audi¬
tur ꝓmissio facta eis. quȩ ideo dñr ligate ẽt̃ fu¬
niculo duodecim cubitorum. quia duodecim
aplĩ adherent eis. dum predicationem suam ꝓ¬
missione facta eis confirmant. ¶Abraham ge¬
nuit ysaac. Queritur quare incipit genera¬
tionem ab abraham. quia illi pͥmum ꝓmissus ẽ
xp̃c. Queritur etiam cur matheus descenden¬
tatem xp̃i intendit ostendere. qua deus ad ho¬
mines descendit: descendendo gͦ narrat. ut quo
nit ostendat. Lucas uͦ cum ascendendo referat. fi¬
guram cuiꝰdam sacramenti nobis notificat. Cum
enim de baptismate xͥ egisset. in quo multa mis¬

Expanded text:
fideles, cum interrogarentur cujus filius esset Jesus, responfideles, cum interrogarentur cujus filius esset Jesus, responderunt: David . Nota quia alter eorum quibus facta est repromissio, est primus patriarcharum, alter primus regum. Hi duo sunt illae duae columnae quae erant ante ostium templi, inter quas veniebatur ad ostium quia per eos duos venitur ad Christum, dum auditur promissio facta eis. Quae ideo dicuntur ligatae esse funiculo triplici duodecim cubitorum, quia duodecim apostoli adhaerent eis, dum praedicatione sua promissionem factam eis confirmant. Abraham genuit Isaac. Quaeritur quare incipit generationem ab Abraham? Quia illi primum promissus est Christus. Quaeritur etiam cur Matthaeus descendentatem Christi ostendere intendit, qua Deus ad homines descendit. Descendendo ergo narrat, ut, quonos venit ostendat. Lucas vero cum ascendendo referat, figuram cujusdam sacramenti nobis notificat. Cum enim de baptismate Christi egisset, in quo multa mys
Abbreviated transcription (Latin):
Matheus itaq hebraice scͥbens non dixit xp̃i sed
messye: Sed greci translatores posuierunt xp̃i.
semine promissus fuerat. scilicet de semine dđ.
et abrahe. Queritur quare dicit᷑ specialiter
filius dauid. et abrahe. Illis enim tantum duob
tris tui. ⁊ c̃ & in paralipomenon. quod interp̃¬
tatur uerba dierum. et erit inquit cum com¬
pleti fuerint dies tui. et dormieris cum patͥbus
tuis. suscitabo semen tuũ post te.⁊ .c̃. quod patet
non dici de salomone. qui uiuo patre cepit reg¬
nare. Queritur quare dauid ante abraham posu¬
it. quia si pͥmum posuisset abraham et postea da¬
uid: rursus repetendus eẽt abraham. ut genera¬
tionis series texeretur. Ideo etiam dauid p̃ponitur
qui in multis peccauit. non abraham qui in
om̃ibus iustus apparuit. ut ex sola miscdia. non ex
m̃itis hominũ natus eẽ ꝓbaretur. Ideo etiam da
quod ex stirpe sua carnem acciꝑet. Unde iudei in¬

Expanded text:
Matthaeus itaque Hebraice scribens, non dixit Christi, sed Matthaeus itaque Hebraice scribens, non dixit Christi, sed Meschiae, sed Graeci translatores posuerunt Christisemine promissus fuerat, scilicet de semine David et Abrahae, Quare dicitur specialiter filius David et Abrahae. Illis enim duobtris tui , etc. Et in Paralipomenon quod interpretatur verba dierum : Et erit, inquit, cum completi fuerint dies tui, id est dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te , etc. Quod patet non dici de Salomone, qui vivo patre coepit regnare. Quaeritur quare David ante Abraham ponitur? Quia, si primum posuisset Abraham, et postea David, rursus repetendus esset Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo etiam David praeponitur, qui in multis peccavit, non Abraham, qui in omnibus justus apparuit, ut ex sola misericordia, non ex meritis hominum natus probaretur. Ideo etiam Davssus est, quod de stirpe sua carnem acciperet. Unde Judaei in
Abbreviated transcription (Latin):
infermi. Illud ag̃ de introductione in t̾ram ꝓmis¬
duxit nos ad dampnationẽ. ista ad reparationem.
Iua de paradiso expulit. ista reduxit. Dicamus
gͦ. Liber generationis. silicet ħͥ ẽ sicut dicitur. Ui¬
sio ysaie filii amos. sine ꝓnomine. Cuiꝰ autem ge
ti fuerunt in antiquo tempore quib datũ est
hoc nomen quod est iħc. sed in figura istius sictit
Naue et num. idem est. Ihc ebraicum nomen est
et dicit᷑ gͥce socher latine saltator. Inc fuit ei ꝓpͥũ
nomen. sicut nuntiatum est ab angło. xp̃c uͦ no
men est officii. xp̃c enim significat eum unctũ
fuisse in regem et sacerdotem. Nota quod non
sufficiebat dicere ibu.nisi dicẽt xp̃i. Cum enim
uellet fidelibus iudeis ostendere genationẽ illiꝰ.
tatum uideis ponere debuit. quod est messias.
Sciendum est quod idem est messẏas apud he¬
breos quod xp̃c apud grecos. et unctus ap̃ nos.

Expanded text:
inferni. Illud agit de introductione in terram promisinferni. Illud agit de introductione in terram promisduxit nos ad damnationem, ista ad reparationem. Illa de paradiso expulit, ista reduxit. Dicamus ergo: Liber generationis, scilicet hic est, sicut dicitur: Visio Isaiae, filii Amos , sine pronomine hic. Cujus autem sit ti fuerunt antiquo tempore, quibus datum est hoc nomen, quod est Jesus, sed in figura istius, sicut Nave et Nun idem sunt. Jesus Hebraicum est, et dicitur Graece σωτήρ, Latine salvator. Jesus fuit ei proprium nomen, sicut nuntiatum est ab angelo, Christus vero nomen officii. Christus enim significat eum unctum fuisse in regem et sacerdotem. Nota quod non sufficiebat dicere Jesu, nisi diceret et Christi. Cum enim vellet fidelibus Judaeis ostendere generationem illiumen usitatum Judaeis ponere debuit, quod est Meschiah. Sciendum quod idem est meschiah apud Hebraeos, quod christus apud Graecos, et unctus apud nos.
Abbreviated transcription (Latin):
ibeR oenerationis. In ipso exordio satis
ostendit. quod de humanitate xp̃i sit acturus. cum
a carnali generatione incipiat. Generationem enim eiꝰ
diuinam quis enarrabit o Notandum est quod scd̃or
materiam cxordii libro suo nom̃ imposuit. morem
hebreorum secutus. quorum libri ex primordiis in¬
titulantur. Sictit pͥmus liber moysi genesis uoca¬
tur quia in exordio de genitura mundi agitur ⁊
sicut erodus. in cuiꝰ pͥncipio de exitu filiorum isrł
de egypto tractatur. Bene congruit nouum testam̃¬
tum ueteri. quia illud incipit a generatione pͥmi
hominis. et creatione mundi. Istud similiter a gene¬
ratione scdĩ hominis. et restauratione mundi. Illud
uocatur liber genesis. istuo liber generationis.
Illud agit de p̃ceptis. sea inꝑfectis. istud uͦ de insti¬
tutionibus. sed ꝑfectis. Illud de sacerdotio et hostii
sed figuratiuis. isttia uͦ de quodam sacerdote. sea
Illud agit de liberatione egypti. istua de liberatiõe

Expanded text:
iber generationis. In ipso exordio satis ostendit quod de humanitate Christi sit acturus, cum a carnali generatione incipiat. Generationem enim ejus divinam quis enarrabit? Notandum quod, secundum materiam exordii, libro suo etiam nomen posuit, morem Hebraeorum secutus, quorum libri ex primordiis intitulantur, sicut liber primus Moysi Genesis vocatur, quia in exordio de genitura mundi agitur, et sicut Exodus, in cujus principio de exitu filiorum Israel de Aegypto tractatur. Bene congruit Novum Testamentum Veteri, quia illud incipit a generatione primi hominis et creatione mundi, istud similiter a generatione secundi hominis et restauratione mundi. Illud vocatur Genesis, istud liber generationis. Illud agit de praeceptis, sed imperfectis; istud vero de institutionibus, sed perfectis. Illud de sacerdotio et hostiis, sed figurativis; istud vero de quodam sacerdote, scilIllud agit de liberatione Aegypti, istud de liberatione
Abbreviated transcription (Latin):
hostie complete. In hac uia gentilis ppłs xp̃m in¬
uenit. quia eum iam passum cum ad fidem ac¬
cessit reꝑꝑerit. Rebecca conspecto ysaac de came¬
lo descendit. quia eccłia cognito xp̃o gentilitatẽ
dimisit: oooꝑit faciem pallio. quia ad xp̃m ue¬
niens. erubuit de ritu preterito. Int̾m ysaac¬

Expanded text:
hostiae impletae. In hac via, gentilis populus Christum inhostiae impletae. In hac via, gentilis populus Christum invenit, quia eum jam passum, cum ad fidem accessit, reperit. Rebecca conspecto Isaac de camelo descendit , quia Ecclesia cognito Christo gentilitatem dimisit. Cooperit faciem pallio, quia ad Christum veniens erubuit de ritu praeterito. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
los adaquauit: significat quia ęccłia gentium cõ¬
uersa. omnibus potum predicationis obtulit. non
solum sapientibus: sed etiam insipientibus. Unde
paulus. Sapientibus et insipientibus debitor sũ.
Laban qui uocat seruum in domum. et benedie¬
tum dñi appellat. significat quosq carnales qui
santorum doctorum uirtutes ãmirantur. et eos
honorant. nec tamen cum eis ad ysaac.i. ad xp̃m
uadunt: locus spaciosus quem rebecca apud se eẽ di¬
cit. lex naturalis est. quam eccłia ante quam ad
tuit ingressus legi euuanglice. Puelle quȩ re¬
beccam ad ysaac ꝑgentm secute funt: significant fi¬
deles animas quȩ in ecdia simplicit̾ conuersantur.
non tamen ad templum uel thalamũ contempla¬
tionis ꝑrȩueniunt. Inuenit rebecca ysaac inuia qͣ
ducit ad puteum. cuiꝰ nom̃ est uiuentis. uel u¬
puteum est passio xp̃i. ꝑ quam uenitur ad anti¬
quam legem intelligendam. In ea enim sunt õs

Expanded text:
los adaquavit, significat quod Ecclesia gentium conlos adaquavit, significat quod Ecclesia gentium conversa omnibus potum praedicationis obtulit, non solum sapientibus, sed etiam insipientibus. Unde Paulus: Sapientibus et insipientibus debitor sum . Laban qui vocat servum in domum et benedictum Domini appellat, significat quosque carnales, qui sanctorum doctorum virtutes annuntiant, et eos honorant, nec tamen cum eis ad Isaac, hoc est ad Christum vadunt. Locus spatiosus, quem Rebecca apud se esse dixit, lex est naturalis, quem Ecclesia, antequam ad tuit ingressus legi evangelicae. Puellae quae Rebeccam ad Isaac pergentem secutae sunt, significant fideles animas, quae in Ecclesia simpliciter versantur, non tamen ad thalamum contemplationis perveniunt. Invenit Rebecca Isaac in via, quae ducit ad puteum, cujus nomen est Viventis et Vi ad puteum, est passio Christi, per quam venitur ad antiquam legem intelligendam. In ea enim sunt omnes
Abbreviated transcription (Latin):
titur ad querendam rebeccam ad opus ysaac: signifi¬
cat cetum predicatorum. ad gentilem plebem conũ¬
tendam missum. fons ad quem seruus stetit. fig¬
nificat fluenta etianglice scͥpture. de quo rebecca
hausit cum hidria. quia de scͥptura documentum
gentilitas conuersa accipit. cum capacitatis mensura.
Rebecca. patientia interpretatur. Gentilis enim ȩccła
multa ꝓ deo passa est. Prius hidriam in scapulam
ponit. deinde in ulnis: quia predicationem prius in
mentem posuit. deinde in oꝑe compleuit. Ornamenta
quibus seruus rebeccam decorauit. uirtutes et p̃cepta
doctorum sunt. In aures enim uoluntatem audien¬
di uerba dĩ significant. que cum dilectione suscipi
dtiorum siclorum intelliguntur. Armille que sunt
ornamenta brachiorum bonam operationem no¬
tant. que decem siclos appendebãt. quia omtns
nra oꝑatio in decem legis preceptis consistit. Quodrt¬
becca non solum uiro potum dedit. sed etiam came¬

Expanded text:
titur ad quaerendam Rebeccam ad opus Isaac, signifititur ad quaerendam Rebeccam ad opus Isaac, significat chorum praedicatorum, ad gentilem plebem convertendam missum. Fons, ad quem servus stetit, significat fluenta evangelicae Scripturae, de qua haurit Rebecca cum hydria, quia de Scriptura documentum gentilitas conversa accipit, cum capacitatis mensura. Rebecca patientia interpretatur. Gentilis enim Ecclesia multa pro Deo passa est. Prius hydriam in scapula ponit, deinde in ulnis, quia praedicationem prius in mente ponit, deinde in opere complet. Ornamenta, quibus servus Rebeccam decoravit, virtutes et praecepta sunt doctorum. Inaures enim voluntatem audiendi verba Dei significant, quae, cum dilectione suscipi dus duorum siclorum intelliguntur. Armillae, quae sunt ornamenta brachiorum bonam operationem notant, quae decem siclos appendebant, quia omnis nostra operatio in decem legis praeceptis consistit. Quod Rebecca non solum viro potum dedit, verum etiam came