comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
guine dicuntur: quia mactatis
uictiumis. non optulerunt ad scũ¬
arium sacerdotib uixta legis pre¬
ceptum adipem & sanguinem. cum
uidelicet sanctuarium secum ha¬
berent. Quando locus sanctuarii
ꝓcul erat. iubebatur sanguis uic¬
timarum interram fundi: de his
uidelicet uictimis quas ad suos
esus prȩparabant. Quando uero
sanctuarium prȩsens erat. sanguis
hostiarum suꝑ altare domini uibe¬
batur fundi: sicut est illud inli¬
bro de utero nomii. Sanguinem
hostiarum tuarum fundes in al¬
tari: carnib autem ipse uesce¬
ris. Quod quia prȩfatus popu¬
ꝑlegem mysticȩ prȩceptum fuerat.
ut ne quis de filiisisrł. ouem uel
bouem. aut capram. uel quod libet
animal quod domino offere batur
incastris immolarent. s ad osti¬
um tabernaculi uniuersa duce¬
rent. &. ibi omnia occiderent. Qđ
quia hoc non fecerant. comedisse
passim occidendo referuntur cum
sanguine. Licet iste sensus po¬
sterior quib dam placere uidea¬

Expanded text:
guine dicitur, quia, mactatis guine dicitur, quia, mactatis victimis, non obtulerunt ad sanctuarium sacerdotibus, juxta legis praeceptum, adipem et sanguinem, cum videlicet sanctuarium secum haberent. Quando locus sanctuarii procul erat, jubetur sanguis victimarum in terram fundi de his videlicet victimis, quas ad suos esus praeparabant, quando vero sanctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super altare Domini jubetur fundi. Sicut est illud in libro Deuteronomii: « Sanguinem hostiarum tuarum fundes in altari, carnibus autem ipse vesceris . » Quod quia praefatus populegem mystice praeceptum fuerat, ut ne quis de filiis Israel ovem vel bovem aut capram, vel quodlibet animal quod Domino offerebatur, in castris immolarent, sed ad ostium tabernaculi universa ducerent, et ibi omnia occiderent. Quod quia non fecerant, comedisse passim occidendo referuntur cum sanguine. Licet iste sensus posterior quibusdam placere videa
Abbreviated transcription (Latin):
se ait. Turbauit pater meus
terram. Uidetis ipsi quia illumi¬
nati sunt oculi mei eo quod gusta¬
uerim paululum de melle isto.
quantomagis si comedisset popłs
de prȩda inimicorum suorum
quam cȩpit.ꝰ Nam quodait. tur¬
bauit pater meus terram. de pa¬
trata uictoria intumuit. &. ideo
de fatigatus populus tulit oues
oboues & uitulos. & mactaue¬
runt interra. comeditq popłs
cum sanguine: non fecit popłs
irritum iuramentum. Qđ enim
saul adiurauerat dicens. maledic¬
tus uir qui comederit panem us¬
q ad uesperam donec ulciscar me¬
de inimicis meis: ideo dixit. quia
uictoria iam potiti erant. Sed pec¬
casse domino & cum sanguine
comedisse dicuntur: quia contra
legis preceptum. antequam sacri¬
ficium uesꝑtinum ꝑ ageretur co¬
mederunt. Sic itaq usus erat:
ut quando homicidia abeis aut
insuis aut inexteris fiebant. ñ
comederent ante quam sacrificiũ
uesꝑtinum ꝓeis fieret. Aliter. lec¬
casse domino & comedisse cum san¬

Expanded text:
se ait: « Turbavit pater meus se ait: « Turbavit pater meus terram. Vidistis ipsi, quia illuminati sunt oculi mei, eo quod gustaverim paululum de melle isto: quanto magis si comedisset populus de praeda inimicorum suorum quam ceperat? » Nam quod ait, « Turbavit pater meus terram, » de patrata victoria intumuit, et ideo defatigatus populus, tulit oves et boves, et vitulos, et mactaverunt in terra. Comeditque populus cum sanguine. » Non fecit populus irritum juramentum. Quod enim Saul adjuraverat, dicens: « Maledictus vir qui comederit panem usque ad vesperam, donec ulciscar de inimicis meis. » Ideo dixit, quia victoria jam potiti erant; sed peccasse Domino, et cum sanguine comedisse dicitur, quia contra legis praeceptum, antequam sacrificium vespertinum perageretur, comederunt. Sic itaque usus erat, ut quando homicidium ab eis, aut in suis, aut in exteris fiebat, non comederent antequam sacrificium vespertinum pro eis fieret. Aliter, peccasse Domino et comedisse cum san
Abbreviated transcription (Latin):
cra scriptura ait. illuminati sunt
oculi ionathȩ ꝓpt̃ gustum mellis
Numquid ante cȩcus eratꝰ Mim¬
me. S illuminati sunt. uttq ñ¬
aduidendum quia ante uidebat:
sed ad disceruendum. quia uetita
tetigerat. sicut de primis homini¬
bus legitur. Qui mox ut ꝓhibita
gustauerunt. aꝑtos habuisse ocu¬
los referuntur: Ad discernendum
uidelicet inter bonum quod ami¬
serant & malum ad quod cȩcide¬
rant. Cȩterum aliqui aliter in tel¬
ligi uolunt. Anunt enim quod
ex nimio calore oculi & exercitio
p̃lii ac itineris reuerberati erant.
& numo ieiunio fatigatus non
solum corpore sed & mente fortas¬
sis defecerat. ubi sunt oculi inte¬
rioris hominis. & ideo cum gu¬
stasset gustum mellis illuminatꝰ
dicitur: quia ñ solum oculi ex
refectione corporis in quiunt
clarius uidere cȩperant. sed &.
interus mens clarior confortata
dulcedine mellis ac promptior
resumptis uirib ad ꝑsequendũ
aduersarios ex titit. Unde & ip¬

Expanded text:
cra Scriptura ait: « Illuminati sunt cra Scriptura ait: « Illuminati sunt oculi Jonathae, propter gustum mellis? » nunquid ante caecus erat? Minime. Sed illuminati sunt utique, noad videndum, quia ante videbat, sed ad discernendum, quia vetita tetigerat. Sicut de primis hominibus legitur, qui mox ut prohibita gustaverunt, apertos habuisse oculos referuntur, ad discernendum videlicet inter bonum quod amiserant, et malum ad quod ceciderant. Caeterum aliqui aliter intelligi volunt: Aiunt enim quod ex nimio calore oculi, et exercitio praelii ac itineris, reverberati erant, et nimio jejunio fatigatus, non solum corpore, sed et mente fortassis defecerat, ubi sunt oculi interioris hominis. Et ideo cum gustasset gustum mellis, illuminatus dicitur: quia non solum oculi ex refectione corporis, inquiunt, clarius videre coeperant, sed et interius mens clarior confortata dulcedine mellis, ac promptior resumptis viribus ad persequendum adversarios exstitit. Unde et ip
Abbreviated transcription (Latin):
inloco quam inagro culture dedito.
confligentes. uigiiti numero pͥm
fronte ex hostib ꝓsternunt: illud
figuraliter significare uidetur.
quod hisdoctorib heretici cedunt
atq succumbunt. quia intra li¬
mites eccłie positi. a meditatione¬
philistiim heri & nudius ter¬
eius. & ascenderant cum eis
auerunt autem saul dicentes. quad
populus peccasset domino. come
dens cum sanguine. Qui art. pre¬
uaricati ęstis. uoluite ad me iam ñ
saxum grande. Nam antequam
spũalem figuram aggrediamur eni¬
cleandam: iuanifestandum est. qͥd
est quod scͥptura dicit de ionatha
illumuiati sunt oculi eiꝰ. & quid
significet iuxta hystoriam quod
dimicaturus aduersus philistiim.
undixit cuncꝰto exercrtui ieiunum
quo usq reuerterentur a pręlio.
S ionathan filius eiꝰ super faciem
agri mel uidens. extendit sum ini¬
tatem uirgȩ. & intinxit in fauum
mellis. & gustauit. & illuminati
sunt ocuili eiꝰ. Quid ẽ quod sa¬

Expanded text:
in loco, quam in agro culturae dedito in loco, quam in agro culturae dedito confligentes, viginti numero prima fronte ex hostibus prosternunt, illud figuraliter significare videtur, quod his doctoribus haeretici cedunt atque succumbunt, qui intra limites Ecclesiae positi, a meditationPhilistim heri et nudiustertius, ascenderantque cum eis averunt autem Saul dicentes quod populus peccasset Domino codens cum sanguine. Qui ait: Praevaricati estis. Volvite ad me jam nunc saxum grande. » Nam antequam spiritalem figuram aggrediamur enucleandam, manifestandum est quid est quod Scriptura dicit de Jonatha: Illuminati sunt oculi ejus, et quid significet juxta historiam quod dimicaturus adversus Philistiim, indixit cuncto exercitui jejunium, quousque reverterentur a praelio. Sed Jonathan filius ejus videns super faciem agri mel, extendit summitatem virgae, et intinxit in favum mellis, et gustavit et illuminati sanguine. Quid est quod sa
Abbreviated transcription (Latin):
fidei contraire quȩunt. neq cũ
illis spũaliter dimicare. s illi po¬
am gradientes. inter utrumq
testam̃tum. atq inter ꝓspera &
aduersa quasi inter duosscopu¬
los dextra leuaq incedunt. Qui
armis scãrum scripturarum mu¬
niti. non procliuius ad ima. s
mentis alacritate ad altitudinẽ
contemplationis toto ad nisu cons¬
cendere nituntur. Illud uero in¬
tersignum quod ionathan ar¬
migero suo ꝓposuit. ut nisi ipsi
prius abhostib ꝓuocati forent.
nequaquam ad eos transirent. sed
quieti ꝑsisterent: hoc nobis ꝑ huiꝰ¬
modi inter signum sacra scrip¬
tura typice innuit. ut ne quis ex
catholicis aduersus hȩreticos pͥ or
contentionis arma commoueat.
nisi ab ipsis priuis ad certamen ꝓ¬
uocatus fuerit. quia non ꝑcatho¬
licos. sed potius ꝑhereticos contenti¬
onis bella inȩccłia exordium su¬
munt. Quod autem ionathan
& armiger eius. prima congressio¬
ne aduersus philistȩos non alio

Expanded text:
fidei contraire queunt, neque cum fidei contraire queunt, neque cum illis spiritaliter dimicare, sed illi poam gradientes, inter utrumque Testamentum, atque inter prospera et adversa, quasi inter duos scopulos dextra laevaque incedunt; qui armis sanctarum Scripturarum muniti, non proclivius ad ima, sed mentis alacritate, ad altitudinem contemplationis toto adnisu conscendere nituntur. Illud vero iter quod Jonathas armigero suo proposuit, ut nisi ipsi prius ab hostibus provocati forent, nequaquam ad eos transirent, sed quieti subsisterent, hoc nobis per hujusmodi iter signum sacra Scriptura typice innuit: ut ne quis ex catholicis adversus haereticos prior contentionis arma commoveat, nisi ab ipsis prius ad certamen provocatus fuerit; quia non per catholicos, sed potius per haereticos, contentionis bella in Ecclesia exordium sumunt. Quod autem Jonathas et armiger ejus prima congressione adversus Philistim, non alio
Abbreviated transcription (Latin):
philistiim omnimodis cauent. ne
ꝑ eorum occasionem uiri catholi¬
ciarma possint habere spũalia.
ret ionathan filius saul ad adoles¬
centem armigerum suum. Ueni
& transeamus ad stationem pl¬
listiim: quȩ ẽ trans locum illum.
&reliqͥ. P endet enim hȩc sen¬
tentia ex suꝑiorib. Ionathas uero
cuius nom̃ sonat columbe donũ.
scõrum uirorum spũalium qui
in ȩccłia donospũ scĩ repleti sunt
gestauit figuram: ꝑ quos dominꝰ
hereticorum conuentꝰ disturbat.
dissipat atq infigurã conuertit.
Armiger autem eoꝵ idẽ scõrum
uiroꝵ prȩfigurauit discipulos:
qui illorum exempla atq doctri¬
nam sectantes. ꝙ indiuiduȩ illi ᷤᷤ¬
ad herentes quasi eorum arma por¬
tant. Quod autem idem ionathan
& armiger aduersus philistiim.
non ꝑplaniora leniaq loca sed ꝑ
sarosa & ardua iter arripiunt. il¬
lud allegoricȩ significat: quod non
illi sacerdotes qui intra eccłiam la¬
tam uiam ambulant. hostibus

Expanded text:
Philistim, omnibus modis cavent, ne Philistim, omnibus modis cavent, ne pro eorum occasione, viri catholici arma possint habere spiritaliaret Jonathas filius Saul ad adolescentem armigerum suum: Veni, et transeamus ad stationem Philistim, quae est trans locum illum, etc » . Pendet enim haec sententia ex superioribus. Jonathas vero, cujus nomen sonat columbae donum, sanctorum virorum spiritalium, qui in Ecclesia dono Spiritus sancti repleti sunt, gestavit figuram; per quos Dominus haereticorum conventus disturbat, dissipat atque in fugam vertit. Armiger autem ejus eorum sanctorum virorum praefiguravit discipulos, qui illorum exempla atque doctrinam sectantes, et individue illiadhaerentes, quasi eorum arma portant. Quod autem idem Jonathas et armiger ejus adversus Philistim, non per planiora leniaque loca, sed per saxosa et ardua iter arripiunt, illud allegorice signat quod non illi sacerdotes, qui intra Ecclesiam, latam vitam, ambulant, hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
tntias atq testimonia quasi ua¬
ria ferramenta liment. exacuant
aq elucident. ꝑquȩ & ea quȩ cre¬
dunt ac predicant defendere que¬
ant. & aduersarios suos aut confo¬
diendos sibi substernere. aut certe
arrendo in fugam conuertereꝰ
hoc quippe modo & contra diu̾sas
quęstiones quȩ ineccłia ꝑcontenti¬
nuis uitium oriuntur dei sacerdo¬
ib omni circumspectione agen¬
dum ẽ. & ad uersus uarias hȩreti¬
corum nouitates omni studio uigi¬
landum. ne fides eccłiȩ uelut ȩdi¬
ficii fundamentum. ꝑ eorumdem
hereticorum impetum quasi im¬
pulsu uentorum labatur atq sub¬
ruatur. Quod autemait scrip¬
tura de israheliticis uiris descen¬
acies uomerum & ligonum & se
curium: hoc non absurde intelli¬
gi datur.quia controuersia here¬
ticorum exercitia sunt catholicorũ.
rum. & malorum contentio bono¬
rum acuit sensum. & aduersita ᷤ
impiorum sinistra sunt arma iu¬
storum. Quod tam̃ heretici uelut

Expanded text:
tentias atque testimonia, quasi vatentias atque testimonia, quasi varia ferramenta liment, exacuant, atque elucident, per quae et ea quae credunt ac praedicant defendere queant, et adversarios suos, aut confodiendo sibi substernere, aut certe terrendo in fugam convertere. Hoc quippe modo, et contra diversas quaestiones, quae in Ecclesia per contentionis vitium oriuntur, Dei sacerdotibus omni circumspectione agendum est. Et adversus varias haereticorum novitates omni studio vigilandum, ne fides Ecclesiae, velut aedificii fundamentum, per eorumdem haereticorum impetum, quasi impulsu ventorum labatur atque subruatur. Quod autem ait Scriptura de Israeliticis viris: « Descenacies vomerum et ligonum e » etc.; hoc non absurde intelligi datur, quia controversia haereticorum exercitia sunt catholicorum; et malorum contentio bonorum acuit sensum; et adversitas impiorum sinistra sunt arma justorum. Quod tamen haeretici, velut
Abbreviated transcription (Latin):
hominem millam eẽ differen¬
tiom astruat. sed hoc ẽẽ deitatem
qued & humanitatem in eo sicut
a cuticiani & eorum similes hȩreti¬
a impie defendere contendunt.
rirsum alius ex aduerso ꝓsiliat
qui sicut duas in eo naturas ita &
duas ꝑsonas affirmare uelit. si cut
nestoriani. iterum tercius uel quartꝰ
occurrat. unus uidelicet qui eundem
filium dei dicat inueritate deum
cẽ. hominem uͦ infantasia fuisse quẽ¬
admodum manichei & priscilliani¬
ste dicere ausi sunt: alius autem
qui illum purum hominẽ fuisse
absq deo contendat. sicut fotinia¬
ni.rursum alii atq alii existant.
qui eum hoc ẽ filiumdei nicħ de
matre assumpsisse. nec eusdemna¬
turȩ fuisse ex qua & nossumꝰ. sed
nescio quam imaguiariam carnem
iunundo gestasse. & ceteri pluri¬
mi quos om̃s commemorare nimis
plirum ẽ & non necessarium. con¬
ua quos omnes fidei hostes quid ec¬
desiasticis uiris agendum ẽ. nisi ut
exutroq testamento diuersassen¬

Expanded text:
hominem nullam esse differenhominem nullam esse differentiam astruat, sed hoc esse Deitatem, quod et humanitatem in eo, sicut et Euthitiani, et eorum similes haeretici impie defendere contendunt. Rursum alius ex adverso prosiliat, qui sicut duas in eo naturas, ita et duas personas affirmare velit, sicut Nestoriani. Iterum tertius vel quartus occurrat, unus videlicet, qui eumdem Filium Dei dicat in veritate Deum esse, hominem vero in phantasia fuisse, quemadmodum Manichaei et Priscillianistae dicere ausi sunt. Alius autem qui illum purum hominem fuisse, absque Deo, contendat, sicut Photiniani. Rursum alii atque alii existant, qui eum, hoc est Filium Dei, nihil de matre assumpsisse, nec ejusdem naturae fuisse, ex qua et nos sumus, sed nescio quam imaginariam carnem in mundo gestasse; et caeteri plurimi, quos omnes memorare nimis prolixum est, et non necessarium: contra quos omnes hostes fidei, quid ecclesiasticis viris agendum est? nisi ut ex utroque Testamento diversas sen
Abbreviated transcription (Latin):
lo creatum. Similiter & spm̃ scm̃
ñ deum sed creaturam credere
oportet. quid contra huiusmodi
impium prȩdicatorem uir excłiasti¬
cus facturus erit. nisi ut ex utroq
testamento ꝓferat documenta:
atq uelut ferramenta acuat di¬
uina testimonia. ꝑque & illa que
prȩdicat defendere ualeat. & con¬
tradicentes refutare.ꝰ Rursum
tempore tranquillo nul amplius de
dei filio sacerdotib eccłiȩ predi¬
care conuenit: quam ut credat᷑
uerus deus ex patris substantia
sine tempore ui effabiliter natus.
& uerus homo ꝓnr̃a redemptione
de matris substantia temporaliter
creatus & natus gemina substan¬
tia. singulari uero ꝑsona. consub¬
stantialem patri scd̾m diuuntatẽ.
consubstantialem uero matͥ nirta
humanitatem. unum eundemq
insingularitate ꝑsone. Contra ꝗͣ.
fidem sie contͣrio diuersi oceur¬
rant. unus uidelicet. qui tta du¬
as naturas infilio dei confundat
atq ꝑmisceat. ut inter dm̃ &

Expanded text:
lo creatum; similiter et Spiritum lo creatum; similiter et Spiritum sanctum non Deum, sed creaturam credere oportet. Quid contra hujusmodi impium praedicatorem vir ecclesiasticus facturus erit? nisi ut ex utroque Testamento proferat documenta, atque velut ferramenta acuat divina testimonia, per quae et illa quae praedicat, defendere valeat, et contradicentes refutare. Rursum tempore tranquillo, nil amplius de Dei Filio sacerdotibus Ecclesiae praedicare convenit, quam ut credatur verus Deus ex substantia Patris sine tempore ineffabiliter natus, et verus homo pro nostra redemptione de substantia matris temporaliter creatus et natus, gemina substantia singulari vero persona; consubstantialem Patri secundum Divinitatem, consubstantialem vero matri juxta humanitatem; unum eumdemque in singularitate personae. Contra quam fidem si e contrario diversi occurrant: unus videlicet qui ita duas naturas in Filio Dei confundat atque permisceat, ut inter Deum et
Abbreviated transcription (Latin):
cut una dertas ita & una ꝑsona
credenda ẽ non tres. id ẽ ut
ipse credatur pater qui & filiꝰ.
& ipse filius qui & pater. sicut
sabellius impiȩ predicabat. qͥd
tunc agendum erit uiris ecclesi¬
asticis. nisi ut ex ipsa sacra serip¬
tura contra huiusmodi assertorẽ
ꝓbare quȩant. quomodo omp̃s ds̃
unus sit innatura. trinus uͦ in ꝑ¬
sonis: Nursum tempore quieto
nil amplius doctorib eccłiȩ ca¬
tholicȩ plebib qui prȩsunt prȩ¬
dicare conuenit. quam ut credant
um uero non aliunde quam de
patris substantia gentum sine
initio. & ꝑ omnia patri similẽ
stantiȩ cum hisa quib procedit.
Si uero contͣ hiuiis modi ueridicã
p̃dicationem ꝑuenerit. ut quispi¬
amarrianȩ partis assertor dicat.
non ita est ut prȩdicatis. s sicut
tres ꝑsonas indeo confitemini ita
& tressubstantias ineo uobis crede¬
re oportet. filium quoq non de sub¬
stantia patris substitisse. s ex nichi¬

Expanded text:
cut una deitas, ita et una persona cut una deitas, ita et una persona credenda est, non tres, id est, ut ipse credatur Pater, qui et Filius: et ipse Filius, qui Pater, sicut Sabellius impie praedicabat; quid tunc agendum erit viris ecclesiasticis, nisi ut et ipsa sacra Scriptura contra hujusmodi assertorem probare queant, quomodo Deus omnipotens unus sit in natura, trinus vero in personis. Rursum tempore quieto, nil amplius doctoribus Ecclesiae catholicae plebibus qui praesunt praedicare convenit, quam ut credant is; Filium vero non aliunde quam de Patris substantia genitum, sine initio, ac per omnia Patri similem stantiae cum iis a quibus procedit. Si vero contra hujusmodi veridicam praedicationem provenerit ut quispiam arianae partis assertor dicat: Non ita est ut praedicatis; sed sicut tres personas in Deum confitemini, ita et tres substantias in eum vobis credere oportet. Filium quoque non de substantia Patris substitisse, sed ex nihi
Abbreviated transcription (Latin):
puli fidelis quasi ad agriculturã
iurta hystorie simplicitatem
utuntur. Quȩ testimonia ac si
ferramenta si quando ꝑmitten¬
te deo hȩreticorum bella aduer¬
sus eccłiam consurgunt. ad exer¬
cendos uidelicet atq ꝓbandos fi¬
deles. uiri eccłiastici subtili in¬
quisitione ea ꝑserutando. & spi¬
rituali acumine acuendo. uelut
ingladios ingladios uertunt.
ꝑ quos & hostes fidei ꝓsternunt:
& tamse quam cęteros fideles ab
eorum ꝑsequutione siuȩ ꝑsuasio¬
ne defendunt. Prȩcepta quippe
diuinȩ legis atq testimonia : &
ferramenta sunt inpace eccłiȩ.
& arma intempore belli. Et ut
manifestius fiat quod ꝓfertur:
inpace eccłiȩ presules eiꝰ. seusa¬
cerdotes. simplici predicatione
populum sibi creditum fide
informantes. non alta de deo ne¬
q in capabilia illis ꝓponunt.s
ut simpliciter credant in patrẽ
uero ꝑsonaliter. Si autem qui¬
cumq hȩreticiis sabelliane par¬
tis assertor dicat. quia in deo si¬

Expanded text:
puli fidelis, quasi ad agriculturam, puli fidelis, quasi ad agriculturam, juxta historiae simplicitatem, utuntur. Quae testimonia, acsi ferramenta sint si quando, permittente Deo, haereticorum bella adversus Ecclesiam consurrexerint, ad exercendos videlicet atque probandos fideles suos, viri ecclesiastici, subtili inquisitione ea perscrutando, et spiritali acumine acuendo, velut in gladios vertunt; per quos et hostes fidei prosternunt, et tam se quam caeteros fideles ab eorum persecutione, sive persuasione defendunt. Praecepta quippe divinae legis atque testimonia, et ferramenta sunt in pace Ecclesiae, et arma in tempore belli. Et ut manifestius fiat quod profertur: In pace Ecclesiae praesules ejus seu sacerdotes, simplici praedicatione populum sibi creditum fide informantes, non alta de Deo, neque incapabilia illis proponunt, sed ut simpliciter credant in Patrem vero personaliter. Si autem quicunque haereticus sabellianae partis assertor dicat, quia in Deum si
Abbreviated transcription (Latin):
milia equites elatos exprimunt
mundi: qui de carnali potentia
tumidi. hȩreticorum adiutores
existunt. Reliqua uulgi multi¬
tudo ingentem innuit uulgi
plebem: quam heretici callidis
ꝑsuasionib deceptam si bi aggre¬
gant. Sȩxcenti uiri qui cum saul
remansisse narrantur. catholicors
uirorum formam prȩtendisse pos¬
sunt: qui ꝑunitatem fidei xpo do¬
mino uelut saul ad hȩrentes. nul¬
lis malorum ꝑsuasionib seu terro¬
rib abeo recedunt. Fabri ferra¬
rii. allegorice uiros significant spũ¬
ales mȩccłia: qui dempore pacis
cum desint quiinquietent. per
securitatem mentis seu incuriã
abspũali inquisitione torpent
quasi ñ sint : dum in exereitati.
ad respondendum hostib fidei
parati nequaquam sunt. Uome¬
res uͦ atq ligones seu cetera ferra¬
menta. spũaliter testimonia
seu sententias indicant sacrȩ
legis. Quib testimonii sacer do¬
tes eccłiȩ inpace eiusdem eccłiȩ
ad eruditionem tantummodo po¬

Expanded text:
millia equites, elatos exprimunt millia equites, elatos exprimunt mundi, qui de carnali potentia tumidi, haereticorum adjutores existunt. Reliqua vulgi multitudo ingentem innuit vulgi plebem, quam haeretici callidis persuasionibus deceptam sibi aggregant. Sexcenti viri, qui cum Saul remansisse narrantur, catholicorum virorum formam praetendisse possunt, qui per unitatem fidei Christo Domino, velut Saul, adhaerentes, nullis malorum persuasionibus, seu terroribus, ab eo recedunt. Fabri ferrarii allegorice viros significant spiritales in Ecclesia, qui tempore pacis cum desint qui inquietent per securitatem mentis, seu incuriam, ab spiritali inquisitione torpentes, quasi non sint, dum inexercitati ad respondendum hostibus fidei parati nequaquam sunt. Vomeres vero atque ligones, seu caetera ferramenta, spiritaliter testimonia, seu sententias indicant sacrae legis; quibus testimoniis sacerdotes Ecclesiae, in pace ejusdem Ecclesiae, ad eruditionem tantummodo po
Abbreviated transcription (Latin):
s allophili licet plurimis in locis scã¬
rum scripturarum aliud atq aliud
multis modis allegorice significent.
hoc autem in loco omnium hȩretico¬
rum p̃figurant cateruam: qui pari
consensu impietatis ad uersus ec¬
clesiam dei conspirantes. ꝓpter
multitudinem populi sibi consenti¬
entis & mminundi huius potestati¬
bus fidentis. eandem ȩccłiam dei
asuis fidelib depopulari conant᷑.
Quorum multitudinem infirma
membra eccłiȩ ꝑtimescentes. ple¬
riq ex ipsis abiurata fide ab eccliȩ
unitate discedentes. eisdem he¬
resi sociantur: alii uero subsilentio
se se occultantes. dum fidem su¬
am palam confrteri metuunt. qua¬
si inspeluncis & cauernis terre
latitant. P hilistiim quorum uigeis
numerus ẽe. ꝑ hibetur. omnium
hereticorum magistros figurasse ñ
dubium ẽ: qui ꝓpter uarias sec¬
tas quasi discolores equi uno in¬
pietatis uinculo colligati. i huiꝰ
mundi campo dissolutis habenis.
addecipiendos seu opprimendos
quos possunt discurrunt. Sex

Expanded text:
et Allophyli, licet plurimis in locis sanctarum Scripturarum, aliud atque aliud, multis modis allegorice significent, hoc in loco omnium haereticorum praefigurant catervas; quae pari consensu impietatis, adversus Ecclesiam Dei conspirantes, propter multitudinem populi sibi consentientis, et mundi hujus potestatibus fidentes, eamdem Ecclesiam Dei a suis fidelibus depopulari conantur; quorum multitudinem infirma membra Ecclesiae pertimescentes, plerique ex ipsis abjurata fide ab Ecclesiae unitate discedentes, eisdem haereticis sociantur. Alii vero sub silentio sese occultantes, dum fidem suam palam confiteri metuunt, quasi in speluncis et cavernis terrae latitant. Philistim, quorum ingens numerus esse perhibetur, omnium haereticorum magistros figurasse non dubium est. Qui propter varias sectas, quasi discolores equi, uno impietatis vinculo colligati, in hujus mundi campos dissolutis habenis, ad decipiendos et opprimendos quos possunt, discurrunt. Sex
Abbreviated transcription (Latin):
Sponte enim sua pater eius saul
male agendo adquisiuit: ut talit̃
una cum filiis perimeretur. De¬
niq pius ꝓpb̃a dauid figuraliter
deflet saul & ionathan: qui cum
potentes ẽe̾nt. & semper hostibus
preualerent: sauciati ilico ac uul¬
nerati inmedio prȩlio corruerunt.
Quomodo inquit ceciderunt poten¬
tes in medio pugne: Hoc etiam
modo pium xpistianorum genus.
nunc deflet eos qui repugnantes
demonib labuntur inseculo quod
clubricum. Selboe enim montes
lubrici interprȩtantur. & spem
recuperationis suȩ omit tentes.
ꝓprio mucrone desperatione uide¬
licet ꝑuitiosa euadendi hostem
antiquum. semet ipsos interfici¬
unt. sieut saul irruens super gla¬
dium suum morturis est. Cuuis
tei philistei. Hoc est maligni sp̃c
de interfectis spolia uirtutum
auferentes: ꝓpriȩ fortitudini as¬
iibunt uictoriam. quȩ iusta ꝑ

Expanded text:
Sponte etenim sua pater ejus Saul Sponte etenim sua pater ejus Saul male agendo acquisivit, ut taliter una cum filiis perimeretur. Denique prius propheta David figuraliter deflet Saul et Jonathan, qui cum potentes essent, et semper hostibus praevalerent, sauciati illico ac vulnerati in medio praelio corruerunt. « Quomodo, inquit, ceciderunt potentes in medio pugnae? » Hoc etiam modo pium Christianorum genus, nunc deflet eos qui repugnantes daemonibus labuntur in saeculo, quod est lubricum, Gelboe enim montes lubrici interpretantur, et spem recuperationis suae omittentes, proprio mucrone, desperatione videlicet perniciosa evadendi hostem antiquum, semetipsos interficiunt, sicut Saul irruens super gladium suum mortuus est. Cujus rei Philisthaei, hoc est, maligni spiritus de interfectis spolia virtutum auferentes, propriae fortitudini ascribunt victoriam, quae jus
Abbreviated transcription (Latin):
prȩlio ꝑcusserunt philistuim istł
plaga magna: corrueruntq inprȩ¬
lio saul & ionathan: & cetera us¬
suꝑ gladium suum & mortiuis ẽ.
ecumeo. Arinigerum istum he¬
⁊brei doech idumeum dicunt fu¬
isse : qui cernens saul mortuum
se ipsum obmetum dauid inter¬
emit. Mortuus est ergo saul &
tres filii eiꝰ. & armiger illiꝰ. & uni¬
uersi uiri eiꝰ. Uiri isti. puerido¬
mestici eius intelligendi sunt. h
tres filii saul cum eo inter fect
sunt: ionathan. abinadab. qul
.&. iesui. & melchisua. Isboseth
auutem dormierat: qui anno quo
siul rex constitutus ẽ. natus fuisse
dicitur: qui ettam quadraginta
annorum fuisse legitur. cum regna¬
re cxpisset. Unde colligitur. saul
quadraginta annos regnasse. Que¬
ritur cur alibi legatur iesui & ali¬
bi. ab inadab. Iesui interprȩtatur
cqualis. Equalis idõ dicitur: quia¬
equalis meriti fuisse cum patre
filii memorantur. Ab inadab in¬
terprȩtatur pater meus sponte.

Expanded text:
proelio, percusserunt Philisthiim Israel proelio, percusserunt Philisthiim Israel plaga magna, corrueruntque in proelio Saul et Jonathas, » etc., usper gladium suum, et mortuus est cum eo. Armigerum istum Hebraei Doech Idumaeum dicunt fuisse, qui cernens Saul mortuum, seipsum ob metum David interemit. Mortuus est ergo Saul, et tres filii ejus, et armiger illius, et universi viri ejus. Viri isti, pueri domestici ejus intelligendi sunt. Hi tres filii Saul cum eo interfecti sunt, Jonathan, Abinadab, qui et Jesui, et Melchisua. Isboseth autem domi erat, qui anno, quo Saul rex constitutus est, natus fuisse dicitur, qui etiam quadraginta annorum fuis e legitur, cum regnare coepisset: unde colquadraginta annis regnasse. Quaerendum cur alibi legatur Jesui, et alibi Abinadab: Jesui enim interpretatur aequalis. Aequalis ideo dicitur, quia aequalis meriti fuisse cum patre filii memorantur. Abinadab interpretatur pater meus sponte.
Abbreviated transcription (Latin):
diu nobis aliquid amplius ex¬
cogitare atq explicare nonda¬
tur. Hȩc sunt quȩ tunc de
phitonissa & samuhele scrip¬
sit beatus augustinus. Se d
quia hoc genus magicȩ fanta¬
siȩ crebro in hoc libro legitur:
dicendum ẽ. unde nom̃ acce¬
perit. Nonnulli enim abapolline
Iphitio reꝑtum. & ab eius cognomi¬
ne sic dicunt ẽẽ. uocatum. Sed
& hebreum nom̃ inquiunt congru¬
Nit. qui phitona abyssi dicunt. un¬
de & phitonissã ce phitones legen¬
dum putant. Quod & nos dili¬
genter inuestigantes. sic inanti¬
quis immo & modernis uolumi¬
nib scriptum repperimus. Alii
uero a serpente qui phiton dict
ẽ. de cuius pelle diuinabant
dictum asserunt. Unde & phi¬
tonissam & phitones legunt.
Quod nos arbitrio prudentis
lectoris derelinqunmis: quid ma¬
gis eligere placuerit. Hȩc enim
sententia uixta hẏstoriam supe¬
rioris sententiȩ post posita est.
Quod nos ideo fecimus: ut totum
de saule & phitonissa pariter

Expanded text:
diu nobis aliquid amplius exdiu nobis aliquid amplius excogitare, atque explicare non datur. Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuele scripsit beatissimus Augustinus. Sed quia hoc genus magicae phantasiae crebro in hoc libro legitur, dicendum est unde nomen acceperit: nonnulli enim ab Apolline Pythio repertum atque ab ejus cognomine sic dicunt esse vocatum. Sed et Hebraeum nomen, inquiunt, congruit: Pythona abissi  sic  dicunt, unde et pythonissam et pythones legendum putant. Quod et nos diligenter investigantes sic in antiquis, imo et modernis voluminibus scriptum reperimus. Alii vero a serpente, qui python dictus est, de cujus pelle divinabant, dictum asserunt, unde et pythonissam et pythones legunt. Quod nos arbitrio prudentis lectoris derelinquimus, quid magis eligere placuerit. Haec enim sententia juxta historiam superiori sententiae postposita est. Quod nos ideo facimus, ut totum de Saule et pythonissa pariter
Abbreviated transcription (Latin):
inquisitionem inueniatur ad li¬
quidum. uel posse uel non posse
anunam humanam cum ex hac
uita migrauerit magicis carmi¬
nib euocari. & uiuorum appa¬
rere conspectib etiam corporis
liniamenta gestantem. ut non
solum uideri ualeat sed & agnos¬
ci: & si podest utrumq etiam usti
anuna non quidem cogatur ma¬
gicis sacris. s dignetur osten¬
di occultiorib mssteriis sum¬
me legi obtemperans. ut si fie¬
ri non posse claruerit. ut non
uterq sensus in huius scriptu¬
re tractatione admit tatur.s.
illo excluso imaginaria simili¬
tudo samuhelis diabolico ritu
facta intelligatur. s qm̃ suie
illud fieri possit siue non pos¬
sit. tamen fallatia sathanȩ atq
imaginum simulandarum cal¬
lida operatio decipiendis sen¬
sib humanis multis formis in¬
quidem ne inquisitionib dili¬
gentiorib prȩscribamus. sed
potius existimemus tale aliqͥd
factum maligno spiritui & phi¬
tonisse illius munusterio. quã

Expanded text:
inquisitione inveniatur ad liinquisitione inveniatur ad liquidum, vel posse, vel non posse animam humanam, cum ex hac vita migraverit, magicis carminibus evocari, et vivorum apparere conspectibus, etiam corporis lineamenta gestantem, ut non solum videri valeat, sed et agnosci. Et si potest, utrum etiam justi anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi, occultioribus mysteriis summae legis obtemperans, ut si fieri uterque sensus hujus Scripturae tractatione admittatur, sed illo excluso, imaginaria similitudo Samuelis, diabolico ritu facta intelligatur. Sed quoniam sive illud fieri possit, sive non possit, tamen fallacia Satanae atque imaginum simulandarum callida operatio, decipiendis sensibus humanis multiformis inquidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed potius existimemus tale aliquid factum maligno spiritu pythonissae illius ministerio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ent hominib. Tantum autẽ
audiunt: quantum omnium
dominiis atq moderator iubet
uel sinit. Unde etiam phitonis
stantur paulo apostolo. & euan¬
gelista conatur. eẽ. Miscent
tamen isti fallatias: & uerum
quod nosse potuerunt. non dos
cendimagis quam decipi endi
fine ꝓnuntiant. Et forte hoc
ẽ. quod cum illa unago samuhe¬
lis saulem prȩdiceret moritu¬
rum: dicit etiam esse secum fu¬
turum. Quod utiq falsum ẽ.
Magno quippe interuallo post
mortem separari bonos a malis
in ȩuangelio legimus: cum int̃
suꝑbum illum diuitem qui iam
apud inferos tormenta pateretur.
& illum qui ad eius ianuam ul¬
cerosus iacebat iam inrequie
constitutum: magnum chaos
interiectum. eẽ. testatur. Aut
si ꝓpterea samuhel ei dixit me¬
cum eris. ut non ad ȩqualita¬
tem felicitatis. s ad parem con¬
ditionem mortis referatur. quod
uterq homo fuerit. & uterq
mori potuerit. iamq mortuis
cundum utrumq intellectum
habere exitum hanc lectionem.

Expanded text:
ent hominibus. tantum autem ent hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus statur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potucendi magis quam decipiendi fine pronuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saulem praediceret moriturum, 529 dixit etiam secum futurum, quod utique falsum est. 10. Magno quippe intervallo post mortem separari bonos a malis in Evangelio legimus, cum inter superbum illum divitem, cum jam apud inferos tormenta pateretur, et illum, qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in requie constitutum, magnum chaos interjectum esse testetur . 11. Aut si propterea Samuel ei dixit: Mecum eris, ut non ad aequalitatem felicitatis, sed ad parem conditionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, et uterque mori potuerit, jamque mortuus cundum utrumque igitur intellectum habere exitum hanc lectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
spicas se dixit uidisse insompnis
& boues: non spicarum aut bo¬
um unagines. Si igrtur constat
liquido nominib earum rerum
quarum ymagines siunt. easdem
imaguies appellari: non mirum
ĩ quod scriptura dicit samuhe¬
lem uisum. etiam si forte unago
samuhelis apparuit. ꝑficta ma-¬
cbiuamenta eius. qui transfĩgu¬
rat se uelut angelum lucis. &
minustros suos subornat uelut
muustros iusticiȩ. Iam uero si
illud inquit mouet. quomodo
a malignospiritu sauli uera p̃¬
dicta sunt: potest ꝙ illud mi¬
rum uideri. quomodo demones
agnouerunt xp̃m̃. quem uidei
non agnoscebant. Cum enim uult
tarat ad istam mortalitatem ꝑti¬
nentia: facile. ẽ. & non incon¬
gruum. ut omnipotens & iustꝰ
adeorum pȩnam quib ista prȩ¬
dicantur. ut malum quod eisim¬
niuet antequam ueniat eis prȩ¬
noscendo patiantur: & occulto
pparatu ministeriorum suor
ctiam spiritib talibus aliquid
diuinationis inpertiat. & qd̾
audiunt ab angelis. prenunti¬

Expanded text:
spicas se dixit uidisse in somnis spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedicta sunt, potest et illud mirum uideri, quomodo daemones agnouerint Christum, quem Iudaei non cognoscebant. cum enim uult taxat adque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et iustus ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenunti
Abbreviated transcription (Latin):
bolimachinationib factam.
Quam ꝓpterea scriptura nomi¬
ne sanuhelis appellat: quia so¬
let imagines earum rerum nomi¬
nib appellare quarum ymagines
sunt : sicut omnia quȩ pingun¬
tur atq finguntur. earum re
rum quarum ymagines sunt no¬
minib appellantur. sicut ho¬
minis pictura ctum pingitur. pri¬
prium quodq nom̃ incunctan¬
ẽ. ille salustius. ille achilles. ist
hector ẽ: hoc flumen symonis.
illa roma. cum aliud nichil sinit
quam pictȩ unagines. Unde
cherubui cum sint cȩlestes uss¬
tutes. facti tamen tunc exme¬
tallo quo imperauit deus suꝑ
archam testamenti. magne r̾ei
significande grã. non alind qũ
cherubim illa quoq figmenta uo¬
cabãtur. Itemq dum quisq uidet
sompuium. nondicit. uidi imagi¬
nem augustini. s uidi augusti¬
num: cum eo tempore quo aliqͥd
tale aliquis uidit. ignoraret hoc
iugustinus. Unde a deo mani¬
sestum ẽ. non ipsos homines sed
imagines eoꝵ tuderi. & phara o

Expanded text:
boli machinationibus factam, boli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines earum rerum nominibus appellari, quarum imagines sunt. Sicut omnia quae pinguntur atque frum quarum imagines sunt nominibus appellantur, sic hominis pictura, cum pingitur, proprium quodque nomine incunctan, ille Sallustius, ille Achilles, ille Hector, hoc flumen Simois, illa Roma, cum aliud nihil sint quam pictae imagines. 6. Unde et cherubim, cum sint coelestes virtutes, fictae tamen 528 ex metallo, quod imperavit Deus super arcam Testamenti magnae rei significandae gratia, non aliud quam cherubim illa quoque figmenta vocabantur. Item dum quisque videt somnium, non dicit: Vidi imaginem Augustini, sed: Vidi Augustinum, cum eo tempore quo aliquod tale aliquis vidit ignoraret hoc Augustinus. 7. Usque adeo manifestum est non ipsos hoimagines eorum uideri. et Pharao
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ pinnam templi: Quolibet
enim mͦ fecerit. factum ẽ ita.
latet nisi forte quis dixerit faci¬
liorem diabolo fuisse licentiam.
ad deum uiuum unde uoluit
assumendum & ubi uoluit con¬
stituendum. quam ad samuhe¬
lis defuncti spm̃ ẽ suis sedib.
excitandum. Quod si illud in
euangłio nos ideo non contur¬
bat. quia dominus uoluit atq
ꝑmisit. nulla diminutione
sue potestatis & diuinitatis
id fieri. sicut abipsis uideis quiã¬
quam ꝑuersis atq immundis.
& facta diaboli facientib. &
teneri se & uinciri. & illudi.
& crucifigi atq interfici passus ẽ.¬
ita non ẽ. Absurdum credere ex
aliqua dispensatione diuinȩ uo¬
luntatis ꝑmissum fuissȩ. ut non
potentia. s uolens atq obtempe¬
rans occultȩ dispensationi dei qu
cussurus. Quamquam in hoc fac¬
to potest ad eẽ. Alius facilior in¬
tellectus: ut non uere spm̃sa¬
iuhelis excitatum a requie sua
credamus: s aliquod fantasma
& una ginariam illusionem dia¬

Expanded text:
super pinnam templi? Quolibet super pinnam templi? Quolibet enim modo fecerit, factum est. Italatet, nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse liad Dominum vivum, unde voluit assumendum, et, ubi voluit, constituendum, quam ad Samuelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. Quod si illud in Evangelio nos ideo non perturbat, quia Dominus voluit atque permisit nulla diminutione suae potestatis et divinitatis id fieri, sicut ab ipsis Judaeis, quamquam perversis atque immundis, et facta diaboli facientibus, et teneri se, et vinciri, et illudi, et crucifigi, atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione divinae voluntatis permissum fuisse, ut non potentia, sed volens, atque obtemperans occultae dispensationi Dei, quae cussurus. Quanquam in hoc facto potest adesse alius facilior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginariam illusionem dia
Abbreviated transcription (Latin):
pondebat dominus ꝑ sompnia
sicut idem hebrei asserunt eo
quod ieiunando & orando posce¬
quȩ futura erant. Quod in hoclo
co minime fecisse saul legrtur.
ꝑdoctrinam ꝑ ephot scilicet qd
sacerdos inpectore portabat.
debat. Hi ꝓphetȩ dicuntur fu¬
isse discipuli samuhelis: quib
ꝓphetantib umxit se saul &
ꝓphetauit. Quesiuit autem
saul phitonissam quȩ suscitaret
illi samu helem: statiq suscita¬
tus ait ad eum. Quare inquieta¬
sti me ut suscitarer: & cȩtera.
Quęritur secundum hystoriam
utrum phitonissa ipsum ꝓpħ ã
de inferno euocauerit. analiam
aliquam unaginariam illusionẽ
fallatia demonum factam. De
qua quȩstione beate memoriȩ
augustinis episcopus simplicia¬
no mediolanensi epõ. ita scripsit.
Inquiris inquit. utrum potuerit
malignus spc̃. excitare anunam
iusti. & tanquam de abditis mor
uideretur & loqueretur cum sa
ul. Nonne magis mirandum
sit quod sathanas ipsum domi¬
num assumpsic. & constituit

Expanded text:
pondebat Dominus per somnia, pondebat Dominus per somnia, sicut idem Hebraei asserunt, eo quod jejunando et orando, poscequae futura erant quod in co minime Saul fecisse legitur. Per doctrinam, per ephod scilicet, quod sacerdos in pectore portabat. debat. Hi prophetae dicuntur fuisse discipuli Samuelis, quibus prophetantibus junxit se Saul et prophetavit. « Quaesivit autem Saul pythonissam, quae suilli Samuelem. Statimque suscitatus, ait ad eum: « Quare inquietasti me, ut suscitarer? » etc. Quaeritur, secundum historiam, utrum pythonissa ipsum prophetam de inferno evocaverit, an aliam aliquam imaginariam illusionem fallacia daemonum factam? De hac quaestione beatae memoriae Augustinus episcopus Simpliciano Mediolanensi episcopo ita scriInquiris, inquam, utrum potuerit malignus spiritus excitare animam justi, et tanquam de abditis mortvideretur, et loqueretur cum Saul. 527 3. Nonne majus mirandum sit quod Satanas ipsum Dominum assumpsit, et constituit
Abbreviated transcription (Latin):
lircinis sunt relicti. significant
quosdam infirmos eccłiȩ: qui cum
eteris spũalib uiris inuia dei
currere nequeunt: s ueram fi¬
dem retinendo. atq ꝑ acꝰtuiam ui¬
san opus bonum seruando. a cle¬
mentissimo dauid hoc ẽ xp̃o dnõ
beatitudinis prȩmium cum reli¬
quis ꝑfectis ꝑcipiunt. Samuhel¬
autem mortuus est. fleuitq eum
omins israhel: & sepelierunt
euminrama urbe sua. Supe¬
rius namq dicitur sepultus fu
cet & cognatione sua. Quod enĩ
hic mortuus iterum dicit᷑. ut he¬
brei uolunt resuscitationis sue
causa repetitur. & ut dampnatio
saulis qui peccatis mortuus erat.¬
& relicto deo contra legem phito¬
nem consulebat. iusta ẽẽ mani¬
festaretur. Sequitur. XxIx.¬
ost mortem autem
samuhelis congregati sunt¬
philistiim contra isrł. con¬
suluitq sauil dominum: & non
respondit ei neq ꝑsompnia neq
ꝑ sacerdotes. Hebreus habet ne
q ꝑdoctrinam neq ꝑ ꝓpħ as. Res¬

Expanded text:
sarcinis sunt relicti, significant sarcinis sunt relicti, significant quosdam infirmos Ecclesiae, qui cum caeteris spiritalibus viris, in via Dei currere nequeunt: sed veram fidem retinendo, atque per activam vitam opus bonum servando, a clementissimo David, hoc est Christo Domino, beatitudinis praemium cum reliquis perfectis praecipiunt. « Samuel mortuus est, flevitque eum omnis Israel, et sepelierunt eum in Rama urbe sua. » Superius namque dicitur sepultus fuicet et cognatione sua. Quod enim hic mortuus iterum dicitur, ut Hebraei volunt, resuscitationis suae causa repetitur, ut et damnatio Saulis, qui peccatis mortuus erat, et relicto Deo contra legem pythonem consulebat, justa esse manifestaretur. Sequitur: « Post mortem autem Samuelis, congregati Philistim contra Israel, consuluntque Dominum et non respondit ei, neque per somnia, neque per sacerdotes. » Hebraeus habet, ner doctrinam, neque per prophetas. Res
Abbreviated transcription (Latin):
suli. peccati sui nigredine opertꝰ.
sepe ineodem sec ulo infirmus des¬
pectusq relinquitur: ut cum ed
nequaquam currere ualeat:s:
fractus aduersitate torpescat. S
hunc dauid inuenit. quia redemp¬
tor noster ueraciter manu fortis
ñnumquam quos dẽpectosa mun¬
digloria reperit. insuum amorem
conuertit. Cybo pascit: quia uer¬
biscientia reficit. Ducem itineris
eligit: quia suum etiam prȩdica¬
torem fac̃. & qui amalechicas seqͥ
non ualuit. dux dauid efficitur:
quia is quem in dignum mundus
deseruit. non solum conuersus
insua deum mente recipit. sed p̃¬
dicando hunc etiam usq ad alie¬
na corda ꝑducit. Quo uidelicet
duce dauid amalechitas conui¬
uantes inuenit & extinguit:
quia ipsis xpc predicantib mun¬
dilȩxiciam destruit. quos comi¬
tes mundus habere despęxit. Ple¬
rumq igitur ipsi prȩdicando men¬
tessecularium superant: qui priꝰ
cum secularib in hoc mundo cur¬
rere non ualebant. Oucentiiuiri

Expanded text:
saeculi, peccati sui nigredine opertus, saeculi, peccati sui nigredine opertus, saepe ab eodem saeculo infirmus despectusque relinquitur, ut cum eo nequaquam currere valeat, sed fractus adversitate torpescat? Sed hunc David invenit: quia Redemptor noster, veraciter manu fortis, nonnunquam quos despectos a mundi gloria reperit, in suum amorem convertit. Cibo pascit: quia scientia verbi reficit. Ducem itineris eligit: quia suum etiam praedicatorem facit. Et quia Amalecitam sequi non valuit, dux David efficitur; quia is quem indignum mundus deserit, non solum conversus in suam mentem Dominum recipit, sed praedicando hunc etiam usque ad aliena corda perducit. Quod videlicet duce David Amalecitam convivantem invenit, exstinguit: quia ipsis Christum praedicantibus mundi laetitiam destruit, quos comites mundus habere despexit. Plerumque ergo ipsi praedicando mentes saecularium superant, qui prius cum saecularibus in hoc mundo currere non valebant. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
insicelech: & succendentes eam
captiuauerant omnia. quȩ erant
dauid & puerorum eiꝰ. Reuersus
ergo dauid ad ꝑsequendos amale¬
chitas. inuenit egẏptium puerum
iacentem. quem amalechite egro¬
tum in itinere reliquerant. Hunc
autem dauid inuentum cibo re¬
fecit: ducemq sui itineris fecit.
Sicq amalechitas ꝑ sequitur.
epulantesq repꝑit : & funditus
extinguit. Considerandum est
ergo quid sit: quodamalechite¬
dauid absente sichelech inuadt̃.
& p̃dam capiunt. Amalechite qͥp¬
pe populus lambens uocatur. &
quid ꝑlambentem populum. nili
mentes secularium designantur
que terrenacuncta ambiendo
quasi lambunt. dum solis tempo¬
ralib delectanturꝰ Quasi enim
populus lambens pi ȩdam facis
dum terrena diligentes. lucra de
alienis dampnis ex aggerant. & ho
absente dauid aguntꝰ: quia redep¬
torem ante cordis oculos h abere
negligunt. Sed quid ẽ. quod egyp¬
tius amalechite puer in ituiere
lassant᷑: nisi quod amator prȩsentis

Expanded text:
in Siceleg. Et succendentes eam, in Siceleg. Et succendentes eam, captivaverunt omnia quae erant David et puerorum ejus. Reversus ergo David ad persequendos Amalechitas invenit Aegyptium puerum lassescentem, quem Amalechitae aegrotum in itinere reliquerant. Hunc autem David inventum cibo refecit, ducemque sui isicque Amalecitas persequitur, epulantes reperit, et funditus exstinguit. Considerandum est ergo, quid sit quod Amalecitae, absente David, Sicelech invadunt et praedam capiunt. Amalecitae quippe populus lambens, vocatur. Et quid per lambentem populum nisi mentes saecularium designantur, quae terrena cuncta ambiendo quasi lambunt, dum solis temporalibus delectantur? Quasi enim populus lambens praedam facit, dum terrena diligentes, lucra de alienis damnis exaggerant. Et hoc absente David agunt: quia Redemptorem ante oculos cordis habere negligunt. Quid est enim quod Aegyptius Amalecitae puer in itinere lassatur, nisi quod amator praesentis