comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deus ꝑfectus in sua. quamius liũsa non
una. Quod nisi in ipso simus. omuino ẽẽ
non possumus. Nam sieut in illo sunt
omnes: quia ipse continet omnia que
sunt tales. qualib dictum ẽ. fustis aliqͣndo
tenebre. nunc autem lux in domino. Unde
et illud ẽ. cui uult nubat. tantum in dño.
Non igitur proferre potiusti. ubi dictum
sit unum sint. quorum ẽ non una sed di¬
uersa substantia. et tanquam in obscuro
loco nob subreꝑe uoluisti. ut cliceres apos¬
tolos unum eẽ cum patre et filio tan¬
quam unum eẽnt apłi. ⁊ patee ⁊ filius
cum apłorum substantiam manifestũ
sit apatre ⁊ filio ẽẽ diuersam. S qm̃ ut
ipsi ⁊ nos unum simus. aut nob̾cum sint
unum: nusquam xp̃m dixisse manifes¬
tam ẽ. te quoꝙ nobis respondere non potu¬
isse. ⁊ fraudem facere uoluisse manifestum
sit
patrem filio eẽ maiorem. quis .estimo¬
nium ꝑhibuit pater filio. Nam ⁊ ꝓphe¬
tas ei testimonium ꝑhibuisse memora¬

Expanded text:
Deus perfectus in sua, quamvis diversa, non Deus perfectus in sua, quamvis diversa, non una; quod nisi in ipso simus, omnino esse non possumus. Non sicut in illo sunt omnes, quia ipse continet omnia quaesunt tales qualibus dictum est, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Unde et illud est, Cui vult nubat, tantum in Domino . Non igitur proferre potuisti ubi dictum sit, Unum sunt, quorum est non una, sed diversa substantia: et tamen in obscuro loco nobis subrepere voluisti, ut diceres Apostolos unum esse cum Patre et Filio, tanquam unum essent Apostoli et Pater et Filius; cum Apostolorum substantiam manifestum sit a Patre et Filio esse diversam. Sed quoniam, Ut ipsi et nos unum simus, aut, Nobiscum sint unum, nusquam Christum dixisse manifestum est; te quoque nobis respondere non potuisse, et fraudem facere voluisse manifestum sit.Patrem Filio esse majorem, quia testimonium perhibuit Pater Filio. Nam et Prophetas ei testimonium perhibuisse memora
Abbreviated transcription (Latin):
simus. aut unum nobiscum sut. sed u¬
num sint in nob̾. Ut qui natura unum
sunt quia homines sunt: etiam in pa¬
tre ⁊ filio sunt unum. non com ipsis u¬
num. id est non ut ipsi et isti sint unum.
Ad huc adiungit ⁊clicit. Ut mundꝰ cre¬
cdat quia tu me misisti. ⁊ ego claritatem
quam declisti michi cdedi illis ut sint unũ
sicut ⁊ nos unum sumus. Ego in eis et tri
inme. ut sint consumiati in unum. Cũ
gͦ totiens clixerit ut sint unum. non tam̃
alicubi dixit ut ipsi ⁊ nos simus unum. hoc
ẽ. ut nob̾cum sint unum. sed aut in no¬
bis dixit aut sicut nos. id est ipsi secundũ
naturam suam nos sccłm nr̃am. Uolebat
enim eos qui natura unum erant. in
hoc ipso quod unum erant eẽ ꝑfectos. slon
erim quia dicit estote gͦ et uos perfecti sic̃
pater ur̃ celestis ꝑfectus est uult illos deo
nature unitate conuingere. tanquam il¬
lorum et illius una eademꝙ natura sit:
sed ꝑfectos uult cẽ in natura sua sicut ẽ

Expanded text:
simus; aut, Unum nobiscum sint: sed, Usimus; aut, Unum nobiscum sint: sed, Unum sint in nobis; ut qui natura unum sunt, quia homines sunt, etiam in Patre et Filio sint unum; non cum ipsis unum, id est, non ut ipsi et isti sint unum. Adhuc adjungit, et dicit: Ut mundus credat quia tu me misisti, et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi illis, ut sint unum, sicut nos unum sumus: ego in eis et tu in me, ut sint consummati in unum . Cum ergo toties dixerit, Ut sint unum; non tamen alicubi dixit, Ut ipsi et nos simus unum, hoc est, ut nobiscum sint unum: sed aut, in nobis dixit; aut, sicut nos; id est, ipsi secundum naturam suam, nos secundum nostram. Volebat enim eos qui natura unum erant, in hoc ipso quod unum erant, esse perfectos. Non enim quia dicit, Estote ergo et vos perfecti sicut Pater vester coelestis perfectus est ; vult illos Deo naturae unitate conjungere, tanquam illorum et illius una eademque natura sit: sed perfectos vult esse in natura sua, sicut est
Abbreviated transcription (Latin):
uodecimo loco
admonuz ce ut proferres si posses
quia diuina auctoritate sit dictum.: qͣuos
unum siit. ubi substantie sunt diuerse. Tu
autem respondere ad hoc uolens. nichil tale ꝓ¬
ferre potuisti. sed magnis coartatus angus¬
tiis affirmare ausus es quod apłi unũ sint
cum patre ⁊ filio quod xp̃c omnino non di¬
rit. Sic enim abste dictum est. tanquam pat̃
⁊ filius ⁊ apłi unum siit. Ap̃c autem ñ ait
ut ipsi et nos unum simus. secl ait. ut sint
unum sicut ⁊ nos unum sumus. Nam ut
uerba ipsa eurangłica ponam. pater sanc¬
te inquit. serua eos in nomine tuo quos de¬
disti michi. ut sint unum sicut et nos. Nũ
quid dixit ut nob̾cum sint unum. aut
ipsi ⁊ nos simus unum: Item post aliquã¬
tum. non inquit pro eis rogo tantum. sed
et pro eis qui credituri sunt ꝑ uerbũ eoꝵ
inme. ut omnes unum sint. Neq hic dixit
ut nob̾cum unum sint. Deinde sequitur.
Sicut tu pater in me. ⁊ ego in te. et ipsi
in nob̾ unum sint. & hic nondixit. unũ

Expanded text:
uodecimo loco admonui te, ut proferres, si posses, qua divina auctoritate sit dictum, quod unum sint, ubi substantiae sunt diversae. Tu autem respondere ad hoc volens, nihil tale proferre potuisti; sed magnis coarctatus angustiis affirmare ausus es, quod Apostoli unum sint cum Patre et Filio. Quod Christus omnino non dixit: sic enim abs te dictum est, tanquam Pater et Filius et Apostoli unum sint. Christus autem non ait, Ut ipsi et nos unum simus; sed ait, Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. Nam, ut verba ipsa evangelica ponam: Pater sancte, inquit, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut sint unum, sicut et nos unum. Numquid dixit, Ut nobiscum sint unum; aut, Ipsi et nos simus unum? Item post aliquantum: Non, inquit, pro eis rogo tantum; sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint. Neque hic dixit, Ut nobiscum unum sint. Deinde sequitur: Sicut tu, Pater, in me et ego in te, et ipsi in nobis unum sint. Et hic non dixit, Unum
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectionem ⁊ iudicium non cre¬
damus restitutionem futuram quã
origenes delirat. ut demones uł impii hoĩes
post tormenta quasi suppliciis expiati uł
illi in angelicam qua uocati sunt redeant
dignitatem. uel isti iustorum locietati
donentur. eo quod diuine conueniat pietati.
nequid exrõuabilib pereat creaturis. sed
quolibet modosaluentur. Nos credamus ipsi
iudici omium ⁊ retributori iusto qui dixit
ibunt impii ui suppliciũ eternum. uisti autẽ
in uttm et̃nam ut ꝑcipiant fructum o

Expanded text:
ost resurrectionem et judicium non credamus restitutionem futuram, quam Origenes delirat; ut daemones vel impii homines post tormenta quasi suppliciis expurgati, vel illi in angelicam qua creati sunt redeant dignitatem, vel injusti justorum societati donentur: eo quod hoc divinae conveniat pietati, ne quid ex rationalibus pereat creaturis, sed quolibet modo salvetur. Sed nos credamus ipsi judici omnium retributori justorum qui dixit: Ibunt impii in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam, ut percipiant fructum o
Abbreviated transcription (Latin):
Ted de illa que in celo ẽ affirmare
quid possumus. nisi quod nullus
in ea malus ẽ i nec quisquam deincepᷤ
inde cecidit aut casurus ẽ. ex quo deus
angłis peccantib nonpeꝑcit sicut scribit apłs petrꝰ

Expanded text:
ed de illa quae in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apost
Abbreviated transcription (Latin):
epyphanius appellauit. lxxxui
aterniani apaterno inferiores
partes humani corporis non adeo. sed
a diabolo factas opinantur. Et omnium
ex illis partib flagitiorum licentiam
tribuentes impurissime uiuunt. Hos eti¬
am uenustianos quidam uocant.

Expanded text:
Epiphanius appellavit. LXXXV. Epiphanius appellavit. LXXXV. PATERNIANI inferiores partes humani corporis non a Deo, sed a diabolo factas opinantur, et omnium ex illis partibus flagitiorum licentiam tribuentes impurissime vivunt. Hos etiam Venustianos quidam vocant.
Abbreviated transcription (Latin):
est. nec usq ad deceptionem aliquorum sa¬
um eusebii hystoriam scrutatꝰ lxxxiuii
Iẽem. cui rufinus a se in latinam linguã
translate. subsequentium etiam tempoꝵ
duos libros ad didit. non inueni aliquã he¬
resem quam non legerim apud istos. nisi
quam in sexto libro ponit eusebius narrans
eam extitisse in arabia. Itaq hos hereticos
qm̃ nullum eorum ponit auctorem. arabi¬
cos possumus nuncupare. Qui dixerunt
animas hominum. cum corporib mori. atq
dissolui ⁊ infine scłorum utrunq resurgere.
S hos disputatione origenis presentis.
⁊ eos alloquentis. celerrime dicit fuisse cor¬
rectos. Iam nunc ille cõmemorande sunt
hereses que a nobis non apud istos reꝑte
sunt. sedin recordationem nr̃am quomodo¬
cunq uenerunt. lxxxu
eluidiani exorti ab heluidio ita uirgini¬
tati marie contracdicunt. ut eam post
xp̃m alios etiam filios de uiro suo iosephpe¬
perisse contendant. S nimirum istos pret̃¬
misso heliudii nomine. antidicos marie

Expanded text:
est, nec usque ad deceptionem aliquorum sa. LXXXIII. Cum Eusebii historiam scrutatus essem, cui Rufinus a se in latinam linguam translatae subsequentium etiam temporum duos libros addidit, non inveni aliquam haeresim, quam non legerim apud istos, nisi quam in sexto libro ponit Eusebius, narrans eam exstitisse in Arabia. Itaque hos haereticos, quoniam nullum eorum ponit auctorem, Arabicos possumus nuncupare: qui dixerunt animas cum corporibus mori atque dissolvi, et in fine saeculi utrumque resurgere. Sed hos disputatione Origenis praesentis et eos alloquentis, celerrime dicit fuisse correctos . Jam nunc illae commemorandae sunt haereses, quae a nobis non apud istos repertae sunt, sed in recordationem nostram quomodocumque venerunt. LXXXIV. HELVIDIANI exorti ab Helvidio, ita virginitati Mariae contradicunt, ut eam post Christum alios etiam filios de viro suo Joseph peperisse contendant. Sed mirum ni istos, praetermisso Helvidii nomine, Antidicomaritas
Abbreviated transcription (Latin):
ma uiri. ⁊ femina in forma femine. carens se¬
specie naturali. ne non sit uera resurrectio si
non id resurget quod cadit. x li
tenebantur: donec auctoritate dñi ꝑ indebitã
eius mortem aseruili conditione liberarent᷑.¬
ost ascensionem dñi ad celos xlii
omnium scõrumanime cum xp̃osunt.
⁊ exeuntes de corpore ad xp̃m uadunt expec¬
tantes resurrectionem corporis sui. ut ad in¬
tegram ⁊ ꝑpetuam beatitudinem cum ip̃o pa¬
riter immutentur. sicut ⁊ peccatorum
anime in inferno sub timore posite expec¬
tant resurrectionem corporis sui. ut cum ip̃o

Expanded text:
41 viri, et femina in forma feminae, carens41 viri, et femina in forma feminae, carensspecie naturali, ne non sit vera resurrectio, si non id resurget quod cadit. CAPUTtenebantur, donec auctoritate Domini, per indebitam ejus mortem a servili conditione liberarentnem Domini ad coelos, omnium sanctorum animae cum Christo sunt, et exeuntes de corpore ad Christum vadunt, exspectantes resurrectionem corporis sui, ut ad integram et perpetuam beatitudinem cum ipso pariter immutentur; sicut et peccatorum animae in inferno sub timore positae, exspectant resurrectionem sui corporis, ut cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
enitentia aboleri peccata indubitant̃
credimus. etiam in ultimo inte spũ siad.¬
missorum peniteat. ⁊ publica lamentatione
peccata prodantur. quia ꝓpositum dei quo de¬
creiit saluare quod ꝑierat stat immobile:
⁊ideo quia uoluntas eius non mutatur. si¬
ue emendatione uite. si tempus conceditur.
siie supplici confessione. si continuo uita
exceditur. uenia peccati fideliter presuma¬
tur ab illo. qui non uult mortem pecratoris
sedut conũtatur aꝑditione penitendo. et
saluatus miseratione dñi uiuat. Si quis
aliter de iustissima dei pietate sentit. ñ xp̃i
Nternas anime cogitationes diabolum ñ
uidere certi sumus. sed motu eas corporis
ab illo ⁊ affectionum indiciis colligi. experi¬
mento didicimus. Secreta autem cordis so¬
lus ille nouit. adquem dicitur. CTu solus noꝰ

Expanded text:
enitentia aboleri peccata indubitanter credimus, etiam si in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat, et publica lamentatione peccata prodantur, quia propositum Dei, quo decrevit salvare quod perierat, stat immobile; et ideo quia voluntas ejus non mutatur, sive emendatione vitae, si tempus conceditur, sive supplicii confessione, si continuo vita exceditur, venia peccatorum fideliter praesumatur ab illo qui non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur a perditione poenitendo, et salvatus miseratione Domini vivat . Si quis aliter de justissima Dei pietate sentit, non Christianternas animae cogitationes diabolum non videre certi sumus; sed motibus eas corporis ab illo et affectionum indiciis colligi, experimento didicimus. Secreta autem cordis solus ille novit ad quem dicitur: Tu solus no
Abbreviated transcription (Latin):
risei quod deforis ẽ calicis ⁊ catim mun¬
datis: quod autẽ intus ẽ ur̃m. plemĩ
ẽ rapina ⁊ iniquitate. Stulti nonne qui
fecit id qui deforis est. etiam id quod intꝰ
ẽ fecit.  Ueruntamen quod suꝑ est date
elemosinam. ⁊ ecce omnia munda sũt
uob̾. Ita ne hoc intellecturi sumus. ut
phariseis non habentib fidem xp̃i. etiã¬
si non in eum crediderint nec renati fu¬
erint exaqua et sp̃u. munda sunt om¬
nia tantum si elemosinas clederint. sicut
isti eas dandas putant. cum sint unmũ¬
di omnes quos non mundat fides xp̃i
de qua scriptum est mundans fide corda eorum.
et dicat apostolus. immundis autem et infi¬
delibus nichil est mundum. sed polluta est
eorum mens ⁊ conscientia: Quomodo gͦ pha¬
riseis omnia munda eẽnt. si elemosinas da¬
rent ⁊ fideles non cẽnt.Aut quomodo fide¬
les essent si in xp̃m credere atq in eius renas¬
ci gratia noluissent: Et tamen uerum est

Expanded text:
 calicis et catini, mundatis; quod autem intus est vestrum, plenum est rapina et iniquitate. Stulti, nonne qui fecit id quod deforis est, etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiamsi non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu, munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant? cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est, Mundans fide corda eorum ; et dicat Apostolus, Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosynas, darent et fideles non essent? Aut quomodo fideles essent, si in Christum credere atque in ejus renasci gratia noluissent? Et tamen verum est
Abbreviated transcription (Latin):
rant talem uitam mores ꝙ corrigere.
et inter ipsa facinora et flagitia sua elemo¬
sinas frequentare non cessant. frustraidõ
sibi blandiuntur. quia dñs ait. date e¬
lemosinam: ⁊ ecce omnia munda sunt
uob̾. Hoc enim quam late pateat non in¬
telligunt. sedut intelligant attendat᷑
quib dixerit. Nempe in euangłio sic
scriptumẽ. Cum loqueretur rogauit
eum quidam pharisens. ut pͣncleret
apudse. & ingressus recubuit. Pharise

Expanded text:
rant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra ideo sibi blandiuntur, quoniam Dominus ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se; et ingressus recubuit. Pha
Abbreviated transcription (Latin):
uarto decimo loco ad illud qͦd
ayxeras dilectum lego. et credo quod
pater ẽ qui diligit. et filius qui diligit᷑.
respondens clixi. Sic autem dicis hinic in¬
ter patrem ⁊ filium ẽẽ diuersitatem quia
pater diligit et filius diligitur qriasi ne¬
gare possis quod ⁊ filius diligat patrẽ.
Dernde addioi. Si ambose iniuicẽ diligũt
cur negatis eos unius ẽẽ nature: Quodideo u
tiq dixi: ne hinc unam naturam negaretis
amborum. quia illum diligere. hunc diligi
ipse dixisti. Ad hoc tu respondens consen¬
sisti quidem. quod ⁊ filius diligat patrẽ

Expanded text:
uarto decimo loco ad illud quod dixeras, Dilectum lego, et credo quod Pater est qui diligit, et Filius qui diligitur; respondens dixi: Sic autem dicis hinc inter Patrem et Filium esse diversitatem, quia Pater diligit, et Filius diligitur; quasi negare possis quod et Filius diligat Patrem. Deinde addidi: Si ambo se invicem diligunt, cur negatis eos unius esse naturae? Quod utique ideo dixi, ne hinc unam naturam negaretis amborum, quia illum diligere, hunc diligi ipse dixisti. Ad hoc tu respondens consensisti quidem, quod et Filius diligat Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit sceleratorum animas conu̾ti
te ad inferos xp̃o credidisse incre¬
dulos. ⁊ omnes exinde liberatos. fuisse¬
non intelligens filium putat illũ
natiuitatem sumpsisse atemporali uu¬
cio. ⁊ tamen uolens coet̃num patri filiũ
confiter. apud illum fuisse antequam
de illo nasceretur existimat. hoc ẽ semꝑ eum fu¬
isse ueruntamen non semꝑ eum filium fuisse
seod ex quo de illo natus ẽ. filium ẽẽ cepisse.
has hereses putaui in hoc opus meum cle
filastri oꝑe tranfferendas. & alias quidem
ipse cominemorat. sed michi appellande here

Expanded text:
ia, sceleratorum animas converti ia, sceleratorum animas converti te ad inferos Christo credidisse incredulos, et omnes exinde existimat libnon intelligens Filium, putat illam nativitatem sumpsisse a tempore initium: et tamen volens coaeternum Patri Filium confiteri, apud illum fuisse antequam de illo nasceretur existimat; hoc est, semper eum fuisse, verumtamen semper eum Filium non fuisse, sed ex quo de illo natus est Filium esse coepisse. Has haereses putavi in hoc opus meum de Philastri opere transferendas. Et alias quidem ipse commemorat, sed mihi appellandae haere
Abbreviated transcription (Latin):
icit filaster alios bereticos. qui cum
hominib non sumunt escas. sed utrũ
cum aliis qui eiusdem secte non sunt. an
etiam inter se ipsos hoc faciant. non expri¬
mit. Dicit etiam eos de patre ⁊ filio recte. de
spiritu autẽ scõ non catholice sapere. quod
cum opinentur ẽẽ creaturam.
heresem dicit. nunium mirabilis ua¬
nitatis. que omnes hereticos recte ambu¬
lare. ⁊ uera dicere affirmat. quodita ẽ ab¬
surcdum. ut michi incredibile indeatur
Icum figeretur caro eius in cruce.
eresis ẽ alia que triformem lxxu¬
sic asserit dm̃. ut quedam pars eius
sit pater. quedam filius. quedam siritus sc̃s.
hoc ẽ quod dei unius partes sint que istam
faciant trinitatem. uelut ex his partibus
trib compleatur d̾s. nec sit ꝑfectus in se
ipso uel pater. uel filius uel spiritus sc̃s.
que dicit aquam non adeo creatam. sed
ei semꝑ fuisse coeternam. lxxuii
pus hominis non animam. esse
imaginem dei. lxxuiii
rabiles mundos. sicut opinati sunt
quidam philosophi gentium.

Expanded text:
icit Philaster, esse alios haereticos qui cum hominibus non sumunt escas: sed utrum cum aliis qui ejusdem sectae non sunt, an etiam inter se ipsos id faciant, non exprimit. Dicit etiam eos de Patre et Filio recte, de Spiritu autem sancto non catholice sapere, quod eum opinentur esse creaturam. aeresim dicit nimium mirabilis vanitatis, quae omnes haereticos recte ambulare, et vera dicere affirmat: quod ita est absurdum, ut mihi incredibile videatur.cum figeretur caro ejus in cruce. LXXIV. Est alia, quae triformem sic asserit Deum, ut quaedam pars ejus sit Pater, quaedam Filius, quaedam Spiritus sanctus; hoc est, quod Dei unius partes sint, quae istam faciunt Trinitatem: velut ex his tribus partibus compleatur Deus, nec sit perfectus in se ipso, vel Pater, vel Filius vel Spiritus sanctus. quae dicit aquam non a Deo creatam, sed ei semper fuisse coaeternam. LXXVI. pus hominis, non animam, esse imaginem Dei. LXXVII. rabiles mundos, sicut opinati sunt quidam philosophi Gentium.
Abbreviated transcription (Latin):
mandata carnalia legis obseruant. circũ¬
cisionem scilioet carnis ⁊ cetera. a quorum
onerib ꝑ nouum testamentum liberati su¬
mus. huic heresi epiphanius. samseos. et
helceseos ita copulat. ut sub eodem nume¬
ro tanquam una sit heresis ponat aliqͥd
tamen intesse significans quamuis ⁊ in con¬
sequentib loquatur deillis ponens eos
sub nuniero suo. Eusebius uͦ helceseitarũ
sectam cõmemorans fidem in ꝑsecutione
dicit negandam docuisse. et in corde seruã¬
dam.
xi

Expanded text:
Mandata carnalia Legis observant, circumcisionem scilicet carnis, et caetera, a quorum oneribus per Novum Testamentum liberati sumus. Huic haeresi Epiphanius Sampsaeos et Elcesaeos ita copulat, ut sub eodem numero, tanquam una sit haeresis, ponat, aliquid tamen interesse significans: quamvis et in consequentibus loquatur de illis, ponens eos sub numero suo. Eusebius vero Elcesaitarum sectam commemorans, fidem in persecutione dicit negandam docuisse, et in corde servandam . XI
Abbreviated transcription (Latin):
re debratis. quicunꝙ nosse poteritis ame
iam fuisse susceptum. hoc tam grande ne¬
gocium. quod a me clesideratis impleri.
Petis gͦ quod tue indicant littere. quas
ad me dedisti cum pͥmum ame petere ista
cepisti. ut exponam breuiter ꝑstricte atq
summatim. ex quo xp̃iana religio herecli¬
tatis promisse nomen accepit. que here¬
ses fuerint. sint. quos errores intulerint

Expanded text:
re debeatis, quicumque nosse potueritis, a me re debeatis, quicumque nosse potueritis, a me jam fuisse susceptum hoc tam grande negotium, quod a me desideratis impleri. Petis ergo quod tuae indicant litterae, quas ad me dedisti, cum primum a me petere ista coepisti ut exponam breviter, perstricte atque summatim, ex quo christiana religio haereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint; quos errores i
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante tollatur. Quod duoꝵ quod priore
loco posui iam diuẽ quod animo uoluo. acre¬
uoluo. ⁊ quadam meditatione contueor. Quod
autẽ postea dixi non me accepisse confiteor.
⁊ utrum dum hoc ago ut efficiam. dũ peco.
dum quero. dum pulso sim fortasse accep¬
turus ignoro. Sciome tamen nec petiturui
nec quesiturum nec pulsaturum quantũ
sat ẽ. nisi ⁊ hunc affectum munere drune
inspirationis accepero. In hoc igitur oꝑe
quod te uehementer urgente indei uolunta¬
te suscepi. cernis meut id ꝑagam. non tam cre¬
brescentib ad me tuis petitionib ẽẽ cogen¬
dum. quam piis ad deum non solum tuis ne¬
rum ⁊ aliorum fr̃m quos tibi in hanc rem
fideles socios potueris inuenire. oĩombus
aduuiandum. Quod ut fiat. has ipsas p̾¬
mas huius laboris mei partes. ubi est ista
prelocutio curau tue caritati in auxilio
domini accelerare mittendas. ut ꝓpter illa
que restant noueritis quantũ pro me ora¬

Expanded text:
adjuvante tollatur. Quorum duorum, quod priore adjuvante tollatur. Quorum duorum, quod priore loco posui, jam diu est ut animo volvo ac revolvo, et quadam meditatione contueor: quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor; et utrum dum hoc ago, ut efficiam, dum peto, dum quaero, dum pulso, sim fortasse accepturus ignoro: scio me tamen nec petiturum, nec quaesiturum ac pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum munere divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod te vehementer urgente in Dei voluntate suscepi, cernis me ut id peragam non tam crebrescentibus ad me tuis petitionibus esse cogendum, quam piis ad Deum non solum tuis, verum et aliorum fratrum, quos tibi in hanc rem fideles socios potueris invenire, orationibus adjuvandum. Quod ut fiat, has ipsas primas hujus laboris mei partes, ubi est ista praelocutio, curavi tuae Charitati in auxilio Domini accelerare mittendas: ut propter illa quae restant, noveritis quantum pro me ora
Abbreviated transcription (Latin):
dum sit. peto ne pigeat aduiuare. Non enĩ
possumus necessitates hominum. eius
modi deserere. qui nr̃i non coloni. s quod
maius ẽ fratres sunt. ⁊ in caritate xp̃i ad
curam ꝑtinent nr̃am. deo uiuas.
sepissime atꝙ instantissime sc̃e fili
qͥuod uult ds̃. ut de heresib aliquid sen¬
bam cdignum lectione cupientium dog¬
mata deuitare contraria fidei xp̃iane
tia. scias me longe oli antequam pete¬
res. facere cogitasse. atq fuisse factarũ.
nisi diligententer considerans quale quã¬
tum ꝙ id ẽẽt. ultra ures meas eẽ sencire.
S qm̃ fateor nullum michi ut te institisse
poscendo. in ipsa tam molesta instantia tua
etiam tuum nomen attendi. ⁊ dixi aggrediar
⁊ faciam quod uult ds. Hoc enim deum uelle
confido. si me ad huius operis terminum mi¬
sericordi fauore ꝑduxerit. ut ꝑ ministerium
lingue mee tanta huius rei difficultas. aut
ostendatur tantummodo aut ipso etiã pleniꝰ

Expanded text:
dum sit, peto, ne pigeat adiuuare; non enim dum sit, peto, ne pigeat adiuuare; non enim possumus necessitates hominum eius modi deserere. qui nostri non coloni sed, quod maius est, fratres sunt et in caritate Christi ad curam pertinent nostram. deo uiuas.epissime atque instantissime, sancte fili Quodvultdeus, ut de haeresibus aliquid scribam dignum lectione cupientium dogmata devitare contraria fidei christiatia; scias me olim longe antequam peteres, facere cogitasse, atque fuisse facturum, nisi diligenter considerans quale quantumque id esset, ultra vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum mihi, ut te, institisse poscendo; in ipsa tam molesta instantia tua etiam tuum nomen attendi, et dixi: Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoc enim Deum velle confido, si me ad hujus operis terminum misericordi favore perduxerit, ut per ministerium linguae meae tanta hujus rei difficultas aut ostendatur tantummodo, aut ipso etiam plenius
Abbreviated transcription (Latin):
eosq. cc xxx. ⁊ duos eẽ cognoui. Restabant
epłe deinde tractatus popłares quos greci
homelias uocant. & plurimas iam epła¬
rum legebam. sed ad huc nichil inde dicta¬
ueram cum me etiam isti uiliant libri occu¬
pare ceꝑunt. quorum nunc quarto res¬
pondere iam cepi. Quando gͦ ⁊d explicauero
quintoq respondero sitres non suꝑuene¬
rint. dispono si dñs uoluerit. ⁊ quod posciᷤ
incipere simul agens utranq. et hoc scili¬
cet ⁊ illud de retractatione operũ ineorum
nocturns ⁊ durnis temporib in singła
distributis. Hoc ideo insinuaui scĩtati tue
ut quantũ tibi clesiderium ẽ sumendi qͦs
poscis. tanto flagrantius a dño mͥ michi
poscas adiutoriũ: quo seruiam laudabi¬
li studio tuo. atꝙ utilitati corum. quibꝰ io
existimas profuturũ. domine sinceriter
dilectissime frater. Commendoiterum ꝑ¬
latorem ⁊ negocium. ꝓpter quod eo per¬
rexit. cum cognoueris apud quem agen¬

Expanded text:
eosque CCXXX et duos esse cognoui: restabant eosque CCXXX et duos esse cognoui: restabant epistulae, deinde tractatus populares, quas Graeci homilias uocant. et plurimas iam epistularum legeram, sed adhuc nihil inde dictaueram. cum me etiam isti Iuliani libii occupare coeperunt, quorum nunc quarto respondere iam coepi. quando ergo id explicauero quintoque respondero, si tres non superuenerint, dispono, si dominus uoluerit, et, quod poscis, incipere simul agens utrumque et hoc scilicet et illud de retractatione opusculorum meorum nocturnis et diurnis temporibus in singula distributis. Hoc ideo insinuo sanctitati tuae, ut, quantum tibi desidenum est sumendi, quod poscis, tanto flagrantius a domino mihi poscas adiutorium, quo seruiam laudabili studio tuo atque utilitati eorum, quibus id existimas profuturum, domine sinceriter dilectissime frater. commeudo iterum perlatorem et negotium, propter quod eo perrexit. cum cognoueris. apud quem agen
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib impeditus. a quib omnino
dissimulare non possem. Namme et ab
eo quod habebam in manib adu̾terunt.
edidit. post illos quatuor quib ante respõ¬
di. hos enim cum rome accepisset frat
alipius. nondum omnes descripserat cum
oblatam occasionem noluit preterire
ꝑ quam mͥ quinq transmisit. ꝓmitens
alios tres cito ẽẽ missirum. et multum¬
instans ne respondere differrem. Cuis instantia
coactus sum remissius agerequam. agebam. ut
operi utriꝙ non deeẽm. uni dieb. alteri nocti¬
bus. quando michi ab aliis occupationib hĩc
atq hinc uenire non desistentib parceretur.
Agebam uͦ rem płimum necessariam. Nã
retractabam opuscula mea ⁊ quid in eis me
offenderet uel alios posset offendere partim
reprehendendo partun defendendo quod le¬
gi posset ⁊ deberet operabar modo. ⁊ duo iã
uolumina ab solueram. retractatis omnib
libris meis quorum numerum nesciebã.

Expanded text:
ervenientibus impeditus, a quibus omnino ervenientibus impeditus, a quibus omnino dissimulare non possem: nam me at ab eo, quod habebam in manibus, averteruntedidit post illos quatuor, quibus ante respondi. Hos enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transmisit; promittens alios tres cito se esse missurum, et multuminstans ne respondere differrem. Cujus instantia coactus sum remissius agere quod agebam; ut operi utrique non deessem, uni diebus, alteri noctibus, quando mihi ab aliis occupationibus hinc atque hinc venire non desistentibus parceretur. Agebam vero rem plurimum necessariam: nam retractabam opuscula mea, offenderet uel alios posset offendere, partim reprehendendo partim defendendo, quod legi posset et deberet, operabar. et duo iam uolumina absolueram retractatis omnibus libris meis, quorum numerum nesciebam
Abbreviated transcription (Latin):
sericordiã sacroscm̃ pietatis pectus appello.
Sequestratis saporib ꝑegrus conside¬
rato textu prioris epłe panem affrũ quẽ
nrã prouincia solet habere precipuum. ce¬
lesti etiam manna conditum. sero pulsan¬
ti. sed famem patienti ne deneges. Profec¬
to enim nec ego pulsare cessabo. Doner ipse
concedas. Ut quod non impetrat pͥuilegũ
quia nullum ẽ meritorum. saltem indefes¬
sa importunitas mereaturꝰ.¬
omino sincerit dilectissimo fr̃i ⁊ con¬
diacono quoduult ds̃. augustun¬
bendi offerretur occasio ꝑfusa¬
lensem prb̃rm quem commendo caritati
tue recensui epłam tuam inqua petisut
de heresib que oriri potuerunt. ex quo dñi
incarne annunciari cepit aduentus aliqͥd
scriberem. hoc autẽ feci ut uiderem utrũ
iam deberem opus ipsum aggredi. et inde
tibi aliquid mittere. ubi considerares. tan¬
to ẽẽ difficilius. quanto us effici breuius.
S nec hoc quidem potu talib curis suꝑ¬

Expanded text:
sericordiam sacrosanctum pietatis pectus appello. sericordiam sacrosanctum pietatis pectus appello. sequestratis saporibus peregrinis considerato textu prioris epistulae panem Afrum, quem nostra prouincia solet habere praecipuum caelesti etiam manna conditum, sero pulsanti sed famem patienti nto enim nec ego pulsare cessabo, donec ipse concedas: ut quod non impetrat privilegium, ubi nullum est meritum, saltem indefessa importunitas mereatur.Domino sinceriter dilectissimo, fratri et condiacono QUODVULTDEO, AUGUSTINbendi offerretur occasio per Fussalensem presbyterum, quem commendo Charitati tuae, recensui epistolam tuam, in qua petis, ut de haeresibus, quae oriri potuerunt ex quo Domini in carne nuntiari coepit adventus, aliquid scriberem. Hoc autem feci, ut viderem utrum jam deberem opus ipsum aggredi, et inde tibi aliquid mittere; ubi considerares tanto esse difficilius, quanto vis effici brevius. Sed ne hoc quidem potui, talibus curis sup
Abbreviated transcription (Latin):
fontis ubertate quam tibi dominꝰ tribuit
ueraci corde presumpsi. Nlam ⁊si philastriꝰ
⁊epiphanius uenerandi ep̃i tale aliquid
scripsisse monstrantur. quod proculdubio
ne inter cetera. inmo sicut omnia latet
non tamen arbitror eos hac cura diligen
tiaq opinionib contrarias enam res¬
ponsiones aduingere. ritusq subicere. ĩũ
demde opus illuo utriusꝙ qualecunq sit.
non habet fortassis eam quam desiderobre¬
uitatem. frustra etiam homini qui lati¬
nam non didicit greca feicuindia delegaturꝰ.
quia non ego tantũmodo consilium. sed et
auxilium postulaui. Quod autẽ uenerati
cultate sed etiam obscuritate comino¬
neam. cum ipsa hoc magis ac plane diui¬
dicet. Acceclit ad causam. quod non nulle
post illorum obitum hereses emersisse doccan¬
turꝰ. quarum nullam illi fecerint mentio¬
nem. Quamobrem ad peculiare patrocini¬
um pietatis tue confugio. ⁊ noce mea. sed
uniu̾salis eccłie desiderio paratum. admi¬

Expanded text:
fontis ubertate, quam tibi dominus tribuit, fontis ubertate, quam tibi dominus tribuit, ueraci corde praesumpsi. Nam etsi Philastrius et Epiphanius, uenerandi episcopi, tale aliquid scripsisse monstrantur, quod procul dubio me inter cetera, immo sicut omnia latet, non tamen arbitror eos hanc curam diligen opinionibus contrarias etiam responsiones adiungerent ritusque subicerent; tunc deinde opus illud utriusque, qualecumque sit. non habet fortassis eam, quam desidero, breuitatem. frustra etiam homini, qui Latine non didici, Graeca facundia delegatur, quia non ego tantum modo consilium sed et auxilium postulaui. quid autem ueneratioultate sed etiam obscuritate commoneam, cum ipse hoc magis ac plene diiudices? accedit ad causam, quod nonnullae etiam ab illorum obitu haereses emersisse doceantur, quarum nullam illi fecerint mentionem. Quas ob res ad peculiare patrocinium pietatis tuae confugio et uoce mea sed uniuersali desiderio paratum ad mi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam de profectione scõium ep̃orum fdr¬
tassis audisti: fac ut nouerim. deo uiuas.¬
omino merito uenera epm̃¬
bili. ac beatissimo sc̃õ patri augu
quidem reuerentie tue cõmonitori¬
es suscepi. Nam quod prius directum esse
beatitudo tua significauit ꝑ uirum honora
bilem philocalum necdum ad me ꝑuenit.
uerum quamius conscius ꝓpriorum semꝑ
fuerim peocatorum. nunc tamen eiuden¬
terꝰ agnoui adipiscendo alli quod exora¬
ui muneri. meam toti eccłie impedimen¬
ło ẽẽ ꝑsonam. &omnino confido. qm̃ qui
ꝑunicisin gr̃am humani generis digna¬
tus ẽ delere facinora. nec mea in ꝑniciẽ
cunctorum preuare ꝑmutet. pociusq
ubi abundauit peccatum. gr̃ãm facit redũ¬
dare. Domine merito uenerabilis. ac uere bea¬
tissime sc̃e pater. difficultatem operis qͥd
instruendis imꝑitissimis nob̃ prestari ꝑ
tuam beneficientiam suppliciter exoraui.
nec ipse ignorans ante predixised de dumi

Expanded text:
etiam de profectione sanctorum episcoporum foretiam de profectione sanctorum episcoporum forte audivisti, fac ut noverim. Deo vivas.omino merito venerabili, ac beatissimo sacro patri AUGUSquidem Reverentiae tuae commonitorie, suscepi. Nam quod prius directum esse Beatbilem Philocalum, necdum ad me peruenit. uerum quamuis conscius propriorum semper fuerim peccatorum, nunc tamen euidenter agnoui adipiscendo illi, quod exoraui. muneri meam toti ecclesiae impedimento esse personam. sed omnino confido, quoniam, qui per unici sui gratiam humani generis dignatus est delere facinora, nec mea in perniciem cunctorum praeualere permittet potiusque, ubi abundauit peccatum, gratiam faciet redundare, domine merito uenerabilis ac uere beatissime sancte pater. difficultatem operis, quod instruendis inperitissimis nobis praestari per tuam beneficientiam suppliciter exoraui, nec ipse ignorans ante praedixi; sed de diuini
Abbreviated transcription (Latin):
enim arbitror philastrio doctius hinc lo¬
cutum. qui possit aput cartaginem
in latinam linguam uerti facilius atꝙ
comiodius. ut tu pocius prestes nobis
quod queris a nob̾. ꝑ latore multũ
comiiendo. Subdiaconus ẽ enu de nr̃a
diocesi. de fundo autem uiri spectabilis
nobisq carissimi honorati. Pro illo autem ⁊ pro
eius patre a quo adoptatus est. etiam ad ipsum
scripsi. Quas litteras cum legerit xp̃iana be¬
nignitas tua. peto ut eas apud memoratum
uirum tua intercessione adiuuare digneris.
Misi autem cum illo etiam hominem eccłie ne
ad tuam scĩtatem difficilis ei ẽẽt accessus. Non
enim parum de illo sollicitus sum. a qu
me sollicitudine dñs ut spero ꝑpetue carita¬
tis instantiam liberabit. Peto etiam michi
rescribere ne graueris: quemadinodum
sit in fide catholica ille theodosius. ꝑ quem
manichei nonnulli sunt proditi. et ipsi qͦs
abeo proditos putamꝰ ẽẽ correctos. Si quid

Expanded text:
enim arbitror Philastrio doctius hinc loenim arbitror Philastrio doctius hinc locutum; qui possit apud Carthaginem in latinam linguam verti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobis, quod quaeris a nobis. 3. Perlatorem multum commendo. Subdiaconus est de nostra dioecesi; de fundo autem viri spectabilis, nobisque charissimi Orontii. Pro illo autem, et pro ejus patre, a quo adoptatus est, etiam ad ipsum scripsi; quas litteras cum legerit christiana Benignitas tua, peto ut eas apud memoratum virum tua intercessione adjuvare digneris. Misi autem cum illo etiam hominem Ecclesiae, ne ad tuam Sanctitatem difficilis ei esset accessus: non enim parum de illo sollicitus sum, a qua me sollicitudine Dominus, ut spero, per tuae charitatis instantiam liberabit. Peto etiam mihi rescribere non graveris, quemadmodum sit in fide catholica ille Theodosius, per quem Manichaei nonnulli sunt proditi; et ipsi quos ab eo proditos, putamus esse correctos. Si quid
Abbreviated transcription (Latin):
hinc grece ep̃c cyprius epiphaniꝰ in doctrina ca¬
tholice fidei laudabiliter diffamatus. Sed ⁊ipse
uttiusq temporis hereses colligens. lxxͣx. com¬
plexus est. Cum gͦ ambo id uellent facere quod
ame petis. quantum tamen inter se clifferãt
de numero interim sectarum uides. Quod
utiq non euenisset. nisi aliud uni eorum ui¬
deretur ẽẽ heresis ⁊ aliud alteri. Neq enĩ
putandum est aliquas ignorasse epipha
rem inuenerimus. ita ut philastrium di
cere deberemus latuisse plurimas. si tam
plures ẽẽt ille complexus:a ste paucio¬
res. S procul dubio in ea questione ubi
disceptatur quid sit heresis non idem ui¬
cdebatur ambobus. & reuera hoc om̃mo
diffinire difficile ẽ. & ideo cauendum cũ
omnes innumerum redigere conamua
ne pretermitamus aliquas quamius
hereses suit. aut ãnumeremus aliquas
cum hereses non sint. Uideto gͦ ne librum
scĩ eprphanii tibi mittere debeam apsum

Expanded text:
tiam graece episcopus Cyprius Epiphanius, in doctrina catiam graece episcopus Cyprius Epiphanius, in doctrina catholicae fidei laudabiutriusque temporis haereses colligens LXXX complexus est. cum ergo ambo id uellent facere, quod a me petis, quantum tamen inter se differant, de numero interim sectarum uides. quod utique non euenisset, nisi aliud uni eorum uideretur esse haeresis et aliud alteri. neque enim putandum est aliquas ignorasse Epiphanr eminudicere deberemus latuisse plurimas, si tam plures esset ille complexus, et iste pauciores. Sed procul dubio in ea quaestione ubi disceptatur quid sit haeresis, non idem videbatur ambobus; et revera hoc omnino definire difficile est: et ideo cavendum, cum omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamvis haereses sint; aut annumeremus aliquas, cum haereses non sint. Vide ergo ne forte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam: ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
nes indoctis eccłie que te cognoscit sa¬
pientib atq insipientib debitorem me¬
tito ac iure dicturus. Uidete quia non
michi soli laboraui. s omnib exqͥrenti¬
b ueritatem. Potui ad huc afferre
supplices ⁊ multiplices preces ⁊ mecum
imperitorum classes asciscere. sed malui
iam gaudere dictantem quam ad huc
occupare legentem.
deus. augustinus ep̃c. Acceptis litteris
caritatis tue. ubi a me ardentissimo
studio postulasti. ut de oranib here¬
sib que post domini saluatoris aduentum. ad¬
uersus eus doctrinam pullulauerunt aliquid
breuiter scriberem. quam sit hoc difficile conti¬
tem etiam ista oblata ẽ qua nunc rescribo. ⁊ bre¬
uiter difficultatem operis euis ostendo. filastiiꝰ
quidam brixensis ep̃c. quem cum sc̃õ ambrosio
mediolani etiam ipse uidi scripsit hinc librũ
nec illas hereses pretermittens que in ppło
iuginti octo cõmemorauit. ⁊ post dñi aduen¬
tum centum uiginti octo. Scripsit etiam

Expanded text:
nes indoctis ecclesiae, qui te agnoscis sanes indoctis ecclesiae, qui te agnoscis sapientibus atque insipientibus debitorem merito ac iure dicturus: Videte, quoniam non mihi soli laboraui sed omnibus exquirentibus ueritatem. potui adhuc offerre supplices ac multiplices preces et mecum inperitorum classes adsciscere, sed malui iam gaudere dictantem quam adhuc occupare legentem. DEO AUGUSTINUS. Acceptis litteris caritatis tuae, ubi a me ardentissimo studio postulasti, ut de omnibus haeresibus, quae post domini saluatoris aduentum aduersus eius doctrinam pullulauerunt, aliquid breuiter scriberem, quam sit hoc difficile, contitem etiam ista oblata est, qua nunc rescribo, et breviter difficultatem operis ejus ostendo. 2. Philastrius quidam Brixiensis episcopus, quem cum sancto Ambrosio Mediolani etiam ipse vidi, scripsit hinc librum; nec illas haereses praetermittens, quae in popque viginti octo commemoravit: et post Domini adventum centum viginti octo. Scripsit hinc e
Abbreviated transcription (Latin):
quib a diuersis ⁊ precipue ⁊ ueneratiõe tua
in hoc ipsum constat ẽẽ elaboratum. Suffici¬
et autẽ admonitio calis. ut puto doctis et
imꝑitis. ociosis et occupatis. ⁊ adcuins libet
gradus ministerium eccłie undecunq ꝓmo¬
tis. dum tille qui multa legit eadem bre¬
uiter recordatur. ⁊ compendio ignanus in¬
struitur. ut nouerit quid teneat. quid de¬
uitet. quid aduersetur ne faciat. quid ut
faciat assequatur. fortassis autẽ si tamen
quod arbitror uerum ẽ. etiam ad u̾stis ca¬
lumnantium malignas mentes. ⁊ dolosa
labia. opus hoc parium inter opera miri¬
fica testimonio corone tue non deerit. ut
quib patet campus calumniandi pro¬
fusior ualidis. ⁊ ex omni parte conclusis
fidei limitib coartati. omnib q uerita¬
ini iaculo repente prostrati morticinoᷤ
spiritꝰ non audeant anhelare. uideo quã
ouerosus existam meliora cogitanti ⁊
inuidia ẽẽ concessit. ut hanc gr̃ãm do¬

Expanded text:
quibus a diversis, et praecipue a Veneratione tua quibus a diversis, et praecipue a Veneratione tua in hoc ipsum constat elaboratum. Sufficiet autem admonitio talis, ut puto, doctis et imperitis, otiosis et occupatis, et ad cujuslibet gradus ministerium Ecclesiae undecumque promotis; dum et ille qui multa legit, eadem breviter recordatur, et compendio ignarus instruitur, ut noverit quid teneat, quid evitet; quid aversetur ne faciat, quid ut faciat assequatur. Fortassis autem, si tamen quod arbitror verum est, etiam adversus calumniantium malignas mentes et dolosa labia opus hoc parvum inter caetera mirifica testimonio coronae tuae non deerit: ut quibus patet campus calumniandi profusior, validis et ex omni parte conclusis fidei limitibus coarctati, omnibusque veritarmi jaculo repente prostrati, morticinos spiritus non audeant anhelare. 4. Video quam onerosus existam meliora cogitanti, et inuidia esse concessit, ut hanc gratiam do
Abbreviated transcription (Latin):
tate. de baptismo de penitentia. de homi¬
ne xp̃o. de dõ xp̃o de resurrectione. de no¬
uo ⁊ ueteri testamento. ⁊ omnia omnino
quib a ueritate dissentiunt. que etiam
baptismum habeant que ueñ habeant.
et post quas baptizet. nec tamen rebaptizet eccłia
qualiterꝰ suscipiat uenientes. et quid singulis
lege auctoritate atq rõne respondeat. digne¬
ris ex ponere. Nec me tante beatitudo tua cre¬
dat in eptie. ut non inspiciam quantis. et
quam ingentib uoluminib opus sit. ut pos¬
sint ista dissolui. uerum hoc ego fieri non ex¬
peta⁊ꝰ denim multipliciter factum ẽẽ non dubito
sed breuiter ꝑstricte atꝙ summatim ec opuno¬
nes rogo ciuuslibet heresis poni. ⁊ quid contra
teneat eccłia catholica quantum instructioni
satis ẽ subdi. ut uelut quodam ex omnib
concepto commonitorio si quis aliquam ob¬
iectionem. aut conuictionem uberius. ple¬
nius ac planius nosse uoluerit. ad opulen¬
ta.⁊ magnifica uolumina transmittatur.

Expanded text:
smo,.de paenitentia, de homine Christo, de deo Christo, de resurrectione, de nouo et ueteri testamento et omnia omnino, quibus a ueritate dissentiunt, quae etiam baptismum habeant quaeue non habeant et post quam baptizet nec tamen rebaptizet ecclesia. qualiter suscipiat uenientes et quid singulis lege, auctoritate atque ratione respondeat, digneris exponere. Nec me tantae tua beatitudo credat ineptiae, ut non insplciam, quantis et quam ingentibus uoluminibus opus sit, ut possint ista dissolui. uerum hoc ego fieri non expeto; id enim multipliciter factum esse non dubito; sed breuiter, perstricte atque summatim et opiniones rogo cuiuslibet haeresis poni et, quid contra teneat ecclesia casatis est, subdi: ut volut quodam ex omnibus concepto commonitorio, si quis aliquam objectionem aut convictionem uberius, plenius ac planius nosse voluerit, ad opulenta et magnifica volumina transmittatur,
Abbreviated transcription (Latin):
omnis heresis que in uicio ponitur iusser¬
rore aliquo heresis eẽ non possit. Quid gͦ fa¬
ciat hereticum. regłari quatlam diffiniti¬
one comprehendi sicut ego existimo. aut
omnino non potest. aut difficillue potest.
Qs in processu huius operis declarabitur. si
ds̃ rexerit. atq ad id quod intendo ꝓduxe¬
rit dispositionem meam. Quid autẽ prosit
ipsa in quisicio. etiam si non potuertinus
comprehendere. quom odo sit definiendꝰ
hereticus. suo loco uidendum atq licen¬
dum ẽ. Nam si hoc comprehendi potu¬
erit. quis non uideat utilitas quanta sit:
Erunt gͦ prime partes operis huius de
heresibus que post xp̃i aduentum. et
ascensum aduersus doctrinam ipsius exti¬
terunt. ⁊uitunqꝙ nobis in notescere po¬
tuerunt. In posterioribus autem par¬
tibus. quid faciat hereticum disputabi

Expanded text:
omnis haeresis, quae in vitio ponitur, nisi eromnis haeresis, quae in vitio ponitur, nisi errore aliquo haeresis esse non possit. Quid ergo faciat haereticum, regulari quadam definitione comprehendi, sicut ego existimo, aut omnino non potest, aut difficillime potest: quod in processu hujus operis declarabitur, si Deus rexerit, atque ad id quod intendo, perduxerit disputationem meam. Quid autem prosit ipsa inquisitio, etiamsi non potuerimus comprehendere quomodo sit definiendus haereticus, suo loco videndum atque dicendum est: nam si hoc comprehendi potuerit, quis non videat utilitas quanta sit? Erunt ergo primae partes operis hujus de haeresibus, quae post Christi adventum et ascensum adversus doctrinam ipsius exstiterunt, et utcumque nobis innotescere potuerunt. In posterioribus autem partibus, quid faciat haereticum, disputabi
Abbreviated transcription (Latin):
tatione aduersus falsitatem pro ueritate de¬
certans. b̾reues sane sunt hi libelli. et sim u
num librum recligantur. nec ipse erit nr̃is
uel aliorum quibdam libris longiudine
comparandus. huius breuitatem si fuero
in commemorandis heresib imitatus. quid
a me breuius postulare uel expectare debeaᷤ
non habebis. S non ibi huius laboris mĩ¬
sumia consistit: quod ⁊ tibi uel me de¬
monstrante. uel enã te precurrente pote¬
rit apparere cum hoc fecero. Uidebis eni
in eo quod supͣdictus ep̃c fecit quantum
desit operi. quod ipse uis fieri. quantoma¬
gis quod ego. Tu namq quamuis bre¬
uiter. ꝑstricte atq summatim. tamen uiseti¬
am responderi comiemoratis heresib quod
ille non fecit. Ego uͦ magis hoc uolo factre.
si ⁊cds uelit unde possit omnis heresis. et
que nota ẽ.⁊ que ignota uitari.. et unde rec¬
te possit quecunq innotuerit inclicari.
Non enim omnis error heresis ẽ. quamus

Expanded text:
tatione adversus falsitatem pro veritate detatione adversus falsitatem pro veritate decertans. Breves sane sunt hi libelli, et si in unum librum redigantur, nec ipse erit nostris vel aliorum quibusdam libris longitudine comparandus. Hujus brevitatem si fuero in commemorandis haeresibus imitatus, quid a me brevius postulare vel exspectare debeas, non habebis. Sed non ibi hujus mei laboris summa consistit, quod et tibi, vel me demonstrante, vel etiam te praecurrente poterit apparere, cum hoc fecero. Videbis enim in eo quod supradictus episcopus fecit, quantum desit operi quod ipse vis fieri; quanto magis quod ego? Tu namque, quamvis breviter, perstricte atque summatim, tamen vis etiam responderi commemoratis haeresibus: quod ille non fecit. Ego vero hoc magis volo facere, si et Deus velit, unde possit omnis haeresis, et quae nota est, et quae ignota, vitari; et unde recte possit quaecumque innotuerit, judicari. Non enim omnis error haeresis est; quamvis