comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
g legitimũ babent. Quis quis enĩ
eum et munitate catbolica. et eodigne
uiuens habet: et legitimũ et legitime
habet. Quisquis aut̃ uł in ipsa catho¬
lica sicut palea cõmirta frum̃to. uł
ertra sicut palea uento sublata. ha¬
bet bunc baptismũ: legitimũ quidẽ
babet. s ñ legitime. Ita enĩ habet:
quẽ admodũ utit᷑. Non aut̃ legiti¬
mȩ utit᷑: qui eo contra legẽ utit᷑. Q
facit omĩs qui baptizatꝰ ꝑdite uiuit:
siue intus siue foris. Qua ꝓpt̾̃ sicut
de lege dicit apls. bona ẽ lex. si quis
ea legitime utat᷑: ita de baptismo re¬
cte dicere possumꝰ. Bonus ẽ baptismꝰ.
si quis eo legitime utat᷑. Et sicut ñ
faciebant tunc ut lex bona ñ eẽt. aut ut
omĩno nulla eẽt. qui ea ñ lege̾time
utebant᷑i sic nullomͦ facit ut baptismꝰ
bonꝰ ñ sit. aut ut omĩno baptismus
ñ sit: quisqͥs eo siue quia inheresi. si¬
ue quia inpessimis moribꝰ uiuit. ñ
legitime utit᷑. Et ideo eũ uł adunita¬

Expanded text:
 legitime habent. Quisquis enim eum et in unitate catholica, et eo digne vivens habet, et legitimum et legitime habet: quisquis autem vel in ipsa Catholica sicut palea commixta frumento, vel extra sicut palea vento sublata habet, hunc Baptismum legitimum quidem habet, sed non legitime. Ita enim habet quemadmodum utitur: non autem legitime utitur qui eo contra legem utitur; quod facit omnis qui baptizatus perdite uiuit siue intus siue foris. Quapropter sicut de lege dixit apostolus: bona. est lex, si quis ea legitime utatur, ita de baptismo recte dicere possumus: \'bonus est baptismus, si quis eo legitime utatur\'. et sicut non faciebant tunc ut lex bona non esset aut ut omnino nulla esset qui ea non legitime utebantur, sic nullo modo facit ut baptismus bonus non sit aut ut omnino baptismus non sit, quisquis eo siue quia in haeresi siue quia in pessimis moribus uiuit non legitime utitur. et ideo cum uel ad unita
Abbreviated transcription (Latin):
ut impleat᷑ erga eos celebratio sa¬
eram̃ti. ualet utiq ad eoꝵ consecra¬
tionẽ: quia ipsi respondere ñ pos¬
sunt. At si ꝓ eo qui respondere po¬
test alius respondeat: ñ itidẽ ualet.
Ex qua regła illud in ęu̾głio dictũ
bꝰ omĩbꝰ rebus ostendit᷑: aliud eeͥ sa¬
cram̃tum baptisms. aliud conu̾sio¬
nẽ cordis: s salutẽ hominis ex utͦq
cõpleri. Nec si unũ hoꝵ defuerit.
in latrone: cõplente  siue in illo. siue
in isto. qđ ñ ex uolutate defuisset.
Cũ uero ex uoluntate alterũ hoꝵ de¬
fuerit: reatu hominẽ inuolui. Et bap¬
tismꝰ quidem potest in eẽ: ubi comił¬
sio cordis defuerit. Conu̾sio aut̃ cor¬
dis potest quidẽ ineẽ ñ ꝑcepto bap¬

Expanded text:
ut impleatur erga eos celebratio saut impleatur erga eos celebratio sacramenti, ualet utique ad eorum consecrationem, quia ipsi respondere non possunt. at si pro eo qui respondere potest alius respondeat, non itidem ualet. ex qua regula illud in euangelio dictum bus omnibus rebus ostenditur aliud esse sacramentum baptismi, aliud conuersionem cordis, sed salutem hominis ex utroque conpleri. nec, si unum horum defuerit, in latrone, conplente deo siue in illo siue in isto quod non ex uoluntate defuisset, cum uero ex uoluntate alterum horum defuerit, reatu hominem inuolui. et baptismus quidem potest inesse ubi conuersio cordis defuerit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto bap
Abbreviated transcription (Latin):
indono spẽ scĩ: et accessit sacram̃tũ
regenerationis in lauacro baptis¬
mi. Et sicut in ysaac qui octauo suȩ
natiuitatis die circũcisus ẽ. p̃cessit
signacłm iusticiȩ fidei: et qm̃ pa¬
tris fidem imitatus ẽ secuta ẽ in
crescente ipsa iusticia. cuiꝰ signa¬
cłm in infante p̃cesserat: ita in baꝑ¬
titatis infantibus p̃cedit regenera¬
tionis sacram̃tũ: et si xp̃ianã tenu¬
erint pietatẽ. sequt᷑ etiã incorde
conu̾sio: cuiꝰ mysteriũ p̃cessit incor¬
pore. Et sicut in illo latrone qd ex
baptismi sacram̃to defuerat cõple-¬
uit omĩpotentis benignitas. quia
ñ suꝑbia uł contẽptu s necessitate
defuerat: sic in infantibꝰ qui bapti¬
zati moriunt᷑ eadẽ grã omĩpoten¬
tis implere credenda ẽ: qđ ñ ex
impia uoluntate. s ex ȩtatis in¬
digentia. nec corde credere ad iu¬
sticiã possunt. nec ore consiteri
adsalutẽ. Idõ ꝓ eis c̃ũ alii respondent.

Expanded text:
in dono spiritus sancti et accessit sacramentum in dono spiritus sancti et accessit sacramentum regenerationis in lauacro baptismi. et sicut in Isaac, qui octauo suae natiuitatis die circumcisus est, praecessit signaculum iustitiae fidei et, quoniam patris fidem imitatus est, secuta est in crescente ipsa iustitia cuius signaculum in infante praecesserat, ita in baptizatis infantibus praecedit regenerationis sacramentum et, si christianam tenuerint pietatem, sequetur etiam in corde conuersio cuius mysterium praecessit in corpore. et sicut in illo latrone quod ex baptismi sacramento defuerat conpleuit omnipotentis benignitas, quia non superbia uel contemptu, sed necessitate defuerat, sic in infantibus qui baptizati moriuntur eadem gratia omnipotentis implere credenda est, quod non ex impia uoluntate, sed ex aetatis indigentia nec corde credere ad iustitiam possunt nec ore confiteri ad salutem. ideo cum pro eis alii respondent,
Abbreviated transcription (Latin):
in paruulis baptismi sacram̃tum.
ex circunsione carnis quã prior
popłs accepit: quã prius quã ac¬
cipet iustificatus ẽ abrabam: sicut
cornelius etiã dono sp̃c scĩ pͥus quã
baptitaretur donatus ẽ. Dicit ta¬
m̃ apłs de ipso abraham: signũ ac¬
cepit circũcisionis signacłm iusti¬
ciȩ et fidei: quia iam corde credide¬
rat: et deputatũ illi erat ad iusticiã.
Cur gͦ ei p̃ceptũ ẽ ut omnẽ deinceps
infantem mascłm octauo die circũ¬
cideret. qui nondũ poterat corde
credere. ut ei deputaretur ad usti-¬
ciã: nͥ quia et ipsum ꝑse ipsum sacra¬
m̃tũ multũ ualebat: Qđ infilio
moysi ꝑ angłm manifestũ ẽ: qͥ cum
t᷑. p̃senti et eudenti ꝑiculo ut cir¬
cũcideret᷑ ex actũ ẽ: et cũ factũ eẽt.
depulsa  ꝑnicies. Sicut gͦ in abrahã
p̃cessit iusticia fidei et accessit cir¬
cũcisio signacłm iusticiȩ fidei: ita
incornelio p̃cessit scĩficatio spũalis

Expanded text:
in paruulis baptismi sacramentum, in paruulis baptismi sacramentum, ex circumcisione carnis quam prior populus accepit, quam priusquam acciperet iustificatus est Abraham, sicut Cornelius etiam dono spiritus sancti priusquam baptizaretur ditatus est. dicit tamen apostolus de ipso Abraham: signum accepit circumcisionis, signaculum iustitiae fidei, qui iam corde crediderat, et deputatum illi erat ad iustitiam. cur ergo ei praeceptum est, ut omnem deinceps infantem masculum octauo die circumcideret, qui nondum poterat corde credere, ut ei deputaretur ad iustitiam, nisi quia et ipsum per se ipsum sacramentum multum ualebat? quod in filio Moysi per angelum manifestatum est, qui cum tur, praesenti et euidenti periculo ut circumcideretur exactum est et, cum factum esset, depulsa pernicies. sicut ergo in Abraham praecessit iustitia fidei et accessit circumcisio signaculum iustitiae fidei, ita in Cornelio praecessit sanctificatio spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
meis qui scło u̾bis ñ factis renunci¬
ant ipsa integra ẽ: eũ illi nisi corri¬
gant᷑ salutem habere non possint.
Sicut autẽ in latrone quia ꝑ necessi¬
tatẽ corporaliter defuit. ꝑfłcta salꝰ
ẽ. qr ꝑ pietatẽ sp̃ualiter affuit: sic et
cũ ipsa p̃sto ẽ. si ꝑ necessitatẽ desit
qđ latroni affuit: ꝑficitur salus.
Qđ̃ traditum tenet uniu̾sitas ȩccłȩ
cũ paruuli infantes baptizantur:
qui rite nondũ possunt corde cre¬
dere ad iusticiam. et ore confiteri
ad salutẽ. qđ latro potuit: qui etiã
flendo et uagiendo cũ in eis my¬
sterium cęlebrat᷑ ipsi mestis uocibꝰ
obstrepunt: et tam̃ nullus xp̃ianoꝵ
direrit eos inanit̾ baptitari. Et si
quisquã querat in hac re auctorita¬
tẽ diuinam. quãꝗͣ qđ uniu̾sa tenet
eccła. nec conciliis institutũ. s sem¬
ꝑ recentũ ẽ. ñ nͥ auctoritate apłica
traditũ rectissime credit᷑: tam̃ coni¬
cere ueracit᷑ possumus quid ualeat

Expanded text:
in eis, qui saeculo uerbis, non factis renuntiin eis, qui saeculo uerbis, non factis renuntiant, ipsa integra est, cum illi nisi corrigantur salutem habere non possint. sicut autem in latrone, quia per necessitatem corporaliter defuit, perfecta salus est, quia per pietatem spiritaliter adfuit, sic et cum ipsa praesto est, si per necessitatem desit quod latroni adfuit, perficitur salus. quod traditum tenet uniuersitas ecclesiae, cum paruuli infantes baptizantur, qui certe nondum possunt corde credere ad iustitiam et ore confiteri ad salutem quod latro potuit, quin etiam flendo et uagiendo, cum in eis mysterium celebratur, ipsis mysticis uocibus obstrepunt; et tamen nullus christianorum dixerit eos inaniter baptizari. Et si quisquam quaerat in hac re auctoritatem diuinam, quamquam, quod uniuersa tenet ecclesia nec conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate apostolica traditum. rectissime creditur, tamen ueraciter conicere possumus, quid ualeat
Abbreviated transcription (Latin):
ee̾t suũ baptisma quo ipse baptiza¬
turus erat. tali facto aꝑtissimȩ de¬
cdararet. Uidebat enĩ tamquã ꝑi¬
tissimus medicus salutis ȩterne.
quorũdam ñ de futurũ tumorem:
qui cũ intellectu ueritatis et ꝓba¬
bilibus moribus ita ꝓfecissent. ut
multis baptizatis uita atq doctͥ¬
na se p̃ponere minime dubitarent.
suꝑ uacaneum sibi crederent bap¬
tizari: quando ad illũ m̃ tis ha¬
bitũ se ꝑuenisse sentirẽt. ad
quẽ multi baptizati ad huc
asscendere conarent᷑. Quid aũt
ualeat et quid agat in homine
corporaliter adhibita scĩficatiosa¬
cram̃ti. sine qua tam̃ latro ille ñ
fuit. quia ñ eiꝰ accipiendȩ uolun¬
tas defuit. s ñ accipiendȩ necessi¬
tas affuit: difficile ẽ dicere. Nisi
tam̃ plurimũ ualeret: ñ serui baꝑ¬
tismũ dñs accepisset. Uerũ quia
ꝑse ipsa consideranda ẽ. excepta
salute hominis eui ꝑficiendo ad¬
hubet᷑. satis indicat. qđ et in malis et

Expanded text:
esset suum baptisma, quo ipse baptizaesset suum baptisma, quo ipse baptizaturus erat, tali facto apertissime declararet. uidebat enim tamquam potentissimus medicus salutis aeternae quorundam non defuturum tumorem, qui, cum intellectu ueritatis et probabilibus moribus ita profecissent, ut multis baptizatis uita adque doctrina se praeponere minime dubitarent, superuacaneum sibi esse crederent baptizari, quando ad illum mentis habitum se peruenisse sentirent, ad quem multi baptizati adhuc ascendere conarentur. Quid autem ualeat et quid agat in homine corporaliter adhibita sanctificatio sacramenti — sine qua tamen latro ille non fuit, quia non eius accipiendae uoluntas defuit, sed non accipiendae necessitas adfuit —, difficile est dicere. nisi tamen plurimum ualeret, non serui baptismum dominus accepisset. uerum quia per se ipsa consideranda est excepta salute hominis cui perficiendae adhibetur, satis indicat quod et in malis et
Abbreviated transcription (Latin):
declaratum ẽ. S tunc implet᷑ in¬
uisibilit̃: cũ mysteriũ baptismi ñ
contẽ. u ꝑtꝰ religionis: s articłs¬
ne no: s cessitatis excludit. Nãmul¬
to enĩ magis incornelio et in ami¬
cis eiꝰ quã in illo latrone posset
uideri suꝑfluũ. ut aqua etiã tingue
scripturȩ testant᷑. certo quoq in¬
dicio qđ illis tẽporibus congruebat
cũ linguis loquerent᷑. eminuerat.
Saptizati sunt tam̃: et in hoc facto
aplica ertat auctoritas. Usq adeo
nemo debet inquolibet ꝓuectu
interioris hominis. si forte ante
baptisinum usq ad sp̃ualem intelle¬
ctũ pio corde ꝓfecerit. contẽpnere
sacram̃tum: qđ ministroꝵ oꝑe corpo¬
ralit̾ adhibet᷑: s ꝑhoc ds̃ hominis
consecrationẽ spũalit̃ oꝑat᷑. Nec ob
aliud existimo baptizandi munus
ioħi fuisse attributũ. ita ut ioħis
baptismus diceret᷑: nisi ut dñs ip¬
se qui dederat cũ serui baptismũ
ñ spreuisset acciꝑe. dedicaret humi-¬
litatis uiam: et quantipendendũ

Expanded text:
inuisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. nam multo magis in Cornelio et in amicis eius quam in illo latrone posset uideri superfluum ut aqua etiam tinguerscriptura testatur, certo quoque indicio, quod illis temporibus congruebat, cum linguis loquerentur, eminuerat. baptizati sunt tamen et in hoc facto apostolica extat auctoritas. usque adeo nemo debet in quolibet prouectu interioris hominis, si forte ante baptismum usque ad spiritalem intellectum pio corde profecerit, contemnere sacramentum, quod ministrorum opere corporaliter adhibetur, sed per hoc deus hominis consecrationem spiritaliter operatur. nec ob aliud existimo baptizandi munus Iohanni fuisse adtributum, ita ut Iohannis baptismus diceretur, nisi ut dominus ipse qui dederat, cum serui baptismum non spreuisset accipere, dedicaret humilitatis uiam et quanti pendendum
Abbreviated transcription (Latin):
ea uͦ quȩ utriq dicimus. p̃ponit
his quȩ nos soli dicimꝰ: satis ẽ
nobis quod ea quȩ illi ñ dicunt.
et nos soli dicimꝰ. p̃ponit eis qͦͤ
illi soli dicunt. Esse aut̃ in catho¬
lica baptismũ nos dicimꝰ: illi ñ
dicunt. Recte accipi in catholica
baptismũ nos dicimꝰ: illi ñ di¬
eunt. Non recte accipi in parte
donati baptismũ nos dicimꝰ:
illi ñ dicunt. Sicut gͦ id potiꝰ
credit qđ nos soli dicimꝰ esse
credendum: ita hoc potius fa
ee credendũ: hoc si ita putat ro¬
bustius credat: quã id qđ a
nobis dicit᷑ solis. Robustius
enĩ crediturus ẽ ee̾ baptismũ
xp̃i inparte donati. qđ abutsq¬
magis credit᷑us est ẽẽ baptismũ xͥetiã
ap̃ nos quod nos soli dicimꝰ. ꝗͣ ñ ẽẽ
apud nos quod illi soli dicunt: Iam
enĩ decreuit icertus ẽ. in qͥb disentioꝰ.
nos illis eẽ p̃ponendos. Itagͦ qd̾ nos soli
dĩns. recte apud nos accipi magis cre¬

Expanded text:
ea uero quae utrique dicimus praeponit ea uero quae utrique dicimus praeponit his qunobis quod ea quae illi non dicunt, et nos soli dicimus, praeponit eis quae illi soli dicunt. Esse autem in Catholica Baptismum, nos dicimus, illi non dicunt. Recte accipi in Catholica Baptismum, nos dicimus, illi non dicunt. Non recte accipi in parte Donati Baptismum, nos dicimus, illi non dicunt. Sicut ergo id potius credit quod nos soli dicimus esse credendum; ita hoc potius facse credendum dicimus, hoc, si ita putat, robustius credat; quam id quod a solis nobis dicitur. Robustius enim crediturus est esse Baptismum Christi in parte Donati, quod ab utmagis crediturus est esse baptismum Christi etiam aput nos quod nos soli dicimus, quam non esse aput nos quod illi soli dicunt. iam enim decreuit et certus est, in quibus dissentimus, nos illis esse praeponendos. ita ergo quod nos soli dicimus recte aput nos accipi magis cre
Abbreviated transcription (Latin):
sunt enĩ quȩ dicimꝰ: Et eẽ in catboli¬
ea baptismum: & illic tantũ recte ac¬
cipi: Utrumq hoꝵ donatiste negãt
Itẽ alia duo dicimꝰ: Esse apud dona¬
tistas baptismũ: ñ aũt illic recte
accipi. hoꝵ duũ illi unũ magnoꝑe
affirmant. id ẽ eẽ ibi baptismũ. ñ
autẽ illic recte accipi. nolunt fatĩ
Harũ quatuor sententiarũ tres ñre tm̃
baptismum. et recte illic accipi. et
apud donatistas non recte accipi:
nos tantũ dicimus. Esse uͦ bap¬
tismũ et apud donatistas: et illi
asserunt. et nos concedimus. Qͥs¬
quis gͦ uult baptitari. et certus
ẽ iam nr̃am sibi ęccłam ad xp̃ia¬
nã salutẽ eẽ diligendam. et in ea
sola ꝓdesse baptismũ xp̃i. etiã si
alibi acceptũ fuerit: s ideo inpar¬
te donati uult baptitari. quia
ee ibi baptismũ ñ illi soli neq
nos soli. s utriq dicimꝰ: atten¬
dat alia tria. Si enĩ nos elegit
sequi mhis quȩ illi non dicunt.

Expanded text:
sunt enim quae dicimus, et esse in catholisunt enim quae dicimus, et esse in catholica baptismum et illic tantum recte accipi; utrumque horum Donatistae negant. item alia duo dicimus, esse aput Donatistas baptismum, non autem illic recte accipi; horum duorum illi unum magnopere adfirmant, id est esse ibi baptismum, non autem illic recte accipi nolunt fateri. harum quattuor sententiarum tres nostrae tn catholica baptismum et recte illic accipi et aput Donatistas non recte accipi nos tantum dicimus, esse uero baptismum et aput Donatistas et illi asserunt et nos concedimus. quisquis ergo uult baptizari et certus est iam nostram sibi ecclesiam ad christianam salutem esse deligendam et in ea sola prodesse baptismum Christi, etiamsi alibi acceptum fuerit, sed ideo in parte Donati uult baptizari, quia esse ibi baptismum non illi soli neque nos soli, sed utrique dicimus, adtendat alia tria. si enim nos elegit sequi in his quae illi non dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deputamus. Si aut̃ fuerit a cor¬
porali morte liberatꝰ: cũ se catho¬
lice congregationi etiã presentia
corporali reddiderit. unde num¬
quã corde discesserat: ñ solũ non
imꝓbamꝰ qđ fecit: s etiã securis¬
sime uerissimeq laudamꝰ: quia
p̃sentẽ dm̃ credidit cordi suo uͥ
unitatẽ seruabat: et sine scĩ bap¬
tismi sacram̃to. qđ ubicũq in¬
uenit ñ hominũ s dĩ ee̾ cognoũ.
noluit ex hac uita migrare. Si qͥs
aut̃ cũ possit in ipsa catholica
acciꝑe. ꝑ aliquã m̃tis ꝑu̾sitatẽ
elegit in scismate baptizari: etiã¬
si postea uenire ad catholicã co¬
gitat. quia certus ẽ ibi ꝓdesse sa¬
cramentũ qđ alibi accipiqͥdẽ pot̃.
prodeẽ autẽ non potest: proculdubio
ꝑuersus & inquus ẽ: & tanto ꝑnicio¬
stꝰ qͣnto scientiꝰ. Ita enĩ ñ dubitat nr¬
te illic accipi: sicut ñ dubitat illieꝓ
desse etiam quod alibi acceꝑit. Duo

Expanded text:
deputamus. si autem fuerit a cordeputamus. si autem fuerit a corporali morte liberatus, cum se catholicae congregationi etiam praesentia corporali reddiderit unde numquam corde discesserat, non solum non inprobamus quod fecit, sed etiam securissime uerissimeque laudamus, quia praesentem deum credidit cordi suo ubi unitatem seruabat et sine sancti baptismi sacramento, quod ubicumque inuenit non hominum sed dei esse cognouit, noluit ex hac uita emigrare. si quis autem, cum possit in ipsa catholica accipere, per aliquam mentis peruersitatem eligit in schismate baptizari, etiamsi postea uenire ad catholicam cogitat, quia certus est ibi prodesse sacramentum, quod alibi accipi quidem potest, prodesse autem non potest, procul dubio peruersus et iniquus est et tanto perniciosius quanto scientius. ita enim non dubitat recte illic accipi, sicut non dubitat illic prodesse etiam quod alibi acceperit. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
in unitate ꝑcepit: in eo recedit
atq disiungitur. Quod aũt ita
uult agere. sic̃ inunitate agit᷑
ubi hoc accepit. et didicit: in eo
manet atq coniungit᷑. Itaq is¬
ti in quibusdam rebꝰ nob̾eũ st̃:
in quibꝰdã uͦ a nobis exierunt.
Pro inde illa in qͥbꝰ nob̾cũ st̃: eos
ñ st̃. ut ueniendo accipiant. uł
redeundo recipiant adhortamͣ
et quibꝰ modis possumꝰ uti dai¬
gant emendati atq correcti.cũ
karitate satagimus. Non eis ita¬
q dicimꝰ nolite dare: s nolite in
scismate dare. Hec eis quos ui¬
dentur baptitaturi dicimꝰ. no¬
lite acciꝑe: s nolite in scismate
acciꝑe. Nam si quẽ forte coege¬
rit extrema necessitas. ubi ca¬
tholicum ꝑ quẽ accipiat ñ inue¬
nerit. et in animo pace catholica
custodita ꝑ aliquẽ extͣ unitatẽ
catholicam positum acceꝑit. qđ e
rat in ipsa catholica unitate accep¬
turus: si statim etiã de hac uita
emigrauerit: ñ eũ nisi catholieũ

Expanded text:
in unitate percepit, in eo recedit in unitate percepit, in eo recedit adque disiungitur; quod autem ita uult agere sicut in unitate agitur, ubi hoc accepit et didicit, in eo manet adque coniungitur. Itaque isti in quibusdam rebus nobiscum sunt, in quibusdam uero a nobis exierunt. proinde illa in quibus nobiscum sunt eos agiscum non sunt, ut ueniendo accipiant uel redeundo recipiant adhortamur et quibus modis possumus, ut id eligant emendati adque correcti, cum caritate satagimus. non eis itaque dicimus: \'nolite dare\', sed: \'nolite in schismate dare\\ nec eis quos uidentur baptizaturi dicimus: \'nolite accipere\', sed: \'nolite in schismate accipere\'. nam si quem forte coegerit extrema necessitas, ubi catholicum per quem accipiat non inuenerit et in animo pace catholica custodita per aliquem extra unitatem catholicam positum acceperit quod erat in ipsa catholicae unitate accepturus, si statim etiam de hac uita emigrauerit, non eum nisi catholicum
Abbreviated transcription (Latin):
tismi. neq sacͣmentũ dandi baptismi.
qñ ab eis ẽ maximiano discessit felicianꝰ
amisit: Ne enĩ eũ secum habent c̃ eis ip¬
sis. quos cũ foris ee̾t in maximi¬
ani scismate baptitauit. Qua ꝓꝑ¬
ter potuerunt ab eis accipe cęti
cũ ad nr̃m consortiũ ñ accessis¬
sent: qđ illi ñ amiserant cũ a nr̃o
consortio recessissent. Quibꝰ rebꝰ
ostenditur. et ipsos impie facere
qui rebaptizare conant᷑ orbis
unitatẽ: et nos recte facere qui
dei saeramta imꝓbare nec ipso
scismate audemus. In quo enĩ no¬
biscũ sentiunt: in eo etiã nob̃cũ
st̃. In eo aut̃ a nobis recesserunt.
inquo a nobis dissentiunt. Non
enĩ accessus iste atq discessus.
corporalibꝰ motibꝰ et non spirita¬
libꝰ mentiendus ẽ. Sic̃ enĩ con-¬
iunctio corpoꝵ fit ꝑ continuati¬
onẽ locoꝵ: sic animoꝵ qͥdã con¬
tactus ẽ consensio uoluntatũ.
Si gͦ qui recessit ab unitate aliqͥd
aliud agere uoluerit. quã qđ

Expanded text:
tismi, neque sacramentum dandi Baptismi, tismi, neque sacramentum dandi Baptismi, quando ab eis cum Maximiano discessit, Felicianus amisit. Nunc enim eum secum habent cum eis ipsis, quos cum foris esset, in Maximiani schismate baptizavit. Quapropter potuerunt ab eis accipere caeteri, cum ad nostrum consortium non accessissent, quod illi non amiserant, cum a nostro consortio recessissent. quibus rebus ostenditur et ipsos impie facere qui rebaptizare conantur orbis unitatem, et nos recte facere qui dei sacramenta inprobare nec in ipso schismate audemus. in quo enim nobiscum sentiunt, in eo etiam nobiscum sunt, in eo autem a nobis recesserunt in quo a nobis dissentiunt; non enim accessus iste adque discessus corporalibus motibus et non spiritalibus metiendus est. sicut enim coniunctio corporum fit per continuationem locorum, sic animorum quidam contactus est consensio uoluntatum. si ergo qui recessit ab unitate aliquid aliud agere uoluerit quam quod
Abbreviated transcription (Latin):
fitet ur. Sacramentũ enĩ ẽ bap¬
tismi qđ habet qui baptitatur:
et sacramentũ dandi baptismi
ẽ. Qđ habet qui ordinatur. Sic̃
aut̃ baptitatus si ab unitate re¬
cesserit sacramentum baptismi ñ
amittit: sic etiam ordinatꝰ si ab u¬
nitate recesserit. sacram̃tum dan¬
di baptismi ñ amittit. Nulli enĩ sa¬
eram̃to in iuria facienda ẽ. Si dis¬
cedit amalis: utrũq discedit. Si
ꝑmanet malis: utrũq ꝑmanet.
Sic̃ gͦ acceptat᷑ baptismus quẽ ñ
potuit amittere qui abunitate
discesserat: sic acceptandus ẽ bap¬
tismus. quẽ dedit ille. qui sacra¬
m̃tum dandi cũ discederet ñ a¬
miserat. Nam sic̃ redeuntes qui
prius quã recederent baptiratisunt.
non rebaptirantur: ita redeuntes qͥ priꝰ.¬
quam recederent ordinati sunt. non
utiq rursus ordinant᷑. s aut admi¬
iistrant qd̵ administrabant. si hoc
eccłȩ utilitas postulat: aut si ñ admi¬
cos ñ ĩponit᷑. Nã neq sacram̃tũ bap¬

Expanded text:
fitetur. sacramentum enim bapfitetur. sacramentum enim baptismi est quod habet qui baptizatur, et sacramentum dandi baptismi est quod habet qui ordinatur. sicut autem baptizatus, si ab unitate recesserit, sacramentum baptismi non amittit, sic etiam ordinatus, si ab unitate recesserit, sacramentum dandi baptismi non amittit. nulli enim sacramento iniuria facienda est; si discedit a malis, utrumque discedit, si permanet in malis, utrumque permanet. sicut ergo acceptatur baptismus, quem non potuit amidiscesserat; sic acceptandus est Baptismus, quem dedit ille qui Sacramentum dandi cum discederet non amiserat. Nam sicut redeuntes, qui priusquam recederent baptizati sunt, non rebaptizantur: ita redeuntes, qui priusquam recederent ordinati sunt, non utique rursus ordinantur; sed aut administrant quod administrabant, si hoc Ecclesiae utilitas postulat; aut si non admicos non imponitur. Nam neque sacramentum Bap
Abbreviated transcription (Latin):
untibus et ꝑ penitentiã conu̾sis
dũ non redditur: amitti ñ potu¬
isse iudicatur. Sic & illi qui ꝑsa
cͥlegium scismatis ab eccłȩ com¬
munione discedunt. habent uti¬
q baptismũ quẽ priusquã dis¬
cederent acceꝑunt. Nam et ipsi¬
si redeant: ñ eis iterũ dat᷑. Unde
ostendunt᷑ illud qđ acceperant
in unitate positi. ñ potuisse amit
itere separatoᷤ Qd̃ si haberi foris
potest: etiã dari cur non potest:
Sidicis ñ recte foris datur: respõ¬
demus. Sic̃ ñ recte foris habet᷑.
et tam̃ habetur: sic ñ recte foris
datur. sedtam̃ dat᷑. Siẽ aut̃ ꝑu
nitatis reconciliationẽ incipit
utiliter haberi. qđ extra unita¬
tem inutiliter habebatur: sic ꝑ
eandem reconciliationẽ incipit
utile eẽ qđ extra eam in utiliter
datũ ẽ. Non tam̃ dici fas ẽ non
datũ eẽ qđ datũ ẽ: aut ut ñ hoc
dedisse quisquã calumpniet᷑. cũ
hoc eũ dedisse qͥ acceꝑ it con¬

Expanded text:
untibus et per paenitentiam conuersis untibus et per paenitentiam conuersis dum non redditur, amitti non potuisse iudicatur. sic et illi, qui per sacrilegium schismatis ab ecclesiae communione discedunt, habent utique baptismum, quem priusquam discederent accesi redeant, non eis iterum datur. Unde ostenditur, illud, quod acceperant in unitate positi, non potuisse amittere separati. quod si haberi foris potest, etiam dari cur non potest? si dicis: \'non recte foris datur\', respondemus: sicut non recte foris habetur et tamen habetur, sic non recte foris datur, sed tamen datur. sicut autem per unitatis reconciliationem incipit utiliter haberi quod extra unitatem inutiliter habebatur, sic per eandem reconciliationem incipit utile esse quod extra eam inutiliter datum est. non tamen dici fas est non datum esse quod datum est, aut ut non hoc dedisse quis <quemquam calumnietur, cum hoc eum dedisse quod acceperat con
Abbreviated transcription (Latin):
Liber primus incipit.¬
N libris quos adu̾sus epłam par¬
meniani quã dedit ad tichoniũ
scripsimus: ꝓmisimus nos dili¬
gentius questionẽ baptismi tra¬
etaturos. Qđ etiã si non ibi ꝓ¬
mitteremus: debitum tamen
a nobis flagitantibus frĩbus
meminimus et agnoscimus.
Qua ꝓpter in hoc oꝑe adiuuante
dño suscepimus. non solũ ea refel¬
lere quȩ de hac re nobis dona¬
tistȩ obiectare consuerunt: s e¬
tiã de beatissimi martyris cypͥ¬
ani auetoritate unde suã ꝑu̾sita¬
tem ne ueritatis impetu cadat
fulcire conantur. quȩ dñs do¬
nauerit dicere: ut intelligant
om̃s qui ñ studio partiũ cecati
iudicant. ñ solũ eos non adiuua¬
ri auctoritate cypͥam: s ꝑ ipsã
maxime conuinci atq subu̾ti.
Iam quidem in supra memoratis
libris dictum ẽ. ita posse extra
catholicam communionem dari
baptismũ: quem ad modũ et extra
eã potest et haberi. Nullus aũt
illoꝵ negat habere baptismumeti¬
ã apostatas: quibus utiq rede¬

Expanded text:
LIBER PRIMUS. In eis libris, quos aduersus epistulam Parmeniani quam dedit ad Tychonium scripsimus, promisimus nos diligentius quaestionem baptismi tractaturos; quod etiamsi non ibi promitteremus, debitum tamen a nobis flagitantibus fratribus meminimus et agnoscimus. quapropter in hoc opere adiuuante domino suscepimus non solum ea refellere, quae de hac re nobis Donatistae obiectare consuerunt, sed etiam de beatissimi martyris Cypriani auctoritate, unde suam peruersitatem, ne ueritatis impetu cadat, fulcire conantur, quae dominus donauerit dicere, ut intellegant omnes, qui non studio partium caecati iudicant, non solum eos non adiuuari auctoritate Cypriani, sed per ipsam maxime conuinci adque subuerti. Iam quidem in supra memoratis libris dictum est ita posse extra catholicam communionem dari baptismum, quemadmodum et extra eam potest et haberi. nullus autem illorum negat habere baptismum etiam apostatas, quibus utique rede
Abbreviated transcription (Latin):
li dicimus. ñ recte apud illos ac¬
cipi. magis crediturus ẽ. quã id
qd̃ illi clicunt: id ẽ recte apud
illos accipi. Frustra itaq sibi u¬
detur securus ibi acciꝑe: qđ eẽ
quidẽ ibi utriq dicimus: s eeͣ
ibi accipiendũ ñ utriq dicimus.
Elegit aut̃ ipse in eo qd ñ utriq
dicimus nob̃ potius in herere.
Hic gͦ securus accipiat: ubi et ẽẽ
et accipi recte. certus ẽ. Illic aut
ñ accipiat. qđ e̾e̾ ibi quidẽ dict̃.
s ibi accipiendũ ee̾ ñ dicunt: qͦꝵ
sententiã decreuit eligere. Quã¬
quã etiã si dubiũ haberet. ñ illie
recte accipi. qđ in catholica rec¬
te accipi certũ haberet: grauit̃
peccaret in rebus ad salutẽ ani¬
mȩ ꝑtinentibꝰ: uł eo solo quod
certis incerta p̃poneret. Recte
quippe hominẽ in eccła catholi¬
ca baptitari eo ipso certus ẽ: qđ
etiã alibi baptizatus. huc tran¬
sire decreuit. Non aut̃ recte a¬
pud donatistas hominẽ bapti
quoꝵ sententiã donatistis ante¬

Expanded text:
mus, non recte apud illos accipi, magis crediturus est, quam id quod illi soli dicunt, id est, recte apud illos accipi. Frustra itaque sibi videtur securus ibi accipere, quod esse quidem ibi utrique dicimus, sed ibi esse accipiendum non utrique dicimus. Elegit autem ipse, in eo quod non utrique dicimus, nobis potius inhaerere. Hic ergo securus accipiat, ubi et esse et recte accipi certus est: illic autem non accipiat quod esse ibi quidem dicunt, sed ibi accipiendum esse non dicunt quorum sententiam decreuit eligere. quamquam etiamsi dubium haberet non illic recte accipi quod in catholica recte accipi certum haberet, grauiter peccaret in rebus ad salutem animae pertinentibus uel eo solo, quod certis incerta praeponeret. recte quippe hominem in ecclesia catholica baptizari eo ipso certus est, quod etiam alibi baptizatus huc transire decreuit. non autem recte aput Donatistas hominem baptizquorum sententiam Donatistis ante
Abbreviated transcription (Latin):
fictilia ÷ ad illa referens qđ di¬
ctum ẽ. alia quidẽ in honore.
ad hȩc aut̃ qđ dictũ ẽ. alia uͦ¬
in contumelia. S magis approbo
apia qđ tichoniũ postea repperi uł ad¬
uerti. inutrisq intesligendum.
quedam in honore. non sola scili¬
cet aurea et argentea: et rursus
in utrisq q̃dam in contumelia:
non utiq sola lignea et fictilia.
Hoc opussie incipit. In eis libris
quos aduersus epłam parmenĩ.¬

Expanded text:
fictilia, ad illa referens quod difictilia, ad illa referens quod dictum est: alia quidem in honorem, ad haec autem quod dictum est: alia uein contumeliam. sed magis approbo, quod apud Tyconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non sola scilicet aurea et argentea, et rursus in utrisque quaedam in contumelia,- non utique lignea et fictilia. . 5. Hoc opus sic incipit: in eis libris, quos aduersus epi stulam Parmeni
Abbreviated transcription (Latin):
ontra donatistas aueto¬
ritate beatissimi ep̃i et
martyris cypriani. se de¬
fendere molientes. septẽ libros
de baptismo scripsi: in quibus
docui nichil sic ualere ad refel¬
lendos donatistas. et ad eoꝵ
ꝓrsus ora claudenda. ne adu̾¬
sus catholicam suũ scisma de¬
fendant: quomͦ litteras factũ¬
q cypriani. Ubicũq aũt inhi
libris cõmemoraui ȩccłam ñ
habentẽ maculam aut rugam:
non sic accipiendũ ẽ quasi iam
sit: s quȩ preparat᷑ ut sit. qͣn¬
do apparebit etiam głosa. Nunc
enim ꝓpter quasdam ignoran¬
tias et infirmitates menbroꝵ
suoꝵ. habet unde cotidie tota
dicat: dimitte nobis debita nr̃a.
In quarto libro. cũ dicerem uicẽ
baptismi posse habere passionẽ.
non satis idoneũ posui illius la¬
tronis exemplũ: quia utrũ ñ
suerit baptitatus. in certũ est.
In libro septimo deuasis aure¬
is et argenteis in domo mag¬
na constitutis. sensũ cypriani
secutus sũ. quia hȩc accipit in
bonis: in malis aut̃ lignea et

Expanded text:
ontra Donatistas auctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Ubicumque autem in his libris commemoraui \'ecclesiam non habentem maculam aut rugam\', non sic accipiendum est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. In quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. In libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et
Abbreviated transcription (Latin):
dunt alii tam multi qui oꝑantur
oꝑa carnis. qualia qui agunt reg¬
nũ dĩ ñ possidebunt: habent ac
tradunt et heretici: qui int̃ illa oꝑa
numerati sunt. Qd̃ qr recedendo
ñ amiserunt. et tradẽ manendo
potuerunt: s tã infructuose atq
in utiliter tales talibꝰ quã et illi cȩ¬
teri: pares eoꝵ. in eo qđ regnũ dei
ñ possidebunt. Et quẽ ad modũ il¬
lis correctis baptisma non incipit
ad esse qd deerat. s ꝓdesse qđ in¬
erat: sic et hereticis: unde et eyp̾¬
anus et qui cũ eo senserunt. catho¬
licȩ eccłȩ quã noluerunt precidere. ñ
potuerunt prescribere. Quod ue¬
ro aliter sapuerunt. ñ expauesci¬
mus : quia cũ eis ueneramur et
petrum. Quod aut̃ ab unitate ñ
recesserunt. gaudemus: quia cũ
eis ȩdificamur in petra.

Expanded text:
dunt alii tam multi qui operantur dunt alii tam multi qui operantur opera carnis, qualia qui agunt regnum dei non possidebunt, habent ac tradunt et haeretici qui inter illa opera numerati sunt, quod quia recedendo non amiserunt, et tradere manendo potuerunt, sed tam infructuose adque inutiliter tales talibus, quam et illi ceteri pares eorum in eo quod regnum dei non possidebunt. et quemadmodum illis correctis baptisma non incipit adesse quod deerat, sed prodesse quod inerat, sic et haereticis. unde Cyprianus et qui cum eo senserunt catholicae ecclesiae quam noluerunt praecidere non potuerunt praescribere. quod uero aliter sapuerunt, non expauescimus, quia cum eis ueneramur et Petrum; quod autem ab unitate non recesserunt, gaudemus, quia cum eis aedificamur in petra.
Abbreviated transcription (Latin):
sis supplici deuotione gemiti¬
bꝰ. implorandũ eẽ censerem.
ta sane: tit post me dicturos senten¬
tias. ne quid iã exploratũ et cog¬
nitũ afferrent. humilit̃ expectarẽ.
Quantomagis gͦ nunc sine p̃iudicio
diligentioris inquisitionis uł ma¬
ioris auctoritatis. istuc dixisse acci¬
piendus sum : S iã ut existimo. tẽpꝰ ẽ¬
illos baptismi libros dequestione
cypͥanũ. et eos qui ei consenserunt.
quantũ sit catholica unitas diligen¬
da: ut in eo qđ alit̃ sapiebant do¬
nec cds̃ id quoq reuelaret. tolerarent
potius diu̾sa sentientes: quã se ab
eis nefario scismate separarent.
Ubi donatistarũ ꝓrsus ora claudun¬
t᷑: etiam si de maximianistis nichil
dicamꝰ. Sienim mali bonos inunita¬
te contaminant: nullam iã ȩccłam
eui sociaretur uł ipse cyprianus
inuenit. Si aut̃ mali bonos in uni¬
tate ñ macłant: nullã causam sepa¬
rationis sacrilegus donatista ꝓpo
nit. Baptismũ aut̃ si habent et tra¬

Expanded text:
sis supplici deuotione gemitisis supplici deuotione gemitibus inplorandum esse censerem, ita sane ut post me dicturos sententias, ne quid iam exploratum et cognitum adferrent, humiliter expectarem. quanto magis ergo nunc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis uel maioris auctoritatis istud dixisse accipiendus sum! Sed iam ut existimo tempus est hos etiam libros de quaestioneCyprianum et illos qui ei consenserunt, quantum sit catholica unitas diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec deus id quoque reuelaret, tolerarent potius diuersa sentientes quam se ab eis nefario schismate separarent. ubi Donatistarum prorsus ora clauduntur, etiam si de Maximianistis nihil dicamus. si enim mali bonos in unitate contaminant, nullam iam ecclesiam, cui sociaretur, uel ipse Cyprianus inuenit: si autem mali bonos in unitate non maculant, nullam causam separatinit. baptismum autem si habent et tra
Abbreviated transcription (Latin):
dictarẽ: nequaquã blubitarẽ bap¬
aquibꝰcũq illuo u̾bis eu̾głicis con¬
secratũ sine sua simulatione et
cũ aliqua fide accepissent: quãꝗͣ
eis ad salutẽ sp̃ualem ñ ꝓdesset.
sicaritate caruissent. qͦ catbolicȩ
insererent᷑ excłȩ. Sienĩ habeam inqͥt¬
fidem ut montes tranfferam. carita¬
tẽ aut̃ ñ babeam: nicbil sum. Sicut
iam p̃teritis maioꝵ statutis ñ du¬
bito ⁊ illoᷤᷤ hab̾e baptismũ. qui quã¬
uns fallacit᷑ id accipiant. meccła
tam̃ id accipiunt. uł ubi eẽ puta¬
t᷑ ecrła lab eis in quoꝵ societate id
accipit᷑: de quibus dictũ ẽ. Ex no¬
bis exierunt .Ubi aut̃ neq societas
ulla ee̾t ita credentiũ. neq ille
qui ibi acciꝑet ita crecłet. s totũ
ludiere et mimice et ioculariter
ageret᷑. utrũ approbandus eẽt
baptismus qui sic cdaret᷑: diuinũ
indiciũ ꝑ alicuĩ reuelationis ora¬
cłm. concordi oratione et impen¬

Expanded text:
dictarem, nequaquam dubitarem habdictarem, nequaquam dubitarem haba quibuscumque illud uerbis euangelicis consecratum sine sua simulatione et cum aliqua fide accepissent, quamquam eis ad salutem spiritalem non prodesset, si caritate caruissent, qua catholicae insererentur ecclesiae; si enim habeam, inqfidem ut montes transferam, caritate statutis, non dubito etiam illos habere baptismum, qui, quamvis id fallaciter accipiant in Ecclesia, tamen id accipiunt vel ubi esse putatur Ecclesia ab eis in quorum societate id accipitur, de quibus dictum est: Ex nobis exierunt . Ubi autem neque societas ulla esset ita credentium, neque ille qui ibi acciperet, ita crederet, sed totum ludicre et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset baptismus qui sic daretur, divinum judicium per alicujus revelationis oraculum concordi oratione gemiti
Abbreviated transcription (Latin):
uideo: quando ille qui accipit ñ
simulatione palliatus: s religio¬
ne mutatꝰ ẽ. Anplus ualent ad con¬
firmandum sacram̃tum illi uera¬
ces int̾ quos agit᷑. quã ad frustran¬
dũ illi fallaces a quibꝰ agit᷑. et in
quibꝰ agit᷑. Et tam̃ si postea ꝓdat᷑
nemo repetit: s aut excõmunican¬
do punit᷑ illa simulatio: aut peni¬
tendo sanat᷑. S nobis tutũ ẽ in ea
ñ ꝓgredi aliqua temeritate senten¬
tiȩ: quȩ nullo incatbolico regio¬
nali concilio csȩpta. nullo plena¬
rio t̾minata sunt: Id aut̃
figura securȩ uocis asserere :
qđ ingubernatione dñi dĩ nr̃i.
et saluatoris iħu xp̃i uniu̾salis ec¬
clȩ consensione roboratũ c̃. Uerum¬
tam̃ siquis me forte in eo concilio
constitutũ ubi taliũ rerũ questio
u̾saret᷑. ñ p̃cedentibꝰ talibꝰ quoꝵ sen¬
tentias sequi malem urgeret ut
dicerem. quid ipse sentirẽ. si eo
mͦ affectus ee̾m. quo eram eũ ista

Expanded text:
video, quando ille qui accipit, non video, quando ille qui accipit, non simulatione palliatus, sed religione mutatus est. An plus valent ad confirmandum Sacramentum illi veraces inter quos agitur, quam ad frustrandum illi fallaces a quibus agitur, et in quibus agitur? Et tamen si postea prodatur, nemo repetit, sed aut excommunicando punitur illa simulatio, aut poenitendo sanatur. 102. Sed nobis tutum est, in ea non progredi aliqua temeritate sententiae, quae nullo in catholico regionali concilio coepta, nullo plenario terminata sunt: id autem fiducia securae vocis asserere, quod in gubernatione Domini Dei nostri et Salvatoris Jesu Christi, universalis Ecclesiae consensione roboratum est. Verumtamen si quis forte me in eo concilio constitutum, ubi talium rerum quaestio versaretur, non praecedentibus talibus, quorum sententias sequi mallem, urgeret ut dicerem quid ipse sentirem: si eo modo adfectus essem quo eram cum ista
Abbreviated transcription (Latin):
fallacia. id ẽ animo ñ simulato. Et
utrũ in heresi fallacit̃. an in nimo
cũ fide: si quisquã int̾ agendũ re¬
pentina pietate moueat᷑. Quãquã
talẽ si etiam illi conferamꝰ qui in¬
ipsa catbolica fallacit᷑ accipit: mirũ
si dubitat᷑ quiscui p̃ferendus sit.
Quid enĩ ꝓsit animus ueracit̾ dan¬
tis fallacit̃ accipienti ñ uideo. S
arbitrem᷑ aliquẽ etiã fallacit̃ dan¬
tẽ. cũ et tradens et accipiens fal¬
lacit̾̃ agant in ipsa catbolica uni¬
tate:utrũ hoc magis baptisma
sit acceptandũ: an illud qđ in mi¬
mo datͣ si quis existat fideliter
subito cũ accipit motus. Anquan¬
tũ ad ipsos quidem homines at¬
tinet plurimũ distet int̾ creclen
ad ipsius aut̃ sacram̃ti integrita¬
tẽ nichil int̾ sit. Si enĩ nichil in¬
t̃ ẽ ad integritatẽ sacram̃ti in
ipsa catlolica: utrũ id aliqui fallaci¬
t̃ an ueracit̾ agant. cũ tam̃ boc idẽ
utriq agant: cur extra int̾sit ñ

Expanded text:
fallacia, id est, animo non simulato; et fallacia, id est, animo non simulato; et utrum in haeresi fallaciter, an in mimo cum fide, si quisquam inter agendum repentina pietate moveatur. Quanquam talem si etiam illi conferamipsa catholica fallaciter accipit, mirum si dubitatur quis cui praeferendus sit. Quid enim prosit animus veraciter dantis fallaciter accipienti, non video. Sed arbitremur aliquem etiam fallaciter dantem: cum et tradens et accipiens, fallaciter agant in ipsa unitate catholica, utrum hoc magis baptisma sit acceptandum, an illud quod in mimo datur: si quis existat fideliter, subito commotus accipiens, an quantum ad ipsos quidem homines attinet plurimum distat inter credent, ad ipsius autem sacramenti integritatem nihil intersit. Si enim nihil interest ad integritatem sacramenti in ipsa catholica, utrum id aliqui fallaciter an veraciter agant: cum tamen hoc idem utrique agant, cur extra intersit non
Abbreviated transcription (Latin):
copulant᷑. Qui aũt̃ separatores non
magis indomo quã ex clomo sunt.
eis utilit̃ accipit᷑: nisi forte accipien¬
di necessitas urgeat. et accipientis.
animus abunitatis uincuło ñ rece¬
dat. Tam̃ et habent quã quã in¬
utilit̃ babeant: et accipit᷑ ab eis
etiã cũ inutile ẽ accipientib̾. Qcł
ut fiat utile: ab heresi uł scismate
recedendũ ẽ: et illi domui coheren¬
dũ. Qd̃ ñ solum heretici et scisma¬
tici. s etiã illi facere debent: qui
sic sunt indomo ꝑ cõmunionẽ sa¬
cram̃toꝵ: ut extra domũ sint ꝑ di¬
u̾sitatem moꝵ. Sic enĩ ipsis utile in
quẽ ad modũ dandũ sit. Et utrũ ni¬
chil int̾ sit quo animo accipiat ille
cui dat᷑: eũ simulatione ansine simu¬
latione. Si cũ simulatione: utrũ fal¬
lens sicut in ȩccła uł inea quȩ puta¬
t᷑ eccła : an iocans sicut in nimo. Et
qͥd sit sceleratius in ȩccła fallaciter
acciꝑe: an in heresi uł scismate sine

Expanded text:
copulantur. qui autem separatiores non copulantur. qui autem separatiores non magis in domo quam ex domo sunt, eis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi necessitas urgeat et accipientis animus ab unitatis uinculo non recedat; tamen et habent, quamquam inutiliter habeant, et accipitur ab eis, etiam cum inutile est accipientibus. quod ut fiat utile ab haeresi uel schismate recedendum est et illi domui cohaerendum. quod non solum haeretici et schismatici, sed etiam illi facere dsic sunt in domo per communionem Sacramentorum, ut extra domum sint per diversitatem morum: sic enim et ipsis utile incquemadmodum dandum sit: et utrum nihil intersit, quo animo accipiat ille cui datur, cum simulatione, an sine simulatione: si cum simulatione, utrum fallens, sicut in Ecclesia, vel in ea quae putatur Ecclesia; an jocans, sicut in mimo: et quid sit sceleratius, in Ecclesia fallaciter accipere, an in haeresi vel schismate sine
Abbreviated transcription (Latin):
mo quã in domo eẽ dicendi sunt.
De quibꝰ dicit᷑. Ex nobis exierunt: s
ñ erant ex nobis. Separatiores enĩ
sunt iam etiam corporaliter segrega¬
ti: quã illi qui interius carnaliter
et animalit̾ uiuunt: et sp̃ualit̃ seꝑa¬
rati sunt. Hoꝵ aut̃ om̃ium generũ
illi pͥmi qui sic illi indomo dei. ut sint
domꝰ dĩ. siue iam sp̃uales sint. siue ad¬
huc paruuli lacte nutriant᷑. s tam̃
ad spũalem habitũ intento corde ꝓ¬
siciant: nemo dubitat qđ baptismũ
et utilit̾ habeant: et se mutantibus
utiliter tradant. Fictis aut̃ quos
sp̃c sc̃s fugit. et si ipsi quantũ ineis
ẽ utilit̾ tradunt: illi tam̃ inutiliter
accipiunt: ñ imitantes eos ꝑ quos
accipiunt. Illi uero qui sunt in mag¬
na domo tamquã uasa incontume¬
liã: et inutilit̃ habent baptismũ:
et se imitantibꝰ in utilit̃ tradunt
lli porro ab eis utilit̃ accipiunt: qͥ
ñ ipsis corde atq moribꝰ: s sc̃ẽ domui

Expanded text:
mo quam in domo esse dicendi sunt, mo quam in domo esse dicendi sunt, de quibus dicitur: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. separatiores enim sunt iam etiam corporaliter segregati quam illi, qui interius carnaliter et animaliter uiuunt et spiritaliter separati sunt. Horum autem omnium generum illi primi qui sic sunt in domo dei, ut ipsi sint domus dei, siue iam spiritales sint siue adhuc paruuli Iacte nutriantur, sed tamen ad spiritalem habitum intento corde proficiant, nemo dubitat quod baptismum et utiliter habeant et se imitantibus utiliter tradant. fictis autem, quos sanctus spiritus fugit, etsi ipsi quantum in eis est utiliter tradunt, illi tamen inutiliter accipiunt non imitantes eos per quos accipiunt. illi uero, qui sic sunt in magna domo tamquam uasa in contumeliam, et inutiliter habent baptismum et se imitantibus inutiliter tradunt. illi porro ab eis utiliter accipiunt, qui non ipsis corde adque moribus, sed sanctae domui
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ afferens cũ tolerantia. Hȩc
domus ẽ in uasis aureis et argen¬
teis et lapidibꝰ p̃ciosis: et lignis ĩ¬
putribilibꝰ. biuc domui dicit᷑. Suf¬
ferentes inuicem indilectione: et¬
studentes seruare unitatẽ sp̃c̃ in
meadẽ cõmunione sacram̃toꝵ: siue
se facie nouerint. siue ñ nouerint.
Alios aut̃ ita dici ẽẽ indomo. ut ñ
ꝑtineant ad cõpagem domus. nec
ad societatẽ fructiferȩ pacificȩq iu¬
sticiȩ: s sicut eẽ palea dicit᷑ infru¬
mĩtis. bsam et istos indomo eẽ nega¬
re ñ possumꝰ: dicente apło. In mag¬
na aut̃ domo ñ solũ uasa sunt au¬
rea uł argentea: s et lignea et ficti¬
lia. Et alia quidem sunt in honorẽ.
alia uero in contumeliã. Ex boc nu¬
mero innumerabili. ñ solũ turba
intꝰ p̃mens cor paucoꝵ intantȩ mul¬
titudinis cõparatione scoꝵ. s etiã
diruptis retibꝰ hereses et scismata
existunt: meis qui magis iã ex do¬

Expanded text:
fructum afferens cum tolerantia . Haec fructum afferens cum tolerantia . Haec domus est in vasis aureis et argenteis , et lapidibus pretiosis, et lignis imputribilibus. Huic domui dicitur, Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in eadem communione Sacramentorum, sive se facie noverint, sive non noverint. Alios autem ita dici esse in domo, ut non pertineant ad compagem domus, nec ad societatem fructiferae pacificaeque justitiae, sed sicut esse palea dicitur in frumentis. nam et istos in domo esse negare non possumus dicente apostolo: in magna autem domo non solum rea et argentea, sed et lignea et fictilia. Et illa quidem sunt in honorem, alia uero in contumeliam. ex hoc numero innumerabili non solum turba intus premens cor paucorum in tantae multitudinis conparatione sanctorum, sed etiam dirruptis retibus haereses et schismata existunt in eis, qui magis iam ex do
Abbreviated transcription (Latin):
annunciabant. Dehis quippe ait.
Siue occasione siue ueritate xp̃c an
nunciet᷑: et in hoc gaudeo: et gaude¬
bo. Quibꝰ omĩbꝰ consideratis. puto
me ñ temere dicere. alios ita ẽẽ
in domo dei. ut ipsi etiã sint eadẽ
domꝰ dei. quȩ dicit᷑ edificari suꝑ
petrã: quȩ unica colũba appellat᷑:
quȩ sponsa pulera sine macła et
ruga: et ortus conclusus: fons
signatus: puteus aquȩ uiuȩ: pa¬
radysus cũ fructu pomoꝵ. Quȩ
domꝰ etã claues accepit: ac potes¬
tatẽ soluendi et ligandi. Hanc do¬
mũ si quis corripientẽ corrigen¬
tẽq contẽpserit: sit tͥ inquit tã¬
quã ethicus et publicanꝰ. De hac
domo dicit᷑. Dñe dileri decorem
domꝰ tuȩ: et locũ habitationis
gle tuȩ. Et qui habitare facit una¬
nimes indomo. Et. iocundatus
sum in his quȩ dixerunt mͥ: in¬
dabunt te. Et in numerabilia talia.
Hec domus etiam triticũ dicit᷑. siue
tricenũ: siue sexagenũ: siue centenũ

Expanded text:
adnuntiabant. de his quippe ait: adnuntiabant. de his quippe ait: siue occasione siue ueritate Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Quibus omnibus consideratis puto me non temere dicere alios ita esse in domus Dei, quae dicitur aedificari super petram, quae unica columba appellatur, quae sponsa pulchra sine macula et ruga, et hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum : quae domus etiam claves accepit, ac potestatem solvendi et ligandi . Hanc domum si quis corripientem corrigentemque contempserit, Sit tibi, inquit, tanquam ethnicus et publicanus . De hac domo dicitur, Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae ; et, Qui habitare facit unanimes in domo ; et, Jucundatus sum in his quae dixerunt misaeculorum laudabunt te ; et innumerabilia talia. Haec domus etiam triticum dicitur, sive tricenum, sive sexagenum, sive centenum