comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec rerum natura patitur. nec ratio ipsa ꝑmit
tit. Ac ꝓꝑterea eorum repellenda ẽ sententia
qui hec credunt ẽẽ contraria. Non magis in
quanto contrarietas quam in circulo cum ui¬
deri potest. Ueteres enim supra et infra ꝓpter
celi ⁊ terre cdlistantiam contraria sibi eẽ di¬
tes terram subter ẽẽ. celum de super. Contem¬
plantib enim nob̾ naturam rerum. t̾ra que
uidetur in medio ubi ꝙ subter ẽ. Nam ⁊
anti podes nr̃i qui nob̾ dicuntur figere ad¬
uersa uestigia. celum suꝑsehabent. Claret gͥ
ꝓpterea excliu̾sitate locorum terra celo contͣ¬
na ẽ. id est illud super hoc cdeorsum. quod
omina que pondere grauia sunt. naturaliter
feruntur ad terram ad celum uͦ leuari neces¬
se ẽ. que uidentur ẽẽ leuiora. hinc igitur ce¬
lum terram ꝙ contraria sibi ẽẽ dixerunt qd̾
hanc ddeorsum. illud uͦ suꝑius naturalis ne¬
cessitas collocauit. Ex hac igitur rõne uidet᷑

Expanded text:
nec rerum natunec rerum natutit. Ac propterea eorum repellenda sententia est, qui haec credunt esse contraria. Nec magis in quanto contrarietas, quam in circulo convideri potest. Veteres enim supra et infra propter coeli terraeque distantiam contraria sibi esse dites terram subter esse, coelum super. Contemplantibus enim nobis naturam rerum, terra quae uidetur in medio, ubique subter est; nam et antipodes nostri, qui nobis dicuntur aduersa figere uestigia, coelum super se habent. Claret igitur propterea ex diuersitate locorum terra coelo contraria est id est illud super, haec deorsum quod omnia quae pondere grauia sunt naturaliter feruntur ad terram, ad coelum uero leuari necesse est quae uidentur esse leuiora. Hinc igitur coelum terramque contraria sibi esse dixerunt quod hanc deorsum, illud uero superius naturalis necessitas collocauit. Ex hac igitur ratione uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
trarium nichil ẽ. nisi forte etrore quodam
multum ⁊ exiguum putemus ẽẽ contrara.
non aduertentes hec eorum innumerũ
que ad aliquid ddicuntur debere tͣnffera.
Nichil enim multũ uel exiguum dicinit:
nis alteri fuerit comparatum. Cum enim
dicraus montem breuem grandiorem eẽ
alteram cui comparatus ẽ indicamus. uel
erimdicinus grande mrłii granum compa¬
ranone srageneris in quobreuius aliquio
Ac ꝓoterea manfestum ẽ multũ ⁊exiguum
ua grande ⁊breue cum aliquo ctmparata
sui uocabulum reperire. Nec in hoc solo er¬
tat. qeui putat multum ⁊ exiguum quan¬
do debere coniungi. uecum etiam si estimet
ẽẽ contraria. quod fier nullo mõ do potest.
Sam si hec quodam errore decepti contraria dici¬
mus. fiet ut inuna re uno atq eodem tempo¬
re duo contraria uideantur incidere. Una enĩ
res ⁊ maior aminore ⁊ breuis amaiore uno atq
eo dem tempore poterit nominari. quod fierĩ

Expanded text:
trarium nihil est. Nisi forte errore quodam trarium nihil est. Nisi forte errore quodam multum et exiguum esse putemus contraria, non aduertentes haec in eorum numerum quae ad-aliquid dicuntur dehere transferri. Nihil enim multum uel exiguum dicitur nisi alteri fuerit comparatum; cum enim dicimus montem breuem, grandiorem esse alterum cui comparatus est indicamus; uel, cum dicimus grande milii granum, comparatione sui generis in quo breuius aliquid Ac propterea manifestum est multum et exiguum, uel grande et breue cum aliquo comparata sui uocabulum reperire. Cap. 86. Nec in hoc solo errat qui putat multum et exiguum quanto debere coniungi, uerum etiam si existiniet esse contraria: quod fieri penitus non potest. Nam si haec quodam errore decepti contraria dicimus, fiet ut in una re uno atque eodem tempore contraria uideantur incidere. Una enim res et maior a minore et breuis a maiore uno atque eodem tempore poterit nominari, quod fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tempore atq sermone. maxime cũ hec mox¬
uideantur labi. cum dixeris ⁊ tempus cuint¬
⁊ sermo. cum nondum dictus fuerit non est
⁊ cum dictus fuerit noir apparet. Mamfestũ
ẽ gͥ hecitia posinonem diu̾sarum partium
non habere. Proprie igitur. hec sola que
dicta sunt quanta nominantur. Si qua uͦ
preter hec inuenin potuerint. debent pro
accidentib poni. Sunt enim quedlam. que
accidentib ipsis accidunt. ut si clicamꝰ mul¬
tum album. Propt̾ea multum album dieit᷑.
non quod ipsum album sit immensum. secd
quod epiphania in qua album ẽ multa cer¬
natur: Manifestum ẽ igitur cum multũ
album dicimus exepiphanie quantita¬
te album quod illi accilit estimari. Simi.¬
liter cum longos actus dicimus non quod
actus immensi sint longi clicnntur: seclex
temporis mensura quo continentur ac̃tus
speciale debemus agnoscere. quanto con¬
trarium nichileẽ. Epiphane enim siue
gramine. siue duob cubius. siue trib con¬

Expanded text:
tempore atqtempore atqvideantur labi, cum dixeris, et tempus currit; et sermo cum nondum dictus fuerit, non est; et cum dictus fuerit, non apparet. Manifestum est igitur haec tria positionem diversarum partium non habere. Proprie igitur haec sola, quae dicta sunt quanta nominantur: si qua vero praeter haec inveniri potuerint, debent pro accidentibus poni. Sunt enim quaedam, quae accidentibus ipsis accidunt, ut si dicamus, multum album; propterea multum album dicitur, non quod ipsum album sit immensum, sed quod epiphania in qua album est, multa cernatur. Manifestum est igitur cum multum album dicimus, ex epiphaniae quantitate album, quod illi accidit, aestimari. Similiter cum longos actus dicimuactus immensi sint longi dicuntur, sed ex temporis mensura, quo continentur actus, Illud tamen speciale debemus agnoscere, quanto contrarium nihil esse; epiphaniae enim siue grammae siue duobus cubitis siue tribus con
Abbreviated transcription (Latin):
que diximus. et ad quantum ꝑtinere. et
separata oportere nominari. Horum qnͣ
lia sunt quorum partes positionem ha¬
beant ex qua possit agnosci. que pars oriz¬
parti iungatur. aliauͦ sunt quorũ partes
positionem habere non possunt. positio¬
nem aut̃ dico cum iudemus cuiusq
rei dexteram litera suꝑiore inferiora. an¬
tes sibi manifesta positione uinguntur.
Hec gramine epẏphama corpus locus. Si¬
ue enim ingramine. siue in epiphania
Siue in quolibet borum posits t̃minis par¬
tes feceris: quanquã sibi coherentes uide¬
antur atꝙ conuincte. tamen aduerti cor¬
poraliter licet que pars ubi sit eui uicina
merus oratio. Unum enim eum dicimꝰ
ipsum numerum solum dicentes non aliqͥd
corporaliter numerantes. non ui demus eiꝰ
dexteram uel sinistram. Quippe cum in
uerbo sit et in nullo sit corpore. positionem
sitarum partium non potest demonstra¬
re isi fcete ordinem dixenmus qͦd unum
secuntur duo. Positio autem inhis clum¬

Expanded text:
quae diximus et ad quantum pertinere et quae diximus et ad quantum pertinere et 'separata' oportere nominari. Cap. 80. Hlia sunt quorum partes positionem habeant ex qua possit agnosci quae pars cuique iungatur, alia uero quorum partes positionem habere non possunt. Positionem autem dico cum uidemus cuiusque rei dexteram, laeuam, superiora, inferiora, antes sibi manifesta positione iunguntur haec: gramme, epiphania, corpus, locus. Siue enim in gramme siue in epiphania siue in quolibet horum positis terminis partes feceris, quamquam sibi cohaerentes uideantur atque coniunctae, tamen aduerti corporaliter licet quae pars ubi sit, cui uicina merus, oratio. 'Unum' enim cum dicimus ipsum numerum solum dicentes, non aliquid corporaliter numerantes, non uidemus eius dexteram uel sinistram: quippe cum in uerbo sit et in nullo sit corpore, positionem suarum partium non potest demonstrare; nisi forte ordinem dixerimus, quod unum sequuntur duo; positio autem in his dum
Abbreviated transcription (Latin):
partium ipsa gramme terminus incipit esse
commuiuis. Sic enum sibi conexa ẽ ut ñ appare¬
at cui terminus uideatur infixus. Similit̃
corpus si quis secare uoluerit. diuidendi cor¬
poris terminus gramme uel epyphanie sit
necesse ẽ. ipsa enim precisio quam gramine
cendat.atq ideo incertum ẽ siue gramme
siue epiphania cui parti terminum dede¬
rit. crim diuiso corpore in utraq parte epi¬
phaniam necesse sit reperiri. Ideoq corpus
coherens ẽ. in quo faciendarum duarũ par
minum dare. dicamus modo. Modo autẽ
inter preteritum ⁊ futurum tempus ita cõ¬
fusum ẽ. ut incertum sit quo debeat sepa¬
rari. Locus autem qm̃ cotpus qͦdcumq cir¬
cundat. ⁊ corporis partib occupatur. ita com¬
tio. Quis enim non aduertat. ꝓpriis t̾mi¬
nis unum separatum ẽẽ ecluob duos atri¬
bus. & in oratione singłe sillabe separate st̃.
& natura enim ⁊ mimero segregantur cum
alteram breuem dicimus alteram longam.
et unam uelduas. Nimirum apparet hec

Expanded text:
partium ipsa gramme terminus incipit esse communis; sic enim sibi conexa est ut non appareat cui terminus uideatur infixus. Cap. 77. Similiter corpus si quis secare uoluerit, diuidendi corporis terminus gramme uel epiphania sit necesse est; ipsa enim praecisio quam gramme rpus; atque ideo incertum est siue gramme siue epiphania cui parti terminum dederint, cum, diuiso corpore, in utraque parte epiphaniam necesse sit reperiri. Ideoque corpus cohaerens est in quo faciendarum duarum partminum dare, dicamus 'modo'. 'Modo' autem inter praeteritum et futurum tempus ita confusum est, ut incertum sit quo debeat separari. Locus autem, quoniam corpus quodcumque circumdat et corporis partibus occupatur, ita comtio. Quis enim non aduertat propriis terminis unum separatum esse a duobus, duos a tribus? Et in oratione singulae syllabae separatae sunt; et natura enim et numero segregantur cum alteram 'breuem' dicimus alteram 'longam', et 'unam' uel 'duas'. Nimirum apparet haec
Abbreviated transcription (Latin):
in quo aliquid constiturm ẽ. Tempus quaꝙ
mensure subicitur. Nam cum mouetur ali¬
quid ipso motu. necesse ẽ et temporis ha¬
bere mensuram. Cum dicimus pumo. uel
scdo. uel tercio. anno ꝑuenit uelmense. uel
quod ꝙ quantum sit intelligitur. Ipsius au¬
tera quanti. aliud ẽ coherens aliud separatũ.
Coherens ẽ gramme epyphania. corpus.
locus ⁊ tempus. In his gͥ singłarum partiũ
terminos non potest habere mensura. Si
mul namq ut gramine medio punctum
sigens quasi certum mensure terminum
dederis. utrarumq partium que diuisa
gramine facte sunt. fit terminus ille cõ¬
munis. ut incertum sit cui parti affixus
simili de causa conexa dicitur ⁊ coherens
Demq siquis hanc diuidere uoluerit. in
enis medio gramine imponat necesse ẽ. Hec
gramine que epiphaniam diuidit. cum
ex hac auas partes fecerit. ipsarũ duatũ

Expanded text:
in quo aliquid constitutum est. Tempus quoque in quo aliquid constitutum est. Tempus quoque mensurae subicitur; nam, cum mouetur aliquid, ipso motu necesse est et temporis habere mensuram cum dicimus 'primo' uel 'secundo' uel 'tertio anno peruenit', et 'mense' uel  quantum sit quidque colligitur; ipsius autem quanti aliud est cohaerens, aliud separatum. Cohaerens est gramme, epiphania, corpus, locus et tempus; in his enim singularum partium terminos non potest habere mensura. Cap. 75. Simul namque ut grammes medio punctum figens quasi certum mensurae terminum dederis, utrarumque partium quae, diuisa gramme, factae sunt, fit terminus ille communis, ut incertum sit cui parti affixus ania quoque, simili de causa, conexa dicitur et cohaerens; denique si quis hanc diuidere uoluerit, in elus medio grammen ponat necesse est, haec gramme quae epiphaniam diuidit cum ex hac duas partes fecerit. Ipsarum duarum
Abbreviated transcription (Latin):
sopho sunt scripta decreuerit. sed ea planius e.¬
narrare que ruddib uidebantur obscura.
Uigitur usya quam diffinire non potuit
ꝓprer eas causas quas superius memoraui: ac¬
cidentium cliffinitionem necessarius ordo pos¬
cebat. Quorum primum ẽ quantum nec
sine causa. Namcum aliquid uiderimus: id
necesse ẽ quantum sit estimare. Quantum
uͦ sit inueniri non potest: nisi fuerit adhibi¬
ta mensura collectum. Si gͦ omissa latitudine
solam quis longitudinem uoluerit eme¬
tiri. longitudo sine latitudne mensure sub
iecta gramme dicitur non quod sit longitu¬
do aliqua que careat latitudine. sedquod
solum quis metiens longitudinem gramine
metiri dicitur. Emensa uͦ cum longitudine la¬
titudo dicitur epyphania. Sin autem ⁊ altitudo
fuerit mensure sociata corpus cuncta ꝑficiunt
qd̾ tamen non ita accipimus quemadmodum
solemus. accipere naturale corpus. ne ad usyan¬
reuerti uideanuir. Deinde metimur ⁊ locum.

Expanded text:
sopho sunt scripta decreuerit, sed ea planius esopho sunt scripta decreuerit, sed ea planius enarrare quae rudibus uidebantur obscura. igitur usia, quoniam definiri non potuit propter eas causas quas superius memoraui, accidentium definitionem necessarius ordo poscebat. Quorum primum est quantum, nec sine causa; nam, cum aliquid uiderirnus, id necesse est quantum sit aestimare. Quantum uero sit inueniri non potest, nisi fuerit adhibita mensura collectum. Cap. 72. Si ergo, omissa latitudine, solam quis longitudinem uoluerit emetiri, longitjecta, γραμμὴ dicitur. Non quod sit longitudo aliqua quae careat latitudine, sed quod solam quis metiens longitudinem γραμμὴν metiri dicitur. Emensa vero cum longitudine latitudo, dicitur ἐπιφανεία. Sin autem et altitudo fuerit mensurae sociata, corpus cuncta perficiunt. Quod tamen non ita accipimus, quemadmodum solemus accipere naturale corpus, ne ad usreuerti uideamur. Cap. 73. Deinde metimur et locum
Abbreviated transcription (Latin):
sola restabat. Que consicleranti diligentius
quasi accidens idetur eẽ. Siquidem bipes
uel mortale uel rõnale cum animal dicitur
non quid sit sed quale sit demonstratur.i¬
deoꝙ iudetur um tenere qualitatis. Uerũ
quando a genere prima outur differen¬
significatione quidem mixtam dixit. uir¬
tute autem inter usyas habendam decre¬
uit. Eadem enim in hac inuenin pronũ¬
ciat: que ⁊ in ceteris substanciis reꝑunt᷑.
idest cum subiecto posse ⁊ nomen et rationẽ
habere consimilem. Cum enin gressutũ
hominem dicimus insubiecto idem et
nocabulum et eius rõnem eandem possu¬
mus inuenire. Socrates enum ⁊ homo est
tera argumentando uariata. demonstns
quedam mnẽe usye que sola ⁊ om̃is habe¬
at. quedam que sola ⁊ non omnis. que¬
dam que omnis et ñ sola. quedam que¬
nec sola. nec omnis. Que qm̃ in ip̃o aristotile mani¬
festasunt. suꝑfluum uisum ẽ aperire. maxime
cum hic sermo non tranfferre omnia queaphilo¬

Expanded text:
sola restabat quae, consideranti diligsola restabat quae, consideranti diligquasi accidens uidetur esse; siquidem 'bipes' uel 'mortale' uel 'rationale' cum animal dicitur, non quid sit sed quale sit potius demonstratur, ideoque uidetur uim tenere qualitatis. Verum quando a genere prima oritur differensignificatione quidem mixtam dixit esse, uirtute autem inter usias habendam decreuit; eadem enim in hac inueniri pronuntiat quae et in caeteris substantiis reperinntur, id est cum subiecto posse et nomen et rationem habere consimilem cum enim 'gressutum hominem' dicimus, in subiecto idem et uocabulum et eius rationem eandem possumus inuenire; Socrates enim et homo est tera argumentando uariate, demonstrans quaedam inesse usiae quae sola et omnis habeas, quaedam quae sola et non omnis, quaedam quae omnis et non sola, quaedam nec sola nec omnis. Quae, quondam in Aristotele ipso manifesta sunt, superfluum uisum est aperire, maxime cum hic sermo non transferre omnia quae a philo
Abbreviated transcription (Latin):
signis il inquo fuerint poterunt demonstra¬
re. id est in solo ⁊ in omni. Dubitari enim ñ
potest quin cum inueneris pronuncies qͥd
sitid in quo inesse cognoscitur. Alterum ẽ in
solo non in omni non quidem uirtutis eiꝰdem.
ueruntamen quod ad diffimiendam rem ne¬
cessario querendum sit si ptimum non
poterit inueniri. Nunc igitur ut desig¬
net usyan ab in omni non in solo argn
cit commune hoc ẽẽ cuiliber usye. ut insub¬
iecto non sit. Cum igitur nec genus nec spẽs
in subiecto inuemiuntur. manifestum ẽ
hec scdas usỹas clebere nominare. Deinde
hinc quoq ostendit genus ⁊ speciem sedas
uspas eẽ quod omina que sunt cum his que
sibi subiecta sunt. interdum solum nomen
non tamen et rationem possunt habere com¬
munem. Genus autẽ et species cum subiee¬
tis d est cum aliquo homine certam ⁊ rõnis
habent ⁊ nominis societatem. Monstratis
gͦ sccłis usiis ⁊d est genere ⁊specie differentia

Expanded text:
signis id in quo fuerint poterunt demonstrasignis id in quo fuerint poterunt demonstrare, id est in solo et in omni dubitari enim non potest quin, cum inueneris, pronunties quid sit id in quo inesse cognoscitur; alterum est in solo non in omni, non quidem uirtutis eiusdem, uerumtamen quod ad definiendam rem necessario quaerendum sit si primum non potuerit inueniri. Cap. 66. Nunc igitur, ut designet usian, ab in-omni-ncit commune hoc esse cuilibet usiae, ut in subiecto non sit. Cum igitur nec genus nec species in subiecto inveniantur, manifestum est haec ʻsecundas usiasʼ debere nominari. Deinde hinc quoque ostendit genus et speciem secundas usias esse, quod omnia quae sunt cum iis quae sibi subiecta sunt interdum solum nomen, non tamen et rationem possunt habere communem; genus autem et species cum subiectis id est cum aliquo homine certam et rationis habent nominis societatem. Monstratis ergo secundis usiis, id est genere et specie, differentia
Abbreviated transcription (Latin):
nem diffinire uolens dicat risus capacem ẽẽ.
hoc et insolo est. et inomni. Solus namq ho¬
mo ridet. et cunctis ridere naturale ẽ. Inso¬
capacem discipline dicat ẽẽ. hoc in solo qui¬
dem homine inueniri potest. non tamenin
omni. Neq enim omnes clisciplinas aliquas
didicerunt. In omni et non insolo. ut si qͥs
hominem diffiniat dicat id ẽẽ hominem.
quod ambulat quod cibum capit. Hoc in
omni quidem ẽ homine non tamen in
solo. Nam et pecudes cibum capiunt. et
fere currunt. Nec in solo nec in om̃i. ut
si quis in hominis diffinitione id ẽe ho
minem clicat. quod album ẽ nec in solo
nec in omni ẽ. Neq enim aut homo solus
candidus inuenitur ⁊ non bos. aut equus
⁊ duo que certum aliquid signisicare non
possunt. Id quod ẽ nec in solo nec inom̃i ni¬
chil ex hoc possumus agnoscere siquidem¬
tam generale est. Alterum in omui non in
solo habet differentiam. Propterea ꝙ similiter
respuendum ẽ. Ouo sunt reliqua que certis

Expanded text:
nem definire uolens, dicat 'risus capacem esse'; hoc et in solo est et in omni solus namque homo riclet et cunctis ridere naturale est. In so'capacem disciplinae' dicat esse hoc in solo quidem homine inueniri potest, non tamen in omni; neque enim omnes disciplines aliquas didicerunt. In omni et non in solo; ut si quis hominem definiens dicat id esse hominem quod ambulat, quod cibum capit hoc in omni quidem est homine, non tamen in solo; nam et pecudes cibum capiunt et ferae currunt. Nec in solo nec in omni; ut si quis in hominis definitione id esse dicat hominem quod album est nec in solo nec in omni est; neque enim aut homo solus candidus inuenitur, et non bos aut equus, et duo quae certum aliquid significare non possum. Id quod est nec in solo nec in omni, nihil ex hoc possumus agnoscere siquidem generale est; alterum in omni non in solo non habet differentiam, proptereaque similiter respuendum est. Cap. 65. Duo sunt reliqua, quae certis
Abbreviated transcription (Latin):
cole consuetudinem regum. qui plerũꝙ
adorantur ⁊ non rogantur. aliquando
rogantur et non adorantur: ac ꝑhoc ascõ

Expanded text:
cole consuetudinem regum, qui plerumque adorantur, et non rogantur; aliquando rogantur, et non adorantur. Ac per hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
ed sit aliquando huius uoluminis fi¬
nis quod ipse tuideris. utrũ enchiridyon
uel appellare debeas uel habere. Ego tamen
cum sꝑnenda tua in xp̃o studia non putarẽ.
bona de te credens. in adiuitorio nr̃i redep̃¬
toris confidens ac sꝑans. te ꝙ in eiusmem¬
bris plurimum diligens librum ad te sicut
ualui. utinam tam commodum quam pro¬
lixum. de fide. spe ⁊ caritate conscripli.

Expanded text:
ed sit aliquando hujus voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Charitate conscripsi.
Abbreviated transcription (Latin):
S ibtum de cura pro mortius gerenda scripsi.
cum interrogatus luteris fuissem. utrũ prosit
cuiq post mortem. quod corpus euis apud sc̃i
alicuius memoriam sepelitur. Hic liber sic inci¬
pit. Diui sc̃ĩtati tue ep̃e uenetande pauline. expł retͣe¬

Expanded text:
ibrum de cura pro mortuis gerenda scripsi, cum interrogatus litteris fuissem, utrum prosit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. Hic liber sic incipit: Sanctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline.. CAPVT
Abbreviated transcription (Latin):
xi autem. ut steriles in elemosinis ñ sint.
quib tantum prebuit scriptura diuina
ut earum tantũ modo fructum se imputa¬
turum ꝑrenunciet. dñs dextris. ⁊ earum
tantum modo sterilitatem sinistris. qnͣdo
his dicturus ẽ. uenite benedicti patris mĩ
ꝑcipite regnum. illis autem ite. in ig¬
nem eternum. lxx¬
ane cauendum ẽ ne quisquam existi¬
met nefanda illa crimina qualia qui
agunt regnum dei non possidebunt cotidie
Iperpetranda. ⁊ elemosinis cotidie redimen¬
da. In melius ẽ quippe uita mutanda. et ꝑ
elemosinas de peccatis preteritis est ꝓpician¬
dus deus. non ad hoc emendus quodam modo
ut ea semper liceat impune committere.
Nemini enim dedit laramentum peccandr
quamius miserando deleat iam facta pec

Expanded text:
er autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, er autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; qhis dicturus est: « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. » Illis autem, « Ite in ignem aeternum . » Sane cavendum est, ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt regnum Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. In melius quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus, non ad hoc emendus quodammodo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi, quamvis miserando deleat jam facta pec
Abbreviated transcription (Latin):
placeat uxori. idest edificanti suꝑ idem
fundamentum. ligna. fenum stipulam.
illius enim opus non exuritur. quia non
ea dilexit quorum amissione crucietur.
exuritur autẽ huius. qm̃ sine dolore non
ꝑeunt. que cum amore possessa sunt. Sed
qm̃ alterutra conditione proposita eis po¬
re amittendi talia deserit xp̃m. quãuis
doleat cum amittit: saluus quidem erit
sic tamen quasi ꝑ ignem quia urit eum
tolor rerum quas dilexerat amissarum
sed non subuertit. neq consumit funda¬
menti stabilitate. atq incorruptione
munitum. lxix
ale aliquid etiam post hanc uitam
fieri in credibile non ẽ: et utrum ita
sit queri potest.⁊aut inueniri aut late¬
re: non nullos fideles ꝑignem quendam
purgatorium. quantomagis minusue
bona peuntia dilexerunt. tanto tar¬
olius citiusq saluari. non tamen tales
de quib dictum ẽ quod regnum dei non
possidebunt. nisi conuenient̃ penitentib ea¬
dein crimina remittant᷑. Conuenient̃ di¬

Expanded text:
placeat uxori , id est, aedificanti super idem placeat uxori , id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit quorum amissione crucietur; exuritur autem hujus, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum amore posquoniam alterutra conditione proposita, eis pore amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenient
Abbreviated transcription (Latin):
debet intelligi: ut ambo ꝑeum transeant. id
est ⁊ qui edificat. super hoc fundamentum
aurum argentum lapides preciosos. et qui
edificat. ligna fenum. stipulam. Cum enĩ
hoc dixisset: adiunxit. Uniꝰ cuiusq opus
quale sit ignis probabit. Si cuius opus per¬
manserit quod suꝑ edificauit: merceclem ac¬
cipiet. Si cuius autẽ opus exustum fu¬
erit: damnum patietur. Ipse autẽ saluus
erit. sic tamen quasi ꝑignem. Nongͦ uniꝰ
eorum: sedutrius ꝙ opus ignis ꝓbabit. Es̃t
quidam ignis temptatio tribulationis. de
quo aperte alio loco scriptum ẽ. uasa siguli
probat fornax: ⁊ homines iustos tempta¬
tio tribulationis Iste ignis in hac inte¬
rim uita. facit quod apłs dixit. Si accidat
duob ficlelib uni scilicit cogitanti que
sunt dei quomodo placeat deo. hoc est eclifi¬
canti sciꝑ xp̃m fundamentum. aurum ar¬
gentum. lapides preciosos. alteri autem co¬
gitanti ea que sunt mundi. quomodo

Expanded text:
debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum, aurum argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae sunt mundi, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
edificant suꝑ fundamentum quod ẽ xp̃c
non aurum argentum lapides preciosos.
sed ligna. fenum.⁊ stipulam. de his enim
dictum ẽ. quod ꝑ ignem salui erunt. qm̃
fundamenti merito non ꝑibunt. sic ẽ in¬
telligendum. ut his manifestis non inue¬
natur ẽẽ contranium. Ligna quippe et fe¬
num. et stipula non absurde accipi possunt
rerũ scłariũ quamius licite concessarũ tales cupiditates
ut amicti sine dolore anum non possint. Cñ aut̃ iste
dolor urit: si xp̃c incorde fundam cuti habet
locum. udest ut ei nichil anteponatur. ⁊
malit homo qui tali dolore uritur rebus
quas ita diligit magis carere quã xp̃o
ꝑignem fit saluus. Si autẽ res eiusmodi
temporales ac scłares tempore temptatiõis
maluerit tenere quam xp̃m. eum infundamento
non habuit quia hec priore loco habuit. cum
in edificio prius non sit aliquid fundamento.
Ignis enim de quo eo loco locutus ẽ apłs talis

Expanded text:
edificant super fundamentum, quod est Christus, edificant super fundamentum, quod est Christus, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum, est ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis
Abbreviated transcription (Latin):
q circumcisio quicquam ualet neq prepu¬
cium: sed fides que ꝑ dilectionem operatur.
Si autem male et non bene operatur. ꝓcul
sernet ipsa. Qui rursus ait. Si fidem dicat
se quis habere opera autem non habeat. nũ
nem saluabitur et sic est accipiendum qͦd
ait beatus apłs paulus. ipse autẽ saluus
erit sic tamen quasi ꝑ ignem. poterit ergo
saluare sine operib fides. et falsum erit qd̾
dixit eius coapłs iacobus. falsumerit et
illud. quod idem ipse paulus dixit. Nolite
inquit errare. neq fornicatores neq ydoliᷤ
seruientes. neq adulteri. neꝙ molles. neq
masculorum concubitores. neq fures. ne
rapaces regnum dei possidebunt. Si enum
etiam in istis ꝑseuerantes criminib tam̃
ꝓpter fidem xp̃i salui erunt: quomodo ĩ
regno dei non erunt.Lxuiii
ed quia hecaplica manifestissima et
aꝑtissima testimonia falsa ẽẽ non possũt
illud quod obscure dictum ẽ. de his qui sr̃¬

Expanded text:
que circumcisio quidquam valet, neque praepuque circumcisio quidquam valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur . Si autem male et non bene operatur, procuortua est in semetipsa. Qui rursus ait: Si fidem dicat se quis habere, opera autem non habeat, numqignem salvabitur, et sic est accipiendum quod ait beatus Paulus, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem; poterit ergo salvare sine operibus fides, et falsum erit quod dixit ejus coapostolus Jacobus: falsum erit et illud quod idem ipse Paulus dixit, Nolite, inquit, errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, rapaces regnum Dei possidebunt. Si enim etiam in istis perseverantes criminibus, tamen propter fidem Christi salvi erunt, quomodo in regno Dei non erunt? 11. « Sed quia haec apostolica manifestissima et apertissima testimonia falsa esse non possunt; illud quod obscure dictum est, de his qui supera
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaremus. a domino ñ iudicaremur. Cũ
uidicamur autẽ ad nõ coripimur: ne cum
hoc mundo damnemur. lryii
men xp̃i non relinquunt ⁊ eius laua¬
chro ineccłia baptizantur. nec ab ea ullo
scisiate uel heresi precidunt᷑. in quantis¬
libet scelerib uiuant que nec diluant pe¬
nitendo nec elemosinuis redimant. sed in
eis usꝙ ad huius inte ultimũ diem. per¬
tinacissime ꝑseuerant. salui futuri ꝑ ig¬
nem. licet ꝓmagnitudine facinoꝵ flagiti¬
oꝵ ꝙ diuturno. non tamen et̃no igne pumi¬
tum. S qui hoc credunt et tamen catholici
sunt: humara quadam beniuolentia mͥ¬
falli uidentur. Nam scriptura diuina. aliud
consulta respondet. Libeum autem de hac ques¬
tione conscripsi. cuius titulus est de fide et
operib. uͥ sccłm scripturas sc̃ãs quãtum deo
adiuuante potui demonstraui eam fidem
saluos facere. quam satis enidenter expres¬
sit paulus apłs dicens. In xp̃o enim iħu ne¬

Expanded text:
judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur . men Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniti. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mfalli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu ne
Abbreviated transcription (Latin):
Iagis enim propt̃ futurum Ixyi¬
iuidicium fit remissio peccatorum. In
hac autem uita usq adeo ualet quod scriptũ
est. graue iugum fuꝑ filios adam a die exitꝰ
de uentre matris eorum usq in diem sepultu¬
re in matre ominum. ut etram paruulos
uideamꝰ post lauachrum regenerationis
diu̾sorum malorum afflictione cruciari. ut
intelligamus totum quod salutarib agit᷑
sacramentis magis adspem futurorum bo¬
norum. quam ad retentionem uel adeptio¬
nem presentium ꝑtinere. Multa etiam
hic iudentur ignosci et nullis suppliciis iũ¬
dicari. sed eorum pene reseruantur in pos¬
terum. Neq enim propͥe frustra ille dici¬
tur dies uidicii quando uenturus ẽ uidex
uiuorum atq mortuorum: sicut e contrario
undicantir hic aliqua. et tamen si remit¬
tuntur. profecto in futuro seculo non noce¬
bunt. Proptea de quibdam temporalib pe¬
nis que in hacuita peccantib irrogantur.
eis quorum peocata delentur ne reseruen¬
tur in finem. ait apłs. Si enim nos ipsos

Expanded text:
Magis enim propter futurum judicium fit remissio peccatorum. In hac autem vita usque adeo valet quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
rectionem non putant futuram. sed
cotidie fieri in generatione filiorum.
roclianiste secuti lxi
sunt istos: ⁊ addiderunt xp̃m non
incarne uenisse. lxii
atriciani a patricio nuncupati. sub¬
stantiam carnis humane ñ a deo
sed adiabolo conditam dicunt. eamq sic
fugiendam putant ⁊ detestandam. ut
quidam eorum ꝑbibeãtur etiam morte
sibi met illata. carere carne uoluisse.
schite ab utre appel lxiii
ire bacantes. tanquam ipsi sint noui utres¬
ei langelii nouo iuno repleti.
assalorinchite in lx uii¬
tantum silentiostudent. ut naribus
⁊ labiis siuis digitum apponant. ne uelip¬
sam taciturnitatem uoce preripiãt. quã¬
do tacendum sibi ẽẽ arbitrantur. Unde eti¬
ce. dicitur palus. et rinchos nasus. Cur
autem ꝑ palum digitum significare
uoluerint. a quib hoc nomen compositũ
est nescio. cum grece dicatur digitus dac¬
tilos. ⁊ possent utiq dactilorinchite mul¬
to eiudentius nuncupari. lxu
quarii ex hoc appellati sunt

Expanded text:
rectionem non putant futuram, sed rectionem non putant futuram, sed quotidie fieri in generatione filiorum. LX. PROCLIANITAE secuti sunt istos, et addiderunt Christum non in carne venisse. LXI. PATRICIANI a Patricio nuncupati, substantiam carnis humanae non a Deo, sed a diabolo conditam dicunt: eamque sic fugiendam et detestandam putant, ut quidam eorum perhibeantur etiam morte sibi illata carere carne voluisse. LXII. ASCITAE ab utre appellati suire bacchantes, tanquam ipsi sint evangelici utres novi novo vino repleti. LXIII. PASSALORYNCHITAE in tantum silentio student, ut naribus et labiis suis digitum opponant, ne vel ipsam taciturnitatem voce praeripiant, quando tacendum sibi esse arbitrantur; unde etice dicitur palus; et ῥύγχος nasus. Cur autem per palum digitum significare maluerint, a quibus hoc nomen compositum est, nescio: cum graece et dicatur digitus δάκτυλος, et possint utique Dactylorynchitae multo evidentius nuncupari. LXIV. AQUARII ex hoc appellati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
etangismoniste dici lix¬
possunt qui metangiston asserant
dicentes sic ẽẽ in patre filium quomodo
nas in uase quasi duo corpora carnalit
opinantes. ita ut filius intret in patrẽ
tanquam uas minus inuas maius.
unde ⁊ tale nomen hic error accepit. ut
quippe grece uas dicitur. S introitus
unius uasis ab bis in alterum lannono¬
mine non potest dici. sicut grece potu¬
eleuciani suat uel heraurani abaue
torib selenco ⁊ hermiano qui elemento¬
rum materiam de qua factus ẽ mundꝰ
non a deo factam dicunt. sed deo coet̃¬
nam. Nec animam deo tribuunt crea¬
tori. sed creatores ẽẽ animarum angelos
uolunt de igni ⁊ de sp̃u. Malum autem
asserunt aliquando adeo factum. ali¬
quando a materia. Negant saluatorem in
carne seclere ad dexteram patris. S ea
se exuisse ꝑhibent. eamq in sole posuisse
accipientes ocrasionem de psalmo ubi le¬
giturꝰ in sole posuit tab̾naculum suũ.
Negant etiam uisibilem paradysum:
baptismum in aqua non accipuint. resur¬

Expanded text:
ETANGISMONITAE dici possunt, qui Metangismon asserunt, dicentes sic esse in Patre Filium, quomodo vas in vase, quasi duo corpora carnaliter opinantes; ita ut Filius intret in Patrem, tanquam vas minus in vas majus. Unde et tale nomen hic error accepit, ut quippe illa lingua vas dicitur: sed introitus unius vasis in alterum, latine uno nomine non potest dici, sicut graece potuSELEUCIANI sunt vel Hermiani ab Seleuco vel Hermia, qui elementorum materiam de qua factus est mundus, non a Deo factam dicunt, sed Deo coaeternam. Nec animam Deo tribuunt creatori, sed creatores esse animarum Angelos volunt de igne et spiritu. Malum autem asserunt esse aliquando a Deo, aliquando a materia. Negant Salvatorem in carne sedere ad dexteram Patris, sed ea se exuisse perhibent, eamque in sole posuisse, accipientes occasionem de Psalmo, ubi legitur, In sole posuit tabernaculum suum . Negant etiam visibilem paradisum. Baptismum in aqua non accipiunt. Resur
Abbreviated transcription (Latin):
a non recte cernentib. Neq enim abrahã
flagitio consensit uxoris. eius ꝙ uendidit
adulterium sicut sed illa famulam suam
non libidine marito ꝑmisit. sedofficio gene¬
randi ultro obtulit nequaquam turbato
ordine naturali. ubi eius potestas erat ui
castam et casto corde sibi coherentem. de cu¬
uis animo ubi pudicicie uirtus habitabat.
nullomodo dubitabat. tacuit uxorem dirit¬
sororem. ne se occiso ab alienigenis atq ĩ¬
piis captiua possideretur. certus de deo qd
nichil eam turpe ac flagitiosum ꝑpetisi¬
neret. Nec eum fides ac spes fesellit. Namq
pharao territus monstris multisꝙ ꝓpter
eam malis afflictus. ubi eius eẽ uxorem di¬
uinitus didicit. illesam cum honore resti

Expanded text:
a non recte cernentibus; neque enim Abraham a non recte cernentibus; neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat, jucastam et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitabat, nullosororem, ne se occiso ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore resti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ territus somno sitifensi ep̃o eandem
uehementissime requirenti renocauit
uitactam. Uiuuint ad huc de quibris
loquor. Ille baptizatus et inse facto mira
bili probitate peruenit. illa in sca iuduita¬
te perstitit. Quid autẽ dixerim contͣ faus¬
tum manicheum cum calumniaretur
patri abrahe quod uxorem siam duob regib
ad concubitum uenditasset. inclicant que
subieci. Quod autem uistum inquam ac
fidelem uirum matrimonii sui infamissi¬
pharaoni diuersis temporib saram con¬
pulcherrima in concubitum asserit uendi¬
tasse. non ore ueridico a turpitudine sepa¬
rat honestatem. sed ore maledico totum cõ¬
uertit in crimen. Hoc enim abrahe factum
lenocimo simile uidetur. secd non ualen¬
tib ex illo eterne legis lumine a peccatis
recta facta discernere. quib ⁊ constantia
ꝑtinacia uideri potest ⁊ uirtus fiducie. ui¬
cium putatur audacie. et quecunq obici¬
untur similiter quasi non recte agentib

Expanded text:
et territus somnio, Sitifensi episcopo eamdem et territus somnio, Sitifensi episcopo eamdem vehementissime requirenti, revocavit intactam. Vivunt adhuc de quibus loquor. Ille baptizatus et ipso in se facto miracbili probitate pervenit; illa in sancta viduitate persistit. 4. Quid autem dixerim contra Faustum Manichaeum, cum calumniaretur patri Abrahae, quod uxorem suam duobus regibus ad concubitum venditasset, indicant quae subjeci: « Quod autem justum, inquam, et fidelem Pharaoni diversis temporibus Saram conpulcherrima, ad concubitum asserit venditasse, non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen: hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recta facta discernere, quibus et constantia pertinacia videri potest, et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae: quaecumque similiter objiciuntur, quasi non recte agentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
rib ꝓpterꝰ illam. Sed non scriptum est
quod cum illa pharao dormierit. eisꝙ:
Non enim placite regib ad conuigiũ
femine. mox etiam carne copulabantur:
quam corpori regio miscerentur. Hoc ergo
spacio facta sunt illa que scripta sunt. do¬
nec pharao contritus. ⁊ exterritus marito
restitusset iyxorem. Abymelech autem
qm̃ somnio ẽ ab eius commixtione pro¬
hibitus. ideo qui saram non uitasse¬
stuprum contendunt. putant utiq re¬
gem ut sominaret. non nisi post eius cõ¬
cubitum dormire potuisse. Quasi uͦ ut
omittam tempus quo accubantur. ut
supradixi ad uoluptatem regiam corpora
feminarum. non potuit deus priusqͣm
conuenirent eum immergere in somm̃
⁊ admonere ꝑsomnium. Dicam quodfac¬
tum ẽ in mauritama sitifensi. neꝙ enĩ
duam in proposito continentie constitu¬
tam. celchidius quidam catbecuminu ᷤ
iuuenis rapuit. ut haberet uxorem. An¬
tequam concumberent pressus sornno

Expanded text:
ribus propter illam: sed non scriptum est, ribus propter illam: sed non scriptum est, quod cum ea Pharao dormierit, eique Non enim placitae regibus ad conjugium feminae mox etiam carne copulabantur. riusquam corpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio facta sunt illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et exterritus marito restituisset uxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitus, ideo qui Saram stuprum non vitasse contendunt, putant utique regem, ut somniaret, nonnisi post ejus concubitum dormire potuisse. Quasi vero, ut omittam tempus quo accurabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regiam corpora feminarum, non potuerit Deus, priusquam convenirent, eum mergere in somnum, et admonere per somnium. 3. Dicam quod factum est in Mauritania Sitifensi. Neque enimduam in proposito continentiae constitutam Celticchius quidam catechumenus juvenis rapuit, ut haberet uxorem. Antequam concumberent, pressus somno
Abbreviated transcription (Latin):
lico ritu facta intelligatur. Sed qm̃ siue
illud fieri possit siuue non possit. tamen fal¬
lacia sathane atq umaginum simulan¬
darum callida operatio. decipiendis huma¬
nis sensib multiformis inuigilat. pede¬
tentun quidem ne inquisitionib diligen¬
tiorib p̃scribamus sed tamen pocius existi¬
memus tale aliquid factum a maligno sp̃u phe¬
tonisse illius ministerio. quandiu nob̾ aliquid
amplius excogitare atq explicare non daturꝰ.
hec sunt que tunc de phitonissa ac samuhe¬
le rescripsi.¬
eptima tua ꝓpositto est. qualiter satis¬
Ifaciendum sit his qui dicunt saram stu¬
prum non effugisse. cum dicant abymelech
ab eius conuentione somnio ẽẽ reuocatum.
et immissum in eius copulam pharaonem. Quo¬
modo dicant immissum in eius copulã pha¬
raonem non uideo. cum ad hoc credendum
scriptura non cogat. Accepit enim eam
quidam in uxorem. continuoq ditatus
ẽ abraham multis egiptiorum mune¬

Expanded text:
lico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue lico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius existimemus tale aliquid factum maligno pythonissae illius ministerio, quamdiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur." Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuhele rescripsieptima tua propositio est, « Qualiter satisfaciendum sit eis qui dicunt Saram stuprum non effugisse, cum dicant Abimelech ab ejus conventione somnio esse revocatum , et immissum in ejus copulam Pharaonem ? » 2. Quomodo dicant immissum in ejus copulam Pharaonem, non video; cum ad hoc credendum Scriptura non cogat. Accepit enim eam quidem in uxorem, continuoque ditatus est Abraham multis Aegyptiorum mune
Abbreviated transcription (Latin):
chaos interiectum ẽẽ testatur. Aut si ꝓpter¬
ea samnhel sauli dixit mecum eris. ut
non ad equalitatem felicitatis sed ad parẽ
conditionem mortis referatur quod uterq
uo prenunciabat. perspicit quantũ opinor
prudentia tua scłm utrunq intellectũ
habere exitum illam loctionem qui non
sit contra fidem. nisi forte ꝓfundiore et
ꝑplexiore inquisitione que ueluiriũ me¬
arum. uel temporis excedit angustias. in¬
ueniatur ad liquidum uel posse uł non
posse animam humanam cum ex hac
iita migrauerit magicis carminibus
euocatam. uiuorum apparere conspecti¬
bus etiam corporis lima menta gestan¬
tem. ut non solum uideri ualeat sed et
agnosti. et si potest utrum etiam iusti ani¬
ma non quidem cogatur magicis sacris
sed dignetur ostendi occultiorib imperiis
sumine legis obtemꝑans. Ut si fieri non
posse claruerit nonuterq sensus in huius scͥpture
imaginaria suilitudo samuhelis diabo¬

Expanded text:
chaos interiectum esse testatur. aut si propterchaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referatur, quod uterquuo praenuntiabat: perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque sensus in huius scripturaimaginaria simulatio Samuhelis diabo
Abbreviated transcription (Latin):
quib ista predicuntur. ut malum qdͦ
eis impendet. antequam ueniat prenoscr̃
do patiantur occulto apparatu ministroꝵ
suorum. etiam sp̃italib talib cliuinatio¬
nis aliquid impertiat. ut quod audiunt
ab angłis prenuncient hominib. Tantũ
autem audiunt quantum dñs omnium
atq moderator uel uibet uel sinit. Unde etiã
sp̃s phitonis in actib apłorum attestatur
paulo apło. et euangłista ẽẽ conatur. Mis¬
cent tamen isti fallacias et uerum quod nos¬
se potueruit. non docendi magis quam de¬
cipiendi fine prenuncient. Et forte huic
est quod cum imago samuhelis samuhe¬
lem prediceret moriturum. dixit etiam
secum futurum. quod utiq falsum ẽ.
Magno quippe interuallo post mortem
separari bonos. amalis in euangłio legimꝰ.
ubi dñs inter suꝑbum illum diuitem. cũ
iam apud inferos tormenta pateretur. et
illum qui ad eius ianuam ulcerosus ia¬
cebat. iam in requie constitutum. magnũ

Expanded text:
quibus ista praedicuntur, ut malum, quod quibus ista praedicuntur, ut malum, quod eis impendet, anteqdo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potuerint, non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant: et forte hoc est quod, cum illa imago Samuhelis Saulem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum, quod utique falsum est. magno quippe interuallo post mortem separari malos a bonis in euangelio legimus, cum dominus inter superbum illam diuitem, cum iam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad eius ianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum magnum