comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatione abiectissima fint ea quȩ cõmemora¬
uimus: ꝓ quib adipiscendis. multitudinẽ
uidemus hominũ. nullos labores. nulla
ꝑicula recusare:or. Gaudendũ uero ac plu¬
rimũ. as Quid. hoc gaudio qui non fruun¬
tur: paruo damno eos affectos putas tanti
estimo in uoluntate nr̃a eẽ constitutũ: ut
hoc uel fruamur. uł careamus tanto & tã¬
uero bono. Quid enĩ tam in uoluntate:
quã ipsa uoluntas sita ẽ: Quãquisq cũ
habet bonam: id certe habet quod terre¬
nis omĩb regnis. uoluptatibq om̃ib cor¬
poris longe anteponendũ sit.Quisquis
autẽ non habet: caret ꝓfecto illa re quã
prestantiorem omĩb bonis in potestate
nr̃a non constitutis. sola illi uoluntas ꝑ se¬
ipsamdaret. Itaq cum se ipse miserrimũ
iudicet. si amiserit głosam fa nia. ingen¬
tes opes & quelibet corporis bona: tu eu
ñ miserrimũ iudicabis. etiam si talibus a¬

Expanded text:
paratione abjectissima sint ea quae commemoraparatione abjectissima sint ea quae commemoravimus, pro quibus adipiscendis multitudinem videmus hominum nullos labores, nulla pericula recusare? E. Gaudendum vero, ac plurimum. A. Quid? hoc gaudio qui non fruuntur, parvo damno eos affectos putas tanti existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uvero bono. Quid enim tam in voluntate, quam ipsa voluntas sita est? Quam quisque cum habet bonam, id certe habet quod terrenis omnibus regnis, voluptatibusque omnibus corporis longe anteponendum sit. Quisquis autem non habet, caret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potestate nostra non constitutis, sola illi voluntas per seipsam daret. Itaque cum se ipse miserrimum judicet, si amiserit gloriosam famam, ingentes opes, et quaelibet corporis bona; tu eum non miserrimum judicabis, etiamsi talibus a
Abbreviated transcription (Latin):
la sit beate uite tuę. or. fãteor negari non
potest: habere nos uoluntatẽ. ꝑge iam:
uideamus quid hinc conficias. ao faciam.
S dic etiam prius: utrum & bonã uolun¬
tatem habere te sentias. or Quid ẽ bonauo¬
luntas: ac̃ Uoluntas qua appetimus recte ho¬
nesteq uiuere: & ad sumina sapientiam
puenire. Modo tuuide utrum rectam ho¬
nestamq uitam non appetas: aut eẽ sapi-¬
ens non uehement᷑ uelis: aut certe negare
audeas cum hec uolumus. nos habere uolũ¬
tatem bonã. or. Nichil horum nego: & ꝓptea
me non solum uoluntatẽ. s etiam bonam
uoluntatẽ iam habere confiteor. ac Quan.¬
tt pendis oro te hanc uoluntatem: nunqͥd¬
nam ei ulla ex parte diuitias. aut honoreᷤᷤ
aut uoluptates corporis: aut simul hec oĩa
conferenda arbitraris :̃or. Auerterit d̾s istã
sceleratã cdementiam. aõ.Parĩne gͦ gauden¬
dumẽ. habere nos quiddam in animo. hanc
ipsam dico bonam uoluntatẽ: in cuiꝰ com¬

Expanded text:
la sit beatae vitae tuae. E. Fateor, negari non la sit beatae vitae tuae. E. Fateor, negari non potest habere nos voluntatem: perge jam, videamus quid hinc conficias. A. Faciam: sed dic etiam prius, utrum et bonam voluntatem te habere sentias. E. Quid est bona voluntas? A. Voluntas qua appetimus recte honesteque vivere, et ad summam sapientiam pervenire. Modo tu vide utrum rectam honestamque non appetas vitam, aut esse sapiens non vehementer velis, aut certe negare audeas, cum haec volumus, nos habere voluntatem bonam. E. Nihil horum nego, et propterea me non solum voluntatem, sed etiam bonam voluntatem jam habere confiteor. A. Quanti pendis, oro te, hanc voluntatem? Numquidnam ei ulla ex parte divitias, aut honores, aut voluptates corporis, aut haec simul omnia conferenda arbitraris? E. Averterit Deus istam sceleratam dementiam. A. Parumne ergo gaudendum est habere nos quiddam in animo, hanc ipsam dico bonam voluntatem, in cujus com
Abbreviated transcription (Latin):
ferendum eẽ concesserim. ãs. Ita istuc di¬
cis. quasi liquido comꝑtum habeas: nũ¬
quã nos fuisse sapientes. Attendis enim
tempus: ex quo in hanc uitã nati sumꝰ.
S cum sapientia in animo sit. utrũ an¬
te consortium huius corporis. alia qua¬
dam uita uixerit anmꝰ. & an aliquando
sapienter uixerit. magna questio ẽ. mag¬
nũ secretum: & suo considerandũ loco.
Neq ideo tñhoc quod nunc habemꝰ in ma¬
nib impeditur: quominus aꝑiatur ut
potest. Nam quero abste: sit ne aliqua
nobis uoluntas. or Nescio. as Uisne hoc
sciredr. Et hoc nescio. as̃ Nichil ergo dein¬
cepsme interroges. or. Quare:aõ. Quia ro¬
ganti cibi respondere non debeo: nifiuo¬
lenti scire quod rogas. Demde irisi uelis
ad sapientiam ꝑuenire: sermo tecum de
huiuscemodi reb non ẽ habendus. Po¬
stremo amicus meus eẽ non poteris: ni¬
si uelis ut bene sit michi. Iam uero de de
tu ipse uideris: utrum cibi uoluntas nul¬

Expanded text:
ferendum esse concesserim. A. Ita istuc diferendum esse concesserim. A. Ita istuc dicis, quasi liquido compertum habeas nunquam nos fuisse sapientes: attendis enim tempus ex quo in hanc vitam nati sumus. Sed cum sapientia in animo sit, utrum ante consortium hujus corporis alia quadam vita vixerit animus, et an aliquando sapienter vixerit, magna quaestio est, magnum secretum, et suo considerandum loco: neque ideo tamen hoc quod nunc habemus in manibus impeditur, quominus aperiatur ut potest. 25. Nam quaero abs te, sitne aliqua nobis voluntas. E. Nescio. A. Visne hoc scire? E. Et hoc nescio. A. Nihil ergo deinceps me interroges. E. Quare? A. Quia roganti tibi respondere non debeo, nisi volenti scire quod rogas. Deinde nisi velis ad sapientiam pervenire, sermo tecum de hujusmodi rebus non est habendus. Postremo meus amicus esse non poteris, nisi velis ut bene sit mihi. Jam vero de te tu ipse videris, utrum tibi voluntas nul
Abbreviated transcription (Latin):
ut cernis. om̃s qui non inherent sapientie.
necesse. ẽ. ꝑpeti:o̾r. Magnã qͥdẽ istã penam
eẽ iudico. & omĩno iustam: siquis iam in
sublimitate sapientiȩ collocatus. inde de¬
scendere ac libidim seruire delegerit. Sed
utrũ esse quisquã possit incertum ẽ: qui
hec aut uoluerit facere aut uelit. Quãꝗͣ
enĩ credamꝰ hominẽ tam ꝑfecte conditum
a deo. & in beata uita constitutũ. ut ad erũ¬
nas mortalis uite ipse inde ꝓpria uolunta¬
te delapsus sit: tamen hoc cum firmissima fi¬
de teneã. intelligentia non dum assecutus
sum. cuius rei diligentem inquisitionẽ si
nunc differendam putas: me inuito faci.
cur huiꝰcemodi acerbissimas penas patia¬
mur nos. qui certe stultisumus. nec sapi¬
entes unquã fuimus. ut merito hȩc dica¬
mur ꝑpeti ꝓpter desertam uirtutis arcẽ.
& electam sub libidine seruitutem: quin
aꝑias disputando siuales. nullo mͦ tibi dif¬

Expanded text:
ut cernis, omnes qui non inhaerent sapientiae, ut cernis, omnes qui non inhaerent sapientiae, necesse est perpeti? 23. E. Magnam quidem istam poenam esse judico, et omnino justam, si quis jam in sublimitate sapientiae collocatus, inde descendere ac libidini servire delegerit: sed utrum esse quisquam possit incertum est, qui haec aut voluerit facere, aut velit. Quanquam enim credamus hominem tam perfecte conditum a Deo, et in beata vita constitutum, ut ad aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; tamen hoc cum firmissima fide teneam, intelligentia nondum assecutus sum: cujus rei diligentem inquisitionem, si nunc differendam putas, me invito facis. cur hujuscemodi acerbissimas poenas patiamur nos, qui certe stulti sumus, nec sapientes unquam fuimus, ut merito haec dicamur perpeti propter desertam virtutis arcem, et electam sub libidine servitutem, quin aperias disputando, si vales, nullo modo tibi dif
Abbreviated transcription (Latin):
& nichominus in alia falsa irruentẽ: nẽ
cuas ratiocinationes formidantẽ÷ nunc
despantem de tota inuentione ueritatis.
&e stulticie tenebris penitus inherentem :
nunc conantẽ in lucem intelligendi rursꝰ¬
q fatigatione decidentẽ: cum interea cu¬
piditãtum illud regnũ tirannice seuiat.
& uariis contraruisq tempestatib totum
hominis animũ uitamq ꝑturbet. hinc ti¬
more. inde desiderio: hinc anxietate. inde
mani falsaq leticia: hinc cruciatu rei amis¬
se que diligebatur. inde ardore adipiscendȩ
que non habebatur: hinc accepte iniuriȩ
dolorib inde faucib uindicande: quaqͣ¬
uersum potest coartare auaricia: dissipa¬
re luxuria: addicere ambitio: inflare su¬
pbia: torquere inuidia: desidia sepelire :
puicacia concitare. afflictare subiectio: &
quecunq alia innumerabilia regnũ illiꝰ
libidinis fiequentant &e exeicent :ꝰ possimꝰ¬
ne tandem nullã istam pęnã putare: quã

Expanded text:
et nihilominus in alia falsa irruentem; nuncet nihilominus in alia falsa irruentem; nunccuas ratiocinationes formidantem; nunc desperantem de tota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem; nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentem: cum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum vitamque perturbet, hinc timore, inde desiderio; hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia; hinc cruciatu rei amissae quae diligebatur, inde ardore adipiscendae quae non habebatur; hinc acceptae injuriae doloribus, inde facibus vindicandae: quaquaversum potest coarctare avaritia dissipare luxuria, addicere ambitio, inflare superbia, torquere invidia, desidia sepelire, pervicacia concitare, afflictare subjectio, et quaecumque alia innumerabilia regnum illius libidinis frequentant et exercent? possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam,
Abbreviated transcription (Latin):
ne ista quide tam & si habeat potestatẽ: co¬
get mentẽ seruire libidini. or Istuc ꝓrsus
nemo ẽ: qui non sine ulla cunctatione fa¬
teatur. ão. Ergo relinquitur. ut q̃i regnan¬
ti menti compotiq uirtutis. quicquid par
aut prelatum ẽ. non eam facit seruã libidi¬
nis. ꝓpter iusticiam: quicquid autẽ inferiꝰ
e. uon possit hoc facere ꝓpter infirmitatem:
sicut ea quȩ inter nos constiterunt docent:
nulla res alia mentẽ cupiditatis comitẽ fa¬
eit quã ꝓpria uoluntas. & liberũ arbitrium.
o Nichĩ tam necessariũ restare uideo. aõ.
Sequitur iam: ut tibi uideatur iuste illã
ꝓpeccato tanto penas pendere. or. Negare
non possum. ac. Quid gͦ: num ista ip̃sa pe¬
na parua eristimanda ẽ. qͦd ei libido dnat᷑.
expoliatamq uirtutis opulentia ꝑdiu̾sa
inopem atq indigentem trahit: nunc fal.
sa ꝓueris approbantem. nc̃ etiã defensan¬
tem: nnc imꝓbantem q̃ antea ꝓbauisset.

Expanded text:
ne ista quidem, tametsi habeat potestatem, cone ista quidem, tametsi habeat potestatem, coget mentem servire libidini. E. Istud prorsus nemo est qui non sine ulla cunctatione fateatur. A. Ergo relinquitur ut quoniam regnanti menti compotique virtutis, quidquid par aut praelatum est, non eam facit servam libidinis propter justitiam; quidquid autem inferius est, non possit hoc facere propter infirmitatem, sicut ea quae inter nos constiterunt docent; nulla res alia mentem cupiditatis comitem faciat, quam propria voluntas et liberum arbitrium. E. Nihil tam necessarium restare video. 22. A. Sequitur jam ut tibi videatur juste illam pro peccato tanto poenas pendere. E. Negare non possum. A. Quid igitur? Num ista ipsa poena parva existimanda est, quod ei libido dominatur, exspoliatamque virtutis opulentia, per diversa inopem atque indigentem trahit, nunc falsa pro veris approbantem, nunc etiam defensitantem, nunc improbantem quae antea probavisset,
Abbreviated transcription (Latin):
lecumq id sit: animũ uirtute p̃ditũ uin¬
cit .or. Euidentissimũ ẽ. as. Quid. animꝰ
iustus mensq ius ꝓprium imꝑiumq cu¬
stodiens. nũ potest aliam mentẽ pari equi¬
tate ac uirtute regnantẽ ex arce deicere: atq
libidim subuigare: or. Hullo mͦ. non solũ
ꝓpter eande in utraq excellentiã. s etiã qͦd
a iusticia prior decidet. fietq uiciosameis
que aliam facere conabitur: eoꝙ ipso erit
infirmior. ac Bene intelligis. Quare illud
restat ut respondeas si potes: utrũ tibi
uideatur rationali & sapienti mente quic¬
quã eẽ prestantius.or. Nichil preter deum
arbitror. ao. & mea ista sententia ẽ. S qm̃
res andua ẽ. neq nunc oportune queritur
ut ad intelligentiam ueniat. quãquã robu¬
stissima teneatur fide: integra nobis sit hu¬
ius questionis diligens & cauta tractatio.
natura sit quã menti uirtute pollenti. fas
ẽ excellere: iniustam ẽẽ nullo mͦ posse qͣre

Expanded text:
lecumque id sit, animum virtute praeditum vinlecumque id sit, animum virtute praeditum vincit. E. Evidentissimum est. A. Quid? animus justus, mensque jus proprium imperiumque custodiens, num potest aliam mentem pari aequitate ac virtute regnantem, ex arce dejicere, atque libidini subjugare? E. Nullo modo; non solum propter eamdem in utraque excellentiam, sed etiam quod a justitia prior decidet, fietque vitiosa mens, quae aliam facere conabitur, eoque ipso erit infirmior. 21. A. Bene intelligis; quare illud restat ut respondeas, si potes, utrum tibi videatur rationali et sapienti mente quidquam esse praestantius. E. Nihil praeter Deum arbitror. A. Et mea ista sententia est. Sed quoniam res ardua est, neque nunc opportune quaeritur, ut ad intelligentiam veniat, quanquam robustissima teneatur fide, integra nobis sit hujus quaestionis, diligens et cauta tractatio. natura sit, quam menti virtute pollenti fas est excellere, injustam esse nullo modo posse. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
inane eẽ sapientiã. & eam posse etiã ñ reg¬
mare comptum ẽ. as. Putasne ista mente
cu regnũ in libidines et̾nalege concessũ
ẽẽ cognoscimꝰ : potentiorẽ eẽ libidinẽ: E¬
cto em nullo pacto puto: neq enĩ eẽt ordi¬
natissimũ. ut ĩpotentiora potentiorib
imparent. Quare necesse arbitror eẽ ut
plus possit mens quã cupiditas: eo ipso qͦ
cupiditati recte iusteq dñatur. or Ego qͦ¬
q ita sentio. aõ. Q uid uirtutẽ omnẽ num
dubitamꝰ om̃i uicio sic anteponere: ut uir¬
tus quanto melior atq sublior. tanto fir¬
mior in uctiorq sits or. Quis dubitaue¬
rit.Ao Nullus gͥ uiciosus animꝰ. uirtute ar¬
matũ animũ suꝑat.o. uerissimũ.ẽ. as lã
corpore om̃i qualẽ libet animũ meliorem
potentiorẽq ẽẽ: non te arbitror negaturũ.
&r Nemo id negat: qui quod facile ẽ uidet.
aut substantiã uiuentẽ non uiuenti. aut
eam quȩ uitã dat. ei quȩ accipit ẽẽ prefe¬
rendam.as Multominꝰ igitur corpus qua¬

Expanded text:
nam esse sapientiam, et eam posse etiam non regnare, compertum est. A. Putasne ista mente, cui regnum in libidines aeterna lege concessum esse cognoscimus, potentiorem esse libidinem? ego enim nullo pacto puto. Neque enim esset ordinatissimum ut impotentiora potentioribus imperarent. Quare necesse arbitror esse ut plus possit mens quam cupiditas, eo ipso quo cupiditati recte justeque dominatur. E. Ego quoque ita sentio. A. Quid? virtutem omnem num dubitamus omni vitio sic anteponere, ut virtus quanto melior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. Quis dubitaverit? A. Nullus igitur vitiosus animus virtute armatum animum superat. E. Verissimum est. A. Jam corpore omni qualemlibet animum meliorem potentioremque esse, non te arbitror negaturum. E. Nemo id negat, qui quod facile est videt aut substantiam viventem non viventi, aut eam quae vitam dat ei quae accipit, esse praeferendam. A. Multo minus igitur corpus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
frustra dictum ẽ: nolite scm̃ dare canib. Ne
succenseatis. Et egolatraui. & canis fui: quando
mecũ iuire ñ docendi cibo. s refellendi fustib
agebatur. Si autẽ in uob̾ eẽt caritas de qua
uumc agitur. uel si etiam fuerit aliquando
quantã cognoscendȩ ueritatis magnitudo de¬
siderat: aderit deus qui ostendat uob̾ neq ap̃
manicheos eẽ xp̃ianam fidẽ. quȩ ad summũ
apicẽ sapientie ueritatisq ꝑducit: qua ꝑfrut
nichil ẽ aliud nisibeatissime uiuere: neq eẽ
uspiam nisii catholica disciplina. Quid enĩ
aluid uidetur apłs paulus optare cum dicit.
huuis rei gr̃a fiecto genua mea ad patrẽ dñi¬
terra nominatur. ut ddet uob̾ scđm diuitias¬

Expanded text:
frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae veritatisque perducit, qua perfrui, nihil est aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid enim aliud videtur apostolus Paulus optare, cum dicit: Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem Domiter
Abbreviated transcription (Latin):
dit se ishilarit᷑. & om̃i ꝓuidentia occurrit
illis. Intiuem̃ illiꝰ uerissimũ disciplinȩ con¬
cupiscentia e. Cura gͦ disciplinȩ dilectio: & di
iectio custoditio legum illiꝰ ẽ. Custoditio aut
legum: confiriatio incorruptionis ẽ. Incor¬
ruptio aut̃. facit ꝓrimũ deo. Concupiscentia
itaq sapientie: deducit ad regnũ. Itane tan¬
dem adhuc aduersus istam latrabitis: N¬
ne i̾ta posita &e nondũ intellecta. ciiiuis sig¬
nificant altum se quiddã & in effabile conti¬
nere: Outinã possetis intelligere quȩ dic¬
ta sunt: confestim abiceretis om̃s ineptias
porũ. totosq uos magna alacritate. sincero
amore.firmissima fide. scĩssimo eccłe catho¬
lice gremio. conderetis. Poterã ꝓmea medi¬
ocritate discutere singula. & eruere ac de¬
monstrare quȩ accepi: in quoꝵ excellentia
ce altitudine plerũq uerba. deficiunt: s
quã chiulatratis. non est faciendum. Non enĩ

Expanded text:
dit se illis hilariter, et omni providentia occurrit dit se illis hilariter, et omni providentia occurrit illis. Initium cupiscentia. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias porum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CAPUT ocritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
sate & apietur uob̾. Nichil ẽ occultũ quod ñ
reuelabit᷑. Amore petitur:. amore querit᷑ amo¬
re pulsatur: amore reuelatur: amore deniq
ineo quo reuelatum fuerit. ꝑmanet᷑. Abħ
amore sapientie diligentiaq querendi. ñ de¬
terremur uetere testam̃to. quod semꝑ men¬
dacissime dicitis: s ad hec uehementissime con-¬
citamim R. N udite itaq aliquando. & adu̾.¬
tite queso sine ꝑtinatia: quid ꝑ ꝓpħam dica¬
tur. Clara ẽ inquit & quȩ nunqͣm marcescat
sapientia. & facile uidetur ab his qui diligt̃
alam: & inuenit᷑ ab his qͥquerunt illã. Preoc¬
cupat qui se concupiscunt: ut illis se ostendat.
Qui ingilauerit ad illã. non laborabit: assi¬
dentem cnĩ illã inueniet forib siuis. Cogi.¬
tare em̃ de illa. sensus ẽ consuminatꝰ: & qui
uigilauerit ꝓpter illã. cito erit securus: qui¬
a dignos se ipsa cuxũit querens & inuiis ostẽ¬

Expanded text:
sate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non sate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nunquam marcescat sapientia, et facile videtur ab iis qui diligunt illam, et invenitur ab iis qui quaerunt illam: praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet foribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; et qui vigilaverit propter illam, cito erit securus: quia dignos seipsa circuit quaerens, et in viis osten
Abbreviated transcription (Latin):
inter uos. longum ẽ disputare : & quod dicen¬
dum ẽ uobis. non ẽ ur̃m ita intelligere. Non
parum mͥ cogniti estis. Crassas omĩno m̃tes
&e corporeoꝵ simulachroꝵ pestifero pastu
morbidas. addiuina iudicanda defertis: q̃
multo altiora sunt quã putatis. Quare uo¬
biscũ mͦ sic agendum ẽ. non ut ea iam intel¬
ligatis. quod fieri non potest: s ut intellige¬
re aliquando cupiatis. facit enĩ hoc simplex
ce pura caritas ddĩ quȩ maxime spectatur ĩ mo¬
rib e qua iam multa diximꝰ: quȩ inspirata
spu scõ pducit ad filiũ idest ad sapientiã dei:
ꝓquã pater ipse cognoscitur. Nam si sapienti¬
Q & ueritas ñ totis animi iurib concupisca¬
tur: inueniri nullo pacto potest. At siita que¬
ratur ut dignũ ẽ: subtrahere sese atq abscon¬
dere a suis dilectorib non potest. Hincẽ illud
qł inore habere etiam uos soletis quod ait.
Petite & accipietis.: querite & inuenietis. pul¬

Expanded text:
inter vos ; et longum est disputare, et, quod diceninter vos ; et longum est disputare, et, quod dicendum est vobis, non est vestrum ista intelligere. Non parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quare vobiscum modo sic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pul
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽẽ creaturã. Dicit ꝓpħa. Et miseris spiritũ
scĩn de altissimis. Solus enĩ ds̃ altissimus.
quo nichil ẽ altius. Ostendit paulus trinta¬
tem istam unũ dm̃ eẽ.cum dicit: ipsi gła. Di¬
citur inueteri testam̃to. Audi isit: dñs deu̾
impite atq impie seuitis: Quid indoctas
animas noxia suasione puertitis: Utriusꝙ
testam̃ti ds̃ unus ẽ. Nam ut ista sibi congru¬
unt que de utroq posuimꝰ: ita etiã cetera si
diligenter et equo udicio uelitis attendere
S quia multa dicuntur sũmissiꝰ. & humi
repentib animis accõmodatiꝰ. ut phuma¬
na indiuina consurgant: multa etiã figu¬
rate. ut studiosa mens & quesitis exerceat᷑
utiliꝰ. et uberiꝰ letetur inuentis: uos mirifi¬
ca dispositione. sp̃c sc̃i. ad decipiendos urõs
auditores & illaqueandos ab utimini: qd
ipsum cur diuina ꝓuidentia uos facere si.¬
nat. quãq uerissime apłs dixerit. oportet
multas hereses eẽ ut ꝓbati manifestifiant.

Expanded text:
n esse creaturam: dicit propheta, Et miseris Spiritum sanctum de altissimis . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, Dominus Deus imperite atque impie saevitis? quid indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant
Abbreviated transcription (Latin):
appellaui. Quod si ita ẽ: minis insolenti uer¬
bo usus sum. Illud quoq temere dictum ẽ.
asumma essentia speciẽ corpori ꝑ animã tri¬
bui: qua ẽ. in quantũcumq ẽ. ꝑ animã er¬
go corpꝰ subsistit. et eo ipso ẽ quo aĩatur siue
umuersaliter ut mundus: siue particula¬
riter ut unum quodq animal intra mun¬
dũ. Hoc totum ꝓrsus temere dictumẽ. Hic
liber: sic incipit. Si alicubi ẽ disciplina. Explic̃.¬

Expanded text:
appellaui. quod si ita est, nimis insolenter uerappellaui. quod si ita est, nimis insolenter uerbo usus sum. illud quoque temere dictum est: a summa essentia speciem corporis per animam tribui, qua est, in quantumcumque est. per animam ergo corpus subsistit et eo ipso est, quo animatur, siue uniuersaliter, ut mundus, siue particulariter, ut unum quodque animal intra mundum; hoc totum prorsus temere dictum est. Hic liber sic incipit: Si alicubi est disciplina. Per i
Abbreviated transcription (Latin):
tione uita ẽ: cũ apud eum & summa uita. &e
sũma ratio sit. ꝙ illud qđ aliquanto suꝑius
dixi. id quod intelligitur. euis
modi semꝑ eẽ: cum intelligatur & animus:
qui utiq euis modi non est semꝑ. Quod ue.¬
ro dixi animũ ꝓpterea non posse ab eterna
ratione separari. quia non ei localiter iun¬
gitur: ꝓfecto ñ dixissem. si iam tunc essẽ lit¬
teris sacris ita eruditus ut recolerẽ quod scͥp¬
tum ẽ: Peccata ur̃a seꝑant inter uos&e de¬
um. Unde intelligi datur etiam earũ rerũ
possedici seꝑationem: que ñ locis. s in corꝑalit᷑
iunctȩ fuerant. Quid sit etiam qđ dixi. ani¬
ma si caret corpore. in hoc mundo ñ est: ñ po¬
tui mortuos recordari. Nun quid eĩ aĩe
mortuorũ aut ñ carent corpore: aut ĩhoc
mundo non sunt: Quasi uͦ inferi ñ sint in
hoc mundo. S quia carere corpore in bono
posui: fortasse nomine corꝑis. pestes corporeaᷤᷤ

Expanded text:
tione uita est, cum apud eum et summa uita et tione uita est, cum apud eum et summa uita et summa sit ratio. et illud aliquanto superius dixi, id, quod intellegitur, eius modi esse semper, cum intellegatur et animus, qui utique non eius modi est semper. quod uero dixi: animum propterea non posse ab aeterna ratione separari, quia non ei localiter iungitur, profecto non dixissem, si iam tunc essem litteris sacris ita eruditus, ut recolerem, quod scriptum est: peccata uestra separant inter uos et deum. unde intellegi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis. sed incorporaliter iuncta fuerant. Quid sit etiam, quod dixi: anima si caret corpore, in hoc mundo non est, non potui recordari. numquid enim animae mortuorum aut non carent corpore aut in hoc mundo non sunt? quasi uero inferi non sint in hoc mundo. sed quia carere corpore in bono potest, fortasse nomine corporis pestes corporeas
Abbreviated transcription (Latin):
os⁊ libros soliloquiorũ iamde a¬
gro mediolanũ reuersus. scripsi
librum de immortalitate anmȩ.
quod mͥ quasi commonitoriũ ẽẽ
uolueram. ꝓpt̾ soliloquia termi¬
nanda: quȩ imꝑfecta remanserant. S nescio
quomͦ me inuito exiit inmanꝰ hominũ: & in¬
ter mea opuscula numeratur. Qui pͥmo rati¬
ocinacionũ contortione. atq breuitate. sic ob¬
scurus est: ut fatiget cum legitur etiã inten¬
tionem meã. uixq intelligatur a me ipso.
Demq cogitans nichil aliud quã animos ho¬
minũ: inquadã argumentatione eiusdẽ libͥ
dixi. nec ẽẽ in eo qui nichil discit. disciplina po¬
test. Itemq alio loco dixi. nec ullã rem scientia
complectitur: nisi que ad aliqͣm ꝑtinet disci¬
plinã. Nec uenit inmentẽ dm̃ non discere
disciplinas. & habere om̃iũ rerũ scientiam:
in quo etiam presentia est futurorũ. Lale ẽ
& illud. quod ibi dictum ẽ non ẽẽ uitam cũ
ratione ulli. nisi anime. Neq enĩ deo sine ra¬

Expanded text:
ost libros Soliloquiorum iam de agro Mediolanium reuersus scripsi librum de inmortalitate animae. quod mihi quasi commonitorium esse uolueram propter Soliloquia terminanda, quae inperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco dixi: nec ullam rem scientia conplectitur, nisi quae ad aliquam pertinet disciplinam, nec uenit in mentem deum non discere disciplinas et habere omnium rerum scientiam, in qua etiam praescientia est futurorum. tale est et illud, quod ibi dictum est, non esse uitam cum ratione ulli nisi animae; neque enim deo sine ra
Abbreviated transcription (Latin):
s hoc iudicate magis. ne ponatis offendicu¬
lũ fr̃i uł scandalum. Scio et confido in dño
iħu. quia nichil cõmune ꝑ ipsum. nisi ei qͥ
existimat quid cõmune ẽẽ: illi cõmune ẽ.
Si enĩ ꝓpter cibum fr̃ tuus contristatur. ñ
iam scđm caritatem ambulas. Noli cibo
tuo illum ꝑdere: ꝓ quo xp̃c mortuus est.

Expanded text:
Sed hoc magis judicate, ne ponatis offendiculum fratribus vel scandalum. Scio et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune est. Si enim propter cibum frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. Noli cibo tuo illum perdere, pro quo Christus
Abbreviated transcription (Latin):
& gaudium in sp̃u scõ. Qui enĩ in hoc seruit
xp̃o: placet deo. & ꝓbatus ẽ hominib Ita¬
q quȩ pacis sunt sectemur: & que edifica¬
tionis sunt ininuicẽ. Noli ꝓpter escam de.¬
struere opusdĩ. Omĩa quide munda sunt:
s malũ est homini. qui ꝑ offensionem mandu¬
cat.Bonum ẽ non maducare carnẽ. & non
bibere uinũ: neq in quo frater tuus offen¬
ditur. aut scandaliratur. aut infirmat᷑. Tu
fidem habes penes temet ipsum: habe cor̃a
deo. Beatus qͥ ñ iudicat semet ipsũ. in eo qđ
ꝓbat. Qui autẽ discernit. si manducaue¬
rit dampnatus ẽ quia ñ ex fide. Om̃e aut̃

Expanded text:
hoc seruit Christo, placet deo, et probatus est hominibus. itaque quae pacis sunt, sectemur, et quae aedificationis sunt in inuicem. noli propter escam destruere opus dei. omnia quidem munda sunt, sed malum est homini qui per offendiculum manducat bonum est non manducare carnem -et non bibere uinum neque in quo frater tuus offendit aut scandalizatur aut infirmatur. tu fidem, quam habes penes temet ipsum, habe coram deo. beatus qui non iudieat semet ipsum in eo quo probat. qui autem discernit, si manducauerit, dam
Abbreviated transcription (Latin):
similit de absolutione ordinatoris ceciliani.
uerus ordo temporis non ẽ: lilud etiam qdđ
dixi. ad multitudinem zizamoꝵ ubi intelli¬
guntur omnes hereses. minus ht̃ unam ue¬
cessariã conunetionem: Dicendũ enim fuit.
uͥ intelligunt᷑ ⁊ õs hereseᷤ. aut uͥ intelligunt᷑ ⁊̃ om̃s
hereses. Nc̃ uͦ ita dictũ ẽ. qͣsi pret̃ eccłam tantummͦ
sint zizania. non etiam in ȩccła. cum ips a
sit regnum xp̃i. de quo collecturi sunt angłi
eius messis tempore omĩa scandala: Unde ⁊
cẏprianus martẏr: & si uident᷑ inquit in ȩc¬
cłia ẽẽ zizania. non tam̃ impediri debet aut
fides. aut caritas nr̃a. ut qm̃ zizania ẽẽ in ec¬
cłia cernimus. ipsi de eccłia discedamus: Quẽ
sensum etiam nos alias:⁊ maxime aduersus
presentes eosde donatistas in collatione defen¬
dimus: hic liber sic incipit: Probationes rerũ
necessariarum quodã breiuiario collectas ꝓ

Expanded text:
similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum enim fuit: ubi intelleguntur et omnes hereses aut: ubi intehaereses. Nunc vero ita dictum est, quasi praeter Ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in Ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo collecturi sunt Angeli ejus, messis tempore, omnia scandala . Unde et Cyprianus martyr: Etsi videntur, inquit, in Ecclesia esse zizania, non tamen impediri debet aut fides aut charitas nostra, ut quoniam zizania esse in Ecclesia cernimus, ipsi de Ecclesia recedamus . Quem sensum etiam nos alias, et maxime adversus eosdem praesentes Donatistas, in collatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum nece
Abbreviated transcription (Latin):
onem felicis abtugensis ordinatoris cecilian¬
non hoc ordine posiumus quo postea nobis
claruit. consulibus diligenter inspectis. s tan¬
quam post cecilianum fuerit absolutus. cũ
ante sit factum: Illud etiam quod comine¬
morato iude apłi testimonio ubi ait. hi sunt qͥ
segregant semet ipsos. animales. sp̃m ñ ha¬
bentes. adiunxi ctiam dicens. de quibus &
apłs paulus dicit. animalis autẽ homo ñ
ꝑcipit ea que sunt sp̃s dĩ. nons̃ isti illis co¬
equandi. quos ommino ab eccłia scisma pre¬
cidit: Istos quippe idem apłs paulus par
lentes capere. lac̾te nutrit tamen: Illi aũ
non filuis paruulis. s in mortuis ⁊ ꝑditis
computandi sunt. ut siquis corum corres¬
tus ecclie fuerit copulatus. recte de illo di¬
ci posset. Mortuus erat ⁊ reiuxit. pierat &
inuentus ẽ: Hie liber sie incipit: Qui time¬
quem supra cõmemoraui titulum eẽ
uolui. nescio contra quem donatistam. uib

Expanded text:
onem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliaonem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo postea nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum. illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus parulentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipit: Qui timeus commemoraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi
Abbreviated transcription (Latin):
potui diligenter atq euident᷑ ostendi: hos
aũt quatuor libros quando seripsi. iam con¬
tra donatistas leges dederat honorius impe-¬
rator: hoc opus sic incipit: Quando ad te crẽ¬
contra eoꝵ errorem. & pro catholica ueritate
necessaria documenta curaui.siue de eccłia¬
sticis. siue de publicis gestis. siue de scͥpt᷑is
canonicis. & primo ad illos eadem ꝑmissa
direxi. ut ipsi eas si fieri possent exposeent:
Quȩ cum uenissent in eorum quorũda manꝰ
nescio quis extitit qui suo nomine tacito
contra hȩc scriberet. ita se confitens donatistã
tanquam uocaretur Cui ergo respondens.
alium librum scripsi Illa uero docum̃ta
que ꝓmiseram. edem libello quo ea ꝑmise¬
ram iunxi. & ex utroq unum ẽẽ uolui. Cũ¬
q sic edidi: ut in parietib basilice que dona¬
tistarũ fuerat. prius propositus legeretur:
Cuius titulus ẽ probationum. ⁊ testimonioꝵ
contra donatistas: in. In quo libro absoluti¬

Expanded text:
potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos autem quattuor libros quando scripsi, iam contra Donatistas dederat leges Honorius imperator. Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Creseorum errorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi, si fieri posset, exposcerent. quae cum uenissent in eorum quorundam manus, nescio quis extitit, qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam, tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum scripsi. illa uero documenta, quae promiseram, eidem libello, quo eadem promiseram, iunxi et ex utroque unum esse uolui eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur. cuius titulus est: probationum et testimoniorum contra Donatistas. In quo libro absoluti
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ respondendo demonstrare euraui:. Sie est
additus eidem nr̃o oꝑi liber tercius Noc opus
in primo libro sic incipit: Nostis nos sepe uo
liuusse In sedo aũt sic incipit. Primis partib
epłe petiliani: In tercio aũt sic Legi petiliane
epłas tuas: Ad cresconiũ gramaticum partis
donatista cresconius. cum inuenisset eplã
meã. qua prima ᷤ partes que in manus nr̃as t̃ec
uenerant epłe petiliam redargui. putauit i
ẽẽ respondendum. & hoc ipsum seripsit adme.
Cui operi eius. libris quatuor respondi. lta sa¬
ne. ut tribus peragerem qđ uniuersa responsio
flagitabat: S cum uiderem de sola marimi¬
anistarũ causa qua suos seismaticos dampna¬
uerunt. & eoꝵ aliquos rursus in suis honori¬
bus receꝑunt. baptismumq ab eis extra suam
commnunionẽ datum ñ repetiuerunt. respon¬
deri posse ad cuncta quȩ scripsit. etiam quar¬
tum librum addidi. in quo id ipsum quantũ

Expanded text:
ipse respondendo demonstrare curaui. sic est ipse respondendo demonstrare curaui. sic est additus eidem operi nostro liber tertius. Hoc opus in primo libro sic iluisse; in secundo autem sic incipit: Primis partibus epistolae Petiliani; in tertio autem sic: Lege, Petiliane, litteras tuas. Ad Cresconium grammaticum partis Donatista Cresconius cum inuenisset epistulam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc uenerant, epistulae Petiliani redargui, putauit mihi esse respondendum et hoc ipsum scripsit ad me. cui operi eius libris quattuor respondi, ita sane, ut tribus peragerem, quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola Maximianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiuerunt, responderi posse ad cuncta, quae scripsit, etiam quartum librum addidi, in quo id ipsum, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
de triuitate. & libros de genesi ad litt̾am.
irruit causa respondendi litt̾is pecilian do¬
natiste. quas aduersus catholicam seripsit. qͣ
differre non potui & scripsi in hãe rẽ tria uo¬
lumina. quorum pͥmo prime parti epłe ipsiꝰ
quam scripsit ad suos. quia non tota in nr̃as
tui celeritate & ueritate respondi: Etiam ip¬
sa epła ẽ ad nr̃os. s ids inter libros habetur.
quia cet̾ duo in eadem causa libri sunt. Po¬
stea quippe inuenimus totam. eiq tanta di¬
ligentia respondi. quanta fausto manicheo.
uerba scilicet eius sub ip̃iꝰ noĩe pͥus ponens
particulatim. ⁊ sub meo ꝑsingula responsio¬
nem meã S priusquod scripseram. anteqͣ
totam repperiremus ꝑuenit ad petilianum:
iratus respondere conatus ẽ. in me potius dicets
quicqͥdeũ libuit. in causa uͦ omnino deficiens
Quod cum posset collatis utrusq nr̃m serip¬
tis facillime aduerti. tam̃ propt̃ tardiores hoc

Expanded text:
de Trinitate, et libros de Genesi ad litteram, de Trinitate, et libros de Genesi ad litteram, irruit causa respondendi Litteris Petiliani donatistae, quas adversus Catholicam scripsit, quam differre non potui. Et scripsi in hanc rem tria volumina, quorum primo primae parti Epistolae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in ntui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo, uerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam repperiremus, peruenit ad Petilianum et iratus respondere conatus est in me potius dicens, quidquid eum libuit, in causa, uero omnino deficiens. quod cum possit conlatis utriusque nostrum scriptis facillime aduerti, tamen propter tardiores hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sedm allegoricas significationes. s scđm rerũ
gestarum propͥetatem. In quo ope plura que
Cet̾a uͦ ita posita. uelut adhuc requirenda sint.
hos sane libros posterius cepi. s pͥus termina¬
ui quam de trinitate. iđo eos nunc ordine qͦ
posui. de semine cui repmissum ẽ qđ dispo¬
situm sit per angłos in manu mediatoris.
ñ sic habet apłs sic̃ ueriores codices post in¬
spexi: maxime grecos De lege enim dictum
ẽ. qđ tanquam de semine dictum multi la¬
tini codices habent. ꝑ interp̃tantis errorem:
In libro sexto qđ dixi adam imaginẽ di seđm
quam factus ẽ perdidisse peccato. non sie ac¬
cipiendum ẽ. tanquam in eo nulla remanse¬
rit: s quod tam deformis. ut reformatione
opus haberet: In duodecimo de inferis ma¬
gis michi uideor docere debuisse quod sub
terris sint. quam rationem reddero cur sub
terris ẽẽ credantur siue dicantur. quasi ñita
sint: hoc opus sic incipit: Omnis diuina scͥp

Expanded text:
secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa qucetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuiterris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis divina Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
sine uxore non fuit. esse sine uneo filio & a
se occiso paratus fuit. non satis appiobo Ma¬
gis enim filium si esset occisus. resuscitatione
mox sib fuisse reddendum credidisse creden¬
dus ẽ: siẽ in epła legitur que ẽ ad hebreos:
Hie liber sic incipit Qm̃ unus quisq homo
humani generis pars est: xxiii. De seã unrgini
bono conugali erpectabatur ut seribe¬
rem de scã uirginitate: Nec distuli atq id di
munus. ⁊ quam magnum. ⁊ quanta humili¬
tate custodiendum ẽẽt. uno sic̃ potui uolumi¬
ne ostendi: hic liber sie incipit. Librum de bo
Psi libros duodecim scripsi. ab erordio
donec de paradiso dimissus ẽ adam. ⁊ flãmea
rumfea posita ẽ custodire uiam ligni uite.
Cũ autẽ adhocusq undecim libri ꝑacti essent.
duodecimum addidi: in quo diligentius de
paradiso disputatum ẽ: Titulus horum libro¬
rum inseribitur de genesi ad litt̃am. id ẽ non

Expanded text:
sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani generis pars est. CAPVT XLVIIII. bono coniugali, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum de bonsi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est custodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non
Abbreviated transcription (Latin):
qm iact̾abatur iouimano responderi ñ potuis¬
se cum laude s cum uituꝑatione nuptiarũ:
Propt̃ hoc librum edidi. cuius inscriptio ẽ de
bono coniugali. ubi de propagatione filiorũ
priusquã homines mortem peccando mereren¬
tur. quoniam concubitus mortalium corpoꝵ
res uidetur. questio magna dilata ẽ: s in alus
postea litteris nr̃is satis quantum arbitror ex¬
plicatur: Diri etiam quoda loco. Qõ enim ẽ
cibus ad salutem corporis. hoc ẽ concubitus
ad salutem generis: & utrumq non ẽ sine de¬
lectatione carnali. Que tam̃ modificata. & tẽ¬
ꝑantia refrenante. in usum naturalem redacta
libido esse non potest: Qđ id̾o dict̾um ẽ: qm̃
libido non ẽ bonus ⁊ rectus usus libidinis¬
naturalis Sicut enim malum ẽ male uti
bonis. ita bonum bene uti malis: De qua re:
alias maxime contra nouos hereticos pelagia¬
nos diligentius disputaui: De abrabam quod
dixi. ex hac obedientia pater ille abraham qͥ

Expanded text:
quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisquoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui
Abbreviated transcription (Latin):
aureli xxii. De bono comugaui liber unus
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritũ
equando pudicitie conugali. tantum ualuit
in urbe roma. ut nonnullas etiam sc̃ĩmoniale
de quarum pudicitia suspitio nulla processe¬
rat. deiecisse in nuptias diceretur. Hoc maxi¬
me argumento cum eã argeret dicens. Aug
melior quam sara. melior quam susanna. siue
anna. & ceteras cominemorando testimonio
scẽ scripture commendatissimas feminas. qui¬
bus se ille meliores uel etiam pares cogitare ñ
possent: Hoc mͦ etiam uuorum scorum sc̃m
celibatum. cõmemoratione patrum conugato¬
rum: predicatione frangebat: Huic monstro
scã eccłia quȩ ibi ẽ fidelissime ac fortissime
restitit: Rernanserant aũt disputationes iste¬
eius in quorumda sermunculis ac susurris.
quas palam suadere nullus audebat. s: etiam
occulte uenenis repentib. facultate quam do¬
nabat dominus oceurrendum fuit. marime

Expanded text:
UT XXII. De Bono Conjugali, liber unus. UT XXII. De Bono Conjugali, liber unus. 1. Joviniani haeresis sacrarum virginum meritum aequando pudicitiae conjugali tantum valuit in urbe Roma, ut nonnullas etiam sanctimoniales de quarum pudicitia suspicio nulla praecesserat, dejecisse in nuptias diceretur, hoc maxime argumento cum eas urgeret dicens: Tu ergo melior quam Sara, melior quam Susanna, sive Anna? et caeteras commemorando testimonio sanctae Scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores, vel etiam pares cogitare non possent. Hoc modo etiam virorum sanctorum sanctum caelibatum, commemoratione patrum conjugatorum et comparatione, frangebat. Huic monstro sancta Ecclesia quae ibi est, fidelissime ac fortissirestitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime