comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui xp̃m negando ante ꝓmissum. ñ ht̃ unde asserat
imnissum: Et merito. quia ipse quem p̾dicat. nec mis
mat dictum. qͦd ait apłs. Dix̃ quidam ex ipsis ꝓprius
eorum propħa. cretenses semꝑ mendaces. malȩ bestiȩ
uentres pigri. Testimonium hoc uerum ẽ: ignorans
dictum eẽ de quodam epimenide qui cretensis fuit. ĩ
cuius libris hoc inuenitur. Qͥ homo int̾ ꝓpħas di u̾
inucit᷑. nec ad illa eloquia dĩ ꝑtin&. quȩ iudeis dic̃ credi¬
ĩa qui ñ mentit᷑. Idõ ñ cominemorauit apłs nom̃ eꝰ. sic so¬

Expanded text:
qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat, nec missmat dictum, quod ait Apostolus, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
docens neminẽ ipsorũ ad dñm ꝑtinuisse: quib mors
dominata ẽ. Neminẽ plane: s parentum illoꝵ quib
talia loquebat᷑. Parentes quippe infidelium. qͥs nͥ infi¬
deles uolebat intelligiꝰ Unde alio loco dic̃. Uȩ uobis
scribȩ & pharisei ypochritȩ. qui ȩdificatis sepulchra

Expanded text:
docens neminem ipsorum ad Dominum pertinuisse, quibus mors docens neminem ipsorum ad Dominum pertinuisse, quibus mors dominata est. Neminem plane, sed parentum illorum quibus talia loquebatur: parentes quippe infidelium, quos nisi infideles volebat intelligi? Unde alio loco dicit, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocri
Abbreviated transcription (Latin):
co uob̃. quia auferet᷑ a uob̾ regnum di. & dabit᷑ genti faci¬
enti fructꝰ eiꝰ. Qͥd hoc aꝑtiꝰ. quid clariꝰ. qͥd cuidentiꝰ : s
iste de illorum numero ẽ: qui seruos patris familias
huius lapidauert᷑. Hoc enim facit ñ ictib saxeis: s
maledictionib duris. Nam & primitꝰ in gente uideor᷑
uineam dĩ eẽ plantatam. missosq ꝓpħas ante ipsiꝰ
saluatoris aduentum: parabola ista testat᷑. Icũ dicit
auferetur auob̾ regnum di. & dabit᷑ genti facienti fruc¬
tus eiꝰ. qͦd regnum dic̃. nͥ qͦd sꝑabant. ñ qͦd acceꝑant.
id est uitȩ et̾nȩ ꝰ Unde alibi dicit. Scrutamini scͥptu¬
ras. in quib putatis uos hab̾e uitã ȩcernam: ipsȩ
testimonium ꝑhibent de me. Lalibi. Uȩ uob legispe¬
riti: qui tulistis clauem scientiȩ. Ipsi ñ introistis: &
cos qui in troibant ꝓhibuistis. Istisne molib testimo¬
niorum. ñ atterit᷑ impudens uanitas: Qs hunc
audit. nisi qui scripturas scãs ñ audit. aut tã male

Expanded text:
obis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quid hoc apertius? quid clarius? quid evidentius? Sed iste de illorum numero est, qui servos patrisfamilias hujus lapidaverunt. Hoc enim facit, non ictibus saxeis, sed maledictionibus duris. Nam et primitus in gente Judaeorum vineam Dei esse plantatam, missosque Prophetas ante ipsum esse Salvatoris adventum, parabola ista testatur. Et cum dicit, Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus; quod regnum dicit, nisi quod sperabant, non quod acceperant, id est, vitae aeternae? Unde alibi dicit, Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me: : et alibi, Vae vobis legisperitis, qui tulistis clavem scientiae: ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . Istisne molibus testimoniorum non atteritur impudens vanitas? Quis hunc audit, nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam male
Abbreviated transcription (Latin):
ñ falsa. lactea ñ noxia. nutritoria ñ ꝑemptoria. Porro
&x semine dauid. siñ ẽ uerũ qͦd naturales rami ꝓpt̾ in¬
cralulitatem fracti sunt. ut in radice sc̃a isrłitarũ. ex
gentib ueniens fidelis insereret᷑ oleaster. & fieret par¬
ticeps pinguedinis oleȩ. si ñ sunt eloquia dĩ. s nescio cuiꝰ
ut iste blasphemat. pessimi demonis. de quib dic̃. pͥmũ
quidẽ quia credita sunt illis eloquia dĩ: ꝓfecto qui hȩc
paruulis dabat. qui hȩc tamquã uera p̃dicabat: qui
credi uolebat: delebat miseros ñ alebat. Qod a fide atq
restat ut istum tamꝙͣ pestem atq hostem fidĩ xp̃ia¬
nȩ uehementissime decestemur. Qi tanta excecat᷑ &
p̃cipitatur amentia: ut ñ uideat ipium saltẽ timo¬
theum. cui putat auctoritate apłica fuisse p̃ceptum
ut tamꝙͣ fabulas aniles ueterẽ legem ꝓpħasq de¬
uitet. ab eodem apło non fuisse fallendum. & in illa

Expanded text:
non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseros, non alebat. Quod a fide atquerestat ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa
Abbreviated transcription (Latin):
alius deciꝑe credulos. aliud alere ut crescant. aliud agͥ̾e
ne uiuant : Calia quippe iste dic̃ ac sentit. de dõ legis
& ꝓpħarum. ac de ipsis omnino litceris. ut scđ̃m eius
sententiam quã de illis ht̃ quando apłi p̾dicabant cre¬
dentib legis & ꝓpħarum dm̃. & confirmabant auctori¬
tatem talium scripturarum. ñ lac potandum uideant᷑
dedisse paruulis. s uenenum. Qd de illis quis qͥs credit:
desipit. uanescit. insanit. Ergone ait aliquis frustra
dixit apłs. non potui uob̾ loqui quasi sp̾italib s quasi
carnalib. quasi paruulis in xp̃o lac uob̾ potum dedi
ñ escam. nondum enim poteratis. & sapientiam loqui¬
mur int̾ ꝑfectos. & animalis homo ñ ꝑcipit que sunt
sp̃c dĩ : Absit ut putemus in anit̾ eum. nec ueraciter
ista dixisse. Numquid tamen idõ credendꝰ ẽ quẽꝙͣ sibi
credentium fallere uoluisse: Dedit gͥ paruulis parua

Expanded text:
aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo, lac vobis potuondum enim poteratis ; et, Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva,
Abbreviated transcription (Latin):
lapidẽ angularẽ. electum. p̾ciosum. & qͥ crediderit
in eum ñ erubescet. Qod testimonium cõmemora¬
uit ⁊ apłs petruis. Nonne priꝰ in psalmo ꝑtinente
ad litteras sacras prioris populi dictum ẽ. lapidem
quẽ reprobauerunt ȩdificantes hic factꝰ ẽ in caput
anguli : His enim litteris eruditus paulus apłs:
posuit qͦd paulo ante cõmemoraui. ipso summo angu¬
lari lapide existente xp̃o iħu. Unde ipse dñs iudeos
in quib cecitas ex parte facta erat conuicit. confusosq
reddidit dicens. Numꝙͣ legistis in scpturis. lapibem
quẽ reprobauerunt ȩdificantes hic factꝰ ẽ in caput
anguli. a dño factum ẽ istud et ẽ mirabile in oculis
nr̃is : Hec gͦ omĩa mendacit̾ xp̃c ex lege ac prophis
m̃dacit̾ apl̃i ꝓfercbant. sic iste blasphenat: quia uoe¬
licet infirmi ñdum poterant solidã caꝑe u̾itatem
Itane cecus ignorat qͦd aliud sit nutrire paruulos.

Expanded text:
lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu. Unde ipse Dominus Judaeos, in quibus caecitas ex parte facta est, convicit, confusosque reddidit, dicens: Numquid legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos,
Abbreviated transcription (Latin):
iam ñ estis ꝑegrini & inquilim. s estis ciues scõrum & do¬
mestici dĩ. suꝑ edificati supra fundam̃tum apłoꝵ ⁊ ꝓphe
Dicat iste blasphemus: quomͦ ꝓpe dic̃ inuentos isrłitas.
qui peiori quẽ admodum blasphemat demoni seruiebant.¬
& longe erant gentes quȩ mitiorib demonib subditȩ fue¬
rant. quomͦ dic̃ alienatos fuisse a societate isrł. & ꝑgͥnos
testamentoꝵ & ꝓmissionisꝰ Quando erant spem ñ ha¬
bentes. & sine dõ in hoc mundo. si isrł ñ dĩ & xp̃i popłs
erat: Contra istam tubam clarissimam & excellentis¬
simam u̾itatis ꝑstrepit atq insultat insanus: dicens in
ꝑsonis quinq locutum apłm. ut alios ex aliis fallatt
fingendo se ẽẽ qͦd ñ erat. cum uideant eum gñtib qus
longe fuerant a dõ isrłitarum eundẽ dm̃. eandẽ legem
cosdem ꝓpħas testamenta eadem p̾dicare. Ois de angulan
lapide prior locut᷑ ẽ: Nonne propħa sp̃u dĩ plenus. quẽ
pestis ista blasphemat: Ait enim. Ecce pono in syon

Expanded text:
am non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamentum Apostolorum to Jesu ? Dicat iste blasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xꝑm facta ẽ. Lex gͥ data ẽ ꝑ moysen. facta ẽ aut̃
enim ꝑ litteram iubetur: ñ litcera s spũ impletur.
Unde illud qͦd scriptũ ẽ. ñ concupisces. Per moysen lex
phetia legis sunt ꝓmissa. quia in xp̃o eminent reo
in quem ñ crediderunt. aut quomͦ credent quẽ non
audierunt. degentib dix̃. ñ de uideis sic̃ hic sompni¬
at. Fos enim uolebat refellere doctor gentium: qui
putabant genti tantummodo uideorum. ñ &̃ incircũ¬
cisis gentib euangłium p̾dicandum. Qod uolens osten-¬
dere ñ ad iudeos tantum. s ad om̃s gentes ꝑtinere:¬
prius posuit testimonium de ꝓpħa. erit om̃is qui muo¬
cauerit nom̃ dñi. saluus erit. Ac deinde cũ dixiss&e. qͣm
autẽ inuocabunt in quẽ ñ credidert᷑. aut quomͦ credent
quẽ ñ audicrunt: continuo subiunx̾. quomͦ autẽ audient
sine p̾dicante. aut quomͦ p̾dicabunt nͥ mittant᷑: ita refutars
cos qui negabant ad incircũcisas gentes p̾dicatores xp̃i ẽ

Expanded text:
istum facta est . Lex igitur data est per Moysen: facta est auteenim per litteram jubetur, non littera, sed Spiritu impletur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces ; per Moysen Lex phetia Legis sunt promissa, quia in Christo eminent reddin quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? de Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes pertinerprius posuit testimonium de propheta, Erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: ac deinde cum dixisset, Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse
Abbreviated transcription (Latin):
cẽnt oꝑa mala. ⁊ hominẽ bonum arbotẽ bonã. cuius
frucrus boni essent oꝑa bona. ioest ipsas hominum
uoluntates. uel malam mali hominis. uł bonã boni ho¬
minis. diu̾sas et̃ arbores. diu̾sos fructꝰ ferentes. satis euident᷑
ipse testat᷑ dicens. Bonus homo de bono thesauro cordis sui
profeit bonum. & malus homo de malo thesauro cordis sui
profert malum. Quomͦ antẽ diceret. aut facite arborẽ bonã
&e fructum cius bonum. aut facite arborẽ malam. & fruc¬
tum eius malum. nͥ homo poss& nunc in hoc nunc in illud

Expanded text:
essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujus essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujus fructus boni essent opera bona ; id est, ipsas hominum voluntates, vel malam mali hominis, vel bonam boni hominis diversas esse arbores diversos fructus ferentes, satis evidenter ipse testatur, dicens: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Quomodo autem diceret, Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, fructum ejus malum ; nisi homo posset nunc in hoc, nunc in illud
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco đr. Pat̾ tuis amorreus: & mnat̾ tua cechea. quar̃
gentium sunt impietatem maliciamq sectati: ex quib
tam̃ carnis originẽ ñ ducebant. S soluat iste questionẽ
cuangłicam. ubi dñs dic̃. si uos cum sitis mali. nostis bo¬
na data dͥare filiis ur̃is. quantomag̃ pat̾ ur̃ qͥ in celis ẽ
dabit bona petentib se. Dicat quẽ admodum sit bonus
d̾s malorum pat̾. Utrumq enim u̾itas dix̃. An ñ erant
mali quib ait. si gͦ uos cum sitis mali: An ñ habebant
cata. sine quib ñ ẽ in hac infirmitate mortaliũ. quoꝵ¬
liba ẽ uita iustorum. quanto conuenientius sem̃ pessimũ
diceret᷑. qͦd nasceret᷑ impia uoluntate. & morib exsecrabi¬
lauit arborem malã: facientẽ fructus malos. Immo uͦ
huius talia sentientis tamꝙͣ malȩ arboris iste ipse
sermo blasphemus fructus ẽ malus. Nam hominẽ
malum dixisse dnm arborẽ malam. cuius fructꝰ mali

Expanded text:
alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiamque sectati, ex quibus tamen carnis originem non ducebant. Sed solvat iste quaestionem evangelicam, ubi Dominus dicit: Si vos cum sitis mali, nostis bona data dadabit bona petentibus se! Dicat quemadmodum sit bonus Deus, malorum pater: utrumque enim veritas dixit. Annon erant mali quibus ait, Si ergo vos, cum sitis mali? annon habebant cata sine quibus non est in hac infirmitate mortalium quorumlibet etiam vita justorum, quanto convenientius semen pessimum diceretur quod nasceretur impia voluntate, et moribus exsecrabilavit arborem bonam, facientem fructus malos . Imo vero hujus talia sentientis, tanquam malae arboris iste ipse sermo blasphemus fructus est malus: Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali
Abbreviated transcription (Latin):
trum potius audiat ista dicentẽ. in dieb noc cũ fabricaret᷑
archa. occo animas saluas factas ꝑ aquam. qͦd & uos inqͥt
simili forma baptisma saluos faciet. ñ carnis depositio sordi¬
um s c̃scientiȩ bonȩ int̾rogatio in đm. ꝑ resurrectionem
iħu xp̃i. Ecce hc̃ expositi diluuii sacram̃tum. Ubi ꝓpt̾ea
ẽ additum ꝑ resurrectionem dñi nr̃i cħu xp̃i. ut hominẽ
intelligeremus octauũ. qͦd significauit in archa numerꝰ
hominum. Octauo enim die. hoc ẽ post septimũ sabbati
dñs resurrex̃. Sic illa quȩ gesta commemorant᷑. siqͥs in
eoqͦs dix̾it filios genui & exaltaui. ipsi autẽ me spreuert̃
& eosoem paulo post appellauerit semen pessimũ. tamꝙͦ se
ostendens genitorem malorum. cuius filii sunt semen pessi¬
mũ. nesciens ob hoc cos dici semen pessimũ. qm gr̃e dĩ
filii facti. quorum imitatores ẽẽ uoluerunt. Unde illis

Expanded text:
trum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur trum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resusitum diluvii sacramentum. Ubi propterea est additum, per resurrectionem Jesu Christi, ut diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos dici semen pessimum, quoniam gratfilii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium. qͥ nouit retribuere cuiq scđ̃m merita qͦ. Non
huic cani rabido adu̾sus dñm suũ latranti. uł asino stul¬
to adu̾sus stimulum calcitranti. apłs clamat. o altitudo
diuntiarum sapientiȩ & scientiȩ dĩ. ꝙͣ inscrutabilia stͥ iu¬
dicia euis. & inuestigabiles uiȩ euis. quis enim cognouit
sensum dñi. aut quis consiliariꝰ eꝰ fuit: Et iste illi cui
nullus ẽ consiliariꝰ: audet eẽ adu̾sariꝰ. Qd autẽ int̾ est mo-¬
tituris cunctis. quantũ ad mortẽ adtinet corporis. utrũ
singillatim. an sinul om̃s part᷑q moriant᷑ nͥ q̃d cñ singĩ¬
moriunt᷑ & omnes mortẽ & om̃s de mortuis patiunt᷑ dolorẽ:
Cum autẽ simul uniu̾sos rapit unus int̾it᷑. saltẽ nemini
relinquit᷑ luctiis. uerũ &̃ altiꝰ in illo diluuo c̾siliũ di fuit.
ꝙͣ cor infidelium uł nouit uł capit. S nolo me. apłm pe¬

Expanded text:
judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non huic cani rabido adversus Dominum suum latranti, vel asino stulto adversus stimulum calcitranti. Apostolus clamat, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? et iste illi cui nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singmoriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Pe
Abbreviated transcription (Latin):
scribant᷑ in terra⁊ De quib ꝓpħa ieremias dic̃. Uniuersi
qui derelinquunt te confundantur. recedentes suꝑ t̾rã
scribant᷑. os bene intelligit᷑ significasse is. quando iudei uic¬
ti atq confusi. cum audissent qui sine peccato ẽ. prior ĩ illã
lapidem iaciat: unus post unum recessert. Cunc aut̃ ille
ostendens de qͦ numero eẽnt: digito scribebat int̾ra. Si pu
temus inquit merito conu̾sationis sue homines dilunii
excepisse sententiam. & noc iustum ad reparationẽ creatu¬
ix melioris eẽ seruatum. cur exinde peiores oriunt᷑ ⁊ in
codem actu uitȩ sordentis. humani gen̾is &̾ nunc natiui¬
tas reuoluitur: Ita hoc dic̃ tamꝙ̃ uixerit cum eis qui
diluuio ꝑierunt. & inde nouerit qͦd peiores nuinc oriunt᷑.
S siuc in pciore. siue in codẽ. sine in meliore actu post
diluuiium genus uerset᷑ humanũ: puto dni dimitcendĩ ẽt

Expanded text:
scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt. Tunc autem ille ostendens de quo numero essent, digito scribebat in terra . CAPUT XXI. 45. Si putamus, inquit, merito conversationis suae homines diluvii excepisse sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejore, sive in eodem, senus versetur humanum, puto Deo dimittendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
quam si dixitis mͥ. & ego uobis dicam in qua potestate hec fa¬
cio÷ Babcisia iohannis unde erat. eglo an ex hominib:
Ubi nunc se abscond& loquacissimus contra dm̃. & desꝑa¬
cissimus disputator ⁊ Ubi ẽ qͦd ait. nemo nͥ ignarus int̾co¬
gat : Ecce xp̃e ignarus ñ ẽ: & tam̃ int̾rogat. His nempe
quando ait. uͥ posuistis eum. & quis me tetigit. & siquid dix¬
ise huiusmodi legitur. uidet᷑ doceri uelle qͦs nescit. ⁊ tam̃
añs discipłis suis. gaudece quia nomina ur̃a scripta st̃
in glis ÷ Nonne uidetur tãꝙͦ ex illo artu qͥ refulget ex nu¬
bib. uelut quib dã in cęlo ds litteris ammoneri: Hisi
hȩc pie accipiant᷑. donec fides impetret ut intelligant᷑
nonne ut fabulosa ridentur: Qib ridentib nͥ insipi¬
entib. & eo ipso quo sapientes sibi uident᷑ magis magis¬
q dementib: Qͥs enim cogitat quomͦ ad memoriã dĩ
seribant᷑ in celis sequentes dñm. derelinquentes aũ dñm

Expanded text:
 ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe quando ait, Ubi posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ terribiliꝰ. neq a propħa monendo dictum ẽ: s minan¬
do. ñ ut hȩc homines facerent. s ne illa facerent quȩ
sensus ꝑuersiis exercet. & ad hȩc ꝑuenirent quȩ sensꝰ
humamis exhorret. Os autem digne eloqui possit.
ꝙ sit mencis exsecrabilior fęditas. penas exhorrere meri¬
torim &e merita ñ cauere penarum: Dicat plane sp̃c sc̃s
intaminat᷑. & intaminabilis. qͦd audire anima recusat
umnmunda & ẽẽ ñ retusat inmunda. In munditiã qͥppe
au̾satur carnis: offensis sensib carnis: & inmundiciã
diligit suam extinctis sensib cordis. Dicat hȩc sp̃c dĩ.
& ꝑ horrorem talia mala patiendi. incutiat timorem
sus impios ñ ẽ uerecundat᷑ offend̾e: dum pios uellet
instruere. ubi comiemorata unpietate quorumdam
qua coluerunt & seruierunt creaturȩ potiꝰ ꝙͣ creatori.
subunxit atq ait. Propt̾ hoc tradidit illos d̃s in pas

Expanded text:
est terribilius. Neque enim a Propheta monendo dictum est, sed minanest terribilius. Neque enim a Propheta monendo dictum est, sed minando: non ut haec homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus perversus exercet, et ad haec pervenirent quae sensus humanus exhorret. Quis autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhorrere meritorum, et merita non cavere poenarum? Dicat plane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordis. Dicat haec Spiritus Dei, et per horrorem talia mala patiendi, incutiat timorem sus impios non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in pas
Abbreviated transcription (Latin):
etim stultius ꝙͣ dicere dm̃ propħarum eẽ arborẽ ma¬
lam. & io uelle intelligi in eo qͦͥd dñs ait. arbor mala
fructus malos facit. & rursus dicere ñ facit mala s creat.
quia si faceret aliena ab illo eẽnt. eiq forinsetus accide¬
tent cum uͥ creat. ipse illa desc ipso tamꝙ̃ radicitꝰ gene¬
rat ⁊ Nong dc isto dõ dñs ait. arbor mala malos fructꝰ
facit. qm̃ creat mala iste. ñ facit. F ce qui audet accu
im pura exhorrescens. impurus exagitat. quasi d̃s
uerecundari debuerit. pudenda impiis irrogare uł pre¬
nuntiare tormenta. nec eo comminari mͦ ut diceret quȩ
mollis in uob̾ & tener animis fuerit. cuius exꝑim̃tum
nͥ accepit pes eius ambulare suꝑ terrã pre teneritudi¬
ne a mollitie. ⁊elabit oculo suo uirum suum ⁊ fili
um & filium suam. & secundas suas. & qͦd exierit per
fanora e̾ comeda. Immo uͦ quanto ẽ horribiliꝰ: tanto

Expanded text:
enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem maenim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, non facit. Ecce qui audet accusimpura exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejus ambulare super terram prae teneritudine et mollitie, et zelabit oculo suo virum suum, et filium suum, et filiam suam, et secundas suas, et quod exierit per femora ejus comedet . Imo vero quanto est horribilius, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
are & facere: distinctionis tamen quã sibi iste ferit
intelligit culpat. ibi legitur creator bonorum quem
negat. Itemq ex euangłio nempe nobis tamꝙͣ pli¬
rimum suis partib faueret opposuit. quod dñis ait.
arbor bona fruccus bonos facit. & arbor mala fruccis
malos facit. Cur gͥ ñ scđ̃m istum creat dix ñ fac̃. si ue¬
ta ẽ eius differentia. qua facientem a creantt distingui.
dicens qͥd fit. alienum eẽ a faciente qm̃ deforis accadit.
qͥd autẽ nascit᷑ propͥum cuis ẽẽ qui generat. Hinc enim
existimat dm̃ generatorem malorum: quia dictum e&t
artans mala. putans qͥs e arriani putauart᷑ in ietipłis
illis nicħ int̾eẽ. utrum generari dicatur aliquid an
cteari. S certe in eo qͥo añs arborem bonam fructus
bonos. malam malos ñ dixit creare s facere. uideat iste
suam rgulam fractam. & comprimat linguam. Qd

Expanded text:
are et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, are et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, e verbo quod non intelligit culpat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evangelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod Dominus arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ idoneis ea caꝑe. quȩ utinam saltem desinerent carꝑe:
Quantus quippe conflictus adu̾sus arrianos fucrit
excitatus. ne unigenitum filium dicerent eẽ creatitꝰ.
idem putantes creatum eẽ qͦs genitum: iste fortassis g¬
norat. S ut eiꝰ regula fallax atq distorta. & eodẽ ꝓpłe¬
tico &e euangłico testimonio qͦd ipse posuit ꝑcussa fan¬
gatur: sic d̾s loquitur ꝑ propħam. Ego creans luceni
&e faciens tenebras: faciens pacem & creans mala. O
ipse nec totum. nec sic̃ illic legit᷑ posuit: atq illuo ͥam
facile dissimulandũ ẽ. qͦd pro pace posuit bona. qm̃ pde
bona ẽ. S illud pret̾eundum ñ ẽ: quia huius sentantie
partem suꝑiorem dolo potuit preterire. ne dicetae crtans
lucem. quia cũ sit lux &ẽ confitente ipso utiq bona. ab
co creatam noluit confiteri. quẽ ñ uult creare nͥ mala.
Magis gͦ indifferent᷑ id positu debemus acciꝑȩ.are¬

Expanded text:
modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico et evangelico testimonio, quod ipse posuit, percussa frangatur; sic Deus loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pro pace posuit bona; quoniam pax bona est. Sed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, cre
Abbreviated transcription (Latin):
condere int̾pretant᷑. Qod sepissime idem significat in ilis it
teris qͥd ẽ facere. Nlam & fecit d̾s hominem ad imaginẽ õi. e
d̾s crtauit hominẽ inext̾ minabilem legimꝰ. Et si aliqͥi¬
do cum aliqua differentia dicit᷑. hoc rectuis pot̾ int̾ẽ ꝙͥ
dixi. ut facere sit qͦd omnino ñ erat. creare autẽ ex eo qͥ
iam erat. ordinando aliquid constituere. Id̃õq hoc loco die¬
tus ẽ d̾s creans mala. qm peccantib ea conuertit in malũ
dispositione seu̾itatis suę. quȩ bonitatis enis largitate bona
facca sunt. Unde dic̃ apłs paulus. Xp̃i bonus odor sumus aõ¬
in omni loco. & in his qui salui fiunt. & in his qͥ ꝑcunt.
quib dam quidem odor uitȩ in uitam. quibdam uͭ ador
mortis in mortẽ. S cum continuo sequatur ⁊ dicat. &
ad hec quis iooneus. nonne importuni qͦdammꝰ sum̾
ingerere ista carnalib ñ studiosis s contentiosis. nuillo

Expanded text:
cocoteris quod est facere. Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ scẽ quib iste insidiat᷑ loqui soleant ꝑscrutemur:
aut hoc ẽ facere qͦd creare. a quo tamen distinguit᷑ gign̾e.
& uariandi u̾bi causa ñ ad aliquam rerum differentiam
dici potuit. faciens bona & creans mala. cum dici &̃ pos¬
s&. creans bona & faciens mala. Aut si ullam uoluiss&
sic acciꝑentur hȩc u̾ba. ut intelligeremus id fieri. qͦo si ñ
fieret. omnino ñ eẽt. Cteari autẽ ex eo qͦd erat condi ali¬
quid atq constitui: sicut diximus creari magistratus
atq urbes. Ham & illi ex his qui iam homines erant
constituunt᷑ in honorib. cum magistrat᷑ creant᷑: & lig¬
na & lapioes quib construuntur urbes. utiq iã erans.
s ñdum in illam rerũ faciem quã uidemꝰ in urbib qͦ¬
dam ordine & compositione uenerant. Qod cum fit:
creari urbes dicunt᷑. Qd enĩ greci appellant. ẽ urani.
hoc nr̃i aliquando citare. aliquando constitucit. aliqurd.

Expanded text:
pturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur, pturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur, aut hoc est facere quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et variandi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluissetsic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κτίζειν, hoc nostri aliquando creare, aliquando constituere, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatem & seueritatem dĩ. Hec autem seueritas eius dãp¬
nabilib mala ẽ: quia malum illis dampnationis impor¬
tat. Nam quia iusta ẽ: alio mͦ reꝑitur bona. Omne enĩ
iustum bonum. Quã ũ elegant̾ sͥ uidet᷑ iste u̾ba discut̾e
atq discernere. nesciens quid loquatur. quando quidem
hoc ipsum qͥd ica posuit cestimonium. ut ñ diceret᷑ faciens
bona & mala. aut creans bona & mala. aut creans bona
&e faciens mala. s faciens bona & creans mala: uult u̾tere
in crimen. & conatur ostende qͥd fit forinsecus fieri. quod
autẽ creatur apud ipsum ẽẽ creatonrẽ. atq inde ꝓcedere.
ut uidelicet ads ꝓpħarum tamꝙͣ extranei a se boni factor
aliquando fuisse iuideatur. ereator autẽ mali tamꝙͣ nat᷑a
malus. de se ipso proferens qͥd creauit. Quȩ u̾ba si ex con¬
suctudine consideremus loquutionis humane & fieri
e creari ñ solum filii quos de sem& ipso quisq generat.
excunt de gignente. s forinsecus fiunt. Si autẽ quomͦ sqͥꝑ¬

Expanded text:
bonitatem et severitatem Dei . Haec autem severitas ejus damnabilibus mala est, quia malum illis damnationis importat. Nam quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, creans bona et mala; aut, creans bona et faciens mala; sed, faciens bona et creans mala: vult vertere in crimen; et conatur ostendere, quod fit, forinsecus fieri; quod autem creatur, apud ipsum esse creatorem, atque inde procedere: ut videlicet Deus Prophetarum tanquam extranei a se boni factor aliquando fuisse videatur, creator autem mali tanquam natura malus de se ipso proferens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii quos de semetipso quisque generat,ue alia quae non exeunt de gignente, sed forinsecus fiunt. Si autem quomodo Scri
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicat᷑. quomͦ eas iubecur iste deuitare. quib iubet᷑
memorit̾ credereꝰ Si autem xp̃o ex semine dauid
ueracit̾ p̾dicat᷑: ibi ẽ tadix in qua olcaster inserit᷑.
Hec aniles sunt fabulȩ. nisi pret̾ illas scripturas de¬
liramentum iudeorum ad cam quã uocant deutero-¬
syn ꝑtinentia. non illa eloquia dĩ quȩ credica sunt crr-¬
cumcisioni ubi &̃ carnales udei xp̃m ex semine dauid
uenturum ce didicerant. sic̃ int̾roganti dño responde¬
bant. quãuis eum dñm ipsius dauid ñ scđ̃m carnẽ
s scđ̾m diuinitatẽ intelligere ñ ualerent: utrũq ta¬
emen ẽ in illis eloquiis. & qͦd credebant. ⁊ qͦd ñ¬
pot̾ ex intelligebant. ⁊ de fructu uentris tui ponam
suꝑ sedem tuam. propt̾ xp̃m ex semine dauid:
& dixit dñs dño meo sede ad dexteram meã. propt̾¬

Expanded text:
e devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didicerant, sicut interroganti Domino respondebant , quamvis eum Dominum ipsius David, non secundum carnem, sed secundum divinitatem intelligere non valerent; utrumque tamen est in illis eloquiis, et quod credebant, et quod non intelligebant, et, De fructu ventris tui ponam super sedem tuam , propter Christum ex semine David; et, Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam , propt
Abbreviated transcription (Latin):
propt̾ iniquitates nr̃as. & ipse ꝓpt̾ afflictionẽ ñ aꝑuit
os. sic̃ ouis ad uictimam ductꝰ ẽ. & sic̃ agnꝰ coram ton¬
dente mutus. sic nͨ aꝑuit os suum. in humilitate ui¬
dicium euis sublatum ẽ. generationẽ illius quis enar¬
rabit. quia tolletur de terra uita eius. ab iniquitatib
popłi mei ductus ẽ ad mortẽ. & cȩtera quȩ contexere
longum ẽ : Ubi cẽ de ȩccła tanto ante p̾dictum ẽ:
qͦd ab apło legimus commemoratum. & nc̃ iam uidemꝰ
im pletum. Letare strilis quȩ ñ paris. erumpe & ex¬
dama quȩ ñ parturis. quia mutta fili descitȩ ꝙͣ eus quȩ
hr̃ uirum. Dix̃ enĩ dñs. Dilata locum tab̾naculi tui. &
auleorum tuorum fige ne parcas. ꝓtende funiculos. &
clauos tuos conforta. Adhuc in dextris & sinistris dilata.
& semen tuum possidebit gentes. & ciuitates desertas ha¬
bitari facies. Noli timere quia confusa es: neq reuereariᷤᷤ
quia exprobratum tͥ ẽ. Confusionem enim ȩt̾nã obliui¬

Expanded text:
itates nostras. Et ipse propter afflictionem non aperuit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe et exclama, quae non parturishabet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivi
Abbreviated transcription (Latin):
quia iste in eam se p̾cipitauit mirabili cecitate senten¬
tiam. ut diceret nemo nͥ ignarus int̾rogat: Ubi cogi¬
tare ñ potinit. quociens xp̃c int̾rogau̾it. Anñ int̾ogat

Expanded text:
quia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sentenquia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christus interrogaverit. Annon interrogat
Abbreviated transcription (Latin):
caliginat᷑ in nubib. & delirare compellit᷑: Cintam ut
fuerit. quãuis ñ esset ignatꝰ. N̾olo enum dice qͣs arcusile
significet resplendens e nubib fulgor. & radiis luminsqͥ
roscida illustratur obscuritas grata quodamm̃ confesioe
respondens. & quom̃ ds ñ ꝑdat orbem diluuio sp̃itali. dũ
ẽ eorum memor. quorũ illuminate nubes figurã gaunt.
Horum enĩ nomina scripta sunt in celis. ut memor sit
eorum pat̾ qui ẽ in cęlis. qm̃ ñ de suo lucere se sciunt. s
de sole iusticiȩ. sic̃ illȩ nubes de sole uisibili. S ex illo ꝙ̃
cõmemoraui urgendus ẽ: quomͦ accipiat dm̃ dicentẽ de
lazaro. ubi posuistis cum. & locus e tamꝙͣ ignoret ostn¬
ditur. Nisi enim aliquid eũ ista qua nesciens uidebatur
inquisitione significasse fateamur. quomͦ p̃dicamꝰ xp̃m
ñ solum scisse p̃sentia. uerum ẽ futura p̃scisse. maxune

Expanded text:
caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicentem de Lazaro, Ubi posuistis eum ; et locus ei, tanquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur, quomodo praedicamus Christum non solum scisse praesentia, verum etiam futura praescisse? Maxime
Abbreviated transcription (Latin):
rupit dñs regnum ab isrł de manu tua hedie. & dabit illd̃
ꝓoximo tuo bono suꝑte. & diuidet᷑ isrł in duo. & ñ coni̾tetͥ
neq penitebit cum. qm̃ ñ ẽ sic̃ homo ut peniteat eum fc¬
ce qui nouerant intellig̾e dm sine miscria miserantẽ sine
ira irascentẽ. sine zelo zelantem. sine obliuione obliuiscen¬
tẽ. sine ignorantia nescientem. sine penitentia penitentẽ
ñ iste qͥ scđm u̾bum dĩ ñ loquendo. & litteras eiꝰ ñ conside¬
rando. & uoces earum ñ adu̾tendo. factꝰ ẽ mutꝰ latrator
cecus lector. surdus auditor. obliuiosus inquit ds. & anor¬
tua memoria. arcum posuit in nubib qui iris dr̃. unde
commoneat᷑ ñ amplius humanum genus delere diluuio
quid agat omnino nesciens. cui merito opiis sit assiouo
monitore: iste uͭ ñ memoria s anima mortua qͥd loquat᷑
nesciens. si in reb aꝑtiorib calumpniat᷑. quantomagis

Expanded text:
rupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud rupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine ignorantia nescientem, sine poenitentia poenitentem: non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, et Litteras ejus non considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd ñ intelligit. in blasphemiarũ latrat᷑ rabidus insa¬
niret. habebat unde commoneret᷑ in ꝓorimo. Ipse quip¬
pe commemorauit dm dixisse. pęnitet me unxisse sa¬
ul in regẽ. Hoc autẽ scriptũ ẽ samuheli scõ dictum fuis¬
se ꝑ quẽ ds arguit saulem. qͦd homini quẽ ds occidi uis¬
serat peꝑciss&. exhibens uelut miscđiam c̃tempta obedi¬
entia. quasi uͭ meliuis noss& quid de homine fieri debuerit
ꝙͣ ille qui hominẽ fec̃. Ubi qͦd salub̃rimum ẽ discimꝰ. ut
semꝑ diuimũ p̃ceptum. humanũ in nob̃ uincat afectũ.
Idem tam̃ sainuel cui dixerat d̃s. penitet me uigxisse
saul in regnum: dic̃ euident̾ dm̃ ñ penitere. Ham ita scͥp.¬
tum ẽ. Et faccum ẽ uerbum dñi ad samuel dicens. Penitet
me qͦd constituerim saul in regẽ. qm auersus ẽ ame: & uer¬
ba mea ñ custidint. Et paulopꝰ sauli dix ipse samuel. Dis¬

Expanded text:
eo quod non intelligit, in blasphemiarum latratus rabidus insaeo quod non intelligit, in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, habebat unde commoneretur in proximo. Ipse quippe commemoravit Deum dixisse: Poenitet me unxisse Saül in regem. Hoc autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, per quem Deus arguit Saülem, quod homini quem Deus occidi jusserat, pepercisset, exhibens velut misericordiam contempta obedientia: quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. Ubi quod saluberrimum est discimus, ut semper divinum praeceptum, humanum in nobis vincat affectum. Idem tamen Samuel cui dixerat Deus, Poenitet me unxisse Saül in regem; dicit evidenter, Deum non poenitere. Nam ita scriptum est: Etquod constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba mea non custodivit: Et paulo post Saüli dixit ipse Samuel: Dis
Abbreviated transcription (Latin):
inextinguibilis ꝑmanet. Et tranquille irascitur: & confun¬
quando polluit᷑. & obliuisci ñ pot̾ &̃ quando obliuiscit᷑. &¬
de ilo dicunt᷑. quȩ ab homine uł homini dici. satis digne
& satis competent̾ possunt. Quȩ cum ita sint: quis religiosꝰ
ñ istum exsuffl&e ut puluerem quẽ ꝓicit uentꝰ a faciȩ t̾rȩ.
qui tumens & elat᷑ atq irruens in oculos infirmoꝵ. eosq ꝑ¬
turbans. uidet᷑ sͥ aliquid dr̃e. arguendo u̾ba in uet̾e testam̃¬
to quȩ ñ intelligit. nec intuendo quȩ in nouo intelligit. Hoc
autẽ de pęnitentia dĩ unde faccum ẽ ut loqueremur. cũ
& ñ pęnitebit eum. tu es sacerdos inȩcernum scđm ordinẽ
melchisedech. ad comm̃dandum sacrificium salutare in qͦ
ꝓ nob̾ sacer sanguis effusus ẽ. cuius umbrȩ fuerant sacrifi¬
cia quȩ de pecorib immaculatis iussa sunt immolari. hoc
gͦ de penitentia dĩ ne sic cam putaret accipiendã. ut ex

Expanded text:
inexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confuninexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confunquando polluitur; et oblivide quo nihil ab homine vel hominis satis digne et satis competenter dicitur. Quae cum ita sint, quis religiosus non istum exsufflet ut pulverem, quem projicit ventus a facie terrae ; qui tumens et elatus atque irruens in oculos infirmorum, eosque perturbans, videtur sibi aliquid dicere, arguendo verba in Vetere Testamento quae non intelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unde factum est ut loqueremur, cum et non poenitebit cum, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedec, ad commendandum sacrificium salutare, in quo pro nobis sacer sanguis effusus est, cujus umbrae fuerant sacrificia, quae de pecoribus immaculatis jussa sunt immolari: hoc ergo de poenitentia Dei, ne sic eam putaret accipiendam, ut ex