comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lo cepta st̃ temꝑa. & illi erant iã ante celũ Acsi tẽpꝰ
ñ acdo uerũ & ante cęlũ fuit. non quidem in horis & dicbꝰ
& monsibꝰ & annis Nam iste demensiones temꝑalium
spacioꝵ quę usitate ac ꝓpͥe dicunt᷑ temꝑa: manifestũ
est qͦd amotu siderũ cȩꝑint. Unde & dsꝰ cum hȩc insti¬
tuer& dix̃ Et sinit in signa. & in temꝑa. & indies. &
in annos. s in aliqͦ cõmutabili motu. cuiꝰ aliud prius.
aliud posteriꝰ p̃terit. eo qͦd simul ec̃ ñ posst̃: Sigͦ an¬
te celũ in angli̾cis motibꝰ. tale aliqͥd fuit. & idõ tempꝰ
iã fuit. quia anglĩ ex qͦ facti sunt. temꝑalit̾ moueban¬
t᷑: etiã sic om̃i temꝑe fuer̃ quando quidem cũ illis
facta st̃ temꝑa Quis aut̃ dicat ñ semꝑ fuit. qͦd om̃i
temꝑe fuit. Sed si hoc quidẽ respondero: dicetur
michi Quomodo gͦ ñ sunt coȩttrni creatori. si semꝑ

Expanded text:
lo coepta sunt tempora, et illi jam erant ante coelum. At si tempus lo coepta sunt tempora, et illi jam erant ante coelum. At si tempus non a coelo, verum et ante coelum fuit; non quidem in horis, et diebus, et mensibus, et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit, Et sint in signa, et in tempora, et in dies, et in annos : sed in aliquo mutabili motu, cujus aliud prius, aliud posterius praeterierit , eo quod simul esse non possunt: si ergo ante coelum in angelicis motibus tale aliquid fuit, et ideo tempus jam fuit, atque Angeli ex quo facti sunt, temporaliter movebantur: etiam sic omni tempore fuerunt, quando quidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc rmihi, Quomodo ergo non sunt coaeterni Creatori, si semper
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram et̃ dicamꝰ. qͦd fides ratioq sana condẽpnat:¬
cauendũ est ne sit absurdũ. & alienũ aluce ueritatis
Mortalc̃ quidem ꝑ uices tempoꝵ semꝑ fuisse creaturã.
decedentẽ aliã aliã succedentẽ. in mortalẽ uͦ ñ eẽ cȩpis
se ñ cũ ad nr̃m selm̃ uentũ est. quando & anglĩ creatist̃.
si eos recte lux illa pͥmũ facta significat. aut illud po¬
tiꝰ celũ de qͦ dictum ẽ: in pͥncipio fecit dsꝰ celũ & terrã.
cũ tam̃ non fuerint anteꝗͣ fierent. ne immortales si sẽꝑ
fuisse dicunt᷑. dõ coȩtni ẽẽ credantur Si aut̃ dixero
non in temꝑe creatos eẽ anglos. sed ante omã temꝑa.
& ipsos fuisse. quoꝵ ds dñs esset qͥ nũꝗͣ nisi dnꝰs fuit.
queritur ame etiã si ante oma temꝑa facti sunt. utrũ
semꝑ potuerint eẽ qͥfacti sunt: Hic respondendũ forte
uideatur. qͦmͦ non semꝑ. cũ id quod est: om̃i temꝑe non
in conuenient̃ sẽꝑ et̃ dicat᷑ Usq ad hȩc aut̃ isti om̃i¬

Expanded text:
ternam esse dicamus, quod fides ratioque sana condemnat:cavendum est, ne sit absurdum et a luce veritatis alienum, mortalem quidem per vices temporum semper fuisse creaturam decedentem alse, nisi cum ad nostrum saeculum uentum est, quando et angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat aut illud potius caelum, de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne inmortales, si semper fuisse dicuntur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem dixero non in tempore creatos angelos, sed ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui numquam nisi dominus fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempora facti sunt, utrum semper potuerint esse qui facti sunt. Hic respondendum forte uideatur: Quo modo non semper, cum id. quod est omni tempore, non inconuenienter semper
Abbreviated transcription (Latin):
dũ p̃cipienti salubrit ubi ait. dico aũ ꝑ grãm quȩ
plus sapere ꝗͣ oport& sapere. sed sapere ad tẽperantiã
ꝓ iuribꝰ suis alat᷑ infans. fiet ut crescendo plussapiat:
Si aut̃ iures suȩ capacitatis excedat. deficict anteꝗͣ crescat:¬

Expanded text:
dum praecipienti salubridum praecipienti salubriplus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, pro viribus suis alatur infans, fiet ut crescendo plus capiat: si autem vires suae capacitatis excedat, deficiet antequam crescat
Abbreviated transcription (Latin):
buit creaturã suo dominatui seruientẽ. ueruntamen
ñ de ipso genitã.s. ab ipso de nichilo factã. nec ei co¬
ȩt̃nã: Erat qͥppe ante illã. qͣuis nullo temꝑe sine
illa. nec eã spacio transcurrente. s manente ꝑpetu¬
itate p̃cedens S hoc si respondero eis qͥ reqͥr̃ quomͦ
semꝑ creator semꝑ dñs fuit. si creatura seruions ñ sẽꝑ¬
fuit. aut qͦmodo creata est. & non potius creatorico¬
ęternaẽ. si semꝑ fuit. uereor ne faciliꝰ iudicer affir¬
mare quod nescio. ꝗͣ docere quod scio. Redeo gͥ
ad id quod ercator nr̃ scire nos uoluit. illa uͦ quȩ ł
sapientioribꝰ in hac uita scire ꝑmisit. uł omĩno ꝑfecꝰ¬
tis in alia uita scienda seruauit. ultra ures meas eẽ
confiteor: S. ideo putaui sine affirmatione tractan¬
da: ut qui hȩc legunt uideant. a qͥbꝰ questionũ ꝑi¬
culis debeant temperare. nec ad om̃a se idoneos ar¬
bitrentur. potiꝰq intelligant. ꝗͣ sit aplõ obtemperan¬

Expanded text:
buit creaturam suo dominatui servientem, veruntamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam, nec ei coaeternam. Erat quippe ante illam, quamvis nullo tempore sine illa, non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed si respondero eis, qui requirunt, quomodo semper creator semfuit; aut quo modo creata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperan
Abbreviated transcription (Latin):
fuer̃. & ꝓptã om̃i temꝑc fucrint. quia nullomodosi¬
ne his ipsa tempã eẽ potuer̃ Ubienĩ nulla creatu¬
ra est: cuiꝰ mutabilibꝰ motibꝰ temꝑa ꝑ agantur. tem¬
ꝑa omino eẽ non possunt Ac ꝑ hoc si semꝑ fuer̃. cre¬
atist̃. nec si semꝑ fuer̃ ideo creatori coęt̾ni sunt: Ille
enĩ semꝑ fuit ȩternitate immutabilis: isti aut̃ factist̃:
Sed ideo semꝑ fuisse dicuntur. quia om̃i temꝑe fuer̃
sine qͥbꝰ temꝑa nullo modo eẽ potuer̃: Tempꝰ aũqm̃
test ẽc̃ coet̃nũ: Ac ꝑ hoc etiã si in mortalitas ange¬
loꝵ ñ transit in temꝑe. nec p̃terita c̃ quasi iã non sit.¬
at nec futura qͣsi nondũ sit. tamen eoꝵ motꝰ qͥbꝰ temꝑa
ꝑagunt᷑ ex futuro in p̃teritũ transeunt. & ideo cre¬
atori in cuiꝰ motu dicendũ non est ł fuisse qͦd iam

Expanded text:
erea omni tempore fuerunt, quia nullo modo sine his ipsa tempora esse potuerunt. Ubi enim nulla creatura est, cujus mutabilibus motibus tempora peragantur, tempora omnino esse non possunt. Ac per hoc et si semper fuerunt, creati sunt; nec, si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit aeternitate immutabili: isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine quibus tempora nullo modo esse potuerunt: tempus autem test esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi immortalitas Angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi jam non sit, nec futura quasi nondum sit, tamen eorum motus quibus tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt: et ideo Creatori, in cujus motu dicendu
Abbreviated transcription (Latin):
tib qͥb y dromantia fieri potuit cuncta illa confi¬
teri pmiterent᷑: Et tam̃ ut moriturꝰ incender& eapo
tꝰꝙ obruer& amonere ñ ꝑmitterent᷑. qͥnec innotesce¬
rent. nec aratio qͦ st eruta obsistere potuer᷑. nec stilouar¬
ronis qͥea quȩ de hac re gesta st̃ in nrãm memoriã ꝑue¬
ner. Nonem̃ posst᷑. qͥd ñ sinunt᷑ efficere: Sinunt᷑ aũ alto
dt sũmi ustoq uidicio. ꝓmeritis eoꝵ qͦsab eis ł affligi
tanti uł etiã subici acdecipi i̾tũ ẽ Quã uͦ ꝑnciose ł acul

Expanded text:
tibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confitibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur; et tamen ut moriturus incenderet ea po obrueret, admonere non permitterentur: qui ne innotescerent, nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam pervenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere: sinuntur autem alto Dei summi justoque judicio pro meritis eorum, quos ab eis vel affligi tantum, vel etiam subjici ac decipi justum est. Quam vero perniciosae vel
Abbreviated transcription (Latin):
geste aspsione mendatioꝵ in fabulas uerti. In illagͥ
ẜ dromantia curio sissimꝰ rex ale romanꝰ. & sacradidic̃
quȩ in libris suis pontifices haberent. & coꝵ causas
ꝗ p̃t᷑ se scire neminẽ uoluit: Itaq eas seorsũ scriptas.
secũ qͦdã modo mori fecit. qͥndo ita subtrahen das ho¬
minũ notitie sepeliendasq curauit: Aut gͦ demo¬
nũ illic tã sordidȩ & nexiȩ cupiditatss erant conscrip¬
te ut ex his tota illa theologaetia apud tales ho
erobescenda suscepant. aut illi om̃s nichil aliud ꝗ
homines mortii ꝓclebantur: Quos tã ꝓlixa tem¬
pis uetustate fere om̃s popłi gentiũ dõs in mortales
dẽ crecdiderant: cũ & talib sacris idem ipsi demones
oblectarent᷑ qͥse colendos ꝓ ipsis mortuis quos dõs
putari fecerant: quib dã fallaciũ miraculoꝵ adtes
tationib supponebant. Sed occulta dĩ ueri ꝓuiden¬
tia factũ ẽ ut & po̾pilio amico suo illis conc̾iliati ar¬

Expanded text:
gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam apuerubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallatationibus, supponebant. Sed occulta Dei veri providentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati ar
Abbreviated transcription (Latin):
siue ny cromantiã dicatur id ipsũc̃. ubi mortui
uidentur diuinare. Qub artib hec fiant: ipsi ui¬
derint:. Nolo eni dicert has artes etiã ante nr̃i sal¬
uatoris aduentũ in ipsis cuutatib gentiuĩ legib sole¬
re ꝑhiberi. & pena seuerissima uindicari: Nolomquã
hoc dicert: fortassis enĩ talia tc̃ licebant: His tam̃ artib
didic sacrailla popiliꝰ quoꝵ sacroꝵ facta ꝓdidit: causas
obruit: Ita tinuit & ipsa qd didic̃: quarũ causarĩ ꝓditos
libros senatꝰ incendit: Q dm gͥ uarro illoꝵ sacroꝵ alias
nescio qͥs causas uelut phisicas int̾ptatur: Q ualessi illis
habuissent libri. ñ utiq arsissent. aut & istos uarronis
ad cesarẽ pontificẽ scriptos at editos patres conscripti
fimilit᷑ incendissent: Qd gͥ aquã egesserit id est expor¬
tauerit numa popiliꝰ: unde y dromantiam facer&:
ido niphum egera coniugẽ dr̃ habuisse quẽ ad min
susdusto libro uarronis exponitur: Ita enĩsolent res

Expanded text:
siue necromantia dicatur, id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res
Abbreviated transcription (Latin):
dũ istũ uisibilẽ. qͥ sepe cȩli & terrȩ nomine nuncupantur
s etiã omẽm animã fecerit. & qui rationalẽ & intellecto¬
alem cuiꝰ generis anima humana ẽ: participationẽ sui
lumimis in cõmutabilis & in corporei beatã facit: Hosphi¬
lo sophos platonicos appellatos a platone doctor uoca¬
bulo diriuata. nullꝰ qͥhȩc uł tenuit᷑ auduit ignorit. De hoc
gͥ platone quȩ necessaria p̃senti questione existimo breuitꝰ

Expanded text:
terrae nomine nuncupatur, sed etiam omnem omnino animam fecerit; et qui rationalem et intellectualem, cujus generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos, a Platone doctore vocabulo derivato, nullus qui haec vel tenuiter audivit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria p
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ulloꝵ sacroꝵ causȩ qͦs putat. uł potiꝰ uult putari
Nã si ñ solũ ipse. uerũ etiã quelib& aliç huiꝰ generis &s¬
sent. ꝗͦ uis nichil ad dm̃ ucrỹ uitãq et̾nam. quȩ in re¬
ligione querenda ẽ ꝑtinerent. tam̃ qualicumq de re¬
rũ natura reddita ratione aliquantulũ mitigarent
offensionc̃. ꝗͣ ñ intellecta in sicris aliqua uelut turpito¬
do aut absurditas fecerat: Sicut inquib dã theatroꝵ
fabulis. uł delubroꝵ misterus facere conatꝰ ẽ. ubi non
theatra delubroꝵ similitodine absoluit. s theatroꝵ po¬
tus similitudinc. delubra dãpnauit. tam̃ ut cumq co¬
natus c̃. ut sensũ horribilib reb offensus: uelut natu

Expanded text:
ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamque aeternam, quae in religione quaerenda est, pertinerent, tamen qualicumque de rerum natura reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus
Abbreviated transcription (Latin):
defunctarũ occasionib animarũ uł creatora¬
rũ spetie mundanarũ. dõs se putari cupientes. & qͦ¬
si diuinis honorib eisdemq selectis ac t̾pib reb suꝑ¬
ba impuritate. letantes. atq ad uerũ dm̃ conuersionc̃
humanis animis inuidentes Ex quoꝵ ĩmanissimo &
ĩpissimo dñato homo libãtus. cum credit in eũ qͥ p̃¬
buit ad exurgendỹ tantȩ humilitatis exemplũ. quan¬
tũ illi suꝑbia cȩcider̃: Hinc st̃ ñ solũ illi de quib mul¬
ta iã diximꝰ & alii atq alii similes cęterarũ gentiũ atq
t̾rarũ. s etiã hi de qͥb nc̃ agimꝰ tamꝗͣ. in senatũ dõꝵ so¬
lecti: S planc selecti nobilitatt criminũ. ñ dignitatt
uirtutũ. Quoꝵ sacra uarro dũ quasi ad naturales ra¬
tiones referrt conat᷑. querens honestate res t̃pes. qͥmͦ
his quadr& & conson&. ñ potest inuenire. qm̃ non sunt

Expanded text:
defunctarum occasionibus animarum vel creaturadefunctarum occasionibus animarum vel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes, et quasi divinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba impuritate laetantes, atque ad verum Deum conversionem humanis animis inuidentes. Ex quorum inmanissimo et inpiissimo dominatu homo liberatur, cum credit in eum, qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum gentium adque terrarum, sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tamquam in senatum deorum selecti; sed plane virtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quomodo his quadret et consonet non potest inuenire, quoniam non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
us in unã quandã rem publicã quȩ hoc sacramen¬
tũ ager& consetratꝰ ẽ: ubi ꝑ quosdã scientes ꝑ quos¬
dã nescientes. id quod ex aduento xp̃i usq nc̃ &
deinceps agitur p̃nunciaretur eẽ uenturĩ. sparsa etia
postea eadem gens ꝑ gentes ꝓpt̾ testimoniũ scripte¬
rarũ. quib ȩterua salus in xp̃o futura p̃dicata ẽ Om̃s
enĩ non solũ ꝓphetie quȩ inuerbis sunt. nec tantỹ
p̃cepta uitȩ quȩ mores pietatẽq conformant. atq il¬
lis litteris continentur: uerũ etiã sacra sacerdotia ta¬
b̾naculũ. siue templũ. altare. sacrificia cerimonię.
dics festi. & quicqͥd aliud ad eã seruitutt̃ ꝑtinet.
que dõdebetur. & grete ꝓpͥc latria dr̃. ea significa
ta & p̃nunciata sunt. quȩ ꝓpt̾ ȩternã uitã fideliũ
in xp̃o & impleta credimꝰ. & impleri cernimꝰ. & im¬
plenda confidimiis:¬
Er hanc gͦ religionẽ unã & uerã. potuit aperi¬
ri deos gentiũ ẽẽ inmundissimos demones. sub

Expanded text:
uamdam rempublicam, quae hoc sacramentum ageret, congregatus est; ubi per quosdam scientes, per quosdam nescientes, id quod ex adventu Christi usque nunc et deinceps agitur, praenuntiaretur esse venturum: sparsa etiam postea eadem gente per gentes propter testimonium Scripturarum, quibus aeterna salus in Christo futura praedicta est. Omnes enim non solum prophetiae, quae in uerbis sunt, nec tantum praecepta uitae, quae mores pietatemque conformant adque illis litteris continentur, uerum etiam sacra, sacerdotia, tabernaculum siue templum, altaria, sacrificia, ceremoniae, dies festi et quidquid aliud ad eam seruitutem pertinet, quae Deo debetur et Graece proprie t praenuntiaverunt quae, propter aeternam vitam fidelium in Christo et impleta credimus, et impleri cernimus, plenda confidimuser hanc ergo religionem unam et veram potuit aperiri, deos Gentium esse immundissimos daemones, sub
Abbreviated transcription (Latin):
bant ab illo. ñ in illo iusticiã diligebunt: Pantror¬
uͭ eis innotuit. quantũ uoluit. Tantũ aũ uoluit: qͣtũ opor¬
tuit: S innotuit ñ sic anglis scis. qͥ eiꝰ scdm̃ id quod uer¬
bũ ẽ: participata ȩtnitate ꝑfruunt᷑: ssic̃ cis terrendis
innotescendũ fuit: Ex quoꝵ tirannica qͦdã mͦ potesta¬
te fuerat liberaturꝰ p̃ destinatos in suũ regnũ & glam̃
sempitñȩ ueracẽ. & ueracit᷑ sempit̾nã Innotuit᷑ demoni¬
minat pios cui uidendo ꝑfidẽ quȩ in illo ẽ: corda mun¬
dant᷑. s ꝑ quedã temꝑalia sue uirtutis effecta & occul¬
tissima signa sapientiȩ quȩ angli̾cis sensib etiã malignoꝵ
sp̃uũ potiꝰ ꝗͣ infirmitati hominũ possent ẽc̃ conspicua:
Deniq ꝗͣdo ea paululũ suppͥmenda uidicauit. & aliꝗͣ¬
to altius latuit. dubitaũ de illo demonũ pͥnceps. eũq¬

Expanded text:
bant ab illo, non in illo justitiam diligebant. Tantum erbant ab illo, non in illo justitiam diligebant. Tantum ergo eis innotuit, quantum voluit. Tantum autem voluit, quantum oportuit. Sed innotuit non sicut angelis sanctis, qui Verbum est, participata aeternitate perfruuntur, sed sicut eis terrendis innotescendum fuit, ex quorum tyrannica quodam modo potestate fuerat liberaturus praedestinatos in suum regnum et gloriam semper ueracem et ueraciter sempiternam. Innotuit ergo daemonicorda mundantur, sed per quaedam temporalia suae uirtutis effecta et occultissimae signa praesentiae, quae angelicis sensibus etiam malignorum spirituum potius quam infirmitati hominum possint esse conspicua. Denique quando ea paululum subprimenda iudicauit et aliquanto altius latuit, dubitauit de illo daemonum princeps eumq
Abbreviated transcription (Latin):
uãꝗ ctiã ipsa origo huꝰ nominis. si diuinos in¬
tucam̃ libros. aliqͥt affert cognitione dignissi¬
mũ: Demones enĩ dicunt᷑. qm̃ uocabu¬
recte alit̾ ñ intelligit᷑. nͥ scientiã tt̃ ꝓdesse. cũ caritas
in ẽ Sine hac aũ inflare id ẽ in suꝑbiã in anissime
quasi uentositatis ex tollert Est gͦ in demonib scien¬
tia sine caritate. & idõ tã inflatihocẽ tã suꝑbi st̃.
ut honores diuinos & religionis seruitutẽ quã uͦdõ
deberc sciunt. sibi satis egerint exiberi & ꝗͣtum pos¬
sunt apud qͦs posst̃ ad huc agunt: Cont᷑ suꝑbiã por¬
rodemonũ. qua ꝓmeritis possidebat᷑ genꝰ humanũ.
dĩ humilitas quȩ in forma serui apparuit. quantã
uirtutt̃ habeat. anime bonũ nesciunt. in mundi¬
tia elationis inflate. demonib similes suꝑbia non
dnõ infirmitate carnis induto dixerint: Qͥdt &¬
Larũ ẽ in his uerbis. qͦd in eis & tanta scientia
erat. & caritas ñ erat. Penã nãq suã formida¬

Expanded text:
uam etiam ipsa origo huius nominis, si diuinos intueamur libros, aliquid adfert cognitione dignissimum. Daemones enim dicuntur quoniam uocaburecte aliter non intellegitur, nisi scientiam tunc prodesse, cum caritas inest; sine hac autem inflare, id est in superbiam inanissimae quasi uentositatis extollere. Est ergo in daemonibus scientia sine caritate, et ideo tam inflati, hoc est tam superbi sunt, ut honores diuinos et religionis seruitutem, quam uero Deo deberi sciunt, sibi satis egerint exhiberi, et quantum possunt aput quos possunt adhuc agant. Contra superbiam porro daemonum, qua pro meritis possidebatur genus humanum, Dvirtutem habeat, animae hominum nesciunt immunditia elationis inflatae, daemonibus similes superbia, nonDomino infirmitate carnis induto dixerint: Quid larum in his verbis quod in eis tantum scientia erat et charitas non erat. Poenam suam quippe formida
Abbreviated transcription (Latin):
platonẽ cet̾is excellentiꝰ intellexisse laudat᷑
Is cũ de humanis animis ager&. pat̾ misericors
inquit mortalia illa uincla faciebat. Ita hoc ipsũ
qͦd mortales sunt homines corport. ad miscdãm diꝰ
rent᷑. Hac miscdã indigna iudicata ẽ iniqͥtas de¬
monũ. quȩ in animi passiui miseria ñ mortale
sic̃ homines. s eternũ corpꝰ accepit Essent qͥppe
feliciores hominib. si mortale cum eis haberent
corpꝰ. & cũ dus animũ beatũ: Essent aut̃ pares ho¬
minib si cũ animo misero corpꝰ saltẽ mortale cũeis
haberc meruissent. si tam̃ adqͥrerent aliqͥd picta¬
tis. ut ab erumnis uł in morte requiescerent  Nẽ uͦ
non solũ infeliciores hominib ñ sunt animo mi¬
sero. s etiã miseriores sunt ꝓpetuo corporis uindõ.
Non enĩ aliqͣ pietatis & sapientiȩ disciplina ꝓfici

Expanded text:
Platonem ceteris excellentius intellexisse laudatur. Is cum de humanis animis ageret: Tater, inquit, misericors mortalia illis uincla faciebat.\' Ita hoc ipsum, quod mortales sunt homines corpore, ad misericordiamrentur. Hac misericordia indigna iudicata est iniquitas daemonum, quae in animi passiui miseria non mortale sicut homines, sed aeternum corpus accepit. Essent quippe feliciores hominibus, si mortale cum eis haberent corpus et cum dis animum beatum. Essent autem pares hominibus, si cum animo misero corpus saltem mortale cum eis habere meruissent; si tamen adquirerent aliquid pietatis, ut ab aerumnis uel in morte requnon solum feliciores hominibus non sunt animo misero, sed etiam miseriores sunt perpetuo corporis vinculo. Non enim aliqua pietatis et sapientiae disciplina profici
Abbreviated transcription (Latin):
plĩs ne tales honores mortalib diis deferant. ubi
crimina deoꝵ libeat mirari. & quȩ fieri possunt
placeat imitari Si aut̃ responderit tibi popłꝰs.
uos nobis importastis ista pontifices: deos ipsos
roga. qͥb instigantib ista uissistis. ne talia sibi iube¬
ant exiberi. Quȩ si mala sunt. & ꝓpt̃a nullo mͦ de
deoꝵ maiestate credenda. maior ẽ deoꝵ in uiria.
de quib impunc fingunt᷑: Sed ñ it audiunt: De¬
mones st: pͣua docent. turpib gaudent: Non so¬

Expanded text:
pulis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi pulis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua docent
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ. nec diffinita corporis menbra: Hȩc pontifex
nosse poplõs ñ uult: Na falsa ec̃ ñ putat Expedire gͥ
existimat. falli in religione ciuitatis. Qͦd dicere eti&
in libris rerĩ liuinarũ uarro ipse ñ dubitat: Pre¬
clara religio. qͦ confugiat libãndꝰ infirmꝰ. Et cum
ueritatẽ qͣ liberet᷑ inquirat. credat᷑ ei expedire qͦd
fallitur: Poeticũ sanc deoꝵ genꝰ cursceuola respu¬
at: eisdẽ littĩs ñ tacet᷑. Quia sic uidelic& deos de¬
formant. ut nec bonis hominib cõparent᷑. cũ aliũ
faciunt furari. aliũ adulterare: Sic itẽ aliquid
alt̃ turpit᷑ atq inepte dicere ac facere: Tres int̾ se
deas certasse de p̃mio pulchritudinis. uictas duas
a uenere. troiã cuertisse. iouẽ ipsũ conuerti inbo¬
uẽ. aut cignũ. ut cũ aliqͣ concũbat: Deã homini
nubere. saturnũ liberos deuorare: Nichil deniq
la pontisex maxime. ludos tolle si potes. p̃cipe po¬

Expanded text:
aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique la pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe po
Abbreviated transcription (Latin):
nũ conder&. dilatar&. conseruar& imꝑiũ. qͦuis ro¬
mano cui talia displicebant homine abiectior:
Isit dar& felicitatẽ. qͥ tã infelicit̾ colebatur. & nͥ
ita coleret᷑. infeliciꝰ irascebatur :¬
disputasse tria gna tradita dõꝵ Unũ a po¬
tis. alterũ aphilosophis. ttiũ a pͥncipib ci¬
uitatis. Primum genꝰ nugatoriũ dic̃ eẽ. quod
multa de diis fingant᷑ indigna Sodm̃ ñ con¬
gruere ciuitatib. qͦd habeat aliqͦ suꝑuacua. ali
qua quȩ obsint poplĩs nosse De suꝑuacuis. ñ
magna causa ẽ: Solet enĩ & ailris peritis dici.
suꝑflua ñ nocent: Que saut̃ illa. quę ꝓlata inmul¬
titudine nocent: Hec in quit ñ ec̃ dõs. herculẽ
esculapiũ. castorẽ. pollucẽ. ꝓditur enĩ a doctis.
qͦd homines fuerint: & humana conditione
defecerint: Quid aliud qͦd eoꝵ qͥsint dii ñ habeant
cuitates. uera simulachra qͦd uerꝰ ds̃ non sexum habeat. nec

Expanded text:
num conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Ronum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, infelicius irascebaturdisputasse tria genera tradita deorum, unum a poetis, alterum a philosophis, 3 a principibus civitatis. Primum genus nugatorum dicit esse, eo quod multa de diis fingantur indigna, 2 non congrue civitatibus, eo quod habeat aliqua supervacua, aliqua eciam, que obsint populis nosce. De supervacuis non magna causa est; solet etenim a iurisperitis dici: Superflua non nocent. Que sint autem illa, que prolata in multitudinem nocent? Hec, inquit, non esse deos Herculem, Escolapium, Castorem etc. Proditur enim a doctis, quod homines fuerunt et humana condicione defecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ uͦ ex amicoꝵ sententia ad magistratꝰ rẽ detulit.
atq in lectica allatꝰ ẽ in senatu. Expositoq sõnio. re¬
ceptaq continuo ualitudine: pedib suis sanꝰ abs¬
cessit. Tantostupe factꝰ miraculo senatꝰ quadrupli¬
cata peccunia. ludos censuit instaurari Quis ñ
uideat. qͥsanũ sapit subditos homines malignis
demonib a quoꝵ dominatione ñ libãt nͥ grã dĩ¬
ꝑ ihim̃ xp̃m dnm nr̃m. ui compulsos eẽ: exibere
talib dus quę recto consilio poterant turpiaui¬
dicari : In illis certe ludis poetica numinũ cri¬
mina frequentant᷑. Qͥ ludi cogentib numinib
iussu senatꝰ instaurabant᷑. In illis ludis corruptorẽ
pudic  i ouẽ. turpissimi histriones cantabant. age¬
bant: placebant: Si illud fingebat᷑. ille irasceret᷑
Si aut̃ suis criminib etiã fictis delectabat᷑. qͣdo
coleretur. nisi diabolo seruiretur : itane iste roma¬

Expanded text:
Tum vero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit, Tum vero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit, atque in lectica allatus est in senatum: expositoque somnio, recepta continuo valetudine, pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non videat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi grati dominum nostrum, ui conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi dii ista suis honorib exibenda flagitauer̃. atro¬
cit᷑ imꝑar̃ cladc̃ nͥ fier& p̃nunciar̃. quia neglectũ ẽ.
aliquid seuerissime uindicar᷑. qͥa id qͦd neglectũ
fuerat factr̃ ẽ: placatos se et̃ monstrauer̃: Inter
coꝵ cõmemorat᷑ uirtutes & miranda facta qͦd dicã:
Titolatino. rustico. romano. patri familias. dictũ
c̃ in somnis. in senatũ nunciare. ut ludi romani in¬
staurarentur: Qͦd primo eoꝵ die in quodã scelera¬
to qͥ poplõ spectante ad suppliciũ duci uissus ẽ.
numinib indelic& ex ludis hilaritatẽ querentib
triste displicuisset imꝑium. Cũ gͦ ille qui somnio
cõmonitus erat. postero dic ussa facere ñ aususcẽt:
scdã nocte hoc idem rursꝰ scueriꝰ imꝑatũ ẽ: Ami¬
sit filiũ qͥa ñ fec̃ Iercia nocte dictũ ẽ homini. qͦd
maior ei pena si ñ facer& imminer&. Cũ etiam sic
ñ auder&. in morbũ incidit acrẽ & horribilẽ:

Expanded text:
Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atroIpsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri faest in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci jussus est, numinibus videlicet ex ludis hilaritatem quaerentibus, triste displicuisset imperium. Cum ergo ille, qui somnio commonitus erat, postero die jussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus severius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod major ei poena, si non faceret, immineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem.
Abbreviated transcription (Latin):
citas. Cui aut̃ sufficit : N enĩ hab& homo ꝗͥd am¬
pliꝰ optare debeat. Seruiat ui dõ. datori felici¬
tatis. Nonc̃ ipse quc̃ nommant iouẽ Nam si cũ
datorẽ felicitatis agnoscerent. ñ utiq aliũ uł aliã
a qͦ darctur felicitas nominc ipsiꝰ felicitatis inqͥre¬
rent. ncq ipsũ iouẽ cũ tantis inuiriis colendũ pu
tarent. Iste alienarũ dr̃ adult̾ uxoꝵ. iste pucri
pulchri impudicꝰ amator & raptor
eo fingebat hec omerꝰ ait tulliꝰ. & humana
ad deos transferebat. diuina mallẽ ad nos
Mertto displicuit uiro gͣui diuinoꝵ criminũ
poeta confictor Curgͦ ludi scenici. ubi hȩc dicti¬
tant᷑. cantant᷑. actitant᷑. dõꝵ honorib exibentur.
int̃ res duunas a doctissimis conscribunt᷑. Hic excla¬
met cicero. ñ cont᷑ fignita poetarũ. s contra institu¬
ta maioꝵ. An exclamarent & illi qͥd nos fecimꝰ.

Expanded text:
citas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amcitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum tarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri impudicus amator et raptored fingebat haec Homerus, ait Tullius, et humana ad deos transferebat: diuina mallem ad nos.\' Merito displicuit uiro graui diuinorum criminum poeta confictor. Quur ergo ludi scaenici, ubi haec dictitantur cantitantur actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus!
Abbreviated transcription (Latin):
ta nobis reddita ratione.¬
multo faciliꝰ eis quoꝵ cor ñ nimis obduruit. ꝑsua¬
debimꝰ fortasse quod uolumꝰ: Si enim iã humana
infirmitas sensit. ñ nͥ ab aliqͦ dõ dari posse felicita¬
tẽ. & hoc senser̃ homines qͥ tam multos colebant
dcos. in quib & ipsum eoꝵ regem quia nom̃ cius
a qͦ darctur felicitas ignorabunt. idõ ipsiꝰ rei nomi¬
ne quã credebant ab illo dari. eum appellare
uoluer. Satis gͦ iudicarunt. nec ab ipso ioue
dari posse felicitatẽ. quc̃ iã colebant. sed utiq ab
illo quẽ nomine ipsiꝰ felicitatis. colendũ esse conse¬
bant. Confirmo ꝓrsꝰ. a quodã deo quẽ nesciebant.
cos credidisse dari felicitatẽ: Ipse gͦ querat᷑ ipse co¬
latur. & sufficit. Rcpudictur. strepitꝰ innumera¬
biliũ demonioꝵ. Illi ñ sufficiat hic ds̃. cui non
suffic̃ munꝰciꝰ. illi inꝗͣ ñ sufficit ad colendũ ds̃ da¬
tor felicitatis: cui ñ sufficit ad capiendũ ipsa feli¬

Expanded text:
ta nobis reddita rationmulto facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa feli
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut peccunia dicta ẽ dea. quȩ dat peccuniã. ñoĩ¬
no peccunia dea ipsa putata ẽ Ita uirtꝰ que dat
uirtutẽ. honor qͥhonort᷑. concordia qͦ concordiã.
uictoria quedat uictoriã: Ita inquiunt cũ felicitas¬

Expanded text:
tur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omntur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoria
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ carere ñ potest infelicitate. qͥ tãꝗͣ dĩ felicitatẽ deã¬
colit. & dm̃ datort̃ felicitatis relinquit. sic̃ carere ñ
potest fame. qͥ panc̃ pictũ lingit: & ab homine qͥ
uerum hab& ñ petit:¬
is et aut̃ eoꝵ considerare rationes: Usq ad eone
inqͥunt maiores nr̃os insipientes fuisse credendũ ẽ: ut
hȩc nescirent munera diuina et̃ ñ deos: Sed qm̃ sci¬
ebant nemini talia nͥ aliqͦ dõ largientt concedi. quoꝵ
deoꝵ nomina ñ inueniebat. earũ rerũ nominib ap¬
pellabant deos. quas abcis sentiebant dari. aliqͥ uoca¬
bula inde flectentes. sicut abello bellonã nuncupa¬
uer̃ non bellũ: Sicut a cunis cuninã ñ cunã. sicut
a segetib segxtiã. ñ segetẽ. a pomis pomonã. non
pomum. sicut a bub bobonẽ. non bouẽ. Aut cer¬
te nulla uocabuli declinatione. sic̃ ipse res nominan¬

Expanded text:
Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicitatem Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum datorem felicitatis relinquit, sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit et ab homine, qui uerum habet, non petitibet autem eorum considerare rationes. Usque adeone. inquiunt, maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominan
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ stultitia ẽ ab aliqͦ dõ eã petere. quã possis ab ipsa in¬
petrare: Hanc gͦ deã suꝑ cctõs dõs honorare &iam lo¬
ci dignitate debuer̃ Sicut enĩ apud ipsos legit᷑ roma¬
ni uetẽs nescio quẽ sũmanũ cui noc turna fulmina tri¬
bucbant coluer̃ magis ꝗͣ iouc̃ ad qͣm diurna fulmina
ꝑtinerent: Sed postꝗͣ ioui tẽplũ in signe ac sublime
constructũ ẽ. ꝓpt̃ edisdignitatẽ sic ad cũ multitu¬
do conflux̃. ut uix inueniat᷑. qͥ sumani nom̃ qͦd audi¬
re iã non potest. sc saltẽ legisse meminerit: Si aut̃
felicitas dea non c̃: qm̃ quod ucrũ c̃. munꝰ c̃ dĩ. ille ds
querat᷑. qͥ eam darc possit. & falsoꝵ deoꝵ multitudo
noxia relinqͥtur. quã stultoꝵ hominũ multitudo ua¬
na sectat᷑. dĩ dona deos sibi facicns. & ipsy cuiꝰ ea do¬
na sunt: obstinatione suꝑbę uoluntatis offendens:

Expanded text:
dem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa imdem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa impetrare? Hanc ergo deam super deos caeteros honorare etiam loci dignitate debuerunt. Sicut enim apud ipsos legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Jovi templum insigne ac sublime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad eum multitudo confluxit, ut vix inveniatur qui Summani nomen, quod audire jam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem felicitas dea non est, quoniam, quod verum est, munus est Dei; ille Deus quaeratur, qui eam dare possit, et falsorum deorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo uana sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ felicitatẽ iupit᷑ ipse contempner&. sic̃ a marie.
fmino. uiueritate contẽptꝰ ẽ Sedipsi etiã qͥñ cesserant
ioui. ꝓfecto cederent felicitati. quȩ illa regẽ fecerat
iouẽ: Aut si non cederent. ñ id contẽpti eiꝰ facerent. sed
qͦd in domo felicitatis obscuri esse mallent. quã sine il¬
la in locis ꝓpͥis eminerent: Ita deã felicitatẽ in loco am¬
plissimo & celsissimo constitutã. discerent ciues unde om̃is
boni uoti petendũ ẽẽt auxiliũ. Ac sic ipsa sua dente
natura. alioꝵ deoꝵ suꝑflua multitudine derelicta.
coleret᷑ una felicitas. uni supplicaret᷑. uniꝰ templũ fre¬
quentaret᷑ a ciuib qͥ felices et̃ uellent. quoꝵ ẽẽt nemo
Quis enĩ aliqͥd ab aliqͦ dõ nisi felicitatt̃ uelit acciꝑe. uł qͦd
ad felicitatẽ existimat ꝑtinere: Unde si felicitas hab&
in potestate cũ qͦ hominc sit: habet aut̃ sidea ẽ q̃ tan¬

Expanded text:
igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo Quis enim aliquid ab aliquo deo, nisi felicitatem, velit accipere, vel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est, quae tan
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipse iupit̾ ceder&. ut ipsũ uerticẽ collis
capitolimi felicitas potiꝰ obtiner&. Non enĩqͥs¬
piã resister& felicitati. nͥ qͦd ficri ñ potest qͥ ec̃
uell& infelix: Nullo mͦ omino si consuleretur fa¬
cer& iupit̾. quod ei fecer̃ tres dii. mars. tminꝰ.
& iuuentas. qui maiori & regi suo nullo mͦ ce¬
dere loco uoluer̃ Nã sic̃ habent eoꝵ littere.
cũ rex tarqͥmꝰ capitoliũ fabricare uell&. cũq
locũ. qui ei dignior aptiorq uidebat᷑. adiis ali
suoq pͥncipi uoluntarie cessuros. quia multi
erant illic ubi capitoliũ constitutũ ẽ: ꝑ augo¬
riũ quesiuit. utrũ concedere locũ uellent io¬
ui. Atq ipsi inde cedere om̃s uoluer̃. p̃ter il¬
los qͦs cõmemoraui. marit̃. t̃minũ. uiuenta¬
tẽ: Atq idõ capitoliũ ita constructũ ẽ: ut
etiã isti tres intus essent tam obscuris signis.
ut hoc uix homines doctissimi scirent: Nullo mͦ

Expanded text:
etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, quod fieri non potest, qui esse uellet infelix. Nullo modo omnino, si consuleretur, faceret Iuppiter, quod ei fecerunt tres di, Mars, Terminus et Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliisuoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
crimina colentium : Ad extremũ si cũ turba in¬
dignissima tanta dea colenda iusa ẽ: curñ uel
illustriꝰ ceteris colebat᷑  Quis enĩ ferat qͦd neq
int᷑ dõs consentientes quos dicunt in consilium io¬
uis ad hiberi. nec int̾ deos quossclectos uocant.
felicitas constituta c̃: ut templũ ei aliqͦt ficr&.
qͦd & loci sublimitate & oꝑis dignitate p̃mine¬
r& : Qͥd enĩ ñ aliqͥd meliꝰ ꝗ̃ ipsi ioui: Nãq
&iã ioui regnũ nͥ felicitas dedit. si tam̃ cum
regnar& felix fuit. & potior ẽ felicitas regno:
Nemo enĩ dubitat felicẽ inueniri hominẽ. qͥ
se timeat ficri regẽ. Nullꝰ aut̃ inuenit᷑. qͥse no¬
lit eẽ felicẽ Ipsi gͦ dii si ꝑ auguria uł qͦlib&
mͦ cos posse consuli putant. de hac re consulerent᷑.
utrũ uellent felicitatis lococedere. si forte alioꝵ
edib uł altarib iã fuiss& locꝰ occupatꝰ. ubi edes
maior atq sublimior felicitati construeretur.

Expanded text:
crimina colentium? Ad extremum si cum turba incrimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur;
Abbreviated transcription (Latin):
turba uidere ñ potuit : Hostiliꝰ certe rex deos &
ipsc nouos. pauorẽ atq pallorẽ ꝓpitiandos ñ in¬
troducer&: sideã istam noss& aut coler& Pre¬
sente quippe felicitate om̃is pauor & pallor non
ꝓpitiatꝰ absceder&. sed pulsus aufuger&. Deinde
qdẽ hoc qͦd iã romanũ imꝑium longe lateq cres¬
cebat. & ad huc nemo felicitatẽ colebat : Anidõ
grandiꝰ ĩꝑium. ꝗͣ fcliciꝰ fuit: Nã qͦmͦ ibi ẽẽt ucrafe N¬
licitas. ubi ñ erat uera pictas: Pietas ẽ enĩ uerax. ue¬
ri dĩ cultꝰ. ñ cultꝰ falsoꝵ tot dõꝵ qͦt demonioꝵ. Sed
& postea iã in deoꝵ numerũ felicitate suscepta. mag¬
na belloꝵ cuuliũ infelicitas sub sequuta ẽ Anfor¬
te iuste indignata ẽ felicitas. qͦd & tã sero. & non
adhonorẽ sed ad contumeliã potius inuitata est.
ut cũ ea coleretur pͥapꝰ & cloacina. & pauor. &
pallor. & febris & cetã ñ numina colendoꝵ. sed

Expanded text:
turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietasri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Deo unde nc̃ agitur. si libri & sacra coꝵ uerast̃.
& felicitas deaẽ: curñ ipsa una quȩ coleret᷑
instituta ẽ: quę posset uniuersa conferre. &
cõpendio facere felicẽ: Qs enĩ optat aliquid ꝓpt̃
aliud. quã ut felix fiat : Cur deniq tã sero huic
tante deȩ pꝰ tot romanos pͥncipes luculus edem con¬
stituit: Cur ipse romulꝰ felicẽ cupiens condercci¬
uitatẽ. non huic templũ potissimũ strux̃ : Neo
ꝓpt̃ aliquid dus ceteris supplicauit. quando ni¬
chil de esset. si hec ad esset: Nam & ipse nec pͥus
rex. nec ut putant postea ds̃ fier&. si hanc deã
ꝓpitiã non haber&. Ut quid gͦ constituit romanis
deos. ianũ. iouẽ. martẽ. pioũ. faunũ. tiberinũ.
herculẽ. & siquos alio: Ut qͥd titꝰ taciꝰ ad di¬
dit saturnũ. opẽ. solt̃. lunã. uulcanũ. lucem
& quoscũq alios addidit. int̾ quos etiã deã cloa¬
cinã. neglecta felicitate : Ut quid numa tot
deos & tot deas sine ista : An eam forte in tanta

Expanded text:
itur si libri et sacra eorum uera sunt et Felicitas dea est, quur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset uniuersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuitatem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta