comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inmare. Multa quidẽ cantica fieri legimꝰ in
scripturis diuinis. Horũ tam̃ omniũ primũ
istud ẽ canticũ. qđ egyptuis & pharaone sub¬
merso. popłs dei post uictonam cecinit. Mori
quippe scõrum ẽ. ubi aduenariꝰ iuncit᷑. canꝗͣ
quisciant ñ sua uirtute s digr̃a uictonam
paratã. ymnũ dõ gratulationis offerre. Acci¬
piunt tam̃ ymnũ cantantes etiã timpana
inmanib suis: sicut de maria sorore moysi
& aaron refert̃. & tu gͦ simare rubrũ cransie¬
ris. si egyptios submergi uideris: & extingui
pharaonẽ atq inabyssi profumlũ precipita¬
ri: poces ymnũ cantare dño: potes uocem
gratulationis emittere: & dicere. Cantemus
dño głose eñi honori ficatꝰ est: equũ et ascenso¬
rem proiecit inmare. Meliꝰ aut̃ & digniꝰ hec
dicis: si habueris tympanũ inmanu tua. id
est si carnẽ tuam crucifixreris cũ uitus & con¬
cupiscentus et si mortificaueris menbratua
que sunt suꝑ terrã & tam̃ uideamꝰ quioe

Expanded text:
. » Multa quidem cantica fieri legimus in Scripturis divinis, horum tamen omnium primum istud est canticum quod, Aegyptiis et Pharaone submerso, populus Dei post victoriam cecinit: moris quippe sanctorum est, ubi adversarius vincitur, tanquam qui sciant, non sua virtute, sed Dei gratia victoriam paratam, hymnum Deo gratulationis offerre: accipiunt tamen hymnum cantantes etiam tympana in manibus, sicut de Maria sorore Moysi et Aaron refertur, et tu ergo si mare Rubrum transieris, si Aegyptios submergi videris, et exstingui Pharaonem, atque in abyssi profundum praecipitari, potes hymnum cantare Deo, potes vocem gratulationis emittere et dicere: « Cantemus Domino: gloriose enim honorificatus est, equum et ascensorem projecit in mare. » Melius autem et dignius haec dicis, si habueris tympanum in manu tua, id est, si carnem tuam crucifixeris cum vitiis et concupiscentiis, et si mortificaveris membra tua, quae sunt supra terram, et tamen videamus quid
Abbreviated transcription (Latin):
iutor et protector factus ẽ mͥ insalutẽ. Ho¬
mines qui nos insequunt᷑ equi st̃: & ut ita dicã
om̃s qui incarne natist̃. figuralit̃ equi sunt.
S hi habent ascensores suos. St̃ equi quosdo¬
minus ascendit. & circuneunt omnẽ terrã:
de quib dr. et equitatus tuus salus. St̃ autẽ
equi quiascensores habent diabolũ. & angłos
eiꝰ. Iudas equus erat. s donec ascensorẽ habu¬
it dnm̃ de equitatu salutis fuit. Cũ ceteris eñi
apłis missus: egrotis salutẽ & sanitatẽ langue¬
tib presticit. d ubi se diabolo substrauit᷑ pꝰ
bucellam eñi introiuit ineũ fathanas: ascen¬
sor eius effectus ẽ sathanas. & illiꝰ habenis
ductus. ad uersus anm̃ et saluacoꝵ̃ nr̃ins

Expanded text:
us, et factus est mihi in salutem. Homines qui nos insequuntur equi sunt: et, ut ita dicam, omnes qui in carne nati sunt, figuraliter equi sunt, sed hi habent ascensores suos. Sunt equi quos Dominus ascendit, et circumeunt omnem terram. De quibus dicitur: Et equitatus tuus salus. Sunt autem equi qui ascensores habent diabolum et angelos ejus. Judas equus erat; sed donec ascensorem habuit Dominum, de equitatu salutis fuit. Cum caeteris etenim apostolis missus, aegrotis salutem et sanitatem languentibus praestitit. Sed ubi se diabolo substravit post buccellam enim introivit in eum Satanas, ascensor ipsius effectus est Satanas; et illius habenis ductus, adversum Dominum et Salvatorem nos
Abbreviated transcription (Latin):
matutina dñs aspiciens suꝑ castra egypdi¬
ꝯumꝑ columnã ignis & nubis intfecisset
erercitum eorũ. Int̾fecit quippe exercitũ
spritalium egyptiorum. cũ uero pharaone.
quando diabolũ & saceilites eiꝰ cũ tota sp̃a
uncquitia et multitudine peccatorũ ma
quis spalib ubi eredentes ꝑsimilitudinem
mortis eius baptitati amorte peccatorum
isurgunt submersi: & eterno dãnauit in¬
entu. Neceis ueros isrłitas qui predestina¬
i sunt aduitã eternam sub sua pocestate
ultenꝰ habere licebit: quia quos prescien¬
dia anima predestinaint. hos & uocauit.

Expanded text:
ina Dominus aspiciens super castra Aegyptiorum per columnam ignis et nubis, interfecit exercitum eorum. Interfecit quippe exercitum spiritualium Aegyptiorum cum vero Pharaone, quando diabolum et satellites ejus, cum tota spirituali nequitia et multitudine peccatorum in aquis spiritualibus, ubi credentes per similitudinem mortis ejus baptizati a morte peccatorum resurgunt, submersit et aeterno damnavit interitu; nec eis veros Israelitas, qui praedestinati sunt ad vitam aeternam, sub sua potestate ulterius habere licebit, quia quos praescientia divina praedestinavit, hos et vocavit;
Abbreviated transcription (Latin):
& subuertit rocas curtuũ. ferebant q ino¬
sindum & reliqua. Dictumẽ supra qd colũ
menis et nubis significaret. ipsũ mediatorẽ
Que hominũ blandũ iustis. terribilẽ pecca¬
coidi. fuicientẽ pios. & int̾ficientẽ impios.
Eio iniugilia matutina qua saluator nr̃¬

Expanded text:
 subvertit rotas curruum, ferebanturque in profundum, et reliqua. Dictum est supra quod columna ignis et nubis significaret ipsum Mediatorem Dei et hominum, blandum justis, terribilem peccatoribus, fulcientem pios et interficientem impios. Ergo vigilia matutina, quando Salvator n
Abbreviated transcription (Latin):
cum nanq est aꝑtiꝰ inposteriorib: fecerunt
in rationali & catenulas sibi inuicem coheren
des de auro purissmo: & duos uncinos totidẽ
anulos aureos. Porro anulos posuerunt in
utioq lacere rationalis ẽquib penderent due
catene aurce quas inseruerunt uncinis. qui
insuꝑ humeralis angulis cminebant. Dequo¬
rum figuta meliꝰ inrationalis expositione tric

Expanded text:
tum namque apertius est in posterioribus: Fecerunt tum namque apertius est in posterioribus: Fecerunt in rationali et ctes de auro purissimo et duos uncinos totidemque anulos aureos porro anulos posuerunt in utroque latere rationalis e quibus penderent duae ae, quas inseruerunt uncinis, qui in superhumeralis angulis eminebant. De quorum figura melius in rationalis expositione trac
Abbreviated transcription (Latin):
asuostatu decide nunquam de habitu la¬
cerdotis topente mentis custodia ualeant
recordationẽ. Saceidos nanq obrecordati¬
onem nomina patrũ suꝑutrũq portat hu¬
merũ. cũ diligent̃ omni hora precedentium
scõrum uitam ꝑpendens. & in aduersis & ꝓs¬
ꝑis uirtutũ semꝑ ornamento munit᷑. quati¬
nus iuxta uocẽ pauli ꝑ arma iusticie adex¬
ceriora sunt nititur. innullo delectationis
infme latere flectatur.
acies cr uncinos ex auro. & duas catrnu¬
las exauro purisimo sibi inuicẽ cohe¬
rentes: quas inseres uncinis. Uncinos quos di¬
ci in sup̃mis eiant angulis suꝑ humeralis fa¬
bre affixi. Catenule aut quas subiungit. ñ in
ipso suꝑ humerali s potiꝰ inrationali. hoc est
insupiorib eiꝰ angulis ꝑ anulos aureos uiden¬
tur fuisse ad nȩxe: ut cũ indueret᷑ pontifex cate¬
nule que de rationali pendebant possent cũ
uncinis suꝑ humeralis ad necti. quatinꝰ utͣq
sibi mutuo firma positione cohererent. Scrip¬

Expanded text:
suo statu decidere, nunquam de habitu sacerdotis torpente mentis custodia valeantetc. Sacerdos namque ob recordationem nomina patrum super utrumque portat humerum, cum diligenter omni hora praecedentium sanctorum vitam perpendens, et in adversis et prosperis virtutum semper ornamento munitur; quatenus juxta vocem Pauli: Per arma justitiae a dexaltiora sunt nititur, in nullo delectationis infimae latere flectatur. Facies et uncinos ex auro, et duas catenulas ex auro purissimo, sibi invicem cohaerentes, quas inseres uncinis. Uncinos quos dicit, in supremis erant angulis superhumeralis fabre affixi. Catenulae autem quas subjungit, non in ipso superhumerali, sed potius in rationali, hoc est in superioribus ejus angulis, per annulos aureos videntur fuisse annexae; ut cum indueretur pontifex, catenulae quae de rationali pendebant, possent cum uncinis superhumeralis annecti, quatenus utraque sibi mutuo firma positione cohaererent; scrip
Abbreviated transcription (Latin):
qs suscitauit illũ amortuis tercia die: saluus
erit. Hȩc ẽ gͦ tridui uia ꝑ quã ꝑuenit᷑ in loci¬
inquo dño immolet᷑ & reddatur sacrificium
laudis: sicut in consequentib dicitur. Abo¬
minationes inquiunt egyptiorũ iminolab
mus dño deo nr̃o. Oues quippe egyptu: eden
dde dignant᷑. S qd̾ abominant᷑ egyptii: hoc
isrlite dõ offerunt: quia simplicitatẽ consci¬
entie qͣm sapientes hꝰ scsi hoc ẽ cuies egẏpti qͦsi fatuntã
deputant hanc iti do ĩ sacficiũ immolant: ⁊i ꝑ id do plẽ¬

Expanded text:
Deus suscitavit eum a mortuis tertia die, salvus Deus suscitavit eum a mortuis tertia die, salvus erit. Haec est ergo tridui via, per quam pein quo Domino immoletur, et reddatur sacrificium laudis, sicut in consequentibus dicitur. Abominatiimus Domino Deo nostro. 3. Oves quippe Aegyptii edere dedignantur; sed quod abominantur Aegyptii, hoc Israelitae Deo offerunt, quia simplicitatem conscientiae, quam sapientes hujus saeculi, hoc est, cives Aegyptii, quasi fatuitatem deputant, hanc justi Deo in sacrificium immolant, et per id Deo pl
Abbreviated transcription (Latin):
eamus uiam triũ dierum insolitudinẽ:
&e sacrificemus dño do nr̃o: neforte accidat
nobis pestis aut gladius. Queritur quomͦ
popło dicat᷑ qd̾ mandauit ds eiecturum
se eos de egypto interra chanaan: phara
ons aut̃ dicat᷑. qd̾ triũ dierum iter exire
uellent in desertum immolare deo suo
mandato eiꝰ. S intelligendum est quanis
ds sciret quid ẽẽt facturus. qm̃ p̾screbat ñ
consensurũ pharaonẽ ad popłm dimitan¬
dum: illud primo dictum ẽẽ qd etiã pr¬
mitus fieret. si ille dimicteret. Ut em̃ sie
fierent omnia quẽ ad modũ consequens
scriptura testatur: pharaonis contuma¬
tia meruit & suorũ. Neq eñĩ mendaciter
ds̃ iubet qd̾ sit ñ facturũ cui iubetur:
ut iustum iudicium consequat᷑. Misti¬
ce aut̃ quȩ ẽ uia triũ dicrũ quȩ nobis in¬
cedenda est. ut exeuntes de egypto ꝑuem¬
re possimus adlocũ in quo immolare de¬
beamus: Uia ista. xp̃c est. qui dixit. Ego sũ
uia: & ueritas & uita. Quȩ uia: triduo nob

Expanded text:
eamus viam trium dierum in solitudinem, et sacrificemus Domino Deo nostro, ne forte accidat nobis pestis aut gladius. Quaeritur quomodo populo dicatur, quod mandavit Deus ejecturum se eos de Aegoni autem dicatur, quod trium dierum iter exire uellent in desertum immolare deo suo ex mandato eius. sed intellegendum est, quamuis deus sciret quid esset facturus, quoniam praesciebat non consensurum Pharaonem ad populum dimittendum, illud primo dictum esse, quod etiam primitus fieret, si ille dimitteret. ut enim sic fierent omnia, quemadmodum consequens scriptura testatur, Pharaonis contumacia meruit et suorum. neque enim mendaciter deus iubet quod scit non facturum cui iubetur, ut iustum iudicium consequatur. eo. Quae est via trium dierum, quae nobis incedenda est, ut exeuntes de Aegypto pervenire possimus ad locum in quo immolare debeamus? Via ista Christus est, qui dixit: Ego sum via, veritas, et vita . 2. Quae via triduo nobi
Abbreviated transcription (Latin):
pnius faciebant imponetis suꝑ cos. nec mi¬
nitis quicquam. Uacant eñr& ideirco
uocterant᷑ dicentes. Camus et sacrificemus
Aeont̃o. Opprimant᷑ oꝑib & ex pleant ea.
ut non ad quiescant uerbis mendacib & rł.
Et quo aut loqui cepit moyses ad pharao¬
nem magis affugitur popłs dei: ita & ex
quo manimã ħominis sermo di ꝑlatꝰ fuit: acriꝰ
callidus hostis consurgit. & maiora uitia
quib uncatur immmttit. Priꝰ uero quam
ueniret sermo qui argueret uicia in pace
aurabant: s ub sermo dei facere cepit uniꝰ¬
cuiꝰq discrimen. cunc conturbatio mag

Expanded text:
ius faciebant, imponetis super eos, nec minuetis quidquam. Vacant enim, et idcirco vociferantur dicentes: Eamus et sacrificemus Deo nostro. Opprimantur operibus et expleant ea, ut non acquiescant verbis mendacibus, et reliqua. Ex quo autem loqui coepit Moyses ad Pharaonem, magis affligitur populus Dei. Ita et ex quo in animam hominis sermo Dei perlatus fuerit, acrius callidus hostis consurgit, et majora vitia quibus vincatur, immittit. Prius vero quam venisset sermo qui argueret vitia, in pace durabant; sed ubi sermo Dei facere coepit uniuscujusque discrimen, tunc conturbatio mag
Abbreviated transcription (Latin):
runt adeos. Uideat dñs et iudicet: qm̃ fe¬
tere fecistis odorẽ nr̃m corã pharaone et
serus eiꝰ: & prebuistis ei glahũ ut occidẽt
nos. Cũ lux diuinitus missa humanũ cor
illustrare fuerit dignata: mox abocculto
aduersario contra fulgentem mentẽ temp¬
camenta succrescunt. Nam callidus ad¬
uersarius quos luce iusticiȩ enitelcere conͦ¬
picit: eorũ mentes illicitis desideriis inflã¬
mare contendit. Ut plerũq plus se urgere
temptationib sentiant: qũa tunc cũ lu¬
cis interne radios non uidebant. Unde &
isrsite post quã uocati sunt: contra moysen
de excreicente labore conquerunt᷑ dicentes
Hideat dñs & iudicet: qm̃ fetẽre fecistis
odorem nrm̃ corã pharaone et seruis ciꝰ.
uolentib quippe ex egypto discedere.
pharao paleas subtrarerat: & camen eiꝰdẽ
mensure oꝑa requirebat. Quasig̾ contͣ
legem mens submurmurat: post cuius
cognitionem temptationũ stimulos acri

Expanded text:
nt ad eos: Videat Dominus et judicet, quomodo fetere fecistis odorem nostrum coram Pharaone et servis ejus: et praebuistis ei gladium, ut occideret nos. Cum lux divinitus missa, humanum cor fuerit illustrare dignata, mox ab occulto adversario contra fulgentem mentem, tentamenta succrescunt. Nam callidus adversarius, quos luce justitiae enitescere conspicit, eorum mentes illicitis desideriis inflammare contendit: ut plerumque plus se urgeri tentationibus sentiant, quam tunc cum lucis internae radios non videbant. Unde et Israelitae, postquam vocati sunt, contra Moysen de excrescente labore conqueruntur dicentes: Videat Dominus et judicet, quomodo fetere fecisti odorem nostrum coram Pharaone et servis ejus. olentibus quippe ex Aegypto discedere, Pharao paleas subtraxerat, et tamen ejusdem mensurae opera requirebat. Quasi ergo contra legem mens submurmurat, post cujus cognitionem, tentationum stimulos acri
Abbreviated transcription (Latin):
franguntur inctuce ossa dñi attestante euã
ne uastator ãgłs audeat inferre ꝑnidiem:
signantur signo dñice passionis infrontib
fideles popłi adtutelam salutis: ut hisoli ab
interitu liberent᷑: qui cruore dñice passioniᷤ
corde & fronte signati sunt. qui etiam oꝑe
locuntur signatum ẽ. suꝑ nos lum uultuᷤ
tui dñe. Unde et appellatur ipsa sollemni
tas phase: qd̾ nos transitum possumꝰ uocare:
eoqd depeiorib: admeliora ꝑgentes. tenebro¬
sam egyptum relinquamus.

Expanded text:
franguntur in cruce ossa Domini, attestante evangfranguntur in cruce ossa Domini, attestante evangne vastator angelus audeat inferre perniciem. 2. Signantur signo dominicae passionis in frontibus fideles populi ad tutelam salutis, ut hi soli ab interitu liberentur, qui cruore dominicae passionis corde et fronte signati sunt, qui etiam opere loquuntur: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. Unde et appetas phase, . quam nos transitum possumus appellare, eo quod de peioribus ad meliora pergentes tenebrosam Aegyptum relinquamus.
Abbreviated transcription (Latin):
mensis ꝑ integram uidelicet septimanam
arima iubemur comedere: quia aꝑceptiõe
sacribaptismatis usq adfinẽ uite. simplicit̃
osimne dolo debemꝰ uiuere. Unde & petrus
ait. Deponentes omnẽ maliciam & omnẽ
dolũ. & simulationes. & inuidias. et omnes
detractiones sicut modo geniti infantes rati¬
onabilẽ. sine dolo lac concupiscite:ut ineo
crescatis insalutem. Sequitur.
uicũq comederit ferm̃tatũ. ꝑibit ani¬
ma cius decetu isrł: tam de aduenis quã
de indigenis terre. Quia nimirũ omnis qui
dolose uiuit. & erronea doctrina pollutꝰ. pre¬
sentẽ uitam usq adfinẽ ꝑduxerit: tunc sepa¬
ratus de cetu scõrum. ꝑpetuis cruciatib: sine
fine puniendus meternum peribit.
ncuruatusq popłs adorauit. & egressi fibii is¬
rł fecerunt sicut preceperat dñs moysiceaaron.
dequo ineuangłio dr̃. Ecce agnus dei: ecce
qui tollit peccata mundi. Uesꝑe immolat᷑
agnus: inuesꝑa mundi passus est dñs. Prohi¬
bentur qui pascha faciunt ossa frangere: ñ

Expanded text:
mensis, per integram videlicet septimanam, azyma jubemur comedere, quia a perceptione sacri baptismatis, usque ad finem vitae simpliciter et sine dolo debemus vivere. Unde et Petrus ait: Deponentes omnem malitiam et omnem dolum, et simulationes et invidias et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes, rationabile et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem. Sequitur: Quicunque comederit fermentum, peribit anima ejus de coelis Israel, tam de advenis quam de indigenis terrae. Quia nimirum omnis qui dolose vivit, et erronea doctrina pollutus, praesentem vitam usque ad finem perduxerit, tunc separatus de coetu sanctorum, perpetuis cruciatibus sine fine puniendus, in aeternum peribit. Incurvatusque populus adoravit. Et egressi filii Israel fecerde quo in Evangelio dicitur: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Vespere immolatur agnus, in vespera mundi passus est Dominus. Prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere; non
Abbreviated transcription (Latin):
usu retinerent. Mira aut̃ dispensatione
consilii qd̾ eis dñs de consuetudine carna¬
l retinuit: hoc infigura sp̃s potentiꝰ uerti
Quid enĩ sacrificia illorũ animaliũ: nsi
unigenit mortẽ de signant: Quid sacrifi¬
cia illorũ animaliũ. nisi extinctionẽ carna¬
lis uite nr̃e significant: Unde gͦ imbecile¬
umbratas allegoriarũ species maio fortitu¬
do spiritus nunciat᷑.

Expanded text:
uid haberent. Mira autem dispensatione consilii, quod ei Dominus de consuetudine carnali retinuit, hoc in figura spiritus potentius vertit. Quid enim sacrificia illorum animalium, nisi Unigeniti mortem designant? Quid sacrificia illorum animalium, nisi exstinctionem carnalis vitae nostrae significant? Unde ergo imbecillumbratas allegoriarum species major fortitudo spiritus nuntiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
me preciose tanquã uasa aurea & argente
cum suis utiq corporib qd̾ uestes significant
adiungunt se popło dei: ut simul dehocse¬
& ligans in pallus suis posuit suꝑ humeros
suos. Quod uero dicit fermento sublato sic
profectos ẽẽ filios isrł de egypto & hoc ano
bis modis om̃ib sifieri potest elaborandũ
est: ut exeuntes ascłi huius illecebris. ñ ambu¬
lemus infermento ueteris & nequitie s inari¬
mis sinceritatis & ueritatis: qd̾ est noui hom¬
nis conuersatio. relicto pristino homine cũ
uitiis suis. Sane quia ab exordio libri exodi
incrementum popłi isrłitici inegypto plagĩ¬
que egyptus irrogatas propt̃ inobedientiam
describentes. primum librum usq adtipici
pasche celebrationẽ ꝑduximꝰ: sequentis libn
exordium abexitu filiorum isrł deegypto
incoandum ratum ẽẽ arbitramur. Expl̃ie¬

Expanded text:
mae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea mae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se popet ligans in palliis, posuit super humeros suos. Quod vero ait fermento sublaprofectos esse filios Israel ex Aegypto; hoc abis modis omnibus, si fieri potest, elaborandum est, ut exeuntes a saeculi hujus illecebris, non ambulemus in fermento veteris malitiae et nmis sinceritatis et veritatis, quod est novi hominis conversatio, relicto pristino homine cum vitiis suis. Sane quia ab exordio libri Exodi incrementum populi Israelitici in Aegypto, plagasque Aegyptiis irrogatas propter inobedientiam describentes, primum librum usque ad typici Paschae celebrationem perduximus, sequentis libri exordium ab exitu filiorum Israel de Aegypto inchoandum ratum esse arbitramur. LI
Abbreviated transcription (Latin):
habitabant affugerent᷑. Atalib eñi plagis.
cũ terra gesen fuisset aliena: proculdubio
ꝑueniebat beneficium adeos egyptios
qui meadẽ terra cũ hebreis morabantur.
illis moyses& petierunt abegyptiis ua¬
sa aurea & argentea et uestẽ. Et dñs dedit gram̃
popło suo corã egyptiis: & cõmodauerunt illis:
& predatist̃ egyptios. Iam factũ fuerat ante
mores primogenitorũ egyptiorum: s nunc ꝑre
capitulationẽ reꝑiet᷑: na narratũ est. quando
factum ẽ. Modo eñi fieri quomͦ possẽt. ut intan¬
to luctu ex mortib suorum accõmodarẽt ista
filiis isrł : Nisi forte quis dicat etiam ista pla¬
ga ñ fuisse ꝑcussos egyptios: qui cũ hebreis
inhabitabant terram iessẽ. Quid uͦ hec pre¬
ueste egyptiorum significate sunt quedã
doctrine que eripsa consuetudine gentiũ
noninutili studio discutiunt᷑: S siue hoc
significet siue illud. qd̾ exipsis gentib ani¬

Expanded text:
habitabant, affligerentur. A talibus enim plagis habitabant, affligerentur. A talibus enim plagis cum terra Gessen fuisset aliena, procul dubio perveniebat beneficium ad eos Aegyptios qui in eadem terra cum Hebraeis morabantur: illis Moyses, et petierunt ab Aegyptiis vasa aurea et argentea et uestem. et dominus dedit gratiam populo suo coram Aegyptiis, et commodaue runt illis; et praedati sunt Aegyptios. iam hoc factum fuerat ante mortes primogenitorum Aegyptiorum; sed nunc per recapitulationem repetitur. nam narratum est quando factum est. modo enim fieri quomodo posset, ut in tanto luctu ex mortibus suorum adcommodarent ista filiis Israhel? nisi forte quis dicat etiam ista plaga non fuisse percussos Aegyptios qui cum Hebraeis inhabitabant terram Gessem. Quid eueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus ani
Abbreviated transcription (Latin):
uo eius.usq ad primogenitũ captiue que
erat in carcere: & ome primogenitum
iumentorũ. Surrexitq pharao nocte et
omnes serui eius. cunctaq egyptus: et
otus est clamor magnus inegypto.Neq
enim erat domꝰ in qua non iaceret mor¬
tuus. fãctus est inquit clamor magnus
interra egypti: ñ enim erat domꝰ inqua
non eẽt mortuus. Nonne potuit ẽẽ ali¬
qua domꝰ que primogenitũ non haberet :
Cũ eñi primogeniti tantũmͦ morerentur
quomͦ nulla erat que non haberet mortuũ:
An& hoc diuinitꝰ presciencia de fuerat ꝓ¬
curatum÷ut in omnib omnino eẽnt domi¬
bus primogeniti in quib ꝑcuterent᷑ egyptii:
Abhac sane plaga ñ putandi sunt ĩmuneᷤᷤ
fuisse egyptii. qui habitabant interra ges¬
sen. Hominũ quippe erat uel animaliũ
ñ terre idẽ homines & animalia primoge¬
nita moriebant᷑ occulto et anglico ꝑcussu:M
ñ aliquid incelo uel interra factum erat. si¬
cut rana. uellocusta. uel tenebre. unde qͥ

Expanded text:
ejus, usque ad primogenitum captivae, quae erat in carcere, et omne primogenitum jumentorum. Surrexitque Pharao nocte et  ejus, cunctaque Aegyptus: et ortus est clamor magnus in Aegypto, neque enim erat domus in qua non jaceret mortuus . Factus est, inquit, clamor magnus in terra Aegypti, non enim fuerat domus in qua non jaceret mortuus. Nonne potuit esse aliqua domus quae primogenitum non haberet? Cum ergo primogeniti tantummodo morerentur, quomodo nulla erat quae non haberet mortuum? An et hoc divinitus praescientia Dei fuerat procuratum, ut in omnibus omnino essent domibus primogeniti, in quibus percuterentur Aegyptii? Ab hac sane plaga non putandi sunt immunes fuisse Aegyptii qui habitabant in terra Gessen; hominum quippe erat, vel animalium, non terrae: id est, homines et animalia primogenita moriebantur occulto et angelico percussu, non aliquid in terra vel in coelo factum erat, sicut rana, vel locusta, vel tenebrae, unde qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiam utilis est ad docen¬
dum.adarguendum. ad
corigendũ. ad erudiendũ
miusticia. Qua propter quisquis eeoumẽ
sedulus meditator int̾neq eas conspicit:
inueniet insermone suaue documentum.
insensu salubre consiliũ: inmisterio hono¬
rabile sacram̃tũ. Neq enĩ solũmͦ sufficit lecto¬
rib diumoũ librorum sensus historicus.
s etiam eis diligenter ẽ considerandum
quio ꝑ allegonam eis propħicus sermo
innuere uelit: si cut in presenti lbro qñ
instonam audierimus ꝓpt̃ erudelitatẽ excitã¬

Expanded text:
tiam , utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corrigendum, ad erudiendum in justitia. Quapropter quisquis sedulus earum est meditator, interneque eas conspicit, invenit in sermone suave documentum, in sensu salubre consilium, in mysterio honorabile sacramentum. Neque enim solummodo sufficit lectoribus divinorum librorum sensus historicus, sed etiam diligenter eis est considerandum quid per allegoriam eis propheticus sermo innuere velit: sicut in praesenti libro, quando historiam audierimus propter crudelitatem exerta
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erit fermentum in domib ur̃is. Quicus
comederit fermentatum. ꝑibit anima
illa de isrł: aprimodie usq addiem sept¬
mum. Qͥd ẽ qd̾ pascha celebraturis septẽ
dieb arima iubet comedere: nisi qd om̃s
qupassionis xp̃i & resurrectionis eius miste¬
na fide uera celebrant. oportet ut sine fer¬
mento malicie & nequidie presentẽ uitam
que septenario dierum numero discurrit to¬
am incontaminatam ducant: Unde et se¬
qutur: Dies inquit prima erit sca atq sollẽ¬
nss. & dies septima eadẽ festiuitate uenera¬
bilis. Nichil oꝑis facietis in eis. exceptis his que

Expanded text:
non erit fermentum in domibus vestris. Quicunque non erit fermentum in domibus vestris. Quicunque comederit fermentatum, peribit anima illius de Israel, a primo die usque ad diem septimum. Quid est quod Pascha celebraturos septem diebus azyma jubet comedere, nisi quod omnes qui passionis Christi et resurrectionis ejus mysteria fide vera celebrant, oportet ut sine fermento malitiae et nequitiae praesentem vitam, quae septenario dierum numero discurrit, totam incontaminatam ducant? Unde et sequitur: Dies, inquit, prima erit sancta atque solemnis: et dies septima eadem festivitate venerabilis. Nihil operis facietis in eis,
Abbreviated transcription (Latin):
untiũ dies eẽ ullus eternus. S illud eter¬
num ẽ. qđ iste significat dies. uel cũ dicimn
ipsũ dm̃ eternum. ñ utiq istas dias sillabã
et̾nas dicimꝰ: s qd̾ significant. Quanquam
diligenter scrutandũ sit quomͦ scriptura
soleat appellare eternum:ne forte ita dixe¬
rit sollemnit̃ eternũ. quẽ nefas habeant
pret̾mitere. aut sua sponte mutare. Aliu
est eñi qđ̾ precipit᷑ quousq fiat sicut pre¬
ceptum ẽ. ut sepdies muros ierico circui¬
ret arcͥa: aliud cũ precipit᷑ sic obseruari
aliquid ut nullus terminꝰ prefiniatur
obseruationis: siue cotidie. siue ꝑm̃sel.
siue ꝑ annos sollemnit̃. siue ꝑmultorũ
uel aliquorum annorũ certa int̾ualla.
Aut gͦ sic appellauit eternũ qd̾ ñ sua sp̃o¬
de audeant desinere celebrare: aut sicut
dixi ut non ipsa signa rerum. s resque
his significantur et̃ne intelligant᷑. Sep¬
tem dieb arima comedetis. Indie primo

Expanded text:
untium dies esse ullus aeternus: sed illud aeteruntium dies esse ullus aeternus: sed illud aeternum est, quod iste significat dies. uelut cum dicimus ipsum deum aeternum, non utique istas duas syllabas aeternas dicimus, sed quod signifdiligenter scrutandum sit quomodo appellare Scriptura soleat aeternum, ne forte ita dixerit solemniter aeternum, quem nefas habeant praetermittere aut sua sponte mutare. Aliud est enim quod praecipitur, quousque fiat sicut praeceptum est, ut septies muros Jericho circuiret arca; aliud cum praecipitur sic observari aliquid, ut nullus terminus praefiniatur observationis, sive quotidie, sive per menses, sive per annos solemniter, sive per multorum, sive aliquorum annorum certa intervalla. Aut ergo sic appellavit aeternum, quod non sua sponte audeant desinere celebrare; aut sicut dixi, ut non ipsa signa rerum, sed res quae his significantur aeternae intelligantur. Septem diebus azyma comedetis. In die primo
Abbreviated transcription (Latin):
quando ꝑcussero terram egypti. Sanguis
xp̃i insignum ẽ credentib ne noceat eis ext̾mi¬
nator quia maxima tutela ẽ. contra hostes
xp̃ianis. memoria passionis xp̃i. Quod aut̃
idem sanguis tincto fasciculo ysopi asꝑgi
insuꝑ liminare & inutrumq postẽ iubet᷑:
significat qd scđm fidem catholicã passioniᷤ
xp̃i sacramentũ celebrare debemꝰ. Ysopus
enim herbaest. humilis radicib adherens
petre: & purgandis pulmonib: apta. Dic
et fides xp̃i quam in euangłio ipse dñs g¬
no sinapis cõparat. humil deuotione susc¬
ta. et firmit̃ in corde retentã om̃s interiores
anime affectus pugat & emundat: acsace¬
mentorum celestiũ habilem hominẽ estie
Dabebitis autẽ hanc diem inmonimen¬
tum: & celebrabitis eam sollemnen
dño ingenerationib ur̃is cultu sempit̃no¬
ugꝰ. Quod scriptũ est & facietis diemhunc in ꝑ¬
genies urãs legitimũ eternum uel etem

Expanded text:
quando percussero terram Aegypti. Sanguis quando percussero terram Aegypti. Sanguis Christi in signum est credentibus ne noceat eis exterminator, quia maxima tutela contra hostes est Christianis memoria passionis Christi. Quod autem idem sanguis, tincto fasciculo hyssopi, aspergi in superliminare, et in utrumque postem jubetur, significat, quod secundum fidem catholicam passionis Christi sacramentum celebrare debemus. Hyssopus enim herba est humilis radicibus, adhaerens e, et purgandis pulmonibus apta: sic et fides Christi, quam in Evangelio ipse Dominus grano sinapis comparat, humili devotione suscepta, et firmiter in corde retenta, omnes interiores animi affectus purgat et emundat, ac sacramentorum coelestium habilem hominem efficiet. Habebitis autem hunc diem in monumentum, et celebrabitis eum solemnem Domino, in generationibus vestris cultu sempiternoum. Quod scriptum est: et facietis diem hunc in progenies uestras legitimum aeternum uel aeter
Abbreviated transcription (Latin):
baculos tenere:Quia illi debent curam
pastoralem susciꝑe: qͥ iam ĩ suo corpore sci¬
unt fluxa luxurie domare. ut cũ alii for¬
tia predicant: ip̃si desiderio mollib enerui¬
ter ñ succũbant. Bene aut̃ subdit᷑. Ꝙ co¬
misteria redemptoris.celestis patrie gaudia.
cũ festinatione cognoscamus: & precepta
uite cũ festinatione implere curemus.
Quia enĩ adhuc hodie licet bene agere scimꝰ
utrum cras liceat ignoramus. festinantes
gͦ pascha comedamus: idẽ ad sollemnitatẽ
patrie celestis anhelemus. Nemo in hꝰ uite
diciũ. illud hebrei autumant qđ nocte qͣ
egressus est popłs.omnia inegypto tẽpla
destructa sunt: siue motu cerre siue tactu
fulminũ. Spiritalit̾ aũt dicimus: qd egre¬
dientib ex egypto errorum idola corruant:
& omnis ꝑuersorũ dogmatũ cultura qua¬
tiat᷑. Erit autem sanguis uobis insignũ. in
edib inquib eritis: & uidebo sanguinẽ ac
transibo uos. nec erit in uob̾ plaga disꝑdens.

Expanded text:
baculos 1537 tenere, quia illi debent curam baculos 1537 tenere, quia illi debent curam pastoralem suscipere, qui jam in suo corpore sciunt fluxa luxuriae edomare, ut cum aliis fortia praedicant, ipsi desideriis mollibus enerviter non succumbant. Bene autem subditur: Et coata Dei, mysteria Redemptoris, coelestis patriae gaudia, cum festinatione cognoscite, et praecepta vitae cum festinatione implere curate. Quia enim adutrum cras liceat, ignoramus. Festinantes ergo pascha comedamus, id est solemnitatem patriae coelestis anhelemus. Nemo in hujus vitae dicium, illud Hebraei autumant quod nocte qua egressus est populus, omnia in Aegypto templa destructa sunt, sive motu terrae, sive tactu fulminum. Spiritualiter autem dicimus quod egredientibus ex Aegypto errorum idola corruant, et omnis perversorum dogmatum cultura quatiatur. Erit autem sanguis vobis in signum in aedibus in quibus eritis. Et videbo sanguinem ac transibo vos, nec erit in vobis plaga disperdens,
Abbreviated transcription (Latin):
subiaceat: uoluptates edomet: carnẽ alu¬
niria restringat. Neq & enim cognouit que
sit sollemnitas incoruptionis: qui adhuc
ꝑ incontinentiam coruptioni subiacet.
Hec quib dam dura sunt: s angusta uia
est que ducit aduitam: & habemꝰ iam mul¬
ca exempla continentiũ. Unde et bene adhuc
subdit᷑. Calciamenta habebitis inpedibus.
Quid sunt eñi pedes nr̃i nisi oꝑa: Quid uero
calciamenta nisi peles mortuorũ anima¬
uum: Calciamenta aut̃: pedes muniunt.
Que uero sunt mortua animalia. exquoꝵ
pellb nr̃i muniantur pedes: nisi antiqui
patres quinos ad eternã patriam precesse¬
runt: Quorũ ddum exempla conspicimus.
ñi oꝑis pedes munimus. Calciamenta gͦ
inpedibus habere ẽ: mortuorum uitã cons¬
picere: & nr̃a uestigia apeccati uulnere
custodire. Tenentes baculos inmanibus.
Quidier pbaculun nisi pastoralem custo¬
diam designat: Et nocandũ qd̾ priꝰ pre¬
cipimur renes accingere: post modum

Expanded text:
subjaceat, voluptates edomet, carnis lusubjaceat, voluptates edomet, carnis luxuriam restringat. Neque enim cognovit quae sit solemnitas incorruptionis qui adhuc per incontinentiam corruptioni subjacet. Haec quibusdam dura sunt, sed angusta est porta quae ducit ad vitam . Et habemus jam multa exempla continentium. Unde et bene adhuc subditur: « Calceamenta habebitis in pedibus. » Quid sunt enim pedes nostri, nisi opera? Quid vero calceamenta, nisi pelles mortuorum animalium? Calceamenta autem pedes muniunt. Quae vero sunt mortua animalia, ex quorum pellibus nostri muniantur pedes, nisi antiqui Patres qui nos ad aeternam patriam praecesserunt? Quorum dum exempla conspicimus, nostri operis pedes munimus. Calceamenta in in pedibus habere est mortuorum vitam conspicere, et nostra vestigia a peccati vulnere custodire. Tenentes baculos in manibus . Quid lex per baculum nisi pastoralem custodiam designat? Et notandum quod prius praecipimur renes accingere, postmodum
Abbreviated transcription (Latin):
omniamandata eiꝰ intelligendo & oꝑando
penetrent᷑. S quia ualde ẽ difficile. ut om̃e
agni eloquiũ possit intelligi. & omne eius
agno remanet igni cõburimꝰ: quando hoc
od aemisterio incatnationis ei inteligere¬
numiut reseruamꝰ. ut ñ suꝑbequis audeat
uel contẽpnere uel denuntiare qd̾ ñ intel¬
ugit: s hoc igni tradat cũ spĩ scõ reseruat.
Quia gͥ qualit᷑ edendũ sit pascha cognoui¬
mus. nunc qualit̾ edi debeat agnoscamus.
Sequit᷑. Sic aũt comedetis ilud. Renes ur̃o
accingetis. Quid inrenib nisi delectatio
carnis accipitur. Unde &e psalmista postu¬
iat dicens. Ure renes meos. Si eñi uolunta¬
tem libidinis inrenib ẽẽ nesciret: eos uri
minune petisset. Unde quia potestas diabo
uirhumano genere maxime ꝑluxriã
preualuit: de illo uoce dominica dr. potes¬
tas cius inlumbis eius. Qui gͦ pascha come¬
dit habere renes accinctos debet: ut qui
sollemnitatẽ resurrectionis atq incorrup¬
conisagit. coruptioni iamꝑuitia nului

Expanded text:
iendo et intelligendo, et operando penetremus. Sed quia valde est difficile, ut omne agni eloquium possit intelligi, et omne ejus agno remanet, igni comburemus, quando hoc de mysterio, quod incarnationis ejus intelligerehumiliter reservamus, ut non superbe quis audeat vel contemnere, vel denuntiare quod non intelligit; sed hoc igni tradit, cum Spiritui sancto reservat. Quia igitur qualiter edendum sit pascha cognovimus, nunc qualiter edi debeat, agnoscamus. Sequitur: Sic autem comedetis illum: renes vestros accingetis. Quid in renibus nisi delectatio carnis accipitur? Unde et Psalmista postulat, dicens: Ut renes nostros . Si enim voluptatem libidinis in renibus esse nesciret, eos uri minime petisset. Unde quia potestas diaboli in humano genere maxime per luxuriam praevaluit, de illo voce Dominica dicitur: Potestas ejus in lumbis ejus . Qui ergo pascha comedit, habere renes accinctos dsolemnitatem resurrectionis atque incorruptionis agit, corruptioni jam per vitia nulla
Abbreviated transcription (Latin):
liemprimã initium credulitatis: & diem
septimã finem uite presentis uocat. Om̃e
em̃ tempus presentis uite conuenit ueris
sfrłitis festiuum ducere: hoc ẽ passionis et
resurrectionis xp̃i misteria honoraẽ. nichilq
oꝑis millis facere. exceptis hisque aduescen¬
dum ꝑtinent: quia non licet eis inmundi
concupiscentia & peccatorũ oꝑe laborare.s
inmeditatione scãrum scripturarũ.atq: in
bonis oꝑib que eternam in celis refectionẽ
sc̃spreparant continue desudare. Uñ seqͥt᷑.
umo mense quarta decima die men¬
sis aduesꝑam. comedetis arima: usq ad diẽ

Expanded text:
m septimam finem praesentis vocat. Omne enim tempus praesentis vitae convenit veris Israelitis festivum ducere, hoc est in passionis et resurrectionis Christi mysterio honorare; nihilque operis in illis facere, exceptis his quae ad vescendum pertinent: quia non licet eis in mundi concupiscentia et peccatorum opere laborare, sed in meditatione sanctarum Scripturarum atque in bonis operibus qua aeternam in coelis refectionem sanctis praeparant, continuo desudare. Unde sequitur: Primo mense, quarta decima die mensis ad vesperam, comedetis azyma, usque ad diem
Abbreviated transcription (Latin):
precipiunt exigere: & quandoq camen
reuelante gr̃a ꝑ cussi maxillã alterã iu¬
bent᷑ prebere. Quia eñi semꝑ plus irain
uindicta exigit quã iniuria accipit: dũ
discunt mala ñ multipliciꝰ reddere. quan¬
doq discerent ea et multiplicata sponte
colerare. Hinc ẽ qd̾ eundẽ rudẽ popłm
aquibdã prohibuit. quedã uͦ ei inusu pͥs¬
tino seruauit: ẜ hec ipsa tam̃ in melioris
uite figura cõposuit. Bruta namq ani¬
malia idolis inegiipto mactabant. eiq
mnusu post modũ animaliũ uictimafint:
ut dũ de usu suo aliquid amitterent in cons

Expanded text:
praecipiuntur exigere , et quandoque tamen praecipiuntur exigere , et quandoque tamen revelata gratia, percussa maxilla alteram jubentur praebere . Quia enim plus semper ira in vindicta exigit, quam injuria accepit, ut dum discunt mala non multiplicius reddere, quandoque discerent ea et multiplicata sponte tolerare. Hinc est quod eumdem rudem populum a quibusdam prohibuit, quaedam vero ei in usum ptino servavit; sed haec ipsa tamen in meliori vitae figura composuit. Bruta namque animalia idolis in Aegypto mactabant eique in usu postmodum animalium victima fuit: ut dum de usu suo aliquid admitterent, cons
Abbreviated transcription (Latin):
non solos hebreos habitasse. s eis aliquos
egyptios in illa terra cohabitatores fuisse:
adquos potuerunt merito hebreorũ etiam
beneficia diuina ꝑuenire: ut hic eos &e dili¬
gerent. idem egyptii cohabitatores: et quod
petebant facile cõmodarent. Nec tam̃ ds
iudi cauit ita illos alienos fuisse abinuruis
& contritionib quas popłs de ꝑtulit. ut
nec isto damno ferirentur: qui plagis illis
ꝓpt̃ qd̾ cerre illi parcebat᷑ ꝑcussi non erãt.
Hic quoq diligent considerandũ est. qd̾
mentes usui uite carnalis inherentes. euelli
abinfimis ñ possunt. nisi gradatim ducta
predicatione proficiant. Hinc quippe ẽ qd
inegypto positis pio iustoq moderami¬
ne latente ꝯcupiscentia condescenditur:
& uicinoꝵ suoꝵ uasis aureis argenteisq
sublatis discedẽ iubent᷑. qui adsina montẽ
ducti accepta lege mox audiunt. Ñ concu¬
pisces rem proximi tui. Hinc ẽ qd̾ in eadẽ
lege oculũ pro oculo. dentẽ pro dente

Expanded text:
non solos Hebraeos habitasse, sed eis aliquos non solos Hebraeos habitasse, sed eis aliquos Aegyptios in illa terra cohabitatores fuisse, ad quos potuerunt merito Hebraeorum etiam illa beneficia pervenire, ut hic eos et diligerent iidem Aegyptii cohabitatores, et quod petebant facile commendarent: nec tamen Deus judicavit ita illos alienos fuisse ab injuriis et contradictionibus quas populus Dei pertulit, ut nec isto damno ferirentur, qui plagis illis propter quod terrae illi parcebatur percussi non erant. Hic quoque diligenter considerandum est quod mentes usui vitae carnalis inhaerentes, evelli ab infimis non popraedicatione proficiant. Hinc quippe est quod in Aegypto positis, pio justoque moderamine, latenti eorum concupiscentiae condescenditur, et vicinorum suorum vasis aureis argenteisque sublatis, discedere jubentur. Qui ad Sinam montem ducti, accepta lege mox audiunt: Non concupisces rem proximi tui . Hinc est quod in eadem lege, oculum pro oculo, dentem pro dente
Abbreviated transcription (Latin):
omm pleb ut postulet uir ab amico suo.
ce mulier auicina sua uasa aurea ce argen¬
tea. Habit aut̃ dñs grãm popło suor corami
egrptiis. Nonhine quisq sumendis exem¬
plum putare debet. ad expolia ndũ istom pri¬
mũ. Hoc em̃ ds iussit qui noueras quio
quenq pati oporteret: nec irlite fuitum
fecei: s deo iubenti ministeriũ prebuert̃
Que admodũ cũ minister iudicis occidit eĩs
que uuider uis sit oceid profecto si id lp̃o¬
te faciat homicida: ẽ etiam si eum occidat
que scit occidi aiuidice debuisse. Est etiã
ista ñ nulta questio. si seosũ habitabane
Hebrei incerra ge ssen. ubi nec plage sic¬
bant quibi re gnũ pharaonis amigebat̃¬
quomͦ petit quisq aprerimo uel apraxima
aurũ argentũ et uestẽ: presertim quia ubi
primũ hoc mandat᷑ ꝑ moysen. sic positum ẽ.
& mulier auicina sua et concellaria uelcon¬
cellanea si ita dicendũ est. uel cohabitatrice
sua. Unde intelligendũ est. in terra gessen

Expanded text:
mico suo, et mulier a vicina sua, vasa aurea et argentea. Dabit autem Dominus qratiam populo suo coram Aegyptiis . Non hinc quisque sumendum exemplum putare debet ad exspoliandum isto modo proximum. Hoc enim Deus jussit, qui noverat quid quemque pati oporteret; nec Israelitae furtum fecerunt, sed Deo jubenti ministerium praebuerunt: quemadmodum cum minister judicis occidit eum quem judex jussit occidi, profecto si id sponte fiat, homicida est etiam si eum occidat quem scit occidi a judice debuisse. Est etiam ista nonnulla quaestio: Si seorsum habitabant Hebraei in terra Gessen, ubi nec plagae fiebant quibus regnum Pharaonis affligebato petit quisque a proximo vel a proxima aurum, et argentum, et vestem, praesertim quia ubi primum hoc mandatur per Moysen, sic positum est: et mulier a vicina sua, et concellaria vel concellania, si ita dicendum est, vel cohabitatrice sua. Unde intelligendum est etiam in terra Gessen
Abbreviated transcription (Latin):
rademptione nr̃a immolatus. Qd aut̃ deci¬
na die mensis agnus collitur. s ñ immola¬
tur usq ad quartã decimã diem: significat
qd ꝑlegẽ quidẽ. xp̃i passio prefigurabatur:
camen nn euangłii choruscante grã cõpletur.
denariꝰ eñi numerus propt̃ decalogũ ad legem
ꝑtnet: ce quat̾narius propt̃ quatuor euanglia
nouũ exprmit cestamentũ. Hoc gͥ qd unicuiꝙ
agnũ iubet sumere ꝑfamilias ce domolsuas.
siminor sit numerus edentiũ. qui nompossit
agni carnes consumere. mandat uicinũ suũ
qui iunctus est domui eiꝰ assumere. quatinus
lationẽ. Nonem̃ sola sufficiebat gens iudea ad
spale pascha celebrandũ: quin etiam gentes
que uicine fuerunt domui iude adhibende
erant. quatinꝰ domus dei conuiuentiũ nume¬
ro impleret᷑: o agni carnes digne comeste fide¬
lib inpastũ uite et̃ne uerterent᷑. Qd aut̃ idẽ
agnus uesꝑe comedi iubebat᷑: significat xp̃i¬

Expanded text:
redemptione nostra immolatus. Quod autem deciredemptione nostra immolatus. Quod autem decima die mensis agnus tollitur, sed non immolatur usque ad quartam decimam diem, significat quod per legem quidem Christi passio praefigurabatur, tamen non nisi Evangelii coruscante gratia completur. Denarius enim numerus propter decalogum ad legem pertinet, et quaternarius propter quatuor Evangelia Novum exprimit Testamentum. Hoc igitur quod unicuique agnum jubet sumere per familias et domos suas, et si minor sit numerus edentium qui non possit agni carnem consumere, mandat vicinum suum qui junctus est domui eis assumere, quatenus lationem. Non enim sola sufficiebat gens Judaea ad spirituale Pascha celebrandum; quin etiam gentes quae vicinae fuerunt domui Judae, adhibendae erant, quatenus domus Dei convivantium numero impleretur, et agni carnes digne comestae, fidelibus in pastum vitae aeternae verterentur. Quod autem idem agnus vespere comedi jubebatur, significat
Abbreviated transcription (Latin):
ius. immolabitq eũ uniuersa multitudo
filiorũ isrł aduesꝑam. Mensis ait iste uob̃
principiũ mensiũ: primꝰ erit inmensib an¬
ni.Mensem primũ uocat nisan scđm hebre¬
os. in quocreatũ ẽ celũ et terra & mundi ex¬
stitit exordium. Cuiꝰ mensis plenilumũ
post equinoctiũ uernale semꝑ debet atcen¬
di. In co & plebs isrłitarũ. aseruituce egypti¬
orum libata est: & genus humanũ ꝑ xp̃i
sanguinẽ apotestate diaboli ereptũ acq
transsatũ est. Decima em̃i die mensis agnui
asumitur. et seruari usq ad quartã decimam
rem mensis iubet᷑ eiꝰdẽ aduesꝑam: et sic ĩmola¬
N. Ita ce redempto nr̃ decima die hocẽ ante
qunq dies pasche ierosolimã ueniens. intẽplo
itq in conuentu insidiantium udeorum u̾¬
du dei docens. expectauit quartã decimam
aem inquo pascha misticũ cũ discipłis lius
celebrans ꝑuidam traditorẽ inmanul iude¬
oũ est traditus: atq sequent die inctuce ꝓ

Expanded text:
rsa multitudo filiorum Israel ad vesperam . Mensis enim iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Mensem primum vocat Nisan secundum Hebraeos in quo creatum est coelum et terra, et mundi exstitit exordium. Cujus mensis plenilunium, post aequinoctium vernale semper debet attendi in eo, et plebs Israelitarum a servitute Aegyptiorum liberata est, et genus humanum per Christi sanguinem a potestate diaboli ereptum atque translatum est. Decima die mensis agnus assumi jubetur et servari usque ad quartam decimam diem mensis ejusdem ad vesperam, et sic immolari: ita et Redemptor noster decima die, hoc est, ante quinque dies Paschae Jerosolymam veniens, in templo atque in conventu insidiantium Judaeorum verbum Dei docens, exspectavit quartam decimam diem, in quo Pascha mysticum cum discipulis suis celebrans, per Judam proditorem in manus Judaeorum traditus est, atque sequenti die in cruce est pro
Abbreviated transcription (Latin):
festinantes. Est em̃ phase: idẽ transitꝰ dñi.
& transibo ꝑ terrã egypti nocte illa: ꝑcuti¬
amq omne primogenitũ interra egypti
ab homine usq ad pecus: et incunctis diis
cgypti faciam iudicia mea ego dñs. Hec ui¬
delicet cuncta magnã nobis edificationẽ
pariunt: si fuerint mistica int̾pretatione
discussa. Quis nanq sit sanguis agni ñ au¬
diendo s bibendo didicimꝰ. Qui sanguis su
ꝑutrũq postem ponit᷑: qñ ñ solũ ore corpo¬
ris. s etiam ore cordis hauritur. Inutroq
ce eñ poste agni sanguis est positus. quan¬
dionẽ sumit᷑: admnutationẽ quoq intenta men
te cogitatur. Nam qui sic redemptoris nr̃i
sanguinẽ accipit. ut initari passionẽ illiꝰ nec¬
dum uelit: in uno poste sanguinẽ posuit: qͥ
etiam insupliminarib domorũ ponendus
est. Quid enĩ spiritalit̾ domos. insi mentes

Expanded text:
. Et transibo per terram Aegypti nocte illa, percutiamque omne primogenitum in terra Aegypti, ab homine usque ad pecus, et in cunctis diis Aegypti faciam judicia: ego Dominus. Haec videlicet cuncta magnam nobis aedificationem pariunt, si fuerint mystica interpretatione discussa. Quis namque sit sanguis agni, non audiendo sed bibendo didicimus. Qui sanguis super ui populi ponitur, quando non solum ore corporis, sed etiam ore cordis hauritur: in utroque etenim poste agni sanguis est positus, quantionete cogitatur. Nam qui sic Redemptoris nostri sanguinem accipit, ut imitari passionem illius necdum velit, in uno poste sanguinem posuit. Qui etiam in superliminaribus domorum ponendus est. Quid enim spiritualiter domos, ni
Abbreviated transcription (Latin):
dũ moneri: nisi ille figuraret᷑ cuiꝰ caro ñ solũ
eriustis uerũ etiam ex peccatorib propagata
est: Quanquã conent᷑ iudei etiam hedũ
intelligere accipiendũ ad celebrandũ pas¬
cha: & hoc eẽ dictũ putant abouib & hedis
accipere: tanquã diceret uł ab agnis agnum
uel adhedis hedũ. si illud de sit sumi oporte¬
re. Apparet tam̃ inxp̃o reb impletis: quid
illo precepto fuent figuratum
t sument desanguine agni acponent su¬
ꝑ utrũq postem. et insuꝑ liminarib do

Expanded text:
dum moneri, nisi ille figuraretur cujus caro non solum ex justis, verum etiam ex peccatoribus propagata est: quanquam conentur Judaei etiam haedum intelligere accipiendum ad celebrandum Pascha, et hoc esse dictum putant, ab ovibus et haedis accipere, tanquam diceret vel ab agnis agnum, vel ab haedis haedum, si illud desit, sumi oportere. Apparet tamen in Christo, rebus impletis, quid illo praecepto fuerit figuratum: Et sument de sanguine, ac ponent super utrumque postem, et in superliminari
Abbreviated transcription (Latin):
mabitis. Quer potest quomͦ aliquid suꝑa¬
u̾it: cũ hoc premonit fuerint ut si domus
ñ haberet consumendo pecon idoneã multi¬
tudinẽ. uicim assument᷑. S intelligit᷑ qm̃
dictũ est. os ñ cõminuetis exeo: remansura
utiq fuisse ossa que igne cremarent᷑.
ic aut̃ comedetis illũ. Renes urõs accm¬
getis: calciamenta habebitis inpedib:¬

Expanded text:
mabitis. Quaeri potest quomodo aliquid superavit, cum hoc praemoniti fuerunt, ut si domus non habuerit consumendo pecori idoneam multitudinem, vicini assumantur. Sed intelligitur quoniam dictum est, Os non comminuetis ex eo, remansura utique fuisse ossa quae igne concremarentur: Sic autem comedetis illum: Renes vestros accingetis, calceamenta vestra habebitis in pedib