comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ancillȩ tuȩ : dederisq seruȩ tuȩ
sexum uirilem: dabo eum dño om̃i¬
b dieb uitȩ eius. & reliqͣ. Necor¬
dabatur forsan uerborum beati iob.
qui dixit . iqui deridetur abamico
suo sicut ego. iuuocabit dominum.
&exaudiet eum: quia ipse laborem
& dolorẽ suoꝵ ꝯsiderat. de quo scͥptũ
ẽ:. tibi enim domine derelictus ẽ
pauꝑ: pupillo tu eris ad iutor. Cui
uota iustorum sunt placabilia.
& oculi eius ad prȩces eors.Fac¬
tum ẽ ergo cum illa multiplicaret
prȩces coram domino: ut heli obserua¬
ret os eius. Iorro anna loquebatur
incorde suo: tantumq labia ipsiꝰ moue¬
bantur: & uox pęnitus non audiebat᷑.
Estimabat gͥ heli eam temulentam:
dixitq ad eam. Usq quo ębria eris:
Digere paulisꝑ uinum: quo mades. Les¬
ponditq anna. Nequaquam inqͥt
domrine mi. Nam mulier infelix ego
sum: quiumq & omne quod inebria¬
ri potest non bibi: s effudi animam
meam inconspectu dñi. Ne reputes
ancillam tuam quasi unam de filia¬

Expanded text:
e tuae, dederisque servae tuae sexum virilem, dabo eum Domino omnibus diebus vitae ejus, » et reliqua Recordabatur forsan verborum beati Job, quibus dixit: « Qui deridetur ab amico suo sicut ego, invocabit Dominum et exaudiet eum, quia ipse laborem et dolorem suorum considerat . » De quo scriptum est: « Tibi, Domine, derelictus est pauper pupillo tu eris adjutor . » Cui vota justorum sunt placabilia et oculi ejus ad preces eorum. « Factum est ergo cum illa multiplicaret preces coram Domino, ut Heli observaret os ejus. Porro Anna loquebatur in corde suo, tantumque labia illius movebantur, et vox penitus non audiebatur. Aestimavit igitur eam Heli temulentam, dixitque ei: Usquequo ebria eris? Digere paulisper vinum quo mades. Respondens Anna, Nequaquam inquit, domine mi. Nam mulier infelix nimis ego sum, vinumque et omne quod inebriare potest non bibi, sed effudi animam meam in conspectu Domini. Ne reputes ancillam tuam quasi unam de filia
Abbreviated transcription (Latin):
eamemula eiꝰ & uehement̃ ange¬
bat: intantum ut ex ꝓbraret quod
conclusisset dñs uuluam eiꝰ. Et cet̾a.
am quodait. deditq fenenue utori
sue & cunctis filiis eiꝰ & filiab par¬
tes: hȩ partes. partes sacrificiorum
quas de immolatis dedit intelligunt᷑.
inquit erat: quia dñs concluserat
uuluam eiꝰ Inhoc uero quod subiun¬
sa ram sterilemagar concipiens
despexit:. ita & annam sterilem
fenenna ꝓle fecunda emulabatur.
Malorum enim est solatium. bonos
carpere. Porro illa flebat: & ñ
capiebat cibum. Ꝙ cet̾a. Irrita¬
ta quippe abemula sua. non capi¬
ebat cibum lȩta corporeum: sed se¬
cundum ꝓpħam fuerunt illi la¬
crunȩ eius panes die ac nocte: &
potum suum cum fletu tempera¬
bat. Surrexit autem anna pꝰꝗͣ.
sacerdos erat: & post sanson populum
ifrł regebat. ut in hebreorum libro
inuenitur annis quadraginta: se¬
cundum septua girta autem inter¬
prȩtes annis uiginti. Cumaũ
Anna amaro animo. orauit dominũ

Expanded text:
emula ejus, et vehementer angebat, in tantum, ut exprobraret quod conclusisset Dominus vulvam ejus, » et reliqua. Nam quod ait, « deditque Phenennae uxori suae, et cunctis filiis et filiabus, partes: » hae partes, partes sacrificiorum, quas de immolatis dedit, intelligunturvidelicet erat, quia Dominus concluserat vulvam ejus. In hoc vero quod subjunSaram sterilem Agar concipiens despexit , ita et Annam sterilem Phenenna prole fecunda aemulabatur. Malorum est enim solatium bonos carpere. « Porro illa flebat et non capiebat cibum, » etc. Irritata quippe ab aemula sua, non capiebat cibum laeta corporeum. Sed, secundum Prophetam, fuerunt illi lacrymae ejus panes die ac nocte, et potum suum cum fletu temperabat . « Surrexit autem Anna, postquam sacerdos erat, et post Samson populum Israel regebat, ut in Hebraeorum libro invenitur, annis quadraginta, secundum Septuaginta autem Interpretes, annis viginti « Cum esset Anna amaro animo, oravit Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Adhanc gͦ urbem ascendit helca¬
na cum domo sua statutis diebus.
secundum legem: ut ad oraret ꝙ sacri¬
ficaret dño exercituum. Quod autem
dicit statutis dieb. hoc ẽ tͥb festi¬
uitatib: pascha uidelicet. pentecosten.¬
& sollempnitate tab̾naculoꝵ. Unde
dominus in exodo prȩcepit dicens.
Trib uicib ꝑsingulos annos mͥ fe¬
sta cȩlebrabitis. Ꝙ item. Ter inquit
in anno apparebit om̃e masculinũ
tuum coram domino deo tuo: in loco
quem elegerit dominus deus tuus.
Ergo insylo cum ẽẽt eo tempore ar¬
cha domini : ibi hic helcana cum
eẽt ipse leuita: post oblatas uicti¬
mas cum urorib & filiis atq filiab
pariter uescebatur. Deditq fe¬
nennȩ urori sue & cunctis filiis eiꝰ
& filiab partes: annȩ autem dedit
partem unam tristis. quia annã

Expanded text:
Ad hanc ergo urbem ascendit ElcaAd hanc ergo urbem ascendit Elcana cum domo sua statutis diebus secundum legem, ut adoraret et sacrificaret Domino exercituum. Quod autem dicit, « statutis diebus » hoc est tribus festivitatibus, Pascha videlicet, Pentecoste et solemnitate Tabernaculorum. Unde Dominus in Exodo praecepit, dicens: « Tribus vicibus per singulos annos mihi festa celebrabitis . » Et item: « Ter, inquit, in anno apparebit omne masculinum tuum coram Dominquem elegerit Dominus Deus tuus . » Ergo in Silo cum esset eo tempore arca Domini, ibi hic Elcana cum esset ipse Levita, post oblatas victimas, cum uxoribus et filiis atque filiabus pariter vescebatur. « Deditque Phenennae uxori suae et cunctis filiis ejus et filiabus partes. Annae autem dedit partem unam tristis
Abbreviated transcription (Latin):
arche legituna uxor quam primitus
duxit. sa ra uidelicet. primum steri¬
lis fuit. agar egs ptia generante filiũ.÷
& sicut iacob seruiente socero suo ꝓ
rachel uxore. ipsa rachel sterilis fuit.
sorore euis lia liberos gignen
pͥmum fuit : postea autem
ꝑdiũ grãm fecunda: ut tali
ortu magniis futurus ꝓpħa
ȩciam mon¬
straretur.
debat uir ille
de ciuitate  sua statutis dieb.
ut adoraret & sacrificaret dũo exerei¬
tuum insilo. Et cet̾a. Silo ciuitas
ẽ. intribu effraim: in quo loco archa
testamenti mansit & tab̾naculum dñi.
atemporib iosuȩ filii num postquã
uicerat gentes quȩ terram repmssio¬
nis possederant.usq ad tempora samu¬
helis. Parratur enum in libro thunaue.
quod predictus dux sorte ibi missa co¬
iam domino. t̾ram repmissionis singlis
tͥbub distribuerit. Est autẽ srlomno
uagesimo miliario neaspoleos. in regi¬
one acrabitena Sed & inde patͥarche
filium selon appellatum leginiufꝰ

Expanded text:
archae legitima uxor, quam primitus archae legitima uxor, quam primitus duxit, Sara videlicet, primum sterilis fuit, Agar Aegyptia generante filium: et sicut Jacob serviente socero suo pro Rachel uxore, ipsa Rachel sterilis fuit, sorore ejus Lia liberos gignentprimum fuit, postea autem per Domini gratiam fecunda, ut tali ortu magnus futurus propheta etiam monstraretur.debat vir ille de civitate sua statutis diebus, ut adoraret et sacrificaret Domino exercituum in Silo, » etc. Silo civitas est in tribu Ephraim, in quo loco arca testamenti mansit ac tabernaculum Domini a temporibus Josue filii Nun, postquam vicerat gentes quae terram promissionis possederant, usque ad tempora Samuelis. Narratur enim in libro Jesu Nave quod praedictus dux sorte ibi missa coram Domino terram repromissionis in singulis tribubus distribuerit. Est autem Silo in nonagesimo milliario Neapoleos, in regione Acrabitena. Sed et Judae patriarchae filium Seloh appellatum legimus.
Abbreviated transcription (Latin):
polim. De qua notandum ẽ: quod
uirta hebraicam ueritatem non ra¬
inacha. s arniathia siue ara¬
mathaim sicut inlibris locorum le¬
gimus habetur. Similiter etiam u¬
interprx̧tationib hebraicorum nomi¬
num ara mnathaim reperit᷑:. quod
nos ita legendum ñ dubitam ⁊s.
Unde & aramathaim nucupat᷑.
& inter pretatur excelsa drio uel eoꝵ.
Bene excelsa duo iuxta hystoriamũt
due urtelligant᷑ tb. regalis uidelioł
M sacerdotalis. idẽ uida & leui:
exquib extitit pat̃ eius & mater.
Speculatores hic fortassis ꝓphete
intelliguntur: quorum filius hel¬
chana fuerit. Et habuit duasuro¬
res: nom̃ uni ainia. & nom̃ scde fenen¬
ua. Fuerunt᷑q fenenne filii: anne
autem non erant libi. Conuenient̃
igitur annę sterilitas cominemorat᷑.⁊
cuius partus celebrior futurus erat.
adinstar priorum patrum: ut maiꝰ
gaudium post longum merorem de
ꝑcepta fecunditate parentum in si¬
nuetur. Sicut enum abraham patri¬

Expanded text:
polim. De qua notandum est, quod polim. De qua notandum est, quod juxta Hebraicam veritatem non Ramathaim, sed Armatha sive Aramathaim sicut in libris locorum legimus habetur. Similiter etiam interpretationibus Hebraicorum nominum Aramathaim reperitur, quod nos ita legendum non dubitamus, unde et Armathia nuncupatur, et interpretatur excelsa duo vel eorum. Bene excelsa duo. Juxta historiam, ut quae intelligantur tribus, regalis, videlicet et sacerdotalis, id est Juda et Levi, ex quibus exstitit pater ejus et mater. speculatores hic fortassis prophetae intelliguntur, quorum filius Elcana fuerit. « Et habuit duas uxores: nomen uni Anna, et nomen secundae Phenenna. Fueruntque Phenennae filii, Annae autem non erant liberi. » Convenienter igitur Annae sterilitas commemoratur, cujus partus celebrior futurus erat instar priorum patrum, ut majus gaudium post longum moerorem de percepta fecunditate parentum insinuetur. Sicut enim Abraham patri
Abbreviated transcription (Latin):
chaath. filii leui. filii isrł. Et reliqͣ.
dare compbatur. Quam generati¬
onem insequentib spũali intellec¬
tui concinere conabimur. Matrem
quoq eius de tribu uida fuisse mon¬
stratur: in eo quod ephrateus uocat᷑.
Ephrateus enim abephrata urore ca¬
leh. quam constat fuisse de tribu uida
ephraim non abephrata ephrateus di¬
catur: uideat insubsequentib. quod
dauid filius uiri ephratei uocetur. cũ
liquido pateat. eundem isai patremda¬
uid non de ephram sed de tribu iu¬
da extitisse: & ꝓbet eundem helcanã
ephrateum abephrata. nonabephrã
dici. Hic inter medios ciues effrem
sortis existens: ramatha sophim ciui¬
tatem inhabitabadUnde scriptura
memorat. Intra cunctas nairq tͥb
habitationem leuitarum fuisse ñ du¬
bium. ẽ. Namatha ipsa ẽ. quę
inȩuangeliis arimathia legitur:
de qua fuisse ioseph eadem euange¬
lia comꝓbant. Est & enum ipsa. eiu¬
tas inregione tanmitica: iuxta dios¬

Expanded text:
CCdare comprobatur. Quam generationem in sequentibus spiritali intellectui concinnere conabimur. Matrem quoque ejus de tribu Juda fuisse monstratur, in eo quod Ephrataeus vocatur. Ephrataeus ab Ephrata uxore Chaleb, quam constat fuisse de tribu Juda, Ephraim, non ab Ephrata, Ephrataeus vocatur, unde in subsequentibus legitur quod David filius Ephrataei vocetur, cum liquido pateat eumdem Isai patrem David, non de Ephraim, sed de tribu Juda exstitisse: et probet eumdem Elcanam Ephrataeum ab Ephrata, non ab Ephraim dici. Hic inter medios cives Ephrem sortis exsistens, Ramathaim Sophim civitatem inhabitabat, unde Scriptura memorat. Intra cunctas namque tribus habitationem Levitarum fuisse non dubium est Ramathaim, ipsa est quae in Evangeliis Arimathia legitur, de qua fuisse Joseph eadem Evangelia comprobant . Est enim civitas in regione Tamnitica, juxta Dios
Abbreviated transcription (Latin):
de monte effraim.
& nomen eiꝰ elcha¬
na. filius ieroam. fi¬
lii helui. filii tau. filis
suph. ephrateus.
Quia enim in plo¬
goniena. ummo in
ysagoge polliciti stimus. prius funda¬
menta hystoriȩ ponere. & postmodũ
culmen allegoriȩ. atq ubi gratum
fuerit. moralitatis armoniam unse¬
rere: ideo primum dignum fore ar¬
bitramtr. de generatione scĩ samu¬
helis ꝓpħȩ hystoriam predicere. ut
postmodum continuatim allegoriam
eius ualeamus domino fauente dige¬
rere. Helcana naiq pat̃ ipsiꝰ de
stirpe leui fuit: sed non de genera¬
tione aaron sacerdotis. Quod enĩ
pater eius de tribu leui fuerit. uer¬
ba dierum manifestissime compro¬
bant: ubi series generationis usq
ad leui ꝑducitur. Dicitur enim
filius fuisse Nieroam filii hieliel.¬
filii tou. filii suph. filii helcana.
filii maath. filii amasai. filii helca¬
na. filii iohel. filii atariȩ. filii so¬
phonie. filii asaph. filii asir. filii
abiasaph. filii chore. filii saar. filii

Expanded text:
de monte Ephraim, et nomen ejus Elcana, filius Jeroham, filii Eliu, filii Thau, filii Suph, Ephrataeus. » Quia enim in prolegomena, imo in isagoge polliciti sumus prius fundamenta historiae ponere, et postmodum culmen allegoriae, atque ubi gratum fuerit, moralitatis harmoniam inserere, ideoque primum dignum fore arbitramur de generatione sancti Samuelis prophetae historiam praedicere, ut postmodum continuatim allegoriam ejus valeamus, Domino favente, dirigere. Elcana namque pater ipsius de stirpe Levi fuit, sed non de generatione Aaron sacerdotis: quod enim pater ejus de tribu Levi fuerit, Verba dierum manifestissime comprobant, ubi series generationis usque ad Levi perducitur. Dicitur enim filius fuisse « Jeroham, filii filii Thou, filii Suph, filii Elcana, filii Maath, filii Amasai, filii Elcana, filii Joel, filii Azariae, filii Sophoniae, filii Thaath, filii Asir, filii Abiasaph, filii Core, filii Isaar, filii
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ eccłiȩ gentium & sinagoge prȩ¬
tenderunt unaginem. fenenna nãq
sinagoge typum preliniebat: quȩ
fecunda primum infiliis extitit:
quos deo ꝑpredicationem legis gene¬
rare uidebat᷑. S quia conuersa ẽ
a fide patriarcharum & ꝓpħarum
ad infidelitatem: infecunda ꝑmanet
Anna uͦ sterilis quȩ interpretatur
gr̃a. eccłiam significabat gentium:

Expanded text:
est Ecclesiae gentium et Synagogae, praetenderunt imaginem. Phenenna namque Synagogae typum praelibabat quae fecunda primum in filiis exstitit, quos Deo per praedicationem legis generare videbatur. Sed quia conversa est a fide patriarcharum et prophetarum ad infidelitatem, infecunda permanet. Anna vero sterilis, quae interpretatur gratia, Ecclesiam significabat gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
illorum deliramenta omit dentes.
quia utrum uerusit ignoramꝰ.
simpliciter intelligimus quod tã
sancto uiro conueniebat. ut ple¬
bemsibi commnissam iiusticia &
prudentia gubernaret. Ceterum
quid figura significet intimare
breuiter aggredimur. Masphat
enum quo congregatus ẽ isrł ubi
& aquam hausit inconspectu do¬
mini. interprȩtatur intentio. Sa¬
nctam significat eccłiam. ubi ue

Expanded text:
illorum deliramenta omittentes, illorum deliramenta omittentes, quia utrum verum sit ignoramus, simpliciter intelligimus, quod tam sancto viro conveniebat ut plebem sibi commissam, in justitia et prudentia gubernaret. Caeterum quid figura significet, intimare breviter aggredimur. Masphath enim quo congregatus est Israel, ubi et aquam hausit, in conspectu Domini, interpretatur intentio, sanctam significans Ecclesiam, ubi vera
Abbreviated transcription (Latin):
lignnus quid ẽ quodaquam hau¬
serunt & effuderunt inconspec¬
tu domini: quid hebreorum tradi¬
tio sentiat sicut inquib dam codi¬
cib legimus. inserere nisi sumꝰ.
Tradunt enim quod coram domino
ineadem aqua maledicta congesta
suit: ꝙ sicut in lege mulier ⁊ eloti¬
pica hausta aqua ꝓbabatur. ita
& hic ydolatrȩ hac aqua ꝓbati st̃.
hiuidelicet quise ydola coluisse
penitus denegabãt: radunt etiam.
quicumq ydolatra hanc aquam
gustasset. labia eius ita sibi ad he¬
rerent: ut nequaquam ea ab in ui
ydolatra deprehendebatur: & uiter¬
ficiebatur. Quod & sequentia de¬
monstrant in eo quod ait: iudicauit¬
q samuhel filios ifrł inmasphat: ui¬
dicare in hoc loco ydolatras scđ̾m
legemmorti tradere dicit. Dicunt¬
etiam quod hoc modo moyses ydo¬
latras qui uitulum fecerant. ꝓbaue¬
rit. quando arripuit uitulum &
combussit. contriuitq usq ad pul¬
uerem. & sparsit inaquam & de¬
dit ex eo potum filiis isrł. Nos enĩ

Expanded text:
ligimus quid est, quod aquam hauligimus quid est, quod aquam hauserunt et effuderunt in conspectu Domini, quid Hebraeorum traditio sentiat, sicut in quibusdam codicibus legimus, inserere nisi sumus. Tradunt enim quod coram Domino in eadem aqua maledicta congesta sint, et sicut in lege mulier zelotypa hausta aqua probabatur, ita et hic idololatrae hac aqua probati sunt. Hi videlicet, qui se idola coluisse peniquicumque idololatra hanc aquam gustasset, labia ejus ita sibi adhaererent, ut nequaquam ea ab inviceindicio idololatra deprehendebatur et interficiebatur. Quod et sequentia demonstrant in eo, quod ait: Judicavitque Samuel filios Israel in Masphat. Judicare in hoc loco idololatras, secundum legem morti tradere intelligenetiam quod hoc modo Moyses idololatras, qui vitulum fecerant, probaverit, quando arripuit vitulum et combussit, contrivitque usque ad pulverem, et sparsit in aquam, et dedit ex eo potum filiis Israel. Nos jam
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum cariathiarim quȩ inter¬
prȩtatur uilla siluarum. significat
sauctam eccłiam ex multitudine
gentium collectam: inqua postquã
testam entum mansit. multiplicati
sunt iusti: qui ab ipso uelut dies
illuminati sunt. Baalun qͥ haben¬
tes siue ascendentes aut super iores
interprȩtatur. quem filii isrł. ꝓie¬
ocrunt pariter cum astaroth. idola
gentium significat. quȩ ꝓiecerunt
credentes ex gentib post susceptio¬
uem arche destamenti. seu qui
uerus isrł ẽ. idẽ uir uidens dm̃.
aufert a se omnem facturam ma¬
lignorum spũum. Hoc enu urcer¬
pretatur astaroth. Aufert iactan¬
tiam atq suꝑbiam. & sic seruit doo
soli: quia nulla societas ẽ. luci ad
tenebras. nec ulla conuentio xp̃i
ad belial. Dixit autem samu
hel. Congregate uniuersumisrł
inmasphat: ut orem ꝓ uobis do¬
minum. Et conuenerunt inmas¬
phat. hauseruntq aquam. & ef¬
fuderunt inconspectu domini. i¬
phat. Hic enim si pre sumptio ñ
uideatur quia non plenius intel¬

Expanded text:
erum Cariathiarim, quae interpretatur villa silvarum, significat sanctam Ecclesiam, ex multitudine gentium collectam. In qua postquam Testamentum mansit, multiplicati sunt justi, qui ab ipso velut dies illuminati sunt. Baalim habentes, sive ascendentes, aut superiores interpretatur, quem filii Israel projecerunt; pariter cum Astaroth, idola gentium significat, quae projecerunt credentes ex gentibus, post susceptionem arcae Testamenti. Seu qui vetus Israel est, id est vir videns Deum, aufert a se omnem facturam malignorum spirituum, hoc enim interpretatur Astaroth. Aufert jactantiam atque superbiam et sic servit Deo soli, quia « nulla societas est lucis ad tenebras, nec ulla conventio Christi ad Belial . » « Dixit authel congregate universum Israhel in Masphat ut orem pro vobis Dominum et convenerunt in Masphat hauseruntque aquam et effuderunt in conspectu Domini qua. Hic enim, si praesumptio non videatur quia non plenius intel
Abbreviated transcription (Latin):
fecit utraq unum. & reliqua. Iste
est samuhel: qui inuocauit deum
sicut insequentib legitur. & exau¬
diuit eum deus. & in tempore me¬
sis pluuiam impetrauit. Pluiuia
enim insacris scripturis. uerba
sunt euangelii uel legis: sicut
& moy ses dicit. Expectetur sic ut
pluuia eloquium meum: & des¬
cendant sicut ros uerba mea.
Hanc igitur pliuiam dedit
mundo xp̃c intempore messis.
id ẽ. quando gentes colligi oporte¬
bat: ut sicut frumentum in hor¬
reis. sic intra ȩccłiȩ sinum con¬
gregarentur. Iudicauit samuhe
ifrahel cunctis dieb uitȩ suȩ: &
ibat ꝑsingulos annos circuiens
bethel & galgala & masphat. A
iudicabat isrł insupradictis locis.
reuertebaturq mramatha ibi enim
erat domus eiꝰ. &. ibi iudicabat
israhelem: edificauit etiam ibi alta¬
sterio quod samuhel insupra dictis
locis conueniens iudicabat isrł. In
hoc enim ty pum denuit doctorum
insancta eccłia. Mut hoc mani¬
festius pateat : manifestem us cla¬

Expanded text:
fecit utraque unum , » et reliqua. Iste fecit utraque unum , » et reliqua. Iste est Samuel qui invocavit Deum, sicut in sequentibus legitur, exaudivit eum Deus, et in tempore messis pluviam impetravit. Pluvia enim in sanctis Scripturis verba sunt Evangelii, sive legis. Sicut et Moyses dicit: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea . » Hanc igitur pluviam dedit mundo Christus in tempore messis, id est quando gentes colligi oportebat, ut sicut frumentum horreis, sic intra Ecclesiae sinum congregarentur. « Judicabat Samuel Israel cunctis diebus vitae suae, et ibat per singulos annos circumveniens Beth-El et Galgala et Maspha, et judicabat Israelem in supradictis locis. Revertebaturque in Ramatha: ibi enim erat domus ejus, et ibi judicabat Israelem: aedificavit etiam ibi altasterio quod Samuel in supradictis locis conveniens judicabat Israel. In hoc enim typum tenuit doctorum sanctae Ecclesiae, et ut hoc manifestius pateat, manifestemus cla
Abbreviated transcription (Latin):
intentio. & sen quod dicrtur pre¬
dicatio. obsignum uictoriȩ posu¬
it. quem alium nisi dominum
intentionem ueteris testamenti
& ȩuangelii predicationem posi¬
tus. fidelib sius contra ad uersa¬
rias potestates dimicantib auxi¬
lium prestat. Ipse enim prȩfi¬
gurabatur in lapide ꝓpter fir¬
mitatem. ipse significabatur in
agno ꝓpter innocentiam. siue qr
puobis ẽ. immolatus. Quod autem
ait huc usq auxiliatus ẽ. nob̃ domi¬
nus: ostendit quia quicumq hos ter¬
minos transcendunt sicut hęrȩtici
auxilium dei non merentur. Quod
autem ait. Eratq pax inter isrł
& amorreum. hoc in futuro intelligi
datur. quia postquam ꝑost passio¬
uẽ domini aeriȩ potestates uicte
cesserunt. uterq populus ex circum¬
cisione uidelicet & preputio cre¬
dens. inunitate fidei sibi concor¬
dauit. Amorreus interpretat᷑
amarus. uelloquens. Et apostolꝰ
ge. facti estis ꝓpe. in sanguine
xp̃i. Ipse est enim pax nostra qui

Expanded text:
intentio: et Sen, quod dicitur intentio: et Sen, quod dicitur dentium, ob signum victoriae posuit, quem alium nisi Dominum inventionem Veteris Testamenti, et Evangelii praedicationem positus, fidelibus suis contra adversarias potestates dimicantibus auxilium praestat. Ipse enim praefigurabatur in lapide, propter firmitatem: ipse significabatur in agno, propter innocentiam: sive, quia pro nobis est immolatus. Quod autem ait: « Hucusque auxiliatus est nobis Dominus, » ostendit quia quicunque hos terminos transcendunt, sicut haeretici, auxilium Dei non merentur. Quod autem ait: « Erat pax inter Israel et Amorrhaeum, » hoc in futuro intelligere dabatur, quia postquam per passionem Domini aereae potestates victae cesserunt, usque populus ex circumcisione videlicet et praeputio credens, in civitate fidei sibi concordavit. Amorrhaeus interpretatur amarus, vel loquens. Et Apostolus ge, facti estis prope in sanguine Christi. Ipse est enim pax nostra, qui
Abbreviated transcription (Latin):
& altissimus dedit uocem suam.
S dumista intonuit dominus
exterruit philistiim. & cesi sunt
a filiis isrł: quia uidelicet iminun¬
di sp̃c prȩdicationib scõrum ce¬
dentes. a facie corum discesserun.
Quod plenius in eccłiastica hysto¬
ria declaratur. Unde bethcar ubi
cęsi sunt. interprȩtatur domus
agnitionis. siue domus agni. Eccle¬
siam prefigurauit illius: de quo
iohannesait. Ecce agnus dei:
ecce qui tollit peccata mundi.
Inqua & a qua eccłia domino fa¬
uente immundi sp̃c superati
sunt. Et bene ait. ꝑsequuti sunt
eos usq ad locum qui erat super
bethcar. qui interpretatur domꝰ
agnitionis: quia tam du predica¬
tores ꝑsequuti sunt: quo usq om¬
nis error expurgaretur: & uere
deus agnosceretur. Sequitur.
Tulit autem samubel lapidem
unum. & posuit eum inter mas¬
phat & inter sem: & uocauit no¬
men eiꝰ lapis adiutorii. dix̃q. Huc¬
usq auxiliatus ẽ. nobis dominꝰ.
Apis enim iste quem samuh el
inter masphat quȩ interprȩta t᷑

Expanded text:
t Altissimus dedit vocem suam . » Sed dum ista intonuit Dominus, exterruit Philisthiim, et caesi sunt a filiis Israel. Quia videlicet immundi spiritus, praedicationibus sanctorum cedentes, a facie eorum discesserunt, quod plenius in ecclesiastica historia declaratur. Unde Bethchar, ubi caesi sunt, interpretatur domus agnitionis, sive domus agni, Ecclesiam praefiguravit illius de quo Joannes ait: « Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . » In qua, et a qua Ecclesia, Domino favente, immundi spiritus superati sunt. Et bene ait: « Persecuti sunt eos usque ad locum qui erat super Bethchar, » quae interpretatur domus agnitionis, quia tandiu praedicatores persecuti sunt, quousque omnis error expurgaretur, et vere Deus agnosceretur. Sequitur: « Tulit autem Samuel lapidem unum et posuit eum inter Masphat et inter Sen et vocavit nomen eius lapis Adiutorii dixitque hucusque auxiliatus est nobis Dominus apis enim iste, quem Samuel inter Masphath, quae interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
antione. quȩ melius potest ꝑ ip¬
sam masphat intelligi. in unita¬
de fidei subnouo destamento col¬
lectꝰ. aquas lacr iiarum hau¬
riens. ꝑsatisfactionem peniten¬
tie eas in conspectu domini effu¬
dit. Quod autem samuhel ꝓpħa
in eodem loco hoc ẽ. inmasphat
hoc indicasse uidetur quod omĩs
prȩdicator spiritualis eos fideles
marime docere studet. quos mnin¬
tentiouem contemplationis. atq
ad amorem patrie cȩlestis inten¬

Expanded text:
ntio, quae melius potest per ipsum Masphath intelligi, in unitate fidei, sub novo sacerdotio, collectam: aquas lacrymarum hauriens, et per satisfactionem poenitentiae, eas in conspectu Domini effundens. Quod autem Samuel propheta in eodem loco, hoc est in Masphath, hoc indicasse videtur, quod omnis praedicator spiritualis, eos fideles maxime docere studet, quos in intentionem contemplationis atque ad amorem patriae coelestis inten
Abbreviated transcription (Latin):
licet ꝑgram suȩ reuelationis a c
prȩsentiam suȩ diuinitatis. & mas¬
phat quȩ interprȩtatur intentio.
bene sequitur: quia uidelicet insi¬
pradicta eccłia scã dei ẽ pura in
mentib electorum urtentio. qua
semꝑ hesuritꝰ anhelat addeum.
Inqua samuhel ꝓpħa iudicat fi¬
liosifrł. uidelicet doctor fidelis
fideles in ȩccłia discernit. Unde
benedicitur quod reuertens habi¬
abat in rama samuh el ubi erat do¬
nus euis: quia uidelicet hoc indi¬
easse uidetur quod omnis ȩccłiasti¬
us doctor iuir spũalis in ecclesia.
let semꝑ in altitudine contempla¬
tionis. hoc enim significat rama
quȩ interprȩtatur excelsa. men
te habitare delectetur: ꝑactionis
tamen compassionem ad infirma
membra eccłiȩ condescendere
non renuit. Q quasi populum
israhel iudicat: dum creditamsibi
plebem ad tenendam unitatem
fidei & cȩteras uirtutes operandas.
sua ex hortatione instituit & do¬
cet. seu quia uidex alieni delicti
efficitur. & iudicium exercet in

Expanded text:
licet per gratiam suae revelationis ac praesentiae suae Divinitatis. Et Masphath, quae interpretatur intentio, bene sequitur: quia videlicet in supradicta Ecclesia sancta Dei, est pura in mentibus electorum intentio, qua semper esurit, et anhelat ad Deum. In qua Samuel propheta judicat filios Israel, videlicet ut doctor fidelis fideles in Ecclesia decernit. Unde bene dicitur, quod revertens habitat in Rama Samuel, ubi erat domus ejus, quia videlicet hoc indicasse videtur, quod omnis ecclesiasticus doctor, vir spiritalis in Ecclesia, licet semper in altitudine contemplationis hoc enim significat Rama, quae interpretatur excelsa mente , habitare delectetur, per actiones tamen compassionum, ad infirma membra Ecclesiae condescendere non renuit, et quasi populum Israel judicat, dum creditam sibi plebem, ad tenendam unitatem fidei, et caeteras virtutes operandas, sua exhortatione instituit et docet: seu qui judex alieni delicti efficitur, et judicium exercet in
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Factum ẽ. ergo cum sa¬
muhel offerret holocaustum. phi¬
lysteos inire prelium contra ifrł.
Intonuit autem dominus fragore
magno indie illa suꝑ phily steos.
& exterruit eos. & cȩsi sunt a filiis
israhel. qui egressi de masphat ꝑ¬

Expanded text:
inus factum est ergo cum Samuhel offerret holocaustum Philistheos inire proelium contra Israhel intonuit autem Dominus fragore magno in die illa super Philisthim et exterruit eos et caesi sunt a filiis Israhel
Abbreviated transcription (Latin):
effici patres de anna. Fenenm
filios habet: sed qui non ad sista¬
nt semꝑ altari: nec tamen inanes
fuint: nam de sacrificiis duimis
edunt. Unusquisq gͦ qui con¬
u̾titur a peccato: exconu̾sione
generat oꝑa iusticiȩ. Et postes
ęxcitata anna. idẽ. ania fidclis.
ꝑ zelum bonum prȩcem fundit
domino: ut ipsa filios generet
qui ad sistant deo. hoc ẽ filios
grẽ. Qui enu deo uacat. ꝙ semꝑ
legem dei die ac nocte medita¬
tur: hicẽ filius grẽ. In euange¬
lio. huius hystoriȩ forma osten¬
ditur: unde martha sat agit
circa frequens ministerium. ex¬
filios conu̾sionis generat: ꝙ ma¬
ria sedens secus pedes dominiau¬
diens u̾bum illius. optimam
partem dicrtur elegisse: ꝙ in¬
telligitur uelut gr̃e sobolem ꝓ¬
crearȩ : qui semꝑ dicat. mͥ autem
ad herere deo bonum ẽ. Annage

Expanded text:
effici patres de Anna. Phenenna effici patres de Anna. Phenenna filios habet, sed qui non assistunt altari semper, nec tamen inanes fiunt, nam de sacrificiis divinis edunt. Unusquisque ergo qui convertitur a peccato, ex conversione generat opera justitiae, et postea excitata Anna, id est, anima fidelis, per zelum bonam precem fundit Domino, ut ipsa filios generet qui assistant Deo, hoc est, filios gratiae. Qui enim Deo vacat, et semper « legem Domini die ac nocte meditatur , » hic est filius gratiae. In Evangelio hujus historiae forma ostenditur, unde « Martha satagit circa frequens ministerium , » exfilios conversionis generat; et Maria sedens secus pedes Domini, audiens verbum illius, optimam partem dicitur elegisse, et intelligitur velut gratiae sobolem procreare, quae semper dicat: « Mihi autem a
Abbreviated transcription (Latin):
bilior anna sterilis erat. ut prima
fuit uxor abrahȩ sara nobilior: &
secunda quid ẽ. hoc ẽ fenenna
fecunda fuit. sicut abrahȩ secun¬
da uxor idest agar egrptia. sed
ignobilior: & effectus est abrahã
primum pater de ignobili. postea
de nobili coniuige: ita helchana
qui possessio dei ẽ. primum de se¬
cunda uxore efficitur pater: qr
concluserat deus uuluam eiꝰ.¬
anne. ut pͥmum iuiluam sare: pꝰ
partum fenenne aꝑuit uuluã
anne.fenenna interprȩtatur con¬
uersio: anna grã unterprȩtatur.
Qui uult effici possessio dĩ ÷ ducat
has duas uxores : & uingat sibi
pͥmum eam quȩ nobilior ẽ. hoc
ẽ grãm. Hec enim prima ꝑfidẽ
coniungitur homini: ut apłs
ait. Gratia enim dei saluati ȩstiᷤ
ꝑfidem. Secundo conungatur
fenenne. idẽ. conuersioni: qr
post grãm credulitatis. morum
emendatio sequi debet. Irima
nobis filios generat fenenna:
quia primos nobis fructꝰ ꝓferumꝰ
tamur a malã: non poterimꝰ

Expanded text:
bilior, Anna, sterilis erat, ut fuit bilior, Anna, sterilis erat, ut fuit prima uxor Abrahae Sara nobilior , secunda quidem, hoc est, Phenenna, fecunda fuit, sicut Abrahae secunda uxor, id est, Agar Aegyptia, sed ignobilior. Et effectus est Abraham primum pater de ignobili, postea de nobili conjugio. Ita Elcana, qui possessio Dei est, primum de secunda uxore efficitur pater, quia concluserat Dominus vulvam Annae, ut primum vulvam Sarae, post partum Phenennae aperuit vulvam Annae. Phenenna interpretatur conversio; Anna gratia interpretatur. Qui vult effici possessio Dei, ducat has duas uxores, et jungat sibi primum eam quae nobilior est, hoc est, gratiam. Haec enim prima per fidem conjungitur homini, ut Apostolus ait: « Gratia enim Dei salvati estis per fidem . » Secundo conjungatur Phenennae, id est, conversioni, quia post gratiam credulitatis, morum emendatio sequi debet. Prima filios nobis generat Phenenna, quia primos nobis fructus proferitamur a malo, non poterimus
Abbreviated transcription (Latin):
multi. Unde ꝑscripturam dr̃. In¬
sipiens sicut luna mutatur. Lu¬
na cum uidetur una. ẽẽ. ꝑsub¬
stantiam: ꝑmutationem dierum
semꝑ a semet ipsa alia ẽ & diu̾¬
sa. Sic & peccatores quimutan¬
tur semꝑ scientia. &cupuint di¬
uersa: instabiles sunt momnib
uiis suis. Unus autem dr̃ deus:
non de numero. s quia nun ꝗͣ.
a semetipso alder efficitur: ideo
numquam mutatur: ut est illud
tu autem idem ipse es: & anni
ephraim. Ramatha siue arma¬
tha ut inaliquib exemplarib
habetur. altitudo eorum inter¬
prȩtatur: Sophim. specula uel
scopulus: Effraim. fructificatio:
Qui in monte effraim. & uirama¬
tha sophim com morasse dr̃:
inalta scilicet contemplatione
uirtutum: ut a nullis subiacen¬
tib & circum latrantib uitior
cogitationib. mentis eiꝰ sublimitaᷤ
& iccurco non de uallib neq de
cãpis nec decollib. s de monte
Habuit uir ille duas uxores : qua
rum ut pixdiximus prima no¬

Expanded text:
multi. Unde per Scripturam dicitur: « Inmulti. Unde per Scripturam dicitur: « Insipiens sicut luna mutatur . » Luna, cum videtur una esse per substantiam, per mutationem dierum semper a semetipsa alia est et diversa; sic et peccatores, qui mutantur semper scientia et cupiunt diversa, instabiles sunt in omnibus viis suis. Unus autem dicitur Deus, non de numero; sed quia nunquam a semetipso alter efficitur, ideo nunquam mutatur, ut est illud. « Tu autem idem ipse es, et anni Ephraim. » Ramatha, sive Armatha, ut in aliquibus exemplaribus habetur, altitudo eorum interpretatur; Sophim, specula sive scopulus: Ephraim, fructificatio. Qui in monte Ephraim et in Ramatha Sophim commorasse dicitur, in alta scilicet contemplatione virtutum, ut a nullis subjacentibus et circumlatrantibus vitiorum cogitationibus mentis ejus sublimitas  Id est, non de vallibus, neque de campis, non de collibus. De monte Habuit vir ille duas uxores. Quarum prima, ut praediximus, no
Abbreviated transcription (Latin):
eum. P ost curulum dierum. idẽ
post anni reditum peꝑit anna pu¬
crumuocauitq nom̃ eius samu¬
hel: qui interprȩtatur postulatio
dei. siue nomen eiusds: qͥa auct̾or
natiuitatis eiꝰ d̃s erat. Qui absteri¬
li ȩxoratus concessit habere fili¬
um: qui dignus haberetur intem¬
plo dei cunctis diebus ad sistere.
ad seruitium eius. Mysticȩ autẽ .ss¬
helchana. pater uenerabilis sa¬
muhelis qui erat possessio dei.
helchana quippe in possessionẽ
dei transfertur: anum uirtute
uir dr̃: & non solum uir: uerum
etiam uir unus appellatur. Non
enim indiuersa uagabundus
uel mobilis atq instabilis fereba¬
tur. s firmus atq inconcussus ꝑ¬
sistens. uir unus erat. Et non so¬
lum ille uir unus dicitur: s om̃s
competentes unus dicuntur: unã
sapientiam omnes habendes: qui
unum xpm̃ iħm confitentur: in
uno spũ dei replentur. Inde dic̃
apłs. Omnes quidem currunt:
s uniis accipit palmam. Unusqͥs¬
q insipientium non ẽ. unus.s

Expanded text:
ua. Post circulum ergo dierum, id est, post anni reditum, peperit Anna filium, vocavitque nomen ejus Samuel, qui interpretatur postulatio Dei, sive nomen ejus Deus, quia auctor nativitatis ejus Deus erat, qui ab sterili exoratus, concessit habere filium, qui dignus haberetur in templo Dei cunctis diebus assistere ad servitium ejus. Mystice autem Elcana, pater venerabilis Samuelis, qui erat « possessio Dei » Elcana quippe in possessionem Dei transfertur animi virtute vir dicitur. Et non solum vir, verum etiam vir unus appellatur. Non enim in diversa vagabundus, vel mobilis atque instabilis ferebatur, sed firmus atque inconcussus persistens vir unus erat. Et non solum ille vir unus dicitur, sed omnes competenter unus dicuntur, unam sapientiam omnes habentes, qui unum Christum Jesum confitentur, in uno Spiritu Dei replentur. Inde dicit Apostolus: « Omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam . » Unusquisque insipientium non est unus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tatui sumini regis habiles fie reñ
HIutebantq eos supͣdicti regis
p̃fecti: cum unusquisq doctorum
sermone recte fidei & exemplo bo¬
ne operationis satagit pastum il¬
lis salubrem conferre. Unde sub¬
sequens scriptura de eis dicit.
Sed & necessaria mensȩ regis sa¬
lomonis cumingenti cura prebe¬
ant tempore suo: hordeum qͦuq
ne quid desit his qui indomo re¬
gismanent. totus ordo scoꝵ pre¬
dicatorum. scribendo scilicet¬
& loquendo laborat. ut mensa
domini abundet incopia libro¬
rum. & decentem pastum inde
habeant quiq fidelium. O
quoq deus sapientiam salomo¬
ni & prudentiam multamnimis.
& latitudinem cordis quasi hare¬
nam quȩ ẽ. inlit tore maris. ¶
prȩcedebat sapientia salomonis
sapientiam omnium orientaliũ
& egẏptiorum: & erat sapienti¬
or cunctis hominib. Dedit¬
tiam & prudentiam. ultra om̃s
homines. & omẽm creaturã ra¬
tionabilem. De quo ioħs dicit.
Quem enim misit ds̃: uer¬

Expanded text:
itatui summi regis habiles fierent. itatui summi regis habiles fierent. « Nutriebantque eos supradicti regis praefecti, » cum unusquisque doctorum sermone rectae fidei, exemplo bonae operationis, satagit pastum illis salubrem conferre. Unde subsequens Scriptura de eis dicit: « Sed et necessaria mensae regis Salomonis cum ingenti cura praebebant tempore suo. Hordeum quoque » Quia ne quid desit his qui in domo regis manent, totus ordo sanctorum praedicatorum scribendo scilicet et loquendo laborat, ut mensa Domini abundet in copia librorum, et decentem pastum inde habeant quique fidelium. « Dedit quoque Deus sapientiam Salomoni et prudentiam multam nimis et latitudinem cordis quasi harenam quae est in litore maris et praecedebat sapientia Salomonis sapientiam omnium Orientalium et Aegyptiorum et erat sapientior cunctis hominibus sapietiam et prudentiam ultra omnes homines, et omnem creaturam rationabilem. De quo Joannes dicit: « Quem enim misit Deus, ver
Abbreviated transcription (Latin):
terrena despiciunt: nec hostiũ
minas ꝑtimescunt. s in laudib
dei iugitur ꝑseuerant. delectan¬
tes ingrã dei. & dulcedine cari¬
tatis. quam incessanter habent
ad deum & ad ꝓrimum. Ha be-¬
bat salomon quadraginta pre¬
sepia equorum currilium. &
eos supradicti regis prefecꝰti.
Quid ꝑquadragenarium nume¬
rum. nisi tempora legis priscȩ dedit
designantur. quia & moy ses
illam accepturus. quadragin¬
ta dieb ieuinauit. & popłs is¬
raheliticus qui ꝑeam instrcue¬
batur. quadraginta annis in
heremo mansit: Duodenariꝰ
uero numerus presens tempꝰ
significat: inquo apostolica
doctrina. noui testam̃ti popłm
nutrit. Bene quoq ꝑ quadra¬
genarium siue duodenar ium
numerum presepia ȩquorum
salomonis numerantur: quia
inutroq populo legali uideli¬
cet & ȩuangelico. illi quiminꝰ
intelligentes fuerunt. adp̃se¬
pia scãrum scripturarum in¬
uitantur. ut pabulum ibi sacrȩ
dotrinȩ acciperent. quatinuseqͥ¬

Expanded text:
terrena despiciunt, nec hostium terrena despiciunt, nec hostium minas pertimescunt, sed in laudibus Dei jugiter perseverant: delectantes in gratia Dei, et in dulcedine charitatis, quam incessanter habent ad Deum et ad proximum. « Habebat Salomon quadraginta millia praesepia equorum currulium et eos supradicti regis praefecti. » Quid per quadragenarium numerum nisi tempora legis priscae designantur? Quia et Moyses, illam accepturus, quadraginta diebus jejunavit ; et populus Israeliticus, qui per eam instruebatur, quadraginta annis in eremo mansit. Duodenarius vero numerus praesens tempus significat, in quo apostolica doctrina Novi Testamenti populum nutrit. Bene quoque per quadragenarium sive duodenarium numerum praesepia equorum Salomonis numerantur, quia in utroque populo, legali videlicet et evangelico, illi quatenus intelligentes fuerunt ad praesepia sanctarum Scripturarum invitantur, ut pabulum ibi sacrae doctrinae acciperent, quatenus equ
Abbreviated transcription (Latin):
cuales. prȩdicatores noui testa¬
menti. Qui quasi geminatum
decalogum inise habent: cum no¬
uum & uetus testamentũ ȩqua¬
liter p̃dicant. pleni dilectione
dei & ꝓximi. Centum arietes.
quos melius significant. quam
eos qui ingrege domini bene do¬
minantes. simul cum sibi subdi¬
tis ȩt̃nȩ beatitudinis głam con¬
sequi festinant: Uenatio quo¬
q diuersorum animalium. ñ
inconuementer accipi potest.
ad quisitio hominũ: qui ex diu̾¬
sis gentib cotidie retib euan
rediguntur. H abebatq pacẽ
salomon exomĩ parte incircui¬
tu: habitauitq iudas & isrł
absq timore ullo. unusquisq
subuite sua. & subficu sua. a
dan usq bersabeȩ: cunctis diebus
salomonis. & reł. Isayas quoq
de tedempore nr̃o ita dic̃. Multi¬
plicabitur eius imꝑium: & pacis
non erit finis. Sub cuius defensi-¬
one uerus uidas & uerus isrł ab¬
sq tumore ullo habitant: cum cor¬
dib erectis addominum cuncꝰta

Expanded text:
cuales, » praedicatores Novi Testacuales, » praedicatores Novi Testamenti, qui quasi geminatum decalogum in se habent, cum Novum et Vetus Testamentum aequaliter praedicant, pleni dilectione Dei et proximi. « Centum arietes, » quos melius significant quam eos qui in grege Domini bene dominantes, simul cum sibi subditis aeternae beatitudinis gloriam consequi festinant? « Venatio quoque diversorum animalium » non inconvenienter accipi potest acquisitio hominum, qui ex diversis gentibus quotidie retibus Evanrediguntur. « Habebat quoque Salomon ex omni parte in circuitu. Habitavitque Juda et Israel absque timore ullo unusquisque sub vite sua et sub ficu sua, a Dan usque Bersabee, cunctis diebus Salomonis. » Isaias quoque de Redemptore ita dicit: « Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis . » Sub cujus defensione verus Judas et verus Israel absque timore ullo habitant cum cordibus erectis ad Deum: caetera
Abbreviated transcription (Latin):
munera offerent. reges arabum
& saba. dona adducent. & adora¬
bunt eum om̃s reges perre: om̃s
gentes seruient ei. Quod autem
subditur. cunctis dieb uitȩ eiꝰ.
hoc ẽ. inseculum seculi: quia ip¬
se ꝑmanebit semꝑ. eiusq pote¬
stas. potestates ẽ. et̃na. ciuius an¬
ninon deficient. & regni eiꝰ ñ
erit finis. Erat autem eybus
ginta chori si mile. & sexa¬
ginta chori farinȩ. decem bo¬
ues pingues. & uiginti boues
pascuales. & centum arietes excep¬
ta uenatione ceruorum. capreaꝵ.
atq bubalorum. & auium altiliũ.
Quid ergo eyb iste salomonis signi¬
ficat. nisi refectionem regis nr̃i iħu
xpi. qui bene pascitur recta fide
& oꝑib bonis. quȩ illi contidie of¬
feruntur abȩccłia catholica: Tri¬
ginta ergo chori similȩ possunt
expͥmere fidem sc̃ȩ trinitatis: iux¬
ta quod inlege domini scriptum
continetur. & sexaginta chori fa-¬
rine ꝑfectionem bonorum oꝑm.
decem boues pingues. doctores
decalogi. & uiginti boues pas¬

Expanded text:
ra offerent, reges Arabum et Saba dona adducent, et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei. » Quod autem subditur: « Cunctis diebus vitae ejus, » hoc est, in saeculum saeculi, quia ipse permanebit semper: « ejusque potestas, potestas est aeterna, cujus anni non deficient, et regni ejus non erit finis . » « Erat autem cibus ginta chori similae, et sexaginta chori farinae, decem boves pingues, et viginti boves pascuales, et centum arietes, excepta venatione cervorum, caprearum atque bubalorum et avium altilium. » Quid ergo cibus iste Salomonis significat, nisi refectionem regis nostri Jesu Christi, qui bene pascitur recta fide et operibus bonis quae illi quotidie offeruntur ab Ecclesia catholica? « Triginta » ergo « chori similae » possunt exprimere fidem sanctae Trinitatis, juxta quod in lege Domini scriptum continetur; et « sexaginta chori farinae, » perfectionem bonorum operum: « decem boves pingues, » doctores decalogi; et « viginti boves pas
Abbreviated transcription (Latin):
dem non inuident. s utilitatem
eis etiam ꝓfectus ȩxorant: ipsi
& integros & uiuentes filios it¬
cipiunt. quando in suppremo
examine ex eorum uita ꝑfecte
in regno eius uariis officiis
deputati fuerant. seu diuersis ꝓ¬
iunciis prȩerant: sequitur scrip¬
tura ita dicens. Salomon autem
erat inditione sua habens om̃ia
regna a flumine tr̃ȩ philistiim
usq ad t̃minum egypti. offerenti¬
um sibi munera. & sertuentium
ei. cunctis dieb uitȩ eiꝰ. Et qͥs M
in hoc melius significatur. quam
pacificus nr̃. quem prȩfigurabat
idem salomon.Ipse enim om¬
nia regna t̾rȩ a solis ortu usq ad
occasum inditione sua ht̃. & do¬
minatur scriptura teste a mari
usq ad mare. & a flumine usq
ad t̃minos orbis terrȩ: ipsi serui¬
unt om̃s populi & tͥb & linguȩ.¬

Expanded text:
dem non invident, sed utilitatem dem non invident, sed utilitatem eis etiam profectus exorant: ipsi et integros et viventes filios recipiunt, quando in supremo examine ex eorum vita perfectin regno ejus variis officiis deputati fuerant, seu diversis provinciis praeerant, sequitur Scriptura dicens: « Salomon autem erat in ditione sua, habens omnia regna a flumine terrae Philistim, usque ad terminum Aegypti, offerentium sibi munera, et servientium ei, cunctis diebus vitae ejus. » Et quis in hoc melius significatur quam Pacificus noster, quem praefigurabat idem Salomon? Ipse enim omnia regna terrae a solis ortu usque ad occasum, in ditione sua habet, et dominatur Scriptura teste « a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . » Ipsi serviunt omnes populi, et tribus et lingu
Abbreviated transcription (Latin):
gantes magistri. & caritatis igna¬
ti: si plenissimum nom̃ laudis ꝙ
alienis discipulis consequi neque¬
unt. eorum uitam crudeliter
insequuntur. Inuidiȩ enim fa¬
cib succensi. nolunt aliis uiue¬
re. quos se conspiciunt non pos¬
se possidere. Unde & illic ꝑuer¬
sa mulier clamat: nec meussit
nec istius. Ut enim diximus. qͦs
sibi obsequi non uident ad głam
temporalem: eos aliis inuident
iuuere ꝑueritatem. Uera autẽ
mater satagit ut eius filius sal¬
tem apud extraneam sit & uiuat:
quia concedunt ueraces magi
stri. ut ex eorum discipulis. alii
quidem magisterii laudem ha¬
beant. si tamen integritatem ui¬
te idẽ discipłi non amittant.
Per quȩ pietatis uiscera hȩc ea¬
dem mater uera a gͥoscitur om¬
nino: quia magisterium in ȩxa¬
mine caritatis approbatur. Q
sola totum recipere meruit. quȩ
quasi totum concessit: quia fi¬
deles prepositi ꝓ eo quod ex bonis
discipulis suis non solum aliis lau¬

Expanded text:
gantes magistri et charitatis ignagantes magistri et charitatis ignari, si plenissimum nomen laudis ex alienis discipulis consequi nequeunt, eorum vitam crudeliter insequuntur. Invidiae enim facibus succensi, nolunt alios vivere quod se conspiciunt non posse possidere. Unde et illic perversa mulier clamat: « Nec meus sit nec istius. » Ut enim diximus, quos sibi obsequi non vident ad gloriam temporalem, eos aliis invident vivere per veritatem. Vera autem mater satagit ut ejus filius saltem apud extraneam sit et vivat. Quia et concedunt veraces magistri discipulis, ut ex eorum discipulis alii quidem magisterii laudem habeant, si tamen integritatem vitae iidem discipuli non amittant. Per quae pietatis viscera, haec eadem mater vera agnoscitur omnino, quia magisterium in examine charitatis approbatur et sola totum recipere meruit, quae quasi totum cessit. Quia fideles praepositi, pro eo quod ex bonis discipulis suis, non solum aliis lau
Abbreviated transcription (Latin):
do oppͥmunt. quos alere uerbors
lacte uidebantur. Unde plerum¬
q dum ipsi reprȩ hensibilit̃ uiuu-¬
nt. & habere discipulos uitȩ lau¬
dabilis nequeunt. alienos sibi at-¬
trahere conantur: quatinus dũ
bonos se habere sequaces osten¬
dumt apud iudicia hominum
excusent mala quȩ agunt. &
quasi subditorum uita. mortife¬
ram tegant negligentiam. Unde
& illic mulier quȩ filium extin¬
xit ꝓprium: quȩ̨ siuit alienum.
S tamen ueram matrem salo
monis gladuis inuenit: quia
uidelicet cuiusfructus t.ui¬
uat. uel cuius intereat. ex¬
tremo examme ira districti ui¬
dicis demonstrat. Ibi & illud
sollerter ẽ. intuendum. quod fi¬
lius uiuens prius diuidi p̃cipit᷑.
ut soli post modum matͥ reddatur:
quia inhac uita. quasi partiri
conceditur uita discipłi. dum
exilla nun numꝗꝙͣ. alt̃ apud do¬
minum meritum. alt̃ uͦ apud
homines laudem habere ꝑmittit᷑.
Sed falsa mater eum quem non ge¬
nuit occidi ñ metuit: quia arro¬

Expanded text:
do opprimunt, quos alere verborum do opprimunt, quos alere verborum lacte videbantur. Unde plerumque, dum ipsi reprehensibiliter vivunt, et habere discipulos vitae laudabilis nequeunt, alienos sibi attrahere conantur, quatenus dum bonos se habere sequaces ostendunt, apud judicia hominum excusent mala, quae agunt, et quasi per subditorum vitam, mortiferam tegant negligentiam. Unde et illic mulier, quae filium exstinxit proprium, quaesivit alienum: sed tamen veram matrem Samonis gladius invenit, quia videlicet, cujus fructus vivat, vel cujus intereat, extremo examine, ira districti judicis demonstrat. Ibi et illud est solerter intuendum quod filius vivens prius dividi praecipitur, ut soli postmodum matri reddatur. Quia in hac vita quasi partiri conceditur vita discipuli, dum ex illa nonnunquam alter apud Dominum meritum, alter apud homines laudem habere permittatur. Sed falsa mater eum quem non genuit occidi non metuit, quia arro