comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que erant suꝑ capita columpnarũ:
quasi oꝑe lilu fabricata. erant in por¬
ticu quatuor cubitorum. Compendiose
satiseoꝵs tam facturam quam mensu¬
ram descͥbit. Capitella auit inquid .l.
epistilia. que erant suꝑ capita.
ctura. in porticu. ecce de loco: quatuor
cubitoꝵ. ecce de mensura. Nota. quod
epistilia: uocat hic capitella. Item no¬
tandum quod suꝑus. ꝑ capita colũp¬
narum uoluit intelligi epistilia. hic
autem ꝑcapita columpnarum uult
intelligi stilorum supp̃ma. In fine aũt
huuis libri hoc capitellum uel potiꝰ
epistilium. tres cubitos altitudinis. ha¬
bere describitur: unde et illud quod
hoc loco de euis mensura legit᷑. de eiꝰ
latitudine recte intelligit᷑. Frat itaq
quatuor cubitorum latitudinis cura in¬
feriora. hocẽ. paulo largior quam colũp¬
na: in modum uero lilii. dilatabatur
erga suꝑiora. Sequitur. Et rursũ alia
capitella in summitatẽ columpnarũ
desuꝑ. uixta mensuram columpne: con¬

Expanded text:
quae erant super capita columnarum, quae erant super capita columnarum, quasi opere lilii fabricata erant in porticu, quatuor cubitorum . Compendiose satis eorum tam facturam, quam mensuram describit. Capitella autem, inquit, id est, epistylia quae erant super capita ctura; in porticu, ecce de loco; quatuor cubitorum, ecce de mensura. Nota quod epistylia vocat hic capitella. Item notandum, quod superius per capita columnarum voluit intelligi epistylia; hic autem per capita columnarum vult intelligi stylorum suprema. In fine autem hujus libri hoc capitellum, vel potius epistylium tres cubitos altitudinis habere describitur, unde et illud quod hoc loco de ejus mensura legitur, de ejus latitudine recte intelligitur. Erat itaque quatuor cubitorum latitudinis circa inferiora, hoc est, paulo largior quam columna, in modum vero lilii dilatabatur erga superiora. Sequitur: Et rursum alia capitella in summitate columnarum desuper, juxta mensuram columnae con
Abbreviated transcription (Latin):
malogranata int̃posita: alius autem
ordo septem similit̃ uersuum eẽt suꝑ
centum malogranata in imo appen¬
sa. Bene gͦ dicit᷑ ꝑfecit duos .o.p. c̃. reci
hadebat duos ordines seꝑtenoꝵ uer¬
suum. Erant aũt ista reciacula sep¬
tenoꝵ uersuum. ita ordinata ut te¬
gerent capitella:nam ante ipsa ca¬
pitella pendebant. et ea ꝑcircuitum
ambiebant. Quod aũt adiungitur
que erant suꝑ summitatẽ malogia¬
natorum: referendum ẽ non tam ad
capitella. quam ad reciacula. Que in¬
quit reciacula. singula erant super
mitatem malogranatoꝵ interpositoꝵ:
inferior aũt medietas erat suꝑ sumim¬
tatem malogranatoꝵ appensorum. Se¬
quitur. Eodem modo fecit capitello scd̾o.
Quomodo inquit fecit capitello quod
oꝑatus ẽ pͥmo. eo modo fecit et capitello
quod oꝑatus ẽ sccło. Respectu enim oꝑ¬
ationis. siue descͥptionis: uult illud di¬
ci pͥmum. istud scłm. Ecce de capitelł.
nunc addit de epistiliis. Capitella aũ

Expanded text:
malogranata interposita; alius autem malogranata interposita; alius autem ordo, septem similiter versuum esset supra centum malogranata, iu uno appensa. Bene ergo dicitur: Perfecte duos ordines per habebat duos ordines septenorum versuum. Erant autem ista retiacula septenorum versuum ita ordinata, ut tegerent capitella: nam ante ipsa capitella pendebant, et ea per circuitum ambiebant. Quod autem adjungitur: Quae erant super summitatem malogranatorum, referendum est non tam ad capitella quam ad retiacula. Quae, inquit, retiacula singula erant super mitatem malogranatorum interpositorum, inferior autem medietas erat super summitatem mologranatorum appensorum. Sequitur: Eodem modo fecit capitello secundo. Quomodo, inquit, fecit capitello quod operatus est primo, eo modo fecit et capitello quod operatus est secundo. Respectu enim operationis, sive descriptionis, vult illud dici primum; istud secundum. Ecce de capitellis, nunc addit de epistyliis: Capitella autem
Abbreviated transcription (Latin):
capitellum erat columpnaꝵ fusile.
Septena uersuum reciacula in capi¬
tello uno: et septena reciacula in ca¬
pitello alt̾o. Eoce scłm quod suꝑuis
iam diximus. ex his uerbis manifeste
colligitur: quod reciacula in utroq
capitello septenis uersib distingue¬
bantur. Planuis forsitan eẽt. si septe¬
noꝵ uersuum. non septena uersuũ
reciatula: dixisset. S nota quod so¬
lum unum ordinẽ concatenationũ
capitello cicumductum dici uelit
reciaculum: sicut quantulamcumq
panni abscisuram dicimꝰ pannum. S
non multum curandum quid quib
uerbis dicat᷑. dum modo sensus aucto¬
ris. ueracit intelligat᷑. Sequitur. Et
fecit columpnas. et duos ordines ꝑ err¬
cuitum reciaculoꝵ singuloꝵ ut tege¬
rent capitella: que erant suꝑ sunmi¬
tatem malogranatoꝵ. Sicut suꝑnis
iam diximus. in utroq capitello erat
reciacula duo. et bis septem uersus
in utroq reciaculo: ita ut unus ordo
septem uersuum eẽt. supra centum

Expanded text:
capitelium columnarum fusile erat. capitelium columnarum fusile erat. Septena versuum retiacula in capitello uno, et septena retiacula in capitello altero. Ecce secundum quod superius jam diximus ex his verbis manifeste colligitur, quod retiacula in utroque capitello septenis versibus distinguebantur. Planius forsitan esset, si septenorum versuum, non septena versuum retiacula dixisset. Sed nota quod solum unum ordinem concatenationum capitello circumductum dici velit retiaculum, sicuti quantulamcunque panni abscissuram dicimus pannum. Sed non multum curandum quid, quibus verbis dicatur, dummodo sensus auctoris veraciter intelligatur Sequitur: Et perfecit columnas, et duos ordines per circuitum retiaculorum singulorum, ut tegerent capitella quae erant super summitatem malogranatorum. Sicut superius jam diximus in utroque capitello erant retiacula duo, et bis septem versus in utroque retiaculo, ita ut unus ordo septem versuum esset supra centum
Abbreviated transcription (Latin):
rum mincem miro oꝑe contextar il.
hec capitella. que cathenulas habe¬
bant: epistilus scdm paralipom̾ suꝑpo¬
sita erant. Legitur namq ibi. fẽcit
columpnas duas et epistilia. et capi¬
ta: et quasi quedam retiacula. que
capita tegerent suꝑ epistilia. Ecce
de reciaculis dicit. quod tegerent
capita: que erant suꝑ epistilia.W.
nota. quod que ibi capita: Hic dicunt᷑
capitella. Hic aũt auctor capita pro
epistilus posuit: cum dicit. Buo quoq
capitella fecit: que ponerentur suꝑ
capita. id ẽ. suꝑ epistilia columpnaꝵ.
Non autem intelligendum ẽ de his
capitellis: quod ea sculpserit in mo¬
dum retis. Paralipom̾ autẽ liber scri¬
bit dictas catenulas capitellis suppo¬
sitas: ñ insculptas. Et fecit inquit q̃i
fu̾int. contra reciacula. S quod ibi ca¬
tenule uel reciacula dicunt᷑ suꝑpo¬
sita: hic exp̃ssus et magis ꝓprie no¬
tantur contͣposita. additur adhuc
de his capitellis. uel reciauilis. Htr̃ nq

Expanded text:
rum invicem miro opere contextarum. rum invicem miro opere contextarum. Haec capitella quae catenulas habebant, epistyliis secundum Paralipomenon, superposita erant. Legitur namque ibi: Fecit columnas duas, et epistylia, et capita, et quasi quaedam retiacula quae capita regerent super epistylia . Ecce de retiaculis dicit, quod tegerent capita quae erant super epistylia. Et nota quod quae ibi capita, hinc dicuntur capitella. Hic autem auctor capita pro epistyliis posuit, cum dicit: Duo quoque capitella fecit, quae ponerentur super capita, id est super epistylia columnarum. Non autem intelligendum est de his capitellis, quod ea sculpserit in modum retis. Paralipomenon autem liber scribit dictas catenulas capitellis superpositas, non insculptas: Et fecit, inquit, quasi fuerint contra retiacula. Sed quod ibi catenulae, vel retiacula dicuntur superposita, hic expressius, et magis proprie notantur contraposita. Additur adhuc de his capitellis, vel retiaculis: Utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ec huic reciaculo alia centum int̃po¬
sita. et in medio ipsuis ꝑ girum or¬
dinata: ita ut eorum ambitus totũ
reciaculum in septena uersuũ distu¬
gueret: et uelud in equa adistingue¬
ret dunderet. Nichil aliud hoe loco
dicimus. unum reciaculi uersiculum:
nisi unum ordinem conuexionum uł
concathenationum unius oidinis fo¬
iamina distinguentium. Quale recia¬
culum in capitello ordinauimꝰ contͣ
medietatem suꝑiorem. tale cum tot
malogranatis. taliter ordinatis. intel¬
lige et ipsum habere contra medieta¬
tem inferiorẽ. Ecce suꝑ istis iam dixi.
scd̾m quod potuui. de ipsa scͥptura col¬
ligere: s nunc redeamus ad exposi¬
tionem littere. Duo quoq capitella
fecit: que ponerentur suꝑ capita co¬
lumpnarũ fusilia ex ere. Nota quod
descͥptionem suam ab illo capitello
incipit: quod in hoc oꝑe supp̃mum
cubitorum altitudinis capitellum al¬
terum. Ecce de mensura. Sequitur.
Et quasi in modum retis. et cathena¬

Expanded text:
et huic retiaculo alia centum interpoet huic retiaculo alia centum interposita, et in medio ipsius per gyrum ordinata, ita ut eorum ambitus totum retiaculum in septena versuum distingueret, et velut in aequa divideret. Nihil aliud hoc loco dicimus unum retiaculi versiculum, nisi unum ordinem connexionum vel concatenationum unius ordinis foramina distinguentium. Quale retiaculum in capitello ordinavimus contra medietatem superiorem, tale cum tot malogranatis taliter ordinatis intellige et ipsum habere contra medietatem inferiorem. Ecce super istis jam dixi secundum quod potui de ipsa Scriptura colligere; sed nunc redeamus ad expositionem litterae: Duo quoque capitella fecit: quae ponerentur super capita columnarum fusilia ex aere. Nota quod descriptionem suam ab illo capitello,incipit, quod in hoc opere supremucubitorum altitudinis capitellum alterum. Ecce de mensura. Sequitur: Et quasi in modum retis, et catena
Abbreviated transcription (Latin):
riter erigi. Ex alus itaq ꝑpendimus.
quid de his sentire debeamus. In huiꝰ
aut̃ẽ sccd̃i capitelli medio. ubi oꝑis fa¬
ctura uarrabatur. quedam ciectura in
modum circuli insculpta erat. quȩ to¬
tum capitellum usquequaq cinge¬
bat: qualis in epistilio fieri solet. in ca
parte qua stilo adheret. Unum ant̃
huiꝰmodi circulum ut dictum ẽ ha-¬
bebat in medio: et uirta eandem simi¬
litudinẽ. alium habebat in imo. ubi
adherebat ipsi epistilio. S qm̃ hos cir¬
culos scͥptura uocat funiculos: intel¬
ligimus quod ita eẽnt celati. ut uelud
in modum tͥplicis fumiculi uiderent᷑
ẽẽ contorti. Erant etiam contra suꝑio¬
uem eiusdem capitelli medietatẽ. que¬
dam oꝑis factura in modum retis ex
ere concathenata. que eam undiqi
ambiebat: et ab euis summitate usq
contra pͥmum funiculum depende¬
bat: ubi et centum malogranata ap¬
pensa. et contra eunidem funicłm
ꝑ girum ordinata erant. Erant aũt

Expanded text:
riter erigi. Ex aliis itaque perpendimus riter erigi. Ex aliis itaque perpendimus quid de his sentire debeamus. In hujus autem secundi capitelli medio ubi operis factura variabatur, quaedam ejectura in modum circuli insculpta erat, quae totum capitellum, usquequaque cingebat, qualis in epistylio fieri solet in ea parte qua stylo adhaeret. Unum autem hujusmodi circulum, ut dictum est habebat in medio, et juxta eamdem similitudinem alium habebat in imo ubi adhaerebat ipsi epistylio. Sed quoniam hos circulos Scriptura vocat funiculos, intelligimus quod ita essent coelati, ut velut in modum triplicis funiculi viderentur esse contorti. Erat etiam contra superiorem ejusdem capitelli medietatem quaedam operis factura in modum retis ex aere concatenata: quae eam undique ambiebat, et ab ejus summitate usque contra primum funiculum dependebat; ubi et centum malogranata appensa, et circa eumdem funiculum per gyrum ordinata erant. Erant autem
Abbreviated transcription (Latin):
capitellis dicunt᷑. ualde ꝓplexa udẽ¬
tur. dicam pͥus quid michi uidetur
inde. non sccdm quod potui de hoc li¬
bro. uel libro paralipom̾ colligere: et
sic reuertar ad erpositionem litterȩ.
Epistilium in imo quatuor cubitos
latitudinis. tres autem cubitos altitu¬
dinis. habebat: et in modum lilii fa¬
bricatum erat. flos lilu a rotumdi¬
tate inchoatur. et paulalatim ad
suꝑiora dilatatur: in summis autẽ
tot latera quot folia hr̃e iudetur.
Ecce de euis mensura: eiusdemq fa¬
ctura. Scdm capitellum quinq cu¬
bitorum altitudinis ẽẽ describitur
et tot lat̾m quot epistilium eẽ u¬
detur:. ut ex eo ipso epistilio melius
congrueret: et ipsa congruentia cõ¬
positionem ornaret. ab eadem aũt
quantitate in quam desinit pͥmum.
solet inchoari capitellum scd̃m: et
ascendendo. sepe usq ad eius mediũ
dilatari: suꝑior autẽ eius medietas
solet sursum directe ⁊ ꝑpendicula¬

Expanded text:
capitellis dicuntur, valde perplexa videncapitellis dicuntur, valde perplexa videntur, dicam prius quid mihi videtur inter secundum quod potui de hoc libro, vel libro Paralipomenon, colligere, et sic revertar ad expositionem litterae. Epistylium in imo quatuor cubitos latitudinis, tres autem cubitos altitudinis habebat, et in modum lilii fabricatum erat. Flos lilii a rotunditate inchoatur, et paulatim ad superiora dilatatur; in summis autem tot latera quot folia habere videtur. Ecce de ejus mensura, ejusdemque factura. Secundum capitellum quinque cubitorum altitudinis esse describitur, et tot laterum quot epistylium esse videtur, ut ex eo ipso epistylio melius congrueret, et ipsa congruentia compositionem ornaret. Ab eadem autem quantitate, in quam desinit primum, solet inchoari capitellum secundum et ascendendo saepe usque ad ejus medium dilatari, superior autem ejus medietas solet sursum directe et perpendicula
Abbreviated transcription (Latin):
altũ erigit᷑. t̾cio epistiliũ qͦd supͣ stilũ
ponit᷑. qͣrto capicellũ. qͦd suꝑ episti¬
liũ in sũmis locatur. Colũnȩ itaq
nomine qͣndoq totum hoc intel¬
ligimꝰ: qͣndo solũ stilum sicut
et hoc loco uti iam diximus. Nomen
etiam capitelli: modis solet plurilyx
accipi. Nam modo ponitur ꝓ episti¬
lio: modo pro eo quod suꝑponit᷑ ipsi epi¬
stilio. modo pro utroq parit̃ accepto.
S epistilium dici non solet. nisi quod
stilo inheret: unde et nomen accepit.
Nam epi: idem sonat quod suꝑ. Inde
epistilium: eo quod ponat᷑ supra sti¬
lum. In hac autẽ descͥptione cum le¬
gitur caput columpnȩ: õportet diu̾¬
sis in locis. diuerso modo accipere.
Nam modo ponitur ꝓ capitello. mͦ
pro epistilio: modo ꝓ ipsius stili sup¬
p̃mo. Huiusmodi equiuocationes. so¬
lent sensum legentium confundere:
eorum iudelicet qui nescuint uel
negligunt ea que legunt. subtiliex¬
aminatione discutere. Qm̃ que de

Expanded text:
altum erigitur, tertio epistylium quod supra stylum ponitur, quarto capitellum quod super epistylium in summis locatur. Columnae itaque nomine quandoque totum hoc intelligimus; quandoque solum stylum, sicut et hoc loco uti jam diximus. Nomen etiam capitelli, modis solet pluribus accipi. Nam modo ponitur pro epistylio, modo pro eo quod superponitur ipsi epistylio, modo pro utroque pariter accepto. Sed epistylium dici non solet nisi quod stylo inhaeret, unde et nomen accepit. Nam epistylium idem sonat quod super. Inde epistylium, quod ponatur supra stylum. In hac autem descriptione, cum legitur caput columnae, oportet diversis in locis diverso modo accipere. Nam modo ponitur pro capitello, modo pro epistylio modo pro ipsius styli supremo. Hujusmodi aequivocationes solent sensum legentium confundere, eorum videlicet qui nesciunt, vel negligunt ea quae legunt subtili examinatione discutere. Quoniam quae de
Abbreviated transcription (Latin):
anno regnauit. nisi quod ioachar fili¬
um suum triennio ante mortem suã
regem constituit: Mortuo autẽ ioahat.
sic filio eiusdem regis uide inuenit᷑
ẽẽ annus regnandi pͥmus: qui filio
ioahar dicitur eẽ scds. In anno ait scͥp¬
tura scdo ioas filii ioahar regis isrł: re¬
gnauit amasias filius ioas regis iude.
Aotandum quod conregnandi temꝑa
soli patri attribuunt᷑: unde et regiam
potestatem ante mortem patris filius
minime exercuisse colligitur.
oas rer isrł.xui annis dicitur regnas¬
se: cuius anno scd̃o. regnauit amasias
rer uide: annus gͥ qui fuit ioas .xuiꝰ.¬

Expanded text:
anno regnavit, nisi quod Joachas filium suum triennio ante mortem suam regem constituit? Mortuo autem Joachas siae filio ejusdem regis Judae invenitur esse annus regnandi primus, qui filio Joas dicitur esse secundus. In anno, ait Scriptura, secundo Joas filii Joachas regis Israel regnavit Amasias filius Joas regis Judae. Notandum quod conregnandi tempora soli patri attribuuntur, unde et regiam potestatem ante mortem patris filius minime exercuisse colligitur. Joas rex Israel sexdecim annis dicitur regnasse, cujus anno secundo regnavit Amasias rex Judae. Annus igitur qui fuit Joas deci
Abbreviated transcription (Latin):
cos ȩrercere uelint. Merito gͦ euismi
tempus regnandi: attribuitur soli
patri. Sunt qui post filioꝵ coronati¬
onem. modo ꝓpt̃ corporis. modo ꝑ m̃tis
infirmitatem ocio uacant. luxui deser¬
uiunt: et negocia regni ꝑ omnia filus
commitunt ꝯsonne hec temꝑa regnã¬
di. rectius a scbuntur filio quam patͥ:
S qñ regni negocia cominunit tracta¬
bant. et contra rebelles. modo simul
modo seꝑatim regnum defensabant.
sicut et romani imꝑatores suis tẽꝑib
fecisse leguntur: nonne hec regnan¬
di tempora utrisq merito ascribun-¬
tur. Ecce ieroboam rex isrł dr
regnasse iuginti duos annos. et filiꝰ
eius nadab annos duos. Si uero duo
isti dicantur. xxui annos regnando
implesse: quod de duoꝵ regnorum col¬
latione dicitur nullo modo pot̾it sta¬
re. Nam si asa rer uida regnauit re¬
nadab ut legitur regnare regni asa
anno scd̃o. ⁊ baasa t̾cio: s sintelligamꝰ
asa regnũ inchoasse.inxxx. annifi¬

Expanded text:
eos exercere velint. Merito ergo ejusmodi eos exercere velint. Merito ergo ejusmodi tempus regnandi attribuitur soli patri. Sunt qui post filiorum coronationem modo propter corporis, modo propter mentis infirmitatem otio vacant, luxui deserviunt, et negotia regni per omnia filiis committunt. Nonne haec tempora regnandi rectius ascribuntur filio quam patri? Sed quando regni negotia communiter tractabant, et contra rebelles modo simul, modo separatim regnum defensabant sicut et Romani imperatores suis temporibus fecisse leguntur, nonne haec regnandi tempora utrisque merito ascribuntur? Ecce Hieroboam rex Israel dicitur regnasse viginti duos annos, et filius ejus Nadab annos duos. Si vero duo isti dicantur viginti sex annos regnando implevisse, quod de duorum regnorum collatione dicitur nullo modo poterit stare. Nam si Asa, rex Juda, regnavit reNadab, ut legitur regnare regni Asa anno secundo, et Baasa tertio? Sed si intelligamus Asa regnum inchoasse, in vicesimi anni fi
Abbreviated transcription (Latin):
gna ueritati detraheretur. Satis itaq
congrue et compendiose addeuttã¬
das ininucitias. annum duob com¬
munem scͥptura illi attribuit: qui
maiorem illiꝰ anni partem obtinu¬
it. Item si diligenter attendimus. in¬
ueniemus pro certo. frequens fuisse
illis temporib: quod in nr̃is sepe ac¬
titari uidemus. Hidemus serpe qͦd
reges filios suos dum adhuc uuiunt
coronant: ut subditorum contradicti-¬
onem et rebellionem p̃ueniant. Hoc
apud reges isr ł frequens erat: timen¬
tes ne ꝑ aliquam rebellionẽ regnum
eorum ad domum dauid rediret. Et
hoc quidem in scͥptura quamius uq
aꝑte non dicit᷑. inuenitur tamen in
ea: unde siuis in locis facile conuinca¬
tur:. Ꝙ notandum quod temꝑa con¬
regnatium quandoq attribuuntur
soli patri. quandoq filio soli: quandoq
tam filio quan patri. Sunt enim qͥ
ꝗͣuis filioᷤᷤ suos iã coronauerĩt nullo
modo dum iuiuint regiam potestatẽ

Expanded text:
gna veritati detraheretur. Satis itaque gna veritati detraheretur. Satis itaque congrue et compendiose ad devitandas minutias annum duobus communem Scriptura illi attribuit, qui majorem illius anni partem obtinuit. Item, si diligenter attendimus, inveniemus pro certo frequens fuisse illis temporibus, quod in nostris saepe actitari videmus. Videmus saepe quod reges filios suos, dum adhuc vivunt, coronant, ut subditorum contradictionem et rebellionem praeveniant. Hoc apud reges Israel frequens erat, timentes ne per aliquam rebellionem regnum eorum ad domum David rediret. Ex hoc quidem in Sciptura, quamvis ubique aperte non dicatur, invenitur tamen in ea unde suis in locis facile convincatur. Et notandum quod tempora congregantium quandoque attribuuntur soli patri, quandoque filio soli, quandoque tam filio quam patri. Sunt enim qui quamvis filios suos jam coronaverint, nullo modo dum vivunt regiam potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
n his que de libro regũ de diu¬
turnitate uel uaria successio¬
ne regnantium dicuntur
multa ut dicis contrarietas mẽe ui¬
detur: unde et numeroꝵ computatio.
uitiorum scriptorum corrupta uide¬
tur: Inde et antequã de his urta
peticionem tuam aliquid scriberẽ.
ꝑ iudeos uideorum scͥpta consului:
et tam eorum scripta quam nr̃am
unam sententiam concurrere didi-¬
ciConstat itaq apud me quod in
his nulla contrarietas sit: qũauis
et ipsis huc usq ueritas ipsa latu¬
erit. Absit ut credam quod in diui¬
nis scͥpturis ueritas uspiam adeo ob¬
errauerit: ut omnino recuꝑari ñ
possit. In pͥmis itaq sciendum. quod
cum legitur yer aliquis tot uel tot
annos regnasse: non sit semꝑ opor¬
tet intelligere. quasi ultimum reg¬
ni sui annum. quisq ita compleu̾it:
ut ad eius completionẽ. nulla dimi¬
nutio suꝑ fuerit. S si ille annus
qui int̾ successorem et p̃decessorem
diuidebatur. neutri illoꝵ ascribere¬
tur: de collectionis summa pars ma¬

Expanded text:
n his, quae in libro Regum de diuturnitate vevaria successione regnantium dicuntur, multa, ut dicis, contrarietas inesse videtur: unde et numerorum computatio vitio scriptorum corrupta putatur. Unde et antequam de his juxta petitionem tuam aliquid scriberem, per Judaeos Judaeorum scripta consului, et tam eorum scripta quam nostra in unam sententiam concurrere didici. Constat itaque apud me quod in his nulla contrarietas sit quamvis et ipsis hucusque veritas ipsa latuerit. Absit ut credam quod in divinis Scripturis veritas uspiam adeo oberraverit, ut omnino recuperari non possit! In primis itaque sciendum quod, cum legitur rex aliquis tot vel tot annos regnasse, non sic semper oportet intelligere, quasi ultimum regni sui annum quisque ita compleverit, ut ad ejus completionem nulla diminutio superfuerit. Sed si ille annus qui inter successorem et praedecessorem dividebatur neutri illorum ascriberetur, de collectionis summa pars ma
Abbreviated transcription (Latin):
alioqum scriptor inuenit᷑ sibi ipsi
contrarnus eẽ. S qui erant eiusdem
facture et forme: erant et eiusdem
mensure: et qui habebant positionẽ
consimilem. etiam habebant men¬
suram equalem. Sequitur. Similit̃q¬
de cedro. Similit̃ inquit erat de ce¬
dro: nam ad modum lapidum de ce¬
dro. etiam fiebat conformis oꝑatio In
ip̃m atͥum. a p̃missa g̾nali sententia¬
excludatur aut includat᷑. s det̃mina
de lapidib sectis: et unius ordinis
de dolata cedro. Idem dixerat suꝑiꝰ
longe. de int̾iori atrio domus dñi.
quod hic dr de his edifitus. s hoc
loco repetitur: pro similitudine oꝑis.
Inde ẽ. quod sequitur. Nec non et
in atrio domus dñi. Non in quolib¬
s in int̾iori. et porticu domus dñi. Ca
que de columpnis ereis dñr. uiden¬
tur multum obscura: et nisi subtili¬
ter disc̾nantur. er ipsa nominũ eqͥ¬
uocatione ualde confusa. Dicit᷑ itaq
et linca. xii cubitorum ambiebat co

Expanded text:
alioquin scriptor invenitur sibi ipsi alioquin scriptor invenitur sibi ipsi contrarius esse. Sed qui erant ejusdem facturae et formae, erant et ejusdem mensurae: et qui habebant positionem consimilem, etiam habebant mensuram aequalem. Sequitur: Similiterque cedro. Similiter, inquit, erat de cedro: nam ad modum lapidum de cedro, etiam fiebat conformis operatio. Inipsum atrium a praemissa generali sententexcludatur, aut includatur; sed determide lapidibus sectis, ut unius ordinis de dolata cedro. Idem dixerat longe superius de interiori atrio domus Domini: quod hic dicitur de his aedificiis, sed hoc loco repetitur pro similitudine operis. Inde est quod sequitur: Nec non et in atrio domus Domini. Non in quolibet: Sed interiori, et porticu domus Domini. Ea quae de columnis aereis dicuntur videntur multum obscura; et nisi subtiliter discernantur, ex ipsa nominum aequivocatione valde confusa. Dicitur itaque et linea duodecim cubitorum ambiebat col
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾iori ita ordinant᷑: ut iuncture super-¬
positoꝵ non concurrant. cum uncturi
suppositoꝵ. S nota quod dr ad normã
quandam atq mensuram. Serrant᷑
autẽ ad inam mensura: quando iũ¬
ctura suꝑiorum semꝑ occurrit contra
medium inferioꝵ. S qui pͥus dixerat
qm̃ serrati erant tam iitrinsecus qũa
extrinsecus. quid ẽ quod adhuc adiũ¬
git.⁊ intrinsecus usq ad atriũ maiꝰ:
S quod pͥus dicit᷑ intrinsecus. intelli¬
gendum ẽ. pro suꝑfitie int̾iori: quod
scd̃o repetit᷑ intrinsecus intelligendũ
ẽ. pro intimo ipsius muri:. nam lapi¬
des qui latebant intrinsecus. serrati
erant. cum lapidib qui hinc inde
apparebant extrinsecus. fundam̃ta
autẽ de lapidib p̃tiosis. de lapidib
magnis .x. siue octo cubitoꝵ et desuꝑ
lapides p̃tiosi: equalis mensure se¬
cti erant. Sicut in fundamento. sic¬
et in suꝑiorib non potuerunt om̃s
usquequaqi ẽẽ eiusdem mensure:

Expanded text:
exteriori ita ordinantur ut juncturae superexteriori ita ordinantur ut juncturae superpositorum non concurrant cum juncturis suppositorum. Sed nota quod dicitur: Ad normam quamdam atque mensuram. Serrantur autem ad unam mensuram, quando junctura superiorum semper, occurrerit contra medium inferiorum. Sed qui prius dixerat quod serrati erant tam intrinsecus, quam extrinsecus quid est quod adhuc adjungit, et intrinsecus usque ad atrium majus. Sed quod prius dicitur intrinsecus, intelligendum est pro superficie interiori, quod secundo repetitur intrinsecus, intelligendum est pro intimo ipsius muri: nam lapides qui latebant intrinsecus serrati erant cum lapidibus qui hinc inde apparebant extrinsecus: Fundamenta autem de lapidibus pretiosis, de lapidibus magnis, decem, sive octo cubitorum: et desuper lapides pretiosi aequalis mensurae secti erant. Sicut in fundamento, licet in superioribus, non potuerit omnes usquequaque esse ejusdem mensurae,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuicẽ positas. Ex ħ loco habemꝰ qͦd suꝑiꝰ
d ordinibꝰ colũnarũ ⁊ deãbulachris iã
diximꝰ. Attende quã argute
factura porticus expͥmitur. in eo quod
porticus columpnas nominat᷑: ex ea
uidelicet quod ab ext̾iori parte muro
carens. columpnis distinguebat᷑. Quod
pꝰ maiorem porticum de cet̾is duab
subsequent̃ adiungitur: sic intelligen¬
dum uidetur. quod una eaꝵ erat in
fronte maioris porticus ex parte una:
et alia simili modo ex parte altera:
in qua erat tribunal. hoc ẽ sedes uidi¬
ciaria. De domo filie pharaonis bre¬
uiter mentionem facit: ubi et de p̃¬
missis edificiis tam reginȩ quam regis
generalem sententiam subiungit cũ
adiit. Omnia lapidib p̃tiosis. qui ad nor¬
mam quandam atq mensuram. tam
intrinseuus quam extrinsecus serrati
erant: a fundamento usq ad summi¬
tatem parietum. Lapides edificii tam
intrinseuis quam extrinsecus sarrati
dicuntur. quando suꝑficiales lapides
tam ex parte int̾iori. quam ex parte

Expanded text:
positas. Ex hoc loco habemus quod superius de ordinibus columnarum et deambulacris jam diximus. Attende quam argute factura porticus exprimitur, in eo quod porticus columnarum nominatur, ex eo videlicet quod ab exteriori parte muro carens columnis distinguebatur. Quod post majorem porticum, de caeteris duabus subsequenter adjungitur, sic intelligendum videtur, quod una earum erat in fronte majoris porticus ex parte una, et alia simili modo ex parte altera, in qua erat tribunal, hoc est sedes judiciaria. De domo filiae Pharaonis breviter mentionem facit, ubi et de praemissis aedificiis tam reginae quam regis generalem sententiam subjungit, cum dicit: Omnia lapidibus pretiosis, qui ad normam quamdam atque mensuram tam intrinsecus quam extrinsecus serrati erant, a fundamento usque summitatem parietum . Lapides aedificiis tam intrinsecus, quam extrinsecus serrati dicuntur, quando superficiales lapides tam ex parte interiori quam ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s ⁊ soli int̃ scłares habitant: no¬
lentes pati fraudem. s iudicio con¬
tend̾e parati. Qui uͦ ꝑcellulas duo
uł tres. uł etiam qͣtuor. aut qͥnq
simul habitant⁊ claustrali ñ coar¬
tantur lege: loqunt᷑ & qͣndo. & ciii.
& qd̃ uolunt. Nec hoꝵ tam̃ siue
illoꝵ uitam accuso: s quid in ułsq
ꝑicłi lateat annuntio. In his autẽ
quidã monachi qͦs heredes beati
benedieti nouimus eẽ. discrecionẽ
seruant ⁊ ut si frm̃ suꝑabundet
numerus : et detur eis locus re¬
duodecim fr̃s tͣnͣsmictunt: ne re

Expanded text:
fratres, soli inter saeculares habitant nofratres, soli inter saeculares habitant nolentes pati fraudem, sed judicio contendere parati. Qui vero per cellulas duo, vel tres, vel etiam quatuor, aut quinque simul habitant, claustrali non coarctantur lege, loquuntur et quando, et cui, et quomodo volunt. Nec horum tamen, sive illorum vitam accuso. sed quid in utrisque periculi lateat, annuntio. In his autem quidam monachi, quos haeredes beati Benedicti novimus esse, discretionem servant, ut si fratrum superabundet numerus, et detur eis possessionis locus reduodecim fratres transmittunt, ne re
Abbreviated transcription (Latin):
teneant ordinem: aut qͥd teneant:
ubi maneant. & unde uiuant. Ut
plures sint. et boni ꝓpositi ut co¬
habitandi suppetant ȩdificia: et uic¬
tui habeant necessaria. Sit tam̃
in numero discretio: in ꝓposito de¬
uotio: in edificiis mediocͥtas ⁊ in
rebꝰ possessis frugalitas: ne si eͤ̃u̾it
turba. nascatur turbatio. aut pro
difficultate ꝓpositi subrepat desꝑatio:
ne ex edificioꝵ magnitudine subin¬
tret elatio: aut ex habundantia rer̃
se int̾serat temptatio. Qui enĩuolũt
gnes. et in laqueum diaboli. De
fr̃m. ut tot simul cohabitent. qͥ
ordinate uiuere possint. ne uł ex¬
cusãte paucitate irregularit̃ ui¬
uant: uł ꝓ multitudine cohabitã¬
tium. necessitati eoꝵ illicita qͤrart.
Qui enĩ multos congregant: nece̾e
ẽ. ut eoꝵ uictui multa querant.
S dum querunt plura. crescit ex¬
t̾ioꝵ cura: spargunt᷑ ꝑ diu̾sas regi¬
ones ȩccliȩ beneficia: spargunt᷑ &

Expanded text:
teneant ordinem, aut quid teneant, teneant ordinem, aut quid teneant, ubi maneant et unde vivant, ut plures sint et boni propositi, ut cohabitandi suppetant aedificia, et victui habeant necessaria. Sit tamen in numero circumspectio, in proposito devotio, in aedificiis mediocritas, in rebus possessis frugalitas, ne si creverit turba, nascatur turbatio, aut pro difficultate propositi subrepat desperatio, ne ex aedificiorum magnitudine subintret elatio, aut ex abundantia rerum se inserat tentatio. Qui enim volunt ones et in laqueum diaboli . fratrum, ut tot simul habitent, qui ordinate vivere possint, ne vel excusante paupertate irregulariter vivant, vel pro multitudine cohabitantium, necessitati eorum illicita quaerant. Qui enim multos congregant, necesse est, ut eorum victui multa quaerant. Sed dum quaerunt plura, crescit exteriorum cura, sparguntur per diversas regiones ecclesiae beneficia, sparguntur et
Abbreviated transcription (Latin):
possident qͣsi ea ñ possidentes. utun¬
tur possessis qͣsi ñ utentes: exem¬
pla pauꝑtatis diligunt⁊ et ea quȩ
de pauꝑtate scͥpta sunt studiose le¬
gunt: legentes se ipsos conspiciur.
et sub onere diuitiaꝵ dolentes ge¬
munt. Hi sunt pauꝑes spũ: non
habitu. Nos autẽ ad ocłin pauꝑes
sumꝰ. locũ mutauimꝰ ñ animum:
uestem ñ m̃tem. Sunt etiam in ma¬
iorib eccłiis. aliqui sublimes oculis.
inflati suꝑbiȩ sp̃ũ: qui pauꝑes fr̃s
cũ suꝑuen̾int ex lat̾e respiciunt:
derident eos ⁊ detrahunt illis⁊ ua¬
cantes ocio. ponentes symbolum.
qͣsi canes dente liuido. ossa paupefũ
fr̃m corrodentes: odientes saccum
iheronimi: cunicam benedicti:
matulam eulalii: lacrimas atsenii:
nuditatem apłi: ollam helisei. Ab
Uoniam de ordinatioNe
c laustri mat̾ialis. frater
aliquid mediocͥtatem sec¬
tando dicturi sumͦ. ordine
congruo considanda nob̃ quatuor.
occutrunt. Scilicet qui sint qui

Expanded text:
possident ea tanquam non possidentes, utunpossident ea tanquam non possidentes, utuntur possessis quasi non utentes, exempla paupertatis diligunt, et ea quae de paupertate scripta sunt, ut studiose legunt legentes, seipsos conspiciunt, et sub onere divitiarum gemunt. Hi sunt pauperes spiritu, non habitu. Nos autem ad oculum pauperes sumus, locum mutavimus, non animum, vestem, non mentem. Sunt etiam in majoribus ecclesiis aliqui sublimes oculis, inflati superbiae spiritu, qui pauperes fratres cum supervenerint, ex latere respiciunt, derident eos, detrahunt illis, vacantes otio, ponentes symbolum, quasi canes dente livido ossa pauperum fratrum corrodentes, odientes saccum Hieronymi, tunicam Benedicti, matulam Eulalii, lacrymas Arsenii, nuditatem Pauli, ollam Elisei. Ab Quoniam de ordinatione claustri materialis, frater, aliquid mediocritatem sectando dicturi sumus, ordine congruo consideranda vobis quatuor occurrunt, scilicet qui sint, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm informare uellet. Si fieri po¬
test qd̾ uobis ẽ: cũ om̃ib hominib
pacem habentes. Deinde si hoc ñ
potest: certe ñ discordias. ñ inimi¬
cicias. Ideoq addidit. ñ uindican
uindicare nos nequaqͣm uelimꝰ.
s date inquit locum irȩ. Habes
et quartum ut discedas magis. et
uindictam deo cõmittas: qmͣ tibi
belli spacium dilatauimꝰ: in pace
cohabitantes et nos met ipsos ꝑ pa¬
tientiam inuicem supportantes:
deo aut̃ uindictã cõmittentes. finẽ
arissime de his quȩ ad ȩdificatio¬
nem claustri mat̾ialis ꝑtinent. qͥ¬
busdam forsitan solito grauior ap¬
parebo ⁊ neminẽ cam̃ condemnats.
s eos qui remotiores sunt a scło p̃ ce¬
ceris laudans: monens eos qui mł¬
ta et ꝑicłosa possident: docens illos
qui pauꝑtate et humilitate gaudẽt
Scio tam̃ kine. multos ẽẽ. in ma¬
iorib eccłiis qui licet multa possi¬
deant. in aliis cam̃ pauꝑtatẽ amãt:

Expanded text:
ulum Dei informare vellet: Si fieri poulum Dei informare vellet: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes : deinde si hoc non potest, certe, nec discordias, nec inimicitias. Ideoque addidit: Non vos vindicanut vindicare nos nequaquam velimus, sed date, inquit, locum irae . Habes et quartum, ut discedas magis, et vindictam Deo committas quam tibi belli spatium dilatavimus, in pace cohabitantes, et nosmetipsos per patientiam invicem supportantes, Deo autem vindictam committentes, finem arissime, de iis quae ad aedificationem claustri materialis pertinent, quibusdam forsitan solito gravior apparebo, neminem tamen condemnans, sed eos qui remotiores sunt a saeculo, laudans, monens eos, qui multa et periculosa possident, docens illos qui paupertate et humilitate gaudent. Scio tamen multos esse in majoribus ecclesiis, qui licet multa possideant, in aliis tamen paupertatem amant,
Abbreviated transcription (Latin):
et te : scd̾m cũ dic̾et. neq int̃ pa¬
stores tuos a pastores meos c̃eiũ
posuit. ecce inqͥt tota t̾ra ante te.
Hoc ẽ.si de me. si de amico. si de poᷤ¬
sessione dissensio ẽ. om̃ib cedo: si
autẽ de morib ñ conuenit. discede
a me. O qͣnta ante p̾misit abrahã:
ne cog̾etur a nepote discedere. S
etiam hoc uirtutis ẽ: ac disciplinȩ.
Dixit enĩ ante nos quidã philoso¬
phus. quatuor hȩc bono uiro inẽe.
Ut elaboret pͥmũ: ut om̃s sibi a¬
micos faciat. Scd̾m ut si ñ potest
Terciũ. ut sristud ñ suppetit: ex sen¬
tentia discedat. Quartum autẽ. si
quis cedentem ꝑsequat᷑: uindicet
se ut potest. S illa tria suꝑiora :¬
in oꝑib abrahȩ cognscimꝰ. Qrͣtum
autẽ ñ ita ẽ. qͣndo etiam circa cedẽ¬
tem seruauit affectũ parentis: ut
captum lib̾aret ac erueret. Deniq
ceptis suis soluit. qd̾ addiderat phi
losophia. Ait enĩ cũ pacificum dei¬

Expanded text:
et te; secundum, cum diceret, neque inter paet te; secundum, cum diceret, neque inter pastores meos et pastores tuos . Tertium posuit: Ecce, inquit, tota terra ante te, hoc est, si de me, si de amico, si de possessione dissensio est, omnibus cedo; si autem moribus non convenit, discede a me. O quanta promisit nepoti Abraham, ne cogeretur a nepote discedere. Sed etiam virtutis est hoc, ac disciplinae. Dixit enim ante nos quidam philosophus, quatuor haec bono viro inesse, ut laboret. Primum, ut omnes sibi amicos faciat. Secundum, ut si non potest Tertium, ut si istud non suppetit, sententia communi discedat. Quartum autem, ut si quis cedentem persequatur, vindicet se ut potest. Sed illa tria superiora in operibus Abrahae cognoscimus, quartum autem non ita est, quando etiam circa cedentem servavit, affectum parentis, ut captum liberaret ac erueret. Deniquetum praeceptis suis solvit, qlosophia. Ait enim cum pacificum pop
Abbreviated transcription (Latin):
constringunt᷑. Cum autẽ religiõis
ordinem et consuetudines eiusdẽ
adu̾santes carni nouerunt: in hec
u̾ba ꝓrumpunt. Putauimꝰ inqui¬
unt pondus religionis leuius ẽẽ:
quis enĩ potest ferre claustri tediũ.
diuturnitatẽ silentii. pondus la¬
boris: parsimoniã cibiͦ Sic igit᷑
uxorem suã reddunt abrahe: expel¬
lentes eam. ut liberi remaneant
in egipto. Abiciunt enĩ habitum
religionis: & in desideriis sue car¬
nis ꝑseu̾ant. Abraham uͦ ascẽdit
ab egypto in bethel. idẽ. carnaliũ
uoluptatum consortia deserens: in
domo d̾i manet. hoc enĩ int̾p̃tat᷑
bethel. domꝰ dei. Abraham religio¬
nis est forma: exemplum cohabi¬
tantiũ. Tria sunt quȩ pacem co¬
habitantiũ turbare solent: id ẽ.
qnͣdo aliquis mouet᷑ ad iram ꝓ se¬
ipso. uł ꝓ amico. uł ꝓ commodo.
Hȩc tria remouit abrahã: dum
habitaret cũ nepote. Primum re
mouit dicens. ne sit rixa int̃ me

Expanded text:
constringuntur. Cum autem religionis constringuntur. Cum autem religionis ordinem et consuetudines ejusdem adversantes carni noverint, in haec verba prorumpunt: « Putavimus, inquit, pondus religionis levius esse. » Quis enim potest ferre claustri taedium, diuturnitatem silentii, pondus laboris, parcimoniam cibi? Sic ergo uxorem suam reddunt Abrae, expellentes eam ut liberi remaneant in Aegypto. Abjiciunt enim habitum religionis, et in desideriis suae carnis perseverant. Abram vero ascendit ab Aegypto in Bethel, id est, carnalium voluptatum consortia deserens, in domo Dei manet. Hoc enim interpretatur Bethel domus Dei. Abraham religionis est forma, exemplum cohabitantium. Tria sunt, quae pacem cohabitantium turbare solent, id est, quando aliquis movetur ad iram pro seipso, vel pro amico, vel pro commodo. Haec tria removit Abraham dum habitaret cum nens, non sit rixa inter me
Abbreviated transcription (Latin):
ebrietatis succensus caloee. aut ipsiꝰ
carnis estu. aut occursu formȩ de¬
centioris neqͣqm se teneat. nec le¬
gi carnis repugnet. nonne dicit:
Putabam rem faciliorem. castimo¬
niam sequi: supͣ humeros meos.
supͣ uires meas ẽ. rarus cui ista
iungantur: recedat gͦ recedat de
finib sensuum meoꝵ. Et conu̾suᷤᷤ
ad aliquẽ monicorem sui. qͥ studue¬
rit in eius mentem induc̾e assuetu¬
dinem castimoniȩ : dicens ñ arduã
fore nec impossibilem. s plurib
sociam: finitimã studiosis. conueni¬
entem uoluntariis : qͥd hoc inquit
fecisti michi: Quare ñ dixisti michi.
quia uxortua ẽ: Hoc ẽ qd̾ ñ ꝑfun¬
ctorie: s legitimo teneat᷑ coniugio.
ignorat fr̃s. nr̃is temporib hoc iN
eccłiis euenisse: Sunt enĩ quidam
qui delicatam ac uoluptuosam fore
credant religionem⁊ exptẽ laboris¬
uacantem ocio: et id̾o habitum
religionis indiserete rapiunt. uo¬
tum faciunt: ꝓfessionis uinculo

Expanded text:
ebrietatis succensus calore, aut ipsius ebrietatis succensus calore, aut ipsius carnis aestu, aut occursu formae decentioris, nequaquam se teneat, nec carnis legi repugnet, nonne dicit: « Putabam rem faciliorem castimoniam sequi. Supra humeros meos, supra vires meas est, rarus cui ista jungatur. » Recedat ergo, recedat de finibus sensuum meorum. Et conversus ad aliquem monitorem sui, qui studuerit in ejus mentem inducere assuetudinem castimoniae dicens non arduam fore nec impossibilem, sed pluribus sociam, finitimam studiosis, convenientem voluntariis. « Quid hoc, inquit, fecisti mihi? » quare non dixisti mihi, quia uxor tua est? hoc est, quod non perfunctorie sed legitimo teneatur conjugio, ignorat, fratres, nostris temporibus hoc in Ecclesiis evenisse? Sunt enim nonnulli qui delicatam ac voluptuosam esse credunt religionem, expertem laborisvacantem otio, habitum religionis indiscrete capiunt, votum faciunt, professionis vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
ens in sui circunspectione⁊ nobilis
quia libera ẽ. a peccĩ seruitute. diue̾
hereditate: cuiꝰ hereditas ẽ regni cȩ¬
lestis ȩt̃nitas. Amat luxuriosus
speciosam: s ñ amat castam. Sic
qnͣdoq carnalis animus. tactus
pulcͥtudine religionis. religionis
induit habitũ ÷ cũ aut̃ castitatis
mundiciam reꝑit: displicet qđ̾ pla¬
cuerat. Sic uxorem abrahe qͣm rex
egẏpti ꝓpter pulcͥtudinẽ rapuerat:
intactam reddidit marito dicens.
fcce inquit uxor tua ante te ẽ. acci¬
pe eam et recurre hinc. Suꝑ hũc
locũ dicit beatus ambrosius. IN
sed̾o libro quẽ fecit de abraham. In¬
tueam᷑ inquit animo aliquẽ intẽ¬
ꝑantem qui intuitus castitatis
grãm et quodam eius captꝰ decore
sequendam putet. Deinde pedisseqͣs
eius nesciens quib incedit comita¬
ta. sobrietatem scił. modestiã ac
u̾ecundiam : parsimoniã cibi. fu¬
gam lasciuiȩ⁊ seriam cautionem.
sollicitam custodiam⁊ subito aut

Expanded text:
ens est in circumspectione, nobilis ens est in circumspectione, nobilis quia libera a peccati servitute, dives haereditate, cujus haereditas est regni coelestis aeternitas. Amat luxuriosus speciosam, sed non amat castam, si quandoque carnalis animus tactus pulchritudine religionis, ejus induit habitum. Cum autem castitatis munditiam reperit, displicet quod placuerat. Sic uxorem Abrae, quam rex Aegypti propter pulchritudinem rapuerat, intactam reddidit marito dicens: Ecce, inquit, uxor tua ante te, accipe eam, recede hinc . Super hunc locum beatus Ambrosius in secundo libro quem fecit de Abraham: « Intueamur, inquit, animo aliquem intemperantem, qui invitus castitatis gratiam quodam ejus captus decore sequendam putet, deinde pedissequas ejus nesciens, quibus incedit comitata, sobrietatem scilicet et modestiam ac verecundiam, parcimoniam cibi, fugam lasciviae, seriam cautionem, sollicitam custodiam, subitoque
Abbreviated transcription (Latin):
entiam ꝑfectȩ caritatis dñm. Sic
gͥ bonis ẽ optima religio: qr ducit
ad ꝑfectionẽ. Sufficiant nunc ea¬
quȩ de nouẽ beneficiis religiõis
dicta st̃. ut adhuc aliqͥd qͣsi in tͣnͣ¬
situ. de cohabitatione eiusdem
breuit̃ tangamus. Quatuor st̃¬
in religione notanda: suauis ẽ.
enĩ & mitis. quieta et secura. Su¬
auis in cohabitatione ⁊ mitis in
sermone: quieta in m̃te. secura in
actione. Nec tam̃ sic suauis ẽ. ut¬
ñ sit discreta nec sic mitis ut pati¬
atur iniusta: nec sic m̃te quieta.
ut bonũ ñ cogitet ociosa÷ nec sic
secura ut dñm ñ tmeat. s sic se¬
cura. ut ꝓ cimore humano ab
oꝑe bono ñ desistat. Religio assimi¬
latur mulieri castȩ. quȩ ab aliquo
diligit᷑ ut ducatur in uxorem. id̾o
qd̾ sapiens sit. Ut in pulchritudi¬
ne illuis delectetur : et de nobilita¬
te filioꝵ głetur: ut augeant᷑ sua
illius censu. & seruent᷑ sensu. Huic
mulieri assimilari potest religio.
Pulchra ẽ in contemplatione. sapi¬

Expanded text:
entiam perfectae charitatis. Sic igitur bonis est optima religio quia ducit ad perfectionem. Sufficiant nunc quae de novem beneficiis religionis dicta sunt, ut adhuc aliquid quasi in transitu de cohabitatione ejusdem breviter tangamus. CAP. in religione notanda. Suavis est enim et mitis, quieta et secura. Suavis est in cohabitatione, mitis in sermone, quieta in mente, secura in actione. Nec tamen sic suavis est ut sit indiscreta, nec sic mitis ut patiatur injusta; nec sic mente quieta, ut bonum non cogitet; nec sic secura, ut Dominum non timeat; sed sic secura, ut pro timore humano ab opere bono non desistat. Religio assimilatur mulieri castae, quae ab aliquo diligitur ut ducatur in uxorem, ideo od sapiens sit, ut in pulchritudine illius delectetur, et de nobilitate filiorum glorietur, ut augeantur sua illius censu, et serventur sensu. Huic mulieri assimilari potest religio, quae pulchra est in contemplatione, sapi
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ maledicit: maledixit philisteꝰ
dauid. s ñ maledixit dauid phili¬
steo: Tu uenit inquit ad me cum
gladio & hasta et clipeo: ego autẽ
uenio ad te in nomine dñi exci¬
tuum. Maledicunt multi philiste
o: nec ueniunt ad eũ in nomine
dĩi. Maledicit ille philisteo. qͥ cũ
ad aliquẽ cadentẽ potione diabłi
iracundiȩ: ñ blandim̃ta s obpbria
ꝓfert. Nec uenit in noinine dñi
ad philisteũ: qui religioni uł no¬
bilitati suȩ. seu etiam scĩȩ lict̾arũ

Expanded text:
sed non maledicit. Maledixit Philisthaeus sed non maledicit. Maledixit Philisthaeus David, sed non maledixit David Philisthaeo. Tu venis, inquit, ad me cum gladio et hasta et clypeo, ego autem venio ad te in nomine Domini exercituum . Maledicunt Philisthaeo multi, nec veniunt ad eum in nomine Domini. Maledicit ille Philisthaeo qui, cum ad aliquem cadentem potione diaboliiracundiae, non blandimenta sed opprobria profert. Nec venit in nomine Domini ad Philisthaeum, qui religioni vel nobilitati suae, seu etiam scientiae litterarum,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ alii quoꝵ ꝑu̾sitas ẽ occulta. qͥ
consilio suo fr̃s commouent ad iram.
excitant ad rixas: qui consilio suo con
tur ut moriat᷑ dauid. in castris: sic̃
de achitofel legitur. Sed utrisq seu̾a
debet ẽẽ. religio. ut aꝑte ꝑu̾sis resis¬
tat in faciem: et occultoꝵ consilia
mutet. Sic dauid. philistei frontẽ
lapide cõminuit: sic chusi. consiliũ
ẽ: cognitio ꝑu̾sitatis. Pcutitur ergo
philisteus in fronte: qͣndo ꝑu̾sitas
insipientis agnita reuerberatur
a sapiente. Chusi aut̃ int̾pretatur
chusi ne turbet᷑ excitus isrł: q̃m ꝑ
silentiũ. incursus et impetus sermo
rigor sermonis ꝑtinent: rarus enĩ
sermo concordiam seruat. rigor ser¬
monis corrigit em̃danda. Affabili
ẽ seu̾itas. ñ garrula: asꝑitatẽ mon¬
strat. s ñ ẽ litigiosa. Seu̾itas a cru¬
delitate differt. hȩc corrigit. illa
cruciat: hȩc iustis conuenit. illa
ꝑu̾sos comitat᷑. Minatur seu̾itas.

Expanded text:
autem alii quorum perversitas est occulta, qui autem alii quorum perversitas est occulta, qui consilio suo fratres promovent ad iram, excitant ad rixas, qui consilio suo facitur ut moriatur David in castris, sicut de Achitophel legitur . Sed utriusque severa debet esse religio, ut aperte perversis resistat in faciem, et occultorum consilia mutet. Sic David Philisthaei frontem lapide comminuit, sic Chusi consilium est cognitio perversitatis. Percutitur ergo Philisthaeus in fronte, quando perversitas insipientis agnita, reverberatur a sapiente. Chusi autem interpretatur Chusi ne turbetur exercitus Israel, quia per silentium, impetus et incursus sermonrigor sermonis, pertinent. Rarus enim sermo concordiam servat, rigor sermonis corrigit emendanda. Affabilis est severitas non garrula, asperitatem monstrat, sed non est litigiosa. Severitas a crudelitate differt; haec corrigit, illa cruciat; haec justis convenit, illa perversos comitatur. Minatur severitas,
Abbreviated transcription (Latin):
scłaris eloquentiȩ defendit. & ꝑ exẽ¬
pla reꝓboꝵ confirmat. Unde seqͥt᷑.
Et armiger eiꝰ añcedebat eũ. Armi¬
ger golie. quilibet reꝓbus eẽ pot̃:
exempla cuiꝰ añcedunt. et adiuuãt
ad confirmandã ꝑu̾sorũ maligni¬
tatem. Ex his auccoritas trahituR.
ex his sumuntur defensionis arma:
Stans clamabat adu̾sum falangas
isrł. Stans clamat: quia in elationiꝰ
monte positus ꝑu̾sus. uoce detracti¬
onis. blasphemiȩ. & scandali. humi¬
les fr̃s qui dm̃ mente consid̾ant. ꝓ¬
uocare ñ cessat. Sic gͥ ꝑu̾sitatis cap̃.
ẽ. intentio pͣuȩ actionis ⁊ sinistrum
latus. pars sinistra: crura. finis actio¬
nis. corpus. actio tota. Cassis uͦ. inten¬
tionis comm̃datio: clipeus. sinistrȩ
partis excusatio: duȩ ocreȩ. ꝑseu̾an¬
tia & obstinatio: lorica. totius actiõis
aꝑta defensio. His armis cognoscit᷑
philisteus: cũ ꝓcedit ad p̃lium. Sunt

Expanded text:
saecularis eloquentiae defendit, et per exemsaecularis eloquentiae defendit, et per exempla reproborum confirmat. Unde sequitur, et armiger ejus antecedebat eum. Armiger Goliae quilibet reprobus esse potest, exempla cujus antecedunt et adjuvant ad confirmandam perversorum malignitatem. Ex his auctoritas trahitur, ex his sumuntur defensionis arma, Stans clamabat adversus phalangas Israel. Stans clamat, quia in elationis monte perversus positus, voce detractionis, blasphemiae, et scandali humiles fratres qui Deum mente considerant, provocare non cessat. Sic igitur perversitatis caput, est intentio pravae actionis; sinistrum latus, pars sinistra; crura, finis actionis; corpus, actio tota; cassis vero, intentionis commendatio; clypeus, sinistrae partis excusatio; duae ocreae perseverantia et obstinatio; lorica, totius actionis aperta defensio. His armis cognoscitur Philisthaeus, cum procedit ad praelium. Sunt