comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nas animas. palienȩ malȩ naturȩ cõ¬
mixtione. cui malo eas ipse cõmiscuit.
quas inde non potuerit liberare non
eterno incendio Nam nullũ ȩternum
manichȩus opinat᷑ incendium: s et̃no
ut dixi tenebrarum globo. quomens
tenebrarum includet᷑ affiget. Catholi¬
ca uero fides quã reliquistis. ut mani¬
cheoꝵ non plane quẽadmodum pu¬
tatis aut fingitis oppugnatricẽ. s potiꝰ
adiutricem sectam nouiciã condetis:
cum audit aut legit qđ ait apłs.caro
adũsus carnẽ. Hȩc enim inuicẽ adũ¬
sant᷑ ut nonea quȩ uultis faciatis. ñ
duas naturas boni scilicet & mali int̃
se ab ȩternitate contrarias & bello posteri¬
ore cõmixtas sicut manicheus hercticus
opinat᷑. s. sicut catholicuis doctor ambto¬
sius istam discordiam carnis & sp̃s expre¬
uaricatione primi hominis innaturam
u̾tisse cognoscit: ut non intelligat᷑ hȩcna¬
tura hominis primitus instituu. s in na-¬

Expanded text:
nas animas pro alienae malae naturae comnas animas pro alienae malae naturae commixtione cui malo eas ipse commiscuit, quas inde non potuerit liberare, non incendio aeterno; nam nullum aeternum Manichaeus opinatur incendium; sed aeterno, ut dixi, tenebrarum globo, quo mens tenebrarum includetur, affiget. Catholica vero fides, quam reliquistis, ut Manichaeorum, non plane, quemadmodum putatis aut fingitis, oppugnatricem, sed potius adjutricem sectam novitiam conderetis, cum audit aut legit quod ait Apostolus, Caro adversus carnem: haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis, faciatis : non naturas duas, boni scilicet et mali, inter se ab aeternitate contrarias, et bello posteriore commixtas, sicut Manichaeus haereticus opinatur; sed sicut catholicus doctor Ambrosius , istam discordiam carnis et spiritus ex praevaricatione primi hominis in naturam vertisse cognoscit; ut non intelligatur haec natura hominis primitus instituti, sed in na
Abbreviated transcription (Latin):
gisse te scirem. Nam ex libro inquo du¬
arũ animarũ in homine constitucarũ.
quarum ẽẽt una bona altera mala. eo¬
rumopinionẽ redargui: quȩdam con¬
tra me ipsum eẽ existimans testimonia
ꝓtulisti. Manichcus gͦ duas animas
siue sp̃s siue mentes. unam ꝓpͥam carnis.
eandẽq non accidenti uicio s cocternã
dõ naturam malam: Alteram uero natu¬
rã bonam tanquã dĩ particulam. s illiꝰ
male ꝑmixtione maculatam in homi¬
ne uno ẽẽ contendit: & hinc uult ficri
ut caro concupiscat adu̾sus sp̃m utiq
bonũ ꝑ animam suam malam. ut eum
teneat implicatum. sp̃s aũt adũsus car¬
nem. ut ab illa cõmixtione liberetur
Qđ si nec ultima mundi conflagratiõe
potuerit: tunc eum dicit affigit tenc¬
brarum globo. atq in ȩt̃num talis sup¬
plicio detineri. Nonitaq ut dicis ma¬
nichei ds̃ ꝓnaturalib culpis ȩterno
incendio anima destinat: s naturabo¬

Expanded text:
gisse te scirem: nam ex libro, in quo dugisse te scirem: nam ex libro, in quo duarum animarum in homine constitutarum, quarum esset una bona, altera mala, eorum opinionem redargui , quaedam contra me ipsum esse existimans testimonia protulisti. Manichaeus ergo duas animas, sive spiritus, sive mentes, unam propriam carnis, eamdemque non accidente vitio, sed coaeternam Deo natura malam, alteram vero natura bonam tanquam Dei particulam, sed illius malae permixtione maculatam, in homine uno esse contendit: et hinc vult fieri, ut caro concupiscat adversus spiritum, utique bonum, per animam suam malam, ut eum teneat implicatum; spiritus autem adversus carnem, ut ab illa commixtione liberetur. Quod si nec ultima mundi conflagratione potuerit, tunc eum dicit affigi tenebrarum globo, atque in aeternum tali supplicio detineri. Non itaque, ut dicis, Manichaei Deus « pro naturalibus culpis aeterno incendio animas destinat: » sed natura bo
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ dixerat. clara iniquitate contami¬
nat. Porro augustinꝰ quasi ei adquem
scribit fidens patrono. auisu grandi¬
ore despicit trepidationẽ magistri. nec
dubitat inde incipere quo manichȩus
ꝑuenit: ꝓnuntiatq qđ malum idest pec¬
catum faciat & creet ds̃: quẽ constat ñ
conuenire eidõ quẽ catholicoꝵ fides co¬
lit. Hoc potissimũ animo lectoris insi¬
dat: & nulli umquã fideliũ maiorẽ cau¬
sam quam nob incubuisse conflictus:
& omnc̃ quinaturam ipsam necessitatẽ
criminis arbitrat᷑. in dĩ xp̃ianoꝵ cultu
non habere consortium. Qđ qm̃ freqͥn¬
t̃ inculcatũ ẽ. iterationẽ quippe utilitas
causȩ pͥncipalis exegit ueniamus iam
ad disciᷤsionẽ primoꝵ hominũ. quoꝵ
taxatione aciei nr̃ȩ numida quasi cȩ¬
tratus occurrit. auoꝰ. Quid manichȩ¬
us dicat de cõmixtione bonȩ male ꝙ
substantie nescire te crederem: nisi ca certe
quȩ adu̾sus cundẽ errorem scͥpsimus le¬

Expanded text:
bonum dixerat, clara iniquitate contamibonum dixerat, clara iniquitate contaminat. Porro Augustinus quasi ei ad quem scribit, fidens patrono, ausu grandiore despicit trepidationem magistri, nec dubitat inde incipere, quo Manichaeus pervenit; pronuntiatque quod malum, id est peccatum, faciat Deus et creet, quem constat non convenire ei Deo, quem Catholicorum fides colit. Hoc potissimum animo lectoris insidat, et nulli unquam fidelium majorem causam quam nobis incubuisse conflictus, et omnem qui naturam ipsam necessitatem criminis arbitratur, in Dei Christianorum cultu non habere consortium: quod quoniam frequenter inculcatum est; iterationem quippe utilitas causae principalis exegit; veniamus jam ad discussionem primorum hominum, quorum taxatione aciei nostrae Numida quasi cetratus occurrit. AUG. Quid Manichaeus dicat de commixtione bonae et malae substantiae, nescire te crederem, nisi ea certe quae adversus eumdem errorem scripsimus, le
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ manicheis. Dicite unde sint cot ac tã¬
ta mala: cum quaib nasci homines si
negatis. ubi ẽ frons ur̃a : Si fateminiꝰuẽ
dite: & paradisum ñ uerum s ur̃m. labo¬
rib dolorib errorib gemitib fletib li¬
ctib etiamsi nemo peccasset implete. Qd̃
si ñ audetis. ne ab ipsis quoq puerulis
rideamini & em̃dandi. ferulis iudicemi¬
niconcludit adũsus uos manicheus. hec
mala quȩ deuiciata natura ẽẽ bona ñ¬
uultis. de commixtione mali eẽ. Quod
malũ dicit ẽẽ naturam coȩternam dõ
atq contrariam. Ac ꝑhoc uͥmanicheo
conaris ẽẽ remotior: ibi efficeris ciuis ad¬
iuicor. Iuł. Iam uͦ in ipsum dm pari
fine. impari ex ordio: accusationum te¬
la iaculant᷑. Manicheus quippe dicit.
ds̃ bonus malum ñ facit. s addit quia
pronaturalib culpis ȩterno incendio
animas destinet: qđ ꝑspicuȩ immani¬
tatis ẽ: ac ꝑhoc fine opinionis suȩ. quẽ

Expanded text:
igitur Manichaeis; dicite unde sint tot ac tanigitur Manichaeis; dicite unde sint tot ac tanta mala, cum quibus nasci homines si negatis, ubi est frons vestra? si fatemini, ubidite, et paradisum non verum, sed vestrum, laboribus, doloribus, erroribus, gemitibus, fletibus, luctibus, etiamsi nemo peccasset, implete. Quod si non audetis, ne ab ipsis quoque puerulis rideamini, et emendandi ferulis judicemini; concludit adversus vos Manichaeus, haec mala, quae de vitiata bona natura esse non vultis, de commixtione mali esse: quod malum dicit esse naturam coaeternam Deo atque contrariam. Ac per hoc ubi Manichaeo conaris esse remotior, illi efficeris ejus adjutor. VI. JUL. Jam vero in ipsum Deum, pari fine, impari exordio, accusationum tela jaculantur. Manichaeus quippe dicit, Deus bonus malum non facit: sed addit quia pro naturalibus culpis aeterno incendio animas destinet; quod perspicuae immanitatis est: ac per hoc, fine opinionis suae, quem
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde in homine uno.duarum ex quib
constat rerum tanta discordia: Unde
lex inm̃bris repugnans legi mentis:sine
qua lege nascitur nemo: Unde tot &
tanta ucia uel ingenioꝵ uel corporũ:
cum quib pleriq nascunt᷑: Unde labo¬
res & calamitates nondum uoluntate
peccantiũ paruuloꝵ. Unde cũ ratioĩs
usus accesserit. indiscendis litteris uel
quib libet artib tanta pena mortaliũ:
ut erum nosis conatib etiam u̾berũ
cruciatus addat᷑. Hic nos respondemꝰ
etiam ista mala ex uoluntate humane
naturȩ originẽ ducere: qua granditer
peccante. uiciate & cum stirpe damp¬
nata ẽ. Unde naturȩ huiꝰ tam multa na¬
turalia bona ueniunt de dĩ opificio:
mala de iudicio. Que mala nullomo¬
do cẽnaturas uel substantias non uident
manichei: Uerum ido dici naturalia.
quia cum eis homines uiciata originis
tanquam radice nascunt᷑. S uos noui
heretici contradicitis nob̃. Respondete

Expanded text:
Unde in homine uno duarum rerum, ex quibus Unde in homine uno duarum rerum, ex quibus constat, tanta discordia? Unde lex in membris repugnans legi mentis, sine qua lege nemo nascitur? Unde tot et tanta vitia vel ingeniorum, vel corporum, cum quibus plerique nascuntur? Unde labores et calamitates nondum voluntate peccantium parvulorum? Unde cum rationis usus accesserit, in discendis litteris vel quibuslibet artibus tanta poena mortalium, ut aerumnosis conatibus etiam verberum cruciatus addatur? Hic nos respondemus, etiam ista mala ex voluntate humanae naturae originem ducere, qua granditer peccante, vitiata et cum stirpe damnata est. Unde naturae hujus tam multa naturalia bona veniunt de Dei opificio, mala de judicio: quae mala nullo modo esse naturas vel substantias non vident Manichaei; verum ideo dici naturalia, quia cum eis homines vitiata originis tanquam radice nascuntur. Sed vos novi haeretici contradicitis nobis: respondete
Abbreviated transcription (Latin):
lum ortum ẽẽ ex lib̃a uoluntate nature
rationalis. que bene abono condita ẽ.
s bonitas eiꝰ ñ ẽ ȩqualis bonitati con¬
ditoris eiꝰ. qm̃ non natura s opus eiꝰ ẽ.
Idõq habuit peccandi possibilitatẽ:
non tam̃ necessitatem. Nec possibili¬
tatem aut haberet. si dĩ natura eẽt. qͥ pecca¬
re nec uult posse. nec potest uelle. Uerũta¬
m̃ rationalis ista natura in hac possibilita¬
te peccandi si non peccasset. quando pec¬
care potuisset: magnũ sibi meritum com¬
parasset. Cuiꝰ meriti p̃mium etiam hoc
ẽẽt: ut maiore felicitate peccare ñ posset.
S hoc audito. manichȩus adhuc ꝑgit et
dicit. Si ex lib̃a uoluntate nature ratio¬
nalis ẽ malum. unde sunt istacot mala
cum quib nasci uidemus. qui nondum
lib̾tate uoluntatis utunt᷑: Unde ẽ concu¬
piscentia qua caro concupiscit adu̾sus
sp̃m. & ad peccatum ꝑpetrandũ trahit
nisi adũsus eam sp̃c fortiꝰ concupiscat:

Expanded text:
lum ortum esse ex libera voluntate naturae lum ortum esse ex libera voluntate naturae rationalis, quae bene a bono condita est; sed bonitas ejus non est aequalis bonitati Conditoris ejus; quoniam non natura, sed opus ejus est; ideoque habuit peccandi possibilitatem, non tamen necessitatem. Nec possibilitatem autem haberet, si Dei natura esset, qui peccare nec vult posse, nec potest velle. Verumtamen rationalis ista natura in hac possibilitate peccandi si non peccasset, quando peccare potuisset, magnum sibi meritum comparasset: cujus meriti praemium etiam hoc esset, ut majore felicitate peccare non posset. Sed hoc audito Manichaeus adhuc pergit, et dicit: Si ex libera voluntate naturae rationalis est malum, unde sunt ista tot mala, cum quibus nasci videmus, qui nondum libertate voluntatis utuntur? Unde est concupiscentia, qua caro concupiscit adversus spiritum, et ad peccatum perpetrandum trahit, nisi adversus eam spiritus fortius concupiscat?
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ dm̃ sumine bonum. & obhoc omĩno
immutabilem. cuinulla natura coet̃na ẽ.
quȩ non ẽ qđ ipse. nec eẽt nͥ facta eẽt. ñ
de ipso s tam̃ abipso.hoc ẽ ñ denatura eiꝰ.
s. potentia tam̃ exꝰ adusus manicheorũ
dem̃tiã p̃dicamꝰ: facłamq naturam qͦ¬
de nulla eẽ potuisset. Nisi eam quãuis ñ
de se ipsa tam̃ omips natura fecisset.
bonum cẽ qͥdẽ scimus & dicimuis. sed
illi ñ equale qui fecit. fecit eñĩ ds̃ omĩa
bona ualde.s ñ sũme bona. sicut ẽ ipse.
Quȩ tam̃ bona qualia cũq ñ eent. nͥ ea
fecisset sũme bonꝰ. Nec mutabiliaulla bo¬
na eent: nisi ea fecisset immutabiliter
bonꝰ. Ac ꝑhoc manichei cum querunt
a nob̾unde sit malũ. uolentes introdu¬
cere malũ dõ coȩternum. nescientes qͥd
sit malũ. idꝙ putantes ẽẽ naturam at¬
q substantiam: respondemꝰ eis ñ ec̃
malũ ex d̃o. neq coeternum dõ. s. ma¬

Expanded text:
ergo Deum summe bonum, et ob hoc omnino ergo Deum summe bonum, et ob hoc omnino immutabilem, cui nulla natura coaeterna est, quae non est quod ipse, nec esset nisi facta esset, non de ipso, sed tamen ab ipso, hoc est, non de natura ejus, sed potentia tamen ejus, adversus Manichaeorum dementiam praedicamus: factamque naturam, quae nulla esse potuisset, nisi eam, quamvis non de se ipsa, tamen omnipotens natura fecisset, bonum esse quidem scimus et dicimus, sed illi non aequale qui fecit. Fecit enim Deus omnia bona valde ; sed non summe bona, sicut est ipse: quae tamen bona qualiacumque non essent, nisi ea fecisset summe bonus; nec mutabilia ulla bona essent, nisi ea fecisset immutabiliter bonus. Ac per hoc, Manichaei cum quaerunt a nobis unde sit malum, volentes introducere malum Deo coaeternum, nescientes quid sit malum, idque putantes esse naturam atque substantiam: respondemus eis, non esse malum ex Deo, neque coaeternum Deo; sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
mia uecordia uel ꝑuicatia detinebit.
uł. Credit quippe adũsum nos ma¬
nicheus. naturalit mortales in flagicia
facinoraꝙ compelli. Opinat᷑ tenebra¬
rum originẽ & corporib materiam &
criminib p̃stitisse. uoluptatẽq sexuũ
tabem eẽ generis humani. Assertric̃ẽ
iuris diabolici & in uniũsa de decora¬
hominum coactricem. Quem traducianꝰ
om̃ifariam secutuis. quippe ciꝰ heres & so¬
boles naturalia crimina eterna. de tene¬
broso nichilmali necessitatem & affecti¬
onc̃ sensib destinatam. scõꝵ om̃iũ pol¬
lutricem atq imaginẽ dĩ in regno dia¬
boli collocantem multiplici oratione
testatur. Auoꝰ Manichȩus naturam ma¬
li substantialit̃ do bono coeternam cont᷑
catholicam ueritatem singłari uesama
fabulatur: uentas aũt catholica dm̃ so¬
lum sine ullo ex ordio confitetur eternũ:
Non solum bonum qđ & ille dicit: ucrũ
etiam ĩmutabilẽ qd ille non dicit. Hẽ

Expanded text:
mia vecordia vel pervicacia detinebit. V. mia vecordia vel pervicacia detinebit. V. JUL. Credit quippe adversum nos Manichaeus, naturaliter mortales in flagitia facinoraque compelli: opinatur tenebrarum originem et corporibus materiam et criminibus praestitisse; voluptatem sexuum tabem esse generis humani, assertricem juris diabolici, et in universa dedecorahominum coactricem. Quem Traducianus omnifariam secutus, quippe ejus haeres et soboles, naturalia crimina, aeternam de tenebroso nihilo mali necessitatem, et affectionem sensibus destinatam sanctorum omnium pollutricem atque imaginem Dei in regno diaboli collocantem, oratione multiplici testatur. AUG. Manichaeus naturam mali substantialiter Deo bono coaeternam, contra catholicam veritatem singulari vesania fabulatur: veritas autem catholica Deum solum sine ullo exordio confitetur aeternum; non solum bonum, quod et ille dicit, verum etiam immutabilem, quod ille non dicit. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
genioꝵ & corpoꝵ. cum quib pleriq. na¬
scunt᷑. In quo felicitatis & quietis loco.
etiam susceptam ur̃am. qua caro concu¬
piscit aduersus sp̃m. libidinc̃ ponitis:
& nos qui eam tanquam adu̾sarium
uicium contra concupiscente spũ de¬
bellamꝰ. clausis oculis accusatis. uelud
amicos uoluptatis atq luxurie. In quã
nullus flagitiose ac turpit̃ cadit. Nisi
qui ur̃e illi susceptȩ quam nos arguimꝰ.
uos defenditis. sollicitanti suadentiq
consentit. Iuł. Uerum quia & in pri¬
mo & in p̃senti certamine. argum̃tatio¬
ne augustini claruit. ñ cẽ cum traduci¬
anoꝵ dm̃ quem xp̃iani ustũ atq om̃iũ
conditorem concinenti assertione uene¬
rant᷑. ꝑcipio iam animo quo plurimi
eoꝵ quoq qui cȩco errore lapsisunt.
his agnitis corrigant᷑. Augꝰ. Immo uͦ
his agnitis quȩ tuo fallaci uaniloquio
scđm ueritatis respondemus eloqͥũ.
neminẽ in errorem hȩresis ur̃ȩ. nisi ni¬

Expanded text:
geniorum et corporum, cum quibus plerique nageniorum et corporum, cum quibus plerique nascuntur. In quo felicitatis et quietis loco etiam susceptam vestram, qua caro concupiscit adversus spiritum, libidinem ponitis; et nos qui eam tanquam adversarium vitium contra concupiscente spiritu debellamus, clausis oculis accusatis velut amicos voluptatis et luxuriae; in quam nullus flagitiose ac turpiter cadit, nisi qui vestrae illi susceptae, quam nos arguimus, vos defenditis, sollicitanti suadentique consentit. IV. JUL. Verum quia et in primo et in praesenti certamine, argumentatione Augustini claruit non esse eum Traducianorum Deum, quem Christiani justum atque omnium conditorem concinenti assertione venerantur; praecipio jam animo, quo plurimi eorum quoque, qui caeco errore lapsi sunt, his agnitis corrigantur. AUG. Imo vero, his agnitis, quae tuo fallaci vaniloquio secundum veritatis respondemus eloquium, neminem in errore haeresis vestrae nisi ni
Abbreviated transcription (Latin):
is obtendere necessitatẽ qua cõmissi m¬
uidia semꝑ leuat᷑. & fragores scłi p̃uari¬
catione uitare. Eagͦ sunt quȩ commi¬
tatiorem faciunt uitioꝵ defensionem.
Ex quo tam̃ uulgo pars maxima ut p̃¬
fatus sum traducians & catbolicis. uel
de dõ rationes credidit consonare. Auo.
In numerabilis multitudo fidelium q̃
ꝓmissa ẽ habrahe. quasi uulgaris a¬
uob̃̾ turba contempnit᷑.: quia uidlicet
paucis quos pelagianos hoc ẽ ueneris
nouitie pestis in sanos facitis potest
placere qđ dicitis tam euidentẽ miscriã
generis humani quȩ apparet in grau ui¬
go filioꝵ adam a die exitus detientre ma¬
triseoꝵ de peccati merico quo in bomine
pͥmo natura humana uiciata ẽ. non ue¬
nire. Unde uos sequit᷑. ut si nemo peccas¬
set. cogamini eciam dicere in paradiso fu¬
tura fuisse ñsolum tot & tanta õnera
molestiarum. quas uidemus paruulos
ferre: uerumetiam cot & tanta uicia in¬

Expanded text:
is obtendere necessitatem, qua commissi iis obtendere necessitatem, qua commissi invidia semper levatur, et fragores saeculi praevaricatione vitare: ea ergo sunt, quae comitatiorem faciunt vitiorum defensionem. Ex quo tamen vulgo pars maxima, ut praefatus sum, Traducianis et Catholicis vel de Deo rationes credidit consonare. AUG. Innumerabilis multitudo fidelium, quae promissa est Abrahae , quasi a vobis vulgaris turba contemnitur: quia videlicet paucis, quos Pelagianos, hoc est, venenis novitiae pestis insanos facitis, potest placere quod dicitis, tam evidentem miseriam generis humani, quae apparet in gravi jugo filiorum Adam a die exitus de ventre matris eorum , de peccati merito, quo in homine primo natura humana vitiata est, non venire. Unde vos sequitur, ut si nemo peccasset, cogamini etiam dicere in paradiso futura fuisse non solum tot et tanta onera molestiarum, quas videmos parvulos ferre; verum etiam tot et tanta vitia in
Abbreviated transcription (Latin):
on dubito eiusmodi opinionẽ
hactenus suꝑ nr̃o fuisse certa¬
mine: ut ad quȩstionẽ inuo¬
luta magis quam ad sũmam
spectare fidĩ crederetur. ꝓcul
quippe ab studiis spiritalib
agitantes. solis fame aurulis cõmouentur.
tempoꝵ q. formidantes inidiam. nec com¬
ꝑte ueritatis p̃sidium tenentes᷑ ut fere in
reb trepidis nulliminus quam sibi credit᷑
tutins iter qđ frequentiꝰ arbitrantur. auoꝰ.
catholicum ẽ. Urm uero tanto minus fre¬
quens. quantomagis nouitium. quia he¬
ticum. Iuł. Hoc aũt inp̃sentiarum du¬
ab ex causis accidit. Quia & sententa
manicheor decriminumẽ ꝓbata consi¬
liis: &e excite ꝑsecutionũ ꝓcellȩ. in opes
sp̃s a ueritatis fauore deterrent. Auoꝰ.
Quomꝰ ẽ iter frequentiꝰ de sententia ma¬
nicheoꝵ. cum sint ad modum rarr̃ aut qͦ¬
modo ꝑsecutionẽ ꝓueritate patimini.
qui subtrahitis paruulos saluatori: Iuł.
uel arenȩ. uel circi uelscenȩ popłis comi¬
tata luxuria. ambiens in om̃ib flagici¬

Expanded text:
on dubito ejusmodi opinionem hactenus super nostro fuisse certamine, ut ad quaestionem involutam magis, quam ad summam spectare fidei crederetur. Procul quippe ab studiis spiritualibus agitantes, solis famae aurulis commoventur; temporumque formidantes invidiam, nec compertae veritatis praesidium tenentes ut fere in rebus trepidis, nulli minus quam sibi creditur, tutius iter, quod frequentius, arbitrantur. AUGUSTcatholicum est: vestrum vero tanto minus frequens, quanto magis novitium; quia haereticum. II. JUL. Hoc autem in praesentiarum duabus ex causis accidit: quia et sententia Manichaeorum de criminum est probata consiliis, et excitae persecutionum procellae inopes spiritus a veritatis favore deterrent. AUG. Quomodo est iter frequentius de sententia Manichaeorum, cum sint admodum rari? aut quomodo persecutionem pro veritate patimini, qui subtrahitis parvulos Salvatori? III. vel arenae, vel circi, vel scenae populis comitata luxuria, ambiens in omnibus flagiti
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. quas si nobis saltem admonentib
considerare non negligas: etiamtͥ ipsi qͣn¬
tumlibet sis impudens erubescas. Cur
emm ũ atcendis. si pessima ẽ facta natura
quȩ uoluntate in iꝰsta incurrit in malum.
pena uero iniusta ñ potest recurrere in
bonummi: ñ humanã quam nob̃ obicis sed
angłicam quoq naturam pessimam fa¬
ctam: nisi forte dices etiam diabolum
uoluntate abono lapsum. siuoluerit &
quando uoluerit inbonũ qđ deseruit
reu̾surum: & origenis nob̃ instaurabis
errorem. Qđ siñ facis. quod dixisti in¬
cautus. corrige admonitus: & confitere
bonam conditam eẽ naturam. quȩ in ma-¬
lum qđ fecit nulla necessitate cõpulsa
s sua uoluntate collapsa ẽ. In bonum
to iniquitatis amisit: potest quippe et
m̃tiri ñ potest. qui minatus ẽ hoc se ñẽc̃
facturum. quando id supplicium dixit
eternũ. S ut dehacre uana sapias. fallit
te diffimtio tua: qua insuꝑiori ꝓsecutione

Expanded text:
dicis, quas si nobis saltem admonentibus dicis, quas si nobis saltem admonentibus considerare non negligas, etiam tibi ipsi, quantumlibet sis impudens, erubescas? Cur enim non attendis, si pessima est facta natura, quae voluntate injusta incurrit in malum, poena vero injusta non potest recurrere in bonum; non humanam quam nobis objicis, sed angelicam quoque naturam pessimam factam! Nisi forte dices, etiam diabolum voluntate a bono lapsum, si voluerit, et quando voluerit, in bonum quod deseruit reversurum; et Origenis nobis instaurabis errorem. Quod si non facis; quod dixisti incautus, corrige admonitus: et confitere bonam conditam esse naturam, quae in malum quod fecit, nulla necessitate compulsa, sed sua voluntate collapsa est. In bonum to iniquitatis amisit. Potest quippe et mentiri non potest, qui minatus est hoc se non esse facturum, quando id supplicium dixit aeternum. Sed ut de hac re vana sapias, fallit te definitio tua, qua in superiori prosecutione,
Abbreviated transcription (Latin):
si tam prauo affecit animo ut errorsu¬
us eis displicere ñ posset. ut nullũ ha¬
beret ad honestatem regressum. nec fieret
post exꝑim̃ta correctior: ac neforit re¬
cuꝑandȩ ꝓbitatis unquam sentiret af¬
fectum. ipsam ei possibilitatẽ correcli¬
onis euellit. ꝓrsus si taus eius conditio
fuit. ut quãdiu in hac uita erat. uno lap¬
su uirtutem em̃dationis amitteret: Nonẽ
obalitd quam ut caderet institutus. im¬
mone corruisse. s iacuisse semꝑ uerius
dicitur. qui non sinit᷑ quantum ad mo¬
resspectat exurgere. Qualis gͦ fuit illa
lib̃tas que eicollata prius credit᷑. si edu¬
abus contraruis qualitatib peiorem a
necessario. meliorem amutabili capesse¬
bat: immo a tyraninde criminis occupa¬
ta dispoliabat᷑ resipiscentie facultates
teterrimus gͦ primihominis status ab
ipso exordio. si a dõ ẽ tam infeliciter
institutus. ut ruiturus ĩcm̃ ꝑpetua pec¬
candi necessitate ligaretur. Aug. Res

Expanded text:
si tam pravo affecit animo, ut error susi tam pravo affecit animo, ut error suus ei displicere non posset, ut nullum haberet ad honestatem regressum, nec fieret post experimenta correctior, ac ne forte recuperandae probitatis unquam sentiret affectum, ipsam ei possibilitatem correctionis evellit? Prorsus si talis ejus conditio fuit, ut quamdiu in hac vita erat, uno lapsu virtutem emendationis amitteret, non est ob aliud quam ut caderet institutus; imo nec corruisse, sed jacuisse semper verius dicitur, qui non sinitur, quantum ad mores spectat, exsurgere. Qualis ergo fuit illa libertas, quae ei collata prius creditur; si e duabus contrariis qualitatibus pejorem a necessario, meliorem a mutabili capessebat; imo a tyrannide criminis occupata, despoliabatur resipiscentiae facultate. Teterrimus ergo primi hominis status ab ipso exordio, si a Deo est tam infeliciter institutus, ut ruiturus in crimen perpetua peccandi necessitate ligaretur. AUG. Res
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatem quȩ non habebat boni. id
ut crim̃ etiam si suisset uoluntate concep¬
tum tam̃ fieret in ea naturale. in qua bo¬
nitas non fieret naturalis: Falsoq dicit᷑
uoluntate peceasse. qui nequissime con¬
ditionis p̃iudicio laborauit. Apparet
enim quã iunctus malo fuerit: qui crat
crimine inseparabyli farciendus. Qd
enim peus ea quibo inuenire substantia:
quȩ facta ẽ ut ininiquitatẽ possit inci¬
derc .&. recede abiniquitate ñ posset. hãc
simboni parte uiolentiam ꝑtulisset. si
liberum ꝑdidisset arbitriũ: tam̃ nichil
accusasset auctorem. quia nemo ei de
copiis benignitatis quȩstionẽ mouertt.
Cũ uero in mali parte talis dominatio
collocat᷑. neminẽ magis quã ipsum ho¬
adulatione palpat᷑: Qui amicissimus
malitiȩ creationis suc feditate conuin¬
cit᷑. Cun em̃ ꝑsuadere pocest primum
hominem non destinasst eriminibus. si
illum em̃dationis facultate priuauit.

Expanded text:
necessitatem, quae non habebat boni; id est, necessitatem, quae non habebat boni; id est, ut crimen, etiamsi fuisset voluntate conceptum, tamen fieret in ea naturale, in qua bonitas non fieret naturalis: falsoque dicitur voluntate peccasse, qui nequissimae conditionis praejudicio laboravit. Apparet enim, quam vinctus malo fuerit, qui erat crimine inseparabili farciendus. Quid enim pejus ea quibo invenire substantia, quae facta est ut in iniquitatem posset incidere, et recedere ab inquitate non posset? Hanc si in boni parte violentiam pertulisset, si liberum perdidisset arbitrium, tamen nihil accusasset auctorem; quia nemo ei de copiis benignitatis quaestionem moveret: cum vero in mali parte dominatio talis collocatur, neminem magis quam ipsum hoadulatione palpatur, qui amicissimus malitiae, creationis suae foeditate convincitur. Cui enim persuaderi potest, primum hominem non destinasse criminibus, si illum emendationis facultate privavit;
Abbreviated transcription (Latin):
diuina uel rep̃henduntur lege uel se¬
ueritate plectunt᷑: s ab eis hominibus
quorũ iudiciis hȩc subiacent. maximȩq
a magistris earum cum ꝑueroᷤ docent
subtimore aut dolore penar. Quainre
tam̃ cogitare debemꝰ. quia si in paradiso
aliquid discere t᷑ qđ illi uite ẽẽt utile sci¬
re: sinc ullo labore ant dolore id adseque¬
retur beata natura. uel dõ docente uel se
ipsa. Unde quis non intelligat inhac uita
etiam torm̃ta discentium ad miserias huiꝰ
miseras mentes nolle qđbonũ c̃. ułsi
iam parata ẽ uoluntas adño. clamare tam̃
adhuc eum qui in hoc uiuit scło uellẽ ad¬
lacet mͥ ꝑficere aut̃ bonũ ñ: Hoc siteneas.
manicheos uinces: quia uͦ ñ tencs. utrosq
ur̃m uincit hec fides. Iuł. Nunegͥ ad¬
ꝓbet᷑ qđ diximꝰ: nullo amanicheis ur̃m
dogina differre. Nonẽ om̃mo dubium
pessimam factam ipsius ade naturam: si
bec ẽ conditione formata ut haberet mali

Expanded text:
divina vel reprehenduntur lege, vel sedivina vel reprehenduntur lege, vel severitate plectuntur; sed ab iis hominibus, quorum judiciis haec subjacent, maximeque a magistris earum, cum pueros docent, sub timore aut dolore poenarum. Qua in re tamen cogitare debemus, quia si in paradiso aliquid disceretur, quod illi vitae esset utile scire, sine ullo labore aut dolore id assequeretur beata natura, vel Deo docente, vel se ipsa. Unde quis non intelligat, in hac vita etiam tormenta discentium ad miserias hujusmiseras mentes nolle quod bonum est; vel si jam parata est voluntas a Domino , clamare tamen adhuc eum qui in hoc vivit saeculo, Velle adjacet mihi; perficere autem bonum, non . Hoc si teneas, Manichaeos vinces: quia vero non tenes, utrosque vestrum vincit haec fides. X. JUL. betur quod diximus, nullo a Manichaeis vestrum dogma differre. Non est omnino dubium, factam pessimam ipsius Adae naturam, si hac est conditione formata, ut haberet mali
Abbreviated transcription (Latin):
rum.S ille quesiturus ẽ quara. Noneñ
ẽ uoluntas ulla seminum: uel nascentiũ
paruuloꝵ. Qͥd gͦ restabit. nisi ut nob̾
intelligas siuis euadẽ
uel suꝑare manichȩ¬
um. in occultis originũ sinib latent̃ im¬
plicari etiã semina nascentiũ ex malauo¬
luntate uenientia merita generantũ: Sed
primi hominis tam magnũ fuisse pec¬
catum. ut omne genus humanũ ut u̾bis
sc̃i ioħis utar in cõmune damꝑnaret:
ex quo conficit᷑ mala ista exortura non
fuisse sinemo peccasset. nec inparadiso
cẽ potuisset: Undc qui peccauerant.
ante quã ꝯignerent exierunt. Quo ca¬
tholico dogmate uacuat᷑. qđ de artibus
putasti et̃ subdendum: admonens nos
cum sui patris arte neminẽ nasci. Ali¬
udẽ nãq pec care in morib quib recte
uiuitur. qđ uel legib solet uel diuino
iudicio uindicari: aliud in artib siue
honestȩ siue sint turpes. uͥ contra artẽ
factum aliqͥd dicit᷑. Quȩ peccata non

Expanded text:
rum. Sed ille quaesiturus est, Quarum? Non enim rum. Sed ille quaesiturus est, Quarum? Non enim est voluntas ulla seminum, vel nascentium parvulorum. Quid ergo restabit, nisi ut nobiscum intelligas, si vis evadere vel superare Manichaeum, in occultis originum sinibus latenter implicari etiam semina nascentium, et ex mala voluntate venientia merita generantium: sed primi hominis tam magnum fuisse peccatum, ut omne genus humanum, ut verbis sancti Joannis utar, in commune damnaret ? Ex quo conficitur mala ista exortura non fuisse, si nemo peccasset; nec in paradiso esse potuisse, unde qui peccaverant, antequam gignerent, exierunt. Quo catholico dogmate vacuatur, quod de artibus putasti esse subdendum, admonens nos, cum sui patris arte neminem nasci. Aliud est namque peccare in moribus, quibus recte vivitur, quod vel legibus solet vel divino judicio vindicari; aliud in artibus, sive honestae sint, sive turpes, ubi contra artem factum aliquid dicitur: quae peccata non
Abbreviated transcription (Latin):
nec ystriones ystrionum. nec bellatores
latoꝵ. Isto tuo aduitorio manichȩus ad
hoc utitur. ut oppugnet qđ dicimus pecca¬
co pͥmihominis humanam naturam uici¬
atam fuisse naturam etiam inposteris eius :
quiratione seminali in illo erant qndo
in illa grandi p̃uaricatione peccauit:
Qa cum oppugnauerit. introdueat com¬
mixtionẽ duarum naturarũ suaꝵ atq
ex commixtione naturȩ male illa mala
cum quib homines nascunt᷑ ad scueret
existere. T̃uaũt ut mͥ resistas. remabsur¬
dissimam & de testabilissimã cogeris di¬
cere: mala scilicet ista nascentium. etiam
in paradiso ex ortura fuisse si nemo pec¬
casset. Hic te manicheus urgebit: ut
dicas unde fuerant exortura. Ubi ma¬
gnis coartatus angustiis. si dixeris ex ip¬
sis naturis nascentiũ exortura fuisse
mala ista sinc illius merito uoluntatis. pro¬
fecto argues creatorẽ. qđ ne facias. ct nfu¬
giturus es ad merita uoluntatum mala¬

Expanded text:
nec histriones histrionum, nec bellatores nec histriones histrionum, nec bellatores m. Isto tuo adjutorio Manichaeus ad hoc utitur, ut oppugnet quod dicimus, peccato primi hominis humanam vitiatam fuisse naturam, etiam in posteris ejus, qui ratione seminali in illo erant, quando in illa grandi praevaricatione peccavit: quod cum oppugnaverit, introducat commixtionem duarum naturarum suarum, atque ex commixtione naturae malae illa mala, cum quibus homines nascuntur, asseveret existere. Tu autem ut mihi resistas, rem absurdissimam et detestabilissimam cogeris dicere, mala scilicet ista nascentium etiam in paradiso exortura fuisse, si nemo peccasset. Hic te Manichaeus urgebit, ut dicas unde fuerant exortura. Ubi magnis coarctatus angustiis, si dixeris ex ipsis naturis nascentium exortura fuisse mala ista, sine ullius merito voluntatis; profecto argues Creatorem: quod ne facias, confugiturus es ad merita voluntatum mala
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniosi. ñ tam̃ sine aliqua laboris erũ¬
pna uel quascũq artes ueleas etiam qͣs
libales nuncupant discunt uelipsius religi¬
onis ub̃iorem scientiam consecunt᷑. Quidã
etiam corpore deformi & aliquando mon¬
stroso. multi obliuiosi. multi ad intelligen¬
dum tardi et obtunsi. multi iracundi. mul¬
tilibidinosi. ñ nulli etiam omĩno ex cordes
fatuiq nascunt᷑: Quid
aliud
catholica responderet
fides. nisi hec omĩa mala
ex quo peccauit homo & deparadiso idest loco
felicitatis eiectus est. ex natura quȩ peccati
contagione uiciata ẽ exoriri: neq enimsi
nemopeccasset: ueltalia in paradiso uel a¬
lia uila uicia nascerent᷑. Quo audito ille
tua nob̾ si haberet ũba recitatet. uͥ diciscẽ
am̃tissimum arbitrii negocium seminib
immixtum putare. & officia uoluntatum
inoleuisse conceptib & inhanc sententi¬
ã quicquid aliud ad didisti: Ex hoc eã
ꝓbare conatꝰ. quonec diserti disercorum.

Expanded text:
ingeniosi, non tamen sine aliqua laboris aeruingeniosi, non tamen sine aliqua laboris aeruna vel quascumque artes, vel eas etiam quas liberales nuncupant, discunt, vel ipsius religionis uberiorem scientiam consequuntur. Quidam etiam corpore deformi et aliquando monstruoso, multi obliviosi, multi ad intelligendum tardi et obtunsi, multi iracundi, multi libidinosi, nonnulli etiam omnino excordes fatuique nascuntur. Quid aliud catholica responderet fides, nisi haec omnia mala, ex quo peccavit homo, et de paradiso, id est, loco felicitatis ejectus est, ex natura quae peccati contagione vitata est, exoriri? Neque enim, si nemo peccasset, vel talia in paradiso, vel alia ulla vitia hascerentur. Quo audito, ille tua nobis, si haberet, verba recitaret, ubi dicis, « Esse amentissimum, arbitrii negotium seminibus immixtum putare, et officia voluntatum inolevisse conceptibus: » et in hanc sententiam quidquid aliud addidisti, ex hoc eam probare conatus, quo nec diserti disertorum,
Abbreviated transcription (Latin):
alterutre subdita uolentiȩ. s quȩ ha¬
beat facultatem in qd̃ uoluerit latus
suopte insistendi arbitratu: postquã
cȩpit alterum uelle. utrũq posse ꝑdi¬
derit. Auoꝰ. Itane uͦ ñ cernis manicheo
te ignoranter quidem sed instant̃ tam̃.
isto tuȩ loquacitatis inflato atq spumo¬
sostrepitus suffragari. si enim querente
a nob̾ illo unde sit malũ qua questiõe
consuerunt inerudita corda turbare.
nos responderemꝰ de lib̃a uoluntate
creaturȩ rationalis ex ortum: atq ille
diceret. Unde gͦ sunt ista tot mala que
non iam natis & uoluntatis arbitrio
accedente etade. iã utentib. accidt̃. s
cũ quib uel om̃s uel pleriq nascuntur:
om̃ib quippe congenitaẽ carins concupi¬
scentia qua caro concupiscit adu̾sussp̃m
etiam recta fide atq doctrina pietatis in¬
butum: om̃ib congenita ẽ quȩdam etiam
tarditas m̃tis qua & hi qui appellantur

Expanded text:
alterutrae subdita violentiae, sed quae haalterutrae subdita violentiae, sed quae habeat facultatem in quod voluerit latus suopte insistendi arbitratu, postquam coepit alterum velle, utrumque posse perdiderit. AUG. Itane vero non cernis, Manichaeo te, ignoranter quidem, sed instanter tamen isto tuae loquacitatis inflato atque spumoso strepitu suffragari? Si enim quaerente illo a nobis unde sit malum, qua quaestione consueverunt corda inerudita turbare; nos responderemus, de libera voluntate rationalis creaturae exortum: atque ille diceret, Unde ergo sunt ista tot mala, quae non jam natis, et voluntatis arbitrio accedente aetate jam utentibus accidunt, sed cum quibus vel omnes, vel plerique nascuntur? Omnibus quippe congenita est carnis concupiscentia, qua caro concupiscit adversus spiritum, etiam recta fide atque doctrina pietatis imbutum; omnibus congenita est quaedam etiam tarditas mentis, qua et hi qui appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ clarissima atq uastissima naturarũ
& studioꝵ distinetione sublata uolun¬
tas primoꝵ posteris se ingenuisse di¬
catur. Cin errori obluctat᷑ quicquid
inreb ẽ. Nunquã siquidẽ filii dis¬
sertoꝵ uenustatem artis pat̾nȩ inuagiti¬
b atculerunt: aut soboles ystrionum do¬
ctis motib ad ub̃a manus cecendit. Nec
bellatoꝵ filii tubam popło poposcert̃.
Licet hac forma. exempla omĩã ꝑsequicla¬
rt ora tonitrib concinentia. Responde¬
bit uniu̾sitas. alios ẽẽ nature limnites a¬
lios uoluntatis: conditionesq seminum.
studioꝵ appetitib ꝑuias cẽ ñ posse. bar¬
dissimũ itaq & depositũ stoliditatis
apparuit. credere conu̾sũ in naturã.
qđ uoluntarium fuisse fateare. Ceterũ
illud aliud longe longeq deformius.
qđ possibilitatem oꝑandi initio aisoꝑ¬
ationis assumptam: idest ut liberum
arbitrium qdđ ñ ẽ aliud quã possibilitas
peccandi & non peccandi. nulli partis

Expanded text:
est clarissima atque vastissima, naturarum est clarissima atque vastissima, naturarum et studiorum distinctione sublata, voluntas primorum posteris se ingenuisse dicatur. Cui errori obluctatur quidquid in rebus est. Nunquam siquidem filii disertorum venustatem artis paternae in vagitibus attulerunt, aut soboles histrionum doctis motibus ad verba manus tetendit; nec bellatorum filii tubam populo poposcerunt. Licet hac forma, exempla omnium persequi clariora tonitribus concinentia. Respondebit universitas, alios esse naturae limites, alios voluntatis; conditionesque seminum studiorum appetitibus pervias esse non posse. Bardissimum itaque et depositae stoliditatis apparuit, credere conversum in naturam, quod voluntarium fuisse fateare. Caeterum illud aliud longe longeque deformius, quod possibilitatem operandi initio ais operationis absumptam, id est, ut liberum arbitrium quod non est aliud quam possibilitas peccandi et non peccandi, nulli partis
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc gͦ nr̃a iusticia ẽ. ut ustificati ꝑfi¬
dem pacem habeamꝰ addm̃: contra car¬
nis uero concupiscentiã nos oppugnan¬
tem. ꝑipsuis dĩ auxiliũ repugnantes
cia uicium non haberes: uicia noneis
consentiendo minuere. eisq resistendo
temꝑant̃ & uiste & pie uiuere. Nullũ
aut̃ eui resistamus hab̃c uiciũ. posterio¬
ris ẽ uitȩ. quȩ benȩ gestȩ p̃sentis ẽ premi¬
um sanatione nr̃e. ñ sicut manicheus
cuiꝰ es adiutor insanit alienȩ separati¬
one nature. Ecce dogna nr̃m ñẽde ma¬
nichei cȩno sicut criminaris expressum:
quo dognate manicheum si ñ omnẽ
sensum amisisti. tecum cernis opp̃ssũ.
primo ẽ sensus ur̃i habetudo: tumosta¬
dendum qd sepe iamfecimꝰ. ne unoqͥ¬
dem pede amanicheoꝵ uos gurgustiis
mertoriisq discede. Initio gͥ am̃tissi¬
mũ est aebitrui negocium seminib
immixtum ꝓutare. & officia uolunta¬
tum mnoleuisse conceptib : ut ea que

Expanded text:
Nunc ergo nostra justitia est, ut justificati per fiNunc ergo nostra justitia est, ut justificati per fidem pacem habeamus ad Deum ; contra vero carnis concupiscentiam nos oppugnantem, per ipsius Dei auxilium repugnante tia, vitium non habere; sed vitia non eis consentiendo minuere, eisque resistendo, temperanter et juste et pie vivere. Nullum autem cui resistamus habere vitium, posterioris est vitae, quae bene gestae praesentis est praemium; sanatione nostrae, non sicut Manichaeus, cujus es adjutor, insanit alienae separatione naturae. Ecce dogma nostrum non est de Manichaei coeno, sicut criminaris, expressum; quo dogmate Manichaeum, si non omnem sensum amisisti, tecum cernis oppressum.primo est sensus vestri hebetudo; tum ostendendum quod saepe jam fecimus, ne uno quidem pede a Manichaeorum vos gurgustiis meritoriisque discedere. Initio igitur, amentissimum est arbitrii negotium seminibus immixtum putare, et officia voluntatum inolevisse conceptibus: ut ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
idest diuinȩ legi ñ solũ nualaum possibi¬
litate uerumetiam nulla difficultate ser¬
uiebant: tua ibi suscepta ñ fuit qua ca¬
ro concupiscit adũsus sp̃m: ꝑ quã fit ut
homines iam etiam ꝑfidem conu̾si addm̃.
iambaptrrati. scĩficatiin lib̾tatẽ uocati.
ñ faciant in extinguenda uitiosa delecta¬
tione que uolunt: Uerissimumq: illud
ẽ qđ ꝑ antisticem ambrosium catholica¬
fides dixit: Hoc uiciũ quo caroconcu
piscit adu̾sus spm. ꝑp̃uaricationẽ pͥmi
hominis in nr̃amũtisse naturam. Quo
delo ineuitabili. & insuꝑabili ueritatis.
& manicheus obtruncat᷑ & tu. Ambo
quippe inhacre. uidero quis ur̃m peiꝰ
tam̃ prsus erratis: Tupꝑ terea quia
contendis qđ ista pestilentia malũ non
sit. ille aũt quiamalũ quidem agnoscit
s unde sit nescit: & fide catholiea desti¬
tutus. fabulam m̃dacioꝵ & turpitudi¬
nũ plenam. dde duarum naturarum bo¬
ni scilicet & mali ꝑmixtione componit.

Expanded text:
id est, divinae legi non solum nulla impossibiid est, divinae legi non solum nulla impossibilitate, verum etiam nulla difficultate serviebant: tua ibi suscepta non fuit, qua caro concupiscit adversus spiritum; per quam fit ut homines jam etiam per fidem conversi ad Deum, jam baptizati, sanctificati, in libertatem vocati, non faciant in exstinguenda vitiosa delectatione quae volunt. Verissimumque illud est, quod per antistitem Ambrosium fides catholica dixit, hoc viationem primi hominis in nostram vertisse naturam . Quo telo inevitabili et insuperabili veritatis, et Manichaeus obtruncatur, et tu. Ambo quippe in hac re, videto quis vestrum pejus, tamen prorsus erratis: tu propterea, quia contendis quod ista pestilentia malum non sit; ille autem, quia malum quidem agnoscit, sed unde sit nescit, et fide catholica destitutus fabulam mendaciorum et turpitudinum plenam, de duarum naturarum boni scilicet et mali permixtione componit.
Abbreviated transcription (Latin):
do idest male se utendo.quid responde¬
bis audiens qđ carne concupiscendo ad¬
u̾sus sp̃m ñ ea quȩ uolunt faciat. & fide¬
les nonea quȩ uolunt faciunt etiam hi
quib sunt inbaptismo dimissa peccata
non ea que uolunt faciant. quos apłs
exauditu fidĩ dicit accepisse sp̃m scm: Po¬
stremononea que uolunt faciant ꝑlib̾am
uoluntatem quos ait idem ddoctor gentiũ
uocat ds in lib̾tatem: demde tamdissertꝰ
defensor ipse libidinis. qui uelut patronꝰ
egregius ꝓ tua suscepta tantũ audes. ut
concupiscentiã carnis qua concupiscit
adu̾sus sp̃m. etiam in paradiso ñ dubi¬
tes fuisse ante peccatũ: non uides adhoc
de compelli ut dicas nec tune fuisse in il¬
lis primis hominib efficacẽ liberamuo¬
luntatem. Si enĩ & tunc caro concupi¬
scebat adu̾sus sp̃m: nonea quȩ uolebant
utiq faciebant. S qm pliberum arbitri¬
um qđ cunc integerrimas uires habuit.
ea faciebant ꝓculdubio que uolebant.

Expanded text:
do, id est, male se utendo; quid respondedo, id est, male se utendo; quid respondebis, audiens quod carne concupiscente adversus spiritum, non ea quae volunt faciant et fideles, non ea quae volunt faciant etiam hi quibus sunt in Baptismo dimissa peccata; non ea quae volunt faciant, quos Apostolus ex auditu fidei dicit accepisse Spiritum sanctum : postremo non ea quae volunt faciant per liberam voluntatem, quos ait idem doctor Gentium, vocatos in libertatem ? Deinde, tam disertus defensor ipse libidinis, qui velut patronus egregius pro suscepta tua tantum audes, ut conpiscentiam carnis, qua concupiscit adversus spiritum, etiam in paradiso non dubites fuisse ante peccatum; non vides ad hoc te compelli, ut dicas nec tunc fuisse in illis primis hominibus efficacem liberam voluntatem? Si enim et tunc caro concupiscebat adversus spiritum, non ea quae volebant utique faciebant. Sed quoniam per liberum arbitrium, quod tunc integerrimas vires habuit, ea faciebant procul dubio quae volebant,
Abbreviated transcription (Latin):
si ad eum pedecentim omĩa ꝑsc̾ut emuꝵ:
Confiteris nempe primum hominẽ effe¬
ctum ẽẽ arbitrio libo. bonũq a dõ condi¬
tum. nulla ab exordio peccati tabe pollu¬
cũ: s conditioĩs innocue sponte de inceps
p̃uaricatũ. coactionẽ incintabilẽ cunctĩ
ex se oriundis intulisse peccandi. Hoc
certe ẽ dogma ur̃m. qđ nos de maniche
ceno cestamur exp̃ssũ. qui & ipsius ade
naturamlicet de pͥmȩ concretam flore
substantic multo meliorẽ. secutis tam̃
Illis rectis a dõ conditis:. Istis aũt quãuis
eodem condicore. tam̃ de natura peccato
uiciata cum peccati uinculo exortis atq
salute in qua homo pͥmitus factusẽ.
incontagionis langorem & mortis ne¬
cessitatem origiiis conditione deiectis.
ꝓpt̃ qđ eis ope opus ẽ saluatoris: qui
primum saluos facit remissione om̃iũ
peccatoꝵ. postetiam om̃iũ sanatione lan¬
rum arbitrium uires suas ꝑdidisse peccan¬

Expanded text:
si ad eum, pedetentim omnia perscrutemur: si ad eum, pedetentim omnia perscrutemur: confiteris nempe primum hominem effectum esse arbitrio libero, bonumque a Deo conditum, nulla ab exordio peccati tabe pollutum; sed conditionis innocuae sponte deinceps praevaricatum, coactionem inevitabilem cunctis ex se oriundis intulisse peccandi. Hoc certe est dogma vestrum, quod nos de Manichaei coeno testamur expressum, qui et ipsius Adae naturam, licet de primae concretam flore substantiae, multo meliorem secutis, tameillis rectis a Deo conditis, istis autem, quamvis eodem conditore, tamen de natura peccato vitata cum peccati vinculo exortis, atque a salute in qua homo primitus factus est in contagionis languorem et mortis necessitatem originis conditione dejectis. Propter quod eis ope opus est Salvatoris, qui primum salvos facit remissione omnium peccatorum; post etiam omnium sanatione lanrum arbitrium vires suas perdidisse peccan
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quid agis nͥut eatu quidẽ paradi¬
so illius tam magne felicitatis importes.
tanquam & illic futura eẽnt si nemo pec¬
casset manichei uero genti ea tribuan
adiuuante confisi. nͥtecũ fiant tã quã
inuictissimo gladio catholica ueritate
confossi: Nonaũt ut insimulas dicimꝰ
nemimi de primoꝵ hominũ stirpe na¬
seenti ẽẽ possibile in uirtutum de cora
conari. Conant̾ enimmulti in quibus
ds opat᷑ & uelle: nec sine fructu ꝑuenti¬
oms ipso adiuuante conantur. S siam¬
mam corpus corruptibile non grauaret.
non utiq conarent᷑. Ac ꝑhoc inparadiso
si nemo peccasset. & suꝑ filios adam gra¬
ue uigũ non eẽt:sine conatu dõsuo faci
culari sibi laudẽ arbitratur. ad distincti¬
onẽ int̃ manicheos & traducianos tenen¬
dam. Qua opinione. aud facile quicquã
uel eminentiꝰ uel impudentiꝰ offendipo¬
cest. Libertas inquit arbicrii postquam
se uti cepit. uires suas ꝑdidit. & ut conũ¬

Expanded text:
nis, quid agis, nisi ut ea, tu quidem paradinis, quid agis, nisi ut ea, tu quidem paradiso illius tam magnae felicitatis importes, tanquam et illic futura essent, si nemo peccasset; Manichaei vero ea tribuantadjuvante confisi, nisi tecum fiant tanquam invictissimo gladio catholica veritate confossi? Non autem, ut insimulas, dicimus, « Nemini de primorum hominum stirpe nascenti esse possibile in virtutum decora conari. » Conantur enim multi, in quibus Deus operatur et velle : nec sine fructu perventionis ipso adjuvante conantur. Sed si animam corpus corruptibile non gravaret, non utique conarentur. Ac per hoc in paradiso si nemo peccasset, et super filios Adam grave jugum non esset sine conatu Deo suo faciltulari sibi laudem arbitratur, ad distinctionem inter Manichaeos et Traducianos tenendam: qua opinione haud facile quidquam vel eminentius, vel impudentius offendi potest. Libertas, inquit, arbitrii, postquam se uti coepit, vires suas perdidit. Et ut conver
Abbreviated transcription (Latin):
tit causa. quasi hoc ego solus uel pͥmus
dixerim. Audi ioħm constantinopolita¬
num excellentis głe sac̾dotem. Peccauit
inquit adam ilud grande peceatunx os
om̃e genus hominũ in cõmune damꝑ¬
nauit. Audietiã inlarari resuscitatione
quid dicat: ut intelligas etiã corporis
mortem de illo grandi uenisse peccato.
les eẽ potuerunt. diabolus fecit eẽ mor¬
tales. Ubi obsecro te diabolus om̃s ho¬
mines fecit ẽẽ mortales. nͥ in illo ciup̃¬
uaricationis inflixit tamgrande pecca¬
tum. quo exparadisi beatitudine intan¬
tam miseriam quam uidemꝰ atq senti¬
mus genus ꝑiceret᷑ humanũ: qđ ñ sola
mors corporis. s ipsius quoq anime ꝗͣ
corruptibile aggrauat corpus mala tot¬
& tanta testantur. & graue uigum suꝑ
filios adam adie exitus de uentre ma¬
tris eoꝵ: Sub quo ugo ẽ etiam quod
in psalmo legitur. Uniu̾sa uanitas. oĩs
homouiuens. Que tu mala nolens tri¬
buere illi grande peccato primi homi¬

Expanded text:
tit causa, quasi hoc ego solus vel primus tit causa, quasi hoc ego solus vel primus dixerim? Audi Joannem Constantinopolitanum excellentis gloriae sacerdotem: « Peccavit, » inquit, « Adam illud grande peccatum, et omne genus hominum in commune damnavit » . Audi etiam in Lazari resuscitatione quid dicat, ut intelligas etiam corporis mortem de illo grandi venisse peccato: les esse potuerunt, diabolus fecit esse mortales » . Ubi, obsecro te, diabolus omnes homines fecit esse mortales, nisi in illo cui praevaricationis inflixit tam grande peccatum, quo ex paradisi beatitudine in tantam miseriam, quam videmus atque sentimus, genus projiceretur humanum? Quod non sola mors corporis, sed ipsius quoque animae, quam corruptibile aggravat corpus, mala tot et tanta testantur, et grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum: sub quo jugo est etiam quod in Psalmo legitur, Universa vanitas omnis homo vivens . Quae tu mala nolens tribuere illi grandi peccato primi homi