comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um uicturũ. & ut nos uiui simus deo.
mortui mundo. Beo a
rum eximius apparent. ut ostendant
ipsum ẽẽ quem legis et ꝓpħȩ scripta pro¬
miscrunt. Apparent aũt ñ in infimis s
in monte. quia illi soli digni ft̃ dĩ maiesta¬
te. qui scͥpturã petunt sublimi m̃te. Deniq
iudȩi ñ potuer̃ seqͥ moy sen ad dñm in mõ¬
tana conscendentẽ. atq solus helyseus

Expanded text:
um victurum, ut nos vivi simus Deo, mortui mundo. BEDA. rum eximius apparent, ut ostendant ipsum esse, quem legis et prophetarum scripta promiserunt. Apparent autem non in infimis, sed in monte; quia illi soli digni sunt Dei majestate, qui Scripturam petunt sublimi mente. Denique Judaei non potuerunt sequi Moysen ad Dominum in montana conscendentem. Atque solus Eliseus
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscit ꝑ aliquã neqͥciam potuerit ob¬
tinere: quasi natum filiũ osculari & nu-¬
trire cognoscitiu. Uis c̃cupiscendo impre¬
gnari: Concupisce uitam ȩt̾nam. Ipsa
sit spes tua. & certus erit partus tuus.
cm p̃ssura magna suꝑ t̾rã. et ira ppło huic.

Expanded text:
concupiscit, per aliquam nequitiam potuerit obconcupiscit, per aliquam nequitiam potuerit obtinere, quasi natum filium osculari et nutrire cognoscitur. Vis concupiscentia impraegnari? Concupisce vitam aeternam. Ipsa sit spes tua et certus erit partus tuus. enim pressura magna super terram et ira populo huic.
Abbreviated transcription (Latin):
ximo. dum adhuc fugere licebit. dũ
miles romanus ꝑfines iudeȩ se diffun¬
dere cȩꝑit. ñ fugiant in uirłm qͥ extra
sunt. s qui in ea st̃ discedant. anteꝗͣ ita
ꝑiculum urgeat. ut ñ possit euadi. Dies
enĩ ultionis hi st̃. dñici uidelicet sangͥms
ultionẽ petentes. Eccłastica narrat hysto¬
ria xp̃ianos qui in uidȩa erant immi¬
nente excidio ab angło monitos fugisse.
& trans iordanen in ciuitate pella donec
desolatio iudeȩ impleretur habitasse.
sub tutela agrippȩ. qui parebat imꝑio
nutrientib in illis diebus. Beda.
E presente captiuitate p̃gnantib
& nutrientib siue mãmantib ut
quidam int̾precant᷑. quarũ uł uteri uł
manus filioꝵ sarcina p̃grauatȩ. fuge
necessitatẽ ñ minimũ impediunt. Li¬
ge regum hystoriã. ubi uxor ionathȩ.
malũ captiuitatis prepꝑa fuga iutans.
iapsum sinu filiũ ꝑpetuo claudũ recepit.
uando concupiscit aliqͥs rẽ alienam:
amma sua quasi concepisse uidet᷑. Si uͦ qd

Expanded text:
ximo, dum adhuc fugere licebit, dum miles Romanus per fines Judaeae se diffundere coeperit, non fugiant in Jerusalem qui extra sunt, sed qui in ea sunt, discedant, antequam ita periculum urgeat, ut non possit evadi. Dies enim ultionis hi sunt, Dominici videlicet sanguinis ultionem petentes. Ecclesiastica narrat historia Christianos qui in Judaea erant, imminente excidio ab angelo monitos fuisse, et trans Jordanem in civitate Pella, donec desolatio Judaeae impleretur, habitasse sub tutela Agrippae, qui parebat imperio nutrientibus in illis diebus. BEDA. Vae praesente captivitate praegnantibus et nutrientibus sive mammantibus, ut quidam interpretantur, quantum vel uteri, vel manus fiinimum impediunt. Lege Regum historiam, ubi uxor Jonathae malum captivitatis praepropera fuga vitans, lapsum sinu filium perpetuo claudum recepit Quando concupiscit aliquis rem alienam, anima sua quasi concepisse videtur. Si vero quod
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis. qm̃ sic alienatꝰ ẽ a iudeis. qͥ eũ
ꝓptẽa saluatorẽ suum ñ eẽ credider̃. qͥa
occidere potuer̃. Si aut iam cõpletȩ suns
iam detemplo illo sublatũ ẽ sacrificiũ.
sublara unctio. merito apłis de sine qͦ¬
rentib responsum ẽ. ñ est ur̃m scire
tpr̃a uł mom̃ta quȩ pater posuit insis
potestate. qm̃ tẽpora quȩ ꝑ damelis ꝓphia

Expanded text:
civitatis, quoniam sic alienatus est a Judaeis, qui eum propterea Salvatorem suum non esse crediderunt, quia occidere potuerunt. Si autem jam completae sunt vitatis ejus, jam de templo illo sublatum est sacrificium, sublata unctio merito; apostolis de fine quaerentibus, responsum est: Non est vestrum scire tempora vel momenta quae Pater posuit in sua po
Abbreviated transcription (Latin):
abscondito. qͥ lum̃ ẽ totius muncdi. ł ulcͥre
lucas ait de subcęlo: quia iudiciĩ discrim̃
erit in aere. apło dicente. Simulrapiem᷑ cũ
illis in nubib obinam xp̃o maera. Potest
latitet. s qđ eius fides ab oriente usq
in occidentẽ in eccłiis fulgeat. De ipso nãq
in salomonis figura ꝓpħatum ẽ. Dñabit᷑
a mariusq ad mare: & a flumine usq ad
t̃minos terrȩ. A flumine scilicet ubi bap¬
tizatus ẽ: qͥa inde cepit euangłm p̃dicare.
Et alibi. Om̃s gentes quas fecisti: uenient

Expanded text:
abscondito, qui lumen est totius mundi. Pulchre Lucas ait, de sub coelo; quia judicii discrimen erit in aere, Apostolo dicente: Simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aera . AUGUSTlatitet, sed quod fides ejus ab oriente usque ad occidentem in Ecclesiis fulgeat. De ipso namque in Salomonis figura prophetatum est: Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos terrae . A flumine scilicet ubi baptizatus est, quia inde coepit Evangelium praedicare. Et alibi: Omnes gentes quas fecisti venient
Abbreviated transcription (Latin):
tia hẏemis quã feruor estatis. & quia dñs
nam t̃minauerat obsenuationẽ sabb̃i. Hyla
me fuga nr̃a uł sabbato sit. id ne aut
inpeccator. frigore. aut in otio bonoꝵ oꝑũ
reꝑiamur.Utiq fugientes elongamͣ a dõ.
si fides & caritas in xp̃o refrigescat. si ociosi
ioꝑe dĩ torpeamꝰ sabb̃o uirtutũ. Ampliuᷤ.

Expanded text:
s jam terminaverat observantiam Sabbati. HILAR. me fuga nostra vel Sabbato sit, id est, ne aut in peccatorum frigore, aut in otio bonorum operum reperiamur. Utique fugientes elongamur a Deo, si fides et charitas in Christo refrigescat, si otiosi in opere Dei torpeamus Sabbato virtutum. Amplius:
Abbreviated transcription (Latin):
oc testimonium qđ dñs sumpsit de
daniele: habetur in fine undecimȩ
uisionis. Et in dimidio inqͥt ebdomadȩ
auferetur sacrificiũ meũ & libamina. &
in templo abhominatio desolationum
erit. usq ad consummationẽ temporis.
norum eloquioꝵ ñ solũ cõputatione
tempoꝵ. uerumetiã reb ipsis cõpletas
fuisse primo dñi aduentu danielis ebdo¬
mades demonstrant. maxime quia scrip¬

Expanded text:
oc testimonium quod Dominus sumpsit de Daniele, habetur in fine undecimae visionis. Et in dimidio, inquit, hebdomadae auferetur sacrificium meum et libamina, et in templo abominatio desolationum erit usque ad consummationem temporis .norum eloquiorum non solum computatione temporum, verum etiam rebus ipsis completas fuisse primo Domini adventu Danielis hebdomadas demonstrant, maxime quia scrip
Abbreviated transcription (Latin):
uis. Iuregͥ nos om̃ia feriunt. ut qͦt in
mundo habuimꝰ gaudia. tot postmodũ
t nisi breuiati fuissent dies iuii: non
fieret salua om̃is caro. s ꝓpt̃ elec̾tos breui¬
abunturdies illi. RE MiSi uS.
Seissus ẽ. Nisi ds̃ qui dat uirtutẽ patiendi
dispositione sua breuiasset potentiã ꝑ¬
sequendi. rarus uł nullus fieret saluus.
Non hoc gͦ dicit ut tpr̃a mutent᷑. scdm de¬
liram̃ta quorundã ñ attendentiũ qđ scͥptũ
ẽ. ordinatione tua ꝑseuerat dies. s ne ma¬
liciȩ mora fides credentiũ concutiat᷑. Ento
enĩ tͥbulatio tp̃rantixp̃i grauior ẽ futura
ceteris: tanto ẽ modatior futura breuitate
tẽporis. Trib annis & dimidio. impugna¬
unc siqͥs uob̃ dixerit. eccehic Iiini.¬
Ixpc. aut illic: nolite credere. Beu.a.
onnulli extitere qͥ curricula cõputantes
ȩtatũ. certũ se consũmatioĩs scłi annũ
diemq & horã dicerent inuenisse. contra

Expanded text:
nis. Jure igitur nos omnia feriunt, ut quot in nis. Jure igitur nos omnia feriunt, ut quot in mundo habuimus gaudia, tot postmodum t nisi breviati fuissent dies illi, non ret salva omnis caro, sed propter electos breviabuntur dies illi. REMIG. Sensus est: Nisi Deus qui dat virtutem patiendi, dispositione sua breviasset potentiam persequendi, rarus vel nullus fieret salvus. Non hoc ergo dicit, ut tempora mutentur secundum deliramenta quorumdam, non attendentium quod scriptum est: Ordinatione tua perseverat dies , sed ne malitiae mora, fides credentium concutiatur. Quanto enim tribulatio tempore Antichristi gravior est futura caeteris, tanto moderatior est futura brevitate temporis. Tribus annis et dimidio impugnaTunc si quis vobis dixerit: Ecce hic Christus aut illic, nolite credere. BEDA, Nonnulli exstitere, qui curricula computantes aetatum, certum se consummationis saeculi annum diemque et horam dicerent invenisse, contra
Abbreviated transcription (Latin):
confusionẽ. ut antea signa sint & p̃ssura
gentiũ. deinde sequatur confusio sonitus
maris & fluctuũ. Sol conu̾tetur intene¬
erto incũbente iudicio sonitꝰ maris &
fluctuũ confundit᷑. terrarũ orbis p̃men¬
tib se muicẽ coloms inficit᷑ maxima celi
luminaria turbant᷑. quia quomͦ impulsȩ
ad casum arbores. fragoris motusq sui p̃¬
mittere solent indicia: Sic t̾mino mundi¬
apꝓpiante qͣsi pauentia nutant elem̃ta.
ec mirũ homines arescere GREG.¬
pretimore. in quib illud implebitur.
Pugnabit ꝓ eo orbis terrarũ. contra insen¬
satos. Om̃ia q̃ ad usum uitȩ accipimꝰ. uer¬
timus inculpã. Tranquillitatẽ humane
patis uertimus in uanam securitatẽ. ꝑe¬
grinationẽ terrȩ ꝓ habitatione diligimꝰ
patriȩ. salutẽ corpoꝵ redigimꝰ inusũ uci¬
orum. Ubertatis abundantiã ñ ad ne¬
cessitatem carnis. s ad prauitatẽ sumi¬
mus uoluptatis. serenitatẽ aeris cogimꝰ
nob̾ seruire ad amorẽ terrenȩ delectatio¬

Expanded text:
confusionem, ut antea signa sint, et pressura gentium. Deinde sequatur confusio sonitus maris et fluctuum. Sol convertetur in teneonitu maris et fluctuum confunditur orbis terrarum, prementibus se invicem colonis, inficitur, maxima coeli luminaria turbantur, quia quomodo impulsae ad casum arbores fragoris motusque sui praemittere solent indicia, sic tappropiante, quasi paventia nutant elementa. Nec mirum homines arescere prae timore, in quibus illud implebitur: Pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos . Omnia quae ad usum vitae accipimus, vertimus in culpam. Tranquillitatem humanae pacis vertimus in vanam securitatem, peregrinationem terrae pro habitatione diligimus patriae, salutem corporum redigimus in usum vitiorum, ubertatis abundantiam non ad necessitatem carnis, sed ad pravitatem sumimus voluptatis; serenitatem aeris cogimus nobis servire ad amorem terrenae dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
tixꝑi ꝓpͥe congruunt. quando etiam
signoꝵ oꝑatio eos qui torm̃ta ingerent
comitabitur. Unde apłs. Cuiꝰ ẽ aduentuᷤ
tur. licet ꝑsecutor pietatis. sit oꝑator uir¬
tutis. Forsan multi corruent. qui huma¬
no iudicio uident᷑ electi. M . cͦcli. L. ccii.
Sig̃ duerint uob̾ ece in deserto ẽ nolite
gis temptabit restaurare: ut eugliuã
soluat. Que res iudȩos eũ ꝓxp̃o suscipere
suadebit. Igitur membra eius qͥ se efferez
dogmate. aut in ħeticoꝵ penetralib qui dĩ
pollicenturarchana: nolite exire a fideũn
ut illicredatis. fenetrabilia st̃ hic. camere
shereticorum. M.cclui. L. ccy.
icut enĩ fulgur exit ab oriente. & paret

Expanded text:
ti proprie congruunt, quando etiam signorum operatio eos qui tormenta ingerent, comitabitur. Unde Apostolus: Cujus est adtur, licet persecutor veritatis, sit operator virtutis. Forsitan multi corruent, qui humano judicio videntur electi. M. 255V L. 202 Si ergo dixerint vobis: Ecce gis tentabit restaurare, ut Evangelium solvat. Quae res Judaeos eum pro Christo suscipere suadebit. Igitur membra ejus qui se efferetdogmate, aut in haereticorum penetralibus, qui Dei pollicentur arcana, nolite exire a fide vestra, ut illi credatis. Penetralia sunt hic camerae haereticorum. M. 265V L. 205 Sicut enim fulgur exit ab oriente, et pa
Abbreviated transcription (Latin):
tribulatio magna qualis ñ fuit ab
inicio mundiusq mͦ: neq fiet. Beda in
deo orandum ẽ. quia tc̃ cũ im Imarcum.¬
pleta fuerint tẽpora nationũ fiet antixp̃i
ꝑsequutio. quando creberrima & acerbis¬
sima torm̃ta longe lateq inferent᷑ fidelib¬

Expanded text:
tribulatio magna, qualis non fuit ab initio mundi usque modo, neque fiet. BEDA. Ideo orandum est, quia tunc cum impleta fuerint tempora nationum, fiet Antichristi persecutio, quando creberrima et acerbissima tormenta longe lateque inferentur fidelib
Abbreviated transcription (Latin):
ba hoc. tanquã dixerit in hacre: s cor-¬
ripienda tanquam dixerit ad hanc rem. uł
ad hoc natus sum. In greco nanq nichilẽ
huius locutionis ambiguũ. Unde manife¬
stum ẽ eum hic memorasse temporalẽ nati¬
uitatẽ. si efnam. Qd̾ addit om̃is qui ẽ ex ue¬

Expanded text:
ba hoc, tanquam diceret, in hac re; sed corripienda, tanquam dixerit, ad hanc rem, vel ad hoc natus sum. In Graeco namque nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum hic memorasse temporalem nativitatem, non aeternam. Quod addit, Omnis qui est ex ve
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmerito credas. qui phylargiria uictꝰ dñm
cum ad condiendos cibos ualere desierit:
nulloiam usui aptũ erit. neq t̾rȩ ut lucas
ait quã germinare ꝓhibet. neq sterqͥlinio
qͦd agriculturã fecundare ñ sinit. sic qui
recedit ab agnitione ueritatis. nec fructũ
boni oꝑis ferre. nec alios excolere ualet.s
ab ȩccła eicitur. & in hȩc uerba irridetir.
Hic homo cȩpit ȩdificare. et ñ potuit con¬
egimus urbes quasdã ira uictoꝵ sale
seminatas. ut nullũ in ipsis germ̃ orire¬
tur. Itaq sal int̾dum obest. & nisi condiat
ad nichilum ualet. Be d a.¬
ic sal sapientiȩ sine pace ñ uirtutis
si uoluisset potuit uitare peccatũ. Ideo
marcus ait. Habete in uob salem. & pacẽ

Expanded text:
immerito credas, qui philargyria victus, Domimmerito credas, qui philargyria victus, Domcum ad condiendos cibos valere desierit, nullo jam usui aptum erit, neque terrae, ut Lucas ait, quam germinare prohibet, neque sterquilinio, quod agriculturam fecundare non sinit ; sic qui recedit ab agnitione veritatis, nec fructum boni operis ferre, nec alios excolere valet; sed ab Ecclesia ejicitur, et in haec verba irridetur: Hic homo coepit aedificare, et non potuit conegimus urbes quasdam ira victorum sale seminatas, ut nullum ipsis germen oriretur. Itaque sal interdum obest, et nisi condiat, ad nihilum valet. Sic sal sapientiae sine pace non virtutis potuisset vitare peccatum. Ideo Marcus ait: Habete in vobis sal et pacem
Abbreviated transcription (Latin):
Ipłi condientes genus hu¬
manum. merito sal t̾re
sunt nuncupati ꝑuirtutẽ doctrinȩ mͦ sa¬
liendi reseruantes corpora ȩt̾nitati. Sal
enim cibos condit. carnes siccat. & p̃dica¬
tio auermib & putredine uicioꝵ illesam
seruat suo creatori humanã naturã. Qđ̃
si saleuanuerit in qͦ salietur: Ad nichi¬
lum ualet ultra. nͥ ut ꝓiciatur foras &
conculcet᷑ ab hominib. Quia homo con¬
uersioni subiacet. & solus beatꝰ ẽ quiusq
in finẽ ꝑseuerauerit. idõ apli monentur
in uirtute traditȩ sͥ potestatis ꝑsistere.
ne accepti saporis sensu amisso unuificare
corrupta ñ possint. Masist᷑. et de eccła
ꝓiecti conculcent᷑ ab hominib. id uiles
habeant᷑ ab hominib sicut aliqͥd concul
ctor condim̃to ueritatis refectꝰ. ad apo¬
stasiam redierit. quo alio corriget᷑: Hinc
ẽ illud cuiusdã sapientis. Quis medebit᷑
incantatori a serpente ꝑcusso: Qua sen¬
tentia uide socios ipsumq designari ñ

Expanded text:
i condientes genus humanum, merito sal terrae sunt nuncupati per virtutem doctrinae modo saliendi, reservantes corpora aeternitati. Sal enim cibos condit, carnes siccat: et praedicatio a vermibus et putredine vitiorum illaesam servat suo Creatori humanam naturam. Quod si sal evanuerit, in quo salietur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut projiciatur foras, et conculcetur ab hominibus. BEDA. Quia homo conversioni subjacet, et solus beatus est, qui usque in finem perseveraverit, ideo apostoli monentur in virtute traditae sibi potestatis persistere, ne accepti saporis sensu amisso, vivificare corrupta non possint, et de Ecclesia projecti, conculcentur ab hominibus, id est viles habeantur ab hominibus, sicut aliquid conculcatum. ctor condimento veritatis refectus, ad apostasiam redierit, quo alio corrigetur? Hinc est illud cujusdam sapientis: Quis me debitur incantatori serpente concusso . Qua sententia Judae socios, ipsumque designari non
Abbreviated transcription (Latin):
Surget gens contragentẽ: ecce ꝑturba¬
tio hominũ. Terre motus magni: ecce
ira de cȩlo. Pestilentiȩ. hic intseruntur
inȩqualitates corpoꝵ. Fames: eccesteri¬
litas terrȩ. Terroresq de celo & tẽpestate
ut qͥdam codices hñt: ecce inȩqͣlitas aerᷤ
Quigͦ incunctis delinquunt: in cundiꝰ

Expanded text:
Surget gens contra gentem, ecce perturbatio hominum. Terraemotus magni, ecce ira de coelo. Pestilentiae, hic inferuntur, inaequalitates corporum. Fames, ecce sterilitas terrae. Terroresque de coelo et tempestates, ut quidam codices habent, ecce inaequalitas aeris. Qui ergo in cu
Abbreviated transcription (Latin):
euanglica gr̃a ꝑ orbem. templũ cum
si uidet ꝑ manere fact̾a a ꝓpħis. Aufertͣ
gͦ umbra. & palmam tenet ueritas ꝑ orbẽ
cũ sedet in montẽ oliuarũ con¬
tra templũ: accesser̃ ad eũ disci¬
puli secreto. & int̾rogauert̃ eũ dicentes.
summatione scłi. Sedet aũt dñs suꝑ mon¬
tem oliuarũ contra templũ. cũ de ruma
templi disputat. ut etiã ipso corporis situ
uerbis congruat. mystice designans qͥa
celsitudinẽ. quã dñs semꝑ in habitare
delectatur: Iue mons ñ solet gignere
siliram sterilẽ. s q̃ lum̃ dat. infirmitateᷤᷤ
soluit. lassos recreat. Quȩ ꝓbant᷑ fieri
fera in domo dĩ. Eccła lum̃ dat p̃dican¬
do scripturas. infirmitates peccatorũ
soluit. lassos recreat uitã ȩt̾nã ꝓmittẽdo.¬

Expanded text:
evangelica gratia per orbem, templum cum si videret permanere facta a prophetis. Aufertur ergo umbra, et palmam tenet veritas per orbem nte Olivarum contra templum, accesserunt ad eum discipuli secreto, et interrogaverunt eum dicentes: summatione saeculi. Sedet autem Dominus super montem Olivarum contra templum, cum de ruina templi disputat, ut etiam ipso corporis situ verbis congruat, mystice autem designans, quia celsitudinem, quam Dominus semper inhabitare delectatur? Ille mons non solet gignere silvam sterilem, sed quae lumen dat, infirmitates solvit lassos recreat. Quae probantur fiefera in domo Dei . Ecclesia lumen dat praedicando Scripturas, infirmitates peccatorum solvit, lassos recreat vitam aeternam promittendo
Abbreviated transcription (Latin):
mine meo dicentes ego sũ xp̃c: ⁊ multos
seducent. Nulti ĩminente ierosolimoꝵ
excidio extitere. qͥ multa ueritati c̃traria.
xp̃i uenere antrĩpi. Ego reor om̃s heresi¬
archas antixp̃os eẽ. Seducunt multos.
unde symoni mago insamaria om̃s au¬
scultabant dicentes. hec ẽ uirtꝰ dĩ magna.
um audieritis aũt prelia ⁊ opiniones
belloꝵ & seditiones: nolite terreri.
Oportet enĩ hec fieri. s ñdũ ẽ finis Prelia
& expectationes belloꝵ ꝑtinent ad hostes. Su¬
seditiones: adciues. Quȩ tria. in ppło u¬
deoꝵ c̃stat abundasse. S his p̃currentib ̃
admonent᷑ apłi ne terreant᷑: quia usꝙ
ad quadragesimũ annũ differendũ erat

Expanded text:
multos seducent. Multi imminente Hierosolymorum excidio exstitere, qui multa veritati contraria, Christi venient Antichristi . Ego reor omnes haeresiarchas Antichristos esse. Seducent multos , unde Simoni Mago in Samaria omnes auscultabant, dicentes: Hic est virtus Dei magna . Cum audieritis autem praelia et opiniones bellorum et seditiones, volite terreri. Oportet enim primum haec fieri, sed nondum est finis. Praelia et exspectationes bellorum pertinent ad hostes; seditiones ad cives. Quae tria in populo Judaeorum constat abundasse. Sed his praecurrentibus admonentur apostoli ne terreantur, quia usque ad quadragesimum annum differendum era
Abbreviated transcription (Latin):
gnitudine desidii licet nob̾ fingere som¬
nia. qͣsi instet dies dm̃i. Sepe etam ꝓpter
hereticoꝵ importunitatẽ desidauer̃ fideleᷤ
dñm uł una die corporali uisione si fieri
posset redire ad terras. Et ñ uidebitis
inqͥt. Sufficit enĩ qđ semel euangłi lucẽ
toti mundo exhibuit. & caritatis mune¬
re firmauit.ac sine int̃missione inuisi¬
biliter in suis oꝑatur. Srudiunturitaq
apłi ueritate doctrinȩ. ut neq in hocexi
denda donec uoluntas dĩ sit mortẽ subi¬
re p̃sumant. Siue enĩ uiuimꝰ. siue mori¬

Expanded text:
somnia, quasi instet dies Domini. Saepe etiam propter haereticorum importunitatem desideraverunt fideles Dominum, vel una die corporali visione, si fieri posset, redire ad terras, et non videbitis, inquit: sufficit enim quod semel Evangelii lucem toti mundo exhibuit, et charitatis munere firmavit, ac sine intermissione invisibiliter in suis operatur Erudiuntur itaque apostoli veritate doctrinae, ut neque in hoc exsildenda donec voluntas Dei sit, mortem subire praesumant. Sive enim vivimus, sive mori
Abbreviated transcription (Latin):
hodie. & met̃num sciet. telegisse hodie.
Quia gͦ p̃scientia falti ñ potest: om̃ia
ꝓuisa a dõ necesse ẽ fieri. Et ita hoc
ꝓuisum qd antixp̃c nascat᷑: necessario
futurũ est. Ergo necessario futtirũ est
qd̾ antixp̃c nascat᷑ : Non sequit᷑. quia
falsum ẽ.Cum enĩ dicimꝰ hoc ꝓuisum
necesse ẽ fieri. intelligimꝰ & uerũ ẽ. qͥa
ñ potest simul ẽẽ qđ ꝓuisũ sit. & ñ fiat.
Unde nullomꝰ sequitur. qđ necessario
fiat. Sic quoq dicimꝰ. me uidente te
currere. necesse ẽ ut curras. hoc ẽ ñ
potest simul. fieri. ut uideã te curre¬
re. & ñ cutrras. Ex hoc neqͣꝗͣ ꝓuent.¬

Expanded text:
hodie, et in aeternum sciet te legisse hodie. hodie, et in aeternum sciet te legisse hodie. Quia ergo praescientia falli non potest, omnia provisa a Deo necesse est fieri. Et ita hoc provisum quod Antichristus nascatur, necessario futurum est. Ergo necessario futurum est quod Antichristus nascatur, non sequitur quia falsum est, Cum enim dicimus, hoc provisum necesse est fieri, intelligimus et verum est; quia non potest simul esse quod provisum sit et non fiat. Unde nullo modo sequitur quod necessario fiat. Sic quoque dicimus, me vidente te currere, necesse est ut curras, hoc est, non potest simul fieri, ut videam te currere, et non curras. Et ex hoc nequ
Abbreviated transcription (Latin):
credidunt. etiã dño in carne p̃sente ꝑ
brachiũ intelligit᷑ filius. quia ꝑ eũ oia
facta sunt. sicut tu ꝑ brachiũ tuũ opa¬
ris. Tale brachiũ nec porrectũ extendĩ
nec collectũ contrahit᷑. Ubiq enĩ totus
ẽ filius: sicut pat̃. Hic quidã musitant
dicentes. Quȩ culpa iudȩoꝵ fuit. si ne¬
cesse erat ut ysaiȩ impleretun sermo:
Quib respondemꝰ dñm p̃scium futum¬
rum ꝑ ꝓpħam p̃dycisse infidelitatẽ iu¬
deoꝵ. & ñ idõ cos coegisse ad peccandũ.
necessitatẽ infert ꝓuidentia rerũ
euentib.s sicut se habent res ad uttũ¬
q ndelicet ad fieri & ñ fieri: sic se ꝓu¬
dentur habere. Que ꝓuidentia uł qd
idem ẽ p̃scientia dĩ ex sua prescientis
sapientia om̃ia ante quã sint. om̃ino
immutabilis ẽ. & nullomͦ falli potest.
Neq mͦ scit aliquid ds̃ qł ab et̃no nesci¬
erit. nec in futuro quicquã sciturꝰ ẽ qd̾
mͦ nesciat. Uerbigr̃a. Si scit hodie te
legere. sciuit ab et̃no te fore lecturũ

Expanded text:
carne praesente. Per brachium intelligitur Filius, quia per eum omnia facta sunt, sicut tu per brachium tuum operaris. Tale brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Ubique enim totus est Filius sicut Pater. Hic quidam mussitant, dicentes: Quae culpa Judaeorum fuit, si necesse fuit ut sermo Isaiae impleretur? Quibus respondemus, Dominum praescium futum praedixisse infidelitatem Judaeorum et non ideo eos coegisse ad peccandum, necessitatem infert providentia rerum eventibus, sed sicut se habent res ad utrumque, videlicet ad fieri et non fieri, sic se providentur habere. Quae providentia vel quod idem est praescientia Dei, ex tua sapientia praescientis omnia antequam sint, omnino immutabilis est, et nullo modo falli potest. Neque modo scit aliquid Deus, quod ab aeterno nescierit nec in futuro quidquam sciturus est quod modo nesciat. Verbi gratia: si scit hodie te legere, scivit ab aeterno te lecturum
Abbreviated transcription (Latin):
uł unus ꝓ om̃ib loquebatur. uł siglãrẽ
numerũ posuit ꝓ plurali Et respõdenᷤ
it̾ic ait. Uidetis has om̃s magnas edifica¬
tiones: Am̃ dico uobis. uenient dies in
quib ñ relinquet᷑ hic lapis suꝑ lapi¬
dem. qui ñ destruatur. Lenongimus.
uxta hẏstoriam manifestus õsensꝰ. My¬
stice aũt recedente dño de templo. om̃is
compositio mandatoꝵ sic ẽ destructa. ut
iudei nichil impleant. & captte sublato
membra inter se pugnent. Beda ĩ marẽ.¬
Siuinitꝰ etiam ꝓcuratũ ẽ. ut patefacta

Expanded text:
vel unus pro omnibus loquebatur, vel singularem vel unus pro omnibus loquebatur, vel singularem numerum posuit pro plurali. Et respondens Jesus, ait: Videtis has omnes magnas aedificationes? Amen dico vobis, venient dies in quibus non relinquetur hic lapis super lapids. Mystice autem, recedente Domino de templo, omnis compositio mandatorum sic est destructa, ut Judaei nihil impleant, et capite sublato, membra inter se pugnent. BEDA. Divinitus etiam procuratum est ut, patefacta
Abbreviated transcription (Latin):
Iec diẽysaias. quando uidit A CX.¬
gdam eius. & locutus est de eo. Aus̃ust.¬
ec de excecatione iudeoꝵ p̃dixit:
modum nec moyses:. nͥ forsitan uidint
supra hoĩem rapti ut paulus. Unde iste
iohes in epłã sua ait. Nondũ apparuit
quid erimus. scimꝰ quia cũ apparuerit si¬
mles ei erimꝰ quia uidebimꝰ eũ sicuti ẽ.
Ostendit gͦ dñs se ante incarnationem
ocłis hoĩum sicut uoluit in subiecta sibi
Ut cuim egrederetur m̃c de tẽplo.
accesser̃ discipłi eiꝰ. ut ostendent
ei ȩdificationes tẽpli. dicentes.
Magist̾. aspiceqͣles lapides & qͦles structure.
Iost cõminationẽ deserende Hylariꝰ
urbis. tanquã cõmouendꝰ ambitio¬
ne templi eẽt. ut nunquã tale opus destru¬
cretur: magnificentia ei extructionie
ostenditim. S ait destruenda om̃ia esse.
templũ enimȩt̃num ad habitationem
nitionem filii & confessionẽ patͥs. & p̃cep¬
torum obedientiã. dignus fieri dd̃ habi
marcus ait. unus ex discipłis siuis. quia

Expanded text:
it Isaias quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo. Haec de excaecatione Judaeorum praedixit, modum nec Moyses, nisi forsitan viderint supra hominem rapti, ut Paulus . Unde iste Joannes in Epistola sua ait: Nondum apparuit quid erimus, scimus quia cum apparuerit similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est . Ostendit ergo se Dominus ante incarnationem oculis hominum, sicut voluit in subjecta sibi Et cum egrederetur Jesus de templo, accesserunt discipuli ejus, ut ostenderent ei aedificationes templi, dicentes: Magister, aspice quales lapides et qost comminationem deserendae urbis, tanquam commovendus ambitione templi esset, ut nunquam tale opus destrueretur, magnificentia ei exstructionis ostenditur. Sed ait destruenda omnia esse: templum enim aeternam ad habitationem nitionem Filii et confessionem Patris et praeceptorum obedientiam dignus fieri Deo habitMarcus ait, unus ex discipulis suis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qd sit ꝓpͥus effectus incarnationis uerbi.
& finalis causa dñicȩ passionis. Hinc ie¬
ronimꝰ daulȩ & eustochio in epłam ad ephe¬
sios. Duplicit᷑ sanguis xp̃i & caro intelli¬
gitur. uł sp̃ualis ila atq diuina de dͥipse
dicit. caro mea uere ẽ cibus. & sanguis m̃s
uere ẽ potus. & nͥ manducaueritis carnẽ
meam & sanguinẽ meum bib̃itis. ñ habe¬
bitis uitam ȩt̾̃nam. uł caro & sanguis q̃
crucifixa ẽ. & qui militis effusus ẽ lancea.
Idem ad ebidiam in libro .xii. q̃stionũ. Au¬
diamus panẽquẽ fregit dñs discipłis. corpꝰ
enus. & uinũ sanguinẽ eiꝰ. Dñs ipse ẽ conui¬
ua & conuiuiũ. ipse comedens & qͥ comedit᷑.
Illius bibimꝰ sanguinẽ. & sine ipso porta¬
re ñ possumꝰ Cotidie in sacrificiis eius de
gemmine uitis uere. & uinea soreth que
int̾pretat᷑ electa. rubentia musta calcamꝰ
& nouũ uinũ ex his bibimꝰ in regno patͥs.

Expanded text:
carnationis Verbi et finalis causa Dominicae passionis. Hinc Hieronymus Paulae et Eustachio in Epistolam ad Ephesios: « Dupliciter sanguis Christi et caro intelligitur, vel spiritualis illa atque divina, et de qua ipse dicit: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus ; et: Nisi manducaveritis carnem meam, et sanguinem meum biberitis, non habebitis vitam aeternam ; vel caro et sanguis quae crucifixa est, et qui militis effusus est lancea. » Idem ad Ebidiam in libro duodecimo Questionum: « Audiamus panem quem fregit Dominus discipulis corpus ejus, et vinum sanguinem ejus. Dominus ipse est conviva et convivium, ipse comedens et qui comeditur; illius bibimus sanguinem, et sine ipso portare non possumus. » Quotidie in sacrificiis ejus de genimine vitis verae et vinea Soreth, quae interpretatur electa, rubentia musta calcamus, et novum vinum ex his bibimus in regno Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
angłi neq filius. Filius nescit. id est ñ
facit suos scire. Antequã gallus cantet
ter me negabis. id est babebis causam.
timorem scilicet compellentem ad ter ne¬
gandum me. Similiter dr̃. iam mecha¬
tus est mulierem: qui eam uiderit ad
concupiscendũ. Erat hora t̃cia & cruci¬
fixerunt eum. id est ut crucifigeretur
ibi. Quod factum ẽ in ipso erat uita. id
est preordinatum a uita. quȩ mens ui¬
uax & primeua rerum ratio et̾nitas est.
Item. eiecit de maria dñs demonia: id ẽ
uicia quȩ immittuntur a demoniis. Itẽ.
uos duodecim elegi. & unus ex uobis di¬
abolus ẽ. idest efficacia diaboli minister
eius est. Item. sanguis eius suꝑ nos & suꝑ
filios nr̃os. id est ultio cuius causa erit

Expanded text:
angeli neque Filius , Filius nescit, id est, non angeli neque Filius , Filius nescit, id est, non facit suos scire. Antequam gallus cantet, ter me negabis , id est, habebis causam, timorem scilicet compellentem ad ter negandum me. Similiter dicitur: Jam moechatus est mulierem qui eam viderit ad concupiscendum . Erat hora tertia, et crucifixerunt eum , id est, ut crucifigeretur ubi: Quod factum est, in ipso vita erat , id est, praeordinatum a vita, quae mens vivax, et primaeva rerum ratio, aeternitas est. Item: Ejecit de Maria Dominus daemonia , id est vitia quae immittuntur a daemoniis. Item: Vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est , id est, efficacia diaboli, minister ejus est. Item: Sanguis ejus super nos et super filios nostros , id est, ultio cujus causa erit
Abbreviated transcription (Latin):
uerba non dicit. Unde iohannis humili¬
tatem & dñi celsitudinem matheus sic
exprimit. Cunus ñ sum dignus calciam̃ta
portare. Alii uero sic. Non sum dignus
soluere corrigiam calciamenti euis. Item
matheus. Hic ẽ filius m̃s dilectus in quo
mͥ complacui. Alarcus. Tu es filius meuᷤ
dilectus. in te complacui. Lucas. Tu es
filius meus dilectus. in te cõplacuit mͥ.
Sententia eadẽ est. Sic & similia. III¬
uenit iuxta opinionem fieri rerum
appellationes. ut ibi. Ego & paten
tuus dolentes querebamus te. Pater. id
est. qui putatur esse pater. Et ibi.da mͥ
in disco caput iohannis baptistȩ. Et con¬
tristatus est rex. id est reputatus est con¬
tristari. Sic & similia.
epenumero designatur in euangelio
causa nomine sui effectus. ut ab sub¬
iectis exemplis apparet. Exi sp̃s surde &
mute. id est faciens surdum & mutum.
Ego sum resurrectio. id est faciens resur¬
gere. De die illa uel hora nemo scit. neq

Expanded text:
verba non dicit. Unde Joannis humiliverba non dicit. Unde Joannis humilitatem et Domini celsitudinem Matthaeus sic exprimit: Cujus non sum dignus calceamenta portare . Alii vero sic: Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus . Item Matthaeus: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui , Marcus: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui . Lucas: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui mihi . Sententia eadem est. Sic et similia. Evenit juxta opinionem fieri rerum appellationes, scilicet ut ibi: Ego et pater tuus dolentes quaerebamus te . Pater, id est, qui putatur esse pater. Et ibi: Da mihi in disco caput Joannis Baptistae. Et contristatus est rex , id est reputatus est contristari. Sic et similia. Saepenumero designatur in Evangelio causa nomine sui effectus, ut a subjectis exemplis apparet: Exi, spiritus surde et mute , id est faciens surdum et mutum. Ego sum resurrectio , id est, faciens resurgere. De die illa vel hora nemo scit, neque
Abbreviated transcription (Latin):
de ix: secuti sunt eum duo ceci. Duo
ceci de quib alii narrant. non sunt isti.
sed simile factum est.
Nis quoq regulas a modo scribendi ñ
alienas. sumpsimus tum in augustino
de consensu euangłistarum. tum in aliis
auctoritatibu
epissime pret̾missa recapitulant euan¬
głistȩ. ut oatheus quod ante sermonẽ
in monte habitum uocatus ẽ: post sermo¬
nem reuocat ad narrationẽ. Et quod ma¬
ria unguento precioso ꝑfuderit caput
dñi: in passione recolendo interserit.
Sic de similibus.
epissime quoq preoccupant euangłistȩ
Nlonge post dicenda. ut lucas ante bap¬
tismum dñi iohannis carcerem commes¬
morat. nec longe post baptismum preoc¬
cupando ponit. Medice cura te ipsum.
quanta audiuimus facta in capharnaũ:
fae & hic in patria tua. Sic de similib.
Nichil in cinusq uerbis debemus III.¬
inspicere. nisi uoluntatem cui habent uer¬
ba seruire. nec mentiri quenquam si aliĩ
uerbis dixerit quid ille uoluerit cinus

Expanded text:
de Jesu, secuti sunt eum duo caeci . Duo de Jesu, secuti sunt eum duo caeci . Duo caeci de quibus alii narrant non sunt isti; sed simile factum est. » Has quoque regulas a modo scribendi non alienas sumpsimus, tum in Augustino de consensu evangelistarum, tum in aliis auctoritatibus. Saepissime praemissa recapitulant evangelistae, ut Matthaeus, quod ante sermonem in monte habitum vocatus est, post sermonem revocat ad narrationem . Et quod Maria unguento pretioso perfuderit caput Domini, in passione recolendo interserit . Sic de similibus. Saepissime quoque praeoccupant evangelistae longe post dicenda, ut Lucas ante baptismum Domini, Joannis carcerem commemorat, ; nec longe post baptismum praeoccupando ponit: Medice, cura teipsum; quanta audivimus facta Capernaum, fac et hic in patria tua . Sic de similibus. Nihil in cujusque verbis debemus inspicere, nisi voluntatem cui habent verba servire, nec mentiri quemdam, si aliis verbis dixerit quod ille voluerit, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Quomͦ uenerit. uerbum caro factũ
est. Quando uenerit. ioħes baptista dic̃.¬
hic ẽ de quo dixi. qui post me uenit ante
me factus ẽ. quia prior me erat. Qua cau¬
sa uenerit. iobannes testat᷑. ecceaguꝰ dĩ.
ecce qui tollit peccata mundi. Augustinꝰ
in libro de concordia euangłistarum.
ciendum est unum euangłistam preter¬
misisse quod alius narrauit. in quo nul¬
la est contrarietas. nec eundẽ ordinẽ in plu¬
rib cos seruasse. in quo etiam nulla repu¬
gnantia ẽ. Item in eodem parte eadem.
Srobabile ẽ quod unusquisq euangeli¬
starum eo se ordine credidit debuisse nar¬
rare. quo ds uoluit eius recordationi
suggerere. Quappter ubi ordo tempoꝵ
non apparet. nichil nr̃a interesse debet.
quem ordinẽ quilibet eorũ tenuerit. Idẽ
debemus. ut siquando talia singula
apud singulos inuenerimus. ubi contra¬
rietas solui non possit. sciamus esse aliud
factum. ut in matheo. Et transeunte in¬

Expanded text:
nit, quomodo uenerit: uerbum caro factum nit, quomodo uenerit: uerbum caro factum est. quando uenerit Iohannes testiHic est de quo dixi, qui post me venit, ante me factus est, prior me erat; qua causa venerit, Joannes testatur: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. » Augustinus in libro De concordia evangelistarum: « Sciendum est, unum evangelistam praetermisisse quae alius narravit, in quo nulla est contrarietas; nec eumdem ordinem in pluribus eos servasse, in quo etiam nulla repugnantia est. » Item eodem, parte eadem: « Probabile est quod unusquisque evangelistarum eo se ordine credidit debuisse narrare, quo Deus, voluit ejus recordationi suggerere, Quapropter ubi ordo temporum non apparet, nihil nostra interesse debet, quem ordinem quilibet eorum tenuerit. » Ite debemus, ut si quando talia singula apud singulos invenerimus, ubi contrarietas solvi non possit, sciamus esse aliud factum, ut in Matthaeo: Et transeunte in
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad resurrectionẽ narrauit. Marcus
ab euangłica predicatione incipiens. ꝑue¬
nit usq ad ascensionẽ. Lucas a natiuitate
precursoris inchoans. euangłium termi¬
nauit in ascensione dñica. discipłis ex¬
pectantib aduentum scĩ sp̃s. iohannes ab
et̃nitate uerbi dei ꝑtingit usq ad resurre¬
ctionem. A mbrosius in scdo libro suꝑ lu¬
ohannes a cȩlestib exordiis adcam.
terrena descendit. dicens quando erat uer¬
bum. quomͦ erat. quid erat. quid egerat.
quid agebat. ubi erat. quo uenerit. qͦmͦ
uenerit. quo tempore uenerit. qua cau¬
sa uenerit. In principio inquit erat uer¬
bum. habes quando erat.Et uer¬
bum erat apud dm̃. ha bes qͦmͦ
erat. Habes etiam qͥd erat. & ds inqͥt
erat uerbum. Quid egerat. om̃ia ꝑ ipsũ
facta sunt. Quid agebat. erat lux uera
quȩ illuminat om̃em hominem uenien¬
tem in hunc mundũ. Et ubi erat. in hoc
mundo. Quo uenerit. in sua ꝓpria ue¬

Expanded text:
usque ad resurrectionem narravit. Marcus usque ad resurrectionem narravit. Marcus ab evangelica praedicatione incipiens, pervenit usque ad ascensionem. Lucas a nativitate praecursoris inchoans Evangelium, terminavit in ascensione Dominica, discipulis exspectantibus adventum sancti Spiritus Joannes ab aeternitate Verbi Dei, pertingit usque ad resurrectionem. Ambrosius II super Lucam: « Joannes a coelestibus exordiis ad terrena descendit, dicens, quando erat Verbum, quomodo erat, quid erat, quid egerat, quid agebat, ubi erat, quenerit, quo tempore uenerit, qua causa uenerit. in principio inquit erat uerbum: habes quando erat, et uerbum erat apud deum: habes quomodo erat. habes etiam quid erat: et deus inquit erat uerbum, quid egerat: omnia per ipsum facta sunt, quid agebat: erat lux uera, quae inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, et ubi erat: in hoc mundo erat, quo uenerit: in sua propria ue
Abbreviated transcription (Latin):
hic incitatur. Ibi fecisse. hic ñ fecisse cul¬
pabile est. In quouis ꝓposito. in quouis
gradu. ȩquale est peccatum. uel ꝓhibita
admittere. uel iussa non facere.
rib quoq figuris. graui scilicet. me¬
diocri. ac tenuata stilus lectionis eu
angłice distinguit᷑. iuxta quod augusti¬
nus in quarto libro de doctrina xꝑiana
docet. Dicit enim de una eademq re
magna. & submisse dr̃ si docet᷑ & tẽꝑate
si predicatur. & granditer. si auersus inde
ammus ut conuertat᷑ impellitur. At uͦ
hi modi. in euangłio manifestissimi st̃.
Predicatio nanq euangłica mundũ do¬
cuit quod ipse ignorabat. & suasit ei qd̃
nolebat. & tandem compulit eam głari
incruce xp̃i. quȩ scandalum iudȩis erat.
gentib u̾ stulticia. Beda suꝑ marcum.
otandum quia euangłistȩ uno sp̃u
accensi. diuersum primordiũ nar¬
rationis. et diuersum t̾minum statuere.
Matheus a natiuitate humana exordiens.

Expanded text:
hic incitatur. Ibi fecisse, hic non fecisse culhic incitatur. Ibi fecisse, hic non fecisse culpabile est. In quovis proposito, in quovis gradu aequale peccatum est, vel prohibita admittere, vel jussa non facere. » Tribus quoque figuris, gravi scilicet, mediocri, attenuata, stylus evangelicae lectionis distinguitur, juxta quod Augustinus in IV De doctrina Christiana docet. Dicit enim: « De una eademque magna ot submisse, dicitur, si docetur; et temperare, is praedicatur; et granditer, si adversus inde animus, ut convertatur, impellitur. At vero hi modi in Evangelio manifestissimi sunt. Praedicatio namque evangelica mundum docuit, quod ipse ignorabat; suasit ei, quod nolebat; et tandem compulit eum gloriari in cruce Christi , quae, scandalum Judaeis erat, gentibus vero stultitia . Beda super Marcum: « Notandum quia evangelistae uno spiritu accensi, diversum primordium narrationis et diversum terminum statuere. Matthaeus a nativitate humana exordiens,
Abbreviated transcription (Latin):
autem ẽ: ut illud. Simile est regnũ gelor
sinapi. ⁊ cetera. Non enim narratio sicut
in suꝑiori exemplo texitur. sed causarum
solũmodo comparatur effectus. Prouerbrũ
uero ẽ sicut ibi. qui ñ intrat ꝑ ostium in
ouile ouium. sed ascendit aliunde: ille
fur est & latro.
implex autẽ doctrina dr̃ ad differen¬
tiam ceterarum. quȩ de fide & mori¬
bus docet. ñ hystoriam texens neq ꝓphe¬
tiam. neq ꝓuerbia continens. sed modo
precipit uel ꝓhibet. mͦ ꝑsuadet uel dissua¬
det. Preceptum ẽ. dilige dm̃ & ꝓximũ
Prohibitio est. ñ occides. Persuasio uͦ est.
uende quȩ habes & da pauꝑib si uis ꝑ¬
fectus esse. Dissuasio ẽ autem: nolite iu¬
rare. Sic de similib. De preceptis & ꝓbi¬
bitionib dicit leronimus in epła ad cel¬
lantiam. quia tota iusticia in eis dicitur.
Sicut enim mala ꝓhibentur: ita etiam
bona precipiuntur. Ibi coercet᷑ animnus.

Expanded text:
autem est, ut illud: Simile est regnum coelorum autem est, ut illud: Simile est regnum coelorum sinapi, etc. . Non enim narratio sicut in superiori exemplo texitur, sed causarum solummodo comparatur effectus. Proverbium vero est, sicut ibi: Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde ille fur est et latro . Simplex autem doctrina dicitur, ad differentiam caeterarum, quae de fide et moribus docet, non historiam texens, neque prophetiam, neque proverbia continens; sed modo praecipit vel prohibet, modo persuadet vel dissuadet. Praeceptum est: Dilige Deum et proximum . Prohibitio est: Non occides . Persuasio vero est: Vende quaecunque habes et da pauperibus, si vis perfectus esse . Dissuasio autem est: Nolite jurare . Sic de similibus. » De praeceptis et prohibitionibus dicit Hieronymus in epistola ad Cellantiam, quia tota justitia in eis dicitur. « Sicut enim mala prohibentur, ita etiam bona praecipiuntur. Ibi coercetur animus,
Abbreviated transcription (Latin):
autem ẽ. cum amniȩ motus siue humana
membra ad insinuandas causas trans¬
tura in deo describit caput. oculos.
palpebras. aures. os. labia. linguã. cor.
imaginem. uterum. manus. dexteram. si¬
nistram. digitos siue digitum. brachium.
alas. scapulas. posteriora. pedes. item mo¬
tus animȩ. iram. furorẽ. obliuionem. re¬
cordationem. pęnitentiam. & alia his si¬
milia. ñ carnaliter iuxta hystoriã a re¬
cte intelligentib sentienda sunt. sicut a
iudeis & plerisq hereticis. carnaliter sa¬
pientib. qui deum corporeum atq loca¬
lem opinantur. sed sp̃ualiter om̃ia de
eo intelligenda. & confitenda sunt ueluti
de illo qui simplex natura est et immu¬
tabilis. neq aliud ẽ ipse. & aliud qdđ habet.
ibi. Homo quidam descendebat ab ihrłm
in uierico. & rursus in parabola uineȩ &
agricolarũ. Ordo enim eorũ quȩ gereban¬
tur a xp̃o. uelut imagine ꝑsonȩ & negocii
alterius refertur impletus. Comparatio

Expanded text:
autem est, cum animae motus sive humana autem est, cum animae motus sive humana membra ad insinuandas causas transtura in Deo describit caput, oculos, palpebras, aures, os, labia, linguam, cor, imaginem, uterum, manus, dextram, sinistram, digitos sive digitum, brachium, alas, scapulas, posteriora, pedes, item motus animae, iram, furorem, oblivionem, recordationem, poenitentiam, et alia his similia: non carnaliter juxta historiam a recte intelligentibus sentienda sunt, sicut a Judaeis et plerisque haereticis carnaliter sapientibus, qui Deum corporeum atque localem opinantur, sed spiritualiter omnia de eo intelligenda et confitenda sunt veluti de illo qui simplex natura est et immutabilis, neque aliud est ipse, et aliud quod habet. ibi: Homo quidam descendebat de Jerusalem in Jericho. Et rursus in parabola vineae et agricolarum , Ordo enim eorum quae gerebantur a Christo, velut imagine personae et negotii alterius refertur impletus. Comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
richo. et cetera.
Irophetia autẽ est rerũ latentium
pret̾itarum. presentium. futurarũq ex
diuina inspiratione manifestatio. Pre¬
sentium. ut ibi. Unde hoc mͥ ut ueniat
inat᷑ dñi mei ad me : Pret̾itarum & futu¬
rarum: ubi dicit. Beata quȩ credidit. qm̃
iinans enim matrẽ dñi inpresentiarum
intellexit eam in utero portare mundi re¬
demptorẽ. Dicens uͦ. beata quȩ credidit.
aꝑte indicat. quia uerba angłi ad miariã
ꝑ sp̃m agnouit. Subiungens ꝑficientur.
futura preuidit
Prouerbialis uero species ẽ figurata lo¬
quutio. quȩ unum doͥcere uidetur. sed
aliud intelligitur. et de presenti tempore
cõmonet. In hac enum allegorice sumitur
intellectus. ita ut quodãmodo uerboꝵ su au¬
ꝑficies auferatur. Quatuor autẽ modis
in euangłio cognoscimus allegoriam. ui¬
delicet aut scdm translationẽ. aut ꝑ ima¬
ginationem. aut ꝑ comparationẽ. aut se¬
cundum ꝓuerbialem modũ. Translatio

Expanded text:
richo , etc. richo , etc. Prophetia autem est rerum latentium, praeteritarum, praesentium, futurarumque ex divina inspiratione manifestatio. Praesentium, ut ibi: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini ad me? Praeteritarum et futurarum, ubi dicit; Beata quae credidit, quonino ibid. Nominans enim matrem Domini, impraesentiarum intellexit eam in utero portare mundi salvatorem. Dicens vero beata quae credidit, aperte indicat, quia verba angeli ad Mariam per Spiritum agnovit. Subjungens, perficientur, futura praevidit. Proverbialis vero species est figurata locutio, quae unum dicere videtur, sed aliud intelligitur, et de praesenti tempore commonet. In hac enim allegorice sumitur intellectus, ita ut quodammodo verborum superficies auferatur. Quatuor autem modis in Evangelio cognoscimus allegoriam, videlicet aut secundum translationem, aut per imaginationem, aut per comparationem, aut secundum proverbialem modum. Translatio
Abbreviated transcription (Latin):
tis manipulos. qui in lacrimis timoris
semina pęnitentiȩ iactauimus in terra.
Ex libro lumilii ad frimasiuor.
N suꝑficie euangłicȩ scripturȩ. quatuor
dicendi species attendendȩ sunt. uide¬
licet hẏstorica. ꝓpħica. ꝓuerbialis. sim¬
pliciter docens. Hystoria autẽ est rei ge¬
stȩ narratio. Hystorica quidem specie
texitur principalit᷑ euangłica lectio. cet̾is
trib secundario incidentib. Nam ea
quȩ prius scdm species ceteras dicta sunt:
postea ab euangłistis ut hystoria relata
sunt. sicut ꝓphetiȩ ⁊achariȩ & elysabeth
ab ipsis quidem dictȩ sunt sp̃u ꝓpħico.
sed lucas qui refert ordine narrat hysto¬
rico. Similiter ꝓuerbia dñi & eius sun¬
plicem doctrinam ad seriem hystoriȩ re¬
uocant euangłistȩ. Sciendum quod ali¬
quando sp̃u ꝓpħico narratur hystoria.
ut ibi. In principio creauit ds cȩlum &
terram. Et ñnunquã parabolice. ut ho¬
mo quidã descendebat ab ihrłm in ihe¬

Expanded text:
tis manipulos qui in lacrymis timoris tis manipulos qui in lacrymis timoris , semina poenitentiae jactavimus in terra. » Ex libro Junilii ad Primasium: « In superficie evangelicae Scripturae quatuor dicendi species attendendae sunt, videlicet historica, prophetica, proverbialis, simpliciter docens. Historia autem est rei gestae narratio. Historica quidem specie texitur principaliter evangelica lectio, caeteris tribus secundario incidentibus. Nam ea quae prius secundum species caeteras dicta sunt, postea ab evangelistis ut historia relata sunt. Sicut prophetiae Zachariae et Elisabeth ab ipsis quidem dictae sunt spiritu prophetico, sed Lucas, qui refert, ordine narrat historico . Similiter proverbia Domini et ejus simplicem doctrinam ad seriem historiae revocant evangelistae. Sciendum quod aliquando spiritu prophetico narratur historia, ut ibi: In principio creavit Deus coelum et terram . Et nonnunquam parabolice, ut: Homo quidam descendebat de Jerusalem in Je
Abbreviated transcription (Latin):
tum dñi lucidum illuminans oculos. Et
alibi. Tatum mandatũ tuum nimis. qͥa
Item. Testimonia tua intellexi. Et alibi.
Testimonium dñi fidele. quia plus fide
animi quam oculis carns testimoniũ
indiget. Quarto. iudicia dñi uera. iusti¬
ficata in semetipsa: ut scilicet sie sint
uidiciorũ nr̃or exempla iustificata. sicut
in uidiciis dei comꝑta habemus. Unde
idem alibi. Amandatis enĩ tiuis timui.
In quo enim iudicio iudicabimuf: ui¬
dicabitur de nobis. In his quatuor qua¬
litatib sunt. timor. fides. spes. caritas.
Timore nanq incipimus. fide seruamꝰ
quod incipimꝰ. spe erigimur. caritate con¬
summamur. Finis enim p̃cepti ẽ caritas.
Hi sunt quatuor menses quos xp̃c ante
messem predixit dicens. nonne quatuor
menses sunt usq ad messem. ut & nos ꝑ
precepta dei atq mandata. ac testimonia
& exempla. cũ gaudio metamus in celo
fructus maturos. portantes nr̃os carita¬

Expanded text:
tum domini lucidum, illuminans oculos . Et tum domini lucidum, illuminans oculos . Et alibi: Latum mandatum tuum nimis ; quivit Rom. XIII. Item: Testimonia tua intellexi. . Et alibi: Testimonium domini fidele ; quia plus fide animi quam oculis carnis testimonium indiget. Quarto: Judicia Domini vera justificata in semetipsa , ut scilicet sic sint judiciorum nostrorum exempla justificata, sicut in judiciis Dei comperta habemus. Unde idem alibi: A mandatis enim tuis timui . In quo enim judicio judicabimus, judicabitur de nobis . In his quatuor qualitatibus sunt, timor, fides, spes, charitas. Timore namque, incipimus, fide servamus quod incipimus, spe erigimur, charitate consummamur. Finis enim praecepti est charitas . Hi sunt quatuor menses, quos Christus ante messem praedixit, dicens: Nonne quatuor menses sunt usque ad messem . Ut et nos per praecepta Dei atque mandata ac testimonia et exempla, cum gaudio metamus in coelo fructus maturos, portantes nostros charita