comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã inet̃nam ciuitatem posset salubri religione ꝑ ducere:
custo dientes tam̃ qnͣdam sui generis ꝓbitatem. qͤ pos¬
set t̾rene cuitati constituende augende. conseruandeq
sufficere. D̾s enĩ sic ostendit ĩ opulentissimo et p̃ciaro
imꝑio romanorum qnͣtum ualerẽt ciuuiles etiã sine u̾a
religione uirtutes: ut ĩtelligeretur hac addita fieri
homiẽs ciuies alt̾ius cuitatis. cuiꝰ rex ueritas. cuiꝰ lex
caritas. ciũ modus et̾nitas. Quis autẽ uł risu cdignũ
ñputet. qd̾ appollonium et apuleiũ cct̃os q magicarũ
artium ꝑitissimos conferre xp̃o. uł etiam p̃ferre conã¬
tur: Qm quã tolerabilius ferendum sit qñdo istos ei
potius cõꝑant. qmͣ deos suos: Multo enim melior qd̾
fatendum est apollonius fuit: qm̃ tot stuprorũ accor
et ꝑpetrator. quem iouẽ nominant. Ista ĩqͥunt fabu¬
losa sunt. adhuc gͦ laudent rei publice luxuriosam.

Expanded text:
etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque suffimperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre Christo uel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam,
Abbreviated transcription (Latin):
semꝰ. ne malo suadentiũ. uł ĩ mala inpellentium tam
uasto mundi huiꝰ ab repti gurgite sorberemur. In ista i
colluuic moꝵ pessimorũ et uet̾is ꝑ dite discipline. maxi¬
me uenire at subuenire debint celestis auctoritas: que
uoluntariam pauꝑ tatem. qͤ continentiã beniuolentiã.
iustitiã atq concordiam. uerãq pictatem ꝑsuad eret. ce¬
t̃asꝙ uite luminosas ualidasq uirtutes. ñ tantum ꝓpt̾
istam uitã honestissime gerendam. nec tantũ ꝓpt̾ ciuita¬
tis t̾rene concordissimam societatẽ uer̃ etiã ꝓpt̃ ad ipiscen¬
dam sc̃pit̾nam salutem et sempit̾ni cuĩdam ppłi celestẽ
diuinamq rem publicã: tui nos ciues ad sciscit fides.
spes. caritas: ut qͣndiu in de pegrinamur feramꝰ eos si
corrigere ñualemus qͥ uiciis impunitis uolunt stare rem
publicam. qm pͥmi romatui constituert̃ auxert̾q uirtuti¬
b et si nͣ habentes ueram pietatem erga dm uer̃ que ilid̃

Expanded text:
semus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam semus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos
Abbreviated transcription (Latin):
tes collina turre mariti. Nunc patimur longe pacisma¬
la. seuior armis luxuria ĩcubuit. uictamq ulciscitur
urbem. Nullum crim̃ abẽ. facinusq libidinis. exqͦ pau¬
ꝑtas romanaꝑit. Qͥd gͥ expectas ut et ego exaggerem qnͣ¬
ta mala ĩ portauerit successu ꝓsꝑo iniquitas subleua¬
ta: qnͣdoquidẽ et ip̃i qui aliqnͣto prudenti᷑ ad tendert̃.
plus dolendum uidert pauꝑtatem qmͣ opulentiã ꝑisse
romanã: In ila enim moꝵ ĩ tegritas seruabatur: per
hanc autẽ ũ muros urbis. s m̃tes ipsiꝰctuttatis dira ne¬
qͥtia omni hoste peior irrupit. Gr̃as domino dõ nr̃o: qui
cont᷑ ista mala misit nobis adiutorium singłare. Quo
enĩ ñ tollecet: quem ñ inuolueret: in qd̾ ꝑ fundum nõ
de mergeret fluiiꝰ iste horrende nequitie generis huma¬
ni. nisi crux. xp̃i. intarta uelud mole auccoritatis eminẽ¬
tius firmĩq figeretur: cuĩ app̃henso robore stabiles es-¬

Expanded text:
tes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mates Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit. Gratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles es
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. In libro etiam belli catiline ante aduentũ utiq
xp̃i. idem nobilissimus historic̃ coꝵ ñ tacet: qnͣdo pri¬
mũ ĩ sueuerit exercit᷑ ppli̾ romani amare. potare. sig¬
na. tabulas pictas. uasa celata mirari. ea pͥuatim. et
publice raꝑe. delubra spoliare. sacra ꝓfanaq omĩa
polluere. Quando gͦ nec h ominib. nec ip̃is etiã quos
dõs putabant mor corruptorũ et ꝑcditoꝵ auaritia ra-¬
pacitasq parcebat: tunc cepit ꝑrre laudabile illud detus
salusq rripublice. Quos demde uicia pessima successus
habuerint: et quanto humaniar̃ rerum malo illa im¬
quitas ꝓsꝑata fit: nunc longum ẽ dicere. Audiant sati¬
ricum suum garriendo uera dicentem. Seruabat castas
humilis fortuna latinas quondãnet uiciis contingi
parua sinebat tectalabor. somnnq breues. et uellere
tusco uexate dureq manꝰ. et ꝓximus urbi annibal. et stan¬

Expanded text:
nerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique nerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et perditorum auaritia rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stan
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ fisci redditores et exactores quales ẽẽ precepit. xp̃ia¬
na doctrina: et audcant eam dicere adu̾sam eẽ rei pu¬
blice. Inimo uͦ dubitent confiteri magnam siei obtẽꝑ¬
etur salutem eẽ reipublice. Ut qͥd autẽ ad illud respõ¬
deam qd dicunt ꝑ quosdam ĩꝑatores. xp̃ianos mul¬
ta mala ĩꝑio accidisse romano: Hec generalis con¬
questio. calumpniosa ẽ. Nam si aꝑtius certe dep̃tĩ¬
tis imꝑatorib aliqua cõmemorarent: possẽ similia
uł fortasse itiam grauiora deimꝑatorib ñ xp̃ianᷤ
et ego cõmemorate: ut ĩtelligerent uł hominum
hec. cẽ uicia ñ doctrine᷑uł nõ imꝑatorũ. s aliori sine qͥb
ĩpatores agere nichil possunt. Ex quo enĩ temꝑc pessũ ire
ceꝑit romana res publica. satis liquet: littẽ loqnͣtur
ip̃oꝵ. longe antequam xp̃i nom̃ eluxiss in t̾ris. dictũ
ẽ: o urbem uenalem et mat̾e ꝑituram siẽptorẽ inue¬

Expanded text:
ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctriipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemperetur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdam imperatores Christianos multa mala imperio accidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemorarent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel hominum haec esse uitia non doctrinae uel non imperatorum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis liquet; litterae loquuntur ipsorum; longe ante, quam Christi nomen eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inue
Abbreviated transcription (Latin):
dit̾ adu̾satur. Miscł̾it̾ enim si ficri posset. etiam bel¬
la gererentur abonis: ut licentiosis cupiditatib do¬
mitis hec uicia ꝑ derent᷑. que iusto imꝑio uł exstrr¬
pari. uł p̃mi debuert̃. Nam si xp̃iana disciplina
omĩa bella culparet: hoc potiꝰ militib consilium sa-¬
lutis petentib in cuangelio diceret᷑ ut abi cerent ar¬
ma: seq militie omĩno subtraherent. Dictũ ẽ eis aũ
neminem cõcusseritis: nulli calumpnã feceritis:
suffitiat nob̃ stipendium ur̃m. Quib ꝓpͥum stipen¬
dium sufficere debere p̃cepit: militare utiq ñ phibu¬
it. ꝓmde qui doctrinam xp̃i adu̾sam dicunt cẽ rci
pubuce. dent exercitũ talem. qͣles doctrina xp̃i eẽ milites
iussit: dent tales ꝓuinciales. tales maritos. tales con¬
uiges. tales parentes. tales filios. tales dnõs. tales ser¬
uos. tales reges. tales iudices: tales deniq debitorum

Expanded text:
diter aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam belditer aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec uitia perderentur. quae iusto imperio uel extirpari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit, militare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum
Abbreviated transcription (Latin):
tate peccantium. qua penalis nutritur impunitaᷤ.
et mala uoluntas uelut hostis int̃ior roboratur. Sed
pu̾sa et adu̾sa corda mortalium felces res humanas
putant cum tectorũ splendor adtenditur. et labes
ñ accenditur animoꝵ: cum theatroꝵ moles extruun¬
tur. et effoount᷑ fundam̃ta uirtutum: cũ głosa est
effusionis ĩ sama et oꝑa misosie deridentur: cũ ex
his q̃ diuitib habundant luxuriant᷑ hystriones &
necessaria uix h abent paupes: cum d̃s qui doct̾ne
suc publicis uocib contra hoc malum publicũ cla¬
mat. ab impus ppłis blasphematur. et dii tales reqͥ¬
runtur. ĩ quorum honore illa ipsa theatrica corpoꝵ.
et amimoꝵ dedecora celebrentur. Hec si d̾s pollere ꝑ¬
mittat: tunc ĩ dignatur grauiꝰ. Hec sumpunita di-¬
mittat: tunc punit infestius. Cum uͦ cũtit subsidiũ
uicior. et copiosas libidines ĩ opes redoit: misericor¬

Expanded text:
tate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas tate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas et mala uoluntas uelut hostis interior roboratur. sed peruersa et aduersa corda mortalium felices res humanas putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes non adtenditur animorum, cum theatrorum moles extruuntur et effodiuntur fundamenta uirtutum, cum gloriosa est effusionis insania et opera misericordiae deridentur, cum ex his. quae diuitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus, qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc malum publicum clamat, ab impiis populis blasphematur et dii tales requiruntur, in quorum honorem illa ipsa theatrica corporum et animorum dedecora celebrentur. haec si deus pollere permittat, tunc indignatur grauius; haec si inpunita dimittat, tunc punit infestius. cum uero euertit subsidium uitiorum et copiosas libidines inopes reddit, misericor
Abbreviated transcription (Latin):
tuldubio qui ĩ eodem ppso creuerat. atq ibi lege fu¬
erat eruditus. illum pͥncipem sac̾dotum nescite ñ
posset: nec eos qnib ita notus erat ullomodo salle¬
ne reodatur malum ꝓmalo semꝑ ĩuoluntate com¬
plenda ẽ Agenda sunt autt̃ multa etiã cũ inuitis. be¬
nigna quadam aspitate plectentie: quorũ potiutili¬
taticõsulendumẽ. qmͣ uoluntati: qd̃ inpͥncipe ciuita¬
tis luculentissime illorum litt̾̃e laudauert̃. Namĩ
corripiendo filio quamlibet aspe. numqmͣ ꝓ fecto
amor pat̃nus amittitur. fit tam̃ qd nolit et do¬
leat: qui etiam ĩuitus iudetur dolore sanandus.
Acꝑ hoc si t̾rena ista res publica p̃cepta. xp̃ana custo¬
diat: etam ip̃a bella sine bemuolentia ñ agentur:
ut adpietatis iustitieq pacatam societatem uictis
facilius consulatur. Nam cui licentia iniquitatis
cripitur utilit̾ iuncitur: qm̃ nichil ẽ infelici felici¬

Expanded text:
rocul dubio, qui in eodem populo creuerat atque ibi lege furocul dubio, qui in eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non posset nec eos, quibus ita notus erat, ullo modo fallene reddatur malum pro malo, semper in uoluntate complenda est. agenda sunt autem multa etiam cum inuitis benigna quadam asperitate plectendis, quorum potius utilitati consulendum est quam uoluntati, quod in principe ciuitatis luculentissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet aspere numquam profecto amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat, qui etiam inuitus uidetur dolore sanandus. ac per hoc si terrena ista res publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis iustitiaeque pacatam societatem uictis facilius consulatur. nam cui licentia iniquitatis eripitur, utiliter uincitur, quoniam nihil est infelicius felici
Abbreviated transcription (Latin):
ledyer. expbra demalo. Si autẽ bene: qͥd mc cedis: Neqͣ¬
qm igitur p̃ceptum suũ si u̾ba ĩtueamur impieurt:
neq enĩ p̃buit ꝑcutienti alt̾am partem. s. potiꝰ ꝓ hi¬
buit: ne qui fecerat augeret inuiriã. Et tam̃ paratus
uenerat ñ solum ĩ fatiemꝑcuti: uer̃ etiã ꝓ his quoq
aqͥb hec patiebatur crucifixus occidr ꝓ qͥb ait ĩcru¬
ce pendens. pat̃ ignosccillis quia nesciunt qͥd fatuĩt:
nec paulus apłs p̃ceptum dnĩ et magistri su uidit᷑
implesse: ubictiam ipsc ꝑcussus ĩ facie. dixit pͥncipi
sac̃dotum. Pcutiet te iss paries de albate: sedes iudica¬
re me scłm legem: et contra legẽ iubes me ꝑcuti. Et cũ
acirtumstantib diceretur. ĩ uiriam facis pͥncipi sacer¬
dotũ: irridente cos ammonere uoluit qͥd dixerit:
c iudeorum. Ait quippe. Nlesciui fratres qͥa pͥnceps
ẽ scͥptum ẽ enĩ. pͥncipi pplĩ tui ñ maledices: cum ꝓ¬

Expanded text:
le dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis ? Nequle dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis ? Nequaquam igitur praeceptum suum, si verba intueamur, ineque enim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohibuit, ne, qui fecerat, augeret iniuriam, et tamen paratus uenerat non solum in faciem percuti uerum etiam pro his quoque, a quibus haec patiebatur, crucifixus occidi, pro quibus ait in cruce pendens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. nec Paulus apostolus praeceptum domini et magistri sui uidetur implesse, ubi etiam ipse percussus in faciem dixit principi sacerdotum: Percutiet te deus, paries dealbate. sedes iudicare me secundum legem et contra legem iubes me percuti. et cum a circumstantibus diceretur: Iniuriam facis principi sacerdotum, inridenter eos uoluit admonere, quid dixerit, tii Iudaeorum; ait quippe: Nesciui, fratres, quia princeps est; scriptum est enim: Principi populi tui non maledices, cum p
Abbreviated transcription (Latin):
que pluris habenda ẽ. quã omne qd potẽ etiam ĩuito
ininic̾ auferre. Namq alius euangelista meadem
sententia nullam fecit dextere m̃tionem: sed tantũ
maxillam et att̾am nominauit: ut aliqnͣto distinctĩ
intelligeretur. in alio ip̃e simplicit̾ eandem patientiã
cõm̃dare. Paratus itaq debet homo ẽẽ iustus eo pius.
patient̃ eorum malitiã sustinere. quos fieri bonos q̃¬
rit. ut nunicrꝰ potius crescat bonoꝵ: ñ ut pari mali¬
tia se qͦ ꝙ numero addat maioꝵ. Deniq ista p̃cepta
magis ad p̃ꝑationem cordis q̃ intͣ ẽ ꝑtinere. qmͣ ad
opus qd̃ in aꝑto fit. ut tencatur ĩ secreto anim patien¬
tia cũ beniuolentia inmanifesto aũ id fiat qd̾ eis iu¬
detur ꝑ dẽe posse. quib bene uelle debcinus: hinc
liquido ostenditur qd ip̃e dominꝰ xp̃c exemplũ sin¬
głare patientie cum ꝑcutetur ĩ fatie. respondit. Sima¬

Expanded text:
quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito inimicus auferre. namque alius euangelista in eadem sententia nullam fecit dexterae mentionem, sed tantum maxillam et alteram nominauit, ut aliqintelligeretur in alio, ipse autem simpliciter eamdem patientiam commendaret. Paratus itaque debet esse homo justus et pius, patienter eorum malitiam sustinere, quos fieri bonos quaerit, ut numerus potius crescat bonorum, non ut pari malitia se quoque numero addat malorum. 13. Denique ista praecepta magis ad praeparationem cordis quae intus est, pertinere, quam ad opus quod in aperto fit; ut teneatur in secreto animi patientia cum benevolentia, in manifesto autem id fiat quod eis videtur prodesse posse, quibus bene velle debemus, hinc liquido ostenditur, quod ipse Dominus Jesus exemplum singulare patientiae, cum percuteretur in faciem respondit: Si ma
Abbreviated transcription (Latin):
pacandum uelud curadum et sanandum adhibita
est ista medicina. alioqui si ũba attendim. corũq
ꝓpͥetati seruiendum putauerimꝰ: ñ est p̾benda dex¬
tera maxilla si fuerit sinistra ꝑcussa. Qm̃ siquis te
ĩquit ꝑcusserit ĩmaxillam dexteram: p̃beilli ct si¬
nistram. Magis autẽ sinstra ꝑcutitur qd addexce¬
ram ferientis facilior ẽ ictus: sed sic intelligi solet.
ac si diccum cẽt. si quis ĩte meliora fucrit ꝑ sequut᷑.
et inferiora ci p̃be: nc uidicce potius qm pacientie
studens. contempnas et̾na ꝓtemporalibr: cumpotĩ
temporalia ꝓ et̃nis contempnenda sint tamqm si¬
nistra ꝓ dextris. hec scmꝑ fuit. scõrum martir᷑ inten¬
tio. Uindicta enim ultima iusta poscitur: qnͣdo nul¬
lus iam restat correctiomis loc̃ extremo scilicet sum¬
moq iuditio. Nunc uͦ cauendũ ẽ. ne uin dicandi cu¬
piditate amittatur ut nichil aliud ipsa patientia:

Expanded text:
pacandum uelut curandum et sanandum adhibita pacandum uelut curandum et sanandum adhibita est ista medicina. Alioquin si uerba adtenderimus eorumque proprietati seruiendum putauerimus, non est praebenda dextera maxilla, si fuerit sinistra percussa, quoniam: Si quis te, inquit, percusserit in maxillam dexteram, praebe illi et sinistram. magis autem sinistra percutitur, quod a dextera ferientis facilior ictus est. sed sic intellegi solet, ac si dictum esset: Si quis in te meliora fuerit persecutus, et inferiora ei praebe, ne uindictae potius quam patientiae studens contemnas aeterna pro temporalibus, cum potius temporalia pro aeternis contemnenda sint, tamquam sinistra pro dextris. haec semper fuit sanctorum martyrum intentio; uindicta enim ultima iusta poscitur, quando nullus iam restat correctionis locus, extremo scilicet summoque iudicio. nunc uero cauendum est, ne uindicandi cupiditate amittatur, ut nihil aliud, ipsa patientia,
Abbreviated transcription (Latin):
lium cũ angariante duplicandam mã. Hoc qͥppe
fit.utuincatur bono malus: ĩmo in homine ma-¬
lo uincatut bono malum. et homo lib̾etur ama¬
lo ñ ext̾iore et alieno. sedintimo acsuo: quo grauius
ac ꝑniciosius. quam cuiꝰius hostis extrinsccus in¬
manitate uastatur. Qui gͦ uicit bonomalũ: pa¬
cient̃ amttcit temporalia cõmodaut doceat. qm̃
ꝓfide atq iustitia contempnenda sint que ille mi¬
ñ amando fit malus. ac sic ĩiuriosus. ab eo ipso
cuifecit ĩuiriam discat qualia sint ꝓpt̾ quefecit
ĩiuriam: atq inconcordiam qua nicħ ẽ ittilius
cuutati penitens ad qͥ ratur. uictus ñ seuientis iu¬
rib sed beniuolentia patientis. Tunc enĩ rote fit cũ
ui detur ei pfuturum ẽẽ ꝓpt̃ quẽ fit: ad oꝑatidam ĩ
co correctionem atq concordiam. Hoc certe animo
fatiendum ẽ etiã si alius eritus conseqͣtur: nec cor¬
rigi uelit atq pacari. ꝓpt̃ quẽ corrigendum atq

Expanded text:
lium, cum angariante duplicandam uiam. hoc quippe lium, cum angariante duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur bono malus, immo in homine malo uincatur bono malum et homo liberetur a malo non exteriore et alieno sed intimo ac suo, quo grauius et perniciosius quam cuiusuis hostis extrinsecus immanitate uastatur. qui ergo uincit bono malum, patienter amittit temporalia commoda, ut doceat, quam pro fide atque iustitia contemnenda sint, quae ille nimis amando fit malus. ac sic iniuriosus ab eo ipso, cui fecit iniuriam, discat, qualia sint, propter quae fecit iniuriam, atque in concordiam, qua nihil est utilius ciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia patientis. tunc enim recte fit, cum uidetur ei profuturum esse, propter quem fit ad operandam in eo correctionem atque concordiam. hoc certe animo faciendum est, etiam si alius exitus consequatur nec corrigi uelit atque pacari, propter quem corrigendum atque
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis. Qͥd ẽ autẽ ciuitas⁊ nisi hominũ multitudo. in
qͦddam uinculũ redacta concordie: Apud eos enĩ legit᷑.
ita breiuis multitudo diu̾sa atq uaga concordia eiuitas
facta erat. Quc porro p̃cepta concordie insius tẽplisumqͣm
illi legenda censuert̃: qnͣdoquidc̃ miseri q̃ rere co¬
gebantur. qͦnãm sine offensione cuius qm eoꝵ. discordes
int̾ se deos suos colere possent: Qd̃ si mittari discordando
nellent: rupto concordie innculo cuntas laberetur: qd
postea paulatim decoloratis corruptisq morib agi cepit
ꝑ bella ciulia. Quanta uero p̃cepta concordic ñ humanis
disputationib exqͥsita s diuina auctoritate conscripta
ĩ xp̃i eccł̃is iectitentur÷ qͥs uł ab illa religione aliens ita
surdus ẽ ut ignoret: Ad hoc enm et illa ꝑtinent q̃ ma¬
lunt eragitare qm̃ discere: alt̾am ꝑcutienti p̃bendã cẽ
maxillam. uolenti auferre tunicam dandum ctiã pal¬

Expanded text:
uitatis. quid est autem ciuitas nisi hominum multitudo in uitatis. quid est autem ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum redacta concordiae? apud eos enim legitur ita: \'Breui multitudo diuersa atque uaga concordia ciuitas facta erat. quae porro praecepta concordiae in suis templis umquam illi legenda censuerunt, quando quidem miseri quaerere cogebantur, quonam modo sine offensione cuiusquam eorum discordes inter se deos suos colere possent, quos imitari discordando si uellent, rupto concordiae uinculo ciuitas laberetur, quod postea paulatim decoloratis corruptisque moribus agi coepit per bella ciuilia? Quanta uero praecepta concordiae non humanis disputationibus exquisita sed diuina auctoritate conscripta in Christi ecclesiis lectitentur, quis uel ab illa religione alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc enim et illa pertinent, quae malunt exagitare quam discere, alteram percutienti praebendam esse maxillam, uolenti auferre tunicam dandum etiam pal
Abbreviated transcription (Latin):
adulator: talem ẽc̃ debere ostendebat pͥncipem cuuta¬
tis. qͣlem illum fauacit p̃dicabat. Qͥd est autẽ ñ redd̾e
malum ꝓ malo̾. nisi ab horrere abulciscendi libidinee
Qd ẽ acccpta in uiria ignoscere malle qmͣ ꝑ sequi: et nicħ
d̾ent᷑. quib dignum cẽt exurgere cuiitatẽ. que tot gen¬
tib imꝑaret: qd̃ accepta in uiri a ignoscere qm ꝑ sequi
maiebant. Cum uͦ legit᷑ p̃cipiente auctoritate diuina. ñ
reddendum malũ ꝓmalo: cum ħ tam salubris ãmonitio
congregationib ppsoꝵ tamqmͣ publicis utriꝰq sexus atq
oĩum etatum et dignitatum scolia desuꝑiore loco ꝑsonat.
accusatur religio tamqm inunica rerpublice: que si
ut dignum ẽ audutt᷑ longe melĩ romulo. numa bru¬
to. cetis q illis romanegentis p̃claris uiris constitueret.
consetraret. firmaret. augeretq rem publicam. Qͥd enĩ
ẽ res publica. nisi res ppłi: Res gͦ cõmuins: res utiq ci¬

Expanded text:
adulator, talem esse debere ostendebat principem ciuitaadulator, talem esse debere ostendebat principem ciuitatis, qualem illum fallaciter praedicabat. quid est autem non reddere malum pro malo nisi abhorrere ab ulciscendi libidine, quod est accepta iniuria ignoscere malle quam persequi et nihil dentur, quibus dignum esset exsurgere ciuitatem, quae tot gentibus imperaret, quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. cum uero legitur praecipiente auctoritate diuina non reddendum malum pro malo, cum haec tam salubris admonitio congregationibus populorum tamquam publicis utriusque sexus atque omnium aetatum et dignitatum scholis de superiore loco personat, accusatur religio tamquam inimica rei publicae. quae si, ut dignum est, audiretur, longe melius Romulo, Numa, Bruto ceterisque illis Romanae gentis praeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res publica nisi res populi? res ergo communis, res utique ci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstit̾it et cum co qui nos angariare uoluerit ire debe¬
re spatio itineris duplicato: q̃ omnia rei publice moribꝰ
asseruntur eẽ contraua. Nlam quis inqͥunt tolli sibi ab
hoste aliquid patiatur: uł romane ꝓuincie dep̃dato-¬
rib ñmala uelit belli iure reponere: hec atq huiꝰmo-¬
diu̾ba obtrectantium. siue ñ obtrectando.s querendo
talia loquentium. oposius fortasse refellerem: nisi
he deceptationes haberentur cum uiris liberalit̃ insti-¬
tuns. Unde quid opus ẽut diutius laboremꝰ. ac ñ ipõs
potius ꝑcunctemur:: quomodo poterant gubernare
atq augere rem publicam qmͣ ex parua et mopi mag¬
nam opulentamq fecert̃. qui accepta in iuria ignos¬
cere quam ꝑsequi malebant: Quo modo cesari. utiq
amminstratori rei publice mores cĩ extollens cicero
dicebat: quod nicħ obuensti solcret insi ĩ uitias: Dicebat
enimhtam magnus laudator: aut tam magnus adu¬
lator. d si landator: talem cesarem nouerat. Si autem

Expanded text:
uerit, ire debere spatio itineris duplicato, quae omnia rei publicae moribus adseruntur esse contraria. \'nam quis>. inquiunt, \'tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatoribus non mala uelit belli iure reponere? haec atque huius modi uerba obtrectantium siue non obtrectando sed quaerendo talia loquentium operosius fortasse refellerem, nisi haec disceptationes haberentur cum uiris liberaliter institutis. unde quid opus est, ut diutius laboremus ac non ipsos potius percontemur, quo modo poterant gubernare atque augere rem publicam, quam ex parua et inopi magnam opulentamque fecerunt, qui \'accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant\'? quo modo Caesari, utique administratori rei publicae, mores eius extollens Cicero dicebat, quod nihil obliuisci soleret nisi iniurias? dicebat enim hoc tam magnus laudator aut tam magnus adulator; sed si laudator, talem Caesarem nouerat, si autem
Abbreviated transcription (Latin):
insolis uirib uoluntatis. slam et illiquib sunt
isti in hac causa oĩno simillum deqͥbr hoc dixit
apłs qđ ignorantes di iustitiam &e suã nolẽtes
constituere. iustitie dei ñ sunt subiecti. ꝓfecco sue
uoluntatis uicio ñ credebant. Non eim ut es¬
sent infideles cogebantur inuitit̃: s nolendo
cred̾e. infidelitatis crimine ñ carebant. Et tamẽ
qͥa uoluntas ut aduera credenda moueatur ñ
sibi sufficit nisi ꝑgrãm d̃s oꝑituletur dicente ip¬
so dño cũ de ñtredentib loqueretur: nemo ueiit
ad me nisi ei darum fuerit apatre. ꝓpt̃ ħoc et apo¬
stolus qm̃ius eis instant᷑ euangelium p̃dicaret
parũtam̃ ẽẽ credebat. nisi ꝓ illis etiam oraret ut cre¬
derent. ait eim. fr̃s bona noluntas quidẽ cordis
mei et dep̾catio ad m̃: fit ꝓ illis. insalutem. Et
tunc adunxit illa que diximꝰ: testimonium uls

Expanded text:
in solis uiribus uoluntatis. nam et illi, quibus sunt in solis uiribus uoluntatis. nam et illi, quibus sunt isti in hac causa omnino simillimi, de quibus hoc dixit apostolus, quod ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti, profecto suae uoluntatis uitio non credebant. non enim, ut essent infideles, cogebantur inuiti, sed nolendo credere infidelitatis crimine non carebant. et tamen quia uoluntas, ut ad uera credenda moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso domino, cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi ei datum fuerit a patre, propter hoc et apostolus, quamuis eis instanter euangelium praedicaret, parum tamen esse cernebat, nisi pro illis etiam oraret, ut crederent; ait enim: Fratres, bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum fit pro illis in salutem; et tunc adiun
Abbreviated transcription (Latin):
ciã que ado ẽ ignorantes. et suam uolentes con
qmͣ udeis dequib hoc dixte apłs. ne offendant
inlapidem offensionis. uelut argute defendendo
naturam et lib̾um arbitͥum: quẽad modum phi¬
losophi huĩmundi qui uehem̃ter egerunt ut
purarentur uł putarent sibi beatã utram uir¬
tute ꝓp̾e uoluntatis efficere. Caucant gͦ isti ne p
sapientiã u̾bi euacuent erucem xp̃i: et hoc sit
eis offende in lapidẽ offensiomis. Natura emin
humana etiã si milla integritate in qͣ conłita ẽ
ꝑ maneret: nullo mͦ se ipsã creatore suo ñ aduuã¬
te seruaret. Cumgͥ sine di grã salutem ñ posset
custodire qmͣ accepit: qͦmodo sinc lĩ gratia pot̃¬
repare qm̃ꝑdidit: Non autẽ idõ ꝓistis ñ debenĩ
orare. quia si ũ corriguntur eorũ imputandũ ẽ uo¬
luntati: qui noliuut cred̃c etiam adhoc ip̃sũ sibi
necessariam grãm saluatoris. qd putant consistere

Expanded text:
tiam quae a Deo est ignorantes, et suam volentes constiam quae a Deo est ignorantes, et suam volentes consquam Judaeis, de quibus hoc dixit Apostolus, ne offendant in lapidem offensionis , velut argute defendendo naturam et liberum arbitrium, quemadmodum philosophi hujus mundi, qui vehementer egerunt ut putarentur vel putarent sibi beatam vitam virtute propriae voluntatis efficere. Caveant ergo isti ne per sapientiam verbi evacuent crucem Christi , et hoc sit eis offendere in lapidem offensionis. Natura enim humana etiamsi in illa inteermaneret, nullo modo se ipsam, Creatore suo non adjuvante, servaret. Unde cum sine Dei gratia salutem non posset custodire quam accepit; quomodo sine Dei gratia potreparare, quam perdidit? Non autem ideo pro istis non debemus orare, quia, si non corriguntur, eorum inputandum est uoluntati, qui nolunt credere etiam ad hoc ipsum sibi necessariam gratiam saluatoris, quod putant consistere
Abbreviated transcription (Latin):
tis ẽ dĩ si scptum site. ñ uolentis neq currentis
si miserentis ẽ dĩ. ñ quiamilla c̃ hominis uolun
tas atꝙ cursus. s. quia nicħ potest tusi ille miserr¬
aturꝰ nec apss dixit. et ego. s dixerit. ñ ego autem
si grã dĩ metum. ñ quia ipse nicħ boni agẽt. si qͥa
nicħ ageret. si illa ñ adiuuaret: Qm̃qm illa pos¬
sibilitas lib̾i arbitru taminbonum ꝙ̃ uimatũ.¬
exequa lance ꝑpensione. huic facilitati locum
belinquit: qm̃ saltem itidetur eẽ confessus dicen
gra fic malum. ꝓfecto ista possibilitas neqͣ lan¬
te ppenditur. S quid plura: Nonsolum ad
istos uitandos cantieẽ debemus: uerum etiam
docendos uł monendos si patiautur. pigrescẽ nõ¬
debemꝰ. Plus eis tam̃sine dubitatione p̾stamꝰ si
ut corrigantur orem̃ ne cũ tantis ingenus uł pe¬
reant. uł alios ꝑdant p̃sumptione dãpnabili.
qͥa telum cdĩ habent. si ñ scłm scientiam idẽ iusti¬

Expanded text:
tis est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis tis est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis sed miserentis est dei, non qtas atque cursus, sed quia nihil potest, nisi ille misereatur: nec Apostolus dixerit, Et ego, sed dixerit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum: non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil ageret, si illa non adjuvaret? Quanquam illa possibilitas liberi arbitrei aequa lance perpensio nec huic facilitati locum relinquit, quam saltem uidetur esse confessus dicendgratia fit malum. profecto ista possibilitas non aequa lance perpenditur. Sed quid plura? non solum ad istos uitandos cauti esse debemus. uerum etiam ad docendos uel monendos, si patiadebemus. Plus eis tamen sine dubitatione praestamus, si ut corrigantur oremus, ne cum tantis ingeniis vel pereant, vel alios perdant praesumptione damnabili: quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; id est, justi
Abbreviated transcription (Latin):
tilius possuit implere ꝑgrãm. utiq cum dic̃
faciluis: quid uult intelligi. nisi et grã si de¬
sit posse ꝑ lib̾um arbitͥum. uł facile uł etiã
difficile qui diuinitus iubentur impleri: Ub
ẽgͦ quid ẽ homo nisi ꝗd memor es ei: ubi po¬
stremo illa testimonia. que iherosolimitane
autistes eccłe. sicuti meisdem gestis legitur ipsi
pelagio se dixisse cõmemorat: cũ ad eum platũ
eẽt. qd sine grã dłĩ diceret absq peccato ẽẽ hoiẽm
posse hec sunt enm abillo dicta ta testimonia.
ualde magna contra huiꝰmodi inpiã p̃stmmptio¬
antẽ ego. s gratia dĩ metũ. et ñuolentis neq eur¬
rentis. ẜ miserentis ẽ der: et nisi dũs edificauit
domũ inuanum laborau̾tie edificantes eam.
difficile impletur: cũ si dñs ñ edificet. inuanũ
edificans laborasse dicatur neq scpͥtum sit. ẽ qͥ¬
dem uolentis atq currentis faciliꝰ autẽ miserẽ¬

Expanded text:
cilius possint implere per gratiam. utique cum dicit cilius possint implere per gratiam. utique cum dicit \'facilius\', quid utique intellegi, nisi. et gratia si desit. posse per liberum arbitrium uel facile uel etiam difficile, quae uult iubentur, impleri? Ubi est ergo: Quid est homo, nisi quod memor es eius? ubi postremo illa testimonia. quae Hierosolymitanae antistes ecclesiae, sicut in eisdem gestis legitur. ipsi Pelagio se dixisse commemorat. cum ad eum perlatum esset. quod sine gratia dei diceret absque peccato esse hominem posse? haec sunt enim ab illo dicta tria testimonia ualde magna contra huius modi impiam praesumptioolentis neque currentis sed miserentis est dei, et: Nisi dominus aedificauerit domum in uanum laborauerunt aedificantes eam. difficile impletur, cum. si dominus non aedificet, in uanum aedificans laborasse dicatur neque scriptum sit ceat quidem uolentis atque currentis, facilius autem miseren
Abbreviated transcription (Latin):
mũ debuit confiteri: donec sauentur om̃s lã¬
guores anime nre Non em̃ꝑinfirmitate cor
poris p̃cabatur qui dicebat miserere mei dnẽ
qm̃ infirmus sũ. sana me dise qm̃ conturba¬
ta st̃ ossa mea. Nam ut ostend̾et ꝑ anima se ro¬
gare secut᷑ adiungit: et anima mea turbata ẽ
ualde. uidetur gͦ auxilium grẽ tanqm̃ exabun¬
danti putare concedi: idẽ ut etiam si ñ concedat᷑
habeamꝰ tam̃ ad ñ peccandum forte ac firmũ li¬
b̾um arbit̾um. Qd̃ ne existimemur de ilo temẽ
suspicari. et fortasse quis dicat ñsic eum sentire
forte ac firmum adñpeccandum lib̾um arbi¬
tͥum: qm̃ins sine dĩ grã id efficẽ atq implere
ñpossit sicut sanos oculos fimos dicimꝰ ad ui¬
dendum. qd tam̃ nullom facẽ possunt sidesit
lucis auxilium: alio loco quid diceret uł puta¬
ret ostendit ubi ait. ido dĩ grãm hominib da
ri ut qd̾ facere ꝑlib̾um iubentur arbit̾um. fa¬

Expanded text:
potius debuit confiteri, donec sanentur omnes lanpotius debuit confiteri, donec sanentur omnes languores animae nostrae. non enim prporis precabatur, qui dicebat, Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum; sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea: nam ut ostenderet pro anima se rogare, secutus adjunxit, et anima mea turbata est valde . 35. Videtur ergo auxilium gratiae tanquam ex abundanti putare concedi, id est, ut etiamsi non concedatur, habeamus tamen ad non peccandum forte ac firmum liberum arbitrium. Quod ne existimemur de illo temere suspicari, et fortasse quis dicat sic eum sentire forte ac firmum ad non peccandum liberum arbitrium quamvis sine Dei gratia id efficere atque adimplere non possit, sicut sanos oculos firmos dicimus ad videndum, quod tamen nullo modo facere possunt, si desit lucis auxilium; alio loco quid diceret, vel quid putaret ostenri. ut. quod facere per liberum iubentur arbitrium, fa
Abbreviated transcription (Latin):
scricordiam cdiucnam penitentib dari ñ scłm
m̃ttũ corũ. qnͣdo qͥ dem ipsã etiam penitentiã do¬
nũ cłĩ dxcrit apłs ubi ait dequib dam neforte
dec illis ds̃ penitentiam. hec omnia sĩplicit̾ sine
ullis fateatur ambagib: siquis manctoritate
iatholicam et ipsus pelaguerpssa eccł asticis gestĩ
ũba constntit. Neq enĩ illa que his sunt contͣria
ueracit̾ anathematirata eẽ credendum ẽ. iisihec
quib sunt contraria fideli corde tencantur et
apta confessione ꝓ mantur Nlec in istis libris
recenciorib quos idem pelagius post illud
iuditutm dicitur edidisse. quãuis ad utcorio
diuine gr̃e consentur uideatur: quid dehac re
sentiat satis eiudent̾ apparet. aliqnͣdo em̃ista
parib mom̃tis potestatem uolu̾ptatis eq̃lan¬
cus adiutorio grẽ reseruatur sine qua noꝰ
dicimꝰ ad ñ peccandum nichil uoluntatis
arbitriũ ualere: aliqñdo autẽ cotidiano nõ¬
grẽ dĩ muniri confitetur auxilio: quãuis

Expanded text:
m paenitentibus dari, non secundum meritum eorum, quando quidem etiam ipsam paenitentiam donum dei dixit apostolus, ubi ait de quibusdam: Ne forte det illis deus paenitentiam. haec omnia simpliciter sine ullis fateatur ambagibus, si quis in auctoritatem catholicam et in ipsius Pelagii expressa ecclesiasticis gestis uerba consentit. neque enim illa, quae his sunt contraria, ueraciter anathemata esse credendum est, nisi haec, quibus sunt contraria, fideli corde teneantur et aperta confessione promantur. Nec in istis libris recentioribus, quos idem Pelagius post illud iudicium dicitur edidisse, quamuis adiutorio diuinae gratiae consentire uideatur, quid de hac re sentiat. satis euidenter apparet. aliquando enim ita paribus momentis potestatem uoluntatis aequa lancus adiutorio gratiae reseruatur, sine qua nos dicimus ad non peccandum nihil ualere uoluntatis arbitrium. aliquando autem cotidiano gratiae dei muniri nos confitetur auxilio, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾satione anathematirassi: ipse anathematiratu
exiss Obiectum ẽ enĩ eum dicẽ. quia adam siue
pectaret sine ñ peccaret moriturꝰ eẽt: et qd peccatũ
eiꝰ ipsũ solum leserit. &e ñ genꝰ humanum. & qd̃
infantes nuꝑnati in illo statu sint in qͦ adam fu

Expanded text:
rsatione anathematizasset, ipse anathematizatus rsatione anathematizasset, ipse anathematizatus exisset. Objectum est enim eum dicere: Quia Adam sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset: et quod peccatum ejus ipsum solum laeserit, et non genus humanum: et quod infantes nuper nati in illo
Abbreviated transcription (Latin):
posuert̃ Om̃s quippe illi filusunt ierłm nolento
ut coiligerentur: qui tam̃ illo uolente collecti st̃ de
quib dicit. Si ego inbeelzebub eicio demonia: fi¬
In ur̃i in quo eiciunt: Ido̾ ipsi uidices urĩ crunt.
Dehis p̃dictum erat. si fuerut filii isrł sicut are¬
uamaris: reliqitie salue fient Non potest ettidere
u̾bum dĩ.: nec reppulit plebem suam qmͣ p̃sciuit
Que ram̃ reliqine pelectionẽ gr̃e salue facte sunt
Si autẽ gra qd sepe clicendum ẽ. iam ñ exopib.¬
filios suos illeclamabat: hoc nos clamamus ad¬
ũsus cos qui filios uolentes ecese colligi nobunt. nec
saltem post uiditium qd̾ de ipso pelagio inpale¬
stina factum ẽ corrigirtitur. dc quo damnatꝰ exiss.
iisi obiecta sibi contra gr̃am dĩ dicta quie obscura¬
re ñ potiit. ip̃se damuass. Pret̾ illa eñ que quo¬
qͣmodo potuit ansus ẽ qualicumq defend̾e ratis
ne obiecta qued amsunt que nisi remota oĩ t̾giũ¬

Expanded text:
posuerunt. omnes quippe illi filii sunt Hierusalem nolentis, posuerunt. omnes quippe illi filii sunt Hierusalem nolentis, ut colligerentur, qui tamen illo uolente collecti sunt, de quibus dicit: Si ego in Beelzebub eicio daemonia, filii uestri in quo eiciunt? ideo ipsi iudices erunt uestri. de his praedictum erat: Si fuerint filii Israhel sicut arena maris, reliquiae saluae fient. non potest excidere uerbum dei nec reppulit plebem suam, quam praesciuit, quae tamen reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt. si autem gratia, quod saepe dicefilios suos ille clamabat, hoc nos clamamus aduersus eos, qui filios uolentes ecclesiae colligi nolunt nec saltem post iudicium, quod de ipso Pelagio in Palaestina factum est corriguntur, de quo damnatus exisset, nisi obiecta sibi contra gratiam dei dicta, quae obscurare non potuit, ipse damnasset. Praeter iila enim, quae, quoquo modo potuit, aususe, objecta quaedam sunt, quae nisi remota omni tergive
Abbreviated transcription (Latin):
cũita sint: audeant disputare et quib possunt
psuade contendant. lm̃iustũ apuo quẽ ñẽ nuqͥtaᷤᷤ
paruuilos appͥis peccatis imnocentes. sinec illo ex
adam obligati et obstricti sunt. morte ꝑpetuadãp¬
naturum. Qõ si absittdissimimm ẽ. et aiustitia dei
penitus alienũ et tam̃ nullus quise meniit ca¬
thiotite fidͣutpianuĩ negat auc dubitat par urulos
sinegerunt aliquid boni aut mali ioo mortis
coriusta sit pena. quia mullo moriutitur. naꝰ
om̃s peccauunt: unde in illo solo iiuficantun:
aqͣ peciatũ nec originale trabipotuit nec ꝓbum ꝑ
pectari. Ipse uocauit nos ñ solum exuideis uetũ
etiã exgentib: qm̃ et illius ierłm filios que mt̾¬
nolente collegit ipse quos uoluit. et ande mear¬
nauonem su am sicut ipsos ꝓpħas. et postea qmͣ
u̾bum caro factum ẽ sicut apłos: et hominum
milia qui et p̃tia rerum suaꝵ ante pedes apłorũ

Expanded text:
cum ita sint. audeant disputare et, quibus possunt, cum ita sint. audeant disputare et, quibus possunt, persuadere contendant deum iustum, apud quem non est iniquitas, paruulos a peccatis propriis innocentes, si nec illo ex Adam obligati et obstricti sunt, morte perpetua damnaturum. quod si absurdissimum est et a iustitia dei penitus alienum et tamen nullus, qui se meminit catholicae fidei Christianum, negat aut dubitat paruulos nonon egerunt aliquid boni aut mali, ideo mortis eorum iusta sit poena. quia in illo moriuntur, in quo omnes peccauerunt, unde in illo solo uiuificantur, a quo peccatum nec originale trahi potuit nec proprium perpetrari. Ipse uocauit nos non solum ex Iudaeis uerum etiam ex gentibus, quoniam et illius Hierusalem filios, quae intenolente collegit ipse, quos uoluit, et ante incarnationem suam sicut ipsos prophetas et, posteaquam uerbum caro factum est, sicut apostolos et hominum milia, qui et pretia rerum suarum ante pedes apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
apłice sedis auctoritatem. ubi dehac ipsa re cũ aq̃e¬
tur. hoc testimonium adhibititm ẽ euangłicum.
ne parnuli ñ baptizati uitam hab̾e posse credant᷑.
et contra ipsus pelagii u̾ba apud epõs aqitib au¬
diebatur exp̃ssa ubi anathematitauit eos qͥ dice¬
rent infantes ñ baptiratos hab̾e uitam et̾nam.
uł iurã pociꝰ ciuitate. si tam̾uerum ẽ qd̾ atidum¬
mꝰ. tauta ꝓisto errore quidam obstinatione intun-¬
tur. ut dicant faciliꝰ eẽ ut etiam pelagium deserãt
atq contempnant qui hec sentientes anathemati
iauit. quĩ ab huiꝰ sententie sicut ei uidetur uitate
discedant. Si autẽ cedunt sedi apsice uł potius
caruẽ filii homiis et bib̾int sangͥuẽ. qd̾ nisi bap¬
tirate siuitiq posnt: nempe aliꝗnͣdo fatebunt
paraiulos ñ baptiratos utã hab̾e ñposse ac per
Hoc qmͣlibet tolerabilius. ominib quietiam ꝓp̾a
peccata cõmittunt. tam̃ et̾na morte muiltari. Que

Expanded text:
apostolicae sedis auctoritatem, ubi de hac ipsa re cum agereapostolicae sedis auctoritatem, ubi de hac ipsa re cum ageretur, hoc testimonium adhibitum est euangelicum, ne paruuli non baptizati uitam posse habere credantur, et contra ipsius Pelagii uerba apud episcQpos, a quibus audiebatur, expressa, ubi anathemauit eos, qui dicerent infantes non baptizatos habere uitam aeternam. potius ciuitate. si tamen uerum est, quod audiuimus, tanta pro isto errore obstinatione nituntur, st dicant facilius esse, ut etiam Pelagium deserant atque contemnant, qui haec sentientes anathemauit, quam ut ab huius sententiae, sicut eis uidetur, ueritate discedant. si autem cedunt sedi apostolicae uel pcarnem filii hominis et biberint sanguinem, quod nisi baptizati non utique possunt. nempe aliquando fatebuntur paruulos non baptizatos uitam habere non posse ac per hoc quamlibet tolerabilius omnibus. qui etiam propria peccata committunt, tamen aeterna morte multari. 1 Quae
Abbreviated transcription (Latin):
li morte p̾uentꝰ. si ñputam̃ eẽ dicturum. qd̾ in no¬
centem d̾s nec habentem origmale peccatũ ante an¬
nos quib hab̾e pot̾at ꝓpͥum: et̾na morte dãpna¬
unt. Cogiur itaq respond̾e qd̃ pelagius in eccłasti¬
couiditio ut aliquomͦ catholicus ꝓmintiaretur
anathematirare cõpuls ẽ. infantes etiam si non
baptirentur hab̾e uitam et̾nam. Hac em̃ negata:
qͥd nisi mors et̾ua remanebit: Ac ꝑhoc contra sen¬
tentiã dnĩ disputabit dicentis. patres uri mãna
manducau̾tuit indeserto: et mortui st̃. hic ẽ pa¬
uis qͥ decelo descendit: ut siquis cripso manduca¬
uerit ñ moriatur. Non enĩ deipsa morte loque¬
batur qmͣnecesse ẽ patiantur etiam quide ipso
pane manducant. Et paulo post. am̃am̃ dicouo¬
bis. insi manducau̾ntis carnẽ filu hominis et
bibitis eiꝰ sangͥnẽ. ñ habebitis ittam inob̾. uti¬
q illam que post hanc mortẽ futura ẽ. Et contra

Expanded text:
li morte praeventus. Si non putamus esse dicturum quod innoli morte praeventus. Si non putamus esse dicturum quod innocentem Deus, nec habentem originale peccatum ante annos quibus habere poterat proprium, aeterna morte damnabit; cogitur itaque respondere quod Pelagius in ecclesiastico judicio, ut aliquo modo catholicus pronuntiaretur, anathematizare compulsus est, infantes, etiamsi non babtizentur, habere vitam aeternam: hac enim negata, quid nisi mors aeterna remanebit? 28. Ac per hoc contra sententiam Domini disputabit dicentis, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt: hic est panis qui de coelo descendit, ut si quis ex ipso manducaverit non moriatur; non enim de ista morte loquebatur, quam necesse est patiantur etiam qui de ipso pane manducant: et paulo post, Amen, amen dico vobis, Nisi manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis eius sanguinem, non habebitis tam in uobis, utique illam, quae post hanc mortem futon est — et contra
Abbreviated transcription (Latin):
humati pisse naturam. qui gͦ alit̃ docet et ñ ac¬
qͥestens ei que scđm pictatem ẽ doctͥnc contra gra¬
ciam saluatoris et contͣ sangͥnẽ redemptoris. tã¬
qm̃ saluam et lib̾am naturam defendit humanã
et xp̃iano tam̃ censcri uocabulo affectat: quid de
paruuilorum discretione dictur ẽ cur ali intatam
scli hominis assumatur. aliꝰ inmorte pͥmi hoĩs
relinquatur: Si dixerit lib̾i arbitrn m̃ita p̃cessisse.
respondet apłs que supra diximꝰ de ñdumnatis.
nec aliquid agentib boni aut mali. Si aittem cdic̃it
Qd̾ adhuc inlibris quos nuptime pelaguus phibet᷑
edidisse defenditur. qm̃uis iam uideatur anathe
ade ipsum solum leserit. et ñ genꝰ humani: si
dixit ambos sine iuditio natos. nec aliquid de pri¬
mi hoĩs dampnatione traxisse: ꝓfecto qm̃ negare
ñ audet in regnum celorũ ad optarieum qui fuerte
regen̾atꝰ urxp̃o: respondeat quid deillo futurũ sit
qui nulla culpasuia ñbaptiratus. ista fuerit tempa¬

Expanded text:
 et non acquiescens ei quae secundum pietatem est doctrinae , contra gratiam Salvatoris, et contra sanguinem Redemptoris tanquam salvam et liberam naturam defendit humanam, et christiano tamen censeri vocabulo affectat; quid de parvulorum discretione dicturus est, cur alius in vitam secundi hominis assumatur, alius in morte primi hominis relinquatur? Si dixerit liberi arbitrii merita praecessisse; respondet Apostolus quae supra diximus de nondum natis neque aliquid agentibus boni aut mali. Si autem dixerit quod adhuc in libris quos nuperrime Pelagius perhibetur edidisse, defenditur; quamvis jam videatur anathemAdae ipsum solum laeserit, et non genus humanum: si dixeris ambo sine judicio natos, nec aliquid de primi hominis damnatione traxisse; profecto quoniam negare non audet in regnum coelorum adoptari eum qui fuerit regeneratus in Christo; respondeat quid de illo futurum sit, qui nulla sua culpa non baptizatus, ista fuerit tempora