comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ui detur excusatio dicentium ñ accepimus
audientiam. quam dicentium non accepi¬
mus ꝑseuerantiam: quando potest dici
homini in eo quod audieras et tenueras.
in eo ꝑseuerares fiuelles. Nullo modo autẽ
dici potest: id quod non audieras. crede¬
res si uelles. Ac ꝑhoc et qui ȩuangłiũ non
audierunt. et qui eo audito in meliꝰ com¬
mutati ꝑseuerantiam non acceꝑunt. et
qui ȩuangłio audito uenire ad xp̃m. hoc
est in eum credere noluerunt. qm̃ ipse di¬
xit. nemo uenit adme. nisi ei datum fue¬
rit apatre meoꝰ & qui ꝑetatem paruulã
nec credere potuerunt. sed ab originali
noxa solo possent lauacro regenerationis
absolui. quotamen non accepto mortui
ꝑierunt: non sunt ab illa conspersione
discreti. quam constat eẽ damnatam. eun¬
tibus omnib ex uno in condemnationẽ.
Discernunt᷑ autem non meritis suis. sed
ꝑ grãm mediatoris: hoc ẽ insanguine
scd̃i adam iustificati gratis. Itaq cum

Expanded text:
videtur excusatio dicentium, Non accepimus videtur excusatio dicentium, Non accepimus audientiam, quam dicentium, Non accepimus perseverantiam: quoniam potest dici, Homo, in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares si velles; nullo modo autem dici potest, Id quod non audieras, crederes si velles. 12. Ac per hoc et qui Evangelium non audierunt, et qui eo audito in melius commutati perseverantiam non acceperunt, et qui Evangelio audito venire ad Christum, hoc est, in eum credere noluerunt, quoniam ipse dixit; Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo , et qui per aetatem parvulam nec credere potuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui perierunt; non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum
Abbreviated transcription (Latin):
tidie fideles xp̃i petunt: ut ꝑseuerent
in eo qđ eẽ cȩperunt. Nullo autẽ dubi¬
tante quisquis a domino ut inbono ꝑ¬
corripimus tam̃ eos. uisteq corripimꝰ:
qui cũ bene uiuerent: non m eo ꝑseue¬
rarunt. Ex bona quippe in malã uitã.
sua uoluntate mutatisunt: et idõ corripi¬
untur. Et si nichil eis correptio ꝓfuerit. s
in uita ꝑdita usq ad mortẽ ꝑseuerauerint:
etiam diuina in ȩternum damnatione sunt
digni. Nec se excusabunt dicentes sicut mͦ
dicunt. quare corripimur. ita tunc. quare
damnam᷑: quandoquidem ut ex bono re¬
uerterem᷑ ad malum ꝑseuerantiam ñ acce¬
pimus. qua ꝑmaneremꝰ in bono: Nullo
modo hac excusatione a iusta damnati¬
one se liberabunt. Si enim sicut ueritas
tamen ab hac damnatione non se libera¬
bunt qui poterunt dicere non se audisse
euangłium xp̃i. cum fides ex auditu sit.
quanto minus se liberabunt qui dicturi ft̃.
ꝑseuerantiam non accepimus: Iustior enĩ

Expanded text:
tidie fideles Christi petunt, ut perseverent tidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante, quisquis a Domino ut in bono pcorripimus tamen eos; justeque corripimus, qui cum bene viverent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo hac excusatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim, sicut veritas tamen ab hac damnatione non se liberabunt qui poterunt dicere, non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit : quanto minus se liberabunt qui dicturi sunt, Perseverantiam non accepimus? Justior enim
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑseuerauerit usq infinẽ hic saluus
erit: Qua salute. nisi eterna: Cum uͦ in ora¬
tione dominica dõpatri dicimus scĩfice¬
tur nom̃ tuum÷ quid aliud dicimus. ꝗͣ
ut nom̃ eius scĩficetur in nobis: Quod cũ
iam ꝑ lauachrum regenerationis effectũ
sit. quare cotidie afidelib poscitur. ⁊ i¬
si ut in eo quod factum ẽ innobis. ꝑseue¬
recur anobis: Namet beatus cyprianꝰ
hoc sic intellexit. Exponens quippe ean¬
dem orationẽ dicimus inquit. scĩficet᷑
nom̃ tuũ: non qđ optemus deo. ut scĩfi¬
cetur orationib nrĩs: s quod petamus
a dõ. ut nomen eiꝰ scĩficetur in nob̃. Cete¬
rum a quo ds̃ scĩficatur: qui ipse scĩficat:
S quia ipse dixit. scĩ estote. quomodo et
ego sc̃s sum: id petimus et rogamꝰ. ut qui
inbaptismo scĩficati sumus: in eo qͦd esse
cȩpimus ꝑseueremꝰ. Ecce gloriosissimus
martyr hoc sentit. quod in his uerbisco¬

Expanded text:
qui perseveraverit usque in finem, hic salvus qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicimus, quam ut nomen ejus sanctificetur in nobis? Quod cum jam per lavacrum regenerationis effectum sit, quare quotidie a fidelibus poscitur, nisi ut in eo quod factum est in nobis, perseveretur a nobis? Nam et beatus Cyprianus hoc sic intelligit: exponens quippe eamdem orationem, « Dicimus, » inquit, « Sanctificetur nomen tuum; non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus nostris; sed quod petamus a Deo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum ; id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. » Ecce gloriosissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quo
Abbreviated transcription (Latin):
miseratione ꝓmittit: Itemq ubi dicit sa
ut stetis ꝑfecti et pleni. in omni uoluntate
dei:. Quid ẽ ut stetis. nisi ut ꝑseueretis:
Unde dictum est de diabolo. inueritate ñ
stecit: quia fuit ibi. sed non ꝑmansit. Nam
utiq isti infide iam stabant. Nec aliud ora
mus cum oramus ut qui stat stet: nisi ut ꝑ¬
seueret. Item iudas apłs cum dicit. ei autẽ
ne.ce. constituere ante conspectum głȩ suȩ
immaculatos in lecicia: nonne aꝑtissime
ostendit dei donum esse. in bono ꝑseuerare
usq infinem: Quid enim aliud donat qui
conseruat sine offensione ut constituat an¬
te conspectum głȩ suȩ immaculatos in le¬
ticia: nisi ꝑseuerantiam in bono: Quid. ẽ.
etiam quod in apłorum actib legimꝰ au¬
dientes autem gentes gauisȩ sunt. et exce¬
perunt uerbum domini et crediderunt
quot qͦt erant ordinati inuitam ȩternã:
Quis in ȩt̃nam uitam potuit ordinari si
ne ꝑseuerantiȩ dono.: quandoquidem

Expanded text:
miseratione promittit? Itemque ubi dicit, Samiseratione promittit? Itemque ubi dicit, Saut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei : quid est, ut stetis, nisi, Ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit : quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. oramus, ut qui stat stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit: Ei autem ne, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia. Nonne apertissime ostendit Dei donum esse in bono perseverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Quid est etiam quod in Apostolorum Actibus legimus, Audientes autem Gentes gavisae sunt, et exceperunt Verbum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam ? Quis in aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerantiam tam laudabilẽ tamq felicẽ
sic esse hominis. ut ei non sit ex dõ: illud pͥ¬
mitus euacuamꝰ quod ait dñs petro: roga¬
ui prote. ne deficiat fides tua. Quid enĩ ci
rogauit nisi ꝑseuerantiam usq infinem:
Que ꝑfecto si abhomine homini eẽt:adõ
poscenda non esset. Deinde cum dicat apłs
oramus autem addm̃ nequid faciatis ma¬
li: ꝓculdubio ꝑseuerantiam eis orat ad de¬
um. Neq enim nicħ mali facit. qui bonũ
deserit: et a quo declinare debet. inclinat᷑
inmalum. non ꝑseuerans inbono.Illo eti¬
am loco ubi dicit grãs ago dõ inomni me¬
moria urĩ semꝑ in omni p̃ce mea ꝓ omnib
uobis cum gaudio dep̃cationem faciens
suꝑ cõmunicatione ur̃a in ȩuangłio. apͥ
ma die usq nunc. confidens hoc ipsum.
qm̃ qui cȩpit in uobis opus bonũ. ꝑficiet
usq in diem xp̃iiħu. quid aliud eis quam ꝑse¬
uerantiam in bono usq in finem. de dei

Expanded text:
perseverantiam tam laudabilem tamque felicem perseverantiam tam laudabilem tamque felicem sic esse hominis, ut ei non sit ex Deo; illud primitus evacuamus, quod ait Dominus Petro, Ego rogavi pro te, ne deficiat fides tua . Quid enim ei rogavit, nisi perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini esset, a Deo poscenda non esset. Deinde cum dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali ; procul dubio perseverantiam eis orat ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens, super communionusque nunc; confidens hoc ipsum, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu : quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque in finem, de Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dilectionem oꝑatur: s in illa usq infi¬
nem ꝑseuerantiam non accepi. An quis¬
quam dicere audebit istam ꝑseuerantiã
non eẽ donum dei. et hoc tam magnũ
bonum ita eẽ nr̃m. ut quisquis id habu¬
erit non ei possit apłs dicere. quid enĩ ha¬
bes quod non accepisti.⁊ qm̃ hoc sic habet
ut non acceperit: Adhec nos. negare qͥ¬
dem non possumus etiam ꝑseuerantiam
in bono ꝓficientem usq infinem. magnũ
eẽ dei munus. nec eẽ nisi ab illo de qͦ scrip¬
ptum est. omne datũ optimũ et omne donũ
ꝑfectum desursum ẽ descendens apatre lumi
num: sed non idõ ẽ eorum qui non ꝑseueraue¬
rint negligenda correptio: ne forte det illis
ds̃ pęnitentiam: et resipiscant de diaboli la¬
queis. Correptionis quippe utilitati hanc
sententiam subiunxit apłs dicens sicut su¬
pra commemoraui. cũ modestia corripien¬
dos diuersa sentientes: nequando det illis
ds̃ pęnitentiam. Nam si dixerimus istam

Expanded text:
per dilectionem operatur: sed in illa usque in fiper dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei munus: nec esse nisi ab illo de quo scriptperfectum desursum est, descendens a Patre lumi Sed non ideo est ejus qui non perseveraverit, negligenda correptio, ne forte det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitati hanc sententiam subjunxit Apostolus, dicens, sicut supra commemoravi: Cum modestia corripientem diversa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si dixerimus istam
Abbreviated transcription (Latin):
oriatur. si tamen qui corripitur filius ẽ ꝓ¬
missionis: ut strepitu correptionis forise¬
cus insonante ac flagellante. ds in illo in¬
trinsecus occulta inspiratione operet᷑ et uel¬
le. Si autem iam regeneratꝰ et iustificatus
inmalam uitam sua uoluntate relabitur:
certe iste non potest dicere. non accepi qͦd
faciam grã dei. Suo enim male libero a¬
misit arbitrio. Qui correptione compun¬
ctus salubriter ingemit et ad similia bo¬
na oꝑa uł etiam meliora reuertitur: nem¬
pe hic aꝑtissime utilitas correptionis ap¬
paret. S ꝑ hominẽ correptio siue ex ca¬
ritate sit. siue non sit: tamen ut correptio
lens corripi potest dicere. quid ego feci qͥ
non accepiz quẽ constat accepisse. et sua
culpa quod acceperat amisisse: Possũ in¬
quit possum omnino quando me argu¬
it. qͦd ex bona uita in malam mea uolun¬
tate relapsus sim dicere adhuc. quid ego
feci qui non accepi: Accepi enim fidem gͦ

Expanded text:
oriatur: si tamen qui corripitur filius est poriatur: si tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio sive ex charitate sit, sive non sit, tamen ut correpto plens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
eam nobis dare possimus.⁊ et nr̃o arbi¬
trio dare nolimus:Nec attendunt si
nondum regenerati sunt. pͥmam esse cau¬
sam cur obiurgati quod sint in obedientes
dõ sibi debeant displicere : quia fecit ds̃
hominẽ rectum ab initio humanȩ crea¬
turȩ. et non est iniquitas apud dm̃. Ac
ꝑhoc prima prauitas qua dõ non obe¬
ditur. ab homine ẽ: qui exrectitudine
inqua eum ds̃ primitus fecit. sua ma¬
la uoluntate decidens. prauus effectꝰ
est. Anuero ideo prauitas ista corripi.¬
enda non est in homine: quia non eiꝰ
ꝓpria qui corripit᷑. sed communis est
omnib e Immo uͦ corripiat᷑ et in singu¬
quam non est: qđ ab ea nullus immunis ẽ.
Peccata quidem ista originalia idõ dicunt᷑
aliena. quod ea singuli de parentib trahunt:
s non sine causa dicunt᷑ et nr̃a: quia in il¬
lo uno om̃s sieut dicit apłs peccauerunt.
Corripiat᷑ gͦ origo damnabilis. ut ex dolo¬
re correptionis uoluntas regenerationis

Expanded text:
eam nobis dare possimus, et nostro arbieam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singuusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt . Corripiatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenerationis
Abbreviated transcription (Latin):
re peccatum: ita .iii. non ẽ negligenda cor¬
reptio. quamuis ds̃ quos uoluerit etiam
non correptos. facit ẽẽ correctos. Tunc
autẽ correptione ꝓficithomo: cũ misere¬
tur atq adiuuat. qui facit quos uoluerit
etiam sine correptione ꝓficere.S quare
istisic. illi aliter. atq alii aliter diuersis et
innumerabilib modis uocentur ut refor¬
mentur: absit ut dicamus iudiciũ luti
Quis enim te discernit: Quid autẽ habes
qđ non accepisti: Si autẽ accepisti: qͥd
gloriaris quasi non acceꝑis: Cur gͦ cor¬
ripimur. arguimur. rep̃hendimur. ac¬
cusamur: Quid facimus qui non accepi¬
mus: Qui hec dicunt: extra culpam se
uideri uolunt in hoc quod obediunt dõ:
quia utiq ipsa obedientia munus eiꝰ ẽ:
quȩ necesse ẽ ut sit in eo cui caritas in est.
quȩ sine dubio ex dõ ẽ. et dat eam pater
filiis suis. Hanc inquiunt non accepi¬
mus. Quid itaq corripimur quasi nos

Expanded text:
m peccatum flere: ita non est negligenda corm peccatum flere: ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut dicamus judicium luti Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos
Abbreviated transcription (Latin):
euangłizatum est ame. quia non ẽ scđm
hominẽ. neq: enim ego abhomine accepi
illud neq didici. s ꝑ reuelationẽ xp̃i iħu.
responderetur ei. quid nobis molestus es.
ut abste accipiamus atq discamꝰ. qđ tu
non ab homine accepisti. neq didicisti:
potens ẽ enim ille qui tibi dedit sic et no¬
bis dare quomodotibi: Porro si hoc ñ
audent dicere. s patiuntur sibi ȩuan¬
głium abhomine p̃dicari. quamuis pos¬
sit etiam non ꝑhominẽ homini dari:
concedant etiam corripi se debere ap̃po¬
sitis suis. a quib xp̃iana grã p̃dicatur:
quamuis non neget᷑ ds posse quẽ uelit
etiam nullo homine corripiente corri¬
gere: et ad dolorem salubrem penitentie
occultissima et potentissima medicinȩ
sue potestate ꝑducere. Et sicut non ẽ ab
oratione cessandum ꝓeis quos corrigi uo¬
lumus. etiam sinullo hominũ orante pro
petro dñs respexit eum. et fecit eũ suũ fle¬

Expanded text:
evangelizatum est a me, quia non est secundum evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem; neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari; quamvis etiam possit non per hominem homini dari · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae potestate perducere. Et sicut non est ab oratione cessandum pro eis quos corrigi volumus, etiam si nullo hominum orante pro Petro Dominus respexit eum, et fecit eum suu
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum diuersitate salubrit̃ adhibe¬
tur. Et tunc ẽ salubris: quando suꝑnus
medicus respicit. Non enim aliquid ꝓfi¬
cit: nisi cum facit u ut peccati sui quen¬
q peniteat. Et quis hoc dat. nisi quire¬
spexit apłm petrum negantẽ: et fecit
flentem: Unde et apls paulus postea quã
dixit cum modestia corripiendos ẽẽ diuer¬
sa sentientes: protinus addidit. Ne quan¬
do det eis ds̃ penidentiam ad cognoscen¬
damueritatem: et resipiscant de diabo¬
li laqueis. Cur autem isti qui corripi no¬
lunt dicunt tantum p̃cipe michi. et ora
ꝓme ut quod p̃cipis faciam:⁊ cur non
potius scđm suum prauumsensũ et ista
Quis enĩ hominum ostendit᷑ orasse pro
petro.ut daret ei ds̃ penitentiam: qua
se negasse dm̃ fleuit: Quis hominum
paulum diuinis p̃ceptis ad fidem xp̃ia¬
nam ꝑtinentib erudiuit: Cum gͦ audi¬
retur p̃dicans euangłium et dicens. no¬
tum enim uobis facio fr̃s euangłium qͦd

Expanded text:
peccatorum diversitate salubriter adhibepeccatorum diversitate salubriter adhibetur; et tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum facit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem, et fecit flentem ? Unde et apostolus Paulus posteaquam dixit, cum modestia corripiendos esse diversa sentientes, protinus addidit, Ne quando det eis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis . 8. Cur autem isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? » Cur non potius secundum suum pravum sensum et ista Quis enim hominum ostenditur orasse pro Petro, ut daret ei Deus poenitentiam, qua se negasse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod
Abbreviated transcription (Latin):
non iistibi cuipse ostendi: ut cũ defor¬
mem te uides. reformatorem desideres.c
q supplices. ne in illa remaneas feditate.
Tuum quippe uicium ẽ quod malus es. et
maius uicium corripi nolle quia malus
es: quasi laudanda uł indifferenter haben¬
da sint uicia. ut neq laudentur. neq ui¬
tuperentur. Aut uͦ nichil agat timor cor¬
repti hominis. uł pudor uł dolor: aut ali¬
ud agat cum salubriter stimulat: nisi ut
rogetur bonus. et ex malis qui corripiun¬
tur. bonos faciat qui laudentur. Quod
enim uult ꝓse fieri qui corripi non uult
et dicit. ora potius ꝓme: ideo corripien¬
dus ẽ. ut faciat etiam ipse ꝓse. Dolor qͥp¬
pe ille quo sibi displicet quando sentit cor¬
reptionis aculeum. excitat cum in maioris
orationis affectum: ut dõ miserante incre¬
mento caritatis adiutus. desinat agere
pudenda et dolenda: et agat laudanda
atꝙ gratanda.Hec est correptionis uti¬
litas: quȩ nunc maior. nunc minor. pro

Expanded text:
non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum defornon vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. qui in suis malignis oꝑib ab
huiꝰ gratiȩ p̃dicatorib corripi nolunt.
Precipe michi quid faciam: & si fecero
age prome grãs dõ. qui michiut facerẽ
dedit. Si autem non fecero: ñ ego corripi¬
endussum: sed ille orandus ẽ. ut det qđ ñ
dedit: id est ipsam qua p̾cepta eius fiunt. fi¬
delem dei et proximi caritatẽ. Ora gͦ ꝓme
ut hanc accipiam: & ꝑhanc ex animo et cũ
bona uoluntate quȩ p̃cipis faciam. Recte
autem corriperer. si eam mea culpa non ha¬
berem: hoc est si eam possem michi dare.
uł sumere ipse. nec facerem: uł si dante illo
acciꝑe noluissem. Cum gͦ et ipsa uoluntas
a domino p̃paret᷑.⁊ cur me corripis quia
uides me p̃cepta eius facere nolle. et non
dei p̾cepta iam tibi nota non facis. et cor¬
ripi non uis: etiam ꝓpterea corripiendꝰ es.
quia corripinonuis. Nonuis enim tibi
tua uicia demonstrari: nonuis ut feriant᷑.
fiatq tibi utilis dolor quo medicũ queras:

Expanded text:
dicunt, qui in suis malignis operibus ab dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non Dei praecepta jam tibi nota non facis, et corripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras:
Abbreviated transcription (Latin):
stolus dicens: omnia urã cum caritate fi
cum. Quare enim ñ magis iniquitatẽ
patimini : Quare non potius fraudamine
S uos iniquitatem facitis. et fraudatis: et
hoc fr̃ibus. Annescitis quia in iusti regnũ
dei non possidebunt: Audiamus et orantẽ.
Uos autem inquit dñs multiplicet: et
ab undare faciat caritate minuicẽ et in
om̃s. Prccipit ut habcatur caritas: corripit
quia non habetur caritas: orat ut abun¬
det caritas. O homo inp̃ceptione cognos¬
ce quid debeas habere ⁊ incorreptione co¬
gnosce. tuo te uicio non habere: in orati¬
one cognosce unde accipias qͦd uis habe
tur. quod non accepi ab illo:aquo nisi
detur non est omnino aliud. unde tale
ac tantum munus habeatur: Patimini
me paululum fr̃s mei. non aduersũ uos
quorum rectum est cor cum dõ. s adu̾¬
sus eos qui terrena sapiunt. uł adu̾sus
ipsas humanas cogitationes. ꝓ cȩlestis
et diuinȩ grẽ caritate certare. Hoc enĩ

Expanded text:
stolus dicens, Omnia vestra cum charitate fiastolus dicens, Omnia vestra cum charitate fiaetis vobiscum. Quare enim non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebunt ? Audiamus et orantem: Vos autem, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in oratione cognosce unde accipias quod vis habetur, quod non accepi ab illo, a quo nisi detur, non est omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestis et divinae gratiae veritate certare. Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: s potius intelligant si filii dei ft̃.
spũ dei se agi. ut quod est agendũ agant:
et cum egerint: illi a qͦ agunt᷑ grãs agañ.
Aguntur enim ut agant: non ut ipsi ni¬
chil agant. Et ad hoc eis ostenditur qͥd
agere debeant: ut quando id agunt
sicut agendum ẽ. id est cum dilectione
et delectatione iusticie: suauitatẽ quã
dedit dñs ut terra daret fructum suũ
accepisse se gaudeant. Q uando autem
non agunt siue omnino non faciendo. si¬
ue non ex caritate faciendo: orent ut qͦd
nondum habent accipiant. Quid enĩha¬
bebunt qđ non accepturi sint. aut quid
quiunt p̃cipiant tantummꝰ nobis qͥd
facere debeamus qui nobis p̃sunt. et ut
faciamus orent ꝓ nobis: non autẽ nos
corripiant et arguant. si non fecerimꝰ.
Immo omnia fiant: qm̃ doctores eccłia¬
rum apłi omnia faciebant. c p̃cipiebad̃
quȩ fierent: et corripiebant si non fie¬
rent: et orabant ut fierent. Precipit apo¬

Expanded text:
nobis » ? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, nobis » ? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi , ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo agunt gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant; et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt, quod non accepturi sunt? aut quid quiunt, « praecipiant tantummodo nobis quid facere debeamus qui nobis praesunt, et ut faciamus orent pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. » Imo omnia fiant: quoniam doctores Ecclesiarum Apostoli omnia faciebant, et praecipiebant quae fierent, et corripiebant si non fierent, et orabant ut fierent. Praecipit Apo
Abbreviated transcription (Latin):
mali: non ut nos ꝓbati appareamus: sed
ut uos quod bonum ẽ faciatis. Quis hoc
audiat et non euigilet. atq fateatur a do¬
mino dõ nobis eẽ ut decluremus a malo
et faciamus bonum⁊ quandoqͥdem non
ait apłs monemus. docemꝰ. hortamur. in¬
crepamus. s ait oramus ad dm̃. nequid
faciatis mali. s quod bonum ẽ faciatis: Et
tamen etiam hȩc loquebat᷑ eis: et facie¬
bat illa omnia quȩ cõmemoraui. Mone¬
bat. docebat: hortabatur. increpabat.
S sciebat hȩc omnia non ualere quȩ plan¬
tando et rigando faciebat inaꝑto: nisi
eum ꝓ illis exaudiret orantem. qui dat in¬
crementũ in occultõ. m̃ sicut idem doc
tor dicit. neq quiplantat ẽ aliquid. neq
qui rigat: s qui incrementũ dat ds̃. Non
se itaq fallant qui dicunt. ut quid nob̃
p̃dicatur atq precipitur ut declinemꝰ
amalo et faciamus bonum.si hoc nos ñ
agimus. s id uelle et oꝑari ds̃ oꝑat᷑ in

Expanded text:
mali, non ut nos probati appareamus, sed mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum in occulto. Quoniam sicut idem doctor Gentium dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . 4. Non se itaque fallant, qui dicunt, « Utquid nobis praedicatur atque praecipitur, ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in
Abbreviated transcription (Latin):
tendum ẽ nos habere. Sed in malo facien¬
do liber est quisq iusticie: seruusq pec¬
cati. In bono autem liber esse nullus
potest. nisi fuerit liberatus ab eo qui
dixit: si uos filius liberauerit. tunc ue¬
re liberi eritis. Nec ita ut cum quisq fue¬
rit a peccati dominatione liberatus. iã
non indigeat sui liberatoris auxilio: s
ita potius ut ab illo audiens sine me ni¬
chil potestis facere. dicat ei et ipse. Ad¬
iutor m̃s esto: ne derelinquasme. Hanc
corrigendisunt. quos quidem ꝓpitio
dõcorrectos eẽ iam existimo: qui eum
mines liberant᷑ a malo. et sine qua nullũ
prorsussiue cogitando. siue uolendo et
amando.siue agendo faciunt bonũ: non
solum ut monstrante ipsa quid faciendũ
sit sciant: uerũ etiam ut p̾stante ipsa faci¬
ant cum dilectione quod sciunt. Hanc
quippe inspirationem bonȩ uoluntatis
atq oꝑis poscebat apłs eis. quib dicebat.
Oramus autem ad dm̃. ne quid faciatis

Expanded text:
tendum est nos habere: sed in malo facientendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Hanccorrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum mines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis
Abbreviated transcription (Latin):
mana. s diuina occurrat auc̃toritas: a
qua recedere non debemus:si uolumus
ꝑuenire quotendimus. Dñs autẽ ipse
non solum ostendit nobis a quo malo de¬
clinemus. et qͦd bonũ faciamus. qͦd so¬
lũ potest legis littera: uerũ etiam ad iu¬
uat nos. ut declinemus amalo. et faci¬
amus bonum. quod nullus potest sine
spũ grẽ. Quȩ si desit: ad hoc lex ad est.
ut reos faciat et occidat. Ppter qͦd dic̃
apłs. Littera occidit: sp̃s autem uiuificat.
Qui ergo legittime lege utitur discit in ea
malũ et bonum: et non confidens in uir¬
tute sua. confugit ad grãm. qua p̃stante
declinet amalo et faciat bonum. Quis
autem confugit ad grãm. nisi cum ad nõ
gressus hominis dirigunt᷑. et uiam eus
uolet: Ac ꝑhoc et desiderarare auxiliũ
grẽ: initium grẽ ẽ. De quo ait ille. Et
dixi. nunc cępi: hȩc est mutatio dexte¬
re excelsi. Liberum itaq arbitrium. et ad
malum et ad bonum faciendum. confi¬

Expanded text:
mana, sed divina occurrat auctoritas, a mana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confi
Abbreviated transcription (Latin):
ectis litteris ur̃ĩs ualentine
frater dilectissime et quisimul seruitis dõ
quas ꝑfrẽm florum. et eos qui cũ illo ad nos
uenerunt misit caritas ur̃a: egi grãs deo
quod ur̃am in domino pacem. et in uerita¬
te consensionem. et incaritate flagrantiã.
ur̃o nobis reddito sermone cognoui. Qd̃
autem ad subuersionem quorundam apd̃
uos molitus est inimicus: dõ miserante.
et eius insidias in suoꝵ seruorum ꝓuectũ
mirabili bonitate uertente. adhoc potius
ualuit. ut nulli ur̃m destruerentur in
peius: s nonnulli instruerent᷑ in meliꝰ.
Non itaq opus ẽ omnia identidem re¬
tractare. quȩ sufficienter uobis plenoli¬
bro disputata transmisimus: quẽ qͦmͦ sus
men semel lectum: nullo mͦ arbitremini sa¬
tis uobis innotescere potuisse. Si gͦ eũ fru¬
duosissimũ habere uultis: non uos pige¬
at relegendo habere notissimũ: ut dili¬
gentissime sciatis quib et qualib questio¬
nibus soluendis atq sanandis. non ibi hu¬

Expanded text:
ectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata transmisimus  Libro de Gratmen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi hu
Abbreviated transcription (Latin):
non ueniatis aduiam iustam. s pereatis
inquit de uia iusta: quid ostendens n¬
si eos ẽẽ cõmonitos qui iam ambulant in
uia iusta. ut intimore dõ seruiant. id est
non altum sapiant s timeant: quod signi¬
ficat. non suꝑbi. s humiles sint: Unde
et alibi dicit. Non alta sapientes: s humi¬
lib consentientes. Exultent dõ. s cũ tre¬
more: ut in nullo głantes. quando no

Expanded text:
non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando
Abbreviated transcription (Latin):
modo ipse dixit. Omne qͦd dat mͥ pater
ad me ueniet: et eum qui uenit ad me. ñ
eiciamforas. Et paulopost. Hȩc ẽ inqͥt
uoluntas eius quimisit me patris: ut
omne qđ dedit michi. non ꝑdam exeo.
Ab illo ergo datur etiam ꝑseuerantia in bo¬
no usq infinem. Neq enim datur nisi¬
eis qui nonꝑibunt: qm̃ qui non ꝑseue¬
rant. ꝑ ibunt. Talibus ds̃ diligentib eũ.
omnia cooꝑatur inbonum. Usq adeo
ꝓͥsus omnia: ut etiam siqui eoꝵ deuiant
et exorbitant: etiam hoc ipsum eis faci
at proficere inbonum: quia humilio¬
res redeunt atq doctiores. Discunt e¬
nim in ipsa uita iusta. cum tremore se exul¬
tare debere: non sibi arrogando tanquã
de sua uirtute fiduciam ꝑmanendĩ. nec
dicendo in abundantia sua. non moue¬
bor inȩternum. Propt̃ qͦd eisdicit᷑. Ser¬
uite dño in timore. et exultate ei cum
tremore: nequando irascatur dominus.
et pereatis de uia iusta. Neq enim ait. et

Expanded text:
modo ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, modo ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Et paulo post, Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo . Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem: neqeis qui non peribunt, quoniam qui non perseverant, peribunt. Talibus Deum « diligentibus omnia cooperantur in bonum: » usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et
Abbreviated transcription (Latin):
uit. iustificauit. Qm̃ et om̃s iam p̾sciti ac
p̃destinati sunt: et multi iam uocati atq
iustificati. Quod autem posuit infine. il¬
los et glorificauit. siquidem illa gła ẽ hic
intelligenda. de qua idem dicit. cũ xp̃c ap¬
paruerit uita uita ur̃a. tunc et uos cũ illo
apparebitis ingloria. nondum factum ẽ:
quamuis et illa duo. id est uocauit et iusti¬
ficauit. non in omnib facta sint. de quib
dicta sunt. Adhuc enim usq infinem scłi
multi uocandi et iustificandi sunt: et tam̃
uerba p̃teriti temporis posuit de reb etiã
futuris. tanqũa iam fecerit ds̃. quȩ iam ut
fierent ex ȩternitate disposuit. Idõ de illo
dicit et ꝓpħa ysaias: qui fecit quȩ futura
sunt. Quicunq gͦ in deꝓuidentissima dis¬
positione p̃sciti. p̃destinati. uocati. iustifi¬
cati. glorificati sunt: nondico etiã nondũ
renati. s etiam nondum natiiam filii dei
sunt. & omnino ꝑire non possunt. Hiue¬
re ueniunt ad xp̃m: quia ita ueniunt. qͦ¬

Expanded text:
vit, justificavit; quoniam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Hi vere veniunt ad Christum; quia ita veniunt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
habeant uitam ȩternam. Deniq ipse salua¬
tor simanseritis inquit in uerbo u̾bo meo:
uere discipuli mei estis. Nunquid in his cõ¬
putandus ẽ iudas. qui non mansit in uer
commendasset manducandã carnẽ suam.
et bibendum sanguinẽ suũ: ait ȩuangłi¬
sta. Hȩc dixit insẏnagoga docens in caphar¬
naum. Multi gͦ audientes ex discipłis eiꝰ: di

Expanded text:
habeant vitam aeternam. 22. Denique ipse Salvahabeant vitam aeternam. 22. Denique ipse Salvator, Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis . Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbbi Dominus cum commendasset manducandam carnem suam et bibendum sanguinem suum, ait evangelista, Haec dixit in synagoga docens, in Capharnaum. Multi ergo audientes ex d
Abbreviated transcription (Latin):
titudine uocatoꝵ: ex electoꝵ autem pau¬
citate non fuerunt. Non igitur filiis su¬
is p̃destinatis. ds̃ ꝑseuerantiam ñ dedit.
Haberent enim eam: si in eo filioꝵ nu¬
mero eẽnt. Et quid haberent quod non
ti eẽnt. quemadmodũ ipse dicit ad patrẽ:
ut omne quod dedisti michi non pereat:
s habeat uitam ȩternam. Hi gͦ xp̃o in¬
telligunt᷑ dati: qui ordinati sunt inuitã¬
ȩternam. Ipsi sunt illi p̃destinati. et se¬
cundum ꝓpositum uocati: quoꝵ nul¬
lus perit. Ac ꝑhoc nullus eoꝵ exbono in
malum mutatus finit hanc uitam: qm̃ sic
est ex ordinatus. & idõ xp̃o datus. ut non
pereat sed habeat uitam ȩternam. Et rur¬
sus quos dicimus inimicos eius. uł par
uulos inimicorum eius quoscunq eoꝵ¬
sic regeneratłis ẽ. ut in ea fide quȩ ꝑ dilectionẽ
oꝑatur hanc uitam finiant: iam et antequã
hoc fiat. in illa p̃destinatione filii sunt eius:
et dati sunt xp̃o filio eiꝰ. ut non pereant. sed

Expanded text:
titudine vocatorum: ex electorum autem pautitudine vocatorum: ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid haberent, quod nonti essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Hi ergo Christo intelliguntur dari, qui ordinati sunt in vitam aeternam. Ipsi sunt illi praedestinati et secundum propositum vocati, quorum nullus perit. Ac per hoc nullus eorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam; quoniam sic est ordinatus, et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et rursus quos dicimus inimicos ejus, vel parvulos filios inimicorum ejus, quoscumquesic regeneraturus est, ut in ea fide quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant; jam et antequam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt Christo Filio ejus, ut non pereant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
his qui ꝑseuerantiam non habuerunt. ex
nobis exierunt sed non erant ex nobis. et ad¬
dunt qđ si fuissent ex nob̃ ꝑmansissent uci¬
q nob̃cum: quid aliud dicunt nisi non erãt
filii. etiam quando erant inꝑfessione et no¬
mine filioꝵ.⁊ non quia iusticiam simula¬
uerunt. s quia in ea non ꝑmanserunt:
Neq enim ait. namsi fuissent ex nobis.
ueram non fictam iusticiam tenuissent
utiq nob̾cum: s si fuissent inquit ex no¬
bis. ꝑmansissent utiq nobiscũ. Inbono il¬
los uolebat ꝓcul dubio ꝑmanere. Erant
itaq inbono.S quia m eo non ꝑmanse¬
runt. id ẽ non usq infinem ꝑseueraue¬
runt:non erant inquit ex nobis. et quan¬
do erant nobiscum: hoc ẽ non erant ex nu
mero filioꝵ. et quando erant infide fili¬
oꝵ. Qm̃ quiuere filii sunt. p̃sciti et p̃de¬
stinati sunt conformes imaginis filu eiꝰ:
et scdm ꝓpositum uocati sunt. ut electi
essent. Non enim perit filius ꝓmissionis:
s filius ꝑditionis. Fuerunt gͦ isti ex mul¬

Expanded text:
his qui perseverantiam non habuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt, Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii, etiam quando erant in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nomero filiorum, et quando erant in fide filiorum, quoniam qui vere filii sunt praesciti et praedestinati sunt conformes imaginis filii ejus, et secundum propositum vocati sunt, ut electi essent. Nosed filius perditionis . 21. Fuerunt ergo isti ex mul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit: fallitur ds̃. S nemo eoꝵ ꝑit: quia ñ
fallitur ds̃. Horum siquisquam perit uicio
Electi autem sunt ad regnandũ cũ xp̃o:
non quomodo electus ẽ iudas ad opꝰ cui
congruebat. Ab illo quippe electus ẽ. qui
nouit bene uti etiam malis: ut et ꝑeiꝰ opus
damnabile. illud propter qđ ipse uenerat
opus uenerabile compleret᷑. Cum itaq au¬
dimus. nonne ego uos duodecim elegi. et
unus ex uobis diabolus ẽ: illos debemus
intelligere electos ꝑ miscđiam: illũ ꝑ udiciũ
Illos gͦ elegit ad optinendum regnũ suũ:
illum ad effundendum sanguinẽ suum.
Merito sequitur uox ad regnum electoꝵ.
Si dõ ꝓnobis. quis contra nos: Qui filio
propriononpeꝑcit: sed ꝓ nobis omnib
tradidit eum. Quomͦ non et cũ illo omnia
nobis donauit: Quis accusabit aduersꝰ
electos der Ds̃ quiiustificat: Quisẽ qui¬
condemnet: Xp̃c iħs qui mortuus ẽ. ma¬
gis autem qui et resurrexit. qui ẽ in dex¬

Expanded text:
perit, fallitur Deus: sed nemo eorum perit, quia non perit, fallitur Deus: sed nemo eorum perit, quia non fallitur DElecti autem sunt ad regnandum cum Christo; non quomodo electus est Judas ad opus cui congruebat. Ab illo quippe electus est, qui novit bene uti etiam malis, ut et per ejus opus damnabile, illud propter quod ipse venerat, opus venerabile compleretur. Cum itaque audimus, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? illos debemus intelligere electos per misericordiam, illum per judicium; illos ad obtinendum regnum suum, illum ad fundendum sanguinem suum. 15. Merito sequitur vox ad regnum electorum: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo nobis omnia donavit? Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quis condemnat? Christus qui mortuus est, magis autem qui et resurrexit, qui est in dex
Abbreviated transcription (Latin):
quo alibi dicit. Ut secundũ electionẽ ꝓposi¬
tum dei maneret: non ex oꝑib s ex uocante
dictum ẽ ei. quia maior seruiet minori. Et
quos autem p̃destinauit illos et uocauit.
scđm ꝓpositum uocatos debemꝰ agnoscere:
qm̃ inde cepit dicens. omnia cooꝑant᷑ in
bonum. his qui scd̃m ꝓpositum uocati st̃.
Ac deinde subiunxit. Qm̃ quosante p̃sciit
et p̃destinauit conformes imaginis filii sui:
ut sit ipse pͥmogenitus in multis fr̃ib. Atq
his p̃missis subdit. Quos autẽ p̃destinauit:
illos et uocauit. Eos itaq uult intelligi.
quos scđm ꝓpositum uocauit: ne putent᷑
in eiseẽ aliqui uocati et non electi. ꝓpter il¬
lã dñicam sententiã mul ti uocati. pauci ele¬
cti. Quicunq enĩ electi: sine dubio etiã
uocati. Non autem quicunq uocati: con¬
sequenter electi. Illi gͦ electi ut sepe dictũ ẽ.
qui scđm ꝓpositum uocati: qui etiam p̃¬
destinati atq p̃sciti. Horum si quisquam

Expanded text:
ecundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia major serviet minori : et Quos autem praedestinavit, illos et vocavit; secundum propositum vocatos debemus agnoscere: quoniam inde coepit, dicens, Omnia cooperatur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt; ac deinde subjunxit, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; atque his praemissis subdidit, Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Eos itaque vult intelligi, quos secundum propositum vocavit; ne putentur in eis esse aliqui vocati et non electi, propter illam dominicam sententiam, Multi vocati, pauci electi. Quicumque enim electi, sine dubio etiam vocati: non autem quicumque vocati, consequenter electi. Illi ergo electi, ut saepe dictum est, qui secundum propositum vocati, qui etiam praedestinati atque praesciti. Horum si quisquam