comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam doctrina celestis insinuat. Multi
cium carnales & animales etiã intus ba¬
ptizantur: cũ aꝑte dicat apłs. Animalis
aũt hõ. ñ ꝑcipit ea que sunt sp̃e dĩ. Et
ꝑcepto iam baptismo: dicit eos adhuc a¬
nimales eẽ. Secundum sensũ aũt carna¬
lem ñ potest nisi carnalit̾ dedõ sapere a¬
nima corporeis sensib dedita: uñ multi
post baptismũ ꝓficientes. & maxine qͥ
infantes & pueri baptizati sunt. qͣntoma¬
gis corum intellectus serenatur & illumi¬
nat᷑. dũ interior homo renouat᷑ dedie in
diem. priores suas opiniones quas dedõ
habebant. cum suis fantasinatibꝰ ludifica¬
rentur irrident: & de testantes atq confi¬
tentes abiciunt. Nec tam̃ idõ ñ accepisse
baptismum existimantur. aut tale bap¬
tisium accepisse dicunt᷑. qualis fuit er¬
ror ipsorũ: s in eis & sacram̃ti integritas
honoratur. & m̃tis uanitas em̃datur etiã
si confirmata. & fortasse multis contẽ¬

Expanded text:
quam doctrina caelestis insinuat. multi quam doctrina caelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat apostolus: animalis autem homo non percipit ea quae sunt spiritus dei, et percepto iam baptismo dicit eos adhuc animales esse. secundum autem sensum carnalem non potest nisi carnaliter denima corporeis sensibus dedita. unde multi post baptismum proficientes et maxime qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur de die in diem, priores suas opiniohabebant, cum suis phantasmatis ludificarentur, irrident et detestantes atque confitentes abiciunt. nec tamen ideo non accepisse baptismum existimantur aut tale baptismum accepisse dicuntur, qualis fuit error ipsorum, sed in eis et sacramenti integritas honoratur et mentis uanitas emendatur, etiam si confirmata et fortasse multis conten
Abbreviated transcription (Latin):
enim frum̃ti habẽt zizania: sienĩ hoc itaẽ:
& intus & foris ad hoc dum taxat. par con¬
ditio c̃. neq enim inzizaniis exterioribus
ñ inuenumtur grana frum̃ti: & inttriorib
inueniuntur. De sacram̃to aũt cũ queritur
non utrũ ha beant aliquid frum̃ti zizani¬
Aqueritur: s utrum habeant aliquid celi.
Etexteriorib enĩ & interiorib zizanus cũ
ipso tritico ẽ pluuia communis: que cele¬
stis & dulcis ẽ. Ipsa: etiam si exea zizania
sterilit crescant. sic & eugłicũ xͥ sacram̃¬
tum diuinũ ẽ. & suaue ẽ. Neq ꝓpt̃ eoꝵ
sterelitatem. quos etiã foris cõpluit. im¬
ꝓbandum.Ccxx. Quod ñ ita sibi bap¬
tismuis uerus suecede possit. sic̃ false
fidi uera suecedit. ex eodẽ libro deba
ad baptismum qui uerbis eugłicis con¬
secratur. ñ ꝑtinere cuinsquã uel dantis
uel accipientis errorem. Siue de patri
siue de filio. siue de spũ scõ. Alit sentiat.

Expanded text:
enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiam si ex ea zizania steriliter crescunt: sic et euangelicum Chrntum divinum et suave est, neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris cum pluit improbandum. CAPUT CCXX. Quod non ita sibi baptismus verus succedere possit sicut falsae fidei vera succedit; ex eodem libro de Baad baptismum, qui uerbis euangelicis consecratur, non pertinere cuiusquam uel dantis uel accipientis errorem, siue de patre siue de filio siue de spiritu sancto aliter sentiat
Abbreviated transcription (Latin):
icut gͦ & intus quod diaboliẽ ar¬
guendyẽ. sic & foris quod xp̃iẽ.
agnoscendumẽ. an extra unitatẽ
ȩccłie. non habet sua xͦ: & in unitate eccłie
habet sua diabolus: hoc fortasse dehomi¬
nibus dici pot̾: ut sic extra eccłie comnu
suorum. Eccłia uero hiuic quȩ adhuc
carnis mortalitatem portat. quam dui
peregrinatur a domino. licuerit diabo¬
lo miscere zizania. hoc ẽ malos homines: &
ꝑmissus sit ꝓpt̾ ipsius eccłie peregrinationẽ
ut requies illius patrie qua scĩ angłi ꝑfru¬
unt᷑ desideretur ardentius. De sacramentis
aũt. hoc dici ñ pot̃. Sicut enim ea possunt
habere atq tractare ñ ad salutẽ. s ad ꝑniti¬
em suam. in qua igni destinata sunt. interi¬
ora zizania: sic exteriora zizania que ab
interioribus recedentib acceperint. quia
recedentia ñ amiserunt. Quod sine dubio
manifestatur: cum redeuntib ñ restituit᷑
quando forte aliqui exeis ipsis qui recesse
rant reũtuntur. Nec quisquã dixerit. qͥd

Expanded text:
icut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscendum est. An extra unitatem Ecclesiae non habet sua Christus, et in unitate Ecclesiae habet sua diabolus? Hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic extra communionem Esuorum. Ecclesiae vero huic quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a Domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines; et permissus sit propter ipsius Ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae qua sancti angeli perfruuntur desideraretur ardentius: de Sacramentis autem hoc dici non potest. Sicut enim ea possunt habere atque tractare, non ad salutem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt interiora zizania: sic et exteriora zizania quae ab interioribus recedentibus acceperunt; quia recedentia non amiserunt. Quod sine dubio manifestatur cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliqui ex eis ipsis qui recerant reuertuntur. nec quisquam dixerit: "quid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest homim uel sana fides uelsanũ for¬
tasse solum fidĩ sacͣm̃tũ. uͥ letali uulnere
scismatis ꝑempta est sanitas caritatis: ꝑcurꝰ
solius pemptionem etiã illa integra trahan¬
tur ad mortem: quod nefiat: ncessat mi¬
scłia dĩ. punitatem scẽ eccłie sue ut ueni¬
ant &e curent᷑ ꝑmedicam̃tum reconcilia¬
tionis puinculũ pacis. Nec idõ se putẽt
sanos ẽẽ quia dicimus eos habere aliquid
sanum: Nec rursus idõ putent curandũ
ẽẽ quod sanumẽ. quia ostendimiis aliquid
uulneratũ. Itaq sacram̃ti scĩtate. quia contͣ
nos ñsunt. ꝑ nob̾ sunt: in scismatis autem
uulnere quic quid cum xp̃o ñ colligunt. spar¬
gunt: ñ extollant᷑ exhis quȩ habent quid
tantum pea que sana sunt suꝑbos oculos¬
ducunt: & uulmis suum dignentur hu¬
milit̾ intueri: nec solum quid ad sit. s etiã
quiddam de fuerit. & uideant quid sit ip¬
sum unum. Nec me in hoc audiant. sed

Expanded text:
prodest homini uel sana fides uel sanum forprodest homini uel sana fides uel sanum fortasse solum fidei sacramentum, ubi letali uulnere schismatis peremta est sanitas caritatis, per cuius solius peremtionem etiam illa integra trahuntur ad mortem? quod ne fiat, non cessat misericordia dei per unitatem sanctae ecclesiae suae, ut ueniant et curentur per medicamentum reconciliationis, per uinculum pacis. nec ideo se putent sanos esse, quia dicimus eos habere aliquid sanum, nec rursus ideo putent curandum esse quod sanum est, quia ostendimus aliquid uulneratum. itaque in sacramenti sanitate, quia contra nos non sunt, pro nobis sunt, in schismatis autem uulnere quidquid cum Christo non colligunt spargunt. non extollantur ex his quae habent. quid tantum per ea quae sana sunt suducunt? Et vulnus suum dignentur humiliter intueri, nec solum quid adsit, sed etiam quiddam defuerit, et videant quid sit ipsum unum. Nec me in hoc audiant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sanãt uulnere ydolatrie. uel infidelitatis:
s grauius ferunt uulnere scismatis. y dolat᷑s
enim in popłodĩ gladius int̾emit. Scisma¬
ticos autem terre hiatus absorbuit. & apłs.
Sibabeam inquit omnem fidẽ. ita ut mon¬
tes transferam. caritatem aut̃ ñ habeã: ni¬
chil sum. Siquis adducat᷑ ad medicum in
aliqua necessaria parte corporis graui uul¬
nere sauciat̃. Si dixerit medicus moritur
inde nͥ ut curetur: ñ opinor ut illi qui eũ
adduxerunt. ita destpi ant. ut conside¬
ratis atq numeratis ceteris m̃bris eiꝰ sanis.
respondeant medico & dieant. Ergo neista
sana tot m̃bra ñ ualent ad eius uitam: et
unum illud uulneratum ualet ad mortẽ:
ñ utiq hoc dicunt: s curandum offerunt.
nec idõ tam̃ quia curandum offerunt. me¬
dicum rogant. ut oiã illa que sana sunt
curet: s illi uni loco medicinam instant̃
adhibeat. unde mors etiã saluis ceteris im¬
minet: & nisi sanetur adueniet. Quid gͦ

Expanded text:
sanant a uulnere idolatriae uel infidelitatis, sanant a uulnere idolatriae uel infidelitatis, sed grauius feriunt uulnere schismatis. idolatras enim in populo dei gladius interemit, schismaticos autem terrae hiatus absorbuit; et apostolus: si habeam, inquit, omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. Si quis adducatur ad medicum in aliqua necessaria parte corporis graui uulnere sauciatus, si dixerit medicus: "moritur inde, nisi curetur", non opinor, ut illi qui eum adduxerunt ita desipiant, ut consideratis atque numeratis ceteris membris eius sanis respondeant medico et dicant: "ergone ista sana tot membra non ualent ad eius uitam, et unum illud uulneratum ualet ad mortem?" non utique hoc dicunt, sed curandum offerunt. nec ideo tamen, quia curandum offerunt, medicum rogant, ut etiam illa quae sana sunt curet, sed illi uni loco medicinam instanter adhibeat, unde mors etiam saluis ceteris imminet et, nisi sanetur, adueniet. quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
iubetur mittere ad petrum. & ꝑ illum
ad uingitur: cui sola bonorum operũ
simil itudine ungebatur. ꝑ nitiose qͥppe
contempneret bonũ. quod ñdum habe¬
bat. suꝑbiens ex illo quod habebat. sic
etiam qui se ipsos a societate cȩterorũ
se parantes. caritate iuolata. unitatis
uinculũ rumpunt: si nichil faciunt
eorum quȩ in illa societate accepert̃
in omibus separati sunt. Et idõ quem
sibi sociauer nt: siuenire ad eccłiam uoluerit.
debet omĩa que ñ acespit accipere. Si uͦ non¬
nulla eadem faciunt ñ se ineis se parauert̃:
&& ex ea parte intexture compage detinent᷑:
incetera scissi sunt. ꝓinde siquẽ sibi sociaue¬
rint: ex ea parte nectitur eccłie. in qua
nec illi separati sunt. & idõ si uenire a dec¬
cłiam uoluerit in eosanat᷑ uͥ laniatus er¬
rabat. Ubiuͦ sanus connectãbat᷑. ñ curat᷑
s agno scitur: Ne cũ sana citrare uolumus
potius uulneremus. Itaq illi quos baptrrãt

Expanded text:
jubetur mittere ad Petrum, et per illum jubetur mittere ad Petrum, et per illum adjungitur, cui sola bonorum operum similitudine jungebatur . Perniciose quippe contemneret bonum quod nondum habebat, superbiens ex illo quod habebat. Sic etiam qui se ipsos a societate caeterorum separantes, charitate violata, unitatis vinculum rumpunt, si nihil faciunt eorum quin omnibus separati sunt; et ideo quem sibi sociauerint, si uenire ad ecclesiam uoluerit, debet omnia, quae non accepit, accipere. si uero nonnulla eadem faciunt, non se in eis separauerunt et ex ea parte in texturae compage detinentur, in cetera scissi sunt. proinde si quem sibi sociauerint, ex ea parte nectetur ecclesiae, in qua nec illi separati sunt; et ideo, si uenire ad ecclesiam uoluerit, in eo sanatur ubi laniatus errabat, ubi uero sanus conectebatur, non curatur, sed agnoscitur, ne, cum sana curare uolumus, potius uulneremus. itaque illos quos baptizant
Abbreviated transcription (Latin):
colligit spargit. Si aut̃ quod discipłi dñi
ꝑignorantiam facere uoluerunt. id in eo
corrigendumẽ qđ dominus dix̃. Nolite ꝓ.¬
hibere: cur hoc ipse ꝓhiberi ꝓhibuit: & qͦ¬
modo erit uerum quod ibi att. qui contra
ra est. & illa uͥait. quiñ ẽ mecũ adu̾sus
me ẽ. & qui mecum ñ colligit disꝑgit. Et
illa uͥait. nolite ꝓhibe. qͥenĩ contͣ uos ñ ẽ ꝓ uob̃
est. qͥd restat intelligendum nͥ qͥa ille in tanti nõis
enarratione cõfirmantꝰ fuit. uͥ ñ erat cõtͣ eccłiam
colligeret spargeret. & Si forte ueniret
ad eccłiam. non ulud quod habebat ibi
acciperet: s in quo aberrauerat em̃daret:
lii gentilis hominis orationes
ñ sunt exaudite. aut elemosine ñ
sunt accipte. unmo & angłm ad se mitti &
missum meruit intueri ꝑ quẽ posset uti¬
q: sine hominis auicuiꝰ accessu. cũcta
necessaria discere. S qm̃ quicquid boni
in orationib & inclemosinis habebat. ꝓ¬

Expanded text:
colligit spargit. si autem, quod discipuli domini colligit spargit. si autem, quod discipuli domini per ignorantiam facere uoluerunt, id in eo corrigendum est quod dominus dixit: nolite prohibere, cur hoc ipse prohiberi prohibuit? et quomodo erit uerum quod ibi ait: qui contra ra est, et illa ubi ait: qui non est mecum aduersus me est, et qui mecum non colligit spargit et illa ubi ait: nolite prohibere. qui enim contra uos non est pro uobis est, quid restat intellegendum, nisi quia ille in tanti nominis ueneratione confirmandus fuit ubi non erat contra ecclesiam colligeret spargeret; et si forte veniret ad Ecclesiam, non illud quod habebat ibi acciperet, sed in quo aberraverat emendaret? lii gentilis hominis orationes non sunt exauditae, aut eleemosynae non sunt acceptae: imo et angelum ad se mitti, et missum meruit intueri, per quem posset utique sine hominis alicujus accessu cuncta necessaria discere. Sed quoniam quidquid boni in orationibus et eleemosynis habebat, pro
Abbreviated transcription (Latin):
matis receperunt. Nec eos ut corrigerent
per publicas potestates agere destiterunt:
nec eorum criminibus per sui concilii
sententiam uehementer exaggerati.
communionem suam contaminare
mueruNt.
ccix. Ageus de baptisio. exponit qͥm
ñ sit contrarium. Qui mecum ñ ẽ contra
me ẽ. qui contra uos nest ꝓuobis ẽ. ex
libro primo de baptismo
ñs in engłiodicit. Quiñ ẽ mecũ.
aduersum me ẽ & qui mecum
ñ colligit: spargit. Tam̃ cũ adeũ
discipłi retulissent iudisse seq̃ndã
in eius nomine pellentẽ demonia prohi¬
buisse. quia cum illis eum ñ sequebat᷑.
nolite inquit ꝓhibere. qui contra uos nẽ.
innomine meo facere aliquid: & male
loqui deme. Si nichil in illo corripien¬
dumerat: securiis sitgͦ. quis quis extra¬
communioriẽ eccłie constitutuis. colligit
inxp̃i nomine dissociatos a sociata¬
te xp̃iana. adtq ita falsum erit illud. qui
non ẽ mecum adu̾sũ me ÷: & qui mecum ñ

Expanded text:
matis receperunt, nec eos ut corrigerent matis receperunt, nec eos ut corrigerent per publicas potestates agere destiterunt, nec eorum criminibus per sui Concilii sententiam vehementer exaggeratis communionem suam contaminare timuerunt. I. Agens de baptismo exponit' quomodo non sit contrarium, Qui mecum non est contra me est. Qui contra vos non est pro vobis est. Ex libro primo de Baptismo. Dominus in Evangelio dicit: Qui non est mecum, adversum me est, et qui mecum non colligit, spargit. Tamen cum ad eum discipuli retulissent, vidisse se quemdam in ejus nomine pellentem daemonia, et prohibuisse quia cum illis eum non sequebatur: Nolite, inquit, prohibere, qui contra vos non ein nomine meo facere aliquid, et male loqui de me. Si nihil in illo corripiendum erat, securus sit communionem ecclesiae constitutus colligit in Christi nomine dissociatus a societate christiana; adque ita falsum erit illud: qui non est mecum aduersus me est, et qui mecum non
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum & ignium se ipsos necare consue¬
uerunt. Et istum furorem alios quos po¬
tuerint sexus utriusq seducere aliquando
ut occidantur ab aliis. mortem nsi fecerint
commizantes. Ueruntamen plerisq do¬
natistarum displicent tales. nec eorum com¬
munione contaminari se putant: qui
xpistiano orbi terrarum dementer obiciunt.
ignotorum crimen affrorum: multa & int̃
ipsos facta sunt scis mata: & ab eis se diuer¬
sis cȩtibus. alii atq alii separarunt. Quo¬
rum separationem cȩtera grandis mutatu¬
do non sensit.sed apud cartaginem man¬
mianus contra primianum ab eius dem
erroris centum ferme episcopis ordinatus.
a reliquis.eeͤc. decem. cum eisdem duodeq̃
qui ordinationi cius etiam presentia corpor al
interfuerunt atrocissima criminatione
damnatus: compulit eos nos se etiam
extra ecclesiam dari posse baptis mum xp̃i.
Nam quos dam cum eis quos extra
sine ulla in quoquam repeticione baptis¬

Expanded text:
aquarum et ignium se ipsos necare consaquarum et ignium se ipsos necare consuerunt; et in istum furorem alios quos potuerint sexus utriusque seducere, aliquando ut occidantur ab aliis, mortem, nisi fecerint, comminantes. Verumtamen plerisque Donatistarum displicent tales, nec eorum communione contaminari se putant, qui christiano orbi terrarum dementer objiciunt ignotorum crimen Afrorum. Multa et inter ipsos facta sunt schismata, et ab iis se diversis coetibus alii atque alii separarunt; quorum separationem caetera grandis multitudo non sensit. Sed apud Carthaginem Maximianus contra Primianum ab ejusdem erroris centum ferme episcopis ordinatus, et a reliquis trecentis decem, cum eis duodecim qui ordinationi ejus etiam praesentia corporali interfuerunt, atrocissima criminatione damnatus, compulit eos nosse etiam extra Ecclesiam dari posse Baptismum Christi. Nam quosdam ex eis cum eis quos extra sine ulla in quoquam repetitione Baptis
Abbreviated transcription (Latin):
epis copum. Cum maiorino donatus alius.
in eadem diuisione successit. Qui eloqͣntia
sua sic confirmauit hanc h̾esim. ut multi ex¬
istiment propter ipsum potiꝰ cos donatistas
uocari. Extant scripta eius. ubi apparet
eum etiam non catholicam de trinitate ha¬
buisse substantiam: sed quanuis eiusdem
substantiȩ minorem tamen patre filium: &
minorem esse filio putant spiritum sc̃m.
Uerum in hunc quem de trinitate habu¬
it errorem cius donatistarum multitudo
intenta non fuit: nec facile in eis quisquam
qui hoc illum sensisse nouerit inuenit᷑.
Isti heretiqi in urbe roma montens es uocant᷑.
quibus hinc ex affrica solent ep̃m mittere.
aut hinc illuc affri epis copi eorum pergere.
Si forte ibi eum ordinare placuisset.Ad hãc
heres im in affrica &e illi ꝑtinent qͥ appellant᷑
circũncelliones genus hominum agreste &
famosissimȩ audatiȩ. non solum in alios
mortes uarias maximeq precipitiorum &

Expanded text:
episcopum. Cui Majorino Donatus alius episcopum. Cui Majorino Donatus alius in eadem divisione successit, qui eloquentia sua sic confirmavit hanc haeresim, ut multi existiment propter ipsum potius eos Donatistas vocari. Exstant scripta ejus, ubi apparet eum etiam non catholicam de Trinitate habuisse sententiam, sed quamvis ejusdem substantiae, minorem tamen Patre Filium, et minorem Filio putasse Spiritum sanctum. Verum in hunc, quem de Trinitate habuit, ejus errorem Donatistarum multitudo intenta non fuit; nec facile in eis quisquam, qui hoc illum sensisse noverit, invenitur. Isti haeretici in urbe Roma Montenses vocantur, quibus hinc ex Africa solent episcopum mittere: aut hinc illuc Afri episcopi eorum pergere, si forte ibi eum ordinare placuisset. Ad hanc haeresim in Africa et illi pertinent, qui appellantur Circumcelliones, genus hominum agreste et famosissimae audaciae, non solum in alios mortes varias maximeque praecipitiorum et
Abbreviated transcription (Latin):
onatiani uel donatiste sunt qͥ pͥmum
ꝓpt̃ ordinatum contra fuam uoluntatẽ
cecilianum ecclic cartaginensis ep̃m scisma fece¬
runt. obicientes crimina ñ ꝓbata. & maxime qͦd
a traditorib diuinarum scͥpturarum fuerit
ordinatus. S post causam cum eo dictam atq
finitam falsitatis rei dep̃hensi. ꝑtinaci dissensio¬
ne firmata. in heres im scisma u̾terunt. tan.
ra seu quod magis apparuit uidicib falsa. de
toto terrarum orbe perierit. ubi futura pro¬
missa est atq in affricana donati parte re-¬
manserit. In aius terrarum partib quasi
contagione communionis extincta: audent
etiam rebaptirare catholicos. ubi se amplius
hereticos es se firmauerunt: cum eccles iȩ
catholicȩ uniuerse placuerit. nec in ipsis
hereticis baptis ma commune rescindere.
Huius heresis principem accipimus fuisse
donatum. Qui de numidia ueniens. &¬
contra cecilianum xp̃ianam diuidens plebẽ:
adiunctis sibi eiusdem fauctionis epis copis
maiorinum apud cartaginem ordinauit

Expanded text:
DONATIANI vel Donatistae sunt, qui primum propter ordinatum contra suam voluntatem Caecilianum Ecclesiae Carthaginensis episcopum schisma fecerunt: objicientes ei crimina non probata, et maxime quod a traditoribus divinarum Scripturarum fuerit ordinatus. Sed post causam cum eo dictam atque finitam falsitatis rei deprehensi, pertinaci dissensione firmata, in haeresim schisma verterunt: tanqura, seu quod magis judicibus apparuit, falsa, de toto terrarum orbe perierit, ubi futura promissa est, atque in Africana Donati parte remanserit, in aliis terrarum partibus quasi contagione communionis exstincta. Audent etiam rebaptizare Catholicos: ubi se amplius haereticos esse firmarunt, cum Ecclesiae catholicae universae placuerit, nec in ipsis haereticis Baptisma commune rescindere. Hujus haeresis principem accipimus fuisse Donatum, qui de Numidia veniens, contra Caecilianum christianam dividens plebem, adjunctis sibi ejusdem factionis episcopis, Majorinum apud Carthaginem ordinavit
Abbreviated transcription (Latin):
ritas defuit frustra natus ẽ: & ei ex pedi¬
ebat fortasse ñ nasci. Nunquid non erãt
nati quib apłs dicit. Tan quã pariuilis
inxp̃o lac uob̾ potum dedi ñescam: eos
tam̃ asacrilegio scismatis reuocat. in quo
idõ irruebant. quia carnales erant. Quasi
paruulis inquit in xp̃o lac uob̾ potũ dedi:
non escam ñdũ enĩ poteratis: s nec qͥdẽ
adhuc potestis. Ad huc enim ȩstis carna

Expanded text:
ritas defuit, frustra natus est et ei expediritas defuit, frustra natus est et ei expediebat fortasse non nasci. numquid non erant nati quibus apostolus dicit: tamquam paruulis in Christo lac uobis potum dedi, non escam? eos tamen a sacrilegio schismatis reuocat, in quod ideo irruebant, quia carnales erant: quasi paruulis, inquit, in Christo lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc quidem potestis; adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
tiõibꝰ diũsoꝵ a sua unitate separatis. ꝑ
quod suũ in eis habet ipsa utiq geuerat.
ñ ille. Neq enim separatio earum generat.
s quod secũ de ista tenuerunt. Quod
si hoc dimitant omnino ñ generant.
ccxi. Quod etiã male conũsantes catholi¬
cos ipsa generet que & simoneur.
et itaq in omĩb generat cuiꝰ sacram̃¬
ta retinentur. Unde possit tale aliqͥd ccxii¬
uͥcũq generari: quamius non om̃s
quos generat ad eius ꝑtineant unitatem
que usq in finẽ ꝑseuerantes salualut.
Neq enim hi solum ad eã ñ ꝑtinent qͥ
separationis aꝑto sacrilegio manifestist̃:
s etiam illi qui in eius unitate corpora¬
liter mixti ꝑuitam pessimam separant᷑.
Et enim simonem magũ ꝑbaptisma ipsa
pepererat. cui tamen dictum ẽ. quod
ñ haberet partem in hereditate xpĩ. Nũ¬
quid ei baptismus. nunquidergłũ. nũ¬
quid sacram̃ta defuerunt: s quia ei ca¬

Expanded text:
ntibus diversorum a sua unitate separatis, per hoc ntibus diversorum a sua unitate separatis, per hoc quod suum in eis habet, ipsa utique generat, non illae. Neque enim separatio earum eorum generat, sed quod secum de ista tenuerunt: quod si et hoc dimittant, omnino non generant. CAPUT CCX. Quod etiam male conversantes catholicos ipsa generet quae et Simonem. Haec itaque in omnibus generat, cujus sacramenta retinentur. Unde possit tale aliquid ubicumque generari, quamuis non omnes, quos generat, ad eius pertineant unitatem, quae usque in finem perseuerantes saluabit. neque enim hi solum ad eam non pertinent qui separationis aperto sacrilegio manifesti sunt, sed etiam illi qui in eius unitate corporaliter mixti per uitam pessimam separantur. etenim Simonem Magum per baptisma ipsa pepererat; cui tamen dictum est, quod non haberet partem in hereditate Christi. numquid ei baptismus, numquid euangelium, numquid sacramenta defuerunt? sed quia ei ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsunt ad eternã salutẽ ꝑuenire ñ possĩ¬
cex Obiectionẽ donat istarum uttũ
generet filios baptis mꝰ x in parte dona
Lant̃ gener: soluit.
ed uidentur sibi argutis sime querere
utrum generet filios baptismus xpĩ
inparte donati an ñ generet. Ut si
consenserimus quod generet. suam esse as¬
seuerent eccłiam matrem. que filios potuit
de xp̃i baptismate generare. E quia unam
oportet eẽ eccłiam. ex hoc iam nrãm ñ eẽ
ecłiam criminentur. Si aut̃ dixerimus ñ
generat: cur gͦ inquiunt apud uos ñ rena¬
scunt᷑ ꝑbaptis mum qui transeunt a nob̃
aduos. cũ apud nos fuerint baptirati:
si ñdum nati sunt: quasi uõ ex hoc generãt
unde separata ẽ: & ñ ex hoc unde coniũ¬
cta ẽ. Se parata ẽ enim auinculo caritatis.
& pacis: s iuncta ẽ in uno baptismate.
taq una ẽ eccłia que sola catholica nõat̃.
& quiqquid suum habet in communica¬

Expanded text:
prosunt ad aeternam salutem peruenire non possprosunt ad aeternam salutem peruenire non possCIX. Objectionem donatistarum utrum generet filios baptismus Christi in parte Donati, an non generet, solvit. Sed videntur sibi argutissime quaerere, utrum generet filios baptismus Christi in parte Donati, an non generet? ut si consenserimus quod generet, suam esse asseverent Ecclesiam matrem, quae filios potuit de Christi baptismate generare; et quia unam oportet esse Ecclesiam, ex hoc jam nostram non esse Ecclesiam criminentur; si autem dixerimus, Non generat: Cur ergo, inquiunt, apud vos non renascuntur per baptismum qui transeunt a nobis ad vos cum apud nos fuerint baptizati, si nondum nati sunt; quasi vero ex hoc generet unde separata est, et non ex hoc, unde conjuncta est: separata est enim a vinculo charitatis et pacis, sed juncta est in uno baptismate. Itaque una est Ecclesia, quae sola catholica nominatur, et quidquid suum habet, in communica
Abbreviated transcription (Latin):
menta. & omnem scientiã: & si habuero
omnẽ fidẽ ita ut montes transferam. carita¬
tem aut non habeam nichil sum. Quid
ergo eis ꝑdest si & linguã insacris misteriis
habeant angłicam & ꝓpħticã. quẽ admo¬
dum cayphas &e saui. ut aliquando pro¬
phetent. quos fuisse dapnabiles scã scrip¬
tura testatur: si sacramenta ñ tantũ sciat
s & habeant sicut habuit simon magus
si fidem sicut demonia confessa sunt xp̃m:
neq enĩ ñ credebant. cũ dicerent: quid no¬
bis & tͥ ẽ fili dĩ. Scimus quisis: si imꝑci¬
antur etiam in ipsis substantiam suam
pauꝑibus. sicut multi ñ solum incatho¬
lica.s indiuersis heresib faciunt: si ali¬
qua ingruente ꝑsecutione tradant ad
flammas nob̃cũ corpiis suũ ꝓfide quam
parit̃ confitentur.: tam̃ quia separati hec
agunt ñ sufferentes iniucẽ indilectione
neq studentes seruare unitatẽ sꝑ̃c inĩ¬
culo pacis. ⁊ caritatem utiq ñ habendo
etiam cum illis om̃ibus quȩ nichil eis

Expanded text:
omnem scientiam et si habuero omnem fidem ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. quid ergo eis prodest, si et linguam in sacris mysteriis habeant angelicam et prcphetiam quemadmodum Caipbas et Saul, ut aliquando prophetent, quos fuisse damnabiles sancta scriptura testatur, si sacramenta non tantum sciant sed et habeant, sicut habuit Simon magus, si fidem, sicut daemonia confessa sunt Christum — neque enim , non credebant cum dicerent: quid nobis et tibi est, fili dei? scimusquisis —, si dispertiant etiam ipsi substantiam suam pauperibus, sicut multi non solum in catholica sed in diuersis haeresibus faciunt, si aliqua ingruente persecutione tradant ad flammas nobiscum corpus suum pro fide quam pariter confitentur? tamen quia separati haec agunt non sufferentes inuicem in dilectione neque studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, caritatem utique non habendo, etiam cum illis omnibus quae nihil eis
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. uͥ caritas ñẽ. Peccata enuĩ tene¬
bre animarum sunt. Auduumꝰ quippe
iohannẽ dicentẽ. Qui odit frẽm suum:
intenebrisẽ usq adhuc. Nulli aut̃ scis¬
mata facerent: si fr̃no odio ñ excecarent᷑.
Sigͦ dicunus ñ ibi dimitti peccata: quomͦ
renascitur. qui apud eos baptizatur.
Q uidẽ enim renasci ꝑbaptismir nͥ auetu¬
state renouan: Quomͦ aut̃ renouatirr
a uetustate: tui peceata p̃terita ñ dimittũ

Expanded text:
peccata ubi caritas non est. peccata enim tenepeccata ubi caritas non est. peccata enim tenebrae animarum sunt. audimus Iohannem quippe dicentem: qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc; nulli autem schismata facerent, si fraterno odio non excaecarentur. si ergo dicimus non ibi dimitti peccata, quomodo renascitur qui apud eos baptizatur? quid est enim renasci per baptismum nisi a uetustate renouari? quomodo autem renouatur a uetustate cui peccata praeterita non dimi
Abbreviated transcription (Latin):
dilexi. esau aũt odio habui. cum ãbo
exuno comcubitu concepti. & exuno utero
tantur ꝑbaptismum in parte do¬
nati : ut si dixerimus dimitti:
flante domino datus eẽt discipłis. tunc
secutusẽ. & att̃. baptizate gentes. in noĩe
patris &. filii & spesci. Sicii dimiscritis
peccata dimittentur ei: sicui tenueritis
tenebuntur. Ꝙ sita ẽ inquiunt: cominu¬
dimissionẽ peccatorum spc̃ sc̃s operatur.
xꝑ̃i ura cominunio. Una ẽ eni quecũq
ula sit : de qua dictumẽ. Una ẽ colũba
mea: una ẽ matri sue. Nec possunt ec¬
cłie tot ẽẽ: qͦt scismata. Si aũt dixeri¬
mus ñ ibi dimitt peccata: gͦ inquiũt
ñ ẽ illic ueriis baptismus. & ꝓpt̾ea qͦs
anob̃ suscipitis: uos baptizare debetis.
Qđ quia ñ facitis: in eccłia xꝑ̃i uos ñ eẽ
fatemini. His ita resistimus scđmscri¬
pturas eos interrogantes: ut quod a nob
querunt. sibi ipsi respondeant. Quȩ¬
ro enĩ ut dicant utrum dimittantur

Expanded text:
dilexi, Esau autem odio habui, cum ambo dilexi, Esau autem odio habui, cum ambo ex uno concubitu concepti, ex uno utero tantur per baptismum in parte Donati, ut, si dixerimus dimitti, flante domino datus esset discipulis, tunc secutus est et ait: baptizate gentes in nomine patris et filii et spiritus peccata, dimittentur ei, si cui tenueritis tenebuntur, et si ita est, inquiunt, commudimissionem peccatorum Spiritus sanctus operatur: ra communio. Una est enim quaecunque illa sit de qua dictum est: Una est columba mea, una est matri suae. Nec possunt Ecclesiae tot esse, quot schismata. Si autem dixerimus non ibi dimitti peccata: "ergo" inquiunt "non est illic uerus baptismus, et propterea quos a nobis suscipitis uos baptizare debetis; quod quia non facitis, in ecclesia Christi uos non esse fatemini." His ita resistimus, secundum scripturas eos interrogantes, ut quod a nobis quaerunt sibi ipsi respondeant. quaero enim, ut dicant utrum dimittantur
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine pauli baptizati estis. Isti ergo
siinhac obstinatione & ꝑuersitate rema¬
nerent: Certe quidem nati erant: nec tam̃
ad ipsam eccłiam de quanati erant ꝑpa
cis atq unitatis uinculũ ꝑtinerent.
tanquam per uteros ancillarum.
Rgo ipsa generat. & puterum:
suũ. & puteros ancillarum ex
eisdẽ sacram̃tis. tanquam ex
uifi sui semine. Non enim frustra dic̃
apls omĩa illa in figura eẽ gesta S qͥ
suꝑbiunt. & legt time matri ñ adum¬
guntur. similes sunt hismaheli de quo
dictum ẽ. Ei ce ancillam & filium eius.
Non enim heres erit filius ancille cum
filio meo ysa ac. Qui aut̃ pacifice diligt̃
legitumam patris sui coniugẽ. cius
legt timo iure regenerati sunt: similes
sunt filus iacob quamuis deancillis
natis. & tamen eandem hereditatẽ sum̃¬
tib. Qui aut de utero ipsuis matris intus
iunitate nati negligunt gram quam ac¬
ceperunt:similes sunt esau filio ysaac qͥ
reꝓbatusẽ: dõ attestante & dicente. Ia cob

Expanded text:
in nomine Pauli baptizati estis? isti ergo si in hac obstinatione et peruersitate remanerent, certe quidem nati erant, nec tamen ad ipsam ecclesiam de qua nati erant per pacis adque unitatis uinculum pertinerent. suum et per uteros ancillarum Ergo ipsa generat per uterum suum et per uteros ancillarum ex eisdem sacramentis tamquam ex uiri sui semine. non enim frustra dicit apostolus omnia illa in figura esse gesta. sed qui superbiunt et legitimae matri non adiunguntur, similes sunt Hismaheli, de quo dictum est: eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. qui autem pacifice diligunt legitimam patris sui coniugem, cuius legitimo iure regenerati sunt, similes sunt filiis Iacob quamuis de ancillis natis, sed tamen eandem hereditatem sumentibus. qui autem de utero ipsius matris intus in unitate nati neglegunt gratiam, quam acceperunt, similes sunt Esau filio Isaac, qui reprobatus est deo attestante et dicente: Iacob
Abbreviated transcription (Latin):
telligentie capacẽ. quod utiq ñsunt a¬
imalia rationis exꝑtͥa. Unde testimo¬
nio diuino eos qui si intelligunt pecorib
comparasti. ñ utiq habentib intellectũ:
quod & alio loco scriptuĩ: holite eẽ sic̃ eqͦ
& mulus: quib ñ ẽ intellectus. Quȩ cũ
ita sint.: attende &̃ quib uerbis sp̃m̃
de finieris. atq descripseris: cũ illumab
anima distinguere nitereris. Hec anima
inquis que ex fiatu dĩ habet originẽ:
sine sensu ꝓprio atq intellectu intimo
tam̃ quod sentit quod sapit qđ uigit.
a ẽ sensus animȩ. his uerbis satis indi
racionale ntm̃. quo sentit atq intelli¬
git anima: Non sic̃ sentit᷑ corporis sensib
sed sict̃ ẽ ille intimus sensus. ex quoesi
appellata sententia. Hinc aut̃ pecorib
sine dubitatione preponim̃: eo qđ st̃
illa racionis exꝑta. Non habent itaꝙ

Expanded text:
tellegentiae capacem, quod utique non sunt atellegentiae capacem, quod utique non sunt animalia rationis expertia; unde testimonio diuino eos qui non intellegunt pecoribus comparasti non utique habentibus intellectum. quod et alio loco scriptum est: nolite esse sicut equus et mulita sint, attende etiam quibus verbis spiritum definieris atque descripseris, cum illum ab anima distinguere nitereris: « Haec anima, inquis, quae ex flatu Dei habet originem, sine sensu proprio atque intellectu intimo tamen quod sentit, quod sapit, quod vigea est sensus animae. » His verbis satis indicrationale nostrum quo sentit atque intelligit anima: non sicut sentitur corporis sensibus, sed sicut est ille intimus sensus, ex quo est appellata sententia. Hinc autem pecoribus sine dubitatione praeponimur, eo quod sunt illa rationis expertia. Non habent itaque
Abbreviated transcription (Latin):
anima ẽ etiam spm̃dici. Cum audis
uel legis dnõ moriente quod scriptũ
ẽ. Et declinato capite. tradidit sꝑm̃:
ita uis intelligi. tanquã aparte signi¬
ficauerit totum: ñ quod eaquȩ aĩa ẽ
possit & sꝑ̃c nuncupari. at ego ut
possim ꝓbare expeditius quod dico:
te ipsum testem citius & commodiꝰ
adhibeo. sicenĩ sꝑm̃ diffinitis. ut
pecora appareant ñ sꝑm̃ habere s
animamirracionabilia quippe idõ
dicuntur: quod ium ñ habent intelli¬
gentiȩ atq rationis. Unde cum ho¬
minẽ ipsum ammonere uoluisses
suam nosse naturam: ita locittuses.
Nã cũ łs bonũ nichil ñ racione con¬
diderit. ipsumq hominem animal
racio nale intellectus capacẽ. rationiꝰ
compotem. sensuꝰ q iuuacẽ. qui
om̃ia. rationis expt̾a. prudenti or dinatio¬
ne distribuat ꝓereau̾it: his tuis uerbis sa¬
tis asseriusti qđ om̃ino uerissimum ẽ
hominem cẽ compotem rationis atq in¬

Expanded text:
anima est etiam spiritum dici, quam audis anima est etiam spiritum dici, quam audis uel legis. domino moriente quid scriptum est? et inclinato capite tradidit spiritum. ita uis intellegi, tamquam a parte significauerit totum, non quod ea quae anima est possit et spiritus nuncupari. at ego, ut possim probare expeditius quod dico, te ipsum testem citius et commodius adhibeo. sic enim spiritum definisti, ut pecora appareant non spiritum habere, sed animam; inrationabilia quippe ideo dicuntur, quod uim non habeant intellegentiae atque rationis. unde cum hominem ipsum admonere uoluisses suam nosse naturam, ita locutus es: "nam cum deus bonum nihil non ratione condiderit ipsumque hominem, animal rationale, intellectus capacem, rationis compotem sensuque uiuacem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit." his tuis uerbis satis asseruisti, quod omnino uerissimum est, hominem esse compotem rationis atque in
Abbreviated transcription (Latin):
urã: sic enim sꝑẽ m̃tis nichil ẽ ali¬
ud quam mens: quomͦ corpꝰ carnis
nichil aliud potest eẽ quam caro.
Nam & hoc scriptum ẽ. inexpoliatione cor¬
poris carnis: uͥ carnem corpus appellat:
dicit sane & aliomͦ spm̃ hominis: quem
prorsus am̃te discernt. Si enim ora¬
uero linguam quit. sꝑ̃c m̃s orat. Mẽs
autem mea sine fruetuẽ: uerum nunc
ñdeisto spũ loquim᷑: qui ẽ ame distin¬
ctus. Habet iste suam eandẽq diffi¬
cilem questionẽ: multis enim modis
atq indiuersis significationibus scͥp¬
turȩ diuinȩ sꝑ̃m nominant: s de quo
nunc agimus quo raciocinamus. intelli¬
uersa anima: s aliquid eius. tam̃ ani¬
poteris negare uniuersum sem̃ iacob
appellari isrł: qm̃ excepto iuida ctiã
distincte appellatus ẽ isrł intrib decẽ
que insamaria fuerunt: s quid opusẽ
hic diitius immorari: iam nunc unde
facilius ostendamꝰ attende eam quȩ

Expanded text:
uestra\'? sic enim spiritus mentis nihil est aliuestra\'? sic enim spiritus mentis nihil est aliud quam mens, quomodo corpus carnis nihil aliud potest esse quam caro. nam et hoc scriptum est: in expoliatione corporis carnis, ubi carnem corpus carnis appellat. dicit sane et alio modo spiritum hominis, quem prorsus a mente discernit: si enim orauero lingua, inquit, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa. est. uerum nunc non de isto spiritu loquimur, qui est a mente distinctus – habet iste suam eandemque difficilem quaestionem; multis enim modis atque in diuersis significationibus scripturae diuinae spiritum nominant —, sed de quo nunc agimus, quo ratiocinamur, intelleuersa anima, sed aliquid eius. tamen anipoteris negare uniuersum semen Iacob appellari Israhel, quoniam excepto Iuda etiam distincte appellatus est Israhel in tribubus decem, quae in Samaria fuerunt. sed quid opus est hic diutius immorari? Iam nunc unde facilius ostendamus attende eam quae
Abbreviated transcription (Latin):
quem admodum quamuis et
propriȩ dicat᷑ spc̃ ñ uniuersa
illud multo ex pressius in libro iob. ab
soluisti animam meam abspũ meo. Tam̃
& uniuersa anima appellatur hoc no¬
mine: quamius multomagis hec q̃stio
nominum uideatur eẽ ñ rerũ. Cũ enĩ
constet eẽ aliquid in anima. quod ꝓpͥȩ¬
sꝑc̃ nominctur. quo excepto proprie no¬
minat᷑ & anima iã de rebuᷤᷤ ipsis nulla
contentio est. Presertu quia illud etiã
ego dicoꝓpriȩ uocari sp̃m. Quod &e tu
dicis idẽ quo raciocinam᷑. & intelligimꝰ.
mentem uidetur appellare cũdicit.
m̃te seriuo legi dĩ earne aut̃ legi pec¬
cati. Nam ipsa sententia ẽ. & earo con
sus carnem: Ut quod ibidixit m̃tem
hoc intelligatur hic sp̃m dicere. Non
sicut tuexistimas uniuersãm̃tẽ uocar.
quȩ constat ex anima & spũ: quod uͥ
legeris nescio. Mentẽ quippe nrãm
nisi racionale & intellectuale nr̃m̃
dicere ñ solemꝰ. Ac ꝑhoc quodait qͥdẽ
aliud dixit. quam renouamini m̃te

Expanded text:
quemadmodum, quamuis et proprie dicatur spiritus non uniuersa ma et corpus; uel illud multo expressius in libro Iob: soluisti animam meamabspiritumeo — tamen et uniuersa anima appellatur hoc nomine, quamuis multo magis haec quaestio nominum uideatur esse, non rerum. cum enim constet esse aliquid in anima, quod proprie nominatur, quo excepto proprie nominatur et anima, iam de rebus ipsis nulla contentio est, praesertim quia illud etiam ego dico proprie uocari spiritum quod et tu dicis, id est quo ratiocinamur et intellegimus, mentem uidetur appellare, cum dicit: mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. nam ipsa sententia est: et caro coutem aduersus carnem; ut quod ibi dixit: mente, hoc intellegatur hic spiritum dicere, non, sicut tu existimas, uniuersam mentem uocari, quae constat ex anima et spiritu; quod ubi legeris nescio. mentem quippe nostram nisi rationale et intellectuale nostrum dicere non solemus. ac per hoc quod ait quidem aliud dixit quam \'renouamini mente
Abbreviated transcription (Latin):
latione. donec fieret qͦd p̃dix̃. Hinc enĩ magnꝰ
habitꝰ. & ab illa tͥbulatione lib̾at᷑. S ne huma¬
nȩ sapĩe tribueret᷑ quod uenit u̾bum eiꝰ. id est.
factum ẽ. qͦd p̃dixit: more suoscͥpt᷑a sc̃a deo in de
dat głam. & continuo subiungit. eloquium

Expanded text:
d praedixit. hinc enim magnus est habitus et ab illa tribulatione liberatus. sed ne humanae sapientiae tribueretur, quod uenit uerbum eius, id est factum est, quod praedixit, more suo scriptura sancta deo inde dat gloriam et continuo subiungit: Eloquium
Abbreviated transcription (Latin):
do diuitiaꝵ sapientie & scientie dĩ: quã
incõp̃hensibilia sunt iudicia eiꝰ: & inue¬
stigabiles iue eiꝰ. quis enĩ cognouit
sensum dñi: & hoc ẽ ꝑfundũ. Altitu¬
do quippe: cõmune nom̃ ẽ. excelso &
ꝓfundo. S cum in excelso dicitur: sub¬
limitatis eminentia cõm̃dat᷑. Cum aũt
inꝑfundo. difficultas inuestigationis.
& cognitionis. Unde &e illud dõ dicitur.
Quiã magnificata sunt opera tua dñe:
nimis ꝑfunde factę sunt cogitationẽ¬
tue. Et iterum Iudicia tua uelut mł¬
ta abissus. Hinc igit᷑ ẽ uiud apłi. qd̾
requirendum int̾ cetera posiusti. huiꝰ
rei gr̃a inquit flecto genua mea ad patrem

Expanded text:
do diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam do diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quis enim cognouit sensum domini? et hoc est profundum. altitudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed, cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur, cum autem in profundo, difficultas inuestigationis et cognitionis. unde et illud deo dicitur: Quam magnificata sunt opera tua, domine! nimis tuae. et iterum: iudicia tua uelut multa abyssus. hinc igitur est illud apostoli quod requirendum inter cetera posuisti: huius rei gratia, inquit, flecto genua mea ad patrem
Abbreviated transcription (Latin):
erito ergo
istorum qui saturantur ui¬
Uita enim xp̃c ẽ. qui habitat in cordibus
eorum. interim ꝑfidem.: post etiam ꝑ
speciem: uident enĩ nunc ꝑspeculũ ineni¬
giate: tunc aut facie ad faciem. Unde
ipsa caritas nunc in bonis oꝑib dilecti¬
ones exercet᷑. qua se ad subueniendũ
quaqua uersum potest porrigit: & hec
latitudo ẽ. Nunc longanimitate adũ¬
sa tolerat. & ineo quod ueracit tenuit
ꝑseuerat:. Et hec longitudo ẽ. Hoc autẽ
totum ꝓpt̃ adipsscendã uitã facit et̃nam
que ilłi ꝓmutitur in excelso. Ꝙ hec al¬
titudo est. Existit uero ex oculto istaca¬
ritas. uͥ fundati quodãmͦ & radicati
sumus: uͥ cause uolũtatis dĩ ñ uestigãt᷑.
Cuus grã sumus salui facti. ñ exoperib u¬
stitie que nos fecimus: s scđm eius mi¬
scłiam. Uoluntarie quippe genuit nos
uerbo ueritatis. Et hec uosuntas eius
in abditoẽ: cuiꝰ secreti profunditatem qͦ¬
dãm expauescens apłs clamat. Oaltitu¬

Expanded text:
erito ergo istorum. qui saturantur, uiuita enim Christus est, qui habitat in cordibus eorum interim per fidem post etiam per speciem. uident enim nunc per speculum in aenigmate tunc autem facie ad faciem. unde ipsa caritas nunc in bonis operibus dilectionis exercetur, qua se ad subueniendum, quaqua uersum potest, porrigit, et haec latitudo est; nunc longanimitate aduersa tolerat et in eo, quod ueraciter tenuit, perseuerat, et haec longitudo est; hoc autem totum propter adipiscendam uitam facit aeternam, quae illi promittitur in excelso, et haec altitudo est. existit uero ex occulto ista caritas, ubi fundati quodam modo et radicati sumus, ubi causae uoluntatis dei non uestigantur, cuius gratia sumus salui facti non ex operibus iustitiae, quaenos fecimus, sed secundum eius misericordiam. uoluntarie quippe genuit nos , uerbo ueritatis. et haec uoluntas eius in abdito est. cuius secreti profunditatem quodam modo expauescens apostolus clamat:s o altitu
Abbreviated transcription (Latin):
ut & nos inuictm diligamꝰ. & quẽ ad¬
modum ille pronob̾ animam suã posuit.
nos. & filio suo unico ñ peꝑcit. s pro
nobis om̃ib tra didit eum Si amare pi¬
gebat. saltem redamare ñ pigeat. Nulla
est enim maior adamorem in uitatio qͣm
scolastici soloȩ cisinos quoriumdam pie
glerant sac̃ dotũ. ex eo dem libro de ca

Expanded text:
ut et nos inuicem diligamus et, quemadut et nos inuicem diligamus et, quemadmodum ille pro nobis animam suam posuit, nos et filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, si amare pigebat, saltem redamare est enim major ad amorem invitatio quam scolastici soloecismos quorumdam pie tollerent sacerdotum; ex eodem libro de Ca
Abbreviated transcription (Latin):
tientes. & suam iustitiam uolentes con¬
stituere. non aꝑta manuxꝑĩ repletisunt
benedictione. sed constricta atq conclu¬
sa retenti sunt. Itaq illis obligati sunt
pedes & ceciderunt. nos riero sutreximus
ris inscĩs quieum nascendi tempore p̃ie¬
runt. tam̃ ipse ẽ caput corporis eccłie:
uliq om̃s eidem corpori cuiuis ille capiti
ẽ coheserunt. credendo in eum quem p̃¬
nunciabant. Non enim precurrendo di¬
uulsi sunt: s iuncti potius obsequendo.
N am && suaanus a capite premita potest
conexio tam̃ eius sub capite ẽ. Qua ꝓpt̃
om̃ia que ante scripta sunt. ut nos doce¬
remur scripta sunt. & figure nr̃e fuert̃
& infigura contingebant eis. S cripta st̃
aut̃ ꝓpt̃ nos: in quib finis scłorũ ob¬
uenit᷑. Que aũt maior causa ẽ aduentꝰ
domini nisi ut ostenderet ds̃ dilectionẽ
suam in nob̾ cõmendans eam uehem̃t̃:
nis precepti & plenttudo legis caritas ẽ.

Expanded text:
tientes, et suam justitiam volentes contientes, et suam justitiam volentes constituere, non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atqsa retenti sunt; itaque illis obligati sunt pedes et ceciderunt; nos uero surreximus ris in sanctis, qui eum nascendi tempore praeierunt, tamen ipse est caput corporis ecclesiae illique omnes eidem corpori, cuius ille caput est, cohaeserunt, credendo in eum quem praenuntiabant. non enim praecurrendo diuulsi sunt, sed adiuncti potius exsequendo. nam etsi manus a capite praemitti potest, conexio tamen eius sub capite est. quapropter omnia, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt et figurae nostrae fuerunt et in figura contingebant eis, scripta sunt autem propter nos, in quibus finis saeculi obuenit. Quae autem maior causa est aduentus domini, nisi ut ostenderet deus dilectionem suam in nobis, commendans eam uehementer, nis praecepti et plenitudo legis caritas est,
Abbreviated transcription (Latin):
qui etiam ante aduentum eius in hocscło
uixerunt: Ita eum credentes uenturũ eẽ.
sicut nos uenisse. Si cut enĩ iacob manũ
prius dum nasceretur emisit exutero.
qui etiam pedẽ p̃nascentis frĩs tenebat.
deinde utiq secutum ẽ caput. Cũ de¬
mum necessario m̃bra cętera S tamers
caput ñ tantũ ea m̃bra quȩ secuta sunt.
s etia m ipsam manum quȩ innascendo
precessit dignitate ac potestate p̃cedit.
et quamius ñ tempore apparendi. tam̃
in carne. & quod ammodo exutero se¬
creti sui ad hominum oculos mediator
dĩ & hominum homo ꝓcederet. quic̃
suꝑ omĩa ds̃ benedictiis inscła. Premi¬
sit inscĩs patriarchis & ꝓpħis qͣndã
partẽ corporis sin. quã uelut mano
se nasciturum eẽ p̃nuntians. etiã po¬
płm suꝑbe precedentẽ uinculis legis
tanquam digitis quinq supplantat.
quia ce ꝑquinq temporũ articuulos
quinq conscripsit. ce suꝑbi carnalit̾ sen¬

Expanded text:
qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum prius, dum nasceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra cetera, sed tamen caput non tantum ea membra, quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum, quae in nascendo praecessit, dignitate ac potestate praecedit, et quamuis non tempore apparendi, tamen in carne et quodam modo ex utero secreti sui ad hominum oculos mediator dei et hominum homo procederet, qui est super omnes deus benedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchis et prophetis quandam partem corporis sui, qua uelut manu se nasciturum esse praenuntians etiam populum superbe praecedentem uinculis legis tamquam digitis quinque supplantat — quia et per quinque temporum articulos quinque conscripsit. Et superbi carnaliter sen