comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
commisceret᷑. de formeatione uirũ
ignorantia excusaret. Cũ aut̃ unꝰ
de conuigib fornicationem ineur¬
rit. ñ licet alt̾i formeatorem dunit¬
tere. nisi ipse expers fornicationis
extiterit. Unde augustinus tractats
tere uxorem suam. si ipse conui¬
citur formcari. Qua ꝓpter qͥsqͥs
fornicationis causa uult abicere
uxorem suã. prior debet ẽẽ aforni¬
catione purgatus. Hoc augustinus.
cũ aut̃ ꝓ tali fornicatione᷑ conugi¬
um separat᷑. dimittenti uł dimisso
isicet ad aliã transire copulã apło
dicente. His qui matmonio iuncli
sunt p̃cipio non ego s dñs. uxorẽ
aiuro ñ discedere. Quod si discesse

Expanded text:
commisceret de fornicatione virum commisceret de fornicatione virum ignorantia excusaret. Cum autem unus de conjugibus fornicationem incurrit, non licet alteri fornicantem dimittere, nisi ipse expers fornicationis exstiterit. Unde Augustinus tractans tere uxorem suam, si ipse convincitur fornicari. Quapropter quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem suam, prior debet esse a fornicatione purgatus. Augustinus: Cum autem pro tali fornicatione conjugium separatur, dimittenti vel dimisso non licet ad aliam transire copulam, Apostolo dicente: Iis qui matrimonio juncti sunt praecipio, non ego sed Dominus, uxorem a viro non discedere;
Abbreviated transcription (Latin):
gium. cũ ipsi de reddendo carnis
debito ñ ualeant facere consensum
legitimumr.
De causis illis agendũ est que
tium. Dominus nr̃ insinuauit
posse dimitti uxorem a uiro cau¬
sa fornicationis ubi ait. Quieũq
dimiserit uxorem suã msi ca formc̃ois¬
stum ẽ aut̃ quod ꝓpter eandem
causam dimittere uirũ uxorẽp¬
mittitur. Nam cũ sint una caro.
ncorpus unuis. sit in potestate alti¬
us. eandem legem ꝑmanendi uel
se dimitcendi sortiti sunt. Cũ aut̃
fornicationis causa facit diuortiũ.
ñ ille qui dimittit. s ille qͥ ꝓculpa
sua dimittit᷑. separat conuigium.
Est̃ aut̃ fornicatio duplex. corꝑalis
⁊ sp̃ualis. fit aut̃ corꝑalis quando
mulier uiuente uiro. aut uir ui¬
uente uxore exconscientia se alti
coniungit:⁊ aut clam. aut ma¬
nifeste. Ideo exconscientia appo¬
sui. quia si contingeret. tit mulierẽ
aliam ignorante uiro uxor. in
lecto collocaret. ⁊si illi uir deceptꝰ

Expanded text:
gium, cum ipsi de reddendo carnis gium, cum ipsi de reddendo carnis debito non valeant facere consensum legitimum. C conjugalis. De causis illis agendum est quae uges. Dominus noster insinuavit posse dimitti uxorem a viro causa fornicationis ubi ait: Quicunque dimiserit uxorem, nisi causa fornicatiostum est autem quod propter eamdem causam dimittere virum uxori permittitur. Nam cum sint una caro et corpus unius sit in potestate alterius, eamdem legem permanendi vel se dimittendi sortiti sunt. Cum autem fornicationis causa faciat divortium, non ille qui dimittit, sed ille qui pro culpa sua dimittitur, separat conjugium. Est autem fornicatio duplex: corporalis et spiritualis. Fit autem corporaliter quando vir, vivente uxore, aut mulier vivente viro, ex conscientia se alteri conjungit aut clam aut manifeste. Ideo ex conscientia apposui: quia si contingeret ut mulierem aliam ignorante viro uxor in lecto collocaret et se illi vir deceptus
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis tonsuram monachi n uestẽ¬
iam acceꝑit. Si uͦ uterq uotũ faẽ.
necesse ẽ esse ut incontinentia ꝑ¬
maneant. Unde scriptũ ẽ in regi¬
stro ad adrianũ notariũ. Agotholo¬
sa latrix p̃sentiũ conquesta ẽ ma¬
ritum suum contra uoluntatem
ti inquisitione discutiat. si forte
cũ eius uoluntate conuersus ẽ. uł¬
si ipsa se mutare ꝓmiserat. ⁊ si
hoc reppererit. ⁊ illũ in monast̾io
sit mutare compellat. Si uͦ nicħ
horum ẽ nec quodquã fornicatio¬
nis crimen ꝓpter quod licet iuro
erem commisisse cognoueris. uo¬
lumus ut maritũ suũ ȩtiã si ton¬
soratus ẽ reddas omni occasione
cessante. Hic ẽ attendendũ quoo
astringunt uł continent. ñ soluunt
contra dñi preceptũ coniugiũ. S.
cũ deus ꝓcuius amore se conti¬
nent eos separet ab amplexu. iã
gium. ⁊ licet uir efficiatur abbas.
putare debet quod inter monacha
nmonachũ possit contrahi conui¬

Expanded text:
quamvis tonsuram monachi et vestequamvis tonsuram monachi et vestem acceperit. Si vero uterque votum facit, necesse est ut in continentia permaneant. Unde scriptum est in Registro ad Adrianum notarium: Agothosa latrix praesentium questa est, maritum suum contra voluntatem ti inquisitione discutiat, ne forte cum ejus voluntate conversus sit, vel ipsa se mutare promiserit. Et si hoc repererit, ut illum in monasterio sit, mutare compellat. Si vero nihil horum est nec quoddam fornicationis crimen propter quod licet viro erem commisisse cognoveris, volumus ut maritum suum illi etiam si tonsuratus est reddat omni occasione cessante. Hic est attendendum quod astringunt vel continent, non solvant contra Domini praeceptum conjugium. Sed cum Deus pro cujus amore continent eos separet ab amplexu; jam gium. Et licet vir efficiatur abbas putare debet inter monachum et monacham posse contrahi conju
Abbreviated transcription (Latin):
consensu ut uacetis orationi. Mani¬
festum ẽ igitur quod neuter pot̃
facere uotum continentie nͥ idem
placeat utriq ⁊idem uterq uoueat.
cũ sint una caro n alter habeat cor¬
pus alt̾ius in sua potestate. Uñ gre¬
goriustheotisto patricio scribens
ait. Cum boni conuiges aut m̾itũ
augere desiderant. aut ante actȩ ui¬
tȩ culpam deflere. ut se ad continen¬
tiam astringant. ⁊ meliorem uitam
appetant. licet. Si uͦ continentiam
quã iuir appetit mulier recusat :
diuidi coniugium ñ licet. De eodẽ
nicholaus karolo regi scribens ait.
Seripsit nob theoberta regina se
uelle dignitate seu copula exiii.¬
n sola uita pͥuata ẽẽ contenta desi¬
derare. Cui nos scripsimus ñ hoc
aliter fieri nisi eandem uitã con¬
iunx eius lotarius elegerit. Hi
ne altero ũ licere. Unde manifestũ
ẽ quod si unus absq absensu alt̾uis
se ad religionem conuert̾it. ⁊ alter
reclamauerit. conuersum ẽẽ cogen¬
dum ut ad thoꝵ ⁊ad seculũ recdeat.

Expanded text:
s ut vacetis orationi . Manifestum est igitur quod neuter potest facere votum continentiae nisi idem placeat utrique, et idem uterque voveat; cum sint una caro, et alter habeat corpus alterius in sua potestate. Unde Gregorius Theotistae patriciae scribens ait: Cum boni conjuges aut meritum angere desiderant aut anteactae vitae culpas delere, ut se ad continentiam astringant et meliorem vitam appetant, licet. Si vero continentiam quam vir appetit mulier recusat, dividi conjugium non licet. De eodem Nicolaus Carolo regi scribens, ait: Scripsit nobis Theoberta regina se velle dignitate seu copula exui et sola vita privata se esse contentam desiderare; cui nos scripsimus non hoc aliter fieri posse, nisi eamdem vitam conjux ejus Lotharius eligeret. Hi ne altero non licere. Unde manifestum est quod si unus absque consensu alterius se ad religionem convertit et alter reclamaverit, conversum esse cogendum ut ad torum et ad saeculum redeat,
Abbreviated transcription (Latin):
queant. s etiã istud qͦd possunt re¬
conciliari ⁊ cohabitare sic̃ prius si
dimissum ad se reuocare alt̾i pla¬
enerit. Quod tñ uidet᷑ contradice̾
salomon dicens. Qui tenet adulte¬
iuuente uiro alii nupserat. ad a¬
mandum scribens presbiterũ sic
dic̃. Rem nouã loquor. unmo ñ
nouam s ueterem. quȩ uet̾is desta¬
menti auctoritate confirmat᷑. Si
reliquerit uirũ sed̾m. ⁊ reconcilia¬
ri uoluerit pͥori non pot̃. Nos aut̃
magis credimus apło qui sicut p̃¬
dictum ẽ ꝑmitat uiro reconcilia¬
ri mulierem quȩ dimisso uiro for¬
nicatore ñ uult innupta ꝑmanere.
In quo augustuꝰ sequens apłm sic
dic̃ in scđo libro de adult̾inis conu¬
giis. Non erit turpis neq difficilis
etiã post ꝑ petrata atq purgata ad¬
ult̾ia. reconciliatio comugum. dbi
claues sunt regni cȩlorũ. ñ dubita¬
tur remissio fieri peccatorũ. De ea¬
dem redicit hermes in libro pa-¬
storis. Ego dixi pastori. Pomine siqͥs
mulierem fidelem habuit in dño

Expanded text:
sed etiam istud quod possint reconciliari et cohabitare sicut prius, si dimissum ad se alteri revocare placuerit. Cui tamen videtur contradicere Salomon, dicens: Qui tenet adultevivente viro alii nupserat ad Amandum scribens presbyterum sic dicit: Rem novam loquor, imo non novam sed veterem; quae Veteris Testamenti auctoritate coreliquerit secundum virum et reconciliari voluerit priori, non potest. Nos autem magis credimus Apostolo qui, sicut praedictum est, permittit viro reconciliari mulierem quae, dimisso viro fornicatore, non vult innupta permanere. In quo Augustinus sequens Apostolum sic dicit in secundo libro De adulterinis conjugiis: Non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio conjugum, ubi per claves regni coelorum non dubitatur remissio peccatorum fieri. De eadem re dicit Hermes in libro Pastorum Ego dixi pastori: Domine, si quis mulierem fidelem habuerit in domo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fere nullus congruã sibi coniu¬
icut incarnali cognatione ita faci¬
gium. Est aut̃ sp̃ualis cognatio in¬
ter compatrem ncõmatrem. Nuit̃
eos quorum unus alterũ de sacro
fonte leuauit. uel in catherizatio¬
ne aut in confirmatione tenuit. est¬
enĩ etiã sp̃ualis cognatio pois filios
enisdem hominis carnales ⁊ spuales.

Expanded text:
quod fere nullus conjugem sibi congrquod fere nullus conjugem sibi congrium in carnali cognatione, ita li. Est autem spiritualis cognatio inter compatrem et commatrem, et inter eos quorum unus alterum de sacro fonte levavit; vel in catechizatione aut in confirmatione tenuit. Est etiam spiritualis cognatio inter filios ejusdem hominis carnales
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo beati gregorii qui anglo
post susceptionem fidei in quar¬
to gradu ꝑmisit copulari. Sieut
autem ñ licet eis qui inter se cog¬
nati sunt coniungi usq ingradũ
septimũ. ita ȩtiã si de duob legit¬
time copulatis tinus morit᷑. non
licet alteri coniugem acciꝑe de
cognatione pͥoris conugis usq
in septimã generationem. Hoc loco
ñ transeundum ẽ quiddam quod
gregorius uenerio ep̃o scribens
uidetur affirmare. Dicit enum de
uiro nmuliere cũ in cõmixtione
rina caro suit effecti. cognationẽ
unius ad alterum ꝑuenire. Ideoq
si uir obierit ⁊uxor eius alium du¬
xerit. filios a scđo uiro genitos ꝓ¬
hibet uxores ducere. de cognatioe
uiri prioris. affirmans qͦd filii sua
matre mediante. ad cognationem
una caro exciterit. hoc aut̃ decretũ
gregori ñ seruat ȩccłia. Iam enĩ se¬
queretur qͦd nulli de dudb diuersis
cognationib p̃ter duas ꝑsonas solas
possent copłari. Inde contingeret

Expanded text:
exemplo beati Gregorii qui angelos exemplo beati Gregorii qui angelos post susceptionem fidei in quarto gradu permisit copulari. Sicut autem non licet eis qui inter se cognati sunt conjungi usque in septimum gradum; ita etiam si de duobus legitime copulatis unus moritur, non licet alteri conjugem accipere de cognatione prioris conjugis usque in septimam generationem. Hoc loco non est transeundum quiddam quod Gregorius Venerio episcopo scribens videtur affirmare. Dicit enim de viro et muliere cum in commistione una caro sint effecti: cognationem unius ad alterum pertinere. Ideoque si vir obierit et uxor ejus alium duxerit, filios a secundo viro genitos prohibet uxores ducere de cognatione prioris viri, affirmans quod filii sua matre mediante ad cognationem una caro exstiterat. Hoc autem decretum Gregorii non servat Ecclesia. Jam enim sequeretur quod nulli de duabus diversis cognationibus praeter duas personas solas possent copulari. Unde contingeret
Abbreviated transcription (Latin):
goruis. Progeniem suã unũquẽ
se cognoseunt affinitate ꝓpinqͦs.
negamus. Quod si fecerint. sepa
rentur. Ex concilio lugdunensi.
qͦd pͥmus cognationis gradus est
frater n soror. qͦs etiã truncũ ap¬
pellat ysidorus. Sed̾s aut̃ gradus.
nepos n neptis. Tercius. ꝓnepos n
ꝓneptis. Quartus abnepos ⁊abnep¬
tis. Quintus. ad nepos nadneptis.
Sextus. trinepos. ntrineptis. Septi¬
mus. trinepotis nepos n tͥnepotis
neptis. Et est notandũ qd̾ ysidorus
qui in cognatione ñ plures gradꝰ
quã sex enuinerat pretermitcit
primum gradũ .i. fratrẽ ⁊ sororẽ.
& nepotem ineptim pͥmũ gradũ
appellat. Premissis adungendũ
est qͦd cognati sibi scienter copu¬
lati ñ faciunt conuigiũ. s debent
separari. nꝓincestu penitentiȩ
supponi. Qui uͦ ignoranter copu¬
lantur. de crimine ꝑignorantiam
exeusantur. nec tñ asserendũ est
uiter eos ẽẽ conuigium. nisi exper¬
missione eccłie ꝓpter utilitatem
aliquã dispensatiue sit confirinatũ

Expanded text:
35, q. 3: Progeniem suam unumquemqse cognoscunt affinitate propinquonegamus: quod si fecerint, separentur. Ex consilio Lugdunensi: quod primus cognationis gradus est frater et soror, quos etiam truncum appellat Isidorus; secundus autem gradus, est nepos et neptis: tertius pronepos et proneptis; quartus abnepos et abneptis; quintus adnepos et adneptis; sextus trinepos et trineptis; septimus trinepotis nepos et trinepotis neptis. Et est notandum quod Isidorus qui in cognatione non plures gradus quam sex enumerat praetermittit primum gradum, id est fratrem et sororem et nepotem et neptem primum gradum appellat. Praemissis est adjungendum quod cognati sibi scienter copulati non faciunt conjugium; sed debent separari et pro incestu poenitentiae supponi. Qui vero ignoranter copulantur de crimine per ignorantiam excusantur; nec tamen asserendum est inter eos esse conjugium nisi ex permissione Ecclesiae propter utilitatem aliquam dispensative sit confirmatum,
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde si qui tales his temꝑib coniun¬
guntur nin ȩccłiis eorũ predicta in¬
stitutio suscepta sit nconfirmata. ñ
sit inter eos coniugiũ nisi ꝑ dispensa¬
tronem abȩccłia sit ꝑmissum. De seruo¬

Expanded text:
Unde si qui tales his temporibus conjunUnde si qui tales his temporibus conjunguntur et in ecclesiis praedicta institutio suscepta sit et confirmata, non fit inter eos conjugium, nisi per dispensationem ab Ecclesia sit permissum.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi inuicem coniugio copulentur.
unde leo. Non potest᷑ ẽẽ matͥmoniũ.
cũ qua fuit adulteriũ. De eadem re
exconcilio tẏburiensi. Relatum ẽ au¬
ribus scõrum sacerdotũ quendã alte¬
rius uxorem stupro iuolasse. ⁊ insuꝑ
iuramentũ dedisse. ut pꝰ legittimi
mariti mortem. si suꝑuiueret eam
duceret uxorem. Quod ⁊ factum ẽ.
Tale gͥ conubium ꝓhibemus. ⁊ ana¬
thematiramus. His auctoritatibus
uetantur inter se facere coniugiũ.
qͥ se pͥus adult̾io polluerunt. S int̾
augustinus ita dicens in libro de
nuptiis ⁊ concupiscentia. Deniq mor¬
tuo uiro eũ quo uerũ conubiũ fuit.
fieri uerũ conubiũ pot̾. cũ quo pͥus¬
adultium fuit. Cũ gͥ hec post̾ior au¬
ctoritas hoc ꝑmittat qͦd priores ꝓhi¬
bent. attendendũ ẽ quod preteritis
temꝑib tales ꝑsone poterant licitȩ
copulari. sicut de dauid ⁊ bersabee
legitur. s pꝰea ad terrorem ẽ int̃dichũ.

Expanded text:
sibi invicem conjugio copulentur. sibi invicem conjugio copulentur. Unde Leo: Non potest esse matrimonium cum qua fuit adulterium. De eadem re ex concilio Tiburiensi: Relatum est auribus sanctorum sacerdotum quemdam alterius uxorem stupro violasse, et insuper juramentum dedisse ut post legitimi mariti mortem si superveniret, eam duceret uxorem: quod et factum est. Tale igitur connubium prohibemus et anathematizamus. His auctoritatibus vetantur inter se facere conjugium qui se prius adulterio polluerunt. Sed tameum testatur Augustinus ita dicens in lib. De nuptiis et concupiscentia: Denique mortuo viro cum verum connubium fuit, fieri adulterium fuit. Cum igitur haec posterior auctoritas hoc permittat quod priores prohibent, attendere licet quod praeteritis temporibus tales personae poterant licite copulari, sicut de David et Bethsabee legitur. Sed postea ad terrorem est interdictum.
Abbreviated transcription (Latin):
fonte leuantur. uł in catheriratio¬
ne aut in confirmatione tenent᷑.
Quod aut̃ compater n cõmater
sibi iungi nequeant. neq pater
spũalis sue filiole. nec cõmater
pũialis suo filiolo. monstrat᷑ excon¬
cilio magociensi his uerbis. Si fili¬
olam aut commatrẽ suã sp̃ualẽ
aliquis in coniugio duxerit. sepa¬
randos ẽẽ udicamus. ⁊ grau pe¬
uitentia pletendos. Quod aut̃ filius
uł filia sp̃ualis nulli carnali filio ł
filiȩ eiusdem hominis copłari uale¬
at monstrat nicholaus adbulgarᷤᷤ
scribens his uerbis. E st inter fr̃s¬
isc̃a. quȩ ñ est dicenda consangui¬
nitas. s potius habenda sp̃ualis ꝓxi¬
mitas. Unde quidem. inter eos arbi
tramur fieri ñ posse conuigale co¬
nubium. qm̃ quidem nec inter eos
qͥ natura neos qui adoptione filii ft̃
uenerande romane leges matͥmo¬
nium contrabi ꝑmittunt. Est ȩciã
attendendũ quod idem papa salo¬
moni ep̃o scribens. affirmat eidem
uiro. ñ licere duas habere cõmatres

Expanded text:
e levantur, vel in catechizatione vel in confirmatione tenentur. Quod autem compater et commater inter se jungi nequeant, nec pater spiritualis suae filiolae, nec mater spiritualis suo filiolo: monstratur ex concilio Maguntiensi his verbis: Si filiola aut commatrem suam spiritualem aliquis in conjugio duxerit, separandos esse judicamus et gravi poenitentia plectendos. Quod autem filius vel filia spiritualis nulli carnali filio vel filiae ejusdem hominis copulari valeant: monstrat Nicolaus papa ad Bulgaros scribens in haec verba: Est inter frcommunio quae non est dicenda consanguinitas, sed potius habenda spiritualis proximitas. Unde inter tramur fieri non posse conjugale connubium; quoniam quidem nec inter eos qui natura et eos qui adoptione filii sunt, venerandae Romanae leges matrimonium contrahi permittunt. Est etiam attendendum quod idem papa Salomoni episcopo scribens affirmat, eidem viro non licere duas habere commatres,
Abbreviated transcription (Latin):
declarat. ⁊cũ alio fornieante. cui ñ
pot̃ negari pęnitentia. quãuis eius¬
corruptor uiuat. si ab eius consortio
nacrimine recesserit. Uirginib aut̃
ñ uelatis quãuis uoto se ad continen¬
tiam adtrinxerint iudetur inno¬
centius concedere pꝰ uotũ in coniu
gio inito remanere. Qui de huius¬
modi uirginib sic decernit. Hȩ quȩ
nondũ uelamine saero tecte tam̃ in
ꝓposito uirginali semꝑ se simulaue¬
runt ꝑmanere. licet uelate ñ fuu̾nt.
si forte nupserint. his agenda aliqͦ
temꝑe penitentia ẽ. quia sponsio
earum a domino tenebatur. De ui¬
duis aut̃ non uelatis. ñ habemus
certã auctoritatẽ. quȩ illas in conu
chi. siue clerici. nullomodo liceat
eis pꝰ uotũ inire coniugiũ. De lai¬
cis aut̃ qui uotũ faciunt. nec assu¬
munt religionis habitũ dubitat᷑
an possint facere coniugiũ. Cũ aut̃
tam illis quã omnib aliis ꝑsonis pꝰ¬

Expanded text:
lio fornicante; cui non potest negari poenitentia quamvis corruptor ejus vivat si ab ejus consortio et a crimine recesserit. Virginibus autem non velatis, quamvis voto se ad continentiam astrinxerint, videtur Innocentius concedere in conjugio post votum inito remanere. Qui de hujusmodi virginibus sic decrevit. Haec quae nondum sacro velamine sunt rectae tamen in proposito virginali semper se humiliaverunt permanere, licet velatae non fuerint si forte nupserint, his agenda aliquo tempore poenitentia est; quia sponsio earum a Domino tenebatur. De viduis autem non velatis non habemus certam auctoritatem quae illas in conjuchi sive clerici, nullo modo liceat eis post votum inire conjugium. De laicis autem qui votum faciunt nec assumunt religionis habitum, dubitatur an possint facere conjugium; cum tamen illis potius quam omnibus aliis personis p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsoluenda. Uerissimile gͥ ẽ quod ab
adolescentia se deo totam cõmiserat
quod testatur augustinus in libro
de nuptiis n concupiscentia his uer¬
bis. Istud credendum ẽ quod beata
uirgo mente dũ taxat. idest consen¬
su mentis fuerit conuiux ioseph.
n qͦd ꝓposusset manere in uirgini¬
tate si dõ placeret. naliter agere si
ipse uellet. Ex hac auctoritate ⁊ ex
hoc qd ipsa ñ renuit desponsari. ma¬
nifeste apparet eam antequã despon¬
saretur continentiã non uouisse.
Quod tñ certum ẽ eam ⁊ uirum eius
postea ꝓmisisse ex quo utriq do
angło reuelante innotuit. Ꝙ cogna

Expanded text:
rsolvenda. Verisimile est igitur quod ab adolescentia se Deo totam commiserat Quod testatur Augustinus in libro De nuptiis et concupiscentia his verbis: Istud credendum est quod beata virgo mente duntaxat, id est, consensu mentis fuerit conjux Joseph; et quod proposuisset permanere in virginitate si Deo placeret, et aliter agere si ipse vellet. Ex hac auctoritate et ex hoc quod ipsa renuit non desponsari, manifeste apparet eam antequam desponsaretur continentiam non vovisse; quod tamen certum est eam et virum ejus postea promisisse, ex quo utrique myangelo revelante innotuit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
te aut uoluntarie reuertant᷑ Et
paulopꝰ. Hiduȩ quȩ se uelari ꝑmi¬
serunt. ⁊ deinde apostatauert̃ atq
ad porem uomitum sunt reuerse.
a liminib eccłiȩ ⁊acetu fidelium
usq ad satisfactionẽ sunt alimi¬
nandȩ n carcerib tradendȩ. Beatus
uͦ innocentus de uirginib uelatis
sic decreuit. Quȩ xp̃o sp̃ualit̃ nubt̃.
na sacerdote uelantur. si postea pib
lice nupserit. uł se clanculo corru¬
perint. ñ eas admittendas ẽẽ adpeni¬
qͥcũq uiro uiuente alteri nupserit. habe¬
atur ad ultefa. nec agende penitentie licentia
concedat᷑ nͥ unꝰ ex his fu̾it dfinctꝰ. qͣntomag̃ de
la tenenda ẽ. quȩ ante immortali
sponso se coniunxerat. ⁊ p̾ea adhu¬
manas nuptias transmigrauit:¬

Expanded text:
ariae revertantur. Et paulo post: Viduae quae se velare promiserunt et demum apostataverunt atque ad priorem vomitum sunt reversae, a liminibus Ecclesiae et a coetu fidelium usque ad satisfactionem sunt eliminandae et carceribus tradendae. Beatus vero Innocentius de virginibus velatis sic decrevit: Quae ergo spiritualiter nubunt et a sacerdote velantur, si postea vel publice nupserint vel se clanculo corruperint, non eas admittendas esse ad aquecumque, vivente viro, alteri nupserit, habeltera nec ei agendi poenitentiam licencia concedatur, nisi unus de eis fuerit defunctus, quanto magis de illa tenenda est, quae ante immortali se sponso conjunxerat, et postea ad humanas nuptias transmigravi
Abbreviated transcription (Latin):
lomodo possunt facere coniugiũ.
hoc enĩ de uelatis uiduis insinu
eisdem uelatis uidius adbonefa¬
cium scribens ait. uiduas disceden¬
des a ꝓposito iuduitatis credo te nos¬
cere. a sco paulo nͥ conuertantur
olim ẽẽ dampnatas. Quas ⁊ nos apłi¬
ca auctoritate dampnandas ⁊ acõ¬
munione fidelium naliminib ec¬
clesie arcendas fore censemus quo

Expanded text:
lo modo possunt facere conjugium. Hoc enim de velatis viduis insinuaeisdem velatis viduis ad Bonifacium scribens ait: Viduas descendentes a proposito viduitatis credo te noscere a sancto Paulo, nisi convertantur, olim esse damnatas, quas et nos auctoritate apostolica damnandas et a communione fidelium atque a liminibus Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
antisuibet uienis turpetur quȩc̃q
nascitur morbidus. Et institutio animi
bona ẽ: etiã qͣndo nascitur fatuus. Sic
institutio hominis bona ẽ qͣndo nas¬
citur peccati originalis obnoxius:
aggrauant originale peccatum: ita
quidam releuant. S nullus tollit. nisi
ille de quo scriptũ est. ecce agnus dei ec¬
ce qui tollit peccatũ mundi. Cui nullũ
bonũ hominis unpossibile: nullũ ma¬
lũ est insanabile. De misericordia dĩ.
ꝑtinet: cũ exilla massa pͥmi homi¬
nisᷤ eui m̾ito mors debetur. quisq lib̾at᷑.
Non ẽ enim iniquitas apud dm̃: qr neq
iniustus ẽ. Et ibi gratuita ẽ indulgen

Expanded text:
Quantislibet vitiis turpetur quaecumquQuantislibet vitiis turpetur quaecumqunascitur morbidus, et institutio animi bona est, etiam quando nascitur fatuus; sic institutio ipsius hominis bona est, quando nascitur peccati originalis obnoxius .aggravant originale peccatum, ita quidam relevant; sed nullus tollit, nisi ille de quo dictum est, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi : cui nullum bonum hominis impossibile, nullum malum est insanabile. CCCVII. De gratia Dei. pertinet, cum ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, quisque liberatur. Non est enim iniquitas apud Deum: quia neque injustus
Abbreviated transcription (Latin):
ustus exdeo non ex homine nascit᷑.
quoniã renascendo ñ nascendo fit
iustus: unde ȩtiã regenerati. filii dei
atura humana ⁊ si mala ẽ. quia
uiciata ẽ: non tam̃ malũ ẽ quia
nat̾ura ẽ. Hulla natura in quantũ
natura ẽ malũ ẽ. s prorsus bonum:
sine quo bono nullum eẽ pot̃ malũ:
Quia nisi in aliqua natura ullum
eẽ non potest uicium: qͣmuis sine
uicio possit eẽ. uel nunqͣm uciata
ustum iudicium dei ẽ ut peccato
suo quisq pereat. cũ peccatũ deus
ñ faciat: sicut mortem ñ fecit. &
tam̃ quem morte dignum censet.
occidit. unde legitur. deus mortem
ñ fecit. Et legitur mors ⁊ uita a dõ ẽ
Quȩ duo ñ esse inter se contraria ꝑ¬
fecto uidet quisquis aboꝑib diuinis
iudicia diuina discernit. Quia aliud
ẽ ereando ñ instituisse mortalem: ali¬
ud iudicando plectere peccatorem.
nia. S ut corpus corruptibile aggra¬
uaret animam. ⁊⁊ caro concupiscat
aduersus sp̃m: non ẽ precedens nat᷑a

Expanded text:
ustus ex Deo, non ex hominibus nascitur: quoniam renascendo, non nascendo fit justus. Unde etiam regenerati filii Dei quia vitiata est; non tamen malum est, quia natura est. Nulla enim natura, in quantum natura est, malum est; sed prorsus bonum, sine quo bono ullum esse non potest malum: quia nisi in aliqua natura ullum esse non potest vitium; quamvis sine vitio possit esse, vel nunquam vitiata, ustum Dei judicium est, ut peccato suo quisque pereat, cum peccatum Deus non faciat: sicut mortem non fecit, et tamen quem 589 morte dignum censet, occidit. Unde legitur, Deus mortem non fecit: et legitur, Mors et vita a Deo est. Quae duo inter se non esse contraria profecto videt quisquis ab operibus divinis judicia divina discernit: quia aliud est creando non instituisse mortalem, aliud judicando plectere peccatorem Cnia. Sed ut corpus corruptibile aggravet animam, et caro concupiscat adversus spiritum , non est praecedens natura
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.Iã erat hic lex: ⁊ ñ iustificabat. Iam
hic erat et natura: et nor
iustificabat. Ideo xp̃c. non gratis mortu¬
us ẽ. ut lex ꝑillum impleretur qͥ dixit.
ñ ueni legem soluere s implere . Et na¬
tura ꝑadam ꝑdita. ꝑillũ repararetur
qui dixit uenisse se querere ⁊ saluare
quod perierat. De fide.¬
osse habere fidem sicut posse hab̾e
caritatẽ: natura ẽ hominũ. Habere
aut̃ fidem sicut habere caritatẽ gr̃a
ẽ fidelium. S cũ uoluntas credendi aliis
preparatur. aliis non preparatur a dño:
discernendũ est qͥd ueniat de miscłia eiꝰ
ipsius. Inuestigabiles igit᷑ sunt n mĩa¬
emo erigit quẽquam adid qͦd ipse ẽ.
nisi aliquantũ adid in qͦ ille ẽ descendt.¬

Expanded text:
enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est; ut et lex per illum impleretur qui dixit: Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur qui dixit, venisse se quaerere et salvare quod perierat . osse habere fidem, sicut posse habere charitatem naturae est hominum: habere autem fidem, sicut habere charitatem, gratia est fidelium. » Sed cum voluntas credendi aliis praeparatur, aliis non praeparatur a Domino, discernendum est quid veniat de misericordiaipsius . Investigabiles igitur sunt, et miNemo erigit quemquam ad id in quo ipse est, nisi aliquantum ad id in quo est ille descend
Abbreviated transcription (Latin):
fieremus: ita solus suscepit sine malis
meritis penam. sieut nos ꝑillũ sine bo¬
nis meritis gr̃am. Quia sicut nob̾ non
debebatur aliquid boni: ita nec illi alio
icut eis qui uolentes in lege iustifi¬
cari a gr̃a exciderunt. uerissime dic̃

Expanded text:
fieremus: ita solus suscepit 591 sine malis fieremus: ita solus suscepit 591 sine malis meritis poenam, sicut nos per illum sine bonis meritis gratiam. Quia sicut nobis non debebatur aliquid boni, ita nec illi aliquSicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit
Abbreviated transcription (Latin):
qui male agere ñ potest. Qͥd sit lib̾ari¬
a corꝑe mortis huius: omni sana¬
to languore concupiscentie carnis.
non ad ꝑenam corpus reciꝑe. s adgłam.
ulta deus facit in homine bona
quȩ ñ facit hõ. nulla uͦ facit hõ
quȩ ñ deus facit. ut faciat homo.
quã iustus ex fide uiuit. quoniam ꝑ
Ciustis ꝓ huius uitȩ capacitate ꝑfecta
dicatur: parua tamen ẽ. ad illam ma¬
gnam quã capit equalitas angłorum.
Quã qui nondũ habebat ⁊ꝓpter illã
quȩ iam inierat ꝑfectum. ⁊ꝓpt̃ istã
quȩ adhuc deerat inꝑfectũ se eẽ dice¬
bat. S plane minor ista iusticia: fac̃
meritum: Maior illa facit premiũ.
unde qui istam ñ sequitur: illam ñ
dei ⁊ hominũ homine xp̃o ihũ fi¬
des catholica nouit: qͦd ꝓ nob̾ mortem.
idest peccati penã sine pecc̃õ subire di¬
gnatus sit. Sicut enim solus ideo factis
est hominis filius. ut nos ꝑ illũ dei filii

Expanded text:
qui mala agere non potest. CCCXI. De rqui mala agere non potest. CCCXI. De ra corpore mortis hujus, omni sanato languore concupiscentiae carnis, est non ad poenam corpus recipere, sed ad gline Deo. Multa Deus facit in homine bona, quae non facit homo: nulla vero facit homo, quae non Deus facit ut faciat homo. quam iustus ex fide uiuit, quoniam peiustis pro huius uitae capacitate perfecta dicitur, parua tamen est ad illam magnam, quam capit aequalitas angelorum. quam qui nondum habebat, et propter illam quae iam quae adhuc deerat, imperfectum se esse dicebat. Sed plane minor ista justitia facit meritum, major illa facit praemium. Unde qui istam non sequitur, illam nonet hominum homine Christo Jesu fides catholica novit, quod pro nobis mortem, id est, peccati poenam sine peccato subire dignatus est. Sicut enim solus ideo factus est hominis filius, ut nos per illum Dei filii
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtiã si in illa integritate in qua con¬
dit᷑a ẽ ꝑmaneret: nullomͦ se ipsam cre¬
atore suo ñ adiuuante seruaret. Unde
cũ sine dei gr̃a salutẽ non posset custo¬
dire qͣm accepit: quomͦ sine dei grã pot̾
N excusabilis ẽ lis ẽ omnis peccator.¬
additamento ȩtiã ꝓprie uoluntatis. si¬
ue qui nouit. siue qui ignorat. siie qͥ
uidicat. siue qͥ non iudicat. Quia et
ipsa ignorantia in eis qͥ intelligere no¬
luerunt: sine dubitatione peccatum est.
In eis aut̃ qui ñ potuerunt: pena pec¬
cati. Ergo inutrisq non ẽ excusatio:
sed iusta dampnatio.
Quod plus sit agi quã regi.
enĩ regitur aliquid agit: nideo regitur¬
ut recte agat. Qui aut̃ agitur: agere
ipse aliquid uix intelligitur. Ꝙ tamen
tantũ prestat uolũtatib nr̃is gr̃a sal¬
uatoris: ut ñ dubite apłs dicere. qͦtqͦt
sp̃u dei aguntur. hii filii dei sunt. Nec
aliquid in nob̾ lib̾a uoluntas melius
agere potest: quã ut illi se cõmendet.¬

Expanded text:
etiamsi in illa integritate, in qua est condita permaneret, nullo modo seipsam creatore suo non adjuvante servaret. Unde cum sine Dei gratia salutem non posset custodire, quam accepit: quomodo sine Dei gratia poterit nexcusabilis est omnis peccatoradditamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio.o plus est agi quam regi; qui enim regitur, aliquid agit et ideo regitut recte agat; qui autem agitur, agere ipse aliquid uix intellegitur. et tamen tantum praestat uoluntatibus nostris gratia saluatoris, ut non dubitet apostolus dicere: quotquot spiritu dei aguntur, hi filaliquid in nobis libera voluntas melius agere potest, quam ut illi se co
Abbreviated transcription (Latin):
cogit ritu gentili uiuere. neminẽ
cerimonias ueteris legis. temꝑibꝰ
noui testam̃ti seruare. set bellato¬
res eẽ qui contra sp̃uales nequicias
scuto fidĩ ⁊ gladio sp̃c dimicent. ⁊ mi¬
nistros suos fieri. hoc ẽ sp̃uale obse
quium inbonis oꝑibus sibi p̃bere:
sibi pͥncipentur. ⁊ carnis lasciuiã
doment. siue ut subditos sibi bene

Expanded text:
cogit ritu gentili vivere, neminem caeremonias veteris legis temporibus novi testamenti servare; sed viros bellatores esse, qui contra spiritales nequitias scuto fidei et gladio spiritus dimicent ; et ministros suos fieri, hoc est, spiritale obquium in bonis operibus sibi praebere, sibi principentur et carnis luxuriam doment, sive ut subditos sibi bene
Abbreviated transcription (Latin):
bertate isrł ꝯseruitute alien genarũ
Iniuersũ popłm qui ñ fuerat
de filiis isrł fecit salomon tͥbu¬
tarium. De filiis aut̃ isrł ñ consti¬
tuit seriure quẽq sed erant uiri
bellatores ⁊ ministri eiꝰ ⁊ pͥncipes
yduces. Uniuersum populũ qui
ñ suerat de filiis isrł facit pacifi
cium. Tales licet in multis aduer¬
sentur tñ frequent̃ usibus seruiũt
ȩccłiȩ. cũ in presenti temꝑe de rebꝰ
sius solacia p̃bent. Eos qui ñ ancil

Expanded text:
bertate Israel et servitute alienigenarum. Universum populum, qui non fuerat de Israel, fecit Salomon tributarium; de filiis autem Israel non constituit servire quemquam. Sed erant viri bellatores ministri ejus, et principes, et duces . Universum populum, qui non fuerat de Israel filiis, facit pacificium. Tales licet in multis adversentur, tamen frequenter usibus Ecclesiae serviunt, cum in praesenti tempore de rebus suis sola
Abbreviated transcription (Latin):
ignorant. Legem legunt: s eam legente
n nesciente iuideo xp̃ianus intelligit. Ini¬
micus plane hic ꝓpħȩ ẽ. parricidales
manus. unigenito dĩ filio inferens: et
salutarem generis humani. n uitȩ ȩt̃nȩ
largitorem. morte quantũ in ipso ẽ con¬
dempnans. Pre his gͦ omib in dĩ mandas
prudentior ẽ. Atq ut absolute hos inimues¬
significasse intelligeretur: id qͦd consequsꝰ¬

Expanded text:
ignorant. Legem legunt; sed eam, legente ignorant. Legem legunt; sed eam, legente et nesciente Judaeo, Christianus intelligit. Inimicus plane hic Prophetae est, parricidales manus unigenito Dei filio inferens, et salvatorem generis humani et vitae aeternae largitorem morte quantum in ipso est condemnans. Prae his ergo omnibus in Dei mandato prudentior est. 5. significasse intelligeretur, id quod consequ
Abbreviated transcription (Latin):
S quia cominune nob̃ ⁊ inimicis nr̃is in
p̃ceptis ẽ dei. quod ea ñ solũ ne medioerit
quidẽ comꝑta hñt. uerũ ne iuttium sal¬
tem cognoscendi consectantur. n quid
magnum. si uinneis suis in mandatis
dĩ ꝓpħa prudentior sit: Quando eñĩ in¬
animantia saxa. ⁊ metalla aut ligna
uenerantes. consequi aliqͥd de uiuentis
atq eterni dĩ cognutionem potiussent.
ut his comꝑatus fieret ꝓpħa prudenti¬
or : S omnis hic impiorum error ipsũ
dentius in mandatis di ẽ heruditus.
legis iudei tanquã ꝓprium nheredita¬
rium sibi uendicant. S sp̃ualis cir¬
euncisionis auctorem ñ habentibus:
quid eircũcisio insigno tantũ constitu¬
ta iam ꝓcłit: Quid sabbi religio dũm
sabb̾i nescientib oꝑis afferet: Quid
pasce agnus. liminũ sanguis. narimo¬
rum festiuitas: agnũ dĩ. narima since¬
ritatis n sanguinem salutis ignoranti¬
bus. auxilii prestabit: Mandata exer¬
cent: s efficientiã mandatoꝵ ⁊⁊ tempus

Expanded text:
inimicis nostris in praeceptis est Dei, qui ea non solum ne mediocriter quidem comperta habent, verum ne initium saltem cognoscendi consectantur? Et quid magnum, si inimicis suis in mandatis Dei Propheta prudentior sit? Quando enim inanimantia saxa uenerantes consequi aliquid de uiuentis atque aeterni dei cognitione potuissent, ut his conparatis fieret propheta prudentior? sed omnis hic impiorum error ipsum os, quibus prudentius in mandatis dei elegis Judaei tamquam proprium et haereditarium sibi vindicant, sed spiritalis circumcisionis auctorem non habentibus, quid circumcisio in signo tantum constituta jam proderit? quid sabbati religio Dominum 357 sabbati nescientibus opis afferet? quid paschae agnus, liminum sanguis, et azymorum festivitas, agnum Dei et azyma sinceritatis et sanguinem salutis ignorantibus auxilii praestabit? Mandata exercent; sed efficientiam mandatorum et tempus
Abbreviated transcription (Latin):
agendi. amantis uoliuitatẽ precurrer
ita ymagnȩ uinocentiȩ ẽ iniquitates
ñ modo non agere. s odisse. ꝙ ninterdũ
nos abhis metus ⁊ terror auerait: odiũ
aut̃ nob̾ earũ indiciũ uere ⁊ ꝑfecte
de his opinionis insinuet. Diligamus
gͦ iusticiã. modestiam. frugalitatem.
miscdiam: noderimus rixas nebrie¬
tates. cedes. suꝑbias. stupra. Cũ quib
necesse ẽ ⁊ diabolum oderimus. Dili¬
gentes uͦ pacem. ueritatẽ. iusticiã.
diligemus eũ qui ẽ pax. iusticia ⁊ue¬

Expanded text:
agendi amantis voluntate praecurrere; agendi amantis voluntate praecurrere; ita et magnae innocentiae est, iniquitates non modo non agere, sed odisse, quia interdum nos ab his metus et terror avertat. Odium autem nobis earum, judicium verae et perfectae de his opinionis insinuat. Diligamus ergo justitiam, modestiam, frugalitatem, misericordiam; et oderimus rixas et ebrietates, caedes, superbias, stupra, cum quibus necesse est et diabolum oderimus. Diligentes vero pacem, veritatem, justitiam, diligemus eum qui est pax, justitia et ve
Abbreviated transcription (Latin):
sperueris. ⁊ quod iniquus adhuc ex
uentre uocandus. eẽs. Ergo ñ indulgei¬
tur scientia ñ appetentib eam: nqr
ds cordium scrutator ẽ. his qui sp̃turi
eam eẽnt. obtunsȩ aures sunt.⁊ hebes
sensus ẽ. S ꝓpħia a preceptis dĩ intel¬
ligit. p̃cepta scilicet agens. intelli¬
gentiam consequutus. Iutelligens uero
omnem odit iniquitatis uiã. humauȩ
enĩ naturȩ. om̃s diuersarũ affectionũ
adiacent motus: ut sunt odia ⁊ amores.
S amor impendendus ẽ. indilectionẽ
bonoꝵ: odium aut̃ assumendum est
gani corda ur̃a in coaptatos. ⁊ contiuen¬
tes modos temperare. ut non uitia aili¬
gamus: ut ñ uirtutes bonas oderimis.
ut unicuq uos geni decent̾ atq utilit̃
eoaptemus. Propħa mandata cĩ diligit.
E quia mancdata cdĩ cdiligit. iniquitatis
uias odit. Ut enĩ ꝑfecte fidĩ obsequeleẽ¬
obedientiã diligere. ⁊ id qđ quis agit
affectu karitatis explere. ⁊ uecessitatẽ

Expanded text:
sperneres, et quod inicus adhuc ex sperneres, et quod inicus adhuc ex uentre uocandus esses. ergo non indulgetur scientia non adpetentibus eam. et quia deus cordium scrutator est, his, qui spreturi eam essent, obtusae aures sunt et hebes sensus est. sed propheta a praeceptis dei intellegit, praecepta scilicet agens intellegentiam consecutus: intellegens uero omnem uiam iniquitatis odit. Humanae enim naturae omnes diuersarum adfectionum adiacent motus, ut sunt odii et amoris. sed amor inpendendus est in dilectionem bonorum. odium autem adsumendum est gani corpora nostra in coaptatos et concinentes modos temperare, ut non uitia diligamus, ut non uirtutes bonas oderimus, ut unicuique nos generi decenter atque utiliter coaptemus. propheta mandata dei diligit: et qui mandata dei diligit, iniquitatis uias odit. ut enim perfectae fidei obsequellse est, diligere et id, quod quia agit, adfectu caritatis explere
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. S ut mel ꝑegritudinẽ. estũq febriũ.
ea quȩ acciderint oris amara mitificat:
ita animȩ nr̃e amaritudines. ⁊ tristes cu¬
piditatũ insalutariũ febres. infusa dei
eloquia mitificant. si mͦ non ore conti¬
Amandatis tuis intellexi. ꝓpt̾ea odiu
omnem uiam iniquitatis. Intelligenteᷤ
ñ faciunt p̃cepta sola. s precepta reatq
oꝑe completa. idẽ ut ea quȩ his contiuẽ¬
tui in quantũ possumus expleamus.
Ergo efficienda p̃cepta sunt: ut simus
intelligentes. & licet a dõ intelligentia
ꝑfecta sit. tam̃ a nob̾ incipiendum est:
ut possimus ꝑfectam intelligentiam
ꝓmereri. His enĩ qui ñ hoc ꝑse inchoc¬
ant: clausa adõ omnia st̃. Et ipsum ꝑ¬
pħicus sermo ꝑysaiam docet dicentẽ.
Ne dicas de mandetis meis. qͦd cogno¬
ueris ea. Neq cognouisti. neq credi¬
disti ea: neq ab initio qui aꝑuit tͥ aureᷤ¬
coguouisti. Cognoui eñi quod spernẽs

Expanded text:
sunt. Sed ut mel per aegritudinem aestumque febrium sunt. Sed ut mel per aegritudinem aestumque febrium ea quae acciderint oris amara mitificat; ita animae nostrae amaritudines et tristes cupiditatum insalutarium febres infusa Dei eloquia mitificant, si modo non ore contiis tuis intellexi; propterea odivi omnem viam iniquitatis. Intelligentes nos faciunt praecepta; sed praecepta re atque opere expleta: id est, ut ea quae his continentur in quantum possumus expleamus. Ergo efficienda praeintellegentes. et licet a deo intellegentia perfecta sit, tamen a nobis incipiendum est, ut possimus perfectam intellegentiam promereri. his enim, qui non hoc per se inchoant, clausa a deo omnia sunt. et idipsum propheticus sermo per Esaiam docet dicentem: ne dicas de mandatis meis, quod ea: neque cognouisti, neque credidisti ea, neque ab initio aperui tibi aures. cognoui enim, quod spernens
Abbreviated transcription (Latin):
adiecit. sciant gentes qm homines sunt.
idẽ exterra genitȩ. ⁊ in cognitionem dĩ
ex limo conformatȩ. Quod enĩ antea ꝑ
ignorantiã legis moysi nesciebant: nẽ
Et ut originem suã. idẽ corꝑis naturã
in nouo latore legis agnoseunt: ita ⁊ głã
huius noui latoris legis expectant. in
exordio sui iam adimaginem ⁊ simili¬
tudinem dĩ constitute. E predicationis
huiꝰ euangelice dulcedinem. in conseqͣn¬
tibus ꝓpħa testatur. Ait enĩ. Quã dulcia
faucib meis eloquia tua. suꝑ mel iuore
meo. Mel in ore. ñ ęciã in faucib dulce ẽ.
Extra regionem enĩ oris corꝑaliũ sapoꝵ.
nullus ẽ sensus. S dĩ eloquia in faucib
dulcia sunt. in animã scilicet defiuentia.
n interna penetrantia: ñ in ore mͦ cẏbi
placentia. s illic duleia: ubi cognitionis
et prudentiȩ nintelligentiȩ sensus ẽ. Et ideo
eloquia infaucib ⁊ in ore melle dulciora

Expanded text:
adjecit: Sciant gentes quoniam homines sunt: adjecit: Sciant gentes quoniam homines sunt: id est ex terra genitae et in cognitionem dei ex limo . quod enim antea per ignorationem legis Moysi nesciebant, nuncet ut originem suam, id est corporis naturam in latore legis agnoscunt, ita et gloriam noui huius latoris legis expectant, in exordio sui iam ad imaginem et similitudinem dei constitutae. Et huius euangelicae dulcedinem in consequentibus propheta testatur. ait enim: quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super in ore meo! Mel in ore, non etiam in faucibus dulce est. Extra regionem enim oris corporalium saporum nullus est sensus. Sed Dei eloquia in faucibus dulcia sunt, in animam scilicet defluentia et interna penetrantia: non in ore modo cibi placentia, sed illic dulcia ubi cognitionis et prudentiae et intelligentiae sensus est. Et ideo eloquia in faucibus et in ore melle dulciora
Abbreviated transcription (Latin):
bat: fieri arceatur. Custodia uͦ tũ fir¬
ma ẽ: cũ se quis a malis inhibens. bona
obseruet. sine uitermissione custodie.
Qualis aut̃ custodia uerbi. dĩ. eẽ. debeat:
sequens uersus docet. Sequitur enĩ. Aiuidiciis
tuis ñ declinaui. quia tu legem posuisti mͥ.
Hec ẽ gͥ uera custodia: nullã in partẽ adĩ
se udiciis deflectere: neq leui saltem decli¬
nare decessu. s intentũ semꝑ. ⁊ semꝑ immo¬
bilem. in eo in quo institit ꝑmanere. Non
declinat aut̃: quia legem sibi dñs statuerit.
Legem quid̃ osͦyses statuerat. S hic idem
ꝓpħa. in psalmo alt̾o orauerat dicens. Dñe
constitue legis latorem suꝑ eos. ut sciant
gentes qm̃ homines sunt. Ea enĩ lex quã
Moyses scripserat. pedagoga nob̾ in xp̃o
fuit. W ideireo suꝑ docentes se. ⁊ semioreᷤ in
tellexit. qi legem enangelicã quȩ moysi
entiam dĩ erudiuit. E idcirco ad id quod
dixerat constitue legis latorem suꝑ eos.

Expanded text:
bat, fieri arceatur; custodia uero tum firbat, fieri arceatur; custodia uero tum firma est, cum se quis a malis inhibens bona obseruet sine intermissione . Qualis autem custodia uerbi dei esse debeat, sequens uersus docet. sequitur enim: a iudiciis tuis non declinaui: quia tu legem posuisti mihi. haec est igitur uera custodia, nullam in partem a dei se iudiciis deflectere neque leui saltim declinare decessu, sed intentum semper et semper inmobilem in eo, in quo institit, permanere. Non declinat autem, quia legem sibi deus statuerit. legem quidem Moyses statuerat; sed hic idem propheta in psalmo altero orauerat dicens: domine, constitue legislatorem : sciant gentes, quoniam homines sunt. ea enim lex, quam Moyses scripserat, nobis in Christo fuit: et idcirco super docentes se et seniores intellexit, quia legem evangelicam, quae Moysi entiam Dei erudivit. Et idcirco ad id quod dixerat: Constitue legislatorem super eos;
Abbreviated transcription (Latin):
se malitiȩ uia abstinere: ⁊tot ubiq oc¬
currentib erroris semitis: nulla earũ
ꝓquã nequitia adeatur intendere. S
altius nescio quid in eo ꝓpħa significat
cũ dic̃. ꝓhibu pedes meos. Natura corpis
nr̃i ferunur in omnẽ criminũ cursũ:
nhumanar̃ cupiditatũ impetus. in hãc
nos uiam cogit. S qui suꝑ seniores ⁊ do¬
centes intelligit. ꝑuitelligentiȩ doctrinã
se ꝓhibuit: n exeuntem. ꝓcurrentẽq re
uocauit. Resistendũ gͦ est. ⁊ obtinendũ:
ut nosmetipsos ab omni uia mala pͥmũ
arceamus. tũ deinde si que nos instinctu¬
suo ceꝑit ferre retrahamus. & pͥus nr̃a¬
met ipsi potestate sumus inhibendi: ut
deinceps custodiamꝰ dĩ u̾bũ. Antera aut̃
ꝓpria inhibitione opus ẽ: ut possit dei
uerbi. eẽ. custodia. Neq enĩ quisq u̾bũ
ante custodiet. ⁊tũ ꝓhibere se poterit.
łhibitio enĩ ea demum ẽ: ut id qͦd fie¬

Expanded text:
mni se uia abstinere et, tot ubique ocmni se uia abstinere et, tot ubique occurrentibus erroris semitis, nulla earum, per quam nequitia adeatur, incedere. Sed altius nescio quid in eo propheta significat, cum dicit: prohibui pedes meos. natura corporis nostri fert nos in omnem criminum cursum, et humanarum cupiditatum inpetus in hanc nos uiam cogit. sed qui super seniores et docentes intellegit, per doctrinam se prohibuit et exeuntem prvocavit. Resistendum ergo est et obnitendum, ut nosmetipsos ab omni via mala primum arceamus, tum deinde si quis nos instinctus eo coeperit ferre, retrahamus: et prius nostramet ipsi potestate sumus inhibendi, ut deinceps custodiamus Dei verbum. Antea autem propria inhibitione opus est, ut possit Dei verbi esse custodia. Neque enim quisquam verbum ante custodiet, et tum probibere se poterit. prohibitio enim ea demum est, ut id, quod fie
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ intelligit. Et qr uiterdũ exnature du̾¬
sitate soleat accide: ut discipulus pruden¬
tior sit magistro. tñr hoc ipsum diligentiȩ
suȩ ⁊ studii. eẽ. demonstrat. Ait enĩ. Suꝑ¬
seniores intellexi: qr manclata tua exi¬
siui. Et suꝑ docentes in telligit. n suꝑ seui¬
ores intelligit: doctrine atq intelligeitas
suȩ officium. cũ ipsa temꝑis antiquitati
demonstrans. idẽ ppłi ante se anteriors
significans ȩtatem. in quo utrumq con¬
uenit ut nantiquior sit. ⁊ se putet. eẽ. do¬
ctorem. S suꝑ eum intelligit: qui n docet᷑
ꝯunior ẽ. Intelligit uͦ quia mandata ea
dei ex quisierit. quȩ doctor dũ se docere
credit ignorat. Consequens aut̃ est: ut
qui suꝑ seniores ⁊ doctores intellig̃ fru¬
ut ea quȩ cognita ⁊ ꝑfecta habere cepit
exerceat. Et uideamus an hoc ipsũ incon¬
sequentib sit. Ait enĩ. Ab om̃i uia mala
phibu pedes meos ut eustodiã u̾bũ tuũ.
ꝑfecti hec. ⁊ euangelici uiri uoxẽ. ab oĩ¬

Expanded text:
 anterior. --Et quia interdum ex naturae diversitate soleat accidere, ut discipulus prudentior sit magistro; tamen hoc ipsum diligentiae suae et studii esse demonstrat. Ait enim, seniores intellexi: quia mandata tua exquisivi. Et super docentes intelligit, et super seniores intelligit, doctrinae atque intelligentiae suae officium cum ipsa temporis antiquitate demonstrans, id est, populi ante se anterioris 358 significans aetatem. In quo utrumque convenit, ut et antiquior sit, et se putet esse doctorem. sed super eum ille intellegit, qui et docetur et iunior est; intellegit uero, quia mandata dei exquisierit, quae doctor, dum se docere credit, ignorat. Consequens autem est, ut, qui super seniores et doctores intellegit, fruut ea, quae cognita et perfecta habere , exerceat. et uideamus, an hoc ipsum in consequentibus sit. ait enim: ab omni uia mala prohibui pedes meos, ut custodiam uerbum tuum. perfecta haec et euangelici uiri uox est, ab o