comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iram fr̃is tui tunc portabis. cum du aduersꝰ
eum ñ irasceris: ut rursꝰ eo tempore quo de
ira p̃occupaũit. ille te lenitate & tranquilli¬
tate supportet. Exemplum hoc ad id ꝑtinet.
cum ditĩsa sunt tempora portantiũ
onera sua. qmuis ipsa ñ sit¬
dliũsa infirmitas. In ambob enim. ab inui¬
cem ira portat᷑. Ad diũsum aut̃ infirmita¬
tis genus. aliud exemplum uidendum ẽ.
Uelut siqͥs in se loquacitatem uicerit. & ꝑti¬
natiam nondum uicerit. ahꝰ uero adhuclo¬
quax. siam ꝑtinax non sit: debet huiuslo¬
quacitatem. & iste illiꝰ ꝑtinatiam. donec itid
in illo. & hoc inisto sanct᷑. caritate portare. Par
quippe infirmitas in duob siuno accidat
tempore.tolerare se inuicem non ualet:cũ
adũsum se intendit᷑. Nam aduersus aliqm
tc̃ium. & duoirati sib conueniunt & se tole¬
rant. Quanquam nec tolerare se inuicem
dicend sint. s potiꝰ se inuicem consolari: sic̃

Expanded text:
iram firam freum non irasceris, ut rursum eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate sua supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sint tempora portantium onera sua, quamvis ipsa disit infirmitas, in ambobus enim ab invicem ira portatur. Ad diversum autem infirmitatis genus, aliud exeueluti si quis in se loquacitatem uicerit et pertinaciam nondum uicerit, alius uero adhuc loquax, sed iam pertinax non sit, debet ille huius loquacitatem et iste illius pertinaciam, donec illud in illo et hoc in isto sanetur, caritate portare. par quippe infirmitas in duobus si uno accidat tempore, tolerare se inuicem non ualent, cum aduersum se intenditur. nam aduersus aliquem tertium et duo irati sibi conueniunt et se tolerant, quamquam nec tolerare se inuicem dicendi sunt, sed potius se inuicem consolari. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc gͦ cum in hac uita. id est in hac uia
cognitionum studios scͥpserunt. cum fretũ
ad insulam transeunt pascuarum gr̃a. sic¬
se ordinant ut onera capitum suoꝵ que ge¬
stant in cornib. suꝑ inuicem portent: ita ut
postĩor suꝑ ant̾iorem ceruice ꝓiecta caput
collocet. Et quia necesse ẽ unum ẽẽ qui ce¬
teros p̃cedens non ante se habeat cui caput
inclinet. uicil dicunt᷑ id agere: ut lassatꝰ
sui capitis onere.ille qui p̃cedit post omnes
redeat. & e succedat cuꝰ ferebat caput cum
ipse p̃iret. Ita inuicem onera sua portantes
fretum transeunt: donec ueniant ad t̃re sta¬
bilitatem. Istam ceruoꝵ nat᷑am fortasse inten¬
emm sic ꝓbat amicum: quemadmodum o¬
neris amiqi portato. Nec tamen intuicem por¬
taremꝰ onera nr̃a. siunum tempꝰ ẽẽt infirmita¬
tis amboꝵ qui onera sua sustinent: aut u¬
num infirmitatis genus.S diũsa tempora¬
& diũsa genera infirmitatis. faciunt ut oña

Expanded text:
nunc vero cum in hac vita, id est in hac via nunc vero cum in hac vita, id est in hac via cognitionum studiosi scripserunt: cum fretum ad insulas transeunt pascuarum grse ordinant, ut onera capitum suorum, quae gestant in cornibus, super invicem portent, ita ut posterior super anteriorem cervice projecta caput collocet; et quia necesse est unum esse qui caeteros praecedens, non ante se habeat cui caput inclinet, vicibus dicuntur id agere, ut lassatus sui capitis onere ille qui praecedit post omnes redeat, et ei succedat cujus ferebat caput, cum ipse praeiret: ita invicem onera sua portantes fretum transeunt, donec veniant ad terrae stabilitatem . Istam cervorum naturam fortasse intenenim sic probat amicum, quemadmodum oneris amici portatio. Nec tamen invicem portaremus onera nostra, si unum tempus esset infirmitatis amborum qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus; sed diversa tempora, diversa genera infirmitatis faciunt ut onera
Abbreviated transcription (Latin):
ratiuis & flagitiosius quȩ lex ꝓhibet cõmit¬
tunt᷑. quam sinulla lege ꝓhiberent᷑. Tunc
itaq absorta erssmors in uictoria: cum per
scĩficationem in omni hominis parte. ꝑfec¬
ta delectatione sp̃italium delectatio carna¬
uia uet̾is testamenti xp̃i.Lxxi.¬
custodia timorem habebat: non po¬
tuit aꝑtiꝰ significari noui testam̃ti donum
ẽẽ caritatem. quam hoc locoubi apłs dic̃.
inuicem onera ur̃a portate: ce sic adimple¬
bitis legem xp̃i. Hanc enim legem
xp̃i dicere intel¬
ligit᷑. qua ip¬
se dominus p̾cepit ut nos inuicem diliga¬
mus: tantum in ea sententia p̃cepti pond̾
constiuens. ut diceret. In hoc cognoscetur
qͣm discipuli mei estis: siuos inuicem dili¬
gatis. Huius aut̃ dilectionis officium est:
inuicem onera nr̃a portare. S hoc officium
quod non ẽ sempit̃num. ꝑducet sane ad bea¬
titudinem sempit̾nam: in qua nulla erunt
onera nr̃a. que inuicem portare ubeamur.

Expanded text:
ratius et flagitiosius quae lex prohibet commitratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. tunc itaque absorpta erit mors in uictoriam, cum per sanctificationem in omni hominis parte perfecta delectatione spiritalium delectatio carnauia Veteris Testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significari Novi Testamenti donum esse charitatem, quam hoc loco ubi Apostolus dicit: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi; hanc enim legem Christi dicere intelligitur, qua ipse Dominus praecipit ut nos invicem diligamus. Tantum in ea sententia praecepti pondus constituens, ut diceret: In hoc cognoscitur quoniam discipuli mei estis, si vos invicem diligatis. Hujus autem dilectionis officium est invicem onera nostra portare. Sed hoc officium quod non est sempiternum, perducet sane ad beatitudinem sempiternam, in qua nulla erunt onera nostra quae invicem portare jubeamur:
Abbreviated transcription (Latin):
uulnus nr̃m. non ita molestet ut ꝑimat c̃
bonam uoluntatem. Hanc aut̃ mortem pec¬
cato meruimꝰ: quod peccatum erat ante õi¬
modo in lib̃o arbitrio. cum in paradysonul¬
lus dolor denegate delectationis. uoluntati¬
bone hominis resistebat: Sicuti nc̃ uerbi
gr̃a. siquisquam existat quem nunquam
uenatio del ectauit. omni modo liber est
utrum uenari uelit an non: nec eum cruciat
quisquis hoc ꝓhibet. At si ista libertate ma¬
le usus. uenatꝰ fu̾it contͣ ꝓhibentis imꝑium:
paulatim subrepens delectatio mortificat ani¬
mam:ut si se abstinere uelit. sine molestia ce
angore ñpossit. cum id ande dota sanitate ñ
ageret. Ergo aculeus mortis peccatum est:
quia peccato facta est delectatio. quȩ iampos¬
sit resistere uoluntati. & cum dolore cohibe¬
ri. Quam delectationem quȩ in defectu ẽ
anime det̾ĩoris effectȩ: iure mortem uocamꝰ
Uirtꝰ aut̃ peccati lex est: quia multo scele¬

Expanded text:
uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat etiam uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat etiam bonam uoluntatem. hanc autem mortem peccato meruimus. quod peccatum erat omnino in libero arbitrio, cum in\' paradiso nullus dolor denegatae delectationis bonae uoluntati hominis resistebat, sicuti nunc. uerbi gratia, si quisquam exsistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. ergo aculeus. mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\' quae iam possit resistere uoluntati et cum dolore cohiberi. quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris effectae, iure mortem uocauit. uirtus autem peccati lex est, quia multo scele
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria. ubi est mors contentio dua. ubi ẽ
mors aculeus tuus: aculeus aut̃ mortiᷤᷤ pec¬
catum. uirtꝰ aut̃ peccati lex. Mortem sig¬
nificari arbitror hoc loco carnalem consu¬
etudinem: quȩ resistit bonȩ uoluntati de¬
lectatione temporalium fruendoꝵ. Non
enim diceret᷑ ubi est mors contentio tua:. si
non restitisset ce repugnasset. Ipsuis conten¬
tio etiam illo loco describit᷑. Caro concupiscit
aduersus sp̃m: sp̃s aduersꝰ carnem. Hec enim
inuicem sibi resistunt: ut non que uultis fa¬
ciatis. fiet gͦ ꝑscĩficationem ꝑfectam. ut omnss
ficato id est bonȩ uoluntati subiciat᷑. Et sicut
nunc uidemus multis puerilib delectationi¬
bus nos carere.quȩ nos puerossi denegarent᷑
acerrime cruciabant: ita credendum ẽ de
omni carnal delectatione fut̾um eẽ. cum ꝑ¬
fecta sanctitas totum hominem reparauerit.
Nunc aut̃ quam diu est in nob̃ quod resistat
bone uoluntati: auxilio dei ꝑ bonos hoĩes
& bonos anglos indigemus. ut donec sanet᷑

Expanded text:
. ubi est, mors, contentio tua? ubi eat, mors, aculeus tuus ? aculeus autem mortis peccatum, uirtus autem peccati lex. mortem significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae uoluntati delectatione temporalium fruendorum. non enim diceretur: ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset. ipsius contentio etiam illo loco describitur: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem sibi resistunt, ut non quae uultis faciatis. fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis ficato, id est uoluntati, subiciatur. et sicut nunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparauerit. nunc autem, quamdiu est in nobis quod resistat bonae uoluntati, auxilio\' dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut, donec sanetur
Abbreviated transcription (Latin):
apiscib nom̃ accepit. Q ui tropꝰ. eathacresi
dicit᷑. Longum est istomͦ cȩt̾os ꝓseqͥ. Nã usq
ad illos ꝑuenit uulgi locutio. Qui ꝓpterea
mirabiliores sunt: qͥa contͣ quam dr signifi¬
cant. sicuti ẽ quȩ appellat᷑ hyronia uł anti.¬
frasis. S hyronia ꝓnunciatione indicat qͥd¬
uelit intelligiut cum dicimꝰ homini mala
facienti. res bonas facis. Antifrasis uͦ ut contͣ.¬
ria significet. ñ uoce ꝓnunciantis efficitur.
s aut ũba habet sua quoꝵs origo econtrario
ẽ: sic̃ appellat᷑ lucꝰ quodminime luceat.
aut consueuit aliqͥdita dici. quamius di-
nob abundat. aut ad iunctis ũbis facimꝰ¬
ut a contrario intelligat᷑ quod loquim᷑.
uelut si dicamꝰ caue illum: qͥa bonꝰ homo
ẽ.Et qͥs talia ñ dicit indoctꝰ. nec omninosc¬
ens qͥ sint uł quid uocent᷑ hi dropi: Quors
cognitio ꝓpt̃ea scͥpturarum ambiguitatib
dissoluendis ẽ necessaria: qͥa cum sens si ad

Expanded text:
a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. svelit intelligi, ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut appellatur lucus quod minime luceat, aut consuevit aliquid ita dici, quamvis dicanobut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio propterea scripturarum ambiguitatibus dissoluendis est necessaria, quia, cum sensus, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tulũ adiuuant᷑. S hic eos ignaris tͣdere
ñ decet. ne artem grammaticam docẽ
uideam᷑. Ectͣ sane ut discant᷑ admoneo. qͣm¬
uis iam suꝑiꝰ id admonuerim. id est in scđo
libro. ubi de linguarum necessaria cognitio¬
ne disserui. Nam littẽ a quib ipsa gͣmatica
nom̃ accepit. grãmata enim greci litteras
uocant. signa utiq sunt sonorum : ad arti¬
culatam uocem qͣloquim᷑ ꝑtinentium. Isto¬
rum aut̃ tropoꝵ ñ solum exempla fic̃ om̃iũ.
s quoꝵ dametiam nomina in diuinis libris
legunt᷑. sicut allegoria. enigina. parabola.
Quamuis pene om̃s hi tropi qui uberali
dicunt᷑ arte cognosci. in eoꝵ etiam reꝑiant᷑
loquelis. qui nullos grammaticos audier̃.
& eo qͦ uulgꝰutit᷑ sermone contenti funt. Qͥs
enim ñ dicit sic floreas: Qui tropꝰ: metafo¬
ra uocat᷑. Qͥs ñ dicit piscinam. etiam q̃ ñ
habet pisces. nec facta ẽ ꝓpt̾ pisces: Et tam̃

Expanded text:
tum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere tum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuideri. quamut eadem u̾ba plurib intelli¬
gantur modis. quos alia non minꝰ diuina cõ¬
stantia faciant apꝓbari: Ubiaut̃ talis sensꝰ
eruit᷑. cuiꝰ incertum certis sc̃arum scͥpt᷑arum
testimoniis ñ possit aꝑiri: restat. ut ratione
reddita manifestꝰ appareat: etiam si ille cuiꝰ
ũba intelligere querimꝰ eum forte ñ senfit.
S hec consuetudo ꝑicłosa est. Escͥpturas
enim diuinas. multo tutiꝰ ambulat᷑: quas
uerbis translatis opacatas cum scrutari uo¬
lumus. ut hoc inde exeat qͦd non habeat con¬
troũsiam. aut si habẽt: ex eadem scͥptura u̾ẽq¬
eiꝰ inuentis atq adhibitis testib t̾mmetur.
matici greco nomine tropos uocant. aucto¬
res nr̃os usos fuisse: & multipliciꝰ atq copio¬
sius qͣm possunt estimare uł credere quine¬
sciunt eos & in aliis ista didicerunt. Quos
tam̃ tropos qͥ nouerunt agnoscunt inlitt̃is
scĩs eoꝵ q scientia ad eas intelligendas aliqͣn¬

Expanded text:
prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intelleprouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut ratione reddita manifestus appareat, etiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuque inventis atque adhibitis testibus terminetur. matici graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ex eisdem scͥpture u̾b̃ nonunum aliqͥde
s duo uel plura sentiunt᷑: etiam si ladet qͥs
senserit ille qͥ scͥpsit incħ ꝑicłi est. siquodli¬
bet coꝵs congruere ueritatiex aliis locis sc̃aꝵ
scͥpturartm doceri potest. id tam̃ eo conante
qui diuina scrutat᷑ eloquia. ut ad uoluntatẽ
ꝑueniat᷑ auctoris. ꝑ quem scͥpturam illã sc̃s
oꝑatꝰ est sp̃s. sitie hoc assequat᷑. siue aliã sen¬
tentiam de illis u̾bis quȩ fidei recte non re.¬
fragat᷑ exculpat. testimonium habens a qͦ c̃q
aliolocodiumoꝵ eloqͥoꝵ. Ille qͥppe auctor:
meisdem u̾bis quȩ intelligere uolumꝰ. & ip¬
sam sententiam fors itanuidit. Et certe dei
sp̃s qui ꝑ eum hec oꝑatꝰ est etiam ipsam occur¬
suram lectori uł auditori sine dubitatione p̃¬
uidit: immout occurreret quia ce ipsa est
ueritate subnixa ꝓuidit. Nam quid in diui¬
nis eloquiis largius & ub̃ius potuit diuiit᷑

Expanded text:
autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid, autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid, sed duo uel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diuina scrutatur eloquia, ut ad uoluntatem perueniatur auctoris, per quem scripturam illam sanctus operatus est spiritus, siue hoc assequatur siue aliam sententiam de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere uolumus, et ipsam sententiam forsitan uidit, et certe dei spiritus, qui per eum haec operatus est, etiam ipsam occursuram lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus
Abbreviated transcription (Latin):
aqua significare intelligit᷑. Sic ce aliȩ res. ñ
singłe. s una queq carum. non solum duo
aliqua diũsa. s etiamñ nunquam multa sig¬
nificat. ꝓ locosententiȩ sic̃ posita repꝑit᷑. Ubi
autem aꝑtiꝰponunt᷑: ibi discendum ẽ qͦmͦ in
locis intelligant᷑ obscuris. Neq enim melius
potest intelligi quod dictum ẽ deo. app̃hende
arma &e scutum & extirge. in adiutortummͥ:
quam exloco illoubi legit᷑. dñe ut scuto bone
uoluntatis tuȩ coronastinos. Nec tamenita:
ut iã ubic̃q scutum ꝓ aliqͦ munimento positũ
legerimꝰ. non accipiamꝰ nisi bonam uoluntatẽ
dei. Dictum est enim. Et scutum fidĩ. in qͦ pos¬
sitis inquit om̃s sagittas maligni ignitas extin¬
guere. Pec rurs ideo debemꝰ in armis huiꝰcemo¬
di sp̃italib scuto tantummͦ fidem tͥbu ere:
cum aliolococtiam lorica di cta fit fidi.
Indutinquit loricam fidei &e caritatis. Qͣnͣdo

Expanded text:
aqua significare intellegitur. sic et aliae res, non aqua significare intellegitur. sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa sed etiam nonnumquam multa significat pro loco sententiae, sicut posita reperitur. - Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mihi, quam ex loco illo, ubi legitur: domine, ut scuto bonae uoluntatis tuae coronasti nos. nec tamen ita, ut iam ubicumque scutum pro aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando
Abbreviated transcription (Latin):
diabolum ubiscͥptum ẽ: adũsarius ũr diabo¬
lus tanquam leorugiens circuit querens qͣm
deuoret. Ita serpens in bono: estote astuti. sic̃
serpentes. In malo autem. serpens euam sedu¬
xit in astutia sua. Inbonopanis: ego sum pa¬
nis uiuus: qui de cȩlodescendi. In malo: paneᷤ
hec quidem quȩ commemoraui: mimme
dubiam significationem gerunt. qͥa exempli
gr̃a cominemorari non nisi manifesta debu¬
crunt. Sunt aut̃ quȩ incertum sit inquam
partem accipi debcant. sic̃ calix in manu do
miniuin meri plenꝰ est mixto. Incertum ẽ
enimutrum iram dei significet ñtsq ad no¬
uissimam pęnam. id ẽ usq ad fȩcem: an po
tius scͥpturarum grãm aiudeis ad gentes
transcuntem. qͥa inclinauit ex hoc in hoc.
remanentib apud iudeos obseruationibus
qͣs carnalit̃ sapiunt: qͥa fex ciꝰ ñ est exinanita.
mina deuentre eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ: ce si
quid aliud atq aliud ꝓ locis in quib ponit᷑

Expanded text:
nificat diabolum, ubi scriptum est: Adversarius vester diabonificat diabolum, ubi scriptum est: Adversarius vester diabolus, tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret. Ita serpens in bono est: Estote astuti ut serpentes; in malo autem: Serpens Evam seduxit in astutia sua. In bono panis: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi; in malo autemhaec quidem quae commemoravi minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari non nisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam parmini vini meri plenus est misto . Incertum est enim utrum iram Domini significet non usque ad novissimam poenam, id est usque ad faecem; an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentem transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia faex ejus non est exinanita. mina de ventre ejus fluent aquae vivae , et si quid aliud atque aliud, pro locis in quibus ponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
gere conam᷑. Nam comꝑto quod figͣata sit:
adhibitis regłis rerum quas pͥmo libro diges¬
simus.facile ẽ eamu̾sare omnib modis. do¬
nec pueniamꝰ ad sententiam ueritatis. p̾ser¬
tim cum usꝰ accesserit. pietatis exercitatione
roboratꝰ. Inueniemus aut̃ utrũ ꝓpͥa sit anfigͣata
cum apparuerit: u̾ba quib continet᷑. aut a
similibꝰ reb ducta inuenient᷑. aut ab aliqua
ut qͦd in aliqͦ loco res aliqͣ ꝑsimilitudinem
significauerit. hoc eam semꝑ significare cre
num cȩloꝵ mulieri quȩ abscondit ferm̃tum
in tͥb mensuris farinę: donec totum ferm̃¬
taretur. Huiꝰ gͥuarietatis obseruatio: duas
habet formas. Sic enim aliud atq aliudres
quecrq significant. ut aut contraria. aut
tantumm diũsa significent. Contraria scilicet:
cum aliasin bono. alias in malo res eadem ꝑsi
militudinem ponit᷑. sic̃ hoc est qͦd de ferm̃to
supͣdiximꝰ. T̃ale ẽ etiam. qͦd leo significat xp̃m

Expanded text:
gere conamur. Nam comperto quod figurata sit, gere conamur. Nam comperto quod figurata sit, adhibitis regulis rerum quas in primo libro digessimus, facile est eam versare omnibus modis, donec perveniamus ad sententiam veritatis, praesertim cum usus accesserit pietatis exercitatione roboratus. Invenimus autem utrum propria sit, an figurata cum apparuerit, verba quibus continetur, aut a similibus rebus ducta invenientur, aut ab aliqua ut quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem significaverit, hoc eam semper significare crednum coelorum mulieri quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. Hujus igitur varietatis observatio duas habet formas: sic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria, aut tantummodo diversa significent: contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur, sicut hoc est quod de fermento supra diximus. Tale est etiam quod leo significat Chris
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui ea fecerunt. s ea tam̃ abhorrent ã
consuetudine bonors. qui post aduentum
dñi diuina p̃cepta custodiunt. ad intelli¬
gentiam referat figͣam. factum uͦ ipsum ad
mores ñ transferat. Multa enim sunt q̃
illo tempore officiose facta sunt: quȩ mͦ nͥ
magnorum uiroꝵ legerit. tam ce si aliquam
ineis figͣam rerum fut᷑arum ammadũtere
atq indagare potuerit: rei tam̃ gestȩ ꝓpͥetatẽ
ad hc̃ usum assumat. ut se nequaquam rec¬
tis factis suis hinc iactare audeat.⁊ ꝓsua tꝰticia
cȩt̃os tanqͣm peccatores contemnat. cum
uideat tantoꝵ uiroꝵ & cauendas tempestateᷤᷤ
& flenda naufragia. Ad hoc cnm etiam pec¬
cata illoꝵ hominum scͥpta sunt: ut aplica il¬
la sententia ubiq tremendasit: qͥ ait. Qua¬
ꝓpt̃ qui uidet᷑ stare: uideat ne cadat. Nulla
net quod ds suꝑbis resistat: humilib autem
utrum ꝓpͥa sit an fig̾ata locutio. qmͣ intelli¬

Expanded text:
illi qui ea fecerunt, sed ea tamen abhorrent a illi qui ea fecerunt, sed ea tamen abhorrent a consuetudine bonorum, qui post adventum Domini divina praecepta custodiunt; figuram ad intelligentiam referat, factum vero ipsum ad mores non transferat. Multa enim sunt quae illo tempore officiose facta sunt, quae modo nisi magnorum virorum legerit, tametsi aliquam in eis figuram rerum futurarum animadvertere atque indagare potuerit; rei tamen gestae proprietatem ad hunc usum assumat, ut se nequaquam recte factis suis jactare audeat, et prae sua justitia caeteros tanquam peccatores contemnat, cum videat tantorum virorum et cavendas tempestates, et flenda naufragia. Ad hoc enim etiam peccata illorum hominum scripta sunt, ut Apostolica illa sententia ubique tremenda sit, qua ait: Quapropter qui videtur stare, videat, ne cadat . Nulla net quod Deus superbis resistit, humilibus autem utrum propria sit, an figurata locutio, quam intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uid: ut solum adult̾ium diceret sententiam
damnationis suȩ. Ex qͦ intelligit᷑. quantam
temꝑantiam multarum iulierum habue¬
rit. quando deuna in qͣ excessit modum a
se ipsopuniri coaetꝰ est. S in isto uro im¬
moderatio huiꝰlibidinis. ñ ꝑmansio: s tͣnsitꝰ
Ifuit. ꝓpt̃ea etiam ab arguente ꝓpłia. ille illicit
appetitꝰ. hospes uocat᷑ est. Nonenim dixit
cum regi suos bospiti suo. uicin pauꝑis ouẽ
adepulandum exibuisse. At uero in eius
filio salomone. ñ quasl hospes transitum
habuit. s regnum ista libidopossedit. de qͦ
scͥptura ñ tacuit. culpans eum fuisse amato.¬
rem mulierum. Cuiꝰ tamen initia desidio
sapientie flagrauerunt. QQm cum amore
sp̃itali adeptꝰ ẽẽt: amisit amore carnali.
inuetis testam̃ti libris gesta continent᷑. ñ so¬
lum ꝓpͥe s etiam figͣate accipienda sint: tñ
etiam illa q̃ ꝓpͥe lector acceꝑit. si laucdatift̃

Expanded text:
vid, ut in solum adulterium diceret sententiam vid, ut in solum adulterium diceret sententiam damnationis suae. Ex quo intelligitur quanta temperantia multas mulieres habuerit, quando de una in qua excessit modum, a seipso puniri coactus est. Sed in isto viro immoderatae hujus libidinis non permansio, sed transitus fuit: propterea etiam ab arguente Propheta ille illicitus appetitus hospes vocatus est. Non enim dixit eum regi suo, sed hospiti suo vicini pauperis ovem ad epulandum exhibuisse. At vero in ejus filio Salomone, non quasi hospes transitum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum fuisse amatorem mulierum . Cujus tamen initia desiderio sapientiae flagraverant ; quam cum amore spirituali adeptus esset, amore carnali in Veteris Testamenti libris gesta continentur, non solum proprie, sed etiam figurate accipienda sint: tamen etiam illa quae proprie lector acceperit, si laudati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ne ac temꝑantia illiuiri feminis utebantur:
qͦd cum in unam illicite irruisset rex idem.
estu qͦdam etatis. ce temporalium rerum ꝓs¬
peritate arreptꝰ. cuiꝰ etiam maritum occiden¬
dum p̃ceꝑat. accusatꝰ est ꝑ ꝓpħam. Qui cum
ad eum uenisset conuincendum de peccato. ꝓ.¬
posint ei similitudinem de pauꝑe qui habe¬
bat ouem unam. cuiꝰuicinus multas cum
habet ad aduentum hospits sui unicam po¬
tius uicim sui pauꝑis ouicłam exibuit epu¬
landam. In quem commotꝰ dauid: occidi eũ
iussit. & quadruplicari ouem pauꝑi. ut se nes¬
ciens condemnaret: qui peccauerat sciens.
Quod cum ei manifestatum ẽẽt. & diuinitꝰ
denunciata uindicta: dilint penitendopec¬
catum. S tamen in hac similitudine. stuprõ
tantummͦ designatum ẽ. de oue uicini pau¬
ꝑis. De marito autem mulieris int̾empto. hoc
est de ipso pauꝑe qui ouem unam habebat.
occiso. non ẽ ꝑsimilitudinem int̾rogat᷑ da¬

Expanded text:
ne ac temperantia illi viri feminis utebantur, ne ac temperantia illi viri feminis utebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex idem, aestu quodam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus abreptus, cujus etiam maritum occidendum praeceperat; accusatus est per prophetam: qui cum ad eum venisset convincendum de peccato, proposuit ei similitudinem de paupere qui habebat ovem unam, cujus vicinus cum haberet multas, ad adventum hospitis sui unicam potius vicini sui pauperis oviculam exhibuit epulandam. In quem commotus David occidi eum jussit, et quadruplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat sciens. Quod cum ei manifestatum esset, et divinitus denuntiata vindicta, diluit poenitendo peccatum . Sed tamen in hac similitudine stuprum tantummodo designatum est de ove vicini pauperis; de marito autem mulieris interempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habebat ovem, occiso, non est per similitudinem interrogatus Da
Abbreviated transcription (Latin):
temporis conuenientiam referentes ñ pati¬
ebantur eam dñationem libidinis. cui ser¬
uiunt. quista non credunt. Et ideo isti nullo mͦ¬
se se cohib̾ent ab inexpiabili odio filiorum. a qͥbꝰ
uel uxores uel concubinas suas attemptatas.
aut attrectatas ẽẽ cognoscerent.si eis forte tale
aliquid accidisset. Rex aut̃ dauid cum hoc ab¬
impio atq immani filio passꝰ eẽt. ñ solum fu¬
rentem tolerauit: s etiam planxit extinctum.
Non enim carnali zelo irretitꝰ tenebatur. qͣm
nullo modo iniuriȩ suȩ s peccata filii cõmo¬
uebant. Nam ideo si uinceret᷑ cum occidi ꝓhi¬
buerat. ut ecdomito seruaret᷑ penitendi locys.
Et qͥa ñ potuit. ñ orbitatem doluit in eiꝰ mt̃itu.
s nouerat inqͣs penas tam impie acdult̾a ce par¬
ricidalis anima rapet᷑. Namq alio priꝰ filio qͥ
innocens erat. ꝓ qͦ egrotante afsugebat᷑. moriente
letatꝰ est. Ex hoc maxime apparet. qͣ moderatio¬

Expanded text:
temporis convenientiam referentes, non patitemporis convenientiam referentes, non patiebantur eam dominationem libidinis, cui serviunt qui ista non credunt. 30. Et ideo isti sese nullo modo cohiberent ab inexpiabili odio filiorum, a quibus vel uxores vel concubinas suas attentatas, aut attrectatas esse cognoscerent, si eis forte tale aliquid accidisset. CAPUT impio atque immani filio passus esset, non solum ferocientem toleravit, sed etiam planxit exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vinceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: et quia non potuit, non orbitatem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moderatio
Abbreviated transcription (Latin):
uiri nicħ seruantis in usu illo. nisi congruũ
tempori ꝓpagande ꝓlis officium. Et quod ip¬
si laqueis libidinis obstricti. uel inuna non
atq laudari oportere uiros bonosae scõs. qͥa
cum ipsi honorant᷑ atq laudant᷑. intumes c̃t
suꝑbia. Tanto auidioresinanissimȩ gloriȩ
quanto eos frequentius atq latiꝰ lingua blan¬
dior uentilatierit. quaita leuesfiunt. ut cos
rumoris aura siue quȩ ꝓsꝑa. siue quȩ adũsa
existimat᷑. in quaslibet inuehat uoragines
flagicioꝵ. aut in facinorum etiam saxa colli¬
dat. Ilideant g̃ quam sibi arduum sit atq dif¬
ficile nec laudis esca illici. nec contumeliarũ
aculeis penetrari. & non ex se alios metiant᷑.
ab hominib inflatoᷤᷤ fuisse. nec cũ despicerent᷑
elisos. Neut᷑ qͥppe temptatio deftut illis uiris.
gͦ ipsi ꝓ tempore utebant᷑ his oĩbꝰ. ⁊ ñ corrum.¬
pebant᷑: sic illi uet̾es usũ feminaꝵ ad siu

Expanded text:
viri, nihil servantes in usu illo nisi congruum viri, nihil servantes in usu illo nisi congruum tempori propagandae prolis officium; et quod ipsi laqueis libidinis obstricti, vel in una non atque laudari oportere viros bonos et sanctos, quia ipsi cum honorantur atque laudantur, intumescunt superbia; tanto avidiores inanissimae gloriae, quanto eos frequentius atque latius lingua blandior ventilaverit; qua ita leves fiunt, ut eos rumoris aura, sive quae prospera, sive quae adversa existimatur, in quaslibet invehat voragines flagitiorum, aut in facinorum etiam saxa collidat. Videant ergo quam sibi arduum sit atque difficile nec laudis esca illici, nec contumeliarum aculeis penetrari; et non ex se alios metiantur.ab hominibus, inflatos fuisse; nec cum despicerentur, elisos. Neutra quippe tentatio defuit illis viris: ergo isti pro tempore utebantur his omnibus, et non corrumpebantur; sic illi veteres, usum feminarum ad sui
Abbreviated transcription (Latin):
sic in concubitu ñ nisi ꝓcreationem filiorum
intuebant᷑. Itaq si eosmn hac uita inuenisset
dñi aduentꝰ. cum iam ñ mittendi s colligen¬
di lapides tempꝰ eẽt. statim se ipsos castrarent
ꝓpt̃ regnum celoꝵ. Noncnim est in carendo
difficultas. nisi cum ẽ in habendo cupiditas.
Iouerant qͥppe illi homines etiam in ipsis con-¬
iugibus luxuriam ẽẽ abutendi intemꝑantiã.
quod tobiȩ testat᷑ oratio: quando est copulatꝰ
uxori. Ait enim. Benedictꝰ es dñe ds patrũ no¬
stroꝵs. & benecdictum nom̃tuum in omnia
scła scłorum. Benedicant te celi &e omnis crea-
tura. Tu fecisti adam &e dedisti illi adiutoriũ
euam. & nc̃ dñe tu scis qm non luxuriȩ cay¬
sa accipiosororem meam s ipsa ueritate ut mi
ꝑmulta stupra diffluentes euagant᷑. uel in
ipsa una coniuge nonsolum excedunt ad
liberorum ꝓcreationem ꝑtinentem modũ.
potusse. ut tẽꝑant̾ multis feminᷤᷤ antiqͥ ut̾ent᷑

Expanded text:
sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur oratio, quando est copulatus uxori. Ait enim: Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum; et benedictum nomen tuum in omnia saecula saeculorum. Benedicant te coeli et omnis creatura tua. Tu fecisti Adam, et dedisti illi adjutorium Evam: et nunc, Domine, tu scis quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam, sed ipsa veritate, ut miper multa stupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreationem pertinentem modum, potuisse ut temperanter multis feminis antiqui uterentur
Abbreviated transcription (Latin):
turarum qͥb eũtenda est satellicium querente.
ñ faciet. Nec intelligit miser ad hanc utilitatẽ
illa cẽ sic posita. ut spcibone homines salub̾t̃
uideant. & consuetudinem quam asꝑnant᷑
posse hab̃e usum bonum. & eam quam am¬
plexant᷑ ẽc̃ posse damnabilem. si ce ibi caritas
utentium. & hic cupiditas attendat᷑. Nam si
multis ucorib caste uti quisquam ꝓ tempo¬
re potuit. potest aliꝰ una libidinose. Magis
enim ꝓbomultarum fȩcunditate utentem
ꝓpt̃ aliud: quam uniꝰ carne fruentem ꝓpt̃
ipsam. Ibi enim querit᷑ utilitas temporum o¬
portunitatib congrua. hic satiat᷑ cupibitas
temporalib uoluptatib implicata. Inferio¬
risq gradꝰ ad dm̃ sunt. qͥb scdm ueniam con¬
cedit apłs carnalem cum singłis coniugibus
consuetudinem ꝓpt̃ intemꝑantiam eorum:
quam illi qui plures singłi cum hab̾ent sicut
sapiens in cibo & potu ñ nisi salutem corporis.

Expanded text:
turarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, turarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum , quam illi qui plures singuli cum haberent, sicut sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
grã si celibem amplexus est uitam. & se
castrauit ꝓpt̾ regnum cȩloꝵ: quicquid de
uxore diligenda & regenda scĩlibri preci¬
piunt: ñ ꝓp̾e sed translate accipi oportere
contendat. Et̃ qͣiuisquis statuit seruare
innuptam uirginem suam: tanquam figͣatã
t̃de filiam. ce grande opꝰ ꝑfeccris. Erit gͥetiam
hoc in obseruationib intelligendarum scͥp¬
turarum ut sciamꝰ alia omnib communiter
p̃cipi. alia singłis quibꝙ gencrib ꝑsonarũ.
ut ñ solum aduniũsum statum ualitudinis
s etiam ad suam cuiꝰq membri ꝓpͥam infir.¬
mitatem medicina ꝑueniat. In suo quippe ge¬
nere curandum ẽ: quod ad meliꝰ genus non
scͥpturis uet̾ib ꝓ illoꝵ tempoꝵ conditione etiã¬
si non figurate sed ꝓpͥe intelligat᷑. non est flagi¬
ciumneq facu᷑ adista etiam tempora quis
putet in usum uite posse transfirri. Quod
nͥ dominante cupiditate. & ipsarum quoq scͥp¬

Expanded text:
gratia, si caelibem amplexus est vitam, et se gratia, si caelibem amplexus est vitam, et se castravit propter regnum coelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat: et quisquis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratamTrade filiam, et grande opus perfeceris. Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina perveniat. In suo quippe genere curandum est quod ad melius genus non Scripturis veteribus pro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
cendum. altõ ad p̃standum: ad beneficientiã
te potiꝰ caritas reuocet. ut intelligas carboneᷤᷤ
ignis ẽẽ urentespenitentiȩ gemitꝰ. quibus
suꝑbia sanat᷑ eiꝰ qui dolet se inimicum fuisse
hominis. a qͦ eius miscriȩ subuenit᷑. Item cũ
ait dñs qui amat animam suam ꝑdet eam:
ñ utilitatem uetare putandꝰ est. qua debet
qͥsq conseruare animam suam: sed figͣate
dictum ꝑdat animam. id est ꝑimat atq mu¬
tet usum eiꝰ. quem nc̃ habet. ꝑu̾sum scilicit
atq p̃posteru in: quo inclinat᷑ temporalibꝰ
ut et̃na ñ querat. Scͥptum ẽ da misericordi:
ce ne suscipias peccatorem. Post̾ior pars huiꝰ
sententiȩ. udet᷑ uetare beneficientiam. Ait
enim. ne suscipias peccatorem. Intelligas gͦ
peccatorem fig̾ate positum ꝓpeccato. ut pec¬
catum eiꝰ non suscipias. Sepe aut̃ accidit¬
est uel eẽ se putat: figͣate dicta ẽẽ arbitrit᷑
que infcriorib gradib p̃cipiunt᷑. Ut u̾bi

Expanded text:
cendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam cendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipias. CCLXest, vel esse se putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut, verbi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc iam ꝓpͥe sonat: nulla putet᷑ figurata lo¬
cutio. Si p̃ceptiua locutio ẽ. aut flagicium
aut facinꝰ uietans. aut utilitatem aut benefiei¬
entiam iubens: ñ ẽ figata. Si aut̃ flagicium
aut facinꝰ uidet᷑ iubere. aut utilitatem & be¬
neficientiam uitare. fig̾ata est. Nisi mandu¬
caueritis inqͥt carnem filii hominis & sangui¬
nem biberitis. non habebitis uitam in uobis.
facinus uel flagicium uidet᷑ iubere: figͣata est
gͦ p̃cipiens passioni dñice eẽ communican-¬
dum. & suauit̃ atq utilit̾ recondendum in¬
memoria: qͦd ꝓ nob̃ caro eiꝰ crucifixa &e uulne¬
rata sit. Ait scͥptura. Si esurierit inimicus
tuus ciba illum. Si sitit: potum dailli. Hic
nullo dubitante beneficientiam p̃cipit. S
qͦd sequit᷑. hoc enim faciens. carbones ignis
congeres suꝑ caput eiꝰ. maliuolentiȩ facmnꝰ
putes iuberi. Ne gͥ dubitaueris figͣate dictũ.
Et cum possit duplicit᷑ int̾ptari. uno mͦ adno¬

Expanded text:
iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata loiam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandummemoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi . Hic nullo dubitante beneficentiam praecipit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad no
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ꝑse ipsam. s unicuiq genti consuetudi
nem suam iustamuideri: quȩ cumsit diũsa
omnib gentib. debeat autem incommuta¬
bilis mancre iusticia. fieri manifestum est.¬
nullam uspiam ẽẽ iusticiam. Nonenim in¬
tellexerunt ne multa commemorem. qͦd tͥ
la moꝵ gentilium diu̾sitate uariari. Quȩ
sententia cum refert᷑ ad dilectionem dei: oĩa
flagicia moriunt᷑. Cum ad ꝓximi: omnia faci¬
nora. Demo enimuult corrumpi habitacłm
suum. Non gͦ debet corrumꝑe habitacłm di.
se ipsum scilicet. Et nemo uuilt sibi a qͦquã
noceri. Nte ipse gͥ cuiqm nocuerit. Sic eũ¬
sa tyrannide cupiditatis. caritas regnat iu¬
stissimis legib. dilectionis dei ꝓpt̃ dm̃. Sui ce
ꝓrimi ꝓpt̃ dm̃. Seruabit᷑ gͦ in locutionib
figuratis. regula huiꝰmodi. Ut tã diu uerset᷑
diligenti considatione quod legit᷑. donec ad
regnum caritatis int̃p̃tatio ꝑducat᷑. Si aut̃

Expanded text:
tiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudtiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudnem suam iustam uideri. quae cum sit diuersa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere iustitia, fieri manifestum nullam usquam esse iustitiam. non intellexerunt, ne multa commemorem, quod tila eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui eIO LIBRO. Seruabitur ergo in locutionibus figuratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ int̾ quos uiuit consuetudine neqͥt̃ abutit᷑.
secdetiam sepe fines eiꝰ egressa. feditatem suã
quȩ int̾ claustramoꝵ suioꝵ sollemmum la¬
titabat. flagiciosissima eruptione manifestãt.
cum quib uita ista degenda. uł necessitate
imponit᷑. uł officio suscipit᷑ a bonis ⁊ magniᷤ
hominib: adutilitatem & beneficientiam
referendum ẽ. uel ꝓpͥe sic̃ & nos debemus.
legenda cum incurrunt indocti alt̾ius con¬
suetudinis. nisi auctoritate repͥmant᷑. flagicia
putant. nec possunt animaduertere totam c̃õ¬
uersationem suã uł in conugnis. uł in comuui¬
is. uł in uestitu cȩt̃oq humano uictu atq cul¬
tu: aliis gentib &e aliis temporibꝰ flagiciosam
uideri. Qua uarietate innumerabilium
consuetudinum commoti quidam dormi¬
tantes ut itadicam. qui neq alto somno stul¬
ticiȩ sopiebant᷑. nec insapientiȩ lucem pote¬
rant eiugilare. putauerunt nullam ẽẽ iusti¬

Expanded text:
eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifestat. Ccum quibus vita ista degenda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel legenda cum incurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque humano victu atque cultu, aliis gentibus et aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justi
Abbreviated transcription (Latin):
uroꝵ plurium simul uni uiro habendarũ
inculpabilis consuetudo. Et ideounam femi¬
nam maritos habe plurimos honestum non
erat. Non enim eo mulier c̃ fecundior. s me-¬
retricia potiꝰ turpitudo: uł questum uł lib̃os
uulgo querere. In huiꝰcemodi morib quicqͥd
illoꝵs tempoꝵ scĩ non libidinose faciebant. ꝙͣ¬
uis ea facerent quȩ in hoc dempore nisi ꝑlibi¬
diuem fieri non possunt: ñ culpat scͥptura.
Et qͥcquid ibi tale narrat᷑: non solum hystori-¬
ce ac ꝓpͥe. s ctiam figͣate ac ꝓpħice acceptum
int̃p̃tandum est. usq in finem illum carita¬
tissiue dei siue ꝓximi. siue utriꝰq. Sic̃ enim
talares & manicatas tunicas hab̾e apud romanoᷤᷤ
uet̾es flagitiũ erat. ñc̃ aut̃ honesto loconatis qͦ
tunicatisunt. ñ eas habe flagicium ẽ: sic ani¬
maduertendum ẽ incȩt̾o quoq usu rerum
abeẽ oportere libidinem. quȩ non solum ipsa

Expanded text:
uxorum plurium simul uni viro habendarum uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaestum vel liberos vulgo quaerere. In hujuscemodi moribus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et manicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
flagicium ẽ in diuina uł ꝓpħica ꝑsona magnȩ
iunctio meretͥcis. Nec si flagiciose in comuui¬
is temulentoꝵs & lasciuoꝵ nudant᷑ corpora. ꝓp¬
terea inbalneonudum eẽ flagicium ẽ. Q.d gͥ¬
locis & temporib ꝑsonisue conueniat diligen¬
ter attendendum est: ne temere flagicia rep̃¬
hendamꝰ. fierienim potest ut sine aliqͦuitio
cupiditatis uel uoracitatis p̃ciosissimo cibo
sapiens utat᷑. insipiens autem. fȩdissima gu¬
lȩ flamina inuilissimum ardescat. Et sanus
qͥsq maluerit more dñi pisce uesci. qͣm lenti¬
cula more esau nepotis abraham. aut bor¬
deo: more iumentoꝵ. Non enim ꝓpt̃ta condi¬
nentiores nobissunt plereq bestię. qͥa uilioribꝰ
aluntur escis. Nam mominib huiꝰcemodireb
ñ ex earum rerum nat᷑a quib utimͣ. s ex causa
utendi & modo appetendi. uł ꝓbandum est¬
ueteres iusti cȩleste regnum imaginabantur
& p̃nunciabant. Sufficiende ꝓlis causa: erat

Expanded text:
flagitium est, in divina vel prophetica persona, magnae flagitium est, in divina vel prophetica persona, magnae natione conjunctio meretricis: nec si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora, propterea in balneo nudum esse flagitium est. locis et tempori et personis conueniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis. nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi uel probandum veteres justi coeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat