comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt: Nam inuno quodã habitado alteri domꝰ
ẽ: alteri carcer ẽ: Iui qui custodiunt homines
inclusos. & si indomo sua custodiant: illi qui
arcuis custodiuntur. incarcere sunt: ñ q et uli
tacłm:. & illi. ⁊illi Alteri facit domum lib̃tas:
alteri carcerem setuitus. Quib dam ergo uisũ
ẽ. qͦd spelunca ⁊ carcer mundus iste sit & hoc
orat ęccłia ut de carcere educat᷑. id: de hoc mũ¬
do: de subsole: uͥ omnia uanitas Dicit̃ enĩ
omnia uanitas. & p̃sumptio sp̃s in omni
oꝑe hominis. qđ ipse laborat sub sole. Eigo ext̃
mundum istum nescio quam requiẽ pollicet᷑
nob ds̃ quo futuri sumꝰ forte ideo de isto loco
clamamus educ decarcere animam meã. Am¬
ma nr̃a ꝑfidem et spem inxp̃o ẽ sic̃ paulo ante¬
iam dixi: uita ur̃a abscondita ẽ. cum xp̃o indõ:
corpus autem nr̃m mnisto carcere: in isto mun¬
do: Si diceret educ de carcere corpꝰ meum: se¬

Expanded text:
unt. Nam in uno quodam habitaculo, alteri domus unt. Nam in uno quodam habitaculo, alteri domus est, alteri carcer est. Illi qui custodiunt homines inclusos; etsi in domo sua custodiant, illi qui arctius custodiuntur, in carcere sunt: numquid et illi taculum est et illi et illi; alteri facit domum libertas, alteri carcerem servitus. Quibusdam ergo visum est quod spelunca et carcer mundus iste sit; et hoc orat Ecclesia, ut de carcere educatur, id est, de hoc mundo, de sub sole, ubi omnia vanitas. Dicitur enim, «Omnia vanitas, et praesumptio spiritus in omni opere hominis, quo ipse laboratmundum in nescio qua requie pollicetur nobis Deus quod futuri simus; forte ideo de loco isto clamamus, «Educ de carcere animam meam.» Anima nostra per fidem et spem in Christo est, sicut paulo ante dixi: «Vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.» Corpus autem nostrum in isto carcere, in isto mundo. Si diceret, Educ de carcere corpus meum; se
Abbreviated transcription (Latin):
uit Ecce mundus factus ꝑdnm. ecce mundꝰ.
qͥ ñ cognouit dnm̃ Lauda tu fabricam: ⁊ ama
fabricatorẽ: & noli amare habitare infabricam:
s habita infabricatore Erue me aꝑseqñtibus
me: qm̃ corroborati sunt suꝑ me Quid dixit cor¬
roborati sunt suꝑ me: Corpus xp̃i clamat. ec¬
cłiȩ uox est: menbra xp̃i clamant Multũ cre¬
uit numerus peccatoꝵ. qm̃ habundauit unqͥ¬
tas: refrigescit caritas multoꝵ Erue me aꝑ
sequentib me: qm̃ corroborati sunt suꝑ me:
Educ de carcere animam meã. ut confiteatur
nomini tuo Carcer iste apriorib uanȩ intel¬
lectus ẽ eo foetasse ipse ẽ earcer qͥ scribitur & inti¬
tulo spęlunca Iitulus enim psalmi huiꝰ ita se
babet. Intellectus ipsi dauid: cũ eẽt inspelunca
oratio: Quȩ spdunca: ipse carcer: Duo quedã
intelligenda ꝓposiumus: s unum cum intelle¬
xcrimus. utrumq erit Merita carcerem faci¬

Expanded text:
vit.» Ecce mundus factus per Dominum, ecce mundus vit.» Ecce mundus factus per Dominum, ecce mundus qui non cognovit Dominum. Lauda tu fabricam, et ama fabricatorem; et noli amare habitare in fabrica, sed habita in fabricatore. 16. «Erue me a persequentibus me; quoniam corroborati sunt super me.» Quis dixit, «corroborati sunt super me?» Corpus Christi clamat, Ecclesiae vox est, membra Christi clamant: Multum crevit numerus peccatorum. «Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum» . «Erue me a persequentibus me; quoniam corroborati Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Carcer iste a prioribus varie intellectus est. Et forte ipse est carcer qui scribitur in titulo, «spelunca.» Titulus enim psalmi hujus ita se habet: «Intellectus ipsi David, cum esset in spelunca, oratio.» Quae spelunca, ipse et carcer. Duo quaedam intelligenda proposuimus; sed unum cum intellexerimus, utrumque erit. Merita carcerem faci
Abbreviated transcription (Latin):
caue domũ istam: quia mala ẽ Duob modis
dr. mala ẽ domus hec. Caue forte ꝓpt̃ruinam:
ne aliqͥd cadat. & te premat Dicit̃ et sic aliomͦ
quemadmodũ caueas domum istam malam:
ne incurras in laqueum uenantiũ: ne pauper
opprimans adiuite: ne fraudẽ aliquã pa¬
tiaris Quomͦ eigo domꝰ et dom& sic mundiis. ⁊
mundus Quare autem iusti cum sint & ipsi iN
mundo ñ dicunt᷑ mundus: qͥa dic̃ apłs: incarne
autem ambulantes. ñ scđm carnẽ militamus:
conuersatio enim nr̃a incelis ẽ Habitat hic ui¬
stus incarne: s corde cum dõẽ. Et ipse appellat᷑
mundus: si sine causa audit sursum cor Si
autem ẽ causa quare audit: sursum habitet¬
hic implicatur: bene dicuntur habitatores mun¬
di Et bene dicuntur mundus. uli qui habi¬
tant mundum: sic̃ bene dicuntur domꝰ. illi qͥ
habitant domum: Mundus ergo et mundus:
Mundus ꝑ eum factus ẽ: & mundus eũ ñ cogno¬

Expanded text:
Cave domum istam, quia mala est, duobus modis Cave domum istam, quia mala est, duobus modis dicitur. Mala est domus haec, cave; forte propter ruinam, ne aliquid cadat et te premat: dicitur et sic alio modo, Cave domum istam malam, ne incurras in laqueum venantium, ne pauper opprimaris a divite, ne fraudem aliquam patiaris. Quomodo ergo domus et domus, sic mundus et mundus. Quare autem et justi, cum sint et ipsi in mundo, non dicuntur mundus? Quia dicit Apostolus: «In carne autem ambulantes, non secundum carnem militamus» ; «conversatio enim nostra in coelis est» . Habitat hic justus carne, sed corde cum Deo est. Et ipse appellatur mundus, si sine causa audit, Sursum cor: si autem est causa quare audit, sursum habithic implicatur, bene dicuntur habitatores mundi: et bene dicuntur mundus, illi qui habitant mundum; sicut bene dicuntur domus, illi qui habitant domum. Mundus ergo et mundus: «Mundus per eum factus est, et mundus eum non cogno
Abbreviated transcription (Latin):
res mundi Homines em̃ ipsos fec̃ ds̃: dilectores
mundi. ñ eos fecit. Mundum enim diligere pec¬
catum ẽ: peccatum autẽ ñfecit ds̃. Audiergo
ut dicere ceꝑam mundũ & mundum Inhoc mun¬
do erat. dictum ẽ Deqͦ dictum ẽ. in hoc mundo
tum ẽ. qđ paulo ante cõmemoraui. ꝑtendit a
fine usq adfinem fortit̃. et disponit omĩa sua¬
uit̃: Attingit enĩ ubiq ꝓpter suã mundiciã:
& nicħ inqͥnatum mnillã incurrit. Ergo in hoc
mundõ erat. & mundus ꝑ eũ factus ẽ: et mundꝰ
cũ ñ cognouit. Audisti duos mundos: mundꝰ
ꝑ eũ factus ẽ. mundus eum ñ cognouit. Hon
mundus qui factus ẽ ꝑiłm. regit᷑ ab illis prin¬
cipib et potestatib tenebraꝵ harum: s mundꝰ
qͥ ñ cognouit iħm. id÷ dilectores mundi: pec¬
catores: iniqui suꝑbi: infideles. Unde mundꝰ.
tantes: bona domꝰ plerumq bona fabrica: &
bona domus. quia boni conuersantur inea

Expanded text:
res mundi. Homines enim ipsos fecit Deus; dilectores res mundi. Homines enim ipsos fecit Deus; dilectores mundi non eos fecit. Mundum enim diligere peccatum est; peccatum autem non fecit Deus. Audi ergo, ut dicere coeperam, mundum et mundum. «In hoc mundo erat,» dictum est. De quo dictum est, «In hoc mundo tum est quod paulo ante commemoravi, «Pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter» ? «Attingit enim ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in illam incurrit» . Ergo, «In hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit.» Audisti duos mundos: «Mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit» . Non mundus qui factus est per Jesum, ab illis principibus et potestatibus tenebrarum regitur; sed mundus qui non cognovit Jesum, id est, dilectores mundi, peccatores, iniqui, superbi et infideles. Unde mundus tantes. Bona domus, plerumque bona fabrica; et bona domus, quia boni conversantur in ea. Et,
Abbreviated transcription (Latin):
pnens hominum mortalitatem: Et aduersus
qͦs : Aduersꝰ principes inquit. & potestates. &
rectores huiꝰ mundi: tenebrarũ harum Expa¬
ueras: cum audires rectores mundi Si rectoresistiꝰ
mundiꝰ nunquid pret̃ mundum iturus es ubi
illos non patiaris: preter mundum iturus es. ubi
abeis eruaris: Sic ergo accipe mundi & tenebraꝵ
dĩ ẽ: Celum & terra mundus dicitur: & homines
mali mundus Quare & isti mundus: Quia di¬
ligunt mundum: Et ideo tenebrȩ: quia impii:
deoq iã exipso numero credentib multis. qͥd dicit
apłs: Euistis aliquando tenebrȩ: nunc autem
lux indño: Ante quã essetis gͦ lux. cum tenebrȩ
essetis: attendite quẽ rectorẽ habiustis. Quẽ rect̾orẽ
xpm̃ Ergo diabolum & angłos eius. rectores mun¬
di appellauit: id÷ rectores dilectorum mundi: rec¬
tores peccatorum. qđ ẽ tenebrarum harum: Ipsos
quẽ fec̃ ds̃: mundũ quẽ regit diabolꝰ. id÷ dilecto¬

Expanded text:
nens hominum mortalitatem. Et adversus nens hominum mortalitatem. Et adversus quos? «Adversus principes,» inquit, «et potestates, et rectores hujus mundi, tenebrarum harum» . Expaveras, cum audires, «rectores mundi.» Si rectores mundi istius, numquid praeter mundum iturus es, ubi illos non patiaris? praeter mundum iturus es, ubi ab eis eruaris? Sic ergo accipe «mundi» et «tenebDei est. Coelum et terra mundus dicitur, et homines mali mundus. Quare et isti mundus? Quia diligunt mundum: et ideo tenebrae, quia impii. Ideoque jam ex ipso numero credentibus multis, quid dicit Apostolus? «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Antequam essetis ergo lux, cum tenebrae essetis, attendite quem rectorem habuistis. Quem rectorem hChristum? Ergo diabolum et angelos ejus «rectores mundi» appellavit, id est, rectores dilectorum mundi, rectores peccatorum, quod est, «tenebrarum harum:» ipsos quem fecit Deus; mundum quem regit diabolus, id est, dilecto
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Homo ꝑsequitur. ut occidat corpꝰ. ꝑsequit᷑
alius. ut in laqueet animam Et ideo ꝑuasa suaͥ
quia de illo dictum ẽ. oꝑatur infilii diffidentiç.¬
ꝑuasa sua id÷ ꝑhomines inquib oꝑatur agit
ꝑsecutionem corꝑis: ut intus fiat ruina cordis
Nam si cadente corꝑe. stat anima: muscipula com¬
minuta ẽ. & nos liberati sumꝰ. Ergo sunt ⁊alii
hostes nr̃i: aquib deprecari dm̃ debenius ut
eruat nos: ne seducant nos. uł fractos molestiis.
scłarib. uł inductos illecebris Qui sunt isti ho¬
buntur: ab aliquo milite ꝑfecto qui cum illis
congressus ẽ. Audi apłm dicentẽ Non ẽ. uobis
conluctatio aduersus carnẽ & sangiunem: ho¬
lite quasi odia ur̃a conuertere inhomines: &
eos uob̃ hostes existimare: et eoꝵ immiciciis uos
conteri putare Isti homines quos timetis. caro
& sanguis sunt: non ẽ. colluctatio uob̃ aduersꝰ
carnem & sanguinem: Sic uoluit dicere. contem¬

Expanded text:
tur. Homo persequitur, ut occidat corpus; persequitur tur. Homo persequitur, ut occidat corpus; persequitur alius, ut illaqueet animam. Et ideo per vasa sua, quia de illo dictum est, «Operatur in filiis diffidentiasa sua, id est, homines in quibus operatur, agit persecutionem corporis, ut intus fiat ruina cordis. Nam si cadente corpore stat anima, muscipula comminuta est, et nos liberati sumus . Ergo sunt et alii hostes nostri, a quibus deprecari debemus Deum ut eruat nos, ne seducant nos, vel fractos molestiis saecularibus, vel inductos illecebris. Qui sunt isti horte describuntur, ab aliquo milite perfecto qui cum illis congressus est. Audi Apostolum dicentem: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Nolite quasi odia vestra convertere in homines, et eos vobis hostes existimare, et eorum inimicitiis vos conteri putare: isti homines quos timetis, caro et sanguis sunt; «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Sic voluit dicere, contem
Abbreviated transcription (Latin):
Humiliatus aꝑsecutorib: humiliatus inconfessio¬
ne Humiliat se inuisibilit: humiliatur ab hostib̃
uisibilit̃. friget᷑ gͦ abillo: ⁊̃uisibilit̃ ⁊ usibiliter.
Inuisibilit̾ erecti sunt iam martyres: irisibiliter
erigentur. cum corruptibile hoc induerit in¬
corruptionem. in resurrectione mortuoꝵ: cum
et hoc ipsum in quo solum ꝑsecutores seiuire po¬
tuerunt instaurabitur: nolite timere eos qui
corpꝰ occidunt: animam autem non possunt
occidere: Et quid ꝑit: quod occidunt: uł hoc
eis ꝑmittetur: ut qđ occidint pereat : Non penet.
Audi ipsius dñi ꝓmissionem: Amen dico uobis:
capillus capitis ur̃i non periet Quid gͦ decet̾is
menbris sollicitus es. ubi dampnum capilliñ
erit: Erue me aꝑsequentib me Aquib pu¬
tatis qd oret ut eruatur: Abhominib qui ꝑse¬
quebantur.: Ita uͦ ipsi homines sunt hostes nr̃i
Habemus alios hostes inuisibiles: qui alit̃ ꝑsccun¬

Expanded text:
Humiliatus a persecutoribus, humiliatus in confessioHumiliatus a persecutoribus, humiliatus in confessione. Humiliat se invisibiliter, humiliatus ab hostibus visibiliter. Erigitur ergo ab illo visibiliter et invisibiliter. Invisibiliter erecti sunt jam martyres: visibiliter erigentur, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem in resurrectione mortuorum, cum et hoc ipsum in quod solum persecutores saevire potuerunt, instaurabitur . «Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . Et quid perit? quid occidunt? Vel hoc eis permittitur, ut quod occiderint pereat? Non periet. Audi ipsius Domini promissionem: «Amen dico vobis, capillus capitis vestri non periet» . Quid ergo de caeteris membris sollicitus es, ubi damnum capilli non erit? 14. «Erue me a persequentibus me.» A quibus putatis quod oret ut eruatur? Ab hominibus qui persequebantur? Ita vero ipsi homines sunt hostes nostri? Habemus alios hostes invisibiles, qui aliter persequun
Abbreviated transcription (Latin):
Audi ioħem dicentem: Sicut enim ille animam
quia cum illi patiunt᷑ ꝑsecutionemꝰ ipse cla¬
mat qͥd me ꝑsequeris Periit fuga ame: &
ñẽ. qui requirat animam meam Ergo non ẽ
qui exquirat animam ipsuis: Uide homines
uelle seuire innecem suã: uelle effundere sangͥ¬
nem ipsius Q uomͦ non ẽ. qui requirat animam
a forti perit fuga: sic duob modis queritur ani¬
ma hominis: aut aꝑsecutorib. aut adilectorib.
Ita gͦ non ẽ. qui requirat animã meam. Deił dix̃
certe qui ꝑsecuntur animam meam: & non
querunt animam meam: Si autem requirt̃
animam meam. inuenient herentem tib &
si norunt eam querere: norunt & imitari Nã
ut noueritis queri animam hominis & aꝑse¬
cuiorib: inde alibi dicitur. Confundant᷑ & re¬
uereantur: qui querunt animam meã Clama¬
ui adte dñe: dixi tues spes mea Quando tolera¬
bam: quando tribulabar: dixi tues spes mea: Speᷤ

Expanded text:
Audi Joannem dicentem: «Sicut enim ille animam Audi Joannem dicentem: «Sicut enim ille animam quia cum illi patiuntur persecutionem, ipse clamat, «Quid me persequeris» ? «Periit fuga a me; et non est qui exquirat animam meam.» Ergo non est qui exquirat animam ipsius? Videt homines velle saevire in necem suam, velle effundere sanguinem ipsius; quomodo non est qui requirat animam capto et a forti perit fuga; sic duobus modis quaeritur anima hominis, aut a persecutoribus, aut a dilectoribus. Ita ergo, «Non est qui requirat animam meam:» de illis dixit, Certe persequuntur animam meam, et non quaerunt animam meam. Si autem requirunt animam meam, invenient inhaerentem tibi: et si norunt eam quaerere, norunt et imitari. Nam ut noveritis quaeri animam hominis et a persecutoribus, inde alibi dicitur: «Confundantur, et revereantur qui quaerunt animam meami ad te, Domine; dixi, Tu es spes mea.» Quando tolerabam, quando tribulabar, «dixi, Tu es spes mea.» Spes
Abbreviated transcription (Latin):
et tu cognouisti semitas meas: Hec erat qui cogno¬
sceret me. P eriit fuga ame Ianquã crrcũclusũ
se dic̃ Periit fuga ame Insultant ꝑsecutores: op¬
pressus c̃: captus ẽ: circumclusꝰ ẽ: uictus ẽ: periit
fuga abillo: Abillo periit fuga: qui non fugit.
ñ fugit animo: Nam corꝑe fugere licet: concessum
ẽ: ꝑmissum ẽ: dño dicente: Si uos ꝑsecuti fuerint
inuna ciuitate: fugite in aliã Qui gͦ non fugit
ammo: periit abillo fuga S intẽ. quare ñ fugi¬
at. quia conclusus ẽ. anquia fortis ẽ Et a capto pe¬
r it fuga: et a forti per it fuga Quȩ gͦ fuga cauen¬
sius Mertennarius autem & qui non ẽ pastor.
cum uiderit lupum uenientẽ: fugit Cum ui¬
derit predonem. quare fugit: quia nonẽ ei cu-¬
ra deouib. lalis fuga abisto ꝑierat: siue abipsiꝰ
capitis ꝑsona accipiamus hanc uocem illiꝰ xp̃i
martyrib nr̃is. quia & ipsi ꝓfrĩb passi funt:

Expanded text:
«Et tu cognovisti semitas meas? Nec erat qui cogno«Et tu cognovisti semitas meas? Nec erat qui cognosceret me.» 11. «Periit fuga a me.» Tanquam circumclusum se dicit: «Periit fuga a me.» Insultent persecutores, oppressus est, captus est, circumclusus est, victus est; periit fuga ab illo. Ab illo periit fuga, qui non fugit. o; id est, non fugit animo. Nam corpore fugere licet, concessum est, permissum est, Domino dicente: «Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam» . Qui ergo non fugit animo, periit ab illo fuga. Sed interest quare non fugiat; quia circumclusus eperiit fuga, et a forti periit fuga. Quae ergo fuga cavensuis: mercenarius autem et qui non est pastor, cum viderit lupum venientem, fugit.» Cum viderit praedonem, quare fugit? «Quia non est ei cura de ovibus» . Talis fuga ab isto perierat; sive ab ipsius capitis persona accipiamus hanc vocem illius martyribus nostris, quia et ipsi pro fratribus passi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
enim quidã insinistra quib dicetur: ite inignẽ
ettrnum qui paratus ẽ diabolo & angłis eius
Fremente gͦ toto mundo & minante inꝑsecutio¬
nib: crebrescentib undiq insultationib homi¬
num atq terrorib: ille contempnens p̃sentia.
repedabat infutura: ad tendebat indexteram:
Ubi futurus ẽ. ibi ẽẽ meditabat᷑: illuc adtendebat
& uidebat. & idco omnia ferebat: illi autem qui
ꝑsequebantur. non uidebant: Ideo cum diceret
considerabam indexteram & uidebam: secutꝰ
ait. Et ñerat qui cognosceret me Cum toleraᷤ
omnia qͥs nouit qͥd adtendas: utrum indexitrã
ocłm dirigas. an insinistrã: In eo qđ toleras. si
laudem hominum queris: insinistram adten¬
disti: ineo qđ toleras si ꝓmissa dĩ queris. in der¬
teram adtendisti Adtendisti indexteram: uide¬
bis. adtindisti insinistram: excecabsris Sed &
cum uides indexteram: non erit qui te agno¬
scat Quis enim te consolaturꝰ nisi dñs curdicis

Expanded text:
enim quidam in sinistra, quibus dicetur: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Fremente ergo toto mundo et minante in persecutionibus, crebrescentibus undique insultationibus hominum atque terroribus, ille contemnens praesentia, respiciebat in futura, attendebat in dexteram ubi futurus est; ibi esse meditabatur, illuc attendebat, et videbat, et ideo omnia ferebat: illi autem qui persequebantur, non videbant. Ideo cum diceret, «Considerabam in dexteram, et videbam;» secutus ait, «Et non erat qui cognosceret me.» Cum enim toleras omnia, quis novit quid attendas; utrum in dexteram oculum dirigas, an in sinistram? In eo quod toleras, si laudem hominum quaeris, in sinistram attendisti: in eo quod toleras, si promissa Dei quaeris, in dexteram attendisti. Attendisti in dexteram, videbis: attendisti in sinistram, excaecaberis. Sed et cum vides in dexteram, non erit qui te agnoscat. Quis enim te consolatur, nisi Dominus cui dicis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciam qđ alius inme oꝑatur ipsam uirtutem:
Cum autẽ tradent uos iudicib. sic monuit dñs
qͣs martẏres facere uolebat: nolite cogitare qͥd
loquamini: non enim uos estis qui loquimini:
s sp̃s patris ur̃i qui loquitur inuobis Ergo

Expanded text:
ut sciam quod alius in me operatur ipsam virtutem. ut sciam quod alius in me operatur ipsam virtutem. «Cum autem vos tradent judicibus» sic monuit Dominus quos martyres facere volebat, «nolite cogitare quid loquamini; non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
noli querere ut delonginquo te exaudiat: Hon
enim longe ẽ. sapientia dĩ: quȩ ꝑtendit afine
usq ad finem fortiter: & disponit omnia suaui¬
ter: Ergo intus apud te: ante eum effunde p̃¬
cem tuam: Ibi sunt aures eius: qͥa neq ab orien¬
te. neq abocciꝰ inte. neq adesertis montium :
tiabo: Repeticio. ẽ: & insuꝑiorib duob uersib
et inhisconsequentib sententiȩ due sunt. s utraq
bis dicta Una c̃ illa. uoce mea addominum cla¬
maui. uocc mea addnm deprecatus suni: altera
ẽ effundam ante cum precem meam. tribulatio¬
nem meam inconspectu cius annuntiabo Qd̃
ẽ enim ante eum: hoc ẽ inconspectu cius: et qđ
ẽ precem meam effundam: hoc c̃ tribulationẽ
meam annuntiabo: Quando hoc facis: In ꝑse¬
cutione positus loquitur. Dum deficiat ame
sp̃s m̃s: Quare deficit sp̃s tuus omartyr intͥbu¬
latione positȩ: Ut non mͥ arrogem uires meas

Expanded text:
noli quaerere ut de longe te exaudiat. Non noli quaerere ut de longe te exaudiat. Non enim longe est Sapientia Dei, quae «pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter» . Ergo intus apud te, ante eum effunde precem tuam: ibi sunt aures ejus. «Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus; tiabo.» Repetitio est, et in superioribus duobus versibus, et in his consequentibus; sententiae duae sunt, sed utraque bis dicta. Una est illa, «Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Dominum deprecatus sum:» altera est, «Effundam ante eum precem meam, tribulationem meam in conspectu ejus annuntiabo.» Quod enim est, «ante eum;» hoc est, «in conspectu ejus:» et quod est, «precem meam effundam;» hoc est, «tribulationem meam annuntiabo.» Quando hoc facis? In persecutione positus loquitur: «Dum defecit» «a me spiritus meus.» Quare defecit spiritus tuus, o martyr in tribulatione posite? Ut non mihi arrogem vires meas,
Abbreviated transcription (Latin):
Amauerunt gͦ xp̃m regnum cęloꝵ: ubi eoscon¬
fitebitur xp̃s Quomͦ eos confessurus ẽ: ueni¬
de benedicti patris mei: ꝑcipite regnum quod
uobis paratum ẽ. abinitio mundi: Confitebit᷑
illos: ad dexteram positos Uideamus si et timoris
ualuam xp̃o aꝑuerunt. quam diabolo clausert̃.
Uno eodemq loco dñs monet hoc: ut et diabolo clau¬
datur. et sibi aꝑiatur. Holite inquit timere eos
qui corpus occidunt: animam autẽ non posst̃
occidere: Monuit ut timoris ualua. in faciem
diabolo elideretur Ergo nichil ẽ timendum:
Non ergo aꝑitur aditus timoris xp̃o: qui clausꝰ
ẽ diabolo: Statim subiecit tanquam dicens
Exclusisti illum: aꝑimͥ S cum timete inquit
qͥ habet potestatem & animam & corpꝰ occide
ingehennam ignis lam ergo si credidisti & aꝑu¬
isti xp̃o: claude contra diabolum: Intus est
xp̃s: ibi habitat Effunde ante cum p̃cem tuam:

Expanded text:
Amaverunt ergo regnum coelorum, ubi eos conAmaverunt ergo regnum coelorum, ubi eos confitebitur Christus. Quomodo eos confessurus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Confitebitur illos ad dexteram positos. Videamus si et timoris valvam Christo aperuerunt, quam diabolo clauserunt. Uno eodemque loco Dominus monet hoc, ut et diabolo claudatur, et sibi aperiatur. «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere:» monuit ut timoris valva in faciem diabolo elideretur. Ergo nihil est timendum? Non ergo aperitur aditus timoris Christo, qui clausus est diabolo? Statim subjecit, tanquam dicens, Exclusisti illum, aperi mihi: «Sed eum timete,» inquit, «qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehenna ignis» . Jam ergo si credidisti, et aperuisti Christo, claude contra diabolum. Intus est Christus, ibi habitat: effunde ante eum precem tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
ostium: Hoc ostium tanquam duas habet ual¬
uas. cupiditatis et timoris: Aut cupis aliquid
terrenum. & hac intrat: aut times aliquid t̾re¬
num. & hac intrat Limoris gͦ &cupiditatis ia¬
nuam claude contra diabolum: aꝑi ad xp̃m:
Quomͦ ipsas ualuas aꝑis ad xp̃m: Cupiendo re¬
gnum cȩlorum: timendo ignem gehennarum:
ꝑcupiditatem scłi. diabolus intrat. ꝑdesiłium et̃¬
nȩ uitȩ.xp̃s intrat: Etimorem pęnarum tempo¬
ralium diabolus intrat: ꝑtimorem ignis ȩterni
xp̃s intrat Ecce martyres clauserunt ianuam
contra diabolum: xp̃o aꝑuerunt: Pmisit eiꝰ mul¬
ta mundus iste: riserunt: clauserunt ualuam
cupiditatis. contra diabolum: Minatus ẽ mun¬
dus iste bestias: ignes : cruces: ñ tunuerunt: clau¬
serunt timoris ualuam contra diabolum Ui¬
deamus si aꝑuerunt illas xp̃o: Qui confessus
inquit me fuerit coram hominib: et ego con
fitebor eum coram patre meo qui incęlis est:

Expanded text:
ostium? Hoc ostium tanquam duas habet valostium? Hoc ostium tanquam duas habet valvas; cupiditatis, et timoris. Aut cupis aliquid terrenum, et hac intrat; aut times aliquid terrenum, et hac intrat. Timoris ergo et cupiditatis januam claude contra diabolum, aperi ad Christum. Quomodo ipsas valvas aperis ad Christum? Cupiendo regnum coelorum, timendo ignem gehennarum. Per cupiditatem saeculi diabolus intrat, per desiderium e Christus intrat: per timorem poenarum temporalium diabolus intrat, per timorem ignis aeterni Christus intrat. Ecce martyres clauserunt januam contra diabolum, Christo aperuerunt. Promisit eis multa mundus iste: riserunt, clauserunt valvam cupiditatis adversus diabolum. Minatus est mundus iste bestias, ignes, cruces: non timuerunt, clauserunt timoris valvam contra diabolum. Videamus si aperuerunt eas Christo: «Qui confessus me,» inquit, «fuerit coram homt ego coram Patre meo, qui est in coelis.»
Abbreviated transcription (Latin):
ubi solus uidet ille qui remunerat: Nam in abscon
biculum tuum: et mundas ubi rogas dm̃ Cum
autem oratis inquit. nolite ẽẽ sicut hypocrite
qui stant in plateis & uicis orantes. ut uideant᷑
abhominib. Tu autem cum oras. intra incubicu¬
lum tuum. & claude ostium: et deprecare dñm
tuum in occulto: et qui uidet inocculto reddet tͥ
Si homines reddituri sunt effunde ante homines
precem tuam Si ds̃ redditurus ẽ: effunde an¬
te cum precem tuã: & claude ostium. ne temptator
ingrediatur: Temptator non cessat pulsare ut ir¬
rumpat: si clausum inuencrit. transit Ideo apl̃s
quia innr̃a potestate ẽ. ostium claudere. ostium
cordis ñ parietum: ibi enim & cubiculum: quia gͦ
inpotestate nr̃a ẽ. hoc ostium claudere: neq detis
inquit locum diabolo: Et enim si intrauit &¬
possedit: adtende quia tu negligenter clausisti:
aut claudere neglexisti Quid.ẽ. autẽ claudẽ

Expanded text:
ubi solus ille videt qui remunerat. Nam in abscondubi solus ille videt qui remunerat. Nam in abscondbiculum tuum, et mundes, ibi rogas Deum. «Cum autem oratis,» inquit, «nolite esse sicut hypocritae, qui stant in plateis et vicis orantes, ut videantur ab hominibus. Tu autem cum oras, intra in cubiculum tuum, et claude ostium, et deprecare Deum tuum in occulto; et qui videt in occulto, reddet tibi» . Si homines reddituri sunt, effunde ante homines precem tuam: si Deus redditurus est, effunde ante eum precem tuam, et claude ostium, ne tentator ingrediatur. Tentator non cessat pulsare, ut irrumpat; si clausum invenerit, transit. Ideo Apostolus, quia in nostra potestate est ostium claudere: ostium cordis, non parietum; ibi enim et cubiculum: quia ergo in potestate nostra est hoc ostium claudere, «Neque detis,» inquit, «locum diabolo» . Etenim si intravit et possedit, attende quia tu negligenter clausisti aut claudere neglexisti. 4. Quid est autem claudere
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mea Multi enĩ clamant ad
dñm non uoce sua: s uoce
corꝑis sui: Homo ergo int̾ior
uoce sua non instrtpitu labioꝵ: s in affectu cor¬
dis clamet addm̃ Hon ubi homo audit: ibi ds̃
audit. Nisi uoce pulmonum & laterum. & lin¬
guȩ clames: homo te non audit: Cogitatio
tua: clamor ẽ. addm. Uoce mea ad dm̃n cla¬
maui: uoce mea addnm̃ deprecatus sum Qđ
dixit clamaui: exposuit cum dixit deprecatus
sum: Clamant enim addnm: et qui blasphemãt:
Insuꝑiore uersu clamorem posuit: insequenti cla¬
morem exposuit:. Quasi exigeretur quo clamore
Clamor incus. deprecatio mea: non conuitium: ñ
ubi uidet: Quid. ẽ. inconspectu eius: ubi uidet:
Ubi autem non uidet: Ita enim dicimus ubi ui¬
det: quasi alicubi ñ uideat. S inisto cetu rerũ
corporalium uident & homines: uident et ani¬
malia: Ille autem uidet: et ubi homo ñuidet:
Nam cogitationem tuam nullus hominum ui¬
det: ds̃ autem uidet: Ibi ergo effunde p̃cem tuã.

Expanded text:
mea.» Multi enim clamant ad Dominum, non voce sua, sed voce corporis sui. Homo ergo interiorr fidem , voce sua, non in strepitu labiorum, sed in affectu cordis clamet ad Dominum. Non ubi homo audit, ibi Deus audit: nisi voce pulmonum et laterum et linguae clames, homo te non audit; cogitatio tua clamor est ad Dominum. «Voce mea ad Dominum clamavi; voce mea ad Dominum deprecatus sum.» Quod dixit, «clamavi;» exposuit, cum dixit, «deprecatus sum.» Clamant enim ad Dominum et qui blasphemant. In superiori versu clamorem posuit, in sequenti clamorem exposuit. Quasi exigeretur, Quo clamore clamor meus, deprecatio mea; non convicium, non us. Quid est, in conspectu ejus? Ubi videt, Ubi autem non videt? Ita enim dicimus, Ubi videt, quasi alicubi non videat. Sed in isto coetu rerum corporalium vident et homines, vident et animalia: ille autem videt et ubi homo non videt. Nam cogitationem tuam nullus hominum videt, Deus autem videt. Ibi ergo effunde precem tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
uiã impiorum non nouit. nouit iustoꝵ: impioꝵ
autẽ ꝑibit: qđ enim non nouit. ꝑlit. Multis lo¬
cis scͥpturȩ inuenimus. qͥa dĩ agnoscere serua¬
re ẽ. dĩ agnoscere custodire ẽ: ñ agnoscere dampna¬
re ẽ: Inde enim qui nouit omnia dicturus ẽ in
fine ñ noui uos Hon inde gaudeant et dicant ñ
punimur: qͥa ñ nos nouit iuidex Iam punitis̃.
si eos ñnouit uidex Quȩ gͦ dicte sunt uiȩ quas

Expanded text:
t justorum, impiorum autem peribit». Quod enim non novit, perit. Multis locis Scripturae invenimus quia Dei agnoscere, servare est; Dei agnoscere, custodire est; non agnoscere, damnare est. Unde enim qui novit omnia, dicturus est in fine, «Non novi vos» ? Non inde gaudeant et dicant, Non puniemur, quia non novit nos judex. Jam puniti sunt, si eos non novit judex. Quae ergo dictae sunt viae q
Abbreviated transcription (Latin):
arbitretur se fecisse qđ legit. quia lex tua me¬
ditatio mea ẽ: et hinc adepturum existimet
qđ uerbis suꝑiorib ꝓpt̃ hoc meritum postu¬
lauit. ubi dictum ẽ. ueniant suꝑ me misera¬
tiones tue et uiuam: Hec meditatio amantiˢ
ẽ cogitatio: et tantum amantis. ut caritas ñ
frigescat huius meditationis sue: quãtalibet
habundantia constipetur iniqͥtatiᷤ aliene: De

Expanded text:
arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua mearbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia constipetur iniquitatis alienae
Abbreviated transcription (Latin):
sola dicenda sit uita inciuius comparatione
ista quã ducimus mors sit potius appellan¬
da quam uita: quale illud ẽ in eugłio. Siuis
uenire adiutam: serua mandata: Nunquid
addidit eternam uł beatam: ltem deresur¬
rectione carniscum loqueretur: qui benefe¬
cerunt inquit in resurrectionem uite: Heq
hic ait ȩterne seu beate. Sic & hic ueniant
inquit miserationes tuȩ & uiuam Heq hic
ait inȩternum uiuã. uł beatȩ uiuam: quasi
ali ud non sit uiuere. qͣm sine ullo fine & si¬
ne ulla mniseria iuiuerez Sedhoc quo merito:
Quia lex inquit tua meditatio mea ẽ Hec me¬
ditatio nͥ cẽt infide quȩ ꝑdilectionem oꝑatur:
nunquam ꝓpterea posset adillam uitã quis¬
piam ꝑuenire: Hoc dicendum putauiꝰ ne quiˢ¬
quam cum totam legẽ memorie. mandau̾it
eamq creberruna recordatione cantau̾it ñ
tacens qđ precipit. nec tam̃ uiuens ut p̃cipit

Expanded text:
sola dicenda sit vita, in cujus comparatione sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . Numquid addidit, aeternam, vel, beatam? Item de resurrectione carnis cum loqueretur, «Qui bene fecerunt,» inquit, «in resurrectionem vitae» : neque hic ait, aeternae, seu, beatae. Sic et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit,
Abbreviated transcription (Latin):
omnib ꝑtenditur usq indiem sepulturȩ in
matrem omniũ. ut ꝓpt̃ carnem concupiscen¬
tem aduersus sp̃m etiam regenerati gemere
subeuis grauitate cogantur: hoc gͦ considans
cognoui inquit domine. quia iusticia. iudicia
tua: & u̾itate tua humiliasti me. Fiat mĩa
quio commendantur: ut cum inmultis in¬
ueniantur locis. maxime inpsalmis: quodã
et ueritas Et hic quidem pͥmo ueritatẽ po¬
suit. qua humiliati sumus inmortem. iuidi¬
cante illo cuiꝰ iudicia iusticia ẽ. deinde mise¬
ricordiam qua instauramur aduitã. ꝓmitten
indĩ filios adoptamur. sue fides &spes. & cari¬
tas. quȩ tria edificantur in nob̃: quamuis de
miscłia dĩ ueniant. tam̃ in hac erumnosa &
ꝓcellosa uita solatia sunt miseroꝵ: ñ gaudia
rationes tue &uuiam: Tunc enim uere uiuã.
qͣndo nichil potero timere ne moriar Ipsa
enim et sine ullo additamento dicitur uita:
nec intelligitur nͥ eterna uita & beata: tanꝗͣ

Expanded text:
omnibus pertenditur usque in diem sepulturae in omnibus pertenditur usque in diem sepulturae in matrem omnium , ut propter carnem concupiscentem adversus spiritum , etiam regenerati gemere sub ejus gravitate cogantur: hoc ergo considerans, «Cognovi,» inquit, «Domine, quia justitia judicia tua, et veritate humitiasti me. Fiat miserquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quodam ericordia et veritas» . Et hic quidem primo veritatem posuit, qua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam, promittentin Dei Filios adoptamur, sive fides et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant; tamen in hac aerumnosa et procellosa vita solatia sunt miserorum, non gaudia brationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
qui timcut te uident me & iocundantur: s
timent te u̾bum p̃scntis temꝑis posuit uidebĩ
autem & iocundabunt᷑. futuri temꝑis uerba
sunt: Anquia inp̃senti tempore timor est
quamdiu temptatio ẽ uita bumana super
t̾ram: iocunditas autẽ qm uoluit hic intelli
alio psalmo legitur. Quam multa multitudo
dulcedinis tuç domine: qͣm abscondisti timen¬
tib te: Nunc ergo qͣm dui timẽt ñdũ uident.
sed uidebunt & iocundabiunur: quia & illic
tioris exp̃sso etiam illud intelligamus qđ dr̃.¬
potens est facere suꝑ qͣm petimus & intelligimꝰ:
ut quia supͣ qͣm petimus & intelligimꝰ sunt.
ergo adhuc timet ȩccłia que inhac u̾ita est¬
& nondum se uidet ineo regno ubi ert eius sccura
iocunditas. sed int̃ꝑiculosas temptationes in
hoc mundo laborat uͥ audit qui se putat stare.
caueat necadat: considerans huius mortalita¬
tis miseriam. inqua graue iugum suꝑ filios
adam adie exitus deuentre matris eoꝵ. sic in

Expanded text:
cundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligalio psalmo legitur, «Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Nunc ergo quamdiu timent, nondum vident; sed «videbunt,» et «jucundabuntur:» quia et illic tioris expresso, etiam illud intelligamus, quod «potens est Deus facere supra quam petimus et intelligimus» ; ut quia «supra quam petimus et intelligimus» sunt ergo adhuc timet Ecclesia quae in hac vita estt nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, sic in
Abbreviated transcription (Latin):
cem corporis sui. scilicet scĩ populi suiꝰ & in
menbroꝵ suoꝵ iniustificationib dĩ: non in
uirib eoꝵ: Poscit enĩ hoc: non presumit:
d̾ autem addidit ut non confundar: tale
aliquid & inprimis huuis psalmi uersib in¬
uenitur ubi dixit. utinam dirigant᷑ iuȩ meȩ ad
custodiendas iustificationes tuas: tunc non con¬
fundar dum inspicio inomĩa mandata tua
đ ibi qͥcuã dixit utinam. uno uerbo significa¬
uit optantis: hoc isto loco aꝑtioribꝰ uerbis ex¬
pressit orantis. dicendo. fiat cor meũ inmacula¬
tum: ut nec in illa nec inista sententia quȩ u¬
traq una ẽ inueniatur audacia delibero arbi¬
trio contra grãm confidentis. Qd̃ autem ait ibi
tunc ñconfundar: hoc ait hic. ut ñ confundar.
nra ꝑdominicȩ orationis effectum: inqua dici¬
mus dimitte nob̃ debita nr̃a Ita donata nobis
regeneratio ẽ adiuncta ꝯfessione. fusa precatio¬

Expanded text:
cem corporis sui, sancti scilicet populi sui, et jam cem corporis sui, sancti scilicet populi sui, et jam membrorum suorum; in justificationibus Dei, non in viribus eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem addidit, «Ut non confundar;» tale aliquid et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi dixit, «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, cum inspicio in omnia mandata tua.» Quod ibi, quia dixit, «Utinam,» uno verbo significavit optantis; hoc isto loco apertioribus verbis expressit orantis, dicendo, «Fiat cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non confundar.»nostra; per dominicae orationis effectum, in qua dicimus, «Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatio
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ inuste iniquitatẽ fecerunt inme: ego autẽ
exercebor inmandatis tius Ecce qđ agit medi¬
tatio legis cłi. uł potius meditatio ler dĩ. Con
cognoscunt testimonia tua: Innon nullisco¬
dicib inuenimus & grecis & latinis. conueꝵ¬
tantur mͥ: qđ tantumdẽ ualere existimo qͣn¬
tum si dicatur adme. Sed quis ẽ iste qui hoc
dicit: Hon enim quisqͣm hominũ hoc dicere
audebit: aut si dicat audiendus ẽ Nimirũ
gͦ ille ẽ qui etiam suꝑius interposuit ꝓprie¬
tatem uocis suç dicens: particeps ego sũ om¬
nium timentium te: qͥa factus ẽ particeps
mortalitatis nr̃e: ut et nos participes diuini¬
tatis ipsius fieremꝰ: Nos unus participes ad
uitam. ad mortem uͦ particep s ile multorũ.
pse enim ẽ adquẽ conuertuntur timentes
dm̃: & qui cognoscunt dĩ testimonia. de illo
ꝑꝓpħas tanto ante predicta. in eius p̃sentia
inquit cor meum inmaculatum. intuis iu¬
stificationib: ut ñ confundar Redit ad uo¬

Expanded text:
quitatem fecerunt in me: ego autem exercebor in mandatis tuis.» Ecce quod ait, meditatio legis Dei, vel potius meditatio lex Dei. 6. cognoscunt testimonia tua.» In nonnullis codicibus invenimus et graecis et latinis, «Convertantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particeps ego sum omnium timentium te.» Quia factus est particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia inquit, «cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar.» Redit ad vo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa et dcipsa tanquã de scipso ista uox xp̃i est
nunquid ñ ipsi sunt inca. quitiment dm lius
ẽ ergo ule quẽ uident & iocundantur: An ppłs
ipse sc uidet et iocundatur. et sic dictum ẽ. qui ti¬
ment te uidebunt me & letabuntur. quia inuer¬
bu tua sꝑaui. uł sicut alii diligentius exp̃sseruis
suꝑ sꝑaui. tanquã diccret. qui timent te uide¬
bunt me ȩccłiam tuã & iocundabuntur. quia
inũba tua suꝑsꝑaui: cum ipsi suit eccłia. qui¬

Expanded text:
ipsa et de ipsa, tanquam de seipso ista vox Christi est; numquid non ipsi sunt in eis qui timent Deum? Quis est ergo ille quem vident, et jucundantur? An populus ipse se videt, et jucundatur, et sic dictum est, «Qui timent te, videbunt me, et laetabuntur, quia in verba tua speravi;» vel sicut alii diligentius expresserunt, «supersperavi»: tanquam diceret, «Qui timent te, videbunt» Ecclesiam tuam, «et jucundabuntur, quia in verba tua supersperavi;» cum ipsi sint Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
patit᷑: ei posc̃ qđ m̃bris suis ẽ necessariũ.
anus tuȩ ĩqͥc fecert̃ me et plasmarergas.¬
uerunt me: damͥ intellectum ut discã n¬
data tua suia tu inquit formasti me tu
te inquit uidebunt me & iocundabunt᷑. uł sicut
hñt alii codices. letabuntur qͥa inuerba tua sꝑa¬
uii. id÷ inea que promisisti: ut sint ꝓmissionis fi¬
lii sem̃ abrahe inqua benedicuntur om̃s gentes
ui sunt autẽ qui timent dm: & quem uidebunt

Expanded text:
ium. «Manus tuae,» inquit, «fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Quia tu, inquit, formasti, tu te,» inquit, «videbunt me, et jucundabuntur;» vel, sicut habent alii codices, «laetabuntur, quoniam in verba tua speravi:» id est, in ea quae promisisti, ut sint promissionis filii, semen Abrahae, in quo benedicuntur omnes gentes . Qui sunt autem qui timent Deum, et que
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia uł mala iusticia. sic̃ non dicitur bonꝰ
iustus. & malus iustus: quia continuo bonus
quisq si uistus. lusticia gͦ uirtus ẽ animi magna
precipueq laudabilis: de qua nunc non ẽ copioss
disputandi necessitas ludicium uero quando
nonnͥ inbono ponitur distinc̾tior loquendi ra¬
tio. huius uirtutis ẽ oꝑatio Qui enim habet
uisticiam: recte iudicat: immo scđ̾m istam lo¬
cutionem qui habet iusticiam uidicat: quia
nec uidicat. si non rec̾te uidicat lusticiȩ nomi¬
ne hoc loco nonipsa uirtus: sed opꝰ eius signi¬
ficatum ẽ Quis enim fecit in homine iusticiam
ñͥ quiiustificat impium: hoc ẽ ꝑ grãm suam ex
impiofacit iustum: Unde ait apłs: Iustificati
gratis: ꝑgrãm ipsius facit gͦ iusticiam id÷ opus
iusticiȩ. qui habet inse iusticiam. id÷ opus gr̃e:¬

Expanded text:
justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae nomine hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: «Justificati gratis per gratiam ipsius» . Facit ergo justitiam, id est, opus justitiae, qui habet in se justitiam, id est opus gr
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio dicitur. nolite udicare ꝑsonaliter. s
intum uidiciũ uidicate: tamen hoc loco ita posi¬
tum ẽ. iudicium tanquam si rectum non fuerit.
sddebeat iudicium nominari. Alioquin non suf¬
ficeret dicere fcci udicium: sed diceretur. feci re¬
cũ iuddiciũ. ħ gñe locutus ẽ. dñs iħs: ubi art.
R eliquistis grainora legis: iudicium & miscdiam.
et fidem. Ethic enim iudicium sic positum ẽ
tanquam non sit iudicium. si ꝑuersum ẽ Et
multis diuinarum scripturarum locis ita po¬
tam ut faceret iudicium fec̃ aũ ĩquitatem: s¬
tanquam ideo iam uidiciũ sit qͥa iustum ẽ.
nec sit iudicium qd iniustum ẽ: Iusticia uero
non solet dici bona iusticia. uł mala iusticia:
sicut aliquando dicitur bonum malumue iu¬
dicium: sed eo ipso iam bona ẽ quia iusticia ẽ:
Sic gͦ habet consuetudo loquendi ut dicatur ⁊
bonum uidicium & malum iudicium: quẽ¬
admodum habet ut dicatur. & bonus uidex
& malus uider. Sic autem non dicitur bona

Expanded text:
Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus est Dominus Jesus, ubi ait: «Reliquistis graviora Legis; judicium, et misericordiam, et fidem» . Et hic enim judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripturarum locis ita potavi ut faceret judicium; fecit autem iniquitatem» tanquam ideo jam judicium sit, quia justum est; nec sit judicium, quod injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona
Abbreviated transcription (Latin):
terat. ut iniquam uiam ñ odisset. diligens rec¬
tam: Nam sicut aurum et lapidem precio¬
sum si diligeret. odisset ꝓfecto quicquid ei ta¬
lium rerum dampnum posset inferre: tta qm̃
dĩ mandata diligebat. inquitatis uiã quẽ¬
admodum aliqͦd inmanissimum marini itineris
saxum declinabat: ubi tã preciosarum rerum
necesse. ẽ pati naufragium: Qđ ut non contin¬
gat longe inde uelificat: qui in ligno crucis cũ
mandatorum diuinoꝵ mercib nauigat:

Expanded text:
terat, ut iniquam viam non odisset diligens recterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, queadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat
Abbreviated transcription (Latin):
Etidem apłs. Plenitudo legis caritas ẽ ideo suꝑ
aurum & topation hoc enĩ &inalio psalmo
legimus: suꝑ aurum & lapidem preciosum
multum: Toparion qͥppe lapidẽ multum ꝑhi¬
bent eẽ preciosum Intestam̃to autẽ ueteri la¬
tentẽ grãm tanquã uelo interposito ñ intelli¬
gentes. qđ significabat᷑ quando infaciẽ moysi
intendere ñualebant: ꝓpt̃ mercedem terrenam
atq carnalem dĩ mandata facere conabantur
neq faciebant: qͥa non ipsa sed aliud diligebat
Inde illa nonerant oꝑa uolentium: sed onera
potius inuitoꝵ. Cum uero ipsa mandata di¬
liguntur suꝑ aurum etdapidem p̃ciosũ mul¬
tum: om̃is ꝑte ipsis mandatis terrena uilis
ẽ merces: nec ulla exparte cõparantur quecũq
data tria cor dirigebam Ntiq cor dirigebam
quia diligebam: atq illis rectis ut etiam ipse
rectus fierem dilectione coherebam Iam illud
qđ adiungit: consequiens erat. Ommẽ inqͥt
uiam iniquã odio habui Unde enim ficri po¬

Expanded text:
is charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque data tua corrigebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnem,» inquit, «viam iniquam odio habui.» Unde enim fieri po