comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Numquid isto uire equissimo diabolus
uinceret᷑ si potentia xp̃c cũ illo agere ñ
iusticia uoluisset: Sed post posuit. qđ po¬
tuit. ut prius ageret. qđ oporauit. Idõ
autẽ illum eẽ opus erat. et hominem
et dm̃. Nisi enim homo eẽt non poset
occidi. Nisi et dĩ ẽẽt. non crederet᷑ uo¬
liusse. qđ potuit. sed ñ poiuisse qđ poluit
sed ei defuissẽ pocentiam putaremus.
N unc uero humana pro nobis passus ẽ.
quia homo erat. Sed si noluisset. etiam hoc ñ
paci potuisset. quia et ds̃ erat. Idõ gracior
facta ẽ in humilitate iustitia. quia posset
si noluisset. humilitatẽ non ꝑpeti tanta in di¬
uinitate potentia. ac sic a moriente tã poten¬
te. nob̾ mortalib & inpotentib & cõmodata:
iustitia . & ꝓmissa potentia. hoꝵ enim duoꝵ
unũ sec̃ moriendo . alterũ resurgendo. Quid
enim iustiꝰ ꝗ usq ad mortẽ crucis ꝓ iustitia
ꝑuenire: Et quid potentiꝰ ꝗ resurgere a

Expanded text:
Numquid isto jure aequissimo diabolus Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit;se, sed ei defuisse potentiam putaremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum fecit moriendo, alterum resurgendo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a
Abbreviated transcription (Latin):
ue ẽ gͥ iusticia qua uictus ẽ di¬
abolus : Que nisi iusticia iħu xp̃i:
Ec quomͦ uictus ẽ: Quia cũ in eo nichil mor¬
te dignum inueniret. occidit eum camen.
Et utiq uistũ ẽ. ut debitores quos tenebat.
liberi dimitant᷑ in eũ credentes quẽ sine
ullo debito occidit. Hoc ẽ qđ iustificari
dicimur in xp̃i sanguine. Sic quippe
in remissionẽ omĩũ peccatorũ nr̃orum
in nocens ille sanguis effusus ẽ. unde se
dicit in psalmis in mortuis lib̾um. Solus
enim a debico morts liber ẽ mortuus.
Hinc et in alio psalmo dic̃. que ñ rapui
ainc exsoluebam. rapinã uolens intelligi
peccatum. quia usurpatũ ẽ. contra licitũ.
U nde ꝑos etiam carnis sue. sicut in euangelio
legicur dicit. ecce uenit pͥnceps mundi huiꝰ
et in me nichil inueniet id e. nułlĩ pec¬
catum. Sed ut sciant om̃s inquit quia uo¬
luntatem patris mei facio: surgite eamus
hinc. Et ꝑgit inde ad passionem ut pro
debitorib nobis qđ ipse debe̾at ex solueret.

Expanded text:
ustitia, qua victus est diabolus? Quae, nisi justitia Jesu Christi? Et quomodo victus est? Quia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret.
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ scit : sequit᷑ ut om̃s beatã uitam sci¬
ant. Oñs autẽ beati habent quod uo¬
lunt quãuis non om̃s qui habent qđ
uolunt continuo sint beati. Continuo
autẽ miseri qui uł non habent qđ
uolunt. uł id habent qđ non tecte

Expanded text:
lle scit, sequitur ut omnes beatam vitam scille scit, sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt continuo sint beati. Continuo autem miseri sunt, qui vel non habent quod volunt, vel id habent quod non recte
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit mente cecus et ab om̃i luce deco¬
ris alienus ac tenebris dedecoris inuo-¬
lutus. ut eum qui nequeunt uiuit ac tur¬
piter. et nullo prohibente nullo ulbiscente
nullo salam rephendere audende insuper
et laudantib plurimis. qm̃ sic ait scriptura
diuina laudatur peccator indesideriis ani¬
mȩ suȩ et qui iniqua gerit benedicit᷑. un
plet om̃s suas facinorosfimas et flagiciosis¬
simas uoluptates. idõ beatum dicit quia
uiuit et uult cũ profecto quam uis et
s̃ miser ẽet minus tam̃ eẽt si nichil eoꝵ
que ꝑperam uoluisset. habere potuissec:
Etiam mala enim uoluntate. uł sola quisq
miser efficit᷑ sed miserior potestate. qua
desideriũ male uoluntatis impletur.
eẽ Geati uelint. idq unũ ardenasiuno amo¬
re appetant. et ꝓpt̾ hoc cetã quecũq.
appetunt. nec qu isquam pocest amare
quod omĩno quid uł quale sit nescit
nec potest nescire quid sit. quod uelle¬

Expanded text:
ita sit mente caecus, et ab omni luce decoita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter, et nullo prohibente, nullo ulciscente, et nullo saltem reprehendere audente, insuper et laudantibus plurimis, quoniam sicut ait Scriptura divina, Laudatur peccator in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur , implet omnes suas facinorosissimas et flagitiosissimas voluntates, ideo beatum dicat, quia vivit ut vult: cum profecto quamvis et sic miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset? Etiam mala enim voluntate vel sola quisque miser efficitur: sed miserior potestate, qua desiderium malae voluntatis impletur. esse beati velint, idque ardentissimo amore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetant; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit, quod se ve
Abbreviated transcription (Latin):
n forte illud ẽ. quod nos abhis an¬
gustus possit eruere ut qm̃ dixi¬
mus ibĩ quosq posuisse beatã uitã. quod eos
maxime delectauit. ut uoluptas epicurum
uirtus. zenonẽ sic aliũ aliquid aliud nichil
dicamus eẽ beate uiuere. nisi uiuere scđm
delectationẽ suam. et ideo filsum non eẽ
qđ om̃s beate uiuere uelint. qm̃ om̃s ita
uolunt ut quẽq delectat. Nam et hoc po¬
pulo si pnuntiatũ eẽt in theatro. om̃s id
in suis uoluntatibus inuenirent. Sed hoc
quoq cicero cũ sibi ex aduerso ꝓposuisset
ita redarguit. ut qui hoc sentiunt erubes¬
cant. Ait enĩ. Ecce autẽ ñ phylosophi
quidem sed ꝓpti tam̃ addisputandum.
om̃s aiunt ẽe beatos qui uiuunt ut
ipsi uolunt. hoc ẽ quod nos diximus
ut quosq delectat. Sed mox̃ subiecit ale
falsum id quidem. Uelle enĩ qđ non
deceat idẽ ipsuum miserrimũ. nec tam
miserum e. non adipisci qđ uelis. quam
adipisci uelle qđ non oporteat. Preclaris¬
sime om̃ino atq uerissime. Quis ñaq

Expanded text:
n forte illud est quod nos ab his angustiis possit eruere, ut quoniam diximus ibi quosque posuisse beatam vitam quod eos maxime delectavit, ut voluptas Epicurum, virtus Zenonem; sic alium aliquid aliud, nihil dicamus esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam, et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Nam et hoc populo si pronuntiatum esset in theatro, omnes id in suis voluntatibus invenirent. Sed hoc quoque Cicero cum sibi ex adverso proposuisset, ita redarguit, ut qui hoc sentiunt, erubescant. Ait enim: Ecce autem non philosophi quidem, sed prompti tamen ad disputandum, omnes aiunt esse beatos, qui vivant ut ipsi velint: hoc est quod nos diximus, Ut quosque delectat. Sed mox ille subjecit: Falsum id quidem. Velle enim quod non deceat, idipsum miserrimum est: nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque
Abbreviated transcription (Latin):
ne illa que futa erant sci capitis mẽbra.
in et̾nũ supplicui secii traheret eĩ iusticie
priꝰ. deinde potentie uinculis alligauit. Ipse
itaq diabolus ẽ. appellata captiuitas. quã
capciuauit. qui ascendit in altũ & dedit
dona hominib uł accepit in hominib Fecrꝰ¬
aũ apłs sic̃ in eodẽ libro canonico legit᷑.
faciemꝰ fr̃s. monstrate uobis: dix̃ ad eos.
Agite penicentiã ⁊ baptitet᷑ unus quisq
ur̃m in nomine iħu xp̃i in remissionẽ¬
om̃iũ peccatoꝵ. ⁊ ac̃cipietis donũ spẽ scĩ.
Itẽq. legit᷑ in eodẽ libro. si monẽ magum
apłis dare uoluisse peccuniam. ut ab eis
donũ di estiasti ce ꝑpeccuniã possidẽ
Et alio eiꝰdẽ libri loco. cum petrꝰ cornelio
⁊ eis qͥ cũ illo fuerant loqueret᷑. annun¬

Expanded text:
rant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrapostolus, sicut in eo libro canonico legitur, faciemus, fratres? monstrate nobis; dixit ad eos: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, in remissionem peccatorum, et accipietis donum Spiritus sancti. Itemque in eodem libro legitur, Simonem Magum apostolis dare voluisse pecuniam, ut ab eis donum Dei aestimasti te per pecunias possidere . Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum eo fuerant loqueretur, annun
Abbreviated transcription (Latin):
distributionib. Et hic cũ dixisset ascendit in
in inferiores parces terre : qui descendit ipse
ẽ. ⁊ qͥ ascendit suꝑ om̃s celos. ut ad imple
ret oiã. Et ipse dedit qͦsdã quidẽ apłos.
qͦsdã aũ prophas. qͦsdã uͦ euangelistas. qͦs̃ã
aũ pastores ⁊ doctores. Ecce quare dicta
sunt dona. quia sic̃ alibi dicit. nũquid

Expanded text:
distributionibus. Et hic cum dixisset: Ascendit inin inferiores partes terrae? Qui descendit ipse est et qui ascendit super ome dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas, quosdam autem pastores et doctores. Ecce quare dicta sunt dona: quia, sicut alibi dicit, Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
qđ non ambigit pietas. & camen iste ñ
qđ ambo cõmunit̃. Alioquin si in illa
trinitate solus sp̃c sc̃s ẽ. caritas ꝓfecto &
filiꝰ ñ soliꝰ patris. uerũ etiã spc̾ scĩ filiꝰ in
uenit᷑. Ita enĩ locis innumerabilib dicit᷑
⁊ legit᷑. flliꝰ unigenitꝰ dĩ patris: ut tam̃
& illud uerũ sit qđ apłs ait de dõ patre
qui eruit nos de potestate tenebrarĩ
⁊ tͣnstulit in regnũ filii caritatis suȩ. Non
dix̃ filu sui. Qđ si diceret uerisseme diceret
queadmodũ quia sepe dix̃ uerissime
dix̃. s ait. filii caritatis sue. F ilius qͦ
est etiã spẽ scĩ. si ñ ẽ. in illa trinicate
ẽ: restat. ut non solus ibi sic caritas
serui. prõprie sic uocet᷑. Qđ aũ die¬
tũ ẽ. fili i caritatis suȩ. nichil aliud
intelligat᷑ quã filiĩ sui dilecti: quã
filii postremo substantię suȩ. Caritas
quippe patris que in natura eiꝰ ẽ.
in effabilit̾ simplici. nichil ẽ aliud
quã eiꝰ ipsa nat᷑a atq substantia: ut

Expanded text:
 non ambigit pietas: et tamen iste non quod ambo communiter. Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est charitas, profecto et Filius non solius Patris, verum etiam Spiritus venitur. Ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur, Filius unigenitus Dei Patris, ut tamen et illud verum sit, quod Apostolus ait de Deo Patre: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii caritatis. suae. non dixit: "filii sui"; quod si diceret, uerissime diceret, quemadmodum quia saepe dixit, uerissime dixit; sed ait: filii caritatis suae. filius ergo est etiam spiritus sancti, si non est in illa trinitate est, restat, ut non solus ibi sit caritas serui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substa
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ donũ dĩ ẽ: in quantũ dat᷑ eis quib
dat᷑. Apud se aũ ds̃ ẽ. ⁊ si nemini det᷑.
quia ds̃ erat patri et filio coȩt̾nus: antaꝵꝗ
cuiquã daret᷑. Nec quia illi dant ipse
dat᷑ : idõ minor ẽ illis. Ita enĩ dat᷑ sic̃
dĩ donũ : ut etiã se ipsum det sic̃ ds̃.
Non enĩ dici pocest ñ eẽ sue pocestatis.
de quo dictũ ẽ. sp̃e ubi uult spirat.
Et apud apłm qđ iã supͣ cõmemoraui.
om̃ia aũ hec oꝑat᷑ unus atq. idẽ spẽ
diuidens propria unicuiq pro ut uult.
Non ẽ illic conditio dati. ⁊ dñãtio dan¬
tium. s concordia dati et dancium.
Qua ꝓpt̾ si ut scã script᷑a ꝓclamat ds
caritas ẽ. illa que ex dõ ẽ. ⁊ in nobis
id agit uc in dõ maneamꝰ & ipse
in nõbis. ⁊ hoc inde cognoscimꝰ qr
de spũ suo dedit nobis ipse sp̃c eiꝰ
ẽ. ds caritas. Deinde si indonis dĩ nichil
maiꝰ ẽ. caritate. & nullũ ẽ. maiꝰ donũ dĩ

Expanded text:
ergo donum dei est, in quantum datur eis quibus datur. apud se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipsum det sicut deus. non enim dici potest non esse suae potestatis de quo dictum est: spiritus ubi uult spirat; et apud apostolum quod iam supra commemoraui: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. non est illis condicio dati et dominatio dantium, sed concordia. dati et dantium. Quapropter, sicut sancta scriptura proclamat, deus caritas est, illa quae ex deo est et in nobis id agit, ut in deo maneamus et ipse in nobis. et hoc inde cognoscimus, quia de spiritu suo dedit nobis; ipse spiritus est deus caritas. deinde si in donis dei nihil maius est caritate et nullum est maius donum dei
Abbreviated transcription (Latin):
S cũ ꝓpħa dixerit accepisti in hominib apłs
diuini sermonis auctoritas. sensus plenissimꝰ
redderet᷑. Utrũq enĩ uerũ ẽ: ⁊ qr dedic hõib¬
⁊ qr accepit in hoĩb Dedit hoĩb tanquã capt̃
mbris suis. Accepit in hoĩb idẽ ipse utiq
in m̃bris sius. Propt̃ q̃ m̃bra sua clamauit
de celo. Saule. saule qͥd me ꝑsequeris: A de
qͥb mbris suis ait. qͣndo uni exminimis meis
pit interra. Porro aũ dona obhoc ambo dixer̃¬

Expanded text:
 Propheta dixerit, accepisti in hominibus, Paudivini sermonis auctoritas, sensus plenissimus redderetur. Utrumque enim verum est, et quia dedit homiDedit hominibus, tanquam caput membris suis: accepit in hominibus idem ipse, utique in membris suis; propter quae membra sua clamavit de coelo: Saule, Saule, quid me persequeris? et de quibus membris suis ait: Quod uni ex minimis meis elo, et accepit in terra. Porro autem dona ob hoc ambo dixer
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune om̃ib mbris xp̃i. multa dona que
sint qͥbq. propria diuidunt᷑. Non enĩ sin¬
guli quiq habent omĩa. s hũ illa. alii alia.
⁊ alibi cũ multa dona cominemorasset:
oiã inquit hȩc oꝑat᷑ unꝰ atq idẽ sp̃c diuideris¬

Expanded text:
commune omnibus membris Christi multa dona quae sunt quibusque propria dividuntur; non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa et alii alia, um. Nam cum et alibi multa dona commemorasset: Omnia, inquit, haec operatur unus atque idem Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
iħm cũ post resurrectionẽ a mortuis as-¬
cendisset in celii: dedisse spin scm̃. Iuo un
pleti qui credidant: linguis omiũ gen¬
tiũ loquebant᷑. Nec moueat qđ ait dona
ñ donũ. Id enĩ testimoniũ de psalmo po¬
suit. Hoc aũ in psalmo ita legit᷑. Ascendisti in
altũ. captiui  captiuitatẽ : accepisti dona in
hominib. Sic enĩ plures codices habent: ⁊

Expanded text:
 cum post resurrectionem a mortuis ascendisset in coelum, dedisse Spiritum sanctum, quo impleti qui crediderant, linguis omnium gentium loquebantur. Nec moveat quod ait, dona; non, donum: id enim testimonium de Psalmo posuit. Hoc autem in Psalmo ita legitur: Ascendisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus . Sic enim plures codice
Abbreviated transcription (Latin):
de spũ quẽ accepti erant credentes in eũ.
Unde dic etiã apłs paulus. Et om̃s unũ sp̃m
potauimꝰ. Utrũ aũ donũ dĩ sit appellata
inuenimꝰ hanc aquam spm̃ scm̃ eẽ. ita inuenimꝰ
alibi in ipso euangelio hanc aquã donũ dĩ
appellacã. Nã dñs idẽ qͣndo cũ samaritana
muliere ad puceũ loquebat᷑. cui dix̃ da mͥ

Expanded text:
credentes in eum. unde dicit etiam Paulus apostolus: et omnes unum spiritum potati sumus. utrum autem donum dei sit appellata inuenimus hanc aquam spiritum sanctum esse, ita inuenimus alibi in ipso euangelio hanc aquam dei donum appellatam. nam dominus idem quando cum Samaritana muliere ad puteum loquebatur, cui dixerat: da mihi
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ. Qui aũ biberit ex aqua quã ego dabo
ei : fiet in eo fons aque salientis in uitã ȩtñã.
Quia gͦ hec aq uiua sic̃ euangelista expo
mina de uentre eiꝰ fluent aque uiue: hoc
isto loco fiet inquit in eo fons aque salientis
in uitã ȩt̾nã. Paulus quoq apłs unicuiq¬

Expanded text:
quam dabo ei fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Quia ergo haec aqua viva, sicut evangelista exposmina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulus quoque apostolus: Unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
cũ petro uenerant: quia & innacio¬
nes donũ sp̃c scĩ effusũ ẽ. Audiebant
enĩ illos loqntes linguis: & magnifi¬
cantes dm̃. De quõ facto suo quod in¬
circũcisos baptizauerat. quia priusquã
baptrzarentur. ut nodii questionis huiꝰ
auferret. in eos uenerat sp̃c sc̃s. cũ petrꝰ
erant in ierossolimis ⁊ hac re audica
mouebant᷑. ait post cet̾a. Cũ cepissẽ
aii loqui ad illos. cecidit sp̃c sc̃s in¬
illos. sic̃ ⁊ in nos iinitio. memoratꝰq.
sũ ũbi dni sic̃ dicebat. quia ioħes
quidem baptizauit aqua. uos autẽ
prohibere dm̃. ne daret illis sp̃m scin:¬
ꝑ eũ diligunt dm̃ s nimis longũ ẽ.
cuncta colligere. & quid eis satisẽ
quib hec que diximus satis ñ st̃:
Sane admonendi st̃. qͣndo quidẽ donũ
dei iã uident dictũ sp̃m scm. ut cũ
audiunt donũ sp̃e scĩ. illud genus lo¬
qutionis agnoscant qđ dictũ ẽ. in ex¬
poliatione corꝑis carnis. Sic̃ enĩ corpꝰ

Expanded text:
a et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat spiritus sanctus, cum Petrus erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit spillos, sicut et in nos in initio. Memoratusque sum verbi Domini, sicut dicebat: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem prohibere Deum non dare illis Spirper eum diligunt Deum: sed nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus satis non sunt? Sane admonendi sunt, quandoquidem donum Dei jam vident dictum Spiritum sanctum, ut cum audiunt donum Spiritus sancti, illud genus locutionis agnoscant quod dictum est, In exspoliatione corporis carnis. Sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
tonis eus beati dĩ sui. In hoc genere homi¬
nũ infamilia xp̃i aũ dnẽ deus meus siint̾
pauꝑes aios gemo. da mͥ de pane tuo
responde hominib. qui ñ esuriunt ⁊sici-¬
unt iusticiã. s satiati sunt. & habundant.
Saciauit aut̃ illos fantasma eoꝵ ñ ueritas
tua. quã repellendo resiliunt. et in suã
uanitatẽ cadunt. Ego certe sentio quã mul¬
oro dm̃ cordis mei. ut nichil ex eis fig¬
m̃tis ꝓ solido uero eructẽ in has litt̃as. s
inde ueniat in eas qͥc qͥd ꝑ me uenire po¬
tuerit: unde mͥ qͣnius ꝑiecto a facie ocu¬
loꝵ suoꝵ. ⁊ de longinquo redire conan¬
ti. ꝑ uiã quã strauit humanitas diuini¬
tatis unigeniti sui. aura ueritatis eiꝰ asꝑ¬
gitur. quã in tantũ licet mutabilis hau-¬
rio: in qͣntũ in ea nichil mutabile uidõ.
nec locis ⁊ tẽporib sic̃ corpora. nec solis
tẽporib ⁊ qͣsi locis sic̃ sp̃uũ nr̃orũ cogi¬

Expanded text:
toris ejus beati Dei sui. In hoc genere homitoris ejus beati Dei sui. In hoc genere hominum, in familia Christi tui, Domine Deus meus, si inter pauperes tuos gemo, da mihi de pane tuo respondere hominibus qui non esuriunt et sitiunt justitiam , sed satiati sunt et abundant. Satiavit autem illos phantasma eorum, non veritas tua, quam repellendo resiliunt, et in suam vanitatem cadunt. Ego certe sentio quam muloro Deum cordis mei, ut nihil ex eis figmentis pro solido vero eructuem in has litteras, sed inde veniat in eas quidquid per me venire potuerit, unde mihi, quamvis projecto a facie oculorum suorum , et de longinquo redire conanti, per viam quam stravit humanitate divinitas Unigeniti sui, aura veritatis ejus aspergitur. Quam in tantum licet mutabilis haurio, in quantum in ea nihil mutabile video, nec locis et temporibus, sicut corpora; nec solis temporibus et quasi locis, sicut spirituum nostrorum cogi
Abbreviated transcription (Latin):
cientiam celestiũ terrestriũq
terũ : magni estimare solet
genꝰ humanũ. In quo ꝓfecto
meliores sunt qui huic scien¬
tien p̃ponunt nos semetipłos. laudabiliorq
est animus cui nota ẽ. uł infirmitas
sua : quã qui ea ñ respecta. uias siderũ
scrutat᷑ etiã cogniturus. aut qui iã
cognitas tenet. ignoranis ipse qua ingdi
adeũq intrare uolens. nec ualens eoq.
sibi lucente attendit in se inuenitq se
suã segritudinẽ illiꝰ mundicie contẽpari
ñ posse cognouit: flere dulce habae. ⁊¬
eũ p̃cari. ut etiã atq. etiã misereat᷑.
ꝑ eiꝰ unicũ saluatorẽ hominis. ⁊ illumi¬
natorẽ. Hirc ita egentẽ atq dolentẽ
scientia ñ inflat. qr caritas edificat.
Preposuit enĩ scientiã scientie. p̃posuit
scire infirmitatẽ suã. magisquã scire
mundi menia. fundam̃ta t̾rarũ. ⁊ fasti¬
gla celoꝵ. Et hanc apponendo scientiã:
apposuit dolorẽ. Polorem ꝑegrinatio¬
nis suȩ. ex desidio patriȩ suȩ. ⁊ condi-¬

Expanded text:
cientiam terrestrium coelestiumque rerum magni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediaad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari non posse cognovit; flere dulce habet, cumque deprecari, ut etiam atque etiam miscreatur, ejus unicum Salvatorem hominis et illuminatorem: hunc ita agentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat ; praeposuit enim scientiam scientiae, praeposuit scire infirmitatem suam, magis quam scire mundi moenia, fundamenta terrarum, et fastigia coelorum: et hanc apponendo scientiam, apposuit dolorem ; dolorem peregrinationis suae ex desiderio patriae suae, et condi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ et cũ illo nob̾ omĩa donauit : qđ
aũ factũ nob̃ annunciat᷑ : hoc fut᷑ũ
ostendebat᷑ et antiqͥs iustis. ut per eau¬
dẽ fidẽ eͥet ipsi humiliati infirmarent᷑
et infirmati ꝑficerent᷑. Quia gͥ unũ¬

Expanded text:
et cum illo nobis omnia donavit ? Quod autem factum nobis annuntiatur, hoc futurum ostendebatur et antiquis justis, ut per eamdem fidem etiam ipsi humiliati infirmarentur, et infirmati perficerentur. 3. Quia igitur u
Abbreviated transcription (Latin):
eramꝰ: s quia uoluit. hoc cognoscentes
ñ fidentes in nobis eruꝰ. et hoc ẽ.
infirmari. Ipse uͦ ꝑficit nos. qui etiã
paulo apło dixit. Sufficit tͥ grã mea.
nã uirtus in infirmitate ꝑficitur. P sua-¬
dendũ gͦ erat homini qͣntũ nos dile¬
xerit ds̃. et qͣles dilexerit. Quantũ:
ne desparemꝰ. quales: ne suꝑbiremus.
Comendat aut̃ inquit suã caritatẽ ds̃
in nobis. qm̃ cũ adhuc peccatores

Expanded text:
eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Persuadendum ergo erat homini quantum nos dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbiremus. Commendat autem, inquit, suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ exulauimꝰ ab in comutabili
gaudio. nec tam̃ inde p̾cisi atq ab¬
rup̃ti sumꝰ. ut ñ etiã in istis mutabilib
mus: missa s̃ nob̾ diuinitꝰ uisa c̃gruaꝑe¬
grinationi nre. qͥb admonem ñ hic eẽ.
qđ querimꝰ. s illuc ab ista eẽ. redeundũ.
unde nisi pendemꝰ: hic ea ñ quereremꝰ.
Ac pͥmũ nobis ꝑsuadendũ fuit. qͣntũ nos
diligeret ds̃. ne de sꝑacione ñ audẽmꝰ
erigi in eũ. Quales aũ dilexerit ostendi
opoitebat. ne tanquã de meritis nr̃is
suꝑbientes. magis ab ed resiliremꝰ. et ui nrã
fortitudine deficeremus. Ac ꝑ hoc egit no¬
biscũ ut ꝑ eiꝰ fortiuidinẽ pͥociꝰ ꝓficeremꝰ.
atq ita in infirmitate humilitatis. ꝑ fice¬
ret᷑ uirtus caritatis. hoc significat in psal¬
mo ubi ait. pluuiã uoluntariã segregans
ds hereditati sue. et infirmata ẽ. tuu
ꝑfecisti eã. Pluuiã quippe uoluntariã.
redditã: s gratis datã: Unde et grã
nominat᷑. Dedit enĩ eã ñ qr digni

Expanded text:
m exsulavimus ab incommutabili gaudio, nec tamen inde praecisi atque abrupti sumus, ut non etiam in istis mutabilibusmus; missa sunt nobis divinitus visa congrua peregrinationi nostrae, quibus admoneremur non hic esse quod quaerimus, sed illuc ab ista esse redeundum, unde nisi penderemus, hic ea non quaereremus. Ac primum nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe voluntariam redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni
Abbreviated transcription (Latin):
lux hominũ. Lux utiq rationaliũ m̃tiũ.
ꝑ quas homines apetcorib differ̃. ⁊ idõ
st̃ homines. Non gͦ lux corporea q̃ lux
est carniũ. siue de celo fulgeat. suie
t̾renis ignib accendat᷑. nec humanar̃
tantũ carniũ. s eciã beluinar̃. et usq.
ad minurissimos quosq u̾nuculos. Diã¬

Expanded text:
ominum: lux utique rationalium mentium, per quas homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanarum tantum carnium, sed etiam belluinarum et usque ad minutissimos quoque vermiculos.
Abbreviated transcription (Latin):
uł de nr̃is disputationib conq̃rant᷑. atq ita
siqͥd eis erga dm̃ uł amoris. ẽ. uł timoris: ad
quã salubrit᷑ in scã ȩccłia medicina fideliũ
consticuta sit. ut ad ꝑceptionẽ in cõmutabił
ueritatis in becillã mentẽ obseruata pietas
sanet : ne in opuuonẽ noxie falsitatis teme¬
ritas in ordinata p̃cipitet. Neo pigebit aut̃
me sicubi hesito querere: nec pudebit sicubi
erro discere

Expanded text:
vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut ad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem observata pietas sanct, ne in opinionem noxiae falsitatis temeritas inordinata praecipitet. Nec pigebit aume, sicubi hesito, querere nec pudebit, sicubi erro, discere
Abbreviated transcription (Latin):
uappt̃ ad uiuante dño deo nr̃o suscipi¬
emus et eam ipsã quã flagitant quantũ pos-¬
sumus redde rationẽ qđ trinitas sit unꝰ et
slus. et uerus ds̃. et quã recte pat̾ et fillius
dicatur. credat᷑. in telligat᷑. Ut ñ quasi nr̃is
excusationib illudant᷑. s re ipsa experiant᷑.
et eẽ illud sũmũ bonũ qđ purgatissimis m̃ti¬
bus cerit᷑. et ase ꝓpterea cerni. cõp̃hendiq
ñ posse. quia m̃tis humane acies in ualida. in
tã excellenti luce non figit᷑: nͥ ꝑ iusticiã fidĩ
nucoita uegetet᷑. Sed primũ scđm auctori¬
tatẽ scripturarũ scãrũ utrũ ita se fides
hab eat demonstrandũ. ẽ. deude si uoluerit.
et adiudierit ds̃. istis garrulis ratiocinatorib nͥ
elatͥorib quã capatiorib atq ideo morbo ꝑi¬
culosiore laborantib sic fortasse seruiemus:
ut inueniant aliquid unde dubitare ñ possint.
et obhoc in eo qđ inuenire nequiuerint:
de suis m̃tib pociꝰ quã de se ipsa ueritate.

Expanded text:
uapropter adjuvante Domino Deo nostro suscipiemus et eam ipsam quam flagitant, quantum possumus, reddere rationem, quod Trinitas sit unus et solus et verus Deus, et quam recte Pater et Filius dicatur, credatur, intelligatur; ut non quasi nostris excusationibus illudantur, sed reipsa experiantur, et esse illud summum bonum quod purgatissimis mentibus cernitur, et a se propterea cerni comprehendique non posse, quia humanae mentis acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per justitiam fidei nutrita vegetetur. Sed primum secundum auctoritatem Scripturarum sanctarum, utrum ita se fides habeat, demonstrandum est. Deinde si voluerit et adjuverit Deus, istis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Qͥd adhec respondet᷑: An dictĩ
st̃ dm̃iuifisse ut occidet᷑ isaac. et
angłm phibuisse: Porio ipsũ patrẽ
ad u̾sus dĩ p̃ceptũ qui uisserat ut oc¬
cidet. ob tẽꝑasse angło ut parceret:
Ridendus et abiciendus iste sensusus ẽ.
Sed neq huic tã grosso et abiecto ullũ¬

Expanded text:
m. Quid ad hoc respondetur? An dicturi sunt Deum jussisse ut occideretur Isaac, et angelum prohibuisse; porro ipsum patrem adversum Dei praeceptum, qui jusserat ut occideret, obtemperasse angelo ut parceret? Ridendus et abjiciendus hic sensus est. Sed neque huic tam crasso et abjecto ullu
Abbreviated transcription (Latin):
gere. qđ xp̃ianos multos exfide int̾im
sola uiuentes ndũ potuisse derident. S:
quid ꝓdest suꝑbienti et obhoc erubescen¬
a lignũ conscendere. de longinquo ꝓspi¬
cere patriã tͣnsmarinã : Aũt quid̃ obẽ
de tanto int̾uallo humili ñ eã iudere¬
in illo ligno ad eã uenienti. quo dedignat᷑ ille

Expanded text:
gere: quod christianos multos ex fide interim gere: quod christianos multos ex fide interim sola viventes, nondum potuisse derident. Sed quid prodest superbienti, et ob hoc erubescenti lignum conscendere, de longinquo prospicere patriam transmarinam? Aut quid obest humili de tanto intervallo non eam viderein illo ligno ad eam venienti, quo dedignatur ille
Abbreviated transcription (Latin):
pacis reconcilians nos dõ. unũ cũ illo ma¬
neret cui offerebat. unũ inse faceret pro
quib offerebat. unus ipse eẽt qui offerebat
et qđ offerebat
xu. De his qui sibi purgatio
tẽplandũ dm̃ ⁊ in herendũ dõ uircu¬
de ꝓpria posse purgari. quos ipsa suꝑbia¬
maxime maculat. Hullũ enĩ uitiũ ẽ. cui
magis diuina lege resistat᷑. ⁊ in qđ maius
accipiat dominandi ius ille suꝑbissimus sp̃s
adima mediator ad sũma intelusor. nͥ oc¬
culte insidians alia uia deuitet᷑. aut ł pͦpłin
deficientẽ qđ intp̃tat᷑ amalec aꝑte seuiens.
et ad t̾ram ꝓmissionis repugnando tͣnsicũ¬
negans. ꝑcrucẽ dñi q̃ moysĩ manib exten
dis p̃figurata ẽ. suꝑet᷑. Hinc enĩ sibi purga¬
tionẽ isti uirtute ꝓpria pollicent᷑. quia non¬
nulli coꝵ potuert᷑ aciem m̃tis ultra om̃em
citat᷑am tnsmitte. et lucẽ in comphensĩ¬
bilis ueritaais qͣntulacũq ex parce contin¬

Expanded text:
pacis reconcilians nos Deo, unum cum illo mapacis reconcilians nos Deo, unum cum illo maneret cui offerebat, unum in se faceret pro quibus offerebat, unus ipse esset qui offerebat et quod offerebatXV. De his qui sibi purgationntemplandum Deum et inhaerendum Deo virtute propria posse purgari, quos ipsa sumaxime maculat. nullum enim uitium est, cui magis diuina lege resistitur et in quod magis accipiat dominandi ius ille superbissimus spiritus, ad ima mediator, ad summa interclusor, nisi occulte insidians alia uia deuitetur aut per populum deficientem, quod interpretatur Amalech, aperte saeuiens et ad terram negans, per crucem Domini quae Moysi manibus extensis est praefigurata, superetur . Hinc enim purgationem sibi isti virtute propria pollicentur, quia nonnulli eorum potuerunt aciem mentis ultra omnem creaturam transmittere, et lucem incommutabilis veritatis quantulacumque ex parte contin
Abbreviated transcription (Latin):
Inec nisi ab eis accipiat᷑. qđ offertur. ꝓ qͥb
offert᷑. atq  sine uitio sit at ꝓ uitiosis
mundandis possit offerri. hoc cerde om̃s
cupiunt. qui ꝓ se offerri sacrificiũ dõ
uolunt. Quis gͦ tã uistus ⁊ sc̃s sac̃aos
quã unicus filius dĩ: Non qui opꝰ haberet¬
per sacrificiũ sua purgare peccata. nec ori¬
ginalia. nec exhumana uita q̃ addunt᷑. Et
quid tã congruent̃ abhominib sumeret᷑. qđ
ꝓ eis offerretur quã humana caro : Et qͥd
tã aptũ huic immolationi. quã caro mor¬
talis: Et quid tã mundum ꝓmundandis
uitus mortaliũ. quã sine ulla c̾tagione
carnalis c̃cupiscentiae. caro nata in ut̃o et
exutõ uirginali : Et quid tã gͣte offerri
et suscipi posset. quã caro sacrificii nr̃i
corpus effectũ sacerdotis nr̃i : Ut qm̃ qua¬
tuor consid̾ant᷑ in oĩ sacrificio. cui offerat᷑¬
aquo offerat᷑. quid offerat᷑. ꝑ quib offerat᷑:
idẽ ipse unꝰ uerusq mediat᷑or. ꝑ sacrificiũ

Expanded text:
nec nisi ab eis accipiatur quod offertur, pro quibus offertur, atque id sine vitio sit, ut pro vitiosis mundandis possit offerri. Hoc certe omnes cupiunt, qui pro se offerri sacrificium Deo volunt. Quis ergo tam justus et sanctus sacerdos, quam unicus Filius Dei, qui non per sacrificium sua peccata purgare, nec originalia, nec ex humana vita quae adduntur? Et quid tam congruenter ab omnibus sumeretur quod pro eis offerretur quam humana caro? Et quid tam aptum huic immolationi quam caro mortalis? Et quid tam mundum pro mundandis vitiis mortalium quam sine ulla contagione carnalis concupiscentiae caro nata in utero et ex utero virginali? Et quid tam grate offerri, et suscipi posset quam caro sacrificii nostri corpus effecta sacerdotis nostri, ut quoniam quatuor considerantur in omni sacrificio, cui offerata quo offeratur, pro quibus offeratur idem ipse unus verusque mediator per sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illas species corporales. ignẽ rubi. ⁊ liꝰ
columnã ignis. uł nubis. et fulgura in mon¬
te. et siqua talia tẽ apparuerunt cũ eũ
corã loqutũ patrib teste script᷑a didicimꝰ
si ꝑ illos create modos ⁊ formas corpora¬
liter exp̃ssas. et humanis aspectib p̾sen-¬
tatas. ipse demonstͣbatur: Si aũ filiꝰ ꝑ ea
demonstrabat᷑. cur tanto post dr̃ mis¬

Expanded text:
 illas species corporales, ignem rubi, et columnam nubis vel ignis, et fulgura in monte, et si qua talia tunc apparuerunt, cum eum coram locutum Patribus, teste Scriptura didicimus, si per illos creaturae modos et formas corporaliter expressas et humanis aspectibus praesentatas ipse demonstrabatur? Si autem Filius per ea demonstrabatur, cur tanto post dicitur mis
Abbreviated transcription (Latin):
nerat sui : Cũ sibi ꝗͦ psens eẽt
nullo mͦ sui meminisset nͥ et adres
psences memoria ꝑ tineret. Qua¬
ꝓpt̃ sic̃ in reb p̃titis ea memoria dr̃.
qua sit ut ualeant recoli. et recordari.
sic in re p̾senti qđ sibi ẽ. menis memoria
si ne absurditate dicenda ẽ. qua sibi p̃sto
ẽ. ut sua cogitatione possit intelligi.
et utrũq sui amore comungi.xui. Qua¬

Expanded text:
sens esset, nullo modo sui meminisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea memoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjungi. CA
Abbreviated transcription (Latin):
eq̃ dicet aliqͥs. Non ẽ ista memo¬
ria qua mens sui meminisse phi¬
betͣ. que sibi semꝑ ẽ p̃sens. Me
tulli us: in tria ista. prudentiã diuise¬
runt. memoriã. in telligentiã. ꝓui¬
dentiam. Memoriã scilicet p̃t̾itis. in¬
telligentiã p̃sentib ꝓuidentiã. reb
cribuences fut᷑is. quã ñ habent certã.

Expanded text:
ed dicet aliquis: Non est ista memoria, qua mens sui meminisse perhibetur, quae sibi semper est praesens. MemTullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non hab
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplationẽ dĩ ubi ẽ. finis om̃iũ bonarũ actionũ ⁊
requies sẽpit̾na. et gaudiu qđ ñ auferet᷑ a nobis.
Hoc enĩ significat in eo qđ ait. Itum uidebo uos:⁊
gatidebit cor ur̃m. et gaudiũ ur̃m nemo tollet
auobis. Huius gaudũ similitudinẽ p̃figurabat
maria sedens ad pedes dnĩ. & intenta in u̾bo eius
qͥeta scilicet ab actione. & intenta in ueritate scdm
quendã modũ cuiꝰ capax ẽ. ista uita. qͦ cam̃ p̃figu¬
raret illud qđ fut᷑ũ ẽ. in ȩt̾nũ. Mlartha qͥppe
sorote sua. in necessitatis actione c̃uersante. quãuis
bona & utili. tñ cũ reqͥes successerit tͣnsita. ipsa
reqͥescebat inũbo dñi. Et idõ dñs conquerenti¬

Expanded text:
templationem dei, ubi est finis omnium bonarum actionum et requies sempiterna et gaudium, quod non auferetur a nobis. hoc enim significat in eo quod dicit: iterum uidebo uos, et gaudebit cor uestrum, et gaudium uestrum nemo auferet a uobis. huius gaudii similitudinem praesignabat Maria sedens ad pedes domini et intenta in uerbum eius, quieta scilicet ab omni actione et intenta in ueritatem secundum quendam modum, cuius capax est ista uita, quo tamen praefiguraret illud quod futurum est in aeternum. Martha quippe sorore sua in necessitatis actione conuersante quamuis bona et utili, tamen cum requies successerit transitura, ipsa requiescebat in uerbo domini, et ideo d
Abbreviated transcription (Latin):
mi mutabilitatẽ. Non enĩ ꝓprie uocat᷑
ȩt̃nũ : qđ aliqua expart̾e mutat᷑. Inqͣncũ
gͥ mutabiles sumꝰ : intantũ ab et̾nitate
fides nra. quantũ ab et̾nitate mortalitas.
Nunc gͦ adhibemꝰ fidẽ reb ceporalit̃ gestis
ꝓpc̃ nos. ⁊ ꝑ ipsam mundam᷑. ut cũ ad speciem
uenerimus quẽ admodũ succedet fidĩ ueritas:
ita mortalitati succedat et̾nitas. Qua ꝓpt̾ qm̃
fides nr̃a fiet ueritas. cũ ad id qđ nobis creden¬
tib ꝓmitit᷑ uenerimꝰ. ꝓmictit᷑ aut̃ nobis
uita ecña: et dix̃ ueritas. ñ q̃ fiet sic̃ fut᷑a ẽ.

Expanded text:
mi mutabilitatem; non enim proprie uocatur mi mutabilitatem; non enim proprie uocatur aeternum quod aliqua ex parte mutatur. in quantum igitur mutabiles sumus, in tantum ab aeternitate fides nostra, quantum ab aeternitate mortalitas. nunc ergo adhibemus fidem rebus temporaliter gestis propter nos et per ipsam mundamur, ut etiam cum ad speciem uenerimus, quemadmodum succedet fidei ueritas, ita mortalitati succedat aeternitas. quapropter quoniam fides nostra fiet ueritas, cum ad id quod nobis credentibus promittitur uenerimus — promittitur autem nobis uita aeterna; et dixit uerit
Abbreviated transcription (Latin):
capessenda idonei ñ eramꝰ. sordesq
peccatoꝵ pr̃oꝵ nos p̾gͣuabant temporaliũ
rerũ amore contractȩ. et ꝓpagine morta¬
litatis tanꝗͣ nat᷑alit̾ in olitȩ. purgandi
eramus. Fuitari aut̃ ut contẽꝑaremur
et̃nis. ñ nͥ ꝑtẽporalia possemus. qualib iã
contẽꝑati tenebamur. Sanitas enĩ a morbo
plurimũ distat. Sed medici curatio nͥ morbo
c̃gruat: ñ ꝑduc̃ ad sanitatẽ. Inutilia tẽpora¬
lia suscipiut egrotos. utilia tẽporalia susci¬
piunc sanandos et trahiciunt ad et̾na sana¬
tos. Mens aut̃ rationalis. sic̃ purgata concẽpla¬
tionẽ debet reb et̃nis: sic purganda tempo¬
ralib fidẽ. Dixit quidã. et illoꝵ qͥ quondã
apud grecos sapientes habit st̃. Quantũ ad
id qđ ortũ ẽ. et̾nitas ualet: tantũ ad fidẽ
ueritas. F t ꝑfecto ẽ u̾a sententia. Qđ enĩ
nos temporale dicimꝰ: hoc ille qđ ortũ ẽ.
appellauit. Ex quo genere nos etiã sumꝰ
non cantũ scq̃m corpu̾s. s etiã scđm ani¬

Expanded text:
capessenda idonei non eramus, sordesque peccatorum nos praegravabant temporalium rerum amore contractae, et de propagine mortalitatis tanquam naturaliter inolitae, purgandi eramus. Purgari autem ut contemperaremur aeternis, non nisi per temporalia possemus, qualibus jam contemperati tenebamur. Sanitas enim a morbo plurimum distat, sed media curatio, nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem; inutilia temporalia decipiunt aegrotos, utilia temporalia suscipiunt sanandos, et trajiciunt ad aeterna sanatos. Mens autem rationalis, sicut purgata contemplationem debet rebus aeternis, sic purganda temporalibus fidem. Dixit quidam, et illorum qui quondam apud Graecos sapientes habiti sunt: Quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. et profecto est uera sententia; quod enim nos temporale dicimus, hoc ille quod ortum est appellauit. ex quo genere etiam nos sumus, non tantum secundum corpus sed etiam secundum ani
Abbreviated transcription (Latin):
s pecora nascerent᷑. fec̃ hoc in cõmutabił ⁊
uisibił racio sapientie dĩ ꝑ quã creata s̃ onũa.
pecudis. ꝑ oculos affecta forinsecꝰ. ⁊ interius
secũ ꝓsuo modulo formandi regulã tͣhens
quam deintima potentia sui creatoris ac-¬
cepit. S qͣnta sit uis anune ad afficien¬
dam atq mutandã materiã corporalẽ. cũ
tam̃ creatrix corporis dici ñ possit. quia
omĩs causa mutabilis sensibilisq substantie.
omĩsq modus et numerus et pondus eiꝰ¬
unde efficit᷑ ut et sit et natura ita uł ira
sit : ab intelligibili et in cõmutabili uita q̃
suꝑ oiã ẽ. ex istit & ꝑuenit usq ad extre¬
ma et t̾rena : altus sermo ẽ. neq nc̃ ne-¬
cessariꝰ. Uerũ ꝓpt̾ea factũ iacob depecorib
cõmemorandum arbitratꝰ sũ ut intelligere¬
tar. si homo qui uirgas illas sic posuit
dici non potest creator coloꝵ magnis
& he̾is. nec ipse matrũ anime q̃ conceptã
ceptis carne qͣntũ nata passa ẽ. asꝑsert̃

Expanded text:
cerentur fecit hoc incommutabilis et inuisibilis ratio sapientiae dei, per quam creata sunt omnia. pecudis per oculos affecta forinsecus et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui creatoris accepit. sed quanta sit uis animae ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem—cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae omnisque modus et numerus et pondus eiunde efficitur ut et sit, et natura ita vel ita sit, ab intelligibili et incommutabili vita, quae super omnia est, existit, et pervenit usque ad extrema atque terrena, multus sermo est, neque nunc necessarius. Verum propterea factum Jacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intelligeretur, si homo qui virgas illas sic posuit, dici non potest creator colorum in agnis et haedis; nec ipsae matrum animae, quae conceptam ceptis quantum natura passa est asperserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
serens. etna uͦ in hunc librũ differens.
etiã de reb et̾nis. fidẽ dempotalem qͥdẽ.
et tẽporalit̾ incredentiũ cordib habi¬
tare necessariã cam̃ ꝓpt̃ adipiscendã
ipsa etña eẽ monsfraui. Fidẽ quoq
de teporalib reb quas ꝓnobis et̃nꝰ fecit
et passus ẽ in homineᷤ quẽ tẽporalit᷑
gessit. atq ad etna ꝑuexit. ad eandẽ
etnoꝵ ad dpcionẽ prode̾sse disserui. uir¬
cutesq ipsas qͥb in hac tẽporali morta¬
litate. prudent̃. fortit̃. tẽꝑant̃. et iuste
uiuitur. nͥ ad eandẽ licet tẽporalẽ fidẽ
que tam̃ ad et̾na ꝑducit referant᷑ ueras

Expanded text:
serens: aeterna vero in hunc librum differens, serens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro nobis aeternus fecit, et passus est in homine, quem temporaliter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
finitio diuidenda ẽ. ut rerũ diuinarũ
scientia sapiencia. propͥe nuncupet᷑. huma¬
narũ aut̃ proprie scientie nom̃ obtineat.
De qua uolumine t̃cio decimo disputaui
Non utiq qͥcquid sciri ab homine pocest
in reb humanis ubi plurimũ suꝑ uaca¬
nee uanitatis. et noxie curiositatis ẽ.
huic scientie tribuens sed illud tantũmͦ
qͦ fides saluberrima. que ad uerã beatitu¬
dinẽ duc̃ gignit᷑. nucͥt defendit᷑. robora¬
tur. Qua scientia ñ pollent fides plurimi
quãuis polleant ipsa fide plurimũ. Ali¬
ud ẽ. enĩ scire tantũmͦ qͥd homo crede
debeat ꝓpt̃ adipiscendã uitã beatã
q̃ ñ nͥ eterna ẽ. aliud aũ scire quẽ admo¬
dũ hoc ipsũ. et piis opitulet᷑ et c̃tra im¬
pios defendat᷑ quã ꝓpͥo appellare uocabu¬
lo sciendiã uidet᷑ apłs. De qua prius cũ
loquerer ipsã precipue fidẽ cõmendare
curaui. a tẽporalib etña breuit̃ ante
distinguens atq ibi de teporalib dis¬

Expanded text:
 ut rerum divinarum scientia proprie sapientia nuncupetur, humanarum autem proprie scientiae nomen obtineat: de qua volumine tertio decimo disputavi, non utique quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus dis
Abbreviated transcription (Latin):
bsit autẽ ut cũ anime nat᷑a sic in¬
mortalis nec abinitio quo creata
ẽ.umquã de inceps eẽ desistat.
id quo nichil melius habet ñ cũ eiꝰ in¬
mortalitatẽ ꝑduret. Quid uͦ meliꝰ in eius
nat᷑a creatũ ẽ. quã qđ ad sui creatoris ina

Expanded text:
bsit autem ut cum animae natura sit immortalis, nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, id quo nihil melius habet, non cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ad sui Creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽ alia profecto erit. Hanc eni q̃
nunc ẽ. facit res ipsa p̾sens. et animo
credentis affixa. Atilla que tunc erit
faciet rei pretite unaginatio in recor¬
dantis memoria derelicta. Nec illa gͥ¬
crinitas que nunc ñ ẽ. imago dĩ eric
nec ista imago dĩ ẽ. que tunc ñ erit
s ea ẽ. inuenienda in anima homi¬
nis. idẽ rationalis. si ue intellectuali
imago creatoris. qĩ mortalit. ĩ mortalitati

Expanded text:
non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae nunc est, facit res ipsa praesens et animo credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio in recordantis memoria derelicta. CAPUT trinitas, quae nunc non est, imago Dei erit; nec ista imago Dei est, quae tunc non erit: sed ea est invenienda in anima hominis, id est rationali, sive intellectuali, imago Creatoris, quae immortaliter immortalitati