comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hement ferum. quod non subigi coliq conue¬
niat. Deinde adiungit. cx dicit tellurem matrẽ:
⁊ nominib plurimis ⁊ cognominibꝰ q̃ noĩarunt dõs
cristim anteseẽ complures T ellurẽ inquit putant eẽ opẽ.
q oꝑa fiat melior Matrẽ: q̃ pluruna pariat. Magnã: q̃
cibum pariat. ꝑserpinam: qͥex ea ꝓserpant fruges.
Uestam: qd̾ uestiat᷑ herbis. Sicalias ds̃ inquit ñon ab¬
sur de adhanc reuocant. Si ergo una dea e s t
quȩ qͥdem consulta uerttate nec ipsa ẽ int̾im. qͥd itͤ
in multas: Uniꝰ sint ista multa nomina: ñ tam
dee multȩ quam nomina. S errantiũ maioꝵ
auctoritas depͥmit: et eundẽ uarronẽ pꝰ hanc
sententiam trepidare compellit. Adiungit e¬
nim et dic̃. cũ quib opinio maioꝵ de his deab
qd̾ plures eas putarunt ẽẽ non pugnat. Qͦmͦ
ñ pugnat cum ualde aliud sit unã deã noĩa
habere multa. aliud ẽẽ deas multas: S potest in¬

Expanded text:
hementer ferum, quod non subigi colique conuehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, in
Abbreviated transcription (Latin):
re quib contaminanda ꝓsterneret᷑. sicut pluri¬
mum libuit. sic aliquando et piguit. Nam et ipse
uarro quasi de ipsa turba uerecundatus: unam
deam uult eẽ tellurem. E andeminquit dicunt
matrem magnam. qd tmpanum habcat. signifi¬
cari ẽẽ orbemterrȩ. quod turres incapite opidũm
quod sedes fingantur circa eam. cũ omĩa mouc¬
ant᷑: ipsam ñ moueri. Quod gallos huic deȩ ut
serturent fecerunt: significat qͥ semine indigeant
tĩam sequi oportere mea quippe omĩa reꝑiri. Qd̾
se apud cam iactant: precipit᷑ inquit qui t̾ram
colunt ne sedeant. semꝑ enim eẽ qd agant. Cym¬
balorum sonitus ferram̃toꝵ iactandorum ac ma¬
nuum. et eius rei crepitus incolendo agro quid
sit significant. Ideo ere: quod eam antiqui cole¬
bant cre. antequam ferrum eẽt inuentum. Leonẽ
inquit adiungunt solutum ac mansuctũ: ut ostñ¬
dant nullum genus eẽ terrȩ. tam remotũ ac tie¬

Expanded text:
re, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurire, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac ue
Abbreviated transcription (Latin):
semina ꝓducat. et femininam qd̾ recipiat atq nut̾¬
at: iñ aui feminȩ dictam ec̃ tellurẽ. a mascul tel¬
lumonẽ. Cur gͦ pontifices ut ipse indicat additis
quoq aliis duob. quatuor diis faciunt rem diui¬
nam. telluri telleͬmoni. altori. rusori: De tellure
⁊ tellumone iam dictum ẽ. Altori quare: Quod
ex t̾ra inquit aluntur omĩa q̃ nata sunt. Rusori
quare: Quod rursus inquit euncta eodẽ reuol
uunt᷑. Debuit gͦ una t̾ra. ꝓpt̾ istam quat᷑ geminã
uim. quatuor hab̾e cognomina ñ quatuor facere
deos: sicut tot cognominib unꝰ iupit̃. et tot co¬
gnominib una iuno. In quib omnib uis multi¬
plex eẽ dicit᷑ ad unum dm̃ ł tinam deam ꝑtinens.
ñ multitudo cognominum deoꝵ etiam multitu¬
dinem faciens. S ꝓ fecto sic̃ aliqñ etiam ipsas
uilissimas feminas eõꝵ quas libidine quesiert̃ tedet
penitetq turbarum: sic animam uilem factam.⁊
immundis spiritib ꝓstitutam dõs sibi multiplica¬

Expanded text:
semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem reuol. Debuit ergo una terra propter istam quadrigeminam im quatuor habere cognomina, non quatuor facere deos: sicut tot cognominibus unus Jupiter, et tot cognominibus una Iuno, in quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
causas hominib angłos mitat: ñ tam̃ ex angłis
homines. s exͤ ipso sic̃ angłos beatificat. Ab hoc
enĩ ab illo p̃ter huicemodi beneficia. quȩ ex hac
de qua ñnulla diximus amministratione nat̾e
bonis malisq largit᷑.: magnum ⁊ bonor pprium
magnȩ dilectionis inditium. Quamqͣm enĩ qd su
mꝰ. qd̾ uiuimꝰ. qd̾ celũ t̾ramq conspicimꝰ. qd ha¬
bemꝰ mentẽ atq rationem. qua eũ ipsũ qͥ hec or̃a
condidit inquiramꝰ.: nequaqͣm ualeamꝰ action
suffictre grãrum: tam̃ qđ nos oneratos obrutosq
peccatis. et a contemplatione suę lucis aũsos ac
tenebrarum id est iniquitatis dilectione cecatos
ñ omĩno deseruit. misitq nob̾ ũbum suũ qͥ ẽ e̾
unicus filiꝰ. quͦ ꝓ nob̾ assumpta carne. nato atq
passo qͣnti ds̃ hominem penderet nosceremꝰ. atq
illo sacͥficio singulari apeccatis om̃ib mundare¬

Expanded text:
causas hominibus Angelos mittat, non tamen ex Angelis causas hominibus Angelos mittat, non tamen ex Angelis homines, sed ex se ipso, sicut Angelos, beatificat. Ab hoc enim ab illo praeter hujusmodi beneficia, quae ex hac, de qua nonnulla diximus, administratione naturae, bonis, malisque largitur, magnum, et bonorum proprium magnae dilectionis indiciuiuimus, quod caelum terramque conspicimus, quod habemus mentem adque rationem, qua eum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam ualeamus actioni sufficere gratiarum: tamen quod nos oneratos obrutosque peccatis et a contemplatione suae lucis auersos ac tenebrarum, id est iniquitatis, dilectione caecatos non omnino deseruit misitque nobis Verbum suum, qui est eius unicus filius, quo pro nobis adsumta carne nato adque passo, quanti Deus hominem penderet, nosceremus adque illo sacrificio singulari a peccatis omnibus mundare
Abbreviated transcription (Latin):
restres locorum mutationib p̃bet: qͥ humanisis¬
geniis quę crcauit. etiam scientiam artiũ uana¬
rum ad adiuuandam uitam nat̾amq concesst:
qui comundionem maris ⁊ femine ad adiutorũ
ꝓpagandȩ ꝓlis instituit: qui hominũ cetibq̃
focis ⁊ luminib adhiberent ad facillimos usus
munꝰ terrenignis indulsit. Ista sunt certe qui
diis selectis ꝑnescio quas phisicas intr p̃tanas
ur acutissimꝰ atq doctissimus uarro siue q̃ aliunde ac¬
cepit. siuc quȩ ipse coniecit: distribuere laborauit ħ
innullas partes sectilis. ex nulla parte mutabilis.
implens celum ⁊ t̾̃ram p̃sente potentia ñ indigente
natura. Sic itaq amministrat omĩa q̃ creauit: ut
etiam ipsa ꝓprios exerere ⁊ agere motus sinat.Qm̃¬
uis enim nicħ ẽẽ possint sine ipso: ñ tam̃ sunt qd̾
ipse. Agit autẽ multa etiam ꝑangłos: s ñ nͥ ex sẽ
ipsobeatificat angłos. Ita quamius ꝓpt̾ aliquas

Expanded text:
restres locorum mutationibus praebet; qui humanis inrestres locorum mutationibus praebet; qui humanis ingeniis, quae creauit, etiam scientias artium uariarum ad adiuuandam uitam naturamque concessit; qui coniunctionem maris et feminae ad adiutorium propagandae prolis instituit; qui hominum coetibus, quem focis et luminibus adhiberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt qipse. Agit autem multa etiam per Angelos, sed nonnisi ex se ipso beatificat Angelos. Ita quamvis propter aliquas
Abbreviated transcription (Latin):
luit tuuentib indidit: qui sermonis facultatemu¬
sumq donauit. qui munꝰ futura dicendi quibus
qui bellorum quoq ipsorum cum sic emendandũ
⁊ castigandum genꝰ est humanum. exordiis. ꝓgressi¬
b finib q modat᷑ : qui mundi huiꝰ ignem uehem̃¬
tissimum ⁊ uolentissimum ꝑ immense nacure tẽ¬
pamento ⁊ crcauit ⁊ regit: qͥ uniuersarum aquas
creator ⁊gub̾nator ẽ. qui solem fecit corporalium
clarissimũ luminum.eiq iũ congruam ⁊ motũ
dedit: qui ipsis etiam inferis dominationẽ suam
potestatemq non subtrahit: qui semina ⁊ alim̃o
mortalium. siue arida siuic liquida naturis com¬
petentib attributa substituit᷑. qui tĩam fundat
atq fecundat: qui fructus eius animalib homi¬
nib q largit᷑: qui causas non solum pͥncipales
sed etiam sub sequentes nouit atq ordinat. qui li¬
ne statuit modum suum: qui uias celestes atq ti¬

Expanded text:
luit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem uluit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus qui bellorum quoque ipsorum, cum sic emendandum et castigandum est genus humanum, exordiis progressibus finibusque moderatur; qui mundi huius ignem uehementissimum et uiolentissimum pro inmensae naturae temperamento et creauit et regit; qui uniuersarum aquarum creator et gubernator est; qui solem fecit corporalium clarissimum luminum eique uim congruam et motum dedit; qui ipsis etiam inferis dominationem suam potestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat adque fecundat; qui fructus eius animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam subsequentes nouit adque ordinat; qui lunae statuit modum suum; qui uias caelestes adque ter
Abbreviated transcription (Latin):
mines mortuos. ⁊ ad demones pessimos: ⁊ nulla
questio remanebit. Nanq omnia quȩ ab eis ex¬
istorum deorum theologia uelut phisicis rationi¬
b referunt᷑ ad mundum. qͣm sine ullo scrapulo
sacrilege opinionis. dõ potius uͦ qui fecit mundum
animas ꝑuiuentia quȩq diffusas: s dm̃ qui fectt
cȩlum et tr̃am ⁊ omnia quȩ meis sunt. qui feci om¬
nem animam. siue quocunq mͦ uiuentẽ et sensus
ac rationis exꝑtem: siue etiam sentientẽ. siue etiam
intelligentem. Et ut iam incipiam illa uniꝰt ui
ri dei oꝑa ꝑcurrere. ꝓpt̃ quȩ isti sibi dum quasi ho¬
neste conantur sacramenta turpissima et scelestisi¬
ma inttrp̃tar. deos multos falsosq fecerunt: illũ dm̃
colimus quinaturis a se creatis et subsistendi et mo¬
uendi mitia finesq constituit. quirerum causas ht̃
nouit. atq disponit᷑ qui uim seminum condidit.
qui rationalem animam quod dr̃ animus qͥb uo¬

Expanded text:
mines mortuos et ad daemones pessimos, et nulla mines mortuos et ad daemones pessimos, et nulla quaestio remanebit. CAPUT XXVIistorum deorum theologia uelut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius uero, qui fecit mundum,animas per uiuentia quaecumque diffusas, sed Deum, qui fecit caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; qui fecit omnem animam, sine quocumque modo uiuentem et sensus ac rationis expertem, siue etiam sentientem, storis. Et ut iam incipiam illa unius et ueri Dei opera percurrere, propter quae isti sibi, dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum condidit; qui rationalem animam, quod dicitur animus, quibus uo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑdidisse. Cclo enim tribuit masculos dõs. feminas
tĩe: inter quas posuit mineruam. qͣm sup ipsum
celum ante posuerat. Deinde masculus ds̃ neptu¬
nus inmarit̃: qd̾ ad tĩam potiꝰ qͣm ad celum ꝑtinet.
Dispat᷑ postremo. qui grece pluton dicit᷑. etiam ipse
iugem. Quomꝰ gͦ deos ad celum. deas ad tr̃am re¬
ferre conantur: Q uid solidum. qͥd constans. qͥd so¬
brtum qͥd diffinitum ht̃ hec disputatio: Illa ẽ
autẽ tellus initium deartim. mat̾ scilicet magna.
apud quam molliũ et abscisorum seseq secantiũ.
atq iactantium. in sana ꝑstrepit tuepitudo. Qͥ d
ẽ gͦ qd dicit᷑ caput deorum ianꝰ. caput dearum
tellus: Nec ibi facit unum caput error:. nec hic sa¬
num faror. Cur hȩc gͦ frustra referre nitunt᷑ ad
mundum: Quod ⁊ si possint: ꝓ deo uͦ mundum
nemo pius colit. Ettamen eos nec hoc posse.ueri¬
tas aꝑta conuincit. Referant hȩc potius ad ho¬

Expanded text:
est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante posuerat. Deinde masculus deus Neptunus in mari est, quod ad terram potius quam ad caelum pertinet. Dis pater postremo, qui Graece Πλούτων dicitur, etiam ipse iugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque. iactantium insana perstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput deorum Ianus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Quur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo uero mundum nemo pius colit; et tamen eos nec hoc posse ueritas aperta conuincit. Referant haec potius ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
enim quadam ratione utri simili celum eẽ qd fa¬
ciat. tram quȩ patiat᷑. ⁊ ideo illi masculinã uimtri¬
buit. huic feninã:. ⁊ non attendit eum potiꝰ eẽ qͥ
hec faciat quiutrunq fec̃. Hi ne etiam samotra¬
cum nobilia mysteria in suipiore libro. sic interp̃¬
tat᷑ eaq se que nec suis nota sunt. scribendo ex po¬
siturum. eisq missurum quasi religiosissime pollicet᷑
Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse insimulacͥs.
aliud significare celum aliud t̃ram. aliud exempla
rerum. quas plato appellat ideas: id est celum iouẽ
t̃ram iunonem. Icas mineruam uult intelligi:
celum aquo fiat aliqͥd. tram de qua fiat: exemplũ
scđm quod fiat. Qua inre omitto dicere qd̾ plato
illas ideas tantam tum habere dicit. ut scdm eas
ñ celum aliquid fecerit: s etiam cȩlum factum sit.
Hoc dico istum in hoc libro selectorum dorum ratio¬
nem illam trium dõꝵ. quib quasi cuncta complexꝰ

Expanded text:
enim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faenim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi masculinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas; caelum Iouem, terram Iunonem, ideas Mineruam uult intellegi; caelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam uim habere dicit, ut secundum eas non caelum aliquid fecerit, sed etiam caelum factum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ł qͦs coluerint eẽt obscurum. nͥ coꝵ testaret hystoria.
ca ipsa q̃ feda et tͣpia confitent᷑ numinibꝰ tribilit exigen¬
tib reddita. Uñ remotis constatambagibꝰ. nefariosd̃mones
atas immundissimoᷤ spc̃. hac oĩciuilitheologia ĩusendis
stolidimaginibꝰ. ꝑ cas posfidendiᷤ etiã stulti cordibꝰ iuitatos
iuid gͥ ualet quod uir doctissimꝰ et acutissimꝰ
uarro uelut subtili disputatione. hosom̃s deos
in celum ⁊ t̃tam redigere ac referre conatur et non
potest: Fuunt de manib. resiliunt labunt᷑. et de¬
cidunt. Dicturus enim de feminis hoc ẽ deab.
qm̃ inquit ut pͥmo libro dixi de locis. duo sunt
pͥncipia dorum animadũsa. de cȩlo ⁊ t̃a. a quo
di partim dicunt᷑ celestes. partim terrestres. ut in su¬
ꝑiorib mitium fecimꝰ a celo. cum diximꝰ de iano qͦ
alii celum. alii dixert̃ essemundũ: sic de feminis sẽ¬
bendi facimus initium a tellure. Sentio qͣntã mole¬
stiam tale ac tantum patiat᷑ ingenium. Dicit᷑

Expanded text:
uel quos coluerint, esset obscurum, nisi eorum testaretur historia ea ipsa, quae foeda et turpia confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde remotis constat ambagibus nefarios daemones adque inmundissimos spiritus hac omni ciuili theologia inuisendis stolidis imaginibus et per eas possidendis etiam stultis cordibus inuitatosigitur ualet, quod uir doctissimus et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntur et decidunt. Dicturus enim \' de feminis, hoc est deabus: \'Quoniam, inquit, ut primo libro dixi de locis, duo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, sic de feminis scribendi facimus initium a Tellure. Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur
Abbreviated transcription (Latin):
colendus ẽ colit. Quiuͦ ⁊ rebꝰtalibꝰ id. c̃. tͣpib ⁊ scelestis. ⁊
ñ uerũ dm̃. id ẽ animȩ corporisq factorem. s creaturã
qͣmuis ñ uitiosã colit siue illa sit aĩa siue sit corpꝰ. siue
ñ ẽ ipse:⁊ talibꝰreb colit qͣlibꝰ necipse colendꝰ̾e nec ñ ipse

Expanded text:
pibus et scelestis, et pibus et scelestis, et non Deum uerum, id est animae corporisque factorem, sed creaturam quamuis non uitiosam colit, siue illa sit anima siue corpus siue non est ipse, et talibus rebus colit, qualibus nec ipse colendus est nec non ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ quosolo anima se inhabitante fit felix. nefas sit
colere aut corpꝰ aut animam: qͣntomagis nefariũ ẽ
ista sic colere ut nec salutem nec decꝰ huimanũ corpꝰ
aut anima colentis optincat: Quamobrem si tem¬
plo. sisacerdote. si sacrificio qͥ uero dõ debet᷑ colat᷑ aliqđ
elementũ mundi. ł creatus aliquis sp̃s. etiam si ñ
ĩmundus ⁊ malus. non ideo malum ẽ qr illa mala
s int quib colitur: s qr illa talia sunt quib ille so¬
lus colendus sit. cui talis cultus seruitusq debet̾.
Si autem stoliditate uel monstruositate simulachror
sacrificus homicidiorum. coronatione uirihũ pu¬
dendorum. mercede stuprorum. sectione m̃brors.
abscisione genitalium. consecrationc mollium. fe¬
stis impurorum. obscenorumq ludor. unũ uerũ
dm̃ id ẽ omĩsaĩe corꝑisq creatorẽ colere se qͥsq ꝯtendãt.
ñ idõ peccat qͥa ñ ẽ colendus quẽ colit: s qr colendũ ñ ut¬

Expanded text:
 Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit  Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiritus, etiamsi non inmundus et malus: non ideo malum est, quia illa mala sunt, quibus colitur, sed quia illa talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione mollium, festis inpurorum obscenorumque ludorum unum uerum Deum, id est omnis animae corporisque creatorem, colere se quisque contendat: non ideo peccat
Abbreviated transcription (Latin):
uñ eos magis homines fuisse credibile ẽ: sicut ñ solã
pocties littere. uerum etiam hẏstoricȩ tradiderunt
damuirgiliꝰ ait. Primus abethereo uenit saturnꝰ.
Slimpo. arma iouis fugiens. ⁊ regnis exul ademptis.
Et que a hanc rem ꝑtinentia consequunt᷑. totam
de hoc tue̾merus pandit hystoriam: q̃m enne in
laamumuertit eloquium. Uñ quia plurima posuc¬
tunt. qui contra bui modi etrores ante nos ł grco
sermone uel latino scripserunt: ñ ineo m placuit ĩmo¬
rari. Ipsas phisiologias cum considero. quib docti
et acuti homines has res humanas u̾tere conant᷑ in
res diuinas: nichil uideo nͥ ad temporalia trenaq
oꝑa naturamq corpoream. uel etiam si inuisibilẽ
tñ mutabilem potuisse reuocari. qđ nullomͦ ẽ uerꝰ
ds̃. Hoc autem si saltem religiositati congruis signi¬
ficationib ageretur e̾ẽt quidem dolendum. ñ his
uerum dm̃ annuntiari atq p̃dicari: tam̃ aliqͦ mͦ fe¬
rendũ tamfeda ⁊turpia ñ fieri nec iuberi. at nc̃cũ ꝓdeo

Expanded text:
uisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisibilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro
Abbreviated transcription (Latin):
non erit quemadmodum ianum dm̃ dicant. qm̃
mundi corpus non ẽ ds. uel scd̾m ipsos:. s anima
mundi ac parteseiꝰ. Uñ aꝑtissime idẽ dic̃. dm̃ se ar¬
bitrati ec̃ animam mundi: ⁊ hunc ipsum mundũ

Expanded text:
non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arb
Abbreviated transcription (Latin):
rerum. si iouem ppłi appellant ⁊ tantis contumeliis
tamq scclestis crminationib colunt: tetriore sac̾¬
legio sese obstringunt. q̃m si prorsus nullũ putarent
dm̃. Uñ satius ect eisalium aliquem iotus nomine
nuncupar. dignumturpib et flagitiosis honorib.
suppositouano figm̃to qđ poti blasphemaren sicut
saturo dr̃ suppositꝰ lapis quem ꝑfilio deuoraret:
qͣm istum dm̃ dice̾ et tonantẽ. et adulterantẽ. &e to¬
tum mundũ regentem. ꝑ cot stupra diffluentẽ. ⁊ na¬
turarũ omĩum naturalitmq itrum causas sum¬
mas habentem: ⁊ suas causas bonas ñ habentem.
Deinde quero quem iam locum int̃ deos huic io¬
ui tribuant: si ianꝰ ẽ mund̾. Deos enm ueros ani¬
mã mundi ac partes erꝰ iste definiuit. Ac phoe qͥe¬
qͥd hoc non ẽ: non ẽ utiq scam istos uer ds̃. Nũ
gͥ ita dictur sunt iouem animã mundi ut ian
sit corpus eiꝰ. idest iste uisibił mun&: Hoc si dict

Expanded text:
rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
g rex om̃ium iupiter habet᷑. Prima enĩuincunt᷑
summis. Quia itanti licet pͥma p̃cedant tp̃r.
suma suꝑant dig edibi nitate. S recte hoc di¬
ceret̃. si factorum pͥma. discernerent ⁊ sumima:
sicut in itium facti est ꝓficisci. summũ ꝑuenire Initiũ
facti inceptio discendi: sũmũ ꝑceptio doctime Ac sic
in om̃ib pͥma sunt mitia: sũmiq fines. S iam hoc
negotium int̃ ianum terminũq discussum ẽ. Cause
autc̃ q̃ dant᷑ ioui: efficientia sunt ñ effecta . Neq ullo
mͦ fieri potest: ut uel tempore p̃ueniant᷑ a factis inttr¬
ue factorum. Semꝑ enim pͥor ẽ res q̃ facit: qͣm illa q̃
fit. Quappt̃ si ad ianum ꝑtinent initia factoꝵ. ñ idõ
pͥora sunt efficientib causis. quas ioui tribuunt
Sic̃ enim nicħ fit: ita nicħ inchoat᷑ ut fiat. qd ñ fa¬
ciens causa p̃cesserit. Hunc sanc dm̃ penes quẽ st̃
om̃s causȩ factarum om̃iũ naturarũ naturaliũ ꝙ

Expanded text:
ergo rex omnium Iuppiter habetur. Prima enim uincuntur ergo rex omnium Iuppiter habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa; sicut initium facti est proficisci, summum peruenire; initium facti inceptio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque
Abbreviated transcription (Latin):
duas partes alias nominamꝰ septentrionis ⁊ austri
sic̃ illum quadnfrontc̃ dicunt geminũ ianũ. ita
qͥsqͣm geminũ dicturꝰ c̃ mundũ: Nonhũt om̃o
uñ quatuor ianuas quȩ intrantib et exeuntib
pateant interp̃tent᷑ admundi similitudinẽ. sicut
bifronte qd dicerent saltem inore hominis inuenert̃.
iͥ neptunꝰ forte subueniat et porrigat piscem. cus
p̃ter hiatum oris ⁊ gutturis. ctiam dextra ⁊ sinstra
fauces patent. Et tam̃ hanc uanitatẽ ꝑtot ianuas
nulla effugit anima: nisi q̃ auidit ueritatẽ dicentẽ.
ego sumianua. ouem autem qͥ etiã iupit̃ dr̃. q̃
potestatem causarum. quib aliqͥd fit inmundo.
Hoc qd magnum sit: nobilissimus uirgilii ũsus
ille testat᷑. Filix qui potuit rerum cognoscere cau¬
sas. S cur es s̃ponit᷑ ianꝰ. hoc nob ill uir acutissi¬
mꝰ doctissimꝰq respondeat Q m̃ penes i anũ in¬
quit sunt pͥma: penes iouem sumina. Merito

Expanded text:
duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianua. potHoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. \'Quoniam penes lacum, inquit, sunt prima, penes louem summa. Merito
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ĩ uocabulũ. ł grecum ł pocticum. Quid autẽ
hoc ad animã. qͥd aduitam ȩternã. ẜpt̃ solas sal¬
uas colat᷑ hic ds̃: quib partim glutiendis. partĩ e¬
spuendis sub cȩlo palati utraq pandit̾ ianua.
Quid ẽ porro absurdꝰ. qͣm in ipso mundo ñ iue¬
nire duas ianuas exadũso sitas. ꝑquas ł admit¬
tat ad se aliquid intro. ł emitat a se foras. et de
ore nr̃o ⁊ guiture quoꝵ similitudinẽ mundꝰ n ht̃
palatum. cuiꝰ simihitudinẽ ianꝰ ñ habet: Cũ g
cũ faciunt quadrifrontẽ ⁊ ianum geminũ appe¬
lant: ad quatuor mundi partes hoc int̾ptant᷑.
quasi aliqͥd speccet mundus foras. sic̃ pom̃s faci¬
es ian: Deinde si ianꝰ e mundꝰ ⁊ mund̾ qͣtuor par¬
tib constat: falsum c̃ simulachrũ ian bifrontis.
Aut siꝓpt̾ẽa ucrumẽ. quia etiã nomine orientis:
occidentis totus solet mundꝰ intelligi. nunqͥd cũ

Expanded text:
nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, r solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum
Abbreviated transcription (Latin):
putarent extra mundum ꝑfici. ⁊ idõ iano idest
mundo solam initioꝵ tribuerent potestatẽ: ꝓfe¬
cto ei ĩponerent terminũ. eũq a diis selectis ñ
alienarent̃ Quam qͣm etiam nunc cũ inistis duo¬
b diis iitia rerum temporaliũ finesq tradasłe
termino dari debuit plus honoris. Maior eñ
leticia ẽ cum res quȩq ꝑficit᷑: sollictudmnis
autem plena sunt cepta. donec ꝑducant᷑ ad finẽ
Quem qͥ aliquid incipit. maxime appecit. intendl̃
expectat. exoptat: nec de re inchoata nͥ terminci¬
exultat. S ed iambifrontis simulacri interp̃ta
tio ꝓferatur. Duas eum facies ante ⁊ rttro habe
dicunt: qđ hiatꝰ nr̃ cũ os aꝑimus mundo simił uide¬
at᷑. uñ et palatum greq uranon appellant. Et ñnul¬
li inqͥt poete latim cȩlum uocauerunt palatũ: aqͦ
hiatu oris ⁊ fo̾re̾s eẽ aditum addentesuers ⁊ int̾r¬
sus ad fauces. Ecce qͦ ꝑductꝰ ẽ mundꝰ. ꝓpt̃ palati

Expanded text:
putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetexultatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati
Abbreviated transcription (Latin):
riũ termino. Iõ terminalia eodẽ m̃sc februario
celebrari dicunt: cum sit sacrum purgatoriũ qđ̃
tiocant febriuũ uñm̃sis nom̃ accepit Nunqͥd gͦ ad
mundũ qui ianus ẽ. initia rerum ꝑtinent et fines
nonptinent. ut alter ilł ds̃ p̃ficeret᷑: Nonne oĩa
que in hoc mundo fieri dicunt. in hoc etiam mũ¬
do terminari fatent̾: Quȩ ẽ ista uanitas. ioꝑe
illi dare potestatem dimidiam:. insimulachro faq¬
em duplam: Nonne istum bifrontẽ multo elegan¬
tiꝰ interp̃tarentur. si eundem et ianũ ⁊ terminũ
dicerent: atq initiis unam faciem finib alterã
darent. qm̃ qui oꝑatꝰ utrũq debet intendere:
In omĩ enim motu actionis suę. qui ñ respicit intti¬
um: non ꝑspicit finem. Unde necesse ẽ amemoria
respiciente. ꝓspiciens conectat᷑ intentio. Nam cui
exciderit quod ceꝑit: quomͦ finiat ñ inueniet.
Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari

Expanded text:
rium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario rium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari
Abbreviated transcription (Latin):
ad circulum lunȩ. ethercas animas ẽẽ astra ac
stellas eos celestes dos ñ mͦ intelligiẽc̃. s etiã uideri. Int̃
lune uͦ grrum. & nimboꝵ ac uentoꝵ cacumina. ae¬
r̾as ẽẽ animas. s casanimo non ocłis uideri: et uo¬
cari henas. & lares ⁊ genios. Hȩc ẽ uidelicet breurt̃
inista p̃locutione ꝓposita cheologia naturał: q̃ non
hiuic tantum. s multis philosophis placuit. De qua
tẽ diligentiꝰ disserendum ẽ: cũ de ciuili qͣntũ addõs
selectos artinet opitulante dõ uͦ quod restat ĩpleuer
anus gͥ a quo sumpsit exordium: quero qͥs nam sit.
Respondet᷑ Mundus. Breuis hȩc plane ẽ atq aꝑ¬
ta responsio. Eur gͦ ad eum dicunt᷑ rerũ iitia ꝑti¬
nere. fines u̾ ad alterum quẽ terminũ uocant :
siam ꝓpter mitia ⁊ fines. duob istis diis duos m̃ses¬
phibent dedicatos. p̃ter illos decem. quib usq ad
decembrẽ caput ẽ marci: ianuarium iano. februa¬

Expanded text:
ad circulum lune, ethereas animas esse astra et ad circulum lune, ethereas animas esse astra et stellas, eos celestes deos non modo intelligi esse, sed etiam videri: inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius disserendum est, cum de ciuili, quantum ad deos selectos adtinet, opitulante Deo uero quod restat inpleuerur, a quo sumsit exordium, quaero quisnam sit. Respondetur: Mundus est. Breuis haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobperhibent dedicatos, praeter illos decem quibus usque ad Decembrem caput est Martius; Januarium Jano, Februa
Abbreviated transcription (Latin):
ad uerum dm̃ qui fecit et animam: quanto ẽ ab ie¬
ctior et fallatior ista ciuilis. q̃ marime circa corpor
ẽ occupata naturam. sic̃ ipse interp̃tationes eiꝰ. ex
qͥb q̃dam necessaria commemorare me oportet. tan¬
ta ab ipsis exquisite et enucleate diligntia demonstbt̃.¬
Sicit gͦ idem uarro adhuc de naturali theologia
ploquens. dm̃ se arbitrari ec̃ animã mundi. quẽ
greci uocant chosmon: et hunc ipsũ mundũ ẽẽ
dm̃ s sic̃ hominem sapientem cũ sit ex corpor et
animo. tam̃ ab animo diqi sapientẽ. ita mundũ
introducat. adiungit mundum diuidi in duas
partes. cȩlum et t̃ram: et cȩlum bifariam in ethera
et aera. tram uͦ in aquam et humum. Equibus
summũ eẽ ethera. scd̾m aera. terciam aquã: infi¬
mam terram. Quas om̃squatuor partes animarũ
ẽẽ plenas. in ethere et aere immortalium. in aqͣ
⁊ t̾ra mortaliũ. Ab summo autẽ circuitu cȩli usq

Expanded text:
ad uerum Deum qui fecit et animam, quanto est abiead uerum Deum qui fecit et animam, quanto est abiectior et falsior ista ciuilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessaria commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia demonstVarro de naturali theologia preloquens, deum se arbitrari esse animam mundi, quem Greci vocant cosmon et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tantum ab animo dici sapientem; ita mundum introducat adiungit mundum dividi in duas partes, celum et terram et celum bifariam, in ethera et aera, terram summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quatuor animarum esse plenas; in aethere et aere immoet terra mortalium: a summo autem circumitu celi usque
Abbreviated transcription (Latin):
ñcũ factaẽ. nec cuiꝰ portio s cuiꝰ conditio ẽ. nec qͥc̃
omĩum anima. s quifecit omnẽ animã. qͦ solo
illustrante anima fit beata si eiꝰ gr̃ẽ ñ sit ingrata:
nullo m potuit ꝑuenire uerum ista mysteria
doctrinȩ qualia sint quantiq pendenda. q̃ se¬
cuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doctis¬
simꝰ. animã mundi ac partes eiꝰ ẽc̃ ueros dõs. Uñ
intelligit᷑ totam eiꝰ theologiam eã ipsã scilicet na¬
turalẽ cui plurimũ tribuit. usq ad animȩ rationał
naturam se extendẽ potuisse. De naturali enĩ pau¬
cissima p̃loqͥt᷑ in hoc libro. in quo uidebimꝰ utrũ ꝑ
int̃ptationes phisiologicas ad hanc naturalẽ possit
referre quilem. quam de diis selectis ultimã scͥpsit
Q&si potuerit: tota naturalis erit. Et qͥd opus erat ab
ea euulem tanta cura distinctionis ab iunge: Si autẽ
recto discriinine separata ẽ qñ nec istauera ẽ q̃ illi
naturał placet ꝑuenit enim usq ad animã. ñ usq

Expanded text:
 facta est; nec cujus portio, sed cujus conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo illustrante fit anima beata, si ejus gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit pervenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint, quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim vir iste doctissimus, animam mundi ac partes ejus esse veros deos: unde intelligitur totam ejus theologiam, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distincrecto discrimine separata est: quando nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ hi quipͥmi. popłis simulacra consttuerunt.
⁊ metum dempserunt quib suis et errorem ad¬
diderunt castiꝰq deos sine simulacris ueteres¬
obseruasse romanose Hienĩ tibi fuerunt auctores:
ut hec cont᷑ posteriores romanos dicere auderes: Nã
sruilliantiqͥssimi simulac᷑ coluissent fortassitotũ
istũ sensũd̾simulacͥs ñ ꝯstituendi itim̾es. uerũ timoris

Expanded text:
quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueterobseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris
Abbreviated transcription (Latin):
lacia et insignia ornatꝰq finxisse quȩ cũ ocłis ani¬
madũtissent. hi qui adissent doctimȩ mysteria
possent animã mundiac partes eiꝰ id est deos uie¬
ros animo uidẽ: quoꝵ qui simulacra specie ho¬
minis fecerunt. hoc uideri secutos qd morta¬
liũ animus qui ẽ in corpore humano. similli¬
mus ẽ immortalis animi. T̃ anqͣm si uasa pone¬
rent᷑ causa notandoꝵ deoꝵ. et in liberi ede eᷤ¬
nophoꝵ sistent᷑ quod significaret uinum. ꝑid
qd̾ continet id qd̾ continet᷑: ita ut ꝑsimulachrũ
qd̾ formam haberet humanam. significari a¬
nimã rationalem. qd̾ eo uelut uase natura ista
soleat contineri. curꝰ naturȩ dm̃ uolunt eẽ ł dcos
Hȩc sunt mysteria doctrinȩ quȩ iste uir doctissi¬
mus penetratierat: uñ in lucem ista ꝓferret. S dicõ
homo acutissime nũ mistis doctrine misteriis
illam prudentiam ꝑdidisti. qua tͥ sobnie uisũ ẽ.

Expanded text:
lacra deorum et insignia ornatusque finxisse; quae cum oculis anilacra deorum et insignia ornatusque finxisse; quae cum oculis animadvertissent hi qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes ejus, id est deos veros, animo videre: quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc videri secutos quod mortalium animus qui est in corpore humano, simillimus est immortalis animi: tanqrentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est,
Abbreviated transcription (Latin):
limia crimina ñ uenerunt. De iano qͥdẽ ñ mͥ fa¬
cile qͥcquam occurrit qd̃ ad ꝓbrũ ꝑtineat. ⁊ for¬
tasse tał fuerit. ut innocentiꝰ uixerit. ⁊ afagno¬
rib flagitiisq remotiꝰ. Saturnũ fugientẽ beni¬
gnus excepit: cum hospite partitꝰ ẽ regnum: ut
etiam ciuitates singulas conderent: iste ianiculũ.
ille saturniam. S isti incultu deorum omĩs de¬
decoris appecitores. cuiꝰ uitam minꝰ turpẽ inuene¬
runt. cum simulacͥ monstruosa deformitate tur¬
parunt: nunc eum bifrontẽ nunc etiam qͣdri¬
fontem tanqͣm geminũ facientes. Anforte uolue¬
runt. ut qm̃ plurimi dii selecti crubescenda ꝑpe¬
trando amiserant frontẽ. qͣnto iste innocentior eẽt
p̃tationes phisicas audiamꝰ: quib tupitudinẽ
miserrimi erroris. uelut altioris dodrinȩ specie
colare conant᷑. Primum eas int̃p̃tationes sic
uarro comm̃dat: ut dicat antiquos. deoꝵ simu¬

Expanded text:
limia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi falimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentiribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit: cum hospite partitus est regnum, ut etiam civitates singulas conderent; iste Janiculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris appetitores, cujus vitam minus turpem invenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt; nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tanquam geminum, facientes. An forte voluerunt, ut, quoniam plurimi dii selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, rpretationes physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris, velut altioris doctrinae specie, colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simu
Abbreviated transcription (Latin):
appetitor. et eos diceret fortunatos: si ñ eosiagis
ad iniurias qͣm adhonores sclectos uidet. Nam
illam infirmã turbam ipsa ignobilitas terit: ne ob¬
ueret᷑ obpbriis. Ridemus quidẽ cum eos uidemꝰ
sigtnitis humanarũ opinionũ partitis int̾ se oꝑibꝰ
distributos. tanq̃m minuscularios uetigalitim
conductores. ł tanquam opifices iuico argenta
n tunum uasculum ut ꝑfectum exeat ꝑmul¬
cos artifices transit cum ab uno ꝑfecto ꝑfici possit.
Sonluer non putatum ẽ oꝑantium multitũdins
consulendum. nisi ut singulas artis partes cto
ac facile discerent singuli: ne om̃s in aite una tar¬
de ac difficile cogerentur eẽ ꝑfecti. Ueruntam̃ iux
quisqͣm reꝑitur deorum ñ selectoꝵ. qͥ aliqͦ crimine
famã trax̾it in famẽ Uix autem selectoꝵ qͥspiam. qͥ
ñ inse notam contumeliȩ insignis acceꝑit. Illi ad
istoꝵs humilia oꝑa descenderunt: istimilloꝵ fub¬

Expanded text:
adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sub
Abbreviated transcription (Latin):
ditio multitudinis facta ẽ dõrum ista selectio. cur
dea pecunia mineruȩ p̃lata non ẽ. cum ꝓpt̃ pecuns¬
am sint artifices multi: Si autem paucor sapien¬
tium ẽ ista distinctio. eur non p̃lata ẽ ueneri untꝰ.
cum eam longe p̃ferat ratio: Saltem certe ut dixi ip¬
sa fortuna quȩ sicut putant qͥ ei plurimũ tribuunt
in omĩ re dominat᷑. et res cunctas ex libidine magis
qͣm ex uero celebrat obscuratq si tantum ⁊ in deos
ualuit ut temerario iuditio suo quos uellet celebra¬
ret. obscinaretq quosuellet: p̃cipuũ locum hab̾et
in sclectis. quȩ inipsos quoq deoscam p̃cipue ẽ po¬
testatis. Anut illic eẽ non posset. nichil aliud etiã
ipsa fortuna nͥ adu̾sam putanda ẽ habuisse for¬
tunam: Sibi gͦ adũsata ẽ: quȩ alios nobiles faci¬
ens nobilitata non est. Gratularet᷑ autem diis¬
istis selectis. quisquam nobilitatis et claritudinis

Expanded text:
dicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, quur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe praeferat ratio? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAPUT IIII. istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis