comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Um iu de i clamas sent
non iħm sibi apilato dimit¬
ti uelle ꝑpascha. sed barab¬
ban latronem. non saluato¬
rem sed interfectorem. non datore̾
uitȩ sed ad emptorẽ: tunc apprehen¬
dit pilatus iħm & flagellauit. hoc
pilatus non obaliud fecisse credendus
ẽ: nisi ut eius in uiru̾s uidei saciati.
sufficere sibi existimarent: & usq ad
eiꝰ mortẽ seuire desisterent. Adhoc
ꝑtinet qͦd idem &iam preses cohor¬
tem suam ꝑmisit facere quȩ secun¬
tur. aut fortassis & iussit. guamuis
hoc euuange lista tacuerit. Dixit enĩ
qͥd deindẽ fecerint milites. pilatũ
tamen id ussisse non dixit. Et mi¬
lites inquid plectentes. coronam de
spinis imposuerunt capiti eus. &
ueste purpurea circdederunt
eum. & ueniebant ad eum: a dice¬
bant. Aue rex iudeorum. Et da¬
bant ei alapas. Sic implebantur quȩ
dese predixerat xp̃e. Sic martires
informabantur ad omĩa. quȩ ꝑsecuto¬
res libuissec facere ꝑferenda. Sic pau¬
lisꝑ occultata tremenda potentia. com¬

Expanded text:
um Judaei clamassent, non Jesum sibi a Pilato dimitti velle per Pascha, sed Barabbam latronem; non salvatorem, sed interfectorem; non datorem vitae, sed ademptorem: Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses cohortem suam etiam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit, quamvis hoc Evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites; Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum et dicebant: Ave, rex Judaeorum. Et dabani ei alapas. Sic implebantur quae de se praedixerat Christus: sic martyres informabantur ad omnia quae persecutores libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, com
Abbreviated transcription (Latin):
H uic apparet non ignorante pilato hec
amilitib facta siue uisserit ea sue
ꝑmiserit. illa scilicet causa qũa supra
dirimus. ut hȩc enis ludibria inimici
libentissime biberent. & ulterius san¬
guinẽ non sitirent. E greditur ad eos
iħc. portans spineam coronam &ͥ
purpureum uestimentum. non darꝰ
imꝑio.s plenus obꝓbrio. Et dicitur¬
eis. Fece homo. Si r̾egi in uidetis: iam
parcite quia deiectum uidetis. Flagel¬
latus ẽ. spinis coronatus ẽ. ludibriosa
ueste amictus ẽ. amaris conuitiis il¬
lusus ẽ. alapis cesus ẽ: feruet igno¬
minia. frigescat inuidia. S non fri¬
gescit. in ardescȩt poeius & increscit.
Cum ͦ indissent eum pontifices &
min istri: clamabant dicentes. Cru¬
cifige crucifige eum. Dicit eis pilatꝰ.

Expanded text:
c a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit, illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum; non clarus imperio, sed plenus oeis: Ecce homo. » Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis. Flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris conviciis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia: sed non frigescit, inardescit potius et increscit. « Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant, dicentes: Cruci
Abbreviated transcription (Latin):
quando interrogantib non respon¬
dit. Quamuis enim quibdam inter¬
rogantibus sepe responderit.
tamen ꝓpt̃ illa inqͥb noluit respon¬
dere. ad hoc data. ẽ. de aguo simi¬
litudo. ut in suo silentio non reus
sed in nocens haberetur. Cur gͦ
iudicaretur: Ubi cunq non aꝑuit
os sinum. sicut agnus non aꝑuit. id
ẽ. non sicut male sibi cons cius qui
de percatis conuncebatur suis. sed
sicut mansuetꝰ qui ꝓpeccatis immo¬
labatur alienis Dicit gͦ eis pilatus.
Michi non loqueris Nescis quia
potestatem habeo crucifigere
te. & potestatem habeo dimitere

Expanded text:
quando interrogantibus non responquando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo
Abbreviated transcription (Latin):
enim non inuenio in eo causam. Nes.¬
ponderunt ei uidei. Nos legemha¬
bemꝰ. & scđ̾m legem debet mori: qͥa
filium di se facit. Eece altera maior
muicha. Parua quippe illa uideba¬
tur: uelut affectate illicito ausu re¬
giȩ potestatis. Et tamen ne utrum sibi
iħe mendaciter usurpauit. s utrũq
uerũ ẽ: & unigenitus ẽ dĩfilius. &
rer ab eo constitutus suꝑ sion mon¬
tem scm eius. Et utrunq nunc de¬
monstraret : nisi quanto erat po¬
tentior. tanto mallet e sse patien¬
tior. Cum gͦ audisset pilatus hoc
uerbum: magis timuit. Et ingres¬
sus ẽ p̃torium iterum: a dicit ad
iħm. Unde es tu᷑ lħ̾e aut̃ respon:¬
sum non dedit ei. hoc silentium
latis omnium euuange listarum
narrationib repperitũr : & apud
principes sacerdotũ & apud herodẽ.
quo eum sicut lucas indicat miserat
pilatus audiendum. & apud ipsum
pilatum: ut non frustra de illo ꝓ
phetia precesserit. Sicut agnis
coram tondente. fuit sine uoce.
sie non aꝑuit os suum. tunc utiq

Expanded text:
sam. Responderunt ei Judaei: Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia. Parva quippe illa videbatur, velut affectatae illicito ausu, regiae potestatis: et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex ab eo constitutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc demonstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. 4. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit; et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium latis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non frophetia praecesserit: Sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Tunc utique,
Abbreviated transcription (Latin):
aliae ternas: s ipsae sex hydriae. capiebant metretas binas uel ternas.
Tanquam diceret. Ꝙ quando dicobinas: etiam sp̃m patris & filii cũ his
intelligi uolo. & quando dico ternas: ipsam trinitatem manifestius e¬
nuncio. Quisquis itaq nominat patrem & filium: oporget ibi intelligas
tanquam caritatem inuicem patris & filii. quod ẽ. sp̃s scs̃. Fortassis enim
discussae scripturae quod non sic dico ut hodie docere possim. aut quasi
inueniri nonpossit: sed tamen fortasse scruptate scripturae in dicant
quod sp̃s sanctus caritas ẽ: ne putetis uilem ẽẽ. caritatem. Quomodo
autem uilis. ẽ. quando quae dicunt utilia: omino non uilia s cara di¬
cuntur quȩ dicuntur. Nsiergo quȩ sunt utilia cara sunt : quid.ẽ. carius
ipsa caritate. Sic autem cõmendatur caritas ab apostolo: ut dicat. Suꝑ¬
eminentiorem uiam uobis demonstro. Si lingius hominũ loquar &

Expanded text:
aliae ternas: sed ipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. aliae ternas: sed ipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. Tanquam diceret, Et quando dico binas, etiam Spiritum Patris et Filii cum his intelligi volo: et quando dico ternas, ipsam Trinitatem manifestius enuntio. 8. Quisquis itaque nominat Patrem et Filium, oportet ibi intelligat tanquam charitatem invicem Patris et Filii, quod est Spiritus sanctus. Fortassis enim discussae Scripturae: quod non sic dico, ut hodie docere possim, aut quasi aliud inveniri non possit: sed tamen fortasse scrutatae Scripturae indicant quod Spiritus sanctus charitas est. Et ne putetis vilem esse charitatem. Quomodo autem vilis est, quando omnia quae dicuntur non vilia, chara dicuntur? Si ergo quae non sunt vilia, chara sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et
Abbreviated transcription (Latin):
uel siquid eiusmodi. Nomen mensurae ẽ metreta: & amensura accepit
nomen ista mensura. metronenim: mensuram dicunt graeci. Inde appellate
metretȩ. Capiebant ergo metretas binas uel ternas. Quid dicimus fratres. ꝙ¬
iternas tantum diceret : non curreret animus nr̃: nisi ad mysterium trinitatis.
Sed forte nec sic debemus inde cito sensum iam auertere : quia dixit binas uel t̾nas.
quia nominato patre & filio: consequenter & sp̃s sc̃s intelligendꝰ. ẽ. Sp̃s enĩ sc̃s.
non ẽ. patris tantummodo : aut filii tantũ modo sp̃s. s patris & filii sp̃s.
S criptum ẽ. enim. Siquis dilȩxerit mundum: non ẽ. sp̃s patris in illo:
I tem scriptum ẽ. Quisquis autem sp̃m xp̃i non habet: hic nonẽ . eiꝰ. Idem igitur
spiritus : patris & filii. Nominato itaq patre & filio: intelligitur & sp̃s
sanctus. quia sp̃s ẽ. & patris & filii. Cum autem nominatur pater & filius.

Expanded text:
vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: quia nominato Patre et Filio, consequenter et Spiritus sanctus intelligendus est. Spiritus enim sanctus non est Patris tantummodo, aut Filii tantummodo Spiritus; sed Patris et Filii Spiritus. Scriptum est enim, Si quis dilexerit mundum, non est Spiritus Patris in illo : item scriptum est, Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Idem autem Spiritus Patris et Filii. Nominato itaque Patre et Filio, intelligitur et Spiritus sanctus; quia Spiritus est Patris et Filii. Cum autem nominatur Pater et Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
nem adimaginem suam: quia sexta ista aetate manifestatur ꝑeuangelium
reformatio mentis nrãe scdin imaginem ei qui ait creauit nos: & conuertiti
aqua inuinum. ut iam manifestatum xp̃m in lege &e prophetis sapiamus. Idõ
erant ibi sex hydriae : quas uissit impleri aqua. Sex ergo illȩ hydriae. sexaetates
significant: quibus non defuit prophetia. Illa autem tempora: sex quasi arci-¬
culis distributa atq distincta. quasi uasa ẽẽnt. in ania. nisi a xp̃o implere
Quid dixi tempora. Quae in aniter currerent: nisi ineis dñs iħs praedicaretur.
Impletȩ sunt prophetiȩ: plenȩ sunt hydriae. Sed ut aqua inuinum conũtatur:
iilla tota prophetia xp̃s intelligatur. Quid ẽ. ergo capiebant metretas binas
uel ternas. & mysterium nobis maxime: locutio ista commendat: metreta
enim dicit mensuras quasdam: tanquam si diceret urnas. amphoras.

Expanded text:
nem ad imaginem suam : quia sexta ista aetate manifestatur per Evangelium nem ad imaginem suam : quia sexta ista aetate manifestatur per Evangelium reformatio mentis nostrae, secundum imaginem ejus qui creavit nos ; et convertitur aqua in vinum, ut jam manifestatum Christum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis distributa atque distincta, quasi vasa essent inania, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora quae inaniter currerent, nisi in eis Dominus Jesus praedicaretur? Impletae sunt prophetiae, plenae sunt hydriae: sed ut aqua in vinum convertatur, in illa tota prophetia Christus intelligatur. 7. Quid est ergo, Capiebant metretas binas vel ternas? Mysterium nobis maxime ista locutio commendat. Metretas enim dicit mensuras quasdam, tanquam si diceret urnas, amphoras,
Abbreviated transcription (Latin):
conuertit inuinũ : ostendit nobis quod & scriptura uetꝰ abipso ẽ. Ham iussu ip-¬
sus : impletae sunt hydriȩ. Adño quidem & illa scriptura: snichil sapit.
si nontibi xp̃s intelligatur. Intendite autem quod ipse ait. Quae seripta sunt
in lege. & propħis. & psalmis deme: Nouimꝰ autem legem ex omib temporib
narraȩ : idẽ. ab exordio mundi. Inprincipio inquit fecit dĩ calũ & terram.
Inde usꝙ ad hoc tempꝰ quod nunc agimus sexta ȩaẽ: ut sepe audistis & nostis.
Nam prima ȩtas. ẽ. computatur. abadam usq ad noe. Secunda. a noc usq ad
abraham. & sicut matheus cuangelista per ordinem sequitur & distinguit.
tercia ababraham usq addauid. Quarta addd usq ad transmigrationem i
babiloniam. Quinta : a transmigratione in babx loniam usq adiohannem
baptistam. Sexta : inde usq ad finem scłi. Propterea et die sexta fecit ds homi-¬

Expanded text:
convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipconvertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipson ibi Christus intelligatur. 6. Intendite autem quod ipse ait, Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me. Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio mundi: In principio fecit Deus coelum et terram . Inde usque ad hoc tempus quod nunc agimus, sexta aetas est, ut saepe audistis et nostis. Nam prima aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: et sicut Matthaeus Evangelista per ordinem sequitur et distinguit, tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transmigrationem in Babyloniam: quinta a transmigratione in Babyloniam usque ad Joannem Baptistam : sexta inde usque ad finem saeculi. Propterea et sexta die fecit Deus homi
Abbreviated transcription (Latin):
manifesta sunt intellectis: pateb̾t illa omĩa mysteria quae inisto dnĩ¬
miraculo latent. Uidete quid ait : quia oportebat impleri in xp̃o
& idõ dicti sunt illi a dño insensati: quia eis ad huc aqua sapiebat. ñ. uinũ.
Quomodo autẽ fecit de aquauinum. Cum apperuit illis sensum: & ex¬
posuit eis scripturas. incipiens a moyse ꝑ om̃s propħas: unde iam in¬
in ebriati dicebant. Nonne cornr̃in erat ardens in uia. cum aperiroe
nobis scripturas. & Intellexerunt eni xp̃m in his libris: in quib eum
quod non sapiebat. in ebriat quod non inebriabat. Sienim iussiss&̧ inde aquam
qfundi: & sic ipse mitteret unum ex occultis creaturae sinibus. unde fecit¬
& panem quando saturauit tot milia: non eni quinq panes habebant quinq
milium hominum saturitatem. aut saltem duodecim cophinos plenos
s omĩpotentia dñi quasi fons panis erat. sic poss&ȩ & effusa aquauinum in fundere.
Iuods̃ fecissoe: uideretur scripturas ueteres improbasse. Cum autẽ ipsa aquam

Expanded text:
manifesta sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum quod non sapiebat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos , sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam
Abbreviated transcription (Latin):
pidem praecisum de monte sine manibus. & fregisse omĩa regna terrarum.
& creuisse illum lapidem : & factum cẽ. montem magnum. itaut implerce
uniuersam faciem terrae. Quid aꝑtius fratres mei.ꝰ Lapis de monte prae¬
ciaitur. Ipseẽ. lapis quem reprobauerunt aedificantes: & factus ẽ. in cap̃
anguli. De quo monte pracciditur: nisi de regno uideoꝵ. unde dñs nr̃
quia sine amplexu maritali: de iurgine exortus ẽ. Mons ille unde prae¬
ciis e: non i pleuerat uniũsam faciem terrae. Honenĩ tenuerat regnum
uidacorum : onĩs gentes. At uero regnum xp̃i: uniuersũ orbem terrarũ
cernus occupare. Iam ad sextam aetatem ꝑtin& iohannes baptista.
quo nemo exurrexit maior innatis mulierũ : dequo dictum ẽ. maior
quam propħa. Quomodo &x ipse ostendit. quia om̃ib gentib mislis c̃.ꝯ

Expanded text:
pidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; pidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de regno Judaeorum, unde Dominuquia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ipse ostendit, q
Abbreviated transcription (Latin):
oeridens: aquilo. meridies. sicut eas pleriq locis scã scriptura commernorat
incapitib uerborum inuenis adam. Dicuntur enim grecȩ memoratȩ quattuor
sitanquam uersus iuii. subinuicem scribas: incorum capitib adam legitur
Hoc in noe propter arcam figuratum ẽ: inqua crant omĩa animalia. quae sigra-¬
ficabant om̃s gentes. Hoc in abraham: cui aꝑtius dictum ẽ. insemine tuo
denedicentur om̃s gentes. Hocindauit : deciuus psalmis. ut alia omitta
modo cantauimus: surge dĩ iudica terram. qnm tu hereditab̾ in om̃ibus
gentibus. Cui enĩ dõ dr̃. surge. nis ei qui ei qui lormit ꝙ Surge ds. uidica
terram : tanquam diceretur. Dormisti uidicatꝰ a terra: surge iuidices terram.
quo ꝑtinet illa prophetia. ⁊ Qm tu hereditab̾ inquit iom̃ĩb gentibus.
Iam uero inquinta etate. tanquam in quinta hydria: danihel uidit la¬

Expanded text:
Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis sancta Scriptura commemorat; Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis sancta Scriptura commemorat; in capitibus verborum invenis Adam: dicuntur enim graece quatuor memoratae si tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa prophetia, Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit la
Abbreviated transcription (Latin):
pincrepationẽ obicctumẽ : qd̾ non erat. A mice. quid huc uenisti. Et sicut
ile ommutiut: ita et isti. Q uid enim prodest strepitus oris. ore muto corde.ꝰ
N ouerunt quippe. intus apud semet ipsos non se habere quod dicant. Intus
ommutuerunt: foris ꝑstrepunt. audiunt uelint nolint: etiam apud
se cantari. Surge ds̃ uidica terram : qni tu hereditabis momib gentibus.
Et non communicando om̃ibus gentibus. quid aliud quam exheredatos
sceẽ cognoscunt.  Quod gͦ dicebam fr̃s. quia ad om̃s gentes ꝑtin& prophetia.
uolo erum alium sensum ostendere meo quod dictum ẽ. capientes metretas binas:
uel ternas: ad om̃s inquam gentes ꝑtinet prophetia. modo commemoratum
demonstratum in adam: quia c̃ forma futuri. Cuis autemnesciat quod d
partes. ꝓ grecas appellationes demonstrentur.ꝰ Si eum grace dicantur oriens.

Expanded text:
per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod departes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens,
Abbreviated transcription (Latin):
se immolandꝰ ducebatꝰ. ligna portabat. Portabat enim diis crucem suam
sicut euuangelium loquitur. hoc detercia hydria: comiemoras se seffecerit
Dedauit autẽ quid dicam. quod ad om̃s gentes ꝑtinebat prophetia ei. qͥndo
modo auduumus psalmũ. & difficile. ẽ. ut dicatur psalius. ubi hoc non
n&ȩ.Y sed certe ut dixi : modo cantauimꝰ. Surge ds̃. iudica terra: qum̃n
tu hereditab̾ in om̃ibus gentibus. & idõ donatistȩ tanquam proiecti de nup-¬
tus : sicut ille homo qui non habebat uestem nuptialem. inuitatꝰ. ẽ. &
uenit : s proiectꝰ ẽ. de numero uocatoꝵ. quia non habebat uestem ad sponsi
głam. Qui enuim suam głam quaerit non xp̃i : non habet uestem nuptialẽ.
nenim uolunt consonare uoci illius: qui amicis sponsi erat. & hic. ait.
qui baptizat. Hec immerito illi qui non habebat uestem nuptialem: hoc

Expanded text:
ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ergo & uigilanti sine dolere euellere: qui popuit dormienti. Sed proculdubio.
hẏdria prima implebatur : prophetia ulius temporis de futuro isto tempore
dispensabatur. Xp̃s etiam figuratus ẽ. in noe : & milla arca orbis terrarum.
Quare enim in arca inclusa sunt omĩa animalia. nisi ut significarentur om̃s
ntes. & Non enim de erat dõ: rursus creaturae genus animaliũ. Quando
enim omĩa non erant : nonne dixit. producat terra. & produxit terra.
Unde ergo tunc fecit. Y inde reficer&. Uerbo fecit: ũbo reficeret. Hisi quia
mysterium commendabat. & scd̃am hydriam propheticae dispensationis
implebat: ut ꝑlignum liberaretur figura orbis terrarum. quia in ligno
figenda erat. uita orbis terrarum. Iam intercia hydria: ipsi abrahae quod
iam commemoraui dictum ẽ. Insemine tuo benedicentur om̃s gentes. Et quis
nonuideat cuius habebat figuram unicus eius: qui sibi ad sacrificium quo

Expanded text:
ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensabatur. 11. Christus etiam figuratus est in Noe, et in illa arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
praedicabantur inpopulis : adhuc aqua erat. inuinum mutata nondum erat.
in ipsa una sententia : erunt duo in carne una: sacramentum magnum in xp̃o
& in aeccła : iamlicet nobis ubiq xp̃m quȩrere : & de om̃ib hydruis uinum
potare. Dormit adam ut fiat eua: moritur xp̃s ut fiat aeccła. dormient
adam fit eua delatere: mortuo. xp̃o lancea ꝑcutitur latus. ut profluant
sacramenta: quibus formetur aeccła. Cui non appareat. quia in illis tunc
factis futura figurata sunt: quandoquidem dicit apostolꝰ. ipsum adam eẽ.
futuri formam.  Qui ẽ. inquid forma futuri. Praefigurabantur omĩa ni¬
sticȩ. Neq enim uere nonpoterat õs uigilanti costam educere. feminamq
formare. Anforte ne dolere latus. quando costa detracta ẽ: poropter hoc
oportebat ut ille dormir&. N Quis ẽ. quisic dormiat. ut eiossa non euigilanti
euellantur. Yanquia dĩ euellebat. propterea homo non sentiebat. I Poterat

Expanded text:
praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. in ipsa una sententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet nobis ubique Christum quaerere, et de omnibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat
Abbreviated transcription (Latin):
uxores habentibus intelliget: ego autem inquit dico in xp̃o & iaecel
adam & eua scriptura geneseos loqueretur. unde uentum ẽ. ad hec uerba.
propterea relinquet homo patrem & matrem: & ad herebit uxori fuae.
& erunt duo incarne una. si ergo xp̃s adhesit eccłae ut ẽẽnt. duo in carne
una : quomodo relinquit patrem. quomodo reliquit matrem. ꝙ Patrem.
quia cum in forma dĩ esset. non rapinam arbitratus ẽ. eẽ. aquał dõ: sed
semetipsum exinaniuit formam serui accipiens. hoc ẽ. enim reiquit pa-
trem : non quia descruit & recessit ãpatre : s qua non inea forma appa-¬
ruit hominibus inqua aequał ẽ. patri. Quomodo reliquit matrem. ⁊¬
R elinquendo synagogam uideorum. dequa scđm carnem natus ẽ: &
in herendo ȩccłȩ. quam exom̃ibus gentibus congregauit. Ergo & pͥma
hydria habebat prophetiam dexp̃o. Sed quando ista quȩ loquor non

Expanded text:
uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et inuxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et inAdam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una . Si ergo Christus adhaesit Ecclesiae, ut essent duo in carne una, quomodo reliquit Patrem? quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam strem, non quia deseruit, et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo Synagogam Judaeorum de qua secundum carnem natus est, et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non
Abbreviated transcription (Latin):
tionem udaeorum. Sed tamen quem illa prophetia etiam ceteris gentib
nedicentur om̃s gentes. sicut promissum ẽ. abrahae dicente dño. In
semine tuobenedicentur om̃s gentes. Hondum autem intelligebatur.
quia nondum aqua conuersa erat iniuinũ. Ergo omib gentib dispensa-¬
batur ꝓphetia. Quod ut iocundius emineat: de singuł aetatib. tanquam
de singulis hydriis: protempore quȩdam commeniqͣmus. In ipso exordio
dam & eua parentes omĩum gentium erant: non tantũ modo uideoꝵ
Et quicquid figurabatur in adam de xp̃o: ad om̃s utiq gentes ꝑtinebat. quib
quod apostolus ait deadam & eua. Nemo enim me dicit praue intelle-¬
xisse : quando intellectum non meũ sed apostoli profero. Iuud gͦ unum
quantum mysterium de xp̃o continet: quod commemorat apostolus
dicens. & erunt duo incarne una. Sacramentum hoc: magnum. ẽ. Et
nequis istam magnitudinẽ sacramenti insingulis quibusq hominibus

Expanded text:
tionem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibutionem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibunedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia. Quod ut emineat jucundius, de singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibusquod Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ego &e pater inquit: imumsumꝰ. S absit ut dest sp̃s sc̃s: ubi audimus.
ego & pater unum sumus. Tamen quia patrem & filium nominauit.
capiant hy driȩ binas metretas Sed audi uel ternas. Ite baptizate gentes
non exprimitur sedintelligitur: meo quod uero dicuntur uel ternae. ꝙ iam
exprimitur trinitas. Sed est & alius intellectus: non practer mittendus.
& ipsum dicam eligat quisq quod placet. nos quod suggeritur: non subtra-¬
himus: mensa enim dm̃ẽ: & nonoportet ministrum fraudare conuiuas
pracsertam sic esurientes: ut apparet auiditas ura. Prophetia quae abantiqͥs
temporibus dispensatur : adsalutem omium gentium ꝑtinet. a dsolum
quidem populum isrł: missus ẽ. moyses: & cisoli populo ꝑ eũ lex dataẽ.
& ipsi prophetȩ exillo populo fuerunt. & ipsa distributio temporum seđm
eundem populum distincta ẽ. Unde & hydriae dicuntur: scđdm purifica¬

Expanded text:
Ego et Pater, inquit, unum sumus : sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater, inquit, unum sumus : sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptizate gentesnon exprimitur, sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purifica
Abbreviated transcription (Latin):
ram. caritatem autem non habeam: nichilsum. Et si distribuero omĩa
mea pauꝑibus. & tradidero corpꝰ meum ut ardeam: caritatẽ autẽ non
habeam. nichil michi prodest. Quanta ẽ. ergo caritas. quae sidesit. frustra
habentur cetera. siassit. recte habentur omĩa. Y Tamen caritatem laud ans
apostolꝰ paulus : copiosissime atq uberrime. minus de illa dixit. quam
quod ait breuiter apostolꝰ iohannes: cuius ẽ. hoc euuangelium. Neꝗ
enin dubitauit dicere: ds caritas ẽ. Scriptum ẽ. etiam: quia caritas
dĩ diffusa ẽ. incordib nr̃is. ꝑ sp̃m scm̃ qui datus ẽ. nobis. Quis gͦ nomin&ꝵ
patrem & filium. & non ibuntelligat caritatem patris & filii: quam
Et quomodo corpus tuũ sine spĩi quod ẽ. anima tua si fuerit mortuũ erit::
scanima tua sine sp̃u scõ. idẽ. sine caritate si fuerit: mortua deputabitꝰ.
Ergo metretas binas caprebant hẏdriȩ : quia inomiũ temporum prophetia.

Expanded text:
ero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam quod ait breviter apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium. Neque enim dubitavit dicere, Deus charitas est . Scrm qui datus est nobis . Quis ergo nominet Patrem et Filium, et non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
inquit sermones quos locutus sum ad uos cum ad huc eem. uobiscum. quia
oporteret impleri omĩa quȩ scripta sunt in lege moẏsi & prophetis & psal-¬
mis demẽ. Tunc aperuit illis sensum. ut intelligerent scripturas: & dix̃

Expanded text:
inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Tunc adaperuit illis sensum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
eiosu natareno : qui fuit propheta potens in factis & dictis. in conspectu
& uniuersi populi : quomodo hunc tradiderunt sacerdotes & principes nr̃i
in damnationem mortis. & cruci eum fixerunt. Hos autem sꝑabamus.
quia ipse fuit qui redempturꝰ erat israhel. Et nunc tercia dies agitur hodie.¬
xquo haec facca sunt. haec atq alia cum dixissoꝵ : unus ex duob. quos in¬
uenit inuia euntes ad propinquum castellum: respondit ipse & ait. O
insensati. & tardi cordes ad credendum: suꝑ omĩa quȩ locuti st̃ ꝓphetae.
Nonne hȩc om̃ia oportebat pati xp̃m. & introire inclaritatem suam.
fuit incipiens a moyse & omibus prophetis: interpractans illis in om̃il
scripturis quae dęo erant. Item alio loco: cum etiam manib discipuloꝵ
palpari se uoluit. ut crederent quod incorpore resurrexerat : hi sunt

Expanded text:
De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. » Item alio loco, cum etiam palpari se manibus discipulorum voluit, ut crederent quia in corpore resurrexerat: « Hi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus suꝑiorib usq ad ȩtatem qua dñs uenit: prophetia de illo ñ. defuit.
Ipso dño dicente. Cum enim resurrexiss&̧ amortuis. inuenit discipulos dubi-¬
tantes deipso : quem secuti erant. Uiderunt enim eum mortuũ : & non
sꝑauerunt resurrecturum. & tota spes eorum concidit. Unde ille latr
laudatus : ipso dic meruit ẽẽ. inparadiso. quia incruce fixus: tunc con¬
fessus ẽ. xp̃m. quando de illo discipuli dubitabrunt. Ergo inuenit eos nu-¬
tantes : & quodammodo arguentes se ipsos. quod in illo redemptionem sꝑa-¬
uerant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum: quia nouerant inne¬
centem. Ꝙ hoc ipsi pꝰ resurrexionem dixerunt: cum quosdam eorũ tristes
inueniss&ȩ inuia. Tu solꝰ peregrinus es inierusalem: & non cognoiusti quȩ
facta sunt in illa istis diebus. ̃ Ile autem dixit eis. Quae. Y Ili autem dixerunt.

Expanded text:
temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa istis diebus? Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
caxp̃s non intelligebatur : aquaerat. In aqua enim: uinum quodam modo
latet : dicit apostolus : quid intelligimus in aqua ista. Usq in hodiernum
inquit diem. quam diu legitur mox ses: id ipsum uelamen suꝑcor corum
hositum ẽ. Quod non reuelatur: quia in xp̃o euacuatur. Et cum tran¬
eris inquit ad dnm: auferetur uelamen. Uelamen dicit: ad oꝑtionem
prophetiae. ut non intelligeretur. Tollitur uelamen: cum transieris
ad dñm. Sic tollitur insipientia. cum transieris addnm: & qd̾ aqua erat.
uinum tibi fit. Lege libros om̃s propheticos: non intellecto xp̃o. qui
tam insipidum. & fatuum inuenies. Intellige ibi xp̃m. non solũ sapit
quod legis: sed iam in ebriat. mutans mentẽ a corpore : ut praeterita o-¬
bliuiscens. iea quȩ ante sunt extendaris. Ergo prophetia ab antiquis tẽporib
s occultum ibi erat. ad huc enĩ aqua erat. Undȩ pbamus quod omnibus

Expanded text:
 illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo  illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, n tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
quod ds̃ fecerit nuptias. & sicut coniunctio ado: ita diuortium a diabolo
sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere : quia ipsa
cẽ. uxor prior noluit. quae fidem conuigalem marito ñ. seruauit. Nec
illȩ qui uirginitatem dõ uouent: quanquam ampliorem gradum honoris
c̃itatis in aeccła teneant. sine nuptus sunt. Ham & ipse ꝑtinent ad nuptio
uenit adnuptias: ut coniugalis castitas firmaretur. & ostenderetur
sacramentum nuptiarum. quia & illarum nuptiarũ sponsꝰ: personam¬
ini figurabat. Cui dictum ẽ. Seruasti uinũ bonum: usq ad huc. Bonun
nnim uinum xp̃s seruauit usq ad huc: idẽ. euangelium sum. Iam enim
incipiamꝰ ipsa sacramentorum oꝑͣa detegere : quantum ille donat. incuiꝰ
nomine uobis promisimꝰ. Erat prophetia antiquis temporib. & aprophe-¬
iae dispensatione nulla tempora cesserunt. S illa prophetia. quando u

Expanded text:
quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias invitatus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit usque adhuc, id est, Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in
Abbreviated transcription (Latin):
nasci qui non erant: nemo miretur. Sic aquam iuinũ conuersa
quis non miretur: cum hoc annis omib ds̃ in uitib faciat. ꝯ¬
S quia om̃ia ista quae ficit dñs iħis: nonsolum ualent adexeitanda conla nr̃a
miraculis: sed etiam adedificanda in doctrina fidei. scruptari nos oportet
quid sibi uelint illa omia : idẽ. quid significent. Horum enim omĩum si-¬
gnificationes : sicut recordamini in hodiernum distulimus. Quod dñs inui-¬
tatus uenit adnuptias: eiam excepta mystica significatione. confirmare
bentes nube: & dicentes quod malum ẽẽnt. nuptiȩ. & quod diabolus eas
fecissae: cum idem dñs dicat in euangelio interrogatiis utrum liceat homi¬
ni dunittere uxorem suam exqualib& causa. non licere: excepta causa for-¬
nicationis. Inqua responsione si meministis: hocait. Q uod ds conuixit.
homo non separet. & qui bene eruditi sunt infide catholica: nouerunt

Expanded text:
nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, confirmare bentes nubere , et dicentes quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt
Abbreviated transcription (Latin):
ISSITDÑSDSNR UTOONET NOBIS
reddere quod promisimus. hesternoͥ enim die
sicut meminit scĩtas ur̃a : cum temporis
excluderemur angt̾ia. ne sermonẽ in choatũ
impleremus : in hodiernum distulimus.
ut ea quae in hoc facto euangelice lecti-¬
onis mysticȩ insacramentis pofita
eẽnt : ipso ad iuiuante aperirentꝰ.
Nonitaq opus ẽ. iamimmorari diutius: in cõmendando miriculo dei.¬
pse ẽ. enim ds̃. qui ꝑuniũsam creaturam cotidiana miracula facit
quae hominib non facilitate sed assiduitate uiluerint. Rara autem
quae facta sunt abeodem dño. id ẽ. a uerbo propter nos incarnato: maio-¬
rem stuporem hominibus attulerunt. Non quia maiora erant. quam
nt ea quȩ cotidiȩ increatura facit: s quia ista cotidiae funt. & ta¬
quam naturali cursu ꝑ aguntur. Illauero. efficatiam potentiae tanqͣm
praesentis ex hibuisse uidentur oculis hominum. Diximꝰ. ineministis.
resurrexit unus mortuus: obstupuerunt homines. cum cotidide

Expanded text:
s noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
sicut sepe apłs cõmemorat: siue intrib propt̾ tres filios noe. significatas. figu-¬
rata ẽ. enim prophetia: ꝑtingens usq ad om̃s g̃s. Hamineo quod ꝑtingit.
dicta ẽ. metreta: scut dicit apłs. A ccepimꝰ mensurĩ ꝑtingendiusq ad uos.
Gentibus enim euangliz ans: hocait. Mensuram ꝑtingendiusꝙ aduos¬

Expanded text:
sicut saepe Apostolus commemorat ; sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figusicut saepe Apostolus commemorat ; sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans
Abbreviated transcription (Latin):
ptura cominemorat : & nullum practermittit hominũ genꝰ. quando
dicit circuncisio & pracputium. Inistis duobus nominibus: habesomĩs
gentes. Binae metretȩ sunt. His duob parictibus dediu̾so uenientibus ad
acem in se ipso faciendam: lapis angularis factus ẽ. xp̃s. Ostendamu
& ternas metretas: in eisdem ipsis om̃ib gentibus. Tres erant filui noe:
ꝑ quos reparatum ẽ. genus humanũ. Unde dñs ait. Simile. ẽ. regnum
celorum fermento. quod accepit mulier: & abscondit in farinae mensuris
tribus. quo adusq fermentaretur totum. Quȩ ẽ. ista mulier. nͥcaro dni. ꝙ
Quod ẽ. fermentum. nisi euuangelium .Y. Quac sunt tresmensurae. nisi omnes
gentes. propter tres filiosnoe.  Ergo sex hy driae capientes metretas binas
uel ternas: sex sunt accates temporũ. capientes prophetiam ꝑtinentẽ
mis gentes. siue in duobus generibus hominum. idẽ. uidaeis & greci

Expanded text:
ptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando ptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium ; in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fermentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas metretas, sex sunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum, id est, Judaeis et Graecis,