comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m qudatꝰ est nob̃. Hoc de fide: hoc
de tolerantia passionũ: hoc de pudici¬
cia comugali: hoc de continentia uiR¬
ginali. omnib q uͥtutib : sine excep¬
tione ꝓfitemͣ. Que nͥ donata eẽnt no¬
bis: ñ inuenirent᷑ in nob: eo quod li¬
berum arbitͥum naturalit homini in¬
uolebat au̾tit.⁊m id quod ei bontm
eẽt uelle conũtit: ut delectatione af¬
fecta. fide mundata. sye recta. caritate
accensa. lib̾alem sus ciꝑet seruitutem:
& seruilem abiceret lib̾tatem. Ex his¬

Expanded text:
 qui datus est nobis . Hoc de fide, hoc de tolerantia passionum, hoc de pudicitia conjugali, hoc de continentia virginali omnibusque virtutibus sine exceptione profitemur; quod nisi donatae essent nobis, non invenirentur in nobis. Et quod liberum arbitrium, naturaliter homini involebat, avertit, et in id quod ei bonum esset velle, convertit: ut delectatione affecta, fide mundata, spe erecta, charitate accensa liberalem susciperet servitutem, et servilem abjiceret libertatem.
Abbreviated transcription (Latin):
miscđia eiꝰ p̃ueniet me: qui eum in nob̃̾
ortum quiendam bone uoluntatis in¬
spexerit. illuminat eam atq confortat.
ce incitat ad salutẽ: incrementum tͥbu¬
ens ei. qm uel ipse plantauit. ul nr̃o co¬
natuiuidit emersisse. Iam hic a p̃missa
definitione disceditur: & quod totum
trio deputat᷑. Tercia definitione dictũ
int̾dum motib homo ad uirtutum
appetitus possit extendi. semꝑ uͦ a dño
indigeat adiuuari: nec em̃ cum uolũtt
qͥs saitate ꝑfruit᷑. aut de egritudinis
morbo ꝓ arbitͥi sui desidĩo lib̃atur: qͣsi¬
medicusñr non ctiam hoc donet morbi¬
dis. ut & ueram desiderent sanitatem.
Quarta definitione dict̾um est. Ut aũ
euidentiꝰ clareat. etiam ꝑnatore bonũ
qͦd beneficio creatoris indultum est. non

Expanded text:
s praeveniet me . Qui cum in nobis ortum quemdam bonae voluntatis inspexerit, illuminat eam atque confortat, et incitat ad salutem, incrementum tribuens ei, quam vel ipse plantavit, vel nostro conatu viddiffinitione descenditur, et quod totum trio deputatur. C. Tertia diffinitione dictum interdum motibus homo ad uirtutum adpetitus possit extendi, semper uero a domino indigeat adiuuari? nec eaim cum uoluerit quis sanitate perfruitur aut de aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur. qmedicus noster non etiam hoc donet morbidis, ut et veram desiderent sanitatem. Quarta definitione dictum est: « Ut autem evidentius clareat, etiam per naturae bonum, quod beneficio Creatoris indultum e
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c qͦd ipse donatierat p̃tulisset. Falso gͦ
scͥptum ẽ. qi nemo potest ẽẽ continens: nͥ
As det. Fals o p̃dicauit apłs. cum de eadẽ
uirtute loqueret᷑ dicens: uolo autem om̃s
homines ẽẽ sic̃ meipsum. S untisqͥsq¬

Expanded text:
Christus quod ipse donaverat praetulisset. Falso ergo Christus quod ipse donaverat praetulisset. Falso ergo scriptum est , Quia nemo potest esse continens, nisi Deus det. Falso praedicavit Apostolus, cum de eadem virtute loqueretur, 351 dicens , Volo autem omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisq
Abbreviated transcription (Latin):
plere dtuma mandata. Quod. quia
catholici pontifices dignum anathe¬
mate censuert̃: utendum nob̃ est eoqͦ usi
sunt testimomio dicentes. De fructib enim
mandatoꝵ dñs loquebat᷑: ubi non ait si¬
ne me difficiliꝰ potestis face̾: s ait. sine me
nib tuis qͣs credidisti idonea auctoritate
iuntas : tanqm de consensu legentium
securꝰ adiungis. solere int̾um qm̃ adfidẽ
urãm ꝓbandam. plꝰ offerre quam sufficit:
ut quam firma sit credentiũ fides possit
agnosci. Et hoc exemplo illiꝰ centurionis
ostendis: qui cum pueri sui posceret cui¬
rationem. dñsq se addomum eiꝰ icurũ
ẽẽ ꝓmitteret: respondit. ñ sum dignus
ut intres sub tect̾um incum. s dic tantũ
uerbo. & sanabit᷑ puer m̃s. In qͦ eum dñs¬
tali ãmiratione laudaũit: ut ꝓnuncia¬
ret ñ se iuenisse tantam fidem in istael
Et erigua conclusione pene totum pela¬
gianum dogma confirmas: dicendo. Hul¬
lius enim laudis eẽt ac meriti: sud in eo

Expanded text:
plere divina mandata. Quod quia plere divina mandata. Quod quia catholici pontifices dignum anathemate censuerunt; utendum nobis est eo quo usi sunt testimonio, dicentes : « De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait, Sine me difficilius potestis facere; sed ait, Sine me nibus tuis, quas credidisti idonea auctoritate munitas, tanquam de consensu legentium securus adjungis, Solere interdum Deum ad fidem nostram probandam plus offerre quam sufficit, ut quam firma sit credentium fides, possit agnosci. Et hoc exemplo illius Centurionis ostendis, qui cum pueri sui posceret curationem, Dominusque se ad domum ejus iturum esse promitteret, responderit, Non sum dignus ut intres sub tectum meum; sed dic tantum verbo, et sanabitur puer meus. In qtali admiratione laudaverit, ut pronuntiaret non se invenisse tantam fidem in Israel. Et exigua conclusione pene totum Pelagianum dogma confirmas, dicendo , Nullius enim laudis esset ac meriti, si id in eo
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat se dedisse uirtatem: in eiꝰemm
uerbi correctione. totam istam głam.
quam humanis uirib assignare uolu¬
isti. sobrietate aliqua tonꝑasses: ut illa
mirabilis in tanta afflictione patientia.
ce dde adiutorio: & libero hominis asse¬
beretur arbitͥo. S ueritus es. nature
huimane mintiere laudem: si ei ꝓfit̃ẽ¬
ris a deo datam ẽẽ uirtutem. Ideoꝙ
conflictꝰ illius atq uictorie non tus
erechi cooꝑatorem dm̃ fuisse: s tantũmͦ
spectatorem: ut cui ꝑsuade potueris.
ꝑ naturalem lib̃i arbitrii facultatem.
re ñ audeat in leuiorib causis. multo h¬
bcriores ẽẽ bonȩ uoluntatis effectus :
atq ita in illius damnate sententie fo¬
ueam cadat. qua đdr. ideo nob grãm
iustificationis dari. ut quod facere ꝑ
liberum iubemur arbitrium. facihiꝰ
possimus implere ꝑ grãm: tanquam
& si gr̃ã ñ daretur: non quidem faci¬
le. s tamen possemꝰ etiam sine illa im¬

Expanded text:
noverat se dedisse virtutem? In ejus enim noverat se dedisse virtutem? In ejus enim verbi correctione, totam istam gloriam quam humanis viribus assignare voluisti, sobrietate aliqua temperasses: ut illa mirabilis in tanta afflictione patientia, et Dei adjutorio et libero hominis ascriberetur arbitrio. Sed veritus es naturae humanae minuere laudem, si ei profitereris a Deo datam esse virtutem. Ideo conflictus illius atque victoriae non vis credi cooperatorem Deum fuisse, sed tantummodo spectatorem: ut cui persuadere poteris per naturalem liberi arbitrii facultatem titare non audeat in levioribus causis multo liberiores esse bonae voluntatis effectus, atque ita in illius damnatae sententiae foveam cadat, qua dicitur ideo nobis gratiam justificationis dari, ut quod facere per liberum jubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam; tamquam etsi gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possemus, etiam sine illa, im
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ oues occisionis. Et in his omnibus
suꝑamꝰ: ꝓpt̃ eum qͥ dilexit nos. ħuius
tolerantie fortittidotinde descenderit.
beatꝰ petrus. & in illo omins ecelia.uet¬
tatis ipsiꝰ uoce discebat. dicentis. Eece sa¬
thanas postulauit ut cribraret uosue¬
lut tͥticom: ego autem rogaui pro de ye¬
tre. ne deficiat sides tua. Quisquis gͥ.
in tͥbulationib ñ deficit: ab illose non
dcibitet adiuuari. ad quem cotidie cor¬
datimũsorum fidelium clamant: ne
nos inducas in temptationem. s libera
nos amalo. Qm̃ custodit dñs aninas
seruorum stiorum: de manu peccatoꝵ
lib̾abit eoᷤ. ͥ Quod autem dicis. gra¬
tiam i ab iob ex eo intelligendam ñpe¬
nitus recessisse. quod temptatori eiꝰ tan¬
tam ds temꝑtandi dederit potestatem
quantam &e illum resistendi notierat.
hab̾e uirtutem: ñne rectiꝰ ueracius q lo¬
querereris. siubi dixisti quantam ce il¬
lum resistendi nouerat hab̃e uͥtutem.
diceres potiꝰ quantam ce illi resistendi

Expanded text:
occisionis: sed in his omnibus superamus, per eum qui dilexit nos . Hujus tolerantiae fortitudo unde descenderit, beatus Petrus, et in illo omnis Ecclesia, Veritatis ipsius voce discebat, dicentis, Ecce satanas postulavit ut cerneret vos velut triticum: ego autem rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Quisquis igitur in tribulationibus non deficit, ab illo se non dubitet adjuvari, ad quem quotidie corda universorum fidelium clamant: Ne inferas nos in tentationem, sed libera nos a malo . Quoniam custodit Dominus animas servorum suorum, liberabit eos . 4. Quod autem dicis: Gratiam Dei ab Job ex eo intelligendum non penitus recessisse, quod tentatori ejus tantam Deus tentandi dederit potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem: nonne rectius veraciusque loquereris, si ubi dixisti, Quantam et illum resistendi noverat habere virtutem; diceres potius, quantam et illi resistendi
Abbreviated transcription (Latin):
obtinere lib̃tas. quam in tanti fine cer¬
que legimꝰ suppliciis ꝓbaret᷑. habtusse
in se sp̃m scm. Si habuisse dicis: certũ ẽ
quia ds quem ñ deseruit adiuuit. Si
autem recessisse ab eo sp̃m sc̃m dixeris:¬

Expanded text:
obtinere libertas, quam in tanti fine cerobtinere libertas, quam in tanti fine cerquae legimus suppliciis probaretur, habuisse in se Spiritum sanctum. Si habuisse dicis; certum est quia Deus, quem non deseruit, adjuvit. Si autem recessisse ab eo Spiritum sanctum dixeris
Abbreviated transcription (Latin):
etum facultatum. & totiꝰ sinrul familie
ac necessitudinũ acerbissimum finem.
constant equanimt̃q suscipiat: s ipsiꝰ
sito ntde uoluntatis euincat. Et ut
dubitar hinc disputante te nequeat:
seĩiob constittus exemplum: qͥ adu̾stim
illam insignem diabolicȩ seuitie crudeli¬
tatem.sine dei p̃fidio dccertarit: & argu¬
mento ꝓbare niteris. quodipse crtieitiᷤ
gratuore conflictu grãm c̃ obstitisse non
dixit: quasi uir ille. in damnis atq or¬
bitatib debuerit. suꝑna ꝓtectione circũ¬
tegi: in carnis autem suȩ animȩq torm̃¬
tis ñ eguerit adiuuari. Sigͦ hac mag¬
nitudine animi. qm illata ꝑsingłos
om̃sq artꝰ. tot mortium pena ñ suꝑat.
nichil plus int̃ scõrum palmas memora¬
bilius. nichil inuenit᷑ illustriꝰ : eamq as¬
seris ex humana tm̃ uirtute subsistere :
quid erit laudis ac meriq. quod inter
studia quietis & pacis nequeat arbitͥi

Expanded text:
cium facultatum et totius simul familiae cium facultatum et totius simul familiae ac necessitudinum acerbissimum finem constanter aequanimiterque suscipiat; sed ipsius sito nudae voluntatis evincat. Et ut dubitari hinc disputante te nequeat, sancti Job constituis exemplum, qui adversum illam insignem diabolicae saevitiae crudelitatem sine Dei praesidio decertarit: et argumento probare niteris, quod ipse cruentissgraviore conflictu gratiam Dei obstitisse non dixit: quasi vir ille in damnis atque orbitatibus debuerit superna protectione circumtegi, in carnis autem suae animaeque tormentis non eguerit adjuvari. Si ergo hac magnitudine animi, quam illata per singulos omnesque artus tot mortium poena non superat, nihil inter sanctorum palmas memorabilius, nihil invenitur illustrius; eamque asseris, ex humana tantum virtute subsistere: quid erit laudis ac meriti, quod inter studia quietis et pacis nequeat arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
defimisti tam incolumes ẽẽ omnium
homirũ animas natu u.ralit̃. quã
fuit pͥmi hominis ante peccatum: dicen¬
do. Oubitarigͦ ñ potest inẽe omni aĩe
naturalit untutum semina. b̃nficiocte¬
atoris inserta. Considatis gͦ his defim¬
gonib tuis. ñ ẽ occultum. quantum
abillius sententiȩ sanitate desciueris:
in qua quod tͥbuendum erat gr̃e fal¬
laciter p̃dicando: catholicarum tibi
aurium iudicia conciliare uoluisti.
Quib de p̃misse ꝓmissionis fronte se¬
curis: facile sequentia irreꝑent. si pri¬
ma placuissent. S hact̾enus. ne in
totum uideris a p̃fixa regła discrepare.
ita uirtutum meritorum q pͥncipia.
a libero arbitͥo add grãm transtulisti: ut
ipsorum bonorum desidiorum uolun¬
tarios motꝰ sine auxilio dei. nec ꝓuehi
fatereris posse nec ꝑfici. Nimne uero. ue¬
moto longiꝰ deo. & a sustentatione hoĩs
separato. tantam libo arbito potentam
tͥbuis: ut ñ solum amissionem multipli¬

Expanded text:
definisti tam incolumes esse omnium definisti tam incolumes esse omnium hominum animas naturaliter, quam fuit primi hominis ante peccatum, dicendo, « Dubitari ergo non potest, inesse omni animae naturaliter virtutum semina beneficio Creatoris inserta. » Consideratis ergo his definitionibus tuis, non est occultum, quantum ab illius sententiae sanitate desciveris, in qua quod tribuendum erat gratiae, fallaciter praedicando, catholicarum tibi aurium judicia conciliare voluisti; quibus de praemissae professionis fronte securis, facile sequentia irreperent, si prima placuissent. CAPUT XV. 45. Sed hactenus ne in totum videreris a praefixa regula discrepare, ita virtutum meritorumque principia a libero arbitrio ad gratiam transtulisti, ut ipsorum bonorum desideriorum voluntarios motus sine auxilio Dei nec provehi fatereris posse, nec perfici: nunc vero remoto longius Deo, et a sustentatione hominis separato, tantam libero arbitrio potentiam tribuis, ut non solum amissionem multipli
Abbreviated transcription (Latin):
pbuerimꝰ. misereat᷑ nr̃i ds: an quia ds
misereat᷑. consequamͣ bonȩ uoluntatis
initium. Qs duas regłas. ne in ambigu¬
um relinqueres: utrunq exemplis ut tͥ
uisum est idoneis munire curasti: unã d̃
patil &e mathei eoact̾icia cont̾isione
contirmans: aliam de zachei & lat̾nis
uotuntaria fide roborans: quorum de¬
sidertum tam iuiolentum dicis fuisse.
ut adinuadendum regnum cȩlorum.
specialia uocationis merita p̃uemireñ.
Dcinde ꝓgressu disputationis. ut in¬
columitatem int̾ioris hominis patcła¬
cias: ipsum adam concepisse qͥdem
quam n habebat scientiam mali: sed
quam acceꝑat bomscientiam ñ amisis¬
se confirmas. Cumq hoc etiam ex com¬
paratione impiors ꝓbare uoluisses: in
id usq ꝓlapsus es. ut ꝓclamares cauen¬
dum nob̃ ẽẽ. ne ita ad dñm omnia scõꝵ
merita referamus: ut nicħ nisi quod ma¬
lum est humanę d̾scribamus naturȩ.
Et ne hanc naturam. ullas in p̃uaricati¬
one ade crederemus amisisse uirtutes:

Expanded text:
buerimus, misereatur nostri Deus; an quia Deus misereatur, consequamur bonae voluntatis initium. » Quas duas regulas ne in ambiguo relinqueres, utramque exemplis, ut tibi visum est idoneis, munire curasti; unam de Pauli et Matthaei coactitia conversione confirmans; aliam de Zacchaei et latronis voluntaria fide roborans: quorum desiderium tam violentum dicis fuisse, « ut ad invadendum regnum coelorum specialia vocationis monita praevenirent. » Deinde progressu disputationis, ut incolumitatem interioris hominis patefacias; ipsum « Adam concepisse quidem, quam non habebat scientiam mali; sed quam acceperat boni scientiam, non amisisse » confirmas. Cumque hoc etiam ex comparatione impiorum probare voluisses; in id usque prolapsus es, ut proclamares, « Cavendum nobis esse, ne ita ad Dominum omnia sanctorum merita referamus, ut nihil nisi quod malum est, humanae adscribamus naturae. » Et ne hanc naturam illas in praevaricatione Adae crederemus amisisse virtutes,
Abbreviated transcription (Latin):
quorum neutrum habet. siid eui et
laus debet᷑ & meritum dñs contulisset.
Frustragͦ ut inuidiam damnati errorsᷤ
cuadas fummam salutis negas in fidi
nr̃e ditione consistere: cum omnimꝰ sa¬
lus ñ ex fide ẽẽ non possit. Iustus enim
ex fide uruit: qm̃ueritas dic̃. Ainen
am̃ dicotiob̃. qm̃ qui audit uerbum¬

Expanded text:
quorum neutrum haberet, si id, cui et quorum neutrum haberet, si id, cui et laus debetur et meritum, Dominus contulisset. Frustra ergo, ut invidiam damnati erroris evadas, summam salutis negas in fidei nostrae ditione consistere: cum omni modo salus nisi ex fide esse non possit. Justus enim ex fide vivit . Quoniam Veritas dicit, Amen, amen dico
Abbreviated transcription (Latin):
tuo exultabunt: & in tua iusticia exalta
tua. quantum adiuues eos qui dicunt.
grãm dei scđm merita nr̃a dari.Quos
tam̃. at catholicȩ fidĩ defendaris umbͣ¬
culo. ꝓphanȩ opinionis ẽẽ ꝓfiteris: dicẽs.
Nemo autem estimet hec a nob̃ obhoc fu¬
isse ꝓlata. ut nitam̃ adstruere summã
salutis in fide nr̃ȩ ditione consistere.:
scđm quorundam ꝓphanam opinionẽ.
qͥ totum libero arbit̾o deputantes. grão
dei dispensari seđm meritum timꝰctuꝰ¬
q definitint. S miror ualde: quomͦ
ñ uides. aut ab aliis estimas ñuideri.
quod teipsum tuo ore condemnas. Di¬
cendo enim quod centurio. cuius fides
dñi uoce laudata est. nullius laudis
ẽet acmeriti. si id in eo ds quodipse do¬
nauerat p̃tuliss ÷ definisti centurionẽ
illum ñ donatam fidem habuisse. s ꝓ¬
priam: ac ꝑinde nicħ eius principiis
collatum ftrisse ꝑ grãm: in eadem aut̃
fide causam fuisse &e laudisae meriti:

Expanded text:
tututua quantum adjuves eos qui dicunt, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari: » quos tamen, ut catholicae fidei defendaris umbraculo, profanae opinionis esse profiteris, dicens, « Nemo autem aestimet haec a nobis ob hoc fuisse prolata, ut nitamur astruere, summam salutis in nostrae fidei ditione consistere, secundum quorumdam profanam opinionem, qui totum libero arbitrio deputantes, gratiam Dei dispensari secundum meritum uniuscujusque definiunt. » Sed miror valde, quomodo non vides, aut ab aliis aestimas non videri, quod te ipsum tuo ore condemnas. Dicendo enim quod « Centurio, cujus fides Domini voce laudata est, nullius laudis esset ac meriti, si id in eo Deus, quod ipse donaverat, praetulisset: » definisti Centurionem illum non donatam fidem habuisse, sed propriam, ac perinde nihil ejus principiis collatum fuisse per gratiam; in eadem autem fide causam fuisse et laudis et meriti,
Abbreviated transcription (Latin):
tione eiꝰ nluminatos ocłos cordis uri. Ha¬
bebant gͦ isti fidem: habebant & oꝑa ca¬
ritatis. que nec laude pot̾ant carere. nec
gtre deo non cessat: sciens a patre lumi¬
num hec donauenisse: a qͦ se etiam pet̾e
ꝓtestat᷑. ut quib dedit fidem q̃ ꝑ dilectio¬
nem oꝑatur: det sp̃m sapientie & intel¬
lectus. & inde se ephesii nouerint accepis¬
se quod hñt.a quo discunt sꝑare quod
non hũt. Phylippensib quoq similes
deo grãs agit: & meritum eorum laudẽ¬
ꝙ non subymit dicens. Grãs ago domeo
in omni memoriaur̃i semꝑ in cunctis
orationib meiꝰ. ꝓomnib iob cũ gatdio
dep̃cationem faciens. suꝑ cõmunicatione
hoc ipsum. quia qui cȩpit in uob opus bo
causa suspensa est: Quid uirtutis aut ꝑi¬
ctatis exceptamẽ. quod ñ ex gr̃e fonte ꝓ¬
fluxerit: ubi ab initio usq ad finem. &e
inchoatio &e ꝑfectio boni oꝑis dño depu¬
tatur: Qui canit᷑ de sc̃issuis: Oñe inbu¬
mine. uultꝰ tui ambulabunt: &e in noĩe

Expanded text:
tione ejus illuminatos oculos cordis vestri . Habebant ergo isti fidem, habebant et opera charitatis, quae nec laude poterant carere, nec gratias Deo agere non cessat, sciens a Patre luminum haec dona venisse; a quo se etiam petere protestatur, ut quibus dedit fidem, quae per dilectionem operatur, det Spiritum sapientiae et intellectus: et inde se Ephesii noverint accepisse quod habent, a quo discunt sperare quod non habent. Pro Philippensibus quoque similes Deo gratias agit, et meritum eorum laudemque non supprimit, dicens: Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in cunctis orationibus meis pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens super communicatione hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bcausa suspensa est? quid virtutis aut pietatis exceptum est, quod non ex gratiae fonte profluxerit, ubi ab initio usque ad finem et inchoatio et perfectio boni operis Domino deputatur? Cui canitur de sanctis suis, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
ex arbitͥi lib̾tate cepisse. Uerum. hec
ut dolerabilia transeamts: quia & noᷤᷤ
ideo lib̃m arbitrium dicimꝰ. bone uo¬
luntatis affectum fideiq principium
oꝑande gr̃a concepisse: ut ꝑ hec quȩ ill
uullo merito p̃cunte donata sunt. ca q̃
oꝑaturo sunt ꝓmissa. mereatur: ab illo
semꝑ yetens posse aliqd bom facere: qͥ ait.
Sine me nicħ potestis facere. His itaq pt̃¬
missis: id qͦd de sc̃i iobꝑassionib posuit.
retiactemꝰ. Nit enim. Qͥdetiam in iobꝓ
batissimo athleta suo. cumetim diabolꝰ
expetisset ad singłare certam̃. diuinam
legimꝰ ꝓuidisse tusticiam: Si enmn contͣ
inimicum ñ sua uirtute. s dei solius fu¬
isset gr̃a ꝓtegende congressꝰ. & absq til¬
la turtute patientie sue. diuina tantum
opitulatione suffultꝰ multiplices illas
ac tota inimici crudelitate quesitas temp¬
tationum moles &e exicia ꝑtulisset: qͦmͦ

Expanded text:
ex arbitrii libertate coepisse. Verum haec ex arbitrii libertate coepisse. Verum haec ut tolerabilia transeamus; quia et nos ideo liberum arbitrium dicimus, bonae voluntatis affectum fideique principium operante gratia concepisse, ut per haec quae illi nullo merito praeeunte donata sunt, ea quae operaturo sunt promissa mereatur; ab illo semper petens posse aliquid boni facere, qui ait, Sine me nihil potestis facere : his itaque praetermissis, id quod de sancti Job passionibus posuit, retractemus. Ait enim: « Quod etiam in Job probatissiare certamen, diuinam legimus prouidisse iustitiam. si enim contra inimicum non sua uirtute, sed dei solius fuisset gratia protegente congressus et absque ulla uirtute patientiae suae diuina tantum opitulatione suffultus multiplices illas ac tota inimici crudelitate quaesitas temptationum moles et exitia
Abbreviated transcription (Latin):
beatur ipsa caritas ñ tacet. Qmcari¬
frãb cum caritate &e fide: a deo patre. ⁊¬
struat nos: unde huiꝰ boni cȩꝑimus ẽẽ
participes. Rm̃i inquit diligamus nos
inuicem: qͥa dilectio ex deo est. Et ne
possimus opinari. ideo dilectionem dic̃¬
tam ex deo. quia in natura hominis hic
salutis eẽt affectꝰ: paulopꝰ ait. Non quod
nos dilexcrimꝰ deum: s qm̃ ipse dilexit
nos. Et it̾̃m. Nos diligamꝰ dm: quia pͥor
dilerit nos. Agnoscat gͦ humana ege¬
stas. quod si hoc de qͥblibet bonis recte
dicitur: multo rectius sibi dici de eo. si¬
ne quo bonacuncta non prosunt. Qͥd
Post hec. cum dm homini tribtsset an¬
de gratiam. quantum ei fruct᷑uosissimõ
ẽ habe ꝑ gr̃am: addit quedam ꝑplexa.
atq confusa. ad ingorem liberi arbitͥi
demonstrandum: ce de his que iam do¬
natis sibiuirib fac̃. uult illa munire
que ei naturalit̃ ineẽ definit: ut quod
est ꝑ adiutorium dei ꝑfccisse: hoc sit

Expanded text:
beatur ipsa charitas non tacet: Quoniam charibeatur ipsa charitas non tacet: Quoniam charifratribus cum charitate et fide a Deo Patre struat nos, unde hujus boni coeperimus esse participes. Charissimi, inquit, diligamus nos invicem, quia dilectio ex Deo est . Et ne possemus opinari ideo dilectionem dictam ex Deo, quia in natura hominis hic satus esset affectus, paulo post ait, Non quod nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse dilexit nos : et iterum, Nos diligamus Deum, quia prior dilexit nos . Agnoscat ergo humma egestas, hoc quod de quibuslibet bonis recte dicitur, multo rectius sibi dici de eo sine quo bona cuncta non prosunt; Quid autem, cum tantum homini tribuisset ante gratiam, quantum ei fructuosissimum est habere per gratiam; addidit quaedam perplexa atque confusa, ad vigorem liberi arbitrii demonstrandum; et de his quae jam donatis sibi viribus facit, vult illa munire quae ei naturaliter inesse definit; ut quod est per adjutorium Dei perfecisse, hoc sit
Abbreviated transcription (Latin):
est: quale illi erꝑti sunt qui dicebant.
Noune cor nr̃m erat ardens. cum eẽmus
cum illo in uia: & aꝑiret nob̃ scͥpturas:
S nec illud in eisdem act̾um est: qͥd ĩ
liddia ciuitatis thiatirenoꝵ purptira¬
ria. q̃ int̾ mulieres quib illic apłs p̃di¬
cabat. sola dc̃ ostendit᷑ credidisse. Cuiꝰ
inquit cor aꝑuit ds: ut intendet his q̃
a paulo dicebant᷑. Et tanta est scłm
istum. libi arbitͥi incolumitas & facul¬
tas: tit caritatẽ qͦ i omnium arce uir¬
tutum est. ñ ex deimunere. s ex solaha¬
beant uoluntate. Qͥd gͦ in amna a scio
edificatore reparatur: atit q̃ largitate
gr̃e fiet ornatior: si illa funt ei propͥa.
Fine qͥbus non possunt ꝓdesse donata:
Si apls qui profitet᷑ sine caritate. non
opationes miracłoꝵ. ñ scientiam. ñ fi¬
dem. non ꝓpheciam. ñ erogationes di¬
iicarum. ñ ipsam seitissimorum sup¬
pliciorum ꝓdee tolerantiam: unde ha¬

Expanded text:
est, quale illi experti sunt, qui dicebant, est, quale illi experti sunt, qui dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens, cum essemus cum illo in via, et aperiret nobis Scripturas ? Sed nec illud in eisdem actum est, quod de Lydia, civitatis Thyatirorum purpuraria, quae inter mulieres, quibus illic Apostolus praedicabat, sola tunc ostenditur credidisse: Cujus, inquit, cor aperuit Deus, ut intenderet his quae a Paulo dicebantur ? Et tanta est secundum istum liberi arbitrii incolumitas et facultas, ut charitatem, quae in omnium arce virtutum est, non ex Dei munere, sed ex sola habeant voluntate? Quid ergo in anima a suo aedificatore reparatur ; aut qua largitate gratiae fiet ornatior, si illa sunt ei propria, sine quibus non possunt prodesse donata? Sed Apostolus, qui profitetur, sine charitate non operationes miraculorum, non scientiam, non fidem, non prophetiam, non erogationes divitiarum, non ipsam saevissimorum suppliciorum prodesse tolerantiam ; unde ha
Abbreviated transcription (Latin):
mine manere tiberum semꝑ arbitrium:
ex aliqtia parte non constat. Siquidem
multa milia infantiũ in regnum dei as¬
sumptors. aut a regno dei extraneorum.
sine ulliꝰ sue uoluntatis arbitͥo grãm dei
aut accipiant. aut amittant: multiq et¬
cordes ad omina ꝓrsꝰ & faccii. ꝑ sacram̃tũ
regenerationis ab et̃nȩ mortis uinculis
cruant᷑. Accipiamꝰ tam̃ ita hoc dictum:
ut ad eos ꝓpͥe ꝑtineat hec definitio. qͥ uti
possunt lib̃a uoluntate. Ita ne liba ẽ ista
libtas: ut tm̃ ex se habeat fastidii. ut ne¬
gligat gr̃am dei : tm̃ ex se habeat delecꝰ¬
tationis. ut diligat: Ita ne uetuste illỹ
infidelitatis glacialem rigorem. ntuiꝰ
meridian caloris sp̃s relaxauit: & tor¬
por m̃tis obst̾cte de suo algore concabu¬
it: Ett dicente dño. ignem uemiinit¬
tere in tertam. nulla ad cor frigidum
scintilla ꝑtient: ce cinis mortutis ex se¬
inetipso in flammam caritatis erarsit:
Hicħ tale in istis gr̃e amatorib factum

Expanded text:
emper liberum arbitrium, » ex aliqua parte non constat: siquidem multa millia infantium in regnum Dei assumptorum, aut a regno Dei extraneorum, sine ullius suae voluntatis arbitrio gratiam Dei aut accipiant, aut amittant; multique excordes ad omnia prorsus et fatui, per Sacramentum regenerationis ab aeternae mortis vinculis eruantur. Accipiamus tamen ita hoc dictum, ut ad eos proprie pertineat haec definitio, qui uti possunt libera voluntate. Itane libera est ista libertas, ut tantum ex se habeat fastidii, ut negligat gratiam Dei: tantum ex se habeat delectationis, ut diligat? Itane illum vetustae infidelitatis glacialem rigorem nullus meridiani caloris spiritus relaxavit, et torpor mentis obstrictae de suo algore concaluit; et dicente Domino, Ignem veni mittere in terram , nulla ad cor frigidum scintilla pervenit, et cinis mortuus ex semetipso in flammam charitatis exarsit? Nihil tale in istius gratiae amatoribus factum
Abbreviated transcription (Latin):
rasti s parcens peccatis meis. signasti
qͣsi in saccło delictamea: s curasti ini¬
quitatem meam. Non gͦ deseruerat
dñs quem curabat: neq oꝑem fuam ab¬
stuilerat ab eo: eui purificatoria teme¬
dia. quib clariꝰ ntesceret ad moue¬
bat. Ad hanc passionum tolerantiã
in ꝗt̾ra hic sc̃s emicuit. etiam ille erat
p̃parat᷑ adño: qui dicebat. Nam et si
ambulem in medio umbre mortis. ñ
timebomala: qm̃ tu mecum es. Et il¬
lud. Salus tustorum a dño: & ꝓtector
corum ẽ in tp̃r tbulationis. Ad hanc
pati. referebat ad xp̃m: dicens. Iustifi¬
cati gͥ ex fide: pacem habeamꝰ ad deum

Expanded text:
 parcis peccatis meis: signasti quasi in saeculo delicta mea, sed curasti iniquitatem meam ? Non ergo deseruerat Dominus, quem curabat; neque opem suam abstulerat ab eo, cui purificatoria remedia, quibus clarius nitesceret, admovebat. 47. Ad hanc passionum tolerantiam, in qua hic sanctus emicuit, etiam ille erat praeparatus a Domino, qui dicebat, Nam etsi ambulem in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es : et illud, Salus justorum a Domino, et protector eorum est in tempore tribulationis . Ad hanc pati referebat ad Christum, dicens, Justificati igitur ex fide pacem habeamus ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
bonarum uoluntatum ꝓdire pͥncipia:
q̃ tam̃ ñ a dño dirigantur. ad consũma¬
tionemuir tutum ꝑuenire non possint.
Et post hec ut qͦsdam p̃ueniri ad gratiã
ostendes: in quorundam autem p̃cuntib
mertas catisam ꝑcipiendȩ gr̃e collocareᷤ
dixisti. qͥd ex qͦ pendeat dubitari: id est

Expanded text:
m voluntatum prodire principia: quae tamen nisi a Domino dirigantur, ad consummationem virtutum pervenire non possint. » Et post haec, ut quosdam praeveniri a gratia ostenderes, in quorumdam autem praeeuntibus meritis causam percipiendae gratiae collocares, dixisti, « Quid ex quo pen
Abbreviated transcription (Latin):
ne mea uidebo dñi: quem uisurus sum
ego ipse: & ocłi me conspecturi sunt:
&e non alius. Reposita ẽ hec spes mea:
insinu meo. Quod si de incarnatione
demptionis. q̃ in ipso reposita ẽ omnib
scĩs recte intelligit᷑ ꝓpħatum: manife¬
ste apparet. ñ discessisse a templostio.
grãm dei: ce fecisse iam tc̃ dñm in hoc sc̃o

Expanded text:
 quem visurus sum ego ipse, et oculi mei conspecturi sunt, et non alius: reposita est haec spes mea in sinu meo . Quod si de incarnatione demptionis quae in ipso reposita est omnibus sanctis, recte intelligitur prophetatum; manifeste apparet, non discessisse a templo suo gratiam Dei; et fecisse jam tunc Dominum in hoc sancto
Abbreviated transcription (Latin):
litatem resistentis inclinat. ut cor audi¬
entis obediendi in se delect̾atione gene¬
rata. ibi surgat ubi p̃mebatur: ibi dis¬
cat. ubi ignorabat: inde fidat. unde
diffidebat: inde uelit. unde nolebat.
Etenim dñs dabit benignntatem : et
terra nr̃a dabit fructum suum. S ui
deamus. qualia subsequantur.
ui autem non facile pateat. quomodo
salutis sumina. nr̃o tribuatur arbitrio.
de qͦ dicitur. si uolueritis ce audieritis
me. que bona sunt terre manducabitis:
& quomodo ñ uolentis neq currentis.
s miscrentis est dei: quid etiamsit illud.
quod deus reddet unicuiq scđm oꝑa eiꝰ:¬

Expanded text:
litatem resistentis inclinat, ut cor audilitatem resistentis inclinat, ut cor audientis, obediendi in se delectatione generata, ibi surgat, ubi premebatur; ibi discat, ubi ignorabat; inde fidat, unde diffidebat; inde velit, unde nolebat. Etenim Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum . 9. Sed videamus qualia subsequantur: Cui autem facile pateat, quomodo salutis summa nostro tribuatur arbitrio? De quo dicitur, « Si volueritis, et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis » . Et quomodo « non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei » ? Quid etiam sit illud, quod Deus « reddet unicuique se
Abbreviated transcription (Latin):
quireres: nec in nr̃õrum intelligentia ꝑ¬
maneres. Quomͦ autem ñ aduertis. te
in ultid damnattim incidere. qͦd uelis
nolis conuinccris dicere. grãm dei sedo
merita nr̃a dari: cum aliquid p̃cedere
bom opis ex ipsis hominib ꝓpter quod
grãm consequant᷑ affirmas:
Non enim nulliꝰ meriti hab̃i potest pe¬
tentis fides: querentis pietas: pulsantis
instantia: p̃cipue. cum om̃s huius modi
& acciꝑe. & inuenire. &e intrare dicantur:
in qͦ suꝑfluum immo impium ẽ. sic uelle
meritis ante grãm existentib locum fac̃e.
ut non ex totouerum sit qͦd ait dñs. ne¬
mouenit ad me. nͥ pat̾ qͥ misit me atcͣr¬
erit cum: si cuiꝰquam hominis. sine des
illuminatione ẽẽt credenda conuerzio:
aut ullomͦ se uoluntas hominis ad dm̃
sine deo posset extendere. Qͥ enim uo¬
catum ad filium trahit. non resistentẽ
inuitumq compellit: s exinuito uo¬
lentem facit. &e quib libet modis infide¬

Expanded text:
quireres, nec in nostrorum intelligentia perquireres, nec in nostrorum intelligentia permaneres. Quomodo autem non advertis, te in illud damnatum incidere, quod, velis nolis, convinceris dicere, Gratiam Dei secundum merita nostra dari; cum aliquid praecedere boni operis ex ipsis hominibus propter quod gratiam consequantur, affirmas? Non enim nullius meriti haberi potest petentis fides, quaerentis pietas, pulsantis instantia; praecipue cum omnes hujusmodi et accipere, et invenire, et intrare dicantur . In quo superfluum, imo impium est, sic velle meritis ante gratiam existentibus locum facere, ut non ex toto verum sit quod ait Dominus, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum ; si cujusquam hominis sine Dei illuminatione esset credenda conversio, aut ullo modo se voluntas hominis ad Deum sine Deo posset extendere: qui eum vocatum ad Filium trahit; non resistentem invitumque compellit: sed ex invito volentem facit, et quibuslibet modis infide
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ. descendens a patreluminum:qͥ
&e incipit q̃ bona sunt: & erequit᷑. & con¬
summat in nob̃.Hoctor catholice.
eur ꝓfessionem tuam deseris: cur ad fu¬
mosam falsitatis caliginem. relicta sere¬
nissime ueritatis luce deuolu̾is: quod ĩ
petentib. querentib. pulsantibq mira¬
ris: Cur ñ eidem gr̃e. que desideratur
asscribis: Uides bonos conatꝰ. pia studia:
&e dtibitas ẽẽ dei dona: Latuerit opꝰ gr̃e:
ins archano. Atubi suppler oratio. tibi
diligens inqͥsitio. tibi apparet crebra
pulsatio: quare ñ ex qualitate oꝑis. sub¬
ministrationem intelligis incitantis:
uocatorum sentiendum est. id nobis in
portione concedas. S nec cum hercticiᷤᷤ
tibi: nec cum catholicis plena concordia
est. Iui in omnib iustis hominum oꝑi¬
bus. lib̃ȩ uoluntatis tuent᷑ exordia: nos
bonarum cogitationum ex deosemꝑ ere¬
dintis ꝓdire pͥncipia. Tu informe nescio.
quid t̾cium & utq partiinconuemens rep¬
peristi: quo nec inmicoꝵ consensum ad¬

Expanded text:
re luminum: qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis. Doctor catholice, cur professionem tuam deseris? cur ad fumosam falsitatis caliginem relicta serenissimae veritatis luce devolveris? Quod in petentibus, quaerentibus, pulsantibusque miraris, cur non eidem gratiae, quae desideratur, adscribis? Vides bonos conatus, pia studia, et dubitas esse Dei dona? Latuerit opus gratiae, r arcano: at ubi supplex oratio, ubi diligens inquisitio, ubi apparet crebra pulsatio; quare non ex qualitate operis subministrationem intelligis incitantis? vocatorum sentiendum est, id nobis in portione concedas: sed nec cum haereticis tibi, nec cum Catholicis plena concordia est. Illi in omnibus justis hominum operibus liberae voluntatis tuentur exordia: nos bonarum cogitationum ex Deo semper credimus prodire principia: tu informe nescio quid tertium, et utique parti inconveniens reperisti, quo nec inimicorum consensum ac
Abbreviated transcription (Latin):
aliarum uͥtutum pͥncipiis potest dici: qͣs
gr̃a atigere debeat. quia sunt: ñ donare.
qͥa desunt. S aliud nos. omnia scãrum
scͥpturaꝵ eloquia docent. Legimꝰ pͥncipi¬
tim eẽ sapientiȩ timorem dñi: & legimꝰ
donum dei hanc ẽẽ uirtutem. Cimor in¬
quit de suꝑ omnia suꝑposuit. Beatus.
cui donatumẽ. hab̃e timorem dei. Cum
gͦ timor dei pͥncipium sit sapientiȩ : quȩ
uirtꝰ hab̃i potest sine sapientia. cui exti¬
more pͥncipium ẽ: Beatꝰ apłs petrꝰ gr̃a

Expanded text:
aliarum virtutum principiis potest dici, quas aliarum virtutum principiis potest dici, quas gratia augere debeat quia sunt, non donare quia desunt. Sed aliud nos omnia sanctarum Scripturarum eloquia docent. Legimus principium esse sapientiae timorem Domini : et legimus donum Dei hanc esse virtutem. Timor, inquit, Dei super omnia se superposuit: beatus homo cui donatum est habere timorem Dei . Cum ergo timor Dei principium sit sapientiae; quae virtus haberi potest sine sapientia, cui ex timore principium est? Beatus apostolus Petrus: Gra
Abbreviated transcription (Latin):
sit adoo. Qui gͦ dicit. sine tillo oꝑe gr̃ȩ.
naturaltt̃ omn aminȩ semina inesse
uirtutĩ. quid laborat ostende. nͥ de isti¬
seminib quedam scmina p̃cedentium
dei grãm pulltilare meritorum: Denq
ut uidetur aliquid gr̃ȩ tribuisse: ad ꝑ¬
fectionis ait incrementum. semina hec
ꝑuenire ñ poterunt: nͥ opitulatione di
fuerint excitata.
It uidelicet opitulatio dei. sit cohorta¬
dio atq doctͥna: mens autem quȩ uirtutõ
est opulenta seminib utat᷑ facultate ꝗͣ
possidet: ad hoc tm̃ iutianoa. ut eaꝵ
uirtutum app̃hendat culatͣ mina: qͣrs
sͥ scit inẽe pͥncipia. G scd̾m istum huma¬
na anima sic edificabit᷑ in dĩ templum:
ut ñ acciprat fundam̃tum y̾t̾ qͦd altud
neratur: Quȩ sinaturalit inerat: non
ceptum ibi ẽ aliquid. s suꝑstructum.
Suꝑflue gͦ infidelis uidebat᷑: qui fidem
habebat anteqͣm creddet. Hoc autem &e de

Expanded text:
sit a Deo. 40. Qui ergo dicit, « sine ullo opere gratiae sit a Deo. 40. Qui ergo dicit, « sine ullo opere gratiae naturaliter omni animae semina inesse virtutum; » quid laborat ostendere, nisi de istiseminibus quaedam germina praecedentium Dei gratiam pullulare meritorum? Denique ut videretur aliquid gratiae tribuisse: « Ad perfectionis, » ait, « incrementum semina haec pervenire non poterunt, nisi opitulatione Dei fuerint excitata: » ut scilicet opitulatio Dei sit cohortatio atque doctrina, mens autem, quae virtutum est opulenta seminibus, utatur facultate quam possidet; ad hoc tantum juvanda, ut earum virtutum apprehendat culmina, quarum sibi scit inesse principia. Igitur secundum istum humana anima sic aedificabitur in Dei templum, ut non accipiat fundamentum praeter quod aliud neratur? Quae si naturaliter inerat, non coeptum ibi est aliquid, sed superstructum. Superflue ergo infidelis videbatur, qui fidem habebat antequam crederet. Hoc autem et de
Abbreviated transcription (Latin):
cipi: & in specie falsarum errare ututum:
dum eabona que ñ possunt nisi ex dci
munere hab̃i: etiam in impioꝵ animiᷤ
estimat reꝑiri: ideo scilicet. qͥa multi eo¬
rum sint iusticiȩ. temꝑantiȩ. continen¬
diȩ. & beniuolentiȩ sectatores. Quȩ oĩa
ñ frustra quidem. neq inutilit̾ habcN.
multumq ex eis in hac uita honoris
&e głe consequunt᷑. S quia in his stu¬
diis. ĩ deos diabolosertitunt: licet ha¬
beant temporalem de uana laude mer¬
cedem: ad illam tnbeatarum uͥtutum
ñ ꝑtinent ueritatem. Et ita manifestiᷤ¬
sime patet in impioꝵs animis nuuiam
habitare untutẽ: s omina oꝑa eortum
iminunda ẽẽ atq polluta: habenttum
sapientiam. ñ sp̃italem s aminalem :
ñ celestem s t̾renam: ñ xp̃ianam s dia¬
bolicam: ñ a patre lumirũ. s pͥncipe
tenebrarum: dum & ipsa q̃ ñ haberent.
nͥ dante deo. fubdunt e qui pͥmꝰ reces¬

Expanded text:
cipi, et in specie falsarum errare virtutum, cipi, et in specie falsarum errare virtutum, dum ea bona, quae non possunt nisi ex Dei munere haberi, etiam in impiorum animis aestimat reperiri; ideo scilicet, quia multi eorum sint justitiae, temperantiae, continentiae, et benevolentiae sectatores: quae omnia non frustra quidem, neque inutiliter habent, multumque ex eis in hac vita honoris et gloriae consequuntur; sed quia in iis studiis non Deo, sed diabolo serviunt, licet habeant temporalem de vana laude mercedem, ad illam tamen beatarum virtutum non pertinent veritatem. Et ita manifestissime patet, in impiorum animis nullam habitare virtutem: sed omnia opera eorum immunda esse atque polluta, habentium sapientiam non spiritualem, sed animalem; non coelestem, sed terrenam; non christianam, sed diabolicam; non a Patre luminum, sed a principe tenebrarum: dum et ipsa quae non haberent nisi dante Deo, subdunt ei qui primus reces
Abbreviated transcription (Latin):
tar xp̃e mnob. qui est deittirt̾. & deisa¬
pientia: habitat fides. spes. caritas. con¬
tinentia. intellect᷑. consilium. fortitido.
cedereꝙ iurtutes. Cum uͦ ab hoc bonore¬
cedimis: omnia nob econtrario oriuntt̃
exnob. Discedente enim prilchritudine:
quid succedat. nͥ deformitas: Abeunte sa¬
pientia:. quid resideat nisi insipientia.
Non regnante iustiera: quid dominen
bnficio creatoris inserta funt. p̃uarieatio¬
ne pͥmi parentis euersa ft̃: nec habertq¬
unt ñ corestiduente. qͥ dederet Reforma¬
bilis enm est natura htimana formatori
suo: & eorum bonoꝵ q̃ habuit. capax est:
recuꝑare quod ꝑdidit. Remanste aut̃ ei
rationalis animꝰ: qui ñ uirtꝰ. s uirtatis
habitacłm est. Ex participatione enim
ins ration. Uale nr̃m uitus occupatum
sit. & p̃uaricantib nob̃. di templum. sp̃s
iminundus inuaserit: possunt tamen
rursꝰ inipsum rationale confluere. ꝑ
cum qui mundi pͥncipem foras mituit.¬
& ligans fortem. uasa eiꝰ rapit: fugato

Expanded text:
tus in nobis, qui est Dei virtus et Dei sapientia : habitat fides, spes, charitas, continentia, intellectus, consilium, fortitudo, caeteraeque virtutes. Cum vero ab hoc bono recedimus, omnia nobis e contrario oriuntur ex nobis. Discedente enim pulchritudine, quid succedat nisi deformitas? abeunte sapientia, quid resideat nisi insipientia? non regnante justitia, quid dominetubeneficio Creatoris inserta sunt, praevaricatione primi parentis eversa sunt; nec haberi queunt, nisi eo restituente qui dederat. Reformabilis enim est natura humana formatori suo, et eorum bonorum quae habuit capax est: recuperare quod perdidit. Remansit autem ei rationalis animus, qui non virtus, sed virtutis habitaculum est. Ex participatione enim vis rationale nostrum vitiis occupatum sit, et praevaricantibus nobis Dei templum spiritus immundus invaserit, possunt tamen rursus in ipsum rationale confluere, per eum qui mundi principem foras mittit , et ligans fortem, vasa ejus rapit , fugato
Abbreviated transcription (Latin):
nitione dñi nr̃i iħti xp̃i: qui nc̃ omnia
nob̃ diuina uͥtute sua q̃ aduitam &e pie¬
tatem ꝑtinent. donauit. Nunquid ait.
qui uirtutum semina q̃ naturaliter ha¬
bebamts inserta. opitulatione sua exci¬
tauit in nob̃: S ait: qui nc̃ omnia no¬
bis que ad uitam & piecatem ꝑtinent
donauit. Quod dicendo. curus uͥtutis
initium in natura posuit. quod non
ab eo collatum sit. qͥ cuncta donauit:
Pyter quod &e beat᷑ paulus: quid enim
habes inquit quod ñ accepisti: Si autem
acccpisti: quid głaris qͣsi ñ acceꝑis: Q¬

Expanded text:
unc omnia nobis divina virtute sua, quae ad vitam et pietatem pertinent, donavit . Numquid ait, Qui virtutum semina, quae naturaliter habebamus inserta, opitulatione sua excitavit in nobis? Sed ait, Qui nunc omnia nobis, quae ad vitam et pietatem pertinent donavit. Quod dicendo, cujus virtutis initium in natura posuit, quod non ab eo collatum sit, qui cuncta donavit? Propter quod et beatus Paulus: Quid enim habes, inquit, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis
Abbreviated transcription (Latin):
uitum hominem fubigat: s ut subiecti¬
onis cupidum faciat: nec ut ignorantẽ
trahat: s ut intelligentem sequentemq
p̃cedat. Manens enim liberum arbitri¬
um. quod unicuiq cum ipso homine
ds condidit. a uanitatib & cupiditatib
suis. in quas neglect̾a lege dei deflurit
ñ a seipsos acreatore mutatur: ut qͥc¬
quid in eo in melius reficit᷑. nec sine
illo sit qͥsanat᷑. nec nͥ ab illosit qͥ medetͥ
cuiꝰ sumꝰ noua creatura. nouumq fig¬
mentum: creatiin xp̃o iħu. in oꝑibus
bonis: quȩ p̃parauit d̾s. ut in illis am¬

Expanded text:
vitum hominem subigat, sed ut subjectivitum hominem subigat, sed ut subjectionis cupidum faciat; nec ut ignorantem trahat, sed ut intelligentem sequentemque praecedat. Manens enim liberum arbitrium, quod utique cum ipso homine Deus condidit, a vanitatibus et cupiditatibus suis, in quas neglecta Dei lege defluxit, non a se ipso, sed a Creatore mutatur; ut quidquid in eo in melius reficitur, nec sine illo sit qui sanatur, nec nisi ab illo sit qui medetur; cujus sumus nova creatura novumque figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae p
Abbreviated transcription (Latin):
in bona. que etam malis uitiosisq ñ
desunt. S ñ in his habet ueri boni ꝑ¬
ceptionem: que mortalem uitam hone
qͣntum greciȩ scolȩ. quantum romana
eloquentia & totiꝰmundunquitio. cͥca
inueniendum sũmum bonum. acerri¬
misstudiis. excellentiss imis ingeniis
laborando nicħ egerint: nͥ ut euanesce¬
rent in cogitatonib suis: &e obscuraret᷑
instpiens cor eorum. qͥ ad cognoscendam
ueritatem. semetipsis ducib utebantur.
Si gͦ quis de ertmnosis uanitatib. et
insaniis fallacib crubescens. tenebras eẽ
&e mortem. qͥeqͥd ꝓlumine &e uita am¬
plectebat᷑. intelligit: & abhis se conat᷑
abstrahere: ñ est ab ipso. quamtus non
sine tpso sit ista conu̾sio: nec ꝓpͥa uirtute
ad pͥncipia salutis enitit᷑: s agit hec oc¬
culta ce potens gr̃a di: que remotis t̾re¬
narum opinionum & oꝑum mortuoꝵ
fauillis seintilam obruti cordis exagitat:
ce desidio ueritatis inflammat: ñ ut in¬

Expanded text:
mi bona, quae etiam malis vitiosisque non mi bona, quae etiam malis vitiosisque non desunt: sed non in his habet veri boni perceptionem, quae mortalem vitam honesquantum Graecae scholae, Romana eloquentia et totius mundi inquisitio circa inveniendum summum bonum, acerrimis studiis, excellentissimis ingeniis laborando nihil egerint, nisi ut evanescerent in cogitationibus suis, et obscuraretur cor insipiens eorum , qui ad cognoscendam veritatem semetipsis ducibus utebantur. Si ergo quis de aerumnosis vanitatibus et insaniis fallacibus erubescens, tenebras esse et mortem quidquid pro lumine ac vita amplectebatur intelligit, et ab his se conatur abstrahere; non est ab ipso, quamvis non sine ipso sit ista conversio; nec propria virtute ad principia salutis enititur: sed agit haec occulta et potens gratia Dei, quae remotis terrenarum opinionum et operum mortuorum favillis, torrem obruti cordis exagitat, et desiderio veritatis inflammat; non ut in
Abbreviated transcription (Latin):
niam ꝓhibiti sunt ab sp̃u iħu: nunqͥd
ñ e deo hanc uoluntatem habebant :
quod etiam istors optabant ad fidem cor¬
daconũtere. qͦs occulto iudicio ds euan¬
gelium tẽ nolebat audire᷑ Aut quod
eccłia cotidie ꝓ inimicis suis orat .i. pro
hisqͥ necdum deo eredidert̃: nunquid
ñ exsp̃ude facit: Qͥs hoc dixerit: nͥ qͥ
hoc ñ facit: aut qͥ putat. fidem non esse
ĩ donum: E tcñ quod ꝓ omnib petitͣ
non ꝓ omnib obtinetur. Non est iniqͥ¬
tas amid dm. qui sepe postulata ñ tribu¬
it: q̃ postalare donauit. Bonamgͥ uo
luntatem. eam seilicet qua adheretur
deo. nec negandum ẽ hominis ẽ ꝓpͥã:
&e conficendũ ẽ deo inspirante conceptã.
Nam cum nemosit bonꝰ. nͥ solusds: quale
erit bonum. quod auctorem non habet
bonum: Naturȩ qͥppe humanȩ. cutus
creator ẽ ds. etiam post p̃uaricationem
manet sub̃a : manet forma: manetui¬
ta: & sensꝰ & ratio: oet̃aq corꝑis atq ani¬

Expanded text:
niam, prohibiti sunt ab Spiritu Jesu ; numquid non ex Deo hanc voluntatem habebant, quod etiam istorum optabant ad fidem corda convertere, quos occulto judicio Deus Evangelium tunc nolebat audire? Aut quod Ecclesia quotidie pro inimicis suis orat, id est, pro his qui necdum Deo crediderunt, numquid non ex Spiritu Dei facit? Quis hoc dixerit, nisi qui hoc non facit, aut qui putat fidem non esse Dei donum? Et tamen quod pro omnibus petitur, non pro omnibus obtinetur. Nec est iniquitas apud Deum, qui saepe postulata non tribuit, quae postulare donavit. 36. Bonam igitur voluntatem, eam scilicet qua adhaeretur Deo, nec negandum est hominis esse propriam, et confitendum est Deo inspirante conceptam. Nam cum nemo sit bonus, nisi solus Deus ; quale erit bonum, quod auctorem non habet bonum? Naturae quippe humanae, cujus creator est Deus, etiam post praevaricationem manet substantia, manet forma, manet vita, et sensus, et ratio, caeteraque corporis atque ani
Abbreviated transcription (Latin):
homini in quamlibet pardem arbitrii
libtatem: etiam lib̃ ille qui dr pastoris.
aꝑtissime docet. In qͦ. duo angłi unicuiq
nr̃m adherere dñr: id ẽ bonus ce malꝰ
In hominis uͦ optione consistere: ut eli
gat quem sequat᷑. Et iccͥco manet in
homine lib̃m semꝑ arbitͥum: quod gr̃a
dei possit uel negligere uł amare.
Si dubitari non potest. inẽẽ om̃i anime
naturalit̃ uirtutum semina. beneficio
creatons inserta: solus adam p̃uaricat᷑ ẽ
ce in ꝑeccato eiꝰ nemo peccauit. In nullis
iniquitatib conceptiscmꝰ: &e in nuluis
nos matres nr̃e peꝑere delict̾is. Ñ fuimus
natura filii trȩ: nec fuimꝰ sub potestate te¬
nebrarum: quin manentib in nob̃ na¬
turalit̾ uirtutib. filii potꝰi natisumꝰ paciᷤ
&e lucis. Absit ab animis piorum: falla¬
cis doctne insidiosa deceptio. Uirtutes
cum uitiis habitare ñ possunt. Quȩ enĩ
participatio inquit apłs tusticie cum in¬
iquitate: Aut que societas luci ad tene¬

Expanded text:
homini in quamlibet partem arbitrii libertatem, etiam liber ille qui dicitur Pastoris, apertissime docet, in quo duo angeli unicuique nostrum adhaerere dicuntur, id est bonus ac malus: in hominis vero optione consgat quem sequatur. Et idcirco manet in homine liberum semper arbitrium, quod gratiam Dei possit vel negligere vel amare. Si dubitari non potest, inesse omni animae naturaliter virtutum semina beneficio Creatoris inserta: solus Adam praevaricatus est, et in peccato ejus nemo peccavit; in nullis iniquitatibus concepti sumus, et in nullis nos matres nostrae peperere delictis ; non fuimus natura filii irae, nec fuimus sub potestate tenebrarum ; qui manentibus in nobis naturaliter virtutibus, filii potius nati sumus pacis et lucis. Absit ab animis piorum fallacis doctrinae insidiosa deceptio. Virtutes cum vitiis habitare non possunt. Quae enim participatio, inquit Apostolus, justitiae cum iniquitate? aut quae societas luci ad tene