comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uere discipłi mei estis. Et quasi quȩre¬
rent quo fruc tu. secutus ait. Et cognos¬
cetis ueritatẽ. Et rursus qua sidicerent.
quid ꝓdest mortalib ueritas: Et ueritas
inquit liberabit uos. Unde nisi amorte.
a corruptione : amutabilitate : Ueritas
quippe immortalis. incorrupta. in com¬
mutabilis ꝑ manet. Uera autẽ immorta¬
litas. uera in corruptibilitas. Aet̃na in cõ

Expanded text:
uere discipuli mei estis. et quasi quaereuere discipuli mei estis. et quasi quaererent: quo fructu? secutus adiunxit: et cognoscetis ueritatem. rursus quasi dicerent: quid prodest mortalibus ueritas? et ueritas, inquit, liberabit uos; unde nisi a morte, a corruptione, a mutabilitate ? ueritas quippe immortalis, incorrupta, incommutabilis permanet; uera autem immortalitas, uera incorruptibilitas, uera inco
Abbreviated transcription (Latin):
ceret adueritatẽ suã. Quantũ enĩ ad id qđ
ortũ est a et̃ nitas ualet. tantũ ad fidẽ ueritas.
ta ergo nos purgari oportebat: ut ille nobis
fieret ortus qui maneret aet̃ nus. ne alter
nobis eaẽ. infide. alter inueritate. Nec
abeo qđ ortisumus ad aet̾na transire
possemus nisi aet̃ no ꝑ ortũ nrm̃ nobis
sociato : ad aet̃nitatẽ ipsius traiceremur.
Nunc itaq illuc quodã modo secuta ẽ fides
nr̃a : quo ascendit inquẽ credimus. Ortus.
mortuus. resuscitatus. assũptus. Horũ
quatuor duo priora noueramus in nobis.
Scimus enĩ homines. & orari. & mori. Duo
Autẽ reliqua. id ẽ resuscitari & assumi.
iuste in nobis fucura speramus. quia in illo
facta credimus. Itaq in illo qr id qđ ortũ
erat transiit ad aet̾nitatẽ. transiturũ est
& nr̃m. cũ fides ꝑuenerit adueritatem.
am enĩ credentib ut in uerbo fidei
manerent. & inde adueritatẽ. ac ꝑ hoc
ada et̃nitatẽ ꝑducti. a morte liberarent᷑
ita loqui t᷑. Si manseritis in uerbo meo.:

Expanded text:
eret aeternitatem suam. quantum enim ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. ita ergo nos purgari oportebat, ut ille nobis fieret ortus qui maneret aeternus, ne alter nobis esset in fide, alter in ueritate. nec ab eo quod orti sumus ad aeterna transire possemus, nisi aeterno per ortum nostrum nobis sociato ad aeternitatem ipsius traiceremur. nunc itaque illuc quodam modo secuta est fides nostra quo ascendit in quem credimus ortus, mortuus, resuscitatus, assumtus. horum quattuor duo priora noueramus in nobis; scimus enim homines et oriri et mori; duo autem reliqua, id est resuscitari et assumi, iuste in nobis futura speramus, quia in illo facta credidimus. itaque in illo quia et id quod ortum erat transiit ad aeternitatem, transiturum est et nostrum, cum fides peruenerit ad ueritatem. iam enim credentibus, ut in uerbo fidei manerent et inde ad ueritatem ac per hoc ad aeternitatem perducti a morte liberarentur, ita loquitur: si manseritis in uerbo meo,
Abbreviated transcription (Latin):
Utwanpo bacet homouod
FaCIAT NONTẼPTETDM̃ EX LIBRO
contra faystuo.xx ii.¬
Icit aliquis cur ñ potius ita dedõ suo¬
p̃sup̃sit abrahã ut fateri ñ timeret
uxorẽ. Neque enĩ ds̃ ab illo ñ poterat mortẽ
repellere quã timebat. eũq cũ coniuge
sua in illa peregrinatione tutari. ut nec
uxor eius quã iuis etẽ pulcherrima appe¬
teret᷑ ab aliquo. nec ppt̃ illã ille neca¬
ret᷑. Poterat sane hoc efficere ds̃. Quisita
sit demens ut hoc neget: Sedsi int̃rogatꝰ
abrahã illã fenuinã indicaret uaxorem:
duas restituendas cõmitteret dõ. & suã

Expanded text:
uando habet homo quod faciat non tentet Deum, ex libro XXII contra Faustum. Dicet aliquis: Cur npraesumsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem? neque enim deus ab illo non poterat mortem repellere, quam timebat, eumque cum coniuge sua in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, appeteretur ab aliquo nec propter illam ille necaretur". poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicaret uxorem, duas res tuendas committeret deo, et sua
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩbonũ ẽ. & acceptũ corã saluatore
nr̃o qui om̃s homines uult saluos fieri &
Ad agnitionẽ ueritatis uenire. Et ne quis-¬
quã diceret posse eẽ salutis uiã in bona
conuersatione. & unius dĩ omĩpotentis
cultu sine participatione corporis &
sanguinis xpi. unus enĩ ds̃ inquit u nus
mediator dĩ & hominũ homo xp̃s iħs.¬

Expanded text:
onum est et acceptum coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et ad agnitionem ueritatis uenire. et ne quisquam diceret posse esse salutis uiam in bona conuersatione et unius dei omnipotentis cultu sine participatione corporis et sanguinis Christi: unus enim deus, inquit, et unus mediator dei et hominum, homo Chri
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ mouet usq ad tantã excellen¬
tiã fulgoris & lucis colorẽ sui corporis
eũ mutare potuisse. & post resurrectio¬
nẽ mouet aliquatenus liniam̃ta mutas¬
se. ut ñ posset agnosci & rursus eadẽ po¬
tentiae facilitate sicut tunc pristinum
colorẽ. sic & post resurrectionẽ pristina
lini am̃ta reuocasse. Nã & illitres
discipuli ante quorũ oculos in monte
trans siguratus ẽ. ñ eũ agnoscerent si ad
eos talis aliunde uenisset. Sed quia cũ
illo erant. ipsũ eẽ. certissime retinebant.
At enĩ corpus ipsũ erat. in quo resurrexit.
Quidhoc adremi  nã & illud utiq ipsũ
corpus erat in quo in monte trans figuratꝰ
ẽ. & ipsũ erat iuuenis in quonatus ẽ. &
ta m̃ siquis eũ iuuenẽ repente uidisset
qui ñ nisi infanculũ nosset : ñ utiq agnos¬
ceret. An uero ad liniam̃ta mutanda¬
ñ potest celerit̃ dĩ potestas qđ potest
ꝑ annorũ moras hominis :cCvII. DEGLabio

Expanded text:
neminem mouet usque ad tantam excellenneminem mouet usque ad tantam excellentiam fulgoris et lucis colorem sui corporis eum mutare potuisse, et post resurrectionem monet aliquatenus liniamenta mutasse, ut non posset agnosci, et rursus eadem potentiae facilitate sicut tunc pristinum colorem, sic et post resurrectionem pristina liniamenta reuocasse. nam et illi tres discipuli, ante quorum oculos in monte transfiguratus est, non eum agnoscerent, si ad eos talis aliunde uenisset, sed quia cum illo erant, ipsum esse certissime retinebant. at enim corpus ipsum erat, in quo resurrexit. quid hoc ad rem? nam et illud utique ipsum corpus erat, in quo in monte transfiguratus est, et ipsum erat iuuenis, in quo natus est, et tamen, si quis eum iuuenem repente uidisset, qui non nisi infantulum nosset, non utique agnosceret. an uero ad liniamnon potest celeriter Dei potestas, quod potest per annorum moras hominis aetas? CAPUT CCVII. De gladio
Abbreviated transcription (Latin):
FORU TE NEBAR TUR NE EUM AGNOS¬
CERENT ETMARCUS. APEARUIT
e euangelio inquisitio tua solet multos
mouere. quo modo dñs post resur¬
rectionẽ cũ in eodẽ corpore resurrexit.
a quibusdã qui eũ nouerant utriusq. sexus
hominib & agnitus ñ sit. & agnitus sit.
Ubi primũ quaeri solet. utrũ in eius corpore.
Anpotius in illorũ oculis aliquid factũ
sit. quo ñ posset agnosci. Cũ enĩ legitur.
tenebant᷑ oculi eorũ ne a gnoscerent eũ.
impedim̃tũ qđ dã agnoscendi uidet᷑ iN
luminib factũ eẽ. cernentiũ. Cũ uero aꝑte
ibi dicit᷑. apparuit eis in alia effigie : utiq
in ipso corpore cuius alia erat effigies.
Aliquid factũ fuisse quo impedim̃to tene¬
rent᷑. id ẽ morã agnoscendi paterentur
oculi illorũ. Sed ego miror cũ duosint
incorpore quib cuiusq species agnoscat᷑.
liniam̃ta & color cũrante resurrecti¬
onẽ qđ inmonte ita transfiguratus est
ut fieret uultus eius splendidussicut sol.

Expanded text:
AGNOSCERENT, ET MARCVS: APPARVIT, e euangelio inquisitio tua solet multos mouere, quomodo dominus post resurrectionem, cum in eodem corpore resurrexerit, a quibusdam qui eum nouerant utriusque sexus hominibus et agnitus non sit et agnitus sit. ubi primum quaeri solet, utrum in eius corpore an potius in illorum oculis aliquid factum sit, quo non posset agnosci. cum enim legitur: tenebantur oculi eorum, ne agnoscerent eum, impedimentum quoddam agnoscendi uidetur in luminibus factum esse cernentium; cum uero aperte alibi dicitur: apparuit eis in alia effigie, utique in ipso corpore, cuius alia erat effigies, aliquid factum fuisse, quo impedimento tenerentur, id est moram agnoscendi paterentur oculi illorum. sed ego miror, cum duo sint in corpore, quibus cuiusque species agnoscatur, liniamenta et color, cur ante resurrectionem quod in monte ita transfiguratus est, ut fieret uultus eius splendidus sicut sol, et
Abbreviated transcription (Latin):
dũ cõminuit᷑. Quã totã petitionẽ. fere
om̃is ȩccła dominica oratione conludit.
Int̃pellationes autẽ siue ut urĩ codices
habent postulationes. fiunt cũ popłs be¬
nedicit᷑. Tunc enĩ antistites uelut ad¬
uocati susceptos suos ꝑmanus imposia¬
onẽ. misericordissimȩ offerunt potestati.
Q uibus ꝑ actis. & paraicipato tanto sacra¬
m̃to grãrũ actio cuncta concludit. quã
in hisetiã uerbis ultimã cõm̃dauit apłs
Haet autẽ causa p̃cipua fuit ista dicendi.
ut his breuit̃ p̃scriptis atq significatis
ñ putaret᷑ neglegendũ eẽ. qđ sequitur.
Pro om̃ib hominib ꝓregib & his qui in
sublimitate sunt. ut quietã & tranquillã
uitã agamus in om̃ĩpietate & caritate.¬

Expanded text:
dum comminuitur, quam totam petitionem fere dum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis ecclesia dominica oratione concludit. Interpellationes autem siue, ut uestri codices habent postulationes fiunt, cum populus benedicitur; tunc enim antistites uelut aduocati susceptos suos per manus impositionem misericordissimae offerunt potestati. quibus peractis et participato tanto sacramento gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam uerbis ultimam commendauit apostolus. haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breuiter perscriptis atque significatis non putaretur neglegendum quod sequitur: pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam uitam agamus in om
Abbreviated transcription (Latin):
la plane difficillime discernuntur.
ubi ad timotheũ scribens ait. Obsecro
itaq primũ omi ũ fieri obsecrationes.
orationes int̃pellationes. gratiarũ ac¬
tiones. Precationẽ & dep̃cationẽ. multi
nr̃i hoc idẽ putant. & hoc cotidia no
usu iã om̃ino p̃ualuit. Qui autẽ distinc¬
tius latino locuti sunt: p̃cationib ute¬
bant᷑. in optandisbonis. De p̃cationib
uero indeuitandis malis. Prȩcarienĩ
dicebant eẽ. p̃candobona optare. imp̃cari
mala qđ uulgo iã dicit᷑ maledicere. Dep̃ca¬
ri autẽ mala p̃cando depellere. Sedusi¬
tatũ iã loquendi modũ potius sequamꝰ. &
siue p̃cationes. siue dep̃cationes in uene¬
quae imꝓbanda non sint. sed eligo in his
uerbis hoc intelligere qđ om̃s. uel pene
om̃is frequentat eccła. ut p̃cationes acci¬
piamus dictas quas facimus incelebra¬
tione sacram̃torũ. ante quã illud qđ ẽ.
in dnĩ mensa uicipiat bene dici. Orationes
cũ bene dicit᷑ & sc̃ĩ ficat᷑. & ad distribuen¬

Expanded text:
la plane difficillime discernuntur, ubi ad Timotheum scribens ait: obsecro itaque primum omnium fieri obsecrationes, orationes, interpellationes, gratiarum actiones. Precationem et deprecationem, multi nostri haec idem putant et hoc cotidiano usu iam omnino praeualuit. qui autem distinctius latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus uero in deuitandis malis. precari enim dicebant esse precando bona optare, imprecari mala, quod uulgo iam dicitur maledicere; deprecari autem, mala precando depellere. sed usitatum iam loquendi modum potius sequamur et siue precationes siue deprecationes inuenequae improbanda non sint. sed eligo in his uerbis hoc intellegere quod omnis uel paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud quod est in domini mensa incipiat benedici, orationes, cum benedicitur et sanctificatur et ad distribuen
Abbreviated transcription (Latin):
estam̃to autẽ ueteri. ubi quidã cibi
carniũ ꝓhibent᷑. cur ñsit contraria ista
sententia qua dicit apłs. omĩã munda
mundis & om̃is creatura dĩ bona ẽ. si possunt.
gruentes animalia quȩdã ñ natura sed signifi¬
catione immunda dicisse. Itaq uerbi gratia
si de porco & agno requirat᷑. utrũq natura
mundũ ẽ quia om̃is creatura dĩ bona est:
quadã uero significatione agnus mundus.
porcus immundus ẽ tã quã si stultũ & sapi¬
entẽ diceres. utrũq uerbũ natura uocis &
ltterarũ & syllabarũ quib constat utiq
mundũ est. Significatione autẽ unũ horũ

Expanded text:
estamento Veteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est , si possunt, iones tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. Itaque verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est; quia omnis creatura Dei bona est : quadam vero significatione agnus mundus, porcus immundus est; tanquam si stultum et sapientem diceres: utrumque hoc verbum natura vocis, et litterarum, et syllabarum quibus constat, utique mundum est; significatione aut
Abbreviated transcription (Latin):
satis apparet m̃tib sideliũ : quo modo ds̃ exc cȩcet
m̃ tes infideliũ. Precedit enĩ aliquid occultũ in
occultis. ubids̃ agat iustissimũ exam̃ iudiciisui.
ut quorudã m̃tes excaecent᷑. quorũdã illuminent᷑.
Cuiuerissi me dictũ ẽ. Iudicia tua. abyssus multa
Cuius ꝓfunditatis impenetrabilẽ altitudinẽ.
apłs aib miratus ex clamat. Oaltitudo diui¬
tiarũ sapientiae & scientiae dĩ. Quã inscru¬
tabilia sunt iudicia eius & cetera. Uosautẽ
ñ ualetis dicere. quid faciat ds̃ beneficio qͥd
iudicio. qi̾ & a corde & abore ur̃õ longe est

Expanded text:
satis apparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet satis apparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet mentes infidelium. praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi deus agat iustissimum examen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur, quorundam inluminentur. cui uerissime dictum est: indicia tua abyssus multa. cuius profunditatis impenetrabilem altitudinem apostolus admiratus exclamat:s o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei; quam inscrutabilia sunt iudicia eius et cetera. uos autem non ualetis discernere quid faciat deus beneficio, quid iudicio, quia et a corde et ab ore uestro longe est
Abbreviated transcription (Latin):
in multa pacientia uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt
inꝑditionẽ : & ut notas faceret diuitias
głae suae inuasis miscłiaȩ que p̃parauit
ingłam & cetera. Certe hic nullo modo
dici potest aliũ dm̃ eẽ. qui ostendit irã.
& demonstrat potentiã suã inuasis quae
ꝑ fecta sunt ad ꝑditionẽ. & aliũ qui ostendit
diuitias inuasis miscđiae. Nã unũ eudẽq
dm̃. facere utrũq apłica doctrinatestat᷑.
inc ẽ & illud. Propt̃ hoc tradidit illos ds̃ in
concupiscentias cordis eorũ. in immundiciã
at contumeliis afficiant corpora sua in se¬
net ipsis: Et paulo post. Propterea tradidit illos
s anpassiones ignominie: Itẽ paulo post Et qm̃
ex caecauit mentes infideliũ. Neq enĩ umiquã
in his apłi uerbis quȩ cõmemoraui. alius ds intel¬
lectus ẽ quã ille qui filiũ suũ misit dicentẽ :
In udiciũ ueni in hunc mundũ. ut qui ñ uident̃
uideant. & qui uident caeci fiant. Nã & hic

Expanded text:
a sunt in perditionem. et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam et cetera. certe hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium, qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum eundemque deum facere utrumque apostolica doctrina testatur. hinc est et illud: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentias cordisut contumeliis afficiant corpora sua in semet ipsis; et paulo post: propterea tradidit illos deus in passiones ignominiae; item paulo post: et quoexcaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille qui filium suum misit dicentem: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. nam et hic
Abbreviated transcription (Latin):
cari: ñ peccet autẽ qui modũ adhibens
iuste uult uindicari. remotior ẽ. a peccato
in iustȩ uindictȩ. qui ñ uult om̃ino uindi¬
cari. Petcat autẽ qui eoxigit ultra debitũ.
ñ peccat autẽ qui exigit debitũ. Sed totuꝰ
longe ẽ a peccato in iusti ex actoris. qui omĩno¬
ñ exigit debitũ p̃sertĩ necogamꝰ & ipsi reddere
debitũ. ab eo qui nullũ habet debitũ. Lxuii.
Quo modo liitelliGENdŨSit iLluo¬

Expanded text:
cari, non peccet autem, qui modum adhibens cari, non peccet autem, qui modum adhibens iuste uult iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim qui exigit ultra debitum; non peccat autem qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere debitum ab eo qui nullum habet debitum. LVI. QVOMODO INTELLEGENDVM SIT: I
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. Hoc ẽ ut qualẽ quisq intulit in uriã
tale suppliciũ pendat. Pro inde oculd poculo
dentẽ ꝑdente . ñ fomes sed limes furoris est.
ñ ut id qđ sopitũ erat hinc accenderetꝰ sed ne
id qđ ardebat. ultra ex tenderet᷑ impositus.
Est enĩ queda iusta uindicta. iusta quȩ debet᷑
ei qui fuerit passus in iuriã. Unde utiq cũ
ignoscimus de nr̃o quodã modo iure largim᷑.
Unde etiã debita dicunt᷑ quae inoratione
dominica humanitus dimitere monemꝰ.
ut nobis & nra diuinitus dimittant᷑. Quod
autẽ debet᷑. & sibenigne remittit᷑: ñ tamen
iniq repetit᷑. Sed sicut iurando etiã qui
uerũ iurat ꝓpinquat periurio. unde longe
ab est qui omĩno ñ iurat.: Et quã uis ñ peccet
qui uerũ uirat. remotior tam̃ apeccato ẽ
qui ñ iurat. Unde anͥ monitio ñ iurandi.
c̃seruatio ẽ apeccato ꝑ iurii. Ita cũ peccet
qui ꝑ immoderationẽ iniuste uult uindi¬

Expanded text:
tuit, hoc est, ut qualem quisque intulit iniuriam, tuit, hoc est, ut qualem quisque intulit iniuriam, tale subplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim quaedam iusta uindicta iusteque debetur ei, qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largimur. unde etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra diuinitus dimittantur. quod autem debetur, etsi benigne dimittitur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat, propinquat peiurio, unde longe abest, qui omnino non iurat, et quamuis non peccet, qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii —: ita cum peccet qui per inmoderationem iniuste uult uindi
Abbreviated transcription (Latin):
COSSERIT INDEXTERÃ EXLIBRO
CONERAFAUSTÕ XUIII.
amuero illud qđ antiquis dictũ ẽ. oculũ pro
oculo. dentẽ ꝑdente. quomodo contrariũ habet
qđ ait dñs. ego autẽ di couobis ñ resistere
malo. Sed siquiste ꝑcusserit in maxcillã tuã
dex trã p̃be illi & alterã. Et cetera. Quando¬
quidẽ & illũ antiquũ ad reprim̃das flammas
odiorũ seuientiũq immoderatos animos re¬
frenandos ita p̃ceptũ ẽ. Quis enĩ tandẽ facile
contentus ẽ. tantũ reponere. uindictȩ. quantũ
accepit in uriae : Nonne uidemus homines
leuit̃ lesos moliri cedẽ. sitire sanguinẽ : uixq
in uenire in malis inimici unde sacientur:
Quispugno ꝑ cussus ñ aut iudicia c̃citat. inda¬
nationẽ eius qui ꝑ cusserit. aut si ipse ꝑ cutere
uelit totũ hominẽ si non etiã telo aliquo
correpto. pugniis calcibusq contundit: Huic
igit᷑ immoderate ac ꝑhoc in iustȩ ultiorai
lex iustũ modũ figens. penã talionis insti¬

Expanded text:
ET CETERA. EX LIBRO CONTRA FAVSTVM XVIIII. Iam uero illud quod antiquis dictum est: oculum pro oculo, dentem pro dente, quomodo contrarium habet quod ait dominus: ego autem dico uobis non resistere malo; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et alteram et cetera, quandoquidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saeuientiumque inmoderatos animos refrenandos ita praeceptum est? quis enim tandem facile contentus est tantum reponere uindictae, quantum accepit iniuriae? nonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius, qui percusserit, aut, si ipse repercutere uelit, totum hominem, si non etiam telo aliquo arrepto. pugnis calcibusque contundit? huic igitur inmoderatae ac per hoc iniustae ultioni lex iustum modum figens poenam talionis insti
Abbreviated transcription (Latin):
Tale enĩ ẽ. & illud. Quorũ ds̃ uent̃. Pisi etẽ.
ibi quorũ. nullo modo diceret ds̃ uenter
Nec in psalmo demonia possent du appellari.
nec ds̃ huius scłi. nec quorũ ds̃ uent̃. nec dii
gentiũ demonia. sed simplicit̃ positũ est
ds̃ tẽperauit corpus. qui ñ potest intelligi
nisi ds̃ uerus om̃iũ creator. Illa autẽ cũ
uitu peratione dicunt᷑. hoc autẽ cũ laude
dictũ ẽ. nisi forte dm̃ tẽperasse corpus. non
dispositione m̃brorũ hocẽ fabricando &
construendo sed ad mixtione lucis suae
faustus intellexit. ut scilicet haec menbra
ita distincta & locata suis sedib alt̃ posue¬
rit. qui hoc fabricauit. Ds̃ autẽ miscendo
bonitatẽ suã . huius fabricȩ maliciã tẽꝑauit.
Talib. enĩ fabulis. pueriles animas hebetant.
Sed neq hoc eos possidere ꝑmisit. subueniens
dĩ paruulis ꝑ ora scõrũ. Habes enĩ & paulo
superius. Ds̃ posuit menbra singula. qđq

Expanded text:
tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi esset tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi esset ibi quorum, nullo modo diceret: deus uenter. nec in psalmo daemonia possent dii appellari, nec deus huius saeculi nec quorum deus uenter nec dii gentium daemonia, sed simpliciter positum est: deus temperauit corpus; qui non potest intellegi nisi deus uerus omnium creator. illa enim cum uituperatione dicuntur, hoc autem cum laude dictum est. nisi forte deum temperasse corpus non dispositione membrorum, hoc est fabricando et construendo, sed admixtione lucis suae Faustus intellegit, ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit, qui hoc fabricauit, deus autem miscendo bonitatem suam huius fabricae malitiam temperauerit. talibus enim fabulis pueriles animas hebetant; sed neque hoc eos posse dicere permisit subueniens deus paruulis per ora sanctorum. habes enim et paulo superius: deus posuit membra singula. unum quodque
Abbreviated transcription (Latin):
post. Inuidia inquit diaboli. intrauit¬
mors in orbẽ t̃rarũ. Et rursus de ipsa
morte nese homines extra culpã ponerent.
impii autẽ manib & uerbis inquit accersier̃
illã & existimantes illã amicã defluxeruNt
Alibi autẽ bona & mala. uita & mors diuitia
& pauꝑtas ad nõ dõ sunt. Hic ꝑ turbatihomi¬
nes. ñ intelligunt in uno eodẽq opere malo.
ñ postra c̃sequente alia quȩ manifesta erit.
sed quadã continuo comitante uindicta.
ali ud uenire de astutia suadentis. aliud
de nequitia uolentis. aliud de iusticia
punientis. cũ diabolus suggerit. homo con¬
sentit. ds̃ deserit. Quo circa in opere malo.
id ẽ ex cȩtatione in fideliũ . si in telligat᷑
& diabolus ꝓpt̃ suadendi malignitatem
ut sic distinguat᷑. ds̃ huius sđi ñ mihi uidet᷑
absurdũ. Neq eni sine ad ditam̃to dr̃ ds̃
cũ ad iungit᷑ huius scłi idẽ. hominũ im¬
Ut eximeret nos de p̃senti fcło maligno.

Expanded text:
post: inuidia, inquit, diaboli mors intrauitpost: inuidia, inquit, diaboli mors intrauit in erbe terrarum. et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam ponerent: impii autem manibus et uerbis, inquit, accersierunt illam, et extimantes illam amicam defluxerunt; alibi autem: bona et mala, uita et mors, diuitiae et paupertas a domino deo sunt. hic perturbati homines non intellegunt in uno eodemque opere malo non postea consequente alia quae manifesta erit, sed quadam continuo comitante uindicta aliud uenire de astutia suadentis, aliud de nequitia uolentis, aliud de iustitia punientis: cum diabolus suggerit, homo consentit, deus deserit. quocirca in opere malo, id est excaecatione infidelium, si intellegatur et diabolus propter suadendi malignitatem, ut sic distinguatur: deus huius saeculi, non mihi uidetur absurdum. neque enim sine additamento dicitur deus, cum adiungitur huius saeculi, id est hominum inut eximeret nos de praesenti saeculo maligno.
Abbreviated transcription (Latin):
eliñ ds̃. Quid aꝑtius his inimicitus.
ante a nathemandis quã refellendis : Nũ quid
& hic apłs cũ diceret ds̃ ad didit huiꝰ scłi: ubi
etiã siquis diabolũ intellexerit ex caetare
m̃tes infideliũ ñ negamꝰ malissuasionibus.
quib qui c̃sentiunt iusticiae lum̃ amittuNt.
dõ retribuente qđ iustũ ẽ. Haec omĩa legimus
inscripturis scĩs Nã & illud dictũ ẽ de seducti
‸one
ex trinsecus ueniente. Timeo nesicut serpens
euã seduxit astutia sua: corrũ pant᷑ m̃tes
uraẽ a simplicitate & castitate quae ẽ. in .xp̃o.
Cuisi mileẽ. Corrũpunt mores bonos. collo qͥa
mala. Et illud qđ & sibi quisq seductor sit.
Qui autẽ putat se et̃. aliquid cũ sit nihil. se
ipsũ seducit. Et illud dedĩ uindicta. qđ
supra cõmemoraui. Tradidit illos ds̃ iN
repbũ sensũ. ut faciant quȩ ñ conueniunt.
ta & in ueterib libris cũ p̃dixcisset ds̃ mortẽ.
ñ fecit. nec lȩtat᷑ in ꝑditione uuorũ. paulo

Expanded text:
eus." quid apertius his inimicitiis ante anathemandis quam refellendis? numquid et hic apostolus, cum diceret: deus, addidit: huius saeculi? ubi etiam si quis diabolum intellexerit excaecare mentes infidelium, non negamus, malis suasionibus; quibus qui consentiunt, iustitiae lumen amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illone extrinsecus ueniente: timeo ne, sicut serpens Euam seduxit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bonos colloquia mala; et illud, quod et sibi quisque seductor sit: qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit; et illud de dei uindicta quod supra commemoraui: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt. ita et in ueteribus libris, cum praedixisset: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum, paulo
Abbreviated transcription (Latin):
Postolus ait. Ds̃ scłi huius excȩcauit m̃tes
infideliũ. Quã quidẽ sententiã. pleriq
nr̃m ita distingunt. ut dm̃ uerũ dicant ex¬
catasse in fideliũ mentes: Cũ enĩ legerint
in quib ds̃. suspendunt ꝓnunciationẽ : ac tuno
inferunt. Scł huius ex cȩcauit m̃tes infideliũ.
uia & si ita ñ distinguant sed ex ponendigr̃a
ita uerborũ ordinẽ mutent : in quib ds exce¬
cauit m̃tes infideliũ scłi huius. idẽ qui in illa
distinctione sensus elucet. Potest enĩ etiam
talis oꝑatio. qua eoccȩtant᷑ m̃tes insideliũ.
scđm quendã modũ ꝑtinere aduerũ dm̃.
qđ ñ facit malicia sed iusticia. sicutidem
paulus alibi dicit. Nũ quid iniquus ds̃ qui
infert irã : Itẽ a libi. Quid ergo dicemꝰ inqͥt:
dũ quid iniquitas ẽ apud dm̃ : Absit Morses
enĩ dicit. Miserebor cui misertus fuero: &
miscđiã p̃stabo cui misericors fuero. Cum
ergo p̃misisset qđ in c̃cusse retinendũ est

Expanded text:
stolus ait: deus saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quam quidem sententiam plerique nostrum ita distingunt, ut deum uerum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; at tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius. idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sPaulus alibi dicit: Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Item alibi. Quid ergo dicemus, inquit, Nunquid iniquitas est apud Deum? Absit. Moses enim dicit: Miserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Cum ergo praemisisset quod inconcusse retinendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uentilauit. & aries ꝓpt̃ in nocentiae princi¬
patũ. & hyrcus ꝓpt̃ similitudinẽ carnuis
percati. ut de peccatodã naret peccatũ.
Et si quid aliud sacrificiigenus ex pressius
cõmemoraueris: in eo quoq tibi xp̃m pro¬
phetatũ eẽ. monstrabo. uocirca siue circũ¬
cisio si ue sabbatũ. siue differentia ciborũ. siue
immolatio sacrificiorũ. omiã haet figurae
nr̃ã fuerunt. & ꝓphetiae. quas xp̃s ñ soluere
sed ad implere uenit. cũ ca qua his p̃nuncia¬

Expanded text:
uentilabit, et aries propter innocentiae princiuentilabit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraueris, in eo quoque tibi Christum prophetatum esse monstrabo. quocirca siue circumcisio siue sabbatum siue differentia ciborum siue inmolatio sacrificiorum: omnia haec figurae nostrae fuerunt et prophetiae, quas Christus non soluere, sed adinplere uenit, cum ea, quae his praenuntia
Abbreviated transcription (Latin):
latus ẽ. Febro arius. a fruis sacris luꝑcorũ.
U ultis ergo ut & uos dicamini in m̃se martio
martẽ colere: Illo enĩ mense. bema uestrũ
cũ magna festiuitate celebratis. Si autem
uobis in m̃se martio licere arbi tramini.
aliud considerarẽ ñ martẽ . cur & die septi¬
mo qđ sabbatũ arequie nominatũ est.
diuinis scripturis saturnũ importare
conamini. quia eũ diem sat᷑nũ gentes
appellauerunt. Nempe iã uidetis. cũ
quanta impietate deliretis. Desacrificiis
autẽ animaliũ. quis nr̃m nesciat magis
ea ꝑuerso popło congruent̃ imposita. quã
dõ desideranti oblata: Sed tam̃ etiã in his
figurae nr̃e fuerunt. quia nr̃a mundatio
& dĩ ꝓpiciatio nobissine sanguine nulla est.
sedillarũ figurarũ ueritas ap̃sẽ. cuius sanguine
redẽp̃ti & mundati sumus. Nã infiguris
eloquiorũ diuinorũ. & taurus dictus est
ꝓpt̃ uirtutẽ crucis. cuius cornib impios

Expanded text:
latus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. latus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sansed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redemti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum et taurus dictus est propter uirtutem crucis, cuius cornibus impios
Abbreviated transcription (Latin):
iebus quippe istis quorũ septenarius
numerus in orbẽ redit. deorũ suorũ
nomina gentes imposuerunt. de quibus
ait apłs. qđ coluerunt & seruier̃ creaturae
potius quã creatori. Quos in hac parte eti ã
uos imitamini nisi qđ cũ eis lucidiora duo
luminaria. cetera uero sydera non cũ eis
ad oratis. Sed & m̃sib imposuerunt nõ a
deorũ suorũ. Propt̃ honorẽ qui ppe romuli.
quia eũ martis filiũ crediderunt. primũ
mensem marti dicantes martiũ uocauer̃.
tinde aprilẽ. nullo dĩ sui nomine. sed are
ipsa quasi a prelẽ. qđ tunc plurimũ ger¬
minis aperiat᷑ inflorẽ. Inde t̾ciũ m̃ sem
maium. qđ maiã mercurii matrẽ .deã
colunt. Inde quartũ iuniũ. a iunone.
nde ceteros usq ad decembrẽ anumeris
nominarunt. Sed ex eis quintilis atq
sextilis nominib. hominũ. quib. diuinos
Nã sẽptimꝰseptẽber. & ceteri ut dixiusq ad
decẽbrẽ. numerorũ ex ordine nominibus
enunciant᷑. Porro ianuarius. a iano appel¬

Expanded text:
iebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes inposuerunt; de quibus ait apostolus, quod coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. quos in hac parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appel
Abbreviated transcription (Latin):
Iur animalia quã uis & munda & im¬
munda in archa fuerint. tam̃ post egres¬
sũ de archa ñ offerunt᷑ dõ in sacrificiũ
nisi munda. Quid deinde sibi uelit dõ
loquente ad noe. & tã quã rursuf ab exordio.
quia multis modis eã significare oportebat
figurã ȩcłae cõm̃dante. qđ ꝓgenies eius
benedicit᷑ ad implendã t̃rã qđ dant᷑ eis
in ascã cuncta animalia. sicut in illo disco
petrodicit᷑ macta  manduca. TVR¬

Expanded text:
ur animalia, quamuis et munda. et immunda in arca. fuerint, tamen post egressum de arca non offerantur deo in sacrificio nisi munda? quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eam significari oportebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad implendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca ? N
Abbreviated transcription (Latin):
habeatis uel sentiatis. & in eadẽ tamen
separatione duretis aduersus uinculũ
frat̃nae pacis. aduersus unitatẽ om̃i ũ
srm qui toto terrarũ orbe sicut ꝓmissi sunt
ita exhibiti. quorũ om̃iũ causas & corda.
nullo modoumquã nosse ac discutere
potuistis. ut merito dã naretis. qui non
possunt ꝓpt̃ ea rei eẽ. quia iudicib ȩccle¬
si asticis potius quã litigatorib crediderur̃
Hoc solũ minus habeas. qđ minus habet qui
caritatẽ ñ habet. Iã qđ opus ẽ. ut nos retexa¬
uos ipsi in apło inspicite quantũ sit qđ minꝰ
habeas. Quid autẽ inter est qui carita e
ñ habet utrũ foras auolet aliquo uento
tẽptationis ablatus. an intus demesse dñica
ñ recedat. in ultima uentilatione separan¬
dus : Et tam̃ etiã talessiiã semel ꝑbaptismũ
ANCIUARŨ UTERŨDE SEMINE UIRISUI.
UBIPONIT SIAUUTUDINẼ OE ESAU ET

Expanded text:
habeatis uel sentiatis et in eadem tamen habeatis uel sentiatis et in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum pacis fraternae, aduersus unitatem omnium fratrum, qui toto terrarum orbe, sicut promissi sunt, ita exhibiti, quorum omnium causas et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis, ut merito damnaretis; qui non possunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt: hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem non habet. iam quid opus est, ut nos retexauos ipsi in apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet aliquo uento temtatinon recedat, in ultima ventilatione separandus? et tamen etiam tales, si jam semel per baptismum ancillarum uterum de semine viri sui, ubi ponit similitudinem, de Esau et
Abbreviated transcription (Latin):
ȩcła cũ ad nos ueniunt ñ em̃damus. sed
potius appbamus. Inquib enĩ ñ dissentugł
a nobis. incis ñ dis iungunt᷑ a nobis. sed tam̃
quia nihil eis ꝑsunt quã diu scis maticiuel
heretici sunt. ꝓpt̃ alia inquib. aueritate
dissentiunt. & ꝓpt̃ ipsũ separationis imma¬
nissimũ scelus. siue ꝑ manserint in eis pecca¬
ta. si ue continuo dimissa redierint. ut
ad salutẽ pacis atq caritatis ueniant ad
eis etiã illud ꝓdesse incipiat qđ habebant.
Rustra ergo nobis dicunt. Sibaptismũ
nr̃m acceptatis. quid minus habemus
ut nobis de urã cõmunione consulendũ
putetis : Respondemus Non baptis mũ
urm accepta mus. qr ñ ẽ. baptis mus ille
scis maticorũ. uel hereticorũ. sed dĩ &
ȩccle. ubi cũq fuerit inuentũ. & quocũq
trans latũ. Urm autẽ non ẽ. nisi qđ praue
sentitis. & sacrilege agitis. & impie sepa¬
ramini. Nã si cȩtera omĩa uera uel

Expanded text:
ecclesia, cum ad nos ueniunt, non emendamus, sed ecclesia, cum ad nos ueniunt, non emendamus, sed potius approbamus. in quibus enim non dissentiunt a nobis, in eis non disiunguntur a nobis. sed tamen, quia nihil eis prosunt. quamdiu schismatici et haeretici sunt, propter alia in quibus a ueritate dissentiunt et propter ipsum separationis immanissimum scelus, siue permanserint in eis peccata siue continuo dimissa redierint, ut ad salutem pacis atque caritatis ueniant adheis etiam illud prodesse incipiat quod habebant.  Frustra ergo nobis dicunt: "si baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, quod nobis de uestra communione consulendum putetis?" respondemus enim: non baptismum uestrum acceptamus — quia non est baptismus ille schismaticorum uel haereticorum — sed dei et ecclesiae, ubicumque fuerit inuentum et quocumque translatum; uestrum autem non est nisi quod praue sentitis et sacrilege agitis et impie separamini. nam si cetera omnia uera uel
Abbreviated transcription (Latin):
a plerũq fit ut homo habeat inimicũ
quẽ iniquissime oderit. quã quã etiã
inimicos diligere iubeam᷑. & orarȩ ꝑeis.
Subito autẽ periculo mortis incipit ꝑtur¬
bari. & poscit baptismũ. Quẽ tanta festi¬
natione accipit. ut necessariã int̃rogatio¬
nẽ paucorũ uerborũ uix periculi tẽpus
ad mittat. Quantominus sermonem
longissimũ. ut illud odiũ corde pellatur.
etiã si baptixati sit cognitũ. Certe ista ñ
solũ apud nos. sed etiã apud illos euenire
ñ cessant. Quid ergo dicimus: Dimittunt᷑
peccata huic homiini annon: Simittunt᷑
prorsus. Qđ uolunt eligant. Si enĩ dimit¬
tunt᷑. continuo redeunt. Euangelium
loquit᷑. ueritas clamat. Siue ergo dimit¬
tantꝰ. siue ñ dimittant᷑. necessaria ẽ. ꝓostia
medicina. Nec tam̃ si uixerit atque id
corrigendũ eẽ. didicerit atq correaerit.
denuo baptieat᷑. siue apud illos siue apud
nos. Sic & illa que scis matici uel heretici
ñ alit̃ habent. nec alit̃ agunt. quã uera

Expanded text:
 plerumque fit, ut homo habeat inimicum, quem iniquissime oderit, quamquam etiam inimicos diligere iubeamur et orare pro eis; subito autem periculo mortis incipit perturbari et poscit baptismum, quem tanta festinatione accipit, ut necessariam interrogationem paucorum uerborum uix periculi tempus admittat, quanto minus sermonem longissimum, ut illud odium corde pellatur, etiam si baptizanti sit cognitum. certe ista non solum apud nos sed etiam apud illos euenire non cessant. quid ergo dicimus? dimittuntur peccata huic homini an non dimittuntur? prorsus quod uolunt eligant. si enim dimittuntur, continuo redeunt, euangelium loquitur, ueritas clamat. siue ergo dimittantur siue non dimittantur, necessaria est postea medicina, nec tamen, si uixerit atque id corrigendum esse didicerit atque correxerit, denuo baptizatur siue apud illos siue apud nos. sic et illa quae schismatici uel haeretici non aliter habent nec aliter agunt quam uera
Abbreviated transcription (Latin):
e impossibilitate ieiunandi sub
p̃sentia sponsi ubiduo ieiuni genera ꝓbat.
unũ tribulationis aliud gaudii exlibro¬
ClxX UII De homine qui descendebat abbyerłm
lxcxniii &đ mastha excipiens illũ indomosua
significat ecclesiã ut nunc est. maria uero ut
erit in futuro. ex li ss. t .xX.

Expanded text:
e impossibilitate ieiunandi sub praesentia sponsi; ubi duo ieiunii genera probat, unum tribulationis, aliud gaudi187. De homine, qui descendebat ab Hierusalem 188. Quod Martha excipiens illum in domo sua significet ecclesiam ut nunc est, Maria uero ut erit in futuro. CLXXII. 189.
Abbreviated transcription (Latin):
Contra eos qui adm̃tiendũ uelut¬
ut patrocinantia sibi de scripturis exẽpla
ꝓponunt ut de obste tricib bebreorũ & ra abhieri¬
Contra diuersos qui uariis modis su c
nitunt᷑ excusare peccata quȩ nulla impunita
eẽ. posse confirmat exsermone de continentia.

Expanded text:
Contra eos qui ad mentiendum uelut patrocinantia sibi de scripturis exempla proponunt, ut de obstetricibus Hebraeorum et Baab Hieriontra diuersos, qui uarnituntur excusare peccata, quae nulla impunita esse posse confirmat; ex sermone de Continentia.
Abbreviated transcription (Latin):
idendũ quo modo dicant scripturae
qđ assidue dicunt demortuis. & ap¬
positus ẽ. ad patressuos. uel appositus ẽ. ad
popłm suũ. Ecce cnĩ de ia cob dr̃. iã quidem
mortuo: sed ñ dũ sepulto. Et ad quẽ popłm
apponat᷑. ñ in ꝓmtu ẽ. uidere. Exxillo enĩ
popłs prior nascit᷑ qui dictus ẽ popłs is rł.
Q ui uero eũ p̃cesserunt. tã pauei iusti nominan¬
t᷑. ut eos popłm appellare cunctem᷑. Nã
sidictũ eãẽ. appositus ẽ. ad patressuos. nulla
quarstio fieret. An forte popłs ẽ ñ solum
hominũ scõrũ. uerũ & angłorũ popłs ciuita¬
tis illius. Vnde dr̃ ad hebreos. Sed acces¬
sistis ad montẽ sion. & ad ciuitatẽ dĩ hierłm.
& ad milia angłorũ exultantiũ. Huic popło
apponunt᷑. quihanc uitã placentes dõ finiunt.
unc enĩ dicunt᷑ apponi. quando nulla iã
remanet sollicitudo tẽptationũ. & periculũ
peccatorũ. Qđ intuens. ait scriptura. Ante

Expanded text:
idendum quomodo dicant scripturae quod assidue dicunt de mortuis: et appositus est ad patres suos uel: appositus est ad populum suum. ecce enim de Iacob dicitur iam quidem mortuo, sed nondum sepulto, et ad quem populum apponatur non in promtu est uidere. ex illo enim populus prior nascitur, qui dictus est populus Israhel; qui uero eum praecesserunt, tam pauci iusti nominantur, ut eos populum appellare cunctemur. nam si dictum esset: appositus est ad patres suos", nulla quaestio fieret. an forte populus est non solum hominum sanctorum uerum et angelorum, populus ciuitatis illius, unde dicitur ad Hebraeos: sed accessistis ad montem Sion et ad ciuitatem dei Hierusalem et ad milia angelorum exsultantium? huic populo adponuntur qui hanc uitam placentes deo finiunt. tunc enim dicuntur adponi. quando nulla iam remanet sollicitudo tentationum et periculum peccatorum. quod intuens ait scri
Abbreviated transcription (Latin):
quia fecimus mala: hic autẽ. faciamꝰ mala
ut ueniant bona. Ac ꝑ hoc ibi exaurienda
ẽ. sententia peccati. hic cauenda est do cꝰ¬
trinia peccati.
DIUERSOS QUIUARIISMODIS SUA
NITUNTUR EXCUSARE PECCATA AUE
NUUA IMPUXITAISSEPOSST CONFIR¬
MAT. EASER MONE DECONTININTIA

Expanded text:
quia fecimus mala; hic autem, faciamus mala quia fecimus mala; hic autem, faciamus mala ut veniant bona, ac per hoc ibi exhaurienda est sententia peccati, hic cavenda est doctrina peccati. diversos qui variis modis sua nituntur excusare peccata, quae nulla impunita esse posse confirmat; ex sermone de Continentia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est qđ uno tẽpore in una causa ds̃ utrũq
conspiciens id est factũ misericordit̃. fac̾tũ q
fallaciter: & bonũ remunerauit. & ꝓpter
hoc bonũ illud malũ ignouit. Sienĩ peccata
quae ꝓpt̃ carnis concupiscentiã ñ propter
miscđiã fiunt ꝓpt̃ posteriora opera
miscđiae dimittunt᷑: cur ñ merito quae
ꝓpt̃ ipsã miscđiã cõmitunt᷑: Grauius
est enĩ peccatũ qđ animo nocentis: quã qđ
Animo sub uenientis efficit᷑. Ac ꝑ hoc si illudi
deletꝰ. operã miscđiae postea subsequente :
cũ peccat: lta quidẽ uideri potest.
Uerũ⁊ tam̃ aliud est dicere. peccare quidẽ
ñ debuisse. sed opera miscđiae faciã quib
del eã qđ ante peccaui : & aliud ẽ. dicere
peccare debeo. quia ñ possũ alit̃ misereri
Aliud est inquã dicere. qr iã peccauimus
bene faciamus : & aliud ẽ. dicere. peccemus
ut bene faciamus. Ibi dicit᷑. faciamus bona

Expanded text:
non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remunerauit et propter hoc bonum malum illud ignouit. si enim peccata, quae propter carnis concupiscentiam, non propter misericordiam fiunt, propter posteriora opera misericordiae dimittuntur, cur non merito misepropter ipsam misericordiam committuntur? grauius est enim peccatum, quod animo nocentis quam quod animo subuenientis efficitur. ac per hoc si illud deletur opere misericordiae postea subsequente, cum peccat? ita quidem uideri potest. uerumtamen aliud est dicere: peccare quidem non debui, sed opera misericordiae faciam, quibus deleam, quod ante peccaui, et aliud est dicere: peccare debeo, quia non possum aliter misereri, aliud est, inquam, dicere: quia iam peccauimus. benefaciamus, et aliud est dut benefaciamus. Ibi dicitur, faciamus bona,
Abbreviated transcription (Latin):
mendatii qđ peccatũ ñ sit putauerit. deci¬
piet seipsũ turpiter. cũ honestũ se decep
torẽ arbitratur aliorũ. cxciii.
CONTRAEOS QUIADMEN TIENDUM
UEIUT PATROCINATIA SIBI DE
SCRIETURIS EXEMPIA PROPONUNT
EX UBRO CONTRAMINOATIO
ADCONSENTIUM.
Uando nobis de scripturis sc̃is m̃tiendi
ponunt᷑ exẽpla: aut m̃ dacia non suÑ¬
sed putant᷑ eẽ .dũ ñ intelligunt᷑: aut si men¬
dacia sunt imitanda non sunt. quia iusta
cẽ ñ possunt. Sed qđ scriptũ ẽ. bene dm̃
fecisse cũ hebreis obstetricib & cũ raab
hseri contina meretrice᷑ ñ ideo factũ est
qr m̃ titȩ sunt: sed qr in homines dĩ miseri¬
cordes fuerunt. Non est itaq in eis remu¬
nerata fallacia. sed beni uolentia. Benigni¬
tas m̃tis. ñ iniquitas m̃tientis. Sicut enĩ
mirũ absurdũq non eã. si alio prius tẽporei
cõmissa ab eis opera mala. dĩ ꝓpt̃ posteriora¬
opera bona uellet ignoscere: ita mirandũ

Expanded text:
mendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decimendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum torem arbitratur aliorum. CAPUT CXCIII. Contra eos qui ad mentiendum velut patrocinantia sibi de Scripturis exempla proponunt; ex libro contra Mendacium ad Consentium. Quando nobis de Scripturis sanctis mentiendi ponuntur exempla, aut mendacia non suntsed putantur esse dum non intelliguntur; aut si mendacia sunt, imitanda non sunesse non possunt. Sed quod scriptum est bene deum fecisse cum hebraeis obstetricibus et cum Raab Hiericuntina meretrice, non ideo factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines dei misericordes fuerunt. non est itaque in eis remunerata fallacia, sed beniuolentia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis aliqua opera mala deus propter posteriora bona uellet ignoscere, ita mirandum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. conuertendo. Neq septimo genere. m̃ ti en¬
dũ ẽ Nonenĩ cuiusquã cõmoditas aut salus
tẽpor alis ꝑficiend&̃ fidei p̃ferenda c̃: nec si
quisquã in recte factis nr̃is tã male mouet᷑.
ut fiat etiã animo deterior. longeq: pietate
remotior ꝓpterea recte facta deserenda sunł÷
cũ id nobis p̃cipue tenendũ sit. quo uocare
atq in uitare debenius quos sicut nos met
ipsos diligimus. forcissimoq animo. bbenda
ẽ. a postolica illa sententia. Aliis quidẽ sumꝰ
odor uitae in uitaẽ: aliis odor mortis in mortẽ.
Et adhaec quis idoneus. Nec octauo genere
m̃tiendũ ẽ. qr & inbonis. castitas animi
pudicitia corporis. & in malis id qđ ipsi
facimus eo qđ fieri sinimus. maius est.
In his autẽ octo generib tanto quisque
minus peccat cũ m̃tit᷑. quanto emergit
adoctauũ. Tanto amplius. quanto mergit
ad primũ. Quisquis autẽ eẽ aliqđ genus

Expanded text:
est conuertendo. neque septimo genere mentienest conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanto emergit ad octauum, tanto amplius, quanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus