comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in derram repmissionis hab̃et mira¬
culum. Ipse currus & eqͦs & omnem
erereitum pharaonis demersit in
ꝓfundum: qͥ dormiert̃ somno ꝑpe¬
tuo. Contͥt sunt &e extinca quasi
linum in breui temporis sꝑacio: &e
inpuncto atq momito. Linum em̃
necdum igne correptum. ꝓleuitate
substantie statim exemct̾um in fauil¬
la dissoluituꝵ. G hoc p̃cipio tobis.
ut int signa mea atq miracła qͥb
babylon urbs potentissima dirupta
ẽ. &e quib in marirubro atq iordane
popło meo aꝑta ẽ uia nequaqm me¬
miueritis ueterum: qm̃ ineuangłio
multo sum maiora facturꝰ. quorum
comparatione p̾terita sileri debeant.
Nequaquam entm ultra in mariru¬
bro s in deserto todi mundi reꝑiam
uiam: nec unꝰ fluuiꝰ siue fons ertim¬
pet de petra s multa flumina. q̃ ñ
corꝑa ut pͥꝰ s animas sitientes refici¬
ant: &e impleat᷑ illud quod supra
legimꝰ. Bibetis aqͣs de fontib salua¬
toris. Tunc qͦd nunqͣm fact̾um est

Expanded text:
in terram repromissionis haberet mirain terram repromissionis haberet miraculum. Ipse currus et equos et omnem exercitum Pharaonis demersit in profundum, qui dormierunt somno perpetuo. Contriti sunt et exstincti, quasi linum in brevi temporis spatio, et in puncto atque momento. Linum enim necdum igne correptum, pro levitate substantiae statim exstinctum, in favillam dissolvitur. Igitur hoc praecipio vobis, ut inter signa mea atque miracula, quibus Babylon urbs potentissima diruta est, et quibus in mari Rubro atque Jordane populo meo aperta est via, nequaquam memineritis veterum, quoniam in Evangelio multo sum majora facturus; quorum comparatione, praeterita sileri debeant. Nequaquam enim ultra in mari Rubro, sed in deserto totius mundi reperiam viam. Nec unus fluvius, sive fons erumpet de petra, sed multa flumina, quae non corpora ut prius, sed animas sitientes reficiant, et impleatur illud quod supra legimus: Bibetis aquas de fontibus Salvatoris . Tunc quod numquam factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
istum formauim: latidem meã nar¬
iabit: Lxx. Qͥa sic dicit dñs. qͥ dat
inmarquiam. & in aquauehem̃ti
semitã. qͥ educit currꝰ & equites. et
multitudinem robustissimam. S
dormiert̃ ce ñ resurgent: extinct̾i fc̃
quas: linum extinctum. Nolite me¬
minisse pͥorum. ce uet̾a ne cogitetis.
e cognoscetis ea. Et faciam in de¬
serto uiam. & in inaqͦso flumina.
Benedicent m bestie ag. syrenes &
filie strutionum: quia dedi in deser¬
d aqͣm. & flumina in inaqͦso. ut bi¬
bere faciam genꝰ meum. electum po¬
pulum meum quem acquisiui: ut
itutes meas narret. Onis q̃ destrur
& abiecit babylonem. & fortissimos
illiꝰ detͣrit de potentia. om̃sq chal¬
deos qui in fluctib huiꝰ scħ feliciter
nauigabant. fecit eẽ captiuos: ipse
in aquis dorrentib inaris rubri rep¬
perit uiam: ut tͣnsiret popłs eiꝰ de
egypto libatus. Siue qui dedit in
mnarirubro uiam.ipse ce in aqͥs tor¬
rentib iordanis fluuii repꝑit semi¬
tam: ut & eg̾ssio ex egypdo. & intͦitus

Expanded text:
 laudem meam narrabunt. LXX: Quia sic dicit Dominus, qui dat in mari viam, et in aqua vehementi semitam. 520 Qui educit currus, et equos, et multitudinem robustissimam. Sed dormierunt, et non resurgent: exstincti sunt quasi linum exstinctum. Nolite meminisse priorum, et vetera ne recogitetis. ientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in inaquoso flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae struthionum, quia dedi in deserto aquam, et flumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutes meas narret. Dominus qui destruxit et abjecit Babylonem, et fortissimos illius detraxit de potentia omnesque Chaldaeos qui in fluctibus hujus saeculi feliciter navigabant, fecit esse captivos: ipse in aquis torrentibus maris Rubri reperit viam, ut transiret populus ejus de Aegypto liberatus. Sive qui dedit in mari Rubro viam, ipse et in aquis torrentibus Jordanis fluvii reperit semitam, ut et egressio ex Aegypto, et introitus
Abbreviated transcription (Latin):
di possident facultatem. Dicite in qͥt
Ubi apollo delficꝰ & loxias deliusq &
clariꝰ. & cęc̃a idola fut᷑orum scientiã
pollicentia. q̃ reges potentissimos de¬
ceꝑunt: Cur de xỹo mchil potuere
p̃dicere. nicħ de apłis erus. nicħ de
ruinis &e abiectione templorum: Si
gͦsuum urt̃tum ñ potuere p̃dicere.

Expanded text:
di possident facultatem. Dicite, inquitdi possident facultatem. Dicite, inquitubi Apollo Delphicus, et Loxias, Deliusque, et Clarius, et caetera idola, futurorum scientiam pollicentia, quae reges potentissimos deceperunt? Cur de Christo nihil potuere praedicere; nihil de Apostolis ejus; nihil de ruinis et abolitione templorum? Si ergo suum interitum non potuere
Abbreviated transcription (Latin):
sensum. & sciemꝰ quȩ sint nornsfuna.
Uentura qͦq dicite nob̃ &e annunci¬
Nate que futura sunt in nouissimo:
⁊& sciemtus qm̃ dii estis. Benefacite
aut male. & ãmirabim᷑: ce uidebimꝰ
simul unde sitis uos &e unde sit opꝰ
‸ ur̃m. De t̾ra abominationem elege¬
runt uos. Quomͦ supͣ diximꝰ dupli¬
cem ẽẽ lacob & isrł non credentium
atq credentium in dñm saltiatorẽ
ita uocatis gentib ce in des erto qͦn¬
dam eccłie erumpentib fluuus
fontib q & inirum in modum co¬
mante uarietate arborum. cunctil
ubertate plenissimis: qui in xpo
& gentib crede noluerunt. ꝓuocant᷑
ad iudicium ut respondeant curui¬
dere & scire. & recogitare de intelli¬
gere noluerint qͥamanus dñi ista
fecerit. & sc̃s isrł creauerit umũsa.
Accedant inquit idolaur̃a que po¬
: tatis cẽ fortissima. uel afferte siquid
susciꝑe ueritatem. Simulq fit apo¬
stropha adipsa idola q̃ insensibilia
sunt. &e nec audiendi uel responden¬

Expanded text:
sunt novissima. Ventura quoque dicite nobis, et annuntiate quae ventura sunt in novissimo: et sciemus quoniam dii estis. Bene facite et male, et admirabimur: et videbimus simul unde sitis vos, et unde sit opus vestrum: de terra abominationum elegerunt vos. Quomodo supra diximus, duplicem esse Jacob et Israel, non credentium atque credentium in Dominum Salvatorem: ita vocatis gentibus, et in deserto quondam Ecclesiae erumpentibus fluviis fontibusque, et mirum in modum comante varietate arborum, cunctis ubertate plenissimis, qui in Christum ex gentibus credere noluerunt, provocantur ad judicium, ut respondeant cur videre, et scire et recogitare, et intelligere noluerint, quia manus Domini ista fecerit, et Sanctus Israel creaverit universa. Accedant, inquit, idola vestra, quae putatis esse fortissima. Vel afferte, si quisuscipere veritatem. Simulque fit apostropha ad ipsa idola, quae insensibilia sunt, et nec audiendi, nec responden
Abbreviated transcription (Latin):
Tu autemine serure &e laborare fe¬
cist in peccatis tiis: ut cogerer dice.
laboraui sustinens. & nequaquam
ultra ferre de possem. Unde &e per
osee idem loquitur ds. Quid faciã¬
faciam: Quasi adamam ponãte.
& quasi seborm. Qͦd autem .lix. po¬
stcrunt. s in peccatis tcus defendi
te. & in inqͥtatib tuis. sic potest su¬
periorib coaptari. ut labor sit dñi
& lassitudo defendere peccatores.
Ego sum ego sum ipse ꝗͥ delco iniqͥ¬
tates tuas ꝓpt̃ me: & peccatorum tu¬
orum ũ recordabor. Redue me ĩ me

Expanded text:
Tu autem me servire et laborare fecisti in peccatis tuis, ut cogerer dicere: Laboravi sustinens; et nequaquam ultra ferre te possum. Unde et per Osee idem loquitur Deus: Quid tibi faciafaciam? quasi Adamam ponam te, et quasi Seboim? Quod autem LXX posuerunt, sed in peccatis tuis defendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defendere peccatores. Ego sum, ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me, et peccatorum tuorum non recordabor. Reduc me in m
Abbreviated transcription (Latin):
nellos & rudis in xp̃o infantie. qui
nuꝑ in baptismosiue regenerati.
de quib ipse dñs loquebat᷑ ad pe¬
trum pasce agnos meos. Unde ce
in eodem iezechiel scriptum ẽ. Su ᷤ¬
citabo suꝑ cos pastoremunum et
pascet eosseruum meum datud. &
erit pastor eorum. & ego dñs eroeiᷤ
in dm̃: ce dauid in medio corum
pͥnceps. Ego dñs locutꝰ fum. Et
ponam cum dauid cestamentum
pacis. In qͦ considandum quod post
mutta tempora dauid gcilosis pa¬
storib reprobatis. dñm nr̃m qui ẽ de
styrpe dauid suscitaturum ẽe se dicat
qͥ congreget agnos & foueat in sinu suo.
&e fecus ouium siue fetas oues iyse por¬
tet in humero suo: sic̃ in euangliole¬
grmus quod ouem errantem &e a gre¬
ge suo remanentem. suis ad caulas
clesie doctores dicere: qͥ salutem par¬
turtunt plurimorum. ce dicunt cũ
apł̃o.filioli mei quos tõn parturio.
donec formet̃ xp̃c in uob̃. Hebrei as¬
serunt nec de hac re apud eos ulla
pellari genere feminino .i. ruhacod

Expanded text:
nellos, et rudis in Christo infantiae, qui nuper in baptismo sunt renati, de quibus ipse Dominus loquebatur ad Petrum: Pasce agnos meos . Unde et in eodem Ezechiele scriptum est: Suscitabo super eos pastorem unum, et pascet eos, servum meum David; et erit pastor eorum, et ego Dominus ero eis in Deum, et David in medio eorum princeps. Ego Dominus locutus sum, et ponam cum David testamentum pacis . In quo considerandum quod post multa tempora David, gulosis pastoribus reprobatis, Dominum nostrum, qui est de stirpe David, suscitaturum esse se dicat, qui congreget agnos, et foveat in sinu suo, et foetus ovium, sive foetas oves ipse portet in humero suo. Sicut in Evangelio legimus, quod ovem erroneam et a grege solito remanentem, suis ad caulas clesiae doctores dicere, qui salutem parturiunt plurimorum, et dicunt cum Apostolo: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Chrserunt, nec de hac re apud eos ulla pellari genere feminino, id
Abbreviated transcription (Latin):
dm nullꝰ aliꝰ ds̃ sit: nec ante nec pꝰea.
Neq enim temporum conditor ht̃
aliq̃n pͥncipiumr: cum hoc ipsum
aliqñsit temporis. Et quomͦ nunc
locutꝰ est. ego testis dic̃ dñs d̾s & ꝑuer
quem elegi. dicente hoc ipsum dño
pat̃: sic ce de diuinitate illiꝰ sentien¬
dum ẽ. quod nullus sit ds msi iꝑse
qͥ loquit᷑. &e puer eiꝰ quemelegit. Rul¬
chreq preter dm patrem alt̃ nullꝰ
pientia quiloquit᷑ in eugłio. Ego
in patre ce pater in me. Sicut enĩ¬

Expanded text:
Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. Neque enim temporum conditor habet aliquando principium, cum hoc ipsum, aliquando, sit temporis. Et quomodo nunc locutus est: Ego testis, dicit Dominus Deus; et puer quem elegi, dicente hoc ipsum DominPater . Sic et de divinitate illius sentiendum est, quod nullus sit Deus, nisi ipse qui loquitur, et puer ejus quem elegit. Pulchreque praeter Deum Patrem alter nullus pientia , qui loquitur in Evangelio: Ego in Patre, et Pater in me est . Sicut eni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditas domꝰ isrł. Demq sequitur.
Om̃s gs̃ congregate sunt simul. et col¬
lecte sunt tͥb .i. cum popło qͥ credi¬
dit ex iudeis. ut duplex uocatiosit.
circum cisionis ce p̃pucii. Qͦd atitẽ
dr educ. ad filium sermo ẽ. siue iu¬
xta .lxx. pat de filioloquitur. qͦd
eduxerit popłm cecum ce surdum.
ce gentib coptilarit. & fecerte ex eiᷤ
multos eccłie pͥncipes. Miraturq
ꝓpħa quod nullus in gentib hec p̃¬
scire potuerit. nec dñi nosse consilia
s tantum popłs eiꝰ quilegem acccꝑ¬
it & ꝓpħas habu̾it: notus enimin
tucdea ds. in isrł magnum nom̃ eiꝰ.
siue ipse d̾s testis suoꝵ sermonũ sit.
& patrator. ce puer eiꝰ ac sertrus quẽ
elegit. haut dubium qͥn xp̃m signi¬
ficet. cui &e supͣdicit: magnum tͥ ẽ
uocari te ꝑuerum meum. Et hȩc
omnia fient: ut ueritas mundo p̃¬
dicet᷑: &e sciant ce crecdant ce intelli¬
gant. quorum mens prtus bruta
erat &e insengibilis. quod p̃t unum

Expanded text:
 sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Quod autem dicitur, Educ, ad Filium sermo est. Sive, juxta LXX, Pater de Filio loquitur, quod eduxerit populum suum caecum et surdum, et gentibus copularit, et fecerit ex eis multos Ecclesiae principes. Miraturque propheta quod nullus in gentibus haec praescire potuerit, nec Dei nosse consilia; sed tantum populus ejus qui Legem acctas habuerit: Notus enim in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus . Sive ipse Deus testis suorum sermonum sit, et patrator, et puer ejus ac servus quem elegit. Haud dubium quin Christum significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod praeter unum
Abbreviated transcription (Latin):
bum. hoc erat in pͥncipio apud dm̃
Quodq sequit᷑. & non est absq me
saluator: ostendit in patre filium
cuncta saluare. De quo idem ꝓpħa
testat᷑. Emittet eiꝰ dñs saluatorem. qͥ
saluos eos faciet. Neq enim deus sa¬
piens & fortis. sme sua potest ẽe sap̃ia
atq uirtute. Cum gͦ ab initio egoħ
futura p̃dixerim: nuillus erit qui
mee resistat uoluntati. immo que
egofecero possit trrita fac̾e. Hec di¬
cuntur quidem ad iacob &e israel.
s referunt᷑ ad aplicum chorum &
omnes qui de popło iudeorum in
xp̃mnoluerunt crede. Hec dicit

Expanded text:
rbum: hoc erat in principio apud Deum . Quodque sequitur: Et non est absque me Salvator, ostendit in Patre Filium cuncta salvare. De quo idem propheta testatur: Et dimittet eis Dominus Salvatorem, qui salvos eos faciet . Neque enim Deus sapiens et fortis, sine sua potest esse sapientia atque virtute. Cum ergo ab initio ego haec futura praedixerim, nullus erit qui meae renuat voluntati: immo quae ego fecero, posset irrita facere. Haec dicuntur quidem ad Jacob et Israel, sed referuntur ad apostolicum chorum et omnes qui de populo Judaeorum in Christum voluerint credere. Haec dicit
Abbreviated transcription (Latin):
qm fecit dñs. Iubilate excrematre.
resonate montes laudationem.sal¬
deleni sicut nubem iniqͥtates tuas.
&e siẽ caliginem peccata tua. Reitte
ad me. redimam de. Letamini celi.
qm̃ misertꝰ est dñs ifrłis. Canite te¬
ha fuindam̃ta terre. clamate mol¬
des lȩticiam. colles de omnia ligna
habeant. & idola hominum scias
ee figmita o iacob & puer ms is ael.
ne oblinscaris creatoris tui. tibiq
ipse iniurtam facias: ut incurueriᷤ
oꝑi manuũ tuarum. Quȩ qͥa in ad¬
uentu pueri mei quem elegi penitꝰ
destruenda sunt. ꝓpt̾ca dota mentis
auiditate cognosce. qͦd sic̃ nubes ca
ligo & nebula uel solis calore dissol¬
uicur. uł uento raptante tenuat᷑: ita
imiqtates tuas & uniuersa peccata
qͥb prits me offenderas dissolui faci¬
am. tutm̃ reu̾tere ad me & age peni¬
tentiam: qͥa redimendus es p̃ciososan¬
gume. Quod si feceris scias in salute
tua cȩlos t̾ramq lȩtari. & omnia ele¬
menta conetnere. fiue angłos qͥ mo¬

Expanded text:
 fecit Dominus: jubilate, extrema terrae, resonate, montes, laudationem, saldelevi sicut nubem iniquitates tuas: et sicut caliginem peccata tua. Revertere ad me, et redimam te. Laetamini, coeli, quoniam misertus est Deus Israelis. Canite tuba, fundamenta terrae, clamate, montes, laetitiam: colles et omnia ligna habeant, et idola hominum scias esse figmenta, o Jacob, et puer meus Israel, ne obliviscaris Creatoris tui, tibique ipsi injuriam facias, ut incurveris operi manuum tuarum. Quae quia in adventu pueri mei, quem elegi, penitus destruenda sunt; propterea tota mentis aviditate cognosce, quod sicut nubes et caligo, et nebula, vel solis calore dissolvitur, vel vento raptante tenuatur: ita iniquitates tuas, et universa peccata, quibus prius me offenderas, dissolvi faciam. Tu tantum revertere ad me, et age poenitentiam, quia redimendus es pretioso sanguine. Quod si feceris, scias in salute tua coelos terramque laetari, et omnia elementa concinere. Sive angelos qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
exercittium. Ego pͥmus & ego nouiꝰ¬
simꝰ : & absq me non est ds̃.
Qͥs similis meiͥ Uocet ꝙ anuun¬
ciet & ordinem exponat mͥ. ex qͦ con¬
stitui popłm antiquum. Mentua
&e q̃ fuit᷑a sunt annuncient eis. No¬
lite timere. neq conturbemini. Ex
estis testes mei. Artnqͥd est dns absq
me. & formator quem ego ñ nou̾im:
Haste idoli om̃s nicħ sunt: & a¬
mantissina eorum ñ ꝓderunt eis.
Ipsi funt testes eorum. quia ñ uidẽt
neq intelligunt. ut confundant᷑¬
Qͥs formauit dm̃. &e sculptile con¬
flauit ad nchili utile: Ecce õs par¬
ticipes eiꝰ confundent᷑. fabri enim
sunt ex hominib. Conuenient
õs. stabunt &e pauebunt. & confun¬
dentur simul. Faber ferrarius lima
oꝑatꝰ est in prunis. & in malleis for¬
mauit illud: & oꝑatꝰ ẽ in brachio
fortitudinis sue. Esuriet & deficiet.
ñ bibet aqm. & lassascet. Artifex lig

Expanded text:
um: Ego primus, et ego novissimus, et absque me non est Deus. Quis similis mei? vocet, et annuntiet: et ordinem exponat mihi, ex quo constitui populum antiquum: ventura et quae futura sunt annuntient eis. Nolite timere, neque conturbemini: ex estis testes mei: numquid eset formator, quem ego non noverim. Plastae idoli omnes nihil sunt, et amantissima eorum non proderunt eis. Ipsi sunt testes eorum, quia 65 non vident neque intelligunt, et confundantQuis formavit Deum, et sculptile conflavit ad nihil utile? Ecce omnes participes ejus confundentur: fabri enim sunt ex hominibus: convenient omnes, stabunt et pavebunt, et confundentur simul. Faber ferrarius lima operatus est: in prunis, et in malleis formavit illud, et operatus est in brachio fortitudinis suae: Esuriet et deficiet, non bi
Abbreviated transcription (Latin):
fugientes untuersos. & chaldei in na¬
uib uincient᷑. Ego dñs d̾s sc̃s isrł.
qͥ ostendi isrł regem ur̃m. Iurtahe¬
braicum adhuc ad isrł ꝓpħicusser¬
mo dirigit᷑. quod redemptor eorum
dñs &e sc̃s isrł hec adeos locutus sit
Ppter uos quimeum euangłin p̃di¬
catis quib supͣdiri. noli timere qͥa
tecum egosum. qui estis testes uolun¬
tatis meȩ. & puerum meum alterũ
destem mundo incredulo itunciatiᷤ
misi filium meum in babylonem
&e confusionem huiꝰ scl. & detrau
om̃s uectes eiꝰ qͥ hebraice appellan¬
tur sarihim̃. & quos theodotio for

Expanded text:
ersos, et Chaldaei in navibus vincientur. Ego Dominus Deus sanctus Israel, qui ostendi Israel regem vestrum. Juxta Hebraicum adhuc ad Israel propheticus sermo dirigitur, quod redemptor eorum Dominus et sanctus Israel, haec ad eos locutus sit: Propter vos qui mecum Evangelium praedicatis, quibus supra dixi: Noli timere, quoniam ego tecum sum, qui estis testes voluntatis meae, et puerum meum alterum testem mundo incredulo nuntiatis, misi Filium meum in Babylonem et confusionem hujus saeculi. Et detraxi omnes vectes ejus, qui Hebraice appellantur BARIHIM  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
auditur peccatores ad pentientiamĩ
nomine iacob: ut ce ipsi supplantent
utia atq peccata. Auꝰ scribet manti
scia dñi sum. sitie ut .lxx. tͣnstulerurs
scͥbet in manu fua dei sum: ut noto
tyrocimo seruitutis xͥ se militem głet.
Et innomine isrł assimilabit᷑. Non
enim omnis ex isrł. s magna pars er
gentum maltitudine in nomineis

Expanded text:
auditur, peccatores ad poenitentiam in auditur, peccatores ad poenitentiam in nomine Jacob; ut et ipsi supplantent vitia atque peccata. Alius scribet manu sua, Dei sum. Sive ut LXX transtulerunt, scribet in manu sua, Dei sum: ut novo tyrocinio servitutis Christi se militem glorietur. Et in nomine Israel assimilabitur. Non enim omnes ex Israel, sed magna pars ex gentium multitudine, in
Abbreviated transcription (Latin):
effundam siue ponam sp̃m meum
suꝑ sem tciũ. & bndictionem meam
suꝑ styrpem tuam: q̃ ex aqͣ & sp̃u scõ ĩ
baptismate renascettir. Quam & ine
euangłio saluator ꝓmisit dicens. Qͥ
sicit uieniat ad me &e bibat. Statimq
infert᷑. Hoc autem dicebat de sp̃ciscõ
quem credemis accept᷑i erant. Compa¬
rat qͦq in baptismate renascentes. herb̃
uirentib &e salici q̃ uxta fluentes aqͣs
ortt. & contͣ rertm nat᷑am affert frue¬
tus. que pͥꝰ sterilis erat. uel cuiꝰ semen
in cibo sumptum: steriles facit. Qđ
qͥdem &e in pͥmo ꝑsalmolegit᷑. Et erit
sic̃ lignum qͦd plantatum ẽ secꝰ dectir¬
sus aquarum. qͦd fructum suum da¬
bit in tempore suo: & folium eiꝰ ñ deci¬
det. fuii m herbas &e nascentes salicsᷤ
duplicem uocationẽ intelligitnt: ut
in herb popłs nationum sit. in salici¬
bus hi qͥ ex isrł crediderunt. Simul¬
q descbit uarietatem credendum.
Alus dicet. dm̃ egosum: qui iusticiȩ
oꝑa in se eẽ confidet. Aliꝰ uocabit sub¬

Expanded text:
nam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam, quae ex aqua et Spiritu Sancto in baptismate renascetur. Quam et in Evangelio Salvator promisit, dicens: Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Statimque infertur: Hoc autem dicebat de Spiritu Sancto, quem credentes accepturi erant . Comparat quoque in baptismate renascentes herbis virentibus, et salici quae juxta fluentes aquas oritur: et contra rerum naturam affert fructus, quae prius sterilis erat, vel cujus semen in cibo sumptum, steriles facit. Quod quidem in primo psalmo legitur: Et erit sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructus suos dabit in tempore suo, et folium ejus non decidet. Alii inter herbas et renascentes salices duplicem vocationem intelligunt: ut in herbis populus nationum sit; in salicibus, hi qui ex Israel crediderunt. Simulque describit varietatem credentium: Alius dicet, Domini ego sum, qui justitiae opera in se esse confidit: alius vocabit, sub
Abbreviated transcription (Latin):
in uentre mat̾s plantam fr̃is arriꝑes.
siue qͥ ĩpͥncipio nascentiᷤᷤ eccłie te de
ꝑsecutorum manib conseruauit. No¬
l timere crudelitatem coꝵs serue m̃s
lacob: & rectissime quem elegi. Alio
nomine isrłem uocat. Isyroñ emm
ue eyons .i. rectissimum & rectum in¬
terp̃tatisunt: sol. lxx. dilectissimũ.
ingentes de fuo isrł. Prope enim iu¬
xta hebreos & litterarũ fidem: israel

Expanded text:
antam fratris arriperes. Sive qui in principio nascentis Ecclesiae te de persecutoribus conservavit. Noli timere crudelitatem eorum, serve meus Jacob, et Rectissime quem elegi. Alio nomine Israelem vocat; ISURUN   enim ve εὐθῆ, id est, rectissimum, et rectum interpretati sunt: soli LXX dilectissimum, jungentes de suo, Israel. Proprie enim juxta Hebraeos et litterarum fidem, ISRAEL
Abbreviated transcription (Latin):
friconoli prohibere.Adduc filios me¬
os de terra longinqua. &e filias meaᷤ
a t̃iminis t̾̃re. Omnis qͥ uocatur no¬
duri popłm cȩcum qui habent ocło
&e sunt ceci. & surdȩ sunt aures etus.
Om̃s gs̃ congregate sunt simul. ce
conuenerunt pͥnciyes earum. Qs

Expanded text:
ohibere: adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a terminis terrae, omnes qui vocantur noduxi populum caecum, qui habent oculos, et sunt caeci, et surdae sunt aures ejus. Omnes gentes congregatae sunt simul, et convenerunt principes
Abbreviated transcription (Latin):
genes arech reficientes retia uocauit
&e misit in magnum mare. ut de piᷤ¬
catorib piscium. faceret homintim¬
piscatores: qͥ de irłm usq ad illtricum
& hispanias eugłm p̃dicarunt. capi¬
entes in breui dempore ipsam quoq
romane urb̃ podentiam. Ut certe des¬
cenderunt in mare &e nauigauert̃
illud. tempestates & ꝑsecutiones istiꝰ
scli sustinentes. Insulas quoq &e ha¬
bitatores earum uel diu̾sitatem gen¬
tium intellige: uł eccłiarum multi¬
tudinem. L euet inquit desertum¬
& ciuitates ciꝰ uocem suam. de qua
& supra diximꝰ. siue lȩcet᷑ des ertam
c&e uiei cius: & cedar que qͦndam in.¬
habitabilis fuit regio trans arabiã
sarracenorum & habitatores pctrẽ.
que ce iꝑfa urbs palestine est. Hoc aũ
sig̃cat. quod gentium popłs descrtꝰ
prius noticia dei. &e idolatͥc errorib
obligatus: ad latides domim con¬
uertat᷑. Siue qͥa cedar int̃pretatur de¬
nebre. & iuxta apłm petra xp̃c. p̃¬

Expanded text:
Genezaret reficientes retia sua, vocavit Genezaret reficientes retia sua, vocavit et misit in magnum mare ; ut de piscatoribus piscium faceret hominumpiscatores, qui de Jerusalem usque ad Illyricum et Hispanias Evangelium praedicarunt: capientes in brevi tempore ipsam quoque Romanae urbis potentiam. Vel certe descenderunt in mare et navigaverunt illud; tempestates et persecutiones istius saeculi sustinentes. Insulas quoque et habitatores earum, vel diversitatem gentium intellige, vel Ecclesiarum multitudinem. Levet ivitates ejus vocem suam, de qua et supra diximus. Sive laetetur desertum et vici ejus, et Cedar, quae quondam inhabitabilis fuit regio trans Arabiam Saracenorum. Et habitatores Petrae, quae et ipsa urbs Palaestinae est. Hoc autem significat, quod gentium populus desertus prius notitia Dei, et idololatriae erroribus obligatus, ad laudes Domini convertatur. Sive quia Cedar interpretatur tenebrae, et juxta Apostolum petra Ch
Abbreviated transcription (Latin):
illis. & ñ derelinquam eos. Iysi tiero
conu̾si sunt retrorfum. Confundi¬
mini confusione qua confidiois super
sculptilib: qͥ dicitis conflatis. uos estiᷤ
dii nr̃i. Qa prtus dixerat que pͥma
fuertint ecce tienerunt. noua quoq
ego anntncio. andeqͣm oriant᷑ audi¬
ta faciam uob. & se ꝓmis erat quodig¬
norabant ẽẽ dicdurum: que sint illa
ticum nouum. nequaqͣm in uetuista¬
de litt̾e. s in nouitate sp̃c: nec solum
eius penetret usq ad extrema derre.
A summoenim celi egressus etus:
c usq ad suminũ illius occursꝰ etus.
In omnem t̃ram exuit aplorum sonꝰ.¬
: & in t̾imnos orbuerba eorum. Siue
icirta .lxx. glorificate nomen eiꝰ in
derminis terre: ut muntuers o
mundo xp̃i nomen annucietur
ingentib. Qui sinte audem isti qui
canere debeant canticum nouum.
sequentia uerba testant᷑. Qui des¬
cenditis inquit in mare &e natugatis
illud. siue plentudo maris. Aplos.
enm uidens ihe in littore iurta mare

Expanded text:
illis, et non derelinquam eos, ipsi vero illis, et non derelinquam eos, ipsi vero conversi sunt retrorsum; confundamini 511 confusione, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis conflatis, vos estis dii nostri. Qui prius dixerat: quae prima fuerant, ecce venerunt; nova quoque ego annuntio: antequam oriantur, audita faciam vobis; et se promiserat, quod ignorabant esse dicturum: quae sint illa ticum novum, nequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum ejus penetret usque ad extrema terrae. A summo enim coelo egressus ejus et usque ad summum illius occursus ejus . In omnem terram exiit Apostolorum sonus, et in terminos orbis verba eorum. Sive juxta LXX: Glorificate nomen ejus in terminis terrae: ut in universo mundo Christi nomen annuntietur gentibus. Qui sint autem isti qui canere debeant canticum novum, sequentia verba testantur: Qui descendiis, inquit, in mare, et navigatis illud, sive plenitudo maris. Apostolos enim videns Jesus in littore juxta mare
Abbreviated transcription (Latin):
reliqui eos. Cont̾si sunt retrorsũ.
Contundant᷑ confusione qͥ confidt̃
insculptili. qui dicunt conflatili.
uos du nra. Lex. Cantate domino
canticum notium : pͥncipatus etus
glificatur. & nom̃ illiꝰ asummitate
terre. Qui descendunt in mare et
nauigant m eo: insule & habitatores
carum. Letare desertum & uqietus:
uille &e habitatores cȩdar. Letabunt᷑
qui habitant in petra: de summitate
montium clamabunt. Dabunt deo
glam. aͥtates eꝰ in insuł nunciabtunit.
Dns ds uͥtutum egrodiet᷑ & cont̾et bel¬
lum. suscitabre zelum. & clamabit su¬
per inimicos suos cum fortitudine. Ta¬
cui a pͥncipio. Nunqͥd semꝑ tacebo.
& sustinebo sicut pariens : łatient̃
egi. erumpam. & arefaciam simul.ua¬
stabo mondes &e colles. & omne fenum
eorum arefaciam. & ponam flumina
in insulas. & paludes siccabo. Et ad¬
ducam cecos ꝑuiam qͣm nescitint : ce
semitas qͦs ignorauerunt calcare eos
faciam. faciam eiᷤᷤ tenebͣs in lucem. et
praua in directa. Hȩc uerba faciam

Expanded text:
unt retrorsum: confundantur confusione, qui confidunt in sculptili, qui dicunt conflatili: vos dii nostri. LXX: Cantate Domino canticum novum: principatus ejus glorificatur, et nomen illius a summitate terrae: qui descendunt in mare et navigant illud, insulae et habitatores earum: laetare desertum et vici ejus: villae et habitatores Cedar. Laetabuntur qui habitant in Petra: de summitate montium clamabunt. Dabunt Deo gloriam, virtutes ejus in insulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredietur et conteret bellum, suscitabit zelum, et clamabit super inimicos suos cum fortitudine. Tacui a principio, num semper tacebo et sustinebo? sicut pariens patienter egi, erumpam et arefaciam simul, vastabo montes et colles, et omne fenum eorum arefaciam. Et ponam flumina in insulas, et paludes siccabo. Et adducam caecos per viam quam nesciunt, et semitas quas ignoraverunt, calcare eos faciam; faciam eis tenebras in lucem, et prava in recta. Haec verba faciam
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Ut iustificeris in sermonib
duis. & ttincas cum ft̃is iudicatus.
Marra gͦ siquid habes: ut iustifice¬
ris. Et e sensus. Ego non loqͣr pͥor
contra te. ne orp̃ssum te dicas multi¬
plicatione sermonum: s tusiquid
dearis ista que pateris non meritosu¬
stinere. Et ut scias me misereri tui
ñ ob meritum tuum s ꝓpt nncã cle¬
mentiã: a patͥb tens repetam
atq maiorib. ut intelligaᷤ de pecca¬
torib de ẽẽ generatum. Pat titus pͥmꝰ
peccauit in solitudine: om̃s indeli¬
cet popls isrł. Siue auct̾or gencris
tui abraham peccasse connneita:
quia possidebo eam: Et interpretes
inquit tui p̃uaricat sunt ime. Aã¬
ron &e moyses ad aquam contͣdictioĩs:
qui int̃ me &e te metii loquebantur.
Et ut intelligamꝰ non ẽẽ tiolentam
erpositionem: sequit᷑. Et contamina¬
ti pͥncipes scos. de qtub & in psalmo

Expanded text:
m: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum fueris judicatus . Narra ergo si quid habes, ut justificeris. Et est sensus: Ego non loquar prior contra te, ne oppressum esse te dicas multiplicatione sermonum; sed ut si quid dearis ista quae pateris, immerito sustinere. Et ut scias me misereri tui, non ob meritum tuum, sed propter meam clementiam, a patribus tuis repetam atque majoribus, ut intelligas te a peccatoribus esse generatum: Pater tuus primus peccavit in solitudine: omnis videlicet populus Israel. Sive auctor generis tui Abraham peccasse convinciturquia possidebo eam? Et interpretes, inquit, tui praevaricati sunt in me : Aaron et Moyses ad aquam cotradictionis, qui inter me et te medii loquebantur . Et ut intelligamus non esse violentem expositionem, sequitur: Et contaminavi principes sanctos, de quibus et in p
Abbreviated transcription (Latin):
faciens & formans te abuto auxilia¬
cor tuus. Noli timere serue meus¬
iacob. & rect̾issime qtiem elegi. Ef¬
fundam enim aquas suꝑ sitientem
& flucnta suiꝑ ariddam. Efftindam
sp̃mmetm suꝑ semen tuum: & be¬
nedictionem meam suꝑ styrpẽ tuiã

Expanded text:
faciens et formans te, ab utero auxiliator tuus: Noli timere, Jacob serve meus, et rectissime, quem elegi: effundam enim aquam super sitientem, et fluenta super aridam, effundam Spiritum meum super semen tuum, benedictionem meam super stipem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
fortare. Confortauit faber erarius
ꝑcutiens in alleo eum qͥ cudebat te
temporis dicens. glutino bonumẽ.
me insule : pͥncipes enim mutabt̃
uirtutẽ. Appropinquent & loqͣnt̃
simul: tẽ tudicium annuncient. Qͥs
suscitauit de oriente iusticiam. tio¬
cainit eam. ad pedes suos & uadit:
Dabit in conspectu gentium: & rege
instuporem mitcee. Et dabit in ter¬
Iram gladios eorum: ce siẽ stipulam ꝓ¬
iect̾am arcus eorum: & ꝑsequent᷑ eoᷤ.
Txanfibit in pace. uia pedum eiꝰ. Qͥs
oꝑatus ẽ & fecit hec: Uocauit eam.¬

Expanded text:
Al. confortabit faber aerarius percutiens malleo eum qui cudebat tunc temporis, dicens, glutino bonum estme insulae, principes enim mutabunt virtutem: appropinquent et loquantur simul: tunc judicium annuntient: Quis suscitavit de Oriente justitiam: vocavit eam ad pedes suos et vadet? Dabit in conspectu gentium: et reges in stuporem mittet, et dabit in terram gladios eorum: et sicut stipulam projectam arcus eorum: et persequetur eos, transibit in pace via pedum ejus. Quis operatus est et fecit haec? vocabit eam
Abbreviated transcription (Latin):
re qm̃ redemi te ce uocaui te noĩe
meo: m̃s es tu. Ot si tͣnsieris ꝑ aqͣ
decum sum: & flumina ñ opient
te. Et si transieris ꝑignem. non c̃o¬
bureris. fiamma non exuret te:
quia ego dñs.i as tuus. sẽs israel
saluator tuus: feci cominutationẽ
tuam egyptum & ethiopiam & sye¬
nem ꝓ de. Et qͦ honorabilis factꝰ es
& in conspect̾ui meo glorificatus qsd

Expanded text:
m redemi te: vocavi te nomine tuo, meus es tu: et si transieris per aquam, tecum sum, et flumina non cooperient te. Et si transieris per ignem, non combureris: flamma non exuret te: quia ego Dominus Deus tuus Sanctus Israel, salvator tuus. Feci commutationem tuam 516 Aegyptum, et Aethiopiam, et Syenen pro te. Ex quo honorabilis factus es, et in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
bomi scu mali aliquid accidissce. u¬
trumq posset indelligi: ut e illud
pyrriregis epyrotarum. fio te eac¬
da. romanos uincere posse. Et croe
idola deosñ ẽẽ. qͥd nec bene possint
facere nec male: ñ qͦ idola tił demo¬
nes assidentes idolis mala sepe ñ fece¬
rint: s qͦ nͥ concessa cis fu̾it potestas a
dño. hoc faccre non possint.Demiq ĩ
euangłiodep̃cant᷑: ut habcant pote¬
statem in porcorum gregem. Et ĩ iob
deo: cum etiam paulus apłs tradat qͦs¬
dam sathane. ut discant ñ blasphe¬
mare. Siue hoc dicendum qͦd muta
simulacͣ hoĩum &e insensibilia. nec b̃n
possint facere nec male. nec p̃terita noᷤᷤ¬
se nec fut᷑a. qͥa ex nichili sunt &e ex eo qͦd
ñ est: & ñ tam ipsa quamille qui ea
colat abominatione condignꝰ sit. Ido¬
la entm gentium argentum &e aurum.
oꝑa manuũ hoĩum. os hñt & non lo¬
quent᷑. & cȩt̃a. Quomͦ gͦ possunt scire
& nunciare uient᷑a aut narrare p̃t̃ita.
&e bn facere ul male. que nec hominũ

Expanded text:
ccidisset, utrumque posset intelligi. Ut est illud Pyrrhi regis Epirotarum: Aio te, Aeacida, Romanos vincere posse. Et Croes, idola deos non esse, quod nec bene possint facere, nec male. Non quo idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerint; sed quo nisi concessa eis fuerit potestas a Domino, hoc facere non possint. Denique in Evangelio deprecantur, ut habeant potestatem in porcorum gregem . Et in Job Deo, cum etiam Apostolus Paulus tradat quosdam Satanae, ut discant non blasphemare . Sive hoc dicendum, quod muta simulacra hominum et insensibilia, nec bene possint facere, nec male, nec praeterita nosse, nec futura, quia ex nihilo sint, et ex eo quod non est, et non tam ipsa, quam ille qui ea colat, abominatione condignus sit. Idola enim gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur . Quomodo ergo possunt scire et nuntiare ventura, aut narrare praeterita, et bene facere, vel male, quae nec hominum
Abbreviated transcription (Latin):
Syon a ihrłin nominib differunt.
errorem: introgent᷑ a nob̾. ut respon¬
deant unde sint. Et ħ erit unũsa¬
rum responsio. quod om̃s uanitatẽ
sequantur & uencum: & adorent o¬
pera manutm suarum. Qucquid
de idolis & gentib diximꝰ. referamꝰ
ad doginata pͣuitatis. & ad pͥncipeᷤᷤ
eorum heresiarchas: quod xp̃o pa¬
cem eccłie nunciante. &e monstran¬
te eis ucritatis uiam. ipsi sequant᷑
crrorem. & uento ac durbini com¬
parentur. Hebrei suscitatum ab a¬
quilone &e uenire ab ortu solisasy¬
rium interptant᷑ & ꝑsam qͥ uene¬
rint iuirłm. & om̃s pͥncipes illiꝰ
conculcauerint. mullumq ido¬
lorum que colebant hoc scierit
ẽẽ uenturum. nisi solus dominꝰ
guiultus est eos pro peccatis fuis

Expanded text:
Sion et Jerusalem nominibus differunt; errorem, interrogentur a nobis, ut respondeant unde sint. Et haec erit universarum responsio, quod omnes vanitatem sequantur et ventos, et adorent opera manuum suarum. Quidquid de idolis et gentibus diximus, referamus ad dogmata pravitatis; et ad principes eorum haeresiarchas, quod Christo pacem Ecclesiae nuntiante, et monstrante eis veritatis viam, ipsi sequantur errorem; et vento ac turbini comparentur. Hebraei, suscitatum ab Aquilone, et venire ab ortu solis, Assyrium interpretantur et Persam, qui venerint Jerusalem, et omnes principes illius conculcaverint; nullumque idolorum quae colebant, hoc scierit esse venturum, nisi solus Dominus, qui ultus est eos pro peccatis suis
Abbreviated transcription (Latin):
surus sum. Reduc cͦ me in memor¬
am. Siqtid habes iust quod respon¬
deas mͥ libenter accipiam. ut iudicem
simul. & arguas me non fecisse tibi qd
facere debui. Quem sensum in michca
plemiꝰ legimꝰ. Popłs ms quid foci tibi
& qͥd molestus fui tͥ: Respondem. Qa
eduri te de t̃ra egypti. & de domoser

Expanded text:
surus sum. Reduc ergo me in memorsurus sum. Reduc ergo me in memoriam: si quid habes justi quod respondeas mihi, libenter accipiam: ut judicemur simul, et arguas me non fecisse tibi quod facere debui. Quem sensum in Michaea plenius legimus: Populus meus quid feci tibi, et quid molestus fui tibi? responde mihi: quia eduxi t
Abbreviated transcription (Latin):
primus peccatit. & interp̃tes tui pre¬
uaricati funt in me: & contamina¬
ui pͥncipes scõs. Ded ad int̾nitionẽ
iacob & isrł in blasphemiam: Lxx.
Ego fum egofum qͥ deleo tniqͥtates¬
‸ tuas. &e non recordabor: tu uͦ mem̃to
ce tudicemur. Dic tu mniguitates tu¬
as primꝰ ut iustificeris. Patres uestii
egerunt in me: &e contaminauer̃
pͥncipes scã mea. Et dedi ut disꝑde¬
rem iacob. & ifrł in ohꝓbrium. Tu
me inquit iacob & isrł laborare fe¬
cistiin peccatis tuus. ce onera iniqui¬
tatum tuarum portare uix potui: qͦs
nequaquam sertios meos nec pueroᷤ
uoco.s simpliqi appello nomine ia¬
cob & isrł: tit ostendam ce arguam
peccatores. Ego audem ꝓpt̃ me quia
misericors fum & patdiens &e multaꝵ
miserationũ deleo om̃s iniquitades tu¬
as i asꝑsione & sangune noui testa¬
menti. delensuetꝰ cyrographum. qͦd
aduersum de sc̃ptum erat: & peccõꝵ
tuiorum ultra non recordabor. quȩ tͥ
sicrede uolueris in baptismate dimiᷤᷤ¬

Expanded text:
tui praevaricati sunt in me. Et contaminavi principes sanctos, dedi ad internecionem Jacob, et Israel in blasphemiam. LXX: Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor. Tu vero memento, et judicemur. Dic tu iniquitates tuas primus, ut justifegerunt in me, et contaminaverunt principes sancta mea. Et dedi ut perderem Jacob, et Israel in opprobrium. Tu me, inquit, Jacob et Israel, laborare fecisti in peccatis tuis, et onera iniquitatum tuarum portare vix potui, quos nequaquam servos meos nec pueros voco, sed simplici appello nomine Jacob et Israel, ut ostendam et arguam peccatores. Ego autem propter me, quia misericors sum et patiens, et multarum miserationum, delebo omnes iniquitates tuas in aspersione et sanguine novi Testamenti: delebo vetus chirographum, quod adversum te scriptum erat; et peccatorum tuorum ultra non recordabor, quae tibi, si credere volueris, in baptismate dimis
Abbreviated transcription (Latin):
ex illo fluino duxere pͥncipium. qͥ
in psalmis legitur. fummis impetꝰ
lȩcificat ciuitatem cħ. Et in aliolo¬
co. fiuuitis dei replecus est aquis. Qe
aque & fontes de illo fonte manart.
qui ꝑ iheremiam loquit᷑. Me dere¬
liquerunt fontem aque uitie. Et
supra in hoc eodem ꝓpħa đr. Bibẽt¬

Expanded text:
ex illo fluvio duxere principium, qui ex illo fluvio duxere principium, qui in Psalmis legitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in alio loco: Fluvius Dei repletus est aquis. Quae aquae et fontes de illo fonte manarunt, qui per Jeremiam loquitur: Me dereliquerunt fontem aquae vivae . Et supra in hoc eodem Pr
Abbreviated transcription (Latin):
Lxx. Etultabunt pauꝑes & mo¬
pes.Querent enim aquam ce non
tib flumina. &e in medio campor
fontes. faciam desertum in paludes:
& sicientem t̃ram in aquȩ ductus.
Ponam in t̃ram absq aqua cȩdrũ.
& buxum & mirtum &e eyparissum
& popłm. ut uideant & sciant. & co¬
gitent & notunt simul. qͥa manus
domini fecit hec. & sc̃s isrł ostendit.
Gentium popłs pauꝑ &e tenus. qͥñ
habebat scientiam ueritatis: querit
ꝑ drũsos magistros. & uaria phylo¬
sophorum dogmata aquas salubͤs.
& ñ inuenit quia ñ sunt. Lingua
eorum siti aruit. sine lege ac ꝓpħis.
Omnem enim urcta euangelii fidẽ
substantiam suam in meicos con¬
sumpserat: & a cruore idolatrie
&e sanguine uictimarum ñ pot̾at
libari. E pt̾ca dñs d̾s isrł ñ eospenitꝰ
dereliquit. nec in ec̃num ꝑtre passꝰ
est:s aꝑuit in supimis collib siue
in montib flumina. & in medio
camporum fontes. Quȩ flumma

Expanded text:
LXX: Et exsultabunt pauperes et inoLXX: Et exsultabunt pauperes et inopes: quaerent enim aquam, et non tibus flumina, et in medio camporum fontes: faciam desertum in paludes, et sitientem terram in aquaeductus. Ponam in terram absque aqua cedrum, et buxum, et myrtum, et cyparissum, et populum: ut videant, et sciant, et cogitent, et noverint simul quia manus Domini fecit haec, et Sanctus Israel ostendit. Gentium populus pauper et tenuis, qui non habebat scientiam veritatis, quaerit per diversos magistros, et varia Philosophorum dogmata aquas salubres: et non invenit, quia non sunt; lingua eorum siti aruit, sine Lege ac Prophetis. Omnem enim juxta Evangelii fidem, substantiam suam in medicos comsumpserat ; et a cruore idololatriae, et sanguine victimarum non poterat liberari. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum perire passus est; sed aperuit in supinis collibus, sive in montibus flumina, et in medio camporum fontes. Quae flumina
Abbreviated transcription (Latin):
mus qͦq dicere quod eccłiasticꝰ tuir
habens cuanglice p̃dicationis rostꝰ
serrantia in plaustro nouo. quod
nequaquam oꝑatur in uecustate
lidere s in nouitate sp̃e. conterat
increhuloꝵ corda dorissima scpa¬
rans tͥcicum a paleis. et montes col¬
lesq comminucns .i. omnes hcreti¬
corum pͥneipes. qͥ comminuti acq
contriti redigantur in puluerem.
& nichil ẽẽ doccant᷑: ut qui male
fuerant congregati. diuidantur
in bonum suum. Egen & pauꝑeᷤᷤ
querunt aquas & non funt: lin¬
qua corum siti aruit. Ego dominꝰ
exaudiam eos: ds isrł non dcrelin¬
quam eos. Aꝑtam in supinis collibꝰ
flumina: & in medio camporum
fontes. Ponam desertum in stagna
agrum & tram inuiam in ritios
aquarum. Dabo insolitudine cȩ¬
drum ce spinam: & mirtum & lig¬
num oliue. Ponam in deserto abie¬
tem. ulmum &e buxum simul: ut
uideant asciant & recognent et
intelligant parit̃: quia manꝰ dñi
fecit hoc. & sc̃s isrł creauit illud

Expanded text:
mus quoque dicere, quod ecclesiasticus vir mus quoque dicere, quod ecclesiasticus vir habens evangelicae praedicationis rostra serrantia in plaustro novo, quod nequaquam operatur in vetustate litterae, sed in novitate spiritus, conterat incredulorum corda durissima: separans triticum a paleis, et montes collesque comminuens, id est, omnes haereticorum principes, qui comminuti atque contriti, redigantur in pulverem, et nihil esse doceantur, ut qui male fuerant congregati, dividantur in bonum suum. Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt: lingua eorum siti exaudiam eos, Deus Israel non derelinquam eos. Aperiam in supinis collibus flumina, et in medio camporum fontes: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum. Dabo in solitudine cedrum, et spinam, et myrtum, et lignum olivae: Ponam in deserto abietem, ulmum, et buxum simul: Ut videant, et sciant, et recogitent, et intelligant pariter, quia manus Domini fecit hoc, et Sanctus Israel creavit illud.
Abbreviated transcription (Latin):
cob. in .lxx. ñ habetur. Uermis autẽ
qui hebraice dicitur tholatħ ꝓu
torem qui loquitur in psalmo. Ego
sum uermis &e ñ homo. obꝓbrium
hominum. & abiectio plebis. Sict
enim uermis t̃ram penetrat. ita
sermo aplicus penetrauit gentiũ
ciuitates. & ingresscis ẽ prius corda
durissima. Et recte pauci appel¬
lantur ex isrł. qui ad comparatio¬
nem totiꝰ orbis gs̃ iudaice paueiꝰ¬
sim crediderunt. Quibus in eun¬
gelio dominus loquitur. Noli
timere grex paruulus. Siue iux¬
ta hebraicum mordoi ex isrł: qui
cum apło dicunt. Cotidie morior.
Et alib. Cum xp̃o crucifirtis
ego posui te quasi plaustrum tri¬
turans nouum. habens rostra ser¬
rantia: hoc sig̃cat quod p̃dicatio
potestates. & sp̃italem neqͥciam e¬
luuantem se contra scientiam de
qͥ ꝓuarietate suꝑbie mondes appel¬
lantur &e colles: illisq sublatis
& turbinis more disꝑsis. crultet
isrł atq letct᷑ in dño sco isrł. Possu¬

Expanded text:
cob, in LXX non habetur. Vermis autem cob, in LXX non habetur. Vermis autem qui Hebraice dicitur, THOLATH  torem, qui loquitur in psalmo: Ego sum vermis, et non homo: opprobrium hominum, et abjectio plebis . Sicut enim vermis terram penetrat: ita sermo apostolicus penetravit gentium civitates, et ingressus est prius corda durissima. Et recte pauci appellantur ex Israel, quia ad comparationem totius orbis, gentis Judaicae paucissimi crediderunt, quibus in Evangelio Dominus loquitur: Noli timere grex parvulus . Sive juxta Hebraicum, mortui ex Israel, qui cum Apostolo dicunt: Quotidie morior . Et alibi: Cum Christo crucifixus Ego posui te quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia, hoc significat, quod praedicatio potestates, et spiritalem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei, quae pro varietate superbiae montes appellantur et colles. Illisque sublatis, et turbinis more dispersis, exsultet Israel atque laetetur in Domino Sancto Israel. Possu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpessurꝰ dicone timeas quia decũ sum
cui loqͦr in eugłio. Ecce ego uobiscũ
sum om̃s dies: usq ad consummnado¬
nem scłi. Non erres neq aueritate
declines. nec te falsa ꝑfuasione deci¬
pias: quod tius uirib imꝑitꝰ &e nudꝰ
siluam gentium penetres. & ferocissi¬
mas nationes ad mansuetudinẽ uo¬
ces. Egosum qͥ confortaui te. & auxi¬
liatus tui sum. &e suscepit de fiue ꝓ¬
terit dertera iusti mei .i. dñi saluato¬
ris. siue dertera mea. ut lxx. tͣnstuler.
Ecce enĩ aduersarii tui popłs udcoꝵ
res q adũsarios tuos ce ñ inuenies.
Causaq reddit᷑ quare ñ inuemiat
aduersarios suos. quia crt̃ quasi ñ
sint: qui atuers arii insamire dñr
contra apłos. uel turta hebraicum
ẽẽ consumpti. Icc̾co autem timere
ñ debes. quia ego app̃hendi manũ
tuam: qͥ dicotͥ ne timeas. ego adtu¬
ui te. Noli cimere ueriis iacob. qͥ
mortui estis ex isrł: siue ut .lxx. pau¬
cissum ex isrł. Hoc quod posuimus
ego adiurii te. noli timere uermis ia¬

Expanded text:
eas, quia tecum sum, cui loquor in Evangelio: Ecce ego vobiscum sum omnes dies, usque ad consummationem saeculi . Non erres, neque a veritate declines, nec te falsa persuasione decipias, quod tuis viribus imperitus et nudus, silvam gentium penetres, et ferocissimas nationes ad mansuetudinem voces. Ego sum qui confortavi te, et auxiliatus tui sum; et suscepit te, sive protexit, dextera justi mei, id est, Domini Salvatoris, sive dextera mea, ut LXX transtulerunt. Ecce enim adversarii tui, populus Judaeresque adversarios tuos, et non invenies. Causaque redditur quare non inveniat adversarios suos: Quia erunt quasi non sint. Qui adversarii insanire dicuntur contra Apostolos, vel juxta Hebraicum, esse consumpti. Idcirco autem timere non debes, quia ego apprehendi manum tuam, qui dico tibi, Ne timeas: ego adjuvi te; noli timere vermis Jacob, qui mortui estis ex Israel, sive ut LXX, paucissimi ex Israel. Hoc quod posuimus, ego adjuvi te: noli timere vermis Ja
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ instiis glabant᷑ nauib: in his is¬
delicet qͥ instar nauium int̾ idola
fluct̾uabant. De chaldcis nullus
ambigie. qͥn demonessonent. Ego
dñs hec futura p̃dixi. qui sum creator
ur & rex isrł. Porro iuxta lxx. multo
atq ꝑsarum. & habitatores eiꝰ ftigere
faciam: & chaldei qͥ uosceꝑant uin¬
cti ꝑ mare caspium ad gs̃ alias tͣns¬
ferent᷑. Ego dns hec futura decreui.
qͥostendi isrł regem credentium fore
Hec dicit dñs qui dedit in marguiam:
& inaqͥs torrentib semitam. Qui e¬
durit quadrigam. & equum. agmen.
ce robcistum. Simul obdormierunt
nec resurgant. Contriq funt quasi
linum & extinet̾i sunt Ne memine¬
rtas pͥoꝵ. & antiqua ne intueamini
Ecce ego facionoua. ꝗne orientuꝵ.
utiq cognoscetis ca. Ponam in deser

Expanded text:
qui in suis gloriabantur navibus: in his videlicet, qui instar navium inter idola fluctuabant. De Chaldaeis nullus ambigit, quin daemones sonent. Ego Dominus haec futura praedixi, qui sum Creator vester et rex Israel. Porro juxta LXX multo atque Persarum, et habitatores ejus fugere faciam: et Chaldaei qui vos ceperant, vincti per mare Caspium ad gentes alias transferentur. Ego Dominus haec futura decrevi, qui ostendi Israel regem credentium fore. Haec dicit Dominus, qui dedit in mari viam, et in aquis torrentibus semitam. Qui eduxit quadrigam et equum, agmen et robustum: simul obdornec resurgent: contriti sunt quasi linum, et exstincti sunt. Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce ego facio nova, et nunc orientur, utique cognoscetis ea: Pona
Abbreviated transcription (Latin):
stos .xii. elegit iħc. quos &e apłos nomi¬
nauit. qͥ post seriitutem pedagoge
legis electi sunt in euangłio: & semen
abraham amici di ẽẽ meruerunt. In
illo enim app̾hendit eos ab extremo
terre. & alonginguis eiꝰ finib uoca¬
uit ifrł de unitiersis nationib contͤ¬
ganspͥmum popłm udeorum. de qͥb

Expanded text:
 quos et Apostolos nominavit , qui post servitutem paedagogae Legis, electi sunt in Evangelio; et semen Abraham amici Dei esse meruerunt. In illo enim apprehendit eos ab extremo terrae, et a longinquis ejus finibus vocavit Israel de universis nationibus, congregans primum popu