comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam pollicet᷑ dñs. Cuutates iuda idẽ ciuitateᷤ
confessionis diu̾se eccłiȩ fidelium st̃. quȩ tñ
unã faciunt. Deserta ȩccłiȩ uł confessionis ft̃
homines aduitam p̃ordinati: sed adhuc in in¬
fidelitate inauentes. uł fidem iam habentes
sedbonis oꝑib carentes uitiisq repleti. Qͥ a¬
Flumina babilonis industria medoꝵ are¬
facta esse ferunt᷑ : qndo balthasar int̾fectus
est. ut parentia flumina caꝑetur ciuitas.
Sed sp̃alem intelligentiam quid ꝓfundũ
ẽ. idẽ mare. nisi p̃sens scłm: Qd desolatur
dum gła mundi destruitur. & potentia eiꝰ:
et qđ scͥptum ẽ impletur. nolite diligere
mundũ neq ea que inmundo sunt. Et flu¬
mina eius arefiunt: dum doginata scłaris
scientie ãnullant᷑. Uel cer de ꝓfundum ies¬
dnᷤ desolaurt÷ qm̃do saluatore nr̃o ad infernũ
deseendente. confregit portas eius. et inde
suos extraxit electos. Quiꝰ ꝓfinidi flumina
arefecit: qͣndo lubricas dȩmonũ suggestio¬

Expanded text:
llicetur Dominus. Civitates Juda, id est civitates confessionis diversae Ecclesiae fidelium sunt, quae tamen unam faciunt. Deserta Ecclesiae vel confessionis sunt homines ad vitam praeordinati, sed adhuc in infidelitate permanentes; vel fidem jam habentes, sed bonis operibus carentes, vitiisque repleti, quia» Flumina Babylonis industria Medorum arefacta esse feruntur, quando Balthasar interfectus est, ut per arentia flumina caperetur civitas.spiritualem intelligentiam quid profundum est, id est mare, nisi praesens saeculum? Quod desolatur, dum gloria mundi destruitur et potentia ejus, et quod scriptum est impletur: « Nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt . » Et flumina arefaciunt dum dogmata saecularis scientiae annullantur. Vel certe profundum Dominus annullavit, quando Salvatore nostro ad infernum descendente confregit portas ejus, et inde suos extraxit electos. Cujus profundi flumina arefecit, quando lubricas daemonum suggestio
Abbreviated transcription (Latin):
sit uiri fũs: quia ꝑhunc uob̃ remissio pecca¬
toꝵ annuntiat᷑ ab omĩb quib ñ potiustis ĩ
lege moysi iustificari. In hoc omĩs qui ere¬
dit: iustificat᷑. Et laudabit᷑ in illo: quia lau
inhac uta ÷ laudabitur inalia. O mẽ sem̃
isrł. non carnale sem̃ sed sp̃ale. Non eñĩ om̃s
qui ex isrł. hi sunt isrłite neq qui sem̃ st̃ abra

Expanded text:
s, quia per hunc vobis remissio peccatorum annuntiabitur ab omnibus quibus non potuistis in lege Moysi justificari. In hoc omnis, qui credis, justificatur . » Et laudabitur in illo, quia « lain hac vita, laudabitur in alia omne semen Israel non carnale, sed spiritale. « Non enim omnes, qui ex Israel, si sunt Israelitae, neque qui
Abbreviated transcription (Latin):
putruert̃ ⁊ nec suos baiulatores saluare ua¬
luer̃t. Nam sequit᷑. Et aniia eoꝵ in captiui¬
tatem ibit: idẽ et̾nis uincłis stricta ducet̾
incaroe̾m ꝑpetuȩ lampnationis. Uel hocdi¬
cendum. qđ grauissimũ onus ingentib ei¬
ror ydolatriȩ fuerit: quȩ eultores suos depꝰ¬
mebat int̾ram. Dii quidẽ gentium facti sunt
acultorib sus. & portantiur ab eis. nec eos sal¬
uare possunt aquib portant᷑ ÷ sed ds nr ipse
fecit nos. et ipse portat et saluat nos. Segͣr¬
Nudite me domus iacob et omẽ residuũ do¬
mus isrł: qui portamim a meo ut̾o quigus¬
tamim amea uulua. sq ad senectam ego
ipse ÷ et usq ad canos ipse portabo. Ego feci
& ego feram: & ego portabo et saluabo. Nam¬

Expanded text:
putruerunt, nec suos bajulatores salvare vaputruerunt, nec suos bajulatores salvare valuerunt. Nam sequitur: « Et anima eorum in captivitatem ibit. » Id est aeternis vinculis stricta ducetur in carcerem perpetuae damnationis. Vel hoc dicendum, quod gravissimum onus in gentibus errorum idololatriae fuerit, quae cultores suos deprimebat in terram; dii quidem gentium facti sunt a cultoribus suis, et portantur ab eis, nec eos salvare possunt, a quibus portantur; sed Deus noster ipse fecit nos, et ipse portat, et salvat nos. Seudite me domus Iacob et omne residuum domus Israhel qui portamini a meo utero qui gestamini a mea vulva usque ad senectam ego ipse et usque ad canos ego portabo ego feci et ego feram et ego portabo et salvabo
Abbreviated transcription (Latin):
bel: contͥtus ẽ nabo: facta sũt simulachraeoꝵ
bestiis & ium̃tis. C. redentes eñ omĩa confla¬
uerunt. et contͥuerunt ydola. B el namq
& nabo fuer̃t ydola. Inter p̃tatur autẽ bel
uetustus et nabo sessio. Et quis ẽ hic uetus¬
tus nisi antiquus hostis: Nut quȩ ẽ hec ses¬
sio nisi qm uoluit. dum sedem suã ad aqui¬
lonem pon̾e cogitaret: Sessio hȩc. regnũ¬
eius in infidelib ẽ. Bel gͥ conflatus ẽ. et na¬
bo contͥtus ẽ: quia diabolus tartareis incen¬
diis est traditus. et regnum eius pęnitentia
contritũs de corde eoꝵ qui credid̃unt. Simu¬
lachra eorũ idẽ diaboli et dñationis eius fu¬
erunt ydola. Et hȩc bestiis facta sunt & uuñ
tis: quia hoĩes qͥ bestiali ferocitate seiue¬
bant. et quelibet onera sibi adȩmonib impol¬
ta non renitentes portabant. coluert̃ ea. Q¬
mul. Non potuert̃ saluare portantẽ. Idola
enĩ quȩ graui poncde eos fatigabant qui se
portabant post modũ confracta sũt. & com¬

Expanded text:
Bel, contritus est Nabo: facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis. » Credentes enim omnia conflaverunt et contriverunt idola. Bel namque et Nabo fuerunt idola. Interpretatur autem Bel vetustus, et Nabo sessio. Et quis est hic vetustus nisi antiquus hostis? aut quae est haec sessio, nisi quam voluit, dum sedem suam ad aquilonem ponere cogitaret? Sessio haec regnum in infidelibus est. Bel igitur conflatus est et Nabo contritus quia diabolus tartareis incendiis est traditus, et regnum ejus poenitentia contritum de corde eorum, qui crediderunt. Simulacra eorum, id est diaboli et dominationis ejus fuerunt idola, et haec bestiis et jumentis facta sunt, quia homines, qui bestiali ferocitate saeviebant, et quaelibet onera sibi a daemonibus imposita non renitentes portabant, coluerunt ea, qmul: non potuerunt salvare portantem. » Idola enim, quae gravi pondere eos fatigabant, qui se portabant, postmodum confracta sunt, et com
Abbreviated transcription (Latin):
uerit audiamus. Eg̾dietur de ore meo ius¬
tieie u̾bum. idẽ. sententia iustificandi ꝑfi
dem om̃s qui eredidint: et ñ reu̾tet᷑ quia
insempit̾irum manebit iusticia quȩ ꝑfi
dem electis dabit᷑: nec me penitebit hoc
u̾bum emississe. Nam mͥ curuabunt oĩa
genu: ut in nomine iħu omĩe genu flecta¬
tur.Et omĩs lingua urabit mͥ÷ ut omĩs
lingua confiteatur quia dñs iħs xp̃s ingła
linguaꝵ omĩum diu̾sitas in hoc concorda¬
bit. ut deuotum mͥ famulatũ iuret. Uel
qđ ait quia mͥ euruabunt omĩa genu. et
iurabit omĩs lingua. sic intelliganius ut
apłs ex posuit dicens. Oñs stabimus an¬
te tͥbunal xꝑi. S cͥptum ẽ enim. Uiuo ego
dicit dñs: quia mͥ flectetur onr̃e genu et

Expanded text:
de ore meo justitiae verbum, id est sententia judicandi per fidem omnes qui crediderunt. Et non revertetur, quia in sempiternum manebit justitia, quae per fidem electis dabitur, nec me poenitebit hoc verbum emisisse. Nam mihi curvabunt omnia genua, « ut in nomine Jesu omne genu flectatur . » Et omnis lingua jurabit mihi, « ut omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus linguarum omnium diversitas in hoc concordabit, ut devotum mihi famulatum juret. Vel quod ait, quia mihi curvabunt omnia genua, et jurabit omnis lingua, sic intelligamus ut Apostolus exposuit dicens: « Omnes stabimus ante tribunal Christi. Scriptum est enim: Vivo ego, d
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quia indĩ sapientia ũ cognouit mundꝰ
ꝑ sapientiam dm̃. placuit dõ ꝑstulticiam p̾di¬
cationis saluos fac̾e credentes. Unde & subdit
sit. Cuiꝰ uerbum idẽ. quic qͥd ille i euugłio
ꝑse ipsum locutus ẽ pater suscitauit ut fier&.
Nuntii uͦ eius noĩantur apłi. Quoꝵ fuit cõ¬
silium ut disꝑsi ꝑ quatuor mundi climata.
mis humanũ ad fidem conu̾t̾e̾nt. Et hoc coi¬
silium ut ab eis fuerat definitũ. dñs comple
ciuitatib iuda edificabimini: et deserta eiꝰ¬
suscitabo. Nunc uixta historiam reditum is¬
rłitici ppłi deꝑside significat in uideã. Misti

Expanded text:
ientia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . » Unde subditsit. Cujus verbum, id est quidquid ille in Evangelio per se ipsum locutus est, Pater suscitavit ut fieret. Nuntii vero ejus nominantur apostoli, quorum fuit consilium, ut dispersi per quatuor mundi climata unus humanum ad fidem converterent. Et hoc consilium ut ab eis fuerat definitum, Dominus compcivitatibus Juda: Aedificabimini, et deserta suscitabo. » Nunc juxta historiam reditum Israelitici populi de Perside significat in Judaeam. Mysti
Abbreviated transcription (Latin):
trema t̾re idẽ. fines orbis iubilare p̃cipiunt᷑
& ut omĩs t̾ra iubilaret ÷ montes idẽ. scĩ. ꝑ
uite meritum ad cęlestia ꝓpinquantes reso
ne lignum eius. idẽ omĩs homo gentilis reso
tor tuus: et formator tuus exut̾o. Ego sum
dñs faciens omĩa. Nam unigeniti sui sangui¬
ne redemit nos antequã crearemur ⁊ ac dem¬
de formauit nos inut̾o matͥs. SeqͥR. Exten¬
dens cȩlos solus. stabiliens t̾ram. et nullus
mecum. Latitudinẽ cęloꝵ potentia sua ere¬
ator extendit ut omĩa tegeret. & t̾ram stabili¬
los : quia facit ut iusti eoꝵ quȩ retͦ sũt obliui¬
scentes. in ant̾iora extendant᷑. Ex tendit cȩlo ᷤᷤ:
dum scĩs suis uiam p̃dicationis aꝑiens. eos
inmundi latitudinẽ circim quaq diffundit
Terram quoq stabiliuit: quia eccłiam inxͦ

Expanded text:
trema terrae, id est fines orbis jubilare praecipiuntur. trema terrae, id est fines orbis jubilare praecipiuntur. Et ut omnis terra jubilaret, montes, id est sancti per vitae meritum ad coelestia propinquantes resonne lignum ejus, id est omnis homo gentilis resontor tuus et formator tuus ex utero: Ego sum Dominus faciens omnia. » Nam Unigeniti sui sanguine redemit nos, antequam crearemur, ac deinde formavit nos in utero matris Sequitur: « Extendens coelos solus, stabiliens terram, et nullus mecum. » Latitudinem coelorum potentia sua Creator extendit, ut omnia tegeret; et terram stabililos, quia facit, ut justi eorum quae retro sunt obliviscentes, in anteriora extendantur. Extendit coelos, dum sanctis suis viam praedicationis aperiens eos in mundi latitudinem circumquaque diffudit. Terram quoque stabilivit, quia Ecclesiam in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
fecit dñs: quia tumphum resur rectionis
eius ubiq p̃dicauert̃. Uñ. & extrema t̾re
iubilauert in laudem eius. Iubilus autẽ
uocatur qͣndo mneffabile gaudiũ mente:
eipitur. qđ nec abscondi possit. nec sermo¬
nib aꝑiri: te tam̃ quibdam motib aꝑit᷑.
qͣmus nullis ꝓpͥetatib expͥmatur. Hinc
sẽs dauid intuens electoꝵ animas tantum
gaudium m̃te conciꝑe qͣntum sermone ñ
ualet aꝑiri att. B eatus ppłs qui seit iubi¬
lationem. Non enum ait qui loquit᷑ s qͥset
quia sciri quidẽ iubilatio intellectu potest.
sed expͥmi dictu ñ põt. Per illam quippe sen¬
titur: qđ ultra sensum ẽ. Et cum uix adhoe
contemplandũ sufficiat conscientia sentien¬
tis⁊ qnͣdo acłhoc ex pͥmendũ sufficiet & lins̃
dicentis: Quia gͥ p̃dicantib apłis. dumis¬
u̾ba eoꝵ lux iu̾tatis electoꝵ cordib ubiq
gentium se manifestans. inenarrabili gau¬
dio mentes eoꝵ repleuit: pulchrȩ etiam ex¬

Expanded text:
fecit Dominus, quia triumphum resurrectionis ejus ubique praedicaverunt. Unde et extrema terrae jubilaverunt in laudem ejus. Jubilus autem vocatur, quando ineffabile gaudium mente concipitur, quod nec abscondi possit nec sermonibus aperiri, et tamen quibusdam motibus aperitur, quamvis nullis proprietatibus exprimatur. Hinc sanctus David intuens electorum animas tantum gaudium concipere, quantum sermone non valet aperire, ait: « Beatus populus qui scit jubilationem . » Non enim ait: Qui loquitur, sed: Qui scit, quia sciri quidem jubilatio intellectu potest, sed exprimi dictu non potest. Per illam quippe sentitur quod ultra sensum est. Et cum vix ad hoc contemplandum sufficiat conscientia sentientis, quando ad hoc exprimendum sufficiet et lingua dicentis? Quia ergo praedicantibus aposum , » lux veritatis electorum cordibus ubique gentium se manifestans inenarrabili gaudio mentes eorum replevit, pulchre etiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
bescetis: quia dñs iħs qui creauit poten¬
tia suȩ diuinitatis celos et fecit ae formauit
t̾ram ut habitaret᷑ abominib ipse mͦ cunc¬
tis habitatorib eius clamat. se solum esse
dum et p̃ter senullum ẽẽ dñm. Seoͣr. Non¬

Expanded text:
bescetis, quia Dominus Jesus, qui creavit potenbescetis, quia Dominus Jesus, qui creavit potentia suae divinitatis coelos, et fecit, et formavit terram, ut habitaretur ab hominibus, ipse modo cunctis habitatoribus clamat se solum esse Dominum, et praeter se nullum esse Dominum.
Abbreviated transcription (Latin):
do confusi st̃ sabricatores erroꝵ gentiles ac
heretici & erubuert̾ om̃s simul obꝓbriũ
insipientiȩ suȩ portantes: et abiert̃ incapti¬
uitatem sempit̾nȩ dampnationis. ubi cum
diabolo ꝑpetualit̾ iuncti custodiunt᷑ in i¬
fernali carce̾. Isrł uͦ idẽ. electoꝵ ppłus. salua¬
tus ẽ. indño salute ȩt̾na. Scimus qm̃ si pa
terrestris domus nr̃a huiꝰ habitationis dis
soluatur: qđ edificationẽ ex dõ habennus
doniũ ñ manu factam ȩt̾nam incelis. Sed
quia pii solent ab impiis irrideri: bene ad
eos consolatoria ꝓmissione subdit᷑. Noncon¬
fundemini. et. ñ erubescetis usq inscłm scli.
Non confundemini ꝓpt̾ blasphemias infi¬
delium in p̃senti scło: donec inscłm scłi. uemi¬
at. idẽ. scłm illud qđ huic succeilet. inquo
ꝑpetualit̾ głabimini. Et cur confundi ul
creauit eam: ut habitaret᷑ formauit eam.
Ego dñs. et non ẽ alius. Idoq inquit ñ eru¬

Expanded text:
do, confusi sunt fabricatores errorum gentiles ac do, confusi sunt fabricatores errorum gentiles ac haeretici, et erubuerunt omnes simul opprobrium insipientiae suae potantes, et abierunt in captivitatem sempiternae damnationis, ubi cum diabolo perpetualiter vincti custodientur in infernali carcere. Israel vero, id est electorum populus, salvatus est in Domino salute aeterna. « Scimus quoniam si terrestris domsolvatur, quod aedificationem ex Deo habemus domum non manufactam aeternam in coelis . » Sed quia pii solent ab impiis derideri, bene ad eos consolatoria promissione subditur, quia non confundemini, et non erubescetis in saeculum saeculi. Non confundemini propter blasphemias infidelium in praesenti saeculo, donec saeculum saeculi veniat, id est saeculum illud quod huic succedet, in quo perpetualiter gloriabimini. Et cur confundi vel creavit eam: ut habitaretur, formavit eam: Ego Dominus, et non est alius. » Ideo, inquit, non eru
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾se atq aliene a se nature habitaculo est.
sed in suo atq ex se genito manet d̾s in do.
pat̾ infilio. Ait enim quia ego in patre &
pat̾ inme est. Ꝙ non ẽ inquiunt absq te
ads o xp̃e. Propͥum ẽ eni filio dĩ. ne absq eod̾s
quis qm sit. Pater enim ñ ẽ absq filio quiait.
Ego & pat̾ unũ sumus ÷ et quia in me ẽ pat̃
et ego inpatre. Non enĩ sũt duo dii pat᷑ &fi¬
lius. sed unus ds̃. Eodẽm mͦ sentiendũ ẽ. de sp̃u
scõ. Deide uiri fublunes uere inquiunt
tues d̾s absconditus quẽ miser iste mundus
ignorat: ds qui saluas isrł. qui solus sal¬
uare potes. Neq eñ dii gentium suos cul¬
tores saluare ualent. Uel tues ds̃ abscondit᷑
quia u̾bum erat apud dm̃. et ds erat u̾bum.
Riecte enim ds absconditus dr unigenitus
filius qui ẽ insinu patͥs. Siue ꝓpter corporis
assumpti sacram̃tũ uocat᷑ ds̃ absconditus.
Ubi autem iste ds̃ absconditus in notuit mu¬

Expanded text:
adversae atque alienae a se naturae habitaculo est, sed in suo atque a se genito manet Deus in Deo, Pater in Filio. Ait enim: « Quia ego in Patre et Pater in me est . » Et non est, inquiunt, absque te Deus, o Christe. Proprium etenim Filio Dei est ne absque eo Deus quisquam sit. Pater enim non est absque Filio, qui ait: « Ego et Pater unum sumus . » Et: « Quia in me est Pater, et ego in Patre. » Non enim sunt duo dii Pater et Filius, sed unus Deus. Eodem modo sciendum est de Spiritu sancto. Deinde viri sublimes, vere, inquiunt, tu es Deus absconditus, quem miser iste mundus ignorat, Deus qui salvas Israel, qui solus salvare potes. Neque enim dii gentium suos cultores salvare valent. Vel tu es Deus absconditus, quia « Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . » Recte enim Deus absconditus dicitur unigenitus Filius, qui est in sinu Patris. Sive propter corporis assumpti sacramentum vocatur Deus absconditus. Ubi autem iste Deus absconditus innotuit mun
Abbreviated transcription (Latin):
cob. & ifrł:. qm seruus m̃s estu. Nem̃to horũ
quȩ de ydolis diximus. ne eis seruire uelis
quia seruus ñs es. Sequia. E ormaui te ser¬
uus ms̃ es tuisrł: ne obliuis earis mei. Forma¬
ui te inut̾o matͥs. ut mͥ seruus eẽs: ñ tu me
formasti siẽ ydoloꝵ cultores dos sibi formant.
quib seruiant. & id̃o ne me uradas obliuiom
sequens tales deos. Ac de temꝑȩ gr̃e subdi
bula calore solis absoluit᷑. atq deletur. quȩ so¬
lem ipsum uideri non sinebat. Sic & peccata
que cor iudeoꝵ obumbrabant. tandẽ lumi¬
lis. C um autẽ conu̾si fuerint addm̃⁊ aufe¬
retur uelam̃. Unde et eundẽ ppłm ad monens
subiungens: R. eu̾tere adme: qm̃ redemite.
Et quia post eius resurrectionẽ totus orbis
tͥumphos eius decantauit: congrue sequit᷑.¬

Expanded text:
oniam servus meus es tu. » Memento horum, quae de idolis diximus, ne eis servire velis, quia servus meus es. Sequitur: « Formavi te, servus meus es tu Israel, ne obliviscaris mei. » Formavi te in utero matris, ut mihi servus esses; non tu me formasti sicut idolorum cultores deos sibi formant, quibus serviant, et ideo ne me tradas oblivioni sequens tales deos. Ac de tempore gratiae subula solis calore solvitur, atque deletur, quae solem ipsum videre non sinebat. Sic et peccata, quae cor Judaeorum obumbrabant, tandem in lumilis. Cum autem conversus fuerit ad Deum, auferetur velamen . » Unde et eumdem populum admonens subjungit: « Revertere ad me, quoniam redemi te. » Et quia post ejus resurrectionem totus orbis triumphos ejus decantavit, congrue sequit
Abbreviated transcription (Latin):
uenient om̃s. stabunt & pauebunt et confũ¬
dentur simul. Conuenient om̃s indie ui¬
dicii. et fabricatores et ad oratores ydoli⁊ et
stabunt pauentes. et confusi ante tͥbunal et̾¬
in uidicis. Deinde ut euidentius ostendat
ydola dos ẽẽ. ñ posse: refert quã uile exor
oꝑatus ẽ. & mprunis et in malleis formauit
illud ÷ & oꝑatus ẽ ibrachio fortitudins fuę
Et de eodem fabro subdit. Exuriet & deficiet
ñ bibet aquã & lassescet. Constat enim idolũ
ũ hab̾e diuinitatẽ. qđ ita fabcatum ẽ homi¬
nis arte & labore: & cuiꝰ auctor dum illud fa¬
bricaret insi extĩorib alim̃tis sustentaret᷑ de¬
ficiebat. Hec deferreis idolis dicta funt. Et de
dit normam. idẽ lineam formauit inruncina

Expanded text:
venient omnes, et stabunt, et pavebunt, et confunvenient omnes, et stabunt, et pavebunt, et confundentur simul. » Convenient in die judicii omnes fabricatores et adoratores idoli, et stabunt paventes et confusi ante tribunal aeterni Judicis. Demum ut evidentius ostendat idola deos esse non posse, refert quam vile exordoperatus est, et in prunis et in malleis formavit illud, et operatus est in brachio fortitudinis suae. » Et eodem fabro subdit: « Esuriet et deficiet, non habet aquam, et lassescet. » Constat enim idolum non habere divinitatem, quod ita fabricatum est hominis arte et labore, et cujus auctor, dum illud fabricaret, dum nisi exterioribus alimentis sustentaretur, deficiebat. Haec de ferreis idolis dicta sunt, et de ignarius extendit normam, » id est lineam, « formavit in runcina,
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͣm. Et uos estis inde testes mei ꝯtra
eos qui plures deos ẽẽ garriruit. Rursus qͣsi
ratiocin.ando subdit. N unquid ẽ d̾s pret̃ me.
et formator quẽ ego ñ nouerim: Qui enim
omĩa nouit. sciret utiq si alius pret̃ se d̾s eẽt.
et si alius formator ẽẽt. & alius mundus: qͥa
łs nrͣ inundũ hẽ formauit sic̃ genesis docet.
Sedquia formatorem pret̃ sedñs ẽẽ negauit
respondẽt forsitan aliquis dicens. Nunquid
illi qui faciunt idola. ñ st̃ formatores absq
ẽ idolum. Et de idolis dictum ẽ. S̾ililes il¬
lis fiant qui faciunt ea. S i gͥ ydolum nich
fecto om̃s plaste idẽ formatores idoli ft̃ ncħ.
neq intelligunt⁊ sic̃ ipsoꝵ conscientia tes¬
tis ẽ. quia ea fecert̃ ex insensuali mat̾ia. Ꝙ ic¬
circo qui hoc faciunt. et ea dos ẽẽ dicunt.
confundent᷑. Unde stultieiam eoꝵ exꝓbranᷤ
lud. Sequit᷑. Eabri em̃ st̃ ex hominib. Cor¬

Expanded text:
quisquam. Et vos estis inde testes mei contra quisquam. Et vos estis inde testes mei contra eos, qui plures deos esse garriunt. Rursus quasi ratiocinando subdit: « Nunquid est Deus praeter me, et formator, quem ego non noverim? » Qui enim omnia novit, sciret utique, si alius praeter se Deus esset, et si alius formator esset, et alius mundus, quia Deus noster mundum hunc formavit, sicut Genesis docet. Sed quia formatorem praeter se Dominus esse negavit, responderet forsitan aliquis, dicens: « Nunquid illi, qui faciunt idola, non sunt formatores absque est idolum . » Et de idolis dictum est: « Similes illis fiant, qui faciunt ea . » Si igitur idolum nihil rofecto omnes plastae, id est formatores idolorum nihil neque intelligunt, » sicut ipsorum conscientia testis est, quia ea fecerunt ex insensuali materia, et idcirco, qui hoc faciunt, et ea deos dicunt, confundentur. Unde stultitiam eorum exprobalud. Sequitur: « Fabri enim sunt ex hominibus: con
Abbreviated transcription (Latin):
absq mne non ẽ ds inquit. Ne sidiee̾t. Quia
ime ẽ pat̾. & ego mnpatre⁊ uł ego et pater
unũ sumus. Cum enim diẽ quia absq me
et ordinem exponat mͥ. ex quo constitui ppłm
antiquum. Siquis inquit ẽ simił mei uocet
exponat ordinem creature meȩ qua cuncta
ratione lib̾auerim. ex quo feci hominẽ suꝑ
t̾ram. Uel uocet ad se genus humanũ et ad nũ¬
tiet ei fut᷑a si uere ẽ ds̾ utͦ ego. Vnde et adiũ¬
git de illis falsis qui putabant᷑ dii. Uentura
et quȩ fut᷑a sunt annuntient eis. Si eñi fũt
dii debent itaq suis cultorib anmuitiare
fut᷑a. Moxq suos dñs contra eos qui taliũ
dłoꝵ cult᷑am defendebant. corroborat dicens.
eoꝵ &. subsequit᷑ dicens eoꝵ de fidelium
ppło. Extune audire te feci et annuntiaui.
Uos estis testis mei. Extẽ idẽ exquo consttau
ppłm antiquũ auilire te feci a pͥncipio libri
genetis. quia ñ ẽ similis mei. neq d̾s p̃terine

Expanded text:
absque me non est Deus, inquit, ac si diceret: Quia in me est Pater et ego in Patre, vel: « Ego et Pater unum sumus . » Cum enim dicit quia absque me et ordinem exponat mihi, ex quo constitui populum antiquum. » Si quis, inquit, est similis mei, vocet exponat ordinem creaturae meae, qua cuncta ratione libraverim, ex quo hominem feci super terram. Vel vocet ad se genus humanum, et annuntiet ei futura, si vere est Deus ut ego. Unde et adjungit de illis falsis, qui putabantur esse dii: « Ventura, et quae futura sunt, annuntient eis. » Si enim sunt dii, debent suis cultoribus annuntiare futura. Moxque suos Dominus contra eos, qui talium deorum culturam defendebant, corroborat, dicens: eorum. Et subsequitur dicens eorumdem fidelium populo: « Extunc audire te feci, et annuntiavi, vos estis testes mei. » Extunc, id est ex quo constitui populum antiquum audire te feci a principio libri Genesis, quia non est similis mei, neque Deus praeter me
Abbreviated transcription (Latin):
maior sit ineo caritas di qm ullus amor
alius. Sed carnalis quisq ñ obtulit arietẽ
huiꝰmodi⁊ quia dilexert̃ homines magis
tenebras quam lucem. Quid autẽ noĩe
uctimaꝵ. nͥ interemptio carnaliũ uttioꝵ
designatur: Has enim uictimas immo¬
lare iubet apłs. cum dicit. Nortificate
m̃bra ur̃a quȩ sũt suꝑ t̾ram : forneationẽ

Expanded text:
major sit in eo charitas Dei quam ullus amor major sit in eo charitas Dei quam ullus amor alius. Sed carnalis quisque non obtulit arietem hujusmodi, quia « dilexerunt homines magis tenebras quam lucem . » Quid autem nomine victimarum nisi interemptio carnis vitiorum designatur? Has enim victimas jubet immolare Apostolus, cum dicit: « Mortificate membra vestra, quae sunt super terram, fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
iacob nec laborasti in me isrł. Inuocat
se supplex aduenire p̾̃catur. Et laborat
meo qui eus fide bonis oꝑib insudat
Sic enĩ quisq debet ag̾e: ut & piisorati¬
onib insistat. & scĩs laborib exerceatur
Sed iudeus uł carnalis xꝑianus hȩc noz
egisse redarguit᷑. Seqͣr. Non obtulistimͥ ari
etem holocausti tur: & uictimis tius ñ głi¬
ficasti me. Qm̃ aries pͥncipatur gregi. ñ in¬
congrue ꝑarietem expͥmit᷑ quicqͥd incogi¬
tationib nr̃is ẽ p̃cipuũ⁊ quia et ipse cogi¬
tationes ꝑgregem designari possunt. Ho¬
locaustum uero totum incensum dr. Offert
gͦ do arietem holocausti fui. qui illud quod
indesideriis & cogitationib suis maximũ
et p̃cipuũ ẽ. totum igne caritatis accendit:
sic̃ abraham nob̃ exemplo suo mistice figu¬
rauit. dum unigenitum suũ quẽ singła¬
riter diligebat. offerret inholocaustum
immo arietẽ ꝓ eo. Hunc arietem holocau¬
sti sacrificat. qui dm̃ suꝑonĩa diligit: ut

Expanded text:
Jacob, nec laborasti in me, Israel. » Invocat se supplex venire precatur, et laborat in eo, qui in ejus fide bonis operibus insudat. Sic enim quisque debet agere, ut et piis orationibus insistat, et sanctis laboribus exerceatur. Sed Judaeus vel carnal ter Christianus haec non egisse redaretem holocausti tui, nec victimis tuis glorificasti me. » Quoniam aries principatur gregi, non incongrue per arietem exprimitur, quidquid in cogitationibus nostris est praecipuum, quia et ipse cogitationes per gregem designari possunt. Holocaustum vero totum incensum dicitur. Offert ergo Deo arietem holocausti sui, qui illud quod in desideriis et cogitationibus suis maximum et praecipuum est, totum igne charitatis accendit, sicut Abraham nobis exemplo suo figuravit, dum unigenitum suum, quem singulariter diligebat, offerret holocaustum, imo arietem pro eo . Hunc arietem holocausti immolat, qui Deum super omnia diligit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
latores solent: Structio enĩ pennas h̃t̃. ⁊ uolatũ ñ ht̃ qͥa simulatores qͥ
spẽm sc̃itatꝰ hñt. sed uirtutẽ scitatis non habent.¬
Visio quippe eos bone actionis decorat. sed
at̾ra minime penna uirtutis leuat. Tales
tc̃ quiciu q religionem seruare uident᷑
enim pennas accepit gentilitas sed uola¬
re ñ potuit: quȩ & natam rationis habu¬
gͦ dracones et strutiones tandem głificaue¬
riuit dm̃ quia dedit indeserto gentium
aquas sapientiȩ. & miniuo gentilitatis flu

Expanded text:
latores solent? Struthio etenim pennas habet, et volatum non habet; quia simulatores quique latores solent? Struthio etenim pennas habet, et volatum non habet; quia simulatores quique speciem sanctitatis habent, sed virtutem sVisio quippe eos bonae actionis decorat, sed a terra minime penna virtutis levat. Tales sunt qui, cum religionem servare videnturenim pennas accepit gentilitas, sed volare non potuit, quae et naturam rationis habuergo dracones et struthiones tandem glorificaverunt Deum, quia dedit in deserto gentium aquas sapientiae, et in invio gentilitatis flum
Abbreviated transcription (Latin):
SecnNe. memineritis pͥoꝵ ł & antiqua
ne intueammi. Uos inquit oapłi ne memi¬
neritis iam pͥorum: quia nunc mnaiora
facturꝰ sum quã olim ꝑ moy sen feci qͣn¬
do dedi in mari uiam & inaquis torrenti¬
b semitam. Nam sequit᷑ causacur ñ debe¬
ant meminisse ueterum gestorum. Ecce
tiq cognoscetis ea. & quȩ sunt illa noua
subiungit. Ponam indeserto uiam: & ĩm
uio flumina. Indeserto gentilitatis dabo
ppło ꝑquem nullus p̃dicator ueritatis in¬
cessit. ponam fluenta ȩiiugłii. Seqͣn Głifica
uio: ut darem potum ppło meo. electo mõ.
Qm̃ ager est mundus: bestia agriuocatur
Et quȩ sit hec bestia declaratur : scilic& dra¬
cones & strutiones. Quid autẽ draconũ no¬
mine nisi malitiosoꝵ hominũ uita signa¬
tur: Dequib et alias dr̃ Traxerunt uen¬
malitiosa suꝑbia ĩflant᷑. Qd uͦ structionũ appellatione ĩ telliginͥ simu¬

Expanded text:
Ne memineritis priorum, et antiqua Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini. » Vos, inquit, o apostoli, ne memineritis jam priorum, quia nunc majora facturus sum quam olim per Moysen feci, quando dedi in mari viam, et in aquis torrentibus semitam. Nam sequitur causa, cur non debeant meminisse iterum gestorum. VERS.utique cognoscetis ea. » Et, quae sint illa nova, subjungit: « Ponam in deserto viam, et in invio flumina. » In deserto gentilitatis dabo orum populo, per quem nullus praedicator veritatis incessit, ponam fluenta Evangelii. Sequitur: VERSinvio, ut darem potum populo meo, electo meo. » Quoniam ager est mundus, bestia agri vocatur . Et quae sit haec bestia, declaratur, scilicet dracones et struthiones, quid autem draconum nomine nisi malitiosorum hominum vita designatur, de quibus et alias dicitur: « Traxerunt venmalitiosa superbia inflantur. Qui autem struthionum appellatione intelligi, nisi simu
Abbreviated transcription (Latin):
totius exercitus. Iudurauitq dñs corpha¬
raonis regis egipti: et ꝑsecutus ẽ filios
ifrł. Ideirco autem dñs se hec egisse cõme¬
morat. ut intelligamus quia sicut de egip¬
to ꝑ mare filios isrł eduxit ita nunc dete¬
nebris infidelitatis ꝑbaptismum creden¬
tes educit. Sicut maquis torrentib dedit
eis semitã ut lib̾e tnsirent int̾ram ꝓmisse
hereditatis÷ ita nc̃ fidelib ꝑ tͥbulationes
pandet iter ad regnum celoꝵ. Sic pharaonẽ
cum exercitu suo ꝑsequentẽ filios ifrł de¬
mersit in mare ÷ ita nẽ diabolum eũ fuis
angłis & turba uitioꝵ ꝑseq̃ntem fideles
extinguet inbaptismo. Vnde & dicit qͥa
simul obdormiert̃ nec resurgent. Conso¬
pita ẽ enim potestas eoꝵ÷ quia nos inpecca¬
tis antea detinentes affugebant. Contriti st̃
qͣsi linum ex quo ꝑ penitentiam in nr̃o cor¬
de contͥ uimus eoꝵ suggestiones: & extin¬
cti fc̃ suam in nob̾ extineta ẽ eoꝵ malitia.

Expanded text:
totius exercitus. Induravitque Dominus cor Phatotius exercitus. Induravitque Dominus cor Pharaonis regis Aegypti, et persecutus est filios Israel . » Idcirco autem Dominus se haec egisse commemorat, ut intelligamus, quia sicut de Aegypto per mare filios Israel eduxit, ita nunc de tenebris infidelitatis per baptismum credentes educit. Sicut in aquis torrentibus dedit eis semitam, ut libere transirent ad terram promissae haereditatis, ita nunc fidelibus per tribulationes pandit iter ad regnum coelorum. Sicut Pharaonem cum exercitu suo persequentes filios Israel demersit in mare, ita nunc diabolum cum suis angelis et turba vitiorum persequentem fideles exstinguit in baptismo. Unde et dicit, quia simul obdormierunt, nec resurgent. Consopita est enim potestas eorum, qua nos in peccatis antea detinentes affligebant. Contriti sunt quasi linum, ex quo per poenitentiam in nostro corde contrivimus eorum suggestiones? et exstincti sunt, si jam in nobis exstincta
Abbreviated transcription (Latin):
quia regit nos et regnat in nob̾. S eqͣr. Hos
diẽ dñsꝰ qui ded̾it in mari uiam. & in aquis
torrentib semitam qui eduxit quadrigam
et equum. agnien. & robustum. Simul ob¬
dormierunt nec resurgent: contͥci sunt
quasi linum & extincti fc̃. Dñs in mar¬
sa ẽ aqua. et ing̾ssi ft̃ filii isrł ꝑmedium
maris sicci. Sed intorrentib arnon p̾bu¬
it semitam. Unde dictum ẽ. in libro belloꝵ
din Sicut fecit inmari rubro: fic faciet inr tor¬
rentib arnon. Iordanem quoq ꝑ aren¬
tem alueum transiuit ifrł: ficcante dño
aquas enus. Qui eduxit post filios ifrł qͣ¬
drigam pharaonis et equũ eiꝰ ÷ agmenq e¬
giptioꝵ. et robustum ducem eoꝵ. Immu¬
tatum ẽ enĩ cor pharaonis. et seruoꝵ eui ᷤ¬
suꝑ ppło ifrł: et dixerunt. Quid uolitimꝰ
facẽ ut dimitt̾emus isrł. ne seruiret nobis:
secum. Tulitq sexcentos currus electos. qͥc
quid inegiptum curruũ fuit: et duces

Expanded text:
qui regit nos, et regnat in nobis. Squi regit nos, et regnat in nobis. Sinus, qui dedit in mari viam, et in aquis torrentibus semitam. Qui eduxit quadrigam et equum, agmen et robustum: simul obdormierunt, nec resurgent: contriti sunt quasi linum, et exstincti sunt. Ne msa est aqua, et ingressi sunt filii Israel per medium maris sicci . » Sed et in torrentibus Arnon praebuit semitam. Unde dictum est in libro bellorum Domini: « Sicut fecit in mari Rubro, sic faciet in torrentibus Arnon . » Jordanem quoque « per arentem alveum transivit » Israel siccante Domino aquas ejus. Qui eduxit post filios Israel quadrigam Pharaonis, et equum ejus, agmenque Aegyptiorum, et robustum ducem eorum. « Immutatum est enim cor Pharaonis et servorum super populo et dixerunt quid voluimus facere ut dimitteremus Israhel ne serviret nobis isecum tulitque sedquid in Aegypto curruum fuit, et duces
Abbreviated transcription (Latin):
scẽs̃ isrł appellatur. Qui ꝓpt̾ nos emisit uni¬
genitũ suũ inbabilonẽ. idẽ in hunc mundũ
uitiis et errorib confusum & detraxit uni¬
u̾sos uectes portaꝵ babilonis. ut ablatis ue¬
ctib porte patesce̾nt: & eg̃dentur liberi qͥ
insinuat dicens. Iudicia quasi uectes urbiũ.
Nam dum gentiles adhuc iudicarent ido¬
lis potius qtiã dõ seruiendũ÷ huiꝰ modi ui¬
dicia quasi uectes. offirmatas eis tenebant
portas babilonis ne possent eg̃di. aut p̃ci¬
catores ueritatis ad mitt̾e. Dum iudicare¬
m ẽẽ melius seruire peccato qm iusticiȩ:
uiditia ur̃e uoluitatis instar uectium offir¬
mabant nob̾ portas huiꝰ confuse babilonis.
modi ÷ ut ablatis uectib et repagulis male
ubliuitatis egrederemur a nob̾ metipsis qui
cebant nimis exultabant. Sed & istos detra¬
xit dñs ⁊ quia de cordib eorũ qͦs sic possidebãl
eiecit illos. Qui nr̃ ẽ sc̃s ÷ quia ipse nat᷑alites
sc̃s. qui nos ꝑdonum suȩ gr̃e scĩficat. Iłoq so¬

Expanded text:
Sanctus Israel appellatur, qui propter nos emisit. Unigenitum suum in Babylonem, id est in hunc mundum vitiis et erroribus confusum, et detraxit universos vectes portarum Babylonis, ut ablatis vectibus portae patescerent, et egrederentur liberi, quinsinuat dicens: « Judicia quasi vectes urbium . » Nam, dum gentiles adhuc judicarent idolis potius quam Deo serviendum, hujusmodi servitia quasi vectes obfirmatas eis tenebant portas Babylonis, ne possent eas ingredi, aut praedicatores veritatis admittere. Dum judicaremus melius esse servire peccato quam justitiae, judicia nostrae voluntatis instar vectium obfirmabant nobis portas hujus confusae Babylonis. modi, ut ablatis vectibus et repaguiis malae voluntatis egrederemur a nobismetipsis, qui cebant, nimis exsultabant. Sed et istos detraxit Dominus, quia de cordibus eorum, quos sic possidebant, ejecit illos. Qui noster est sanctus, quia ipse naturaliter sanctus, qui nos per donum suae gratiae sanctificat, ideoque so
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝑiatur t̾ra. audiat maria: & germinet
saluatorem pariat iħm: et iusticia orlatur
simul. ut ille post non iustificetur sed cum
iusticia nascatur. Iustus enĩ & sc̃s est natus at¬
testante angło qui matͥ eius dixerat. Sp̃s

Expanded text:
aperiatur terra, audiat Maria: et germinet Salvatorem, et pariat Jesum: et justitia oriatur simul, ut ille non post justificetur, sed cum justitia nascatur. Justus enim et sanctus est natus attestante Angelo, qui matri ejus dixerat: « S
Abbreviated transcription (Latin):
bene oꝑando: sed tñ in bonis quȩ agunt mi¬
mne compungunt᷑. Et quia se ex amore ad
lacͥmas ñ accendunt: uictime eoꝵ sine adipe
fc̃. Hinc eni dr. Holocaustum tuuĩ pingue
fiat. Holocaustum quippe siccum ẽ. bonum
opꝰ qđ orationis lacͥmȩ ñ infundũt. Holocaustũ i¬

Expanded text:
bene operando, sed tamen in bonis quae agunt mibene operando, sed tamen in bonis quae agunt minime compunguntur; et quia se ex amore ad lacrymas non accendunt, victimae eorum sine adipe sunt. Hinc enim dicitur: « Holocaustum tuum pingue fiat . » Holocaustum quippe siccum est bonum opus, quod orationis lacrymae non infundunt; holocaustum
Abbreviated transcription (Latin):
agere negligit. Aquo qͥa dñs carnalia dona
ñ quesiuit ÷ recte subiungit. Hon te serui¬
re feci inoblatione: nec laborem tͥ p̃bui in
t᷑u re. Neq enĩ ext̾iora dona suscipit. qndo
ipsum datorem int̾ius non approbat. Seqͣr.
eloquia casta÷ argentum igne examinatum.
Ioħes autem inapochalippsi sua int̾p̃tatus
ẽ odoram̃ta ẽẽ orationes scõꝵ. Quid gͦ ꝑca
lamũ nisi hi designant᷑. qui ꝑuirtutẽ oratiõs
suaue dõ redolent. cum paulo dicentes quia
xp̃i bonus odor sumus do. Emit gͥ argento
calamũ dõ÷ qui ei tales ac quirit p̃dicandͥa
Sed hoc iudeus ñegit: quia ñ cordis inun¬
diciam sed quasi honestatẽ actionis docuit.
Ap̃ianus quoq carnalis lioc agere neqͥuit
quia qui bonũ in se ipsonon ht̃. mentẽ alioꝵ
ꝑfecte edificare loquendo ñ ualet. Uictime
uͦ st̃ ut diximus extinctiones uitioꝵ: aut
etiam bonoꝵ actiones. Sunt autẽ non milli
qui mactant iuictimas extinguendo uitia. &

Expanded text:
agere negligit, a quo, quia Dominus carnalia dona non quaesivit, recte subjungit: « Non te servire feci in oblatione, nec laborem tibi praebui in thure. » Neque enim exteriora dona suscipit, quando ipsum datorem interius non approbat. Sequitueloquia casta, argentum igne examinatum .Joannes autem in Apocalypsi sua interpretatur est odoramenta esse orationes sanctorum . Quid ergo per calamum nisi hi designantur, qui per virtutem orationis suave Deo redolent cum Paulo dicentes, quia « Christi bonus odor sumus Deo . » Emit igitur argento calamum Deo, qui et tales acquirit praedicando. Sed hoc Judaeus non egit, quia non cordis munditiam, sed quasi honestatem actionis docuit. Christianus quoque carnalis hoc agere nequivit, quia, qui bonum in se ipso non habet, mentem aliorum perfecte aedificare loquendo non valet. Victimae vero sunt, ut diximus, exstinctiones vitiorum, aut etiam bonorum actiones. Sunt autem nonnulli, qui mactant victimas exstinguendo vitia, et
Abbreviated transcription (Latin):
tabule domus. et una alt̾i inserat᷑. Ciremꝰ
autem uocat᷑ inde qđ circłm efficit u̾gendo.
& ẽ ferrum dupplex unde pictores fagunt
circłos Sed de fabricatore idoli subditur.
Et fecit imaginẽ uiri. quasi sꝑeciosũ hoĩem
Sec᷑a. Suecidit cedros. tulit ilicem. & quer cũ
quȩ steterat int̾ ligna saltus. P lantauit pi¬
num quã pluuia nutruit: & facta ẽ homi¬
nib infocum. Sumpsit ex eis et calefactus
ẽ: et suecendit & coxit panes. Dereliquo aũt
oꝑatus ẽ dm̃ et adorauit: fecit sculptile &
curuatus ẽ ante illud. T alib diis seruier
eus igni combussit. de medio eius carnes
comedit. Cexit pulmentũ et saturatus ẽ:
et sculptile sibi. C uruat᷑ ante illud. & ado¬
rat illud. & obsecrat dicens. Lib̾a me: quia
ds m̃s es tii. Nusquã manifestius quã hoc¬

Expanded text:
e domus, ut una alteri inseratur. Circinus autem vocatur inde quod circulum efficit vergendo, et est ferrum duplex, unde pictores faciunt circulos. Sed de fabricatore idoli subditur: « Et fecit imaginem viri quasi speciosum hominem ccidit cedros, tulit ilicem, et quercum quae steterat inter ligna saltus; plantavit pinum quam pluvia nutrivit, et facta est hominibus in focum; sumpsit ex eis et calefactus est, et succendit et excoxit panes; de reliquo autem operatus est deum, et adoravit; et fecit sculptile, curvatus est ante illud. » Talibus diis servierunt . 16.-- « Medium ejus igni combussit, de medio ejus carnes comedit, coxit pulmentum, et saturatus est, et sculptile sibi: curvatur ante illud, et adorat illud, et obsecrat illud, dicens: Libera me, quia Deus meus es tu.
Abbreviated transcription (Latin):
minis. quia dedit animã suã redemptionẽ
tris et filii. pat̾ quoq redemptor appellari
potest: nonquia ꝓ nob̾ ipse passus sit. sed qͥa
nos sanguine filii sui redemit. Nan ꝓerep¬
tione uł lib̃atione poni solet redemptio.
Sed & uixta dionisiũ noĩatur dñs redemp¬
tio. qͣntum ñ sinit uere existentia ad ñ esse
cadere. et qnͣtum etiam siquid ad delictum
aut in ordinatum deceptum sit et dimminu¬
tionẽ qͣndam patiatur ꝓpͥorũ bonoꝵ ꝑfecti¬
onis. Qꝰ hoc apassione et inertia et pͥuatio¬
ne redemit. implens indigentiam et pat̾¬
ne infirmitatem desꝑiciens. & restituens
amalo. magis autẽ statuens inbono. et or¬
dinans et ornans. inordinatũ eiꝰ ⁊ ĩornatũ ⁊ ĩtegͥ.¬
tatẽ ꝑficiens & omĩum soluens maculas
Iuxta hunc gͦ sensum redemptor ẽ. uł recẽ¬
ꝑtio ñ solum filius. sed & pat̾ et sp̃s sẽs: qm̃ tor¬

Expanded text:
minis, qui dedit animam suam redemptionem minis, qui dedit animam suam redemptionem t opera Patris et Filii, Pater quoque redemptor appellari potest, non quia ipse pro nobis passus sit, sed quia nos sanguine Filii sui redemit. Nam pro ereptione vel liberatione poni solet redemptio. Sed et juxta Dionysium nominatur Dominus redemptio, quantum non sinit vera existentia ad non esse cadere; et quantum etiam si quid ad delictum aut inordinatum deceptum sit. et diminutionem quamdam patiatur propriorum bonorum perfectionis, et hoc a passione et inertia redemit implens indigentiam et paterne infirmitatem despiciens et restituens a malo, magis autem statuens in bono, et ordinans et ornans inordinatum ejus et inornatum, et integritatem perficiens, et omnium solvens maculas. Juxta hunc ergo sensum redemptor est vel redemptio non solum Filius, sed et Pater et Spiritus sanct
Abbreviated transcription (Latin):
fideo Et non ẽ absq me saluator⁊ quia p̃¬
t̾er me non ẽ qui saluare possit. Neq eñi
dii gentium eultores suos saluant s ꝑdutĩ
dicit quia non ẽ absq me saluatoꝵ: qm̃
unigenitus filius qui ẽ insinu patͥs. non
ẽ absq patre. sed pat̾ infilio. et filius inꝑat᷑.
Ac ꝑ hoc pat̾ & filiꝰ ñ duo st̃ saluatores. sed
unꝰ saluator ⁊ sic̃ nec duo dñi. sedunꝰ dñs.¬
Secr. Ego annuntiaui. et saluaui: audi¬
tum feci. & ñ fuit in uob̾alienus. Annunti
ei ꝑ apłos. et ñ fuit in uob̾ d̾s alienus: sed
manu mea eruat. Ac sidicat dñs. Nemo
antiquior me: & neno fortior me. Unde &
subdit. Oꝑabor÷ et quis au̾tet illud: Nemo
eiñ pot̾it opus eius au̾tere: qui salutem
mundi oꝑari disposuit. Nam sequit᷑. Hec
emisi inbabylonem: et detraxi uectes uni¬
u̾sos & caldeos innauib siuis głantes. Ego¬
et usitate redemptor appellari solet filius ho¬

Expanded text:
sideo. Et non est absque me salvator, quia prsideo. Et non est absque me salvator, quia praeter me non est qui salvare possit. Neque enim dii gentium cultores sudicit, quia non est absque me Salvator, quoniam Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, non est absque Patre, sed Pater in Filio, et Filius in Patre, ac per hoc Pater et Filius non sunt duo salvatores, sed unus Salvator, sicut nec duo domini sed unus Ego annuntiavi et salvavi, auditum feci, et non fuit in vobis alienus. » Annuntci per apostolos, et non fuit in vobis Deus alienus, sed manu mea eruat. » Ac si dicat Dominus: Nemo antiquior me, et nemo fortior me. Unde et subdit: « Operabor, et quis avertet illud? » Nemo enim poterit opus ejus avertere, qui salutem mundi operari disposuit. Nam sequitur: VERemisi in Babylonem, et detraxi vectes universos, et Chaldaeos in navibus suis gloriantes.  quidem et usitate redemptor appellari solet Filius ho
Abbreviated transcription (Latin):
infidelib qui tales dos colebant: alloqͥ¬
tur fideles dñs. ostendens hec omĩa se
ego ipse sum. Cos inquit o apłi et creden¬
tes estis ũboꝵ meoꝵ testes et diuinitatis
pinam arbitratus ẽ eẽ se equałe dõ. sed se¬
metipsũ exinaniuit serui formã accipi¬
ens. testis ms̃ ẽ: quẽ ad hoc ipsum p̃om̃ĩb
elegiit ꝑeumsciatis qđ de me mortalib
ẽ sciendum. & indubitant̾ mͥ credatis ꝑoĩa
et intelligatis quia ego ipsesum immutabi¬
lis et̃naliter ꝑmanens. Secͣn. Ante me ñ ẽ
formatus ds̃ ÷ & post me ñerit. Ante me ñ
ẽ formatus aliquis erhis qͦs gentiles indos
sibi formant. quia ego sum anteqͣm aliqd̃
idolum fieret: & post me ñ erit quisquã
eorũ sedego post om̃s illos ero: quia destru¬
ctis idolis ego sine fine ꝑmanebo. Quȩdã
tempatio dnune locutionis ẽ hec: quia dũ
de se minus diẽ. uult maius intelligi. &.
ñ solũ fubiectis p̃sideo. sedõmĩa bona pos¬

Expanded text:
infidelibus, qui tales deos colebant, alloquinfidelibus, qui tales deos colebant, alloquitur fideles Dominus ostendens haec omnia se ego ipse sum. » Vos, inquit, o apostoli et credentes estis verborum meorum testepinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens , » testis meus est, quem ad hoc ipsum prae omnibus elegi, ut per eum sciatis quod de me mortalibus est sciendum, et indubitanter mihi credatis per omnia, et intelligatis quia ego ipse sum immutabilis aeternaliter permanens. Sequitur: « Ante me non est formatus Deus, et post me non erit. » Ante me non est formatus aliquis ex his, quos gentiles in deos sibi formant, quia ego sum, antequam aliquod idolum fieret; et post me non erit quisquam eorum, sed ego post omnes illos ero, quia destructis idolis ego sine fine permanebo. Quaedam temperatio divinae locutionis est haec, qua, dum de se minus dicit, majus vult intelligi et non solum subjectis praesideo, sed omnia bona pos
Abbreviated transcription (Latin):
trib. Umu̾sitas eñ gentiũ muna fide cor¬
g̾gata ẽ:⁊ d̾ cunctis tribub isrł multitudo
credentiũ collecta ẽ. His ita p̃mintiatis. er¬
rorem gentilium dñs arguit. qui deos ẽẽ
putabant eos qui nichil hoꝵ p̃dicẽ pot̾ant
cum subdit. Quis inuob̃ annuntiet istud
& quȩ pͥma st̃ audire nos faciet᷑. Dent tes¬
tes eoꝵ et iustificent᷑ ⁊ et audiant & di cant.
Quis inquit exdiis ur̃is annuntiet inuo¬
bis ogentiles istud degentiũ & iudeoꝵ uni¬
sica societate: Et quȩ pͥma sũt idẽ ea quȩ
saluator incarne gesturus ẽ. quis exdiis
ur̃is audire nos faciat: Subaudit᷑ millꝰ
Ipsi dii ur̃i dent testes eoꝵ quȩ pͥma sut̃
si annuntiant ea. sic̃ ego ꝓpħas et apłos
do testes eoꝵ quȩ anmuntio: & iustificent᷑
inu̾bis sius cum uera p̃dicẽ cognoscent᷑.
siẽ et ego iustificor insermonib meis: &
audiant ea quȩ sibi obicient᷑. & dicant
idest respondeant. Nam si uere dii sunt.
hȩc omĩa debent agere. Redargutis aũt

Expanded text:
in una fide congregata est, et de cunctis tribubus Israel multitudo credentium collecta est. His itaque praenuntiatis errorem gentilium Dominus arguit, qui Deos esse putabant eos, qui nihil horum praedicere poterant, cum subdit: « Quis in vobis annuntiet istud, et quae prima sunt, audire nos faciet? Dent testes eorum, et justificentur, et audiant et dicant. » Quis, inquit, ex diis vestris annuntiet in vobis, o gentiles de gentium et Judaeorum unifica societate? Et quae prima sunt, id est ea quae Salvator in carne gesturus est, quis ex diis vestris audire vos faciet? Subauditur nullus. Ipsi dii vestri dent testes eorum, quae prima sunt, si annuntiant ea, sicut ego prophetas et apostolos do testes eorum, quae annuntio. Et justificentur in verbis suis, cum vera praedicere cognoscentur, sicut et ego justificor in sermonibus meis. Et audiant ea, quae sibi objicientur, et dicant, id est respondeant. Nam si vere dii sunt, haec omnia debent agere. Redargutis autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo honorabilis factus es in ocłis meis
& głosus ⁊ ego dilexite. Isrł iste honorabilis &
głosus coram dõ factus ẽ : exquo ꝑtotum
orbem p̃dicare cepit & ubiq signis chorus¬
care uniu̾sasq gentes conu̾tere. Et extune
p̃eppue dilexit eum dñs. licet et antea eum
dilexisset : sed tune eum dilig̾e forsitan noi
uidebat᷑. quẽ int̾ ꝑsecutoresmiserat. Secͣn.
Et dabo homines ꝑte et ppłos ꝓanimatua
Hoc ẽ nisi fallor qd salomon att. Piusto da¬
bitur impius. et. ꝓrectis mniquus. & rursũ.
et iustus de angustia lib̾atꝰ ẽ et tradet᷑ im¬
pius peõ. Unde et ad huc contra ꝑsecutores
hunc electum isrłem corroborat subdendo.
q ꝑlem fidelium ei pollicetur cum subiũ¬
di partib fuisse conggandã. Unde et ad
ultimũ fideles etiam abextremis orbis luni¬
tib uent᷑i declarant᷑ cum subdr̃. Affer fili¬
os meos delonginquor et filias meas abex

Expanded text:
Ex quo honorabilis factus es in oculis meis, et gloriosus, ego dilexi te. » Israel iste honorabilis et gloriosus coram Deo factus est, ex quo per totum orbem praedicare coepit et ubicunque signis coruscare, universasque gentes convertere. Et extunc praecipue dilexit eum Dominus, licet et antea eum dilexisset, sed tunc eum diligere forsitan non videbatur, quem inter persecutores miserat. Sequitur: « Et dabo homines pro te et populos pro anima tua. » Hoc est, nisi fallor, quod Salomon ait: « Pro justo dabitur impius, et pro rectis iniquus . » Et rursum: « Justus de angustiis liberatus est, et tradetur impius pro eo . » Unde et adhuc contra persecutores hunc electum Israel corroborat subdendo: que protem fidelium ei pollicetur, cum subjundi partibus fuisse congregandam. Unde et ad ultimum fideles etiam ab extremis orbis limitibus venturi declarantur, cum subditur: « Affer filios meos de longinquo, et filias meas ab