comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempore mugire tonitrua. &¬
ruscare fulgura. hymbres ri¬
ere: qͣsi non possent & illa ca¬
lumpniari ⁊ dice. ex occultis:
uariis aeris passionib acc¬
disse. At tu qui calumpniaris ea q̃
oculis uides. manu tenes. utilitate
sentis: quid facis de his que decelo
uenerint: Utiq respondebis: i ma¬
gos inegypto multa signa feciose
de celo:ut qui multa hominum mi¬
lia. secundo paucis de panibꝰ saci¬
auit: nunc in exemplo moysi man¬
na celitus misso. et ꝑ omnia passi
disꝑso. populum omnẽ multo tem¬
pore reficiat. Qđ in euangłio iohiˢ
post edulium panũ. turbas ab
eo quesisse legimꝰ dicentes. Id gͦ
tu facis signumut uideamus &
credamꝰ tibi: Quid opetaris: Pa¬
tres nr̃i manna manducaueruit
in deserto: sicut scͥptum ẽ. Panem
de cęlo dedit eis manducare.
Et ingemiscens
sp̃u ait. Quid generatio ista
querit signum: Amen dico uo¬
bis: si dabitur generationi isti si¬
gnum. Qui supra turbam creden¬

Expanded text:
aestivo mugire tonitrua, caestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calummaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo venerint? Utique respondebis, et Magos in Aegypto multa signa de coelo  quaerunt, ut qui multa hominum millia secundo paucis de panibus satiavit, nunc in exemplum Moysi manna coelitus misso et per omnia passim disperso, populum omnem multo tempore reficiat. Quod in Evangelio Joannis post edulium panum turbas ab eo quaesisse legimus, dicentes: Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? Quid operaris? Patres nostri manna manducaverunt in deserto , sicut scriptum est: Panem de coelo dedit eis manducare . Et ingemiscens tu ait: Quid generatio ista quaerit signum? Amen dico vobis, si dabitur generationi isti signum. Qui supra turbam creden
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe capiat. cetãq huius modi:
tam̃ esurientes & sitientes ui¬
sticiã saturantur. cum audiendo nũ¬
data legis di. ad uitam ꝑueniunt
eternam.
Erant autem qͥ manducauerant
qͣsi qͣtuor milia: & dimisit eos. bn
qͣtuor milia: ut ipso etiam num̃o
docerent se euanglicis pastos ẽẽ
cibariis. & statim ascendens nauẽ
cum discipulis suis: uenit in partes
dalmanutha. Pro hoc inmatheo le¬
gimus. et dimissa turba ascendu
in nauicłam:iuenit infines magi¬
dan. Hon autem dubitandum ẽ eun¬
dem locum eẽ. sub utroq nomine
Nampleriq codices non hñt. etiam
scdm marcum nisi magedañ.
t exierunt pharisei & ce¬
perunt conquirere cumeo. que¬
rentes ab illo signum de cȩlo: ten¬
tantes eum. Sic signum queruĩ
qͣsi quȩ uiderant signa ñ fuinte
S qͥd querant. ostenditur cumd̃.
Querentes ab illo signum decelo.
uel inmorem helie ignem de sib¬
limi uenire cupiebant: uel insi¬
militudinem samuelis estiuo

Expanded text:
capere capiat , caeteraque hujusmodi, capere capiat , caeteraque hujusmodi, tamen esurientes et sitientes justitiam saturantur, cum audiendo mandata legis Dei, ad vitam perveniunt aeternam. Erant autem qui manducaverunt quasi quatuor millia, et dimisit eos. Bene quatuor millia, ut ipso etiam numero docerent evangelicis se pastos esse cibariis. Et statim ascendens navem cum discipulis suis venit in partes Dalmanutha. Pro hoc in Matthaeo legimus: Et dimissa turba ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan . Non autem dubitandum est eumdem locum esse sub utroque nomine. Nam plerique Codices non habent, etiam secundum Marcum, nisi Magedan. Et exierunt Pharisaei, et coeperunt conquirere cum eo, quaerentes ab illo signum de coelo, tentantes eum. Sic signum quaerunt, quasi quae viderant, signa non fuerint. Sed quid quaerant ostenditur, cum dicitur: Quaerentes ab illo signo de coelo. Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis, tempore
Abbreviated transcription (Latin):
uando et implendo attingẽ. q̃rũ
dĩ conu̾sationẽ mentis atq operis
sublimitate transcendunt qualibꝰ
dicitur. Si us ꝑfectus ẽẽ. uade uen¬
de omnia que habes: et cetã. Unde
bene sporte quib dñicoꝵ sunt con¬
morantur. Nam quia sporte iun¬
co et palmarum folus solent con¬
texi: merito inscõꝵ significatio¬
ne ponuntur. Iuncus qͥppe. suꝑ
aqͣs nasci consueuit Palma uero
uictricem ornat manum. Eiunceiᷤ
uasis recte comparantur electi: cũ
radicem cordis ne forte abamore
eternitatis arescant. inipso uite
fonte collocant. Assimilantur & eiꝰ
que de palmarum sunt folus con¬
texta: cum in defectiuam eterne
retͥbutionis memoriam. puro in
corde retinent. Et bñ turba quã¬
uis reliqͥas dñici prandu non
caꝑet. manducasse tamen⁊ satu¬
rataesse narratur: qͥa sunt non¬
nulli qui et si om̃ia sua relinq̃¬
re nequeunt. neq explere hoc
qͦd de uirginib dicitur. qͥ potest

Expanded text:
vando et implendo attingere. Quorum vando et implendo attingere. Quorum Dei conversionem mentis atque operis sublimitate transcendunt. Qualibus dicitur: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes , etc. Unde bene sportae, quibus dominicorum sunt conmorantur. Nam quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquas nasci consuevit, palma vero victricem ornat manum. Et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem cordis, ne forte ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Assimilantur et eis quae de palmarum sunt foliis contexta, cum in defectivam aeternae retributionis memoriam puro in corde retinet. Et bene turba quamvis reliquias dominici prandii non caperet, manducasse tamen et saturata esse narratur. Quia sunt nonulli qui etsi omnia sua relinquere nequeunt, neque explere hoc quod de virginibus dicitur: Qui potest
Abbreviated transcription (Latin):
hec excitari atq assurg̾e festinant:
quib apte congruit illud psalmi¬
ste. Edent pauꝑes & saturabunt᷑:
et laudabunt dñm qui requirunt eũ:
te dicẽ. Audient humiles uerbũ
di.⁊ facient: & ad laudem non suã.
s suꝑni largitoris cuncta que bene
gerunt referent. Uñ merito ad ui¬
tam interioris hominis eternam.
ut pote pane uite saturati ꝑuenieñ.
Cui contra tardis auditorib ꝑpro¬
pham expbatur. Manducastis &
non estis saturati. Alanducant nãq
et non saturantur. qui panem u̾bi
dĩ audiendo degustant: s nonfa¬
ciendo que audiunt. nichil exhis¬
interne dulcedinis. quo cor ipsoꝵ
confirmetur. inuentre memorie
recipiunt.  sustulerunt quod
suꝑauerat de fragmentis: septem
sportas. Quod turbis saturatis su¬
ꝑat. aplĩ sustollunt. et septem spor¬
tas implent: quia sunt altiora ꝑ¬
fectionis precepta. uel potius exhor¬
tamenta ⁊ consilia: que generaliᷤ
fidelium multitudo nequit ser¬

Expanded text:
haec excitari atque assurgere festinant. haec excitari atque assurgere festinant. Quibus apte congruit illud Psalmistae, Edent pauperes, et saturabuntur, et laudabunt Dominum; qui requirent eum, te dicere: Audient humiles verbum Dei, et facient, et ad laudem non suam, sed superni largitoris cuncta quae bene gerunt referent. Unde merito ad vitam interioris hominis aeternam, utpote pane vitae saturati, pervenient. Cui contra tardis auditoribus per prophetam exprobratur: Manducastis, et non estis saturati . Manducant namque, et non saturantur, qui panem verbi Dei audiendo degustant, sed non faciendo quae audiunt, niinternae dulcedinis quo cor ipsorum confirmetur in ventre memoriae recipiunt. Et sustulerunt quod superaverat de fragmentis septem sportas. Quod turbis saturatis supererat apostoli sustollunt, et septem sportas implent, quia sunt altiora perfectionis praecepta, vel potius exhortamenta et consilia, quae generalis fidelium multitudo nequit ser
Abbreviated transcription (Latin):
ficientibꝰ qui eis scͥpture archana
patefaceret. eosq aduiã ueritatiꝰ
institueret. Acceptis autem ad
frangendum panib. dñs gratiaᷤˢ
agit: ut et ipse quantũ de salute
generis humani congaudeat ostñ¬
dõ gr̃as informet: cum uel terre¬
no pane carnem. uel animam ce¬
lesti. suꝑna gr̃a largiente refici¬
mus. Q habebant pisciculos pay¬
cos. Et ipsos benedirit: et uissit
apponi. Si inpanib septẽ scͥptu¬
ra noui testamenti designatur.
internas mentium epulas inue¬
nimus: qͥd inpiscicłis qͦs benedi¬
cens parit̾ dñs turbe uissit ap¬
poni. nisi scõs accipimꝰ illiꝰ tem¬
ꝑis. quo eadem ẽ condita scͥptu¬
ra. uel quorum ipsa sc̃ꝑtura fi¬
dem uitam et passiones continet:
qͥ de turbulentis huius seculi
fluctib erepti. ac diuina bene¬
dictione consecrati. refectionem
nobis internam. ne in huiꝰ mun¬
di transeuntis excursu deficia
entes. ad ꝓfectum uite correctioris ꝑ

Expanded text:
ficientibus, qui eis Scripturarum arcana ficientibus, qui eis Scripturarum arcana patefaceret, eosque ad viam veritatis institueret. Acceptis autem ad frangendum panibus, Dominus gratias agit, ut et ipse quantum de salute generis humani congaudeat, osr Deo gratias informet, cum vel terreno pane carnem, vel animam coelesti superna gratia largiente reficimus. Et habebant pisciculos paucos, et ipsos benedixit, et jussit apponi. Si in panibus septem Scriptura Novi Testamenti designatur,  Spiritus internas mentium epulas invenimus, quid in pisciculis quos benedicens pariter Dominus turbae jussit apponi, nisi sanctos accipimus illius temporis quo eadem est condita Scriptura, vel quorum ipsa Scriptura fidem, vitam, et passiones continet? Qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti, ac divina benedictione consecrati, refectionem nobis internam, ne hujus mundi transeuntis excursu deficiamentes, ad profectum vitae correctionis per
Abbreviated transcription (Latin):
dabat discipulis suis. ut apponeũ¬
E apposuerunt turbe. Dñs accipi¬
ens panes dabat discipulis suis.
ut ipsi acceptos. turbe appone¬
rent: quia spiritalis dona scien¬
tie tͥbuens aplis. ꝑ eoꝵ ministeri¬
um uoluit eccłie sue ꝑ orbẽ uite
cibaria distribui. Quod autem
fregit panes. qͦs discipulis daret
aꝑtionem designat sacramentoꝵ
quib ad ꝑpetuam salutẽ nutrien¬
dus erat mundus. Cum enim ait
ipse dñs:⁊ nemo nouit filium nͥ
pater. et neq patrem qͥs nouit
nisi filius:⁊ cui uoluerit filiꝰ re
uelare: quid nͥ panem uite nob
ꝑ se aꝑiendum demonstrauit.
adcuiꝰ interiora cernenda ꝑ no̾
ipsos penetrare nequiuunꝰ Tui
contra ꝓpha miserabilem quor¬
a dam famem deplorans ait. Par¬
uuli petierunt panem: nec erat
qͥ frangeret eis. Quod ẽ aliis ues¬
bis dicere. Indocti quesierunt
pabulo uerbi dĩ quo aduir¬
tutem bone oꝑationis conuales¬
cerent refici: nec erat magistris de¬

Expanded text:
dabat discipulis suis ut apponedabat discipulis suis ut apponeet apposuerunt turbae. Dominus accipiens panes dabat discipulis suis, ut ipsi acceptos turbae apponerent, quia spiritalis dona scientiae tribuens Apostolis per eorum ministerium voluit Ecclesiae suae per orbem vitae cibaria dfregit panes quos discipulis daret, apertionem designat sacramentorum, quibus ad perpetuam salutem nutriendus erat mundus. Cum enim ait ipse Dominus: Et nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit filius revelare , quid nisi panem vitae nobis per se aperiendum demonstravit, et cujus interiora cernenda per nos ipsos penetrare nequivimus? Cui contra propheta miserabilem quorumdam famem deplorans, aiebat: Parvuli petierunt panem, nec erat qui frangeret eis . Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo ad virtutem bonae operationis convalescerent refici, nec erat, magistris de
Abbreviated transcription (Latin):
Ep̃cepit turbȩ discumb̾e suꝑ terram.
Supra in refectione quinq panum.
turba suꝑ fenum uiride discumbe¬
bat: nunc ubi septem panib refici¬
enda ẽ. suꝑ terram discumbe p̃cipi¬
tur: quia ꝑ scͥpturam legis. carnis
desidia calcare.⁊ compͥmere iube¬
mur̾. Omnis .N. caro fenum:⁊ om̃is
gła eiꝰ tanqͣm flos feniagri Innouo
autem testamento. ipiam qͣ terra
ac facultates temporales derelin¬
quere p̃cipimur. uel certe quia
mons in quo turba dominicis
panib reficiebatur. altitudinẽ
ut supra diximꝰ redemptoris nr̃i
significat: Ibi suꝑ fenum. hic suꝑ
terram reficitur. Ibi .N. celsitudo
xp̃i ꝓpt̾ carnales homines. ⁊ ieru¬
salem terrenam carnali spe. et
desiderio tegitur: hic autẽ remo¬
ta omni cupiditate carnali. con¬
uiuas noui testamenti. spei ꝑ ma¬
nentis firmamentũ. tanqͣm ips
montis soliditas. nullo feno inter¬
posito continebat. E accipiens sep¬
tem panes. gr̃as agens. fregit: &

Expanded text:
Et praecepit turbae discumbere super terram. Et praecepit turbae discumbere super terram. Supra in refectione quinque panum turba super fenum viride discumbebat, nunc ubi septem panibus reficienda est, supra terram discumbere praecipitur, quia per Scripturam legis carnis desideria calcare et comprimere jubemur. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . In Novo autem Testamento ipsam quoque terram ac facultates temporales derelinquere praecipimur. Vel certe quia mons in quo turba dominicis panibus reficiebatur, altitudinem ut supra diximus Redemptoris nostri significat, ibi super fenum, hic super terram reficitur. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam, carnali spe et desiderio tegitur; hic autem, remota omni cupiditate carnali, convivas Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito, continebat. Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et
Abbreviated transcription (Latin):
longuiquo uenunt. Quanto ⁊.N.
qͥsq plus in prauo opere errauit:
tanto ab omnipotente deo longiꝰ
recessit. Dentur gͥ alimenta eis
etiam qui de longinquo ueniũt̃:
quia conuersis peccatoribꝰ doctͥ¬
ne sc̃ẽ cibi p̃bendi sunt: ut indõ
iures reparent qͣs inflagitiis a¬
e miserunt. Item uidei quicumq
in xp̃m crediderunt. deꝓpe ad
illum uenerunt: quia legis et ꝓ¬
pharum erant litteris edocti de il¬
lo.Credentes uͦ exgentib. delon¬
ge utiq uenerunt ad xp̃m: qͥa
nullis paginarum scãrum mo¬
nimentis. de eiꝰ erant fide p̃mo¬
niti E int̾rogauit eos. Et paneᷤ
habetis: Q dixerunt. Septẽ Bñ
septem panes inministĩo noui
testamenti ponunt᷑: in quo septifor
lib cunctis et credenda reuelatur.
& credita datur. Neq ordeacei fu¬
isse ꝓduntur. sicut illi quinq de
saturata Ne iterum sicut inlege.
uitale anime alimentum corꝑalibus
sacramentis obtegeretur. Orderi.N.
medulla: tenacissima palea tegit᷑.

Expanded text:
longinquo veniunt. Quanto enim longinquo veniunt. Quanto enim quisque plus in pravo opere erravit, tanto ab omnipotente Domino longius recessit. Dentur ergo alimenta eis etiam qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi praebendi sunt, ut in Deum vires reparent, quas in flagitiis amiserunt. Item Judaei quicunque in Christo crediderunt, de prope ad illum venerunt, quia legis et prophetarum erant litteris edocti de illo. Credentes vero ex gentibus de longe utique venerunt ad Christum, quia nullis paginarum sanctarum monimentis de ejus erant fide praemoniti. Et interrogavit eos: Quot panes habetis? Qui dixerunt: Septem. Bene septem panes in mysterio Novi Testamenti ponuntur, in quo septiformibus cunctis et credenda revelatur, et credita datur. Neque hordeacei fuisse produntur, sicut illi quinque, de saturata, ne iterum sicut in lege vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur. Hordei etenim medulla tenacissima palea tegitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis uite uia deficiunt: si n sua con¬
scientia sine doctrinȩ sẽȩ pabulo
dimittantur. Ne gͦ lassentur in
huiꝰ ꝑegrinationis itine: pascendi
sunt sacra ammonitione. Ualde
autem pensanda ẽ pia sententia.¬
que ꝓcessit exore ueritatis: qua
dicitur. Quidam .N. exeis delon¬
ge uenerunt. Est autem qͥ nil
fraudis. & nil carnalis corrup¬
tionis exꝑtus: ad omnipotentiᷤ
di seruitium festinauit. Iste de
longinquo non uenit: quia ꝑin
corruptionem et innocentiam
ꝑximꝰ fuit. Alius tulla impu¬
dicitia. nullis flagitus inquinatuꝰ.
solum autem conuigium exꝑtus:
ad ministerium sp̃itale conu̾sꝰ ẽ.
N eq iste uenit de longinqͦ: qͥa usus
coniunctione concessa. ꝑ illicita ñ
errauit. Alii uͦ post carnis flagitia.¬
alii post falsa testimonia. alui ptꝰ
facta furta. alii post illatas uiolen¬
tias. alii post ꝑpetrata homicidia.
ad penitentiam redeunt: atq ad
omnipotentis dĩ seruitium conuer¬
tuntur. hi uidelicet ad dñm de

Expanded text:
tis vitae via deficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sanctae pabulo dimittantur. Ne ergo lassentur in hujus peregrinationis itinere, pascendi sunt sancta admonitione. Valde autem pensanda equae processit ex ore Veritatis, qua dicitur: Quidam enim de longe venerunt. Est aliquis qui nil fraudis et nil carnalis corruptionis expertus; ad omnipotentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non venit, quia per incorruptionem et innocentiam proximus fuit. Alius nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus, ad ministerium spirituale conversus est. Neque iste venit de longinquo, quia usus conjunctione concessa, per illicita non erraalii post falsa testimonia, alii post facta furta, alii post illatas injurias et violentias, alii post perpetrata homicidia, ad poenitentiam redeunt, atque ad omnipotentis Dei servitium convertuntur. Hi videlicet ad Dominum de
Abbreviated transcription (Latin):
lum illud memorabile. et refectio
celestis. Ait enim. Assumptis illis
secessit seorsum in desertum locũ:
qui ẽ bethsaida. Qd cum cogno¬
uissent turbe secute sunt illum.
& excepit illos: et cet̾a que sequun¬
tur usq ad completam illam sa¬
cre refectionis historiam. Nisi forte
intelligamus in eo qͦd lucas ait in lo¬
cum desertum. qui ẽ bethsaida. ñ
ipsius iuicinia ciuitatis: s loca de¬
serti ad eam ꝑtinentis ẽẽ designata.
Marcus .it. dicit aꝑte. ut p̃cederent
eum ad bethsaidam: ubi ipsiꝰ fines
ciuitatis constat ẽẽ notatos. Lucas
uͦ qui non dicit in locum desertũ.
que ẽ bethsaida. s qui ẽ bethsaida:
potest ni fallor recte intelligi quia
non ipsam ciuitatem uoluerit in¬
telligi. s locum ipsiꝰ desertũ. id ÷¬

Expanded text:
lum illud memorabile et refectio lum illud memorabile et refectio coelestis. Ait enim: Assumptis illis secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida. Quod cum cognovissent turbae, secutae sunt illum, et excepit illos, et caetera quae sequuntur, usque ad completam illam sacrae refectionis historiam. Nisi forte intelligamus in eo, quod Lucas ait, in locum desertum, qui est Bethsaida, non ipsius vicinia civitatis, sed loca deserti ad eam pertinentis esse designata; Marcus enim dicit aperte, quod praecederent eum Bethsaidam, ubi ipsius civitatis fines constat esse notatos. Lucas vero qui non dicit in locum desertum, quae est Bethsaida, sed qui est Bethsaida, potest, ni fallor, recte intelligi, quia non ipsam civitatem voluerit intelligi, sed locum desertum i
Abbreviated transcription (Latin):
gari: q̃m honorantium fauore
demulceri: hic & enim securiorẽ
sepe corrumpit animum: illa cit¬
cumspectum semꝑ reddit & cau¬
tum. Uñ dñs uiam nobis uite
quã sequam᷑ initians. cum hi
qͥuntutes eiꝰ ammirabant᷑. regem eũ
face uellent. fugit in montem orare:
cum uͦ illi qͥuirtutib eiꝰ inuide¬
bant. eum morti tradẽ disponent.
occurrit promptꝰ: et uinciendum
se crucifigendumq furentib ob¬
tulit: euidenti nos informans exẽ¬
plo. ut parati simus ad adusa scli
toleranda: cauti ad blandinenta
cum forte arriserint declinan¬
da:⁊ ne nos ꝓsꝑa mundi si afflu¬
int. emolliendo decipiant. crebͥs
adño precib imploremꝰ. Precede¬
tum ad bethsaidam. que ẽ inga
sareth: ut in locoꝵ libris inueni¬
mus. Ubi merito mouet. quom
dicat marcus. ꝑacto uenisse dis
cipulos miracło panum transfre¬
tum ad bethsaidam: cum uidea¬
tur dicere lucas quod in locis
bethsaide factum fuerit miracu¬

Expanded text:
gari, quam honorantium favore gari, quam honorantium favore demulceri. Hic etenim securiorem saepe corrumpit animum, illa circumspectum semper reddit et cautum. Unde Dominus viam nobis vitae quam sequamur initians, cum ii qui virtutes ejus admirabantur, regem eum facere vellent, fugit in montem orare. Cum vero illi qui virtutibus ejus invidebant, eum morti tradere disponerent, occurrit promptus, et vinciendum se crucifigendumque furentibus obtulit, evidenti nos informans exemplo, ut parati simus ad adversa saeculi toleranda, cauti ad blandimenta cum forte arriserint, declinanda: et ne nos prospera mundi affluant, emolliendo decipiant, crebris a Domino precibus imploremus. Praecedetum ad Bethsaidam, quae est in zareth, ut in locorum libris invenimus. Ubi merito monet, quomodo dicat Marcus, peracto miraculo cipulos miraculo panum venisse trans fretum ad Bethsaidam: cum videatur dicere Lucas quod in locis Bethsaidae factum fuerit miracu
Abbreviated transcription (Latin):
inmontẽ oraturus abierit: iohes
manifeste declarat: qui completa
refectione illa celesti. continuo subie¬
cit. Ihe gͦ cum cognouisset quia ut̃¬
turi eẽnt ut raperent eum &e facent
regem: fugit iterum in mon¬
tem ipse solꝰ. Ubi nobis necessari¬
um iuiuendi monstrat exemplũ.
ut in bonis que agimꝰ humani
fauoris retributionẽ uitem: neq
nos oꝑatio iurtutum spiritaliũ.
ad conrupiscentiam reflectat tẽ¬
poralium uoluptatum. Non nulł
& enu contigit. ut dum merito
uite sublimioris. mirandi minoribꝰ
ac laudabiles existerent: et iure ho¬
norandi putarent᷑: acceptis peccu¬
nus siue p̃sidus. inchoata iusticie
rudimenta ꝑderent: & cum car¬
ualib sese illecebris atq auari¬
tia in cauti corrumꝑent: ipsis etia
aquib honorabantur ꝓbonis. de¬
nuo ꝓmalis actib non solum in
fastidium. uerum etiam deueni¬
rent inodium. Minusq multo ꝑi¬
culosum ẽ. in his que recte agunꝰ
adusantium nos imꝓbitate fati¬

Expanded text:
in montem oraturus abierit, Joannes in montem oraturus abierit, Joannes manifeste declarat, qui, completa refectione illa coelesti, continuo subjecit: Jesus ergo cum cognovisset, quia ventur essent ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus . Ubi necessarium nobis vivendi monstrat exemplnis quae agimus, humani favoris retributionem vitemus, neque nos operatio virtutum spiritualium ad concupiscentiam reflectat temporalium voluptatum. Nonnullis etenim contigit, ut dum ob meritum vitae sublimioris mirandi in moribus ac laudabiles existerent, et jure honorandi putarentur, acceptis pecuniis sive praediis, inchoata justitiae rudimenta perderent, et cum carnalibus sese illecebris atque avaritia incauti corrumperent, ipsis etiam a quibus honorabantur pro bonis, denuo pro malis actibus non solum in fastidium, verum etiam devenirent in odium. Minusque multo periculosum est in his quae recte agimus, adversantium nos improbitate fati
Abbreviated transcription (Latin):
ris cibi reliquus. ad alenda humi¬
lium corda cumulati. Constat enĩ
cophinis oꝑa seruilia geri solere.
S ipse cophinos panum fraginentis
impleuit: qui infirma huiꝰ mundi
ut fortia confunderet elegit. Erant
autem qͥ manducauerunt. quinq
milia uirorum. Quia quinq s̃
exterioris hominis sens: qͥnq mi¬
lia uiri dñm secuti. designant eos
qͥ in sclari adhuc habitu positi ex¬
teriorib que possident. bene uti no¬
uerunt. Qui recte quinq panibus
aluntur: quia tales necesse ẽ lega¬
lib adhuc p̃ceptis institui. N am
qͥ mundo ad integrum renunci¬
ant. et q̃tuor sunt milia & septẽ
panib sunt refecti: hoc ẽ et euan¬
głica refectione sublimes.⁊ spirtta¬
li sunt gr̃a intus eruditi.
t statim coegit discipulos suoᷤ
ascendere nauem. ut p̃cederenT
eum tͣnsfretum. abethsaidam: dũ
ipse dimitteret populum.⁊ cȩta.
Quare coegerit discipulos ascendẽ
nauem.⁊ ipse mox dimisso popło

Expanded text:
ris cibi reliquiis ad alenda humiris cibi reliquiis ad alenda humilium corda cumulati. Constat enim, cophinis opera servilia geri solere, sed ipse cophinos panum fragmentis implevit, qui infirma hujus mundi, ut fortia confunderet, elegit. Erant autem qui manducaverunt, quinque millia virorum. Quia quinque sunt exterioris hominis sensus, quinque millia viri Dominum secuti designant eos, qui in saeculari habitu adhuc positi exterioribus, quae possident, bene uti noverunt. Qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est legalibus adhuc praeceptis institui. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatuor sunt millia, et septem panibus refecti, hoc est et Evangelica perfectione sublimes, et spiritali sunt gratia intus eruditi. Et statim coegit discipulos suos ascendere navem, ut praecederent eum trans fretum ad Bethsaidam, dum ipse dimitteret populum, etc. Quare coegerit discipulos ascendere navem, et ipse mox dimisso populo
Abbreviated transcription (Latin):
benedixit & fregit panes: & dedit
discipłis suis: ut ponerent ante
eos. Q duos pisces diuisit om̃ibꝰ
Turbis esurientib saluator ñ noua
creat cybaria. s acceptis eis que
habuerunt discipuli benedicit: qr
ueniens in carne nonalia quã p̃¬
dicata sunt p̃dicat: s legis & ꝓpħa¬
rum scͥpta. qͣm sint mysteriis gr̃e
grauida demonstrat. Intuetur in
celum: ut illuc dirigendam m̃tis
aciem. ibi lucem scientie doceat
eẽ querendam. frangit & ante tͣ¬
bas ponenda distribuit disciplis:
quia sacramenta ꝓpħie scĩs do¬
ctorib qui hec toto orbe p̃diceñ
patefecit. Et manducauerunt õs:
et saturati sunt. & sustulerunt
reliquias fragmentoꝵ duodecim
cophinos plenos: & de piscibꝰ Qd̃
turbis suꝑ ẽ a discipulis sustol¬
litur: quia sacratiora mysteria
q̃ arudib capi nequeunt. non ne¬
gligẽter omittenda: s sunt inqͥ¬
renda ꝑfectis. Nam ꝑ cophinos.xii.¬
ctoꝵ chori figurantur: foris quidẽ
hominib despect᷑i:s intus saluta¬

Expanded text:
enedixit, et fregit, et dedit discipulis suis, ut ponerent ante eos, et duos pisces divisit omnibus. Turbis esurientibus Salvator non nova creat cibaria, sed acceptis eis quae habuerunt discipuli, benedicit; quia veniens in carne, non alia quam praedicta sunt, praedicabat, sed legis et prophetarum scripta, quam sint mysteriis gratiae gravida demonstrat. Intuetur in coelum, ut illuc dirigendam mentis aciem, ibi lucem scientiae doceat esse quaerendam. Frangit, et ante turbas ponenda discipulis distribuit, quia sacramenta prophetiae sanctis doctoribus qui haec toto orbe praedicent, patefecit. Et manducaverunt omnes et saturati sunt, et sustulerunt reliquias fragmentorum duodecim cophinos plenos, et de piscibus. Quod turbis superest, a discipulis sustollitur; quia sacratiora mysteria quae a rudibus capi nequeunt, non negligenter omittenda, sed sunt inquirenda perfectis. Nam per cophinos duorum chori figurantur, foris quidem hominibus despecti, sed intus saluta
Abbreviated transcription (Latin):
um arguunt: quare hominum tra¬
ditiones et precepta non seruet. o¬
nus autem. id ÷ oꝑa. non corꝑis ut¬
q manus . s: anime lauande siũ.
ut fiat in illis uerbum dĩ. Q dice¬
bat illis bene irritum facitis p̃cep¬
tum dĩ: ut traditionem uram ser¬
uetis. Falsam calumpniã uera te¬
p̃hensione confictat cum inquit
uos propt̃ traditionẽ hominũ.
p̃cepta dñi negligatis: quare di¬
scipulos meos arguendos crediti
quod senioꝵ uissa paruipendãt
ut dĩ scita custodiant: moyses
enim dixit. honora patrem tuũ
et matrem tuam:⁊ qui maledi¬
xerit patri. uel mat̾ morte mo¬
riatur. Honor inscͥpturis. nontin
in salutationib et officus defe¬
rendis: q̃ntum inelemosina ac
munerum collatione sentit᷑. honora
inquit apłs uiduas: que uerȩ ui¬
due sunt: hic honor: donum intelli¬
gitur. Et in alio loco presbiteri
duplici honore honorandi: maxime
qͥ laborant in uerbo et doctrina dñi:
et ꝑ hoc mandatum iubemur boui

Expanded text:
um arguunt, quare hominum traum arguunt, quare hominum traditiones et praecepta non servet. Manus autem, id est opera, non corporis utique manus, sed animae lavandae sunt, ut fiat in illis verbum Dei. Et dicebat illis: Bene irritum facitis praeceptum Dei, ut traditionem vestram servetis. Falsam calumniam vera responsione confutat. Cum inquit vos propter traditionem hominum praecepta Domini negligatis, quare discipulos meos arguendos creditis, quod seniorum jussa parvi pendant, ut Dei scita custodiant. Moyses enim dixit: Honora patrem tuum et matrem tuam. Et qui maledixerit patri aut matri, morte moriatur. Honor in Scripturis non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosyna ac munerum collatione sentitur. Honora inquit Apostolus viduas quae vere viduae sunt . Hic honor donum intelligitur. Et in alio loco: Presbyteri duplici honore sunt honorandi, maxime qui laborant in verbo et doctrina Domini . Et per hoc mandatum jubemur, bovi
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei spiritalia ꝓpharum uba
carnalit̃ accipientes. que illi de
cordis et oꝑis castigatione p̃cipi¬
ebant dicentes. lauamini mundi
estote.⁊ mundabimini qͥ fertis
uasa dm̃t: Isti de corꝑe solum la¬
uando seruabant. frustra autẽ
pharisei. frustra omnes uidei
lauant manus. et a foro baptriã¬
tur: q̃ in diu contempnunt. fonte¬
saluatoris ablui inuanum bap¬
tismata seruant uasoꝵ. qͥ cordiũ
suoꝵ et corꝑum eluere. sordes ne¬
gligunt: cum certum sit moysen
& ꝓphas. qui uasa populi dei
uel aqͥs dilui. uel igne purgari.
uel oleo scĩficari. quacumq ex
causa iusserunt: non in hoc ma¬
terialium rerum emundationẽ.
s: mentium potiꝰ et oꝑum castiga¬
tionẽ. ac scĩmoniam. atq anmar
nobis mandare salutẽ.
t interrogabant eum pharise
& scbe quare discipuli tu
non ambulant iuxta traditionẽ
senioꝵ. s ctĩmunibus manibus¬
q̃. manducant panẽ: Mira phari¬
seoꝵ scbarumq stulticia dĩ fili¬

Expanded text:
pharisaei spiritalia prophetarum verba pharisaei spiritalia prophetarum verba carnaliter accipientes, quae illi de cordis et operis castigatione praecipiebant dicentes: Lavamini, mundi estote, et mundabimini qui fertis vasa Domini , isti de corpore solummodo lavando servabant. Frustra autem Pharisaei, frustra omnes Judaei lavant manus, et a foro baptizantur, quandiu contemSalvatoris ablui. In vanum baptismata servant vasorum, qui cordium suorum et corporum eluere sordes negligunt: cum certum sit Moysen, et prophetas qui vasa populi Dei vel aquis dilui, vel igne purgari, vel oleo sanctificari quacunque ex causa jusserunt, non in hoc materialium rerum emundationem, sed mentium potius et operum castigationem ac sanctimoniam, atque animarum nobis mandare salutem. Et interrogabant eum Pharisaei et Scribae: Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem? Mira Pharisaeorum Scribarumque stultitia. Dei fili
Abbreviated transcription (Latin):
menbra corꝑis fiunt. nichil im¬
munditie sordidantis inuenire
ualebant: cũ symagis ipsos cul¬
pare debuer int: qui lotas aqua
manꝰ habntes cõscientiã liuore pollu¬
tam gestabant. Pharisei enĩ & õs
uidei. nisi crebro lauerint manꝰ
non manducant. tenentes traditi¬
onem senioꝵ: & aforo nisi bapti¬
hentur. noncom edunt. Suꝑstici¬
osa ẽ hominum traditio semello¬
tos. ob manducandum panẽ crebͥ¬
us lauare: & a foro nisi baptirent᷑¬
non comedere: s necessaria est doctͥna
ueritatis. que iubet eos qui cum
pane uite descendente de celo par¬
ticipare desiderant. crebro elemo¬
sinarum. lacrimarũ. alioꝵq iusti¬
cie fruct̾uũ lamentosua oꝑa pur¬
gare: ut casto corde. ⁊ corꝑe. cele¬
stibus ualeant communicare my¬
sterus necess arium ẽ inqͥnam̃ta
que exeemꝑalium negociorum cu¬
ris qͥsq contraxerit. subsequen¬
ti bonarum cogitationũ & actu¬
um ꝑmundet instantia: Si int̾nȩ
refectionis cupit epulis ꝑfrui.S.

Expanded text:
membra fiunt, nihil immunditiae sordidantis invenire valebant; cum se magis ipsos culpare debuerint, qui lotas aqua manus habentes, conscientiam livore pollutam gestabant. Pharisaei enim et omnes Judaei, nisi crebro laverint manus, non manducant, tenentes traditionem seniorum, zentur, non comedunt. Superstitiosa est hominum traditio semel lotos ad manducandum panem crebrius lavare, et a foro nisi baptizentnon comedere. Sed necessaria est doctrina veritatis, quae jubet eos qui cum pane vitae descedente de coelo participare desiderant , crebro eleemosynarum, lacrymarum, aliorumque justitiae fructuum lavamento sua opera purgare, ut casto corde et corpore coelestibus valeant communicare mysteriis. Necessarium est inquinamenta, quae ex temporalium negotiorum curis quisque contraxerit, subsequenti bonarum cogitationum et actuum permundet instantia, si internae refectionis cupit epulis perfrui. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
enun ita fideles intribulatione po¬
sitos. suꝑna pietas deseruisse ui¬
sa ẽ: ut qͣs i laborantes in mari di¬
scipłos p̃terire iħc uoluisse uideretur
Unde ẽ illud ȩcclię martyru
certamina desudantis: quare
me oblitus es. q̃re me reppulisti
et q̃re tͥstis incedo dum affligit
me inunicus. dum confringunt᷑
omnia ossa mea:i cetã. S dicatł
inimici tertentes. ubi ẽ ds̃ eorũ
Quasi naufragium fessis minitan¬
tes apłis dicit ipse ds eorũ. Cũ
transieris ꝑaq̃s. tecum ero: ⁊ flu¬
mina non oꝑient te. Cum am¬
bulaueris inignem non combu

Expanded text:
enim ita fideles in tribulatione poenim ita fideles in tribulatione positos superna pietas deseruisse visa est, ut quasi laborantes in mari discipulos praeterire Jesus voluisse putaretur. Unde est illud Ecclesiae martyrii certamina desudantis: Quare me oblitus es, quare me repulisti? et quare tristis incedo dum affligit me inimicus? Dum confringuntur omnia ossa mea, etc. Sed dicunt inimici terrentes, Ubi est Deus eorum ? quasi naufragium fessis minitantes apostolis. Dicit ipse Deus eorum: Cum transieris per aquas tecum ero, et flumina non operient te. Cum ambulave
Abbreviated transcription (Latin):
lasse. At contra fides catholica
et pondus secundum carnẽ hre
eum p̃dicat. et onus corporeum.⁊
cum ponde atq onere corporali
incedere suꝑ aqͣs. non infusis pe¬
dibus. Nam dionisius egregius
int̾ eccliasticos scͥptores: in opus¬
culis de diuinis nominib hoc mͦ
loquitur. Ignoramus enĩ qualit̾
de uirgineis sanguinib alia le¬
ge pret̃ naturalem formabant᷑:
et qualit̾ non infusis pedibus
corꝑale pondꝰ habentib:⁊ mate¬
riale onus. deambulabat inhu¬
midã et instabilẽ substantiã. Qͦ¬
mͥ autem uolebat dñs eos prete¬
rire tanqͣm alienos. ad qͦs de pe¬
ricło naufragu liberandos. ad¬
uenerat: nisi ut adhoram turbati &
pauentes. s continuo liberati. ampliꝰ¬
sue ereptionis miracłm stuperent.
ac maiores ereptori suo grãs refer¬
rent: Quia et intempestatibus
passionum que ꝓconstantia fidei
a ꝑfidis ingerunt᷑: talis non nun¬
qͣm ꝓuisio diuinitꝰ ostendit᷑. Sepe

Expanded text:
lasse. At contra fides catholica, lasse. At contra fides catholica, et pondus secundum carnem habere eum praedicat, et onus corporeum, et cum pondere atque onere corporali incedere super aquas non infusis pedibus. Nam Dionysius, egregius inter ecclesiasticos scriptores, in opusculis de divinis Nominibus, hoc modo loquitur: Ignoramus enim qualiter de virgineis sanguinibus alia lege praeter naturalem formabatur, et qualiter infusis pedibus corporale pondus habentibus, et materiale onus, deambulabat in humidam et instabilem substantiam. Quomodo autem volebat Dominus eos praeterire, tanquam alienos, ad quos de periculo naufragii liberandos advenerat, nisi ut ad horam turbati et paventes, sed continuo liberati, amplius ereptionis suae miraculum stuperent, ac majores ereptori suo gratias referrent? Quia et in tempepassionum, quae pro constantia fidei a perfidis ingeruntur, talis nonnunquam provisio divinitus ostenditur; saepe
Abbreviated transcription (Latin):
fero solis die dieiq exortũ ꝓmittente.
uenit dñs. et supra mare ambu¬
lans. tumida freti terga compri¬
mit: quia cum p̃ssuris obsita
fragilitas humana. pusillitatẽ
uirium suarũ considerat: nil er¬
ga se aliud. qͣm tenebras angu¬
stiarum:⁊ estus cernit hostiũ con¬
fligentium. Cum uͦ mentẽ ad
suꝑni lumen p̃sidu.⁊ ad ꝑpetue
donum retributionis erexerit.:
qͣsi inter umbras noctis repente
eortum luciferi conspicit: qui
diem ꝓximum nunciat. Lucifer
namq cum plurimum tres
tutinam illuminare ꝑhibet᷑.
aderitq dñs. qui sopitis tẽp¬
tationum ꝑiclis. plenam liber¬
tatis fidutiam sue ꝓtectionis tͥbuat.
ambulantẽ: putauerunt fantãma
ẽẽ. et exclamauerunt. Om̃s.it. eum
uiderunt et cont̃bati sunt. Ad huc
heretici putant fantasma fuisse
dñm: nec ueram assumpsisse car¬
nem de uirgine. Deniq theodorꝰ
isse. secundum carnem dñm: s abꝰq
pondẽ et corꝑe suꝑ mare deambu¬

Expanded text:
fero solis dieique exortum promittente, fero solis dieique exortum promittente, venit Dominus, et superambulans tumida freti terga comprimit: quia cum pressuris obsita fragilitas humana pusillitatem virium suarum considerat, nil erga se aliud quam tenebras angustiarum et aestus cernit hostium confligentium. Cum vero mentem ad superni lumen praesidii, et perpetuae dona retributionis erexerit, quasi inter umbras noctis repente exortum luciferi conspicit, qui diem proximum nuntiat. Lucifer namque cum plurimum tres tutinam illuminare perhibetur; aderitque Dominus qui, sopitis tentationum periculis, plenam liberatis fiduciam suae protectionis attribuat. ambulantem, putaverunt phantasma esse, et exclamaverunt. Omnes enim eum viderunt, et conturbati sunt. Adhuc haeretici putant phantasma fuisse Dominum, nec veram assumpsisse carnem de virgine. Denique Theodorus isse secundum carnem Dominum: sed absque pondere et corpore super mare deambu
Abbreviated transcription (Latin):
o:ĩse qͥn. potius et certantes cum ho¬
stib ut uincant adiuuat: et uicto¬
res in eternum coronat. Uñ hic
borantes in remigando. hidet qͥp¬
pe dñs suos laborantes in mari.
qͣmuis ipse sit positus interra:
qͥa & si adhoram differre uide¬
tur auxilium tͥbulantib im¬
pendẽ. nichilominꝰ eos ne intͥ¬
bulationib deficiant. suȩ pieta¬
tis respectu corroborat: & aliq̃n
etiam manifesto aditorio uic¬
tis adu̾sitatib qͣsi calcatis seda¬
tisq fluctuum uoluminibus
liberat: sicut hic qͦ in subsequent̃ibꝰ
insinuat᷑ cum dicitur. & circa qͣr¬
tam uigiliam noctis. uenit ad eoᷤ:
ambulans suꝑ mare. Stationes &
uigilie militares: int̾na horarũ
spatia diuiduntur. Qñ gͦ dicit
quarta uigilia noctis uenisse ad
eos dñm: ostendit dota nocte ꝑi¬
clitatos:i extremo noctis tempore
cis auxilium p̃bitum. Labora¬
bant gͦ toto noctis opace temꝑe.
s dilucłõ apꝓpinquante et luci¬

Expanded text:
tibus in se; quin potius et certantes cum hotibus in se; quin potius et certantes cum hostibus, ut vincant adjuvat, et victores in aeternum coronat. Unde hocborantes in remigando. Videt quippe Dominus suos laborantes in mari, quamvis ipse positus in terra, quia etsi ad horam differre videtur, auxilium tribulatis impendere, nihilominus tamen eos ne in tribulationibus deficiant, suatis corroborat, et aliquando etiam manifesto adjutorio, victis adversitatibus, quasi calcatis, sedatisque fluctuum voluminibus, liberat, sicut hic quoque subsequenter insinuatur cum dicitur: Et circa quartam vigiliam noctis venit ad eos ambulvigiliae militares in terna horarum spatia dividuntur. Quando ergo dicit quarta vigilia noctis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos et extremo noctis tempore eis auxilium praebitum. Laborabant ergo toto noctis opacae tempore, sed diluculo appropinquante, et luci
Abbreviated transcription (Latin):
in remigando.⁊ contrarius eis uen¬
tus. labores scẽ eccłie uarios desig¬
nat: quȩ inter undas scłi adu̾san¬
tes. ⁊ inmundoꝵ flatus sp̃uum.
ad quietem patriȩ celestis qͣsi ad
fidam littoris stationẽ ꝑuenire co¬
natur. Uñ bene dicitur. qͥa nauis
erat in medio mari⁊ ipse solus in
terra: qui a ñnũ qũa ecelia tantis
gentilium pressuris. non solum
afflict᷑a.s &. fedata ẽ: ut si fieri pos¬
set redemptor ipsius. eam ꝓrous de¬
seruisse ad tempus uideretur. Uñ
ẽ & illa uox erꝰ. inter undas ꝓcella̾q
temptationum uerrentiũ dep̃hen¬
se: atq auxilium ꝓtectionis illi
gemebundo elamore querentis. Yt
qͥd dñe recessisti longe. despicis
inoportunitatib intribulatione
Que parit̃ uocem inimici ꝑsequentis
exponit: in sequentib psalmi. sub¬
iciens. Dixit enim incorde suo. ob¬
litus ẽ ds̃: auertit faciem suã ne
uideat usq infinẽ. Uerum ille ñ
obliuiscitur orationum pauꝑum.
neq auertit faciem suam asꝑanti

Expanded text:
in remigando, et contrarius eis ventus, labores sanctae Ecclesiae varios designat, quae inter undas saeculi adversantis, et immundorum flatus spirituum ad quietem patriae coelestis quasi ad fidam littoris stationem pervenire conatur. Ubi bene dicitur, quia navis erat in medio mari, et ipse solus in terra. Quia nonnunquam Ecclesia tantis gentilium pressuris, non solum afflicta, sed et foedata est, ut si fieri posset redemptor ipsius eam prorsus deseruisse ad tempus videretur. Unde est illa vox ejus inter undas procellasque tentationum verrentium deprehensae, atqamore quaerentis: Ut quid, Domine, recessisti longe? despicis in importunitatibus, in tribulatione ? Quae pariter vocem inimici persequentis exponit in sequentibus psalmis subjiciens: Dixit enim in corde suo: Oblitus est Deus, avertit faciem suam, ne videat usque in finem. Verum ille non obliviscitur orationem pauperum, neque avertit faciem suam a speran
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ueritatem diuinȩ maiesta¬
tis cognoscere ualebant.
Woq egressi essent de na¬
ui: continuo cognouerunt
eum:⁊ ꝑcurrentes uniu̾sam regi
onem illam: ceꝑunt ingrabbati
eos qͥ se male habebant circum¬
ferre: ubi audiebant eum esse.
Cognouerunt eum rumore non faciȩ:
uel certe ꝓ signoꝵ magnitudine
que patrabat inpopulis. etiã uultu¬
plurimis notus erat. Et uide q̃nta
sit fides hominum terre genesareth.
ut non p̃sentium tantum salute con¬
tenti sint.s: mittant ad alias ꝑeir¬
cuitum ciuitates. quo omnes eur¬
iant ad medicum. Et qͦcũq introibat in
uicos. uel inuillas. aut incuutates.
inplateis ponebant infirmos: & de¬
precabantur eum. ut uel fimbriã
uestimenti eiꝰ tangerent: & quot¬
quot tangebant eum: salui fiebant.
tetigerint sanabunt᷑. Fimbriam
uestimenti ei: minimum manda¬
tum intellige. Quod qui tͣnsgres¬
sus fuerit. minimus uocabitur
inregno cȩloꝵ: uel assumptionẽ

Expanded text:
in eo veritatem divinae majestain eo veritatem divinae majestatis cognoscere valebant. Cum egressi essent de navi, continuo cognoverunt eum: Et percurrentes universam regionem illam, coeperunt in grabatis eos qui se male habebant circumferre, ubi audiebant eum esse. Cognoverunt eum rumore, non facie: vel certe pro signorum magnitudine quae patrabat in populis, etiam plurimis vultu notus erat. Et vide quanta fides sit hominum terrae Genezareth, ut non praesentium tantum salute contenti sint, sed mittant ad alias per circuitum civitates, quo omnes currant ad medicum. Et quocunque introibat in vicos, vel in villas, aut in civitates, in plateis ponebant infirmos: et deprecabantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent. Et quotquot tangebant eum, salvi fiebant. tetigerint, sanabuntur. Fimbriam vestimenti ejus, minimum mandatum intellige, quod qui transgressus fuerit, minimus vocabitur in regno coelorum: vel assumptionem
Abbreviated transcription (Latin):
tim locutus ẽ eis: & dixit illis.
Confidite. ego sum: Nolite timere
Qascendit ad illos innauem: &
cessauit uentus. Prima trepidã¬
tium et ꝑielitantium subuentio
ẽ. in cussum cordib expellere timo¬
rem: secunda. tempestatum furias
sue p̃sentie urture compescers lec
mirandum: si ascendente nauicłam
dño. uentus cessauit. In quocumq
enim corde ds ꝑ gr̃ãm sui ad est
amoris: mox uniu̾sa uitioꝵ & ad¬
uersantis mundi. siue sp̃ium ma¬
lignoꝵ bella compressa quiescuĩ.
Et plusmagᷤᷤ ĩt᷑ sestupebant. non .ni
intellexera nt de panib:erat enĩ
cor illoꝵ obcecatum. Dñs quidẽ
et inmiracło panum. qͦd eẽt con¬
ditor rerum ostendit: & in ambu¬
lando suꝑ undas. qͦd hr̃et corpꝰ.¬
qͦd ab omni peccatoꝵ graudine
liberum edocuit: et inplacando
uentos. undarumq rabiem se¬
dando. qͦd elementis dñaretur
monstrauit. S carnales adhuc
discipuli. necdum hunc dm̃ ẽẽ
agnoscunt: Etqͥdẽ iurtutũ mag¬
nitudinẽ stupebant: necdum tñ

Expanded text:
us est eis, et dixit illis: Confidite, ego sum, nolite timere. Et ascendit ad illos in navem, et cessavit ventus. Prima trepidantium et periclitantium subventio est, incussum cordibus expellere timorem. Secunda tempestatum furias suae praesentiae virtute compescere. Nec mirandum si, ascendente in naviculam Domino, ventus cessavit. In quocunque enim corde Deus per gratiam sui adest amoris, mox universa vitiorum, et adversantis mundi, sive spirituum malignorum bella compressa quiescunt. Et plus magis intra se stupebant. Non enim intellexerant de panibus. Erat enim cor illorum obcaecatum. Dominus quidem et in miraculo panum, quod esset conditor rerum, ostendit: et in ambulando super undas, quod haberet corpus ab omni peccatorum gravedine liberum, edocuit: et in placando ventos, undarumque rabiem sedando, quod elementis dominaretur, monstravit. Sed cardinales adhuc discipuli, necdum hunc Deum esse cognoscunt. Et quidem virtutum magnitudinem stupebant: necdum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tibus suis: qͦdeumq donum obla¬
turus eram do. in tuos consumo cy¬
bos: tibiq ꝓdest. opater. omater: ut
illi timentes acciꝑe qͦd do uid ebãt
mancipatum: in opem magis uel¬
lent uitam ducẽ. qͣm comedere
de consecratis. Ꝙ aduocans iterỹ¬

Expanded text:
tibus suis: Quodcunque donum oblatibus suis: Quodcunque donum oblaturus eram Deo in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater et mater, ut illi timentes accipere, quod Deo videbant mancipatum, inopem magis vellent vitam ducere, quam comedere de consecratis. Hypocrit
Abbreviated transcription (Latin):
imbecillitates. uel etates. uel penuri¬
as parentum considerans: ut filui
honorarent. etiam inuite necess a¬
rus ministrandis. parentes suos. hãc
ꝓudentissimam dĩ legem uolen¬
tes sc̃be phariseiq subutẽ. ut im¬
pietatem sub nomine pietatis in¬
ducerent: docuerunt pessimos fi¬
lios. ut si qͥs ea que parentib of¬
ferenda sunt dõ uoue uoluerit.
qui uerus ẽ pat̃. oblatio domini
uel certe ipsi parentes que deo
consecrata sunt. ne sacͥlegu crim̃
incurrerent declinantes. egesta¬
te conficiebant᷑. Atq ita fiebat:
ut oblatio liberoꝵ sub occasione
templi & dĩ. in sacerdotum lucra
cederet. hec pessima phariseorum
consuetudo de tali occasione ue¬
niebat: multos habentes obligatoᷤᷤ
ere alieno:⁊ nolentes sͥ creditum
reddere. diligebant sacerdotes. ut
exacta pecunia. mysterus templi
et eorum usib deseriurent. Potest
autem et hunc breuit̃ hr̃e sensũ.
Munus qͦd ex me ẽ tibi ꝓderit. Cõ¬
pellitis inquit filios. ut dicant paren¬

Expanded text:
imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent, etiam in vitae necessariis ministrandis, parentes suos. Hanc providentissimam Dei legem volentes Scribae et Pharisaei subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parentibus offerenda sunt, Deo vovere voluerit qui verus est Pater, oblatio Domini vel certe ipsi parentes, quae Deo consecrata sunt, ne sacrilegii crimen incurrerent declinantes, egestate conficiebantur. Atque ita fiebat ut oblatio liberorum, sub occasione templi et Dei, in sacerdotum lucra cederet. Haec pessima Pharisaeorum consuetu o de tali occasione veniebat; multos habentes obligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, deligebant sacerdotes, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserviret. Potest autem et hunc breviter habere sensum. Munus quod ex me est, tibi proderit. Compellitis, inquit, filios ut dicant paren
Abbreviated transcription (Latin):
ra sunt commitrenda p̃cepta. Ani¬
malis .N. homo. non ꝑcipit ea q̃
cuiq uirib dona tͥbuens. sẽꝑ̃q
ad ꝑfectiora ꝓuocans. primo qͥnq
secundo septem panib quatuor
hominum milia refecit: tercio
disciplis suȩ carnis & sanguinis
mysterium credit: ad ultimũ ma¬
gno mune dat elect̾is: ut elant &
bibant suꝑ mensam suam in regno.

Expanded text:
ra sunt committenda praecepta. Anira sunt committenda praecepta. Animalis enim homo non percipit ea quae cuique viribus dona tribuens, semperque ad perfectiora provocans, primo quinque secundo septem panibus quatuor hominum millia reficit. Tertio, discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit. Ad ultimum magno munere dat electis, ut edant et bibant super mensam suam in regno.