comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Duab iuis. tertam¬
ĩ greditur qui facit
mala ⁊ sꝑat bona ł
qui carnis sectatur.
nem se arbitratur
ꝑficere ĩ timore. ł qd̾¬
dei est oꝑe exhibet⁊
qd̾ mundi est cogi

Expanded text:
Duabus viis terramingredientis qui facit mala, et sperat bona; qui carnis sectatur nem se arbitratur perficere in timore; veDei est opere exhibet, et quod mundi est, cogi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Aduccatul. ic̃ Modestea¬
gend̃ est cum potentib¬
ter derident innecentiũ¬
simplicitatem quib tñ
debitum honorem con¬

Expanded text:
 Advocatus. Modeste agendum est cum potentibter derident innocentiucitatem: quibus tamen debitum honorem con
Abbreviated transcription (Latin):
tid temporũ statui labor
magis qͣm requies oue¬
nit recte sponsam ocio de
tuam michi om̃dabilẽ
reddere delectaris ĩ quie¬
te secretis florescente li¬
tutib. s sciaͣ qd̃ ego al¬
tuis modi pulcatũclinẽ
requiro in p̃senti qr sũ
flos uirtutum a quo õiꝰ
fructus campi egrecli¬
tur qr edorem meumto¬
ti mundo ĩnoscencere
cupio qd ñ potest ĩple
qua delectaris ad offin
p̃clicationis accĩgaris
⁊ lilium ꝯuallium ma¬
gĩ qͣm montum. qr
clamatem mee huma¬
nitatis ł splendorem e¬
t̃ne lucisł dcitatis ma¬
gis reuelo humilib et
pͥatił ad raciend̾. qume¬

Expanded text:
tis temporis statu labor magis quam requies convenit: recte sponsam otio deltuam mihi commendabilem reddere, delectaris in quiete secretis florere virtutibus: sed scias quod ego alterius modi pulchritudinem requiro in praesenti, quia sum flos virtutum, a quo omnis fructus campi egreditur; quia odorem meum toti mundo innotescere cupio, quod non potest impleri, qua delectaris, ad officium praedicationis accingaris. Et lilium convallium magis quam montium, quia claritatem meae humanitatis, vel splendorem aeternae lucis, vel Deitatis magis revelo humilibus et paratis ad patiendum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ret rostro ñlegit ĩ caũ¬
nis retraꝵ nidificat. a¬
lienos putios nudat. iu¬
tta fluenta manet. me¬
uora grana eligit. pro¬
gregatim uolat alis le
defencdit. insum recupat
ita sc̃i irta aluentã doc¬
toine sedentes meliores
ticis ĩuenerunt. ñ ꝑuer̃¬

Expanded text:
ret, rostro non laedit, in cavernis petrarum nidificat, alienos pullos nutrit, juxta fluenta manet, meliora grana eligit, ggregatim volat, alis se defendit, visum recuperat. Ita sancti juxta fluenta doctrinae sedentes meliores reticis inveniunt, non per
Abbreviated transcription (Latin):
curuant collum cdurum. ⁊ ser¬
uum inclmant oꝑationes as-¬
sidue. Seruo malmolo tortu¬
ra ⁊ ꝯpedes. mitte illum ĩ oꝑa¬
tionem ne uacet. multam. R
maliciam decirit cciositas. in
oꝑe ostitue eum. sic .n. condecet
illum. qd̃ si non auclierit crrr¬
ua illum ꝯpedib ⁊ñ amplificeᷤ
men sine ilicio nchil faciaᷤ
graue Si est tibi seruus fideliᷤ¬
sit tibi quasi aĩa sua. quali
fr̃ẽm sic eum tracta. qm̃ in
⁊ ĩ qua uia queras illum nescis. ¶ana spes ⁊ men

Expanded text:
ervum inclinant operationes assiduae. Servo malevolo tortura et compedes, mitte illum in operationem ne vacet: multam enim malitiam docuit otiositas. In opere constitue eum, sic enim condecet illum. Quod si non obedierit, curva illum conpedibus et non amplifices m sine iudicio nihil facias grave si est tibi servus sit tibi quasi anima tua quasi fratrem sic eum tracta quoniam in a via quaeras illum nescis vana spes et men
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ iuxta literam ĩtelli¬
gamus q̃ dicit.̃ quo dm̃mm¬
parabolice turbis locutuꝵ¬
sig̃cat. sicut ⁊ nõie suo reg¬
no ⁊ pacifico regnum xp̃i¬
⁊ ecclie. de quo multiplisa¬
bitur eis ĩꝑium. ⁊ regni

Expanded text:
ut non juxta litteram intellgamus quae dicit: in quo Dparabolice turbis locutunificat, sicut et nomine suo regno pacifico, regnum Chrit Ecclesiae; de quo: Multipltur ejus imperium, et regni
Abbreviated transcription (Latin):
satis conueint q̃ .n. pa¬
rabole q ecculta sunt
leq̃ntium uersari ac me
icura suntut parabole be¬
nedicantur beneħm ꝓ¬

Expanded text:
satis convenit. Quae enim parabolae quia occulta suntloquentium versari ac memmque tam obscura sunt ut parabolae bene dicantur; unde:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ iuxta litteram ĩtelli¬
gamus q̃ dicit ĩ quo dñm¬
parabolice turbis locutuꝵ¬
sig̃cat. sicut ⁊ nõie suo reg¬
no ⁊ pacifico regnum xp̃i¬
⁊ eccłie. de quo multiplica¬

Expanded text:
ut non juxta litteram intellgamus quae dicit: in quo Dparabolice turbis locutunificat, sicut et nomine suo regno pacifico, regnum Chrit Ecclesiae; de quo: Multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
& sermo. In eouͦ quod ds adimaginem di
fecit. significat᷑ etiã isꝑ quẽ consũmatur
oꝑatio. Tum deinde nequid tibi hinc li¬
ceat mentiri. sapientia quã ipse tu xp̃m
confessuses. contraibit dicens: cum certos
ponebat fontessub celo. cum fortia facie-¬
bat fundamenta terre: eramapudillũ com¬
ponens. ego eram ad quãgaudebat: coti¬
pore. cũ letaret᷑ orbe ꝑfecto. & lȩtabatur in
filiis hominũ. Conclusa ẽ om̃is occasio: &
coartat᷑ ad ueri confessionẽ unuiersus error:
Ad est dõ genita ante scła sapientia. neq.
solum adest. s etiã cõponit. Est gͦ cõponen̾
apud ipsũ. Intellige compositionis uł di¬
spositionis officium. P at enĩ in eoq̃d lo¬
quit᷑ efficit. filus in eo q̃d oꝑat᷑ quȩ fieri
sunt dicta cõponit. Psonarum aut̃ ita
facta distinctio est. ut opus referat᷑ ad u¬
trumq hiamineo quod dicitur. facia¬
mus: & uissio erȩquatur &e factũ. In eo

Expanded text:
et sermo: in eo vero quod Deus ad imaginem Dei et sermo: in eo vero quod Deus ad imaginem Dei fecit, significatur etiam is per quem consummatur Tum deinde, ne quid tibi hinc liceat mentiri, Sapientia, quam tu ipse Christum confessus es, contraibit dicens, Cum cerponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram cui adgaudebat. cottito et laetaretur in filiis hominum . Conclusa est omnis occasio, et coartatur ad veri confessionem universus error. Adest Deo genita ante saecula Sapientia. Neque solum adest, sed etiam componit. Est ergo componens apud ipsum. Intellige compositionis vel dispositionis officium. Pater enim in eo quod loquitur, efficit; Filius in eo quod operatur quae fieri sunt dicta, componit. Personarum autem ita facta distinctio est, ut opus referatur ad utrumque. Nam in eo quod dicitur, Faciamus, et jussio exaequatur, et factum: in eo
Abbreviated transcription (Latin):
stinguit᷑ exemplũ. opusoperans deus
testat᷑ se ad imaginem di hominem feci¬
se. Cum faciendus homo est. qr de se nes
ad se loquebat᷑: dixit ad imaginẽ nr̃at
cum autẽ factus homo est. fecit s hoĩem
adimaginem di ñ ignorauit utiq uer¬
bi ꝓpͥetatem sibi ipsi ut loqueret᷑ ut dicert
Feci adimaginem meam. Dixerat e¬
nim addemonstrandam naturȩ unita¬
confudit de solitario ac non solitario
intelligentiã. cũ hominẽ ds facienᷤ ad
imaginẽ di fecerit. Quod si dm̃ patrem¬
solitariuĩsibi hec locutũ fuisse affirmare
uoles. tamquã concedi tibi possit. ut unꝰ
secũ uelut cũ altero sit locutus. credat᷑ q
ineo qd ad imaginẽ dĩfecit hominẽ. ita
uoliusse intelligi. tamqͣm adimaginem
meã feci. hoĩem. pͥmũ ipse testimonio tuo
redargueris. Dixisti enĩ ex patre omia. s
ꝑfilium omĩa. Kiamq ꝑ id quod dictũ c̃.
faciamꝰ hominẽ adimaginẽ. exeoorigo ẽ ex qͦ cepit

Expanded text:
stinguitur exemplum, opus, operans. Deus stinguitur exemplum, opus, operans. Deus testatur se ad imaginem Dei hominem fecisse. Cum faciendus homo est, quia de se, neque ad se loquebatur, dixit ad imaginem nostram: cum autem factus homo est, Fecit Deum hominem ad imaginem Dei. Non ignoravit utique verbi proprietatem, si sibi ipse loqueretur, ut diceret, Feci ad imaginem meam. Dixerat enim ad demonstrandam naturae unitaconfudit de solitario ac non solitario intelligentiam: cum hominem Deus faciens, ad imaginem Dei fecerit. 20. solitarium sibi haec locutum fuisse affirmare voles, tamquam concedi tibi possit, ut unus secum velut cum altero sit locutus, credaturque in eo, quod ad imaginem Dei feci hominem, ita voluisse intelligi, tamquam, Ad imaginem meam feci hominem; primum ipse testimonio tuo redargueris. Dixisti enim, Ex Patre omnia, sed per Filium omnia. Namque per id quod dictum est. Faciamus hominem, ex eo origo est ex quo coepit
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ fecit. & quẽ fecit. ad imaginem dei
fecit. Si de solitariogenesis ẽec locuta: di¬
xisset utiq & fecit ad imaginẽ suã. S sacͣ¬
mentum euangłicum genesis annuntiañ.
minem ꝑ dm̃ effectum ad inaginem dei
dicit: atq ita ds cõmunem sibi cum deo
unaginẽ atq eandẽ similitudinẽ. hominẽ
repꝑitur oꝑari. ut nec solitudinis intelli¬
gentiã significatio efficientis admittat: nec¬
diuratas diuinitatis diuersitatẽ ad eand̾e
unaginem ac similitudinem constituta pa¬
met᷑ ultͣ aliquid afferre. qr in diuuinis reb
ñ frequentius dicta. s tantũ dicta suffici¬
ant: tam̃ quid de hoc eodem dictum sit.
cognosci oportet. Ki onenim diuinoꝵ di¬
ctoꝵ. s intelligentiȩ nr̃ȩ a nobis ratio pre¬
standa ẽ. Ds̃ ad noe int̾ multa manda.¬
ta ita loquit᷑. Qui effuderit sanguinem
hominis. ꝓsanguine eiꝰ esfundet᷑ anima eiꝰ
qr adimaginẽ di fecihominẽ. Etiã hic di¬

Expanded text:
autem fecit; et quem fecit, ad imaginem Dei autem fecit; et quem fecit, ad imaginem Dei fecit. Si de solitario Genesis esset locuta, dixisset utique, 86 Et fecit ad imaginem suam. Sed sacramentum evangelicum annuntians, minem per Deum effectum ad imaginem Dei dicit. Atque ita Deus ad communem sibi cum Deo imaginem atque eamdem similitudinem hominem reperitur operari: ut nec solitudinis intelligentiam significatio efficientis admittat, nec divinitatis diversitatem ad eamdem imaginem ac similitudinem constituta pametur ultra aliquid afferre, quia in divinis rebus non frequentius dicta, sed tantum dicta sufficiunt: tamen quid de hoc eodem dictum sit, cognosci oportet. Non enim divinorum dictorum, sed intelligentiae nostrae a nobis ratio praestanda est. Deus ad Noe inter multa mandata ita loquitur: Qui effuderit sanguinem hominis, pro sanguine ejus effundetur anima ejus; quia ad imaginem Dei feci hominem . Etiam hic di
Abbreviated transcription (Latin):
sit intelligas. Insolitario ergo: solitariꝰ. ñ in eodẽ
uero neq ipso: ñsolitariꝰ repꝑiet᷑ Solitariogͦ con¬
uenit faciã& meã: ñ solitario uͦ faciamꝰ & nr̃am:¬
Cũ itaq legimꝰ faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ ⁊ si¬
militudinẽ nr̃am: qr sermo ut̃q ut non
solitariũ tantũ. itaneq differentẽ ẽẽ si-¬
gnificat. nobisqͦ nec solitarius tantum
nec diuersus ẽ confitendus. cognita ꝑ id
q̃d nr̃am imaginẽ dicit. ñ etiã imagines
nr̃as. uniꝰ inutroq ꝓpͥetate naturȩ. Non
sufficit aut̃ solam uerboꝵ attulisse ratio¬
nem: nisi dictoꝵ intelligentiã etiã rerũ
oꝑatio consequat. Scͥptum enimita est.
& fecit d̾s hominẽ. ad imaginẽ dĩ fecit
eum. Quero si solitario atq: ipsi ad se e¬
undem fuit sermo: quid hic sentiendũ
existimes. uideo enim nunc triꝑtitam
significationem. & facientis. & facti. &¬
exempli: & qui factus est. homo est. Ds̃

Expanded text:
sit intelligas? In solitario ergo solitarius, in non eodem sit intelligas? In solitario ergo solitarius, in non eodem vero neque ipso, non solitarius reperietur. Solitario ergo convenit, faciam, et meam: non solitario vero, faciamus, Cum itaque legimus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; quia sermo uterque, ut non solitarium tantum, ita neque differentem esse significat; nobis quoque nec solitarius tantum, nec diversus est confitendus: cognita per id, quod nostram imaginem dicit, non etiam imagines nostras, unius in utroque proprietate naturae. Non sufficit autem solam verborum attulisse rationem, nisi dictorum intelligentiam etiam rerum operatio consequatur: scriptum enim ita est: Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum . Quaero, si solitario atque ipsi ad se eumdem fuit sermo, quid hic sentiendum existimes? Video enim nunc tripertitam significationem, et facientis, et facti, exempli. Qui factus est, homo est; Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tum: rursũ ita dictum ẽ. & fecit ds̃
firmamentũ. Hie tam̃ hic ide ina¬
nis ac suꝑfluus sermo existimaretur:
si sibi ipse dixisset ut fieret. & rursũ
ipse feciset. Quid enĩ tam alienũ ab
eo qui solus ẽet ut sibi faciendum dicer&.
cũ uoluntate tantũ opuseẽt ut fieret.
absolutius uoluit intelligi significatioñe
hanc non ad se tantũ ẽe referendã dicendo.
faciamꝰ hominẽ adimaginẽ & similitudi¬
nem nãm sustulit singłaris intelligentiã
ꝓfessione consortii. Consortiũ aut̃ ẽẽ aliq̃d
solitario ipsi sibi ñ potest. neq rursũ reci-¬
pit solitarĩ solitudo. faciamꝰ. neq quisqͣm
alieno ase nr̃am loquerẽt ut̾q sermo. &
faciamus & nr̃ãm. ut solitari ũeandem q
ñ patit᷑: itaneq diuersum ase alienũ q
significat. Aut quero si cũ audias solita¬
rium. utrũ ñ ipsum eũdẽq eẽ existimes: aut eũ
audias ñ ipsũ neq eũdẽ. anne qd̾ solitariꝰ tantum

Expanded text:
 rursum ita dictum est, Et fecit Deus firmamentum: ne tamen hic idem inanis ac superfluus sermo existimaretur, si sibi ipse dixisset ut fieret, et rursum ipse fecisset quid enim tam alienum ab eo qui solus esset, ut sibi faciendum diceret, cum voluntate tantum opus esset ut fieret?; absolutius voluit intelligi significationem hanc non ad se tantum esse referendam. Dicendo, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, sustulit singularis intelligentiam professione consortii. Consortium autem esse aliquod solitario ipse sibi non potest. Neque rursum recipit solitarii solitudo faciamus; neque quisquam alieno a se nostram loquitur. Uterque sermo, et faciamus et nostram, ut solitarium eumdemque non patitur; ita neque diversum a se alienumque significat. Aut quaero, si cum audias solitarium, utrum non ipsum eumdemque esse existimes? aut cum audias non ipsum neque eumdem, anne quod solitarius tantum
Abbreviated transcription (Latin):
¶se ueneunt. & unus exillis ñ cadit super
terrã sine uoluntate patͥsuri. s & capilli
capitisur̃ĩ numerati sunt. Hc̃ omĩa ꝓui¬
Dentẽ. sicut beata susanna dicit. Ds̃ ȩt̃ne
absconditoꝵ cognitor sciens om̃ia ante
generationẽ eoꝵ. Hc̃ etiã inconcȩptibi¬
lẽ. scđm qd̾ dictũ ẽ. Cȩlum michi thro¬
nus ẽ. terra aut̃ scabellũ pedũ meoꝵ.
Quã domũ edificabitis michi. aut qͥs locͦ
requietionis meȩ: Hȩc enĩ fecit manus
mea. & sunt omĩa hec mea. Hc̃ qͦ capien¬
tẽ omĩa paulo testante. qm̃ in ipso uiui¬
mus. & mouem. & sumus. & psalmogra¬
pho dicente. quo ibo aspu tuo. & afa¬
cie tua quo fugiã: Si ascendero incȩ¬
lũ. tuillic es. si descendero ininfernũ.
ades. Si sumpsero pennas meas ante lu¬
cem. & habitauero inpostremis maris:
& enim illuc manus tua deducet me. &
tenebit me dextera tua. Hc̃ qͦ incorpore¬

Expanded text:
per terram sine voluntate Patris vestri? Sed et capilli capitis vestri numerati sunt . Hunc omnia providentem, sicut beata Susanna dicit: Deus aeternus, absconditorum cognitor, sciens omnia ante generationem eorum . Hunc etiam inconceptibilem, secundum quod dictum est: Coelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum aedificabitis mihi, aut quis locus requietionis meae? Haec enim fecit manus mea, et sunt omnia haec mea . Hunc quoque capientem omnia, Paulo testante: Quoniam in ipso vivimus, et movemur, et sumus ; et Psalmographo dicente: Quo abibo ab spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si adscendero in coelum, tu illic es; si descendero ades. Si sumsero pinnas meas ante lucem  et habitabero in postremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me  et tenebit me dextera tua. Et dixi: For
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑ diuine sapientiȩ prudentiã addi
sapientiã imbuem̃. cũ sine mͦ uirtutesdĩ
ac potestatẽ metiam̃. cũ naturȩ dñm non
intra naturales leges cohibeamꝰ. cũ hoc so¬
lũ de dõbene credi intelligamꝰ. ad qd̃ de se
credendũ ipse sibi nobiscũ & testis & auctor
exisł at.
RIORIBUS.LIBELUIS¬

Expanded text:
tum per divinae sapientiae prudentiam ad Dei tum per divinae sapientiae prudentiam ad Dei sapientiam imbuemur: cum sine modo virtutes Dei ac potestatem metiamur, cum naturae Dominum non intra naturales leges cohibeamus, cum hoc solum de Deo bene credi intelligamus, ad quod de se credendum ipse sibi nobiscum et testis et auctor exsistat. deles potestati ac virtuti Dei omnia largien
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. quia qd̃ insirmũ dĩ ẽ. fortiꝰ ẽ hominibꝰ
e qd̾ stultũ ẽ di. sapientius ẽ hõib Om̃is
sui usa sapientia. dũ omĩa infirmitatis suȩ
opinione moderat᷑: putat effici ñ posse qđ
ñ sapit. Causa enĩ infidelitatis. definentia
ẽ infirmitatis. dũ gestũ ẽẽ quis ñ putat.
qd̾ geri ñ posse deffiniat. & iccuco apłs¬
quȩ sensu humano infirma indi reb &
stulta existimant᷑. hȩc prudentiȩ uir¬
tutiq terrene & sapientiȩ & potesta¬
uinis effectib humanȩ mentis opinione
tractandũ ẽ. nec de creatore suo opificii
ipsius materia decernat. assumenda au¬
tẽ nob̾ ẽ stulticia. ut sapientiã sumamꝰ.
ñ inprudentiȩ sensu. s naturȩ nr̃e con-¬
scientia. ut qd̾ cogitationis terrenȩ ra¬
tio ñ concipit: id nobis sursum ratio di¬
uinȩ uirtutis insinuet. Cũ enĩ recognita
stulticiȩ nr̃ȩ intelligentia imperitiã na¬
turalis in nobis imprudentię senserimꝰ.

Expanded text:
ia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus; et quod stultum est Dei, sapientius est hominibus . Omnis i sensus sui usa sapientia, dum omnia infirmitatis suae opinione moderatur, putat effici non posse quod non sapit. Causa enim infidelitatis de sententia est infirmitatis, dum gestum esse quis non putat, quod geri non posse definiat. 25. onem hoc solum putare in veri ratione esse quod saperet, ait non in sermone se sapientiae praedicare, ne praedicationis suae inanis esset asservinis effectibus humanae mentis opinione tractandum est: neque de creatore suo opificii ipsius materia decernat. Assumenda autem nobis est stulticia, ut sapientiam sumamus non in prudentiae sensu, sed naturae nostrae conscientia, ut quod cogitationis terrenae ratio non concipit, id nobis rursum ratio divinae virtutis insinuet. Cum enim recognita stulticiae nostrae intelligentia imperitiam naturalis in nobis imprudentiae senserimus:
Abbreviated transcription (Latin):
puero meo. quȩ facturussum. & rursũ
Dixit aut̃ dns. Clamor sodomoꝵ & go-¬
morre impletus ẽ. & peccata eoꝵ magna¬
ualde. & rursũ. post multũ aliũ sermonẽ
que breuitatisstudio pret̃mittimꝰ. cũ de
iustis una cũ inuistis ꝑdendis abrahã eẽt
sollicitus: ait. Hequaqũa qui uidicas ter¬
rã. facies hoc uidiciũ. & dixit dñs. Si in¬
uenero sodomis quinquaginta ustos in
cutate. remittã om̃iloco ꝓp̃t̃ illos. &
rursum consũmato sermone. ad loth fra-¬
tr̃e abrahe scͥptura dicit. & dñs pluit suꝑ¬

Expanded text:
puerum meum quae facturus sum . Et rursum: puerum meum quae facturus sum . Et rursum: Dixit autem Dominus, Clamor Sodomorum et Gomorrhae impletus est, valde . Et rursum post multum alium sermonem, quem brevitatis studio praetermittimus, cum de justis una cum injustis perdendis Abraham esset sollicitus, ait: Nequaquam, qui judicas terram, facies hoc judicium. Et dixit Dominus, Si invenero in Sodomis quinquaginta justos in civitate, remittam omni loco propter illos . Et rursum consummato sermone ad Lot fratr
Abbreviated transcription (Latin):
angłs est. qr qui & angłs di estl̃s ẽ. &
ex dõ natus. Dĩ aut̃ angłs obid dicit᷑
qr magni consilii ẽ angłs: ds uͦ idem
postea demonstrat᷑: ne qui d̾s est. esse
angłs crederet᷑. Sequat᷑ sermo ordinẽ
rerũ. Angłs dñi ad aqar locutus est.
idem ad abraham d̾s loquit᷑. ex eodẽ
ad utrũq fit sermo benedicit᷑ hisma¬
hel. & in gentẽ magnã amplificandꝰ
dm̃ ẽẽ & qui loqueret᷑ ostendit: abra¬
he qͦ. ysaac filius ꝓmittit᷑. De hinc
postea assistunt uiritres & abrahã ꝯspe¬
ctis tͥbus. unũ adorat. & dñm ꝯfitef᷑: Scri¬
ptura astitisse uiros tresedidit. s patarcha
ñignorat qui & adorandus sit & confiten¬
ddus. Indiscreta assistentiũ species ẽ. s ille
dñm suũ fidei oculis & uisu mentis agno-¬
uit. Dehinc sequit᷑. & dixit ei. Reuer¬
tensueniã ad te adhoc tempus infutu¬
rũ. & habebit filiũ sarauxor tua. & post
hȩc dixit ei dñs. Ñ cȩlaboego abraham

Expanded text:
angelus est: quangelus est: quex Deo natus. Dei autem angelus ob id dictus, quia magni consilii est angelus: Deus vero idem postea demonstratus est, ne qui Deus est, esse angelus crederetur. Sequatur sermo ordinem rerum. Angelus Domini ad Agar locutus est; idem ad Abraham Deus loquitur, ex eodem ad utrumque fit sermo. Benedicitur Ismael, et in gentem magnam amplificandus Deum esse qui loqueretur, ostendit. Abrahae quoque Isaac filius promittitur. Dehinc postea assistunt viri tres. Abraham conspectis tribus unum adorat, et Dominum confitetur. Scriptura adstitisse viros tres edidit: sed patriarcha non ignorat qui et adorandus sit et confitendus. Indiscreta assistentium species est; sed ille Dominum suum fidei oculis et visu mentis agnovit. Dehinc sequitur: Et 90 dixit ei, Revertens veniam ad te ad hoc tempus in futurum, et habebit filium Sara uxor tua . Et post haec dixit ei Dominus, Non celabo ego Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ pͥmũ angłs dĩ. deinde idem post¬
Tuto enĩ iã ꝑsonarũ discretione p̃mis¬
sa. ne solitarii error subeẽt: absolutum
& uerũ eiꝰ nom̃ e dicitur. Scriptum
namq est. & dixit dñs ad abrabam.
ecce sara uxor tua pariet filium tibi. &
uocabis nomen eiꝰ ysaac. & statuã testam̃¬
tum meũ ad illũ intestamentũ ȩt̃num.
generabit. & dabo illũ ingentẽ magnã.
Niunqͥd ambigit᷑. quin qui angłs dei
dictus ẽ. idem rursum dicat᷑ & ds̃: Qua¬
lit̃ q de hysmahel sermo ẽ. & ñc & dudũ
multiplicandus ab eodem ẽ. & ne forte
ñ idem qui eẽt locutus ad agar. nc̃ logͥ
crederet᷑: eiꝰ dẽ ꝑsone significationem
diuinꝰ sermo testat᷑ dicens & benedixi
eũ. & amplificabo eũ. Benedictio ex
preterito ẽ. Iam enĩ ad agar sermofue¬
rat.: amplificatio uͦ infuturũ. Riunc e¬
nim pͥmũ ad abrah̃a de hysmahel deus
loquit᷑. & ad abrahã ds loquit᷑. ad aga
uͦ angłs dĩ locutus ẽ. Ds̃ igit᷑ ẽ. qui &

Expanded text:
quidem primum angelus, deinde idem postTuto enim, jam personarum discretione praemissa, ne solitarii error subesset, absolutum et verum 89 ejus nomen edicitur. Scriptum namque est: Et dixit Deus ad Abraham, Ecce Sara uxor tua pariet filium tibi, et vocabis nomen ejus Isaac: et statuam testamentum meum ad illum in testamentum aeternum, generabit, et dabo eum in gentem magnam . Numquid ambigitur, quin qui angelus Dei dictus est, idem rursum dicatur et Deus? Pariterque de Ismael sermo est, et nunc et dudum multiplicandus ab ecdem est. Et ne forte non idem, qui esset locutus ad Agar, non loqui crederetur: ejusdem personae significationem divinus sermo testatur, dicens, Et benedixi ei et multiplicabo eum. Benedictio ex praeterito est; jam enim ad Agar sermo fuerat: amplificatio vero in futurum; nunc enim primum ad Abraham de Ismael Deus loquitur. Et ad Ahraham Deus loquitur; ad Agar vero angelus Dei locutus est. Deus igitur est, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ tantiitineris metiamur. In principĩ
enim labore totius egypti labor demon¬
stratus est. Magis namq diuinȩ uir-¬
tutis oꝑationes falsarerum specie men-¬
tientib potissimꝰ impiȩ religionis honor
a scło omĩ deferebat᷑. hisdem magis ex-
mercatu ȩthyopũ & sabaim auri ⁊ thuris
& myrrȩ munera deferentib. Quod qͥdem
id ipsum & alius ꝓpħa p̃monuit dicens.
Inconspectu eiꝰ ꝓcident ȩthiopes. ⁊ inimi¬
ciesꝰ limum lingent. Reges tharsis mune¬
ra offerent. reges arabum ⁊ sabaiimune¬
mercatus ȩthiopum ⁊ sabain ostenditur:
scilicet mundi error. magis adorantibiꝰ
& electa gentium munera adorato ab
eum transituri st̃. atq eũ iuncti seqͤnt᷑.
qui tandem isti sint. ñ in obscuro est. Re¬
spice ad eugłia. Petrus dñm sitũ secutu¬
rus p̃cingit᷑. intuere apłosseruus xp̃i
inquit. qm̃ inte ẽ ds̃. Dictũitaq ab apło
recognosce. & recognitũ intellige. Ds̃ in

Expanded text:
dae tanti itineris metiamur. In principum dae tanti itineris metiamur. In principum enim labore totius Aegypti labor demonstratus est. Magis namque divinae virtutis operationes falsa rerum specie mentientibus, potissimus impiae religionis honor a saeculo omni deferebatur. Iisdem Magis et mercatu Aethiopum et Sabain, auri, et thuris, et myrrhae munera deferentibus: quod quidem idipsum et alius propheta praemonuit, dicens: In conspectu ejus procident Aethiopes, et inimici ejus limum lingent. Reges Tharsis munera offerent, reges Arabum et Sabain munemercatus Aethiopum et Sabain ostenditur, scilicet mundi error Magis adorantibus, et electa gentium munera adorato ab eum transituri sunt, atque eum vincti sequentur, qui tandem isti sunt, non in obscuro est. Respice ad Evangelia; Petrus Dominum suum secuturus praecingitur . Intuere Apostolos: quoniam in te est Deus . Dictum itaque ab Apostolo recognosce, et recognitum intellige: Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
excelsi ad te transibunt. & tui erunt
serui. & post te sequent᷑ alligati uincłis.
es ds̃. & nesciebamus. ds̃ isrł saluator.
erubescent ⁊ pudebit om̃s qui aduersant᷑
ei. ⁊ ibunt cũ confusione. Estne adhuc
aliquis temeritati locus: aut ulla relicta
ẽ ignorantiȩ occasio. nisi id tantũ reliquũ
sit. ut impietas ꝓfessa se ꝓdat. D̃s̃ ex quo
omiã sunt. qui omĩa mandando fecit. fa¬
cti oꝑa sibi assumens. ñ utiq efficienda.
nisi dixisset ut fierent. testat᷑ regẽ ꝑ se
excitatũ iustũ. ⁊ edificantẽ sibi dõ ciui¬
tatẽ. & plebis captiuitatẽ auertentem.
ñ cũ p̃mio neq cũ munerib. Gr̃ã enim
om̃s saluam᷑. Deinde ita loquit᷑. cũ post
laborem egypti. id est scł̃i captiuitatẽ
& mercatus e thyopum & sabaiin excelsi¬
uiri ad eum transibunt. & qui tandem
existimandus labor egypti & mercatus
ȩthyopũ & sabaym: recordem orientis
magos ad orantes dñm & munerantes.
& laborem ueniendi usq in bethleem iu¬

Expanded text:
et Sabaim: viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt ait: post te sequentur alligati uinculis es deus, et nesciebamus, deus Israhel saluErubescent et pudebit omnes qui adversantur ei, et ibunt cum confusione . Estne adhuc aliquis temeritatis locus? aut ulla relicta est ignorationis occasio: nisi id tantum reliquum sit, ut impietas professa se prodat? Deus ex quo omnia sunt, qui omnia mandando fecit, facti opera sibi assumens, non utique efficienda, nisi dixisset ut fierent, testatur regem per se excitatum justum, et aedificantem sibi Deo civitatem, et plebis captivitatem avertentem, non cum praemio neque cum muneribus; gratia enim omnes salvamur. Deinde ita loquitur, cum post laborem Aegypti, id est, saeculi calamitatem, et mercatus Aethiopum et Sabain viri excelsi ad cum transibunt. Et qui tandem existimandus labor Aegypti, et mercatus Aethiopum et Sabain? Recordemur Orientis Magos adorantes Dominum et munerantes, et laborem veniendi usque in Bethlehem Ju
Abbreviated transcription (Latin):
quet᷑ a se. s quȩ cumq audierit loquet᷑. &
uentura annuntiabit uob̃. Ille me honorifi¬
cabit. qr de meo sumet. Hȩc de pluribꝰ ad
intelligentiȩ uiã dicta sint. quib & uolun¬
tas munerantis. & ratio & conditio mune¬
ris continet᷑. ut qr infirmitas nr̃a neq patͥs
neq filii capax eẽt: fidem nr̃am de dĩ in car¬
natione difficilẽ. scĩ sp̃c donũ qͦ. dã intercessio¬
nis suȩ federe luminaret. E st aut̃ nc̃ con¬

Expanded text:
quetur a se, sed quaecumque audierit, loquetur, et ventura annuntiabit vobis. Ille me honorificabit, quia de meo sumet . Haec de pluribus ad intelligentiae viam dicta sunt, quibus et voluntas munerantis, et ratio et conditio muneris continetur: ut quia infirmitas nostra neque Patris neque Filii capax esset, fidem nostram de Dei incarnatione difficilem, sancti Spiritus donum quodam intercessionis suae f
Abbreviated transcription (Latin):
nũ memor pat̾narũ. uł tamqm samaria in
monte. ut tanquã hierusalẽ intemplo ad oran¬
dũ dm̃ existimabat. qd̾ samaria. ad orandũ dm̃.
ꝑ transgressionẽ legis locũ montis elegerat.
Iudei uͦ templũ a salomone conditũ religionis
sedem existimabant. Quoꝵ utroꝵq p̃sũptio.
aut collis edito. aut extructe domus con¬
cauo. dm̃ int᷑ quẽ omĩa ext̃ quẽ nichil eius
capax: continebat. Ergo. qr ds̃ in uisi¬
bilis. in cõphensibilis. immensus ẽ: ait dñs
uenisse tempus. ut᷑ in monte uł templo ds
sit adorandus. qr sp̃c ds̃ ẽ. & sp̃c nec circũ¬
scͥbit᷑. nec tenet᷑. qͥ ꝑ naturȩ suȩ uirtutẽ
ubiq ẽ. neq usquã ab ẽ: inom̃ib omĩa ex¬
uberans. Hos igit᷑ ueros eẽ adoratores qui in
spũ & ueritate sint adoraturi. adoraturiᷤᷤ
nore ẽ. qr discretũ ẽ : quoquis sit adorano.¬

Expanded text:
num memor paternarum, vel tamquam Samaria in monte, vel tamquam Jerusalem in templo adorandum Deum existimabat: quod Samaria ad adorandum Deum per transgressionem legis locum montis elegerat, Judaei vero templum a Salomone conditum religionis sedem existimabant: quorum utrorumque praesumptio, aut collis edito, aut exstructae domus concavo, Deum intra quem omnia et extra quem nihil ejus capax est, continebat. Ergo quia Deus invisibilis, incomprehensibilis, immensus 46 est; ait Dominus venisse tempus, ut non in monte vel tecircumscribitur, nec tenetur, qui per naturae suae virtutem ubique est, neque usquam abest, in omnibus omnis exuberans: hos igitur veros esse adoratores, qui in Spiritu et veritate sint adoraturi. Adoraturis anore est; quia discretum est in quo quisque sit adorand
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. & om̃s scolȩ ꝑdeant. audiant unũ
ingenitũ dm̃ patrẽ. ⁊ unũ unigenitũ
d̃i filiũ. ꝑfectipat̾s ꝓgeniẽ ꝑfectã. non
ꝑ diminutionẽ genitũ. ñ ex solido par¬
te aliqua decisũ. s omia habentẽ ge¬
si ex deriuatione. flurii ue deductũ:
s ex om̃ib atq in om̃ib natũ. ab eo qͥ¬

Expanded text:
rum, et omnes scholae prodeant: audiant unum rum, et omnes scholae prodeant: audiant unum ingenitum Deum patrem, et unum unigenitum Dei filium perfecti patris progeniem perfectam; non per diminutionem genitum, non ex solido parte aliqua decisum, sed omnia habentem, ge ex derivatione fluxuve deductum, sed ex omnibus atque in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina. & circumstrepentiũ undiq
hereticoꝵ ociosa fraudulentia. Stat enĩ
hoc fundamentũ ualidũ ⁊ iminot urũ
aduersus om̃s uentos. pluuias. tor¬
rentes. ñ flatib pellendũ. ñ stillici¬
diis penetrandũ. ñ inundationibus
subluendũ. & optimũ ẽ. qͥcquid a si¬
plurimis ineursatũ. anullo tam̃
poterit impelli. Ut aut̃ quedam medicam̃¬
toꝵ genera sunt ita comparata. ut ñ sin-¬
gulis tantũ egritudinib utilia sit s om̃ib in
cõmune medeant᷑. habeant in se uirtutem.
generalis auxslui: ita & fides catholica non
a duersus singłas pestes. s cont̃ om̃s mor¬
bos opem medelȩ cõmunis imꝑtit. ñ in¬
firmanda genere. ñ uincenda numero.
ñ diuersitate fallenda: s una atq eade
aduersus singła omnia q consistit.
Magnum ẽ enĩ tot inina re remedia
eẽ. quot morbi st̃. & totide̾ ueritatis eẽ
doctrinas. qtidem erunt studia falsita¬
tis. Contͣhant᷑ inunũ nomina heretico¬

Expanded text:
doctrina, et circumstrepentium undique haereticorum otiosa fraudulentia. Stat enim hoc fundamentum validum et immotum adversus omnes ventos, pluvias, torrentes, non flatibus pellendum, non stillicidiis penetrandum, non inundationibus subluendum : et optimum est, quidquid a plurimis incursatum, a nullo tamen poterit impelli. Ut autem quaedam medicamentorum genera sunt ita comparata, ut non singulis tantum aegritudinibus utilia sint, sed omnibus in commune medeantur, habeantque in se virtutem generalis auxilii: ita et fides catholica non adversum singulas pestes, sed contra omnes morbos opem medelae communis impertit, non infirmanda genere, non vincenda numero, non diversitate fallenda; sed una atque eadem adversum singula omniaque consistit. Magnum est enim; tot in ea una remedia esse, quot morbi sunt; et totidem veritatis esse doctrinas, quotidem erunt studia falsitatis. Contrahantur in unum nomina haeretico
Abbreviated transcription (Latin):
ctamusate adhuc piscator plenitudinẽ
uerbi. Erat quid̾̃e in pͥncipio: s potuit noi
eẽ ante pͥncipisi. & iã hic tibi aliꝗd ꝓ pi¬
scatore met ꝓfero. Quod erat. ñ potuit ñ
fuisse. Erat enĩ. ñ habet intempore ñ fuis¬
se. S ꝗd ꝓ se ille. Omĩa ꝑ eũ facta st̃. Er¬
& infinitũ ẽ. ꝑ qm qd̾ ẽ ome. sit factũ. T̃ẽpꝰ
enĩ ẽ spacii. ñ in loco. s inȩtate manentis
significata moderatio. & cũ abeo omnia:
facilis & ꝓmiscuus hic fiusti. Omĩa ꝑ eum
facta st̃: ñ habet modũ. Est ingenitꝰ. qͥ
factꝰ a nemine ẽ. ẽ & ipse genitꝰ ab innato:
sine exceptione st̃ omĩa. & nichil qd̾ extͣ
sit derelinquint S dũ nichil uit᷑ dicere
audemꝰ. aut forte dũ dicere molim̃. oe¬
currit. & sine eo factũ ẽ nichil. Piscator.¬
Reddidisti auctorẽ. cũ sociũ ꝑfessus es.
Cũ enĩ nichil sine eo. intelligo ñ solũ qͥa
alius ẽ ꝑ quẽ altus sine quosutroq di¬

Expanded text:
ctamus adhuc a te, piscator, plenitudinem Verbi. Erat quidem in principio, sed potuit non esse ante principium. Etiam hic tibi aliquid pro piscatore meo profero: Quod erat, non potuit non fuisse; erat enim non habet in tempore non fuisse. Sed quid pro se ille? Omnia per eum facta sunt . Er infinitum est, per quem quod est omne sit factum. Tempus enim est spatii, non in loco, sed in aetate manentis significata moderatio. Et cum ab eo omnia, facilis et promiscuus hic fuisti; omnia per eum facta sunt non habet modum. Est ingenitus, qui factus a nemine est: est et ipse genitus ab innato. Sine exceptione sunt omnia, et nihil quod extra sit derelinquunt. Sed dum nihil ultra dicere audemus, aut forte dum dicere molimur, occurre: Et sine eo factum est nihil. Reddidisti auctorem, cum socium professus es. Cum enim nihil sine eo, intelligo non solum; quia alius est per quem, alius est sine quo: utroque di
Abbreviated transcription (Latin):
bebit qͥd̾e naturã dm̃ intelligendi. s lum̃
scientiȩ ñ habebit. Munus aut̃ qd̾ ĩ xp̃oẽ¬
om̃e om̃ib patet unũ. ⁊ qd̾ ubiq ñ de ẽ.
intantũ dat᷑: inqnͣtũ qͥs uolet sumere.
Intantũ residet: inquantum quis uolet
promereri. Hoc usq in consummatio¬
nẽ sȩculi nobiscum. hoc expectationis
nostrȩ solatium. Hoc in donorum ope¬
rationibus futurȩ spei pignus est. hoc
mentium lumen. Hic splendor animoꝵ
est. Hic ergo spiritus sanctus expeten¬
dus est. promerendus ẽ. & deinceps p̃ceptor
fide atq obseruatione retinendꝰ. am̃:

Expanded text:
bebit quidem naturam Deum intelligendi, sed lumen bebit quidem naturam Deum intelligendi, sed lumen scientiae non habebit. Munus autem quod in omne omnibus patet unum: et quod ubique non deest, in tantum datur in quantum quis volet sumere; in tantum residet, in quantum quis volet promereri. Hoc usque in consummationem saeculi nobiscum, hoc exspectationis nostrae solatium, hoc, in donorum operationibus futurae spei pignus est hoc mentium lumen, hic splendor animorum est. Hic ergo Spiritus sanctus expetendus est, promerendus est, et deinceps praeceptorum fide atque observatione retinendus.
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ in uno spũ: alii oꝑatio uirtutũ alii
ꝓphetia: alii separatio sp̃uum. alii genera
linguarũ. ali intp̃tatio sermonũ. Omĩa
aut̃ hȩc operat᷑ unus atq idem spiritꝰ.
Habemus igit᷑ doni istiꝰ causã. habemus
effectus. & nescimꝰ qͥd de eo ambiguitatissit.
cuiꝰ inabsoluto sit & causa. & ratio. & potestaᷤ.
me necessarii muneris expectamꝰ. Ait enĩ
ut iã suꝑius ostendimus. apł̃s. Nos autem
ñ spm̃ huiꝰ mundi accepimus. s spm̃ qͥ ex
dõ ẽ. ut sciamus quȩ adõ donata st̃ nob̃̾.
Accipit᷑ qͦ obscientiã. Ut enĩ natura huma¬
ni corporis cessantib officii sui causis erit
ociosa. nã oculis nisilum̃ ac diessit: nullus
ministerii erit usus. Aut aures nisi uox so¬
niis ue reddat᷑. munus suũ ñ recognoscent.
aut nares nisi odor fsagͥauerit. in qͦ officio
erunt nescient. ñ qd̾ his deficiet natura
ꝑ causã: s usus habet᷑ ex causa. Ita ⁊ animꝰ
humanꝰ nisi ꝑ fidẽ donũ sp̃c hauserit. ha¬

Expanded text:
tatum in uno Spiritu, alii operatio virtutum, alii prophetia, alii separatio spirituum: alii genera linguarum, alii interpretatio linguarum. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus . Habemus igitur doni istius causam, habemus effectus, et nescio quid de eo ambiguitatis sit, cujus in absoluto sit et causa, et ratio, et potestas. me neut jam superius ostendimus, Apostolus: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Accipitur ergo ob scientiam. Ut enim natura humani corporis cessantibus officii sui causis erit otiosa; nam oculis, nisi lumen aut dies sit, nullus ministerii erit usus; ut aures, nisi vox sonusve reddatur, munus suum non recognoscent; ut nares, nisi odor fragraverit, in quo officio erunt nescient; non quod his deficiet natura per causam, sed usus habetur ex causa: ita et animus humanus nisi per fidem donum Spiritus hauserit, ha
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ dñi ẽ.: ibilibertas ẽ. discreuit adintelli¬
gentiȩ significationẽ eũ qui ẽ. ab eo cuiꝰ ẽ.
Non enĩ habere haberiq unũ ẽ. neq eadem
significatio continet eum atq eiꝰ. Ita cũait.
cumũ adiecit. ubi sp̃c̃ dñi. ibilibertas est:
eũ qui eiꝰ est significat. quia & sp̃c dñs ẽ¬
& ubi sp̃c ẽ dñi. ibi libertas ẽ. H ec. ñ quod
causa postulet. dicta sint: s ne quid inhis
obscuritatis hereret. Est enĩ spcsc̃s unꝰ ubiq
illuminans. iohannem etiam in utero matͥs
inspirans. datus deinde apłis ceterisq cre¬
dentib ad cognitionẽ eiꝰ quae indulta est
uerbis ipsus dñi audiamus. ait enĩ. ad¬
huc multa habeo quȩ dicã uob̾. s ñ potestis
illa modo portare. Expedit enĩ uobis. ut
ego uadã. Si iero: mittã uob̾ aduocatum.
& rursum. Ego rogabo patrẽ. & aliũ ad¬

Expanded text:
 ibi libertas est . Discrevit ad intelligentiae significationem eum qui est, ab eo cujus est. Non enim habere haberique unum est, neque eadem significatio continet eum atque ejus. Ita cum dicum vero adjecit, Ubi Spiritus Domini ibi libertas est, eum qui ejus est significat; quia et Spiritus  est Domini, ibi libertas est. Haec non quod causa postulet dicta sunt, sed ne quid in his obscuritatis haereret. Est enim 47 Spiritus sanctuilluminans, Joannem etiam in utero matris inspirans: datus deinde apostolis caeterisque credentibus, ad agnitionem ejus quae indulta est verbis ipsius Domini audiamus. Ait enim: Adhuc multa habeo quae dicam vobis, sed non potestis illa modo portare . Expedit enim vobis ut ego eam; si iero, mittam vobis Advocatum . Et rursum: Ego rogabo Patrem, et alium Ad
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ potestatis ambitio p̃cedat. nec di-¬
gnationem dignitas derelinquat. Uideamus
igit᷑ quȩ sunt ministeria concȩptus angłs.
yachariȩ loquit᷑. Stersli partus affert᷑. de in-¬
censi loco sacerdos mutus egdit᷑. Iohannes in
uocem ad huc utemo matris detentus erupit.
mariã angłs benedicit. matrẽ filii di uirgi¬
nempollicet᷑. Illa uirginitatissuȩ conscia.
difficuitate facti cõmouet᷑. angłs ei effici¬
entiã diunȩ oꝑationis exponit. ait enim.
qr ubi uult spc̃ spirat: naturȩ sisȩ humane
carnis immiscuit: & id qd̾ alienũ ase erat.
uisuꝰ ac potestate p̃sumpsit: atq ut ne qͥd ꝑ
imbecillitatẽ humani corporis dissideret:
uirtus altissimi uirginẽ obumbrauit. infir¬
mitatẽ eiꝰ ueluti ꝑũbrã cͥeũfusã ꝯfirmans.
ut adsementiuã in euntis spc̃ efficatiam
substantiã corporalẽ diuinȩ uirtutis inũbra¬
batio tẽꝑaret. Hec conceptionis ẽ dignitas.¬

Expanded text:
humilitatem potestatis ambitio praecedat, nec dihumilitatem potestatis ambitio praecedat, nec dignationem dignitas derelinquat. Videamus igitur quae sint mysteria conceptus. Angelus Zachariae loquitur, sterili partus affertur. De incensi loco sacerdos mutus egreditur. Joannes in vocem adhuc utero matris detentus erumpit. Mariam angelus benedicit, matrem Filii Dei virginem pollicetur. Illa virginitatis suae conscia, difficultate facti commovetur. Angelus ei efficientiam divinae operationis exponit; ait enim: qui ubi vult Spiritus spirat, naturae se humanae carnis immiscuit. Et id quod alienum a se erat, vi sua ac potestate praesumpsit. Atque ut ne quid per imbecillitatem humani corporis dissideret, virtus altissimi Virginem obumbrat, infirmitatem ejus velut per umbram circumfusam confirmans, ut ad sementinam ineuntis Spiritus efficaciam substantiam corporalem divinae virtutis inumbratio temperaret. Haec conceptionis e
Abbreviated transcription (Latin):
incorpusculi humani formã sc̃ȩ uirginis
utero insertus accrescit. Qui omĩa conti¬
met. & intraquẽ & ꝑ quẽ cuncta sunt
humani partus lege ꝓfert᷑. & ad cuiꝰ uocẽ
archangłi atq angłi tremunt: cęlũ & terra &
gitus infantie audit᷑. Qui inuisibilis & mnꝯ¬
prtehensibilis ẽ: non uisu. sensu. tactuq mode¬
let: tantose maioris beneficii obnoxium
confitebit᷑. quantominꝰ hec d̃i conuene¬
rint maiestati. Dille eguit homo effici
ꝑ quẽ homo factus ẽ: s nos egiumus ut
ds̃ caro fieret & habitaret in nob̃. id ẽ.
assumptione carnis uniꝰ int̾na uniuer¬
sȩ carnis incoleret. Humilitas eiꝰ. nr̃a no¬
bilitas ẽ. Contumelia eiꝰ. honor nr̃ est.
Qđ ille ds in carne consistens. hoc nos u¬
cissim indm̃ ex carne renouati. S ne for¬
te detineant scrupulosas mentiũ cogita¬
tiones. cune. uagitus. partus atq concȩptio:
reddenda ẽ singulis di dignitas. ut uoluntati

Expanded text:
in corpusculi humani formam sanctae Virginis in corpusculi humani formam sanctae Virginis utero insertus accrescit; qui omnia continet, et intra quem et per quem cuncta sunt, humani partus lege profertur, et ad cujus vocem archangeli atque angeli tremunt, coelum, et terra, et gitu infantiae auditur. Qui invisibilis et incomprehensibilis est, non visu, sensu tactuque modelet, tanto se majori beneficii obnoxium confitebitur, quanto minus haec Dei convenerint majestati. Non ille eguit homo effici, per quem homo factus est. Sed nos eguimus ut Deus caro fieret et habitaret in nobis, id est assumptione carnis unius universae carnis interna incoleret. Humilitas ejus nostra nobilitas est, contumelia ejus honor noster est. Quod ille Deus in carne consistens, hoc nos vicissim in Deum ex carne renovati. Sed ne forte detineant scrupulosas mentium cogitationes, cunae, vagitus, partus atque conceptio, recolenda est in singulis Dei dignitas, ut voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatũ questiones & infidelitatis ca¬
lumpniȩ mouebunt᷑. Iã inceteris dispen¬
satio uoluntatis pat᷑naẽ uirgo. partꝰ.
& corpus. postq crux. mors. inferi. sa¬
lus nrã ẽ. Humani enĩ generis causa
dĩfilius natus ex uirgine ẽ. & sp̃u sc̃o.
ipso sibi inhac oꝑatione famulante. &
sua di uidelicet inumbrante uirtute.
corporis sibi initia consituit. ⁊exordia
carnis instituit. ut homo factus ex uirgine.
naturã inse carnis acciꝑet. ꝑq huiꝰ ad¬
mirtionis societatẽ scĩ ficatũ in eo uniuer¬
si generis humani corpus existeret. Ut qm¬
aamodũ om̃s inse ꝑ ia qd̾ corporeus. eẽ
uoluit conderent᷑: ita rursum in om̃sꝑid
inuisibilis. pudorẽ humani ȩxordii ñ recu¬
sauit. & ꝑ concȩptionẽ. partũ. uagitũ.
cunas. om̃s naturȩ nr̃ȩ contumelias trañ¬
currit. Quidtandem dignũ a nob tantȩ
dignationis affectu rephendit᷑: In enarra¬
bilis a deo originis. unus unigenitꝰ deus

Expanded text:
fidelitatis calumniae movebuntur. Jam in caeteris dispensatio voluntatis paternae est. Virgo, partus et corpus, postque crux, mors, inferi, salus nostra est. Humani enim generis causa Dei Filius natus est ex virgine et Spiritu sancto, ipso sibi in hac operatione famulante, et sua, Dei videlicet, inumbrante virtute, corporis sibi initia consuevit, et exordia carnis instituit, ut homo factus ex virgine naturam in se carnis acciperet, perque hujus admixtionis societatem sanctificatum in eo universi generis humani corpus existeret, ut quemadmodum omnes in se per id quod corporeum se esse voluit conderentur, ita rursum in omnes ipinvisibilis pudorem humani exordii non recusavit, et per conceptionem, partum, vagitum, et cunas, omnes naturae nostrae contumelias transcucurrit. Quid tandem dignum a nobis tantae dignationis affectui rependetur? Inenarrabilis a Deo originis unus unigenitus Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
& sine eo factum est nichil. Ẽ gͦ aliquid
ꝑ alterũ factũ. quod tam̃ ñ sit sine eo fa¬
ctum. & si aliꝗd ꝑ alterũ licet ñ sine eo:
ia ñ ꝑ cũ omĩa. qr aliud ẽ fecisse aliud int̾¬
uenisse facienti. ħ habeo hic piscator m̃s
ut incȩteris qd̃ ex meo ꝓferã: a tuo statĩ
respondendũ ẽ. Omnia ꝑ eumfacta sunt.
Sentio:. Apłs enĩ paulꝰ docuit. Uisibilia et
inuisibilia. siue thronos. siue dominationes.
siue pͥncipatꝰ. siue potestates. om̃ia ꝑ ipsum.¬
narra. quid ñ sine eo factum sit. Quod factũ
ẽ. inipsouita ẽrat. Hoc igit᷑ ñ sine eo. qd̾ in
eo factum ẽ. Nã id quod ineo factum ẽ. etiã
ꝑ eũ factũ ẽ. Omĩa enĩ ꝑ ipsũ. & inipso crea¬
ta sunt. Inipso aut̃ creata: qr nascebat᷑ crea¬
tor ds̃: s etiã ex hoc sine eo nichil factũ ẽ.
quod ineo factũ ẽ: qr nascens ds uita erat.
& qui uita erat. ñ postea quã ẽ nat᷑ effectus

Expanded text:
 sine eo factum est nihil. Est ergo aliquid per alterum factum, quod tamen non sit sine eo factum: et si aliquid per alterum, licet non sine eo; jam non per eum omnia; quia aliud est fecisse, aliud est intervenisse facienti. Non habeo hic, piscator meus, ut in caeteris, quod ex meo proferam; a tuo statim respondendum est, Omnia per eum facta sunt. Sentio. Apostolus enim docuit: Visibilia et invisibilia, sive Throni, sive Dominationes, sive Principatnarra, quid non sine eo factum sit. Quod factum est in eo, vita est . Hoc igitur non sine eo, quod in eo factum est: nam id quod in eo factum est, etiam per eum factum est. Omnia enim per ipsum et in ipso creata sunt . In ipso autem creata, quia nascebatur creator Deus. Sed etiam ex hoc sine eo nihil factum est, quod in eo factum est, quia nascens Deus vita erat: et qui vita erat, non postea quam
Abbreviated transcription (Latin):
indõ. dm̃ insemet ipso ⁊ inuisibilẽ ⁊ in cõ¬
p̃hensibilẽ. in his que inuisibilia ⁊ ĩ cõpre¬
hensibilia sunt ad orandũ. atq ita natura
⁊ muneris ⁊ honoris significata ẽ.: cũ inspũ
ac scientiã ad orantiũ & adorandi infinitatẽ

Expanded text:
o, Deum in semetipso, et invisibilem atque incomprehensibilem in iis quae invisibilia et incomprehensibilia sunt adorandum. Atque ita natura et muneris et honoris significata est, cum in Spirac scientiam adorantium, et adorandi infinitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm̃ nesciendo. dũ & usũ & auctorẽ
eiꝰ ignorant: ita & imꝑitos ꝑdunt. dũ
rationẽ p̃dicationis huiꝰ affirmant. &
audientes fallunt. dũ naturã nominib
adimunt. qr nomina ñ possunt auferre
nature. Pret̃muto reliqua humani peri¬
culi nomina. ualentinos. marcionitas.
manicheos. pestesq cȩteras: quȩ inĩdũ
imꝑitoꝵ mentes occupant. & ipso con¬
tagio conuersationis inficiunt. F it q
om̃ib lues una. dũ iaudientiũ sensũ
p̃dicantiũ morbꝰ infundit᷑. Hoꝵ igit᷑¬
ut neceẽ sit de tantis. ac tam reconditiᷤᷤ
reb aliquid ultͣ p̃scͥptũ cȩleste ꝓferre.
Direrat dñs baptirandas gentes in no¬
mine patͥs & filii & sp̃c scĩ forma fidei
certa ẽ. s quantũ adhereticos omnis
sensus incertus est. Ergo non p̃ceptis
aliquid addendum est. s modus est¬
constituendus audaciȩ. ut qr malignitas
instinctu diabolicȩ fraudulentiȩ excita¬
ta ueritatẽ rerũ ꝑ naturȩ nomina elu¬

Expanded text:
usum et auctorem ejus ignorant. Ita et imperitos perdunt, dum rationem praedicationis hujus affirmant; et audientes fallunt, dum naturam nominibus adimunt, quia nomina non possunt auferre naturae. Praetermitto reliqua humani periculi nomina, Valentinos, Marcionitas, Manichaeos pestesque caeteras, quae interdum imperitorum mentes occupant, et ipso contagio conversationis 29 inficiunt: fitque omnium lues una, dum in audientium sensum praedicantium morbus infunditur. 5. De dtrahit, ut necesse sit de tantis ac tam reconditis rebus aliquid ultra praescriptum coeleste proferre. Dixerat Dominus baptizandas gentes, In nomine certa est: sed quantum ad haereticos omnis sensus incertus est. Ergo non praeceptis aliquid addendum est, sed modus estconstituendus audaciae: ut quia malignitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata veritatem rerum per naturae nomina elu
Abbreviated transcription (Latin):
ca ⁊ apłica confessio ẽ patrẽ & filiũ.
si audet sabellius eundẽ p̃dicet. &
Ipsũ illũ eẽ. qui mutrãq sit nuncu¬
Patus. ut cũ eo unus sit ambo s̃iunũ
Audiet statĩ de eugłus. ñ semel neq
I terum. s frequent. hic ẽ filiꝰ mẽ
dilectus. in quo bene complacui.
Audiet. pat̾ maior me c̃. Audiet. ego ua¬
repat hebion.initiũ filio dĩ ex marĩa con¬
cedens. & uerbum adieb carnis intelli¬
gensrelegat. Pat̾ clarifica me apud te¬
metipsum ea claritate quã habun apud te
pͥꝰ quã mundus ẽẽt. & inpncipio erat
uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds erat

Expanded text:
a Petri confessio. --Patrem et Filium, si audet, Sabellius eumdem praedicet, et ipsum illum esse qui utrumque sit nuncupatus; ut cum eo unus sit ambo, non unum. Audiet statim de Evangeliis non semel neque iterum, sed frequenter, Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui . Audiet, Pater major me est . Audiet, Ego varepat Hebion, initium filio Dei ex Maria concedens, et Verbum a diebus carnis intelligens. Relegat, Pater, clarifica me apud temetipsum ea claritate, quam habui apud te prius quam mundus esset ; et, In principio erat Verbum, et Verbum er