comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõplete sunt hore. P etrus. di
gͥ filum rectũ ab aren ꝓtrahas cui¬
tate. oe ꝑducas sũmitatem unã ad ori¬
entem. ce aliã ad occidentẽ: & simili
mͦ ĩ alia facias ciuitate. ꝓfẽns ab ea
rectã lineã cuiꝰ una sũmitas ad oriẽ¬
temͥ ce alia ꝑtinguat ad occidñtem.
nũ queso utusq linee t̾̃mimi adutea¬
ius parte ĩsimul poterunt ꝯuenire:
Moyses. Minme. s qͣnto ab ĩui¬
cem ip̃e distant ciuitates. tanto line¬
arum in utraq parte ĩsimul distabt̃
sũmitates. triguita scilicet gradꝰ
Petrus. Nẽ apertissime tͥ patet qm̃lo¬
ca orientis &e occidentis. & hore ortusce
occasus ñ eedem sunt om̃ib. s uariã
t ꝓ uariis t̾re longitudinib. M o¬
yses. Bñ tandem intelligo. Peteꝰ
Item. cũ solaren oritur cuutati si ead̾
hora apud alteram qͣm diximꝰ cruita¬
tem ab eiꝰdem ciuitatis oriente ĩ eiꝰdem
oceidentem lineã ꝓtendas que celi
puncta utriusq eius sũmitatis cacu¬

Expanded text:
completae sunt horae. PETRUS. Si completae sunt horae. PETRUS. Si igitur filum rectum ab Aren pertrahas civitate, et perducas summitatem unam ad orientem, et aliam ad occidentem, et simili modo in alia facias civitate, proferens ab ea rectam lineam, cujus una summitas ad orientem, et alia pertingat ad occidentem, num, quaeso, utriusque lineae termini ab utravis parte in simul poterunt convenire? MOYSES. Minime, sed quanto ab invicem ipsae distant civitates, tanto linearum in utraque parte distabunt summitates, triginta scilicet gradus. PETRUS. Nunc apertissime tibi patet quoniam loca orientis et occidentis, et horae ortus et occasus non eadem sunt omnibus, sed variantur pro variis terrae longitudinibus. MOYSES. Bene tandem intelligo. PETRUS. Item cum sol Aren oritur civitati, sic eadem hora apud alteram quam diximus civitatem ab ejusdem civitatis oriente in ejusdem occidentem lineam protendas, quae coeli puncta utriusque ejus summitatis cacu
Abbreviated transcription (Latin):
liqͣm similitudinem rẽ tam subtuem
oftende. Petrꝰ. Constituamꝰ g̾ solẽ
ĩ pͥmo arietis gͣdu. & in pͥmo puncto
gradꝰ. ⁊ dicamꝰ qr cepit mͦ oriri ciui¬
tati aren quesita ẽ in pͥmo septẽ clima¬
tũ t̾re habens nonaginta gͣdꝰ ad orien¬
tẽ. &e totid ad occidentem. hñs etiã ui¬
giiti ad polũ aquilonarẽ. totidemq
ad australem. Cum huic inqͣm euit¬
tati sol ceꝑit oriri. quenã hora erit illi
euutati qͥue sextaginta gͣclib distat
ab occidente ciuitatis aren: Moy¬
ses. Scłm qđ in astrologoꝵ libris
repperi scriptum. due ad huc hore de
p̃cedenti remanent nocte. P etrꝰ
Cum gͥ cuutati aren soloccubui̾t.
que hora erit p̃dc̃e ciuitati᷑ M o¬
y ses. Due si milr remanent hore de
die. Petrus. Cum aũ sol illi ori¬
ri ceꝑit urbi: quota hora aren erit
cuutati Moyses. D uab trans¬
actis: tercia inchoat hora. P etrus
Cũq illi urbi sol ac cubue¬
ol ac cubuerit.
qͥta hora erit aren ciui tatiꝰ¬
Hoyses. Due iam de
nocte

Expanded text:
aliquam similitudinem rem tam subtilem ostende. PETRUS. Constituamus ergo solem in primo arietis gradu et in primo puncto gradus, et dicamus quia coepit modo oriri civitati Aren, quae sita est in primo septem climatum terrae, habens nonaginta gradus ad orientem, et totidem ad occidentem ad polum aquilonalem, totidemque ad australem. Cum huic, inquam, civitati sol coeperit oriri, quaenam hora erit illi civitati quae sexaginta gradibus distat ab occidente civitatis Aren? MOYSES. Secundum quod in astrologorum libris reperi scriptum, duae adhuc horae de praecedenti remanent nocte. PETRUS. Cum igitur civitati Aren sol occubuerit, quae hora praedictae erit civitati? MOYSES. Duae similiter remanent horae de die. PETRUS. Cum autem sol illi oriri coeperit urbi, quota jam hora est Aren civitati? MOYSES. Duabus transactis, tertia inchoat hora. PETRUS. Cumque illi urbi sol occubuerit, ota hora erit Aren civitatiMOYSES. Duae jam de nocte
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ si occiclente stella p̃fatã lineã usq
ad eã ad occidentis partem digens
sũmitatẽ linee in stelle fixeris cen¬
tro. ita ut media suꝑ t̾ram. & medi¬
a sub t̾ra consistat. ulã horam eiꝰ oc¬
casũ ẽẽ dices. Cũq soltali mͦ occidĩt.
illa hora apud astrologos uerus ẽocca¬
sus. diei ce itiũ noctis. Moyses.
Ex ratione tua talis ꝓcedit conclusio
qđ cũ pars orientat᷑ orbis eadem sit
om̃ib: locus tamen orientis ñ idem
ẽ om̃ib. Itidem qͦ cũ occidentat orbis
⁊ que nobis est cetĩs om̃ib:. nec ead̃
hora occasus est nobis. cum ceteris
gentib: s scđm uarietatẽ locoꝵ t̾re.
in longitudine uariat᷑ locꝰ orientis ce
occidentis. & hora ortꝰ oe occas. P e

Expanded text:
modo si occidente stella praefatam lineam usque modo si occidente stella praefatam lineam usque ad eam occidentis partem dirigens summitatem lineae in stellae fixeris centro, ita ut media super terram, et media sub terra consistat, illam horam esse occasum dices. Cumque sol tali modo occiderit, illa hora apud astrologos verus est occasus diei, et initium noctis. MOYSES. Ex ratione tua talis procedit conclusio, quod cum pars orientalis orbis eadem sit omnibus, locus tamen orientis non idem est omnibus. Itidem quoque, cum occidentalis non est nobis et caeteris gentibus, nec eadem hora occasus est nobis et caeteris gentibus, sed secundum varietatem locorum terrae in longitudine, variatur locus orientis et oc
Abbreviated transcription (Latin):
as. Petrus. Qñi rem istam tibi
subtilit̾ demonstrari rogasti. te qͦ il¬
lud subtili ocło intueri decce. Quod
hoc mͦ consicda. In qͦẽq ius loco c̃siste.
&e ab eod̃ lineam rectam ad orientis
dige partẽ. Que cũ ꝑuenit ad locum
ultra quẽ iusũten dere neqͥs: locum
ip̃m tͥ orientem ẽẽ cognosceri̾. Eodem
modo si ab eo in quo consistis lineam
recbã in occidentem direxĩs. cũ ad ta¬
lemꝑuenĩs locum qͥ uisui tuo t̾miñ
ponat. tͥ ip̃m occidentis constitue lo¬
cum. Moyses. De hora recti ortꝰ. ce ho¬
ra recti occasꝰ. mͥ monstͣri desidõ.
Petirꝰ. Nascente stella p̾dcãm line¬
lud am usq ad ip̃m stelle locũ ꝓtende. &
incentro ip̃ius stelle lineam fige. ita
ut media suꝑ t̾ram appareat᷑. c⁊me¬
dia adhuc lateat. ip̃amq horam ip̃ius
stelle. ortum dices. Cum gͦ solcali m
oriri ceꝑit suꝑ t̾ram. illa hora apud
astrologos est uerus ortus diei. Eod

Expanded text:
as. PETRUS. Quemadmodum rem istam tibi as. PETRUS. Quemadmodum rem istam tibi subtiliter monstrari rogasti, te quoque illud subtili decet oculo intueri. Quod hoc modo considera. In quocunque vis loco consiste, et ab eodem lineam rectam ad orientis dirige partem. Quae cum pervenerit ad locum ultra quem visum tendere nequis, locum ipsum tibi orientem esse cognosce. Eodem modo si ab eo in quo consistis loco lineam rectam in occidentem direxeris, cum ad talem pervenerit locum, qui visui tuo terminum ponat, tibi ipsum occidentis constitue locum. MOYSES. Nunc horam recti ortus, et horam recti occasus mihi monstrari desidero. PETRUS. Nascente stella praedictam lineam usque ad ipsum stellae locum protende, et in centro ipsius stellae lineam fige, ita ut media super terram appareat, edia adhuc lateat ipsamque horam ipsius stellae ortum dices. Cum ergo sol tali modo oriri coeperit super terram, illa hora apud astrologos est verus ortus diei. Eodem
Abbreviated transcription (Latin):
iõuemes Ilẽitaq aꝑte potes cognosce
qd de corrigia creditis quã sit uile.
Moyses. Teneo. Petrus. Iterũ urĩ
doctores in doctͥnarum libro ferunt ꝙ
ds in occidente est tm̃. auctoritate ertire
confirmantes illud dicentis. Exereit᷑
celi supplicat tͥ: exponentes hoc ita.
Cũ om̃s stelle in occidentem decidt̃: tẽ
exercitꝰ celi supplicat dõ. & qm̃ hec
stellarum supplicatio. fit in occiden¬
te. idõ dm in occidente assert̃ ẽẽ. Hec
qͣm dico ẽ eoꝵ sententia. Qͥ qͣmqͣm a
dei sint cognitione alieni: si mundi sal¬
tem figam agnoscẽnt. ñ de deo tã in di¬
gna sentirent. Moyses. Nolo mͥ ostẽ¬
cti si placet qͦmͦ ex hoc uerbo possit ꝑpẽ¬
di: qđ ip̃i figurã mundi ñ agnou̾init.
Petrus. Qm̃ nos orientem ñ dicimꝰ
nͣ locũ illũ uͥ pꝰ stella apparet. nͦ occi¬
dentem nͥuͥ nr̃o subtrahit᷑ aspectui.
oyses. Nũe obsecro ut orientis ce
occrdentis mͥ certũ locum ostendas.
&e huiꝰ rei noticiam subtilit̾ discuti¬

Expanded text:
unc itaque aperte potes cognoscerquod de corrigia creditis, quam sit vile. MOYSES. Teneo. PETRUS. Iterum vestri doctores in doctrinarum libro asserunt quod Deus in occidente est tantum, auctoritate Esdrae confirmantes, dicentis: Exercitus coeli supplicat tibi . Exponentes hoc quod, cum omnes stella in occidentem decidunt, tunc exercitus coeli supplicat Deo, et quoniam haec stellarum supplicatio fit in occidente, ideo Deum in occidente asserunt esse. Haec quam dico est eorum sententia. Qui quanquam a Dei sunt cognomine alieni, si mundi saltem figuram agnoscerent, non de Deo tam indigna sentirent. MOYSES. Volo mihi ostendi, si placet, quomodo ex hoc verbo possit perpendi, quod ipsi figuram mundi non agnoverint. PETRUS. Quoniam nos orientem non dicimus, nisi locum illum, ubi prius stella apparet, nec occidentem, nisi ubi nostro subtrahitur aspectui. MOYSES. Nunc obsecro ut orientis et occidentis mihi certum locum ostendas, et hujus rei notitiam subtiliter discuti
Abbreviated transcription (Latin):
spẽs pule coloris ce melliflui nascunt᷑ sa¬
poris. Corꝑa qͦq hominũ ñ macillenta
ibi sũt nimis. aut puguia. s medioes
succi discretione decora. Temꝑm qͦ tẽꝑies
qͥa ineffabili pollent sapĩa & materiali
habitabilem ẽe: Pottus totum t̾re ha¬
bitabile fpatrum existit continuũ. ap̃¬
dicto loco usq ad septͥonalem globum.
qđ antiquu in septem diuiserũt parteᷤ.

Expanded text:
species pulchri coloris et melliflui nascuntur saspecies pulchri coloris et melliflui nascuntur saporis. Corpora quoque hominum non macilenta ibi sunt nimis aut pinguia, sed mediocris succi discretione decora. Temporis quoque tequia ineffabili pollent sapientia et naturahabitabilem esse? Potius totum terrae habitabile spatium existit continuum a praedicto loco usque ad septentrionalem globum, quod antiqui in septem diviserunt parte
Abbreviated transcription (Latin):
gitudinẽ. Moyses. Ex uerbis tius
colligit᷑ qđ totapars terre habitabił in
una tm̃ parte consistat. Uolo itaq nos¬
se: quenam sit illa. Petrus. Amedio
t̾re ad partẽ septentͥonis. Moyses.
Glometrũ figura hoc mͥ monstti ru¬
sibiliter cupio qm̃ dehͣc re diuersas gẽ¬
tes ex libroꝵ scͥptis diuersa sensisse ñ du¬
bito. Qnq &eenĩ ⁊ dnatum particione
diuidunt t̾ram: quarũ mediã solis. ca¬
lore ꝑustam. & ideo ĩhabitabilẽdicurt.̃ du¬
as aũ extͤmas a sole remotissimias p̃fri¬
goris immensitate similiter in habitabi¬
les ꝓbant: duas autem medias illiuis ca¬
lore ce illarum frigore temꝑatas. solas
habitabiles phibent ẽe. Petrus.
O pino ista iuisus obstat effectiri. Uisu
eiũ ꝓbamus aren in medio t̾re sitã: & in¬
itium arietis ce libre suꝑ eam recta ꝓgre¬
di linea. aeremq ibi temꝑatissimrũ esse.
adeo ut ueris. estatis. autũmm. & hyemis.
semꝑ ibi fere tẽpꝰ sit equale. Ibi aromatice

Expanded text:
gitudinem. MOYSES. Ex verbis tuis colligitur quod tota pars terrae habitabilis in una tantum parte consistat. Volo itaque nosse quaenam sit illa. PETRUS. A medio terrae ad partem septentrionis. MOYSES. Geometrica figura hoc mihi monstrari visibiliter cupio quoniam de hac re diversas gentes ex librorum scriptis diversa sensisse non dubito. Quinque etiam zonarum partitione dividunt terram, quarum mediam solis calore perustam, et ideo inhabitabilem dicunt, duas quoque extremas a sole remotissimas prae frigoris immensitate similiter inhabitabiles probant, duas autem medias illius calore et illarum frigore temperatas, solas habitabiles perhibent esse. PETRUS. Opinio ista visus obstat effectui. Visu enim probamus Aren in medio terrae sitam, et initium Arietis et Librae super eam recta progredi linea, aeremque ibi temperatissimum esse, adeo ut veris, aestatis, autumni, et hiemis, semper ibi fere tempus sit aequale, ibi aromaticae
Abbreviated transcription (Latin):
tend itͣ in loco. De corrigia aũ quã eũ ĩ
capite hr̃e dicitis: duo tͥꝓpono. Illa enĩ
corrigia aut ẽ de ip̃o. aut aliunde. Si de
ip̃o est. iã ds̃ a nnse diuisꝰ ẽ. Si uͦ aliũn
ẽ aut creator aut creat᷑a ẽ. Si creator est.
gͦ sunt duo creatores. Si cͤat᷑a ẽ: iã q̃dam

Expanded text:
tendetur in loco. De corrigia autem quam eum in tendetur in loco. De corrigia autem quam eum in capite habere dicitis, duo tibi propono. Tua enim corrigia, aut est de ipso, aut aliunde. Si de ipso est, jam Deus a se divisus est; si vero aliunde est, aut Creator, aut creatura est. Si ergo Creator est, ergo duo sunt creatores; si creatura est, jam quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
um ur̃m deiuiet arguñitum: ꝑ antiqͦ¬
rũ successiones om̃e t licebit ftrmare
m̃datiũ. Est tamen ualde indigne fẽn¬
dum: qͥa urĩs doctorib apponitis qđ ip̃i
forsitan nolũt. cũ ip̃i hoc se ñ aueterure¬
latõne ꝑ moysen habuisse testent᷑. s ip̃i
ĩ u̾suũ explanat᷑one talia ẽmententur
oyses. Respondi non ratione recti
s occasione diffuigui. Petrus. Ueri¬
tatem itaq tenentes uanitatẽ uitemꝰ.
qm̃ in r̃onis exordio sic ut̾q statuimꝰ.
Hoyses. Dignũ uidico. P etrus.
Dic queso nosti qͣnta ista narrato ui¬
uificet᷑ ratione. p̃ter hoc etiam qđ iã
dudũ nulla constat auctoritate:
Hoyses. uideo qͥdem in utͦq auctorita¬
tis destructionẽ. Nẽ aũ a te exigo: ut
id ostendas ꝑnat᷑e rationẽ. P etrꝰ.
uos d̃m capud. brachia. & totam corꝑis
formã
formã hr̃e otenditis. Qd si hoc
dinis. & altitudinis dimensionibꝰ cõ¬
stare necc̃e ẽ. fateamin. Siuͦ his tribus

Expanded text:
vestrum deviet argumentum, per antiquorum successiones omne tibi licebit firmare mendacium. Est tamen valde indigne ferendum, quia vestris doctoribus apponitis quod ipsi forsitan nolunt, cum ipsi hoc se non a veterum relatione per Moysen habuisse testentur, sed ipsi in versuum explanatione talia commententur. MOYSES. Respondi non ratione recti, sed occasione diffugii. PETRUS. Veritatem itaque tenentes vanitatem vitemus, quoniam in rationis exordio sic uterque statuimus. MOYSES. Dignum judico PETRUS. Dic, quaeso, nosti quanta ista narratio verificetur ratione, praeter hoc etiam quod jam dudum nulla constat auctoritate? MOYSES. Video quidem in utroque auctoritatis destructionem. Nunc autem a te exigo ut id ostendas per naturae rationem. PETRUS. Vos Deum caput, brachia et totam corporis formam habere contenditis. Quod si hoc dinis et altitudinis dimensionibus constare necesse est fateamini. Si vero his tribus
Abbreviated transcription (Latin):
bi uideat᷑ uideos errasse in legis ex¬
planatione. te uͦ meliꝰ intelligere.
etrus. Qm̃ uideo eos solam
legis suꝑficiem attendere. ce litte¬
ram ñ spiritualr̃ s carnalr expoñe:
unde maximo deceptisunt errore.
Moyses. Quid in his uerbis sig¬
nifices. ñ satis ꝑpendo. unde ut aꝑtiꝰ
loqͣris exoro. P etrus. Non remi¬
nam cui lex ur̃a tota scđm uos anni¬
titur scͥpserunt: qͦmͦ asseu̾ant dm̃ cor¬
pus & formam hr̃e. ce eius ineffabili
maiestati talia applicant que et ne

Expanded text:
bi videtur Judaeos errasse in legis exbi videtur Judaeos errasse in legis explanatione, te vero melius intelligere. PETRUS. Quomodo video eos solam legis superficiem attendere, et litteram non spiritualiter, sed carnaliter exponere, unde maximo decepti sunt errore. MOYSES. Quid his verbis significes non satis perpendo, unde ut apertius loquaris exoro. PETRUS. Non reminam, cui lex vestra tota, secundum vos, annititur, scripserunt, quomodo asseverant Deum corpus et formam habere, et ejus ineffabili majestati talia applicant quae ne
Abbreviated transcription (Latin):
gas legem qͣm inp̃senti iudei tenent
⁊ a moyse scͥptam asseuerant. eandẽ
ꝑ om̃ia sicut moyses eam scͥpsit ꝑma¬
ne: Petrus. Quomͦ queso nega¬
re potero. p̃cipue cũ eadem lex eiꝰdem
moysi u̾bis a nrĩs olim quib fidem
adhibemꝰ doctorib tͣnslata. & ap̃ nos
scripta habeat᷑. p̃ter inquibus dam
locis. uͥ licet nutent᷑ uerba. eadẽ tñ
ẽ sententia: Moyses. Quomͦ ig̾
te iudeo eam ẽẽ tͣnsgressum. & ab ip̃i¬
us semitis deuiũ: Petrus. Non est
ita: s nunc cõpletam eiꝰ ꝓut debeo
fidem conseruo. &e ꝑ rectissimas eiꝰ se¬
mitas recto gressu ꝓcedo. Moyses.
Inuerbis tius datur intelligi. ex legis
ce ꝓpharũ u̾bis rectum cesensũ con¬
ciꝑe: uideos aũ eiusd̾ legis cultores
ab eius recta intentione alienos ex¬
ist̾e̾. unde & tuo iuditio male iuudẽ¬
t᷑ intellige̾. Petiꝰ Bñ u̾boꝵ me¬
orum sensũ pene trasti. Moy¬
ses. Fac gͥ me cognoscere in quo ti¬

Expanded text:
gas legem, quam in praesenti Judaei tenent, gas legem, quam in praesenti Judaei tenent, et a Moyse scriptam asseverant, eamdem per omnia, sicut Moyses eam scripsit, permanere PETRUS. Quomodo, quaeso, negare potero, praecipue cum eadem lex eisdem Moysi verbis, a nostris olim, quibus fidem adhibemus, doctoribus translata, et apud nos scripta habeatur, praeter in quibusdam locis, ubi licet mutentur verba, eadem est tamen sententia? MOYSES. Quomodo igitur te video eam esse transgressum, et ab ipsius semitis devium? PETRUS. Non est ita, sed nunc completam ejus, prout debeo, fidem conservo, et per rectissimas ejus semitas recto gressu procedo. MOYSES. Ex verbis tuis datur intelligi, ex legis et prophetarum verbis te rectum sensum concipere, Judaeos autem, ejusdem legis cultores, ab ejus recta intentione alienos existere; unde et tuo judicio male videntur intelligere. PETRUS. Bene verborum meorum sensum penetrasti. MOYSES. Fac igitur me cognoscere in quo ti
Abbreviated transcription (Latin):
tenus contͣdicas. P etrus. Et hoc e¬
go certe ñ ab nego. tuo namq ip̃ius
gladio occidere te multum cupio.
Moyses. Pret̾ea si qͥd interciderit ali¬
qͣ̃n q a legum alienũ uideat᷑ ꝓposito.
non tepigeat queso: sed de ceteris arti¬
bus cum oportunus exegerit locus.
interroganti respondere studeto. cõ¬
ceclas q uolo. ut mutua ratione mͥ
aliq̃n interrogare. aliq̃n liceat respõ¬
dere. aliq̃n etiam aduersari. ꝓitt ẜ¬
mo dederit mͥ. Petrus. Concedo.
Iam int̾rogare tͥliceat. de quacũq
re iuis saꝑe. & quaius intentione.
Poyles. Conceis cu moysen fili¬
um aniram uerũ ꝓpham isrłitici po¬
puli. & uere a deo missũ fuisse.: et
qͥcqͥd exdi nomine ꝓpħauit fidelit̾
enuntiasse. & dixisse: P etrus.
Concedo utiq. Moyses. Conce¬
dis qͦq om̃s post moysen ꝓph̃as ꝓ
eus lege confirmanda uenisse. non
in aliquo redarguenda: Petrus.
ce hoc etiã concedo. Moyses. Nec ne¬

Expanded text:
tenus contradicas. PETRUS. Et hoc etenus contradicas. PETRUS. Et hoc ego certe non abnego, tuo namque ipsius gladio occidere te multum cupio. MOYSES. Praeterea si quid interciderit aliquando, quod a legum alienum videatur proposito, non te pigeat quaeso, sed de caeteris artibus cum opportunus exigerit locus, interroganti respondere studeto, concedasque volo ut mutua ratione mihi aliquando interrogare, aliquando liceat respondere, aliquando etiam adversari, prout sermo dederit mihi. PETRUS. Concedo. Jam interrogare tibi liceat, de quacunque re vis sapere, et quavis intentione. MOYSES. Concedis tu Moysen filium Amram verum prophetam Israelitici populi, et vere a Deo missum fuisse , et quidquid ex Dei nomine prophetaverit fideliter enuntiasse et dixisse? PETRUS. Concedo utique. MOYSES. Concedis quoque omnes post Moysen prophetas pro ejus lege confirmanda venisse; non in aliquo redarguenda? PETRUS. Et hoc etiam concedo. MOYSES. Nec ne
Abbreviated transcription (Latin):
meo depellas: ceut̾q in altercationis cã¬
po discureamꝰ. donec ad huiꝰ rei indagi¬
nẽ ꝑueniã. & aniustũ sit fc̃m tuum. an
uustũ cognoscere ualeam. Petrus.
pacto conturbato. in uero falsoq dis¬
cernendo discretionis careat oculo.
Nc̃ itaq nͥ om̃em apectore tuo ꝑturba¬
tionem dimoii̾s. ut more sapientiũ ce
qͦꝙ iusta sunt collaudemꝰ. ce que inui¬
sta sine conteritione reitiamꝰ: nr̃o oꝑi fi¬
nem nullatenꝰ imposituri ĩuacuum
u̾ba iactabimꝰ. Moyses. Pactionẽ
istam libens suscipio. & ut tu eandem
in te suscipias. rogo. Petrus. Ego
certe letus consentio. Moyses. Hoc
etiam si placet imploro. qđ si aliqͣm
de scͥpturis auctoritatẽ attuleris. se¬
cundũ uitatem hebraicã. hoc fac̾e ueł.
Qd si aliter fatias. me ñ recept᷑m ẽẽ
cognoscas. S ed ego si aliqͣm uxta qđ
apud nos estitͥ adducam. &ut eam uo¬
lo recipias. &e qd uerũ agnoũs. nulla¬

Expanded text:
meo depellas, et uterque in alternae rationis cammeo depellas, et uterque in alternae rationis campo discurramus, donec ad hujus rei indaginem perveniam, et an justum sit factum tuum, an injustum cognoscere valeam. PETRUS. quoquo pacto conturbato, in vero falsoque discernendo discretionis careat oculo. Nunc itaque nisi omnem a pectore tuo perturbationem dimoveris, ut more sapientum et quae justa sunt collaudemus, et quae injusta sine contentione rejiciamus, nostro operi finem nullatenus imposituri, in vacuum verba jactabimus. MOYSES. Pactionem istam libens suscipio, et ut tu eamdem in te suscipias rogo. PETRUS. Ego certe laetus consentio. MOYSES. Hoc etiam si placet imploro. Quod si aliquam de Scripturis auctoritatem attuleris, secundum veritatem Hebraicam hoc facere velis. Quod si aliter facias, me non recepturum esse agnoscas. Sed et si ego aliquam, juxta quod apud nos est, tibi adducam, et ut eam volo recipias, et quod verum agnoveris, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ pacto iudeo cõmiteatũ. & a semita recti¬
tudinis alienatum: qd̾ ut meo uidet᷑
animo errore existimo factũ.ꝑ
Cui ego. Plebis iudeorum ce imperi¬
toꝵ mos ẽ hominum. ut si quẽ qͥcqͣm
cont᷑suam agere uidint consuetudiẽm.
licet id rectum ce iustissimũ ꝑmaneat:
illoꝵ tam̃ estimatione atq iudicio.
iniusticie ce nom̃ &e culpam subeat.
Tu uͦ in phylosophie cunis enutritꝰ.
phylosophie uberibus lactatꝰ. qua
stonte me potes inculpare. donec ea qͦ
fecetmi. iusta an inuista sint: ualeas
ꝓbare: Moyses. Qm̃ duo contͣria
neo occ̾runt anmio. unũ qͥa estimo
te prudentem uirum ñ potuisse recede.
ab ea quam tenebas lege. nͥ hanc quã
suscepisti ueracĩt cognouisses meli¬
orẽ: alterũ qͥa legem quã teneo ego. &
tu reliqͥsti ꝓ meliori habeo. Idõ &e qđ tu
fecisti errorem estimo. & cui potiꝰ parti
acqͥescam ignoro. Qͣm obrem peto a te.
ut huiꝰ dubitatioĩs scrupulum. ab aĩo

Expanded text:
quo pacto video commutatum, et a semita rectiquo pacto video commutatum, et a semita rectitudinis alienatum, quod ut meo videtur animo, errore existimo factum. Cui ego: Plebeiorum et imperitorum mos est hominum, ut si quem quidquam contra suam agere viderint consuetudinem, licet id rectum et justissimum permaneat, illorum tamen aestimatione atque judicio, injustitiae et nomen et culpam subeat. Tu vero in philosophiae cunis enutritus, philosophiae uberibus lactatus, qua fronte me potes inculpare, donec ea quae fecerim, justa an injusta valeas probare? MOYSES. Quoniam duo contraria meo occurrunt animo: unum, quia aestimo te prudentem virum non potuisse recedere ab ea quam tenebas lege, nisi hanc quam suscepisti veraciter cognovisses meliorem; alterum, quia legem quam teneo ego, et tu reliquisti, pro meliori habeo, ideo et quod tu fecisti errorem aestimo, et cui potius parti acquiescam ignoro. Quamobrem peto a te ut hujus dubitationis scrupulum ab animo
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ adheserat amicus.
noĩe moyses: qui apͥme
ua etate meus socius fu¬
erat & condiscipłs. Ad hc̃
cum ꝑuenisset sermo qł ego paterna
legerelicta. xͥanam delegissem fidem.
relicto sue stationis loco. ad me festinꝰ
ꝑuenie: in tp̃o aduentu quendam uu¬
itum ferens hominis indignantis. Q
increpans salutauit me more ñ ami¬
c. s quasi alieni: ⁊ sic exorsus ẽ. Hah pe¬
tre alfunse multũ ꝑtransiit terꝑis ex qͦ ad
te uenire. te iudere. tecum loqui. &e com¬
morari sollicitus fui s meũs affectus
caruit effectu usq mͦ. cum te leto dĩ
grã uideo uultu. Nunc tuam in que¬
so patefacias intentionẽ. & ꝓpt̃ quid
uł antiqͣm deseruĩs. uł nouamlegem
delegeris. pandas rationem. Noui e
suꝑ om̃s coequeuos tuos legis elatorẽ
fuisse. & si qͥs aduersariꝰ cẽt: te illi defen¬
sionis clypeum opposuisse. iudeis in
synagogis ne asua uimqͣm fide recederẽt
predicasse. consocios docuisse. doctos
ĩ maius puexisse. Ecce autem nescio

Expanded text:
 adhaeserat amicus, nomine Moyses, qui a primaeva aetate meus consocius fuerat et condiscipulus. Ad hunc cum pervenisset sermo quod ego paterna lege relicta Christianam delegissem fidem, relicto suae stationis loco, ad me festinus pervenit, in ipso adventu quemdam vultum ferens hominis indignantis, et increpans salutavit me more non amici, sed quasi alieni, et sic exorsus est: Vah, Petre Alfunsi! Multum pertransivit temporis, ex quo ad te venire, te videre, tecum loqui et commorari sollicitus fui, sed meus affectus caruit effectu usque modo, cum te laeto Dei gratia video vultu. Nunc tuam mihi, quaeso, patefacias intentionem, et per quam vel antiquam deserueris, vel novam legem delegeris pandas rationem. Novi ensuper omnes coaequaevos tuos legis relatorem fuisse, et si quis adversarius esset, te illi defensionis clypeum opposuisse; Judaeis in synagogis ne a sua unquam fide recederent praedicasse, conscios docuisse, doctos in majus provexisse. Ecce autem nescio
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptũ ẽ nͥ u̾sus qͦs moyses longe post mo¬
riens. isr łiticũ ppłm docendo ex semet ip¬
so eum laudãs ext̾itłt. & post multa anno¬
rũ curricła salomon dm̃ adoraris cõ¬
posuit de eorum laude: nulla ẽrat̾o qͣre
ĩdi capite scͥptũ ẽe debeat credi. Moy¬
ses. Qd ocłis carneis moyses ñ uidit. ex
scĩ sp̃c reuelatione cognouit. De carta¬
rũ aũ scͥptͣis nulla fateor ẽmͥ ratio.
Petrus. Gła dõ. iam paulisꝑ stultici¬
e cares responso. Itẽ. si concedamꝰ moysẽ
hoꝵ q̃dam uidisse: q̃dam scõ reuelante
spu cognouisse. cum nec tp̃e moyses us¬
qͣm scͥptum reliq̃rit. nec ullꝰ poit eũ ꝓpħa¬

Expanded text:
scriptum est, nisi versus quos Moyses longe post moscriptum est, nisi versus quos Moyses longe post moriens Israeliticum populum, docendo, ex semetipso eum laudans edidit, et post multa annorum curricula, Salomon Deum adorans composuit de eorum laude; nulla est ratio quare in Dei capite scriptum esse debeat credi. MOYSES. Quod oculis carneis Moyses non vidit, ex sancti Spiritus revelatione cognovit. De chartarum autem scripturis nulla, fateor, est mihi ratio. PETRUS. Gloria Deo. Jam paulisper stultitiae cares responso. Item si concedamus Moysen horum quaedam vidisse, quaedam sancto revelante Spiritu cognovisse, cum nec ipse Moyses usquam scriptum reliquerit, nec ullus post eum p
Abbreviated transcription (Latin):
se: ut illũ uideret nodum corrigie.
Pecrus. Ita ẽe ut asseris aotui destru¬
ctionẽ concedamꝰ. Nam ut moysen illũ
corrigie nodũ uidisse mñtiam: cũ eiꝰ fa¬
ciẽ nullatenꝰ uidĩt. ũn dm pixidem ĩ an¬
t̾iori capitis parte gestare ꝓbauie
yses. Qm̃ moyses nodatam corrigiam
uditi pixidem que illa ligaret᷑ in capite
dĩ fuisse doctores intellexert̃. P etuꝰ.
Non omĩno sanꝰẽ ĩtellectus hic. qm ut
dm̃ aliqͥa gestare dicamꝰ. potuit tñ il¬
la corrigia ligari cymbalumaut tin¬
tinnabulũ aliqd̃. aut gẽma que uis p̃¬
tiosa. aut aliqͥd huiꝰ modi. uerũtñ ut
omĩa tͥ fatuitatis tollam responsa.
hoc i. ut uis ce dicis ẽẽ concedã. S hoc
concesso: uñ queso Moyses intelligere
cartas potuit int ꝯtin̾i. nedũ eũ scisse
dicas qͥd in eis scͥptum hab̾et᷑ : S ec qd̾
suꝑhec omĩa ãmirat̃one dignissimũ
ẽ qđ in illa carcaut creditis nicħ aliud

Expanded text:
se, ut illum videret nodum corrigiae. se, ut illum videret nodum corrigiae. PETRUS. Ita esse ut asseris ad tui destructionem concedamus. Nam ut Moysen illum coronae nodum vidisse mentiamur, cum ejus faciem nullatenus viderit, unde Deum pixidem in anteriori capitis parte gestare probavit? MOYSES. Quomodo Moyses nodatam corrigiam vidit, pixidem quae illa ligaretur, in capite Dei fuisse doctores intellexerunt. PETRUS. Non omnino sanus est hic intellectus, ut Deum aliquid gestare dicamus; potuit tamen illa corrigia ligari cymbalum, aut tintinnabulum aliquod, aut gemma quaevis pretiosa, aut aliquid hujusmodi. Verumtamen ut omnia tibi fatuitatis tollam responsa, hoc ut vis et dicis esse concedam. Sed hoc concesso, unde, quaeso, Moyses intelligere chartas potuit intus contineri, nedum scisse eum dicas quid in eis scriptum haberetur? Sed et quod super haec omnia admiratione dignissimum est, quod in illa charta, ut creditis, nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
licet scͥptura tacente ñ dubitemꝰ: nuisqͣm
tam̃ lex meminit qd̾ moyses in eius posti¬
orib aliqͥd uidit. Qualiter gͥeum cor¬
rigie nodũ quod sine risu uix dici potest
uidisse dicitis: Item cũꝑ post̾iora ñ so¬
lũ ceruix. s etiam quelibre corꝑis pars c̃¬
uenientꝰ ntelligi possit: hoc qđ uoseũ.
ceruicẽ uidisse asseritis ñratione uł legis
auctoritate. s sola ꝓbatis uoluntate.
Moyses. Nr̃ĩ doctores ꝑ post̾ia cerui¬
cem debere intelligi dicũt. Petrus.
Scdm ur̃e stulte explanationis seriem.
que ce scͥpt᷑e ce rõnis iuiuamine caret: ꝓgre¬
potuit tamen fieri. ut moyses nicħ in
eo p̃ter ceruicẽ uidĩt. Aut si qͥd aliud eñ¬
uidisse fingamus: potuit uidere pille¬
ũ. siue corrigie nodum illius scilicet coro¬
ne qͣm uos dicitis angłm noĩe mitraton
singłis dieb capiti di impon̾e. Moyses.
q dm̃ moysi cer uicẽ astruunt ostendis¬

Expanded text:
licet Scriptura tacente, non dubitemus, nusquam licet Scriptura tacente, non dubitemus, nusquam tamen lex meminit quod Moyses in ejus posterioribus aliquid viderit. Qualiter igitur eum corrigiae nodum, quod sine risu vix dici potest vidisse dicitis? Item, cum per posteriora non solum cervix, sed etiam quaelibet corporis pars convenientius intelligi possit, hoc quod vos cervicem eum vidisse asseritis, non ratione vel legis auctoritate, sed sola probatis voluntate. MOYSES. Nostri doctores per posteriora cervicem debere intelligi dicunt. PETRUS. Secundum vestrae stultae explanationis seriem, quae et Scripturae et rationis juvamine caret, progrecedam, potuit tamen fieri ut Moyses nihil in eo praeter cervicem viderit. Aut si quid aliud vidisse fingamus, potuit videre pileum sive corrigiae nodum, illius scilicet coronae quam vos dicitis angelum, nomine Mitraton, singulis diebus capiti Dei imponere. MOYSES. e Deum Moysi cervicem astruunt ostendis
Abbreviated transcription (Latin):
tem omnes laudes que in p̃dictis qͣtu¬
or scͥpte dicunt᷑. Concedis hec omnia
in eo quẽ dixiloco hoc modo scͥpta haberi:
oyses. Negare qđ est eudens nequeo.
gestat cesarie. ⁊ de nodo corrigie auctori¬
tatẽ sibi attrahunt ab eo loco uͥ dñs ait
ad moysen. Uidebis post̾ĩora mea.facies
enĩ mea ñ uidebit᷑. Tunc enim moyses
nodũ corrigie uidit. Nodum autem
ip̃rus alicuiꝰ pixidis ẽẽ necc̃ium ẽ. De ea
aũ qͣm gestat in brachio: auctoritatẽ
ꝓferiuit ab ysaia dicente. Iurauit dñs
in dextera sua. & in brachio fortitudinis
sue. Pbrachiũ enĩ fortitudinis uult in¬
telligi sinstͣm. in quã illa pixidis uͥtus
otinet᷑. Petrus. Ad memoriã mere¬
duxisti. Reminiscor enĩ me iã hẽ ꝑlegis¬
se locũ. s auctoritas hec nullum tͥ cõfert
patͦcinũ. Cũ enĩ lex ꝑhibeat d̾m moysi
dixisse post̾iora mea uidebis. & qi deũ
mentiri non posse constat. ita postea fc̃m

Expanded text:
tem omnes laudes quae in praedictis quatutem omnes laudes quae in praedictis quatuor scriptae dicuntur. Concedis haec omnia in eo quem dixi loco hoc modo scripta haberi? MOYSES. Negare quod est evidens nequeo. gestat in caesarie, et de nodo corrigiae, auctoritatem sibi attrahunt, ab eo loco ubi Dominus ait ad Moysen: Videbis posteriora mea, facies enim mea non videbitur . Tunc enim Moyses nodum corrigiae vidit. Nodum autem ipsum alicujus pixidis esse necessarium est. De ea autem quam gestat in brachio auctoritatem, profertur ab Isaia dicente: Juravit Dominus in dextra sua, et in brachio fortitudinis suae . Per brachium enim fortitudinis vult intelligi sinistram, in qua illa pixidis virtus continetur. PETRUS. Ad memoriam me reduxisti. Reminiscor enim me jam hunc perlegisse locum, sed auctoritas haec nullum tibi confert patrocinium. Cum enim lex perhibeat Deum Moysi dixisse: Posteriora mea videbis, et quoniam mentiri non posse constat, ita postea factum,
Abbreviated transcription (Latin):
lũ. ut contineat rat̾ones
quib in nos & in nr̃os in¬
ueheris doctores. qđ deo
scilicet corpus ce formam
ascribimꝰ: & eiꝰmnature talia
annotamus. que rõnis u̾itas ab hor¬
ret. hac̃ gͥ rem diligenter discutiamꝰ.
donec ad euis indaginẽ rõne & argu¬
mento ꝑueniamꝰ. P eccus. Dictũ
collaudo. Moyses qͥn pͥmis itaꝙy
michi uolo ostendas ubi doctores nr̃i de¬
um corpus &e formã habere dixerunt. &
qͦmͦ suꝑ hac re locuti fuerunt Petrus.
Sinosse cupis ubi scͥptũ sit: in pruna
parte ur̃e doctrine ẽ. cuiꝰ uocabulum
bñdictiones. Si gͥ uis scire qͦm dixerũt
dm̃ hr̃e capud & brachiã. ce in cesarie pi¬
xidem gestareligatam corrigia. ip̃ius¬
q corrigie nodum a postera capitis par¬
te sub cerebro firmatum. intͣ pixidem
uͦ qͣtuor ẽẽ cartulas uideoꝵ laudes con¬
tinentes: in sũmo aũ sinistͥ brachii ge¬
stare aliam pixidem simili modo cor¬
rigia ligatam. cartamq ibi ẽe. ẽtinen¬

Expanded text:
lum, qui contineat rationes, quibus in nos et in nostros inveheris doctores, quod Deo scilicet corpus et formam ascribimus, et ejus naturae talia adnotamus, quae rationis veritas abhorret. Hanc igitur rem diligenter discutiamus, donec ad ejus indaginem ratione et argumento perveniamus. PETRUS. Dictum collaudo. MOYSES. In primis itaque mihi volo ostendas, ubi doctores nostri Deum corpus et formam habere dixerunt, et quomodo super hac re locuti fuerunt. PETRUS. Si nosse cupis ubi scriptum sit, in prima parte vestrae doctrinae, cujus vocabulum est benedictiones. Si igitur vis scire quomodo dixerunt Deum habere caput et brachia, et in caesarie pixidem gestare ligatam corrigia, ipsiusque corrigiae nodum a postera capitis parte sub cerebro firmatum, intra pixidem vero quatuor esse cartulas, Judaeorum laudes continentes, in summo autem sinistri brachii gestare aliam pixidem, simili modo corrigia ligatam, chartamque ibi esse continen
Abbreviated transcription (Latin):
o. inuitaq sub uno ꝯp̾hendere titulo:
cũ singła elucidare debeamꝰ omnib in¬
alterna sermonis rat̾one dimenso:
ad alium ordinatim accedamꝰ. Pe¬
gne consulis cõpleat᷑. Singłis itaque
sententiis titulis siuis appositis. de qͦ pꝰ¬

Expanded text:
o, multaque sub uno comprehendere titulo, o, multaque sub uno comprehendere titulo, cum singula elucidare debeamus, omnibus inalterna sermonis ratione discusso, ad alium ordinatim accedamgne consulis compleatur. Singulis itaque sententiis titulis suis appositis, de quo p
Abbreviated transcription (Latin):
ce de eo tales ꝓtulere sententias que
ñ aliudn uerbauident᷑ iocantiũ in sco¬
lis pueroꝵ uł nentium in plateis mu¬
lierum. Iterũ scđm urĩ intellectꝰ ca¬
pacitatem. legẽ explanantes: uos cap¬
tiuitatẽ sꝑatis euasuros eo modo qͦ
fieri neqͥt. Item in captuutatis euasi¬
one sꝑatis uos uosa deo musitatum
fieri miracłm. ut ur̃os suscitet mor¬
tuos. qui t̾ras denuo ut pus incipi¬
ant ĩhabitare. Item uos incaptiuita¬
te exiftentes de om̃ib legis p̃ceptis
etiã scłm urãm explanationẽ nicħ
nͥminimum quid contueor agere¬
Idip̃m autem qđ agitis dõ placere et ac¬
ceptabile creditis: de eouͦ qd̃ p̃termittitis
aꝙ cõplesse uobis uidemini: qđ euidẽ¬
ter obtinet maxuũ locũ exroris. Sũt
ñ sane legis explanationes. Moyses.
Nlimis ꝓ funde in nr̃am ĩueheris infami¬
ba qͥdem sunt pauca &e leuia. sẽmeis
multa ce gͣuis sententia. Eł si sub uno
totamuelimꝰ ꝯcludẽ rat̾onem ruditi¬

Expanded text:
es protulere sententias, quae non aliud nisi verba videntur jocantium in scholis puerorum, vel nentium in plateis mulierum. Item, secundum vestri intellectus capacitatem legem explanantes, vos captivitatem speratis evasuros eo modo quo fieri nequit. Item in captivitatis evasione speratis vos adeo inusitatum fieri miraculum, ut vestros suscitet mortuos, qui terras denuo ut prius incipiant inhabitare. Item vos in captivitate existentes, de omnibus legis praeceptis, etiam secundum vestram explanationem, nihil nisi minimum quid contueor agereIdipsum autem quod agitis Deo placere, et acceptabile creditis, de eo quod praetermittitis, iaque complesse vobis videmini, quod evidenter obtinet maximum locum erroris. Sunt jecerunt non sanae legis explanationes. MOYSES. Nimis profunde in nostram inveheris infamirba quidem sunt pauca et levia, sed est in eis multa et gravis sententia. Et si sub uno totam velimus concludere rationem judici
Abbreviated transcription (Latin):
duo parietes in unum conuenire.
quam utraq unum fieriuideantur.
Quod si hos angulos libet diligentiꝰ
explorare. possumus per duos parie¬
tez intelligere. euuangelice censure ri¬
gorem. et lenitatem dispenspensatio¬
nis. Que quomodo inunum angu¬
lum coeant: in specto subtilius eum¬
gelio manifeste liquebit. Ait enum
ex sasii itatis rigore facilius est came¬
lum ꝑforamen acus intrare. quam
dunitem in regnum celorum. Alibi
ex misericordie dispensatione. date
elemosinam. et eece omtua munda
st̃uob̾. et facite uobis amicos de mã¬
monainiquitatis. Item ex se uelita¬

Expanded text:
duo parietes in unum convenire, quam utraque unum fieri videantur. Quod si hos angulos libet diligentius explorare, possumus per duos parietes intelligere evangelicae censurae rigorem, et lenitatem dispensationis. Quae quomodo in unum angulum coeant, inspecto subtilius Evangelio, manifeste liquebit. Ait enim ex severitatis rigore: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum coelorum . Alibi ex misericordiae dispensatione: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis : Et, Facite vobis amicos de mammona iniquitatis . Sed et e
Abbreviated transcription (Latin):
pientie nobis reuelat. introducens
nos in cubiculum suum ñ iam in sp̃e
peregrini peruiam nobis scripturas
inter pretans. sed reuelatis oculis in¬
fra domum conscientie ꝑ fractionẽ
panis se nobis manifestans. Sic ele¬
uata archa. doloris affectiones ue¬
lut quedam occidentalis turma sub¬
sequantur. et cascdem affectiones
timoris uelut aquilonaristurma
commi tentur. ut iam de preteri¬
tis nil libeat. nisi ut ante commis¬
sa defleantur. et ex preteritorum
recordatione etiam futuratimeant᷑.
Hic autem timor potius tacita in¬
spectatione quam elamosis uocib
in anima excitatur. Uel si magis
placet in oriente dicantur constan¬
tes esse in uirtute. In meridie per¬
fectimn caritate. Ad quos se sacer¬
dos primo conuertere debet. ut tã
eorum exemplis prouocetur: quã
orationib fulciatur. Post istor ar¬
cha eleuatur cum spiritualib spiri¬
tualia comparantur. S et si in con¬
fideratione istorum mente exceclat. d̾o.

Expanded text:
pientiae nobis revelat, introducens pientiae nobis revelat, introducens nos in cubiculum suum, non jam in specie peregrini per viam nobis Scripturas interpretans, sed revelatis oculis infra domum conscientiae per fractionem panis se nobis manifestans. Sic elevata arca, doloris affectiones velut quaedam occidentalis turma subsequantur; et easdem affectiones timoris velut aquilonaris turma comitentur; ut jam de praeteritis nil libeat, nisi ut ante commissa defleantur, et ex praeteri orum recordatione etiam futura timeantur. Hic autem timor potius tacita inspectione, quam clamosis vocibus in anima excitatur. Vel si magis placet, in oriente dicantur esse constantes in virtute, in meridie perfecti in charitate; ad quos se sacerdos primo convertere debet, ut tam eorum exemplis provocetur, quam orationibus fulciatur. Post istos arca elevatur, cum spiritualibus spiritualia comparantur. Sed etsi in consideratione istorum mente excedat Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
ta iam archa conuertit sead occi¬
dentem. et occidentalem turmã
officiose salutans. ad monet ut
sequantur dicens. Oremus. Et ne
pigri forte ut assolet inuemiant᷑:
lecto iterũ euuangelio uelut ar¬
cha iam longnis procedente.eadẽ¬
que prius repecit iterando. de hinc
lentio suo quam clangorib exci¬
tat ad sequendum. Que omnia
diligentius inuestigata non mo¬
dicum prestant suauitatis saporẽ.
Oritur siquidem nobis sol quoti¬
ens ueritatis fulgor cordis nostri¬
oculis ceperit irradiare. In taliorien¬
te commoratur turma spiritualiuor
desideriorum. Meridies est ubi pre¬
dictus solad altiora conscendens:
uehementer in caluerit. Et ibitur¬
ma est spiritalium gaudiorum. Hii
duab turmis precedentib. et affec¬
tionib spei et gautiiiam in anteriora
extentis. nichil amplius restat. nisuit
exurgat iam deus in requiem suam:
cum archa sanctificationis sue. Tunc
enim exurgit cum ad superiora nos
eleuat et archana eiruangelice sa¬

Expanded text:
ta jam arca convertit se ad occita jam arca convertit se ad occidentem, et occidentalem turmam officiose salutans admonet, ut sequatur, dicens: Oremus. Et ne pigri forte, ut assolet, inveniantur; iterum lecto evangelio velut arca jam longius procedente, eadem repetit iterando. Dehinc lentio suo, quam clangoribus invitat ad sequendum. Quae omnia diligentius investigata, non modicum praestant suavitatis saporem. Oritur siquidem nobis sol, quoties veritatis fulgor cordis nostrioculis coeperit irradiare. In tali oriente commoratur turma spiritualium desideriorum. Meridies est, ubi praedictus sol ad altiora conscendens vehementer incaluerit. Et ibi turma est spiritualium gaudiorum. His duabus turmis praecedentibus, et affectionibus spei et gaudii jam in anteriora extentis, nihil amplius restat, nisi ut exsurgat jam Deus in requiem suam, cum arca sanctificationis suae. Tunc enim exsurgit, cum ad superiora nos elevat, et arcana evangelicae sa
Abbreviated transcription (Latin):
merito noua et uetera dilecto re¬
seruata dicantur. Quod autem a¬
nulimmoyse. hoc rotein heze¬
chiele. quod in hoc animalia: in illo
uectes prefigurant. Quod uero ets
illa. hoc nobis euuangelii gratia
representat. Quod marchaqua¬
tuor anguli. hoc in rota quatuor fa¬
cies. hoc in euuangelio quatuor qͣs
prediximus signant distineciones.
Circa archam quatuor turme cas¬
tra metabantur et prima turma
adorientem. secunda ad meridiem.
tercia ad oecidentem. quarca ad
aquilonem erat. Nec eleuabatur
archa donec turma orientalis et
meridiana primo proficiscerentur
T̃une eleuata et procedente archa.
proficiscebantur et alie. Quid sibi
uolunt ista. nisi quod etiam uide¬
mus hodiemecelesia actitari. Pri¬
mo accedens sacerdos ad altare. uer¬
lit se adorientem quasi uitaturus
illam que moriente est ut que retro
sunt oblita in anteriora se exten¬
dat. De hinc uerat se ad meridiem.
ut et turmam meridianam pro¬
uocet ad surgendum. Eune eleua¬

Expanded text:
merito nova et vetera dilecto remerito nova et vetera dilecto reservata dicantur. Quod autem annuli in Moyse , hoc rotae in Ezechiele ; quod in hoc animalia, in illo vectes praefigurant. Quod vero et haec et illa, hoc nobis Evangelii gratia repraesentat. Quod in arca quatuor anguli, hoc in rota quatuor facies, hoc in Evangelio quatuor, quas praediximus, signant distinctiones. Circa hanc arcam quatuor turmae castra metabantur; et prima turma ad orientem, secunda ad meridiem, tertia ad occidentem, quarta ad aquilonem erat . Nec elevabatur arca, donec turma orientalis et meridiana proficiscerentur. Tunc elevata et procedente arca, proficiscebantur et aliae. Quid sibi volunt ista, nisi quod etiam videmus hodie in Ecclesia actitari? Primo accedens sacerdos ad altare, vertit se ad orientem; quasi invitaturus illam, quae in oriente est; ut quae retro sunt oblita, in anteriora se extendat. Dehinc vertit se ad meridiem, ut et turmam meridianam provocet ad surgendum. Tunc eleva
Abbreviated transcription (Latin):
ta euuangeliea operantur. quesua
perfectione exsuperat omnem
angelicum et hrmanum senfrim.
ita ut huius quasi anuli finis crea¬
ture sensu comprehendinon possit.
concludat tamen et custodiat. eor¬
da et intelligentias ut eorda ad de¬
uotionem. intelligentiam referas
ad discretionem. Hii uectesse inui¬
cem inuant quia et exdiscretionis
intelligentia erescit denotio. et ex
deuotionis dilatatione proficit in¬
celligentia. Hiisetiam seu deponit᷑
senelenatur archa. quia eum ista
inferiorib implicantur. quodam¬
modo ammalia stare et rote parit̃
super terram uidertur. Cum autem
ad superiora desideranda per de¬
uotionem. seumuestiganda perdis¬
cretionem ammalia eleuantur. ele¬
uantur pariter et rote euuangelice
sapientie. que pro rotunditate sue
perfectionis. siue pro agilitate fue
subtilitatis. rote non inmerito com¬
paratur. Uides quomodo ueteraue¬
terib concinunt. et nona mehilo¬
minus pronuntiare probantur. ut

Expanded text:
ta evangelica operantur; quae sua ta evangelica operantur; quae sua perfectione exsuperat omnem angelicum et humanum sensum, ita ut hujus quasi annuli finis creaturae sensu comprehendi non possit, concludat tamen et custodiat corda et intelligentiam vestram, ut corda ad devotionem, intelligentiam referas ad discretionem. Hi vectes se invicem juvant, quia et ex discretionis intelligentia crescit devotio, et ex devotionis dilatatione proficit intelligentia. His etiam seu deponitur, seu elevatur arca; quia cum ista inferioribus implicantur, quodammodo animalia stare et rotae pariter super terram videntur. Cum autem ad superiora desideranda per devotionem, seu investiganda per discretionem animalia elevantur, elevantur pariter et rotae evangelicae sapientiae; quae pro rotunditate suae perfectionis, sive pro agilitate suae subtilitatis rotae non immerito comparatur. Vides quomodo vetera veteribus concinunt, et nova nihilominus praenuntiare probantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
non potuerunt uyeta conscientiã
perfectum facere sermentem. Eum¬
gelicam uero sacramenta perfeete
sanant. et precepta perfecte iustifi¬
cant. Ut enim cecera omittam. dici¬
tur desacramento batismatis. qui
crediderit et haptizatus fuerit
saluuserit. Dieitur etiam de pre¬
ceptis. uos amiei meiestis si fecertcis
que ego precipio uobis. Et forte
anuli ideo quatuoresse dicuntur.
quiautriq homrm exteriori sci¬
licet et interiori. et sacramenta ꝑ¬
fectam salutem. et precepta per¬
fectam afferunt iustificationem.
Sunt autem in anulis duo uec¬
tes quib uel ad ima deponitur.
uel ad sumina leuatur. hii sunt
deuotio. et discretio. quorum sps¬
ritaliter deuotio ad sacramenta
discretio respicit ad precepta. Ho
uectes infra hos anulos conclud
uolebat apostolus cum diceret.
Pre dei que exsuperat omnem
sensum. custodiat corda uestra
et intelligentias uestras. Quasi
diceret. Pax reconciliationis deiet ho¬
minim quam saeramenta et precep¬

Expanded text:
non potuerunt juxta conscientiam non potuerunt juxta conscientiam perfectum facere servientem. Evangelica vero sacramenta perfecte sanant, et praecepta perfecte justificant. Ut enim caetera omittam, dicitur de sacramento baptismatis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Dicitur etiam de praeceptis: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis . Et forte annuli ideo quatuor esse dicuntur; quia utrique homini, exteriori scilicet et interiori, sacramenta perfectam salutem, et praecepta perfectam afferunt justificationem. Sunt autem in annulis duo vectes, quibus vel ad ima deponitur, vel ad summa levatur. Hi sunt devotio et discretio; quorum specialiter devotio ad sacramenta, discretio respicit ad praecepta. Hos vectes infra hos annulos concludi volebat Apostolus, cum diceret: Pax Dei quae exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra et intelligentias vestras . Quasi diceret: Pax reconciliationis Dei et hominum quam sacramenta et praecep
Abbreviated transcription (Latin):
sus aquilonem enuangelium legi¬
tur ut eiuoce diuni toitrui ueri¬
tatis inimici formidantes liffugi¬
ant. S et istiduo pariedes unam ꝯ¬
pagem efficiunt cum ad salutem
humanam esficaciter sibi coope¬
rentur et unam dei et hominum
rentur. Quod autem quaguor
angulos et in quatuor angeł. qua¬
tuor amilos eirea habuisse descri¬
bttur compendii gratia et ad iu¬
danctum fastidium lsctoris studio
distinguendum relinquo. Illud
tamen precereundum non est. qd̾
sicut inangulis concors designat᷑
umo. ita in anulis consuminata
perfectio. Sicut enim anulus rotũ¬
duis est. et unum medium punccũ
equaliter circumfertur. sic euuan¬
gelice doctrine perfectio nusquam
ab unius et simplieis ueritatis dif¬
funitione longus euagatur. Habet
igitur in hiis que uarie dicere uide¬
tur summam concordiam. habet
in hiisque precrpit perfectionis
summam. Nonsie lex moysi que
neminem ad perfectum addipeit¬
adduxit. et curus muera et hostie

Expanded text:
sus aquilonem Evangelium legisus aquilonem Evangelium legitur, ut inde voce divini tonitrui veritatis inimici formidantes diffugiant. Sed et isti duo parietes unam compagem efficiunt, cum ad salutem humanam efficaciter sibi cooperentur, et unam Dei et hominum rentur. Quod autem quatuor angulos, et in quatuor angulis quatuor annulos arca habuisse describitur, compendii gratia, et ad vitandum fastidium lectoris studio distinguendum relinquo. Illud tamen praetereundum non est, quod sicut in angulis concors designatur unio, ita in annulis consummata perfectio. Sicut enim annulus rotundus est, et unum medium punctum aequaliter circumfertur; sic evangelicae doctrinae perfectio nusquam ab unius et simplicis veritatis definitione longius evagatur. Habet igitur in iis quae varie dicere videtur summam concordiam; habet in iis quae praecipit, perfectionis summam. Non sic lex Moysi, quae neminem ad perfectum adduxit, et cujus munera et hostiae