comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dotale ẽ indumentum qͦd pleriq dict̃.
uel potius suꝑ indumentũ. qͦd depen¬
dima grece dicitur uel epomis. quod
magis suꝑ humerale interpretari la¬
tine potest. merito mouet qͦmͦ detan¬
to auro gedeon id fecerit. Nam ita
scriptũ ẽ. E factum ẽ pondus inaurũ
aurtarum qͣs petierat. sicli mille sep¬
tingenti auri. p̃ter brachialia et tor¬
erant inceruicib camelorum ipsoꝵ.
et fecit illud gedeon inefud. et statu¬
it illud inciuitatesua inefra. & forni¬
catus ẽ omnis isrł post illud .ibi. &
factum ẽ gedeon et domui eius in
scandalum. Quomͦ gͦ ista uestis de
tanto auro fieri potuit. Nlam et mat̃
samuelis fecit filio suo sic̃ legimꝰ efu¬
bar. qͦd non nulli interpretati sunt
efud lineum. qͣndo eum dedit dño¬
intemplo nutriendum: ubi euidenti
apparet hoc genꝰ ẽẽ indumenti. an
ideo dictum ẽ statuit illud inciuita¬
te sua. ut hinc intelligeretur aureũ
fuisse factum: Non enim lictum est
posuit sed statuit. qm̃ ita erat solidũ

Expanded text:
dotale est indumentum, quod plerique dicunt, vel potius superindumentum, quod Ependyma Graece dicitur, vel Epomis, quod magis humerale interpretari Latine potest: merito movet, quomodo de tanto auro Gedeon id fecerit. Nam ita scriptum est: Et factum est pondus inaurium aurearum quas petierat, sicli mille septingenti auri, praeter brachialia, et torerant in cervicibus camelorum ipsorum. Et fecit illud Gedeon in efud, et statuit illud in civitate sua in Ephra, et fornicatus est omnis Israel post illud ibi; et factum est Gedeoni et domui ejus in scandalum. Quomodo ergo ista vestis de tanto auro fieri potuit? Nam et mater Samuelis fecit filio suo, sicut legimus , efudbar, quod nonnulli interpretati sunt efud lineum, quando eum dedit in templo nutriendum. Ubi evidentius apparet, hoc genus esse indumenti. An ideo dictum est, Statuit illud in civitate sua, ut hinc intelligeretur aureum fuisse factum? Non enim dictum est, posuit, sed statuit; quoniam ita erat solidum
Abbreviated transcription (Latin):
& cananeum. harum gͦ septẽ gentium
terrã uidetur ds̃ patrib ꝓmisisse scrip¬
tum ẽ etiam indeutero¬
nomio
multo expressuns. Si
autem
accesseris adciuita¬
tem ex¬
pugnare eam.¬
& euocaueris
eos cum pace
siquidẽ pacifica re¬
sponderint tibi. & ape rueri nt tibi.
omĩs ppłs. qͥ inuenti fuerint inciuitate.
erunt tͥ tributarii & obedientes. Si au¬
tem ñ obedierint tͥ et fecerint adte
bellum. & circum sedebis eam. et tra¬
aet eam õs̃ tuus inmanus tuas & inter¬
icias omne inasculinum eiꝰ & innece
gladii. p̃ter mulieres ⁊ suppellectilẽ. &

Expanded text:
m. harum ergo septem gentium terram uidetur deus patribus promisisse. scriptum est etiam in Deuternomio multo expressius: si autem accesseris ad ciuitatem expugnare t euocaueris eos cum pace, si quidem pacifica responderint tibi et aperuerint tibi, omnis populus qui inuenti fuerint in ciuitate erunt tibi tributarii et oboedientes; si autem non oboedierint tibi et fecerint ad te bellum, et circumsedebis eam et tradet eam dominus deus tuus in manus tuas et interficies omne masculinum eius in nece gladii praeter mulieres et supellectilem; et
Abbreviated transcription (Latin):
infine posuit inmanu moysi. usita¬
tissima inscripturis locutio ẽ. quia ꝑ
canetis ⁊ non insigno. Hon gͦ ad hoc ca¬
nendum p̃cipit. ut congregetur syna¬
goga. Nam si hoc fit signum ẽ: s iam
congregata sẏnagoga p̃cipit tuba ca¬
nere. tanqͣm ad cantum iam ꝑtineat.
Ion addandũ signum qͦ dato fieri ali¬
quid ammoneat. Proinde cum hoc qͦd
iam congregata synagoga tubis cane¬
bant. quisqͣm homo noui testamenti
adaliquid spiritale int̃pretatur. illi si¬
gnum ẽ qui intelligit quare fiat. ñ illis
qͥ non intelligebant. nͥ quando ad hoc
siebat ut aliquod opus indiceretur. xuiii
petum ppłi. iñportabis illos tu solus. Ple¬
riq latini interpretes. ñ ut ingreco ẽ tran¬
stulerunt. S dixerunt auferam de spiri¬
tu tuo qui ẽ inte. et ponam suꝑ eos aut
ponam ineis. ⁊fecerunt sensum labo¬
riosum ad intelligendum. Putari enĩ
potest despũ ipsius hominis dictum.
qͦ humana natura completur corꝑe

Expanded text:
in fine posuit, in manu Moysi, usitain fine posuit, in manu Moysi, usitatissima in Scripturis locutio est, quia pcanetis, et non in signo. Non ergo ad hoc canendum praecipit, ut congregetur synagoga; nam si hoc fit, signum est: sed jam congregata synagoga, praecipit tuba canere, tanquam ad cantum jam pertineat; non ad dandum signum, quo dato fieri aliquid admoneat. Proinde cum hoc quod jam congregata synagoga tubis canebant, quisquam homo Novi Testamenti ad aliquid spirituale interpretatur, illi signum est, qui intelligit quare fiat; non illis qui non intelligebant, nisi quando ad hoc fiebat, ut aliquod opus indiceretur. XVIII.petum populi, et non portabis illos tu solus. Plerique latini interpretes non ut in graeco est, transtulerunt; sed dixerunt, Auferam de spiritu tuo qui est in te, et ponam super eos, aut ponam in eis; et fecerunt sensum laboriosum ad intelligendum. Putari enim potest de spiritu ipsius hominis dictum, quo humana natura completur corpore
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃: die uel mense diei habundante.
nube obumbrante suꝑ illud incastris
erunt filii isrł. et non ꝓmouebunt.
Q uia enim direrat uel nocte et si ascẽ¬
dit nubes ꝓmouebunt tanqͣm re¬
stabat ut dic̾et. Die autẽ si ñ ascende¬
rit. non ꝓmouebunt. qͣndo qͣsi ꝓmou̾e
deb̾e udebantur. d quia hoc etiã die¬
bus plurimis fieri poterat. ut noctib
ambularent. Promouente nube ⁊ea
manente dieb non ambularent Ideo
posuit die uel mense diei. Nondixit
mense ne ibi et noctes eiusdẽ mensis
acciperentur. s mense diei. id⁊ mense
exta parte qua dies illi fuit. non exea
qua nor Die gͦ uti mense diei ha¬
bundante. obunbrante nube idẽ habũdan¬
it mnobumbrando. uel habundantiꝰ
obumbrante suꝑ illud Illud scilicet
tabnacłm. incastris erunt filii urł. &
ũ promouebunt. Postremo repetiit di¬
uina auctoritate factum. Cui resist
utiq non debebat. adiungens Qm̃ ꝑp̃¬
poris. ut dicẽt custodierunt. Quod uͦ

Expanded text:
dicit: die uel mense diei abundante dicit: die uel mense diei abundante nube obumbrante super illud in castris erunt filii Israhel et non promouebunt. quia enim dixerat: uel nocte et si ascenderit nubes promouebunt, tamquam restabat, ut diceret: "die autem, si non ascenderit, non mouebunt", quando quasi promouere debere uidebantur; sed quia hoc etiam diebus pluribus fieri poterat, ut noctibus ambularent promouente nube et ea manente diebus non ambularent, ideo posuit: die uel mense diei. non dixit "mense", ne ibi et noctes eiusdem mensis acciperentur, sed "mense diei", id est mense ex ea parte qua dies illi fuit, non ex ea qua nox. die ergo uel mense diei abundante nube obumbrante — id est abundante in obumbrando uel abundantius obumbrante — super illud — illud scilicet tabernaculum — in castris erunt filii Israhel et non promouebunt. postremo repetiit diuina auctoritate factum, cui resisti utique non debebat, adiungens: poris, ut diceret, custodierunt. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
ne. etascendit nubes mane. ꝓmouebt
dic. Deinde quia ⁊ nocte si nubes ascen¬
det ꝓmouebant. atq iter nocturnũ
si illud signũ acciꝑent agebant. Ad¬
iunrit & ait uel nocte ⁊ si ascendit nu¬
bis ꝓmouebunt. s locutio ẽ inusitacior.
Ion enim tantũ positũ ẽ. &. sedeo moꝵ
positum ẽ qͦ non solet. Unde mͥ uidet
p̃posteratus ordo uerboꝵ. sic̃ sepe et in
latinis locutionib fieri solet. qͦd genus
anistrophe dicitur. Proinde sitta dici¬
catur uł et nocte. si ascendĩt nubes ꝓ¬
mouebunt. aut certe tra. Si & nocte
ascend̾it nubes. ꝓmouebunt. planis¬
simꝰ sensus ẽ Adhuc autẽ occurrebat
cogitanti ut scire uellet utrũ quomͦ
cognitum ẽ solere illos ad nubis sig¬
num. dieb ⁊ noctib ambulare. uł die¬
bꝰ ⁊ noctib incastris eẽ. Ita etiã solerent
ꝑdies tantum manere etiam quorũ
noctib ambularent: Quod arbitror scͥp¬
turã inconsequentib intimasse. cum

Expanded text:
ne et ascenderit nubes mane, promouebunt ne et ascenderit nubes mane, promouebunt die". deinde quia et nocte si nubes ascenderet promouebant atque iter nocturnum si illud signum acciperent agebant, adiunxit et ait: uel nocte et si ascenderit nubes promouebunt. sed locutio est inusitatior; non enim tantum positum est "et", sed eo more positum est quo non solet. unde mihi uidetur praeposteratus ordo uerborum, sicut saepe et in latinis locutionibus fieri solet: quod genus antistrophe dicitur. proinde si ita dicatur: "uel et nocte si ascenderit nubes promouebunt", aut certe ita: "si et nocte ascenderit nubes promouebunt", planissimus sensus est. Adhuc autem occurrebat cogitanti, ut scire uellet utrum, quomodo cognitum est solere illos ad nubis signum diebus et noctibus ambulare uel diebus et noctibus in castris esse, ita etiam solerent per dies tantum manere, etiam quorum noctibus ambularent: quod arbitror scripturam in consequentibus intimasse cum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Quod gͦ ait. et ꝑpreceptum. hoc idẽ
signũ puto intelligendũ. qͣmqͣm posset
uox ⁊p̃ceptum domini illud etiã accipi
qͦd locutus ẽ. ut solet admoysen. ⁊ p̃cepit
hoc fieri. Neq enim scirent tli ꝓmouen¬
dum eẽ nube ꝓmouente. et standũ esse
nube. ꝓstante. nͥ hoc eis ante preciperet᷑.
Inhis autẽ quȩ dicta sunt. nondum ap
paruit. Utrum ꝑdiẽ tantum ambula¬
ret᷑. an etiam ꝑ noctẽ. scd̾m signum qͦd
nubes motu suo dabat fortassis enim
qͣmius plures dies incastris manerent
nube non ꝓmouente. potuit tam̃ puta¬
ri nubem non soluere ascendẽ decastris.
⁊signũ itineris dare nͥ ꝑdiẽ. Sequit᷑
gͦ et dic̃. & erit cum fui̾t nubes auesꝑa
usq mane. ⁊ ascend̾it nubes mane. ⁊ꝑ
mouebunt die. hic illa copulatiua
conunctio more scripturȩ postia est
Nam ea detracta. plenus ẽ senso hoc modo.
Et erit cum fuit nubes auesꝑa usq na¬

Expanded text:
tatis. Quod ergo ait, et per praeceptum, hoc idem tatis. Quod ergo ait, et per praeceptum, hoc idem signum puto intelligendum. Quanquam posset vox et praeceptum Domini illud etiam accipi quod locutus est, ut solet, ad Moysen, et praecepit hoc fieri. Neque enim scirent illi promovendum esse nube promovente, et standum esse nube stante, nisi hoc eis ante praeciperetur. In his autem quae dicta sunt nondum apparuit, utrum per diem tantum ambularetur, an etiam per noctem, secundum signum quod nubes motu suo dabat. Fortassis enim quamvis plures dies in castris manerent, nube non promovente, potuit tamen putari nubem non solere ascendere de castris, et signum itineris dare nisi per diem. Sequitur ergo et dicit: et erit cum fuerit nubes a uespera usque mane et ascenderit nubes mane, et promouebunt die. hic illa copulatiua coniunctio more scripturae posita est. nam ea detracta plenus est sensus hoc modo: "et erit cum fuerit nubes a uespera usque ma
Abbreviated transcription (Latin):
utatur temporis futuri sic̃ hoc loco. dif¬
ficillime inscͥpturis inueniri potest.
Ergo postqͣm dir̃. dedie et nocte qͦ signo
ꝓmoueret ppłs uel maneret ne puta¬
rentur ꝑnoctem ambulare. et ꝑdiem
solere consid̾e. atq hoc dieb omnibus
facere. secutꝰ adiunxit. Eait Onmnes
dies in quib obumbrat suꝑ tab̃naculum
nubes. incastris erunt filii isrł: et qͣndo ꝓ¬
trarerit nubes suꝑ tabnaculum dies plu¬
res. Deinde admonẽs. ñ hoc exillorum ne
cessitate fieri. sed exdĩ uoluntate. Eteu¬
stodient inquit filii isrł custodiã dñi.
bunt. Et tanqͣm diceretur. qͣndo gͦ ꝓmo¬
uebunt: Et erit inquit cum texerit nu¬
bes dies numero suꝑ tab̾naculum. id÷
dies certo numero. Qui numerus utiq
dõ placet. ꝑuocẽ dñi incastris erunt. &
ꝑpreceptum dnĩ ꝓmouebunt. Hanc ui¬
detur dicere uocem dñi. signum quod
dat destatione & motu nubis. qͥa ⁊ uox
loquentis. ꝓculdubio signum ẽ uolun¬

Expanded text:
utatur temporis futuri, sicut hoc loco, difutatur temporis futuri, sicut hoc loco, difficillime in Scripturis inveniri potest. Ergo posteaquam dixit de die et nocte, quo signo promoveret populus vel maneret, ne putarentur per noctem ambulare, et per diem solere confidere, atque hoc diebus omnibus solere, securus adjunxit atque ait: Omnes dies in quibus obumbrat super tabernaculum nubes, in castris erunt filii Israel. Et quando protraxerit nubes super tabernaculum dies plures. Deinde admonens cessitate fieri, sed ex dei uoluntate, et custodient, inquit, filii Israhel custodiam dei, bunt. et tamquam diceretur: quando ergo promouebunt? et erit, inquit, cum texerit nubes dies numero super tabernaculum - id est dies certo numero, qui numerus utique deo placet — per uocem domini in castris erunt et per praeceptum domini promouebunt. hanc uidetur dicere uocem ddat de statione, et motu nubis; quia et vox loquentis, procul dubio signum est volun
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde sequitur dicens: unloco ubicumq
steterat nubes ibi castra collocabant fi¬
lii isrł. hoc autem totũ qͦd faciebant
adp̃ceptum dñi referens. ita complecti¬
tur. ꝑ preceptum inquit dni. castra col¬
locabunt filii isrł. et ꝑpreceptum dñi ꝓ
mouebunt. Preceptũ dñi appellat signũ
ipsum qͦd fiebat innube. siue cũ staret
obumbrans tab̃nacłm ut et castra con¬
sisterent. siue cum ascendissent. atq ul¬
tra moueret᷑. ut eam eleuatis castris se¬
querentur. Mutauit sane inhac sen
tentia narrantis modũ. itanqͣm p̃di¬
cens atq p̃nuntians. u̾ba futuri tem¬
poris ħre cȩpit. Neq enĩ ait ꝑp̃ceptũ
dnĩ castra collocabant filii isrł. sed col¬
etiam inconsequentib seruat. qui mo¬
dus inscripturis ẽ usitatissimꝰ. Nam
uerbis preteriti temꝑis sepe futura p̃¬
dict᷑a eẽ nouimꝰ. sic̃ ẽ foderunt manꝰ
meas et pedes. & sic̃ ouis adimmolan¬
dum ductus ẽ uinnumerabilia talia¬
Ut autẽ narrator rerũ gestarum uerbis

Expanded text:
ur dicens: et in loco ubicumque steterat nubes ibi castra conlocabant filii Israhel. Hoc autem totum quod faciebant ad praeceptum domini referens ita complectitur: per praeceptum, inquit, domini castra conlocabunt filii Israhel et per praeceptum domini promouebunt. praeceptum domini appellat signum ipsum quod fiebat in nube, siue cum staret obumbrans tabernaculum, ut et castra consisterent, siue cum ascendisset atque ultra moueretur, ut eam eleuatis castris sequerentur. mutauit sane in hac setentia narrantis modum, et tanquam praedicens atque praenuntians verba futuri temporis habere coepit. Neque enim ait, Per praeceptum Domini castra collocabant filii Israel; sed, coletiam in consequentibus servat, qui modus in Scripturis est inusitatissimus. Nam verbis praeteriti temporis saepe futura praedicta esse novimus; sicut est, Foderunt manus meas et pedes ; et, Sicut ovis ad immolandum ductus eUt autem narrator rerum gestarum verbis
Abbreviated transcription (Latin):
tͣdidis mnͥ filios ammon inmanũ mea¬
t erit. quicumq exierit deianius do
mus meȩ inobuiã mͥ inreuertendome
inpace adfilios ammon. et erit ddño
& offeram eum holocaustoma. Quem¬
libet in hoc loco cogitau̾it iepte scđm
cogitationẽ humanã. non uidetur uni¬
cam filiam cogitasse alio qͥn ñ diceret
cũ illam cerneret occurrisse. heu me fi¬
lia m impedisti me. inoffendiculũ fac¬
ta es inocłis meis. Impedisti enĩ ita dic¬
tum ẽ. tanqͣm ad hoc se impeditum in¬
dicau̾it. ne illud qͦd cogitarat impleret
Sed quem potuit cogitare primitus oe¬
currentem qͥ filios alios ñ habebat: an
con iugem cogitauit. et ut hoc fieret dc̃
noluit. et ut ñ relinqueret ĩpunitum.
Ne quis deinceps id auderet. et ut ma¬
gna ꝓuidentia. ex hoc qͦ ipso qͦo acci¬
dit sacramentum ȩcłiȩ figuraret: Er
utroq gͥ ꝓphecia coaptata ẽ. et ex eo
qͦd uouens cogitauit. et exeo qͦd nolen¬

Expanded text:
tradideris mihi filios Ammon in manu meatradideris mihi filios Ammon in manu mea, emus meae in obviam mihi in revertendo me in pace a filiis Ammon, et erit Domino, et offeram eum holocaustoma. Quemlibet in hoc loco cogitaverit, Jephte secundum cogitationem humanam, non videtur unicam filiam cogitasse; alioqui non diceret, cum illam cernat occurrisse: Heu me! filia mea, impedisti me, in offendiculum facta es in oculis meis. Impedisti enim ita dictum est, tanquam ad hoc se impeditum judicaverit, ne illud quod cogitaverat impleret. Sed quem potuit cogitare primitus occurrentem, qui filios alios coniugem cogitauit? et ut hoc fieret deus noluit et ut non relinqueret inpunitum, ne quis deinceps id auderet, et ut magna prouidentia ex hoc quoque ipso quod accidit sacramentum ecclesiae figuraret? ex utroque igitur prophetia coaptata est: et ex eo quod uouens cogitauit et ex eo quod nolen
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autẽ ꝑtransiit galaad et manasse.
et tͣnsiit speculam gala ad. et abspecła
galaad transiit adfilios ãmon ꝓficien¬
tia significantur menbra xͥ. adiuc¬
toriam. deinimicis reportandã. Gala¬
ad quippe interpretatur abiciens
manasse necessitas transeundi sunt
Ergo aꝓfie̾ntibus abicientes. id÷ contẽ¬
pnentes. transeunda et necessitas. ne
forte cũ transierit qͥ ꝓfic̃ contemp¬
nentes. cedat terrentib. Transeun¬
da etiam specula galaad. qm adga¬
laad etiã reuelationẽ interpretatur
Est autẽ specula altitudo ad ꝓspiciẽ¬
dum uel despiciendum. id ÷ de suꝑ
aspiciendum. Specula itaq gala acd
congruent̾ mͥ uidetur significare su¬
ꝑbiam reuelationis. Vude dic̃ apłs.
non ẽ in ea manendũ.
ꝓpter ca¬
dendi piculum. his ꝑtransitis. facilesi¬
perantur inimici qͦd significat dicendo
et abspetula galaad transfilios ammor
dequib inimicis iam supradictum est
et uouit iepte uotũ. et dixit: si tradicione

Expanded text:
Quod autem pertransiit Galaad et Manasse et transiit speculam Galaad et ab specula Galaad ad trans filios Ammon, proficientia significantur membra Christi ad uictoriam de inimicis reportandam. Galaad quippe interpretatur "Abiciens", Manasse "Necessitas". transeundi sunt ergo a proficientibus abicientes, id est contemnentes, transeunda et necessitas, ne forte cum transierit qui proficit contemnentes cedat terrentibus, transeunda etiam specula Galaad, quoniam Galaad etiam "Reuelatio" interpretatur. est autem specula altitudo ad prospiciendum uel despiciendum, id est desuper aspiciendum. specula itaque Galaad congruenter mihi uidetur significare superbiam reuelationis: unde dicit apostnon est in ea manendum propter cadendi periculum. his pertransitis facile superantur inimici: quod significat dicendo: et ab specula Galaad trans ad filios Ammon, de quibus inimicis iam supra dictum est. Et uouit Iephte uotum et dixit: si traditione
Abbreviated transcription (Latin):
De eo quod cũ suꝑiꝰ dictum sit. qͦd moy les uxorẽ
& infantes suos imposuit uehicłis ut cum eis
in egyptum ꝑgeret postea iethro socer eius illi
cum eis occurrit
sepopłm de egypto in t̾ram chanaan. pharaoni .xxx.¬
aut̃ dicat᷑. quod tͥum dierum it exire uellent
in delertum. immolare dosuo ex mandato eiꝰ.

Expanded text:
ere. Quod superius dictum est, quod Moyses uxorem et infantes suos imposuit vehiculis, ut cum eis in Aegyptum pergeret, postea vero Jethro socer ejus, illi cum eis occurritse eos de Aegypto in terram Chanaan, Pharaoni autem dicatur, quod trium dierum iter exire uellent in desertum immolare deo suo ex mandato eius.
Abbreviated transcription (Latin):
tudices non ibi regnauit ut pͥnceps.
sic̃ hi qui regnoꝵ uoluminib conti¬
nentur Iam uero qͦd postea qͣmeis
idem iepte dur constitutus ẽ. misit
nuntios ad hostes prius pacis ũba¬
portantes. Illud ostenditur qͦd ait apłs.
exuob̾ ẽ. cũ omnib hominib pacẽ ha¬
bentes. Uerba porro ip̃sa quȩ manda¬
significationẽ futuroꝵ ut meis aduer¬
tatur doctrina &ͥ: admonet nos quẽ ad¬
modum sit ambulandum. hoc ẽ iuuen¬
dum int̾ eos qͥ non scđ̾m ꝓpositũ
uocati s̃. Nouit  enĩ dñs quis¬

Expanded text:
 et caeteri judices; non ibi regnavit, ut principes, sicut hi qui Regnorum voluminibus continentur. Jam vero posteaquam eis idem Jephte dux constitutus est, misit nuntios ad hostes prius pacis veportantes: illud ostenditur, quod ait Aposex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes . Verba porro ipsa quae mandasignificationem futurorum, ut in eis advertatur doctrina Christi. Admonet nos quemadmodum sit ambulandum, hoc est vivendum inter eos qui non secundum propositum vocati sunt . Novit enim Dominus qui
Abbreviated transcription (Latin):
iubẽte salomone ut ħo occidet᷑ ⁊ dicẽte uadͤ ot¬
reilli. qͦd ideo ñ intelligit᷑. qͥa ñ ẽ consue¬
tudinis apud nos ita dici. Sic enĩ qͦd
militares potestates dicunt. Uade al¬
leua illũ. et significat occide illum
qͥs intelligat. nͥ qͥ illiuis locutionis ẽ¬
suetudinẽ nouit ᷑ Solet et uulgo apud
nos dici conpendiauit illi qͦd ẽ ocqi¬
dit illũ. & hoc nemo ĩtelligit. nͥ qͥ audi¬
re c̃sueuit hȩc ẽ enĩ iuis generalis om

Expanded text:
iubente Salomone ut homo occideretur et dicente: uade, occurre illi. quod ideo non intellegitur, quia non est consuetudinis apud nos ita dici. sic enim quod militares potestates dicunt: uade, alleua illum, et significat "occide illum", quis intellegat, nisi qui illius locutionis consuetudinem nouit? solet et uulgo apud nos dici: conpendiauit illi, quod est occidit illum; et hoc nemo intellegit, nisi qui audire consueuit. haec est enim uis generalis om
Abbreviated transcription (Latin):
naneum. et sydonium.leueum inhabi
tantẽ libanum ante montẽ hermoN
usq adlabemath. & factum ẽ ut temp¬
tatet᷑ inpsis ifrł. Tanꝗͣ. diceret. Hoc aũt
factum ẽ ut temptaretur in ipsis isrł.
scire si audient mandata dñi: ñ ut sci¬
ret ds̃ omnium cognitor etiam futuroꝵ
sed ut scirent ipsi ⁊ sua conscientia uel
gioriarentur uel conuincerent᷑ utrum
audirent mandata dñi. que mandauit
patrib eorum inmanu moysi. Qm̃ gͦ
manifestati sibi sunt ñse obedisse deo¬
dõinbis gentib quȩ ad eoꝵ tempta¬
tionẽ. Id ÷ exercitationem atq atq ꝓ¬
bationẽ fuerant derelictȩ. Ipterea dix̃
ds̃ uel illa inquib aꝑte missus ẽ angłs
et locutus expressiꝰ ẽ uel paulo ante uͥ

Expanded text:
nntantem Libanum, ante montem Hermon usque ad Caboemath: et factum est, ut tentaretur in ipsis Israel; tanquam diceret, Hoc autem factum est, ut tentaretur in ipsis Israel: scire si audient mandata Domini; non ut sciret Deus omnium cognitor, etiam futurorum, sed ut scirent ipsi, et sua conscientia vel gloriarentur, vel convincerentur utrum audirent mandata Domini, quae mandavit patribus eorum in manu Moysi. Quoniam ergo manifestati sibi sunt non se obedisse Deo, in iis gentibus quae ad eorum tentationem, id est exercitationem atque probationem fuerant derelictae, propterea dixit deus uel illa, in quibus aperte missus angelus et locutus expressius est, uel paulo ante, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
didit eas inmanus iesu Deinde seqͥt᷑
l hȩ gentes qͣs reliquit iesus ut tempta
it meisisrł õs qͥ nescierunt omnia bel¬
ba chanaan. uerum ꝓpt̃ generationes
filioꝵ isrł docere illos bellũ. Erat ergo
ista causa ineoꝵ temptationẽ ut bel¬
lare discerent. io÷ ut tanta pietate. &
obedientia legis di bellarent. qͣnta pa¬
tres eorũ qͥ dño dõ etiam bellando pla¬
cuerunt: ñ quia optabile aliquid ẽ bel¬
lim s qͥa pietas laudabilis ⁊inbello.
Quod autem sequitur uerum quia ante
illos ñscierunt illas. quid nͥ gentes uult
intelligi. qͣs nescierunt bellando qͥ fuerãt
ante istos. quoꝵ temptacioni hoc ẽ ꝓbati¬
oni relicte sunt: Deinde cominemorans
quȩ sint. Quinq inquit satrapias alie¬
nigenarum: qͣs in libris regum regnoꝵ
manifestius exprimit. Satrapiȩ autem
dicuntur. qͣsi parua regna qͥb satrapes
p̃erant. qͦd nom̃ inillis partib cuiusdã
honoris ẽ. siue fuit. & omnẽ inquit ca¬

Expanded text:
didit eas in manu Jesu. Deinde sequitur: didit eas in manu Jesu. Deinde sequitur: Et hae gentes quas reliquit Jesus, ut tentaret in eis Israel, omnes qui nescierunt omnia bella Chanaan: verum, propter generationes filiorum Israel, docere illos bellum. Erat ergo ista causa in eorum tentatione, ut bellare discerent; id est, ut tanta pietate et obedientia legis Dei bellarent, quanta patres eorum qui Domino Deo etiam bellando placuerunt: non quia optabile aliquid est bellum, sed quia pietas laudabilis est in bello. Quod autem sequitur, Verum qui ante illos intellegi, quas nescierunt bellando qui fuerunt ante istos, quorum tentationi, hoc est probationi relictae sunt? deinde commemorans quae sint, quinque, inquit, satrapias alienigenarum, quas in libris Regnorum manifestius exprimit. satrapiae autem dicuntur quasi parua regna, quibus satrapes praeerant: quod nomen in illis partibus cuiusdam honoris est siue fuit. et omnem, inquit, Cha
Abbreviated transcription (Latin):
meum qͦd mandaui patrib eoꝵ ⁊ ñ obe¬
dierunt uoci mes et ego ñ adponã au¬
ftrre uirum a facie ipsorum. id÷ aduer¬
sarium. Cetera uͦ uerba scriptoris sunt.
exponentis unde dixerat dñs ñ se abla¬
turum uirũ degentib qͣs relinquit ie¬
sus filius naue. Deinde subiungens qua
causa dereliquerit. & dimisit inquit ad
abire inea quẽ admodum custodierunt
patres coꝵ annon. Fos uolens intelligi pa¬
ires custodisse uiã dni qui fuerunt cũ
iusu. id÷ eo tempore quo ille iuiuebat.
b enerationem quippe alterã suꝑiꝰ retu¬
lit surrexisse post illos qͥ uixerunt eum
usu & abipsis cȩpisse tͣnsgressiones que
offenderent dnm̃. ꝓquib temptandis.
id: ꝓbandis relictȩ fuerant gentes. nec
exterminate ꝑ iesũ. deinde ne putaret᷑
hoc iesus consilio suo tanqͣm humano¬
egisse ut gentes ille relinquerent᷑ sub¬
uingit scriptura. & dimisit dñs gentes
has. ut non auferet illas celerit. et ñ tra¬

Expanded text:
meum, quod mandaui patribus eorum, et non oboemeum, quod mandaui patribus eorum, et non oboedierunt uoci meae, et ego non adponam auferre uirum a facie ipsorum — id est aduersarium — cetera uero uerba scriptoris sunt exponentis, unde dixerit dominus non se ablaturum uirum de gentibus quas reliquit Iesus filius Naue. deinde subiungens, qua causa dereliquerit, et dimisit, inquit ad abire in eam, quemadmodum custodierunt patres eorum an non, eos uolens intellegi patres custodisse uiam domini, qui fuerunt cum Iesu, id est eo tempore quo ille uiuebat. generationem quippe alteram superius retulit surrexisse post illos, qui uixerunt cum Iesu, et ab ipsis coepisse transgressiones quae offenderent dominum: pro quibus tentandis, id est probandis, relictae fuerant gentes nec exterminatae per Iesum. Deinde ne putaretur hoc Iesus consilio suo tamqegisse, ut gentes illae relinquerentur, subjungit Scriptura: Et dimisit Dominus gentes has, ut non auferret illas celeriter; et non tra
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Quo precio quidẽ sanguinis xͥ
ñ tam̃ precio pecuniario fuerant re¬
dimendi. in eo qͦd dñs dic̃. et ego non
apponã auferre uirũ afaciȩ ipsoꝵ de
gentib qͣs reliquit fulius naue. et ddi¬
misit adtemptandum intis isrł. sic̃
obseruabunt uiã dñi abire ineam quem¬
admodum custodierunt patres eoꝵ an
non. & dimisit dñs gentes has ut non
aufe̾ret illas tc̃te c̃ & nontradidit illas
inmanuᷤ lesu. satis ostendit᷑ causa qͣre
ñ iesus. om̃s illas gentes bellando de¬
leuerit. qͥa hoc si fieret ñ eẽt inquib
isti ꝓbarent᷑. Poterant autẽ eẽ adutilita¬
tem ipsorum si temptati ieis ñ reprobi
inuenirentur. fisq talib inuentis qͣles
eos eẽ debere p̃ceperat dñs. lam gentes
ille auferent᷑ afacie eoꝵ. si ita uiueret̃
nebellis ecosexerceri oporteret Uerbae¬
nim dñi huc usq accipienda sunt ꝑꝑ
qͥ tanta dereliquit gens hȩc testamentũ

Expanded text:
mini; quoniam pretio quidem sanguinis Christi, mini; quoniam pretio quidem sanguinis Christi, non tamen pretio pecuniario fuerant redimendi. In eo quod Dominus dicit, Et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum de gentibus quas reliquit Jesus misit ad tentandum in eis Israel, si observabunt viam Domini, abire in eam, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non. et dimisit dominus gentes has, ut non - auf err e t illas celeriter, et non tradidit illas in manu Iesu, satis ostenditur causa. quare non Iesus omnes illas gentes bellando deleuerit; quia hoc si fieret, non essent in quibus isti probarentur. poterant autem esse ad utilitatem ipsorum, si tentati in eis non reprobi inuenirentur eisque talibus inuentis, quales eos esse debere praeceperat dominus, iam gentes illae auferrentur a facie eorum, si ita uiuerent, nec bellis eos exerceri oporteret. uerba enim domini hucusque accipienda sunt: propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
quam aliqͦd precium intelligatur da¬
tum. S et inpsalmo legitur Uendidi¬
sti populum sine precio: iapud ꝓpħam.
Gratis uenditi estis.⁊ non cum argento
redimenini. Quare gͦ uenditi si gratis
et sine precio. et non potius donati: an
forte scripturarum locutio ẽ. ut uen¬
ditus etiam qͥ donatur dici possit¬
Hic autẽ sensus ẽ optimus. ineo qͦd dic¬
tum ẽ. gratis uenditi estis. et uendi¬
disti ppłm tuũ sine precio. Quia illiqͥ¬
bus tradidisti populum impii fueit
nec dm̃ colendo tradidi sͥ illũ ppłm
meruerunt. ut iꝑse cultus. tanqͣm p̃¬
cium uideretur. Quod uͦ dictum ẽ
neq cum argento redimemini Hon
ait. neq eum precio. s neq eum argen¬
to. ut precium redemptionis intelliga¬
mus qͣle dic̃ apłs petrus. Non enuim
argento lauro redempti estis. s p̃cioso
sanguine agni in maculati. In argento
enim ꝓpha omnem pecuniã signͥfi¬
cauit. ubi ait. ñcum argento redime¬

Expanded text:
quam aliquod pretium intellegatur daquam aliquod pretium intellegatur datum. sed et in psalmo legitur: uendidisti populum tuum sine pretio, et apud prophetam: gratis uenditi estis et non cum argento redimemini. quare ergo "uenditi", si "gratis" et "sine pretio" et non potius donati? an forte scripturarum locutio est, ut uenditus etiam qHic autem sensus est optimus in eo quod dictum est: Gratis venditi estis; et: Vendidisti populum tuum sine pretio: quia illi quibus tradidisti populum, impii fuerunt, non Deum colendo tradi sibi illum populum meruerunt, ut ipse cultus tanquam prium videretur. Quod vero dictum est, Neque cum argento redimemini; non ait, Neque cum pretio, sed, Neque cum argento; ut pretium redemptionis intelligamus, quale dicit apostolus Petrus, Non enim argento et auro redempti estis, sed pretioso sanguine Agni immaculati . In argento enim Propheta omnem pecuniam significavit, ubi ait, Non cum argento redime
Abbreviated transcription (Latin):
astarti id÷ iunoni. sed tanqͣm multȩ¬
sunt unones. pluraliter hoc nomeN
posuit: ad simulachroꝵ enim multi¬
tudinem referri uoluit intellectum.
qm̃ unum quodq uinonis simula¬
chrum. uino uocabatur. Ae ꝑhoc tot
iunones qͦt simulachra intelligi uo¬
luit.arietatis autem causa exi¬
stimo iouem singulariter uinonem
pluraliter commemorare uoluisse.
Nã eadẽ causa plurimũ simulacroꝵ. etiã
ioues pluraliter dici possent. Hoc au¬
tem id÷ nomine plurali uinones. iN
grecis scđ̾m septuaginta repperun⁊ In
latinis autẽ singularit̃ erat. Quoꝵ in
illo qui non habebat septuaginta int¬
pretacionem. s exhebreo erat astaroht.
legimus. nec baal. s baalim. Qd si for¬
te aliud inhebrea uel syra lingua no
mina ista significant. Deos tam̃ alios
fuisse constat et falsos qͥb isrł seruire
ñ debuit. Et uendidit eos ima xuii.¬
num inimicorum suoꝵ incircuitu:
queri solet qͣre dixerit uendidit. tan¬

Expanded text:
Astarti, id Astarti, id sint Junones, pluraliter hoc nomen posuit; ad simulacrorum enim multitudinem referri voluit intellectum, quomodo unumquodque Junonis simulacrum Juno vocabatur, ac per hoc tot Junones, quot simulacra intelligi voluit. Varietatis autem causa existimo Jovem singulariter, Junonem pluraliter commemorare voluisse. Nam eadem causa plurimorum simulacrorum etiam Joves pluraliter dici possent. Hoc autem, id est, nomine plurali Junones, in Graecis secundum Septuaginta reperimus, in Latinis autem singulariter erat; quorum in illo qui non habebat Septuaginta interpretationem, sed ex Hebraeo erat, Astaroth legimus, nec Baal, sed Baalim. Quod si forte aliud in Hebrmina ista significant, deos tamen alios fuisse constat et falsos, quibus Israhel seruire non debuit. Et uendiditeosin manu inimicorum suorum in circuitu. quaeri solet quare dixerit "uendidit" tam
Abbreviated transcription (Latin):
terram. & quẽadmodum subipsis uidi¬
cib uirerint. queue ꝑ pessi sunt: atq
iterum reditur adipsoꝵ iuidicium or¬
dinem abeo qui prius ẽ constitutus.
Et surrexit generatio altera post eosu
qͥ non scierunt dñm et opera eius quȩ
fec̃ isrł Exposuit qͦm dixerit ñ scie¬
runt dñm. in illis uidelicet preclaris
imirabilib oꝑib. ꝑquȩ factum ẽ an
te illos ut isrł sciret dominum. xui.
baal nomen eẽ apud gentes illarũ par¬
tium iouis. Astarte autem uinonis qͣd
etlingua punica putatur ostendere.
Iam baal punici uidentur dice dñm.
unde balsamem qͣsi dñm cȩli intelli¬
guntur dicere. Samem quippe apud
eos cȩli appellantur. luno autẽ sine
dubitatione abillis astarde uocat᷑.
& qm̃ iste linguȩ non multũ inter se
differunt merito creditur hic de fi
liis isrł hoc ddicere scriptura. qͦd gabaal
seruierunt. &startib qͥa ioui & iuno¬
nib. Nec mouere debet qͦd non dixit

Expanded text:
terram, et quemadmodum sub ipsis iuditerram, et quemadmodum sub ipsis iudicibus uixerint quaeue perpessi sint; atque iterum reditur ad ipsorum iudicum ordinem ab eo qui primus est constitutus. Et surrexit generatio altera post eos, qui non scierunt dominum et opera eius quae fecit Israhel. exposuit quomodo dixerit "non scierunt dominum", in illis uidelicet praeclaris et mirabilibte illos ut Israel sciret Dominum. XVI. Baal nomen esse apud gentes illarum partium Jovis, Astarte autem Junonis, quod et lingua Punica putatur ostendere. Nam Baal Punici videntur dicere Dominum; unde Baalsamen, quasi Dominum coeli intelliguntur dicere: Samen quippe apud eos coeli appellantur. Juno autem sine dubitatione ab illis Astarte vocatur. Et quoniam istae linguae non multum inter se differunt, merito crliis Israhel hoc dicere scriptura, quod Baal seruierunt et Astartibus, quia Ioui et Iunonibus. nec mouere debet, quod non dixit
Abbreviated transcription (Latin):
abalio scͥptꝰ ẽ iã factũ c̃ẽ sciebat post mortẽ
ihu qđ in illo libro p̃occupando cõmemorauit¬
.xiii. Qd ẽ qd̾ angłs dm̃i int̾ cet̾a diuine cõmina¬
auferam eos a facie ur̃a &e ert̃ uob̃ inangustiaᷤ et
dieoꝵ ert uob̃ inscandalũ. nͥ ut ĩ telligamꝰ ñ nul¬
letiã de irad̾i uenire pecc̾a: Ut em̃ diigetuũ ut¬
y quas non
ase exterminatas isrłite habitare uo¬
luerunt essent eis inscandalum: Idest
facerent eos scandalizari in dño dõ suo.
eoq offenso uuere. indignans hoc com¬
minatus ẽ ds. qͦd certe manifestum ẽ.
magnum eẽ peccatum. Et dimisit xiiii¬
ihesus populum. et abierunt filii isrł
unusquisq indomum suã. et unusqͥsq
inhereditatẽ suam hereditare terram.
Hoc ꝑrecapitulationem iterari nulla du¬
bitatio ẽ Nam & mors ipsius ihesu na¬
ue etiam in hoc libro commemoratur.
ut tamqͣm abexordio cuncta breuiter
insinuarentur exquo eis dñs dedit

Expanded text:
ab alio scriptus est, iam factum esse sciebat post mortem ab alio scriptus est, iam factum esse sciebat post mortem Iesu, quod in illo libro praeoccupando commemorauit. Quid est quod angelus domini inter cetera diuinae commina erunt uobis in angustias et dii eorum erunt uobis in scandalum, nisi ut intellegamus nonnulla etiam de ira dei uenire peccata? ut enim dii gentium, inter quas non a se exterminatas Israhelitae habitare uoluerunt, essent eis in scandalum, id est facerent eos scandalizari in domino deo suo eoque offenso uiuere indignans hoc comminatus est deus: quod certe manifestum est magnum esse peccatum. Et dimisit Iesus populum; et abierunt filii Israhel unusquisque in domum suam et unusquisque in hereditatem suam hereditare terram. hoc per recapitulationem iterari nulla dubitatio est. nam et mors ipsius Iesu Naue etiam in hoc libro commemoratur, ut tamquam ab exordio cuncta breuiter insinuentur, ex quo eis dominus dedit
Abbreviated transcription (Latin):
do. qͦd eos posset qͥ im perauerat adiuua¬
re quod ideo ꝑihesũ noluit eis dice. si
fuãt. qͦd illo mortuo fieri cȩp̃ qͥa hoc
om̃ib uoluit exꝓbrare ꝑangłm. Nõ¬
dũ autẽ om̃s idfecerant uiuente iħu.
isi aliqͥ forte iã cȩperant. Credibiliꝰ
ẽ tam̃ nil tale fieri ceptum uiuente
ihesu naue. tantumq terrarũ subil¬
lo tenuisse filios isrł. qͣntum eis ad
considendũ sufficeret. qͣmuis in sorti¬
bus suis haberent. unde crescendo ⁊
unualescendo adhuc aduersarios
exterminarent. Pinde post mortẽ ie¬
su postea ꝗͣ p̃ualuerunt ut hoc pos¬
sent facere. maluerunt eos habere tͥ¬
butarios scđm uoluntatẽ suã. quã ĩ¬
terimere et ꝑdere scđm uoluntatẽ
dĩ. ꝓpt̃ hoc ad eos corripiendos an¬
głs missus ẽ: qͦd uͦ cominemoratum
ẽ in libro ihesu naue. magis existimo
preoccupando cũ memoratũ qđ post eiꝰ
habillo lib̃ c̃scͥptꝰ ẽ. qͥ appellat᷑ iħc naue uel si

Expanded text:
do quod eos posset, qui imperaverat, adjuvado quod eos posset, qui imperaverat, adjuvare. Quod ideo per Jesum noluit eis dicere, sfuerat, quod illo mortuo fieri coepit, quia hoc omnibus voluit exprobrare per angelum: nondum autem omnes id fecerant, vivente Jesu, etsi aliqui forte jam coeperant. Credibilius est tamen nihil tale fieri coeptum vivente Jesu Nave, tantumque terrarum sub illo tenuisse filios Israel, quantum eis ad considendum sufficeret, quamvis in sortibus suis haberent unde crescendo et convalescendo adhuc adversarios exterminarent. Proinde post mortem Jesu, posteaquam praevaluerunt ut hoc possent facere, maluerunt eos habere tributarios secundum voluntatem suam, quam interimere et perdere secundum voluntatem Dei: propter hoc ad eos corripiendos angelus missus est. Quod vero commemoratum est in libro Jesu Nave , magis existimo praeoccupando commemoratum, quod post ejus ab illo liber conscriptus est, qui appellatur Iesu Naue, uel, si
Abbreviated transcription (Latin):
scendere inuallem. et hoc similiter
aut in libro iesu naue preoccupãdo
commemoratum ẽ aut hic recapi¬
tulando. Et ascendit angłs do .xii.¬
mini suꝑ clautmnõ montem. Scrip¬
tor libri hoc nomine appellauit lo¬
cum. quia postea scripsit. Nam qͦͣn
do angłs domini suꝑ eum ascendit
nondum sic appellabatur: Aploratiõe
qͥppe nom̃ accepit eo qd̃ grece clat mons
ploratio dicitur. Ubi eñĩ populus
fleuit cum audisset abhoc angło ue¬
ba domini undicantis in eos. Quodin¬
obedientes fuissent. quia non extermi¬
nauerunt populos scđm preceptũ eiꝰ
quib preualuerunt eligentes eos fac̾t
tributarios qͣm interimere & ꝑ dere
quemadmodum uisserat dñs. Qd
siue contempto dĩ mandato. siue ti¬
more fecerint nehostes aduersumst
acrius pugnare ꝓsalute obtinenda qͣm
ꝓtributo non dando eogerent. sine du¬
bio peccauerunt uel spernendo qͦd di¬
iunitus imperatum ẽ. uel non p̃sumen¬

Expanded text:
scendere in uallem. et hoc similiter scendere in uallem. et hoc similiter aut in libro Iesu Naue praeoccupando commemoratum est aut hic recapitulando. Et ascendit angelus domini super Clauthmontem. scriptor libri hoc nomine appellauit locum, quia postea scdo angelus Domini super eum ascendit, nondum sic appellabatur. A ploratione quippe nomen accepit, quia Graece Clauthmos ploratio dicitur; ibi enim populus flevit, cum audisset ab hoc angelo verba Domini vindicantis in eos, quod inobedientes fuissent, quia non exterminaverunt populos secundum praeceptum ejus, quibus praevaluerunt, eligentes eos facere tributarios, quam interimere et perdere, quemadmodum jusserat Dominus. Quod sive contempto Dei mandato, sive timore fecerint, ne hostes adversum se acrius pugnare pro salute obtinenda, quam pro tributo non dando cogerent, sine dubio peccaverunt, et spernendo quod divinitus imperatum est, et non praesumen
Abbreviated transcription (Latin):
alexander condiderit alexandriã
ciuitatem. qͦd utiq fecit longe lateq
bellando. ita etiam cumscite aliquan¬
do bellando longinqua ꝓgrederen¬
tur. istam condere potuerunt. Nam
legitur inhystoria gentium uniuer¬
sam pene asiam. scitas aliquando te¬
nuisse cum regi egyptiorum. illi qͥ
eis  ultrobellũ in dixerat irent ob¬
uiam. quorum aduentu territus se in
suum regnum recepit. Et ñ he redi¬
tauit manasses betsam quȩ ẽ scyta¬
rum ciuitas. neq filias eus filias ep
dicit ciuitates. qͣs ipsa qͣsi metropolie
instituerat. Et factum ẽ qͣndo pre¬
ualuit isrł et posuit cananeum intr¬
butarium. & auferens ñ abstulit eum
Iam tale aliquid dictum ẽ inlibro ie¬
su naue. pene ipses uerbis. Proinde
aut hic ꝑanacefaleosin dicitur aut il¬
lic ꝑplemsin dictum ẽ. id÷ aut hic
recapitulando. aut illic p̃occupandy
Et contribulauit amorreus filios .x¬
dan inmonte qm̃ non ꝑmisit eos de¬

Expanded text:
Alexander condiderit Alexandriam Alexander condiderit Alexandriam ciuitatem, quod utique fecit longe lateque bellando. ita etiam, cum Scythae aliquando bellando in loginqua progrederentur, istam condere potuerunt. nam legitur in historia gentium uniuersam paene Asiam Scythas aliquando tenuisse, cum regi Aegyptiorum illi qui eis ultro bellum indixerat irent obuiam, quorum aduentu territus se in suum regnum recepit. Et non hereditauit Manasses Bethsan, quae est Scytharum ciuitas, neque filias eius. "filias eius" dicit ciuitates, quas ipsa quasi metropolis instituerat. Et factum est quando praeualuit Israhel, et posuit Chananaeum in tributum et auferens non abstulit eum. iam tale aliquid dictum est in libro Iesu Naue paene ipsis uerbis. proinde aut hic per anacephalaeosin dicitur aut illic per prolepsin dictum est, id est aut hic recapitulando aut illic praeoccupando. Et contribulauit Amorrhaeus filios Dan in monte, quoniam non permisit eos de
Abbreviated transcription (Latin):
leui quȩ sacerdotalis fuit et terras indiui¬
sionem non accepit. separauerunt seare¬
gno uida cum ieroboam. Intelligendũ
ẽ ergo auida quidẽ ciuitatem captam
& incensam interfectis qui illic reꝑti
fuerant. sed non omnes iebuseos extinc¬
tos. siue quia erant extra illam cuii¬
qͦs reliqͦs iebuseos admissos ẽẽ afi¬
liis beniamin.inquib cũ uida erat
ciuitas illa communis. inea simulha¬
bitare. Quod gͦ dictum ẽ non heredi¬
tauerunt lebuseum filii beniamin.
intelligendum quod nec tributarios
eos facere potuerunt. siue nolueruts
aut certe non habitauit iebuseum dic¬
tum ẽ. quia ñ sine illo tenuit terram
que abillo possidebatur. Et non uiu¬
hereditauit manasses bethsam que
ẽ scytarũ ciuitas ipsa hodie ꝑhibet᷑
scitopolis dici. Potest autem mouere
quomodo inillis partib multum ab
scydia diuersis. poterit eẽ scytarum
ciitas. S similiter potest mouere.
qͦmͦ tã longe amacedonia. macedo

Expanded text:
Leui, quae sacerdotalis fuit et terras in diuiLeui, quae sacerdotalis fuit et terras in diuisionem non accepit, separauerunt se a regno Iuda cum leroboam. intellegendum est ergo a Iuda quidem ciuitatem captam et incensam interfectis qui illic reperti fuerant, sed non omnes Iebusaeos esse extinctos, siue quia erant extra illam ciuiquos reliquos Iebusaeos admissos esse a filiis Beniamin, in quibus cum Iuda erat ciuitas illa communis, in ea simul habitare. quod ergo dictum est: non hereditauerunt Iebusaeum filii Beniamin, intellegendum quod nec tributarios eos facere potuerunt sine uoluerunt. aut certe "non hereditauit Iebusaeum" dictum est, quia non sine illo tenuit terram quae ab illo possidebatur. Et non hereditauit Manasses Bethsan, quae est Scytharum ciuitas. ipsa hodie perhibetur Scythopolis dici. potest autem mouere, quomodo in illis partibus multum ab Scythia diuersis potuerit esse Scytharum ciuitas. sed similiter potest mouere, quomodo tam longe a Macedonia Macedo
Abbreviated transcription (Latin):
tum colafizantem dic̃ apłs. ne magni¬
tudine reuelationum extolleretur. ui.¬
Et dederunt caleb cȩbron sic̃ locutus ẽ moy¬
ses. ethereditauit inde tres ciuitates filioꝵ
enac ⁊ abstulit inde tres filios enachi n.
Hoc dictum ẽ in libro ihesu naue. qm̃ illo
uiuo factum ẽ. sed hic recapitulando cõ¬
memoratũ ẽ. cum detribu uida unde
fuit caleb scriptura loqueretur. uni.¬
Querit᷑ qͦmͦ dictum sit. uebuseum habitã¬
tem inierłm. Nonhereditauerunt filii
beniamin. & habitauit iebuseus cum
filiis beniamin inierusalem usq in
hodiernum diem. cum suꝑuis legat᷑
eadẽ ciuitasa uida capta lincensa in¬
terfectis in ea iebuse is. S cognoscendũ ẽ
istam ciuitatem communem habuisse
duas trib uidam etbeniamin. sic̃ osten¬
dit ipsa diuisio terrarum quȩ facta ẽ
aiesu naue. Ipsa ẽ enim iebus quȩ ieru¬
salem: ideo duȩ iste trib remanserũt
adtemplum dñi. quando cȩtere excepta

Expanded text:
tum colaphizantem dicit apostolus, ne magnitum colaphizantem dicit apostolus, ne magnitudine reuelationum extolleretur. Et dederunt Caleb Chebron, sicut locutus est Moyses; et hereditauit inde tres ciuitates filiorum Enac et abstulit inde tres filios Enac. iam hoc dictum est in libro Iesu Naue quoniam illo uiuo factum est; sed hic recapitulando commemoratum est, cum de tribu Iuda, unde fuit Caleb, scriptura loqueretur. Quaeritur quomodo dictum sit: et Iebusaeum habitantem in Hierusalem non hereditauerunt filii Beniamin; et habitauit Iebusaeus cum filiis Beniamin in Hierusalem usque in hodiernum diem, cum superius legatur eadem ciuitas a Iuda capta et incensa interfectis in ea Iebusaeis. sed cognoscendum est istam ciuitatem communem habuisse duas tribus, ludam et Beniamin, sicut ostendit ipsa diuisio terrarum, quae facta est a Iesu Naue. ipsa est enim lebus quae Hierusalem. ideo duae istae tribus remanserunt templum domini, quando ceterae excepta
Abbreviated transcription (Latin):
tius hic apparet. quando quidẽ comine¬
morantur ciuitates qͣs ñ hereditauit &¬
iudas. et dicitur erat dñs cum uida: ⁊ he¬
reditauit montẽ qm̃ ñ potuerunt here¬
ditare inhabitantes inualle. Quis enim
ñintelligat etiam hoc ipsum Ad id ꝑtiny¬
sse quoderat dñs cum uida ne totũ repen¬
te obtinendo extolleretur: Quod enim
adiungit. qm̃ recab obstitit eis. ⁊currus
erãt eis ferrei. Quos currus timuerit dic¬
tum ẽ. ñ dñs qͥ erat inuida s ipse uidas.
Cur autem timuerit cum qͦ dñs erat si que¬
ritur: hoc ẽ qͦd prudent̃ intelligendum ẽ.
refringere deum Propiciũ etiam incordi¬
bus suorum nimiȩ ꝓsperitatis excessus.
ut inusu eorum conuertat inimicos. ñ so¬
lum qͣndo uncuntur inimici sed etiam
qͣndo metuuntur. Illud ad commendaN¬
dam largitatẽ suam. iuud adeorum repri¬
mendam elationem. Nam utiq inimicus
scõrum ẽ angłs sathanȩ. quẽ tam̃ sͥ da¬

Expanded text:
tius hic adparet, quandoquidem commetius hic adparet, quandoquidem commemorantur ciuitates, quas non hereditauit ludas, et dicitur: et erat dominus cum Iuda. et hereditauit montem, quoniam non potuerunt hereditare inhabitantes in ualle. quis enim non intellegat etiam hoc ipsum ad id pertinuisse, quod erat dominus cum Iuda. ne totum repente obtinendo extolleretur? quod enim adiungit: quoniam Rechab obstitit eis, et currus erant ei ferrei, quos currus timuerit, dictum est, non dominus qui erat in Iuda, sed ipse ludas; cur autem timuerit, cum quo dominus erat, si quaeritur, hoc est quod prudenter intellegendum est refringere deum propitium etiam in cordibus suorum nimiae prosperitatis excessus, ut in usum eorum conuertat inimicos, non solum quando uincuntur inimici, sed etiam quando metuuntur: illud ad commendandam largitatem suam, illud ad eorum reprimendam elationem. nam utique inimicus sanctorum est angelus satanae, quem tamen sibi da
Abbreviated transcription (Latin):
ideo petebatur ut haberet de fructib
tius. Inde aquã redimeret. cuius iN¬
opia in illis regionib erat. quo nupta
ducebatur. S dedit ei caleb redemptio¬
nem excelsorum ⁊redemptionem hu¬
milium. non uideo quid subaudiamꝰ.
nͥ fluentorum excelsorum uidelicet in
montanis. humilium incampestribꝰ
siue inuallibus. Et non heredita u¬
uit uidas garãn & finem euis. & ascalo¬
nem & finẽ ei. & accaron ⁊ finẽ eiꝰ. ⁊ arotũ
eãiacentia eius &erat dñs cũ uida.: ⁊here¬
ditauit montem. qm̃ ñpotuit hereditare
inhabitantes inualle. qm̃ recab obstitit
eis. & currus erant eis ferrei qͦd inlibro ie¬
sunaue cum illum locum tractarem
ubi scriptum ẽ. & dedit dñs isrł omnẽ
terram. cum multas eius partes ñdum
possiderent. diri ita posse intelligi om¬
nem t̾ram datam. quia ea quȩ data ñ ẽ
inpossessionem data ẽ inquandam exer¬
citationis utilitatem: hoc multo euiden¬

Expanded text:
ideo petebatur, ut haberet de fructibus ideo petebatur, ut haberet de fructibus eius unde aquam redimeret, cuius inopia in illis regionibus erat quo nupta ducebatur. sed "dedit ei Caleb redemtionem excelsorum et redemtionem humilium" non uideo quid subaudiamus nisi "fluentorum", excelsorum uidelicet in montanis, humilium in campestribus siue in uallibus. Et non hereditauit ludas Gazam et finem eius et Ascalonem et finem eius et Accaron et finem eius etAzotum et adiacentia eius. et erat dominus cum Iuda. et hereditauit montem, quoniam non potuit hereditare inhabitantes in ualle, quoniam Rechab obstitit eis, et currus erant ei ferrei. quod in libro Iesu Naue, cum illum locum tractarem. ubi scriptum est: et dedit dominus Israheli omnem terram, cum multas eius partes nondum possiderent, dixi ita posse intellegi omnem terram datam, quia ea quae data non est in possessionem data est in quandam exercitationis utilitatem: hoc multo euiden