comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccat ut que de martino nr̃o
in bodierĩ explicanda distule¬
ras. debitor sponsionis euoluas.
Non ignarus quidem iste oĩi
quecumq memoranda sunt
s dulcis et grata cognicio est
⁊̃ nota relegenti. si quidem na¬
tura ita comꝑatum sit: ut meli¬
ore quis consciencia se nosse cõ¬
gaudeat. que multoꝵ testimoni¬
is non ẽẽ inc̾ca cognoscit. Nam
et hic a pͥma adolescencia mar¬
tinũ secutus. nouit quidẽ oĩa.
s libent̾ cognita recegnoscit. Fate¬
bor enim tibi galle: maitum mnͥse¬
pius auditas ee uirtutes. quippe

Expanded text:
spectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe
Abbreviated transcription (Latin):
retur: ita ut nicini de ꝓximo ad eius
ucres ꝯcurrerent. Dissoluebantur
aũt ligature neruoꝵ eius ⁊ dinge¬
latur: ꝓpt̾ea erat dolor intolłabił.
Et sic tribuente patrono. erectus sr̃
plantas. flens p̾gaudio: ppło ceste
surrexit. Qui ꝯtimo clicus factus.
et insospitate firmatus: ad domĩ
regressus est.

Expanded text:
retur, ita ut vicinia de proximo ad eius voces concurreret. Dissolvebantur autem ligaturae nervorum eius et dirigebantur, propterea erat dolor intolerabilis; et sic, tribuente patrono, erectus super plantas, flens prae gaudio, populo teste surrexit. Qui continuo clericus factus et in sospitate firmatus, ad domum regressus est.
Abbreviated transcription (Latin):
cia. octogesimo pͥmo etatis sue
anno. epus qutẽ uicesimo sexto
apd̾ condatẽn diocesis sue uicum
excedens a seculor feliciter migrauit
ad xp̃m. Transit autẽ media nocte
qua dñca hẽbatur. attito cesareo

Expanded text:
cia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesario
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtessoris reliquias petiit. Constru¬
ẽat em̃ in eiꝰ honorem basilicam:
ꝙͣ hiis pignorib ꝯsecrauit. sleru¬
itq ibi suspic̾e miracula: q̃ sepuis
uros ꝓpria habet expta. Nam post
duoꝵ aut triũ mensiũ curricula.
littãs eius accepi: in quib mdica¬
uit. tres ꝑaliticos ꝯtinctis pedib
aduenisse. Qui statim ut in basili¬
cam ingͤssi or̃onem fudunt: direc¬
tis uestigns sanaͣti sũt redditi.
Duo ceci meoloco lumen recipere
sta orone meruerũt: et amplius
ꝙͣ duodecim a febre sugoritica de¬
tenti. depulsotremore ꝯualuerĩt.

Expanded text:
essoris reliquias petiit. Construxerat enim in ejus honorem basilicam, quam his pignoribus consecravit, meruitque ibi suscipere miracula quae saepius urbs propria habet experta. Nam post duorum aut trium mensium curricula, litteras ejus accepi, in quibus indicavit tres paralyticos contractis pedibus advenisse; qui statim ut in basilicam ingressi orationem fuderunt, directis vestigiis, sanitati sunt redditi. Duo caeci in eo loco lumen recipere facta oratione meruerunt, et amplius quam duodecim a febre frigoritica detenti, depulso tremore convaluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cia martini palcas in quibz iacue¬
rat martinus opari mirabilia. S
longe mirabiliora. et insolo mar¬
tino emmentia repimꝰ. Contigit
non ninꝙͣ ut eo festinante auisi¬
tandũ egrotum aliꝙ̃ pͥusꝙͣ medic.¬
tatem ꝯfecisset itinens aduenien¬
tis uͥtutem sensisse egrotũ. obuiã
uementi p̾cessisse incolumẽ satis ẽẽ
languenti ad recupandã salutem.
non solũ puenisse: s nel iteruemen¬
di inchoasse martinũ boc de euancio
auunculo suo seuerus sulpicus ꝓ¬
testatur. In apłis fortasse aliquis
p̾rogatiuam martirii ante ponit.
maitinus aũt ꝑ effusionẽ sangius
martir non fuit insi ꝙ tota uita eiͤ
martiriũ fuit. Apłos certe uolũtas
et tempis necessitas maitires fecit.
it. cui et si temꝑis necessitas nõ ob¬
tulit gladiũ ꝑsecutoris: acorde tũ
Ergo caret glia martiris: quẽ ꝯstat
desid̾io maitirem extitisse. Alioquin

Expanded text:
ia Martini paleas, in quibus iacuerat Martinus, operari mirabilia. Sed longe mirabiliora, & in solo Martino eminentia reperimus. Contigit nonnunquam, eo festinante ad visitandum ægrotum aliquem, priusquam medietatem confecisset itineris, aduenientis virtutem sensisse ægrotum, obuiam venienti processisse incolumem, satis esse languenti ad recuperandam salutem, non solum peruenisse, sed vel iter veniendi inchoasse Martinum. Hoc de Euantio auunculo suo Seuerus Sulpitius protestatur. In Apostolis fortasse aliquis prærogatiuam Martyrij anteponit: Martinus autem per effusionem sanguinis Martyr non fuit, nisi quod tota vita eius martyrium fuit. Apostolos certe voluntas, & temporis necessitas Martyres fecit. it: cui etsi temporis necessitas non obtulit gladium Persequutoris, a corde tamen Ergo caret gloria Martyris, quem constat desiderio Martyrem extitisse? Alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
no remearet. ocłoꝵ liñe ñ recepto.
Post annos aũt duos itex uem¬
ens adbĩ patroni tumulũ: cepit
accentius sic̾ erat oportunũ orcat
Nox apertis oculis in rediuinam
lucem: surrerit. Hanc uͥtutẽ ideo
bic scripsimus: qr post qmͣ̃ nos ad¬
uemimꝰ illummata est Nlam ante¬
a debilitate sanata.

Expanded text:
rio remearet, oculorum lumine non recepto. rio remearet, oculorum lumine non recepto. Post annos autem duos iterum veniens ad beati patroni tumulum, coepit attentius, sicut erat opportunum, orare: mox apertis oculis, in rediviva luce surrexit. Hanc virtutem ideo hic scripsimus, quia, postquam nos advenimus, inluminata est; nam antea debilitate sanata.
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sumens: obsoleat pagi¬
nam sermo iusticior. Maurusam
fecerat: ita ut retortis ad crura
pedibz millatenis se eng̾e poss.
Erat aũt et oculoꝵ luce multata
Que longo tempe grauit̾ agens:
tãꝙͣ mortua putabat᷑ suꝑstes. Nec
erat ci spes alimonie: nisi qͥ manũ
tũ intuens deuotoꝵ: uictus ncͣcͣia
deposcebat. Factũ est aũt: ut quo¬
dam tempe extra solitũ grauius
age̾t. Nec pot̾at quemidã indicare
m̃broꝵ: insi tm̃ in pectore flatus
spiraminis discurtebat. Que iam
ualde exanimis: regauit ut eam
adpedes sci maitin deferrẽt. Quo
loco cũ manib fidelibz fuiss illata:
dolore cogente uociferans bĩ uiri
auxiliũ ut sibi miferetur orabat.
Tandem pietas illa respiciens:
que paupes diitt̾e nũꝙͣ ꝯsueuit
manes: infestiuitate sua laxata
sunt fila neruoꝵ arentiũ. Et sic de
dextra quã ꝑ sex annos nõ indica¬
u̾at. signũ bẽ crucis ados faciens
ipedib restituta est: ita ut ad ho¬
spiciolũ suũ nuillius usa adiuto¬

Expanded text:
sumens, obsoletet paginam sermo rustitior. Maurusam fecerat, ita ut, retortis ad crura pedibus, nullatenus se eregere possit. Erat autem et oculorum luce multata, quae longo tempore graviter agens, tamquam mortua putabatur superstis, nec erat ei spes alimonii, nisi qui manumtum intuens devotorum, vietus necessaria deposcebat. Factum est autem, ut quodam tempore extra solitum gravius ageret, nec poterat quemquam iudicare membrorum, nisi tantum in pectore flatus spiraminis discurrebat. Quae iam valde exanimis rogavit, ut eam ad pedes sancti Martini deferrent. Quo loco cum manibus fidelibus fuisset inlata, dolore cogente vociferans beati viri auxilium, ut sibi misereretur, orabat. Tandem pietas illa respiciens, quae pauperes dimittere numquam consuevit inanes, in festivitate sua laxata sunt fila nervorum arentium, et sic de dextra, quam verat, signum beatae crucis ad os faciens, in pedibus restituta est, ita ut ad hospitiolum suum nullius usa adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
Uid autem de istis nim¬
culis mea pariuitas pot̾it
cuanare. cura assũptus sanctus
dei de mũdo. adhuc p̾dicator lube¬
atur in mundo. et cum se palam
ppłis ostentare nequeat. iugiter
se patefactis uͥtutib manifestet.
dum eecos illimuat. dũ paliti¬
cos sanat. dum reliquos egrotos
pristinc sospitati reformat: S e¬
go ut sepe testatus sum. indignũ
me crusco tunti uiri signa depro¬
mere.. Lamen qr audar audeo: ue¬
iuam peto a legente. Di em̃ me na¬
pellir amor patromi. Et qr adhuc
esse eum denunciaui p̾dicatorem
dicari quid ꝯtig̾it niper. Sisulfus
er ciuoii aunicis paupculis dum
ii ortulo suo mendie obdormisset
nescit quid nequicie ꝑpessus. e sõꝑ¬
no eriliens ꝯfracris in nolam digi¬
tis. cum magno dolore manus de¬
hiles eleuantt. Ipo quoqz dolore pre¬
mende nuisũ solatiur in soporem
E uroit puisu.: et ecce stabrit au te
cũ ir gns uestibz. cano aũt capite.
iainuũ meaꝵ ꝑdidi. et scio qͥd sce

Expanded text:
uid autem de istis miraculis mea parvitas poterit enarrare, cum assumptus Sanctus Dei de mundo adhuc praedicator habeatur in mundo? Et cum se palam populis ostentare nequeat, jugiter se patefactis virtutibus manifestat, dum caecos illuminat, dum paralyticos sanat, dumque et reliquos aegrotos pristinae sospitati reformat. Sed ego, ut saepe testatus sum, indignum me censeo tanti viri signa depromere. Tamen quia audax audeo, veniam peto a legente. Quia enim me impellit amor patroni, et quia adhuc esse eum denuntiavi praedicatorem, dicam, quid contigerit nuper. Sisulfus ex Cinomanicis pauperculus, dum in hortellum suum meridie obdormisset, nescio quid nequitiae perpessus, e somno exiliens, contractis in volam digitis, cum magno dolore manus debiles elevavit, ipso quoque dolore premente, rursum solvitur in soporem et videt per visum; et ecce vir stabat ante eum nigris vestibus, cano autem capite! manuum mearum perdidi, et nescio, quid sce
Abbreviated transcription (Latin):
tempe iter cui codẽ dum̃
dr̃cceses iusitat agelanius. Nobie
nescio qua necessitate remoranti¬
br: aliquantulũ ille processent.
Int̾ii per aggerem publicũ ple¬
na militantib uitis fiscalis rhe¬
da uenicbat. Sr ubi maitinũ in
ueste hispida ingro et pendulo pal¬
lio curuitectum. contigna de lat̾e
iumentu inderunt: paululum ĩ
ptem alt̾am pauefacta heserunt.
Dem̃ sumibr implicatis: protento:
illos quibz ut sepe iudistis. misera
illa aminali ⁊ ꝯgiobant᷑ ordines
inscuerunt. Dumqz egie erpedi¬
initui: mou̾c fec̾e ꝓpeiraitibr. Qua
ꝑmoti murria militantes. p̾cipita¬
tis in t̾ram saltibr se dedunt. Dem̃
martinũ fiagns ac fustibz urgere
cepunt. cum quidem ille mutus i

Expanded text:
tempore iter cum eodem, dum dioeceses visitat, agebamus. Nobis nescio qua necessitate remorantibus, aliquantulum ille processerat. Interim per aggerem publicum plena militantibus viris fiscalis rheda veniebat: sed ubi Martinum in veste hispida, nigro et pendulo pallio circumtectum, contigua de latere jumenta viderunt, paululum in partem alteram pavefacta cesserunt: deinde funibus implicatis, protentos illos quibus, ut saepe vidistis, misera illa animalia conglobantur, ordines miscuerunt; dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. Qua permoti injuria militantes, praecipitatis in terram saltibus, se dederunt: dein Martinum flagris ac fustibus urgere coeperunt; cum qu
Abbreviated transcription (Latin):
or̃om nicũbens ꝑduos aut tres
menses: a bõ antistite uisitatus.
m̃bris directis santatem obtiñe
ꝓmeruit. Et postea ante dicti regis
domesticus fuit: multaq bñfici
appłõ turonico uel seruientibz bẽ
basilice ministiauit.

Expanded text:
oni incumbens per duos aut tres menses, a beato antestite visitatus, membris debilibus sanitatem obtenere promeruit. Et postea antedicti regis domesticus fuit, multaque beneficia populo Turonico vel servientibus beatae basilicae ministravit.
Abbreviated transcription (Latin):
modesta discessit. et constitit: dũ
ille attigua ramis hũilioribz po¬
ma decerperet. Cumq plenam
palinulis manũ obtulisset: occur¬
rit bestia. accepit q tam libere. ꝙͣ
nullum anmal domesticui. Et
cum comedisset: abscessit. Nos hec
intuentes. et adhuc trementes.
facile potiunus expendere: qnͣta
in illo fidei unrtus. et quanta in
nobis esset infirmitas. ui

Expanded text:
modesta discessit et constitit, dum ille attigua ramis humilioribus poma decerperet. Cumque palmis plenam manum obtulisset, occurrit bestia, accepitque tam libere quam nullum animal domesticum. Et cum comedisset, abscessit; nos haec intuentes, et adhuc trementes, facile potuimus agnoscere quanta in illo virtus fidei, et quanta in nobis esset infirmitas.
Abbreviated transcription (Latin):
ella. iulicgundis uccabulo:
simili ꝯditione cecatur. Dum em̃
cum reliquis puellulis ꝑstratas
uille ludum ex̾cendo discurteret.
uenti molencia pulius eleuatus.
oppleuit crulos eius. Que statun
dolorib uerata: petiit pentes su¬
os. ut eam adbasilicam sc̃i mͣtim
deduc̾ent. Quo fc̃o: ꝓtinis ut or̃o¬
nem pro ea fuderũt. illuminata ẽ.
Nobis quoq egredientib de scĩs

Expanded text:
ella, Viliogundis vocabulo, simili conditione caecatur. Dum enim cum reliquis puellulis per stratas villae ludum exercendo discurreret, venti violentia pulvis elevatus opplevit oculos ejus. Quae statim doloribus vexata, petiit parentes suos, ut eam ad basilicam sancti Martini deducerent. Quo facto, protinus ut orationem pro ea fuderunt, illuminata est. Nobis quoque egredientibus de s
Abbreviated transcription (Latin):
stimento eius cilicioq de tracts
crebras suꝑ infurmantib eg̾e uir¬
tutes. Nam cum aut digitis illi¬
gate aut collo indite sunt ꝑsepe.
ab egrotantib: morbos effuga¬
uerunt

Expanded text:
stimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
non omitt̾e irrelatũ: ꝙ mu
liachariũ pb̃rm refe̾ntem audiui.
Tempe quo ꝓpt̾ ꝑfidiam chranni.
dothariũ regem incurrerat: ad ba¬
silicã sc̃i martim ꝯfugit. atq ibim
cathenis positus custodiebat᷑. S
u̾tute beati p̾sulis cõminutecathe¬
ne: stare nõ potuerũt. Nescio qua
aũt ĩminente negligentia: foris
atrio ꝯp̾hensus est. Quem on̾atũ
ferto: uinctis post tͥgum mamb
ducebant ad regem. At ille uoce
magna clamare cepit: ⁊ ut sͥ b̃s
maitinus miferetur orare nec eũ
sineret ire captiuũ. cuiꝰ deuotus ex¬
petierat templũ. Statimq ĩ enis
uccibr. orante bõ eufromo ep̃o de
muro ciuitatis contin basilicam
dissolute sunt manus eius: et
õs bacte cathenaꝵ ꝯfracte cecide

Expanded text:
non omittere in relatu, quid Wiliacharium presbiterum referentem audivi. Tempore, quo propter perfidiam Chramni Chlotharium regem incurrerat, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibi in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati praesolis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio qua autem inminente neglegentia foris atrio conprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctis post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit et, ut sibi beatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus eius, et omnes bacae catenarum confractae caecide
Abbreviated transcription (Latin):
de cõmouente quidam er
m̃is lignũ uen̾cibile de can¬
cello lectuli qd̃ est ad monasteriũ
scĩ dompni me nesciente detulerat:
qd̃ in bospiciolo suo ꝓsaluatione
retinelnt. S credo non sic honora¬
lntur. auit diligebatur: ut sibi decu¬
ent. Cepit familia eius grauiter
egrotare. Et cũ penitus nesciretur
quid hoc ẽet. nec emendaret᷑ aliqͥd
s cotidie ag̾etur deterius: indit ĩ
insu noctis psonam t̾ribilem dicẽ¬
tem sibi. Cur sic tecũ agit᷑. Qmiait.
Ignoro ꝓrsus: mde hoc euem̃t. Di¬
cit ei psona. lignũ qd̃ de lectulo dõp¬
in marti tulisti. negligent̾ tecum
hoc retines: ideo hec incurristi. Sr na¬
de m̃c defer eũ gregorio diacono:
et ip̃e cum secũ retineat. At ille mes
moratus: mͥ erhibuit. Qd̾ ego cũ
sũma uen̾atione collectum: loco
digno reposui. Et sic om̃is famlia
in domo eius sa nata est: ita ut ne¬
mo ibidem deinceps aliquid ma¬
li peiferret.

Expanded text:
de commonente, quidam ex nostris lignum venerabile de cancello lectuli, quod est ad monasterium sancti Domni, me nesciente, detulerat, quod in hospitiolo suo pro salvatione retinebat. Sed, credo, quia non sic honorabatur, aut diligebatur, ut sibi decuerat, coepit familia ejus graviter aegrotare. Et cum penitus nesciretur quid hoc esset, nec emendaretur aliquid, sed quotidie ageretur deterius, vidit in visu noctis personam terribilem, dicentem sibi: Cur sic tecum agitur? Qui ait: Ignoro prorsus unde hoc evenerit. Dicit ei persona. Lignum, quod de lectulo domni Martini tulisti, negligenter tecum hic retines, ideo haec incurristi. Sed vade nunc, et defer illud Gregorio diacono, et ipse illud secum retineat. At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum summa veneratione collectum loco digno reposui. Et sic omnis familia in domo ejus sanata est, ita ut nemo ibidem deinceps aliquid mali perferret.
Abbreviated transcription (Latin):
plue. uel stulte illius mitutis in¬
uen̾it. Unde facturus mͥ opere
p̾cium uideor. si uitam scissu in
ii eremplo aliis mox futuram ꝑ¬
scupsero: quo utiq adueram sa¬
pienciam. et celestem mliciam
diuinam q untutem legentes
icitabuntur. In quo ita m̃i quoq
rõnem cõmodi ducimus. ut non
manem ab homnub memoriã.
s et̾num a deo p̾miũ expectemus
qr et si ip̃i non ita urennius. ut ex¬
emplo aliis esse possimus. dedimꝰ
tamen oꝑani. ne is lat̾et qui ẽẽt
nuitandus. Igitur sc̃ĩ martim u¬
tam scriłe exordiar. et que uł an¬
te epatum uel in ep̃atu gesserit
ꝙͣuis nequaꝙͣ ad omnia illius
potuerim puenire a deo ea in qͥb
qr laudem cib homimib non reqͥ¬
rens. quantum in ip̃o fuit. om̃s
uirtutes suas latere uoluisset.
ta nobis erant plura omisimꝰ᷑.
qr suffic̾e credidimus si tantum
excellencia notarentur. Simul
et legentibz ꝯsulendum fuit: ne
qd hiis pareret copia ꝯgesta fasti¬

Expanded text:
phiae uel stultae illius uirtutis inphiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset ta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fasti
Abbreviated transcription (Latin):
qri et sui memorican. licet in cassi¬
ꝓpagabunt et ꝓpositis magnoꝵ
uiroꝵ eremplis non pua enni¬
lacio legentib excitabatur. Sed
tamen nichil ad beatam illam
et̾uam q uitam. hec eoꝵ cura ꝑ¬
tinuit. Quid enim aut ip̃is oc¬
casura cum seculo scriptoꝵ suor
głia profuit. cuit quid post̾itas
emolumenti tulit. legendo hecto¬
rem pugnantem. auit socratem
philosophantem. cum eos nõ so¬
lum mutari stulticia sit. s non
acerrime etiam impugnare cle¬
mencia: Quippe qui humanã
uitam p̾sentib tm̃ actib estimã¬
tes: spes suas fabulis. ammas se¬
pulcris ded̾int. Si quidem adso¬
lam hominum memoriam se ꝑ¬
petuandos credid̾unt: cum hõis
officium sit. phennem potius iitã
qmͣ phenniem memoriam q̃rere.
non scribendo. aut pugnando uł
philosophando: sed pie sancte. re¬
ligioseq uiuendo. Qui quidem
error humanus litt̾is tiniditus
in tantum ualuit: ut multos ta¬
men emulos uel mains philoso¬

Expanded text:
quia et suam memoriam, licet incassquia et suam memoriam, licet incasspropagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philoso
Abbreviated transcription (Latin):
ieunt eciam. saluta serulo
non ab oratorio sed a piscatorib
p̾dicatam: cum utiq ui utile fu¬
isset. id quoq dñs p̾starͣe potuiss.
Ego eumi cum pͥmũ auiraũ ad
scribendum appuli. qr netas pu¬
taui tunti uiri lat̾e uutirres: apd
me ip̃ didici ut soloetisims non
erubescerem. qr nec iusignã istaꝵ.
et si quid ex huis studus oli for¬
tasse libassem totum id dissueca¬
diñc tanti temporis ꝑdidissem
Sed tamen ne nos maneat ta
molesta defenisia suppͥsse si tibi
uidetur nomant libelius edatie
Qd̃ ut fica ualeat. tituli fron¬
tis erade ut muta sit pagnia et
ꝗd̾ sufficit. lequatur mat̾iam. nõ
loquatur anctorem. Explicit epła¬
Lcriq mortalium studio et
gloric seculari maint̾ ded¬
trex inde phennera ut putabant
memoriam noimis sui quesi¬
uerunt: si uitas claroꝵ uiroꝵ sti¬
lo illustitissent. Que res utiq ni
phemiem quidem. sed aliqnͣtalũ
tũ drepte spei fructum aĩserebat.

Expanded text:
inerint etiam, salutem saeculo inerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri valeat, titultis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem.1 Pleque mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat,
Abbreviated transcription (Latin):
desiderio fratͥ¬
karissimo sa
go quidem fiater unam¬
mus. libellum quem de iu¬
ta brat: martim scripsenm. sceda
sua p̾mere. et intra domesticos
parietes cohibere decreu̾am: qr ut
sum natura infirmus. uidicia hu¬
mana uitabam: ne qd forte ar¬
bitror. sermo incultior legentib
displic̾et: oĩm qz reprchensione di¬
gnassimus iudicarer. qui materi¬
am disertis menco scriptoribus
resemuandam impudens occupas¬
sem. Sed petenti tibi sepius. ne¬
gare non potui. Quid em̃ esset.
ꝙ non amori tuo uel cũ detrim̃to
mei pudoris impendem s Deruptũ
ea tibi fiducia libellum edidi. qua
nilli a te prodendum reor: qr id
spopondisti. Sed uereor. ne tu ei
iamia sis futurus: et emissus
semel. non queat reuocari. Qdsi
aiccidit: et ab ali quibz eum legi
uideris: bona uemia id alectorib
postulabis. ut res potuis ꝙ̃ u̾ba
ppendant. et equo ammo ferant.
si aures eor uiciosus forsitan ser¬
mo ꝑtulerit: qr regnũ der non in
eloquencia sed in fide ꝯstat. Mle¬

Expanded text:
DESIDERIO charissimo salutem. Ego quidem, frater unanis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram; quia, ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudoris impenderem? Verumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Mem
Abbreviated transcription (Latin):
Et illud silere puto: qd̾ hoc
temꝑe cum plato ep̃atũ pic¬
taue urbis adeptus est: uͥtus sci
fuit ostensa. Domus adiuncta
eccliastice dompi. incendio ma¬
rĩo cremabat᷑. ac scintille cũ carbo¬
nib suꝑ domũ eccłie uentoimpel¬
lente cadebant. Sz ille de pulũe bĩ
sepulcri secum habens: elenatum
crismariũ ꝯtraignem. exortus sub¬
ito uentus uento illi ꝯͣrius. flam¬
mas a tecto eccłiastico defendens
sic domꝰ eccł̾ie lił̾nta est. .xxxiiii.

Expanded text:
ec illud silere puto, quod hoc tempore, cum Plato episcopatum Pectavae urbis adeptus est, virtus sancti fuit ostensa. Domus adiuncta eclesiasticae domui incendio maximo cremabatur, ac scintillae cum carbonibus super domus eclesiae, vento inpellente, cadebant. Sed ille de pulvere beati sepulchri secum habens, elevatum chrysmarium contra ignem, exortus subito veritus vento illi contrarius, flammas tecto eclesiastico defendens, sic domus eclesiae liberata est. 33.
Abbreviated transcription (Latin):
ri. uel ab uruentib taitaroꝵ mmi¬
nisuis meres̃ liberari: nec tm̃ uͥ
noxa p̾ualeat. ut separer ab eius
regno quem fidelit̾ sum confessus
in seculo. Explicit liber secundꝰ.

Expanded text:
ri, vel ab inruentibus tartarorum ministris merear liberari; nec tantum mihi noxa praevaleat, ut separer ab eius regno, quem fideliter sum confessus in saeculo. EXPLICIT LIBER II.
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq ex inde infimius multis
tribuet sanitates: quadam uice
renosindus frat̾ eius in febrium
impulsus decubiit lectulo. Octa¬
ua quoqz die cum iam oculis clau

Expanded text:
Cumque exinde infirmis multis tribueret sanitates, quadam vice Renosindus, frater eius, vi febrium inpulsus, decubuit lectulo. Octava quoque die cum iam oculis clau
Abbreviated transcription (Latin):
lulum aque. puelle detulit adbibẽ¬
dum. Qua hausta ait. Porrige m
nanũ. App̾hensam qͦ pat̾ eius der¬
tam: leuauit eam. Que stans sup
pedes suos: eleuatis ad celũ moĩb

Expanded text:
lulum aquae puellae detulit ad bibendum. Qua hausta, ait: Porrige mihi manum. Apprehensa quoque pater ejus dextera, levavit eam. Quae stans super pedes suos, elevatis ad coelum manib
Abbreviated transcription (Latin):
Ominis scĩs
et in xp̃i amo¬
re dulcissimis
fratribus et
filiis eccłie tu¬
roince michi
a deo cõmisse.
gregorius peccator.
Imcula que
dominus d̾s
noster. p bea¬
tum marti¬
nũ antistitẽ
suũ incorpe
positum opa¬
n dignatus est. cotidie ad corrobo¬
randam fidem credentiũ ꝯfirmare
dignatur: ille nũc erornans uͥtu¬
tib eius tumulũ. qui in eo opera¬
tus est. cum esset in mũdo. Et ille
pre bet per eum beneficia xp̃iams:
qui misit tũc p̾sulem gentibus
perituris. Nemo ergo de ante actis
u̾tutib dubitet. cũ p̾sentiũ signoꝵ
cerint mun̾a dispensan: cum indet
clandos engi. cecos illuminan. de
mones effugari: et alia queq mor¬
boꝵ gen̾a ip̃o medicante curan.
Ego uo sidem ge̾ns libri illius qͥ
de eius uita ab ant̾ĩorib ẽ script᷑.
nam recolo. memorie in posterum

Expanded text:
OMINIS SANCTIS ET IN CHRISTI AMORE DULCISSIMIS FRATRIBUS ET FILIIS ECLESIAE TURONICAE MIHI A DEO COMMISSAE GREGORIUS PECCATOR. Miracula, quae dominus Deus noster per beatum Martinum antistitem suum in corpore positum operari dignatus est, cotidie ad conroborandam fidem credentium confirmare dignatur. Ille nunc exornans virtutibus eius tumulum, qui in eo operatus est, cum esset in mundum; et ille praebet per eum beneficia christianis, qui misit tunc praesolem gentibus perituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videat clodos eregi, caecos inlmones effugari, et alia quaeque morborum genera ipso medicante curari. Ego vero fidem ingerens libri illius qui de ejus vita ab anterioribus est scriptus, riam recolo, memoriae in posterum
Abbreviated transcription (Latin):
De eustochio pictauensi. xxxi.
De eo qui in sanctam porticum
Qualit̾ me uͥtus eius ab infirim¬
tate restauraut incolumem xxxiii.
De clico ño amente. xxxiiii.¬
Od̾ uirtus eius ab agro nr̃o tem¬
pestatem ꝓhibuit. .xxxu.
De ligno beati cancelli.
Qd̃ uurtus eius nobis mumicos
De dissintericis.
De merguiinis ⁊ frigoriticis xxxix.
De leomeria ceca.

Expanded text:
De Eustochio Pictavinsi. 31. De eo qui in sanctam porticum Qualiter me virtus eius ab infirmitate restauravit incolomem. 33. De clerico nostro amente. 34. Quod virtus eius ab agro nostro tempestatem prohibuit. 35. De ligno beati cancelli. 36. Quod virtus eius nobis inimicos De disintericis. 38. De inerguminis et frigoriticis. 39. De Le
Abbreviated transcription (Latin):
itus mam cecidit: confestim ex¬
dicem malicie et pc̃ti tuͣsduxit.
et qd̃ est nequius. om̃ib cultibꝰ
ydolorimi. Dolens ergo termĩa¬
ie peccatum: cõsuluit uerbo. le¬
ge. ꝓphĩs. signis plagis. ꝓdigiis.
S cũ nec sit quidẽ errores suos
ãmonitus agnoscẽt mundus:

Expanded text:
ctus vaniter cecidit, confestim exsdicem malitiae et peccati traduxit, et, quod est nequius, omnium cultibus idolorum. Volens ergo Deus terminare peccatum, consuluit verbo, lege, prophetis, signis, plagis, prodigiis. Sed cum ne sic quidem errores suos admonitus agnosceret mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
fudit. aꝑtis oculis lucem pditam
aspexit. mams adusũ pͥstinũ re¬
cepit. et se saluatũ bĩ antistitis
uͥtute demirans. sospitatis sue
gr̃am ppłis declarauit. Ob hiꝰ mi¬
raculi gr̃am. a multis nun̾a re
cepit: de quibus nõ nuillos a iu¬
go captiuitatis exemiit. .xluiii.
Resenti qͦ temꝑe apd̾ bur¬
degalensem urbem. domus
una ignb cõp̾hensa: ueheiñter
cepit exuri. Cumq flãmis huic
et inde spaciantib. alie domꝰ huic
discrimini subiac̾ent. nec esset du¬
biũ easdem huiꝰ fomitis calore
depasci. ꝯgregatus in cirtuitu po¬
pulus. nom̃ beati martin cepit
attentius inuccare. et ne icinas
domos u̾tus eius exuri ꝓmittet
cũ lacrinis dep̾cari. Sic q ad ele¬
uatã uocem deflentiũ cepit cre¬
pitus flãme decid̾e: atq illis la¬
mantib ad celũ. aduenit sb̾ito
antistite imꝑtiente p̾sidiũ. Col¬
lisum q or̃one supplici incendiũ:
restureit plebs ꝑ lacrimas. qd̾ ne¬
quiu̾at suꝑare ꝑ mndas. Eo temꝑẽ

Expanded text:
fudit, apertis oculis lucem perditam aspexit, manus ad usum pristinum recepit, et se salvatum beati Antistitis virtute demirans, sospitatis 1140 suae gratiam populis declaravit. Ob hujus miraculi gratiam a multis munera capit, de quibus jam ngo captivitatis exemit. 47. raesenti quoque tempore apud Burdegalensim urbem domus una ignibus conprehensa vehementer coepit exuri. Cumque, flammis hinc et inde spatiantibus, aliae domus huic discrimini subiacerent, nec esset dubium, easdem huius fomitis calore depasci, congregatus in circuitu populus nomen beati Martini coepit attentius invocare et, ne vicinas domos virtus eius exuri permitteret, cum lacrimis deprecare; sicque ad elevatam vocem deflentium coepit crepitus flammae decedere. Atque illis clamantibus ad caelum, advenit subito, antistite inpertiente, praesidium; conlisumque orationi supplici incendium, restinxit plebs per lacrimas, quod nequiverat superare per undas. Eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
minerint eciam. salutati seculo
non ab oratorib sed a prscatorib
p̾dicatam: cum utiq si utile fu¬
isset. id quoq dñs p̾ctait potuiss.
Ego enini cum pͥmũ aaumũ ad
seribendum appuli. qr ucras pu¬
taui tanti uiri late mitutes: apd
me lp̃e didici ut soloetisimis noꝵ
erubescerem. qr nec magnã istaoꝵ.
et si quid ex hiis studiis olim for¬
tasse libassem totum id dissuca¬
dine tanti temporis ꝑdidissemt
Sed tamen ne nos mancat ta
molestu deferisix suppͥsse si sibt
uidetur nomant litrlus ĩ dacud
Qd ut sien ualeat. titulũ iron¬
tis erade: ut mute sit pagnia. et
ꝗd sufficit. lequatur matiom nõ
lequatur anctorem.

Expanded text:
minerint etiam, salutem saeculo minerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri valeat, titulum fronti erade, ut muta sit pagina; aut, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
desideno fratͥ
katissimo sa¬
go quidem frater unam¬
mis. libellum quem de ur¬
ta brati martim scripsemm. sceda
sua p̾mere. et intra domesticos
parietes cohibere decreu̾am: qr ut
sum natura infirmus. iudicia hu¬
mana uitabam: ne qd forte ar¬
bitror. sermo incultior legentib
displicet: oĩm qr reprehensione di¬
gnissimus iudicarer. qui materi¬
am disertis menito scriptoribus¬
reseruandam impudens occupas¬
sem. Sed petenti tibi sepuis. ne¬
gare non potui. Quid em̃ esset.
q non amori tuo uel cũ detrim̃to
mei pudoris impendems Deruptũ
ea tibi fiducia libellum edidi. qua
nulli a te prodendum reor: qr id
spopondisti. Sed uereor. ne tu ei
iamia sis futurus: et emissus
semel. non queat reuccani. Od si
accidit: et ab aliquib eum legi
uideris: bona uerna id a lectorib
postulabis. ut res potius ꝙ̃ u̾ba
ppendant. et equo ammo ferant.
si aures eoꝵ uiciosus forsitan set¬
mo ꝑtulerit: qr regnũ dei non in
eloquencia sed in fide ꝯstat Ei¬

Expanded text:
Desiderio fratri karissimo. Ego quidem, frater unamis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis mereservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudoris impenderem? Verumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Me
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa non frustrar: qr quocienscũq
aut dolor capitis irruit. aut tẽpora¬
pulsus irtuit. aut aures auditus
grauauit. aut oculoꝵ aciem cali¬
go suffudit. aut aliis m̃bris dolor
insedit: statimut locũ dolentem
nel tumulo uel pendente uelo atri¬
gi. ꝓtinus sanitatẽ recepi. mirans
tacitus. in ip̃otactu dolorem reces¬
sisse cum cursu.
Did aũt nper ꝑtulerum:
pͥmũ inseram huic libello
miraculũ. Dum ad cõmuiũ resi¬
dentes post ieiumũ ed̾emus: piscis
infertur inferculo. Quem diñica
cruce signatũ. dũ edimꝰ. una in ex̃
aristis ip̃ius piscis iniuriosissie
adhesit inguture. Que dolores cõ¬
mouens graues. incidelnt fauces
acumiue: ⁊ ip̃am gulam longitu¬
dine obserabat. Impediebat uccis
sonũ: et neq ip̃m saliue liquorẽ.
qui sepe apalato defluit transire fi¬
nebat. Tercia aũt die. cum neq
tussiens. neq excreans eã ualerẽ
ꝓicere. recurri ad nota p̾sidia. Acce¬

Expanded text:
misericordia non frustrari: quia quotiescunque misericordia non frustrari: quia quotiescunque aut dolor capitis irruit, aut tepulsus inpulit, aut aures auditus gravavit, aut oculorum aciem caligo suffudit, aut aliis membris dolor insedit, statim ut locum dolentem vel tumulo vel pendente velo adtigi, protinus sanitatem recepi; mirans tacitus, in ipso tactu dolorem recessisse cum cursu. 1. Quid autem nuper pertulerim, rimum inseram huic libello miraculum. Dum ad convivium resedentes post ieiunium aederemus, piscis infertur in ferculo, quem dominica cruce signatum dum aedimus, una mihi ex aristis ipsius piscis iniuriosissime adhaesit in gutture. Quae dolores commovens graves, incidebat fauces acumine et ipsam gulam longitudine obserabat; impediebat vocis sonum et neque ipsum salibae liquorem, qui saepe a palato defluit, transire sinebat. Tertia autem die cum neque tussiens neque excreans eam valerem proicere, recurri ad nota praesidia. Acce
Abbreviated transcription (Latin):
Erciũ ordi¬
bellum de uir¬
tutib beati
martim scri¬
bere incipien¬
tes. gr̃as agi¬
mus om̃ipotenti deo: qui nobis ta¬
lem medicũ tribuere dignatus ẽ.
qui infirmitates nr̃as purgaret
uuln̾a dilueret: ac salubria medi¬
cam̃ta ꝯferret. Nam ad eius b̃m̃
tumulũ. si humilietur animꝰi or̃o
sublimetur. si defluant lacrime et
cõpunctio uera succedat. si abimo
corde emittant᷑ suspiria et pectora
facinorosa tundantur: inuenit
ploratus leticiam. culpa ueniam.
dolor pectoris ꝑuenit ad medelã.
Nam sepius tactus bĩ sepulcri ꝓ¬
fluuiis imꝑauit sist̾e. cecis uidere.
palititicis surg̾e: ⁊ ip̃am qͦ pectoris
amaritudinem longe disced̾e. Qd̾
ego plerũq exꝑtus: in dignũ me
iudico. ut int̾ tantoꝵ miraculoꝵ
moles. ⁊ illa hic inseram. q̃ suꝑ me
opan dignatus est.S⁊ itex timeo.
ne noxialis appaream: si ea tamꝙͣ
fraudulentus abscondã. Testor et¬
em̃ deum. et spem illã quam in ei
uͥtute posui. credens me ab illius

Expanded text:
ertium, ordibellum de virtutibus beati Martini scribere incipientes, gratias agimus omnipotenti Deo, qui nobis talem medicum tribuere dignatus est, qui infirmitates nostras purgaret, vulnera dilueret, ac salubria medicamenta conferret. Nam si ad ejus beatum tumulum humilietur animus, et oratio sublimetur, si defluant lacrymae, et compunctio vera succedat; si ab imo corde emittantur suspiria, et pectora facinorosa tundantur; invenit ploratus laetitiam, culpa veniam, dolor pectoris pervenit ad medelam. Nam saepius tactus beati sepulcri profluviis imperavit sistere, caecis videre, paralyticis surgere, et ipsam quoque pectoris amaritudinem longe discedere. Quod ego plerumque expertus indignum me judico, ut inter tantorum miraculorum moles etiam illa hic inseram, quae super me operari dignatus est. Sed iterum timeo ne noxialis appaream, si ea tanquam fraudulentus abscondam. Testor enim Deum, et spem illam, quam in ejus virtute posui, credens me ab illius
Abbreviated transcription (Latin):
cnq mortalium studio et
glorie seculari maint̾ dedi¬
tĩ ex inde phennem ut putabant
memoriam nomins sui quesi¬
uerunt. si uitas claroꝵ uiroꝵ sai¬
lo illustrassent. Que res utiqi u
pleiiem quidem. sed aliqũtula
tũ ꝯcepte spei fructum aũerebat.
qr et sui memoriam. licet in cassu

Expanded text:
 mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassu
Abbreviated transcription (Latin):
li. primus ille parens spe sedu¬
itus mam cecidit: confestim ex¬
dicem malicie et pc̃ti tuͣsduxit.
et qd̃ est nequius. om̃ib cultibꝰ
ydolorimi. Dolens ergo termĩa¬
ie peccatum: cõsuluit uerbo. le¬
ge. ꝓphĩs. signis plagis. ꝓdigiis.
S cũ nec sit quidẽ errores suos
ãmonitus agnoscẽt mundus:
milit deus filium suũ ut carnẽ

Expanded text:
li parens ille primus spe seductus inani cecidit, confestim exsdicem malitiae et peccati transduxit: et, quod est nequius, omnium cultibus idolorum. Volens ergo Deus terminare peccatum, consuluit verbo, lege, prophetis, signis, plagis, prodigiis. Sed cum nec sic quidem errores suos admonitus agnosceret mundus, misit Deus Filium suum, ut carnem
Abbreviated transcription (Latin):
lii ad militiã
ente patre qui
felicib eius acẽ¬
ac̃ nuidebat. cũ
esset annorumz
⁊ decim. raptus
⁊ cathenatus. EInentis mili

Expanded text:
lii ad militiam ente patre, qui felicibus ejus actibus invidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis mili
Abbreviated transcription (Latin):
sabarie
pannoniorum oꝑꝑido oruindus
fuit: sec intra italiam ticini
alitus est Parentibus scd̃m
seculi dignitatem non infimis:
gentilib tamen. Pater eius
miles primum. post tribunus
militum fuit. Ipse armatam
militiam in adolescentia secu¬
tus: int̾ scalares alas sub rege
constantio. deinde subiuliano
cesare mlitaint. Non tamen
sponte: qm̃ aprimis fere annis
oiuina potius seruitute. sacra
illustris puer spirauit infan¬
tia. Nam cum esset annorum
decem. inuitis parentib ad es¬
cłam confugit: seq cathecumi¬
num fien postulaiit. Iu aut d̾¬
ox mirum in modum
torus in ili opere conu̾sus:
cum esset annorum duodecim
heremum concupiuit. Fecisset¬
q uotis satis: sietatis infirmitaᷤᷤ
non obstitisset. Animo tamen
aut circa monasteria aut circa
eccłam semper intentus: medi¬
tabatur adhuc in etate ꝑueri¬
li qd̃ postea deuotus im pleuit.
Sed cum edic

Expanded text:
Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictu
Abbreviated transcription (Latin):
uodam itaq tempore. cum
nichil pret̾ arma. ⁊ simpli¬
cem milicie uestem haberet. me¬
dia hyeme que solito asperior in¬
horruerat. adeo ut plerosq uis
algoris extingueret: obuium ha¬
bet in porta ambianensium ciii¬
tatis pauperem nudum. Qui
cum pretereuntes ut sui misere¬
rentur oraret. omnesq miserũ
preterirent:intellexit uir deo
plenus. sibi illum aliis miscłi¬
ã ñ prestantib reseruari. Quid
tamen ageret:Nichil preter
clamidem qua indutus erat
habebat. Iam enim reliqua in
opus simile consumpserat. Ar¬
repto itaq ferro quo accinctus
erat. mecliam diuidit.partẽq
eius pauperi tribuit:reliqua
rursus induitur. Interea de cir¬
cumstantib risere non nulli:
quia deformis esset.⁊truncatus
habitu uideretur. Multi quid̾e
quibꝰ erat mens sanior altius
gemere. qd̃ nichil simile fecissẽt:
cum utiq plus habentes uestire
pauperem sine sua nuditate po¬
tiussent. Nocte igitur insecuta
cum se sopori dedisset:uidit xp̃m
clamidis sue qua pauperem te¬

Expanded text:
uodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem te
Abbreviated transcription (Latin):
ieris uel quecumq temptaueris:
dyabolus tibi adusabitur. Tunc
ei prophetica uoce respondit. Dñs
de conspectu eius inimitus eua¬
nuit. Itaq ut animo ac mente
acceperat. matrem gentilitatis
absoluit errore: patre in malis
perseuerante: plures tam̃ suo sal¬
uauit exemplo. Deinde cum he¬
resis arriana per totum orbem et
maxime intra hilliricum pullu¬
lasset: cum adu̾sus perfidiam sac̾¬
dotum solus pene acerrime pug¬
naret. multisq suppliciis esset affec¬
tus. nam ⁊ publice uirgis cesus ẽ.
⁊ ad extremum de qiiitate exire
compulsus: italiam repetens. cũ
intra gallias quoq discessu scĩ hy¬
larii. quem ad exilium hereticorum
uis coegerat. turbatam ecclam re¬
perisset: metliolani sibi monasteri¬
um statuit. Ibi quoq eum auxen¬
tius auctor ⁊ printeps arrianorũ
grauissime insectatus est: multiꝰq
affectum inuiriis de cuitate extͣ¬
bauit.

Expanded text:
ieris uel quaecumque temptaueris, ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Domide conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit.
Abbreviated transcription (Latin):
Rimum uir di int̾ alpes deuia
secutus: incidit in latrones.
Cumq unus securi eleuata in ca¬
ꝑut eius librasset: ictum ferientiᷤ
dextere sustinuit alter. Uinctus
tam̃ post tergum manibus: uni
seruandus ⁊ custodiendus tͣditur.
Qui cum ad remotiora tluxisset:
percunctari ab eocepit quis nam
esset. respondit se xp̃ianum esse.
Querebat etiam ab eo an timeret
Tunc uero constantissime ꝓfitet᷑
nunqͣm tam fuisse securum. quia
illi dolere. qui xp̃i misccł̃ia ut pote
latrocinia exercens. esset indignꝰ.
Ingressusq eugłicam disputatio¬
nem: u̾bum dĩ latroni predica¬
bat. Quid longius morer. Latͦ
credidit. ꝓsequtusq martinum
uie reddidit: orans ut pro se do¬
minũ precaretur. Idemq postea
religiosam agere uitam uisus
so auclita dicantur. gitur mar¬
tinus inde progressus cum mecdio
lanum preterisset:dyabolus in
itinere humana specie assump¬
ta. se ei obuiam tulit:quo tende¬
ret querens.Cumq id a marti
tendere: ait ad eum. Quocumq

Expanded text:
rimum inter Alpes devia secutus incidit in latrones, cumque unus securi elevata in caput ejus librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter; vinctis tamen post tergum manibus uni servandus et spoliandus traditur. Qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit quisnam esset; respondit, Christianum se esse. Quaerebat etiam ab eo, an timeret. Tum vero constantissime profitetur, numquam se fuisse tam securum, quia agis illi dolere, qui Christi misericordia, utpote latrocinia exercens, esset indignus; ingressusque evangelicam disputationem, verbum Dei latroni praedicabat. Quid longius morer? latro credidit, prosecutusque Martinum viae reddidit, orans ut pro se Dominum precaretur. Idemque postea religiosam agens vitam visus so audita dicantur. VI. Igitur Martinus inde proglanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martintendere, ait ad eum: quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
locus iniune uideretur. Itaq exor¬
cistam eum esse precepit. Quam il¬
le ordinationem ne despexisse tãqͣm
humiliorem uideretur: non repr¬
diauit. Nec multo post iam moni¬
tus per soporem ut patriam pa¬
rentesq quos adhuc gentilitas
detinebat. religiosa sollicitudine
uisitaret: ex uoluntate sc̃i hylarii
profectus est: multisq ab eo obstric¬
tus precibus ⁊ lacrimis ut rediret
Mestus ut aunt peregrinatio¬
nem illam aggressus est:contesta¬
tus fratrib multa se adu̾sa passu¬
rum. qd̾ postea rerum probauit
euentus.

Expanded text:
locus injuriae videretur. Itaque exorlocus injuriae videretur. Itaque exorcistam eum esse praecepit, quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem videretur, non repudiavit. Nec multo post admonitus per soporem ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine visitaret, ex voluntate sancti Hilarii profectus est, multis ab eo astrictus precibus et lacrymis ut rediret. Moestus, ut ferunt, peregrinationem illam aggressus est, contestatus fratres, multa se adversa passurum; quod postea probavit eventus.