comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tumidꝰ ammꝰ: talia fomenta desid̃ãt. Sanum
aut̃. firmumq ista non iuuant: qͥn potiꝰ mise¬
ricordit̃ ꝑferendam alt̾ius infirmitatem iudi¬
cant. quam alieno supplicio suam mitigandã.
quȩ nulla est. Neq hic ea uindicta ꝓhibet᷑.
quȩ ad correptionem ualet: etiam ipsa ꝑtinet
quisq parat᷑ est ab eo quem correptum ẽẽ uult
plura ꝑferre. S huic uindictȩ referendȩ ñ est
idoneus: nisi qui odiũ qͦ solent flagrare qui se
uindicare desidant. dilectionis mansuetudine
suꝑau̾it. Non enim mecuendum est. ne odisse
paruulum filium parentes uideant᷑: cum ab
eis uaptilat peccans ne peccet ult̾ius. Et certe
utilius ꝑfectio dilectionis ipsiꝰ di pat̾s imitatio¬
ne nob̃ ꝓponit᷑: cum in consequentib dr. Dili

Expanded text:
tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno supplicio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem valet: etiam ipsa enim pequisque paratus est ab eo quem correctum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis magnitudine superaverit. Non enim metuendum est ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione nobis proponitur, cum in sequ
Abbreviated transcription (Latin):
paratꝰ sis qͣm ꝑtulisti. Qͥcqͥd enim dext̾̃a sig¬
nificat & cariꝰ ẽ utiq qͣm id qͦd sinistra signi¬
ficat. & qui in re cariore aliquid ꝑtulit: si⁊
ĩ uiliore patiẽsꝑferat minꝰ est. Deinde illi qui
tuncam uult tollere. iubet & uestimentũ
remitti: qͦd aut tantundem ẽ. aut ñ multo
ampliꝰ ñ tam̃ duplum. Tercio de mille passibꝰ qͥbꝰ
addenda dic̃ duomilia. ut usq ad duplũ aliud
ꝑferas iubet. ita significans. siue aliquantomi¬
nus qͣm iã fuit. siue tantumdem. siue ampliꝰ
plorum: nullum genus iniuriȩ p̃t̾missum
ẽẽ uideo. Namq omnia in qͥb imꝓbitatem
aliquam patim. in duo genera diuidunt᷑.
quoꝵ alt̾um ẽ quod restitui ñ potest. alterum
qͦd potest. S in illo qͦd restitui non potest: uin¬
dictȩ solacium queri solet. Quid enim ꝓdest
qͦd ꝑcussus reꝑcutis: Nunqͥd ꝓpt̾ea illud quod
in corpore lesum ẽ. restituit᷑ in integrum: S

Expanded text:
paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera sigparatus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive ampliusplorum nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum est quod restitui non potest; alterum quod potest. Sed in illo quod restitui non potest, vindictae solatium quaeri solet. Quid enim prodest quod percussus repercutis? Numquid propterea illud quod in corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
eis imꝓbe fuisset ingestum. S u̾bi gr̃a die.¬
tum pͥutamꝰ. uade cum eo alia duo an tria
compleri uoluit. qͦ numero signifieat᷑ ꝑfee¬
to: ut meminerit quisq cum hoc facit. ꝑ¬
fectam se implere iusticiam misericorditer
ꝑferendo infirmitates eoꝵ qͦs utilt sanos fi¬
eri: Potest uideri ꝓpt̾ea etiam tͥb exemplis
hec p̃cepta insinuasse: quoꝵ pͥmũ ẽ siqͥs te ꝑ¬
cusserit ĩ dext̾am maxillã. scdm. siqͥs tunicã tuã¬
tollere uolu̾it. t̾cium. siqͥs mille passus an¬
gariauerit. In qͦ t̾cio exemplo. simplo duplũ
addit᷑: ut tͥplum compleat᷑. Qui numerus
hoc locosiñut dictum ẽ significat ꝑfectionẽ:
illud accipiat᷑. qͦd in p̃cipiendo tanquam to¬
lerabilius. incipiens paulatim creuerit. do¬
nec ꝑueniret usq ad duplum aliud ꝑferen¬
dum. Nam pͥmo p̾beri uoluit alt̾am maxil¬
lam. cum fu̾it dext̾a ꝑcussa: ut minꝰ ꝑferre

Expanded text:
eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia diceis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud perferendum. Nam primo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre
Abbreviated transcription (Latin):
eura eum debe contenini. Hominem nanq
homo tanqm se ipsum diligere debet: cui ab
omnium dño. sic̃ ea quȩ sequunt᷑ ostendunt.
etiam ut inimicos diligat imꝑat᷑. Sane ani¬
madũtendum ẽ omnem tunicam uestim̃tũ
ẽẽ: ñ omne uestimentum tunicam ẽẽ. uesti¬
menti gͦ nom̃ plura significat: qm nom̃ tu¬
nice. & ideo sic dictum ẽe arbitror. & quiuo¬
luerit tecum iudicio contende. & tunicam
tuam tollere. remitte illi & uestim̃tum:tan¬
quam si diceret. Qui uoluerit tunicam tuã
tollere. remitte ilui. & siqͥd aliud indumentiha¬
bes. Ido ñnulli pallium int̾pͥtatisunt: quod
grece positum ẽ. iͥaiatoti. Et qui te angariau̾it
inquit mille passus: uade cum illo alia duo.
Et hoc utiq ñ tam ut pedib agas: qͦm ut ani¬
susciꝑe dignatꝰ est. uiuendi nob̃ p̃b̃et exem¬
plum: cum tam̃ omnib fere locis. eos inue¬
nias paratos fuisse. Etͦ animo tolerare qͥcqͥd

Expanded text:
 eum debere contemni. Hominem namque  eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperatur. 60. Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam esse. Vestimenti ergo nomen plura significat quam nomen tunicae. Et ideo sic dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graece positum est ἱμάτιον. 61. Et qui te angariaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut anisuscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dicimus. Si enim de necessaruis hoc imꝑatũ
uenit: Ueruntam̃ eaque nr̃a dixi: eo genere
includenda sc̃ quo dñs ipse p̃sebit dicens.
Siqͥs uult iudicio tecum contende: & tunicã
tuam tollere. Omnia gͦ illa intelligant᷑. de
quib iudicio nob̃cum contendi potest: ita cit
a nr̃o iure in ius illiꝰ trans eant qͥ contendit.
uł ꝓ qͦ contendit: Sicuti ẽ uestis. domꝰ. funtꝰ.
iumentum. & generalit̾ omnis pecunia. Qͦ
utrum etiam de seruis accipiendum sit :¬
magna questio ẽ. Non enim xp̃ianum opor¬
tet sic posside seruum. qͦmͦ equum aut argen¬
tum: quanquam fieri possit ut maiore p̃cio
ualeat equus qͣm seruus. & multomagis ali¬
quid aureum uł argenteum. S ille seruus.
si rectiꝰ. ã honestiꝰ. & ad dm̃ colendum accõmo¬
dacius a te dño educat᷑. aut regit᷑. quam ab
illo potest qͥ eum cupit auferre: nescio utrũ¬
qͥs quam dicere atideat. ut uestimentum¬

Expanded text:
esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum venit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit magna quaestio est. Non enim christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum: quanquam fiervaleat equus quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus si rectius et honestius, et ad Deum colendum accommodatius abs te domino educatur aut regitur, quam ab illo potest qquisquam dicere audeat, ut vestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
late ista ostentare: s in ipso corde eẽ ad omnia
p̃paratum. ut possit canere illud ꝓpħicum. Pa¬
ratum cor meum ds. paratum cormeum. Mul¬
ti enim altãm maxillam p̃bere nouerunt: di¬
ligere uͦ illum a qͦ feriunt᷑ ignorant. At uͦ ipse
dñs. qͥ utiq p̃cepta q̃ docuit. pͥmꝰ impleuit: ꝑ¬
cutienti se in maxillam ministro sacerdotis ñ
p̃buit alt̾am: s insuꝑ dixit. simale locutꝰ sum
ecprobra de malo.Si bene qͥcme cedis:Non
tam̃ ideo paratꝰ corde ñ fuit. ñ solum in alt̾am
maxillam cedi ꝓsalute omnium: s etiam toto
corpore crucifigi. Gͦ & illud qͦd sequit᷑. & qui
uoluerit tecum iudicio contende. & tunicam
tuam tollere:dimitte illz & uestimentum:
ad p̾parationem cordis. ñ ad ostentationem
oꝑis p̃ceptum recte intelligit᷑. S de tunca &
uestim̃to qͦd dictum ẽ: ñ in eis solum. s in õĩb
faciendum ẽ. que in aliqͦ iure temporalit̾ nr̃a

Expanded text:
late ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia late ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi. 59. Ergo et illud quod sequitur, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum, ad praeparationem cordis, non ad ostentationem operis praeceptum recte intelligitur. Sed de tunica et vestimento quod dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentib uͦ ꝓpħia est. Paries quippe deal¬
batus.ypocͥsis ẽ. id ẽ simulatio. sac̃dotalem p̃¬
ferens dignitatem: & sub hoc nomine.tanquã
candido tegmine. int̾iorem quas i luteam tur¬
pitudinem occultans. Nam qͦd humilitatis
fuit mirabilit̾ custodunt: cum ei diceret᷑. Prin¬
cipi sacerdotum maledicis: Respondit. Nesci¬
ui fũs. qͥa pͥnceps est sac̃dotum. Scͥptum ẽ enĩ.
Piincipi popłi tui ñ maledices. Ubi ostendit
qͣnta tͣnquillitate illud dixisset. quodiratus
dixisse uidebat᷑. qͦd tã cito tã mansuete respon¬
dit: qͦd ab indignantib & ꝑturbatis fieri non
potest. Et in eoipso intelligentib uerũ dixit:
nesciui qͥa pͥnceps ẽ sacerdotum. Lanquam si
diceret. Ego alium sciui pͥncipem sa cerdotũ
ꝓcuiꝰ nomine ista sustineo. cui maledicere fas
ñ est. & cuiuos malecheitis. cum in me nichil
aliud qͣm eiꝰ nom̃ odistis. Sic gͦ oportet ñ sunu¬

Expanded text:
intelligentibus vero prophetia est. Paries quippe dealintelligentibus vero prophetia est. Paries quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitfuit, mirabiliter custodivit. Cum enim illi diceretur: Principi sacerdotum maledicis? respondit: Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum. Scriptum est enim: Principem populi tui non mquanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simu
Abbreviated transcription (Latin):
maxilla dext̃a & sinistra: ut in quocunq disci¬
pulo xp̃i contemptum fu̾̃it qͦd xp̃ianus est:
multomagis in se contemni paratꝰ sit. si qͦs
si taceret de dignitate quam habebat in
sum. non erat paratꝰ hoc inse contemni. qͦd ꝓ
iminimo habeb̾at: ab eis quim illo nom̃ tam
p̃ciosum & salutare contempserant.Nunquid
enim idominꝰ postea uincła toleratuit. q̃ ciuib
romanis ñ licebat imponi: aut quenquam
de hac iniuria uoluit accus are:Et siqui es
ꝓpt̾ ciuitatis romanȩ nom̃ peꝑcert̃: ñ tam̃
ideo ille ñ p̃buit qͦd ferirent. cum eos a tan¬
ta ꝑu̾sitate corrigere cuꝑet patientia sua. qͦs
uidebat in se sinistras partes magis qͣm dext̃as
honorare. Illud est enim tantum attendendũ
quo antmo faceret omnia: qͣm beniuolo &
clementi in eos a quib ista patiebat᷑. Nlam &
pontificis iussu palima ꝑcussꝰ qͦd contum eliose
uisꝰ est dicere cum ait. ꝑcutiet de dñs paries
dealbate:. minꝰ intelligentib conuitium sonat.

Expanded text:
maxillam et sinistram, ut in quocumque discipulo Christi contemptum fuerit quod christianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos christianum, si taceret de dignitate quam habebat in sum , non erat paratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat;
Abbreviated transcription (Latin):
est. Si qͥs quam ñ amorem a fr̃e alienauerit:
s officia fr̃nitatis debita. ꝑ aliquam infirmi¬
tatem animi ñ exhibuerit. Quaꝓpt̃ & dñs
in cruce ait. Pat̾ ignosce illis: quia nes ciunt
cipes facti: societatem sc̃e frat̾nitatis inierant.
Et beat᷑ stephanus in actib apłoꝵ orat ꝓ eis.
dimicabant. Et apłs paulus ꝓpt̾ea credonon
orat ꝓ alexandro: quia iam frat̃ erat. & ad
mortem. id est inuidentia fr̃nitatem oppug¬
nãdo peccauerat. ꝓhis aut̃ qui ñ abruꝑant
amorem.s timore succubuerant: orat ut
eis ignoscat᷑. Sic enim dicit. Alexander erariꝰ
multa mala mͥ ostendit: reddet illi dñs
scdm oꝑa illius. Quem & tu euita: ualde enĩ

Expanded text:
est, si quisquam non amorem a fratre non alienaverit, est, si quisquam non amorem a fratre non alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt ti participes facti societatem sanctae fraternitatis inierant. Et beatus Stephanus in Actibus Apostolorum orat dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant, amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mihi mala ostendit; reddet illi Dominus secundum opera ejus: quem et tu devita; valde eni
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dicit apłs ioħs.Siqͥs scit peccare fratrẽ
suum peccatum ñ ad mortem postulabit¬
ꝓ eo: & dabit ei ds uitam qui peccat ñ ad
illo dicout roget qͥs. dꝑte enim ostendit
cum dñs etiam ꝓ ꝑsecutorib nr̃is orare nos
iubeat. Ner ista questio solui potest: nisifatea¬
mur ẽẽ aliqͣ peccata in fatͥb que inimicorũ
ꝑsecutione grauiora sint. fr̃s aut̃ rp̃ianos sig¬
nificare: multis diuinarum scͥpturarum do¬
cumentis ꝓbari potest. Manifestissimum tñ
illud est quod apłs ita ponit. Sc̃ificatꝰ ẽ enĩ
uir infidelis in uxore: & scĩficata ẽ mulier
infidelis in fratre. Non enim addidit nr̃o:
s manifestum existimauit: cum frĩs nomine
xp̃ianum intelligi uoluit: qͥ infidelem habe¬
ret uxorem. & ideo patilopost dicit. Quod
tus est fr̃ uel soror sertututi in huiꝰmodi.
Peceatum gͦ fr̃ĩs ad mortem puto ẽẽ cum post¬
tiam qua reconciliatꝰ est deo. inuidentie fa¬
cibus agitat᷑. Peccatum aut̃ non ad mortem

Expanded text:
 dicat: Si quis scit peccare fratrem suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit ei Dominus vitam qui peccat non ad illo dico ut roget . Aperte enim ostendit cum Deus etiam pro persecutoribus nostris orare nos jubeat. Nec ista quaestio solvi potest, nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus quae inimicorum persecutione graviora sint. Fratres hos Christianos significare, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Manifestissimum tamen illud est, quod Apostolus ita ponit, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod tus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem puto etiam qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ rea. Non enim iussa ẽ nub̃e.s ꝑmissa. Si gͦ
par forma est in isto iure conugii. int̾ uirũ
& mulierem. usq adeout ũ tm̃ de femina
idem apłs dixerit. mulier ñ habet potestatẽ
sui corporis suir. s etiam de illo ñ tacuerit di¬
cens. similit᷑ & uir sui corporis potestatem ñ
habet. s mulier: si gͦ similis forma ẽ. ñ opor¬
tet intelligi licere mulieri uirum dimittere.
nisi causa fornicationis. sic̃ & turo. Conside¬
randum est itaꝙ quatentis fornicationem in¬
telligere debeamus: & ẽ consulendus ut ceꝑa
ego dico: ñ dñs. Hic pͥmo uidendum est qͥbus
cȩt̾is. Dicebat enim suꝑiꝰ. ex dñi ꝑsona. his qͥ
st̃ in coniugio: nẽ uͦ ex sua ꝑsona cȩt̾is dicit.
Gͦ fortasse his qui ñft̃ in coniugio. S non hoc

Expanded text:
est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oporteationis, sicut et viro. 44. Considerandum est itaque quatenus fornicationem intelligere debeamus, et consulendus, ut coepego dico, non Dominus. Hic primo videndum est quibus caeteris; dicebat enim superius ex Domini persona iis qui sunt in conjugio, nunc vero ex sua persona caeteris dicit: ergo fortasse iis qui
Abbreviated transcription (Latin):
pio. ñ ego. s dñs: uxorem a uiro ñ discedere.
Qd si discesserit. manere innuptam: aut ui¬
rosuo reconciliari.Potest enim fieri:ut
discedat ea causa qua dñs ꝑmisit. Nut si femi¬
ne licet uirum dimittere. etiam p̾t̾ caus am
fornicationis. & ñ licet uiro: qͥd respondebimꝰ
de hoc qͦd dixit posteriꝰ: & tuir uxorem non di¬
mam uult intelligi ut si dimiserte qͦd cau¬
sa fornicationis ꝑmittit᷑. maneat sine uxore.
aut reconciliet᷑ uxori: Hon enĩmale reconci¬
liaret᷑ uir illi mulieri.qͣm eum lapidare ne¬
mo ausꝰ eẽt. dixit ei dñs. Uade. & uide dein¬
ceps ne pecces: Oͥa & qͥ dicit ñ licet dimutere
uxorem. nisi causa fornicationis. cogit ret¬
neriuxorem.si causa fornicationis ñ fuerit.
Siaut̃ fuerit ñ cogit dimittere. s ꝑmittit:
sic̃ dr. non liceat mulieri nub̾e alt̾i uiro. nisi
uiro suomortuo. Si aute uiri mortem nup¬
serit rea ẽ: si post uiri mortem nupserit ñ

Expanded text:
pio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; pio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑am. q̃ non ẽ tempori obnoxia  hac enĩ
uita posita ẽ anima: de q ibi dictum ẽ. qͥ ñ
odit insuꝑ & animam suã. non pot̾ m̃s esse
discipłs. Huic nanq uite cibꝰ iste ẽ necessariꝰ
corruptibilis: de qͦ ipse dñs dic̃. Nonne aĩa
plus ẽ quam esca. id ẽ hȩc uita cui necessa¬
ria ẽ esca. s quod dic̃ ut animam suam
ponat ꝓ ouib suis: hanc uitam utiq dicit.
oritur hic alta questio. Cum dñs catisa
fornicationis ꝑmiitat dimitti uxorem. qͣte¬
nus hoc loco intelligenda sit forncatio:
utrũ eo modo qͦ intelligunt om̃s. id ẽ ut eã
fornicationem credamꝰ dictam que in stupͥs
cominictit᷑: an quemadmodum scͥpture so¬
lent fornicationem uocare: sic̃ supradictũ
est. omnem illicitam concupiscentiam sic̃¬
est idolatͥa uel auaricia. & ex eo iam omnis
transgressio legis ꝓpt̃ illicitam concupiscen¬
dicamus. His quist̾ in coniugio inquit. p̃ci¬

Expanded text:
futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vitam dicit, oritur hic altera quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, siest idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscendicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praeci
Abbreviated transcription (Latin):
unum redactis. quasi unius coniugis erit:
qui nos de ꝓstitutione huiꝰ scłi. sui sanguiniᷤ
effusione libauit. Necesse ẽ gͦ. ut odit ea quȩ
transeunt discipłs xp̃i. in his qͦs secum ad ea
uenire desicłat. que semꝑmanebunt: & tan¬
tomagis hec in eis odit quantomagis eos di
ter uiuere. siue indigentiam carnalem cum
ea supplens. qͦd scdm ueniam ñ scđm imꝑiũ
dicit apłs: siue filioꝵ ꝓpagationem quodiã
ñnullo gradu potest ẽẽ laudabile : siue fra¬
ternam societatem. sine ulla corporum cõ¬
mixtione habens uxorem tanquam non ha¬
bens. qͦd ẽ in conitigio xp̃ianoꝵs. excellentis¬
simum atq sublime: tit tam̃ odit in ea nom̃
temporalis necessitudinis. & diligat spem sem¬
piterne beatitudinis. Odimꝰ enim sine dubio.
qͦd certe ut aliquandonon sit optamus: siẽ
istam ipsam p̃sentis temporis uitam. quam
temporalem si ñ odissemꝰ. non desicłaremus

Expanded text:
unum redactis, quasi unius conjugis erit, unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos dilter vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non secundum imperium dicit Apostolus; sive filiorum propagationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus
Abbreviated transcription (Latin):
accepta angłica immutatione. quȩ scĩs ꝓ¬
mittit᷑. secum ib uiuere uelit: tam uehem̃¬
ter se iduelle. quam illud nolle responde¬
bit. Sic inuenit᷑ bonͦ xp̃ianus diligere in
una femina creat᷑am di. quam reformari
& renouari desidat: odisse aut̃ comũctio¬
nem coptilationemq corruptibilem atq
mortalem: hoc ẽ diligere in ea qͦd homo ẽ.
odisse qͦd tixor ẽ. Ita etiam diligit inimicũ
non in qͣntum immicus ẽ. s in quantum homo
est: ut hoc eiuelit ꝓuenire quod sibi. id est ut
adregnum cȩloꝵ correctꝰ renouatꝰq ꝑueniat.
Hoc & de patre & de matre. & cȩt̾is uinculis
sanguinis intelligendum ẽ. ut in eis odimus
qͦd genꝰ humanum nascendo & moriendosor¬
titum ẽ: diligamus aut̃ quod nobis cum pot̃
ad illa regna ꝑduci. ubi nemo dicit. pat̾ m̃s.
illi ułm mat̾ nr̃a: nec fẽ m̃s. s om̃s de omnib
frat̃ nr̃. Coniugium uͦ cum illosimul nob̃in

Expanded text:
accepta angelica immutatione quae sanctis paccepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est; ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; lem, Mater nostra: nec Frater meus; sed omnes de omnibus, Frater noster: conjugium vero cum illo simul nobis in
Abbreviated transcription (Latin):
uius. neq lib̃: s omnia & in omnibus xp̃s.
Et ipse dñs dic̃. In resurrectione enĩ neq
nubent. neq uxores ducent: s erunt sicut
angłi in cęlis. Oportet gͦ ut qͥs qͥs illius reg¬
niuitam. iam hic meditari uoluerit: odit ñ
ipsos homines. s istas necessitudines tem¬
porales.quib ista quȩ transit᷑a est uita ful¬
eitur: quȩ nascendo & moriendo ꝑagitur.
Quam qui ñ odit: necdum amat illam
uitam ubi nulla erit conditio nascendi.
atq moriendi: q̃ copulat t̾rena coniugia.
Itaq si aliquem bene xp̃ianum qui tam̃
habet uxorem. quamuis cum ea adhuc fi¬
lios generet int̾rogem. utrum in illo regno
hab̃e uelit uxorem:. memor utiq ꝓmissorum
dei & uitȩ illiꝰ. ubi corruiptibile hoc induet
incorruptionẽ. & mortale hoc induet im¬
mortalitatem. iam magno uł certe aliquo
amore succensꝰ: cum execratione responde¬
bit se uehem̃t̃ id nolle. Rursum si int̾rogẽ.
utrum uxorem suam post resurrectionem

Expanded text:
e liber, sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent, sed erunt sicut angeli in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit, nondum amat illam vitam ubi nulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
cernebat. Et apłs non ait. reddat. s reddet il¬
tis est non imp̃cantis. Sicut & de illa ypo¬
crisi iudeoꝵ. de qua iam dictum ẽ: cuiꝰ eũ¬
sionem imminere cernebat dixit. Pcutiet
te dñs paries dealbate. ꝓpħe aut̃ maxime
solent figura imp̃cantis fut᷑a p̃dicere: sicut
figura p̃t̾iti temporis. ea quȩ uent᷑a erant
sepe cecinert̃. Sicuti ẽ illud. Quare fremu¬
erunt gentes: & popłimeditati st̃ inania :
Non enim dixit. quare frement gentes: & po¬
puli meditabunt᷑ inania: cum eañ quasiiã
transacta meminisset. s uent᷑a ꝓspiceret. lale
etiam illud ẽ: diuiserunt sibi uestimenta
mea. & suꝑ uestimentum meum miserunt
sortem. Et hic enm ñ dixit diuident sibiue¬
stimenta mea: & suꝑ uestim̃tum meum
mittent sortem. Nec tam̃ de his u̾bis qͥs qm
calumniat᷑. insi qui ñ sentit uarietatẽ istã
figurarum in loquendo nicħ ueritati rerũ
minuere: & plurimum adde affectib ani

Expanded text:
cernebat. Et Apostolus non ait, Reddat; sed, Reddet ilcernebat. Et Apostolus non ait, Reddat; sed, Reddet iltis est, non imprecantis. Sicut et de illa hypocrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui eversionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : et hic enim non dixit, Divident sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum mittent sortem. Nec tamen de his verbis quisquam calumniatur, nisi qui non sentit varietatem istam figurarum in loquendo nihil veritati rerum minuere, et plurimum addere affectibus ani
Abbreviated transcription (Latin):
& sobrie consid̾antib uident᷑ adũse. Q̾a ce in
ꝓpħis inueniunt᷑ multȩ imp̃cationes adũs
inimicos: q̃ maledictionesputant᷑. Sic̃ ẽ illud
fiat mensa eoꝵ coram ipsis in laqueum: & cȩt̾a
que ib dicunt᷑. & illud. fiant filii eiꝰpupilli.
&& uxor eiꝰ uidua: & queq alia. uł supͣ. uel in¬
fra. in eodem psalmo. in ꝑsonam uide ꝑ pro¬
phetam dicunt᷑. Et multa alia usq quaq
in scͥpturis repꝑiunt᷑: quȩ uideant᷑ eẽ contͣ¬
ria. & huic p̃cepto dñi. & illi apłico quo ait. be¬
nedicite & nolite maledicere. Cum & de dño
scͥptum sit: qͦd maledixerit ciuitatib q̃ u̾bũ
ita dixerit: reddet ill dñs scd̾m oꝑa illiꝰ. S
in hoꝵ etiam ũb̃. ñ hoc inuenit᷑ qͦd optatie¬
rint.s qͦd p̃dixerint. F enim cum ait dñs. ue
tͥ capharnaum aliud sonat. nisi aliqͥd ei mali
euent᷑um meritoinfidelitatis: qͦd futurum
dñs ñ maliuolentia optabat. s diuinitate

Expanded text:
e; quia et in Prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in personam Judae per Prophetam dicuntur. Multa alia usquequaque in Scripturis reperiuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apnedicite, et nolite maledicere , cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ita dixerit: Reddet illi Dominus secundum opera illius . Sed in horum etiam verbis non hoc invenitur quod optaverint, sed quod praedixerint. Non enim cum ait Dominus, Vae tibi, Capharnaum, aliud sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate
Abbreviated transcription (Latin):
taui diei inuet̾i testam̃to. & dñi resurrectio¬
ne post sabb̃m qͥ ẽ utiq octauus dies. idemq
pͥmus dies. &e celebratione octauarum feri¬
arum. qͣs in regeneratione noui hominis
celebramꝰ. & numero ipso pentecostes.Nam
septenario numerosepties multiplicato. qͦ
fiunt quadraginta nouem. quasi octauus
adlit᷑. ut qͥnquaginta compleant᷑. & tanꝗͣ
redeat᷑ ad cayut: qͦ die missus ẽ sp̃s sanctꝰ:
qͦ in regnum cȩlorum ducimur. & hȩredi¬
tatem accipimꝰ. & consolamur & pascim᷑. &
misccłiam consequim᷑. & mundamͣ. & pacifi¬
camur: atq ita ꝑfecti. om̃s extͥnsecꝰ illatas mo

Expanded text:
tavo die in Veteri Testamento; et Domini resurrectiotavo die in Veteri Testamento; et Domini resurrectione post sabbatum, qui est utique octavus, idemque primus dies; et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus; et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur et tanquam redeatur ad caput: quo die missus est Spiritus sanctus, quo in regnum coelorum ducimur, et haereditatem accipimus, et consolamur; et pascimur, et misericordiam consequimur, et mundamur, et pacific
Abbreviated transcription (Latin):
unt & sitiunt iusticiam: qm ipsi sat᷑abunt᷑.¬
Miscłib misccłia. tanquam uͦ & optimo con¬
silioutentib: ut hoc eis exibeat᷑ a potentio¬
re. quod inualidiorib exibent. Beati mis e¬
ricordes: qm̃ ipsoꝵ mis erebit᷑ d̾s. Mundis
corde facultas uidendi dm̃: tanquam pu¬
rum ocłm ad intelligenda et̾na gerentibus.
Beati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt.
Pacificis dei similitudo: tanquam ꝑfecte sa¬
pientib formatisq ad imaginem di. ꝑ rege¬
nerationem renouati hominis. Beati pacifici:
qm ipsi filii deiuocabunt᷑. E ista quidem in hac
credim᷑. Nam illa omnimoda & in angłicam
formam mutatio q̃ post hanc uitam ꝓmittit᷑.
nullis ũbis exponi potest. Beati gͦ qͥ ꝑsecutio¬
nem patiunt᷑ ꝓpt̃ iusticiam: q̃m ipsorum ẽ
regnum çelorum. Hec itaq octaua sententia
quȩ ad caput redit. ꝑfectumq hominem de¬
clarat: significat᷑ fortasse & circumcisione oc¬

Expanded text:
unt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntmisericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod invalidioribus exhibent. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Et ista quidem in hac credimus. Nam illa omnimoda in angelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exponi potest. Beati ergo qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significatur fortasse et circumcisione oc
Abbreviated transcription (Latin):
lumus: & adiuuemꝰ in qͦ possumꝰ alios. sic̃ &
nos in qͦ ñ possumꝰ cupimꝰ adiuuari: De qͥb
hic dr. Beati miscd̃es: &e reliqͣ. Intellectꝰ con¬
gruit mundis corde: tanquam purgato ocło
quo cerni possit. qͦd corporeꝰ ocłs ñ uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis ascendit.
De qͥb hic dr̃. Beati mundi corde. Sapientia
congruit pacificis: in qͥb tam ordinata sunt
omnia : nullusq motꝰ aduers rationem rebel¬
lis ẽ: s euncta obtemꝑant sp̃uihominis. cũ &
ci. Unum aut̃ p̃mium qͦd ẽ regnum cȩlorũ.
ꝓhis gͣdib uarie nominatum ẽ. In pͥmo sicut
oportebat positum ẽ regnum cȩloꝵ: quodẽ
ꝑfecte summeq sapientiȩ animȩ rationalis.
Sic itaq dictum ẽ beati pauꝑes sp̃u. qm̃ ipsoꝵ¬
testamentum patͥs cũ pietate querentibus.
Beatimites: qm̃ ipsi hereditate possidebunt
t̃ram. Iugentib consolatio: tanqͦm scientib
fortit̃q certantib ad salutem. Beati qͥ esuri¬

Expanded text:
n quo possumus alios, sicut et nos in quo non possumus cupimus adjuvari. De quibus hic dicitur: Beati misericordes, et reliq. Intellectus cordis congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, seci. Unum autem praemium, quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est: Beati pauperes spiritu, quotestamentum patris cum pietate quaerentibus: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuri
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ. quam totum corpꝰ tuum eat in gehen¬
nam: cogit querere diligentiꝰ quid dixerit
ocłm. In qua questione nichil mͥ occurrit
congruenci. quam dilectissimũ amicum.
Nam hoc utiq membrum recte possumus
appellare. qͦd uehem̃t̾ diligimꝰ: & hẽ consili¬
arium. qͥa ocłs ẽ. tanqͣm demonstrans iter.
& in reb diuinis. qͥa dext̃ ẽ. ut sinist̾ sit di-¬
ctus quidem consiliarius: s in reb t̾renis. ad
necessitatem corporis ꝑtinentib: de qͦ scan
dalirante suꝑfluum erat dicere. quandoqͥ¬
dem nec dextͦ parcendum sit. In reb autem
diuinis consiliariꝰ scandalizans est. si in ali¬
quam ꝑniciosam heresem. nomine religio¬
nis atq doctͥne conat᷑ inducere. Gͦ & dext̾a
manus accipit᷑ dilectꝰ adiutor & minist̾ in
diuinis oꝑib. Nam quemadmodum in ocło
contemplatio. sic in manu actio recte intel¬
ligit᷑: ut sinistra manꝰ intelligat᷑ in oꝑib que
huic uitȩ & corpori st̃ necessaria. Dictum est¬

Expanded text:
t, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum: in qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum. Nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus, et hunc consiliarium, quia oculus est tanquam dem in rebus divinis, quia dextra est: ut sinister sit dilectus consiliarius, sed in rebus terrenis ad necessitatem corporis pertinentibus. Item indalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipiatur dilectus adjutor et minister in divinis operibus: nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu recte actio intelligitur; ut sinistra manus intelligatur in operibus quae huic vitae et corpori s
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Unde hic dr. Beati mites: qm̃ ipsi heredi¬
tate possidebunt t̾ram. Scientia congruit
lugentib qͥiam cognouierunt in septuris
quib malis uincti teneant᷑: quȩ tanquam bo¬
na & utilia ignorantes appetiuerunt. De qͥbus
hic dr: beati qui lugent. fortitudo congruit
esurientib & sitientib. Laborant enim deside¬
rantes gaudium de ueris bonis. & amorem a
t̃renis & temporalib aũtere cupientes. De qͥ¬
bus hic dr. Beati qui esuriunt & sitiunt iu

Expanded text:
mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus, et sitientibus, laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes. De quibus hic dicitur: Beati
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enimloqͥ falsum ñ potest qͥ non loquit᷑.
sic ꝑiurare ñ potest. qͥ ñ urat. S tam̃ qm̃ iu¬
rat qui adhibet testem dm̃: diligent̃ consi¬
derandum est hoc capłm. ne contͣ p̃ceptum
dñi apłs fecisse uideat᷑: qͥ sepe hoc mͦ urauit
cum dixit. que aut̃ scribo uobis ecce corã deo¬
mentior. Tale est etiam illud. Testis enim mͥ
est ds. cui seruuo in sp̃u meo in euangłio filii
eiꝰ. qͣm sine int̾missione memoriam ur̃i fa

Expanded text:
Sicut enim falsum loqui non potest qui non loquitur, sic pejerare non potest qui non jurat. Sed tamen quoniam jurat qui adhibet testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit: Quae autem scrmentior ; tale est etiam illud: Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo in Evangelio Filii ejus, quomodo sine intermissione memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
luat te: erue eum. & ꝓice abs te. Expedit enĩtͥ
ut ꝑeat unum membroꝵ tuoꝵ: quam totum
corpus tuum eat in gehennam. Hic uͦ magna
opꝰ est fortitudine ad membra p̃cidenda. Qͥe¬
quid enim est qͦd significat ocłs: sine dubio
tale est. qͦd uehement̃ diligit᷑. Solet enim &
ab eis qui uehement̾ uolunt expͥmere dilec¬
tionem suam: ita dici. Diligo eum ut ocłos
meos:aut etiam plus quam ocłos meos. Qͦs
aut̃ additum ẽ dext̾: fortasse ad augendam
uim dilectionis ualet. Quanquam enĩ ad
uidendum isti ocłi corporis commumt̾ in¬
tendant᷑. & si ambo intendant᷑. equalit̾ pos¬
sint: ampliꝰ tam̃ formidant homines dextrũ
amittere. ut iste sit sensꝰ. Quicqͥd illud est
qͦdita diligis ut ꝓ dextͦ ocło habeas. si scan¬
dalirat te. id est si tͥ impedimento ẽ ad uerã
beatitudinem: erue illud & ꝓice abs te. Ex¬
pedit enim tͥ ut ꝑeat unum hoꝵ que ita dili¬
gis. ut tanquam m̃bra tͥ hercant: quam totũ

Expanded text:
te, erue eum, et projice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Hic vero magna opus est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quae ita diligis ut tanquam membra tibi haereant, quam totum
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓbꝰ efficiar. Qo uͦ ait. ut luceat omnibus
quiin domo st̃: domum prito dict̃am ha¬
bitationem hominum. id ẽ ipsum mundũ
ꝓpt̃ id quod suꝑiꝰ ait. uos estis lum̃ mundi.
aut si domum quisq uult acciꝑe eccłiam:
lum̃ ur̃m coram hominib ut uideant bona
facta ur̃a: & głificent patrem ur̃m qui in¬
in cȩlis ẽ. Si tm̃mͦ diceret. sic luceat lum̃
ur̃m coram hominib. ut uideant bona fa¬
cta ur̃a. finem constituisse uidet᷑ in laudib
hominum. qͥs querunt hypocͥte: & qui am¬
biunt honores. & captant manissimã głam.
Et it̾m. Ds confringet ossa eoꝵ: qu hominib
placent. Et rursum apłs. Non efficiamͣ inanis¬

Expanded text:
robus inveniar . Quod vero ait, Ut luceat omnibus qui in domo sunt, domum puto dictam habitationem hominum, id est ipsum mundum, propter id quod superius ait, Vos estis lumen mundi: aut si domum quisque vult accipere Ecclesiam, lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Si vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra, finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. et iterum: Deus confringit ossa eorum qui hominibus placent . Et rursum Apostolus: Non efficiamur, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
sta ẽẽ. nec et̾na. nec pulchra. nec bona. nec
sapientia. At ipsa castitas. et̾nitas. pulchri¬
tudo. bonitas. sapientia. nullo mͦ recipiunt.
aut corruptionem. aut ut ita dicam tem¬
poralitatem: aut turpitudinem aut ma¬
liciam. Gͦ etiam illa quȩ participatione
similia sunt. recipiunt dissimilitudinem.
At ipsa similitudo. nullomͦ ex aliqͣ parte
podest ẽẽ dissimilis. Unde fit. ut cum simil¬
tudo patͥs filiꝰ dicat᷑. quia eiꝰ participatione
similia sunt quȩq ft̃ uel int̾ se. uel deo sum:¬
lia: ipsa ẽ enim species pͥma. qua sunt ut ita
dicam speciata. ce forma qͣ formata st̃ omnia
ex nulla parte pat̾ possit ẽẽ diss imilis. Idẽ
gͥ quod pat̾. ita ut iste filiꝰ sit. ille pat̾: id est
una substantia. Nam si ñ una. recipit dissi¬
militudinem simihitudo: quod fieri posse

Expanded text:
sta esse, nec aeterna, nec pulchra, nec bona, nec sta esse, nec aeterna, nec pulchra, nec bona, nec sapientia: at ipsa castitas, aeternitas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo Patris Filius dicitur, quia ejus participatione similia sunt quaecumque sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Pater, id est, una substantia. Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieri posse
Abbreviated transcription (Latin):
sit castum castitate quam gignit. & cui pͥn¬
cipium atq causa ẽ. ut sit. Aliter autem.
cum participatione castitatis quidq ca-¬
stum ẽ: quod pot̾ aliqnͣdo ẽẽ non castũ.
Atq ita de cęt̾is intelligendum. Nam ce
anima et̾nitatem uel intelligit᷑. uel cre¬
ditur consequi: s et̾na et̾nitatis partiei¬
patione fit. Non aut̃ ita et̾nus ds: s qͦd
ipsiꝰ et̾nitatis ẽ auctor. Hoc ce de pulch̾¬
tudine ce de bonitate licet intelligi. Qmͣ¬
obrem cum sapiens d̃s di. & ea sapientia
sapiens dr. sine qua eum uł fuisse aliqͣnͣ¬
do. uel ẽẽ posse nefas ẽ. credere:ñ partici¬
pacione sapientiȩ sapiens dr. sicuti anima
quȩ &e c̃e ce non eẽ sapiens potest: s quod eã
ipse genuerit qua sapiens dr sapientiam.
Item illa que participatione st̃ uł casta. uł
et̾na. uł pulchra. uel bona. uel sapientia:
recipiunt ut dictum est. ut possint nec ca¬

Expanded text:
sit castum castitate quam gignit, et cui prinsit castum castitate quam gignit, et cui principium atque causa est ut sit; aliter autem cum participatione castitatis quidque castum est, quod potest aliquando esse non castum; atque ita de caeteris intelligendum est. Nam et anima aeternitatem vel intelligitur vel creditur consequi, sed aeterna aeternitatis participatione fit. Non autem ita aeternus Deus, sed quod ipsius aeternitatis est auctor. Hoc et de pulchritudine et de bonitate licet intelligi. Quamobrem cum sapiens Deus dicitur, et ea sapientia r, sine qua eum vel fuisse, aliquando, vel esse posse nefas est credere, non participatione sapientiae sapiens dicitur, sicuti anima, quae et esse et non esse sapiens potest: sed quod ipse eam genuerit, qua sapiens dicitur, sapientiam. Item illa quae participatione sunt vel casta, vel aeterna, vel pulchra, vel bona, vel sapientia, recipiunt, ut dictum est, ut possint nec ca