comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pe sit qualitas ⁊ qͣntitas pene. Ñ enĩ par si¬
debet eẽ fructꝰ boni oꝑis eiꝰ. qͥ nicħ uł im¬
nus peccauit.⁊ eiꝰ qͥ grauiꝰ cecidit. Ideo diec¬
tiopenitenti ualde necessaria ẽ. ut illa
gerat q̃ aus tͣdit dicens. Consid̾et auc inłꝰ¬
qͣlitatem cͥminis in loco. intp̃r. in ꝑ de pent¬
seuerantia. in uarietate ꝑsone. ⁊ q̃li hoc
fecit temptõne. ⁊ in ipsiꝰuitii multipli¬
ci executione. Oportet enim penitere
fornicantem. scđ̾m excellentiam suistatꝰ
ce officii. uł scđm modum meretͥcis. ⁊ in
mͦ oꝑis sui. ⁊ qͣlit̾ tͦpitudinem egit. sim
loco sacrato. siin tp̃r orationi ꝯstituto.
ut funt festiuitates & tpr̃a ieitinii. Con¬
sideret qnͣtum ꝑseuerau̾it & defleat.i
uictꝰ impugnatione. Sunt enim qͥ ñ so¬
lum ñ uincunt᷑. s ultͦ se pecc̃o offerunt.
nec expectant temptonem. s p̃ueniunt
uoluptatem. ⁊ ꝑtractet sec̃ quam multi¬
plici occasione uitii delectabilit pecca¬

Expanded text:
s poenae. Non enim par debet esse fructus boni operis ejus qui nihil vel minus peccavit, et ejus qui gravius cecidit. Ideo discretio poenitenti valde necessaria est, ut illa gerat quae tradit Aug. dicens: Consideret qualitatem criminis, in loco, in tempore, in perseverantia, an varietate personae; et quali hoc fecerit tentatione, et in ipsius vitii multiplici executione. Oportet enim poenitere fornicantem secundum excellentiam sui status vel officii, et secundum modum meretricis, et in modum operis sui; et qualiter turpitudinem egerit, si in loco sacrato, si in tempore orationi constituto, ut sunt festivitates et tempora jejunii. Consideret quantum perseveraverit, et defleat fuerit impugnatione. Sunt enim qui non solum non vincuntur, sed ultro se peccato offerunt; nec expectant tentationem, sed praeveniunt voluptatem. Et pertractet secum quam multiplici actione vitii delectabiliter pecca
Abbreviated transcription (Latin):
fcs ẽ omnium reꝰ. Ingratꝰ enim exticit. qͥ
plenꝰ uirtutib dm̃ oĩnoñ timuit. In hoc
enĩ qͥsq peccator fit eulpabilior: quo est
do acceptior. Ideo enim adam płꝰ peccauit.
qi mom̃s bono abundauit. alio etiã mͦ
offendens in uno. fẽs ẽ oĩum reꝰ. qr omĩs
uirtꝰ patit᷑ detͥmentum ab unouitio. Po¬
nat se omnino in iudicio ⁊ potestate sac̃do¬
tis. nicħ sui reseruans sͥ. ut oĩa eo rubente
paratꝰ sit facẽ ꝓrecipienda uita anime. q̃
facet ꝓ euitanda corporis morte. ⁊ hoc cũ
desid̃io. qi uitam recuꝑat infinitam. Cũ

Expanded text:
em reus. Ingratus enim exstitit qui plenus virtutibus Deum omnino non timuit. In hoc enim quisque peccator fit culpabilior, quo est Deo acceptior. Ideo enim Adam plus peccavit, quia omni bono abundavit. Etiam alio modo offendens in uno reus est omnium, quia omnis virtus patitur detrimentum ab unonat se omnino in judicio et potestate sacerdotis, nihil sui reservans sibi, ut omnia eo jubente paratus sit facere pro recipienda vita animae, quae faceret pro vitanda corporis morte; et hoc cum desiderio, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sionib crim̃ ꝓdt̾. aut nescientib aliis.
ipsim se uoluntarie ex communicatioĩs
sententiam fert̾: ⁊ ab altari cui ministra¬
bant. ñ animo s officio separati. uitã suã
quasi mortuam plangt᷑. Certi qͦd recon¬
ciliati sͥ efficacis penitentiȩ fructib a
deo. ñ solum amissa recuꝑent. s etiã
suꝑne ciuitatis gaudia recipiant. hiᷤ
auctoritatib innitunt᷑. qͥ sufficẽ ꝯtendt
deo confit̾i peccata. sine sac̃dote. Dict̃ enĩ
qͦd siqͥs timens detegi culpam suam apd̾
homines. ne inde opprobͥo habeat᷑. ł alii
suo exemplo ad peceandum accingantur:
& i̾o taceat homini. & reuelet do: conseqͥt᷑

Expanded text:
nibus crimen produnt, aut nescientibus aliis ipsi in se voluntariae excommunicationis ferunt sententiam: et ab altari cui ministrabant, non animo, sed officio separati, vitam suam quasi mortuam plangunt; certi quod reconciliati sibi efficacis poenitentiae fructibus, a Deo non solum amissa recipiant, sed etiam supernae civitatis gaudia recipiant. His auctoritatibus innituntur qui sufficere contendunt Deo confiteri peccata sine sacerdote. Dicunt enim quod si quis timens detegere culpam suam apud homines, ne inde opprobrio habeatur, vel alii suo exemplo ad peccandum accingantur, et ideo tacet homini, et revelat Deo, consequitur
Abbreviated transcription (Latin):
fili. mat̾noꝵ m̃broꝵs ordine custodito.
a p̃positis sacramentoꝵs. accipiat satisfactio¬
nis sue modum. in offerendo sacͥficio con¬
tͥbulati cordis. deuotꝰ ce supplex. Id tamen
ẽ: atq hoc expediri utilitati eccłiȩ uidr
antistitiꝰ in noticiam multoꝵ. uł totius
tali plage. ꝑ pudorem addat tumorem.¬
đ. Cum tanta ẽ plaga peccĩ ⁊ impetus
morbi. ut medicam̃ta corꝑis & sangͥnis
dñi deferenda sint auctoritate antisti¬
tis: debet se qͥs remotiere ab altari. ad
agendam penitentiam: & eadem recõ¬
diuine uoluntatis p̃sidiis ordinatis:
ut indulgentiam di. nͥ supplicatioĩb
sac̃dotum nequeant optinere. Xp̃s ⁊¬

Expanded text:
filius, maternorum membrorum ordine custodito, a praepositis sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum, in offerendo sacrificio contribulati cordis devotus et supplex. Id tamen est, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur antistiti, in notitiam multorum, thali plagae per pudorem addat tumorem. Cum tanta est plaga peccati et impetus morbi, ut medicamenta corporis et sanguinis Domini differenda sint, auctoritate antistitis, debet se quisque removere ab altari ad agendam poenitentiam, et eadem audivinae voluntatis praesidiis ordinatis, ut indulgentiam Dei nisi supplicationibus sacerdotum nequeant obtinere. C
Abbreviated transcription (Latin):
dest: nicħ ꝓdesse intelligat᷑. ad reg
num optinendum: ñ ad extremi
iudici tolerabiliꝰ supplicium subeun¬
ta funt: sine qua m nob non potest ẽẽ
uera penitentia: qm̃ in bonis caritaᷤ
dei est: que tolerat omnia. Estͥngit
Dictoꝵ summam ut alia addat.
Ex his ostendit᷑. bona que fine cari¬
tate ftunt. ꝓdesse qͥdem ad tolerabilio¬
rem penam sentiendam: s non ad op
tinendam uitam. Illa ⁊̃ que in carita¬
te qͥs facit. si plapoꝰ postea fuerit. nec
exsurrerit: non eẽ in memoria di. ere¬

Expanded text:
dest ; nihil prodesse intelligatur ad regnum coelorum obtinendum, non ad extremi judicii tolerabilius supplicium subeunta sunt, sine qua in nobis non potest esse vera poenitentia; quoniam in bonis charitas Dei est quae tolerat omnia. 5. Perstringit dictorum summam, ut alia addat. Ex his ostenditur bona quae sine charitate fiunt prodesse quidem ad tolerabiliorem poenam sentiendam, sed non ad vitam obtinendam. Illa enim quae in charitate quis facit, si postea prolapsus fuerit, nec exsurrexerit, non esse in memoria Dei Eze
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥs. si fidelis dep̃hensꝰ in adulterio
decollet᷑. qͥd de eopostea fiat. Qut eñ
d. b ĩ idip: aut ñ puniet᷑: ⁊ optandum
ẽ adult̾is. ut hic breui pena puniãt.
ut frust̾ent᷑ his. cruciatꝰ et̾nos. Ad qͥd
respondemꝰ. dm̃. ut omnium rerũ
ita supplicioꝵ qͦ scire mensuram:
⁊ ñ p̃uenirq sententiam iurdicis: ne
illi. in peccatorem ex̾cende debĩc pene
auferri potestatem: ⁊ magnum pec¬
catum. magnis diut᷑nisq dilui
cruciatib. Siquis uͦ punitꝰ sit utt ille
sabbo ligna colllgerat: tales postea
non puniri: qr culpa leuis. p̃sentisup¬
plicio compensata sit. Leuis enim cyl¬
pa: leui supplicio compensat᷑. Hic satiᷤ¬
innuit ieꝵ. grauia peccata.⁊ hic puni¬
N graui supplicio: & in futo punienda
et̾naliter: de qͥbꝰ penitentia non agit᷑.
Int̾ flagella uͦ leuia que hic puniuit᷑
leui pena compensationem recipere:
qͦd in bonis fieri ñ ambigimus : & in

Expanded text:
aliquis, si fidelis deprehensus in adulterio aliquis, si fidelis deprehensus in adulterio decolletur, quid de eo postea fiat. Aut enim dipsum; aut non punietur, et optandum est adulteris ut hic brevi poena puniantur, ut frustrentur in cruciatus aeternos. Ad quod respondemus, Deum ut omnium rerum, ita suppliciorum quoque scire mensuras; et non praeveniri sententia judicis, nec illi in peccatorem exercendae dehinc poenae auferri potestatem, et magnum peccatum magnis diuturnisque lui cruciatibus; si quis vero punitus sit tesabbato ligna collegerat, tales postea non puniri, quia culpa leuis praesenti supplicio compensata sit; leuis enim culpa leui supplicio compensatur. Ex innuit Hieron. gravia peccata et hic puniri gravi supplicio, et in futuro punienda aeternaliter, de quibus poenitentia non agitur inter flagella; levia vero quae hic puniuntur, levi poena compensationem recipere, quod in bonis fieri non ambigimus, et in
Abbreviated transcription (Latin):
initium pene. ut herodi: quatintis
hicuideat᷑. qͥd in inferno sequatur.
nos sentire omnia que temporalit̾
punuint᷑. ñ ult̾iꝰ a deo punienda.
Nam ⁊ si suꝑ eundem locum ieꝵ di¬
cat egyptios ⁊ ifrłitas. a deo tẽꝑalit̃
punitos. ne in et̾num punirent᷑: ñ ẽ
tñ de omnib gn̾alit̾ intelligendum.
uio sodomitas igne. egyptios mari .is¬
puniret: ꝙi ñ iudicabit. d.b̃. in idipm
Qui gͦ puniti sunt: postea ñ punient
Alioquin m̃tit᷑ scͥptura: ꝙ nefas ẽ di¬
cere. Attende lector. his ub̾: ⁊ caue ne
de omnib gnalit̾ intelligas: s de hiᷤ
taneam: tñ ñ respuit ds̃. Qͦd autem
qͥ ꝑ temporale flagellum ñ corrigant.
post et̃nalit̾ puniant᷑. ibidem osten¬
dit: agens de fideli dep̃henso in ad¬
ult̾io. qui decollat᷑ : uͥ ostindit leuia
peccata breui ⁊ temporali supplicio pur¬
gari: magnauͦ duit᷑nis et̃nisq suppli¬
ciis reseruari: itainqͥens. Querathͥ

Expanded text:
judicium poenae, ut Herodi, quatenus judicium poenae, ut Herodi, quatenus hic videatur quid in inferno sequatur, nos sentire omnia quae temporaliter puniuntur non ulterius a Deo punienda: nam etsi super eumdem locum Hieronymus dicat Aegyptios et Israelitas a Deo temporaliter punitos ne in aeternum punirentur, non est tamen de omnibus generaliter intelligendum. uio, Sodomitas igne, Aegyptios mari, Ispuniret, quia non iudicabit Deus bis in id ipsum. Qui ergo puniti sunt postea non punientur; alioquin mentiretur scriptura, quod di. Attende, lector, his verbis, et cave ne de omnibus generaliter intelligas; sed de his taneam, tamen non respuit Deus. Quod autem qui per temporale flagellum non corriguntur, post aeternaliter puniantur, ibidem ostendit, agens de fideli deprehenso in adulterio, qui decollatur. Ubi ostendit levia peccata brevi et temporali supplicio purgari, magna vero diuturnis aeternisque suppliciis reservari, ita inquiens: Quaerat hic
Abbreviated transcription (Latin):
sibi a sac̾dote satisfactionem expleuerit.
cet̾is tacitis: ñ ꝓ illo pecc̃o tt̾m iudicandꝰ
est. de qͦ satisfecit ad arbitͥum sac̾dotis
qͥuicem xp̃i in eccłia gerit. Ideoq si de
eo tt̾m iudicat᷑: bis in idipsum uidicat
d̾s. & consurgit duplex tribulatio.
qui p̃sentib suppliciis commutantur
inbonum: & fic ꝑseuerant. Suꝑ qͦs: non
consurget duplex tͥbulatio. Qui uͦ int̾
flagella. duriores ⁊ det̾iores fiunt. ut
pharao: p̃sentib. et̾na conectunt: ut
temporale supplicium. sit eis eterne
ardebit usq ad extremam damnatio¬
nem. Hoc contͣ illos notandum est. qͥ
dicunt illud. scił. ñ iudicabit d̾s bis
in idipsũ. ad omĩa ꝑtinẽ flagella: ꝙ
qͥdam hic flagellis emendant᷑: alii
hic.⁊ in et̾irum puniunt᷑. Qumq
enim modis flagella contingunt:
ut iustis m̾ita ꝑ patientiam augeãt᷑.
ut iob ł ad custodiam uirtutum. ne
corrigenda peccata. sic̃ marie lepra.
ł ad głam di. ut de ceconato: ł ad

Expanded text:
iam a sacerdote in satisfactionem expleverit, caeteris tacitis, non pro illo peccato amplius judicandus est, de quo satisfecit ad arbitrium sacerdotis qui vicem Christi in Ecclesia gerit. Ideoque si de eo iterum judicetur, bis in idipsum judicat Deus, et consurget duplex tribulatio. qui praesentibus suppliciis commutantur in bonum, et sic perseverant, super quos non consurget duplex tribulatio. Qui vero inter flagella duriores et deteriores fiunt, ut Pharao, praesentibus aeterna connectunt, ut temporale supplicium sit eis aeternae ardebit usque ad extremam damnationem. Gratian. Hoc contra illos notandum est, qui diin idipsum, ad omnia pertinere flagella, quia quidam hic flagellis emendantur, alii hic et in aeternum puniuntur. Quinque enim modis flagella contingunt, vel ut justis per patientiam merita augeantur, ut Job; vel ad custodiam virtutum, ne corrigenda peccata, ut Mariae lepra; vel ad gloriam Dei, ut de caeco nato; vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
sulit᷑ utilitati. non uoluntati. S ea
maior ẽ: qͣndo ex corde dimitamꝰ.
qd in nob̾ quisq peccauit. M nus
enimmagnum ẽ: ergaeum ẽe beni¬
uolum. qui nicħ tͥ mali fecit. Ittd̾
multo grandius. ut tuum etiamin¬
micum diligas: ⁊ ei qui tͥ malum
uult. & si potest facit. semꝑ bonum
uelis. faciasq quod possis. Quodgͦ
turi sumus. ⁊t ñ eredentib in pͣ
munda sint omnia. si elemosinas
re elemosinam: a se pͥmum deba
incipere : & eam sibi pͥmum dare
Est enim elemosina opꝰ miscłie:
uerissimeq dict̾um est: misere̾
anime tue placens deo. Nongͦ
se fallant. qͥ ꝑ elemosinas largis¬
simas fruetuum suoꝵ uł pecunie.
impunitatem se emere estimant.
in peccatis ꝑmanentes: querta dili¬
gunt. ut in eis optent uersari. Qi
crudeł. Diligendo qͥppe eam. scd̃m
eidare elemosinam. ꝑ quam sit
diligat eam scdm łm. Hac elemosi¬
na. quam sͥ homo pͥmtt᷑ debet: mun¬
dantur int̾iora. Ad ꝙ hortans xp̃s.

Expanded text:
 utilitati, et non voluntati; sed ea major est qua ex corde dimittimus quod in nobis quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum qui tibi nihil mali fecit. Illud multo grandius ut tuum etiam inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et, si potest, facit, semper bonum velis, faciasque quod possis. Quod erturi sumus, ut non credentibus in Christum, munda sint omnia, si eleemosynasre eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare, est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum: « Miserere animae tuae placens Deo . » Non ergo se fallant qui per eleemossimas fructuum suorum vel pecuniae impunitatem se emere aestimant, in peccatis permanentes, quae ita diligunt, ut in eis optent versari. Qui crudelis. Diligendo quippe eam secundum ei dare eleemosynam, per quam fit um, et diligat eam secundum Deum. Hac eleemosyna, quam sibi homo primitus debet, mundantur interiora. Ad quod hortans Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
llud autemꝙ amb̃ att. ⁊ si fides de¬
sit. pena satiffacit. ⁊ c̃: ñ de fide in¬
telligit᷑. qͣ credit᷑ in dm̃: s de con¬
scientia delict̾i.Deest enim fides: cũ
delicta omnia nemo intelligat : ẽ
aliqñ in homine pecc̃m. cuiꝰ non
habet conscientiam Unde apłs.¬

Expanded text:
fides desit, poena satisfacit, etc., non de fide intelligitur qua creditur in Deum, sed de conscientia delicti. Deest enim fides, cum delicta omnia nemo intelligat, est aliquando in homine peccatum cujus non habet conscientiam. Unde Apos
Abbreviated transcription (Latin):
des qua credit᷑ in ip̃m: de qua
scͥptum ẽ. Mundans fide corda eoꝵ.
S ne istas elemosuas que fiunt
hec inquit oportuit facere. scilies
nidicium ⁊ earitatem cħ ce illa ñ omit¬
tre .i. elemosinas fructuum t̾renoꝵs.
srhis dat᷑ intelligi. ꝙ in pecc̃o mortaliꝑ
manentes. ⁊ si elemosinas largas faciãt
ntñ ꝑ eas satisfaciunt: qr in ordinate a¬
gunt. dum a se non incipiunt: nec
crudeles existunt. nec placentes deo.
Nongͥ dicenda est illa peccati satis¬
ficio. qͣm qͥs agit ꝓ uno pecc̃o. dum
ꝑdurat in alto: qr nicħ ꝓdest ieiu¬
nare ⁊ orare. ⁊ aliabona agere : nͥ
mens reuocet᷑ a peccato. Et si aliq̃n
Iuib dam tñ uidet᷑ ftusse
satisfac̾io: s infructuosa: dum in al
penituerit. Tc̃ enim utrumq dimit¬
titͣ pecc̃m: & satisfac̾io p̃cedens uiui¬
ficatur. que fuerat mortua: sieuit
baptismus ill qui fict̾e accedit. tẽ
pͥmitꝰ ualet. cum fict̾io a mente re¬
iedit ꝑpenitentiam. Q in huiꝰ opini¬

Expanded text:
des, qua creditur in Christum, de quo scriptum est: Mundans fide corda eorum. Sed ne istas eleemosynas quae fiunt s videretur: Haec, inquit, oportuit facere, scilicet judicium et charitatem Dei, et illa non omittere, id est, eleemosynas fructuum terrenorum. Ex his datur intelligi quod in peccato mortali permanentes, etsi eleemosynas largas faciant, non tamen per eas satisfaciunt, quia inordinate agunt, dum a se non incipiunt. Nec crudeles existunt, non placentes Deo. Non ergo dicenda est illa peccati satisfactio, quam quis agit pro uno peccato, dum perdurat in altero. Quia nihil prodest jejunare et orare, et alia bona agere, nisi mens revocetur a peccato; et si aliquando Quibusdam tamen videtur fuisse satisfactio, sed infructuosa, dum in pecpoenituerit. Tunc enim utrumque dimittitur peccatum, et satisfactio praecedens vivificatur, quae fuerat mortua; sicut Baptismus illi qui ficte accedit tunc primum valet, cum fictio a mente recedit per poenitentiam. Et in hujus opini
Abbreviated transcription (Latin):
ic ortt᷑ questio multipler. peccatum.¬
Primo enim q̃rit᷑. utrum absq satiffact̾io¬
ne. ⁊ oriᷤ ꝯfessione: ꝑ solam cordis contͥcio¬
nem. pecẽm alicui dimittat᷑. Scdo an aliqñ
sufficiat ꝯfiti dosine sacdote. Tercio: an lai¬
cofideli fcã tialeat ꝯfessio. In his eiuim cẽ¬
doct̃i ditisa sentire inueniunt᷑: qr sr̃ his
uaria ac pene diu̾sa tdidisse uidentur
doctores. Dict̃ enim qͥdam sine contessio¬
ne oris & satisfact̾ione oꝑis neminem a
pecc̃o mundari: si tp̃s faciendi habuit
tionem. in cordis contͥcione peccatum
dimitti a deo: si tam̃ uotũ hãt ꝯfitendi.¬

Expanded text:
ic oritur quaestio multiplex. Primo enim quaeritur utrum absque satisfactione et oris confessione, per solam cordis contritionem peccatum alicui dimittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. In his etiam docti diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores. Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis neminem a peccato mundari. si tempus illa faciendi habueri satisfactionem, in cordis contritione peccatum dimitti a Deo, si tamen votum confitendi
Abbreviated transcription (Latin):
locum ait. Sciendum inquit. qͦd
hic qͥdam insurgunt. horum uboꝵ
occasione: penitentiam auferen¬
des: quasi ꝑ penitentiam ñ ualeat pec¬
cator post lapsum resurgere. scdo. ⁊
pitiationem. que sepe sit ꝑpeniten¬
p̃dictis auctoritatib illorum error
quent̾ surgere diffitent᷑: ita eisdem
illoꝵ opinio el iditͣ. qui płib irre¬
titum peccĩs. asserunt de uno uere
penitentẽ. eiꝰdem ueniam a dno cõ¬
runt. non consurget duplex tͥbu¬
latio. Si gͦ inqͥunt illi. aliquis sac̾¬
doti fu̾it ꝯfessus. unum de duob
ł płib peccatis: ⁊ de illo iniunctã¬

Expanded text:
locum, ait: Sciendum, inquit, quod hic quidam exurgunt, horum verborum occasione poenitentiam auferentes; quasi per poenitentiam non valeat peccator post lapsum resurgere secundo, ropitiationem, quae saepe fit per poenitenedictis auctoritatibus illorum error quenter surgere diffitentur, ita eisdem illorum oppositio eliditur, qui pluribus irretitum peccatis asserunt de uno vere poenitere, ejusdemque veniam a Domino conrunt: Non consurget duplex tribulatio. Si ergo, inquiunt illi, aliquis sacerdoti fuerit confessus unum de duobus vel pluribus peccatis, et de illo injuncta
Abbreviated transcription (Latin):
norum ⁊ eẽ humilium fidelium. pene
cotidiana. in qͣ pectora tundimꝰ dicen¬
tes. Dimitte nob debita n. ⁊c̃. Neq ea¬
dimitti nob̃ uolumꝰ. que dimissa ĩ bap¬
tismoñ dubitamꝰ. s illa que humane
fragilitati quamuis parua tam̃ crebra
subrepunt: que si collecta contra nos
fiunt. ita nos grauabt̃. & oppͥment. fic̃
untum aliqͦd grande peccatum. Q uid
emm intest ad naufragium. an unogn¬
di fluctu nauis oꝑiat᷑ ⁊ obruat᷑. an par¬
latim subrepens aqua insentinam per
negligentium culpam impleat nauem
& subigat᷑: Ideo ieiunium ⁊ elemosi¬
ne ce orationes inuigilent inqͥb eum
penitentiam non cessamus. de satis
insinuat ita inqͥens in encħ. De cotidra

Expanded text:
norum et humilium fidelium pene quotidiana, in qua pectora tundimus dicentes: Dimitte nobis debita nostra, sicut evolumus quae dimissa nobis in Baptismo non dubitamus, sed illa quae humanae fragilitati, quamvis parva, tamen crebra subrepunt; quae si collecta contra nos fuerint, ita nos gravabunt et oppriment, sicut unum aliquod grande peccatum. Quid enim inter est ad naufragium an uno grandi fluctu navis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua in sentinam per negligentium culpam impleat navem, et submergatur? Ideo jejunium, et eleemosyna, et orationes invigilent, in quibus poenitentiam non cessamus. 4. De satAug. insinuat ita inquiens in Ench., ca
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret grãm. Penitentia enim
uera: ad baptismi puritatem cona
quicqͥd sordis pꝰ purificationem
contraxit. oportet ut abluat:
saltem lacͥmis mentis. S satis du¬
rus est: cuiꝰ mentis dolorem. o¬
culi non declarant. S sciat se
culpabilit̾ durum. qͥ deflet dam¬
na temporis. ł mortem amici: &e
dolorem peccati non ostendit in
lacrimis. Quem gͦ penitet: omnino
des. siuere estis penitentes. & ñ estis
irridentes: mutate uitã & reconci¬
liamini deo. Penitentiam agis : genua
figis: & ridens subsannas patientiam
dei. Si penitentiam agis. penicet. Si
non penitet: non penitẽs es sigͦ penitet:
cur facis. que male fecisti: Si fecisse pe
nitet: noli facere. Si adhuc facis: non
es penitens. Item innocentiꝰ scõs. Admo¬
nemus fr̃s nr̃os. ne falsis penttentus.
laicorum animas decipiant: ⁊ in in¬
fernum ꝑtrahi patiant᷑
falsam autẽ penitentiam ee constat.
cũ spretis płibꝰ. de tino solo pentten¬

Expanded text:
veniret gratiam. Poenitentia enim veniret gratiam. Poenitentia enim vera ad Baptismi puritatem conatquidquid sordis post purificationem Baptismi contraxit, oportet ut abluat, saltem lacrus est, cujus mentis dolorem oculi non declarant. Sciat itaque se culpabiliter durum, qui deflet dura damna temporis vel mortem amici, et dolorem peccati non ostelacrymis. Quem ergo poenitet, omnino tes, si vere estis poenitentes, et non estis irridentes, mutate vitam, reconciam? poenitentiam agis, genua figis, et rides et subsannas patientiam Dei? Si poenitens es, poenitet te; si non poenitet, poenitens non es. Si ergo poenitet, cur facis quod male fecisti? si fecisse pnitet, noli facere; si adhuc facis, certe non es poenitens. Item Innocentius II: Admonemus fratres nostros, ne falsis poenitentiis laicorum animas decipi, et in infernum pertrahi patiantur. Falsam autem poenitentiam esse constat, cum, spretis pluribus, de uno solo poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
płes. qͦs penitet peccasse⁊ s tamen
animo reseruantes s̃ qͣdam in qͥb
delectent᷑: non animaduer tentes
dñm simul mutum ⁊ surdum. ⁊ a
demonio libasse.ł hoc docet nos:
nunquam nͥ de omnib fanari.
Sienim uellet peccata ex parte reser
omnia crimina simul eicienda doce¬
ret. Legionem uͦ demonum ab alio es¬
ciens. nullum reliquit de omnibus
qui lib̾atum possidet: ostendens ꝙ ⁊̃
peccata si sint mille: oporteret de
omnib penitere. Nunquam aliqͣm
sanauit dñs: quem ñ oĩo libau̾it.
Totum enim cdãs hominem sana¬
uit in sabbato: ꝙ ⁊ corpꝰ ab omni in
portere simul dolere de omni cmi¬
ne. Scio enĩ dñm inimicum om̃i
crimmoso. Quomͦ ergo qͥ crimen
reseruat. de alio recip&ueniam:
Sine amore di ꝯseque ret᷑ ueniam:
sine qͦnemounquam inuenit grã.
hostis enim dei est: dum offendit
ꝑseuerant̾. Quedam impietas in¬
fidelitatis est: ab illo qͥ iustꝰ est ⁊¬
iusticia dimidiam se sꝑare ueniã.
amenim sine uera penitentia. in¬

Expanded text:
s poenitet peccasse, sed tamen omnino reservantes sibi quaedam in quibus delectentur; non animadvertentes Dominum simul mutum et surdum a daemonio liberasse, per hoc docens nos nunquam nisi de omnibus sanari. Si enim vellet peccata ex parte reservomnia crimina simul ejicienda doceret. Legionem vero daemonum ab alio ejiciens, nullum reliquit de omnibus, qui liberatum possideret; ostendens quod etsi peccata sint mille, oportet de omnibus poenitere. Nunquam aliquem sanavit Dominus, quem non omnino liberavit. Totum enim hominem sanavit in sabbato, quia et corpus ab omni infportere simul dolere de omni crimine. Scio enim Dominum inimicum omni criminoso. Quomodo ergo qui crimen reservat, de alio recipiet veniam? sine amore Dei consequeretur veniam, sine quo nemo unquam invenit gratiam. Hostis enim Dei est, dum offendit perseveranter. Quaedam enim impietas infidelitatis est, ab illo qui justus et justitia est, dimidiam sperare veniam. Jam enim sine vera poenitentia in
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam Alias qͦq auct̾oritates indy¬
cunt. dit enim G̃s. Nuit dñs suꝑ unã
ciuitatem: ⁊ suꝑ alt̾am ñ pluit. Et ean¬
dem ciuitatem ex parte compluit:
i ex parte aridam reliqͥt. Cum ille qͥ
ꝓximum odit. ab aliis uttiis se corri¬
git: una eademq ciuitas ex parte cõ¬
pluit᷑. ⁊ ex parte aridaremanet: qr
sunt qͥdam. qͥ cum quedam uitia re¬
citur misereri d̃s: scda ꝑpunitionẽ:
uͥẽ si fides desit: pena satisfacit & re¬
leuat. Ratione qͦq utunt᷑: dicentes.
Siis qͥunum peccatum conficetur.
alt̾o tacito. satiffactionem a sac̾dote
deretur nulli bis penitñtiã imponit.
furt gͦ illa peccati condigna satisfa¬
Qͦmͦ accipienda sint p̾missa.
is responderi potest sic.
rendum ẽ: ut iõpars ciuitatis dicat᷑
complui. ꝙr ab actu ⁊ delectatione pec¬
cati cui ante seruiebat. mͦ cessat:
ñ qd eiꝰ ueniam hãt. Uocat᷑q pluuuia.
illa talis continentia. qͣ ab oꝑe pecci
reuocat᷑ : ꝙr ex fonte gr̃e di. id cordi

Expanded text:
entiam. Alias quoque auctoritates inducunt. Ait enim Greg.: Pluit Dominus super unam civitatem, et super alteram non pluit; et eamdem civitatem ex parte compluit, et ex parte aridam relinquit. Cum ille qui proximum odit, ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex parte compluitur, et ex parte arida remanet; quia sunt quidam qui cum quaedam vitia recitur misereri Deus; secunda, per punitionem, ubi etsi fides desit, poena satisfacit et relevat. Ratione quoque utuntur dicentes: Si is qui unum peccatum confitetur, altero tacito, satisfactionem a sacerdote etur, nulli bis poenitentiam imponit. Fuit ergo illa peccati condigna satisfaQuomodo accipienda sunt praemissa. His responderi potest sic: rendum est; ut ideo pars civitatis dicatur complui, quia ab actu et delectatione peccati cui ante serviebat modo cessat, non quod ejus veniam habeat. Vocaturque pluvia illa talis continentia quae ab opere peccati revocatur, quia ex fonte gratiae Dei id cordi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ non intelligit̃. ꝓ eopuniri a deõpe¬
na illa satisfacit. & releuat grauatum.
d hoc autem ꝗ obiert᷑ de satisfactio¬
ne illa. si satisfactio non fuit. it̾um
imponenda ẽ: si uͦ tt̃m imponenda
ñ ẽ. satiffactio non fuit: & si satisfac¬
tio fuit. ueniam impetrauit: res¬
ponderi potest. satisfactionem t̃i
nec suggestionib eaꝵ aditum indul
rigere. ⁊ int̾ ipsa facinora sua. elemo¬
sinas freguentare ñ cessant. frustra

Expanded text:
 non intelligit et pro eo puniri a Deo, poena illa satisfacit et relevat gravatum. Ad hoc autem quod objicitur de satisfactione illa: si satisfactio non fuit, iterum imponenda est; si vero iterum imponenda non est, satisfactio fuit: et si satisfactio fuit, veniam impetravit; responderi potest satisfactionem ideo nec suggestionibus eorum aditum indulgrigere, et inter ipsa facinora sua eleemosynas frequentare non cessant; frustra
Abbreviated transcription (Latin):
penitens: qui adhuc agit ꝙ penitet.
Nec uidet᷑ dm̃ poscere subditꝰ. s fub¬
sannare suꝑb. Canis reuersus aduo¬
mitum: & penitens ad peccatum
Multi lacͥmas indesinent̾ fundunt.
&e peccare ñ desinunt. Quosdam ac¬
cipere lacͥmas adpenitentiam cerno:
& affectum penitentie non hab̃e: ꝙr
inconstantiamentis nc̃ recordatio¬
ne peccati. lacͥmas fundunt: nẽ
reuiuiscente usu. ea que fleuert
ca que fleuerat. repetit. Item aũs.
Inanis est illa pęnitentia: qͣm seqͦns
culpa comquinat. Nicħ ꝓsunt la¬
menta: si replicant᷑ peccata. Nicħ
ualet ueniam a mał posc̾ẽ: ⁊ ma¬
la denuo itãre. Item õs. Qui add¬
missa plangit. nec tñ deserit: pene

Expanded text:
poenitens, qui adhuc agit quod poenitet, poenitens, qui adhuc agit quod poenitet, nec videtur Deum poscere subditus, sed subsannare superbus; canis reversus ad vomitum est poenitens ad peccMulti lacrymas indesinenter fundunt, et peccare non desinunt. Quosdam accipere lacrymas ad poenitentiam cerno, et affectum poenitentiae non habere; quia inconstantia mentis nunc recordatione peccati lacrymas fundunt, nunc reviviscente usu, ea quae fleverunt ea quae defleverat repetit. Item Aug.: Inanis est poenitentia, quam sequens culpa coinquinat. Nihil prosunt lamenta, si replicantur peccata. Nihil valet veniam a malis poscere, et mala denuo iterare. Item Greg.: Qui cmissa
Abbreviated transcription (Latin):
uͦomnis ext̾ior penitentia sit sacram̃¬
tum : ł si non omnis. que hoc noĩe
ce sis ꝑ nsenda sit: consequent̾ inue¬
imi stigabimus. Apenigentia cep̃
ioħis p̃dicatio: dicentis. Penicentiã¬
a.a.e.r.c. Qͦd autem p̃co docutt.
idem pꝰ u̾itas p̃dicauit: exordium
apuniendo: qͣ quis punit illicita.
que commisit. Penitentie uirtꝰ. ti¬
more concipit᷑. Unde ysaias. A timo¬
re tuo dñe concepimus: & peꝑimus
sp̃m salutis. Est autem penitentia.
ut art amb̃. mala p̾cita plangere: ⁊
plangenda it̾m ñ ꝯmitt̾e. Itẽ õs. łenite ẽ
ante acta pecc̃a deflere. ⁊ flenda ñ com¬
mutere. Nam qͥ sic alia deplorat. ut
alia deploranda committat: adhuc
penitentiam agere. aut ignorat
aut dissimulat. Qͥd enim ꝓdest.
sipeccata luxuriȩ qͥs defleat: ce
adhuc auaricie estib anhelat:
his ub̃ quidam uehementius in¬
herentes. contendunt tiere peni¬
tentem ultra ñ peccare damna¬
biliter: ⁊ sigrauit peccau̾it.
ueram non p̾cessisse pęnitentiã.

Expanded text:
omnis exterior poenitentia sit sacramentum, vel si non omnis, quae hoc nomine censenda sit, consequenter investigabimus. A poenitentia coepit Joannis praedicatio dicentis: Poenitentiarum. Quod autem praeco docuit, illud post Veritas praedicavit, exordium a puniendo, qua quis punit illicita quae commisit. Poenitentiae virtus timore concipitur. Unde Isaias: A timore tuo, Domine, concepimus, et peperimus Spiritum salutis. Est autem poenitentia, ut ait Amb., mala praeterita plangere, et plangenda iterum non committere. Item Gregor.: Poenitere est anteacta peccata deflere, et flenda non committere. Nam qui sic alia deplorat, ut alia tamen committat, adhuc poenitentiam agere aut ignorat, aut dissimulat. Quid enim prodest si peccata luxuriae quis defleat, et adhuc avaritiae aestibus anhelat? His verbis quidam vehementius inhaerentes, contendunt vere poenitentem ultra non posse peccare damnabiliter; et si graviter peccaverit, veram non praecessisse poenitentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
iquitatis. adhuc it̾m parcis : Orige¬
nes qͦq de hac sollemni penitentia. qͣ
ꝓgrauiorib cͥminib iniungitur:
ait. Si nos aliqͣ eulpa mortalis in¬
uenerit. que ñ in cͥmine mortali. ł
inblasphemia fidei.s in sermonis ł
inmoꝵ uitio consistat: hec culpa
semꝑ reparari potest: nec int̾dicit᷑
aliquando. de hui modi penitentiã
age. s ñ ita: de grauiorib cͥminibꝰ.
In gratuiorib enim cͥminib: semel
nia q̃ frequent incurrimꝰ: semꝑ pe¬
nitentiam recipiunt.⁊ sẽꝑ redimunt᷑.
Cõmunia dicit pecc̃a uenialia. ⁊ forte
mortalia quedam. aliis minꝰ gͣuia:
qͥ siẽ sepe cõmittunt᷑. ita frequent᷑

Expanded text:
stringit, adhuc iterum parcis? Origestringit, adhuc iterum parcis? Origenes quoque de hac solemni poenitentia, quae pro gravioribus criminibus injungitur, ait: Si nos aliqua culpa mortalis invenerit, quae non in crimine mortali, vel in blasphemia fidei, sed in sermonis vel in morum vitio consistat; haec culpa semper reparari potest, nec interdicitur aliquando de hujusmodi poenitentiam agere; sed non ita de gravioribus criminibus. In gravioribus enim criminibus semel ae frequenter incurrimus, semper poenitentiam recipiunt, semperque redimuntur. Communia dicit peccata venialia, et forte mortalia quaedam aliis minus gravia, quae sicut saepe committuntur, ita per
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̾. ⁊ sic̃ unũ ẽ baptismaita ⁊
una penitentia: ñ scłm gn̾alem. s
scđm specialẽ morẽ eccłiȩ de sollem¬
ni penitentia dictum intelligitur:
que apud qͦsdam semel celebrata ñ
it̾at᷑. Item ilłd aliud ambrosii. peni
lebrata. ⁊ fruct̾um pͥoris aufert ⁊ u¬
sum sequentis amitcit : de sollemni
intelligit᷑. Sollemnis uͦ penitentia
ut amb. in eodem ait. est: que fit
extͣ eccłiam in manifesto. incine ⁊
cilicio: que ꝓ grauiorib & horren¬
disatq manifestis delictis. tantum
Imponit᷑. ⁊ illa nonẽ iteranda.
ꝓpreuerentiã sacramenti.:⁊ ne uilescat:
&e contemtibilis hominib fiat. Uñ¬
au̾s. Quãuis caute ⁊ salubrit̾ ꝓuisum
sit. ut locꝰ illiꝰ humillime penitentię
semel in eccłia concedat᷑ ne medici¬
na uilis. minꝰ utilis eẽt egͦtis. qͦ tanto
magis salubͥs ẽ. qnͣtominꝰ contempti¬
bilis fcut : qͥs tam̃ audeat deo dicere.¬
quare huic homini. qͥ post penitentiã

Expanded text:
Baptisma, ita et una Poenitentia; non secundum generalem, sed secundum specialem morem Ecclesiae de solemni poenitentia dictum intelligitur, quae apud quosdam semel celebrata non iteratur. Item illud aliud Ambrosii, de Polebrata, et fructum prioris aufert, et usum sequentis amittit, de solemni intelligitur. Solemnis ergo poenitentia, ut Ambros. in eodem ait, est quae fit extra ecclesiam in manifesto, in cinere et cilicio; quae pro gravioribus horrendisque ac manifestis delictis tantum imponitur. Et illa non est iteranda reverentia sacramenti, ut non vilescat et contemptibilis fiat uis ergo caute salubriterque prouisum sit, ut locus illius humillimae paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne medicina uilis minus utilis esset aegrotis, quae tanto magis salubris erit, quanto minus contemptibilis fuerit, quis tamQuare huic homini qui post poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
de penitentia.
ost hec: de penitentia agendum est.
Penttentia. longe positis necessariaẽ:
ut apꝓpinquent. Est enim ut ait ieꝵ
seda tabula post naufragium: qͥa
siquis uestem innocentie in baptõ
ꝑceptam peccando corruꝑit: peni¬
tentiȩ remedio reparare potest. Pri¬
ma tabula est baptismꝰ: uͥ deponit᷑
uetꝰ homo. ⁊ induit᷑ nouus. Scdã.
penitentia. qͣ post lapsum resur¬
gimus: dumuetustas reu̾sa repellit.
&e nouitas ꝑdita resumit᷑. Postbap¬
tismum lapsi. ꝑ penitentiam renoua¬
ri ualent: s non ꝑbaptismum. Licet
homini sepius penitere: s ñ baptitari.
Baptis mus tm̃ est sacramentum. s
penitentia dr sacramentum. & uirtꝰ

Expanded text:
DE POENITENTIA. 1. Post haec, de Poenitentia agendum est. Poenitentia longe positis a Deo necessaria est, ut propinquent. Est enim, ut ait Hieron., secunda tabula post naufragium, quia si quis vestem innocentiae in Baptismo perceptam peccando corruperit, Poenitentiae remedio reparare potest. Prima tabula est Baptismus, ubi deponitur vetus homo, et induitur novus; secunda, Poenitentia, qua post lapsum resurgimus, dum vetustas reversa repellitur, et novitas perdita resumitur. Post Baptismum prolapsi per Poenitentiam renovari valent, sed non per Baptismum. Licet homini saepius poenitere, sed non baptizari. Baptismus tantum est sacramentum; sed Poenitentia dicitur et sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊. sensualit: non solum sacramento.
s cẽ u̾itate manib sacdotum tͣctaRi.
⁊ frangi: & fidelium dentib atteri.
fractio illa ⁊ particio. non in suba
corporis. s in ipsa forma panis sacra¬
mentali fieꝵi: ut uera fractio ⁊ par¬
ł insultes. si accidentia uideant᷑ frangi:
cumibi sint sine subiecto: licet qͥdam
asserant ea fundari in aere. fum ue
ra fractio & particio: qͤ fit in pane .il.

Expanded text:
 sensualiter non solum sub sacramento, sed in veritate manibus sacerdotum tractari et frangi, et fidelium dentibus atteri.fractio illa et partitio non in substantia corporis, sed in forma panis sacramentaliter fieri, ut vera fractio et parvel insultes si accidentia videantur frangi, cum ibi sint sine subjecto; licet quidam asserant ea fundari in aere. Est ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑: ⁊ sic adhibet᷑ intentio. Et si inten¬
tio dicat᷑ deeẽ conficiendi illd miste¬
rium: tam̃ ex quo intendit ea dicere
& agere. que ab aliis gerunt᷑. imple
quod a brutis animalib corpꝰ xp̃i ñ
Quid manducant: õs nouit. De hoc
celesti mistio aliqͣ ꝑstͥngimꝰ a catholiciᷤ
fidelit̾ tenenda. Qui enim his contͣ
hereticus. audibreuit. quid inde scĩ
doct̾ores tdant. Hylaniꝰ ait. Excitert̃
ples: qui celestium uborum simplici¬
tatem. ñ ueritatis ipsius absoluti¬
onem susciꝑent: altt̃ int̾p̾tantes. qͣm
dictorum uirtꝰ postularet. De intel¬
ligentia enim non de scͥpturis. hesis
est: & sensus. non sermofit crimeñ Idẽ
in .UIII. Intelligentie sensus: in cͥmine
est. Ier dicit. ꝙ ex ub̃ in ordinate ꝓlati
incurrit᷑ heresis. dus̃. diffiniens qͥd¬

Expanded text:
et sic adhibetur intentio, et si intenet sic adhibetur intentio, et si intentio dicatur deesse conficiendi illud mysterium, tamen ex quo intendit ea dicere et agere quae ab aliis geruntur, impletest, quod a brutis animalibus corpus Christi non vel quid manducat? Deus novit hoc. De hoc coelesti mysterio aliqua perstrinximus, a Catholicis fideliter tenenda. Qui enim his contra sit haereticus, audi breviter quid inde sancti doctores tradant. Hilar. ait: Extiterunt plures qui coelestium verborum simplicitatem, non veritatis ipsius absolutionem susceperunt, aliter interpretantes quam dictorum virtus postularet. De intelligentia enim haeresis non de Scriptura est; et sensus, non sermo, fit crimen. Idem in lib. 8: Intelligentiae sensus in crimine est. Hieron. dicit quod ex verbis inordinate prolatis incurrit
Abbreviated transcription (Latin):
natus sit: dicens. Maledicam bndictio
rit maledicturam u̾itas : quid erit
de hostia: Gͦ dicemꝰ illam posse ab illo
benedici: quem scimꝰ a do fore maledic̃¬
tum. cum sua b̾ndict̾ione: Si enimd̃s
maledix̾it. & sẏmoniacꝰ bndixit: quis
horum p̃ualebit: Nunquid b̃ndictio
maledicti. ad nichilum pot̾it redige̾
u̾ba uerissima comminantis di: Ex
nequeat hoc sacramentum conficere:
qr sc̃i angłi. qui huiꝰ mistu celebratio¬
ubi corꝑis dñici ⁊ sanguinis mistia
gerunt᷑: suꝑnorum cuuium adesse
conuentꝰ. In huius autem misterai ex¬
pletione. sic̃ formas seruaRi. ita ordi
tionem adhibi oportet: ut illud fa¬
cere intendat. S sinon credit de il¬
lo mistio. sic̃ u̾itas ht : nunquid pot̃
intendere. & ilłd conficere: Et si ñ
intendit: nunqͥd conficit : Aliqͥ dñt
etiam Ñ recte de illo sacramenti mi¬
sterio sentientem.posse intendere:
non qͥdem illud conficere. quodiam
eẽt recte crede: s id agere qd̾ geritur

Expanded text:
natur sic dicens: Maledicam benedictinatur sic dicens: Maledicam benedictirit maledicturum, quid erit de hostia? Ergo dicemus illum posse ab illo benedici, quem scimus a Deo fore maledictum cum sua benedictione? Si enim Deus maledixerit, et Simoniacus benedixerit, quis eorum praevalebit? Nunquid benedictio maledicti ad nihilum poterit redigere verba verissima comminantis Dei? Ex nequeat hoc sacramentum conficere; quia sancti angeli, qui hujus mysterii celebratioubi corporis dominici et sanguinis mysteria geruntur, supernorum civium adesse conventus. In hujus autem mysterii expletione, sicut formam servari, ita ordintionem adhiberi oportet, ut illud facere intendat. Sed si non credit de illo mysterio sicut veritas habet, numquid potest intendere illud conficere? et si non intendit, numquid conficit? Aliqui dicunt etiam, non recte de illo mysterio sentientes, posse intendere, non quidem illud conficere, quod jam esset recte credere, sed id agere quod geritur
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ dispensatorum m̾itis ampli¬
atur: nec maloꝵs attenuat᷑. Hoc de
corpore dñi. hoc etiam de baptismate
& crismate sciendum ⁊ tenendum
est: qr uirtꝰ diuina secti oꝑat᷑ in eis:
& diuina solũmͦ ẽ hec uirtꝰ siue po¬
testas: non humane efficatiẽ. Illi uͦ qͥ
excommunicat sunt .ł de heresi ma¬
nifeste notati. non uident᷑ hoc sacͣ¬
mentum posse conficere. licet sac̃do¬
tes sint: qr nemo dic̃ in ipsa ꝯsecͣtione
offero. s offerimꝰ: qͣsi ex ꝑsona eccłi e.
Q io cum alia sacramenta extͣ eccl̃iã
possint celebrari: de hoc non uiđr.
Recolite nomen: & adu̾tite u̾itatẽ.
adueniat: iuxta dictum sac̃dotis.
dicentis. Om̃ps d̾s. iube ꝑferri ꝑ ma¬
nus scĩ angłi tui. in sublime altare
tuum: & c̾. Iccirco nͥ angłs uenerit:
missa iure nequaquam uocari pot̃.
Nunqͥd enim. si hoc mistitim heretiẽ
fuit ausꝰ usurpare : angłm de celis
mittit ds. oblationem eiꝰ consecrare:
Maximȩ cum eisdẽ ꝑ ꝓpham cõmi¬

Expanded text:
bonorum dispensatorum meritis ampliatur, nec malorum attenuatur. Hoc de corpore Domini, hoc et de Baptismate et Chrismate dicendum est et tenendum; quia virtus divina secretius operatur in eis, et divina solummodo est haec virtus sive potestas, non humanae efficaciae. Illi vero qui excommunicati sunt, vel de haeresi manifeste notati, non videntur hoc sacramentum posse conficere, licet sacerdotes sint, quia nemo dicit in ipsa consecratione: Offero, sed: Offerimus, quasi ex persona Ecclesiae. Et ideo cum alia sacramenta extra Ecclesiam possint celebrari, de hoc non videtuRecolite nomen, et advertite veritatem. adveniat, juxta dictum sacerdotis dicentis: Omnipotens Deus, jube haec tui in sublime altare tuum, et caetera. Idcirco, nisi angelus venerit, missa nequaquam jure vocari potest. Nunquid enim si hoc mysterium haereticus fuerit ausus usurpare, angelum de coelis mittit Deus oblationem ejus consecrare? Maxime cum eisdem per prophetam commi
Abbreviated transcription (Latin):
Regiunt᷑ qui sepius agendam pe¬
nitentiam putant: qui lucurian
tiam agerent: it̾andã postea non
putarent: qr sic̃ ẽ unum baptis¬
ma: ita ẽ tina penitentia. His.¬

Expanded text:
eriuntur, qui saepius agendam poenitentiam putant, qui luxuriantisto poenitentiam agerent, iterandam postea non putarent; quia sicut unum baptisma, ita est una poenitentia. H
Abbreviated transcription (Latin):
blor finit᷑. deficit ⁊ penitentia. Di
ipenitentia finit᷑: qͥd relinquitur
leuenia:. Tamdu gaudeat ⁊ sꝑet de
sa. quamdiu sustentat᷑ a penitentia
Dicit enim dñs. Uade: &e amplius iã¬
uli peccare.Ñ dixit. ne pecces. s ne uo¬
lunitas peccandi in te oriat᷑. Quod
qͣn seruabit᷑: ñ dolor in penitentia
ontinuȩ custodiat᷑: Hic semꝑ dole
A:⁊de dolore gaudeat: ⁊ ñ sit satis
bloleat. s ex fide doleat: ⁊ ñ semꝑ
doluisse doleat. Det̾minatio intelli

Expanded text:
 deficit et poenitentia. Si vero poenitentia finitur, quid relinquitur de venia? Tamdiu gaudeat et speret de gratia, quamdiu sustentatur a poenitentia. Dicit enim Dominus: Vade et amplius noli peccare; non dixit, ne pecces, sed nec voluntas peccandi in te oriatur. Quod quomodo servabitur, nisi dolor in poenitentia continue custodiatur? Sed semper doleat, et de dolore gaudeat; et non sit satis quod doleat, sed ex fide doleat, et non semper do
Abbreviated transcription (Latin):
heresim. obliuione ł ignorantia aꝙͣ
p̃t̾miserit: ñ uidet᷑ ẽẽ irritum sacra¬
mentum: s ille grauit̾ ẽ corripiendꝰ.
Nam & g̾corum eccłia ñ apponere a
det᷑ posse colligi. Ait enim. Siquis
cere exemplo ⁊ magistĩo docuit: po¬
test simplicitati eiꝰ indulgentia dñi
nosci: qͥ nẽ a dño instructi sumus.
ut calicem dñi cum uino mixtum
uidet᷑. ꝙ siquis simplicit̾ uł ignorau¬
ter uinum offerat sine aqua: sacram̃¬
tam conficiat. Aqͣ uͦ nullatenꝰ sine ui¬
no potest offerri in sacͥficium: nec pa¬
nem se dicit: ⁊ gͣno frum̃ti se com¬
parat. Qͦ d gͦ supͣdictum ẽ. non pos¬
se uͥnum solum offerri: det̾minari
oportet᷑. Recipit enim exceptionem.
Non potest: nͥ simplicit̾ ł ignorant̾
iit. Uel non potest . i. ñ debet. Qbus¬
dam tam̃ uidet᷑. hoc generalit̾ uertim.¬

Expanded text:
haeresim, oblivione vel ignorantia aquam haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam et Graecorum Ecclesia non apponere aqdetur posse colligi; ait enim, cere exemplo et magisterio suo docuit, potest simplicitati eius de indulgentia Domini nosci, qui nunc a Domino instructi sumus ut calicem Domini cum vino mixtum,videtur, quod si quis simpliciter vel ignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacnem se dicit, et grano frumenti se comparat. Quod ergo supra dictum est, non posse vinum solum offerri, determinari oportet: recipit enim exceptionem. Non potest, nisi simpliciter vel ignoranter fiat; vel non potest, id est, non debet. Quibusdam tamen videt
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis offerri debent: qr de aliis non
potest consecrari corpus xͥ ⁊ sanguis.
Quare aqua misceatur
qua uͭ admiscenda ẽ uino: qr aqua
redemptus est. Calix gͦ dominicus.
tuxta canonum p̃ceptum. aqͣ ⁊ uino
mixtꝰ debet offerri: qr uidemus in
aqͣ popłm intelligi: inumo ostendi
sanguinem xͥ. Cum gͥ in calice. uino
aqua miscet᷑. xp̃o popłs adunat᷑: &
credentium plebs ei in quem credit
copulat᷑. Que copulatio aquȩ ⁊ uini
sic miscet᷑ in calice xͥ: ut mixtio illa ñ
possit separari. Namtiinum tantum¬
quis offerat: sanguis xp̃i incipit ẽe
sine nobis.
p̃t̾intitat᷑: audi qͥd sequat᷑ in eodẽ ca¬
none. Non potest inqͥt calix dñi eẽ aqͥ
sola. aut uinum solum: nͥ utrumq
aqͣ sola ł uinum solum : nͥ utrumq
misceat᷑: siẽ nec corpꝰ domini potest
ẽẽ farina sola. ł aqua sola: nͥ titrumq
fu̾it adunatum: & panis unꝰ com¬
page solidatum.
Siquis tamen ñ intendens ine̾duc̃e

Expanded text:
eritatis offerri debent, quia de aliis non potest consecrari corpus Christi vel sanguis. 7. Quare aqua admisceatur. Aqua vero admiscenda est vino, quia aqua redemptus est. Calix ergo dominicus, juxta canonum praeceptum, aqua in vino mixtus debet offerri, quia videmus in aqua populum intelligi, in vino ostendi sanguinem Christi. Cum ergo in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credit copulatur, quae copulatio aquae et vini sic miscetur in calice Christi, ut mixtio illa non possit separari. Nam si vinum quis offerat, sanguis Christi incipit esse sine nobis. praetermittatur, audi quod sequitur in eodem canone: Non potest, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque misceatur; sicut nec corpus Domini potest esse farina sola, nec aqua sola, nisi utrumque fuerit adunatum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere
Abbreviated transcription (Latin):
sacrum fẽm: qr p̃ce mistica consect᷑
ꝓ nobis in memoriam dñicȩ passio¬
nis. Sacramentum ẽ in aliqua ce¬
lebratione: cum res itafit: ut ali¬
qͥd significate rei accipiamꝰ. Sacra¬
menta sunt: baptisma: crisma:¬

Expanded text:
prece mystica consecratur pro nobis in memoriam dominicae passionis. Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res ita re fit, ut aliquid significatae rei accipiamus. Sacramenta sunt Baptisma, Chrisma
Abbreviated transcription (Latin):
ltamen muitans nos ad manducandũ.
ait. Qui manducat me: uiuet ꝓpt̾ me.
Nec occidit᷑ xp̃s ut manducet᷑: s mor¬
tuos uiuificat. Qñ manducat᷑: reficit.
ñ deficit. Uiuit: manducat᷑: quia¬
mento sic fit̃. Item. Morunt fideles qͦ¬
accipit partem suam. Uñ &e ipsa gr̃a.
partes uocant᷑. ꝑ partes manducatur
& manet integer. Totꝰ: ꝑ partes man¬
ducat᷑ In sacramento: &e in celo mane
integer totꝰ: & manet integer totus
in corde tuo. Ideo ista dicunt᷑ sacra¬
menta: qr ineis aliud uidet᷑. ⁊ aliud
intelligit᷑. Uidet᷑ panis &e calix quod
&e ocłi renunciant: ꝙ autem fides po¬
calix. sangͥs. Ehi satiᷤ dat᷑ intelligi. qͥd
fractio ⁊ partes ille q̃ ibi uident᷑ fieri.
in sacram̃to fiunt. i. in specie uisibili.
Ideoq illa berengarii u̾ba. ita diftin¬
guenda sunt. ut sensualit̾ non mͥ
sacramento. s in u̾itate dicat᷑ corpus xͥ.
tractaRi manib sacdotum : frangi qͦqͥ
& atteꝵ dentib. U̾ qͥdem:. s insacramen

Expanded text:
itas invitans nos ad manducandum ait, Joan. 6: Qui manducat me, vivit propter me. Nec occiditur Christus ut manducetur, sed mortuos vivificat; quando manducatur, reficit, non deficit; vivit manducatmento sic fit. Item: Norunt fideles quaccipit partem suam: unde et ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur, et manet integer totus. Per partes manducatur in sacramento, et manet integer totus in coelo, manet integer totus in corde tuo. Ideo ista dicuntur sacramenta, quia in eis aliud videtur, et aliud intelligitur: videtur panis et calix, quod et oculi renuntiant; quod autem fides incalix est sanguis. Ex his datur intelligi quod fractio et partes quae ibi videntur fieri, in sacramento fiunt, id est, in specie visibili. Ideoque illa Berengarii verba ita distinguenda sunt, ut sensualiter non modo in sacramento, sed in veritate dicatur corpus Christi tractari manibus sacerdotum; frangi vero et atteri dentibus, vere quidem, sed in sacramento