comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chari quidem illum grauius. qui preter
causam fornicationis urore dimissa alterã
duxerit: s etiam illum qui uxore fornican¬
te dimissa. sibi aliam copulauit. non ideo
non mechari. quia mechantẽ reliquit: sic̃
mechatur qui eam quȩ preter causam for¬
nicationis dimittitur duxerit. nec ideo ñ
mechatur qui eam ducit: quam dimissam
ꝓpt̃ causam fornicationis inuenerit. Et
propterea quod sub obscure apud matheũ
positũ ẽ. qm̃ totũ a parte significatũ est.
expositum ẽ apud aliosqui totum genera¬
liter expresscrunt. sicut legitur apud mar¬
cum: quicunq dimiserit uxorem suam et
aliam duxerit. adulterium commitat: et
apud lucam. omnis qui dimittit uxorẽ
suam et ducit alteram mechatur. Nonenĩ
alios dixerunt mechari alios non mecha¬
ri. qui dimissis uxoribus suis duxerint
alteras: sed quicunq dimiserit. omnẽ ꝓr¬
sus qui dimiserit urorem suam et aliam
duxerit: mechari sine exceptione dixerunt.

Expanded text:
chari quidem illum grauius, qui praeter chari quidem illum grauius, qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, sed etiam illum, qui uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut moechatur qui eam, quae praeter causam fornicationis dimittitur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dimissam praeter causam fornicationis inuenerit. et propterea quod subobscure apud Matthaeum positum est, quoniam totum a parte significatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur apud Marcum: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit, et apud Lucam: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam quȩ coram illo ẽ: siue probent
siue improbent homines. Et ideo dici ñ
oportet propter offensiones hominũ.
aut neimpedimentũ homines habeant ab ea sa¬
lute quȩ in xp̃o ẽ: non esse seruanda. Quis
enim xp̃ianus audeat dicere. ne homine
offendam aut ut homines xp̃o acquirã
faciam mechari uxorem meam: aut ego
ipse mechus fiam: Potest enim fierr. ut
cum adulteram uxorem quisq dimiserit
xp̃ianus: ita temptetur: ut aliqua femina
quȩ nondum credit cupiens in cius nupti¬
as conuenire: ꝓmittat se futuram esse xp̃i¬
anam non fallaciter: s si ei nupserit. Hoc
omnino facturam.Huic itaq iam hoc co¬
nubium recusantiꝰ poterit suggerere ille
temptator. Dñs dixit. quicunq dimiserit
uxorem suam preter causam fornicationis
et aliam duxerit: mechatur. Tu autẽ qui
dimisisti ꝓpter causam fornicationis uxorẽ:
si aliam duxeris non mechaberis. Huic talia
suggerenti. erudito corde respondeat: me¬

Expanded text:
stitia, quae coram illo est, siue probent stitia, quae coram illo est, siue probent siue inprobent homines. et ideo dici non oportet propter offensiones hominum, aut ne inpediantur homines ab ea salute, quae in Christo est, non esse seruanda. quis enim christianus audeat dicere: ne homines offendam aut ut homines Christo adquiram, faciam moechari uxorem meam, ut ego ipse moechus fiam? Potest enim fieri, ut, cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita temptetur, ut aliqua femina, quae nondum credidit, cupiens in eius nuptias conuenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. huic itaque iam conubium recusanti poterit suggerere ille temptator: dominus dixit: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur; tu autem, qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberis. huic talia suggerenti erudito corde respondeat moe
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Illa igitur quȩ dñs ita dicit ut dñs. id
est non monentis consilio. sed dominantis
imperio: non facere non licet: et ideo non ex¬
pedit. Dñs itaq p̃cepit mulierem a uiro ñ
discedere. Quod si discesserit ea utiq causa
qua discedere licitum ẽ: manere innuptã.
aut uiro suo reconciliari. Mulier enĩ sub ui¬
ro: uiuo marito. iuncta ẽ legi. Et uiuente
und uocabitur adultera: si fuerit cũ alio ui¬
ro. Qm̃ mulier alligata est quandiu uir eiꝰ
uiuit. Unde si uxor dimiserit uirum suũ
et alii nupserit. mechatur. Et qui dimissam
a uiro duxerit: mechatur. Ideoq ex eodem
precepto domini. et uir uxorem ne dimittat:
Qm̃ qui dimiserit uxorem suam preter cau¬
sam fornicationis: facit eam mechari. S
si propter hanc causam dimiserit: etiam
ipse sic maneat. Omnis enim qui dunit¬
tit urorem et ducit alteram: mechatur.
Hec constituta domini: sine ulla retracta¬
tione seruanda sunt. Habent enĩ hec u¬

Expanded text:
dit. illa igitur, quae dominus ita dicit ut dominus, id dit. illa igitur, quae dominus ita dicit ut dominus, id est non monentis consilio, sed dominantis imperio, non facere non licet et ideo nec expedit. dominus itaque praecepit mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utique causa, qua discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eodem praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, etiam ipse sic maneat; omnis enim qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. Haec constituta domini sine ulla retractatione seruanda sunt. habet enim haec iu
Abbreviated transcription (Latin):
lam michi responsurus es: quam tuis lit¬
teris indidistr: quia dñs prohibet fideles¬
cum infidelib iungi. Hinc enim nulo
modo est ista causa. De iam uinctis loqͥ¬
mur:non de iungendis.Si gͦ tu causam
non inuenisti. cur non uetet dñs qͦd ue¬
tat apłs: cernis enim iam ut existimo.
non eẽ ipsam quam esse putaueras.Uide
ne forte illa sit que michi uisa est et tẽ
ꝓferenda. et nunc defendenda: ut scili¬
cet illud intelligamus dicere dñm. qͦd
habet coram illo nullomͦ transgredienda iu¬
sticia: id est quod ita iubet aut uetat: ut ali¬
ud facere omnino non liceat. Quod autẽ uo¬
lentis potestati ita ꝑmitat. ut nec agat᷑ nec
p̃termittatur illicite: ibi seruoꝵ suoꝵ consilio
locum dare:ut id potius suadeant: quod ui¬
derint expedire. Teneatur hic gͦ primatus:
et maxime ne committant᷑ illicita. Ubi autẽ
aliquid ita licitum ẽ. ut aliud facere non sit
illicitum: fiat quod expedit. uł magis expe¬

Expanded text:
lam mihi responsurus es, quam tuis litlam mihi responsurus es, quam tuis litteris indidisti: \'quia dominus prohibet fideles infidelibus iungi\'. hic enim nullo modo est ista causa; de iam iunctis loquimur, non de iungendis. si ergo tu causam non inuenisti, cur non uetet dominus quod uetat apostolus — cernis enim iam, ut existimo, non esse ipsam quam esse putaueras — uide, ne forte illa sit, quae mihi uisa est, et tunc proferenda et nunc defendenda, ut scilicet illud intellegamus dicere dominum, quod habet coram illo nullo modo transgredienda iustitia, id est quod ita iubet aut uetat, ut aliud facere omnino non liceat; quod autem uolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur inlicite, ipsi seruorum suorum consilio locum dare, ut id potius suadeant quod uiderint expedire. Teneatur hic ergo primitus ac maxime, ne committantur inlicita. ubi autem aliquid ita licitum est, ut aliud facere non sit inlicitum, fiat quod expedit uel quod magis expe
Abbreviated transcription (Latin):
et dñs sicut apłs iubet: nisi forte isto loco
uacat quod tam fidenter ipse ait. anuul
gisne quid dicam: an i hoc explanando
aliquanto diutius immoraborꝰ Attende:
ut rem ipsam tanquam in conspectu con¬
siderandam planiore sermone ponamꝰ
Ecce coniuges duoumus infidelitatis. Ita
fuerunt: quando coniuncti sunt. Nulla
de his questio ẽ. quȩ ꝑtineat ad illam do¬
mini iussionẽ. doctrinamq apłicam.
et p̃ceptum testamenti ueteris ac noui:
quo prohibetur fidelis cum infideli co¬
pulare comugium.Iam sunt comuges:
et adhuc ambo sunt infideles. Ad huc tales
sunt quales fuerunt antequam iungerent᷑:
qualesq coniuncti sunt. Uenit euangłii
p̃dicator. credidit eoꝵ aut unus aut una:
sed ita ut infidelts cum fideli habitare con¬
sentiat. Iubet fideli dñs ne infidelem di¬
mittat: an non iubet: Si dixcris iubet:
reclamat apłs. ego diconon dñs. Si dixe¬
ris non iubet: causam requiram. neq il¬

Expanded text:
et dominus sicut apostolus iubet? nisi forte isto loco et dominus sicut apostolus iubet? nisi forte isto loco uacat, quod tam fidenter ipse ait: an uulristus. intellegisne quid dicam? an in hoc explanando aliquanto diligentius immorabor? Adtende, ut rem ipsam tamquam in conspectu considerandam planiore sermone ponamus. ecce coniuges duo unius infidelitatis; ita fuerunt quando iuncti sunt. nulla de his quaestio est, quae pertineat ad illam domini iussionem doctrinamque apostolicam et praeceptum testamenti ueteris et noui, quo prohibetur fidelis cum infideli copulare coniugium. iam sunt coniuges et adhuc ambo sunt infideles; adhuc tales sunt, quales fuerunt, antequam iungerentur, qualesque coniuncti sunt. uenit euangelii praedicator, credidit eorum aut unus aut una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat. iubet fideli dominus, ne infidelem dimittat an non iubet? si dixeris \'iubet\', reclamat apostolus; ego dico, non dominus; si dixeris non iubet\', causam requiro. neque il
Abbreviated transcription (Latin):
tra doctrinam suam. contra p̃cepta testa¬
menti ueteris et noui iubet apłs. ut diu̾¬
se fidei coniugia maneant copulata: Quia
paulus inquis gentium p̃dicator et apłs
iam inconiugio positos non solum mo¬
net sed etiam iubet: ut siunus uł una
econiugibus credidisset: alterum uł alte
ram non credentem. secum tamen habita¬
re consentientem. non dimitteret. His uer
bis tuis aliud hoc. illud eẽ aliud: satis
euidenter ostendis. Illud enim de his con¬
iugiis agitur quȩ sibi primitus copulan¬
tur: ne nubat femina non suȩ religionis
uiro: uł uir talem ducat uxorem. Id enĩ
ẽẽ quis abnuat: ubi agitur non de con¬
iungendis sed de coniunctis: Ambo qͥp¬
pe unius eiusdemq infidelitatis fuerunt
quando coniuncti sunt: sed euangłium
cum uenisset: alter sine alterã. uł altera si¬
ne altero credidit. Si gͦ aliud ẽ hoc qͦd sine
scrupulo ullius dubitationis apparet: cur
fidelem cum infideli coniuge ꝑmanere ñ

Expanded text:
tra doctrinam suam, contra praeceptum testatra doctrinam suam, contra praeceptum testamenti ueteris et noui iubet apostolus, ut diuersae fidei coniugia maneant copulata? \'quia Paulus, inquis, gentium praedicator et apostolus, iam in coniugio positos non solum monet, sed etiam iubet, ut si unus aut una e coniugibus crediram non credentem, secum tamen habitare consentientem, non dibis tuis aliud hoc, aliud esse illud satis euidenter ostendis. illud enim de his coniugiis agitur, quae sibi primitus copulantur, ne nubat femina non suae religionis uiro uel uir talem ducat uxorem. id enim, esse quis abnuat, ubi agitur non de coniungendis, sed de coniunctis? ambo quippe unius eiusdemque infidelitatis fuerunt, quando coniuncti sunt; sed euangelium cum uenisset, alter sine altera uel altera sine altero credidit. si ergo aliud est hoc, quod sine scrupulo ullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in coniugio permanere non
Abbreviated transcription (Latin):
non licet quod uetat dñs: cum expone¬
re uoluisset quid sibi uellet qͦd ait ego
dico non dñs: cum alloqueretur fideles
quib essent conuges infideles: dixisti qͥa
dñs iussit ne conugia sibimet diuerse re¬
ligionis copularentur: et ipsum adhibu¬
isti testimonium domini dicentis. Non
accipies uxorem filio tuo afiliabus alie
nigenarũ:ne traducat eum post dõs suos:
et ꝑeat anima enus. Addidisti etiam ũba
rit uir eius: liberata ẽ. Cui uoluerit nu¬
bat: tantum in dño. Quod ita exposuisti
ut adiungeres: idest xp̃iano. Semde se
cutus es: et dixisti. Hoc est gͦ domini p̃¬
ceptum tam in ueteri quam innouo te¬
apłs: ut non nisi unius religionis et fi¬
dei coniugia. sibi maneant copulata.
Si hoc gͦ est domini p̃ceptum tam inue¬
teri testamento quam in nouo. et hoc iu¬
bet dñs. hoc docet apłs. ut non nisiumꝰ
religionis et fidei maneant copulata con¬
iugia: quare contra hoc dñi iussum. con¬

Expanded text:
non licet quod uetat dominus, cum exponenon licet quod uetat dominus, cum exponere uoluisses, quid sibi uellet, quod ait: ego dico, non dominus, cum alloqueretur fideles, quibus essent coniuges infideles, dixisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet diuersae religionis copularentur' et ipsum adhibuisti testimonium domini dicentis: non accipnigenarum, ne traducat eum post deos alienos ut pereat anima ejus . Addidisti etiam verbarit vir ejus, liberata est, et cui vult nubat, tantum in Domino , quod ita exposuisti ut adjungeres: Id est Christiano. Deinde scutus es et aisti: hoc est ergo domini praeceptum tam in ueteri quam in nouo tennisi unius religionis et fidei coniugia sibi maneant copulata\'. si hoc ergo est domini praeceptum tam in ueteri testamento quam in nouo et hoc iubet dominus, hoc docet apostolus, ut nonnisi unius religionis et fidei maneant copulata coniugia, quare contra hoc domini iussum, con
Abbreviated transcription (Latin):
fecit parcendo infirmitati: non p̃iudi¬
cando iussioni. Unde si dixit. non ut con¬
fundam uos hȩc scribo. sed ut filios meos
Rarissimos moneo: quid habet questio¬
nis. ubi non ait. ego dico non dñs: Itemu¬
bi ait. ecce ego paulus dico uobis. quia
si circũcidamini xp̃c uobis nichil ꝓderit:
Nunquid etiam hic dixit. ego dico ñ dñs:
Non sunt itaq ista similia: quia etiã illa
quȩ iubet dñs. non est indignum neq
contrarium.si cadem monet apłs. Mone¬
mus cnim quos caros habemus:ut faci¬
ant domini p̃cepta uł iussa. Cum uͦ ait.
ego dicoñ dñs: satis ostendit dñm non pro¬
hibere quod ipse prohibebat. Prohibuis¬
set autem dñs: si esset illicitum. Ergo se¬
cundum ea que supra diu diximus mul¬
tumq uersauimus: licitum erat ꝑ iusti¬
ciam: sed etiam licitum non erat faci¬
endum. ꝓpter liberam beniuolentiam.
Tu autem cui placet ita non licere quod
non uetat dñs sed apłs.quemadmodũ

Expanded text:
fecit parcendo infirmitati, non praeiudifecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, numquid etiam hic dixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. cum uero ait: ego dico, non dominus, satis ostendit dominum non prohibere, quod ipse prohibebat; prohibuisset autem dominus, si esset inlicitum. ergo secundum ea, quae supra diu diximus multumque uersauimus, licitum erat per iustitiam, sed etiam licitum non erat faciendum propter liberam beneuolentiam. Tu autem, cui placet ita non licere quod non uetat dominus, sed apostolus, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
facit: sed dici oportet. non dimittat: quia
et si licet. non expedit. Sic gͦ possumus di¬
cere. melius ẽẽ infidelem coniugem non di¬
mittere. quamuis liceat et dimittere: quẽ¬
admodum recte dicimus melius esse qͦd
et licet et expedit: quam id quod licet nec
expedit. His de causis factum ẽ: ut expo¬
nens illum sermonẽ domini quẽ ꝓlixũ
in monte habuit. ubi uentum ẽ ad questi¬
onem de coniugib dimittendis uł non
dimittendis. adhibitis apłicis etiam te¬
stimoniis dicerem consiliũ esse apłi:non
p̃ceptum domint.ubi ait. Ceteris autẽ
ego dico non dñs:monens eos qui habe¬
rent coniuges infideles: ut consentien¬
tes habitare secum non dimitterent. Qd
utiq ideo monendum. non iubendũ fuit:
quia non tanto pondere prohibendi st̃
homines facere licita quamuis non expe¬
diant: quanto pondere prohibent᷑ illici¬
ta. Si autem alicubi apłs etiam illa quȩ
iubenda sunt monere dignatus ẽ: hoc

Expanded text:
facit, sed dici oportet: non dimittat, quia facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem prolixum in monte habuit, ubi uentum est ad quaestionem de coniugibus dimittendis uel non dimittendis, adhibitis apostolicis etiam testimoniis dicerem consilium esse apostoli, non praeceptum domini, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, monens eos, qui haberent coniuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. quod utique ideo monendum, non iubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur inlicita. si autem alicubi apostolus etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
expedit apłs prohibet. dante sibi dño libe¬
rum prohibendi locum: quia neq id qͦd
q contra prohibitionẽ domini apłs aliqͥd
moneret: neq contra iussionẽ aliquid pro¬
hiberet. Proinde in his duabus causis una
de nubendo uł non nubendo. altera de in¬
fideli coniuge dimittendo uł non dimit¬
tendo: aliquid simile ẽ in uerbis apłi. ali¬
quid dissimile. Simile quidem illud qͦd
ibi dicit. p̃ceptum domini non habeo. consi¬
lium autẽ do: et hic dicit. ego dico.non dñs.
Quale ẽ enim.p̃ceptum domini non habeo:
tale ẽ. non dicit dñs. Et quale est. consilium
do: tale est. ego dico. Illud autem dissimile ẽ:
quia de nubendo et non nubendo. potest
dici hoc bene fieri. illud melius: qm̃ utrũ¬
q expedit: minus aliud. maius aliud. At uͦ
de coniuge infideli dimittendo uł non di¬
mittendo. qm̃ unũ horum non expedit.
aliud expedit: dici non oportet. qui dimit¬
tit bene facit. et qui non dimittit melius

Expanded text:
expedit apostolus prohibet dante sibi domino libeexpedit apostolus prohibet dante sibi domino liberum prohibendi locum, quia neque id, quque contra prohibitionem domini apostolus aliquid moneret neque contra iussionem aliquid prohiberet. proinde in his duabus causis, una de nubendo uel non nubendo, altera de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile quidem illudquod et ibi dicit: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: ego dico, non dominus. quale est enim \'praeceptum domini non habeo\\ tale est non dicit dominus\'; et quale est \'consilium do\\ tale est e god i co, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius
Abbreviated transcription (Latin):
non solum quia ꝑniciosissime scandalir an¬
tur offensi: uerum etiam quia in alia con¬
iugia cum ceciderint uiuentib eis a quib
dimittuntur. adulterinis nexib colligati.
difficillime resoluuntur. Ideo hic ubi id
quod licet non expedit. non potest dici si
dimiserit infidelem benefacit. si non dimi
serit melius facit: sicut dictum ẽ qui dat
nuptum bene facit. et qui nondat nuptũ
melius facit: Qm̃ illud non solum utrunq
pariter licet unde ad nichil horũ p̃cepto
domini quisq compellitur: sed etiam utrũ¬
q expedit: aliud minus: aliud amplius.
Unde ad id quod amplius expedit: consilio
apłi quicunq potest caꝑe ꝓuocat᷑. Hoc
autem ubi de dimittendo uł non dimit¬
tendo infideli coniugio queritur: utrunq
quidem pariter licitum ẽ. ꝑiusticiam quȩ
coram dnõ ẽ: et ideo nichil horum dñs ꝓ¬
hibet: sed non utrunq expedit ꝓpter in¬
firmitates hominum. Et ideo id quod non

Expanded text:
non solum quia perniciosissime scandalizannon solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Ideo hic, ubi id quod licet non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dserit, melius facit, sicut dictum est: Qui dat nuptum bene facit, et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horum praecepto Domini quisquam compellitur, sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius. Unde ad id, quod amplius expedit, consilio Apostoli quicunque potest capere provocatur. Hic autem, ubi de dimittendo vel non dimittendo infidquidem pariter licitum est per iustitiam, quae coram domino est, et ideo nihil horum dominus prohibet; sed.non utrumque expedit propter infirmitates hominum, et ideo id quod non
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ coram domino ẽ ꝑmitcitur: sed etiam
hominib nullum ex hoc impedimentũ sa¬
lutis infertur: Uelut cum dat consiliũ non
nubendi apłs uirginib unde p̃ceptũ dnĩ
se non habere testatur. licet aliud facere
id est nubere: et minus quam continentie.
bonum tamen tenere nuptiarũ. Ipsumq
licitum etiam expedit. Qm̃ inuetita et illi¬
cita ruituram carnis infirmitatẽ sic exci¬
pit honestate nubendi:ut neminẽ impe¬
diat ad salutem:quamuis magis expediret.
magisq honestum ẽẽt. si uirgo consilium
quo p̃ceptum eam non compellit. arriꝑet.
Tunc autẽ non hoc. expedit id qͦd licitũ ẽ:
quando ꝑmittitur quidem: sed usus ipsiꝰ
potestatis aliis affert impedimentũ salutis:
sicut est unde iam diu loquimͣ discessio con¬
iugis fidelis ab infideli: quam non ꝓhibet
dñs p̃cepto legis. quia coram illo iniusta ñ
est: sed prohibet apłs consilio caritatis. qͥa
infidelibus affert impedimentũ salutis:

Expanded text:
quae coram domino est, permittitur, sed etiam quae coram domino est, permittitur, sed etiam hominibus nullum ex hoc inpedimentum salutis infertur: uelut, cum dat consilium non nubendi apostolus uirginibus, unde praeceptum domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere et minus quam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum. ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate nubendi, ut neminem inpediat ad salutem, quamuis magis expediret magisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert inpedimentum salutis. sicut est, unde iam diu loquimur, discessio coniugis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus praecepto legis, quia coram illo iniusta non est, sed prohibet apostolus consilio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis:
Abbreviated transcription (Latin):
quod et ego sp̃m̃ dei habeo. Proinde in¬
telligendum ẽ etiam ipsa quȩ ñ a dño
iubentur. sed a scõ eius famulo utiliter
suadentur: eodem dño inspirante suade¬
ri. Absit enim ut quisquã catholicus
dixerit. quando suadet sp̃s sc̃s non do¬
minum suadere. cum et ipse dñs sit: et
inseparabilia sint oꝑa trinitatis. Dicit
tamen. de uirginib autem p̃ceptũ do¬
mini non habeo. consilium autẽ do: ñ
ut hoc consilium alienum existimemꝰ
a domino: cũ continuo sequat᷑ et dicat.
tanquam miscd̃iam consecutus a dõ.ut fi¬
delis essem. Scđm gͦ dm̃ dat fidele consili¬
um in eo spũ de quo ait: puto autẽ qͦd et
ego sp̃m dei habeo.Ueruntamen aliud do¬
mini iubentis imperium ẽ: aliud conser
mino inspirata atq donata fidele consiliũ.
Ibi aliud facere non licet:Hic autẽ licet.
Ita sane:ut ipsum quidem licitum partĩ
quidem expediat: partim uͦ non expediat.
Expedit tunc. quando non solum ꝑiusticiã

Expanded text:
 et ego spiritum dei habeo. proinde in et ego spiritum dei habeo. proinde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus dixerit. quando suadet spiritus sanctus, non dominum suadere, cum et ipse dominus sit et inseparabilia sint opera trinitatis. dicit tamen: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do, non ut hoc consilium alienum existimemus a domino, cum continuo sequatur et dicat: tamquam misericordiam consecutus adeo, ut fidelis essem. secundum deum ergo dat fidele consilium in eo spiritu, de quo ait: puto autem, et ego spiritum dei habeo. Verum tamen aliud est domini iubentis imperium, aliud conseruest a domino inspirata atque donata, fidele consilium. ibi aliud facere non licet, hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim uero non expediat. expedit tunc, quando non solum per iustitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
aut una. et infidelis cum fideli consen¬
tiret habitare: nec prohiberi adnõ debu¬
it fidelis infidelem dimittere. nec iuberi.
Ideo scilicet non prohiberi: quia iusticia
ꝑmittit a fornicante discedere. Et infi¬
delis hominis fornicatio ẽ maior in corde.
Nec uera eius pudicicia cũ conuge dici
podest: quia omne quod non ẽ ex fide.
peccatum ẽ: quãuis ueram fidelis habe¬
at pudiciciam etiam cũ infideli comuge.
qusnon habet ueram. Ideo autẽ nec iube¬
ri debuerunt fideles ab infidelib separari :
quia non contra iussionẽ domini gentiles
fuerunt ambo conuncti. Qm̃ gͦ ab infideli
fidelem discedere nec prohibet nec iubet
habens utiq sp̃m sc̃m: in quo dare posset
utile ac fidele consilium. Unde cum dixis¬
set de muliere cuiusuir mortuus fuerit.
beatior autem erit si sic ꝑmanserit scđ̾m
meũ consilium: nequis hoc consiliũ tan¬
quam humanũ et non diumum contẽp¬
nendum putaret. adiecit. Puto autem:¬

Expanded text:
aut una et infidelis cum fideli consenaut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest, quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideli fidelem discedere nec prohibet nec iubet habens utique spiritum sanctum, in quo dare posset utile et fidele consilium. unde cum dixisset de muliere, cuius uir mortuus fuerit: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meum consilium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem,
Abbreviated transcription (Latin):
neq iubeantur. Nam si dimittere tales
coniuges iuberentur. nullus locꝰ ẽẽt consi¬
ret. Nanq aliquando hoc dñs ꝑ ezdram
ꝓpħam iussit: et factum ẽ. Dimiscrunt
israhelite uxores alienigenas quicunq tc̃
habcre potuerunt: ꝑ quas fiebat ut et ipsi
alienos sequerentur deos: non ut ille ꝑ
maritos uͦ acquirerent᷑ dõ. Nondum enĩ
tanta grã saluatoris illuxerat: et ꝓmissis
temporalib ueteris testamenti adhuc in¬
hiabat illius popłi multitudo. Et ꝓpte¬
rea cũ bona terrena quȩ pro magno ex¬
petebant a dño. uiderent etiam his abun¬
dare qui multos falsos colebant dõs: blan¬
dimentis uxorum prius eos reuerebant᷑
offendere: deinde inducebantur et colere
uxorem alienigenam duceret. Merito gͦ
quas duxerant dnõ prohibente: dño u¬
bente dimiserunt. Cum uͦ cepisset genti
b ȩuangłium p̃dicari.iam coniunctos
gentiles gentilib comperit coniuges.
Ex quib sinon ambo crederent. s unus

Expanded text:
neque iubeantur. nam si dimittere tales neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consiret. Namque aliquando hoc dominus per Esdram prophetam iussit et factum est; dimiserunt Israhelitae uxores alienigenas, quicumque tunc habere potuerunt, per quas fiebat, ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquirerentur deo. nondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius eos reuerebantur offendere, deinde inducebauxorem alienigenam duceret . Merito ergo, quas duxerant Domino prohibente, Domino jubente dimibus euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ea quȩ licita sunt. et non expediunt: non
legis uinculo sed libero dilectionis beneficio
caueant᷑. Quo circa si dimittere infidelem
coniugem non liceret. hoc fieri dñs ꝓhibe¬
ret: neq id apłs prohibens diceret. ego
dico:non dns. Nam si propt̃ fornicationẽ
carnis ꝑmitcitur homo a coniuge separa¬
ri: quantomagis inconuge mentis for¬
nicatio detestanda ẽ. id est infidelitatis:
De qua scriptum est. Qm̃ ecce qui se longe
faciunt ate.ꝑibunt: ꝑdidisti omnẽ qui for¬
nicantur abste. S quia ita licitum ẽ ut
non expediat: ne propt̃ coniugum sepa¬
rationes offensi homines. ipsam doctrinã
salutis qua illicita prohibentur exhorre¬
ant. ac sic peiores atq perituri in eadem
infidelitate remancant: intercedit apłs: et
monendo fieri uetat: quod ita licitum ẽ.
ut non expediat. Sic enim recedere ab infi¬
delibus uxorib uł maritis. fideles uiri uł
femine non prohibentur a domino: ut

Expanded text:
ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Quocirca si dimittere infidelem coniugem non liceret, hoc fieri dominus prohiberet neque id apostolus prohibens diceret: ego dico, non dominus. nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitatis, de qua scriptum est: quoniam ecce qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut
Abbreviated transcription (Latin):
menta quamuis sint rationis exꝑtia: ta¬
men plerumq dicamus debere uapula¬
re cum peccant. Peccare autẽ propriũ ñ
est: nisi cius quiutit᷑ . eo rationali uolun¬
tatis arbitrio: quod in omnib mortalib
animantib non nisi homini ẽ diuinitus
attributum. S aliud ẽ cum proprie loqͥ¬
mur: aliud cũ uerba ex aliis rebus transfe¬
rendo uł abutendo mutuamur. Ut igit᷑
si possumus enitamur inter id quod licet
et non expedit. et id quod non licet atq
ideo non expedit. aliquo certo fine distin¬
guere: ea michi uidentur licere et non ex¬
pedire: quȩ ꝑiusticiam quidẽ que corã
deo est ꝑmittuntur: sed propt̃ offensio¬
nẽ hominũ. ne obhoc impediantur a sa¬
lute. uitanda sunt. Ea uͦ non licere et idõ
non expedire: quȩ sic ipsa iusticia uetant᷑.
ut facienda non sint: etiam si ab eis quibꝰ
innoticiam fuerint ꝑlata laudentur. Q d̃
si ita ẽ: ideo non nisi illicita ꝓhibent᷑ a dño:

Expanded text:
menta, quamuis sint rationis expertia, tamenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius, qui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si possumus, enitamur inter id, quod licet et non expedit, et id, quod non licet atque ideo nec expedit. aliquo certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo est, permittuntur, sed propter offensionem hominum, ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino,
Abbreviated transcription (Latin):
apło teste didicimꝰ. Sed inter id quod illicitũ
est et ideo non expedit. atq id qđ licitum ẽ.
nec tamen expedit. quid intersit: aliqua u¬
niuersali regula diffinire difficile ẽ. Citius
enim quisq dixerit: omne quod fieri non
expedit: peccatum ẽ. Omne autẽ peccatũ
illicitum est. Omne gͦ quod non expedit:
illicitum est. Et ubi erunt illa quȩ licita eẽ
sed non expedire apłs dirit: si omne qͦd ñ ex¬
pedit. licitum non est: Qua propt̃ quia ue¬
rum dixisse apłm dubitare non possumus:
et aliqua peccata licita esse dicere non au¬
demus: restat ut dicamꝰ fieri aliquid qͦd
non expediat: et tamen si licitum ẽ. non
est peccatum: quamuis qm̃ non expediat.
non sit utiq faciendum. Quod si absurdũ
uidetur. ut aliquid fiat quod non expedit.
et dicatur non peccasse qui fecerit: intelli¬
gendum ẽ hoc ei consuetudini sermonis
absurdum. quȩ ita late patet. ut etiam iu¬

Expanded text:
apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum est et ideo non expedit, atque id, quod licitum est nec tamen expedit, quid intersit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisque dixerit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubitare non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat, ut dicamus fieri aliquid, quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iu
Abbreviated transcription (Latin):
test. bonum hoc est. sed illud melius: sicut
dictum est quidat nuptum bene facit: et
qui non dat nuptum. melius facit. Ibi enĩ
utrunq licet: et hoc aliquando. aliquando
illud expedit. Nam illis qui se non conti¬
nent. utiq expedit nubere: et quod licet
expedit. Quȩ autem uouerint continentiã:
nec licet nec expedit. Porro discedere ab in¬
fideli coniuge licet: sed non expedit. Mane¬
re autem cum illo si habitare consentit: et
licet et expedit. Quia si non liceret: expedire
non posset. Potest gͦ aliquid licere et non ex¬
pedire: expedire autem quod non licet. non
potest. Ac ꝑhoc. non omnia quȩ licita st̃
expediunt: omnia uͦ illicita non expediunt.
Sicut enim omnis qui xp̃i sanguine redẽp¬
tus ẽ. homo ẽ. non tamen omnis qͥ homo
est. etiam xp̃i sanguine redemptus ẽ: ita
omne quod non licet. non expedit: nec ta¬
men omne quod non expedit: etiam ñ licet.
Sunt quippe licita quȩ ñ expediunt: sicut

Expanded text:
test: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut test: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit. ibi enim utrumque licet, et hoc aliquando, aliquando illud expedit. nam illis, quae se non continent, utique expedit nubere, et quod licet, expedit; quae autem uouerint continentiam, nec licet nec expedit. porro discedere ab infideli coniuge licet, sed non expedit; manere autem cum illo, si cohabitare consentit, et licet et expedit, quia, si non liceret, expedire non posset. potest ergo aliquid licere et non expedire; expedire autem quod non licet non potest. ac per hoc non omnia quae licita sunt, expediunt, omnia uero inlicita non expediunt. sicut enim omnis, qui Christi sanguine redemptus est, homo est, non tamen omnis, qui homo est, etiam sanguine Christi redemptus est, ita omne quod non licet non expedit nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. sunt quippe licita, quae non expediunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
inquit qͦd inmacellũuenit manducate: n¬
chil int̾rogantes ꝓpter conscientiã. Et tam̃
alibi dicit. non manducabo carnẽ in ȩter¬
num: ne frẽm meũ scandalirem. Idemq
alibi. Omnia quidem munda sunt: s ma¬
lum ẽ homini qui ꝑ offendiculũ mandu¬
cat. Quod ẽ omnia licita sunt: ipsum est.
omnia quidem munda: et qͦd est. sed non
omnia expediunt: ipsum ẽ. sed malũ est
homini qui ꝑ offensionẽ manducat. Ita os¬
tendit ea quȩ licita sunt. id est nullo p̃cepto
dominiꝓhibentur. sicut expedit potius esse
tractanda: non p̃scripto legis. sed consilio
caritatis. Hec sunt quȩ amplius erogant᷑
sautio. qui curandus ad stabulũ samaritani
illius miseratione ꝑductus est: et idõ dicun¬
tur non adomino p̃cipi quamuis dño mo¬
neant᷑ offerri: ut tanto intelligantur esse
gratiora: quantomagis ostendunt᷑ in debi¬
ta. Sed ea que in histalia sunt. ut quãuis
sint licita non expediant: non in eis dici po¬

Expanded text:
inquit, quod in macello uenit, manducate, ninquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et tamen alibi dicit: non manducabo carnem in aeternum, ut non fratrem meum scandalizem, itemque alibi: omnia quidem munda, sed malum est homini qui per offensionem manducat. quod est \'omnia licita sunt\', ipsum est \'omnia quidem munda>; et quod est sed non omnia expediunt\', ipsum est sed malum est homini qui per offensionem manducat\\ ita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. et ideo dicuntur non a domino praecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut tanto intellegantur esse gratiora, quanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici po
Abbreviated transcription (Latin):
Et paulopost. Si alii inquit potestatis ur̃ẽ
participant: nonne magis nos:S non u¬
si sumus hac potestate: sed omnia tolera¬
mus: ne quod impedimentũ demus ȩuan¬
głio xp̃i. Deinde post pauca. Quȩ gͦ in qͥt
michi merces erit. ut ȩuangłizans sine sũp¬
tu ponam ȩuangłium: ut non abutar po¬
testate mea in euangłio: Continuoq sub¬
iungit: quȩ paulo ante commemoraui.
Cum enĩ liber sim ex omnib omniũ meser¬
uum feci: ut plures lucrifacerem. Item alio
loco: de quibusdam quȩ ad escam ꝑtinent.
Omnia inquit michi licita sunt: sed non oĩa
expediunt. Omnia michi licita sunt: s ego
sub nullius redigar potestate. Esca uentri.
et uenter escis: ds̃ autem et hunc et has eua¬
cuabit. Item alibi de hoc ipso. Omnia licita
sunt: sed non omnia expediunt. Omnia
licita sunt: sed non omnia edificant. Ne¬
mo quod suum ẽ querat: sed id qͦd alterꝰ ẽ.
Atq ut ostenderet unde loqueretur: omne

Expanded text:
et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. deinde post pauca, quae ergo, inquit, mihi merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem. item alio loco de quibusdam quae ad escam pertinent, omnia, inquit, mihi licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. esca uentri et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi de hoc ipso: omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum estquaerat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne,
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib coniugib apłs uetat. Multa sunt
autem facienda. non iubente lege: s libera ca¬
ritate. Et ea sunt in nr̃is officiis gratiora: qͦ
cum liceret nobis etiam non impendere: ta¬
men causa dilectionis impendimꝰ. Unde pͥ¬
or ipse dñs cumse tributum non debere
monstrasset: soluit tamen. ne scandaliraret
cos quib ad ȩternam salutem gerens homi¬
nem consulebat. Iam uͦ apłs quemad modũ
ista commendet: eius uerba testant᷑. ubi dicit.
Cum enim liber sim ex omnib. omniũ me ser¬
uum feci. ut plures lucrifacerem: cũ paulo
suꝑius dixisset. nunquid non habemꝰ pote¬
statem manducandi et bibendi: Nunqͥd
non habemus licentiam sororẽ mulierem
circũ ducendisicut cęteri apłi et fr̃s dñi. et
cephas: An ego solus et barnabas non habe¬
mus potestatem hoc operandi: Quis mili¬
tat suis stipendiis unquam: Quis plantat
uineam: et de fructu eius nonedit: Quis
pascit gregem: et de lacte gregis non ꝑcipit:

Expanded text:
fidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt fidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem, cum paulo superius dixisset: numquid non habemus licentiam manducandi et bibendi? numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi, sicut et ceteri apostoli et fratres domini et Caephas? an ego solus et Barnabas non habemus potestatem hoc operandi? quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit?
Abbreviated transcription (Latin):
ges in relinquendis infidelibus ꝑmissa li¬
centia non utantur. Tibi autem uidet᷑ infi¬
deles quosq dimitti a fidelibus non licere.
quia hoc uetat apłs: cum ego dicam licere.
quia hoc non uetat dñs: non tamen expe¬
dire. quia hoc ne fiat. monet apłs.Qui red¬
dit etiam rationem cur fieri non expedi¬
at: quamius liceat. Quid enim scis inquit
mulier: si uirum saluum facies: Aut unde
scis uir. si uxorem saluam facies: Cum etiã
suꝑius dixisset. scĩficatus ẽ enim uir infi¬
delis inuxore. et scĩficata ẽ mulier infidelis
infrẽ. hoc est in xp̃iano:Alioquin filii
ur̃ĩ inquit immundi essent. nunc autem
scĩ sunt. Sic ad lucrandos coniuges et filios
xp̃o. etiam exemplis quȩ iam ꝓuenerant
uidetur hortatus. Cur ergo non expediat
etiam infideles coniuges dimitti a fidelib:
causa euidenter expressa ẽ. Non enim ꝓpt̃
iunculum cum talibus cõniugale seruan¬
dum: sed ut acquirantur xp̃o recedi ab in¬

Expanded text:
ges in relinquendis infidelibus permissa liges in relinquendis infidelibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus: qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etiam superius dixisset: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est in christiano, alioquin filii uestri, inquit, inmundi essent; nunc autem sancti sunt. sic ad lucrandos coniuges et filios Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab in
Abbreviated transcription (Latin):
est. etiam si propt̃ fornicationis causam
dimissa ẽ: nondum dimittentis uxor ẽẽ
cessauit. Si autem illius eẽ cessauit: iam
huius est: cui alteri nupsit. Et si huius ẽ:
non mechus iudicandus ẽ. sed maritus. S qr.
non eum maritũ dicit scriptura sed mechũ:
adhuc illa illius erat: a quo etiam causa for¬
nicationis abiecta est. Et ideo quacunq
etiam ipse illa dimissa uxorem ducit: qͥa
cum alieno marito concumbit:ad ultera
est. Unde autem fieri potestiut ad ulter
etiam ipse non sit. quẽ constat adultera¬
rari quam duxit: Iam nunc illud uide¬
amus quod ait apłs:ceteris autem ego
dico non dñs: ad inparia scilicet. hoc est
ubi non ambo xp̃iani fuerant conugia lo¬
cuturus. Quod michi uisum ẽ eum monen¬
do dixisse. Quia enim coniunx fidelis re
Quod enim dñs ꝓhibet: fieri omnino non
licet. Monet gͦ apłs quod possit eẽ multo¬
rum occasio lucrandoꝵ: ut fideles conu¬

Expanded text:
est, etiamsi propter fornicationis causam est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittentis uxor esse cessauit. si autem illius esse cessauit, iam huius est, cui alteri nupsit; et si huius est, non moechus iudicandus est, sed maritus. sed quia non eum maritum dicit scriptura, sed moechum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo quamcumque etiam ipse illa dimissa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, adultera est. unde autem fieri potest, ut adulter etiam ipse non sit, quem constat adulterare quam duxit?. Iam nunc illud uideamus, quod ait apostolus: ceteris autem ego dico, non dominus, ad inparia sciliubi non ambo fuerunt Christiani, conjugia locuturus, quod est visum mihi, eum commonendo dixisse. Quia enim conjux fidelis relQuod enim Dominus prohibet fieri, omninlicet. monet ergo apostolus, quod possit esse multorum occasio lucrandorum, ut fideles coniu
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui dimittit uxorem suam et ducit al¬
teram: mechatur. Ae ꝑhoc. qm̃ fasnon est
ut ȩuangłistas quamuis diuersis uerbis de
una re loquentes. ab uno sensu cademq
sententia dissentire dicamus: restat ut ma¬
theum intelligamus aparte totum significa¬
re uoluisse. eandem tamen tenuisse sententi¬
am: ut dimittens uxorem et alteram ducens.
non quidam mechetur. id est qui p̃ter forni¬
cationẽ dimiserit: quidam uͦ non mechet᷑.
idest qui propter fornicationẽ dimiserit:
sed omnis qui dimittit urorem suã et du¬
cit alteram: mechari minime dubitet᷑. Nam
et illud quod etiam scđm lucam sequitur
qui dimissam a uiro ducit. mechatur: quo¬
modo est uerum: Quomͦ mechatur: nisi qͥa
illa quam durit eo uiuente a quo dimissa
est. adhuc uxor aliena ẽ: Si enim iam suȩ
non alienȩ miscetur uxori: utiq ñ mechat᷑.
Mechatur autem. Aliena ẽ gͦ: cui miscetur.
Porro si aliena ẽ. hoc est eius aquo dimissa

Expanded text:
nis qui dimittit uxorem suam et ducit alnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram moechatur. ac per hoc, quoniam fas non est, ut euangelistas quamuis diuersis uerbis de una re loquentes ab uno sensu eademque sententia dissentire dicamus, restat, ut Matthaeum intellegamus a parte totum significare uoluisse, eandem tamen tenuisse sententiam, ut dimittens uxorem et alteram ducens non quidam moechetur, id est qui praeter fornicationem dimiserit, quidam uero non moechetur, id est qui propter fornicationem dimiserit, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechari minime dubitetur. Nam et illud, quod etiam secundum Lucam sequitur: qui dimissam a uiro ducit, moechatur, quomodo . est uerum? quomodo moechatur, nisi quia illa, quam duxit, eo uiuente, a quo dimissa est, adhuc uxor aliena est? si enim iam suae, non alienae miscetur uxori, utique non moechatur; moechatur autem. aliena est ergo cui miscetur. porro si aliena est, hoc est eius, a quo dimissa