comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq consũpta ẽẽt aqua inutre. abiecit pu¬
erũ subt̃ unã arborẽ. quȩ ibi erat & abiit.
seditq eregione procul quantũ potest
arcus iacere. Dixit enĩ. ñ uidebo morientẽ
puerũ. & sedens contra leuauit uocẽ ce fle¬
uit. Exaudiuit ds uocẽ pueri: & reliqua.¬
tum est. Nonuidebo mortẽ pueri mei:¬
or reliqua: Ita legit᷑ qd̾ ipsa agar sederit con¬
tra puerũ. & leuauerit uocẽ suã & fleue¬
rit. et exaudierit ds uocẽ paruuli. Flente
enĩ matre. or mortẽ filii miserabilit̾ presto¬
lante: ds exaudiuit puerũ de quo pollici¬
tus fuerat abrahȩ dicens. S &e filiũ ancille
tue faciem ingentẽ magnã. Auoqum mat̃
quo fuerat &e fletus. Solet queri quomodo
cũ puer c̾ẽt annoꝵ ampliꝰ quin decim ꝓiecit
eũ sub arbore. & ierit longe quantũ arcus int¬
tit. ne uideret eũ morientẽ. Quasi eñi que po¬
tabat ꝓ iecent: ita uidet᷑ sonare qd̃ dr. Sed

Expanded text:
cumque consumpta esset aqua in utre abiecit pucumque consumpta esset aqua in utre abiecit puerum subter unam arborum quae ibi erant et abiit seditque e regione procul quantum potest arcus iacere dixit enim non videbo morientem puerum et sedens contra levavit vocem suam et flevit exaudivit autetum est: Non videbo mortem pueri mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum et levaverit vocem suam et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum, de quo pollicitus fuerat Abrahae dicens: Sed et filium ancillae tuae faciam in gentem magnam. Alioqui et quo fuerat et fletus. Solet quaeri quomodo cum pater esset annorum amplius quindecim, projecerit eum sub arbore et ierit longe quantum arcus mittit, ne videret eum morientem. Quasi enim portabat projecerit, ita videtur sonare quod dicitur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
te. eice ancillam &x filiũ eius: non em̃ erit he¬
res filiꝰ ancille. cũ filio meo yfaae: quare
contristatus sit abraham cũ ista fuerit pro¬
płna quã utiq magis debuit nosse quam
sara. S intelligendũ est. uel exreuelatiõe
hoc dixisse sarã. quia priꝰ illi fuerat reue¬
latum. illũ uero quẽ dehac postea dñs in¬
struit pat̾no affectu profilio fuisse cõmotũ.
uel ambos prius nescisse. quidnam illud
ẽẽt ce ꝑsarã nescientẽ hoc prophice dictũ
tus sit adeo sem̃ abrahȩ propt̃ illud qd sic
accipiendũ docet apłs qd̾ dictũ est in
isaac uocabit᷑ tibi sem̃ ñ filii carnis. sed¬
filii promissionis deputant᷑ insemine:
ut hoc proprie ꝑtineat adysaac. qui ñ fi¬
lius carnis s filiꝰ promissionis fuit. ubi ꝓ¬
missiofit de om̃ib gentib.¬
Surrerit itaq abrahã mane tollens pa¬
nẽ &e uttẽ aque imposuit scapule eiꝰ tra¬
diditq puerũ. & dimisit eam. Que cũ
abisset: errabat insolitudine bersabee.

Expanded text:
te: eice ancillam et filium eius; non enim erit heres filius ancillae cum filio meo Isaac, quare contristatus sit Abraham, cum ista fuerit prophetia, quam utique magis debuit nosse ipse quam Sarra. sed intellegendum est uel ex reuelatione hoc dixisse Sarram, quia prius illi fuerat reuelatum, illum uero, quem de hac postea dominus instruit, paterno adfectu pro filio fuisse commotum, uel ambos prius nescisse quidnam illud . esset et per Sarram nescientem hoc prophetice dictum tus sit a deo semen Abrahae propter illud quod sic accipiendum docet apostolus quod dictum est: in Isaac uocabitur tibi semfilii promissionis deputantur in semine : ut hoc proprie pertineat ad Isaac, qui non fuit filius carnis, sed filius promissionis, ubi promissio fit de omnibus gentib mane et tollens panem et utrem aquae inposuit scapulae eius tradiditque puerum et dimisit eam quae cum abisset errabat in solitudine Bersabee
Abbreviated transcription (Latin):
post hec popłs quadragesima septima die
ascendimus ut adca que ultra infirmiatem
mam sunt intuenda subleuem̃. sinhanc
ans descendit: quia scĩs multũ proficiencibus
parũ dese aliquid eorũ sensib aperit.

Expanded text:
post haec populus quadragesima septima die dimus, ut ad ea quae ultra infirmitatem nostram sunt intuenda sublevemur. Sed in hanc Dominus descendit, quia sanctis multum proficientibus parum de se aliquid eorum sensibus aper
Abbreviated transcription (Latin):
us cuilloqs loqueret᷑ ꝑ singła credendiles od
consulere soleret am̃. si quid cet indisceptationib
cante mulcitudinis. que iliũ in hoc iudicandi
negocio amane risq ad uelꝑam detinebat : Ec
camennisi sue menti presidentẽ dnm̃ consule¬
ret egemq eiꝰ eternã sapient̃ adtenaet.: quid
iustissumũ iudicare int̃ disceptantes posset ñ

Expanded text:
um illo deus loqueretur, per singula credendum est, quod um illo deus loqueretur, per singula credendum est, quod consulere soleret deum, si quid esset in disceptationibus tantae multitudinis. quae illum in hoc iudicandi negotio a mane usque ad uesperam detinebat? et tamen nisi suae menti praesidentem dominum consuleret legemque eius aeternam sapienter adtenderet, quid iustissimum iudicare inter disceptantes posset. non
Abbreviated transcription (Latin):
ritur ubiante adm̃ quando nec tabnacłin fuit:
nec arca testamenti. que postea sunt instituta.
Neq eni cs sc defucuro dictũ acciꝑe possumꝰ:
sicut dictumẽ de manna qd̾ posicũ est inuale
aureo. Crgo ante am̃ io accipere debemus factũ:
qđ in honoẽ dei credimus tactum. Ueni non&
itero eñi die sedit moyles ut iudicaret popu¬
lum: qui assistebat moyli demane usq ad
uespam. Qđ cũ iuidisset cognatus eiꝰ dmmnascili¬
cet que agebat in popło dei. ait. Quid ẽ hoc qd
sacisimpsebe: Cur solussedes & omis popłs p̃s¬
colat᷑ demane usq aduesꝑam: Cui respondit
moyseli. Uenit adme popłs querens sencentiam
dei. Cũq acciderit eis aliqua disceptacio. uemi¬
unt adme ut iudicẽ inc̾ eos. & ostendã precep¬
quia lerdei sempitna ẽ qua consulunt omine
piementes. ut qđ inea in uenerint uel facians.
uel iubcant ueluetent icãm qd illa in cõmuca¬
uili ueritate precepit. Nunquid eñi moylesqͣ.¬

Expanded text:
ritur ubi ante Deum, quando nec tabernaculum fuit, nec arca testamenti, quae postea sunt instituta. Neque enim et hic de futuro dictum accipere possumus, sicut dictum est de manna quod positum est iritur ubi ante Deum, quando nec tabernaculum fuit, nec arca testamenti, quae postea sunt instituta. Neque enim et hic de futuro dictum accipere possumus, tera autem die sedit Moyses ut judicaret populum, qui assistebat Moysi de mane usque ad vesperum. Quod cum vidisset cognatus Moysi, omnia scilicet quae agebat in populo, ait: Quid est hoc quod facis in plebe cur solus sedes et omnis populus praestolatur de mane usque ad vesperam cui respondit Moses venit ad me populus quaerens sententiam Dei cumque acciderit eis aliqua disceptatio veniunt ad me ut iudicem inter eos et ostendam praecepquia lex dei sempiterna est, quam consulunt omnes piae mentes, ut quod in ea inuenerint, uel faciant uel iubeant uel uetent, secundum quod illa incommutabili ueritate praeceperit. numquid enim Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
atuss diceret arli: niuc formã heurulicis
uooscorĩ principib daret: et fuceri sa cra¬
umae popłm lex &e faceret omnia quecuq
aieret: aegisq diminutio suggerente euan¬
gelo compleretur.

Expanded text:
ue diceret illi, nisi ut formam humilitatis populorum principibus daret, et futuri sacraeumdem populum lex, et faceret omnia quaecunque diceret, legisque diminutio, suggerente Evangelio, compleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis huiꝰ siita ẽ: an qđ aaron fecit moy¬
si potiꝰ tributum ẽ. quia ꝑ moysen ds iubebai
que faceret aaron &e in moyen auctoritas. an
Uo aut̃ ministeriũ fuit: Quando quidẽ & pͥ¬
mis suis uerbis ds hoc illi aic de fr̃e suo.erit t̃
ad poptm: tu illi que adđm.

Expanded text:
locutionis huius, si ita est. an quod Aaron fecit, Moylocutionis huius, si ita est. an quod Aaron fecit, Moysi potius tributum est, quia per Moysen deus iubebat, quid faceret Aaron, et in Moyse auctoritas, in illo autem ministerium fuit? quando quidem et primis suis uerbis deus hoc illi ait de fratre suo: erit tibi ad populum, tu illi quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
tamoysen dicens. Cur nos exire fecisti de
upcołut occideres & nos et liberos nr̃os
ac iumenta siti: Raphidin ẽ locul inde¬
stito iuxta montẽ choreb. Sciendũ autem
qdomnis heremus usq ad montẽ lynai sin
uocet᷑: & extota proumcia etiamlocus uni
mansionis nom̃ acceperit: sicut & moab tã
urbis quã prouincie nomen ẽ. In hac t̃olitu¬
aime quinq mansiones sunt. Suf. & herem᷑ sin
filiorũ isrł de heremo sinꝑmansiones suas
iuxta os añr& uenerunt raphidm. Ex quo
pspieuum ẽ. plures mansiones unius regio¬
nis uocabulo. demonstrari. Ciamauit aut̃
moyses ad dnm̃ dicens. Quid faciam popło
hiuie: Adhuc paululũr & lapidabit me. Ait
u ad moysen. Antecede poptm. & sume tecũ
desenionb isrł. & uirgã qua ꝑcussisti fiuiuum
n moyses urga ꝑcussisse. Nam moysel eadẽ
uirga mare diuisit: non flum̃. Quid sͥ g uult
accipc iurgãĩq̃ ꝑcussisti flumen: Anforẽ ma¬
re appellauit flumen: Querendũ exemplũ

Expanded text:
tra Mosen dicens cur nos exiretra Mosen dicens cur nos exireAegypto, ut occideres et nos et liberos nostros ac jumenta siti ? Raphidim est locus in deserto juxta montem Choreb. Sciendum autem quod omnis eremus usque ad montem Sinai Sin vocetur, et ex tota provincia etiam locus unius mansionis nomen acceperit, sicut et Moab tam urbis quam provinciae nomen est. In hac solitudine quinfiliorum Israhel de heremo Sin per mansiones suas iuxta os domini et uenerunt Raphidim. ex quo perspicuum est plures mansiones unius regionis uocaMoyses ad Dominum dicens: Quid faciam populo huic? Adhuc paululum, et lapidabunt me. Ait Dominus ad Moysen: Antecede populum, et sume tecum de senioribus Israel, et virgam qua percussisti fluvium, et non Moyses uirga percussisse; nam Moyses eadem uirga mare diuisit, non flumen. quid sibi ergo uult: "accipe uirgam in qua percussisti flumen?" an forte mare appellauit flumen? quaerendum exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
remi uastationẽ: qm̃ palma grece sic appe
& duodecim fonces. S pꝰea eos excepit hais¬
mi prolixicas ubi tale aliquio ñ fue quo¬
usq uemient ado loca que colebans. Ueril
ue sensus ẽ probabilior.:ut ciedans
aoculatam tunc fuisse tertã Orultarer
as uenarum &e locori sicut auminũ et ur¬
ui aomina certis existentib causis an¬
ausiate mutata sunt. Sequit.
omor auit̃ decima pars ẽ ephi. Ephi aut̃
Imensura ẽ tnũ modiorũ ut in libro ruch
aicum trium. Unde & in leuitico & inii¬
merori libro quotienscũꝙ decima parsephi in
aenficio offerri iubet᷑: mensura gomor ex¬
multitudo filiorum ifrł dedeserto sin ꝑman¬
hones suas iueta sermonẽ dñi castia metati
un inraphidim. ubi ñerat aqua adbiben¬
lum popło. Qui urgatus contra moysen
N. ba nobis aquam ut bibamꝰ. Quib rel¬
pondit moyles. Quid ungamim contrame
Cur temptatis dnm̃: Sitiuit itaq popło
iipro aque penuria: & murmurauit con¬

Expanded text:
remi uastitatem, quoniam palma graece sic appelremi uastitatem, quoniam palma graece sic appelet duodecim fontes: sed postea eos excepit heremi prolixitas, ubi tale aliquid non fuit, quousque uenirent ad loca quae colebantur. uerum ille sensus est probabilior, ut credamus sic appellatam tunc fuisse terram. multarum enim terrarum et locorum sicut fluminum et urbium nomina certis existentibus causis antiquitate mutGomor autem decima pars est ephi; ephi ergo mensura est trium modiorum, ut in libro Ruth rum choenicum trium; unde et in Levitico et in Numerorum libro quotiescunque decima pars ephi in sacrificio exhiberi jubetur, mensura gomor exmultitudo filiorum Israhel de deserto Sin per mansiones suas iuxta sermonem Domini castrametata est in Raphidim ubi non erat aqua ad bibendum populo qui iurgatus contra Mosen ait da nobis aquam ut bibamus quibus respondit Moses quid iurgamini contra me cur temptatis Dominum sitivit ergo populus ibi pro aquae penuria et murmuravit con
Abbreviated transcription (Latin):
metra: quanuis corurnicib ñusq quaq dis¬
simile. Nouerat eñĩ ds quid desiderauerm
& desideriũ eorum quo carnis genere faciarei.
d quia scriptura concupiuisse illos carnes
dixerat. nec ex presserat cuiuis modi carnetidi
questio facta est. Notandũ aut̃ qd̃ scđm aliã
editionẽ hic locus scripture ita legit᷑: manra
ederunt filii isrł. quo adusq uenirent in pr¬
tem phenicis. Iam dixerat quo adusq ue¬
nirent adcerram que inhabitatur: s quia
ñ ex presserat proprie quã diceret. repedicios
uidet̃ quandã proprietatẽ expreisise. dicendo
inpartẽ phenicis. Sr cunc illam cerrã siccre¬
dendũ est appellatã: mͦ enĩ non hoc uocal̃
nomine. Alia quuppe ẽ que phenice appel¬
latur regio tyri & sidonis: quia illos tranill¬
se ñ legitur. Quanquã scriptura potuerst
fortasse terram phenicis appellare. ubi
paliarũ arbores iam ẽẽ ceperant postbe¬

Expanded text:
metra, quamvis coturnicibus non usquequaque dismetra, quamvis coturnicibus non usquequaque dissimile. Noverat enim Deus quid desideraverint, et desiderium eorum, quo carnis genere satiaret. Sed quia Scriptura concupivisse illos carnes dixerat, nec expresserat cujusmodi carnes, ideo quaestio facta est. Notandum autem quod secundum aliam editionem hic locus Scripturae ita legitur: Manna ederunt filii Israel, quoadusque venirent in partem Phaenices. Jam dixerat, quousque venirent in terram quae inhabitatur. Sed quia non expresserat proprie quam diceret, repetitione videtur quamdam proprietatem expressisse dicendo, in partem Phaenices. Sed tunc illam terram sic credendum est appellatam. Modo enim non hoc vocatur nomine. Alia quippe est, quae Phaenice appellatur, regio Tyri et Sidonis, qua illos transisse non legitur: quanquam Scriptura fortasse potuerit terram Phoenices appellare, ubi palmarum arbores iam esse coeperant post he
Abbreviated transcription (Latin):
habitabilem terram antequã transirent ior¬
danem: uel tantum manna uesci: uel utidq
cibo potuert̃. Hoc quippe intelligi potest.
quando cessasse manna ñ ar. nisi iordane
traiecto. Uir aut̃ inilla heremi inopia etiã
carnes delid̃auerint. quando deegyptocũ
suis ualde multis pecorib exierunt. magna
questio ẽ: nisi forte dicatur cũ ꝑheremũ pas¬
cua tanta nonẽent. & exeo minor futura ui¬
deatur fecunditas pecorũ. ꝑeꝑcisse illis pe¬
corib ne om̃ib deficientib etiam necessaru
sacrificiis defuissent: uel siquid aliud dicipo¬
test unde questio ista soluat᷑. Congruentiꝰ
tamen credit᷑ non eos carnes desidasse. quas
de pecorib habere poterant. s eaque deerant
exaquis uidelicet: ipsas quippe m illa herem
ñ inueniebant. Unde illis ortigometra data
ẽ. idẽ aues quas coturnices multi latini inter¬
pretati sunt. cũ sit aliud genus auiũ ortigo¬

Expanded text:
habitabilem terram, antequam transirent Iorhabitabilem terram, antequam transirent Iordanem, uel tantum manna uesci uel utroque cibo potuerunt; hoc quippe intellegi potest, quando cessasse manna non dicitur nisi Iordane traiecto. cur autem in illa heremi inopia etiam carnes desiderauerint, quando de Aegypto cum suis ualde multis pecoribus exierunt, magna quaestio est. nisi forte dicatur, cum per heremum pascua tanta non essent et ex eo minor futura uideretur fecunditas pecorum, pepercisse illos pecoribus, ne omnibus deficientibus etiam sacrificiis necessaria defuissent, uel si quid aliud dici potest, unde quaestio ista soluatur. congruentius tamen creditur non eos carnes desiderasse, quas de pecoribus habere poterant, sed eas quae deerant, ex aquis uidelnon inveniebant, unde illis ortygometra data est, id est, aves, quas coturnices multi Latini interpretati sunt, cum sit aliud genus avium ortygo
Abbreviated transcription (Latin):
futuro dirit repones: ut intelligeret᷑ cẽ ante
dm̃ posse reponi. quando futura erat archa:
Anpotiꝰ ante dm̃. dictũ ẽ qd fit ipsa deuotiõe offe¬
rendianquocũq loco poneretur. Ubi eñi
non ds : S illud qđ ad iungit. & reposuit aa¬
ron ante testimoniũ adseruandum: priorẽ
magis sensum asserit. Hoc eñi mͦ scriptura
dixit ꝑprolemsin: qd̾ postea factum ẽ. cũ else
cepit tab̾nacłm cestimonii. filii aut̃ isrł co
interram habitabilem. Hoc cibo aliti sunt
usq quo tangerent fines terre chanaan.filii
tanna ederunt:quo adusq uenirent int̾rã
tum ẽ ñ edisse filio̾ isr ł ĩ heremo nͥ manna. Hoc est
eñi qd̾ ait usq ad terram que inhabitat᷑. idẽ¬
que iam nonẽ heremꝰ: Ñ quia continuo ubi
uenerunt adterram habitabilem destice¬
runt uesci manna: s quia ñ ante. Traiecto
eñi iordane significat᷑ manna cessasse: ubi
panes terre manducauert̃. Qd gͦ ingressist̃

Expanded text:
futuro dixit, repones, ut intelligeretur tunc ante futuro dixit, repones, ut intelligeretur tunc ante Deum posse reponi, quando futura erat arca? an potius, ante Deum, dictum est quod fit ipsa devotione offerendi, in quocumque loco poneretur? ubi enim non est Deus? Sed illud quod adjungit, Et reposuit Aaron ante testimonium ad reservandum, priorem magis sensum asserit. Hoc enim modo Scriptura dixit per prolepsim, quod postea factum est, cum esse coepit tabernaculum tesvenirent in terram habitabilem. Hoc cibo alili sunt usquequo tangerent fines terrae Chanaan. Filii bitatur. Manna ederunt, quoadusque venirent in terram tea factum est non edisse filios Israel in eremo nisi manna. Hoc est enim quod ait, usque ad terram quae inhabitatur, id est, jam non est eremus. Non quia continuo ut venerunt ad terram inhabitabilem, destirunt uesci manna, sed quia non ante. traiecto enim Iordane significatur manna cessasse, ubi panes terrae manducauerunt. quando ergo ingressi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uermes quos generat auaritia & duui¬
ciarum ceca cupiditas: his quihabent pe¬
cunias. & uidentes in necessicate fr̃s suos claui
aunt abeis uiscera sua: S & his qui post sus¬
ceptũ uerbũ dei peccat. efficit᷑ ei ipsum uex
uũ adei. uermis qui eiꝰ semꝑ conscientiam fo¬
aiat. & archana peccons rodat. quanquã et
uermis sic xp̃c ipso loquente. Ego aut̃ sum
uermnis et non homo. Sicut eñi ipse ẽ alus
inrumam. aliis inresur rectionẽ: ita & ipse
inmanna fidelib quidẽ dulcedo mellis
infidelib uermis efficit̃.¬
reitq moyses ad aaron. Sume uasunũ
& mitte ibi man quantũ potest caꝑe
gomor: et repone corã dño adseruandũ in
generationes urãs sicut precepit dñs moysi.
Posuitq illud aaron intab̾nacło reseruandũ:⁊ ect̃a¬
Queri pocest ubi aaron poneret antedm̃. qͣn¬
do nec ullũ simulacrũ fuit nec archa testa¬
menti iamfuerat instituta. Anforce iđo de

Expanded text:
sunt vermes quos generat avaritia, et divisunt vermes quos generat avaritia, et divitiarum caeca cupiditas his qui habent pecunias, et vidunt ab eis viscera sua. Sed et is qui post susceptum Dei verbum peccat, efficitur ei ipsum Dei verbum vermis, qui ejus semper conscientiam fodiat, et arcana pectoris rodat; quanquam et vermis sit Christus, ipso loquente: Ego autem sum vermis et non homo . Sicut enim ipse est aliis in ruinam, aliis in resurrectionem, ita et ipse in manna, fidelibus quidem dulcedo mellis, infidelibus vermis efficituritque Moyses ad Aaron: Sume vas unum, et mitte ibi Man, quantum potest capere gomor: et repone coram Domino ad servandum in generationes vestras, sicut praecepit Dominus Moysi. Posuitque illud Aaron in tabernaculo reservandum. Quaeri potest, ubi Aaron poneret ante Deum, quando nec ullum simulacrum fuit, nec arca testamenti jam fuerat instituta. An forte ideo de
Abbreviated transcription (Latin):
cinus usus mucat᷑ St anima suꝑno suũ affla¬
ca. & in sũmis appetat que concẽpserat: et con¬
cempnat in infimis que appecebat. Hocaũ
manna minutum erat sicut semen corian¬
ari albũ & suaue. Quid uerbo dei minude
quid ue subtilius: aut qͥd suauiꝰ et dulciꝰ elo¬
quiis dei que sunt suꝑ mel & fauũ. S qͥd
est qd sexta die duplum colligi iubet. qd
etiam sufficiat in sabbato: Sexta diel ista
estꝰ. sexta ecas mundi inqua nunc sumul.
Inhac gͦ duplũ colligit. qui propt̃ spemuide
eterne uerbũ dei & audit et facit. In hac du¬
plum recondit: qui et bene uiuit& aliis mi¬
sericodiam prebet. Qđ̃ & reponebat̃ propt̃
sabbatũ nec corrũpebat᷑. Bona eñĩ opa fac¬
ca propt̃ futurã requiem: infuturo scło ꝑ¬
manent. Quiũ in fideles erant & pret̾ causã
sabbati seruabant demanna: bulliebant
er ea uermes & conputrescȩ bat. Sie & qru ꝓpc
presentẽ uitam et amore scli chelauruant:
his& lle uerinis ebullit quiñ monet᷑. Isti

Expanded text:
u afflata, et in summis appetat quae contempserat, et contemnat in infimis quae appetebat. Hoc autem manna minutum erat sicut semen coriandri, album et suave. Quid verbo Dei minutius, quidve subtilius, aut quid dulcius et suavius eloquiis Dei, quae sunt super mel et favum? Sed quid est quod sexta die duplum colligi jubetur, quod etiam sufficiat in sabbato? Sexta dies ista est sexta aetas mundi, in qua nunc sumus. In hac ergo duplum colligit, qui propter spem vitae aeternae verbum Dei et audit et facit. In hac duplum recondit, qui et bene vivit et aliis misericordiam praebet. Quod reponebatur propter sabbato, non corrumpebatur. Bona enim opera facta propter futuram requiem in futuro saeculo permanent. Qui vero infideles erant, et praeter causam Sabbati servabant de manna, ebulliebant ex eo vermes, et computrescebat; sic et qui propter praesentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, his ille vermis ebullit qui nunquam moritur. Isti
Abbreviated transcription (Latin):
sephoram uxorẽ moysi quam remiserat & duolfi¬
uosci quouĩ umis uocabat̃ gersan dicente patre
Ad uena fu intena aliena: alter ui elierer. ds enim
ait patris mei adiutor mc̃ eeruit me degladio pha¬
raonis. Uenit gͣ ieciho cognat̾ moysi ce filii eiꝰ et

Expanded text:
Sefforam uxorem Mosi quam remiserat et duos filios eius quorum unus vocabatur Gersan dicente patre advena fui in terra aliena alter vero Eliezer Deus enim ait patris mei adiutor meus et eruit me de gladio Pharaonis venit ergo Iethro cognatus Mosi et filii eius et
Abbreviated transcription (Latin):
moyples tenet desaluaiore niõ prenuntiat: qđ ip¬
madicit. Periit memoria eorũ cũ sonitu. & dñs
uillo epore pigricie mercia ẽẽ corpendum.
ulnx paratos ẽc̃ ad prelium: paulo post subdi¬
it dicens. quia manussoliꝰ dñi & bellũ dei erit
cntra amalech agneratione ingenerationẽ.
anulsosĩ añi & bellũ dei contra amalech
rutibilia oꝑa semꝑ siciunt. Int̾pretat᷑ enim
imalech popłs bruchus. uel popłs lingenssan¬
oine cessatione in presenti tempore contra sp̃a
iesnequitias preliat᷑ ageneratione uidelicet in
gnerationẽ: io ẽ usq adfinẽ mundi. quando
ꝑsftcce uctoria ꝑpetrata sc̃i cũ triumpho adee¬
leste regnum comitantes regẽ suum xp̃m intra¬
bunt regnum & ipsi accepturi ꝑpetuũ. Cunc
& illud ueracit̃ implet̃ qđ apłs dicit: absort a est
mos inuictora. Et alibi scriptumẽ. Mors inqͥt
ust ũ n erit.: neq luctꝰ. neq elamor. qͥ pͥma abier̃t.¬

Expanded text:
Moyses tenet, de Salvatore nostro praenuntiat quod ippheta dicit: Periit memoria eorum cum sonitu, et Dominullo tempore pigritiae inertia esse torpendum, sed semper paratos esse ad praelium, paulo post subdi dicens: Quia manus solii domini et bellum dei erit contra Amalech a generatione in generationem.Manus solius Domini et bellum Dei contra Amalec eruptibilia opera semper sitiunt. Interpretatur enim Amalec populus bruchus, vel populus lingens sansine cessatione in praesenti tempore contraatione videlicet in generationem, id est, usque ad finem mundi, quando perfecte victoria perpetrata sancti cum triumpho ad coeleste regnum comitantes regem suum Christum, intrabunt, regnum et ipsi accepturi perpetuum; tunc et illud veraciter impletur quod Apostolus dicit: Absorpta est mors in victoria. Et alibi scriptum est: Mors, inquit, ultra jam non erit, neque luctus neque clamor, quia prima abier
Abbreviated transcription (Latin):
na. Tugͥ siuis manducare manna.idest
sicupis suscipere uerbũ aei: icico iilad mi¬
nutum ee. & ualde subtile sicut sem̃ cormn¬
Ar Habe eñi aliquid inse &e oleris quo nu¬
crire &e recreare possit infirmos. quura quim
firms est. olera manducet. Nabet aliquio
angois: et io ut pruina ẽ. Candore aut
et aulcediis habet plurimũ. Quio emim
candidiꝰ. quid splendidiꝰ erudicione diui¬
na. Quid dulcius. qͥdue suauius eloqunꝰ
arũ que sunt suꝑ mel & fauum: S quidẽ
qd aicit᷑ ut in die sexto duplum colligaẽ
in repositione quantũ sufficiat etiamlab¬
bato: Hoc scđm nrãm incelligentiare
non ociosi ñ securi preterire debemꝰ. Sex¬
ca dies ẽ. hec inqua nunc sumꝰ uita. in
sex eni dieb fecit cd hũc mundũ. Hac s̾¬
die tantũ reponere debemꝰ & recondere:
quantũ sufficiat & infucuro die. Siquio
eni hicbom oꝑis ad quiras. siquid iusticie.
misedie & pietatis recondas: noc dbi in

Expanded text:
na. Tu vero si vis manducare manna, id est, na. Tu vero si vis manducare manna, id est, si cupis suscipere verba, scito illud minutum esse, et valde subtile, sicut semen coriandri. Habet enim aliquid in se et oleris, quo nutrire et recreare possit infirmos: quia qui infirmus est, olera manducet . Habet aliquid et rigoris, et ideo ut pruina est. Candoris autem et dulcedinis habet plurimum. Quid enim candidius, quid splendidius eruditione divina? Quid dulcius, quidve suavius eloquiis Domini, quae sunt super mel et favum? Sed quid est quod dicit, ut in die sexta duplum colligitur in repositione, quantum sufficiat etiam sabbato? Hoc secundum nostram intelligentiam, non otiosi nec securi praeterire debemus. Sexta dies est haec, in qua nunc sumus vita. In sex enim diebus Deus fecit hunc mundum. Hac ergo tantum reponere debemus et recondere, quantum sufficiat et in futuro die. Si quid enim hic boni operis acquiras, si quid justitiae, misericordiae et pietatis recondas, hoc tibi in
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdoce. In nr̃a aut̃ dĩcadie: semꝑ dñs pluit
manna decelo s & hodie ego dico. quia pluit
que nobis lecta sunt. & adeo descendert̃ uerba
que nobis recitata sunt. Et ido nos felices. qui
ule manna suscipimus. semꝑ nobis manna o¬
dat᷑ decelo. Illi infelices dolent et suspirant.
esemiseros dicunt: quia manna sicut acce¬
perunt patres ipsorũ ipsi non merentur
accipere. Iui nũquam manna manducat
ñ em possunt uud manducare qđ ẽ minu¬
cum sicut semen corandri & candidũ sicut
priuna. Nichil eni inuerbo dei minutũ.
nichil subcile. nichil sentiunt sp̃ale. sed
cocum pingue. tocũ crassum. Iuiꝰ enim
cio nominis hoc idem sonat. Mannaem̃
incerpretat᷑ quid ẽ hoc. Uide si non ipla
nominis untus addiscendũ te prouocat:
ut cũ audis legem dei recitari inquirab
semꝑ et incerrogos & dicassemꝑ doccorib
quid est hoc. Hoc eñ est qđ indicat man¬

Expanded text:
sacerdote . In nostra autem Dominica die, semper Dominus pluit sacerdote . In nostra autem Dominica die, semper Dominus pluit manna de coelo. Sed hodie ego dico, quia pluit quae nobis lecta sunt; et a Deo descenderunt verba quae nobis recitata sunt, et ideo nos, qui tale manna suscipimus, semper nobis manna datur de coelo. Illi infelices dolent et suspirant, et se miseros dicunt; quia manna sicut acceperunt patres ipsorum, ipsi non merentur accipere. Illi nunquam manna manducant. Non enim possunt illud manducare, quod est minutum sicut semen coriandri, et candidum sicut pruina. Nihil enim in verbo Dei minutum, nihil subtile, nihil sentiunt spirituale, sed totum pingue, totum crassum. Incrassatuerpretatio nominis hoc idem sonat. Manna enim interpretatur, Quid est hoc? Vide, si non ipsa nominis virtus ad discendum te provocat, ut cum audis legem Dei recitari, inquiras semper, et interroges et dicas doctoribus, Quid est hoc? Hoc enim est, quod indicat man
Abbreviated transcription (Latin):
nmlidres fiant adpetendũ adiutorium.
uagnoscendam dei grãm.¬
auplum quã colligere solebantpsio¬
go aics. Quero gͦ qua die cepic manna cel¬
uu dati: & uolo comparare adñicam nram
abbato iudeorũ. Exdiuinis nanq scriptu
nagparet qđ indie dominica primo untri
aitum est manna. Si eñi ut scriptura dicu
i dieb continuis collectũ est. septima aũ
de que ẽ sabbati cessatum ẽ. fine dubio initi¬
umciꝰ adie prima que ẽ. dies dominica fuit
Qe si ex diuinis scripturis hoc constat qđ
idie dominica as pluit manna. & insabba¬
o non pluit: intelligant iudei iam cum
prelatam ẽẽ dominicam nrãm iudaicosab¬
uao. Iam tunc indicatur: qd insabbato ip¬
soni grã dei adeos decelo mulla desẽnd̾et. panis
celestis qui ẽ sermo dei ad eos nullus ueni¬
ret. bicit enim & alibi propħa. Dieb mul¬
as sedebunt filii isrł sine rege: sine principe.
sine propħa. sine hostia. sine sacrificio. sine

Expanded text:
humiliores fiant ad petendum adjutorium et agnoscendam Dei graduplum, quam colligere solebant per singulos dies. Quaero ergo qua die coeperit manna coelitus dari, et volo comparare Dominicam nostram sabbato Judaeorum. Ex divinis namque Scripturis apparet, quod in die Dominica primo in terris datum est manna. Sicut enim, ut Scriptura dicit, sex diebus continuis collectum est, septima autem die, quae est sabbati, cessatum est, sine dubio initium ejus a die prima quae est Dominica fuit. Quod si ex divinis Scripturis hoc constat quod in die Dominica Deus pluit manna, et in sabbato non pluit, intelligant Judaei jam tum praelatam esse Dominicam nostram Judaico sabbato; jam tunc indicabatur quod in sabbato ipsorum gratia Dei ad eos de coelo nulla descenderit, panis coelestis, qui est sermo Dei, ad eos nullus venerit. Dicit enim et alibi propheta: Diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine propheta, sine hostia, sine sacrificio, sine
Abbreviated transcription (Latin):
Nilis concessa st̃ finẽ erant habitura. Ma
ntestaco aũt lumine fiderdat᷑ manna po¬
maranti & cẽptanti finagoge. s credenti et ĩ
nlospem ponenti eccłie. Hoc ẽ aũt manna
maeficiens: hic ẽ panis uiuus & celestis cib
angorum: qđ dei uerbũ corruptibiles in¬
coruptibilit̾ pascit . Q& ut manducaret ho
caro factum ẽ. & habitauit in nobis. Qd eciã
quiuescunt᷑: spiritalit̃ uiuunt. Nam illi
ueierẽ figuram carnalit̃ accipientef mortui
lunt. Nonincongrue & ꝑmanna etiam celes¬
ua significant᷑ eloquia: unde & intpretatio
nominis sic sonat. Manna etiam liue mãhu
int̃pretatur quidẽ hoc. Cũ eñi audimus
legem dei recitari ineccłia interrogamꝰ doc¬
cores dicentes. quid ẽ hoc. Itẽ moralit̃ ꝑ man¬
na qd̾ popło desuꝑ datum ẽ: ad miratio
suꝑne dulcedinis designat᷑. Dulcis eñĩ cib
qui desupnis accipit᷑ manhu uocat᷑. Aan¬
hu eñi ut supra dictum est: dicit᷑ quid ẽ hoc.

Expanded text:
illis concessa sunt finem eranillis concessa sunt finem erannifestato autem lumine fidei, datur manna pomuranti et tentanti Synagogae, sed credenti et in illo spem ponenti Ecclesiae. Hoc est autem manna indeficiens. Hic est panis verus et coelestis cibus angelorum, quod Dei Verbum corruptibiles incorruptibiliter pascit; qucaro factum est, et habitavit in nobis , quo etiam qui vescuntur, spiritualiter vivunt. Nam illi veterem figuram carnaliter accipientes, mortui sunt. Non incongrue et per manna etiam coelestia significantur eloquia; unde et interpretatio nominis sic sonat. Manna etiam sive manhu interpretatur, quid est hoc? Cum enim audimus legem Dei recitari in ecclesia, interrogamus doctores dicentes, Quid est hoc? Item moraliter per manna, quod populo desuper datum est, alcis enim cibus, qui de supernis accipitur, manhu vocatur; Manhu enim, ut supra dictum est, dicitur, quid est hoc?
Abbreviated transcription (Latin):
plus collegerat habuit amplius: nec qui
minus parauerat reꝑit mins: ssingłi ius¬
ta id qđ edere poterant congregaueruns.
Bixitq moyses adeos. Nullus relinquat
exeo inmane. Qui ñ audiert̃ eum: h ai¬
miserunt quidã exeis usq mane. &scate¬
re cepit uermib acq computruit. Et ua¬
cus est contra eos moyses. Colligebant auĩ
mane singli: quantũ sufficere poteras
aduescendũ. Cũq incaluisset sol: lique¬
siebat. Inhe uͦ serta collegerunt cibos
uplices: ioẽ duo gomor plinglos homi
E nt. Quid en ꝑuolucruescal nuli p̃¬
ataciones dimitꝰ mise incelligun᷑. que
uanscurrunt ꝑ uerba sonantia quali per
utem uolatilia pennatã quib ꝑfidẽ pas¬
ant̾hi qui ad patriam regni celestis pue¬
are contendunt: Pocest quidem & uo¬
uietũ esca ueteris significaore legis eloqͥa:
queplebem carnalẽ tanquã carne alebat
queba drianicus missa. quasi ꝓuolatibiar .
unae &. uesꝑe dant᷑: quuia cimcta que carna

Expanded text:
plus collegerat habuit amplius nec qui plus collegerat habuit amplius nec qui minus paraverat repperit minus sta id quod edere poterant congregaverunt. Dixitque Moyses ad eos: Nullus relinquat ex eo in mane. Qui non audierunt eum; sed dimiserunt quidam ex eis usque mane; et scatere coepit vermibus, atque computruit: et iratus est contra eos Moyses. Colligebant autem mane singuli, quantum sufficere poterat ad vescendum. Cumque incubuisset sol liquefiebat. In die vero sexta collegerunt cibos duplices, id est, duo gomor per singulos homianna. Quid enim per volucrum escas, nisi praedicationes divinitus missae intelliguntur? Quae transcurrunt per verba sonantia, quasi per aerem volatilia pennata, quibus per fidem pascuntur hi qui ad patriam regni coelestis pervenire contendunt. 2. Potest quidem et volucrum esca veteris significare legis eloquia, quae plebem carnalem, tanquam carne, alebat per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et vespere dantur, quia cuncta quae carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
qui traditus est propt̃ delicca Nr̃a. & resi¬
rexit ꝓpt̾ iustificationẽ nrãm. Aduespar
quippe mortuus ex infirmitate sepultꝰ ẽ.
mane aut̃ apparuit discipłis qui relurr¬
xerat inuirtude. factum ẽ gͦ uespere. et¬
ascendens coturnix operuit castra: mane
quoq ros iacuit ꝑcircuitũ castrorũ. Cũq
operuisset suꝑficiem terre: apparuit in se¬
litudine minutũ & quasi pilo tunsum
insimilitudinẽ pruine suꝑterrã. Qđ cũ
uidissent filii ifrł̃: dixerunt ad inuicem.
Manhu: qđ significat quid ẽ hoc. Ignor¬
bant enĩ quid ẽet. Quib ait moyses. Isteẽ
panis quẽ dedit dñs uob̃ ad uescendum
hic ẽ sermo quẽ precepit dñs. Colligat
unusquisq quantũ sufficiat ad uescen¬
dum: gomor ꝑsingula capita. iuxta nu¬
merũ animarũ ur̃arum quȩ habitant
intabernaculo sic tolletis. feceruntq ita
filii ifrł. & collegerunt alius plus aliꝰ minꝰ
et mensi sunt ad mensurã gomor. Necqui

Expanded text:
qui traditus est propter delicta nostra et resuqui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram? ad uesperam quippe mortuus ex infirmitate sepultus est, mane autem adparuit discipulis, qui resurrexerat in uirtute. Et dixit ascendens coturnix operuit castra; mane quoque ros jacuit per circuitum castrorum. Cumque operuisset superficiem terrae, apparuit in solitudine minutum, et quasi pilo tunsum, in similitudinem pruinae super terram. Quod cum vidissent filii Israel, dixerunt ad invicem, MANHU? quod significat: Quid est hoc? ignorabant enim quid esset quibus ait Moses iste est panis quem dedit Dominus vobis ad vescendum hic est sermo quem praecepit Dominus colligat ex eo unusquisque quantum sufficiat ad vescendum gomor per singula capita iuxta numerum animarum vestrarum quae habitant in tabernaculo sic tolletis feceruntque ita filii Israhel et collegerunt alius plus alius minus et mensi sunt ad mensuram gomor nec qui
Abbreviated transcription (Latin):
umuerse congregationi filiorũ ifrł.
Accedite corã dño: audiuit enĩ murmur
ur̃m. Cumq loqueret᷑ aaron adomnem
cetum filiorũ isrł: respexerunt ad solitudi¬
nem: & ecce gła dñi apparuit innube. Lo¬
cutusq ẽ dñs ad moysen dicens. Audiui
murmurationes filiorũ isrł. Loquere ad
eos. Uesꝑe comedetis carnes: & mane satu
rabimini pane: scietisq qd̾ sim dñs d̾s ur̃.
Ds̃ mandat ꝑmoysen popło. Ad uesꝑam
edetis carnes: & mane replebimini panib.
Ecce ñ pro om̃i alimento panes nominant᷑.
nã isto nomine & carnes cõplerent᷑ quia
et ipsa alimenta st̃. Nec tam̃ panes cosmͦ
dicit qui fiunt ex frumentis: ipsos eñi pro¬
prie panes appellare consueiumus. Alan¬
na aut panum nomine appellat. Non
aut̃ uacat qđ dicit aduesꝑam carnes et
mane panes se daturũ. Tale quippe ali¬
quid etiam inhelia significatũ est: cũ ei
alimenta coruus afferret. Anforte carn
ad uelꝑam & mane panib ille significa

Expanded text:
ersae congregationi filiorum Israel: Accedite coram Domino: audivit enim murmur vestrum. Cumque loqueretur Aaron ad omnem coetum filiorum Israel, respexerunt ad solitudinem: et ecce gloria Domini apparuit in nube. Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Audivi murmurationes filiorum Israel, loquere ad eos: Vespere comedetis rabimini pane: scietisque quod sim Dominus Deus vester. Deus mandat per Moysen populo: Ad vesperam edetis carnes, et mane replebimini panibus Ecce pro omni alimento panes nominantur. nam isto nomine et carnes complecterentur, quia et ipsa alimenta sunt; nec tamen panes eos modo dicit, qui fiunt ex frumentis — ipsos enim proprie panes appellare consueuimus — manna autem panum nomine appellat. non autem uacat quod dicit ad uesperam carnes et mane panes se daturum. tale quippe aliquid etiam in Helia significatum est, cum ei alimenta coruus adferret. an forte carnibus ad uesperam et mane panibus ille significatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uare. S & om̃s quiferuentia pietate corda ꝓxi¬
morum uidentes imitari festinant.quasi recep¬
cacła ignium fiunt. quia flamam celestis sa¬
erificii quã infrat̃nis confpiciunt. insuis qͦq
accendẽ mentib sacagunt. Que nimirum
cuncta exere uasa fiunt:cũ deuotio fideliũ
ꝑseuerant̃ diuinis eutrat obsecundare pre¬
ceptis: uelcerte cũ hoc qd̾ ipsa recte agit: ꝓri¬
mis quoq agendũ clara uoce sedule ex hor¬
cadionis insonat̃.
o anuli eneĩ. quospones subter arulã alta¬
ris.Erit nanq craticła usq: ad altaris me¬
dium. Aitare quidem tocũ cauũ fieri pre

Expanded text:
trare. Sed et omnes qui ferventia pietate corda proxitrare. Sed et omnes qui ferventia pietate corda proximorum videntes imitari festinant, quasi receptacula ignium fiunt: quia flammam coelestis sacrificii quam in fraternis conspiciunt in suis quoque accendere mentibus satagunt. Quae nimirum cuncta ex aere vasa fiunt, cum devotio fidelium perseveranter divinis curat obsecundare praeceptis, vel certe cum hoc quod ipsa recte agit, proximis quoque agendum, clara voce sedulae exhortationis insonat. Cor annuli aenei, quos pones subter arulam altaris: erit namque craticula usque ad altaris medium. Altare quidem totum cavum fieri pr
Abbreviated transcription (Latin):
adhibere: ꝑfectiorib aũt solidum cibũ doctri¬
ne sublimioris ministrare. recte fuscinulas face
iubet᷑ sacerdotib moyses quib carnes hostiarũ
prout oportuerit cõponant: & alia quidẽ ho¬
minibs mundis edenda offerant: alia uero
altaris ignib confumenda relinquant.Quia
funt muerbis dei non nullaque nr̃e humili¬
tati reuelare. ad nr̃e epulas refectionis concedẽ
dignatus est.Sunt idem alia tance profundi¬
catis. que scĩ sp̃c solũmͦ scientie pateant: nr̃e uͦ
capacitatis ꝑomnia mensuram transcendãt.
Porro ignium receptacła ad hoc depucata
sune. ut ꝑhec ignis sc̃s ab altati holocaustiad
altare chimiamatis uesꝑe & mane adineen¬
sum ponendũ deferret᷑. Que et ipsa padenter
figuram denent doctorũ: qui tanquã ignem
de altari holocaustorũ ad altare deferunt incẽ¬
sĩ cũ suos docent auditores deuutute semper
mututẽ proficere: meritisq crescentib pau¬

Expanded text:
adhibere, perfectioribus autem solidum cibum doctriadhibere, perfectioribus autem solidum cibum doctrinae sublimioris ministrajubebatur sacerdotibus Moyses, quibus carnes hostiarum, prout oportuerit, componant, et alia quidem hominibus, sed mundis edenda offerrent, alia vero altaris ignibus consumenda relinquant: quia sunt in verbis Dei nonnulla, quae nostrae humilitati revelare, ad nostrae epulas refectionis concedere dignatus est: sunt item alia tantae profunditatis, quae sancti Spiritus solummodo scientiae pateant, nostrae vero capacitatis per omnia mensuram transcendant. Porro ignium receptacula ad hoc deputata sunt, ut per haec ignis sanctus ab altari holocausti ad altare thymiamatis vespere et mane, ad incensum ponendum deferretur; quae et ipsa patenter figuram tenent doctorum, qui tanquam ignem de altari holocaustorum ad altare deferunt incensi, cum suos docent auditores de virtute semperin virtutem proficere meritisque crescentibus, pau
Abbreviated transcription (Latin):
cos designant᷑: quiignẽ innobis catitatis qͥli
inaltase cdei ascendere suis exhor tationib lo¬
ient. Nanq hi quasi gemino dente forcipis ad
hunc igne ascendenaũ ticiones maltari c̃opo¬
nunt: quando consonis utriusq testamen¬
tinos pagnis institunt: & eloquia uertia¬
tis inmto corde quib amplius ad eternorũ
desideria infiammem̃ collocant. Uel cette for¬
cipe durplici uidelicet ferramento sacerdo des
qgnẽ alłtais emendant. eũ inom̃ib que docent
predicatones sc̃i untatẽ nob gemme caritatis
intunde. & huiꝰ grã nos ardere simul celucere
precigiunt. fuscmile que grect uocant ereagre
Ahoc in misterio habebantur altaris. accer¬
nesiuetimarũ ꝓeos de caldariis cocte profer¬
rent᷑: atq adesum corũ quihis erant reficien¬
di afferrent᷑. Quorũ usus eq scõrum predica¬
mal nidieliũ uerbo aci itficete. e iuta regillã¬
asscretionis apłice rudib adhuc discipulis
rationabile & sine dololac doctrine simplici

Expanded text:
designantur, qui ignem in nobis charitatis, quasi in altari Dei accendere, suis exhortationibus solent. Namque hi velut gemino dente forcipis, ad hunc ignem accendendum titiones in altari componunt, quando consonis utriusque testamenti nos paginis instituunt, et eloquia veritatis, in nostro corde, quibus amplius ad aeternorum desideria inflammemur, collocant. Vel certe forcipe, duplici videlicet ferramento, sacerdotes ignem altaris emendant, cum in omnibus, quae docent praedicatores sancti, virtutem nobis geminae charitatis infundere, et hujus gratia nos ardere simul et lucere praecipiunt. Fuscinulae, quae Graece vocantur creagrae, ad hoc in ministerio habebantur altaris, ut carnes victimarum per eos de caldariis coctae proferrentur, atque ad esum eorum qui his erant reficiendi afferrentur. Quarum usus aeque sanctorum praedicamas fideliuiscretionis, rudibus adhuc discipulis rationabile, et sine dolo lac doctrinae simplicis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cremant᷑ igne uicino: s puriora reddunt᷑.
Nec mir̃ħ descũario & int̾iorib templi et
altari thumiamatis credẽ: cũ etiam amiton
lignigenus est. uel ligni habens similitudi¬
nem quanto plus arserit tanto mundiꝰ in
nulas &e igniũ receptacła. Omna uasa exerefa¬
bricabis. Uasa altaris diuersa uel diuersas fi¬
delium ꝑsonas. uel certe multifarias ipsorum
actiones siue cogitationes infamulacũ sin condi¬
toris dispositas accipe debemius. Etquidẽ pͥmo
lebetas ad susci piendos cineres facẽ p̃cipit᷑. Ci¬
nis aut̃ hostiarũ qd̾ in magno misterio debeat
accipi. testatur cinis uitule rufe asꝑsus. qui
etiam apto teste inquinatos sc̃ificat ademun¬
dacionẽ carmis in quo ipse prefiguratũ incelli

Expanded text:
non cremantur igne vicino, sed puriora redduntur. non cremantur igne vicino, sed puriora redduntur. Nec mirum hoc sanctuario et interioribus templi, et altari thymiamatis credere, cum etiam amianton ligni genus est, vel ligni habens in se similitudinem, quanto plus arserit, tanto mundius innulas, et ignium receptacula, omnia vasa ex aere fabricabis. Vasa altaris diversa, vel diversas fidelium personas, vel certe multifarias ipsorum actiones, sive cogitationes in famulatum sui conditoris dispositas, accipere debemus. Et quidem primo lebetas ad suscipiendos cineres facere praecipitur. Cinis autem hostiarum, quod in magno mysterio debeat accipi, testatur cinis vitulae rufae aspersus, qui etiam Apostolo teste inquinatos sanctificabat ad emundationem carnis. In quo ipse praefiguratum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ticiam & uirtutẽ. quib utiliꝰ nichil est in
uita hominis. Hec cornua ex ipso altari pro¬
ducunt᷑: cũ munim̃ta uirtutũ fideles ñ spe¬
cietenus & ad faciem hominũ ostentant. s
ex intima sui cordis radice do teste generãt.
Cornua sunt quatuor ꝑ quatuor angulos
altaris: cũ inomnib mundi terminis eccłia
un tutũ potentia spiritali. cunctis hostium
insidiis inuiolabilis ꝑsistit: immo ipsa cunc¬
tis se impugnantib fortior efficit᷑. Qđ uidelicet
altare oꝑietur ere: cũ untus cepta fideliũ ꝑse¬
uerant̃ usq adfinẽ firma cenetur. Quia enim
eris metallũ longo solet tempore incorrupti
bile durare: recte ꝑhoc uirtus ualet ꝑseueran¬
tie designari. ISiquẽ uͦ mouet iurtu licte¬
ram quomͦ ligna altaris tanto igne uicino
in cõbusta ꝑmanere potuerint:accipiat be¬
ati ieronimi de hac questione responsũ. Aica¬
ris inquit ligna que de lignis paradisi st̃.

Expanded text:
titiam et virtutem; quibus utilius nihil est in titiam et virtutem; quibus utilius nihil est in vita hominis . Haec cornua ex ipso altari producuntur, cum munimenta virtutum fideles non specie tenus, et ad faciem hominum ostentant, sed ex intima sui cordis radice Deo teste generant. Cornua sunt quatuor per quatuor angulos altaris, cum in omnibus mundi terminis Ecclesia, virtutum potentia spirituali cunctis hostium insidiis inviolabilis persistit, imo ipsa cunctis se impugnantibus fortior efficitur. Quod videlicet altare operietur aere, cum virtus coepta fidelium perseveranter usque ad finem firma tenetur; quia enim aeris metallum longo solet tempore incorrbile durare, recte per hoc virtus valet perseverantiae designari. Si quem vero movet juxta litteram, quomodo ligna altaris tanto igne vicino incombusta permanere potuerint, accipiat beati Hieronymi de hac quaestione responsum. Altaris, inquit, ligna quae de lignis paradisi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cotidem lacitudims: cũ fidelis qͦuisq omĩs
sui corpons sensus inlongitudme padende.
&e in latitudine caritatis exercere sadagit.
ut inom̃i insu suo. auditu. gustu. olfactu.
&e tactu. semꝑ se diuino meminerit manci¬
patum ẽẽ seruitio iuxta illud apłi. Siue
manducatis siue bibitis siue aliud quidfa¬
citis omnia ingłam dei facite. Habet tres
cubitos altitudims: cũ eadem corda elec¬
torum ꝑtidem sp̃e & caritatẽ ad celestia den¬
aunt. Cornua aut̃ ꝑ quatuor angulos ex
ipso erunt: & oꝑies iliud ere. Quatuor angu¬
los habet altare holocausti: quia ꝑquatuor
mundi plagas sc̃a dilatatꝰ eccłia: que propter
unũ eor ce animã totiꝰ credentiũ multitudi¬
ns recte factura unus designat᷑ altaris. Cx
quo uidelicet altari corua fiunt quatuor:
cũ quatuo untutib sc̃pedictis iustorũ co¬
damuniunt᷑. Dequib in laude sapientie dr̃.
Sobrietatẽ eñi & prudentiam docet. & ius¬

Expanded text:
totidem latitudinis, cum fidelis quisque, omnes totidem latitudinis, cum fidelis quisque, omnes sui corporis sensus, in longitudine patientiae, et in latitudine charitatis exercere satagit, ut omni suo visu, auditu, gustu, olfactu et tactu, semper se divino meminerit mancipatum esse servitio, juxta illud Apostoli: Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in gloria Dei facile . Habet tres cubitos altitudinis, cum eadem corda electorum, per fidem, spem et charitatem, ad coelestia tendunt. Cornua autem per quatuor angulos ex ipso erunt: et operies illud aere. Quatuor angulos habet altare holocausti, quia per quatuor mundi plagas sancta dilatatur Ecclesia, quae propter unum cor et animam totius credentium multitudinis recte factura unius designatur altaris. Ex quo videlicet altari cornua fiunt quatuor, cum quatuor virtutibus saepe dictis, justorum corda muniuntur. De quibus in laude sapientiae dicitur: Sobrietatem enim et prudentiam docet, et jus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i ambiguitate redẽptorẽ nr̃m figurace de¬
nunciat: qui quasi ab angulo usq ad angu¬
lum ꝑuenit: quia aplebe iudaica quã priꝰ
elegit. sese ad saluandam etiam gentiũ mul¬
cicudinẽ propiciatꝰ extendit. Unde merito
sicut in propħis lapis angularis: ita etiam
in lege uectis angularis pocest recte nũcu¬
pari. lapis uidelicet angularis ꝓpc̃ templũ
ꝗd de lapidib iuiius d̾õ constrintur: uectis
uͥangularis propt̃ tab̾naculũ qdeidlignis¬
acies ce altare de lignis sechim:qd habe¬
bit quinq cubitos in longitudine &
cotidem inlatitudine idẽ quadrisoe trescu¬
uitos in altitudine. Hoc altare qd proprie
holo causti uocabat᷑ corda electorũ designat:
que ad offerenda do sacrificia bonorũoꝑum
ipsius sunt dono consecrata. Sd apte de lgn
sechumfieri precipit᷑: quia munda & incorrup¬
ta decȩt ẽẽ corda &e corpora inquib sp̃s deiha¬
bitat. Habet quinq cubitos longitudinis &

Expanded text:
omni ambiguitate Redemptorem nostrum figurate deomni ambiguitate Redemptorem nostrum figurate denuntiat. Qui quasi ab angulo usque ad angulum pervenit, quia plebe Judaica quam prius elegit, sese ad salvandam etiam gentium multitudinem propitiatus extendit. Unde merito sicut in prophetis lapis angularis, ita etiam in lege vectis angularis potest recte nuncupari. Lapis videlicet angularis, propter templum quod de lapidibus vivis Deo construitur: vectis vero angularis, propter tabernaculum quodFacies et altare de lignis sethim, quod habebit quinque cubitos in longitudine et tolidem in latitudine, id est quadrum, et tres cubitos in altitudine . Hoc altare, quod proprie holocausti vocabatur, corda electorum designat, quae ad offerenda Deo sacrificia bonorum operum, in ipsius sunt dono consecrata. Quod apte de lignis sethim fieri praecipitur, quia munda et incorrupta decet esse corda et corpora, in quibus spiritus Dei habitat. Habet quinque cubitos longitudinis, et