comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eis qui prodiis habentur.sicut gentes quȩ
ignorant dm̃. Sp̃s autem sc̃s quod cũ ma¬
gno honore de deo dictum ẽ. non in manu¬
factis templis habitat: sed corpus nrm tẽ¬
plum ẽ sp̃s scĩ. Et ne corpora nr̃a contem¬
pnas: membra sunt xp̃i. Qualis gͦ ds̃:
re pronobis.Quodcur nobis obicis:
si eum nonsolum dm̃. uerum etiam homi¬
nem agnoscis: Quid te gͥ adiuuat: qͦd se¬
dere ad dexteram patris assidue legitur
Quid nobis non quidem inanib testimoni¬
is. sed tamen maniter probare niteris qͦd
ut doctorem. ut ducatorem. ut illumi¬
natorem. ut scĩficatorem: xp̃m colere ut cre¬
atorem: patrem cum sincera deuotione ado¬
rare ut auctor em. Si auctorem ꝓpterea di¬
cis patrem. quia de ipso ẽ filius. non ẽ au¬
tem ipse de filio: et quia de illo et filio sic ꝓ¬
cedit sp̃s sc̃s ut ipse hoc dederit filio. gignen¬
do cum talem ut etiam de ipso ꝓcedat sp̃s
sc̃s: sicreatorem sic dicis filium. ut creato¬

Expanded text:
eis qui pro diis habentur, sicut gentes quae eis qui pro diis habentur, sicut gentes quae ignorant Deum. Spiritus autem sanctus, quod cum magno honore de Deo dictum est, non in manufactis templis habitat , sed corpus nostrum templum est Spiritus sancti. Et ne corpora nostra contemnas, membra sunt Christi . Qualis ergo Deus, cre pro nobis . Quod cur nobis objicis, si eum non solum Deum, verum etiam hominem agnoscis? Quid te igitur adjuvat, quod sedere ad dexteram Patris assidue legitur? Quid nobis, non quidem inanibus testimoniis, sed tamen inaniter, probare niteris quodut doctorem, ut ducatorem, ut illuminatorem, ut sanctificatorem; Christum colere, ut creatorem; Patrem cum sincera devotione adorare, ut auctorem. Si auctorem propterea dicis Patrem, quia de ipso est Filius, non est autem ipse de Filio; et quia de illo et Filio sic procedit Spiritus sanctus, ut ipse hoc dederit Filio gignendo eum talem, ut etiam de ipso procedat Spiritus sanctus: si creatorem sic dicis Filium, ut creato
Abbreviated transcription (Latin):
de supra mortẽ eius: et dixit filiis ceth. Pe¬
regrinus et aduena sum ego uob̃cũ. Date
gͦ michi possessionem monumenti. ubi se¬
peliam mortuũ meum. Responderunt
autẽ filii ceth ad abraham dicentes. Absit
hoc dnẽ. Audi nunc et nos. Rex adeo tu
es in nobis. In electis monumentis nr̃is se¬
peli mortuum tuum. Nemo enĩ nr̃m pro¬
hibet te amonumento suo:ut sepelias mor¬
tuum tuũ ibi. Surgens autem abrahã ado¬
multa compellar: tu ubi legisti patrem in
genitum uł innatum: Et tamenuerũ ẽ.
Quod uͦ aliquotiens dixisti. etiam filio ẽẽ
incomparabilem patrem:nec legis. nec ue¬
rum ẽ.Si autem religionẽ qua colitur ds̃.
sicut dignũ est cogitares: multo plus esse
cerneres quod habet sp̃s sc̃s templum: quã
si eum legeres adoratum. Et homines enĩ
sicut supra docui ascĩs nouimus ad oratos:
templum uero non ẽ factum abhominib
nisi auc uero dõ sicut salomon fecit: aut

Expanded text:
de supra mortem ejus, et dixit filiis Heth: Pede supra mortem ejus, et dixit filiis Heth: Peregrinus et advena sum ego vobiscum; date ergo mihi possessionem monumenti, ubi sepeliam mortuum meum. Responderunt autem filii Heth ad Abraham, dicentes: Absit hoc, domine; audi nunc et nos: rex a Deo tu es in nobis; in electis monumentis nostris sepeli mortuum tuum: nemo enim nostrum prohibet te a monumento suo, ut sepelias mortuum tuum ibi. Surgens autem Abraham adomulta compellar, tu ubi legisti Patrem Deum ingenitum vel innatum? Et tamen verum est. Quod vero aliquoties dixisti, etiam Filio esse incomparabilem Patrem, nec legis, nec verum est. Si autem religionem qua colitur Deus, sicut dignum est cogitares, multo plus esse cerneres quod habet Spiritus sanctus templum, quam si eum legeres adoratum. Et homines enim, sicut supra docui, a sanctis novimus adoratos: templum vero non est factum ab hominibus, nisi aut vero Deo, sicut Salomon fecit; aut
Abbreviated transcription (Latin):
cusdei ds̃: tunc cȩpit habere nom̃ qͦd ẽ su¬
ꝑ omne nomen: Quis hoc insipientissimꝰ
dixerit: Hoc illi gͦ donatum ẽ ut homini.
scđm quem filius factus ẽ obediens usq ad
mortẽ crucis: quod iam habebat idem ip¬
sȩ dei filius. ds̃ de dõnatus equalis:¬
es se filio. Dico plane.Da inquis testi¬
monid̃ubi adoratur sp̃s sc̃s. Ut uideo. hinc
cum uis ostendi ȩqualem xp̃o: si adorat᷑
ut xp̃c. Iam gͦ confitere xp̃m patri ȩqua¬
lem: quem tu adorari ipse confiteris ut
patrem. Quales autem homines estis. quã
religiosȩ humilitatis. qui sp̃m sc̃m adorare
non uultis: cum legatis. littera occidit. spc
autem uiuificat. Non uultis gͦ adorare.
quem uiuificare animas non negatis:cum
pater abraham homines adoraucrit.quia¬
homines concesserunt ei monumentũ. ubi
poneret mortuȩ corpus uxoris. Sic enĩ
scriptum ẽ. Uenit autem abraham plan¬
gere saram: et lugere. Et surrexit abrahã¬

Expanded text:
cus Dei Deus, tunc coepit habere nomen quod est sucus Dei Deus, tunc coepit habere nomen quod est super omne nomen? quis hoc insipientissimus diceret? Hoc ergo illi donatum est, ut homini, secundum quem « Filius factus est obediens usque ad mortem crucis, » quod jam habebat idem ipse Dei Filius Deus, Deo natus aequalisaequalem esse Filio. Dico plane. Da, inquis, testimonia ubi adoratur Spiritus sanctus. Ut video, hinc eum vis ostendi aequalem Christo, si adoratur ut Christus. Jam ergo confitere Christum Patri aequalem, quem tu ipse adorari confiteris ut Patrem. Quales autem homines estis, quam religiosae humilitatis, qui Spiritum sanctum adorare non vultis, cum legatis, Littera occidit, Spiritus autem vivificat ? Non vultis ergo adorare, quem vivificare animas non negatis: cum pater Abraham homines adoraverit, quia concesserunt ei monumentum, ubi poneret mortuae corpus uxoris. Sic enim scriptum est: Venit autem Abraham plangere Saram et lugere. Et surrexit Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
tib indicant quis nrm̃ loquatur scđmti¬
morem dei: utrum qui sic laudat dm̃ patrẽ.
ut ad eius laudem referat quod sibi filiũ
generauit equalem: an qui sic ge¬
nitorem dehonestat et genitũ. ut
et illum dicat non potuisse gignere per
omnia sui similem filium: et istum dicat
aturȩ: cui flectitur omne genu. cȩle¬
stium. terrestriũ. et infernoꝵ. Quẽ tamen
dõ patri ẽẽ non uultis ȩqualem: quia hoc ei¬
pater donauit. Ait enĩ apłs. Propt̃ qͦd eũ
rit: utrum homini an dõ. Quando enim
donauerit: euidenter apparet. Humiliauit
inquit semet ipsum usq ad mortem: mortẽ
autẽ crucis. Ppter quod et ds̃ eum exalta¬
uit. et donauit ei nomen qđ est suꝑ omne
tem crucis. Nunquid antequam hoc fie¬
ret. non erat altus dei filius. dei uerbũ. ds̃
apud dm̃: s post ea quam ꝓpter hoc exal¬
tatus ẽ quia factus ẽ obediensusq ad mor¬
tem crucis. tunc cepit eẽ altus dei filius. uni¬

Expanded text:
tibus indicant, quis nostrum loquatur secundum titibus indicant, quis nostrum loquatur secundum timorem Dei: utrum qui sic laudat Deum Patrem, ut ad ejus laudem referat, quod sibi Filium generavit aequalem; an qui sic genitorem dehonestat et genitum, ut et illum dicat non potuisse gignere per omnia sui similem filium, et istum dicat aturae, cui flectitur omne genu, coelestium, terrestrium et infernorum: quem tamen Deo Patri esse non vultis aequalem, quia hoc Pater ei donavit: ait enim Apostolus, Propter quod et rit, utrum homini an Deo. Quomodo enim donaverit, evidenter apparet. Humiliavit, inquit, semetipsum usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen, quod est super omne rtem, mortem autem crucis . » Nunquid antequam hoc fieret, non erat altus Dei Filius, Dei Verbum, Deus apud Deum, sed postea quam propter hoc exaltatus est, « quia factus est obediens usque ad mortem crucis, » tunc coepit altus esse Dei Filius, uni
Abbreviated transcription (Latin):
quid ad nos. cum hoc dicamus et nos: Lau¬
des quoq sp̃s scĩ magnas uerasq fudisti: sed
nos eas augere possumus. non negare.Non
itaq opus erat ut eas contra nos diceres: quas
dicimus tecum. Xp̃m sedere ad dexteram pa¬
tris nonne pariter confitemur: Quod ta¬
men testimoniis diumoꝵ eloquioꝵ sic ꝓba¬
re uoluisti:tanquam alicubi negaremus.
Xp̃m in carne uenisse. utriq nouimus: et te¬
nemus. Sic adhibuistiut hoc doceres di¬
uina testimonia:tanquã repugnemꝰ. Hȩc
et alia quȩ suis ostendam locis. inquib o¬
peram suꝑuacuam contriuistiut moras
necteres. tempusq produceres: cõmemoran¬
do attingere deb eo: non redarguere dispu¬
tando
icis me auxilio pͥncipum munitũ. non
loqui scð̃m timorem der:cum scias no¬
bis ẽẽ preceptum orare proregibus ut ina¬
gnitionem ueniant ueritatis: qͦd in quib¬
dam ẽẽ completũ nos dõagimus grãs: uos
doletis. Uerba autem nr̃a recte intelligen¬

Expanded text:
quid ad nos, cum hoc dicamus et nos? Lauquid ad nos, cum hoc dicamus et nos? Laudes quoque Spiritus sancti magnas verasque fudisti: sed nos eas augere possumus, non negare: non itaque opus erat ut eas contra nos diceres, quas dicimus tecum. Christum sedere ad dexteram Patris, nonne pariter confitemur? Quod tamen testimoniis divinorum eloquiorum sic probare voluisti, tanquam id alicubi negaremus. Christum in carne venisse, utrique novimus et tenemus: sic adhibuisti ut hoc doceres divina testimonia, tanquam repugnemus. Haec et alia quae suis ostendam locis, in quibus operam supervacuam contrivisti, ut moras necteres, tempusque produceres, commemorando attingere debeo, non redarguere disputando. Dicis me auxilio principum munitum, non loqui secundum timorem Dei; cum scias nobis esse praeceptum orare pro regibus, ut in agnitionem veniant veritatis : quod in quibusdam esse impletum, nos Deo agimus gratias, vos doletis. Verba autem nostra recte intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
de illa spacium responsionis auferres. ita re¬
darguam si uoluerit quinos regit: ut ad¬
quiescas lumini ueritatis: si contentionis
tenebras non amaueris. In pͥmis gͦ suꝑflua
tua detraham necessitati responsionis meȩ.
Causa quippe inter nosagitur. utrũ pater
et filius et sp̃s sc̃s. diuersȩ ut uos dicitis.
an potius ut nos dicimus unius sit eiusdẽ¬
q substantiȩ: unusq ds̃ sit ipsa trinitas:
cũ conueniat inter nos patrem non esse
qui est filius: nec filium esse qui ẽ pater:
nec patrem esse uł filium qui sp̃s sc̃s ẽ. Quic¬
quid igitur tanta tuȩ ꝓsecutionis ꝓlixitate
dixisti. unde ostenderes alium eẽ patrẽ. aliũ
ẽẽ filium. alium ẽẽ sp̃m sc̃m̃: quando nob̃cũ
agitis: suꝑfluum prorsus eẽ cognosee. Et si
tibi expugnandi occurrerint sabellians:. in
cos ista nobis uobisq communia. si placet ar¬
ma conuerte. Multa etiam locutus es: ut pro¬

Expanded text:
die illo spatium responsionis auferret, ita redie illo spatium responsionis auferret, ita redarguam, si voluerit qui nos regit, ut acquiescas lumini veritatis, si contentionis tenebras non amaveris. In primis ergo superflua tua detraham necessitati responsionis meae. Causa quippe inter nos agitur, utrum Pater et Filius et Spiritus sanctus diversae, ut vos dicitis, an potius, ut nos dicimus, unius sint ejusdemque substantiae, unusque Deus sit ipsa Trinitas: cum conveniat inter nos Patrem non esse qui est Filius, nec Filium esse qui est Pater, nec Patrem esse vel Filium qui Spiritus sanctus est. Quidquid igitur tanta tuae prosecutionis prolixitate dixisti, unde ostenderes alium esse Patrem, alium esse Filium, alium esse Spiritum sanctum; quando nobiscum agitis, superfluum prorsus esse cognosce: et si tibi expugnandi occurrerint Sabelliani, in eos ista nobis vobisque communia, si placet, arma converte. Multa etiam locutus es, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
nib nrĩs quid recte responderes inuenire
potuisti:et tamen pene ubiq tacere nolui¬
sti. S cum in aliis tam multa dixeris causȩ
quȩ inter nos agitur non necessaria. et
tempus loquendo consumpseris: gr̃ȩ tibi
agende sunt:ubi nonulla sic uidisti te
refutare non posse:ut ea malles sũmo silen¬
ut in eo quod reliquum ẽ. opitu¬
lante dommno impleam ꝓmissi¬
onẽ meã. In operis quippe huiꝰ
exordio. prius inquam osten¬
dam refellere te non potuisse quȩ dixi: de¬
inde quantum necessariũ uidebitur. ego re¬
fellam quȩ ipse dixisti. Quia sicut gͦ adiu¬
uante dõ potui ostendi ea quȩ dixi non te
potuisse refellere: iti. suꝑ est ut ea quȩ di¬
xisti ego refellam: sicut dõ adiuuante po¬
tuero. Priores itaq ꝓsecutiones tuas quib
continuo reddidimeas: in hac disputatio¬
ne quȩ nunc ame suscepta ẽ non retracta¬
bo. Illam gͦ ultimam tam prolixam. ut mͥ

Expanded text:
nibus nostris quid recte responderes invenire nibus nostris quid recte responderes invenire potuisti, et tamen pene ubique tacere noluisti. Sed cum in aliis tam multa dixeris, causae quae inter nos agitur non necessaria, et tempus loquendo consumpseris; gratiae tibi agendae sunt, ubi nonnulla sic vidisti te refutare non posse, ut ea malles summo silenut in eo quod reliquum est, opitulante Domino, impleam promissionem meam. In operis quippe hujus exordio, Prius, inquam, ostendam refellere te non potuisse quae dixi: deinde, quantum necessarium videbitur, ego refellam quae ipse dixisti. Quia ergo, sicut adjuvante Deo potui, ostendi ea quae dixi non te potuisse refellere; superest ut ea quae dixisti, ego refellam, sicut Deo adjuvante potuero. Priores itaque prosecutiones tuas, quibus continuo reddidi meas in hac disputatione quae nunc a me suscepta est, non retractabo: illam vero ultimam tam prolixam, ut mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ritum sc̃m inuisibil sua manente natura.
nullomodo inignis aut columbe speciem
mutata atq conuersa. ꝑsubiectam crea¬
turam apparuisse sicut uoluit uisibilit̃:
posses considerare fideliter. Memento ta¬
men nec maiorem patrem spũ scõ:nec ad¬
oratum patrem aspũ scõ. ullis diuinis te¬
stimoniis contra ꝓpositionem meam de
dixeras de filio. si ȩqualis patriutiq
talis. si talis. utiq innatus: ego respondens
tibi. s dicis inquam de filio. si equalis. u¬
tiq talis. id est ut quia non ẽ ingenitus:
non uideatur talis. Posses dicere non eẽ
hominẽ quemgenuit adam: quia ipse adã
non est genitus. s factus adeo. Si autẽ potuit
adam et non esse ge. nitus. et tamen hoc ge¬
nerare quod erat ipse: nonuis ut potuerit
ds̃ dm̃ ęqualem sibi: Adhec non miror nul¬
lum te inuenisse responsum:s plane lau¬
do nec respondere conatum. Atq utinam
in aliis hoc fecisses. Nusquam enĩ insermo¬

Expanded text:
ritum sanctum invisibili sua manente natura, ritum sanctum invisibili sua manente natura, nullo modo in ignis aut columbae speciem mutata atque conversa, per subjectam creaturam apparuisse, sicut voluit visibiliter , tu posses considerare fideliter. Memento tamen, nec majorem Patrem Spiritu sancto, nec adoratum Patrem ab Spiritu sancto, ullis divinis testimoniis contra propositionem meam te dixeras de Filio, Si aequalis Patri, utique talis: si talis, utique innatus; ego respondens tibi: Sed dicis, inquam, de Filio, Si aequalis, utique talis; id est, ut quia non est ingenitus, non videatur talis. Posses dicere non esse hominem quem genuit Adam, quia ipse Adam non est genitus, sed factus a Deo. Si autem potuit Adam et non esse genitus, et tamen hoc generare quod erat ipse; non vis ut potuerit Deus Deum aequalem sibi? Ad haec non miror nullum te invenisse responsum: sed plane laudo nec respondere conatum. Atque utinam hoc ubique fecisses! nusquam enim in sermo
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ non scd̾m carnem posses cogitare quid
diceres: Homo es enim quilegis inscriptu¬
ris scĩs: ego sum quisum. et non sum mu¬
tatus. Et cum uerba ista sint non patris
solius s ipsius trinitatis quȩ unus ẽ ds̃:
tu ea patritantum modo tribuens. filiũ
mutabilem credis unigenitum: ꝑ quem
fact̾a sunt omnia. Mutabilem credis eũ:
de quo dicit ȩuangłium. Inpͥncipio erat
uerbum. et uerbum erat apud dm. et ds̃
erat uerbum: et omnia ꝑ ipsum facta sunt.
Mutabilem credis quid iam dicam de spũ
scõ: quando illum quem uerũ dei filium.
et uerum confiteris dm̃. mutabilem cre¬
dis: Quod utiq non crederes:si formã ser¬
ui aforma dei eẽ susceptam. ñ formã dei
in formam serui eẽ mutatam tanquam ca¬
tholicus crederes: et uisibili homine assũpto
ꝑmansisse inuisibilem dm̃ non carnaliter
sed spiritaliter cogitares. nec contendendo
diffideres. s intelligendo conspiceres: et spi¬

Expanded text:
spiritum, non secundum carnem, posses cogitare quid spiritum, non secundum carnem, posses cogitare quid diceres? Homo es enim, qui legis in Scripturis sanctis, Ego sum qui sum, et non sum mutatus . Et cum verba ista sint, non Patris solius, sed ipsius Trinitatis, quae unus est Deus; tu ea Patri tantummodo tribuens, Filium mutabilem credis! Unigenitum per quem facta sunt omnia mutabilem credis: eum de quo dicit Evangelium, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et, Omnia per ipsum facta sunt , mutabilem credis! Quid jam dicam de Spiritu sancto, quando illum quem verum Filium Dei et verum confiteris Deum, mutabilem credis? Quod utique non crederes, si formam servi a forma Dei esse susceptam, non formam Dei in formam servi esse mutatam, tanquam catholicus crederes; et visibili homine assumpto, permansisse invisibilem Deum, non carnaliter, sed spiritualiter cogitares; nec contendendo diffideres, sed intelligendo conspiceres: et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
et considerare noluisti.itruens intantã blas¬
phemiã: ut naturam diuinam dei et sp̃s
scĩ conuertibilem ꝓnefas et mutabilem di¬
ceres.Tua nanq: ista sunt uerba. Ea inquis
que de inuisibilitate omnipotentis dei ꝓ¬
secutus sum. etiam et ipselicet alio ꝓposito.
attamen tuis uerbis affirmasti. quod spc̃
sc̃s inspecie columbe sit uisus. nec non et
inspecie ignis: filius sane informa ho¬
minis: pater autẽ neq inspecie columbe
nec informa hominis:nec aliquando uer¬
tit se informas. s nec aliquando uertitur.
de quoscriptum ẽ. Ego sum quisũ: et non
sum mutatus. Deinde adiungis: et dicis.
filius sane informa dei constitutus iam¬
ut ipse ꝓtulisti formã serui accepit. qͦd ñ
pater: sp̃s ȩque sc̃s suscepit speciem colũbȩ.
quã non suscepit pater. Scito gͦ inquis. qͥa
unus ẽ inuisibilis: unus etiam incapabilis
atq immensus. Hȩc nunquid diccres. si scdm

Expanded text:
et considerare noluisti, irruens in tantam blaset considerare noluisti, irruens in tantam blasphemiam, ut naturam divinam Dei et Spiritus sancti convertibilem, proh nefas! et mutabilem diceres. Tua namque ista sunt verba: Ea, inquis, quae de invisibilitate omnipotentis Dei prosecutus sum, etiam et ipse, licet alio proposito, attamen tuis verbis affirmasti, quod Spiritus sanctus in specie columbae sit visus, necnon et in specie ignis: Filius sane, in forma hominis: Pater autem, neque in specie columbae, nec in forma hominis; nec aliquando vertit se in formas, sed nec aliquando vertetur: de quo scriptum est, « Ego sum qui sum, et non sum mutatus. » Deinde adjungis, et dicis: Filius sane in forma Dei constitutus jamut ipse protulisti, formam servi accepit, quod non Pater: Spiritus aeque sanctus suscepit speciem columbae, quam non suscepit Pater. Scito ergo, inquis, quia unus est invisibilis, unus etiam incapabilis atque immensus. Haec numquid diceres, si secundum
Abbreviated transcription (Latin):
transierunt. atq ẽẽ ulterius destiterunt:
sicut columna nubis nebulosa ꝑdiem. lu¬
minosa ꝑnoctem. Deniq ne putaret᷑ co¬
lumba uł flamma ad substantiam ꝑtine
tem ꝑsonȩ suȩ ista susceperit: nunquã
postea sic apparuisse legitur sp̃s sc̃i. Xp̃c
autem qui humanam non ad horam sũp¬
sit effigiem. inqua hominib appareret.
ac deinde illa species p̃teriret. s adunita¬
tem ꝑsonȩ suȩ manente inuisibili dei for¬
ma. accepit uisibilem hominis formã: non
solum natus ẽ in ea dehomine matre:ue.¬
rum etiam creuit in ea. et manducauit. et
bibit. et dormiuit in ca̾. et occisus ẽ in ea.
et resurrexit in ea. et ascendit in cęlum. et
sedet ad dexteram patris in ea. et adiudican¬
dos uiuos et mortuos ẽ uenturts in ea: et
in regno suo ei qui illi subiecit omnia erit
subiectus in ea. Hec tu in mea responsione
breuiter dicta. que nunc aliquanto latius
ut uł sic intelligeres explicaui. adtendere

Expanded text:
transierunt, atque esse ulterius destiterunt; transierunt, atque esse ulterius destiterunt; sicut columna nubis, nebulosa per diem, luminosa per noctem . Denique ne putaretur columba vel flamma ad substantiam pertintem personae suae ista susceperit, nunquam postea sic apparuisse legitur Spiritus sanctus. Christus autem, qui humanam non ad horam sumpsit effigiem, in qua hominibus appareret, ac deinde illa species praeteriret; sed in unitatem personae suae, manente invisibili Dei forma, accepit visibilem hominis formam; non solum natus est in ea de homine matre, verum etiam crevit in ea, et manducavit, et bibit, et dormivit in ea, et occisus est in ea, et resurrexit in ea, et ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris in ea, ad judicandos vivos et mortuos est venturus in ea, et in regno suo, ei qui illi subjecit omnia, erit subjectus in ea. Haec tu in mea responsione breviter dicta, quae nunc aliquanto latius, ut vel sic intelligeres, explicavi, attendere
Abbreviated transcription (Latin):
illi subiecit omnia. Nam de spũ scõ qͥ nul¬
lam suscepit creaturam adunitatẽ ꝑsone
suȩ. quamuis se ꝑsubiectam creaturam ui¬
sibiliter et ipse siue ꝑ columbȩ speciem. siue
ꝑ linguas igneas sit demonstrare di¬
trem: nunquam dictus ẽ minor patre.
Ad hec tu quasi respondens: non tamen re¬
spondisti. Non enim potuisti ostendere ali¬
cubi patrem dictum fuisse maiorem. si cut
filius propter formam seruidixit: pater ma¬
ior me est. Et cum ego dixerim spm̃ scm̃ ñ
creaturam᷑: tu ita spm̃ sc̃m in columba et
igne apparuisse dixisti: sicut apparuit
xp̃c in homine: quasi columba et sp̃s. uł
ignis et sp̃s una ꝑsona sit: sicut uerbũ et
homo una ꝑsona est. Adhoram quippe
cando monstrarent uisibiliter in uisibilẽ:
columba ꝓpter amorem sc̃m: ignis autẽ ꝓpt̃
caritatis lumenatq feruorem. et ꝑacto si¬
gnificationis officio corporales ille species

Expanded text:
illi subjecit omnia » . Nam de Spiritu sancto qui nulilli subjecit omnia » . Nam de Spiritu sancto qui nullam suscepit creaturam ad unitatem personae suae, quamvis se per subjectam creaturam visibiliter et ipse, sive per columbae speciem, sive per linguas igneas sit demonstrare ditrem; nunquam dictus est minor Patre. Ad haec tu quasi respondens, non tamen respondisti. Non enim potuisti ostendere Spiritu sancto alicubi Patrem dictum fuisse majorem, sicuti Filius propter formam servi dixit, Pater major me est . Et cum ego dixerim, Spiritum sancreaturam; tu ita Spiritum sanctum in columba et igne apparuisse dixisti, sicut apparuit Christus in homine: quasi columba et Spiritus, vel ignis et Spiritus una persona sit, sicut Verbum et homo una persona est. Ad horam quippe cando monstrarent visibiliter invisibilem; columba, propter amorem sanctum; ignis autem, propter charitatis lumen atque fervorem; et peracto significationis officio, corporales illae species
Abbreviated transcription (Latin):
genito. quia & hoc dixeras. tecũ agendũ
puitaui: et dixi. Non itaq dico filiũ in¬
genitum: sed patrem genitorem. filiũ geni¬
cum. Hoc tamen genuit pater: qͦd ẽ. Alio¬
quin non est uerus filiꝰ. si qđ est pater ñ ẽ
filius: sicut de partub animalium supra
iam diximus. Etiam ad hoc tunec uerũ
nec falsum aliquid protulisti. De ęqualita
poposceras ame ut ostenderem equa¬
lem ȩqualem esse patri sp̃m sc̃m: respondi
tibi dicens. Quid est autem quod poscis ut
quasi tu patrem ostenderis maiorem eẽ spũ
scõ. sicut potuisti ostendere de filio ꝓpter
formã serui: Scimus enĩ inquam dictũ eẽ.
patrẽ filio eẽ maiorem.quia informa serui
erat filius. et adhuc in forma est humana
filius: quam leuauit in celum. Propterea
de illo dictum ẽ: quod et nunc interpellat
ꝓnobis. Et sempit̃na erit in regno hec ea¬
dem forma immortalis. Propter quod dictũ
est. Tune et ipse filius subiectus erit ei: qui

Expanded text:
genito, quia et hoc dixeras, tecum agendum genito, quia et hoc dixeras, tecum agendum putavi, et dixi: Non itaque dico Filium ingenitum; sed Patrem genitorem, Filium genitum. Hoc tamen genuit Pater quod est: alioquin non est verus Filius, si quod est Pater non est Filius; sicut de partubus animalium supra jam diximus. Etiam ad hoc tu nec verum nec falsum aliquid protulisti. CAPUT XIX. Depoposceras a me, ut ostenderem aequalem esse Patri Spiritum sanctum; respondi tibi dicens: Quid est autem quod poscis, utquasi tu Patrem ostenderis majorem esse Spiritu sancto; sicut potuisti ostendere de Filio, propter formam servi? Scimus enim, inquam, dictum esse Patrem Filio majorem, quia in forma servi erat Filius; et adhuc in forma est humana Filius, quam levavit in coelum: propterea de illo dictum est quod et nunc « interpellat pro nobis » . Et sempiterna erit in regno haec eadem forma immortalis: propter quod dictum est « Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
trogatione turbaberis.ut continuo res¬
pondeas xp̃m uere esse sapientem: Qd
est gͦ quod dixistĩ. seduere solus sapiens pat̃:
Nempe quoꝑueneris.et a quanta blasphe¬
Nia te debeas reuocare: iam sentis: D ĩfectedõ.
Iamfilius. non solus pater infectussit:
Hoc est factus non sit. Dixeras enim ideo
a uobis unum dm̃pnunciari: quia unꝰ
est suꝑ omnia. innatus. infectus. Respon¬
dens ergo huic audaciȩ tuȩ. sic autem in¬
quam dicis patrem infectum. quasi filtꝰ
factus sit: ꝑquem facta sunt omnia. Dem¬
de addidi. Scito factum eẽ filiũ: s infor¬
ma serui. Nam informa dĩ usq ad eo ñ
est factus: ut ꝑ illum facta sint omnia.
Si enim ipse factus ẽ inquam: non ꝑ illũ
sunt omnia facta: sed &tera. Ad hȩc tucũ
tota tui prolixitate sermonis. ita nichil
quod diceres inuenisti: ut hinc omnino
tanquam id non audieris conticesceres:
loco etiam de innato patre id est in¬

Expanded text:
terrogatione turbaberis, ut continuo resterrogatione turbaberis, ut continuo respondeas, Christum vere esse sapientem? Quid est ergo quod dixisti, Sed vere solus sapiens Pater? Nempe quo perveneris, et a quanta blasphemia te debeas revocare, jam sentis. CAPUT XVII. Deiam Filius, non solus Pater, infectus sit, hoc est, factus non sit. Dixeras enim ideo a vobis unum Deum pronuntiari, quia unus est super omnia innatus, infectus. Respondens ergo huic audaciae tuae: Sic autem, inquam, dicis Patrem infectum, quasi Filius factus sit, per quem facta sunt omnia. Deinde addidi: Scito factum esse Filium, sed in forma servi. Nam in forma Dei usque adeo non est factus, ut per illum facta sint omnia. Si enim ipse factus est, inquam, non per illum facta sunt omnia, sed caetera. Ad haec tu cum tota tui prolixitate sermonis, ita nihil quod diceres invenisti, ut hinc omnino, tanquam id non audieris, conticesceres. e. Octavo decimo loco etiam de innato Patre, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
patrem p̃dicat paulus beatus apłs: di¬
cens sic. Soli sapienti dõ. S requiren¬
da ẽ in quisratio quemadmodũ solus
sapiens: non quod xp̃c non sit sapiens
sapientem confitearis & xp̃m. Nam post
ñnulla quȩ ad rem non ꝑtinentia texinsti.
ut sermonẽ tempusq ꝓduceres: etiam hoc
inseruisti uerbis tuis ut diceres. s uere solus
sapiens pater: quasi apls dixerit̾soli sapi¬
enti patri. S dixit soli sapienti dõ. qͥa ds̃
est et filius quod et uosuultis. ds̃ est et sp̃s
sc̃s et si non uultis: et ista trinitas ẽ solus
sapiens ds̃: qui nec potuit unquã esse in¬
sipiens: omnino nec poterit. Non ꝑ gr̃am
particeps sapientiȩ: s sapiens immobilita¬
te atq immutabilitate naturȩ. Nam si ti¬
bi dicam. itane uero. ohomo qui xp̃iano no¬
mini gloriaris. xp̃c sic ẽ sapiens ut ñ sit ue¬
re sapiens: ergone xp̃c qui est uerus ds̃.
non est uere sapiens: nonne ita subhac in¬

Expanded text:
Patrem praedicat Paulus beatus apostolus, diPatrem praedicat Paulus beatus apostolus, dicens sic: « Soli sapienti Deo. » Sed requirenda est, inquis, ratio quemadmodum solus sapiens, non quod Christus non sit sapiens. sapientem confitearis et Christum: nam post nonnulla, quae ad rem non pertinentia texuisti, ut sermonem tempusque produceres, etiam hoc inseruisti verbis tuis ut diceres, Sed vere solus sapiens Pater: quasi Apostolus dixerit, Soli sapienti Patri. Sed dixit, Soli sapienti Deo: quia Deus est et Filius, quod et vos vultis; Deus est et Spiritus sanctus, etsi non vultis: et ista Trinitas est solus sapiens Deus, qui nec potuit unquam esse insipiens omnino, nec poterit; non per gratiam particeps sapientiae, sed sapiens immobilitate atque immutabilitate naturae. Nam si tibi dicam, Itane vero, o homo qui christiano nomine gloriaris, Christus sic est sapiens, ut non sit vere sapiens? ergone Christus qui est verus Deus, non est vere sapiens? nonne ita sub hac in
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ et inuisibilium creatorem:. ut ipsũ
ꝓbarem ꝑsubstantiam suam non eẽ ui¬
sibilem: aquo creari non solum uisibilia.
uerumetiam inuisibilia potuerunt. Ad
hȩc tu respondere conatus.quã multa
quȩ adrem non ꝑtinent dixeris. intue¬
antur qui legunt: ettamen de moyse cur
sibi dm̃ cum quo loquebat᷑ uellet osten¬
di.si eius naturam substantiamq cerne¬
bat. prorsus nichil ausus es dicere: et ad¬
huc affirmare non destitisti dei filium
inuisibilem creatorem. et antequã formã
serui acciperet informa dei fuisse uisibi¬
lem: quem suꝑius informa serui uideri
potuisse. insubstantia uero suȩ diuinita¬
tis eẽ inuisibilem iam fueras et ipse confes
extodecimo loco quia de patre tantũ
dixisse apostolum dixeras soli sapi¬
enti dõ: ego dixi. ergosolus pater ẽ ds̃ sa¬
piens:et non est sapiens ipsa dei sapien
non audetis. insipientem esse sapientiã
dei. Adhec tu sapientem solum inquis

Expanded text:
bilium et invisibilium creatorem, ut ipsum bilium et invisibilium creatorem, ut ipsum probarem per substantiam suam non esse visibilem, a quo creari non solum visibilia, verum etiam invisibilia potuerunt. Ad haec tu respondere conatus, quam multa quae ad rem non pertinent dixeris, intueantur qui legunt: et tamen de Moyse, cur sibi Deum cum quo loquebatur, vellet ostendi, si ejus naturam substantiamque cernebat, prorsus nihil ausus es dicere: et adhuc affirmare non destitisti, Dei Filium invisibilium creatorem, et antequam formam servi acciperet, in forma Dei fuisse visibilem; quem superius in forma servi videri potuisse, in substantia vero suae divinitatis esse invisibilem, jam fueras et ipse confessSexto decimo loco, quia de Patre tantum dixisse Apostolum dixeras, Soli sapienti Deo ; ego dixi: Ergo solus Pater est Deus sapiens, et non est non audetis? insipientem esse sapientiam Dei. Ad haec tu: Sapientem solum, inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
ram negaretis amborum: quia illũ dili¬
gere hunc diligi ipse dixisti. Ad hoc tu
respondens consensisti quidem. qͦd et fi¬
lius diligat patrem. sicut creatura crea
torem. non sicut unigenitus genitorem:
quem diuersitate substantiȩ uultis esse
uinto decimo loco dixi. pariter esse
inuisibilem trinitatem. non solum
patrem: s apparuisse tamen uisibilem
filium in forma serui. ꝓpter quã dixit:
pater maior me est.S qm̃ patrib se
diuinitas demonstrauit: dixi ꝑ subie¬
ctam creaturam id ẽẽ factũ: non ꝑnaturã
suam: quȩ est inuisibilis trinitas. Atq ut
hoc ꝓbarem: moysen commemoraui ei di¬
centem. cũ quo facie ad faciem loquebat᷑.
si inueni grãm ante te. ostende michi de¬
met ipsũ manifeste: ut intelligeres quo¬
modo eum uidebat. quem sibi cupiebat
ostendi: Quia utiq si dm̃ insubstantia
qua ds̃ ẽ uideret: ꝓfecto ut se illi ostende¬
ret non rogaret. Dixi etiam eẽ xp̃m uisi¬

Expanded text:
ram negaretis amborum, quia illum diliram negaretis amborum, quia illum diligere, hunc diligi ipse dixisti. Ad hoc tu respondens consensisti quidem, quod et Filius diligat Patorem, non sicut unigenitus genitorem, quem diversitate substantiae vultis esse Quinto decimo loco dixi pariter esse invisibilem Trinitatem, non solum Patrem: sed apparuisse tamen visibilem Filium in forma servi, propter quam dixit, Pater major me est . Sed quoniam patribus se divinitas demonstrabat, dixi per subjectam creaturam id esse factum, non per naturam suam, qua est invisibilis Trinitas. Atque ut hoc probarem, Moysen commemoravi ei dicentem, cum quo facie ad faciem loquebatur, Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum manifeste : ut intelligeres quomodo eum videbat, quem sibi cupiebat ostendi; quia utique si Deum in substantia qua Deus est videret, profecto ut se illi ostenderet non rogaret. Dixi etiam esse Christum visi
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem tuam in locum consensionis ac¬
cepi. Et fieripotest. ut idõ cõmemora¬
ueris patrem filio ꝑhibuisse testimoniũ:
ut hinc illum eẽ alium. istum autẽ aliũ.
non ut illum isto probares ẽẽ maiorem.
Alium uero eẽ patrem alium eẽ filiũ. qm̃
non est pater ipse qui filius:et nobis et
uobis contra sabellianos ẽ dogma com¬
mune. Illi enim dicunt. non aliũ sed eun¬
dem filium esse.qui est pater. Nos autẽ
alium quidem eẽ patrem et aliũ filiũ:
s tamen quod pater est: hoc eẽ dicimus
uartodecimo loco ad illua qđ dixtras
dilectum lego. et credo quod pater
est qui diligit. et filius qui diligitur: re¬
spondens dixi. Sic autem dicis hinc int̾
patrem et filium eẽ diuersitatem. quia
pater diligit et filius diligitur: quasi ne¬
gare possis quod et filius diligat patrem.
Deinde addidi. Si ambo se inuicem dilz¬
gunt: cur negastis eos unius esse naturȩ:
Quod idõ utiq dixi. ne hinc unamnatu.¬

Expanded text:
nitatem tuam in locum consensionis acnitatem tuam in locum consensionis accepi; etsi fieri potest ut ideo commemoraveris Patrem Filio perhibuisse testimonium, ut hinc illum esse alium, istum autem alium, non ut illum isto probares esse majorem. Alium vero esse Patrem, alium esse Filium, quoniam non est Pater ipse qui Filius, et vobis et nobis contra Sabellianos est dogma commune. Illi enim dicunt, non alium, sed eumdem Filium esse qui est Pater: nos autem alium quidem esse Patrem, et alium Filium; sed tamen quod Pater est, hoc esse dicimusii. Quarto decimo loco ad illud quod dixeras, Dilectum lego, et credo quod Pater est qui diligit, et Filius qui diligitur; respondens dixi: Sic autem dicis hinc inter Patrem et Filium esse diversitatem, quia Pater diligit, et Filius diligitur; quasi negare possis quod et Filius diligat Patrem. Deinde addidi: Si ambo se invicem diligunt, cur negatis eos unius esse naturae? Quod utique ideo dixi, ne hinc unam natu
Abbreviated transcription (Latin):
potuisti ubi dictum sit unũ sint. quoꝵ est
non una sed diuersa substantia: et tanquã
in obscuro loco nobis subreꝑe uoluisti. ut
diceres apłos unum esse cumpatre et filio.
tanquam unum eẽnt apłi et pater et filiꝰ:
cum apłoꝵ substantiam manifestum sit a
patre et filio cẽ diuersam. S qm̃ ut ipsi
et nos unum simus. aut nobiscũ sint unũ.
nusquam xp̃m dixisse manifestum ẽ: te
quoq nobis respondere non potuisse. et
fraudem facere uoluisse manifestum sit.
ercio decimo locote commonui. non
ideo patrem filio esse maiorem:qͥa
testimonium ꝑhibuit pater filio. Nam
et ꝓpħas ei testimonium ꝑhibuisse me¬
moraui: quos maiores illo ẽẽ ñ potes dicẽ.
Dixeras enĩ quod pater filio ꝑhibuerit
testimoniũ: quod sic accepitanquã hinc
ꝓbare uolueris. illo cui testimoniũ ꝑhibu¬
it eum eẽ maiorem. S qm̃ posteriore ꝓse¬
cutione hinc omnino tacuisti:.tacitur¬

Expanded text:
potuisti ubi dictum sit, Unum sunt, quorum est potuisti ubi dictum sit, Unum sunt, quorum est non una, sed diversa substantia: et tamen in obscuro loco nobis subrepere voluisti, ut diceres Apostolos unum esse cum Patre et Filio, tanquam unum essent Apostoli et Pater et Filius; cum Apostolorum substantiam manifestum sit a Patre et Filio esse diversam. Sed quoniam, Ut ipsi et nos unum simus, aut, Nobiscum sint unum, nusquam Christum dixisse manifestum est; te quoque nobis respondere non potuisse, et fraudem facere voluisse manifestum sit. erhibuit Filio. Tertio decimo loco te commonui, non ideo Patrem Filio esse majorem, quia testimonium perhibuit Pater Filio. Nam et Prophetas ei testimonium perhibuisse memoravi, quos majores illo esse non potes dicere. Dixeras enim quod Pater Filio perhibuerit testimonium; quod sic accepi, tanquam hinc ipse probare volueris, illo cui testimonium perhibuit, eum esse majorem: sed quoniam posteriore prosecutione hinc omnino tacuisti, tacitur
Abbreviated transcription (Latin):
et nos simus unũ. hoc est ut nob̃cum sint
unum: sed aut in nobis dixit. aut sicut nos:
id est ipsi scđm naturam suam. nos scđm no¬
stram. Uolebat enim eos quinatura unum
erant: in hoc ipso qułunũ erant esse ꝑfectos
Non enim quia dicit. estote gͦ et uos ꝑfecti
sicut pater ur̃ cȩlestis ꝑfectus est. uult illos dõ
naturȩ unitate coniungere. tanquã illoꝵ
et illius una eademq natura sit: s ꝑ fectos
uult eẽ innatura sua. sicut ẽ ds̃ ꝑfectus in
sua: quamuis diuersa non una. Quod n¬
si in ipsosimus: omnino eẽ non possumꝰ.
Non sicut m illo sunt om̃s. quia ipse con¬
tinet omnia quȩ creauit. ꝓpter qđ dictꝰ
ẽ non longe positus ab uno quoq nr̃m.
quia in illo uiuimus et mouem᷑ et sumꝰ:
sed sicut i illo sunt tales. qualib dictũ ẽ.
Fuistis aliquando tenebrȩ: nunc autẽ lux
in dño. Unde et illud ẽ: cui uult nubat.
tantum in domino. Non igitur proferre

Expanded text:
et nos simus unum, hoc est, ut nobiscum sint et nos simus unum, hoc est, ut nobiscum sint unum: sed aut, in nobis dixit; aut, sicut nos; id est, ipsi secundum naturam suam, nos secundum nostram. Volebat enim eos qui natura unum erant, in hoc ipso quod unum erant, esse perfectos. Non enim quia dicit, Estote ergo et vos perfecti sicut Pater vester coelestis perfectus est ; vult illos Deo naturae unitate conjungere, tanquam illorum et illius una eademque natura sit: sed perfectos vult esse in natura sua, sicut est Deus perfectus in sua, quamvis diversa, non una; quod nisi in ipso simus, omnino esse non possumus. Non sicut in illo sunt omnes, quia ipse continet omnia quae creavit; propter quod dictus est non longe positus ab unoquoque nostrum, quia in illo vivimus, et movemur, et sumus : sed sicut in illo sunt tales qualibus dictum est, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Unde et illud est, Cui vult nubat, tantum in Domino . Non igitur proferre
Abbreviated transcription (Latin):
głica ponam. pater scẽ inquit serua eos in
nomine tuo quos dedisti michi: ut sint
unum sicut et nos. Nunquid dixit ut no¬
biscum sint unũ: aut ipsi et nossimus unũ:
Item post aliquantum. non inquit pro eis
rogo tantum: s proeis qui credituri st̃
ꝑ uerbum eoꝵ inme: ut om̃s unũ sint.
Neq hic dixit: ut nob̃cum unũ sint. Dem¬
de sequitur. Sicut tu pater inme et ego
inte: et ipsi in nobis unũ sint. Et hic ñ
dixit unum simus. aut unũ nob̃cũ sint.
s unum sint in nobis. Ut qui natura u¬
num sunt. quia hominessunt: etiam in pa¬
tre et filio sint unum. non cũ ipsis unum:
id est non ut ipsi et isti sint unũ. Adhuc ad¬
iungit et dicit. Ut mundus credat quia
tu me misistiꝰ et ego claritatem quã dedisti
michi dedi illis: ut sint unum. sicut et nos
unũ sumus. Ego in eis et tuinme: ut sint con¬
summati in unũ. Cum gͦ totiens dixerit ut
sint unum: non tamen alicubi dixit ut ipsi

Expanded text:
gelica ponam: Pater sancte, inquit, serva eos in gelica ponam: Pater sancte, inquit, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut sint unum, sicut et nos unum. Numquid dixit, Ut nobiscum sint unum; aut, Ipsi et nos simus unum? Item post aliquantum: Non, inquit, pro eis rogo tantum; sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint. Neque hic dixit, Ut nobiscum unum sint. Deinde sequitur: Sicut tu, Pater, in me et ego in te, et ipsi in nobis unum sint. Et hic non dixit, Unum simus; aut, Unum nobiscum sint: sed, Unum sint in nobis; ut qui natura unum sunt, quia homines sunt, etiam in Patre et Filio sint unum; non cum ipsis unum, id est, non ut ipsi et isti sint unum. Adhuc adjungit, et dicit: Ut mundus credat quia tu me misisti, et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi illis, ut sint unum, sicut nos unum sumus: ego in eis et tu in me, ut sint consummati in unum . Cum ergo toties dixerit, Ut sint unum; non tamen alicubi dixit, Ut ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
re tam fraudulenter egisti. ut unũ horũ cõ¬
memorares. quo dictum ẽ templũ dei estis:
et alterum taceres quodictũ ẽ. corpora ur̃a
templum in uobis ẽ sp̃s scĩ: Cur hoc fecisti
rogote. nisi quia nullo pac̃to posses argu¬
mentari quomͦ ds̃ nr̃ non eẽt. qui templũ
nos ipsos haberet: quem sine dubio dm̃ co¬
gnosceremus.si ei templum de lignis et la¬
pidibus ꝑ diuinam scripturam facere iu
admonui de ut proferres si posses qua
diuina auctoritate sit dic̃tum. qđ unũ sint:
ubi substantiȩ sunt diuerse. Tu autẽ respon¬
dere ad hoc uolens. nichiltale ꝓferre potu¬
isti:. s magnis coartatus angustiis. affirmare
ausus es. quod apłi unũ sint cũ patre et filio:
quod xp̃c omnino non dixit. Sic enim ab¬
ste dictum ẽ: tanquã pater et filius et apłi
unum sint. Xp̃c autem non ait. ut ipsi et
nosunũ simus: s ait ut sint unũ sicut et
nos unũ sumus. Nam ut uerba ipsa ȩuan¬

Expanded text:
re tam fraudulenter egisti, ut unum horum comre tam fraudulenter egisti, ut unum horum commemorares, quod dictum est, Templum Dei estis; et alterum taceres, quod dictum est, Corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti? Cur hoc fecisti, rogo te; nisi quia nullo pacto posses argumentari quomodo Deus noster non esset, qui templum nos ipsos haberet: quem sine dubio Deum cognosceremus, si ei templum de lignis et lapidibus per divinam Scripturam facere jube, ut proferres, si posses, qua divina auctoritate sit dictum, quod unum sint, ubi substantiae sunt diversae. Tu autem respondere ad hoc volens, nihil tale proferre potuisti; sed magnis coarctatus angustiis affirmare ausus es, quod Apostoli unum sint cum Patre et Filio. Quod Christus omnino non dixit: sic enim abs te dictum est, tanquam Pater et Filius et Apostoli unum sint. Christus autem non ait, Ut ipsi et nos unum simus; sed ait, Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. Nam, ut verba ipsa evan
Abbreviated transcription (Latin):
confiteriꝰ. ut cum sit unus ubiq sit p̃sens.
et nemini sanctificando desit. ubicunq
quisq xp̃ianus eẽ et dm̃ orare uoluerit:
simul se omnib exhibendo. siue inorien¬
te siue inoccidente baptizentur in xp̃o.
Hoc et nos dicimus: s quem dicimus
talem ac tantum. absit anobis ut eũ
negemus dm̃: quod etiam ꝑsuũ tẽplũ
quod nos ipsi sumus. citissime et facile
ostenditur. Neq enim nisi ds̃ nr̃ eẽt. tẽ¬
plum nos ipsos habere potuisset: qͦd tu
ut occultares. et in sermone tuomentes
hominum aluce ueritatis auerteres. de
templo dei ut cũq dixisti: quẽ noluisti
intelligi spm sc̃m. De templo autẽ sp̃s sci
quod aꝑtissime demonstratum ẽ: omĩ¬
no tacuisti. Cum enim tibi duo destimonia
pauli apłi ꝓposuerim. unũ ubi ait. nes¬
citis quia templum dei estis et sp̃s dei
habitat in uobis. alterum ubi ait. nescitis qͥa
corpora urã templum in uobis sp̃s scĩ ẽ: qua¬

Expanded text:
confiteri; ut cum sit unus, ubique sit praesens, confiteri; ut cum sit unus, ubique sit praesens, et nemini sanctificando desit, ubicumque quisque christianus esse et Deum orare voluerit, simul se omnibus exhibendo, sive in oriente, sive in occidente baptizentur in Christo: hoc et nos dicimus. Sed quem dicimus talem ac tantum, absit a nobis ut eum negemus Deum: quod etiam per suum templum, quod nos ipsi sumus, citissime et facile ostenditur. Neque enim nisi Deus noster esset, templum nos ipsos habere potuisset: quod tu ut occultares, et in sermone tuo mentes hominum a luce veritatis averteres, de templo Dei quodcumque dixisti, quem noluisti intelligi Spiritum sanctum; de templo autem Spiritus sancti, quod apertissime demonstratum est, omnino tacuisti. Cum enim tibi duo testimonia Pauli apostoli proposuerim; unum ubi ait, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? alterum ubi ait, Nescitis quia corpora vestra templum in vobis Spiritus sancti est? qua
Abbreviated transcription (Latin):
non negabis. De templo sp̃s sẽ
ostendi: ubi ait. Nescitis quia templum
dei estis: et sp̃s dei habitat inuobis: Et ite¬
rum. Nescitis quia corpora urã templũ in
cipio quȩ ꝓtulisti: nescitisquia templũ dei
estis. et spc̃ dei habitat in uobis. Neq enĩ
ds̃ inquis habitat inhomine: quem non
ante sp̃s scĩficauerit atq purgauerit. Atq
isto modo intelligiuoluisti. non spm̃ sc̃m
s idõ additum sp̃s deihabitat in uobis:
quia purgat sp̃s sc̃s templum dei ñ suũ:
ut cũ ipse purgauerit: tunc illic inhabi.¬
tet ads̃. Quem sensum tuum quanta seqͣ¬
tur absurditas: nolo nunc dicere. Illud
enim nunc ostendere debeo: quomodo
multa dicendo. nichil quod ad rem ꝑti¬
net dixeris. Dimisistienĩ causam: et ꝑre¬
xisti in laudem sp̃s sciꝰ eamq copiose con¬
tra te ipsum executus es. Contra te ipsum
idõ dixi: qm̃ non uiseum dicere dm̃. cuiꝰ
tantam diuinitatẽ ꝑlaudem coactus es

Expanded text:
non negabis. CAPUT XI. De templo Spiritus non negabis. CAPUT XI. De templo Spiritus ostendi, ubi ait, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? et iterum, Nescitis quia corpora vestra templum icipio quae protulisti: « Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? » Neque enim Deus, inquis, inhabitat in homine, quem non ante Spiritus sanctificaverit atque purgaverit. Atque isto modo intelligi voluisti, non Spiritum sSed ideo additum, Spiritus Dei habitat in vobis: quia purgat Spiritus sanctus templum Dei, non suum; ut cum ipse purgaverit, tunc illic inhabitet Deus. Quem sensum tuum quanta sequatur absurditas, nolo nunc dicere. Illud enim nunc ostendere debeo, quomodo multa dicendo, nihil quod ad rem pertinet, dixeris. Dimisisti enim causam, et perrexisti in laudem Spiritus sancti, eamque copiose contra te ipsum exsecutus es. Contra te ipsum ideo dixi, quoniam non vis eum dicere Deum, cujus tantam divinitatem per laudem coactus es
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds̃ ẽ: et filius dñs ds̃ ẽ. Cur non apud
uos uterq unus dñs ds̃ ẽ. sicut apud beatũ
Quid autem ꝓdest causȩ urȩ: quia ꝑconsen¬
sionem uoluntatis hoc dicitis fieri: Quod
quidem fit. s ubi ẽ diuersa natura. sicut
diuersa ẽ natura hominis et dñi: et tam̃
qui adheret domino ꝑ consensionẽ utiq
uoluntatis dicite tamen aliquando. dicite.
quo quomͦ dicite. pater et filius unus ẽ ds̃.
S non dicitis: ne quod nunquam uoluistis.
cogamini confiteri de utroq dictum eẽ ñ
ne qua uultis.pater et filius. unus dñs
ds̃ ẽ: ut patri et filio seruientes. non duob
diis et duob dominis contra p̃ceptum dei
& domini unius seruiatis. S nunc de hac
re satis dictum sit. Puto cumista legeris.
nichil te respondere potuisse ad id quod
de apło cõmemoraui. qui adheret dño
unus sp̃s est: si contentionẽ deposueris.

Expanded text:
Dominus Deus est, et Filius Dominus Deus est: cur non apud Dominus Deus est, et Filius Dominus Deus est: cur non apud vos uterque unus Dominus Deus est, sicut apud beatum Quid autem prodest causae vestrae, quia per consensionem voluntatis hoc dicitis fieri? Quod quidem fit, sed ubi est diversa natura, sicut diversa natura est hominis et Domini: et tamen qui adhaeret Domino, per consensionem utique consensionem voluntatis dicite, tamen aliquando dicite, quoquo modo dicite, Pater et Filius unus Deus est. Sed non dicitis, ne quod nunquam voluistis, cogamini confiteri de utroque dictum esse, non ne qua vultis, Pater et Filius unus Dominus Deus est: ut Patri et Filio servientes, non duobus diis et duobus dominis contra praeceptum Dei, sed Domino uni serviatis. Sed nunc de hac re satis dictum sit. Puto, cum ista legeris, nihil te respondere potuisse ad id quod de Apostolo commemoravi, qui adhaeret Domino, unus spiritus est: si contentionem deposueris,