comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris detenti. parietes uidebant: ostium
non inueniebant. Non aliter iniudi
uidendo uelud parietẽ uirtutes dissi¬
mulant: uicia uero ꝑquirunt. ꝑ que
pharetrȩ subtilit̃ insidiarum sa¬
gitas celat: ut falsam faciat securitatẽ.
decipiatq callide eum contra quẽ mo¬
litur occulte. Cauendus est inimicus
qui manifestus ẽ: sed magis ille quiu
deri non potest. facile enĩ uincimus
que uidemus. que aut̃ non uidemꝰ dif¬
ficile a nobis expellimꝰ. Raro nocetur
homo ab extraneis. si sui eũ ñ ledant:
magis enim insidiis nr̃orũ quã aliorũ
ꝑiclitam᷑. Latent enĩ sepe uenena cir¬
cumlita melle uerborum: & taindiu
deceptor bõnitatẽ simulat: quousq fal¬
lendo decipiat. De Odio.¬
da sunt. Flebilit̃ aut̃ deploran¬
di sunt. qui odio infrẽ tabescunt. &
contra alios ꝑnitiosũ animnȩ dolũ seruant.
A regno enĩ dĩ se seꝑant: qͥ semet ipsos a ca¬
ritate dissociant. Sicut mat̾ ȩccłia prauȩ¬

Expanded text:
ris percussi, parietes videbant, ostium ris percussi, parietes videbant, ostium non inveniebant. Non aliter invidendo invidi, velut parietem, virtutes dissimulant, vitia vero perquirunt, per quae pharetrae subtiliter insidiarum sagittas celat, ut falsam faciat securitatem, decipiatque callide eum contra quem molitur occulte. 2. Cavendus est inimicus qui manifestus est, sed magis ille qui videri non potest. Facile enim vincimus quae videmus, quae autem non videmus difficile a nobis expellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, si sui eum non laedant. Magis enim insidiis nostrorum quam aliorum periclitamur. 4. Latent saepe venena circumlita melle verborum; et tandiu deceptor bonitatem simulat, quousque fallendo decipiat. 316 CAPda. Flebiliter autem deplorandi sunt qui odio in fratre tabescunt, et contra alios perniciosum odium animi servant. A regno enim Dei se separant qui semetipsos a charitate dissociant. Sicut mater Ecclesia grave
Abbreviated transcription (Latin):
Omne sublime uidet: & ipse ẽ rex suꝑ otũs
filios suꝑbiȩ. Nulla ẽ uirtus: que non
habeat contrarium inuidiȩ malum.
Sola miseria caret inuidia: quia ne¬
mo inuidet misero: cui reuera non li¬
uor obicitur: sed sola miseriaordia ad¬
hibetur. Multi et bonos imitari nolinĩ:
et debonorũ ꝓfec̾tib iniudiȩ liuore ta¬
bescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur
a malo suo: sed ꝑ muidentiam deterio¬
rentur. & bonos a recto studio quanttũ
in ipsis ẽ. si potuerint deprauare conen¬
tur. Quando bonis malos ꝓficere uideñ.
non scandalizentur: sed quem sint finẽ
habituri maxime cogitent. hoc omĩs
iniudus alienis uirtutib prestat. quod
beato iob sathan. prestitit. Nam dum
emulatur ꝓsꝑitatib: cõmouit aduersa¬
atq inde claruerunt ꝓbabiliora pacien¬
tiȩ documenta. Ita requirunt inuidi¬
aditum malȩ fame: ꝑ quã bonorum
uitam maculent: sicut querebant
ostium sodomitȩ. quo domũ loth no¬
cituri introirent. Illi uero cecitate erro¬

Expanded text:
ime videt, et ipse est rex super omnes filios superbiae . » Nulla est virtus, quae non habeat contrarium invidiae malum. Sola miseria caret invidia, quia nemo invidet misero, cui revera non livor objicitur, sed sola misericordia adhibetur. Multi et bonos imitari nolunt, et de bonorum perfectibus invidiae livore contabescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur a malo suo, sed per invidiam deteriorentur, et bonos a recto studio quantum in ipsis est, si potuerint, depravare conentur. Quando boni malos proficere vident, ne scandalizentur, sed quem sint finem habituri maxime cogitent. Hoc omnis invidus alienis virtutibus praestat: quod beato Job Satan praestitit . Nam dum cumulatus prosperitatibus commovit adversaatque inde claruerunt probabiliora patientiae documenta. Ita requirunt inaditum malae famae, per quam bonorum vitam maculent, sicut quaerebant ostium Sodomitae, quo domum Lot nocituri introirent. Illi vero caecitate erro
Abbreviated transcription (Latin):
repetit desidia. In quib & si nondũ
se monachus alliget oꝑe: iam tamen
alligat cogitationis amore. Longe
quippe a deo est animus: cui adhuc
hec uita dulcis est. Iste enim quid de
suꝑnis appetat: quid de infimis fugi¬
at nescit. Nam sicut scriptum est.
qui apponit scientiam. apponit do
lorem. Quantum enim quisq po¬
tuerit suꝑna scire quȩ appetat. tan¬
to de infimis acrius quib inheret
ddolere debet. Propter hoc em̃ et ia¬
cobus apłs dicit. Miseri estote. luge¬
te et plorate. Risus u̾r in luctum
sum. Ue uobis quiridetis: qm̃ fle¬
bitis. Qui adhoc conuersionem
sanctitatis pretendit: ut aliis quan¬
doq preesse desidet: iste non disci¬
pulus xꝑi sed prauitatis sectator
existit: quia non ꝓ deo. sed ꝓscł̃i ho¬
nore portare studet crucisxpilabor̃e.¬
S

Expanded text:
repetit desideria, in quibus etsi nondum repetit desideria, in quibus etsi nondum se monachus alliget opere, jam tamen alligat cogitationis amore. Longe quippe a Deo est animus, cui haec adhuc vita dulcis est. Iste enim quid de supernis appetat, quid de infimis fugiat, nescit. Nam sicut scriptum est: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem. . 2. Quantum enim quisque potuerit superna scire, quae appetat, tanto de infimis acrius quibus inhaeret dolere debet. Propter hoc enim et Jacobus apostolus dicit: Miseri estote, lugete, et plorate, risus vester in luctrsus: Vae vobis qui ridetis, quoniam flebitis . 3. Qui ad hoc conversionem sanctitatis praetendit, ut aliis quandoque praeesse desideret, iste non discipulus Christi, sed pravitatis sectator existit, quia non pro Deo, sed pro saeculi honore portare studet crucis Chris
Abbreviated transcription (Latin):
eis hec uita despicitur: futura in¬
fidelib cominunem in scło
scło huic renuntiantib. Illis enim
dicitur. ut sua omnia bene gerant.
istis ut sua omĩa derelinquant.
Illi preceptis generalibus adstringun¬
tur: isti precepta generalia ꝑfecꝰtius
uiuendo transcendunt. Ad ꝑfectũ
non sufficit: nisi abnegatis omnib
sius. etiam seipsum quisq ab neget
Sed qui d est se ipsum abnegare:
Ut qui suꝑbus erat sit humilis: qͥ
iracundus est studeat esse mansu¬
etus. Nam si ita quisq renuntiet
Niub possidet omnib ut suis non
iuatiet morib: non est xꝑi disci¬
pulus. Qui enim renuntiat reb
sius: sua abnegat. Qui uero renun¬
tiat morib prauis: semet ipsum
scilicet abnegat. Unde et dñs. Qui
uult inquit post me uenire: ab¬
neget semet ipsum.¬
Ui non rigida intentione mo¬
tosuꝑni amoris ꝓpositum dis¬
solute appetunt: tanto ꝓcliuius ad
mundi amorem denuo reducuntur
Nam ꝓfessio non ꝑfecta. presentis iute

Expanded text:
eis haec vita despicitur, futura ineis haec vita despicitur, futura infidelibus communem vitam in saeculo huic renuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia bene gerant, istis ut sua omnia bene derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuntur, isti praecepta generalia perfectius vivendo transcendunt. 2. Ad perfectum non sufficit, nisi ut, abnegatis omnibus suis, etiam seipsum quisque abneget; sed quid est seipsum abnegare, Ut qui superbus erat sit humilis; qui iracundus esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet quae possidet omnibus, et suis non renuntiet moribus, non est Christi discipulus. Qui enim renuntiat rebus suis, sua abnegat; qui vero renuntiat moribus pravis, semetipsum scilicet abnegat. Unde et Dominus: Qui vult, inquit, post me venire, abneget semetipsumui non rigida intentione proto superni amoris propositum dissolute appetunt, tanto proclivius ad mundi amorem denuo reducuntur. Nam professio non perfecta praesentis vitae
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Non nulli & si non corꝑali disces¬
su. sꝑitali tamen ab eis intentione re¬
cedunt: qui & si cõmunes sunt conu̾¬
satione: discreti tamen sunt corde uł
oꝑe. Et licet sepe in medio carnaliũ
uitam ds̃ ꝓtegat electorum: tamen
satis est rarum. ut quisquis int̾ scłi
uoluptates positus. a uiciis maneat il¬
libatus: in quib & si ñ cito implicetur.
aliquando tamen attrahitur. Neq eñi
sine cupiditatis & timoris impedimento
Uum enĩ quisq a consortio muncu
abstrahitur: nec cupiditas eum obli¬
gat consentientem: nec cruciat sen¬
tientem. B onum est corꝑalit remo¬
tum esse a mundo: sed multo est me¬
lius uoluntate: utrumq uero ꝑfec¬
te. Ille uero ꝑfectus est: qui huic
scło & corꝑe & corde discretus est. Ona¬
ger ut ait iob contempnit multitu¬
dinem ciuitatis: & monachi cõmunẽ
scłariũ ciuium conuersationem.
Hi qui aduersa uitȩ nr̃ȩ appetunt:
ꝓsꝑa contempnunt: ut dum ab

Expanded text:
tis. Nonnuli, etsi non corporali discestis. Nonnuli, etsi non corporali discessu, spirituali tamen ab eorum intentione recedunt; qui etsi communes sunt conversatione, discreti tamen sunt corde vel opere. Et licet saepe in medio carnalium vitam Deus protegat electorum, tamen satis rarum est ut quis inter saeculi voluptates positus a vitiis maneat illibatus, in quibus etsi non cito implicetur, aliquando tamen attrahitur. Neque enimsine cupiditatis et timoris impedimento. Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat consentientem, nec cruciat sentientem. 305 4. Bonum est corporaliter remotum esse a mundo, sed multo est melius voluntate; utrumque vero perfectum; ille ergo perfectus est, qui huic saeculo et corpore et corde discretus est. 5. Onager, ut ait Job, contemnit civitatem, et monachi communem saecularium civium conversationem. Hi adversa vitae nostrae appetunt, prospera contemnunt, ut, dum ab
Abbreviated transcription (Latin):
conf̾usa sint in quib cecidit. ex ipsa sui¬
laboris difficultate cognoscit. Quid enĩ
in hac uita laboriosius: quam terrenis
desideriis estuare: Aut quid hic securius:
quam huius scł̃i nichil appetere: Qui
enim hunc mundum diligunt: turbu¬
lentis eius curis & sollicitudinibus contur¬
bantur. Qui aũt eum odiuntur nec
sequuntur: internȩ quietis tranquilli¬
tate fruentes: futurȩ pacis requiem
quã illic expectant. hic quodam modo
scło renuntiantes. ita hiuc mun¬
do moriuntur. ut soli deo uiuere
delecꝰtentur: quant oq ab huiꝰ scłi con¬
uersatione se subtrahunt: tanto iit̃nȩ
mentis acie presentiam dei & angłicȩ
societatis frequentiam comtemplantur.
Malorum tam praua sunt oꝑa mani¬
festa: ut hii qui suꝑnam patriam de¬
siderant. non solum mores eorũ sed
et consortia fugiant. Quidam etiã
corꝑalit̾ seꝑari desid̾ant ab iniquis.
ut in eorum non inuoluantur delic¬

Expanded text:
confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic securius quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes, futurae pacis requiem, quam illi exspectant, hic quodammodo hculo renuntiantes, ita huic mundo moriuntur, ut soli Deo vivere delectentur; quantoque ab hujus saeculi conversatione se subtrahunt, tanto internae mentis acie praesentiam Dei, et angelicae societatis frequentiam contemplantur. 2. Malorum tam prava sunt opera manifesta, ut hi qui supernam patriam desiderant, non solum mores eorum, sed et consortia fugiant. Quidam etiam corporaliter separari desiderant ab iniquis, ut eorum non involvantur delic
Abbreviated transcription (Latin):
colligant. unde defluxerunt: et
inde se subtrahant. ubi dispersi fr̃.
Iusti qui rebus honoribus q ac uitȩ
blandimentis renuntiant: ꝓinde
se ab om̃i terrena possessione mor¬
tificant: ut deo uiuant. Ideoq
scłi huiꝰ blandicias calcant: ut
ualidiores ad uitam illam de huiꝰ
uite mortificatione consurgant.
Cuncta quippe temꝑalia quasi her¬
be uirentes arescunt et transeunt:
id̃oq ꝓ ȩtͣnis reb que nĩquã arescurs
recta ista seruus dei contempñit: quia
in eis stabilitatem non aspicit. Qui post
renuntiationem mundi ad suꝑnam pa¬
triam scĩs desideriis inhiat: abhac ter¬
rena intentione quasi quibusdam pen¬
nis subleuatus erigitur: et in quo lap¬
sus erat ꝑ gemitum conspicit: & ubi ꝑ¬
uenerit cum gaudio magno intendit.
Qui uero a contemplationis requie reflexꝰ.
in curis huiꝰ scłi incidit: si ad memoriam
sui reuertatur ꝓtinꝰ ingemiscit: quantũq
fuerint tranquilla que ꝑdidit. & quam

Expanded text:
colligant, unde defluxerint, et colligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitae blandimentis renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque saeculi hujus blanditias calcant, ut validiores ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurgant. Cuncta quippe temporalia, quasi herbae virentes, arescunt et transeunt; ideoque pro aeternis rebus, quae nunquam arescunt, recte ista Dei servus contemnit, quia in eis stabilitatem non aspicit. 304 7. Qui post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pinnis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi pervenerit, cum gaudio magno intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quae perdidit, et quam
Abbreviated transcription (Latin):
tos ds̃ ex carnalib sua gr̃a usitat:
et ad contemplationis fastigium e¬
leuat: multosq a contemplatione
iusto uidicio deserit: et lapsos in
terrenis oꝑib derelinquit. De con
a que scłi temptorib mundi.
amatorib cara sunt: scĩ ue¬
lud aduersa refugiunt:
plus q aduersitatib mundi gau¬
dent: quam ꝓsꝑitatib delectant᷑.
Auenos esse a deo: quib hoc scłm ad
omne commodum ꝓsperatur. Ser¬
uis aut̃ dei cuncta huius mundi
contraria sunt: ut dum ista aduer¬
sa sentiunt: ad celeste desiderium
ardentius excitentur. Magna apud
dm̃ refulget gr̃a: qui huic mundo
contemptibilis fuerit. Nam reuera
necesse est: ut quem mundus odit:
diligatur a deo. Scõs uiros in hoc
et reprehenditur petrus qui taber¬
naculum in monte fieri cogitauit:
quia scĩs in hoc mundo tabernałm
non est: quib patria et domus in
celo est. Scĩ uiri ideo contempnere
cupiunt mundum. et motum men¬
tis ad suꝑna reuocare: ut ibi sese¬

Expanded text:
tos Deus ex carnalibus sua gratia visitat, tos Deus ex carnalibus sua gratia visitat, et ad contemplationis fastigium elevat. Multosque a contemplatione justo judicio deserit, et lapsos in terrenis operibus derelinquit. 303 CAPUT XVI. De contemptoribus mundi.amatoribus chara sunt, sancti velut adversa refugiunt; plusque adversitatibus mundi gaudent, quam prosperitatibus delectantur. 2. Alienos esse a Deo quibus hoc saeculum ad omne commodum prosperatur. Servis autem Dei cuncta hujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut quem mundus odit diligatur a Deo. 4. Sanctos viros in hoc et reprehenditur Petrus quod tabernaculum in monte figere cogitavit , quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus patria et domus in coelo est. 5. Sancti viri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibi se re
Abbreviated transcription (Latin):
& non reuertebantur: ꝑtinet ad uitȩ
actiue ꝑseuerantiam. Et iterũ ea ani¬
malia que ibant & reuertebantur: ꝑti¬
nent ad contemplatiuȩ uitȩ mensuram:
in qua dum quisq intenderit. sua re¬
uerberatus infirmitate reflectitur. atq
iterũ renouata intentione. ad ea
unde descenderat rursus erigitur.
Quod fieri in actiua uitanon potest
de qua si quisq reflectat uel ad mo¬
dicum. statim uiciorum excipitur
luxu. Oculum dextrum scandali¬
zantem quem euelli dñs precepit:
uita contemplatiua est. Duo ocłi
infacie: actiua uita & contempla¬
tiua est in homine. Qui igitur ꝑ
contemplationem docet errorem:
melius est illi si euellat contempla¬
tionis oculum. seruans sibi unum
uitȩ actualis obtutum: ut sit uti¬
lius illi ꝑ simplicem actionem ire
ad uitam: quam ꝑ contemplatiõis
errorem mitti in gehennam. Sepe
mens ad summa ab imis erigitur:
& sepe a summis ad infima ponde
carnis incdinata. reflectitur. Mul¬

Expanded text:
et non revertebantur , pertinent ad vitae et non revertebantur , pertinent ad vitae activae perseverantiam; et iterum ea animalia, quae ibant et revertebantur, pertinent ad contemplativae vitae mensuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri inactiva vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, statim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus dexter scandalizans, quem evelli Dominus praecepit , vita contemplativa est. Duo oculi in facie, activa vita et contemplativa in homine. Qui igitur per contemplationem docebit errorem, melius est si evellat contemplationis oculum, servans sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehennam. 11. Saepe mens ad summa ab imis erigitur, et saepe a summis ad infima pondere carnis reclinata reflectitur. 12. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
in contemplationis quiete sepeliunt᷑:
ita ab actione scłi recedentes. eos uita
actiua in se quasi sepeliendo suscipit:
ac ꝑ hoc uitȩ mundanȩ actiua uita.
& uite actiuȩ contemplatiua uita se¬
pulchrum est. Hiri scĩ sicut a secreto
contemplationis egrediuntur. ad pub¬
licum actionis: ita rursus ab actionis
manifesto. ad secretum contemplatio¬
nis intimȩ reuertuntur: ut intus dm̃
laudent. ubi acceperunt unde foris
ad eius głam oꝑantur. Sicut aquilȩ
moris est. semꝑ oculum in solis radium
infigere: nec deflectere nisi esce solius
obtentu: ita & scĩ a contemplationead
actualem uitam int̾dũ reflectuntur:
considerantes illa summa esse sic utilia:
ut tamen ista humilia sint paululũ
nre indigentiȩ necessaria. In actiuȩ
uitȩ genere humana intentio ꝑseue¬
ranter intendit: in contemplatione
aut sese ꝑ interualla resumit: quia
diuturnitate contemplandi lassatur.
Hisio animalium quȩ in iezechiele ibans

Expanded text:
in contemplationis quiete sepeliuntur, in contemplationis quiete sepeliuntur, ita ab actione saeculi recedentes eos vita activa in se quasi sepeliendos suscipit; ac per hoc vitae mundanae activa vita, et vitae activae contemplativa sepulcrum est. 6. Viri sancti, sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum 302 contemplationis intimae revertuntur, ut intus Deum laudent, ubi acceperunt unde et foris ad ejus gloriam operantur. 7. Sicut aquilae moris est semper oculum in radium solis infigere, nec deflectere, nisi escae solius obtentu, ita et sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. 8. In activae vitae genere humana intentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate contemplandi lassatur. 9. Visio animalium in Ezechiele, quae ibant,
Abbreviated transcription (Latin):
actiua uita ꝓficit: ad contemplationẽ
bene conscendit. Merito enĩ in ista susto¬
litur: qui in illa utilis inuenitur. Qui
nalem affectat concupiscentiam. a contẽ¬
platione ꝓhibetur: ut positus in actua¬
lis uitȩ oꝑatione purgetur. In ista enim
prius ꝑ exercicium uoni oꝑis cuncta ex¬
haurienda sunt uicia: ut in illa iam
pura mentis acie ad contemplandum dm̃
quisq ꝑtranseat. Et licet conuersus statim
ad contemplationem conscendere cupiat
tamen ratione cogitur. ut prius in actiue
uitȩ oꝑatione uersetur. Exemplum enĩ
actiuȩ & contemplatiuȩ uitȩ de iacob su¬
me. qui dum ad rachel hoc est ad uisum
principium destinaret. que contempla¬
tionem significat: Lia illi hoc est labori¬
osa uita subponitur: quȩ actiuam de¬
monstrat. Sicut sepultus ab omni ne¬
gotio terreno priuatur. ita & contempla¬
tioni uacans. ab occupatione omi actua¬
li auertitur: & sicut ab actuali uita conscen

Expanded text:
activa vita proficit, ad contemplationem activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Quict carnalem affectat concupiscentiam, a contemplatione prohibebitur, ut positus in actualis vitae operatione purgetur. In ista enim prius per exercitium boni operis cuncta exhaurienda sunt vitia, ut in illa jam pura mentis acie ad contemplandum Deum quisque pertranseat. Et licet conversus statim ad contemplationem conscendere cupiat, tamen ratione cogitur, ut prius in activae vitae operatione versetur. 4. Exemplum enim activae et contemplativae vitae de Jacob sume, qui dum ad Rachel, hoc est, ad visum principium, destinaret, quae contemplationem significat, Lia illi, hoc est, laboriosa vita supponitur, quae activam demonstrat . 5. Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur, ita et contemplationi vacans ab omni occupatione actuali avertitur. Et sicut ab actuali vita conscendentes
Abbreviated transcription (Latin):
innodatur: ut recta ẽẽ simul etiã quȩ
ꝑuersa suadent. Lectio: memoriȩ au¬
xilio eget. Qd si fuerit naturaliter tar¬
dior. frequenti tamen meditatione
acuitur: ac legendi assiduitate colli¬
gitur. Sepe ꝓlixa lectio: longitudinis
causa memoriã legentis oblitterat.
Qͦdsibreuis sit. sub motoq libro sen¬
tentia retractetur in animo: tunc
sine labore legitur: et ea quȩ lecta
sunt recolendo: memoriȩ minime
excidunt. Acceptabilior. ẽ sensib le¬
ctio tacita: quam aꝑta. Amplius
enim intellectus instruitur: quan¬
do uox legentis quiescit: et sub silen¬
tio lingua mouetur. Nam clare le¬
gendo. et corpus lassatur: et uocis
acumen obtunditur. De uita ac¬
ctiua uita innocentia ẽ oꝑm bo¬
norum: contemplatiua speculatio
suꝑnorum. Iua communis mul¬
torum est: ista uero paucorum.
actiua uita mundanis rebus bene utit᷑.
contemplatiua uero mundo renuntians.
soli deo uiuere delectatur. Qui prius in

Expanded text:
innodatur, ut recta esse simulent quae innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio longitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis acumen obtunditur. CAPUT ctiva vita innocentia est operum bonorum, contemplativa speculatio supernorum; illa communis multorum est, ista vero paucorum. 2. Activa vita mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. 301 3. Qui prius in
Abbreviated transcription (Latin):
Multum ꝓsunt incollatione figurȩ.
Res enim que minus ꝑ se aduerti¬
tur: ꝑ comꝑationem rerum faci¬
le capiuntur. Nam sepe sub spe¬
cie alia. spiritales causas scripturȩ
diuinȩ insinuant: & nisi ꝑ ali¬
quã euidentem ostensionem. uix
apparent occulta legis misteria.
Sicut instruere solet collatio:. ita
contentio destruit. Hec enim re¬
licto sensu ueritatis lites generat:
& pugnando uerbis. etiam in dõ
blasphemiam irrogat.Inde hereses
et scismata quib subuertitur fides:
ueritas corrumpitur: scinditur cari¬
tas. Contentiosorũ studium non ꝓ ueri¬
tate. sed ꝓ appetitu laudis certat: tan¬
taq. ẽ. in his ꝑuersitas. ut ueritati ce¬
dere nesciant: ipsamq rectam doctri¬
nam euacuare contendant. In disputa¬
tione fidelium cauenda. ẽ. ꝓpositionũ
artificiosa subtilitas: quȩ callidis ob¬
iectionib retia tendit. Ita em̃ uersutis
obiectionib prauorum disputatio

Expanded text:
Multum prosunt in collatione figurae. Multum prosunt in collatione figurae. Res enim quae minus per se advertuntur, per comparationem rerum facile capiuntur. Nam saepe sub specie alia spirituales causas Scripturae divinae insinuant; et, nisi per aliquam evidentem ostensionem, vix apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in Deum blasphemat. Inde et haereses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur charitas. . 5. Contentiosorum studium non pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant, ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. 300 6. In disputatione fidelium cavenda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio
Abbreviated transcription (Latin):
animus arrogantiȩ fastu inflatus. ma¬
iori intumescit iactantia. Unde et be¬
ne psalmus ait. Quia non cognoui
luteraturam: introibo in potentias
dni. Simpliciorib litteris: non est pre¬
ponendus fucus graminaticȩ artis.
Meliores sunt enim communes litterȩ
& simpliciores: et ad solam humilitatẽ
legentium ꝑtinentes: ille uero nequi¬
ores. quia ingerunt hominib ꝑniciosã
mentis elationem. Meliores esse gram¬
maticos: quam hereticos. heretici
enim haustum letiferi suci homi¬
nib ꝑsuadendo ꝓpinant: gramia¬
ticorum aut doctrina potest etiam
ꝓficere ad uitam:. dum fuerit in
meliores usus assumpta. De Col
ta tamen collatione. maio¬
rem intelligentiam prebet. Meliꝰ
est enim conferre: quam legere.
Collatio: docilitatem facit. Nam
ꝓpositis int̾rogationib cunctatio
rerum excluditur.: & sepe obiecti¬
onib latens ueritas approbatur.
Quod enim obscurum est aut du¬
bium: conferendo cito ꝑspicitur.

Expanded text:
animus arrogantiae fastu inflatus maanimus arrogantiae fastu inflatus majore intumescit jactantia. Unde et bene psalmus ait: Quia non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini . 10. Simplicioribus litteris non est praeponendus fucus grammaticae artis. Meliores sunt enim communes litterae quia simpliciores et ad solam humilitatem legentium pertinentes, illae vero nequiores, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Meliores esse grammaticos quam haereticos. Haeretici enim haustum lethiferi succi hominibus persuadendo propinant, 299 grammaticorum autem doctrina potest etiam proficere ad vitam, dum fuerit in meliores usus assumpta. CAPUT Xta autem collatione majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. 2. Collatio autem docibilitatem facit. Nam propositis interrogationibus cunctatio rerum excluditur, et saepe objectionibus latens veritas approbatur. Quod enim obscurum aut dubium est, conferendo cito perspicitur. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓuocari: sed potius uerborum calli¬
ditate subduci. Omnis scłaris doctrina
spumantib uerbis resonans ac se per
eloquentiȩ tumorem atcollens: ꝑ doc¬
trinam simplicem. & humilitatem xꝑi¬
anam. euacuata est: sicut scriptum
est. Nonne stultam fecit ds̃ sapien¬
tiam huiꝰ mundi: Fastidiosis atq lo¬
quacibus. scripturȩ scẽ minus ꝓpter
sermonem simplicem placent: gentili
enim eloquentiȩ comꝑatȩ. uidentur u¬
lis indigne. Quod si animo humili mi¬
steria eius intendant: confestim aduer¬
tunt quantum excelsa sunt que in il¬
lis despitiunt. In lectione: non uerba.
sed ueritas est amanda. Sepe autem
reperitur simplicitas ueridica. et com¬
posita falsitas. quȩ hominem suis erro¬
ribus illicit: & ꝑ linguȩ ornamenta
laqueos dulces asꝑgit. Nichil aliud agit
amor mundanȩ scientiȩ: nisi extollere
laudib hominem. Nam quanto ma¬
iora fuerint litteraturȩ studia. tanto

Expanded text:
ne provocari, sed potius verborum calline provocari, sed potius verborum calliditate seduci. 6. Omnis saecularis doctrina spumantibus verbis resonans, ac se per eloquentiae tumorem attollens, per doctrinam simplicem et humilem Christianam evacuata est, sicut scriptum est: Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? 7. Fastidiosis atque loquacibus Scripturae sanctae minus propter sermonem simplicem placent. Gentili enim eloquentiae comparata videtur illis indigna. Quod si animo humili mysteria ejus intendant, confestim advertunt quam excelsa sunt quae in illis despiciunt. 8. In lectione non verba, sed veritas est amanda. Saepe autem reperitur simplicitas veridica, et composita falsitas, quae hominem suis erroribus illicit, et per linguae ornamenta laqueos dulces aspergit. 298 9. Nil aliud agit amor mundanae scientiae, nisi extollere laudibus hominem. Nam quanto majora fuerint litteraturae studia, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
mundanis doctrinis ꝓficere & manes¬
cere in diuinis: caduca sequi figmenta.
et celestia fastidire misteria: Cauendi
sunt tales libri. & ꝓpter amorem sc̃arũ
scripturarum uitandi. Gentilium dic¬
ta exterius uerborum eloqͤntia nitent:
interius uacua uirtutis sapientia maneñ.
Eloquia aut̃ sacra exterius incompta uer¬
bis apparent: intrinsecus aũt misterioꝵ
sapientia fulgent. Unde & apł̃s. Habemꝰ
inquit thesaurũ istum in uasis fictilib
Sermo quippe dei oculum habet fulgo¬
rem sapientie. & ueritatis: repositum. in
uerborum uilissimis uasculis. Ideo libri
scĩ simplici sermone conscripti sunt: ut
non usipientia uerbi. sed in ostensionẽ
spc̃. homines ad fidem ꝑducerentur.
Nam si dialectici acuminis uersutia. aut
rethoricȩ artis eloquentia editi essent:
nequaquam putaretur fides xp̃i indĩ
uirtute. sed in eloquentiȩ humanȩ ar¬
gumentis consistere: nec quemquam
crederemus adfidem diuino inspirami¬

Expanded text:
mundanis doctrinis proficere et inanesmundanis doctrinis proficere et inanescere in divinis, caduca sequi figmenta et celestia fastidire misteria? Cavendi sunt tales libri et propter amorem sanctarum scripturarum vitandi, ta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompta verbis apparent, intrinsecus autem mysteriorum sapientia fulgent. Unde et Apostolus: Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus . 4. Sermo quippe Dei occultum habet fulgorem sapientiae et veritatis repositum in verborum vilissimis vasculis. 5. Ideo libri sancti simplici sermone conscripti sunt, ut non in sapientia verbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducerentur . Nam si dialectici acuminis versutia aut rhetoricae artis eloquentia editi essent, nequaquam putaretur fides Christi in Dei virtute, sed in eloquentiae humanae argumentis consistere; nec quemquam crederemus ad fidem divino inspirami
Abbreviated transcription (Latin):
serant iurus: quo facilius possint
prauitatem ꝑuersi dogmatis sub
specie ꝑsuadere ueritatis. Plerũq
sub nomine catholicorũ doctorũ
heretici sua dicta conscribunt: ut
indubitanter lecta credantur. Non-¬
numquam etiam blasphemias suas.
latenti dolo. in libris nostrorũ m¬
serunt: doctrinamq ueram ad¬
ulterando corrumpunt: scilicet uł
adiciendo quȩ impia sunt. uel au¬
ferendo que pia sunt. Caute me¬
ditanda. cautoq sensu ꝓbanda st̃.
que leguntur: ut iuxta apłica
monita & teneamus que rectast̃.¬
& refutemus quȩ contraria ueri¬
tati existunt: sicq in bonis instru¬
quia ꝑ oblectamenta inanum fa¬
bularum.mentem excitant ad in¬
centiua libidinum. Non enim
solum thura offerendo demoni¬
bus immolatur. sed etiam eorũ
dic̾ta libentius capiendo. Quidã
plus delectantur meditari gentilium
dicta. ꝓpter tumentem & ornatum ser
monem. quã scripturam scãm. ꝓpter
eloquium humile. Sed quid ꝓdest in

Expanded text:
rserant, quo facilius possint rserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda cautoque sensu probanda sunt quae leguntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus quae recta sunt, et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque in bonis instruquia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capiendo. 2. Quidam plus meditari delectantur gentilium dicta propter tumentem, monem quam scripturam sanctam propter eloquium humile. Sed quid prodest in
Abbreviated transcription (Latin):
Multi enun non intelligendo spi¬
ritaliter scripturas. nec eas recte
sentiendo. inheresim deuoluti
sunt: atq in multis erroribus
defluxerunt. In solis fidelibus
religata lex: testante dño per
ꝓpħam. Signa testimonium &
legem signa in discipłis meis: ne
eam uidelicet aut iudeus intel¬
ligat aut hereticus : quia non
est xꝑi discipłs. Unitatem quip¬
pe pacis quam xꝑc docuit non
sequuntur: de qua idem dñs
dicit. In hoc cognoscent om̃s qr
mei estis discipłi: si dilectionem
inter uos habueritis. Scripturas
heretici sanosensu non sapuiÑ.
sed eas ad errorem prauȩ intelle¬
gentiȩ ducunt: neq semet ipsos
earum sensib subdunt⁊ sed eas¬
ꝑuerse ad errorem ꝓprium ꝑtra¬
hunt. D octores errorum prauis
dulente illigant auditores: ut
eos quasi in laberinto implicens:
a quo exire uix ualeant. Tanta est
hereticorum calliditas. ut falsa ueris.
malaq bonis ꝑmisceant: salutari¬
b q reb plerumq erroris sui int̾¬

Expanded text:
Multi enim non intelligendo spiMulti enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis ; ne eam aut Judaeus intelligat, aut haereticus, quia non est Christi discipulus. Unitatem quippe pacis, quam Christus docuit, non sequuntur; de qua 294 idem Dominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibperverse ad errorem proprium trahunt. Doctores errorum, scilicdulentiae suos illigant auditores, ut eos quasi labyrintho implicent, a quo exire non valeant. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque errorum virus inte
Abbreviated transcription (Latin):
bent. De suꝑbis lectoribus.
leriq accepta scientia scriptu¬
rarum non ad dei głam. sed
ad suam laudem utuntur: dum¬
ex ipsa scientia extolluntur.: & ibi
peccant. ubi peccata mundare debu¬
erant. Numquam consequuntur
legendo ꝑfectam scientiam: arrogan¬
tes. Nam quainius sapientes in su¬
ꝑficie uideantur:⁊ medullitus tam̃
ueritatis archana non tangunt: qr
suꝑbie nube prepediuntur. Semꝑ
enim suꝑbi legunt: querunt & nũ¬
quam inueniunt. Diuinȩ legis pe¬
netralia humilib & bene ad eam
intrantib patent: prauis aũt atq
suꝑbis clauduntur. Nam quam¬
uis diuina eloquia in lectione ar¬
rogantib sint aꝑta: in misterio
tamen clausa sunt & occulta sunt.
dum sermo dei. fidelib lux sit: re¬
probis autem ac suꝑbis quodam mͦ
tenebrescit: & unde illi illuminan¬
intelligit: qͥ cartalit uerba legis
ꝑcurrit. sed is qui eam sensu inte¬
rioris intelligentiȩ ꝓspicit. Nam
qui litteram legis intendunt: eiꝰ
occulta penetrare non possunt.

Expanded text:
. De superbis lectoribus. 1. Plerique, scientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapientes in superficie videantur, medullitus tamen veritatis arcana non tangunt, quia superbiae nube praepediuntur. Semper enim superbi legunt, quaerunt et nunquam inveniunt. 3. Divinae legis penetralia humilibus, et bene ad Deum intrantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem ac superbis 293 quodammodo tenebrescit; et unde illi illuminanintelligit qui carnaliter verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
de inuidus tabescit. Homines prauȩ
uiuentes sicut debonorũ lapsib gra¬
tulantur: ita de eorũ recꝰte facͦtis. boniq
ꝑseuerantia confunduntur. Inuidus. mẽ¬
brũ ẽ. diaboli: cuiꝰ inuidia mors introi¬
uit in orbem terrarũ: sicut et suꝑbus

Expanded text:
de invidus contabescit. 2. Homines prave de invidus contabescit. 2. Homines prave viventes, sicut de bonorum lapsibus gratulantur, ita de eorum recte factis, bonique perseverantia confunduntur . 3. Invidus membrum est diaboli, cujus invidia mors introivit in orbem
Abbreviated transcription (Latin):
intus uero pleni estis auaritia et iniqui¬
tate. Duplicit̃ dampnantur hypochri¬
te: siue ꝓ occulta iniquitate. siue pro
aꝑta simulatione. Ex illo enĩ condemp¬
nantur quia iniqui sunt ex isto aut̃
quia ostendunt. quod ñ sunt. Nonsem¬
ꝑ latent hypochrite. Nam et si in prin¬
cipio sui quidam non pateant: prius
tamen quã uita eorũ finiatur quã si¬
mulate uicerint. deteguntur. Omne
enĩ sincerũ: ꝑmanet. Nam que simu¬
lata sunt: diuturna esse ñ possunt.
Non eorũ desꝑanda est salus. qui adhuc
aliquid terrenũ sapiunt: dũ possint
et in occultis agere unde iustificentur.
Hii enĩ meliores sunt hẏpochritis: eo qđ
mali sunt in aꝑto. et in occulto boni.
hypochrite uero in occulto mali sunt:
et bonos se palã ostendunt. hipochrit̾a
iustus arguere ꝓhibetur: ne deterior¬
castigatꝰ existat: dicente salomone. Noli
arguere derisorẽ: ne oderit te. De Inuidia
aucꝰtorem. Nam unde bonus. ꝓficit: in¬

Expanded text:
intus vero pleni estis avaritia et iniquiintus vero pleni estis avaritia et iniquitate » . 5. Dupliciter damnantur hypocritae, sive pro occulta iniquitate, 314 sive pro aperta simulatione. Ex illo enim condemnantur, quia iniqui sunt; ex isto, quia ostendunt quod non sunt. 6. Non semper latent hypocritae; nam etsi in principio sui quidam non pateant, prius tamen quam vita eorum finiatur quam simulate vixerint deteguntur. Omne enim sincerum permanet: nam quae simulata sunt diuturna esse non possunt. 7. Non eorum desperanda est salus, qui adhuc aliquid terrenum sapiunt, dum possint et in occultis agere unde justificentur. Hi enim melimali sint in aperto, et in occulto boni. Hypocritae vero occulte mali sunt, et bonos se palam ostendunt. Hypocritam justus arguere castigatus existat, dicente Salomone: Noli arguere derisorem, ne oderit te . CAPUT XXV.auctorem. Nam unde bonus proficit, in
Abbreviated transcription (Latin):
appetitum ad inferiora dimergitur. De
erit. non fouet exemplis. sed deserit: qr
quos uerbo edificat. uita et morib destrũ
it. Hẏpochrite simulatores dicuntur.
qui iusti non esse querunt. sed tantum
uideri cupiunt. hii mala agunt: et bo¬
na ꝓfitentur. Per ostentationẽ quippe
boni apparent: ꝑ acꝰtionẽ uero mali exis¬
tunt. Omĩa possunt a simplicib uicia
perpetrari: simulatio uero et hẏpo chrisis
non cõmittitur nisi a male astutis ꝑ cal¬
liditatẽ ualentibus uicia sub specie uir¬
tutũ celare: et ñ uerã sc̃itatem obicere.
Sc̃i non solum głam supra modũ suũ
omnino non appetunt: sel etiã hoc ipsũ
uideri refugiunt. quod esse merucruÑ.
hẏpochrite aut̃ malitiȩ suȩ occulta tegen¬
tes. ante oculos hominũ quadã innocen¬
bis hẏpochrite. quia similes facꝰti estis.
sepulchris dealbatis: quȩ aforis quidẽ
apparent hominib speciosa: intꝰ uero
foras quidem apparetis hominib iu̾sti

Expanded text:
appetitum ad inferiora demergitur. CAPappetitum ad inferiora demergitur. CAPerit, non fovet exemplis, sed deserit, quia quos verbo aedificat, vita et moribus destruit. 2. Hypocritae simulatores dicuntur, qui justi non esse quaerunt, 313 sed tantum videri cupiunt. Hi mala agunt, et bona profitentur. Per ostentationem quippe boni apparent, per actionem vero mali existunt. 3. Omnia possunt a simplicibus vitia perpetrari, simulatio vero et hypocrisis non committitur nisi a male astutis per calliditatem, valentibus vitia sub specie virtutum celare, et non veram sanctitatem objicere. 4. Sancti non solum gloriam supra modum suum omnino non appetunt, sed etiam hoc ipsum videri refugiunt quod esse meruerunt. Hypocritae autem, malitiae suae occulta tegentes ante oculos hominum, quadam innocenbis, hypocritae, quia similes facti estis sepulcris dealbatis, quae a foris quidem apparent hominibus speciosa, intus vero foris quidem apparetis hominibus justi,
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ in his alta se considatione custodi¬
unt: ne dum alios a terrena intentione
erigunt: ipsi in terrenȩ laudis appetitũ
demergantur. Quidam ꝑ incautã uirtu¬
tum iactantiam relabuntur ad uicia:
et quidã dũ uiciorũ impulsum frequen¬
ter plangunt: de ipsa infirmitate. ualidiꝰ
utile est arrogantib deseri a deo: qua¬
tinus suȩ infirmitatis conscii. ad humili¬
tatem redeant: ut humiles post casum
existant. Non nulli falsa opinione arro¬
gantiȩ se eẽ ꝑfecꝰtos existimant dũ ñ sint:
quia obortis temptationib innotescunt.
lanto quisq fit ueritati uicinior: quanto
se esse longuis ab ea fuerit arbitratus.
hoc enĩ humilitatis est: que deo hominẽ
iungit. Ceterũ iacꝰtantia: oculos quib
deus uideri poterat claudit. Sicut solis ra¬
dius dũ conspicitur acies oculi hebetatur.
sic qui immoderate atiora se scrutatur.
ab intentione ueri obtunditur. Sic̃ aqͥla e

Expanded text:
et tamen in his alta se consideratione custodiet tamen in his alta se consideratione custodiunt, ne dum alios a terrena intentione erigunt, ipsi in terrenae laudis appetitu demergantur. 13. Quidam per incautam virtutum jactantiam relabuntur ad vitia; et quidam, dum vitiorum impulsum frequenter plangunt, de ipsa infirmitate per humilrumque utile est arrogantibus deseri a Deo, quatenus suae infirmitatis conscii ad humilitatem redeant, et humiles post casum existant. 15. Nonnulli falsa opinione arrogantiae se esse perfectos existimant, dum non sint qui obortis tentationibus innotescunt. 16. Tanto quisque fit veritati vicinior, quanto se esse longius ab ea fuerit arbitratus. Hoc enim humilitatis est, quae Deo hominem jungit. Caeterum jactantia oculos, quibus Deus videri poterat, claudit. 17. Sicut solis radius dum conspicitur, acies oculorum hebetatur sic et qui immoderate altiora scrutatur, ab intentione veri obtunditur. 18. Sicut aqu
Abbreviated transcription (Latin):
tionis manescat inceptio scitatis.
Ante maturitatis enim tempus.
messes florentes cito ꝑeunt: ger¬
minaq inutilia funt. Uirtu¬
tes enim scõrum ꝑ ostentationis
appetitum. dominio demonum
iiinundorum subiciuntur: sic̃
demones suorũ oꝑm dños facere: sicut ꝑ
ostentationẽ claldeos rerũ suarũ dñosfe¬
cit. Optima est illa discretio. ut et nota sis
oꝑa nr̃a ad dĩ augnentandam głam: et
occulta ꝓelatione uitanda humana. Ille
aut̃ debet publicare bonũ quod agit:
qui perfecta humilitate fundatus. nulla
iam elatione contingitur. Nam is qui
se intelligit. adhuc amore laudis pulsa¬
ri: facta bona in occulto agat: ne forte
quod egerit ꝑdat. Int̾dũ uiriscĩ dũ inci¬
piunt funditus suam mutabilitatem
corrigere: aliquando tumore tanguntur
elationis: suȩ conscii actionis iustitiȩ. sed
ab huiꝰ subrectionis malo. humilitatis cõ¬
puncꝰtione purgantur. Uiri scĩ non num¬
quã quosdam de se audientes instruunt.

Expanded text:
tionis inanescat coeptio sanctitatis. tionis inanescat coeptio sanctitatis. Ante maturitatis enim tempus messes florentes cito pereunt, germinaque eorum inutilia fiunt. 9. Virtutes sanctorum per ostentationis appetitum dominio daemonum immundorum subjiciuntur, sicut daemones suorum operum dominos facere, sicut ille per ostentationem Chaldaeos rerum suarum dominos fecit. 10. Optima est illa discretio, ut et nota sint opera nostra ad Dei augendam gloriam, et occulta pro elatione vitanda humana. Ille autem debet publicare bonum, quod agit, qui, perfecta humilitate fundatus, nulla jam elatione contingitur. Nam qui se intelligit adhuc amore laudis pulsari, facta bona in occulto agat, ne forte quod egerit perdat. 11. Interdum viri sancti, dum cupiunt funditus suam mutabilitatem corrigere, aliquando tumore tanguntur elationis suae conscii 312 actionis justitiae, sed ab hujus subreptionis malo humilitatis compunctione purgantur. 12. Viri sancti nonnunquam quosdam de se audientes instruunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deo tribuit bona que agit: neq adsi¬
nistram se uertit: qui de diuina in¬
dulgentia peccandi licentiam non pre¬
lectari in laudib sed tunc recte sun
deo non inse quisq laudetur sicut
scriptum est. In dño laudabitur
anima mea. Sepe uanã głam con¬
tempnendo. in aliud genus elatiõis
inciditur: dum inse quisq głatur:
ꝓ eo quod contempnat ab hominib
laudem. Quibusdam concessum ẽ.
tantumbene agere: & fruc̾tum
boni oꝑis non habere: qđ ipsi sibi
auferunt ꝑ studium uanȩ iactan¬
tiȩ. Semꝑ suam aspitiant feditatẽ
qui uane głȩ fauores diligunt: &
perdidisse bonum opus se doleant:
quod pro humana ostentatione fe¬
cerunt. Amator uanȩ głȩ. unde
possit semꝑ laudari agere non qui¬
escit: & subinde illi iures uanitatis.
prauus appetitus auget. Boni oꝑis
inchoatio. non debet citius palam
ad hominũ cognitionẽ uenire:
ne dum boni inchoatio. humanis
oculis reseratur: a uirtute ꝑfec¬

Expanded text:
Deo tribuit bona quae agit; neque ad siDeo tribuit bona quae agit; neque ad sinistram se vertit, qui de divina indulgentia peccandi licentiam non praelectari in laudibus; sed 311 tunc recte, si in Deo, non in se quisque laudetur, sicut scriptum est: In Domino laudabitur anima mea . 4. Saepe vanam gloriam contemnendo, in aliud genus elationis inciditur, dum in se quis gloriatur, pro eo quod contemnat ab hominibus laudem. 5. Quibusdam concessum est tantumdem bene agere, et fructum boni operis non habere, quod ipsi sibi auferunt per studium humanae jactantiae. 6. Semper suam aspiciant foeditatem, qui vanae gloriae favores diligunt, et perdidisse bonum opus doleant, quod pro humana ostentatione fecerunt. 7. Amator vanae gloriae, unde possit semper laudari, agere non quiescit, et subinde illi vires vanitatis pravus appetitus auget. 8. Boni operis inchoatio non debet citius palam ad hominum cognitionem venire, ne dum boni inchoatio humanis oculis reseratur, a virtute perfec
Abbreviated transcription (Latin):
scło: ut eiꝰ se iterũ amori substernant.
Grauiꝰ aũt illos in concupiscentiis scłi
ferit: quos post renuntiationem ad
mundi amorem reduxerit. Et maxi¬
me ꝑ cenodoxiam subicit sibi diabolus
monachum: ut quẽ ꝑ scłi amorem
retuiere non potuit: ab humilitatis
culmine subtrahat: & ꝑ suꝑbiȩ tumo¬
rem sibi subditũ faciat. Dei seruus
semꝑ fallentes diaboli preuidere de¬
bet insidias: & magis in bonis oꝑib
cordis debet adhibere cautelam: ne ꝑ
uanã głam ꝑdat semet ipsum ac ꝑeat:
cunctaq bona amittat que recte
am in factis quam in dictis cauen¬
dam esse iactanctiam: flendam
tamen ruinam sibi quẽquam
magis quam deo placere: & laudem
ab hominib comꝑare. Uanus & erro¬
ris est animus plenus appetere famã¬
& ad capiendam terrenam laudem
studium dare. Circumspice temet ip¬
sum homo: nichilq tibi arroges que
in te sunt: preter peccatum. Non de¬
clinat ad dexteram. qui non sibi sed

Expanded text:
saeculo, ut ejus se iterum amori substernant. saeculo, ut ejus se iterum amori substernant. Gravius autem illos in concupiscentiis saeculi ferit, quos post renuntiationem ad mundi amorem reduxerit. Et maxime per cenodoxiam subjicit sibi diabolus monachum, ut quem per saeculi amorem retinere non potuit, ab humilitatis culmine subtrahat, et per superbiae tumorem sibi subditum faciat. 9. Dei servus semper fallentis diaboli praevidere debet insidias, et magis in bonis operibus cordis debet adhibere cautelam, ne per vanam gloriam perdat semetipsum, ac pereat, cunctaque bona amittat quae recte jactantia. 1. Tam in factis quam in dictis cavendam esse jactantiam; flendam tamen ruinam, qua sibi quemquam magis quam Deo placere, et laudem ab hominibus comparare. 2. Vanus, et erroris est animus plenus, famam appetere et ad capiendam terrenam laudem studium dare. Circumspice temetipsum, homo, nihilque tibi arroges, quae in te sunt praeter peccatum. Non declinat ad dexteram, qui non sibi, sed