comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferat qi potest illi daridonũ ut dicat
cũ uideti inferior qđ potiori cõ cessum
non est. Sicut enĩ cotũ uni conce¬
dinmm potest lic& potiorritti & non
potest alicin quã uis inferiori nihil
in ꝑtiri : ut nemosit uacuus grãdĩ:
Potestis enĩ ꝑsingł os. ꝓphetare ut om̃s discant : & om̃s
exhortentur: Hȩc traditio sina gogȩ est
quam nosuult sectari qͥuna xp̃ianis
qͥdẽ scribit sedex genalfactis non ex
iudȩis ut sedentes disputent senior es
dignitate incathe dris. seqentes
in subsellus. nouissimi inpauim̃ to
suꝑmatas: Iuib: fireuelatũ fuerit:
dandũ locum dicendi precip̾it:
nec despiciendos qr menbra cor¬
porisfunt : Et sp̃s ꝓphȩ tarũ ꝓphe¬
tis fubiectissest. qem̃ unusatq
idẽ sp̃s est quitam ꝓphetis futus¬
rẽ dicentib qũa nhis quire uelant
scripturas infundit sȩ prationẽ & qua¬
litate causarũ . Iderrco dix̃ subiectissest
ꝓphetis. ut in gema accẽderent hac spe
qđ s ps̃ contra dicenti resisteret nediscor¬

Expanded text:
ferat; quia potest et illi dari donum, ut dicat, cum videtur inferior, quod potiori concessum non est. Sicut enim totum uni concedi non potest, licet potiori; ita et non potest alicui, quamvis inferiori, nihil impertiri; ut nemo sit vacuus a gratia Dei. Potestis enim per singulos prophetare; ut omnes discant, et omnes exhortentur. Haec traditio Synagogae est, quam nos vult sectari; quia christianis quidem scribit, sed ex gentibus factis, non ex Judaeis; ut sedentes disputent, seniores dignitate in cathedris, sequentes in subselliis, novissimi in pavimento super mattas. Quibus si revelatum fuerit, dandum locum dicendi praecipit, nec despiciendos; quia membra corporis sunt. Et spiritus prophetarum prophetis subjectus est. Quia enim unus atque idem Spiritus est, qui tam prophetis futura dicentibus, quam iis qui revelant Scripturas, infundit se pro ratione et qualitate causarum; idcirco dixit: Subjectus est prophetis; ut ingenia accenderet hac spe studio contradicendi, resistere; ne discor
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse credamꝰ: Iste in quã uir tantus ingenio tan¬
tusq cloctrina. si rerũ uelut diumarũ de quib scrip¬
sit oppugnator ess& atq destructor. easq non ad
religionẽ sed ad suꝑstitionẽ dicer& ꝑtinere: nescio
utrum tã multa in eis ridenda contẽpnenda de¬
testanda conscriber&: Cũ uͦ deos eosdẽ ita colue¬
rit colendosq censuerit. ut in eo ipso oꝑe litterar̃
suarũ dicat se timere nͤpereant. ñ incursu hosti¬
li sed ciuiũ negligenta. dequa illos uelue runa li¬
beraria se dicit & in menoria bonoꝵ ꝑ eius modi libras
recondi atq seruari: utiliore cura quã metellus
deincendio sacra uestalia. & eneas de troiano excidio
penates lib̾asse p̃dicant᷑. & tam̃ ea legenda scł̃is ꝓdit
quȩ a sapientib & insipientib merito abicienda. &
ueritati religionis inimicisi iudicent᷑: quid existi

Expanded text:
tuisse credamus: iste, inquam, uir tantus ingenio tantuisse credamus: iste, inquam, uir tantus ingenio tantusque doctrina, si rerum uelut diuinarum, de quibus scribit, obpugnator esset adque destructor easque non ad religionem, sed ad superstitionem diceret pertinere, nescio utrum tam multa in eis ridenda contemnenda detestanda conscriberet. Cum uero deos eosdem ita coluerit colendosque censuerit, ut in eo ipso opere litterarum suarum dicat se timere ne pereant, non incursu hostili, sed ciuium neglegentia, de qua illos uelut ruina liberari a se dicit et in memoria bonorum per eius modi libros recondi adque seruari utiliore cura, quam qua Metellus de incendio sacra Vestalia et Aeneas de Troiano excidio penates liberasse praedicatur; et tamen ea legenda saeculis prodit, quae a sapientibus et insipientibus merito abicienda et ueritati religionis inimicissima iudicentur: quid existi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ c̃tendit: addidit sine ulla dubitatione doctissi-¬
mo: Rofecto de hacre sic erat certus. ut auferr&
clubitationẽ quã sol& in om̃ib adhibere : tan quã de
hoc uno. diam ꝓ acadenncoꝵ dubitatione disputaturꝰ.
regrinantes errantesq tãquã hospites tui libri quasi
domũ reduxer̃: ut possemꝰ aliꝗndo qui & ubi essemꝰ
agnoscere : tu aetatẽ patriae. tu descriptiones tẽpoꝵ
tu sacroꝵ iura. tu sac̃dotũ. tu domesticã. tu publi¬
cam disciplimna tu sediũ. regionũ. locoꝵ tu om̃iũ
diunarũ humanarũq rerũ nomina genera. officia causas
aperiusti. Iite gͥ uir tam insignis excellentisq peritiȩ.
u & quod deillo etiã terrentianꝰ ellgantissimo uersiculo
breuit̃ ait. uir doctissimꝰ unde cũq uarro quitam
multa legit. ut aliquid ei seribere uacͥiusse mirem̃
Tam multa scripsit quã multa uix quẽ quã legere po-¬

Expanded text:
esse contendit, addidit, sine ulla dubitatione doctissiesse contendit, addidit, sine ulla dubitatione doctissimo. Profecto de hac re sic erat certus, ut auferret dubitationem, quam solet in omnibus adhibere, tanquam de hoc uno etiam pro Academicorum dubitatione disputaturus, regrinantes errantesque tamquam hospites tui libri quasi domum reduxerunt, ut possemus aliquando qui et ubi essemus agnoscere. Tu aetatem patriae, tu descriptiones temporum, tu sacrorum iura. tu sacerdotum, tu domesticam, tu publicam disciplinam, tu sedem regionum locorum, tu omnium diuinarum humanarumque rerum nomina genera, officia causas aperuisti.\' Iste igitur uir tam insignis excellentisque peritiae et, quod de illo etiam Terentianus elegantissimo uel\'siculo breuiter ait: Vir doctissimus undecumque Varro, qui tam multa legit, ut aliquid ei scribere uacuisse miremur; tam multa scripsit, quam multa uix quemquam legere po
Abbreviated transcription (Latin):
poralia. qm̃ nisi multos putarunt. ne qiuisquã eoꝵ se¬
der& otiosus minutatĩ diusa tribuer̃: Quis mar
quis considerauit attentius quis distinxit acuti¬
us : quis diligentꝰ planiusq conscripsit: Pin
tam &si minꝰ ẽ suauis eloquio: doctrina tam̃
atq sententiis ita refertos ẽ: ut in om̃i eruditi¬
one quã nos sȩcularẽ illiaut̃ liberalẽ uocant.
studiosũ rerũ tantũ iste doceat. quantũ studio¬
sum uerboꝵ cicero delectat: Deniq & ipse
tulliꝰ huic tale testimoniũ ꝑhib& : ut inlibris
academicis dicat etim quȩ ibi uersat᷑ disputati-¬
onẽ se habuisse cum marco uarrone: Homine
inquit om̃iũ facile acutissimo. & sine ulla du-¬
bitatione doctissimo: Non ait eloquentissimo uł
facundissimo. qm reuera in hac facultate multũ
impar est: sed omiũ inquit facile a cutissimo:
Et in eis libris id ÷ academicis ubi cuncta dubitanda

Expanded text:
poralia, quoniam nimis multos putarunt, ne quisquam eorum seporalia, quoniam nimis multos putarunt, ne quisquam eorum sederet otiosus, minutatim diuisa tribuerunt. quis consideravit attentius? quis distinxit acutius? quis diligentius pleniusque conscripsit? Qui tametsi minus est suavis eloquio, doctrina tamen atque sententiis ita refertus est, ut in omni eruditione, quam nos saecularem, illi autem liberalem vocant, studiosum rerum tantum iste doceat, quantum studiosum verborum Cicero delectat. Denique et ipse Tullius huic tale testimonium perhibet, ut in libris Academicis dicat eam, quae ibi versatur, disputationem, se habuisse cum Marco Varrone, homine inquit, omnium facile acutissimo, et sine ulla dubitatione doctissimo. Non ait, Eloquentissimo, vel, facundissimo; quoniam revera in hac facultate multum impar est: sed, omnium, inquit, facile acutissimo. Et in eis libris, id est Academicis, ubi cuncta dubitanda
Abbreviated transcription (Latin):
tuna barbata boni aliquid post hanc uitã esse
sꝑandũ. ciuiꝰ in hac uita potestas nulla ess&. ut
eandẽ saltẽ &atem quȩ barba induit̾ ipsa p̃star&:
N unc uͦ cũ earũ cultus nec ꝓpt̃ ista ipsa quȩ putant
eis subdita sit necessarius: qͥuia & multi colentes
iuuentatẽ deam minime in illa aetate iuguert̃.¬
& multi noneã colentes gaudent robore iuuen¬
tutis Itemq multi fortunȩ barbatȩ supplices
ad nullã uł deformẽ barbã ꝑuenire potuert̃. &
siqua eam ꝓ barba impetranda uenerant᷑. abar¬
batis eius contẽptorib irrident: Itane desipit
cor humanũ. ut quoꝵ deoꝵ cultũ ꝓpt̃ ista stem¬
poralia & cito p̃tereuntia munera quib singlis
singłi prȩ eẽ ꝑhibent᷑. in anẽ ludibriosumq
cognoscit᷑ ꝓpt̃̾ uitã ȩt̃nã credat esse fructuo¬
sum: hanc dare illos posse nec hi dic ere ausi st̃:
qui eis ut ab insipientib popłis colerent᷑ ista opera tem¬

Expanded text:
tuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse tuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse sperandum, cuius in hac uita potestas nulla esset, ut eandem saltem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uero cum earum cultus nec propter ista ipsa, quae putant eis subdita, sit necessarius, quia et multi colentes Iuuentatem deam minime in illa aetate uiguerunt, et multi non eam colentes gaudent robore iuuentutis, itemque multi Fortunae barbatae supplices ad nullam uel deformem barbam peruenire potuerunt, et si qui eam pro barba inpetranda uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridentur: itane desipit cor humanum, ut, quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito praetereuntia munera, quibus singulis singuli praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter uitam aeternam credat esse fructuosum? Hanc dare illos posse nec hi dicere ausi sunt, qui eis, ut ab insipientibus populis colerentur, ista opera tem
Abbreviated transcription (Latin):
deos. iamnec ꝓpt̃ illa saltem quȩ deoꝵ taliũ potes¬
tati tanquã disꝑtita & ꝓpria non ratione ueritatis
sedudnitatis opinione tribuunt᷑ omiño colendist̃ :
sicut credud̃ hi qui cultũ eoꝵ uitȩ hiuiꝰ mortał
utilitatib necessariũ ẽ contendunt: Contra qͦs
iam quinq p̃cedentib uoluminib satis quantũ
potui disputaui: Quȩ cũ ita sint: si eoꝵ qui cole¬
rent deam iuuentatẽ aetas ipsa floreret in sig¬
nius. contẽptores aut̃ eius uł intra annos oc-¬
cũberent iuuentutis. uł in ea tãquã senili tor¬
pore frigescerent:. si malas cultoꝵ suoꝵ speti¬
osius & festiuius fortuna barbata uestir&
A quib aut̃ sꝑneret̾ glabros. aut male barbatos
uideremꝰ.: & iam si reccissime diceremꝰ Flucusq
istas deas singłas posse. suis officus quodam mͦ
limitatas: ac ꝑ hoc nec aiuuentate oportere
peti uitã ȩt̃nã quȩ nondaret barbã. nec afor¬

Expanded text:
deos, iam nec propter illa saltem, quae deorum talium potesdeos, iam nec propter illa saltem, quae deorum talium potestati tamquam dispertita et propria non ratione ueritatis, sed uanitatis opinione tribuuntur, omnino colendi sunt, sicut credunt hi, qui cultum eorum uitae huius mortalis utilitatibus necessarium esse contendunt; contra quos iam quinque praecedentibus uoluminibus satis, quantum potui, disputaui. Quae cum ita sint, si eorum, qui colerent deam Iuuentatem, aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem eius uel intra annos occumberent iuuentutis, uel in ea tamquam senili torpore frigescerent; si malas cultorum suorum speciosius et festiuius Fortuna barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut male barbatos uideremus: etiam sic rectissime diceremus huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo limitatas, ac per hoc nec a Iuuentate oportere peti uitam aeternam, quae non daret barbam, nec a For
Abbreviated transcription (Latin):
regnis sine ulla dubitatione uł cõparatione p̃feren¬
da est. abistoꝵ quoquã dari ciuiquã posse credat᷑ :
N eq enĩ ꝓpterea dii tales uł terrenũ regnũ dare
non posse uis sunt quia illi magni & excelsi sunt. hoc
quiddam paruũ & ab iectum. qđ non dignarent̃ intan¬
ta sublimitate curare: sed quantũlib& considãtione
fragilitatis liumanȩ caducos apices terreni regni me¬
rito quisq contẽpnat. illi dii tales apparuer̃ ut in¬
clignissimi uiderent᷑ quib danda atq seruanda de¬
berent uł ista cõmitti: ac ꝑ hoc siut suꝑiora proxi¬
mis duob: libris ꝑtractata decuer̃ Nullus dĩ exilla
turba uł quasi plebeioꝵ. uł quasi procerũ deoꝵ
idoneus est regna mortalia morcalib dare: quanto
minꝰ potest ĩmortales ex mortalib facere: Huc acce¬
dit. quia siiã cũ illis agimꝰ qui non ꝓpt̃ istam sed ꝓpt̃
uitã quȩ post mortẽ futura ẽ. existimant colendos

Expanded text:
regnis sine ulla dubitatione vel comparatione praeferenregnis sine ulla dubitatione vel comparatione praeferenda est, ab istorum quoquam dari cuiquam posse credatur? Neque enim propterea dii tales vel terrenum regnum dare non posse visi sunt, quia illi magni et excelsi sunt, hoc quiddam parvum et abjectum, quod non dignarentur in tanta sublfragilitatis humanae caducos apices terreni regni merito quisque contemnat, illi di tales apparuerunt, ut indignissimi uiderentur, quibus danda adque seruanda deberent uel ista committi. Ac per hoc, si ut superiora proximis duobus libris pertractata docuerunt nullus deus ex illa turba uel quasi plebeiorum uel quasi procerum deorum idoneus est regna mortalia mortalibus dare, quanto minus potest inmortales ex mortalibus facere! - Huc accedit, quia, si iam cum illis agimus, qui non propter istam, sed propter uitam quae post mortem futura est existimant colendos
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uͦ anescientib stultis dignius irrident̃ in mundo:
Cui gͦ deo uł deȩ ꝓpt̃ quid supplicaret᷑. quantũ ad
illos deos attinet quos instituer̃ ciuitates. adoctis
sollerter inuentũ memoriȩq mandatũ ẽ: Quid a
libero uerbigrã. quid alymphis. quid a uulcano.
acsic acetis quos partim cõmemoraui inquarto
libro. partm precereundos putaui sorro si açe¬
rere unũ. alibero panẽ. auulcano aquã. alymphis
ignẽ p&ere erroris ẽ. quanto maioris deliram̃tiẽẽ in¬
telligi debet. si ciiquã istoꝵ ꝓuita supplicet᷑ aet̾na.
Quĩ obrẽ sicũ de regno terreno quȩreremꝰ. quosnã illud
deos uł deas hominib credendũ eẽt posse conferre.
discusis om̃ib longe alienũ aueritate monstratuẽ
aquoquã istoꝵ multoꝵ numinũ atq falsoꝵ saltẽ
regna terrena existimare constitui: Nonne insanis
simȩ impietatis ẽ. si ȩt̾na uita quȩ terrenis om̃ib

Expanded text:
cum uero a nescientibus stultis, dignius inridentur in mundo. cum uero a nescientibus stultis, dignius inridentur in mundo. Cui ergo deo uel deae propter quid supplicaretur, quantum ad illos deos adtinet quos instituerunt ciuitates, a doctis sollerter inuentum memoriaeque mandatum est: quid a Libero, uerbi gratia, quid a Lymphis, quid a Vulcano ac sic a ceteris, quos partim commemoraui in quarto libro, partim praetereundos putaui. Porro si a Cerere uinum, a Libero panem, a Vulcano aquam, a Lymphis ignem petere erroris est: quanto maioris deliramenti esse intellegi debet, si cuiquam istorum pro uita supplicetur aeterna! Quam ob rem si, cum de regno terreno quaereremus, quosnam illud deos uel deas hominibus credendum esset posse conferre, discussis omnibus longe alienum a ueritate monstratum est a quoquam istorum multorum numinum adque falsorum saltem regsimae impietatis est, si aeterna vita, quae terrenis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
surditate turpissima qualis iocularit᷑. fieri sol&
er̃ cuipiã hominũ dis ĩmortalib supplicanti ut
cũ alyphis petierit iunũ eiq responderit᷑ nos aquã
habemꝰ. hoc alibero pete. possit recte dicere. sini¬
nũ ñ habdis saltẽ date mͥ iutã aet̾nã : Quid hac
absurditate monstruosids: Nõ illȩ cachinnantes.
Solent enĩ eẽ adrisum faciles. siñ a ffectant sallere
ut demones. supplici respondebt̃: O homo putas ne
in potestate nos habere uitã quos audis non habe
uł uitẽ: Impudentissimȩ igit stulticiȩ ẽ. uitã aec̃-¬
nã atalib diis petere uł sꝑare qui uitȩ huꝰ herũ¬
nossime atq breuissimȩ. & si qua ad eam ꝑtinent
aminiculandã atq fulciendã ita singł̃as parti-¬
culas tueri asseruit᷑ ut si qͣuod subalt̾ius tutela ac po¬
testate ẽ p&catur ab alt̾o. tam sit inconueniens & ab¬
surdũ ut mimicȩ scurrilitati uideat᷑ eẽ simillimũ :
qđ cũ fit abscientib nimis digne rident̃ intheatro:

Expanded text:
surditate turpissima, qualis ioculariter in mimo fieerunt cuipiam hominum dis inmortalibus supplicanti, ut, cum a Lymphis petierit uinum eique responderint: Nos aquam habemus, hoc a Libero. pete, possit recte dicere: Si uinum non habetis, saltem date mihi uitam aeternam? Quid hac absurditate monstruosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles, si non adfectent fallere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, putasne in potestate nos habere uitam, quas audis non habere uel uitem? Inpudentissimae igitur stultitiae est uitam aeternam a talibus dis petere uel sperare, qui uitae huius aerumnosissimae adque breuissimae et si qua ad eam pertinent adminiculandam adque fulciendam ita singulas particulas tueri adseruntur, ut, si id, quod sub alterius tutela ac potestate est, petatur ab altero, tam sit inconueniens et absurdum, ut mimicae scurrilitati uideatur esse simillimum. Quod cum fit a scientibus mimis, digne ridentur in theatro;
Abbreviated transcription (Latin):
ticia . ẽ: ita &inem̃datione gaudiũ. Huius¬
gaudii adiutores sumꝰ inqͥt ĩͣa uolu̾ntib eis e¬
mendare se offer  cõmunines. ut qđ uł lecoe¬
perant possent iplere. De creui aut hoc

Expanded text:
titia est, ita in emendatione gaudium; hugaudii adjutores sumus, inquit; quia volentibus eis emendare se, offerunt commonitiones; ut quod velle coeperant, possint implere. CAPUT II. Dec
Abbreviated transcription (Latin):
fectionehominis locucꝰ .ẽ. trinitatis hoc loco
fec̃ mentionẽ. Om̃is enĩ sũma ꝑfectionis: in
trinitate consistit. Ego uero testẽ dm̃ inuoco
in animã meã qđ parcens uob ñ ueni chorintͥũ.
Nunc manifestat qua causa cũ uoluissẽt ire
adillos distulit. ut tunc iret qͥndoiã ꝓpe om̃s
plerent. Quia gͦ corriꝑe illos necesse erat : i ter
suũ ad alios c̃ũtit. ne c̃tristar& multos. Ehoc fu¬
it ilł parcere: qđ utmñtib: eoꝵ cõmend& dm̃ testẽ
dat. ne putarent indignosse. eẽ. & contẽpriab.
illo. Quo cõꝑto ut p̃sentiã eiꝰ mererent᷑ em̃ da¬
rent sc. Non qđ dominem᷑ fidĩ ure: Dominatꝰ¬

Expanded text:
fectione hominis locutus est, Trinitatis hoc loco fecit mentionem; omnis enim summa perfectionis in Trinitate consistit. Ego vero testem Deum invoco in animam meam, quod parcens vobis, nondum veni Corinthum. Nunc manifestat qua causa, cum voluisset ire ad illos, distulit; ut tunc iret, quando jam prope omnes plerent. Quia ergo corripere illos necesse erat, iter suum in alios convertit; ne contristaret multos, et hoc fuit illis parcere. Quod ut mentibus eorum commendet, Deum testem dat; ne putarent se indignos esse, et contemni ab illo: quo comperto, ut praesentiam ejus mererentur, emendarent se. Non quod dominemur fidei vest
Abbreviated transcription (Latin):
tũ adidoneos p̃dicatores ꝑtinet. hoc deb& eẽ.
ut sit apđ illos ẽ.ẽ. non non: ut ñ aliud faci¬
ant. qͣm sciunt utile. Quia enĩ frequent̃ ali.¬
ud uolumꝰ. quã .ẽ. utile: ne uoluntasiuncat
ñ fuit.e. & ñ. sed .ẽ. in illo fuit. qͥa nũ quã aliud
uoluit. quã .ẽ. utile: ẽꝑ enĩ uoluntas eiꝰ. cũ uti

Expanded text:
tum ad idoneos praedicatores pertinet, hoc debet esse, ut sit apud illos, Est, est, non, non; ut non aliud faciant, quam sciunt utile. Quia enim frequenter aliud volumus, quam est utile; ne voluntas vincat non fuit, Est et Non, sed Est in illo fuit; quia numquam aliud voluit, quam est utile
Abbreviated transcription (Latin):
ne maloꝵ colloqͥis & astutia iniqͥtaitis sensus
eoꝵ trans duceretur: qr sapiente s mmndi arie
quada &miitis disputationib: oretire
gestiunt symplicͥũ anonas. utrationes mundana¬
fraudẽ gieti cuntis adnemarqͥ sirũ. ut ađ ciper&
sub norit r eius que illr mandata non fuerat
& des cendentẽ ꝓmłto animo. neman ciplus dedis¬
se quam fuerat᷑ postulatus quarto magis apłs
ea quȩdiocit poterat in spiritu preuidere.
illos feceret circa traditionẽ euangłicam gaudere
se dicit indispositiore conuersationis illoꝵꝵ ut seientes

Expanded text:
ne in malorum colloquiis et astulia iniquilatis sensus eorum transduceretur; quia sapientes mundi arte quadam et minutiis disputationum irretire gestiunt simplicium animos; ut ratione mundanafraudem Giezi euntis ad Naaman Syrum, ut acciperet sub nomine ejus, quae illi mandata non fuerant, et descendentem prompto animo Naaman ei plus dedisse, quam fuerat postulatus ; quanto magis Apostolus ea, quae dixit, poterat in spiritu videre! Majillos faceret circa traditionem evangelicam, gaudere se dicit in dispositione conversationis illorum; ut scientes
Abbreviated transcription (Latin):
cir co despecte sunt anrĩs: qr ad alutem non ꝑ¬
tinꝰet᷑ sed inagis mituuit merrorẽ. & auocant᷑.
adoutdũ his student ratinationẽ cusputar¬
tionibrs: curã animae sude non agant: Quȩ
enĩ tamuera sapientia est : nisi cognouisse. qđ ꝓ
sit & dispeoisse qđ obsit : Obẽ eñi qͥa mpedit
atqunȩ necurã sui agat: non iimerito gͦ qͣxpm

Expanded text:
despecta sunt a nostris, quia ad salutem non pertinent, sed magis mittunt in errorem, et revocant a Deo, ut dum his student ratiocinationum disputationibus, curam animae suae non habeant. Quae enim tam vera sapientia est, nisi cognovisse quod prosit, et despexisse quod obsit? Obest enim, quia impedit animae, ne curam sui agat. Non immerito ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
pientium: ꝑ quos ciuitates & popl̃i regerent̃: hac tamen
fallacia miris modis maligni daemones delectantur:
qui & deceptores & deceptos pariter possidenc: aquoꝵ
dominatione non liberat: nisi gratia dĩ ꝑihm̃ xp̃m dnm̃¬
nr̃m. Dicit eciam idem auctor acutissimus atq doctis¬
simus quodhi soli ei uideant̃ anim aduertisse quid
esset ds̃. qui crediderunt eũ esse animam motu ac ratione
mundum gubernantẽ. Acꝑ hoc & si nondum tenebat
quod ueritas habet. ds enĩ uerus non anima secl animȩ
quoq est effector & conditor: tam sicontra p̃ iudicia
consuetudinis liber eẽ posset. unũ dm̃ colendũ fateret᷑
atq suaderet. motu acratione mundũ gubernantem:
ut ea cum illo dehac re questio remaneret quod eum
diceret eẽ. animam nom potius & animae creatorem.
Dicit etiam antiquos romanos plus annos centum &

Expanded text:
pientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen pientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fallacia miris modis maligni daemones delectantur,, qui et deceptores- et deceptos pariter possident, a quorum dominatione non liberat nisi gratia Dei per rum. Dicit etiam idem auctor acutissimus adque doctissimus, quod hi soli ei uideantur animum aduertisse quid esset Deus. qui crediderunt eum esse animam motu ac ratione mundum gubernantem, ac per hoc, etsi nondum tenebat quod ueritas habet Deus enim uerus non anima, sed animae quoque est effector et conditor, tamen si contra praeiudicia consuetudatque suaderet, motu ac ratione mundum gubernantem, ut ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiquos Romanos plus quam annos centum
Abbreviated transcription (Latin):
cuntatt̃ romanam in sticuisse cõmemorat. ut si eam ciuitatẽ
nouam consticueret. exnatur& potius formula deos
nominaq eoꝵ sẽ fuisse dedicaturum nondubitet conficeri:
Sed iam qm̃ muctera popło esset accepta ab antiquis. xo¬
minũ & cognominũ historiam tenere ut cradita est
debere se dicit: & ad eum finem illa seribere ac ꝑserutari.
ut potius es magis colere quam despicere uulgus uelit
Quib uerbis homo acutissimus satis indicat. non se
aperire om̃iat: quae nonsibi tancum contẽptui essent
sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderent̃ nsi tacerent᷑
Ego ista conicere putari debus nis euident̃ alio loco ipse
dicer& de religionibus loquens. multa eẽ uera quae
non modo uulgo scire non sit utile. sed etiam tam & si
falsa sunc aliter existimare popłm expediat: & ideo
grecos celetas ac mysteria taciturnitate parictibusq
clausisse. hic certe totum consilium prodidit uelut sa¬

Expanded text:
ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tacerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sa
Abbreviated transcription (Latin):
mulacroꝵ insticutores atq cultores implicat &¬
ipsum qui quantolibet eloquio se in libertatem
nitatur euol uere necesse habebat ista uenerari:
Nec quod in hac disputatione di sercus insonat.
mutire auder& in popłi contione. Agamꝰ itaq
xp̃iani dño deo nr̃o gratias. non cado & terrae
sicut iste disputat. sed ei qui fecit caelum & terrã.
qui has suꝑstitiones quas iste balbus uelut balbu¬
tiens uix rep̃hendit. ꝑaltis simã xp̃i humilitatem.
ꝑ apostoloꝵ p̃dicationẽ. ꝑfidem marꝙyrum pro
ueritate morientiũ & cum ueritate uiuentium. non
solum in cordib religiosis uerum etiam in aedibus
suꝑstitiosis libere suoꝵ serintute subuertit:
Quid ipse uarro quem dolemꝰ inrebus diunis ludos
sienicos quãus non uidicio ꝓprio posusst: cum
addcos colendos multis locis horaetur uelut religiosus.
nonne ita confitetur. ñonse illa iudicio suo sequi quae

Expanded text:
mulacrorum institutores adque cultores; inplicat et mulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. Agamus itaque Christiani Domino Deo nostro gratias, non caelo et terrae, sicut iste disputat, sed ei qui fecit caelum et terram, qui has superstitiones, quas iste Balbus uelut balbutiens uix reprehendit, per altissimam Christi humilitatem, per apostolorum praedicationem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertQuid ipse Varro, quem dolemus in rebus diuinis ludos scaenicos, quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sunc uanitatis summaeq leuitatis: etce interim
quae confitentur quãȩ defendunt deos gentiũ.
Deinde cumhaec ad suꝑsticionẽ ꝑtinere dicat.
adreligionẽ uero quae ipse scđm stoneos uidet᷑
docere: Noneñ phylosophi solum in quit
uerum etiã maiores nr̃i suꝑstitionẽ areligione
separauerunt. Numqui totos dies precabantur
inquit &immolabant ut sibi sui liberi supstites
essent.: suꝑstitiosi sunc appellati: Quis non in¬
telligat eum conari. dum consuetudinẽ ciutatis
timet. religionem laudare maiorum. eamq a
suꝑsticione uelle seuingere. sed quomodo id
possit non inuenire : Sienim amaioribus illi
sunt appellati suꝑsticiosi quicotos dies p̃cabant᷑
&immolabant numquid & illi qui instituerunt
qđ iste rep̃hendit deoꝵ simulacra diuersa atate
& ueste distincta. deoꝵ genera. coniugia. cogna¬
tiones: haec utiq cum tamquã suꝑstitios cul¬
pantur: implicat ista culpa maiores calium si¬

Expanded text:
sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem uero, quae ipse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabantur, inquit, et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat eum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamque a superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium si
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitiones exnatura rerum uelut phisicas &
phylosophicas inserat: indignã tamen insticutioni
simulacrorum & opin ionib: fabulosis. ita loquens.
U idetis ne igitur aphysicis rebus bene atq utilit̃
inuentis ratio sit tracta ad commedititios & fictos:
deos: quae res genuit falsas opiniones: erroresq
turbulentos & suꝑsticiones pȩne anilsis : formae-¬¬
& enĩ nobis deorum & aetates & uestitus ornatusq
notisunt. genera preterea. con iugia. cognationes¬
q om̃iaq traducta ad similitudinẽ imbecillica¬
tis humanae. Nam & ꝑcurbatis animis inducunt᷑.
Accepimus enĩ deoꝵ cupiditates. agritudines.
iracundias. Nec uero ut fabulae ferunt dubel¬
lis prelusq caruerunt: nec solum ut apud
omerum cum duos exercitus contrarios alii dii
exalia parte defenderent: sed etiã ut cum titanis
aut cum gigantebus sua propria bella gesser̃.
Haec & dicuntur & credunt᷑ stultissime : & plena

Expanded text:
superstitiones ex natura rerum uelut physicas et superstitiones ex natura rerum uelut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institutioni simulacrorum et opinionibus fabulosis ita loquens: \'Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene adque utiliter inuentis ratio sit tracta ad commenticios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. Et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur; accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias. Nec uero, ut fabulae ferunt, di bellis proeliisque caruerunt; nec solum, ut aput Homerum, \'cum duos exercitus contrarios alii di ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena
Abbreviated transcription (Latin):
medict tamen compositione defixi. Uano igitur
augurio ds̃ terminus noncessit ioui: quicessit ha¬
driani uoluntati. cessit etiã iuliani temeritati. et¬
iõ uiani necessitati. Uiderunt haec intelligentiores
grauioresq romani: sed contret consuetudinem
ciuitatis quae daemonicis ricibus fuerat obligata
parum ualebant᷑:. Qua & ipsi etiam sulla uanc
eẽ sentiebant: naturae tamen rerum sub unius ueri
dĩ regimine atq imperio constitutae. religio sum
cultum qui deo debetur exhibendũ putabant:
seruientes ut ait apostolus creaturae potius quam
creatori qui est benedictus in scła. Huius dĩ ueri
erat auxilium necessarium: a quo micterent᷑ scĩ
uiri & ueracit̃ pii.qui prouera religione morerent᷑:
irridet augurit. & rephendit homines corui&
indignus est quihabeat ullam in his rebus au-¬
ctoritatem: disputat apud eum quintus lucilius
balbus. in scdo de deoꝵ natura libro & cum ipse

Expanded text:
media tamen conpositione defixi. Uano igitur media tamen conpositione defixi. Uano igitur augurio deus Terminus non cessit Ioui, qui cessit Hadriani uoluntati, cessit etiam Iuliani temeritati etIouiani necessitati. Uiderunt haec intelle- gentdores grauioresque Romani; sed contra consuetudinem ciuitatis, quae daemonicis ritibus fuerat obligata, parum ualebant, quia et ipsi, etiamsi illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, inridet auguria et inridet homines corui eindignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat aput eum Quintus Lucilius Balbus in secundo de deorum natura libro, et cum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
inorientalib partibus adriani uoluntate mutati
sunt termim imꝑii romani Ille namq tres pro¬
uincias nobiles armiam. mesopotamiã : assyriã
persarũ concessit impio: ut ds̃ ille terminus
qui romanos terminos scđm istos tuebatur & ꝑ illud
pulcherrimũ auspicium loco noncesserat ioui. plus
hadrianũ regem hominũ quã regem deoꝵ timuisse
uideatur. Receptis quoq alio tempore prouintus
memoratis. nr̃a poene memoria. recrorsus terminus
cessit. quando iulianus deoꝵ illoꝵ oraculis dedicus
immoderato ausu naues iussit incendi quibus
alimonia porcabatur: quet exercitus destitutus.
mox eciã ipso hostili uulnere excincto. intantã est
redactus in opiam : ut inde nullus euaderet. undiq
hostib incursantib militem imꝑatoris morte
turbatum. nisi placito pacis illic imꝑii fines con¬
sticuerent᷑ ubi hodieq ꝑsistunc. non quidem tanto
decrimento quantum concesserat hadrianus sed

Expanded text:
in orientalibus partibus Hadriani uoluntate mutati in orientalibus partibus Hadriani uoluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres prouincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persarum concessit imperio, ut deus ille Terminus, qui Romanos terminos secundum istos tuebatur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore prouinciis memoratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum oraculis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus alimonia portabatur; qua exercitus destitutus mox etiam ipso hostili uulnere extincto in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus euaderet undique hostibus incursantibus militem imperatoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt, non quidem tanto detrimento, quantum concesserat Hadrianus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cui noncedere pulchrum cẽt. Iuam quã haec siuera
sunt non habent om̃ino quid timeant. Nonenĩ con¬
fessuri sunt quoddu cesserint xp̃o: qui ioui cedere
noluerunt. Saluis quippe imꝑii finib xp̃o cedere
potuerunt : & de sedibus locorũ & maxxime de corde
credentiũ: sed ante quã xp̃s ueniss& in carne. ante¬
quã deniq ista scriberent᷑ quae delibris eoꝵ profẽ¬
rimus. sed tamen post ca quam factum est sub rege
tarquinio illud auspicium: aliquotiens romanus
exercitus fusus est hoc est uersus in fugã. salsumq
ostendit auspicium quo uuentas illa noncesserat
iour & gens martia suꝑantib atq irrũ pentibus
gallis impsa urbe concrita est & termini imperii
de ficientib multis ad annibalem ciuitatib in an¬
gustum fuerant coartati: Ita euacuata ẽ pulchri¬
tudo auspicioꝵ remansit contra iouen contumatia.
nondeoꝵ sed daemonioꝵ. Aliud est enĩ noncessisse:
aliud unde cesseras redusse: quamquã & postea

Expanded text:
cui non cedere pulchrum esset. Quamquam haec si uera sunt, non habent omnino quid timeant Non enim confessuri sunt, quod di cesserint Christo, qui Ioui cedere noluerunt; saluis quippe imperii finibus Christo cedere potuerunt et de sedibus locorum et maxime de corde credentium. Sed antequam Christus uenisset in carne, antequam denique ista scriberentur, quae de libris eorum proferimus, sed tamen postea quam factum est sub rege Tarquinio illud auspicium, aliquotiens Romanus exercitus fusus est, hoc est uersus in fugam, falsumque ostendit auspicium, quo Iuuentas illa non cesserat Ioui, et gens Martia superantibus adque inrumpentibus Gallis in ipsa Urbe contrita est, et termini imperii deficientibus multis ad Hannibalem ciuitatibus in angustum fuerant coartati. Ita euacuata est pulchritudo auspiciorum, remansit contra Iouem contumacia, non deorum, sed daemoniorum. Aliud est enim non cessisse, aliud unde cesseras redisse. Quamquam et postea
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ & ꝑdicionẽ diffidentiũ. Aliis qͥdem
oror morti sin mentẽ. Hoc dic̃ qͥa incredulis
p̃dicatio crucis xp̃rodor mortis . ẽ. Audientes
enĩ ubũ dĩa ecipiunt quasi pestẽ exqua orit᷑mors:
& necessẽ .ẽ. ut iuxta fidẽ idoloꝵ fiat eis. Aliis
aut̃ odor uitȩ aduitã . Uerũ ẽ qͥa fidis sermo
qͥsalui fiunt xp̃i bonꝰ odor apłi erant. qͥa since¬
rit̃ p̃dicabant. Qui enĩ non credebant. ipsi
ad fidi ꝑmalĩ int̃p̃tationẽ adultabant.: tollentes diui¬
nũ sensũ ponebant humanũ. Qxqͥb qͥdã telũ
habentes tradicionis iud aice. nec dexp̃o
bene doceliant. idõ minꝰ idoneos hos dic̃.
A pło saut̃ sincerit̃ p̃dicas se. sic̃ ex dõ dictũ
ẽ. ante dm̃: id .ẽ qmodo ds̃ dedit ipsoteste
in xp̃oloquebant᷑. ñ sũ ã querentes głam sed
dĩ hoc ẽ. in xp̃o loqͥei honor ẽ & potentiã p̃di¬
sic dic̃ in pͥma epł a & ne hoc ũ sũtia aliquat̾res.¬

Expanded text:
onem diffidentium. Aliis quidem sumus odor mortis in mortem. Hoc dicit, quia incredulis praedicatio crucis Christi odor mortis est; audientes enim verbum Dei, sic accipiunt quasi pestem, ex qua oritur mors: et necesse est ut juxta fidem illorum fiat eis. Aliis autem odor vitae ad vitam. Verum est, quia fidis sermo qui salvi fiunt, Christi bonus odor Deo erant aposraedicabant. Qui enim non credebant; ipsi ei per malam interpretationem adulterabant, et tollentes divinum sensum, ponebant humanum. Ex quibus quidam zelum habentes traditionis Judaicae, nec de Christo bene docebant, ideo minus idoneos hos dicit: apostolos autem sinceriter praedicasse, sicut ex Deo datum est, ante Deum, id est, quomodo Deus dedit, ipso teste, in Christo loquebantur, non suam quaerentes gloriam, sed Dei. Hoc est in Christo loqui ejus honorem et potentiam psicut in prima epistola. Et ne hoc versutia aliqua terres
Abbreviated transcription (Latin):
minis tratio sp̃serit ingła.  Manifestũ .ẽ.
maiorẽ grãm. eẽ. legis fidĩ qͣͥm legis moysi.
Qũa uis ad hoc enĩ data sit lex moysi ut ꝓdesset :
c̃tẽpta tam̃ facta .ẽ. lex mortis. Ergo qͥa pec¬
catorib: ꝓuidere ñ potuit lex fidĩ quȩ hos
saluaret. non solũ ignoscens. sed & iustificans
enĩ maculati peccato uultũ moysi Defendentis
demonte. cũ lege accepta in tabuł intueri ñ poteran᷑
qͥ gloriosi fac ta erat facesciꝰ nea percatorib
poss& aspiciqͥa digni erant morte. Iuȩ nunc gła
euacuat᷑ ꝑ legẽ sp̃s. cũ accepta remissione pec¬
catoꝵ facti iusti. dignis. aspicere & poss głamdi.
Sic̃ uider̃ inmonte p&rus & iohannes & ia cob: głam¬

Expanded text:
erit in gloria? Manifestum est majorem esse gratiam legis fidei, quam legis Moysi, quamvis enim ad hoc data sit lex Moysi, ut prodesset: comtempta tamen, facta est lex mortis. Ergo quia peccatoribus providere non potuit, venit lex fidei, quae hos salvaret, non solum ignoscens, sed et justifienim maculati peccato in vultum Moysi, descendentis de monte cum lege accepta in tabulis, intueri non poterant; quia gloriosa facta erat facies ejus ne a peccatoribus posset aspici, qui digni erant morte . Quae nunc gloria evacuatur per legem Spiritus, cum accepta remissione peccatorum facti justi, digni sunt aspicere et possunt gloriam Dei, sicut viderunt in monte Petrus et Joannes, et Jacobus g
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sic moyes a it ponebat uelam̃ suꝑ faciẽ suã ne intue¬
rent᷑ filii isrł. Idõ ponebat uelam̃ qñ splendorẽ uil¬
tus eiꝰ ferre ñ poterant causa peccati. Iuo sublato
potestas dat᷑ uidendi głam dĩ usq adfinẽciꝰ qͥatã dui
ñ reuelat᷑ qͥ n diu relicta lege c̃ũtant᷑ ad grãm fidei

Expanded text:
 faciem suam, ne intuerentur filii Israel . Ideo ponebat velamen, quoniam splendorem vultus ejus ferre non poterant, causa peccati, quo sublato, potestas datur videndi gloriam Dei usque ad finem ejus; quia tamdiu non revelatur, quamdiu relicta lege, convertantur ad gratiam fidei
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i .s. indicantes salutẽ quã dedit dsin
xp̃o om̃ib: hominib: scribentib: apłis.
Tẽporali aut̃ atram̃to qđ obsole scit. & ꝑdic
memoriã . Non in tabuł lapideis: sed inta¬
buł cordis carnalib: Punc legẽ ueterẽ
pulsit quȩ pͥmũ data in lapideis tabuł obo¬
lita .ẽ. fractis tabuł sũb monte a moxse.
Noua aut̃ lex in animo scribit᷑: hoc .ẽ. in
differt lex alege : ita differ̃ dispensa¬
tores illiꝰ legis a dispensatorib: legis
issẽ fidutiã ad dm̃. qͥa minor fuit admi¬
nistratio. Non qđ sifficientessimꝰ ȩstimare
aliqͥd a nob̾tanquã a nobsĩt: sed sufficienti a
noui testam̃ti : non lictera sed sp̃ũ. Lit t̃a
enĩ occidit: sp̃s aut̃ uiui ficat. Quã uisp̃¬
I ferit
apłicã dignitatẽ. indĩ tam̃ laudẽ prũpit.
ñ istud meritis humanis ad seribens. sedeiꝰ
ditationẽ ordinare quȩ qͦs lex uetꝰ reos tene¬
bat sal uaret: data remissione peecatoꝵ ꝑ
ius nat᷑s. Dp̃s auc̃ lex fidi quȩ ñ scribit᷑ sed

Expanded text:
 indicantes salutem, quam dedit Deus in Christo omnibus hominibus, scribentibus apostolis; temporalia autem atramento, quod obsolescit et perdit memoriam. Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Nunc legem veterem pulsat, quae primum data in lapideis tabulis abolita est, fractis tabulis sub monte a Moyse. Nova autem lex in animo scribitur , hoc est indiffert lex a lege; ita differunt dispensatores illius legis a dispensatoribus legisisse fiduciam ad Deum; quia minor fuit administratio. Non quod sufficientes simus aestimare aliquid a nobis, tamquam a nobis sit: sed sufficientia novi Testamenti, non littera, sed spiritu. Lim occidit, spiritus autem vivificat. Quamvis praeferat apostolicam dignitatem, in Dei tamen laudem prorumpit, non istud meritis humanis ascribens, sed ejuaedicationem ordinare, quae quos lex vetus reos tenebat, salvaret, data remissione peccatorum us autem, id est, lex fidei quae non scribitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Lam̃ in hac parte gła ñ .ẽ. Illa aut̃ .ẽ. magis gła
quȩ habundat in grã ut purificati homines dono
enĩ qđ euacuat᷑ fuitꝰ gła multomagis qđ ꝑ manet
ingła .ẽ. Non ne gacgłam fuisse in lege. uł in iultu
moysi. sedñ pmansit in moysẽ. qͥa figuraerat in moyse
ñ ueritas Idõ adueniente sailuitore. cessiut figira.
qͥa a paruit ueritas manens sẽꝑut qͥntũ int̃ ẽ int̃
imaginẽ &ueritatẽ : tantũ int̃ sit int̃ gł am uultus

Expanded text:
tamen in hac parte gloria non est. Illa autem magis est gloria, quae abundat in gratia, ut purificati homines dono enim quod evacuatur, fuit in gloria, multo magis quod permanet, in gloria est. Non negat gloriam fuisse in lege, vel in vultu Moysi, sed non permansit; quia futura erat in Moyse, non veritas. Ideo adveniente Salvatore, cessavit figura; quia apparuit veritas manens semper; ut quantum interest inter imaginem et veritatem, tantum intersit inter gloriam vultus
Abbreviated transcription (Latin):
sũ macedoniã. Troadẽs ꝑrexissẽ significat
qͥa solatiũ titi defuit: Intolerabił erat lobor
ꝑstrepentiũ causa. Iãuis enĩ qͥdã eoꝵaꝑu.¬
erant corda sua ad recipiendũ sermonẽ dei.
tam̃ in pudentiã in fideliũ ñ minima existe¬
bat in surgens inapłm telo credenciũ. & hȩc
duo ab uno ĩpleri ñ poterant. aut fideles instru¬
eret: aut in creduł repugnaret. Idõq
uale ilł facto qͥsũsceꝑant eũ : ꝓfectꝰ.ẽ. ma¬

Expanded text:
 Macedoniam. Troadem se perrexisse significat quia solatium Titi defuit, intolerabilis erat labor perstrepentium causa. Quamvis enim quidam eorum aperuerant corda sua ad recipiendum sermonem Dei; tamen impudentia infidelium non minima existebat, insurgens in Apostolum zelo credentium: et haec duo ab uno impleri non poterant, nempe et fideles instruere, et incredulis repugnare. Ideoque, vale illis facto, q
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunis głam sumꝰ uisuri : Idõq & mnosiuicẽ reddere in
qͥntũ possumꝰ debemꝰ beniuolentiȩ di. uc ꝓpensores
simꝰ meiꝰ amore qͥnob fidutiã dedic: abluens nos a pecca¬
tis uidendi głam dĩ. Nunc itaq: opꝰ ẽ ut crescit in nob
fiducia bonis actib parata. lantũ enĩ uidebimꝰ qͥntũ
credimꝰ. nͣ sic̃ moyses ponebat uelam̃ su ꝑ faciẽ suã ne

Expanded text:
ddere, in quantum possumus, debemus benevolentiae Dei; ut propensiores simus in ejus amore, qui nobis fiduciam dedit, abluens nos a peccatis, videndi gloriam Dei. Nunc itaque opus est, ut crescat in nobis fiducia bonis actibus parata; tantum enim videbimus, quantum credimus. Et non sicut Moyses ponebat velamen super faciem suam, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nec reseoꝵ tangebat & ueritate doc¬
trinȩ animaseoꝵ saluabat. Non gͦ carna¬
lit. sed pp̃italit̃ se cõmendabat ad ꝑfectũ sa¬
qͥ debono malesentit: peccat. Aoꝑ hoc cõmen¬
datio hȩc ist smagis ꝓfic. Epła nr̃a uos estis.¬
Recte gͦ ait . qͥa silꝰ corintioꝵ incordeerat
qͥ sẽꝑ alicuꝰ memor .ẽ. scriptꝰ.ẽ. in animo eius :
Quȩ cognoscit᷑ & legit᷑ ab om̃ib: hominib::

Expanded text:
ec res eorum tangebat, et veritate doctrinae animas eorum salvabat. Non ergo carnaliter sed spiritualiter se commendabat ad profectum saqui de bono male sentit, peccat: ac per hoc commendatio haec istis magis proficit. Epistola nostRecte ergo ait quod salus Corinthiorum in corde eratqui semper alicujus memor est, scriptus est in animo ejus. Quae cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
laude dignꝰ in eo qͥcredit: nec uituꝑabił in illoqͥ
ñ credit. Iuia uero ñ recte asserit xp̃m. malus
odor .ẽ. dõ tã in his qͥfideless. quam in his ꝗͥdif¬
fidunt. P utrisq enĩ reuserit. Iuienĩ diffi
ut sic̃ in lege qͥhostias bono uoto offerebat. bonꝰ
odor erat deo & acceptabił: ita & nunc p̃dica¬
tionis uir doctrinȩ odorẽ p̃stat flagbantẽ

Expanded text:
laude dignus in eo qui credit, nec vituperabilis in illo qui non credit: qui vero non recte asserit Christum, malus odor est Deo, tam in his qui fidi sunt, quam in illis qui diffidunt; pro utrisque enim reus erit. Qui enim diffidut sicut in Lege qui hostias bono voto offerebat, bonus odor erat Deo et acceptabilis: ita et nunc praedicationis virtus doctrinae odorem praestat flagrantem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩse. hortabãt᷑ adbonũ : Perseeationẽ patimur &esũs¬
tinemus: Quia ꝑ sequentib se ñ resiscebant: blaspͥhe¬
mamur & obsecramus: Blas phemantes enĩ rogabatd
ut ꝑmiterent rd dirationẽ : Tam quã pur gam̃ ta
hrus mũdi factisumus. om̃iũ ꝑ ipsima usq ad huc:
Non re sistẽdo ulli neq uicem inmalis reddendo
sedsemꝑ  subiciendo utꝑ pacientiam ꝓrio caret adbo¬
nũ contẽptibilis ades pectus fiebat: Osq modo id ẽ.
memorat mala passus ÷ : It qm̃ humilitatẽ suã nihl
subiectionẽ & in uirias nullũ fructũ habere potuis¬
se. Sed & qđ deterius .ẽ. inpcius ꝓficisse. Non cofun
dens uos hȩc scribo : ł loc ẽ. non ut ruborẽ uobfaciam
ꝯhec scribo sedut corrigatis: Sed quasi filios meos caris¬
simos moneo: Adhuc se supplicẽ facit. notor repa adirã
puocati admonitiones eiꝰ sꝑnerent: idagit iimedicus
salutaris qͥ putra mina abseidens dolorẽ illatm
spe & blar dici is mitigat: ut eger securari ꝑmittat:

Expanded text:
onum. Persecutionem patimur et sustinemus; quia persequentibus se non resistebant. Blasphemamur et obsecramus: blasphemantes enim rogabant, ut permitterent sibi reddi rationem. 126 Tamquam purgamenta hujus mundi facti sumus, omnium peripsema usque modo. Non resistendo ulli, neque vicem in malis reddendo, sed semper se subjiciendo; ut per patientiam revocaret ad bonum, contemptibilis et despectus fiebat. Usque modo, id est,  supra memorat, mala passus est. Et quoniam humilitatem suam nihil subjectionem et injurias nullum fructum habere potuisse, sed quod deterius est, in pejus profecisse. Qui dam vos, haec scribo: hoc est, non ut ruborem vobis faciam, haec scribo, sed ut corrigatis. Sed quasi filios meos charissimos moneo. Adhuc se supplicem facit, ne correpti, et ad iram provocati, admonitiones ejus spernerent. Id agit ut medicus salutaris, qui putamina abscindens, dolorem illatum spe et blanditiis mitigat, ut aeger se curari permittat.
Abbreviated transcription (Latin):
ut occidañ Quia ex pecta culũ facti sumꝰ t m¬
huic mũdo & angłis & hominib: Quia eruit ea pec¬
ta culũ enoch & helias usq adeo ut corpora eoꝵ in
platea ꝓiciat᷑ in cõpectu totius popłi infidelis. Ita.
& apłi exspectatulũ facti sunt. qͥa publice ridebãt᷑
pofiti ad inuiriã & mortẽ quãpassi sunt : Mũdũ
tam̃tosiit: mũđ aut̃  ideo co infidelitas dicit᷑: ꝓuisibilia

Expanded text:
culum facti sumus huic mundo, et angelis et hominibus. Quia erunt spectaculum et Enoch et Elias usque adeo, ut corpora eorum in platea projiciantur in conspectu totius populi infidelis; ita et apostoli spectaculum facti sunt; quia publice ridebantur, positi ad injuriam et mortem quam passi sunt. Mundum tamento sunt. Mundus autem idcirco infidelitas dicitur, quia visibilia
Abbreviated transcription (Latin):
patres: Perein eni egouos genui. Hlis dictis ostẽdit
nallũ posse co affectu diligere illos qͦ ipse eos dili¬
gebat: Quis enĩ alienos filios suis preponat in amo¬

Expanded text:
Jesu per Evangelium ego vos genui. His dictis ostendit nullum posse eo affectu diligere illos, quo ipse eos diligebat. Quis enim alienos filios suis praeponat in amo