comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ex uoluntate. ut ꝑseipsum bontis
sit homo non ꝑdm̃. Aut certe melior
ꝑseipsum. quam ꝑdm̃: Hec quippe
uba tua sunt. Nemo inquis idõbonꝰ est:
quia libero affectus arbitrio ẽ. Et pau¬
lo post. Nec idõ quisq malus
est inquis: quia lib̃o arbitruẽ. Quib
u̾bis qͥd dicis: nͥ qd̃nec bonum nec ma¬
lum ds̃ fecerit hominẽ. s utrũlibet ho¬
bonus ds̃ bonũ fecit hominẽ. si nec bonꝰ
nec malus ẽ habendo liberũ arbitrium
qđ in eo ds̃ fecit᷑.s. bene utendo. idest cũ
iamipse bene uult. ñ eũ habet possibi¬
litatem uolendibene: Et quomͦ uerũ
erit fecit ds̃ hominem rectum. an rectꝰ
erat non habens uolun tatembonã. sed
eius possibilitatem: G & prauus erat
nonhabens uoluntatem malam. sed erꝰ
possibilitatem: & a seipso illiẽ uoluntas
quam tunec a seipso ei dicas ẽẽ uolunta¬
tembonam uel malam:s: oriri in illo. non

Expanded text:
non ex voluntate; ut per se ipsum bonus non ex voluntate; ut per se ipsum bonus sit homo, non per Deum, aut certe melior per se ipsum quam per Deum. Haec quippe verba tua sunt: « Nemo, » inquis, « ideo bonus est, quia libero affectus arbitrio est. » Et paulo post: « Nec ideo quisque malus est, » inquis, « quia liberi arbitrii est. » Quibus verbis quid dicis, nisi quod nec bonum nec malum Deus fecerit hominem, sed utrumlibet hoBonus Deus bonum fecit hominem; » si nec bonus, nec malus est habendo liberum arbitrium quod in eo Deus fecit, sed bene utendo, id est, cum jam ipse bene vult, non cum habet possibilitatem volendi bene? Et quomodo verum erit, Fecit Deus hominem rectum ? An rectus erat non habens voluntatem bonam, sed ejus possibilitatem? Ergo et pravus erat non habens voluntatem malam, sed ejus possibilitatem; et a se ipso illi est voluntas  et velle . Quanquam tu nec a se ipso ei dicas esse voluntatem bonam vel malam; sed oriri in illo, non
Abbreviated transcription (Latin):
ber ẽ : s̃. nec malus nec bonus ẽẽ posset. nͥ
liber eẽt. Est gͦ ista possibilitas que no¬
mine libertatis ostendit᷑. ita a sapientissi¬
mo consticuta dõ: ut sine ipsa non sit. qd
ꝑ ipsam ẽẽ non cogitur. Contrarioꝵ em̃
una capacitate. abutroꝵq p̃iudicio usn¬
dicat᷑: Idest nec male uoluntatis nec bo¬
na causa & necessitas dicipotest: Que
utrãq sic recipit. ut neutram cõpellat
existere. Necessarioꝵ gͦ singłaris ductus
& unũ quodammͦꝰ filumẽ. uelut geo¬
metrica illa sine latitudine longitudo
ẽ: nechic unio diuidi pocest. Quã diu
gͦ singłaris ex tenditur: uim nature suȩ
tenet. At ubi ei occurrerit qđ indiũsa
findatur: Illud necessariũ ilico t̃minat᷑.
idest bonus ds̃ bonum fecit hominem.
Auoͣ. Cur gͦ dixisti nec malũ necbonũ
eẽ hominem nisi ꝓpͥa uoluntate. & qͥc¬
qͥd ex dõ habet ex necessariohabere ñ
ex possibili: qđ ius in telligi ex natura

Expanded text:
ber est: sed nec bonus, nec malus esse posset, nisi ber est: sed nec bonus, nec malus esse posset, nisi liber esset. Est ergo ista possibilitas, quae nomine libertatis ostenditur, ita a sapientissimo constituta Deo, ut sine ipsa non sit, quod per ipsam esse non cogitur. Contrariorum enim una capacitate ab utrorumque praejudicio vindicatur; id est, nec malae voluntatis, nec bonae causa et necessitas dici potest, quae utramque sic recipit, ut neutram compellat existere. Necessariorum ergo singularis ductus, et unum quodam modo filum est, velut geometrica illa sine latitudine longitudo est, nec hic unio dividi potest. Quamdiu ergo singularis extenditur, vim naturae suae tenet: at ubi ei occurrerit quod in diversa findatur, illud necessarium illico terminatur. Id est, bonus Deus bonum fecit hominem. AUG. Cur ergo dixisti, nec bonum, nec malum esse hominem, nisi propria voluntate; et quidquid ex Deo habet, ex necessario habere, non ex possibili? Quod vis intelligi, ex natura,
Abbreviated transcription (Latin):
cheus nature huiꝰ accuset auctorem:
Sufficit adillam pestilentiam refellendã
qđͣ catholica ueritas p̃dicat: ab optimo
dõ sic cẽ hominẽ conditum ut necessi¬
tatem peccandi ñ haberet: nec peccaret
si peccare nollet. cum etiam semꝑ nolle
utiq posset. Quis enimtã sit m̃te cȩcus.
ut non uideat sicut homo ẽ primitus
conditus. magnũ bonum eẽ naturȩ pos¬
se non peccare. Quãuis maiussit ñ
posse peccare: Atq hordinatissime
constitutum. ut hoc prius eẽt unde fi¬
eret hominis meritum. & illud esset
postea bene meriti p̃mium: Iul. Hona
gͦ possibilitas mali atq bom. uoluntatem
non cogit: s ꝑmittit oborriri. Nemoigit᷑
idõbonus ẽ: quia libo affectus arbitrio ẽ
St̃ quippe multi homines cque liberi:
s tamen pessimi. S nec idõ quisq malus
ẽ: quia liberi arbitrii ẽ. St̃ enim multieq̾
lib̾tatis huiꝰ participes: tam̃ optimi. Nec
bonus gͥ nec malus homo ido ẽ quia li¬

Expanded text:
chaeus naturae hujus accuset auctorem? chaeus naturae hujus accuset auctorem? Sufficit ad illam pestilentiam refellendam, quod catholica veritas praedicat, ab optimo Deo sic esse hominem conditum, ut necessitatem peccandi non haberet, nec peccaret, si peccare nollet; cum etiam semper nolle utique posset. Quis enim tam sit mente caecus, ut non videat, sicut homo est primitus conditus, magnum bonum esse naturae, posse non peccare; quamvis majus sit, non posse peccare: atque ordinatissime constitutum, ut hoc prius esset unde fieret hominis meritum, et illud esset postea bene meriti praemium? LVII. JUL. Bona ergo possibilitas mali atque boni voluntatem non cogit, sed permittit oboriri. Nemo igitur ideo bonus est, quia libero affectus arbitrio est; sunt quippe multi homines aeque liberi, sed tamen pessimi: sed nec ideo quisque malus est, quia liberi arbitrii est; sunt enim multi aeque libertatis hujus participes, tamen optimi. Nec bonus igitur, nec malus homo ideo est, quia li
Abbreviated transcription (Latin):
Mundus quidem de nicbilo exortus ẽ. sed
dõ faciente. Nam si dm̃ opificem ñ haberet:
de nullis reb oriri om̃ino ñ posset. Sigͦ
& uoluntas in homine uelineiꝰ libero ar¬
bitrio de nichilo exorta ẽ quis eamfecit:
Aut si non facta ł horta est. quis eam ge¬
nuit: Ansola ẽ in reb que ẽẽ ceperunt. fa¬
cta anullo. nata denullo: Cur gͦ ꝓpt̃ illã
cdampnatur homo. quonon uolente exor¬
ta est in illo uoluntas malã: cuiꝰ erat tan¬
tum capax. non efficax: Si aũt ut iure dãp¬
netur. eo uolente in illo exorta est. curesꝰ
ipsius uoluntatẽ de illo exortam negas:
quo uolente exortameẽ. & quo nisi uolen¬
te exoriri non potuisse ñ negas: Cũ uero
de illo exorta est. de natura exorta est: qͥa
homo naturaẽ. & quia potuit eciam
nolle quod uoluit. delibero arbitrio eiꝰ¬
exortaẽ: qđ & ipsum sicut fateris ꝑtinet
ad naturam. Curgͦ negas clausis oculis
res aꝑtas. de natura hominis exoriri ho¬

Expanded text:
Mundus quidem de nihilo exortus est, sed Mundus quidem de nihilo exortus est, sed Deo faciente; nam si Deum opificem non haberet, de nullis rebus omnino oriri non posset. Si ergo et voluntas in homine vel in ejus libero arbitrio de nihilo exorta est, quis eam fecit? Aut si non facta, vel orta est, quis eam genuit? An sola est in rebus, quae esse coeperunt, facta a nullo, nata de nullo? Cur ergo propter illam damnatur homo, quo non volente exorta est in illo voluntas mala, cujus erat tantum capax, non efficax? Si autem, ut jure damnetur, eo volente in illo exorta est; cur ejus ipsius voluntatem de illo exortam negas, quo volente exortam esse, et quo nisi volente exoriri non potuisse non negas? Cum vero de illo orta est, de natura exorta est, quia homo natura est; et quia potuit etiam nolle quod voluit, de libero ejus arbitrio exorta est, quod et ipsum, sicut fateris, pertinet ad naturam: cur ergo negas clausis oculis res apertas, de natura hominis exoriri vo
Abbreviated transcription (Latin):
b reb inali causa ẽ. S huc usq necessa¬
ria illa uenerunt. Iam uoluntas inhis
quidẽ ex oritur: s ñ dehis. Capãcia uo¬
luncatis sunt quippe non plena: nec fa¬
Auoꝰ. Naturam & liberum arbitrium.
rectissime bona confiteris eẽ oꝑadĩ sed
qđ uoluntatem in his quidẽ s non dehis
asseris exoriri: Quid insanius dicipot̃:
Itane uͭ iuliane ex homine hominis uo¬
luntas ñ orit᷑: cum homobonũ opus dĩ
sit: Postremo potuit ne ascendere in cor
tuum exhoriri quidem hominis uolun¬
tatem. s non de libero eius arbitrio: Dic
gͦ unde. si ñ de natura idest non de ipso
homine: Si ñ delibero eius arbitrio. dic ro¬
go unde uoluntas hominis oriatur. di¬
xisti uͥ oriat᷑: dic & unde bona opa dĩ
sunt natura & liberũ arbitriũ: In his inqͥs
uoluntas exoritur : sed non dehis. Unde
qͥ dic. Audiamꝰ. discamꝰ: Aut ostende ali¬
quid alicubi ortumeẽ. cum unde ñ ec̃t.

Expanded text:
bus rebus mali causa est. Sed huc usque necessabus rebus mali causa est. Sed huc usque necessaria illa venerunt: jam voluntas quidem in his exoritur, sed non de his. Capacia voluntatis sunt quippe, non plena; nec faAUG. Naturam et liberum arbitrium rectissime bona confiteris esse Dei opera: sed quod voluntatem in his quidem, sed non de his asseris exoriri, quid insanius dici potest? Itane vero, Juliane, ex homine hominis voluntas non oritur, cum homo bonum opus Dei sit? Postremo potuitne ascendere in cor tuum, exoriri quidem hominis voluntatem, sed non de libero ejus arbitrio? Dic ergo unde, si non de natura, id est, non de ipso homine; si non de libero ejus arbitrio, dic, rogo, unde voluntas hominis oriatur. Dixisti ubi oriatur, dic et unde. Bona opera Dei sunt natura et liberum arbitrium: « In his, » inquis, « voluntas exoritur, sed non de his. » Unde ergo? dic; audiamus, discamus. Aut ostende aliquid alicubi ortum esse, cum unde non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽẽ. Rogat᷑ quomͦ id non abnuamus:
qui negamꝰ naturale peccatum. Responde¬
mus. quia inoꝑe dĩ apossibili existit pec¬
catum istud: non a necessario. Naturalia
gͦ necessaria sunt: possibilia aũt uolunta¬
ria. Augꝰ Sunt & uoluntaria necessaria
sicut beati ẽc uolumꝰ. & necesse ẽ ut uelimꝰ.
Sunt & possibilia naturalia. Si possibile
ẽ enim ut concipiat femina que concũbit
cum uiro suis & illius genitalib menbris.
si nec ipsa sterilissit nec ille: s non c̃ neces¬
sarium. fieri quippe potest. s necesse ñ
ẽ: & tam̃ naturale est. Tace obsecro. Uanc
sunt ddiffinitiones: nec subtiles s pueriles
motui libero: ita: naturam dõ ascͥbimꝰ
conditori. E gͥ natura humana bonum
opus dĩ ẽ libertas arbitrii idest possibi¬
litas uel delinquendi uel recte faciendi.
bonum equȩ opus dĩ. Utrũq hoc homi¬
ni a necessario uenit. Neutra dehis dua¬

Expanded text:
rum esse. Rogatur quomodo id non abnuamus, rum esse. Rogatur quomodo id non abnuamus, qui negamus naturale peccatum. Respondemus, Quia in opere Dei a possibili existit peccatum istud, non a necessario. Naturalia ergo necessaria sunt, possibilia autem voluntaria. AUG. Sunt et voluntaria necessaria, sicut beati esse volumus, et necesse est ut velimus: sunt et possibilia naturalia; sic possibile est enim ut concipiat femina quae concumbit cum viro suis et illius genitalibus membris, si nec ipsa sterilis sit, nec ille; sed non est necessarium: fieri quippe potest, sed necesse non est; et tamen naturale est. Tace, obsecro: vanae sunt definitiones; nec subtiles, sed pucrilemotui libero, ita naturam Deo adscribimus conditori. Est igitur natura humana bonum opus Dei: est libertas arbitrii, id est, possibilitas vel delinquendi, vel recte faciendi, bonum aeque opus Dei. Utrumque hoc homini a necessario venit: neutra de his dua
Abbreviated transcription (Latin):
que ds̃ ẽ. ullomͦ posse peccare: de qͦ dicat
apłs. negare seipsum non pocest:Iltriq
gͥ manicheo resistimus: dicentes abono
& iusto dõ non sic hominẽ ẽẽ factum.
ut ei eẽt necesse peccare: & idõ peccasse
quia uoluit. qui posset & nolle. S qđ
in eius ꝑgeniȩ malatanta & tam mani¬
festa consꝑicimꝰ. non uoluntaria hõiũ.
s cum quib nati sunt: cum ea uenire de
uiciata ꝑpeccatum origine uos negatis:
ꝓfecto ad introducendã naturam mali¬
cuiꝰ commixtione dĩ natura corrupta sit.
tanquam in aree manichȩum heresis ur̃a
constitint: ex qua & illum simul & uos
ueritas deicit. Iuł. Patiunt᷑ hanc õs
ignominiam: qui indicunt ueritati ue¬
ritati bellum. Nos gͦ qđ egimꝰ colligamꝰ.
Quęrit᷑ unde illa prima uoluntas ma¬
la. inhomine fuerit exhorta. Responde¬
mus a motuanimi cogente nullo. Obi¬
citur .s. in oꝑe dĩ apparuit. Assentim̃ ue¬

Expanded text:
quae Deus est, ullo modo posse peccare; de quo dicat quae Deus est, ullo modo posse peccare; de quo dicat Apostolus, Negare se ipsum non potest ? Utrique igitur Manichaeo resistimus, dicentes a bono et justo Deo non sic hominem factum esse, ut ei esset necesse peccare; et ideo peccasse quia voluit, qui posset et nolle. Sed quod in ejus progenie mala tanta et tam manifesta conspicimus, non voluntaria hominum, sed cum quibus nati sunt, cum ea venire de vitiata per peccatum origine vos negatis, profecto ad ncujus commixtione Dei natura corrupta sit, tanquam in arce Manichaeum haeresis vestra constituit, ex qua et illum simul et vos veritas dejicit. LV. JUL. Patiuntur hanc omnes ignominiam, qui indicunt veritati bellum. Nos ergo quod egimus colligamus. Quaeritur unde illa prima voluntas mala in homine fuerit exorta. Respondemus, A motu animi, cogente nullo. Objicitur, Si in opere Dei apparuit? Assentimur ve
Abbreviated transcription (Latin):
bis introducat nescio quã substantiã
cenebrarũ q̃ hominẽ fecerit & q̃ pͥncipalit̃
malũ sit: unde malũ om̃e credat᷑. Tu gͦ¬
dunsor subtilissime huic astutiȩ qua pu¬
tas sapientia resistendum:. Dicam in qͥs
malum abhomine expossibili extitisse:
non ex necessario. Quasi uͭ tͥ ille respon¬
dere non possit. Simalum ex possibilipos¬
nec ego illã: qm̃ ambo ñ ex necessario. s
ex possibili peccasse primũ hominem con¬
fitem. Et enim nos dicentes hominem
ꝓpt̃ea potuisse peccare. quia nonest eiꝰ
natura facta de dõ. quamuis om̃ino eẽ
nisi illo creante non posset: non ita hoc
dicimus. ut exhoc ei dicamꝰ impactam
sicut calũpmaris peccandi necessitatem.
Prsus peccare poterat: & non peccare.S
sinon de nichilo factus eẽt. idest sidedõ
natura eiꝰ eẽt: peccare om̃ino non posset̃.
Qis enimẽ tam demens quidicere audeat
immutabilem atq inconũtibilẽ naturã

Expanded text:
bis introducat nescio quam substantiam bis introducat nescio quam substantiam tenebrarum, quae hominem fecerit, et quae principaliter malum sit, unde malum omne credatur. Tu visor subtilissime, huic astutiae qua putas sapientia resistendum? « Dicam, » inquis, « malum ab homine ex possibili exstitisse, non ex necessario. » Quasi vero tibi ille respondere non possit, Si malum ex possibili, posnec ego illam: quoniam ambo non ex necessario, sed ex possibili peccasse hominem primum confitemur. Etenim nos dicentes hominem propterea potuisse peccare, quia non est ejus natura facta de Deo, quamvis omnino esse nisi illo creante non posset; non ita hoc dicimus, ut ex hoc ei dicamus impactam, sicut calumniaris, peccandi necessitatem. Prorsus peccare poterat et non peccare: sed si non de nihilo factus esset, id est, si de Deo natura ejus esset, peccare omnino non posset. Quis enim est tam demens, qui dicere audeat, immutabilem et inconvertibilem naturam
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ fecisset exnichilo. non eum potu¬
it a conditione mali quȩ denichilo ue¬
niebat ex suere: s rerum difficultate
factus amarior ꝓsuis culpis hominẽ
criminat᷑. & imaginis suȩ exitio. nichi¬
li delicta condempnat. Denignus cũ
eo agit senexmani: ut dicat illum non
usq quaq tenebrarum gente uastatũ.
Cuiꝰ tantam debilitatem inducit tradu¬
cianus: ut cõm̃tetur eum a nichilo fu¬
isse suꝑatum. auoꝰ. Nemo suꝑat᷑ ani¬
chilo: s. tu suꝑaris nichil dicendo. Nec
ego innichilo collocaui spem meam: s
tu ad nichilum ꝑduxisti loquacitatem
cuam. Sane si recte incelligas qđ ꝑu̾se
ẽ. nisi res nulla: Isto modo etiam ds̃¬
nichil non potest suꝑare. quia nullam
nicheus. subtilitates diuisionum tua¬
rum. & idõ dicit. Si malũ exhomine.
hac conclisione territi. aut hominẽ
ꝑdm̃. aut malum negemꝰ ex homine. aut
utrũq ut ille falsum ẽẽ dicamꝰ: Ac sic no¬

Expanded text:
minem fecisset ex nihilo, non eum potuminem fecisset ex nihilo, non eum potuit a conditione mali, quae de nihilo veniebat, exuere: sed rerum difficultate factus amarior, pro suis culpis hominem criminatur, et imaginis suae exitio nihili delicta condemnat. Benignius cum eo agit senex Manes, ut dicat illum non usquequaque tenebrarum gente vastatum; cujus debilitatem tantam inducit Traducianus, ut commentetur eum a nihilo fuisse superatum. AUG. Nemo superatur a nihilo; sed tu superaris nihil dicendo: nec ego in nihilo collocavi spem meam; sed tu ad nihilum perduxisti loquacitatem tuam. Sane, si recte intelligas quod perverse est, nisi res nulla? Isto modo etiam Deus non potest superare nihil; quia nullam nichaeus subtilitates divisionum tuarum, et ideo dicit, Si malum ex homine, hac conclusione territi, aut hominem per Deum, aut malum negemus ex homine, aut utrumque, ut ille, falsum esse dicamus; ac sic no
Abbreviated transcription (Latin):
dat tenebrarum naturam.cui malum
debeamus ascribere. Hinc & augustinꝰ.
Unde malum: de uoluntate. Indem
quit ipsa uoluntas: de homine qui est
opusdĩ. E colligit. Simalum ex uolun¬
tate. uoluntas ex homine. homo opꝰ dĩ:
soluere. ne dm̃ criminosum dicere uidẽt᷑:
qđ tradux eius affirmat. inolentum eque
pdo nob̃ nichil obtulit. idest tenebras
quib malum hoc ascribere debercinus.
Non enim inquit idõ in homine malũ
natum ẽ quia opus dĩerat: s idõ quia
de nichilo erat. Quasi ueritas respondẽ
non possit: & qira impudentia primo
mentitur ds̃ cuus eẽ in homine uolunta¬
tem. deinde condempnat: cũ malũ istud
indelicet peccatum de necessitate noue¬
rit cenebrarum idest antiqui nichili con¬
tigisse: In fleximꝰ ꝑcasus nichiłut ap¬
pareret traduciam uirtus innichilo collo¬
cantis spemsuam. Hide tam̃ in becillita¬
tem dĩ: quem traducianus inducit. Ipsũ
nichilum. suꝑare non ualuit. Cũq ho¬

Expanded text:
dat tenebrarum naturam, cui malum dat tenebrarum naturam, cui malum debeamus adscribere. Hinc et Augustinus: Unde malum? De voluntate. Unde, inquit, ipsa voluntas? De homine, qui est opus Dei. Et colligit: Si malum ex voluntate, voluntas ex homine, homo opus Dei;solvere, ne Deum criminosum dicere videretur quod tradux ejus affirmat, violentum aeque pro Deo nobis nihil obtulit, id est, tenebras quibus malum hoc adscribere deberemus. « Non enim, » inquit, « ideo in homine malum natum est, quia opus Dei erat, sed ideo quia de nihilo erat » . Quasi veritas respondere non possit: Et qua impudentia primo mentitur Deus tuus, esse in homine voluntatem; deinde condemnat, cum malum istud, videlicet peccatum, de necessitate noverit tenebrarum, id est, antiqui nihili contigisse? Infleximus per casus nihil, ut appareret Traduciani virtus in nihilo collocantis spem suam. Vide tamen imbecillitatem Dei, quem Traducianus inducit. Ipsum nihilum superare non valuit: cumque ho
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ dm̃ semꝑ & immutabilit̃ & beatis¬
simȩ uiuere. S qm̃ sunt & quedam necessi¬
tates sic auoluntatib aliene. ut & necessitaᷤ
sit ubi uoluntas non est. & uoluntas uͥ
necessitas non est: ex parte saltem uerumẽ
qđ dicitur. uoluntas necessitati ñ potest
admoueri. Quiuero dicit. mala uolun¬
nobis si potest. uoluntatem uł malam uł
bonam uͥnatura non est ostendat:aut
qđ uoluntas eẽ aliqua possit.si natura
non sit quȩ aliquid uelit. Attende igit᷑
quam sis aueritate seclusus. Tu dicisuo¬
luntas mala naturȩ non potest admo¬
ueri: ueritas aũt dicit.quãdiu ẽ uolun¬
tas ulla. natura non potest separari. Iul.
Hanc gͦ subtilitatẽ diuisionũ ñ intro¬
spiciens manichȩus: traducianorum
nob̃ ꝓduxit examina. Argum̃tat᷑ enim
hoc modo. Unde malum:. imirum de
uoluntate. Unde uoluntas mala: Respon¬
det de homine. Unde homo ꝑdm̃. Con
religiosus ne criminosum faciat dm̃.

Expanded text:
necesse est Deum semper et immutabiliter et beatisnecesse est Deum semper et immutabiliter et beatissime vivere. Sed quoniam sunt et quaedam necessitates sic a voluntatibus alienae, ut et necessitas sit ubi voluntas non est, et voluntas ubi non est necessitas: ex parte saltem verum est quod dicitur, Voluntas necessitati non potest admoveri. Qui vero dicit, Mala volunnobis, si potest, voluntatem vel malam, vel bonam, ubi natura non est, ostendat; aut quod voluntas esse aliqua possit, si natura non sit quae aliquid velit. Attende igitur quam sis a veritate seclusus. Tu dicis, Voluntas mala naturae non potest admoveri: veritas autem dicit, Quamdiu est voluntas ulla, a natura non potest separari. LIV. JUL. Hanc ergo subtilitatem divisionum non introspiciens Manichaeus, Traducianorum nobis produxit examina. Argumentatur enim hoc modo: Unde malum? Nimirum de voluntate. Unde voluntas mala? Respondet, De homine. Unde homo? Per Deum.religiosus, ne criminosum faciat Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit: Si gͦ naturȩ sunt angłs & homo:
ꝓfecto natura uult qđ cũq uult angłs:
natura uult qđ cũq uult homo. Quomͦ
gͦ malũ uoluntatis. nature ñ potest ad mo¬
ueri. cum uelle aliqͥd nisi natura ñ pos¬
sit: aut non imputet᷑ homini peccatum
uoluntatis sue quia homo natura ẽ. et
malum uoluntate᷑ ut dicis nature ñ pot̃
admoueri: Anin tantum tua progredit᷑
uanitas: ut nature dicas debere imputari.
qđnaturȩ non potest admoueri: Nã quis
dicat naturȩ non imputari qđ imputat᷑
homini: nisi quis quis ita desipit. ut ho¬
minem neget ẽẽ naturam: Uidesne ꝗͣ
multum loquaris. nesciens quod
loquaris. Sigͦ dicas uoluntas necessita¬
ti non potest ad moueri: ne hoc quidem
uniũsalit uerumest. Aliquando enim
qđ necesse ẽ uolumꝰ sicut necesse est: ut
qui ꝑseuerant bene uiuunt. fiant beati.
Aliquando etiam necesse est aliquid ut
uelimuis. sicut necesse ẽ nos beatitudine ue¬
le: Vlnde quedam ẽ & beata necessitas: quia

Expanded text:
rit? Si ergo naturae sunt angelus et homo; profecto natura vult quodcumque vult angelus, natura vult quodcumque vult homo. Quomodo ergo malum voluntatis naturae non potest admoveri; cum velle aliquid nisi natura non possit? Aut non imputetur homini peccatum voluntatis suae; quia homo natura est, et malum voluntatis, ut dicis, naturae non potest admoveri. An in tantum tua progreditur vanitas, ut naturae dicas debere imputari, quod naturae non potest admoveri? Nam quis dicat naturae non imputari, quod imputatur homini, nisi quisquis ita desipit, ut hominem neget esse naturam? Videsne quam multum loquaris, nesciens quid loquaris? Si ergo dicas, Voluntas necessitati non potest admoveri; ne hoc quidem universaliter verum est. Aliquando enim quod necesse est volumus; sicut necesse est ut qui perseveranter bene vivunt, fiant beati: aliquando etiam necesse est aliquid ut velimus; sicut necesse est nos beatitudinem velle: unde quaedam est et beata necessitas, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ra replebit᷑. & ds erit omnia inomnib.
ut male aliquid uelle ñ possit. Unitusẽ
quippe iusticia: & celum nouũ & terra
noua ꝑmittit᷑ nob in quib iusticia in¬
habitat. Aut si forte turbatus presenti
uitȩ ñ futurȩ istam regłam finxissete di¬
cis: ñ contendo cum uicto. Illud certe
adhanc uitã ꝑtinete ñ negas. uͥ uides ho¬
minẽ uelle nec facere bonũ. & nolle atq
agere malum: Cogerisq hoc uicium con¬
tra regłam tuã necessitati tribuere. ñ uo¬
luntati. Abhac aũt necessitate cũ qua na¬
scuntur ce paruuli. s etatis aecessu ici¬
pit apparere: quis liberat hominẽ mise¬

Expanded text:
ra replebitur, et Deus erit omnia in omnibus , ra replebitur, et Deus erit omnia in omnibus , ut male aliquid velle non possit. Virtus est quippe justitia; et coelum novum et terra nova promittitur nobis, in quibus justitia inhabitat . Aut si forte turbatus, praesenti vitae, non futurae istam regulam finxisse te dicis; non contendo cum victo: illud certe ad hanc vitam pertinere non negas, ubi vides hominem velle, nec facere bonum; et nolle, atque agere malum: cogerisque hoc vitium contra regulam tuam necessitati tribuere, non voluntati. Ab hac autem necessitate, cum qua nascuntur et parvuli, sed aetatis accessu incipit apparere, quis liberat hominem mise
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ullo modo possit homo ñeẽ natura:
Quanto satiꝰ est te sana loqui & dicere ho¬
minis uoluntatem malam ñ nͥ alicuiꝰ ẽe¬
ir naturȩ. quia om̃is homo natura est.
s istam naturam cum primo malum egit
non ex necessario s ex possibili habuisse
uoluntatem malam: quandoquidem his
nominib tͥ placuit tͥ duo ista discernere:
quor in uno intelligit᷑ id fieri qđ neces¬
seẽ: in altero aut̃ id qđ fieri quidẽ põt̃.
s necesse non ẽ quia & ñ fieri potest: hoc
enim de peccato primi hominis uel pͥ¬
moꝵ hominũ. uerissime dicit᷑. Restat
ille qui clamat. non q uolo facio bonũ:
s qđ nolo malum hoc ago. Iste quippe
ex necessario malũ agit. qui non uult¬
&& agit. frangitq tuam regłam quam
temeraria loquacitate finxisti dicens.
qd uult ñ fac̾e. &. malũ nolle. et tam̃ ag̾e ne¬
cessitas ñ ẽ: aut econtrario ñ erit nob̾ etiã uir¬
tutis necessitas felis. qñ tantagr̾a nr̃a natu¬

Expanded text:
quasi ullo modo possit homo non esse natura? quasi ullo modo possit homo non esse natura? Quanto satius est, te sana loqui, et dicere hominis voluntatem malam nonnisi alicujus esse naturae, quia omnis homo natura est; sed istam naturam, cum primo malum egit, non ex necessario, sed ex possibili habuisse voluntatem malam: quandoquidem his nominibus tibi placuit duo ista discernere, quorum in uno intelligitur id fieri quod necesse est, in altero autem id quod fieri quidem potest, sed necesse non est, quia et non fieri potest? Hoc enim de peccato primi hominis, vel primorum hominum verissime dicitur: restat ille qui clamat, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago . Iste quippe ex necessario malum agit, qui non vult et agit: frangitque tuam regulam, quam temeraria loquacitate finxisti dicens, quod vult, non facere, et malum nolle, et tamen agere, necessitas non est; aut e contrario non erit nobis etiam virtutis necessitas felix, quando tanta gratia natura nost
Abbreviated transcription (Latin):
An angłs & homo nature non sunt: Quis
hoc loquit᷑ nisi nesciens qͥdloquatur: Na¬
ture gͥ asscͥbitur. qd̾ angło ascribit᷑. nature
a scͥbit᷑ qd̾ hõi ascͥbit᷑: s nature q̃ abonodo con¬
dita ẽ bona & uoluntate sua fact̾a ẽ mala. Ic
ꝑ hoc rect̾issime malũ qd̾ his naturis ascͥbit᷑. ei
a quost̃ condite ñ ascͥbit᷑: quia ñ eas ita condi¬
dit cũpͥmũ condidit. ut eis e̾ẽt habende
male uoluntatis ulla necessitas
s tantũm᷑ possibilitas: ubi meritũ com¬
pararet. atq inueniret in eis bona uo¬
luntaf. Non deserta p̃mium. deserta sup¬
pliciũ. Qͥdgͦ malicia uoluntatis quęris
ex cusare naturam. cuiꝰ est uelle seu nolle:
leq enim ẽ mala uoluntas nͥ uolentis.
aut angli aut hominis: quas non ẽẽ na¬
turas. nulla ratione possumus dicere.
Cur inquam asscribis homini malam
uoluntatẽ. ut non iniuste possit maletio¬
luntatis merito penas lu Ve ere: & quod

Expanded text:
An angelus et homo naturae non sunt? Quis An angelus et homo naturae non sunt? Quis hoc loquitur, nisi nesciens quid loquatur? Naturae igitur adscribitur, quod angelo adscribitur; naturae adscribitur, quod homini adscribitur: sed naturae quae a bono Deo condita est bona, et voluntate sua facta est mala. Ac per hoc, rectissime malum, quod his naturis adscribitur, ei a quo sunt conditae non adscribitur; quia non eas ita condidit, cum primum condidit, ut eis esset habendae malae voluntatis ulla necessitas, sed tantummodo possibilitas; ubi meritum compararet, atque inveniret in eis bona voluntas non deserta praemium, deserta supplicium. Quid ergo malitia voluntatis quaeris excusare naturam, cujus est velle seu nolle? Neque enim est mala voluntas, nisi volentis aut angeli, aut hominis, quas non esse naturas nulla ratione possumus dicere. Cur, inquam, adscribis homini malam voluntatem, ut non injuste possit malae voluntatis merito poenas luere; et quod
Abbreviated transcription (Latin):
possibilitas faciendi boni et mali. re¬
moueatur ab utriusq uoluntatis ef¬
fectu. Ac ꝑ hoc. nec uirtutis a neces¬
sario ꝓbat᷑ causa eẽ. nec uicii. Ut em̃ hone¬
stis hanc faciamꝰ in uiriam. ut ex ea quo
cum imꝑbis certare uideantur. nec bonȩ
ci nec male asscribat᷑ meritũ uolintatis.
Habet gͦ testimoniũ ingenuitatis suȩ qđ
innocens ẽ. que nec bononec malo uolũ¬
tario dum taxat plena ẽ. Possibilitatẽ
gͦ uoluntatis asscribe naturȩ: uoluntatẽ
aũt nec bonam nec malam nature. Inui¬
cte gͥ collectum est. uoluntatem malam ex¬
ortam quidẽ in oꝑe dĩ. s apossibili. non
a necessario. Qđ reputari non potest pos¬
sibilitatis datori: s. possibilitatis ipsius gu¬
bernatori. Auo. Uoluntatem nec bonam
asscribenda ut dicis uoluntas bona seu
mala: nec honorandus debona. nec de
mala ẽ uoluntate dampnandus. Qd eñi
ẽ iniquius. quam ut de malo qđ ei non est
asscribendum. audicemꝰ eẽ dampnandũ:

Expanded text:
possibilitas faciendi boni et mali repossibilitas faciendi boni et mali removeatur ab utriusque voluntatis effectu. Ac per hoc, nec virtutis a necessario probatur causa esse, nec vitii. Ut enim honestis hanc faciamus injuriam, ut ex eo quo cum improbis certare videantur, nec bonae ei, nec malae adscribatur meritum voluntatis: habet ergo testimonium ingenuitatis suae, quod innocens est, quia nec bono, nec malo, voluntario duntaxat, plena est. Possibilitatem ergo voluntatis adscribe naturae; voluntatem autem nec bonam, nec malam, naturae. Invicte ergo collectum est, voluntatem malam exortam quidem in opere Dei; sed a possibili, non a necessario: quod reputari non potest possibilitatis datori, sed possibilitatis ipsius gubernatori. AUG. Voluntatem nec bonam,adscribenda, ut dicis, voluntas bona vel mala; nec honorandus de bona, nec de mala est voluntate damnandus. Quid enim est iniquius, quam ut de malo, quod ei non est adscribendum, judicemus esse damnandum?
Abbreviated transcription (Latin):
noris uirtutis merito. accedere nobis
debuit uirtus maior in premio: ut
malam uoluntatem sic non habere¬
mus. ut nec habere possemus. O de¬
sideranda necessitas. Donabit eam
ueritas. ut sit certa securitas: si ne qͣ
non potest ẽẽ illa cui non ẽ aliquid
addendum iam plena nr̃a felicitas.
ulianꝰ At hoc in contrarium torqueri
potest: ut dicatur sed malo aptata
natura ẽ. Nam quia malum uolũ¬
tarium eẽ non poterat. si necessitas
fuisset mali: ob hoc data ẽ possibilita ᷤᷤ
boni. ut malo ꝓprietas pararetur.
Quod quidem acutum ẽ. sed insanum.
Omnnia enim rerum a meliore parte ta¬
xantur. Huc et dignitas auctori̾ta¬
tis accedit. id ẽ dei : qui non ob ea
quȩ puniturus erat liberum animal
fecit: sed propterea quȩ remuneratu¬
rus. possibilitatem contrariorum dedit.
Ueruntamen suꝑ hoc pugnare nolo:
sed ꝑmitto aliquid calumpnię. ut
nichil de opificis auctoritate p̃scribã.
llud tamen necessario sequitur: ut hȩc

Expanded text:
noris virtutis merito, accedere nobis noris virtutis merito, accedere nobis debuit virtus major in praemio, ut malam voluntatem sic non haberemus, ut nec habere possemus. O desideranda necessitas! Donabit eam veritas, ut sit certa securitas, sine qua non potest esse illa, cui non est aliquid addendum, jam plena nostra felicitas. LXII. JUL. At hoc in contrarium torqueri potest, ut dicatur, Sed malo aptata natura est: nam quia malum voluntarium esse non poterat, si necessitas fuisset mali; ob hoc data est possibilitas boni, ut malo proprietas pararetur. Quod quidem acutum est, sed insanum: omnia enim rerum a meliore parte taxantur: huc et dignitas auctoris accedit, id est, Dei, qui non ob ea quae puniturus erat, liberum animal fecit; sed propter ea qua remuneraturus, possibilitatem contrariorum dedit. Verumtamen super hoc pugnare nolo: sed permitto aliquid calumniae, ut nihil de opificis auctoritate praescribam. Illud tamen necessario sequitur, ut haec
Abbreviated transcription (Latin):
chil eẽ ista necessitate felicius: qua tam
necesse ẽ ut ds̃ non male uiuat: quam
necesse est ut semꝑ atq beatissime uiuat.
Neq enim uerba tua timet necessitas talis.
in quib noliusti dicere. necessitatem aut̃
boni habuisset : sed maliusti dicere ꝑtulisset.
si non habuisset possibilitatem mali. Ut ui¬
delicet ds̃ homini peꝑcisse uideatur. ne tan¬
quam erumpnosum aliquid ꝑferret neces¬
sitatem boni. non habendo possibilitatem
mali. Quod tam magnum ẽ bonum: ut
scĩs seruaretur ad premium. Quos
itidem oblitus es. sicut deum. Heq
enim tunc sine uirtute uiuemus.
quando nob̾ concedetur ne adnõ aliqñ
recedere possimus: quoniam nec uel¬
le poterimus. Ita enim nobis certum
erit bonum quo semꝑ ut ꝓmissum ẽ
cum dño erimus: ut ab eo recedere ñ
uelimus. nec uelle possimus. Non gͦ
aliter non ẽẽt uirtus in nob̃: nisi
uoluntatem malam sic non haberemꝰ.
ut habere possemus. Sed ꝓ huiꝰ mi¬

Expanded text:
hil esse ista necessitate felicius, qua tam hil esse ista necessitate felicius, qua tam necesse est ut Deus non male vivat, quam necesse est ut semper atque beatissime vivat. Neque enim verba tua timet necessitas talis, in quibus noluisti dicere, « Necessitatem autem boni » habuisset, sed maluisti dicere, « pertulisset, si non habuisset possibilitatem mali: » ut videlicet Deus homini pepercisse videatur, ne tanquam aerumnosum aliquid perferret necessitatem boni, non habendo possibilitatem mali; quod tam magnum est bonum, ut sanctis servaretur ad praemium: quos itidem oblitus es, sicut Deum. Neque enim tunc sine virtute vivemus, quando nobis concedetur, ne a Domino aliquando recedere possimus, quoniam nec velle poterimus. Ita enim nobis certum erit bonum, quo semper, ut promissum est, cum Domino erimus ; ut ab eo recedere non velimus, nec velle possimus. Non ergo aliter esset virtus in nobis, nisi voluntatem malam sic non haberemus, ut habere possemus: sed pro hujus mi
Abbreviated transcription (Latin):
se: sed a possibili non anecessario. Si hȩc
possibilitas extra naturam ẽ: ipsa potius
unde mala uoluntas extitit. non natura
dampnetur. Si uero ad naturam etiam
possibilitas ꝑtinet: magis sibi uoluntatem
malam natura fecit: quia & non facere po¬
tuit. Hoc enim abste commendata defini¬
tio possibilitatis ostendit. Hemo tibi dic̃:
ideo mala natura ẽ. quia potuit habere
uoluntatem malam. Nos certe contra qͦs
nunc loqueris. non hoc dicimus. Quid suꝑ¬
fluis ĩmoraris: In eo plane quod dixxisti.
bonum hoc quod uirtus dicitur. uolunta¬
rium non ẽẽt si necessitatem boni habu¬
isset: necessitatem autem boni ꝑtulisset.
si non habuisset possibilitatem mali: ꝓrsus
oblitus es deum. cuius uirtus tantomagis ẽ
necessaria. quantomagis eam sic uult ut
nolle non possit. Nam & tu dixisti in
primo huius tui oꝑis libro dm̃ nͥ iustum
ẽẽ non posse: quȩ si necessitas dicenda ẽ.
dicatur omnino: dum tamen constet ni¬

Expanded text:
se, sed a possibili, non a necessario. » Si haec se, sed a possibili, non a necessario. » Si haec possibilitas extra naturam est: ipsa potius, unde mala exstitit voluntas, non natura damnetur. Si vero ad naturam etiam possibilitas pertinet; magis sibi voluntatem malam natura fecit, quia et non facere potuit: hoc enim abs te commendata definitio possibilitatis ostendit. Nemo tibi dicit, « Ideo mala natura est, quia potuit habere voluntatem malam. » Nos certe, contra quos nunc loqueris, non hoc dicimus: quid superfluis immoraris? In eo plane, quod dixisti, « Bonum hoc quod virtus dicitur, nonssitatem boni habuisset; necessitatem autem boni pertulisset, si non habuisset possibilitatem mali: » prorsus oblitus es Deum, cujus virtus tanto magis est necessaria, quanto magis eam sic vult, ut nolle non possit. Nam et tu dixisti in primo hujus operis tui libro, « Deum nisi justum esse non posse » : quae si necessitas dicenda est, dicatur omnino; dum tamen constet, ni
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑant̾ etiã q̃ ꝓpt̃ea necessaria uocas.
qđ alit̃ eẽ non possunt. Qđ em̃ hominib
impossibile ẽ. dõ facile ẽ: cui ñ fuit ne¬
cessarium ut camelus ꝑforam̃ acus intra¬
re non posset:. s possibile potius ut intra¬
ret: sicut caro & ossa ꝑostia missa sunt
clausa. frustra itaq conaris naturam
defendere uiciatam. Si aliqͥd utile pro
illa queris agere: ut sanetur age. ñ ut
excusecur. Sine ut ipsa sibi fecerit. unde
merito dampnaret᷑. Nã unde extiterit
uoluntas mala quicquid aliud dicis.
et de illa exctitisse negas: iniustam dap¬
nationem eius affirmas. Quid enim
aliud diçis. nisi non ipsa fecit unde damp¬
natur. ÷ qͥd. & ergo iniquius. quam ut in¬
de dampnetur quod ipsa non fecit: Si
autem ipsa fecit: quid eam de possibili ex.¬
cusare conaris. unde illam in excusabilius
accusare conuinceris: Dicis enim uolunta¬
tem malam innatura quidem exti ⁊tis¬

Expanded text:
ia vocas, ia vocas, quod aliter esse non possunt. Quod enim hominibus impossibile est, Deo facile est. Cui non fuit necessarium ut camelus per foramen acus intrare non posset, sed possibile potius ut intraret ; sicut caro et ossa per ostia missa sunt clausa . Frustra itaque conaris naturam defendere vitiatam. Si aliquid utile pro illa quaeris agere, ut sanetur age, non ut excusetur. Sine ut ipsa sibi fecerit, unde merito damnaretur. Nam unde exstiterit mala voluntas, quidquid aliud dicis, et de illa exstitisse negas, injustam damnationem ejus affirmas. Quid enim aliud dicis, nisi, Non ipsa fecit unde damnatur? Quid ergo iniquius, quam ut inde damnetur, quod ipsa non fecit? Si autem ipsa fecit, quid eam de possibili excusare conaris, unde illam inexcusabilius accusare convinceris? Dicis enim, « voluntatem malam in natura quidem exstitis
Abbreviated transcription (Latin):
te desereret. Nec illud sanc infructuose.
nec impiine facturus. Unde pia ac so¬
bria cogitatione colligit᷑: primã uolun¬
tatem bonam. in dĩ opus eẽ. Cum illa qͥ¬
ppe fecit hominẽ rectũ. Neq em̃ unquã
nisi recta uolens rectus ẽ quisquã. ꝓpter
qđ uoluntas bona ñ reddit᷑ ꝑ dita. nisi
abillo a quoẽ condita: nec aliunde pu¬
tandum c̃ sanari posse peccati necessi¬
tatem. nisi miserante illo. cuiꝰ alto iustoq
iudicio subsecuta ẽ posteros eiꝰ. qui sine
ulla necessitate peccauit. Unde ille post¬
ea quam peccati habitantis incarne sua.
quo cogebat᷑ malum agere qđ nolebat.
necessitatẽ penãq defleuit: mox adquẽ
confugiendum eẽt ostendens. miser ego
litas illa. quã ce tanquam magnũ aliqͥd
inuenisse arbitraris Iam quippe amissa
ẽ quando necessitate agit᷑ malũ. & sub
necessario malo clamat homo. Miser ego
homo: S plane ille subueniat. cuiꝰ gr̃a

Expanded text:
te desereret; nec illud sane infructuose, te desereret; nec illud sane infructuose, nec istud impune facturus. Unde pia et sobria cogitatione colligitur, primam voluntatem bonam Dei opus esse: cum illa quippe fecit hominem rectum: neque enim unquam, nisi recta volens, rectus est quisquam. Propter quod voluntas bona non redditur perdita, nisi ab illo a quo est condita; nec aliunde putandum est sanari posse peccati necessitatem, nisi miserante illo, cujus alto justoque judicio subsecuta est posteros ejus, qui sine ulla necessitate peccavit. Unde ille posteaquam peccati habitantis in carne sua, quo cogebatur malum agere quod nolebat, necessitatem poenamque deflevit, mox ad quem confugiendum esset ostendens: Miser ego litas illa, quam te tanquam magnum aliquid invenisse arbitraris; jam quippe amissa est, quando necessitate agitur malum, et sub necessario malo clamat homo, Miser ego homo: sed plane ill
Abbreviated transcription (Latin):
Ut gͦ constaret ius boni: amissa ẽ pos¬
sibilitas mali. Augͣ. U̾ t indeo nec bo¬
nam uoluntatẽ uis tribuere nature
quando est homo primitꝰ conditus:
quasi non potuerit ds̃ hominẽ facere
uoluntatis bonȩ. in qua eum tam̃ ꝑma¬
nere non cogeret᷑: s meiꝰ eẽt arbitrio siue
mea semꝑ ẽẽ uellet. siue non semꝑsed
ex illa se in malam nullo cogente muta¬
ret. sicut & factum ẽ. Neq enim homouo¬
luntatẽ non peccandi ante non habuit.
& a uoluntate peccandi exorsus ẽ uitã. in
qua eum rectum condidit ds̃. utiq talẽ
qui uti ratione iam posset. Qͥs enĩ ferat
si dicat᷑ talis factus. quales nascunt᷑ in¬
fantes e Illa itaq ꝑfectio naturȩ quam
non dabant anni. s sola manus dĩ. ñ
fecit ds̃ hominẽ rectũ. Honȩ gͥ uolun¬
tatis factus ẽ homo: paratus ad obȩdi¬
endum dõ. & p̃ceptum obȩdient̃ accipiẽs.
quod sine ulla quã diu uellet difficultate
seruaret: & sine ulla cum uellet necessita¬

Expanded text:
jus boni, admissa est possibilitas mali. AUG. Ut video, nec bonam voluntatem vis tribuere naturae, quando est homo primitus conditus: quasi non potuerit Deus hominem facere voluntatis bonae; in qua eum tamen permanere non cogeret, sed in ejus esset arbitrio sive in ea semper esse vellet, sive non semper, sed ex illa se in malam nullo cogente mutaret, sicut et factum est. Neque enim homo voluntatem non peccandi ante non habuit, et a voluntate peccandi exorsus est vitam, in qua eum rectum condidit Deus; utique talem, qui uti ratione jam posset. Quis enim ferat, si dicatur talis factus, quales nascuntur infantes? Illa itaque perfectio naturae, quam non dabant anni, sed sola manus Dei, nonFecit Deus hominem rectum . Bonae igitur voluntatis factus est homo, paratus ad obediendum Deo, et praeceptum obedienter accipiens, quod sine ulla, quamdiu vellet, difficultate servaret, et sine ulla, cum vellet, necessita
Abbreviated transcription (Latin):
beat quam elegerit uoluntatem ñ cogit᷑
s apossibili eiuenit. Illud aũt qdđ male fece¬
rit. necessitatẽ habet reatus. Ita crimen
a necessario meurrit horrorem: licet exor¬
tumsit ñ a necessitate. s apossibilitate faci¬
entis. Opus ꝙͦ posbilitatis. testimoniũ ẽ
liberi animantis. auo. Iam te om̃ino ne¬
gligit qui ea que supra tͥ respondimꝰ legit.
Om̃ quidicit non qđuolo faciobonum.s
qđ nolomalum hoc ago: necessitate se ad
agendum malum p̃mi satis aꝑte indicat:
&& ostendit falsum eẽ qđ dicis: ut malum
faciat non necessario. s possibili suo debet:
& cetera talia quȩ manit̃ garris. Sic fit. ut

Expanded text:
beat, quam elegerit voluntatem, non cogitur; beat, quam elegerit voluntatem, non cogitur; sed a possibili ei venit: illud autem quod male fecerit, necessitatem habet reatus. Ita crimen a necessario incurrit horrorem; licet exortum sit, non a necessitate, sed a possibilitate facientis. Opus ergo possibilitatis testimonium est liberi animantis. AUG. Jam te omnino negligit, qui ea quae tibi supra respondimus, legit. Quoniam qui dicit, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago; necessitate se ad agendum malum premi satis aperte indicat et ostendit falsum esse quod dicis, Ut malum faciat, non necessario, sed possibili suo debet: et caetera talia quae garris inaniter. Sic fit ut
Abbreviated transcription (Latin):
contradicit: & dicit. Qͥd est qđ dicis: Ec¬
ceego non quod uolo faciobonum: sed
qđ nolo matum hocago: Nocumẽ quod
primus homo uoluntate malum egit
non necessitate. S iste qui dicit qđ nolo
malum hoc ago. necessitate se ostendit
malum agere non uoluntate: & flens mi¬
Uisigͥ necessaria possibilitas fuisset ef¬
fectuiꝰ possibilis non fuisset. Ut gͦ possit
malum & bonũ facere: necessarium est.
Ut aũt malum faciat: non necessario. sed
possibili suo debet. bͥi aũt possibilitas ẽ
partis utriusq necessitas neutraẽ. Sic fit.
ut nichil sit aluid peccatũ quã uoluntas
agendi qđ iusticia uetat: & unde liberũ
ẽ abstinere. Si nicbil sit aũt aliud uolun¬
tas quam motus animi cogente nullo: qͦ¬
modo gͦ ds̃ ut mundum faceret a possi¬
bili habuit. mundus aũt ipse ut existeret
a necessario ꝑtulit: ita etiam imagmedĩ
simile qͥddam intelligit᷑. Quippe ut ha¬

Expanded text:
contradicit, et dicit: Quid est quod dicis? Eccontradicit, et dicit: Quid est quod dicis? Ecce ego non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago . Notum est quod homo primus voluntate malum egit, non necessitate: sed iste qui dicit, Quod nolo malum, hoc ago; necessitate se ostendit malum agere, non voluntate; et flens mi. JUL. Nisi ergo necessaria possibilitas fuisset, effectus possibilis non fuisset. Ut ergo possit malum et bonum facere, necessarium est: ut autem malum faciat, non necessario, sed possibili suo debet. Ubi autem possibilitas est partis utriusque, necessitas neutra est. Sic fit ut nihil sit aliud peccatum, quam voluntas agendi quod justitia vetat, ut unde liberum est abstinere. Si nihil sit autem aliud voluntas, quam motus animi, cogente nullo; quomodo ergo Deus, ut mundum faceret, a possibili habuit; mundus autem ipse, ut existeret, a necessario pertulit: ita etiam in imagine Dei simile quiddam intelligitur. Quippe ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
ne. sine ulla mentis consensione m̃broꝵq
oꝑatione:malaẽ & concupiscentia carnis.
etiam si non ei consentiatur ad malũ. Quã
te tam̃ laudare delectat. Si aut̃ tantum
cogit᷑ iste quiclamat qđ nolo malum hocago.
ut ctiam sua menbra exhibeat arina peccato:
non solum concupiscuntur a necessario ma¬
la uerumetiam cõmittunt᷑. Ubi sunt diffi¬
nitiones tue: quas tantaloquacitate distin¬
guis: Nẽpe ut fumuis de feceruntiatq ꝑi¬
erunt. Necessarium atq possibile magna
curra disceruenda commendas: necessariũ
dicens ẽe qqđ ficri necesse est. possibile aũt
qtꝰ fieri potest. s necesse non est. Sinde
necessitatẽ necessario tribuis: possibile uͦ
milla necessitate constringis. Malos a¬
ctus nondas necessario s. possibili: et
dicis loquens de homine. Malum autẽ
qqatt apossibili agit. ne quisquam ma¬
se agere necessitate non uoluntate dicat᷑.
S ꝓcedit in medium qui tͥ ualidissime

Expanded text:
ne, sine ulla mentis consensione membrorumque ne, sine ulla mentis consensione membrorumque operatione; mala est et concupiscentia carnis, etiamsi non ei consentiatur ad malum; quam te tamen laudare delectat: si autem tantum cogitur iste qui clamat, Quod nolo malum, hoc ago, ut etiam sua membra exhibeat arma peccato; non solum concupiscuntur a necessario mala, verum etiam committuntur. Ubi sunt definitiones tuae, quas tanta loquacitate distinguis? Nempe ut fumus defecerunt et perierunt. Necessarium atque possibile magna cura discernenda commendas, necessarium dicens esse quod fieri necesse est; possibile autem quod fieri potest, sed necesse non est. Proinde necessitatem necessario tribuis: possibile vero nulla necessitate constringis. Malos actus non das necessario, sed possibili; et dicis loquens de homine, Malum autem quod agit, a possibili agit; ne quisquam male agere necessitate, non voluntate, dicatur. Sed procedit in medium qui tibi validissime
Abbreviated transcription (Latin):
quã uana sit ista sententia. Scolidissimũẽ¬
emm habe hommes naturalit᷑ possibilitatẽ
mandueandi. s non naturalit cibos natui
congruos mandueare. Aut hab̃e homine
naturalit possibilitatem concũbendi. sed
ñ naturalit̃ genitalib menbris sexus utriꝰq
concumbere. Quis hoc dicat. qui conside¬
rat ut cũq qddicit.Utũq enim nacurale est:
& qqd̾ fieri possunt ista. & qđ fiunt. S ẽ illud
ce quando nolumꝰ. hoc nonẽ nisi uclimꝰ. Galũ
aut̃ qd̃ agit: apossibili agit. Actende eũqͥdic̃
qd̾ nolo malũ hocago: & responde utrũ neces¬
sitatẽ ñ habeat agendi malũ. qͥñ qd̾ uult facit
bonũ. s qd̾ ñ uult malum hoc agit. Quod
si apło repugnare ñ audes: ecce homo a neces¬
sario malumagens. diffinitiones tuas disrũ¬
pit &e dissipat. Necessitate quippe malum
agit: qui non uult & agit. Hoc aũt quod no¬
lens agit. si tantũmodo concupiscere est car¬

Expanded text:
quam vana sit squam vana sit senim, habere homines naturaliter possibilitatem manducandi, sed non naturaliter cibos naturae congruos manducare; aut habere homines naturaliter possibilitatem concumbendi, sed non naturaliter genitalibus membris sexus utriusque concumbere. Quis hoc dicat, qui considerat utcumque quod dicit? Utrumque enim naturale est, et quod fieri possunt ista, et quod fiunt: sed est illud et quandautem quod agit, a possibili agit. AUG. Attende eum qui dicit, Quod nolo malum, hoc ago; et responde utrum necessitatem non habeat agendi malum, qui non quod vult facit bonum, sed quod non vult malum, hoc agit. Quod si Apostolo repugnare non audes, ecce homo a necessario malum agens definitiones tuas disrumpit et dissipat: necessitate quippe malum agit, qui non vult, et agit. Hoc autem quod nolens agit, si tantummodo concupiscere est car