comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certe iste non potest dicere non accepi qͦd
faciam gratia dei. Suo enu male libero
amisit arbitrio. Quod si correctione cõ¬
punctus salubriter ingemit. et ad sii¬
lia bona opera. ueletiam meliora reuerti¬
tur. nempe hic aꝑtissime utilitas cor¬
rectionis apparet. S ꝑ hominem cor¬
reptio. siue ex caritate sit. siue non sit.
tamen ut correptio prosit. non nisi ꝑ dm̃¬
fit. An ad huc ⁊ iste nolens corripi potest
dicere. quid ego feci qui non accepi. quem
constat accepisse. ⁊ sua culpa quod acce¬
perat amisisse: Dossum inquit possũ
omnino quando me arguit. quod ex bo¬
na uita in malam mea uoluntate relap.¬
sus sun dicere adhuc quid ego feci. qui ñ
accepi: Accepi enim fidem que ꝑdilectionẽ
operatur. sedin illa usꝙ in finem ꝑseue¬
rantiam non accepi. Anquisqiam dicere
audebit istam ꝑseuerantiam non ẽẽ donũ¬
dei. et hoc tam magnum bonum ita ẽẽ nr̃m. ut

Expanded text:
certe iste non potest dicere: Non accepi, qui certe iste non potest dicere: Non accepi, qui acceptam Dei gratiam suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam ad meliora convertitur, nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio, sive ex charitate sit, sive non sit, tamen ut correptfit. 10. An adhuc et iste nolens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donuDei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ab homine ẽ. qui ex rectitudine
in qua eum d̾s primitus fecit. sua mala
uoluntate decidens prauus effectus ẽ. An
uͦ ideo prauitas ista corripienda non ẽ. in ho¬
mine quia non eius propria qui corripitur
sed communis ẽ omnib: Inmo uͦ corripia¬
tur et insingulis. quod est omnium. Non
enim ꝓpterea ciuusquam non est. quod ab
ea nullus immunis ẽ. Peccata quidem ista o¬
riginalia ⁊deo dicuntur aliena quod ea sui¬
guli. de parentib trahunt. sed non sine cau¬
sa dicuntur et nr̃a. quia in illo uno ornnes
sicut dicit apłs peccauerunt. Corripiatur
gͦ origo damnabilis. ut exdolore correptiõis
uoluntas regenerationis oriatur.si tam̃
qui corripitur filius ẽ promissionis. ut
strepitu correptionis forinsecus insonan¬
te. ac flagellante. d̾s in illo intrinsecus oc¬
culta inspiratione operetur et uelle. Si
autẽ iam regeneratus ⁊ iustificatus. in
malam uitam sua uoluntate relabitur

Expanded text:
ditur, ab homine est; quia ex rectitudine, ditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt . Corripiatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regeneraqui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis atq innumerabilib modis
uocenturuit reformentur. absit ut di¬
camus iudicium luti ẽẽ debere sed figu
cernit: Quid autẽ habes quod non acce¬
pisti: Si autẽ accepisti. quid gloriaris q̃ si
non accepis: Cur gͦ corripimur arguim᷑
reprehendiur accusamur: Quid faci¬
mus qui non accipimus. Qui hec dicunt
extra culpam se uideri uolunt. in hoc
quod non obediunt deo. quia utiq ipsa
obedientia munus euis ẽ que necesse
ẽ ut sit in eo cui caritas in est. que sine
dubio exdeo ẽ. et dat eam pater filiis suiꝰ.
hanc inquiunt non accepimus. Quidita¬
q corripimur quasi nos eam nobis
dare possimus. ⁊ nt̃o arbitrio dare nolimus:
Nec actendunt si nondum regenerati sunt
primam ẽẽ causam curꝰ oburgati quod sint
in obecdientes deo sibi debeant displicere. quia
fecit dõ hominem rectum ab inicio huma¬
ne creature.et non ẽ iniquitas apud deum.
Ae ꝑ hoc prima prauitas qua deo non obe¬

Expanded text:
diversis et innumerabilibus modis diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut dicamus judicium luti esse debere, sed figucernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enim ille qui dedit tibi. sic ⁊ nob̃ dare
quomodo tibi : Porro si hoc non audent
dicere. sed patiuntur sibi euangłium
ab homine predicari. quamius possit
etiam non ꝑ hominem homini dari. con¬
cedant etiam corripi se debere a prepositis
sius. a quib xp̃iana gratia predicatur.
quamuis non negetur ds posse quẽ uelit
etiam nullo homine corripiente corrige¬
re.⁊ ad dolorem salubrem penitentie
occultissima ⁊ potentissima mneclicine
sue potestate ꝑ ducere. & sicut non est
ab or̃one cessandum pro eis quos corrigi
uolumus etiam si nullo hominum
orante pro petro dominꝰ respexit eum.
et fecit eum suum flere peccatum.
ita non est negligenda correptio quã mo
d̾s quos uoluerit enam non correptos.
facit ẽẽ correptos. Tunc autem correp¬
tione proficit homo cum miseretur at¬
q adiuuat qui facit quos uoluerit
etiam sine correptione proficere. S
quare isti sic. illi aliter atq alii aliter

Expanded text:
 est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare  est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari; quamvis etiam possit non per hominem homini dari · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae potestate perducere. Et sicut non est ab oratione cessandum pro eis quos corrigi volumus, etiam si nullo hominum orante pro Petro Dominus respexit eum, et fecit eum suum peccatum flere: ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter,
Abbreviated transcription (Latin):
postea quam clixit cum modestra cor¬
ripiendos ẽẽ diuersa sentientes. proti¬
nus ad didit. Nequando det eis deus pe¬
nitentiam ad cognoscendam uerita¬
tem. et resipiscant de diaboli laque
ro. Cur autem isti qui corripi nolunt
dicunt tantum precipe michi et
ora prome. ut quod precipis faci¬
am. curꝰ non pocius scđm prauum
suum sensum et ista duo respuunt¬
Quis enim hominũ ostenditur oras¬
se pro petro. ut daret ei ds̃ peniten¬
tiam. quia se negasse deum fleuit. ꝙ
hominum paulum diuinis p̃cep¬
tis ad fidem xp̃ianam ꝑtinentibus
erãdiuit. Tum gͦ audiretur predicans e¬
uangłium ⁊ dicens. notum enim uob̃ facio
fr̃s euangłium quod euangłizatum est a
me quia non ẽ sccłm hominem. neq enĩ
ego ab homine accepi illud. neq didici.
sed ꝑ reuelationem xp̃i iħu. responderet᷑
ei. quid nob̾ molestus es ut abste accipi¬
amus atq discamus quod tu non ab
homine accepisti neq didicisti. potens¬

Expanded text:
posteaquam dixit, cum modestia corposteaquam dixit, cum modestia corripiendos esse diversa sentientes, protinus addidit, Ne quando det eis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis . 8. Cur autem isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? » Cur non potius secundum suum pravum sensum et ista duo respuunt, etQuis enim hominum ostenditur orasse pro Petro, ut daret ei Deus poenitentiam, qua se negasse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem; neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens
Abbreviated transcription (Latin):
dentur. neꝙ uituꝑentur. Aut uͦ nich̾ agat
timor correpti hominis. uelpudor uł dolor aut
aliud agat cum salubriter stimulat. isi
ut rogetur bonus ⁊ex malis qui cornpi¬
untur bonos faciat qui laudentar. Qd̃
enim uult prose fieri qui corripi non
uult: ⁊ dicit. ora pocius prome. ideo
corripiendus est. ut faciat etiam ipse
prose. dolor quippe ille quo sibi displicet
quando sentit correptionis aculeum. ex¬
citat eum in maioris orationis affec¬
tum: ut deo miserante incremento
caritatis aduitus. desinat agere pu¬
denda ⁊dolenda. ⁊ agat laudanda atq
gratanda. Hec ẽ correptionis utilitas
que nunc maior nunc minor pro pec¬
catorum diu̾sitate salubriter adhibe¬
tur. & nunc ẽ salubris: quando suꝑ¬
nus medicus respicit. Non enim aliqͥd
proficit: nisi cum facit ut peccati sui
quemq peniteat. & quis hoc dat nsi
qui respexit apłm petrum negantẽ.
et fecit flentem: Unde ⁊ apłs paulus

Expanded text:
dentur neque vituperentur; aut vero nihil agat dentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro peccatorum diversitate salubriter adhibetur; et tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum facit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem, et fecit flentem ? Unde et apostolus Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
eius fuint fidelem dei et proxum ca¬
ritatem. Ora gͦ pro me ut hanc acci¬
piam. et per hanc ex animo et cum
bona uoluntate que precipis faciam.
Recte autem corriperer si eam mea
culpa non haberem. hoc est si eam mͥ¬
possem dare uelsumere ipse. Nec facerẽ
uel si dante illo acciꝑe noluissem. Cũr
gͦ ⁊ipsa uoluntas a domino p̃paretur
cur me corripis quia uides me precep¬
ta eus facere nolle. et non pocius ip̃m
iam tibi nota non facis ⁊ corripi nonuis.
etiam ꝓꝓpterea corripiendeis es qr corripi
non uis. Nonuis enim tibi tua uicia demonstra¬
ri. non uis ut feriantur. fiat ꝙ tibi utilis doloe
quo medicum queras. noniis tibi tu ipseoᷤ¬
tendi. ut cum deformem te uides. reformato¬
rem desideres. eiq supplices ne in illa rema¬
neas feditate. Tnum quippe uicim est
quod malus es. et mauis incium corripi
nolle. quia malus es. quasi laudendauel in¬
differenter habenda sunt uicia. ut neq lau¬

Expanded text:
ejus fiunt, fidelem Dei et proximi chaejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum jam tibi nota non facis, et corripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque lau
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicet ⁊ habundare faciat ca
ritare in inuicem ⁊ in omnes. Preci¬
pit ut habeatur caritas. corripit qr
non habetur caritas orat ut abundes
caritas. Ohomo inp̃eceptione cognos¬
ce quid debeas habere. in correptione
cognose tuo te uicio non habere. in oẽo¬
ne cognosce unde accipias quod ius ha
habetur quod non accepi ab illo. A qͦ
nisi detur. non est omnino alud un de
tale ac tantum munus habeatur:  Pati¬
mini me paululum fr̃s mei non ad¬
u̾sum uos quorum rectum est coe cũ
deo. sed aduetsus eos qui terrena sapunt
uel adu̾sus ipsas humanas cogitatiões
pro celestis et diuine granie caritate
certare. Hoc enim dicunt. qui insu¬
is malignis operib ab huius gratie p̃¬
dicatorib corripi nolunt. Precipemͥ
quid factam et si fecero age pro me gra¬
tias deo. qui michi ut facerem dedit.
Si autem non fecero: non ego corripien¬
dus sum. sed ille orandus ẽ ut det qd̾
non dedit. iolest ipsam qua p̃ cepta

Expanded text:
multiplicet, et abundare faciat in multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in oratione cognosce unde accipias quod vis habhabetur, quod non accepi ab illo, a quo nisi detur, non est omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestis et divinae gratiae veritate certare. Hoc enim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
pocius intelligant si filii dei sunt spũ
dei se agi. ut quod ẽ agendumagant.
et cum egerint illi a quo aguntur
gras agant. Aguntur enim ut agãt
non ut ipsi rachil agant. & ad hoc eis
ostenditur quid agere debeant. ut
quando id agunt sicut agendum est.
cepisse se gaudeant. Quando autẽ
non agunt. siue omnino nonfacien¬
do. siue non ex caritate faciendo orent
ut quod nondum habent acciplant.
Quid enun habebunt quod non õs¬
acceptur sunt aut quid habent qͦd
cipiant nob̃. tantum modo qui facere
debeamus. qui nob̾ presunt. et ut fa¬
ciamus orent. ꝓ nob̃. non autem nos cor¬
ripiant et arguant si facimus. in
fierent ⁊ corripiebant si non fierent. ⁊¬
⁊ orabant ut fierent. Precepit apłs
enim non magis iniquitatem patimi¬
ni: Quare non poctus fraudamini. Sed
uos iniquitarem facitis ⁊ fraudatis.
et hoc fr̃ĩbus. Annescitis quia iniusti reg¬
num dei nonhabebunt: Auliamus et
orantem. Uos autem inquit dominus

Expanded text:
potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi , ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo agunt gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant; et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, cepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt, quod non accepturi sunt? aut quid habent, quocipiant tantummodo nobis quid facere debeamus qui nobis praesunt, et ut faciamus orent pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. » fierent, et corripiebant si non fierent, et orabant ut fierent. Praecipit Apostolus enim non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebunt? » Audiamus et orantem: « Vos autem, inquit, Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
faciatis mali. non ut nos probati appa¬
reamus. sed ut uos quod bonum ẽ faciatis. Quiᷤ
hocaudiat et non euigilet atq fateatur a dño
deo nob̾ eẽ ut declinemus a nalo et faciamꝰ
bonum. quando quidem non ait apłs mo¬
nemus docemus hortamur increpamus
sed ait oramus ad deum. ne quid faci¬
atis mali. sed q uod bonum ẽ faciatis:
& tamen etiam hec loquebatur eis et
faciebat illa omnia que cominemora¬
iui. Mouebat. docebat. hortabatur in¬
crebabat. Sed sciebas hecominia nõ
ualere. que plantando et rigando facie¬
bat. in aperto: nisi eum pro illis exau¬
diret orantem. qui dat incrementum
in occulto. Qm̃ sieut idem doctor dicit.
neq qui plantat ẽ aliquid. neꝙ qui
rigat. sed qui incrementum dat ds̃.
Non seitaq fallant qui dicunt. ut¬
quid nob predicaturꝰ atꝙ precipitur
ut declinemus amalo et faciamus bo¬
num. si hoc nos non agimris. seliduel¬
le ⁊ operari deus operatur in nob. sed

Expanded text:
faciatis mali, non ut nos probati appafaciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum in occulto. Quoniam sicut idem doctor Gentium dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . 4. Non se itaque fallant, qui dicunt, « Utquid nobis praedicatur atque praecipitur, ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in nobis » ? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ciendo liber est quisq iusticie. seruusq
peccati. In bono autem liber ẽẽ nullus
potest: nisi fuerit liberatus ab eo qui
dixit. si uos filiꝰ liberauerit. tunc ue¬
re liberieritis. Nec ita ut cum quisq
fuerit a peccati dominatione liberatus
iam non indigeat sui liberatoris auxi¬
lio. sedita pocius ut ab illo audiens
sine me nichil potestis facere. dicat ei
et ipse. Ad uitor meus esto ne derelin¬
quas me. Hanc fidem que sine dubio
deo. Unde hi pocius corrigendi sunt.
quos quidem propicio deo correctos eẽ
iam existimo qui eum non intelige
liberantur a malo. et sine qua nullum
prorsus sine cogitando siue uolendo ⁊ amã¬
do siue agendo faciunt bonum. non solũ
ut monstrante ipsa quid faciendum sit
sciant. uerum etiam ut prestante ip̃a
faciant cum dilectione quodscrunt. Hãc
quippe inspirationẽ bone uoluntatis
atꝙ operis poscebat apłs eis quibus
dicebat. Oramus autem ad deum: ne qͥd

Expanded text:
ciendo liber est quisque justitiae servusque ciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit lidixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Hanc fidem, quae sine dubio deo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligeliberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
currat auctoritas. a qua recedere non
debemus si uolumus ꝑuenire quoten¬
dimuꝰ. Dominꝰ autẽ ip̃e non solum
ostendit nob̾. a quo malo declinemus. ⁊ quõd
bonum faciamus. quod solum potest le¬
gis littera. uerum etiam adiuuat nos ut
declinemus a malo et faciamus bonum
quod nullus potest sine spiritu gratie
que si desit. ad hoc lex ad est ut reos fa¬
ciat. ⁊ occidat. Propt̃ quod dicit apłs. lit¬
tera occidit. spiritus autẽ iuuificat.
Qui gͦ legitime lege utitur. discit in ea
bonum ⁊ malum. et non confidens inuir¬
tute sua confugit ad gr̃am qua prestante
declinet amalo et faciat bonum. Quis au¬
tem confugit ad grãm nisi cuma dño gres¬
sus hominis diriguntur. et uiam eius
uolet: Ac ꝑ hoc ⁊ lesiderare auxilium
gratie. inicium gratie ẽ. De quo ait ille.
& dixi nunc cepl hec ẽ mutatio dextere
excelsi. liberum itaq arbitrium ⁊ adma
lum ⁊ ad bonum faciendum confuen¬
dum ẽ nos habere. Sed in malo fa¬

Expanded text:
currat auctoritas, a qua recedere non currat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi lum et ad bonum faciendum, certum est nos habere: sed in malo fa
Abbreviated transcription (Latin):
Sectis litteris nr̃is
ualentine frater dilectissime et qui simul
seruitis deo. quas ꝑ frẽm florum. et eos
qui cum illo ad nos uenerunt. misit ca¬
ritas ur̃a. egi deo gr̃as quod ur̃am in dño
pacem et inueritate consensionem. et in
caritate flagrantiam ur̃o nob̃ reddito
sermone cognoui. Quod autem ad sub¬
uersionem quorumdam apud uos
molitus ẽ inimicus. deo miserante ⁊
eius insicdias insuorum seruorum prouec¬
tum mirabili bonitate uertente ad hoc
pocius ualuit. ut nulli urm̃ destrue¬
rentur in peius. sed non nulli instrue¬
rentur in melius. Non itaq opus ẽ
omnia identidem retractare que suffi¬
cienter uob̃ pleno libro disputata tͣns
scripta indicant ur̃a. Ueruntamen
semel lectum. nullo modo arbitremi¬
ni. satis uob innotescere potuisse. Sigͦ
eum fructuosissimũ habere uultis.
non uos pigeat relegendo habere no¬
tissimum. ut diligentissime sciatis qͥb
⁊ qualib testimoniis soluendis atꝙ sa¬
nandis non ibi humana. sed diuina oc¬

Expanded text:
ectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata transrescripta indicant vestra. Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina oc
Abbreviated transcription (Latin):
uiameius uolet. Dequo dictum ẽ. deus ẽ¬
enim qui operatur in nob̾ ⁊uelle. Certũ
ẽ nos facere cum facimus: sed ille facit
ut faciamus prebendo iures efficacissimas uo¬
luntati. qui dixit faciam ut in ustificatio¬
nib meis ambuletis. et iudicia mea obser¬
uetis et factatis. Cum dicit. faciam. ut faci¬
atis. quid dicit nsi auferam a uob̾ cor lapi¬
deum. unde non faciebatis. ⁊ dabo cor car¬
neum unde faciatis : & hoc quid ẽ nisi au¬
feram cor durum. unde non faciebatis.
et dabo cor obediens unde faciatis. Ille fa¬
cit ut faciamus. cui dicit homo. pone
domine custodram ori meo. Hoc est em̃
dicere. fac ut ponam custodiam ori meo
Quod beneficuim dei iam fuerat conse¬
cutus. qui dixit. posui orimeo cristodiam
potest. iam quidem habet uoluntatẽ bo¬
nam. sed ad huc paruam ⁊ inualidam. Po¬
terit autẽ. cum magnam habuerit ⁊ro¬
bustam. Quando enun martyres magna
illa mandata fecerunt: magna utiꝙ uo¬

Expanded text:
viam ejus volet ; de quo dictum est, Deus viam ejus volet ; de quo dictum est, Deus est qui operatur in vobis et velle . Certum est nos facere, cum facimus: sed ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit, Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis. Cum dicit, faciam ut faciatis: quid aliud dicit, nisi, auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis; et dabo vobis cor carneum, unde faciatis? Et hoc quid est, nisi, Auferam cor durum, unde non faciebatis; et dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo, Pone, Domine, custodiam ori meo. Hoc est enim dicere, Fac ut ponam custodiam ori meo: quod beneficium Dei jam fuerat consecutus, qui dixit, Posui ori meo custodiam potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam: poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quando enim martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique vo
Abbreviated transcription (Latin):
onem oculorum ne decleris michi. Iam
dixerat ei lex. Non concupisces. Uelit gͦ
et faciat quod iubetur. qm̃ si uoluerit.
conseruabit mandata. Quare sequitur
⁊ dicit. concupiscentiam auerte a me. Cõ¬
tra luxuriam quam multa ds̃ manda¬
uit. fãciat ea: quia si uoluerit conserua¬
bit mandata. Quid ẽ quod clamat ad dm̃
uentris appetitio. ⁊ concubitus ne app̃hendat
me: Si hec ei in presenti cdiceremus: rec¬
tissime responderet. et diceret. Exista or̃o¬
ne mea qua hec adomino peto: intelligite
quomodo dixerim. si uolueris conserua¬
bis mandata. Certum ẽ enim nos man¬
data seruare si uolumus. S quia pre¬
paratur uoluntas adomino. ab illo pe¬
tendum ẽ. ut tantum uelimus. quan¬
tum sufficit ut uolendo faciamus. Certũ
est nos uelle cum uolumꝰ: sed ille facit
ut uelimus bonum. de quo dictum est.
quod paulo ante posui preparatur uo¬
liuitas adomino. De quodictum est. A
domino gressus hominis dirigentur. et

Expanded text:
onem oculorum ne dederis mihi? iam onem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intelquomodo dixerim, Si volueris, conservabis mandata. Certum est enim nos mandata servare, si volumus: sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle, cum volumus: sed ille facit ut velimus bonum, de quo dictum est, quod paulo ante posui, Praeparatur voluntas a Domino ; de quo dictum est, A Domino gressus hominis dirigentur, et
Abbreviated transcription (Latin):
scret ab homine non posse fieri. Quis hoene¬
sciat: S ideo uibet aliqua que non possumus:
ut nouerimus quid ab illo petere debeamus.
Ipsa ẽ enim fides. que orando impetrat. qdͦ
lex imperat. Demꝙ ipse qui dixit. si uolu¬
eris conseruabis mandata. ineodem libro
eccłiastico aliquando post clicit. Quis da¬
bit in ore meo custodiam. ⁊ suꝑ labia mea
signaculum astutum. ne forte cadam abeo.
⁊lingua mea perclat me: Iam certe man¬
data acceperat: cohibe linguam tuam a
malo: ⁊ labra tua ne loquantur dolum.
Cum gͦ uerum sit quod dixit. si uolueris
conseruabis mandata. quare querit in ore
suo dari custodiam. similis ei qui clicit ĩ
psalmo pone dñe custodiam ori meo: Qre¬
non ei sufficit mandatum dei. et uolun¬
tas sua. quando qͥdem si uoluerit conserua¬
bit mandata: Quã multa dei mandata
sunt contra suꝑbiam. Iam nouit ea: si uo¬
luerit conseruabit ea. Quare gͦ paulopost
dicit. domine pater ⁊ deus uite mee. elati¬

Expanded text:
sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elati
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia libera ẽ quando seruit peccato ⁊
tunc ẽ mala: a ut a peccato libera est.
quando seruit iusticie. et tunc ẽ bona.
Gratia uͦ dei semꝑ ẽ bona. et ꝑ hanc fit
ut sit homo uoluntatis bone. qui priꝰ
fuit uoluntatis male. ꝑ hanc etiam
fit. ut ipsa bona uoluntas que iam eẽ
cepit augeatur: ⁊ tam magna fiat. ut
possit implere diuina mandata. que
uoluerit. cum ualde ꝑfecteq uoluerit.
Ao hoc enim ualet quod scriptum est. si
uolueris conseruabis mandata: ut ho¬
mo si uoluerit et non potuerit. nondum
se ꝑlene uelle cognoscat. et oret ut ha¬
beat tantam uoluntatem. quanta suf¬
ficit ad implenda mandata. Sic quippe
adiuuatur. ut faciat quod inbetur.
Tunc enim utile ẽ uelle. cum possumus.
et tunc utile ẽ posse cum uolumus. Nũ
quid prodest. si quod non possumus uolu¬
mus. Aut quod possumus nolumus: Mag¬
num aliquid se scire pelagiani putant
quando dicunt non uiberet łs quoa

Expanded text:
iustitia libera est, quando seruit peccato, et iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt: "non iuberet deus quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ne autem putetur nichil ibi facere ip̃os
homines ꝑ liberum arbitriũ. ⁊deo dicitur ĩ
psalmo. nolite obclurare corda ur̃a. & per
ip̃m ezecbielem. proicite a uob̃ omnes im¬
et facite uob̾ cor nouum et sp̃m nouum
mouemini domus isrł dicit dñs: Quia
nolo mortem peccatoris dicit dominus
adonay. & conuertimini et uiuetis. Me¬
iinerimus eum dicere. conuertimini et
uuietis. cu dicitur conuerte nos ds̃ salu¬
taris noster. Meminerimus deum dice¬
re. proicite a uob̃ omnes impietates. ur̃as.
cum ipse iustificet impium. Memine¬
rimus ipsum dicere. facite uob cornouũ
et sp̃m nouum. qui clicit dabo nob̾ corno¬
uum ⁊ sp̃m nouum dabo uob. Quomodo
gͦ quod licit facite uob. hoc dicit dabo nob̾:
Quare iubet si ipse daturus ẽ: Quare
dat si homo facturus ẽ. nisi quia dat
quod iubet. cum adiuuat ut faciat cui
iibet: Semꝑ ẽ autem in uob uoluntas
libera: sed non semꝑ ẽ bona. Aut enima

Expanded text:
Ne autem putetur, nihil ibi facere ipsos Ne autem putetur, nihil ibi facere ipsos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda poenam. proicite a uobis omnes imet facite uobis cor nouum et spiritum nouum. moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et vivetis . Meminerimus eum dicere: et conuertimini et uiuetis, cui dicitur conuertenos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a
Abbreviated transcription (Latin):
corcarneum. et sp̃m meum. cdabo inuob.
& faciam ut in iustificationib meis am¬
buletis: et iudicia mea obseruetis ⁊ facia¬
tis. Quis ita sit cecus ut non uideat.quis
ita lapideus ut non sentiat istam gratiam
non socłm merita bone uoluntatis dari.
go facio domus isrł. sed ꝓpter nomen meũ
ego facio. sed ꝓpter nomen meum scm. nisi
ut illi putarent. non propt̃ bona merita
sua fieri: Quod non erubescunt cdicere pe¬
lagiam. Non solum autẽ bona merita
eorum nulla. uerum etiã mala merita p̃¬
cessisse demonstrat. dicendo non ꝓpter uoᷤ¬
sed ꝓpter nomen meum sc̃m. quod ꝓphanaᷤᷤ¬
tis ingentib. Quis non uideat horrendum
num. quo ꝑphanatum ẽ in gentib quod
ꝓphanatum ẽ in medio eorum. Sc̃ificare
se dixit. nomen suum: quod suꝑius dixe¬
rat sc̃m. Hoc ẽ gͦ quod oramus in or̃one
dominica dicentes scĩficenir nomen tu¬
um. ut scĩficetur in hominib. quod
ꝑse ipsum sine dubio semꝑest scm. De
gitur grãm siram auferendo abeis cor

Expanded text:
m meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, go facio, domus Israel, sed propter nomen meum Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum num, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Degitur gratiam tuam, auferendo ab eis cor
Abbreviated transcription (Latin):
dens de sursum. sed terrena animalis di¬
abolica. ubi enm zelus et contentio est
ibi inconstantia ⁊ omne opus prauum.
Que autem de sursum ẽ sapientia pͥmũ
quidem pudica est deinde pacifica modesta¬
⁊ suadibilis. plena misodia ⁊ fructib bomᷤ
in estimabilis sine simulatione. Quid boni
gͦ non habebit qui hanc sapientiam pos¬
tularit. et impetrarit a domino: & hinc
intelligite gram. quia si ex nob̃ eẽt ista sapientia
desursum. non ẽẽt. nec ab ipso qui nos creauit dõ
postulanda eẽt. fĩs orate pronobis. ut tempe¬
ranter ⁊ iuiste ⁊ pieuuiamus in hoc scło. expec¬
tantes illam beatam spem.⁊ manifestati
ursus ad eosclem scripsi alterum
librum quem de correctione et
gratia prenotaui. cum michi
nunciatum ẽẽt dixisse ibiquen¬
dam neminem corripiendum. si dei precep¬
ta non facit. sed proillo ut faciat orandũ¬
tantum modo. Hic liber sic incipit. Lectis
litteris ur̃is ualentine frater dilectissime.

Expanded text:
descendens; sed terrena, animalis, didescendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio est, ibi inconstantia et omne oquae autem desursum est sapientia, perimum quidem pudica o s t, deinde pacifica, modesta. suadibilis, p 1 plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulaergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestatursus ad eosdem scripsi alterum librum, quem de correptione et gratia praenotaui, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quendam neminem corripiendum, si dei praecepta non facit, sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris uestris, Valentine frater dilectissime.
Abbreviated transcription (Latin):
cundum opera illorum. tunc reddet uni¬
cuiꝙ sccłm opera eius. Reddit omnino
deus et mala pro malis. qm̃ iustus est et
bona pro malis qm̃ bonus ẽ et bona pro
bonis. qm̃ bonus et iustus ẽ. Tantum¬
modo mala pro bonis non reddit: qm̃ in
iustus non ẽ. Reddit gͦ mala ꝓmalis:
penam proiuisticia. & reddit bona pro
malis: grãm pro iniusticia. & redelit
te assidue librum istum: et si intelligitis dõ
gras agite. Ubi autem non intelligitis:
orate ut intelligatis. Dabit enim uobis
dominus intellectum. Mementote scͥp¬
tum eẽ. si quis ur̃m indiget sapientia
postulet a deo qui dat omnib affluent
et non improꝑat et cdabitur ei. Ipsa ẽ
sapientia desursum descendens: sicut ip¬
se iacobuis apłs dicit. Illam uͦ sapientiã
repellite a uob̃ ⁊ orate. ut non sit in uobis
quam detestatus ẽ ubiait. At si zelum
amarum habetis. ⁊ contentiones in uo¬
bis sunt. non est ista saprentia descen

Expanded text:
cundum opera eorum, tunc reddet unicundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera ejus . Reddet omnino Deus et mala pro malis, quoniam justus est; et bona pro malis, quoniam bonus est; et bona pro bonis, quoniam bonus et justus est; tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia; et reddet bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddet te assidue librum istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non impropeentia desursum descendens, sicut ipse apostolus Jacobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enim occultum quod non reueletur.
Quando gͦ auclitis dñm dicentem. ego
dominꝰ seduxi illum ꝓpħam. et quod ait
obdurat. in eo quem seduci ꝑmituit. uelob¬
durari mala eius merita credite. in eo uͦ
cuius miseretur gram dei. non reddentis
mala pro malis sed promalis bona. fidelit̃
et inclubitanter agnoscite. Nec ideo aufe¬
ratis a pharaone liberũ arbitrium: quia
multis locis ds̃ dicit. ego induraui pharao¬
nem. uel induraui aut indurabo cor phara¬
onis. Non enim ipse pharao ꝓpterea non
indurauit corsuum. Nam ⁊ hoc de illo
dicitur. quando ablata est ab eis cynomia.
dicente scriptura. & ingrauauit pharao
corsuum: et in isto tempore noluit dimit¬
tere ppłm. Ac por hoc ⁊ ds̃ indurauit ꝑ
iustum iudicium. et ipse pharao per libe¬
rum arbitrium. Certi gͦ estote quia ñ erit
uanis labor ur̃. si in bono proposito profi¬
cientes ꝑseueretis usq in finem. Qs̃ enim
qui modo illis quos liberat non recldit se¬

Expanded text:
est enim occultum quod non revelabitur. est enim occultum quod non revelabitur. Quando ergo auditis Dominum dicentem: Ego Dominus seduxi prophetam illum; et quod ait obdurat; in eo quem seduci permittit vel obdurari, mala ejus merita credite. In eo vero cujus miseretur, gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbmultis locis dicit Deus, Ego induravi Pharaonem; vel, induravi, aut indurabo cor Pharaonis . Non enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum. Nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia, dicente Scriptura: Et ingravavit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum . Ac per hoc et Deus induravit per justum judicium, et ipse Pharao per liberum arbitrium. Certi ergo estote quia non erit inanis labor vester, si in bono proposito proficientes perseveretis usque in finem. Deus enim qui modo illis quos liberat non reddit se
Abbreviated transcription (Latin):
Orius itaꝙ non ideouenit filius hominis in
Postea uͦ ꝓpter iudicium uenturus est u¬
dicare uiuos ⁊ mortuos quamuis et in hoc
tempore ipsa saluatio non fiat sine uidicio.
sed occulto. Ideo ait. In iudicium ueni ĩ hũc
mundum: ut qui non uident uideant. et
qui uident ceci fiant. Ad occulta gͦ dei
iudicia reuocate quando uidetis in una
causa. quam certe habent om̃s pariuili.
hereditarium malium trahentes ex a¬
dam. hic subueniri ut baptizetur. illi
non subueniri. ut in ipsa obligatione
moriatur. Illum baptizatum relinqui
in hac nita. quem prescuut deus impiũ
futurum. istum uͦ baptizatum rapi ex
hac uita. ne malicia mutaret intellectum
eius. & nolite mistis dare iniusticiam
uelinsipientiam deo apud quem iusticie
fons est ⁊ sapientie. se sicut uos ex horta¬
tus sum abinicio sermonis huiꝰ. inquod
ꝑuenistis in eo ambulate. et si quid aliter
si non in hac uita. certe in altera. Nichil

Expanded text:
prius itaque nprius itaque npostea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum eius, et nolite in istis dare iniustitiam uel insipifons est et sapientiae; sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate: et hoc quoque si non in hac vita, certe in altera, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inuestigabiles iie eius. Hec enim iudi¬
cia inscrutabilia. et inuestigabiles uias
puersi homines non cogitantes ⁊ procli¬
ues ad reprehendendũ. non idonei ad intel¬
ligendum: pritabant. et iactabant apłoᷤ
dicere faciamus mala. ut ueniant bona. Quod
absit ut apłi dicere. Sed homines non intel-¬
ligentes hoc putabant dici. quando audiebãt
quod cdixit apłs. Lex autẽ subintiauit: ut
habundaret delictum. Ubi autẽ suꝑ habun¬
dauit delictum: suꝑabundauit et gratia.
Sed utiq gratia idagit. ut iam fiant bo¬
na ab eis. qui fecerant mala: non ut ꝑseue¬
rent in malis. et reddi sibi existiment bo¬
na. Non itaq deberent dicere. faciamus
mala ut ueniant bona.sed fecimus mala
et uenerunt bona. Iam faciamus bona:
ut in futuro seculo recipiamus probonis
bona. qui in hoc scło recepimus pro maliᷤ
bona. Propt̃ quod scriptum ẽ in psalmo
misccłiam ⁊ indicium. cantabo tibi domine.

Expanded text:
et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudiet inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine.
Abbreviated transcription (Latin):
filii fidelium non eam consecuntur aliqͦ
impedimento existente. ne possit ꝑicli¬
tantib subueniri. fuint uͦ ista ꝑ occultã
dei prouidentiam. ciius inscrutabilia
sunt iudicia et inuestigabiles uie. Qd̃
ut apłs diceret quid predixerit intue¬
mini. Agebat enim de uideis et gentib.
cum scriberet ad romanos. id est ad gentes
zait. Sicut enim ⁊ uos aliquando non
creclidistis deo. nunc autẽ iniscđiam
consecuti estis in illorum incredulitate
ita ⁊ hi nunc. non crediderunt in ur̃am
misccłiam. ut et ipsi miscłiam conseqͣn¬
tur. Condusit enim d̾s om̃s in increduli¬
tate. ut omnib misereatur. & cum atten¬
disset quid dixerit ammirans sententie
sue certam quidem ueritatem. s mag¬
nam profunditatem quomodo concluse¬
rit deus omnes ininfidelitate ut omnium
misereatur. quasi faciens mala. ut ue¬
uirent bona. mox exclamauit etait. Oal¬
titudo diuitiarum sapientie et scientie
dei: quam inscrutabilia sunt udicia eiꝰ.

Expanded text:
filii fidfilii fidimpedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus diceret, quid praedixit? intuemini enim. agebat autem de Iudaeis et gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est ad gentes, et ait: sicut enim aliquando uos non credidisticonsecuti estis in illorum incredulitate; ita et hi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur: conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur . Et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius