comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spicam herba ꝑuenit: cum se uirtuᷤ
animo concepta ad ꝓfectum boni
oꝑis ꝑtrahit. Plenum uͦ frumentũ
inspica fructificat: qñ iam intantũ
uirtus ꝓficit. ut ẽẽ robusti & ꝑfecti
oꝑis possit. & cum se ꝓduxerit fru¬
ct̾us. statim mittit falcem: qm ad¬
ẽ tempꝰ messis. Omp̃c & enim ds.
ꝓducto fructu mittit falcem. ⁊ mes¬
sem suam desecat: quia cum unũ¬
quẽq ad oꝑa ꝑfecta ꝑduxerit: eiꝰ
temꝑalem uitam ꝑemissam sent̾n¬
tiam incidit: ut granum suũ ad
celestia horrea ꝑducat. Cum gͥ de¬
sideria bona concipimus: semen
int̾ram mittimꝰ. Cum uͦ oꝑari rec¬
ta incipimꝰ herba sumꝰ Cum aũ
ad ꝓfectum boni oꝑis crescimus:
ad spicam ꝑuenimꝰ. Cum ineius¬
dem operationis ꝑfectione solida¬
mur: iam plenum frumentũ in
spica ꝓferimus. Hullus itaq qui ad
bonum ꝓpositum adhuc inmentiᷤ
quia frumentum di abherba inci¬
R pit. ut granum fiat. Et dicebat. Cui

Expanded text:
spicam vero herba pervenit, cum se virtus spicam vero herba pervenit, cum se virtus animo concepta ad profectum boni operis pertrahit. Plenum vero frumentum in spica fructificat, quando jam in tantum cogitationibus suis guttur mentis operis possit. Et cum se produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest tempus messis. Omnipotens enim Deus producto fructu mittit falcem, et messem suam desecat, quia cum unumquemque ad opera perfecta perduxerit, ejus temporalem vitam per emissam sententiam incidit, ut granum suum ad coelestia horrea perducat. Cum ergo desideria bona concipimus, semen in terram mittimus. Cum vero operari recta incipimus, herba sumus. Cum autem ad perfectum boni operis crescimus, ad spicam pervenimus. Cum in ejusdem operationis perfectione solidamur, jam plenum frumentum in spica proferimus. Nullus itaque ad bonum propositum adhuc in mentis quia frumentum Dei ab herba incipit ut granum fiat. Et dicebat: Cui
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. Sic ẽ regnum dĩ quemad
modum si homo iact̾et sementẽ in
terram et dormiat: & exurgat nocte
ac die. ⁊ semen germinet. & incres¬
cat dum nescit ille. Ultro.N. terra
fructificat: pͥmum herbam: deinde¬
spicam: deiñ plenum frumentum¬
inspica. E cum se ꝓduxerit fruc
tus. statim mittit falcem: qm̃ ad
ẽ messis. Semen homo iactat in
terram: cumcordi suo bonam inten¬
tionẽ inserit. Et postquã semen
iactauerit dormit: quia iam in
spe boni oꝑis quiescit. Nocte uero
exurgit ac die: quia int aduersa
nat & crescit dum ille nescit: qͥa
& cum adbuc metiri incrementa sua
nonualet: semel concepta uirtus ad
ꝓfectum ducitur. Cultro derra fru¬
ctificat: quia p̃ueniente se gr̃a. menͤ
hominis spontanea ad fructũ boni
oꝑis assurgit. S hec eadem terra.
pͥmum herham. deĩ spicam: deinde
plenum frumentum ꝓducit inspica.
Herbam quippe ꝓduce̾ ẽ. inchoationiᷤ
bone adhuc teneritudinẽ hr̃e. Ad

Expanded text:
cebat illis: Sic est regnum Dei, quemadcebat illis: Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat sementem in terram, et dormiat; exsurgat die ac nocte, et semen germinet et increscat, dum nescit ille. Ultro enim terra fructificatet minus sibi ipsis habere videntur? Juxta quod poetarum quidam philargyris illudens ait: Crescit  messis. Semen homo jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit. Et postquam semen jactaverit, dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte vero esse veraciter fatentur tanquam nat et crescit, dum ille nescit; quia et cum adhuc metiri incrementa sua non valet, semel concepta virtus ad profectum ducitur. Et ultro terra fructificat, quia praeveniente se gratia, mens hominis spontanea ad fructum boni operis assurgit. Sed haec eadem terra primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum producit in spica. Herbam quippe producere, est inchoationis bonae adhuc teneritudinem habere. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑare nostis. dona uobis eterne
retributionis aditiat.
Qui eñihabet dabit᷑ illi: et qͥ non habe
etiam qͦd habet auferetur ab illo.
Tota inquit intentione uerbo qd¬
auditis. reminiscendo et scrutan¬
do oꝑam date. quia qͥ amorẽ ht
uerbi. dabitur etiam illi sensus
intelligendi qͦd amat. At qͥ uerbi
amorem non ht̃ audiendi: etiã si
uel naturali ingenio. uel litterar
sͥ callere uidetur exercitio: nulla ue
sapientie dulcedine gaudebit. Quod
& si specialit̾ dictum ẽẽ uidetur de
aplis. quib caritate fideq potius
datum ẽ scire mysterium regni ði:
& de ꝑfidis uideis qui inparaboli
uidentes non uidebant. & audienteᷤ
non intelligebant. qͦd uidelicet lit¬
teram legis in qua głabant᷑ eẽnt
amissuri: potest tamen & gnaliter
accipi. qđ non nunquã lector inge¬
niosus negligendo se pͥuet sapien¬
tia. quã tardꝰ ingenio. s studiosꝰ
elaborando degustat. Et di¬

Expanded text:
tent. Recte enim spinae vocantur, quia tent. Recte enim spinae vocantur, quia retributionis vere adjiciat. Qui enim habet, dabitur illi. Et qui non habet, etiam quod habet, auferetur ab illo. vulnere cruentant. Sed et exceptis viauditis, reminiscendo et scrutando operam date: quia qui amorem habet verbi, dabitur illi etiam sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiam si vel naturali ingenio vel litterarum sibi callere videtur exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter dictum esse videtur de apostolis, quibus charitate fideque potius datum est scire mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes, non videbant; et audientes, non intelligebant; quod videlicet litteram legis in qua gloriabantur, essent amissuri: potest tamen et generaliter accipi quod nonnunquam lector ingeniosus negligendo se privet sapientia, quam tardus ingenio, sed studiosus, elaborando degustat. Et di
Abbreviated transcription (Latin):
cutoꝵ. lumen uerbi supra uestri
corꝑis candelabrum leuate: fira
mente retinentes illum retribu¬
tionis extremum diẽ. qͦ illumi¬
nabit ds̃ abscondita tenebrarũ.
et manifestabit cogitationes
cordium. Tunc .ii. & uobis a deo
laus:i adu̾sariis ueritatis pena
manet ȩterna. Si qͥs ht aures audi¬
endi. audiat. Si qͥs ht̃ sensum in¬
telligendi uerbũdi. non se subtra¬
hat: non auditum ad fabulas
conuertat: s scrutandis eis que
ueritas dixit: diligenter aurem
accõmodet: diligent̃ manus m¬
plendis eis que iam intellexit. di¬
ligenter linguam p̃dicandis opo¬
dicebat illis. Hidete qͥd audia¬
tune importune subiciat. E
tis. In qua mensura mensi fue¬
ritis. remetietur uobis: & ad¬
Sicietur uobis. Si sollert̃ in qͥt
om̃ia que ualetis bona facẽ ac
pximis intimare studetis: ade¬
rit diuina pietas. que uobis &
inp̃senti sensum altiora capien¬
di. ac potiora gerendi effectum
conferat: & infuturo supra qũa

Expanded text:
cutorum, lumen verbi supra vestri cutorum, lumen verbi supra vestri corporis candelabrum levate, fixa mente retinentes illum retributionis extremae diem, quo illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes corlaus, et adversarios veritatis poena manet aeterna. Si quis habet aures audiendi, audiat. Si quis habet sensum intelligendi verbum Dei, non se subtrahat, non auditum ad fabulas convertat, sed scrutandis eis quae veritas dixit diligenter aurem accommodet, diligenter manus implendis eis quae jam intellexit, diligenter linguam praedicandis opderium gustant, sed ne ad id quod probant perveniant, alios hujus viae n qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, et adjicietur vobis. Si solerter inquit omnia quae valetis bona facere, ac proximis intimare studetis: aderit divina pietas quae vobis, et in praesenti, sensum altiora capiendi, ac potiora gerendi, effectum conferat; et in futuro, supra id quod
Abbreviated transcription (Latin):
dis:⁊ sensus interioris. auris. ob¬
ediendi et faciendi quȩ iussa ft̃.
Illis autẽ qui foris sunt
inparabolis omnia fiunt. ut ui
quia non solum ea que loque¬
batur. uerum etiã que faciebat
parabole fuerunt. id ÷ rerum si¬
gna misticarum: cum dicunt᷑ ill
quib in parabolis om̃ia fiebanst
neq que uidebant. neq q̃ audie¬
bãt ad intellectũ potuisse ꝑduci. Qdem̃
ꝑior sit p̾dicatio ueritatis. & in¬
ferior seruitus corꝑis: ꝑ ipsam tñ
corꝑis seruitutem. excelsior luceat
corꝑis motus. in bonis oꝑib insi¬
nuatur discentib. Suꝑ cande¬
labrum gͦ ponit lucernam: cũ
dic̃ apłs. Non sic pugno. tanqͣm
aerem uerberans: s castigo corpꝰ
meum:⁊ seruituti subicio: ne for¬
te aliis p̃dicans. ipse reꝓbus effi¬
ciar. Hon enĩ ẽ aliquid abscõ¬
ditum qͦd non manifestetur: nec
factũ ẽ occultũ qd̾ non inpalam
ueniat. Nolite inquit erubescere
euanglium: s inter denebras ꝑse¬

Expanded text:
dis, et sensus interiores, aures obdis, et sensus interiores, aures obediendi et faciendi quae jussa sunt. Illis autem qui foris sunt in parabolis omnia fiunt, ut vidquod non solum ea quae loquebatur, verum etiam quae faciebat parabolae fuerunt, id est rerum signa mysticarum, cum dicuntur illi quibus in parabolis omnia fiebant, neque quae videbant, neque quae audiebant, ad intellectperior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis, per ipsam tamen corporis servitutem excelsior luceat corporis motus; in bonis operibus insinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerum caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans, ipse reciar . Non enim est aliquid absconditum, quod non manifestetur: nec factum est occultum, sed ut palam veniat. Nolite, inquit, erubescere Evangelium Dei, sed inter tenebras perse
Abbreviated transcription (Latin):
semine. ita scͥptum ẽ. Aliud ce¬
cidit secus uiam. ⁊ conculcatũ
ẽ: & uolucres cȩli comederunt
illud. Quecumq gͦ dñs in hac
parabola exponẽ ipse dignatꝰ
ẽ.pia fide suscipienda sunt: q̃
ũ tacita nr̃e intelligentiȩ de¬
reliquit. eque pia intentione
ꝑquirenda. ac ꝑstringenda sunt
breuit̃. Semen qͦd circa uiã ceci¬
dit. duplici lesura disꝑut: & ab
itinerantibꝰ scilicet conculcatum.
& auolucrib raptũ. Uia gͦ ẽ mẽs
sedulo malarum cogitationum
meatu trita atq are fact᷑a. ne
uerbi semen exciꝑe ac germinare
sufficiat: atq idõ qͥcqͥd boni semi¬
nis uicinia talis iue contigerit.
ꝑiet: qͥa imꝓbo pessime cogitõis
transitu conculcatum .a demonibꝰ
rapitur: qui recte uolucres celi.
siue qͥa celestis sp̃italisq sunt
nature. siue quia inaere uolttãt
appellant᷑. Aliud uͦ cecidit sup̃

Expanded text:
est: Aliud cecidit secus viam, et conculcatum est, et volucres coeli comederunt illud. Quaecunque ergo Dominus in hac parabola exponere dignatus est, pia fide suscipienda sunt. Quae vero tacita nostrae intelligentiae dereliquit, aeque pia intentione perquirenda ac perstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit, duplici laesura disperiit, et ab itinerantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via ergo est mens assiduo malarum cogitationum meatu trita atque arefacta, ne verbi semen accipere ac germinare sufficiat; atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae contigerit, perit, quia improbo pessimae cogitationis transitu conculcatum a daemonibus rapitur. Qui recte volucres coeli, sive quia coelestis spiritalisque sunt naturae, sive quia per aera volitant, appellant
Abbreviated transcription (Latin):
pbros ecclie. & orent suꝑ ipsum
unguentes eum oleo innomine
dni:⁊ si inpeccatis sit dimittent᷑
ei unde patet abipsis apłis hunc
scẽ ecclie morem ẽẽ traditum: ut
ĩnergumini. uel alii quilibet egro¬
ti ungantur oleo. pontificali be¬
nedictione consecrato.

Expanded text:
ros Ecclesiae, et orent super eum ungentes eum oleo in nomine Domini: et si in peccatis sit, dimittentur ei. Unde patet ab ipsis apostolis hunc sanctae Ecclesiae morem esse traditum, ut energumeni, vel alii quilibet aegroti, ungantur oleo pontificali benedictione consecrato.
Abbreviated transcription (Latin):
inse. uenit & ꝓcidit ante eum:
& dixit ei omnem ueritatẽ. Ecce
qͥ unterrogatio dni tendebat.:
ut uidelicet palam confitente
muliere ueritatem sue dutine
infirmitatis. subito credulitate
diuine ꝓpitiationis. ac donatȩ
s sanationis et ipsa certiꝰ con¬
firmaretur in fide: & pluribus
Salitis et uite p̃beretur exem¬
plum. Deniq sequitur. Ille aũ
dixit. Filia. fides tua te saluã
fec̃ uade in pace: & esto sana aplaga
tua. Ideo filia: quia fides tua te
saluam fecit. Nec dixit fides tua
de saluam factura ẽ. s saluã fec̃.
In eo autẽ ꝙ credidisti:iam salua
facta es. Adhuc eo loquente. ue¬
miunt ad archisinagogum dicen¬
des: quia filia tua mortua ẽ qͥd
ultra uexas magistrum: Salua
ta aꝑfluuio sanguinis mulie¬
re. mox filia archisynagogi mor¬
tua nunciatur: quia dum eccli̾a
auicioꝵ labe mundata:⁊ ob fidei
meritum filia ẽ cognominata: con¬
tinuo sẏnagoga ꝑfidie simul &

Expanded text:
in se, venit et procidit ante eum, in se, venit et procidit ante eum, et dixit ei omnem veritatem. Ecce quo interrogadelicet, confitente palam muliere veritatem suae diutinae infirmitatis, subitae credulitatis, divinae propitiationis, ac donatae sibi sanationis, et ipsa certius confirmaretur in fide, et pluribus salutis et vitae praeberetur exemplum. Denique sequitur: Ille autem dixit: Filia, fides tua te salvam fecit, vade in pace, et esto sana a plaga tua. Ideo filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit Fides tua te salvam factura est, sed salvam fecit. In eo enim quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc eo loquente, veniunt ad archisynagogum dicentes: Quia filia tua mortua est, quid ultra vexas Magistrum? Sanata a profluvio sanguinis muliere, mox filia archisynagogi mortua nuntiatur, quia dum Ecclesia a vitiorum labe mundata, et ob fidei meritum filia est cognominata, continuo Synagoga perfidiae simul et
Abbreviated transcription (Latin):
ides turbam compͥmentẽ te. &
dicis qͥs me tetigit: Quẽ turbi
passim comitans compͥmit. una
credula mulier dñm tangit. qͥa
qͥ diu̾sis in ordinate glomerantĩ
heresib siue ꝑu̾sis morib grani¬
tur: solo catholice eccłie fidelit̾
corde ueneratur. Nam sic̃ qͥdam ui¬
dentes nonuident. et audientes non
audiunt: ita etiam tangentes ñ tan¬
gunt: qͥ non simplici s dubio uel si¬
mulato corde xp̃m tangunt. Unde
cuidã amanti qͥdtm. s: nondũ plene
credenti: dic̃ ipse: noli me tangere.
nondũ .it. ascendi ad patrẽ meũ:
aꝑte dicens. quid sit ipsum uera¬
citer tangẽ: pat̾ scilicet equalẽ cre¬
dere. E circum spiciebat uidere eã.
que hoc fecerat. Non obliuiscitur
fidelium suoꝵ dñs nec inse sꝑan¬
des intueri desistit: s om̃s qͥ sal¬
uari merentur. suo dignos uitu¬
itu ac miseratione iudicat. Iste
aũ pauper clamauit: et dñs exau¬
diuit eum. Mulier autẽ timenͤ
et tremens. sciens qͦd factum eẽt

Expanded text:
Vides turbam comprimentem te, et Vides turbam comprimentem te, et dicis, Quis me tetigit? Quem turba passim comitans comprimit, una credula mulier Dominum tangit, quia qui diversis inordinate glomerantium haeresibus, sive perversis moribus gravatur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde veneratur. Nam sicut quidam videntes non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non simplici, sed dubio vel simulato corde Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti, dicit ipse: Noli me tangere. Nondum enim ascendi ad Patrem meum . Aperte dicens quid sit ipsum veraciter tangere, Patri scilicet aequalem credere. Et circumspiciebat videre eam quae hoc fecerat. Non obliviscitur fidelium suorum Dominus, nec in se sperantes intueri desistit, sed omnes qui salvari merentur, suo dignos intuitu ac miseratione judicat. Iste autem pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum. Mulier autem timens et tremens, sciens quod factum esset
Abbreviated transcription (Latin):
um ambulabis: siue quia p̃sentẽ
in carne dnĩn non iudens. ꝑ actiᷤ
illiꝰ. ad fidei & agnitionis eius
grãm ꝑuenit: sicq dũ participatione sal¬
m̃torũ eiꝰ saluari apeccatis meruit. qͣstis
fons sanguinis ẽ. in munde pͥmor¬
dium cogitationis: ex quo peccatũ
omne nascitur. S dñs cum uerb̃
euanglicis non solum oꝑa & uerbi
mala compescẽ.s et cogitationũ
neqͣm radicẽ exstirpare curauit
cum hȩc utraq sacramentis euã¬
glicis emundari donauit: qͣsi uir¬
tutem ex siccandi fontis obsceni.
suis uestimentis indidit. E statĩ
ihc cognoscens in semetipso uirtu¬
tem quȩ exierat de eo: conu̾sus ad
turbam aiebat. Q̾s tetigit uest¬
menta mea: Hon ut ipse quȩ ne.¬
sciebat doceat᷑ ĩ t̾rogat: s ut uirtus
quam bene nouerat. immo quã
ipse dederat inmuliere declare¬
tui: et declarata agnitaq uirtu¬
te fidei. multi ad salutẽ ꝑueni¬
ant. Et dicebant ei discipuli sui.

Expanded text:
um ambulabis; sive quia presentem um ambulabis; sive quia presentem in carne Dominum non videns, peractis illius, ad fidei et agnitionis ejus gratiam pervenit. Sicque dum participatione sacramentorum ejus salvari a peccatis meruit, quasi tfons sanguinis est immundae primordium cogitationis, ex quo peccatum omne nascitur. Sed Dominus cum verbis evangelicis non solum opera et verba mala compescere, sed et cogitationum nequam radicem exstirpare curavit, cum haec utraque sacramentis evangelicis emundari donavit, quasi virtutem exsiccandi fontis obsceni suis vestimentis indidit. Et statim Jesus cognoscens in semetipso virtutem quae exierat de eo, conversus ad turbam aiebat: Quis tetigit vestimenta mea? Non ut ipse quae nesciat doceatur interrogat, sed ut virtus quam bene noverat, imo quam ipse dederat, in muliere declararetur, et declarata agnitaque virtute fidei multi ad salutem perveniant. Et dicebant ei discipuli sui:
Abbreviated transcription (Latin):
cerat: s magis deterius habebat.
Medicos siue falsos intellige theo¬
logos. siue philosophos. legumq do¬
ctores scłarium: qͥ multa de uirtu¬
tib uitiisq subtilissime disputan¬
tes. utilia uiuendi credendiq in¬
stituta se mortalibꝰ dare ꝓmitte¬
qui uelut hominib consulendo.
se se ꝓ dõ colendos ingerebant. Qͥb
certatim audiendis gentilitas. q̃n¬
tomagis naturalis industrie uireᷤ
expenderat: tantominus potuit
ab iniquitatis suȩ sorde purgari.
S hec ubi populum iudeoꝵ egro¬
tasse. uerumq de celo cognouit
ad eẽ medicum: cepit & ipsa lan¬
guoris sui sꝑare parit̃ & inqui¬
rere remedium. Cum audisset de
ihu. uenit inturba retro.i tetig̃
uestimentum ei: Dicebat .ii. qͥ ał
sanguinis eiꝰ. Uenit & dñm tan¬
git ȩccłia: cum ei ꝑ fidei uerita¬
tem apꝓpinquat. Uenit autẽ re¬
tro siue uirta id qͦd ipse ait. si
qͥs mͥ ministrat ine sequatur:
& alibi p̃cipitur. post dñm dm̃ tu¬

Expanded text:
cerat, sed magis deterius habebat. cerat, sed magis deterius habebat. Medicos, sive falsos intellige theologos, sive philosophos legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus vitiisque subtilissime disputantes, utilia vivendi credendique instituta se mortalibus dare promittedos, qui velut hominibus consulendo, sese pro Deo colendos ingerebant. Quibus certatim audiendis gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde purgari. Sed haec ubi populum Judaeorum aegrotasse, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et inquirere remedium. Cum audisset de Jesu, venit in turba retro, et tetigit vestimentum ejus. Dicebat enim: Quia sanguinis ejus. Accedit et Dominum tangit Ecclesia, quae ei per fidei veritatem appropinquat. Accedit autem retro, sive juxta id quod ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur ; et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tu
Abbreviated transcription (Latin):
t circumibat castella incircuitu
Idocens: ⁊ conuocauit duodecim.
& cepit eos mitte binos: et dabat
illis potestatem sp̃uum immundoꝵ.¬
uirtutes suas: et sic̃ ipse curauerat
omnẽ languorẽ & omnẽ infirmi¬
infirmitatẽ. S multa distantia ẽ
int hr̃e & tͥbuere: donare & acciꝑe.
ste qͥdcumq agit. potestate dñi
agit:Illi si qͥd faciunt. imbecilli¬
talem suam. et uirtutẽ dñi confi¬
tentur: dicentes. in nomine iesu.
surge & ambula.¬
t p̃cepit eis ne quid tollent inuia.
nisi uirgam tantit. Non peram.
non panẽ. neq inzona es: s: calciatos
s andalus:⁊ ne induerentur duab¬
ã. tunicis. Tanta p̾dicatori debet ẽẽ¬
in dõ fidutia. ut p̃sentis uite sump¬
tus qͣmius non p̃uideat. tam̃ sͥ hos
non deeẽ certissime sciat: ne dum
mens eiꝰ occupatur ad temꝑalia.¬
a. minus alus ꝓuideat etna. Solet
aũ queri quomͦ matħs & lucas
commemorauerint dixisse dum
disciplis. ut nec uirgam ferrent.
cum dicat marcꝰ. et p̃cepit eis. ne qͥd

Expanded text:
t circumibat castella in circuitu docens et convocavit duodecim et coepit eos mittere binos et dabat illis potestatem spirituum inmundovirtutes suas. Et sicut ipse curaverat omnem languorem et omnem infirmiin plebe. Sed multa distantia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcumque agit, potestate Domini agit: illi, si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confitentur, dicentes: In nomine Jesu surge, et ambulaEt praecepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum. Non peram, non panem, neque in zona aes, sed calceatos sandaliis, et ne induerentur duabus tunicis. Tanta praedicatori debet in Deo esse fiducia, ut praesentis vitae sumptus quamvis non provideat, tamen sibi hos non deesse certissime sciat. Ne dum mens ejus occupatur ad temporalia, minus aliis provideat aeterna. Solet autem quaeri, quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverint, dixisse Dominum discipulis, ut nec virgam ferrent; cum dicat Marcus: Et praecepit eis ne quid
Abbreviated transcription (Latin):
at dictis corroborat: cum ait. lu¬
uenis. tibi dico surge. Quat̾du¬
anus uͭ mortuus ut longa p̃men¬
tis sepulchri claustra euade possit
fremuit sp̃u iħe: turbauit se ipsy
lacͥmas fudit. Rursum fremuit
ac uoce magna clamauit. Lazare
ueni foras. Et sic tandẽ qui erat
desꝑatus: discusso denebrarum
pondẽ. uite luciq redditur. sed
& hoc notandum. qͦd qͥa publica
noxa. publico eget remedio. Leuu
autem peccata. leuiori et secreta
queunt pȩnitentia delert̾ Puelli
indomo iacens paucis arbitris
exurgit. eisdemq ueh ementer
ut nemini dicerent p̃cipitur. Iu¬
uenis extra portam. turba multa
comitante. atq intuente suscita¬
tur: Lazarus de monumento uo¬
catus. intantum pplis innotuit
ut ab eoꝵ qͥ uidere testimonio
plurime dño turbe cũ palmis
occurrerent: Et multi ꝓpt̃ illu
abirent ex uideis.⁊ crederent
inihm. Quartũ uͦ mortuũ nun¬
ciante discipulo dñs audiit.

Expanded text:
at, dictis corroborat, cum ait: Juat, dictis corroborat, cum ait: Juvenis, tibi dico, surge. Quatriduanus vero mortuus, ut longa prementis sepulcri claustra evadere posset, fremuit spiritu Jesus, turbavit seipsum, lacrymas fudit, rursum fremuit, ac voce magna clamavit, Lazare, veni foras : et sic tandem, qui erat desperatus, discusso tenebrarum pondere, vitae est lucique redditus. Sed et hoc notandum, quod quia publica noxa publico eget remedio, levia autem peccata leviori et secreta queunt poenitentia deleri, puella in domo jacens paucis arbitris exsurgit, eisdemque vehementer ut nemini id manifestent praecipitur. Juvenis extra portam, turba multa comitante atque intuente, suscitatur: Lazarus de monumento vocatus in tantum populis innotuit, ut ob eorum qui videre testimonium plurimae Domino turbae cum palmis occurrerent, et multi propter illum abirent ex Judaeis, et crederent in Jesum. Quartum vero mortuum nuntiante discipulo Dominus a
Abbreviated transcription (Latin):
di diu̾si gn̾is uasa fabricat: ĩmo
uasa ue sui sp̃e igne moliendo. in
misediȩ uasa cominutat. S huiꝰ
Sacramenti udei ignari diuine
uirtutis oꝑa. ꝓsapie carnalis con¬
Itemplatione despiciunt. Q dice
bat eis ihc. quia nonẽ ꝓpha sine
honore. nisi in patria sua. ⁊ in cog¬
natione sua. & indomo sua. Pro¬
eiꝰ incarnationẽ p̃dicens filiis isrł.
ait. ꝓpham uobis suscitabit ds̃ ur̃¬

Expanded text:
di diversi generis vasa fabricat, imo di diversi generis vasa fabricat, imo rae, sui spiritus igne molliendo, in misericordiae vasa commutat. Sed hujus sacramenti Judaei ignari divinae virtutis opera prosapiae carnalis contembat eis Jesus, quia non est propheta sine honore, nisi in patria sua, et in cognatione sua, et in domo sua. Proejus incarnationem praedicens filiis Israel, ait: Prophetam vobis suscitavit D
Abbreviated transcription (Latin):
honne iste ẽ faber. filius marie.
monis: Nonne & sorrores eiꝰ hic nob̾cũ
sunt: Q scandalihabantur in illo.
S candalum & error iuideoꝵ. salꝰ nr̃a
ẽ: et hereticoꝵ condempnatio. In
tantum .ii. cernebant hominem
rent filium: fr̃s qͦ et sorores eius
secum eẽ testarent᷑. qui tam̃ non
liberi ioseph aut marie iuxta
heticos putandiis: potius iuxta
morem sacre scͥpture cognati ip¬
soꝵ sunt intelligendi: quomodo
abraham & loth fr̃s appellant᷑.
cum eẽt loth filiꝰ frĩs abrahe:
⁊ multa habes huiꝰ modi. Non
autem sine certi ꝓuisione sacra¬
menti. dñs incarne apparens
faber. et fabri filius. estunari ac
dici uoluit᷑. Quin potiꝰ etiam ꝑ
hoc se eiꝰ ante sela filium ẽẽ docu¬
it: qͥ fabricator ẽ omniũ. In prin¬
cipio creauit ds̃ celum & terram.
N am & si humana non sunt compa¬
randa diuinis. typꝰ tñ integer ẽ:
Unde & de ipso tanquã de fabri
filio. p̃cursor suus ait. Ipse uos
ne: qui indomo magna huiꝰ mũ¬

Expanded text:
e, monis? Nonne et sorores ejus hic nobiscum sunt? Et scandalizabantur in illo. Scandalum et error Judaeorum, salus nostra est, et haereticorum condemnatio. In tantum enim cernebant hominem rent filium; fratres quoque et sorores ejus secum esse testarentur. Qui tamen non liberi Joseph aut Mariae, juxta hmorem sacrae Scripturae cognati ipsorum sunt intelligendi; quomodo Abraham et Loth fratres appellantur, cum esset Loth filius fratris Abrahae, et multa habes hujusmodi. Non vero sine certi provisione sacramenti, Dominus in carne apparens faber, et fabri filius aestimari, ac dici voluit. Quin potius etiam per hoc se ejus ante saecula Filium esse docuit, qui fabricator omnium in principio creavit Deus coelum et terram. Nam et si humana non sunt comparanda divinis, typus tamen integer est, unde et de ipso tanquam de fabri filio Praecursor suus ait: Ipse vos ne . Qui in domo magna hujus mun
Abbreviated transcription (Latin):
ron. Nam bel qͥdẽ. ipse ẽ baal: Tebub
aũ musca uocatur. Nec iuxta q̃dã
mendosa exemplaria. b. littera. uł
.d. infine nominis ẽ legenda:s
.B. Beelrebub gͦ baal muscarum.
id÷ uir muscarum. siue habens
muscas interp̃tatur. ob sordes
uidelicet immo laticui cruoris:
excuiꝰ spurcissimo ritu uel nõie
principẽ demonioꝵ cognominabant.

Expanded text:
ron. Nam Beel quidem ipse est Baal. Zebub ron. Nam Beel quidem ipse est Baal. Zebub autem, musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l littera vel d in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur. Ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant.
Abbreviated transcription (Latin):
se dicant᷑. S futurum utiq portende¬
bant. eum aciuibꝰ urbis illuis usq
admortem eẽ ꝑsequendum. Legimꝰ
qͥdẽ supͣ. quia multa turba agali¬
lea & uidea secuta ẽ eum.⁊ abiero¬
solimis. & abidumea:⁊ transiorda¬
nem. et qui circa tyrum & sydo¬
nem: multitudo magna audien¬
tes que faciebat. uenerunt adeũ.
urba gͦ ab iero solunis ueniens. se
piuncias. siue ciuitates fuisse gen¬
tilium: S. scͥbe abiero solumis de¬
scendentes. blasphemus illum ꝑ¬
sequebantur horrendis. Qa sic ã.¬
nimirum erat passionis temꝑe fu¬
turum. ut turba illum populi
uideoꝵ. cum palmis ac laudibuᷤ
ierosolimã ꝑduceret. gentiles ui¬
dere desiderarent: s: scͥbe & seni¬
ores popli. de eiꝰ nece tractarent.
bus. illi contra. uel negare hec.
uel que negare nequiuerant. si¬
nistra interp̃tatione ꝑu̾tere la¬
borabant: q̃si non diinitatis¬
id beelrebub qui ds̃ erat acca¬

Expanded text:
se dicuntur; sed futurum utique portendese dicuntur; sed futurum utique portendebant eum a civibus orbis illius usque ad mortem esse persequendum. Legimus quidem supra quia multa turba a Galilaea secuta est eum, et ab Hierosolymis, et ab Idumaea et trans Jordanem, et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Turba ergo ab Hierosolymis veniens secuprovincias sive civitates fuisse gentilium? Sed scribae ab Hierosolymis descendentes blasphemiis illum persequebantur horrendis, quia sic nimirum erat passionis tempore futurum, ut turba illum populi Judaeorum cum palmis ac laudibus Hierosolymam perduceret, gentiles videre desiderarent, sed scribae et seniores populi de ejus nece tractarent. bus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere laborabant, qin Beelzebub, qui deus erat Acca
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitatu sẽimari ad duo milia
et suffocati sunt inmari. Signi
ficat qͦd iam clarificata eccłia
& liberato ppło gentiũ adñatio¬
ne demonioꝵ: in abditis agunt
saclegos ritus suos. qui xp̃o cre
dere noluerunt: ceca & ꝓfunda
curiosit̾ate submersi. E notandẽ
qͦd sp̃c inmundi nec inporcos
irent. nisi hoc illis benignus ip¬
se saluator petentib. qͦs certe
in abẏssum posset religare concedẽt:
rem necessariam docere nos uolens.
ut scilicet nouerimꝰ eos multo mi¬
nus posse sua potestate nocere ho¬
minib: qui nec pecorib qualib¬
cumq potuerunt. Hanc autẽ po¬
testatẽ ds̃ bonus occulta usticia
nobis dare potest: iniusta ñ põi¬
Qui autẽ pascebant eos fugerunt: ce
nunciauerunt inciuitatẽ & in agroᷤᷤ.
Id pastores porcoꝵ fugientes ista
nunciant: significat qͦsdam etiam
gentes stupendo & mirando p̃dica¬

Expanded text:
praecipitatus est in mare ad duo milia praecipitatus est in mare ad duo milia et suffocati suficat quod jam clarificata Ecclesia, et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacdere noluerunt caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet. Rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justitia nobis dare potest, injusta noqui pascebant fugerunt et nuntiaverunt in civitatem et in villas. Quod pastores porcorum fugientes ista nuntiaverunt, significat quosdam etiam gentes, stupendo et mirando praedica
Abbreviated transcription (Latin):
abhomine. hostis humane salutiᷤ
non exiguum duc̃ ẽẽ sͥ tormentũ:
abhominis lesione cessare.Qntoq
he diutius possidẽ solebat: tanto
difficilius dimitte consentit. Uñ
studendum summoꝑe ẽ. ut et si¬
qñ ut homines adiabolo suꝑamͣ:
mor eiꝰ laqueos euitare sataga¬
mus: nesi aliqñ tardius eiꝰ iuri
resistatur. laboriosiꝰ q̃nq pellat᷑.
Et int̾rogauit eum. Qđ tibi nom̃
ẽ: ꝙ dic̃ ei. Legio nomen mͥ est:
quia multi sumꝰ. Non uelut in¬
scius nomen inquirit:s ut con¬
fessa publice peste quam furens to¬
lerabat. uirtus curantis gratior
emicaret. S et nr̃i temꝑis sacer¬
dotes. qͥ ꝑ exorcismi grãm demo¬
nes eicẽ norunt: solent dicẽ pati¬
entes non alit̃ ualere curari: nisi
qͣntum sapere possunt. omne qͦd
abinmundis spiritib. uisu au¬
ditu. gustu. tactu. uel alio qͦlibet
corꝑis aut animi sensu. uigilanteᷤᷤ
dormientes ue ꝑtulerit. confitn¬
do patent exponant. Qd u dice¬

Expanded text:
ab homine. Hostis humanae salutis ab homine. Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum ab hominis laesione cessare, quantoque hunc diutius possidere solebat, tanto difficilius dimittere consentit. Unde studendum summopere est, ut siquando ut homines a diabolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si aliquanto tardius ipsi resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et interrogabat eum quod tibi nomen est? Et dicit ei, Legio nomen mihi est, quia multi sumus. Non velut inscius nomen inquirit, sed ut confessa publice peste quam furens tolerabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt solent dicere, patientes non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt, omne quod ab immundis spiritibus, visu, auditu, gustu, tactu et alio quolibet corporis aut animi sensu vigilantes, dormientesve pertulerunt confitendo patenter exponant. Quod vero dice
Abbreviated transcription (Latin):
iacebat ꝑ fastum suꝑbie inmon¬
tium iugis errabat: ꝑ uerba du¬
rissime infidelitatis. q̃si areptis
furibunda cautib se ipsam concide¬
bat. S attestante iohanne baptista.
añs de lapidibꝰ suscitauit filios ab¬
hi: cum dura infidelium corda ad
gr̃ãm pietatis conu̾tit. Uidens aũ
iħm alonge. cuturrit & adorauit
eum:i clamans uoce magna dicit.
Qͥd mͥ & tͥaħ̃u fili di altissimi:
Quanta arrii uesania. iħm creaturã
& non dmñ credere: quem filiũ dĩ
altissimi demones credunt. & con¬
tremiscunt: Que impietas uideoꝵ
eum dice in principe demoniorum
eiecisse demonia: quẽ ipsa demonia
fatentur nichil secum hr̃e cõmune:
Choc ipsũ qd tẽ ꝑdemoniaciclamau̾e fu¬
rorem. postmodũ in delubris ydo¬
loꝵ dicẽ & confiteri non cessaruñs:
ib̾m uidelicet eẽ xp̃m filium di
altissimi: nec se aliquid cum illo
pacis ac societatis hr̃e. Adiuro
te ꝑdm: ne me torqueas.
Dicebat .N. illi exi sp̃e inmunde.

Expanded text:
jacebat, per factum superbiae in monjacebat, per factum superbiae in montium jugis errabat, per verba durissimae infidelitatis, quasi arreptis furibunda cautibus, seipsam concidebat. Sed attestante Joanne Baptista Dominus de lapidibus suscitavit filios Abrahae, dum dura infidelium corda ad gratiam pietatis convertit. Videns autem Jesum a longe cucurrit, et adoravit eum, et clamans voce magna dixit:  est, Jesu Fili Dei altissimi? Quanta Arii vesania, Jesum creaturam et non Deum credere, quem Filium Dei altissimi daemones credunt et contremiscunt! Quae impietas Judaeorum eum dicere in principe daemonejecisse daemonia, quem ipsa daemonia fatentur nihil secum habere commune, qui hoc ipsum quod tunc per daemoniaci clamavere furorem, postmodum in delubris idolorum dicere et confiteri non cessarunt, Jesum videlicet esse Christum Filium Dei altissimi, nec se aliquid cum illo pacis aut societatis habere. Adjuro te per Deum, ne me torqueas. Dicebat enim illi: Exi, spiritus immunde,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uiui defuerant. Dimitte in¬
quit. ut mortui sepeliant mor¬
tuos suos: id ÷ mali malos noxuᷤ
laudib grauent. ¶ qͥa non adi
uirtus. que corripiat inmiseri¬
cordia: oleum peccatoris inpiu¬

Expanded text:
tur, vivi defuerant: Dimitte inquit ut mortui sepeliant mortuos suos ; id est, mali malos noxiis laudibus gravent, et quia non adest justus, qui corripiat in misericordia, oleum peccatoris impin
Abbreviated transcription (Latin):
cura finẽ seli hominẽ in carnan¬
dum ẽẽ cognouit: ut et̾num añ
omne scłm dm̃ existẽ non dubi¬
taret. Si .i. caput xp̃i ds̃: pedc̾
eiꝰ qͥd aptiꝰ quam assumpta hu¬
manitas. qua terram nr̃e mor¬
talitatis tetigit. accipiendis:
ihu ẽ. legis latorem. cum tota ꝓgenie
patrum. mediatorẽ dĩ et hominum.
longe sͥ dignitatis glã p̃ferendũ eẽ
cognoscẽ:⁊ confiteri cum apło. quia
qͥd infirmum ẽ dĩ. fortius ẽ homi¬
nib. Et dep̃cabatur eum multum
dicens. qm̃ filia mea in extremis ẽ:

Expanded text:
circa finem saeculi hominem incarnancirca finem saeculi hominem incarnandum esse cognovit, ut aeternum ante omne saeculum Deum existere non dubitaret. Si enim caput Christi Deus , pedes ejus quid aptius quam assumpta humanitas, qua terram nostrae mortalitatis tetigit, accipiendi suJesu, est legislatorem cum tota progenie patrum Mediatorem Dei et hominum longe sibi dignitatis gloria praeferendum esse cognoscere, et confiteri cum Apostolo, quia quod infirmum est Dei fortius est hominibus . Et deprecabatur eum multum dicens: Quoniam filia me
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. & cȩtã. In hac lectione ubi ar¬
chisynagogus saluari filiã petit
suam.s ꝑgente ad domum eiꝰ dño.
p̃occupat emorouosa mulier. & p̃ri¬
puit sanitatẽ: ac deiñ filia archis¬
nagogi ad optatam ꝑuenit sanita¬
tem. ummo de morte reuocata ẽ ad
uitam: salus ostenditur genis hu¬
mani: que dño incarne ueniente
ita dispensata ẽ. ut pͥmo aliqui ex
isrł ad fidẽ uenirent: deiñ pleni¬
tudo gentium intraret: ac sic oĩs
isrł saluus fieret. Qͥs gͦ archisy¬
nagogus iste qͥ ad dñm ꝓfilia ro¬
gaturus aduenit: melius qͣm ipsi
moy ses intelligit᷑. Unde bene iat¬
rus. id ÷ illuminans. siue illumi¬
natus uocatur: quia qui accsp̃it
uerba utte dare nobis. & ꝑ hec cete¬
ros illuminat: & ipse ab sp̃u scõ
qͦ uitalia monita scͥbere uel do¬
ce posset. illuminatus ẽ. Qui ui¬
dens dñm ꝓcidit ad pedes eiꝰ:
qͥa p̃uidens in spu uenturum
incarne dñm. humili corde se
eiꝰ potentie subdidit: quẽ ita

Expanded text:
multum, etc. In hac lectione ubi archisynagogus salvare filiam petit suam, sed, pergente ad domum ejus Domino, praeoccupans hemorrhoissa mulier praeripit sanitatem, ac deinde filia archisynagogi ad optatam pervenit sanitatem, imo de morte revocata est ad vitam, salus ostenditur generis humani, quae Domino in carne veniente ita dispensata est, ut primo aliqui ex Israel ad fidem venirent, deinde plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret . Quis ergo archisynagogus iste, qui ad Dominum pro filia rogaturus advenit, melius quam ipse Moyses intelligitur. Unde bene Jairus, id est, illuminans, sive illuminatus vocatur, quia qui accipit verba vitae dare nobis, et per haec caeteros illuminat, et ipse a Spiritu sancto, quo vitalia monita scribere vel docere possit, illuminatur. Et dens Jesum procidit ad pedes ejus, quia praevidens in spiritu venturum in carne Dominum, humili corde se ejus potentiae subdidit, quem ita
Abbreviated transcription (Latin):
non capientes uerbum dĩ: nec infiꝵ¬
ma adhuc mente pondꝰ sapientie
sustine nonualentes. Quod & pe¬
tro ipsi. uiso piscium miraculo
tigisse legitur. & uidua sarepte¬
na beati heliȩ cuiꝰ se sensit hospi¬
tio benedici: nichilominꝰ se puta¬
uit p̃sentia grauari. Quid mͥ &¬

Expanded text:
non capientes verbum Dei, nec infirnon capientes verbum Dei, nec infirma adhuc mente pondus sapientiae sustinere valentes. Quod et Petro ipsi viso piscium miraculo contigisse legitur: Et vidua Sareptana beati Eliae cujus se sensit hospitio benedici, nihilominus se putavit praesentia gravari d
Abbreviated transcription (Latin):
muerunt. & cȩtã. In euangłio luce
scͥptum ẽ. sedentẽ ad pedes eiꝰ. Si¬
gnificat autẽ multitudinem ue¬
tusta suauitate delectatam hono¬
rare qͥdem.s: nolle pati xp̃ianam
legem: dum dicunt quod eam un¬
plere nonpossint: ammirantes tñ
fidelem populum apͥstina ꝑdita.
u̾satione sanatum. Sedere namq:
ad pedes dñi ẽ. eum a qͦ demonia
exierant: eos qui apeccatis correcti
fuerint. fixa mentis intentione
uestigia sui saluatoris quȩ sequan¬
tur intueri. Uestitum resumere ẽ:
uirtutum studia que uesam ꝑdi¬
derant. iam sana mente recipere.
Cui figure apte congruit. illa dñi
parabola in qua rediens ad patrẽ.
filius luxuriosus:⁊ ꝓdigus. mox
stola pͥma cum anulo induitur.
manifeste insinuans. qͥa qͥsqͥs uero
corde de admissis penituit: potest
donante xp̃i grã. pͥma iusticie oꝑa
de quib ceciderat. cum anulo inui¬
olate fidei recuꝑare. Et rogare eũ
cepunt ut discederet a finib eoꝵ
Conscii fragilitatis suȩ geraseni. p̃¬

Expanded text:
Evangelio Lucae scriptum est, Sedentem ad pedes ejus. Significat autem multitudinem vetusta sua vita delectatam, honorare quidem, sed nolle pati Christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possunt, admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum. Sedere namque ad pedes Domini, est eum a quo daemonia exierant, eos qui a peccatis correcti fuerint, fixa mentis intentione vestigia sui Salvatoris quae sequantur intueri. Vestitum resumere, est virtutum studia quae vesani perdiderant, jam sana mente recipere. Cui figurae apte congruit illa Domini parabola, in qua rediens ad patrem filius luxuriosus et prodigus, mox stola prima cum annulo induitur, manifeste insinuans quod quisquis vero corde de amissis poenituerit, potest donante Christi gratia, prima justitiae opera de quibus ceciderat, cum annulo inviolatae fidei recuperare. Et rogare eum coeperunt, ut discederet a finibus eorum. Conscii fragilitatis suae Geraseni, pr
Abbreviated transcription (Latin):
ad misit eum: s ait illi. Uade in
domum tuã ad tuos:i annuncia
illis qͣnta tibi dñs fecerit: & mi¬
sertus sit tui. Hȩc ex illa apostoli
sententia rect̾e possunt intelligi
incarne neces sarium ꝓpt̃ uos: ut
sic qͥsq intelligat. post remissio¬
scientiam bonam.⁊ seruiendũ euan¬
glio. ꝓpt̃ alioꝵ etiam salutẽ. ut de¬
iñ in xp̃o requiescat: ne cumpre ꝓpe
iam uult ẽẽ cum xp̃o. negligat mi¬
nisterium p̃dicationis. fraterne re¬
demptioni accõmodatũ. Qͦd uero
matheus duos dic̃ a demonum le¬
gione curatos. marcus uͦ & lucas
unum cõmemorant. intelligas u¬
num eoꝵ fuisse ꝑsone alicuiꝰ cla¬
rioris & famosioris. quẽ regio illa
maxime dolebat: & ꝓcuiꝰ salute
plurimum satagebat. Hoc uolen¬
tes significare duo ȩuangliste. so¬
lum cominemorandũ uidicauer̃t:
de qͦ facti huiꝰ fama latius pela¬
riusq flagrauerat. S et allegorie
summa concordat: qͥa sic̃ unus a
tilis populi typum. non inconue¬

Expanded text:
isit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui. Haec ex illa Apostoli sententia recte possunt intelligi in carne necessarium propter vos, ut sic quisque intelligat post remissioscientiam bonam, et serviendum Evangelio, propter aliorum etiam salutem, ut deinde cum Christo requiescat, ne cum praepropere jam vult esse cum Christo, negligat ministerium praedicationis fraternae redemptioni accommodatum. Quod vero Matthaeus duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum commemorant, intelligas unum eorum fuisse personae alicujus clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat, et pro cujus salute plurimum satagebat. Hoc volentes significare duo evangelistae solum commemorandum judicaverunt, de quo facti hujus fama latius praeclariusque flagraverat. Sed et allegoriae summa concordat, quia sicut unus a tilis populi typum non inconve
Abbreviated transcription (Latin):
at s imꝑet
uentis.
Mor tempesta¬
tes cõ¬
pescet: refu
det tͣn
quillitatẽ por
tũ saluti s
maris in regionẽ gera senoꝵ. Gerasa
ẽ urbs insignis arabiȩ transiordanẽ:
iunct᷑a monti galaad. quã tenuit
tͥb manasse: non longe astagno ty¬
beriadis. in qͦd porci p̃cipitati siñ.
Significat aũ nationẽ gentium: q̃m
post somnum passionis resurrecti¬
onisq sue głam. missis p̃dicatori¬
bus saluator ẽ uisitare dignatus.
Uñ bene gerasa siue gergesi ut qͥdã
legunt colonũ eiciens. siue aduena
apꝓpinqͣns int̾pretatur: uidelie
insinuans. quia gentium populꝰ
& eum a qͦ nequit incolebatur ho¬
stem suo de corde depulerit: & qͥ
erat longe. factus sit ꝓpe in sang¬
uine xp̃i. E exeunti ei de naui.
statim occurrit de monumentis
homo in spũ inmundo: qͥ domici
lium habebat inmonumentis. ho
iste qͥ sp̃u uexabatur inmundo.⁊
dño uesanus.s mox curandꝰ occur¬
rit: figuram ht̃ populi gentilis:

Expanded text:
at, sed imperet at, sed imperet ventis. Mox tempestates copescet, refundet tranquillitatem, portum salutis imaris in regionem Gerasenorum. Gerasa est urbs insignis Arabiae trans Jordanem, juncta monti Galaad, quem tenuit tribus Manassae non longe a stagno Tiberiadis, in quod porci praecipitati sunt. Significat autem nationem gentium, quam post somnum passionis, resurrectionisque suae gloriam missis praedicatoribus Salvator est visitare dignatus. Unde bene Gerasa, sive Gergesii ut quidam legunt colonum ejiciens, sive, advena propinquans, interpretatur; videlicet insinuans quia gentium populus et eum a quo nequiter incolebatur hostem de suo corde repulerit, et qui erat longe, factus sit prope in sanguine Christi. Et exeunte eo de navi, statim occurrit ei de monumentis homo in spiritu immundolium habebat in monumentis, etc. Homo iste qui spiritu vexabatur immundo, et Domino vesanus sed mox curandus occurrit, figuram habebit populi gentilis,
Abbreviated transcription (Latin):
mirati sunt dicentes: qualis ẽ hic :¬
& cetã. Non gͣ discipłi. s naute &
ceteri qͥ innaui erant mirabantur:
et de eiꝰ cui uentus & mare obedi¬
ret ꝑsona. dubitabant. Sin autẽ qͥᷤ
contentiose uoluerit eos qͥ miraban¬
tur fuisse discipłõs: respondebimꝰ
recte homines appellatos: qͥa nec¬
dum potentiam nouerant salua¬
toris. Et nos qͦ singłi cum signo
dñice crucis imbuti. scłm relinq̃¬
re disponiꝰ nauem ꝓfecto cum
ihu conscendimꝰ mare transire
conamur. S qͥ non dormitauit
neq obdormiet. isrł custodiens
semꝑ. nob̃ tamen sepe nauigan¬
tibus qͣsi inter ȩquoris fremitus
obdormit: qͣndo crebrescente inter
medios uirtutũ nisus. uel in mun¬
doꝵ spirituũ. uł hominũ pͣuoꝵ
uł ipso nrarum cogitationũ im¬
petu. fidei splendor obtenebrescit:
spei celsitudo contabescit: amoris
flamma refrigescit. Uerum int̃
huiusmodi ꝓcellas ad illum ne¬
cesse ẽ gub̃natorẽ curramꝰ illũ
seduli excitemꝰ
qͥ ñ serui¬

Expanded text:
ati sunt dicentes: Qualis est hic? etc. Non ergo discipuli, sed nautae et caeteri qui in navi erant mirabantur, et de ejus, cui ventus et mare obediret, persona dubitabant. Sin autem quis contentiose voluerit eos qui mirabantur fuisse discipulos, respondebimus recte homines appellatos, quia necdum potentiam noverant Salvatoris. Et nos quoque singuli cum signo dominicae crucis imbuti, saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire conamur. Sed qui non dormitabit, neque obdormiet, Israel custodiens semper, nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormivit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum, vel hominum paucorum, vel ipso nostrarum cogitationum impetu fidei splspei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujusmodi procellas, ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum seduli excitemus qui non servi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs qui hc̃ ext̾ĩus humana coͬl¬
locutione ut sequeret᷑ uocauit:
uitus diuina inspiratione ut
mox uocantẽ sequeret᷑ accendit:
ipse inuisibiliter quomͦ obsequen¬
dum eẽt edocuit. ꝓpt̃ qͦd ille me¬
rito obedientie. dum humana con¬
tempnens negotia deserit: dñicoꝵ
fidelis dispensator factus ẽ ta¬
lentoꝵ. Et factum ẽ cum¬
accumberet in domo illiꝰ multi

Expanded text:
Dominus, qui hunc exterius humana alDominus, qui hunc exterius humana allocutione, ut se sequeretur, vocavit, intus divina inspiratione, ut mox vocantem sequeretur, accendit, ipse invisibiliter, quomodo sequendum esset, edocuit. Propter quod ille merito obedientiae, dum humana contemnens negotia deserit, dominicorum fidelis dispensator factus est talentorum. Et factum est, discumbente eo in domo, ecce multi
Abbreviated transcription (Latin):
noluerunt uulgatũ. Ipse aut̃
matheus iuxta illud qͦd scͥptũ
ẽ. iustus accusator. sui ẽ in pͥ¬
mordio sermonis. matheum se &
publicanũ nominat: ut ostendat
legentib nullum debere conu̾sũ
de salute diffidere: cumipse de
publicano inapłin. dethelonea¬
rio ineuangłi stam repente sit¬
mutatus. Q surgens secutus ẽ
eũ. In ȩuangłio lucȩ pleniꝰ scͥp¬
tum ẽ. Et relictis om̃ib surgenᷤ
secutus ẽ eum. Intelligens ergo
matheus qͥd sit ueracit̃ dominũ
xp̃m non tam gressu quã affe¬
ctu consectari potuisset. reliqͥt
ꝓpͥa qui raꝑe solebat aliena: ꝑ¬
fectamq nobis abrenuntiatioĩs
scłi formam tͥbuens. non solum
lucra reliquit uectigaliũ. S &¬
ꝑicłin contempsit: qͥd euenire
poterat apͥncipibus scłi. quia
uectigalium rationes imꝑfectaᷤᷤ
atq incõ positas reliquerit. Tan¬
ta .i cupiditate sequendi dñm
ductus ẽ:ut in nullo prorsꝰ huiꝰ
duire respectum uel cogitationẽ
sͥmet reseruauerit. Siqͥdẽ ipse¬

Expanded text:
runt vulgatum. Ipse autem Matthaeus, juxta illud quod scriptum est, justus accusator sui est: in primordio sermonis Matthaeum se et publicanum nominat; ut ostendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in apostolum, de teloneario in evangelistam sit repente mutatus. Et surgens secutus est eum. In Evangelio Lucae plenius scriptum est: Et relictis omnibus surgens secutus est eum . Intelligens ergo Matthaeus quid sit veraciter Dominum erem Christum non tam gressu quam affectu consectari posset, reliquit propria, qui rapere solebat aliena. Perfectamque nobis abrenuntiationis saeculi formam tribuens, non solum lucra reliquit vectigalium, sed periculum contempsit, quod evenire poterat a principibus saeculi, quia vectigalium rationes imperfectas atque incompositas reliquerit. Tanta enim cupiditate sequendi Dominum ductus est, ut in nullo prorsus hujus vitae respectum vel cogitationem sibimet reservarit. Si quide