comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tetur tamen atque exprimit causas. quare
adista ꝑuentum sit dicens ꝑro uios suos multo
errore & incredulitate & animum non aduer¬
tendo ad cultum religionemq diuinã. inuenis¬
sehanc artem qua facerent deos Nos quido¬
port& dicere uel potius quid agere. nisiquan¬
tas possumus gratias dnõ donr̃o. qui hȩx̧ con¬
trarus causis quam instituta sunt abstulit: pa
quod inseituit multitudo erroris. abstulit uia
ueritatis Quodinstituit incrẽdulitas: abstulit
fides Quod instituit acultu diuine religionis
a uersio: abstulit adunum uerumdmñ scm que con¬
uersio. Nec in sola egrpto qua msolam inisto
plangit dȩ onum lcos : sed inomniterra que
cantat dño canticum nouum. sicut uere sicre
etuere ꝓph&ię litteraͤ ꝓnunciarunt ubiscrip¬
tum est Cantatedño canticum nouum: canta¬
tedño omnis terra Titulus quippe psalmi
huius est: quando dom ędificabatur post
captiuitate Aedificatur enim domus dño

Expanded text:
tetur tamen adque exprimit causas, quare tetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit daemonum spiritus. sed in omni terra, quae cantat Domino canticum nouum, sicut uere sacrae et uere propheticae litterae praenuntiarunt, ubi scriptum est: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titulus quippe psalmi huius est: Quando domus aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino c
Abbreviated transcription (Latin):
Idiuina aufertur religione diuina cuueritas
em̃dat erroren. Fides redarguit incredulitatẽ.
conuersio corrigit auersione: sieni tacitis
causis dixiss& proauos suos inuenis se artẽ
qua facerent deos: nr̃m fuit utiq siquid rec¬
tum piumq saperem adtendere & uidere
nequa quam illos adhanc arte ꝑuenturos
fuisse. qua homo deos facit. siaueritate pͦn
oberrarent. siea quȩdo digna sunt crede¬
rent sianmum aduerterent ad cultum re¬
ligionemq diuina. & tamen sicausas artis
huius nos diceremꝰ multũ errorẽ hominũ
& incredulitete. & animi errantis. atque
infidelis adiuina religione a uersionc. uttuq
ferenda ess& inpudentia resistentium ucritati
Cumuero idemipsiqui potestatẽ huius artis suꝑ
omnia cetera miritur in homine qua illi doos
facere concessum est &dolet uenturũ esse tep̃.
quo hec omnia deoꝵ figinta abominibus ins¬
tituta &iam legib iubeintur auferri. confi¬

Expanded text:
diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere concessum est, et dolet uenturum esse tempus, quo haec omnia deorum figmenta ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferri, confi
Abbreviated transcription (Latin):
le le non anim aduer¬
teñtes. ad
cultũ religionẽ ꝙ diuinã
mue nerũt artẽ qua efficerent deos: Honquidnã
saltem mediocriter eos dixit errasse ut hanc
artem inuenirent faciendideos aut con¬
tentus fuit diate. errabant. nisi adder& & di¬
ceret. multum errabant. Isteergo multuser¬
ror et in crediditas non anim aduertentium.
adcultũ religionemq diuinã inuentt arte
qua efficer&̧ deos Ettamen quod multꝰ error
& incredulitas. &acultu ac religione diuina
auersio animiinuenit. ut homo arte facer&
deos hoc dol&uir sapiens tã quã religione
diuinã uenturam certo tẽpore. auferri
Unde sintn & ui. diuina maioꝵ suoꝵ errore
portem tus prodere. & ui diabolica poena
demonum futurum doleie compellitur
Sienim proaui eoꝵ multum errando circadoꝵ
rationem incredulitate & auersione animi
adcultũ acreligionẽ diuinã inuener irtem
qua efficerent deos: Quid mirum sihȩç ars de.¬
tes tanda. quicquid fecit auersa areligione

Expanded text:
nimaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos.\' Numquidnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem inuenirent faciendi deos, aut contentus fuit dicere: Errabant, nisi adderet et diceret: Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animaduertentium ad cultum religionemque diuinam inuenit artem, qua efficeret deos. Et tamen quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a religione
Abbreviated transcription (Latin):
fallitur. non sicut iste quisi omniuento doctrine
h inc atqueinde ꝑflatus. & falsis uera ꝑmiscos
dol& quasi perituram rligionem quã postra
confitetur. errorem Post multa enim ad hoc¬
ipsum redit: utiterum dicat dedis quos homi¬
nes fiterunt. ita loquens. Sed etiam detalib
sint satis dicta talia. lterum inquit ad homine
rationemq redeam: ex quo diuino homo
animaldictum est rationale Minus enimmiran¬
da: & simiranda sunt qued ehominedictas
Omnium enim mirabilium uicit admirationẽ.
quod homo diuinam potuit inuenire naturam
camqueefficere. Qmergo proauinrĩ mulcũ er¬
rabant circa deoꝵ rationẽ incredulie non nillantor.¬
aduertentes ad cualtam religionẽq diuinam
inuenerant artem qua efficerent deos. Cum
uente: adiuncxerunt uirtute mdem̃ũdinatura
conueniente eamque miscentes qm̃ animas fa¬
cere non poterant. euocantes animas demonum
uel angeloꝵ. eas indiderũt imaginib scis diuni¬

Expanded text:
fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae hinc adque inde perflatus et falsis uera permiscens dolet quasi perituram religionem, quem postea confitetur erroremipsum redit, ut iterum dicat de dis, quos homines fecerunt, ita loquens: \'Sed iam de talibus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo diuino dono homo animal dictum est rationale. Minus enim miranda etsi miranda sunt, quae de homine dicta sunt. Omnium enim mirabilium uicit admirationem, quod homo diuinam potuit ieamque efficere. Quoniam ergo proaui nostri multum errabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diui
Abbreviated transcription (Latin):
exterminabo nomina simulacroꝵ aterra. &
noniamerit eoꝵ memoria Propricuero: dex̧̨¬
grpto quod adhanc remattin&. Ita sc̃s esaiad
prophetat Etmouebuntur manu facta egrp¬
&c& huius modi : Ex quo genere & illierant
qui uenturum quod scuebant uenis scgaudebant
qualis symeo. qualis anna. quimox natũ iħm.
qualis helis ab& quie̾tiam conceptur in spũ
agnouit. Qualis petrus. reuelantę patre dic̃s̃
indicauerant. futura tepora ꝑditionis suę:
qui &iam p̃senti in carne dnõ trem̃tes dixer̃
Quid uenis ante tempus ꝑderenos: siue quia
subito illis fuit. quod futur quide. sedtardius
opinantur siuequia ꝑdictionen suam hancipsi
dicebant. qua fiebat uttogniti spernerentur
& hocerait inte tompus id est antetẽpus iudicii
quo &trna dimpnatione puniendi sunt. cum
omnibus &iam hominib quicoꝵ soci& ite deci¬
nentur sicut religio loquitur. quȩ ne fallit noc

Expanded text:
ominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et ominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypeis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: indicauerant futura tempora perditionis suae, qui etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia subitum illis fuit, quod futurum quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur, et hoc erat ante tempus, id est ante tempus iudicii, quo aeterna damnatione puniendi sunt cum omnibus etiam hominibus, qui eorum societate detinentur, sicut religio loquitur, quae nec fallit nec
Abbreviated transcription (Latin):
ti factisunt. & inmutauer gloriam incorrup¬
Multa quippe taliadicit deuno ueroda fabri¬
catore mundi: qualia ueritas hab& :Etnescio
quomodo illa obscuratione cordis adisto de¬
labitur utdis quos confitetur ab hominib
fiei somꝑ udit homines subdi & hec futuro
tempore plangat auferri. qua si quicqua insit
infelicius homine cui sua figmenta dominant.¬
cum sit facilius uttamquam deos colendo quos
fecit. nec ipsesit homo quamut ꝑei eultũ dupos¬
sint es se quo facit homo: Citius enimfit uthomo
in honore positus pecoribus nomntellegens con¬
paretur. quamuto peridi ad eius imagine facto
id est ipsi homini opus hominis preferatur.
Qua proꝑter merito homo defecit abillo. qui eu
focit. cum sibi prefecit ipsequod fecit. Hȩcua¬
na. deceptoria. ꝑnitiosa. sacrilega. hermes ogrp¬
tius. quia tempus quo auftrentur. uenturum sci
Nonenim hec ei reuelauerat scs̃ sp̃s sicut ꝓ
dicebant᷑ Si faciet homo deos. & eccs ipsi
non sunt dii &alio loco. erit in illodiedt̃ dñs.

Expanded text:
corrupMulta quippe talia dicit de uno vero Deo fabricatore mundi, qualia veritas habet: et nescio quomodo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut diis quos confitetur ab hominibus fieri, semper velit homines subdi, et haec futuro tempore plangat auferri. Quasi quidquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantcum sit facilius, ut tamquam deos colendo, quos fecit, nec ipse sit homo, quam ut per eius cultum di possint esse, quos fecit homo. Citius enim fit, ut homo in honore positus pecoribus non intellegens conparetur, quam ut operi Dei ad eius imaginem facto, id est ipsi homini, opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum scieNon enim haec ei reuelauerat sanctus Spiritus, cum exultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
prostratam. quam peccando timer& iratã
Haec ille secum. &si qua similia quȩ cõme¬
morare longum ẽ. bona operatulit existo
temporali uapore cuius lib& culminis. &
sublimitatis humanȩ. quorum operum
merces ẽ. aeterna felicitas. cuius dator est
ds̃ solis ueraciterpiis : Caetera uero uitae
huius. ł fastigia ł subsidia sicut ipsũmun¬
dũ. lucem. auras. terras. aquas. fructus
ipsiusq hominis animam corpus sensum.
mentem uit.am. bonis malisq: largitur.
Inquibus .ẽ. &iam quelibet imperii. iag¬
nitudo qua mn ꝓtẽporum gubernatione
dispensat: proinde iam &iam illis res¬
pondendum eẽ. Video quimanifestis simis
documentis quibus ostenditur. quod ad
ista temporalia quesoli stult haberecon¬
cupiscunt. nihildeorum falsorum nume¬
rositas prosit: Confutati atque conuicti
conantur adserere. non propter uite
prȩsentis utilitatem. sed propter eam quȩ¬

Expanded text:
prostratam, quam peccando timeret iratam? prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ualere permisit. Bella ciuilia nonsicut
cinna & marius & silla. & aliitales nec
finita finire uolerunt sed magis doluit
exorta. quam cuiquam nocere uoluit t̃¬
minata: Incer haec om̃a exin ipso initio
imperiisui. non qui euit iustissimis. & mi¬
sericor dissimis legibus aduersus impios
laboranti ecclesiae subuenire. quam ua¬
lens hereticus fauens arrianus uehem̃¬
ter ad flixerat. cuius eccłȩ semem brũ ẽẽ
magis quam interris regnare gaudebat
Simulacra gentium ubiq: euertenda pre¬
cepit: satis intellegens nõ terrena name¬
ra indȩmoniorum. sed in dĩ ueri eẽ. posi¬
ta potestate Quid autem fuit eius religi¬
osa humilitate mirabilius. quando inte¬
saloni censium. grauissimum scaelus. qui
lam epĩs. intercedentibus promiserat in¬
dulgentiam. tum ultu quorundam qui
ei quo erebant uindicare conpulsus. &
ecclesi astica choert us disciplina. sicęgit
penitentiã utimperatoriã. celsitudinẽ
proillo populus orans magis fler& uidendo

Expanded text:
ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo
Abbreviated transcription (Latin):
sacupido Iam expulso itique tarquiniotr¬
ranno: consul cumbruto creatus ẽ maritꝰ
lucretiȩ lucius turquinius conlatinus
Quas iuste populus mores inciue ñ nomen
adtendit : quamimpiebrutꝰ collegã prime
anoue illius potestatis. quem posset si hoc
offendebatur nomine tantũ priuare. & pa¬
tria priuauit & honore: hȩc mala facta suNt
hȩc aduersa accider̃ quando in illa repub¬
lica. ȩquo et modesto iure agitaitum est
Lucretius quoq qui in locum bruti fuerat
subrogatus: morbo ante quã idem annꝰter¬
mina retur absuptus ẽ : Itt publius ualerius
qui successerat conlatino. et marcus oratius
qui prodefuncto lucretio suffect̾ fuerat
annum illum funereum atque tar tarcum
qui consules quinq habuit conpleuer̃: quo
anno consolatus ipsius nouum honor ẽ ac
potestatem auspicata ẽ roma na respubli
tunciam diminuto paululum metunomq
bella conqui euerant. sed quia non tam
graui pondere urguebant. fincto scilicet

Expanded text:
sa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tysa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res publiTunc jam diminuto paululum metu, non quia bella conquieverant, sed quia non tam gravi pondere urgebant, finito scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
rant & extollant: qui filios occidit infelix
est: Et tam quam ad consolandum infelicem:
subiunxit: uincit amor patriȩ. laudumq:
inmensa cupido: Nonne in hoc bruto quiet
filios occidit. &a seꝑ cusso hosti filiotar qui¬
nii mutuo ꝑcussus suꝑ uiuere non potuit.
eique potius ipsetarquinius super uixit:
Conlatini collogȩ uidetur in nocentia
uindicata: quibonus ci uis obhoctarqui¬
nio pulso passus ẽ. quod trrannus ipse tar¬
quinius : Nam &idem brutus : consanguine¬
us tarquinii fuis seꝑhibetur. Sed conlatinũ
uidelicet similitudo nominis pressit qui&i¬
nomine hocuocabulũ minus eet: silutius con¬
latinus tantũ modo uocaretur Sedideoñ
amisit qđ sin eullo detrim̃to posset amiite¬
re : ut & honore prim consul & ciuita tebonꝰ
ciuis carẽre iuberetur. Etiam neista ẽ glo¬
ria iunubruti. detestanda iniquitas & nihi¬
loutilis reipublicȩ: &ia mnead hanc ꝑpe¬
trandam uicit amor patriȩ laudũq inm̃¬

Expanded text:
rant et extollant, qui filios occidit, infelix rant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etinomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmen
Abbreviated transcription (Latin):
Quam diuenim &ruscitarquinio redire
in regnum conanti opitulati sunt: graui
bello roma concussa est. Ideo dicitȩ quo
et modesto iure. gestam rempublicã metu
p̃mente. non ꝑsuadente iustitia: Inquo
breuis simo tẽpore. quam funestus ille
annus fuit. quo primi consules creuti suN
expulsa regia potestate annum quippe
suum non conpleuer. Namiunius brutꝰ.
exhonoratum eiecit urbecollegam luci¬
um tarquinium conlatinum: deindemox¬
ipse inbello cecidit mutus cum hosteuul¬
neribus occiss ascipso primitus filiis sus
&uxoris suȩ fratrib quo deos ꝓrestitu¬
endo tarquinio coniuras se cognouerat:
Quod facium uergilius postea quã lau¬
dabiliter cõmemorauit: continuo dem̃¬
ter exhorruit Cum enim dixisset natos¬
que pater noua bella mouentes: ad por¬
nam pulchra ꝓ libtate uocauit Moxde¬
inde exclamauit &ait. Infelixutcũq
ferent ea facta minores Quomodolibet
inquit ea facta posteriferant. id est p̃fe¬

Expanded text:
Quamdiu enim Etrusci Tarquinio. redire Quamdiu enim Etrusci Tarquinio. redire in regnum conanti opitulati sunt, gravi bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto jure gestam rempublicam metu premente, non persuadente justitia. In quo brevissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt, expulsa regia potestate? Annum quippe suum non compleverunt. Nam Junius Brutus exhonoratum ejecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Coipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praefe
Abbreviated transcription (Latin):
runt: fortasse regios cius fastus alic su¬
ꝑbia nonferentes : Nam scelus occisi abeo
soceri optimi regis sui us quetideo contepser:
uteum regem suum facerent: Vlbi miror si
non scelere. grauiorem mercedem tantã.
tanto scelere red diderunt : nec discessere
adrtis arisque relictis diinisi fortequis piã
sic defendat istos . ut dicat eos id eo mansis¬
se romȩ. quo possent romanos magis pu¬
niri supplicus. quam bene ficiis adiuuare
seducentes eos uanis uictorus & bellis gra¬
uis simis conterentes: Ha̧c fuit romanoꝵ
uita subregibus laudabili temporeilli us rei
publicȩ : usqued expulsionem tarquinii suꝑbi
illȩom̃s uictoriȩ tam multo sanguine. & tan¬
tis cmmptȩ calamitatib uixillud imperium
intrauiginti aburbe milia dilatauerint:
quantum spatium absit. ut salum alicuius
getulȩ ciuitatis: nunc territurio compar&:¬
quous quedicit salustuis ẜ quo & modesto
iure agitatum. Dummetus a tarqͥnio

Expanded text:
runt. fortasse regios eius fastus alia surunt. fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt, ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Tarquinii Superbi illae omnes uictoriae tam multo sanguine et tantis emtae calamitatibus uix illud imperium intra uiginti ab Urbe milia dilatauerint; quantum spatium absit ut saltem alicuius Getulae ciuitatis nunc territorio conparequousque dicit Sallustius aequo et modesto jure agitatum, dum metus a Tarquinio
Abbreviated transcription (Latin):
cduserunt menib ciuitatis: non ipsius de
lucretiȩ strupõ sed filii peccatum fuit. illo
non solum nesciente : sed etiã absente cõ¬
mis sum: Arde tam ciuitatem tunc obpugna¬
bat: ꝓpopulo romano bellum gerebat
Nescimus quid facer& : sia deius notitiam
Flagitium filii deferretur : & tam̃ in explo¬
rato iudicio eius & in exꝑto ei populus
ad emit imperium : et recepto exercitu
a quodeseriiussus ẽ. clausis deindepor¬
tis. nonsi uit intrare redeuntem:
Atille post bella grauissima. quib cosdẽ
romanos concitatis finitimis ad triuit:
postet quam desertus ab eis quorum fidebat
auxilio regnum recipere non eualuit : in
oppido tusculo romȩ uicino iiiiͦiͬ decim
ut fertur annos priuatam quietus habuit
&cumuxor econsenuit. Obtabiliore fortas¬
sisexitu. quam socercius generis ui facinore
Nec ignorante filia sicut ꝑhibetur extinetꝰ:
Necta menistum tarquinium romani cru¬
delem aut sceleratum. sed suꝑbũ appellaue¬

Expanded text:
cluserunt moenibus ciuitatis, non ipsius de cluserunt moenibus ciuitatis, non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam ciuitatem tunc obpugnabat, pro populo Romano bellum gerebat: nescimus quid faceret, si ad eius notitiam flagitium filii deferretur; et tamen inexplorato iudicio eius et inexperto ei populus ademit imperium et recepto exercitu, a quo deseri iussus est, clausis deinde portis non siuit intrare redeuntem. At ille post bella grauissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis adtriuit, postea quam desertus ab eis quorum fidebat auxilio regnum recipere non eualuit, in oppido Tusculo Romae uicino quattuordecim, ut fertur, annos priuatam uitam quietus habuit et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis exitu quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellaue
Abbreviated transcription (Latin):
quinii suꝑbi qui cis ucces sit in regnum: ne¬
fario scelere occisus est Ne disces sere adi¬
tis arisque relictis dii: tanto inoptinũ illi¬
us populi regem parricidio ꝑpetrato. Quos
dicunt ut hoc misere troie facerent. eãq
grȩcis di ruendam. exurendamq relinq¬
rent adulterio paridis fuisse commotos :
sed insuꝑ interfecto a se socero: tarquinus
ipse successet. Hinc illidu nefarium par¬
ricidam socerunter fectione regnantẽ:
in supmultis bellis uictoriisq gloriantẽ.
& dema nubus capitolium fabricantem
non abscedentes sed p̃sentes manentesq
uiderunt: & regem suum iouem in illo al¬
tis simo templo hoc ẽ. in opere parricide
sibi presgdere atque regnare ꝑpessis¬
N equeenim adhuc in nocens capitolium
instruxit. & postea malis meritis urbe
pulsus ẽ. sedadipsum regnum in quoca pi¬
tolium febricaret. immanis simi sceleris
perpetratione ꝑuenit : Quoduero eum
regnoromano posteat depulerunt. ac se¬

Expanded text:
quinii Superbi, qui ei successit in regnum, nequinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec \'discessere adytis arisque relictis di tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Troiae facerent eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos; sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc illi di nefarium parricidam soceri interfectione regnantem, insuper multis bellis uictoriisque gloriantem et de manubiis Capitolium fabricantem non abscedentes, sed praesentes manentesque uiderunt et regem suum louem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere adque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit et postea malis meritis Urbe pulsus est. sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, inmanissimi sceleris perpetratione peruenit. Quod uero eum regno Romani postea depulerunt ac se
Abbreviated transcription (Latin):
probatum id .ẽ. ꝑsua sum. romani uulgare
noluerunt id .ẽ. uile facere. sibc &alteri
facile tribuerctur Dicit etiam aꝑte in
inuecti uis illum quihanc urbẽ condidit
romulum add eos in mortales beniuolen¬
tia stimaq: sustulimꝰ ut nonuere factum
sed propter meritt uir tutis eius beniuole
iactatum difftmatumq monstraret : In ho¬
tensio uero dia logo. cumde solis canonicis
defectionib: loqueretur : ut eas dẽ inquit
tenebras efficiat quas effłcit interitdro¬
inbli qui obscuratione solis ẽ factus : cer¬
te hic minime timuit hominis interitũ
dicere: quia disputator magis quã lauda¬
tor fuit: Ceteri autẽ reges populiroma¬
ni. excepto numa pompilio. & ancomar¬
tio quimorbo interier̃ . quam horrendos
exitus habuer: Tullus ut dixihostili¬
us uictor eteuerso albȩ cumtota domo
sua fulmine concrematus. ẽ: Priscus
ttrquinius : ꝑ sui deces soris filios inter¬
emptus. ẽ: Seruius tullus generisii tar¬

Expanded text:
probatum, id est persuasum, Romani uulgare probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus\'. Certe hic minime timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Marcio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus habuerunt! Tullus, ut dixi, Hostilius, uictor et euersor Albae, cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius per sui decessoris filios interemtus est. Seruius Tullius generi sui Tar
Abbreviated transcription (Latin):
fectio nonnisilunȩ fine contingit : Sa¬
tis et cicero illam interdeos romuli. decep¬
tionem putatã magis significat. cẽ quã
factam : quando ed audans eum in libris
dere publica. scipionis que sermone. tan¬
tum .ẽ. inquit consecutus. utcũ subito so¬
le obscurato non comparuis set deoꝵ
innumero conlocatꝰ putarctur : Quam
oppinionem : nemo umquã mortalis ad¬
sequi potuit sinceximia uirtutis gła:¬
Quod autem dicit cum subito ñ conpa¬
ruis se : ꝓfecto ibi intellegitur. aut uiolen¬
tia tempestatis. aut cedis facinoris que se¬
crecum : Niam & alii scriptorsscorum defec¬
tione solis addunt &iam subitã tepestatẽ:
quȩ ꝓfecto autoccasionem scleri prebuit
aut romulum ipsa consumpsit: Detullo qͥp¬
pe etiam hostilio. quitertius aramulo
rex fuit. quia et ipse fulmine ab suptꝰ .e.
dicit in eis dem libris idem cicero. ꝓpterea
& istum non creditum indeosreceptumtali
morte quia fortas se quoderat in romulo

Expanded text:
fectio non nisi lunae fine contingit. Safectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et laudans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, deorum inopinionem nemo umquam mortalis adsequi potuit sine eximia virtutis gQuod autem dicit eum subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis aut caedis facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit. De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo
Abbreviated transcription (Latin):
ulatio fabulosa: qua ꝑ hibetur receptus
incȩlum : Viderunt quidam scriptor es
eorum: qui eum ꝓpter fcrocitatemase
natudis creͣpͣtum eẽ dixerunt subor ga¬
tumq: nescio quemiulium ꝓculũm qui
eum sibi apparuisse diceret. eumque
ꝑse populo mandasse romano. utint̃
numina colereturꝰ. Coquemodo popu¬
lum qui contrase natum intumescere
coeperat. repressum atque sed atum :
Acciderat enim & solis defectio: quam
certa rationesui cursus effectã in pe¬
rita nesciens multitudo: meritis romuli
tribuebat : Quasiuero siluctus ille solis
fuissit non magis ideo credideberet oc¬
cisus ipsumq: scelus auersione&iam diur¬
niluminis indicatum : sicut reuera factũ
est cum dñs crucifixus .ẽ. c̃redelitateat¬
que impietate iudȩoꝵ: quam solis obscu¬
rationẽ : non ex canonico siderum cursũ
accidis se. scitis ostendit quod tunc erat
pascha iudȩorum : Namplena luna sollẽp¬
niter agitur : regularis autẽ solis de¬

Expanded text:
ulatio fabulosa, qua perhibetur receptus ulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in caelum; uiderint quidam scriptores eorum, qui eum propter fernatu discerptum esse dixerunt, subornatumque nescio quem Julium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret, eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur; eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum atque sedatum. Acciderat enim et solicerta ratione sui cursus effectam inperita nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum; sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod tunc erat pascha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter agitur, regularis autem solis de
Abbreviated transcription (Latin):
retur: Displicuerat enim & alba ubi amu¬
lius expulso fratre ẽtroma placuerat ubi
romulus occiso fratre regnauerat: Sedan¬
tequam alba diruetur: trans fusus. ẽ. inqui¬
unt popułcius in romam. utex utraq una
ciuitas fieret: Estoita factum sit: urbstam̃
illa: ascanu regnum. & tercium domiciliũ
troianorum deorum: ab urbe filia. mat̾ cuer¬
sa est : Vtautem belli reliquiȩ. ex duob popu¬
lis unum facerent miserabile coagulũ: mul¬
tus ante fusus utriusque sanguis fuit.
Quidiam singillatim dicam. subceteris re¬
gibus totiens eadẽm bella renouata. quȩ
uictorus finita uidebantur. & tantis stra¬
gibus iterum. iterumq: confecta. Iterũ ite¬
rumque post foedus & pacem inter gine¬
ros & soceros. & eorum surpem posteros que
repetita: non paruum indiciũ calamitatis
huius fuit: quod portais belli nulł clausit
illorum : Nullus ergo illorum subtot dusp̃
qui exitus fuerunt: dero mulo uiderit ad¬

Expanded text:
retur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amuretur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Ascanii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid iam singillatim dicam sub ceteris regibus totiens eadem bella renouata, quae uictoriis finita uidebantur, et tantis stragibus iterum iterumque confecta, iterum iterumque post foedus et pacem inter soceros et generos et eorum stirpem posterosque repetita? Non paruum indicium calamitatis huius fuit, quod portas belli nullus clausit illorum. Nullus ergo illorum sub tot dis pqui exitus fuerunt? De Romulo uiderit ad
Abbreviated transcription (Latin):
populis multorum funeribus implebant᷑:
nec ampitheatro cingebantur illa cer¬
tamina. sed uniuerso orbi : et tunc uiuis
& posteris. quousq ista fama porrigit᷑
imperium spectaculum prebebatur: llum
tamen patiebantur studu sui du illi pͣsides
imperuromani. Et talium certa minum
tam quã thea trici spectatores: donecora¬
tiorum soror ꝓpter curatios. tres ꝑemp¬
tos &iam ipsa tercia. ex altera parte
fraterno ferro. duob fratrib adder&:
Neminus haberet mortiũ. &uam roma
queuicerat. Deindeaid fruc cũ uictorie¬
alba subuersa est. ubi post ilium. quod
griti cuerterunt: Ctpost lauinium ubi
ȩnecis regnum peregrinum atque fugitiuũ
constituerat: tertio loco habitauerunt. nu¬
mina illa troiana: Sed moresuo &iaminde
iamfortasse migrauerant: ideo deleta
est idiscesserant. uidelicet om̃s aditis. aris¬
que relictis Dii quibus imperium illud ste¬
terat: Disces serant sane. ecce iam tertio:
uteis quarta roma prouidentissime crede¬

Expanded text:
populis multorum funeribus inplebantur, populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriAlba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crede
Abbreviated transcription (Latin):
dineroma tunc uicta albam seuicis se
trium phabat: & suisceleris laudẽ głam
nominabat Qm̃ laudat̃ inquit scriptura
nr̃a peccator indesideruis animȩ suȩ :¬
et qui iniqua gerit benedicȩtur: ł allatia
igitur tegmina & deceptoriȩ dealba¬
tiones aufertintur arebus: ut sincero
inspiciantur ex anine : Nemomihi di¬
cat. magnus ille. atqueille quia cũ illo
& illo pugnauit. & uicit: pugnant &i ĩ
gladiatores: uincunt & ipsi: habetp̃¬
mia laudis & illa crudelitas. Sed puto
eẽ satius cuius lib& inertiȩ pęnas luere:
quamillorum armorum q̃rere gloriam
Et tamen siinarenam ꝓcederent pugna¬
turi inter se gladiatores. quorum alter
filius alter. eet̃. pater tale spectaculũ
quis ferr&. quis non auferr&: quomodo
ergo gloriosum. alterius matris. alteri¬
us filiȩ ciuitatis intersẽ armorum potu¬
it. eẽ. certamen: anideo diuersum fuit
quod arena illa non fuit. & latiores cãpi
non duorum gladiatorum. sed in duobus

Expanded text:
dine Roma tunc uicta Albam se uicisse dine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scriptura nostra, peccator in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sed puto esse satius cuiuslibet inertiae poenas luere quam illorum armorum quaerere gloriam. Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diuersum fuit, quod harena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus
Abbreviated transcription (Latin):
renotis obstaculis insanȩ opinionis. faci¬
nora nuda cernentur. nuda pensentur.
nuda iudicentur. Causa duudicat᷑ albae :
sicut troiȩ adulterium dicebatur Nulla
talis. nulla similis inuenitur : tantũ utre¬
sides mouer& Tullus in arma uiros. &iã
ad sueta triumphis agmina: Illo itaque
uitio: tantum scelus ꝑpetratũ ẽ. socialis
belli atq cognati Quoduitiũ salustius
magnum transcuntem attingit Cũ enim
laudans. breuiter antiquiora cõmemoras¬
set tempora. quando uita hominũ sinecu¬
piditate agntibat᷑. & sua cuique sactis pla¬
cebant: postetuero inquit quamin asia
crrus. ingrecia lacidemonii. & atheniqi¬
ses cepercurbes atq nationes. sub egere
libidinẽ dominandi: causabelli habere
maximam gloriam in maximo imperio
putare. & cetera quȩ ipse instituerat dice¬
remihi Hucusq satis sit eius uerba posuisse
libido istadominandi magnis malis gi¬
itit: & conter qt humanũ genus. Hac libi¬

Expanded text:
Remotis obstaculis insanae opinionis faciRemotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libi
Abbreviated transcription (Latin):
occisa est: Humanior huius unius feminȩ:
quam uniuersi populi romanimͥ fuisse ui¬
detur affectus. Illa quem uirum iam fide
media retinebat. aut forte &iam ipsũ
fratrem dolens qui eum occiderat. cuisororẽ
ꝓmiserat : puto qđ non cul pabiliter fleue¬
rit: Vndec: apud uergilium piusȩneas
luud abiliter dolet: hostem &iam suaꝑem¬
tum manu Vndemarcellus sy racusanam
ciuitatẽ recolens: eius paulo. anteculm̃
& gloriam submanus suas subito concidis¬
se cõmune cogitans condi tionẽ flendo
miseratus ẽ: Quȩ so abhumano impetremꝰ
affectu: ut femina sponsum suum a fratre
suo ꝑemptum sine crimine fleuerit. siue¬
rihostes. a seuictos &iam cũ laude fleuer
Ergo sponso a fratre inlatammortẽ quando
femina illa flebat : tunc secontra matrem
ciuitatẽ tanta strage bellasse. &tanta
hinc et inde cognati. cruoris effusione ui¬
cisse romagaudebat Quid mihiobten¬
ditur nomen laudis nomenq uictoria e.

Expanded text:
occisa est. Humanior huius unius feminae occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae?
Abbreviated transcription (Latin):
ta conflixit: Confligens autẽ: & afflicta
e. cafflix̃. donec multoꝵ tederet pari
defectione certaminum Tunc euentum
belli de ter. geminis hinc atque inde frib:
placuit experiri: a romanis tresoratii: ib
albanis autem tres curatii ꝓcesser̃: a cura¬
tus tribus. oratii duo: Ab uno autem oratio:
tres curatii superati: & exuincti sunt. Itaro¬
ma extitit uictrix: ea dade &iam incerta¬
mine extremo ut desex unus rediret domũ
Cuidamnum in utriusq: cuiluctus. nisi ȩneę
strrpi. nisi ascanii posteris. nisi ꝓliueneris
nisi potibus iouis: nam & hoc plusquã ciuile
bellum fuit. quando filia ciuitas cũ ciultate
matre pugnauit: Acces sit aliud huic terge¬
minorum pugnȩ ultimȩ: a trox atq horren¬
dum malum : Nam ut erant ambo populi pri¬
us amiciuicini quippe atquecognati: uni
curatiorum desponsata fuerat oratiorũ
soror. Haec posteal sponsi spolia inuictore
fratre conspexit : ab eodem fratre qm̃ fleũ

Expanded text:
ta conflixit, confligens autem et adflicta ta conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit,
Abbreviated transcription (Latin):
binorum. socium regni. romulus ferre con¬
pulsus e: germani consortis inpaciens
Sed quando &istum diutolerar& qui fra¬
trem geminumq non ꝑtulit: unde &ipso
interfecto ut maior ds̃. e&. ragnũ solus
obtinuit: Quȩ sunt ista iure nuptiarum:
quȩ in ritam̃ta belloꝵ. quȩ foedera germa¬
nitatis. ad finitatis. societatis diuinitatis
quȩ posttremo subtot duscutorib uitaci¬
uitatis: uides quanta hinc dici. & quã mul¬
ta possint. nisiquȩ suꝑ sunt nr̃a curaret
intentio. & sermo inalias festinar&:¬
quid deinde post numam. post alis regib
quanto malo non solum suo. sed &iã roma¬
norum in bellum albani ꝓuocati sunt: quia
uidelicet paxnumȩ tam longa uiluerat :
quam crebrȩ strages romani albanique
exercitus fuerunt. et utriusq comminu¬
tio ciuitatis: alba namq illam quã filius
ȩneae crecuit a canius romȩmater. ꝓpͥor
ipsa quamtroia a tullo hostiliorege ꝓuoca¬

Expanded text:
binorum socium regni Romulus ferre conbinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera germanitatis adfinitatis, societatis diuinitatis? quae postremo sub tot dis tutoribus uita ciuitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio et sermo in alia festinarQuid deinde post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouoca
Abbreviated transcription (Latin):
Huc accedebat: qđ ut sunt alterna belloꝵ
aliquȩ parentum ferro amiserunt uiros:
alique utrorumq: ferro & parentesetui¬
ros: Nequeenim apud romanos. parua
fuerunt illa discrimina: sed quidẽ ad ob¬
sidionem quoq ꝑuentũ ẽ. ciuitatis: clau¬
sis que portis: tuebantur: Quibus dolo a ꝑ¬
tis ad misis que hostibus: intra moenia
in ipso foro scelerata et nimis atrox in¬
ter generos socerosque pugna cõmissa ::
& raptores illi&iam superabant᷑: &cre¬
bro fugientes inter domos suas. grauus
foedẽbant pristinas. quamuis & ipsas pu
dendas lugendasque uictorias Hictti¬
men romulus desuorum iamuirtute des¬
perans: iouem rogauit u̾stareiit. atq ille
hac occasione nomenstatoris inuenit:
Nec finis. cet̃. tantimali: nisi raptȩillę la¬
ceratis crinib emicarent. & ꝓuoluntate
parentibus iram eorum iustissimam: non
armis uictricibus sed supplicipietate se¬
darent: Deinde trtum tatium rogem sa¬

Expanded text:
Huc accedebat quod, ut sunt alterna bellorum, Huc accedebat quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserunt viros, aliquae utrorumque ferro et parentes et viros: neque enim et apud Romanos parva fuerunt illa discrimina. Siquidem ad obsidionem quoque perventum est civitatis, clausisque portis se tuebantur: quibus dolo apertis, admissisque hostibus intra moenia, in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est. Et raptores illi etiam superabantur; et crebro fugientes intra domos suas, gravius foedabant pristinas, quamvis dendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sa