comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
testificatione in iectũ est: credim cateru
Preterei cruciseiũ misticã fixionem qua fdrpb¬
nr̃ẽ animȩ passionis monstrant᷑ uulneratum
p̃cepti saliitaria eius. tum parabolas. cumctũq
sermonem deificũ. qui maxime duarũ pre¬
seferens naturarũ discrecionem : ⁊ psius ẽẽ
non uenit indubum. Asihulergo ẽ iam
quur me omã credere ex istimes deberȩ quȩ est̃
continent euangelia: cũ tuut sup̃ ostensũ:
testam̃ti ueceris sup̃mũ liquorie uix sũmis
Nosueteris testam̃ti scripturas om̃s ut dignũ : p
ueras diuinas que laudamꝰ: uos scripturas
noui testam̃ti tan ꝗ falsatas corruptise
pulsatis: Nos ei quȩ nunc delibristestam̃¬
ti ueteris non obseruamꝰ. congrurent᷑ tañ
illo tmpore atq illi populo suisse p̃cepti.
nosque meis ipsis quȩ non obseruamꝰ que
significata intellegamꝰ .& sp̃ĩtalit̃ teneam̃
nonsolũ dicimꝰ sed ina postolicis quoq luteris

Expanded text:
testificatione iniectum est, credimus cetera, testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysticam fixionem, qua nostrae animae passionis monstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. nihil ergo est iam, cur me omnia credere existimes debere, quae continent euangelia, cum tu. ut supra ostensum est, testamenti ueteris supremum liquorem uix summis, pondit: Nos ueteris testamenti scripturas omnes, ut dignum est, ueras diuinasque laudamus, uos scripturas noui testamenti tamquam falsatas corruptasque pulsatis. nos ea, quae nunc de libris testamenti ueteris non obseruamus, congruenter tamen illo tempore atque illi populo fuisse praecepta nobisque in eis ipsis, quae non obseruamus, significata, quae intellegamus et spiritaliter teneamus. non solum dicimus, sed in apostolicis quoque litteris
Abbreviated transcription (Latin):
ut diximus : nec ab ȩius apłis: qua ꝓpt̃ ut
uas exuetere testam̃to solas admittitis
ꝓphecias &. illaquȩ superus diximꝰ ciuilia
atq ad disciplinã uite cõmunis ꝑtinentia
p̃cepta : suꝑ sedistisuero peritomen. & sacri¬
fitia & sabbatũ & obseruationescus &
atima quĩ abre ẽ si&nos detestam̃to nouo
sola accipientes caquȩ in lionorẽ & laudẽ
filu maiestatis uł abipso dicta coñperimus
uł ab eius apłis sed iam ꝑfectis acfidelibus
dissimulauim c&era quȩ aut siñplieiter
tiue & ignorant̃ arudib dicta. aut obliq
ee maligne abimmicis obrecta aut in pru¬
dent᷑ abscriptorib affirmata sune  &
posteris tradita: dico aut̃ hoc iplũ natũ
exfemina tupit̃. circũ cissũ iudace sacri¬
ficasse gentilit̃ baptiaitũ humilit̃ circum¬
ductũ acdiabolo ꝑdeserta. & abeo temptant
quã miserrime: hisigit᷑ exceptis & siquid
ei ab scriptorib ex testam̃to uetere falsa sub

Expanded text:
ut diximus, nec ab eius apostolis. Quapropter, ut ut diximus, nec ab eius apostolis. Quapropter, ut uos ex uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatum et obseruationem eius et azyma, quid ab re est, si et nos de testamento nouo sola accipientes ea, quae in honorem et laudem filii maiestatis uel ab ipso dicta conperimus uel ab eius apostolis, sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub
Abbreviated transcription (Latin):
testamento : ipse iam doceat quid accipiendum
nob̃ ex eodem sit. & quid relinquendum ulx
Sed an ꝓphetȩ ilim̃. p̃sagauerint postea udes¬
bimus: Interim ad hȩc me nunc respondere.
oport& : quia siħs ꝑtestam̃tũ uetis adnun¬
tiatus nunc diiudicat & corminat : doc& que
paueꝰ eius accipienda eẽ. repudienda uero quã¬
pluruna: & nobis paraclitus ex nouo testam̃to
ꝓmissus ꝑ inde doc& quid acciꝑe exeodem
debeamus. & quid repudiare:. Nequo ultro¬
iħs cũ eum ꝓmitter& dicit in euangelio:
Ipseuos induc& inoninẽ ueritate̾m. & ipse uob̃
adnuntiabit om̃a : & cõ memoralit uos: Qua¬
ꝓpt̃ liceat tantumdem & nob intestim̃to
nouo ꝑ para elytum: quantũ uob inuetere
licere ostenditis ꝑiłm Nisi foree pluris
uob testam̃tion uidet᷑ filii eẽ quã patris:
simado patris. ẽ: Vt cũ exillo reꝓbentur
tam multa. huiũ solius nihul non debeat applari :
Pre sertim quod nec axp̃o scriptũ constat

Expanded text:
testtestnobis ex eodem sit, et quid relinquendum. Sed an prophetae Jesum praesagiverint, postea videbimus: interim ad haec me nunc respondere oportet, quia si Jesus per Testamentum Vetus annuntiatus, nunc dijudicat et carminat, docetque pauca ejus accipienda esse, repudianda vero quamplurima; et nobis Paracletus ex Novo Testamento promissus perinde docet, quid accipere ex eodem debeamus, et quid repudiare; Iesus cum eum promitteret, dicit in euangelio: ipse uos inducet in omnem ueritatem et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paracletum, quantum uobis in uetere licere ostenditis per Iesum, nisi forte pluris uobis testamentum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil non debeat adprobari, praesertim quod uec a Christo scriptum constat,
Abbreviated transcription (Latin):
accipere Neque: enĩ & illud in confessis
ex eodem habes &eredibilibus eẽ maledidũ
omnem cruppe penderte in lignoq idutiq t¬
inmaledictis haberi qui non suscitauerit
semen mis rael quia id uirgines quoque
om̃s conp̃hendant & pueros dei. aut fundit̾
interitarm cum degenere suo quino fuerit
carne p̃putu circũcisus: qrua hoc quoq
ad omnem ꝑtineit xp̃ianum. aut lapidib:
extingeendum eum quibluerit sabbatũ.
aite non parcendũ eiqui unũ qđ lih& testa¬
menti ueteris mandatũ inruperit
quȩ om̃a tasicredas firmũnq habeas quia
sint eadem adeo anandata: mibi credere
manus prior iniecisses inx p̃m nee ninc
irascere iudeis quihunc animis acuirib ꝑsecu¬
ti : dĩ sui mandata conplerint:. Equi dem
haut ignoro cium uos hȩc eiudiatis dicere falla
sed quia sint eadem ytẽsipore tunc mandata
iudȩis. usque ad aduentum scilic& iliũ: Qui qm̃
uenerit ab eodem p̃nuntiatus ut uultis uetere

Expanded text:
accipere. neque enim et illud in confessis accipere. neque enim et illud in confessis ex eodem habes et credibilibus esse maledictum omnem, qui pependerit in ligno. quia in maledictis haberi, qui non suscitauerit semen in Israhel, quia id uirgines quoque omnes conprehendat et pueros dei; aut funditus interiturum eum de genere suo, qui non fuerit carnem praeputii circumcisus, quia hoc quoque ad omnem pertineat christianum; aut lapidibus extinguendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parcendum ei, qui unum quodlibet testamenti ueteris mandatum inruperit: quae omnia tu si credas firmumque habeas, quia sint eadem a deo mandata, mihi crede, manus prior iniecisses in Christum nec irascerere Iudaeis, qui hunc animis ac uiribus persecuti dei sui mandata complerint. Equidem haud ignoro, quin uos haec non audeatis dicere falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata Iudaeis usque ad aduentum scilicet Iesu. qui quoniam uenerit ab eodem praenuntiatus, ut uultis, uetere
Abbreviated transcription (Latin):
mentum ipsum uetus: aut si falsa hȩc & tam¬
quã nos denouo credimus &iam putatis
inserta par es ergo sumus. desiuite iãpinde
id anob̾ exigere intestamento nouo. qđ
uos non seruetis inuetere Equiden ego
quantum arbitror quatenus idiã ꝑsuasũ
eẽ. uoliustis ut sit ex deo etiam testa menũ
uetus : eõ modiuꝰ satis atq excusatius uob ÷
nonseruantib eiu mandata. si fage amini
in congrus eẽ adiectionib uitiatũ : quam
si iiuolatum idem sꝑnatis & in corrruptũ:
Pro inde hane deuob̾ ego sententiã habui
semꝑ & habeo. quotiens quȩrit᷑ cur̃ pre¬
uacemini testamentei ueceris pussa. qđem̃
aut ut sapientes contennitis falsa aut ut
contuniaces & inde notineo legits uera:
Interim quiame ad credenda om̃a quȩ
noui testamenti monumentis inserta sunt
cogis. supsũ accipiam: scias & tequantum
ad aninũ multa non credere qȩ ł rueter
suut testamento quã uisipsũ te ꝓsitearis

Expanded text:
mentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tammentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tamquam nos de nouo credimus, etiam uos putatis inserta, pares ergo sumus. desinite iam proinde id a nobis exigere in testamento nouo, quod uos non seruatis in uetere. Equidem ego quantum arbitror, quatenus id iam persuasum esse uoluistis, ut sit ex deo etiam testamentum uetus, commodius satis atque excusatius uobis est non seruantibus eius mandata, si fateamini incongruis esse adiectionibus uitiatum, quam si inuiolatum idem spernatis et incorruptum. proinde hanc de uobis ego sententiam habui semper et habeo. quotiens quaeritur, cur praeuaricemini testamenti ueteris iussa, quod enim aut ut sapientes contemnitis falsa aut ut contumaces et indeuoti neglegitis uera. interim quia me ad credenda omnia, quae noui testamenti monumentis inserta sunt. cogis, si ipsum accipiam, scias et te, quantum ad animum. multa non credere. quae in uetere sint testamento, quamuis ipsum te profitearis
Abbreviated transcription (Latin):
cum fornicibus tam quã osee : maritos
uxorũ siarum noctes amatoribus
uendere tamꝗ hu abrahq̃ meluabus
germani sororibus unũ miferi maritũ
tam quã iacob. rectores populi & quos
maxime entehos credas millenis &cente.¬
nis uoluitare cũ scoatis tamquã đd
& sal omon. Aut illud item qđ lege
uxuoria cautũ indeutera nomio. ẽ. debere
Quod facere sinoluerit uir: debere mulier¬
culã apud maiores natu. deponere dehac
in pietate cognatisui querelam. ut idem
arcessitũ eum̃ censoria grauiate coerce¬
ant : qui si pnegauerit & apud es non
serqi inpane sel ex calciatus dexti
pelis calciamento prȩdieta ntulieie
cedantꝰ in fadiem & coasputus acinale¬
dictus recedit habiturus hocoꝓbro¬
um senpiternum in ꝑgeniẽ sitami:
Hȩc igit᷑ atq alia liuiumodĩ sunt
testamenti ueris & exempla & uira.
que sibona sunt. cur non imitaminiꝰ:
Simala cur nondimnagis auctorẽ idẽ. testa¬

Expanded text:
cum fornicibus tamquam Osee; maritos cum fornicibus tamquam Osee; maritos uxorum suarum noctes amatoribus uendere tamquam Abraham; duabus germanis sororibus unum misceri maritum tamquam Iacob; rectores populi et quos maxime entheos credas, millenis et centenis uolutari cum scortis tamquam Dauid et Salomon; aut illud item. quod lege uxoria cautum in deuteronomio est, debere quod facere si noluerit uir, debere mulierculam apud maiores natu deponere de npietate cognati sui querelam, ut idem accersitum eum censoria grauitate coherceant; qui si pernegauerit, et apud eos non ferat inpune, sed exalciatus dextri pedis calciamento a praedicta muliere caedatur in faciem et consputus ac maledictus recedat habiturus hoc obprobrium sempiternum in progeniem suam. haec igitur atque alia huiusmodi sunt testamenti ueteris et exempla et iura: quae si bona sunt, cur non imitamini? si mala, cur non damnatis auctorem, id est testa
Abbreviated transcription (Latin):
re fermento. & ẽẽ contentos arimo eũ
pricridiis. uos paschã quidem ad sumitis. pret̃¬
mittitis ueroritũ illuc acmorem quo cautũ ÷
idem debere seruari: Item septem dier ũ
ebdomadas ⁊d ẽ pente costem. quã ꝑinde
moyses certo quodã sacrificiorũ & genere
x numero inbuendã cens& : uos ȩ que colitis
se& damnata parte eiuis id ẽ. litationib psis
& lacrificus. quia hȩc cum xp̃i anis fide non:¬
Demandato tero abstinendi acib cõmunib uisũ:
nob̾. est. &uehement̃ creditũ. mortitina
quidam & immolata eẽ. sane inmunda. edẽ
porcina ueroidem c̃redere noluistis.
nec delepore aut erinatio neq miullis &
lolliginibus ceterisq quȩ uobis hassa puere
gener ib pisciũ. quãuis eadem morses om̃a
n munda eẽ testee Illauero ĩã neaudire
quidem uos uelle credo extestamento
uetere nedũ ad mittere idẽ socerdos
dormire cũ nuribus tamquã iudas.
patres cũ filiabus tanquã loth. ꝓphetas

Expanded text:
re fermento et esse contentos azymo cum re fermento et esse contentos azymo cum picridiis, uos pascha quidem adsumitis, praetermittitis uero ritum illum ac morem, quo cautum est idem debere seruari. item septem dierum hebdomadas, ist est pentecosten, quam perinde Moyses certo quodam sacrificiorum et genere et numero inbuendam censet, uos aeque colitis, sed damnata parte eius, id est litationibus ipsis et sacrificiis, quia haec cum christiana fide nonde mandato uero abstinendi a cibis communibus uisum uobis est et uehementer creditum morticina quidem et inmolata esse sane inmunda; de porcina uero idem credere noluistis nec de lepore aut herinacio neque de mullis et lolliginibus ceterisque quae uobis adsapuere generibus piscium, quamuis eadem Moyses omnia inmunda esse testetur. Illa uero iam ne audire quidem uos uelle credo ex testamento uetere, nedum admittere, id est soceros dormire cum nuribus tamquam ludas; patres cum filiabus tamquam Loth; prophetas
Abbreviated transcription (Latin):
simũ iudicauimus utilib acceptis ex isdẽ.
idẽ. hisquȩ ex fidem nr̃am edificent . & xp̃i
dñi atq eius patris om̃ĩ potentis dĩꝓpageił
gloriam : cetera repudiare. quȩ nec ipsorũ
mareftati. nec fidei nre conueniant. ꝓinde
necuos ut dicere coeperã de testamento
uetere circũ cisionem creditis accipiendã
carnalit̃. quã uisitasit seriptum. neq subotio
acuacatione colendũ sabbatum quamuis
ita legatur. sed nec sacrificiis ut morsi
uidetur & in molationibus placandũ dm̃:
Sed hȩc quidem ut aliena prorsus & procul.
aritu xp̃iano posita acnulla ex parte ꝓba¬
bilia c̃tẽpsistis: quȩ dam uero eorũ & iam
diuisistis induo. & partim quidem ampleo¬
timini. partimuero respuitis ut pascha
quod. ẽ. & ipsũ testamenti ueteris anniuer.¬
sale sacrum: Cuius incelebratione cũsit
scriptũ. uob nonsolũ agnũ mactare eden¬
dũ saibnoctẽ. sed &iam dieb septem abstine¬

Expanded text:
simum iudicauimus utilibus acceptis ex isdem, simum iudicauimus utilibus acceptis ex isdem, id est his, quae et fidem nostram aedificent et Christi domini atque eius patris omnipotentis dei propagent gloriam, cetera repudiare, quae nec ipsorum maiestati nec fidei nostrae conueniant. Proinde nec uos, ut dicere coeperam, de testamento uetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamuis ita sit scriptum, neque sub otio ac uacatione colendum sabbatum, quamuis ita legatur, sed nec sacrificiis, ut Moysi uidetur, et inmolationibus placandum deum; sed haec quidem ut aliena prorsus et procul a ritu christiano posita ac nulla ex parte probabilia contempsistis. quaedam uero eorum etiam diuisistis in duo, et partem quidem amplectimini, partem uero respuitis, ut pascha, quod est et ipsum testamenti ueteris anniuersale sacrum: cuius in celebratione cum sit scriptum uobis non solum agnum mactare edendum sub nocte, sed etiam diebus septem abstine
Abbreviated transcription (Latin):
non habere aliquid quod insedebeat
inpbarie prȩsertim qđ nec ab iplo scriptũ
constat Nec abeiis apłis. sed longopost
tempore aquib dã incerti nomimsuris.
qui ne sibi non haberet fides scribentib
quȩ nescierunt. partim apłorũ nomina
partim eccũ qui apłos secuti uiderentur
scriptoꝵ suorũ stͣontibus indiderunt.
ad seuerantes seđm eos se scripsisse: quȩ
scripserint: quo magis mihi uident᷑
in uiria graui adfecisse discipulos xp̃i.
quia quȩ dissona idem & repugnantia
sibi scriberent eareferrent adipos
& scđm eos hȩc seribere se ꝓsiterent᷑
eu angelica quȩ tantissunt referta errorib:
tantis contrarietatibus narrationũ simul
acsententiarũ ut nec sibi prorsus. nec int̃
seipsa conueniant: quid ergo aliud .ẽ.
calũ nari bonos. & xp̃i discipulorũ con¬
cordem coetum in crimen deuocare
discordie : quȩ quia nos legentes adium¬
eduertimus cordis obtutu sanissimo: ȩquis¬

Expanded text:
non habere aliquid, quod in se debeat non habere aliquid, quod in se debeat inprobari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat nec ab eius apostolis, sed longo post tempore a quibusdam incerti nominis uiris, qui, ne sibi non haberetur fides scribentibus, quae nescirent, partim apostolorum nomina, partim eorum, qui apostolos secuti uiderentur , scriptorum suorum frontibus indiderunt adseuerantes secundum eos se scripsisse, quae scripserint. quo magis mihi uidentur iniuria graui adfecisse discipulos Christi, quia quae dissona idem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos et secundum eos haec scribere se profiterentur euangelia, quae tantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum, ut nec sibi prorsus nec inter se ipsa conueniant. quid ergo aliud est calumniari bonos et Christi discipulorum concordem coetum in crimen deuocare discordiae? quae quia nos legentes animaduertimus cordis obtutu sanissimo, aequis
Abbreviated transcription (Latin):
solas indidem excerpens ꝓphetias quȩ regẽ
uideis uenturũ significabant: quia iplũ pute¬
tis eẽ ĩħm & pauca quȩdã discipline quuilis
p̃cepta cõmuma ut ẽ. non occides non
anecaberis cetera p̃termitatis. & arbit᷑¬
mini eẽ nonminimus atq eadem paulus
putauit stercora: Quidergo perȩgriñ
hoc auti quid mirum ẽ si & ego de testameno
nouo purissima quȩq legens & meȩ saluti
conuenientia ea p̃termitto quȩ aur̃ is maio.¬
rib inducta fallacit̃. & marestatem ipsius
& grãm detolorant: Ansipatris testam̃ tũ
hab& aliqua inquib parũ debedt audri.
patins enĩ eẽ uultil iuddecam legem uoumꝰ¬
quã multa uob orrorem quã multa
pudorem faciant ut quantũ ad animum
iamdudũ ipsruidicalieritis eã non eẽ sicerã :
quã uis partim pat̾ ipse utcredicl digito
suo eamuob. partim morses scripserig.
fidelis & integer. solus filii putatis testa¬
mentũ non potuisse coerimpi. solum

Expanded text:
solas indidem excerpentes prophetias, quae regem solas indidem excerpentes prophetias, quae regem Iudaeis uenturum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca quaedam disciplinae ciuilis praecepta communia, ut est: non occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a uestris maioribus inducta fallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si patris testamentum habet aliqua, in quibus parum debeat audiri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuquam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut quantum ad animum iamdudum ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim pater ipse, ut creditis, digito suo eam uobis, partim Moyses scripserit, fidelis et integer — solius filii putatis testamentum non potuisse corrumpi, solum
Abbreviated transcription (Latin):
non qrȩ sumitis non quo mittitis eaquȩ̨
sumitis non uosipsi qui sumpta purgatis.
uideris ergo ꝓpt̃ quos tunc istã sententiã
dixit apłs talem timen dũ quȩ omnes
in fideles & in mundos tener& seduos pre¬
cipuȩ maximeq conuincer&: Om̃a ergo
munda mundis scđm naturã inqua ereatas
non tamen om̃a scdm significationẽ munda
Primo populo iudeoꝵ: nec nob̾ om̃ã uł ꝓpt̃
salutem corporis. uł ꝓpt̃ consuetu dinem
himanȩ societatis aptasunt: Sedcũ sua
cuique reddunt᷑ & naturalem ordine in
seruant om̃a munda sunt mundis In numđ
aut̃ & infidelib quales p̃cipue uos estis
cauteriatam ur̃am conscientiã lanariulletis:
Sequit̾ em̃. sed polluta sunt eorñ & mens
& conscientia FUSNS UIXIT. Siaccipis
euangeliũ : credere om̃adebesquȩ ineo¬
dem scriptasunt:. quid em̃ tu qi uecus
accipis testanentũ id circo necreditis om̃a
passim quȩ ineodem scripta sunt : alẽpe

Expanded text:
Non quae sumitis, non quo mittitis ea quae Non quae sumitis, non quo mittitis ea quae sumitis, non vos ipsi qui sumpta purgatis. Videtis ergo propter quos tunc istam sententiam dixit Apostolus: talem tamen dixit, quae omnes infideles et immundos teneret, sed vos praecipue maximeque convinceret. Omnia ergo munda mundis, secundum naturam in qua creata sunt: non tamen omnia secundum significationem munda primo populo Judaeorum: nec nobis omnia, vel propter salutem corporis, vel propter consuetudinem humanae societatis, apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem servant, omnia munda sunt mundis; immundis autem et infidelibus, quales praecipue vos estis,cauteriatam vestram conscientiam sanari velletis. Sequitur enim: Sed polluta sunt eorum et mens CESIMUS. FAUSTUS dixit: Si accipis. euangelium, credere omnia debes, quae in eodem scripta sunt. quid enim tu, quia uetus accipis testamentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe
Abbreviated transcription (Latin):
illos quiiã tenpore reuelationis noui testam̃ti
ad huc illas umbras futuroꝵ ita custodendas
putarent ut sine his gentes salutẽ. quȩ in
qđ carnalit̃ siperent & in fideles qđ tempũ gradia
aligis tẽnpore non discernerent: Quib ideodicit
nilil eẽ mundũ : qr & ius quȩ respuebant & his
quȩ sumebant. non scẽ. nec iuste utebant̾ sicut
om̃s quidem in fideles. seduos p̃cipue nianichei qͥb
om̃ino nilul ẽ. munduni:. Aeq enĩ cib ipse quem
sumitis. quã uis cũ magna diligentia quasi carnis
contagione seperetis munđ ẽ uob quẽ creatũ
nisi a diabolo ñdicitis. In illo &iã cdm̃ urm̃
ligatũ atq pollutũ uos edendo purgare ꝑhbetis
Uol salem uob mundi uidere mini: quorũ uentrib
meret᷑ ille purgari: Sed& ur̃a corpora
naturã &opificiũ gentis tenebrarũ eẽcon¬
tenditis: animas aut̃ ur̃as. ipsis adhuccorpo¬
rib inquinatas: Quid ergo uob. ẽ mundum

Expanded text:
illos, qui iam tempore reuelationis noui testamenti illos, qui iam tempore reuelationis noui testamenti adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putarent, ut sine his gentes salutem, quae in quod carnaliter saperent, et infideles, quod tempus gratiae a legis tempore non discernerent. quibus ideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil est mundum. neque enim cibus ipse, quem sumitis, quamuis eum magna diligentia quasi a carnis contagione separetis, mundus est uobis, quem creatum nisi a diabolo non dicitis. in illo etiam deum uestrum ligatum atque pollutum uos edendo purgare perhibetis. uos saltem uobis mundi uideremini, quorum uentribus meretur ille purgari. sed et uestra corpora naturam et opificium gentis tenebrarum esse contenditis, animas autem uestras ipsis adhuc corporibus inquinatas. quid ergo uobis
Abbreviated transcription (Latin):
ne uocaueris. qđ quidem ipsũ lic& & ꝑ allegoriã
aliud quiddã & non in differentiã uideatur
significare ciboꝵ: taimen quia nob & hoc ita
in tellegere plac&: uescamini igitur necesse :
passim beluis om̃ib & ethinis & colubris acreliqͦ
omi genere serpentino iuxta oroma petri.
Actenus enĩ uere dicto audientes uos. eẽ ꝓbatis
uoci quã fert᷑ audisse Et tamen huus quoq
memineritis semꝑ q morses hinc & ꝓphetȩ
dam᷑ati sunt qui dehis quȩ sc̃ĩ ficauerit ds̃
iuxta uocis huuiꝰ sententiã multa putauerint
munda mundis: naturas ipsas intelligi uolut
quas deus creauit. scdm̃ illud qđ morses
in genesi scriphit: et fecit ds̃ om̃a & ecce
bona ualde non significationẽ scđm quas ds̃
ꝑ eundem morsen abimũdis munda cdiscreuit:
Unde quia multa & multis locis iãdiximus :
nunc beeuit̃ ad moniusse suffecerit: Po inoe

Expanded text:
ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam aliud quiddam et non indifferentiam uideatur significare ciborum, tamen, quia nobis et hoc ita intellegere placet, uescamini igitur necesse est passim belluis omnibus et echidnis et colubris ac reliquo omni genere serpentino iuxta opajia Petri. hactenus enim uere dicto audientes uos esse probabitis uoci, quam fertur audisse; et - tamen huius quoque memineritis semper, quia Moyses hinc et prophetae damnati sunt. qui de his, quae sanctificauerit deus iuxta uocis huius sententiam, multa putauerint tolus: omnia munda mundis, naturas ipsas intellegi uoluit, quas deus creauit, secundum illud. quod Moyses in genesi scripsit: et fecit deus omnia, et ecce bona ualde, non significationes, secundum quas deus per eundem Moysen ab inmundis munda discreuit: unde quia multa et multis locis iam diximus, nunc . breuiter admonuisse suffecerit. proinde
Abbreviated transcription (Latin):
apuduos ut cetera reticeã morticina tam̃
& inmolata in quinamentũ existimant . eẽ
non paruum: Autsi & a uob iure xp̃ianitatis
hoc agit᷑ ne huũ quidem ergo religionis
sententia est. quȩ omne penitus in mundorũ
religionem exute quãritũ mutanit cũ ex uidȩo
factus ẽ xp̃ianus. Hõc uero quihoc capitulũ seripsit
uidet᷑ ille milu nulla prorsus religione fuisse subipxõ:
Qua propt̃ si quid decetero inlesionem nr̃e sidei
descripturis querentes inueniritis : tunc demun
icd nob opponere mementote cũ uob piuderitis
non eẽ contrariũ. Quẽ aclmodũ & illud quod
depetro soletis afferre tãꝗ idem uiderit aliꝗdo
de cȩlo dibiissũ uasinquo essent om̃a genera
animaliũ & serpentes atq eõ at tonito & ad mirante
uox audita sit dicens ad eeũ: Petre quic quid inuase
uides macta & manduca: Cuidem respondens.
dnẽ cõmune inquid & in mundũ non contingam:
Et iterũ uox ad eũ: quod ego sc̃ĩ ficaui. inmundũ

Expanded text:
apud uos, ut cetera reticeam, morticina tamen et inmolata inquinamentum existimant esse non paruum; aut si et a uobis iure christianitatis hoc agitur, ne huius quidem ergo religionis sententia est, quae omnem penitus inmundorum areligionem exuit quam ritum mutauit, cum ex Iudaeo factus est christianus. at uero qui hoc capitulum scripsit, uidetur ille mihi nulla prorsus religione fuisse subnixus. Quapropter si quid de cetero in laesionem nostrae fidei de scripturis quaerentes inueneritis, tunc demum id nobis obponere mementote, cum uobis peruideritis non esse contrarium . quemadmodum et illud, quod de Petro soletis adferre, tamquam idem uiderit aliquando de caelo demissum uas, in quo essent omnia genera animalium et serpentes atque eo adtonito et admirante uox audita sit dicens ad eum: Petre, quicquid in uase uides, macta et manduca. cui idem respondens: domine, commune, inquit, et inmundum non contingam. et iterum uox ad eum: quod ego sanctificaui, inmundum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani sunt nor infermento ueteris uitȩ hoc ÷
malitie sed in ipsius fidei ueritate & sinceriate
custodiunt: Non septeni dieb seddm̃ diei qđ
significatum. ẽ numero dierũ septenario: quo
eotidie om̃is uoluit᷑ dies: Quod & sialiquantũ
labor iosũ. est. in hoc seculo. qm̃ angusta &
arta uiaẽ. quȩ ducit adutã: merces tamen
certa seruatur: Nam ipse labor significitꝰ :
illis pycridus: qđ aliquantulũ subamara sin
Pentecostem etia id ẽ apassionem & resurre¬
tionem dñi quinquagesinũ diẽ quo nab̾¬
sp̃m̃ sem̃ paraclitũ quem ꝓmiserat misit:
Quod futurũ etiam ꝑiudȩorũ pascha
significatũ est: cũ quinquagesimo die post
cȩlebrationẽ ouis occisẜ̃ mor̃ses digito dĩ
scriptã leg̃e accepit hnmonte:. Legite
pellatũ digitũ deis. Ea quippe anni
bruersarie in eccła celebrantur eiuȩ in¬
signit̃ excellentia certis dieb facta sunt:
ut eaũ necessariã salubremq memoriam.¬

Expanded text:
christiani sunt, non in fermento ueteris uitae, hoc est christiani sunt, non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die: quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantulum subamara sint. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrectione domini quinquagesimum diem, quo nobsanctum paracletum quem promiserat misit, quod futurum etiam per Judaeorum pascha significatum est, cum quinquagesimo die post celebrationem ovis occisae Moses digito Dei scriptam legem accepit in monte. Legite pellatum digitum Dei. Ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
sium ei canglitandi renuerit : ab ipsa eccła
mierito clgne que contennit᷑ hoc ẽ enm
qđ nei facie uibetur expuere nonsane
nsie signo hinũ obpbru ut calciamento peđ
untn exuat᷑ nesit ineͥoꝵ sarte quib ipse
apłs at ̃ calciati pedes inp̃parationẽ
euingelii pacis & dequib: cõmemorat
ꝓꝑhea quãspeciosi pedes eoꝵ qͥ annuntiant
pacẽ qͥ annuntiant bona. Quisic euuange¬
licã fidẽ ten&. ut & sibi ꝓsit & eccłe
ꝓdesse non rehnuat: bene intellegit᷑ ut roque
pede calciatus. Quiaut̃ sibiputat quacredidt
sit is eẽ consultũ curã uero lũ crandortum re¬
fugit aliorum:  aloiati illus non figuratum
signi ficcibit. sed ipse impl&um postabit ob ꝓbriũ
Qud qđ & pascadiobis obicit celebraeri. Nec qđ ita
saria sollẽpnitite. ñ uenturã p̃siguemꝰ. sed factem
cõ memoremꝰ : Iđõ sane cdes paschae sollẽpntatis nrãc
addiem caelebrationis: umbraticae iudeoꝵ non

Expanded text:
rium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia rium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia merito digneque contemnitur. hoc est enim, quod in eius faciem iubetur expuere, non sane sine signo huius obprobrii, ut calciamento pedis unius exuatur, ne sit in eorum sorte, quibus ipse apostolus ait: et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis, et de quibus commemorat propheta: quam speciosi pedes eorum, qui adnuntiant pacem, qui adnuntiant bona. qui enim sic euangelicam fidem tenet, ut et sibi prosit et ecclesiae prodesse non rennuat, bene intellegitur utroque pede calciatus. qui autem sibi putat, quia credidit, satis esse consultum, curam uero lucrandorum refugit aliorum, decalciati illius non figuratum significabit, sed in se inpletum portabit obprobrium. Quid? quod et pascha a nobis obicit celebrari nec quod ita saria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, ideo sane dies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum n
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid legit᷑ in instrumento ueceris tesuñt¬
quare anob obseruari uel iussum non est in
noro testam̃to uł etiam phubitũ quid signific&
quȩ rendũ est nonrep̃ þendendũ:. Quia coipso
quo iam non obserpatur nondanna tũ sedim
in mandatis ueteris testam̃ti ꝓcrimi ne obiecit
qđ uixorem fratris ad hoc fr̃ iussus. ẽ ducere
ut non sibi sed illi subolem suscitar&. eiusq uocar&
nomine qđ indicłem nasceret᷑ quid aliud in
figura p̃monstrat. Nisiquia unusequiscme
euangelu p̃dicator ita deb& meccła laborare.
iã carnalit̃ in p̃nussa significatione sclsp̃italit¬
incenpleta ueritate : quos in xp̃o ihũ ꝑeuangelũ
se conmemorat genuisse. soccens& eis &c eos
increpans corrigit. uolentes ẽẽ. pauli:
Numquid paulus inquid puab̾ crucifixas. este
tut innonine pali baptitati estise tã qdicer&:
defuncto frĩ uosgeniu. x p̃rani uocamini nũ
paullani: De uero qui electus ab ȩccła munste¬

Expanded text:
aliquid legitur in instrumento ueteris testaliquid legitur in instrumento ueteris testquale a nobis obseruari uel iussum non est in nono testamento uel etiam prohibitum, quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso quo iam non obseruatur, non damnatum, sed ims mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod uxorem fratris ad hoc frater iussus est ducere, ut non sibi, sed illi subolem suscitaret eiusque uocaret nomine quod indidem nasceretur, quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, iam carnaliter in praemissa significatione, sed spiritaliter impleta ueritate, quos in Christo Iesu per euangelium se commemorat genuisse, suscenset eis et eos increpans corrigit uolentes esse Pauli : numquid Paulus, inquit, pro uobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? tamquam diceret: "defuncto fratri uos genui; christiani uocamini, non Pauliani." at uero qui electus ab ecclesia ministe
Abbreviated transcription (Latin):
tes tam̃tũ nouũ: Non scđm testam̃tũ qđ feq
patrib eorũ indiequa app̃hedi manũ eorp̃
ut ei cerem cos detra egłpti: Ecce quis&
hoc ꝓphetatũ est : non pseuera turũ illua
testam̃tũ. sed futurũ nouum:. hic si ohisctũ
fuerie non nos ꝑtiuene ad domũ istł & domũ
Perro siquȩ sitũ a noł fuerit cur illiuf:
tellam̃ti auctoritatem teneamꝰ ouis ritũ
non obseruamꝰ: & ad hoc ex litteris a poltolicis
respondemꝰ̃:. Ait eñi apłs Nemo ergo uos
iudiex incibo & potu aut in parte dici festi :¬
aut neo meniȩ aut sabbatinũ quodẽ ũnbra
futurorũ. Ita quippe &cur eilegi atq
accipi oporteat ostendit idt̃ neꝓphetiro
ex tingauam̃: quia inumbra facta sunt futuroꝵ
&curare nos nondebere cos quinos inne
uidicare uoluerint. qđ ccaporulitere
iam non obseruemꝰ. sicut alibi tale quidda
dixit: Hȩc infigura continebant illis.
scripta sunt aut̃ ꝓpt̃ correptionem nr̃am
in quos fins scđoꝵ obuenit: Cõ erpro tale

Expanded text:
 non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut eicerem eos de terra Aegypti. ecce quia et hoc prophetatum est, non perseueraturum illud testamentum, sed futurum nouum. hic si obiectum fuerit non nos pertinere ad domum Israhel et domum porro si quaesitum a nobis fuerit, cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cuius ritum non obseruamus, et ad hoc ex litteris apostolicis respondemus. ait enim apostolus: nemo ergo uos iudicet in cibo et potu aut in parte diei festi aut neomeniae futurorum. Ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat ostendit, id est ne prophetiam exstinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum, et curare nos non debere eos qui nos hinc judicare voluerint, quod corporaliter jam non observemus, sicut alibi tale quiddam dixit. Haec in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis saeculorum obuenit. cum ergo tale
Abbreviated transcription (Latin):
Quidergo respondetis cui nã de xp̃o credideritis:¬
fillus quib testes aliem genȩ non placent. Nr̃oꝵ perro libroꝵ
auctoritas tot gentiũ consensione ꝑsuc cessiones apłoꝵ
aut̃ nulla ẽ. quia & atã pausis ꝓfertur & abeis

Expanded text:
quid ergo respondetis, cuinam de Christo credideritis,quid ergo respondetis, cuinam de Christo credideritis, quibus testes alienigenae non placent? nostrorum porro librorum auctoritas tot gentium consensione per successiones aposautem nulla est, quia et a tam paucis profertur et ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
uriquã ꝑ ȩccłas xpĩ ab ipsis apłis constitutas nonac¬
cepit: ut inde ad posteros firmata cõm̃ datione
transcurrer & : qͦmͦ ille cui non credo ꝓfert
mͥ scripturas qͥb: de illo credã & eis ipse conatur
dare auctoritatẽ cũ ego ip non credã.  si aut̃
famȩ dexp̾ocredidistis hoc enĩ & faustꝰ magnisin¬
gͦtus coartatꝰ tͣnseunt̃ attigit. nescilic& aut eos
libros ꝓferre cogeret᷑ quoꝵ auctoritas nulla est :a
scestis sit. diligent̃ csiłate quouos p̃cipitetis. Mali
enĩ multa de uobfama disseminat: cui eredi non
uultis. Quȩ igit᷑ ratio .ẽ. hanc dexpo ułle ueracẽ
quã deuob̾ multis . eẽ. mendacẽ. Quid qđ etiã famȩ
xpĩ contra dicitis c Caqͥppeclarior ea p̃pollentior
aures & m̃tes & linguas omĩum gentiũ tenr&.
que xpõ ex semine đđ scđm scripturas hebreas dis¬
seminato implet : qđ ibi scriptũ ẽ. ꝓmissũ habrahȩ
& sa ac &ia cob insemine tuo benedicent᷑ om̃is gences

Expanded text:
ias Christi ab ipsis apostolis constitutas non accepit. ut inde ad posteros firmata commendatione transcurreret ? quomodo ille, cui non credo, profert mihi scripturas. quibus de illo credam. et eis ipse conatur dare auctoritatem, cum ego ipsi non credam? Si autem famae de Christo credidistis — hoc enim et Faustus magnis angustiis coartatus transeunter adtigit, ne scilicet aut eos libros proferre cogeretur, quorum auctoritas nulla est, atestis sit, diligenter considerate. quo uos praecipitetis. mala enim multa de uobis fama disseminat, cui credi non uultis. quae igitur ratio est hanc de Christo uelle ueracem. quam de uobis uultis esse mendacem? quid? quod etiam famae Christi contradicitis. ea quippe clarior, ea praepollentior, aures et mentes et linguas omnium gentium tenet, quae Christo ex semine Dauid secundum scripturas Hebraeas disseminato inplet, quod ibi scriptum est promissum Abrahae et Isaac et Iacob. in semine tuo benedicentur omnes gentes.
Abbreviated transcription (Latin):
sedlibros aꝑi&. qͦs non ꝓse sed contra se aꝑtos rep¬
ꝑi&. lbi eñ xp̃m natũ ex maria uirgine. ibi filiũ
dĩ factũ ex semine dđ scđm carnẽ legimꝰ & docemus.
Q uod si eo sanfalsitos dixerit. fso testiũ suorũ
fide obpugnalnt. Siaut̃ alios qͦs dicat apłoꝵ nr̃oꝵ¬

Expanded text:
sed Libros aperiet: quos non pro se, sed contra se apertos repsed Libros aperiet: quos non pro se, sed contra se apertos reperiet. Ibi enim Christum natum ex Maria virgine, ibi Filium Dei factum ex semine David secundum carnem legimus et docemus . Quod si eos infalsatos dixerit, ipse testium suorum fidem oppugnabit: si autem alios, quos dicat Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. Apłm quippe eiꝰ se dic̃ inpudentissima qͥdẽ
fallacia. Nã constat non solũ pꝰ t̃tullianũ uerũ etiã
post̃ ciprianũ hanc eresẽ exortã. Om̃s tam̃ eiuis
episcolȩ ita exordiuntur. mani cheus apłsiħ u
xp̃i. Huic uos dexpõ quare credidistis. ÷ ꝗ nam
testẽ uob̾ sin apłatꝰ ad dixit. & Nom̃q ipsum
xp̃i qđ non scimꝰ nisi in regno uidȩorũ in sacer¬
dotib & regib institutũ. ut non solũ ille. aut
ille homo seduniuersa ipsa gens tocũq regnũ
ꝓpheta fier& xpi xristianiq: regni. cur iste
inuasit cur usurpauit. qͥ prophetis hȩbretis
uos uetat credẽ ut uos falsi xp̃i fallaces disci¬
spulos
falsꝰ a&fallax a płs faciat. & postremo ne diceretur
ei mentiris. ꝓtulerit uob aliqͦs x ꝓphetas scđm ad¬
sertionẽ suã xp̃m̃ p̃nuntiantes. quid facietis er qualẽ
faustus cate tixandũ sub exẽplo ꝓposuit qͥneq ͤis
neq: illi cređe uoluerit : Non opinor homines ꝓduc &

Expanded text:
postolum quippe eius se dicit inpudentissima quidem fallacia; nam constat non solum post Tertullianum, uerum etiam post Cyprianum hanc haeresim exortam. omnes tamen eius epistulae ita exordiuntur: Manichaeus apostolus Iesu Christi. huic uos de Christo quare credidistis? quemnam testem uobis sui apostolatus adduxit? nomenque ipsum Christi, quod non scimus nisi in regno Iudaeorum in sacerdotibus et regibus institutum. ut non solum ille aut ille homo, sed uniuersa ipsa gens totumque regnum propheta fieret Christi christianique regni. cur iste inuasit, cur usurpauit. qui prophetis Hebraeis uos - uetat credere, ut uos falsi Christi fallaces discipulos falsus et fallax apostolus faciat? postremo ne diceretur ei "mentiris," protulerit uobis aliquos et prophetas secundum adsertionem suam Christum praenuntiantes. quid facietis ei. qualem Faustus catechizandum sub exemplo proposuit, qui neque ipsis neque illi credere uoluerit?
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi sp̃s exigunt diaboł & angłi eiꝰ: sic̃ ꝑ om̃ia tẽpla
& sacra gentiliũ: Quoꝵ similitudo in quib dã etiã
suꝑbis hominib expressa . ẽ. sic̃ debabiloniȩ quib dã
regib memoriae cõmendatũ tenemus. Vnde
& sc s̃ daniel accusatores ac ꝑsecutores ꝓtulit: qđ regis
aedicto ꝓposito. ut niħ a quo quã dõ pater& ur nisi
arege solo. diñ suũ: hoc. ẽ unũ & uerũ dm̃ adorare dep̃taris
dep̾hensus ẽ: Iuia ut̃ se inmorus martyrũ in ebriant.
id faciant. sana doctrina comdẽpn& : sed aliud .ẽ. qđ
doceniꝰ aliul qđ sustinemus: Aliud qđ precipere iubemꝰ.

Expanded text:
spiritus exigunt, diabolus et angeli ejus, sicut per omnia templa et sacra Gentilium. Quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est: sicut de Babyloniae quibusdam regibus memoriae commendatum tenemus. Unde sanctus Daniel accusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur, nisi a rege solo, Deum suum, hoc est, unum et verum Deum adorare deprecarique deprehensus est . Qui autem se in memoriis martyrum inebriant,  domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? Sed aliud est quod docemus, aliud quod sustinemus, aliud quod praecipere jubem
Abbreviated transcription (Latin):
nescientes om̃e modũ naturarũ numerũq for¬
marũ & ordinẽ ponderũ. ñ esse posse nisi a patre
& filio & spũ scõ: principio mali tantũ bonuĩ tri¬
buer&is: Nunc uͦ cum & quidsit hyle malum

Expanded text:
nescientes omnem modum naturarum numerumque fornescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non eet Filio et Spiritu sancto, principio mali tantum bonum tribueretis. Nunc vero cum et quid sit Hyle
Abbreviated transcription (Latin):
sit nerũ materies gentem tenebrarũ eam dicitis
Ibi non solum distinctas quinq generib: innumerabi¬
les corporũ formas: uerũ &iam mentẽ constitiuitis
hoꝵ corpoꝵ formatricem : & qđ ẽ. inperitius ut
potius dem̃tius ipsã magis mentem dicitis hylen.¬
quã non formari sed formare ꝑlib&is : Nã si essce
ib quaedam formans & helem̃ta corporea qua
formarentur: illa elem̃ta dicenda e& hyle
id est materies quã formar& eadẽ mens: quã mentẽ
principiũ mali. eẽ . uultis : hoc sidiceretis non quidẽ
multũ errar& is in eo qđ hẏle: Nusi qđ ipsa quoq
helem̃ta quãuis in alias formas formandas tam̃ quia
iam helem̃ta essent. & sp& ĩeb ꝓpͥis distinguerentur.
hyle ñ essent: quia est illa ꝓrsus informis:
Uerũ tamen tolerabilis ed̾ in ꝑitia ur̃a : quia eã que
formar&ur ñea que formar& hilen diceretis:
Sedoiam sic teneremini uani atq sacrilegi: quia

Expanded text:
sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles corporum formas, uerum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem, et — quod est inperitius uel potius dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,.quam non formari, sed formare perhibetis. nam si esset ibi mens quaedam formans et elementa corporea, quae formarentur, illa elementa dicenda esset hyle. id est materies, quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse uultis. hoc si diceretis, non quidem multum erraretis in eo, quod est hyle, nisi quod ipsa quoque elementa quamuis in alias formas formanda, tamen quia iam elementa essent, et speciebus propriis distinguerentur, hyle non essent, quia illa est prorsus informis . uerumtamen tolerabilis esset inperitia uestra, quia eam, quae formaretur, non eam, quae formaret, hylen diceretis; sed tamen etiam sic eo teneremini uani atque sacrilegi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quã penitꝰ ignoratis. &iam inflari ueluđ docti
affectatis: hrlen namq greci cũ denatura
disser̃. materiem quandã rerũ desiniutit.
nullo prorsus modo formatam : sed om̃iũ corpo¬
raliũ formarũ capacem: Iue quidẽ incorpoꝵ mu¬
tabilitate utcũq cognoscit᷑ Nã ꝑseipsam: nec
sentiri nec intellegi potest: Uerũ in hoc errant
quidã gentiliũ. quodeam tanꝗ coaet̃nam dõ con¬
uingunt : ut hec abillo ñ sit quauis ab illo form&ur:
Iđ alienũ aueritate : ipsa ueritas doc&: Ecce tam̃
quib paganis dehac ipsa hyle inuenimini. eẽ. con¬
similes: qđ eam uos quoq suũ habere principiũm.
nec ex dõ. eẽ. ꝑhibetis: & in hoc uos dispares. eẽ. dice¬
batis : nescientes quid dicatis: In illo uero qđ nulla ẽ
hiuc hrle foma ꝓpria. nec nisi adeo formam potest:
nr̃e illi ueritati consentiunt: aur̃a aut̃ falsitate
dissentiunt : qui nescientes quid sit hyle: idẽ. quid

Expanded text:
quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen namque Graeci cum de natura disserunt, materiem quandam rerum definiunt nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur; nam per se ipsam nec sentiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid
Abbreviated transcription (Latin):
paras panẽ & calicẽ nr̃m & panẽ religionẽ dicis
errorẽ longe aueritate discretũ : peius desipiens
quã ñnulli quinos ꝓpt̃ panem & calicẽ. cererem ac
liberũ colere existimant : qd ideo c̃memorandu
putaui : ut aduertatis ex qua uanitate ueniat
suisse patres nr̃os putatis: Sic̃ enĩ acerere &
libero paganoꝵ dis longe ab sumꝰ. quã uis panis
& calicis sacram̃tũ qđ ita lauda stis. ut in ea nob̵
pares ẽẽ. uolueritis nr̃o ritu ampletam̃ : ita
patres nr̃i longe suerunt asaturniacis catenis :
quãuis ꝓtempore ꝓphȩtiȩ sabbati uacationẽ
obseruauerił Sedquur nẽtiam ꝓpt̃ hr̃len
quaẽ inñnullis libris paganoꝵ frequentat᷑.
parem cũ paganis habere religionẽ dixistis.
uoliustis intelligi. qua hoc nomine. mali
pͥncipiũ ac naturã theologus ur̃ appellat:
In quo quidẽ in peritia ur̃a magna dep̃hendit᷑
quia nec quidsit hr̃len scitis: & hoc rei uocabulo

Expanded text:
paras panem et calicem nostrum, et parem religionem dicis paras panem et calicem nostrum, et parem religionem dicis errorem longe a veritate discretum; pejus desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum putaui, ut aduertatis, ex qua uanitate ueniat fuisse patres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu amplectamur: ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamuis pro tempore prophetiae sabbati uacationem obseruauerint. Sed cur non etiam propter hylen, quae in nonnullis libris paganorum frequentatur, parem uos cum paganis religionem habere dixistis? uoluistis intellegi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theologus uester appellat. in quo quidem inperitia uestra magna deprehenditur, quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo,
Abbreviated transcription (Latin):
& inso le & luna xp̃s:: nempe iuas om̃s. urã phantas¬
mata ꝑdider̃. Nempe niħ aliud sunt: quã uisa
nob̵. eẽ. religionẽ circa panem &calicem nescio: cũ
manicheis uinũ gustare non religio sed sacrilegiũ sit:
cus nͣua enĩ agnoscunt dm̃ suũ. incupa nolunt: quasi
aliquideos calcatꝰ & inclusus offenderit: Noster
sed certa consecratione misticus sit nob. non nas¬
citur: dinde qđ ñĩta fit quã ius sit panis
& calix alim̃tũ ẽ. refectionis. ñ sacram̃tũ re¬
ligionis : nisi qđ benedicimus gr̃asq agimꝰ dño
om̃ib xp̃s ligatus apponitur : adhie liganđ
ur̃is uiscerib soluendq ructatib. Nam &e cũ
manducatis. dĩ ur̃i defectione uos resicitis:
& cũ digeritis. illius refectione deficitis: Cũenĩ uos
plenos retddit resũptiour̃ã: ipsũ premit: Quod
quidẽ miscd̾iȩ deputarã: quanlo aliquid ꝓuobis
patit᷑ inuob̾: nisi uos rursus mnanes relinquer&:
ut a uob liberatꝰ effuger&: Suomoclo ergo com¬

Expanded text:
 in sole ac luna Christus? Nempe vias omnes vestra phantasmata perdiderunt: nempe nihil aliud sunt, quam visa nobis esse religionem circa panem et calicem nescio, cum Manichaeis vinum gustare non religio, sed sacrilegium sit. In uva enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, quasi aliquid eos calcatus et inclusus offenderit. Noster sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. Proinde quod non ita fit, quamvis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis: nisi quod benedicimus, gratiasque agimus Domino omnibus Christus ligatus apponitur, adhuc ligandus vestris visceribus, solvendusque ructatibus. Nam et cum manducatis, dei vestri defectione vos reficitis; et cum digeritis, illius refectione deficitis. Cum enim vos plenos reddit, resumptio vestra ipsum premit. Quod quidem misericordiae deputaretur, quando aliquid pro vobis patitur in vobis, nisi vos rursus inanes relinqueret, ut a vobis liberatus effugeret. Quomodo ergo com