comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qilanti uerũ ẽ. Nam uerbi gr̃a. si ꝑsomniũ
disputare sibi uisus fuerit. uerasq rationes
sequutꝰ indnsputando didicerit aliquid. etiã
ex ꝑgefacto ȩedem in cõmutabiles manent:
quauis falsa repꝑiantur cętera. ueluti locũ
ubi disputatio: et ꝑsona cum qua disputa¬
tio fuisse insa erat. & uerba ipsa qđ ad sonũ
attinet quib disputare uidebatur. & alia
huicemodi. quȩ etiã cum ipsis sensib sen¬
tiuntur. agunturꝙ a uigilantib. p̃tertuõ
tam̃: nec ulla ex parte sempiterna p̾senti¬
am uerarũ rationũ assequunt᷑. Ex qͦ colli¬
gitur tali cõmutatione corporis. qual sõ¬
no inẽ: usum eiusdẽ corporis aĩe non uitã
cum occupanti corpori. aĩa tam̃ non localiter
uingit᷑: sũmis ilł eternisq rationib que mõ¬
mutabilit manent. nec utiq continentur.¬
loco. prior afficitur aĩa. qua corpꝰ: nec prior
tantũ. s etiam magis. Tanto enĩ prior:

Expanded text:
gilanti verum est. Nam verbi gratia si per somnium gilanti verum est. Nam verbi gratia si per somnium disputare sibi visus fuerit, verasque rationes secutus in disputando didicerit aliquid; etiam expergefacto eaedem incommutabiles manent, quamvis falsa reperiantur caetera, veluti locus ubi disputatio, et persona cum qua disputatio fuisse visa erat, et verba ipsa, quod ad sonum attinet, quibus disputari videbatur, et alia hujuscemodi; quae etiam cum ipsis sensibus sentiuntur agunturque a vigilantibus, praetereunt tamen, nec ulla ex parte sempiternam praesentiam verarum rationum assequuntur. Ex quo colligitur, tali commutatione corporis, qualis somnus est, usum ejusdem corporis animae, non vitam cum occupanti corpori anima tamen non localiter jungitur, summis illis aeternisque rationibus, quae incommutabiliter manent, nec utique loco continentur, prior afficitur anima quam corpus; nec prior tantum, sed etiam magis. Tanto enim prior,
Abbreviated transcription (Latin):
aute rationali anima meliꝰ ẽ: omib̾ consẽ¬
tentib ds ẽ. Qui ꝓfecto consulit anime.
&e ideo ñ ab eo cogi anima potest: ut conũ¬
te nec aliocogente id animꝰ patiturꝰ unde
id pati potest: An quia inuitos nos plexũ¬
q oppͥmit somnꝰ: metuendumẽ ne qđ ta¬
animꝰ fiat ulla ex parte debilior. Sensibilia
tantũ non sentit: quia quicqͥd illud qđ som.¬
nũ facit. e corpore ẽ: atq in corpore opatur.
Corporeos em sensus sopit e claudit q̃uocia¬
modo. Ita sane ut tali cõmutationi corꝑis
cedat anima cũ uoluptate: quia scđm na¬
turam ẽ talis cõmutatio: quȩ reficit corpꝰ
a laborib. Non tam̃ hec adimit animo uł
sentiendi uim: uł intelligendi. Nam et ima¬
gines sensibiliũ presto habet. tanta exp̃ssio.¬
ne similitudinis: ut eo ipso tempore discerni
nequeant ab his reb quarũ imagines sunt.
&e si quid intelligit: ȩque dormienti ac ui¬

Expanded text:
autem rationali anima melius est, omnibus consenautem rationali anima melius est, omnibus consentientibus, Deus est. Qui profecto consulit animae, et ideo non ab eo cogi anima potest, ut convete, nec alio cogente id animus patitur; unde id pati potest? An quia invitos nos plerumque opprimit somnus, metuendum est ne quo tant, idcirco animus fiat ulla ex parte debilior. Sensibilia tantum non sentit, quia quidquid illud est quod somnum facit, e corpore est atque in corpore operatur. Corporeos enim sensus sopit et claudit quodammodo, ita sane ut tali commutationi corporis cedat anima cum voluptate: quia secundum naturam est talis commutatio quae reficit corpus a laboribus: non tamen haec adimit animo vel sentiendi vim vel intelligendi. Nam et imagines sensibilium praesto habet, tanta expressione similitudinis, ut eo ipso tempore discerni nequeant ab his rebus quarum imagines sunt et si quid intelligit, aeque dormienti ac vi
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑuenire dum amittit omnẽ cupidita¬
tẽ & amittit dũ corpus fit. Non igitur po¬
test ab eo cogi: qui cogendi ius nisi ꝑ subdi¬
ti cupiditates non hãbet. Deinde quisqͥs
animꝰ alterũ animũ habet inpotestate.
magis eũ uelit necesse ẽ in potestate habe¬
re qua corpꝰ: et ei uł bonitate consulere
malicia imꝑitare. Non gͦ uolet ut corpꝰ
sit. Postremo iste animꝰ cogens aut animal
ẽ: aut caret corpore. S si caret corpore. ir
hoc mundo ñ est. Et si ita ẽ. sũme bonusẽ
nec potest uelle alteri tam turpẽ cõnuita¬
tione.Si autem animal ẽ: aut animaletiã
ille quẽ cogit. aut ñ est. S si non ẽ ad m¬
chil cogi abalio potest. Non enĩ habet po¬
tentiore: qui insumo ẽ.Si autẽ in corꝑe
ẽ ab eo rursus qui incorpore ẽ. ꝑ corpꝰ eo¬
gitur. ad quodcũq cogitur. Quis autem
dubitet nullo mͦ ꝑ corpꝰ fieri tantã cõmu¬
tationẽ animo: fieret enĩ si eẽt illo corpꝰ

Expanded text:
nem pervenire, dum amittit omnem cupiditanem pervenire, dum amittit omnem cupiditatem: et amittit dum corpus fit. Non igitur potest ab eo cogi ut fiat, qui cogendi jus nisi per subditi cupiditates non habet. Deinde quisquis animus alterum animum habet in potestate, magis eum necesse est velit in potestate habere quam corpus, et ei velit bonitate consulere, vel malitia imperitare. Non ergo volet ut corpus sit. 22. Postremo iste animus cogens aut animal est, aut caret corpore . Sed si caret corpore, in hoc mundo non est. Et si ita est, summe bonus est, nec potest velle alteri tam turpem commutationem. Si autem animal est, aut animal est etiam ille quem cogit, aut non est. Sed si non est, ad nihil cogi ab alio potest. Non enim habet potentiorem qui in summo est. Si autem in corpore est, ab eo rursus qui in corpore est per corpus cogitur, ad quodcumque cogitur. Quis autem dubitet nullo modo per corpus fieri tantam commutationem animo? Fieret enim si esset illo corpus
Abbreviated transcription (Latin):
pore melior. At sierit corpus: melior corꝑe
ꝓfecto ñerit. Nongͥ corpus ẽẽ uolet. Neq ul¬
lum huius rei certius argum̃tum ẽ: ꝗͣ cũ ipsũ¬
se hinc interrogat animꝰ. Ita enĩ facile compe¬
rit appetitũ se non habere nisi agendi aliqͥd
aut sciendi. aut sentiendi: aut uł tantum¬
m̾ uiuendi inquantũ sua illi potestas est.
Si autẽ cogitur corpꝰ eẽ: a quo tandẽ cogi¬
ture Aquolibet: Certe a potentiore. Nongͦ
abipsocorpore potest. Nullo enĩ modouillo
ammo ullum corpus: potentius. Eotente¬
orautẽ ammꝰ non cogit aliquid. nisi quod
sue potestati subditumẽ. Nec ullomͦ animꝰ
potestati alterius animi. nisi suis cupidita¬
tib subditur. Cogit gͦ ille animꝰ. non ampliuis
qua quantũ eiuis que cogit cupiditates E¬
nunt. Dictum ẽ autẽ cupiditatẽ ñ possea¬
nimũ cogere: ut corpꝰ sit. Illud etiã mani¬
festumẽ ad nullã suȩ cupiditatis expletio¬

Expanded text:
pore melior. At si erit corpus, melior corpore pore melior. At si erit corpus, melior corpore profecto non erit. Non igitur corpus esse volet. Neque ullum rei hujus certius argumentum est, quam cum seipsum hinc interrogat animus. Ita enim facile comperit appetitum se non habere, nisi agendi aliquid, aut sciendi, aut sentiendi, aut tantummodo vivendi in quantum sua illi potestas est. 21. Si autem cogitur corpus esse, a quo tandem cogitur? A quolibet, certe a potentiore. Non ergo ab ipso corpore cogi potest. Nullo enim modo ullo animo ullum corpus potentius. Potentior autem animus non cogit in aliquid, nisi quod suae potestati subditum est. Nec ullo modo animus potestati alterius animi, nisi suis cupiditatibus subditur. Cogit ergo ille animus non amplius quam quantum ejus quem cogit cupiditates sinunt. Dictum est autem cupiditatem non posse animum habere, ut corpus sit. Illud etiam manifestum est ad nullam suae cupiditatis expletio
Abbreviated transcription (Latin):
sioni namq: auersio contraria ẽ. Illud uͦ
quod ex eo habet cui nullares ẽ contraria:
non ẽ unde possit amittere. Nigitur po¬
la questio. utrum sicut non interit ãĩus:
ita nec indeteriorẽ cõmutetur ẽentiã. Ui¬
deri enĩ cuipiam potest. nõq iniuria. id ef¬
fectum ẽẽ ratiocinatione hac. ut animus
tẽ in corpus forsitan possit. Si enĩ quode¬
rat ante animus corpus fuerit effectum:
ñ utiq omĩno nonerit. S hoc fieri nonpo¬
test: nisi aut ipse id uelit: aut ab alio cogatur.
Nec continuo tam̃ animꝰ suie ipse id appeti.¬
erit. siue coactus fuerit: poterit corpus
ẽẽ. Illud enĩ sequitur. ut si sit: uelit. aut
cogatur. At illud non sequitur. ut si uelit
aut cogatur: sit. Numquã autẽ uolet. ssa
omĩs appetitus eiꝰ ad corpus. aut ut idposide¬
at. est: aut ut uiuificet: aut ut quodã mͦ
fabricetur: aut quolibet pacto ei consulat.
Nichil autẽ horum fieri potest: siñsit cor¬

Expanded text:
rsioni namque aversio contraria est. Illud vero rsioni namque aversio contraria est. Illud vero quod ex eo habet cui nulla res est contraria, non est unde possit amittere. Non igitur pola quaestio, utrum sicut non interit animus, ita nec in deteriorem commutetur essentiam. Videri enim cuipiam potest, neque injuria, id effectum esse ratiocinatione hac, ut animus utem in corpus forsitan possit. Si enim quod erat ante animus, corpus fuerit effectum, non utique omnino non erit. Sed hoc fieri non potest, nisi aut ipse id velit, aut ab alio cogatur. Nec continuo tamen animus, sive ipse id appetierit, sive coactus fuerit, poterit corpus esse. Illud enim sequitur ut, si sit, velit aut cogatur. At illud non sequitur ut, si velit aut cogatur, sit. Nunquam autem volet: nam omnis ejus appetitus ad corpus, aut ut id possideat, est, aut ut vivificet, aut ut quodammodo fabricetur, aut quolibet pacto ei consulat. Nihil autem horum fieri potest, si non sit cor
Abbreviated transcription (Latin):
ritas: siquidẽ ueritatem eã dicimꝰ. qua ue¬
ra sunt omĩa in quantũ cumq s̃: in tantõ
autẽ sunt. in quantũ uera sunt: tam̃ nul¬
gatur. Nam si nulla essentia inquantũ
essentia ẽ aliquid habet contrariũ: multo
minus habet contrariũ illa pͥma ẽentia
quȩ dicitur ueritas. in quantũ essentia ẽ.
Primũ autẽ uerũ est. Omĩs essentia non
ob aliud ẽẽntia ẽ: nisi quia ẽ. Esse autemñ
ht̃ ꝯtrariũ: nisi ñ eẽ. Unde nichil ẽ eẽntię
contrariũ. Nullo mͦ gͥ res ulla potest eẽ con¬
traria illi substantiȩ: quȩ maxime acpͥmi¬
tus ẽ. Exqua sihabet anmꝰ id ipsũ quod
ẽ. non enĩ aliunde hoc habere potest qui
ex se non habet. nisi ab illa re quȩ illo ipso
ẽ animo prestantior. nulla res. ẽ. qua id a¬
mittat. quia nulla res ei rei ẽ contraria qͣ
id habet: & ꝓpt̾ea ẽẽ non desinit. Sapien¬
tiã uero quia conuersione habet adid ex qͦ
ẽ: auersione illam potest amittere. Conũ¬

Expanded text:
 veritatem eam dicimus qua vera sunt omnia in quantumcumque sunt, in tantum autem sunt in quantum vera sunt; tamen nulgatur. Nam si nulla essentia in quantum essentia est, aliquid habet contrarium, multo minus habet contrarium prima illa essentia, quae dicitur veritas, in quantum essentia est. Primum autem verum est. Omnis enim essentia non ob aliud essentia est, nisi quia est. Esse autem non habet contrarium, nisi non esse: unde nihil est essentiae contrarium. Nullo modo igitur res ulla esse potest contraria illi substantiae, quae maxime ac primitus est. Ex qua si habet animus idipsum quod est non enim aliunde hoc habere potest, qui ex se non habet, nisi ab illa re quae illo ipso est animo praestantior, nulla res est qua id amittat, quia nulla res ei rei est contraria qua id habet; et propterea esse non desinit. Sapientiam vero, quia conversione habet ad id ex quo est, aversione illam potest amittere. Conve
Abbreviated transcription (Latin):
men potest. ut unũ horũ & habeatur hõ. &
uocetur. Quid gͦ. hominẽ dicimꝰ anima et
corpus. tanqͣm bigas uł centaurũ: an corpꝰ
tantũ qđ sit in usu animȩ regentis se. tan.¬
quã lucernã. non ignẽ simul & testam. sed
testam sołã non tam̃ pret̃ ignẽ appellamꝰ:
An nichil aliud hominẽ quã aĩam dicimꝰ.
s ꝓpt̃̾ corpus quod regit. ueluti equitẽ ñ si¬
mul equũ & hoĩem. s ħominẽ solum. ex eo
tam̃ quod regendo equo sit accõmodatus.
uocamꝰ : difficile ẽ istam controuersiã diiu¬
dicare: aut siratione facile. oratione longũ
ẽ: quẽ laborẽ aut moram susciꝑe ac subi¬
re. non opꝰ est. Siue enĩ utrũq siue anima
sola nom̃ hominis teneat. ñ est hominis op¬
timũ qđ optimũ ẽ corporis: s quod aut
corpori simul et aĩe. aut soli anime optimu
querimꝰ quid optimũ sit. id certa ratio co¬
git fateri: ꝑ quod fit ut sese corpꝰ quã opti.¬

Expanded text:
men potest ut unum horum et habeatur homo et men potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, non ignem simul et testam, sed testam solam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimum quaerimus quid optimum sit, id certa ratio cogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam opti
Abbreviated transcription (Latin):
adsũmũbonũ suum ñdũ ꝑuenerit: aut quo¬
modo suminu̾ ẽ. si est aliquid meliꝰ quo per¬
uenire possimꝰ: hoc gͥ si ẽ: tale eẽ debet. qđ
non amittat inuitus. Quippe nemo po-¬
test confidere de talibono. quod sibi eripi po̾¬
se sentit: etiã si retinere id amplectiq uolue¬
rit. Quisqͥs autẽ debono qͦ fruitur non
confidit: in tanto timore amittendi beatus
mine melius: quod ꝓfecto inuenire diffici¬
le ẽ. nisi prius considerato atq discusso qͥd
sit ipse homo: nec nc̃ diffinitionẽ hominis
a me postulancdã puto. Illud ẽ magis quod
mͥ hoc loco querendũ uidetur. Cum interõs
pene constet.aut certe id quod satis ẽ in ter
me atq illos cũ quib nc̃ agitur. hoc conue¬
niat. ex anima & corpore esse compositos:
quid. ẽ ipse homo utrũq horũ que nomina¬
ui. an corpus tantũ mͦ. antantũ modo aĩa :
nima homo. si ea corpꝰ non animaret᷑. fieri ta¬

Expanded text:
ad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quoad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiamsi retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timore amittendi beatus mine melius. Quod profecto invenire difficile est, nisi prius considerato atque discusso quid sit ipse homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo, utrumque horum quae nominavi, an corpus tantummodo, an tantummodo anima. nima homo, si ea corpus non animaretur; fieri ta
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ fruitur eo quod ẽ hominis optimũ:
nec quisqͣm qui eo fruitur. ñ beatus. P resto
re cogitamꝰ. Sequitur ut queramꝰ quid sit
hominis optimũ: quod ꝓfecto deteriꝰ eẽ. ꝗͣ
ipse homo ñ potest. Quisqͥs enĩ quod se ip̃¬
so ẽ deterius sequitur: fiet ipsẽ deterior. O¬
portet autẽ omne hominẽ id quod optimũ
ẽ sequi. Non ẽ gͥ homine deterius. homĩs
optimũ. Fortassẽ tale aliquid erit: quale ip¬
se homo ẽ. Ita sit sane: sinil ẽ homine meliꝰ
quo ꝑfrui possit. Si autẽ inuenimꝰ aliqͥd
quod & homine sit excellentiꝰ. & presto ẽẽ
amanti sese homini possit: quis dubitaue.¬
rit homini ad id nitendũ ẽẽ ut beatus sit.
quod eo ipso qui nititur manifestũ ẽ pre
stantius: Nam si id ẽ beatum eẽ. ad tale bo¬
nũ ꝑuenisse. quo ampliꝰ non potest. idest
autẽ quod dicimus optimũ: quo tandem
pacto potest in ea diffinitione includi. qui

Expanded text:
qui non fruitur eo quod est hominis optimum; qui non fruitur eo quod est hominis optimum; nec quisquam, qui eo fruitur, non est beatus. Praesto re cogitamus. 5. Sequitur ut quaeramus quid sit hominis optimum, quod profecto deterius esse quam ipse homo non potest. Quisquis enim quod seipso est deterius, sequitur, fit et ipse deterior. Oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi. Non est igitur homine deterius hominis optimum. Fortasse tale aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homine sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, manifestum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest, id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tione gͥ queramꝰ: quẽ ad modũ sit homini
uiuendũ. Beate certe om̃s uiuere uolumꝰ:
neq quisqͣm ẽ in hominũ genere. qui non
huic sententie antequã plane sit emissa consẽ¬
tiat. Beatus autẽ quantũ existimo. neq ale
dici potest qui non habet quod amat. quale¬
cumq sit: neq qui habet quod amat. si no¬
xium sit: neq qui non amat qđ habet. e¬
tiam si obtimũ sit. Nam et qui appetit qđ
adipisci non potest.cruciatur: & qui adeptꝰ
ẽ. quod appetendũ non eẽt. fallitur: & qui
ñ appetit qđ adipiscendũ eẽt. egrotat. Ni¬
chil autẽ istorũ animo contingit sine mise¬
ria: nec miseria & beatitudo inhomine u¬
no simul habitare consuert̃. Nullus gͥ il¬
lorũ: beatus ẽ.Quartũ restat ut uideo. u¬
bi uita beata inueniri queat: cũ id quod
ẽ hominis obtimũ. & amatur & habetur.
Quid ẽ enĩ aliud quod dicimꝰ frui: nisi pre.¬
sto habere qd diligis: Neq quisqͣm beatus est

Expanded text:
tione igitur quaeramus quemadmodum sit homini tione igitur quaeramus quemadmodum sit homini vivendum. Beate certe omnes vivere volumus; neque quisquam est in hominum genere, qui non huic sententiae, antequam plene sit emissa, consentiat. Beatus autem, quantum existimo, neque ille dici potest, qui non habet quod amat, qualecumque sit; neque qui habet quod amat, si noxium sit; neque qui non amat quod habet, etiamsi optimum sit. Nam et qui appetit quod adipisci non potest, cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non est, fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset, aegrotat. Nihil autem istorum animo contingit sine miseria; nec miseria et beatitudo in homine uno simul habitare consueverunt: nullus igitur illorum beatus est. Quartum restat, ut video, ubi beata vita inveniri queat; cum id quod est hominis optimum, et amatur, et habetur. Quid enim est aliud quod dicimus frui, nisi praesto habere quod diligis? Neque quisquam beatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ab auctoritate anaratione: Nature qͥ¬
dem ordo ita se habet: ut cũ aliquid discimꝰ.
rationẽ precedat auctoritas. Nam infirma
ratio uideri potest: que cum reddita fuerit.
auctoritatẽ pꝰea ꝑ quã firmetur assumit. S
quia caligantes hominũ mentes consuetu¬
dine tenebrarũ. quib in nocte peccatorũ
uiciorũq uelantur. ꝑspicuitati sinccritati¬
q rationis aspectũ idoneũ intendere neqͣ¬
unt: saluberrime cõparatum ẽ: ut inlucẽ
ueritatis aciem titubantẽ. ueluti ramis hu¬
manitatis opaca inducat auctoritas. R.¬
Sed q̃m cum his nob resẽ. qui omĩa contͣ¬
ordinẽ et sentiunt. & loquuntur & gerunt:
nichilq aliud maxime dicunt. nsi rationẽ
pͥus ẽẽ reddendã: morẽ illis gerã. et quod fa¬
teor indisputando uiciosũ eẽ. suscipiã. Delec¬
tat enĩ me imitari quantũ ualeo. mansuetu¬
dinẽ dñi mei iħu xp̃i: qui etiã ipsius mortiᷤ
malo. quo nos exuere uellet indutus ẽ.Ra¬

Expanded text:
ab auctoritate, an a ratione? Naturae quidem ordo ita se habet, ut cum aliquid discimus, rationem praecedat auctoritas. Nam infirma ratio videri potest, quae cum reddita fuerit, auctoritatem postea, per quam firmetur, assumit. Sed quia caligantes hominum mentes consuetudine tenebrarum, quibus in nocte peccatorum vitiorumque velantur, perspicuitati sinceritatique rationis aspectum idoneum intendere nequeunt; saluberrime comparatum est, ut in lucem veritatis aciem titubantem veluti ramis humanitatis opacata inducat auctoritas. Sed qordinem et sentiunt et loquuntur et gerunt, nihilque aliud maxime dicunt nisi rationem prius esse reddendam, morem illis geram, et quod fateor in disputando uitiosum esse suscipiam. tat enim me imitari, quantum valeo, mansuetudinem Domini mei Jesu Christi, qui etiam ipsius mortis malo, quo nos exuere vellet, indutus e
Abbreviated transcription (Latin):
seruientẽ. & ob hoc bene imꝑantẽ cȩteris
que homini fubiectas: prudentiã amorẽ
bene discernentem ea quib ad iuiuetur in
am̃ abhis quib impediri potest. R. His
de singulis uirtutib quinã uiuendi modꝰ
ducatur paucis explicabo: si pͥꝰ destimonuis noui
ria ut pollicitus sum. comparauero. Num
cni paulus tantũ dicit deo nos ẽẽ debere sub¬
iunctos: ita ut in medio qđ separaret nichil
sit: Nonne et ꝓpħa cõmodissime hoc et breuis¬
sime significat cum dicit: mͥautẽ adberere dõ
bonũ est: Nonne qđ ibilatissime de carita¬
te dictumẽ. hic uno uerbo continetur qđ
ait. inherere: Item quod addidit bonum ẽ
nonne ad illud respicit quod ibi positum
ẽ diligen tib dm̃ omĩa ꝓcedunt inbonũ:
Ita inuna sententiola duobq uerb̾.
ꝑpħa &e ium ce fructum caritatis ostendit.
Cumq ibi dictum sit. dĩ filium. dĩ uirtutẽ

Expanded text:
servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; prudentiam, amorem bene discernentem ea quibus adjuvetur in Deum, ab iis quibus impediri potest. de singulis virtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si prius testimoniis Novi ria, ut pollicitus sum, comparavero. Num enim Paulus tantum dicit, Deo nos esse debere subjunctos, ita ut in medio quod separet nihil sit? Nonne et propheta commodissime hoc et brevissime significat, cum dicit: Mihi autem adhaerere Deo bonum est? Nonne quod ibi latissime de charitate dictum est, hic uno verbo continetur quod ait, inhaerere? item quod addidit, bonum est, nonne ad illud respicit, quod ibi positum est, Diligentibus Deum omnia procedunt in bonum ? ita ut una sententiola duobusque verbis propheta et vim et fructum charitatis ostendat. 27. Cumque ibi dictum sit, Dei Filium, Dei Virtute
Abbreviated transcription (Latin):
cuius ꝓmissione gaudemus. Nec p̃miũ po¬
test precedere merita: priusq homini dari
quam dignus ẽ. Quid enĩ hoc iniustius: &
quid iustius deo: Non gͦ debemus poscere
p̃mium: antequã mercamur acciꝑe. Hic for¬
tasse non incongrue queritur.eterna ipsa
uita quid sit. S eius largitorẽ potiꝰ audia¬
mꝰ. hec ẽ autẽ inquit uita eterna. ut co¬

Expanded text:
cujus promissione gaudemus: nec praemium pocujus promissione gaudemus: nec praemium potest praecedere merita, priusque homini dari quam dignus est. Quid enim hoc injustius, et quid justius Deo? Non ergo debemus poscere praemium antequam mereamur accipere. Hic fortasse non incongrue quaeritur, aeterna ipsa vita quid sit. Sed ejus largitorem potius audiamus: Haec est, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ sit aliud bñ uiuere . ꝙͣ. toto corde. dota aĩa. tota m̃
te diligere dm̃: a quo existit. ut incorruptu
in ea amnor atq integer custodiatur. qđ est
temꝑantie: ut nullis frangatur incõmodiᷤᷤ.
quod ẽ fortitudinis: nulli alii seruiat. qđ
est iusticie: uigilet indiscernendis rebus ne
fallacia paulatim dolusue subrepat: quod
ẽ prudentiȩ. Hec ẽ hominis una ꝑfectio: qua
sola impetrat. ut ueritatis sinceritate per.¬
fruatur. Hec nobis testam̃to utroq concini¬
tur: hec nob̾ hinc atq inde suadetur. Quid
adbuc scripturis quas ignoratis caliiniamini:
Nescitis quanta imꝑicia lacessa tis libros quos
&e soli rep̾hendunt quiñ intelligunt. & soli in¬
telligere nequeunt.qui rep̃hendunt: Non
enĩ eos aut ullus inimicꝰ cognoscere sinitur:
aut ẽẽ nisi amicꝰ cognitis potest. Diligamuᷤᷤ
gͥ dm̃ ex toto corde. ex tota anima. ex tota m̃¬
te: quicumq ad uitam ȩternã ꝑuenire ꝓ¬
posuimꝰ. Uita enĩ ȩterna totum ẽ prenuũ:

Expanded text:
nihil sit aliud bene vivere, quam toto corde, tota anima, tota mente Deum diligere: a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae; et nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis; nulli alii serviat, quod est justitiae; vigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusve subrepat, quod est prudentiae. Haec est hominis una perfectio, qua sola impetrat ut veritatis sinceritate perfruatur: haec nobis Testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. Quid adhuc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta imperitia lacessatis Libros, quos et soli reprehendunt qui non intelligunt, et soli intelligere nequeunt qui reprehendunt? Non enim eos aut ullus inimicus cognoscere sinitur, aut esse nisi amicus cognitis potest. 47. Diligamus igitur Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, quicumque ad vitam aeternam pervenire proposuimus. Vita enim aeterna est totum praemium,
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnari uolo: et ea de scͥpturis assumã testi¬
moniã. quib eos necesse sit credere. de nouo scili¬
cet testam̃to. De quo tam̃ nichil ꝓferam eoꝵ q̃
solent ĩmissa ẽẽ dicere. cũ magnis angusti is
coartantur: s ea dicam quȩ et approbare et
laudare coguntur. Nec omĩno ullam relinqͣm
testẽ sententiã ꝓluctã de apłica disciplina.
cuiñ de ueteri testam̃to similẽ comparẽ: ut
si euigilare tande deposita ꝑtinacia sõniors
suoꝵ &e in xp̃iane fidei luce aspirare uoluerui:
aĩaduertant. & quã non sit xp̃iana uita qͣm

Expanded text:
oppugnari volo. Et ea de Scripturis assumam testioppugnari volo. Et ea de Scripturis assumam testimonia, quibus eos necesse sit credere, de Novo scilicet Testamento, de quo tamen nihil proferam eorum quae solent immissa esse dicere, cum magnis angustiis coarctantur; sed ea dicam, quae et approbare et laudare coguntur. Nec omnino ullam relinquam testem sententiam productam de apostolica disciplina, cui non de Veteri Testamento similem comparem; ut si evigilare tandem, deposita pertinacia somniorum suorum, et in christianae fidei lucem aspirare voluerint, animadvertant et quam n
Abbreviated transcription (Latin):
stites et iministros. qui ut passim caueant ñ¬
dari misteria. aut contenti simplici fide. al¬
tiora cognoscere non curarint. desperet ibi¬
ẽẽ scientiã ueritatis : tibi neq om̃s aquib qͦ¬
ritur docere possunt: neq om̃s qui querunt
discere. digni sunt. Et diligentia igitur. & pi-¬
etas adhibenda ẽ. Altero fiet. ut scientes inue¬
mamꝰ.: altero. ut scire mereamur.
ut eos uelint habere doctores: una cũ script᷑as
lunt: altera cum uite caste et memorabilis
continentiȩ unaginẽ p̃ferunt: hic liber con¬
gruentẽ catholice disciplinȩ sententiã nrãm
de uita et morib continebit: in quo fortasse
intelliget᷑. et quã sit facile simulare. et quã dif¬
ficile habere uirtutẽ. Eum sane modũ tenebo si po¬
tero: ut neq in illorũ morbos qui michi st̃
notissimi.tã grauiter inuehar. quã illi in ea q̃
ignorant.Sanari enĩ eos potius si fieri potest ꝗͣ

Expanded text:
stites et ministros, qui aut passim caveant nustites et ministros, qui aut passim caveant nudare mysteria, aut contenti simplici fide, altiora cognoscere non curarint, desperet ibi scientiam esse veritatis, ubi neque omnes a quibus quaeritur docere possunt, neque omnes qui quaerunt discere digni sunt. Et diligentia igitur et pietas adhibenda est: altero fiet ut scientes inveniamus; altero, ut scire mereamur. ut eos velint habere doctores; una, cum Scripturalunt; altera, cum vitae castae et memorabilis continentiae imaginem praeferunt: hic liber congruentem catholicae disciplinae sententiam nostram de vita et moribus continebit, in quo fortasse intelligetur et quam sit facile simulare, et quam difficile habere virtutem. Eum sane modum tenebo, si potero, ut neque in illorum morbos, qui mihi sunt notissimi, tam graviter invehar, quam illi in ea quae ignorant; sanari enim eos potius, si fieri potest, quam
Abbreviated transcription (Latin):
modũ manicheorũ inuectionib quibꝰ in
legẽ quod uetus testamentũ uocatur.im¬
ꝑite atq impie feruntur: seseq int̾ impi¬
tos plemꝰ inam iactatione uentilant. pos¬
simus occurrere: quod breuit etiã hic com¬
memorari ame potest. Quis enĩ mediocri¬
ter sanus. non facile intelligat scripturarũ
expositionem ab his petendam eẽ. qui earũ
doctores se ẽẽ ꝓfitentur. freriq posse ĩmo
id semꝑ accidere. ut multa indoctis uideant᷑
absurda. quȩ cum adoctorib exponuntur.
asꝑnanda uidebantur: et eo accipiantur
aꝑta dulcius. quo clausa difficiliꝰ apiebant᷑:
Hoc fere semꝑ in scĩs ueteris testam̃ti libriᷤᷤ
euenit: simͦ ille qui eis offenditur. doctorẽ
potiꝰ eoꝵ pium. quã impiũ laceratorẽ requi¬
rat.priusq studio querentis quã temerita¬
te rep̃hendentis imbuatur: nec siea discere
cupiens. in aliquos forte ut ep̃os inciderit.¬
uel prbos. uł cuiꝰ cemodi ȩccłe catholice anti¬

Expanded text:
modum Manichaeorum invectionibus, quibus in Legem, quod Vetus Testamentum vocatur, imperite atque impie feruntur, seseque inter imperitorum plausus, inani jactatione ventilant, possimus occurrere: quod breviter etiam hic commemorari a me potest. Quis enim mediocriter sanus non facile intelligat, Scripturarum expositionem ab iis petendam esse, qui earum doctores se esse profitentur; fierique posse, imo id semper accidere, ut multa indoctis videantur absurda, quae cum a doctioribus exponuntur, audanda videantur, et eo accipiantur aperta dulcius, quo clausa difficilius aperiebantur? Hoc fere in sanctis Veteris Testamenti libris evenit, si modo ille qui eis offenditur, doctorem potius eorum pium, quam impium laceratorem requirat, priusque studio quaerentis, quam temeritate reprehendentis imbuatur. Nec, si ea discere cupiens, in aliquos forte incideriteros, vel cujuscemodi Ecclesiae catholicae anti
Abbreviated transcription (Latin):
nemo artẽ docet nisi amittendo: aut etiã ñ
nisi docentis obliuione fit aliquis ꝑitus. siue
morte. Quȩ si absurdissuma & falsissimas.
sicuti sunt: ĩmortalis ẽ animꝰ humanꝰ. At
enĩ si ars aliquando ẽ. aliquando non ẽ in a¬
nimo. qđ ꝑ obliuionẽ atq imꝑitiam satis
notũ ẽ. nichil ad ĩmortalitatẽ. affert argu¬
menti huiꝰ conexio: nisi negetur antecedens
hoc mͦ. Aut ẽ aliquid in animo quod inp̃sen¬
ti cogitatione nonẽ: aut nonẽ inerudito
animo ars musica. cũ desola geometria cogi¬
tat. Hoc autem falsum ẽ: illud gͥ uerũ. son
autẽ quicqͣm se habere animꝰ sentit: nisiqͦd
in cogitationẽ uenerit. Potest g aliquid eẽ
inanimo: quod ẽẽ inse animꝰ ipse non senti¬
at. Id autem quã diusit: nichil interest.
Namq si duitius fuerit in aliis animꝰ oc¬
cupatus. quã ut intentionẽ suam in an-¬
te cogitata facile possit reflectere: obliuio

Expanded text:
nemo artem docet nisi amittendo, aut etiam non nemo artem docet nisi amittendo, aut etiam non nisi docentis oblivione fit aliquis peritus, sive morte. Quae si absurdissima et falsissima sunt, sicuti sunt, immortalis est animus humanus. 6. At enim si ars aliquando est, aliquando non est in animo, quod per oblivionem atque imperitiam satis notum est; nihil ad ejus immortalitatem affert argumenti hujus connexio, nisi negetur antecedens hoc modo. Aut est aliquid in animo, quod in praesenti cogitatione non est; aut non est in erudito animo ars musica, cum de sola geometrica cogitat: hoc autem falsum est; illud igitur verum. Non autem quidquam se habere animus sentit, nisi quod in cogitationem venerit. Potest igitur aliquid esse in animo, quod esse in se animus ipse non sentiat. Id autem quamdiu sit, nihil interest. Namque si diutius fuerit in aliis animus occupatus, quam ut intentionem suam in ante cogitata facile possit reflectere, oblivio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ exercet: aut eius ẽẽ nisi in aĩo. aut ubi ui¬
ta non sit ẽẽ non posse: aut quod ĩmutabi
le ẽ aliquando ẽẽ non posse: aut aliud artẽ.
aliud rationẽ: Quãuis enĩ ars una multa¬
rũ quasi quidã cetus rationũ ẽẽ dicatur :
tam̃ ars etiã una ratio dici uerissime atq
intelligi potest.S siue hoc siue illud sit: ñ
minꝰ ĩmutabilem artẽ ẽẽ conficitur. Artẽ
autẽ non solum eẽ in animo artificis: s etiã
nusqͣm eẽ nisi in animo manifestũ est.idq
inseꝑabiliter. Nã si ars ab animo separabit᷑:
aut erit pret̾ qͣm in aĩo.aut nusquã erit:
aut de animo inanimũ continuo transibit.
At ut sedes artinulla. ẽ. sine uita : ita nec ui¬
ta cum ratione ulli nisi anime. Nusqͣm por¬
ro eẽ qđ est. uł quod ĩmutabile ẽ non ẽẽ ali.¬
quando qui potest: Si uͦ ars de animo ina¬
nimũ transit. in illo mansura deserens istẽ:

Expanded text:
non exercet; aut ejus esse, nisi in animo; aut ubi vinon exercet; aut ejus esse, nisi in animo; aut ubi vita non sit, esse posse; aut quod immutabile est, esse aliquando non posse; aut aliud esse artem, aliud rationem? Quamvis enim ars una multarum quasi quidam coetus rationum esse dicatur, tamen ars etiam una ratio dici verissime atque intelligi potest. Sed sive hoc, sive illud sit, non minus immutabilem artem esse conficitur: artem autem non solum esse in animo artificis, sed etiam nusquam esse nisi in animo manifestum est, idque inseparabiliter. Nam si ars ab animo separabitur; aut erit praeterquam in animo, aut nusquam erit, aut de animo in animum continuo transibit. At ut sedes arti nulla sine vita est, ita nec vita cum ratione ulli nisi animae. Nusquam porro esse quod est, vel quod immutabile est non esse aliquando non potest. Si vero ars de animo in animum transit, in illo mansura deserens istum;
Abbreviated transcription (Latin):
rorũ habere: quȩ omĩa sine uita eẽ ñ possuns.
Quamꝗͣ et si nullus interitus sine muta¬
tione sit. & nulla mutatio sine motu: non
tam̃ omĩs mutatio interitum omĩsq mo¬
tus mutationẽ oꝑatur. Licet enĩ ipsũ cor¬
pus nr̃m et motum plerũq qualibet ac¬
tione & mutatũ certe uł etate dicere: tam̃
ñdum interisse. id ẽ. non eẽ sine uita.
Liceat gͥ & animũ non continuo putare pͥ¬
uariuita: quamꝗͣ ei fortasse ꝑ motũ mu¬
tatio ñ nulla contingat. Si enĩ manet a.¬
liquid ĩmutabile in animo. quod sine ui¬
ta esse non possit: ii animo ediã uita sempi¬
terna maneat necesse ẽ. Nam hoc ꝓrsus ita
se habet: ut si primũ est. sit scđm. Est autͣ
primũ. Quis enĩ ut alia omittam. aut ra¬
tionẽ numerorũ mutabilẽ ẽẽ audeat dice¬
re.aut artẽ quãlibet non ista ratione con¬
stare.aut artẽ non eẽ in artifice etiã cum ẽã

Expanded text:
rorum habere, quae omnia sine vita esse non possunt. rorum habere, quae omnia sine vita esse non possunt. Quanquam etsi nullus interitus sine mutatione sit, et nulla mutatio sine motu; non tamen omnis mutatio interitum, omnisque motus mutationem operatur. Licet enim ipsum corpus nostrum, et motum plerumque qualibet actione, et mutatum certe vel aetate dicere, tamen nondum interisse, id est non esse sine vita. Liceat igitur et animum non continuo putare privari vita, quanquam ei fortasse per motum mutatio nonnulla contingat. CAPUT IV.-- Aliquid immutabile in animo, quod sine vita esse non possit; animo etiam vita sempiterna maneat necesse est. Nam hoc prorsus ita se habet, ut si primum est, sit secundum. Est autem primum. Quis enim, ut alia omittam, aut rationem numerorum mutabilem esse audeat dicere, aut artem quamlibet non ista ratione constare; aut artem non esse in artifice, etiam cum eam
Abbreviated transcription (Latin):
simul ec̃ non possint. Possunt gͦ etiã in mo¬
uente. cum in eo quod mouetur. ñ possint
at quȩcunq in tẽpore simuleẽ ñ pofsud
& tam̃ a futuro in p̃teritum transmittunt᷑
mutabilia sint necesse ẽ. Hinc iam colligimꝰ
posse quiddã eẽ: quod cũ mouet mutabili¬
a. ñ mutetur. Cum enĩ non mutatur moue¬
tis intentio. ꝑducendi ad finem que uolet
corpꝰ quod mouet. illudq corpꝰ de quo aliqd
fit eodem motu ꝑ momĩta mutetur. atq il¬
la intentio ꝑficiendi. qͣm ĩmutatã manere
manifestum ẽ. & ipsa menbra artificis & lig¬
num aut lapidẽ artifici subiectũ moueat:
quis dubitet consequens ẽẽ quod dictũ est: N
g si qua mutatio incorpore mouente ani¬
mo fit. qͣmuis ineã sit intentus: hinc eum
necessario mutari: & ob hoc etiam mori ar¬
bitrandũ. Potest enĩ in hac intentione simł
&e memoriã preteritoꝵ. et expectationẽ futu¬

Expanded text:
simul esse non possint. Possunt ergo etiam in mosimul esse non possint. Possunt ergo etiam in movente, cum in eo quod movetur non possint. At quaecumque in tempore simul esse non possunt, et tamen a futuro in praeteritum transmittuntur, mutabilia sint necesse est. 4. Hinc jam colligimus, posse esse quiddam quod cum movet mutabilia, non mutatur. Cum enim non mutatur moventis intentio perducendi ad finem quem volet corpus quod movet, illudque corpus de quo aliquid fit eodem motu per momenta mutetur, atque illa intentio perficiendi quam immutatam manere manifestum est, et ipsa membra artificis, et lignum aut lapidem artifici subjectum moveat, quis dubitet consequens esse quod dictum est? Non igitur si qua mutatio corporum movente animo fit, quamvis in eam sit intentus, hinc eum necessario mutari, et ob hoc etiam mori arbitrandum est. Potest enim in hac intentione simul et memoriam praeteritorum et exspectationem futu
Abbreviated transcription (Latin):
aut ullum ẽ sine partib corpꝰ: aut sine mo¬
rarũ in teruallo tempꝰ. Aut uero uł breuis.¬
sima syllaba enuncietur. cuius n tunc finẽ
audias: cum iã non audis initiũ. Porro qđ
sic agitur: et expectatione opus ẽ. ut ꝑagi.
&e memoria. ut conprehendi queat. quan¬
tũ potest. Et expectatio futurarũ rerum est:
p̃teritarũ uͦ memoria. At intentio adagen¬
dum. p̃sentis ẽ temporis: ꝑ qđ futurũ in p̃¬
teritũ transit. Neccepti motus corporis expe¬
ctarifinis potest: sine ulla memoria. Quo¬
mͦ enĩ expectatur ut definat: quod aut cȩ¬
pisse excidit. aut omĩno motũ ẽe: Rursusin¬
tentio ꝑagendi quȩ psens est. sine expecta¬
tione finis qui futurꝰ est. non potest ẽẽ. Nec ẽ
quicqͣm quod aut ñdumẽ: aut iam non ẽ.
Potest gͥ mnagendo quidda eẽ quod adea quȩ
nondum sunt ꝑtineat: possunt simulm
agente plura ẽẽ: cum ea plura quȩ agunt᷑

Expanded text:
aut ullum est sine partibus corpus, aut sine moaut ullum est sine partibus corpus, aut sine morarum intervallo tempus, aut vero vel brevissima syllaba enuntietur, cujus non tunc finem audias, cum jam non audis initium. Porro quod sic agitur, et exspectatione opus est ut peragi, et memoria ut comprehendi queat quantum potest. Et exspectatio futurarum rerum est, praeteritarum vero memoria. At intentio ad agendum praesentis est temporis, per quod futurum in praeteritum transit, nec coepti motus corporis exspectari finis potest sine ulla memoria. Quomodo enim exspectatur ut desinat, quod aut coepisse excidit, aut omnino motum esse? Rursus intentio peragendi quae praesens est, sine exspectatione finis qui futurus est, non potest esse: nec est quidquam quod aut nondum est, aut jam non est. Potest igitur in agendo quiddam esse, quod ad ea quae nondum sunt pertineat. Possunt simul in agente plura esse, cum ea plura quae aguntur
Abbreviated transcription (Latin):
n Aut gͥ nonom̃e quod mouet. aut certe non
om̃e quod ñ mouetur. mutabile ẽ: aut om̃e
quod ab alio mouetur. nec mouet ipsũ: aliqd
mortale ẽ. Neq mortale quicqͣm immuta¬
bile. Quare de certo iam et sine ulla disiun¬
ctione concluditur: non om̃e quod mouet
mutari. Nullus autẽ motus sine substanti¬
a. Q omĩs substantia aut uiuit: aut ñ ui¬
uit. Atq om̃e quod non uiuit. ex anime ẽ:
nec ẽ ulla exanimis actio. Illud igitur quod
ita mouet. ut ñ mutetur: non pot ẽẽ nisi ui.¬
ua substantia. Hec autẽ om̃e ꝑ quoslibet gra¬
tem ñ isi scđm tempus mouetur. Ad ħ
enĩ ꝑtinet tardius & celerius moueri. Con¬
ficitur eẽ quidda quod tempore moueat. nec
tam̃ mutetur. Om̃e autẽ quod tempore mouet
corpꝰ. tam et si adunũ finẽ tendat: tam̃ nec si.¬
mul potest omĩa facere: nec potest ñ plura fa¬
cere. Neq enĩ ualet quãuis ope agat᷑. aut
ꝑfecte unũ eẽ quod in partes secari potest:

Expanded text:
 Aut igitur non omne quod movetur, aut certe non  Aut igitur non omne quod movetur, aut certe non omne quod movet, mutabile est. At omne quod ab alio movetur, nec movet ipsum, aliquid mortale est. Neque mortale quidquam immutabile. Quare de certo jam et sine ulla disjunctione concluditur, non omne quod movet mutari. Nullus autem motus sine substantia: et omnis substantia aut vivit, aut non vivit: atque omne quod non vivit, exanime est; nec est ulla exanimis actio. Illud igitur quod ita movet ut non mutetur, non potest esse nisi viva substantia. Haec autem omnis per quoslibet gratem non nisi secundum tempus movetur: ad hoc enim pertinet tardius et celerius moveri: conficitur esse quiddam quod tempore moveat, nec tamen mutetur. Omne autem quod tempore movet corpus, tametsi ad unum finem tendat, tamen nec simul potest omnia facere, nec potest non plura facere: neque enim valet quavis ope agatur, aut perfecte unum esse, quod in partes secari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
monia corporise. in subiecto corpore sit ne¬
cesse est inseparabilit̾. Nec aliud quicqͣm inil¬
la armonia ẽẽ creditur. quod non eque necessa¬
riũ sit insubiecto illo corpore in quoip̃a armo
ma: ñ minꝰ inseparabilit᷑. Mutabile ẽ autem
corpꝰ humanũ: & immutabilis ratio. Mu¬
tabile ẽ enĩ omẽ: quod semꝑ eode mͦ non ẽ.
oe semꝑ eodem mͦ ẽ duo & quatuor. sex. Itẽ.
Semꝑ eodem mͦ est. quodẽ. quod quatuor
habent duo &e duo: hoc autẽ non habent du¬
o. Duo qͥ quatuor non sunt. Est autẽ ratio.¬
imutabilis. Igitur ratioẽ. Nullo modo autẽ¬
potest nutato suibiecto. id quod in eo ẽ in se¬
parabilit̾. ñ mutari. Non ẽ igitur armonia
corꝑis animꝰ. Nec mors potest accidere ĩmu¬
tabilib reb. Semꝑgͦ humanus animꝰ uiuit:
siue ipsesit ratio. siue ineo ratio inseparabi¬
liquid agere: nec cũ agit aliquid: uirtus ñ
ẽ. Omĩs porro actio mouetur: aut mouet.¬

Expanded text:
harmonia corporis est, in subjecto corpore sit neharmonia corporis est, in subjecto corpore sit necesse est inseparabiliter, nec aliud quidquam in illa harmonia esse credatur, quod non aeque necessario sit in subjecnia non minus inseparabiliter. Mutabile est autem corpus humanum, et immutabilis ratio. Mutabile est enim omne quod semper eodem modo non est. Et semper eodem modo est, Duo et quatuor, sex. Item semper eodem modo est quod est, quod quatuor habent duo et duo; hoc autem non habent duo: duo igitur quatuor non sunt. Est autem ista rimmutabilis: igitur ratio est. Nullo modo autepotest, mutato subjecto, id quod in eo est inseparabiliter non mutari. Non est igitur harmonia corporis animus. Nec mors potest accidere immutabilibus rebus. Semper ergo animus vivit, sive ipse ratio sit, sive in eo ratio inseparabiliquid agere, nec cum agit aliquid, virtus non est. Omnis porro actio movetur, aut movet.
Abbreviated transcription (Latin):
titur sibi subtrahi aliquando id in quo sẽ.¬
per ẽ. Iam uͦ cum ratiocinamur: animꝰ id a-¬
git. Non enĩ id agit: nisi qui intelligit. Nec cor.¬
pus intelligit: nec animꝰ auxiliante corpore
intelligit:quia cum intelligere uult a cor.¬
pore auertitur. Quod enĩ intelligitur. eiꝰ¬
modi ẽ semꝑ: nichilq corꝑis eius modi est
semꝑ. Non gͥ potest aduiuiare animũ adin¬
tellectum nitentẽ: cui non impedire satis
ẽ. Item. Nemo sine disciplina recte ratiocina¬
tur. E enĩ recta ratiocinatio: a certis ad incer¬
torũ indagationẽ nitens cogitatio. Nichilq
certum ẽ. in animo quod ignorat. Om̃e aut̃
quod scit animꝰ: in sese habet. Nec ullam rẽ
scientia complectitur: nisi quȩ ad aliquã ꝑ¬
tineat disciplinam. Est enĩ disciplina: qua¬
rũcumq rerũ scientia. Semꝑ gͥ humanus a
nimꝰ uiuit. Ratio ꝓfecto aut animꝰ est: aut
inanimo. Melior autẽ ratio nr̃a: quã cor-¬

Expanded text:
titur sibi subtrahi aliquando id in quo semtitur sibi subtrahi aliquando id in quo semper est. Jamvero cum ratiocinamur, animus id agit. Non enim id agit, nisi qui intelligit: nec corpus intelligit, nec animus auxiliante corpore intelligit; quia cum intelligere vult, a corpore avertitur. Quod enim intelligitur, ejusmodi est semper; nihilque corporis ejusmodi est semper: non igitur potest adjuvare animum ad intellectum nitentem, cui non impedire satis est. Item nemo sine disciplina recte ratiocinatur. Est enim recta ratiocinatio a certis ad incertorum indagationem nitens cogitatio: nihilque certum est in animo quod ignorat. Omne autem quod scit animus, in sese habet; nec ullam rem scientia complectitur, nisi quae ad aliquam pertineat disciplinam. Est enim disciplina quarumcumque rerum scientia. Semper igitur a 2. Ratio profecto aut animus est, aut in animo. Melior autem ratio nostra, quam corp
Abbreviated transcription (Latin):
quod uiuit potest. & semꝑ est:
neq quicqͣm in quo quid semꝑ
uit inquo ẽ disciplina.Si nos
sumꝰ qui ratiocinamur. idẽ animꝰ nr̃. nec rec¬
te raciocinari sine disciplina potest: nec si¬
ne disciplina ẽẽ animꝰ. nisi in quo disciplina
ñ est. potest: est in hominis aĩa disciplina. ẽ
aut̃ alicubi disciplina. Nam ẽ. & quicqͥd est:
nusqͣm eẽ non potest. Item disciplina non
potest ẽe: nisi ineo quod uiuit. Nichil enim
quod ñ uiuit. aliquid discit: nec ẽẽ in eo qd̃
nichil discit. disciplina potest. Item. semꝑ est
disciplina:nam quod ẽ atq ĩmutabile est:
semꝑ sit necesse ẽ. Esse autẽ disciplinam ne¬
mo negat. & quisqͥs fatetur fieri ñ posse ut
ducta ꝑmediũ circulũ linea. ñ sit om̃ium q̃
ñ ꝑ mediũ ducuntur maxima. idq eẽ alicꝰ
disciplinȩ: immutabilẽ disciplinã ẽẽ non ne¬
gat. Item. Nichil inquo quid semꝑ est:po.¬
test ẽẽ non semꝑ. Nichil enĩ quod semꝑ ẽ. pa¬

Expanded text:
potest, et semper est, neque quidquam in quo quid semper vit in quo est disciplina. Si nos sumus qui ratiocinamur, id est animus noster, nec recte ratiocinari sine disciplina potest, nec sine disciplina esse animus, nisi in quo disciplina non est, potest; est in hominis animo disciplina. Est autem alicubi disciplina: nam est, et quidquid est nusquam esse non potest. Item disciplina non potest esse, nisi in eo quod vivit. Nihil enim quod non vivit, aliquid discit; nec esse in eo quod nihil discit, disciplina potest. Item semper est disciplina. Nam quod est atque immutabile est, semper sit necesse est. Esse autem disciplinam, nemo negat. Et quisquis fatetur fieri non posse, ut ducta per medium circulum linea non sit omnium, quae non per medium ducuntur maxima, idque esse alicujus disciplinae; immutabilem disciplinam esse non negat. Item nihil in quo quid semper est, potest esse non semper. Nihil enim quod semper est, pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcetunt inbonũ. & summũ bonũ quod eti¬
am optimũ dicitur. ñ modo diligendũ eẽ
nemo ambigit. s ita diligendum. ut nichil
ampliꝰ diligere debeamus. idq significat᷑ &
expͥmitur qđ dictum ẽ. ex toto corde & ex to¬
ta anima. et extota mente: quis queso dubi

Expanded text:
procedunt in bonum; et summum bonum, quod etiam optimum dicitur, non modo diligendum esse nemo ambigit, sed ita diligendum ut nihil amplius diligere debeamus; idque significatur et exprimitur quod dictum est, Ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota mente: quis, quaes
Abbreviated transcription (Latin):
interimere animũ potest. Quod si hec non
potest quȩ contraria ueritati ẽ. auferre aĩo
animũ eẽ. quod ei ueritas dedit. ita enĩ est
inuictissima ueritas: quid aliud inueniet᷑
quo auferatur animo. id qd ẽ animꝰ: Nichil ꝓ¬
fecto. Nam nichil ẽ contrario ualentiꝰ: ad id au¬
ferendũ. quod fit ab eius contrario. At siue

Expanded text:
interimere animum potest. Quod si haec non interimere animum potest. Quod si haec non potest quae contraria veritati est, auferre animo animum esse, quod ei veritinvictissima veritas; quid aliud invenietur, quod auferat animo id quod est animus? Nihil profecto: nam nihil est contrario valentius ad id auferendum, quod fit ab ejus contrario. CAPUT