comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim peocata patr̾ reddit in tc̾iam ⁊ qͣr¬
tam gn̾atõem. in iusticia uidetꝰ ẽc̃ dei. ut
alius pecret. ⁊ aliꝰ puniat᷑. Qmͦ enĩ ĩtu̾
est alium peccare. ⁊ alium pecea lugere:

Expanded text:
Si enim peccata parentum reddit in tertiam et quartam generationem, injustitia videtur Dei esse, ut alius peccet et alius puniatur. Quomodo enim justum est alium peccare, et alium peccata luere?
Abbreviated transcription (Latin):
s illa non est data nͨ culpa illor fuit qd̾ non
noluerunt q̃usq gr̾a apponeret᷑. siẽ alii ꝑ fate¬
runt. donec ilł cadentib ꝑ suꝑbiam eis gr̃a ẽ
ñ oum acceꝑant. ꝑ id tñ ꝗd eis collatum er¬
at in creatõe potant nõ cade̾ .i. stare.q nicħ̾¬

Expanded text:
sed illa non est eis data, nec culpa illorum fuit quod non noluerunt quousque gratia apponeretur; sicut alii perstiterunt, donec illis cadentibus per superbiam eis gratia nondum acceperant; per id tamen quod eis collatum erat in creatione, poterant non cadere, i
Abbreviated transcription (Latin):
s uiolent᷑ ho ei tolli uideret᷑ qͥ se illi spõte
sb̾iccit. S si eũ hõ uincit. uire mani¬
festo hominẽ ꝑdit. ⁊ ut hõ uincat ne¬
cesse est ut ds in eo sit qͥ eũ a peccis ĩ nuinẽ
faciat. Si enim ꝑ se hõ cẽt uł augłe in hy¬
inue facile peccaret. cũ utramꝙ naturã ꝑ
se ꝯstet cecidisse. Iõ dei filius hominẽ pa¬
slibilẽ sumpsif. ĩ qͦ ⁊ morcẽ gustaũ. quo
celum ub̾ aperuit. ⁊ a scruitute diabłi.i.

Expanded text:
sed violenter homo ei tolli videretur, qui se illi sponte subjecit. Sed si eum homo vicit, jure manifesto hominem perdidit; et ut homo vincat, necesse est ut Deus in eo sit; qui eum a peccatis immunem faciat. Si enim per se homo esset, ve angelus in homine, facile peccaret, cum utramque naturam per se constet cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo coelum nobis aperuit et a
Abbreviated transcription (Latin):
dieb ꝯmunicand̾ hortor. si tñ mens ĩ affectu peccã¬
oi ẽ. grauari magis dico euchanstie ꝑceptõe. quã
purificari. & lica qͥs pecõo moideat᷑. Si peccandi
tñ decetero ñ ħt uoluntatẽ ⁊ satis faciat lacrimis.
⁊ or̃onibꝰ accedat secur. S hoc te illo dico. ꝗ̃ morta¬
lia peaxa ñ grauant. S̾ñ freq̾ntĩ saltẽ t̃ in ãno
homines ꝯmunicẽt nͥ forte quis cͥminalib mi

Expanded text:
peccandi est, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et licet quis peccato mordeatur, si peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, et satisfaciat lacrymis et orationibus, accedat securus: sed hoc de illo dico quem mortalia peccata non gravant. Si non frequentius, saltem ter in anno homines commun
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ nr̃a ad u̾sus eiiores carualiũ atq aĩaliũ hoĩ¬
nũ. dauitice t᷑ris clipeis munire.ł pocius mũnitã
ostẽde. actheologicarũ inqͥsitõnũ abdita aperire.

Expanded text:
fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire
Abbreviated transcription (Latin):
U pientes
aliquid de penuria actenuitate nr̃a c̃ pau¬
percula muliere ĩgazophilatiũ dñi nuttẽ.
ardua scand̾e opꝰ ultra uires nr̃as agẽ p̾sũpsimꝰ.
sumatõis fiduciã. laborisq mertedẽ. ĩ samarita¬
nõ statuentes: qͥ prolatis in c̾urato̾e semiur duobꝰ

Expanded text:
upientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritan
Abbreviated transcription (Latin):
bũ ẽ ñ habeat difficultate displicer cuiꝗͣ in
synodo uicencia hõusion eẽ suscept̾ hoc sicui
displiceat placeat uecee ẽ qd̾ ab airiauis ẽ ne¬
gatum. Negatum it iccͥco ẽ hõuson. ne ex
sub̾a dci patris d̾s filius natus eẽ s scd̃m na¬
turã exnichilo condit̾ p̾dicaret᷑. Nichil nouĩt

Expanded text:
bum est, non habeat difficultatem. Displicet cuiquam in synodo Nicaena homousion esse susceptum? Hoc si cui displicet, placeat necesse est quod ab Ariis sit negatum. Negatum enim idcirco est homousion, ne ex substantia Dei patris Deus filius natus, sed secundum creaturas ex nihilo co
Abbreviated transcription (Latin):
minico filio plenam gignere potuit nec tñ
plenã genuit. s minorẽ. cogimini patrẽ inui¬
dũ dic̾ẽ. Plenum gͦ dm̃ ⁊ equalem sibi genuit
filiũ.
ꝑ simile ostend̾ ꝙ ñ munorẽ pat̾ filiũ

Expanded text:
unico Filio plenam gignere potuit nec tamen plenam genuit, sed minorem, cogimini Patrem invidum dicere. Plenum ergo Deum, et aequalem sibi genuit Filium. 6. Per simile ostendit quod non minorem Pater F
Abbreviated transcription (Latin):
ult am substã¬
t dis patris et filii
ps̃ dicant ut ud̾i
gis qũa impie p̃di¬
care. habet enĩ hoc
u̾bum in se. et fidei
consciam ⁊ fraudẽ
ꝑacam. Nam si sid̾m
nature ꝓpͥetatem ac similituonẽ ũsiui¬
litudo non spẽm solaui afferat sot geuris
teneat. religiose unam sub̾aui p̃dicamꝰ.

Expanded text:
unam substantiam Patris et Filii praedicant, ut videri pie quam impie praedicare. Habet enim hoc verbum in se et fidei conscientiam et fraudem paratam. Nam si secundum naturae proprietatem ac similitudinem, ut similitudo non speciem solat afferat, sed genus teneat, religiose unam substantiam praedicamus,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicere ingenitum quod est patrẽ dr̃e
lium nõ ex eo ip̃e est in genit᷑ quia geniti bo¬
mines. gignunt alios. Non gͦ ideo dr̾ pat̾
quia in genitꝰ. Iõq cum de deo patre utr̃q
dicatur alia notio est qͣ u telligitur genitor
alia que ingenitꝰ. Genitor enim cłr ad ge¬
nitum .i. filium. Cum uͦ in genit᷑ dr nõ
quo sit s quod non sit dr. Hoc exemplis¬

Expanded text:
hoc dicere ingenitum, quod est Patrem dicerlium, non ex eo ipse est ingenitus; quia geniti homines gignunt alios. Non ergo ideo dicitur Pater quia ingenitus. Ideo cum de Deo Patre utrumque dicatur, alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Genitor enim dicitur ad genitum, id est, Filium. Cum vero ingenitus dicitur, non quid sit, sed quid non sit ostenditur. Hoc exempli
Abbreviated transcription (Latin):
demit̾. si dicatur nõ filus quem ad mo¬
dum ⁊̃ si dicatur non genit peo quos
in reb ꝯsiderand̾ quod nel sina̾t uł nõ
sinat dici usu sermonis nr̃i. S quisre¬
rum ip̃artim in tellectꝰ eluceat. Non gͦ
quod tm̃ ualet. Numquid gͦ aliuo dm̃s ꝗ
non filiũ: Negatiua porro particula. ñ
id efficit ut quod sine illa relatite dr. ead̾
sine illa aiebatur. sic̃ in altis p̃ dicamen.¬
tis cum dñis homo est. sub̾am de signamus.
Quid uͦ dicit non homo ẽ. nõ aluid genus
p̃dicam̃ti enunciat. s tm̃ illud negat. Sĩc
negocum dico nõ homo ẽ. At si tm̃ ualet ꝙ
ualet quod d̾r nõ genit̾ quãtũ ualet qd̾ dr¬
nõ filius. Nelatĩẽ aũt negamꝰ dicẽdo ñ filiꝰ.
Relatiue gͥ negainꝰ dicendo nõ genit̾. In ge¬
nitus porro quid ẽ ñ nõ genitꝰ. Noti gͣre¬
ceditur a relatiuo p̃dicam̾to cumin geni¬
tꝰ dr̃. Sic̃ eium geratꝰ non ad se dt s quos

Expanded text:
demitur si dicatur non Filius: quemadmodum etiam si dicatur non genitus, pro eoin rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergquod tantum valet. Numquid ergo aliud dicimus quam non Filium? Negativa porro particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem sine illa aiebatur; sicut in aliis praedicamentis, cum dicimus: Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit: Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicutnego, cum dico: Non homo est. At si tantum valet quod dnon filius. Relative autem negamus dicendo, Non filius: relative igitur negamus dicendo, Non genitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus dicitur. Sicut enim genitus non ad se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
de qua ꝓfecta ẽ tenere naturã. Non enini
aliud ꝗͣ d̾s ib̾sistit quod ñ aliũd̾ quar d̾
deo subsistit. Ecce his uerb̾ aperitur qͦmͦ
tat ẽentiam filio. ⁊ de utroq processio p̾̃¬
stat eẽntian sp̃ui scõ. ñ quia illa eẽntia sit

Expanded text:
de qua profecta est, tenere naturam. Non enim aliud quam Deus subsistit, quod non aliunde quam de Deo subsistit. Ecce his verbis aperitur quomtat essentiam Filio, et de utroque processio praestat essentiam Spiritui sancto. Non quia ille
Abbreviated transcription (Latin):
alitatis qͥ dem. ñ rõnis illo uoluit ⁊ petiit
qd̾ ñ impetraũ. nͨͦ iõ peciit ut in petͣret.
q sciebat dm ñ eẽ facturũ illd uͦ illus fĩ
uolebat affectu rõnis. uł uoluntate diui¬
nitatis. ad qͥd gͦ peciit: ut m̃bris formã
p̃buret u̾mmine̾te tͥbatẽẽ clamandiad dm̃m
subiciendi uoluntate̾ suã diume uolu̾¬
tati u si pulsante molestia tristant᷑ ꝓ ciꝰ
dẽ amaͬcice orẽt. S si nequeũt uitare di¬

Expanded text:
iit, quod non impetravit. Nec ideo petiit ut impetraret, quia sciebat Deum non esse facturum illud; nec illud fieri volebat affectu rationis vel voluntate divinitatis. Ad quid ergo petiit? Ut membris formam praeberet imminente turbatione clamandi ad Dominum, et subjiciendi voluntatem suam divinae voluntati; ut si pulsante molestia tristentur, pro ejusdem amotione orent. Sed si nequeunt vitare, d
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ puelle añ .xii. scd̾ leges mat̾moniũ ĩ ire neq̃¬
unt. Q si añ p̾dicta tpr̃a copulam uier̃t seꝑari
pꝰ sunt quanuus uolinitate ⁊ assensu parentũ.
uncti suit. Qͥ uͦ in puericia cõpłati pꝰ annos pu¬
btatis nolunt se relinq̃re. s in ꝯuinctõe ꝑma¬

Expanded text:
monium inire nequeunt. Quod si ante praedicta tempora copulam inierint, separari possunt, quamvis voluntate et assensu parentum juncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se delinquere, sed in conjunctione
Abbreviated transcription (Latin):
tatis tei. Oũis at̃ cã efficiens maior ẽ eo ꝗ
efficit᷑. Nich at̃ maiꝰ est uoluntate dei. Nõ
celũ ⁊tr̾am ÷ respondendum est eis qͥ uolũ¬
tatẽ dei nosse desiderant. cãs ⁊ uoluntatẽ
aiscire querũt. q̃d uoluntas dĩ om̃iũ q̃ st̃
ip̃a sit cã. Si enĩ ħt aĩm dei uoluntas ẽ ad¬

Expanded text:
autem causa efficiens major est eo, quod efficicitur; nihil autem majus est voluntate Dei: non coelum et terram? Respondendum est eis qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei scire quaerunt: quod voluntas Dei omnium quae sunt ipsa sit causa. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ augꝰ quia necesse est fi̾ si uolũit. S
uult mala fĩ. ã nõ fi̾. Si uult nõ fi̾
nõ fiunt. fiunt aũt. Uult gͥ fi̾. Item
bonum est mala ẽẽ uł fĩ. Alioquin
sũme bonꝰ ñ ꝑ mittẽt ea fĩ. Uñ augͦ
mala sunt. in quant̾ mala sunt ñ
sũt bona. tñ ut ñ solum bona s ⁊̃ sĩt
⁊ mala bonũ est. Nam nͥ eẽt hoc boñ
ab oĩpocenti bono. eui pipculdubio ꝗͣ
facile est quam᷑ uult facere tam faci¬
le ẽ qd̾ nõ uult eẽ nõ sinẽ. Hoc uͥ cre¬

Expanded text:
dixit Aug. quia necesse est fieri si voluerit. Sed vult mala fieri aut non fieri. Si vult non fieri, non fiunt: fiunt autem, vult ergo fieri. Item bonum est mala esse vel fieri, alioquin summe bonus non permitteret ea fieri. Unde August. mala sunt, in quantum masint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi cre
Abbreviated transcription (Latin):
in tłligend̾ ẽ. nͥ uiolent᷑ qͥs attractꝰ fuit de his.it. ⁊
at
a quib lib heticis iuolent̾ ordinatis. dic̃ ĩnocẽtiꝰ.
cedunt ab eis. ⁊ pessimo eoꝵ cõciliabulo renũciãt.
d̾ etate ordinandor̃ ĩ d̾ cernit Nicholã. p̃p.

Expanded text:
intelligendum est; nisi violenter quis attractus fuerit. De his enim et a quibuslibet haereticis violenter ordinatis, dicit Innoc., 1, cedunt ab eis, et pessimo eorum conciliabulo renuntiant. 9. De aetate ordinandorum ita decrevit Nicolaus pap
Abbreviated transcription (Latin):
uod it ꝓprietas ⁊̃ diuina n᷑aͣ sit ostẽdit y¬
lariꝰ dicens natiuitatẽ filii ẽẽ naturam.
unum sũt pr̃ ⁊ filiꝰ. Habet gͥ hoc sacramẽti
natiuitas ũ ꝯplectat᷑ inse ⁊̃ nom̃ ⁊ uatu¬
ram. ⁊ pocestatẽ qr natiuitas nõ pͭ nõ eẽ ea

Expanded text:
uod enim proprietas etiam divina natura sit, ostendit Hilarius, dicens nativitatem Filii esse naturam. unum sunt Pater et Filius. Habet ergo hoc sacramenti nativitas, ut complectatur in se et nomen, et naturam, et potesta
Abbreviated transcription (Latin):
illos refeurtꝰ in tento̾ qͥ in paradiso frc¬
urit origine̾ mali. ułło cogente peccan
tũ fecerunt. ⁊ ille temptatorsuasit ut
s̃ fiecet ñ coeg̾. Nam qͥ nesciens pͤcaũ.
ñ in ꝯgruent̾ nolens peccasse dici pͭ ꝗͣ
au̾t sciens peccat. si pͭ cogenti ad pecca¬
tũ sũ peccato resistere. uec tñ fac. uti¬
ꝙ uolens peccat. qr qͥ pͭ resistere ñ agi¬
tur cedere. qͣ ꝓpt̾ peacatũ sine uolutate
eẽ nͥ posse uerissimũ ẽ. E̾x his liqt
qͣłr suꝑiora accipiendi st̃. Ꝙ mala uolã¬

Expanded text:
illos referretur intentio, qui in paradiso fecerunt originem mali, nullo cogente, peccando, tum fecerunt, et ille tentator suasit ut hoc fieret, non coegit. Nam qui nesciens peccavit, non incongruenter nolens peccasse dici potestautem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere, nec tamen facit, utique volens peccat; quia qui potest resistere, non cogitur cedere, quapropter peccatum sine voluntate esse non posse verissimum est. Ex his liquet qualiter superiora accipienda s
Abbreviated transcription (Latin):
qr ĩ mortale ⁊ in passibile in ip̃o ñ pꝰse eẽ uidetuR.
Nam ⁊ xp̃c redarguit cãnalẽ sensũ discipłoꝵ qͥ pu¬
tabant caruẽ xͥ sic̾ aliam ĩ ꝑtes diuidendã. ⁊ morsibꝰ
sic̃ fit inmagoꝵ p̃stigiis uͥ delusioẽ qͣdam fallunt᷑
occłi ũ uiteatur eẽ qd̾ ñ ẽ. Ad hoc illi dñt. ñ fallit
nos uss. nͨ fallit᷑. qd̾ cẽt si crederet. ĩ frangi uͥ uitet᷑.
nec illusic ͤ qr ad utilitatẽ fidei ñ ad deceptionẽ ĩ fit.

Expanded text:
quia immortale et impassibile, in ipso non posse esse videtur. Nam et Christus redarguit carnalem sensum discipulorum, qui putabant carnem Christi sicut aliam in partes dividendam, et morsibus sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. Ad hoc illi dicunt: Non fallit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
lid̾ illuo quo credit᷑. P redc̾mi ẽ autẽ io.
fidem eẽ qͦ credit᷑. Sic gͥ credere ñ ẽ fide̾.
quia credere ñ est id quo credr. ad dũt
uirt᷑. Premissis aliisꝙ ratõnib ac
aũt iudiciũ diligentis lectoris ex aĩ re

Expanded text:
quod creditur. Praedictum autem est fidem id esse quo creditur; sic ergo credere non est fides, quia credere non est id quo creditur. Addunt virtus. Praemissis aliisque rationibus ac autem judicium diligentis lectoris relinquo e
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas. ꝓpͥa suff̾ragat᷑ ⁊ legitima uoca succuirũt.
ad sancciend̾ ꝯiugiũ. qd̾ prĩ occulte fuãt ꝯtractum.
uoluntas gͥ u̾bis exp̃ssa in occulto ad ħ susf̾ragatur
ii fiat ꝯiugĩ. Manifeste ũ ex p̃ssa suffragat᷑ ut
sãxiat. ⁊ roboraꝰ. ac lib̃m fiat eccłie de hoc iudicare
si expedierit
d̾ qͣ re sit ꝯsensus ille ã d̾ cãuali copła ã d̾

Expanded text:
tima vota succurrunt ad sanciendum conjugium, quod prius occulte fuerat contractum. Voluntas ergo verbis expressa in occulto ad hoc suffragatur, ut fiat conjugium; manifeste vero expressa suffragatur ut sanciat et roboret, ac liberum sit Ecclesiae de hoc judicare si expedierit. 3. De qua re sit consensus ille: An de carnali copula, an d
Abbreviated transcription (Latin):
illd̾ qd̵ leges tradunt. Siquis tactis diinis script᷑
⁊̃ in oratorio tale sacram̃tũ cdederit. sit illi legituna ux¬
or. qͣuis nulla dos: nulla alia scͥptura. int̾ põita sit. S
ħ ostendr quid fĩ ł eẽ debeat. Non qd̃ tunc fiat. Non
enĩ ꝑ illud iuram̃tũ tẽ fit uxor. s fĩ deb. qr uiram̃t᷑
ẽ. Potest ⁊ de illo uiram̃to ħ dc̃m intlłigi. uͭ de p̾senti ꝯ¬

Expanded text:
illud quod leges tradunt: Si quis tactis divinis Scriptu, vel etiam si in oratorio tale sacramentum dederit, sit illi legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla alia scriptura interposita sit. Sed hic ostenditur quid fieri vel esse debeat, non quid tunc fiat. Non enim per illud juramentum tunc fit uxor, sed fieri debet, quia juratum est. Potest et de illo juramento hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃s qͥ cum manicheo dñt hominẽ pͦca¬
tũ ititare ñ pꝰse. ꝗͣ illos qͥ c̃ iouimano. as¬
serunt hominẽ nͥ posse peccare. E ce hͥ¬
iese dic̃ ciiorẽ eẽ siquis dicat hominem
uitare pecc̾m nõ posse. Qͥ au̾t dicit qͥdã
uec̾itate fĩ. q̃dam dic̃ u̾ posse uitari. C̃¬

Expanded text:
m Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare. Ecce Hieronymus dicit errorem esse, si quis dicat hominem vitare peccatum non posse, qui autem dicit quaedam necessitate fieri, quaedam dicit non posse vitari. C
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrari ñ est ambiguũ ĩ na᷑ corporis
ciꝰ in firmitatẽ corporee neͤ ũ fuisse. E pa¬
ssionẽ illam licet corpori illata sit. ñ tam̃
naͣm dolendi corꝑi tu tulisse. qr licet form̃
nuitatis nr̃e fo ⁊rina erat in corꝑe. Qd̾ ex
u̾ba ylarii qͥb dolorẽ ex dudẽ uior. S si ex¬
cussa sens. ⁊ impictatis. hebitudine. p̾mi¬
ssis diligent̃ urtendas atq ip̃iꝰ scriptuit
c̾cũstanciã inspicias. dc̃oꝵ re̾ atq uͥtuse̾

Expanded text:
demonstrari non est ambiguum in natura corporis ejus infirmitatem corporeae naturae non fuisse, et passionem illam, licet corpori illata sit, non tamen naturam dolendi corpori intulisse; quia, licet forma mitatis nostrae forverba Hilarii, quibus dolorem excludere videtur. Sed si, excussa sensus et impietatis habitudine, praemissis diligenter intendas, atque ipsius Scripturae circumstantiam inspic
Abbreviated transcription (Latin):
du̾atã. ħ corꝑis c̃das. c̾ tantã hũit n᷑a uͥ
tutẽ: s forte dolorẽ uuln̾̃um timuit. q̃
rogo otu dñice in firmitatis assercor. pene¬
trantis carnẽ daui huit t̾ĩorẽ. qͥ excisã au¬
rẽ solo restituit attactus ꝓ ducens aurẽ ħ¬
dolorẽ uuln̾is ñ relinquit. pungende car

Expanded text:
tantam habuit natura virtutem? Sed forte dolorem vulnerum timuit. Quem, rogo, o tu dominicae infirmitatis assertor, penetrantis carnem clavi habuit terrorem, qui excisam aurem solo restituit attactu? Producens haec adolorem vulneris non reliquit? Pungendae carn
Abbreviated transcription (Latin):
ce fia duce sic̾ corpora. alii aũt putaiut
simł om̃s anias ab uittõ creatas. Catholi¬
ca aũt ecc. nͨ simł nec traduce factas eẽ
aĩas dicx .s. in corgpribꝰ ꝑ coĩ sẽĩnatis. at¬
q farmatis in fundi. ⁊ ĩ fundendo creari

Expanded text:
ce esse, sicut corpora. Alii autem putaverunt simul omnes animas ab initio creatas. Catholica autem Ecclesia nec simul ex traduce factas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque formatis infundi, et infundendo creari
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯpingi.atq formari. ac formato iã cor¬
ꝑe aĩmã cieari.⁊ ĩ fundi. ũ uiuat ĩ ueero
homo ex aĩa cõstans. ⁊ corꝑe. ⁊ eg̾diat᷑ uiuꝰ
duce dñt in ducens auctoritarẽ ꝓpħx. Qͥ
gillatim animas de nichilo creat

Expanded text:
et compingi atque formari; ac formato jam corpore, animam creari et infundi: ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, et egrediatur vivus duce dicunt, inducens auctoritatem Prophetaecit Deus, sed sigillatim animas de nihilo creat
Abbreviated transcription (Latin):
ex. q̃ id̾o simplex dr respectu corꝑis qr mole
non difsudr̃ ꝑ spacium loci. s in uiro¬
poris qd̾ sentiat aĩa ꝗͣuis nõ fiat in toto cor¬
ꝑe illa tñ tota sentit qi totã nõ latet. N tñ
nec ui ip̃a aĩa u̾a simplicitas ẽ. Eit aliud
sit arcificiosũ eẽ. alid mertẽ aliuo accutũ.
alid̾ obtus. alid̾ memore aliud cupiditas
aliuo timor. alid̾ leticia. alid̾ tristicia. pꝰsit̾¬

Expanded text:
ex, quae ideo simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci, sed in unoquoporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet. Sed tamen nec in ipsa tota anima vera simplicitas est. Cum enim aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possit
Abbreviated transcription (Latin):
ds sare quod numꝗ̃ scit. Est enim aliqͥs
qͥ nõ est lecturus hodie. ⁊ tñ p eẽ ut legat
posse minui. Est enim hodie aliquis lect᷑¬
us quẽ ds scit lecturũ. at pͣ eẽ ut non legat
scire aliquid qd̾ scit. gͦ pͭ minui eiꝰ scĩa uel
nuitari. Ad quod dñis qd̾ dei scĩa oĩo in mu¬

Expanded text:
s scire quod nunquam scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non legat;scire aliquid quod scit; ergo potest minui ejus scientia vel mutari. Ad quod dicimus quia Dei scientia omnino immu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia ũbum q̃ nouit pat̾. s ei nosse de pr̃e
est sic̃ eẽ. Nosse enĩ ⁊ ẽẽ ibi unũ ẽ.⁊ iõ pat̾̃
sic̃ eẽ nõ est a filio ĩ nec nosse. Proinde tãꝗͣ
se ip̃m dicens pat̾ genuit ũbum sibi eqͣle
ꝑ om̃ia. Nõ enim se ip̃m untegre ꝑ fecteq
dixiss si aliquid minꝰ aut ampliꝰ eẽt in ũ

Expanded text:
omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixis
Abbreviated transcription (Latin):
tai patris et filii
pd oicant ut uid̾i
gis qũa impie p̃di¬
care. habet enĩ hoc
u̾bum in se. et fider
ꝑacam. Nam si sid̾m
nature ꝓpͥetatem ac similituoinẽ ũsimi¬
litudo non spẽm solaui afferat set genris
teneat. religiose uuam sub̾aui p̃dicamꝰ.
incelligauiꝰ. ut qd̾ uinim sunt ñ sĩgłarẽ
sigficet. sec equales. eqͣlitatẽ dico .i. in dit¬
ferentiam similicuoms ut simlitudo ha¬
beaut eqͣsitas. equalitas uͦ. unũ iocͥco dicãt᷑
esse qr pars sit. Unant aũ in quo par sigr̃a¬
tur. uo̾ ad uincum ueũdicetur. Uña gͦ sb̾¬
stantia si nõ ꝑsonã subsistentẽ ꝑimnat. nͦ
unam sub̾am ꝑtitam inouos diuidat re¬
ligiose. p̃dicabr᷑ q̃ exuatiuitatis ꝓpͥetate ex
nat᷑e similitudine ita in differens ait ut u¬

Expanded text:
tiam Patris et Filii praedicant, ut videri pie quam impie praedicare: habet enim hoc verbum in se et fidei paratam. Nam si secundum naturae proprietatem ac similitudinem, ut similitudo non speciem solam afferat, sed genus teneat; religiose unam substantiam praedicamus, intelligamus, ut quod unum sunt, non singularem significet, sed aequales. Aequalitatem dico, id est, indifferentiam similitudinis, ut similitudo habeatur aequalitas; aequalitas vero unum idcirco dicatur esse, quia par si; unum autem, in quo par significatur, non ad unicum vendicetur. Una igitur substantia, si non personam subsistentem perimat, nec unam substantiam partitam in duos dividat, religiose praedicabitur: quae ex nativitatis proprietate, et ex naturae similitudine ita indifferens sit, ut u
Abbreviated transcription (Latin):
na. qr bonus ẽ dĩ sumus. ⁊ in qͣntũ sumꝰ
boni sumꝰ. Ad quid cieata sit ratõnał c̃at᷑a.
It si querit᷑ ad quid creata sit rõnał cã¬
tura. respond̾r ad laudand̾ dm. ⁊ ser¬
uiend̾ ei. ad fruendũ eo in quib ꝓfic̾
ip̃a nõ di. D̾s enĩ ꝑfectꝰ ⁊ sũma bonitate

Expanded text:
ntum sumus, boni sumus. 6. Ad quid creata sit rationalis creatura. Et si quaeritur ad quid creata sit rationalis creatura, respondetur: Ad laudandum Deum, ad serviendum ei, ad fruendum eo; in quibus proficit ipsa, non Deus. Deus enim perfectus, et summa bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
quod uid̾r ñ posse facere ad nͥ quod ui¬
lt. S nõ uult nisi quod fac̃ ⁊ ita uidr᷑
nõ posse nͥ quod facit. Illud aũt ita ini¬
telligendũ ẽ. Id solum ñ pͣ ds quod nõ
ad dm̃n loquens ait. Nec cogeris inuitꝰ
ad aliqͥd quia uoluntas tua ñ ẽ maior
quã potencia. Eet aũt maior si te ip̃o

Expanded text:
quod videtur non posse facere aliquid nisi quod vult; sed non vult nisi quod facit, et ita videtur non posse nisi quod facit. Illud autem ita intelligendum est: Id solum non potest Deus quod non ad deum loquens ait: "Nec cogeris inuitus ad aliquid, quia uoluntas tua non est maior quam potentia. Esset autem maior, si teipso
Abbreviated transcription (Latin):
a. nec potencia uoluntate maiorẽ. qi
una ⁊ ea dem res est potencia ⁊ uolun¬
tas .s. ip̃e ds qͥ eẽt maior se ip̃o. si uolun¬
te. Nec hac auccoritate deũ negatur
pła posse quã uelle qi pła sunt subiec¬
ta. eiꝰ potencie quam uoluntati. Fateam᷑
itaꝙ deũ multa posse facere q̃ nõ uult ⁊

Expanded text:
a, nec potentia voluntate major est, quia una et eadem res est potentia et volunt ipse Deus, qui esset major seipso, si volunte. Nec hac auctoritate negatur Deum plura posse quam velle, quia plura sunt subjecta ejus potentiae quam voluntati. Fateamur itaque Deum plura posse facere quae non vult, et
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sunt mali uͥ numꝗͣ possuit ee̾ boni. ⁊̃¬
si bonam uideant᷑ habere eãm. Int̾ est¬
quid fiat S ea q̃ constat eẽ pecc̾a ulło
bone cãe ob terł  mullo qiͣ bono fine. nlła
uł ut bona in tento̾e facienda st̃.¶Ca qͥp¬

Expanded text:
ita sunt mali, ut nunquam possint esse boni etiamsi bonam videantur habere caquid fiat; sed ea, quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla uelut bona intentione facienda sunt. ea quip
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ est putand̾ qd̾ homo deiceret᷑ nͥ p̃ces¬
siss in eo quedã elat̾o ꝯpͥmenda. ũ ꝑ hũi¬
litatẽ pec̾i sciret quam falso de se p̃sũp¬
Deniq ñ ꝯtenta suasiõe serpentis aspexit
lignũ esubonũ. decorum aspectu. nec e¬
deis se inte posse mori. Forte putauit d̾m
alicꝰ eã significatõis illa dixisse. Iõ mã¬

Expanded text:
on est putandum quod homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpDenique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑ funditas mniquitatis in ꝗͣ si cecideris ñ claudet
sr̃ te ossuũ. Si tu ñ claudis ostuũ. Cõfitere gͥ ⁊dic.
De ꝑfinlis clamaui ad te dñe. ⁊ c̃. ⁊ euades. claudit
suꝑ illũ qͥ in ꝓfundo ꝯtẽpnit. ⁊ aqͦ mortuo. uelus qͥ
non sit ꝑit. c̃fessio. It̃. uullꝰ ̾ite grauioris pene¬

Expanded text:
est profunditas iniquitatis, in quam si cecideris, non claudet super te os suum, si tu non claudis os tuum; confitere ergo et dic: De profundis clamavi ad te, Domine, etc., et evades. Claudit super illum, qui in profundo contemnit; a quo mortuo, velut qui non sit, perit confessio. Item, nullus debitae gra
Abbreviated transcription (Latin):
ũdẽ. ꝑ solam cordis ꝯt̾cionẽ pecem alicui dimittat᷑.
Rdo an aliqñ sufficiat ꝯfit̾i dõ sñ saceredte. Tercio
an laico fiteli facta ualeat ꝯfessio. In his .ii. ⁊̃ dacti
auersa sũtire in ueniunt᷑. q suꝑ his uaria ac pe¬
ne ad u̾sa. tradidisse indẽt᷑ toctores ĩ dñt .ii. qͥcam
sũ ꝯfessioe̾ oris. ⁊ satistactõe oꝑis neminẽ apeccato

Expanded text:
solam cordis contritionem peccatum alicui dimittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. In his etiam docti diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores. Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis ne
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ad hoc dicimus locutõnes ambiguas ẽe
est seusꝰ. Si aut in telligas eum ñ posse
facere alia ratõnabilia ⁊ bona nͥ ea q̃uult
⁊ fac̃. falsus est intellectꝰ.Item aliud
ãuingunit dicentes. Si ꝓ̾ deus aluid fa

Expanded text:
Et ad hoc dicimus locutiones ambiguas esse, est sensus. Si autem intelligas eum non posse facere alia rationabilia et bona, nisi ea quae vult et facit, falsus est intellectus. Item aliud adjungunt dicentes: Si
Abbreviated transcription (Latin):
pͣ. nec utiq contͣ eam fac̾et uͦ pret̾ eam. si
q̃ fac̾ dimitt̾et. uł que dimittit facẽ. s ea¬
dem manente ratõẽ ⁊ cã. alia potuit diuͤntrit¬
facere ⁊ ista dimittẽ. Licet gͦ ratõ sit penes
euni qua alia facit.⁊ alia dimitrit. pͥtñ scd̾

Expanded text:
potest. Nec utique contra eam faceret, nec praeter eam si ea quae facit dimitteret, vel quae dimittit faceret; sed, eadem manente ratione et causa, alia potuit facere, et ista dimittere; licet ergo ratio sit penes eum, qua alia facit, et alia dimittit, potest
Abbreviated transcription (Latin):
cia eũ dixisse. ag̾ in nuit dice̾̃s. Martirẽ gloriosũ
m̃ita usꝙ ad trũiphũ mr̃ii secuta st̃. ũ ⁊ cãitatis
q̃ ex cellebat luce obũbratõ illa fugaret᷑. ⁊ siquid
pͣgand̃ erat passiois faloe tołłet. nͨ nos qͥ bap̃i u
itatẽ ⁊ heticoꝵ iniquitatẽ agnoscimꝰ. iõ a pͥano me

Expanded text:
tia eum dixisse Aug. innuit dicens: Martyrem Cyprianum merita usque ad triumphum martyrii secuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce obumbratio illa fugaretur, et si quid pugnandum erat, passionis falce tolleretur. Nec nos qui Baptismi veritatem et haereticorum iniquitatem agnoscimus, i
Abbreviated transcription (Latin):
tõ. aquarũ in unum locũ. Cõgregate enim
uerat in pure. aereclarior fulgeat. ⁊ appare
eret aridam. ⁊ g̾minib apta. Eodem enim
die ꝓtulit tr̾a herbã uirentẽ lignumꝙ faciẽs
fructũ.¶ Si aũt q̃ratur uͥ ꝯgregate su̾t aq̃
q̃ totum texerant spacium usq ad celum po¬
tuit fi̾ ut tra sub sidens ꝯ cauas ꝑtes p̃beret
ut fluctuantes a quas reciperet. Potest ⁊̃ ẽ¬
di primarias aquas rariores fuisse q̃ sic̃ ne¬
bula tegerent tr̾as. s ꝯgregatiẽ eẽ spissata
⁊ iõ facile in unũ posse redigi locum.¬

Expanded text:
rum in unum locum. Congregatae suntaverat, in puro aere clarior fulgeat, et appareeret arida et germinibus apta. Eodem enim die protulit terra herbam virentem, lignumque faciens fructum. Si autem quaeratur ubi congregatae sunt aquae quae totum texerant spatium usque ad coelum, potuit fieri ut terra subsidens concavas partes praeberet, ubi fluctuantes aquas reciperet. Potest etiam credi primarias aquas rariores fuisse, sic ut nebula tegeret terras, sed congregatione esse spissatas, et ideo facile in unum posse redigi locum.
Abbreviated transcription (Latin):
gigne. alio ẽ posse gigni. qr alid̃ ÷ gignere
alio ẽ gigni. El distinguend̾ ẽ. Si .at. cũ
dr̃ aliuo ẽ pꝰse gigne̾ ⁊ aliud posse gigni a
intlłus. Si aũt licas patrẽ posse habere
aliam ꝓpͥctatẽ siuie nocionẽ qua genitor
ẽ ⁊ filiũ aliam qua genitꝰ ẽ uerus ẽ ĩtłłus.¬

Expanded text:
igni, quia aliud est gignere, et aliud gigni. Hic distinguendum est: Si enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aintellectus. Si autem dicas Patrem posse habere aliam proprietatem sive notionem, qua genitor est; et Filium aliam, qua genitus est, verus est int
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s a pariturꝰ erat. Non gͦ nͥ ꝑ serpentẽ
temptare ꝑ misłꝰ fuit diabłs ut ꝑ illud ꝙ
foris erat astuciam temptantis aĩadũtere
feminã quiret. Diabłc enĩ ꝑserpentẽ tẽp¬
taret in qͦ loquebat᷑. iõq serpens dictꝰ est ẽẽ
callidior cunctis aĩantiba t̾re quia uͥ ait
augꝰ mali angłi licet suꝑbia deiecti. naͣ
tñ sunt ex cellentiores oĩb bestiis ꝓpt̾ emi¬
nenciã ratõnis. quamuis serpens nõ rã¬
tõnali aĩa seo sp̃u diabolico possit sapien¬
tissimꝰ dici. Yon gͦ mirũ si diabłe sp̃u su¬
o inplens serpentẽ sic̃ uates implebat. sa¬
pientissim̾ redliderat serpentẽ oĩum bes¬
tiar̾. quẽ tñ ad temptand̃ ñ eleg̃ diaboluᷤᷤ¬
Noce̾di enĩ uoluntas in ẽ cuiq a se s pote¬
stas a deo. Sic at̃ loquebat᷑ diabłs ꝑ serpẽtẽ
ignorantẽ. sic̃ ꝑ ĩ erguminos uł phanaticõ
loquit᷑. serpente eñ uł ut organo ẽ usus. in
ouens naͣm er ad ex primendos sonos uer¬

Expanded text:
s sanctus appariturus erat. Non ergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, in quo loquebatur. Ideoque serpens dictus est esse callidior cunctis anima mali angeli, licet superbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentandum non elegit diaboluNocendi enim voluntas inest cuique a se, sed potestas a Deo. Sic autem loquebatur diabolus per serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitur. Serpenteovens naturam ejus ad exprimendos sonos ver
Abbreviated transcription (Latin):
nocere ñ poterat ad fraudẽ se cõuertit.
ut clelo hominẽ sb̾plantaret. qͥ u̾tute sr̃are
nequiret. Neaũt frans illi nimis moĩfes¬
taret᷑ in sua spẽ ñ uenit. ne aꝑte: guoscere¬
tur ⁊ ĩ repelleret᷑. Itm̃ ne nimis occulta foret
fraus eiꝰ q̃ cau̾i ñ poss. ⁊ hõ simł uideretur
in uiriã pati. si talit̾ circ̾ ueniri ꝑ miteret
eũ dis ut p̾cauere ñ posset. In aliena qͥdem
forma uenire ꝑ mislꝰ ẽ diabłc. s in tali in qͣeiꝰ
malicia facile poss de p̾hendi. Ut gͥ in ꝓpͥa

Expanded text:
nocere non poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur: iterum ne nimis occulta foret fraus ejus quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma venire permissus est diabolus, sed in tali in qua ejus malitia posset deprehendi. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
oc ne patris ⁊ filii ⁊ id̾ ẽ ip̃a natura.
quidẽ cłnt nõ iitlłigentes pia diligẽ¬
cie scriptute circum stanciã. qͣ cõ aderata
ꝑcipi pͭ quomͦ p̃missa dixerit ylarius.
Sub sequent̾ eiũ in ead̾ serie ostend̾ in

Expanded text:
e Patris et Filii, et est ipsa natura. Hoc quidam dicunt, non intelligentes pia diligentia Scripturae circumstantiam; qua considerata percipi potest quomodo praemissa dixerit Hilarius. Subsequenter enim in eadem serie ostendit in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sap̃ia ratõnali. ⁊ lib̾tate arbitrii q̃ om̃i¬
bus in erant. om̃s equales fuerint. uͥ sit pri¬
ma ꝯsideratõ de̾ suba. scda ce forma. tercia d̾
pocestate. Persona quippe sub̾a ẽ. sap̃ia for¬
ma. arbitriũ potestas. E ad sub̾am qͥde̾ ꝑtuit¬
nͣe subtilitas. ad formam u̾ in tlł gencie ꝑ spi¬
differentem eẽntie tenuitatẽ ⁊ differentẽ sap¬
ientie ꝑ spicacitatẽ. atq differentẽ arbitri ha
bilitatem. recte habuisse in telligit᷑. sic̾ in
corporibꝰ ñ nulla differencia ẽ scd̾ eẽntiam
ac formam ⁊ pond. Quedam enun aliis me¬
liorem ac digniorẽ eẽntiam ⁊ formam ha¬
bent.⁊ alia aliis leuiora. ⁊ agiliora st̃. Ad
hunc gͥ mod̾ credend̾ est illas sp̃uales naͣs
ꝯuenientes sue puritati ⁊ ex cellencie. ⁊ in ẽẽ¬
cia ⁊ in forma ⁊ in facultate disfĩaris accepi

Expanded text:
et sapientia rationali et libertate arbitrii quae omnibus inerant, omnes aequales fuerint; ut sit prima consideratio de substantia; secunda de forma; tertia de potestate. Persona quippe substantia est; sapientia forma; arbitrium potestas, et ad substantiam quie subtilitas; ad formam autem intelligentiae cluitatem, et differentem sapientiae perspicacitatem, atque differentem arbitrii habilitatem recte habuisse intelliguntur: sicut in corporibus nonnulla differentia est secundum essentiam ac formam et pondus. Quaedam enim aliis meliorem ac digniorem essentiam et formam habent, et alia aliis leviora atque agiliora sunt. Ad hunc ergo modum credendum est illas spirituales naturas convenientes suae puritati et excellentiae, et in essentia, et in forma, et in facultate differentias accepi
Abbreviated transcription (Latin):
est ilł ꝯũe nom̃ cẽntie: ĩ ut singulus quis
nece̾itate agiecis ac latinis parta ħ uocabła
aduersus in sidias uł eirores ħeticoꝵ. Cum¬
q conaretur humana in opia loquendo ꝓfe¬
iir ad hominũ sensus quod in secretario m̃¬
tis de deotenet siue ꝑ piam fidem siue ꝑ qͣ
ulla diu̾sitas. Rursum non potãt dicere
non cẽ cria q̃ dam. qd̾q dixit sabellius inħ
esim lapsus est. Quesiuit gͦ quidtria dic̾et

Expanded text:
s commune nomen essentiae, ita ut singulus quisqnecessitate a Graecis et Latinis parta haec vocabula adversus insidias vel errores haereticorum? Cumque conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus quod in secretario mentis de Deo tenet, sive per piam fidem, sive per ulla diversitas. Rursum non poterat dicere non esse tria quaedam, quod quia dixit Sabellius, in haeresim lapsus est. Quaesivit ergo quid tria diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
pio tempoꝵ mundũ cirasse. ⁊ añ tempora ip̃m¬
etñalit̾ excitisse sig̾cat ip̃iꝰ et̾nitatẽ ⁊ oĩpo¬
cenciam ꝯmendans. Cui uale E⁊ facere ẽ
quia ut supra diximꝰ ex eiꝰ uoluntare ⁊ bo¬
nitate res noue existiuir. Credamꝰ gͥ ir cͥa¬

Expanded text:
 mundum creasse, et ante tempora aeternaliter extitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere est; quia, ut praediximus, ex ejus voluntate et bonitate res novae existunt. Credamus ergo re
Abbreviated transcription (Latin):
tingat. s nouũ aliquid nͥc̃ in eiꝰ et̾na uolun¬
tate fuãt. ita fiat sine aliqua sui motõe nł
mutatõ. Nos uͦ oꝑando mutari alicimur
quia mouem. Nõ enĩ sine motu aliqͥd fa¬
cã est er̾ nouit̾ existenciũ. dum eiꝰ uolunta¬
ce res noue ẽẽ incipiunt. q̃ añ non erant
absq ip̃iꝰ agitatõe. ũ actꝰ ꝓprie dici nõ queat:
cũ uidelicet accus om̃is in motu ꝯsistat. In
tro at̃ motꝰ nullus est.¶ Sic̃ gͦ ex calore sol
aliqͣ fieri ꝯtingit nulla tñ in ip̃o uł in eiꝰ
calore facta motõe uł mutatõe ita ex di uolũ¬
tate noua bñt ẽẽ sñ mutatõe auecoris. qͥ ẽ

Expanded text:
tingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid fasa est rerum noviter existentium, dum ejus voluntate res novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione auctoris, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
nulla fir exapte̾. in p̾missis u̾b̾ augi
quin om̃is uoluntas bona ex fine sit
bona. ⁊ ex fine. ⁊ noliuitate. omins
bona acto bona est. s non oĩs mala uo¬
suntas ex fine mala ẽ. nec om̃is mala
acco ex fine ⁊ uoluntare mala ẽ. ⁊ oĩs

Expanded text:
nulla fit exceptio in praemissis verbis August. quin omnis voluntas bona ex fine sit bona; et ex fine et voluntate omnis actio bona, bona est. Sed non omnis mala voluntas ex fine mala est, nec omnis mala actio ex fine et voluntate mala est; et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt caĩs nec ip̃a mala ee iu dicentur.
ꝑi. ⁊ falsarũ qͥ alienũ corirupit testam¬
tũ. uͥis e̾e̾t heres qui faceret helemosi¬
nas largas. n̾ ille qui nullas. ⁊ eũ qͥ se
fecisse adultiũ ostend̾. ũ ꝑ illam cũ qͣ
fec̾ homine̾ de morte lib̾et. Sed dicet
aliquis. Ergo e quandus ẽ fur qui li¬
bet furi. qͥ uoluntate misdĩe furatur.¬
Quis hoc dixent: s hor duoꝵ ñ ideo
quisquã c bomus. qr pcior est unus.
peior enim qͥ cõcupiscendo ꝗ̃ quittus¬
endo furat᷑. Ded si furcũ &e peati c̾
ab oĩ furco abstinendũ e̾. Qs eniiti¬
dicat ecͥ peccand̾. ⁊ si alius sit gͣuius
tota m̾tis a siocratõe q̃ ñ in utilẽ habet
exertiuator̾m. ⁊ dmosaet quis act̾ sit pec

Expanded text:
iuntur, nec ipsa mala esse judicentur? peri; et falsarium qui alienum corrumpit testamentum, ut is esset haeres qui faceret eleemosynas largas, non ille qui nullas; et eum qui se fecisse adulterium ostendit, ut per illam cum qua fecit, hominem de morte liberaret. Sed dicet aliquis: Ergo aequandus est fur cuilibet furi qui voluntate misquis hoc dixerit? sed horum duorum non ideo est quisquam bonus, quia peior est unus. peior est enim, qui concupiscendo quam qui miserando furatur; sed si furtum omne peccatum est, ab omni furto est abstinendudicat esse peccandum, etiamsi aliud sit gravius, tota mentis consideratione, quae non inutilem habent exercitationem; et dignosces quis act
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ modata ⁊ indecens ogitantib ressiuirectõnẽ
carnis. ⁊ io ĩcredentib oocciurit in firmitas.
s ꝗ admodũ si statue cuilib solubił r falli
sũ ex illiꝰ mat̾i. ⁊ quantitate reꝑare. uͥ ĩ¬
tũet ad eiꝰ. a tegͥtatẽ. q̃ ꝑticula mat̾ie eui
mnħ̾r statue redlet᷑. dum tñ totũ ex qͦ ꝯsti¬
aita fuãt restituta resumeret. Ita ds̃ mira¬
bilit̾ atꝙ in effabiłr artifex de toto qͦ camo nr̃a

Expanded text:
ectionem carnis, et ideo non credentibus, occurrit infirmitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli sum ex illius materia et quantitate reparare, integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra
Abbreviated transcription (Latin):
ulo udrͣ sentire clicens. Sex milia necdũ
nr̃i tp̾ris impłetur annoꝵ.⁊ quantas priꝰ
et̾ntates quanta tp̾r̾a. quantas scłoꝵ ori¬
gines fuisse arbitrand̾ e̾. in quib angłi. t̾ni
substiterunt. his uerb̾ quidam ad ħentes di¬
xerunt cũ mundo cepisse tempꝰ scłare. s añ
mund̾ extitisse tempꝰ etĩrũ. sine mutabilitate¬
⁊ ĩ eo angłos in mutabilit̾ ⁊ in temporalit̾ as¬
truunt dõ iubente sb̾stitisse eiꝙ seruisse. Noᷤᷤ
au̾t qd̾ priꝰ dc̾m e̾: ꝓ captu in telligencie nr̃e
magis app̾robamꝰ. salua tñ reuerencia secc̃to¬
rũ in qͥb nicħ teniere asserendꝰ est. E illud iesx
dixisse non ita senciendo. sed alioꝵ opinionem

Expanded text:
ud videtur sentire dicens; sex millia necdum nostri temporis implentur anni: et quantas prius aeternitates, quanta tempora, quantas saeculorum origines fuisse arbitrandum est; in quibus angeli, throni, substiterunt! His verbis quidam adhaerentes dixerunt cum mundo coepisse tempus seculare; sed ante mundum extitisse tempus aeternum sine mutabilitato, et in eo immutabiliter et intemporaliter astruunt angelos Deo jubente substitisse, eique servisse. Nos autem quod prius dictum est, pro captu intelligentiae nostrae, magis approbamus, salva tamen reverentia secretorum, in quibus nihil temere asserendum est, et illud Hieron. dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
tõnis nõiũ int̾ alia q̃ sup̃ diligent̾ exe¬
cuti sumꝰ q̃dam diximꝰ translatiue. ⁊ ꝑsim¬
ilitudinẽ de deo dici ut speculum. splen¬
doi. caracter. figura. ⁊ hꝰ mͦi. de quib pro
lectori biruit᷑ trado quod sentio. ñ.s. idema
similitudiuis ꝯsiderata excãis dicendi dic¬
toꝵ in telligenciã assumat. s catholicã.

Expanded text:
onis nominum, inter alia quae supra diligenter executi sumus, quaedam diximus translative et per similitudinem de Deo dici; ut speculum, splendor, character, figura, et hujusmodi; de quibus pio lectori breviter trado quod sentio, ut si ratione similitudinis considerata ex causis dicendi dictorum intelligentiam assumat, sed catholicam.
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatẽ u̾b̾ in tenduus. ũ dcõꝵ in tł¬
ligenciã capiamus. magis uidetur hoꝵ u̾lrs̃
usus in troductꝰ ratõe reraouendi atq exciu¬
dendi. a simplicitate deitatis q̃ ibi non sũt.
qͣ ꝓonendi aliqua.
Qͥd ꝑ unũ significat᷑ c̃

Expanded text:
auctoritatum verbis intendimus, ut dictorum intelligentiam capiamus, magis videtur horum verborum usus introductus ratione removendi atque excludendi a simplicitate deitatis quae ibi non sunt, quam ponendi aliqua. 3. Quid per unum significetur c
Abbreviated transcription (Latin):
tu uis. illa ñ uult. Numqͥd ꝑ ꝯtiuenciã tuã illa
debet fi formearia: Si alii nupsent te uiuo al
ultera erit. Nou uult ꝓtali lucro ds. tale damp¬
nũ ꝯpensari. Reode cb̾itũ. ⁊ si ñ exigis. redde ꝓscĩ¬
cogeret᷑. ⁊ illi cłs imputara otinentiã. s ñ sue s

Expanded text:
o, illa non vult. Nunquid per continentiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit, te vivente, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensari. Redde debitum: et si non exigis, reddecogeretur, et illi Deus imputaret ad continentiam, si non suae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhiberemꝰ impłe. si forte tua diũx hoc tecũ sus¬
ciꝑx aĩm. ł carnis in firmuitate recusara. Nam
I uouenda talia nͥ st̃ a oiagatis. nͥ ex cõsensu. ⁊ uo¬
liuitate ꝯmuui.⁊ si p̃proꝑe factũ fui̾t magis ẽ
corrigenda tem̾itas. ꝗͣ soluenda ꝓmissio. Nõ

Expanded text:
hiberemus implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. nam et uouenda talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigen
Abbreviated transcription (Latin):
cepit un ueti ⁊in noua lege que ab eis
quib precep̃ fĩ noluit ũ abrabe de in¬
mͤalatõe filii. ⁊ in euuangłio quibꝰdam

Expanded text:
eri, et in nova lege, quae ab eis quibus praecepit fieri noluit; ut Abrahae de immolatione filii, et in Evangelio quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
qr in uullo pͭ ab homine suꝑari uł inpe¬
diri eiꝰ uoluntas. s ũ iusticiam suam oĩ¬
bꝰ ostendet ⁊ mali eẽnt in ex cusabiles. D̾¬
niq ut boni ex obediencia głam mali
ex in obediencia penam sorturut᷑. sic̃ u¬
trisꝙ ab et̾no p̃paraũ. Ea gͥ q̃ omnibus
p̾cepit ł ꝓhibuit a quib dam uoluit fiꝰ

Expanded text:
n nullo potest ab homine superari vel impediri ejus voluntas, sed ut justitiam suam hominibus ostenderet, et mali essent inexcusabiles; denique ut boni ex obedientia gloriam, mali ex inobedientia poenam sortirentur, sicut utrisque ab aeterno praeparavit. Ea ergo quae omnibus praecepit vel prohibuit, a quib
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ ÷ simpleꝵ. Nefas ẽ at̃ dic̃e ut suł sistae¬
deus. et subsit bonitati sue atq illa bonitas
non sub̾a sit uł potius eẽntia. neq ip̃e deus
sit bonitas sua s uullo sit tanꝗͣ in sub̾to. Und̾
maĩfestũ ẽ dm ab usiue sub̾ami uocari ũ uoĩe
usitatiore in telligͣunt᷑ eẽntia. quod u̾e ac ꝓpͥe

Expanded text:
antia. Item: Nefas est autem dicere ut subsistat et subsit Deus bonitati suae, atque illa bonitas non substantia sit uel potius essentia, neque ipse Deus sit bonitas sua, sed in illo sit tamquam in subiecto. Unde manifestum est Deum abusiue substantiam uocari, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, quod uere ac prop
Abbreviated transcription (Latin):
ar. in dubitant̾ teneamꝰ qd̾ ie&. in ex pla¬
natoẽ fidei eatholice ad damasũ. papã. iou¬
miam.⁊ manichei. ac peligii eirores col¬
lidens docet. Lib̾m in quid sic ꝯfitem᷑ arbi¬
triũ ut dicamꝰ nos semꝑ in dige dei auxi¬
lio. ⁊ tam illos errare qͥ cum manicheo di
cunt hoĩem peccm uitare non posse. quã
illos qui c̃ iouiniano asserũt homine̾ nõ
posse peccare. utuͥ euĩ tollit arbitrii li¬

Expanded text:
eamus quod Hieron., in Explanatione fidei catholicae ad Damasum papam, Joviniani, et Manichaei, et Pelagii errores collidens, docet. Liberum, inquit, sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper indigere Dei auxilio; et tam illos errare qui cum Manichcunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare: uterque enim tollit arbitrii li
Abbreviated transcription (Latin):
ioꝵ exempla tatͥnãq reꝑies. In qͦ ꝑ dñice fidi sinc̃ã
ꝓfessionẽ uiꝑee doctͥne fraudulerciã ꝓdidimꝰ adi¬
tũ demõstrande u̾itatis: plexi. Nec pencło impie
ꝓfessionis inserti. temꝑato nt̾ utr̃q in od̾amine

Expanded text:
nicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. corrũꝑe molientes auriũq pruriginẽ sb̾
nouello sui desiderii dogniate aliis ingerente ss qͣ
ꝯtentõi studentes ꝯͣ u̾itatẽ sñ fidee̾ bellant. Int̾ u̾i
namq assertoẽm. ⁊ placiti defensionẽ ꝑtinax pu¬
gna ẽdũ se ⁊ ũitas tenet. ⁊ sc uoluntas eitoris tu
ne uiruꝰ ueqͥtie ĩ alios esfunde q̃ ant. ⁊ lucernara
u̾itatis in cãde labix exaltare uolentes ĩ labore młto.

Expanded text:
tatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuene virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in