comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ait ipse. Ego apatre exiui: et ueni in
hunc mundum.Quinatus ẽ de spũ sco.
ex maria uirgine. Sp̃m sc̃m audis: ut
partum illum mirabilem simul et incul¬
pabilem recognoscas. Cȩleste ẽ enim qͦd
sp̃c agit: inuiolatum quod sc̃s oꝑat᷑. Nã
cũ unigenitũ dei. hominem ficri. redẽp¬
tionis nr̃e necessitas flagitaret. hoc na¬
tiuitati suȩ pͥuilegium ꝓpriȩ diuinita¬
tis inuexit. ut de uirgine nasceretur.
Qui enim ueniebat inueteratam pecca¬
tis hominũ renouare naturam: nouã
legem uoluit habere nascendi. Unige¬
nitus gͥ dei fac̾tus ẽ filius hominis: ut
qui creator mundi erat. fieret et redẽp¬
tor. Qui subpontio pilato crucifixus ẽ.
et sepultus. Nulla nobis sit de cruce x
confusio:quia habemus de eius passio¬
ne uictoriam.Sicut enim sempiternꝰ
dei filius. non sibis nobis ẽ natus: ita
immaculatus dei agnus. non sibi sed
nobis ẽ passus. Quisautem non mirifi¬

Expanded text:
ut ipse ait: Ego a Patre exivi, et veni in ut ipse ait: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Qui natus est de Spiritu sancto ex Maria virgine. Spiritum sanctum audis, ut partum illum mirabilem simul et inculpabilem recognoscas. Coeleste est enim quod Spiritus agit, inviolatum quod sanctus operatur. Nam cum Unigenitum Dei fieri hominem redemptionis nostrae necessitas flagitaret, hoc nativitati suae privilegium propriae divinitatis invexit, ut de virgine nasceretur. Qui enim veniebat inveteratam peccatis hominum revocare naturam, novam legem voluit habere nascendi. Unigenitus igitur Dei factus est filius hominis, ut qui Creator mundi erat fieret et Redemptor. Qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus. Nulla nobis sit de Christi cruce confusio, quia habemus de ejus passione victoriam: sicut enim sempiternus Dei Filius non sibi, sed nobis est natus; ita immaculatus Dei Agnus non sibi, sed nobis est passus. Quis autem non mirifi
Abbreviated transcription (Latin):
eius et qualitas eius ignoretur. Esse enĩ
illius et posse. non discutiendo assequi¬
mur. s credendo. Quem audẽ credere de¬
beamus: edocet nos redemptoris nr̃i au¬
ctoritas dicentis. Qui credit mme et in
eum qui me misit. habet uitam etñam.
Et alibi. Credite indm̃: et in me credite.
Plus ẽ fr̃s quod fidei oculis intuem᷑: ꝗͣ
sensus possit uidere carnalis. Credis in¬
quit in dm̃ patrem omnipodentẽ: In
deo natura innascibilis. inpatre unige¬
niti ueritas. in omnipotente plenitu¬
do uirtutis ostendit᷑. Est nanq ꝑinge¬
tiam pater. Nec disquirendũ qualiter
est factus qui filius erat: dispensatio est
redemptionis humanȩ. Quod dñs ẽ: de ꝓ¬
prietate naturȩ ẽ. Unncus autẽ uł unige¬
nitus annunciatur et credit᷑ quia unus
ita ẽ genitus: neq habet innatiuitate con¬
sortem. Filium audisnon ut illum sexu
aliquo editum putes: s ut credas in com¬
prehensibili maiestate dm̃ ꝓdisse de dõ.

Expanded text:
ejus et qualitas ignoretur: esse enim ejus et qualitas ignoretur: esse enim illius et posse non discutiendo assequimur, sed credendo. Quem autem credere debeamus edocet nos Redemptoris nostri auctoritas, dicentis: Qui credit in me et in eum qui me misit, habet vitam aeternam ; et alibi: Creditis in Deum, et in me credite . Plus est, fratres, quod fidei oculis intuemur, quam sensus possit videre carnalis. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. In deo natura innascibilis, in Patre Unigeniti veritas, in Omnipotente plenitudo virtutis ostenditur. Est namque per inge omnipotentiam Pater; nec disquirendum qualiter ostrum. Quod Christus est factus, qui Filius erat, dispensatio est redemptionis humanae; quod Dominus est, de proprietate naturae est; unicus autem, vel Unigenitus annuntiatur et creditur, quia unus ita est genitus, nec habet in nativitate consortem. Filium audis, non ut illum sexu aliquo editum putes, sed ut credas incomprehensibili majestate Deum prodiisse de Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut liber iudicũ refert. quȩdã
ifrłitice tribus ciuili adũsum se
prelio decertarent: nec ꝓpter consimilẽ
populi unius habitum inter bellantes
posset eẽ discretio: tribus illa cuiꝰ iusti¬
or erat causapugnandi. et quȩ merito ꝑ
dei auxilium uictoriam p̃sumebat. si¬
gnum sibi certo insermone constituit:
ut quos una armorum facies confunde¬
bat: secretioris uerbi distingueret sacra¬
mentũ. Quod beati apłi ut ego reor exẽ¬
plum sequentes. ȩccłiȩ dĩ quam adu̾sũ
militiam diabolici furoris armabant.
mysterium symboli tradiderunt: ut qͥa
sub uno xp̃i nomine credentiũ erat futu¬
ra diuersitas. signaculum symboli int̃
fideles ꝑfidosq secerneret: et alienus a
fide atq hostis appareret ȩccłiȩ. qui aut
tanquam non baptizatus nescisset: aut
tanquam hereticus corrupisset. Credis in¬
quit in dm̃ patrem omnipotentẽ: Creden¬
dussine dubio ẽ ds̃ pater omnipotens.
cuiussic untus sentitur: ut quantitas

Expanded text:
sicut liber Judicum refert, quaedam Israeliticae tribus civili adversum se praelio decertarent, nec propter consimilem populi unius habitum inter bellantes posset esse discretio, tribus illa cujus justior erat causa pugnandi, quia merito per Dei auxilium victoriam praesumebat, signum sibi certo in sermone constituit, ut quos una armorum facies confundebat, secretioris verbi distingueret sacramentum. Quod beati apostoli, ut ego reor, exemplum sequentes Ecclesiae Dei, quam adversum militiam diabolici furoris armabant, mysterium symboli tradiderunt; ut, quia sub uno Christi nomine credentium erat futura diversitas, signaculum symboli inter fideles perfidosque secerneret, et alienus a fide atque hostis appareret Ecclesiae, aut tanquam baptizatus nescisset, aut tanquam haereticus corrupisset. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. Credendus sine dubio est Deus, Pater omnipotens, cujus sic virtus sentitur, ut quantitas
Abbreviated transcription (Latin):
nitendo iam expurget. Ecce paulatim de¬
ficit mundus: et cuncta quȩ uident᷑ ue¬
lociter tanquam nebula. aut tanquam
uesꝑtina umbra transeunt. Ecce qͦd olim
p̃nuntiabatur p̃sentiiam tempore ꝑspi¬
cue cernitur: subtrahuntur ut ipsi uide¬
tis omnia bona: et crescunt cotidie mala.
Iolite gͦ frẽs iam mundũ diligere. quem
tanta cernitis eũ uelocitate transire. noli¬
te in cius amore anchoram cordis iam fi¬
gere. quemsic ad finem conspicitis decli¬
nare: p̃sertm cum apłs clamet. qͦd amici¬
tia huius mundi inimica sit deo. Si enĩ¬

Expanded text:
nitendo jam expurget. Ecce paulatim denitendo jam expurget. Ecce paulatim deficit mundus, et cuncta quae videntur, velociter tanquam nebula aut tanquam vespertina umbra transeunt. Ecce quod olim praenuntiabatur, praesenti tempore jam perspicue cernitur: subtrahuntur omnia bona, et crescunt quotidie mala. Nolite ergo, fratres, mundum jam diligere, quem tanta cernitis cum velocitate transire: nolite in ejus amore anchoram cordis jam figere, quem sic ad finem conspicitis declinare: praesertim cum Apostolus clamet, quod amicitia hujus mundi inimica sit Deo. 22. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoris anima agit: quȩ cũ horrendo ti¬
more separat᷑ a corpore: et ꝑgit plena pec¬
catis et ingenti confusione. Iusti uͦ anima
cum separat᷑ acorpore. non timet. nec ex¬
paueseit: s magis cum magno gaudio
egredit᷑: et cũ exultatione ꝑgit ad dm̃. de¬
modo timete. ne tunc timeatis: illam nẽ
p̃cauete. ut tunc securi esse possitis. Me¬
mentote iugiter quod in medio laqueoꝵ
diaboli ambulatis: et ideo semꝑ parati e¬
stote: ut quando dñi p̃ceptum fuerit mis¬
sum liberi ab omni labe peccati. ad reqͥẽ
transire possitis. Non arbitremini uos diu in
Scitote uero quia cũ anima acorpore euel¬
aut ꝑpetualiter gaudere cũ scĩs: auit sine
fine cruciari cum impiis. Itaq fr̃suł pene
uos terreant. si premia non inuitant. et
p̃sens seculum si despicere non ualetis.
uł cum iusticia possidete Qui inadoles¬
centia errauit saltem iam insenectute resipi¬
scat: et mala que peccando commisit. pe¬

Expanded text:
peccatoris anima agit, quae cum horrendo tipeccatoris anima agit, quae cum horrendo timore separatur a corpore, et pergit plena peccatis, et ingenti confusione depressa. Justi vero anima cum separatur a corpore, non timet, nec expavescit; sed magis cum gaudio egreditur, et cum exsultatione pergit ad Deum, deres, timete, ne tunc timeatis: illam nunc praecavete, ut tunc securi esse possitis. Mementote jugiter, quia in medio laqueorum diaboli ambulatis; et ideo semper parati estote, ut quando Domini praeceptum missum fuerit, liberi ab omni labe peccati ad requiem transire possitis. Nec arbitremini vos diu in Scitote vero quia anima cum a corpore avelaut perpetualiter gaudere cum sanctis, aut sine fine cruciari cum impiis. Itaque vel saltem poenae vos terreant, si praemia non invitant: et praesentem mundum si despicere non valetis, vel cum justitia possidete. Qui in juventute erravit, saltem in senectute resipiscat; et mala quae peccando commisit, poe
Abbreviated transcription (Latin):
tes sustmnet: quia quanto diutius expectat
ut emendetis. tanto graurus uindicabit si
neglexeritis.Si forte putatis quia finis
mundi tardius ueniat. uł suũ unusqͥsq
consideret finem. Eece dũ libent̃ ac io¬
cundissime morat᷑ homo inmundo. mul¬
taq in longa tempora disponit agenda: re¬
pente rapit᷑ in morte: et ex inꝓuiso aufer¬
tur acorpore. S ille ẽ beatus qui antea
semꝑ illam habuerit ande oculos: et festi¬
nauerit in illa hora mortis paratus inue¬
metu. magnisq doloribus anima separat᷑
a corpore. Ueniunt enim angłi assumere
eam: ut ꝑducant illam ante tribunal iu¬
dicis metuendi. Et tunc illa memorans o¬
pera sua mala et ꝑuersa. quȩ die noctuq
gessit: contremescit: et querit ea fugere. in¬
duciasq petere dicens. Date michi uł uniꝰ
hore spatium. Tunc quasi loquentia simł
non te deseremus. scd tecum semꝑ erimus:
tecum ꝑgemus ad iudicium. Hȩc quidẽ

Expanded text:
tes sustinet, quia quanto diutius expectat tes sustinet, quia quanto diutius expectat ut emendetis, tanto gravius vindicabit si neglexeritis. Si forte putatis quod finis mundi tardius veniat, vel suum unusquisque consideret finem; ecce dum libenter ac jucundissime moratur homo in mundo, multaque in longo tempore disponit agenda, repente rapitur in mortem, et ex improviso aufertur a corpore; sed ille beatus est qui antea semper horam illam habuerit ante oculos, et festinaverit in illa hora mortis paratus invemetu magnisque doloribus anima separatur a corpore. Veniunt enim Angeli assumere illam, ut perducant eam ante tribunal Judicis metuendi: et tunc illa memorans opera sua mala et pessima, quae die noctuque gessit, contremiscit, et quaerit illa fugere, induciasque phorae spatium. Tunc quasi simul loquentianec te deseremus, sed tecum semper erimus, tecumque pergemus ad judicium. Haec quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Nhac uita positi fr̃s ita agite: ut cũ hinc
migraueritis et caro ur̃a auermibus ce¬
perit deuorari insepulchro:anima orna¬
ta bonis oꝑibus. cum scĩs omnib lecet᷑
incȩlis. Retrahat uosa malis oꝑib uł pec¬
catis. interitus eorum quos p̃misistie: at¬
tendite calamitates: considerate diuitũ se¬
pulchra. uł eoꝵ qui ante pauca tempora
nob̃cum erant. quid sunt uł qͥd fuerunt:
uł quid eis diuidiȩ et cupiditas scłi pro¬
fuit. Ecce nichil ex eis. nisi soli cineres re¬
manserunt. Qui si modo loqui possent.
tum ꝓseculi uanitate discurritis: Ut qͥd
uos uicus et criminibus repletis: Consi¬
derate ossa nr̃a: et uł sic uobis horreat cu¬
piditas et miseria ur̃a. Quod uos estis nos
fuimus: quod nos sumus uos eritis. Ista
omnia fr̃s kmĩ sollicita consideratione pen¬
sate: et hec considerantes expauescite: diẽ
mortis ante oculos semꝑponite:ad emenda¬
tionem quantum potestis festinate. Noli¬
te negligere quod nos pius dominus peccan¬

Expanded text:
hac vita positi, fratres, ita agite, ut cum hinc migraveritis, et caro vestra a vermibus coeperit devorari in sepulcta bonis operibus cum sanctis omnibus laetetur in coelo. Retrahat vos a malis operibus vel peccatorum interitus; eorum quos jam praemisistis attendite calamitates; considerate divitum sepulcra; vel eorum qui ante parvo tempore vobiscum erant, quid fuerunt, et quid sunt, vel quid eis divitiae et cupiditas saeculi profuit: ecce nihil ex eis nisi soli cineres remanserunt, quia si loqui possent, tum pro saeculi cupiditate discurritis? utquid vos vitiis et criminibus repletis? considerate ossa nostra, et vel sic vobis horreat cupiditas vel miseria vestra; quod vos estis, nos fuimus; quod nos sumus, vos eritis. Ista omnia, fratres, sollicita consideratione pensate, et haec considerantes expavescite; diem mortis ante oculos semper ponite; ad emendationem quantum potestis festinate; nolite negligere quod pius vos Dominus peccan
Abbreviated transcription (Latin):
ngeli uero qui in illa qua creati sunt bea¬
titudine ꝑseuerant: non natura possi¬
dent bonum. ut non mutarent᷑ cũ cȩteris.
sed arbitri seruantes bonam uoluntatẽ.¬
et bonum conditionis et fidem suo dño
ipso domino scĩ angeliuocantur: qͦd te¬
nuerunt arbitrii sc̃itatem. nec sociorũ
exemplo deuiarint abono.xxx.
Uonȩ sunt nuptiȩ: sed causa filiorum
Set compescendȩ fornicationis ob¬
tentu
elior est continentia: sed non sibi suffi
cit adbeatitudinem.i.isi ꝓ solo amo¬
⁊e pudicicie recinetur sed et si cum hoc¬
affectu. causa uacandi dño eligitur. Alioqͥn
diuorcium magis conugii uidebitur esse:
quam appetitio castitatis. xxXII.

Expanded text:
ngeli vero, qui in illa, qua creati sunt, beatitudine perseverant, non natura possident bonum ut non mutarentur cum caeteris, sed arbitrii servantes bonam voluntatem, bonum conditionis et fidem scilicet ipso Domino sancti angeli vocantur, quod tenuerunt arbitrii sanctitatem, nec sociorum exemplo deviaverunt a bono. Bonae nuptiae sunt, sed causa filiorum, non concupiscentiae fornicationis obtentu. elior est conticit ad beatitudinem, si pro solo amore pudicitiae retinetur, sed si et cum affectu causa vacandi Domino eligatur; alioquin divortium magis conjugii videtur esse quam appetitio castitatis. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinacia durus ac ferreus nolit habere
sacris litteris fidem: quȩ totius orbis pre¬
hanc fidem habetis. uł qui nunc nouã
habere cȩpistis: nutriatur et crescat in
uobis. Sicut enim uenerunt temporalia
tanta p̃dicta: uenient et sempiterna pro¬
missa. Nec uos decipiant uł uanipagani
uł falsi iudei. uł fallaces heretici. nec non
in ipsa catholica mali xp̃iani: tanto nocen¬
tiores. quanto interiores inimici: Quia et
hinc ne ꝑturbarent᷑ infirmi ꝓphecia di¬
uina non taeuit.Ubi loquens in cantico
canticorum sponsus ad sponsam. id est
in medio spinarum: ita proxima mea in me¬
dio filiarum. Non dixit in medio extrane¬
orum: s in medio filiarũ. Qui habet aures
audiendi audiat: et dum sagena quȩ mis¬
sa est in mare et congregat omnia genera
piscium. sicut sẽm loquitur ȩuangłium.
trahitur adlitus id est ad seculi finem: se¬
cernat se apiscibus malis. corde non corpo¬
re. mores malos mutando. non retia sc̃a

Expanded text:
pertinacia durus ac ferreus, nolit habere pertinacia durus ac ferreus, nolit habere sacris Litteris fidem, quae totius orbis praehanc fidem habetis, vel qui nunc novam habere coepistis, nutriatur et crescat in vobis. Sicut enim venerunt temporalia tanto ante praedicta, venient et sempiterna promissa. Nec vos decipiant vel vani Pagani, vel falsi Judaei, vel fallaces haeretici, nec non in ipsa Catholica mali Christiani, tanto nocentiores, quanto interiores inimici. Quia et hinc ne perturbarentur infirmi, prophetia divina non tacuit, ubi loquens in Cantico canticorum sponsus ad sponsam, id est,in medio spinarum, ita proxima mea in medio filiarum . Non dixit, in medio extranearum; sed, in medio filiarum. Qui habet aures audiendi, audiat: et dum sagena quae missa est in mare, et congregat omnia genera piscium, sicut sanctum loquitur Evangelium, trahitur ad littus, id est, ad saeculi finem, secernat se a piscibus malis, corde, non corpore; mores malos mutando, non retia sancta
Abbreviated transcription (Latin):
ambiat xp̃i nomine gloriari. Quod qui¬
dem nonsineretur pullulare ꝑ terram:
nisi exerceret sanam. et ipsa contradictio
disciplinam. Quando tantum crucifixꝰ
ille potuisset: nisi ds̃ hominem susce¬
pisset. etiam si nulla ꝑ ꝓpħas futura ta¬
lia p̃dixisset: Cum uero tam magnum
pietatis sacramentũ habuerit. ante cre¬
dentes uates suos atq p̃cones. quorum
diuinis uocibus ẽ prenunciatum. et
sic uenerit quemadmodũ ẽ prenuncia¬
tum: quisita sit demens. ut dicat apłos
de xp̃o fuisse mentitos. quem sic uenis¬
se p̃dicauerunt. quemadmodum eum
uenturum ꝓpħa antea p̃dixerat. qui
nec de ipsis apłis uera futura tacuerat:
Dehis qͥppe dixerat. non sunt loquele
neq sermones: quorum non audiant᷑
uoces eoꝵ. In omnẽ terram exiuit sonus
eoꝵ: et infines orbis terre uerba eoꝵ.
Quod certe in orbe uidemus impletum: ⁊ sũ car¬
ne nondum uidimꝰ xp̃m. Quis itaq nisi
mirabili dementia cecatus. aut mirabili

Expanded text:
ambiat Christi nomine gloriari: quod quiambiat Christi nomine gloriari: quod quidem non sineretur pullulare per terram, nisi exerceret sanam et ipsa contradictio disciplinam. Quando tantum crucifixus ille potuisset, nisi Deus hominem suscepisset, etiamsi nulla per Prophetas futura talia praedixisset? Cum vero tam magnum pietatis sacramentum habuerit antecedentes vates suos atque praecones, quorum divinis vocibus est praenuntiatum, et sic venerit quemadmodum est praenuntiatum, quis ita sit demens, ut dicat Apostolos de Christo fuisse mentitos, quem sic venisse praedicaverunt, quemadmodum eum venturum Prophetae ante praedixerunt, qui nec de ipsis Apostolis vera futura tacuerunt? De his quippe dixerant: Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum; in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Quod certe in orbe videmus impletum, etsi in carne nondum vidimus Christum. Quis itaque nisi mirabili dementia caecatus, aut mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
adnunciantes eius resurrectionem. ascen¬
sionem. quam se uidisse dixerunt: et im¬
pleti spũ scõ. hoc euangłium linguis om¬
nibus quas non didicerant sonuerunt.
Quos qui audierunt. partm crediderunt:
partim non eredentes. p̃dicantibus feroctt̃
restiterunt. Ita fidelibus usq ad mortẽ
ꝓueritate. non mala rependendo.sed ꝑ¬
petiendo certantibus. nec occidendo sed
moriendo uincentib: sic in istam reli¬
gionẽ mutatus ẽ mundus:sic ad hoc
euangłium corda conuersa mortalium
marium et feminarũ. paruuloꝵ atq
magnoꝵ. doctorum et indoctoꝵ. sapien¬
tium et insipientiũ. potentium et in¬
firmorum. nobiliũ et ignobilium: ex¬
celsorum et humilium. Et ꝑ om̃s gen¬
tes ȩccłia diffusa sic creuit: ut etiam
contra ipsam catholicam fidem. nulla
nistta secta ꝑuersa. nullum genus exoriat᷑
erroris. quod non ita reperiatur. xp̃ianȩ
ueritati aduersari: ut non affectet. atq

Expanded text:
annuntiantibus ejus resurrectionem, ascenannuntiantibus ejus resurrectionem, ascensionem, quam se vidisse dixerunt, et impleti Spiritu sancto, hoc Evangelium linguis omnibus, quas non didicerant, sonuerunt. Quos qui audierunt, partim crediderunt, partim non credentes praedicantibus ferociter restiterunt. Ita fidelibus usque ad mortem pro veritate, non mala rependendo, sed perpetiendo certantibus, nec occidendo, sed moriendo vincentibus; sic in istam religionem mutatus est mundus, sic ad hoc Evangelium corda conversa mortalium, marium et feminarum, parvulorum atque magnorum, doctorum et indoctorum, sapientium et insipientium, potentium et infirmorum, nobilium et ignobilium, excelsorum et humilium, et per omnes gentes Ecclesia diffusa sic crevit, ut etiam contra ipsam catholicam fidem nulla secta perversa, nullum genus exoriatur erroris, quod ita reperiatur christianae veritati adversari, ut non affectet atque
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓpħarum nichil nossent iudei: ꝓdesse
non possent. Ergo occisi non sunt. sed dis¬
ꝑsi. Ut quamius infide unde salui fierent
non haberent: tamen unde nos adiuuare¬
mur:memoria retinerent. In libris suffra¬
gatores: in cordibus nrĩs hostes: in codici
eccłia testimonia nulla p̃cederent:quẽ
non mouere deberet. ut crederet repente
illuxisse diuinam humano generi
claritatem: quando uideret relictis diis fal¬
sis. et eoꝵ confractis usq quaq simulachris
templis subuersis. siue in usus alios cõmu¬
tatis. atq ab humana ueternosissima con¬
suetudine. tot uanis ritibus extirpatis. u¬
num uerum dm̃ ab omnib inuocari: et
hoc ẽẽ factum ꝑ unum hominẽ. ab homi¬
nibus illusum. comp̃h ensum. uinctum.
flagellatum. expalmatum. exprobratũ.
crucifixum. occisum : discipulos eius idiotas
it imꝑitos. et piscatores et publicanos ꝑqͦs
eius magisterium commendaret᷑ elegit.

Expanded text:
rophetarum nihil nossent Judaei, prodesse rophetarum nihil nossent Judaei, prodesse non possent. Ergo occisi non sunt, sed dispersi: ut quamvis in fide, unde salvi fierent, non haberent; tamen unde nos adjuvaremur, memoria retinerent, in Libris suffragatores, in cordibus nostri hostes, in codicibEcclesia testimonia nulla praecederent, quem non movere deberet ut crederet, repente illuxisse divinam humano generi claritatem, quando videmus relictis diis falsis, et eorum confractis usquequaque simulacris, templis subversis, sive in usus alios commutatis, atque ab humana veternosissima consuetudine tot vanis ritibus exstirpatis, unum verum Deum ab omnibus invocari? Et hoc esse factum per unum hominem ab hominibus illusum, comprehensum, vinctum, flagellatum, expalmatum, exprobratum, crucifixum, occisum: discipulis ejus, quos idiotas, et imperitos, et piscatores, et publicanos, per quos ejus magisterium commendaretur, elegit,
Abbreviated transcription (Latin):
in escam meam fel: & insitimea potauerunt
me aceto. Fiat mensa eoꝵ coram ipsis in musci¬
pulam: et in retributionẽ et scandalũ. Ob¬
scurentur oculi eoꝵ ne uideant: et dorsum
eoꝵ semꝑ incurua. Cum cause itaq nr̃ȩ p̃¬
clarissimis testimoniis circũquaq ambu¬
lant oculis obscuratis: ut ꝑ eos hec ꝓbentur:
ubi et ipsi reprobentur. Ideo factum ẽ. ne sic
delerentur. ut eadem festa omnino nulla
cẽnt̾. sed disꝑsa ẽ suꝑtĩas. ut portans in nos colla¬
te gr̃ẽ prophetias. ad conuincendos firmiꝰ
infideles. nobis utiq prodesset. Et hoc ipsũ
quod dico. accipite quemadmodũ fuerit ꝓ¬
pħatum. Ne occideris eosinquit. nequando
obliuiscantur legemtuam: disꝑge eos inuir¬
tute tua. Non sunt gͦ occisi in eo quod ñ sunt
quȩ apud eos legebantur et audiebantur
obliti. Si enim scripturas scãs quamuis eas
non intelligunt. penitus obliuiscerent᷑: in
ipso iudaico ritu occiderent᷑: Quia cũ legis

Expanded text:
in escam meam fel, et in siti mea potaverunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto: fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam, et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum illorum semper incurva . Cum causae itaque nostrae praeclarissimis testimoniis circumquaque ambulant oculis obscuratis, ut per eos haec probentur, ubi et ipsi reprobantur. Ideo factum est, ne sic delerentur, ut eadem secta omnino nulla esset; sed dispersa est super terras, ut portans in nos collatae gratiae prophetias ad convincendos firmius infideles, nobis ubique prodesset. Et hoc ipsum quod dico, accipite quemadmodum fuerit prophetatum: Ne occideris eos, inquit, ne quando obliviscantur legem tuam; disperge eos in virtute tua . Non sunt ergo occisi, in eo quod non sunt quae apud eos legebantur et audiebantur obliti. Si enim Scripturas sanctas, quamvis eas non intelligant, penitus obliviscerentur, in ipso Judaico ritu occiderentur; quia cum Legis
Abbreviated transcription (Latin):
infideles axp̃ianis illa cẽ conscripta. ut ista qͦ
iam credebant maius haberent pondus aucto¬
ritatis. si antequam uenirent. putarent᷑ es se
commemorauimus. p̃nuntiata de xp̃o inquẽ
credimus. et ȩccłia quam tenemꝰ: ab initio la¬
boriose fidei.usq ad sempiternam beatitudi¬
nem regni. S cum legunt. non mirent᷑ qͦd
ista illi quorum codices sunt. ꝓpter immicici¬
arum tenebras non intelligunt. Nam eos non
intellecturos: ab eisdem ꝓpħis ante p̃dictũ ẽ.
Quod ut cetera oportebat impleri: et occulto
iusto iudicio dei. meritis eorum pęnam debi¬
tam reddi. Ille quippe quem crucifixerunt.
et cui fel et acetum dederunt. quamuis in li¬
gno pendens propter eos quos fuerat in lucẽ
de tenebris educturus. dixerit patri. ignosce
illis quia nesciunt quid faciunt: tamen ꝓpt̃
ceteros quos occultioribus causis fuerat deser¬
turus. ꝑ ꝓpħam tanto ante p̾dixit᷑. Dedeit̃

Expanded text:
infideles a Christianis illa esse conscripta, ut ista quae infideles a Christianis illa esse conscripta, ut ista quae jam credebant majus haberent pondus auctoritatis, si antequam venirent, putarentur esse commemoravimus, praenuntiata de Christo in quem credimus, et Ecclesia quam cernimus ab initio laborioso fidei usque ad sempiternam beatitudinem regni. Sed cum legunt, non mirentur quod ista illi quorum codices sunt, propter inimicitiarum tenebras non intelligunt. Nam eos non intellecturos ab eisdem Prophetis ante praedictum est: quod ut caetera oportebat impleri, et occulto justoque judicio Dei meritis eorum poenam debitam reddi. Ille quippe quem crucifixerunt, et cui fel et acetum dederunt, quamvis in ligno pendens, propter eos quos fuerat in lucem de tenebris educturus, dixerit Patri, Ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt ; tamen propter caeteros, quos occultioribus causis fuerat deserturus, per prophetam tanto ante praedixit, Dederunt
Abbreviated transcription (Latin):
sia que nunc uidetur.omniũ quȩ non ui¬
dentur. sed in eis litteris ubi et ip̃sa ẽ p̃ dicta
monstrant᷑: et index ẽ preteritoꝵ. et p̃nun¬
tia futurorum: Quia et preterita quȩ iam
non possunt uideri. et p̃sentia que nunc
possunt uideri: omnia cum p̃nuntiarent᷑
nichil horum poterat tunc uideri. Cumgͦ
fieri p̃dicta cȩꝑunt: ex illis quȩ facta sunt.
usq ad ista quȩ fiunt: de xp̃o et ȩccłia que
p̃dicta sunt. ordinata serie cucurrerunt.
Ad quam seriem ꝑtinent de die iudicii. de
tione cum diabolo. et pioꝵ ȩterna remune¬
ratione cum xp̃o: quȩ similiter p̃dicta
uentura sunt. Cur ergo res primas et no¬
uissimas quas non uidemus non credamꝰ.:
cum testes utrarumq res medias quas uide¬
mus habeamus. atq in ꝓpħicis libris.
et primas et medias et nouissimas. uł
audiamus p̃nunciatas antequam fierent.
uł legamus: nisi forte arbitrant᷑ homines

Expanded text:
sia quae nunc videtur, omnium quae non visia quae nunc videtur, omnium quae non videntur, sed in eis litteris ubi et ipsa est praedicta monstrantur, et index est praeteritorum, et praenuntia futurorum. Quia et praeterita quae jam non possunt videri, et praesentia quae nec possunt videri omnia, cum praenuntiarentur, nihil horum poterat tunc videri. Cum ergo fieri praedicta coeperunt, ex illis quae facta sunt usque ad ista quae fiunt, de Christo et Ecclesia quae praedicta sunt ordinata serie cucurrerunt: ad quam seriem pertinent de die judicii, de tione cum diabolo, et de piorum aeterna remuneratione cum Christo, quae similiter praedicta ventura sunt. Cur ergo res primas et novissimas quas non videmus non credamus, cum testes utrarumque res medias quas videmus habeamus, atque in propheticis libris et primas et medias et novissimas vel audiamus praenuntiatas antequam fierent, vel legamus? Nisi forte arbitrantur homines
Abbreviated transcription (Latin):
nunciata est. Preualebit inquit dñs adu̾sus
eos: et exterminabit omnes deos gentiũ ter¬
rȩ: et adorabunt cum unusquisq de locosuo.
omnes insulȩ gentium. Quod ait ille. ad te
omnes gentesuenient: hoc ait iste:ad ora¬
bunt eum unusquisq de loco suo. Ergoue¬
nient ad eum non recedentes de locosuo:
quia credentes in eum. inuenient eũ in cor¬
de suo. Non uidistis quod p̃dictum et im¬
pletum ẽ de ascensione xp̃i exaltare suꝑce
los ds̃: sed uidetis quod continuo sequit᷑.
et suꝑ omnẽ terram gła tua. Illa de xp̃o facta
atq transacta omnia non uidistis: sed ista
p̃sentia in eius ȩccłia uidere uos non negatis
Utraq uobis p̃dicta monstramus: utraq
autem impleta ꝓpterea demonstrare uiden¬
da non possumus: quia reuocare inconspe¬
ctum preterita non ualemus. S quẽad¬
modũ uoluntates amicoꝵ quȩ non uident᷑.
creduntur ꝑindicia quȩ uidentur: sic ȩcele¬

Expanded text:
praenuntiata est: Praevalebit, inquit, Dominus adversus praenuntiata est: Praevalebit, inquit, Dominus adversus eos, et exterminabit omnes deos gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium . Quod ait ille, Ad te omnes gentes venient; hoc ait iste, Adorabunt eum unusquisque de loco suo. Ergo venient ad eum non recedentes de loco suo, quia credentes in eum invenient eum in corde suo. Non vidistis quod praedictum et impletum est de ascensione Christi, Exaltare super coelos, Deus: sed videtis quod continuo sequitur, Et super omnem terram gloria tua . Illa de Christo jam facta atque transacta omnia non vidistis; sed ista praesentia in ejus Ecclesia videre vos non negatis. Utraque vobis praedicta monstramus: utraque autem vobis impleta propterea demonstrare videnda non possumus, quia revocare in conspectum praeterita non valemus. CAmodum voluntates amicorum quae non videntur, creduntur per indicia quae videntur; sic Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
continuo subdit tu autem dñe miserere
mei. et resuscita me: et reddam illis.imple¬
tum est hoc: dormiuit xp̃c. et euigilauit.
hoc est resurrexit: qui ꝑeandem ꝓphetiã
rum hoc non uidistis: sed uidetis eius
eccłiam de qua similiter dictum et imple
in illis utilitas: hoc certe si uelitis seu no¬
litis aspicite. Et si adhuc aliquam puta¬
tis eẽ uł fuisse insimulachris utilitatem:
certe tam innumeros gentium populos
relictis uł abiectis. uł confractis huiꝰmo¬
di uanitatibus: audistis dicere: uere men¬
dacia coluerunt patres nr̃i simula chra:
et non est in illis utilitas. Si faciet ho¬
mo deos:et ecce ipsi non sunt dii.Nec
putetis autem ad unum aliquem dei lo¬
cum gentes p̃dictas fuisse uenturas. qm̃
dictum ẽ ad te gentes uenient ab extremo
qui summus et uerus ẽ ds̃ non ambulan¬
do uenire gentrum populos.sed creden¬
do. Nam res eadem ab alio ꝓpha sicꝓ

Expanded text:
continuo subdidit, Tu autem, Domine, miserere continuo subdidit, Tu autem, Domine, miserere mei, et resuscita me, et reddam illis . Impletum est hoc, dormivit Christus, et evigilavit, hoc est, resurrexit: qui per eamdem prophetiam rum hoc non vidistis, sed videtis ejus Ecclesiam, de qua similiter dictum et impleton est in illis utilitas. Hoc certe sive velitis seu nolitis, aspicitis: ut si adhuc aliquam putatis esse vel fuisse in simulacris utilitatem; certe tamen innumeros gentium populos relictis vel abjectis vel confractis hujusmodi vanitatibus audistis dicere, Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas: si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt dii . Nec putetis autem ad unum aliquem Dei locum gentes praedictas fuisse venturas, quoniam dictum est, Ad te gentes venient ab extremo anorum, qui summus et verus est Deus, non ambulando venire gentium populos, sed credendo. Nam res eadem ab alio propheta sic
Abbreviated transcription (Latin):
considerauerunt conspexerunt me. di¬
uiserunt sibi uestimenta mea. et super
uestem meam miserunt sortem: sed ui¬
detis quod in eodem psalmo p̃dictum ẽ
et nunc apparet impletum. commemo¬
rabuntur et conuertentur ad dñm uniti¬
si fines terre: et adorabunt in conspectu
eius uniuersȩ patriȩ gentiũ. qm̃ dñi ẽ re
gnum. et ip̃se dominabit᷑ gentium. Non
uidistis quod de resurrectione xp̃i pre¬
dictum atq completum ẽ. loquente psalmo
ex ꝑsona eius pͥus de traditore et ꝑsecutoribus
eius. egrediebantur foras. et loquebantur
simul munũ: aduersum me susurrabant õs
inimici mei. aduersum me cogitabant mala
michi : uerbum iniquũ disposuerunt aduer¬
sus me. ubi ut ostenderet nichil eos ualuisse
occidendo resurrecturum. subiecit atq ait.
nunquid qui dormit. non adiciet ut resur¬
gat: et paulopost cum de ipso suo tradito
re ꝑeandem ꝓphetiam predixisset. quod
uit. qui edebat panes meos ampliauit suꝑ
me calcaneum. hoc est conculcauit me: et¬

Expanded text:
consideraverunt et conspexerunt me; diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem: sed videtis quod in eodem psalmo praedictum est, et nunc apparet impletum, Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus universae gnum, et ipse dominabitur gentium . Non vidistis quod de resurrectione Christi praedictum atque completum est, loquente Psalmo ex persona ejus prius de traditore et persecutoribus ejus: Egrediebantur foras, et loquebantur simul in unum; adversum me insusurrabant omnes inimici mei, adversum me cogitabant mala mihi; verbum iniquum disposuerunt adversum me. Ubi, ut ostenderet nihil eos valuisse occidendo resurrecturum, subjecit atque ait: Numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat? Et paulo post cum de ipso suo traditore per eamdem prophetiam praedixisset, quod st, Qui edebat panes meos, ampliavit super me calcaneum; hoc est, conculcavit me:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuiso obfuse. mentẽ animumq confundt̃.
atq alio trahunt. quam tu ꝓposueras. Ad
scłaria reuocant.mundana inserunt. uo¬
luptaria ingerunt. illecebrosa intexunt:
ipsoq intempore quo eleuare mentẽ pa¬
ramus. insertis inanib cogitationib ad
t̃rena plerunq deicim᷑. Non itaq in homi¬
num. sed in dei ẽ potestate: ut habeant ho¬
mines potestatẽ filii dei fieri. Ab ipso qͥppe
accipiunt eam: quidat cordi humano cogi¬
tationes pias. ꝑ quas habeat fidem quȩ oꝑe¬
tur ꝑ dilectionem. Ad qͦd bonũ sumendũ ⁊ tenẽdũ
et in eo ꝑseueranter tisq infinem ꝑficien

Expanded text:
iso offusae mentem animumque confundunt, iso offusae mentem animumque confundunt, atque alio trahunt quam tu proposueris: ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tempore quo elevare mentem paramus, inserti inanibus cogitationibus ad terrena plerumque dejicimur . Non itaque in hominum, sed in Dei est potestate, ut habeant homines potestatem filii Dei fieri . Ab ipso quippe accipiunt eam, qui dat cordi humano cogitationes pias, per quas habeat fidem, quae operetur per dilectionem : ad quod bonum sumendum et tenendum, et in eo persevera
Abbreviated transcription (Latin):
atus ambrosius: audet & dicit. Non enim
inpotestate nr̃a cor nr̃m est: et nr̃e cogitatio¬
nis. Quod omnis qui humiliter et ueracit̃
pius est. ẽẽ uerissimũ sentit. Hoc autẽ am¬
brosius ut diceret. in eo libro loquebat᷑. quem
defuga seculi scripsit: docens hoc scłm. non
corpore sed corde fugiendum: qđ nisi auxilio
dei fieri non posse disseruit. Ait enim. Fre¬
quens nobis de fugiendo scło isto sermo:: atq
utinam quam facilis sermo. tam cautus et
sollicitus effectus: sed quod peius ẽ. freqͦn¬
ter irrepit terrenarum illecebra cupiditatũ
et uanitatum obfusio mentẽ occupat:⁊ ut
quod studeas uitare. hoc cogites. animoq
uoluas. Quod cauere difficile ẽ homini: exu¬
ere autem impossibilẽ. Deniq: uoti magis
eam eẽ rem. quam effectus: testat᷑ ꝓpħa di¬
cendo. Declina cor meum in testimonia tua:
et non in auariciam. Non enim inpotesta¬
te nr̃a cor nr̃m et nr̃e cogitationes: quȩ in

Expanded text:
atus Ambrosius audet et dicit: Non enim atus Ambrosius audet et dicit: Non enim in potestate nostra cor nostrum, et nostrae cogitationes. Quod omnis qui humiliter et veraciter pius est, esse verissimum sentit. 20. Hoc autem Ambrosius ut diceret, in eo libro loquebatur quem de Fuga saeculi scripsit, docens, hoc saeculum non corpore, sed corde fugiendum: quod nisi auxilio Dei fieri non posse disseruit. Ait enim: Frequens nobis de fugiendo saeculo isto sermo; atque utinam quam facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus: sed, quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc cogites animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo, « Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam » . Non enim in potestate nostra cor nostrum et cogitation
Abbreviated transcription (Latin):
minũ naturȩ duȩ sunt: Absit. Si duȩ na¬
turȩ eẽnt: grã ulla non eẽt. Nulli enim
daretur gratuita liberatio: si nature de¬
bita redderetur. Hominib autem uide¬
tur. om̃s qui boni apparent fideles. ꝑse¬
uerantiam usq infinem accipe debuis¬
se: ds autem melius esse iudicauit miscere
quosdam non ꝑseueraturos certo numero scõ¬
rum suoꝵ: ut quib non expedit in huiꝰ uidȩ
temptatione securitas: non possint eẽ securi.
Multos enim a ꝑniciosa elatione repͥmit qͣd
ait apłs. Quaꝓpter qui uidet᷑ stare: uid eat
ne cadat. Uoluntate audem sua cadit quica¬
dit: et uoluntate deistat quistat. Potest
enim ds̃ statuere illum. Non gͦ se ipsũ: s
ds̃. Ueruntamen bonum ẽ non altum saꝑe.
s timere. In cogitatione autem sua uł cadit
quisq uł stat. Sicut autem ait apłs. qͦa¬
cogitare aliquid ex nobismet ipsis: sed suffi¬
cientia nr̃a ex dõ est. Quem secutus et be¬

Expanded text:
minum naturae duae sunt? Absit. Si duae naminum naturae duae sunt? Absit. Si duae naturae essent, gratia ulla non esset: nulli enim daretur gratuita liberatio, si naturae debita redderetur. Hominibus autem videtur, omnes qui boni apparent fideles, perseverantiam usque in finem accipere debuisse. Deus autem melius esse judicavit, miscere quosdam non perseveraturos certo numero sanctorum suorum; ut quibus non expedit in hujus vitae tentatione securitas, non possint esse securi. Multos enim a perniciosa elatione reprimit quod ait Apostolus: Quapropter, qui videtur stare, videat ne cadat . Voluntate autem sua cadit, qui cadit; et voluntate Dei stat, qui stat. Potens est enim Deus statuere illum : non ergo se ipse, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere, sed timere . In cogitatione autem sua vel cadit quisque, vel stat. Sicut autem Apostolcogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . » Quem secutus et be
Abbreviated transcription (Latin):
pondeas dõ: Quem certe in uno ur̃mbe¬
nignissimũ largitorem. inde uero ex acto¬
rem iustissimũ: innullo tamen cernis in¬
iustum. Cum enim iustus ẽẽt. etiam si utrũ¬
q puniret: qui liberat᷑ habet unde gr̃ãs a¬
gat: qui damnat᷑ non habet quod rep̃hendat.
tis non omnib. quid omnib deberet᷑ osten¬
deret. atq ita gratius suam grãm uasis mi¬
sericordiȩ commendaret: cur in eademcau¬
sa me quam illum potius pumiet. aut illũ
quam me potius liberabit: Hoc non dico.
Si queris quare: quia fateor me non inue¬
nire quid dicam. Si et hoc queris quare:
quia in hac re sicut iusta ẽ ira eius. sicut ma¬
gna est miscdia eius. ita inscrutabilia iudi¬
cia eius. Adhuc ꝑgat et dicat. Cur quibdã
finem non dedit:Cur putas:nisi quia non
mentitur qui dicit ex nobis exierunt. s ñ
erant ex nobis: Namsi fuissent ex nobis:
mansissent utiq nobiscum. Nunqͥd gͦ ho¬

Expanded text:
pondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum bepondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque puniret: qui liberatur, habet unde gratias agat; qui damnatur, non habet quod reprehendat.tis non omnibus, quid omnibus deberetur ostenderet, atque ita gratius suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa me quam illum potius puniet, aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia ejus, ita inscrutabilia judicia ejus. 19. Adhuc pergat et dicat, Cur quibusdam usque in finem non dedit? Cur putas, nisi quia non mentitur qui dicit, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Numquid ergo ho
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. S cur inquit non solum inpartui¬
lorum.ucrum etiam ingeminorũ una atq
eadem causa. tam diuersum iudiciũ: Non¬
ne similis questio ẽ. eur in diuersa causa
idem iudicium: Recolamus gͥ illos ope¬
rarios inuinea. qui toto die laborauerunt:
et eos qui hora una. Nempe causa diuer¬
sa ẽ impensi laboris: et tam̃ idem iudiciũ
in redditione mercedis. Nunquid et hie au¬
dierunt murmurantes a patre familias. nisi
hoc uolo: Ita quippe eiꝰ erga alios fuit largi¬
tas: ut erga alios nulla eẽt iniquitas. Et
isti quidem utriq in bonis sunt. Uerunta¬
men quantum ad iusticiam spec̃tat et gra¬
tiam: potest et de reo qui liberat᷑ recte dici
reo qui damnat᷑. tolle quod tuum ẽ et ua¬
de. Huic autem uolo quod non debet᷑ do¬
nare. An non michi licet facere qđ uolo:
An oculus tuus nequam ẽ. quia egobonꝰ
sum: Hic ille si dicat cur non et michi:
merito audiet. Ohomo tu quis es. qui res¬

Expanded text:
nitur. 17. « Sed cur, » inquit, « non solum in parvunitur. 17. « Sed cur, » inquit, « non solum in parvulorum, verum etiam in geminorum una atque eadem causa, tam diversum judicium? » Nonne similis quaestio est, cur in diversa causa idem judicium? Recolamus igitur illos operarios in vinea qui toto die laboraverunt, et eos qui hora una: nempe causa diversa est impensi laboris, et tamen idem judicium in redditione mercedis. Numquid et hic audierunt murmurantes a patrefamilias, nisi, Hoc volo? Ita quippe ejus erga alios fuit largitas, ut erga alios nulla esset iniquitas. Et isti quidem utrique in bonis sunt: verumtamen quantum ad justitiam spectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non licet milii facere quod volo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui res
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ interris in ipso. in quo etiam et sortẽ
consecuti sumus. p̃destinati scđm ꝓposi¬
tum qui uniuersa operat᷑. Contra istamue¬
ritatis tam claram tubam. quis homo sobrie
uigilantisq fidei uoces ullas admittat hu
rita hominum datur: Respondeo: Qm̃ ds̃
misericors ẽ. Cur gͦ inquit non omnib : Et
hic respondeo: qm̃ ds̃ iudex ẽ. Ac ꝑhoc et
gratis ab eo datur grã: et iusto eius maliis
iudicio demonstrat᷑. quid eis quibus dat᷑
conferat grã. Nonitaq simus ingrati. qͦd
scđm placitum uoluntatis suȩ in laudem
gloriȩ gr̃ȩ suȩ. tam multos liberat misericors
ds̃. detam debita ꝑditione: ut sunde ne-¬
minem liberaret. non eẽt iniustus. Ex uno
quippe om̃s incondemnationẽ non in¬
iustam iudicati sunt ire: s iustam. Quigͦ
liberatur. grãm diligat: qui non liberat᷑.
debitum agnoscat. Si inremittendo debi¬
tum bonitas. in exigendo ȩquitas intelligi¬
tur: nusquam ẽẽ apud dm̃ iniquitas inue¬

Expanded text:
o etiam et sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum qui universa operatur . Contra istam veritatis tam claram tubam, quis homo sobriae vigilantisque fidei voces ullas admittat humrita hominum datur? » Respondeo, Quoniam Deus misericors est. « Cur ergo, » inquit, « non omnibus? » Et hic respondeo, Quoniam Deus judex est. Ac per hoc et gratis ab eo datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratur, quid in eis quibus datur conferat gratia. Non itaque simus ingrati, quod secundum placitum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam esse apud Deum iniquitas inve
Abbreviated transcription (Latin):
tenentes. seruite domino intimore. et exulta¬
te ei cũ tremore: qm̃ de uita ȩterna. quã filiis
ꝓmissionis ꝓmisit non mendax ds̃ ante tẽ¬
pora ȩterna. nemo potest esse securus.nisi
cum consummata fuerit ista uita: quȩ tem¬
ptatio ẽ suꝑ terram. S faciet nos ꝑseuera¬
re inse usq ieius uitȩ finem: cui cotidie
dicimus. ne nos inferas intemptationem.¬

Expanded text:
tenentes, servite Domino in timore, et exsultatenentes, servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore : quoniam de vita aeterna, quam filiipromissionis promisit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi cum consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram. Sed faciat nos sperare in se usque in hujus vitae finem, cui quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationem
Abbreviated transcription (Latin):
pe hoc uerissimumẽ. Ita sane.S imꝓbis¬
simum. importunissimum. in congruen¬
tissimum: non falso eloquio.sed non salu¬
briter ualitudini humane infirmitatis
apposito. Illum etiam modũ quo utendũ
esse in p̃destinationis p̃dicatione nos
diximus loquendi apud popłm. non exi¬
stimo debere sufficere: nisi hoc uł huiꝰmo¬
di aliquid addat ut dicat: uos itaq etiam
ipsam obediendi ꝑseuerantiam a patre lu¬
minũ. a quo descendit omne datum opti¬
mum et omne donum ꝑfectum.sperare
debetis. & codianis orationibus poscere:
atq hoc faciendo confidere. non uos eẽ
ap̃destinatione populi eius alienos: quia
etiam hoc ut faciatis ipse largitur. Ab¬
sit autem auobis ideo desperare de uobis: qm̃
spem ur̃am in ipso habere iubemini ñ in uo¬
bis. Maledictus enim omnis qui spemha¬
bet in homine: et bonum est confidere
in domino quam confidere in homine: quia
beati omnes qui confidunt in eum. Hanc spẽ

Expanded text:
pe hoc verissimum est: ita sane, sed improbispe hoc verissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine : et bonum est confidere in Domino quam confidere in homine ; quia beati omnes qui confidunt in eum. Hanc spem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑscdam. Res enimnon obtabilis sed abhomi¬
nabilis dicitur. et durissime atq odiosissi¬
me quasi maudientium frontem compel¬
lando colliditur: quando qui eis loquit᷑
dicit. et siqui estis qui obeditis. si p̃destina¬
ti estis reiciendi. subtrahentur obediendi
uires ut obedire cessetis. Quid enim senten¬
tiȩ deꝑit si ita dicatur: si qui autem obedi
unt. sed in regnum eius et głam p̃destina¬
ti non sunt. temporalessunt. nec usq in
finem in eadem obedientia ꝑmanebunt:
Nonne et uerius eadem res et congruen¬
tius dicit᷑: ut non ipsi tantũ malũ. tanꝗͣ.
optare uideamur.sed de aliis referre qd̃
oderint. nec ad se existiment ꝑtinere spe¬
rando. orandoq: meliora: Illo autẽ modo
quod dicendum putant eadem sententia
cisdem pene uerbis etiam de p̾scientia dei.
quam certe negare non possunt. ꝓnuncia¬
ri potest: ut dicatur. Et siqui obeditis: si
p̃sciti estis reiciendi. obedire cessabitis. Nem¬

Expanded text:
undam? Res enim non optabilis, sed abomiundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Sunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt? Nonne et verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare videamur, sed de aliis referre, quod oderint, nec ad se existiment pertinere, sperando orandoque meliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certe negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur, « Et si qui obeditis, si praesciti estis rejiciendi, obedire cessabitis. » Nem