comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rebaptirare si possitis minime dubitatis.
obicientes eis. qui baptiratur amortuo qͥd ei
pdest lauatio eius. mortuos dicentes ad quoᷤᷤ
afrorum cadauerum quorumlibet illa fue¬
rint nec aura potuit ꝑuenire & mortuum
ñ putantes qui ꝓprium potest occultare fla¬
gitium. cum scriptura clamet. amortuo ue¬
lut qui non sit. ꝑit confessio. Itane qͥa fictus
ẽ. mortuus non ẽ. cum magis ꝓpter ipsam
fictionem carendo spũ uitȩ penit᷑ expirau̾it
iterum dicente scriptura. sc̃s enim sp̃s disci¬
plinȩ effugiet fictum: Adhuc defendite isto
mortuos. et uiuere dicite. ut et uos peius ipsa
falsa defensione moriamini.Mortui sunt in¬
quis. S quid faceret qui baptirandus ad
eos ignarus accessit: Nunc gͦ faciat quande¬

Expanded text:
rebaptizare, si possitis, minime dubitatis, obicientes eis: qui baptizatur a mortuo quid ei prodest lauatio eius?,mortuos dicentes ad quos Afrorum cadauerum, quorumlibet illa fuerint, nec aura potuit peruenire, et mortuum non putantes qui proprium potest occultare flagitium, cum scriptura clamet: a mortuo, uelut qui non sit, perit confessio. itane, quia fictus est, mortuus non est, cum magis propter ipsam fictionem carendo spiritu uitae penitus expirauerit, iterum dicente scriptura: sanctus enim spiritus disciplinae fugiet fictum? adhuc defendite istos mortuos et uiuere dicite, ut et uos peius ipsa falsa defensione moriamini.. Mortui sunt, inquis. sed quid faceret, qui baptizandus ad eos ignarus accessit? nunc ergo faciat, quand
Abbreviated transcription (Latin):
& in hac quippe sententia ad hoc solum ea¬
dem mensura est.ut quod non presticit non
ei prestetur. Atq ita quod ipse iudieatur e¬
ternum erit. quamuis quod iudicauit ȩder¬
num esse nequiuerit. In eadem gͥ mensura
quamuis non ȩternorum malefactorum
ȩterna supplicia remetiuntur. ut quia ȩt¬
nam uoluit habere peccati ꝑfunctionem.
ȩternam inueniat uindicte seueritatem.
Non autem sinit proposita breuitas respon¬
sionis meȩ ut colligam omnia uel certe qͣm
plurima quȩ de peccatis & de peccatorum
penis sc̃i libri habent. atq exhis unam ue¬
ram sine ulla ambiguitate sententiam. si
tamen id ualeam iurib mentis etiam si
congruum nancisear ocium. Hunc
tamen arbitror satis esse monstratum.
non esse contrartum ȩternitati supplicioꝵ.
quod in eadem mensura redduntur in qua
peccata commissa sunt.
Uͭ. de filio dei sccundum salomonem.
ost hanc questionem qui eas expor

Expanded text:
et in hac quippe sententia ad hoc solum eaet in hac quippe sententia ad hoc solum eadem mensura est, ut, quod non praestitit, non ei praestetur atque ita, quod ipse iudicatur, aeternum erit, quamuis, quod iudicauit, aeternum esse nequiuerit. in eadem igitur mensura quamuis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetiuntur, ut, quia aeternam uoluit habere peccati perfruitionem, aeternam inueniat uindictae seueritatem. non autem sinit proposita breuitas responsionis meae, ut colligam omnia uel certe quam plurima, quae de peccatis et de peccatorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam sine ulla ambiguitate sententiam, si tamen id ualeam uiribus mentis, etiam si congruum nanciscar otium. nunc tamen arbitror satis esse monstratum non esse contrarium aeternitati suppliciorum, quod in eadem mensura redduntur, in qua peccata commissa sunt. V. DE FILIO DEI SECUNDUM SALOMONEM. Post hanc quaestionem, qui eas ex Por
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatum non extemporum spaciis. suie
recte facta siue peccata metimur. Alioquin
maius peccatum haberetur. arborem deicere
quam hominem occidere. Illud enim fit lon¬
ga mora ictib multis. hõc uno ictu breuis¬
simo tempore. Pro quo tamen exigui temꝑis
cam grandi peccato si ꝑpetua deportatione
homo puniretur. etiam mitius cum illo accũ
quam dignus fuerat diceretur. quamuis in
spacio temporali longitudo penȩ cum bre¬
uitate facinoris nullomodo sit com paranda.
Quid ergo contrarium est si erunt pariter lon¬
gauł etiam pariter ȩterna supplicia: Sed
aliis alia mitiora uł acriora. ut quib dempꝰ
equale est non sit equalis asperitas. propter
mensuram etiam peccatorum non in ꝓduc¬
tione temporum sed in uoluntate peccantiũ.
uoluntas quippe ipsa punitur siue anmi
supplicio siue corporis. ut quȩ delectatur in
peccatis. ipsa plectatur in pęnis. & ut qui iu¬
dicat sine miscdia. sine miscdĩa iudicetur.

Expanded text:
uoluntatum non ex temporum spatiis siue uoluntatum non ex temporum spatiis siue recte facta sine peccata metimur. alioquin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tamen exigui temporis tam grandi peccato si perpetua deportatione homo puniretur, etiam mitius cum illo actum, quam dignus fuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longitudo poenae cum breuitate facinoris nullo modo sit comparanda. quid ergo contrarium est, si erunt pariter longa uel etiam pariter aeterna supplicia sed aliis alia mitiora uel acriora, ut, quibus tempus aequale est, non sit aequalis asperitas propter mensuram etiam peccatorum non in productione temporum sed in uoluntate peccantium? Voluntas quippe ipsa punitur sine animi supplicio sine corporis, ut, quae delectatur in peccatis, ipsa plectatur in poenis et ut, qui iudicat sine misericordia, sine misericordia iudicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
cum ea mala patitur quȩ male uidicantẽ
animum consecuntur: Alia nanq sunt
manifesta tormenta quȩ post futura pre¬
parantur etiam ipsa exeodem male uolũ¬
tatis ordine attracta. In ipso autem animo
ub appetitus uoluntatis humanorum
omnium est mensura factorum continuo
pȩna sequitur culpam.plerumq maior
consentientis cecitate grauiore. Ideo cum di¬
xisset in quo iudicio iudicaueritis iudieab¬
mini. secutus adiunxit. & qua mensura m̃¬
si fueritis remetietur uobis. In uoluntate
quippe ꝓpria metietur bonus honro bona
fact̾a. & in ea metietur ei beatitudo. Idemq
in uoluntate ꝓpria metietur malus homo
mala opera: & in ea metietur ei miseria. Qm̃
ubi quisq: bonus est cum bene uult. ibi etiã
malus cum male uult. Ac ꝑhoc ibi etiam fit
uel beatus uł miser: hoc est in ipso suȩ uolun¬
tatis affect̾u. quȩ omntum factorum meri¬
torumq mensura est. Ex qualitatib quippe

Expanded text:
cum ea mala patitur, quae male iudicantem cum ea mala patitur, quae male iudicantem animum consequuntur. Alia namque sunt manifesta tormenta, quae post futura praeparantur, etiam ipsa ex eodem malae uoluntatis cardine adtracta; in ipso autem animo, ubi appetitus uoluntatis humanorum omnium est mensura factorum, continuo poena sequitur culpam plerumque maior non sentientis caecitate grauiore. ideo cum dixisset: In quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini, secutus adiunxit: Et qua mensura mensi fueritis, metietur uobis. in uoluntate quippe propria metietur bonus homo bona facta et in ea metietur ei beatitudo, itemque in uoluntate propria metietur malus homo mala opera et in ea metietur ei miseria, quoniam, ubi quisque bonus est, cum bene uult, ibi etiam malus, cum male uult. ac per hoc ibi etiam fit uel beatus uel miser, hoc est in ipso suae uoluntatis affectu, quae omnium factorum meritorumque mensura est. ex qualitatibus quippe
Abbreviated transcription (Latin):
sarum & genus & quantitas differat. dici ta.¬
men rectissime potest. in qua mensura men¬
sus est. in ea illi metitum est. Unde autem
hoc dixerit xp̃c: paulo superius satis elucet.
Iolite inquit iudicare: ut non iudicemini.
In quo enim iudicio iudicaueritis iudicabimi¬
ni. Nunquid si iniquo iudicio iudicabunt
iniquo iudicabuntur: Absit. Nulla quip¬
pe iniquitas apud dm̃. sed ita dictum est in
quo iudicio iudicaueritis in eo iudicabimini.
canquam diceretur. In qua uoluntate benefe¬
ceritis in ipsa liberabimini.uel in qua uolun¬
tate. male feceritis in ipsa pumemini. uelut si
quispiã ad turpẽ concupiscentiam oculis
tens excecari iuberetur rect̾e utiq audirit.
In quib oculis peccasti: in eis supplicum
meriusti. Iudicio enim quisq animi suiscy
bono seu malo utitur: uel ad benefaciendũ
uel ad peceandum.Unde non iniquumẽ
ut in quo iudicat in eo iudicetur. hoc est
ut inipso anii sui iudicio pęnas luat.

Expanded text:
sarum et genus et quantitas differat, dici tasarum et genus et quantitas differat, dici tamen rectissime potest: In qua mensura mensus est, in ea illi metitum eat.\' unde autem hoc dixerit Christus, paulo superius satis elucet: Nolite, inquit, iudicare, ut non iudicemini; in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabimini. numquid si iniquo iudicio iudicabunt, iniquo iudicabuntur? absit. nulla quippe iniquitas apud deum. sed ita dictum est: In quo iudicio iudicaueritis, in eo iudicabimini, tamquam diceretur: \'In qua uoluntate benefeceritis, in ipsa liberabimini\', uel: In qua uoluntate malefeceritis, in ipsa puniemini\', uelut, si quispiam ad turpem concupiscentiam oculis utens excaecari iuberetur, recte utique audiret: In quibus oculis peccasti, in eis supplicium meruisti\'. iudicio enim quisque animi sui seu bono seu malo utitur uel ad benefaciendum uel ad peccandum. unde non iniquum est, ut, in quo iudicat, in eo iudicetur, hoc est ut in ipso animi sui iudicio poenas luat,
Abbreviated transcription (Latin):
lucernis dicamus. tantum ignis iste caluit
quantum ille: ideo falsum erit quia una
earum forte eicius extincta est. Non itaq
si aliquid scđm aliud tantum est scd̃m ali¬
ud nonest cantum. quia non in omni modo
tantum est. ideo falsus est modus in quo tan¬
tum est. Cum uero dixerit in qua mensura m̃¬
si fuertas metietur uobis cumq manifestũ
sit aliud esse mensuram in qua metitur
aliquid. aliud ipsam rem quȩ mecitur. iam
fieri potest ut in qua mensura hominee
mensi essent. uerbi gr̃a modium tritici. in
ea illis metirentur milia modiorum. ut &
tam multym interesset in quantitate fru¬
menti. & nichil inmensura. ut taceam de
ipsarum rerum diuersitate quia non solũ
fieri potest ut inqua mensura quisq men¬
sus fuerit ordeum in ea ulli metiatur triticũ.
s in qua mensura mensus fuerit frumen¬
tum. in ea illi metiatur aurum. & frumen¬
t sit imus modius auri autem quam plun¬
mi. Ita cum sine comparatione rerum ip¬

Expanded text:
lucernis dicamus: \'Tantum ignis iste caluit, lucernis dicamus: \'Tantum ignis iste caluit, quantum ille\\ ideo falsum erit, quia una earum forte citius extincta est. non itaque, si aliquid secundum aliud tantum est secundum aliud non est tantum, quia non in omni modo tantum est, ideo falsus est modus, in quo tantum est. > Cum uero dixerit: In qua mensura mensi fueritis, metietur uobis cumque manifestum sit aliud esse mensuram, in qua metitur aliquid, aliud ipsam rem, quae metitur, iam fieri potest, ut, in qua mensura homines mensi essent uerbi gratia modium tritici, in ea illis metirentur milia modiorum, ut et tam multum interesset in quantitate frumenti et nihil in mensura, ut taceam de ipsarum rerum diuersitate, quia non solum fieri potest, ut, in qua mensura quisque mensus fuerit hordeum, in ea illi metiatur triticum, sed in qua mensura mensus fuerit frumentum, in ea illi metiatur aurum et frumenti sit unus modius auri autem quam plurimi. ita cum sine comparatione rerum ip
Abbreviated transcription (Latin):
peres: quamuis nemo plantet pomum
sed lignum. decerpat aut̃ pomum ma¬
gis quam lignum. S illud dicimus scđ̃m
arboris genus: quia non ficum plantat. unde
nucem decerpat. Ita dici posset quod feceris
patieris. ut non si stuprum fecerit stuprum
patiatur. sed quod peccato isto fecit legi. hoc
ei lex faciat idest quia legem talia prohiben¬
tem de sua uita abstulit. auferat eum etiam
ipsa lex de hominum uita quam regittem
si dixisset quantum mensi fueritis tantum
metietur uobis: nec sic esset consequens ut
omnimodo equales peccatis penas intellig̾e
deberemus. Neq enim ȩqualia sunt uerbi
gr̃a triticum & ordeum. & profecto dici pos¬
set. quantum mensi fueritis tantum metiet᷑
uobis. hor est quantũ tritici tantum ordei.
Quod si de dolorib ageretur atq diceretur¬
quantum dolorem ingesseritis tantus in¬
geretur uobis.fieri posset ut tantus dolor
esset quamuis tempore diuturmor hoc ẽ
mora maior ut par. Neq enim si de duab

Expanded text:
pes\', quamuis nemo plantet pomum pes\', quamuis nemo plantet pomum sed lignum, decerpat autem pomum magis quam lignum; sed illud dicimus secundum arboris genus, quia non ficum plantat, nnde nucem decerpat. ita dici posset: \'Quod feceris, patieris,\' non ut, si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua uita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum uita, quam regit. item si dixisset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\\ nec sic esset conomni modo aequales peccatis poenas intelligere deberemus. Neque enim aequalia sunt, verbi gratia, triticum et hordeum; et profecto dici posset, Quantum mensi fueritis, tantum remetietur vobis, hoc est, quantum tritici, tantum hordei. Quod si de dolorib\'Quantum dolorem ingesseritis, tantus ingeretur uobis\\ fieri posset, ut tantus dolor esset quamuis tempore diuturnior, hoc est mora maior, ui par. neque enim, si de duabus
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quantus sit ad terram mensuris ge¬
ometricis ꝑscrutari audent & renunciare:
Quod siue possit. suie non possit. constac eũ
tamen ꝓpriam sui orbis habere mensuram.
quia et si comprehendunt quantus sit:men¬
suram eius comprehendunt. Et si hoc non
assecuntur: mensuram eius utiqz non com¬
prehendunt. nec ideo nulla est quia homi¬
nes eam nosse non possunt. Potest igitur
aliquid et sempiternum esse: & certam
sui modi habere mensuram. Scd̃m ipsos
enim de solis eternitate locutus sum: ut
sua sententia conuineantur. atq concedañ
esse posse aliquid cum mensura sempi¬
dernum.ac sic non ideo pudent non esse
credendum de supplicio sempiterno qͦd
minatus est xp̃c quia idem dixit in qua
mensura mensi fuentis remetietur uobis.
Si enim dixisset quod mensi fueritis hoc
metietur uobis. etlam sic non omnino
ad eandem rem ex omni parte necesse es¬
set referre sententiam. Possumus enim
recte dicere. Quod plantaueris hoc decer¬

Expanded text:
tamen quantus sit ad terram, mensuris getamen quantus sit ad terram, mensuris geometricis perscrutari audent et renuntiare. Quod sive possint, sive non possint, constat eum tamen propriam sui orbis habere mequia et, si comprehendunt, quantus sit, mensuram eius comprehendunt et, si hoc non adsequuntur, mensuram eius utique non comprehendunt nec ideo nulla est, quia homines eam nosse non possunt. potest igitur aliquid et sempiternum esse et certam sui modi habere mensuram. secundum ipsos enim de solis aeternitate locutus sum, ut sua sententia conuincantur atque concedant esse posse aliquid cum mensura sempiternum. ac sic non ideo putent non esse credendum de supplicio sempiterno, quod minatus est Christus, quia idem dixit: In qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis. Si enim dixisset: Quod mensi fueritis, hoc metietur uobis, etiam sic non omnino ad eandem rem ex omni parte necesse esset referre sententiam. possumus enim recte dicere: \'Quod plantaueris, hoc decer
Abbreviated transcription (Latin):
tur. non ds̃ aut religio comniutatur. iiii.
de eo quod seriptum est inqua mensura m̃si
fueritis remetietur uobis.
am nunc deinde uideamus quale sit quod
de mensura peccati atq supplicii ꝓposuit.
alibi ait. In qua mensura mensi ftieritis. inea
remetietur uobis. Satis inquit ridicule atq
contrariȩ. Nam si ad mensuram redditurꝰ
ẽ pęnam. & omnis mensura circumscrip¬
ta est fine temporis. quid sibi uolunt mine
infiniti supplicii: Istam questionem a qua¬
licunq philosopho esse obiect̾am atq ꝓposi¬
tam difficile est credere. Quippe qui ait. Om
nis mensura circumseribitur tempore quas
non soleat nisi temporum esse mensura. sic̃
horarum. & dierum. & annorum. uł sic̃ dicimꝰ
breuem sillabam simplum habere temporis
ad sillabam longam. Ruto enim. modios.
& rabones. unas. &amphoras. non dempoꝵ
esse mensuras. Q uomodo ergo omĩs men¬
sura circumscribitur dempore: Nonne ipsi
dicunt solem istam sempidernum esse. qͥ

Expanded text:
tur, non deus aut religio commutatur. IV. tur, non deus aut religio commutatur. IV. DE EO QVOD SCRIPTUM EST: IN QVA MENSURA MENSI FUERITIS, REMETIETUR VOBIS. Iam nunc deinde uideamus, quale sit, quod de mensura peccati atque supplicii proposuit alibi ait: In qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis, satis, inquit, ridicule atque contrarie; nam si ad mensuram redditurus est poenam et omnis mensura circumscripta est fine temporis, quid sibi uolunt minae infiniti supplicii?\' Istam quaestionem a qualicumque philosopho esse obiectam atque propositam diffnis mensura circumscribitur tempore, quasi non soleat nisi temporum esse mensura, sicut horarum et dierum et annorum; vel sicut dicimus brevem syllabam simplum habere temporis, ad syllabam longam. Puto enim modios et rabones, urnas et amphoras, non temporum esse mensuras. Quomodo ergo omnis mensura circumscribitur tempore? Nonne ipsi dicunt, solem istum sempiternum esse? qui
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificia ꝑ demporum congruentiam. ut
alia fierent ante manifestationem noui te¬
stamenti. quod ex ipsa uera & inunius sac̾¬
dotis uictima. hoc ẽ ex fuso. xp̃i sanguine
ministratur. & aliud nunc quod huic mani¬
festationi congruum qui iam declarato no¬
mine. xp̃iani appellamur offerimus. non
solum euanglicis uerum etiam ꝓphicis lit¬
teris demonstratur. Mutatio quippe non
dei non ipsius religionis. sed sacrificiorum
& sacramentorum impudenter nunc uide¬
retur predicata. nisi fuisset ante predicta.
Quemadmodum enim unus idemq homo.
sideo mane aliud offerat altud uesꝑe ꝓcon¬
gruentia diurni temporis non deum mu¬
tat nec religionem. sicut nec salutem qͥalio
mͦ mane alio uesꝑe salutat. ita in uniuerso
tractu scłorum. cum aliud oblatũ ẽ ab antiqͥs
scĩs. aliud ab eis qui nunc sunt offertur. ñ
humana presumptione sed auctoritate dius¬
na temporib congrua sacra mysteria celebͣn¬

Expanded text:
sacnncia pro temporum congruentia, ut sacnncia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti, quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi congruum, qui iam declarato nomine Christiani appellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante praedicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia diurni temporis, non deum mutat nec religionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso tractu saeculorum, cum aliud oblatum est ab antiquis sanctis aliud ab eis, qui nunc sunt, offertur, non humana praesumptione sed auctoritate diuina temporibus congrua sacra mysteria celebran
Abbreviated transcription (Latin):
que spintali creaturȩ que in hoc ꝓximo⁊
caliginoso celo habitans tanꝗͣ in aerio caicere.
suo predestinata ẽ supplicio sempiterno:
Quam obrem etiam cum se homines suꝑi¬
orib cȩlestib potestatib quȩ non sunt de¬
monia sacrificare dicunt. & solius nominis
interesse arbitrantur. quod uli deos. nos
eos angłos appellamus. non se opponunt
eis ludificandis multiplici fallatia nisi de¬
mones. qui errore delectantur et quodam mͦ
bant sacrificium nisi quod ex doctrina uere
sapientiȩ uereq religionis offertur um uero
dõ. cui sc̃a societate deseruiunt. Proinde siẽ
impia suꝑbia siue hominum. siue demonũ.
sibi hos diuinos honores exhiberi uł iubet.
uł cupit. ita pia humilitas uł hominũ uel
angłorum scoꝵ hec sibi oblata recusauit &
cui deberentur ostendit. cuius rei manife¬
stissima in sacris litteris nr̃is exempla mon¬
strantur. Disꝑtita autem duunis eloquiis

Expanded text:
quae spiritali creaturae, quae in hoc proximo et quae spiritali creaturae, quae in hoc proximo et caliginoso caelo habitans tamquam in aerio carcere suo praedestinata est supplicio sempiterno! quam ob rem etiam cum se homines superioribus caelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos angelos appellamus, non se opponant eis ludificandis multiplici fallacia nisi daemones, qui errore delectantur et quodam modo non adprobant sacrificium, nisi quod ex doctrina uerae sapientiae ueraeque religionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cupit, ita pia humilitas uel hominum uel angelorum sanctorum haec sibi oblata recusauit et, cui deberentur, ostendit. cuius rei manifestissima in sacris litteris nostris exempla monstrantur. Dispertita autem diuinis eloquns
Abbreviated transcription (Latin):
religionis. illa quȩ uno nomine latria g̾ce ap¬
pellatur. nec nos dicimus terram. maria . cȩ¬
lum. solem. lunam. stellas. & quasdam non
inpromptu sitas cęlestes potestates esse de¬
monum. Sed cum omnis ereatura partim
corporalis sit. partim uero in corporalis. qͣm
etiam spintalem uocamus: manifestum ẽ
id quod anobis pie ac religiose fit. auolun¬
tate anii ꝓficisci. quȩ creatura spirtalis ẽ
& omni corporali preponenda. Unde colligi¬
tur corporali creature non esse sacrifican¬
dum. Restat spiritalis que uł pia uł impia
ẽ. pia scilicet in hominib & angłis ustis.⁊
deo ude seruientib. Impia uͦ in hominib &
angłis iniquis. quos etiam demones dicimꝰ.
Ac ꝑhoc nec spiritali quamuis iuste creaturȩ
sacrificandum ẽ. qm̃ qͣntomagis pia ẽ & sub¬
dita deo. tantominus se tali honore dignat᷑
quem scit non deberi nisi deo. Quanto gͦ
ꝑniciosius ẽ sacrificare demoniis hoc ẽ ini¬

Expanded text:
religionis illa, quae uno nomine Xatpeta Graece apreligionis illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partim uero incorporalis, quam etiam spiritalem uocamus, manifestum est id, quod a nobis pie ac religiose fit, a uoluntate animi proficisci, quae creatura spiritalis est et omni corporali praeponenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. restat spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus et angelis iustis et deo rite seruientibus, impia uero in hominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. ac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum est, quoniam, quanto magis pia est et subdita deo, tanto minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi deo. quanto ergo perniciosius est sacrificare daemoniis, hoc est ini
Abbreviated transcription (Latin):
demonia. Ende & apliea disciplina non
solum dicit quod apud iohem legitur.
fr̃s cauete asimulacris uerum etiã qͦd
apud paulum. Quid gͦ dico: Quod ydo¬
lis immolatum sit aliqd. aut ydolum ẽ
aliquidꝰ S quȩ immolant gentes. de¬
moniis & non deo immolant. Nolo autem uos
socios fieri demoniorum. Unde satis intelligi
podest non tam ipsam immolationem. nam
uero deo prisci scĩ immolauerunt. sed qͦd diis
falsis & impiis demoniis immolatur repre¬
hendi auera religione in suꝑsticionib genti¬
um. Sicut enim ueritas hortatur homines
fieri socios scoꝵ angloꝵ. ita seducit impietaᷤ
ad societatem demonioꝵ. cui preparat᷑ ignis
ȩternus. sicut regnum ȩternum societati san¬
ct̃orum. Neq illine excusant im pii sua sac̾¬
lega sacra & simulachra quod eleganter int̃¬
pretantur quid queq significent. omnis qͥp¬
pe illa interpretatio ad creaturam refertur
non ad creatorem.cui uni debetur seruitus

Expanded text:
daemonia. unde et apostolica disciplina non daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immolatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus
Abbreviated transcription (Latin):
animos. ut uiuere ac spirare udeantur.
accedente presertim ueneratione multitu¬
dinis. qua tantus eis cultus impenditur.
Quib morbidis & pestilentiosis affectib
medetur scriptura diuina quem rem qͥ¬
dem notam sedtamen salubri remedio ad¬
monitionis inculeat dicens. Oclos habẽt
&non uident aures habent et non audi¬
unt. et cetera talia. Hȩc enim uerba quo
magis apta & populariter uera sunt: eo ma¬
gis incutiunt salubrem pudorem illis qui
cum talib simulachris duunum cum ti¬
more cul tum exhibent. eaq uiuenti¬
bus si is ã milia uenerantes adorantes¬
q contuentur. eisq uelut presentib p̃ces
allegant. uictimas immolant. uota persol¬
uunt sic afficiuntur omnino ut ea sen¬
su carentia putare non audeant. Ne ar-¬
bitrentur autem ist hoc solum nrõs li¬
bros uelle sonare. quod huius cemodi affe¬
ctũ humano cordi ex ydolis innascitur aꝑ-¬
tissimȩ scriptum est. Qm̃ om̃s dii gengũ

Expanded text:
animos, ut uiuere ac spirare uideantur animos, ut uiuere ac spirare uideantur accedente praesertim ueneratione multitudinis, qua tantus eis cultus inpenditur. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus mederetur scriptura diuina, quae rem quidem notam sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium
Abbreviated transcription (Latin):
nec in ista breuitate pretereundum ẽ. quod
templum. sacerdotem.sacrificium. & alia
quecunq: ad hec ꝑtinentia. nisi uni uero dõ
deber nossent dii falsi hoc ẽ demones qui
sunt preuaricatores angłi. nunquam hecs̾
acultorib suis quos decipiunt expetisseN.
Uerum hȩc cum exhibentur dõ. scdm eius
inspirationem atq doct̾rinam. uera religio ẽ.
cum audem demonib scdm eorum impiã
suꝑbiam. noxia suꝑsticio. Qua ꝓpter qui
xp̃ianas litteras utriusq destamenti sciuN.
non hoc culpant insacnlegis ntib paga¬
norum. quod construant dempla. &. institu¬
ant sacerdotia. & faciant sacrificia. sed qͦd
hec idolis & demoniis exhibeant. E ydola
quidem omni sensu carere quis dubitet:
Ueruntamen cum his loeantur sedib ho¬
norabili sublimitate ut a precantib atq
immolantib attendãtur ipsa similitudi¬
ne animatoꝵ menbroꝵ atq sensuum qͣm¬
uis insensata & ex anima afficiunt in firmoᷤ

Expanded text:
nec in ista breuitate praetereundum est, quod nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium et alia quaecumque ad haec pertinentia nisi uni uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem daemonibus secundum eorum impiam superbiam, noxia superstitio. quapropter qui Christianas litteras utriusque testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. et idola quidem omni sensu carere quis dubitet? uerum tamen cum his locantur sedibus honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus adtendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum quamuis insensata et exanima afficiunt infirmos
Abbreviated transcription (Latin):
litterȩ monent. non quod illo egeat d̾s cũ
in eisdem ipsis litt̾is aꝑtissime scriptum
non eges.sed quod etiam inhis uł acceptan¬
dis. uł reꝓbandis. uel ꝑcipiendis. non nisi
hominib consulat. Nobis enim prodest
colere dm. non ipsi deo. Cum gͦ inspirat &¬
docet quomodo colendus sit. non solum sua
nulla indigentia facit. s nr̃a maxima util¬
tade. Significatiua sunt autem omĩa talia
sacrificia. & quarundam rerum similitudi¬
nes. quibr admoneri nos opordet ad ea ipsa
quorum similitudines sunt siue scrutanda.
siue noscenda. siue recolenda. De qua
re quantum satis ẽ disserenda ded non bre¬
ius sermo flagitandus ẽ. quo nunc respon¬
dere nobis ꝓpositum ẽ. presertim quia in
aliis opusculis nrĩs de hac re multa iã di¬
ximus. & qui ante nos dei eloquia tracta¬
uerunt de similitudinib sacrificioꝵ uete¬
ris destamenti tanquam umbris figurisq
futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane

Expanded text:
litterae monent, non quod illo egeat deus, cum litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum m bonorum meorum non eges\\ sed quod etiam in his uel acceptandis uel reprobandis uel percipiendis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane
Abbreviated transcription (Latin):
finem quibusdam ad premium. quibrdam
ad iudicium predicatur. Ac ꝑhoc & quibus
omnino annuntiatañ ẽ non credituri pre¬
sciebantur. & quibz non crediturs tamen
annuntiata est in illorum exemplo demon¬
strantur. quib autem crediturs annun¬
tiatur. hi regno cȩlorum & scõrum angłoꝵ
societati preparantur.
III.de Sacrificiorum distinctione:
am uideamus eam quȩ sequitur questionẽ.
Accusant inquit ritus sacrorum. hostias.
thura & cȩdera quȩ templorum cultus exer¬
cuit cum idem cultus ab ipsis inquit uel a
dõ quem colunt exorsus est temporib pri¬
scis. cum inducitur ds̃ primitus eguisse.
Huic respondetur qm̃ ex illo scripturarum
nr̃arum loco hȩc questio ꝓposita agnoscit᷑
ubi scriptum est cam ex fructib derie. abel au¬
dem ex primituus ouium obtulisse munus
dño. Hinc potius esse intelligendũ quã sit
res antiqua sacrificium quod non nisi uni
uero deo offern oportere ueraces & sacrȩ

Expanded text:
finem quibusdam ad praemium quibusdam finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino adnuntiata non est, non credituri praesciebantur et, quibus non credituris tamen adnuntiata est, in illorum exemplo demonstrantur; quibus autem credituris adnuntiatur, hi regno caelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur. III. DE SACRIFICIORUM DISTINCTIONE. Iam uideamus eam, quae sequitur, quaestionem. <accusant\', inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse atq esse miramur: & tamen abintio
generis humani alias occultius alias eiuden¬
ttus sicut congruere demporib diinitus ui¬
sum est. nec ꝓphari destitit. nec qui in eum
crederent defuerunt abadam usq ad moysen.
& in ipso popło isrł̃ quȩ specie ⁊ quodam my¬
sterio gens ꝓph̃ica fuit. & in aliis gentibus
antequam uenisset in carne. Cum enĩ non¬
nulli commemorentur in scĩs hebraicis lib̃s
iam ex tempore abrahe.nec de stirpe carnis
eius. nec expopulo isrł. nec aduenticia soci¬
etate inpopło isrl̃. qui tamen huius sacra¬
menti participes fuerunt. cur non credamꝰ
etiam in ceteris hac atq illac gentib alias
alios fuisse quamuis eos commemoratos in
eisdem auctoritatib non legamus: Ita salꝰ
religionis huius.ꝑ quam solam ueram salꝰ
uera ueracit̃q ꝓmittunt᷑. nulli unquam defuit
qui dignus fuit & cui defuit dignus ñ fuit.
& ab exordio ꝓpagationis humanȩ usq in

Expanded text:
fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in
Abbreviated transcription (Latin):
credituri: His enim temporib & his lociᷤ
quib euangłium eius non est predicatum.
tales om̃s in eius predicatione futuros eẽ
presciebat quales non quidem om̃s sed ta¬
men multi in eius corporali presentia fuert̃
qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis cre¬
dere noluerunt. quales etiam nunc multos
uidemus cum tanta manifestatione de ilo
compleantur preconia ꝓpharum nolle ad¬
huc credere. & malle humana astucia resistere.
quam tam clarȩ atq ꝑspicue tamq sublimi
& sublimiter diffamatȩ diuinȩ cedere auctori¬
tati. quamdui paruus & infirmus ẽ intellec̾tꝰ
hominis diuinȩ cedere ueritati. Quid cͦ mirũ
sitam infidelib plenum orbem derrarum xp̃c
pnoribus scłis nouerat. ut eis apparere uel p̃¬
dieari merito nollet. quos nec uerbis nec mira¬
culis suis credituros esse presciebat: Neq .Ni.
incredibile ẽ tales fiuisse tunc om̃s quales ab
eius aduentu usq ad hoc tempus tã multos

Expanded text:
credituri? his enim temporibus et his locis, credituri? his enim temporibus et his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos
Abbreviated transcription (Latin):
luisse: Ac ꝑhoc magis si tantȩ potestatis fuiꝰ¬
set pytagoras ut ubi uellet & quando uellec
sua dogmata prediearet: & si haberet etiam
cum ea podestate summam rerum prescienti¬
am.nusquam & nunquam appareret. nͥ ubi
& quando sibi homines credituros esse pre¬
nosceret. Proinde cum xp̃o non obiciant qͦd
eius doctrinam non omnes secuntur: sentuÑ
enim & ipsi nequaquam hoc recte obici pos¬
seuł sapientie philosophorum uel etiam no.¬
mini deorum suoꝵ. quid respondebunt si ex¬
cepta illa altitudine sapientiȩ & scientiȩ dez
ubi fortassis aliud diuinum consilium lon¬
ge secrecius iatet sine preiudicio etiam alia¬
rum forte causarum quȩ aprudentib inue¬
stigari queunt. hoc solum eis breuitatis gr̃a
in huius questionis dispucatione dieamus
tunc uoluisse hominibz apparere xp̃m &
apud eos predicari doct̾rinam suam qͣndo
sciebat. & ubi sciebat esse qui in eum fuerañ

Expanded text:
luisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisluisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea potestate summam rerum praescientiam, nusquam et numquam appareret, nisi ubi et quando sibi homines credituros esse praenosceret. proinde, cum Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ que antea uł omnino non erat. uł in
paucissimis eadem sentientib non tamen
eodem ritu uiuentib fortasse latitabat. S
utrum illi dii ueri aut colendi sim: & utrũ
illa phylosophia saluti animarum aliquid
psit: hoc cum eis agimus. hoc in questionẽ
uocamus. hoc disputando conuellimus. De¬
sinant igitur obicere nobis quod omni secde
& omni nomini religionis obici potest. Cum
enim non fortuitu labi s diuina prouiden¬
tia tempora ordinari fateantur. quid cuiq
tempori aptum & oportunum sit humanũ
consilium pretergreditur: & illinc disꝑtitur.
unde ipsa ꝓuidentia reb consulit. Si enĩ
dixernt propterea non semꝑ nec ubiq fuiᷤ¬
se pytagoricam disciplinam. quia pytago¬
ras homo fuit. neq hoc in potestate habere
potuit. nunquid etiam hoc possunt dicere
eo ipso tempore quando fuit. & terrarum lo¬
cis ubi illa phylosophia iuiguit. om̃s qui eũ
potuerunt audire. etiam credere sectariq uo¬

Expanded text:
ta est, quae antea uel omnino non erat uel in ta est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uo
Abbreviated transcription (Latin):
& qui in carne iam uenerit sicut ineum cre¬
debant antiqui & apud patrem manentem
& incarne uenturum. Nec quia ꝓtempoꝵ
uarietate nunc factum annunciatur quod
tunc futurum prenunciabatur. ideo fides ip¬
sa uariata. ut salus ipsa diuersa ẽ. nec quia u¬
na eadẽq res aliis atq aliis sacͥs ⁊ sacͣmtis uel
ꝓphatur ut predicatur. ideo alias & altas res.
uł alias & alias salutes oportet intelligi. Qͥd
autem quando fiat quod ad unam eandemq
fidelium & piorum liberationem ꝑtineat con¬
silium deo tribuamus. nobis obedientiam
teneamus. Proinde aliis tunc nominib &
signis. aliis autem nunc & prius occultius.
postea manifestius. & prius apauciorib
post aplurib.una tamen eademq uerareli¬
gio significatur & obseruatur. Nec nos eis
obicuus quod aliter numa pompulius dõs
colendos romanis instituit. atq alit̃ ab eis
uł italis antea colebantur. nec quod pycha¬
goreis temporib ula phylosophia celebra¬

Expanded text:
et qui in carne iam uenerit, sic in eum creet qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant antiqui et apud patrem manentem et in carne uenturum. nec, quia pro temporum uarietate nunc factum adnuntiatur, quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa uariata uel salus ipsa diuersa est nec, quia una eademque res aliis atque aliis sacris et sacramentis uel prophetatur uel praedicatur, ideo alias et alias res uel alias et alias salutes oportet intellegi. quid autem quando fiat, quod ad unam eandemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium deo tribuamus, nobis oboedientiam teneamus. proinde aliis tunc nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebra
Abbreviated transcription (Latin):
do. & ubi cirea eam fieri oporteat sapientia
& scientia penes ipsum est. ꝓfecto et anteqͣ
ꝓpagaret hebreoꝵ gentem ꝑ quam sui ad¬
uentus manifestationem congruis sacram̃¬
tis prefiguraret & ipsis temporib israhelici¬
q regni. et deinde cum se in carne de uirgine
accepta mortalib martaliter demonstrauit. &
deinceps usq nunc cum implet omĩa quȩ ꝑ
ꝓphas ante predixit. & ab hine usq in finem
scłi quo scõs ab impiis dirempturus ẽ & sua
cuiq retributurus. idem ipse ẽ filius dei pat̾
coȩternus & incommutabilis sapientia per
quam creata ẽ uniuersa Natura. & cuiꝰ parti¬
cipatione omnis radonalis anima fit beata.
Itaq ab exordio generis humani quicunq
in eum crediderunt. eumq utcunq intelle¬
rerunt. & scđm eius precepta piȩ iustęq ui¬
xerunt quandolibet. et ubilibet fuerint. ꝑeũ
ꝓculdubio salui factisunt. Sicut enim nos
in eum credimus & apud patrem manentẽ.

Expanded text:
do et ubi circa eam fieri oporteat, sapientia do et ubi circa eam fieri oporteat, sapientia et scientia penes ipsum est profecto - et ante, quam propagaret Hebraeorum gentem, per quam sui aduentus manifestationem congruis sacramentis praefiguraret, et ipsis temporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mortalibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque nunc, cum implet omnia, quae per prophetas ante praedixit, et abhinc usque in finem saeculi, quo sanctos ab impiis dirempturus est et sua cuique retributurus, idem ipse est filius dei patri coaeternus et incommutabilis sapientia, per quam creata est uniuersa natura et cuius participatione omnis rationalis anima fit beata. Itaque ab eiordio generis humani quicumque in eum crediderunt eumque utcumque intellexerunt et secundum eius praecepta pie iusteque uixerunt, quando libet et ubi libet fuerint, per eum procul dubio salui facti sunt. sicut enim nos in eum credimus et apud patrem manentem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. dum hoc sane intersit quod linguȩ sonos
quib inter se sua sensa communicent. etiã
homines pacto quodam societatis instituere
sibi possunt. Quib autem sacris diuinitati
congruerent uoluntatem dei secuti sunt qͥ
recte sapuerunt. quȩ omnino nunquam
defuit ad saludem iusticiȩ pietatiq morta¬
lium. Et si qua in aliis atqz maliis popłis
una eademq religione sociatis uariȩ cele¬
brantur. quatenus fiat plurimum refert.
quod & humana exhortetur uł coleretur
infirmitas. & diina non oppugnetur au.¬
ctoritas. Quam obrem cum xp̃m dicamꝰ
uerbum dei ꝑ quod facta sunt omnia. &
ideo filium quia uerbum. nec uerbum di¬
ct̾um atq transactum. sed apud in cõmu¬
tabilem patrem. in commutabile ipsum
atq incommutabiliter manens. sub cuiꝰ
regimme uniuersa creatura spiritalis et eor¬
poralis ꝓ congruentia temporum locoꝵq
administrat᷑. cui moderandȩ ⁊gub̃nande. quid.qͣn¬

Expanded text:
est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum dicamus uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ideo filium, quia uerbum, nec uerbum dictum atque transactum sed apud incommutabilem patrem incommutabile ipsum atque incommutabiliter manens, sub cuius regimine uniuersa creatura spiritalis et corporalis pro congruentia temporum locorumque administratur, cuius moderandae et gubernandae quid quan
Abbreviated transcription (Latin):
Siautem potuerunt alio modo purgari. cur ñ
idem modus ꝑseuerauit in posteros: Quid
opus erat instituere nouicias consecrationes.
quȩ antiquitus non fuerunt: Hic si dicunt
deos quidem ipsos semꝑ fuisse. et ad liberan¬
dos cultores suos pariter ubiq ualuisse. sed
ꝓuarietate rerum temporalium ac terrena¬
rum quȩ scirent certis temporib locisq con¬
gruere in his alias atq alias. alibi atq alibi.
aliter atq aliter sibi uoluisse seruir. cur hane
questionem ingerunt religioni xp̃ianȩ. in qͣ
nobis ipsi ꝓ diis suis aut respondere non poᷤ¬
sunt aut si possunt in eo ipso sibi etiam pro
nr̃a religione respondeant: Ita nichil interest
ꝓdiuersa temporum locorumq congruentia.
quam diuersis sacramentis colatur si quod co¬
litur scm̃ ẽ. sicut nichil interest ꝓ diuersa lin¬
guarum auditorumq congruentia. quam di¬
uersis sonis dieatuꝵ. si quod dicitur uerum

Expanded text:
si autem potuerunt alio modo purgari, cur non si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt religioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse pro diuersa temporum locorumque congruentia, quam diuersis sacramentis colatur, si, quod colitur, sanctum est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, quam diuersis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum