comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantiã erubescat. ut quasi postergum
uiri subdiscretione sp̃s solis necessariis¬
intenta ñsciat procacit̃ detegi: s uerecun¬
de obsequi. Notandũ uͦ qd aliquando
imaginib ante corporeos ocłos adtẽpꝰ
ex aere assũptis: ꝑ angłos loquit᷑ ds sicut
nunc ad abrahã. Nonsolũ tres uiros ui¬
dere potuit: s etiã habita dõ terrenosus
głi cũ quedã nobis int̾na nunciant adtẽ¬
pus exaere corpus assumerent. exteriorib
profecto nr̃is obtutib ñ apparerent. nec
cibos cũ abrahã sumerent. nisi propt̃ nos
solidũ aliquid excȩlesti elemento ge starẽt
cant᷑: quia angłoꝵ uocabulo exprimun¬
pocest scdm historiã quare sarã redarguat
dñs cũ &e abrahã riserit. nisi quia illius ri¬
sus ad miracionis et leciciȩ fuit: sare autẽ
dubitationis. Et ab illo hoc duudicari po¬
cuit: qui corda hominũ nouit. Negauit
sara dicens. ñ risi. timuit eñi. Quomodo

Expanded text:
tanter erubescat; ut quasi post tergum tanter erubescat; ut quasi post tergum viri sub discretione spintenta, nequaquam sciat procaciter detegi, sed verecunde moderetur? Notandum autem quod aliquando imaginibus et ante corporeos oculos ad tempus ex aere assumptis, per angelos loquitur Deus, sicut nunc Abraham non solum tres viros videre potuit, sed etiam habitaculo terreno susgeli, cum quaedam nobis interna nuntiantur, ad tempus ex aere corpus assumerent, exterioribus profecto nostris obtutibus non apparerent, nec cibos cum Abraham sumerent, nisi propter nos solidum aliquid ex coelesti elemento gestarent. cantur; quia angelorum vocabulo exprimunpotest secundum historiam, quare Saram redarguat Dominus cum Abraham riserit, nisi quia illius risus, admirationis et laetitiae fuit, Sarae autem dubitationis, et ab illo hoc dijudicari potuit, qui corda hominum novit. Negavit Sara dicens: Non risi, timuit enim. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus sui. qͣndo ꝑfiliũ repromissum
fidelis erat popłs nasciturus. Ista em̃ẽ sa-¬
quã eius quȩ habet uirũ. Risus autem
sare ꝓplna est. Qui risus duplicẽ habet signi¬
ficationẽ. Siue qd̾ risus ẽẽt futurus incredu
cẽt risurus. Unde & ipse quinatus est desara.
terp̃tat᷑. Demiq scđm ioralẽ intellectũ
pẽsandũ est quanta discretione carniˢ
mina uincat. s subacta dño quasi ancilla
famulet᷑. ut iussa assit. atq anutu cordis
recte cogitationis obsistat. Qd bene nob̃
historia sacrȩ lectionis innuit. cũ abrahã
trib angłis occurrisse memorat᷑. Ipse qͥp¬
pe uenientib extra ostiũ occurrit. sarau
post ostiũ subsistit. Quid gͦ nobis ꝑhũc
domus spũalis nr̃ scilicet intellectꝰ. de¬
bet incogitatione trinitatis claustra
carnis excedere & quasi habitationis in¬
fime ianuam exire: Cura aut̃ carnis ut
femina foras ñ appareat. et ut uidere iac¬

Expanded text:
adventus sui, quando per filium repromissum adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Saquam ejus quae habet virum . Risus autem phetia est: cujus risus duplicem habet significationem: sive quod risus esset futurus incredul judicio suo esset risurus. Unde et ipse qui natus est de Sara terpretatur. Denique secundum moralem intellectum, pensandum est, quanta discretione magni mmina vincat, sed subacta dominio, quasi ancilla famuletur, ut jussa adsit, atque a nutu cordis rectae cogitationis obsistat. Quod bene nobis historia sacrae lectionis innuitur, cum Abraham tribus angelis occurrisse memoratur. Ipse quippe venientibus extra ostium occurrit, Sara vero post ostium subsistit. Quid ergo nobis per domus, spiritalis noster scilicet intellectus debet in cogitatione Trinitatis claustra carnis excedere, et quasi habitationis infimae januam exire? Cura autem carnis, ut femina, foras non appareat, et videri jac
Abbreviated transcription (Latin):
głioꝵ testimoniũ. qd̃ uelut oleũ fidelib
insignũ est datum. S proinde uitulum
cũ lacte & butiro abrahã edẽdũ apposuit:
quia nec corpus dñi qđ ẽ uitulus sine lac¬
te legis. nec lac legis sine buti ro. hoc est
sine euangłii testimonio ẽẽ potest. Tria
aut sata u̾nde panes subcinericios fecit¬
sara: triũ filioꝵ noc imaginẽ indicant.
ex quib om̃e genus hominũ natũ est. Qui
diuinȩ trinitat credentes : ex aqua baptis
tria sata. quȩ mulier ieuangłio cog
noscitur fermentasse. Azimi aut̃ pane ᷤᷤ
eoqd̃ sine fermento maliciȩ &e sine langũo¬
re nequitie.sine feruore ꝑuerse doctri¬
ne. oporteat e̾ẽ credentiũ unitatẽ. Sub¬
lut esca bene placita dõ acceptabiles
efficiant᷑. Subarbore aũt eos sedisse. pas¬
sionis dñicȩ erat signũ. cuius ipsisunt
predicatores. Qd aut̃ promitait ds sare
sterili filiũ dicens. circa tempꝰ ħ ueniã:
ñ de temporib significat. s de qualitate

Expanded text:
eluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyro Abraham ad edendum apposuit, quia nec corpus Domini, quod est vitulus sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est, sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne genus hominum natum est, qui divinae Trinitati credentes, ex aqua baptismtria sata, quae mulier in Evangelio dicitur fermentasse. Azymi autem panes idcirco, quod sine fermento malitiae, et sine languore nequitiae, sine fermento doctrinae oporteat esse credentium unitatem. Sublut esca bene placita Deo acceefficiantur. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promisit Deus Sarae sterili filium dicens: Circa tempus hoc veniam, non de temporibus significat, sed qualitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Eͦ abraham d̾s ostendit illi stellas cel
dicens. sic faciã semen tuũ idẽ xp̃ianã
gentẽ cuius tu pater infide subsistis.
sic faciam resurrectionis lumine cho¬
ruscare. Deinde monstrauit ei arenam
maris dicens. sic erit in multitudine sem̃
tuũ. hoc ẽ erit quidẽ copiosa gens iudeoꝵ.
mitteret ei ds qd̾ ẽẽt possessor repromissi¬
onis futurus. signũ petit ꝑ qd̾ agnosceret.
ñ quasi dubitans anfieret: s quomͦ futurũ
esset exquirens. cui dñs hanc similitudi¬
nem proposuit. Sume inquit mͥ uacã
triẽnem. &e caprã trimã. &e arietẽ anno¬
rũ trium. turturẽ quoq ac colũbã. Tol
lens igitur abraham uniuersa hec: dii¬
altrinsecus posuit. aues aut̃ ñ diuisit. des¬
cenderuntq uolucres suꝑ cadauera: et
abigebat eos abram. Cũq occubuisset
sol: pauor irruit suꝑ abram. e horror
magnus &e tenebrosus inuasit eũ. Appa

Expanded text:
eus Abram foras, ostendit illi stellas coeli dicens: Sic faciam semen tuum, id est, Christianam gentem, cujus tu pater in fide subsistis, sic faciam resurrectionis lumine coruscare. Deinde demonstravit illi arenam maris, et dixit: Sic erit in multitudine semen tuum, hoc est, erit quidem copiosa gens Judaeorumitteret ei Dominus quod esset possessor repromissionis futurus, signum petit, per quod agnosceret, non quasi dubitans an fieret, sed quomodo futurum esset exquirens. Cui Dominus hanc similitudinem proposuit. Sume, inquit, mihi vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum lens igitur Abraham universa haec altrinsecus posuit, aves autem non divisit. Descenderuntque volucres super cadavera, et abigebat eas Abram. Cumque occubuisset sol, pavor irruit super Abram, et horror magnus et tenebrosus irruit in eum, a
Abbreviated transcription (Latin):
astaroth. carnaim et gentes fortes simul cũ
cis. &x õs ãmoneoᷤ in sauhe cuntate. Antequã
sodomã ꝑuenirent. quatuor reges ꝓfecti
debabilone: interfecerunt gigantes hoc
est raphaim. Robustos quoq arabie et
turim in hom. & emin eiuitate sauhe.
quȩ usq hodie sic uocat᷑. Turim aũt &
emm. terribiles &e horrendi in t̃pretantur.
&e reuertentes uenerunt ad fontẽ iudicii.
hocẽ cades. ꝑanticipationẽ dr̃. qd̾ postea
sic uocatũ est. Significat aũt locũ apud
petrã qui fons iudicii nominat᷑: qͥa ibi

Expanded text:
Assarothcarnaim, et gentes fortes cum eis Assarothcarnaim, et gentes fortes cum eis simul, et Ominaeos in Sabe civitate. Antequam Sodomam pervenirent quatuor reges profecti de Babylone, interfecerunt gigantes hoc est Raphaim, robustos quosque Arabiae, et Zuzim in Hom, Emim in civitate Save, quae usque hodie sic vocatur. Zuzim autem et Emim terribiles et horrendi interpretantur, Et revertentes venerunt ad fontem Judicii, hoc est Cades. Per anticipationem dicitur, quod postea sic vocatum est. Significat autem locum apud petram, qui fons Judicii nominatur quia ibi
Abbreviated transcription (Latin):
accũ est aũt in illo cẽpore ut amra¬
phel rex sennaar & arioch rex ponti ce
chodorlaomor rex elamitarũ. et chadal
rex gentiũ. mnirent bellũ contrabara re¬
gẽ sodomoꝵ & contra bersa regẽ gomor¬
re.& contra sennaab regẽ adame. et
contra semebeer regẽ seboim contraq:
regẽ balȩ ipsa ẽ segor. Om̃s hi conuene¬
runt inuallẽ siluestrẽ quȩ nunc est
diuino igne subuerse sunt illa par¬
uula ñcupet᷑. Siquidẽ segor transfer
lbro scribit᷑ in qua fuerc̃ ante puteibi¬
cuminis post dei irã & sulphuris plu¬
uam: inmare moruũ uersa ẽ. Pcusseruntq
riphaum. inastaroth. carnaun &e zuzim cũ eĩ
Etenĩ insauhe ca nathaum. & horreos in mõ¬
cib seir usq ad campestria pharan. que est
insolitudine. Reuersiq sunt & uenerunt
ad fontem mesphat. ipsa est cades. & ꝑcusse¬
runt omnẽ regionẽ amalechitarũ. et amor¬
reũ qui habitabat inasasonthamar. Aua
edicio sic habet & conciderunt gigantesin

Expanded text:
actum est autem in illo tempore ut Amraphel rex Sennaar, et Arioch rex Ponti, et Chodorlahomor rex Elamitarum, et Thadal rex gentium, inirent bellum contra Bara regem Sodomorum, et contra Gersa regem Gomorrhae, et contra Sennaab regem Adamae, et contra Semeber regem Seboim, contraque regem galae, ipsa est Segor. Omnes hi convenerunt apud vallem silvestrem quae nunc est divino igne subversae sunt, illa parvula nuncupatur. Siquidem Segor transfertlibro scribitur, in qua fuerunt ante putei bituminis, post Dei iram et sulphuris pluviam, in mare Mortuum versa est. Percusseruntque Raphaim in Assarothcarnaim et Zuzim cum eis, et Emim cum Save, Cariathaim et Chorraeos in montibus Seir usque ad campestria Pharan quae est in solitudine. Reversique sunt, et venerunt ad fontem Misphat, ipsa est Cades; et percusserunt omnem regionem Amalecitarum et Amorrhaeorum, qui habitabat in Asasonthamar. Alia autem editio sic habet: Et conciderunt gigantes in
Abbreviated transcription (Latin):
Surge tolle urorẽ tuam & duas filias quas
babes. ne & tu parit̾ ꝑcas inscelere cuntatis.
Dissimulante illo: apprehederunt manũ eius.
ac manũ uxoris ac duarũ filiarũ eiꝰ eoqd̾ par¬
ceret dñs illi. & eduxerunt eũ posueruntq
ertia ciuitatẽ. ibiq locuti sunt adeũ dicenteᷤ.
alua ammã cuam noli respicere postergũ.
nee stel inom̃i loco circa regionẽ. s in monte
sluĩ te fac. ne ce tu simul pereas. Igitur. loth
ft̃ abrahã iustus & hospitalis insodomis.
quier illo incendio qd erat similitudo futu¬
ri iudicii meruit saluus euade: typũ figu¬

Expanded text:
Surge, tolle uxorem tuam, et duas filias quas habes: ne et tu pariter pereas in scelere civitatis. Dissimulante illo, apprehenderunt manum ejus, et manum uxoris, ac duarum filiarum ejus, eo quod parceret Dominus illi. Eduxeruntque eum, et posuerunt extra civitatem: ibique locuti sunt ad eum, dicentes: Salva animam tuam: noli respicnec stes in omni circa regione, sed in monte salvum te fac, ne et tu simul pereas. Igitur Lot frater Abraham, justus et hospitalis in Sodomis, qui ex illo incendio quod erat similitudo futuri judicii, meruit salvus evadere, typum figu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in genesi euidenter fuit: quando egͥssus
ẽ de carran. quomͦ possit hoc ẽẽ uerũ nisi for¬
egressus est abrahã de terra chaldecoũ &e ha¬
bitauit incharran. ñ sic accipiat᷑. tunc egres¬
Iam eñi erat in mesopotanna sicut supra
dictum ẽ quando illud audiuit adño. S
ipsa regula recapitulationis. contexere
uoluit stephanus. & simul dicere. unde
egressus iͥi habitau̾it c̃ ait. tc̃ abra egͤssus ẽ de t̾ra
caldeoꝵ ⁊ habitauit in carran. in medio aũt .i.
inter egͦssĩ de terra caldeoꝵ. ⁊ habitationẽ ĩ carian.
locutus est eidñs. Postea uͦ qd̾ ad iungit
sephanus. & inde post quã mortuus est
pat̾ eius collocauit eũ dñs interrahac: intu¬
endũ est qd̾ non dixit & post quã mortuusẽ
pat̾ eius. egressus est de charran. s inde colloca¬
uit eum dñs interrahac: ut post habitatio¬
nẽ incharran: collocaret᷑ int̾ra chanaan: non
post mortẽ patris egressus. s pꝰ mortẽ patris

Expanded text:
iptura Geneseos loquitur — fuit, quando egressus est de Charran, quomodo possit esse hoc uerum; nisi foregressus est de terra Chaldaeorum et habitauit in Charran, non sic accipiatur: tunc egresiam enim erat in Mesopotamia. sicut supra dictum est, quando illud audiuit a domino — sed ipsa regula recapitulationis contexere uoluit Stephanus et simul dicere, unde egressus ubi habitauerit, cum ait: tunc Abram egressus est de terra Chaldaeorum et habitauit in Cinter egressum de terra Chaldaeorum, et habitationem in Charran, locutus est ei Deus. Postea vero quod adjungit Stephanus, Et inde, postquam mortuus est pater ejus, collocavit illum in terra hac; intuendum est, quia non dixit, Et postquam mortuus est pater ejus, egressus est de Charran; sed, Inde collocavit eum Deus in terra hac: ut post habitationem in Charran collocaretur in terra Chanaan, non post mortem patris egressus, sed post mortem patris
Abbreviated transcription (Latin):
Ueruntam̃ &e de sodomis potuit & sic dici
quia sciebat ds ibi ñ ẽẽ uel .x. &e ideo sic respõ¬
debat᷑ abrahe. ut significaret᷑ nec tot ib pos¬
se inueniri ad ex aggerationẽ iniquitatis eoꝵ.
Non eñi necesse erat deo tam sceleratis hõib par¬
cere. ne cum illis ꝑderet iustos cũ posset iustiᷤ mñ lib̾atis

Expanded text:
Verumtamen de Sodomis potuit Verumtamen de Sodomis potuit quia sciebat Deus ibi non esse vel decem, et ideo sic respondebatur Abrahae ut significaretur nec tot ibi posse inveniri ad exaggerationem iniquitatis illorum. Non enim necesse erat Deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis perderet justos, cum posset justis inde liberatis
Abbreviated transcription (Latin):
nũ posuit. si forte conuerterent᷑ & saluarentur.
Qumquagenarius eñi semꝑ ad penitentiam re¬
fert᷑. Unde & dauid in eodẽ numero. psalmum
scripsit penitentiȩ. Proinde quando aspicit de¬
us delinquentiũ uitam nequaquã uelle reuer¬
q ad penitentiã. qũa quinquagenariꝰ prefigu¬
rat: confestim ardorẽ immoderatȩ lururiȩ cõ¬
pescit igne gchenuȩ. Usq ad decẽ aũt iustos
ñ perire sodomã dicit. quia si inquelibet per
decẽ preceptoꝵ custodiã xp̃i nom̃ inueniatur.:
iste ñ perit. denari eñi numeri figura crucẽ
tates quȩ imbrib igneis cõbustȩ sunt. illos n
desodomis dixit ds ñ se ꝑde locũ sunuenirent᷑
illicuł.x. iusti: speciali quadã sententia de illa
ciuitate an de om̃ib intelligendũ sit gene¬
raliter parcere din locomquocũq uel decẽ
iusti fuerint. Inqua questione ñ est quidem
necesse ut hoc deom̃i loco acciꝑe debeamus.

Expanded text:
num posuit, si fortnum posuit, si fortumerus, semper ad poenitentiam refertur. Unde et David in eorum numero psalmum scripsit poenitentiae. Proinde quando aspicit Deus delinquentium vitam nequaquam velle reverti ad poenitentiam, quam quinquagenarius numerus figurat, confestim ardorem immoderatae luxuriae compescit igne gehennae. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, quia si in quolibet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, iste non perit. Denarii enim numeri figura crucem tates quae imbribus igneis conflagratae sunt, illud, de Sodomis dixit Deus, non se perdere locum si invenirentur illic vel decem justi, speciali quadam sentecivitate, an de omnibus intelligendum sit generaliter, parcere Deum loco, in quocunque vel decem justi fuerint?-- Resp. Non est quidem necesse, ut hoc de omni loco accipere compellamur.
Abbreviated transcription (Latin):
nuda &e apta sint ocłis eius: mala tamen
sodomȩ et gomone noluit audita iudicare
quiait. Descendã &x uidebo utrũ clamorẽ qui
probationẽ quasi dubitat. nisi ut grauitatis
nobis exemplũ proponat. ne mala hominũ
ante presumamus credẽ qũa probare: Et ec¬
ce pangłos ad cognoscenda mala descendit.
ficultate credidit. cũ audiuit: et tam̃ sine tar¬
ditate ꝑcussit. cũ uerũ cognoscendo repꝑit.
et tarde credenda fc̃ cũ audiunt᷑. & citius puni¬
enda cũ ueracit̾ agnoscunt᷑.
onuertert̃q se inde: et abierunt sodomã.
abraham uͦ adhuc stabat corã dño. & apꝓpin¬
quans ait. Nunquid ꝑdes iustũ cũ impio: Si
fuerint quinquaginta iust inciuitate ꝑibt̃
simul. & ñ parces propt̃ quinquaginta iustos si¬
quaginta iustis usq indecẽ siinuenirentur
in sodomis. dixerit dñs urbẽ eẽ saluandã: Nu¬
merũ eñi quinqͣgenariũ propt̃ penitentiȩ sig¬

Expanded text:
nuda et aperta sint oculis ejus, mala tamen nuda et aperta sint oculis ejus, mala tamen Sodomae noluit audita judicare, qui ait: Descendam et videbo utrum clamorem qui probationem quasi dubitat, nisi ut gravitatis nobis exemplum proponat, ne mala hominum ante praesumamus credere quam probare? Et ecce per angelos ad cognoscenda mala descendit, ficultate credidit cum audivit, et tamen sine tarditate percussit cum verum cognoscendo reperit,et tarde credenda sunt cum audiuntur, et citius punienda cum veraciter agnoscuntur. Converteruntque se inde, et abierunt Sodomam, Abraham vero adhuc stabat coram Domino, et appropians ait: Nunquid perdes justum cum impio? Si fuerint quinquaginta justi in civitate, peribunt simul, et non parces loquaginta justis usque ad decem, si invenirentur in Sodomis, dixerit Dominus urbem esse salvandam. Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiam sig
Abbreviated transcription (Latin):
dubitantis qͥd duoꝵ potiꝰ euenturũ sit: sed
irascentis & minantis sisic accipiamus nul
la questio est. More quippe humano deus
inscripturis ad homines loquit᷑. & eiꝰ iram
norunt sine ꝑturbatiõe eiꝰ intelligere qui
credunt dm̃ in cõmutabilẽ ẽẽ. Solemus eti
am sic minant̃ loqui. Uideamꝰ si ñ tibi facio
aut uideamꝰ si ñ illi fecero. ⁊ siñ potuero tͥ fac̾ẽ. uł sci
am .i. ħ ip̃m exꝑibor utrũ ñ possim. Qd cũmi¬
nando ñ ignorando dr̃. Irati apparet affectꝰ.
s ꝑturbatio ñ cadit indm. Mos aũt huma¬
nȩ locutionis. & usitatus est. & humane in¬
sirmitati congruit. cui ds̃ coaptat locutionẽ
suam. Peccatũ cũ uoce ẽ culpa inactione.
S quid hoc exemplo nisi nos ad monem᷑.
ne ad proferendam sententiã unquã preci¬
pites ẽẽ debeamus. ne temere indiscussa u¬
dicemus. ne qualibet mala audita nos mo¬
ueant. ne passim dicta sine approbatione
sententiȩ probatione cõpesceret. cũ omma

Expanded text:
dubitantis, quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis acla quaestio est. More quippe humano Deus in Scripturis ad homines loquitur, et ejus iram norunt sine perturbatione ejus intelligere, qui credunt Deum incommutabilem esse. Solemus am sic minanter loqui: "uideamus, si non tibi facio" aut: "uideamus, si non illi fecero", et: "si non potuero tibi facere, uel sci hoc ipsum experibor, utrum non possim, quod comminando non ignorando dicitur. Irati apparet affectus, sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis, et usitatus est, et humanae infirmitati congruit, cui Deus coaptat locutionem suam. Peccatum cum voce est culpa in actione; libertate. Sed quid hoc exemplo, nisi nos admonemur, ne ad proferendam sententiam unquam praecipites esse debeamus, ne temere indiscussa judicemus, ne quaelibet mala audita nos moveant, ne passim dicta sine probatione sententiae prolatione compesceret, cum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tua &e de cognatione tua. & de domo pa¬
tris tui. et uem interrã quã monstraue¬
ro tibi. & factam de ingentẽ magnam.
Quis aut alius exiuit in abrahã de terra
&e de cognatione sua. ut apud exteros
locupletaretur. & ẽẽt ingentẽ magnã:
nisi xp̃c qui relicta terra ce cognatione
tib mundi huiꝰ. & opib terrenis &e de
uiciorum. quȩ nobis anatiuitate cohe¬
rentia. uelut affinitate quadã &e con¬
sangiinitate comuncta sunt. Siue dedo¬
mo patris nr̃i. id ẽ de omni memoria hu
ius mundi. ut ei renuntiantes. possimus
inpopło dei dilatari.in terrã cęlestis
promissionis cũ tempus aduenerit in¬
troduci. faciamq te ingentẽ magnã
ce benedicã tibi. ce magnificabo nomen
tuũ. erisq benedictus. Benedicã bene

Expanded text:
cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram quam monstravero tibi; faciamque te in gentem magnam. Quis autem alius exivit in Abram de terra sua et de cognatione sua, ut apud exteros locupletaretur, et esset in gentem magnam, nisi Christus, qui, relicta terra et cognatione tibus mundi hujus, opibus terrenis, et de prioribus, quae nobis a nativitate nostra cohaerentia, velut affinitate quadam et consanguinitate conjuncta sunt; et de domo patris nostri, id est, de omni memoria mu mundi, ut ei renuntiantes possimus in populo Dei dilatari, et in terram coelestis repromissionis, cum tempus advenerit, introduci. Faciamque te in gentem magnam, et benedicam tibi; et magnificabo nomen tuum, erisque benedictus. Benedicam be
Abbreviated transcription (Latin):
corpus sc̃arum mulierũ ñ uis maculet sed
uoluntas. & excusari possit sarai qđ famis
cẽpore sola regi inperegrims locis marito
comuge resistere nequiuerit: tamen
potest &e alit feda necessitas excusari. qđ
uxta librũ hester quecũq mulierũ pla¬
cuisset regi apud ueteres. sex mensib oleo¬
mirteo ungebat᷑. & tunc demũ ingredie¬
bat᷑ ad regem. Sicq pot̾ fieri ut sarai post
tur introitus. & abre pharao multa de¬

Expanded text:
corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari possit Sarai quod famis tempore sola regi in peregrinis locis marito conveniente resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibibus utebatur, et tunc demum ingrediebatur ad regem. Poterat fieri ut Sarai postqtur introitus, et Abrahae Pharao multa d
Abbreviated transcription (Latin):
erant filias eiꝰ: & dixit. Surgite egredimini
deloco isto. quia dñs delebit ciuitatẽ istã.
cͥt uisusẽ eis qͣsi ludens loqui. & locutꝰ est
inquit adgencros suos. qui acceꝑant filias
suas. quia postea duç filiȩ loch. uirgines fuis
rat. Ecce duç filiȩ meȩ que ñ cognouerunt
uirũ. Et nunc scriptura cõmemorat eũ ha
cutus est adsponsos qui accepturi erant filiã
euis. Nec dũ gͦ filiȩ uirgines. matrimonio fue¬
rant copulate.

Expanded text:
imini de loco isto, quia delebit Dominus civitatem hanc. Et visus est eis quasi ludens loqui. Et locutus est, inquit, ad generos suos qui accepturi erant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuissrat: Ecce duae filiae meae quae non cognoverunt virum, et nunc Scriptura commemorat eum cutus est ad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Nondum ergo virgines filiae matrimonio fuerant copulatae.
Abbreviated transcription (Latin):
chanaan qñ nuic nepotẽ suscepit. cuius
unuersũ semen illic fuerat regnaturũ. expro¬
misso dei hereditate donata. Nam eripso abra¬
ham natus est. ismabel de agar. Nati &e alii
ercehura ad quos illiꝰ terre ñ ꝑtine̾t hereditã.
Et ex ysaac natus ẽ esau qui similit̃ ab illa
hereditate est alienatus. Ex iacob aut filio
ꝑtimierunt. Sic gͦ collocatus & constitu¬
t ẽ in illa terra abrahã. qm̃ ui xit usq ad
natiuitatẽ iacob si recte intelligit᷑ soluta
est questio scd̾m recapitulationẽ: quãuis
&e aliȩ recapitulationes ñ sint contẽpnende.

Expanded text:
c eum nepotem suscepit, cuius uniuersum semen illic fuerat regnaturum ex promisso dei hereditate donata. nam ex ipso Abram natus est Ismahel de Agar, nati et alii ex Cettura, ad quos illius terrae non pertineret hereditas. et ex Isaac natus est Esau, qui similiter ab illa hereditate alienatus est. ex Iacob autem filio pertinuit. sic ergo conlocatus et constitutus in illa terra Abram, quoniam uixit usque ad natiuitatem Iacob, si recte intellegitur, soluta quaestio est secundum recapitulationem, quamuis et aliae solutiones non sint contemnendae.
Abbreviated transcription (Latin):
& suã uitã ce conuigis pudiciciã. ꝑtine
aut̃ adsanã doctrinã. quando habet qͥd
faciat homo. ne temptet dnm dm suũ.
Neq eñi ce ipse saluator ñ pot̾at tueridis¬
cipłos suos. quib tam̃ ait. si uos ꝑsecuti
fuerint inunã ciuitatẽ: fugite inaliam
Cuiꝰ rei exemplũ prior prebuit. Hã cũ
potestatẽ haberet ponendi animã suã.
nec eã poneret nisi cũ uellet inegyptum
tamen infans parentib portantib fug̃
ad diem festũ ñ euident̃ s latent̃ alces¬
dit. cũ alias palam loqueret᷑ iudeis irascen¬

Expanded text:
 suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet, quod faciat homo, non temptare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter asdit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascen
Abbreviated transcription (Latin):
insinuetur. Ibi sp̃alis unctionis et chimia¬
matis odoramenta conficiunt᷑: ut scificatio
ip̃s sc̃ & orationũ sacrarũ misteriũ nobis
cõmendent᷑. Hec enim omnia ñsolum p̃¬
cedentium patrũ dictis ita explicata in¬
uenimus: uerũ ipsorũ apłoꝵ tͣditione ac scͥptis
certissime ꝑcepimus. Nam paults adcho¬
rintios scribens ita ait. Nolo aut̃ uos ig¬
norare fr̃s. qd̾ patres nr̃i omnes sub nube
fuerunt. et om̃s ꝑmare transierunt. et
om̃s inmoyse baptizati sunt innube &

Expanded text:
insinuetur. Ibi spiritualis unctionis et thymiainsinuetur. Ibi spiritualis unctionis et thymiamatis odoramenta conficiuntur, ut sanctificatio et orationum sacrarum mysterium nobis commendetur. Haec enim omnia non solum praecedentium Patrum dictis ita explicata invenimus, verum ipsorum apostolorum traditione ac Scripturis certissime percepimus. Nam Paulus ad Corinthios scribens, ita ait: Nolo autem vos ignorare, fratres, quod patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt; et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Nter ceteras scripturas quas pentathe¬
ucus legis continet. merito liber exodi
eminet.inquo pene om̃ia sacramenta
quib presens eccłia instituit᷑. nutrit᷑.¬
& regitur figuraliter ex primunt᷑. Nã
ib ꝑ corporalem exitum filiorũ isrł
de egipto terrestrynr̃ exitus despũalz
egipto demonstrat᷑:. Ibi ꝑtransitum
maris rubri. et pharaonis atq egipti¬
orum submersionẽ: baptismi misteriũ
& sp̃alium hostiũ interitus figuratur. Ibs
tipici anni immolatio. et paschȩ celebra¬
tio: ueri agni passionẽ ac nrãm redemptio¬
nem insinuant. Ibi manna decelis.et po¬
tus de petra egenti popło dãtur: ut doce¬
at nos celestẽ panẽ et potũ iitȩ desiderare.
Ibi precepta atq iudicia popło dei inmon¬
te traduntur: ut discamus suꝑnis subici
disciplims. Ioi tabernaculi constructio
atq uasorum eiussimul cũ cultu & sacͥ¬
ficiis fieri iubetur: ut sc̃ȩ eccłiȩ mirabilis
ornatus. & sp̃alium sacrificiorũ ritus in hoc

Expanded text:
nter caeteras Scripturas quas Pentateuchus legis continet, merito liber Exodi eminet, in quo pene omnia sacramenta quibus praesens Ecclesia instituitur, nutritur et regitur, figuraliter exprimuntur. Nam ibi per corporalem exitum filiorum Israel de Aegypto terrestri, noster exitus de spirituali Aegypto demonstratur: ibi per transitum maris Rubri et Pharaonis atque Aegyptiorum submersionem, baptismi mysterium et spiritualium hostium interitus figuratur. Ibi typici agni immolatio, et Paschae celebratio, veri Agni passionem ac nostram redemptionem insinuant. Ibi manna de coelis et potus de petra egenti populo dantur, ut doceat nos coelestem panem et potum vitae desiderare. Ibi praecepta atque judicia populo Dei in monte traduntur, ut discamus supernis subjici disciplinis. Ibi tabernaculi constructio atque vasorum ejus simul cum cultu et sacrificiis fieri jubetur, ut sanctae Ecclesiae mirabilis ornatus, et spiritualium sacrificiorum ritus in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Demoyse et uxore eiꝰ &e quomͦ apparuit ei dñs inflã¬
ma ignis inmedio rubi cũ pasceret oues.
De eoqd̾ iubet dñs moysi descende in egyptũ ad pha¬
raonem ut dimittat isrłitas aterra egypti et de signo uir¬
ge inserpentẽ uerse & manu leprosa.

Expanded text:
De Moyse et uxore ejus, et quomodo apparuit ei Dominus in flamma ignis, in medio rubi, cum pasceret oves.De eo quod jubet Dominus Moysi descendere in Aegyptum ad Pharaonem, ut dimittat Israelitas a terra Aegypti; et de signo virgae in serpentem versae et manu leprosa.
Abbreviated transcription (Latin):
ducere interrã repromissiomis ce de ab negato suo cũ eis tͣnsitu.¬
de mandatis ad ppłm datis.
De descensione moy si demonte euiꝰ faciem cornutã sine
uelamine filii isrł uidẽ non poterant. qui eis exposuit
uerbũ dñi et de sabbati custodia.

Expanded text:
ducere in terram repromissionis, et de abnegato suo cum ejus transitu.de mandatis ad populum datis.De descensione Moysi de monte, cujus faciem cornutam sine velamine filii Israel videre non poterant, qui eis exposuit verbum Domini; et de sabbati custodia.
Abbreviated transcription (Latin):
Deuelo qd diuidebat scũariũ et scm̃scõrum et de
columnis ipsius et depropiciatorio ponende suꝑ ar¬
cam necñ & de tentorio in introitu tab̃nacłi suspen¬
dendo et columnis eiꝰ uectibq illis qui abangło usq
adangłm ueniebant.

Expanded text:
De velo quod dividebat sanctuarium et sanctum sanctorum, et de columnis ipsius, et de propitiatorio ponendo super arcam; nec non et de tentorio in introitu tabernaculi suspendendo, et columnis ejus, vectibusque illius qui ab angulo usque ad angulum perveniebant.
Abbreviated transcription (Latin):
ta eorum sensus similitudinẽ. prout diuina
gr̃a me posse concessit. inserui ex positiones.
Unde deprecor ut si confectũ opus duxeris dig
accõmodei: & cõmumter scđm caritatis regulã
cũ preximis tuis utaris bono. qd tibi agnos¬
cis munere collatũ ẽẽ diuino. De cetero quoq
oblecro ut fragilitatẽ meam mrationib adiu¬
ues. deprecans suꝑnam maiestatẽ ut me inpre¬
sentis pelagi tempestate. ita gr̃a sua gub̃ net:
qualiter me inpresent: uita insuo seruitio uti¬
lem. et infutura largitatis sue ope concedat

Expanded text:
ta eorum sensus similitudinem, prout divina ta eorum sensus similitudinem, prout divina gratia me posse concessit, inserui expositiones. Unde deprecor ut si confectum opus dignum duxeraccommodes; et communiter secundum charitatis regulam, cum proximis tuis utari bono quod tibi agnoscis munere collatum esse divino. De caetero quoque obsecro ut fragilitatem meam orationibus adjuves, deprecans supernam majestatem ut me in praesentis pelagi tempestate ita sua gratia gubernet qualiter me in praesenti vita, in suo servitio utilem, et in futura, largitatis suae ope concedat
Abbreviated transcription (Latin):
euangłista cũ ineuanglio suo dominicã
passionẽ describeret: ub ad illũ locũ ꝑuen¬
cumest. quo incruce pendentiũ latronũ
erura frangerent᷑: hinc testimoniũ sum̃s
ait. Adiłim aũt cũ uenissent ut uiderunt
cum iã mortuũ ñ fregerunt eius crura: sed
unus militũ lancea latus eiꝰ aperuit: et con¬
tinuo exiuit sanguis et aqua. Et paulo post.
facta sunt inquit hec ut scriptura implere¬
tur:os ñ cõminuetis exeo. Et cetera. Quaꝓꝑ¬
ter dileccisime ancisticũ treculphe uidetur
michihuiꝰ libri necessaria ẽẽ meditatio: in
quo sacramentorum atq misteriorũ celes¬
tiũ tanta uis existit. ut ñ solum euangłicis.
s etiam legalib ad xp̃i cultũ plenit̾ instru¬
amur traditionib. feci enim sicut intua
epła mͥ iussistr. & collegi undiq descõrum
patrũ dictis inunũ uolumen singularũ sen¬
tentiarũ ex solutiones: et ubi minus antiquo¬
rum inuenire potui explanationes. nr̃as iux¬

Expanded text:
evangelista, cum in Evangelio suo Dominicam passionem describeret, ubi ad illum locum perventum est, quo in cruce pendentium latronum crura frangerentur, hinc testimonium sumens ait: Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Et paulo post: Facta sunt, inquit, haec, ut Scriptura impleretur: Os non comminuetis ex eo, etc. Quapropter, dilectissime antistitum Freculphe, videtur mihi hujus libri necessaria esse meditatio, in quo sacramentorum atque mysteriorum coelestium tanta vis existit, ut non solum evangelicis, sed etiam legalibus ad Christi cultum pleniter instruamur traditionibus. Feci enim sicut in tua epistola mihi jussisti: et collegi undique de sanctorum Patrum dictis in unum volumen, singularum sententiarum solutiones; et ubi minus antiquorum invenire potui explanationes, nostras jux
Abbreviated transcription (Latin):
tempore conscendunt. Item quia cheru¬
bm scientiȩ multitudo. siue scientia
multiplicata interp̃tatur: bene cheru¬
bin & flamineus gladius ad custodien
ditus ad suꝑnam patriam patet. aqua ꝑ
luptatum discessimus. Et bene ñ simplici¬
ter flaminã. s: gladiũ dicit flamineũ ante
paradisum collocatum. ut feriendas in
nobis illecebras concupiscentiȩ carnis in¬

Expanded text:
tempore conscendunt. Item quia cherubim scientiae multitudo, sive scientia multiplicata interpretatur, bene cherubim et flammeus gladius ad custodiendditus ad supernam patriam patet, ex qua petitum carnalium voluptatum discessimus. Et bene non simpliciter flammam, sed gladium dicit flammeum ante paradisum esse collocatum, ut feriendas in nobis illecebras concupiscentiae temporalis in
Abbreviated transcription (Latin):
coronam incelis. Hec gͦ decreatione mun
brum huius oꝑis hoc loco t̾minari cen¬
suimus: ut cętera quȩ scriptura sacra
post deiectionẽ adam de paradiso cõme¬
morat. initio sequentis libri consideremꝰ.¬

Expanded text:
coronamur. Haec ergo de creatione mundprimum hujus operis hoc loco terminari censuimus; ut caetera quae Scriptura sacra post dejectionem Adam de paradiso commemorat initio sequentis libri considerem
Abbreviated transcription (Latin):
ata uita significabat᷑. habitaret utiq
peccator inmiseria. Qd̃ aut dicitur collo¬
casse ds ante paradisũ uoluptatis che¬
rubin &e flammeũ gladiũ. hoc ꝑcęlesteᷤ
utiq potestates inpara diso uisibil fac¬
tum eẽ. credendũ est. ut ꝑ angłicũ mi¬
nisteriũ eẽt illic ignea quędam custo¬
dia. Non tamen frustra factum ẽẽ nisi
quia significat aliquid etiam de spũali
paradiso: ñ est utiq dubitandũ. Quȩ
etiam custodia bene uersatilis asseritur.
pideoqd̃ quandoq ueniret tempus. ut
etiam remoueri potuisset. Remota est
nanq: enoch apeccatorib translato. Re¬
ta om̃ib electis: cũ dño baptirato aꝑti
sunt ei cȩli. Remota itẽ singłis: cũ bap¬

Expanded text:
aliter significabatur, habitaret utique peccator in miseria. Quod autem dicitur collocasse Deus ante paradisum voluptatis cherubim et flammeum gladium, hoc per coelestes utique potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia; non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spirituali paradiso, non est dubitandum. Quae etiam custodia bene esse versatilis asseveratur, pro eo quod quandoque veniret tempus ut etiam removeri potuisset. Remota est namque Enoch a peccatoribus translato, reta omnibus electis, cum Domino baptizato, aperti sunt ei coeli; remota item singulis
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi qͥdem fecerunt sibi ꝑuomata defo¬
liis fic quib pudenda tegerent. s dñs fa¬
cit illis tunicas pelliceas. quib om̃e cor¬
pus illors induat. quia ipsi ꝑdita ꝑ pre¬
uaricationẽ gła innocentiȩ. pretende¬
runt sib uelamen excusationis. quo suã
culpam inconditorẽ transfunderent.
ĩmutabilis. in anima simul⁊ ĩ carne mł¬
tauit pena mortalitatis. Narrat autẽ
euuanglica parabola quia pius pater
reuertent ad se ꝑpenitentiã filio luxu¬
rioso int̾ alia munera etiã stolã ptoferri
primã. &e eũ indui precepit: Mistice insi¬
nuans quia elect᷑ habitũ ĩmortalitatis
turi inxp̃o. &e quidẽ ampliori gr̃a. Nam
adã ita ĩmortalis factus est ut posset ñ
moꝵ s preceptũ seruaret. Filii aut̃ resur¬
rect̾ionis ita ert̃ ĩmortales. ut nec mori
unquã nec metu mortis possint asfici. De
cuius receptione stole. dicit apłs. Oportet
em̃ conuptibile hoc induere incorrupti¬

Expanded text:
 ipsi sibi fecerunt perizomata de foliis fici, quibus pudenda tegerent; sed Dominus fecit illis tunicas pelliceas, quibus omne corpus illorum induit, quia ipsi, perdita per praevaricationem gloria innocentiae, praetenderunt sibi velamen excusationis, qua suam culpam in Conditorem transfunderent; et immutabilis, in anima simul et carne mutavit poena mortalitatis. Narrat autem evangelica parabola quia pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso, inter alia munera, etiam stolam primam proferri et eum indui praeceperit, mystice insinuans quia electi habitum immortalitatis, turi in Christo, et quidem ampliore gratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mori si praeceptum servaret; filii autem resurrectionis ita erunt immortales, ut nec mori unquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stolae dicit Apostolus: Oportet enim corruptibile hoc induere incorrupti
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ ipsa uerba secutũ est. Alienatus
aut̃ auita ñ solũ quã fuerat si preceptuss
seruasset cũ angłis accepturus. s ⁊̃ ab illa
corpons statu. Separari utiq debuil
aligno uitȩ siuȩ qd exipso illi subsistens
felpx ille ipse status corporis. exre uisi¬
bili. uirtute ininsibili. siue qd̾ inco eẽt &
sacramentũ uisibile. inuisibilis sapientiȩ
alienandꝰm̃ utiq fuerat. uel iam moritu¬
rus. uel etiã tanquã excõmunicatꝰ. sicut
ctiam in hoc paradiso. Idẽ ineccłia solent
asacramentis altaris uisibilib homines
disciplina eccłiastica remoueri. Siecitq
adam. ⁊ collocauit añ paradisũ uoluptatische

Expanded text:
propter ipsa verba secutum est. Alienatus propter ipsa verba secutum est. Alienatus enim a vita, non solum quam fuerat, si praeceptum servasset, eum angelis accepturus, sed ab illa etiam corporis statu, separari utique debuit a ligno vitae, sive quod ex ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. e
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ds tam̃ dixit. ñ aliter intelligendũ est.
qd̾ ait unus ex nobis nisi ꝓpter trinitatem
numerus pluralis accipiat᷑. sicut dictum
erat faciamus hominem. sic̃ ⁊̃ dñs de se &¬
sionem apud eum faciemus. Replicatũ
ẽ gͥ incaput suꝑbi quo exitu concupie
unus ex nobis. Uerba sunt hec dei. ñtã
huic insultantis. quã ceteros neita suꝑ¬
biant de terrentis. propter quos ista con¬
bis intelligendũ ẽ. nisi exemplũ timors
incutiendi ẽẽ ꝓpositũ. qd̾ ñ solũ ñ factus fue¬
rit. qualis fieri uoluerit: s nec illud qd̾
factus fuerat conseruauerit. De hoc
alio loco. Non dei confitentis inquit
uerba sunt. s pociꝰ exꝓbrantis: sicut aps̃
dicit. Date michi hanc iniuriã. Uti
a contrario uult intelligi. Nunc gͦ nefor¬
te mittat manũ suam. &e sumat etiam
de ligno uite &e comedat et uiuat mei¬
num. Emisit eum dñs deparadiso uoli¬
tatis. ut oꝑaret̃ terrã dequa sumptusest.
Suꝑiora uerba deisunt. Hoc aut̃ factũ

Expanded text:
sit, deus tamen dixit, non aliter intellegendum est quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se sionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuequam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei non tam huic insultantis quam ceteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista contelligendum, nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum? Quod non solum non fuerit factus qualis fieri voluerit, sed nec illud quod factus fuerat conservaverit. De hoc alio loco: Nec Dei confitentis, inquit, verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adam dicit: Date mihi hanc injuriam , utique e contrario vult intelligi. Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum, emisit eum Dominus Deus de paradiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est. Superiora verba Dei sunt: hoc autem factum
Abbreviated transcription (Latin):
ecit quoq dñs ds ade & uxori eiꝰ tum¬
cas pelliceas. & induit eos. et hoc significati¬
onis grã factũ est: s tam̃ factũ. Nam hu¬
iusmodi indumento. dñs iam eos morta¬
les eẽ factos insinuat. Pelles quippe que
ñ nisi mortuis pecudib subtrahunt᷑: mor¬
tis figurã continent. Ita qui contra precep¬

Expanded text:
ecitque Dominus Deus Adae et uxori ejus tunicas pellicias, et induit eos. Et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum. Nam hujusmodi indumento Dominus eos mortales jam factos fuisse insinuat; pelles quippe, quae non nisi mortuis pecudibus subtrahuntur, mortis figuram continent. Ita cum contra praecep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑscapulas antedixerat. Int̃ quas uidelicet iunc¬
tuias hoc distabat: qd suꝑior his catenulis. in¬
t instringet᷑ tationale subiungit᷑¬
anulis sus. cũ anulis suꝑhumeralis.
uitta iacintina ut maneat iunctura fabre

Expanded text:
scapulas, ante dixerat. Inter quas videlicet juncscapulas, ante dixerat. Inter quas videlicet juncturas hoc distabat, quod superior his catenulis, int instringetur rationale annulis suis cum annulis superhumeralis vitta hyacinthina, ut maneat junctura fabre
Abbreviated transcription (Latin):
angulis cimmebant. ut insequentib aptius
seriptũ est ut suꝑ humetale oe rationale mu¬
cuo necterent᷑. quorũ suꝑior conexio huc usos
seripta est. sequit᷑ autem de inferior que erat
Sbtus ascellas scriptura ita subiciens. facies
&e quos anulos aureos quos pones insũmia¬
cio rationalis & inoris que eregione sunt su¬
ꝑ humnetalis. et posttriora eiꝰ aspiciunt. Quod
dicit & mors quȩ eregione sunc suꝑ hume¬
talis. non significat inoris suꝑhumeralis. sed
meralis sunt. Anuli eñ i illi quimultimis &
intimis etant angulis rationalis: habebant
contra se mutroq latere suꝑ humeralis eque
anulos alios. quib ipsi uittis ligantib iun¬
gerent᷑: dequib subsequent̾ adiungit᷑.
eenon & alios duos anulos aureos qui
ponendi sunt inuttoq latere suꝑ hu¬
meralis deorsum. qđ respicit contra faciem
incture inferions: ut aptari possit cũ suꝑ¬
humerali. Contra faciem dicit iuncture
inferious quia de iunctura suꝑiore qͦ crat su

Expanded text:
ut in sequentibus apertius scriptum est: ut superhumerale et rationale, mutuo necterentur, quorum superior connexio hucusque scripta est. Sequitur autem de inferiori quae erat subtus ascellas, Scriptura ita subjiciens: Facies et duos annulos aureos quos pones in summitatibus rationalis, et in oris quae eperhumeralis et posteriora ejus aspiciunt. Quod dicit, et in oris quae e regione sunt superhumeralis, non significat in oris superhumeralis, sed meralis sunt. Annuli enim illi qui in ultimis et infimis erant angulis raticontra se in utroque latere superhumeralis aeque annulos alios, quibus ipsi vittis ligantibus jungerentur. De quibus subsequenter adjungitur: Nec non et alios duos annulos atere superhumeralis deorsum, quod respicit contra faciem juncturae inferioris, ut aptari possit cum superhumerali. Contra faciem dicit juncturae inferioris, quia de junctura superiore quae erat super
Abbreviated transcription (Latin):
qd patres inlapidib preciosis uniꝰ atq ĩdissi¬
milis generis sculptisunt. significat aꝑte qd̾
una fides indm̃. eadem caritas. cõmunis spes
uide celestis.omnũ coda patrũ repleret. Od
uͦ diuersi generis lapidib ide inscriptisunt.:
denunciat figurate quia multiplex ẽ uarie¬
cas. & grã bonorũ oꝑum quib prefata scõꝵ
fides. spes& caritas confirmata refulget. Qd̃
aut̃ inrationali quatuor ordines fuerint et
horũ singłi quiq tres lapides habuere. quid
nobis intimat᷑ cipice. nisi ut inuntutib que
distingunt᷑ quatuor principales. fidẽ sc̃e tri¬
ncatis non fictam ceneamus. Possumus sane
iuario decoe lapidũ. nonsolũ claritatem
multipharam saceidotalis actus et
cogitatus uerũ etiam sp̃alium acciꝑe caris¬
mata untutum acmiracła sanitatũ: deqͥb

Expanded text:
quod patres in lapidibus pretiosis unius atque indissiquod patres in lapidibus pretiosis unius atque indissimilis generis sculpti sunt, significat aperte quod una fides in Deum, eadem charitas, communis spes vitae coelestis omnium corda patrum replet. Quod vero diversi generis lapidibus iidem inscripti sunt, denuntiat figurate quia multiplex est varietas et gratia bonorum operum, quibus praefata sanctorum fides, spes, et charitas confirmata refulget. Quod autem in rationali quatuor ordines fuhorum singuli quique tres habuere lapides: quid nobis intimatur typice, nisi ut in virtutibus quae distinguuntur quatuor principaliter, fidem sanctae Trinitatis non fictam teneamus. Possumus sane in vario decore lapidum non solum claritatem multifariam sacerdotalis actus et cogitatus, verum etiam spiritualium accipere charismata virtutum, ac miracula sanitatum, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& ametistus. In quarto chrisolitus. onichinus.
et berillus. Inclusi auro erunt ꝑ ordinessuos.
habebuntq nomina filiorũ isrł. duodecim¬
nominib celabunt᷑. singuli lapides nomi
rũ posidio diuersarũ inrationali multipli¬
cem uariarum uirtutũ grãm designat. que
concordi serie disposita insacerdotis debet
corde semꝑ apparere. Singłi aut̃ lapides
singulis patrum nominib inscribunt᷑: dũ
scõrum uitam rector inspiciens quib maxi¬
me uirtutũ oꝑib floruert̃ sedula inquisitione
scrutat᷑. & hec cuncta in abditis sui pectors
meditando colligere. atq oꝑando proferte
satagit. Neq eñi sine certi ratione sacram̃ti.
ita utraq uestis lapidib preciosis redimita
ac patrũ nominib insignita ẽ. ut ipsa nomi¬
na insuꝑ humerali quidẽ duob lapidib uniꝰ
ciusdemq generis. inrationali uͦ duodecim
nominib diuersigeneris inscripta sint. sed

Expanded text:
et amethystus. In quarto chrysolithus, onychinus et amethystus. In quarto chrysolithus, onychinus et beryllus. Inclusi auro erunt per ordines suos, habebuntque nomina filiorum Israel duodecim. Laetabuntur singuli lapides nomirum positio diversarum in rationali, multiplicem variarum virtutum operationem designat, quae concordi serie disposita in sacerdotis debet corde semper apparere. Singuli autem lapides singulis patrum nominibus inscribuntur, dum sanctorum vitam rector inspiciens, quibus maxime virtutum operibus floruerunt, sedula inquisitione scrutatur; et haec cuncta in abditis sui pectoris meditando colligere, atque operando proferre satagit. Neque enim sine certi ratione sacramenti, ita utraque vestis lapidibus pretiosis redimita, ac patrum nominibus insignita est; ut ipsa nomina in superhumerali quidem duobus lapidibus unius ejusdemque generis, in rationali vero duodecim nominibus diversi generis inscripta sint. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ rationale iudicii: ut faciliꝰ lapidum
pondꝰ sustineret. S hec duplicatio uestis
in legalis pectore saceidotis. ꝙypice nos ad¬
monetut rationẽ nr̃i examinis & inuisibi¬
lis intus arbit probet: & nunquã humana
foris existimatio merito condẽpnet. Qd aut̃
mensuram palmi habebat ꝑquadrũ.cona¬
tum infatigabilem acꝑpetuũ pie intenci¬
onis ostendit. Qui eñi palmo aliquid me¬
titur. summo utiq conamine dispansis
digitis manũ extendit: ut possit mensu¬
ram quã quent plene & absq scrupulo du¬
bietatis tenere. Unde merito sicut ꝑmanũ
oꝑatio. ita ꝑpaliũ exprimitur ip̃a ĩfleribilis
contentio bone oꝑationis: dũ suam quisq
dexteram inumuersa que ualet insignia uir¬
tutũ dilatare satagit. Ponesq in eo quatuor
ordines lapidũ. Inprimo uersirerit lapis sar¬
diꝰ & toparius. et smaragous. Inscdõ. carbun¬
culus. saphirus & iaspis. Inccicio lignꝰ acates

Expanded text:
tum est rationale, ut facilius lapidum tum est rationale, ut facilius lapidum pondus sustineret. Sed haec duplicatio rationalis, in legalis pectore sacerdotis, typice nos admonet, ut rationem nostri examinis, et invisibilis intus arbiter probet, et nunquam humana foris existimatio, merito contemnet. Quod autem mensuram palmi habebat per quadrum, conatum infatigabilem ac perpetuum piae intentionis ostendit. Qui enim palmo aliquid metitur, summo utique conamine dispansis digitis manum extendit, ut possit mensuram qui quaerit, plene et absque scrupulo dubietatis tenere. Unde merito sicut per manum operatio, ita per palmum exprimitur ipsa inflexibilis contentio bonae operationis, dum suam quisque dexteram in universa quae valet insignia virtutum, dilatare satagit. Ponesque in eo quatuor ordines lapidum. In primo versu erit lapis sardius et topazius et smaragdus. In secundo carbunculus, sapphirus et jaspis. In tertio ligurius, achates