comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouum. non scdm testam̃tum quod disposus
ad patres eorũ. indie qua ad prehendi ma-¬
num eoꝵ ut educerem eos de terra egypti.
qm̃ hoc testam̃tũ quod disposui adeos post
dies illos. dans leges meas incor eorum.⁊ in
mite eorum super scͥbam eas. &. iniquitatũ
eorum et peccatorum eorum ñ memor ero
amplius. hic enim discreuit nouũ testam̃¬
tum. auerteri. Quod ueteri dataest lex inta¬
bulis lapideis. innouo autem in cordib quod
fit ꝑgrãm. Unde ⁊ apłs dicit. Non intabu¬
lis lapideis. sed intabulis cordis carnalibus.
Et alio loco. Idoneos nos inquit fecit ministroᷤᷤ
.noui testam̃ti. non littera sedspũ. Audi isrł.

Expanded text:
nouum non secundum testamentum quod disposui nouum non secundum testamentum quod disposui ad patres eorum in die qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. quoniam hoc testamentum quod disposui ad eos: post dies illos dans leges meas in cor eorum et in mente eorum superscribam eas et iniquitatum eorum et peccatorum eorum non memor ero amplius. hic enim discreuit nouum testamentum a uetere, quod in uetere data est lex in tabulis lapideis, in nouo autem in cordibus, quod fit per gratiam. unde et apostolus dicit: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, et alio loco: idoneos nos, inquit, fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritus.
Abbreviated transcription (Latin):
cordis carnalib. Neq enim hoc tabule carna¬
les uolunt. ut carnalit̾ sapiamus. sed quia
in comparatione lapidis quisine sensu est
caro sentit. idcirco per lapidis duritiam sig¬
nificatum est cornon intelligens. ⁊ ꝑ carnis
sensibilitatem significatum est cor in¬
telligens. Quid est omĩs caro. ut audiat uocẽ
dei uiuentis. qui demedio ignis loquitur.
sicut nos audiuimꝰ. & possit uiuere:a. rełq.
Quid est quod ait moyses dictum sibi esse
mandata mea. An hic clam uult intelligi.
grã sua concedi hoc benefitium. ut sit in ho¬
minib iustitia dei exfide. nonquasi propͥa
uelut ex lege: hoc enim ⁊ ꝑ propħam signifi¬
cat. dicens. Auferam eis cor lapideum. et da¬
bo eis cor carneum. quod propt̃ sensum dic̃¬
tũ ẽ. quem caro habet. ⁊ lapis non babet: uer¬
bo itaq trans lato. Hoc ipsum ⁊ alibi dicit. Ec¬
ce dies ueniunt dicit dñs.⁊ consũmabo suꝑ
domũ ifrł et suꝑ domum uida testam̃tũ

Expanded text:
cordis carneis . » Neque enim hoc tabulae carnacordis carneis . » Neque enim hoc tabulae carnales volunt, ut carnaliter sapiamus; sed quia in comparatiocaro sentit, idcirco per lapidis duritiam significatum est cor non intelligens, et per carnalem sensibilitatem significatum est cor intellDei viventis, qui de medio ignis loquitur, sicut nos audivimus, ut possit vivere? Tu magis Quid est quod ait Moyses dictum sibi esse odiant mandata mea? An hic jam vult intelligi, gratia sua concedi hoc beneficium, ut sit in hominibus justitia Dei ex fide, non quasi propria, velut ex Lege? Hoc enim et per prophetam significat, dicens, Auferam eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum : quod propter sensum dictum est, quem caro habet, et lapis non habet, verbo utique translato. Hoc ipsum et alibi dicit: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
dum. quia sicut decem plagis ꝑcutiunt᷑
egyptii. sic decem preceptis conscͥbuntur
tabule quib reguntur popłi dei. ⁊ demo¬
nes occiduntur. Hec uerba locutꝰ est dñs
adomnẽ multitudinem urãm in monte de
medio ignis et nubis & caliginis uoce mag¬
na. nichil addens amplius. & cetera. Curgͦ¬
induab tabulis scripta est lex. nisi aut ꝓpt̃¬
duo testam̃ta significanda. aut propt̃ duo
illa precepta dilectionis dei et dilectionis ꝓ¬
ximi. in quib lex tota pendet ⁊ propħe:. hec
enim insingulis tabulis explicata sunt. In una
enim tria precepta. addei pertinentia carna¬
tem. inalia uero septem. pertinentia ad ꝓrimi
societatem. Sed cur lapidee sdem tabule fue¬
runt. nisi ad significandum cor lapideum u¬
deorum: ꝑ lapidis enĩ insensibilitatem. de-¬
dequa ꝓpħa dicit. Auferam auob̃ cor lapideũ.
& dabo uobis cor carneum. Unde & apłs
ait. Non intabulis lapideis. sed intabulis

Expanded text:
dum quia sicut decem plagis percutiuntur dum quia sicut decem plagis percutiuntur Aegyptii, sic decem praeceptis conscribuntur tabulae, quibus reguntur populi Dei, et daemones occiduntur. « Haec verba locutus est Dominus ad omnem multitudinem vestram in monte in medio ignis et nubis et caliginis voce magna, nihil addens amplius; et scripsit ea tabulis duo Testamenta significanda, aut propter duo illa praecepta dilectionis Dei et proximi, « in quibus tota lex pendet et prophetae? » Haec enim in singulis tabulis explicata sunt. In una enim tria praecepta ad Dei pertinentia charitatem, in alia vero, septem pertinentia ad proximi societatem. Sed cur lapideae eaedem tabulae fuerunt, nisi ad significandum cor lapideum Judaeorum? Per lapidis enim insensibilitatem dde qua propheta dicit: « Auferam a vobis cor lapideum, et dabo vobis cor carneum . » Unde et Apostolus ait: « Non in tabulis lapideis, sed in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
mori pot̾. nisi indum̃tũ cibũq porrigendo
subueniat. ⁊ idem homicida tenebitur.
Septimum. non furtum facies: quodẽ uitium
rapacitatis. Octauum. non falsũ testimoniũ
dices. quod est crim̃ mendacii ⁊ falsitatis. No¬
nũ. non concupisces uxorẽ proximi tui. In hoc
precepto. uetat intentionẽ adulterinȩ cogi-¬
tationis. Nam aliud ẽ facere aliquid tale pre¬
ter uxorem. alud appetere alienam uxorẽ:
ideo duo precepta sunt. non mechaberis. et
non concupisces uxorem ꝓximitiu. Decimũ.
on ꝯcupisces rem ꝓximitui. In quo p̃cepto.
dampnat ambitionẽ scłi. &. refrenat concu¬
piscentiam rerũ. Itaq horum primũ: ꝓbib&.
subreptionẽ. scđm: errorem. terciũ. inter ficit
scłi amorẽ. quartum: impietatem. quintũ.
adlidit fornicationẽ. Sextum: crudelitatẽ.
septimũ: rapacitatem. Octauum: ꝑhimit
falsitatem. nouum: ad ulterii cogitationẽ.
decimum: mundi cupiditatẽ. Et notan¬

Expanded text:
mori possit nisi indumentum cibumque porrigendo mori possit nisi indumentum cibumque porrigendo subveniat, et idem homicida tenebitur. Septimum: « Non furtum facies, » quod est rapacitatis. Octavum: « Non falsum testimonium dices, » quod est crimen mendacii et falsitatis. Nonum: « Non concupisces uxorem proximi tui. » In hoc praecepto vetat intentionem adulterinae cogitationis. Nam aliud est facere aliquid tale praeter uxorem, aliud appetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt, Non maechaberis, et, Non concupisces uxorem proximi tui. Decimum: Non concupisces rem proximi tui. In quo praecepto damnat ambitionem saeculi, et refrenat concupiscentiam rerum. Itaque horum primum prohibet subreptionem, secundum errorem, tertium interficit saeculi amorem, quartum impietallidit fornicationem, sextum crudelitatem, septimum rapacitatem, octavum perimit falsitatem, nonum adulterii cogitationem, decimum mundi cupiditatem. Et notan
Abbreviated transcription (Latin):
tione su̾mit exordium. inde hoc mandatũ
pͥmũ ẽ inseptem. sicut et dñs ait in euan¬
głio. honora patrẽ.⁊ tuum ⁊ matrẽ tuam.
quod ẽ mandatũ primũ. Sed quo modo pͥ¬
mum quia quartum. nisi quia  p̃dictum
ẽ. in septenario. numero qui ꝑtinet addi¬
lectionẽ proximi pͥmũ ẽ in altera tabula: nam
ideo due tabulȩ legis date sunt. Iubetur gͦ
in hoc precepto filus honorare parentes. ne¬
q contumeliosos illis existere. sed offitio pi-¬
etatis debitam reuerentiam prestare. Nam
qui parentib honorem defere non nouit. qͥ¬
b parcere potest qui hos odit:. Q uintũ. nĩ
mechaberis. id est nequisquã pret̾ matrimo¬
nii federa. aliis feminis misceatur. ad implen¬
dam iam libidinẽ. Nam specialit̃ adulteriũ
facit. qui pret̾ suam ad alteram accedit.
Sextum. non occides. Et enim non solum ope-
re per petrans omicidium facit. sed etiam
⁊qui incurrit in esurientẽ uel nudũ qui

Expanded text:
tione sumit etione sumit eprimum est in septem, sicut Dominus ait in Evangelio: Honora patrem tuum et matrem tuam, quod est mandatum primum . Sed quomodo primum quia quartum, nisi quia praedictum est, in septenario numero, qui pertinet ad dilectionem proximi, primum est in altera tabula? Nam ideo duae tabulae legis datae sunt. Jubetur ergo in hoc praecepto filios honorare parentes, neque contumeliosos illis existere, sed officio pietatis debitam reverentiam praestare. Nam qui parentibus honorem deferre non novit, quibus parcere potest qui suos odit? Quintum: Non maechaberis, id est, ne quisquam praeter matrimonii foedera, aliis feminis misceatur, ad implendam suam libidinem. Nam specialiter adulterium facit, qui praeter suam, ad alteram accedit uxorem. Sextum: Non occides. Etenim non re perpetrans homicidium facit, sed etiam qui et incurrit in esurientem et nudum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
icitur enĩ ibi. Mem̃to ut diem sabb̃i scĩfice ᷤ.
Sexdieb operaberis. ⁊ facies opera tua. sep¬
timus autẽ dies. sabbatum ẽ dm̃ deitui ñ
facies omne opus. Insex dierum opere. sex
miliũ annorũ operatio continet᷑. Insepti¬
mi uero requie. beati illius regni tempus
ostenditur. quod carnalit̾ iudeiꝰ celebranteᷤ.
peceant. Et ut hoc non nos adfidem fallenteᷤᷤ
mendacii aptamus. clamat dominus per
propħam dicens. Neomenias & sabbata uiã
odiuit anima mea. Quo modo gͦ scĩficata
et t̃ sabbata illa que odie d̃s: illud ergo sab¬
batum est scĩficatũ. ubi post bona huiꝰ uite
opera. requies nobis et̾na promittitur. Ideoꝙ
quiequid agimus. si propt̃ futuri scłi reqͥẽ
facimus. ueracit̃ sabbatũ obseruamus. Post
hec tria precepta. septenarius succedit nu
ꝓximi. ⁊ incipit ab honore parentum. qͦa
tam̃ inordine quartum ẽ. honora patrem
tuũ ⁊ matrẽ tuã. Aparentib enimsuis ho¬
mo aperit occłos. ⁊ hec uita ab eorũ dilec̃¬

Expanded text:
Dicitur enim ibi: « Memento ut diem sabbati sanctifices. Sex diebus operaberis, et facies opera tua; septimus autem dies sabbatum est Domini Dei tui, non facies omne opus. » In sex dierum opere, sex millium annorum operatio continetur. In septimo vero requies beati illius regni tempus ostenditur, quod carnaliter Judaei celebrantes peccant. Et ut hoc non nos ad fidem fallentes mendacii aptemus, clamat Dominus per prophetam, dicens: « Neomenias et sabbata vestra odivit anima mea. » Quomodo ergo sanctificata erunt sabbata illa quae odivit Deus? Illud ergo sabbatum sanctificatum est, ubi post bona hujus vitae opera, requies nobis aeterna promittitur. Ideoque quidquid agimus, si propter futuri saeculi requiem facimus, veraciter observamus sabbatum. Post haec, tria praecepta. Sepertinens, et incipit ab honore parentum. Quod tamen in ordine quartum est: Honora patrem tuum et matrem tuam. A parentibus enim suis homo aperit oculos, et haec vita ab eorum dilec
Abbreviated transcription (Latin):
ubi & similitudo fieri potest. Non huiꝰ aut il
lius. sed cuuis libet hominis: & imago. il est
huiis ꝓpͥe uel illius hominis. Cum uero de
pecoribus diceretur. atq inrationabilib ani¬
mantib. solam similitudinẽ dixit. Quis
enĩ repperiri potest. qui sibi unũ constitu¬
at canẽ. uelquid eiꝰ modi. quẽ intuens eius
imaginem pingat &. fingat. quod de homi¬

Expanded text:
ubi et similitudo fieri pubi et similitudo fieri plius, sed cuiuslibet hominis, et imago, id est huius proprie uel illius hominis; cum uero de pecoribus diceretur atque inrationalibus animantibus, solam similitudinem dixit. quis enim reperiri potest, qui sibi unum constituat canem uel quid eius modi, quem intuens eius imaginem pingat aut fingat? quod de homi
Abbreviated transcription (Latin):
non eiꝰdem substantie sit. imago que factaẽ.
Sienim eiusdem ess: ñ facta sed genita dice¬
retur. sed quod non addidit. et similitudi¬
nem. cum superiꝰ dictũ esset faciamꝰ hoĩem
adimaginem ⁊ similitudinẽ nr̃am. quib dã
uisum ẽ similitudinẽ aliqͥd ampliꝰ esse quã
imaginẽ. quod nomini reformando ꝑ xp̃ĩ
grãm postea seruaretur. Miror aut̃ si non
proptea postea imaginẽ solam uoluit cõ¬
memorare. quia ubi imago. contiriuo & si¬
mulitudo est .Unde & hic moyses similitudi¬
nem ⁊ imaginem fieriuetat. scdm eam for¬
tasse rationem quam diximus. In de calogo
autẽ generalit̾ dicitur nullã fieri debere
similitudinẽ. nec inago cõmemoratur. Cũ
enim nulla similitudo fit. proeul dubio nec
imago fit. Quoniamsi imago. utiq & simili¬
tudo. Non autẽ si fit similitudo. continuo fit
ia imago. Deniq ubi prohibuit similitudi¬
nem &. imaginem. homines intelligi uoluit.

Expanded text:
non eiusdem substantinon eiusdem substantiSi enim ejusdem esset, non facta, sed genita diceretur. Sed quod non addidit, et similitudinem, cum superius dictum esset, « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, » quibusdam uisum est similitudinem aliquid amplius esse quam imaginem, quod homini reformando per Christi gratiam postea seruaretur. miror autem si non propterea postea imaginem solam uoluit commemorare, quia ubi imago, continuo et similitudo est. unde et hic Moyses similitudinem et imaginem fieri uetat secundum eam fortasse ratioautem generaliter dicitur nullam fieri debere similitudinem, nec imago commemoratur. Cum enim nulla similitudo fit, procul dubio nec imago fit, quoniam si imago, utique et similitudo. Non autem si fit similitudo, continuo fit la imago. Denique ubi prohibuit similitudinem et imaginem, hominis intelligi voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid int̾ sit inter similitudinẽ & imagi¬
nem queri solet. Sed hic non iudeo quid in¬
ter esse uoluerit. nisi aut duob istis uoca¬
bulis unanirẽ significauerit. aut̃ similitu¬
dinem dixerit. Si uerbi grã fiat statua uel
simulachrum habens effigiem humanam. non
tam̃ alicuiuis hominis exprimãtur liniam̃¬
ta. sicut pictores uelstatuarii faciunt intu¬
entes eos quos pingunt. seu fingunt: hanc
enĩ imaginem dici. nemo dubitauerit. Se¬
cundũ quã distinctionẽ. omĩs imago etiã
similitudo ẽ: Non aut̃ omĩs similitudo etiã
imago ẽ. Unde sigemini int̾ se similes sint.
similitudo dicipotest alterius cuiꝰ libet in
altero. non imago. Si autẽ patri filius simi¬
lis sit. etiam imago recte dr. ut sit pater
ꝓtotipus. unde illa imago expressa uideat᷑.
Quarum alie st̃ eius dẽ substantie sicut filiꝰ.
aue non eiusdem sicut pictura. Unde illud
quod ingenesi scriptum ẽ. fecit ds hominẽ
adimaginẽ cłi manifestumẽ itadictũ. ut

Expanded text:
quid intersit inter similitudinem et imaginem quaeri solet. sed hic non uideo quid interesse uoluerit, nisi aut duobus istis uocabulis unam rem significauerit aut similitudinem dixerit, si uerbi gratia fiat statua uel simulacrum habens effigiem humanam, non tamen alicuius hominis exprimantur liniamenta, sicut pictores uel statuarii faciunt intuentes eos quos pingunt seu fingunt; hanc enim imaginem dici nemo dubitauerit. secundum quam distinctionem omnis imago etiam similitudo est, non omnis similitudo etiam imago est. unde si gemini inter se similes sint, similitudo dici potest alterius cuiuslibet in altero, non imago. si autem patri filius similis sit, etiam imago recte dicitur, ut sit pater prototypus, unde illa imago expressa uideatur. quarum aliae sunt eiusdem substantiae, sicut filius, aliae non eiusdem, sicut pictura. unde illud, quod in Genesi scriptum est: fecit deus hominem ad imaginem dei, manifestum est ita dictum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quod infra scriptum ẽ. Reuersiq explora¬
ita. uenerunt admoysen & aaron. & ad
omnem cetum filiorum isrł indesertũ pha¬
ran. quod ẽ incades. Sed& ĩ deutero nomio.
incades barne. dixi uobis. Uenistis ad mon¬
tem amorrei quẽ dñs deus nr̃ daturꝰ ẽ uob̃.
iude terrã quã dñs deus tuus dabit tibi. as¬
cende. & posside eam. Et accessistis ad me õs.
atq dixistis. Mitte uiros qui considerent ter¬
ram . & c̃. Quod autẽ eandem mansionẽ scdo
anno egressionis de egypto adieruit. aqua
tam̃ peccato mͦmurationis retro reuerti. ac
multo tempore ꝑ desertum uagi errare. et
passim cadere meruerunt. testat᷑ moyses in
ꝯsequentib dicens. Sedistis ergo in cades¬
barne multo tempore. ꝓ fectiq inde ueni¬
mus in solitudinẽ que ducit ad mare ru¬
brum sic̃ michi dixerat dñs. ⁊ circuruimus
montẽ seyr longo tempore. Et infra. Tempꝰ¬

Expanded text:
quod infra scriptum est. Reversique exploraquod infra scriptum est. Reversique exploraita, venerunt ad Moysen et Aaron, et ad omnem coetum filiorum Israel, in desertum Pharan, quod est in Cades. Sed in Deuteronomio in Cadesbarne, dixi vobis: Venistis ad montem Amorrhaei, quem Dominus Deus noster daturus est nobis. Vide terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi: ascende et posside eam. Et accessistis ad me omnes, atque dixistis: Mitte viros qui considerent terram, etc. Quod autem eamdem mansionem secundo anno egressi de Aegypto adierint, a qua tamen peccato murmurationis retro converti, ac multo tempore post desertum vagi errare, et passim cadere meruerint, testatur Moyses in istis consequentibus dicens: Sedistis ergo in Cadesbarne multo tempore. Profectique inde, venimus in solitudinem, quae ducit ad mare Rubrum, sicut mihi dixerat Dominus et circuivimus montem Seir multo tempore . Et infra: Temp
Abbreviated transcription (Latin):
uicesimo sedo die mensis introita. anno
sedo ut scriptura dicit. m̃se scdo. uicesimo
ie mensis. mouerunt castra dedeserto si¬
nai. et recubuit inquit nubes insolitu¬
dine pharan. profectiq sunt de monte
dnĩ uiam trium dierũ dones. dar uenirent
ad locum mansionis. quȩ merito populi car-¬
nes egyptias desiderantis. sepulchrorum
sio.idest cades. quo die uel m̾se eiꝰdẽ
anni sit ingressa nondr. sed taiũ quia et
ipsa in solitudine pharansita: quia eodem
anuo fuerit adita ñ tacetur. Scriptũ est
enĩ. Et populus nonest motus de loco illo.
donec reuocata maria. ꝓfectus ẽ de asse¬
roth. firis tentorus indeserto pharan. ubi
locutꝰ est dñs aclinoysen. dicens. Mitte uiroᷤ
qui considerent terrã chanaan. Quod ne
proxima post asseroth mansione uissuum fac¬
tumq putetur. sed potius intelligatur in
ultima earũ quȩ sub pharan solitudinis
nomine continentur impletũ. Uideamꝰ

Expanded text:
vicesimo secundo die mensis introita. Anno enim vicesimo secundo die mensis introita. Anno enim secundo, ut Scriptura dicit, mense secundo, vicesimo die mensis, moverunt castra de deserto Sinai; et recubuit, inquit, nubes in solitudine Pharan; profectique sunt de monte Domini, viam trium dierum, donec venirent ad locum mansionis, quae merito populi carnes Aegyptias desiderantis, Sepulcrorum Csio, id est, Cades, quo die vel mense ejusdem anni sit ingressa, non dicitur; sed tamen quia, et ipsa in solitudine Pharan sita, quia eodem anno fuerit addita, non tacetur. Scriptum est enim: Et populus non est motus de illo loco, donec revocata Maria, profectus est de Haseroth fixis tentoriis in deserto Pharan, ubi locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Mitte viros qui considerent terram Chanaan . Quod ne proxima post Haseroth mansione jussum factumque putetur, sed potius intelligatur in ultima earum, quae sub Pharan solitudinis nomine continetur impletum, videamus
Abbreviated transcription (Latin):
egypto. quorũ pͥmus continet annus man¬
siones certa distinctione duodecim. pͥmã
ramesse qͥnta decima die pͥmi mensis in¬
gressam. ultimam. solitudinẽ sinai. pͥma
die t̾tu mensis aditam. et ꝑ undecim
m̃ses continuos construendi tabernacu¬
li &e docende legis grã minime relie¬
tam. Quarum uidelicet .xii. mansionũ.
nouem solũ modo liber exodi nomuna¬
tim exprimens. ceteras tres sub deserti si
quod esse dr int̾ elim et sinai uocabulo.
indiscrete preterit. Sed̾s annus. cõplecti¬
tur mansiones. xt̾. &. unam. Iuib in ordine
historie cunctis indifferent̃ subsolitudiniᷤ
pharan nomine conprehensis. pͥma solũ.
scd̾a .&. ultima. hoc est sepulchra concupis¬
centie. asseroth. et cades. fuo distinguntur
ex nomine. Sed in cathologo mansionum
parit̃ om̃s quot numero fuerint. uł quo
nomine dicte. diligent̃ ostenditur. Qua¬
rum pͥma mansio. hoc est sepulchra con¬
cupiscentiȩ. sedõ mense eiusdem scd̃i anni.

Expanded text:
Aegypto: quorum primus continet annus manAegypto: quorum primus continet annus mansiones certa distinctione duodecim. Prima Ramesse quinta decima die primi mensis ingressam, ultimam solitudinem Sinai prima die tertii mensis additam, et per undecim menses continuos construendi tabernaculi, et docendae legis gratia minime relictam. Quarum videlicet quindecim mansionum, novem solummodo liber Exodi nominatim exprimens, caeteras tres sub deserti Sin quod esse dicitur inter Elim et Sinai, vocabulo indiscrete praeteriit. Secundus annus complectitur mansiones viginti et unam. Quibus in ordine historiae cunctis indifferenter sub solitudinis Pharan nomine comprehensis, prima solum secunda et ultima, hoc est, sepulcra concupiscentiae, Haseroth et Cades, suo distinguuntur ex nomine. Sed in catalogo mansionum pariter omnes quot numero fuerint, vel quo nomine dictae, diligenter ostenditur. Quarum prima mansio, hoc est, Sepulcra Concupiscentiae, secundo mense ejusdem secundi anni,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes ergo ut transiremus torrentẽ rar&e.
uenimꝰ ad eum. Tempꝰ autẽ quod ambula¬
uimus decades barne. usq ad transitum
torrentis ⁊aret .xiͣx. octo annorũ fuit. & c̃.
qiuitati petrȩ in arabia ubi occubuit maria.
⁊ moyses rupe percussa aquam sitienti po¬
pulodedit. Monstrat᷑ ibidem usq ad presen¬
tem diem sepulchrũ marie. sed et pͥncipes
amalech ibi achodor Iaornor cȩsisunt. Quod
aure scdo anno egressionis filiorũ isrł de
eqy pto. idem populus indesertũ pharan qͦd ẽ
cades uenerit. ubi reuersis exploratoribus.
et defructibus terre chanaan secum ferenti¬
bus. renuntiantibq quȩ uiderunt. mur¬
murauerunt contͣ moysen & aaron.⁊ obhoc
longi itineris tedio confecti. mortalitatsq
pertussi iterierunt. iste locus scripturȩ ma¬
nifestũ indicium dabit. Ubi notandũ quod
danem habuere.trium tantũ mͦ congrue¬
re curriculis annorum uident᷑. Primmi ui¬
delicet. scdi. et quadragesimi. egressionis ex

Expanded text:
gentes ergo ut transiremus torrentem Zared, venimus ad eum. Tempus autem, quo ambulavimus de Cades-Barne usque ad transitum torrentis Zared, triginta et octo annorum fuit: donec civitati Petrae in Arabia, ubi occubuit Maria et Moyses, ubi, rupe percussa, aquam sitienti populo dedit. Monstratur ibidem usque in praesentem diem sepulcrum Mariae. Sed et principes Amalec ibi a Chodorlaomor caesi sunt. Quod autem secundo anno egressionis filiorum Israel de Aegypto idem populus in desertum Pharan, quod est Cades, venerit, ubi reversis exploratoribus, et de fructibus terrae Chanaan secum renuntiantibus quaeque viderunt, murmuraverunt contra Moysen et Aaron, et ob hoc longi itineris confecti taedio, mortalitateque percussi interierunt, iste locus Scripturae manifestum indicium dabit. Ubi notandum quod danem habuere, trium tantummodo congruere curriculis annorum videntur, primi videlicet, secundi et quadragesimi egressionis ex
Abbreviated transcription (Latin):
sunt filii isrł contra dñm. et scificatus est
in eis. Notandũq quod eadem cades . & in
deserto pharan esse & incle serto sin scͥptura
sitam resert. Unde conicidatur consueto
more locorũ. partem desertipharan ubi cadẽ
ẽ. specialit̾ sina appellari. Sin autẽ. n on ipsa
cades. quam mox trans gresso mari rubro in¬
ter elim et sinai pertransiere. sed alia pror¬
sus. aliisq apud hebreos scripta elem̃tis. Se¬
cunda uero eius dem quadragesimi anni
mansio ẽ mons hor. inquo occubuit aaron
pͥma die qͥntim̃sis. ultima. cãpestria mo¬
ab suꝑ iordanem. cont᷑ hierico. ubi de ute¬
ro nomiũ meditantes manserunt. usq dum
post mortẽ moysi iosue duce pͥma cdie decums
mensis sicca fluuiii iordanis ꝓfunda tnsierunt.
Fiunt ergo om̃s mansiones prunianui. duode¬
cim: Secundi .xxͫ.&. una ultuni. & ipsa uicesi¬
ina pͥma. quȩ ẽ cades. ⁊ alie noueni: idẽ simul

Expanded text:
sunt filii Israel contra Dominum, et sanctificatus est sunt filii Israel contra Dominum, et sanctificatus est in eis . Notandumque quod eadem Cades et in deserto Pharan esse et in deserto Sin Scriptura sitam referat. Unde conjiciatur consueto more locorum, pariter deserti Pharan, ubi Cades est, specialiter Sin appellari. Sin autem non ipsa est Cades quam mox transgresso mari Rubro, inter Elim et Sinai pertransiere, sed alia prorsus aliisque apud Hebraeos scripta elementis. Secunda vero ejusdem quadragesimi anni mansio est mons Hor, in quo occubuit Aaron prima die mensis quinti. Ultima campestria Moab super Jordanem contra Jericho, ubi Deuteronomium meditantes manserunt, usque dum post mortem Moysi, Josue duce, prima die decimi mensis, sicca fluvii Jordanis profunda transierunt. Fiunt ergo omnes mansiones primi anni, duodecim. Secundi, viginti una. Ultimi, et ipsi vicesima prima, quae est Cades; et aliae novem, id est, simul
Abbreviated transcription (Latin):
sumeret᷑ omĩs generatio hoĩũ bellatorũ de
castris. sic̃ iurauerat dñs dñs. ⁊ areth autẽ
nom̃ ñ cũi est mansionis. de illis dico
in numerorum uolumine legitur. transgres¬
sa uicesima octaua mansione nomine hie
abaru uenert̃. Quẽ relinquentes inquit.
castra metatist᷑ cont᷑ arnon que ẽ indeserto.
ꝓminet infinib amorrei. quod quadra¬
gesimo anno gestũ fuisse notilatet. Iui ui¬
delicet annꝰ q̃dragesimꝰ idem ⁊ ultimus. lon¬
gissimȩ ꝑdesertum uiȩ mansiones ꝯtin&e
numero .x. Quarum pͥma ẽ magno labore
repetita. Eadem ipsa ipsẽ cades deserti sin.
quam ante.xxͣx. octo annos ut dictũ ẽ culpa
p̃uaricationis exigente. post se reuersi reli¬
querant. dequa ita scriptũ ẽ. Ueneruntq fi¬
lii isrł. et omĩs multitudo in deserto sin m̃¬
se pͥmo. ⁊ mansit ppłs incades. mortuaq ẽ
ibi maria. et sepulta ẽ in eodem loco. Cũq in¬
digeret aqua populꝰ. coierunt aduersus

Expanded text:
omnis generatio hominum bellatorum de castris, sicut juraverat Dominus. Zared autem non nomen est mansionis, de illis dico in Numerorum volumine legitur, transgressa tricesima octava mansione nomine Hie ab Aram venerunt. Quem relinquentes, inquit, castra metati sunt contra Arnon, quae est in deserto et prominet in finibus Amorrhaei; quod quadragesimo anno gestum fuisse nos latet. Qui videlicet annus, quadragesimus idem et ultimus, longissimae per desertum viae mansiones continet numero decem, quarum prima est magno labore reperta: eadem ipsa Cades deserti Sin, quam ante triginta octo annos, ut dictum est, culpa praevaricationis exigente, post se reversi reliquerant. De qua ita scriptum est: Veneruntque filii Israel, et omnis multitudo in desertum Sin, mense primo, et mansit populus in Cades. Mortuaque est ibi Maria, et sepulta in eodem loco. Cumque indigeret aqua populus, coierunt adversus
Abbreviated transcription (Latin):
Non assumes nom̃ dñi deitui inuanũ: Idest
nonestimes creaturã ẽẽ filium dei. quia
omĩs creatura uanitati subiectaest. sed cre¬
das eum equalem esse patridm̃ deorum. uer¬
bum apud dm̃. perquẽ omĩa factasunt. Ter¬
cium mandatũ desabbato. ad sp̃m ꝑtin&¬

Expanded text:
« Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum. Id est, « Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum. Id est, ne aestimes creaturam esse Filium Dei, quoniam omnis creatura vanitati subjecta est, sed credas eum aequalem esse Patri: Deum deorum, Verbum apud Deum, per quem omnia facta sunt. Tertium mandatum de sabbato ad Spi
Abbreviated transcription (Latin):
rit suꝑ eum. Potest ⁊ alio modo hec sententia
intelligi. quadicit. Reddens iniquitatẽ pa¬
trum super filios int̾ciam & quartam gene¬
rationem. ut nonsit signum truculentiȩ. s
miscdie. penam differre peccati. Quod. enĩ
scͥptum est. dominus deus miserator ⁊ mise¬
ricors. patiens ⁊ multe miserationis. & infer-¬
tur. reddens iniquitatem patrũ suꝑ filios
⁊ filias. hoc indicat quod tante miscđie sit.
ut ñ statim puniat. sed sententiam differat
puniendi. Si autẽ uindicta peccantiũ dif¬
fertur intertiam & quartam generationẽ.¬
inmulta milia hns quidiligunt illũ. ⁊ custo¬
diunt precepta eius. Non usurpabis nom̃
dnĩ dei tui frustra. qͥa nõ erit inpunitꝰ
qui super re uana nom̃ eius ad sumpserit.
a. rełq. Primum de calogi mandatũ. ad dm̃
patrem ꝑtinet. dumdicit insequentib.
utiq ut hec audiens unum dm̃ patrẽ colas.
&. in multos fictos deos fornicationẽ ñ effun

Expanded text:
uper eum erit . Potest et aliter haec sententia uper eum erit . Potest et aliter haec sententia intelligi qua dicit: « Reddens iniquitatem patrum super filios in vertiam et quartam generationem, » ut non sit signum truculentiae, sed misericordiae, poenam differre. Quando enim scriptum est, « Dominus Deus miserator et misericors, patiens et multae miserationis, » et infertur: « Reddens iniquitatem patrum super filios et filias, » hoc indut non statim puniat, sed sententiam differat puniendi. Sin autem vindicta peccantium differtur in tertiam et quartam generationein multa milia diligentibus me et custodientibus praecepta mea. non usurpabis nomen domini dei tui frustra: quia non erit inpunitus qui super re uana nomen eius adsumpserit.. » Primum decalogi mandatum ad Deum Patrem pertinet, dum dicit in sequentibus: « utique ut haec audiens, unum Deum Patrem colas, et in multos fictos deos fornicationem tuam non
Abbreviated transcription (Latin):
pectu meo. & c̃. Sunt qui hoc quod ulege
los intertiam & quartã generationem ita
edisserant. ut ad animã humanã senten¬
tiam uertant. patrẽ in nobis leuẽ punctũ
sensuũ ⁊ incentiua utiorũ esse dicentes. fi¬
lium uero. si cogitatio peccatum conceperit.
nepotẽ. si quo cogitaueris atq concepe¬
ris opere perpetraueris. Prone potẽ autẽ
esse quartam generationem. si non solum fece¬
ris quodmalum ẽ & scelestum. sed uituis
scelerib glorieris. scdm illud quod scriptũ
est. Impius cum inprofundũ malor uenerit.
ꝯtẽpu&. Et signant̾ addidit. his qui oderunt
ine. hoc ẽ illis qui hereclitario utiq malo &
impietate dm̃ oderunt. pęna peccati seriabi¬
tur. Aliter enim iniquũ est atq peruersũ.
peccata patrum filiis ac nepotib non peccan
dominus dicat. Anima que peccauerit. ipsa
morietur. filius non portabit iniquitatẽ pa¬
tris. & pat̾ nõ portabit iniquitatẽ filii. Iusti¬
tia iusti fuꝑ eum erit. & impietas impii e¬

Expanded text:
pta mea. » Sunt qui hoc quod scriptfilios in tertiam et quartam generationem, » ita edisserant, ut ad animam humanam sententiam vertant: patrem, in nobis levem sensuum punctum et incentiva vitiorum esse dicentes; filium vero, si cogitatio peccatum conceperit; nepotem, si quod cogitaveris atque conceperis, opere perpetraveris; pronepotem autem esse quartam generationem, si non solum feceris quod malum est et scelestum, sed intus sceleribus glorieris, secundum illud quod scriptum est: « Impius cum in profundum malorum venerit, contemnit . » Et signanter addidit, « his qui oderunt me, » hoc est, illis qui haereditario utique malo et impietate Deum oderunt, poena peccati servabitur. Aliter enim iniquum atque perversum est peccata patrum filiis ac nepotibus imputari nDominus dicit: « Anima quae peccaverit, ipsa morietur. Pater non portabit iniquitatem . Justitia justi super cum erit, et impietas impii s
Abbreviated transcription (Latin):
nino uerb illa repetere. nisi pertineret ad
scõs doctores nr̃os hoc ipsum insinuare discen¬
tib. ut nichil aliud in uerbis loquentium
querant nisi uoluntatẽ. propt̃ quã enuntian¬
dam uerba instituta sunt. &. ait. E gosũ dñs¬

Expanded text:
nino uerbis illa repetere, nisi pertineret ad nino uerbis illa repetere, nisi pertineret ad sanctos doctores nostros hoc ipsum insinuare discentibus, ut nihil aliud in uerbis loquentium quaerant nisi uoluntatem propter quam enuntiandam uerba instituta sunt. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
tlam ⁊ pat̾ tales querit. quia adorent eum.
Sp̃s est ds. & eos qui ad orant eum. inspũ &
ueritate oport& adorare. Medium ergo se
dixit moyses. non int̾ dei substantiam ⁊ po¬
pulũ int̃ uallo aliqͦ loci. sedquia per eum
placuit popło audire cetera dei uerba. Postea¬
quã uehem̃t̃ ẽ territus. audiens de medio
ignis uocem dei dicentis de calogum legis.
te timuit populꝰ afaciȩ ignis. ⁊ non ascendit
inmontẽ.⁊ rogauit ut permoysen potius uer-
ses indeutero nomio dicta sibi ãpopulo. cũ
audire iam nollent uocem dei. sed per eum
peterent sibi dici que dicebat deus. tloneadẽ
prorsus leguntur in ex odo ubi pͥmũ narrata
sunt. que mͦ repetuntur. Unde intelliga¬
mus quod aliquotiens iam cõmemoraui. ñ eẽ
inmendatio deputandum. sialus quib lib&
uerbis eadem michi uoluntas manifestat᷑.
et calũpmiosis tamꝗͣ. repugnantia rep̃hen
duntur. Neq enĩ magnumerat moy si ad¬
tendere que in exodo scͥpserat. & eisdemomi¬

Expanded text:
pater tales quaerit qui adorent eum. spiritus est deus et eos qui adorant eum in spiritu et ueritate oportet adorare. medium ergo se dixit Moyses non inter dei substantiam et populum interuallo aliquo loci, sed quia per eum placuit populo audire cetera dei uerba, posteaquam uehementer est territus audita de medio ignis uoce domini dicentis decalogum legis. timuit populus a facie ignis, et non ascendit in montem, et rogavit ut per Moysen potius verba: rat in Deuteronomio dicta sibi a populo, cum audire jam nollent vocem Dei, sed per eum peterent sibi dici quae dicebat Deus, id prorsus leguntur in Exodo, ubi primum narrata sunt quae modo repetuntur, ut intelligamus, quod aliquoties jam commemoravi, non esse in mendacio deputandum, si aliis quibuslibet verbis eadem voluntas manifestatur,et calumniosis tanquam repugnantia repreduntur. neque enim magnum erat Moysi adtendere quae in Exodo scripserat et eisdem om
Abbreviated transcription (Latin):
pis enim eius quod est eccła. necesse ẽ ut tẽp¬
tationes iaboresq patiat᷑ in hoc scło. quo¬
usq adueniat illud tẽpus ubi post temp¬
tatones. suscipiat consolationes. Undeci¬
mo inquit m̃se. pͥma die mensis. locitus
est moyses ad filios isrł omia que precepe¬
rat illi añs ut diceret eis. Quid autẽ signi¬
ficet unde narius numerus. iam supra die¬
tũ ẽ. Sed & hoc considerandum. quid innu¬
at mystice. quod dicit eiusdem mensis un¬
decimi prima die locutũ fuisse moysen
isrli. Sicut enim in undecimo m̃sȩ expres¬
sa est iegis trans gressio. sic & inpͥma die m̃¬
sis. ꝑuigil addocendum de monstrata est
legis latoris intentio. Qui exquo in obedienᷤ
populus legem accipiendo transgredi pre¬
cepta dei nontimuit. statĩ per lucem pre¬
dicationis ⁊ correctionis uoluntatẽ dñi l
li insmnuare studit. ⁊ eos corrigere. atq ad me

Expanded text:
s enim ejus, quod est Ecclesia, necesse est tentationes laboresque patiatur in hoc saeculo, quousque adveniat illud tempus ubi post tentationes suscipiat consolationes. « Undecimo, inquit, mense, prima die mensis locutus est Moyses ad filios Israel omnia quae praeceperat ei Dominus ut diceret eis. » Quid autem significat undernarius numerus, jam supradictum est. Sed hoc considerandum, quid innuat mystice quod dicit ejusdem mensis undecimi prima die locutum fuisse Moysen contra Israel. Sicut enim in undecimo mense expressa est legis transgressio, sic et in prima die mensis pervigil ad docendum demonstrata est legislatoris intentio: quia ex quo inobediens populus accipiendo transgredi praecepta non timuit, statim per lucem praedicationis et correctionis voluntatem Domini illi insinuare studuit, et eos corrigere
Abbreviated transcription (Latin):
est autẽ quod ait similitudinẽ omĩs piscis.
quȩcũq sunt inaquis sub terra᷑. an & aquam.
propt̾ tractabilem corpulentiã : t̾rã in telli¬
gi uoluit: & scđm hoc. in eo quod scriptũ ẽ.
fecit deus celum ⁊ t̃ram. & aquas debemus
accipere: Assidue quippe script᷑a his dua-¬
bus partib cõmemoratis uniuersũ mun¬
dum uult intelligi: scđm illud. Auxilim
meũ adnõ. qui fecit cȩlum ⁊ t̾ram: & innu¬
merabilia huiꝰ modi. An ideo dictũ ẽ sub
terra. quod terranisi superior aquis esset.
habitari utiq abhominib ⁊ animalia ter-¬
rena habere non posset: Caue nequando¬

Expanded text:
est autem quod ait: similitudinem omnis piscis, quaecumque sunt in aquis sub<ter> terra? an et aquam propter tractabilem corpulentiam terram intellegi uoluit et secundum hoc in eo, quod scriptum est: fecit deus caelum et terram, et aquas debemus accipere? assidue quippe scriptura his duabus partibus commemoratis uniuersum mundum uult intellegi secundum illud: auxilium meum a domino, qui fecit caelum et terram et innumerabilia eius modi. an ideo dictum est "sub<ter> terra", quod terra. nisi superior aquis esset, habitari utique ab hominibus et animalia terrena habere non posset? Et ne
Abbreviated transcription (Latin):
est quid significat. nisi uidaicȩ plebis lap¬
sum pertrans gressionẽ mandatorũ de calo¬
gi amonte iudelic&e coreb ꝑuam montis
seyr usq cades barne: quia lex acoreb hoc
est amonte dei incipiebat. per seyt. idest pi¬
losum & sordidum omĩb uitus populum
iudeorum transiens. ad cades usq barne
electus uel nobilis interpretatur. signi¬
infigura contingebant illis. Scripta sunt
enimad correctionem nr̃ãm. inquos fines
scłorum deuenert̃. Et salitator in euangłio
ait. Honueni legem soluere. sed ad implere.
ota enimunũ ait aut unus apex non pre¬
teribit alege. donec omĩa fiant. Quid au
totum scłi tempus significat᷑. in quo ui¬

Expanded text:
est, quid significat, nisi Judaicae plebis lapest, quid significat, nisi Judaicae plebis lapsum per transgressionem mandatorum Decalogi, a monte videlicet Horeb, per viam montis Seir, usque Cadesbarne: quia lex ab Horeb, hoc est a monte Dei, incipiebat, per Seir, id est, pilosum et sordidum omnibus vitiis populum Judaeorum, transiens ad Cades usque barne electus figura contingquos fines saeculorum devenerunt . » Et Salvator in Evangelio ait: « Non veni solvere legem, sed adimplere; Iota enim unum, aut unus apex, non praeteribit a lege donec omnia fiant . » Quid totum saeculi tempus significatum, in quo vi
Abbreviated transcription (Latin):
ex precepto iegis habere credebat. Sed atri¬
amerito idem popłs dicipotuit. quia per
scripturas diuinas ad introitũ fidei para¬
tus fuit. Unde plurimi eorum insaluatoris
nrĩ aduentu alege docti. ⁊ exꝓpħarũ oracu¬
lis instructi. eo facilus ad credulitatẽ eiusoẽ
mediatoris dei ⁊ hominũ peruenire potu¬
erunt. quo eum ante predictũ sacris litte¬
ris agnouerant. Unde philippus in euan¬
gelio ad nathanahel ait. Quem scripsit mo¬
yses inlege.⁊ propħis. inuenimus iħm filiũ
iosepb anatara. Et dirit ei nathanahel:dira¬
tar&e pot̾ aliquid boni esse: dicit ei philippꝰ.
eni. ⁊ uide. Quod autẽ dicit᷑ ibi auri esse plu¬
rimũ ubilegis repetitio est facta significat
multiplitia inẏsteria. ⁊ thesaurum spiri¬
talem sapientie diuine in esse libris legis
⁊ꝓpħarum. quod pie querentib irite intel¬
ligentib liquido patet. Sed & hoc quod un¬
decim dieb lex ipsa permoysen explanata

Expanded text:
ex praecepto legis habere credebat. Sed et atriex praecepto legis habere credebat. Sed et atria merito, id est, populus dici potest, quia per Scripturas divinas ad introitum fidei paratus fuit. Unde plurimi eorum in Salvatoris nostri adventu a lege docti, et ex prophetarum oraculis instructi, eo facilius ad credulitatem ejusdem mediatoris Dei et hominum pervenire potuerunt, quoniam eum ante praedictum sacris litteris agnoverant. Unde Philippus in Evangelio ad Nathanael ait: « Quem scripsit Moyses in lege, et prophetae, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth. Et dixit ei Nathanael: A Nazareth potest aliquid boni esse? Dicit ei Philippus: Veni et vide . » Quod autem dicitur ibi auri esse plurimum ubi legis repetitio facta est, significat multiplicia mysteria et thesaurum spiritalem sapientiae divinae inesse libris legis et prophetarum, quod pie quaerentibus et rite intelligentibus liquido patet. Sed hoc quod undecim diebus lex ipsa per Moysen explanata
Abbreviated transcription (Latin):
tismatis. & moyses. transiordanẽ isrł do¬
cuit: qui ante consticutionem baptismatiꝰ.
⁊ noui testam̃ti grãm. lex priorem ppłm de
mandatis dei instruxit. Et hoc insolitudi¬
ne campestri. hoc est insterilitate carnalis
plebis. quȩ spiritalem uirtutũ fructum gi¬
gnere nesciebant. Contra mare uidelicet
rubrum. quia dura mens reꝓborum ablu¬
tionem peccatorũ insanguine xͥ fieri nullo
mͦ credidit. Inter pharan &. tofel. & laban
⁊ aseroth. Hȩc uuͦ loca. ꝑ nominis sui inter¬
pretationem. misteria diuina significant.
Pharan enĩ. interpretatur auctus. t̃ ophel.
insulsitas. Laban. dealbatio. Et aseroth.
atria. Ipse ergo populus cuilex diuina ex¬
posita est auctus fuit. tam in multitudi¬
ne hominũ quam etiam inconlatione legis
⁊ꝓpħarum. quȩ eis diuina clem̃tia ĩpen¬
dit. Sed insulsus fuit. qui salsapientie spi¬
ritalis non amauit: de albatus quoq in
ceremoniis legis ⁊ uariis munditiis. quȩ se

Expanded text:
tismatis. Et Moyses trans Jordanem Israel dotismatis. Et Moyses trans Jordanem Israel docuit, quia ante constitutionem baptismatis et Novi Testamenti gratiam lex priorem populum de mandatis Dei instruit et hoc in solitudine campestri, hoc est, in sterilitate carnalis plebis, quae spiritalem virtutum fructum gignere nesciebat. Contra videlicet mare Rubrum, quia dura mens reproborum ablutionem peccatorum in sanguine Christi fieri nullo modo credidit. « Inter Pharan et Tophel et Laban et Haseroth. » Haec quatuor loca per nominis interpretationem mysteria divina significant. Pharan autem interpretatur auctus. Tophel insulsitas. Laban dealbatio, et Haseroth atria. Ipse ergo populus cui lex divina exposita est, auctus fuit tam in multitudine hominum, quam etiam in collatione legis et prophetarum, quae eis divina clementia impendit. Sed insulsus fuit, quia salem spiritalis sapientiae non amavit. Dealbatus quoque in caeremoniis legis et vanis munditiis, quae se
Abbreviated transcription (Latin):
rendum estimant. cum moyses conditor
istius libri esse dinoscitur. quomͦ dese qua¬
si de altero referat. Dicit enĩ ipse. moy sen
iocutum esse hec uerba. Sed sciendum qd̾
moris est scriptorum sacre historie. desem&.¬
ipsis quasi de altero referre. Unde in libro
hus nomine iob. et erat uir ille simplex. &
rectus. actimens dm̃. & recedens amalo. hinc
et iobs ineuangłio suo. dese ait hic est dis¬
cipulus qui testimonium ꝑhibet dehis. &
scripsit hec. & scimus quia uerũ ẽ testimo¬
nium eiꝰ. Sed cum se hec ita habeant uideamꝰ
qͥd significet moyses. qui ad omnẽ isrł transior¬
danen in solitudine campestri contra ma¬
re rubrũ in locis qui consequent̾ notatifc̃
locutus est. Moy sen enĩ typum legis ue¬
teris habere omĩb manifestum est. que
transiordanẽ insolitudine campestri popu¬
lum docuit. Iordanis enim. ꝓeo quod sal¬
uator in illo baptitatꝰ ẽ. tipum ten&e. bap¬

Expanded text:
rendum aestimant, cum Moyses conditor rendum aestimant, cum Moyses conditor istius libri dignoscitur, quomodo de se quasi de altero referat: dicit enim ipsum Moysen locutum esse verba haec. Sed sciendum est quod moris est scriptorum sacrae historiae de semetipsis quasi de altero referre. Unde in libro Hus nomine Job. Et erat vir ille simplex ac rectus et timens Deum, et recedens a malo. » Hinc et Joannes in Evangelio suo de se ait: « Hic est discipulus qui testimonium perhibet de his et scripsit haec, et scimus quia verum est testimonium ejus. » Sed haec cum se ita habeant, videamus quid significet Moyses, qui ad omnem Israel trans Jordanem in solitudine campestri contra mare Rubrum, in locis qui consequenter notati sunt, locutus est. Moysen enim typum legis veteris habere omnibus manifestum est, qui trans Jordanem in solitudine campestri populum docuit. Jordanis enim, pro eo quod Salvator in illo baptizatus est, typum tenet bap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuiam montis sepr. usq cades bartie. qua¬
aragesimo anno. undecuno m̃se. pͥma die
mensis. Principiũ ergo istius libri. quo¬
dãmͦ titulus uidetur esse atq index totius
operis. qr personam indicat factoris. ⁊ opus
factum. simulq locum & tempus quo hoc
factumẽ conprehendit. Unde non solũ no.¬
iñ ipsius libri sed etiam pͥncipium. noui tes¬
tam̃ti grãm demonstrat. Nam de utero no¬
inium quod scda lex latine interp̃tat᷑. signi¬
ficat euangłiũ. quod post conditionẽ uete
tum omĩa mystice exponit atq explanat.
Liber ergo deutero nomii. repetitio ẽ preceden¬
tium quatuor librorum legis. Nam dum illi¬
inse proprias continent causas. iste tam̃ re-¬
plicat omĩa: hab& autẽ & ipse ꝓpͥe in nume¬
rabiliꝰ sacramenta. equib ea quȩ diuina gr̃a
scd̃m precedentium patrumdicta nos pos.¬
se concesserit. pro exercito lectoris explanare
disponimus. Hec st̃ uerba inquit quȩ locu¬
tus ẽ moy ses ad omnem isrł. hic quidam que¬

Expanded text:
iam montis Seir, usque ad Cadesbarne, quadragesimo anno, undecimo mense, primo die mensis. » Pricipium ergo istius libri quodammodo titulus videtur esse atque index totius operis, quia personam indicat factoris et opus factum, simulque locum et tempus quo hoc factum sit comprehendit. Unde non solum ipsum nomen libri, sed etiam principium Novi Testamenti gratia demonstrat. Nam Deuteronomium, quod secunda lex Latine interpretatur, significat Evangelium, quod post conditionem Veterlem intellectum omnia mystice exponit atque explanat. Liber ergo Deuteronomii repetitio est praecedentium quatuor librorum legis; nam dum in se proprias illi continent causas, iste tamen replicat omnia. Habet autem et ipse proprie innumerabilia sacramenta, e quibus ea quae divina gratia secundum praecedentium Patrum dicta nos posse concesserit, pro exercitio lectoris explanare disposuimus. « Haec sunt verba, inquit, quae locutus est Moyses ad omnem Israel. » Hic quidam quae
Abbreviated transcription (Latin):
stratam cominemorat. Quibus duobꝰ duo reli¬
qua fuisse indita constat. ignẽ uidelicet in
ferro et lapidibis. quȩ terrȩ uiscere latentia
pores exalat largissimos. Et tenebrȩ suꝑ faciẽ¬
tes dm̃ dicunt. tenebras eum ante quam lucẽ
creasse. quia non ds tenebras in aqua uł aere fe¬
cit ullas. sed ordine distincto ꝓuidentiȩ suȩ
prius aquas cũ cęlo creauit ac terrã. et has
postmodũ cum uoluit lucis gratia uenustauit.
Quod eum usq modo et inaqua et inaere ꝑ
cotidianum solis accessum et discessum. facere
intantam tegebant altitudinem: ut ad illos usq
locos ꝑtingerent. ubi nunc usq suꝑ firmam̃tũ
celi ex parte residentes: nomen dĩ creatoris eũ
cęlis cȩlorũ saudare non desinunt. Ipsa autem¬

Expanded text:
ta memorantur, quibus tamen duo reliqua fuisse constat indita, ignem videlicet in ferro et lapidibus, quae terrae viscere jam tum cvapores exhalat largissimos, ignem quoque ardetes Deum, dicunt tenebras eum antequam lucem creasse, quia non Deus tenebras in aqua vel aere fecit ullas, sed ordine distincto providentiae suae, prius aquas cum coelo creavit ac terra, et has postmodum cum voluit ipse, lucis gratia venustavit, quod eum usque modo et in aqua ipsa et in aere per quotidianum solis accessum ac discessum facere in tantam tegebant altitudinem, ut ad illos usque locos pertingerent, ubi nunc usque super fundamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris cum coelis coelorum laudare non desinunt. Ad hae
Abbreviated transcription (Latin):
stratam cominemorat. Quibus duobꝰ duo reli¬
qua fuisse indita constat. ignẽ uidelicet in
ferro et lapidibis. quȩ terrȩ uiscere latentia
pores exalat largissimos. Et tenebrȩ suꝑ faciẽ¬
tes dm̃ dicunt. tenebras eum ante quam lucẽ
creasse. quia non ds tenebras in aqua uł aere fe¬
cit ullas. sed ordine distincto ꝓuidentiȩ suȩ
prius aquas cũ cęlo creauit ac terrã. et has
postmodũ cum uoluit lucis gratia uenustauit.
Quod eum usq modo et inaqua et inaere ꝑ
cotidianum solis accessum et discessum. facere
intantam tegebant altitudinem: ut ad illos usq
locos ꝑtingerent. ubi nunc usq suꝑ firmam̃tũ
celi ex parte residentes: nomen dĩ creatoris eũ
cęlis cȩlorũ saudare non desinunt. Ipsa autem¬
fecisti mundum de materia informi. Quia
ordium nate uł supsere denichilo. et ideo in¬

Expanded text:
ta memorantur, quibus tamen duo reliqua fuisse constat indita, ignem videlicet in ferro et lapidibus, quae terrae viscere jam tunc vapores exhalat largissimos. Et spiritus Detes Deum, dicunt tenebras eum antequam lucem creasse, quia non Deus tenebras in aqua vel aere fecit ullas, sed ordine distincto providentiae suae, prius aquas cum coelo creavit ac terra, et has postmodum cum voluit ipse, lucis gratia venustavit, quod eum usque modo et in aqua ipsa et in aere per quotidianum solis accessum ac discessum facere in tantam tegebant altitudinem, ut ad illa usque loca pertingerent, ubi nunc usque super firmamentum coeli ex parte residentes, nomen Dei creatoris, cum coelis coelorum laudare non desinunt. Ad haefecisti mundum de materia informi. Nam cordium naturae, vel sumpsere de nihilo; ipsa