comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatione sunt plurima. in defensionẽ
liberi arbitrii.sic intelligant᷑. ut ad uitam
piam et bonam conuersationẽ cui merces
ȩterna debetur. adiutorio et gradiȩ deilocꝰ
non relinquatur: et audeat miser homo
quando bene uiuit et bene oꝑatur. ułpo¬
tius bene uiuere et bene oꝑari uidetͣ sibi.
inse ipso non in domino gloriari. et spem
recte uiuendi inse ipsoponere: ut sequatur
dictus homo qui spem habet in homine:
et firmat carnem brachii sui: et a dno re¬
cedit cor eius. Intelligite fr̃s hoc ꝓpheticũ
testimoniũ. Quia enim non dicit ꝓpħa.
maledictus homo quispem habet in seipso:
posset alicui uideri idõ dictum eẽ maledictꝰ
homo qui spem habet in homine. ut nemo
habeat spem in altero homine. s inse. Ut
gͦ ostenderet sic se ammonuisse hominẽ.
ut nec inseipso haberet spem: ꝓpterea cũ
dixisset maledictus homo qui spemha¬
bet in homine. mox addidit. et firmat
carnẽ brachii sui. Brachium ꝓpotentia po¬

Expanded text:
dubitatione sunt plurima, in defensione dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut sequatur dictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus . Intelligite, fratres, hoc propheticum testimonium. Quia enim non dixit propheta, Maledictus homo qui spem habet in se ipso; posset alicui videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in se ipso haberet spem; propterea cum dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit, et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia po
Abbreviated transcription (Latin):
effunde iram tuam ingentes que te non
nouerunt: et illud qđ ait apłs. cũ uene¬
rit in flamma ignis.dare uindictam in
cos qui ignorauerunt dm̃. Ueruntamen
ut habeamus et ipsam scientiam. ne dicat
unusquisq nesciui. non audiui. non intel¬
lexi. uoluntas conuenitur humana. ubi
dicit᷑ nolite eẽ sicut equus et mulus qui¬
bus non est intellectus: quamuis peior
appareat de quo dictum ẽ. uerbis non em̃¬
dabit᷑ seruus durus. Si enim et intellexe
rit: non obaudit. Quando autem dicit
homo non possum facere quod p̃cipitur. qm̃¬
a concupiscentia mea uincor:iam quidem
de ignorantia non habet excusationem.
nec dm̃ accusat in corde suo. sed malũ inse
cognoscit et dolet: cui tamendicit apłs. no¬
liuinci amalo. s uince inbono malũ. Et
utiq cui dicitur noliumci: arbitriũ uo¬
luntatis eius sine dubio conuenitur. Uel¬
le enim et nolle: proprie uoluntatis est.
testimonia. et quȩcunq alia sunt. quȩ sine

Expanded text:
effunde iram tuam in gentes, quae te non effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellrit, non obaudiet . Quando autem dicit homo, Non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea vincor: jam quidem de ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet; cui tamen dicit Apostolus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Et utique cui dicitur, Noli vinci, arbitrium voluntatis ejus sine dubio convenitur. Velle enim et nolle propriae voluntatis est. testimonia, et quaecumque alia sunt, quae sine
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem de illis dictum ẽ ꝑ legẽ iudi¬
cabunt᷑: Sine fide enim xp̃i. nemo libe¬
rari potest. Ac ꝑhoc: ita uidicabuntur
ut pereant. Nam si peior est conditio
seruus quinescit uoluntatẽ dnĩ sui et facit
digna plagis. uapulabit pauca: seruus aut
qui scit uoluntatẽ domini sui et facit digna
plagis. uapulabit multa: Eece ubi osten¬
dit grauius peccare hominẽ scientẽ quam
nescientem. Nec tam̃ idõ confugiendum ẽ
ad ignorantiȩ tenebras: ut ineis quisq re¬
quirat excusationẽ. Aliud ẽ enim nescisse:
aliud scire noluisse. Uoluntas quippe ar¬
guitur. in eo de quo dicitur: noluit intelli¬
gere ut bene ageret.S et illa ignorantia
quȩ non est eoꝵ qui scire nolunt. sed eorũ
qui tanquam simpliciter nesciunt. nemi¬
nem sic excusat. ut sempiterno igne ñ arde¬
at: si propterea non credidit. quia ñ audi¬
uit omnino quid crederetꝰ. s forsitan ut mi¬
tius ardeat. Non enim sine causa dictũ ẽ

Expanded text:
do quidem de illis dictum est: per legem iudido quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nis monitis. opus uoluntatis exigit᷑: sa
mo gͦ dm̃ causetur in corde suo: sed sibi im¬
putet quisq cumpeccat. Neq cum aliqͥd
scđm dm̃ oꝑatur: alienet hoc aꝓpria uo¬
luntate. Quando enĩuolens facit. tune
dicendum ẽ opus bonum: tunc speran¬
da ẽ boni oꝑis merces. Idõq dictum ẽ:
qui reddet unicuiq scđ̃m oꝑa sua. Qui gͦ
nouerunt diuina mandata. auferet᷑ eis
excusatio: quam solent homines habe¬
re de ignorantia.Sz nec ipsi sine pȩna
erunt: qui legem dei nesciunt. Qui enĩ
sine lege peccauerunt: ꝑ legem iudica
dixisse: tanquam peius aliquid signifi¬
cauerit ẽẽ passuros qui legem nesciunt
in peccatis suis. quam illos qui sciunt.
Peius enim uidet᷑ esse perire: quam iudi
cari. Sed cum hoc degentibus &e iudeis lo¬
queret᷑. quia illisine lege sunt. isti autẽ
legem acceperunt:⁊ quisaudeat dicere
iudeos qui in lege peccant non esse peri
turos. cum in xp̃m non crediderint: qͣn¬

Expanded text:
nis monitis opus uoluntatis exigitur, sanis monitis opus uoluntatis exigitur, samo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribdixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iucari: sed cum hoc de Gentibus et de Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt; quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant, nturos, cum in Christum non crediderint, quan
Abbreviated transcription (Latin):
statuit incorde suo seruare uirginẽ suã.
bene facit: Item dicit. Si autem uolens
hoc facio: mercedem habeo. Et alio loco.
Sobrii estote iusti: &e nolite peccare. Et itẽ.
Ut quẽadmodum promptus ẽ animus uo¬
luntatis: ita sit & ꝑficiendi. Et ad timo¬
theum dicit. Cum enim in deliciis egeriũ:
in xp̃o nubere uolunt. Et alibi. Sed et
ꝑsecutionem patientur. Et ipsi timotheo.
Noli negligere grãm quȩ inte ẽ. Et ad phi¬
lemonem. Ne bonum tuum uelut ex neces¬
sitate. s ex uoluntate fieret. Seruos etiam
ipsos monet. ut dñis suis ex animo seruiat̃:
cũ bona uoluntate. Item iacobus. nolite
itaq errare fr̃s mei. et nolite in ꝑsonarũ
acceptione habere fidem domini nr̃i ihe¬
su xp̃i: et nolite detrahere de alterutro.
Item ioħs in epła sua. Nolite mundũ dili¬
gere: et cȩtera huiusmodi. Nempe ubi di
citur nolihoc. noli illud. et ubi aliqͥd faci¬
endum uł ñ faciendum indicit᷑ indiui¬

Expanded text:
statuit in corde suo, servare virginem suam, statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt : et alibi, Sed et persecutionem patientur : et ipsi Timotheo, Noli negligere gratiam quae in te est . Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate . Servos etiam ipsos monet, ut dominis suis ex animo serviant cum bona voluntate . Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratres mei, et nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi : et, Nolite detrahere de alterutro . Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dicitur: "noli hoc et noli illud", et ubi ad aliquid faciendum uel non faciendum in diui
Abbreviated transcription (Latin):
similia. sicut sunt nolite fieri sicut equus
& mulus quib non ẽ intellectus. et no¬
li repellere consilia matris tuȩ. et noli eẽ
sapiens apud temet ipsum. et noli defice¬
re a disciplina domini. et noli negligere
legem. et noli abstinere bene facere egen
noluit intelligere ut bene ageret. et no¬
luerunt accipere disciplinam. ce innume¬
rabilia talia inueterib libris diuinoꝵ elo¬
quioꝵ ⁊ quid ostendunt. nisi arbitriũ li¬
berum uoluntatis humane: In libris eti¬
am nouis ȩuangłicis et apłicis. quid ali¬
ud ostenditur ubi dicit᷑. nolite uobis con¬
dere chesauros interra. et nolite timere
eos qui corpus occidunt. et qui uult ue¬
nire post me abneget semet ipsũ. et pax
interra hominib bone uoluntatis: et qͦd
dicit apłs paulus. quod uult faciat. non
peccat si nubat. qui autem statuit in cor¬
de suo non habens necessitatem. potesta¬
tem autẽ habens suȩ uoluntatis. et hoc

Expanded text:
similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egentNoluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis condere thesauros in terra ; et, Nolite timere eos qui occidunt corpus ; et, Qui vult venire post me, abneget semetipsum ; et, Pax in terra hominibus bonae voluntatis : et quod dicit apostolus Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
recessi aliquando. Que enim odit ds̃: non
facias.Ne dixeris quia ipse me induxit. Non
enim opus habet uiro peccatore. Omne cre¬
cramentũ dñs odit: & non ẽ amabile tim̃¬
tibus illũ. Ipse ab initio fecit hominẽ: et
reliquit eum in manu consilii sui. Si uo¬
lueris conseruabis mandata: et fidem bo¬
nam placiti. Apponet tibi ignem et aquã:
ad qͦd cunq uolueris extende manũ tuam.
Inconspectu hominis uita et mors: & qͦd¬
cunq placuerit dabitur ei. Ecce aꝑtissi¬
me uidemus expressum liberũ humanȩ
uoluntatis arbitrium. Quid illud qđ tam
multis locis omnia mandata sua custodi¬
ri &e fieri uibet ds̃ : Quomͦ iubet̾. si non
ẽ liberum arbitrium: Quid beatus ille de
quo psalmus dicit. quod in lege dñi fuit
uoluntas eius:⁊ nonne satis indicat uo¬
luntate sua hominẽ in dei lege consistere:
Deinde tam multa mandata. quȩ ipsam
quodammͦ nominatim conueniunt uo¬
luntatem. sicut ẽ noli uinci amalo. et alia

Expanded text:
recessi: quae enim odit non recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia
Abbreviated transcription (Latin):
a creatura mundi ꝑ ea quȩ facta sunt intelle¬
cta conspiciunt᷑. Sempiterna quoq uirtꝰ
eius ac diuinitas: ut sint inexcusabiles.
Quomodo gͦ dicit in excusabiles:⁊ nisi de illa
excusatione qua solet dicere humana suꝑ¬
bia. si scissem fecissem: Idõ non feci: quia
nesciui. Aut si scirem facerem. Idõ non fa¬
cio: quia nescio. Hec eis excusatio tollitur.
quando preceptum datur. uł scientia non
peccandi manifestatur. S sunt homines
qui etiam de ipso dõ se excusare conantur:
quib dicit apłs iacobus. Nemo cum temp¬
temptator maloꝵ ẽ. Ipse enim neminẽ tẽp¬
tat. Unusquisq uͦ temptatur a concupis
centia sua: abstractus & illectus. Deinde
concupiscentia cum conceperit: parit pec¬
catũ. Peccatum uͦ cũ consummatũ fuerit:
generat mortem. Item de ipso deo se ercu¬
sare uolentib respondet liber ꝓuerbioꝵ sa¬
lomonis. Insipientia uiri iuolat uias eius:
dm̃ autem causatur incorde suo. Et liber
eccłasticus dicit: ne dixeris. quia ꝓpt̃ dm̃

Expanded text:
a quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles . Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio tollitur, quando praeceptum datur, vel scientia non peccandi manifestatur. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur, quibus dicit apostolus Jacobus: Nemo cum tententator malorum est: ipse autem neminem tentat. Utus: deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Unde cum posset dicere. et recte diceret. sti¬
pendium autem iusticiȩ uita eterna: malu¬
it dicere. grã dei uita eterna: ut hinc intel¬
ligeremus. non ꝓmeritis nrĩs dm̃ nos ad
ȩternam uitam sed ꝓsua miseratione ꝑdu¬
cere. De quo inpsalmo homo eiꝰ anime sue
Qui coronat te in miseratione et miscdia.
Nunquid ñ corona bonis oꝑibus reddit᷑:
S quia ipsa bona oꝑa ille in nobis oꝑatur.
de quo dictum ẽ. ds̃ ẽ enĩ qui oꝑat᷑ in uob̃¬

Expanded text:
Ubi cum posset dicere, et recte dicere, StiUbi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui o
Abbreviated transcription (Latin):
tis datur: quia gratis data est et illa cuida¬
tur. S illa cuidatur: tantummꝰ grã est.
Hec autem quȩ illi datur. qm̃ p̃miũ eius
est. grã ẽ progrã. tanquam merces pro
iusticia: ut uerũ sit qm̃ uerum ẽ. quia red
queritis: sed habetis ȩuangłium scđm ioħm.
tanta luce clarissimum. ubi ioħs ȩuangłista
de xp̃o dño dicit. nos om̃s explenitudine es
accepimus: et grãm progrã. Ex eius itaq ple¬
nitudine accipimus promodulo nr̃o. tan¬
quamparticulas nrãs ut bene uiuamus.
sicut ds̃ partitus ẽ mensuram fidei: quia
unusquisq proprium donum habetadõ.
alius sic. alius autem sic: et ipsa ẽ grã. Sed
insuꝑ accipiemus et grãm progrã: quando
nobis uita ȩterna reddetur. De qua dic̃ apłs
nr̃o: cum prius dixisset stipendium peccati
mors. Meritostipendium: quia militie dia¬
bolice mors ȩterna tanquam debitũ reddit᷑.

Expanded text:
tis datur, quia gratis data est illa cui datis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia; ut verum sit, quoniam verum est, quia reddquaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic ; et ipsa est gratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua dixit Aposto Jesu Domino nostro: cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur.
Abbreviated transcription (Latin):
quis extollatur:cur hoc dixerit rationem
reddens. ipsius enim sumus inquit figm̃
Quomodo gͦ non ex oꝑibus ne forte quis
extollatur: S audi et intellige non ex
oꝑibus dictum tanquam tuis. ex temetip¬
so tibi existentibus: s tanquam his in qui¬
bus te ds̃ finxit. idest formauit et creauit.
Hoc enimait. Ipsius sumus figmentũ: crea¬
tun xp̃o iħu in oꝑibus bonis. Non illa cre¬
atione qua homines factisumus: sed ea
de qua ille dicebat. qui utiq: iam homo
erat. Cor mundum crea inme ds̃.Et de
qua dicit apłs.Siqua igitur in xp̃o no¬
ua creatura: uetera transierunt. ecce facta
sunt noua. Omnia autem ex dõ. fingim᷑
gͦ idest formamur et creamur inoꝑib bo¬
nis. qͦ ñ p̃parauimus nos: sed p̃parauit
ds̃. ut in illis ambulemus. Itaq carissimi
uita nr̃a bona: nichil ẽ aliud quam dei
grã. Sine dubio et uita ȩterna quȩ bonȩ
uitȩ redditur: dei grã ẽ. Et ipsa enim gra¬

Expanded text:
quis extollatur; cur hoc dixerit rationem quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmeQuomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Itaque, charissimi, si vita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gra
Abbreviated transcription (Latin):
tiam:: Immo uero sic dixit. ut negari
omnino non possit:nec intellectorem
acutum. sed tantummͦ intentũ desideret
auditorem. Cum enim dixisset. stipendi¬
um peccati mors: continuo subdidit.
detur posse dissolui. nisi intelligamꝰ et ip¬
uita. ad dei grãm ꝑtinere. ꝓpter illud qͦd
ait dñs iħs: sine me nichil potestis facere.
Et ipse apłs cum dixisset grã enim saluifa¬
c̾ti estis ꝑfidem. et hoc non ex uobis. s dei
donum ẽ. non exoꝑibus. ne forte quis ex¬
tollatur: uidit utiq posse putare homines
hoc ita dic̃tum. quasi necessaria non sint
oꝑa bona credentibus. sed eis fides sola suffi¬
ciat: et rursum posse homines ex oꝑibus
bonis extolli. uelut ad ea facienda sibripsi
sufficiant. Mox itaq addidit. Ipsius enim
sumus figmentum: creati in xp̃o iħu in ope¬
ribus bonis. quȩ p̃parauit ds̃. ut in illis
ambulemus. Quid est quod cũ dei gr̃am cõ¬
mendans dixisset. non ex oꝑibus. ne forte

Expanded text:
gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, detur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere . Et ipse Apostolus cum dixisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixisset quodam loco. in xp̃o enim
iħu neq circuncisio aliquid ualet. neq
p̃pucium. mox addidit: s fides quȩ ꝑ
dilectionem oꝑat᷑. Ipsa ẽ fides: quȩ fide¬
les dei separat ab immundis demonib.
rantur. Non gͦ habent istam fidem. ex
qua iustus uiuit. id est que ꝑ dilectionẽ
& dilectio: propterea idem ipse doctor
gentium etiam ipsam uitam ȩternã gra
parua questio: que domino donante sol¬
uenda ẽ.Si enimuita ȩt̃na bonis oꝑib
redditur. sicut aꝑtissime dicit scriptura.
modo gra ẽ uita eterna. cum grã non o¬
perib reddatur. sed gratis detur. ipso a¬
postolo dicente. ei qui oꝑatur merces ñ
imputatur secundum grãm. sed scðm
debitum: Q iterum. Reliquiȩ inquit
ꝑ electionem gr̃ẽ saluȩ factȩ sunt. Et
mox addidit: non ex oꝑibus. Alioqum:
grã iam non ẽ grã. Quomodo gͦ ẽ grã ui¬
ta ȩterna: quȩ ex oꝑibus sumitur: An
forte uitam eternam non dixit apłs gͣ

Expanded text:
cum dixisset quodam loco, In Christo enim cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: ratur. Non ergo habent istam fidem ex qua justus vivit, id est, quae per dilectionem et dilectio, propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam ipsam vitam aeternam gratparva quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, omodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, per electio non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
facti estis ꝑ fidem: et hoc non ex uobis: s
dei donum ẽ. Possent enim dicere. ideo ac¬
cepimus grãm quia credidimus: tanꝗͣ
sibi tribuentes fidem. grãm dõ. Propt̃
hoc apłs cum dixisset ꝑfidem: & hoc in¬
quit non ex uobis. sed dei donum ẽ. Rur¬
sum ne dicerent se suis oꝑib: tale donũ
meruisse: continuo subiecit. Non ex oꝑi¬
b : ne forte quis extollat᷑. Non quia ne¬
gauit aut euacuauit opera bona.cũ di¬
cat dm̃ unicuiq reddere scðm oꝑa sua :
s quia oꝑa sunt ex fide. non ex oꝑibus
fides. Ac ꝑhoc ab illosunt nobis opera
iusticie. a quo ẽ ipsa fides. de qua dictũ
est: iustus ex fide uiuit. Homines au¬
tem non intelligentes quod ait ipse apo¬
stolus. arbitramur iustificari hominẽ
ꝑfidem. sine opibus legis: putauerunt
eum dicere sufficere homine fidem etiã¬
si male uiuat. et oꝑabona non habeat:
quod absit ut sentiret uas electionis: qͥ

Expanded text:
facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui
Abbreviated transcription (Latin):
set testimoniũ de psalmo. qm̃ ꝓpt̃ te mor¬
tificamur totadie. deputati sumus ue¬
lut oues occisionis: subiecit atq ait. Sed
inhis omnib suꝑuincimꝰ : ꝑeum qui di¬
lexit nos. Nongͦ ꝑnos: sed ꝑ eum qui di¬
lerit nos. Deinde dixit: cursum consũ¬
maui.S ille hoc dixit: qui alioloco di¬
cit. Igitur non uolentis neq currentis:
s miserentis ẽ dei. Quȩ sententia nullo
modo potest etiam sic conuerti: ut dicat᷑.
ñ miserentis dei.s uolentis et currentis
ẽ hominis.Siquis enim hoc ausus fue¬
rit dicere: aꝑte se ostendet apło contra¬
dicere. Postremodixit: fidem seruaui.
S ille hoc dixit. qui alibi ait: miscđiam
consecutus sum. ut fidelis eẽm. Non enĩ
dixit miscđiam consecutus sum quia fi¬
delis eram. s ut fidelis ẽẽm: hinc osten¬
dens etiam ipsam fidem haberi nisi deo
miserante non posse. et esse donum dei.
Quod aꝑtissime docet dicens grã salui

Expanded text:
set testimonium de Psalmo, Quoniam propter te morset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi
Abbreviated transcription (Latin):
idest ex ipso ei comparata: an dona sint
dei.Bonum inquit certam̃ certaui: cursũ
consummaui : fidem seruaui. Primo ista
bona oꝑa si non ea p̃cessissent cogitationes
bone: nulla ẽẽnt. Attendite itaq quid de
ipsis cogitationibus dicat. Ait enim scri¬
bens ad corinthios. Non quia idonei simꝰ
cogitare aliquid tanquam ex nobismet¬
ipsis: s sufficientia nr̃a ex deo ẽ. Deinde
singula inspiciamus. Bonum inquit cer¬
tamen certaui. Quero qua uirtute certaue¬
rit: utrum quȩ illi ex semecipso fuerit:
an quȩ desuꝑ datasit. S ab sit ut tantꝰ
doctor ignorauerit legem dei: cuius uox
est in deuterononno. Ne dicas incorde
tuo. fortitudo mea et potentia manꝰ meȩ
fecit michi turtutem magnam hanc: s
memoraueris domini dei tui. quia ip̃se
tibi dat fortitudinem facere uirtutem.
Quid autem ꝓdest bonum certamen: ni¬
si sequatur uictoria: Et quisdat uicto¬
riam nisi ille de quo dicit ipse: grãs dõ

Expanded text:
id est, ex ipso illi comparata, an dona sint id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias De
Abbreviated transcription (Latin):
habere hominẽ dicant: ꝓrsus rectissi¬
me respondet apłs. Quis enim te discernit:
Quid habes quod non accepisti: Si autem
accepisti: quid gloriaris quasi non acce¬
peris: Prsus talia cogtanti uerissime di¬
citur. Dona sua coronat ds̃. non merita tua:
si tibi ate ipso non ab illo sunt merita tua.
Hec enim si talia sunt. mala sunt: quȩ ñ
coronat ds̃. Si autem bona sunt dei dona
sunt.Quia sicut dicit aplłs iacobus.om¬
ne datũ optimũ et omne donũ ꝑfectum
desursum ẽ. descendens apatre lumi¬
num. Unde dicit et ioħs p̃cursor dnĩ.
Non potest homo acciꝑe quicquã: nisi
de uenit etiam sp̃s sc̃s. quando iħs ascendit
in altum. captiuauit captiuitatẽ. dedit
dona hominib. Sigͦ dei dona sunt bona
merita tua: non ds̃ coronat bona merita
tua tanquã merita tua. s tanquam dona sua.
pauli. quib dixit coronam iusticie red¬
diturum iudicem iustum: et uideamꝰ
utrum merita ipsius tanquam ipsius.

Expanded text:
habere hominem dicant, prorsus rectissihabere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dicit et Joannes praecursor Domini, Non potest homo accipere quidquam, nisi tus sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed tanquam dona sua. Pauli, quibus dixit coronam justitiae redditurum judicem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius,
Abbreviated transcription (Latin):
certamen certaui: cursum consummaui:
fidem seruaui. Ista utiq iam merita sua
bona cõmemorat: ut post bona merita con
sequatur coronam:qui post mala merita
consecutus ẽ gr̃am. Deniq attendite qͥd
sequatur. Suꝑ est inquit michi corona
iusticiȩ: quam reddet michi dñs in illa
die iustus iudex. Cui redderet coronam
iustus iudex: si non donasset gr̃am mi¬
sericors pater: Et quomodo esset ista co¬
rona iusticiȩ ⁊ nisi p̃cessisset grã quȩ iusti¬
ficat impium: Quomodo ista redderet᷑¬
debita: nisi prius illa gratuita donaret᷑:
S cumdicunt pelagiani hanc ẽẽ solam
non scđm merita nr̃ã grãm qua homini
peccata dimittunt᷑. illam uero quȩ dat̃
infine. idest eternam uitam. meritis nr̃is
p̃cedentibus reddi: respondendum ẽ eis
Si enĩ merita nr̃a sic intelligerent. ut etiã
ipsa dei dona esse cognoscerent: non eẽt
reproba ista sententia. Qm̃ uero merita
humana sic p̃dicant. ut ea ex semet ipso

Expanded text:
certamen certavi, cursum consummavi, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona comsequatur coronam, qui post mala merita consecutus est gratiam. Denique attende quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso
Abbreviated transcription (Latin):
rit iam iustificatus ex fide. ambulet cũ
illo grã: et incumbat suꝑ eam ne cadat.
Propter hoc scriptum ẽ incanticis can¬
ticorum. de ipsa eccłia. Quȩ est ista quȩ
ascendit de albatã. incumbens suꝑ fra¬
truelem suum: Dealbata ẽ enim: quia
ꝑseipsam alba eẽ nonposset. Aquo deal¬
bata ẽ. nisi ab illo qui ꝑ. ꝓpħam dicit:
sicut niuem dealbabo: Quando gͦ dealbata
est: nichilboni merebat᷑. Iam uͦ alba facta.
bene ambulat: sed si suꝑ eum aquo dealba¬
ta ẽ ꝑseuerant̃ incumbat. Propter quod et
ipse dñs iħs suꝑ quem incumbit dealbata.
dixit discipulis suis. Sine me nichil po¬
testis facere. Ergo redeamus ad apłm pau¬
lum: quem certe inuenimꝰ sine ullis me¬
ritis bonis. immo cũ multis malis meri¬
tis dei grãm consecutũ. reddentis bona
ꝓmalis. Uideamus quid dicat. sua iam
appropinquante passione:scribens ad
timotheum. Ego iam immolor inquit: et
tempus resolutions meȩ instat. Bonum

Expanded text:
rit jam justificatus ex fide, ambulet cum rit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
bonis. uerũ etiam multismalis meritis
precedentib uidemus datam: et cotidie
uidemus dari. S plane cum data fue¬
rit: incipiunt ẽẽ merita nr̃a bona: ꝑ illã
tamen. Nam sise illa subtraxerit cadit
homo: non erectus sed p̃cipitatus libero
arbitrio. Quaꝓpter nec quando ceperit
homohabere meritabona.sibi debet tri¬
buere illa: sed dõ. eui dicitur inpsalmo.
adiutor ms esto ne derelinquasme. Di¬
cendo ne dcrelinquasme: ostendit quia
si derelictus fuerit: nichil boni ualet ip
se ꝑse. Uñ ille ait. Ego dixim abundan¬
dantia mea: nonmouebor in ȩternum.
Dutauerat enim suum fuisse bonũ: qͦd
ei sic abundabat ut non moueret᷑. Sed
ut ostenderetur illi cuiꝰ esset illud. de qͦ
tanquam suo ceꝑat gloriari: paululum
grã deserente ammonitus dicit. dñe in
ni. ut grã dei non solum iustificet᷑ impiꝰ.
id est ex impio fiat iustus. cum reddun¬
tur ei bona promalis: sed etiam cũ fue¬

Expanded text:
bonis, verum etiam multis meritis malis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, ni, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fue
Abbreviated transcription (Latin):
gna. sed mala. Deniq et alibi dicit ad ti¬
motheum. Collabora euangłio. scd̃m uir¬
tutem dei saluos nos facientis: et uocantis
est nobis in xp̃o iħu. Item merita sua s¬
mala cõmemorans: dicit. Fuimus et nos
aliquando stulti et increduli.errantes.
seruientes desideriis et uoluptatib uari¬
is. in malicia et inuidia agentes. abomi¬
istis tam malis meritis nisi pȩna utiq de¬
bebatur.: Sed dõ reddente bona proma¬
lis: ꝑ grãm quȩ non scd̾m merita nr̃a da¬
tur. factum ẽ quod deinde sub iungit¬
& dicit. Cum autẽ benignitas et huma
nitas illuxit saluatoris nr̃i dei: non ex
oꝑibus iusticiȩ quȩ nos fecimus. sed se¬
cundum suam miscd̃iam saluos nos fe¬
cit. ꝑlauacrum regenerationis et renouatio¬
nis sp̃s sci. quem ditissime effudit suꝑ nos.
ti ipsius grã. heredes efficiamur scđm spem
nis ꝓbatur grã dei non scd̃m merita nr̃a
dari: quandoquidem non solum nullis

Expanded text:
gna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Tigna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem dei saluos nos facientis et uocantis est nobis in Chrimala commemorans dicit: Fuimus enim aliquando stulti et incredibiles, errantes, seruientes desideriis et uoluptatibus uariis, in malitia et inuidia agentes, odiistis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et renouationis spiritus sancti, quem ditissime effudit super nosti ipsius gratia heredes efficiamur secundum spem nis probatur, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequebat᷑ eccłiam. Unde dicit. non sum
dignus uocari apłs: quia ꝑsecutus sum
ecełiam dei. Cum gͥ hoc haberet meritũ
malum: redditum ẽ bonũ promalo in eo¬
qͦd secutus adiunxit. sed grã deisũ qͦd sũ
Atq ut ostenderet liberũ arbitrium: mox
addidit. Et grã eiusin me uacua non fuit:
s plus omnib illis laboraui. Hoc enĩ libe¬
rum arbitrium hominis exhortat᷑ et in
ne inuacuũ grãm dei recipiatis. Ut quid
si grãm sic susceꝑunt. ut ꝓpriam ꝑderent
uoluntatem: Tamen ne inipsa uoluntas
sine grã dei putetur bom aliquia posse:
continuo eum dixisset et grã eius in me
uacua non fuit. sed plus omnib illis la¬
boraui: subiunxit atq ait. Non autem
ego s grã deimecum: id est non solus. s
grã dei mecum. Ac ꝑhoc nec grã dei sola.
nec ipse solus: sed gra dei cum illo. Ut au
tem de cȩlo uocaret᷑. &. tam magna et ef¬
ficacissima uocatione conuerteretur. grã
dei erat sola: quia meritaeus erant ma¬

Expanded text:
 unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid si gratiam sic susceperunt ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset: Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi, subjunxit atque ait: Non autem ego, sed gratia Dei mecum ; id est non solus, sed gratia Dei mecum; ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed grtem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant ma
Abbreviated transcription (Latin):
baptizentur exspirant: in hoc inquit loco
non me quasi auctorem spondco: s: aliqͥd
de exemplo conitio.Habendam dicimus
de infantib istiusmodi rationem: qui pre¬
destinati baptismo uitȩ p̃sentis. ante quã
renascantur in xp̃o. p̃ueniuntur occiduo.¬

Expanded text:
baptizentur exspirant: in hoc, inquit, loco baptizentur exspirant: in hoc, inquit, loco non me quasi auctorem spondeo, sed aliquid de exemplo conicio. habendam dicimus de infantibus istius modi rationem, qui praedestinati baptismo uitae praesentis, antequam renascantur in
Abbreviated transcription (Latin):
scura uideantur. aut obscura eẽ iactent᷑:
cum sint aꝑtissima. Neq enim dicere de¬
buit quod anima meruerit peccatrix
esse ꝑcarnem: cuius nec bonum nec malũ me¬
ritum reꝑire poterit ante carnem. Sed ad
manifestiora ueniamus. Cum enĩ magnis
coartaretur angustiis. quomͦ animȩ ori-¬
ginalis peccati uinculo deneantur obstri¬
ctȩ. si non ex illa trahunt originẽ quȩ pri-¬
ma peccauit. sed eas puras ab omni conta¬
gione et ꝓpagatione peccati. peccatrici
carni creator insufflat: ne dicat᷑ illi quod
sic insufflando eas ds̃ efficit reas: pͥmo de
p̃scientia dei hanc opinionem munire tẽ¬
ptauit. quod eis p̃parauerit redemptio¬
nem: in cuius redemptionis sacramento
paruuli baptizantur. ut abluat᷑ origi¬
nale peccatum. quod de carne traxerunt:
quasi facta sua ds̃ commendet. quod eas
insontes fecerat inquinari.S postea quã
uentum est ut de illis loqueretur quib
tali non subuenitur auxilio. et antequam

Expanded text:
scura uideantur aut obscura esse iactentur, scura uideantur aut obscura esse iactentur, cum sint apertissima. neque enim dicere debuit, quod anima meruerit peccatrix esse per carnem, cuius nec bonum nec malum meritum repperire poterit ante carnem. Sed ad manifestiora ueniamus. cum enim magnis coartaretur angustiis, quomodo animae originalis peccati uinculo teneantur obstrictae, si non ex illa trahunt originem, quae prima peccauit, sed eas puras ab omni contagione et propagatione peccati peccatrici carni creator insufflat, ne dicatur illi, quod sic insufflando eas deus efficit reas, primo de praescientia dei hanc opinionem munire temptauit, \'quod eis praeparauerit redemtionem\'. in cuius redemtionis sacramento paruuli baptizantur, ut abluatur originale peccatum, quod de carne traxerunt; quasi facta sua deus emendet, quod eas insontes fecerat inquinari. sed posteaquam uentum est, ut de illis loqueretur, quibus tali non subuenitur auxilio et antequam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ non potuit: tamen neq inpeccato re¬
mansit: quia in xp̃o p̃figurata in peccato
esse non debuit. sicut esse non potuit. Ro¬
go te fr̃ putasne ista saltem postea legistiet
considerasti: et quid inrecitante laudaue¬
ris. uel unde post recitationem grãs egeris
cogitasti: Quid ẽ obsecro te:anima itaq si
peccatrix esse meruit: quȩ peccatrix esse
non potuit: Quid est meruit et non po¬
tuit. cum mereri hoc non posset nisi peccã¬
trix fuisset: non autem fuisset nisi cẽ po¬
tuisset. ut ante omne malum meritũ pec¬
cans. inde sibi meritum faceret. unde ad
alia peccata deserente do ꝑueniret: An idõ
dixit quȩ peccatrix eẽ non potuit: quia
nisi in carnem ueniret. peccatrix cẽ non
posset: Quid gͦ meruit. ut eo mitteret᷑
ubi peccatrix eẽ posset: quo nisi uenisset.
alibi peccatrix ẽẽ non posset: Dicat qͥd
meruit. Si enim meruit ẽẽ peccatrix:
aliquid iam peccauerat. unde mereret᷑

Expanded text:
esse non potuit, tamen neque in peccato reesse non potuit, tamen neque in peccato remansit, quia in Christo praefigurata in peccato esse non debuit, sicut esse non potuit. rogo te, frater, putasne ista saltem postea legisti et considerasti et quid in recitante laudaueris uel unde post recitationem gratias egeris cogitasti? quid est, obsecro te: anima itaque si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse non potuit? quid est \'meruit\' et \'non potuit\', cum mereri hoc non posset, nisi peccatrix fuisset, non autem fuisset, nisi esse potuisset, ut ante omne malum meritum peccans inde sibi meritum faceret, unde ad alia peccata deserente domino perueuiret? an ideo dixit: quae peccatrix esse non potuit, quia, nisi in carnem ueniret, peccatrix esse non posset ? quid ergo meruit, ut eo mitteretur, ubi peccatrix esse posset, quo nisi uenisset alibi peccatrix esse non posset? dicat, quid meruit. si enim meruit esse peccatrix, aliquid iam peccauerat, unde mereretur
Abbreviated transcription (Latin):
cem: Quomͦ gͥ alio loco animã se dieit c̃stant̃
asserere non extraduce neq ex nichilo.
neq ꝑsemet ipsam. neq ante corpus: Ecce
isto loco uult animas ante corpus alicubi
unuere tam beate: ut eadem illis ꝑ bap¬
tismũ beatitudo reddatur. Et tanquã sui
rursus oblitus. adiungit et dicit: ut ꝑ eã
idest ꝑcarnem incipiat renasei. ꝑquam
meruerat inquinari. Suꝑius meritum si¬
gnificauerat bonum ꝑditum fuisse ꝑ car¬
nem: nunc autem significat malũ meri¬
tum. quo factum ẽ ut ueniret. uł mittere¬
tur incarnẽ: dicendo ꝑquam meruerat
inquinari. Si enim meretur inquinari:
non ẽ utiq meritum bonum. Dicat quid
peccauit antequam ꝑcarnẽ inquinaret᷑:
ut ꝑcarnem inquinari mereret᷑. Dicat si
potest quod nullo modo potest: quia in¬
uenire hic quid ucrum dicat omnino ñ
potest. Idem aliquantopost ait. Ammaita¬
q si peccatrix ẽẽ meruit. quȩ peccatrix

Expanded text:
cem. quomodo igitur alio loco \'animam se\' dicit \'constanter cem. quomodo igitur alio loco \'animam se\' dicit \'constanter asserere non ex traduce neque ex nihilo neque per semet ipsam neque ante corpus\'? ecce isto loco uult animas ante corpus alicubi uiuere tam beate, ut eadem illis per baptismum beatitudo reddatur, et tamquam sui rursus oblitus adiungit et dicit: ut per eam, id est per carnem, incipiat renasci, per quam meruerat inquinari. superius meritum significauerat bonum perditum fuisse per carnem, nunc autem significat malum meritum, quo factum est, ut ueniret uel mitteretur in carnem dicendo: per quam meruerat inquinari; si enim meretur inquinari, non est utique meritum bonum. dicat quid peccauit, antequam per carnem inquinaretur, ut per carnem inquinari mereretur; dicat, si potest, quod nullo modo potest, quia inuenire hic quid uerum dicat omnino non potest. Item aliquanto post ait: anima itaque si peccatrix esse meruit, quae peccatrix
Abbreviated transcription (Latin):
dinem. quam uisa fuerat paulisꝑ amisisse
ꝑcarnem: ut ꝑeam incipiat renasci. ꝑquã
meruerat inquinari. Uide in his uerbis
quantum iste tuus doctor errauerit. Dixit
animam ꝑcarnem reparare statum: ꝑquã
ꝑdiderat meritum. Habuit gͦ anima ali¬
quem statum. et aliquod meritũ bonum
ante carnem.quod uult eam reparare ꝑ
carnem:quando caro lauachro regenerati¬
onis abluit᷑. Uixerat itaq alicubi ante car¬
nẽ. instatu et merito bono: quem statũ et
quod meritum ꝑdidit. cum uenisset in car¬
nem.Dixit eam ꝑcarnem reparare habitu¬
dinem priscam: quam uisa fuerat paulisꝑ
amisisse ꝑcarnem. Habuit gͦ ante carnem
habitudinem antiquam: hoc ẽ enĩ priscã.
Et ista qualis eẽ potuit nisi beata atq lau¬
dabilis habitudo. quam reparari ꝑ sacram̃¬
tum baptismatis asseuerat: cum eam nolit
ex illa originem trahere ꝑꝓpaginem. quã
constat inparadyso aliquando fuisse feli¬

Expanded text:
dinem, quam uisa fuerat paulisper amisisse dinem, quam uisa fuerat paulisper amisisse per carnem, ut per eam incipiat renasci, per quam meruerat inquinari. uide in his uerbis quantum iste tuus doctor errauerit! dixit \'animam per carnem reparare statum, per quam perdiderat meritum\': habuit ergo anima aliquem statum et aliquod meritum bonum ante carnem, quod uult eam reparare per carnem, quando caro lauacro regenerationis abluitur; uixerat itaque alicubi ante carnem in statu et merito bono, quem statum et quod meritum perdidit, cum uenisset in carnem. dixit \'eam per carnem reparare habitudinem priscam, quam uisa fuerat paulisper amisisse per carnem\': habuit ergo ante carnem habitudinem antiquam — hoc est enim \'priscam\' — et ista qualis esse potuit nisi beata atque laudabilis habitudo? quam reparari per sacramentum baptismatis asseuerat, cum eam nolit ex illa originem trahere per propaginem, quam constat in paradiso aliquando fuisse feli