comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mine isiac: remoto esau qͥẽ etiã edom. occ̾rit
Qucob qͥ ẽ & isrł Sunsemine ipsiꝰ isrł. remotis
cetis occ̾ritiudas. qr de tribu iuda exortꝰ ẽ xpꝰc Ac
r.: cer&. quẽ admodũ udã ꝓphĩce benedixerit.
audiamꝰ: Iuda inqͥt te laudabt̃ fr̃s tui Manꝰ
tue suꝑ dorsũ inimicoꝵ tuoꝵ. ad orabt̃ tefilii
patris tui Catulus leonis uida. ex germinatio¬
ne fili mi ascendisti. recumbens dormisti ut leo
& ut catulꝰ leonis: quis suscitabit eũ : N defici&
pͥnceps ex iuida & dux de femoribꝰ ciꝰ. donec ue¬
niant qͦ reposita sunt ei. & ipse erit expectatio
gentium. Alligans aut̃ pullũ suũ. & cilicio
pullũ a sinc suc: Lauabit inuino stolã suã. &
sanguine uue palliũ suũ. Fuli oclĩ eiꝰ auino.
& dentts candidiores lacte: Ex posui hȩc adũ¬
sus manichcũ faustũ disputans. & satis et̃ arbi¬
tror. quantũ ueritas ꝓphetic huiꝰ doc&. ubi &
mors xp̃i p̃dicata ẽ uerbo dormitionis. & ñ

Expanded text:
mine Isaac, remoto Esau, qui est etiam Edom, occurrit Iacob, qui est et Israel; si in semine ipsius Israel, remotis ceteris occurrit ludas, quia de tribu Iuda exortus est Christceret, quem ad modum ludam prophetice benedixerit, audiamus: Iuda, inquit, te laudabunt fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum; adorabunt te filiipatris tui. Catulus leonis Juda: ex germinatione, fili mi, ascendisti: recumbens dormisti ut leo, et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum. Fului oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. Exposui haec aduersus Manichaeum Faustum disputans et satis esse arbitror, quantum ueritas prophetiae huius elucet; ubi et mors Christi praedicta est uerbo dormitionis et non
Abbreviated transcription (Latin):
illud ẽ tẽpꝰ quã diu uix̃ ioseph. ꝑ quc̃ factumẽ
ut intrarent: Nã de ipso ioseph. cadem scriptu¬
ra sic loqͥtur Et habitauit ioseph in egipto ip¬
se & fr̃s eiꝰ. & om̃is cohabitatio patris ciꝰ. & uix̃
in t̾ciã generationẽ: Ipse ẽ ille ꝓnepos cꝰ. ab
effrem. tciꝰ Qenãtionẽ quippe t̃tiã dic̃. fi¬
lium. nepotẽ. ꝓnepotẽ Oeinde sequitur:
Et filii machir filu manasse nati sunt sup̃fe¬
mora ioseph: & hic ille ipse ẽ nepos manasse
ꝓnepos ioseph S pluralit̃ appellati sunt : sic̃
scriptura c̃sucuit: quȩ unã quoq filiã iacob fili¬
as nuncupauit. sic̃ in latinc linguę c̃suetudine
liberi dicunt᷑ pluralit̾ filii. etiã si ñ sit uno am¬
plus: Cũ gͦ ipsiꝰ ioseph p̃dicet᷑ felicitas. qr
potuit uidere ꝓnepotes. nullo modo putandi
qͣdo ad eũ in egiptũ iacobpat̃ ciꝰ aduenit: Illud

Expanded text:
illud est tempus, quamdiu uixit loseph, per quem factum est illud est tempus, quamdiu uixit loseph, per quem factum est ut intrarent. Nam de ipso Ioseph eadem scriptura sic loquitur: Et habitauit Ioseph in Aegypto, ipse et fratres eius et omnis cohabitatio patris eius, et uixit le pronepos eius ab Ephraem tertius. Generationem quippe tertiam dicit filium, nepotem, pronepotem. Deinde sequitur: Et filii Machir, filii Manasse, nati sunt supra femora Ioseph. Et hic ille ipse est nepos Manasse, pronepos Ioseph. Sed pluraliter appellati sunt, sicut scriptura consueuit, quae unam quoque filiam Iacob filias nuncupauit; sicut in Latinae linguae consuetudine liberi dicuntur pluraliter filii, etiamsi non sint uno amplius. Cum ergo ipsius Ioseph praedicetur felicitas, quia potuit uidere pronepotes, nullo modo putandi quando ad eum in Aegyptum Iacob pater eius aduenit. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
filiis suis: In qͦ numero due tantũ feminę cõ¬
memorant᷑. una filia neptis altã. Ded̃ res
diligent̃ c̃sidãta ñ indicat qͦd tantꝰ numerꝰ fucrit
in ꝓgenie iacob die uł anno qͦ ingressꝰ c̃ egiptũ.
Cõmemorati sunt quippe incis etiã. ꝓ nepotes
Quicũ accepisset xdex anno suo uł ampliꝰ consta
uxorẽ. quomodo potuit ꝑ nouẽ annos habere
ꝓnepotes de filus qͦs ex eadẽ uxore suscepit : Cũ
gͥ nec filios haberent effrahĩ & manasses filui io¬
seph. s eos pueros infra quã nouẽnes iacob egip¬
tũ ingressus inuencrit. qͦ pacto eoꝵ ñ solũ fili
sed ctiã nepotes eoꝵ. lxx unumerant᷑. qͥ tc̃ egip¬
tũ ingressi sunt cum iacob Nã cõmemorant᷑
ibi machir filiꝰ manasse nepos ioseph. & eiꝰdem
machir filiꝰ idẽ galaad nepos manasse ꝓnepos
ne potessuos auos istoꝵ. minores quã uiiii. annoꝵ
pueros inuenit. Ded nimirũ introitꝰ iacob in
tura cõmemorat ñ unꝰ dies uł unꝰ Annꝰ. sed totũ

Expanded text:
filiis suis. In quo numero duae tantum feminae commemorantur, una filia, neptis altera. Sed res diligenter considerata non indicat, quod tantus numerus fuerit in progenie Iacob die uel anno quo ingressus est Aegyptum. Commemorati sunt quippe in eis etiam pronepotes cum accepisse tricensimo anno suo uel amplius constet uxorem, quo modo potuit per nouem annos habere pronepotes de filiis, quos ex eadem uxore suscepit? Cum igitur nec filios haberent Ephraem et Manasses, filii Ioseph, sed eos pueros infra quam nouennes Iacob Aegyptum ingressus inuenerit, quo pacto eorum non solum filii, sed etiam nepotes in tum ingressi sunt cum Iacob? Nam commemoratur ibi Machir, filius Manasse, nepos Ioseph, et eiusdem Machir filius, id est Galaad, nepos Manasse, pronepos nepotes suos, auos istorum, minores quam nouem annorum pueros inuenit. Sed nimirum introitus Iacob in memorat, non unus dies uel unus annus, sed totum
Abbreviated transcription (Latin):
isrł sic̃ paulo ante dixi uocabat᷑. quod nom̃ ma¬
gis popłs ex illo ꝓ creatus obtinuit: Hoc aut̃
nom̃ ab anglõ illi impositũ ẽ: qui cũ illo fuerat
in itinere de mesopotamia redeunit luctatꝰ. ty¬
pũ xp̃i eiudentissime gerens. Nam qͦd ei p̃¬
ualuit iacob utiq uolenti. ut misteriũ figura¬
r&. significat passionẽ xp̃i. ubi usi st̃ ei p̃ua¬
lere udei: Et tamen benedictionẽ ab eodẽ
anglõ quẽ suꝑauerat ĩpetrauit. ac sichuiꝰ noĩs
impositio benedictio fuit: Int̾p̃tat᷑ aũ isrł. ui¬
dens dm̃. quod erit infine p̃miu scõꝵ om̃ium:
Tetigit porro illi idem angłs ueluti p̃ualenti
latitudinc̃ femoris: cumq istomͦ claudũ reddidit:
Erat itaꝙ unꝰ atty idem ia cob & benedictꝰ & clau¬
ẽ: Plures quippe st̃ in ea stirpe de qͥb ꝓphĩce
pͣdictũ ẽ. & claudicauer̃ a semitis suis

Expanded text:
Israel, sicut paulo ante dixi, uocabatur, quod nomen magis populus ex illo procreatus obtinuit. Hoc autem nomen illi ab angelo inpositum est, qui cum illo fuerat in itinere de Mesopotamia redeunte luctatus, typum Christi euidentissime gerens. Nam quod ei praeualuit Iacob, utique uolenti, ut mysterium figuraret, significat passionem Christi, ubi uisi sunt ei praeualere Iudaei. Et tamen benedictionem ab eodem angelo, quem superauerat, inpetrauit; ac sic huius nominis inpositio benedictio fuit. Interpretatur autem Israel \'uidens Deum\\ quod erit in fine praemium sanctorum omnium. Tetigit porro illi idem angelus ueluti praeualenti latitudinem femoris eumque isto modo claudum reddidit. Erat itaque unus adque idem Iacob et benedictus et clauest. Plures quippe sunt in ea stirpe, de quibus prophetice praedictum est: Et claudicauerunt a semitis suis
Abbreviated transcription (Latin):
mitiũ dearũ. mat̾ scilic& magna. apud ꝗͣ molliũ
& abscisoꝵ seseq secanti atq lictantiũ. insana
ꝑstrepit turpitudo: Quid ẽ gͦ quod dr̃ caput dõꝵ ianꝰ
caput dearum tellus: Nec ibi facit unũ caput error. nec
hic sanũ furor. Cur hȩc gͥ frustra referre nituntur ad
mundũ.: Qd & si possent. ꝓ dõ uero mundũ nemopiꝰ
colit: & tam̃ eos nec hoc posse. ueritas aꝑta coniuinait:

Expanded text:
initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque. iactantium insana rstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput deorum Ianus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Quur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo uero mundum nemo pius colit; et tamen eos nec hoc posse ueritas aperta conuincit
Abbreviated transcription (Latin):
cus collegisse in simulacris. aliud significart cȩlũ
aliud terram. aliud exẽpla rerũ quas plato appel¬
lat ideas id est. cȩlũ iouẽ. t̾rã lunonẽ. Ideas miner¬
uã uult intelligi. celũ a quo fiat aliquid. t̾ram
dequa exemplũ scdm̃ qͦd fiat Qua in re omito
dicere qͦd plato illas ideas tantã uĩ habere dicit.
ut scdm̃ cas ñcelũ aliquid fecerit. sed etiã celũ factõ
sit. Hoc dico istũ in hoc libro sclectoꝵ dõꝵ ratio¬
nẽ illã triũ dõꝵ. qͥb quasi cuncta cõplexꝰ ẽ ꝑdi¬
disse. Cedo enĩ tribuit masculos deos. feminas tĩ
in t̾̃ quas posuit mineruã. ꝗͣ supͣ ipsũ celũ ante
tenens in inferiore habens ꝓserpinam conugem.
Quomodo ergo deos ad cęlũ. deas ad t̾rã referre co¬
nantur : Qͥd solidũ : Qͥd constans : Qd sobriũ :¬
Qͥd diffinitũ hab& ista disputatio: Illa ẽ aut̃ tellus

Expanded text:
ciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, ciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas; caelum Iouem, terram Iunonem, ideas Mineruam uult intellegi; caelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam uim habere dicit, ut secundum eas non caelum aliquid fecerit, sed etiam caelum factum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae; inter quas posuit Mineruam, quam supra ipsum caelum ante tenens, in inferiore habens Proserpinam coniugem. Quo modo ergo deos ad caelum, deas ad terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus
Abbreviated transcription (Latin):
Uio gͦ ualet quod uir doctissimꝰ & accutisimꝰ
uarro uelut sub tali disputatione hos om̃sdõs
in cȩlũ & terrã redigere ac referre cona¬
tur. & non potest: Fluunt de manib. resiliunt.
labuntur & decidunt: Dicturꝰ enĩ de feminis hoc est
pͥncipia dõ animaduersa de celo & terra. a qͦ dupar¬
tim dicuntur celestes. partĩ terrestres. ut in supiori¬
b initiũ fecimꝰ a cęlo. cum diximꝰ de iano. quẽ alii
cdũ. alii dixer̃ eẽ mundũ. sic de feminis scribendi
facimꝰ initiũ extellurt: Sentio quantã molestiã ta¬
le ac tantũ putiat᷑ ingeniũ: Dicitur enĩ quadã rati¬
one ueri simile cęlũ ec̃ quod faciat. t̾ram quȩ pati¬
atur. & ideo illi uĩ masculinã tribuit huic femini¬
nã & non ad tendit eum potius ec̃ qui hec fac̃. qͥu
trumq fecit. Hinc etiã samothra cũ nobili a miste¬
ta sunt scribendo expositurỹ. eisq missurũ quasi
religiosissime pollicetur: Dic̃ enĩ se ibi multis indi¬

Expanded text:
itur ualet, quod uir doctissimus et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntur et decidunt. Dicturus enim \' de feminis, hoc est principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, sic de feminis scribendi facimus initium a Tellure. Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi masculinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteta sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indi
Abbreviated transcription (Latin):
rima personar&.¬
Uamnento aut̾ me ista cõmemorantẽ adhuc contͣ
imperitos agere. ex quoꝵ imperitia illud qͦq ortũ
ẽ uulgare ꝓuerbiũ: Pluuia defit: causa xp̃ani. St̃
nãq qͥ eoꝵ studiis liberalib instituti amant hẏstoriã.
qͥ facillime ista nouer̃. Sed ut nob̾ in cruditoꝵ tur¬
bas in festissimas reddant. se nosse dissimulant. atq hoc
apud uulgꝰ confirmare nitunt᷑: cladesqͥb ꝑcepta int̾¬
ualla locoꝵ & tẽporũ genꝰ humanũ oport& affligi.
causa accidere nominis xp̃ani. qͦd cont᷑ dõs suos ingenti
fama & p̃clarissima cȩlebritate ꝑ cuncta diffundit᷑
ecolant gͦ nob̾cũ. anteꝗͣ xp̃cꝰ uenisset in carne.
innotescer&. quib calamitatib res romane multipli¬
cit uarieq contrite st̃. & in his defendant si possunt
deos suos. si ꝓpterea colunt᷑ ne ista mala patiantur
cultores eoꝵ: quoꝵ siqͥd nc̃ passi fuerint. nob impu¬

Expanded text:
rima personarrima personarMemento autem, me ista commemorantem, adhuc contra imperitos agere, ex quorum imperitia illud quoque ortum est vulgare proverbium: Pluvia defit, causa Christiani. Sunt namque qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, qua facillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum et temporum genus humanum oportet affligi, causa accidere nominis christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus venisset in carne, innotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter varieque contritae sint; et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum, quorum si quid nunc passi fuerint, nobis impu
Abbreviated transcription (Latin):
lis reb affectos. & p̃cipue pudorc̃ humiliatarũ
pudentissima exaggitant. cũ suit neqͥssimi & in¬
reuerentissimi longe ab eis romanis ipsis de generes
quoꝵ p̃clara multa laudantur & litterarỹ memo¬
ria celebrant᷑ ĩmo illoꝵ glẽ uehem̃t᷑ aduersi:
omã qͥppe parcã ueterĩ actãq laborib fediorẽ
stantẽ fecerant ꝗͣ ruentẽ. quando qͥdem in ruinaciꝰ
lapides & ligna. in istoꝵ aũ uita: om̃a ñ muroꝵ s
morũ munim̃ta atq ornam̃ta cecider̃. dũ funes¬
tiorib eoꝵ corda cupiditatib. ꝗͣ ignib tecta illiꝰ
urbis arderent: Quib dictis: pͥmũ t̃minaui librũ:
Deinceps itaq dicere institui. quȩ mala illa ciuitas
ꝑpessa sit ab origine sua. siue apud se ipsã. siue in
ꝓuinciis sibi iã subditis: Quȩ om̃a xp̃ane religi¬
oni tribuerent: siiã tc̃ euuangelica doctrina ad¬
uersus falsos & fallaces eoꝵ deos testificatione liber¬

Expanded text:
lis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum lis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum pudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo iRomam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liber
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiis seruire demonib. cũ potiꝰ hoc deberent
plissima loca barbari libera p̾buer̃. atq in multis
famulatũ deditũ xp̃o. ñ solũ uerũ sed etiã timo¬
rẽ confictũ sichonorauer̃. ut qͦd in eos belli uire
fieri licuisset. illicitỹ sibi ẽt̃ iudicarent. Inde inci
lit᷑ facta sunt: pioscũ impis parit̃ afflixe Quã
questionẽ ꝑ multa diffusa in om̃ib enĩ quottidi¬
anis uł dĩ muncrib uł hominĩ cladib quoꝵ utq
bene & male uiuentib ꝑmixte atq in discrete se¬
pe accidt̃. solent multos mouere. ut ꝓsuscepti oꝑis
necessitate dissoluerẽ. aliꝗͣtulũ ĩmoratꝰ sy maxime
ad consolandas scas feminas & pic castas. in qͥb ab
hostib aliqͥd ꝑpetratũ ẽ.: qͦd intulit uerecundie
dolore. & sin abstulit pudicitie firmitatẽ. ne pe¬
niteat eas uite. quas ñ ẽ unde possit penitere neqͥ¬
cie Deinde pauca dixi in eos qͥ xp̃anos aduersis il¬

Expanded text:
sacrsacrplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis famulatum deditum Christo non solum verum, sed etiam timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos belli jure fieri licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incidliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim quotidianis vel Dei muneribbene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis il
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtatẽ. atq infatigabilit̃ uani sunt: Quorũ
dicta contraria. si totiens uelimꝰ refellere. quoti¬
ens obnixa fronte statuerint ñ cogitare qͥd dicans
dũ quocumq mͦ nr̃is disputationib cont̃dicant.
quã sit infinitr & erumpnosỹ & infructuo sũ ui¬
des. Quã obrem nec te ipsũ mifili marcelline
ne alios quib hic labor nr̃ in xp̃i caritate utilit᷑ ac
liberalit᷑ seruit. tales moꝵ scriptoꝵ uclĩ uidices. qui
responsionẽ semꝑ desiderent. cũ his quȩ leguntur
audierint aliquid contͣdici ne fiant similes ea¬
rum muliercularũ. quas cõmemorat apłs semp
dicere instituissẽ. unde hoc sit uniuersũ opꝰ illo ad¬
uuante in manꝰ sũptũ c̃: occurrit mͥ resistendum es¬
se pͥmitꝰ eis qͥ hec bella qͥb mundꝰ c̃iste conteriturma¬
ximeq romane urbis recentẽ ab arbaris uastationẽ
xp̃ane religioni tribuunt. qua ꝓhibentur nefandis

Expanded text:
iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper dicere instituissem, unde hoc uniuersum opus illo adiuuante in manus sumtum est, occurrit mihi resistendum esse primitus eis, qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a barbaris uastationem Christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis
Abbreviated transcription (Latin):
UeRTTIS
infirmꝰ humane
consuetudinis sen¬
sus ñ auder& ob¬
sistere. sed salu¬
guorẽ suũ tanꝗͣ medicine subder&. donec diui¬
no adiutorio side pictatis impetranit sanaretur:
ñ multo sermone opꝰ esset. ad coniuncendĩ quem¬
lib& uanc opinationis errorẽ. his qͥrecte sentiunt¬
& sensa uerbis sufficientib explicant: Nunc uͦ qm̃
ille ẽ maior & dettrior insipientiũ morb animoꝵ
qͦ irrationabiles motꝰ suos etiã pꝰ rationẽ plane red¬
ditã. quanta homini ab homine debetur. siue ni¬
dunt. fit necessitas copiosiꝰ dicendi. plerũq rescla¬
ras. uelut eas ñ spectantib intuendas s quodã mͦ
tangendas palpantib & cohibentib offeramus.
Et tam̃ qͥs disceptandi finis erit. & modꝰ loquendi.
si respondendũ et̃ respondentib semꝑ existimemꝰ:
Namqͥ uel ñ possunt intelligere qͦd dr̃ uł tã dori
sunt aduersitate mentis. ut etiam si intellex erint
ñ oboediant. respondent ut scriptũ ẽ. & loquunt᷑

Expanded text:
ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed docguorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nidunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur
Abbreviated transcription (Latin):
in merito fama atq glã p̃latos uidemꝰ. nullum
corpꝰ essedm̃. & idõ cuncta corpora transcen der̃
querenits dm̃. Uiderꝰ quicquid mutabile ẽ: n ct sũmum
dm̃. & idõ ammã omẽm mutabilesq om̃s spc̃ transcen¬
derunt. querentes sũmũ dm̃. Deinde uider̾ omem spe¬
uerec̃ : quia in cõmutabilit̾ ẽ Ac ꝑhoc siuc unuicrsi
mundi corpꝰ. figuras. qualitates. ordinatũq motr̃. & de¬
m̃ta disposita acclousq ad t̾rã & quecumq corpora in eis
sunt. suic in omẽm uitã. uł quę nutrit & contin&. qua¬
lis c̃ in arborib. uł quȩ & hoc hab&. & sentit. qualis ẽ in
peccorib. uł quȩ & hoc hab& & intelligit. qualis ẽ in ho¬
minc. uł quȩ nutritorio subsidio ñ indig&. s tantum
contin&. sentit. intellegit: qͥlisc̃ in anglis. nͥ ab illo ẽc̃ ñ
posse. qͥ simplicit᷑ c̃: quia ñ aliud illic̃ cẽ. aliud uiucre.

Expanded text:
inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat. non esse summum Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speuere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ergo querimꝰ in illis laͣx duab gentibꝰ
ciuitatem dĩ.ñ possumꝰ affirmare illo tempẽ
quo erat illis labium unũ: id est loquela una
tunc iam genꝰ humanũ alienatũ fuisse acul¬
tu ueri dĩ. ita ut in solis istis generationib
pietas uera remaner&. quȩ descendunt de
semine sem. ꝑ arphaxat. & tendunt ad a¬
braham: Sed ab illa suꝑbia edificande tur¬
ris usq ad cȩlũ qua impia significat᷑ latio.
Apparuit ciuitas. hoc ẽ societas impioꝵ. Utrũ itaq
ante ñ fuerit. an latuerit. an potius utraq ꝑman¬
serit. pia scilic& in duob filiis noe: qui bene¬
dicti sunt eoꝵꝙ̃ posteris impra uero in co qui
maledictus est atꝙ̃ eiꝰ ꝓgenie. ubi etiam exortꝰ
ẽ gigas ugnator contra dñm. non ẽ diuidicatio
facilis: Fortassis enĩ quod ꝓfecto ẽ credibilius
& in filiis duoꝵ illor iã tunc antequã babilo¬
nia coepisset institui. fuer̃ contemptores dĩ. &

Expanded text:
Cum ergo quaerimus in illis septuaginta duabus gentibus Cum ergo quaerimus in illis septuaginta duabus gentibus ciuitatem Dei, non possumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenator contra Dominum, non est diiudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑitatt regnauit. & latissimũ ac fundatissimum
regnum quo diuturno tempore duccretur siuis
posteris ꝓpagauit. Sed nos ne dutius quã opꝰ ẽ
inmoremur. ñ quot annos quisꝙ in ista genera¬
tionũ serie uixerit. sed quoto anno uite sue genue¬
rit filium. hoc ordine memorandũ tantũ modo
ponimꝰ. ut & numerũ annoꝵ a transacto dilu¬
uio usq ad abrahã colligamꝰ. & p̃ter illa in qͥbꝰ
nos cogit necessitas immorari. breuiter alia cur¬
simq tangamꝰ: Secundo igitur anno pꝰ diluui¬
um. sem genuit arphasat: Arphasat autem
ipse sala totidem annoꝵ erat. quando genuit
annosheber: cũ genuit phalech: in cuiꝰ diebꝰ
diuisa est terra: Ipse aũ phalech uix̃ c xxx.
to uocabulo: nominauit abraham: Fiunt itaꝙ
anni a diliuuo usq ad abrabam. mille sep¬
tuaginta duo. scdm uulgatam editionẽ. hoc
ge pauciores annos ꝑhibent inueniri. de quibꝰ
racionẽ aut nullam aut dificillimã reddunt:

Expanded text:
prosperitate regnauit et latissimum ac fundatissimum prosperitate regnauit et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie uixerit, sed quoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter alia cursimque >\' tangamus. Secundo igitur anno post diluuium Sem genuit Arphaxat; Arphaxat autem, ipse Sala totidem annorum erat. quando genuit annos Heber, cum genuit Phalech, in cuius diebus diuisa est terra; ipse autem Phalech uixit centumto uocabulo nominauit Abraham. Fiunt itaque anni a diluuio usque ad Abraham mille septuaginta et duo secundum uulgatam editionem, hoc ge pauciores annos perhibent inueniri, de quibus rationem aut nullam aut difficillimam reddunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quos ueniretur ad noȩ generationes. quȩ
ꝓpagatȩ sunt: ex illo adam filio. qui est ap¬
pellatis sech: Sic ergo incip̃ generationũ
ista contexio: Et he generationes sem: Sem
filius.c. annoꝵ cumꝰ esset. genuit arphasat.
sedõ anno post diluuium: Et uix̃ sem post¬
quã genuit arphasat: quingentos annos. &
genuit filios & filias. & morirus ẽ. Sic exe¬
quitur cetõs dicens quoto ᷤ anno uite suȩ fi¬
lium genuerit ad istum generationũ ordinẽ
ꝑtinentẽ qui ꝑtendit ad abrahã. & quot annos post¬
modũ uixerit. intimans cum filios filiasꝙ genuisse
ut intelligamus unde potucrunt popłĩ ad crescere
ne in paucis qui cõmemorantur hominib occu¬
patipuerilit hesitemꝰ. unde tanta spacia terrarũ
atꝙ regnoꝵ repleri potuer̃ de genere s em: ma¬
xime ꝓp̾ter assyrioꝵ regnum. unde ninus ille
orientalium dñator usq quaq popłoꝵ ingenti

Expanded text:
per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum annorum, cum genuit Arphaxat, secundo anno post diluuium. Et uixit Sem, postquam genuit Arphaxat, quingentos annos et genuit filios et filias et mortuus est. Sic exsequitur ceteros dicens, quoto quisque anno uitae suae filium genuerit ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
eNenda est igitur series generationũ xi.¬
ab ipso sem: ut ipsa osttndat pꝰ diluuium
ciuitatẽ dĩ. sicut eam series generationũ
ab illo qui ẽ appellatꝰ sech: ostendebat antedi¬
luuium Propt̃ hoc ergo scriptura diuina cũ
ttrrenã ciuitatẽ in babilonem hoc est in con¬
fusionẽ monstrasset ad patriarcham sem re¬
capitulatio reuertitur. & ordit᷑ inde gene¬
rationes usq ad abraham cõmemorato etiã
numero annoꝵ quanto quisq ad hanc scriẽ
ꝑtinentẽ filium genuisset. quantoq uixiss&
Ubi certe agnoscendũ est. qͦd ante ꝓmiserã
ut appareatꝰ quare sit dictum de filus heber.
nomen unuis phalech. quia in dieb aꝰ diui¬
sa est terra: Quid enĩ aliud intelligendum
ẽ terrã eẽ diuisam. nisi diuersitate᷑ lingua¬
rum: Omissis igitur cetĩs filiis sem ad hanc
rem ñ ꝑtinentib illi conectuntur in ordine
generationũ. ꝑ quos possit ad abraham ꝑue¬
niri. sicut illi conectabantur ante diluuiũ

Expanded text:
enenda est igitur series generationum ab ipso Sem, ut ipsa ostendat post diluuium ciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram esse diuisam nisi diuersitate linguarum? Omissis igitur ceteris filiis Sem ad hanc rem non pertinentibus illi conectuntur in ordine generationum, per quos possit ad Abraham perueniri; sicut illi conectebantur ante diluuium,
Abbreviated transcription (Latin):
tiquissimas hẏstorias ꝑscrutantes. nec om̃iums
aliquarũ ex istis origines gentium potuerint rep¬
perire: Nam qͦd ex filio cham qui uocabatur
mesrahim. egẏptii ꝑhibentur exorti. nulla hic
resonat origo uocabuli. sic̃ nec ȩthyopũ quidi¬
cuntur ad eũ filiũ cham ꝑtinere. qͥchus appeł¬
latꝰ ẽ: Et si om̃a considerent᷑. plura mutata quã

Expanded text:
tiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed tiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia consider
Abbreviated transcription (Latin):
xii filii iectan. qͥ erat alius filiꝰ heber fr̃pha¬
lech. quomodo potuer̃ iã gentes facere. si post
phalech frem suũ iectan natus est. sicut post
cũ cõmemoratus c̃ quando quidem tempore
quonatus ẽ phalech duusa ẽ terra :  in de in¬
telligendũ est priorem quidẽ nominatũ. sed
longe post frẽm suũ iectan fuisse natun. cuiꝰ
iectan xui filii tam grandes iã familias habe¬
rent. ut in linguas ꝓprias diuidi possent. Sic
enĩ potuit pͥor cõmemorari qui erat ętate pos¬
terior quẽ ad modĩ pͥus cõmemorati sunt ex
trib filiis noȩ ꝓcreati filii iaphet qui erat
minimꝰ eoꝵ. demde filii cham q̾ erat medius.
postremo fil̃.i sem. qui erat pͥmꝰ & maximus:¬
Illarũ aut̃ gentiũ uocabula partĩmanser̃. ita ut
hodieꝙẏ appareat unde fuerint deriuata sic̃ exassur
assirii. ex heber hebrei. partim temporis uetusta¬
te mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi an¬

Expanded text:
duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phaduodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximusIllarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi an
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoratus ẽ ñ qͦd gentẽ feccrit. nã eadem ip̾
saẽ gens hebrea eadẽꝙ lingua.s ꝓptertẽpꝰ¬
eiꝰ insigne. quod in dieb eiꝰ terra diuisa sit:
Nec mouere nos deb& quomodo potuerit gigas
nembroth ad illuã etatis occurrere. qͦbabi¬
lon conditaẽ. & confusio facta linguarũ. attͥ
ex hoc diuisio gentiũ. Non enĩ quia heber sextꝰ
ẽ a noe. ille aut̃ quartꝰ. ideo ñ potuer̃ ad id tẽpꝰ
comienire uiuendo: Hoc enĩ contigit cum plus
uiuerent ubi pauciores sunt generationes. minꝰ
ubi plures. aut serius natiẽent ubi pauciores. ma¬
turiꝰ ubi plures Sane intellegendũ ẽ quando
terra diuisa est. ñ solũ iã natos ceteros filios fili¬
orũ noc : qͥ cõmemorantur patres gentiũ. sed
etiã eiꝰ ȩtatis fuisse. ut numcrosas familias ha¬
berent. quȩ digne fuissent nominib gentium:
Unde nequaquã putandũ qͦd eo fuerint ordi¬
ne geniti. quo cõmemorati leguntur: Alioqͥn

Expanded text:
emoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ noc feter̃ singulas gentes. si heber & phalech sin¬
gulas ñ fecer̃ : Nunirũ illudẽ ꝓbabilus. qͦd gigas
ille nembroth fecerit etiã ipse gentẽ suã. sed ꝓpt̾
excellentiã dñationis & corporis scorsũ eminentiꝰ
nominatus ẽ ut maner& numerꝰ septuaginta du¬

Expanded text:
filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech sinfiliorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus e
Abbreviated transcription (Latin):
ex illo quintꝰ oriatur. & hebrea uocetur lingua
quã patriarcharũ & ꝓphãrũ ñ solũ in sermo¬
nib suis uerũ etiã in littis sacris custodiuit aui¬
toritas. ꝓfecto cũ queritur in diuisione lin¬
guarũ ubi illa remanere potuerit que anit cõ
munis. que sine ulla dubitatione ubi remansit
ñ ibi fu it illa penaquȩ facta ẽ mutatione lin¬
guarũ. quid aliud occurrit. nisi quod in huiꝰ
gente remanserit a cuiꝰ nomine nom̃ accepit¬
& hoc iustitiȩ gentis huiꝰ ñ paruũ apparuis se
uestigrĩ. quod cum alie gentes plecterentur
mutatione linguarũ. ad istã  ñ ꝑuonat
tale suppliciũ: Sed ad hoc illud mouet. quomodo
potuer̃ singulas gentes facere heber & filiꝰ eiꝰ phalech.
siuna lingua ꝑmansit ambob Et certe una est
hebrea gens ex heber ꝓpagata usq ad abrahã. & ꝑ
eum deinceps. donec magnꝰ fier& popłꝰs isrł Quo
modo igitur om̃s filii qui cõmemorati sunt triũ

Expanded text:
ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo credenda est ipsa fuisse pͥma illa cõmu¬
nis qm̃ de pena uenit illa multiplicatio muta¬
tioq linguarũ. & utiq̃ p̃ter hanc penam eẽ
debuit popłs dĩ: Nec frustra lingua hȩc ẽ
quã tenuit abrahã: nec in om̃s filios suos trans¬
mittere potuit. sed in eos tantũ qͥ ꝓ pagati ꝑ ia¬
cob & insignius atq̃ eminentius in dĩ poplin co¬
alescentes. dĩ testamenta & stirpẽ xp̃i habere
potuerunt: Nec heber ipse tandẽ linguã in uni¬
uersã ꝓgenic̃ suã refudit. s in eam tantũ cuiꝰ ge¬
nerationes ꝑducunt᷑ ad abrahã Qua ꝓpteretiã¬
sinon euidenter expressum ẽ fuisse aliquod piũ
genꝰ hominũ quando ab impiis babilonia conde¬
batur . ñ ad hoc ualuit hȩc obscuritas ut queren¬
tis fraudaretur. sed potius ut exerceret᷑ intentio.
Cũ enĩ legitur unã fuisse linguã pͥmitꝰ oĩum
& ante om̃s filios sem cõmendat̾ heber quã uis

Expanded text:
Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa commuEt ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatioque linguarum et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
mansit hec lingua diuisis ꝑ alias linguas
cetis gentib quȩ lingua prius humano ge¬
neri nͨ in merito creditur fiusse cõmunis. ideo
deinceps hebrea ẽ nimcupata Tunc enim
ꝓpͥo. sic alie qͦq uocate sunt nominib ꝓpͥis. Quan
do aũ erat una nichil aliud quã humana lin¬
gua. uł humana locutio uocabatur. qua sola
uniuersũ genꝰ hominũ loquebat᷑. Dixerit aliqͥs
Simndieb phalech filii heber diuisa ẽ terraꝑlin¬
guas. id est homines qͥ tc̃ erant in terra. ex eius
nomine potius debuit appellari lingua illa. quȩ
fuit om̃ib ante cõmunis Sed intelligendũ ẽ ipsũ
heber ꝓpt̾a tale nom̃ imposuisse filiosuo ut uoca¬
ret᷑ phalech qͦd int̃p̃tatur diuisio. quia tunc einatꝰ
est quando ꝑlinguas terra diuisa est id̾ est ipso tẽ¬
pore: ut hoc sit quod dictũ est. in dieb eiꝰ diuisa
ẽ terra: Nã nisi ad huc heber uiuer& quando

Expanded text:
mansit haec lingua, diuisis per alias linguas mansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim proprio, sicut alle quoque vocate sunt nominibus propriis. Ndo autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit apfuit omnibus antea communis. Sed intelligendum est ipsum Heber propterea tale nomen imposuisse filio suo, ut vocaretur Phaleg, quod interpretatur divisio, quia tunc ei natus est quando per linguas terra divisa est, id est, ipso tepore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando
Abbreviated transcription (Latin):
lus dĩ: Nã p̃missũ est ds̃ de celo ꝓspexitꝰ
suꝑfilios hominũ. ut uideat si est intelligens
aut requirens dm̃. ac deinde illa subiuncta
quȩ om̃s homine̾s filios id est ad ciuitatẽ p¬
tinentes quȩ uiuit scdm̃ hominẽ ñ sedm dm̃
repbos eẽ demonstrant:¬
uamn obrẽ sicut lingua una cũ c̃ẽt om̃iũ¬
non ideo filii pestilentic dfuer̃. nã & an¬
te diluuiũ una erat lingua. &
tam̃ om̃s p̃ter unã noc iusti domũ deleri diluuio
meruer̃. ita quando merito clatioris impietatis
gentes linguarũ diuersitate punite atq̃ diui¬
se sunt. & ciuitas impioꝵ confusionis nomen
accep̃. hocẽ appellata ẽ babilon. ñ defuit do¬
mꝰ heber. ubi ea que anteͦ fuit om̃ium lingua
remanera Unde sicut supͣ memoraui cum
coepissent enumerari filii sem. qui singuligtn¬
tes singulas ꝓcrearunt. pͥmꝰ ẽ cõmendatus he¬
ber cum sit abnepos illiꝰ. hoc est ab illo qͥntus
inueniatur exortus Quia gͦ in eiꝰ familia re¬

Expanded text:
missum est: Deus de caelo prospexit super filios hominum, ut uideret si est intellegens aut requirens Deum, ac deinde illa subiuncta, quae omnes filios hominum, id est, ad ciuitatem pertinentes, quae uiuit secundum hominem, non secundum Deum, reprobos esse demonstrantuam ob rem sicut lingua una cum esset omniumnon ideo filii pestilentiae defuerunt nam et ante diluuium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe iusti domum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia re
Abbreviated transcription (Latin):
xdm̃ consuctudinẽ Non enĩ aliter debemꝰ. & dicamꝰ an¬
te mortẽ priꝰꝗͣ mors accedat. sic̾ scriptũ est. Ante mortẽ.
illiꝰ factũ est illud aut illud Dicamꝰ & de p̃senti tẽꝑe
ut possumꝰ. uelut cũ ita loqͥmur. Moriens ille testat᷑¬

Expanded text:
cundum consuetudinem non enim aliter debemus et dicamus ancundum consuetudinem non enim aliter debemus et dicamus ante mortem\', priusquam mors accidat; sillius factum est illud aut illud. Dicamus et de praesenti tempore ut possumus, uelut cum ita loquimur: Moriens ille testat
Abbreviated transcription (Latin):
huc uiuuit ante mortẽ ẽ. si uiucre desistat iã post mortẽ ẽ
Numꝗͣ gͦ moriens. idẽ in morte eẽ cõp̃henditur. ita etiã in¬
transcursu tẽꝑum querit᷑ p̃sens. nec inuenit᷑: qͥa sine ul¬
lospacio ẽ: ꝑ qͦd transitur exfuturo inp̃teritũ: Nonne
gͦ uidendumẽ: ne ista ratione morscorporis nulla ẽẽ
dicat᷑ : Si enĩ ẽ quando ẽ. quȩ in nullo & in qͣ ullꝰ cẽ ñ
potest. ꝗͣdoqͥdẽ siuiuitur ad hucñ ẽ. qͥa hoc ante mor¬
tẽ. ñ in morte : Si aũ uuere iã cessatũ est: iã ñ ẽ: qͥa
& hoc pꝰ mortẽ ẽ ñ in morte: S rursus sinulla mors
& hoc in anit᷑ dr̃. si mors nulla ẽ: Atq utinã in paradiso
bene uiuendo egissemꝰ. ut reuera nulla mors ẽẽt Nc̃
aut̃ ñ solũ ẽ: uerũ ctiã tã molesta ẽ: ut nec illa explicari
loquutione possit. nec ulla ratione uitari Loqmͣ gͦ se¬

Expanded text:
huc uiuit, ante mortem est; si uiuere destitit, iam post mortem est. huc uiuit, ante mortem est; si uiuere destitit, iam post mortem est. Numquam ergo moriens, idtranscursu temporum quaeritur praesens, nec invenitur: quia sine ullo spatio est, per quod transitur ex futuro in praeteritum. Nonne ergo videndum est, ne ista ratione mors corporis nulla esse dicatur? Si enim est, quando est, quae in ullo et in qua ullus esse non potest? Quando quidem si uiuitur, adhuc non est, quia hoc ante mortem, non in morte; si autem uiuere iam cessatum est, iam non est, quia et hoc post mortem est, non in morte. Sed rursus si nulla morset hoc inaniter dicitur, si mors nulla est. Adque utinam in paradiso bene uiuendo egissemus, ut re uera nulla mors esset. Nunc autem non solum est, uerum etiam tam molesta est, ut nec ulla explicari locutione possit nec ulla ratione uitari. Loquamur ergo se
Abbreviated transcription (Latin):
s uiuens. cũ uͦ mors uenerit. mortuus erit ñ moriens Illud
gͦ est ad huc ante mortẽ. hoc iã post mortẽ: Quando gͦ
in morte : Tc̃ enĩ est moriens. Ut quẽ ad modũ tria st̃ cũ
dicimꝰ anit mortẽ. in morte. pꝰ mortẽ: ita tria singulis.
singlã. uiuens. moriens. mortuusq reddant᷑: ꝗdo itaq
sit moriens idẽ in morte. ubineq sit uiuens qͦd̾ ẽ ante
mortẽ. neq mortuus qͦdẽ pꝰ mortẽ. s moriens id est
inmorte difficillime deffinit᷑. Qͣ dui qͥppe ẽ aĩa in cor¬
pore. maxime sietiã sensus ad sit. ꝓculdubio uiuit hõ.
qͥ constit ex aĩa & corpore. Ac ꝑ hoc adhucante mor¬
tẽ. ñ in morte ec̃ dicendꝰ est: Cũ uͦ aiã abscesserit. omẽmq
abstulerit corporis sensũ. iã pꝰ mortt̃ mortuus eẽ ꝑhibet᷑
Perit gͥ int᷑ utrũq qͦmͦ moriens uł in morte sit: qm̃ si ad¬

Expanded text:
sed uiuens; cum uero mors uenerit, mortuus erit, non moriens. Illud sed uiuens; cum uero mors uenerit, mortuus erit, non moriens. Illud ergo est adhuc ante mortem, hoc iam post mortem. Quando ergo in morte? Tunc enim est moriens, ut, quem ad modum tria sunt cum dicimus ante mortem, in morte, post mortem\', ita tria singulis singula \'uiuens, moriens mortuusque reddantur. Quando itaque sit moriens, id est in morte, ubi neque sit uiuens, quod est ante mortem, neque mortuus, quod est post mortem, sed moriens, id est in morte, difficillime definitur. Quamdiu quippe est anima in corpore, maxime si etiam sensus adsit, procul dubio uiuit homo, qui constat ex anima et corpore, ac per hoc adhuc ante mortem, non in morte esse dicendus est; cum uero anima abscesserit omnemque abstulerit corporis sensum, iam post mortem mortuusque perhibetur. Perit igitur inter utrumque, quo moriens uel in morte sit; quoniam si ad
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sũ mata mors que agebat᷑ ĩpleat᷑. & incipiat iã tẽpꝰ eẽ pꝰ
mortẽ. qͦd cũ uita det̾heret᷑ erat in morte : Nũ ꝗͣ gͥ in
uita hõ c̃: ex qͦ est in isto corpore moriente potiꝰ ꝗͣ uiuen
donec tota det᷑hat᷑. in morte aũ. qͥa iã morit᷑. cũ uita de¬
trahit᷑: Si enĩ ñ ẽ in uita. qͥd est qͦd det̾hit᷑. donec eiꝰ fiat ꝑ¬
fecta consũmatio : Siaut̃ ñ ẽ in morit. qͥdẽ uita ipsa¬
nͥ detractio : Nenĩ frust᷑ cũ uita fuerit corpori tota
i aut̃ ab surdũ ẽ: ut hominẽ anteꝗͣ ad mortẽ ꝑ¬
ueniat. iã esse dicamꝰ in morte: Cui enĩ ꝓpinqͣt
Iꝑ agendo uitȩ suȩ tẽꝑa. si iã nulla est maxime qͥa
nimis est insolens. ut simul & uuens dicat᷑ & moriens.
Cũ uigilans & dormiens simul et̃ ñ possint. querendũ ẽ
ꝗͣ do erit moriens: Et enĩ anteꝗͣ mors ueniat. ñ ẽ moriens.

Expanded text:
consumta mors, quae agebatur, inpleatur, et incipiat iam tempus esse post consumta mors, quae agebatur, inpleatur, et incipiat iam tempus esse post mortem, quod, cum uita detraheretur, erat in morte? Numquam igitur in uita homo est, ex quo est in isto corpore moriente potius quam uiudonec tota detrahatur; in morte autem, quia iam moritur, cum uita detrahitur? Si enim non est in uita, quid est quod detfecta consumptio? Si autem non est in morte, quid est vitae ipsa detractio? Non enim frustra, cum vita fuerit corpori tota Si autem absurdum est, ut hominem, antequam ad mortem perueniat, iam esse dicamus in morte cui enim propinquat peragendo uitae suae tempora, si iam in illa est?, maxime quia nimis est insolens, ut simul et uiuens esse dicatur et moriens, cum uigilans et dormiens simul esse non possit: quaerendum est quando erit moriens. Etenim antequam mors ueniat, non est moriens,