comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mento epistolȩ pauli ad
ephesios. in primi libri
prefatione disserui: et
sparsim ubicumq occasio data ẽ.
licet breuiter ostendi. quod beatus
apostolus ad nullam ȩccłarum tam
mistice scripserit. et abscondita se¬
culis reuelauerit sacramenta. Nunc
ergo qm̃ orationum ur̃arũ et sc̃ȩ
marcellȩ fultus auxilio. tercium
id ẽ. extremum in eandẽ ȩpisto¬
lam dicto librũ: iustum michi ui¬
detur. ut nominis quoq ipsuis
eoyalia iot iaaĩ. cum sensu quem
supra exposui congruere doceam.
Ephesus in latinam linguam interp̃¬
tatur uoluntas siue consilium meũ
inea. uł certe anima mea in ea. uo¬
luntas. et consilium et anima dĩ in
eo ẽ. qui potest dicere. Ipse eñi mi¬
chi dedit noticiam omĩum. Et cũ
incerta et occulta sapientiȩ dĩ illi
fuerint reuelata: testimonium con¬
sequetur loquentis. Inueni dauid de
tes meas. Istuismodi uirum: et o¬
see ꝓpħa significat dicens. Quis sa
agnoscet ista : Porro ut sciatis mul¬

Expanded text:
mento Epistolae Pauli ad Ephesios, in primi libri praefatione disserui: et sparsim ubicumque occasio data est, licet breviter, ostendi quod beatus Apostolus ad nullam Ecclesiarum tam mystice scripserit et abscondita saeculis revelaverit sacramenta. Nunc ergo quoniam orationum vestrarum et sanctae Marcellae fultus auxilio, tertium, id est extremum, in eamdem Epistolam dicto librum, justum mihi videtur, ut nominis quoque ipsius etymologiam cum sensu quem supra exposui, congruere doceam. Ephesus in Latinam linguam interpretatur, voluntas, sive consilium meum in ea, vel certe anima mea in ea. Voluntas et consilium, et anima Dei in eo est, qui potest dicere: Ipse enim mihi dedit notitiam omnium , et cum incerta et occulta sapientiae Dei, illi fuerint revelata, testimonium consequetur loquentis: Inveni David de tes meas . Istiusmodi virum et Osee propheta significat, dicens: Quis sapagnoscet ista ? Porro ut sciatis mul
Abbreviated transcription (Latin):
quod non sit uera sententia dicen¬
tis apostoli. Nemo enĩ unquam
carnẽ suã odit. cum morbo regio
laborantes. et geici. et cancere &
distillationibꝰ mortẽ uite p̃ferãt. ⁊ sua
oderint corpora. Magis itaq ad
trhopicam intelligentiam sermo
referatur: et dicamus quod illam
carnẽ quȩ uisura sit salutare dĩ ani¬
ma diligat. Et nutriat et foueat
eam. disciplinis erudiens. et cęlesti
saginans pane. et. xp̃i sanguine
irrigans. aut refecta et nitida
possit libero cursu uirũ sequi.
dinẽ. xp̃i nutrientis et fouentis
eccłam et dicentis ad ierusalemt.
Quotiens uolui congregare filios
tuos sicut gallina congregat pul¬
los suos sub alas et noluisti. Animȩ
quoq fouent corpora sua. ut cor¬
ruptuũ hoc induat incorruptio¬
nem. et alarũ leuitate suspensũ.
in aerem facilius subleuetur. Fo¬
ueamus igitur et iuri uxores. ⁊ aĩe
digant᷑ ĩ aĩas. ⁊ neqͣqͣm sit sexuũ ulla
diu̾sitas. s quomͦ apud angelos

Expanded text:
quod non sit vera sententia dicenquod non sit vera sententia dicentis Apostoli: Nemo enim umquam carnem suam odit, cum morbo regio laborantes, et ptysi, et cancere, et distillationibus, mortem vitae praeferant, et sua oderint corpora. Magis itaque ad tropicam intelligentiam sermo referatur, et dicamus, quod illam carnem quae visura sit salutare Dei, anima diligat, et nutriat et foveat, eam disciplinis erudiens, et coelesti saginans pane, et Christi sanguine irrigans, ut refecta et nitida possit libero cursu virum sequi, dinem Christi nutrientis, et foventis Ecclesiam, et dicentis ad Jerusalem: Quoties volui congregare filios tuos sicut gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? animae quoque fovent corpora sua, ut corruptivum hoc induat incorruptionem, et alarum levitate suspensum, 659 in aerem facilius elevetur. Foveamus igitur et viri uxores, et animae redigantur in animas. Et nequaquam sit sexuum ulla diversitas: sed quomodo apud angelos
Abbreviated transcription (Latin):
culum animȩ suȩ fouet corpus et
nutrit. ne fracto uase iad quod con¬
tinebatur effluat et erumpat. Nec
non iuxta litteram quamdu mulier
seriut partui et liberis. hanc habet
ad urum differentiam. quam corpꝰ
ad animam. Si aũt xp̃o magis uo¬
luerit seruire quam seculo. muli¬
er ẽẽ cessabit. et dicitur iur. quia
om̃s in ꝑfectum uirũ cupimus oc¬
currere. Quod si ad tropologiam
et hec referimus: amabimus nr̃m
corpus. et corporis sensus. uiliores
quidẽ conditiones ab animo. sed
ꝑ quos admentẽ. bonarũ arcium
et uirtutum transeant disciplinę.
Qui uxorẽ suã diligit: seipsum
diligit. Nemo eni unquam car¬
nem suã odio habuit. sed nutrit
Quantũ ad simplicem intelligen¬
tiam ꝑtinet. sc̃a inter uirũ et uxo¬
rem caritate precepta. nunc iube¬
mur ut nutriamus et foueamus
conuiges. ut scilicet eis uictum atq
uestitum et ea quȩ sunt necessaria
p̃beamus: sed opponi nobis potest

Expanded text:
culum animae suae fovet corpus et culum animae suae fovet corpus et nutrit, ne fracto vase, id quod continebatur, effluat, et erumpat. Nec non et juxta litteram, quamdiu mulier partui servit et liberis, hanc habet ad virum differentiam, quam corpus ad animam. Sin autem Christo magis voluerit servire quam saeculo, mulier esse cessabit, et dicetur vir, quia omnes in perfectum virum cupimus occurrere. Quod si ad tropologiam et haec referimus, amabimus nostrum corpus, et corporis sensus, vilioris quidem conditionis ab animo, sed per quos ad mentem bonarum artium, et virtutum transeant disciplinae. Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nutQuantum ad simplicem intelligentiam pertinet, sancta inter virum et uxorem charitate praecepta, nunc jubemur ut nutriamus, et foveamus conjuges, ut scilicet eis victum atque vestitum, et ea quae sunt necessaria praebeamus. Sed opponi nobis potest,
Abbreviated transcription (Latin):
cut eñi solent inmulierũ corꝑibꝰ
uł sordere neuoͥ. uł ruga contrahi.
uł lentigo uariari. et hoc ẽ om̃e
studiũ feminariĩ ut quod fȩdare
uidetur abstergant. et exhibeant
maritis corpoꝵ uenustatẽ: ita et
anime om̃i peccatoꝵ sorde purgan¬
dȩ sunt ut rugam ueteris homi¬
nis uiuentute tendatur. et renouen¬
tur innouũ hominem de die in
diem Ita et uiri debent diligere
uxores suas: sicut sua corpora. Et
ingenesi ex ꝑsona loquentis adam
scriptũ ẽ. Hoc nunc os ex ossibus
meis. et caroex carne mea. et id ip¬
sum in euangło dño postea dicente
firmatur. qui creauit ab initio. mas¬
culum et feminam fecit eos. et di¬
xit. Propter hoc relinquit homo
patrem et matrẽ. et adherebit u¬
xori suȩ. et erunt duo in carne
una. Cum igitur uir et uxor una
caro sint: ita uxorib ut nr̃is corpori¬
bus ꝓuidendum. Nemo aũt corpus
suũ turpit amat. aut semet ipsum
ꝓpter coitum diligit: sed quasi uas¬

Expanded text:
cut enim solent in mulierum corporibus cut enim solent in mulierum corporibus vel sordere naevi, vel ruga contrahi, vel lentigo variari: et hoc est omne studium feminarum, ut quod foedare videtur abstergant, et exhibeant maritis corporum venustatem: ita et animae omni peccatorum sorde purgandae sunt, ut ruga veteris hominis juventa tendatur, et renovetur in novum hominem de die in diem. Ita et viri debent diligere uxores suas sicut sua corpora. Et in Genesi ex persona loquentis Adam scriptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro ex carne mea . Et idipsum in Evangelio, Domino postea dicente, firmatur: Qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Cum igitur vir et uxor una caro sint: 658 ita uxoribus ut nostris corporibus providendum. Nemo autem corpus suum turpiter amat, aut semetipsum propter coitum diligit; sed quasi vas
Abbreviated transcription (Latin):
tur amplexibus in uxore dampna¬
tẽ: hoc legens om̃is uir et uxor.
intelligant sibi post conceptum
magis orationi quam conubio ser¬
uendum. Et quod in animalibus
et bestiis ipso naturȩ uire ꝑscriptũ
ẽ. ut pregnantes usq ad partum
noceant. hoc in hominibsciant ar¬
bitrio derelictum. ut merces eẽt
uero scđm tropologiam. uiros ani¬
mas et uxores corpora dixeramuf.
Sic diligat anima corpus quo
tradat ꝓsalute ipsus et eam scĩfi¬
cet uerbo doctrine. ut exbibeat
sibi eam non habentem maculam
aut rugam aliquam uetustatis.
maxime cum sciat illam in resur¬
rectione saluandam. et uisuram
ẽẽ salutare dĩ. Talis uir caput ha¬
bet. xp̃m. et cum ꝓpter salutem
carnis se humilians factus fuerit
cum uxore sua una caro. retrahit
eam ad sp̃m. et dño copulatus ca¬
ro eẽ desistit. Pulchre quoq ma¬
culam et rugam. quia de conu¬
gio loquebatur. de exemplo muli¬
erum ad decorem traxit ȩcclȩ. Si¬

Expanded text:
tur amplexibus, in uxore damnatur amplexibus, in uxore damnatae. Hoc legens omnis vir, et uxor intelligant, sibi post conceptum, magis orationi quam connubio serviendum. Et quod in animalibus et bestiis ipso naturae jure praescriptum est, ut praegnantes ad partum usque non coeant, hoc in hominibus sciant arbitrio derelictum, ut merces essetvero secundum tropologiam, viros animas, et uxores corpora dixeramus, sic diligat anima carnem  Altradat pro salute ipsius, et eam sanctificet verbo doctrinae, ut exhibeat sibi eam non habentem maculam aut rugam aliquam vetustatis: maxime cum sciat illam in resurrectione salvandam, et visuram esse salutare Dei. Talis vir caput habet Christum: et cum propter salutem carnis se humilians, factus fuerit cum uxore sua una caro, retrahit eam ad spiritum, et Domino copulatus, caro esse desistit. Pulchre quoque maculam aut rugam, quia de conjugio loquebatur, de exemplo mulierum ad decorem traxit Ecclesiae. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ut consolaretur ꝓmorte matris suȩ.
Interitũ quippe sy nagoge. coniun¬
ctione ȩccłȩ temꝑauit. lsta dicentes
occasionem hereticis damus: qui õs
oĩo nuptias repudiandas putant
et hoc uł maxime utuntur testino¬
dum. passiones hic et inmundiciã
et luxuriã ab apostolo inter mari¬
tum et uxorẽ uetari. non scãm cõ¬
iunctionẽ. Alioquin si conuigium
omino ꝓhibcat. quid necesse fuit
dicere uxores ur̃as cum potuerit
dicere iuri diligite mulieres uelñ
ꝓprie matrimoniũ sonat. Et rursũ
in sequentib. Et uiri debent dili¬
gere uxores suaᷤ. sicut sua corpora
Et adhuc manifestius. Qui uxorẽ
suã diligit: seipsum diligit. Ne¬
mo eñi unquam carnem suã odit.
sed nutrit et fouet eam. Quia se¬
cundum edictum legis antiquȩ
et instaurationem ęuangłii ma
ritus et uxor una caro efficiuntur.¬
liberorum ergo ut diximus in matri¬
monio opera concessa sunt: Holup¬
tates aũt quȩ de meretricũ capiun¬

Expanded text:
ut consolaretur pro morte matris suae. ut consolaretur pro morte matris suae. Interitum quippe Synagogae, conjunctione Ecclesiae temperavit. Ista dicentes occasionem haereticis damus qui omnes omnino nuptias repudiandas putant: et hoc vel maxime utuntur testimodum, passiones hic et immunditiam, et luxuriam ab Apostolo inter maritum et uxorem vetari, non sanctam conjunctionem: alioquin si conjugium omnino prohibebat, quid necesse fuit dicere, uxores vestras: cum potuerit dicere: Viri, diligite mulieres, vel oprie matrimonium sonat. Et rursum in sequentibus: et viri debent diligere uxores suas, sicut sua corpora: et adhuc manifestius: Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit: Nemo enim umquam suam carnem odit; sed nutrit et fovet eam: quia secundum edictum Legis antiquae, et instaurationem Evangelii, 657 maritus et uxor una caro efficiuntur.Liberorum ergo, ut diximus, in matrimonio opera concessa sunt. Voluptates autem quae de meretricum capiun
Abbreviated transcription (Latin):
ne comprehendamur quasi in di¬
luuio ementes et uendentes. nu¬
bentes et matrimonio copulati. sed
accinctis lumbis lucernas teneamus
inmanibus. Uiri diligite uxores
uras. sicut et xp̃s dilexit eccłam:
et semet ipsum tradidit ꝓea ut eã
scĩficaret. mundans lauachro atq¬
aquȩ iuuerbo. ut exhiberet ipse si
bi głosam eccłam non habentem
maculam aut rugam. aut aliqͥd
euis modi. sed ut sit scã et in ma
culata. Quamuis inuicem mari¬
tus et conuux amore teneantur.
qualis illa uxor memoratur has¬
drubalis. quȩ capto uro in patriȩ
se iecit incendid̃. et cętere quȩ ui¬
ris mortuis suꝑ uiuere noluerunt:
Nunquam tam̃ dilectionem illam
iuir sapiens dilectioni xp̃i et eccłȩ
comparabit. Sc̃s igitur hic utelli¬
gendus ẽ amor: quo et y saac di¬
lexit uxorem suam rebeccam que
interpretatur patientia. et de terra
mesopothamie quȩ seculi huius
ex om̃i parte fluctibus cingitur.
in terrã eam reꝓmissionis induxa

Expanded text:
nec deprehendamur quasi in dinec deprehendamur quasi in diluvio ementes, et vendentes, nubentes et matrimonio copulati; sed accinctis lumbis lucernas teneamus in manibus . Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret, mundans lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata. Quamvis sui invicem maritus et conjux amore teneantur qualis illa uxor memoratur Hasdrubalis, quae, capto viro, in patriae se jecit incendium, et caeterae quae viris mortuis supervivere noluerunt numquam tamen dilectionem illam vir sapiens dilectioni Christi et Ecclesiae comparabit. Sanctus igitur hic intelligendus est amor, quo et Isaac dilexit uxorem suam Rebeccam , quae interpretatur patientia: et de terra Mesopotamiae, quae saeculi hujus ex omni parte fluctibus cingitur, in terram eam repromissionis induxit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si nobis aliquis illud quod
ad corinthios scribitur opposue¬
rit. uirũ uxori debitum reddere.
et uxorẽ uro: anim aduertat
magnam inter corinthios et ȩphe¬
sios eẽ distantiam: illis quasi par¬
uulis atq lactentib scribitur. in
quibus erant dissensiones. et scis¬
inata. et audiebatur fornicatio
qualis nec inter gentes quidem.
Et ꝓptea his conceditur ut post
orationẽ ad id ipsum redeant. ne
temptentur asatbana. Licet et
ibi inconsequentib non iuxta uo¬
se eis dicat ignoscere. Ephesiiꝰ uero
apud quos fuit triennium. et om¬
nia eis aperuit. xp̃i sacramenta¬
erudiuntur aliter: et habet unus¬
quisq arbitrisͥ liberam potestatẽ.
uł coruithios sequi uł ephesios. et sal¬
uari aut seruitute corinthii. aut
ephesii libertate. Ue inquit salua¬
tor preguantib et lactentibus in
die illa. id ẽ. iudicii quȩ utiq pro¬
prie oꝑa nuptiarum sunt. Unde
om̃i labore nitendum. ut magis
ephesios quam corinthios sequam᷑.

Expanded text:
Quod si nobis aliquis illud quod Quod si nobis aliquis illud quod ad Corinthios scribitur opposuerit: virum uxori debitum reddere, et uxorem viro , animadvertat magnam inter Corinthios et Ephesios esse distantiam. Illis quasi parvulis atque lactentibus scribitur, in quibus erant dissensiones et schismata, et audiebatur fornicatio qualis ne inter gentes quidem: et propterea eis conceditur, ut post orationem ad idipsum redeant, ne tententur a Satana: licet et ibi in consequentibus, non juxta vose eis dicat ignoscere. Ephesii vero, apud quos fecit triennium, et omnia eis Christi aperuit sacramenta, aliter erudiuntur: et habet unusquisque arbitrii liberam potestatem, vel Corinthios sequi, vel Ephesios: et salvari aut servitute Corinthii, aut Ephesii libertate. Vae, inquit Salvator, praegnantibus, et lactantibus in die illa , hoc est, judicii, quae utique proprie opera nuptiarum sunt. Unde omni labore nitendum, ut magis Ephesios quam Corinthios aemulemur:
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. cȩterȩq uirtutes inquibus in¬
telligitur filus dĩ. Quere curiosi¬
us sicubi in diuinis uoluminib
potueris inuenire uocabulum car¬
nis ꝓ ȩccła positum. si quidẽ nunc
nequaquam caro sed corpus xp̃i
appellatur ȩccła. Porro manifestũ
quod quicquid caro ẽ consequen¬
ter et corpus sit. non aũt quicqͥd
corpus. hoc consequenter et caro.
et mulieres uiris suis in om̃ibus.
usmodi. Qui ergo peccator ẽ. et ali¬
dici. Possibile aũt ẽ : ut quomo¬
do ȩccła quȩ prius rugam habue¬
rat et maculam in uiuentutem
et inmundiciã postea restituta ẽ.
ita et peccator currat ad medicum
quia non habent opus sani medico
sed male habentes. et curentur iuil¬
nera ipsius. et fiat de ȩccła que corpꝰ
ẽ.xp̃i. Satis quoq eleganter et cau¬
te ad ephesios loquens ait. Ut ȩccła
subiecta ẽ. xp̃o: ita et uxores iuiris
suis. Si eñi ita uxor subicienda ui
uxorem erit scã coniunctio. et nun¬
quam corporis seruient passionib.

Expanded text:
tia, caeteraeque virtutes in quibus intelligitur Filius Dei. Quaere curiosius, sicubi in divinis voluminibus potueris invenire, vocabulum carnis pro Ecclesia positum. Si quidem nunc nequaquam caro, sed corpus Christi appellatur Ecclesia. Porro manifestum quod quidquid caro est, consequenter et corpus sit: non autem quidquid corpus, hoc consequenter et caro. et mulieres viris suis in omnibus. usmodi. Qui ergo peccator est, et alidici. Possibile autem est, ut quomodo Ecclesia quae prius rugam habuerat et maculam, in juventutem et munditiam postea restituta est, ita et peccator currat ad medicum quia non habent opus sani medico , sed male habentes et curentur vulnera ipsius, et fiat de Ecclesia quae corpus est Christi. Satis quoque eleganter, et caute ad Ephesios loquens ait. Ut Ecclesia subjecta est Christo: ita et uxores viris suis. Si enim ita uxor subjicienda viuxorem erit sancta conjunctio, et numquam corporis servient passionibus.
Abbreviated transcription (Latin):
abraham: quȩ spontanea seruitus.
quanto magis fuerit uoluntate
subiecta. tanto eẽ incipit coȩqua¬
lif. Quin immo. obsequiis sius in
seruitutẽ redigere dominantem.
Quidã hunc locum scđm anago¬
gen ita int̃pretantur. ut dicant
uxorẽ incorpore. uirũ accipi in
animo. Et sicut xp̃o subiecta ẽ
eccła: ita corpora subici debere
tnsui. et in unum sp̃m redigi. si dño
suerint copulata. Qui enim ad he¬

Expanded text:
Abraham . Quae spontanea servitus, Abraham . Quae spontanea servitus, quanto magis fuerit voluntate subjecta, tanto esse incipit coaequalis: quinimmo, obsequiis suis in servitutem 655 redigere dominantem. Quidam hunc locum secundum anagogen ita interpretantur, ut dicant uxorem in corpore, virum accipi in animo. Et sicut Christo subjecta est Ecclesia: ita corpora subjici debere sensui, et in unum spiritum redigi, si Domino fuerint copulata. Qui enim adhae
Abbreviated transcription (Latin):
re quid fatiant et non dilectio¬
ne. xp̃i. Mulieres uiris suis sub¬
ditȩ sint sicut dño. qm̃ uir caput
ẽ mulieris. sicut et xp̃e caput
ecclẽ. Hoc quod in latinis exem¬
plaribus additum ẽ subditȩ sint:
ingrecis codicibus non habetur.
Si quidẽ ad suꝑiora refertur: et sub¬
auditur subiecti inuicem intimore
iecte. et mulieres uiris suis sieut
iecła ẽ eccłã: sic subiecta sit et uxor
iuro suo. Quem enim habet prin¬
huic eidem ordini maritus et uxor
astringuntur. Sed uidendum. ut
quomodo in xp̃o et in eccła sc̃a con¬
unctio ẽ: ita et in uiro et inmuli¬
ere scã sit copulatio. Sicut autem
non om̃is congregatio hereticorũ.
eorũ xp̃s ẽ: sic non om̃e matrimo¬
nium quod non uiro suo scđm xp̃i
precepta coniuingitur. rite conui¬
gium appellari potest. sed magis ad¬
ulteriũ. Alias aũt subicitur uxor
uiro ut dño: quia ad ipsum con¬
uersio eius ẽ. et ipse illius domina¬
bitur. Nam et sara dñm uocabat

Expanded text:
re quid faciant, et non dilectiore quid faciant, et non dilectione Christi. Mulieres viris suis subditae sint sicut Domino: quoniam vir caput est mulieris, sicut et Christus caput Ecclesiae. Hoc quod in Latinis exemplaribus additum est, subditae sint, in Graecis codicibus non habetur: siquidem ad superiora refertur, et subauditur: Subjecti invicem in timore jectae, et mulieres viris suis sicut jecta est Ecclesia: sic subjecta sit uxor viro suo. Quem enim habet prinesia, huic eidem ordini maritus et uxor astringitur. Sed videndum, ut quomodo in Christo, et in Ecclesia sancta conjunctio est: ita et in viro et in muliere sancta sit copula. Sicut autem non omnis congregatio haereticorum eorum Christus est: sic non omne matrimonium quod non viro suo secundum Christi praecepta conjungitur, rite conjugium appellari potest, sed magis adulterium. Alias autem subjicitur uxor viro ut domino: quia ad ipsum conversio ejus est, et ipse illius dominabitur . Nam et Sara dominum vocabat
Abbreviated transcription (Latin):
nium fuerimꝰ. Sed et hoc quod ait
intimore xp̃i. sic accipiendum:
ut ipsa subiectio non ꝓpter homi
fiat. dum illum timemus offende¬
re. Alius uero sic interpretabitur.
subiecti inuicem intimore. xp̃i:
ut hanc sententiam generalem.
in consequentib diuidi dicat atq
partiri. Mulieres uiris siuis subditȩ
sint. Et filii obedite parentibus. ser¬
ui obedite dominis carnalibus cũ
timore et tremore Ut non solum
uxor iuro et filii parentibus. et ser¬
ui dominis. sed etiã uiri mulierib
uixta offitium quod preceptum ẽ.
et patres filiis ne illos ad iracundi¬
am ꝓuocent. et dñi seruis. ut re¬
mittant minas et prebeant his quȩ
habent necessaria. inuicem sint
subiecti. et boc ex xp̃i timore fa-¬
tiant. ut quomodo seruis suis fu¬
it ille subiectus: sic et hi qui ma¬
iores uidentur. subicie̾ntur minori¬
bus suis reddendo offitia quȩ ui¬
bentur. Possumus hic timorẽ et
enĩ conuenit ephesiis: ut timo¬

Expanded text:
nium fuerimus. Sed et hoc quod ait: nium fuerimus. Sed et hoc quod ait: In timore Christi, sic accipiendum, ut ipsa subjectio non propter hominfiat, dum illum timemus offendere. Alius vero sic interpretabitur: subjecti invicem in timore Christi: ut hanc sententiam generalem in consequentibus dividi dicat atque partiri: Mulieres viris suis subditae sint; et: Filii, obedite parentibus; et: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore: ut non solum uxor viro, et filii parentibus, et servi dominis; sed etiam viri mulieribus, juxta officium quod praeceptum est: et patres filiis, ne illos ad iracundiam provocent: et domini servis, ut remittant minas, et praebeant his quae habent necessaria, invicem sint subjecti: et hoc ex Christi timore faciant: ut quomodo servis suis fuit ille subjectus: sic et hi qui majores videntur, subjiciantur minoribus suis reddendo officia quae jubentur. Possumus hic timorem et enim convenit Ephesiis, ut timo
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur saluatorẽ. quem nec orbitas
nec dampna debilitant. quem ut
flaccus in lyrico carmine ait. Si
fractus illabatur orbis. inudum
ferient ruine. Qui aũt sicut dixi¬
mus grãs agit dõ et patri. inmedi¬
atore dĩ et hominum referat eas xp̃o
iħu. quia nisi ꝑ illum accedere non
ualemus ad patrẽ. Subiecti inuicẽ
in timore xp̃i. Audiant hȩc episco¬
pi. audiant prb̃ri. audiat om̃is or-¬
do doctorũ subiectis suis se eẽ sub¬
iectos: et imitentur dicentẽ aposto¬
lum. Cum eñi essem liber ex om̃ibꝰ.
om̃ium me ipsum seruũ feci. ut
om̃s lucrifacerẽ. Et in alio loco. ꝑ
caritatem seruite inuicem. Unde
et ipse eadem caritate. om̃iũ gen¬
tium seruiuit eccłiis. Saluator qͦq
formã serui accepit. ut seruret
discipulis suis: et pedes eorũ la¬
uit. Hoc interẽ inter gentiũ. prin¬
cipes et xpĩanoꝵ: quod illi domi¬
nantur subditis. nos seruimus. et
in eo maiores sumus. si minimi om¬

Expanded text:
sequitur Salvatorem, quem nec orbitas, sequitur Salvatorem, quem nec orbitas, nec damna debilitant. Quem, ut Flaccus in lyrico carmine ait: Si fractus illabatur orbis, Impavidum ferient ruinae. Qui autem, sicut diximus, gratias agit Deo et Patri, in mediatore Dei et hominum referat eas Christo Jesu: quia nisi per illum accedere non valemus ad Patrem. Subjecti invicem in timore Christi. Audiant haec episcopi, audiant presbyteri, audiat omnis ordo doctorum: subjectis suis se esse subjectos, et imitentur dicentem Apostolum: Cum enim essem liber ex omnibus, omnibus meipsum servum feci, ut omnes lucrifacerem . Et in alio loco: Per charitatem servite invicem . Unde et ipse eadem charitate omnibus gentium servivit Ecclesiis. Salvator quoque formam servi accepit, ut serviret discipulis suis, et pedes eorum lavit . Hoc interest inter Gentium principes et Christianorum, quod illi dominantur subditis, nos servimus, et in eo majores sumus, si minimi om
Abbreviated transcription (Latin):
si indomo quadam potentissimi
patris familias ꝓcurationem ge¬
rimus. et totum quicquid in
mindo ẽ. nr̃i causa intelligimus pro¬
creatum. Spetialiter uero. quando
indĩ beneficiis quȩ nobis accidunt
gatulamur. Sed hoc et gentilis fa¬
eit. et uideus. et publicanus. et
referre gratias creatori: si domus cor¬
ruerit. si amantissima uxor et filii
uł captiuitate uł ueneno uł nau¬
frigio intercepti sint. Si diuitias ꝓ¬
scriptione ꝑdidimis. si sanitatem
unumerabiles morbi. et semꝑ ex¬
spectanda miseris podagrȩ debilitas
fregerit qui sibi sanctiores uident᷑.
solent deo referre grãs. quod de pe¬
riculis uł miseriis liberati sunt. S
uixta apostolũ hȩc uirtus ẽ ma¬
xima. ut in ipsis ꝑiculis atq mi¬
seriis dõ gratiȩ referrentur. et sem
ꝑdicamus. benedictus ds̃. Minora me
scio sustinere quam mercor Hec
ad mea peccata parua sunt: nicħ
michi dignum redditur. Hic animꝰ
xp̃iani ẽ. hic crucem suã tollens

Expanded text:
asi in quadam domo potentissimi asi in quadam domo potentissimi patrisfamilias procurationem gerimus, et totum quidquid in mundo est, nostri causa intelligimus procreatum. Specialiter vero, quando in Dei beneficiis quae nobis accedunt, gratulamur. Sed hoc et gentilis facit, et Judaeus, et publicanus, et referre gratias Creatori. Si domus corruerit, si amantissima uxor et filii vel captivitate, vel veneno, vel naufragio intercepti sint, si divitias proscriptione perdidimus, si sanitatem innumerabiles morbi, et semper exspectanda miseris podagrae debilitas fregerit. Qui sibi sanctiores videntur, solent Deo referre gratias quod de periculis, vel de miseriis liberati sunt. Sed juxta Apostolum haec virtus est maxima, ut in ipsis periculis atque miseriis, Deo gratiae referantur, et semper dicamus: Benedictus Deus, minora me scio sustinere quam mereor: haec ad mea peccata parva sunt: nihil mihi dignum redditur. Hic animus Christiani est, hic crucem suam tollens,
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ. et ꝓ om̃ibus: dupliciter in¬
tuendum. ut et in om̃i tempore. et
ꝓ omibus quȩ nobis accidunt dõ
gr̃as referamus. ut non tantũ pro
his quȩ bona putamus. sed etiam
quȩ nos coartant. et contra nr̃am
ueniunt uoluntatẽ. indĩ p̃coniũ
mens lȩta ꝓrumpat. et dicamus.
nudus exuiui de utero matris mes
nudus et redeam. sicut dño placu
it ita factum ẽ. sit nomen dñi be¬
nedictum. Hȩc actio grãrum apuo
prudentes uiros et generalit̃ et
spetialit̾ obseruatur. Generiliter.
ut gr̃as agamus dõ quod nobis
sol oritur. dies currit. nox muta¬
tur. in requiem. splendore lune
tenebre temꝑantur. et ortu
deunt. quod nobis seruiunt. Plu¬
iuȩ. terra parturit. elementa fa¬
mulantur. quod tante anim aliũ
uarietates uł ad uehendum. uł a
oꝑandum. uł aduescendũ. uł. ad
tegumentũ. uł ad exemplum.
uł admiraculũ date sunt. Ad
extremum quod nati sumus. qd̃
sustensamur. quod in mundo qͣ¬

Expanded text:
semper, et pro omnibus, dupliciter insemper, et pro omnibus, dupliciter intuendum, ut et in omni tempore, et pro omnibus quae nobis accidunt, Deo gratias referamus: ut non tantum pro his quae bona putamus, sed etiam quae nos coarctant, et contra nostram veniunt voluntatem, in Dei praeconium mens laeta prorumpat, et dicamus: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et redeam: sicut placuit Domino, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Haec actio gratiarum apud prudentes viros, et generaliter et specialiter observatur. Generaliter, ut gratias agamus Deo, quod nobis sol oritur, dies currit, nox mutatur in requiem, splendore lunae tenebrae temperantur, et ortu deunt: quod nobis serviunt pluviae, terra parturit, elementa famulantur: quod tantae animalium varietates, vel ad vehendum, vel ad operandum, vel ad vescendum, vel ad tegmen, vel ad 653 exemplum, vel ad miraculum datae sunt: et ad extremum, quod nati sumus, quod subsistimus, quod in mundo qu
Abbreviated transcription (Latin):
corde cantandum. nec intragedoꝵ
modũ guttur et fauces dulei mo¬
dulamine colloquendas. ut in
eccłia theatraleᷤ moduli audiant᷑ ⁊ can¬
tica. s intimore in oꝑe. inscĩa scͥptura¬
rũ. Q̾mius sit aliqͥs ut solẽt illi appella¬
buerit: dulcis apud dm̃ cantor ẽ.
Si. cantet seruus xp̃i: ut non uox
canentis sed uerba placeant que
leguntur. ut sp̃s malus qui erat
in saule eiciatur ab his qui ab eo¬
similiter possidentur. et non intro¬
ducatur in eos qui de deidomo
scȩnam fecere populorũ. Gratias agen¬
tes semꝑ ꝓ omĩbus. in nomine dñi
le inepistola ad thessalonicenses
prima scriptum ẽ semꝑ gaudete
sine intermissione orate. in om̃ib
gr̃as agite. Quod preceptũ ille so¬
lus custodire potest: qui ꝓuiden¬
tia dĩ nouit etiam quinq passe¬
res qui ueneunt dipondio guber¬
nari. quorũ unus non cadit in la¬
queum sine patris uoluntate.
Q uod aũt ait grãs agentes. et

Expanded text:
corde cantandum: nec in tragoedorum corde cantandum: nec in tragoedorum modum guttur et fauces dulci medicamine colliniendas, ut in ecclesia theatrales moduli audiantur et cantica, sed in timore, in opere, in scientia Scripturarum. Quamvis sit aliquis ut solent illi appellabuerit, dulcis apud Deum cantor est. Sic cantet servus Christi, ut non vox canentis, sed verba placeant quae leguntur: ut spiritus malus qui erat in Saule , ejiciatur ab his qui similiter ab eo possidentur, et non introducatur in eos qui de Dei domo scenam fecere populorum. Gratias agentes semper pro omnibus, in nomine Domiet in Epistola ad Thessalonicenses prima scriptum est: Semper gaudete, sine intermissione orate, in omnibus gratias agite . Quod praeceptum ille solus custodire potest, qui providentia Dei novit etiam quinque passeres, qui venduntur dipondio, gubernari: quorum unus non cadit in laqueum sine Patris voluntate . Quod autem ait: Gratias agentes, et
Abbreviated transcription (Latin):
psalterio plenissime discimiis.
Nunc aũt breuiter hymnos eẽ
dicendum. qui fortitudinẽ et ma-¬
iestatem predicant dĩ. et euisdẽ
semꝑ uł beneficia uł facta miran¬
tur. quod om̃s psalmi continent
quibus alleliua uł p̃positum uł
subiectum ẽ. Psalmi aut ꝓprie
ad ethicum locum ꝑtinent. ut
ꝑ organum corporis quid fatien¬
dum et quid uitandum sit no¬
uerimiis. Qui uero de suꝑioribus
disputat. et concentum mundi
omĩumq creaturarũ ordinẽ atq
concordiam subtilis disputator
edisserit: iste spiritale canticum
canit. uł certe ut ꝓpter simplicio¬
res manifestius quod uolumus elo¬
quamur: ꝑ salmus ad corpus: can¬
ticum refertur ad mentẽ. Et cane¬
re igitur et psallere et laudare dm̃:
magis animo. quam uoce debemꝰ.
Hoc ẽ quippe quod dicitur. cantan¬
tes et psallentes incordibus ur̃is
dño. Audiant hȩc ad olescentuli.
audiant hi quibus psallendi in ec¬
clesia officium ẽ. dõ non uoce sed

Expanded text:
Psalterio plenissime discimus. Psalterio plenissime discimus. Nunc autem breviter hymnos esse dicendum, qui fortitudinem et majestatem praedicant Dei, et ejusdem semper, vel beneficia, vel facta mirantur. Quod omnes psalmi continent, quibus ALLELUIA, vel praepositum, vel subjectum est, psalmi autem proprie ad ethicum locum pertinent, ut per organum corporis, quid faciendum, et quid vitandum sit, noverimus. Qui vero de superioribus disputat, et concentum mundi omniumque creaturarum ordinem atque concordiam subtilis disputator edisserit, iste spirituale canticum canit. Vel certe ut propter simpliciores manifestius quod volumus, eloquamur psalmus ad corpus: canticum refertur ad mentem. Et canere igitur et psallere, et laudare 652 Dominum magis animo quam voce debemus. Hoc est quippe quod dicitur: Cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Audiant haec adolescentuli: audiant hi quibus psallendi in ecclesia officium est, Deo non voce, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Potest aũt uinũ in quo ẽ luxuria
et illud accipi de quo in cantico
mox si dicitur. Euror draconum
unũ eorũ: et furor aspidum insa¬
nabilif. Quod om̃s qui seculi istius
cogitatione sunt ebrii. bibunt et
insaniunt. et uomunt. et precipi¬
tes carrunt. et uxta lapͥitharum
centaurorũq fabulam inmutuum
feruntur exitium. Hiuc uino illud
uinum contrariuum ẽ: quod dñs se
nobiscum inregno suo bibiturum
ẽẽ ꝓmittit. F requenter adnotaui¬
miis nomen sp̃s: absq ad ditam̃to
inbonam partem positum. Quod
quidem.etiam nunc obseruandum
uidetur. Loquentes uobismet ip¬
sis in psalmis. et hymnis. et canti¬
cis spiritalibus. cantantes et psal¬
lentes incordibus ur̃is dño. Qui se
abstinuerit ab ębrietate uini in¬
Ni
quo ẽ luxuria. et ꝓhoc sp̃u fuerit
impletus: iste om̃ia potest acciꝑe
spiritalit᷑. psalmos. hy mnos. et can¬
tica. Quid aũt intersit inter psal¬
mum. hymnũ et canticum: in

Expanded text:
Potest autem vinum, in quo est luxuria, Potest autem vinum, in quo est luxuria, et illud accipi, de quo in cantico Moysi dicitur: Furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis : quod omnes qui saeculi istius cogitatione sunt ebrii, bibunt et insaniunt, et vomunt, et praecipites corruunt. Et juxta Lapitharum, Centaurorumque fabulam, in mutuum feruntur exitium. Huic vino illud vinum contrarium est quod Dominus se nobiscum in regno suo bibiturum esse promittit . Frequenter annotavimus, nomen spiritus absque additamento, in bonam positum partem: quod quidem etiam nunc observandum videtur. Loquentes vobismetipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino. Qui se abstinuerit ab ebrietate vini,n quo est luxuria, et pro hoc spiritu fuerit impletus, iste omnia potest accipere spiritualiter, psalmos, hymnos, et cantica. Quid autem intersit inter psalmum et hymnum et canticum, in
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ. ut ꝑ illã ĩtellig̾e ualeamꝰ q̃ sit
uoluntaᷤ dĩ. Ñ .n. possumꝰ caute ãbula¬
re nisi pͥus intellecta uoluntate di.
Inom̃i gͦ opere pͥmũ consid̾andũ qͥd
uelit ds̃. et habito iudicio. id postea
faciendũ quod illi placere fuerit
comꝓbatũ. Et nolite in ębriari ui¬
no in quo ẽ luxuria. sed implemi¬
ni sp̃u. Quomodo non possumus
duob dñis seruire. dõ et mamone:
sic non possumus sp̃u impleri pari¬
ter et uino. Qui enĩ spũ impletur.
habet prudentiã. mansuetu dinem
uerecundiã. castitatem. Qui uino:
habet insipientiã. furorẽ. ꝓcacitati.
ubidinem. Hoc quippe ȩstimo uno
uerbo significartͥ luxuriã quod si
quidam intelligerent. nunquam
ne temeritatis et hereseos arguissent.
quod in uirginitate seruanda dixe¬
sim uinum ad olescentibus declinan¬
dum. et non mittendũ suꝑ flaminã
oleum. nec naturalem carnis ardorẽ.
fomentis uoluptatis augendum.

Expanded text:
tia est, ut per illam intelligere valeamus quae sit tia est, ut per illam intelligere valeamus quae sit voluntas Dei. Non enim possumus caute ambulare, nisi prius intellecta voluntate Dei. In omni ergo opere primum considerandum quid velit Deus: et habito judicio, id postea faciendum, quod illi placere fuerit comprobatum. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria: sed impleamini spiritu. Quomodo non possumus duobus dominis servire, Deo et mammonae : sic non possumus spiritu impleri pariter, et vino. Qui enim spiritu impletur, habet prudentiam, et mansuetudinem, 651 verecundiam, castitatem. Qui vino, habet insipientiam, furorem, procacitatem, libidinem. Hoc quippe aestimo uno verbo significare luxuriam. Quod si quidam intelligerent, numquam me temeritatis et haereseos arguissent, quod in virginitate servanda dixerim vinum adolescentulis declinandum, et non mittendum super flammam oleum, nec naturalem carnis ardorem fomentis voluptatis augendum.
Abbreviated transcription (Latin):
uos fateamini xp̃ianos: sed quod
estis om̃i tempore seruate. Aliqͦd
de scripturis ponamus exemplũ
ut quod dicimus manifestius fiat.
loseph unũ habebat ꝓpositum
placere dõ. hoc nulla uarietate
temꝑis innuitatum ẽ. nec fratrũ
inuidia. nec condicione seruitutis.
nec ȩtatis illecebris. nec domine
reꝓmissis. nec squalore carceris.
nec postea tumore ȩgiptiȩ potesta¬
tis. sed semꝑ unus fuit. et uarietatẽ
ut diximus tempoꝵ sibi redimens.
malos dies uertit inbonos. Hoc idem
et i ob sentiendum. quod ꝑ uaria temp¬
tamenta uexatus. nec diuitiis. nec
dampnis. nec orbitate. nec uulnere.
nec ex ꝓbratione amicoꝵ. nec solitu¬
dine. nec postea bonorũ oꝑum omn¬
um restitutione mutatus ẽ. Rede¬
merat eñi sibi tempus: et dies ma¬
los fecerat bonos. Propter quod no¬
lite effici inprudentes. sed intelligi¬
te quȩ sit uoluntas dĩ. Qm̃ tempꝰ
malũ ẽ. et sicut supra diximus re¬
dimendum. appetenda ante sapien¬

Expanded text:
vos fateamini Christianos; sed quod vos fateamini Christianos; sed quod estis, omni tempore reservate. Aliquod de Scripturis ponamus exemplum, ut quod dicimus manifestius fiat. Joseph unum habebat propositum, placere Deo. Hoc nulla varietate temporis immutatum est: nec fratrum invidia, nec conditione servitutis, nec aetatis illecebris, nec dominae repromissis, nec squalore carceris, nec postea tumore Aegyptiae potestatis: sed semper unus fuit, et varietatem, ut diximus, temporum sibi redimens, malos dies vertit in bonos. Hoc idem et de Job sentiendum est, quod per varia tentamenta vexatus, nec divitiis, nec damnis, nec orbitate, nec vulnere, nec exprobratione amicorum, nec solitudine, nec postea bonorum omnium restitutione mutatus est. Redemerat enim sibi tempus, et dies malos fecerat bonos. Propter quod nolite effici imprudentes: sed intelligite quae sit voluntas Dei. Quia tempus malum est, et, sicut supra diximus, redimendum, appetenda ante sapien
Abbreviated transcription (Latin):
głm spinas nuncupat cogitans: po¬
test sibi tempus redunere. Redimen¬
tes aũt tempus. qm̃ dies mali sunt:
quodam mͦ inmutamus illud. et di¬
es malos in bonos uertimus. et fa¬
cimus illos non presentis seculi
sed futuri. Potest et alit̃ locus iste
disseri. Ouos ephesii quibus de som¬
no seculi istuis oxurgentibus sol iusti¬
ciȩ ortus ẽ xp̃c. caute ambulate
atq prudent̃. et abiecta insipientia:
tenete sap̃iã. ꝑ qͣm possitis ñ cũ uarie¬
tate temporũ cõmutari: s diu̾gite¬
tem temporũ uobis unum tempus
efficere. Et quia sunt plurimȩ ꝑse¬
cutiones: in principio quippe sidei
ꝓpemodũ cotidie uexabantur ecclȩ:
Unum tenete cursum: et hoc scito¬
te seruandum. ut non in morem
stulti quasi luna mutemini. sed qđ
semel cȩpistis firma mente teneatis.
ne uidelicet si ꝑsecutorem uidicẽ
uideritis. et uos cum iudicis uo¬
luntate mutemintͤ Rursum si alius
dognatis ur̃i laudator aduenerit.

Expanded text:
gelium spinas nuncupat , cogitans, pogelium spinas nuncupat , cogitans, potest sibi tempus redimere. Redimentes autem tempus, quod in diebus malis est, quodammodo immutamus illud: et dies malos in bonos vertimus, et facimus illos non praesentis saeculi, sed futuri. Potest et aliter locus iste edisseri: 650 O vos Ephesii, quibus de somno saeculi istius exsurgentibus sol justitiae ortus est Christus, caute ambulate atque prudenter: et abjecta insipientia, tenete sapientiam, per quam possitis non cum varietate temporum commutari; sed diversitatem temporum vobis unum tempus efficere. Et quia sunt plurimae persecutiones in principio quippe fidei propemodum quotidie vexabantur Ecclesiae, unum tenete cursum, et hoc scitote servandum, ut non in morem stulti, quasi luna mutemini; sed quod semel coepistis, firma mente teneatis: ne videlicet si persecutorem judicem videritis, et vos cum judicis voluntate mutemini. Rursum si alius dogmatis vestri laudator advenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
rant bonum ẽẽ. retinebant. Qui au¬
tem uidet quomodo ambulet. et
quam caute figat gradum. ne for-¬
te ad lapidem offendat pedem su¬
um. et dicit. lucerna pedib meis uer¬
bum tuũ dñe. utiq sapiensẽ. Non
eñ puto idiota᷑m quempiam et si ue¬
lit ambulare caute. posse hoc imple-¬
re preceptum. quia sapientibus et
non insipientibus imꝑatum ẽ. Ex qͦ
incelligimus et p̃cepta moralia quȩ
pleriq manifesta arbitrantur: ex eo
quod in octauo decimo psalmo dici¬
tur. mandatũ dñi lucidum illumi¬
nans oculos. indigere prudenti et
circum specta expositione. quia luci¬
dum illud preceptum eorũ illuminat
oculos. qui insipientia derelicta sa¬
pientiȩ se studiis manciparint. Re¬
dimentes tempus qm̃ dies mali sunt:
Qui sapiens ẽ. et id circo caute am¬
bulat. redimit tempuis. Tempꝰ aut̃
redunit: quia dies mali sunt. Qñ
huiis querens necessaria. et de di¬
uitiis et sollicitudinib quas euan¬

Expanded text:
rant, bonum esse retinebant. Qui aurant, bonum esse retinebant. Qui autem videt quomodo ambulet, et quam caute figat gradum, ne forte ad lapidem offendat pedem suum, et dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine , utique sapiens est. Non enim puto ἰδιώτην quempiam, etsi velit ambulare caute, posse hoc implere praeceptum: quia sapientibus et non insipientibus imperatum est. Ex quo intelligimus et praecepta moralia quae plerique manifesta arbitrantur, ex eo quod in octavo decimo psalmo dicitur: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos  indigere prudenti, et circumspecta expositione: quia lucidum illud praeceptum, eorum illuminat oculos, qui, insipientia derelicta, sapientiae studiis se manciparint. Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Qui sapiens est, et idcirco caute ambulat, redimit tempus. Tempus autem redimit, qhujus quaerens necessaria, et de divitiis et sollicitudinibus, quas Evan
Abbreviated transcription (Latin):
lum nunquam ante uisam formã
populo exhibuit ut placeret.Te¬
stimonuum hoc inquiens ad adam
dicitur in loco caluarie sepultum.
ubi crucifixus ẽ dñs. Qui caluaria
id circo appellatusẽ. quod ibi anti
ꝓpħia completa ẽ. dicens. Surge adam
qu dormis. et exurge amortuis. et
et tactu sanguinis ipsius et corpo¬
ris dependentis uiuficetur atq con¬
surgat. et tunc typũ quoq illum
ueritate compleri: quando ȩliseus
mortiuus mortuũ suscitauit. Hec
utrum uera sint necne: lectoris ar-¬
bitrio derelinquo. Certe tunc in
populo dicta placuerunt. et quo¬
dam plausu ac tripudio sunt ex¬
cepta. Unum quod scio loquor.
cum loci istius interp̃tatione atq
contextu sensus iste non conuenit.
Uidete ergo quomodo caute am¬
buletis. non quasi insipientes sed
ut sapientesrecte
ephesiis dicitur ut caute ambulent.
qui habebant exercitatos sensus
ad discernendum bonũ et malũ.
et ꝓbantes om̃ia id quod statue¬

Expanded text:
lum, numquam ante visam formam lum, numquam ante visam formam populo exhibuit, ut placeret, Testimonium hoc, inquiens: ad Adam dicitur in loco Calvariae sepultum, ubi crucifixus est Dominus. Qui Calvariae idcirco appellatus est, quod ibi antiqprophetia completa 649 est dicens: Surge, Adam, qui dormis, et exsurge a mortuis: et et tactu sanguinis ipsius, et corporis dependentis, vivificetur atque consurgat: et tunc typum quoque illum veritate compleri, quando Elisaeus mortuus mortuum suscitavit . Haec utrum vera sint, necne, lectoris arbitrio derelinquo. Certe tunc in populo dicta placuerunt, et quodam plausu ac tripudio sunt excepta. Unum quod scio, loquor, cum loci istius interpretatione atque contextu sensus iste non convenit. Videte ergo quomodo caute ambuletis: non ut insipientes, sed ut sapientes. Recte Ephesiis dicitur, ut caute ambulent, qui habebant exercitatos sensus ad discernendum bonum et malum, et probantes omnia, id quod statue
Abbreviated transcription (Latin):
nunquam hoc scriptum repperi.
nisi forte et hoc dicamus quomodo
olim ꝓpħe in contionem populi lo¬
quebantur. Hȩc dicit dñs. et qm̃ do¬
minus loquutus ẽ. ita et apostobõ spn
scõ plenũ repente^ uerba que inse
xp̃s loquebatur. erupisse atq dixis¬
se. hec dicit dñs. Nec non et illud ẽ
disserendum quomodo uni atq erdẽ
dicatur quasi dormienti. surge qui
dormis. et quasi mortuo. ex urge amor¬
tius. Igitur quia sp̃s ẽ hominis. quẽ
semꝑ inbona parte scriptum memini¬
mus. et anima. cuius et infirmitates
sed mortes legimus peccatorũ. id qũ
nunc dicitur. surge qui dormis re¬
fertur ad sp̃m: et quod sequitur exur¬
ge amortuis animȩ coaptetur. Ani¬
ia enĩ quȩ peccauerit: ipsa moriet᷑.
Sp̃s aũt mortẽ: nunquam om̃ino le¬
gimus. Xp̃s ergo lux uera: orietur
ei qui surrexerit de sommo. et ex
mortuis fuerit suscitatus. Scio me au¬
disse quendam de hoc loco in ȩccła
disputantẽ. qui intheatrale miracu¬

Expanded text:
numquam hoc scriptum reperi. numquam hoc scriptum reperi. Nisi forte et hoc dicamus: quomodo olim prophetae in concione populi loquebantur. Haec dicit Dominus. Et: Quoniam Dominus locutus est: ita et Apostolum Spiritu sancto plenum, repente in verba quae in se Christus loquebatur, erupisse atque dixisse: Haec dicit Dominus. Necnon et illud est disserendum, quomodo uni atque eidem dicatur quasi viventi, Surge qui dormis: et quasi mortuo, Exsurge a mortuis. Igitur quia et spiritus est hominis, quem semper in bonam partem scriptum meminimus, et anima cujus et infirmitates et mortes legimus peccatorum, id quod nunc dicitur, Surge qui dormis, referatur ad spiritum: et quod sequitur, Exsurge a mortuis, animae coaptetur. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Spiritus autem mortem numquam omnino legimus. Christus ergo lux vera orietur ei qui surrexit de somno, et ex mortuis fuerit suscitatus. Scio me audisse quemdam de hoc loco in Ecclesia disputantem, qui in theatrale miracu
Abbreviated transcription (Latin):
aluce arguta manifestant᷑. in lucẽhis
q̃ arguta fuerant tnsmutatiᷤ. dr̃ dormi¬
entib ex mortius. eoq oꝑa fecere tene¬
brarũ.surge qͥ dormis ce exurge amor¬
tuiᷤ. Q̃rat aliqͣ qͥsnã sit iste qͥ dieat surge
qͥdormiᷤ ⁊ exurge amortuiᷤ: aut cꝰ apłs
testimonit sit abus E qͥdẽ qͥ simplici
respõsiõe ẽtñtꝰ ẽ. dic̃ in reconditiᷤ eũ ꝓpħis
lecta inmediũ ꝓtulisse. sicut inali¬
is quoq locis illum fecisse manife¬
stum est. non quo apochrifa com¬
ꝓbaret. sed quo et arati et epime¬
nidis et menandri uersibus sit ab¬
usus. ad ea quȩ uoluerat intem¬
pore comꝓbanda. nec tamen crati
et ȩpimenidis et menandri totaq̃
scripsere sunt sanct̾a quiꝰ eos uere
aliquid dixisse testatus ẽ. Alius
apostold̃s figurauerit ad exborta¬
tionem penitentiȩ hec dicta memo¬
rabit. Ego certe scđin pauꝑtatulam
meam om̃s editiones ueterum scrip¬
turarum. ipsa quoq hebreorum
uolumina diligenter euentilans.

Expanded text:
a luce arguta manifestantur in lucem, his quae arguta fuerant transmutatis, dicitur dormientibus et mortuis, eo quod opera fecere tenebrarum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis. Quaerat aliquis, quisnam sit iste qui dicat: Surge qui dormis, estolus sit abusus? Et quidem qui simplici responsione contentus est, dicet in reconditis eum prophelecta in medium protulisse sicut in aliis quoque locis illum fecisse manifestum est, non quod apocrypha comprobaret; sed quo et Arati, et Epimenidis, et Menandri versibus 648 sit abusus ad ea quae voluerat in tempore comprobanda. Nec tamen Arati, et Epimenidis, et Menandri, tota quae scripsere, sunt sancta, quia eos vere aliquid dixisse testatus est. Alius Apostolus figuraverit, ad exhortationem poenitentiae haec dicta memorabit. Ego certe secundum paupertatulam meam, omnes editiones veterum Scripturarum, ipsaque Hebraeorum volumina diligenter eventilans,
Abbreviated transcription (Latin):
manifestantur. Lux aũt arguit. ea
q̃ p̃us erant tenebͤ. &e pꝰea fact̾a s̃ lum̃
in dño: ut exeo ꝙ corripient᷑ mutent᷑
inmeliꝰ &e mutata manifestent᷑ inpub¬
lico:⁊ publicata sint lum̃. qr oẽ ꝙ ma¬

Expanded text:
manifestantur. Lux autem arguit ea manifestantur. Lux autem arguit ea quae prius erant tenebrae, et postea facta sunt lumen in Domino: ut ex eo quod corripiuntur, mutentur in melius, et mutata manifestentur in publico, et publicata sint lumen, quia om