comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doctͥna eius & patientia. Omnia gͦ hec.
sic̃ tanto ante p̃dicta legimus: Sic & facta
cognos cimus.Et quemadmodum pͥmi
xp̃iani. quia nondum ista ꝓuenisse uide¬
bant. miracłis mouebant᷑ ut crederent:
sic nos quia omnia ista ita completa suis
sicut ea in lib̾s legimus. qui longe anteꝗͣ
hec implerent᷑ cons eͥpti sunt. ubi omnia
fut᷑a dicebant᷑ quȩ p̃sentia iam uident᷑.
edificamur ad fidem: ut etiam illa que
restant sustinentes & ꝑseuerantes in do¬
mino sine dubitatione uent᷑a credamus.
siquȩ adhuc tͥbulationes fut᷑e in eisdem
scͥptͣis legunt᷑: & ipse ultimꝰ iudicii dies.
ubi om̃s ciues ambarum illarum eiui¬
tatum receptis corporib surrecturi st̃:
& rationem uitȩ suȩ ante tͥbunal. xp̃i iuchcis
reddit᷑. Uleniet enim in claritate potestatis.
qui p᷑m humilitate humanitatis uenire dig¬
natus est: & omnes pios ab impiis segrega¬
bit  tantum eis qui in eum credere omni.¬

Expanded text:
doctrina ejus et patientia. Omnia ergo haec, doctrina ejus et patientia. Omnia ergo haec, sicut tanto ante praedicta legimus, sic et facta cognoscimus, et quemadmodum primi Christiani, quia nondum ista provenisse videbant, miraculis monebantur ut crederent: sic nos quia omnia ista ita completa sunt, sicut ea in libris lhaec implerentur conscripti sunt, ubi omnia futura dicebantur, et praesentia jam videntur, aedificamur ad fidem, ut etiam illa quae restant, sustinentes et perseverantes in Domino, sine dubitatione ventura credamus. Siquidem adhuc tribulationes futurae in eisdem Scripturis leguntur, et ipse ultimus judicii dies, ubi omnes cives ambarum illarum civitatum receptis corporibus surrecturi sunt, et rationem vitae suae ante tribunal Christi judicis reddituri. Veniet enim in claritate potestatis, qui prius in humilitate humanitatis venire dignatus est; et omnes pios ab impiis segregabit: non tantum eis qui in eum credere omni
Abbreviated transcription (Latin):
ex incredulis gentib adu̾sus. xp̃i eccliã
surrexerunt. Et implebat᷑ in dies singu¬
los u̾bum domini p̃dicentis. Ecce egomit¬
to uos. uelut oues in medio lupoꝵ. S
illa uitis que ꝑ orbem t̾rarum sicut de
illa ꝓphatum. &. ab ipso dño p̃nuncia¬
tum erat. fructuos os palmites diffun¬
debat. tanto pullulabat ampliꝰ. quanto
ubiore martyrum sanguine rigabat᷑.
Quib ꝑ om̃s t̾ras. innũmerabilit̾ pro
fidei ueritate morientib. etiam ipsa ꝑse¬
quentia regna cesserunt. & ad xp̃m cog¬
noscendum atq uenerandum. fracta su¬
ꝑbie ceruice conũs a sunt. Oportebat aui¬
tem ut cadem uitis sic̃ adñoidentidem p̃¬
dictum erat putaret᷑. & ex ea p̃cidentur
infructuosa sarm̃ta. Quib hereses &
scis mata ꝑ loca facta sunt sub xp̃i noĩe
non ipsiꝰ głams suam querentium. Per
quorum adũsitates magis magisq exer¬
ceret᷑ eccłia: & ꝓbaret᷑ atq illustraret᷑ &

Expanded text:
ex incredulis gentibus adversus Christi Ecclesiam ex incredulis gentibus adversus Christi Ecclesiam surrexerunt, et implebatur in dies singulos verbum Domini praedicentis: « Ecce ego mitto vos velut oves in medio luporum . Sed illa vitis quae per orbem terrarum sicut de illa prophetatum et ab ipso Domino praenuntiatum erat, fructuosos palmites diffundebat, tanto pullulabat amplius, quanto uberiore martyrum sanguine rigabatur. Quibus per omnes terras innumerabiliter pro fidei veritate morientibus etiam ipsa persequentia regna cesserunt, et ad Christum cognoscendum atque venerandum, fracta superbiae cervice, conversa sunt. Oportebat autem ut eadem vitis sicut a Domino identidem praedictum erat putaretur, et ex ea praeciderentur infructuosa sarmenta, quibus haereses et schismata per loca facta sunt, sub Christi nomine non ipsius gloriam, sed suam quaerentium, per quorum adversitates magis magisque exerceretur Ecclesia, et probaretur atque illustraretur et
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsione p̃dicaret᷑: & imitarent᷑ etiam
ipss patientiam dñi sui: quia qui ꝓpter¬
eos mansuetꝰ passꝰ fuerat. mans uefactos
maxime seuiebat. S postea credens & apłs
factꝰ. missꝰ est. ut gentib euangłm p̃dica¬
ret: grauiora ꝑpessꝰ ꝓ nomine. xp̃i:quã
fecerat contͣ nom̃ xp̃i. Eccłias autem con¬
stituens ꝑ om̃s gentes qua euangłm semi¬
nabat. impense p̃cipiebat: ut qm̃ ipsi
ex idoloꝵ cultu uenientes. & ad unum
dm̃ colendum rudes. non facile pot̃ant
reb suis uenditis & distributis seruire do:
oblationes facerent in pauꝑes scõꝵ.qui
erant in ȩccłiis iudeȩ quȩ xp̃o credidant.
Ita illos tanqm milites.illos aut̃ tanqͣm
stipendiarios ꝓuinciales. apłica doetͥna
constituit. Inserens eis xp̃m uelut lapi¬
tus erat. In quo ambo quasi parietes de
diũso uenientes. de iudeis uidelicet atq
gentilib. gemina caritate copularent᷑.
S pꝰea grauiores & crebriores ꝑsecutioẽs

Expanded text:
dispersionem praedicaretur, et imitarentur etiam ipsi patientiam Domini sui: quia qui eos mansuetus passus fuerat, mansuefactos pmaxime saeviebat, sed postea credens et apostolus factus missus est ut gentibus Evangelium praedicaret: graviora perpessus pro nomine Christi quam fecerat contra nomen Christi. Ecclesias autem constituens per omnes gentes quo Evangelium seminabat, impense praecipiebat ut quoniam ipsi ex idolorum cultu vehementes ad unum Dominum colendum rudes non facile poterant rebus suis venditis et distributis servire Deo, oblationes facerent in pauperes sanctorum qui erant in ecclesiis Judae quae Christo crediderant. Ita illos tanquam milites, illos autem tanquam stipendiarios provinciales apostolica doctrina constituit, inserens eis Christum velut lapiraenuntiatus erat, in quo ambo quasi parietes de diverso venientes, de Judaeis videlicet atque gentibus germana charitate copularentur. Sed postea graviores et crebriores persecutiones
Abbreviated transcription (Latin):
quia suo tempore separabunt᷑: si se in me¬
lius non commutauerint. Homines gͦ
bonos unitare:malos tolera:om̃s ama:
qm̃ nes cis quid eras futurus sit: qͥ hodie
malus est. Nec eortim ames iniusticiam.
s ipsos ideo ama ut app̃hendant iusticiã⁊
quia non solum dilectio dei nobis p̃cepta ẽ:
S etiam dilectio ꝓximi. In quib duob pre¬
ceptis tota lex pendet & ꝓpħe: quam non
ds est: in quo omnis spes ponenda est.In
homine non ẽ ponenda: qualiscunq il¬
le fuerit. Aliud est enim ille a qͦ iustificam᷑:
aliud illi cum quib iustificam᷑. ¶N aut̃
solum ꝑcupiditates diabolus temptat: s
etiam ꝑ t̾rores insultationum &e dolorum.
& ipzius mortis. Quicquid aut̃ homo pas
& ꝑmanens tolerauerit: maior ei merces
dabit᷑. Quia si cesserit diabolo:cum illo
damnabit᷑. S oꝑa mis cdie cumpia hu¬
militate impetrant a dño. ut ñ ꝑmittat
seruos suos temptari plus quam posst̃¬

Expanded text:
quia suo tempore separabuntur, si se in mequia suo tempore separabuntur, si se in melius non commutaverint. Homines ergo bonos imitare, malos tolera, omnes ama; quoniam nescis quid cras futurus sit qui hodie malus est. Nec eorum ames injustitiam; sed ipsos ideo ama, ut apprehendant justitiam: quia non solum dilectio Dei nobis praecepta est, sed etiam dilectio proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quam non Deus est: in quo Deo spes omnis ponenda est. In homine non est ponenda, qualiscumque ille fuerit. Aliud est enim ille a quo justificamur, aliud illi cum quibus justificamur. Non autem solum per cupiditates diabolus tentat, sed etiam per terrores insultationum et dolorum et ipsius mortis. Quidquid autem homo passaeternae, et permanens toleraverit, major ei merces dabitur: quod si cesserit diabolo, cum illo damnabitur. Sed opera misericordiae cum pia humilitate impetrant a Domino, ut non permittat servos suos tentari plus quam poss
Abbreviated transcription (Latin):
deditos. Siue spectacłoꝵ siue remedioꝵ
aut diuinationum diabolicarum. siue
in pompa & typo auariciȩ atq suꝑbie. si¬
ue in aliqua uita quam lex damnat &¬
punit. non eos imiteris: s poti comun¬
garis bonis. quos inuenturus es facile si
& tu talis fueris: & simul colatis & dili¬
gatis dm̃ gratis. quia totum p̃mium nr̃m
ipse erit. ut in illa uita. bonitate eius &
pulchritudine ꝑfruamur. S amandus
est. non sieut aliquid quod uidet᷑ oeulis:
s sicut amat᷑ sapientia &e ueritas. & si qͥd¬
aliud tale dicit᷑ ⁊ non quemadinodum sunt
ista in hominibrs quemadmodum sunt
in ipso fonte meorruptibilis & incommu.¬
tabilis sapientiȩ. Quos cunq gͦ ui deris
hȩc amare. illis coniungere: ut ꝑ xp̃m qͥ
homo factꝰ est ut ẽẽt mediator dei & ho¬
minum. reconeilieris deo. Homines aut̃
ꝑũsos etiam si intrent parietes ecclesiȩ. ñ
eos arbitreris intraturos in regnum cȩloꝵ

Expanded text:
deditos sine spectaculorum sine remediorum deditos sine spectaculorum sine remediorum aut diuinationum diabolicarum, siue in pompa et in tyfo auaritiae atque superbiae sine in aliqua uita, quam lex damnat et punit, non eos imiteris, sed potius coniungaris bonis, quos inuet tu talis fueris; ut simul colatis et diligatis Deum gratis: quia totum praemium nostrum ipse erit, ut in illa vita bonitate ejus et pulchritudine perfruamur. Sed amandus est, non sicut aliquid quod videtur oculis; sed sicut amatur sapientia, et veritas, et aliud tale dicitur: non quemadmodum sunt ista in hominibus; sed quemadmodum sunt in ipso fonte incorruptibilis et incommutabilis sapientiae. Quoscumque ergo videris haec amare, illis conjungere, ut per Christum qui homo factus est, ut esset Mediator Dei et hominum, reconcilieris Deo. Homines autem perversos, etiamsi intrent parieles ecclesiae, non eos arbitreris intraturos in regnum coelorum;
Abbreviated transcription (Latin):
miia iudeos. Nerant iamuli tempora¬
lia beneficia t̾renumq regnum desidan¬
tes a deo: nec ꝓmissum regem xp̃m carna¬
liter expectantes. ẜ imin ortalit᷑ intelligen¬
tes & diligentes eum. qͥ pro ipsis ab ipsis
tanta mortalit̾ ꝑtuut: & eis usq ad sui
litatem a se sꝑandam & desiderandam.
exemplo sue resurrectionis ostendit. Itaq
iam uet̃is hominis t̾rena desidia mortifi¬
cantes. & sp̃italis uite nouitate flagran
suarum ante pedes apłoꝵ ponebant: ut
ipsi distribuerent unicuiq sicur cuiq
opus erat. Uitientes ꝙ in xp̃iana dilectio¬
ne concordit. non dicebant auqͥd suum.
s erant illis omnia communia. & anima
& cor unum in dm̃. Deinde etiam ipsi ã¬

Expanded text:
millia Judaeorum. Non erant jam illi temporamillia Judaeorum. Non erant jam illi temporalia beneficia terrenumque regnum desiderantes a Deo, nec promissum regem Christum carnaliter exspectantes, sed immortaliter intelligentes et diligentes eum qui pro ipsis ab ipsis tanta mortaliter pertulit: et eis usque ad sui  et immortalitatem a se sperandam et desiderandam exemplo suae resurrectionis ostendit. Itaque jam veteris hominis terrena desideria mortificantes, et spiritualis vitae novitate flagrantia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponebant, ut ipsi distribuerent unicuique, sicut cuique opus erat : viventesque in christiana dilectione concorditer, non dicebant aliquid suum, sed erant illis omnia communia, et anima et cor unum in D
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph̾atus est: non solum ab ipso dauid in
ubro ꝑsalmoꝵ:s etiam a cȩt̃is & magnis
& sc̃is ꝓphis.us q ad tempus captiuitatis
inbabyloniam. Et in ipsa captiuitate fue
templum transactis. bex. annis restitutũ
est.tantas p̃ssuras & calamitates a regib
gentium iudei ꝑpessi st̃. ut intelligerent
nondum uenisse libatorem. Quem ñ
sp̃italit̃ ubaturum intelligebant.s ꝓli
beratione carnal desiderabant. Pactis gͦ¬
quinq etatib scłi. quarum pͥma est ab
inicio generis humani. id est ab adam qͥ
pͥmus homo faetꝰ est usq ad noe. qui fecit
archam indiluuio. Inde sea est usq ad
abraham. qui pat̾ electos ẽ omnium qͥdẽ
gentium que fidem ipsius imitarentur.
it: ex quo popło. saluator xp̃s scdm carnem
ueniret. Isti enim articłi duarum etatũ
eminent in uet̾ib lib̾s. Reliquarum aui¬
tem t̾um. etiã in eim̃. głio ddeclarantur.
cum earnalis origo domim iħu xpisti
commemorat᷑. Nam t̾̃cia ẽ ab abraham

Expanded text:
tus; non solum ab ipso David in libro Psalmorum, sed etiam a caeteris et magnis et sanctis prophetis, usque ad tempus captivitatis in Babyloniam: et in ipsa captivitate fuertemplum transactis septuaginta annis restitutum est, tantas pressuras et calamitates a regibus Gentium Judaei perpessi sunt, ut intelligerent nondum venisse liberatorem, quem non spiritualiter liberaturum intelligebant, sed pro liberatione carnali desiderabant. CAPUT quinque aetatibus saeculi, quarum prima est ab initio generis humani, id est, ab Adam qui primus homo factus est, usque ad Noe, qui fecit arcam in diluvio. Inde secunda est usque ad Abraham, qui pater electus est omnium quidem gentium, quae fidem ipsius imitarentur, it, ex quo populo Salvator Christus secundum carnem veniret. Isti enim articuli duarum aetatum eminent in veteribus libris. Reliquarum autem trium etiam Evangelio declarantur, cum carnalis origo Domini Jesu Christi commemoratur. Nam tertia est ab Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ beatitudinem sempit̾nam & ꝑpetuam
requiem quȩ post hanc uitam sc̃ĩs fut᷑a ꝓ¬
mittit᷑. uult fieri xp̃ianus. ut non eat in
ignem ȩt̃num cum diabolo. s in regnũ
et᷑num intret cum xp̃o: uere ipse xp̃ianꝰ
est. Cautꝰ in omni demptatione: ne ꝓsꝑis
reb corrumpat᷑. & ne frangat᷑ aduersis. Et in
abundantia bonoꝵs trenorum modestus
& temꝑans: & in tͥbulationib fortis & pati¬
ens. Qui etiam ꝓficiendo ꝑuenit ad talẽ
animum: ut plus amet dm̃ quam timeat
gehennam. Ut etiam si dicat illi ds̃. utere
deliciis carnalib sempit̾nis. & quantum
potes pecca. nec morieris.nec in gehennas
mitteris. s mecum tantũm noneris: exhor¬
rescat. &. omnino non peccet. Non iam ut
in illud quod timebat non incidat: sed ne
illum quem sic amat offendat. In quo uno
est requies:quam ocłs non uidit. nec auris
audiuit. nec in cor hominis ascendit: quã
p̃parauit ds diligentib cum. De qua reqͥe¬

Expanded text:
propter beatitudinem sempiternam et perpetuam propter beatitudinem sempiternam et perpetuam requiem, quae post hanc vitam sanctis futura promittitur, vult fieri christianus, ut non eat in ignem aeternum cum diabolo, sed in regnum aeternum intret cum Christo , vere ipse christianus est, cautus in omni tentatione, ne prosperis rebus corrumpatur, et ne frangatur adversis, et in abundantia bonorum terrenorum modestus et temperans, et in tribulationibus fortis et patiens. Qui etiam proficiendo perveniet ad talem animum, ut plus amet Deum, quam timeat gehennam: ut etiamsi dicat illi Deus, Utere deliciis carnalibus sempiternis, et quantum potes pecca, nec morieris, nec in gehennam mitteris, sed mecum tantummodo non eris; exhorrescat, et omnino non peccet, non jam ut in illud quod timebat non incidat, sed ne illum quem sic amat offendat: in quo uno est requies, quam oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quam praeparavit Deus diligentibus eum
Abbreviated transcription (Latin):
offende nolunt quos timent. S isti reꝓbi sc̃.
Et si ad tempus eos portat eccłia. sicut area us¬
q ad dempꝰ uentilationis paleam sustinet. Si
non se correxerint. & ꝓpt̃ futuram sempit̃¬
nam requiem xp̃iani ẽẽ cȩꝑint ⁊ in fine se¬
parabunt᷑. Nec sibi blandiant᷑. quod in arca
possunt ẽẽ cum frum̃to dei: quia in horreo
cum illonon erunt̾. s igni debito destinant᷑
Sunt etiam alii. meliore quidem spe. sed
tam̃ non minore ꝑicło: Qui iam dm̃ timent¬
& nonirrident xp̃iantm nomen. nec si¬
mulato corde intrant eccłiam dei: Sed in
ista uita expectant felicitatem. ut feliciores
sint in reb t̾rens. quam illi qui non colunt
dm̃. Ideoq cum tudmt qͦsdam sceleratos &
impios. ista scłari ꝓsꝑitate pollere &e excelle¬
re. Se autem uel minꝰ hab̃e ista uel amitte¬
re: ꝑturbant᷑. tanquam sine causa dm̃ co¬
lant: & facile a fide deficiunt. Qui autem

Expanded text:
offendere nolunt quos timent, sed isti reprobi sunt: offendere nolunt quos timent, sed isti reprobi sunt: et si ad tempus eos portat Eccque ad tempus ventilationis paleam sustinet; si non se correxerint, et propter futuram sempiternam requiem christiani esse coeperint, in fine separabuntur. Nec sibi blandiantur quod in area possunt esse cum frumento Dei: quia in horreo cum illo non erunt, sed igni debito destinantur . Sunt etiam alii meliore quidem spe, sed tamen non minore periculo, qui jam Deum timent, et non irrident christianum nomen, nec simulato corde intrant Ecclesiam Dei, sed in ista vita exspectant felicitatem, ut feliciores sint in rebus terrenis, quam illi qui non colunt Deum: ideoque cum viderint quosdam sceleratos et impios ista saeculi prosperitate pollere et excellere, se autem vel minus habere ista vel amittere, perturbantur tanquam sine causa Deum colant, et facile a fide deficiunt. 27. Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
cia fornicationum. & prurigo thermarum.
aufert omnia ista una febricła: & adhuc iii.¬
uentib totam fals am beatitudinem sub¬
trahit. Remanet inanis & saucia conscien¬
tia: dm̃ sensura iudicem. quem noluit hab̾e
custodem: & inuent᷑a asꝑum dñm. quem
dulcem patrem querere & amare contempsit
Tu autem qͥa ueram requiem que post hane
uitam xp̃ianis ꝓmittit᷑ queris. etiam hic eã
int̾ amarissimas uite huiꝰ molestias suauem
iocundamq gustab:si eius qui eam ꝓmisit
p̃cepta dilexeris. Cito enim senties dulciores
ẽẽ iusticiȩ fructꝰ quam iniquitatis ⁊ & ueritis
atq iocundius gaude hominem de bona
conscientia it̃ molestias. qͣm de mala inter
delicias. Qͥa non sic uenisti comungi eccłiȩ
dei. ut ex ea temporalem aliqͣm utilitatem re¬
quiras. Sunt enim qͥ proptẽa uolunt esse
xp̃iani. ut aut ꝓmereant᷑ homines a quib
temporalia commoda expectant: aut quia

Expanded text:
tia fornicationum, et prurigo thermarum; tia fornicationum, et prurigo thermarum; aufert omnia ista una febricula, et adhuc viventibus totam falsam beatitudinem subtrahit: remaneat inanis, et saucia conscientia Dominum sensura judicem quem noluit habere custodem, et inventura asperum Dominum, quem dulcem Patrem quaerere et amare contempsit. Tu autem qui veram requiem, quae post hanc vitam Christianis promittitur, quaeris; etiam hic eam inter amarissimas vitae hujus molestias suavem jucundamque gustabis, si ejus qui eam promisit praecepta dilexeris. Cito enim senties dulciores esse justitiae fructus quam iniquitatis, et verius atque jucundius gaudere hominem de bona conscientia inter molestias, quam de mala inter delicias, quia non sic venisti conjungi Ecclesiae Dei, ut ex ea temporalem aliquam utilitatem requiras. Sunt enim qui propterea volunt esse Christiani, ut aut promereantur homines, a quibus temporalia commoda exspectant, aut quia
Abbreviated transcription (Latin):
am uindicem iniquitatum iudicem cogt̃.
Si autem horrendas adũsus inuicem inimi¬
cicias eos exercere cognouerint. Siue syntheqͥ
appellent᷑ sitie sceniei . & thymeliei. siue aurige
siue uenatores. qͦs miseros non solum hoiẽs
cum hominib sed etiam homines cũ bestiis
in certamen pugnamq committunt: quo
maiore aduersus inuicem discordia furere
senserint. eo magis amant & delectant᷑. &
incitatis fauent. & fauentes incitant: Nus
adũsꝰ se ipsos insanientes ipsi spectatores al¬
ter ꝓ alt̾o: quam illi quors ins aniam insa¬
ni ꝓuocant. & insaniendo spectare deside¬
rant. Otiomodo gͦ sanitatem pacis tenere
animtis potestꝰ qui dis cordiis & certaminib
pascit᷑ : Qualis enim cib sumit᷑. talis uali¬
tudo consequit᷑. Postremo quamuis insana
gaudia non sint gaudia. tam̃ qualiacũq
sint: & quantum libet delectet iactantia
diuitiarum. & tumor honorum. &e uorago
popinarum & bella theatroꝵ. & immundi¬

Expanded text:
am vindicem iniquitatum judicem cogunt. am vindicem iniquitatum judicem cogunt. Si autem horrendas adversus invicem inimicitias eos exercere cognoverint, sive sintae qui appellantur, sive scaenici et thimelici, sive aurigae, sive venatores, quos miseros non solum homines cum hominibus, sed etiam homines cum bestiis in certamen pugnamque committunt: quo majore adversus invicem discordia furere senserint, eo magis amant, et delectantur, et incitati favent, et faventes incitant plus adversus seipsos insanientes, ipsi spectatores alter pro altero, quam illi, quorum insaniam insani provocant, et insaniendo spectare desiderant. Quomodo ergo sanitatem pacis tenere animus potest, qui discordiis et certaminibus pascitur? Qualis enim cibus sumitur, talis valetudo consequitur. Postremo quamvis insana gaudia non sint gaudia, tamen qualiacunque sint, et quantumlibet delectet jactantia divitiarum, et tumor honorum, et vorago popinarum, et bella theatrorum, et immundi
Abbreviated transcription (Latin):
domini: ut herens ei quod manet in et̃nũ. c̃ẽ
ipse c̃ illomaneat in et̾nũ. St̃ cẽ hoĩes. qͥ nec di¬
ꝑuenire: s gaude ⁊requies cere uolunt in
popinis. & in fornicationib. &. in theatͥs. atq
spectaculis nugacitatis: quȩ in magnis ei¬
uitatib gratis habent. Sed sic etiam ipsi.
aut consumunt ꝑluxuriam pauꝑtatem
suam:. & ab egestate postea in furta & effra¬
cturas. & aliqͣndo etiam lat᷑cinia ꝓsiliunt:¬
& subito multis & magnis timorib implentur
Et qui in popina paulo ante cantabant: iam
planctꝰ carceris somniant. Studuis autem
spectacłors. fiunt demonib similes. Clamori¬
bus suis mertando hominesut se muicem ce¬
dant. secumq habeant contentiosa certami¬
na qͥ se ñ les erunt:dum placere insano po¬
pulo cupiunt. Quos si animaduerterint
ẽẽ concordes: tc̃ eos oderunt & ꝑsequuntur:
& tanquam collusores ut fustib uerbent᷑
exelamant. Et hanc iniquitatem facere. eti¬

Expanded text:
Domini, ut haerens ei quod manet in aeternum, etiam Domini, ut haerens ei quod manet in aeternum, etiam ipse cum illo maneat in aeternum. Sunt etiam homines, qui nec dipervenire, sed gaudere, et requiescere volunt in popinis, in fornicationibus, et in theatris, atque spectaculis nugacitatis, quae in magnis civitatibus gratis habent, sed sic etiam ipsi ut consumunt per luxuriam paupertatem suam, et ab egestate postea in furta, et effracturas, et aliquando etiam ad latrocinia prosiliunt, et subito multis et magnis timoribus implentur; et qui in popina paulo ante cantabant, jam planctus carceris somniant. Studiis autem spectaculorum fiunt daemonibus similes: clamoribus suis incitando homines ut se invicem caedant, secumque habeant contentiosa certamina qui se non laeserunt, dum placere insano populo cupiunt. Quod si animadverterint esse concordes, tunc eos oderunt et persequuntur, et tanquam collusores ut fustibus verberentur exclamant: et hanc iniquitatem facere eti
Abbreviated transcription (Latin):
tempore subtrahunt᷑ & trans eunt: timorib
&e dolorib eos agitant: nec quietos ẽẽ ꝑmit¬
is uelit homo requies cere:magis suspectꝰ
efficit᷑ quam securꝰ. An nonuidemus. quam
multi eas subito ꝑdiderint. multi etiam
ꝓpt̃ illas ꝑierint :aut cum eas habe cuꝑent
ant cum eis opp̾ssis a cupidiorib auferent᷑:
Que si etiam ꝑ totam uitam cũ homine
ꝑmanerent. & ñ desererent dilectorem su¬
um: ipse illas sua morte des ereret. Qͣnta
est enim utta hominis. etiam si senes cat:
Aut cum sibi homines optant senectutem:
quid aliud optant. nͥ longam infirmitatẽ:
Sic & honores huiꝰ scłi. quid sunt. nͥ typus.
sana dicit. Omnis caro fenum: &e clarttas
hominis ut flos feni. fenum aruit. flos deci¬
dit: ũbum autem dm̃i manet in et̾num. Ideo
quiueram reqͥem & ueram felicitatem deside¬
rat: debet tollere spem suam de reb morta¬
libus & p̾t̾euntib. & eam collocare in uerbo

Expanded text:
tempore subtrahuntur et transeunt timoribus tempore subtrahuntur et transeunt timoribus et doloribus eos agitant, nec quietos esse permitis velit homo requiescere, magis superbus efficitur quam securus. Annon videmus quam multi eas subito perdiderint, multi etiam propter illas perierint, aut cum eas habere cupiunt, aut cum eis oppressis a cupidioribus auferuntur, quae si etiam per totam vitam cum homine permanerent, et non desererent dilectorem suum, ipsa illas sua morte desereret. Quanta est enim vita hominis etiamsi senescat, aut cum sibi homines optant senectutem, quid aliud optant nisi longam infirmitatem? Sic et honores hujus saeculi quid sunt, nisi typus, Scriptura dicit: « Omnis caro fenum, et claritas hominis ut flos feni, fenum aruit, flos decidit: verbum autem Domini manet in aeternum . » Ideo qui veram requiem et veram felicitatem desiderat, debet tollere spem suam de rebus mortalibus et praetereuntibus, et eam collocare in verbo
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis. inde nos beatos putat: ds autẽ
in cuiꝰ conspectu intrat gemitꝰ compeditorum
uideat humilitatem nr̃am & laborem nr̃m:̃ &
dimiitat omnia peccata nr̃a. Quam obrem
siquid tͥ in nob̃ placuit. ut aliquam obserua¬
tionem sermonis tui a nob̃ audire quereres:
meliꝰ uidendo & audiendo nos cum hec agi¬
mus. qͣm legendo cum dictamꝰ edisceres. S
tamen faciamꝰ aliquem uenisse ad nos qui
uult ẽẽ xp̃ianus. & de genere quidem idiota
thaginem plures expiri de necesse ẽ Antroga¬
tum etiam. utrum ꝓpt̾ uite p̃sentis aliquod
requiem respondisse.: tali fortasse a nob̃ instru¬
cretur alloquio. Deo grãs frater. ualde tibi
gratulor & gaudeo de te: quodm tantis &
tam ꝑicłosis huiꝰ scłi tempestatib. de aliqua
uera & certa securitate cogitasti. Nam & in
hac uita homines. magnis laborib reqͥem
querunt & securitatem: s pͣuis cuprditatib
non inueniunt. uolunt enim requies eere in
reb inqͥetis: & non ꝑmanentib. Et quia ille

Expanded text:
titudinis, inde nos beatos putat; Deus autem, in cujus aspectum intrat gemitus compeditorum, videat humilitatem nostram et laborem nostrum, et dimittat omnia peccata nostra. Quamobrem si quid tibi in nobis placuit ut aliquam observationem sermonis nostri a nobis audire quaereres, melius videndo et audiendo nos cum haec agimus, quam legendo cum haec dictamus edisceres. Sed tamen faciamus aliquem venisse ad nos qui vult esse Christianus, et de genere quidem idiotarthaginem plures experiri te necesse est, interrogatum etiam utrum propter vitae praesentis aliquod requiem respondisse, tali fortasse a nobis instrueretur alloquio: Deo gratias, Prater, valde tibi gratulor, et gaudeo de te, quod in tantis ac tam periculosis hujus saeculi tempestatibus, de aliqua vera et certa securitate cogitasti. Nam et in hac vita homines magnis laboribus requiem quaerunt et securitatem, sed pravis cupiditatibus non inveniunt. Volunt enim requiescere in rebus inquietis et non permanentibus, et quia illae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓquib apłs paulus iubebat oraricũ etiam
psequerent᷑ eccłiam. Sic enim dicit. Obsecͦ
itaq pͥmum fieri dep̃cationes. adorationes.
uitam agamꝰ cum omni pietate & castita¬
te. Itaq ꝑ ipsos datapax ẽ ecclȩ qͣmuiᷤ tẽporał
tͣnqͥllitas temporis.. ad edificandaᷤ sp̃ialit̾
domos. & plantandos hortos & uineas. Nã
plantamꝰ: & hoc fit ꝑ totum orbem t̾rarũ
cum pace regum xp̃ianoꝵ. Sic̃ idem dic̃
apłs. Dei agͥ cultura: dei edificatio estis. Et
tamenut ipsa figura integraret᷑. facta est in
irłm restitutio edificationis templ dei. S
quia totum fig᷑ate agebat᷑: nonerat firma
pax ac libtas redlita iudeis. Itaq postea ã
romanis iicti st̃ & tͥbutariĩ facti. Ex illo sa¬
ne tempore ex qͦ t̾ram ꝓmissionis acceper̃t¬
& reges hab̾e cȩꝑunt. ne in aliquo regum
suoꝵ completum ẽẽ arbitrarent᷑ quodeis

Expanded text:
us Paulus jubet orari, etiam cum persequerentur Ecclesiam. Sic enim dicit: Obsecro itaque primum fieri deprecationes, adorationes, vitam agamus cum omni pietate et charitate . Itaque per ipsos data pax est Ecclesiae, quamvis temporalis, tranquillitas temporalis ad aedificandas spiritualiter domos et plantandos hortos et vineas. Nam plantamus. Et hoc fit per totum orbem terrarum cum pace regum christianorum, sicut idem dicit apostolus: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . 38. Et tamen ut ipsa figura integraretur, facta est in Jerusalem restitutio aedificationis templi Dei: sed quia totum figurate agebatur, non erat firma pax ac libertas reddita Judaeis. Itaque postea a Romanis victi sunt, et tributarii facti. Ex illo sane tempore ex quo terram promissionis acceperunt, et reges habere coeperunt, ne in aliquo regum suorum completum esse arbitrarentur quod eis
Abbreviated transcription (Latin):
mised̃ia. Iam u̾i si etiam se amari posse a supio¬
re desꝑabat inferior: ineffabilit̃ commouebitur
in amorem. si ultro ille fuerit dignatꝰ ostende
quantum diligit eum. qͥ nequaquam sibi tm
bonum ꝓmittere audet. Quid aut̃ suꝑius
deo iudicante. & quid desꝑatiꝰ homine peccan¬
te. qui se tantomagis tuendum & subiugan¬
drim suꝑbis potestatib addixerat. que bea¬
tificare non possunt: quantomagis desꝑaue¬
rat posse sui curam geri ab ea potestate. quȩ ñ
malicia sublimis ẽẽ uult. s bonitate subli-¬
cognosceret homo quantum eum diligat ds̃.
& ideo cognosceret ut in eiꝰ dilectionem a quo
pͥor dilectꝰ est in ardes ceret. ꝓximumq illo ui¬
bente & demonstrante diligeret. qͥ non prox
ꝓximus: omnisꝙ scͥptura diuina quȩ antescͥp¬
ta est ad p̃nunciandum aduentum domini¬
scͥpta ẽ &qͥcqͥd postea mandatum ẽ litt̃is ce di¬
uina auctoritate firmatum. xp̃m narrat &

Expanded text:
misericordia. Jam vero si etiam se amari posse a superiomisericordia. Jam vero si etiam se amari posse a superiore desperabat inferior, ineffabiliter commovebitur in amorem, si ultro ille fuerit dignatus ostendere quantum diligat eum qui nequaquam sibi tantum bonum promittere auderet. Quid autem superius Deo judicante, et quid desperatius homine peccante? qui se tanto magis tuendum et subjugandum superbis potestatibus addixerat, quae beatificare non possunt, quanto magis desperaverat posse sui curam geri ab ea potestate quae non malitia sublimis esse vult, sed bonitate sublicognosceret homo quantum eum diligat Deus, et ideo cognosceret ut in ejus dilectionem qua prior dilectus est inardesceret, proximumque illo jubente et demonstrante diligeret, qui non proxiproximus. Omnisque Scriptura divina quae ante scripta est ad praenuntiandum adventum Domini, et quidquid postea mandatum est litteris et divina auctoritate firmatum est, Christum
Abbreviated transcription (Latin):
cum amari se agnoscit qui nondum amat:
aut redamari se uł posse sꝑat uel iam ꝓbat.
qui pͥor amat. Et si hoc etiam in turpib amo¬
ribus: quanto puriꝰ in amicicia: Quid enĩ
aliud cauemꝰ in offensione amiciciȩ: nisi ne
amicus arbitret᷑ quod eum uel ñ diligimus.
uel minꝰ diligimus qm ipse nos diligit:
Quodsi credidit: frigidior erit in eo amore
quo inuicem homines mutua familiaritate
ꝑfruunt᷑. Et si non ita ẽ infirmꝰ ut hec illum
offensio faciat ab omni dilectione frigescere:
in ea se tenet. qua non ut fruat᷑ sedut consu¬
lat diligit. Oꝑeprecium est autem animad¬
feriorib diligi. eorsq in se studioso delectent᷑
obseqͥo. & quantomagis idsenserint tanto
magis eos diligant: tamen quanto amore
exardes cat inferior. cum a suꝑiore se diligi
senserit. Ibi enim gratior amor est ubi ñ estu¬
at indigentie siccitate: s ub̃tate beneficientiȩ
ꝓfiuit. Ille nanq amor exmiseria ẽ: iste ex

Expanded text:
cum amari se cognoscit qui nondum amat, cum amari se cognoscit qui nondum amat, aut redamari se vel posse sperat, vel jam probat qui prior amat. Et si hoc etiam in turpibus amoribus, quanto plus in amicitia? Quid enim aliud cavemus in offensione amicitiae, nisi ne amicus arbitretur quod eum vel non diligimus, vel minus diligimus quam ipse nos diligit? Quod si crediderit, frigidior erit in eo amore quo invicem homines mutua familiaritate perfruuntur: et si non ita est infirmus, ut haec illum offensio faciat ab omni dilectione frigescere; in ea se tenet, qua non ut fruatur, sed ut consulat diligit. Operae pretium est autem animadinferioribus diligi, eorumque in se studioso delectentur obsequio, et quanto magis id senserint, tanto magis eos diligant, tamen quanto amore exardescat inferior, cum a superiore se diligi senserit. Ibi enim gratior amor est, ubi non aestuat indigentiae siccitate, sed ubertate beneficentiae profluit. Ille namque amor ex miseria est, iste ex
Abbreviated transcription (Latin):
nos. & filiosuo unico non peꝑcit.s ꝓnobis õĩbꝰ
tͣdidit eum. si amare pigebat. saltim redama¬
re non pigeat. Nulla est enim maior ad amo¬
rem inuitatio: quam p̃uenire amando. Et
nimis durꝰ est animꝰ: qui dilectionem si nole¬
bat impendẽ. nolit repende. Q uod si in ipsis
flagiciosis & sordidis amorib uidemꝰ nichil
aliud eos agere qͥ amari uicissim uolunt. nͥ
ut documentis quib ualent aꝑiant & osten¬
dant quantum ament. eamq imaginem ui¬
sticiȩ p̃tendere affectant. ut uicem sibi reodi
qͦdammͦ flagitent ab eis animis quos illecebra¬
re moliunt᷑. ipsiq ardentiꝰ estuant. cum iam
moueri eodem igne etiam illas mentes qͦs
appetunt sentiunt᷑. si gͦ & animꝰ qͥ torpebat
cum se amari senserit excitat᷑. & qui iam ferue¬
bat. cum se redamari didicerit magis accendi¬
tur: manifestum est.nullam eẽ maiorem cau¬
sam qua uł inchoet᷑ uel augeat᷑ amori quam

Expanded text:
nos , et Filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus nos , et Filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum , si amare pigebat, saltem nunc redamare non pigeat. Nulla est enim major ad amorem invitatio, quam praevenire amando; et nimis durus est animus qui dilectionem si nolebat impendere, nolit rependere. Quod si in ipsis flagitiosis et sordidis amoribus videmus, nihil aliud eos agere qui amari vicissim volunt, nisi ut documentis quibus valent aperiant et ostendant quantum ament; eamque imaginem justitiae praetendere affectant, ut vicem sibi reddi quodam modo flagitent ab eis animis quos illecebrare moliuntur; ipsique ardentius aestuant, cum jam moveri eodem igne etiam illas mentes quas appetunt sentiunt: si ergo et animus qui torpebat, cum se amari senserit excitatur, et qui jam fervebat, cum se redamari didicerit magis accenditur; manifestum est nullam esse majorem causam qua vel inchoetur vel augeatur amor, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixi p̃miserit dñs xp̃s quandam partem
sui corporis in scĩs qui eum nascendi tempore
p̃ierunt. tam̃ ipse est caput corporis ȩccłiȩ. il¬
liq: omnes eidem corpori cuiꝰ ille caput ẽ eohe¬
serunt.credendo in eum quem p̃nunciabant.
Don enim p̃currendo diuulsi sunt: s adiun¬
cti potiꝰ obsequendo. Nam & simanꝰ a capite
p̃mitti potest: conexio tam̃ eius sub capite est.
Quaꝓpt̃ omnia que ante scͥpta sunt ut nos
doceremur scͥpta sunt. & figͣe nr̃ȩ fuerunt. &
infig̃a contingebant eis: scͥpta sunt autem ꝓpt̃
nos in qͦs finis scłoꝵ obuenit. Quȩ autem ma¬
ior causa ẽ aduentꝰ dñi: nisi ut ostendẽt ds̃ di¬
lectionem suam in nobis. commendans eam
uehement̃ : ouia cum adhuc inimici ẽẽmꝰ: xp̃s
p̾cepti & plenitudo legis est caritas Ut & nos
inuicem diligamꝰ ẽe quemadmodum ille ꝓ
nob̃ animam suam posuit. sic & nos ꝓfr̃ibus
animam ponamꝰ. Et ipsum dm̃ qͣm pͥor dilex̃

Expanded text:
ut dixi, praemiserit dominus Christus quandam partem ut dixi, praemiserit dominus Christus quandam partem sui corporis in sanctis, qui eum nascendi tempore praeierunt, tamen ipse est caput corporis ecclesiae illique omnes eidem corpori, cuius ille caput est, cohaeserunt, credendo in eum quem praenuntiabant. non enim praecurrendo diuulsi sunt, sed adiuncti potius exsequendo. nam etsi manus a capite praemitti potest, conexio tamen eius sub capite est. quapropter omnia, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt et figurae nostrae fuerunt et in figura contingebant eis, scripta sunt autem propter nos, in quibus finis saeculi obuenit. Quae autem maior causa est aduentus domini, nisi ut ostenderet deus dilectionem suam in nobis, commendans eam uehementer, quia, cum adhuc inimici essemus, Chripraecepti et plenitudo legis caritas est, ut et nos inuicem diligamus et, quemadmodum ille pro nobis animam animam ponamus ; et ipsum Deum, quoniam prior dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
cȩt̃a. sed tam̃ caput non tantum ea membra
que secuta sunt. s etiam ipsam manum quȩ
in nascendo p̃cessit. dignitate ac potestate p̃¬
cedit: & quamuis ñ tempore apparendi tam̃
nature ordine prius est: ita & dñs iħs xp̃s &
ex ut̃o secretisui ad hominum ocłos mediator
dei & hominum homo ꝓcedet. qui ẽ suꝑ om̃s
łs benedictus in scła. p̃misit in scĩs patͥarchis
& ꝓpħis quandam partem corporis sui. qua
uelut manu se nascit᷑um ẽẽ p̃nuncians. etiã
popłm suꝑbe p̃cedentem. uincłis legis tanꝙͣ
porum articłos p̃nunciari uent᷑us ꝓpħariq
non destiait: & huic rei consonans ꝑquẽ lex
data ẽ. libros quinq conscͥpsit. Et suꝑbi car¬
nalit̾̃ sentientes & suam iusticiam uolentes
constituere. ñ aꝑta manu xp̃i repleti sunt be¬
nedictione: s constcta atq conclusa retentift᷑.
Itaq illis obligati st̃ pedes & ceciderunt: nos
autem surreximꝰ & erecti sumꝰ. Quamuis gͦ

Expanded text:
caetera ; sed tamen caput non tantum ea membra caetera ; sed tamen caput non tantum ea membra quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum quae in nascendo praecessit, dignitate ac potestate praecedit; et quamvis non tempore apparendi, tamen naturae ordine prius est: ita et Dominus Jesus Cex utero secreti sui ad hominum oculos Mediator Dei et hominum homo procederet, qui est super omnes Deus benedictus in saecula , praemisit in sanctis Paet prophetis quamdam partem corporis sui, qua velut manu se nasciturum esse praenuntians, etiam populum superbe praecedentem, vinculis legis, tanquporum articulos praenuntiari venturus prophetarique non destitit. Et huic rei consonans per quem lex data est, libros quinque conscripsit. Et superbi carnaliter sentientes et suam iustitiam uolentes constituere non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atque conclusa retenti sunt; itaque illis obligati sunt pedes et ceciderunt; nos uero surreximus et erecti sumus — quamuis ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
lumꝰ excitare: nec illiꝰ memoria confundit᷑.
quem docendo debemꝰ instruere. In omnib
sane non tantum nos oportet intueri p̃cep¬
t finem. qͦd est caritas. de corde puro & con¬
scientia bona & fide ñ fict̾a. quo ea quȩ lo¬
quimur cuncta referamꝰ: s etiam illius
quem loquendo instruimꝰ. ad id mouendꝰ
atq illuc dirigendꝰ aspectꝰ est. Neq ob ali¬
ud ante aduentum dñi scͥpta sunt omnia
quȩ in scͥpturis scĩs legimꝰ: nisiut illius cõ¬
mendaret᷑ aduentꝰ. & fitt᷑a p̃s ignaret᷑ ecclã
id est popłs dei ꝑom̃s gentes. quod ẽ corpꝰeiꝰ:
adiunctis atq annumeratis omnib scĩs qͥ
etiam ante aduentum eiꝰ in hoe scłouixer̃t:
ita eum credentes uent᷑um ẽẽ. sic̃ nos uenis¬
se.Sicut enim iacob manum pͥꝰ dum nas¬
ceret᷑ emisit ex ut̃o. qua etiam pedem pre¬
nascentis fr̃is tenebat. deinde utiq secutũ
est caput. tum demum necessario memb̾

Expanded text:
lumus excitare, nec illius memoria confunditur lumus excitare, nec illius memoria confunditur quem docendo debemus instruere. In omnibus sane non tantum nos oportet intueri praecepti finem, quod est charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quo ea quae loquimur cuncta referamus, sed etiam illius quem loquendo instruimus ad id movendus atque illuc dirigendus aspectus est. Neque enim ob aliud ante adventum Domini scripta sunt omnia quae in Scripturis sanctis legimus: nisi ut illius commendaretur aduentus et futura praesignaretur ecclesia, id est populus dei per omnes gentes, quod est corpus eius, adiunctis atque annumeratis omnibus sanctis, qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum pceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra
Abbreviated transcription (Latin):
te uelle cognoui. tum de p̃cipiendo atq
cohortando:postea de hac hilaritate com¬
parandaquȩ d̃s suggesserit disseremus.¬
ab eo quod scͥptum ẽ. in pͥncipio fecit deus
celum & t̾ram: usq ad p̃sentia tempora
ecclie. Non tam̃ ꝓpt̾ea debemꝰ totum penta¬
teucum todosq iudicum &e regnors & ez¬
nent᷑ narrando euoluere ce explicare. qu
nec tempꝰ capit. nec ulla necessitas postu¬
lat: s euncta summatim generatimq cõ¬
plecti. ita ut eligant᷑ quedam mirabiliora
que suauiꝰ audiunt᷑. atq in ipsis articulis
constituta sunt: & ea tanquam in uolucͥs
ostende. statimq a conspectu abriꝑe non
oportet:s aliquantum immorando quasi
resoluere atq expandere: & inspicienda
atq miranda offerre animis auditorum ⁊
Cet̃a uͦ celeri ꝑcursione inserendo contexe¬
re. Ita & illa quȩ maxime commendari uo¬
lumus. alioꝵ submissione magis eminent:
nec ad ea fatigatꝰ ꝑuenit. quem narrando uo¬

Expanded text:
te velle cognovi, tum de praecipiendo atque te velle cognovi, tum de praecipiendo atque cohortando, postea de hac hilaritate comparanda, quae Deus suggesserit, disseremus.ab eo quod scriptum est: « In principio fecit Deus coelum et terram , » usque ad praesentia tempora Ecclesiae, non tamen propterea debemus totum Pentateucum totosque Judicum et regnorum et Eznibus narrando evolvere, et explicare: quod nec tempus capit, nec ulla necessitas postulat. Sed cuncta summatim generatimque complecti, ita ut eligantur quaedam mirabiliora, quae suavius adiuntur, atque in ipsis articulis constituta sunt, et ea tanquam involucris ostendere: statimque a conspectu abripere non oportet, sed aliquantum immorando quasi resolvere atque expandere, et inspicienda atque miranda offerre animis auditorum, caetera vero celeri percussione inserendo contexere. Ita et illa quae maxime commendari volumus aliorum submissione magis eminent: nec ad ea fatigatus pervenit quem narrando vo
Abbreviated transcription (Latin):
sermo uilescat: nisi quia libet inusitate
cernere: & tedet usitate ꝓloqui. Et re qͥdẽ
uera multo gratiꝰ audimͣ: cum & nos eodẽ
oꝑe delectamur. afficit᷑ enim filum lo¬
cutionis nr̃e ipso nr̃o gaubio. &e erit facihꝰ
atq accepti. Quappt̃ non arduum ẽ nego¬
tium. ea quȩ credenda insinuant᷑. p̃cipere.
unde & quousq narranda sint: nec qͦmo¬
do sit uarianda narratio. ut aliquando
breuior aliqͣndo longior. semꝑ tam̃ ple¬
na atq ꝑfecta sit. & quando breuiore &
qͣndo longiore sit utendum: s quib mo¬
dis faciendum sit. ut gaudens quisq ca¬
tezizet. tanto enim suauior erit. qͣntoma¬
gis id potuerit: ea cura maxima ẽ. Et p̃cep¬
tum quidem rei huiꝰ in ꝓmptu est. Si enĩ
in pȩcunia corporali qntomagis in sp̃ĩtali
hilarem datorem diligit ds: S hec hilari¬
tas ad horam ut adsit: eiꝰ ẽ miscd̾ie. qͥ ita
p̃cepit. Itaq priꝰ de modo narrationis qͦd

Expanded text:
sermo vilescat, nisi quia libet inusitate sermo vilescat, nisi quia libet inusitate cernere, et taedet usitate proloqui. Et re quidem vera multo gratius audimur, cum et nos eodem opere delectamur: afficitur enim filum locutionis nostrae ipso nostro gaudio, et exit facilius atque acceptius. Quapropter non arduum est negotium, ea quae credenda insinuantur, praecipere unde et quousque narranda sint; nec quomodo sit varianda narratio, ut aliquando brevior, aliquando longior, semper tamen plena atque perfecta sit; et quando breviore, et quando longiore sit utendum: sed quibus modis faciendum sit, ut gaudens quisque catechizet tanto enim suavior erit, quanto magis id potuerit, ea cura maxima est. Et praeceptum quidem rei hujus in promptu est. Si enim in pecunia corporali, quanto magis in spirituali hilarem datorem diligit Deus ? Sed haec hilaritas ad horam ut adsit, ejus est misericordiae qui ista praecepit. Itaque prius de modo narrationis quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducit ad tedium. S mͥ sepe indicat eorum
studium qui me atidire cupiunt: non ita
eẽ frigidum eloquium meum ut uidet᷑ mͥ.
Et eos inde aliquid utile caꝑe ex eors delee¬
tatione cognosco. Mecumq ago sedulout
huic exibendo ministĩo non desim: in qͦ illos
uideo bene acciꝑe quod exibet᷑. Sic & tu
eo ipso quod ad te sepius adducunt᷑ qͥ fide
imbuendi sunt: debes intelligere. ñ ita dis¬
plicere aliis sermonem tuumaut displicet
tͥ. Nec infructuosum te debes putare: qͦd
ea quȩ cernis non explicas ita ut cupis. &
eniginate & ꝑ specłm uidet: Nec ipse amor
tantꝰ estut carnis dirupta caligine pene¬
tret in ȩt̃num serenum: unde utcunq ful¬
gent etiamista quȩ tͦnseunt. S quia boni
ꝓficiunt de die in diem. ad uidendum diẽ
sine uolumine celi & sine noctis ineursu.
quem ocłs ñ uidit nec auris audiuit nec
in cor hominis ascendit: nulla maior cau¬
sa est cur nob̾ in imbuendis rudib nr̃

Expanded text:
perduxit ad taedium. 4. Sed mihi saepe indicat eorum perduxit ad taedium. 4. Sed mihi saepe indicat eorum studium, qui me audire cupiunt, non ita esse frigidum eloquium meum, ut videtur mihi: et eos inde aliquid utile capere, ex eorum delectatione cognosco; mecumque ago sedulo, ut huic exhibendo ministerio non desim, in quo illos video bene accipere quod exhibetur. Sic et tu, eo ipso quod ad te saepius adducuntur qui fide imbuendi sunt, debes intelligere non ita displicere aliis sermonem tuum ut displicet tibi: nec infructuosum te debes putare, quod ea quae cernis non explicas ita ut cupis; quaenigmate et per speculum videt ? Nec ipse amor tantus est, ut carnis disrupta caligine penetret in aeternum serenum, unde utcumque fulgent etiam ista quae transeunt. Sed quia boni proficiunt de die in diem ad videndum diem sine volumine coeli et sine noctis incursu, quem oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; nulla major causa est cur nobis in imbuendis rudibus noster
Abbreviated transcription (Latin):
uultꝰ irati. Non itaq om̃s gentes intelligunt
cum quisq dicitiratꝰ sum. s latini tantum.
At si affectꝰ ex candescentis animi exeat in fa¬
cie uultumq faciat: om̃s sentiunt qui intu¬
entur iratum. S neq ita licet educere & qͣsi
exporrigere in sensum audientium ꝑ sonum
uocis illa uestigia quȩ impͥmit intellectꝰ me¬
morie: sicut aꝑtꝰ & manifestꝰ est uultus. Illa
enim ft̃ intꝰ in animo. iste foris in corpore.
Qua ꝓpt̾ coniciendum est quantum disteẽ
sonus oris nr̃i ab illo ictu intelligentiȩ: q̃ndo
ne ipsi quidem imp̃ssioni memorie similis ẽ.
Nos autem plerunq in auditoris utilitatem
uehem̃it̃ ardentes: ita loqͥuolumꝰ. quem ad¬
modum tẽ intelligimꝰ. cum ꝑipsam intentio¬
nem loqͥ nonpossumꝰ. Et quia ñ succedit an¬
gimur. te uelut frustra oꝑa insumat᷑. tedio
marcescimus atq ex ipso tedio langnidior
fit idem sermo & hebetior. quam erat. unde

Expanded text:
vultus irati. Non itaque omnes gentes intelligunt, vultus irati. Non itaque omnes gentes intelligunt, cum quisque dicit, Iratus sum, sed Latini tantum: at si affectus excandescentis animi exeat in faciem, vultumque faciat, omnes sentiunt qui intuentur iratum. Sed neque ita licet educere et quasi exporrigere in sensum audientium per sonum vocis illa vestigia, quae imprimit intellectus memoriae, sicut apertus et manifestus est vultus: illa enim sunt intus in animo, iste foris in corpore. Quapropter conjiciendum est quantum distet sonus oris nostri ab illo ictu intelligentiae, quando ne ipsi quidem impressioni memoriae similis est. Nos autem plerumque in auditoris utilitatem vehementer ardentes, ita loqui volumus, quemadmodum tunc intelligimus, cum per ipsam intentionem loqui non possumus: et quia non succedit, angimur, et velut frustra operam insumamus, taedio marcescimus; atque ex ipso taedio languidior fit idem sermo, et hebetior quam erat, unde
Abbreviated transcription (Latin):
cont̾stor linguam meam cordi meo ñ potuisse
sufficere. Iotum enim quod intelligouolo ut
qui me audit intelligat: & sentio me ñ ita loqͥ
ut hoc efficiam. Maxime qͥa ille intellectus qͦsi
rapida choruscatione ꝑfundit animum: illa
autem locutio & longa est longeq dissimilis.
Et dum ista uoluit᷑. iam se ille in secreta sua cõ¬
didit. Tam̃ quia uestigia quedam miro modo
imp̃ssit memorie: ꝑdurant illa cum syllabars
morulis atq ex eisdem uestigns sonantia signa
ꝑagimus quȩ lingua dr uel latina uel greca
uł hebrea. uel alia quelibet: siue cogitentur
hec signa. siue s̾ uoce ꝓferant᷑ cum illa uesti¬
gia nec latina nec greca nec hebrea nec cuiꝰq
alt̾ius gentis sint ꝓpͥa: s ita efficiant᷑ ĩ animo.
ut uultus in corpore. aut̃ enim latine ira dr̃:
alit grece: alit̃ atq alit̾ auarum diu̾sitate
linguarum. N autem latinus aut grecus ẽ

Expanded text:
contristor linguam meam cordi meo non potuisse contristor linguam meam cordi meo non potuisse sufficere. Totum enim quod intelligo, volo ut qui me audit intelligat; et sentio me non ita loqui, ut hoc efficiam: maxime quia ille intellectus quasi rapida coruscatione perfundit animum; illa autem locutio tarda et longa est, longeque dissimilis: et dum ista volvitur, jam se ille in secreta sua condidit: tamen quia vestigia quaedam miro modo impressit memoriae, perdurant illa cum syllabarum morulis; atque ex eisdem vestigiis sonantia signa peragimus, quae lingua dicitur vel latina, vel graeca, vel hebraea, vel alia quaelibet; sive cogitentur haec signa, sive etiam voce proferantur; cum illa vestigia nec latina, nec graeca, vel hebraea, nec cujusque alterius gentis sint propria, sed ita efficiantur in animo, ut vultus in corpore. Aliter enim latine ira dicitur, aliter graece, aliter atque aliter aliarum diversitate linguarum: non autem latinus aut graecus est