comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
narum eoquod quasi portas matrũ. natu¬
rarum pandat. nubentũ maritis. S hoc
ohulosophi. Poece autẽ uinonẽ iouis asse¬
nnt soiorem et conugem. Ignẽ enim et ae¬
rem iouem. aquam et terram iunonẽ inter¬
pitant᷑. quorũ duorũ ꝑmixtione unuiersa
ꝯgnuntur. Et sororem dicunt quod mun¬
di pars est. et coniugem qđ cõmixta concor
cundis imbrib ether. coniugis in gremiũ
descendit. Minerua apud grecos athenas
dr idest femina. apud latinos autẽ miner¬
uam uocatã quasi deã. et munus artiũ ua-¬
riarum. Hanc enm inuentricẽ multorũ
ingeniorum ꝑhibent. et inde eam artẽ et raci¬
onẽ interp̃tant᷑. qr sine racione nichil potest
contineri. quȩ racio q ex solo amino nascitur.
ammũq putant esse in capite et cerebro. ido
eam dicunt de capite iouis esse natã. quia sen¬
sus sapientis qͥ inuenit omiã incapite ẽ. In
cuius pectore ideo caput gorgonis fingit᷑. qd

Expanded text:
narum, eo quod quasi portas matrum natnarum, eo quod quasi portas matrum natorum pandat, et nubentum maritis. Sed hoc philosophi. Poetae autem Iunonem Iovis adserunt sororem et coniugem: ignem enim et aerem Iovem, aquam et terram Iunonem interpretantur; quorum duorum permixtione universa gignuntur. Et sororem dicunt quod mundi pars est; coniugem, quod commixta concordcundis imbribus aether coniugis in gremium descendit. Minerva apud Graecos Ἀθήνη dicitur, id est, femina. Apud Latinos autem Minervam vocatam quasi deam et munus artium variarum. Hanc enim inventricem multorum ingeniorum perhibent, et inde eam artem et rationem interpretantur, quia sine ratione nihil potest contineri. Quae ratio, quia ex solo animo nascitur, animumque putant esse in capite et cerebro, ideo eam dicunt de capite Iovis esse natam, quia sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. In cuius pectore ideo caput Gorgonis fingitur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ministri cum strictis gladiis esse finguit᷑.
ut significet᷑ omnes pro terra sua debere pis¬
nare. Quod gallos hiuc dee ut seruirent stt¬
runt. significant qͥ semines indigeant tnĩ
sequi oportere. Quod se apud eam iactant
cipitur inquiunt ut qui terrã colant nes¬
deant. semꝑ eium esse qd agant. Cymbale
autẽ ereorũ sonitus. ferramentorũ crepitus
incolendos agros. et ideo ere qł terrã antqͥ
ere colebant. priusquã ferrum esset inuentĩ
Eandem uestam et ignem esse ꝑhibent q
terrã ignem habere non dubium est. ut &
ethna uulcanoq datur intelligi. et ideo
uirginẽ putarit quia ignis inuiolabile st
elementum. nichilq nasci possit exeo. qͥpe
qui omĩa quȩ arripuerit absumat. Ouid̃
intellige fiãnam. Nataq de flãma oapͦ
nilla uides. Propterea et uirgines ei serui¬
n dicunt eo quod sicut ex uirgine ita ii¬
dil exigne nascatur. Iunonẽ dicint qua¬
si anone. idest ianuã. pro purgationib femi¬

Expanded text:
ministri cum strictis gladiis esse finguntur, ministri cum strictis gladiis esse finguntur, ut significetur omnes pro terra sua debere pugnare. Quod gallos huic deae ut servirent fecerunt, significant qui semine indigeant, terram sequi oportepraecipitur, inquiunt, ut qui terram colunt ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum autem aereorum sonitus, ferramentorum crepitus in colendo agro: sed ideo aere, quod terram antiqui aere colebant, priusquam ferrum esset inventum. Eandem Vestam et ignem esse perhibent, quia terram ignem habere non dubium est, ut ex Aetna Vulcanoque datur intellegi. Et ideo virginem putant, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. Ovidiuintellege flammam; nataque de flamma corpora nulla vides. Propterea et virgines ei servire dicuntur, eo quod sicut ex virgine, ita nihil ex igne nascatur. Iunonem dicunt quasi ianonem, id est ianuam, pro purgationibus femi
Abbreviated transcription (Latin):
b plurimis. Dicunt eam et opem. qđ oꝑe
melior fiat. terra. Proserpinã. eo quod ex ea¬
proserp ant fruges. Uestã quod herbis uel
uaruis uestita sit̃ reb uł a ui sua stando. Fan¬
dem et cellurem. et matrem magnam fu¬
gunt. turritam. cũ cumpano et galloatl¬
pitu cimbalorũ. Matrẽ uocatã quod ilis¬
ma pariat. Magnam. quod cibũ giqle
alinam qr uniuersa animalia fruccibis
sius alit. E st enĩ alimentorũ nitrix. oi¬
quod simulachrũ eius cũ claui ꝑfingi
qr cellus hieme clauditꝰ uere aꝑitur t
fruges nascant᷑. Q uod timpanũ habts
nificare uolunt orbem terrȩ. Quod um
et uolubilis ẽ. Quod leones illi subitunt
mansuetos. ut ostendant nullũ genis ẽ
ꝑari abea. Quod incapite curritã gesta o.¬
ronam. ostendit suꝑpositas terrȩ cunitatis̃.
quasi insignitas turrib constare. Quod̾ist¬
des fingunt᷑ circa eã. quia cũ omnia mouem¬
tur ipsam non moueri. Quod coribantes ei

Expanded text:
bus plurimis. Dicunt etiam eam et Opem, quod opere bus plurimis. Dicunt etiam eam et Opem, quod opere melior fiat terra: Proserpinam, proserpant fruges; Vestam, quod herbis vel variis vestita sit rebus, vel a vi sua stando. Eamdem et Tellurem et Matrem magnam fingunt turritam cum tympano et gallo et strepitu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat: magnam, quod cibum gignat. Almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Simulacrum ejus cum clavi fingitur, quia tellus hieme clauditur, vere aperitur, ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae: quod curet volubilis est. Leones illi subjiciunt mansuetos, ut ostendant nullum esse genu superari ab ea. Quod in capite turritam gestaronam, ostendit superpositas terrae civitates quasi insignitas turribus constare. Quod sedes finguntur circa eam, quia cum omnia moveantur, ipsam non moveri. Quod Corybantes eius
Abbreviated transcription (Latin):
serpente. cuius non magis uenena quã mag¬
nitudo terrebat. Hunc apollo sagittarũ ic¬
tib sternens. nominis quoq spolia reporta¬
uit. ut picus uocaret᷑. eInde ob insigne uic¬
toriȩ pitia sacra celebranda constituit. Dia¬
nam quoq germanã eius similiter lunam.
et uiarum presidem aiunt. Unde et urginẽ
uolunt. quod uia nichil pariat. et ideo am¬
bo sagitas habere fingunt᷑. qđ ipsa duo si¬
dera de cȩlo radios usq ad terras emittunt.
Dianam autẽ uocatã quasi duanã. qđ luna
et die et nocte appareat. Ipsam et lucinã as¬
scuerant. eoqđ luceat. eandem et triuiam.
eo quod trib fingatꝰ figuris. De qua uirgł.
eadem diana. eadeni ꝓserpina uocat᷑. S cũ
succincta iacit calamos. Latonia uirgo est.
Cum subnixa sedet solio. plutonia coniunx.
Latonia autẽ diana: eo quod latone fuerit
filia. Cererem idest terram a creandis fruc¬
tib asserurit dictã. appellantes eam nomini¬

Expanded text:
serpente, cuius non magis venena quam magserpente, cuius non magis venena quam magnitudo terrebat. Hunc Apollo sagittarum ictibus sternens nominis quoque spolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque germanam eius similiter lunam et viarum praesidem aiunt. Unde et virginem volunt, quod via nihil pariat. Et ideo ambo sagittas habere finguntur, quod ipsa duo sidera de caelo radios usque ad terras emittant. Dianam autem vocatam quasi Duanam, quod luna et die et nocte appareat. Ipsam et Lucinam adseverant, eo quod luceat. Eandem et Triviam, eo quod tribus fungatur figuris. De qua Vergilieadem Diana, eadem Proserpina vocatur. Sed cum subcincta iacit calamos, Latonia virgo est: cum subnixa sedet solio, Plutonia coniux. Latonia autem Diana, eo quod Latonae fuerit filia. Cererem, id est terram, a creandis frugibus adserunt dictam, appellantes eam nomini
Abbreviated transcription (Latin):
et martẽ appellatũ quia ꝑ uiros pugnatur.
ut sit mars mas. licet tria sint genera consu¬
etudinũ. sicut scitarũ. ubi et femine et uiri
inpugnam eunt. amatonũ ubi sole femine.
romanorum aliariunq gentium ubi soli
mares. Item martem quasi effectorem morti¬
um. Nam a marte mors nuncupatur. Hunc
et adulterum dicunt. quia belligerantib
ineertus est. Quod uero nudo pectore stat.
ut bello se quisq sine formidine cordis obici¬
at. Mars autẽ apud grecos gradiuus dicit᷑.
eo quod in bello gradum inferant. qui pug¬
nant. aut quod impigre gradiant᷑. Apolli¬
nem. quãuis diuinatorẽ et medicũ uellent.
ipsum tamen etiã solem dixerunt. quasi so¬
lum. Ipsum titan quasi unũ ex titanis. qui
aduersum iouem non fecit. Ipsum febum.
quasi effebum hoc est adolescentẽ. Nnde et
sol puer pingit᷑ eo quod cotidie oriat᷑. et no¬
ua luce nascat᷑. Picium quoq eundem apol¬
lniem uocari aiunt. a pitone ĩmensȩ molis

Expanded text:
et Martem appellatum quia per viros pugnatur, et Martem appellatum quia per viros pugnatur, ut sit Mars mas; licet et tria sint genera consuetudinum, sicut Scytharum, ubi et feminae et viri in pugna eunt: Amazonum, ubi solae feminae: Romanorum aliarumque gentium, ubi soli mares. Item Martem quasi effectorem mortium. Nam a Marte mors nuncupatur. Hunc et adulterum dicunt, quia belligerantibus incertus est. Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quisque sine formidine cordis obiciat. Mars autem apud Thracos Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum inferant qui pugnant, aut quod inpigre gradiantur. Apollinem quamvis divinatorem et medicum vellent, ipsum tamen etiam Solem dixerunt, quasi solum. Ipsum Titan, quasi unum aduersum Iouem non fecit; ipsum Phoebum, quasi ephoebum, hoc est adolescentem — unde et Sol puer pingitur, eo quod cotidie oriatur et noua luce nascatur. Pythium quoqlinem vocari aiunt a Pythone inmensae molis
Abbreviated transcription (Latin):
ermenia dicit᷑. ideo et mercib preesse. quia
inter uendentes et ementes sermo sit mediꝰ.
Qui ideo fingit᷑ habere pennas. quia citius
uerba discurrunt. unde et uelox et errans
inducitur. Alas enim in capite et in pedib
significare uolucrẽ fieri ꝑ aera sermonẽ. Nun¬
tium dictum. qm̃ ꝑsermonẽ omnia cogi¬
tata enuntiantur. la̾o autẽ frirti magistrũ
dicunt. quia sermo animos audientium
fallit. Uirgam tenet: quia corripit et pacifi.
cat omnia. Nam bellantes ac dissidentes in¬
caduceatores scdm lib̾m dñr. Sicut enim
ꝑ feciales bella inducebant᷑. ita pax ꝑ cadu¬
ccatores fiebat. Ermes autẽ grece dicit᷑ apo
tes ermenas. latine interpres. qui obuirtutẽ
multarũq artium scientiã. trimegistus idẽ
ter maximꝰ nominatus ẽ. Cur autẽ eum ca¬
pite canino fingunt hec racio dr. quodint
omnia animalia canis sagacissimũ et ꝑspi¬
cax habet᷑. Martem deũ belli esse dicunt.

Expanded text:
ἑρμηνεία dicitur. 46. Ideo et mercibus praeesse, quia ἑρμηνεία dicitur. 46. Ideo et mercibus praeesse, quia inter vendentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere pennas, quia citius verba discurrunt. Unde et velox et errans inducitur; alas enim ejus in capite, et in pedibus, significare volucrem fieri per aera sermonem. 47. Nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur. Ideo autem hunc furti magistrum dicunt, quia sermo animos aufallit. Virgam tenet, qua serpentes diuidit, id est uenena; nam bellantes ac dissidentes incaduceatores dicuntur — sicut enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatores fiebat —. Hermes autem dicitur graece apo tes hermeneias, latine intmultarumque artium scientiam Trimegistus, id est ter maximus nominatus est. Cur autem eum capite canino fingunt, haec ratio dicitur, quod inter omnia animalia canis sagacissimum genus et perspicax habeatur. Martem deum belli esse dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ieceptorẽ mortuorũ. unde et. orca ñcii¬
pat᷑. uas qđ iccipit aquas ipse et groce caron.
liberum a liberam̃to appellatũ uolunt. quod
quasi mares in cocundo ꝑ eius benesiciũ emus¬
sis seminib lib̾ent᷑: ꝓpt̾ qđ idem liber muli¬
ebri et delicato corpore pingit᷑. Dicunt enĩ
mulieres ei attributas et. iunũi ꝓpt̃ excitan¬
dam libidinẽ. Unde et frous eius panpino
tat. Cum ultͣ modũ excitat lites. id est qua¬
si cornua dat. Idem autẽ et lieus a potu lie¬
no quod multo uino menbra soluant᷑. Iste
et grece dicitur nesius a monte indie nisa.
ubi dicit᷑ esse nutritus. Ceterum est et insa
ciuitas in qua colit᷑ idem liber unde niseus
dictus est. Mercurium sermonẽ interp̃tant᷑
nam icdõ mercuriꝰ quasi medius currens. dr
appellatus. quod sermo currat inter homi¬
nes medius. Ideo et hermes groce quod sermo
uel interp̃tatio quȩ ad sermonẽ utiq ꝑtinet

Expanded text:
quasi receptorem mortuorum. Unde et orca nuncuquasi receptorem mortuorum. Unde et orca nuncupatur vas quod recipit aquas. Ipse et Graece Charon. Liberum a liberamento appellatum volunt, quod quasi mares in coeundo per ejus beneficium emissis seminibus liberentur. Quod idem Liber muliebri et delicato cmulieres ei attributas, et vinum, propter excitandum libidinem. Unde et frons ejus pampino tat, cum ultra modum, excitat lites et quasi cornua dat. Idem autem et Lyaeus a potu lyaei, quod multo vino membra solvantur. Iste et Graece Dyonisius a monte Niso, ubi dicitur esse nutritus. Caeterum est Nysa civitas, in qua colitur idem Liber, unde et Nysaeus dictus est. 384 45. MERCURIUM sermonem interpretantur. Nam ideo Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius. Ideo et ἕρμῆς Graece, quod sermo, vel interpretatio, quae ad sermonem utique pertinet,
Abbreviated transcription (Latin):
Qen febeant. Lanuni dicunt quasi mundi
ael gli uel mensiũ i anuã. Duas iani facies faci¬
untꝰ popt̃ orientẽ et occidentẽ. Cũ uero facĩt
um quadrifrontẽ. et ianũ geminũ appellant.
ad quatuor mundi partes h referunt. uel ad
quatuor elem̃ta siue tempora. S dum hoc fin
aquas mundi p̃dicant. et dictus abcis neptu¬
nis quasi nubie touans. Wlcanũ uolunt ig
nem et dictꝰ uulcanꝰ. quasi uolans candor uł
quasi uolicanꝰ qđ ꝑ aerẽ uolet. Ignis enĩ enubi¬
i: nascit᷑. Vnde etiã homerus dicit. eum preci.¬
pitatũ de aere interras. qđ omne fulmen de ae¬
it cadit. Iccuro autẽ uulcanꝰ de femore id̃no¬
nis fingit᷑ natus. qđ fulmina de imo aere nas
speciem motũq habet. Ideo autẽ in fabrorũ
fornacem eundem uulcanũ auetorẽ dicunt.
quia sine igne nullum metalli genus fundi
extendiq potest. Pluton grece latine dies¬
piter uł ditis pat̃. quẽ alii orcum uocant.

Expanded text:
non esse debeant. Ianum dicunt quasi mundi, non esse debeant. Ianum dicunt quasi mundi, vel celi, vel mensium ianuam duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quatuor muquatuor elementa sive tempora; sed dum hoc fingaquas mundi praedicant: et dictus ab eis Neptunus, quasi nube tonans. Vulcanum volunt ignem esse, et dictus Vulcanus, quasi volans candor, vel quasi Volicanus, quod per aerem volet. Ignis enim e nubibus nascitur. Unde etiam Homerus dicit eum praecipitatum de aere in terras, quod omne fulmen de aere cadit. Idcirco autem Vulcanus de femore Jovis fingitur natus, quod fulmina de imo aere nascspeciem motumque habet. Ideo autem in fabrorum fornace eumdem Vulcanum auctorem dicunt, quia sine igne nullum metalli genus fundi extendique potest. Pluton Graece, Latine Diespiter vel Ditis pater: quem alii Orcum vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt. ꝓpt̾ agri culturã significandat
uel ꝓpt̾ annos et tẽpora qđ in se redeant ud
ꝓpt̃ sapientiã qđ intus acuta sit. In aliqͥs
autẽ ciuitatib saturno liberos suos apud
gentiles ĩmolabant. qđ saturnũ poete lũ
suos deuorasse solitũ tradiderunt. louiss
tur a iiuando dictus. et iupiter quasi iu
uans pater. hoc ẽ omnib prestans. Hunc s
priuato titulo iouẽ optimum dixeruil.
dum fuisset incestus in suis. impudicus
in extraneis. Quem mͦ taurũ fingunt p̃
europe raptũ. fuit enĩ in naui cuiꝰ imig¬
ne erat taurus. Modo danaes ꝑ imbrem
aureũ appetisse concubitũ. ubi inteligtas
pudicitiã mulieris ab auro fuisse corrus ͥ
mͦ insimilitudine fuisse aquilȩ. ꝓpt̃ quo
puerũ ad stuprũ rapuerit. mͦ serpent̃ ⁊
captauerit. et cignum ꝙ cantauert. e ido non
faeuoe iste sunt ss plane de ueritate scelera. unde
aurpe erat cales deos credi. quales homines

Expanded text:
inquiunt, propter agriculturam significandam, inquiunt, propter agriculturam significandam, vel propter annos et tempora, quod in se redeant, vel propter sapientiam, quod intus acuta sit. In aliquibus autem civitatibus Saturno liberos suos apud gentiles inmolabant, quod Saturnum poetae liberos suos devorasse solitum tradiderunt. Iovis fertur a iuvando dictus, vans pater, hoc est omnibus prestans, hunc et privato titulo Iovem optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, impudicus in extraneis: quem modo taurum fingunt, propter Europe raptum fuit: enim in navi cuius insigne erat taurus modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intelligitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam; modo in similitudinem aquile fuisse, propter quod puerum ad stuprum rapuerit; modo serpentem, quia reptaverit; et cignum, quia cantaverit. Et ideo non figure iste sunt, sed plane de veritate scelera: unde turpe erat tales deos credi, quales homines
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad eternam mortẽ cotidie ꝑsuaden
adicit uel extendit. Quedã autem nomin
deorum suorũ gentiles ꝑuanas fabulas &
rationes fisicas conantur traducere. eaq
in causis elem̃torũ cõposita esse int̾pretatir
S ħ apoetis cotũ fictum ẽ. ut dos suos ona¬
rent aliquib figuris. quos ꝑditos ac deceai¬
ris infamia plenos fuisse: historiȩ confitea¬
tur. Omnino enĩ fingendi locus uacat uoi
ueritas cessat. Saturnus origo deorũ ao
cius posteritatis apaganis designatur. hin
latini a satu appellatũ ferunt. quasi admibĩ
satio omnũ ꝑtineat rerũ. uel a tẽporis lon¬
gitudine qd saturet᷑ annis. Unde et eũ qii
cronos nom̃ habere dicunt. idest tẽpus qd
filios suos fert᷑ deuorasse. hoc ẽ annos qͥl
tẽpus ꝓduxit inse reuoluit. uel qđ eosem¬
na unde oriunt᷑. iterũ redeunt. Huncali
patris abscidisse genitalia dicunt. qꝑ i
chil in celo de seminib nascit᷑ falcẽ tent

Expanded text:
usque ad aeternam mortem quotidieo persuadendo usque ad aeternam mortem quotidieo persuadendo adicit vel extendit? Quaedam autem nomina deorum suorum gentiles per vanas fabulas ad rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum conposita esse interpretantur. Sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infamia plenos fuisse historiae confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hunc Latini a satu appellatum ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde et eum Graeci Cronos nomen habere dicunt, id est tempus, quod filios suos fertur devorasse, hoc est annos, quos tempus produxerit, in se revolvit, vel quod eo semina, unde oriuntur, iterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Falcem tenet,
Abbreviated transcription (Latin):
cognom̃to baal. suꝑ montẽ fegor quẽ latini
pͥapũ uocant deum ortorũ. Fuit enĩ de lap¬
saco ciuitate hellesponti de qua pulsus est.
et ꝓpt̾ uirilis menbri magnitudinẽ in nu¬
mero deorũ scͥorum eũ greci transtulerunt
dicit᷑ preeẽ ortis ꝓpt̾ eorum fecunditatẽ. Beel¬
zebub idolum fuit accaron qđ interp̃tat᷑ uir
muscarũ. Tebub enĩ musca uocat᷑. Spurcissi¬
mũ gͥ ido uirũ muscarũ uocatũ ꝓpt̾ sordes
idolatriȩ siue pro ĩmundicia. Belial inter¬
p̃tat᷑ absq iugo. Beemoth ex hebrea uoce in
latinã linguã animal sonat. ꝓpt̾ qđ de ex¬
celsis ad terrena cecidit. et promerito suo
ut animal brutũ effectus sit. Ipse ẽ et leui¬
atan idest serpens de aquis. qr in huiꝰ scłi
mare. uolubili uersat᷑ astutia. Leuiatan
autẽ int̾pretat᷑ additam̃tũ eorũ. quorum
scilicet nisi hominũ quib in paradiso se¬
mel culpam p̃uaricationis intulit & haox

Expanded text:
cognomento Baal super montem Phegor, quem Latini cognomento Baal super montem Phegor, quem Latini Priapum vocant deum hortorum. Fuit autem de Lampsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est, et propter virilis membri magnitudinem in numero deorum suorum eum Graeci transtulerunt, dicitur praeesse hortis propter eorum fecunditatem. Beelzebub idolum fuit Accaron, quod interpretatur vir muscarum: Zebub enim musca vocatur. Spurcissium ideo virum muscarum vocatum propter sordes idolatriae, sive pro inmunditia. Belial  . Behemoth ex Hebraea voce in Latina lingua animal sonat, propter quod de excelsis ad terrena cecidit, et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est serpens de aquis, quia in huius saeculi mare volubili versatur astutia. Leviathan autem interpretatur additamentum eorum. Quorum scilicet, nisi hominum quibus in paradiso semel culpam praevaricationis intulit, et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
et temptator. qr temptandã iustorũ innocen¬
tiam postulat. sicut in iob scribit᷑. Antixp̃c
quidã simplices intelligunt. antixpm dic-¬
tum quod ante xp̃m uenturus sit. id est.
post eum ueniat xp̃c. Non sic. s antixp̃e grece
dicitur. qui est latine contrariꝰ xp̃o. Anti enun
bit et aduersabit᷑ sacrainentis xp̃i. ut uerrta¬
tis eius ęuuangłin soluat. Nam et templũ
iherosolimis reparare et omnes uet̾is legis ce¬
rimonias restaurare temptabit. S: et ille an
te fidei p̃cidunt᷑: et ipsi antixpĩ sunt. Bel idolũ
babilomiũ est quod int̾pretat᷑ uecꝰ. fu̾it enĩ hic
belus pat̾ nini pͥmus rex assiriorũ quẽ quidam
saturnũ appellant. quod nom̃ et apud assirios
et apud afros post ea cultum ẽ. Unde et lingua
punica bal deus dr. Apud assirios autẽ bel
uocatur quadam sacrarũ suorũ racione. et
saturnus et sol. Beelphegor interp̃tat᷑ simu¬
lachrũ ignominiȩ. Idolum enĩ fuit moab.

Expanded text:
et temptator, quia temptandam iustorum innocenet temptator, quia temptandam iustorum innocentiam postulat, sicut in Iob scribitur. Anticquidam simplices intelligunt, Antichristum ideo dictum, quod ante Christum venturus sit, id est, post eum veniat Christus; non sic, sed Antichristus Graece dicitur, quod est Latine contrarius Christo; ἀντὶ enim bit, et adversabitur sacramentis Christi, ut veritatis ejus Evangelium solvat. 22. Nam et templum Hierosolymis reparare, et omnes veteris legis caeremonias restaurare tentabit; sed et ille Antte fidei praeciduntur, et ipsi Antichristi sunt. 23. Bel, idolum Babylonium est, quod interpretatur vetus; fuit enim hic Belus pater Nini primus rex Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant, quod nomen et apud Assyrios, et apud Afros postea cultum est, unde et lingua Punica Bal DEUS dicitur. 380 Apud Assyrios autem Bel vocatur, quadam sacrorum suorum ratione, et Saturnus, et Sol. 24. Beelphegor interpretatur simulacrum ignominiae; idolum enim
Abbreviated transcription (Latin):
Hii corporum aeriorũ natura uigent. An¬
te tnͣsgressionẽ quidẽ cȩlestia corpora gere¬
bant. lapsi uͦ in aeriam qualitatẽ conuer¬
si sunt. Nec aeris illius puriora spacia sed
ista caliginosa tenere ꝑmissi sunt. qui eis
quasi carcer ẽ. usq ad tẽpus iudicii. Hii
sunt p̃uaricatores angłi quorũ diabolus
pͥnceps ẽ. Diabolus hebraice dicit᷑ deorsũ
fluens. qr quictus inceli culmine stare con¬
tempsit. s suꝑbiȩ pondere deorsũ corruens
cecidit. Groce uero diabolus criminator dr.
uel qͥ electorũ innocentiã fictis cͥminib ac¬
cusat. Nñ et in apocalipsin uoce angłica dr̃.¬
proiectus ẽ accussator fr̃m nr̃orum. qͥ accusa¬
bat eos in conspectu dñi nr̃i die acnocte. Sa¬
thanas in latinũ sonat aduersariꝰ. siue tnͣs¬
cus. et semꝑ scõrum uirtutib contraire ni¬
titur. Ipse et tnͣsgressor. qi p̾uaricator effectꝰ.
inueritate qua conditus est ñ stecit. ldem

Expanded text:
Hi corporum aeriorum natura vigent. AnHi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus iudicii. Hi sunt praevaricatores angeli, quorum Diabolus princeps est. Diabolus Hebraice dicitur deorsum fluens, quia quietus in caeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens cecidit. Graece vero diabolus criminator vocavel quia electorum innocentiam criminibus fictis accusat; unde et in Apocalypsi voce angProiectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos in conspectu Dei nostri die ac nocte.' Satanas in Latino sonat adversarius, sive transcus, et semper sanctorum virtutibus contraire nititur. Ipse et transgressor, quia praevaricator effectus in veritate, qua conditus est, non stetit. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
siue demonũ sibi exhiberi uel uibet uel cu¬
pit. ita pia humilitas uel hominũ uel ange¬
lorũ scõrtim sibi oblatã recusat. et cui debe
cur ostendit. Idolũ autẽ est simulachrum
quod humana effigie factũ et consecratum
st. uixta uocabuli interp̃tationẽ. Idos enim
grece formã sonat. et ab oo ꝑ diminutionem
idolũ deductũ eque apud nos formulã facit.
gitur omĩs forma uel formula idolum se¬
dici exposcit. Inde idolatria omnis circa
omne idolũ famulatus et seruitus. Quidã
uero latini ignorantes grece imꝑite dicunt
idolum ex dolo sũpsisse nomen. quo di abolꝰ
creaturȩ cultum diuini nominis inuexit.
Deinones agrecis dictos aiunt. quasi demõ¬
nas. id est ꝑitos. ac rerũ scios. Presciunt eniͣ
futura multa. unde et solent responsa aliqͣ
dare. In est enun illis cognicio rerũ plusquã
infirmitati humane. partim subtiliori sen¬
sus acumine: partim exꝑientia longissime
uite. partim ꝑ dĩ uissũ angli̾ca reuelatione.

Expanded text:
s honores exhiberi : uel iubet uel cupit, ita pia humilitas uel hominum uel angelorum sanctorum haec sibi oblata recusauit et, cui debetur ostendit. Idolum autem est simulacrum quod humana effigie factum et consecratum est, iuxta vocabuli interpretationem. Εἶδος enim Graece formam sonat, et ab eo per diminutionem idolum deductum aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum sedici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignorantes Graece inperite dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divini nominis invexit. Daemonas a Graecis dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione.
Abbreviated transcription (Latin):
asaNi ex pagis atheniensiũ ganis .x.¬
dicti ubi exorti sunt. Ibi enĩ in locis a¬
grestib et pagis. gentiles lucos idolaq statu¬
crunt. et afali inicio uocabulum pagani sorti¬
ti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt.ct uoi¬
dum crediderunt. Dicti autẽ gentiles qrta si
ut fuerunt genitirid est sieut in carne dͥesen¬
derunt. sub peccato scilicet idolis seruientes.
et necdum regenerati. proinde regenerat ꝑ¬
inde gentiles pͥmitus nuncupant᷑. Ipsi dici¬
tiles. E dinos enim grece gens dicit᷑. Post fide
autẽ non debere uocari gentes. siue gentiles:
cos qͥ exgentib credunt. sicut post ficitm.
iam non pot̃  dici uideus. testante pau
tes essetis hoc est infideles. Apostatȩ dicunt᷑
qui post baptisinũ xp̃i susceptũ ad idolorũ
cultũ et sacrificiorũ contaminationẽ reuer

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde gentiles primitus nuncupantur: ipsi dicutiles, ἔθνος enim Graece gens dicitur. 4. Post fidem autem non debent vocari gentes, sive gentiles, hi qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici jam non potest Judaeus, testante Paulniam cum gentes essetis, hoc est, infideles. 5. Apostatae dicuntur qui, post baptismum Christi susceptum ad idolorum, cultum et sacrificio
Abbreviated transcription (Latin):
loco temporiq conueniens. necessaria.
utił. manifesta quoq. ne aliquid ꝑ obscu¬
ritatẽ. incaptionẽ contineat. nullo pͥua¬
to commodo. sed ꝓconniuni ciuiũ utili¬
tate conscripta: De sententia:¬
ententia ẽ dictum inꝑsonale. ut ob¬
sequium amicos. ueritas odium
parit: Huic si ꝑsona fuerit ad iecta. eri¬
an erit. ita. offendit achilles agam̃ nonĩ¬
ẽ. uera dicendo metrofanes ꝓ meruit
cia ꝑsona adicit᷑. sit crian: Si detͣhit᷑.
atascheua ẽ confirmatio ꝓpositȩ
rei: Anascheua aũt. contraria suꝑ
riori ẽ. Re uincit enĩ. ñ fuisse. aut ñẽt̃
qđ natũ. aut factum. aut dictum essẽ.¬
ꝓponit᷑. Ut siquis chimeram neget eẽ.
aut fuisse confirmet: Int̾ hec ⁊ thesin.
hoc int̃ ex̃. qđ thesis quamuis ⁊ ipsa ha¬
beat disputacionẽ. inutramq partem
tam̃ incertȩ rei quasi quedã deliberatio
uł coartatio ẽ: Cathacheuȩ aut̃.⁊ anasche¬
uȩ. inhis rebus quȩ ueri similes ñsum.¬

Expanded text:
loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. DE INSTIententia est dictum impersonale, ut obsequium amicos, veritas odium parit. Huic si an erit, ita: ‘offendit Achilles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruittie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, site rei, sed anasceva contrarium est huic: revincit enim non fuisse aut non esse quod natum aut factum aut dictum esse proponitur; ut si quis Chimeram neget fuisse, aut fuisse cohoc interest, quod thesis, quamvis et ipsa habeat disputationem in utramque partem, tamen incerte rei quasi quedam deliberatio vel cohortatio est. Catasceva autem et anasceva, in his rebus que verisimiles n
Abbreviated transcription (Latin):
telina: Et enĩ si mecum patria mea.
que mͥ uita mea multo est carior. loqͤ
mina. uł arbores loquentes inducimꝰ.
ꝑsonã imponentes rei que ñhabet na¬
curam loquenãi. qđ ⁊ tragediis usi tan¬
tum ẽ. ⁊ in orationibus frequentissime

Expanded text:
a: etenim si mecum patria, quae mihi vita mea multo est carior, si mina et arbores loquentes inducimus, personam imponentes rei, que non habet naturam loquendi; quod et tragedis usitatum est et in orationibus frequentissime
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo. siue lex nonscripta Namlex
alegendo uocata. quia scripta est. Mos
aut̃. longa consuetud̃o ẽ. de moribꝰ
tracta tantũdẽ Consuetudo aut̃ est. ius
quoddam moribus institutũ. qđ ꝑlege
suscipit᷑ Cũ deficit lex: nec disfẽrt. scrip¬
tura an ratione consistit. quãdo ilegẽ
racio con m̃dat. Porro siratione lex cõ¬
stat. lex erit om̃e iam qđ racione consti¬
terit. dum taxat. qđ rerigioni cõgruat.
qđ disciplinȩ conueniat. qđ saluti ꝓfici¬
at. Uocata aũt̃ consuetudo. qͥa in cͥon¬
muniẽ usu: Omnĩs aũt lex. aut ꝑmittit
aliquid. ut uir fortis petat p̃mium.
aut uetat. ut saerarum uirginũ nup¬
tias nulli pet̾ẽ liceat. aut punit. ut qui
cedẽ fecerit. capite plectat᷑. facte sũt aũt
audacia. tutaq sit int̃ improbos in no¬
centia. ⁊ in ipsis imꝓbis formidato suppli¬
eio. refrenet᷑ nocendi facultas Legis enĩ¬

Expanded text:
consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, qOmnis autem lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premiaudacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultas. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
qui constat ex m̃bris quatuor. Prima
ꝓpositione. Secũda ad sumptione. ⁊ una
ꝓpositionis siue ad sumptionis cõiunct᷑a.
t̾eia ꝓbatione & conclusione Quĩq ꝑtitꝰ
itaq ẽ. qui constat ex m̃bris quinq id ẽ
pͥma ꝓpositione. Scd̾a eius ꝓbatione. Tercia
assũptione. Quarta eius ꝓbatione. Num¬
ta conclusione. Hine cicero ita facit in
tratio genera sunt causarum: Non posst̃
recte partes alicuius generis cause puta¬
ri. Eadẽ enĩ res. alii gemis. alii pars ẽẽ.
potest eidem genꝰ ⁊ pars ñpotest. uł ce¬
tera. quousq sillogisini huiis menbia
claudant᷑. De lege
Lex est constitucio popłi. quã maiores
natu. cũ plebibꝰ sanxerunt: Nam qͦđ rex.
uł mꝑator. edicit. constitutio. uel edictũ
uocat᷑. Institucio ęquitatis duplex est.
Nunc in legibus nunc in moribus. Int̃
legem aũt et mores hoc int̃ est. qđ lex
scripta est. Mos uͦ est uetustate ꝓbata

Expanded text:
qui constat ex membris quatuor: prima qui constat ex membris quatuor: prima propositione, secunda assumptione, et una propositionis sive assumptionis conjuncta; tertia probationeitaque est, qui constat ex membris quinque, id est prima propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in tratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudantur. § 10 De lege. Lex est constitutio populi, quam maiores natu cum plebibus sancierunt. Nam quod Rex vel Imperator edicit, constitutio vel edictum vocatur. Institutio aequitatis duplex est, nunc in legibus, nunc in moribus. Inter legem autem et mores hoc interest, quod lex scripta; mos est vetustate probata
Abbreviated transcription (Latin):
que argumenta sunt. colliguntur. sicut
sicero ait. ꝓmilone. qũe igit᷑ eum gr̃a uo¬
luit: hunc uoluit cum aliquors querela:
quẽ iure. quẽ loco. quẽ tempore ñ est
ausus: hunc miniuria. alieno tempore.
cum pieulo capitis ñdubitauit occidere:
Pret̾ea scđm uictorinum. enthimema¬
chis ẽ. altera diffimcio. ex sola ꝓpositione.
sic̃ iam dictum ẽ. que ita constat: Sitem¬
pestas uitanda est. ñ ẽ nauigacio requi-¬
renda. ex sola ad sumptione. ut est illud
Si inimicus est: occidit. Iniicꝰ aut. Et
quia illi de est conclusio. enthimema uo¬
catur Sequit᷑ epicherema. descendens
derationacione. lacior. ⁊ executior rechori
cis sillogisinis. latitudine distans ⁊ ꝓduc¬
tone sermonis. adialeticis sillogismis:
ꝓpt̃ qd rethoribus dat᷑. Hic aut̃ constat
citus epichirematicus sillogisimnus ẽ. qui
constat m̃bris tribus. idẽ ꝓpositione. ad
sumptione. cõclusione Quadriꝑtitus ẽ.

Expanded text:
quae argumentata sunt colliguntur, sicut ait quae argumentata sunt colliguntur, sicut ait Cicero pro Milone41: 'Quem igitur cum gratia noluit, hunc voluit cum aliquorum querella. Quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus: hunc iniuria, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitavit occidere'. Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio ex sola propositione, sicut iam dictum est, quae ita constat: Si tempestas vitanda est, non est navigatio requirenda. Ex sola adsumptione, ut eSi inimicus est, occidit; inimicus autem est. Et quia illi deest conclusio, enthymema vocatur. 16. Sequitur epicherema, descendens de ratiocinatione, latior cis syllogismis, latitudine distans et productione sermonis a dialecticis syllogismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem constat uepertitus. Tripertitus epichirematicus syllogismus est, qui constat sumptione, conclusione. Quadripartitus est
Abbreviated transcription (Latin):
candum est: Ratiocinationis modisũt
duo: Primꝰ entimema. qui ẽ inꝑfectus
sillogismꝰ. atq rethoricꝰ. Scd̃s epicherema.
quiest in rethoricꝰ. & latior. sillogisinus:
Enthumemathis m̃bra sunt quinq Pri
mum conuincibile. Scd̃m ostentabile.
Tercium sententiale. Quartum exempla¬
bile. Quintum collectiuũ Conuincibile
ẽ. qđ euidenti ratione conuincitur. sic̃
fecit cicero ꝓmilone: eius igit᷑ mortis
sedetis ultores. criiꝰ uitã sipotestis. ꝑ uos
restitui posse nolitis:. Ostentabile ẽ. qđ
certa rei de monstracione construngit.
sicut eicero. incatilena. hic tam̃ uiuit.
quin umo etiam insenatu uenit:
Sententiale ẽ. qđ sentencia generalis ad¬
dicit. ut apud terentium: obsequium
amicos. ueritas odium parit. Exem¬
plabile est. qđ alicuius exempli comꝑ¬
atione. euentum simile conminatur:
Sicut sicero inphilipicis: Te miroranto¬
iii. quor exenpla iitaris. eoꝵ exitus
ñ ꝑmiteseere. Collectu ũi ẽ. cum inunũ

Expanded text:
batur. Ratiocinationis modi sunt duo. Primus enthymema, qui est inperfectus syllogismus atque rhetoricus. Secundus epichirema, qui est inrhetoricus et latior syllogismus. Enthymema mum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum collectivum. Convincibile est, quod evidenti ratione convincitur, sicut fecit Cicero pro Milone79: 'Eius igitur mortis sedetis ultores, cuius vitam si putetis per vos restitui posse, nolitis'. Ostentabile est, quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cicero in Catilina1, 2: 'Hic tamen vivit, immo etiam in senatum venit'. Sententiale est, quod sententia generalis adducit, ut apud TerentiumAndr. 68: Obsequium amicos, veritas odium parit. Exemplabile est, quod alicuius exempli conparatione eventum simile conminatur, sicut Cicero in Philippicis2, 1: 'Te miror, Antoni, quorum exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere'. Collectivum est, cum in unum
Abbreviated transcription (Latin):
dendum ẽẽ. ueterũ auctoritate. aut
fabulis fidem ñ habend̾am ẽẽ. dicamus.
Et ad id postremũ manascheua requi¬
ramus. nequid̃ aliud significare uolu¬
erunt. quia ista finxerunt. ut scillam.
ñ marinã. sed maritimã feminã. nec
succinctã canibꝰ. sed rapacem aliquam
ninhospitalẽ uenientibus extitisse

Expanded text:
dendum esse veterum auctoritati, aut dendum esse veterum auctoritati, aut fabulis fidem non habendam esse dicamus. 6. Et ad id postremum in anasceve reramus, ne quid aliud significare voluerunt, qui ista finxerunt; ut Scillam non marinam, sed maritimam feminam; nec succinctam canibus, sed rapacem aliquam et inhospitalem venientibus extitisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Anascheue pͥma di uisio ẽ. in conuenens
⁊m̃dacnum: In conuementis species sũt.
qđ inhonestum ẽ.⁊ qđ in utile: item in¬
honestum tractat᷑. aut inditis aut in
factis: Indictis. ut siquis indecora ⁊ ñ res¬
pondentia auctoritate dxise dicatur:
Uelud si aliquis infamet catonẽ illum
censorium. iuuentutẽ illam. aut ne¬
quiciam & luxuriam coartatũ. In fac¬
tis. ut siquis ab horrens aliqͥa ascĩmonia
i nomine suo fecisse dicat᷑. ut ẽ fabula
de ad ulterio martis ⁊ ueneris Menda¬
cium tres habet species. In credibile qđ
factum ñ eẽ. credat᷑. ut ad olescentem¬
qui de siculo littore in gredientes asfri¬
cam clastes uiderit. Inpossibile ẽ. ut clo¬
dius insidias miloni fecerit. ⁊ idem occi¬
sus sit amilone: Contrariũ ẽ. Namsi in¬
sidias fecit. oocidit:. Occisus ẽ. ñ fecit iu¬
fidias Hȩc distributio in cont̾rium re¬
formata. chatascheuȩ ꝓderit: Oportebit
cam̃ pͥncipia sic ordin̾are. ut aut cre¬

Expanded text:
scevae prima divisio est, in inconveniens, et mendacium. Inconvenientis species sunt: quod inhonestum est et quod inutile. Item inhonestum tractatur, aut in dictis, aut in factis. In dictis, ut si quis indecora et non respondentia auctoritati dixisse dicatur, velut si aliquis infamet Catonem illum Censorium juventutem ad nequitiam et luxuriam cohortatum. 4. 87 In factis, ut si quis abhorrens aliquid a sanctimonia et nomine suo fecisse dicatur, ut est fabula de adulterio Martis et Veneris. Mendacium autem tres habet species: incredibile, quod factum non esse credatur, ut adolescentem de Siculo littore egredientes Africa classes videre. 5. Impossibile est: « ut Clodius insidias Miloni fecerit, et idem occisus sit a Milone. » Contrarium est: « Nam si insidias fecit, occidit. Occisus est, non fecit insidias. » Haec distributio in contrarium reformata catascevae proderit. Oportebit tamen principia sic ordinare, ut aut cre
Abbreviated transcription (Latin):
Inductio ⁊ ratiocinacio: In ductionis m̃bra
sunt tria Prima ꝓposicio. Soda inlatio.
quȩ ad sumptio dicit᷑. Tercia conclusio
Inductio ẽ. que rebus indubiis captat as¬
sensionẽ eius. eui insticuta est. siue int̾
philosophos. siue int̾ rethores. siue inter
sermocinantes: ꝓposicio inductionis ẽ.
que si militudi nes concedendȩ rei. neces¬
sario umiꝰ inducit. aut plurimum: In la¬
cio inductionis est. quȩ & ad sumpcio di¬
ct᷑. quȩ rẽ de qua contendit᷑. ⁊ cuiꝰ causȩ
cessionẽ inlationis confirmat. aut quid
exea conficiatur declarat: Raciocinatio
est oratio. qua iã de quo est questio. com
tur m̃tis conceptio. quã imꝑfectum sil¬
logismum solent artigrafi nuncupare:¬
Nam induabus partibus eius argum̃ti
forma consistit. Quando id qđ ad fidem
ꝑtinet faciendum. utit᷑ sillogismoꝵ lege
p̃terita. ut est ullud sitempestas uitanda

Expanded text:
inductio, et ratiocinatio. Inductionis inductio, et ratiocinatio. Inductionis sunt tria: prima propositio, secunda inlatio, quae et adsumptio dicitur, tertia conclusio. Inductio est, quae rebus non dubiis captat adsensionem eius, cum instituta est, sive inter philosophos, sive inter rhetores, sive inter sermocinantes. Propositio inductionis est, quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Inlatio inductionis est, quae et adsumptio dicitur, quae rem, de qua contenditur, et cuius caucessionem illationis confirmat, aut quid ex ea conficiatur declarat. Ratiocinatio est oratio, qua id de quo est questio comtur mentis conceptio, quam imperfectum syllogismum solent artigraNam in duabus partibus eius argumenti forma consistit, quando id, quod ad fidem pertinet faciendam, utitur, syllogismorum lege praeterita, ut est illud: 'Si tempestas vitanda
Abbreviated transcription (Latin):
aut tardi auditores sunt. aut disficilior ibꝰ
ad cognoscentũ negociũ. causa cernit᷑ im¬
Sillogismꝰ grecȩ. latine arguiñtatio appe¬
latui: Argumentacio aut̃ dicta ẽ. qua¬
si argutȩ m̃tis oratio. qua inuentum ꝓbabi¬
lȩ ex sequim᷑ Si lbogisinus igit᷑ ẽ. ꝓpositio¬
nis ⁊ assumptionis confirmationisq ex¬
treia conclusio. aut exambigentis incer¬
to. aut ex fiducia conꝓbantis: Constat enĩi
tribus partibus. ꝓpositione. assũptione.
conclusione: Propositione. ut puta id¬
qđ bonũ ẽ. turpem usum habere ñ pocest
Consentit audiens assũpnit ille Pecuma
turpẽ usũ habet Concludit᷑. Ergo pecu¬
nia bonũ ñẽ: Sillogisinis ꝯutẽ ñ solum
rethores. sed maxime dialecici utuntur.
licet a płs sepe ꝓponat. assumat. confirmat
atq concludat. que ut diximus. ꝓpriȩ artis
dialecticȩ &. rethorice sunt: Sillogisioꝵ
apud rethores. pͥncipalia genera duosunt.

Expanded text:
aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur im1. Syllogismus Graece, Latine argumentatio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inventum probabile exsequimur. Syllogismus igitur est propositionis, et assumptionis, confirmationisque extrema conclusio, aut ex ambigentis incerto, aut ex fiducia comprobantis. 2. Constat enim tribus partibus: propositione, assumptione, conclusione. Propositione, ut puta: Quod bonum est, turpem usum habere non potest. Consentit audiens; assumit ille: Pecunia turpem usum habet; concluditur: Ergo pecunia bonum non est. 3. Syllogismis autem non solum rhetores, sed maxime dialectici utuntur, licet Apostolus saepe proponat, assumat, confirmet, atque concludat, quae, ut diximus, propria artis dialecticae, atque rhetoricae sunt. 4. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Quarta. finẽ tocius orationis cõ¬
plectit᷑. Incoandum ẽ itaq talit̾. ut
beni uolũ. docibilem uł ad tentum au¬
ditorẽ faciam᷑ Bemuolũ p̃cando. Doci¬
bilem instruendo Ad tentum excitan¬
do: Narrandum ẽ. ita ut breuiter atq
apte loquam᷑: Argum̃tandum est. ita.
ut pͥmũ nra firmemꝰ. de hinc ad u̾sa cõ¬
fringamꝰ Concludendum ita. ut cõcite¬
mͥ animos audientis. in plere que dicimꝰ:
pecies De qͥnq modis causarum.
Icausarum sunt qumq idẽ hones¬
tũ. admirabile. humile. anceps obeurũ
honestum cause genus ẽ. cui statim sine
oratione nr̃a. fauet animꝰ auditoris. Admi¬
rabile. eo qđ est alienat᷑ animꝰ. eorum qͥ
audituri sunt: Humile est. qđ negligitur
abauditore: Anceps ẽ. inquo. aut iudica
cio dubia est. aut causa honestatis ⁊ turpi¬
tudinis particeps. ut benuolum bemuo¬
lencia pariat offensum. obscurum. inquo

Expanded text:
facit, quarta finem totius orationis confacit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus; concludendum ita, ut concitemus animos aus. § 8 De quinque modis causarum. Species causarum sunt quinque: id est honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris. Admirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt. Humile est, quod neclegitur ab auditore. Anceps est, in quo aut iudicatio dubia est, aut causa honestitatis et turpitudinis particeps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscurum, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
translationẽ legalibus statutis ad plicauit:
controuersia iuxta ciceronem. aut
simplex ẽ.aut iuncta & siuncta erit.
considerandũ ẽ. utrũ expluribus ques¬
tionibus iunct᷑a sit. an ex aliqua comꝑ¬
atione: Controuersia. simplex est. que
absolutam continet unã questionẽ. hoc
modo: corinthiis belum indicamꝰ. anñ
Iuncta ẽ ex pluribꝰ questionibꝰ. inqua
plura querunt᷑. hoc pacto. Utrũ harta¬
go dir uat᷑.an kar taginensibꝰ reddat᷑.
an eo colonia deducat᷑. excomꝑatione.¬
utrum pocius. aut quid potissimum
querit᷑. ad hunc modũ. utrũ excercit᷑
inmacedoniã cõtͣ philippum mitat᷑.
quis socius sit auxilio. An teneat᷑ inita¬
lia: ut quam maxime contͣ annibalẽ
copiȩ sint: De quatuor. partibꝰ orationis
artes oracionis in rethorica arte.
quatuor sunt. Exordium. Narratio.
argum̃tacio. conclusio. Harũ pͥma. au¬
ãnoris animũ ꝓuocat Scd̃a. res gestas
ex plicat. Tercia. fidem ad sercionibus

Expanded text:
translationem legalibus statubus adplicavit. §pertita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem, hoc modo: 'Corinthiis bellum indicamus an non?' Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto: utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur. Ex compautrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint? De quattuor partibus orationis . Partes orationis in Rhetorica arte quattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua uisibilia hȩc elementa formata sunt.
unde et eius diriuatione uocabulũ accepe¬
rut. Hanc ylen latini mat̾iam appellaue¬
runt. ideo quia omne informe unde aliquid
faciendum ẽ. semꝑ mat̾ia nuncupatur. Pro¬
inde et eam poete siluã nominauerunt. nec
in congrue q mat̾iȩ siluarũ sunt. Gi reci aũ
elementa. icioixi a. nuncupant. eo quods
societatis concordia et cõmunione quadũ
conueniant. Nam sic ea inter se naturib
quadam racione iuncta dñi: mͦ originem
abigne repetent usq ad terrã. mͦ a terraus¬
q adignẽ. ut ignis quidẽ in aera dẽsescat. at
in aquã denset᷑. aqua in terrã crassescat rir
susq terra diluat᷑ in aquã. aqua rarescati
aere. aer in ignem extenuetur. Qua ꝓpter
omnia elementa omnib inesse. s unumqãs
eorum ex eo quod amplius habet accepisse
uocabulũ. Sunt autẽ diuina ꝓuidentia
ꝓprus animantib distributa. Nlam celun

Expanded text:
ex qua visibilia haec elementa formata sunt; ex qua visibilia haec elementa formata sunt; unde, et ex ejus derivatione vocabulum acceperunt. Hanc hylen Latini materiam appellaverunt, ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncupatur. Proinde et eam poetae silvam nominaverunt. Nec incongrue, quia materiae silvarum sunt. 109 2. Graeci autem elementa στοιχεῖα nuncupant eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant, nam sic ea inter se naturali quadam ratione juncta dicuntur, modo originem ab igne repetentes usque ad terram, modo a terra usque ad ignem, ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam dsusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aerem, aer in ignem extenuetur. Quapropter omnia elementa omnibus inesse: sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse vocabulum. Sunt autem divina Providentia propriis minutis distributa. Nam coelum