comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emporibus diocletiani &r
maximiani crudelita¬
te eorum exigente  de¬
ficere cepit. et discedere pene uni¬
uersus orbis a rõmanorũ potesta¬
te. Int̾ multos aut himorũ reg¬
num discessit. p̾sidente eis floro
rege strenuissimo. Qui florus
patre suo aumaro nomine. no¬
uiter uiam uniu̾se carnis ingͦsso
regnum adeptus est. cum .xxͥ.
eẽt annorum. Habebat aũt isdẽ
florus duos frẽs minores se mar¬
tinum et aumarũ. Duxit autẽ
sepedictus florus uxorẽ puellã
pulcherrimã brichildem nomi¬
ne filiam chut regis saxonum.
ex qua genuit tres filios. pͥmo¬
genitum florũ beati marcini
turonensis genitorem. Secundũ
hilgrinũ. Cercium aumarum.
Secundus siquidem hilgͥnus:
quatuor filios genuit. clemen¬
tem. pͥmum. letum. et theodoꝵ.
Tercius autem: tres genuit. gau¬
dentem. quiriacũ. et in nocentiũ.
florus siquidem cũ regno suo fe¬
re ꝑ decem annos feliciter poti¬
retur: a maximiano agreditur.
Qui fere ꝑ tref annos laborans.

Expanded text:
emporibus Diocletiani et Maximiani, crudelitate eorum exigente, deficere coepit et discedere pene universus orbis a Romanorum potestate: inter multos autem Hunnorum regnum discessit, praesidente eis Floro rege strenuissimo. Qui Florus, patre suo Amnaro nomine noviter viam universae carnis ingresso, regnum adeptus est, cum viginti esset annorum. Habebat autem idem Florus duos fratres minores se, Martinum et Amnarum. Duxit autem praedictus Florus uxorem puellam pulcherrimam, Brichildem nomine, filiam Chut regis Saxonum, ex qua genuit tres filios: primogenitum Florum, beati Martini Turonensis genitorem; secundum Hilgrinum; tertium Amnarum. Secundus siquidem Hilgrinus quatuor filios genuit, Clementem, Primum, Laetum, et Theodorum. Tertius autem Amnarus tres genuit, Gaudentem, Quiriacum et Innocentium. Florus igitur cum regno suo fere per decem annos feliciter potiretur, a Maximiano aggreditur. Qui fere per tres annos laborans,
Abbreviated transcription (Latin):
constantii a beato paulo constanti
martinꝰ est uocatꝰ. Nlatus est aũt¬
rus autẽ antiquiis senio confectꝰ.
diẽ clausit extremũ. T̃erram
suã pͥmogenito suo dimisit. et
duos frẽs iuuenes: in manu eius
reliquit. Qui mortuo patre ter¬
ram uirilit̾ rexit. et frẽs suos cũ
filiabus nobilissimoꝵ pagi hu¬
norũ copulauit. Ex quibus pͥmo¬
genitus suus ilgrinꝰ uidelicet

Expanded text:
Constantii a beato Paulo ConstantinMartinus est vocatus. Venerabilis autrus autem antiquus senio confectus diem clausit extremum, terram suam primogenito suo dimisit, et duos fratres juvenes in manu ejus reliquit. Qui mortuo patre terram viriliter rexit, et fratres suos cum filiabus nobilissimorum pagi Hunnorum copulavit, ex quibus primogenitus suus, Hilgrinus videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
piens. mediis flammis
totus addnm conuer¬
sus. in cubuit . Tũ uero
diuinitus igne sũmo¬
to: innoxio sibi orbe
flammarũ orabat.
Monachi autem qui ꝓ
forib erant crepitan¬
te & colluctante in¬
cendii sono. obseratas
effringunt fores: de¬
motoq igni mediis
flammis martinum
auferunt : cũ iam pe¬
nitus eẽ. consumptis
tam duturno incen¬
dio putaretur. Coe¬
terum ut uerbis meis
dñs est testis: michi
ipse referebat & non
sine gemitu fatebat᷑
in hoc sediaboli arte
deceptũ: ut excussis
esomno consiliũ non
haberet. quo ꝑfidem
& orationem periculo
repugnaret. Deniq.
tam diu circase seuis¬
se ignẽ : quam diu e¬
rumpere ostium tur¬
batus mente tempta.¬
uerit. Vbi uero auxi¬
lium crucis & oratio¬
nis arma repetisset :
medias cessissẽ flam¬
mas. seq tum sensisse
rorantes: quas male
esset expertus uren¬
tes. Vnde intelligat
quisquis haec legerit :
temptatum quidem
illo martinum peri¬
culo. sed ꝓrobatum.

Expanded text:
piens mediis flammis piens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere probatum.
Abbreviated transcription (Latin):
De in cumse martinus
cubitũ collocasset.
insuetam mollitiem
strati male blandien¬
tis horrescit. Quippe :¬
qui nuda humo uno
tantũ cilicio suꝑ iecto
occubare consueuerat.
Itaq. quasi accepta
permotus in iuria:
stramentũ omne pro¬
iecit. Casu suꝑ forna¬
culam partem paleae
illius quam remoue¬
rat aggessit : ipse ut
erat moris. nuda hu
mo lassitudine itine¬
ris urgente requieuit.
Ad mediam fere noctẽ
per interruptũ ut
supradiximus pauim̃¬
tum ig̃nis aestuans:
arescentes paleas app̃¬
hendit. Martinus som¬
no excitus. re in opina¬
ta ancipiti periculo.
& maxime ut referebat
diabolo insidiante atq.
urgente praeuentus:
tardius quã debuit ad
orationis confugit au¬
xilium. Nam erũ pere
fores cupiens. cum pes¬
sulo quod ostio obdide¬
rat. du multũq lucta¬
tus. grauissimũ circa sẽ
sensit incendiũ : ad eo
ut uestem qua indutis
erat ignis assumpserit.
Tandem inse reuersus.
non infuga. sed indñocẽ.
fidei & orationis arri¬

Expanded text:
dein, cum se Martinus dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sfidei et orationis arri
Abbreviated transcription (Latin):
to grauius ꝑ tulissen.
Vnde hoc qͦđ ad marti¬
ni infirmitate uocat᷑.
plenũ ẽ dignitatis
& głae : siquidẽ pe¬
riculo sissimo casu tem¬
ptatus euicerit. Coe¬
terũ omissum ame in
libello illo quẽ deuita
illius scripsimus. nemo
miretur : cũ ibidem
sim professus. me non
omnia illius facta com¬
plexum: quia si ꝑ seqͥ
uniersa uoluissem.
immensũ uolumen le¬
gentibus edidissem.
Neq sunt tam parua
quae gessit .: ut om̃ia
potuerint compre¬
hendi. Sed tamen
hoc dequo quȩstio in¬
cidit latere non pa¬
tiar: & rem omnem
ut gesta ẽ. referã: ne
forte in consulto hoc
quod aduituꝑationẽ
beati uiri poterat op¬
poni. praeter misisse
uideamur
um addiocesim
quandam prosolẽ¬
ni consuetudine. sicut
ep̃is uisitare eccłas
suas moris ẽ. media
fere martinus hieme¬
uenisset: mansionẽ
ei insecretario eccłae
clerici parauerunt.
Multũq ignem scabro
iam pertenui paui¬
mento subdiderunt.
lectũ ei plurimo stra¬
mine extruxerunt.

Expanded text:
to grauius pertulissent. to grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
potentẽ. rerũ obstan¬
te natura. mare gres¬
sibus super gressũ : &
instabiles aquascor¬
poreo pressisse uesti¬
gio. Sed non ideo mi¬
nor michi uidetur
gentiũ prbedicator.
quem fluctus obsor¬
buit: et post triduũ
totidemq noctes. e¬
mergente eprofun¬
do unda restituit.
Atq haud scio anpene
plus fuerit uixisse in
profundo: ansupra
maris profunda tran¬
sisse. Sed haec tuut
arbitror stulte non
legeras : aut lecta
non audieras Neq.
enim absq diuino
consilio istiusmodi e¬
xemplũ beatus euan¬
gelista sacris litteris
protulisset : nisi ut
exhis humana mens
erudiretur: naufra¬
giorũ atq serpentiũ
casus & sicut apłs re¬
fert qui nuditate. fa¬
me. latronumq peri¬
culis głatur: omnia
haec sc̃is hominibus
endũ quidem eẽ. com¬
munia. sed his toleran¬
dis atq uincendis p̾¬
cipuam semꝑ iustorũ
fuisse uirtutẽ : dum
per omnia tempta¬
menta patientes sem¬
per inuicti. tanto for¬
tius uincerent: quan¬

Expanded text:
potentem rerum obstanpotentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus endum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quan
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo. Quid ergo
quis qͥs es martinus
ideo non potens: ideo
non sc̃s: quia est peri¬
clitatus incendio:
Obeatũ: et per omnia
similem apłis etiam
in his conuitiis uirum.
Nempe hoc & lepaulo
gentiles cũ iupera
momordisset: sensisse
referuntur. Hic ho
saluũ factũ de mari.
fata uiuere non siuer̃.
At ille excussa uipera
inignem: nichil mali
patiebatur . Illi autẽ
subito casurũ: & repen¬
te moriturũ eũ puta¬
bant. Sed cũ uiderent
nichil mali continge¬
re ei  conuertentes
se dicebant eũ dm̃ eẽ.
Alioquin uel horum
exemplo. omniũ mor¬
taliũ infelicissime ꝑ¬
fidiam tuã coargue¬
re ipse debueras: ut
si tibi scandalũ moue¬
rat quod martinus
flammna ignis uide¬
batur actatus hunc
rursũ attactũ ad meri¬
ta illius & uirtutem re¬
ferres. quod circũ septꝰ
ignibus non perisset.
Agnosce enĩ miser. agno¬
sce qđ nescis: omnes
fere scõs magis insignes
periculorũ suorũ fuis¬
se uirtutibus: Video
quidem petrũ fide

Expanded text:
exemplo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq monachi ue¬
nissent: inter fabulas
iuges longumq ser¬
monem. mentio inci¬
dit libelli mei quem
deuita beati uiri mar
tini edidi: studioseq
eũ amultis legi liben¬
tissime audiebam.
nterea indicatur
michi dixisse quendã
malo sp̃ususcitatũ:
cur martinus quimor¬
tuos suscitasset. flam¬
mas domibus depulis¬
set : ipse nuper adustis
incendio. periculose
fuisset obnoxius passi¬
oni. O istũ quisquis est
miserũ. ludeorũ inuer¬
bis eius perfidiam et
dicta cognoscimus: qͥ
incruce positũ dñm
his uerbis increpabañ
Alios saluos fecit: se i¬
psũ saluũ facere non

Expanded text:
plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facer
Abbreviated transcription (Latin):
onis celebre festũ ãno ab
incarnatione dm̃ octĩgen¬
tesimo octogesimo septĩo:
a transuectione t̾cesimo
primo. ydus decembris
celebriter agi. ab ad alan¬
do archiep̾o turonensi. ⁊
a cumprouincialib epĩs
celebrata synodalis sanc¬
ciit auctoritas. que qñ
recolitur. a dauis facta
destructio. et martini re¬
.patriantis celebris ⁊ io¬
cunda a sus mẽorialis
exceptio. memoratur
Ee ig̾r o bone martine.
pie pater. pastor et patne
bona confer. noxia sub¬
moue. et orõnim iugi
instancia. gaudia nobis
uite int̾minablĩs optine.
Prestante domino nostro
ihũ xp̃o. qui cum patre ⁊

Expanded text:
onis celebre festum, anno ab onis celebre festum, anno ab Incarnatione Domini octingentesimo octogesimo septimo, a transuectione tricesimo primo Id. Decembr. celebriter agi ab Adalaudo Archiepiscopo Turonēsi, & a cōprouincialibus Episcopis celebrata Synodalis sanciuit auctoritas: quæ quando recolitur, a Danis facta destructio, & Martini repatriantis celebris & iocunda a suis memorialis Exceptio memoratur. Te igitur, o bone Martine, pie Pater, Pastor, & Patrone bona confer, noxia submoue, & orationum iugi instantia gaudia nobis vitæ interminabilis obtine. Præstante Domino nostro Iesu Christo. Qui cum Patre &
Abbreviated transcription (Latin):
Ngresso itaq beato¬
archip̾sule mͣrtino
proprie parrochie fines.
mirũ in modũ res ĩanima¬
te et insensibiles. pastoris
sui sentientes aduentum:
grata cõgratulacõis sue
signa p̾tendũt. Umu̾se
siquidẽ arbores ⁊ fructecta
tempore brumali. repugnͣ
curritur: et omins serus
indifferenter. desiderato diu
dño suo letabũdus occur¬
rens: lacrimis qͣs gaudiũ
extorserat. ꝑfũditur. Abe¬
piscopis siquidẽ ⁊ abbatib.
a clero et uirginibz. a pplĩs
et baronib. a pueris etiam
et semb. in eccliãm suam
cum cereis et crutib. cũ
hymins et laudibz. glosus
antistes gloriose deducitur:
et in ꝓprie sedis pristino
gradu cum debito honore
et sũma reuerẽtia: collo¬
catur. Hec est ig̃r głosa¬
et solennis exceptio. qua¬
a deo archip̾sul turonẽsis.
martinus ab exilio reuer¬
tens. ab alumpnis suis
officiose excipitur: et in¬
propria ut dictum est se
de residens. onmi petenti
se ut sui moris est pli̾mũ
suffragatur. Hoc excepti¬

Expanded text:
ngresso itaque beatoarchipraesule Martino propriae parochiae fines, mirum in modum res inanimatae et insensibiles, pastoris sui sentientes adventum, grata congratulationis suae signa praetendunt. Universae siquidem arbores, et fruteta tempore brumali, repugcurritur, et omnis sexus indifferenter desiderato diu Domino suo laetabundus occurrens, lacrymis, quas gaudium extorserat, perfunditur. Ab episcopis siquidem et abbatibus, a clero et virginibus, a populis et baronibus, a pueris etiam et senibus in ecclesiam suam cum cereis et crucibus, cum hymnis et laudibus gloriosus antistes gloriose deducitur, et in propriae sedis pristino gradu cum debito honore et summa reverentia collocatur. Haec est igitur gloriosa, solemnisque exceptio, qua archipraesul Turonensis Martinus ab exsilio revertens ab alumnis suis Martini diuitis Castrinopropria, ut dictde residens, omni petenti se, vt sui moris est, plurimum suffragatur. Hoc excepti
Abbreviated transcription (Latin):
ad sancti suffragia promerenila
occurreret. Adeo fideli uiro pro¬
positum erat. Pro more gͥ aliqͣn¬
do uenerat. Cum subito posito
in oratione negocium periculo¬
sum satis ꝑculit euis memoriã.
Mutuo si quidem sexaginta milia¬
solidorum ĩ patria sua a quodã
burgense acceꝑat. sub fidei sue
sacramento sclt. int̾positis simul
fideiussoribus multis. et tunc
euisdem reddende pecunie dies
condictus instabat. Quid face¬
ret: Si enim more auium ꝑ¬
nicibus alis euolare posset.
nec sic quidem ad prefixum
poterat occurrere diem. Qd̃
gͥ solum sͥ restabat a il martini
suffragia poscenda. totus conuer¬
titur. illum uotis. illum exorat
gemitibis. ut in tanta necessita¬
te constituto subueniat. ne scili¬
cet qui sese et sua negocia ob erꝰ

Expanded text:
ad sancti suffragia promerenda ad sancti suffragia promerenda occurreret. Adeo fideli viro propositum erat! Pro more igitur aliquando venerat, cum subito posito in oratione negotium periculosum satis perculit ejus memoriam. Mutuo siquidem sexaginta solidorum millia in patria sua a quodam Burgense acceperat, sub fidei suae sacramento scilicet, interpositis simul fideijussoribus multis, et tunc ejusdem reddendae pecuniae dies condictus instabat. Quid faceret? Si enim more avium pernicibus alis evolare posset, nec sic quidem ad praefixum poterat occurrere diem. Quod igitur solum sibi restabat, ad Martini suffragia poscenda totus convertitur. Illum votis, illum exorat gemitibus ut in tanta necessitate constituto subveniat; ne scilicet, qui sese et sua negotia ob e
Abbreviated transcription (Latin):
ro. pcipulisq attestantib celebrauit.
Quibus rite ꝑfectis lecus & incolu-¬
mis remeauit ad ꝓpria. S non ingͣ¬
tus uel sancti beneficio uel concano¬
nicorum suorum obseqͥo. ipsi scõ uestes
sericas p̃ciosas. uasaq aurea uelar¬
gentea. quibus hodieq deo et scõ
inibi ministratur. transmisit. sin¬
gulisq canonicis singła donaria de¬
stinauit. Neq hoc uisum est ei satis.
Processu itaq temporis in diocesi
sua eccłiam in honore beati marti¬
ni construxit. quam tantis redditib
cumulauit: ut qͥnquaginta canoni¬
ci in eo deo et sanctissimo martino
deseruientes abundantisimis sũp¬
tibus sustententur
archisius de monte ferrato
cerat. ut annis singłis ad diem fe¬
stum beati martini: tumulum eiꝰ
sacͦ scm̃ expeteret. Non eum itiñis
longitudo uel asꝑitas. ñ int̾ iacẽ¬
tium hostium insidie. ñ bellor
frequens incursio. ñ deniq ulla
poterant unpedire negocia. qͥn

Expanded text:
ro populisque astantibus celebravit. ro populisque astantibus celebravit. Quibus rite perfectis, laetus et incolumis remeavit ad propria. Sed non ingratus, vel sancti beneficio vel canonicorum suorum obsequio, ipsi sancto vestes sericas pretiosas vasaque aurea et argentea, quibus hodieque Domino et sancto inibi ministratur, transmisit singulisque canonicis singula donaria destinavit. Neque hoc visum est ei satis. Processu itaque temporis in dioecesi sua ecclesiam in honore beati Martini construxit, quam tantis redditibus cumulavit ut quinquaginta canonici in ea Deo et sancto Martino deservientes abundantissimis sumptibus sustententur. II. Marchisius de Monteferrato,cerat ut annis singulis ad diem festum beati Martini, tumulum ejus sacrosanctum expeteret. Non enim itineris longitudo et asperitas, non interjacentium hostium insidiae, non bellorum frequens incursio, non denique ulla poterant impedire negotia quin
Abbreviated transcription (Latin):
more inpaciens desiderium est ac¬
censis luminaribus preeuntem
secuntur. Inq capitulum eccłie sub¬
stiterunt. Tunc uero resoluunt fas¬
cias quibus ut mos est illigabatur.
pullosq quos sero morbo uelud ĩ¬
saciabili belue obiecerant. intactos
repperiunt. Carnem subcreuisse
reliqͣm in nullo humiliorem nec
ab ea differre pret̾ qd̾ li neola que¬
dam rubicunda uice cicatͥcis alteru¬
tram diuidebat. Quid moror: Ela¬
mor mirantium si mul et gauden¬
tium ad astra substollitur. Canonici
qui matutinos ẏmnos ꝓ sollempni
more decantabant. exciti uocibus
accurrunt. Remq dignam satis mi-¬
raculo oculis comꝓbantes neminem
scorum signorum efficatia compara¬
bilem martino ꝓtestabantur. Pul¬
santur gͥ signa. te diñ laudamus
alacrit᷑ decantatur. Mane dato cõ¬
uentus clericorum in capitulum
conuocatur. Iussione martini accep¬
ta. ep̃m sanatum concanonicum
faciunt. Qui et eodem die ut sibi
sanctus iusserat dnĩcam missam. cle¬

Expanded text:
morae impatiens desiderium est acmorae impatiens desiderium est accensis luminaribus praeeuntem sequuntur, inque capitulo ecclesiae substiterunt. Tunc vero resolvunt fascias quibus, ut mos est, ligabatur, pullosque quos sero morbo velut insatiabili belluae objecerant intactos reperiunt, carnem subcrevisse reliqua in nullo humiliorem inveniunt, nec ab ea differre praeter quod lineola quaedam rubicunda hinc cicatricis alterutram dividebat. Quid moror? Clamor mirantium simul et gaudentium ad astra sustollitur. Canonici, qui matutinos hymnos pro solemni more decantabant, exciti vocibus accurrunt, remque dignam satis miraculo oculis comprobantes, neminem sanctorum signorum efficacia comparabilem Martino protestabantur. Pulsantur igitur signa, Te Deum laudamus alacriter decantatur. Mane dato conventus canonicorum in capitulum convocatur: Jussione Martini accepta, episcopum sanatum canonicum faciunt; qui et eodem die, ut sibi sanctus jusserat, Dominicam missam cle
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ precibus meis adeptus es sos¬
pitatem. Dices etiam eis ex pre¬
cepto meo. quatinus huius eccłie
mee canonicũ faciant. In testi¬
nonium autẽ głie xp̃i. et tue
sanitatis p̃cipio. ut missam maiorẽ
hodie cantes. quo populus uniuer¬
sus qui tuam insanabilem noue¬
rat egritudinem uiso te sospite
in misse cẽbratione. et dominum
głificent. et de nostra int̃cessi one
fiducialius presumant. Hiis dictiᷤ.
morbi locum baculi pastoris cris¬
pide uisus est tetigisse. Ad cuius
tactum et uisio disparuit. et sõp¬
nus recessit. Excitus ep̃c. exꝑien¬
tie causa. loco uulneris manum
apponit. At ministri eius qui por ꝓpe
excubabant timentes tactu pruri-¬
ginem irritare prohibebant eũ.
Quibus ile. Nolite inquit time¬
re. Domnus martinus enint me sa-¬
nitati reddidit. Quibus excitan¬
tibus ne forte ꝑ sompnium loque¬
retur: accendite in quit lucernas.
uenite et uidete locum ubi fue¬
rat morbus. Illi dicto cicius. nam

Expanded text:
quia precibus meis adeptus es saquia precibus meis adeptus es sanitatem: Dices etiam eis ex praecepto meo quatenus te hujus ecclesiae meae canonicum faciant. In testimonium autem gloriae Christi et tuae sanitatis praecipio ut missam majorem hodie cantes, quo populus universus qui tuam noverat insanabilem aegritudinem, viso te sospite in missae celebratione, et Deum glorificet, et de nostra intercessione fiducialius praesumat. His dictis morbi locum baculi pastoralis cuspide visus est tetigisse. Ad cujus tactum et visio disparuit, et somnus recessit. Excitatus episcopus experientiae causa loco vulneris manum apponit. At ministri ejus, qui prope excubabant, timentes tactu pruriginem irritare, prohibebant eum. Quibus ille: Nolite, inquit, timere. Domnus enim Martinus me sanitati restituit. Quibus excitantibus ne forte per somnium loqueretur, Accendite, inquit, lucernas, venite et videte locum ubi fuerat morbus. Illi dicto citius nam
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse uero non dieb non noctibus
a lacrimis et oratione cessabat. Sep¬
tima demum nocte oratione conti¬
nua. et doloris fatigatus acerbita¬
te. ut erat ante sacro sanctum tu¬
mulum prostratus paululum
obdormiuit. Cum ecce signipotẽs
martinus pontificali decoratus in-¬
fula ei uisus est astitisse. Quẽ ut
patrẽ filius. ut discipulus precep¬
torem. sanctus bricius sequebat᷑.
et ipse tam̃: episcopaliter redimi¬
tus. Ad quẽ ita martinus. Quid
frater brici: Iustum ne tibi ui¬
detur. ut eger hic optatam re.¬
cipiat sanitatem. qui tam deuotꝰ
ex tam longis partib. ad nr̃m
uenit tumulum. tam supplicit᷑.
ut iste pristinam sanitatem
recipiat: Presertim homo nr̃i
ordinis. et cuius uita ordinem
non deturpat: Tunc gͥ martinꝰ
conuersus ad egrum. et fami¬
liare sibi nomen crucis. ore sa¬
cro depromens. ipãmꝰ crucem¬
manu super eum depingens.
hildrice inquit. sanat te dñs
catis clericis meis. in notesce ill

Expanded text:
Ipse vero non diebus, non noctibus, Ipse vero non diebus, non noctibus, a lacrymis et oratione cessabat. Septima demum nocte, oratione continua et doloris fatigatus acerbitate, ut erat ante sacrosanctum tumulum prostratus, paululum obdormivit, cum ecce signipotens Martinus, pontificali decoratus infula, ei visus est astitisse. Quem ut patrem filius, ut discipulus praeceptorem sanctus Briccius sequebatur, et ipse tamen episcopaliter redimitus. Ad quem ita Martinus: Quid, frater Bricci? Justumne tibi videtur ut aeger hic optatam recipiat sanitatem, qui tam devotus ex tam longinquis partibus ad nostrum venit tumulum, tam suppliciter,ut iste pristinam sanitatem recipiat, praesertim homo nostri ordinis, et cujus vita ordinem non deturpat. Tunc igitur Martinus conversus ad aegrum, et familiare sibi nomen crucis ore sacro depromens, ipsamque crucem super eum depingens: Heldrice, inquit, sanat te Domincatis clericis meis, innotesce illis
Abbreviated transcription (Latin):
post dm̃ ab ipso sibi dari sanitatẽ
solum modo presumebat. Nec mora
pium uotum pia uoluntas exequit᷑.
Adiunetis gͥ sibi honestissime comitib
p̃paratis habunde que necessaria erãt
iter aggreditur: sũmoꝑe ꝓcurans.
ut ad festum summi pontificis qd̾
imminebat occurreret. Qd̃ ⁊ fcm̃ ẽ.
Nec latere potuit uel egrotantis sub¬
limitas. uel tante sublimitatis in fir¬
mitas. Quanto enim quis eminen¬
tior. tanto eius infortunia latius di¬
uulgantur. Quippe fama fortune
comes quẽ illa subruit hec diffa-
inportuna narratio. Uincebat tam̃
deuotione mesticͥam nec unquã noc¬
turnis uigiliis abesse paciebat᷑. Mul¬
ta canonicorum circa eum compassio.
mira beniuolentia erat. Ipse autẽ
sanctum tumulum in sompnis pro¬
nusꝙ ꝑ noctabat. quia ñ nisi ꝓnus
urgente incomodo ualebat subsi¬
stere. Continuatis itaq septem di¬
ebus sollempnitatis: clerus et po-¬
pulus more debito letabantur.

Expanded text:
post Deum ab ipso sibi dari sanitatem post Deum ab ipso sibi dari sanitatem solummodo praesumebat. Nec mora: pium votum pia voluntas exsequitur. Adjunctis sibi igitur honestissimis comitibus, praeparatis abunde quae erant necessaria, iter aggreditur, summopere procurans ut ad festum summi Pontificis, quod imminebat, occurreret. Quod et factum est. Nec latere potuit vel aegrotantis sublimitas vel tantae sublimitatis infirmitas. Quanto enim quis eminentior, tanto ejus infortunia latius divulgantur. Quippe fama fortunae comes, quem illa subruit, haec diffamaimportuna narratio. Vincebat tamen devotione moestitiam, nec unquam nocturnis vigiliis abesse patiebatur. Multa canonicorum circa eum compassio, mira benevolentia erat. Ipse autem sanctum tumulum insomnis pronusque pernoctabat, quia nonnisi pronus urgente incommodo, valebat subsistere. Continuatis itaque septem diebus solemnitatibus, clerus et populus more debito laetabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
modum carnes uiri more lupi¬
no consumeret. corroderet. deuo-¬
raret. Solumq solacium ñ qͥdẽ spes
euadende egritudinis. seid saltẽ
dilatio mortis erat qd̃ cotidie duo
pulli gallinarum eplumes et
eiuscerati mane. duoq uespe ui¬
ce carnium uiri consumendi
morbo ac si lupine rabiei oppo¬
nebantur. Nec sic cessabat con¬
sumptio carniũ eius. Inuisce¬
ratus enim morb. et si aliquando
extͥnsecus pascebat᷑. int̾nsecam
tam̃ mat̾iam familiarius consu¬
mebat. Quid plura: Desperanti.¬
bus medicis cura omni inutilit̾
frustraq consumpta: ep̃c ac si mo¬
riturus ab humana salute pe¬
nitus destituit᷑. Sedut ait dñs qͦ
impossibilia sunt apud homines.
intimante sentiscens ep̃c de mar-¬
tini suffragio spem uelud contra
spem concipiens. ad ipsum totus et
ex toto corde conuertitur: p̾sumẽs
ꝑ eum posse fieri. quod ars huma¬
na ñ poterat. Uoto itaq se obligat
martini sepulcrum se uisitaturũ
ab eo fideliter se petiturum quam

Expanded text:
modum carnes viri more lupino consumeret, corroderet, devoraret, solumque solatium, non quidem spes evadendae aegritudinis, sed saltem dilatio mortis, erat quod quotidie duo pulli gallinarum explumes et eviscerati mane, duoque vespere, vice carnium viri consumendi morbo, ac si lupinae rabiei, opponebantur. Nec sic cessabat consumptio carnium ejus. Invisceratus enim morbus, etsi aliquando extrinsecus pascebatur, intrinsecam tamen materiam familiarius consumebat. Quid plura? Desperantibus medicis, cura omnium inutiliter frustraque consumpta, episcopus, acsi moriturus, ab humana salute penitus destituitur. Sed. ut ait Dominus, quae impossibilia sunt apud homines, intimante sentiscens episcopus, de Martini suffragio spem velut contra spem concipiens, ad ipsum totus, et ex toto corde convertitur, praesumens per eum posse fieri quod ars humana non poterat. Voto itaque se obligat Martini sepulcrum se visitaturum, ab eo fideliter se periturum quam
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse: me autẽ eius
funeri obsequiũ pilie¬
buisse. Per actoq ex
more seruitio: capi¬
dellũ tamen uobis ex¬
citantib non exple¬
ui. Tunc illi stupe¬
facti pariter & admi¬
rantes: diem & tem¬
pus notant̃ sollicite
requirentes. Qui ipsa
eius obsequĩis deser¬
uisse. Obeatũ uirũ
in cuius transitu sc̃oꝵ
canit numerus. an¬
gelorũ exultat cho¬
rus. omniũq caele¬
stium uirtutũ occur¬
rit exercitus: dia¬
bolus pre sũptione
confunditur: eccła
uirtute roboratur: sa¬
cerdotes reuelatione
glorificantur. Quẽ
michael assumpsit
cum angelis. maria
suscepit cũ uirginũ
choris: para dr̃sus re¬
tinet laetum cũ scĩs.
Sed quid nos in laudẽ
eius temptamus qͦđ
non sufficimus adim¬
plere: Ipse est enĩ
laus illius: cuius laus
abeius ore nunquã
recessit. Nam nos
utinam uel simplicẽ.
possimus historiam
explicare:

Expanded text:
e, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsamejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare.
Abbreviated transcription (Latin):
inse monstrabat̃ o¬
perantem : qui scm̃
suũ usquequaq glo¬
rificans diuersañ
munera gratiarum
inunũ hominẽ c̃fereba:
estabatur arbo¬
rius ex p̃fecto. ui¬
disse se martini ma¬
num sacrificiũ offe¬
rentis uestitã quodã¬
modo nobilissimis-
gemmis. luce micare
purpurea: & admo¬
tum dextere colli¬
sarum interse fra¬
gorem audisse gem

Expanded text:
in se monstrabat oin se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gem
Abbreviated transcription (Latin):
gat anhaberetur in
promptu. Tunc cato
diaconus adquem
monasterii admini¬
stratio ꝑtinebat. do¬
ctus ipse piscari: ne¬
gat ꝑtotũ diem sibi
ullam cessisse captu¬
ram. Sed neq. alios
piscatores qui uende¬
re solebant : quicquã
agere quiuisse. Vade
inquit mute linũ tuũ:
captura proueniet.
Contigua flumini. ut
sulpĩtius iste descri¬
psit. habebamus ha¬
bitacula. Processimis
cuncti. ut pote feria¬
tis dieb uidere piscan¬
tem: omniũ spebus
intentis. non in cassũ
futura temptamina.
quib piscis martino
auctore. martini usi¬
bus quereretur. Ad
primum iactũ. inre¬
ti ꝑmodico immanẽ
esocem diaconus ex¬
traxit: & ad mona¬
sterium letus accur¬
rens: nimirũ ut di¬
xit poeta nescio quis.
utimur enim uersu
scolastico. quia inter
scolasticos fabulam᷑.
captiuũq. suem mi¬
rantib intulit argis.
Uere xp̃i iste discipłs.
gestarũ asaluatore
uirtutũ. quas in ex¬
emplum scĩs suis edi¬
dit. Aemulator xp̃m

Expanded text:
gat, an haberetur in gat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum
Abbreviated transcription (Latin):
tas qua idda retur
effectui Tũ adora¬
tionem suo more
conuertitur. Visam
certũ est parilem
quodammodo colum¬
nam ruere de caelo
quae impactt idolo.
totam illam impu¬
gnabilem molem sol¬
uit in puluerem. la¬
rum scilicet sĩ inuisibi¬
liter caeli uirtutibis
uteretur: nisi ipsȩ
untutes usibiliter
seruire martino hu¬
manis etiam oculis
cernerentur
dem autem refrige¬
rius michi testis est.
mulierem profluiuo
sanguinis laborantẽ
cũ martini uestem
exemplo mulieris
illius euangelicae
contigisset: sub mo¬
mento temporis fu¬
isse sanatam
erpens fluuium
secabat: & ripae in
qua constiteramus
annatabat : In nomine
inquit dñi . ubeo te
redire. Mox se mala
bestia aduerbũ scĩ re¬
torsit : & inulteriorẽ
ripam nobis expecta¬
ntibus transmeauit.
Quod cũ om̃s non sine
miraculo cerneremis:
altius ingemiscens
ait. Serpentes me
audiunt: & homines
non audiunt. XIII.¬
iscem paschae dieb
edere consuetus :¬
paulo ante horam
refectionis in terro¬

Expanded text:
tas qua id daretur tas qua id daretur effectui; tum ad orationem suo more convertitur. Visam certum est parilem quodammodo columnam ruere de coelo, quae impacta idolo totam illam inexpugnabilem molem solvit in pulverem: parum scilicet, si invisibiliter coeli virtutibus uteretur, nisi ipsae virtutes visibiliter servire Martino humanis etiam oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, musanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interro
Abbreviated transcription (Latin):
nunc frequens ha¬
bitatur afribũs.
idolũ noueratis gran¬
di oꝑe constructum.
Politissimis saxis mo¬
les turritã surre¬
num sublime ꝓce¬
dens: suꝑstitionẽ
loci operis dignita¬
te seruabat. Huus
destructionẽ. mar¬
cello ibidem con¬
sistenti prbo: uir
beatus faepe man¬
dauertit. Post ali¬
quantũ tempus re¬
gressus. increpat
prbm: cur adhuc
idoli structura con¬
sisteret. Ille causat᷑.
iix militari manu
&̃ ui publice multi¬
tudinis tantã mo¬
lem posse subuer¬
ti: nedũ id facile
putaret per imbe¬
cilles clericos aut
infirmos mona chos
qui uisse curari. Tum
martinus recurrens
ad nota subsidia : no¬
ctem totã inoratio¬
ne ꝑuigilat. Mane
ortã tempestas: edẽ
idoli usq ad funda¬
mentũ ꝓuoluit.
Uerum haec. marcello
teste dicta sunt.
liam eius non dissi¬
milem insimili
opere uirtutẽ: rexi¬
frigerio astipulante
phibeo. Columnam
immense molis cui
idolũ suꝑ stabat.
panibat euertere :
sed nulla erat facul¬

Expanded text:
nunc frequens hanunc frequens habitatur a fratribus, idolium noveratis grandi opere constructum. Politissimis saxis moles turrita surrenum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate servabat. Hujus destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, vir beatus saepe mandaverat. Post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. Ille causatus, vix militari manu et vi publicae multitudinis tantam molem posse subverti, nedum id facile putaret per imbecilles clericos aut infirmos monachos quivisse curari. Tum Martinus recurrens ad nota subsidia, noctem totam in oratione pervigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum provolvit. Verum haec Marcello teste dicta sint. IX. Aliam ejus non dissimilem in simili opere virtutem Refrigerio astipulante perhibeo. Columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat evertere: sed nulla erat facul
Abbreviated transcription (Latin):
tum innocens erat.
& illa bestia quae
humano sanguine
& infeliciũ mortib
alebatur. mitẽ se
atq tranquillum
beato uiro p̃sente
prbaestabat: memi¬
ni quodam die ad
cum uenisse marti¬
num. Qui ubi secre¬
tarium eius ingres¬
sus .e. uidet poster¬
gum ipsius de monẽ
mirȩ magnitudinis
assidentem. Quem
eminus. ut uerbo.
quia ita necesse est
parum latino loqua¬
mur. exufflans
auitianus se exuf¬
flari existim̃ans.
quid me inquit scẽ¬
dĩ sic aspicis : Tum
martinus. non te
inquit : sed eũ qui
ceruici tue teter
cessit diabolus : &
reliquit familiare
subsellium. Sxtisq.
constat abillodie
auitianũ mitiorem
fuisse : seu quod in¬
tellexerit egisse
semꝑ̃ assidentis si¬
bi diaboli uolunta¬
tem: seu quod im¬
mundus sp̃s ab illi¬
us consessu ꝑ mar¬
tinum fugatus.
priuatus ẽ. pote¬
state gransandi
cũ erũbesceret mi¬
nister auctorem.
nec ministrum au¬
ctor urgeret.
Nuico autem amba¬
ciacensi. id est ca¬
stello ueteri. quod

Expanded text:
tum innocens erat: tum innocens erat: et illa bestia quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se atque tranquillum beato viro praesente praestabat, memini quodam die ad eum venisse Martinum: qui ubi secretarium ejus ingressus est, vidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis assidentem. Quem eminus ut verbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntatem, seu quod immundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus, privatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctorem, nec ministrum auctor urgeret. In vico autem Ambatiensi, id est, castello illo veteri quod
Abbreviated transcription (Latin):
nefortuitũ esse .¬
& non potius marti¬
no
praestitũ putaretar.
eo anno quoille de¬
functus ẽ. rursum
incubuit reduuua
tempestas: Ad eosen¬
sit & mundus uirifi¬
delis excessũ : ut cu¬
uus uita iure gaude¬
bat. eusdem mortẽ
lugeret. Ceterum
si adhaec probanda
quae diximus. te¬
stes etĩam infirmior
auditor exegerit .
non unum hominẽ¬
ego sed multa milia
producã. & totam
in testimoniũ uir¬
tutis exꝑte. sẽnonũ
aduocabo regionẽ.
Et tamen tu refrigeri
prbt credo memini¬
sti. nuper nobis suꝑ
hoc cũ romulo au¬
spicu illius filio. ho¬
norato & religioso ui¬
ro. fuisse sermonẽ :
qui haec nobis tanqͦã
incompta referebat.
Et cũ futuris prouen¬
tibus perassidua dã¬
na trepidaret : ut
ipse uidisti magno
secũ merore lũge¬
bat. martinũ non
inhaec tempora re¬
seruatum UiII.
ed ut ad auitianum
recurram. qui cũ
in omnib locis cun¬
ctisq urbibus ede¬
ret crudelitatis
suae infanda moni¬
menta turonis tan¬

Expanded text:
ne fortuitum esse ene fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno quo ille defunctus est rursus incubuit rediviva tempestas: adeo sensit et mundus viri fidelis excessum, ut cujus vita jure gaudebat, etiam ejusdem mortem lugeret. Caeterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed multa millia producam, et totam in testimonium virtutis expertae Senonum advocabo regionem. Et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio, honorato et religioso viro, fuisse sermonem; qui haec nobis tamquam incomperta referebat, et cum futuris proventibus per assidua damna trepidaret, ut ipse vidisti, magno secum moerore lugebat, Martinum non in haec tempora reservatum. VIII. Sed ut ad Avitianum recurram qui cum in omnibus locis cunctisque urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tan
Abbreviated transcription (Latin):
bos sublatis in sublime
pedibus quasi denube
pendere: nec tam̃
uestes defluere sup
faciem: ne faceret
uerecundiam nuda¬
ta parscorporum.
At inparte alia. ui¬
deres sine in terro¬
gatione uexatos:
& sua crimina con¬
fitentes. Nomina
etiam nullo in terro¬
gante prodebant:
ille se iouem : iste
mercuriũ fatebat᷑
Postremo cunctos
diaboli ministros
cum ipso cerneres
auctore cruciari:
utiam in martino
illud fateamur im¬
plecũ quod scriptũ
est. quoniã scĩ de
angłis iudicabuns.
Iaguna quendam
insenonico annis
singulis grundo ua¬
stabat Compulsi
extremis malis in¬
colȩ : amartino au¬
xiliũ poposcerunt.
Missa perauspiciũ prȩ¬
fectoriũ uirũ satis fi¬
da legatio: cuius a¬
gros specialiter gra¬
uior quam cetero¬
rum assueuerat
procella populari.
Ded facta ibi oratio¬
ne martinus. ita
uniuersam penitis
liberauit abingru¬
ente peste regio
annos quibus po¬
stea mansit incor¬
pore. grandinem
in illis locis nemo
pertulerit. Quod

Expanded text:
hos sublatis in sublime hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
martini uirtutibis
xp̃iani: quas demo¬
nes fatebantur:
Monasteriũ beati ui¬
ri. duob aciuitate
ertit milibus dispa¬
ratũ. Sed si quotiers
uenturis ad eccłam
pedem extra cellulȩ
sue limen extule¬
rat: iuderes ꝑtotã
ecđam inerguminos
rugientes. & quasi
adueniente iudice
agmina damnanda
trepidare : ut aduen¬
tum ep̃i clericis qͣi
uenturũ eẽ nesciren.
demoniorũ gemitis
indicaret. Uidi q̾en¬
dam appropiante
martino inaera
raptum. manibus
extentis insublime
suspendi : ut nequa¬
quam solũ pedibus
attingeret. Siquan¬
doautẽ exorcirando¬
rum daemonũ mar¬
tinus operum rece¬
pisset: neminẽ ma¬
nibus attrectabat :
neminem sermonib:
increpabat : sicut ple¬
runq perclericos
rotatur turbo uer¬
borũ sed ad motis
inerguminis coete¬
ros iubebat abscđe :
ac forib obsenitis.
in medio eccłae cili¬
cio circũtectus. ci¬
nere respersus. so¬
lo stratus orabat.
Tum uero cerneres
miseros diuerso e¬
xitu perurgeri

Expanded text:
Martini uirtutibus Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri:
Abbreviated transcription (Latin):
quã qui uel tenuem
sensum religionis ha
beat. tantũ piaculi
uelle committere:
ut putet quenquã
de martino posse
mentiri. lacessat
a quoquã qui subdõ
uiuit. ista suspitio.
Neq enim martinus
hoc indiget : ut men¬
daciis asseratur.
Sed tamen totius ser¬
monis fidẽ apud te
xp̃e depromimus.
nos nec alia dixisse
nec alia dictũros.
quã quae aut ipsiui¬
dimus: Aut quae
manifestis aucto¬
ribus. uel plerunq
ipso referente co¬
gnouimus Ceterũ
& sidialogi speciem
quo ad leuiandum
fastidiũ lectio ua¬
riaretur assũpsimis:
nos pie prrestrue¬
re profitemur hi¬
storiae ueritatem.
Haec me extrinsecus
insererẽ : nonnul¬
lorum incredulitas.
non sine meo dolore
compulerit. Sed
redeat ad nrm̃ ser¬
mo consessũ : in quo
cũ me tam studiose
audiri uideam. fate¬
bor necesse ẽ. aprũ
fecisse constanter.
qui repulit infideles
eos tantũ uidicans
audire debere qui
crederent. UI.
fferor siquidem
dolore totus insa¬
nio. Noncredent¬

Expanded text:
quam, qui uel tenuem quam, qui uel tenuem sensum religiobeat, tantum piaculi velle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. Facessat a quoquam qui sub Deo vivit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis asseratur. Sed tamen totius sermonis fidem apud te, Christe, depromimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi vidimus, aut quae manifestis auctoribus vel plerumque ipso referente cognovimus. Caeterum etsi dialogi speciem, quo ad relevandum fastidium lectio variaretur, assumpsimus, nos pie praestare profitemur historiae veritatem. Haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas, non sine meo dolore, compulerit. Sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri videam, fatear necesse est, Aprum fecisse constanter, qui repulit infideles, eos tantum judicans audire debere, qui crederent. VI. Efferor siquidem dolore totus insanio: non cred