comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui tamen filii ligni non sunt: S et tincȩ
de substantia pannorum sub̃am hñt: gene¬
rationem non hñt. Et multa in hune mo¬
dum. Miror autẽ hominem acutum et
sciolum. ut quidem sibi ipse uidetur. quo
consubstantialem. neget tamen ex patris
filiiq ꝓdire substantia. nisi forte illos ex
ipsius ꝓcedere uelit. quod quidem in au¬
ditum est. et nefandum. Si autẽ nec is de
illorum. nec illi de huius substandia sunt.
tibi queso consubstantialitas : Aut gͦ fatea
ẽẽ aquib non negat ꝓcedere: aut certe cum
arrio consubstantialitatẽ deneget. et p̃di¬
cet aꝑte creationem. Deinde si filius de
substantia patris est. sp̃s sc̃s non est. diffe¬
rant necc̃e est a se inuicem mon solum quia
sp̃c sc̃s genitus non est quod filius est: s
etiam quod filius de substandia patris ẽ.
quod sp̃c sc̃s nonest. Quam quidem poste¬
riorem differentiam: catholica huc usq
nescitt. Si eam ad mittimus: ubi trinitas.

Expanded text:
qui tamen filii ligni non sunt? Sed et tineae qui tamen filii ligni non sunt? Sed et tineae de substantia pannorum substantiam habent, generationem non habent: et multa in hunc modum. 3. Miror autem hominem acutum et sciolum, ut quidem ipse sibi videtur, quomconsubstantialem, neget tamen ex Patris Filiique prodire substantia. Nisi forte illos ex ipsius procedere velit: quod quidem inauditum est, et nefandum. Si autem nec is de illorum, nec illi de hujus substantia sunt; ubi, quaeso, consubstantialitas? Aut ergo fateatesse, a quibus non negat procedere; aut certe cum Ario consubstantialitatem deneget, et praedicet aperte creationem. Deinde si Filius de substantia Patris est, Spiritus sanctus non est: differant necesse est a se invicem, non solum quia Spiritus sanctus genitus non est, quod Filius est; sed etiam quod Filius de substantia Patris est, quod Spiritus sanctus non est. Quam quidem posteriorem differentiam Catholica huc usque nescivit. Si eam admittimus, ubi Trinitas,
Abbreviated transcription (Latin):
ferat: Quis non claudat aures ad uoces
sacrilegas: Quis non horreat ꝓfanas no¬
s minime de patris eẽ filii ue substantia.
Unde gͦ : An forte ex nichilo.sictit et uniu̾sa
que facta sunt: Nam et ipsa ex deo ẽẽ non
diffitetur apłs. nec ueretur dicere ex quo omĩa:
Quid gͥ: Dicemus ex patre et filio sp̃m scm̃
non alio ꝓrsus ꝓcedere modo quam omĩa :
idẽ non essentialiter. s creabiliter. ac ꝑinde
creatum sicut et omĩa : Aut nun quid ter¬
cium inueniet sibi modum. quo eum ex pa¬
tre filioq ꝓducat: homo qui noua semper
inquirit. et que non inuenit fingit: affir¬
mans ea que non sunt. tanquã ea que sunt :
At si eẽt inquit de substantia patris. ꝓfecto
genitus eẽt: et duos pater haberet filios.
Quasi uͦ om̃e quod de substantia aliqua ẽ:
continuo ipsum a quo est. habeat genitorẽ.
tia carnis. aut uermes de ligno putrido ꝓ¬
deuntes. aliunde quam de ligni sub̃a sunt.

Expanded text:
ferat? quis non claudat aures ad voces ferat? quis non claudat aures ad voces sacrilegas? quis non horreat profanas nosed minime de Patris esse Filiive substantia. Unde ergo? an forte ex nihilo, sicut et universa quae facta sunt? Nam et ipsa ex Deo esse non diffitetur Apostolus, nec veretur dicere: Ex quo omnia . Quid igitur? dicemus ex Patre et Filio Spiritum sanctum non alio prorsus procedere modo, quam omnia, id est non essentialiter, sed creabiliter; ac perinde creatum sicut et omnia? aut numquid tertium inveniet sibi modum, quo eum ex Patre Filioque producat, homo qui nova semper inquirit, et quae non invenit fingit, affirmans ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt? « At si esset, » inquit, « de substantia Patris, profecto genitus esset, et duos Pater filios haberet. » Quasi vero omne quod de substantia aliqua est, continuo ipsum a quo est habeat genitorem. tia carnis? aut vermes de ligno putrido prodeuntes, aliunde quam de ligni substantia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
increpatos e regione discipłos. quod tar¬
dius credidissent. Deniq laudatur maria.
quod rationem p̃uenit fide. et punitur
zacharias quod fidem ratione temptauit :
et rursum abraham commendatur. qui
contra spem inspem credidit. At contra
theologus nr̃. quid inquit ad docꝰtrinam
loqui ꝓficit: si quod docere uolumus. expo¬
ni non potest ut intelligatur: Et sic pro¬
mittens intellectum auditorib suis. in his
etiã quȩ suiblimiora et sacratiora ꝓfundo
illo sinu saere fideicontinent᷑. ponit intri¬
nitate gradus: in maiestate modos: nume¬
ros inet̾mtate: Deniq constituit dm̃ patr̃e.
plenam ẽẽ potentiam: filium quandam
potentiam: spm scm̃ nullam potentiam:
atq hoc ẽẽ filitim ad patr̃e qdđ qͣndã poten¬
tiam adpotentiam: qd̃ spẽm adgenus: qd̾
materiatum ad materiam: quod hominẽ
ad anmal: quod exeum sigillum ades.
Nonne plusquam arrius hic:Quis hec

Expanded text:
increpatos e regione discipulos, quod tarincrepatos e regione discipulos, quod tardius credidissent . Denique laudatur Maria, quod rationem fide praevenit; et punitur Zacharias quod fidem ratione tentavit ; et rursum Abraham commendatur qui contra spem, in spem credidit . 645 2. At contra theologus noster: « Quid, » inquit, « ad doctrinam loqui proficit, si quod docere volumus, exponi non potest, ut intelligatur? » Et sic promittens intellectum auditoribus suis, in his etiam quae sublimiora et sacratiora profundo illo sinu sacrae fidei continentur, ponit in Trinitate gradus, in majestate modos, numeros in aeternitate. Denique constituit « Deum Patrem plenam esse potentiam, Filium quamdam potentiam, Spiritum sanctum nullam potentiam: atque hoc esse Filium ad Patrem, quod quamdam potentiam ad potentiam, quod speciem ad genus, quod materiatum ad materiam, quod hominem ad animal, quod aereum sigillum ad aes. » Nonne plus quam Arius hic? Quis haec
Abbreviated transcription (Latin):
pita doginata.tam sua uidelicet quam
aliena suscitare conatur: insuꝑ et noua
addit. Qui dum om̃ium quȩ sunt incȩlo
sursum. et quȩ interra deorsum. nichil
p̃ter solum nescio. nescire dignatur. po¬
int incȩlumos surum. et scrutatur alta
des:rediensq ad nos. refert uerba in ef¬
fabilia quȩ non licet homim loqui. Et
dum paratus est de om̃ib reddere rati¬
onem etiam que sunt supra rationem.
rõnem conaritranscendere : Et quid ma¬
g̃ contra fidem: quam credere nolle. qͥc¬
quid non possit rõne attingere: Deniq
exponere uolens illud sapientis qui credit
fidẽ ante rationẽ: cum hoc ille non de fide
indm̃. s de mutua inter nos eredulitate
loquatur. Nam illam quiȩ indm̃ est fidem.
beatus papaG regorius negat plane ha¬
bere meritam: si eihtimana ratio p̃beat
exꝑimentum. Latidat autẽ apłos. qtiod
adunitis itissionis uocem. seqtiti sunt
redemptorem. Seit imirum ꝓlaude
dictum. inauditu atiris obediuit michi:

Expanded text:
pita dogmata, tam sua videlicet, quam pita dogmata, tam sua videlicet, quam aliena, suscitare conatur, insuper et nova addit. Qui dum omnium quae sunt in coelo sursum, et quae in terra deorsum, nihil, praeter solum Nescio, nescire dignatur; ponit in coelum os suum, et scrutatur alta Dei, rediensque ad nos refert verba ineffabilia, quae non licet homini loqui et dum paratus est de omnibus reddere rationem, etiam quae sunt supra rationem, tione rationem conari transcendere? Et quid magis contra fidem, quam credere nolle, quidquid non possit ratione attingere? Denique exponere volens illud Sapientis  al. Salomfidem ante rationem: » cum hoc Salomon non de fide in Deum, sed de mutua inter nos credulitate loquatur. Nam illam quae in Deum est fidem beatus papa Gregorius negat plane habere meritum, si ei humana ratio praebeat experimentum: laudat autem Apostolos, quod ad unius jussionis vocem secuti sunt Redemptorem. Scit nimirum pro laude dictum, In auditu auris obedivit mihi ;
Abbreviated transcription (Latin):
inNocentio st̃imo pontifici: ft̃
bernaridus clareuallensis to¬
catus abb̃as. modicum id quod est. O¬
portet ad tir̃m referri apłatum ꝑicula
queq et scandala emergentia in regno
dei. ea p̃sertim quȩ de fide continguns.
Dignum namq arbitror ibi potisima
resarciri damna fidei. tibi non possit
fides sentire defectum. Hec quippe
hiius p̃rogatiua sedis. Qui enim alteri
aliquando dictum est. ego ꝓte rogaui
petre. ut non deficiat fides tua: Orgo
quod sequitur. a petri successore exigit᷑.
Et tu aliquando inquit conuersus. con¬
firma fr̃s tuos: Id quidem modo necessa¬
rium. Tempts est ut urĩn agnoscatis
pater amantissime pͥncipatum: ꝓbetis
zelum. ministerium honoretis. In eo pla¬
ne petri impletis uicem. euiꝰtenetis et
sedem:si trã ammonitione corda infide
fluctuantia confirmatis: si ur̃a auctori¬
mus infrancia nouum de ueterimagi¬
strocheologum: qui abineunte etate
stia marte dialetica lusit: et nunc in scͥp¬
turis scĩs insanit. Olim damnata et so¬

Expanded text:
INNOCENTIO summo Pontifici, frater BERNARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, modicum id quod est. Oportet ad vestrum referri apostolatum pericula quaeque et scandala emergentia in regno Dei, ea praesertim quae de fide contingunt. Dignum namque arbitror ibi potissimum resarciri damna fidei, ubi non possit fides sentire defectum. Haec quippe hujus praerogativa Sedis. Cui enim alteri aliquando dictum est: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua? Ergo quod sequitur, a Petri successore exigitur: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Id quidem modo necessarium. Tempus est ut vestrum agnoscatis, Pater amantissime, principatum; probetis zelum, ministerium honoretis. In eo plane Petri impletis vicem, cujus tenetis et sedem, si vestra admonitione corda in fide fluctuantia confirmatis, si vestra auctorimus in Francia novum de veteri magistro theologum, qui ab ineunte aetate sua in arte dialectica lusit, et nunc in Scripturis sanctis insanit. Olim damnata et so
Abbreviated transcription (Latin):
spũ sco est. Quippe iam dudum a timore
dei concipiens. parturisti tandẽ spm̃ salutis:
foras utiq mittente caritate timorem.
Oquam libentius. ista p̃sens colloquerer:
quam scribo absens. Crede michi. irascor
occupationib quib frequenter impediri
uideor. ne te uideam: et delector occasionib
quib uel interdum expediri uideor. ut de
uideam.Rara quidẽ datur huiꝰmodi o-¬
portunitas: s cara fateor ẽ. mͥ. uł ipsa ra¬
ritas. Est enim sane melius uide te. uel
non nũqũa: quã numquã om̃ino.Spero
me in ꝓximo uenturũ adte.iam nunc p̃¬
libans gaudium ꝓxime pleneq futurũ.

Expanded text:
Spiritu sancto est. Quippe jamdudum a timore Spiritu sancto est. Quippe jamdudum a timore Dei concipiens, parturisti tandem spiritum salutis, foras utique mittente charitate timorem. O quam libentius ista praesens colloquerer, quam scribo absens! Crede mihi, irascor occupationibus, quibus frequenter impediri videor ne te videam: et delector occasionibus, quibus vel interdum expediri videor, ut te videam. Rara quidem datur hujusmodi opportunitas: sed chara, fateor, est mihi vel ipsa raritas. Est enim sane melius videre te vel nonnunquam, quam nunquam omnino. 126 Spero me in proximo venturum ad te, jam nunc praelibans
Abbreviated transcription (Latin):
amoris erga te. quantum tibi erga me
inẽẽsentis:. ne si nos quid minꝰ. te uero
amplius amare p̃sumpseris: co de nob̃
p̃ferre puteris. quo et uincere nos cari¬
tate putaueris. Ceterũ tue modestiȩ
est id potius sentire de nobis. ut qui
te affecit. ita me diligere. et eligere
ad consilium tue salutis. cque affece¬
rit et me. in obsequium tuȩ dilectioĩs.
Tugͦ uideris quomͦ me tecũ retinueris:
ego ut uerũ fatear. nusquã abste absq
te recedo. Hec tͥ interĩ de uia breuiter
in transitu scribere uolui. sꝑans me
maiori ocio. maiora missurũ: sids̃ an¬
ccepi delicias cordis mei:
pacem tui. Letus sũ quia
tu leta nunciaris: meq ad¬
modũ aĩo redit incolum̃.
cua innotescens alacritas. Hec nimi¬
rum leticia nil habet de carne et san¬
guine cum humilis ex sublimi. ex inge¬
nua ignobilis. patiꝑ exdiuite uiuas: frĩs
filii. patrieq destituta solatio. Sine du¬
bio gͦ quod inte alacritatis natum est: de

Expanded text:
amoris erga te, quantum tibi erga me amoris erga te, quantum tibi erga me inesse sentis: ne, si nos quidem minus, te vero amplius amare praesumpseris, eo te nobis praeferre puteris, quo et vincere nos charitate putaveris. Caeterum tuae modestiae est id potius sentire de nobis, ut qui te affecit ita me diligere et eligere ad consilium tuae salutis, aeque affecerit et me in obsequium tuae dilectionis. Tu ergo videris quomodo me tecum retinueris: ego, ut verum fatear, nusquam abs te absque te recedo. Haec tibi interim de via breviter in transitu scribere volui; sperans me majori otio majora missurum, si Deus anccepi delicias cordis mei, pacem tui. Laetus sum, quia tu laeta nuntiaris; meque admodum animo reddit incolumem tua innotescens alacritas. Haec nimirum laetitia nil habet de carne et sanguine, cum humilis ex sublimi, ex ingenua ignobilis, pauper ex divite vivas: fratris, filii, patriaeque destituta solatio. Sine dubio ergo quod in te alacritatis natum est, de
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Peccatrix es: noli addẽ peccata
pecc̃is. S age penitentiã uͥes. ne disce¬
dens cum cuii quid̃ ꝑicło ut ostensũ dt.
et sororib scandalum relinquas. et mul¬
torum inte ꝓ uoces detrahentium lin¬
ilecte inxp̃o filie sue. Ermen¬
gardi. quondam eximie comitis¬
se nunc humili xp̃i ancille. ber¬
nardus abbas clareuallis. pium sc̃ẽ di¬
lectionis affectum. Utinam sicut cartã
nunc p̃sentem. ita et meam tͥ mentem
expandẽ possem. O si legere posses in cor¬
de meo quod ibi de amore tuo. suo digito.
ds̃ scribere dignatus est: certe agnosceres.
quam nulla lingua. uel penna. sufficiat
expͥmere. quod intimis micbi medullis.
dei sp̃c impͥmere poduit. Et nunc qui¬
dẽ p̃sens sum spũ licet corpore absens:
ẜnec michi nec tibi est. un appaream:
Est tam̃ penes te.unde possis de me.
ut cumq comcere: et si nondum cog¬
noscere. quod dico. Intra gͦ cortuum.
et inspice incũ: et uł tantũ micbi tͥbue

Expanded text:
tis. Peccatrix es? noli addere peccata tis. Peccatrix es? noli addere peccata peccatis, sed age poenitentiam ubi es: ne discedens cum tui quidem periculo, ut ostensum est, et sororibus scandalum relinquas, et multorum in te provoces detrahentium linDilectae in Christo filiae suae ERMENGARDI, quondam eximiae comitissae, nunc humili Christi ancillae, BERNARDUS abbas Clarae-Vallis, pium sanctae dilectionis affectum. Utinam sicut chartam nunc praesentem, ita et meam tibi mentem expandere possem! O si legere posses in corde meo, quod ibi de amore tuo, suo digito Deus scribere dignatus est! certe agnosceres quam nulla lingua vel penna sufficiat exprimere quod in intimis mihi medullis Dei spiritus imprimere potuit. Et nunc quidem praesens sum spiritu, licet corpore absens; sed nec mihi, nec tibi est unde appaream. Est tamen penes te unde possis de me utcunque conjicere, etsi nondum cognoscere, quod dico. Intra ergo cor tuum, et inspice meum; et vel tantum mihi tribue
Abbreviated transcription (Latin):
illo in loco nouiter innouata nunc uͥq
laudatur. multum. tua discessione in¬
famabitur. et infirmabitur ut time¬
mus. Dicctur quippe. quod bona cum
sis: bonum ordinem nequaquã deseri¬
res. Quod si fatua cognita es. et roces.
dicemus quod quia cum bonis male ui¬
uere non licet: bonas mala non ferens.
queris ubi uiuere liceat. ut libet. Et
merito. Nam ante ordinis emendatio¬
nem: numquã ut aiunt inde locuta es.
At uͥ religio creuit: scĩor subito facta. fet¬
uore repentino cogitare cepisti de ħemo.
Agnosco filia agnosco. utinam et tu mecũ
agnoscas serpentinum uirus. fraudu¬
lenti dolum. uersipellis astutiam. In
nemore lupꝰ habitat. Si sola ouicula
umbras nemoris penetras: p̃da uis eẽ.
lupo.S audi me filia: fidele auidi con¬
silium. Siue peccatrix siue scã sis. nol
te separare agrege. nequando rapiat
et non sit qui eripiat. Scã es: stude
tuo exemplo. tuȩ socias acquirere sc̃ita¬

Expanded text:
illo in loco noviter innovata nunc ubique illo in loco noviter innovata nunc ubique laudatur, multum tua discessione infamabitur et infirmabitur, ut timemus. Dicetur quippe quod, bona cum sis, bonum ordinem nequaquam desereres. Quod si fatua cognita es, et recedis, dicemus quod, quia cum bonis male vivere non licet, bonas mala non ferens, quaeris ubi vivere liceat ut libet. Et merito. Nam ante Ordinis emendationem nunquam, ut aiunt, inde locuta es; at ubi religio crevit, sanctior subito facta, fervore repentino cogitare coepisti de eremo. Agnosco, filia, agnosco, ut nam et tu mecum agnoscas, serpentinum virus, fraudulenti dolum, versipellis astutiam. In nemore lupus habitat. 125 Si sola ovicula umbras nemoris penetras, praeda vis esse lupo. Sed audi me, filia, fidele audi consilium. Sive peccatrix, sive sancta sis, noli te separare a grege; nequando rapiat, et non sit qui eripiat. Sancta es? stude tuo exemplo tuae socias acquirere sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
tolenti ꝑperam agere: et desertum habun¬
dantiam habet. et nemus umbram. et si¬
lentium solitudo. Malum quippe quod
nemo uidet: nemo arguit. Ubi autẽ non
cimetur rep̃hensor. securius accedit tẽpta¬
tor: licentius ꝑpetratur iniquitas. In
conuentu uͦ bona si quia facis: nemo pro¬
hibet. Malum autẽ facere siuis: non licet
Mox et enĩ aplurib comꝑitur. arguit᷑.
emendatur: sicut e contrario bonum
cum uident. om̃s mirantur. uenerant᷑.
imitantur. Uides gͦ filia. qđ et tua me¬
rita immanior inconuentu gła sequit᷑.
et citior culpas correctio: quando ibi st̃.
et quib de bonis exemplum p̃beas. et
quas de malis offendas. Deniq ut ex
illa euanglica particione omẽm tibi
auferam tui excusationem erroris:
aut de fatuis turginib una es. si tñ
uirgo es. aut de prudentib. Si de fa-¬
tuis: congregatio tibi necessaria est. Si
de prudentib: tu congregationi. Nam
si sapiens et ꝓbata es. religio certe que

Expanded text:
volenti perperam agere, et desertum abunvolenti perperam agere, et desertum abundantiam habet, et nemus umbram, et silentium solitudo. Malum quippe quod nemo videt, nemo arguit. Ubi autem non timetur reprehensor, securius accedit tentator, licentius perpetratur iniquitas. In conventu vero bona si qua facis, nemo prohibet: malum autem facere si vis, non licet. Mox etenim a pluribus comperitur, arguitur, emendatur: sicut e contrario bonum cum vident, omnes mirantur, venerantur, imitantur. Vides ergo, filia, quod et tua merita immanior in conventu gloria sequitur, et citior culparum correctio: quando ibi sunt, et quibus de bonis exemplum praebeas, et quas de malis offendas. 2. Denique ut ex illa evangelica partitione omnem tibi auferam tui excusationem erroris, aut de fatuis virginibus una es si tamen virgo es, aut de prudentibus . Si de fatuis, congregatio tibi necessaria est: si de prudentibus, tu congregationi. Nam si sapiens et probata es, religio certe quae
Abbreviated transcription (Latin):
te quasi asꝑioris uite desiderio.
tuum monasteriũ uelle deserere.
Quam rem dissuadentib tͥ atq
om̃imo ꝓhibentib spũali matri tue siue
sororib etm acquiescere nolles. placuisse
tandẽ nr̃m suꝑ ħ consilium eligere : ut quic¬
quid ego laudauerim. id tibi credas expedi¬
re: Debuera᷑ quidẽ doctiorẽ ad hoc consiliũ
eligere: quia tam̃ sic tibi uisum est. qđ hinc
michi rectius uidetur. noncelo. Hoc itaq
tuum desideritm ex quo cognitum habui:
cogitans atq recogitans quo quidẽ sp̃ũ con¬
ceꝑis. facile iudicare non audeo. Potes nãq:
inhac re zelum dei habere. ut excusabilis
sit tua intentio: s quomodo scdm scientiã
tua talis uoluntas impleatur. omĩno non
uideo. Cur inquis: Non est sapere. ut o¬
pulentiam. ut urbis frequentiã. ut pin¬
guia fugiam et delicias: An non mea mͥ
pudicicia tucior erit inheremo. ubi in pa¬
ce cum paucis aut sola conuersans.soli pla¬
ceam euime ꝓbaui : Nequaquam. Nam

Expanded text:
te, quasi asperioris vitae desiderio, tuum monasterium velle deserere. Quam rem dissuadentibus tibi atque omnimodis prohibentibus spirituali matri tuae, sive sororibus, cum acquiescere nolles, placuisse tandem nostrum super hoc consilium eligere: ut quidquid ego laudaverim, id tibi credas expedire. Debueras quidem doctiorem ad hoc consilium eligere: quia tamen sic tibi visum est, quod hinc mihi rectius videtur, non celo. Hoc itaque tuum desiderium ex quo cognitum habui, cogitans atque recogitans quo quidem spiritu conceperis, facile judicare non audeo. Potes namque in hac re zelum Dei habere, ut excusabilis sit tua intentio; sed quomodo secundum scientiam tua talis voluntas impleatur, omnino non video. Cur, inquis? non est sapere, ut opulentiam, ut urbis frequentiam, ut pinguia fugiam et delicias? annon mea mihi pudicitia tutior erit in eremo, ubi in pace cum paucis, aut sola conversans, soli placeam cui me probavi? Nequaquam. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
niua potui quidem aliquando in ali¬
quib fuisse erga de indiscretus: s cer¬
te non maliuolus. Quod si et infuturo.
hanc ipsam indiscretionem meã sus¬
pectam habes: noueris me iam me ñ
ẽẽ. quia nec te puto fore. qui fuisti. Mu¬
tatus mutatum inuenies: et quem añ
metuebas magistrum: comitẽ amplee¬
tere securus. Itaq siue mea culpa reces¬
seris. ut tu putas. et ego non excuso:
siue tua ut multi putant:

Expanded text:
quia potui quidem aliquando in aliquia potui quidem aliquando in aliquibus fuisse erga te indiscretus, sed certe non malevolus. Quod si et in futuro hanc ipsam indiscretionem meam suspectam habes; noveris me jam non esse qui fueram, quia nec te puto fore qui fuisti. Mutatus mutatum invenies, et quem ante metuebas magistrum, comitem amplectere securus. Itaque sive mea culpa recesseris, ut tu putas, et ego non excuso; sive tua, ut multi putant,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Fuerit certe mee culpe quod disces¬
sisti: delicato quippe adolescentulo au¬
sterus extiteram: et tenerum durus
nimis inhumane tractaui. Hhinc enĩ
et presens quondam adt̾sum me. qua¬
ntum memini murmurare solebas:
hinc et nunc sicut audiui etiam absenti
derogare non cessas. Non tibi impu¬
tetur. Possem forsitan excusare et dice¬
re. quia sic lasciui puericiȩ motus co¬
hercendi erant: ac rudib annis debe¬
bantur asꝑa illa discipline districtio¬
ris initia: scriptura attestante. que
ait. Pcute filium tuum uirga: et libe¬
rabis animam eius a morte. Et rursũ.
Quos enim diligit dñs corripit: flagel¬
lat autem omnem filium quẽ recipit.
Et illud. Utiliora sunt uerbera amici:
quam oscula immici. S fuerit ut
dixi meȩ culpe quod discessisti:. ne dũ
de reatus ꝑpetratione contenditur.
emendatio retardetur. At uero hic uł
ꝓculdubio incipiet ẽẽ et tue. si non par¬
cas penirenti. in dulgeas confitenti.

Expanded text:
est . 2. Fuerit certe meae culpae quod discesest . 2. Fuerit certe meae culpae quod discessisti. Delicato quippe adolescentulo austerus exstiteram, et tenerum durus nimis inhumane tractavi. Hinc enim et praesens quondam adversum me, quantum memini, murmurare solebas; 2 hinc et nunc, sicut audivi, etiam absenti derogare non cessas. Non tibi imputetur. Possem forsitan excusare et dicere, quia sic lascivi pueritiae motus coercendi erant; ac rudibus annis debebantur aspera illa disciplinae districtioris initia. Scriptura attestante, quae ait, Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte ; et rursum: Quos enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit ; et illud: Utiliora sunt verbera amici, quam oscula inimici . Sed fuerit, ut dixi, meae culpae quod discessisti: ne dum de reatus perpetratione contenditur, emendatio retardetur. At vero hinc vel procul dubio incipiet esse et tuae, si non parcas poenitenti, induigeas confitenti:
Abbreviated transcription (Latin):
factorem meum.Cui iniuriam feci.
si iniurias fugi : An non expedit cede¬
re ꝑsequutori. quam resistere: Fugere
ferientem. quam referire: Recte As¬
sentio. Nõ ut contenderẽ cepi hec. s ut con¬
tentionẽ dirimerẽ. fugere pseqgtionẽ: ñ ẽ cul¬
pa fugientis. s psequentis. Non contͣ dico:
Omitto quod factum est. non requiro
cur uel quomodo factum est culpas
non discutio. non retracto causas: ñ
recordor inurias. Solent enim hee
magis instigare: quã mitigare discor¬
dias. Solum quod michi magis est
cordi loquor. Me miserũ quod te careo.
quod te non uideo. quod sine te uiuo:
ꝓ quo mori. michi uiuere est:sine quo
uiuere. mori. Non gͥ quero cur abieris:
s quod iam non redieris queror. Non
causas discessionis: s moras causor
regressionis. Uem tm̃: et pax erit . Re¬
uertere: et satis factum est. Redi in¬
quam redi: et letus cantabo. Mortuus
fuerat. et reuixit: ꝑierat. et inuentus

Expanded text:
factorem meum. Cui injuriam feci, factorem meum. Cui injuriam feci, si injurias fugi? An non expedit cedere persecutori, quam resistere? fugere ferientem, quam referire? Recte: assentio. Non ut contenderem coepi haec, sed ut contentionem dirimerem. Fugere persecutionem non est culpa fugientis, sed persequentis. Non contradico. Omitto quod factum est, non requiro cur, vel quomodo factum est: culpas non discutio, non retracto causas, non recordor injurias. Solent enim haec magis instigare, quam mitigare discordias. Solum quod mihi magis est cordi, loquor. Me miserum, quod te careo, quod te non video, quod sine te vivo, pro quo mori, mihi vivere est; sine quo vivere, mori! Non igitur quaero cur abieris, sed quod jam non redieris queror; non causas discessionis, sed moras causor regressionis. Veni tantum, et pax erit: revertere, et satisfactum est. Redi, inquam, redi, et laetus cantabo: Mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus
Abbreviated transcription (Latin):
adis et plusquã
satis sustinui dilec¬
tissime fili. Ro bte
si forte dei pietas.
et tuam ꝑse. et meã
ꝑte animam digna¬
retur inuisere. tibi
scilicet inspirando
salutarem compunctionem: michiq
de tua salute leticiam. S qm̃ tisq
adhuc frustratum me cerno ab expec¬
tatione mea: iam non ualeo tegere do¬
lorem meum. anxietatẽ reprimere. dis¬
simulare tristiciam. Inde et contra
iuris ordinem cogor reuocare lesus.
eum qui me lesit: spretus requirere
contemptorem. in iuriam passus in¬
iuriatori satis facere: rogare deniq aqͦ
rogari debueran. Dolor quippe nimi¬
us non deliberat. non uerecundatur.
non consulit rationem. non metuit
dignitatis dampnum. legi non obtẽ¬
perat. iudicio non ac quiescit: modum
ignorat et ordinem: id omnimꝰ et solũ¬
modo satagente animo. quo uel careat
quod se dolet habere. uł habeat quo
se dolet carere. At inquis. nec lesi quem¬
piam nec spreui: s spretus potius ego.
ac multifarie lesus. tantum fugi male¬

Expanded text:
atis et plusquam satis sustinui, dilectissime fili Roberte, si forte Dei pietas, et tuam per se, et meam per te animam dignaretur invisere: tibi scilicet inspirando salutarem compunctionem, mihique de tua salute laetitiam. Sed quoniam usque adhuc frustratum me cerno ab exspectatione mea, jam non valeo tegere dolorem meum, anxietatem reprimere, dissimulare tristitiam. Unde et contra juris ordinem cogor revocare, laesus, eum qui me laesit; spretus, requirere contemptorem; injuriam passus, injuriatori satisfacere; rogare denique, a quo rogari debueram. Dolor quippe nimius non deliberat, non verecundatur, non consulit rationem, non metuit dignitatis damnum; legi non obtemperat, judicio non acquiescit, modum ignorat et ordinem: id omnimodo et solummodo satagente animo, quo vel careat, quod se dolet habere; vel habeat, quo se dolet carere. At, inquis, nec laesi quempiam, nec sprevi; sed spretus potius ego, ac multifarie laesus, tantum fugi male
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. Hi nubere prohibent: hi acibis ab-¬
stinent. quos deus creauit: de quib postea ui¬
debimus. Ntinc autem tudete. si non ꝓprie
demonum et non hominum ludificatio hec :
sciłm quod predixerat sp̃e. Quere ab illis. su
sectȩ auicꝰtorem : neminem hominum dabun
Quȩ heresis non ex hominib habuit propri¬
um heresiarcham: Manichei manem habi¬
ere principem et p̃ceptorem : sabelliani sabe¬
lium: arriani arrium : eunominiani eunon¬
tim: nestoriam nestorium. Ita om̃s cetere hu¬
modi pestes. singule singłos magistros.hon¬
nes habuisse noscuntur: aquib originem si¬
mul duxere. et nomen. Quo ͤ homine istos ti¬
ẽ loue censebis ͤ Nullo: qm̃ non est ab homii
illorum heresis: neq ꝑhominem illam accep¬
runt. Absit tñ ut ꝑ reuelationẽ iħ̃u xp̃i: sec̃¬

Expanded text:
dicebat. Hi nubere prohibent, hi a cibis abstinent quos Deus creavit, de quibus postea videbimus. Nunc autem videte, si non proprie daemonum et non hominum ludificatio haec, secundum quod praedixerat Spiritus. Quaere ab illis suae sectae auctorem; neminem dabunt. Quae haeresis non ex hominibus habuit proprium haeresiarcham? Manichaei Manem habuere principem et praeceptorem, Sabelliani Sabellium, Ariani Arium, Eunomiani Eunomium, Nestoriani Nestorium. Ita omnes caeterae hujusmodi pestes, singulae singulos magistros, homines habuisse noscuntur, a quibus originem simul duxere et nomen. Quo nomine istos titulove censebis? Nullo; quoniam non est ab homine illorum haeresis, neque per hominem illam acceperunt. Absit tamen ut per revelationem Jesus Ch
Abbreviated transcription (Latin):
de seculo:aut certe
alider dicenda sunt:
llis siquidem lac
potum dat. et ñ
escam:qui apłi for¬
mam tenẽt indocendo: Nam spualibus

Expanded text:
de saeculo, aut certe aliter dicenda sunt. Illis siquidem lac potum dat, et non escam , qui Apostoli formam tenet in docendo. Nam spiritualibus
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem: sicut tabernacula cedar: sicut pel¬
pelles salomonis. At istud obscurum est. nec
attingendum omino fatigatis. Habetis
tempus ad pulsandum. Si non dissimula¬
tis. aderit qui reuelat misteria: nec cuncta¬
bitur aꝑire. qui et ad pulsandum inuitat.
Ipse est enim qui aꝑit. et nemo clau tiam:

Expanded text:
tudinem: Sicut tabernacula Cedar, sicut tudinem: Sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. At istud obscurum est, nec attingendum omnino fatigatis. Habetis tempus ad pulsandum. Si non dissimulatis, aderit qui revelat mysteria; nec cunctabitur aperire, qui et ad pulsandum invitat. Ipse est enim qui aperit, et nemo claudit
Abbreviated transcription (Latin):
iectio plebis. Deniq se ipsum fecit peccatũ:
et nigrum dicere uerear: Intuere sane
pannis sordidum: plagis liuidum: illitũ
sputis: pallidum morte: et nigrum uel tẽ
ꝓfecto fatebere. Pcunctare etiam apłos.
eundem ipsum qualem in monte ꝑspereñt:
aut certe angłos. in qualem ꝓspicere con¬
cupiscant: et mchilominus formoscim mi¬
rabere. Ergo formosus in se. niger ꝓpter
te. Quam formosum et in mea forma te
agnosco dñe iħu: non obdiuina tantum
quib effulges miracula: s et ꝓpter uerita¬
tem. et mansuetudinem. et iustitiam. Be¬
atus. qui te in his hominem inter homines
conu̾santem diligenter obsertians: se ipsũ
p̃bet proturib imicatorẽ dui. Hoc iambea¬
titudinis muntis. formosa tua pͥmitias
sue dotis accepit: nec quod formosum ẽ
tui. imitari pigra: nec quod nigrum. susti¬
nere confusa. Unde et dicebat. Nigra sum
s formosa. filie iherłm. Et addidit simili¬

Expanded text:
jectio plebis . Denique se ipsum fecit peccatum : jectio plebis . Denique se ipsum fecit peccatum : et nigrum dicere verear? Intuere sane pannis sordidum, plagis lividum, illitum sputis, pallidum morte; et nigrum vel tunc profecto fatebere. Percunctare etiam apostolos, eumdem ipsum qualem in monte perspexerint; aut certe angelos, in qualem prospicere concupiscant; et nihilominus formosum mirabere. Ergo formosus in se, niger propter te. Quam formosum et in mea forma te agnosco, Domine Jesu! non ob divina tantum quibus effulges miracula, sed et propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam. Beatus qui te in his hominem inter homines conversantem diligenter observans, se ipsum praebet pro viribus imitatorem tui. Hoc jam beatitudinis munus formosa tua primitias suae dotis accepit; nec quod formosum est tui, imitari pigra; nec quod nigrum sustinere confusa. Unde et dicebat: Nigra sum, sed formosa, filiae Jerusalem; et addidit simili
Abbreviated transcription (Latin):
et in sponso. Cui similari: quante etiam głe
nisi incruce domini mei iħti xp̃i. Grata igno¬
minia ercicis: ei qui crucifixo ingratus non
est. Nigredo est. s forma et similitudo dm̃
Uade ad scm ysaiam: et describet tibi qualẽ
in spũ illum uiderit. Quem namq aliũ dicit
urum doloris. et scientẽ infirmitatẽ: et quia
non erat ei species. neq decor: Et addidit.
Nos putauimus eum tanquam lȩpsum. et
ꝑcussum a deo. et humiliatum: ipse autem
uulneratus est ꝓpter iniquitates nras: et
nati sumus. Ecce unde niger. Iunge et illud
sancti dauid. speciosus forma p̃filus homi¬
num: et habes totum in sponso: quod spon¬
sa de se hoc inloco cestata est. Non tibi recte
et ipse uidetur scđm ea que dicta sunt emu¬
lis posse respondere iudeis: inger sum s
formosus. filui iherłm: Niger plane: cui non
erat species. neq decor. Niger: quia uermis
et non homo: ob ꝓbrium hominum. et ab¬

Expanded text:
et in sponso: cui similari quantae etiam gloriae et in sponso: cui similari quantae etiam gloriae nisi in cruce Domini mei Jesu Christi! Grata ignominia crucis ei qui Crucifixo ingratus non est. Nigredo est, sed forma et similitudo Domini. Vade ad sanctum Isaiam, et describet tibi qualem in spiritu illum viderit. Quem namque alium dicit virum doloris, et scientem infirmitatem; et quia non erat ei species neque decor? Et addidit: nos putavimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, et nati sumus . Ecce unde niger. Junge et illud sancti David: Speciosus forma prae filiis hominum ; et habes totum in sponso, quod sponsa de se hoc in loco testata est. 9. Num tibi recte et ipse videtur secundum ea quae dicta sunt, aemulis posse respondere Judaeis: Niger sum, sed formosus, filii Jerusalem? Niger plane, cui non erat species, neque decor; niger, quia vermis et non homo, opprobrium hominum, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
in qua głari dignatur et dñs głȩ:. dicente da¬
uid. Om̃is gloria eius filie regis abintus. Et
cutior sua euiq gła: dum eam habet in semet¬
ipso. et non in altero. At non in solo fortassis
candore interno.s exteriori quoq nigredine
omĩa cooꝑentur in bonum. Non solum igit᷑
inspe: s et głari intribulationib. Libenter
ait gloriabor ininfirmitatib meis: ut in habi¬
tet in me turtus xp̃i. Optanda infirmitas: q̃
xp̃i uirtute compensatur. Quis dabit michi
non solum infirmari. s et destitui. ac deficere
penitus a memetipso: ut dm̃ turtutũ uirtute
stabiliar : Namuirtus in infirmitate ꝑfici¬
tur. Deniq ait. Qtiando infirmor: tunc for¬
tis sum et potens. Quodcum ita sit: pulchre
sponsa contertit sibi adgłam. quod ci ꝓ obꝓ¬
brio abemtlis intorquetur: non modo for¬
mosam:. s et nigram ẽẽ se glorians. Noneni
crubescit ingredinem: quam nouit p̃cessisse

Expanded text:
in qua gloriari dignatur et Dominus gloriae, dicente Dain qua gloriari dignatur et Dominus gloriae, dicente David: Omnis gloria ejus filiae regis ab intus . Et tutior sua cuique gloria, dum habet eam in semetipso, et non in altero. At non in solo fortassis candore interno, sed in exteriori quoque nigredineomnia cooperantur in bonum. Non solum igitur in spe, sed et gloriari in tribulationibus. Libenter, ait, gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi. Optanda infirmitas, quae Christi virtute compensatur. Quis dabit mihi non solum infirmari, sed et destitui ac deficere penitus a memetipso, ut Domini virtutum virtute stabiliar? Nam virtus in infirmitate perficitur. Denique ait: Quando infirmor, tunc fortis sum et potens . 8. Quod cum ita sit, pulchre sponsa convertit sibi ad gloriam, quod ei pro opprobrio ab aemulis intorquetur; non modo formosam, sed et nigram esse se glorians. Non enim erubescit nigredinem, quam novit praecessisse
Abbreviated transcription (Latin):
talibet ptlchritudo carnis: non cutis utiq n¬
tida et arsura: non facies colorata. tucina pu¬
tredini: non uestis p̃ciosa. obnoxia uetustatr.
non aurispecies. spendorq gemmarum: seuqueq
talia: quȩ omĩa sunt ad corruptionem. Merito
ꝓinde omnis cura scõrum sp̃to ornatu cultuq
suꝑfluo exterioris sui hominis. quicerte cor¬
rumpitur: om̃i se diligentia p̃bet et occupat
excolendo ac decorando interiori illi. qui ad
imaginem dei est. et renouatur dedie indiem
Certi sunt enim deo non posse eẽ quicquam accep¬
tius imagine sua. si ꝓprio fuerit restituta deco¬
ri.Propterea et omnis gloria eorum intus. non
foris est: hoc est non inflore fen. aut more tiui¬
gi: s in domino. Unde et dicunt. gloria nostra
hec est testimonium conscientie nr̃e: quoa con¬
scientiȩ solus sit arbiter deus. cui soli placere de¬
siderant: et cui placere.solauera et summa gła
est. Non mediocris platte gła illa que intus ẽ.

Expanded text:
talibet pulchritudo carnis, non cutis utique nitalibet pulchritudo carnis, non cutis utique nitida et arsura, non facies colorata vicina putredini, non vestis pretiosa obnoxia vetustati, non auri species, splendorve gemmarum, seu quaeque talia, quae omnia sunt ad corruptionem. 7. Merito proinde omnis cura sanctorum, spreto ornatu cultuque superfluo exterioris sui hominis, qui certe corrumpitur, omni se diligentia praebet et occupat excolendo ac decorando interiori illi, qui ad imaginem Dei est, et renovatur de die in diem. Certi sunt enim Deo non posse esse quidquam acceptius imagine sua, si proprio fuerit restituta decori. 1352 Propterea et omnis gloria eorum intus, non foris est; hoc est, non in flore feni, aut in ore vulgi, sed in Domino. Unde et dicunt: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae : quod conscientiae solus sit arbiter Deus, cui soli placere desiderant; et cui placere, sola vera et summa gloria est. Non mediocris plane gloria illa quae intus est,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ candorem oꝑatur internum: et sedem ꝑ¬
inde p̃parat sapientiȩ. Candor est enim uite
et̃ne sapientia. ut sapiens diffinit: et candidã
oportet ẽẽ animam. inqua ipsa sedem elegent
Quod si anima iusti sedes est sapientie hautd
dubie dixerim animam iusti eẽ candidam:
et fortassis iustitia ipsa candor est. Iustus au¬
tem erat paulus: cui reposita fuerat corona
iustitie. Candida ꝓinde pauli anima erat:
et sapientia sedebat in ea: ita ut sapientiam
loqueretur inter ꝑfctos: sapientiam in miste¬
rio absconditam: quam nemo principum mun¬
di huius agnouit. Porro hunc in eo sapientie
iustitieq candorem: nigredo illa exterior de pre¬
sentia corporis infirma. de laborib plurimis.
de ieiumis ac uigiliis multis. aut oꝑabatur. aut
ꝓmerebatur. Ideoq et quod nigrum est pauli.
speciosius est om̃i ornamento extrinseco: omni
etiam regio cultu. Non comparabitur ei quan¬

Expanded text:
quae candorem operatur internum, et sedem pquae candorem operatur internum, et sedem proinde praeparat sapientiae. Candor est enim vitae aeternae sapientia, ut Sapiens definit : et candidam oportet esse animam, in qua ipsa sedem elegerit. Quod si anima justi sedes est sapientiae, haud dubie dixerim animam justi esse candidam. Et fortassis justitia ipsa candor est. Justus autem erat Paulus, cui reposita fuerat corona justitiae . Candida proinde Pauli anima erat, et sapientia sedebat in ea, ita ut sapientiam loqueretur inter perfectos, sapientiam in mysterio absconditam, quam nemo principum mundi hujus agnovit. Porro hunc in eo sapientiae, justitiaeque candorem nigredo illa exterior de praesentia corporis infirma, de laboribus plurimis, de jejuniis ac vigiliis multis, aut operabatur, aut promerebatur. Ideoque et quod nigrum est Pauli, speciosius est omni ornatu extrinseco, omni etiam regio cultu. Non comparabitur ei quan
Abbreviated transcription (Latin):
tas non reiecit: claritas diuina non rep¬
pulit. Hanc uos dicitis nigram: Nigra ẽ.
s formosa: filie iherłm. Nigra ur̃o: formo¬
sa diuino angelicoq iudicio.Ot si nigra ẽ:
forinsecus est.Sibi autem ꝓminimo est ut
a uobis iudicetur: aut ab his qui scdm fa¬
ciem iudicant. Homo siquidem uidet in fa¬
cie: deus autẽ intuetur cor. Propterea et si
nigra foris:s intus formosa: ut ei placeat.
cui se ꝓbauit. Non enim uobis: quib si adhuc
placeret: xp̃i seruus non eẽt. Felix ingredo.
que mentis candorem parit: lumen scientie :
conscientiȩ puritatẽ. Audi deniq quid per
ꝓpħam deus ꝓmitt᷑ t istiusmodi nigris: qͦs
aut humilitas penitentie. aut caritatis re¬
lus. tanquam solis estus decolorasse uidetur.
Si fuerint ait peccata ur̃a ut coccinum: qua¬
si nix dealbabuntur.: et si fuerint rubra qͥsi
uermiculus: uelut lana alba erunt. Non pla¬
ne contempnenda in scĩs extera ista nigredo:

Expanded text:
tas non rejecit, claritas divina non retas non rejecit, claritas divina non repulit. Hanc vos dicitis nigram? Nigra est, sed formosa, filiae Jerusalem. Nigra vestro, formosa divino angelicoque judicio. Etsi nigra est, forinsecus est. Sibi autem pro minimo est, ut a vobis judicetur, aut ab his qui secundum faciem judicant. Homo siquidem videt in facie, Deus autem intuetur cor . Propterea etsi nigra foris, sed intus formosa, ut ei placeat cui se probavit. Non enim vobis: quibus si adhuc placeret. Christi servus non esset. Felix nigredo, quae mentis candorem parit, lumen scientiae, conscientiae puritatem. 6. Audi denique quid per prophetam Deus promittat istiusmodi nigris, quos aut humilitas poenitentiae, aut charitatis zelus, tanquam solis aestus, decolorasse videtur. Si fuerint, ait, peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur; et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt . Non plane contemnenda in sanctis ista nigredo extera,
Abbreviated transcription (Latin):
nigra sum. s formosa: Tis tibi deniq demõ¬
strem anmam. et ingram pariter et formo¬
sam : Epłȩ inquiuunt graues sunt: s p̃sentia
corporis infirma. et sermo contemptibilis.
Paulus hic erat. Ita ne patilum o filie ierłm
de p̃sentia corporis estimatis. et tanquam
decolorem de formemq contempintis: qͥa
cernitis homunculum afflictari in fame et
siti. in frigore et nuditate. in laborib pluri¬
mis. in plagis supra modum. in mortib freqͣn¬
ter: Hec sunt. quȩ denigrant paulum. Pro
huiusmodi doctor gentium reputatur ingłius:
ignobilis: niger. obseurus: tanquam deniq ꝑ¬
ipsima huuus mundi. Esnmucro nonne ipse
est qui rapitur in paradisum: qui unum al¬
derumq ꝑambulans. usq ad t̾cium. sui
puritate penetrat cȩlum: Ouere pulcher¬
rima anima: quam et si infirmum inhabi¬
tantem corpusculum. pulchritudo cȩbestis
ad mittere non despexit: angelica sublimi¬

Expanded text:
Nigra sum, sed formosa? Vis tibi denique demonNigra sum, sed formosa? Vis tibi denique demonstrem animam et nigram pariter, et formosum? Epistolae, inquiunt, graves sunt; sed praesentia corporis infirma, et sermo contemptibilis . Paulus hic erat. Itaque Paulum, o filiae Jerusalem, de praesentia corporis aestimatis, et tanquam decolorem deformemque contemnitis, quia cernitis homunculum afflictari in fame et siti, et frigore et nuditate, in laboribus plurimis, in plagis supra modum, in mortibus frequenter? Haec sunt quae denigrant Paulum. Pro hujusmodi doctor gentium reputatur inglorius, ignobilis, niger, obscurus; tanquam denique peripsema hujus mundi. Enimvero nonne ipse est qui rapitur in paradisum, qui unum alterumque perambulans, usque ad tertium sui puritate penetrat coelum? O vere pulcherrima anima! quam, etsi infirmum inhabitantem corpusculum, pulchritudo coelestis admittere non despexit, angelica sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
uite: S si hoc est.cur non magis de p̃terito
nigra fui÷ et non nigra sum. dicit: Sicui
tamen placet hic sensus:.i quod sequitur.
sicut tabernacula cedar. sicut pelles salomo¬
nis. sic oportet intelligi: ut de ueteri quidẽ
conuersatione cedar: de noua uero. salomonis
se diterit tabernaculum. Hoc enim ẽẽ pelles
quod tabernaculum: ꝓpħa ostendit. dicens.
cula cedar: pꝰea formosa sic̃ pelles głosi regis
S uideamꝰ. quomͦ ad statum potius uite po¬
tioris. utrũq respiciat. Si consideremꝰ habitũ
exteriorẽ scõrũ. cũ qͥ infacie ẽ. quã sit humilis
utiq et abiectꝰ. et quadã neglectus urcuria:
cum tamen idemtidem intus reuelata facie
glam dei speculantes. in candem ⁊maginem
transformentur de claritate in claritatem.
tanquam a dñi sp̃ti: nonne una quelibet ta¬
lis amina. merito nobis uidebitur posse
respondere exꝓbrantib sibi nigredinem.

Expanded text:
vitae? Sed si hoc est, cur non magis de praeterito, vitae? Sed si hoc est, cur non magis de praeterito, nigra fui, et non nigra sum, dicit? Si cui tamen placet hic sensus, id quod sequitur, sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis , sic oportet intelligi, ut de veteri quidem conversatione Cedar, de nova vero Salomonis se dixerit tabernaculum. Hoc enim esse pelles, quod tabernaculum, propheta ostendit dicens: cula Cedar: postea formosa, sicut pelles gloriosi regis. 5. Sed videamus quomodo ad statum potius vitae potioris utrumque respiciat. Si consideremus habitum exteriorem sanctorum, eum qui in facie est, quam sit humilis utique et abjectus, et quadam neglectus incuria; cum tamen identidem intus revelata facie gloriam Dei speculantes, in eamdem imaginem transformentur de claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu : nonne una quaelibet talis anima merito nobis videbitur posse respondere exprobrantibus sibi nigredinem:
Abbreviated transcription (Latin):
carere nigredinis: s sane in loco ꝑegrinatio¬
nis suȩ. Auoquinꝰ erit cum eam sibi in patria
exhibebit. sponsus głe gło̾sam: non habentẽ
maculam aut rugam: aut aliquid huiꝰmodi.
At uero nunc si diceret quia nigredinem non
haberet: se ipsam se duceret: et ueritas inea
non eẽt. Quamobrem ne mireris quia dixit.
nigra sum: et rursum nichilominus. quia
formosa sit gloriatur. Quomͦ enim non for¬
mosa: cui dicitur. ueni formosa mea: Cui
autem dicitur ueni. nondum ꝑuenerat: ne
forte quis putet hoc dictum non quidem
huic nigre. que adhuc laborat ueniendo in
uia: s beatȩ illi. que iam prorsus absq ingre¬
dine regnat inpatria. S audi: unde nigram
et unde formosam se dixerit. An nigram qui¬
dem obtetram conuersationem. quam prius
habuit sub principe huius mundi.imaginẽ
terrestris hominis adhuc portans: formo¬
sam uero de celestis similitudine. quam pꝰea
commutauit. ambulans iam in nouitate

Expanded text:
carere nigredinis; sed sane in loco peregrinatiocarere nigredinis; sed sane in loco peregrinationis suae. Alioquin erit cum eam sibi in patria exhibebit sponsus gloriae gloriosam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi. At vero nunc si diceret, quia nigredinem non haberet, se ipsam seduceret, et veritas in ea non esset. Quamobrem ne mireris quia dixit: Nigra sum, et rursum nihilominus, quia formosa sit, gloriatur. Quomodo enim non formosa cui dicitur: Veni, formosa mea? Cui autem dicitur: Veni, nondum pervenerat, ne forte quis putet hoc dictum, non quidem huic nigrae, quae adhuc laborat veniendo in via; sed beatae illi, quae jam prorsus absque nigredine regnat in patria. 4. Sed audi unde nigram et unde formosam se dixerit. An nigram quidem ob tetram conversationem, quam prius habuit sub principe hujus mundi, imaginem terrestris hominis adhuc portans; formosam vero de coelesti similitudine, quam postea commutavit, ambulans jam in novitate
Abbreviated transcription (Latin):
obfidelium corporalem saldem societatem :
seu etiam ꝓpttr sp̃e future salutis:a qua
om̃ino non sunt quam diu hic uiuunt uel
tales desꝑande.quantumlibet uiuant despe¬
rate: non incongrue filiȩ iherłm nominant᷑.
Uideamus iam quid illud fuerit dicere: nigra
sum. s formosa. Nulla ne in his uerbis repu¬
gnantia est: Absit. Propter simplices dico:
qui inter colorem et formam discernere non
nouerunt: cum forma ad compositionem ꝑ¬
tineat: nigredo color sit. Non omne deniq
quod ingrum est: continuo et deforme est.
Nigredo uerbi causa: in pupilla non dede¬
cet. Et nigri quidam lapilli mornamentis
placent: et nigri capilli candidis uultib
etiam decorem augent et grãm. Sie tibi qͦq
facile aduertere est in reb miuimeris. Quam¬
quam sine numero sunt. que insuꝑficie quidẽ
reꝑies decoloria: incompositione uero decora.
Tali fortassis modo potest sponsacum pul¬
chritudine utiq compositionis. neuo non

Expanded text:
ob fidelium corporalem saltem societatem, ob fidelium corporalem saltem societatem, seu etiam propter spem futurae salutis, a qua omnino non sunt, quandiu hic vivunt, vel tales desperandae, quantumlibet vivant desperate; non incongrue filiae Jerusalem nominantur. 3. Videamus jam quid illud fuerit dicere: Nigra sum, sed formosa. Nullane in his verbis repugnantia est? Absit! Propter simplices dico, qui inter colorem et formam discernere non noverunt, cum forma ad compositionem pertineat, nigredo color sit. Non omne denique quod nigrum est continuo deforme est. Nigredo, verbi causa, in pupilla non dedecet; et nigri quidam lapilli in ornamentis placent; et nigri capilli candidis vultibus etiam decorem augent et gratiam. Sic tibi quoque facile advertere est in rebus innumeris. Quanquam sine numero sunt, quae in superficie quidem reperies decoloria, in compositione vero decora. Tali fortassis modo potest sponsa, cum pulchritudine utique compositionis, naevo non