comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rapinis et incenduis fere omnia ad eum ꝑ¬
tinentia depopulatorib exposita erant: et
oꝑuit faciem terre regis exercitus : et pas¬
sum omnia uastabantur. Nec erat ei tutum
resistere uel obuiare ꝑsecutorib. quia et sui
deseruerant eum manifeste infestantes: et
qui remanserant in insidiis ñ ad subsidia
erant: undiq angustie graues: quia nec
domi sibi cauere. nec extra poterat congru
a ꝓuidere. cum omnino qui sui eẽnt nesci¬
ret: et tam de ꝑfidia refugarum. qm de
duplicitate suoꝵ prorsus diffideret. Inter
has augustias conuersus ad dñm. de celo
quesiuit auxilium: et accito uiro dei cuiꝰ
consilio maxime utebatur. nec desꝑans de
clem̃tia dei ÷ hoc ex eius responsione acce¬
pit. ut intelligeret quia flagellat deus fi
lium quem recipit: et huiusmodi correctiones
uel purgant uel ꝓbant animam: et gloriosi¬
orẽ fuisse̾ iob t̃ sederet in st̾quilimo. ꝗ̃ fuissec

Expanded text:
rapinis et incendiis fere omnia ad eum prapinis et incendiis fere omnia ad eum pertinentia depopulatoribus exposita erant; et operuit faciem terrae Regis exercitus, et passim omnia vastabantur. Nec erat ei tutum resistere, vel obviare persecutoribus: quia et sui deseruerant eum, manifeste infestantes; et qui remanserant, in insidiis, non ad subsidia erant. Undique angustiae graves, quia nec domi sibi cavere, nec extra poterat congrua providere, cum omnino qui sui essent, nesciret; et tam de perfidia refugarum, quam de duplicitate suorum prorsus diffideret. Inter has autem augustias conversus ad Dominum, et de coelo quaesivit auxilium: et accito Viro Dei, cujus consilio maxime utebatur, nec desperans de misericordia Dei, hoc ex ejus responsione accepit, « ut intelligeret quia flagellat Deus omnem filium quem recipit; et hujusmodi correptiones vel purgant, vel probant animam ; et gloriosiorem fuisse Job cum sederet in sterquilinio, quam fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
cuns pauꝑum indum̃ta: et pelles et bir¬
ros et calciam̃ta: in quib nec axungia
deerat: que ꝑ uicos indigis erogabant.
Nullum in cͥomitatu illo clementie de¬
erat opus: ad portum illum. naufragi õs
tutum habebant refugium. T emporib
famis ñ sicut pharao frum̃ta uenunde¬
dit populo: nec in seruitutem sibi eroga¬
tis annonis subiectt egiptum: sed abbate
sancto quasi altero ioseph. diuimore usus
consiliario: gratis egenis aꝑuit horrea:
nec exhausit ꝑecunia popłm ÷ nec astu
circũuenit affia.cos: nec re publica ad se
translata. priuatos in t̾ra cumulauit ches¬
auros: sed in celo potius chesaurizans infa¬
tigabilis distributor. cum magna alacritate
et pecunias distribuit. et annonas. Nec defu¬
it uiro inhianti celestib magni ponderis et
horrendi temptatio: sed aggressus est eum
tam rex qͣm prĩcipes. et commota est et con¬
tremuit terra: et quasi iratꝰ esset ei ddeus.

Expanded text:
cinis, pauperum indumenta, et pelles, et bircinis, pauperum indumenta, et pelles, et birros, et calceamenta, in quibus nec axungia deerat, quae per vicos indigis erogabant. Nullum in comitatu illo clementiae deerat opus: ad portum illum naufragi omnes tutum habebant refugium. Temporibus famis non, sicut Pharao, frumenta venumdedit populo, nec in servitutem sibi erogatis annonis subjecit Aegyptum: sed Abbate sancto, quasi altera Joseph, diviniore usus consiliario, gratis egenis aperuit horrea, nec exhausit pecunia populum, nec astu circumvenit afflictos, nec re publica ad se translata, privatos in terra cumulavit thesauros; sed in coelo potius thesaurizans infatigabilis distributor, cum magna alacritate et pecunias distribuit, et annonas. 54. Nec defuit viro inhianti coelestibus magni ponderis et horrenda tentatio: sed aggressus est eum tam Rex, quam principes, et commota est et contremuit terra; et quasi iratus esset ei Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
gruas ꝑsonis elemosinas. siue in cibis siue
in uestibus. eoꝵ ministerio donari iustitu¬
it. Et illis quidem tantum in domo sua
uoluit eẽ dñium. ut potestatiue pincer¬
nis et pistorib et cocis et reliquis ministe¬
rialib que uellent iuberent: que place¬
ret uel referret ad comitem ÷ si maliquo
ꝓdigi uiderentur. Sed et uiri ipsi tim̃tes
dcum. et tam ei placere qm̃ comiti cupien¬
tes. nec magnificentiam principis minue¬
bant. qui caritatis plenitudinem de sius
impleri p̃ceꝑat: nec deo ingrati esse uole¬
bant si inuenirentur desides et auari⁊ ubi
eos ꝓmptos et expeditos dispensatores esse
tam uoluntas qͣm principis sufficiens bo¬
nitas iniunxisset. Erat p̃terea hor officio de¬
putatum. ut monachis et religiosis uiris qͦs
ad curiam diu̾sa mittebant negocia. hos¬
picia ꝓuiderent: et de penu et horreo
comitis. necessaria ministrarent. Circumfe¬
rebant etiam rigente bruma aptatis sar¬

Expanded text:
gruas personis eleemosynas, sive in cibis, sive gruas personis eleemosynas, sive in cibis, sive in vestibus, eorum ministerio donari instituit. Et illis quidem tantum in domo sua voluit esse dominium, ut potestative, pincernis, et pistoribus, et coquis, et reliquis ministerialibus, quae vellent juberent, quae placebere auderet, vel referret ad Comitem, si in aliquo prodigi viderentur. Sed et viri illi timentes Deum, et tam ei placere, quam Comiti cupientes, nec magnificentiam Principis minuebant, qui charitatis plenitudinem de suis impleri praeceperat; nec Deo ingrati esse volebant, si invenirentur desides et avari, ubi eos promptos et expeditos dispensatores esse, tam voluntas Dei, quam Principis sufficiens bonitas injunxisset. Erat praeterea horum officio deputatum, ut monachis et religiosis viris, quos ad curiam diversa mittebant negotia, hospitia providerent, et de penu et horreo Comitis necessaria ministrarent. Circumferebant etiam rigente bruma, aptatis sar
Abbreviated transcription (Latin):
eius auderet aliquid indecens uel agere
uel loqui: sed iuhioc etiam ei placere stu¬
dentes. siue ficto siue puro animo. ea i
quib dñm suum delectari uidebant: ip¬
si quoq sepius faccicabant. Intͣducebant
gͥ ad eum qui familiarius ei assistebant.
pauꝑes patientes caluinniam: nunciabans
languentes in plateis iacentes: et quoscũ¬
q in amaricudine et miseria constitutos:
et ipse oblata sibi occasione clem̃tiȩ leca¬
batur: et aiticri grã amplectebatur qͦs
de huiusmõdi reb uidebat magis esse
sollicitos. Et quia suoꝵ neminem uel in
illa curia. uel ꝓ causa illa uir dei passus
est demorari: duos religiosos uiros de
p̃monstratensi ordine euocatos. elemosine
sue p̃posuit: ad quoꝵ curam spectaret cutu¬
ire castella et uicos. in quib ipse maneret: et
de ꝓpͥa m̃sa languentes et leprosos. qui ibi ma¬
nebant qͣndiu in illis locis eẽt abundanter
refici iussit: sed et aliis pauꝑib largas et con¬

Expanded text:
ejus auderet aliquid indecens vel agere, ejus auderet aliquid indecens vel agere, vel loqui; sed in hoc etiam ei placere studentes, sive ficto, sive puro animo ea, in quibus dominum suum delectari videbant, ipsi quoque saepius factitabant. Introducebant igitur ad eum, qui familiarius ei assistebant, pauperes patientes calumniam, nuntiabant languentes in plateis jacentes, et quoscumque in amaritudine et miseria constitutos; et ipse oblata sibi occasione clementiae laetabatur, et altiori gratia amplectebatur, quos de hujusmodi rebus videbat magis esse sollicitos. Et quia suorum neminem vel in illa curia, vel pro causa illa Vir Dei passus est demorari; duos religiosos viros de Praemonstratensi Ordine evocatos eleemosynae suae praeposuit, ad quorum curam spectaret circumire castella et vicos, in quibus ipse maneret: et de propria mensa languentes et leprosos, qui ibi manebant, quamdiu in illis locis esset, abundanter refici jussit. Sed et aliis pauperibus largas et con
Abbreviated transcription (Latin):
mosinas parturirent. Deinde egenis quos
hac acq illac quasi uespes pungentes stimu¬
li pauꝑtatis exagitant. omnimodis docuit
misereri: aliis indum̃ta. aliis alimenta lar¬
giri. Monuit et suggessit. ut ꝑ se ipsum
xenodoxhia uisitaret⁊ nec horreret aspe
ctus languentium. quia in hoc duplicare¬
tur clementie bonum: si et uideret et fo¬
ueret ÷ si consolaretur et reficeret. Humi¬
liare pauꝑum oppressores: defendere pu¬
pillum et uiduam÷ misereri et commnocda¬
re: sermones in iudicio disponere ÷ ꝓuide¬
re quieti eccłie ÷ rationem gladii intellige¬
re quasi clem̃tarium instruxit: summam
principalis officii ei intimans ⁊ et hoc a pͥn¬
cipe exquiri ex debito: ut laudi bonoꝵ. et
umndicte maloꝵ intendat. Hec et alia hunis¬
modi salubria monita homo rationabi¬
lis reuerent᷑ accipiens. luxum curie et fa¬
stum altitudinis in humilitatem et hone¬
statem conuertit: nec erat qui in p̃sentia

Expanded text:
emosynas parturirent. Deinde egenis, quos emosynas parturirent. Deinde egenis, quos hac atque illac quasi vespae pungentes stimuli paupertatis exagitabant, omnimodis docuit misereri; aliis indumenta, aliis alimenta largiri monuit: et suggessit, ut per se ipsum xenodochia visitaret, nec horreret, aspectus  al. aspectu languentium; quia in hoc duplicaretur clementiae bonum, si et videret, et foveret; si consolaretur, et reficeret. Humiliare pauperum oppressores, defendere pupillum et viduam, misereri et commodare, sermones in judicio disponere, providere quieti Ecclesiae, rationem gladii intelligere quasi elementarium 1114 instruxit, summam principalis officii ei intimans, et hoc a principe requiri ex debito, ut laudi bonorum et vindictae malorum intendat. » 53. Haec et alia hujusmodi salubria monita homo rationabilis reverenter accipiens, luxum curiae, et fastum altitudinis in humilitatem et honestatem convertit: nec erat qui in praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
in manib abbatis posuit animam suam:
deposita altitudine principali. se interser¬
uos dei conseruum exhibens. non dñm:
ut obediret ad omnia que domꝰ illius infi
struebat domos: abbatiis nouis pͦbebat im¬
pensas: et ubicunq serui dei extendissert
ꝓpagines. delegabat pecunias: ñ unam
domum sicut salomon ierosolunis statuers:
sed ubicũq huius scematis consedissent ꝑ¬
sone.satagebat eis ministrare necessaria:
quasi xp̃o in terris p̃senti. ꝓpͥam faceret
mansionem. Sed et hoc in arbitͥo uiri dĩ
posuit: ut quibuscũq egentib. eo man¬
dante ad opus dei sumptus p̃beret. Ui¬
dens gͥ abbas ꝓmptũ principis animũ.
piecatem pietate accendit: et maxime qui¬
dem domesticis fidei. uoluit eum ẽẽ obno¬
xium⁊ et immortalia templa fundare con¬
suluit: et elemosinas ea sagacitate dispo¬
nere ÷ ut semꝑ fructificantes rediuiuis et re¬
nascentib accessiomibus. nouas semꝑ ele¬

Expanded text:
in manibus Abbatis posuit animam suam, in manibus Abbatis posuit animam suam, deposita altitudine principali, se inter servos Dei conservum exhibens, non dominum; ut obediret ad omnia, quaecumque domus illius infimstruebat domos, abbatiis novis praebebat impensas; et ubicumque servi Dei extendissent propagines, delegabat pecunias: non unam domum, sicut Salomon Jerosolymis, statuens; sed ubicumque hujus schematis consedissent personae, satagebat eis ministrare necessaria, quasi Christo in terris praesenti propriam faceret mansionem. Sed et hoc in arbitrio Viri Dei posuit, ut quibuscumque egentibus eo mandante ad opus Dei sumptus praeberet. Videns igitur Abbas promptum Principis animum, pietatem accendit, et maxime quidem domesticis fidei voluit eum esse obnoxium; et immortalia templa fundare consuluit, et eleemosynas ea sagacitate disponere, « ut semper fructitantes redivivis et renascentibus accessionibus novas semper ele
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt: que aliis uel agenda uel intel¬
ligenda insinuant. Cumq exigat homo
pͣpositure sue reu̾entiam exhiberi: ad
honorem summe potestatis cuncta refer¬
rinecesse est: quia cum sit subditus ho¬
mini homo. uel sp̃ui spc̃: subdi maxime
oporcet deo. de cuius munere ista datur
pͣlatio: et quo docente fic ut pateat ho¬
mini tam cognitio sui : qͣm ꝑ fidem et
spem ad diuine contemplationis ꝓ mͦᷤ
datoᷤindulta accessio. Dictabat uir dei:
et ñ nunqͥm scribebat in tabulis ⁊ cerͦis
lationes importunas. quas int̾ se discor¬
desclerici concitabant: blando spirami¬
ne componebat. Int̾dum etiam duruis
increpante eo redibat tranquillitas: et de¬
tumescentib ꝓcellis qui seditiosi ante eum
uenerant ⁊ et bile diffuso scaturientes de¬
clamationib: pacifici reu̾tebantur. Adhe¬
sit ei pͣ ceteris quidem᷑ principib comes
teobaldus. et dilectionem oꝑe ꝓsecutus. se
et sua in subsidia clareuallis exposuit: et

Expanded text:
accipiunt, quae aliis, vel agenda, vel intelaccipiunt, quae aliis, vel agenda, vel intelligenda insinuent. Cumque exigat homo praepositurae suae reverentiam exhiberi, ad honorem summae potestatis cuncta referri necesse est: quia cum sit subditus homini homo, vel spiritui spiritus, subdi maxime oportet Deo, de cujus munere datur ista praelatio, et quo docente fit ut pateat homini tam cognitio sui, quam per fidem et spem ad divinam contemplationem pro modo data et indulta accessio. Dictabat Vir Dei, et nonnumquam scribebat, in tabulis cereis lationes importunas, quas inter se discordes clerici concitabant, blando spiramine componebat. Interdum etiam durius increpante eo, redibat tranquillitas, et detumescentibus procellis, qui seditiosi ante eum venerant, et bile diffusa scaturientes declamationibus, pacifici revertebantur 52. Adhaesit ei prae caeteris quidem principibus comes Theobaldus, et dilectionem opere prosecutus, et se, et sua in subsidia Clarae-Vallis exposuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
tam ca que circa eum. quã que infrast̃
ꝓsequens: etiam ad ea que supra ipsum
sunt ascendens. tanta de natura diuina
disseruit: ut uideatur in t̾cio celo assũ¬
ptus. audisse quedam uerba que non li¬
cet homini loqui: et regem in decore suo
uidisse. In his que infra.⁊ que cͥca ipsũ sug
inoꝵ societas: nature equalitas ⁊ officioꝵ
distantia: consideratio m̃ttoꝵ: dnudica¬
tio ꝓuectuum subtilissime distingu: tur.
et singulis in suo genere. sui cognitio inti¬
matur. In his que supra hominem sunt
speculatur celestia: non eo modo quo
angeli qui semꝑ adherent deo. conside¬
rant: sed eo modo quo potest homo
puri auimi. et mentis sincere. diuina
contingere: et conformare ierarchie ce¬
lesti. sacerdotium temporale. Cum enĩ
in celesti militia constet alios aliis pͥnci¬
pari: et ininisteriales sprͣ ad nutum
suꝑioꝵ potestatum. ad diuersa officia de¬
legari: quidam uiciniꝰ assistentes ab ipso

Expanded text:
tam ea quae circa eum, quam quae infra sunt, tam ea quae circa eum, quam quae infra sunt, prosequens, etiam ad ea, quae supra ipsum sunt, ascendens, tanta de natura divina disseruit, ut videatur in tertium coelum assumptus audisse quaedam verba quae non licet homini loqui, et regem in decore suo vidisse. In his quae infra, et quae circa ipsum sunt; morum societas, naturae aequalitas, officiorum distantia, consideratio meritorum, dijudicatio provectuum subtilissime distinguitur, et singulis in suo genere sui cognitio intimatur. In his quae supra hominem sunt, speculatur coelestia, non eo modo, quo Angeli, qui semper adhaerent Deo, considerant; sed eo modo, quo potest homo puri animi et mentis sincerae divina contingere, et conformari hierarchiae coelesti sacerdotium temporale. Cum enim in coelesti militia constet alios aliis principari, et ministeriales spiritus, ad nutum riorum potestatum, ad diversa officia delegari; quidam vicinius assistentes ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
rebat carni eius lanea tunica: et dieb
et noctib cuculla uestitus: sic ibat. sic
cubabat. Intus monachi habitum rẽtineis :
extra se pontificem ⁊ morib ⁊ uestib exhi¬
bebat: rem difficilem agens: diu̾sarum in
uno homine ꝓprietatem exprimeus ꝑsona¬
rum. Segmentata ei circũferebantur pul¬
uinaria: lectus eius palliis oꝑtus. cortina
ambiebatur purpurea: sed si reuolueres
oꝑimenta: inuenires suꝑiectis laneis cõ¬
plosa stramina. et paleas conglobatas.
Homo in facie. deus udet in corde: ip¬
se uͦ bona coram deo et hominib ꝓuide¬
bat. Alloquit᷑ frẽs non sine lacrimis:
iiscens sermonib auulsa acorde suspi¬
ria: hortatur et consolatur: et se inter
eos frẽm et socium. non dñm exhibet
uel magistrum. Cumq eum ibi morari
diutius non pateretur. magna eum ꝓ¬
sequens. comitantiũ inultitudo: saluta¬
tis fr̃ibus iter in italiam dirigens absces¬
sit : et ad urbem ꝑuenit. Scripsit ad

Expanded text:
rebat carni ejus lanea tunica, et diebus rebat carni ejus lanea tunica, et diebus ac noctibus cuculla vestitus sic ibat, et sic cubabat. Intus monachi habitum retinens, extra se pontificem et moribus, et vestibus exhibebat: rem difficilem agens, diversarum in uno homine proprietatem exprimens personarum. Segmentata ei circumferebantur pulvinaria. Lectus ejus palliis opertus cortina ambiebatur purpurea; sed si revolveres operimenta, invenires superjectis laneis complosa stramina, 1113 et paleas conglobatas. Homo in facie, Deus videt in corde: ipse vero bona coram Deo et hominibus providebat. Alloquitur fratres non sine lacrymis, miscens sermonibus avulsa a corde suspiria, hortatur et consolatur, et se inter eos fratrem et socium, non dominum exhibet, vel magistrum. Cumque ibi morari diutius non pateretur magna eum proseqens comitantium multitudo, salutatis fratribus iter in Italiam dirigens abscessit et ad Urbem pervenit. 51. Scripsit ad
Abbreviated transcription (Latin):
de claraualle assumpta: fulgore puro p̃¬
dictas ur bes sua illustrauere psentia: et pa¬
storalis officii elucidantes głam÷ exemplũ
nocentio papa: et successorib eius celestino
et lucio. qͣm uelocit̾ consũmatis: bernar¬
dus que in prius apud scm anastasiũ ab¬
batem diximꝰ ordinatum ⁊ papa urbis ef
rem pedum in litigantes excussit: et reli¬
ctis eis in franciam uenit Cumq rome se
comederent ac morderent. et adiniucem
consumerent: expectauit in pace. donee
fatigati conflictibus et damnis afflica.
eius p̃sentiam cuꝑent et optarent. Qui
interim celebrato remis concilio⁊ claram¬
uallem humiliter uisitat: et głam ponti¬
ficatus romani. pauꝑum p̃sentat aspec¬
tib. Mirant᷑ omnes in tanta altitudine
humilitatem immobilem: et in tam ex¬
cellenti culmine. ꝓpostu scĩ ꝑmanere uir¬
tutem: ut altitudini sociata humilitas
ꝓ officio exterius splendeat: et ꝓ urtu¬
de nequaqͣm interius ianescat. Adhe¬

Expanded text:
de Clara-Valle assumpta fulgore puro praede Clara-Valle assumpta fulgore puro praedictas urbes sua illustravere praesentia, et pastoralis officii elucidantes gloriam, exemplum nocentio papa, et successoribus ejus Coelestino et Lucio quam velociter consummatis, Bernardus quem prius apud sanctum Anastasium abbatem diximus ordinatum, Papa Urbis effrem pedum in litigantes excussit, et relictis eis, in Franciam venit. Cumque se Romae comederent ac morderent, et se invicem consumerent, exspectavit in pace, donec fatigati conflictibus et damnis afflicti, ejus praesentiam cuperent et optarent. Qui interim celebrato Remis consilio Claram-Vallem humiliter visitat, et gloriam pontificatus Romani pauperum repraesentat aspectibus. Mirantur omnes in tanta altitudine humilitatem immobilem, et in tam excellenti culmine propositi sancti permanere virtutem; ut altitudini sociata humilitas pro officio exterius splendeat, et pro virtute nequaquam interius inanescat. Adhae
Abbreviated transcription (Latin):
studia sua reu̾sus: dilectum amplectit᷑
epitalamiũ. E diu̾sis etiam regionib. odore
religionis illius ubiq diffuso: frẽs ad fun¬
denda monasteria inuitant᷑. fundata quos
et statuta. ditioni eius sese subiciunt: et al¬
tioris ineunt regulas discipline. Sed et di¬
u̾sarum regionum ciuitates: ex hoc colle¬
gio mneruere ep̃os. In pͥmis roma: sũmo
ornatur pontifice. Preneste: stephanũ
magnum hugõnem. In ipsa quoq romana
curia. henricus. bernardus. alter p̃sbiter
alter diaconus: ordinati sunt cardinales.
ꝓpe urbemromam: neꝑa sub hoberto
refloruit. In tuscia. pisis natalis soli gła. et
magnũ eccłie lumen: baldunꝰ effulsit.
Citia alpes. lausenne: datus est amedeus.
Seduno: garinus. Lingonis: godefridus.
autisiodoro: alanus. Namnetis:beruar¬
dus. Beluaci.henricus. Tornaco: giraldus
Eboraco: henricus. In hibernia duo e¬
piscopi: re et nomine xp̃iani. In aleman¬
nia ciuitate curia: algotus sapientia. eta¬
te. et gratia reuerendus. hec luminaria

Expanded text:
studia sua reversus, dilectum amplectitur epithalamium. E diversis etiam regionibus odore religionis illius ubique diffuso, fratres ad fundanda monasteria invitantur. Fundata quoque et statuta ditioni ejus sese subjiciunt, et arctioris ineunt regulas disciplinae. Sed et diversarum regionum civitates ex hoc collegio meruere episcopos. In primis Roma summo ornatur Pontifice. Praeneste Stephanum rum, Ostia, virum magnum Hugonem. In ipsa quoque Romana curia Henricus, et Bernardus alter presbyter, alter diaconus ordinati sunt cardinales. Prope urbem Romam Nepa quoque sub Huberto refloruit. In Tuscia, Pisis natalis soli gloria, et magnum Ecclesiae lumen Balduinus effulsit. Citra Alpes Lausannae datus est Amedeus; Seduno, Garinus; Lingonis, Godefridus; Autissiodoro, Alanus; Nannetis, Bernardus; Belvaco, Henricus; Tornaco, Giraldus; Eboraco, Henricus. In Hibernia duo episcopi, re et nomine Christiani. In Alemannia civitate Curia Algotus, sapientia, aetate et gratia reverendus. Haec luminaria
Abbreviated transcription (Latin):
bium illud in ore ei frequenter. semꝑ in
corde: qui hoc facit quod nemo. miran¬
tur omnes. Quo nimirum incuitu. uitã
regłamq cõmunem amplius emulabat᷑:
nil insius actib p̃ferens obseruantie sin¬
gularis. Ob hoc deniq et cilicium. qͦd
plurib annis occulte gestauerat ponere
maluit qͣm ut ferre sciretur: minꝰ illum
latere uelle contestans. qui cum ceteris e

Expanded text:
bium illud in ore ei frequenter, semper in bium illud in ore ei frequenter, semper in corde: « Qui hoc facit quod nemo, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. Ob hoc denique et cilicium, quod pluribus annis occulte gestaverat, ponere maluit, quam ut ferre sciretur; minus illum latere velle contestans, cui cum caeteris e
Abbreviated transcription (Latin):
tilissima cutis. in genis modice rubens. Iuo
iimirum quicqͥd caloris inerat naturalis:
assidua meditatio ⁊ studium sacrecompun¬
etionis attraxerat. Cesaries ex flauo colo¬
rabatur et candido: barba subrufa cir¬
ca finem uite eius resꝑsa canis. Statura
mediocritatis honeste: longitudini tam̃
uicinior apparebat. Alias autem thesau¬
rus iste in uase fictili exat: contͥto penitꝰ
et undiq conquassato. Laborabat siqui¬
dem caro eius multiplicib infirmitatũ
incominodis: ut in eis uirtus animi ꝑfi¬
ceretur. Quarum ꝑiculosior quidem
in meatu artissimi gucturis. mł penitꝰ
siccum. uix solidum aliquid ad mittentis:
molestior erat defectus stomachi. uisce¬
rumq corruptio. Hec continue isli: pret̃
alias sepius incidentes.
dium. fugere admirationem: et can¬
quã unumsesc agere cet̾oꝵ. At ꝓseqͤ¬
batur gła fugicantem: sicut e regione ca¬
ptantes sese. alios fugere consueuit. ꝓ uer¬

Expanded text:
tilissima cutis in genis modice rubens. In illo tilissima cutis in genis modice rubens. In illo nimirum quidquid caloris inerat naturalis, assidua meditatio et studium compunctionis attraxerat. Caesaries ex flavo colorabatur et candido. Barba subrufa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Alias autem thesaurus iste in vase fictili erat, contrito penitus et undique conquassato. Laborabat siquidem caro ejus multiplicibus infirmitatum incommodis, ut in eis virtus animi perficeretur. Quarum periculosior quidem in meatu arctissimi gutturis, nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis: molestior erat defectus stomachi, viscerumque corruptio. Hae continuae illi, praeter alias saepius incidentes. dium fugere admirationem, et tanquam unum sese agere caeterorum. At prosequebatur gloria fugientem, sicut e regione captantes sese alios fugere consuevit. Prover
Abbreviated transcription (Latin):
bra siquidem exꝑientia ꝑsuasus: de om¬
ni re magis fidens orationi: qͣm indu¬
strie ꝓprie uel labori. Magnanimꝰ in fide:
qͣm tamen minus qͣm in ocio ociosus. Io¬
cundus ad obꝓbria: ad obsequia uereꝰ.¬
dus. Suaius morib ⁊ meritis sc s mira¬
culis głosus: affluens deniq sapientia et
uirtute et grã apud deum et homines.
Cuius scẽ anime adutorium simile sibi
fecerat d̾s: et speciali p̃uentum benedicti¬
one corpꝰ aptauerat. Apparebat in carne eiꝰ
grã quedam. spiritalis tamen potius qͣm
carnalis: in uultu claritas prefulgebat. ñ
terreta utiq sed celestis: in oculis angelica
quedam puritas. et columbina simplicitas
radiabat. T̃anta erat int̾ioris eius hominis
pulcritudo. ut eiudentib quibydam incli¬
ciis foras erumꝑet: et de cumulo interne
puritatis ⁊ gr̃e. copiose ꝑfusus homo quoꝙ
exterior iuderetur. Corpus omne tenuis¬
simũ et sine carnib erat: ipsa etiam sub¬

Expanded text:
bra siquidem experientia persuasus de ombra siquidem experientia persuasus de omni re magis fidens orationi, quam industriae propriae vel labori. Magnanimus in fide, quam tamen minus, quam in otio otiosus. Jucundus ad opprobria, ad obsequia verecundus. Suavis moribus, meritis sanctus, miraculis gloriosus; affluens denique sapientia, et virtute, et gratia apud Deum et homines. Cujus sanctae animae adjutorium simile sibi fecerat Deus, et speciali praeventum benedictione corpus aptaverat. Apparebat in carne ejus gratia quaedam, spiritualis tamen potius quam carnalis. In vultu claritas praefulgebat, non terrena utique, sed coelestis: in oculis 1117 angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus hominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis et gratiae copiosae perfusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum, et sine carnibus erat; ipsa quoque sub
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. sed int̾dum aliqua ꝓ ut occurre¬
re locis oportuniorib uidebant᷑ inserta.
firmior enim uidetur et haberi acceptior
solet orõ. que siuis muititur ⁊ illustratur ex¬
emplis: uelut fabrica quedam idoneis fulta
columnis. Non nulla quoq tͣnsposita sun
ut similib aliis iungerentur: et que erar
eusdem generis. sibi aptius cohererent.
Uerum hec in duob quidem libellis pͥoribꝰ.
nam inc̾eio pene ꝑ omnia ordini ipsi tem¬
poris series narrationis obsequitur.
ut orbis comꝑit uniu̾sus. fidelem fa¬
mulũ ds̃ bernarcdum clareuallensem
glorificauit abbatem. sicut głosus sẽꝑ
m scĩs suis: et in sua mirabilis ẽ maiesta¬
te.Ceterũ sicut malachiam scm̃ idem
ipse cõmendat: pͥmum maximũꝙ
miracłm quod exhibuit.ipse fuit. Se¬
renus uultu. modestus habitu: circũ¬
spectus in u̾bis: in oꝑe timoratꝰ. In sacͣ
meditatione assiduus: in oratione de¬
uotus: et sicut alios ipse monebat. cre¬

Expanded text:
facta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrefacta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrere locis opportunioribus videbantur, inserta. Firmior enim videtur, et haberi acceptior solet oratio, quae suis innititur et illustratur exemplis, velut fabrica quaedam idoneis fulta columnis. Nonnulla quoque transposita sunt, ut similibus aliis jungerentur, et quae erant ejusdem generis, sibi aptius cohaererent. Verum haec in duobus quidem libellis prioribus: nam in tertio pene per omnia ordini ipsi ipsius temporis series narrationis obsequitur: ut Orbis comperit universus, fidelem famulum suum Bernardum Clarae-Vallensem Deus glorificavit abbatem, sicut gloriosus semper in sanctis suis, et in sua mirabilis est majestate. Caeterum, sicut Malachiam sanctum idem ipse commendat, primum maximumque miraculum, quod exhibuit, ipse fuit. Serenus vultu, modestus habitu, circumspectus in verbis, in opere timoratus, in sacra meditatione assiduus, in oratione devotus, et sicut alios ipse monebat, cre
Abbreviated transcription (Latin):
quãque ex riuo tollitur longius iam ꝓ¬
gresso uel ex flumine etiam copioso. In¬
de est quod in tactis coꝵ libris. qui de eius¬
dem beatissimi patͥs nr̃i inicus seu etiam
mediis conscripserunt. ne tanqͣ. suꝑ alie¬
num edificasse uidear fundamentũ: cir¬
ca ea potissimũ noster sermo u̾satur. qͥb
pene omnib p̃sens affui. interdum etiã
licet pauca int̾serens que fidelissima fra¬
trum qui aderant relatione cognoui.
Uerũtam̃ opus istud libellis trib parci¬
tum. lector inueniet. Quoꝵ pͥmꝰ quidem
ea maxime que ad habitum mores atq
doctͥnam huius beati patͥs uidentur ꝑ¬
tinere ꝓsequitur. Sed̾s autẽ. uirtutes
multas ꝑ eum factas. eloquitur. Tercius:
meiusdem bono fine completur. Illud etiã
admonendum. in rerum narratione gesta¬
rum. coherentiam similitudinis magis qͣm
temporis obseruari. Siquidem nec signa
ipsa. nec oꝑa quedam eo ordine scripta qͦ

Expanded text:
quam quae ex rivo tollitur longius jam pquam quae ex rivo tollitur longius jam progresso, vel ex flumine etiam copioso. Inde est quod intactis eorum libris, qui de ejusdem beatissimi Patris nostri initiis, seu etiam mediis conscripserunt ne tanquam super alienum aedificasse videar fundamentum, circa ea potissimum noster sermo versatur, quibus pene omnibus praesens adfui: interdum etiam, licet pauca interserens, quae fidelissima 1116 fratrum, qui aderant, relatione cognovi. Verumtamen opus istud libellis tribus partitum lector inveniet. Quorum primus quidem ea maxime quae ad habitum, mores, atque doctrinam hujus beati Patris videntur pertinere, prosequitur. Secundus autem virtutes multas per eum factas eloquitur. Tertius in ejusdem bono fine completur. Illud etiam admonendum, in rerum narratione gestarum cohaerentiam similitudinis magis, quam temporis observari: siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo ordine scripta quo
Abbreviated transcription (Latin):
um: sed non rapuit fidem p̃sentis etiam
nunc opitulationis: ñ absorbuit spem
future aliqͣndo uisionis: non deniq in p̃¬
teritoꝵ memoria altius radicatum filia¬
lis abfumpsit deuotionis affectum. Cece¬
rũ mͥ quidem ut optime noui p̃sertun
tanto idonea oꝑi nec scientia nec eloqͦn¬
tia supecit. Sed tua sane magnalia. et
cuas digne eloqui laudesnon origenis in¬
genium. ñ ciceronis lingua sufficeret.
Nec desꝑandum tam̃ quod tuoꝵ magis
oꝑum fructus carꝑe prudens lector. qͣm
uerboꝵ nr̃oꝵ folia indigna debebit: ut
illoꝵ magis suauitate gustata. qͣm istoꝵ
ariditate culpata. non tam nequit᷑ ista mor¬
deat. quã illos delectabilit᷑ edat. Nam ⁊
securius et sincerius uisasolent qͣm audi¬
ta narrari: et in tercium uas tͣnsfusa faciliꝰ
coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua
que ab exiguo licet aluco fontis haurttur.
quẽ confestim repleuerit uena scaturieis.

Expanded text:
um: sed non rapuit fidem praesentis etiam um: sed non rapuit fidem praesentis etiam nunc opitulationis, non absorbuit spem futurae aliquando visionis, non denique in praeteritorum memoria altius radicatum filialis assumpsit devotionis affectum. Caeterum mihi quidem, ut optime novi, praesertim tanto idonea operi, nec scientia, nec eloquentia suppetit. Sed tua sane magnalia, et tuas digne eloqui laudes, non Origenis ingenium, non Ciceronis lingua sufficeret, nec desperandum tamen, quod tuorum magis operum fructus carpere prudens lector, quam verborum nostrorum folia indigna debebit: ut illorum magis suavitate gustata, quam istorum ariditate culpata, non tam nequiter ista mordeat, quam illos delectabiliter edat. Nam et securius et sincerius visa solent, quam audita narrari; et in tertium vas transfusa facilius coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua, quae ab exiguo licet alveo fontis hauritur, quem confestim repleverit vena scaturiens,
Abbreviated transcription (Latin):
larissimi patͥs nr̃i Bernardi.
clareuallensis abbatis memo¬
riam:uiri insignes ad lau¬
dem xp̃i. ⁊ multoꝵ edificati¬
onem litteris commendart.
Inuenta sane mat̾ia uberi:
ꝓut cuiq licuit. ⁊ certior ei gestoꝵ in¬
notuit ueritas. ũ eam totam s partes
aliquas digessere. Uidecur aut̃ ñ nullis
quod multominꝰ eum silere debeat. pu¬
er sc̃itatis ipsius. dignationis filius. be¬
nignitatis alumnꝰ. Quem ab eius uberi¬
bus. post annos circiter.xiii. quod sine
singultu nec meminisse debeo. nec ꝓfer¬
re queo: sola tandem que sola potuit
mors auulsit. In quo tibi utinam sic cõ¬
placeat etiam nunc pater sce: sicut ali¬
quando uidebatur et aliqͣndui cõpla¬
cere. Et quis alter tibi tam debitor. qͥs
tam obnoxius. quis tam tuus: Momor¬
dit fateor ⁊ dure momordit mors imꝓba: s
ñ totum pariter deglutunt. Ampitauit
ñ extirpautt: sine miscdĩa portionem qͤ
se contingebat accepit. Tulit aspectum. tu¬
lit eloquium. corporale etiam tulit obsequi¬

Expanded text:
larissimi patris nostri Bernadi Clarae-Vallensis abbatis memoriam viri insignes, ad laudem Christi et multorum aedificationem, litteris commendarunt. Inventa sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas digessere. Videtur autem nonnullis, quod multo minus eum silere debuerat  al. debeat puer sanctitatis ipsius, dignationis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsit. In quo tibi utinam sibi complaceat etiam nunc, Pater sancte, sicut aliquando videbatur et aliquandiu complacere! Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? Momordit, fateor, et dure momordit mors improba; sed non totum pariter deglutivit. Amputavit, non exstirpavit; sine misericordia portionem, quae se contingebat, accepit. Tulit aspectum, tulit eloquium, corporale etiam tulit obsequi
Abbreviated transcription (Latin):
insacco heremi qͣm in soco palati delectan¬
tur: nec iam instilos: incruce glam quert.
In hoc gͦ sicut et in cet̾is: eius modinegocioꝵ
suoꝵ sarcinas aliis libent imponunt. Et nẽsi
sublato uen̾abilis meinorie domno guillmo
et deuote conscͥpsit: admeã exiguitatem hu¬
iusoꝑis deuenit petitio: et imposute mͥ dile¬
cte ecclie caritas ut coquã pulmtum filus
ꝓpħaꝵ. In qͦ si eolo qͥntidas inscuero neglign
nẽ condiet heliseus: et excessus insipiencie
obedientie excusabtt affectꝰ. Explic̃ p̃fat In¬

Expanded text:
in sacco eremi, quam in socco  al. sericin sacco eremi, quam in socco  al. serictur: nec jam in stylo, sed in cruce gloriam quaerunt. In hoc ergo, sicut et in caeteris ejusmodi, negotiorum suorum sarcinas aliis libenter imponunt. Et nunc sublato venerabilis memoriae domno Guillelmet devote conscripsit, ad meam exiguitatem hujus operis devenit petitio, et imposuit mihi dilectae Ecclesiae charitas, ut coquam pulmentum filiis Prophetarum. In quo si colocynthidas miscuero negligen condiet Elisaeus, et excessus insipientiae obedientiae excusabit affectus. CAPUT PRI
Abbreviated transcription (Latin):
qͦt rethores qt philosophos. scli huiꝰ scole mise¬
rt̃ ad conu̾sationẽ theoricam. ⁊ mores diuinõ
Que ñ ibi floruit disciplina. uerant exami¬
na magistroꝵ. et egregii uiri exercitato in¬
tellectu insignes: qui diuinis studiis inheren¬
tes. multis grarũ auctoram̃tis. inuicem seipsoᷤ
edocent et accendint: Debuerant utiq ui¬
riilli quib nichil in aliqua gra deẽ hunc
laborem assumere: et uenabili patͥ inscul¬
pere monim̃ta: ut eẽt eoꝵ studio delecca¬
bilis pagina quã quasi uiuentem tradent
legendam discipu lis: et ꝑpes fieret conso¬
latio⁊ secus positis reliquuis sacricorporise
sermonis. S extrema emulari ⁊ que hoĩes
lateant. clarcuallis consueuit humilitas:
et ꝓferre in yublicum aliqua sui indicia
uiri illi nobises erubeseunt: et quietiores
facit eos contemptꝰ nabicctio qͣm quelibet
oblatio dignitatis: in qua sibi ꝓfessio hũi¬
.litatis ꝑiclitari uidetur. Ob huiusmodicas
sese iutra silentii cardines recinentes magis

Expanded text:
t rhetores, quot philosophos saeculi hujus scholae miserunt adconversationem theoricam, et mores divinos? Quae non ibi floruit disciplina, ubi erant examina magistrorum, et egregii viri exercitato intellectu insignes, qui divinis studiis inhaerentes, multis gratiarum auctoramentis invicem se ipsos edocent et accendunt? ri illi, quibus nihil in aliqua gratia deest, hunc laborem assumere, et venerabilis Patris insculpere monumenta: ut esset eorum studio delectabilis pagina quam quasi viventem traderent legendam discipulis, et perpes fieret consolatio secus positis reliquiis sacri corporis et sermonis. Sed extrema aemulari, et quae homines lateant, Clarae-Vallis consuevit humilitas: et proferre in publicum aliqua sui indicia viri illi nobiles erubescunt; et quietiores facit eos contemptus et abjectio, quam quaelibet oblatio dignitatis, in qua sibi professio humilitatis periclitari videtur. Ob hujusmodi causas sese intra silentii cardines retinentes, magis
Abbreviated transcription (Latin):
si quod supͥme ẽ agg̾diar. me ipsum deri¬
sioni exponam. Quis enim ego sum. qui
adscribenda gesta scĩssimi iri bernardi
clareuallii abbis aspiremꝰ qͣ nr̃is temꝑib¬
singulari religione floruit et doctͥna. cuius
odor exmanitꝰ uniu̾sam repleuit eccliam: cu¬

Expanded text:
si quod supra me est aggrediar, me ipsum derisi quod supra me est aggrediar, me ipsum derisioni exponam. Quis enim ego sum, qui ad scribenda gesta sanctissimi viri Bernardi Clarae-Vallis abbatis aspirem, qui nostris temporisingulari religione floruit et doctrina: cujus odor exinanitus universam replevit Ecclesiam: cu
Abbreviated transcription (Latin):
monnulli scͥptoꝵ laudib attolle¬
tes u̾bis ea sollemnib celebrart.
qͣntũ excellentis ingenii. et diser
angue potuere conamina. Cũꝙ tractato
et opꝰ. iunctis complexib pari sunt fe¬
dere coniugati. ⁊ ad ꝓpositũ tegia
di nandum. ingenium et eloq̃ntia cõ¬
uenert. ꝓsꝑe actum ẽ: et ad qͥetum tnqͥllũ¬
ꝙ portum directo gressu. mat̾ia digne ordi¬
uateꝙ disposita appulit. Ut uͦ sublimitas
negocii sub imꝑito artifice naufraga eli¬
oitur scopulis: et succumbente sensus hebi¬
tudine tͣctatoris lassatur p̃sumptio: sero de
correctione mitur consilium: quia qͣ in mul¬
tos effusa sunt. nec reuocari possunt nec cor¬
rigi: et dissonantiam scͥpti et oꝑum. uenu.¬
stius ẽet abradi qͣm em̃dari. hec gͦ mecũ
reputans et reuoluens. omnino timeo ne
sicut ipse multoꝵ in prudencie soleo indi¬
gnari. quicũ scientia et facundia careant:
ad scribendum p̃cipites. cũ se uehem̃ter e¬
munxerint eliciunt sangͥnem: ita et ego.

Expanded text:
onnulli scriptorum laudibus attollentes, verbis ea solemnibus celebrarunt, quantum excellentis ingenii et disertae linguae potuere conamina. Cumque tractator et opus junctis complexibus pari sunt foedere conjugati, et ad propositum thema ordinandum ingenium et eloquentia convenerunt, prospere actum est, et ad quietum tranquillumque portum directo gressu materia digne ordinateque disposita appulit. Ubi vero sublimitas negotii sub imperito artifice naufraga illiditur scopulis, et succumbente sensus hebetudine, tractatoris lassatur praesumptio, sero de correctione initur consilium: quia quae in multos effusa sunt, nec revocari possunt, nec corrigi; et dissonantiam scripti et operum venustius esset abradi, quam emendari. Haec ergo mecum reputans et revolvens, omnino timeo, ne sicut ipse multorum imprudentiae soleo indignari, qui cum scientia et facundia careant, ad scribendum praecipites, cum se vehementer emunxerint, eliciunt sanguinem: ita et ego
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑpes. in ꝑegͥnos. in clericos. in mona¬
chos benignitas: mira lib̾alitas erat. Nul¬
lam intra diocesim suã cõgͥgationem p̃t̃¬
misit: quam non aut p̃dns. aut edificiis.
aut stipendus sua specialit donatione.
auctã uita decedens relinqueret. In nu¬
dicandis causis subditoꝵ. nec odio nec
grã crrrusquã a uero abducebatur: sed
semꝑ in oib ꝓpositam indeclinabiliter
sequẽs eqͥtatis lineã. ad euertendum ru¬
dicium nec accipiebat ꝑsonã pauꝑis: nͥ
honorabat uultum potentis. Cuiꝰ rei¬

Expanded text:
pauperes, in peregrinos, in clericos, in monapauperes, in peregrinos, in clericos, in monachos benignitas, mira liberalitas erat. Nullam intra dioecesim suam congregationem praetermisit, quam non aut praediis, aut aedificiis, aut stipendiis sua specialiter donatione auctam vita decedens reliquerit. In judicandis causis subditorum nec odio, nec gratia cujusquam a vero abducebatur: sed semper in omnibus propositam indeclinabiliter sequens equitatis lineam, ad evertendum iudicium nec accipiebat personam pauperis nec honorabat vultum potentis. Tum ve
Abbreviated transcription (Latin):
sitꝰ adiit: nec latuit pͥncipes. aqͥb ꝓ sui
reuentia loco amicitie habitꝰ. henrico ter¬
cio romanoꝵ augusto facile in notuit.
A quo in palatium assũptus. breiri apud
eum pre omnib clericis qui inforib pala¬
tii excubabant. pͥmũ grẽ et familiaritatis
gradum optinuit. hoc p̃cipue diligentib
in eo omnib bonis. quod iusti ac recti ad¬
modũ tenax erat: atq in omnib causis
ꝓ suo tum statu non adulando ut cec̃i. s
cũ magna lib̾tate obloquendo iusticie
patrotinabatur. Exactis deinde in pala¬
tio haut multis annis. magna imꝑatoris
magna omniũ qͥ eum nouerant expecta¬
tione adeptꝰ est agͥppine urb̃ que et colo¬
nia nobilem sedem: herimanno noĩs huiꝰ
p̃sule sedõ ante paucos dies ex hac luce sub¬

Expanded text:
situs adiit, nec latuit principes: a quibus pro sua reverentia in amicitiam admissus, Henrico tertio Romanorum Augusto facile innotuit. A quo in palatium assumptus, brevi apud eum prae omnibus clericis, qui in foribus palatii excubabant, primum gratiae et familiaritatis locum obtinuit: hoc praecipue diligentibus in eo omnibus bonis, quod justi ac recti admodum pro suo tum statu, non adulando ut caeteri, sed cum magna libertate obloquendo iusticiae patrocinabatur. Erat autetio haud multis annis, magna imperatoris, magna omnium, qui eum noverant, exspectatione adeptus est Agrippinae, quae et Colonia, nobilem sedem, Hermanno, nominis hujus praesule secundo, ante paucos dies ex hac luce sub
Abbreviated transcription (Latin):
simis uerbũ plagis afflictũ. ñ aliter ea
die coronatũ incedẽ concessit: quã priꝰ
manib sius tͥginta tres argenti libras
in pauꝑes expendisset. Nec abnuit ĩꝑa¬
tor sed cuncta eo ordine quo dicta sũt
suꝑm iudicis respectu et passus est et
fecit. sicq demũ more suo indutꝰ ꝓcessit.
Miranda sane constantia p̃sulis: nec
minus laudanda humilitas pͥncipis:
porro in utroq timoris dei imitanda

Expanded text:
simis verberum plagis afflictum, non aliter ea simis verberum plagis afflictum, non aliter ea die coronatum incedere consensit, quam prius manibus suis triginta tres argenti libras in pauperes expendisset. Nec abnuit imperator, sed cuncta eo ordine, quo dicta sunt, superni Judicis respectu et passus est, et fecit: sicque demum more suo indutus processit. Miranda sane constantia praesulis, nec minus laudanda humilitas principis: porro in utroque timoris Dei imitanda
Abbreviated transcription (Latin):
teriꝰ ad popłm. ut surtñ ñ obliuisc̃ẽtur
intiꝰ. Cõnsicłans enĩ tanti noĩs maiesta¬
tem. longe suis p̃celłe m̃itis: nũꝙͣ insig¬
nia regalia sͥ p̃supsit impon̾e: nͥ clam
confessioĩs ac penitentie uerberũ insuꝑ
satifactione licentiam a quolibet sac̃do¬
tum supplicit̾ meret᷑. Ergo tempore
qͦdam magna ĩminente festiuitate.
cum pontifices duces. ac comites. & crriꝰ¬
cũq alius dignitatis seu ordinis uiri
regiam undiq ꝓperarẽt ad curiam:
cũ & ip̃m mos et honor impositus
trabeatum exigeret ꝓcedere: ñ inscius
sc̃itatis et uite ꝓbatissimi int̾ p̾sules
annonis. ut sue consuetudinis serua¬
ret institutum: supplex et penitẽs
eum cepit adire. Mox sacer antistes
auctoritate plenus tali in negotio. ĩꝑi¬
alem paruipendens magnificẽtiam.
sicut parc̃e solttꝰ erat inopi et pauꝑi:
qͥcqͥd aĩo ꝓ iusticia concitato se optulit.
libe et ꝯstanter effabatur: illumq duris¬

Expanded text:
t ad populum, ut sui tamen non oblivisceretur interius. Considerans enim tanti nominis majestatem longe suis praecellere meritis, nunquam insignia regalia sibi praesumpsit imponere, nisi clam confessionis ac poenitentiae, verberum insuper satisfactione, licentiam a quolibet sacerdotum suppliciter mereretur. Ergo tempore quodam magna imminente festivitate, cum pontifices, duces ac comites, cujuscunque alius dignitatis seu ordinis viri, regiam undique properarent ad curiam, cum et ipsum mos et honor impositus trabeatum exigeret procedere, non inscius sanctitatis et vitae probatissimi inter praesules Annonis, ut suae consuetudinis servaret institutum, supplex et poenitens eum coepit adire. Mox sacer antistes auctoritate plenus, tali in negotio imperialem parvipendens magnificentiam, sicut parcere solitus erat inopi et pauperiquidquid animo pro justitia concitato se obtulit, libere et constanter effabatur illumque duris
Abbreviated transcription (Latin):
tatem minuẽs ut te ꝑticipem facet. Quẽ
ego siluester eius seruꝰ successi õeq ĩdig¬
nus ꝑ patͥarcham antiochenũ agͥcrũ reno¬
uans. confirmo ad honorẽ dõne elene
quam ip̃a felix ꝑ apłm mathiã iudea
translatũ cũ tunica et clauo dñi cet̾isq
ꝓuexit. Hiuus pͥuilegii conscu. notiui
emuli ꝯmunione dirimant᷑: q̃m anathe¬
mate maculantur.
Quem tibi lege noua noma dat et ueteri.¬

Expanded text:
et. Quem ego Silvester ejus servus successioneque indignus per patriarcham Anthiocenum Agricium renovans, confirmo ad honorem patriae domnquam ipsa felix per apostolum Mathiam Judea translatum cum tunica et clavo Domini provexit. Hujus privilegii conscii nocivi aemuli communione dirimantur, quoniam anathemate maculantur. Quem tibi lege nova Roma dat et veteri
Abbreviated transcription (Latin):
Nno geñis et patrie sue
decus. syderib ip̃is m̾itiͤ
altior. ex alamannoꝵ po¬
nem. Pat̾ eius uualterꝰ
Mater engela dicebatur: ambo studio

Expanded text:
nno generis et patriae suae decus, sideribus ipsis meritis altior, ex Alemannorum ponem. Pater ejus Uvalterus, mater Engela dicebatur: ambo studio
Abbreviated transcription (Latin):
mines ẽe auctorem. & illum apud se. qũa
apud homines grãm inuenisse potiorẽ:
quosdam uiros ꝑuisum dignatusẽ uisita¬
re: et qualiter ꝑ eum ab infirmitate qua
nimis uexabantur conualescerent. edocere.
horuim q̃ dico trter duos qui inter suos.
ñ ignobił famȩ erant: exempli causa ꝓpo¬
nam. Q sicut a ueridicis ipsits monaft̾i

Expanded text:
mines esse auctorem, et illum apud se quam mines esse auctorem, et illum apud se quam apud homines gratiam invenisse potiorem, quosdam viros per visum dignatus est visitare, et qualiter per eum ab infirmitate, qua nimis graviter vexabantur, convalescerent edocere. Horum quos dico, duos qui inter suos non ignobilis famae erant, exempli causa. proponam, qui, sicut a veridicis ipsius monast
Abbreviated transcription (Latin):
enim omnis sexͦ et etas mirabatur. & mi¬
rando amplectebatur: & qͦ potior. aliisq
p̃stantior: eo magis quisq erat ad mini¬
strandum e deuotior. atq ꝓcliuior. Non
fuit comes in anglia seu comitissa ueltil¬
la ꝑsona potens. quȩ ñ iudicaret se sua
coram deo mita ꝑdidisse. si contingẽt.
se anselmo ab̃bi beccensi gr̃am cuitisutis
uillelmꝰ qui armis angliam ceꝑat. et ea
tmpestate regnabat. qͣnus ob magnita¬
dinem sti cuncdoͥs fere uidetur ngidus ac
solebat stupentib aliis fieret alius.
toditis angliȩ partib notus. ac ꝓre
uerenda sancditate carus cunctis effectus: it̃
repetendi normanniam ingreditur: ditat᷑
multiplici dono. quod honori ac utilitati
eccłiȩ suȩ usq: hodie seruire dmosctur. Fa¬
miliaris gͦ ei dehinc anglia facta ẽ: & ꝓut
diuersitas causarum ferebat. ab eo frequen¬
tata. At autem omp̃c ds demonstraret
se gr̃ȩ ipsius quam inuenerat apud ho¬

Expanded text:
eum omnis sexus et aetas mirabatur, et mieum omnis sexus et aetas mirabatur, et mirando amplectebatur, quoque potentior aliisque praestantior, eo magis quisque erat ad ministrandum ei devotior atque proclivior. Non fuit comes in Anglia seu comitissa, vel ulla persona potens, quae non judicaret se sua coram Deo merita perdidisse, si contingeret se Anselmo abbati Beccensi gratiam cujusvis Wilhelmus, qui armis Angliam ceperat et ea tempestate regnabat, quamvis ob magnitudinem sui cunctis fere videretur rigidus ac solebat, stupentibus aliis, fieret alius. totius Angliae partibus notus, ac pro reverenda sanctitate charus cunctis effectu, iter repetendi Northmanniam ingreditur ditatus multiplici dono, quod honori ac utilitati Ecclesiae suae usque hodie servire dignoscitur. Familiaris ergo ei dehinc Anglia facta est, et prout diversitas causarum ferebat, ab eo frequentata. Ut autem omnipotens Deus demonstraret se gratiae ipsius quam invenerat apud ho