comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt suꝑme. De urtutibus doc¬
trinaq uirtutum saluator ait. Iugũ
eñi meũ suaue ẽ. et onus meum leue
ẽ. Quod aũt et doctrina ꝓ onere acci¬
piatur: ꝑspicuũ fit in euangło. Alli¬
gant quippe pharisei onera grauia
et quȩ portari non possunt. et suꝑ
ipsi aũt uno ea digito nolunt con¬
tingere. Quam graue sit aliquem de
tranquillitate turbare. et serena cor¬
da hominũ quibusdam qua si flucti¬
bus concitare: saluatoris ad apłos
uerba testantur dicentis. Ne contur¬
betur cor ur̃m neq timeatis: expe¬
di quippe ei qui conturbat et scan¬
dalizat quempiã ineccła. ut lapis mola¬
ris circumdetur collo eius. et mittatur
cum eo in mare: quam ut
scandalizet unũ dehis mini mis
qui asaluatore monstrantur. Turbati
gͦ fuerant galathȩ int̾ sp̃m et litteram
circ umcisionẽ et concisionem. uidais¬
mum occultum et manifestum: quid
agerent ignorantes. Breuius aũt et
sic accipi potest. quicumq ẽ ille. qui

Expanded text:
tae sunt super me . De virtutibus, doctae sunt super me . De virtutibus, doctrinaque virtutum Salvator ait: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est . Quod autem et doctrina pro onere accipiatur, perspicuum fit in Evangelio. Alligant quippe Pharisaei onera gravia, et quae portari non possunt, et supeipsi autem uno ea digito nolunt contingere . Quam 491 grave sit aliquem de tranquillitate turbare, et serena corda hominum quibusdam quasi fluctibus concitare, Salvatoris ad apostolos verba testantur, dicentis: Ne conturbetur cor vestrum, neque timeatis . Expedit quippe ei qui conturbat et scandalizat quempiam in Ecclesia, ut lapis molaris circumdetur collo ejus, et mittatur cum eo in mare, quam ut scandalizet unum de his minimis, qui a Salvatore monstrantur . Turbati ergo fuerant Galatae inter spiritum et litteram, circumcisionem et concisionem, Judaismum occultum et manifestum, quid agerent ignorantes. Brevius autem et sic accipi potest: Quicumque est ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
rum cognouerat ꝓpħauit. Qui aũt
conturbat uos. portabit uidicium
quicumq ẽ ille. Occulte inquiũt
petrum lacerat. cui supra infatiem
restitisse se scribit. quod non recto
pede incederet ad euangłii uerita¬
tem: sed nec paulus tam ꝓcaci ma¬
ledicto de ȩccłȩ principe loquere¬
tur. nec petrus dignus qui contur¬
batȩ eccłȩ reus fieret. Ex quo arbi¬
trandum ẽ de alio quodam dici.
qui aut cum apłis fuerat. aut de
iudea uenerat. aut ex phariseis credide¬
rat: aut certe magnus sit apud gala¬
has estimatus ut portet uiditium ȩccłȩ
conturbatȩ quicumq ẽ ille. Portare
bus dixit. Inus quisq ꝓpͥum onus
portabit: et puto inscripturis onus
et inbonam et in malam partempos¬
se accipi. hoc ẽ et in his qui peccatis
grauibus opprimuntur. et in illis qui
urtutum leiua onera sustentãt: de pec¬
catis. In psalmo penitens loquitur.
Iniquitates meȩ eleuatȩ sunt suꝑ ca-¬
put meũ. quasi onus graue graua¬

Expanded text:
rum cognoverat prophetavit. Qui autem rum cognoverat prophetavit. Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicunque est ille. Occulte, inquiunt, Petrum lacerat, cui supra in facie restitisse se scribit, quod non recto pede incederet ad Evangelii veritatem, sed nec Paulus tam ledicto de Ecclesiae principe loqueretur , nec Petrus dignus qui conturbatae Ecclesiae reus fieret. Ex quo arbitrandum est de alio quodam dici, qui aut cum Apostolis fuerat, aut de Judaea venerat, aut ex Pharisaeis crediderat, aut certe magnus sit apud Galatas aestimatus, ut portet judicium Ecclesiae conturbatae, quicumque est ille. Portare bus dixit: Unusquisque proprium onus portabit. Et puto in Scripturis, onus et in bonam et in malam partem posse accipi, hoc est, et in his qui peccatis gravibus opprimuntur, et in illis qui virtutum levia onera sustentant. De peccatis in psalmo poenitens loquitur: Iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onus grave grava
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuerbium unius pecudis scabies to¬
tum conmaculat gregem. Igitur
et scintilla statim ut apparuerit
extinguenda ẽ. et fermentũ amas¬
sa uicina semouendũ. secandȩ pu¬
tridȩ carnes. et scabiosum ani¬
mal caulis ouiũ repellendum ne
tota domus massa corpus et peco¬
ra ardeat. corrumpatur. putrescat
intereãt. Arrus in alexandria
una scintilla fuit. sed qm̃ non sta
uolunt sed ꝓpħico sp̃u paulus ꝓnun¬
tiat galathas ad ueritatis uiam quã
amiserant reuersuros. & enĩ qui ali¬
os hortabatur ut ȩmularentur ca¬
rismata magis aũt ut ꝓpħarent:
ipse quoq eandẽ plenus gr̃a loque¬
batur. Ex parte cognoscimus et
nisi quod ꝑ epłam docebanturait.
Ego confido inuobis indño quod
nichil aliud sapietis. Nam et additio
dominici nominis id ipsum significat.
Sieñ ꝑ coniecturam hȩc estimabat
potuerat dicere: Ego confido inuo¬
bis: nunc aũt apponens indño. diui¬
no quodã confidens sp̃u quod futu¬

Expanded text:
proverbium, unius pecudis scabies, toproverbium, unius pecudis scabies, totum commaculat gregem. Igitur et scintilla statim ut apparuerit, exstinguenda est, et fermentum a massae vicinia semovendum, secandae putridae carnes, et scabiosum animal a caulis ovium repellendum, ne tota domus, massa, corpus et pecora, ardeat, corrumpatur, putrescat, intereat. Arius in Alexandria una scintilla fuit; sed quia non stavolunt, sed prophetico spiritu Paulus pronuntiat, Galatas ad veritatis viam, quam amiserant, regressuros . Etenim qui alios hortabatur, ut aemularentur charismata, magis autem ut prophetarent: ipse quoque eadem plenus gratia loquebatur: Ex parte cognoscimus, etnisi quod per Epistolam docebantur, ait: Ego confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Nam et additio Dominici nominis, idipsum significat. Si enim per conjecturam hoc aestimabat, potuerat dicere: Ego confido in vobis. Nunc autem apponens, in Domino, divino quodam confidens sp
Abbreviated transcription (Latin):
de cęlo descendit non debere iudai¬
ca int̃p̃tatione uigulari. Et dñs id¬
ipsum apłis p̃cepit ut caueant afer¬
mento phariseoꝵ quod euangłista
manifestius fatiens addidit. Dixerat
aũt eis de doctrina phariseorũ. Por-
nisi legis scđm carnem obseruatio:
Sensus itaq iste ẽ. nolite putare
paucoꝵ hominũ qui de uidea ueni¬
entes aliud docent insidias : Seintilla
contẽpnenda res parua ẽ & pene dum
cerint᷑ non uidetur s: si fomitẽ cõp̃hende¬
rit. et nutrim̃ta sui quamuis paruus
ignis inuenerit mȩnia. urbis. latissi¬
mos saltus regionesq consumit. Fer¬
mentũ quoq cuiꝰ ad aliam partem
in euangłii parabola temꝑata est.
res modica uidetur et nichili sed
cum farind consꝑsum totam massã
suo uigore corrumpit: in illius uum
transit om̃e quod mixtum ẽ: ita et
doctrina ꝑuersa ab uno incipiens.
uix duos aut tres. in ex ordio reppe¬
rit auditores. sed paulatim cͤancer
serpit incorꝑe. et iuxta uulgare

Expanded text:
de coelo descendit, non debere Judaica interpretatione violari: et Dominus idipsum discipulis praecepit, ut caveant a fermento Pharisaeorum . Quod evangelista manifestius faciens addidit: Dixerat autem eis de doctrina Pharisaeorum . Porrum, nisi Legis secundum carnem observatio? Sensus itaque iste est: Nolite putare pancorum hominum, qui de Judaea venientes aliud docent, insidias contemnendas. Scintilla res parva est, et pene dum cernitur, non videtur; sed si fomitem comprehenderit, et nutrimenta sui quamvis parvus ignis invenerit, moenia, urbes, latissimos saltus, regionesque consumit. Fermentum quoque cujus ad aliam partem in Evangelio parabola temperata est , res modica videtur et nihili; sed cum farinae conspersum, totam massam suo vigore corruperit, in illius vim transit omne quod mixtum est: ita et doctrina perversa ab uno insipiens vix duos aut tres primum in exordio reperit auditores; sed paulatim ut cancer serpit in corpore, et juxta vulgare
Abbreviated transcription (Latin):
los commotionis aculeos incentiua
uitiorũ dĩ desuꝑ me uidentis recor¬
der: fiunt michi occasio triumpho¬
rum ne dicamus in largiendo. il¬
le ẽ amicus. hunc nescio. hic debet
acciꝑe. iste contempni. Imitemur
patrem nr̃m qui solem suũ oriri
facit suꝑ bonos et malos. et pluit
suꝑ ustos et in iustos. fons bonita¬
tis om̃ibus patet: seruus et liber
plebeius. et rex. diues et pauꝑ. ex
eo similit bibunt. Lucerna cum
accensa fuerit indomo: om̃ibus lu¬
cet equaliter. Quod si incinctos
indifferenter liberalitatis frena la¬
xantur. quantomagis indomesti¬
cos fidei et in xp̃ianos qui eundem
habent patrem: ciusdem magistri
appellatione censentur: Hidetur
michi locus iste posse et suꝑiorib
coherere: ut domesticos fidei ma¬
gistros nominet. quibus supra
om̃ia quȩ putantur bona ab au¬
ditoribus siuis uisserat ministrari.
Breue ẽ uitȩ istius curriculum.
hoc ipsum quod loquor. quod dic¬
to. quod scribitur. quod emendo.

Expanded text:
los commotionis aculeos, et incentiva los commotionis aculeos, et incentiva vitiorum, Dei desuper me videntis recorder, fiunt mihi occasio triumphorum. Ne dicamus in largiendo: Ille est amicus, hunc nescio: hic debet accipere, iste contemni. Imitemur Patrem nostrum, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Fons bonitatis omnibus patet. Servus et liber, plebeius et rex, dives et pauper, ex eo similiter bibunt. Lucerna cum accensa fuerit in domo, omnibus lucet aequaliter. Quod si in cunctos indifferenter liberalitatis frena laxantur, quanto magis in domesticos fidei, et in Christianos, qui eumdem habent Patrem, ejusque magistri appellatione censentur! Videtur autem mihi locus iste posse et superioribus cohaerere, ut domesticos fidei, magistros nominet, quibus supra omnia quae putantur bona, ab auditoribus suis jusserat ministrari. Breve est vitae istius curriculum. Hoc ipsum quod loquor, quod dicto, quod scribo, quod emendo,
Abbreviated transcription (Latin):
et saluator ait. Oꝑamini dum dies
est: ueniet nox quando iam nullus
poterit operari. Ortus ẽ nobis dĩ ser¬
mo. sol uerus. et congregate sunt
mines ad opus nr̃m. et usq aduespe¬
ram laboremus. sic ut mistice canit᷑
in psalmo. Posuisti tenebras et facta
est nox. in ipsam ꝑtransibunt bes¬
tiȩ siluȩ. Catuli leonum rugientes
ut rapiant et querant adeo escam
sibi: Ortus ẽ sol et congregate sunt
et ĩ cubilibus suis dormierunt. Ẽgre¬
dietur homo ad opus suũ. et ad
oꝑationem suam usq ad uesꝑam.
Siue egrotamus. siue sani sumus.
humiles uł potentes. pauꝑes. diuites.
ignobiles. honorati. esurientes atq
uescentes: Omĩa in nomine dñi cũ
pacientia et equanimitate fatia¬
mus. et implebitur in nobis illud
quod scriptum est. Biligentibus
aũt dnm. omĩa cooꝑantur inbo¬
num. Ira ipsa et libido et iniuria
quȩ desiderat ultionem. si me refre¬
nem si ꝓpter dm̃ taceam. si ꝑ singu¬

Expanded text:
et Salvator ait: Operamini dum dies et Salvator ait: Operamini dum dies est: veniet nox, quando jam nullus poterit operari Ortus est nobis Dei sermo, sol verus, et congregatae suntmines ad opus nostrum, et usque ad vesperam laboremus, sicut mystice cantatur in psalmo: Posuisti tenebras, et facta est nox. In ipsa pertransibunt bestiae silvae, catuli leonum rugientes, ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol, et congregatae sunt, et in cubilibus suis dormierunt. Egredietur homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Sive aegrotamus, sive sani sumus, humiles, vel potentes, pauperes, divites, ignobiles, honorati, esurientes, 528 sive vescentes, omnia in nomine Domini cum patientia et aequanimitate faciamus, et implebitur in nobis illud quod scriptum est: Diligentibus autem Dominum, omnia cooperantur in bonum. Ira ipsa et libido, et injuria quae desiderat ultionem, si me refrenem: si propter Deum taccam: si per singu
Abbreviated transcription (Latin):
nat. de quo et uitam ẽ messurus ȩter¬
nam. Bonum aũt facientes non de-¬
fitiamus. tempore enim suo metemꝰ
non deficientes. Cohortatur eos ad
studium ꝑ seuerantie qui in hac uita
mercedem boni oꝑis expectant: nes¬
cientes quia sicut insemine aliud
sationis. aliud messis ẽ tempus: sic
et inpresenti uita sementis ẽ opera
tuntur. Messis uero oꝑum futuror
iudicium et ꝓ qualitate uł diuersi¬
tate sementis. diuersas nos facere
mensuras. centesimum. sexagesimũ
et tricesimũ fructũ. quam segetem
nemo potest metere deficiens: Qui
ficiens. Quale ẽ aũt ut cum pecca¬
tor cotidie in malis oꝑibus auge¬
atur. nos in bono opere lassemur:
Ergo dum tempus habemus ope¬
remur bonum ad omnes. marime. aũt
ad domesticos fidĩ. Tempiis sementis
ut diximus tempus est presens et uita
quam currimus. in hac licet nobis qđ
uolumus seminare. Cum ista uita tran¬
sierit oꝑandi tempus aufertur: unde

Expanded text:
nat, de quo et vitam est messurus aeternat, de quo et vitam est messurus aeternam. Bonum autem facientes, non deficiamus: tempore enim suo metemus, non deficientes. Cohortstudium perseverantiae, qui in hac vita mercedem boni operis exspectant: nescientes quia sicut in semine aliud sationis, aliud messis est tempus, sic et in praesenti vita sementis est opera tuntur. Messis vero futurum judicium; et pro qualitate vel diversitate sementis diversas non facere messuras, centesimum, sexagesimum, et trigesimum fructum: quam segetem nemo potest metere deficiens. Qui ficiens . Quale est autem, ut cum peccatores quotidie in malis operibus augeantur, nos in bono opere lassemur? Ergo, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Tempus sementis, ut diximus, tempus est praesens, et vita quam currimus. In hac licet nobis quod volumus seminare; cum ista vita transierit, operandi tempus aufertur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Qui ad hoc confugerit ut
dicat eos qui sue bibant siue man¬
ducent siue dormiant. in nomine
tamen dñi omĩa cum oratione ꝑ¬
fitiant: non in carne seminare sed
in sp̃ie Et nos ei similiter responde¬
bimus. eos quoq qui dei primum
sententiam sequantur cum ratio¬
ne facientef. Crescite et multipli¬
camini et replete terram. non in
carne sed in spũ seminare. Sillogis¬
mus itaq eius futilis et caducus
sophismate primũ decipit audien¬
tem: Cȩterum diligenter inspectus
facile soluitur. Neq enim possumꝰ
dicere abraham isaac et iacob et
alios scõs iuros qui de reꝓmissione
nati sunt. ipsum quoq dñi precur¬
sorem quia in carne natus est: decor¬
ruptionis germine pullulasse. Iilud¬
etiam pariter obseruandum. quod qͥ
seminat in carne cum additamento
suȩ carnis ponitur. Qui aũt seminat
in sp̃u non dicitur inspũ s ed simpli¬
citer sp̃u. Qui enim bona seminat
non in suo quopiam sed indĩ sp̃u semi¬

Expanded text:
nem. Quod si ad hoc confugerit, ut nem. Quod si ad hoc confugerit, ut dicat eos qui, sive bibant, sive manducent, sive dormiant, in nomine tamen Domini omnia cum ratione perficiant, non in carne seminare, sed in spiritu; et nos ei similiter respondebimus, eos quoque qui Dei primam sententiam sequantur cum ratione facientes: Crescite et multiplicamini, et replete terram , non in carne, sed in spiritu seminare. Syllogismus itaque ejus futilis et caducus, sophismate primum decipit audientem. Caeterum diligenter inspectus, facile solvitur: Neque enim possumus dicere, Abraham, Isaac et Jacob, et alios sanctos viros, qui de repromissione nati sunt, ipsum quoque Domini praecursorem, 527 quia in carne natus est, de corruptionis germine pullulasse, illud pariter observandum, quod qui seminat in carne, cum additamento suae carnis ponitur: qui autem seminat in spiritu, non dicitur in spiritu suo, sed simpliciter in spiritu. Qui enim bona seminat, non in suo quippiam, sed in Dei spiritu semi
Abbreviated transcription (Latin):
copulandus. quod homo uocatur
in sp̃u seminans: qui quando cȩpe
rit uitam metere sempit̃nam. ho¬
mo fortasse esse desistit. Tattianꝰ
qui putatiuam. xp̃i carnem intro¬
ducens: om̃em coniunctionẽ mas¬
culi ad feminam inmundam arbi¬
tratur encratitarũ uł acerrimꝰ
heresiarchestalia aduersum nos
sub occasione presentis testimonii
usus ẽ argum̃to. Siis qͥ seminat
incarne de carne metet corrupti¬
onem Incarne aũt seminat. qui
mulieri iungitur. Ergo et is qui
uxore utitur et seminat in carne
euis: de carne metet corruptionẽ.
Respondebitur ei primũ non dixis¬
se paulum qui seminat incarne.
sed in carne sua. Nemo aũt secum
ipse concumbit. et in sua carne se¬
minat. Deinde ut obseruationem
hanc quam ad notauunus incarne
sua ex abundanti ei concedamus:
addendum ẽ eos quoq qui come¬
dant et bibant et dormiant. ali¬
quid fatiant ob refrigerium cor¬
poris iuxta illum seminare in car¬
ne. et de carne metere corruptio¬

Expanded text:
copulandus, quod homo vocatur copulandus, quod homo vocatur in spiritu seminans, rit vitam metere sempiternam, homo fortasse esse desistit. Cassianus, qui putativam Christi carnem introducens, omnem conjunctionem masculi ad feminam immundam arbitratur, Encratitarum vel acerrimus haeresiarches, tali adversum nos sub occasione praesentis testimonii usus est argumento: Si quis seminat in carne, de carne metet corruptionem: in carne autem seminat, qui mulieri jungitur: ergo et is qui uxore utitur, et seminat in carne ejus, de carne metet corruptionem. Respondebitur ei, primum non dixisse Paulum, qui seminat in carne; sed, in carne sua. Nemo autem secum ipse concumbit, et in sua carne seminat. Deinde ut observationem hanc quam annotavimus, in carne sua, ex abundanti ei concedamus, addendum est eos quoque, qui comedant et bibant, et dormiant et aliquid faciant ob refrigerium corporis, juxta illum seminare in carne, et de ea metere corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
rationem dati et accepti simili docu¬
it exemplo: qui parce seminat par¬
ce et metet. & qui seminat in bene¬
dictione. de benedictionibus et
metet. Inus quisq sicut ꝓpositum
habet incorde: non ex tristicia aut¬
ex necessitate. Hy larem enim datorẽ
diligit ds̃. Qm̃ qui seminat incar¬
ne sua de carne et metet corrupti¬
onem:Qui aũt seminat in sp̃u: de
spũ metet uitam ȩternam. Omne
quod loquimur agimus. cogita¬
mus: induobus seminatur agris. car¬
ne et sp̃u. Si bona sunt quȩ de ma¬
nu. ore. corde ꝓmuntur. seminata
in sp̃u uitȩ eternȩ fructib redun¬
dabunt. Si mala: ab agro carnis
excepta. corrup Otionis nobis
segetem pullulabunt. Aliter. Qui
legem carnaliter intelligit: repro¬
missiones quoq carnales et que
in p̃senti seculo corrumpuntur.
ex pectat. Qui aũt spiritalis audi¬
tor ẽ: seminat in sp̃u. et de sp̃u me¬
tet uitam ȩternam. Simul notan¬
dus ordo sermonis et cum suꝑiorib

Expanded text:
rationem dati et accepti, simili docurationem dati et accepti, simili docuit exemplo: Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictione, de benedictione et metet. Unusquique sicut propositum habet in corde, non ex tristitia, aut necessitate: hilarem enim datorem diligit Deus . Quoniam qui seminat in carne sua, de carne et metet corruptionem. Qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Omne quod loquimur, agimus, cogitamus, in duobus seminatur agris, carne et spiritu. Si bona sunt, quae de manu, ore, corde promuntur, seminata in spiritu, vitae aeternae fructibus redundabunt. Si mala, ab agro carnis excepta, corruptionis nobis segetem pullulabunt. Alegem carnaliter intelligit, repromissiones quoque carnales, et quae in praesenti saeculo corrumpuntur, exspectat. Qui autem spiritalis auditor est, seminat in spiritu, et de spiritu metet vitam aeternam. Simul notandus ordo sermonis, et cum superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
lud quoq attendendũ ne forte et
hoc possit intelligi. dar discipu¬
lis mandatũ ut eis qui se instruunt
uerbo communicent. obsequant᷑.
docibiles facilesq se prebeant: in
hif tamen que bona sunt quȩ spi¬
ritalia et non heretica uł uidaica
prauitate ꝑuersa. Nolite errare
ds̃ non irridetur. Quȩ eñ semina¬
uerit homo hec et metet. Preuidens
spu eos qui docentur et debent ma¬
gistris sumptus et iuitȩ necessaria
ministrare. posse obtendere pauꝑ¬
tatem et dicere ager nĩs hoc anno
aruit siccitate. iuneam grando con¬
tributa rapuerant. non habeo unde
tribuam quod iuibetur: adiecit. No¬
lite errare ds̃ non irridetur. Scit ĩqͥt
corda ur̃a. non ignorat facultates.
Excusatio ueri similis hominem
potest ut cumq placare: dm̃ non
potest fallere. Et simul cohortatur
ad id quod preceptũ ẽ exhiben¬
dum: semen nominans ne putet ꝑ¬
dicum quod multiplicato fenore
recepturus ẽ. Ad corinthios quoq

Expanded text:
lud quoque attendendum 525 ne forte et lud quoque attendendum 525 ne forte et hoc possit intelligi, dari discipulis mandatum, ut eis qui se instruunt, verbum communicent, obsequantur, dociles, facilesque se praebeant. In his tamen quae bona sunt, quae spiritualia, et non haeretica, vel Judaica pravitate perversa. Nolite errare, Deus non irridetur: quae enim seminaverit homo, haec et metet. Praevidens spiritu, eos qui docentur, et debent magistris sumptus et vitae necessaria ministrare, posse obtendere paupertatem, et dicere: Ager meus hoc anno aruit siccitate: vineam grando contributa rapuerunt: non habeo unde tribuam quod jubetur, adjecit: Nolite errare, Deus non irridetur. Scit, inquit, corda vestra, non ignorat facultates. Excusatio verisimilis hominem potest utcumque placare, Deum non potest fallere. Et simul cohortatur ad id quod praeceptum est exhibendum, semen nominans, ne putet perditum, quod multiplicato fenore recepturus est. Ad Corinthios quoque
Abbreviated transcription (Latin):
na data dare filiis ur̃is. quantoma¬
gis pater cȩlestis dabit bona peten¬
tibus se: Ego puto et iob cum ad
uxorem quasi unam de insipienti¬
bus mulierib loqueretur respectu
cus que ita putabat de corpor alib
diuitiis locutum. si bona accipimꝰ
de manu dñi. & rur sum. De angu¬
stiis et pressuris et temptatione quȩ
uictoria fuerant. quare mala non sus¬
tineamus: cum utiq mala et bona
non indiuitiis et pressuris. sed inuir¬
tutibus ponantur et uitiis: ut uistus
uult uitam et cupit uidere dies bo¬
nos: hibe linguam tuã amalo:
et os tuum ne loquatur dolum.
declina amalo et fac bonum. Pro
Diues quoq ille in euangło qui et¬
boni et mali scientiam non habebat:
recte agrorũ ubertatem. bona arbi¬
trabatur dicens. Anima: habes bo¬
na posita in annos multos. quiesce.
comede. bibe. lecare. & alius qui
iacebat inpurpura et deliciis afflu¬
ebat audit apud inferos ab abra-¬
ham recepisti bona inuita tua. Il¬

Expanded text:
na data dare filiis vestris: quanto mana data dare filiis vestris: quanto magis Pater vester coelestis dabit bona petentibus se ! Ego puto et Job, cum ad uxorem, quasi unam de insipientibus mulieribus loqueretur, respectu ejus, quae ita putabat, de corporalibus divitiis locutum: Si bona accepimus de manu Domini : et rursum de angustiis et pressuris, et tentatione, quae victoriam afferant: Quare malum non sustineamus? Cum utique mala et bona non in divitiis et pressuris, sed in virtutibus ponantur et vitiis, ut justus uult uitam et cupit uidere dies bonos? prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. declina a malo et fac bonum, et Dives quoque ille in Evangelio, qui mali et boni scientiam non habebat, recte agrorum ubertatem bona arbitrabatur, dicens: Anima, habes bona posita in annos multos: quiesce, comede, bibe, et laetare . Et alius qui jacebat in purpura, et deliciis affluebat, audit apud inferos ab Abraham: Recepisti bona in vita tua . Il
Abbreviated transcription (Latin):
occupati fuerant in aliquo delicto
instruerent in sp̃u lenitatis. et al¬
ter alterius ouera portarent ad¬
implentes legem xp̃i: nunc econ¬
trario his qui adhuc inbecilliores
et discipuli et carnales erant imꝑat.
ut quomodo ipsi a magistris spirita¬
la metunt. sic magistris carnalia p̃¬
beant: qui totos se diuinȩ eruditio¬
ni et studio tra dentes uite huiꝰ
necessariis in Odigent. et fiat il¬
lu quod de manna scriptum est
qui multum non abundauit. et qui
modicum non minorauit. Bona au¬
tem inpresenti loco uxta uulgi con¬
suetudinem moremq communẽ:
uictum et uestitum et cȩtera quȩ
homines inter bona numerant ap¬
pellauit. Habentes aũt uictum et
uestitum his contenti sumus. Nec
mirum si paulus ea quȩ erant corpo¬
ri necessaria boni appellatione sig¬
nauit: cum etiam saluator nr̃ ad
eos qui necdum aduirtutum cul¬
men ascenderant. seil adhus bbuin¬
Si ergo uos cum mali sitis scitis bo¬

Expanded text:
occupati fuerant in aliquo delicto, occupati fuerant in aliquo delicto, instruerent in spiritu lenitatis, et alter alterius onera portarent, adimplentes legem Christi: nunc econtrario his qui adhuc imbecilliores, et discipuli, et carnales erant, praecipit, ut quomodo ipsi a magistris spiritualia metunt: sic magistris carnalia praebeant: qui totos se divinae eruditioni et studio tradentes, vitae hujus necessariis indigeant; et fiat illud quod de manna scriptum est: Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non minoravit . Bona autem in praesenti loco juxta vulgi consuetudinem, moremque communem, victum et vestitum, et caetera quae homines inter bona numerant, appellavit. Habentes enim victum et vestitum, his contenti sumus . Nec mirum si Paulus ea quae erant corpori necessaria boni appellatione signavit: cum etiam Salvator noster ad eos qui necdum ad virtutum culmen ascenderant, sed adhuc huSi ergo vos cum mali sitis, scitis bo
Abbreviated transcription (Latin):
latitat: dum in presenti seculo sumꝰ
siue orationibus siue consilis inii¬
cem posse nos aduiuari: Cum aũt
ante tribunal. xp̃i uenerimus. nec
iob. nec daniel. nec noe rogare pos¬
se ꝓquoquam: sed unum quemq
portare opus suũ. Communicet
aũt is qui cathezizatur uerbo: ei
qui se catheriz at inom̃ibus bonis.
Marcion hunc locum ita interpre¬
tatus est ut putaret fideles ꝓ cate¬
cumin Is suis orare debere. et ma¬
gistrum communicare in oratione
discipulis: illo uł maxime elatus
quod sequitur in omnibus bonis:
Cum utiq si de oratione sermo fu¬
erat non debuerit ei precipi qui
catherit atur. sed ei qui catheri¬
⁊at. id est non discipulo. sed magi¬
stro. Deinde etiã cetera quȩ secun¬
tur cum eus expositione non con¬
gruunt. Que seminauerit homo
hec et metet. Et bonum autem
facientes non defitiamus. tempe
enĩ suo metemus non deficientes.
Sensus itaq iste ẽ. Quia suꝑus
spiritalib preceꝑat ut eos qui pre¬

Expanded text:
latitat: dum in praesenti saeculo sumus, latitat: dum in praesenti saeculo sumus, sive orationibus, sive consiliis, invicem posse nos coadjuvari. Cum autem ante tribunal Christi venerimus, non Job, non Daniel, nec Noe rogare posse pro quoquam, sed unumquemque portare opus suum . Communicet autem is qui catechizatur verbum, ei qui se catechizat in omnibus bonis. Marcion hunc locum ita interpretatus est, ut putaret fideles, et catechumenos simul orare debere, et magistrum communicare in oratione discipulis; illo vel maxime elatus, quod sequatur, in omnibus bonis. Cum utique si de oratione sermo fuisset, non debuerit ei praecipi qui catechizatur, sed ei qui se catechizat, id est, non discipulo, sed magistro. Deinde etiam caetera quae sequuntur, cum ejus expositione non congruunt: Quae seminaverit homo, haec et metet. Et: Bonum autem facientes, non deficiamus: tempore enim suo metemus, non deficientes. 524 Sensus itaque iste est: Quia superius spiritualibus praeceperat, ut eos qui prae
Abbreviated transcription (Latin):
habet in oꝑib bonis seipsũ consi-¬
derans opus suũ non rep̃hendit. ñ
debet de hoc apud aliũ głari. et
laudem suam foras fundere. et commnu¬
nicare cum cunctis. et ex hominum
querere fauore iactantiam. sed inse¬
met ipso habeat głam et dicat. mi¬
mundus crucifixus ẽ et ego mun¬
do. Qui głam querit ab altero. huic
nec mundus crucifixus ẽ. nec con¬
fixus ẽ ipse cum xp̃o. Recepit qͥp¬
pe quod querebat ab hominibus
mercedem suã. Unus quisq enim
onus suũ portabit. Uidetur suꝑi¬
oribus contraire ubi ait. diter al¬
terus onera portate. Si eñĩ suũ
onus quisq portabit: alter alteriꝰ
onera portare non poterit. Sed ui¬
dendum quid ibi preceꝑit ut peccan¬
tes in hac uita nos inuicem susten¬
temus. et in p̃senti seculo alterutrũ
rius peccato et excomꝑatione de¬
terioris. sed uixta nr̃m opus aut pec¬
catores ab eo iudicemur aut sc̃i
recipiente uno quoq scd̾m opus
suũ. Obscure licet docemur ꝑhanc
sententiolam nouum dogna quod

Expanded text:
habet operis boni, et seipsum considerans, opus suum non reprehendit, non debet de hoc apud alium gloriari, et laudem suam foras fundere, et communicare cum cunctis, et ex hominum quaerere favore jactantiam: sed in semetipso habeat gloriam, et dicat: Mimundus crucifixus est, et ego mundo. Qui gloriam quaerit ab altero, huic nec mundus crucifixus est, nec crucifixus est ipse cum Christo. Recepit quippe, quod quaerebat ab hominibus, mercedem suam. Unusquisque enim onus suum portabit. Videtur superioribus contraire, ubi ait: Alter alterius onera portate: si enim onus suum unusquisque portabit, alter alterius onera portare non poterit. Sed videndum, quod ibi praeceperit ut peccantes in hac vita nos invicem sustentemus, et in praesenti saeculo alterutrum rius peccato et comparatione deterioris; sed juxta nostrum opus, aut peccatores ab eo judicemur, aut sancti, recipiente unoquoque secundum opus suum. Obscure licet docemur per hanc sententiolam, novum dogma quod
Abbreviated transcription (Latin):
fit. et ipse se decipit. Quod meli¬
us ingreco dicitur. Openasata.
hoc e mentẽ suã decipit ꝓquo
latinus posuit interpres seipsum se¬
ducit. Mentẽ aũt suã decipit quise
putat esse sapientem. et scd̾m isaiã
sapiens inse ẽ. et in conspectu suo in¬
telligens: ad circumcisionem et adle¬
gem. Ita loci huiꝰ conectitur intelle¬
ctus. Qui spiritalis ẽ et miscdiam in
ꝓximũ non habet. contempnens
humilem quia ipse sublinior est.
ipse se decipit: nesciens hanc sp̃s eẽ
legem ut nos inuicem diligamus.
Opus aũt suũ ꝓbet unus quisq: et
sic in semet ipso tantum głam babe¬
bit et non in altero. Sensus iste est.
Tu qui te ęstimas spiritalem. et de
alterius infirmitate robustior. non
debes inbecillitatem iacentis. sed tu¬
am fortitudinẽ considerare. Neq
eni si alius ꝑfecte non potest ad aͥa¬
nismũ a iudaismo transire iecireo tu
profectus es iͥanꝰ: s si te propͥa ꝯscientia

Expanded text:
fit, et ipse se decipit: quod melifit, et ipse se decipit: quod melius in Graeco dicitur φρεναπατᾷ, hoc est, mentem suam decipit: pro quo Latinus posuit Interpres, se ipse seducit. Mentem autem suam decipit, qui se putat esse sapientem, et secundum Isaiam, sapiens in se est, et in conspectu suo intelligens . Ad circumcisionem et Legem, ita loci hujus connectitur intellectus: Qui spiritualis est, et misericordiam in proximum non habet, contemnens humilem, quia ipse sublimior est, ipse se decipit, nesciens hanc spiritus esse legem, ut nos invicem diligamus. Opus autem suum probet unusquisque: et sic in semetipso tantum gloriam habebit, et non in altero. Sensus iste est: Tu qui te aestimas spiritualem, et de alterius infirmitate robustior es, non debes imbecillitatem jacentis, sed tuam fortitudinem considerare. Neque enim si alius perfecte non potest ad Christianismum a Judaismo transire, idcirco tu perfectus es Christianus: sed si te propria conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Egosum uita. Implet le¬
gem xp̃i quȩ tendic aduitam. Nã
siquis existimat se ẽẽ aliquid cum
sit nichil. seipsum seducit. Siquis ñ wlt
uulnera aliena portare. et in miseri¬
cors suo tantum opere et uirtute
contentus ẽ. non querens quȩ alie¬
na sunt sed quȩ sua. hoc ẽ sui tan¬
tum amare non etiã dei: ipse se se¬
ducit. Dupliciter aũt intelligi po¬
test atq distingui. Uł si quis se ex¬
istunat esse aliquid eũ sit nichil. uł
ita siquis existimat se ẽẽ aliquid ut post¬
ea niferamꝰ cũ nichilsit ipse se seducit
Et magis ingreco quã inlatino sonat
ista distantia: Prioris distinctionis hic
sensus ẽ Qui se aliqͥd eristimat eẽ ⁊ nicħ
ẽ. ipse se decipit Secundus sensus
altior ẽ ⁊ qͥ nob̾ magis placet Si
quis ex istimat se esse aliquid.
in eo quod se putat esse aliquid
et non ex clementia in proximũ
sed in suo opere et labore se iudi¬
cat. sua tantum uirtute contentus:
iste ex hac ipsa arrogantia. nicħ

Expanded text:
 implevit legem Christi, quae tendit ad vitam. 522 Nam si quis existimat se esse aliquid, cum nihil sit, seipsum seducit. Si quis non vult onera aliena portare, et immisericors suo tantum opere et virtute contentus est, non quaerens quae aliena sunt, sed quae sua, hoc est, sui tantum amator, et non etiam Dei, ipse se seducit. Dupliciter autem legi potest atque distingui: Vel, si quis existimat esse se aliquid, cum sit nihil: aut ita: Si quis existimat se esse aliquid, ut postea inferamus, cum sit nihil, se ipse seducit. Et magis in Graeco quam in Latino resonat ista distantia. Prioris distinctionis hic sensus est: Qui se aliquid existimat esse, et nihil est, ipse se decipit. Secundus sensus altior est, et qui nobis magis placet: Si quis existimat se esse aliquid, in eo quod se putat esse aliquid, et non ex clementia in proximum; sed ex suo opere et labore se judicat, sua tantum virtute contentus, iste ex hac ipsa arrogantia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
frĩs necessitatem: qui grauatum
pauꝑem onere egestatis adiuuat
et facit sibi amicos de iniquo man¬
mona: Quẽ post resurrectionem
xp̃s affatur. Nenite ad me bene¬
dicti patris mei possidete p̃para¬
tum uobis regnum a constitutio¬
ne mundi. Esuriui enim et de¬
distis michi manducare. Sitiui et
dedistis michi bibere. Iuxta hunc
sensum etiã in alia ȩpistola pau¬
lus timotheũ docens addidit. Di¬
uitib huius seculi p̃cipe non sub¬
lune saꝑe. ꝓ eo quod ẽ non suꝑbure
neq sꝑare in incerto diuitiarum:
sed indeo qui prestat omĩa ab un¬
de ad fruendum. Bene agere. di¬
uites cẽ in oꝑibus bonis. facile
tribuere. commnunicare. thesau¬
rizare sibi fundam̃tum bonum
infuturum ut app̃hendant uerĩ

Expanded text:
fratris necessitatem, qui gravatum fratris necessitatem, qui gravatum pauperem onere egestatis adjuvat, et facit sibi amicos de iniquo mammona , quem post resurrectionem Christus affatur: Venite ad me, benedicti Patris mei: possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare: sitivi, et dedistis mihi bibere . Juxta hunc sensum etiam in alia Epistola Paulus Timotheum docens, addidit: Divitibus hujus saeculi praecipe non sublime sapere pro eo quod est, non superbire, neque sperare in incertsed in Deo, qui praestat nobis omnia abunde ad fruendum; bene agere, divites fieri in operibus bonis, facile tribuere, communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum: ut apprehendant veram
Abbreviated transcription (Latin):
meũ leue. Qui igitur fratris non
desꝑat salutem. sed manũ porrigit
de p̃canti. et quantũ inse ẽ flec cũ
flentibus. infirmnus ẽ cum infirmis.
suaq uidicat aliena peccata: iste ꝑ
caritatem adimplet legem. xp̃i.
Quȩ xp̃i lex ẽ : Hoc ẽ mandatum
meũ ut diligatis iniucem. Quȩ lex
filii dĩ ẽ : diligite alterutrum sicut
ego dilexi uos. Quomodo dĩ filius
nos dilexit: Maior hac dilectione ñ
ẽ: quam ut quis animam suã ponat
ꝓamicis suis. Qui clementiam non
habet nec indutus ẽ uiscera miscdie
et lacrimarũ: quamuis spiritalis sit
non adimpleuit legem xp̃i. Sed
et hunc locum cum suꝑioribus co¬
pulemus. Duplicem enim sequimur
intelligentiam. Si quis infirmus in
fide ẽ et adhuc lacte nutritur in¬
fantiȩ: nec potest cancito alegali
obseruatione ad spiritalia sacra¬
menta transire: Nos qui robustio¬
res estis eius onera portate ne ꝑ
scientiam ur̃am frater pereat᷑ ꝓ
quo xp̃s ẽ mortuus. Portat quoq

Expanded text:
meum leve . Qui igitur fratris non meum leve . Qui igitur fratris non desperat salutem, sed manum porrigit deprecanti, et quantum in se est, flet cum flente, infirmus est cum infirmo, suaque judicat aliena peccata, iste per charitatem adimplet legem Christi. Quae Christi lex est? Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem Quae lex Filii Dei est? Diligite alterutrum, sicut et ego dilexi vos. Quomodo Dei Filius nos dilexit? Major hac dilectione non est, quam ut quis animam suam ponat pro amicis suis . Qui clementiam non habet, nec indutus est viscera misericordiae et lacrymarum, quamvis spiritualis sit, non adimplebit legem Christi. Sed et hunc locum cum superioribus copulemus. Duplicem enim sequimur intelligentiam. Si quis infirmus in fide est, et adhuc lacte nutritur infantiae, nec potest tam cito a legali observatione ad spiritualia sacramenta transire: vos qui robustiores estis, ejus onera portate: ne per scientiam vestram frater percat, pro quo Christus est mortuus. Portat quoque
Abbreviated transcription (Latin):
D̾s enim illum assumpsit. Tu quis
es qui iudicas alienum seruum:
Suo dño stat aut cadit. Stabit aũt.
Potens enĩ ẽ ds statuere illum. Et
multa inmedio suꝑ hoc sensu disse¬
rens. adiecit in fine. Noli ꝓpter escam
destruere opus dĩ. & iterũ. debemꝰ
aũt nos firmiores inbecillitates in¬
firmorum sustinere. et non nobis pla¬
cere. Unus quisq ur̃m ꝓximo suo
placeat ad bonam edificationem.
Alter alteruis onera portate: et sic
adimplebitis legem.xp̃i. Quod
peccatum onus sit: et psalmista testa¬
tur dicens. Iniquitates meȩ ȩleuate
sunt suꝑ caput meũ: quasi onus gra¬
ue grauatȩ sunt suꝑ me. Et ⁊achari¬
as in spetie mulieris uidit suꝑ talen¬
tum plumbi sedere iniquitatem.
Hoc onus saluator ꝓnobis tulit. suo
nos exemplo docens quid facere de¬
benius. Ipse quippe iniquitates nrãs
portat et ꝓ nobis dolet: et eos qui
peccatorũ ac legis onere sunt depres¬
si ad leue onus uirtutis inuitat di¬
cens. Iugum meũ suaue ẽ. et onus

Expanded text:
Tu quis es qui judices alienum servum? Suo domino stat, aut cadit. Stabit autem: potens est enim Deus statuere illum . Et multa in medio super sensu disserens, adjecit in fine: Noli propter escam destruere opus Dei. Et iterum: Debemus autem nos firmiores, imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere. Unusquisque vestrum proximo suo placeat ad bonam aedificationem . Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. Quia peccatum onus sit, et Psalmista testatur dicens: Iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onus grave gravatae sunt super me . Et Zacharias, in specie 521 mulieris, vidit super talentum plumbi sedere iniquitatem . Hoc onus Salvator pro nobis tulit, suo nos exemplo docens quid facere deberemus. Ipse quippe iniquitates nostras portat, et pro nobis dolet , et eos qui peccatorum ac Legis onere sunt depressi, ad leve onus virtutis invitat, dicens: Jugum meum suave est, et onus
Abbreviated transcription (Latin):
gis iusti st̃ apud dm̃. sed factores le¬
gis iustificabuntur. Quia factor ille
sit legis qui potest dicere. nos sumus
circumcisio et in occulto uideus. et sci¬
mus quia lex sp̃italis ẽ. Qui aũt conci¬
sionem et int̾fectricem sequiͣtur lit¬
teram eum non legis ẽẽ factorẽ. sed ue¬
rȩ legis inimicum: maxime post sal¬
uatoris aduentum qui ad se conuer¬
tentibus tollat de corde uelamen. ut
om̃s reuelata fatie głam dñi contem¬
plantes tͣns figuremur de uetustate
literȩ in nouitate sp̃s. Euacuati estis
a xp̃o. qui in lege iustificamini a gr̃a
excidistis. Quomͦ nemo potest duob
dñis seriure. sic umbram pariter
et ueritatẽ legis impleri difficile
ẽ: umbra in lege ueteri ẽ. donec spi¬
ret dies et amoueantur umbrȩ. Ne-¬

Expanded text:
gis sunt justi apud Deum: sed factores Legis sunt justi apud Deum: sed factores Legis justificabuntur. Quia factor ille sit Legis, qui potest dicere: Non sumus circumcisio; et, In occulto Judaeus: et, scimus quia Lex spiritualis est. Qui autem concisionem et interfectricem sequatur litteram, eum non Legis esse factorem, sed vere legis inimicum, 481 maxime post Salvatoris adventum, qui ad se convertentibus tollat velamen de corde, ut omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes, transfiguremur de vetustate litterae in novitatem spiritus. Evacuati estis a Christo: qui in Lege justificamini, a graexcidistis. Quomodo nemo potest duobus dominis servire, sic umbram pariter et veritatem legis implere difficile est. Umbra in lege veteri est donec spiret dies, et amoveantur umbrae. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
sed quȩ possimus implere. Dicemus
enĩ non eiusdem ẽẽ dĩ custodire uel¬
le legem. et eos qui custrdiant legem¬
derclinquere aut quomodo ꝓpt̃ int̾¬
missam legem reos eos fatiet. qui etiã¬
si uelint uniuersa complere non pos¬
sint᷑. Nos uͦ legem sequi sp̃italem quȩ
dicat. non infrenabis os boui trituran¬
ti. et cum apło intelligere. Nunquid
de bobus cura ẽ deo: Sed ꝓpt̾ nos utiq
dicit: obseruare sabbata delicata. ñ
ut bos et asinus nr̃. et uilia pecora
letentur insabbato. sed illi homines
et pecora de quibus scriptũ ẽ. Homi¬
nes et iumenta saluos faties dñe:
homines rationabiles quoq et sp̃ita¬
les iuros. animalia uero eos qui tar¬
dioris ingenii st̃ et asp̃italib ad agen¬
da dñi sabbata erudiuntur. Nec contra¬
et quod sequitur. Testificor omẽm ho¬
minẽ circuicidentẽ se. qm̃ debitor
ẽ uniuersȩ legis faciendȩ. Huic quod
infert᷑ a nobis. neq enĩ auditores le¬

Expanded text:
sed ea quae possimus implere, dicemus sed ea quae possimus implere, dicemus eis, non ejusdem esse Dei, custodiri velle Legem, et eos qui Legem custodiant derelinquere. Aut quomodo propter intermissam Legem reos eos faciat, qui etiamsi velint, universa complere non possint? Nos vero legem sequi spiritualem, quae dicat: Non infrenabis os bovi trituranti , et cum Apostolo intelligere: Numquid de bobus cura est Deo ? sed propter nos utique dicit, et observare sabbata delicata , non ut bos et asinus noster, et vilia pecora laetentur in sabbato; sed illi homines, et pecora, de quibus scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Homines rationabiles quosque et spirituales viros, animalia vero, eos qui tardioris ingenii sunt, et a spiritualibus ad agenDomini sabbata erudiuntur. Nec contraEt quod sequitur: Testificor omnem hominem circumcidentem se, quoniam debitor est universae Legis faciendae, huic quod infertur a nobis. Neque enim auditores Le
Abbreviated transcription (Latin):
dem non ꝓdest circumcisio: cum
hominẽ circumcidentẽ se: qm̃ debi¬
tor ẽ uniuerse legis faciende. Deus
qui circumcisionẽ primo ad abrahã
deinde ꝑmoy sen inlege p̃cepit non
solum circumcisionẽ sed et alia mul
ta obseruanda constituit:. Dies fes¬
tos ihero solimisfrequentandos. ho¬
stiarũ holocausta mane semꝑ et ues¬
ꝑe. immolationẽ in uno tantũ loco
agni terrȩ septima estate ferias.
quinquagesimũ remissionis annũ.
et cȩtera quȩ facile ẽ de scripturis ex¬
cerꝑe. sibi unũ quemq lectorem: coar¬
taluimus ea quȩ ębionẽ et sectatores eiꝰ
qui post euangłin credentes in xp̃o
circumcidendos putant. ut aut circũ¬
cisionem fatiant et cetera quȩ p̃cipi¬
untur in lege: aut si impossibile ẽ
cuncta fieri cesset et circumcisio quȩ
cum cȩteris quasi inutilis pretmissa
ẽ. Quod si responderint possibilia
tantũ deb̾ese facere. non eñi dm̃ ea
anobis ex igere quȩ non possumus

Expanded text:
idem non prodest circumcisio, cum idem non prodest circumcisio, cum hominem circumcidentem se, quoniam debitor est universae Legis faciendae. Deus qui circumcisionem primo ad Abraham, deinde per Moysen in Lege praecipit, non solum circumcisionem, sed et alia multa 480 observanda constituit: Dies festos Jerosolymis frequentandos: hostiarum holocausta, mane semper et vespere: immolationem in uno tantum loco agni, terrae septima aetate ferias: quinquagesimum remissionis annum, et caetera quae facile est de Scripturis excerpere sibi unumquemque lectorem. Coarctabimus itaque Ebionem, et sectatores ejus, qui post Evangelium credentes in Christo circumcidendos putant, ut aut circumcisionem faciant, et caetera quae praecipiuntur in Lege: aut si impossibile est cuncta fieri, cesset et circumcisio, quae cum caeteris quasi mutilis praetermissa est. Quod si responderint, possibilia tantum debere se facere non enim Deum ea a nobis exigere quae non possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
si carne circum cidamini. quã in alio
loco non circumcisionẽ sed concisio¬
nem uocat dicens. Uidete concisio¬
nem: nos eñĩ sumus circumcisi qui
non incarne confidimus. Non con¬
fidit incarne qui omẽm utilitatẽ
expectat axp̃o. et non seminat in
carne ut de carne metat corruptio¬
nem: sed in sp̃u de quo uita ȩterna
generatur. Subtilius intuenda senten¬
tia. Si circumcidamini xp̃s uobis nicħ
ꝓdẽ: quod non solum in eo si cireumei¬
dantur non eis prosit ipsa circumci¬
sio. sed etiã si cęteras uideantur extra
circum risionẽ in xp̃m habere uirtu¬
tes. uniuersa pereant cum post fidẽ
xp̃i fuerint circumcisi. Quid gͥ
nicħ ꝓfuit timotheo circumcisio:
Multũ ꝑomnẽ modũ. Non eñi tan
ideo circumcisus ẽ ut ex ipsa cir¬
cumcisione aliquid emolumenti es¬
timaret posse se consequi quam ut
cȩteros lucrifaceret: et factus uideis
udeus ut uideos ad fidem xp̃i sua
circumcisione traduceret. Tunc siqͥ¬

Expanded text:
si carne circumcidamini. Quam in alio si carne circumcidamini. Quam in alio loco non circumcisionem, sed concisionem vocat, dicens: Videte concisionem. Nos enim sumus circumcisio, qui non in carne confidimus . Non confidit in carne, qui omnem utilitatem exspectat a Christo, et non seminat in carne, ut de carne metat corruptionem; sed in spiritu, de quo vita aeterna generatur. Subtilius intuenda sententia: Si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest. Quod non solum in eo si cirumcidantur, non eis prosit ipsa circumcisio; sed etiamsi caeteras videantur extra circumcisionem in Christo habere virtutes, universae pereant, cum post fidem Christi fuerint circumcisi. Quid igitur? nihil profuit Timotheo circumcisio? Multum per omnem modum. Non enim tam ideo circumcisus est, ut ex ipsa circumcisione aliquid emolumenti aestimaret posse se consequi, quam ut caeteros lucrifaceret . Factus Judaeis Judaeus, ut Judaeos ad fidem Christi sua circumcisione transduceret. Tunc siqu
Abbreviated transcription (Latin):
erant et apłos parit̾ congregatos sta¬
tuisse ꝑliteras ne suꝑponeretur eis
iugum legis: nec amplus obserua¬
rent nisi ut custodirent. se tantum
ab idolotitis et sanguine et fornica¬
tione. siue ut innonnullis exemplari¬
bus scriptũ ẽ. a suffocatis: et ne resideat
ulla dubitatio quod circumcisio nicħ
ꝓsit sed ꝓpt̃ eos qui ex udeis credide¬
rant. Ad romanos de circumcisione¬
et sententia temꝑauit. paulatim ad
epłȩ eusdẽ posteriora descendens: nec
circumcisionẽ nec p̃putiũ aliquid ua¬
lere monstrauit dicens. Circ umcisio
itaq nichil ẽ. et p̃putium nichil ẽ.
sed obseruatio mandatorũ dĩ Intan¬
tum enĩ circumcisio nicħ ẽ. ut isra¬
heliticȩ quoq domui se de circum
memorante: om̃s gentes incucumei¬
si carne. domus aũt isrł incircumci¬
sa conle: et incircumcisus melchise¬
dech circumcisum benedix erit abra¬
ham. Nam quod ait. si circ uicida¬
mini. tale ẽ quale si dicere uoluisset.

Expanded text:
erant et apostolos pariter congregatos staerant et apostolos pariter congregatos statuisse per litteras ne superponeretur eis jugum legis, nec amplius observarent, nisi ut custodirent se tantum ab idolothytis, et a sanguine, et a fornicatione, sive, ut in nonnullis exemplaribus scriptum est, et a suffocatis. Et ne resideat ulla dubitatio, quod circumcisio nihil prosit, sed propter eos qui ex Judaeis crediderant ad Romanos de circumcisione sententiam temperarit, paulatim ad Epistolae ejusdem posteriora descendens, nec circumcisionem, nec praeputium aliquid valere monstravit, dicens: Circumcisio itaque nihil est, et praeputium nihil est, sed observatio mandatorum Dei . Intantum enim circumcisio nihil est, ut Israeliticae quoque domui, se de circumcropheta memorante: Omnes gentes incircumcisae carne, domus autem Israel incircumcisa corde , et incircumcisus Melchisedec, circumcisum benedixit Abraham. Nam quod ait: Si circumcidamini ; tale est, quale si dicere voluisset,