comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rata mors est ro¬
tius dicenda ꝙͣͣ
uita. Sciẽtie uere a philosophis tra¬
dite ordinãtur ad finẽ consequẽdum
in pñti uita. quia sciẽtie practice ab
eis tradite ordinãtur ad feliatatem
polituã loquẽdo de policia putis uite
Cmlicer sciẽtie speculatiue ordinat
ad felcuatẽ cõteplatiua ioquẽdo de con¬
templatiõe que potest haberi in uita
pñti et rei uiam nature que dependet
tur adelicitatẽ future uite quã phi

Expanded text:
rata, mors est potius dicenda quam vita. » Scientiae vero a philosophis traditae ordinantur ad finem consequendum in praesenti vita, quia scientiae practicae ab eis traditae ordinantur ad felicitatem politicam, loquendo de politica praeseliter scientiae speculativae ordinantur ad felicitatem contemplativam, loquendo de contemplatione quae potest haberi in vita praesenti, et per viam naturae, quae dependet atur ad felicitatem vitae futurae, quam phi
Abbreviated transcription (Latin):
piens cor eoꝵ. dicẽtes enĩ se ẽẽ sapientes
stulti facti sũt. Sed qm̃ sacra scriptura
non solũ excellit alias inꝙ̃tũ est de sbo
nobiliori: sed etiã inꝙͣtũ procedit mõdo
certiori. uid. per diuinã reuelationem.
cui non potest subesse falsum. ideo sub¬
habitus prĩcipioꝵ circa que nõ est error
ut iam dictum est. propter quod illũd
quod concluditur directe ex illis iuidicat᷑¬
eis repugnãs iudicat᷑ simplx̃ eẽ falsũ.
Ita similiter quicquid ex sacra scriptã
Et ideo sacra scriptura non solũ uocat᷑
sapiã: sed et cum hoc intellectus. Dñ¬

Expanded text:
s cor eorum: dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. » Sed quoniam sacra Scriptura non solum excellit alias inquantum est de subjecto nobiliori, sed etiam inquantum procedit modo certiori, videlicet per divinam revelationem, cui non potest subesse falsum: ideo subhabitus principiorum, circa quae non est error, ut jam dictum est: propter quod illud quod concluditur directe ex illis, judicateis repugnans, judicatur simpliciter esse falsum. Ita similiter quidquid ex sacra Scripturaet ideo sacra Scriptura non solum vocatur sapientia, sed etiam cum hoc intellectus; un
Abbreviated transcription (Latin):
cellit. Prio. quia hec deũ pro subiecto
qui est in sumo totius nobilitatis. ꝓpter
quod noĩatur theolatia. quali sermo
de deo. Sedõ. quia procedit modo certiori.
Alie eñĩ sciẽ humanitus reperte procedu
per inuestigationẽ ratiomo humane.
In quoquidem processu licet non sit crror
ꝙ̃tum ad cognitionẽ primoꝵ principioꝵ
tñ in deductione cõclusionũ ex prĩcipns
potest esse error : maxiẽ ꝙͣtũ ad cõclu¬
siones a primis prĩcipiis longinquas.
Unde ⁊ in tali processu om̃s phĩ in

Expanded text:
cellit. Primo, quia habet Deum pro subjecto, qui est in summo totius nobilitatis: propter quod nominatur theologia, quasi sermo de Deo, secundo quia procedit modo certiori; aliae enim scientiae humanitus repertae procedunt per investigationem rationis humanae. In quo quidem processis licet non sit error quantum ad cognitionem primorum principiorum, n in deductione conclusionum ex principiis potest esse error, maxime quantum ad conclusiones a primis principiis longinquas. Unde et in tali processu omnes philosophi,
Abbreviated transcription (Latin):
Hec onna et ceta. In qua sacra sc̃̾ptã
Primo enĩ describr̃ ui singularis enn¬
nõtie. quod notat pronomẽ singulare
tenligẽtie. quod notat condicio libri ¶
dr̃. Liber. Quarto ut salutaris efsicada
quod oñdit consecutio sinis inteniti: cũ
dẽ uite. Circa primu sciendũ ꝙ una
lior duplici de causa. ut hẽtur primo de
aĩa. Una est. quia est de nobiliori sul¬

Expanded text:
quo sacra ScripturaPrimo enim describitur, ut singularis eminentiae, quod notat pronomen singulare,telligentiae, quod denotat conditio libri, cum dicitur, liber. Quarto ut salutaris efficaciae, quod ostendit consecutio finis intenti, cum dicitur, vitae. Circa primum sciendum quod lior duplici de causa, ut habetur primo de anima. Una est, quia est de nobiliori su
Abbreviated transcription (Latin):
mysticus seu spiritalis. qui triplex est¬
in generali. quia si res significate
accipitur sensus allegoricus. Si autẽ
referãtur ad significandũ ea que pet
nos sũt agenda: sic est sensus moralis
uel tropologicus. Si autẽ referant᷑ ad
significandũ ea que sũt speranda in
beatitudine futura: sic est sensus ana¬
gogicus Et dr̃ ab ana quod ẽ sursũ
Lictera gesta docet. qd credas allegoria.
Moralis quid̃ agas. quo tẽdas anagogia
Et istoꝵ quatuor sensuũ potest expomi
regno Iudee que prĩo fuit fundata a
Melchisedech. postea per salomonẽ dila¬
tata et fortificata. Scdm sensum uero

Expanded text:
mysticus, seu spiritualis, qui est triplex in generali; quia si res significataeaccipitur sensus allegoricus; si autem referantur ad significandum ea quae per nos sunt agenda, sic est sensus moralis vel tropologicus; si autem referantur ad significandum ea quae sunt speranda in beatitudine futura, sic est sensus anagogicus. Et dicitur ab ἀνάγω quod est sursum Littera gesta docet, quid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia. Et istorum quatuor sensuum potest poni regno Judaeae, quae primo fuit fundata a Melchisedech, postea per Salomonem dilata et fortificata. Secundum sensum vero
Abbreviated transcription (Latin):
tiua oñ: in qua apparet eiꝰ cõtinc̃tia
generalis: que uocatur in uerbo pͥmitꝰ
assũpto. cũ dr̃. omĩa. de quo potest
sensus: hoc scilz uolumẽ sacre scͥpture
que licet diuidatur in plures libros par¬
tiales: tñ redigũtur in uno uoluĩe quod
Biblia appellatur. Continet omĩa: qr
hec sciã est quodãmõ om̃ consideratiã.
Ecĩam het uocis. de proprietate uocis ẽ.
ꝙ sic uerbi significatiua. et propriũ c̃
sacre scripture ꝙ sit uerbi duum exp̾s¬

Expanded text:
ium. In quo apparet ejus continentia generalis, quae notatur in verbo primitus praeassumpto, cum dicitur, omnia; de quo potest sensus: Hoc, scilicet volumen sacrae Scripturae quae licet dividantur in plures libros partiales, tamen rediguntur in unum volumen quod Biblia appellatur continet omnia, quia haec scientia est quodammodo omnium considerativa. « Scientiam habet vocis: » de proprietate vocis est, quod sit verbi significativa, et proprium est sacrae Scripturae quod sit divini Verbi exp
Abbreviated transcription (Latin):
S 2ea q̃ hẽnt accributionẽ ad ip̃m. ut
hẽtur .iiii. metha ͭ ͤ sicut sub cõsideratioe
medici non solũ cadit sanitas: uel corpꝰ
sanabile. sed etiã urma inꝙͣtum est
iudicatiua sanitatis: et potio inꝙͣtum
est affectiua eius. et dicta inꝙͣtũ est
eius conseruatiua: et sic de aliis. Oĩa
autẽ creata habẽt actributiõe ad ipm̃

Expanded text:
 ea quae habent attributionem ad ipsum, ut habetur quarto Metaphys. Sicut sub consideratione medici non solum cadit sanitas, vel corpus sanabile, sed etiam urina, inquantum est indicativa sanitatis, et potio, inquantum est factiva ejus, et dieta, inquantum est ipsius conservativa, et sic de aliis. Omnia autem cr
Abbreviated transcription (Latin):
aliquoꝵ tñ libroꝵ prologos exposui. suꝑ
quos scripsi anteꝙͣ a libro gene. ĩchoarẽ.¬
¶ Postremo quia non sum ita peritus
in lingua hebraica uel latina quin in
multis possun deficẽ: Ideo protestor ꝙ
nichil intendo dice assertiue seu declara¬
tiue insi ꝙ̃tũ ad ea que manifeste de¬
terimnata sũt per sacrã scripturã uel

Expanded text:
Aliquorum tamen librorum prologos exposui, super quos scripsi, antequam a libro Genesis inchoarem. Postremo, quia non sum ita peritus in lingua Hebraica vel Latina, quin in multis possim deficere, ideo protestor quod nihil intendo dicere assertive, seu determinative, nisi quantum ad ea quae manifeste determinata sunt per sacram Scripturam
Abbreviated transcription (Latin):
cui per sone. non scdm̃ ꝙ est in dei presci
prophetia Ione .in. Idhuc quadragĩta
dies ⁊ minue subuertet᷑ hanc enim
subuersionẽ meruerãt pctã illius cuu¬
tatis. Derũtñ ꝙ talis causa mutabi¬
lis est. ideo effectus aliqñ non sequit
sicut in propoĩto. quia Nunuite eger̃t
peĩcẽtiã. et sic dñs nõ inflixit penã
cõminatam ¶ Sexta regula est de reca¬
pitulatiõe et anticipatioe. In sacra em̃
scriptura non semper eodẽ ordine gesta
⁊ facta scribũtur quo fuĩt. Et ideo qñ
preponũtur posteriora dr̃ anticipatio.
qñ autẽ fit ecõuerso dr̃ recapitulatio.

Expanded text:
cui personae, non secundum quod est in Dei praesciprophetia Jon. III: « Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur; » hanc enim subversionem meruerunt peccata illius civitatis. Verumtamen quia talis causa mutabilis est, ideo effectus aliquando non sequitur: sicut in proposito, quia Ninivitae egerunt poenitentiam, et sic Dominus non inflixit poenam comminatam. Sexta regula est de recapitulatione et anticipatione. In sacra enim Scriptura non semper eodem ordine gesta et facta scribuntur quo fiunt: et ideo quando praeponuntur posteriora, dicitur anticipatio: quando autem fit e converso, dic
Abbreviated transcription (Latin):
licoꝵ: sed etiã hebraicoꝵ maxĩe rabbi
Ca lomon. qui mter doctores hebreos lo¬
cutꝰ ẽ intionabilius. ad declarationem
sequendũ. sed ut hoc appareat quãta
etiam dictis hebreor doctoꝵ non est in¬
herendũ. nisi ꝙͣtũ ratiomi consonant ⁊
lr̃e ueritati. Item omissis oĩb prologi
a principio Gene. incipiam. tum quia
residuũ uite mee non credo ad expõnem
totius sacre scripture suffice. et ideo no¬
lui in exponẽdis dictis beati hieronymi
uel alterius cuiuscũq doctoris imimorari
tum quia dicti prologi parum faciũt ad in¬
tellectũ libror sequentiũ ꝙͣtum michi ui¬

Expanded text:
licorum, sed etiam Hebraicorum, maxime Rabbi licorum, sed etiam Hebraicorum, maxime Rabbi Salomonis, qui inter doctores Hebraeos locutus est rationabilius declarationem sequendum; sed ut per haec appareat quantaiam dictis Hebraeorum non est inhaerendum, nisi quantum rationi consonant et litterae veritati. Item omissis prologis, a principio Genesis incipiam: tum quia residuum vitae meae non credo ad expositionem totius sacrae Scripturae sufficere, et ideo nolui in exponendis dictis beati Hieronymi, vel alterius cujuscunque doctoris immorari; tum quia dicti prologi parum faciunt ad intellectum librorum sequentium, ut mihi vi
Abbreviated transcription (Latin):
non est uerissimile ꝙ aliquid ĩmutauerĩt
cum nec causam hoc faciẽdi habuerunt:
nullũ uidetut periculũ sed magis secutũ
scdm̃ dictũ beati hyeromimi in dubiis re¬
currẽ ad tertũ hebraicũ tanꝙͣ ad origĩale¬
principiũ pro ueritate certius declaranda
¶Sciendũ etiã ꝙ sensus lrãlis ẽ multũ
obũbratus propter modũ exponendi aĩter
traditũ ab aliis. qui licet multa bona
direrint. tũ parũ tetigerũt lrãlẽ sensũ.
interceptus partĩ suffocatur. Itẽ tertũ
in tot particulas diuiserũt et tot concordã¬
tias ad suũ propositũ induxerũt: ꝙ intes¬
lectũ ⁊ memoriã in parte confundũt ab
intellectu lr̃ãlis senlus aĩm distrahẽtes.
¶LIec igit᷑ et simlia dicta proponẽs cum
dei adiitorio intendo eura lr̃alem sensum
insistere: et raucas ualde et breues expoes
mysticas aliqñ interpone̾ licet raro. Sĩ¬
liter intẽdo non solũ dicta doctor catho¬

Expanded text:
non est verisimile quod aliquid immutaverint, non est verisimile quod aliquid immutaverint, cum nec causam hoc faciendi habuerint, nullum videtur periculum, sed magis securum, secundum dictum beati Hieronymi, in dubiis recurrere ad textum Hebraicum, tanquam ad originale, pro veritate textus declaranda. Sciendum etiam quod sensus litteralis est multum obumbratus, propter modum exponendi communiter traditum ab aliis: qui, licet multa bona dixerint, tamen parum tetigerunt litteralem sensum, interceptus, partim suffocatur. Item textum in tot particulas diviserunt, et tot concordantias ad suum propositum induxerunt, quod intellectum et memoriam in parte confundunt, ab intellectu litteralis sensus animum distrahentes. Haec igitur et similia vitare proponens cum Dei adjutorio intendo circa litteralem sensum insistere: et paucas valde, et breves expositiones mysticas aliquando interponere, licet raro. Similiter intendo non solum dicta doctorum catho
Abbreviated transcription (Latin):
multis locis aluer scripserũt: ꝙͣ habeat
ueritas textus. partim ĩpericia aliquor
correctoꝵ. qui in plurib locis fecerunt
puncta: ubi non debẽt ficri. et uersus
inceperũt uel term̃anerũt: ubi non de¬
berẽt incipi : ⁊ t̾mĩari. et per hoc sẽtẽcia
lr̃e uariatur. ut pacebit in suis loas ĩfra.
procedendo dño concedẽte. partim ex modo
translatioĩs nr̃e. que in multis locis
uel scribendo idem dicũt. et tñ sidm̃
hierony. in sido prolano surer genesi
et in plurib alns locis pro ueritate lr̃e
habẽda in scriptura uetĩs testamẽti recur¬
rẽdũ est ad codices hebreoꝵ. In hoc tamẽ
ualde cauẽdũ est ꝙͣtũ ad passus scͥpture
uetis testamẽti. qui de deitate xp̃i ac de
sequẽtib ad hoc loquũtur. quoꝵ aliquoe
iudei corruperũt ad defensionẽ sui erro¬
ris. prout in parte declaraui in quadam
rabo plemius qñ tales passus occurrũt
Sño concedente. In illis autẽ in quibz

Expanded text:
multis locis aliter scripserunt quam habeat multis locis aliter scripserunt quam habeat veritas textus; partim imperitia aliquorum correctorum, qui in pluribus locis fecerunt puncta ubi non debent fieri; et versus incoeperunt, vel terminaverunt, ubi non debent incipi et terminari: et per hoc sententia litterae variatur, ut patebit in suis locis infra prosequendo, Domino concedente; partim ex modo translationis nostrae, quae multis locis vel scribendo idem dicunt; et tamen secundum Hieronymum in secundo prologo super Genesim, et in pluribus aliis locis, pro veritate litterae habenda in scriptura Veteris Testamenti recurrendum est ad codices Hebraeorum. In hoc tamen valde cavendum est, quantum ad locos Scripturae Veteris Testamenti, qui de deitate Christi ac de consequentibus ad hoc loquuntur: quorum aliquos Judaei corruperunt ad defensionem sui erroris, ut partim declaravi in quadam rabo plenius quando loci tales occurrent, Domino concedente. In illis autem in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sidi in dertera sedẽtis sr̃ thronũ
librũ scriptũ intus ⁊ foris. Apoc.¬
. Sicut dictũ est in prologo p̾¬
cedẽti. Libet iste est sacra sc̃ptura qui
mysticũ ⁊ spiritalẽ. qui licet trifariã
diuidit᷑ in gn̾ali ut prẽdictũ ẽ: tñ sub
quolt̃ mẽbro põt fieri expõnũ mysticar
multiplieatio in speciali. om̃s tñ pre¬
supponũt sensũ lrãlẽ tanꝙͣ fundamẽ¬
tum. propt᷑ quod sicut editiciũ declin
a fũdamento dispoĩtur ad rumã: sic
exposicio mystica discrepas a sensu
lr̃ãli reputanda est indecẽs ⁊ mepta
uel saltẽ minus decens ceteris partib
incipere ab intellectu sensus licteralis.
maxĩe cũ ex solo sensu lrãli et non
ex isticis possit argumuẽtũ fieri ad
probatiocm̃ uel declarationẽ aliauus
dubii. scdm̃ ꝙ dicit. Augustiꝰ in eplã
contra uineẽtiũ donatistã Glterui
considerandũ ꝙ sensus lrãlis a quo est
incipiendum ut dictũ est uidet᷑ multum
obfuscatus dieb moderins. partĩ uicio¬

Expanded text:
idi in dextera sedentis super thronum librum scriptum intus et foris. » Sicut dictum est in prologo praecedenti, liber iste est sacra Scriptura, qui mysticum et spiritualem. Qui licet trifariam dividatur in generali, ut praedictum est; et licet sub quolibet membro possit fieri expositionum mysticarum multiplicatio in speciali; omnes tamen praesupponunt sensum litteralem tanquam fundamentum. Unde sicut aedificium declinans a fundamento, disponitur ad ruinam: ita expositio mystica discrepans a sensu litterali, reputanda est indecens et inepta, vel saltem minus decens caeteris paribus, m est incipere ab intellectu sensus litteralis: maxime cum ex solo sensu litterali, et non ex mystico, possit argumentum fieri ad probationem vel declarationem alicujus dubii, secundum quod dicit Augustinus in epistola contra Vincentium Donatistam. Ulterius considerandum quod sensus litteralis, a quo est incipiendum, ut dictum est, videtur multum obfuscatus diebus modernis: partim scrip
Abbreviated transcription (Latin):
subdit. sed formosa. Et quod subdit ᷑
quasi pro exẽplo. Sicut tabernacula
Cedar. ad malos refertur. Cedar em̃
fuit filius Ismahelis. ut hẽtur gene.
xxu. a quo descẽderũt sarracem. Qd
autẽ subdit᷑ sicut pellis salomonis.
refertur ad bonos. per salomonẽ em̃
hic intelligit᷑ ip̃e deus. scdm̃ expõĩtore
catholicos et hebreos. et ideo pelles eiꝰ
dicũtur quib operiebat᷑ tabernacu¬
accipitur sub eadem lrã sensus hysto¬
ricus et mysticus. qr ueritas hystorie
est tenenda. et tñ ad spiritalẽ intel¬
lectum est referenda. Hoc modo expoĩt᷑¬
exponi ut referatur ad sensũ lrãlem

Expanded text:
subdit: « sed formosa. » At quod subditur subdit: « sed formosa. » At quod subditur quasi cum exemplo sicut tabernacula Cedar, » ad malos refertur: Cedar enim fuit filius Ismaelis, ut habetur Gen. XXV, a quo descenderunt Saraceni. Quod autem subditur, « sicut pelles Salomonis, » refertur ad nos. Per Salomonem enim hic intelligitur ipse Deus, secundum expositores catholicos et Hebraeos; et ideo pelles ejus dicuntur, quibus operiebatur tabernacum quod accipitur sub eadem littera sensus historicus et mysticus: quia veritas historiae est tenenda, et tamen ad spiritualem intellectum est referenda; hoc modo expoexponi, ut referatur ad sensum litteralem
Abbreviated transcription (Latin):
meliora sũt ubera rẽ uerbũ est sponsi
sponsam cõmendantis. Unde incellec¬
tib sic conneris ratiõe predicta debet pru¬
dens lector attẽdere quid cõuer̃at capiti:
et quid corpori ¶ Secunda requla ẽ de
corpore dñi uero et simulato. Eccliã .n.
est quasi sagena nõdũ tracta ad littu ᷤ
et ideo hẽt ialos ꝑmixtos cum boĩs usq
ad iudiciũ in quo separabũtur hi ab
illis. Et ideo in sacra scriptura aliqñ
mali cõmẽdantur cũ homis quib sũt
ꝑmixti. ficut osee uli. Puer israel
et dilexi eum. Et ecõuerso aliqñ bom
uituperãtur cũ malis. sicut esa .i. Cag¬
nouit bos possessorẽ suũ. ⁊ asmus pͥse¬
pe dm̃ sui. Israel autẽ me non cogno¬
uit. et populus meus non intellexit.
Aliqñ etiã in eodem textu expͥmitur qͥd
ad bonos pertineat: et quid ad malos
mosa filie ihrlm. sicut tabernacula
cedar. sicut pellis salomoĩs. Uerba sũt
sponse que ratiõe maloꝵ in ecclia con¬
tentoꝵ dicit Nigra sũ. Sed rõe bonoꝵ

Expanded text:
meliora sunt ubera, » etc., verbum est sponsi sponsam commendantis. Unde talibus sic connexis ratione praedicta debet lector prudens attendere quid conveniat capiti et quid corpori. Secunda regula est de corpore Domini vero et simulato. Ecclesia eniraedictum est, est quasi sagena nondum tracta ad littus: et ideo habet malos permixtos cum bonis usque ad judicium, in quo separabuntur hi ab illis; et ideo in sacra Scriptura aliquando mali commendantur cum bonis quibus sunt permixti: sicut Osee undecimo: « Puer Israel, et dilexi eum. » Et e converso aliquando boni vituperantur cum malis, sicut Isaiae I: « Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit: et populus meus non intellexit. » Aliquando etiam in eodem textu exprimitur quid ad bonos pertineat, et quid ad malos, tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. » Verba sunt sponsae, quae ratione malorum in Ecclesia contentorum dicit: « Nigra sum; » sed ratione bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
iuuẽtute. Propter quod nathã ꝓphã
uocauit eũ amabilem dño. ut hẽtur
Ego ero illi in prẽm ⁊c̃. Inducit᷑ ab̾
maior angelis. talis autem probatio
non potest fieri per sensũ mysticũ. ut
dicit. Augustinꝰ contra uincentiũ dona¬
tistani. ut supra allegatum est. Pre¬
dicta enĩ au̾ctas impleta fuit ad lram̃
in salomone. minus tñ perfecte quia
turam. licet tñ utraq expositio sit lrã¬
lis simplr̃: secunda tñ que est de xpo
spiritalis et mystica est scdm̃ quid̃
inqͣrtum salonion fuit figura xp̃i¬
¶ Quarta regula est de spẽ et genere

Expanded text:
juventute: propter quod Nathan propheta vocavit eum amabilem Domino, ut habetur « Ego ero illi in patrem, » etc., inducitur ab stus fuit major angelis; talis autem probatio non potest fieri per sensum mysticum, ut dicit Augustinus contra Vincentium Donatistam, ut supra allegatum est. Praedicta enim auctoritas impleta fuit ad litteram in Salomone, minus tamen perfecte, quia turam. Licet autem utraque expositio sit litteralis simpliciter secunda tamen, quae est de Christo, spiritualis et mystica est secundum quid, inquantum Salomon fuit figura Christi. Quarta regula est de specie et genere,
Abbreviated transcription (Latin):
eccliẽ ac cuuislibet sapiẽtis. piũ lectorẽ
caritatiuũ flagitans correctorẽ. Uerũtũ
scripturã. quas tangit ysodorꝰ prĩo libro
intellectus scripture aperitur in multis
pore mystico quod est eccliã. qr propter
connerionẽ capicis ad corpus sacra sex¬
tura sub uno contertu quasi sub cadẽ
persona aliqñ loquitur de utroq:. de uno
transiẽs ad aluid. uerbi gr̃ã ysa.lxi.
Induit me uestimẽtis salutis 2 indu¬
mẽto iusticie cireũdedit me quast spon¬
sum decoratũ corona et quasi sponsam

Expanded text:
Ecclesiae, ac cujuslibet sapientis, pium lectorem, et charitativum flagitans correctorem. VerumtameScripturam, quas tangit Isidorus primo libro intellectus Scripturae aperitur in multis.pore mystico, quod est Ecclesia: quia propter connexionem capitis ad corpus sacra Scriptura sub uno contextu, quasi sub eadem persona, aliquando loquitur de utroque; et de uno transiens ad aliud; verbi gratia, Isa. LXI: « Induit me vestimentis salutis, et indumento justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et quas
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe semen suũ futurũ peregrinũ
quadringẽtis annis. Et exodi .uii. de
ista peregrinatioẽ dr̃. ꝙ mãsio filior
istaes in terra egipti fuit quadr ĩ gẽtor
trigunta annoꝵ. quia computatio hui
maioris numeri incipit a tempore quo
dictũ fuit Abrahe gene .xii. Egredere
de terra tua ⁊a. Computatio autẽ
gressum abrahe de araan ut plemꝰ
uidebr̃ infra E rodi un¶Quarto modo
contingit eo ꝙ scriptura sacra loquitur
de futuro per modũ preteriti sicut Esa.
.ix. Paruulus natus est nobis ⁊c.
Et hoc est ad denotandũ certitudinẽ
prophetie. cuius euẽtus de futuro est
ita certus sicut iam preterisset. et hoc
ẽ propter certitudinẽ diumne presciẽtie
ex qua fit reuelatio ip̃i prophete. Ad¬
uertẽdũ tñ ꝙ talis modus loquẽdi nõ
hẽt locũ insi in prophetia predestĩatoĩs
que est qñ aliquid futurũ contĩgens
reuelatur prophete eo modo quo est in

Expanded text:
Abrahae: « Semen tuum futurum est peregrinum Abrahae: « Semen tuum futurum est peregrinum quadringentis annis. » Et Exod. XII de ista peregrinatione dicitur quod mansio filiorum Israel in terra Aegypti fuit quadringentorum triginta annorum, quia computatio hujus majoris numeri incipit a tempore, quo dictum fuit Abrahae, Gen XII: « Egredere de terra tua, » etc. Computatio autem gressum Abrahae de Aram, ut plenius videbitur infra Exod. XII. Quarto modo contingit, eo quod Scriptura sacra loquitur de futuro per modum praeteriti, sicut Isa. IX: « Parvulus natus est nobis, » etc., et hoc est ad denotandum certitudinem prophetiae, cujus eventus de futuro est ita certus, sicut si jam praeteriisset. Et hoc est propter certitudinem divinae praescientiae, ex qua fit revelatio ipsi prophetae. Advertendum tamen quod talis modus loquendi non habet locum, nisi prophetiae praedestinationis, quae est quando aliquod futurum contingens re
Abbreviated transcription (Latin):
generali. per hoc subdit᷑. A sũmitate
celi domius et uãsa furoris eus ut dis¬
perdat omẽm terram. Postea reuer¬
titur ad loquendum cõtra Babilonẽ
querẽt. Quia darius medus cũ Cyro
nepote suo cepit babonĩa. ⁊ ĩterfecit
Balthasar regem babiloins. ut hẽtur
damelis .u. ca. ¶ Quinta regula
est de temꝑibz que cõtingit quadru¬
pliciter. unomodo per synodochẽ. qñ
ponitur pars temporis pro toto. sicut
in sepulero. et tñ prima dies ⁊ tercia
non fuerũt integre. Aliomodo ꝓꝑter
minutias temporis que aliqñ in scͥp¬
tura computãtur. et aligñ omittũt᷑᷑
et scdm̃ hoc scriptura sacra loquẽs de
aliquo numero annoꝵ in plurib locis
aliqũ in uno loco point plures annos
minucias predictas cõputando. In
alio uero loco point pauciores dictas
minucias omittendo. CCercio modo cõ¬
tingit eo ꝙ computatio annoꝵ incipit
in uno loco a priori termino. In alio a
posteriori. Sicut. gene .xu. dictũ fuit

Expanded text:
generaliter, per hoc quod subditur: « A summitate coeli Dominus, et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. » Postea revertitur ad loquendum contra Babylonem etc., quia Darius Medus cum Cyro nepote suo cepit Babyloniam, et interfecit Balthasar regem Babylonis, ut habetur Danielis quinto. Quinta regula est de temporibus; quae contingit quadrupliciter. Uno modo per synecdochen, quando ponitur pars temporis pro toto, sicut in sepulcro: et tamen prima dies et tertia non fuerunt integrae. Alio modo propter minutias temporis, quae aliquando in Scriptura computantur, et aliquando omittuntur: Et secundum hoc Scriptura sacra loquens de aliquo numero annorum in pluribus locis, aliquando in uno loco ponit plures annos, minutias praedictas computando; in alio vero loco ponit pauciores, dictas minutias omittendo. Tertio modo contingit in eo quod computatio annorum incipit in uno loco a priori termino, in alio a posteriori, sicut Gen. XV dictum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
generationes celi ⁊ terre in die quo cre¬
ati sũt rc̃. Ex quo p ꝙ hoc dicitur
per recapitulationem. CSeptima reglã
est de dyabolo ⁊ eus corpore. Sedm̃
enĩ ꝙ dicit beatus grego. home .u. Certe
imiquoꝵ oñ dyabolus caput est. et ei
capitis mẽbra sunt om̃s iniqui. Et
ideo propter connexionem capitis ad
membra scriptura loquens de uno in
eodem contextu transit ad loquendum
de altero. sicut Esa .uiiii. loquens de
rege Rabilonis qui erat dyaboli mẽ¬
brũ transit ad loquẽdũ de principe de¬
monũ. cum subditur ibidem. Quomõ
cecidisti de celo Lucifer qui mane ori¬
ebaris. Et czechi .xxuiii. loquens de
principo tyri: transit ad loquendũ de
drabolo. cum subditur. Tu signaculũ
Uns igitur premissis de regulis seu
cendamus ad licteram exponendam:¬

Expanded text:
generationes coeli et terrae in die quo creati sunt. » Ex quo patet quod hoc dicitur per recapitulationem. Septima regula est de diabolo et ejus corpore. Secundum enim quod dicit beatus Gregorius hom. 10, certe iniquorum omnium diabolus caput est, et hujus capitis membra sunt omnes iniqui. Et ideo propter connexionem capitis ad membra, Scriptura loquens de uno, in eodem contextu transit ad loquendum de alio. Sicut Isa. cap. XIV loquens de rege Babylonis, qui erat diaboli membrum, transit ad loquendum de principe daemonum, cum subditur ibidem: « Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? » Et Ezech. XXVIII, loquens de principe Tyri, transit ad loquendum de diabolo, cum subdHis igitur praemissis regulis seu cendamus ad litteram exponendam
Abbreviated transcription (Latin):
uiatio cũ dicitur. Nũciata sũt hec rebece
Ex quo pacet ꝙ esau predictã machina¬
tionẽ non sic celauit in corde suo quin ap¬
pareret exterius in signis et herbis. Que
tempus. sequitur. Cur utroqz or abor
filio in una die: Ac si dicat si muadat
te poterit esse ꝙ ambo eritis mterfecti.
uel si unus remaneat oportet ꝙ sit fugi¬
Quia iacob non poterat couementer
recedere sine scitu prĩs. Ideo rebxca con¬
uertit se ad inducendũ ysaac ut nucte¬
ret iacob filiũ suũ ad laban. ut ibi ac¬
filias heth .i. propter uyores esau. nõ
chinatione esau in mortem iacob. ne in
seneaure sua nimis affligeretur. Si
acceperit iacob uxorẽ de stupe huius¬
si diligis uitã meam. iitte eũ ad do¬
mũ fratuis mei ut ibi accrpiat uxorẽ.

Expanded text:
viatio, cum dicitur, « Nuntiata sunt haec. » Ex quo patet quod Esau praedictam machinationem non sic celavit in corde suo, quin appareret exterius in signis et verbis. « Quae tfilio? » etc. Ac si diceret: Si invadat te, poterit esse quod ambo eritis interfecti; vel si unus remaneat, oportebit quod sit fugiQuia Jacob non poterat convenienter recedere sine scitu patris, ideo Rebecca convertit se ad inducendum Isaac ut mitteret Jacob filium suum ad Laban, ut ibi ac» etc. Id est propter uxores Esau: non , scilicet de machinatione Esau in mortem Jacob, ne in senectute sua nimis affligeretur. « Si acceperit Jacob uxorem, » etc. Ac siligis vitam meam, mitte eum ad domum fratris mei, ut ibi accipiat uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
si tame uirum eum nomĩare fas est erac
enim mirabiliuĩ operum effector ⁊ doctor¬
eoꝵ hominũ qui libenter eaque uer a sũt
audiũt ⁊ multos quidem iudeoꝵ. mustoᷤ¬
hũc accacõne primoꝵ nr̃e gentis uirorñ
Cum pilatus in cruce agendũ esse decͤ¬
uissz. non deseruerunt eum lin qui ab
micio eum dilexerunt. Apparuit enĩ eis¬

Expanded text:
si tamen virum eum nominari fas est. Erat enim mirabilium operum effector doctorque hominum eorum, qui libenter quae vera sunt audiunt, et multos quidem Iudeorum, multoHunc, accusatione primorum nostrae gentis virorum, cum Pilatus in crucem agendum esse decrevisset, non deseruerunt eum qui ab initio eum dilexerunt. Apparuit enim di
Abbreviated transcription (Latin):
cati fuerint ⁊ creuerint in terra in diebus
illis aic domius non dicẽt ultra archa
testamenti domine nea ascendet super
cor neqz illus Recor dabuntur nec uisi¬
tabitur nec fiet ultra quia cerimonie

Expanded text:
creveritis in terra in diebus illis, ait Dominus: non dicent ultra: Arca testamenti Domini: neque ascendet super cor, neque recordabuntur illius: nec visitabitur, nec fiet ultra. In tempore
Abbreviated transcription (Latin):
timere ẜue meus iacob ⁊ rectissime
qm̃i elegi effundam enim aqua supet
sicientem ⁊ fluenta super anda effũ¬
dam spm̃ meum super semen tuũ
benedictionẽ meam sr̃ stirpem tuã
germinabit inter herbas sicut salices
iurta fluenta preter fluentes aquas.
iste dicet deum ego sum ⁊ ille iuoca¬
bit in nomme iacob ⁊ hic sarbet ma¬
iui sua domino ⁊ in nom̃e dei israel.

Expanded text:
timere, serve meus Jacob, et rectissime, quem elegi. Effundam enim aquas super sitientem. et fluenta super aridam: Effundam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam. Et germinabunt inter herbas, quasi salices juxta praeterfluentes aquas. Iste dicet: Domini ego sum: et ille vocabit in nomine Jacob: et hic scribet manu sua: Domino: et in nomine Isra
Abbreviated transcription (Latin):
nominare phas est. Erat enĩ mirabi¬
lium operũ effector ⁊ doctor eorum
hominum. Qui libẽt ea que uera,
sunt audiunt ⁊ multos quidẽ iudeoꝵ¬
nultos ⁊ex gentibz sibi adiuuxit.
xp̃us hic erat hũc acc̃acõe primoꝵ nr̃e
gentis uiroꝵ cũ pplatus inecuce agẽd
eẽ decreuissz : non deseruerũt eũ hiiꝙ.
ab micio eum dilexerunt. Apparuit itͫ
de eo futura miracula predixerant

Expanded text:
nominare fas est. Erat enim mirabilium operum effector, doctorque hominum eorum qui libenter quae vera sunt audiunt; et multos etiam ex gentibus sibi adjunxit.Christus hic erat. Hunc accusatione primorum nostrae gentis cum Pilatus in crucem agendum esse decrevisset, non deseruerunt hi qui ab initio eum dilexerunt. Apparuit enim de eo futura praedixerant
Abbreviated transcription (Latin):
math d. Notandum in genea logia sal¬
uatoris nullam sanctarũ assumi nilieꝵ
sz eas tiñ quas scriptura reprehendit
ut qui propter pctores uenerat de ꝑ¬
catricibus nascens omna pctã deleret

Expanded text:
mar. Notandum in genealogia Salvatoris, nullam sanctarum assumi mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatricibus nascens, omnium, peccata deleret
Abbreviated transcription (Latin):
deus uere elegit te ⁊ purificauit te ⁊
clegit te clara super mulieres seculoꝵ¬
mania deus aniunciat tibi uerbum
ex ip̃o. nomen eius iħs filius marie
⁊ erit honorabilis in hoc seculo ⁊ in

Expanded text:
Deus utique elegit te, et purificauit te, elegit te claram super mulieres SaeculoMaria, Deus annuntiauit tibi uerbum ex ipso: Nomen eius Jesus filius Mariae, et erit honorabilis in hoc saeculo et in
Abbreviated transcription (Latin):
bernaculũ federis tẽꝑe moysi. et teplũ
tempore salomonis. in quibz dr̃ deus
hĩtasse. Aliomõ ut referatur ad ip̃m̃ Ia¬
phet. ut sit sensus ꝙ aliqui descẽdẽtes
de iaphet hĩtent in tabernaculis sem¬
.i. in tabernaculo et templo. qr in festi¬
cenderãt de iaphet ascẽsuri erãt causa¬

Expanded text:
is tempore Moysi, et templum tempore Salomonis in quibus dicitur deus habitare. Alio modo ut referatur ad ipsum Iaphet ut sit sensus quod aliqui descendentes de Iaphet habitent in tabernaculis SemId est tabernaculo et templo, quia in scenderunt de Iaphet essent as
Abbreviated transcription (Latin):
iecto. alia. quia procedit certiori modo.
Et propter utrãq sacrascriptura que
proprie dr̃ theologia: cũ ip̃a fola sic teyt
huius sciẽtie: omnes feiẽtias alias añ¬
cellit. Prĩo. quia hẽc deũ pro sũbiecto
qui est in sũmo totius nobilitatis. ꝓpter
quod noĩatur theologia. quasi sermo
de deo. Scdõ. quia procedit modo certiori.
Alie enĩ scie humanitus r̃tperte procedi

Expanded text:
jecto: alia, quia procedit certiori modo. jecto: alia, quia procedit certiori modo. Et propter utramque sacra Scriptura, quae proprie theologia dicitur, cum ipsa sola sit textus hujus scientiae, omnes scientias antecellit. Primo, quia habet Deum pro subjecto, qui est in summo totius nobilitatis: propter quod nominatur theologia, quasi sermo de Deo, secundo quia procedit modo certiori; aliae enim scientiae humanitus repertae proced
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quib concluditur ꝙ libri a phle
descripti. cõtinẽtes scic̃tias ordinatas
ad fine in hac temporali uita tatũ modo¬
et modo naturali ꝯsequẽdũ: si cõparẽt᷑
ad libros saere scripture que ordinat
sunt libri mortis ꝙͣ uitẽ. Sed liber
cõtines sacrã scrĩpturã quẽ licet in
multis libris partialib dilũdatun
sub uno tñ libro cõtinet᷑. qui noie
tias quib õmẽm scripturã aliã ercellit.
Primo enĩ describr̃ ut singularis em̃t¬
nõtie. quod notat pronomẽ singulare
cũ dr̃ hec. Scdõ describr̃ ũt gorieralis
cõtinẽtie quod oñdĩt signũ unuersale.
cũ dr̃: Omma. Tercio ut specularis qr¬
telligẽtie. quod notat condicio libri
dr̃: Liber. Quarto ut salutaris efficada
quod oñdit consecutio sinis intenti: cũ
dr̃ uite. Circa primũ sciendũ ꝙ una
sciẽtia emmẽtior est altera seu honorabi¬
lior du plici de causa. ut hẽtur primo de
aĩa. Una est: quĩa est de nobiliori sub¬

Expanded text:
s concluditur quod libri a philosophis descripti continentes scientias ordinatas ad finem in hac temporali vita tantummodo naturaliter consequendum, si comparentur ad libros sacrae Scripturae, quae ordinantur cendi libri mortis quam vitae. Sed liber continens sacram Scripturam quae licet in multis libris partialibus dividatur, sub uno tamen libro continetur qui nomine tias, quibus omnem scripturam aliam excellit. Primo enim describitur, ut singularis eminentiae, quod notat pronomen singulare, cum dicitur, haec. Secundo describitur ut generalis continentiae, quod ostendit signum universale, cum dicitur, omnia. Tertio, ut specularis intelligentiae, quod denotat conditio libri, cum dicitur, liber. Quarto ut salutaris efficaciae, quod ostendit consecutio finis intenti, cum dicitur, vitae. Circa primum sciendum quod una scientia eminentior est, altera seu honorabilior duplici de causa, ut habetur primo de anima. Una est, quia est de nobiliori sub
Abbreviated transcription (Latin):
or tẽporalis uita
eterne uite cõpa¬
rata mors est po¬
tius dicenda ꝙͣ
uita. Saẽtie uerẽ a rhilo sophis trã¬
dite ordmãtur ad finẽ consequẽdum
in pñti uita. quia sciẽtie practice ab
eis tradite ordinãtur ad felicitatem
politicã loquẽdo de policia pñtis uite
Emnliter sciẽtie speculatiue or̃dinãt
ad felicitatẽ cõtẽplatiuã loquẽdo de con¬
templatiõe que potest haberi in uita
pñti et xer uiam nature que dependet
ex fantasmate. Unde dr̃ .iii. de aĩa
Quod intelligẽtib nobis aliquid neces
est simul fantasma speculari: Et de
corrũpitur in nobis quodam interius
corrupto. Sacra autẽ scriptura ordine¬
tur ad felicitatẽ future uitẽ quã phĩ¬

Expanded text:
orum: « Temporalis vita, aeternae vitae comparata, mors est potius dicenda quam vita. » Scientiae vero a philosophis traditae ordinantur ad finem consequendum in praesenti vita, quia scientiae practicae ab eis traditae ordinantur ad felicitatem politicam, loquendo de politica praesentis vitae. Similiter scientiae speculativae ordinantur ad felicitatem contemplativam, loquendo de contemplatione quae potest haberi in vita praesenti, et per viam naturae, quae dependet ex phantasmate. Unde dicitur tertio de anima, quod « intelligentibus nobis necesse est phantasmata simul speculari. » Et de corrumpitur in nobis, quodam interius corrupto. » Sacra autem Scriptura ordinatur ad felicitatem vitae futurae, quam phi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen a sanguine abstinendum adul¬
terarunt scripturam quartum manda¬
tum addentes. & a suffocato obseruan¬
dum quod puto nunc dĩ nutu intel¬
lecturi sunt quia iam supradictum
erat quod addiderunt. Sed neq tit
qui mecum erat. Hoc est illo ipso tẽ¬
pore quo fui inquit ierosolimis.ti¬
tus qui mecum erat compulsus ñ ẽ
cumcidi. & subintelligitur. Quidẽ
ut uos circumcidamim cum titus ab
apłis qui uidebantur aliquid eẽ nõ
est compulsus circumcidi. sed susceꝑ¬
tus est incircucisus.Pꝑter autem

Expanded text:
tamen a sanguine abstinendum, adultamen a sanguine abstinendum, adulterarunt Scripturam, quartum mandatum addentes, et a suffocato observandum: quod, puto, nunc Dei nutu intellecturi sunt; quia jam supra dictum erat, quod addiderunt. Sed neque Titus, qui mecum erat, hoc est, illo ipso tempore, quo fui, inquit, Hierosolymis, Titus, qui mecum erat  compulsus non est cumcidi. Et subintelligitur, Quid est ut vos circumcidamini, cum Titus ab apostolis, qui videbantur aliquid esse, non est compulsus circumcidi, sed susceptus est incircumcisus. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
idolatria. Nunc dicant sophiste grecorũ
dita sunt gentib obseruanda quȩ ig¬
norabant anque sciebant. Sed quomͦ
fieri potest ut aliquis ea discat que nouit:
rgo hȩc illicita eẽ ostensa sunt gentibus
que putabant licere. Ac ꝑ hoc non utiq
ab homicidio ꝓhibiti sunt cum uibent᷑
a sanguine obseruare. Sed hoc acceper̃
quod noe adeodidicerat ut obseruarẽt
a sanguine edendo cum carne. Nam
quomodo fieri poterat ut romanis le¬
gibus imbuti quorum tanta auctori¬
tas in seruandis mandatis ẽ nesciren
homicidium ñ eẽ faciendum quipꝑe
cum adulteros &e homicidas &e falsos
testes & fures & maleficos & ceteroꝵ
malorum admissores puniant leges
romane: Deniq tria hec mandata
ab aplis &e senioribus data reperiunt᷑
quȩ ignorant leges romane. Id ẽ ut
obseruent se ab idolatria a sanguine
sicut noe. & a fornicatione quȩ sophi¬
ste grecorum ñ intelligendes scientes

Expanded text:
idololatria . Nunc dicant sophistae Graecoruidololatria . Nunc dicant sophistae Graecorudita sunt gentibus observanda? Quae ignorabant, an quae sciebant? Sed quomodo fieri potest, ut aliquis ea discat, quae novit? Ergo haec illicita esse ostensa sunt gentibus, quae putabant licere: ac per hoc non utique ab homicidio prohibiti sunt, cum jubentur a sanguine observare. Sed hoc acceperunt, quod Noe a Deo didicerat, ut observarent se a sanguine edendo cum carne . Nam quomodo fieri poterat ut Romanis legibus imbuti, quorum tanta auctoritas in servandis mandatis est, nescirent homicidium non esse faciendum; quippe cum adulteros et homicidas, 215 et falsos testes, et fures, et maleficos, et caeterorum malorum admissores puniant leges Romanae? Denique tria haec mandata ab apostolis et senioribus data reperiuntur, quae ignorant leges Romanae, id est, ut abstineant se ab idololatria, et sanguine, sicut Noe, et fornicatione. Quae sophistae Graecorum non intelligentes, scientes
Abbreviated transcription (Latin):
bat petrus quam paulus. Hinc factum
est ut ammonitus reuelatione dominz
ascenderet ierosolimam cum testibus
predicationis suȩ idẽ barnaba ⁊ tito.
unum ex iudeo & alterum ex gentili.
ut siqui de eo haberent scandalum
horum testimonio tolleretur. adaperi¬
ens illis sensum predicationis suȩ cum
apłis uero secreto contulit ut scirent ñ
illum discordare a regula euglica hoc
est ne putarent illum in uacuum cur¬
rere aut cucurrisse. sicut estimabant
aliquanti ex udeis credentibus. Nec
enum aliquid ab eis discere poterat qr
a deo fuerat instructus. sed propt̃ con¬
cordiam oe pacem dĩ nutu factum ẽ ut
tolleretur scrupulus aut suspicio frĩbus
aut coapłis eus. Et ut gentib ꝓficerce
cognoscentibus. quia concordabat eugłi¬
um eitis cum apłis. Preterea cum lege̾¬
dedissent non molestari eos qui exgentib
credebant sed ut abhis tantum obserua¬
rent id est a sanguine & fornicatione &

Expanded text:
bat Petrus, quam Paulus; hinc factum bat Petrus, quam Paulus; hinc factum est, ut admonitus revelatione Domini ascenderet Hierosolymam cum testibus praedicationis suae, id est, Barnaba et Tito, uno ex Judaeo, et altero ex gentili; ut si qui de eo haberent scandalum, horum testimonio tolleretur, adaperiens illis sensum praedicationis suae. Cum apostolis vero secreto contulit; ut scirent non illum discordare a regula evangelica, hoc est, ne putarent illum in vacuum currere aut cucurrisse, sicut aestimabant aliquanti ex Judaeis credentibus. Nec enim aliquid ab eis discere poterat; quia a Deo fuerat instructus: sed propter concordiam et pacem Dei nutu factum est; ut tolleretur scrupulus aut suspicio fratribus et coapostolis ejus, et ut gentibus proficeret, cognoscentibus quia concordabat Evangelium ejus cum apostolis. Praeterea cum legededissent non molestari eos, qui ex gentibus credebant; sed ut ab his tantum observarent, id est, a sanguine et fornicatione et
Abbreviated transcription (Latin):
nis est hic cordis. Illic sub elementis
seruitur neumeniis & salbato hic soli
deo in spũ quia corde creditur. Iilic cõ¬
ditio est causa peccati hic libertas ex
remissione peccatorum. multa itaq
naba assumpto &e tito. ascendi autem
secundum reuelationem & exposui il¬
lis euglium quod predico gentib. Se¬
ereto autem his qui sibi aliquid uide¬
bantur. ne forte in uacuum cucurrerem
aut cucurrissem. Quoniam multo tp̃re
fama eius crebrescebat apud om̃s iudeos
facie autem non uidebatur. ꝑambula¬
bat enim fundare & roborare eccłas soli¬
ta constantia inter gentes. Aiuideis aũt
causa legis mala illi fiebat opinio qua¬
si discordaret a predicatione ceterorum
apłorum. E hinc fiebat multis scrupu¬
lus ita ut gentes possent ꝑturbari. ne
in aliud inducerentur ab eo quam tra¬
debant apłi qui cum domino fuerant.
Nam ipsa occasione subuersi sunt gala¬
the a iudeis dicentib quia aliud trade¬

Expanded text:
nis est, hic cordis: illic sub elementis nis est, hic cordis: illic sub elementis servitur neomeniis et sabbato, hic soli Deo in spiritu; quia corde creditur: illic conditio est causa peccati, hic libertas ex remissione peccatorum. Multa itaquenaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem: et exposui illis Evangelium, quod praedico in gentibus, secreto autem: his qui aliquid esse videbantur; ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Quoniam multo tempore fama ejus crebrescebat apud omnes Judaeos, facie autem non videbatur, perambulabat enim fundare et roborare Ecclesiam solita constantia inter gentes: a Judaeis autem causa Legis mala illi fiebat opinio, quasi discordaret a praedicatione caeterorum apostolorum; et hinc fiebat multis scrupulus, ita ut gentes possent perturbari, ne in aliud inducerentur ab eo, quam tradebant apostoli, qui cum Domino fuerant. Nam ipsa occasione subversi sunt Galatae a Judaeis, dicentibus quia aliud trade
Abbreviated transcription (Latin):
se habent quȩ diccurus ẽ neforte iude¬
retur compositum cum ꝑsone eius non
conueniat aliquid fingere. Sed cum se
comimnendat hos uult proficere. Comm̃¬
datio enim hȩc istis profecit. ut sciant
ea que ab hoc dicuntur cẽ uerissima.:
Deinde ueni in regionem syrie & cilicie.
eram autem ignotus facie eccłris iudeȩ
quebatur nos aliquando nunc predicat
fidem quam aliquando expugnabat. &¬
in me magnificabant dm̃̃. Hoc dicit qi
cum iudaismum defenderat contra fidẽ
sicut & hi a quib galathe fuerant eu̾si
a deo electus est & doctus dissimulare
a tudaismo. & nouam legem predicare
ita ut gauderent in eo ex iudeis creden¬
tes. quos pridem ꝑsequebatur deo agen¬
tes grãs qui de persecutore fecit defenso¬
rem. Ut ꝑuide scirent galathe circumuẽ¬
tos se ut sub nomine xp̃i iudeos se ꝓfi¬
terentur curumcidentes carnem prepu¬
cii sui. Cum xp̃i lex aliud imperet ꝗͣ
iudaisius. Illic enim circumcisio car¬

Expanded text:
se habent, quae dicturus est, ne forte videse habent, quae dicturus est, ne forte videretur compositum; cum personae ejus non conveniat aliquid fingere. Sed cum se commendat, hos vult proficere; commendatio enim haec istis proficit, ut sciant ea, quae ab hoc dicuntur, esse verissima. Deinde veni in regiones Syriae et Ciliciae. Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaequebatur nos aliquando, nunc praedicat fidem, quam aliquando expugnabat: et in me magnificabant Deum. Hoc dicit, quia cum Judaismum defenderet contra fidem, sicut et hi a quibus Galatae fuerant eversi; a Deo electus est, et doctus dissimulare a Judaismo, et novam Legem praedicare: ita ut gauderent in eo ex Judaeis credentes, quos pridem persequebatur, Deo agentes gratias, qui de persecutore fecit defensorem; ut perinde scirent Galatae circumventos se, ut sub nomine Christi Judaeos se profiterentur, circumcidentes carnem praeputii sui, cum Christi lex aliud imperet, quam Judaismus; illic enim circumcisio car
Abbreviated transcription (Latin):
in eum. hic iacobus filius fuit ioseph. qui
ideo frater domini appellatus ẽ. quia et
ioseph pater eius etiam domini pater
nuncupatus est. Sic enim dicit maria
ad iħm in lucȩ eugłio. Quid fecisti nob̃
fili & enim et ego & patertuus mesti
& tristes querebamus te. & in eugłio io
hannis dicit philippus ad nathanahel
quem scripsit moyses in lege &e propħȩ.
nuenimus iħm a nazarcth filium ioseph.
Hoc ergo modo dictus est dominus frat̃
iacobi. et ceterorum & filius nuncu¬
pabatur ioseph. Quidam enim dueci in¬
sama hos ueros domini fr̃s de maria
natos imꝑia assertione contendunt.
cum ioseph non uerum patrem eius di¬
cant appellatum. Si entm hi ueri erant
sr̃s̃ eius. iosepherit uerus pater. Quiaqͥ
dixit patrem eus ioseph idem dixit &
frẽm eius iacobum &e ceteros. Que autẽ
scribo uobis ecce coram deo quoniam ñ
mentior. Quod ad commendationem eiꝰ
ꝑtinet locuturus testem dm̃ dat qui alta

Expanded text:
in eum . Hic Jacobus filius fuit Joseph, qui in eum . Hic Jacobus filius fuit Joseph, qui ideo frater Domini appellatus est, quia et Joseph pater ejus, etiam Domini pater nuncupatus est. Sic enim dicit Maria ad Jesum in Lucae Evangelio. Quid fecistis nobis, fili? Ego et pater tuus moesti et tristes quaerebamus te . Et in Evangelio Joannis dicit Philippus ad Nathanael: Quem scripsit Moyses 214 in Lege, et prophetae, Invenimus Jesum a Nazareth, filium Joseph . Hoc ergo modo dictus est Dominus frater Jacobi et caeterorum, quo et filius nuncupabatur Joseph. Quidam enim ducti insania hos veros Domini fratres de Maria natos, impia assertione contendunt, cum Joseph non verum ejus patrem dicant appellatum. Si enim hi veri erant fratres ejus, et Joseph erit verus pater; quia qui dixit patrem ejus Joseph, idem dixit et fratres ejus Jacobum et caeteros. Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior. Quo ad commendationem ejus pertinet locuturus, testem Deum dat, quia ita