comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terreri ab hostt. nc in luxuriã flucretis. nec contri¬
ti ab hoste. luxuriã repressistis Perdidistis utilitã¬
te calamitatis. & miserrimifacti estis. & pessimi
cendo ammon&. ut corrigamini penitendo. qͥ
uobis etiã ingratis prestitit: ut uel sub nomine
seruoꝵ eiꝰ. uł in locis martyrũ eiꝰ hostiles manus
euaderetis: R omulꝰ & remꝰ asylũ constituis¬
sc phibent᷑: qͦ qiuisqͥs confuger&. ab om̃i noxa
lib̾ esset. augere querentes creande multitudinẽ
ciuitatis Mirandũ in honorem xp̃i ꝓcessit ex¬
emplũ. Hoc constituer̃ euersores urbis: qͦd cons¬
tituerant antea conditores: Nuid aũ magnum
si hoc fecer illi ut ciuiũ suoꝵ suppleret᷑: quod¬
Ec & talia si q̃ uberiꝰ & cõmodiꝰ potuerit: res¬
pondeat inimicis suis redẽpta familia dñi
Meminerit sane in ipsis in imicis latere ciues futuros.
ne in fructuosum uł apud ipsos put&. qͦd don ec ꝑ¬

Expanded text:
terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriterreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi cendo admonet, ut corrigamini paenitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis. Romulus et Remus asylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpec et talia, si qua uberius et commodius potuerit, respondeat inimicis suis redempta familia DominXXXV. Meminerit sane, in ipsis inimicis latere cives futuros, ne infructuosum vel apud ipsos putet quod, donec p
Abbreviated transcription (Latin):
mis tris. publicũ luctũ merorẽq ducentib uos the¬
atraquereretis. intraretis. impleretis. & multo insa¬
niora quã fuerant antea faceretis: Hanc animoꝵ
labc̃ & pestem. hanc ꝓbitatis & honestatis euersio¬
nẽ. uob scipio ille metuebat. ꝗͣdo construi theatra
ꝓhibebat: quando rebus ꝓsꝑis uos facile corrumpi
atq euerti posse cernebat: quando uos ab hostili ter¬
rort securos esse nolebat Neq enĩ censebat ille. fe¬
licẽ et̃ rem publicã. stantib menib. ruentib mo¬
rib. sed in uobis plus ualuit qͦd demones impii se¬
duxer̃: ꝗ̃ qͦd homines ꝓuidi p̾cauer̃ Hinc ẽ qͦd
mala quȩ facitis. uobis imputari ñ uultis. mala uͦ¬
que uͦ patimini xp̃anis temporib ĩputatis. Heq
enĩ in ur̃a securitate paccatã rem publicã. sed lu¬
xuriã queritis impunitã. qͥ depͣuati reb ꝓsꝑis. nec
corrigi potuistis aduersis. Uolebat uos scipio ille

Expanded text:
mis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uos themis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uos theatra quaereretis intraretis inpleretis, et multo insaniora quam fuerant antea faceretis? Hanc animorum labem ac pestem, hanc probitatis et honestatis euersionem uobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis uos facile corrumpi adque euerti posse cernebat, quando uos securos esse ab hostili terrore nolebat. Neque enim censebat ille felicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim in uestra securitate pacatam rem publicam, sed luxuriam quaeritis inpunitam. qui deprauati rebus prosperis nec corrigi potuistis aduersis. V Volebat uos ille Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
mũ corpori p̃ponitis. eligite quẽ colatis Neq et enĩ
illa corpory pestilentia ideo conqͥeuit: quia poplõ
bellicoso. & solis antea ludis circensib ad sucto. ludoꝵ
scenicori delicata subintrauit insania: sed astutia spi¬
rituũ nefandoꝵ p̃uidens illã pestilentiã iã fine de¬
bito cessaturã. alia longe gͣuiorẽ: qua plurimum
gaudet. ex hac occasione ñ corporib sed morib cura¬
uit in mittere: Que animos miseroꝵ tantis obceca¬
uit tencbris. tanta deformitate fed auit: ut etiã mo¬
do qͦd incredibile forsitan erit. si a nr̃is posteris audie¬
t᷑ romana urbe uastata qͦs pestilentia ita possedit.
atq atq in de fugientes cartaginẽ ꝑuenire potuer̃:
n entes amentes Quis ẽ hic tantꝰ ñ error sed
furor. ut exitũ urm sic̾ audiuimꝰ plangentib
orientalib popłis. & maximis ciuitatib in remotissi¬

Expanded text:
mum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim mum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea ludis circensibus adsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum nefandorum praeuidens illam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curauit inmittere, quae animos miserorum tantis obcaecauit tenebris, tanta foedauit deformitate, ut etiam modo quod incredibile forsitan erit, si a nostris posteris audietur Romana urbe uastata, quos pestilentia ista possedit adque inde fugientes Carthaginem peruenire potuerunt, entes amentes! quis est hic tantus non error, sed furor, ut exitium uestrum, sicut audiuimus, plangentibus orientalibus populis et maximis ciuitatibus in remotissi
Abbreviated transcription (Latin):
trina: quȩ fide cor mundans ad cȩlestia uel suꝑ cȩles¬
tia capessenda humili pietate humanũ mutar& affec¬
tũ. & a dominato suꝑborũ demonũ libar&:¬
Utruntam̃ scitote qͥ ista nescitis. & qͥuos scire dissi¬
mulatis aduertite: qͥ aduersꝰ liberatorẽ atalib
dominis murmuratis: Ludi scenici spectacula t̃¬
pitũdinũ. & licentia uanitati ñ hominũ uiciis: sed dõꝵ
urõꝵ uissis romae instituta sunt: Colerabiliꝰ diuinos
honores desferretis illiscipioni: quã deos huꝰ modi cole¬
retis. Heq enĩ erant illidii suo pontifice meliores:
Ecce adtendite. si m̃s tandiu potatis errorib ebria:
uos aliqͥd sanũ considerare ꝑmittit: Dii ꝓpt̾ sedandã
corpory pestilentiã: ludos sibi scenicos exiberi iube¬
bant: Pontifex aut̃ ꝓpt̾ animoꝵ cauendã pestilentiã:
ipsa scenã construi ꝓhibebat: Si aliqͣ luce mentis ani¬

Expanded text:
ctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelesctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelestia capessenda humili pietate humanum mutaret adfectum et a dominatu superborum daemonum liberum tamen scitote, qui ista nescitis et qui uos scire dissimulatis, aduertite, qui aduersus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatum, non hominum uitiis, sed deorum uestrorum iussis Romae instituti sunt. Tolerabilius diuinos honores deferretis illi Scipioni quam deos huius modi coleretis. Neque enim erant illi di suo pontifice meliores. Ecce adtendite, si mens tam diu potatis erroribus ebria uos aliquid sanum cogitare permittit! Di propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scaenicos exhiberi iubebant; pontifex autem propter animorum cauendam pestilentiam ipsam scaenam constitui prohibebat. Si aliqua luce mentis ani
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ur̃ pontifex maximꝰ a senati illiꝰ tẽporis qͦd sepe
dicendũ c̃ electus. sinc ulla sententi arũ discrepantia
uir optimꝰ. caueã theatri senatũ construere molientẽ.
ab hac dispositione & cupiditate cõpescuit: ꝑsuasit q
oratione grauissima: ne grecã luxuriã uirilib pat̾e¬
morib paterent᷑ obrepere: & ad uirtutẽ labe facꝰ¬
tandã eneruandãq romanã. peregrine consentire
neqͥcie Tantũq auctoritate ualuit. ut uerbis eiꝰ cõ¬
mota senatoria ꝓuidentia. etiã subsellia quib ad ho¬
rã congestis in ludoꝵ spectaculo iã uticiuitas cepe¬
rat: deinceps ꝓhiber& apponi. Quanto studio iste
ab urbe roma ludos ipsos scenico abstulisset: si auc¬
toritati eoꝵ quosdeos putabat resistere auder&: quos
esse noxios demones ñ intelligebat: aut si intellige¬
bat: placcandos etiã ipse potiꝰ ꝗ contẽpnendos existima

Expanded text:
ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac dispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patet ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet, quos esse noxios daemones non intellegebat aut, si intellegebat, placandos etiam ipse potius quam contemnendos existimab
Abbreviated transcription (Latin):
tiorib uicit. obtritos fatigatosq cettros etiã iugo
seruitutis oppressit:¬
m quanddo illa quiescer& in suꝑbissinis mentib.
donec continuatis honorib ad potestatẽ regiã ꝑ¬
uenir& : Honorũ porro continuandoꝵ facultas n
esset: nisi ambitio p̃̾ualer& : Minime aut᷑ p̃uale¬
r& ambitio. nͥ in poplõ auaricia luxuriaq esset cor¬
rupto. Auarꝰ uͦ luxuriosusq popłs scdis reb effectos
ẽ. quas nasica ille piudentis sime cauendas esse cen¬
sibat: quando ciuitatt̃ hostiũ maximã. fortissimã.
opulentissimã. nolebat auferri. ut timore libido p̃me¬
retur. libido p̃ssa ñ luxuriaretur. luxuriaq cohibita
nec auaricia crassaretur: Quib uiciis obse ratis. cius¬
tati utilis urtꝰ florer& & crescer&. eiq urtuti lib̾tas
congrua ꝑmaner&. Hinc &iam erat. & ex hac pro¬
uidentissima patrie caritate ueniebat: quod idem

Expanded text:
tioribus vicit, obtritos fatigatosque caeteros etiam jugo tioribus vicit, obtritos fatigatosque caeteros etiam jugo servitutis oppressitm quando illa quiesceret in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ cont᷑dicebat catoni: timens infirmis animis hostiu
securitatẽ. & tanꝗͣ pupillis ciuib idoneũ tutorẽ.
necessariũ uidens eẽ terrorẽ. Nex eũ sententia fe¬
fellit. Re ipsa ꝓbatũ ẽ: qͥa ucrũ dicer&. Deleta qͥp¬
pe cartagine. magno scilic& t̾rore romanę reipu¬
lice depulso & extincto: tanta de reb ꝓsꝑis orta
mala continuo subsequuta sunt. ut dirupta corrup¬
taq concordia. priꝰ seus cruentisq seditionib dcin¬
de mox malarũ conexione causarũ. bellis etiã ciuu¬
lib tante strages ederent᷑: tantꝰ sanguis effunderet᷑.
tanta cupiditatt ꝓscriptionũ ac rapinarĩ ferucr&
umanitas: ut romani illi qͥ uita integriore mala
metuebant ab hostib ꝑdita in tegritate uite. crude¬
liora paterentur a ciub eaq ipsa libido dominan¬
di. quȩ int̾ alia uicia generis humani meratior in
erat uniuerso poplõ romano. postea ꝗͣ in paucis poten¬

Expanded text:
tur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem tur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fefellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, qui uita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia genererat universo populo Romano, posteaquam in paucis poten
Abbreviated transcription (Latin):
i Nasica ille scipio ur̃. quondã pontifex uiue¬
r&̃. quẽ sub terrore punicibelli in suscipiendis
frigiis sacris. cũ uir optimꝰ quereret᷑ uniuers senatus
elegit: cuiꝰ os fortasse ñ auderetis aspicere. ipse uos ab
hac impudentia cohiber& Cur enĩ afflicti reb ad¬
uersis de tẽporib querimini xp̃anis. nͥ quia ur̃am
luxuriã cupitis habere securã : & ꝑditissimis morib
remota om̃ĩ molestiarũ asꝑitatẽ diffluere : Neq
enĩ ꝓptã cupitis habere pacẽ. & om̃i genere copi¬
arũ habundare: ut his bonis honestt ut amini. hoc
ẽ. modeste. sobrie. tẽperant̃. pie: sed ut infinita
uarictas uoluptatũ in sanis effusionib ex qͥratur.
secundisq reb ea mala oriant᷑ in morib: quȩ sc¬
uientib pciora sunt hostib At ille scipio pontistx
maximꝰ ur̃: ille uidicio totiꝰ senatꝰ uiroptimꝰ. istã
uobis metuens calamitatẽ. uolebat emulã tc̃ impui
romani cartaginẽ dirui & decernenti ut dirucre¬

Expanded text:
i Nasica ille Scipio uester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti ut diruere
Abbreviated transcription (Latin):
in iherłm Roboã rex iuida filius salomonis. &¬
in samaria iherobcã rex isrł seruis salomonis:
Et cũ uoluiss& roboam tamꝗͣ tirannidẽ diuise
illiꝰ partis bello ꝑseqͥ. ꝓhibitus est popłs pugna¬
re cum fr̃ĩb suis. dicente dõ ꝑ ꝓphãm se. hoc fecis¬
se. Unde aꝑparuit. nullum in eare uł regis esrł
tis impletã. qua cognita pars utraq inter se
paccata conquicuit Non enĩ religionis sed
regni facta fuerat diuisio:¬

Expanded text:
in Jerusalem Roboam, rex Juda, filius Salomonis; in Jerusalem Roboam, rex Juda, filius Salomonis; in Samaria Jeroboam, rex Israel, servus Salomonis. Et cum voluisset Roboam tanquam tyrannidem divisae illius partis bello persequi, prohibitus est populus pugnare cum fratribus suis, dicente Deo per prophetam, se hoc fecisse . Unde apparuit nullum in ea re, vel regis Istis impletam. Qua cognita, pars utraque inter se pacata conquievit: non enim religionis, sed regni fuerat facta divisio
Abbreviated transcription (Latin):
monis rex eis insamariã constitutꝰ ꝓpͥe uoca¬
bant᷑ isrł: quãuis hoc uniuersi illiꝰ poplĩ no¬
men ess& Ouab uͦ tribub iude scilic& &
beniamin: quȩ ꝓpt̃ dđ nepenitꝰ regnum
stirpis eiꝰ fuisset eradicatũ remanscrant subia.¬
centes ciuitati iherłm: uidȩ nom̃ fuit. quia ipsa
erat trib unde dđ Beniamm uͦ ⁊ ib altera ad
idem regnũ sic̃ dixi ꝑtinens erat. unde fuit Sa¬
ul rex ante dđ S simul istȩ duę trib ut
dictum ẽ iuda uocabantur. & hoc nomine
discornebantur ab isrb. quod appellabantur
ꝓpͥe diẽtrib habertes suum regẽ. Nã trib
pe unꝰ ex diouetĩ filiis isrł. ñ unã sic̃ cȩttri
singulos s duas trib fec̃. effrẽ & manassẽ
U erintam̃ etiã trib leui ad rognũ iherosola¬
mitanũ ꝑtinebat magis. ubierat dĩ templũ cui
serui ebat Diuuiso igitur poplõ. pͥmꝰ regnauit

Expanded text:
monis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocamonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabus uero tribubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus altera ad idem regnum, sicut dixi, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Israel, quod appellabantur proprie decem tribus habentes suum regem. Nam tribus pe unus ex duodecim filiis Israel, non unam, sicut ceteri singulas, sed duas tribus fecit, Ephraem et Man. Verumtamen etiam tribus Levi ad regnum Jerosolymitanum pertinebat magis, ubi erat Dei templum, cui serviebat. Diviso igitur populo, primus regnavit
Abbreviated transcription (Latin):
leritate cupientes: Principes aut̃ ciuitatis xxp̃i.
tempꝰ ñ fallacis beatitudinis patient̃ expectant.
hoc ait in fortitudine & ñ in c̃fusione Quia ñ
eos fallit spes: de ꝗͣ dic̃ apłs. Spes aũ ñ c̃fundit
Dic̃ & psalmꝰ Et enim qͥ te expectant. ñ cͣfun¬
dentur: Iã uͦ canticũ canticoꝵ. sp̃ãlis quedã
Sed hȩc uoluntas allegoricis tegminib inuo¬
luta ẽ: ut desiderenur ardentius. nudetur ꝙ
io cundius: & appareat sponsꝰ cui dr̃ in eodẽ
cantico. ȩquitas dilex̃ te : & sponsa quȩ ibi
audit. caritas in delicus tuis Tacita multa
transiuimꝰ. cura huiꝰ oꝑis t̃minandi:
Eteri post salomonẽ reges
hebreoꝵ uix inueniuritur ꝑ aliqͥ enig
iuda siue in isrł Sic enĩ appellatȩ sunt:
illiꝰ popli partes: ex qͦ ꝓpt̃ salomonis offensã
temꝑe filii eiꝰ Roboam qͥ pat̾ successit in rog¬
nũ. dõ uindicante diuisus est. ꝑ inde trib
decẽ. quas accepit iheroboam seruus salo¬

Expanded text:
lebritate cupientes. Principes autem civitatis Christi tempus non fallacis beatitudinis patienter exspectant. Hoc ait, in fortitudine, et non in confusione: quia non eos fallit spes; de qua dicit Apostolus, Spes autem non confundit . Dicit et Psalmus, Etenim qui te exspectant, non confundentur . Sed haec uoluptas allegoricis tegminibus inuoluta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita multa transimus cura huius operis terminandi. Ceteri post Salomonem reges Hebraeorum uix inueniuntur per aliqua aenigmIuda siue in Israel. Sic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salo
Abbreviated transcription (Latin):
plũ quod euersũ fuerat instaurauit: Et ꝗͣuis
plurimi eiꝰ in alien genarũ degerent terris ñ
habuit tam̃ deinceps duas regni partes.a &
duos diuersos in singulis partib reges. s in
iherlin pͥncipes eoꝵ erat unꝰ. Atq ad dĩ templũ
qͦd ibi crat. om̃s undiq ubicũꝙ essent. & unde

Expanded text:
plum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plurimi eius in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; sed in Hierusalem princeps eorum erat unus, adque ad Dei templum, quod ibi erat, omnes und
Abbreviated transcription (Latin):
dõ placebat eos mittere. uł ad p̾nuncian¬
dũ quod opꝰ erat. uł ad corripienda peccata.
p̃cipiendãꝙ qi iusticiam Nam & illic
& si longe minus quã in isrł tam̃ extitr̃ re¬
ges qui suis impietatib dm̃ grauit offende¬
rent. & moderatis fla gellis cũ poplõ simili
plettrentur. Pioꝵ sane regũ: merita ibi non
parua. laudantur: In urł aut̃ reges alios
magis. alios minꝰ. oñs tam̃ reꝓbos legimus:
tia uł sinebat uaris & erigebatur ꝓsꝑitatib &
aduersitatib p̃mebat᷑. & sic affugebatur ñ so¬
lũ externis. uerũ & int̾ se ciuilib bellis. ut cer¬
tis existentib causis: miscdã dĩ uł ira patesce¬
r&. donec eiꝰ indignatione erescerte. uniuer¬
sa gens illa chaldeis debellantib. ñ solũ sub¬
uerteretur in sedib suis. s etiã ex macima
sui parte tranfferretur in terras assirioꝵ:
prius illa pars quȩ uocabat᷑ isrł in tribub x
postea uͦ etiã iudas euersa iherlm̃ & templo

Expanded text:
placebat eos mittere, vel ad praenuntiandum quod opus erat, vel ad corripienda peccata, praecipiendamque justitiam. Nam et illic, etsi longe minus quam in Israel, tamen exstiterunt reges qui suis impietatibus Deum graviter offenderent et moderatis flagellis cum populo simili plecterentur. Piorum sane regum merita ibi non parua laudantur; in Israel autem reges alios magis, alios minus, omnes tamen reprobos legimus. tia uel sinebat, uariis et erigebatur prosperitatibus et aduersitatibus premebatur, et sic adfligebatur non solum externis, uerum etiam inter se ciuilibus bellis, ut certis exsistentibus causis misericordia Dei uel ira patesceret, donec eius indignatione crescente uniuersa gens illa a Chaldaeis debellantibus non solum subuerteretur in sedibus suis, sed etiam ex maxima sui parte transferretur in terras Assyriorum; prius illa pars, quae uocabatur Israel in tribubus decem; postea uero etiam ludas, euersa Hierusalem et templo
Abbreviated transcription (Latin):
dat. non sapere carnales epulas uoluntatis.
satis illud ostendit ubi dic̃ Melius ẽ ire in
domũ luctꝰ. quã ire in domũ potꝰ. Et pau
lopꝰ. Cor inquit sapientiũ in domo luctꝰ. &
cor insipientiũ in domo epularũ Sed illud
magis cõmemorandũ ex istimo de hoc libro
quod ꝑtinet ad ciuitates duas. unã diaboli
pes tui mane comedunt: B eata tu terra. cuiꝰ
rex tuus fibus ingenuoꝵ. & pͥncipes tui in
tempore comedunt. in fori. tudine. & ñ c̃
fusione: Adolescentẽ dix̃ diaholũ. ꝓpt̃¬

Expanded text:
dat, non sapere carnalis epulas voluptatis, dat, non sapere carnalis epulas voluptatis, satis illud ostendit, ubi ait, Melius est ire in domum luctus, quam ire in domum potus: et paulo post, Cor, inquit, sapientium in domo luctus, et cor insipientium in domo epularum . Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad civitates duas, unam diaboli; pes tui mane comedunt. Beata tu, terra, cujus rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione . Adolescentem dixit diabolum, p
Abbreviated transcription (Latin):
atis uitã: Participẽ aut̃ fieri mensȩ illiꝰ ipsũ est
incipere habere uitã Nam & in alio libro qͥ
uocatur eccłãstes ubi ait. ñ ẽ bonũ homini nͥ
quod manducabit & bib&. quid credibilius
dicere intelligitur. quã quod ad participatio¬
nem mense huiꝰ ꝑtin&. quã sacerdos ipse medi¬
ator testamenti noui exibet scdm̃ ordinem
mel chisedech de corpors & sanguine suo:
Id enĩ sacrificiũ successit om̃ib illis sacrificis
ueteris testamenti. quȩ in molabantur in um¬
bra futuri ꝓpt̾ quod etiã uocẽ illã in psalmo
tricesimo nono eiusdẽ mediatoris. ꝑ ꝓphãm
loquentis agnoscimꝰ. Sacrificiũ & oblationẽ
noluisti. corpꝰ aut̃ ꝑ fecisti michi Quia ꝓil
lis ꝯm̃ib sacrificus & oblationib corpꝰ eiꝰ of¬
fertur. & participantib ministratur: Nã
istũ eccdesiasten in hac sententia manducandi
bibendi quã sepe repetit plurimũq cõm̃¬

Expanded text:
atis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est atis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis ueteris testamenti, quae immolabantur in umbra futuri; propter quod etiam uocem illam in psalmo tricensimo et nono eiusdem Mediatoris per prophetiam loquentis agnoscimus: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi; quia pro illis omnibus sacrificfertur, et participantibus ministratur. Nam istum Ecclesiastem in hac sententia manducandi et bibendi, quam saepe repetit, plurimumque commen
Abbreviated transcription (Latin):
tiã dĩ et̃ nouer̃ Sapientia ȩdificauit sibi
domũ: & suffulsit columnas uii In molauit
suas uictimas. miscuit in cratert uinũ suum
& parauit mensam suã: Misit seruos suos.
conuocans cum excellenti p̃dicatione ad cra¬
terem dicens Qui ẽ insipiens. deuertat ame.
Et in opib sensu. dix Uenite m anducate
de panib meis. & bibite uinũ quod miscus
uob Hic certe agnoscimꝰ dĩ sapientiã. hoc
ẽ uerbũ patti coȩternũ. in utero uirginali
domũ sibi ȩdificasse eorpꝰ humanũ. & huic tanqͣm
capiti menbra ȩccłam subiunxisse martirũ uic¬
timas immolasse. mensam in uino & panib p̃pa¬
rasse. ubi appar& etiam sacerdotium sodmñ ordi¬
nẽ melchisedech. insipientes & in opes sensu uo¬
casse. Quia sic̃ dic̃ apłs. infirma mundi huiꝰ
elegit ds̃. ut confunder& fortia Quib etiam
infirmis. quod sequitur dic̃ Derelinqͥte insipi¬
entiã ut uiuatis. & querite prudentiã. ut habe¬

Expanded text:
tiam Dei esse nouerunt: Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad craterem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientes et inopes sensu uocasse, quia, sicut dicit apostolus, infirma huius mundi elegit, ut confunderet fortia. Quibus tamen infirmis quod sequitur dicit: Derelinquite insipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habe
Abbreviated transcription (Latin):
rex isrł ihcroboã mente ꝑuersa
non credens dõ. quã ueracẽ sibi ꝓmis
soregno datoq ꝓbauerat. timuit ne
ueniendo ad templũ dĩ quod erit in ierlm̃. qͦ
sũ doxũ scdm̃ diuinam legẽ sacrificandi causa uniũse
illi genti ueniendũ fuit : seduceret᷑ ab eo popls.
& stirpi dđ tamꝗͣ regio semini redde retur:
Et instituit idolatriam in regno suo. & po¬
płm dĩ scdm̃ simulachroꝵ cultũ obstrictum
nefanda impietate decepit Nec tam̃ omimͦ
cessauit ds ñ solum illũ regẽ. uerũ etiam suc¬
cessores eiꝰ & impictatis imitatores. poplm̃ ꝙ ip¬
sum arguere ꝑ ꝓphãs Nam ibi extiter &
magni illi insignesq ꝓphę. qui etiã mirabi¬
lia multa fecerunt: helias. & heliseus disci
⁊ pulꝰ eiꝰ: Ibi etiã dicenti helie. dnẽ ꝓphãs tuos
occiderunt. altaria tua suffoder̃. & ego relic¬
tus sum solus & quer̃ animã meã. responsũ

Expanded text:
rex Israel Hieroboam mente peruersa non credens Deo, quem ueracem promisso sibi regno datoque probauerat, timuit ne ueniendo ad templum Dei, quod erat in Hierusalem, quo secundum diuinam legem sacrificandi causa uniuersae illi genti ueniendum fuit, seduceretur ab eo populus et stirpi Dauid tamquam regio semini redderet instituit idololatriam in regno suo, et populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum nefanda impietate decepit. Nec tamen omnimodo cessavit Deus non solum illum regem, verum etiam successores ejus et impietatis imitatores, populumque ipsum, arguere per Prophetas. Nam ibi exstiterunt et magni illi insignesque Prophetae, qui etiam mirabilia multa fpulus eius; ibi etiam dicenti Heliae: Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua suffoderunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam me
Abbreviated transcription (Latin):
nica. ꝓ uerbia. ęclãstes. & canticoꝵ canticũ.
Alii uero duo quoꝵ unꝰ sapientia. alt̃ eccłas
monis dicantur obtinuit consuctudo Non aũ
eẽ ipsius non dubitant doctiores. eos tam̃ in auc¬
toritatẽ maxime occidentalis antiquitꝰ rece¬
pit ȩcclã: Quoꝵ in uno qui appellat᷑ sapienti¬
a solomonis. passio xxp̃i aꝑtissime ꝓphatur:
Impii quippe interfectores eiꝰ cõmemorantur.
dicentes. Circũ ueniamꝰ iustum. qm̃ suaius ẽ nob̃

Expanded text:
nicam: Prouerbia, ecclesiastes et canticum canticorum. nicam: Prouerbia, ecclesiastes et canticum canticorum. Alii uero duo, quorum unus sapientia, alter ecclesmonis dicantur, obtinuit consuetudo; non autem esse ipsius non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem maxime occidentalis antiquitus recepit ecclesia. Quorum in uno, qui appellatur sapientia Salomonis, passio Christi apertissime prophetatur. Inpii quippe interfectores eius commemorantur dicentes: Circumueniamus iustum, quoniam insuauis est nobis
Abbreviated transcription (Latin):
qui ut in ttrrenasis ꝓni. dorsũ eoꝵ semꝑ incuruatũ c̃:
His cnĩ uerbis transiatis a corpore. uitia significant᷑
animoꝵ¬
sta de psalmis hoc est de ꝓphetia regis dđ satis dic¬
ta fint. ut aliquis modꝰ sit: Ignoscant aut̃ qui hȩc
legunt. & cuncta illa nouer̃. & de his que fortas¬
so firmiora me p̃t̃misisse uł intelligunt. uł existi¬
p̃dicatiis Quia & delicta ciꝰ tanta pietate suꝑata
sunt ꝑ saluberrimã penitendi humilitatẽ. ut ꝓr¬
sus intereos sit de qͥb: ipse ait: Beati quoꝵ remis¬
se sunt iniquitates. & quoꝵ tecta sunt peccata:
Post hunc regnauit eidẽ poplõ uniuerso salomon
tt regnare: Hic bonis in icus malos exitꝰ habuit.
Quippe scdc̃ res ꝗͣ sapientiũ animos fatigant. ma¬
gis huic obfuerunt. ꝗͣ ꝓfuit ipsa sapientia etiã¬
nc̃ & deinceps memorabilis. & tc̃ longe lateq
laudata. ꝓphetasse etiam ipse repꝑitur insuis
libris. quoꝵ tres recepti sunt in auctoritatt cano¬

Expanded text:
qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorsta de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt uel existipraedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitatem, ut prorsus inter eos sit, de quibus ipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. Post hunc regnauit eidem populo uniuerso Salomon it regnare. Hic bonis initiis malos exitus hquippe secundae res quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. Prophetasse etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt in auctoritatem cano
Abbreviated transcription (Latin):
ed ut udex tam manifestis hiuꝰ ꝓphe¬
& illic ex ꝑsona xp̃i quȩ ad illiꝰ passionem
ꝑtinet ꝓpħicȩ diceretur. cõmemoratũ ẽ qͦd
in ȩiuangłio patuit: Deder̃ in escã meã fel.
& insiti mea potũ michi deder̃ Acetũ: Etue¬
lut post tale conuiuiũ epulasq sibi huiusce
modi exibitas. mox intulit: fiat mensa eoꝵ
corã ipsis in muscipulã. & in retributionẽ
& in scandalum: Obscurentur oculi eoꝵ ne
uideant. & dorsum eoꝵ semꝑ in curua & a
tera: Quȩ ñ optando sunt dicta. s optandispe¬
cie ꝓphãndo p̃dicta Quid gͦ mirũ si hȩc
manifesta ñ uident. quoꝵ oculi st̃ obscurati
ne uideant: Qd mirũ si celestia ñ suspicuiꝰ¬

Expanded text:
ed ut Judaei tam manifestis hujus prophellic ex persona Christi, quae ad eius passionem pertinent, prophetice dicerentur, commemoratum est, quod in euangelio patuit: Dederunt in escam meam fel et in siti mea potum mihi dederunt acetum. Et uelut post tale conuiuium epulasque sibi huiusce modi exhibitas mox intulit: Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum ne uideant, et dorsum eorum semper incurua, et cetera, quae non optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspici
Abbreviated transcription (Latin):
uentẽ. & auferamꝰ memorũ eiꝰ de terra. posses¬
sionem eiꝰ p̃ciosã ad p̾hendamꝰ. ñ ita obscurũ est.
ut de xpõ & de possessione eiꝰ ecclã. sine laborio¬
sa expositione ñ possit intelligi Tale quippe
aliquid etiam dñs ipse ihꝰs. ꝑ euuanglĩcam
parabolam ostendit dixisse. malos colonos
Hic ẽ heres. uenite occidamꝰ eũ. & nr̃a ent he¬
reditas Itemꝙ̃ illud in eodem libro quod iã
ante ꝑstrinximꝰ cũ ageremꝰ de sitrili qͥ peꝑit¬

Expanded text:
uentem et auferamus eius memoriam de terra, possesuentem et auferamus eius memoriam de terra, possessionem eius pretiosam adprehendamus, non ita obscurum est, ut de Christo et possessione eius ecclesia sine laboriosa expositione non possit intellegi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Iesus per euangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est heres, uenite, occidamus eum, et nostra erit hereditas. Itemque illud in eodem libro, quod iam ante perstrinximus, cum ageremus de sterili, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Contumelia & tormento interrogemꝰ illũ. ut sci¬
amꝰ reucrentiã illiꝰ. & ꝓbemꝰ patientiã ipsius. Mor¬
te turpissima condẽpnemꝰ eum. erit enĩ ei respectꝰ
in sermonib illiꝰ. Hȩc cogitauer̃ & crrauer̃. exce¬
cauit enim illos malicia ipsoꝵ In ecclesiastico
aut̃ fides gentiũ futura p̃dicit᷑ isto modo Mise¬
rere nr̃i dominator ds̃ om̃ium. & inmitte ti¬
morẽ tuũ suꝑ om̃s gentes. Extolle manũ tuã
suꝑ gentes alienas. & uideant potentiã tuã:
Sic̃ corã illis sanctificatꝰ es in nobis. ita coram
nobis magnificeris in illis. Et agnoscant te scdm̃
Hanc optandi & p̾dicandi specic ꝓphetiã. ꝑ
ta ñ sunt in canone iudeoꝵ In trib: uͦ illis qͦs
falomonis ẽt̃ constat. & iudei canonicos habent.
necessaria est: quȩ nos ultra quã oport& sinc̃
adhibitur extendit. Tam̃ quod in ꝓuerbus legit᷑
uiros impios dicere. abscondamꝰ in terra uirũ ius¬
tũ in uiste. ab sorbeamꝰ uͦ cũ tamquã infernꝰ ui¬

Expanded text:
Contumelia et tormento interrogemus eum: et sciemus reverentiam illius: et probemus patientiam ipsius. Morte turpissima condemnemus eum: erit enim respectus ex sermonibus illius. Hec cogitaverunt et erraverunt: excecavit enim illos malicia ipsorum: et neautem fides gentium futura praedicitur isto modo: Miserere nostri, dominator Deus omnium, et inmitte timorem tuum super omnes gentes; extolle manum tuam super gentes alienas et uideant potentiam tuam. Sicut coram illis sanctificatus es in nobis, ita coram nobis magnificeris in illis, et agnoscant te secundHanc optandi et precandi specie prophetiam pta non sunt in canone Iudaeorum. In tribus uero illis, quos Salomonis esse constat et Iudaei canonicos habent, necessaria est, quae nos ultra quam oportet, si nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus ui
Abbreviated transcription (Latin):
Asolem eẽ dixer̃. dianãq germanã eiꝰ similit᷑ lu¬
nã. & uarum p̾sidẽ: Unde & uirginẽ uolunt. quia
uia nichil pariat. & ideo ambo sagatas habere. qͦd
ipsa duo sẏdera decęlo radios terras usq ꝑtendant:
U ulcanũ uolunt ignẽ mundi. neptunũ aqͥs mundi. di¬
tẽ patrẽ hoc ẽ orcum. terrenã & in fimã pariẽ mun¬
di: Liberũ & cererẽ ꝓponunt seminib. uł illum
masculinis. illã femininis. uł illũ liquori. illã aridi¬
tati seminum: Et hoc itaq totũ refertur ad mun¬
dũ idẽ ad iorc̃. qͥ ꝓpta dictus ẽ ꝓgenitor genitrix

Expanded text:
solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lusolem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrix
Abbreviated transcription (Latin):
ianꝰ non accepit aliqͣ stellam. Si ꝓptã quia mun¬
dus ẽ: & om̃s in illo sunt. & iouis mundis ẽ. & hab&
tamen. An iste causam sua cõposuit. ut potuit.
& ꝓ una stella qͥ. non hab& int̾ sy dera. tot facies
accepit in terra: Deinde si ꝓpt̾ solos stellas mer¬
curium & martẽ partes mundi putant. ut cos dõs
habert possint. quia utiq sermo & bellũ non sunt
partes mundi sed actus hominũ. cur arieti. & tau¬
ro & cancro. & scorpioni ceterisq huiꝰ modi quȩ
celestia signa numerant. & stellis ñ
singulis s singlã plurib constant. suꝑiꝰq istis
in summo cęlo ꝑhibent collocata. ubi constanti¬
or motus inerrabilem meatũ siderib p̾b&. nul¬
las aras. nulla sacra. nec templa fecer. nec deos
ñ dico inter hosselectos. sed ne int ilos quidẽ
quasi plebeios habuerunt:¬
pollinc̃ quãuis diuinatorẽ & medicũ uelint. tamen
in aliqua parit mundi statuerent. ipsum etiam

Expanded text:
Ianus non accepit aliquam stellam? Si, quia munIanus non accepit aliquam stellam? Si, quia mundus est et omnes in illo sunt: et Ionis mundus est et habet tamen. An iste causam suam conposuit ut potuit et pro una stella, quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum: quur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni ceterisque huius modi, quae caelestia signa numerant et stellis non singulis, sed singula pluribus constant superiusque istis in summo caelo perhibent conlocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt, nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne inter illos quidem quasi plebeios habueruntApollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Ibiest ailla omiũ e larisima que abeis apellat᷑
uenus artonen eindem uenerem e̾t̃ etiã lunã
uolunt. quãuis de illo fulgentissimo sidere apud eostã¬
ꝗͣ. de malo aureo umo uenꝰq contendant Luciferũ
enĩ quidam ueneris. quidã dicunt et̃ uinonis. sed ut
sol& uenꝰ uincit: Nam multo plures cã stellam uene¬
ri tribuunt. ita ut uix coꝵ quisquã repiatur. qͥ ali¬
um dicant. qͦd stella eiꝰ abstella ueneris tanta uĩ¬
citur claritate : Tanto enĩ et̃ debuit illa cetis ful¬
gentior. quanto ẽ ipse potentiorRespondent idõ
sic uideri. quia illa quȩ putatur obscurior suꝑi¬
or ẽ. atq a terris longe remotior Si g supiorẽ
locum maior dignitas meruit. quare saturnꝰ ibi ẽ
ioue suꝑior : An uanitas fabule quȩ regem iouẽ
facit non potuit usq ad sydera ꝑucnire: Et qͦd
ñ ualuit saturnꝰ in regno suo. neq in capitolio.
saltem optincre ẽ pmissus in glo: Quare autẽ

Expanded text:
illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliuem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtinere est permissus in caelo? Quare autem
Abbreviated transcription (Latin):
tuã felicitas dara. mars quid agera ñ haber&: Si autem ip¬
sum bellũ c̃ mars. sicut sermo mereunꝰ: utina quã ma¬
nifcstũ ẽ quod ñ sit ds. tam ñ sit & bellũ. quod uł fal¬

Expanded text:
tuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem iptuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel fal
Abbreviated transcription (Latin):
Acper hoc idem ipse ẽ iouis. & mercuriꝰ. Qa siscr¬
mo ipse iste dr̃ et̃ mercuriꝰ. sic̃ ea quę de illo int̾p̃tan¬
tur ostendunt: nã idõ mercuriꝰ quasi mediꝰ currens
ar̃ appellatꝰ. qͦd sermo currat int̾ homines medius
cib p̃ esse. quia inter uendentes & cmentes sermo
fit mediꝰ Alas ciꝰ in capite & pedib significare uo
lucrẽ fieri ꝑ aera sermonẽ nuncium dictũ. qm̃ ꝑser
monem om̃a cogitata nunciantur: Si gͦ mer curiꝰ¬
ipse scrmo ẽ: etum ipsis confitentib dsꝰ non est: S
cũ deos faciunt eos qͥ nec demones sunt in mundis sup¬
plicando sp̃ĩb. possidentur ab eis qui ñ dii sed de¬
mones sunt: Item quia nec marti aliquod elemen¬
tũ uł partom mundi in uenire potuer̾. ubi ager&
oꝑa qualia cumq nature. dm̃ belli eẽ dixer̃. quod
opꝰ ẽ hominũ. & optabiliꝰ non ẽ: Si gͦ paccm ꝓpe¬

Expanded text:
ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si serac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo inttur, ostendunt: nam ideo Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius cibus praeesse, quia inter vendentes et ementes sermo fit medius; alas ejus in capite et pedibus signiflucrem fieri per aera sermonem. Nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata nuntiantur. Ideo auipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpe
Abbreviated transcription (Latin):
gulos singuloꝵ talẽ autẽ mundi anims̃ deum etꝰ.
ad hoc idem utiq reuocat. ut tã quã uniuersalis
geniꝰ ipse mundi animꝰ eẽ credatur: Hic ẽ gͦ
quem appellant iouem Nã si om̃is geniꝰ dꝰ. &
rert compellit. restat ut eum singularit᷑ & ex cellen¬
t̃ dicant dm̃ genium. quẽ dict mundi animũ
ercurium uͦ & martem qͥmodo restrrent ad ali¬
Ulementis. ñ inuener̃. & ideo cos saltem opib
hominum pꝰposuerꝰ. sermocinandi & belligeran¬
di ministros. Quoꝵ mercuriꝰ si sermonis etiã dõꝵ
potestatẽ gerit. ipsi quoq regi dõꝵ dominatur.
si scdm̃ eiꝰ arbitrium iupit᷑ loqͥtur. aut loquend
ab illo accepit facultatem. qͦd utiq ab surdũ est.
Si aut̃ illi humani tantũ sermonis tributa phibe
eros: sed etiam peccora unde ruminꝰ cognominatus
c̃: iouem descendere uoluisse. & curã nr̃i sermonis¬
a qͦ peccorib ante cellimꝰ. ad se ꝑtinere noluisse

Expanded text:
gulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: gulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi animum ercurium uero et Martem quo modo referrent ad alielementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum eius arbitrium Iuppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tribueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse;
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͥd de hoc ioue plura
ad quẽ fortasse ceteri restrendi sunt : ut in a¬
nis remaneat dõꝵ opinio plurimoꝵ. cũ hiec
ipsc̃ sint om̃s. siuc quando partes ciꝰ uł potestates exsti¬
mantur. siue cum uis animȩ quã putant ꝑ cuncta
diffusã. ex partib molis huiꝰ in quas uisibilis mun¬
dus iste consurgit. & multiplici ãministratione na¬
turȩ quasi plurium deoꝵ nomina accepit : &dẽ
enĩ & saturnus.  Unꝰ inquit de pͥncipib deus. pe¬
nes quẽ sationũ omĩum dominatꝰ est. Nonne expo¬
sitio uersuum illoꝵ ualcrũ sorani sic se haba. iouẽ
ẽẽ mundũ. & eum oĩa semina ex se mittere & in
se reciꝑe : Ipse ẽ gͥ penes quc̃ sationũ om̃iũ dñtꝰẽ
Quid c̃ gͦ gen: Os inquit qͥ p̃positus ẽ.: acui hab&
om̃um rerum gignendarũ. Quẽ alium hanc uim
habere credunt quã mundum. cui dictum ẽ. iupi¬
ter ꝓ genitor genitrixq : Et cum alio loco genium
dicit ec̃ unius cuiꝰq animũ rationalẽ. & idõ eẽ sin¬

Expanded text:
ed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem satius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim habere credunt quam mundum, cui dictum est: \'luppiter progenitor genetrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse sin
Abbreviated transcription (Latin):
iupit᷑. solũ celũ iupit̾. & stella sola upit᷑ habet᷑ & dr̃
tẽq umno scdãrũ causarũ domina. & iuno aer. & lu¬
no terra. & si uenerẽ uincer& uino stella: Similiter
minerua. sumꝰ ȩther. & minerua itidẽ luna. ꝗͥ eẽ in
ȩtheris infimo limite existimant. Unã uͦ rẽ deos plu¬
res ita faciunt: Et ianus est munꝰ. & iupiter: Sic
& umo terra. & mater magna & ceres. Et sicut hȩc
cetã non explicant. s potiꝰ implicant: Sicut impe¬
tꝰ errabundȩ opinionis impulerit. ita huc atq illuc
hinc atq illinc insiliunt. & resiliunt. ut ipse uar

Expanded text:
Jupiter, et solum coelum Jupiter, et sola stella Jupiter habetur Jupiter, et solum coelum Jupiter, et sola stella Jupiter habetur temque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater Magna et Ceres. CAPUT XVII. cetera non explicant, sed potius inplicant; sicut impetus errabundae opinionis inpulerit, ita huc adque illuc, hinc adque illinc insiliunt et resiliunt, ut ipse Var
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ Et idõ ei scdãs causas rerũ tribuunt. cũ tam̃ iouisit
dictũ ꝓgenitor genitrixq dm̃. quia sedm̃ eos totus
mundus c̃ iouis. Mineruã etiam qͥa eã humanis
artib p̃posucrunt. nec inuener̃ uł stellã ubi eã po¬
nerent. eandc̃ uł sũmũ ȩthera. uł etiã luna ẽt dixe¬
r̃: Uestã qͦq ipsam ꝓptã deã maximã putauerunt
qͦd ipsasit t̾ra. quãuis ignc̃ mundi lcuorẽ qͥ ꝑtin&
ad usus hominũ faciles. non uiolentiorẽ qualis uul¬
cani ẽ ei deputandũ ec̃ credider̃. Acꝑ hoc om̃sistos
selectos dõs hc̃ eẽ mundũ uolunt. in quib dã uni¬
uersũ. in qͥb dã partes eiꝰ Uniuersũ. sicut iouẽ. par¬
tes eiꝰ sicut geniũ. ut matrẽ magnã. ut solc̃. ut lunã.
uł potiꝰ apollinẽ & dianã. Et aliꝗ̃do unũ dm̃ resplu¬
res. aliꝗͣ do unam rẽ deos plures faciunt: Nã unꝰ deꝰ
res plures sunt. sicut ipse iupit᷑: Et mundꝰ enĩ totꝰ

Expanded text:
oui sit dictum \'progenitor genetrixque deum\', quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putauerunt, quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum uolunt, in quibusdam uniuersum, in quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Mavel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Jupiter: et mundus enim totus