comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut cũ sacerdos uiderit. & signa
leprȩ ineis certa &e manifesta
intellexerit: condẽpnabit eos.
quia reist̃. Siuͦi manifesta sig¬
na ñ apparuerint. recludet eos
ut supius dictũ est. Od si post
inducias concessas. nichil certi
lũmͦ dequo accusatꝰ fuerat te¬
net᷑. Sin aut̃ post scd̾as induciaᷤᷤ
fama conquieuent: & probato¬
res ñ affuerint: et nulla certa in¬
dicia apparuerint: mundabit
eũ sacerdos idẽ mundũ eũ esse.
iudicabit. Lotisq uestib mun¬
dus ent: uel iuramento. uel alio
aut̃ post mundationẽ ruisus
creuerit macula incute: ñque¬
ret amplius utrũ capillus infla¬
uũ colorẽ sit cõmutatus: quia ap¬
te immundus ẽ. Acsidicat. Si
homo aꝑte predicare & defendere
ceperit: nulla ulterius signa que¬
⁊renda sunt. quinreus & immun¬
dus habeat᷑.
ir siue mulier incuius cute
candor apparuerit: intire¬
bitur eũ sacerdos: side prebendit
suboscurũ alborem lucere ineute:
sciat ñ cẽ leprã. sed maculã colons¬

Expanded text:
autem cum sacerdos viderit, et signa leprae in eis certa et manifesta intellexerit, condemnabit eos, quia rei sunt. Si vero manifesta signa non apparuerint, recludet eum, ut superius. Deinde si post inducias concessas nihil certi lummodo, de quo accusatus fuerat, tenetur. Sin autem post secundas inducias, et fama conquieverit, et probatores non adfuerint, et nulla indicia apparuerint, mundabit eum sacerdos, id est mundum esse judicabit, lotisque vestibus, mundus erit, vel juramento vel alio autem post emundationem rursus creverit macula in cute, non quaeret amplius utrum capillus in flavum colorem sit commutatus, quia aperte immundus est. Porro si homo aperte praedicare et defendere coeperit, nulla ulterius signa quaerenda sunt, quia reus et immundus habeatur. « Vir, sive mulier, in cujus cute candor apparuerit, intuebitur eos sacerdos: si deprehenderit subobscurum alborem lucere in cute, sciat non esse lepram, sed maculam can
Abbreviated transcription (Latin):
tert: & induciis deficientib. ma¬
la turpisq fama conquieuerit:
mundus & in nocens homo iudi-¬
cet̾. Qm̃ ñ lepra. sed speties leprȩ:
ñ cõbustio. s cõbustionis similitu¬
do. & plaga fuit. Quantũ em̃ int̾
eẽ. et dicere. tantũ int̾ leprã. &
Ispeciem lepre. & cõbustionẽ. et pla¬
gam cõbustionis. int̾ ẽẽ uidetur.
ir siue mulier
incuius capite. uel barba
germinauerit lepra: uidebit eos
sacerdos: & siquidẽ humilior
fuerit locus carne reliqua. & ca¬
pillus flauus solitoq subtilior:
cõcaminabit eos: quia lepra ca¬
pitis & barbȩ est. Uidet̃ aũt hec
Quid eñ per caput. nisi mentẽ:
Quid uͦ ꝑ barbã. nisi faciem. Lo¬
cus cm̃i barbȩ facies est. Nisi enĩ
barba ꝓ facie accipiat᷑: stare ñ
potest: si quidẽ mulieres barbã
ñ habent. Lepra gͥ incapite: erroi
est. imente. Lepra uͦ infacie:
peccatũ inmanifesto. Non em̃
abscondit᷑. qd infacie ẽ. Quicũo¬

Expanded text:
terit, et induciis deficientibus, materit, et induciis deficientibus, mala turpisque fama conquieverit, mundus et innocens homo judicetur; quoniam non lepra, sed species leprae; non combustio, sed combustionis similitudo et plaga fuit. Quantum enim inter esse et dicere, tantum inter lepram et speciem leprae, et combustionem et plagam combustionis interesse videtur. « Vir, sive mulier, in cujus capite, vel barba germinaverit lepra, videbit eos sacerdos, et siquidem humilior fuerit locus carne reliqua, et capillus flavus, solitoque subtilior, contaminabit eos, quia lepra capitis et barbae est. » Videtur autem haec Quid enim per caput, nisi mentem? Quid vero per barbam, nisi faciem? Locus enim barbae facies est. Nisi enim barba pro facie accipiatur, stare non potest: siquidem mulieres barbam non habent. Lepra igitur in capite, error est in mente; lepra vero in facie peccatum est in manifesto, non enim absconditur quod in facie est. Quicunq
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdos. Inquo sileprȩ certissima
igna conspexerit: io ẽ si caro inal¬
borem uersa sit. &. locus leprȩ reli¬
qua carne humilior: hec em̃ signa
certissima sunt condẽpnabit euimn:
quia iterũ post penitentiã lepra
secuta est.
uod si pilorũ color ñ fue¬
rit immutatus. nec humi¬
uor plaga carne reliqua: & ipsa spe¬
des lepre fuerit suboscura. reclu¬
det eũ septẽ dieb. & die septimo cõ¬
tẽplabit᷑: si creuerit incute lepra:
suo candor steterit ñ satis clarus:
plaga cõbustionis ẽ. & iccirco mun¬
dabit᷑: quia cicatrix ẽ cõbusture.
Quiem̃ suꝑiora diligent̃ audiuit:
hec quoq facile intelligere potest.
Nam ce hic sicut & ibi plene. io est
septẽ dierũ induciȩ dant̃. Septe
narius eñ numerus: nichil dimi¬
nitionis ht̃. Septẽ gͥ dierũ indu¬
ciȩ: plenas & integras inducias ac¬
cusatis dari debere significant. Post
quas sispeties leprȩ inloco fuo ste¬

Expanded text:
sacerdos, in quo si leprae certissima sacerdos, in quo si leprae certissima signa conspexerit, id est si caro in alborem versa sit, et locus leprae reliqua carne humilior haec enim signa certissima sunt, condemnabit eum, quia iterum post poenitentiam lepra secuta est. « Quod si pilorum color non fuerit mutatus, nec humilior plaga carne reliqua, et ipsa species leprae fuerit subobscura, recludet eum septem diebus, et die septimo contemplabitur: si creverit in cute lepra, suo candor steterit non satis clarus, plaga combustionis est, et idcirco mundabitur, quia cicatrix est combusturae. » Qui enim superiora diligenter audivit, haec quoque facile intelligere potest: nam et hic, sicut et ibi, plene eaedem septem dierunarius numerus nihil diminutionis habet. Septem igitur dierum induciae, plenas et integras inducias accusatis dari debere significant, post quas si species leprae in loco suo ste
Abbreviated transcription (Latin):
steterit in loco suo: ulceris ẽ cicałx:
& homo mundus erit. Hocautẽ
quia contra accusatũ hominem
nulla adhuc certa & manifesta
peccati signa apparent: et post
datas inducias accusatorib ñ
apparentib. mala fama obscu¬
rior fit: & quodãmͦ conquiescens.
ñiam sicut prius clare resonat.
neq crescit: homo mundus et
innocens iudicet᷑.
Uaro &e cutis quã ignis ex¬
Acusserit: & sanata. albã
siue rufam habuerit cicatricem:
considerabit eam sacerdos: et
ecce uersa ẽ. malborẽ. & locus
eius reliqua cute humilior:cõ¬
taminabit eũ: quia plaga lepte
incicatricẽ orta ẽ. Hec quoq si¬
cut & suꝑiora de illo intelligun
titur ad peccata. Quãuis autẽ
omnia peccata quodã concupis¬
centiȩ igne hominẽ incendant.
hiaus libidinis ignis carnẽ. et
cut̃ excusserit: idẽ corpus & car¬
nc̃ sibi consentientẽ uulnerauerit:
epostea ꝑpenitentiã homine sa¬
nto. iterũ homo ad peccatũ redienꝰ.
adẽ ꝑpetrauerit: considerabit eũ

Expanded text:
loco suo, ulceris est cicatrix, et homo mundus erit. » Per si contra accusatum hominem nulla adhuc certa et manifesta peccati signa apparent, et post datas inducias, accusatoribus non apparentibus, mala fama ohscurior fit, et quodammodo conquiescens, non jam sicut prius clare resonat, neque crescit, homo mundus et innocens judicetur. « Caro et cutis, quam ignis exusserit, et sanata albam sive rufam habuerit cicatricem, considerabit eam sacerdos, et ecce versa est in alborem, et locus ejus reliqua cute est humilior, contaminabit eum, quia plaga leprae in cicatrice orta est. » Haec quoque sicut et superiora de illo intelliguntvertitur ad peccata; quamvis enim omnia peccata quodam concupiscentiae igne hominem incendant, go libidinis ignis carnem et cutem exusserit, id est corpus et animam sibi consentientem vulneraverit, et postea per poenitentiam homine sanato, iterum homo ad peccatum rediens eadem perpetraverit, considerabit eum
Abbreviated transcription (Latin):
uersa fuerit malborẽ. & totum
ho minẽ operuerit. considera¬
bit eum sacerdos. & mundum
eẽ decernet. Sieñ pristina
egritudine & solita insania.
homo iderũ occupet᷑. lepsus qui¬
dẽ ẽ: sed quia ñ discerint: etiã¬
si peccet. mundus tam̃. & sine pec¬
cato ẽ.
aro & cutis inqua ulcus na¬
tũ est. & sanatũ ẽ. & in loco
ulceris cicatrix apparint. alba siue
rufa. adducet̃ homo ad sacerdotẽ.
Quicũ uident locũ leprȩ humi¬
liorẽ carne reliqua. & pilos uersos
in candorẽ. contaminabit eum.
Plaga em̃ lepre orta ẽ mulcere.
Hoc aũt de illis peccatorib intel¬
ligit᷑: qui ꝑacta penitentia. & pec¬
catiuulnere sanato: iterũ ad pec¬
catũ quasi canis aduomitũ rela¬
bunt᷑. Quid eñ ulcus sanatum.¬
tia deletũ: Incinꝰ cicatrice tunc
signa leprȩ manifesta apparent:
quando ipsa satiffactio. reuersi¬
one peccati abolet̾. Hic gͥ homo
ad sacerdotẽ adductus: qm̃ et
lepra manifesta ẽ. & ipse nullo
modo se defendere ualet: nichil

Expanded text:
versa fuerit in alborem, et totum hominem operuerit, considerabit eum sacerdos, et mundum esse decernet. » Si enim pristina aegritudine, et solita insania homo iterum occupetur, leprosus quidem est; sed quia non discernit, etsi peccet, mundus tamen et sine peccato est. Caro, et cutis in qua ulcus natum est, et sanatum, et in loco ulceris cicatrix apparuerit alba, sive rufa, adducetur homo ad sacerdotem, qui cum viderit locum leprae humiliorem carne reliqua, et pilos versos in candorem contaminabit cum, plaga enim leprae orta est in ulcere. » Hoc autem de illis peccatoribus intelligitur, qui, peracta poenitentia, et peccati vulnere sanato, iterum ad peccatum, quasi canis ad vomitum relabuntur. Quid enim ulcus sanatum,tia deletum: in cutis cicatrice tunc signa leprae manifesta apparent, quando ipsa sanctificatio reversione peccati aboletur. Hic ergo homo ad sacerdotem adductus, quoniam et lepra manifesta est, et ipse nullo modo se defendere valet, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
dieb: & consideret die septimo.
Pseptem eñĩ dies qd̾ libet tempo¬
ris spatiũ intelligit̃: inquo ei
qui accusat̃ ad sepurificandũ.
induciȩ dant᷑. Cuius causa quia
adhuc pendet. & ñdũ diffimita
est. quasi reclusus. et ñ penitus
li libertatis ẽẽ uidet. Septimꝰ

Expanded text:
diebus, et consideret die septimo. diebus, et consideret die septimo. Per septem enim dies quodlibet temporis spatium intelligitur, in quo ei qui accusatur, ad se purificandum induciae dantur, cujus causa, quia adhuc pendet et nondum definita est, quasi reclusus et non penitus suae libertatis esse videtur. Septimus
Abbreviated transcription (Latin):
m aut lucens candor fuert
incute nec humilioi carne
reliqua. & pili coloris pristin:
recludat eũ sacerdos septẽ dieb
&e considerabit die septimo. Et
siquidẽ lepra ultra ñ creuert.
nec transierit incute priorest̃¬
minos: rursus includet eũ sey¬
tẽ diebus aliis. & die septimo
contẽplabit᷑. Si obscurio fue¬
rit lepra. & ñ creuerit icute.
mundabit eũ. quia scabies est.
lauabitq homo testinta sul
&mundus erit. Hec eñi de illo
incelligi debent: dequo mala fa¬
na qualibet occasione diuulga¬
anr. Quasi eñ lucens candor in
ute apparet. cũ ad alicuius ru¬
hoĩ & uerecũdiam. turpis eius
fama. abaliis declarat᷑. Qd̃ siue¬
nĩ ñ est. & probari ñ potest: ma¬
cula quȩ putat̃. ñ est humilio
sanus est. homo in his quibus
la eẽt. & quasi fossã quandã incar¬
ne fecisset: manifestũ leprȩ signũ
& indubitabile dedisset. Pili qͦq
alioiũ detractionib decoloret᷑.
hunc gͥ recludat sacerdos septẽ

Expanded text:
 autem lucens candor fuerit in cute, nec humilior carne reliqua, et pili coloris pristini; recludat eum sacerdos septem diebus, et considerabit die sesi quidem lepra non ultra creverit, nec transierit in cute priores terminos, rursus includet eum septem diebus aliis, et die septimo contemplabitur. Si obscurior fuerit lepra, et non creverit in cute, mundabit eum; quia scabies est, lavabitque homo vestimenta sua; et mundus erit. » Haec enim de illo intelligi debent, de quo mala fama qualibet occasione divulgatur. Quasi enim lucens candor in cute apparet, cum ad alicujus ruborem et verecundiam turpis ejus fama ab aliis declaratur. Quod si verum non est, et probari non potest, macula, quae putatur, non est humilior sanus est homo in his, quibus la esset, et quasi fossam quamdam in carne fecisset, manifestum leprae signum et indubitabile dedisset. Pili quoqualiorum detrectationibus decoloretur. Hunc ergo recludat sacerdos septem
Abbreviated transcription (Latin):
erit: omne sacerdotis officiũ
inutile erit. In hoc gͦ studeat.
miscdiȩ dei: recordet᷑ quid fe¬
cendit᷑. & indei dilectione ue¬
hement̃ inflãmat᷑. Suꝑ hũc
gͥ ignẽ osacerdos pone holo¬
caustũ: & immola deo sacri¬
ficium laudis. Hic ẽ enĩ ad ep̃
pacificorũ: taliq pinguedine

Expanded text:
rsus sacerdotis officium inutile erit. In hoc ergo sacerdomisericordiae, recordetur quid feitur, et in Dei dilectionem maxime inflammatur. Super hunc igitur ignem, o sacerdos, pone holocaustum, ut immoles Deo sacrificium laudis; hic est enim adeps pacificorum, cujus pinguedine
Abbreviated transcription (Latin):
& creatus: plenissime continet̃. Et
tetur: uno die ereatos c̃ẽ dicit. Siqͥ¬
dem inuno creati sunt ambo: atq
uno nommne uocatisunt adam.
Simul enim cũ adam fact̾a est eua.
ñ forma sed materia. Psone namq
due sunt: materia uero una. Beniq
illa costa de qua mulier facta est:
simul cũ adam. & mnadam creata
est. & quia illa costa pars erat adã.
totus aũt ille homo uocatus est
adam: merito & illa costa. ĩmo
mulier incosta. uocata est adã.
Hoc est enĩ qd ait: uocauitq

Expanded text:
et creatus plenissime continetur. Et et creatus plenissime continetur. Et putetur, una die creatos esse dicit; siquidem in uno creati sunt ambo, atque uno nomine vocati, scilicet Adam. Simul enim cum Adam facta est Eva, non persona, sed materia; personae nempe duae sunt, materia vero una. Denique prima costa, de qua mulier facta est simul cum Adam, et in Adam creata est, et quia illa costa pars erat Adam, totus autem homo ille vocatus est Adam, merito et illa costa, imo mulier in costa vocata est Adam. Hoc est enim quod ait: « vocavitq
Abbreviated transcription (Latin):
ur de cam. de lamech uero
septuagies septies: prophe uidi¬
cantis sententia est. Et fortasse
id ipsum est septuplum. qd est
septuagies septies:qm̃ utq nu¬
merus ꝑfectionem significat.
Si uero maiorẽ penam de la¬
mech quã de cam sumptã. uel
sumendam eẽ. intelligamus:
ideo fieri arbitram̃: saltem qͥa¬
exemplo dampnationis cam. la¬
mech de terreri debuit: ne homici¬
dium ꝑpetraret. Audierat enim iã
cam propt̾ fr̃icidium. dei indigna¬
tionẽ & iram incurrisse: audierat
fortasse et eũ diuinitus fuisse signa¬
tum. ne quilibet contra dei precep¬
tum. eũ occidere presũpsisset. Mubtũ
igit᷑ peccauit: quẽ nec signũ imposi¬
tum. nec exemplum dampnationis.
nec uox dei minantis & contradicẽ¬
tis. abhomncidio cõpescere potuit.
ad similitudinẽ dei fecit illũ: mas¬
culum & feminam creauic eos. Et
benedixit illis: uocauitq nomen
corum adam: indie qua creati sunt.
Hic inquit est lber generationis
adam: in quo qualit̾ sit generatus

Expanded text:
ur de Cain, de Lamech vero septuagies septies, » prophetae judicantis sententia est. Et fortasse id ipsum est septuplum, quod est septuagies, quoniam uterque numerus perfectionem significat. Si vero majorem poenam de Lamech, quam de Cain sumptam, vel sumendam esse intelligamus, ideo fieri arbitramur, quia saltem exemplo damnationis Cain Lamech deterreri debuit, ne homicidium perpetraret. Audierat enim jam Cain propter fratricidium Dei indignationem et iram incurrisse; audierat fortasse et eum divinitus fuisse signatum, ne quilibet contra Dei praeceptum eum occidere praesumeret. Multum ergo peccavit, quem nec signum impositum, nec exemplum damnationis, nec vox Dei minantis et contradicentis ab homicidio compescere potuit. ad similitudinem fecit illum: masculum et feminam creavit eos, et benedixit illis, vocavitque nomen eorum Adam in die qua creati sunt. » Hic, inquit, est liber generationis Adam, in quo 16 qualiter sit generatus
Abbreviated transcription (Latin):
duas habuit uxores: quibus quã¬
tum scelus egerit manifestat.
Marrant hebrei qd cũ aliquando
cam suo more soliuagus int fru¬
tecta ꝑ siluam incederet: lamech
xisse. Quicũ se feram aliquam
occidisse putaret: inuenit cam
suo uulnere intfectũ. Quo dolo¬
re cõmotus etiam adolescentulũ
quendam qui secũ erat int̾emit:
siue ut causa occultaret᷑: siue
etiam quia eius hortatu res act̾a
fuerat. & hoc est qd̃ dicitur: quia
occidi uirũ inuulnus meũ idẽ
cain: & ad olescentulum inliuo¬
re.idẽ inira & indignatione

Expanded text:
duas habuit uxores, quibus quantem scelus fecerat manifestat. Narrant Hebraei quod cum aliquando Cain suo more solivagus inter fruteta per silvam incederet, Lamech xisse; qui cum se feram aliquam occidisse putaret, invenit Cain suo vulnere interfectum, quo dolore commotus etiam adolescentulum quemdam, qui secum erat, interemit, sive ut causa occultaretur; sive etiam, quia ejus hortatu res acta fuerat; et hoc esse quod dicitur, « quia occidi virum in vulnus meum, » id est Cain, « et adolescentulum in livore, » id est in ira et indignatione
Abbreviated transcription (Latin):
um. De capris quidẽ. quia destir¬
ye adã. de stirpe peccatce: de stir¬
pe quȩ mom̃i sua sobole dicit.
Qm̃ miniquitatib conceptussũ:
&e indelictis peperit me mat̾ mea.

Expanded text:
. De capris quidem, quia de stirpe Adam, de stirpe peccatrice, de stirpe, quae in omni sobole sua dicit: « In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea .
Abbreviated transcription (Latin):
eleuatis manib sublatus est ĩ cȩlũ.
offendit se uiuere ĩ et̾num. Nlemo
eñi ibi morit᷑: quo ipse uiuens ascen¬
dit. Si acuero ut fulgur gladium
meũ: ꝑquẽ eternam cdãpnationem
intelligimus: et arripuerint iudi¬
ciũ manus meȩ: faciam qd̃ sequit᷑.
Reddam ultionẽ hostib meis: et
his qui oderunt me retribuã. Hoc
aut̃ erit ĩ iudicio: quando reddet
unicuiq scđm oꝑa sua. Inebriabo
sagittas meas sanguine: et gladius
meus deuorabit carnes. In hoc eñi¬
omniũ cormendorum genera. ño
solũ uiuere. s. etiam semꝑ manere
suꝑ iniquos: de signat. Decruore
occisorum in ebriabit᷑. sub auditur
gladius meus. Inebriabit᷑ quoq de
captiuitate nudati inimicorũ capi¬
cis. Ommũ imiicorũ caput diabolꝰ
est. Qui cunc quidẽ nudus erit: qͣn
do omnib eiꝰ fraus &e iniquitas reue
labitur. Huiꝰ aut̃ captiuitas illi st̃:
quicũq ab eo capti &e decepti sunt.
deiis gͥ mebriabit gladius dĩ. Lau¬

Expanded text:
nibus sublatus est in coelum, ostendit se vivere in aeternum. Nemo enim ibi moritur, quo ipse vivens ascendit. « Si acuero ut fulgur gladium meum, » per quem aeternam damnationem intelligimus, « et arripuerint judicium manus meae, » faciam quod sequitur: « reddam ultionem hostibus meis, et his qui oderunt me, retribuam. » Hoc autem erit in judicio, quando reddet unicuique secundum opera sua. « Inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus devorabit carnes. » In hoc omnium tormentorum genere non solum venire, sed etiam semper manere super iniquos designat. « De cruore occisorum inebriabitur, » subauditur gladius meus. Inebriabitur quoque « de captivitate nudati inimicorum capitis. » Omnium iniquorum caput diabolus est; qui tuiam omnis ejus fraus, et iniquitas omnibus revelabitur. Hujus autem captivitatis illi sunt, quicunque ab eo capti et decepti sunt. De his ergo inebriabitur gladius Dei. « Lau
Abbreviated transcription (Latin):
deniq si nouissima prouidissent.
& quȩ et quanta pro siuis iniqui¬
tatib mala passuri erant prescissẽt.
&e intellexissent: ea fortasse ñegissẽt.
¶ Quomͦ ꝑsequebat᷑ unus mille: et
duo fugarent decẽ milia: Nonne
ideo quia ds suus uendidit eos: &¬

Expanded text:
Denique si novissima providissent, et quae et quanta pro suis iniquitatibus passuri erant praescivissent et intellexissent, ea forsitan non egissent. « Quomodo persequebatur unus mille, et duo fugarent decem millia? Nonne ideo, quia D
Abbreviated transcription (Latin):
quando uitulũ aureũ adorandes
dicebant. Isti st̃ dii cui isrł. qͥ te edu¬
xerunt de terra egypti. Constitu¬
it eũ suꝑ excelsam terrã. ut come¬
deret fructus agrorũ. Iam nunc
defuturis. quasi de preteritis lo¬
quit᷑. Uocat aũt cerrã promissi¬
onis terrã excelsam. siue quia mõ¬
tuosa ẽ. siue quia aliis terris fecũ¬
ditate excellentior et nobilior est:
siue etiam quia terrã uiuentiũ
significat. Ibi aut̃ positus come¬
debat fructus agrorũ. quib frue¬
tibus corpus &e anima replebatul.
Agri eñ sc̃ isti libri. quorũ frucdis
aut̃ qui bene comedit. suꝑ excelsã
terrã constitutus est. qm̃ eccłiastice

Expanded text:
quando vitulum aureum adorantes dicebant: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti. « Constituit eum super excelsam terram, ut comederet fructus agrorum. » Jam nunc de futuris, quasi de praeteritis loquitur. Vocat autem terram promissionis terram excelsam, sive quia montuosa est: sive quia aliis terris fecunditate excellentior et nobilior est; sive etiam quia terram viventium significat. Ibi autem potius comedebat fructus agrorum; quibus fructibus et corpus et anima replebatur. Agri enim sunt isti libri, quorum fructum autem qui bene comedit super excelsam terram constitutus es
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ timeant boni: quia dñs iuistꝰ
uidex iudicabit popłm suũ. et
iudicando miserebit᷑ seruorũ suo¬
rum. Quid ẽ enim iudicabit. nisi
a malis separabit: Hac enim sig¬
nificatione dicit᷑. Iudicame deus
et discerne causam meam. Uide¬
bit qd̾ infirmata sit manus. Quidẽ
uidebit: Nũquid &e mͦ ñ uidet:
Hidebit gͥ hoc ẽ uidere faciet: qd
manus et uirtus illorum infirma¬
ta sit: qui prius alios pocenter affu¬
gebant. & sicut duo ex illis antea
fugabant decẽ milia: ita mͦ econt᷑
decẽ milia fugant᷑ aduob. Et̃ clausi
quoq defecerunt. Non ualentesse

Expanded text:
sed non timeant boni, quia Dominus justus sed non timeant boni, quia Dominus justus judex judicabit populum suum, et judicando miserabitur servorum suorum. Quid est judicabit, nisi a malis separabit? Hac enim significatione, dicitur: « Judica me, Deus, et discernae causam meam. bit, quod infirmata sit manus. » Quid est videbit? Nunquid et modo non videt? Videbit igitur, id est videri faciet, quod manus, et virtus illorum infirmata sit, qui prius alios potenter affligebant; et sicut duo ex illis ante fugabant decem millia, ita modo decem millia fugabuntur a duobus. « Et clausi quoque defe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpago. sic sodomorũ ce gomorre¬
orum uineam et gentem malis
morib. et iniqua conuersatione
imitabat᷑: quasi alterius uineȩ
naturam. uinea sequit᷑ ex ea pas¬
tinata. Huius aut̃ uineȩ. uuę¬
& botri: fellei. & a marissimi st̃.
Huius uinum fel draconũ et ue¬
nenum aspidũ ẽ: qm̃ omnis uide¬
orum doctrina amara. mortifera.
ce insanabilisẽ. Nonne hec om̃a¬
condita sunt apud me. & signa¬
ta ĩ thesauris meis: Nonsũ inqͥt
oblitus. firmiter ĩ chesauris me¬
morie deneo. eaquȩ gens ista con¬
tra me semꝑ oꝑata est.¶Mea est.
retribuam eis ĩ tempore Huic
ultioni predestinato: ut labatur
pes eorum: ne uel stare. uel fugere
uel resistere ualeant. Hoc autem
cito. Iuxta ẽ eñi dies ꝑditionis il¬
lorum: et adeẽ festinant tempo¬
ra. Icerũ audem moyses loquit᷑.
Iudicabit dñs popłs suum: et
ĩ seruis sius miserebit᷑. Ac si di¬
cat. Uere prope ẽ dies perdiciõĩs:

Expanded text:
propago, Sodomorum et Gomorrhaepropago, Sodomorum et Gomorrhaeorum vineam, et gentem malis moribus et iniqua conversatione incitabatur, quasi alterius vineae naturam vinea sequitur, et ab ea pastinata. Hujus autem uvae et botri fellei et amarissimi sunt: hujus vinum fel draconum et venenum aspidum est; quoniam omnis Judaeorum doctrina amara, mortifera, et insanabilis est. Nonne haec condita sunt apud te, et signata in thesauris meis? Non sum, inquit, oblitus, firmiter in thesauris memoriae teneo ea quae gens ista contra me semper operata est. « Mea est retribuam eis in tempore, » huic ultioni praedestinato, « ut labatur pes eorum, » ne vel stare, vel fugere, vel resistere valeant. Hoc autem cito; « juxta est dies perditionis, et adesse festinant tempora. » Iterum autem Moyses loquitur: « Judicabit Dominus populum suum, et in servis suis miserebitur. » Ac si dicat: Vere prope est dies perditionis,
Abbreviated transcription (Latin):
tua s dei fortitudine. quanto cẽpore
cũ eo fiusti. infinistã hostium mul¬
titudinẽ cum paucis suꝑasti. Hoc
autem ideo fiebat: quia iudeorũ
ds. om̃s eorum inimicos. ĩ seruos
concludebat. Qui enim deo fidelit̃
seruiunt: quodãmͦ eius beneficia.
llo seruitio emunt. Si aut̃ ds̃ siuu
ds gentium dicat᷑: hoc erit intel¬
ligere: qd̾ malignus sp̃s. suos fide¬
les decipiat. & uendat: ĩ magnũ
uel precium cõputans. si eosdem
ĩ ec̃num cruciandi potestatem
dii eorum: et inimici nr̃i sunt tudi¬
ces. Hoc inquit ipsi inimici nr̃i ces¬
tantur: qd̾ ds nr̃. maior omnib ẽ.
Huc usq moyses: nunc autem
dñs qd̃ cepit exequit᷑. M Deuinea
sodomorum uinea eorũ: & de sub¬
urbanis gomorrȩ. Uua eorũ uua
fellis: & botri amarissimi. Fel dra¬
conũ uinum eorũ: et uenenum
riam eorum: sicut cessa uit ce me¬
moria sodomorũ. ex quib isti ini¬
qua imitatione originẽ ducunt.
Uinea eñi. idẽ iudȩorum gens. et

Expanded text:
ua, sed Dei fortitudine, quanto tempore in eo fuisti, infinitam hominum multitudinem cum paucis superasti. Hoc autem ideo fiebat, quia Judaeorum Deus omnes eorum inimicos in servos ndebat. Qui enim Deo fideliter serviunt, quodammodo ejus beneficia sub servitio emunt. Si autem Deus suus, Deus gentium dicatur, hoc erit intelligendum, quod maligni spiritus suos fideles decipiant, et vendant, in magnum sibi pretium computantes, si eos in aeternum cruciandi potestatem dii eorum, et inimici nostri sunt judices. » Hoc, inquit, inimici nostri testantur, quia Deus noster major omnibus est. Hucusque Moyses: nunc autem Dominus, quod coepit exsequitur. « De vinea Sodomorum vinea eorum, et de suburbanis Gomorrhae. Uva eorum uva fellis, et botri amarissimi. Fel draconum vinum eorum, et venenum  memoriam eorum, sicut cessavit memoria Sodomorum, ex quibus isti iniqua imitatione originem ducunt. Vinea enim, id est Judaeorum gens et
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Residuiq consũpti sunt. Quia
capta ciuitate: aut crucidati. aut
uenditi sunt. & cunc tandem se pec¬
casse. & frustra deos coluisse. et demo¬
nia adorasse. et deeorum uictimis
mͦ si possunt dii ur̃i. et opitulentur
uobis: et ĩ hac tanta necessitate
uos protegant. Qd̾ quia ñ possunt
uidece. cognoscite et nunc candẽ
intelligite: qd̾ solus ego sum ds̃.
et ñ sic alius pret̾ me. Ego occidã.
& ego uiuere faciam. Ipso eñĩ u¬
bente moriunt᷑ om̃s: ipso uocante
resurgent om̃s. ꝑcutiam & ego sa¬

Expanded text:
runt, residuique consumpti sunt. » Quia capta civitate, aut trucidati, aut venditi sunt. Et tunc tandem se peccasse, et frustra deos coluisse, et daemonia adorasse, et de eorum victimis » modo, si possunt, dii vestri, « et opitulentur vobis, et in » hac tanta « necessitate vos protegant: » qui quia non possunt, videte, cognoscite, et nunc tandem intelligite, « quod solus ego sum Deus, et non est alius Deus praeter me. Ego occidam, et ego vivere faciam. » Ipso enim vivente, non moriuntur omnes, ipso vocante resurgunt omnes. « Percutiam et ego sa
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a excelsa: & ñ dñs fecit hȩc om̃a.
Prius enĩ hec eis accidissẽt. sed dis¬
culit dñs. ut eorũ inimici incelli¬
gerent. qd̾ in supabiles eeñt si ado
ñ recessissent. Ac ꝑhoc quando
eorum inimici eos suꝑarent. ñ sua
fortitudine hoc fieri intelligerent.
sed dei indignatione. qui abeis
iratus recesserat. Huc usq dñs.
Nunc autẽ loquit᷑ moyses.
ens absq consilioẽ. & sine
prudentia: utinã saperent.
& intelligerent. ac nouissima pro

Expanded text:
nostra excelsa, et non Dominus fecit haec omnia. nostra excelsa, et non Dominus fecit haec omnia. » Prius hoc illis accidissetulit Deus, ut eorum inimici intelligerent, quod insuperabiles essent, si a Deo non recessissent at per hoc, quando eorum inimici eos superarent, non in sua fortitudine hoc fieri intelligerent; sed Dei indignatione, qui ab eis iratus recesserat. Hucusque Dominus: nunc autem loquitur Moyses. « Gens absque consilio est, et sine prudentia. Utinam saperent, et int
Abbreviated transcription (Latin):
subditur. Dentes bestiarũ ĩmit¬
tam ĩ eos. cũ furore trahentiũ
serpentium. foris uastabit eos
gladius. et intus pauor. Iuue¬
nẽ simul ac uirginẽ. lactentem cũ
homine sene. Qui hoc ñ intelligit.
legat regũ. iosephum. ce macha¬
beorum libros. Siquis aut̃ de il¬
lis uideis quimͦ sunt intelligere
uelit. sciat om̃s amaiori usq admi¬
ninrũ morati et ꝑditioni deditos
eẽ. Et dixi. Ubinam sunt: Cessa¬
re faciam ex hominib memoriã
eorum. Ac si dicat. Qui mͦ tamle¬
ti & exultantes omnes uideȩ ciuita¬
tes repleuerant. ubi nunc sunt :
Utiq ĩ captiuitate et ubiq ter¬
dixerat. & considerabo nouissi¬
ma eorum. Dicendo eñiubi nã
sunt: Eorum nouissima con¬
sidat. Cessauit autẽ exhomi¬
nib memoria uideorũ. qm̃ qui pͥꝰ
int̾ om̃s homines nominacissimi
fuerant. iam nunc nulla memo¬
ria. & nulla bona fama digni ha¬
s bentur. YS propt̃ iram inimi¬
corũ distuli: ne forte superbirent
hostes eorum. et dicerent manus

Expanded text:
t. « Dentes bestiarum immitam in eos, cum furore trahentium serpentium. Foris vastabit eos gladius, et intus pavor, juvenem simul, ac virginem, lactantem cum homine sene. » Qui hoc non intelligit, legat Regum, Josue, et Machabaeorum libros. Si quis autem de Judaeis, qui modo sunt, intelligere velit, sciat omnes a majori, usque ad minorem morti et perditioni designatos esse. « Et dixi: Ubinam sunt? cessare faciam ex hominibus memoriam eorum. » Ac si dicat: Qui modo laeti, et exsultantes omnes Judaeae civitates repleverant, ubi nunc sunt, utique in captivitate, et ubique terdixerat: « Et considerabo novissima eorum. » Dicendo, « ubinam sunt » : eorum memoriam considerat. Cessavit autem ex hominibus memoria eorum; quoniam qui prius inter homines nominatissimi fuerant, jam nunc nulla memoria, et nulla bona fama digni habentur. « Sed propter iram inimicorum distuli, ne forte superbirent hostes eorum. Et dicerent: manus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ille diues qͥ guttã aque ala-¬
taro pecebat. & deuorabunt eos
aues morsu a marissimo. Hoc eñĩ
&e sodm litteram cõpletũ est. qm̃
multotiens eorum morticina et
aues. et bestie. & serpentes deuo¬
rauerunt. Scdm illud. Posuert̃
morticina seruorum tuorũ ȩscas
uolatilib cȩli. carnes scorum tu¬
orum bestiis cerre. Allegoricȩ aut̃

Expanded text:
ut dives ille, qui guttam aquae a Laut dives ille, qui guttam aquae a Lazaro petebat. « Et devorabunt eos aves morsu amarissimo . » Hoc secundum litteram completum est; quoniam multoties eorum morticina, et aves, et bestiae, et serpentes devoraverunt; secundum illud: « Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, et carnes sanctorum tuorum bestiis terrae . » Allegor
Abbreviated transcription (Latin):
est dñs. Ardet aut̃ ignis usq ad in¬
ferm nouissima. qm̃ ut scriptura
testatur in extinguibilis est. Deuo¬
rat aut̃ cũ germine suo terram: si¬
ue hic iuxta litteram ciuitates ho
mines. siue etiam in inferno pecca¬
tores eorũq filios et sequaces. Mon¬
tium autem fundamenta. diuitiȩ
sunt & honores. ĩ quib potentes
huius scłi confidunt. quibq ele¬
uati superbiũt. Et has quidem
ultimus ignis. simul cũ suis posse¬
ssionib cõburet. ¶ Congregabo
suꝑ eos mala: et sagittas meas cõ¬
plebo ineis. Nam ĩ hac uita suꝑ
iudȩos multa mala. multasq tribula¬
tiones congregabit dñs. & ĩ futura
quanta suꝑ om̃s iniquos congrega¬
turus sit. quid attinet dicere: Sa¬
gitȩ aut̃ cõplent᷑ in eis. quia nul¬
la restat omnium sagittarũ. nul¬
la restat omnium penarũ. quȩ
ñ seuiat suꝑ eos. Consument᷑ famȩ.
siue hic abhostib obsessi. siue etiã

Expanded text:
est Dominus. Ardet autem hic ignis usque ad inest Dominus. Ardet autem hic ignis usque ad inferni novissima, quoniam, ut Scriptura testatur, inexstinguibilis est. Devorat autem terram cum germine suo; sive hic juxta litteram, civitates et homines, sive etiam in inferno peccatores eorumque filios et sequaces. Montium autem fundamenta divitiae sunt, et honores, in quibus potentes hujus saeculi confidunt, quibusque elevati superbiunt, et has quidem ultimus ignis, simul cum suis possessoribus comburet. « Congregabo super eos mala, et sagittas meas complebo in eis. » Nam et in hac vita super Judaeos multa mala, multasque tribulationes congregavit Dominus: et in futuro quanta super omnes iniquos congregaturus sit, quid attinet dicere? Sagittae autem complentur in eis, quia nulla restat omnium sagittarum, nulla restat omnium poenarum, quae non saeviant super eos. « Consumentur fame. » Sive hic ab hostibus obsessi, sive etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ego proillis recipiam. eum qui ñ est
popłs. Ut sic uel dolore tabescant:¬
dũ locũ suum alios tenere ce bona
sua alios possidere conspererint. S
quomͦ popłs gentium ñ est populus:
dicitur: Apłs em̃ dicit. Quȩ stulta
sunt mundielegit ds. ut ꝑdat sapi¬
entia. & infirma mundi elegit ds̃.
ut confundat fortia. et ea quȩ ñ st̃.
ut ea que sunt destrueret. Sicut
enim intelligimus ea quȩ ñ sunt:
ita et eum intelligamus qui ñ erat
populus. Ea eñi apud homines qͣsi
ñeẽ dicunt᷑. quȩ tam parua ce humi¬
lia sunt. ut quodammͦ ñ eẽ uideant᷑.
Unde etiam usitata locutione. illud
qd paruipendimus. nichil eẽ dicere
solemus. YIgnis succensus est infu¬
rore meo: ce ardebit usq ad inferni
nouissima. Deuorabitq terrã cum
germine suo. et montiũ fundam̃ta
cõburet. In hoc enim igne omnia
penarum genera significari posst̃.
quibus in hoc seculo uel infuturo
peccatores cruciant᷑. qm̃ illi iratus

Expanded text:
e pro ipsis eum, qui non est e pro ipsis eum, qui non est populus, ut vel sic dolore tabescat, locum suum alios tenere, et bona sua alios possidere conspexerint. Sed quomodo populus gentium non est populus? dicit: « Quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut perdat sapientes, et infirma elegit Deus, ut confundat fortia, et ea quae non sunt, ut ea quae sunt, destrueret . » Sicut ea intelligimus, quae non sunt, ita eum intelligamus, qui non erat populus. Ea enim apud homines quasi non esse dicuntur, quae tam parva, et humilia sunt, ut quodammodo non esse videantur. Unde etiam usitata locutione illud, quod parvi pendimus, nihil esse dicere solemus. « Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima. Devorabitque terram cum germine suo, et montium fundamenta comburet. » In hoc igne omnia poenarum genera significari possunt, quibus, vel in hoc saeculo, vel in futuro peccatores cruciantur; quoniam illis iratus
Abbreviated transcription (Latin):
uocauerunt filii sui et filiȩ. Hu¬
ic aut̃ simile ĩ psalmis dicitur.
Summicus ms̃ maledixisset mͥ
sustinussem utiq. Quanto enim
nobis aliquis familiarior ẽ. cantõ
magis sinos ĩ aliquo offendat do¬
lemus. ¶ Et ait. abscondam faci¬
em meam abeis: & considerabo
nouissima eorum. Qd̃ eñĩ seruis
seq ab eis uidĩ ñ patit᷑: ue & indigna¬
tionis indiciũ est. Ideoq dauid. ro¬
git dnm̃ dicens. Ostende nobis faci¬
emtuam &e salui erimus. Considat
aũt nouissima eorum: qrua quanto
cempore ĩ malis ꝑsistant. et quando
adbonũ conuertant᷑. &e quȩ pena eõ
ĩ futurũ maneat. intelligit. Gene¬
ratio eñi ꝑuersa ẽ: et infideles filii.
Ipsi me prouocauerunt. ĩ eo qui ñ
erat ds: & irritauerunt ĩ uanita¬
tib suis. Et ego prouocabo eos ĩeo
qui ñẽ popłs. & ingente stulta irri¬
tabo eos. Hoc autem cale ẽ. ac si di¬
ceret. Prouocauerunt. irtitauert̃
et spreuerunt. et ego illos prouoca¬
bo. irritabo &e sꝑnam. Ipsi prome¬

Expanded text:
i et filiae. Huic autem simile in psalmis dicitur: « Si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique . » Quanto enim nobis aliquis familiarior est, tanto magis si in aliquo offendat, dolemus. Et ait: « Abscondam faciem meam ab eis, et considerabo novissima eorum. » Quod servis et indignationis indicium est. Ideo que David Dominum rogat, dicens: « Ostende nobis faciem tuam, et salvi erimus . » Considerat autem novissima eorum, quia quanto tempore in malis persistunt, et quando ad bonum convertuntur, quae poena eos in futurum exspectet, intelligit. « Generatio enim perversa est, et infideles filii. Ipsi me provocaverunt in eo, qui non erat Deus, et irritaverunt in vanitatibus suis. Et ego provocabo eos, in eo qui non est populus, et in gente stulta irritabo eos. » Hoc autem tale est ac si diceret: Ipsi me provocaverunt, irritaverunt, et spreverunt. Et ego illos provocabo, et irritabo, et spernam. Ipsi ado
Abbreviated transcription (Latin):
cune illi gͥ xp̃i carnẽ et sanguinẽ
ĩ figura comedebant: quȩ nos
mͦ ĩ ueritate comedimus. Sed
unde ille popłs. circa se tantam
dei largitatẽ & benignitatẽ senti¬
ens. melior et deo fidelior ẽẽ debu¬
erat. inde ĩ suꝑbiam elatus ini¬
quior factus est. Unde &e subdit᷑.
Incrassatus ẽ dilectus et recalcitra¬
uit. in crassatus impinguatus. di¬
latatus. Omala pinguedo. quȩ
contra dm̃ recalcitrare facit. De¬
hac enĩ dicit᷑. Prodiit quasi exad¬
ipe iniquitas eorum. Ipsa eñuer¬
borũ inculcatio. nimiam illorũ
abundãtẽ iniquitatẽ ostendit.
¶ Bereliquit dm̃ factorẽ suum: et
recessit adeo salutari suo. Pro

Expanded text:
i carnem, et sanguinem in figura comedebant; quem nos modo in veritate comedimus. Ita unde ille populus circa se tantam Dei largitatem, et benignitatem sentiens, melior, et Deo fidelior suo esse debuerat, inde in superbiam elatus, iniquior factus est; unde et subditur. « Incrassatus est dilectus, et recalcitravit, incrassatus, impinguatus, dilatatus. » O mala pinguedo, quae contra Deum recalcitare facit. « Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum . » Ipsa enim verborum inculcatio nimiam illorum, et superabundantem iniquitatem ostendit. « Dereliquit Deum factorem suum, et recessit a Deo salutari suo. P
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretatur. Dicunt᷑ autẽ arm̃¬
ta propt̾ multitudinẽ: oues ꝓpt̃
simplicitatẽ: propt̃ innocentiã
agni. & propt̃ ducatũ arietes. De
his autẽ et butirũ. & lac. et ad¬
ipem sumimus: qm̃ eorũ uer¬
bis et exemplis reficimur. Talis
enĩ cibus dulcis est. atq suauis.
S quid ꝑhyrcos qui ĩ om̃i sacrificio
pro peccato immolat᷑. nisixp̃c in
celligit᷑: qui propeccatis nr̃is i¬
molatus sicut apłs ait. de peccato
dãpnauit peccatũ ĩ carne: Iudes
Bene gͦutrũq posuit: ut & nrm̃
& illorũ sacrificiũ de monstraret.
Quod uͦ ꝑ sanguinẽ meracissimũ¬

Expanded text:
em armenta propter 214 multitudinem, oves propter simplicitatem, propter innocentiam agni et propter ducatum arietes. De his autem et butyrum et lac, et adipem sumimus, quoniam eorum verbis et, exemplis reficimur. Talis enim cibus dulcis est, et suavis. Sed quid per hireos, qui in omni sacrificio pro peccatis immoelligitur, pro peccatis nostris immolatus, sicut Apostolus ait: « De peccato damnavit peccatum in carne . » Judaei Bene igitur utrumque posuit, ut et nostrum, et illorum sacrificium demonstraret. Quod vero per sanguinem uvae meracissimu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ em̃ constituit suꝑ excelsam
terrã: qd̾ ẽ dedit eis regiones genti¬
um. & hoc ẽ comedẽ fructus agro¬
rũ. et suggere mel depetra. & oleũ
desaxo durissimo. qd̾ ẽ custo dire
iustificationes eiꝰ. & legẽ eiꝰ ex qui¬
rere. Qui enĩ sacras scripturas
bene uult meditari: abom̃i per¬
turbatione eũ oportet ẽẽ quietũ.
Ideoq filii isrł suꝑ excelsam trã¬
sunt constituti. ĩ qua neminẽ¬

Expanded text:
Hoc est enim: « Constituit eum super excelsam terram; » quod est dedit eis regiones gentium » Et hoc est: « comedere fructus agrorum, » et « sugere mel de petra, oleumque de saxo durissimo, » quod est, « custodire justificationes ejus, et legem ejus exquirere. » Qui enim sacras Scripturas bene vult meditari, ab omni perturbatione oportet eum esse quietum. Ideoque filii Israel super excelsam terram constituti,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut suꝑiꝰ legit᷑. eũ cẽptauit. & ad ita¬
cũdiam ꝓuocauit. Ipse aut̃ ẽcontra
semꝑ eius miserabat᷑. Unde &e subdi¬
tur. Circũ duxit eum et docuit. &
custodiuit quasi pupillã oculi sui.
tẽpore. ꝑquadraginta nãq annoᷤᷤ
circũduxit eũ dñs ꝑ desertũ: do¬
nec illi om̃s incerirent. qui priꝰ
a uiginti annis &e supra nume¬
rati fuerant. Semꝑ aut̃ eos do¬
cuit. qualit̃ se habere debuissẽt.
et quasi pupillã ocłi eos custodi¬
uit: qua inre maxima per¬
fectaq Dul custodia significat᷑.
Usitata namq locutio ẽ. ut eos
quos diligimus multũ: quasi
oclos nr̃os diligere dicamus. Se¬
quit. Sicut aquila prouocans ad

Expanded text:
legitur, eum tentavit, et ad iracundiam provocavit. Ipse autem econtra semper ei miserebitur. Unde subditur: « Circumduxit eum, et docuit, et custodivit quasi pupillam oculi sui. tempore. » Per quadraginta namque annos circumduxit eos Dominus per desertum, donec illi omnes introirent, qui prius a viginti annis, et supra numerati fuerunt. Semper autem docuit, qualiter se habere debuissent, et quasi pupillam oculi eos custodivit. Qua in re,, maxima perfectaque custodia significatur. Usitata namque locutio est, ut eos, quos multum diligimus, quasi oculos nostros diligere dicamus. « Sicut aqui
Abbreviated transcription (Latin):
singłas. Interroga patrẽ cuũ & an¬
nuntiabit tibi. maiores tuos et di¬
cent tibi. Quid dicent tibi: Hoc ui¬
delicet quia iste quẽ cu insipiens
relinquis. & despicis. pat̾ cuus est
et possessor. et creator. Hoc eñi ma¬
iores cui cestant᷑. Hȩc ysaias. hiere¬
mĩas. &e cȩteri prophȩ conficentur.
et ipse quidẽ cũ dñs omniũ eẽt. cũ
om̃s gences ĩ pocestate habuisset.
te solũ cam̃ ĩ partẽ elegit. ce solũ
sue hereditatis funiculũ ẽẽ uoluit.
hoc enĩ ẽ. qd̾ ait. Quando diuidebaĩ
alcissimus gentes. quando separabat
filios adam: Consticuit t̃minos po

Expanded text:
singulas: interroga patrem tuum, et ansingulas: interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi majores tuos, et dicent tibi. » Quid dicent tibi? Hoc videlicet: Iste, quem tu insipiens relinquis et despicis, pater tuus est, et possessor, et creator. Hoc enim majores tui testantur. Hoc Isaias, Jeremias, et caeteri prophetae confitentur. Et ipse quidem, cum omnium Dominus esset, cum omnes gentes in potestate habuisset, te solum tamen in partem elegit; 213 te solum suae haereditatis funiculum esse voluit. Hoc est enim quod dicit: « Quando dividebat Altissimus gentes, quando separabat fil
Abbreviated transcription (Latin):
Unde manifestũ ẽ: quia uiȩ eiꝰ
Iñ solũ iudicia sunt. uerũ etiam
ant &e mali. S quare timeant: Qa
peccauerunt ei. Bom uͦ letentur.
quia filii eius sunt. & ĩ sordib ñ
sunt. Si enĩ ad huc ĩ sordibus
eeñt. eius filii ñ eeñt. Nunc aũ
ad posteriora mentẽ dirigens. et
iudeos ydola colentes. et contra
xpm̃ insurgentes. inspũ contem¬
platus ex clamat dicens. ¶Gene¬
ratio praua atq ꝑuersa. heccine
reddis dño. popłe stulte & in sipi¬
ens: Hoc in qͥt dete ipse prome¬
ruit. quia hec tanta bona quȩ
ĩ sequentib hic enumerantiul.
abi largitus est: Nũqͥd ñ ipse ẽ pat̃
cuuis qui possedit te. & fecit et creauit
i. Ipse inqͥt quẽ tu derelinquis. quẽ
i diss alienis prouocas ad iracundi¬
umn concitas ipse ce ñ est alius pater
uus qͥ te abinitio possedit. & fecit
ecreauit. Hoc aut̃ si tu nescis. fac
tũ antiquorũ. cogita generationeᷤ

Expanded text:
» Unde manifestum est, quia viae ejus » Unde manifestum est, quia viae ejus non solum judicia sunt, verum etiam t et mali. Sed quae timeant? Quia « peccaverunt ei. » Boni vero laetentur, quia « filii ejus » sunt, « et in sordibus non » sunt. Si enim adhuc in sordibus essent, ejus filii non essent. Nunc autem ad posteriora mentem dirigens, et Judaeos idola colentes, et contra Christum insurgentes, in spiritu contemplatus, exclamat, dicens: « Generatio prava, atque perversa, haeceine reddis Domino, popule stulte, et insipiens? » Hoc, inquit, de te ipso promeruit, quia haec tanta bona, quae in sequentibus enumerantur, tibi largitus est? « Nunquid non ipse, est pater tuus, qui possedit te, et fecit, et creavit te? » Ipse, inquit, quem tu derelinquis, quem in diis alienis provocas, et ad iracundiam concitas, ipse, non alius, est pater tuus, qui te ab initio possedit, et fecit, et creavit. Hoc autem nescis, fac rum antiquorum, cogita generationes
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficant᷑. & gubernant᷑ omnia.
Date magnificentiã deo nr̃o. dĩ
ꝑfecta sunt oꝑa. et om̃s uiȩ eius
iudicia. Date inquit oceli et terra
magnificentiã deo nr̃o. idẽ iag¬
dei magnificentiã predicare. Neq
enĩ magnificat᷑ alit̃. qui neq eres¬
cere. neq minui pot̃. Dei ꝑfecta
sunt oꝑa. Nichil enĩ imꝑfectum.
fecit ds. Multa tamen imꝑfecta
uidemus. quȩ dei oꝑa eẽ ñ dubi¬
tamus. De prima gͥ creatione hoc
intelligat᷑. inqua nil fuit dimi¬
¶nutũ. nichil aliqua parte uieia¬
tũ. Magnificemus gͥillũ quiom¬
nium primordia ꝑfecta creauit.
Et om̃s iuiş eius iudicia. Uia eñ
ẽ fides. Hac eñi uenit᷑ ad eũ. Sed
hec iudicat infideles. Hec gͥ uidi¬
ciũ est. Similit̃ aũt & patientia
iudicant᷑ in patientes. et iusticia
Nin iusti. & pietate impii. sic et in
aliis. Om̃s gͥ uiȩ eius iudicia.
s̃ fidelis. & absq ulla mi¬
quitate iustus. & rectus.

Expanded text:
sactificantur et gubernantur omnia. sactificantur et gubernantur omnia. « Date magnificentiam Deo nostro, Dei perfecta sunt opera, et omnes viae ejus judicia. » Date, inquit, o coeli et terra, magnificentiam Deo nostro, id est, magDei magnificentiam praedicare. Neque aliter magnificatur, qui neque crescere, neque minui potest. « Dei perfecta sunt opera. » Nihil imperfectum fecit Deus; multa tamen imperfecta videmus, quae Dei opera esse non dubitamus. De prima igitur creatione hoc intelligatur, in qua nihil fuit diminutum: nihil aliqua parte vitiatum. Magnificemus ergo illum, qui omnium primordia perfecta creavit. « Et omnes viae ejus judicia. » Via ejus est fides. Hac enim venitur ad eum, sed hac judicat infidelem. Haec ergo judicium est. Similiter autem et patientia judicantur impatientes, justitia injusti, et impietate impii, sic et in aliis. Omnes ergo viae ejus judicia. « Deus fidelis, et absque ulla iniquitate, justus et rectus.
Abbreviated transcription (Latin):
Udite celi que loquor:
audiat terra uerba oriᷤ
mei. Quantũ em̃ adlitterã cęli &
terra audire ñ possunt: quia in¬
sensibiles sc̃. et aures quib audi¬
ant ñ habent. Allegorice autem
ꝑcelos iusti ꝑterrã peccatores de¬
signant᷑. Magna enĩ dicturus est.
qui bonos & malos.angłos et
homines. iustos & peccatores ad
audiendũ inuitat. Et merito qͥdẽ
celi dñr quorũ conu̾satio mente
terra uocant᷑. qui de terra facti so¬
la terrena et transitoria diligunt
¶ Concrescat in pluiia doctrina
mea. fluat ut ros eloquiũ meũ.
Pluuia enĩ & rore fecũdat᷑ terra. qͥb¬
et parturiens germinat. & germi¬
nata conseruat. Talẽ gͥ doctrinã
suam fieri optat. qua caput ani¬
mȩ madefactũ in bonorũ oꝑum
fructus prorũpit.¶Quasi ymber
suꝑ herbam. & quasi stillȩ super
gramina. quia nom̃ dm̃ inuoca¬
bo. Talis inquit sit doctrina mnea.
& sic mentes quas irrigat. uiuificet¬
faciunt. Hoc aũt ideo quia nom̃
dm̃ inuocabo. euius inuocatiõe

Expanded text:
udite, coeli, quae loquor, audiat terra verba oris mei. » Quantum ad litteram, coeli et terra audire non possunt, quia insensibiles sunt, et aures, quae audiant, non habent. Allegorice autem per coelos justi, per terram peccatores designantur. Magna ergo dicturus est, qui bonos et malos, et angelos atque homines, justos et peccatores ad audiendum invitat. Et merito quidem coeli dicuntur, quorum conversatio in terra vocantur, quia de terra facti, sola terrena et transitoria diligunt. « Concrescat pluviae instar doctrina mea: fluat ut ros eloquium meum. » Pluvia enim et rore fecundatur terra, quibus parturiens germinat, et germinans conservatur. Talem igitur doctrinam suam fieri optat, qua campus animae madefactus in bonorum operum fructus prorumpat. « Quasi imber super terram, et quasi stillae super gramina, quia nomen Domini invocabo. » Talis, inquit, sit doctrina mea, et sic mentes, quas irrigat, vivificetfaciat Hoc autem ideo, « quia nomen Domini invocabo; » cujus invocatione
Abbreviated transcription (Latin):
diuit. & docuit. et ad iusticiã et
bonũ opus ꝓuocauit: atq supeoᷤ
ĩ colũna nubis & ignis uolitauit.
sicut aquila suꝑ pullos suos facere
consuruit. Mecaphorice loquitur.
ut ꝑhoc ciꝰ accentissima cura ĩ il¬

Expanded text:
ustitiam, et ad bonum opus provocavit, ac super eos in columna nubis et ignis volitavit, sicut aquila super pullos suos facere consuevit. Metaphorice loquitur, ut per hoc ei attentissima cura in il