comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
so.Drosius. Nunquid quia opus erat adam
ut ei coniunx fieret: aliter non poterat fie
ri. nisi ut dormienti costa detraheret᷑. ex qua
coniunx ȩdificaretur: AUG Poterat et alit̃
facere ds̃: sed congruentius iudicauit ut
sic faceret. unde aliquid significaret᷑. Si c̃
enim dormienti adȩ costa detrahit᷑ ut con¬
iunx efficiatur: ita et xp̃o moriente de late¬
re sanguis effunditur: ut eccłia constru
atur. Communicantes nempe corpori et
sanguini xp̃i: efficim᷑ eccłia xp̃i conunx.
siꝰ. Quomͦ intelligendum est quod dicit adã.
quam obrem relinquet homo patrem et
matrem. & adherebit uxori suȩ: et erunt
duo incarne una:Beatus paulus apłs hoc
capitulum sibi ꝓponens: exposuit dicens.
Sacramentum hoc magnum ẽ. Ego autẽ
reliquerit patrem eum consubstantialis sit
patri: aut ubi eẽ poterit pater sine filio.
cum de ipso filio qui est sapientia dicitur.
quod attinguat a fine usq ad finem forti¬

Expanded text:
so. QUAEST. XLV. Numquid quia opus erat Adae so. QUAEST. XLV. Numquid quia opus erat Adae ut ei conjux fieret, aliter non potri, nisi ut dormienti costam detraheret, ex qua conjux aedificaretur? M. Poterat et aliter fieri, sed ideo congruentius judicavit ut sic fieret, unde aliquid significaretur. Sicut enim dormienti Adae costa detrahitur et conjux efficitur, ita et Christo morienti de latere sanguis effatur. Communicando nempe corpori et sanguini Christi, efficitur Ecclesia Christi conjux. XLVI. Quomodo intelligendum est quod dicit Adam, Quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo icapitulum ita exponit, dicens: Sacramentum hoc magnum est, ego autem reliquerit Patrem, cum una substantia sit cum Patre? Aut ubi esse poterit Pater sine Filio, cum de ipso Filio qui est sapientia, dicatur quod attingat a fine usque ad finem forti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse loqui non poterat:quia non hoc acre¬
atore acceperat. Assumpsit enĩ nimirũ
illum diabolus. utens eo uelut organo:
ꝑ quod articulatum sonũ emitteret. Per
illum nempe uerba faciebat: et tamen
hoc ille nesciebat. Natura igitur ratio¬
nis expers. subditur rationali nature. S
tamen non tantum quantum uult ex ca
uł in ca facit: sed quantum a creatore acce¬
perit. Drosius. Et si non intelligunt scrpen¬
tes: quomodo audiunt uerba marsorũ. ut
incantationib eorũ exeant de speluncis
suis: AuG Et si intellectum non habent:
tamen sensu corporis nullatenꝰ carent. Ha¬
bent enimuisum. auditum. odoratũ. et
gustum. et tactum. Et ideo quamius au¬
diant uerba marsorũ: nequaquã tam̃
intelligunt. Non enim obediunt intel¬
ligendo: sed ut de antris ad uerba mar¬
sorum exeant. ꝑmittente deo. coguntꝰ
a diabolo. Unde datur testimonium
de illo primo facto: quod pͥmum hominem
diabolus ꝑserpentem deceperit in parady¬

Expanded text:
per se loqui non poterat, quia non hoc a Creper se loqui non poterat, quia non hoc a Creatore acceperat. Assumpsit enim in ministerium illum diabolus, utens eo velut organo, per quod articulatum sonum emitteret. Per illum nempe verba faciebat, et tamen hoc etiam ille nesciebat. Natura ergo rationis expers subditur rationali naturae; sed tamen non tantum, quantum vult, ex ea vel in ea facit, sed quantum a Creatore acceperit. QUAEST. XLIV. Et si non intelligunt serpentes, quomodo audiunt verba Marsorum, ut ad incantationem eorum exeant de spoluncis suis? RESP. Licet intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenus carent. Habent enim et visum, et auditum, et odoratum, et gustum, et tactum. Et ideo quamvis audiant verba Marsorum, nequaquam tamen intelligunt. Non enim obediunt intelligendo, sed ut de antris ad verba Marsorum exeant, permittente Deo coguntur a diabolo. Unde datur testimonium de illo primo facto, quod primum hominem diabolus per serpentem decepit in paradi
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicit scriptura requieuisse dm̃ in die
septimo ab omnib operib suis quȩ fecit:
hoc intelligi posse arbitror. quod non in
ipso die tanquam eius bono indigens qͦ sit
uident scilicet ĩdõsimł omnẽ formã ⁊ creatam. ⁊ ita
ilłd̃ uident qͥ nullã creat᷑ã ꝓindigentia s sola
bonitate fecisset. Hoc enim arbitror posse
intelligirequiem dei. Intelligitur et aliter
requies der. Id est cum nos post bona oꝑa
requiescere facit: scđm illum modũ quo di¬
cit ds̃ ad abraham. nunc cognoui qͦd time¬
as dm̃: et intelligitur cognoscere feci. Ita
et hic intelligitur requiescere ds̃: cũ scĩs
suis requiem p̃stat. Item aliter requiescere¬
ds̃ dicitur. a condendis nouis creaturis: qͥa
post editionem sex dierum operum. nul¬
lam deinceps condidit creaturam. Nam
quod ait. pater ms̃ usq modo operat᷑ et
ego operor: Nonnouam creaturam intel¬
ligitur condendo. sed quam condidit ad

Expanded text:
quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit ; hoc intelligi posse arbitror, quod non in ipso die, tanquam ejus bono indigens, quo sit viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum viderent quod nullam creaturam per indigentiam, sed sola bonitate fecisset. Hoc enim arbitror posse intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit; secundum illum modum quo dixit Deus ad Abraham, Nunc cognovi quod timeas Deum ; quod intelligitur, cognoscere feci: ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Item aliter requiescere dicitur Deus a condendis novis creaturis; quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit creaturam. Nam quod ait, Pater meus usque modo operatur, et ego operor ; non novam creaturam condendo intelligitur, sed quam condidit adm
Abbreviated transcription (Latin):
ipse sp̃s: in cęlo an interra. ut uideret ipsã
lectionem. uel ipsam ciuitatem: Ergo si in
nullo loco uidit ut recordaretur: inse ipso
uidit. Et quia mitiũ habet cogitatio eius.
omne quod initium habet. et tempꝰ habet.
Igitur scđm supradictam rationẽ: sp̃s crca¬
tus ꝑ tempus moueri potest. non ꝑlocum.
Sp̃s ereator: sine tempore et loco. Corpus
autem et loco et tempore. Drosius. Cum reqͥes
non sit. nisi post laborem:cur ds̃ requiescere
đr. anet ipse oꝑe fatigatꝰ ẽ. ut requiescere dicat᷑:
quieuit ds̃. s inseipso. Deniq ñ in aliquo dierũ.
s pꝰ sexti dicioꝑa requiescere legit᷑. Uñ liqͥde ap¬
paret: nullã creat᷑am dsꝑ indigentiã. s sola bo¬
nitate fecisse. Quod si in aliqua creatu¬
RA RE QUIESCERET
aliquam creaturam indigens fecisset. Er¬
go quia nullam ereaturam indigens fecit.
proinde innulla ereatura requieuit. Nam

Expanded text:
ipse spiritus, in coelo, an in terra, ut videret ipsam ipse spiritus, in coelo, an in terra, ut videret ipsam lectionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nullo loco vidit ut recordaretur, in se ipso vidit. Et quia initium habet cogitatio, et omne quod initium habet, et tempus habet; igitur secundum supra dictam rationem, spiritus creatus per tempus moveri potest, non per locum: Spiritus creator, sine tempore et loco: corpus autem, et loco et tempore. QUAEST. XLII. Cum requies non sit nisi post laborem, cur Deus requiescere dicitur? An et ipse opere fatigatus est, ut requiescere dicatur?quievit Deus, sed in se ipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam per indigentiam fecit, proinde in nulla creatura requievit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ut ds̃ quem astruis mouere se. non moueat᷑
in tempore: aut sp̃s creatus qui mouetur in
tempore. non moueatur in loco: AuO. Ds̃
qui instituit tempora. est ante tempora:. ni¬
chil in eo est p̃teritum et futurũ. Nullũ
consilium nouum: nullaq noua cogitatio.
Quia scilicet si noua: et accidens. Siuero
lis. Igitur immutabilis ds̃ est. Nichil
illi accidit. nulla noua cogitatio. nullũ
quam sine tempore contempletur dei eterni¬
tatem. ueritatem. caritatẽ: tamen ex tempo¬
comouent. dum descendunt de cȩlo: et as¬
cendunt in cȩlum. Sp̃s itaq hominũ mo¬
uetur intempore. reminiscendo p̃terita: fu¬
tura expectando: aliquid noui discendo.
Neq enim cum recordor aliquam lectionem.
aut aliquam eiuitatem sicut motus ẽ sp̃s
ms cogitando. ut hec recordaret᷑ ex tempore:
ita motus est et loco. Quod si in loco mouet᷑
aut in celo aut interra mouetur: quia sine
cȩlo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit

Expanded text:
ut Deus quem astruis movere, non moveatur ut Deus quem astruis movere, non moveatur in tempore; aut spiritus creatus qui movetur in tempore, non moveatur et loco? RESP. Deus qui instituit tempora, et est ante tempora, nihil in eo est praeteritum et futurum, nullum consilium novum, nullaque nova cogitatio: quia scilicet si nova, et accidens. Si vero lis. Igitur immutabilis Deus est: nihil illi accidit, nulla nova cogitatio, nullum quam sine tempore contemplentur Dei aeternitatem, veritatem, charitatem; tamen quia ex tempoco movent, dum descendunt de coelo, et ascendunt in coelum. Spiritus itaque hominum movetur in tempore, reminiscendo praeterita, futura exspectando, aliquid novi discendo. Neque enim, cum recordor aliquam lectionem aut aliquam civitatem, sicut motus est spiritus meus cogitando, ut haec recordaretur ex tempore, ita motus est et loco. Quod si loco moveretur, aut in coelo aut in terra moveretur; quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit
Abbreviated transcription (Latin):
loco: mouet creatum sp̃m sine loco tempora¬
liter: mouet creaturam corpoream. tempo¬
raliter et localiter. Precedit igitur substan¬
tia quȩ tantum temporaliter mouetur. illã¬
quȩ temporaliter et localiter mouetur. Pre¬
cedit itaq substantia. quȩ nec temporalit̃
nec localiter mouetur. illam que tantũ tem¬
poraliter mouetur. Id est. sp̃s conditus mo¬
uet se ipsum ꝑtempus sine loco: mouet et¬
corpus ꝑtempus et locum. Sp̃s uero crea¬
tor mouet seipsum. sine tempore et loco.
Igitur sp̃s rationalis qui est in hominibus.
care possit. utrum uisis consentiat. an non
genere atq natura: uisu ad aliqua acta ꝓ¬
pelluntur. Unde angelica natura. iussa dĩ
ꝑ ficiens. mouet uisis omne genus animan¬
tium: ducens quo illa nesciunt. Si homi¬
nes possunt ñnulla animaliũ genera man¬
sueta facere. ita ut quasdam uoluntates ho¬
minũ facere uideantur: quantomagis hoc
angłi possunt: Orosius. Quȩ causa facit

Expanded text:
loco, movet creatum sploco, movet creatum spliter, movet creaturam corpoream temporaliter et localiter. Praecedit substantia, quae tantum temporaliter movetur: praquae temporaliter et localiter movetur. Praecedit itaque substantia quae nec temporaliter nec localiter movetur, illam quae tantum temporaliter movetur. Ipse spiritus conditus movet se ipsum per tempus sine loco, movet corpus per tempus et locum. Spiritus vero creator movet se ipsum sine tempore et loco. Igitur spiritus rationalis, qui est in hominibus, care possit utrum jussis consentiat, aut non genere atque natura jussu aliquo acta propelluntur. Unde angelica natura jussa Dei perficiens, movet jussis omne genus animantium, docens id quod nescit. Si etenim homines possunt nonnulla animalium genera mansueta facere, ita ut quasdam voluntates hominum facere videantur, quanto magis hoc Angeli possunt? QUAEST. XLI. Quae causa fecit
Abbreviated transcription (Latin):
est uoluntas. Non enim accidit dõ noua
aliqua cogitatio: ad formandam creaturã.
Proinde omnia inse trinitas ds̃ disposuit.
quia in se cuncta habuit quȩ fecit. Intelli¬
gitur. & aliter. Omnia innumero et men¬
sura et pondere disposuit: id est omnia gͤ
fecit. numerũ et mensuram pondus ha¬
bent. Orosius. Nunquidnam sic adduxit
ds̃. ad adam omnia animantia terrȩ. et
uniuersa uolatilia cȩli. quomodo addu¬
cunt aucupantes uel uenantes ad retia:
an forsitan uox de cȩlo facta est iussionis
quam intelligerent tanquam rationales
animȩ. et ea audita nichilominus obe¬
dirent: Au6. Non hoc acceperunt a¬
nimantia aut uolatilia cęli. ut sint ra¬
tionis capatia: ꝑ quam obedire possint erea¬
tori suo. In suo tamen genere obtemperant
dõ: Non rationali uoluntatis arbitrio: sed
sicut mouet ille omnia temporib oportu¬
nis. non ipse temporaliter aut localiter mo¬
tus. Mouet itaq se ipsum sine tempore et

Expanded text:
 voluntas, non enim accedit Deo aliqua  voluntas, non enim accedit Deo aliqua nova cogitatio ad formandam creaturam. Proinde omnia in se Trinitas. Deus disposuit, quia in se cuncta habuit quae fecit. Intelligitur et aliter: omnia in numero, et mensura, et pondere disposuit; id est, omnia quae fecit, numerum, et mensuram, et pondus habent. QUAEST. XL. Numquidnam sic adduxit Deus ad Adam cuncta animantia terrae, et universa volatilia coeli , quomodo adducunt aucupantes vel venantes ad retia? An forsitan vox de nube facta est jussionis, quam intelligerent tanquam rationales animae, et ea audita illi omnes obedirent? RESP. Non hoc acceperunt animantia vel volatilia coeli, ut sint rationis capacia, per quam obedire possint Creatori suo: in suo tamen genere obtemperant Deo, non rationali voluntatis arbitrio, sed sicut movet ille omnia temporibus opportunis, non ipse temporaliter motus. Movet itaque se ipsum sine tempore et
Abbreviated transcription (Latin):
riet tibi terra: tamen non est dicendũ tunc
ea oboriri ex terra: quia iam erant utiq ad
pastus pecudum uł uolatilium facta. non
ad augendam hominis pęnam producta.
Orosius. Si omnia in numero et mensura.
et pondere ds̃ disposuit. sicut scã scriptura
scriptura testatur: ipsum numerũ et m̃surã
et pondus ubi disposuit: AuG Numerꝰ
et mensura et pondus ipse est ds̃. Ipse est
numerus. sine numero:aquo ẽ est omnis
numerus. Ipse ẽ mensura. sine mensura:
a quo omnis mensura. Ipse ẽ pondus sine
pondere: a quo est omne pondus. Omĩa
gͦ in numero in mensura et pondere dispo¬
suit: tanquam si diceret. omnia in se dis¬
posuit. Non enim creaturam extra se. aut
alicubi uidit ut sicut homines memoria
retineret quȩ faceret. Omnis igit᷑ causa
creaturȩ: uoluntas est creatoris. Uolun
tas itaq creatoris: non est extra naturam
creatoris. Hoc est ibi uoluntas qͦd natura.
Sic tamen ȩterna est natura: sicut ȩterna¬

Expanded text:
riet tibi ; tamen non est dicendum tunc riet tibi ; tamen non est dicendum tunc ea oriri ex terra; quia jam erant utique ad pastus pecorum vel volatilium facta, non ad augendam hominis poenam producta. QUAEST. XXXIX. Si omnia in numero, et mensura, et pondere Deus disposuit, sicut sancta Scriptura testatur : ipsum numerum, et mensuram, et pondus ubi disposuit? RESP. Numerus et mensura et pondus ipse Deus est. Ipse est numerus sine numero, a quo est omnis numerus. Ipse est mensura sine mensura, a quo est omnis mensura. Ipse est pondus sine pondere, a quo est omne pondus. Omnia ergo in numero, et mensura, et pondere disposuit, tanquam si diceret, Omnia in se disposuit. Non enim creaturam eam extra se, aut alicubi vidit, ut, sicut homines, memoria retineat quae faceret. Omnis igitur causa creaturae, voltas itaque creatoris non est extra naturam creatoris, hoc est ibi voluntas quo natura. Sic tamen aeterna est natura, sicut aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
ribus decorata fructificet: ita est et incor¬
pore ut ita dicam quoddam seminarium
unde suo tempore curante ꝓuidentia dei
aliqua genera animalium oriant᷑. Orostus.
tem. et afferentem semen. et ligna fructi¬
fera: ligna infructuosa. uł spinas uł tri¬
bulos quando fecit: AuG. Simul omnia
ds̃ fecit. dicente scriptura. Qui uiuit in
eternum: creauit omnia simul. Nullate¬
nus igitur dicenda sunt infructuosa ligna.
quȩ aliquo modo hominib afferunt adiu¬
menta: quia reuera et si non inuenimus in
eis aliquid aliquid ad edendum: inueni¬
mus scilicet ad medicamentũ. inuenimus
ad adiutorium. Nam quante utilitates in¬
ueniuntur ineis: tu ipse considera. Prom¬
de quia afruendo dicitur fructus. et ab
omni ligno possumus habere aliquod ad¬
utorium: iure nullum lignũ dicimus
infructuosum. Spinȩ uero et tribuli quã¬
uis post peccatum homininascant᷑ ad labo¬
rem. dicente scriptura spinas et tribulos pa¬

Expanded text:
ribus decorata fructificet: ita est et in corribus decorata fructificet: ita est et in corpore, ut ita dicam, quoddam seminarium, unde suo tempore, curante providentia Dei, aliqua genera animalium oriantur. QUAEST. tem, et afferentem semen et ligna fructifera ; ligna infructuosa, vel spinas vel tribulos quando fecit? RESP. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta: quia et revera, si non invenimus in eis aliquid ad edendum invenimus certe ad medicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantae utilitates inveniantur in eis, tu ipse considera. Proinde quia a fruendo dicitur fructus, et ab omni ligno possumus habere aliquod adjutorium, jure nullum lignum dicimus infructuosum. Spinae autem et tribuli quamvis post peccatum homini nascantur ad laborem dicente Scriptura, Terra spinas et tribulos pa
Abbreviated transcription (Latin):
da est ꝑ aliquam creaturam facta: quã crea¬
turam hominẽ fuisse. ex ipsius circũstantia
scripturȩ intellectũ amaioribus recolo. Orostꝰ.
Cum ds̃ unus sit dicente scriptura. audi isrł
dñs ds̃ tuus ds̃ unus ẽ. quomodo ip̃se ait.
ecce adam quasi unus ex nobis factus est:
Nobis enim: pluralitatem insinuat. AuG.
est:Pater scilicet et filius et sp̃s sc̃s. Unus¬
igitur ex nobis dictum est: non propder plu¬
ralitatem deorum. sed propter pluralitatẽ
malia excorruptione corporum maxime
mortuorum nasci. Nunquid tunc creata ft̃.
quando ipsa corpora: AUGAbsit ut tc̃ creata
dicant᷑. qñ ipsa corpora. s corporibꝰ insitasunt.
⁊ qͦdã mͦ liciata a quost̃ suo tempore exoritura.
Sicut enĩsemencuiꝰlibet arboris habet quan¬
dam uim. ut cũ obrutũ fuerit int̾raoriat᷑ ⁊ inuir¬
gultũ ꝓducat᷑. deinde ramis nichilominꝰ con¬
spissata dilatetur. frondib deinde et flo¬

Expanded text:
da est per aliquam creaturam facta, quam creada est per aliquam creaturam facta, quam creaturam hominem fuisse ex ipsius circumstantia Scripturae intellectum a majoribus recolo. QUAEST. XXXVI. Cum Deus unus sit, dicente Scriptura, Audi Israel: Dominus Deus tuus, Deus unus est ; quomodo ipse dixit, Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est ? Nobis enim pluralitatem insinuat. RESP. est; Pater scilicet, et Filius, et Spiritus sanctus. Unus ex nobis dictum est, non propter pluralitatem deorum, sed propter pluralitatem malia ex corruptione corporum, maxime mortuorum nasci: numquid tunc creata sunt, quando ipsa corpora? RESP. Absit ut tunc creata dicantur, quando ipsa corpora: sed corporibus insita sunt quodam modo, quae sunt suo tempore exortura. Sicut enim semen cujuslibet arboris habet quamdam vim, ut cum obrutum fuerit in terra oriatur, et virgultum producatur, deinde ramis nihilominus constipata dilatetur, et frondibus; deinde flo
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ucrum ẽ quia oculos aꝑtos habe¬
bant: et tamen nisi ad aliquid essent clausi.
amborũ. Aꝑti sunt scilicet. non ad aliud ni¬
si ad inuicem concupiscendum: ut eẽt lex
in membris. repugians legimentis. Ut eti¬
am inipsis membris ẽẽt non uoluntarius
motus. iusta scilicet dei uindicta: ut homo
qui noluit eẽ subiectus dõ. non haberet sub¬
ditum corpus. Ergo in id aꝑti sunt oculi am¬
borũ: ut mouerentur concupiscentialiter
membra. Orosius. Cum audissent uocem
adam et eua ait scriptura domini dei deam¬
bulantis inparadiso: absconderunt se. Ro¬
go quȩ est ista deambulatio: LG. Absit
ut ds̃ qui trinitas est: ex hoc quia eiꝰ dicit᷑
deambulare. corporeus aut localis ẽẽ cre¬
datur. Omne enim corpus locale ẽ.: et omne
locale utiq corpus ẽ. Ds̃ uero incorporea
res ẽ: nec temporaliter mouetur. neq loco
continetur. neq de loco ad locum. tranffer¬
tur. Eius nanc deambulatio inteligen¬

Expanded text:
quippe verum est, quia oculos apertos habequippe verum est, quia oculos apertos habebant, et tamen nisi ad aliquid essent clausi, amborum. Aperti sunt, scilicet, non ob aliud nisi ad invicem concupiscendum, ut esset lex in membris repugnans legi mentis : ut etiam in ipsis membris esset non voluntarius motus, justa scilicet Dei vindicta, ut homo qui noluit esse subjectus Deo, non haberet subditum corpus. Ergo in eo aperti sunt oculi amborum, ut moverentur concupiscentialiter membra. QUAEST. XXXV. Cum audissent vocem Adam et Eva, ait Scriptura, Domini Dei deambulantis in paradiso, absconderunt se : rogo, quae est ista deambulatio? RESP. Absit ut Deus, qui est Trinitas, ex hoc quod ejus dicitur deambulatio, corporeus aut localis esse credatur. Omne siquidem corpus locale est, et omne locale utique corpus est. Deus vero incorporea res est, nec temporaliter movetur, nec loco continetur, neque de loco ad locum transfertur. Ejus namque deambulatio intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
rit incorpore suo: faciat resurrec̃tionem.
Ecce scimus resurrectionem: quã nunquã
expti sumus. Sic et ille sciebat utiq mor¬
tem: non adhuc ꝑ exꝑientiam: sed ꝑscientiã.
Sciebat quippe quid eẽt uiuere: et ꝑ priua¬
tionem inte sciebat utiq mortẽ. Sicut sci¬
untur tenebre ꝑ priuationẽ lucis: et sicut
scitur silentium ꝑ priuationẽ uocis. et
scitur uacuitas ꝑ priuationem corporis:
ita sciebat mortẽ. ꝑ priuationẽ uitȩ. Drosius.
Et de muliere post paululũ dicit᷑. Uidit
igit᷑ mulier quod bonum eẽt lignũ ad ues¬
cendum. Ecce scriptura manifestissime
ostendit amborũ oculos aꝑtos fuisse. Nec
enim fas ẽ dicere. primos hominescecos factos.
Et cur post paululum post ligni uetiti gu¬
stum. eadem scriptura dicit̾: aꝑti sunt oculi
amborum: Nisi oculos haberent aꝑtos: nec
ille animalib nomina imponeret: nec illa
uideret ligni pulchritudinem. AUG Hoc

Expanded text:
rit ad corpus suum, faciet resurrectionem. rit ad corpus suum, faciet resurrectionem. Ecce scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus. Sic et ille sciebat utique mortem, non adhuc per experientiam, sed per scientiam. Sciebat quippe quid esset vivere, et per privationem vitae sciebat utique mortem. Sicut sciuntur tenebrae per privationem lucis, et sicut scitur silentium per privationem vocis, et sicut scitur vacuum per privationem corporis; ita sciebat mortem per privationem vitae. QUAEST. et de muliere paulo post dicitur: Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum. Ecce Scriptura manifestissime ostendit amborum oculos apertos fuisse. Nec est enim fas dicere primos homines caecos factos. Et cur post paululum, post ligni vetiti tactum eadem Scriptura dicit: Aperti sunt oculi amborum? M. Nisi oculos apertos haberent, nec ille animalibus nomina imponeret, nec illa videret ligni pulchritudinem. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mortes manifestissime docet:unam anima¬
rum. alteram corporum. Tercia solius ẽ ani¬
mȩ: quam dum ex hoc corpore exierit patit᷑:
scđm illud quod in euangelio de diuite le¬
gimus. Pater abraham inquit diues. mitte
qua. et refrigeret linguam meam: quia cru¬
cior inhac flamma.Quarta ẽ mors cũ ani¬
ma receperit corpus. ut in ignem mittatur
eternum: scđm illud quod dñs in euangłio
de futuro iudicio dicit. Ite inignem eternũ:¬
qui paratus est diabolo et angłis eius. Die
itaq quo peccauit adam: in anima mortu¬
us est.Sicut enim corpus uiuit ex anima:
ita anima ut beate uiuat: uiuit ex deo.
tes. Ut enim hȩ subsequerentur: prima p̃¬
cessit desertio dei: scđm quam eo die quo pec¬
tenus sciebat: Aus Sicut enim nos sci¬
mus resurrectionẽ quam nunquã exꝑti
sumus. nec uidimus: ita et ille sciebat mor¬
tem. Scimus igitur quod exiens anima a
corpore faciat mortem: et dum reuersa fue¬

Expanded text:
mortes manifestissime docet, unam animamortes manifestissime docet, unam animarum, alteram corporum. Tertia autem solius est animae, quam, dum ex hoc corpore exierit, patitur; secundum illud quod in Evangelio de divite legimus, Pater Abraham, inquit dives, mitte o refrigeret linguam meam; quia crucior in hac flamma . Quarta est mors, cum anima receperit caeternum, secundum illud quod Dominus in Evangelio de futuro judicio dicit: Ite in ignem aeternqui paratus est diabolo et angelis ejus . Die itaque quo peccavit Adam, in anima mortuus est. Sicut enim corpus vivit ex anima, ita anima ut beatius vivat, vivit ex Deo. tes. Ut enim hae subsequerentur, primo praecessit desertio Dei, secundum quod eo die quo pectenus sciebat? RESP. Sicut enim nos scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus, nec vidimus; ita ille sciebat mortem. Scimus quoque quod exiens anima a corpore faciat mortem, et dum reversa fue
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua animalia paradisum custodiebat:
sed sibi scilicet: ne amitteret peccando. quẽ
custodire poterat obediendo. Siue ipsũ
hominem posuit ds̃ inparadyso: ut ope¬
raretur et custodiret. Operaret᷑ scilicet. ut
bonus eẽt: et custodiret. ut tutus eẽt. Qđ¬
libet horum dicatur. siue homo paradi¬
sum operaretur ꝑ agriculturam. et custo¬
diret ꝑ disciplinam. siue ipsum hominẽ
ds̃ operaretur. ut bonus eẽt. et custodiret
ut tutus esset: quodlibet horum intelli¬
gas: rationem uterq intellectus ñ impedit¬
Orosius. Cumds minaretur homini mortẽ
die quo cibum uetitum tetigerit: cur ea die¬
non mortuus fuerit: sic enim scriptura dicit.
Inquacunq: die comederȩtis ex eo: morte mo'¬
riemini. AUG. Quatuor esse mortes scã scͥp
tura euidenter ostendit. Prima morsanmȩ:
quȩ suũ deserit creatorem. Cum enim deseru¬
inquit dominus in ȩuangłio. mortuos sepe¬
carnem mortuos. Hec itaq sententia duas

Expanded text:
animalia aliqua paradisum custodiebat, animalia aliqua paradisum custodiebat, sed sibi, scilicet ne amitteret peccando, quem custodire poterat obediendo. Sive ipsum hominem posuit Deus in paradiso ut operaretur et custodiret: operaretur scilicet ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset. Quodlibet horum dicatur, sive homo paradisum operaretur per agriculturam, et custodiret per disciplinam; sive ipsum hominem Deus operaretur ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset: quodvis horum intelligas, rationi uterque intellectus congruitXXXII. Cum Deus minetur hominimortem die quo cibum vetitum tetigerit, cur eo die mortuus non fuit? Sic enim Scriptura dicit, In qua cumque die comederis ex eo, morte morieris ? RESP. Quatuor esse mortes Scriptura sancta evidenter ostendit. Prima mors est animae, quae suum deserit Creatorem: cum enim desinquit Dominus in Evangelio, mortuos sepecarnem mortuos. Haec itaque sententia duas
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in terra: quia quodammͦ om̃s ex uni¬
us abyssi natura manant. Nam qͦd ait irri¬
gabat uniuersam faciem terrȩ: non totã
t̾ram rigabat sed partem. Atoto enim par¬
tem significat. quemadmodum dicimus.
xp̃c mortuus est. et xp̃c resurrexit: cũ ñ
scriptura. et posuit eum inparadyso uo¬
luptatis: ut operaretur & custodiret illũ.
Quid gͦ operaret᷑. et quid custodiret: para¬
disum. an aliud aliquid: Aũs. Ista senten¬
tia duplicem intelligentiam parit. Siue
enim operaretur homo paradisum.siue
in paradiso aliud operaret᷑. non necessitate
uictus. sed delectatione operabatur. Adhuc
enim non peccauerat.nec ei tra spinas et
tribulos germinauerat:ut insudore facier
sue ederet panem suum. Hec nempe me¬
ruit peccatum. Ante peccatum igit᷑ non
indigentia. non necessitate. sed sola ut di¬
ximus uoluptate operabatur paradysũ
et ꝑagri culturam: & custodiebat ꝑ disci¬
plinam. Non contra bestias neq contra

Expanded text:
sunt in terra: quia quodam modo omnes ex unisunt in terra: quia quodam modo omnes ex unius abyssi natura manant. Nam quod ait, Irrigabat universam faciem terrae, non totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem significavit; quemadmodum dicimus, Christus mortuus est, Christus resurrexit: cum non  hominem, ait Scriptura, et posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum . Quid, rogo, operaretur et custodiret; paradisum, an aliud? RESP. Ista sententia duplicem intelligentiam parit. Sive enim operaretur homo paradisum, id est in paradiso aliquid operaretur, non necessitate victus, sed ad delectationem operabatur: adhuc enim non peccaverat, nec ei terra spinas et tribulos germinaverat, ut in sudore faciei suae ederet panem suum. Hoc nempe meruit post peccatum. Ante peccatum igitur non indigentia, non necessitate, sed sola, ut diximus, voluptate operabatur paradisum per agriculturam, et custodiebat per disciplinam. Non contra bestias neque contra
Abbreviated transcription (Latin):
ma quam non uidebunt impii: quã ñ ui¬
debunt nisi iusti. Seđ̾m hanc formã bonꝰ
sum eis qui digni fuerint me uidere.
Prosius. fõns inquit scã scriptura ascende¬
bat e terra:. irrigans uniuersam suꝑficiem
terre. Siuniuersam faciem t̾rȩ trrigabat.
ergo et montes: quia et montes utiq t̃ra
Et quomodo terra germinauerat herbam
uirentem. et facientem semen: Aut quo¬
modo habitabatur terra: si uniuersantt̃¬
ram aqua tegebat: AUO fons positus ẽ¬
singularis proplurali numero. Hoc enim
si sollicite requiramus: inscripturis scĩs
frequenter repperiemus. Habes nempe
inpsalmo. Misit ineis muscam caninã.
et comedit eos: et ranam. et exterminauit
eos: cum utiq nec una musca. nec una ra¬
na fuerit. Et alibi inpsalmo. Dixit et ue¬
nit locusta. non ait locustȩ. s locusta.
En habes singularem numerũ ꝓplurali:
Porro autem propter unitatem naturȩ.di¬
ctus ẽ unus fons. ut om̃s intelligamus qͥ

Expanded text:
ma, quam non videbunt impii, quam non vima, quam non videbunt impii, quam non videbunt nisi justi; secundum hanc formam bonus sum eis qui digni fuerint me videre. QUAEST. XXX. Fons, inquit sancta Scriptura, ascendebat de terra, irrigans universam faciem terrae . Si universam terram irrigabat, ergo et montes irrigabat; quia et montes utique terrEt quomodo terra germinaverat herbam virentem et facientem semen? aut quomodo habitabat homo in terra, si universam terram aqua tegebat? RESP. Fons ibi ponitur singularis pro plurali numero. Hoc enim si sollicite requiramus, in Scripturis sanctis frequenter reperimus. Habes nempe in Psalmo, Misit in eos muscam caninam, et comedit eos; et ranam, et exterminavit eos : cum utique nec una musca, nec una rana fuerit. Et alibi in Psalmo dixit, Et venit locusta : non ait, locustae; sed, locusta. En habes singularem numerum pro plurali. Porro autem propter unitatem naturae dictum est unus fons; ut omnes intelligamus qui
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Et quomͦ scriptura dieit congregen¬
tur aquȩ quȩ sub cęlo sunt in locũ unum :
it appareat arida: Aus. Totam terram a¬
qua tegebat: si cut rarissima nebula. Que
postea in unum redacta atq collecta est:
ut posset terrȩ species apparere. Qm̃ et ter¬
ra longe lateq subsidens:potuit concauas
partesp̾bere. quȩ confluentes aquas sus¬
ciperent. ut arida appareret. Orosius. Cum
ds̃ omnia bona creauerit dicente scriptu¬
ra. et ecce omnia quȩ fecit ds̃ erant bona
mo bonus nisi solus ds̃: Auo. Quod ho¬
mo sit bonus:idem ipse dñs in ȩuangłio
dicit. Homobonus de bono thesauro cor¬
dissui profert bona. S ut hoc diceret ne¬
mobonus nisi solus ds̃: illi scilicet respon¬
debat. qui uitam ȩternam ab eo querebat
quem tantũ hominem arbitrabatur diceis:
uidebunt boni et mali. pii et impii. ñ erit
eis in bonum qui male agunt. Ergo nonme
dicas scđm hanc formam bonum: quã ui¬
debunt illi qui pupugerunt. Est alia for¬

Expanded text:
it, Congregentur aquae quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida ? RESP. Totam terram aqua tegebat sicut rarissima nebula, quae postea in unum redacta atque collecta est, ut posset etiam terrae species apparere. Quamvis terra longe lateque subsidens, potuit concavas partes praebere, quae confluentes aquas susciperent, ut arida appareret. QUAEST. XXIX. Cum Deus omnia bona creaverit, dicente Scriptura, Et ecce omnia quae fecit Deus, bona valdmo bonus, nisi solus Deus ? RESP. Quod homo sit bonus, idem ipse Dominus in Evangelio dicit: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona . Sed ut hoc diceret, Nemo bonus, nisi solus Deus; illi scilicet respondebat qui vitam aeternam ab eo quaerebat, illi qui tantum hominem arbitrabatur, dicens, m cernis, quam videbunt boni et mali, pii et impii, non erit eis in bonum qui mala agunt. Ergo non me dicas secundum hanc formam bonum, quam videbunt illi qui pupugerunt. Est alia for
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ ipsa mens hominis: quȩ nullum corpꝰ
habet. nullam similitudinẽ corporis. Ob
id enim raptus fuerat apłs paulus interei¬
um cȩlum. id est in intellectualem uisionẽ.
ut dm̃ non ꝑ corpus. ñ ꝑ similitudinẽ corpo¬
ris sed sicut est ipsa ueritas cerneret. Terciũ
paulus. ut dm̃ sic in ista uita uideret: sic̃
sancti post hanc uitam uidebunt. Orosius.
Quot genera sunt apłatus. uł quale nom̃
sit apłs: uolo cognoscere. Aũs. Apłs int̃¬
p̃tatur missus. Apłoꝵ sunt genera quatuor
ꝑ hominem: sicut iħs naue. ꝑ hominem
tantum:. sicut nrĩs temporibus multi fa¬
tui uulgo insacerdotium subrogati sunt.
missum adeo. quem non paucoꝵ hominũ
qui nec pecuniam dat. ut epãtus honorẽ
accipiat. Nam de eo qui p̃esse festinat: qͥ¬
dam patrum eleganter expressit. Sciat
se non esse episcopum: qui preesse desi¬

Expanded text:
Deus, ipsa mens hominis, quae nullum corpus Deus, ipsa mens hominis, quae nullum corpus habet, nullam similitudinem corporis. Ob id et raptus fuerat apostolus Paulus in tertium coelum , id est ad intellectualem visionem, ut Deum non per corpus, non per similitudinem corporis, sed sicut est ipsa veritas cerneret. Tres ergPaulus, ut Deum sic in ista vita videret, sicut sancti post hanc vitam videbunt. QUAEST. LXIV. Quot genera sunt Apostolatus, vel quale nomen sit Apostolus, volo cognoscere. RESP. Apostolus interpretatur Missus. Apostolorum sunt genera quatuor:per hominem, sicut Jesus Nave. Per hominem tantum, sicut nostris temporibus multi favore vulgi in sacerdotium subrogati sunt. osce missum a Deo, quem non paucorum hominum qui non pecuniam dat ut episcopatus honorem acquirat. Nam de eo qui praeesse festinat, quidam patrum eleganter expressit dicens: Sciat se non esse episcopum, qui praeesse desi
Abbreviated transcription (Latin):
retinemus. intellectu discernimus. Intelle
ctu igitur discernimus. quod illud sit cor¬
pus illud similitudo corporis. Hunc autem
intellectum bestiȩ et pecora atq omnia uo¬
latilia nullatenus habent. Uident et ipsa
ꝑ corpus: et eorum ex his quȩ uident ima¬
ginaliter sp̃s informant᷑ Unde et pecora
p̃sepia recognoscunt: et aues ad nidos su¬
os redeunt. S nec se ipsa intelligunt quȩ
sint: nec illa quȩ oculis cernunt. Postre¬
mo corporalis uisio. sine spiritali esse non
potest. Statim gͦ ut auerterimus oculos
ab eis quȩ uidimus. imagies eoꝵ quȩ ii¬
dimus in memoriam retinemus. Spirita¬
lis uero uisio sine corporali esse potest. Un¬
de et absentes homines recordamur et in te¬
nebris ea quȩ uidimus imagina liter cer¬
minus. Intellectualis nempe: nec corpo¬
rali indiget. nec spiritali. Intellectu. nec cor¬
pus uidemus: nec imaginem corporis. E
hunc quippe uidetur iusticia. caritas. ipse

Expanded text:
rerectu igitur discernimus, quod illud sit corpus, illud similitudo corporis. Hunc quoque intellectum bestiae et pecora atque volatilia nullatenus habent. Vident et ipsa per corpus, et eorum quae vident imaginaliter spiritus informantur: unde et pecora esepia recognoscunt, et aves ad nidos suos redeunt: sed nec se ipsa intelligunt quae sint, nec illa quae oculis cernunt. Postremo corporalis visio sine spirituali esse non potest. Statim ergo ut avertimus oculos ab eis quae videmus, imagines eorum quae vidimus, in memoria retinemus. Spiritualis vero visio sine corporali esse potest; unde et absentes homines recordamur, et in tenebris ea quae vidimus, imaginaliter cernimus. Intellectualis nempe nec corporali indiget nec spirituali. Per intellectum nec corpus videmus, nec imaginem corporis. Per hanc quippe videtur justitia, charitas, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
terra tua. et de cognatione tua. et de domo
patris tui. Aus Abrahamꝑsonam porta
ram et cognationem suam. et domũ pa¬
trissui. et uenit in terram quam ignora¬
bat: ita et xp̃c dimisit gentem suam scili¬
cet iudeorũ. et uenit ad popłm gentium.
Moraliter. Eximus de terra nr̃a. qͣndo di¬
uicias mundi huius facultatesq contemni¬
mus: et de cognatione nr̃a. id est de uiciis
prioribus quȩ nobis anatiuitate nr̃a cohe¬
rentia uelut affinitate quadam et consan¬
guinitate iuncta sunt et de domo patris
nr̃i. id est de omnimemoria mundihuiꝰ
quȩ oculorum occurrit obtutibus. Orostꝰ.
Quot sunt genera uisionum: AUs. Tria.
Prima uisio est corporalis: secunda spiritał.
tercia intellectualis. Corporalis igit᷑ uisio
est: quȩ fit ꝑ corpus. Spiritalis: cũ imagi¬
nes eoꝵ quȩ uidimus. in memoria condimꝰ.
Intellectualis nempe: cum ea quȩ corporali¬
ter uidimus. et imaginaliter in memoria

Expanded text:
terra tua, et de cognatione tua, et de domo terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui ? RESP. Abraham personam Christi ram et cognationem suam dimisit, et domum patris sui, et venit in terram quam ignorabat: ita et Christus dimisit gentem suam, scilicet Judaeorum, et venit ad populum Gentium.moraliter autem eximus de terra nostra, quando divitias et mundi hujus facultates contemnimus; et de cognatione nostra, id est, de vitiis prioribus, quae nobis a nativitate nostra cohaerentia, velut affinitate quadam et consanguinitate conjuncta sunt; et de domo patris nostri, id est, de omni memoria mundi hujus, quae oculorum occurrit obtutibus. QUAEST. LXIII. Quot sunt genera visionum? RESP. Tria. Prima visio est corporalis; secunda, spiritualis; tertia, intellectualis. Corporalis ergo visio est quae fit per corpus. Spiritualis, cum imagines eorum quae videmus, in memoria condimus. Intellectualis nempe, cum ea quae corporaliter videmus et imaginaliter in memoria
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dixit. Cui non credentes fuerunt. Ipse autẽ
sui potatus ac crucifixus est: sputis illitus
est. Sed hoc passus est intab̃naculo suo.id
est ingente sua. Orosius Quid significat. qͥa
cham pater chanaan uidens uerenda patͥs
sui exiit foras: et nunciauit fr̃ib suis. au
Induob filiis maximo et minimo. duopo¬
puli figurati sunt: unam uestem a tergo
portantes. sa cramentum scilicet iam preteri¬
tȩ atq transacte dominicȩ passionis.Nu¬
ditatem patris nequaquam uiderunt:qͥa
in xp̃i necem non consenserunt. Et tamen
honorant patrem uelamento: tanquã scien¬
tes unde sint nati. Medius audem filius.
id est popłs iudeorum: ideo medius qͥa
nec primatũ apłorum tenuit. nec ultimꝰ
ingentibus credidit: nuditatem patris.
prophetia secretum. Ideoq fit fratrũ suorũ
seruus. Quid ẽ enim aliud hodieq gensip¬
sa. nisi scrinaria xp̃ianorum: portans legẽ
et ꝓpħas ad testimonium assertionis ȩccłiȩ:

Expanded text:
praedixit: sed cui non credentes, vineae praedixit: sed cui non credentes, vineae sui passus est, crucifixus est, sputis illinitus, et illusus. Sed hoc passus est in tabernaculo suo, id est, in gente sua. QUAEST. LXI. Quid significat, quod Cham pater Chanaan, videns verenda patris sui, exivit foras, et nuntiavit fratribus suis . RESP. In duobus filiis maximo et minimo, duo populi figurati sunt, unam vestem a tergo portantes, sacramentum scilicet jam praeteritae atque transactae dominicae passionis: nuditaten Christi necem non consentiunt; et tamen honorant velamento, tanquam scientes unde sint nati. Medius autem filius, id est, populus Judaeorum, ideo medius, quia nec primatum Apostolorum tenuit, nec ultimus in Gentibus credidit, vidit nuditatem patris, Prophetia secretum; ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodieqsa, nisi scriniaria Christianorum, portans Legem et Prophetas ad testimonium assertionis Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
significat qui de ȩccłia exeunt. et hereticoꝵ
baptismo polluuntur. Quamuis enĩ unũ
baptismum sit. et hereticorum. eorũ scilicet
qui in nomine patris et filii et sp̃s sc̃i bapti¬
zant. et ȩccłiȩ catholicȩ: tamen quia foris
eccłiam baptizantur. non sumunt baptis¬
mum ad salutem. sed ad ꝑniciem: Habentes¬
ab negantes. Et iccireo ȩccłia eos non rebap¬
tizat: quia in nomine trinitatis baptizati
sunt. Ipsa est ꝓfecto forma sacramenti: ideo
dum reuersi fuerint. accipiunt uirtutem sp̃s̃
scĩ: quem hii qui foris ȩccłiam baptizant᷑.
nondum habent. Orosius. Quid significat
quod noe uir iustus plantauit uineam: et¬
bibens uinum. in ebriatus est. et nudatus
in tab̾naculo suo. Aus. Ds̃ quodam modo
plantauit gentem iudeorum: segregando eã
a cunctis gentibus. Unde ei circumcisionis
signum indidit. legem dedit. sacrificia in¬
stituit: se ipsum in carne uenturum in lege

Expanded text:
significat qui de Ecclesia exeunt, et haereticorum significat qui de Ecclesia exeunt, et haereticorum Baptismo polluuntur. Quamvis enim unum Baptisma sit et haereticorum, eorum scilicet qui in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizant, et Ecclesiae catholicae; tamen quia foris Ecclesiam baptizantur, non sumunt Baptismum ad salutem, sed ad abnegantes. Et ideo eos ecclesia non rebaptizat, quia in nomine Trinitatis baptizati sunt. Ipsa est profecto forma sacrdum reversi fuerint, accipiunt virtutem Spiritus sancti, quem ii qui foris Ecclesiam baptizantur, nondum habent. QUAEST. LX. Quid significat quod Noe vir justus plantavit vineam, bibensque vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo ? RESP. Deus quodam modo plantavit gentem Judaeorum, segregando eam a cunctis gentibus. Unde et circumcisionis signum indidit, Legem dedit, sacrificia instituit, se ipsum in carne venturum in Lege
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum: ingredere tu et filii tui. uxor tua.
et uxores filioꝵ tuorum tecum: Seorsũ
igitur ponuntur uiri: et seorsum feminȩ.
Et cum egrederetur de archa: dicit᷑ ad e¬
um. Egredere tu et uxortua.filii tui. et
uxores filiorum tuorum tecum. In ingres¬
sione disiuncti: in egressione coniunctidi¬
cuntur. auG. Eorum quippe ingressio
istam uitam significat. ubi caro concupi
Egressio autem illam significat uitam:ubi
caro iam nullam habet concupiscentiam
aduersus spm̃: nichilq erit ex nobis qͦd
repugnet innobis. Orosius Quid signi¬
ficat quod emissus coruus de archa non
est reuersus: Aũs. Coruus igitur ut non
reuerteretur. aut aquis interceptus ẽ.
aut aliquo cadauere illectus insedit: et
significat illos homines.qui carnalib
dediti rebus. dei p̃cepta contemnunt: et
nullatenus penitendo eccłiȩ satisfaciunt.
unde ꝑ mala opera recesserunt: uł certe
si aqũs ille coruus interceptus ẽ. illos

Expanded text:
ad eum, Ingredere, tu et filii tui, uxor tua, ad eum, Ingredere, tu et filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum tecum ? Seorsum ergo ponuntur viri et seorsum feminae. Et cum egrederetur de arca, dicitur ad eum, Egredere, tu et uxor tua, filii tui, et uxores filiorum tuorum . In ingressione nempe separati, in egressione conjuncti dicuntur. RESP. Eorum quippe ingressio istam vitam significat, ubi caro concupisEgressio autem illam vitam significat, ubi caro jam nullam habebit concupiscentiam adversus spiritum, nihilque erit ex nobis quod repugnet in nobis. QUAEST. LIX. Quid significat quod emissus corvus de arca, non est reversus ? RESP. Corvus ut non reverteretur, aut aquis interceptus est, aut alicui cadaveri illectus insedit: et significat illos homines, qui carnalibus dediti rebus, Dei praecepta contemnunt, et nullatenus poenitendo Ecclesiae satisfaciunt, unde et per mala opera recesserunt. Vel certe si aquis ille corvus interceptus est, illos
Abbreviated transcription (Latin):
grationem babyloniȩ.Quinta atransmi¬
gratione babyloniȩ:usq ad aduentum
tur. Sicut sexcentissimo anno uite noe
factum ẽ diluuium: ita sexta ȩtate scłi
reformatur homo in agnitionẽ dei ꝑ bap¬
tismum. Orosius. Quid significat quod
de omni genere animalium atq uolati¬
lium immunda bina inducunt᷑ in archã.
et munda septena: auo Immunda illos
homines significant: qui adscisma sunt
faciles. Munda uerohomines scõs: qui
spm septiformem accipientes. ex fide ui¬
uunt. Hinc etiam quidam poeta ait. Nu¬
mero ds̃ impare gaudet. Orositis Quid si¬
gnificat quod omnes montes excelsos suꝑ¬
creuerat aqua quindecim cubitis: AUG
Octo & septem: quindecim faciunt. Oc̃to
nempe significant resurrectionem: et
septem quietem. Hoc itaq mysterium re¬
surrectionis et quietis. suꝑ gressum ẽ omnẽ
scientiam suꝑborum sapientium: et nul¬
latenus potuerunt scientiam indicare re¬
surrectionis et quietem. Orosius. Quare
cum ingrederetur noe in archam dicitur

Expanded text:
Babylonis. Quinta, a transmigratione Babylonis usque ad adventum tur. Sexcentesimo anno vitae Noe factum est diluvium: ita sexta aetate saeculi reformatur homo in agnitionem Dei per Baptismum. QUAEST. LVI. Quid significat quod de omni genere animalium atque volatilium, immunda bina inducuntur in arcam, et munda septena ? RESP. Immunda illos homines significant, qui ad schisma sunt faciles: munda vero, homines sanctos, qui Spiritum septiformem accipientes ex fide vivunt. Hinc etiam quidam poeta ait: Numero Deus impare gaudet. QUAEST. LVII. Quid significat quod omnes montes excelsos supercreverat aqua quindecim cubitis ? RESP. Octo et septem quindecim faciunt. Octo nempe significant resurrectionem, et septem quietem. Hoc itaque mysterium resurrectionis et quietis, supergressum est omnem scientiam superborum sapientium, et nullatenus potuerunt indagare scientiam resurrectionis et quietis. QUAEST. LVIII. Quare cum ingrederetur Noe in arcam, dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ginta et sex annis ȩdificatum ẽẽ templum.
astruunt iudei in ȩuangłio: quod intelligi¬
tur de corpore domini.Quadraginta enĩ¬
et sex anni: pro dieb positisunt. Quadra¬
ginta et sex diebus dicitur formari infans
in utero: et subinde usq indiem parturiti¬
onis augmentari. Quadragies sexies quip¬
pe seni. sunt ducenti septuaginta sex: qui fa¬
ciunt menses nouem. et dies decem. Compu¬
ta gͦ ab octauo Ralendas aprilis.quando
passus ẽ dñs. cunc etiam creditur fuisse con¬
ceptus. usq in diem octauo Ralendas ia¬
nuarii: et repperies dies ducentos septua¬
ginta sex: qui constant ꝑsenariũ numerũ.
Quod de illa muliere in euangłio. quã decẽ
et octo annis curuauerat sathanas. quam
sanauit dñs dicimus: quia et ipsi anmise¬
narium numerũ habent.Ter sen: decem
et octo sunt. Illa utiq mulier. intelligitur
genus humanum: quod sexta etate seculi.

Expanded text:
ginta enim et sex annis aedificatum esse templum ginta enim et sex annis aedificatum esse templum asserunt Judaei in Evangelio, quod intelligitur de corpore Domini . Quadraginta et sex anni pro diebus positi sunt. Quadraginta et sex diebus dicunt infantem formari in utero, et subinde in diem parturitionis augmentari. Quadragies sexies quippe seni, fiunt ducenti septuaginta sex, qui faciunt menses novem et dies sex. Computa ergo ab octavo calendas aprilis quando passus est Dominus nam et tunc etiam creditur fuisse conceptus, usque in diem octavum calendas januarii, et reperies dies ducentos septuaginta sex, qui constant per senarium numerum. Quid de illa muliere in Evangelio, quam decem et octo annis curvaverat satanas, quam sanavit Dominus, dicemus ? quia et ipsi anni senarium numerum habent. Ter enim seni octodecim sunt. Illa itaque mulier intelligitur figurare genus humanum, quod sexta aetate saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
tim in morte domini simpla. et resurrecti
la. Morsuero nr̃a non incarne solum: sed
etiam in anima ẽ. In anima ꝓpter pecca¬
tum: in carne propter pȩnam peccati. Ille
uͦ qͥa peccatũ ñ habuit. in anima ñ ẽ mortuus.¬
sed t̃m̃ incarne. Et hoc ꝓpt̃ similitudinẽ car¬
nis peccati. quãde adam traxerat. Igit᷑ sim
Duȩ et duȩ:quatuor sunt. Una ẽ mors do¬
mini: et una resurrectio eius. His gͥ dua¬
bus adde quatuor nr̃as et sex faciunt. Igi¬
tur simplum domini. et duplum nr̃m
tres sunt: et trespartes habet scđm quod
supra diximus. senarius numerus. Nam
et triginta sex horȩ quibus dñs fuit in infer¬
no: huic simplo & duplo congruunt. Duo¬
decim igitur hore fuerunt diurnȩ: et ui¬
ginti quatuor nocturnȩ. Item uiginti quatu¬
or ad duplam mortem nr̃am concinunt: et
illȩ duodecim horȩ. ad mortem dñi simplã.
Reuera enim. et natiuitas eius quadragena¬
rium et senarium numerũ habet. Quadra¬

Expanded text:
tim in morte Domini simpla, et in resurrectim in morte Domini simpla, et in resurrecla. Mors vero nostra non in carne solum, seetiam in anima est. In anima propter peccatum, in carne propter poenam peccati. Ille vero qui peccatum non habuit in anima, non est mortuusnisi tantum in carne. Et hoc propter similitudinem carnis peccati, quod de Adam traxerat. Igitur simDuae et duae, quatuor sunt: una morte Domini, et una resurrectione ejus; adde et quatuor nostras, sex faciunt. Igitur simplum Domini et duplum nostrum tres sunt, et tres partes habent. Secundum quod supra diximus senarius numerus. et triginta sex horae quibus Dominus fuit in inferno, huic simplo et duplo congruunt. Duodecim ergo horae fuerunt diurnae, et viginti quatuor nocturnae. Item viginti quatuor ad duplam mortem nostram concinunt, et illae duodecim horae ad mortem Domini simplam. Revera enim et nativitas ejus senarium numerum habet. Quadra