comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Os pater cumfilium genuit. id quod ipse
ẽ genuit. ñ de nichilo. nec de aliqua fc̃a con¬
ditaq materia. s de se ip̃o genuit. id quod
ip̃e ẽ. Et alibi. Pater ce filius sunt si mul
una sapientia. sicut una essentia. & sin¬
gillatim sap̃ia desap̃ia. siuit ẽẽntia de

Expanded text:
s Pater cum Verbum genuit, id quod est ipse genuit, non de nihilo, nec de aliqua jam facta conditaque materia, sed de seipso genuit id quod ipse est; » et alibi: « Pater et Filius sunt simul una sapientia sicut una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de
Abbreviated transcription (Latin):
patris. Nulla gͦ ẽ sap̃ia patris. qua pa¬
ter sapiens non sit. &ita pater sapiens
ẽ sap̃ia patris. que ẽ filus. &e ita filio.
Ad quod dicendum. quod pater ẽ sapi
ens sap̃ia patris. s iste terminus sapĩa
patris. equiuore accipit᷑. Pocest enim in¬
celligi intransitio. int̾ nominatiuum
& genitiuũ. id ẽ sapĩa que ẽ pater. se¬
cundum quod uerum ẽ patr̃e ẽe sapĩa¬
cer. qui a illa ẽ sapiens tota trinitas.
Potest it̾um intelligi cransitio sap̃ia pa¬
tris. id est que ꝓcedit. uł gignit᷑ apr̃e.¬

Expanded text:
Patris. Nulla est ergo sapientia Patris qua Pater sapiens non sit, et Pater est sapiens sapientia Patris quae est Filius, et ita Filio. Ad quod dicendum quod Pater quidem sapiens est sapientia Patris. Sed iste terminus sapientia Patris aequivoce accipitur, potest enim intelligi intransitive inter notum et genitum, id est sapientia quae est Pater, secundum quod verum est Patrem eter. Ille enim sapiens est tota Trinitas. Potest iterum intelligi transitive sapientia Patris, id est quae procedit a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
sic noticiam suã temꝑauit. ut sicut nũqͥ
totus potuit cõp̃hendi sic nunqͣm totus
uoluit ignorari. Non enĩtot᷑ uoluit ma¬
nifestari. ut fides hr̃et m̾itum. nͨ cotꝰ igno¬
magna constantia uł deuotiõe. ut in
muliere eui dẽm ẽ. omulier magna ẽ fi¬
na cognitione ut inpetro qñ negauit. &¬

Expanded text:
it notitiam sui, ut sicut nunquam totus potuit comprehendi, sic nunquam prorsus, potuit ignorari. Ideo autem totus noluit manifestari, ut fides haberet meritum; nec totus occumagna constantia et devotione; ut in muliere, cui dictum est: « O mulier! magna est fiva constantia, ut in Petro, qui negavit;
Abbreviated transcription (Latin):
mediatoris que nos saluat. saluos ustos
faciebat antiquos. pusillos eum magnis.
qr sic̃ credimꝰ xp̃m incarne uenisse: ita illi
uenturũ & sicut nos mortuũ. ita illi mo¬
rit᷑um. & sicut resurrexisse. & ita illi re¬
surrectum. & nos ce illi adiudiciũ iuiuoꝵ¬

Expanded text:
Mediatoris quae nos salvat, salvos justos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, quia sicut credimus Christum in carne venisse, ita illi venturum; et sicut nos mortuum, ita illi moriturum; et sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos et illi ad judicium vivo
Abbreviated transcription (Latin):
seruantes s dum reced̾ent. Qui cum ten¬
ti & cur hoc facerent diligenter discussi
fiussent confessi sunt quod ista ossa adgͦ¬
cos eẽnt tanqm sc̃orum reliquias porta¬
cturi. Ex quorũ exemplo sicut p̃dictum est
maior nob̃ dubietas exorta ẽ utrum ue

Expanded text:
servantes sibi, dum recederent. Qui cum tenti, et cur hoc facerent diligenter fuissent discussi, confessi sunt quod illa ossa ad Graeciam essent tamquam sanctorum reliquias portaturi. Ex quorum exemplo, sicut praedictum est, major nobis dubietas nata est utrum ve
Abbreviated transcription (Latin):
nis excedere. Abstinentia gͦ ẽ pranden¬
ꝑam dare. Aloderantia ẽ nimium ei¬
borum appetitum rõnis imꝑio cemꝑare.
Paixitas ẽ. mñsuram refectionis ñ excedere.
Sobrietas ẽ excessum in potu cohibere.
Huius officium ẽ arcere mala ebrieta¬
tis. Pudicici a ẽ moderamine rõnis pe¬
culantiam domare. Lebido enim res hu¬
osam corꝑis p artem. anime libertatem in
alienas liuitias facere. Et hec de hones

Expanded text:
randenis est; moderantiae vero nimium ciborum appetitum rationis imperio revocare. Parcitas est, mensuram refectionis non excedere. Sobrietas est excessum impetu cohibere. Hujus officium est arcere malum ebrietatis. Pudicitia est moderamine rationis petulantiam domare. Ideo, osam corporis partem animae libertatem in alienas delicias facer
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Quid enim mutabilitas rerũ
nisi mors quedam ẽ. que dum re qͣm¬
libet in aliud mutat. quasi occidit qd̃
fuerat. ut incipiat ẽẽ quod ñ erat.
Sc̃i uͦ om̃s ꝑnaturam insemet ipsis
s dum immutabili ueritati studio¬
se semꝑ inherere desiderant. inherendo
agunt ut unmutabiles fiant. Cumq
ad hanc toto affectu se cenent. accipi¬
unt ut suꝑ semet ip̃os ducti. iuncarł
hoc quod insemet ipsis mutabiles ex¬

Expanded text:
unt. Quid enim mutabilitas, nisi quaedam mors est? Quae dum rem quamlibet in aliud mutat, quasi occidit, quod fuerat, ut incipiat esse quod non erat. s per naturam in semetipsis Sed dum immutabili veritati studiose semper inhaerere desiderant, inhaerendo agunt, ut immutabiles fiant; cumque ad hanc toto affectu se tenent, quandoque accipiunt ut supra semetipsos ducti vincant hoc quod in semetipsis mutabiles ex
Abbreviated transcription (Latin):
toto mundo non appenderetur.
Audierant. Quid ꝓdest homĩ.
si totum mundum lucretur: a¬
nime autem sue detͥmentum
paciatur: Non retar dauid il¬
lecebra seculi festinantes: dran¬
utura migrantes. Quantum¬
libet et quomodolibet fulgñs

Expanded text:
toto mundo non appenderetur. toto mundo non appenderetur. Audierant, Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Non retardavit illecebra saeculi festinantes, transitura migrantes, quantumlibet et quomodo libet fulgens
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ: amauerunt potendem:
et ip̃i sanguinẽ fuderiuit. ꝓ eo
quod uiderunt. Cogitate frẽs
quale fuit mitti homines ꝑ or¬
bemterrarum: predicare horni¬
nem mortuum resurrexisseꝰ in
celum ascenlisse: et ꝓista predi¬
catione ꝑpetiomnia que in sa¬
niens mundꝰ inferret: dampna.
exilia. iuncula. tormenta. flã¬
mas. bestias. cruces. mortes. Hhoc
ꝓnescio quo. Nunquid enuim
frẽs mei petrus ꝓ sua gła morie¬
batur: aut se ipsum p̃dicabat:
Alius moriebat᷑. ut alius hono¬
ratur: alius occidebatur. ut aliꝰ
coleretur. Nunquam hoc face¬
ret. nisi flagrantia caritatis.
de conscientia ueritatis. uid̾ant
quod dicebant. Nam quando
pro ea re morerent᷑. quam nõ
uiderant: Qluod uiderant. nega¬
re debebant. Non negauerunt:
predicauerunt mortuum quẽ
sciebant uiuum. Sciebant pro
qua uita contempnerent uitã
sciebant ꝓqua felicitate ferrẽt
transitoriam infelicitatem: ꝓ
quib premiis ista dampna con¬
tempnerent. Eides eorum cum

Expanded text:
gentem, amaverunt potentem, gentem, amaverunt potentem, et ipsi sanguinem fuderunt pro eo quod viderunt. Cogitate, fratres, quale fuit mitti homines per orbem terrarum, praedicare hominem mortuum resurrexisse, in coelum ascendisse; et pro ista praedicatione perpeti omnia quae insaniens mundus inferret, damna, exsilia, vincula, tormenta, flammas, bestias, cruces, mortes. Hoc pro nescio quo? Numquid enim, fratres mei, Petrus pro sua gloria moriebatur, aut se ipsum praedicabat? Alius moriebatur, ut alius honoraretur; alius occidebatur, ut alius coleretur. Numquid hoc faceret, nisi flagrantia charitatis, de conscientia veritatis? Viderant quod dicebant: nam quando pro ea re morerentur, quam non viderant? Quod viderant, negare debebant. Non negaverunt: praedicaverunt mortuum, quem sciebant vivum. Sciebant pro qua vita contemnerent vitam: sciebant pro qua felicitate ferrent transitoriam infelicitatem, pro quibus praemiis ista damna contemnerent. Fides eorum cum
Abbreviated transcription (Latin):
festumdiem. passio beatissimi
cypriant martyris fecit: cuius
nos uictorie celebritas. in istum
locum deuotissimos congrega¬
uit. Sed celebratio sollempnita¬
tismartyrum: imitatio debet
ẽ uirtitum. faule est hono¬
rem martyris celebrari: mag¬
num ẽ. fidem atq pacientiam
martyris imitari. Hoc sic aga¬
mus. ut illud optemus: hoc
sic celebremus. ut illud pociꝰ
diligamus. Quid laudamus
infide martyris: Quia usq ad
mortem ꝓueritate certauit.
Ideo uicit. Blandientem mun¬
dum contempsit: seuienti nõ
cessit: ideo uictor ad dm̃ accessit.
Abiuidant in isto scło errores et
terrores. Beatissimus martyr.
errores sapientia: terrores pa¬
cientia suꝑauit. Magnum est
quod fecit. Secutus agnum:
leonem uicit. Quando ꝑsecutor
seuiebat: leo fremebat. S quia
agnus sursum attendebatuR:
leo deorsum calcabatur. Qui
morte mortem destruxit. ligno
pependit: sanguinẽ fudit. mũ¬
dum relemit. Yrimi beati arie¬
runt pendentem: doluerunt
morientem: expauerunt resur¬

Expanded text:
festum diem passio beatissimi Cypriani martyris fecit: cujus nos victoriae celebritas in istum locum devotissimos congregavit. Sed celebratio solemnitatis martyrum, imitatio debet esse virtutum. Facile est honorem martyris celebrari: magnum est fidem atque patientiam martyris imitari. Hoc sic agamus, ut illud optemus: hoc sic celebremus, ut illud potius diligamus. Quid laudamus in fide martyris? Quia usque ad mortem pro veritate certavit, et ideo vicit. Blandientem mundum contempsit, saevienti non cessit: ideo victor ad Deum accessit. Abundant in isto saeculo errores et terrores: beatissimus Martyr, errores sapientia, terrores patientia superavit. Magnum est quod fecit: secutus agnum, leonem vicit. Quando persecutor saeviebat, leo fremebat: sed quia agnus sursum attendebatur, leo deorsum calcabatur: qui morte mortem destruxit, ligno pependit, sanguinem fudit, mundum redemit. runt pendentem, doluerunt morientem, expaverunt resur
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quid ad hec exultemus.
tanta conceptione gaudioꝵ
Inquid erumpat cor nrm̃ et
os nr̃mꝰ nͥin ip̃am uenenera¬
bił mariyus ultunam uocem:
Cumenim galerius maximus
decrecum ex libello recitasset.
thacium cyprianum gladio a¬
nimã uerti placet: respondit
ille. Deo gr̃as. Habentes igit᷑
de retanta memoriã p̃sentis
loci. festiuitatẽ sollempnissi¬
mi diei. ꝓpositionẽ salub̾rimi
exempli. omnib medullis
nr̃is dicamus ⁊ nos do gr̾as.¬

Expanded text:
mus? quid ad haec exsultemus? mus? quid ad haec exsultemus? Tanta conceptione gaudiorum, in quid erumpat cor nostrum et os nostrum, nisi in ipsam venerabilis Martyris ultimam vocem? Cum enim Galerius Maximus decretum ex libello recitasset: Tascium Cyprianum gladio animadverti placet. Respondit ille, Deo gratias. Habentes igitur de re tanta memoriam praesentis loci, festivitatem solemnissimi diei, propositionem saluberrimi exempli, omnibus medullis nostris dicamus et nos, Deo gra
Abbreviated transcription (Latin):
no oꝑe auos. istum oculis illũ
fide. Nolebat eum iste mori: no¬
lebat ille coronari. ẜromide cir¬
ca istum placdꝰ. circa illum caui¬
tus: huic aꝑte respondebat: il¬
lum occuite uincebat. Eac inqͥt
quod tibi p̾ceptum ẽ: in retam
iusta nulla ẽ. consultatio. Dixe¬
rat quippe ille: consule tibi.
uel imꝑtit uel querit. S pro¬
consul non acypriano consiliũ
accipere uolebat: s eum pociꝰ
ut ase acciperet. ammonebat.
At ille. in re inquit tam iusta.
nulla ẽ. consultatio. Non ad¬
huc consulo: quia non adhuc
dubito. Abstulit eram michi
dubitationem: ip̃aiustitia. Iu¬
tus autem ut securus moriatur
incarne: certus uiuit infide.
Precesserant cyprianum mul¬
ti martyres: quos flagrantibꝰ
exhortãtionib suis aduincẽ¬
dumdiabolum accenderat.
Et erat utiq iustum: ut quos
ueridicus loquendo p̾miserat.
paciendo intrepid̃ sequerecur.
Ergo inre tam tusta nulla ẽ.
consultatio. Quid ad hec ica¬

Expanded text:
no opere duos; istum oculis, illum no opere duos; istum oculis, illum fide. Nolebat eum iste mori, nolebat ille coronari: proinde circa istum placidus, circa illum cautus; huic aperte respondebat, illum occulte vincebat. CAPUTquod tibi praeceptum est: in re tam justa nulla est consultatio. Dixerat quippe ille, Consule tibi. vel impertit, vel quaerit. Sed proconsul non a Cypriano consilium accipere volebat, sed eum potius ut a se acciperet, admonebat. At ille, In re, inquit, tam justa nulla est consultatio. Non adhuc consulo, quia non adhuc dubito: abstulit enim mihi dubitationem ipsa justitia. Justus autem, ut securus moriatur in carne, certus vivit in fide. Praecesserant Cyprianum multi martyres, quos flagrantissimis exhortationibus suis ad vincendum diabolum accenderat; et erat utique justum ut quos veridicus loquendo praemiserat, patiendo intrepidus sequeretur: ergo in re tam justa nulla est consultatio. Quid ad haec dica
Abbreviated transcription (Latin):
extremum computat omnẽ
diem: et sic deo placitos mores
ꝑ ducit usq ad extremum diẽ.
Ita sibi beatus cyprianus. ep̃s
lissimus consulebat: non sicut
eum lingua subdola diaboli
ꝑos possessi a se umpii iudicis
consule tibi. Cumenim euis
immobilem mentẽ uideret
quando ei ixit. iusserunt de
principes cerimoniari: respõ¬
cditq ille non facio. ad iecit et
aut. Consule tib. Ip̃a est lingͣ
subdola diaboli: et si non huiꝰ
qui nesciebat que loquerecur:
illuis tamen qui ꝑ eum loque¬
batur. Loquebatur enim ꝓcon¬
sul. non tam scd̾m principes ho¬
mines quorum uissa sibimet
iniuncta iactabat. quam se¬
cundum principem potestatis
aeris: de quo apłs dicit. quio¬
peratur infiliis diffidentie.
Quem ꝑ huiꝰ quoq linguam
oꝑari cyprianus nouerat:
quod ip̃e non nouerat. Noue¬
rat inquam cyprianus. cum
a ꝓconsule audiret. consuie tͥ:
quod caro ⁊ sanguis dicebat
stolide. hoc diabolum dicere
lubdole: acq intuebatur in u¬

Expanded text:
extremum computat omnem extremum computat omnem diem, et sic Deo placitos mores perducit usque ad extremum diem. Ita sibi beatus Cyprianus et epilissimus, consulebat, non sicut eum lingua subdola diaboli per os possessi a se impii judicis Consule tibi. Cum enim ejus immobilem mentem videret, quando ei dixit, Jusserunt te principes caerimoniari; responditque ille, Non facio: adjecit et ait, Consule tibi. Ipsa est lingua subdola diaboli: etsi non hujus qui nesciebat quid loqueretur, illius tamen qui per eum loquebatur. Loquebatur enim proconsul, non tam secundum principes homines, quorum jussa sibimet injuncta jactabat, quam secundum principem potestatis aeris de quo Apostolus dicit, Qui operatur in filiis diffidentiae : quem per hujus quoque linguam operari Cyprianus noverat, quod ipse non noverat. Noverat, inquam, Cyprianus, cum a proconsule audiret, Consule tibi quod caro et sanguis diceret stolide, hoc diabolum dicere subdole: atque intuebatur in u
Abbreviated transcription (Latin):
manus tam ꝓxima ceuenti car¬
nificis. Ita se martyrem cogita¬
bat futurum. ut eẽ. ñ obliuis¬
ceretur ep̃m: magis curans ꝙͣ
rationẽ. pastorum principi
de commissis sibi ouib red¬
deret: quam quid infideli pyo¬
consuli de fide ꝓpria respond̾et.
Amabat quippe eum: qui petͦ
dixerat. Amas me: Pasce oues
meas. Et pascebat oues eius:
ꝓ quib sanguiem funderet
illum imitans preparabat.
Custodiri ꝑuellas precepit: sci¬
ens non solum se habere sim¬
plicem anm̃: s etiam uersipel¬
lem aduersarium. Itaq ad uer¬
sus leonem aꝑte frementem
inconfessione uirile pectus
armabat: adu̾sus insidlian¬
femineum muniebat. Ita u̾e
cogitat: apud quem causam
geste hui uite. atq ab illo sibi
muneris in iuncti. quisq dic¬
turus ẽ. ubi omnis homo reci¬
pit sicut testatur apłs. que ꝑ
corpꝰ gessit. siue in bonum suie¬
in malum. Ita sibi consulit. qͥ
ex fide uiuens. ⁊ satagens ne
ab extremo preoccupetur die.

Expanded text:
manus jam proxima cruenti carmanus jam proxima cruenti carnificis. Ita se martyrem cogitabat futurum, ut esse non oblivisceretur episcopum: magis curans quam rationem pastorum principi de commissis sibi ovibus redderet, quam quid infideli proconsuli de fide propria responderet. Amabat quippe eum, qui Petro dixerat, Amas me? Pasce oves meas . Et pascebat oves ejus, pro quibus sanguinem fundere illum imitans praeparabat. Custodiri puellas praecepit, sciens non solum se habere simplicem Dominum, sed etiam versipellem adversarium. Itaque adversus leonem aperte frementem in confessione virile pectus armabat, adversus lupum insidianfemineum muniebat. CAPUT cogitat, apud quem causam gestae hujus vitae atque ab illo sibi muneris injuncti quisque dicturus est: ubi omnis homo recipit, sicut testatur Apostolus, quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Ita sibi consulit, qui ex fide vivens, et satagens ne ab extremo praeoccupetur die,
Abbreviated transcription (Latin):
tem: Iam ergo quod ad eum
passioni exhibendum duo miᷤ¬
li sunt. qui eum etiam sectm ĩ
curriculum leuauerunt. in me¬
dioq posuerunt: et hoc diuine
ammonitionis fuit: ut gaudẽt
recoleret ad eius corpus se ꝑti¬
nere. qui inter iniquos deputa¬
tus ẽ. Ip̃c namq int̾ duos la¬
tronẽs ligno suspensus. ad exẽ¬
plum pacientie prebebatur:
cyprianus autem int̾ duos ap¬
paritores ad passionem curru
portatus. xp̃i uestigia sequeba
lium diem dilatꝰ. apud custo¬
des eẽt. atq illuc se multitudo
frm̃ ac sororum congregans. ꝓ
forib ꝑ noctaret. custodiri pu¬
ellas precepit: quanta inten¬
tione considerandum. quan¬
ta laude predicandum qnͣto
p̾conio commendandum ẽ.
Uicina corporis morte. si mori¬
ebatur in animo pastoris u¬
gilantia pastoralis: et cura
tuendi dominici gregis. usq
ad extremum uite huius diem.
mente sobria tenebatur. Nec
excutiebat ab animo diligen¬
tiam fidelissimi dispensatoris

Expanded text:
tem? Jam ergo quod ad eum tem? Jam ergo quod ad eum passioni exhibendum duo missi sunt, qui eum etiam secum in curriculum levaverunt in medioque posuerunt; et hoc divinae admonitionis fuit, ut gaudens recoleret ad ejus corpus se pertinere, qui inter iniquos deputatus est. Christus namque inter duos latrones ligno suspensus, ad exemplum patientiae praebebatur . Cyprianus autem inter duos apparitores, ad passionem curru portatus Christi vestigia sequebatlium diem dilatus apud custodes esset, atque illuc se multitudo fratrum ac sororum congregans, pro foribus pernoctaret, custodiri puellas praecepit, quanta intentione considerandum? quanta laude praedicandum? quanto praeconio commendandum est? Vicina corporis morte, non moriebatur in animo pastoris vigilantia pastoralis; et cura tuendi dominici gregis usque ad extremum vitae hujus diem mente sobria tenebatur: nec excutiebat ab animo diligentiam fidelissimi dispensatoris,
Abbreviated transcription (Latin):
esset. ꝓpt̾ cuiꝰ testimoniũ mit¬
tebatur. Xp̃c ergo qui ait. Ecce
omni loco excipiebat: quocũ¬
q furor inimici pellebat. O
stulta infidelitas ꝑ sequentis.
Sequeris exilium. quo xp̃ianꝰ
iubeatur ire: priꝰ si potes inue¬
ni. unde xp̃c cogatur exire. De
patria sua inalienam de arbi¬
traris excludere hominem d̾i
in nusquam exulem incarne
ubiq peregrinum:. S iam com¬
lectat. post illud quid ciprianꝰ
non senserat. s mimicus puta¬
bat exilium: quod exordine
passionis ipsius consecutum
sit. Cumenim cyprianus sc̃s
martyr electus ad eo de ciuita¬
te curubitana in qua exilio p̾¬
cepto aspasii pat̾ni ꝓconsulis
missus fuerat. regrederetur. in
ortis suis manebat: et inde co¬
tidie sperabat ueniri ad se. sic̃
fremeret ꝑsecutoris impetus
adu̾sus cor semꝑ paratum: ac¬
cedente etiam domini reuela¬
tione firmatum: Quando enĩ
desereret pacientẽ: quem nõ
est passus preoccupari nescien¬

Expanded text:
esset, propter cujus testimonium mitesset, propter cujus testimonium mittebatur? Christus ergo qui ait, Ecce m excipiebat, quocumque furor inimici pellebat. O stulta infidelitas persequentis! Si quaeris exsilium quo Christianus jubeatur ire; prius, si potes, inveni unde Christus cogatur exire. De patria sua in alienam te arbitraris excludere hominem Dei, in Christo nusquam exsulem, in carne ubique peregrinum. Sed jam conlectat post illud, quod Cyprianus non senserat, sed inimicus putabat exsilium, quid ex ordine passionis ipsius consecutum sit. Cum enim Cyprianus sanctus martyr electus a Deo de civitate Curubitana, in quam exsilio praecepto Aspasii Paterni proconsulis missus fuerat, regressus esset; in hortis suis manebat: et inde quotidie sperabat veniri ad se, sicut fremeret persecutoris impetus adversus cor semper paratum, accedente etiam Domini revelatione firmatum? Quando enim desereret patientem, quem non est passus praeoccupari nescien
Abbreviated transcription (Latin):
ermonem a nob̾
debicum auribus
et cordib ur̃is exi¬
git tam grata et
religiosa sollemp¬
nitas. qua passionem beati mar¬
tiris celebramus. Tristis ꝓcul
dubio tunc eccłia fuit. non dã¬
pno cadentis. s desiderio recedẽ¬
tis: semꝑ uidere cupiens p̾sen¬
tem tambonum rectorem atq
doctorem. S quos afflixerat
sollicitudo certaminis. conso¬
lata est corona uictoris: ⁊ nunc
non solum sine ulla tristicia.
uerumetiam cumingenti le¬
tica. cuncta que tunc gesta
isto gaudere nobis concessum
est non timere. Neq enun for¬
midamus terrsbiliter ueni¬
entem: s expectamus hilari¬
ter redeuntem. Placet itaq
uniuersam illam fidelissimi
et confortissimi ⁊ gloriosissumi
martyris passionem cum ex¬
ultat̾ione recordari preteritã.
quam tunc frẽs cum sollicitu¬
dine sustinuere futuram. ꝑei
missus ẽ : non scõ cypriano a¬
liquid nocitum s multum il¬
li prestitum ciuitati. Quo enĩ
ip̃e mitteretur: ubi ille non

Expanded text:
ermonem a nobis debitum auribus et cordibus vestris exigit tam grata et religiosa solemnitas, qua passionem beati Martyris celebramus. Tristis procul dubio tunc Ecclesia fuit, non damno cadentis, sed desiderio recedentis; semper cupiens videre praesentem tam bonum rectorem atque doctorem. Sed quos afflixerat sollicitudo certaminis, consolata est corona victoris. Et nunc, non solum sine ulla tristitia, verum etiam cum ingenti laetitia cuncta quae tunc gesta isto gaudere jam concessum est, non timere. Neque enim eum formidamus terribiliter venientem, sed expectamus hilariter redeuntem. Placet itaque universam illam fidelissimi et fortissimi et gloriosissimi Martyris passionem cum exsultatione recordari praeteritam, quam tunc fratres cum sollicitudine sustinuere futuram. 2. Emissus est, non sancto Cypriano aliquid nocitum, sed multum illi praestitum est civitati. Quo enim ipse mitteretur, ubi ille non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ suas litteras uenit. ⁊ ĩ notuit re¬
gionib młtis. partĩ ꝑfamã fortissi¬
me passioĩs. ꝑtĩ ꝑdulcedinẽ suauis¬
sime leccionis : alacres celebremꝰ
hunc diem: et ita omnes una¬
nimit̾ supplicemus. ut ineccłia
maiore communẽ patrem au¬
dire ⁊ uidere mereamur: habi¬
turi ⁊ desermone euis gaudiũ.
et de passionis eus gloria pro¬
uectum: ꝑ dominum nostrũ¬

Expanded text:
per suas litteras venit, et innotuit reper suas litteras venit, et innotuit regionibus multis, partim per famam fortissimae passionis, partim per dulcedinem suavissimae lectionis: alacres celebremus hunc diem, et ita omnes unanimiter supplicemus, ut in Ecclesia majore communem patrem audire et videre mereamur; habituri et de sermone ejus gaudium, et de passionis ejus gloria profectum, per Dominum nostru
Abbreviated transcription (Latin):
ut illa modo cingatur ab obse¬
quentib: ibi cyprianus cinge¬
batur a ꝑsequentib. Ubi nunc
illa abamicis orantib honiora¬
tur: ibi cyprianus abinimnicis
frementib calcabatur. Postre¬
mo ubi illa erecta ẽ: ibi ille pro¬
stratus ẽ. Cantate deo: ꝑsalmũ
dicite nomimi eiꝰ. Qui ascendit
suꝑ occasum: ip̃e fecit ista super
buerit cathedrameiꝰ. carthago
habeat memoriam eiꝰ unde
nos celebraremus natalicia eiꝰ
nisi eẽt preciosa inconspectu
domini mors scõrum eiꝰ : In om¬
nẽ t̾ram exiuit sonus eorum et
in fines orbis terre uerba eius
Docuit fideliter quod facturus
erat: fecit fortiter quod docue¬
rat. Ad preciosam mortem iuste
uiuendo: ad głosam uero uitã
inuiste moriendo ꝑuenit: atq
adeptus ẽ. tͥumphale marcyris
nomen: quia ꝑduxit usq ad
sanguinẽ ꝓueritate certam̃.¬
uerũ. qi ñ solũ dix̃ q̃ audirent᷑. sed
scͥpsit etiamque legerent᷑. ⁊ ad alic
loca ꝑ alienas linguas. ad alia u̾o

Expanded text:
ut illa modo cingatur ab obseut illa modo cingatur ab obsequentibus, ibi Cyprianus cingebatur a persequentibus: ubi nunc illa ab amicis orantibus honoratur, ibi Cyprianus ab inimicis frementibus calcabatur: postremo ubi illa erecta est, ibi prostratus est. Cantate Deo, psalmum dicite nomini ejus: qui ascendit super occasum , ipse fecit ista super buerit cathedram ejus, Carthago habeat memoriam ejus; unde nos celebraremus Natalitia ejus, nisi esset pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus ? In omnem terram exiit sonus ejus, et in fines orbis terrae verba ejus . Docuit fideliter quod facturus erat, fecit fortiter quod docuerat. Ad pretiosam mortem juste vivendo, ad gloriosam vero vitam injuste moriendo pervenit; atque adeptus est triumphale martyris nomen, quia perduxit usque ad sanguinem pro veritate certamVerum quia non solum dixit quae audirentur, sed scripsit etiam quae legerentur, et ad alia loca per alienas linguas, ad alia vero
Abbreviated transcription (Latin):
lucem. que uisum mentis feli¬
citer ⁊ beate illustrat. Cartha¬
ginensem eccłiam uiuens gu¬
bernauit: moriens honorauit.
Ibrepatum gessit: ibi marty¬
rium consummauit. In eo quip¬
pe loco ubi posuit carnis exiui¬
uas. seua tunc multitudo conue¬
uerat. que ꝓpt̾ odium xp̃i. sangui¬
uem fundetet cypriani: ibi ho¬
die uenerans multitudo con¬
currit. que ꝓpt̾ natalem cyprian.
bibit sanguinem xp̃i. Et tanto
dultius inulo locoppt̾ natalem
cpriani. sanguis uibitur xp̃i.
quanto deuotiꝰ ibipp̾t̾ nomen
xp̃i. sanguis fusus ẽ. cypriani.
Demiq sict̃ nostis quicumq car¬
thaginem nostis. in eodem loco
mensa dicitur cypriani: non
quia ibi ẽ. unquam cyprianꝰ
epulatus. s quia ibi ẽ. immo¬
latus: et quia ip̃a immolatio¬
ne sua parauit hanc mensamꝰ.
non in qua pascat siue pascat᷑:
s inqua sacrificium deo cui ⁊
ip̃e oblatus ẽ. offeratur. S ut
mensa illa que dei ẽ. etiam cy¬
priani uocetur. hec causa ẽ: qr

Expanded text:
lucem, quae visum mentis felilucem, quae visum mentis feliciter et beate illustrat. CAginensem Ecclesiam vivens gubernavit, moriens honoravit. Ibi episcopatum gessit, ibi martyrium consummavit. In eo quippe loco, ubi posuit carnis exuvias, saeva tunc multitudo convenerat, quae propter odium Christi sanguinem funderet Cypriani: ibi hodie venerans multitudo concurrit, quae propter Natalem Cypriani bibit sanguinem Christi. Et tanto dulcius in illo loco propter Natalem Cypriani sanguis bibitur Christi, quanto devotius ibi propter nomen Christi sanguis fusus est Cypriani. Denique, sicut nostis, quicumque Carthaginem nostis, in eodem loco mensa dicitur Cypriani, non quia ibi est unquam Cyprianus epulatus, sed quia ibi est immolatus, et quia ipsa immolatione sua paravit hanc mensam, non in qua pascat sive pascatur, sed in qua sacrificium Deo, cui et ipse oblatus est, offeratur. Sed ut mensa illa, quae Dei est, etiam Cypriani vocetur, haec causa est; quia
Abbreviated transcription (Latin):
que oporteat dicere.
Dicturi enim sumꝰ
aliquid de laude cypͥani gło¬
sissimi martyris: cuiꝰ natalẽ
sicut nostis hodie celebramus.
Quod nomen sic frequentat
eccłia. id est natales: ut nata¬
les uocet preciosas mr̃m mor¬
tos. Sic inquam hoc nomen fre¬
quentat eccłia: ut etiam qui
non sunt in illa. hoc dicant
cum illa. Quis enim hodie. ñ
dicam in hac nr̃a ciuitate. s
plane ꝑ affricam totam trans¬
marinasq regiones non xp̃ia¬
nus solus. s paganus aut
uideus. aut etiam hereticus.
poterit in ueniri: qui non no¬
bis cumdicat natalem mar¬
tyris cypriam: Quidẽ. hoc fr̃s:
Quando natus ẽ. ignoramus:
et quia hodie passus ẽ. nata¬
lem eius hodie celebramus.
S illum diem non celebra¬
mus: et si nossemus. Illo enĩ
die. trant originale peccatũ.
isto auteni die uicit omne per¬
catum. Illo die ex fastidiose ma¬
tͥs utero. istam ꝓcessit in lucẽ.
que oculos carnis illecebrat
isto autem die. exoccultissimo
nature sinu illam discessit ad

Expanded text:
quae oporteat dicere: dicturi enim sumus aliquid de laude Cypriani gloriosissimi martyris, cujus Natalem hodie, sicut nostis, celebramus. Quod nomen sic frequentat Ecclesia, id est, Natales, ut Natales vocet pretiosas martyrum mortes. Sic, inquam, hoc nomen frequentat Ecclesia, ut etiam qui non sunt in illa, hoc dicant cum illa. Quis enim hodie, non dicam in hac nostra civitate, sed plane per Africam totam transmarinasque regiones, non Christianus solum, sed Paganus, aut Judaeus, aut etiam haereticus poterit inveniri, qui non nobiscum dicat Natalem martyris Cypriani? Quid est hoc, fratres? Quando natus sit, ignoramus; et quia hodie passus est, Natalem ejus hodie celebramus. Sed illum diem non celebraremus, etsi nossemus. Illo enim die traxit originale peccatum: isto autem die vicit omne peccatum. Illo die ex fastidioso matris utero istam processit in lucem, quae oculos carnis illecebrat: isto autem die ex occultissimo naturae sinu illam discessit ad
Abbreviated transcription (Latin):
Aulite consilium donuum ur̃i.
Ne thesauxiretis uobis in ter¬
ra ubi tinea ⁊ erugo ext̾minãt:
et ubi fures offodiunt ⁊ furã¬
tur. s thesauritate uob̾ thes¬
aurum incelo. quo fur nõ
accedit. quotinea ñ corrum¬
pit. ubiẽ. enim thes aurus
tuus. ibi ẽ. cor tuum. Audis
cotidie homo fidelis sursum
cor: et quasi contrarium audi¬
as. tu mergis in terra cor tuũ
Migrate: habetis unde. facite
bene. Non habetis unde: ad

Expanded text:
Audite consilium Domini vestri: Audite consilium Domini vestri: Ne thesaurizetis vobis in terra, ubi tinea et aerugo exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate vobis thesaurum in coelo, quo fur non accedit, quo tinea non corrumpit. Ubi est enim thesaurus tuus, ibi est et cor tuum . Audis quotidie, homo fidelis, Sursum cor: et quasi contrarium audias, tu mergis in terram cor tuum. Migrate. Habetis unde? facite bene. Non habetis unde? ad
Abbreviated transcription (Latin):
huc tam deletabiliter su gi¬
tur: si amarꝰ tibi factus ẽ.
mundus: Impleuit deus ama¬
ritudinib mundum. ⁊ uihi¬
as tu. incumbis tu. sugis tu.
nisi inde ⁊ inde uoluptatem
capis. Quamdui: Quid si dul¬
cis eẽt: quomodo amaretur.
Offendunt te ista: elige aliã
uitam. Ama dm̃. Contemp¬
ne ista. Despice res huma¬
nas: quandoq hinc iturꝰ. Non
enim hic futurus semꝑ. Et ta¬
men sic quomodo malus ẽ. qͦ¬
modo amarus ẽ. mundꝰ. quo¬
modo ꝑlenus ẽ. calamitatibꝰ
mundus. si dictum tͥ eẽt a deo.
caperes: exultares. graua age¬
res. Unde:Quia miseriam ñ
finires. Ip̃a ẽ. maior infelicitaᷤ.
que se amari cogit.Muior eẽt:
si non amaretur. Tanto peior
ẽ: quanto plus amat᷑. Est ali¬
uitam alia uita: credite. Ad
eam uos p̾parate. presentia
cuncta contempnite. Si ha¬
betis bene inde facite. si non
habetis. nolite cupiditate in¬
ardescere. Migrate: tranffer¬
te ante uos. Quodhie habe¬
tis: illuceas quo securi eritis.

Expanded text:
huc tam delectabiliter sugihuc tam delectabiliter sugitur, si amarus tibi factus est mundus? Implevit Deus amaritudinibus mundum; et inhias tu, incumbis tu, sugis tu; nisi inde et inde voluptatem capis. Quamdiu? Quid, si dulcis esset? quomodo amaretur? Offendunt te ista? elige aliam vitam. Ama Deum, contemne ista. Despice res humanas, quandocumque hinc iturus: non enim hic futurus semper. Et tamen sic, quomodo malus est, quomodo amarus est mundus, quomodo plenus est calamitatibus mundus, si dictum tibi esset a Deo caperes, exsultares, gratias ageres. Unde? Quia miseriam non finires. Ipsa est major infelicitas, quae se amari cogit. Minor esset, si non amaretur: tanto pejor est, quanto plus amatur. Cvitam alia vita, credite. Ad eam vos praeparate: praesentia cuncta contemnite. Si habetis, bene inde facite: si non habetis, nolite cupiditate inardescere. Migrate, transferte ante vos: quod hic habetis, illuc eat quo secuturi eritis.
Abbreviated transcription (Latin):
tem: bibe caritatem. Quid
est magnum quod a me pe¬
tis. Dicit tibi deus tuus. Nõ
uides quib ea dederim. ñ
uides qualibus ea dedlexim.
Si magnum bonum esset. qd̃
ame petis. haberet hoc la¬
tro: haberet hoc ꝑfidus: ha¬
beret hoc blasphemator meus.
haberet hoc in famis munus.
haberet meretrix inpudica.
hi omnes haberet aurum:
si magnum bonum eẽt au
eum. S dics mͥ. Non ẽ ergo
bonum aurum: Immo boñ
est aurum. S mala facuuit.
de bono auro mali: bona fa¬
cuint de bono auro boni. Qa
ergo uides quib ea dederim.
meliora pete a me. maiora
pete a me. spũalia pete amȩ. ip¬
ñ ametur. Ecce talis ẽ: et sic a¬
matur. Ruinosa ẽ. donuis:
et piget migrare. Matres si¬
ue nutrices. ne multum pue¬
ri sugant. ubi eos gaudesc̾e
uderint. ⁊ non iam decere
ut lacte nutriant᷑. illos tam̃
moleste mãmus in hiare. cir¬
cumliniunt papillas suas
aliqua amaritudine:. qua of¬
fensus pariuilus lac ulteriꝰ
non reguirat. Quid ergo ad¬

Expanded text:
tem, bibe charitatem. Quid tem, bibe charitatem. Quid est magnum quod a me petis, dicit tibi Deus tuus? Non vides quibus ea dederim? non vides qualibus ea dederim? Si magnum bonum esset quod a me petis, haberet hoc latro? haberet hoc perfidus? haberet hoc blasphemator meus? haberet hoc infamis mimus? haberet meretrix impudica? Hi omnes haberent aurum, si magnum bonum esset au. Sed dicis mihi: Non est ergo bonum aurum? Imo bonum est aurum. Sed mala faciunt de bono auro mali: bona faciunt de bono auro boni. Quia ergo vides quibus ea dederim; meliora pete a me, majora pete a me; spiritualia pete a me, ipnon ametur. Ecce talis est, et sic amatur. Ruinosa est domus, et piget migrare. Matres sive nutrices, ne pueri multum sugant, ubi eos grandescere viderint, et non jam decere ut lacte nutriantur, illos tamen moleste mammis inhiare, circumlinunt papillas suas aliqua amaritudine, qua offensus parvulus, lac ulterius non requirat. Quid ergo ad
Abbreviated transcription (Latin):
derentur a bonis. Ergo deus
qui dat malis ista bona te
docet concupiscere meliora.
Ecce dico. Ista moderatione re¬
rum humanarum. quodam
modo te alloquitur deus pa¬
ter tuus: et quasi puerum
desipientem docet his uerb̾
que sicur possum ꝓfero ad
te: tanto fidentus. quantoma¬
gis ille dignatur manere ĩ
me. Constitue tͥ dicere dm̃:
qui te renouauit. ⁊ ad optauit
Ofili quid ẽ. cotidie quod sur¬
gis ⁊ oras. et genu figis ⁊ fron¬
te terram ꝑcutis: ⁊ aliquan¬
do eciam lacrimaris ⁊ dicis mͥ.
pater meus. deus meus. da
michi diuitias: Si dem tibi.
aliquid bon te putas ⁊ mag
accepisti: ecce facinde bene.
Ante quam haberes: humil
erat. habere diuitias accepi¬
sti: ⁊ pauperes contempsisti
Quale bonum ẽ. unde peior
factus es. Pxior fac̾tus e. quia
malus eras: et quid te peiorẽ
posset facere nesciebas. Id̾o hec
a me petebas. Dedi: ⁊ ꝓbaui.
Inuemsti: et inuent᷑ .es. latẽ¬
bas: quando non habebas.
Corrigere. Euo mecupidita¬

Expanded text:
derentur a bonis. Ergo Deus derentur a bonis. Ergo Deus qui dat malis ista bona, te docet concupiscere meliora. Ecce dico, ista moderatione rerum humanarum quodam modo te alloquitur Deus pater tuus: et quasi puerum desipientem docet his verbis, quae, sicut possum, profero ad te, tanto fidentius, quanto magis ille dignatur manere in me. Constitue tibi dicere Deum, qui te renovavit et adoptavit: O fili, quid est quod quotidie surgis, et oras, et genu figis, et fronte terram percutis, et aliquando etiam lacrymaris, et dicis mihi: Pater meus, Deus meus, da mihi divitias? Si dem tibi, aliquid boni te putas, et magnsti, accepisti: ecce fac inde bene. Antequam haberes, humilis eras: habere divitias coepisti, et pauperes contempsisti. Quale bonum est, unde pejor factus es? Pejor factus es, quia malus eras: et quid te pejorem posset facere nesciebas; ideo haec a me petebas. Dedi, et probavi: invenisti, et inventus es. Latebas quando non habebas. Corrigere: evome cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
dis dm̃. ⁊ accusas deum. quia
bona ista t̾rena ⁊ temporalia
dat. etiam hominib malis.
que scm tuum sensum non pu¬
tas dare debuisse. nisi solis bo¬
nis. hinc enim ẽ. unde quibus
subrepsit letalis impietas:
ut omino credant deum non
aspicere res humanas.Dicunt
enim ⁊ disputant. Nunquid
si deus res humanas attende¬
ret. haberet ille diuitlas: ha¬
beret ille honores: haberet
ille potestatem: Non curat
deus res humanas. Nam si
curaret: ista solis bonis daret.
Redi ad cor: et inde addeum. De
proximo enim redis ad deum:
si redieris ad cor tuum. Nam
quando de ista offendunt:
existi et a te. Exul factus es pec¬
doris tui. Moueris reb. que
sunt foris ate. et ꝑdis te. Tu
intus es: ista foris ad iacent.
foris bona sunt: s foris sunt.
Aurum argentum. omnis pe¬
cunia. uestis. clientela. fami¬
lie pecora. honores. foris sunt.
Si ista bona infirma. bona
terrena. bona temporalia.
bona transitoria. non dona¬
rẽtur ⁊ malis: magna cre¬

Expanded text:
dis Deum et accusas Deum, quia dis Deum et accusas Deum, quia bona ista terrena et temporalia dat etiam hominibus malis, quae secundum sensum tuum putas non dare debuisse nisi solis bonis. Hinc enim est unde quibusdam subrepsit letalis impietas, ut omnino credant Deum non aspicere res humanas. Dicunt enim et disputant: Numquid, si Deus res humanas attenderet, haberet ille divitias, haberet ille honores, haberet ille potestatem? Non curat Deus res humanas: nam si curaret, ista solis bonis daret. Redi ad cor, et inde ad Deum. De proximo enim redis ad Deum, si redieris ad cor tuum. Nam quando te ista offendunt, existi et a te: exsul factus es pectoris tui. Moveris rebus quae sunt foris a te, et perdis te. Tu intus es, ista foris adjacent; foris bona sunt, sed foris sunt. Aurum, argentum, omnis pecunia, vestis, clientela, familiae, pecora, honores, foris sunt. Si ista bona infima, bona terrena, bona temporalia, bona transitoria, non donarentur et malis, magna cre
Abbreviated transcription (Latin):
malis ⁊bonis. pecunia honor
huius seculi. potestas. amini¬
nistratio. salus ip̃a corporis.
Et hec bona sunt: s bonos
tor ille. quiquerit semꝑ quod
reprehendat. ⁊ hoc indeo: qͥ
utinam ad se rediret. se uide¬
ret. se reprehenderet. se cor¬
rigeret: ille ergo reprehen¬
sor ⁊ argumentator. mox
michi obiecturꝰ est uideo.
Et quare d̾s qui omnia gu¬
bernat. bona ista dat ma¬
lis: Non illa daret nisi bo¬
nis. Ex pectã ame audire
consiliumdi:. Quis aquo. ⁊
quid: Tamen scđm meum.
quantum capio. quantum
donare dignatur. indico ti¬
bi quod fortasse non suffi¬
ciat tibi: s ẽ hic aliquis cui
susficiat. Ego cantem: non e¬
nim uere in ista tanta mul¬
titudine poterit michi de eẽ.
qui saltet. Ecce audi sapiens.
s a contrario audi. Quod ista
bona dat deus ⁊ malis: si ue¬
lis intelligere cruditio tua
est: non ꝑuersitas dei. Ad¬
huc scio tẽ non intellexisse qd̃
dixi. Audi ergo quod dicebam.
ille cui dicebam. qui rep̾hen¬

Expanded text:
is et malis, pecunia, honor, is et malis, pecunia, honor, hujus saeculi potestas, administratio, salus ipsa corporis. Et haec bona sunt, sed bonostor ille, qui quaerit semper quod reprehendat; et hoc in Deo; qui utinam ad se rediret, se videret, se reprehenderet, se corrigeret: ille ergo reprehensor et argumentator mox mihi objecturus est in Deo, Et quare Deus, qui omnia gubernat, bona ista dat malis? Non illa daret nisi bonis. Exspectas a me audire consilium Dei? Quis, a quo, et quid? Tamen secundum meum, quantum capio, quantum donare dignatur, indico tibi, quod fortasse non sufficiat tibi, sed est hic aliquis cui sufficiat. Ergo cantem: non enim vere in ista tanta multitudine poterit mihi deesse qui saltet. Ecce audi, sapiens, sed a contrario: audi. Quod ista bona dat Deus et malis, si velis intelligere, eruditio tua est, non perversitas Dei. Adhuc scio te non intellexisse quod dixi: audi ergo quod dicebam, ille cui dicebam, qui reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
nis: immo adsit aurum ut ꝙ¬
bet ros humanas. Prccidatiue
lingua humana ꝓpt̾ de blas¬
phematores: et unde erunt di
laudatores: Quid michi fecit
lingua: Sit qui bene canter:
et bonum ẽ organum. Dam̃¬
tem bonam ad linguam. bo¬
nadicunt᷑: discordes concordan¬
tur: lugentes consolantur:
luxuriosi corripuint᷑: irasum¬
di refrenantur acus laudat᷑.
xp̃c commendatur̾ mens ad
amorem inflaminatur. Sed
aiuinum. non humanum.
spũalem. non carnalem. Hec
bona facit lingua. Quare: qͥa
bona ẽ. mensque utitur lin¬
gua. Da malum hominem ad
linguam: erunt blasphema¬
tores. litigatores. calumpne¬
atores. delatores. Diãmala deling᷑. E
res de reb: sint res:. et ad sit
usus rerum bonarum. aliant¬
sunt enim bona que nonsunt
nisi iubonis: et alia sunt bona
que cominunia sunt malis ⁊
bonis. Sona que nonsunt ne¬
si inbonis. pietas fides. iusticia.
castitas. prudentia. modestia
caritas. ⁊ cetera huiꝰmodi.
Bona que commnunia sunt¬

Expanded text:
nis: imo adsit aurum, ut pnis: imo adsit aurum, ut probet res humanas. Praecidatur lingua humana propter Dei blasphematores: et unde erunt Dei laudatores? Quid tibi fecit lingua? Sit qui bene cantet, et bonum est organum. Da mentem bonam ad linguam: bona dicuntur, discordes concordantur, lugentes consolantur, luxuriosi corripiuntur, iracundi refrenantur; Deus laudatur, Christus commendatur, mens ad amorem inflammatur; sed divinum, non humanum; spiritualem, non carnalem. Haec bona facit lingua. Quare? Quia bona est mens quae utitur lingua. Da malum hominem ad linguam: erunt blasphematores, litigatores, calumniatores, delatores. Omnia mala de lingua, res de rebus humanis: sint res, et adsit usus rerum bonarum. Alia enim sunbona, quae non sunt nisi in bonis, et alia sunt bona quae sunt communia bonis et malis. Bona quae non sunt nisi in bonis, pietas, fides, justitia, castitas, prudentia, modestia, charitas, et caetera hujusmodi. Bona quae sunt communia bon
Abbreviated transcription (Latin):
milias desperem. Qui longe a¬
ream iudet: paleam solam pu¬
tat. Inuenit grana: qui nouit
inspicere. Ubi te offendit pale¬
a: ibi latet granorum massa.
Ubi te offendit. quod tecturan¬
do contunditur: ibiẽ. ⁊ quod
ttura p̾gat᷑. Ibiẽceitꝰ esto: ibiẽ. Postͤ¬
m ille tertꝰ ẽ. qͥ lemmauit. qͥ messuit.
qͥadaream congregauit. No¬
uit ibi ẽe. unde horreum re¬
pleatur: quando fuerit uen¬
tilatum. Modica qualiscumq
uentilatio fuit tempore ꝑse¬
cutionis. Que inde grana pro¬
cesserunt: Inde floruit uticen¬
sis massa canlida: inde tam ma¬
gnum ⁊ electum granum. hic
beatissimus cyprianus. Quam
multi aiuites tunc contempse¬
runt quod habuerunt: quam
one defecerunt. Ecce intempta¬
tione illa. tanquam inuentilato¬
ne. diuitib non obfuit habere
aurum: panꝑib quid ꝓ fuit ñ
habere aurum: Illi uicerunt:
illi defecerunt. Non faciunt bo¬
nos mores: nisi boni amores¬
ẽ ollatur aurum de reb humã¬

Expanded text:
milias desperem. Qui longe amilias desperem. Qui longe aream videt, solam paleam putat: invenit grana, qui novit inspicere. Ubi te offendit palea, ibi latet granorum massa. Ubi te offendit quod triturando contunditur, ibi est, quod tritura purgatur: ibi est, certus esto; ibi est. Postremo ille certus est qui seminavit, qui messuit, qui ad aream congregavit: novit ibi esse unde horreum repleatur, quando fuerit ventilatum. Modica qualiscumque ventilatio fuit tempore persecutionis: quae inde grana processerunt? Inde floruit Uticencis Massa Candida: inde tam magnum et electum granum hic beatissimus Cyprianus. Quam multi divites tunc contempserunt quod habuerunt? Quam one defecerunt? Ecce in tentatione illa, tanquam in ventilatione, divitibus non obfuit habere aurum; pauperibus quid profuit non habere aurum? illi vicerunt, illi defecerunt. nos mores, nisi boni amores. Tollatur aurum de rebus huma
Abbreviated transcription (Latin):
quid mali creauit deus. Tu no¬
li ẽc̃. malus: ⁊ bonum ẽ. aurũ.
Ecce aurum pond: int̾ bonum
hominem et malum. Tollat
malus: in opes opprimunt᷑:
iudices corrumpunt᷑: leges
ꝑ uertuntur: res humane ꝑ¬
turbantur. Quare hoc: Quia
aurum tulit malus. Tollat bo¬
nus. pauꝑes pascuntur: midi
uestiuntur: opp̾ss liberantur:
captui redimuntur. Quanta
bona de auro quod habet bo¬
nus: quanta mala de auro qd̃
habet malus. Ut quid ergodi¬
citis aliquando stomachati: o si
nori eẽt. ip̃m aurum: Tu noli a¬
mare aurum. Si malus es: is
post aurum. Si bonuses: it pꝰ
te. Quid est it pꝰ te: Tuducis. ñ
diiceris: quia possdes. ñ posside
ere scripture. Qui pꝰ aurum ñ
abiit. Qui potuit transgredi:
et nonẽ. transgressus. Quid ẽ.
i laudabimus eum: Quis ẽ hic.
aut quis ẽ. hic: Quam multi
auliunt. et quis ẽ. hic ͤ Et tam̃
absit. ut desperem eẽ hic aliquẽ
immo non aliquam. s aliqͦs.
Absit. ut dearea tanti patrisfa¬

Expanded text:
quid mali creavit Deus. Tu noquid mali creavit Deus. Tu noli esse malus; et bonum est aurum. Ecce aurum pono inter bonum hominem et malum. Tollat malus; inopes opprimuntur; judices corrumpuntur, leges pervertuntur, res humanae perturbantur. Quare hoc? Quia aurum tulit malus. Tollat bonus; pauperes pascuntur, nudi vestiuntur, oppressi liberantur, captivi redimuntur. Quanta bona de auro quod habet bonus? quanta mala de auro quod habet malus? Utquid ergo dicitis aliquando stomachati: O si non esset ipsum aurum? Tu noli amare aurum. Si malus es, is post aurum: si bonus es, it post te. Quid est, it post te? Tu ducis, non duceris: quia possides, non possidericrae Scripturae. Qui post aurum non abiit. Qui potuit transgredi, et non est transgressus. Quis est hic, et laudabimus eum Quis est hic, aut quis est hic? Quam multi audiunt: et quis est hic? Et tamen absit ut desperem esse hic aliquem, imo non aliquem, sed aliquos. Absit ut de area tanti patrisfa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt enim dempora frẽz mei:
spacia ⁊ uolumina scłorum.
Ortus ẽ sol: ꝑactis horis duo¬
decim ex alia parte mundi oc¬
cidit. Alia die mane ortus: ite¬
rum occidit. Numera quoci¬
ens. Ipsa sunt tempora. Quẽ
lesit solis ortus: quem lesit so¬
lis occasus: Ergo neminem le¬
sit tempꝰ.Qui leduntur ho¬
mines sunt: aquib ledunt᷑
homines sunt. Omagnus do¬
liantur. Aquib: Non aleoni¬
b. non a colubris non ascorpi¬
onib: s ab hominib. Dolent
qui leduntur. Si possunt. et¬
non faciunt: qui reprehendt:
lunc inuenimus hominem
qui murmurabat quando po¬
tuerit facere unde murmura¬
bat. Laudo. laudo: si non fec̾it
quod accusabat. Illi autem kĩi¬
qui potentes uidentur in secu¬
lo quomodo laudant᷑: quando
minus faciunt quam possũt.
Ip̃m laudauit scriptura. qui
põtuit trangredi. ⁊ non est tnͣs¬
gressus: qui post aurum non
abiit. Post te debet ire aurum.
non tu post aurum.Nambo¬
num ẽ aurum. Non enim ali¬

Expanded text:
sunt enim tempora, fratres mei? sunt enim tempora, fratres mei? Spatia et volumina saeculorum. Ortus est sol, peractis horis duodecim ex alia mundi parte occidit; alia die mane ortus iterum occidit; numera quoties: ipsa sunt tempora. Quem laesit solis ortus? quem laesit occasus solis? Ergo neminem laesit tempus. Qui laeduntur, homines sunt; a quibus laeduntur, homines sunt. O magnus domuntur. A quibus? non a leonibus, non a colubris, non a scorpionibus; sed ab hominibus. Dolent qui laeduntur. Si possint, non faciunt ipsi quod reprehendunt? Tunc invenimus hominem qui murmurabat, quando potuerit facere unde murmurabat. Laudo, laudo, si non fecerit quod accusabat. CAPUT Iqui potentes videntur in saeculo, quomodo laudantur quando minus faciunt quam possunt? Ipsum laudavit Scriptura, Qui potuit transgredi, et non est transgressus; qui post aurum non abiit . Post te debet ire aurum, non tu post aurum. Nam bonum est aurum. Non enim ali
Abbreviated transcription (Latin):
le canticum frẽs mei : Audi¬
stis cautantem: audiamus
saltantes. Faute uos congeu¬
entia morum: quod faciunt
saltatores motu membroꝵ.
Int᷑ hoc agite. mores conso¬
nent. Cupiditas ex tirpetire:
caritas plantetur. De ista ar¬
bore. quicquid exit bonumẽ.
Cupiditas nichil boni pot̾
generare. caritas nichil ma¬
li. Et dicitur. ⁊ laudatur: et
nemo mutatue. Ablit. Nonẽ
uerum quod am. oout̾ati ft̃
piscatores: mutati sunt pͥea
etiam plurimi senatores. Qu¬
tatus ẽ. cyprianus: cui hodie
memoriam frequentamus.
Ip̃e scribit. ip̃e testatur: cuiꝰ¬
urte fuerit aliquando. quam
nefarie. quamimpie.quam
improbande.ac de destande.
Auduit cantantem: exhibu¬
it se non corpore. sed mente sal¬
tantem. Aptauit se cantico bo¬
no:aptauit se cantico nouo
aptauit: amauit: ꝑseuera¬
uit: certauit: suꝑauit. Et di
citis. Molesta tempora: grauia
tempora: misera tempora
sunt.Uiuite bene: et muta¬
tis tempora. uiuendo bene.
Tempora mutatis: et nonha¬
betis unde murmuretis. Qͥd

Expanded text:
le canticum, fratres mei? Audistis cantantem, audiamus saltantes: facite vos congruentia morum, quod faciunt saltatores motu membrorum. Intus hoc agite: mores consonent. Cupiditas exstirpetur, charitas plantetur. De ista arbore quidquid exit, bonum est. Cupiditas nihil boni potest generare: charitas nihil mali. Et dicitur, et laudatur; et nemo mutatur. Absit, non est verum quod dixi. Mutati sunt piscatores, mutati sunt postea etiam plurimi senatores: mutatus est Cyprianus, cujus hodie memoriam frequentamus. Ipse scribit, ipse testatur, cujutae fuerit aliquando, quam nefariae, quam impiae, quam improbandae, ac detestandae . Audivit cantantem: exhibuit se, non corpore, sed mente saltantem. Aptavit se cantico bono, aptavit se cantico novo: aptavit, amavit, perseveravit, certavit, superavit. citis: Molesta tempora, gravia tempora, misera tempora sunt. Vivite bene, et mutatis tempora vivendo bene: tempora mutatis, et non habetis unde murmuretis. Quid