comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad misit eum: s ait illi. Uade in
domum tuã ad tuos:i annuncia
illis qͣnta tibi dñs fecerit: & mi¬
sertus sit tui. Hȩc ex illa apostoli
sententia rect̾e possunt intelligi
incarne neces sarium ꝓpt̃ uos: ut
sic qͥsq intelligat. post remissio¬
scientiam bonam.⁊ seruiendũ euan¬
glio. ꝓpt̃ alioꝵ etiam salutẽ. ut de¬
iñ in xp̃o requiescat: ne cumpre ꝓpe
iam uult ẽẽ cum xp̃o. negligat mi¬
nisterium p̃dicationis. fraterne re¬
demptioni accõmodatũ. Qͦd uero
matheus duos dic̃ a demonum le¬
gione curatos. marcus uͦ & lucas
unum cõmemorant. intelligas u¬
num eoꝵ fuisse ꝑsone alicuiꝰ cla¬
rioris & famosioris. quẽ regio illa
maxime dolebat: & ꝓcuiꝰ salute
plurimum satagebat. Hoc uolen¬
tes significare duo ȩuangliste. so¬
lum cominemorandũ uidicauer̃t:
de qͦ facti huiꝰ fama latius pela¬
riusq flagrauerat. S et allegorie
summa concordat: qͥa sic̃ unus a
demonio possessꝰ sic & duo gen¬

Expanded text:
isit eum, sed ait illi: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui. Haec ex illa Apostoli sententia recte possunt intelligi in carne necessarium propter vos, ut sic quisque intelligat post remissioscientiam bonam, et serviendum Evangelio, propter aliorum etiam salutem, ut deinde cum Christo requiescat, ne cum praepropere jam vult esse cum Christo, negligat ministerium praedicationis fraternae redemptioni accommodatum. Quod vero Matthaeus duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum commemorant, intelligas unum eorum fuisse personae alicujus clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat, et pro cujus salute plurimum satagebat. Hoc volentes significare duo Evangelistae, solum commemorandum judicaverunt, de quo facti hujus fama latius praeclatius flagraverat. Sed et allegoriae summa concordat, quia sicut unus a daemonio possessus, sic et duo gen
Abbreviated transcription (Latin):
Mor tempesta¬
tes cõ¬
pescet: refu
det tͣn
quillitatẽ por
tũ saluti s
maris in regionẽ gera senoꝵ. Gerasa
ẽ urbs insignis arabiȩ transiordanẽ:
iunct᷑a monti galaad. quã tenuit
tͥb manasse: non longe astagno ty¬
beriadis. in qͦd porci p̃cipitati siñ.
Significat aũ nationẽ gentium: q̃m
post somnum passionis resurrecti¬
onisq sue głam. missis p̃dicatori¬
bus saluator ẽ uisitare dignatus.
Uñ bene gerasa siue gergesi ut qͥdã
legunt colonũ eiciens. siue aduena
apꝓpinqͣns int̾pretatur: uidelie
insinuans. quia gentium populꝰ
& eum a qͦ nequit incolebatur ho¬
stem suo de corde depulerit: & qͥ
erat longe. factus sit ꝓpe in sang¬
uine xp̃i. E exeunti ei de naui.
statim occurrit de monumentis
homo in spũ inmundo: qͥ domici
lium habebat inmonumentis. ho
iste qͥ sp̃u uexabatur inmundo.⁊
dño uesanus.s mox curandꝰ occur¬
rit: figuram ht̃ populi gentilis:
qͥ usq ad temꝑa diñce incarnati¬

Expanded text:
Mox tempestaMox tempestates compescet, refundet tranquillitatem, portum salutis imaris in regionem Gerasenorum. Gerasa est urbs insignis Arabiae trans Jordanem, juncta monti Galaad, quem tenuit tribus Manassae non longe a stagno Tiberiadis, in quod porci praecipitati sunt. Significat autem nationem gentium, quam post somnum passionis, resurrectionisque suae gloriam missis praedicatoribus Salvator est visitare dignatus. Unde bene Gerasa, sive Gergesii ut quidam legunt colonum ejiciens, sive, advena propinquans, interpretatur; videlicet insinuans quia gentium populus et eum a quo nequiter incolebatur hostem de suo corde repulerit, et qui erat longe, factus sit prope in sanguine Christi. Et exeunte eo de navi, statim occurrit ei de monumentis homo in spiritu immundolium habebat in monumentis, etc. Homo iste qui spiritu vexabatur immundo, et Domino vesanus sed mox curandus occurrit, figuram habebit populi gentilis, qui usque ad tempora Dominicae incarnati
Abbreviated transcription (Latin):
mirati sunt dicentes: qualis ẽ hic :¬
& cetã. Non gͣ discipłi. s naute &
ceteri qͥ innaui erant mirabantur:
et de eiꝰ cui uentus & mare obedi¬
ret ꝑsona. dubitabant. Sin autẽ qͥᷤ
contentiose uoluerit eos qͥ miraban¬
tur fuisse discipłõs: respondebimꝰ
recte homines appellatos: qͥa nec¬
dum potentiam nouerant salua¬
toris. Et nos qͦ singłi cum signo
dñice crucis imbuti. scłm relinq̃¬
re disponiꝰ nauem ꝓfecto cum
ihu conscendimꝰ mare transire
conamur. S qͥ non dormitauit
neq obdormiet. isrł custodiens
semꝑ. nob̃ tamen sepe nauigan¬
tibus qͣsi inter ȩquoris fremitus
obdormit: qͣndo crebrescente inter
medios uirtutũ nisus. uel in mun¬
doꝵ spirituũ. uł hominũ pͣuoꝵ
uł ipso nrarum cogitationũ im¬
petu. fidei splendor obtenebrescit:
spei celsitudo contabescit: amoris
flamma refrigescit. Uerum int̃
huiusmodi ꝓcellas ad illum ne¬
cesse ẽ gub̃natorẽ curramꝰ illũ
seduli excitemꝰ
at s imꝑet
uentis.

Expanded text:
ati sunt dicentes: Qualis est hic? etc. Non ergo discipuli, sed nautae et caeteri qui in navi erant mirabantur, et de ejus, cui ventus et mare obediret, persona dubitabant. Sin autem quis contentiose voluerit eos qui mirabantur fuisse discipulos, respondebimus recte homines appellatos, quia necdum potentiam noverant Salvatoris. Et nos quoque singuli cum signo dominicae crucis imbuti, saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire conamur. Sed qui non dormitabit, neque obdormiet, Israel custodiens semper, nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormivit, quando crebrescente inter medios virtutum nisus, vel immundorum spirituum, vel hominum paucorum, vel ipso nostrarum cogitationum impetu fidei splspei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit, verum inter hujusmodi procellas ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum seduli excitemus, at sed imperet ventis.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitatu sẽimari ad duo milia
et suffocati sunt inmari. Signi
ficat qͦd iam clarificata eccłia
& liberato ppło gentiũ adñatio¬
ne demonioꝵ: in abditis agunt
saclegos ritus suos. qui xp̃o cre
dere noluerunt: ceca & ꝓfunda
curiosit̾ate submersi. E notandẽ
qͦd sp̃c inmundi nec inporcos
irent. nisi hoc illis benignus ip¬
se saluator petentib. qͦs certe
in abẏssum posset religare concedẽt:
rem necessariam docere nos uolens.
ut scilicet nouerimꝰ eos multo mi¬
nus posse sua potestate nocere ho¬
minib: qui nec pecorib qualib¬
cumq potuerunt. Hanc autẽ po¬
testatẽ ds̃ bonus occulta usticia
nobis dare potest: iniusta ñ põi¬
Qui autẽ pascebant eos fugerunt: ce
nunciauerunt inciuitatẽ & in agroᷤᷤ.
Id pastores porcoꝵ fugientes ista
nunciant: significat qͦsdam etiam
gentes stupendo & mirando p̃dica¬
re. U egssi sunt uidere qͥd eẽt fa¬
cti et ueniunt adiħm. i uident

Expanded text:
praecipitatus est in mare ad duo milia praecipitatus est in mare ad duo milia et suffocati suficat quod jam clarificata Ecclesia, et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacdere noluerunt caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet. Rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus eos multo minus posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justitia nobis dare potest, injusta noQui autem pascebant eos, fugerunt, et nuntiaverunt in civitatem et in agros. Quod pastores porcorum fugientes ista nuntiant, significat quosdam etiam gentes stupendo et mirando praedicare. Et egressi sunt videre quid esset factum. Et veniunt ad Jesum, et vident
Abbreviated transcription (Latin):
circa montẽ grex porcoꝵ magnꝰ
pascens. Q dep̃cabantur eũ sp̃c
dicentes. Oitte nos inporcos: ut
in eos introeamus. Et concessit
Ieis statim ihc. Ideo ꝑmisit quod
petebant demonibꝰ ut interfecti¬
one porcoꝵ. hominibꝰ salutis oc¬
casio preberetur. Pastores.ii. ista
cernentes: statim nunciant cuii¬
tati. Erubescat manicheus. Si
de eadem substantia.⁊ ex eodẽ
auctore. hominum bestiarũq
sunt anime: quomͦ ob uniuis
hominis salutẽ. duo milia por¬
coꝵ suffocantur: In quoꝵ tñ
interitu figuralit homines inmun¬
di. uocis et rationis ex ꝑtes indican¬
tur: qui inmonte suꝑbie pascentes.
lutulentis oblectantur in actibꝰ
Talib .ii. ꝑcultus ydoloꝵ possunt
demonia dominari. Nam nisi qͥs
porci more uixerit. non in eum di¬
abolus accipiet potestatẽ: aut ad
ꝓbandum tantũ. non autẽ & ad
ꝑdendum accipiet. E ex euntes
sp̃c inmundi. introierunt in
porcos: ⁊ magno impetu grex

Expanded text:
circa montem grex porcorum magnus circa montem grex porcorum magnus pascens. Et deprecabantur eum spiritus, dicentes: Mitte nos in porcos, ut in eos introeamus. Et concessit eis statim Jesus. Ideo permisit, quod petebant, daemonibus, ut per interfectionem porcorum, hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quomodo ob unius hominis salutem duo millia porcorum suffocantur. In quorum tamen interitu figuraliter homines immundi, vocis et rationis expertes, judicantur, qui in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, non in eum diabolus accipiet potestatem, aut ad probandum tantum, non autem etiam ad perdendum accipiet. Et exeuntes spiritus inmundi introierunt in porcos et magno impetu grex
Abbreviated transcription (Latin):
bat sp̃c. legio nomen mͥ ẽ. quia
multi sum: significat populũ
gentiũ non uniciulibet. s innu¬
meris ac diu̾sis ydolatrie cultibꝰ
ẽẽ mancipatum. Cui contͣ scͥptũ
ẽ: ꝙ multitudunis credentium
erat cor & anima una. Uñ bene
inbabilonis constructione. lingua
illa confusio. hec uisio pacis int̾¬
pretatur: quia iudelicet electos
in plurib linguis & gentib. una fideᷤᷤ
ac pietas doto orbe pacificando con¬
firmat: rȩꝓbos autẽ plures secte ꝗͣ
lingue dissociando confundunt. Et de¬
p̃cabatur eum multum: ne se expel¬
leret extra regionẽ. In euangelio
luce scͥptum ẽ ita. E rogabant eũ:
ne imperaret illis ut in abyssum
irent. Sciebant gͦ demones aliqñ
futurum. ut ꝑ aduentum dñi mit¬
terentur in abyssum: non ipsi fu¬
tura p̃diuinantes .s ꝓpharum
de se dicta recolentes: idõq głam
dñici aduentus quam miraban¬
tur. ad suam ꝑtimescebant ten¬
dere dampnationẽ. Erat aũ ibi

Expanded text:
bat spiritus, Legio nomen mihi est, quia bat spiritus, Legio nomen mihi est, quia multi sumus, significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum. Cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor unum, et anima una . Unde bene in Babylonis constructione linguarilla confusio, haec visio pacis interpretatur, quia videlicet electos in pluribus linguis et gentibus una fides ac pietas toto orbe pacificando confirmat; reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et deprecabatur eum multum, ne se expelleret extra regionem. In Evangelio Lucae ita scriptum est: Et rogabant eum, ne imperaret illis, ut in abyssum irent. Sciebant ergo daemones aliquando futurum ut per adventum Domini mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed prophetarum de se dicta recolentes. Ideoque gloriam dominici adventus, quam mirabantur, ad suam pertimescebant tendere damnationem. Erat autem ibi
Abbreviated transcription (Latin):
non exiguum duc̃ ẽẽ sͥ tormentũ:
abhominis lesione cessare.Qntoq
he diutius possidẽ solebat: tanto
difficilius dimitte consentit. Uñ
studendum summoꝑe ẽ. ut et si¬
qñ ut homines adiabolo suꝑamͣ:
mor eiꝰ laqueos euitare sataga¬
mus: nesi aliqñ tardius eiꝰ iuri
resistatur. laboriosiꝰ q̃nq pellat᷑.
Et int̾rogauit eum. Qđ tibi nom̃
ẽ: ꝙ dic̃ ei. Legio nomen mͥ est:
quia multi sumꝰ. Non uelut in¬
scius nomen inquirit:s ut con¬
fessa publice peste quam furens to¬
lerabat. uirtus curantis gratior
emicaret. S et nr̃i temꝑis sacer¬
dotes. qͥ ꝑ exorcismi grãm demo¬
nes eicẽ norunt: solent dicẽ pati¬
entes non alit̃ ualere curari: nisi
qͣntum sapere possunt. omne qͦd
abinmundis spiritib. uisu au¬
ditu. gustu. tactu. uel alio qͦlibet
corꝑis aut animi sensu. uigilanteᷤᷤ
dormientes ue ꝑtulerit. confitn¬
do patent exponant. Qd u dice¬

Expanded text:
non exiguum sibi ducit esse tormentum non exiguum sibi ducit esse tormentum ab hominis laesione cessare, quantoque hunc diutius possidere solebat, tanto difficilius dimittere consentit. Unde studendum summopere est, ut siquando ut homines a diabolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si aliquanto tardius ipsi resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et interrogabat eum quod tibi nomen est? Et dicit ei, Legio nomen mihi est, quia multi sumus. Non velut inscius nomen inquirit, sed ut confessa publice peste quam furens tolerabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt solent dicere, patientes non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt, omne quod ab immundis spiritibus, visu, auditu, gustu, tactu et alio quolibet corporis aut animi sensu vigilantes, dormientesve pertulerunt confitendo patenter exponant. Quod vero dice
Abbreviated transcription (Latin):
iacebat ꝑ fastum suꝑbie inmon¬
tium iugis errabat: ꝑ uerba du¬
rissime infidelitatis. q̃si areptis
furibunda cautib se ipsam concide¬
bat. S attestante iohanne baptista.
añs de lapidibꝰ suscitauit filios ab¬
hi: cum dura infidelium corda ad
gr̃ãm pietatis conu̾tit. Uidens aũ
iħm alonge. cuturrit & adorauit
eum:i clamans uoce magna dicit.
Quanta arrii uesania. iħm creaturã
& non dmñ credere: quem filiũ dĩ
altissimi demones credunt. & con¬
tremiscunt: Que impietas uideoꝵ
eum dice in principe demoniorum
eiecisse demonia: quẽ ipsa demonia
fatentur nichil secum hr̃e cõmune:
Choc ipsũ qd tẽ ꝑdemoniaciclamau̾e fu¬
rorem. postmodũ in delubris ydo¬
loꝵ dicẽ & confiteri non cessaruñs:
ib̾m uidelicet eẽ xp̃m filium di
altissimi: nec se aliquid cum illo
pacis ac societatis hr̃e. Adiuro
te ꝑdm: ne me torqueas.
Dicebat .N. illi exi sp̃e inmunde.
abhomine. hostis humane salutiᷤ

Expanded text:
jacebat, per factum superbiae in monjacebat, per factum superbiae in montium jugis errabat, per verba durissimae infidelitatis, quasi arreptis furibunda cautibus, seipsam concidebat. Sed attestante Joanne Baptista Dominus de lapidibus suscitavit filios Abrahae, dum dura infidelium corda ad gratiam pietatis convertit. Videns autem Jesum a longe cucurrit, et adoravit eum, et clamans voce magna dixit: Quanta Arii vesania Jesum creaturam et non Deum credere, quem Filium Dei altissimi daemones credunt et contremiscunt! Quae impietas Judaeorum, eum dicere in principe daemonejecisse daemonia, quem ipsa daemonia fatentur nihil secum habere commune, qui hoc ipsum quod tunc per daemoniaci clamavere furorem, postmodum in delubris idolorum dicere et confiteri non cessarunt, Jesum videlicet esse Christum Filium Dei altissimi, nec se aliquid cum illo pacis aut societatis habere. Adjuro te per Deum, ne me torqueas. Dicebat enim illi: Exi, spiritus immunde, ab homine. Hostis humanae salutis
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam defunctoꝵ sepulchra. inqͥb
non dĩ habitat sermo: s anima pe¬
catis mortua recludit᷑ Ꝙneq
catenis iam qͥs q̃m eum poterat li¬
gare: qm̃ sepe compedib & cate¬
nis uinctus. disrupisset catenas.
⁊ compedes comminuisset: & nemo¬
ã.⁊ poterat eum domare. Catenis &
compedib graues & dure leges
significantur gentiũ: quib & in
eoꝵ re publica peccata cohibent᷑.
Ruptisq cathenis ut lucas scribit
agebatur ademonio in deserto:
qui etiam ipsis tns gressis legibꝰ
ad ea scelera cupiditate ducebat᷑.
que iam uulgarem consuetudinẽ
excederent. Et semꝑ nocte acdie
i monumentis. ⁊ in montib erat
et clamans:⁊ concidens se lapidib
Semꝑ die ac nocte furebat demo¬
niosus: qͥa gentilitas siue adu̾¬
sis rerum casib laboraret. seu
pax. et ꝓsꝑitas aliqua mundi
blandientis arrideret: neq̃ quã
a seruitio malignoꝵ sp̃uum collũ
mentis excutẽ nouerat: s ꝑ oꝑum
feditatem q̃si inmonumentis

Expanded text:
dam defunctorum sepulcra, in quibus non Dei habitat sermo, sed anima peccatis mortua recluditur? Et neque catenis jam quisquam eum poterat ligare, quoniam saepe compedibus et catenis vinctus dirupisset catenas, et compedes comminuisset. Et nemo poterat eum domare. Catenis et compedibus graves et durae leges significantur gentium, quibus et in eorum republica peccata cohibentur. Ruptisque catenis ut Lucas scribit agebatur a daemonio in deserto, qui etiam ipsis transgressis legibus ad ea scelera cupiditate ducebatur quae jam vulgarem consuetudinem excederent. Et semper nocte ac die in monumentis et in montibus erat, et clamans, et concidens se lapidibus. Semper nocte ac die furebat daemoniosus, quia gentilitas sive adversis rerum casibus laboraret, seu pax et prosperitas aliqua mundi blandientis arrideret, nequaquam a servitio malignorum spirituum collum mentis excutere noverat, sed per operum foeditatem quasi in monumentis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius patientia turbatur: s disci¬
płoꝵ imbecillitas concutit᷑: trepi¬
dat ꝑiclitatur. E excitant eũ: &
dicunt ei. Magister: non ad te ꝑti¬
net. quia ꝑimus . Excitant dñm̃
disciplĩ. ne eo dormiente fluctuũ
feritate dispereant: qͥa cuiꝰ mor¬
tem uiderant. maximis uotis re¬
surrectionem querebant: ne si du¬
tius ipse morte carnis sopiret᷑. eoꝵ
mens spiritali inꝑpetuum morte
ꝑiret. Uñ bñ sequitur. Et exur¬
gens comminatus ẽ uento. dixtt
mari tace. obinutesce. ¶ cessautt¬

Expanded text:
ipsius patientia turbatur, sed disciipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. Et excitant eum, et dicunt ei: Magister, non ad te pertinet, quia perimus? Et excitant Dominum discipuli, ne eo dormiente fluctuum feritate dispereant, quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant, ne si diutius ipse morte carnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte periret. Unde bene sequitur: Et exsurgens comminatus est vento, et dixit mari: Tace, obmutesce. Et cessa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt temptationib ꝓbati: ⁊ illos qͥ
post examinationẽ crebrarũ tͥbu¬
lationum ꝓ xp̃o. aliquanto sopitiꝰ
temptationibꝰ sunt rerum tͣnquil¬
litate potiti. Et facta est ꝓcella mag¬
na uenti:⁊ fluctus mittebat in na¬
uem: ita ut impleretur nauis. ¶
erat ipse inpupi: supra ceruical
dormiens. Discipłis nauigantibꝰ
xp̃cob dormiuit: quia calcantib se¬
culum fidelib futuriq regni qͥe¬
tem animo meditantib & uel
secundo spe scĩ flatu. uel remigio
pͥi conatus. infidos mundi fastus
certatim post terga iactantibus.
tempꝰ subito dnicȩ passionis ad¬
uenit. Uñ bene hoc sero facto ge¬
stum fuisse ꝑhibetur: ut ueri so¬
lis occubitum. non sola dñi dor¬
mitio Set ipsa decedentis lucis
hora significet. Ascendente aut̃
illo pupim crucis. qua somnum
mortis carꝑet: fluctus blaspheman¬
tium ꝑsecutoꝵ demoniacis excita¬
ti ꝓcellis assurgunt. Quib tñ non

Expanded text:
sunt tentationibus probati, et illos qui sunt tentationibus probati, et illos qui post examinationem crebram tribulationum pro Christo aliquantum sopitis tentationibus, sunt rerum tranquillitate potiti. Et facta est procella magna venti, et fluctus mittebatur in navem, ita ut impleretur navis. Et erat ipse in puppi super cervical dormiens. Discipulis navigantibus Christus obdormivit: quia calcantibus saeculum fidelibus futurique regni quietem animo meditantibus, et vel secundo Spiritus sancti flatu, vel remigio proprii conatus, infidos mundi fastus certatim post terga jactantibus, tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene hoc sero facto gestum fuisse perhibetur, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Ascendente autem illo puppim crucis, qua somnum mortis caperet, fluctus blasphemantium persecutorum daemoniacis excitati procellis, assurgunt. Quibus tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
amarusq scłi p̃sentis estus accipi¬
tur. Nauicła aũ quam ascendit.
nulla melius qͣm sacratissiȩ pa̾¬
sionis ipsiꝰ intelligitur arbor: cuiꝰ
beneficio quiq fideles adiũti. tͣn¬
scensis mundi fluct̾ibꝰ ad habitati¬
onem patrie celestis. qͣsi ad stabi¬
litatem securi littoris ꝑueniunt.
Alie aũ naues. quȩ fuisse dicuntur
cum dño. nec tam̃ inaltum duct̾e.
uel aliqͥd tempestatis ꝑtulisse nar¬
rantur: illos nimirum significais
qͥ ita fide dñice crucis imbuti s̃.
ut nec dum turbine tribulationũ
pulsati. tantum in pace eccłie sũ¬
cepta fidei mnysteria conseruent: uel
certe eos qͥ post crebras temptationũ
ꝓcellas. aliquantula ad tempꝰ sere¬
nitate concesse pacis utuntur. Inc̃¬
tum namq ẽ naues ille utrum nuꝑ
fact̾e. inportum deducte sint: an pꝰ
exꝑta maris ꝑicłã. ad portum re¬
ducte. Uñ utrosq recte possunt
designare: ⁊ eos udelicet qͥ necdũ

Expanded text:
amarusque saeculi praesentis aestus accipiamarusque saeculi praesentis aestus accipitur. Navicula autem quam ascendit, nulla melius quam sacratissimae passionis ipsius intelligitur arbor. Cujus beneficio quique fideles adjuti, transcensis mundi fluctibus, ad habitationem patriae coelestis, quasi ad stabilitatem securi littoris perveniunt. Aliae autem naves quae fuisse dicuntur cum Domino, nec tamen in altum ductae, vel aliquid tempestatis pertulisse narrantur, illos nimirum significans qui ita fide dominicae crucis imbuti sunt, ut necdum turbine tribulationum pulsati, tantum in pace Ecclesiae suscepta fidei mysteria conservent; vel certe qui post crebras tentationum procellas aliquantula ad tempus serenitate concessae pacis utuntur. Incertum namque est naves illae utrum nuper factae in portum deductae sint, an post experta maris pericula ad portum reductae. Unde utrosque recte possunt designare, et eos videlicet qui necdum
Abbreviated transcription (Latin):
siderabam sedi: & fructus eius dul¬
cis gutturi meo. Quod est aꝑte di-¬
ccre. Sub ꝓtectione illius. quem
indere desiderabam me ceterorũ
solatio destituta subieci: & gaudi¬
um aspectus ac presentia illius
dulce cordi meo: quicquid extra
illum est̾. me contẽpnere immo
fastidire coegi xlu. & talibus
multis parabolis loquebatur eis
uerbum: put poterant audire.
Sine parabola autem. non loque
quasi nullum aꝑtum ad turbas
sermonẽ fecerit: s ꝑsolas parabolas lo¬
nullus facile sermo eiꝰ inuenit᷑. in qͦ
non aliquid parabolarum sit inter
t ait illis. illa die cum sero esset
factum. Transeamꝰ contra. Et
dimittentes turbam: assumunt eũ
ita ut erant in naui. Q alie naues
erant cum illo. In hac nauigatione
dñs utramq uniꝰ eiusdẽq sue ꝑsone na¬
turam dignatur ostende. dum ipse
qͥ ut homo dormit innaui. furorẽ
maris inuerbo compescit ut d̃s. Por¬
ro iuxta allegoriam mare qͦd cum
sius tnsire desiderat: tenebrosus

Expanded text:
siderabam, sedi, et fructus ejus dulsiderabam, sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo . Quod est aperte dicere: Sub protectione illius quem videre desiderabam, me caeterorum solatio destitutam subjeci, et gaudium aspectus ac praesentia illius dulcis cordi meo, quidquid extra illum est me contemnere, imo fastidire coegit. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum, prout poterant audire. Sine parabola autem non loquebaquasi nullum apertum ad turbas sermonem fecerit, sed per solas parabolas lonullus facile sermo ejus invenitur, in quo non aliquid parabolarum sit intermIBER SECUNDUS. Et ait illis illa die cum sero esset factum: Transeamus contra. Et dimittentes turbam, assumunt eum, ita ut erat in navi, et aliae naves erant cum illo. In hac navigatione Dominus, utramque, unius ejusdemque suae personae naturam dignatur ostendere, dum ipse qui ut homo dormit in navi, furorem maris verbo compescit ut Deus. Porro, juxta allegoriam mare quod cum suis transire desiderat, tenebrosus
Abbreviated transcription (Latin):
Rrem: ut in alus euangłistis aꝑtiᷤᷤ¬
sime dicitur. Ascendit gͦ granũ
sinapis seminatum interra. siue
inagro dñi: & de holere mutat᷑
in arborem: cuiꝰ natura ẽ. altitu¬
dine. amplitudine. annositate.
herbarum om̃iũ trancendere na¬
turam. Magna ẽ .ii. huiꝰ altitudo
arboris: quia mentes auditoꝵ suoꝵ
p̃dicatione ȩuanglii. ad appetenda
celestia sustollit. Diffusa ẽ ramis. ꝙ
ypdicatores ex sese nascentes totius
nundi germina occupauit: dutur¬
nitate p̃minet: quia ueritas quã p̃¬
dicat. nullo umqͣm fine delebitur.
hrbumbra illiꝰ uolucres cȩli habitãt:
q̃m animȩ fideles que ad celestia
ꝑdesideria uolare. & neglectis tẽ¬
poralium rerum cupiditatib. sur¬
sum cor hr̃e consuerunt: iuxta p̾al¬
miste uocem. in ꝓtectione alarum
dñi sꝑabunt. Uñ et sponsa in can¬
ticis canticoꝵ. hoc ẽ una de multis
animab collecta scõꝵ ecclia: glatur
& dic̃. Subumbra illius quem de¬

Expanded text:
rem, ut in aliis Evangelistis apertisrem, ut in aliis Evangelistis apertissime dicitur. Ascendit ergo granum sinapis seminatum in terra sive agro Domini, et de olere mutatur in arborem, cujus natura est altitudine, amplitudine, annositate, herbarum omnium transcendere naturam. Magna est enim hujus altitudo arboris, quia mentes auditorum suorum praedicatio Evangelii ad appetenda coelestia sustollit. Diffusa est ramis, quia per praedicatores ex sese nascentes, totius mundi terminos occupavit. Diuturnitate praeminet, quia veritas quam praedicat, nullo unquam fine delebitur. Sub umbra illius volucres coeli habitant, quoniam animae fidelium quae ad coelestia per desiderium volare, et neglectis temporalium rerum cupiditatibus sursum cor habere consueverunt, juxta Psalmistae vocem: In protectione alarum Domini sperabunt . Unde et sponsa in Canticis canticorum, hoc est una de multis animabus collecta sanctorum Ecclesia, gloriatur et dicit: Sub umbra illius, quem de
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦ d cum seminatum inquit fuerit
in t̾ra: minus ẽ om̃ib seminibuᷤ
q̃ sunt interra. Et cũ seminatũ¬
fuerit. ascendit. & fit maius om̃ib¬
holerib. & fac̃ ramos magnos. ita
ut possint sub umbra ei aues celiha¬
bitare. Predicatio ȩuangłii: minima
ẽ om̃ib disciplinis. Ad pͥmã qͥppe
doct̾rinam. fidem non ht̃ ueritatᷤ.
hominem. dñm. dm̃ mortuũ. &
scandalum crucis p̃dicans. Confer
huiꝰ cemodi doctrinã dogmatibꝰ
philosophoꝵ. & libris eoꝵ. & splẽ¬
dori eloquentie. compositioniq
sermonũ: & uidebis quanto mi¬
nor sit ceteris se minib semeNtis
euangłii. S illa cum creuerint.
nichil mordax. nichil uiuidũ. nich
uitale demonstrant. Totum flac¬
cidum. marcidumq ebullit
inholera & inherbas quȩ aresct̃¬
& corruunt. Hȩc autẽ p̃dicatioq̃
parua uidebatur inpͥncipio. uel
cũ manima credentis. uel cũ in
toto mundo sata fuerit: non ex¬
urgit in holera. s crescit in arbo¬

Expanded text:
Quod cum seminatum, inquit, fuerit Quod cum seminatum, inquit, fuerit in terra, minus est omnibus seminibus quae sunt in terra. Et cum seminatufuerit, ascendit et fit mamagnos, ita ut possint sub umbra ejus aves coeli habitare. Praedicatio Evangelii minima est in omnibus disciplinis. Ad primam quippe doctrinam fidem non habet veritatis, hominem Dominum Deum mortuum et scandalum crucis praedicans. Confer hujuscemodi doctrinam dogmatibus philosophorum, et libris eorum et splendori eloquentiae compositionique sermonum, et videbis quanto minor sit caeteris seminibus sementis Evangelii. Sed illa cum creverint, nihil mordax, nihil vividum, nihil vitale demonstrat. Totum flaccidum marcidumque ebullit in olera et in herbas, quae arescunt et corruunt. Haec autem praedicatio quae parva videbatur in principio, vel cum in anima credentis, vel cum in toto mundo sata fuerit, non exsurgit in olera, sed crescit in arbo
Abbreviated transcription (Latin):
spica ꝓferimus. Hullus itaq qui ad
bonum ꝓpositum adhuc inmentiᷤ
quia frumentum di abherba inci¬
R pit. ut granum fiat. Et dicebat. Cui
assimilabimꝰ regnum dĩ aut cui pa¬
rabole comꝑabimꝰ illud: Sĩc gra¬
num sẏnapis. qͦd cum seminatum
fuerit int̾ra: minus ẽ om̃ib semi¬
nib quȩ sunt int̾ram. ⁊ cet̾a. Reg
ticia scͥpturarum que ducit ad
uitam: & de qua dr̃. adiudeos. Aufere¬
tur auobis regnum dĩ:⁊ dabiturgen¬
ti facienti fructus eiꝰ. Simile ẽ gͦ
huiꝰ cemodi regnum grano sinapiᷤ:
qͦd iuxta euanglium mathei. ac¬
cipiens homo seminauit inagro
suo. homo qͥ seminat aplerisq sal¬
uator intelligitur. ꝙ in animis
credentium semin et: ab aliis
homo ipse seminans interra. siue¬
in agro suo. hoc ẽ insemet ipso:⁊
incorde suo. Qͥs ẽ iste qͥ seminat.
nisi sensus nr̃ & animus: qui sꝰ¬
cipiens granum p̃dicationis & fo¬
uens sementem. amorem fidi fac̃
inagro sui pect̾oris pullulare:

Expanded text:
sapientiae, nec ad gaudium potest sapientiae, nec ad gaudium potest bonum propositum adhuc in mentis quia frumentum Dei ab herba incipit ut granum fiat. Et dicebat: Cui assimilabimus regnum Dei, aut cui parabolae comparabimus illud? Sicut granum sinapis, quod cuconcupiscit, tantum longe absit ab illo pauperum spiritu ac desiderio, isto . Quin potius timet miser quod r ad Judaeos: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Simile est ergo hujuscemodi regnum grano sinapis, quod, juxta Evangelium Matthaei, accipiens homo seminavit in agro suo . Homo qui seminat a plerisque Salvator intelligitur, quod in animis credentium seminet. Ab aliis homo ipse seminans in terra sive agro suo, hoc est in semetipso, et in corde suo. Quis est iste qui seminat, nisi sensus noster, et animus? Qui suscipiens granum praedicationis, et fovens sementem humore fidei, facit in agro sui pectoris pullulare.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum herham. deĩ spicam: deinde
plenum frumentum ꝓducit inspica.
Herbam quippe ꝓduce̾ ẽ. inchoationiᷤ
bone adhuc teneritudinẽ hr̃e. Ad
spicam herba ꝑuenit: cum se uirtuᷤ
animo concepta ad ꝓfectum boni
oꝑis ꝑtrahit. Plenum uͦ frumentũ
inspica fructificat: qñ iam intantũ
uirtus ꝓficit. ut ẽẽ robusti & ꝑfecti
oꝑis possit. & cum se ꝓduxerit fru¬
ct̾us. statim mittit falcem: qm ad¬
ẽ tempꝰ messis. Omp̃c & enim ds.
ꝓducto fructu mittit falcem. ⁊ mes¬
sem suam desecat: quia cum unũ¬
quẽq ad oꝑa ꝑfecta ꝑduxerit: eiꝰ
temꝑalem uitam ꝑemissam sent̾n¬
tiam incidit: ut granum suũ ad
celestia horrea ꝑducat. Cum gͥ de¬
sideria bona concipimus: semen
int̾ram mittimꝰ. Cum uͦ oꝑari rec¬
ta incipimꝰ herba sumꝰ Cum aũ
ad ꝓfectum boni oꝑis crescimus:
ad spicam ꝑuenimꝰ. Cum ineius¬
dem operationis ꝑfectione solida¬
mur: iam plenum frumentũ in

Expanded text:
primum herbam, deinde spicam, deinde primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum producit in spica. Herbam quippe producere, est inchoationis bonae adhuc teneritudinem habere. Ad spicam vero herba pervenit, cum se virtus animo concepta ad profectum boni operis pertrahit. Plenum vero frumentum in spica fructificat, quando jam in tantum virtus proficit, ut esse robusti et perfecti operis possit. Et cum se produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest tempus messis. Omnipotens enim Deus producto fructu mittit falcem, et messem suam desecat, quia cum unumquemque ad opera perfecta perduxerit, ejus temporalem vitam per emissam sententiam incidit, ut granum suum ad coelestia horrea perducat. Cum ergo desideria bona concipimus, semen in terram mittimus. Cum vero operari recta incipimus, herba sumus. Cum autem ad perfectum boni operis crescimus, ad spicam pervenimus. Cum in ejusdem operationis perfectione solidamur, jam plenum frumentum in
Abbreviated transcription (Latin):
accipi. qđ non nunquã lector inge¬
niosus negligendo se pͥuet sapien¬
tia. quã tardꝰ ingenio. s studiosꝰ
elaborando degustat. Et di¬
cebat. Sic ẽ regnum dĩ quemad
modum si homo iact̾et sementẽ in
terram et dormiat: & exurgat nocte
ac die. ⁊ semen germinet. & incres¬
cat dum nescit ille. Ultro.N. terra
fructificat: pͥmum herbam: deinde¬
spicam: deiñ plenum frumentum¬
inspica. E cum se ꝓduxerit fruc
tus. statim mittit falcem: qm̃ ad
ẽ messis. Semen homo iactat in
terram: cumcordi suo bonam inten¬
tionẽ inserit. Et postquã semen
iactauerit dormit: quia iam in
spe boni oꝑis quiescit. Nocte uero
exurgit ac die: quia int aduersa
nat & crescit dum ille nescit: qͥa
& cum adbuc metiri incrementa sua
nonualet: semel concepta uirtus ad
ꝓfectum ducitur. Cultro derra fru¬
ctificat: quia p̃ueniente se gr̃a. menͤ
hominis spontanea ad fructũ boni
oꝑis assurgit. S hec eadem terra.

Expanded text:
accipi quod nonnunquam lector ingeaccipi quod nonnunquam lector ingeniosus negligendo se privet sapientia, quam tardus ingenio, sed studiosus, elaborando degustat. Et dicebat illis: Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat sementem in terram, et dormiat; exsurgat die ac nocte, et semen germinet et increscat, dum nescit ille. Ultro enim terra fructificatservet, qua denique gloria ac dignitate acquisitorum copia perfruatur: quantis necesse est misera mens per  messis. Semen homo jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit. Et postquam semen jactaverit, dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte vero exsurgit ac die, quia inter adversnat et crescit, dum ille nescit; quia et cum adhuc metiri incrementa sua non valet, semel concepta virtus ad profectum ducitur. Et ultro terra fructificat, quia praeveniente se gratia, mens hominis spontanea ad fructum boni operis assurgit. Sed haec eadem terra
Abbreviated transcription (Latin):
pximis intimare studetis: ade¬
rit diuina pietas. que uobis &
inp̃senti sensum altiora capien¬
di. ac potiora gerendi effectum
conferat: & infuturo supra qũa
sꝑare nostis. dona uobis eterne
retributionis aditiat.
Qui eñihabet dabit᷑ illi: et qͥ non habe
etiam qͦd habet auferetur ab illo.
Tota inquit intentione uerbo qd
auditis. reminiscendo et scrutan¬
do oꝑam date. quia qͥ amorẽ ht
uerbi. dabitur etiam illi sensus
intelligendi qͦd amat. At qͥ uerbi
amorem non ht̃ audiendi: etiã si
uel naturali ingenio. uel litterar
sͥ callere uidetur exercitio: nulla ue
sapientie dulcedine gaudebit. Quod
& si specialit̾ dictum ẽẽ uidetur de
aplis. quib caritate fideq potius
datum ẽ scire mysterium regni ði:
& de ꝑfidis uideis qui inparaboli
uidentes non uidebant. & audienteᷤ
non intelligebant. qͦd uidelicet lit¬
teram legis in qua głabant᷑ eẽnt¬
amissuri: potest tamen & gnaliter

Expanded text:
proximis intimare studetis: adeproximis intimare studetis: aderit divina pietas quae vobis, et in praesenti, sensum altiora capiendi, ac potiora gerendi, effectum conferat; et in futuro, supra id quod sperare nostis, dona vobis aeternae retributionis vere adjiciat. Qui enim habet, dabitur illi. Et qui non habet, etiam quod habet, auferetur ab illo. Tota inquit intentione, verbo quod auditis, reminiscendo et scrutando operam date: quia qui amorem habet verbi, dabitur illi etiam sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiam si vel naturali ingenio vel litterarum sibi callere videtur exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter dictum esse videtur de apostolis, quibus charitate fideque potius datum est scire mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes, non videbant; et audientes, non intelligebant; quod videlicet litDominus, cum illae pugnant, istae delecamissuri: potest tamen et generaliter
Abbreviated transcription (Latin):
dis:⁊ sensus interioris. auris. ob¬
ediendi et faciendi quȩ iussa ft̃.
Illis autẽ qui foris sunt
inparabolis omnia fiunt. ut ui
quia non solum ea que loque¬
batur. uerum etiã que faciebat
parabole fuerunt. id ÷ rerum si¬
gna misticarum: cum dicunt᷑ ill
quib in parabolis om̃ia fiebanst
neq que uidebant. neq q̃ audie¬
bãt ad intellectũ potuisse ꝑduci. Qdem̃
laus:i adu̾sariis ueritatis pena
manet ȩterna. Si qͥs ht aures audi¬
endi. audiat. Si qͥs ht̃ sensum in¬
telligendi uerbũdi. non se subtra¬
hat: non auditum ad fabulas
conuertat: s scrutandis eis que
ueritas dixit: diligenter aurem
accõmodet: diligent̃ manus m¬
plendis eis que iam intellexit. di¬
ligenter linguam p̃dicandis opo¬
dicebat illis. Hidete qͥd audia
tune importune subiciat. E
tis. In qua mensura mensi fue¬
ritis. remetietur uobis: & ad¬
Sicietur uobis. Si sollert̃ in qͥt
om̃ia que ualetis bona facẽ ac

Expanded text:
dis, et sensus interiores, aures obdis, et sensus interiores, aures obediendi et faciendi quae jussa sunt. Illis autem qui foris sunt in parabolis omnia fiunt, ut vidquod non solum ea quae loquebatur, verum etiam quae faciebat parabolae fuerunt, id est rerum signa mysticarum, cum dicuntur illi quibus in parabolis omnia fiebant, neque quae videbant, neque quae audiebant, ad intellectulaus, et adversarios veritatis poena manet aeterna. Si quis habet aures audiendi, audiat. Si quis habet sensum intelligendi verbum Dei, non se subtrahat, non auditum ad fabulas convertat, sed scrutandis eis quae veritas dixit diligenter aurem accommodet, diligenter manus implendis eis quae jam intellexit, diligenter linguam praedicandis oplent. Ideoque ad remissionem peccatorum quae per gratiam fidei ipsius n qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, et adjicietur vobis. Si solerter inquit omnia quae valetis bona facere, ac
Abbreviated transcription (Latin):
uinis eloquus regłarit̾ instituti.
Petrosa uͭ loca. que tenui cespite
contecta. susceptũ semen cito ger¬
minare queunt. s ium radicis fi¬
gende nonhñt: illa nimirum ft̃
p̃cordia. quȩ nullis disciplinȩ
studis erudita. nullis tempta¬
tionum ꝓbationib emollita. dul¬
cedine tantum auditi sermoniᷤ.
ac ꝓmissis cȩlestib adhoram de¬
lectantur: s intempore temptati¬
onis recedunt: qui cum momen¬
taneam cȩlestis oracłi dulcedinẽ
insita sͥ austeritate̾ p̃tendunt:
qͣsi locus semini sco deputatus.
magnam lapidũ congeriẽ. pauco
terre humo cooꝑit: que iõ ad fruc¬
tum ꝑuenire iusticiȩ nonualent:
quia parum inẽ eis desiderii sa¬
lutaris. qͦd semen uitȩ concipiat:¬
& multum inẽ duriciȩ nocentis.
qͦd fructui salutis obsistat. E di¬
cebat. Qui habet aures audien¬
di audiat. Quoties hȩc ad moni¬
tiuncula. uel in euanglio. uel in
Aures .ii. audiendi. aures sunt cor¬

Expanded text:
vinis eloquiis regulariter instituti. vinis eloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta, susceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non habent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emollita, dulcedine tantum auditi sermonis ac promissis coelestibus ad horam delectantur, sed in tempore tentationis recedunt; quia cum momentaneam coelestis oraculi dulcedinem insitae sibi austeritati praetendunt, quasi locus semini sancto deputatus, magnam lapidum congeriem pauca terrae humo cooperiunt. Quae ideo ad fructum pervenire justitiae non valent, quia parum eis inest desiderii salutaris quod semen vitae concipiat, et multum inest duritiae nocentis quod fructui salutis obsistat. Et dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec admonitiuncula vel in Evangelio, vel in Aures enim audiendi, aures sunt cor
Abbreviated transcription (Latin):
non habebat altitudinem terrȩ:
¶qñ exortus ẽ sol exestuauit.
Et eo qđ non habebat radicem exa¬
ruit. E huiꝰ mysterium seminis
dñs exposuit. Inqua uidelicet expositi¬
one discimus: quia nequaquam
ipsȩ res inuna eademq signifi¬
catione semꝑ allegorice ponan¬
tur. Namq petram duritiam
ꝓterue mentis. terram lenitatẽ
anime obedientis: solem dicit
feruorem ꝑ secutionis seiuentis:
cum ipse alibi solem in bono po¬
nat. dicens fulgere iustos infuturo
qͣsi solem in regno patͥs eoꝵ: & in
structura domus spiritalis fodien¬
do inaltum t̾ram eiciendã. & petrã
infundamento doceat ẽẽ locandã:
hoc ẽ abimo cordis sinu. cogitatio¬
nes terrenas expurgandas: & for¬
titudinem fidei inuicte. ꝓhis in
fundamento bonoꝵ oꝑum inse¬
rendam eẽ moneat. In hoc gͦ loco
altitudo terrȩ. quȩ competenter
exculta. semen uerbi debuerat
exciꝑe. probitas ẽ animi disci¬
plinis celestib exercitati. atq ad
auscultandum obediendumq di¬

Expanded text:
altitudinem terrae. Et quando exortus est sol, exaestuavit, et eo quod non haberet radicem exaruit. Et hujus mysterium seminis Dominus exponit. In qua videlicet expositione discimus quia nequaquam ipsae res in una eademque significatione semper allegorice ponantur. Namque petram duritiam protervae mentis, terram lenitatem animae obedientis, solem dicit fervorem persecutionis saevientis: cum ipse alibi solem in bono ponat, dicens fulgere justos in futuro quasi solem in regno Patris eorum: et in structura domus spiritalis fodiendum in altum, terram ejiciendam, et petram in fundamento doceat esse locandam, hoc est ab intimo cordis sinu cogitationes terrenas expurgandas, et fortitudinem fidei invictae pro his in fundamento bonorum operum inferendam esse moneat. In hoc ergo loco, altitudinem terrae quae competenter exculta semen verbi debuerat excipere, probitas est animi, disciplinis coelestibus exercitati, atque ad auscultandum obediendumque di
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ. quia resurrectione cele¬
brata. diaboli suꝑbiam strauit. dũ
ꝑmortẽ destruxit eum. qui habe¬
bat mortis imꝑium. Mare qͦ si¬
lere p̃cepit. ac tranquillitatẽ re¬
duxit: qͥa uesaniã iudeoꝵ & ra¬
biem que caput quatiens clama¬
uerat. si filius dĩ ẽ descendat. nẽ
de cruce. & credimꝰ ei: mortẽ su¬
ꝑando. ac de sepulchro resur¬
gendo. deiec̃. Ubi notandum ui¬
xta litteram. qͦd om̃s creature
sentiant creatorẽ. Quib enĩ incre¬
ptur & imperatur. sentiunt impe¬
rantem: non errore hereticoꝵ qͥ oĩa
putant animantia: s maiestate
conditoris. que apud nos insensi¬
bilia. illi sensibilia sunt. E ait ilł.
Ed timidi estis: Necdum habetis
fidem. Rect̾e arguuntur. qͥ p̃sente
xp̃o timebant: cum utiq qui ei ad¬
heserĩt ꝑire nonpossunt. Cuꝰ si¬
mile ẽ hoc quod post mortis som¬
num discipulis apparens. expro¬
brauit incredulitatẽ illoꝵ. & du¬
ritiam cordis: quia his qͥ uidant
tum resurrexisse ñ crediderant.¬

Expanded text:
ncrepavit, quia resurrectione celebrata, diaboli superbiam stravit, dum per mortem destruxit eum qui habebat mortis imperium. Mare quoque silere praecepit, ac tranquillitatem reduxit, quia vesanam Judaeorum rabiem, quae caput quatiens clamaverat: Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei , mortem superando ac de sepulcro resurgendo dejecit. Ubi notandum juxta litteram quod omnes creaturae sentiant Creatorem. Quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem. Non errore haereticorum, qui omnia putant animantia, sed majestate Conditoris. Quae enim apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Et ait illis: Quid timidi estis? Necdum habetis fidem. Recte arguuntur, qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaeserit, perire non possit. Cui simile est hoc quod post mortis somnium, discipulis apparens exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, qui his, quia viderant eum resurrexisse, non crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
iamq cognouerant. Ubi satis
suꝑ q arriauoꝵ ẽ miranda. uel
potiꝰ dolenda cȩcitas: qͥ illum ptꝰ
resurrectionis & ascensionis głam
ipsiꝰ. post dilatatam toto orbe
fidem euanglii. post edificatas
inom̃ib gentib ecclias. lauda¬
tumq in eis nomen dñi saluato¬
ris. a solis ortu usq ad occasũ.
repente negant filium di:quẽ
demones adhuc mortali carnis¬

Expanded text:
jamque cognoverant. Ubi satis jamque cognoverant. Ubi satis superque arianorum est miranda vel potius dolenda caecitas, qui illum post resurrectionis et ascensionis ipsius gloriam, post dilatatam toto orbe fidem Evangelii, post aedificatas in omnibus gentibus ecclesias, laudatumque in eis nomen Domini salvatoris, a solis ortu usque ad occasum, repente negant Filium Dei, quem daemones mortali a
Abbreviated transcription (Latin):
estuantis nauicła uentis agtra¬
ta secundis. insultat. Distat aũ
git namq dñm: qͥ fidem eiꝰ ac
dilectionẽ uero corde suscipͣ. Com¬
pͥmunt eum: qͥ carnalib cogita¬
tionib aut eciam factis. pacẽ eoꝵ.
inquib ueritas manere consue¬
uerat. turbant. Uñ apte qui eũ
tetigerunt saluati eẽ ꝑhibentur:
qͥa nimirum uera fides & dile¬
bidas carnaliũ mentes fugiens.
ad eos potius qui fluxam głam
scli simul & dbiectionẽ sꝑnere di¬
dicerunt. uenire & mansionẽ ap̃
eos facẽ gaudet. Quot quot autẽ
habebant plagas et sp̃c inmundoᷤ:
cum illum uidebant ꝓcidebant
plici intentione obtinende salu¬
tis: demoniaci aũ uel potius ha¬
bitantes in eis demones. uidiuini
timoris coacti: nec solum ad ꝓci¬
dendum ei. uerũ etiã ad confi¬
tendam eiꝰ maiestatem cõpulsi.
ꝑculsi .it. p̃sentia uirtutis eiꝰ ac
nimiũ ꝑterriti. nequaqͣm celare
audebant: quẽ filium dĩ ẽẽ iam¬

Expanded text:
aestuantis navicula ventis agitaaestuantis navicula ventis agitata secundis insultat. Distat autegit namque eum, qui fidem ejus ac dilectionem vero corde suscipit. Comprimunt eum qui carnalibus cogitationibus, aut etiam factis pacem eorum, in quibus veritas manere consueverat, turbant. Unde apte qui eum tetigerunt salvati esse perhibentur, quia nimirum vera fides et dilebidas carnalium mentes fugiens, ad eos potius qui fluxam saeculi gloriam simul et abjectionem spernere didicerunt, venire et mansionem apud eos facere gaudet. Quotquot autem habebant plagas, spiritus immundi, cum illum videbant, procidebant plici intentione obtinendae salutis, daemoniaci autem vel potius habitantes in eis daemones, vi divini timoris coacti, nec solum ad procidendum ei, verum etiam ad confitendum ejus majestatem compulsi. Perculsi enim praesentia virtutis ejus, ac nimium perterriti, nequaquam celare audebant, quem Filium Dei esse jam
Abbreviated transcription (Latin):
ac diuersis erroꝵ anfractib iac¬
tate nationes. instabilitati. ama¬
ritudini. obscuritat fluctuantis
pelagi comparant᷑. S dñs uenit
admare cum discipulis: multaq
turba adiuersis ꝓuintiis secuta
ẽ eũ: quia p̃dicantibꝰ apłis corda
gentium adut:i postq̃m ineis dile¬
ctꝰam sͥ domũ ꝓpicius consecrauit.
iam multas ad se uenientes benig¬
ne suscepit: ac desidate salutis do¬
nauit ẽẽ compotes. Quibꝰ apteꝯ
gruit qͦd sequit᷑. E dixit discipłis
sius. ut in nauicła sͥ deseruirent
propt̃ turbam: ne compͥmerent ex.
Multos .ii. sanabat. ita ut irruerent
ineũ: ut illum tangerent. Nauiclã ⁊¬
.u. de seruiens dño in mari. eccłia
ẽ cong̾gata de gentib & fluctili
scłi labentis. libere mentis uirtute
tͣnsgressaz Que quanto sinũ cor¬
dis amplius ꝓ recipienda gr̃a sui
conditoris dilatat. tanto sublimi¬
us cunctis transeuntium rerum
uoluminib. qͣsi fluctib pelagi

Expanded text:
ac diversis errorum anfractibus jacac diversis errorum anfractibus jactatae nationes, instabilitati, amaritudini, obscuritati fluctuantis pelagi comparantur. Sed Dominus venit ad mare cum discipulis, multaque turba a diversis provinciis secuta est eum, quia praedicantibus Apostolis corda gentium adiit. Et postquam in eis dilectam sibi domum propitius consecravit; jam multos ad se venientes benigne suscepit, ac desideratae salutis donavit esse compotes. Quibus apte congruit quod sequitur: Et dixit discipulis suis, ut in navicula sibi deservirent propter turbam, ne comprimerent eum. Multos etenim sanabat, ita ut irruerent in eum, ut illum tangerent. Navicula etenim deserviens Domino in mari, Ecclesia est, congregata de gentibus, et fluctus saeculi labentis liberae mentis virtute transgressa. Quae quanto sinum cordis amplius recipiendae gratiae sui conditoris dilatat, tanto sublimius cunctis transeuntium rerum voluminibus, quasi fluctibus pelagi
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ꝑsequerent᷑ ualebant: isti opinio¬
ne tantum ducti. uirtutum eius
congesto agmine. maxime hoc¬
ingestit ueniunt ad audiendũ eũ
opemq salutis flagitandã. Unde
mox sue uoluntatis ac desiderii
consequi merentur effectum. ply¬
rimi s ad nõ samatis. ut in seq̃n¬
tibus legit᷑. Ubi et exemplum de¬
dit suis. si in una cuutate ꝑsecuti¬
onẽ paterentur: in alteram fugien¬
di. Deniq paulꝰ exemplo simul
& p̃cepto dñi edoctus. fugit eda¬
masco. ubi insidus appetebat᷑
p̃uoꝵ: S iñ digressus. innume¬
ros alibi qͥ se ad pietatẽ sequerẽ¬
tur ppłos inuenit. Iuxta uͭ lege
allegorie dñs. in eo qͦd egressus
de sẏnagoga secessit ad mare. ibiq
uenientẽ ad se plurimã populi
multitudinẽ sanaturus ac doctu¬
rus excepit: nr̃am manifeste sal¬
uationẽ p̃figurauit. ad qͦs ueni
re ꝑfidẽ. relicta ob ꝑfidiam uidea
dignatꝰ ẽ. Recte .i. increbule. diu

Expanded text:
eum persequerentur valebant: isti, opinioeum persequerentur valebant: isti, opinione tantum ducti virtutum ejus, congesto agmine permaximo, veniunt ad audiendum eum opemque salutis flagitandam. Unde mox suae voluntatis ac desconsequi merentur effectum, plurimis a Domino sanatis, ut in sequentibus legitur. Ubi et exemplum dedit suis, si in una civitate persecutionem paterentur, in alteram fugiendi. Denique Paulus exemplo simul et praecepto Domini edoctus, fugit ex Damasco, ubi insidiis appetebatur pravorum. Sed inde digressus, innumeros alibi, qui se ad pietatem sequerentur, populos invenit. Juxta vero leges allegoriae, Dominus in eo quod egressus de synagoga secessit ad mare, ubique venientem ad se plurimam populi multitudinem sanaturus ac docturus excepit, nostram manifeste salvationem praefiguravit, ad quos venire per fidem relicta ob perfidiam Judaea dignatus est. Recte enim incredulae diu