comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tos inopes in expletis hiatib ꝓͥe
rapacitatis absorbuit: alt̃ sub¬
stantiam pauꝑis ui sublatam
retentabat. hc̃ tu minis ac der¬
roribus circumuentum. tui feci¬
sti patrimonii portionẽ: atq
ita iniusto iniustior extitisti:
et raptore rapacior. Caue gͥ ne
te idem qui pisces euentus exci¬
piat: id÷ hamꝰ aut rete uel cofi¬
nus. Nam nos qͦ necẽẽ ÷ nefan¬
dis facinorib inquinatos. supi¬
na supplicia non uitare. Pret̾ea
imbecillis etiam animalibus
sub eẽ dolos et insidias exꝑtus:
malo te callidoꝵ fraudes effug̃e.
Ferunt namq cercinũ hostree
carnem concupiscere: cuiꝰ captio
difficilis illi ÷ propt̃ oꝑimenta
testarum: qͥb mollitudinẽ car¬
nis eius natura consepsit. Unde
etiam testicoria nominat᷑. Ergo
quia sunt concaua facile hostree.
interiores partes complicata
defendunt. Et obhoc irrita
fit: impugnantis agg̾ssio. Qͥd¬
gͦ molitur adu̾sarius: Quando
iuderit in apricis locis hostreã

Expanded text:
tos inopes inexpletis hiatibus propriae tos inopes inexpletis hiatibus propriae rapacitatis absorbuit? Alter substantiam pauperis vi sublatam retentabat. Hunc tu minis, ac terroribus circumventum tui fecisti patrimonii portionem, atque ita injusto injustior exstitisti, et raptore rapacior. Cave igitur ne te idem qui pisces eventus excipiat, id est hamus, aut rete, vel cophinus. Nam nos quoque necesse est, nefandis facinoribus inquinatos suprema supplicia non vitare. Praeterea imbecillibus etiam animalibus subesse dolos et insidias expertus, malo te callidorum fraudes effugere. Ferunt namque cercinum ostreae carnem concupiscere: cujus captio difficilis est illi, propter operimenta testarum, quibus mollitudinem carnis ejus natura consepsit unde etiam testicoria nominatur. Ergo quia sunt concava, facile ostreae interiores partes complicata defendunt, et ob hoc irrita fit impugnantis aggressio. Quid molitur ergo adversarius? Quando viderit in apricis locis ostream
Abbreviated transcription (Latin):
uel alitum manifestarũ stirpẽ.
ad ulterina corrumpit ãmixtio.
Nullus piscium ex parte dimidia
dentib ÷ armatus: sic̃ oues ẽẽ ui
demus & boues. Nec ruminat qͥs¬
quam piscium p̃ter scarum: ut
qͥdam ꝓdiderunt. Cuncti uͦ pis¬
ces acutissima dentium aciȩ con¬
densantur: ut non esca duitius
ore subacta difflueret. que nisi
discerpta celerit̃ utero traderet᷑.
facile minutata spargeret᷑ a flu¬
ctib. Uictus uͦ alius aluis scđm
genus aptatus ÷. Nam certi li¬
mo aluntur: ñ nulli herbis quȩ
nascunt᷑ inaqua contenti sunt.
Plurimi aũ deuoratione saciant᷑
alterna: semꝑq qͥ minor ÷ ap̃
eos. maiori fit cibus. Et si qñ
contigerit eum qͥ minorẽ ceꝑat
morsu ualidioris absumi:. in
unum ut̾q aluium posterioris
inicitur. Qsi uͦ nos homines
aliud qͥd agamꝰ dum inferiorẽ
potentia p̃mimus. Aut qͥd distat
apisce illo nouissimo uir qui diui¬
ciarum amore flaminatus. cap¬

Expanded text:
vel alitum manifestarum stirpem, vel alitum manifestarum stirpem, adulterina corrumpit admixtio. Nullus piscium, ex parte dimidia, dentibus est armatus, sicut oves videmus esse et boves, nec ruminat quisquam piscium praeter scarum, ut quidam tradiderunt. Cuncti vero pisces acutissima dentium acie condensantur: ut non esca diutius ore subacta difflueret, quae nisi discerpta celeriter utero traderetur, facile immutata, spargeretur a fluctibus. 3. Victus vero alius aliis secundum genus aptatus est. Nam certi limo aluntur: nonnulli herbis quae nascuntur in aqua, contenti sunt, plurimi autem devoratione satiantur alterna, semperque qui minor est apud eos, majori fit cibus. Et si quando contigerit eum qui minorem ceperat, morsu validioris absumi: in unum uterque alvum posterioris injicitur. Quasi vero nos homines aliud quid agamus dum inferiores potentia premimus. Aut quid distat a pisce illo novissimo, vir qui divitiarum amore flammatus, cap
Abbreviated transcription (Latin):
distantiam: quãquam eos asse¬
rant conspectis piscium maximis
gregib. non solum genus. s etiã
numerum posse signare:. Qͥs aũ
nobis eoꝵ artificum qͥ inlitorib
habitantes:⁊ in marinis diu̾sori¬
is senescescentes: noticiam subtili¬
ter ualebit patefacere singłorũ:
Alios .N. pisces nouerunt hũ qͥ in
mare piscantur indie: cũ & alioᷤ
qui pelagus rimantur egypti¬
um. Alios etiam sciunt insula¬
rum incole: et alios maurusu
piscatores. S om̃s tam tenues
qͣm maiores: similit̃ pͥma p̃cep¬
tio. et in effabilis illa uirtus ꝓ
duxit. Magna ẽ illis iuuendi
diuersitas: nimia etiã incuiꝰq
gñis successione discretio. Mul¬
ti piscium non incubant suis
ouis sic̃ aues. nec nidos ȩdificant.
nec cum labore ꝓͥos natos enutri¬
unt: s aqua suscipiens ouum
facit animal. Manetq insin¬
głis gñib immutabilis ad aliã
naturam: inconfusaq ꝓgenies.
Ac non sicut multoꝵ terrestrium.

Expanded text:
distantiam, quamquam eos assedistantiam, quamquam eos asserunt conspectis piscium maximis gregibus non solum genus, sed etiam numerum posse signare? Quis autem nobis eorum artificum, qui in littoribus habitantes, et in marinis diversoriis senescentes, notitiam subtiliter valebit patefacere singulorum? Alios enim pisces noverunt hi qui in mare piscantur Indiacum, et alios qui pelagus rimantur Aegyptium. Alios etiam sciunt insularum incolae: et alios Maurusii piscatores. Sed omnes tam tenues, quam majores similiter prima praeceptio, et ineffabilis virtus illa produxit. Magna est illis vivendi diversitas, nimia etiam in cujusque generis successione discretio. Multi piscium non incubant suis ovis, sicut aves, nec nidos aedificant, nec cum labore proprios natos enutriunt: sed aqua suscipiens ovum, facit animal, manetque in singulis generibus immutabilis ad aliam naturam, inconfusaque progenies, ac non sicut mulorum terrestrium,
Abbreviated transcription (Latin):
his similia. In his iterum magna
differentia. Dracones .N. & mure¬
ne & anguille. que incenosis flu¬
uus paludibq nascunt᷑: ueneno¬
sis potius serpentib quã piscibꝰ
ꝓ nature similitudine copulant᷑.
Aliud etiam genus ẽ ouificoꝵ: &e
aliud catuligenoꝵ. facit autẽ
catulos mustela & asellus. et oĩa
quȩ sine squamis sunt: q̃ salatia
grece nominant. S et beluarũ
pars maxima:⁊ delphini:⁊ foce:
catulos pariunt. Que fetus suoͤᷤ
recens editos. cum ex aliqua cau
sa fuerint: denuo sublaxos in
uterum. ꝓtegere ac fouere narrant᷑.
Ficiant aquȩ reptilia scd̃m genus.
aliud genꝰ ÷ immaniũ: et aliud
minutoꝵ piscium. Item in his iꝑ¬
sis multȩ differentiȩ. ꝓgñis qua¬
litate diuisȩ sunt. quib & uocabu¬
la ꝓͥa sunt: et alimenta discreta
et magnitudo menbroꝵ dispar:
et diuersa inter se speciȩ separan¬
tur. Qͥs gͥ thymnoꝵ speculator
tantoꝵ nobis poterit explicare

Expanded text:
his similia. In his iterum magna his similia. In his iterum magna differentia est. Dracones enim et muraenae, et anguillae, quae in coenosis fluviis paludibusque nascuntur, venenosis potius serpentibus, quam piscibus pro naturae similitudine copulantur. Aliud etiam genus est, ovificorum: et aliud catuligenorum. Facit autem catulos mustella, et asellus, et omnia quae sine squamis sunt, quae salatia Graeci nominant. Sed et belluarum pars maxima, et delphini, et phocae catulos pariunt, quae fetus suos recenter editos, cum ex aliqua causa territi fuerint, denuo sublapsos in uterum, protegere ac fovere narrantur. Ejiciant aquae reptilia secundum genus. Aliud genus est immanium, et aliud minutorum piscium. Item in his ipsis multae differentiae, pro generis qualitate divisae sunt, quibus et vocabula propria sunt, et alimenta discreta, et magnitudo membrorum dispar, et diversa inter se specie separantur. Quis igitur tynnorum speculator tantorum, nobis poterit explicare
Abbreviated transcription (Latin):
trahens: interiorem calorem uen¬
tilando contemꝑat. Iilis autem
faucium intersectio ÷ complica¬
bilis. mͦ suscipiens. mͦ diffundẽs
aquam: respirandi explet officiũ.
Est etiam ꝓpͥa sors piscib ꝓpͥaq
natura.⁊ cibus diffẽns: certaq
uiuendi conditio. Propterea ni¬
chil de aquariis mansuescit᷑ nec
patitur hominum se manib contre¬
ctari. Ficiant aque reptilia anima¬
rum uiuarum. Unius cuiꝰq gñis
originem: nc̃ uelut quoddã semen
p̃cepit educi. Nam multitudinẽ
postmodum seruauit in sobole. q̃n
eos crescere. multiplicariq neceet
Itaq alteriꝰ gñis sunt qͥ testicurteᷤ
nominant᷑. sic̃ conce pectines. &
coclee marine. ac diu̾soꝵ ostreorũ.
milia. ⁊ ulterius ea que mollitestia
nominant᷑. id÷ astaci. cercini:⁊ his
ꝓxima. Aliud qͦ genus ÷ illoꝵ q̃
grece malicia uocitantur. ⁊d qͦrũ
caro tenerioꝵ habetur & laxior.
sicut sunt sepie. & polipodes: &

Expanded text:
trahens, interiorem calorem ventrahens, interiorem calorem ventilando contemperat: illis autem faucium interseptio complicabilis, modo suscipiens, modo diffundens aquam, respirandi explet officium. Est etiam propria sors piscibus propriaque natura, et cibus differens, certaque vivendi conditio. Propterea nihil de aquariis mansuescit, nec patitur hominum se manibus contrectari. 2. Ejiciant aquae reptilia animarum vivarum. Uniuscujusque generis originem, nunc velut quoddam semen, praecepit educi, nam multitudinem postmodum servavit in sobole, quando eos crescere multiplicarique necesse est. Itaque alterius generis sunt, qui testicutes nominantur, sicut conchae, pectines, et cochleae marinae, ac diversorum ostreorum millia, et alterius ea quae mollitestia nominantur, id est astaci, cercini, et his proxima. Aliud quoque genus est illorum quae Graece malacia vocitantur, id est quorum caro tenerior habetur et laxior, sicut sunt sepiae et polypodes, et
Abbreviated transcription (Latin):
pene genera piscium. Et uox pre
ceptionis exigua ẽ immo ñ uox:
s potius momentum solum. et
impetus uoluntatis. Intellectus
uͦ eius tam multiplex habetur. qͣm
ipsa piscium int̾ se potest eẽ discre¬
tio: qͦs om̃s uerbis asequi. ñ minꝰ
operosius ÷. quam si undarum nu¬
merum designare coneris: uel qͣd
amphoras habeat pelagus explica¬
re. Siciant aque reptilia. Inhis s̃
equorei. litorei altiuagi. petrei. g̃¬
gales. beluini. immanes. minutiq
pisces: sub eademq uirtute p̃cep¬
ti tam maximi quam minimiꝰ
tinentur. Itaq cum diceret eiciãt
aquȩ.: demonstrauit quanta sit na¬
tantium cum aqua cognatio. De¬
niq si paulisꝑ ad terram fu̾int
educti: deficiunt. Neq .it. suppetit
illis spiram̃. qͦ possint auras uitalẽ
caꝑe. Nam sic̃ terrenis animantib
datus: aer: sic piscib aqua.⁊ ratio
manifesta ÷ qͥa nobis udelicet ad¬
iacet rarus et patulus pulmo. qͥ
ꝑ distinctionem pectoris aerem

Expanded text:
pene genera piscium. Et vox quidem pene genera piscium. Et vox quidem praeceptionis exigua est, imo non vox, sed potius momentum solum, et impetus voluntatis: intellectus ro ejus tam multiplex habetur, quam ipsa piscium inter se potest esse discretio. Quos omnes verbis assequi non minus operosum est, quam si undarum numerum designare coneris: vel quot amphoras habeat pelagus explicare. Ejiciant aquae reptile. In his sunt aequorei, littorei, altivagi, petrei, gregales, belluini, immanes minutique pisces, sub eademque virtute praecepti, tam maximi, quam minimi continentur. Itaque cum diceret, Ejiciant aquae: demonstravit quanta sit natantium cum aqua cognatio. Denique si paulisper ad terram fuerint educti deficiunt: neque enim suppetit illis spiramen, quo possint auras vitales capere. Nam sicut terrenis animantibus datus aer est, sic piscibus aqua. Et ratio manifesta est, quia nobis videlicet adjacet rarus et patulus pulmo, qui per distinctionem pectoris aerem
Abbreviated transcription (Latin):
magnifica dĩ uirtus. simulq
p̃ceptionem que data ẽ aqͥs oportu¬
nitas iuuificationis insequit᷑. Fici¬
ant aquȩ reptilia animarum ui¬
uarum. Nc̃ pͥmum animalia spi¬
tutem. non tam̃ continuo animan¬
tia sunt intelligenda. E obhoc dix̃.
Eiciant aque reptilia. Om̃e gͥ gñs
natantium. siueq summis fluc¬
tib suꝑfertur. siue quod inaltis
gurgitib u̾satur. ꝓfecto naturã
reptandi sortitum ÷: dum ꝑ aqua¬
rum corpus trahitur. quod & pe¬
dib non nulla nitant᷑ & gressib.
Et licet multa de illis habeantur
ambigua sicut uituli marini. et
cb̃codrilli. & rane. et cancri. tamen
eis p̃cipuus ẽ natatus. Propterea
eiciant reptilia. In his gͥ breuissi¬
mis sermonib om̃ia gña conti¬
nentur. Qͥd .ii. non comp̃hensũ :
p̃cepto creature siue illa dixeris
quȩ catulos pariunt. id÷ uitulos
marinos. et torpedines. & delphi¬
nos. & his similia. siue ouifica
nominaueris: qualia sunt om̃ia

Expanded text:
magnifica Dei virtus, simulque magnifica Dei virtus, simulque praeceptionem, quae data est aquis, opportunitas vivificationis insequitur. Ejiciant aquae reptilia animarum vivarum. Nunc primum animalia spitutem, non tamen continuo animantia sunt intelligenda. Et ob hoc dixit: Ejiciant aquae reptilia. Omne genus igitur natantium, sive quod summis fluctibus superfertur, sive quod in altis gurgitibus diversatur, profecto naturam reptandi sortitum est; dum per aquam corpus trahitur, quanquam et pedibus nonnulla utantur et gressibus. Et licet multa de illis habeantur ambigua, sicut vituli marini, et crocodili et ranae et cancri, tamen eis praecipuus est natatus. Propterea, Ejiciant aquae reptilia. In his igitur brevissimis sermonibus omnia genera continentur. Quid enim non comprehensum est praecepto creaturae? Sive illa dixeris quae catulos pariunt, id est, vitulos marinos, et torpedines, et delphinos, et his similia, sive ovifica nominaveris, qualia sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Incip̃ lib̾ Septimus.
t dixit d̾s. Eiciant aque
reptilia animarum uiuarũ.
& uolatilia uolantia subfir¬
mamento celi. Post luminariorũ
formationẽ: aqua etiam repletur
animalibꝰ. E ut hoc ornaretur
uidelicet elementum: terra .ii. lã
dudum deꝓͥiis germinib cõgru¬
um decus acceꝑat: cȩlum qͦ stel¬
larum flores assumpserat. & ue¬
lut geminis ocłis. id ÷ coniuncti¬
one maximoꝵ luminum fuerat
uenustatum: reliquum erat ut
aquis etiam familiaris decoratio
redderetur. Uenit preceptio. con¬
genere. uel natura ꝑficiebant᷑ uber¬
rimi: mare quinetiam ita diu̾soꝵ
natantium fetura compleuit. ut
cenose paludes uadosaq stagna
ociosam uel irritam minime ium
generandi tenuerint. Rane .ii. &
muscȩ culicesq iñ sine dubio pul¬
lularunt. Nam ea que mͦ uident᷑:
transactoꝵ faciunt documentũ.
Ita om̃is aqua cogebatur opificiᷤᷤ
seruire p̃ceptis. Nam quoꝵ gña
eoꝵ uitam mox uegetam mobi¬
lemq monstrauit in effabilis &

Expanded text:
PTIMUS. Et dixit Deus: Ejiciant aquae reptilia animarum vivarum, et volatilia volantia sub firmamento coeli. Post luminariorum formationem, aqua etiam repletur animalibus; ut et hoc ornaretur videlicet elementum. Terra enim jam dudum de propriis germinibus congruum decus acceperat: coelum quoque stellarum flores assumpserat: et velut geminis oculis, id est, conjunctione maximorum luminum fuerat venustatum. Reliquum erat, ut aquis etiam familiaris decoratio redderetur. Venit praeceptio: congenere vel natura perficiebantur uberrimi, mare quin etiam ita diversorum natantium fetura complevit, ut coenosae paludes, vadosaque stagna otiosam vel irritam minime vim generandi tenuerint. Ranae etiam et muscae, culicesque inde sine dubio pullularunt. Nam ea quae modo videntur, transactorum faciunt documentum. Ita omnis aqua cogebatur opificibus servire praeceptis. Nam quorum neceorum vitam mox vegetam, mobilemque monstravit ineffabilis et
Abbreviated transcription (Latin):
deacio pane. id÷ nostre uocis te¬
nuitate cibauit inp̃senti : pascat¬
q inposterum ꝓratu cuiusq fi¬
deiq portatione prestans uobis
reuelationem spiritus: cui gła
in xp̃o ih̾u. nunc et semper. &¬
in secula sȩculorum ameN.

Expanded text:
deaceo pane, id est, nostrae vocis tedeaceo pane, id est, nostrae vocis tenuitate cibavit in praesenti, pascatque in posterum; pro rata cujusque fidei portione, praestans nobis revelationem Spiritus ; cui gloria in Christo Jesu, nunc et semper, in saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
dine complectens: certissimum
pͥe nobis magnitudinis p̃stat
inditium. Es gͦ contradicere pͥ
astruens non ẽẽ corpus eius imn¬
mensum: cum ꝑ tot tantaq t̾¬
rarum inter ualla tendatur:
Et de magnitudine solis et lunȩ
haccenꝰ Qui uͦ nobis p̃stitit intel¬
lectum. ut ex minimis creature
rebꝰ infinitam sapientiã cogno¬
camus artificis. p̃stet etiã suꝑ
maiorib maximas cogitationẽ
de conditore ꝑciꝑe: quam quã
eius collatione sol et luna form¬
carum credantur hr̃e mensura.
& iõ licet digna non sint. ut exhie
diuine magnitudinis contem¬
platio capiatur: paruis tamen
quib dam caliginosisq parabo¬
lis uidemur instrui: sic̃ ñ nun¬
quam animalia minora uelher¬
bas conferre solemus ingentibꝰ
nẽ uͦ contenti sumꝰ serie narra¬
torum: me uidelicet agente gr̃aᷤ
ei qui mͥ hoc pusillum sermonis
exigui munus attribuit. Uobis
uͦ largitorem sp̃ualis alimoniȩ
p̃dicantibus. qui uos uelut or¬

Expanded text:
dine complectens, certissimum dine complectens, certissimum propriae nobis magnitudinis praestat indicium. Quis ergo contradicere potest, astruens non esse corpus ejus immensum, cum per tot tantaque terrarum intervalla tendatur? Et de magnitudine quidem solis et lunae hactenus. Qui vero nobis praestitit intellectum, ut ex minimis creaturae rebus, infinitam sapientiam cognoscamus artificis, praestet etiam super majoribus nos maximas cogitationes de Conditore percipere, quanquam ejus collatione, sol et luna formicarum credantur habere mensuram. Et ideo licet digna non sint, ut ex his divinae magnitudinis contemplatio capiatur, parvis tamen quibusdam caliginosisque parabolis videmur instrui, sicut nonnunquam animalia minora, vel herbas conferre solemus ingentibus. Nunc vero contenti simus serie narratorum; me videlicet agente gratias ei, qui mihi hoc pusillum sermonis exigui munus attribuit: vobis vero largitorem spiritalis alimoniae praedicantibus, qui vos velut hor
Abbreviated transcription (Latin):
ex parius indiciis magnitudini᷑
eius acciꝑe documentum: Ciui¬
tates gͥ que inorbe terrarum
posite sunt: longis a se spacis dis¬
tinguntur. Harum platee quȩ ad
partem respiciunt orientis: equa¬
liter om̃s lunare lum̃ excipiunt.
His gͥ cunctis nͥ coram luna uide¬
retur: solos illos qui aduersus
eam positi sunt angi portus ꝑlus¬
traret. Eos aũ qui latitudinem
illius excedunt ut pote extrans¬
uerso uenientes: nullo mͦ uisita¬
ret. Quod etiam lucerna domi
acct̃sa declarat: qͣm si plures
circum steterint. umbra illoꝵ qͥ
coram fuerint recta porrigitur:
reliquoꝵ uͦ inutramq flectitur
partem: ita nͥ immensitate et
amplitudine lunare corpus ex¬
celleret: nunqͣm om̃s simul at¬
tingeret. Nam cum de solstici¬
alib exoritur partib eos qui
septemtrionales axes habitant:
frigidam regionem equaliter
illuminat: et illos qͥ in inferio¬
rib meridiane plage solis sub
rona uersantur estifera ualitu¬

Expanded text:
ex parvis indiciis magnitudinis ex parvis indiciis magnitudinis ejus accipere documentum. Civitates igitur quae in orbe terrarum positae sunt, longis a se spatiis disjunguntur. Harum plateae, quae ad partem respiciunt Orientis, aequaliter omnes lunare lumen excipiunt. His igitur cunctis, nisi coram luna videretur, solos illos qui adversus eam positi sunt angiportus perlustraret, eos autem qui latitudinem illius excedunt, ut pote ex transverso venientes, nullo modo visitaret. Quod etiam lucerna domi accensa declarat, quam si plures circumsteterint, umbra illorum qui coram fuerint recta porrigitur, reliquorum vero in utramque flectitur partem. Ita nisi immensitate et amplitudine lunare corpus excelleret, nunquam omnes simul attingeret. Nam cum de solstitialibus exoritur partibus, eos qui septentrionalis axis habitant frigidam regionem aequaliter illuminat, et illos qui in inferioribus meridianae plagae solis sub zona versantur aestifera valitu
Abbreviated transcription (Latin):
sum quid ẽẽ potest sp̃ualium p̃¬
ceptoꝵ: cum certe nichil de secre¬
tiorib sermo deprompserit. Mul¬
ta .ii. suꝑ amplitudine uel inter¬
uallis solis et lunȩ repꝑire pote¬
rit cogitando: q̃ non desidiose ef¬
fectiones eoꝵ uirtutesq disqͥrit.
Quamobrem oportet accusare suã
quẽq potius imbecillitatẽ: ut ñ
magnificentiam creaturȩ u̾bis
humanis metiri posse credatur.
S ex paucis que dicta sunt consi¬
derari conuenit: quanta & qͣlia
sint illa que p̃terimꝰ. Hon ergo
uelis ocłis lunam s ratione po¬
tius estimare: q̃ ualidius quã
aspectus ad inuentionẽ ualet
ueritatis accedere. Fabule igit᷑
aniles atq risibiles ubiq ꝑcre¬
buerunt: qͥa magicis carminib
luna sedib euocata de ꝓͥis dẽ¬
ducatur ad terram. Primo qͥdẽ
quomͦ potest ui cantuũ sũmo¬
ueri: quam ipse firmauit altis¬
simus: Deiñ qͥs eam locus susci¬
peret descendentem: Uis tam̃

Expanded text:
sum quid esse potest spiritalium prsum quid esse potest spiritalium praeceptorum, cum certe nihil de secretioribus sermo deprompserit. Multa enim super amplitudine, vel intervallis solis et lunae, reperire poterit cogitando, qui non desidiose affectiones eorum virtutesque disquirit. Quamobrem oportet accusare suam quemque potius imbecillitatem: ut non magnificentiam creaturae verbis humanis metiri posse credatur. Sed ex paucis quae dicta sunt, considerare convenit, quanta et qualia sint illa quae praeterivimus. Non ergo velis oculis lunam, sed ratione potius aestimare, quae validius quam aspectus, ad inventionem valet veritatis accedere. Fabulae igitur aniles, atque risibiles ubique percrebuerunt: quia magicis carminibus luna sedibus evocata de propriis deducatur ad terram. Primo quidem quomodo potest vi cantuum submoveri, quam ipse firmavit altissimus? Deinde quis eam locus susciperet descendentem? Vis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
s & aeris motus hisdem ipsis
commutationib continetur. sic̃
lune nouitas attestat᷑. que ex lon¬
ga plerumq serenitate subito
nubium glomerationes et ꝑtur¬
bationes exsuscitat. Furiporũ
qͦ meatus refluus hoc indicat
uel etiam reciꝑcatio sẏrtium q̃
uicine hñtur oceano: qͣs ꝓ lunȩ
scematib concitari locoꝵ acole
ꝓdiderunt. Euripi etiam inu¬
tramq partem soluti. sunt ꝓͥa
linit̃ fluenta soliti conuertere
reliquo om̃i temꝑe. Cum uero
luna nascitur nullo mͦ possunt
quiescere. s uehementi feruore
semꝑ exȩstuant. donec luna rur¬
sus appareat: sedationem com¬
motus turbinib allatura. Si¬
milit̃ occiduum mare crebros
accessus patitur. & recessus. mͦ
alluens litora fluctib mͦ desti¬
tuens. Ita uelud quib dam lune
spiraminib retro subducit᷑. & ite¬
rum euis exundat impulsibus.
hec gͥ disserui ad expͥmendã mag¬
nitudinem luminarioꝵ. & quia
nec usq ad unam sillabam ocio¬

Expanded text:
Sed et aeris motus, hisdem ipsis Sed et aeris motus, hisdem ipsis commutationibus continetur, sicut lunae novitas attestatur, quae ex longa plerumque serenitate subito nubium glomerationes, et perturbationes exsuscitat. Euriporum quoque meatus refluus hoc indicat, vel etiam reciprocatio Syrtium, quae vicinae habentur Oceano, quas pro lunae schematibus concitari locorum accolae prodiderunt. Euripi etiam in utramque partem soliti sunt propria leniter fluenta convertere, reliquo omni tempore: cum vero luna nascitur, nullomodo possunt quiescere, sed vehementi fervore semper exaestuant, donec luna rursus appareat, sedationem commotis turbinibus allatura. Similiter occiduum mare crebros accessus patitur et recessus, modo alluens littora fluctibus, modo destituens. Ita velut quibusdam lunae spiraminibus retro subducitur, et iterum ejus exundat impulsibus. Haec igitur disserui ad exprimendam magnitudinem luminariorum, et quia nec usque ad unam syllabam otio
Abbreviated transcription (Latin):
tie fulta repagłis. Re .u. uera
scđm ꝓuerbium sine uoce luna
mutatur. Opinor aũ ꝙ & anima¬
lib creandis. cȩterisq omnib
quȩ terra ꝓducit: non parua con¬
fertur ex lunȩ mutatione forma¬
tio. Aliter namq cum ꝑfecta ÷:
et aliter cum decrescit eoꝵ corꝑa
disponuntur. Modo .ii. laxiora
uidentur et uacua cum senescit
m integra & repleta cum crescit.
ꝙ humorem quendã cũ calore
ꝑmixtum interius his latent̃
infundit. Quod tra ẽẽ demon¬
strant hii qui sub diuo dormien¬
tes lucente luna postqͣm surre¬
xerint inueniunt: capita sua
largissimo rore madentia. Sed
et recentes carnes si sub luna ia¬
cuerint. fliuda mox putredine
corrumpunt᷑. Idemq significat
pecorinum cerebrum. uel etiam
uscera marinorum animaliũ
que sunt humectiora: nec non
arboꝵ medulle. Que om̃ia utiq
nullatenus sufficeret ad suam lu¬
na redigere qualitatem: nisi am¬
plitudinem uirtutis excelleret
secundum scͥpturȩ testimonium:

Expanded text:
tiae fulta repagulis. Re enim vera tiae fulta repagulis. Re enim vera secundum proverbium: Sine voce luna mutatur . Opinor autem quod et animalibus creandis, caeterisque omnibus quae terra producit, non parva confertur ex lunae mutatione formatio. Aliter namque cum perfecta est, et aliter cum decrescit, eorum corpora disponuntur. Modo enim laxiora videntur et vacua cum senescit, modo integra et repleta cum crescit: quoniam humorem quemdam cum calore permixtum, interius his latenter infundit. Quod ita esse demonstrant ii qui sub divo dormientes lucente luna, postquam surrexerint, inveniunt capita sua largissimo rore madentia. Sed et recentes carnes, si sub luna jacuerint, fluida mox putredine corrumpuntur. Idemque significat pecorinum cerebrum, vel etiam viscera marinorum animalium, quae sunt humectiora, nec non arborum medullae, quae omnia utique nullatenus sufficeret ad suam luna redigere qualitatem, nisi amplitudine virtutis excelleret, secundum Scripturae testimonium. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis exemplum subicit: eo qͦd
nicħ in reb humanis ꝑseuerabile
duturnumq consistunt: s ea
que de nichilo ꝓducuntur a dali¬
quid. cum ad oleuerint ad sum¬
mamq mensuram sue fuerint
etatis euecta: paulatim tabescẽ¬
dia dissoluñtur. Ex lune ergo
consideratione: docemur adũte
res mortales. E mutabilitates
illarum cogitatione capientes:
cauere debemus. ne reb elati se¬
cundis affectemus suꝑbiam. uel
insolentiam: nec confidamꝰ tem¬
porali potentiȩ nec opib aut
diuitiis que nimis incerte sunt
exaltemur: s cupiditatem corꝑiꝰ
castigemus. quȩ maxime habe¬
tur instabilis: et diligentiam
potius anime tribuamꝰ cuius
bonum semꝑ manet immobile.
Qͦd si te forsitan luna contristat
sensim deposita luce deficiens:
plus te anima debebit afficere.
que honorem quem ex diuina
uirtute ꝑcepit. amittit intem¬
ꝑantie uitio numqͣm firmum
ꝓpositum seruans. s assidue
euertens: ut pote nullis constan¬

Expanded text:
nobis exemplum subjicit, eo quod nobis exemplum subjicit, eo quod nihil in rebus humanis perseverabile, diutinumque consistat, sed ea quae de nihilo producuntur, ad aliquid cum adoleverint, ad summamque mensuram suae fuerint aetatis erecta, paulatim tabescentia dissolvuntur. Ex lunae ergo consideratione docemur advertere res mortales, et mutabilitates illarum cogitatione capientes, cavere debemus ne rebus elati secundis, affectemus superbiam vel insolentiam, nec confidamus temporali potentiae, nec opibus, aut divitiis, quae nimis incertae sunt, exaltemur: sed cupiditatem corporis castigemus, quae maxime habetur instabilis, et diligentiam potius animae tribuamus, cujus bonum semper manet immobile. Quod si te forsitan luna contristat, sensim deposita luce deficiens; plus te anima debebit afficere, quae honorem quem ex divina virtute percepit, amittit intemperantiae vitio, nunquam firmum propositum servans, sed assidue se vertens, ut pote nullis constan
Abbreviated transcription (Latin):
re: aeremq terre ꝓximum fri¬
gore nebulisq concretum. dissol¬
uit ac destituit. Ex quo matuti¬
nus uentus et humor roscidus qñ
serenum ẽ. generatur. Tellus autẽ
cum sit ampla nimium. quomͦ
poterat subuno temꝑis mom̃to
radus tota lustrari: nisi dema¬
ximo solis orbe lux ei largissima
p̃beretur: hic nunc sapientiam
conditoris aduerte: quomͦ inm̃¬
sitat eius mediocrem ium fer¬
uoris adhibuit. ut nec ardor
immoderatus terram possit ex¬
urere: nec infructuosam eam de¬
negatio penitus caloris efficeret.
His uͦ consentanea de luna qͦq
intelligito. Cuius corpus cum
sit lucidum: non tamen semꝑ
magnitudo conspicua ẽ. Sed
semiplena scilicet et minuata mon¬
stratur: defectumq suum gemi¬
na parte designat. Alio .ii. latere
dep̃henditur ẽẽ tenebrosa cum
crescit: et alio cum senescit. Ra¬
cio sane secretior ÷ dispensationẽ
declarans artificis conditoris. ꝑ
quam lune uarietas nature nr̃e

Expanded text:
re, aeremque terrae proximum, frire, aeremque terrae proximum, frigore nebulisque concretum dissolvit, ac discutit: ex quo matutinus ventus, et humor roscidus, quando serenum est generatur. Tellus autem cum sit ampla nimium, quomodo poterat sub uno temporis momento, radiis tota lustrari, nisi de maximo solis orbe lux ei largissima praeberetur? Hic nunc sapientiam Conditoris adverte, quomodo immensitati ejus mediocrem vim fervoris adhibuit: ut nec ardor immoderatus terram possit exurere, nec infructuosam eam denegatio penitus caloris efficeret. His vero consentanea de luna quoque intelligito, cujus corpus cum sit lucidum, non tamen semper magnitudo conspicua est sed semiplena scilicet, sed minuata monstratur, defectumque suum gemina parte designat. Alio enim latere deprehenditur esse tenebrosa, cum crescit, et alio cum senescit. Ratio sane secretior est, dispensationem declarans artificis Conditoris, per quam lunae varietas, naturae nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
non sufficit comp̃hendere plenuis
que uidentur. Nam et rupium
maximarum in altum cauatarũ
rotunda planaq putatur aspec¬
tio. dum eminentib undiq mar¬
ginib occupata medium caua¬
tionis locum non ualet uisio de¬
fectionis attingere. Ita nec corpo¬
rum scęmata qualia sint auer¬
tit intuitus. s teretes ẽẽ turres
quȩ quadrate sunt opinatur.
Certum ẽ ergo: quia inꝓlixiorib
interuallis non definitam. sed
confusam corꝑum capiamꝰ uisi¬
onem. Sic et magna luminaria.
S scͥpture testimonia multipli¬
ciora sunt. quam cernunt᷑. Licet il¬
lud qͦ magnitudinis eoꝵ sit ꝓba¬
bile documentum. Quia cum sĩt
infinite numero stelle. fulgor tñ
qͥ ꝓcedit ex eis non pot̾ nocturnã
scindere densitatem. Sol autem
fusa ꝑmundum luce non mͦ cũ
uisus fuerit. s etiam cum ueni¬
re speratur: et anteqͣm terras il¬
luminet. obscuritatem noctis
infringit. et suꝑat astra cando¬

Expanded text:
non sufficit comprehendere plenius non sufficit comprehendere plenius quae visuntur. Nam et rupium maximarum in altum cavatarum rotunda plenaque putatur aspectio; dum eminentibus undique marginibus occupata, medium cavationis locum, non valet visio defectionis attingere. Ita nec corporum schemata, qualia sint advertit intuitus, sed teretes esse turres quae quadratae sunt opinantur. Certum est ergo, quia in prolixioribus intervallis non definitam, sed confusam corporum capimus visionem. Sic et magna luminaria, secundum Scripturae testimonium, multipliciora sunt quam cernuntur. 10. Licet illud quoque magnitudinis eorum sit probabile documentum, quia cum sint infinitae numero stellae, fulgor tamen qui procedit ex eis, non potest nocturnam scindere densitatem. Sol autem fusa per mundum luce, non modo cum visus fuerit, sed etiam cum venire speratur et antequam terras illuminet. obscuritatem noctis infringit, et superat astra cando
Abbreviated transcription (Latin):
interiecti spacii longitud inem
non assequitur intuendo. sed
tanqͣm deficiens expenditur: &
magis ȩstimatione qͣm uisu ea
que cernuntur attingit. E idõ
ꝓ sua tenuitate res paruas exi¬
stimat ẽẽ que magnȩ sunt: un¬
becillitatem uidelicet suã his
que conspicit asscͥbendo. ꝓfecto
gͦ falluntur obtiitus: ⁊ iudiciũ
fidele nonhabent. Recordare
namq infirmitatẽ ꝓͥam: ⁊ ex
de ipso capies eorum quȩ dicta
sunt argumentum. Itaq si qͣ̃n exal¬
to montis uertice subiectam campoꝵ
planiciem resperisti. nonne boum
iuga tam grandia. uel aratores
eoꝵ formicis similes udicasti. Ni¬
chilominus etiam dum in excelsa
specula locatus ocłos inpelagus
uertisti: quales tibi uidebantur
insule: Honne columbarum par¬
uissimarum tibi fantasiam quan¬
dam ꝑhibebant: Aut naues ingen¬
tes uelis tumentib candidis ꝓspe¬
cce ꝓcul. nigre putabant᷑. Ob hoc
udelicet quia sensus ut diximus
ocłoꝵ aeris distensione tenuatus.

Expanded text:
interjecti spatii longitudinem interjecti spatii longitudinem non assequitur intuendo, sed tanquam deficiens expenditur, et magis aestimatione quam visu, ea quae cernuntur attingit: et ideo pro sua tenuitate res parvas existimat esse quae magnae sunt, imbecillitatem videlicet suam his quae conspicit ascribendo Profecto ergo falluntur obtutus, et judicium fidele non habent. Recordare namque infirmitatem propriam, et ex te ipso capies eorum quae dicta sunt argumentum. Itaque si quando ex alto montis vertice subjectam camporum planitiem respexisti, nonne juga boum tam grandia, vel aratores eorum, formicis similes judicasti? Nihilominus etiam dum in excelsa specula locatus, oculos in pelagus convertisti, quales tibi videbantur insulae? Nonne columbarum parvissimarum tibi phantasiam quamdam perhibebant? aut naves ingentes, velis tumescentibus candidis prospectae procul nigrae putabantur? Ob hoc videlicet, quia sensus ut diximus oculorum, aeris distentione tenuatus
Abbreviated transcription (Latin):
tum: quia nec ipsoꝵ luminarioꝵ
collatione latitudo terre qͣnta
sit assignatur: ut ꝑ hoc sol &e lu¬
na uel minores se se comp̃hendi
ualeant. uel maiores. Nam semꝑ
ea quȩ eminus posita sunt: exi¬
gua nr̃is putantur obtutibus.
Cum uero uixta uenerimus: ma¬
gnitudinẽ eoꝵ quanta sit faci¬
lius repperim Sol autẽ nulii
umquã uel longius asserit᷑ eẽ ut
ꝓpius. ita exomni parte que sub¬
iecta sunt equa lance respectat.
Quem indi atq: brittanni similit̾
intuentur. Neq u̾gens inoceasũ.
habitantib orientem de sua qͥp¬
piam magnitudine sentit᷑ amit¬
tere. Nec in occidente positis m¬
nor apparet exoriens: nec qͣndo
medium celi tenet axem. utruisq
lateris immutat aspectum. hon
te gͦ breuitas eius contemplata
decipiat. Nec quia cubttalis ui¬
sentib orbis suus putatur esse
reuera talis haberi putandus:.
Semꝑ .ii. coherere solet interuallo¬
rum tractatui rerum ꝓlixitas
spectatarum: aciesq oculorum

Expanded text:
ntum: quia nec ipsorum luminariorum ntum: quia nec ipsorum luminariorum collatione latitudo terrae, quanta sit assignatur; ut per hoc sol et luna vel minores esse comprehendi valeant, vel majores. Nam semper ea quae eminus posita sunt, exigua nostris putantur obtutibus: cum vero juxta venerimus, magnitudinem eorum quanta sit facilius reperimus. Sol autem nulli unquam, vel longius asseritur esse, vel propius, ita ex omni parte quae subjecta sunt, aequa lance respectat: quem Indi atque Britanni similiter intuentur. Neque enim vergens in occasum, habitantibus Orientem, de sua quippiam magnitudine sentitur amittere; nec in Occidente positis, minor apparet exoriens, nec quando medium coeli tenet axem, utriusque lateris immutat aspectum. Non te ergo brevitas ejus contemplata decipiat, nec quia cubitalis visentibus orbis suus putatur esse, revera talis haberi putandus est. Semper enim cohaerere solet intervallorum tractui rerum prolixitas spectatarum; aciesque oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
minoris. illud q ẽ magiꝰs assig¬
nat: ut puta magnus equus. aut
magnus bos. Non .il. ex nunia
inmensitate suoꝵ corꝑum: s
ex comparatione alteruis testi¬
monium. sortitur euis modi
Quom̃ ergo nẽ sensum suꝑ mag¬
noꝵ appellatione ducamꝰ s pͥorem
sine dubio sensum tanquã minora
maiorib conferentes. uelut formi¬
cam aut aliud quid animal natu¬
ra paruum maximoꝵ collatione
post positum: an potuis quia ꝓ
ingenti forma sua merito lumi¬
naria magna dicunt᷑: Et mag̾
opinor ita debere intelligi. Non
enim quia maiora sunt aliis stel¬
lis. magna nuncupant᷑: s quia
tanta amplitudo ẽ orbis illoꝵ
ut fulgor qui exipsis eradiat. ae¬
rem totum sufficienter illumi¬
net: & ubiq porrectus. terras õs
mariaq contingat. Qui cum in
qualibet poli parte uel oriendo
uel occidendo constiterit: cunc¬
torum mortalium usib equa¬
liter apparescit. Cuius magni¬
tudo certissimum ht̃ docum̃¬

Expanded text:
minoris illud quod est majus assigminoris illud quod est majus assignat: ut puta magnus equus, aut magnus bos. Non enim ex nimia immensitate suorum corporum, sed ex comparatione alterius, testimonium sortiuntur ejusmodi. Quomodo ergo nunc sensum super magnorum appellationem ducamus? Sed priorem sine dubio sensum, tanquam minora majoribus conferentes, velut formicam, aut aliud quoddam animal natura parvum maximorum collatione postpositum; an potius quia pro ingenti forma sua merito luminaria magna dicuntur? Et magis opinor ita debere intelligi. Non enim quia majora sunt aliis stellis magna nuncupantur, sed quia tanta amplitudo est orbis illorum, ut fulgor qui ex ipsis eradiat, aerem totum sufficienter illuminet, et ubique porrectus, terras omnes mariaque contingat. Qui cum in qualibet poli parte, vel oriendo vel occidendo constiterit, cunctorum mortalium visibus aequaliter apparescit. Cujus magnitudo certissimum habet docume
Abbreviated transcription (Latin):
solem inpotestatem diei. Lunã
et stellas inpotestatem noctis.
Qͤ mͦ gͥ sol habet diei potestatẽ:
Quia lucem in se ipse circuiferens cũ
ad orbem quem nos habitamus
accesserit: solutis tenebris diem
p̃stat. Non ergo fallitur quisqͥs
diem uocitauerit aerem istum so¬
lis radiis illustratum. ⁊ hanc di¬
urni temꝑis ẽẽ mensuram. qͦd in
emisꝑio ut opinantur quod sup̃
terram ẽ commoratur. S & in an¬
nis inquit signa ista disposita s̃.
Cum duodecies gͥ spacia sui cursꝰ
luna ꝑegerit: annum facit. Unũ
tam̃ inseri sͥ flagitat mensem. ut
diligentiꝰ horarum possit colligi
ꝑfecta concursio. sicut hebrei an¬
num antiquitus obseruabant.
et grecoꝵ uetussumi. Annus aũ
solainus uocatur ordinatio soł.
de certo signo in eodem rursus
ꝑ sua se uestigia reuoluentis. Et
fecit ds̃ duo luminaria magna
Nuncupatio gͥ maioꝵ duplex est.
quarum una intellectum habet
absolutum: alia uͦ ÷ q̃ respectu

Expanded text:
solem in potestatem diei, lunam, solem in potestatem diei, lunam, et stellas, in potestatem noctis . Quomodo igitur sol habet diei potestatem? quia lucem in se ipse circumferens, cum ad orbem quem nos habitamus accesserit, solutis tenebris, diem praestat. Non ergo fallitur quisquis diem vocitaverit aerem istum, solis radiis illustratum, et hanc diurni temporis esse mensuram, quod in hemisphaerio, ut opinantur, quod supra terram est, commoratur. Sed et in annis, inquit, signa ista disposita sunt. Cum duodecies igitur spatia sui cursus luna peregerit, annum facit: unum tamen inseri sibi flagitat mensem, ut diligentius horarum possit colligi perfecta concursio: sicut Hebraei annum antiquitus observabant, et Graecorum vetustissimi. Annus autem solanus vocatur ordinatio solis, de certo signo in eodem rursus per sua se vestigia revolventis. 9. Et fecit Deus duo luminaria magna. Nuncupatio igitur magnorum duplex est, quorum una intellectum habet absolutum, alia vero est quae respectu
Abbreviated transcription (Latin):
sras habitant: inutramq partẽ
mutant umbras. Nam soli qͥ no¬
stram uident᷑ incolere regionem:
adu̾sus austrum semꝑ idr ad
meridiem umbras creduntur
emitt̾e. Uñ etiam a quibꝰ dam am¬
phiscu: id÷ biumbres nominan¬
tur. Uerum hec omnia: sole ad
partes boreales cõmeante ꝓue¬
niunt. Ex his considerandum ÷
quantus radioꝵ feruor habeat᷑.¬
& quantos hominib casus ef¬
ficiat. Post hec gͥ tempꝰ autum¬
nale succedit. ꝙ frigoris & caloris
equatas obtinens portiones sine
molestia nos tradit aduentii se¬
quentis hib̃ni: denuo udelicet
sole ad australem regionem de
aquilonis partib remeante. He
sunt uicissitudines temꝑum. q̃
solis discursib famulantes. uitã
nr̃am dispensare credunt᷑. E sint
inquit insignis et indieb. Hon
ut diem faceret sol: s ut diei
moderetur. Nonut olun nox et
dies antequam luminaria cre¬
arentur: effecte sunt. Qͦd decla¬
rat et psalmus: dicens. Posuit

Expanded text:
iferas habitant, in utramque partem iferas habitant, in utramque partem mutant umbras. Nam soli qui nostram videntur incolere regionem, adversus austrum semper, id est, ad meridiem umbras creduntur emittere: unde etiam a quibusdam amphiscii, id est biumbres nominantur. Verum haec omnia sole ad partes boreales commeante proveniunt. Ex his considerandum est, quantus radiorum fervor habeatur, et quantos hominibus casus efficiat. Post haec igitur tempus autumnale succedit, quod frigoris et caloris aequatas obtinens portiones, sine molestia nos tradit adventui sequentis hibernii, denuo videlicet sole ad australem regionem de aquilonis partibus remeante. Hae sunt vicissitudines temporum, quae solis discursibus famulantes, vitam nostram dispensare creduntur. Et sint, inquit, in signis et in diebus: non ut diem faceret sol, sed ut diei moderaretur. Nam olim nox et dies, antequam luminaria crearentur, effectae sunt, quod declarat et psalmus dicens: Posuit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem flagrantem reddit ac tor¬
ridum: tellurem uͦ ꝑficit sicciorẽ
Uñ maturandis seminib atq poniᷤ
facultas optata p̃statur. Eoq tẽ¬
pore habetur ardentior. & umbs
meridianas facit breuiores. qͣm
de alto nimis loco nr̃am respicit
regionem: diesq maiores habent᷑
tc̃ qñ breues sunt umbre: sicut
econtra dies parui sunt cum fu¬
erint umbre longiores. Quod
apud nos qui et eroscii nomina¬
mur. id÷ alias umbras habenteᷤᷤ
&e partes habitamꝰ arctho as: ita
contingit. Nam sunt qͥdam qui
ꝑ integrum biduum singłis an¬
nis om̃imodo sine umbra sunt:
cum sub meridiano sole constite¬
rint. Qͦs quia sol contra ipsum
uerticem positus equalib undiq
spaciis illuminat: innullam pe¬
nitus partem flectere sinit umbs
Nam et putealis apudꝰ aqua: uix
tenuissimum potest in altum
de sole lumen exciꝑe. ꝓpt̃ ꝙ eos
qͥdam ascios. id ÷ exumbres appel¬
lant. Illi aũ qͥ extra terras odoꝵ¬

Expanded text:
quidem flagrantem reddit ac torquidem flagrantem reddit ac torridum, tellurem vero perficit sicciorem, unde maturandis seminibus, atque pomis, facultas optata praestatur. Eoque tempore habetur ardentior, et umbras meridianas facit breviores, quoniam de alto nimis loco nostram respicit regionem, diesque majores habentur, tunc quando breves sunt umbrae: sicut e contra dies parvi sunt, cum fuerint umbrae longiores: quod apud nos qui eteroscii nominamur, id est, alias umbras habentes, et partes habitamus arctoas, ita contingit. Nam sunt quidam qui per integrum biduum singulis annis omnimodo sine umbra sunt cum sub meridiano sole constiterint, quos, quia sol contra ipsum verticem positus aequalibus undique spatiis illuminat, in nullam penitus partem flectere sinit umbras. Nam et putealis apud eos aqua, vix tenuissimum potest in alveum de sole lumen excipere, propter quod eos quidam ascios, id est, exumbres appellant. Illi autem qui extra terras odor
Abbreviated transcription (Latin):
estatem. autumnum. atq hiemẽ.
Hec sͥmet succedendo uicissun: ꝓ
luminarioꝵ dispositis cursibus
temꝑantur: hiems.N. fit in austͣ¬
lib sole regionib commorante:
nocturnamq opacitatem circa
clima ꝙ nos habitamus spacio
longiore ducente. Uñ fit ut aer
terrȩ ꝓximus. frigidus efficiat᷑.
om̃sq nebulosi uapores conglo¬
merati pluuias et niues glaciesq
ꝑficiunt. Cum autem de meri¬
diana rediens sol medium orbẽ
celi tenuerit: tẽ dieb ac noctib
tempꝰ equale distribuit. Qñtoq
altius aterra subuehitur: tanto.¬
tomagis paulatim componit tẽ¬
periem. ꝑ quam uer ꝓcedit: cuiꝰ
beneficio frutices arboresq fron¬
descunt. et animalia cuncta ter¬
rena ł aquaria genitali calore
stimulata: ꝓpaginationẽ gñis
successione plis extendunt. Inde¬
se sol mox ad estiuam lineam de¬
flectendo. ꝑ confinia transit arc¬
tha. dies nobis longiores efficiens.
Duitiusq commoratus in aere ipsu

Expanded text:
aestatem, autumnum, atque hiemem. aestatem, autumnum, atque hiemem. Haec sibimet succedendo vicissim pro luminariorum dispositis cursibus temperantur. Hiems enim fit in australibus sole regionibus commorante, nocturnamque opacitatem, circa clima, quod nos habitamus, spatio longiore ducente. Unde fit ut aer terrae proximus frigidus efficiatur, omnesque nebulosi vapores conglomerati, pluvias et nives, glaciesque perficiant. Cum autem de meridiana plaga rediens sol, medium orbem coeli tenuerit; tunc diebus ac noctibus tempus aequale distribuit. Quantoque altius a terra subvehitur, tanto magis paulatim componit temperiem, per quam ver procedit, cujus beneficio frutices arboresque frondescunt, et animalia cuncta terrena, vel aquaria, genitali calore stimulata propagationem generis, successione prolis extendunt. Inde sol mox ad aestivam lineam deflectendo, per confinia transit arctoa, dies nobis longiores efficiens, diutiusque commoratus in aere, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
indeclinabilem necessitatis impul¬
sum. Uani om̃s artifices estiman¬
di sunt: uite subsidia manuum
labore querentes. Suꝑ uacaneus
porro sudor agricolarum. quib
copie fructuum possint etiã di
lenti pecuniam genesis apportaᷤᷤ¬
set: Ap̃ianorum uͦ spes q̃ magna
ẽ. sublata penitus interisset. Qm̃
frustra uel iusticia colitur. uel
dampnatur iniquitas. si om̃ino
nichil ex sententia facere ꝑmit¬
titur. Et .ii. qñ genesiaca uis et
decretio fatalis imcumbit. nullũ
locum ꝓrsus inuenit examina¬
tio iusti iudicii. hec quidẽ ad¬
uersus eos disseruisse. sufficiat.
Neq .i. aut uos ꝓlixiorib sermo¬
nib indigetis. ut potẽ mentis sa¬
nitate pollentes: aut tempus patit᷑
ulterius limitem disputationis
extendi. S sermonem magis ad
reliqua torqueamꝰ Sint inquit
insuggnis et intemꝑib & in dieb
et in annis. Diximꝰ iam de signiᷤ
Temꝑa sane intelligimus ẽẽ partẽ
quatuor anni uertentis: id÷ uer.

Expanded text:
indeclinabilem necessitatis impulindeclinabilem necessitatis impulsum. Vani omnes artifices aestimandi sunt, vitae subsidia manuum labore quaerentes. Supervacaneus porro sudor agricolarum, quibus copiae fructuum possint etiam nonlenti pecuniam genesis apportasset. Christianorum vero spes, quae magna est, sublata penitus interisset, quoniam frustra vel justitia colitur, vel damnatur iniquitas; si omnino nihil ex sententia facere permittimur. Etenim quando genesiaca vis, et decretio fatalis incumbit, nullum locum prorsus invenit examinatio justi judicii. Haec quidem adversus illos disseruisse sufficiat. Neque enim aut vos prolixioribus sermonibus indigetis, ut pote mentis sanitate pollentes, aut tempus patitur ulterius limitem disputationis extendi. 8. Sed sermonem magis ad reliqua retorqueamus. Sint, inquit, in signis et in temporibus, et in diebus, et in annis. Diximus jam de signis: tempora sane intelligimus esse partes quatuor anni vertentis, id est, ver,
Abbreviated transcription (Latin):
ma se transferunt. Inhis itaq tot
tantarumq mutationum milibꝰ.
quanta cottidie natalium regio¬
num decreta formari putanda s̃:
sur gͦ non singłis dieb principes
ꝓcreantur᷑. Aut quare apud illos
successio semꝑ paterni custoditur
imperii: Qm̃ nemo uidelicet e¬
uentus suoꝵ liberoꝵ refert ad
scema stellarum: qͥppe quib re¬
gnum nongenesis fato. s generiˢ
iure defertur. Nonne gͥ ioatham
generauit orias. et de ioatham na¬
tus acham ẽ: Et tam̃ nullus illoꝵ
seruilis horam conditionis incur¬
rit. Deiñ si uirtutum uicioꝵq pͥn¬
cipia non ex arbitrio nr̃o s exgene¬
sis necessitate sortimur: suꝑflui s̃
ut uideo latores legum. sequenda
nobis uel fugienda mandantes. Sr̃¬
flui qͦ iudices honestos laudibus
exornantes: imꝓbos suppliciis pu¬
nientes. Insons etiam censenda ẽ
homicide uel furis audatia. Qui
et si cohibere manus pͥas afanore ma¬
luissent: minime potuissent. propt̃

Expanded text:
ma se transferunt. In his itaque tot ma se transferunt. In his itaque tot tantarumque mutationum millibus, quanta quotidie natalium regiorum decreta formari putanda sunt. Cur ergo non singulis diebus principes procreantur? Aut quare apud illos successio semper paterni custoditur imperii? Quoniam nemo videlicet eventus suorum liberorum refert ad schema stellarum; quippe quibus regnum non genesis fato, sed generis jure defertur. Nonne igitur Joatham generavit Ozias, et de Joatham natus Acham est? Et tamen nullus illorum servilis horam conditionis incurrit. Deinde si virtutum vitiorumque principia non ex arbitrio nostro, sed ex genesis necessitate sortimur, superflui sunt, ut video, latores legum, sequenda nobis vel fugienda mandantes: superflui quoque judices honestos laudibus exornantes, improbos suppliciis punientes: insons etiam censenda est homicidae, vel furis audacia, qui etsi cohibere manus proprias a facinore maluissent, minime potuissent, propter