comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃ceptũ ñ ẽ. aut qr p̃ceptũ ẽ . potest.Nã
cur p̃ciperet᷑. qđ fieri om̃ino ñ posset:
Respondet᷑ c̃sultissime homini p̃cipi rectis
passib ambulare. ut cũ se ñ posse ꝑspe¬
xerit. medicinã requirat quae interioris
hominis ad sanandã peccatida udicatio¬
Ait. Quaerendũ ẽ. anuelit hominẽ ds̃
sine peccato eẽ. Proculdubio uult. & ꝓcul
dubio potest. Quis enĩ tã demens ẽ. ut uel
dubitet fieri posse. qđ dm̃ uelle ñ dubitet
R espondet᷑. Si nolletꝰ ds̃ hominẽ sine peccato
eẽ. ñ mitteret filiũ suũ qui sa naret homines
apeccatis. Hoc fit incredentib. & ꝓficientib.
renouatione in terioris hominis. dedie
indiem. donecfiat ꝑ fecta iusticia. tã quã
uult ds̃ hominẽ eẽ. cũ peccato: ansine peccato
ꝓculdubio uult cẽ . si ne peccato. Quanta haec
impietatis blasphemia . si cogitandũ ẽ ut dicat᷑
hominẽ posse eẽ.cũ peccato. qđ ds̃ ñ uult. & ne¬
get᷑ posse cẽ. sine peccato qđ ds̃ uult. Quasi

Expanded text:
 est: aut quia praeceptum est, potest. Nam quid praeciperetur, quod fieri omnino non posset? Respondetur, consultissime homini praecipi ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit, medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicatioait "quaerendum est, an uelit hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens est, ut uel dubitet fieri posse quod deum uelle non dubitet?" Respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam uult deus esse hominem, cum peccato an sine peccato? procul dubio non uult esse cum peccato. quanta haec impietatis blasphemia sit cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse
Abbreviated transcription (Latin):
tui. & cor impenitens. thes auriras tibi irã
indie irae & reuelationis iusti iudicuidĩ.
qui reddet unicuiq scđm opera eius. Nã
& alibi cũ diceret. xpĩbonus odor sumus
inomi loco: etiã illud ad iuinxxit. Et in his
qui salui fiunt. & in his qui pereunt. Non
dixit xp̃ibonũ se odorẽ eẽ. his qui salui fiuNt.
malũ autẽ his qui pereunt: sed tantũ bonũ
odorẽ sedixit. Illi uero talessunt ut & bono
odore pereant scđm sui cordis ut sȩpe dictũ
ẽ. qualitatẽ. quae mutanda ẽ. bona uolun¬
tate indĩ grãm. ut incipiant ei ꝓdeẽ iudicia
dĩ. quae malis cordib nocent. Unde ille muta¬
to in melius corde. cantabat. Uiuet anima
mea & laudabitte. & iudicia tua adiuuabuNt
me. Nondixit munera tua uel p̃mia tua.
sed iudicia tua. Multũ ẽ. autẽ. uti sincera
fidutia dici possit. Probame dnẽ & tẽptame.
ure renes meos & cormeũ. Et nesibi aliquid
exppriis uirib tribuisse uideret᷑. c̃tinuo
cõmemorat miscđiã. ut cõplacere posset it

Expanded text:
nitens thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera eius. nam et alibi cum diceret: Christi bonus odor sumus in omni loco, etiam illud adiunxit: et in his qui salui fiunt et in his qui pereunt. non dixit Christi bonum se odorem esse his qui smalum autem his qui pereunt, sed tantum bonum odorem se dixit. illi uero tales sunt, ut et bono odore pereant secundum sui cordis, ut saepe dictum est, qualitatem, quae mutanda est bona uoluntate in dei gratia, ut incipiant ei prodesse iudicia dei, quae malis cordibus nocent. unde ille mutato in melius corde cantabat: uiuet anima mea et laudabit te; et iudicia tua adiuuabunt me. non dixit: "munera tua" uel "praemia tua", sed iudicia tua. multum est autem, ut sincera fiducia dici possit: proba me, domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum. et ne sibi aliquid ex suis uiribus tribuisse uideretur, continuo commemorat misericordiam, ut conplacere possit in
Abbreviated transcription (Latin):
T uidit pharao qm̃ facta ẽ. EHAE¬
refrigeratio & ingrauatũ ẽ. coreius. &
ñ exaudiuit eos sicut dixerat dñs. Hic ap¬
paret ñ illas tantũ fuisse causas obduratio¬
nis cordis pharaonis. qđ incantatores eius
similia faciebant. uerũ etiã & ipsã dĩ
patientiã qua parcebat patientia dĩ scđm¬
corda hominũ quibusdã utiles ad peniten¬
dũ. quib.dã in utiles ad resistendũ dõ. &

Expanded text:
t uidit Pharao quoniam facta est refrigeratio; et ingrauatum est cor eius et non exaudiuit eos, sicut dixerat dominus. hic adparet non illas tantum fuisse causas obdurationis cordis Pharaonis, quod incantatores eius similia faciebant, uerum etiam ipsam dei patientiam, qua parcebat. patientia dei seccorda hominum quibusdam utilis ad paenitendum, quibusdam inutilis ad resistendu
Abbreviated transcription (Latin):
& illud merito quȩri possit. si reddunt᷑ peccata
patrũ infilios his qui oderunt dm̃. cur int̃ciã
& quartã generationẽ. uel p̃termissa prima
& scđa. uel ñetiã incȩteras ꝑmanente impi¬
etate & imitatione malorũ parentũ. an
ꝑhunc numerũ qm̃ septenarius intelligit᷑
uni uersitatẽ significare uoluit. & ideo non
ipsũ potius septenariũ posuit ut diceret iN
septimã generationẽ. acsiom̃s intelligereꝰt᷑
qr causã ꝑ fectionis huius numeri. hoc modo
potius intimauit. Ideo nãq ꝑhibet᷑ ꝑ fectus.
qr eochis duob constat. Ternario scilicet primo
impari toto. & quat̃ nario primo paritoto.
U nde eẽ. & illud ꝓpheticũ existimo. qđ assidue
repett᷑ In trib. & quatuor impietatibus
ñ auersabor. Perquod uoluit impietates
uni uersas potius quã tres uel quatuor in¬
telligi.

Expanded text:
et illud merito quaeri possit, si redduntur peccata et illud merito quaeri possit, si redduntur peccata patrum in filios his qui oderunt Deum, cur in tertiam et quartam generationem, vel praetermissa prima et secunda, vel non etiam in caeteras permanente impietate et imitatione malorum parentum. An per hunc numerum, quoniam septenarius intelligitur, universitatem significare voluit: et ideo non ipsum potius septenarium posuit, ut diceret in septimam generationem, ac sic omnis intelligeretur; quia causam perfectionis hujus numeri hoc modo potius intimavit? Ideo namque perhibetur perfectus, quia ex his duobus constat, ternario scilicet primo impari toto, et quaternario primo pari toto. Unde esse et illud propheticum existimo, quod assidue repetitur, In tribus et quatuor impietatibus non aversabor ; per quod voluit impietates universas potius quam tres vel quatuor intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
on morient᷑ patres ꝓfiliis. & filii ñ
morient᷑ ꝓpatrib : nus quisq: suo
Ipeccato moriet᷑. Ecce ñ solũ ꝓphetae haec
dixerunt. uerũ etiã lexdicit sua culpa
quẽque interimendũ. ñ aut patrissu aut
filii sui. Quid ẽ ergo qđ alibi dicit᷑ ds̃ redders
peccata patrũ infilios int̃ciã & quartã
ꝓgeniem : Ande filus ñdũ natis illud intelli¬
git᷑ ꝓpt̃ originale peccatũ. qđ etiã excadã
traxit genus humanũ. hic autẽ defiluis iã¬
nacis ẽ facta distintio unus quisq in suo
peccato moriat᷑. Nonenĩ trahit aliquid
ex patre qui iã natus erat quando pater
eius pecca uit. Sed cũ & ibi dicit. his qui
oderunt me : manifestũ ẽ. eaã illã condi
tionẽ posse mutari. si filii parentũ suorũ
facta ñ fuerint imitati. niã & illud excadã
tẽporalit̃ reddit᷑. qi om̃s ꝓpt̃ hoc moriuntur.
Non autẽ in aet̾nũ eisqui fuerint ꝑ gratiã spiritalit̃
regenerati. ineaq ꝑmanserint usq infinẽ. ũauis

Expanded text:
 filiis, et filii non morientur pro patribus; unusquisque in suo peccato morietur. ecce non solum prophetae hoc dixerunt uerum etiam lex dicit sua culpa quemque interimendum, non aut patris sui aut filii sui. quid est ergo, quod alibi dicitur deus reddens peccata in filios in tertiam et quartam progeniem? an de filiis nondum natis illud intellegitur propter originale peccatum, quod etiam ex Adam traxit genus humanum? hic iam de filiis natis est facta distinctio, ut unusquisque in suo peccato moriatur. non enim trahit aliquid ex patre qui iam natus erat, quando pater eius peccauit. sed cum et ibi dicit: his qui odetionem posse mutari, si filii parentum suorum facta non fuerint imitati. Nam et illud ex Adam temporaliter redditur, quia omnes propter hoc moriuntur; non autem in aeternum eis qui fuerint per gratiam spiritualiter regenerati, in eaque permanserint usque in finem. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ma. etiã curiositatis illecebra. Nonenĩ
ut se defastigio tẽpli p̃cipitaret urgebat.
nisi causa tantũ aliquid experiendi.
Sed neq hic uictus est. & ideo sic respondit.
ut intelligeremus ñ opus eẽ. ad cognoscen¬
dũ dm̃. tẽptationibus uisibilit̃ diuinia
explorare molientibus. Nontẽptabis
inquit. dnm dm̃ tuũ uã obrẽ quis quis
intus dĩ uerbo pascit᷑: ñ quaerit in ista
heremo uoluptatẽ: qui uni dõ tantum
subiectus est: Non quaerit inmonte.
id ẽ in t̾raena elatione iactantiã: quis¬
quis aet̃no specta culo in cõmutabilis
ueritatis ad hȩrescit: Non ꝑ fastigium
UITIO UINCI. EXEODẼ UBRO DE
UERA REUGIONE.

Expanded text:
ma etiam curiositatis inlecebra; non enim ma etiam curiositatis inlecebra; non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat nisi causa tantum aliquid experiendi. sed neque hic uictus est. et ideo sic respondit, ut intellegeremus non opus esse ad cognoscendum deum temtationibus uisibiliter diuina explorare molientibus: non temtabis, inquit, dominum deum tuum. quam ob rem quisquis intus dei uerbo pascitur, non quaerit in ista heremo uoluptatem; qui uni deo tantum sub- iectus eid est, in terrena elatione, jactantiam. Quisquis aeterno spectaculo incommutabilis veritatis adhaerescit, non per fastigium vitio vinci, ex eodem libro de vera Religione.
Abbreviated transcription (Latin):
licet eis congredi & uincere. si prius credaNT
qđ intelligere ñ ualent & ñ diligant
mundũ. qm̃ omne qđ in mundo est sicut
diuinitus dictũ ẽ. concupiscentia carnis ẽ
& concupiscentia oculorũ. & ambitio scłi.
Hoc modo. tria illa notata sunt. Nã con¬
cupiscentia carnis. uoluptatis infimae
a matores significat. Concupiscentia
oculorũ curiosos. Ambitio scłi. superbos. Triplex
etiã tẽptatio in homine quẽ ueritas ipsa
suscepit: cauenda monstrata ẽ. Dic inquit
tẽptator lapidibus istis. ut panes fiant.
tille unus & solus magister. Non in pane
uoluptatis. ut nec fami cedendũ sit. Sed
forte dominationis tẽporalis fastu decipi
poterat. qui carnis uoluptate ñ potuit.
Om̃ia ergo mundi regna monstrata sunt.
& dictũ ẽ. Omĩa tibi dabo. sipstratus
Ad oraueris me. Cui responsũ est. Dnm̃
dm̃ tuũ adorabis. & illi soli serui es.: Ita
calcata suꝑbia ẽ. Sub iecta ẽ. autẽ ex tre¬

Expanded text:
licet eis congredi et vincere, si prius credant licet eis congredi et vincere, si prius credant quod intelligere nondum valent, et non diligant mundum; quoniam omne quod in mundo est, sicut divinitus dictum est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Hoc modo tria illa sunt notata: nam concupiscentia carnis, voluptatis infimae amatores significat; concupiscentia oculorum, curiosos; ambitio saeculi, superbos. 71. Triplex etiam tentatio in homine, quem Veritas ipsa suscepit, cavenda monstrata est. Dic, inquit tentator, lapidibus istis, ut panes fiant. At ille unus et solus magister: Non, inquit,voluptatis, ut nec fami cedendum forte dominationis temporalis fastu decipi poterat qui carnis uoluptate non potuit; omnia ergo mundi regna monstrata sunt ot dictum est: omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me. cui responsum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. ita calcata superbia est. subiecta est autem extre
Abbreviated transcription (Latin):
ego eẽ. quẽquã istorũ qui nihil colendũ
existimant. qui ñ aut carnalib: gaudiis
subditus sit. aut potentiã uanã foueat. aut aliqͦ
spectaculo delectatus insaniat. Ita nescientes
diligunt tẽporalia. ut in debeatitudinem
ex petꝰtent. His autẽ rebus quibus quisq beatꝰ
uult effici. seruiat necessẽ ẽ. uelit nolit. Nã
quocũq duxerint sequit᷑ & quisquis ea uisus
fuerit auferre posse metuit᷑. Possunt autẽ
auferre ista & scintilla ignis. & aliqua parua
bestiola Postremo ut omittã in numerabiles
Ad uersitates : tẽpus ipsũ auferat necesse est
om̃ia transeuntia. Itaq cũ omĩa tẽporalia
mundus iste condudit: om̃ib munidi
partibus seruiunt. qui ꝓpterea putant
nihil colendũ eẽ. ne seruiant. Uerumta m̃
quã quã in hac rerũ extremitate miseri
taceant. ut uicia sua sibi dominari paciant᷑.
uel libidine. uel suꝑbia uel curiositate
dã pnati. uel duobus horũ. uel omnibus.
quã diusunt in hoc stadio uitae humanȩ

Expanded text:
ego esse quemquam istorum qui nihil colendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit aut potentiam uanam foueat aut aliquo spectaculo delectatus insaniat. ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem expectent. his autem rebus, quibus quisque beatus uult effici, seruiat necesse est, uelit nolit; nam quocumque duxerint sequitur, et quisquis ea uisus fuerit auferre posse metuitur. possunt autem auferri ista et scintilla ignis et aliqua parua bestiola; postremo, ut omittam innumerabiles aduersitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. itaque cum omnia temporalia mundus iste concludit, omnibus mundi partibus seruiunt qu?: propterea putant nihil colendum esse ne seruiant. uerum tamen quamquam in hac rerum extremitate miseri iaceant ut uitia sua sibi dominari patiantur uel libidine uel superbia uel curiositate damnati uel duobus horum uel omnibus: quamdiu sunt in hoc stadio uitae human
Abbreviated transcription (Latin):
Ut coques qđ dictũ ẽ ꝑtineat ad ignẽ pas¬
sionis. hoc ẽ. tribulationẽ. Unde dicitur.
Uasa figuli ꝓbat fornax. & homines iustos
tẽptatio tribulationis. Quia ergo ñ ẽ.
tunc infans passus. cũ quȩrente hero de
huius modi periculũ imminere uidere¬
tꝰ p̃dictũ ẽ. his uerbis. Non coques agnũ.
in lacte matris suae

Expanded text:
ut "coques" quod dictum est pertineat ad ignem pasut "coques" quod dictum est pertineat ad ignem passionis, hoc est tribulationem. unde dicitur: uasa figuli probat fornax et homines iustos temtatio tribulationis. quia ergo non est tunc infans passus, cum quaerente Herode huius modi periculum imminere uideretur, praedictum est his uerbis: non coques agnum in lacte matris suae
Abbreviated transcription (Latin):
on coques agnũ in lacte matris
suae quomodo intelligat᷑ ad uerborũ
ꝓpriaetatẽ nescio utrũ possit reperiri.
Sienĩ alicuius significationis causa ꝓhibitũ
acceperimus agnũ in lacte coqui nullus
usus est. ita coquendi. Si autẽ in dieb
quib: lactat᷑ quis hochabuit umquã iudȩoꝵ
in obseruatione ut agnũ ñ coqueret. nisi
cũ desisteret suggere : quidd est autẽ in lacte
matris suae: quã si posset etiã si hoc intellige¬
ret᷑. si ne huius p̃cepti trans gressione coqui.
si conato mortua matre eius ab oue alia
lactaret᷑. cũ alicuius ꝓfecto rei significan¬
de causa eẽ. p̃ceptũ nemo ambigit. Sed
etiã quae possunt obseruantia factitari.
ñ sine causa ita p̃cepta sunt. Significant
enĩ aliquid. Hoc uero quomodo obseruet᷑.
ad ꝓprietatẽ uerborũ aut nonẽ. aut non
elucet. intellectũ tam̃ dexp̃o approbo.
qđ hac ꝓphetia dici p̃dictus ẽ ñ occiden¬
dus a uidais infans. quando herodes
quaerens cũ ut occideret : ñ inuenit.

Expanded text:
on coques agnum in lacte matris suae quomodo intellegatur ad uerborum proprietatem nescio utrum possit reperiri. si enim alicuius significationis causa prohibitum acceperimus agnum in lacte coqui, nullus usus est ita coquendi; si autem in diebus, quibus lactatur, quis hoc habuit umquam Iudaeorum in obseruatione, ut agnum non coqueret, nisi cum desisteret sugere? quid est autem "in lacte matris suae?" quasi posset, etiamsi hoc intellegeretur, sine huius praecepti transgressione coqui, si eo nato mortua matre eius ab oue alia lactaretur, cum alicuius profecto rei significandae causa esse praeceptum nemo ambigit. sed etiam illa quae possunt obseruantia factitari non sine causa ita praecepta sunt; significant enim aliquid. hoc uero quomodo obseruetur ad proprietatem uerborum, aut non est aut non elucet. intellectum tamen de Christo adprobo, quod hac prophetia praedictus est non occidendus a Iudaeis infans, quando Herodes quaerens eum, ut occideret, non inuenit,
Abbreviated transcription (Latin):
ideo & illud de xxp̃o apostolicũ ẽ. qr mortuus
ẽ ꝓpt̃ delicta nr̃a. & resurrexit ꝓpt̃ iustifi¬
cationẽ nr̃am. Et quia ista resurrectio
quae credita nos iustificat. illa octaui diei
circũ cisione figurata ẽ. Proptera de ipso
abra hã cui primũ tradita ẽ.dicit apłs. Et signũ

Expanded text:
illud de Christo apostolicum est, quia mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit apostolus: et signum
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatẽ. Ut ergo induat᷑ immortali¬
tatẽ exuit᷑ mortalitate. Hoc ẽ. circũ cisio¬
iã inueritate ad ño impleta. Vnde dicitur.
Exuensse carnẽ principatus & potestates
ex ẽplauit. Perhanc enĩ mortalitatẽ . nobis
in uidiae diabolice potestates dominabant᷑
quas exẽplasse dictus ẽ. qr inse ipso capite
nr̃o p̃buit exẽplũ. qđ in toto eius corpore
idẽ eccła ea diaboli potestate liberanda.
in ultima resurrectione cõplebit᷑. Hec ẽ
fides nr̃a. Et qm̃ sicut testimoniũ ꝓpheticũ
paulus cõmemorat. Iustus ex fide uiuit
Haec ẽ. iustificatio nr̃a. Mortuũ quippe
xp̃m. & pagani credunt. Resurrexisse
Sienĩ conficeris ait apłs in oretuo qr d ñs¬

Expanded text:
 immortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisioiam in ueritate a domino impleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidae diabolicae potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione complebitur. haec est fides nostra. et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus commemorat: iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum quippe Christum et pagani credunt; resurrexisse si enim confitearis, ait apostolus, in ore tuo, quia dom
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea scriptũ ẽ. Caro & sanguis. regnũ
dĩ ñ possidebunt. Dequib uerbis soletis
calũ niari fidei nr̃e. qua credimus huiꝰ
corporis futurã resurrectionẽ quaȩ in
ipso d ño iã p̃cessit dissimulantes ea quae
seqͥunt᷑. in quib. aꝑte apłs quiddicat exe¬
ponit. Uolensenĩ ostendere quid eo lo co
dixerit carnẽ continuo subiecit. Neq
corruptio. in corruptionẽ possidebit.
Hoc enĩ corpus qđ ꝓpt̃ mortalitatẽ ꝓprie caro
nominat᷑ mutari dicit in resurrectione: ut
iã ñ sit corruptibile atq. mortale. Qđ ne putet᷑
nr̃a suspicione dici ipsa eius quae seqͥuntur
uerba consulite. Ecce inquit mysteriũ uobis¬
dico. Om̃s quidẽ resurgemus. ñ tam̃ om̃s
immutabim᷑. In attomo inictuoculi in
no uissima tuba. Canet enĩ tuba. & mortui
resurgent incorrupti: & nos immutabim᷑
Oportet enĩ corruptibile hoc induere iN

Expanded text:
Propterea scriptum est, Caro et sanguis regnum Propterea scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, de quibus verbis soletis calumniari fidei nostrae qua credimus hujus corporis futuram resurrectionem quae in ipso Domino jam praecessit, dissimulantes ea quae sequuntur, in quibus aperte Apostolus quid dicat exponit; volens enim ostendere quid eo loco dixerit carnem, continuo scorruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale. quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae sequuntur uerba consulite. ecce, inquit, mysterium dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur, in atomo, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos inmutabimur; oportet en
Abbreviated transcription (Latin):
lud sabbatũ qđ imperite atq impie deriden¬
tes. nisi & ipsũ int̾ ꝓphetias quae de oe põ scrip¬
tȩ sunt haberet incellectũ ñ ei axp̃s sic ad tes¬
taretꝰ. qui cũ ꝓpria uoluntate sicut ipse in
cius laude posuisti pateret᷑. ideoq tẽpora
passionis & resurrectionis suae habens it
potestate. id egit ut caro eius in sepultura
sabbato requi esceret ab om̃ib: operib suis.
ut t̃cio die resurgens quẽ dominicũ dicimꝰ
qui post sabbatũ numeratoctauus. etiã
circũ cisionẽ octaui diei ad se ꝓphetandũ
ꝑ tinere declararet. Quidenĩ significat
circũ cisio carnis. quid nisi expoliationẽ
mortalitatis. quã de carnali generatione
portamus Propt̃ hoc dicit apłs. Excuens
se carne. principatus & potestates exẽpla¬
uit. fidutialit̃ trium phans eos insemet
ipso Qđ enĩ dicit exuisse se carnẽ eo loco¬
carnẽ mortalitatẽ intelligimus. seđm
quã ꝓpriȩ caro appellata ẽ qi in illa
resurrectionis immortalitate nonerit.

Expanded text:
lud sabbatum, quod imperite atque impie deridetis, nisi et ipsum inter prophetias, quae de Christo scriptae sunt, haberet intellectum, non ei Christus sic attestaretur. qui cum propria uoluntate, sicut ipse in eius laude posuisti, pateretur, ideoque tempora passionis et resurrectionis suae haberet in potestate, id egit ut caro eius in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur octauus, etiam circumcisionem octaui diei ad se prophetandum pertinere declararet. quid enim significat circumcisio carnis ? quid nisi expoliationem mortalitatis, quam de carnali generatione portamus? propter hoc dicit apostolus: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter, triumphans eos in semet ipso. quod enim dicit exuisse se carnecarnem mortalitatem carnis intelligimus, secundum quam proprie caro appellata est, quia in illa resurrectionis immortalitate non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ scriptũ ẽ. Et finxit ds̃ ad huc de terra
om̃s bestias. Siergo & hominẽ de terra.
& bastias det̾ra ipse formauit. quid habet
homo excellentius in hacre.: nisi qđ ipse
ad imaginẽ dĩ creatus est: Nec ta men hoc
post loquem᷑. Quã quã & in ipso corpore
habeat quandã ꝓ prietatẽ. quȩ hoc indicet.
qđ erecta statura factus ẽ ut hoc ipso anͥ¬
moneret᷑ ñ sibi t̃rena eẽ sectanda uelut
pe cora. quorũ uoluptas omis ex t̃ra est.
unde in aluũ cuncta ꝓna atq. ꝓstratas:
Congruit ergo & corpus eius. animae rati¬
onali ñ scđm liniam̃ta figurasq m̃brorũ
sed potius scđm id qđ in calũ erectũ est
ad intuenda quȩ in corpore ipsius mundi
suꝑna s sicut anima rationalis in ea debet
erigi. quȩ inspiritali natura maxime
ex cellunt. ut quae sursũ sunt sapiat non
quȩ suꝑ t̃rã. Sed quomodo eũ fecit ds̃
de limo terrae utrũ repente in aetate

Expanded text:
enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc spost loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in caelum erectum est ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationalis in ea debet erigi quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae, utrum repente in aetate
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ ei dedit m̃tẽ intellectualẽ. qua p̃ est
pecorib Unde iã superiore loco disseruimꝰ
in quo honore positus ñ intellexerit ut bene
agat. eisdẽ ipsis pec orib quib p̃latus ẽ. cõpa¬
rabit᷑. Sic enĩ & scriptũ est. Homo cũ iN
honore positus ẽ ñ intellexit. cõparatus ẽ
pe corib insensatis. & similis factus ẽ eis.
Nã & pe cora ds̃ fecit. sed ñ ad imaginẽ suam.
N ecdicendũ ẽ. hominẽ ipse fecit. pe cora uero
iussit & facta sunt. Et hunc enĩ & illa per
uerbũ su ũ fecit ꝑ qđ facta sunt omia.
Sed quia idẽ uerbũ ẽ sapientia. & uirtus
eius ẽ. dicit᷑ & manus eiꝰ. ñ uisibile m̃brũ.
sed efficiendi potentia. Nã eadẽ scriptura
quȩ dicit qđ ds̃ hominẽ delimo t̃rȩ finocerit.
dicit etiã qđ & bestias a gridet̾ra fincerit.
quando eas cũ uolatilib caeli ad duxcit
ad adã. ut uideret quid uocaret ea. Sic

Expanded text:
hoc, quod ei dedit mentem intellechoc, quod ei dedit mentem intellecpecoribus; unde jam superiore loco disseruimus. In quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus quibus praelatus est comparabitur. Sic etenim scriptum est: Homo in honore positus non intellpecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam eadem scriptura, quae dicit quod deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et bestias agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic
Abbreviated transcription (Latin):
ad imaginẽ suã fecit. Nã illa quȩdio it &
facta sunt. ideo sic scriptũ ẽ quia ꝑ uerbũ
eius facta sunt. sicut ꝑ hominẽ hominibus
dicipotuit uerbis quae tẽporalit̃ cogitantur
& uoce ꝓferunt᷑. Nonsic autẽ loquit᷑ ds̃
nisi cũ ꝑ creaturã corporalẽ loquit᷑ sicut
abrahȩ. sicut mor̃si. sicut ꝑ nubẽ defilio
suo ante omnẽ creaturã. ut etẽ ipsa crea¬
tura : eo uerbo dictũ est. qđ in principio erat
ds apuddm̃. & quia omĩa ꝑ ipsũ facta sunt.
& sine ipso factũ ẽ nihil. Utiq & homo
ꝑ ipsũ factus ẽ. Certe enĩ celũ uerbo fecit.
quia dixit & factũ ẽ scriptũ est tam̃. Et oꝑa
manu ũ tuarũ sunt celi. Et de hoc imo quasi
hoc in honorẽ hominis deputet᷑ uelut eetera
ds̃ dixerit & facta sint. hunc autẽ ipse fecerit
aut uerbo cȩtera. hunc autẽ manib. fecerit.
Sed hoc excellit in homine. quia ds̃ hominẽ

Expanded text:
ad imaginem suam fecit. nam illa quae dixit et ad imaginem suam fecit. nam illa quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporaliter cogitantur et uoce proferuntur. non sio autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur, sicut Abrahae, sicut Mosi, sicut per nubem de filio suo. ante omnem uero creaturam ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. certe enim caelum uerbo fecit, quia dixit et factum est; scriptum est tamen: et opera manuum tuarum sunt caeli. et de hoc imo quasi hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit, et facta sint, hunc autem ipse fecerit, aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit. sed hoc excellit in homine, quia deus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
crearent᷑. sed creatus intẽpore suo uisibilit̃
in corpore. in uisibilit̃ in anima. constans
ex anima & corpore. Iã ergo uidea mus
quo modo eũ fecerit ds̃ primũ det̃ra corpus
eius. & post etiã de anima uidebimꝰ siquid
ualebimus. Nđ enĩ manib corporalibus ds̃
delimo finerit hominẽ nimiũ puerilis
cogitatio ẽ ita ut si hoc scriptura dixisset. magis
eũ qui scripsit trans lato uerbo usũ credere
deberemus. quã dm̃ taliũ m̃ brorũ liniam̃tais
de t̃minatũ. qualia uidemꝰ incorporib nr̃is.
Dictũ ẽ enĩ. Manus tua gentes disꝑdidit &
eduxisti popłm tuũ in manu forti & brachio
excelso. Sed ꝓpotestate & uirtute dĩ positũ
huius m̃bri nom̃. quis usq ad eo desipit ut
ñ intelligat: Nec illud audiendũ est. qđ
ñ nulli putant ideo p̃cipuũ dĩ opus eẽ
hominẽ. quia cȩtera dixit & facta sunt.
hunc autẽ ipse fecit. sed ideo potius quia

Expanded text:
crearentur, sed creatus in tempore suo, visibiliter crearentur, sed creatus in tempore suo, visibiliter in corpore, invisibiliter in anima, coex anima et corpore. Iam ergo uideamus quomodo eum fecerit deus. primum de terra corpus eius; post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato uerbo usum credere deberemus quam deum talium membrorum liniamentis determinatum, qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et bracchio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius membri nomen quis usque adeo desipit ut non intellegat? nec illud audiendum est quod nonnulli putant ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit et facta sunt, hunc autem ipse fecit; sed ideo potius, quia hunc
Abbreviated transcription (Latin):
in cͥoata essent: ñ ita sequeret᷑. quia in illa die
requi euit ab om̃ib operib suis quae in coauit
ds̃ facere. Hic igit᷑ siquis inquirat quo modo
c̃sũ mauit & quo modo incoauit. neq enĩ alia
c̃sũ mauit alia in cͥoauit. sed eadẽ ipsa utiq
aquib indie septimo requieuit ex hisquae
supra diocimus clarũ est. Consũ masse qͥppe
ista intelligimus dm̃. cũ creauit omĩasimul.
ita ꝑ fecte. ut nihil ei adhuc inordine
p̃fixerat causis post implet effectis.
Pro inde formauit ds̃ hominẽ puluerem
t̃rae. uellimũ t̃rae. hoc ẽ. de puluere uel
limo t̾rae. & inspirauit siue insufflauit
in eius faciem sp̃m uita & factus ẽ homo
in animã uiuã. Nontunc p̃destinatus.
hoc enĩ ante scłm in p̃sentia creatoris. neq
tunc causalit̃ uel consũmate incͥoatus.
uel inchoate c̃sũmatus. Hoc enĩ a scło in
rationib primordialib cũsimul omĩa

Expanded text:
inchoata essent, non ite sequeretar, quia in illa die inchoata essent, non ite sequeretar, quia in illa die requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique a quibus in die septimo requieuit — ex his quae supra diximus clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum, cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine hic praefixerat causis, post inpleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae — et inspirauit sine sufflauit in eiin animam vivam. Non tunc praedestinatus, hoc enim ante saeculum in praescientia Creatoris, neque tunc causaliter, vel inconsummate inchoatus, vel inchoate consummatus, hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia
Abbreviated transcription (Latin):
in manifestas formas actusq ꝓcreantur :¬
ꝓfecto aut nihil ex eis postea ꝑtẽpora
fieret. aut hoc fieret qđ existis quae suo quȩq
iã tẽpore oriunt᷑ ds̃ ñ cessat operari Nunc
autẽ quia & c̃sũ mata quodã modo. &
quodã modo inchoata s̃. ea ipsa quae c̃sequen¬
tib euoluenda tt̃porib primitus ds̃ omĩa
simul creauit cũ faceret mundũ. Consũ ma¬
ta quidẽ. quia nihil habent illa in naturis
ꝓpriis. quib: suorũ tẽporũ cursus agunt.
qđ ñ inistis causalit̃ factũ sit. Incoata uero
qm̃ ꝑ quȩdã erant quasi semina futurorũ ꝑscłi
uerba satis ad hoc add monendũ in signiter
uigent. siquis in eis eiugilet. Nã & c̃sũ mata
dicit. & inc̾ata. Nisi cõsũmata essent: ñ
scriptũ esset. & c̃sũ mata sunt caelũ & t̃ra. &
om̃is consũ matio eorũ. Et c̃sũ mauit ds̃ in
die sexto opera sua quȩ fecit. & benedixit ds̃
diem septimũ & sci ficauit eũ. Rursumq nisi

Expanded text:
in manifestas formas actuque procreantur, pin manifestas formas actuque procreantur, profecto aut nihil ex eis postea per tempora fieret aut hoc fieret quod ex istis quae suo quaeque iam tempore oriuntur deus non cessat operari. nunc autem quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod. non in istis causaliter factum sit; inchoata uero, quoniam per quaedam erant quasi semina futurorum per sauerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata. nisi enim consummata essent, non scriptum esset: et consummata sunt caelum et terra et omnis consummatio illorum; et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit; et benedixit deus diem septimum et sanctificauit eum. rursusque nisi
Abbreviated transcription (Latin):
formas naturasq ꝓdierunt. sicut erba exorta
suꝑ t̃rã. & homo factus in animã uiuã & cȩt̃a
huius modi. siue frutecta siue animantia. ad
illẽ operationẽ dĩ ꝑtinentia. qua usq nunc
operat᷑. sed etiã ista secũ gerunt tãquã iterũ
se ipsa inuisibilit̃ in occulta quadã ui generan¬
di. quã traxerunt de illis primordus causarũ
suarũ. in quib. creato mundo cũ factus est
dies antequã in manifestã sui generis ea oriren¬
t᷑ inserta sunt. Sienĩ prima illa operadĩ cũ
simul omĩa creauit in suo modo ꝑfecta non
essent : ea ꝓcul dubro post adderent᷑ quȩ illis
ꝑficiendis de fuissent. ut quaedã uniuersita¬
tis ꝑ fectio utriusq constaret singulis. quasi
semis uelut alicuius totius partes essent.
quarũ coniunctione ipsũ totũ cuius partes
fuerant cõplertt᷑. Rursus si ita essent illa
ꝑfecta sicut ꝑficiunt᷑ cũ suis quaeq tẽporib

Expanded text:
formas naturasque prodierunt; sicut herba exorta formas naturasque prodierunt; sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamquam iterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam traxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, compleretur. rursus si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur cum suis quaeque temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ii. pecreatiore Primi homnis. Et
ADUITÃ. QUEAPREDIXERAT NORI
UICTURŨ EX UBRO DEGENESI
AD UT TERAM .UI.
Nille prima c̃ditione mundi cũ ds̃ creauit
omĩa simul homo factus ẽ. qui eã futurus
ratio creandihominis. ñ actiocreati. Sed haec
alit̃ in uerbodĩ. ubi ista ñ facta sed aet̃ nasuNł.
alit̃ in elem̃tis mundi. ubi omĩa si mulfacta
futura sunt. alit̃ in rebus quae scđm causas
si mul creatas. ñ iã simulsesuo quoq tẽpore
creant᷑. In quib adã iã formatus exlimo
x dĩ flatu animatus. sicut fȩnũ ex ortum.
Alit̃ in seminib: inquib. rursus quasi primor¬
diales causȩ repetunt᷑. de rebus ducta. quaȩ
scđm causas. quas primũ condidit extiterun
uelut erba ex t̃ra. sem̃ ex erba inquib om̃ib
ea iã facta modo sed actus sui tẽporis acceperunt
quae ex occultis atq. in uisibilib rationibus quȩ
increatura causilit̃ latent. in manifestas

Expanded text:
II. DE CBEATIONE PRIMI HOIUNIS ET II. DE CBEATIONE PRIMI HOIUNIS ET AD VTTAM, QVEM PRAEDIXERAT NON VICTVRVM. EX LIBRO DE GENESI AD LITTERAM VI. In illa prima condicione mundi, cum deus creauit omnia, simul homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus sicut faenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causae, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba: in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas
Abbreviated transcription (Latin):
beni uolentia. qua plerũq fit ut offendatur
ds̃ ne homo ex amico fiat inimicus. qđ eũ
exitus inditauit. Ergo alio modo quo adam
etiã ipse deceptus ẽ. seddolo illo serpentino
quo mulier seducta ẽ nullo modo illũ arbitror
potuise seduci. Hanc autẽ ꝓoprie seduc̃tionẽ
appelaunit apł s. quia id qđ suadebat᷑ cũ falsũ
et̃ uerũ putatũ ẽ. id ẽ. qđ ds ideo lignũ illud
tangere ꝓhibuerit qđ sciebat eos si tetigissenat
uelut deos futuros. tã quã eis diuinitatẽ in ui¬
deret qui eos homines fecerat. Sed etiã siuirũ
ꝓpt᷑ aliquã m̃tis elationẽ quae dm̃ int̃norum
scrutatore latert ñ poterat. sollicitauit aliqua
ex periendi cupiditas. cũ mulierẽ uideret accep¬
ta illa esca ñ eẽ mortuã. scđm ea quȩ superius
tractauimus ñ ta m̃ eũ arbitror siiã spiritali¬
m̃it p̃ditus erat ullo modo credere potiusse.
qđ eos ds̃ ab esca illius ligni in uidendo uetiusse.

Expanded text:
beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod euexitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprie seductionem appellauit apostolus, qua id, quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, nmente praeditus erat, ullo modo credere potuisse quod eOs deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
caret᷑. Nã & ipsũ dicit p̃uaricatorẽ ubi ait.
nsimilitudine p̃uaricationis ad&e. qui est
forma futuri. seductũ tam̃ negat. Nã
& int̃rogatus ñ ait. mulier quã dedisti m
seduxit me & manducaui. sed ipsa inquit dedit
mihi deligno & manducaui. Ipsa uero. Serpers
inquit. sed uxit me. Ita salomon uirtantȩ sapi¬
entiae nũ quid nã credendũ ẽ qđ in simula chroꝵ
cultu credidit eẽ aliquid utilitatis. sed mulierũ
amori ad hoc malũ trahenti resistere ñ ualuit.
faciens qđ sciebat ñ eẽ faciendũ nesuas quib
deperiebat atq defluebat mortiferas delicias
contristaret. Ita & adã postea quã deligno
ꝓhibito seducta mulier manducauit. eiq
dedit ut simul ederent: noluit eã c̃tristare.
quã credebat posse sine suo solatio c̃ tabescere.
si ab eiꝰ alienaret᷑ animo. & om̃ino illa in terire
discordia. Nonquidẽ carnis uirtus c̃cupis¬
centia. quã ñdũ senserat in resistente lege
m̃brorũ legim̃tis suae. sed amicali quadam

Expanded text:
caretur. nam et ipsum dicit praeuaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri, seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam
Abbreviated transcription (Latin):
ui sibili factũ eẽ. credendũ ẽ. ut ꝑ angelicũ
ministeriũ. eõẽ illie ignea quȩdã custodia.
ñ tam̃ frustra factũ eẽ. nisi quia significat
aliquid etiã de spiritali paradiso non est
utiq dubitandũ¬

Expanded text:
visibili factum esse credendum est, ut per angelicum visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia, non tantum frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso, non est utique dubitandu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. operari t̃rã dequa sũptus est. Suꝑiora
uerba dĩ s̃: hoc autẽ factũ. ꝓpt̃ ipsa uerba
secutũ est. Alienatus enĩ auita. non solũ
quã fuerat si p̃ceptũ seruasset cũ angłis
accepturus sed ab illa etiã quã ducebat
inpara dỹso felici quodã corporis statu.
sẽparari utiq debuit aligno uitae. siue qđ
ex ipso illi subsisteret felix ille ipse status
corporis. exre uisibili. uirtute in uisibili.
siue qđ in eo et̃ẽ sacram̃tũ uisibile in uisi¬
bilis sapientiae. Alienandus inde utiq.
fuerat. uel iã moriturus. uel etiã tãquã
ex cõmunicatus sicut etiã in hoc para diso
id est eccła. solent a sacram̃tis altaris ui sibilib
homines disciplina ecdesiastica remoueri.
Et eiecit adã. & collocauit eũ contra paradisũ
significabat᷑ habitaret peccator utiq miseria.
Et ordina uit cherubr̃m & flã meã rũ pheam.
quȩ uertit᷑ custo dire uiã ligni uitae.

Expanded text:
tatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora tatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit Cherubin et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae.
Abbreviated transcription (Latin):
libet dictũ sit. ds̃ tam̃ dixit. Nonaliter
intelligendũ ẽ. qđ ait unus ex nobis. nisi
ꝓpt̃ trinitatẽ numerus pluralis accipiat᷑.
sicut dictũ erat faciamus hominẽ. Sicut
etiã dñs dese c&patre. ueniemus ad eum
& mansionẽ apud eũ faciemus. Replicatũ
ẽ igit᷑ in caput suꝑbi. quo exitu c̃cupiueri¬
qđ a serpente suggestũ est erras sicut dui
Ecce inquit adĩ factus ẽ quasi unus ex nobiss
U erba enĩ sunt dĩ. ñ tã huic insultantis quã
cȩteros ne ita suꝑbiant det̃rentis. ꝓpt̃ quos
ista conscripta sunt. Factusc̃ in quit tã quã
unus ex nobis in cognoscendũ bonũ & malũ.
Quid aliud intelligendũ. nisi exẽplũ timoris
incutiendi eẽ ꝓpositũ. qđ ñ solũ non suerit
factus qualis fieri uoluit. sed nec illud qđ
factus fuerat conseruauit : Et nunc in qͥt
ds̃. ne aliquando extendat manũ. & sumat
deligno uitae & edat & uiuat in aet̃nũ.
& dimisit illũ dñs ds̃ de paradr̃so uolup¬

Expanded text:
libet dictum sit, deus tamen dixit, non aliter intellegendum est quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput suquod a serpente suggestum est, Eritis sicut dii: Ecce, inquit, Adam factus est tanquam unus ex nobis. Verba enim sunt haec Dei, non tam huic insultantis, quam caeteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt. Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quid aliud intellegendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri uoluit, sed nec illud quod factus fuerat conseruauit? Et nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum et sumat de ligno uitae et edat et uiuat in aeternum. et dimisit illum dominus deus de paradiso uolup
Abbreviated transcription (Latin):
llud magis mouet si iã spiritalis erat adã
quã uis m̃te ñ corpore. quo modo credere
potuerit qđ ꝑserpentẽ dictũ ẽ ideo dm̃
ꝓhibuisse ne fructu ligni illius uescerent᷑.
quia sciebat eos si fecissent futuros ut deos.
ꝓpt̃ dinoscentiã boni & mali tã quã hoc
tantũ bonũ creaturae sue creator inuiđit
Hoc mirũ si homo spiritali m̃te p̃ditus
credere potuisset. anquia hoc credere ipse
ñ posset ꝓpt̃ ea mulier additaẽ quȩ parui
Ait. Uir quidẽ ñ debet uelare caput. cũ sit
imago & gła dĩ. Mulier autẽ gła uiri est.
Non quo mens feminȩ eandẽ imaginẽ caꝑe
ñ possit. cũ in illa grã nos dicat nec masculũ
eẽ nec feminã. sed qđ fortassis illa hoc ñdũ
ꝑceperat qđ fit in agnitione dĩ. & uiro
regente ac dispensante paulatĩ fuerat
ꝑceptura. Neq enĩ frustra. & illud apłs ait.¬

Expanded text:
is erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parui ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frustra et illud, quod a
Abbreviated transcription (Latin):
citudine uiueret. cogitans quae sunt dĩ.
genus eorũ significat qui sunt inocio. sed
tam̃ fortissimi intẽptationib. ut possint
Assumi. Iob autẽ quia & uxorẽ habuit
& filios & amplas t̃renarũ rerũ copias
ad illud genus ꝑtinet cui molendinũ de¬
putatũ ẽ. sed ta m̃ ut sint for tissimi intẽp¬
tationib sicut ille fuit. Non enĩ aliter
assumi poterunt. Nec puto alia esse
genera hominũ quib. constat ȩccła quã
ista tria. habentia bi nas differentias
ꝓpt̃ assũptionẽ & relictionẽ. quã uis in
singulis multȩ studiorũ uoluntatũq.
diuersitates ad concordiã tam̃ unita tẽq
concurrentes possint inueniri.
clXXxXxuIII.

Expanded text:
citudine uiueret, cogitans quae sunt dei, citudine uiueret, cogitans quae sunt dei, genus eorum significat qui sunt in otio, sed tamen fortissimi in temtationibus, ut possint assumi. Iob autem, quia et uxorem habuit et filios et amplas terrenas rerum copias, ad illud genus pertinet, cui molendinum deputatum est, sed tamen, ut sint fortissimi in temtationibus, sicut ille fuit ; non enim aliter assumi poterunt. nec puto alia esse genera hominum, quibus constat ecclesia, quam ista tria, habentia binas differentias propter assumtionem et relictionem, quamuis in singulis multae studiorum uoluntatumque diuersitates, ad concordiam tamen unitatemque concurrentes possint inueniri CLXXVIII.