comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uernaculus meus. heresme¬
us erit. Statimq: sermo do¬
mini factus est ad cum:di¬
cens. Nonerit hic herestu¬
us: sed qui egredietur de
utero tuo. ipsum habebis

Expanded text:
ernaculus meus heres meus erit. Statimque sermo domini factus est ad eum dicens: Non erit hic heres tuus, sed qui egredietur de utero tuo, ipsum habebis
Abbreviated transcription (Latin):
ps ita transactis: factꝰ¬
est sermo sermo do¬
mini ad abram ꝑ uisionẽ.
dicens.Nolitimere  abram:
ego ꝓtector tuus sum. et
merces tua magna nimis.
Dixitq: abram. Dñe deus:
quid dabis michi:. Ego
uadam absq: liberis: & fi¬
lius ꝓcuratoris domus mee
iste damascus elierer. Ad¬
diditq abrã. Michi autẽ

Expanded text:
s ita transactis, factus est sermo Domini ad Abram per visionem, dicens, Noli timere, Abram, ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. Dixitque Abram, Domine Deus, quid dabis mihi? Ego vadam absque liberis, et filius procuratoris domus meae iste Damascus Eliezer. Addidi
Abbreviated transcription (Latin):
q dm̃ suum: quia ego dñs
te ea: ut habitare possitis
interra. absq ullo pauore:
et gignat uobis humus
fructus suos: quib uescami¬
ni. usq ad saturitatẽ: nulli¬
us impecũ formidantes
Quodsi dixeritis. qͥd come¬
demus anno septimo.si ñse¬
uerimus neq: collegerimus
fruges nras: dabo benedi¬
ctionem meã uobis anno
sexto. & faciet fructus triũ
annorũ: seretisq anno oc¬
tauo: & comedentes ueteres
fruges usq ad nonuman¬
num: donec noua nascan¬
tur. edetis uetera. Gerra qͦ¬
ꝙ ñ uendetur in ppetuũ.
quia mea est: et uos aduenȩ
et colom mei estis. uIndecun¬
cta regio possessionis ur̃ȩ sub
redemptionis conditione

Expanded text:
m suum, quia ego Dominte ea, ut habitare possitis in terra absque ullo pavore, et gignat vobis humus fructus suos, quibus vescamini usque ad saturitatem, nullius impetum formidantes. Quod si dixeritis: Quid comedemus anno septimo, si non severimus, neque collegerimus fruges nostras? Dabo benedictionem meam vobis anno sexto, et faciet fructus trium annorum: seretisque anno octavo, et comedetis veteres fruges usqnum donec nova nascantur edetis vetera terra quoque non veniet in perpetuum quia mea est et vos advenae et coloni mei estis unde cuncta regio possessionis vestrae sub redemptionis condicione
Abbreviated transcription (Latin):
& facere. & implere unuer¬
sa. quȩ scripta sc̃ in legis hunꝰ¬
uolumine:qͥa ñ in cassũ p̃cepta
sunt uobis:sed ut singuli in
eis tuerent: quȩ facientes.
longo ꝑseueretis tempore: in

Expanded text:
facere et implere universa quae scripta sunt legis huius quia non in cassum praecepta sunt vobis sed ut singuli in eis viverent quae facientes longo perseveretis tempore in
Abbreviated transcription (Latin):
yses ꝓpopło: & locutus ẽ.
dñs ad eum. Fac ser pentẽ
ȩneum: & pone eum ꝓsigno.
Qui ꝑcussus aspexerit eum:
uiuet. Fecit ergo moyses ser

Expanded text:
yses pro populo, et locutus est Dominus ad eum: Fac serpentem aeneum et pone eum pro signo: qui percussus aspexerit eam, vivet. Fecit ergo Moyses ser
Abbreviated transcription (Latin):
tibi ds̃ sicut ephraim: et si¬
cut manasse. Constituitq
ephraim.ante manassen:
& ait ad ioseph filiũ suũ.
Enego morior: et erit deus
uobiscũ: reducetq uosad
terram patrũ urõrum. Do
tibi partem unam. extra fr̃s
tuos: quam duli de manu
amorrei.ingladio & arcu

Expanded text:
tibi Deus sicut Ephraim et sicut Manasse constituitque Ephraim ante Manassen et ait ad Ioseph filium suum en ego morior et erit Deus vobiscum reducetque vos ad terram patrum vestrorum do tibi partem unam extra fratres tuos quam tuli de manu Amorrei in gladio et arcu
Abbreviated transcription (Latin):
Non  faciam :siinuenero ibi
triginta. Quia semel ait
cepi: loquar ad dñm me¬
um. Quid. si inuenti fue¬
rint ibi uiginti ͤ Dixit.
Non interficiam ꝓpter ui¬
ginti. Obsecro inquit ne
irascaris dñe: si loquar ad¬
huc semel.Quid. si inuen¬
d fuerint ibi decem: Et di¬
xit. Non delebo ꝓpter decẽ.
Abut dñs postquam cessa¬
uit loqui ad abraham: et
ille reuersus est in locum

Expanded text:
Non faciam, si invenero ibi triginta. Quia semel, ait, coepi, loquar ad Dominum meum: Quid si inventi fuerint ibi viginti? Dixit: Non interficiam propter viginti. Obsecro, inquit, ne irascaris, Domine, si loquar adhuc semel: Quid si inventi fuerint ibi decem? Et dixit: Non delebo propter decem. Abiit Dominus, postquam cessavit loqui ad Abraham, et ille reversus est in locum
Abbreviated transcription (Latin):
eratis sicut astra cȩli. pre mul¬
titudine: qm̃ ñ audisti uo¬
cem dñi deitui. Et sicut an¬
te letatus est dñs suꝑ uos. be¬
ne uobis faciens. uosq mul¬
tiplicans:sic letabitur disꝑ¬
dens uos. atq subuertens:
ut auferamini de terra.ad
quam ingredieris possiden

Expanded text:
eratis sicut astra coeli prae multitudine, quoniam non audisti vocem Domini Dei tui. Et sicut ante laetatus est Dominus super vos, bene vobis faciens, vosque multiplicans: sic laetabitur disperdens vos atque subvertens, ut auferamini de terra, ad quam ingredieris possiden
Abbreviated transcription (Latin):
xore stirpis suȩ: quȩ concepit.
et peꝑit filiũ: et uidens eũ
elegantem: abscondit tribus
mensib. Cumq iam celare
ñ posset ÷ sumpsit fiscellam
scirpeam. et liniuit eam bi¬
tumine ac pice: posuitq in¬
tus infantulum: et exposuit
cum incarecto ripe fluminis:
stante ꝓcul sorore cius. et
considerante euentum rei. Ec¬
ce autem descendebat filia
pharaonis. ut lauaretur in
flumine: et puellȩ ciusgra¬
diebantur ꝑ crepidinem aluei.
Que cũ uidisset fiscellam ii

Expanded text:
xorem stirpis suae, quae concepit et peperit filium; et videns eum elegantem, abscondit tribus mensibus. Cumque jam celare non posset, sumpsit fiscellam scirpeam, et linivit eam bitumine ac pice, posuitque intus infantulum, et exposuit eum in carecto ripae fluminis, stante procul sorore ejus, et considerante eventum rei. Ecce autem descendebat filia Pharaonis, ut lavaretur in flumine: et puellae ejus gradiebantur per crepidinem alvei. Quae cum vidisset fiscellam i
Abbreviated transcription (Latin):
tuus.ut habitet nomen eius
ibi.Immolabis phase. ues¬
pere. ad solis occasum: qͣn¬
do egressus es de egypto: &
coques.& comedes. in loco
quẽ elegerit dñs ds tuus: ma¬
neq: consurgens:uades in ta¬
bernacula tua.Sex dieb
comedes arima: & in die
septimo. quia collecta ẽ dm̃i
dionẽ spontaneam manus
tuȩ:quam offeres. iuxta bene¬
dictionem dm̃i ddeidui: &
epulaberis coram dño deo
tuo: tu et filius tuus & filia
tua. & seruus tuus & ancilla
tua. & leuites qui est intra por¬
tas tuas. & aduena ac pupil¬

Expanded text:
yut inhabitet nomen ejus ibi. Immolabis autem phase vespere ad solis occasum, quando egressus de Aegypto es; et coques et comedes in loco quem elegerit Dominus Deus tuus: maneque consurgens vades in tabernacula tua. Sex diebus comedes azyma, et in die septimo, quia collecta est Domini tionem spontaneam manus tuae, quam offeres juxta benedictionem Domini Dei tui, et epulaberis coram Domino Deo tuo, tu, et filius tuus, et filia tua, et servus tuus, et ancilla tua, et Levites qui est intra portas tuas
Abbreviated transcription (Latin):
di. Et ait dñs ds̃ ad serpen¬
tem. Quia fecisti hoc: male¬
dictus es inter omnia ani.¬
mantia & bestias terre. Su¬
per pectus tuũ gradieris:
& terram comedes. cunctis
dieb uitȩ tuȩ. Inimcicias
ponam inter te & mulierẽ:
Ipsa conteret caput tuũ:
& tu insidiaberis calcaneo
enus. Mulieri quoq dixit
Multiplicabo erumnas
tuas: & conceptus tuos.
Indolore paries filios: & sub
uiri potestate eris: & ipse
dominabitur tui. Adȩ ue¬
ro dixit. Quia audisti uo¬
cem uxoris tuȩꝰ & comedi¬
sti de ligno. ex quo p̃cepe¬
ram tibi ne comederes: ma

Expanded text:
IX. Et ait Dominus Deus ad serpentem: Quia fecisti hoc, maledictus es inter omnia animantia, et bestias terrae: super pectus tuum gradieris, et terram comedes cunctis diebus vitae tuae. Inimicitias ponam inter te et mulierem, ipsa conteret caput tuum et tu insidiaberis calcaneo eius mulieri quoque dixit multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos in dolore paries filios et sub viri potestate eris et ipse dominabitur tui ad Adam vero dixit quia audisti vocem uxoris tuae et comedisti de ligno ex quo praeceperam tibi n
Abbreviated transcription (Latin):
sexcentorũ. Filii dan:ꝑ cog¬
nationes suas. Suham: a
quo. familia suhamitarũ.
he cognationes dan: ꝑ fa¬
milias suas. Om̃s fuere su¬
amitȩ: quorũ numerus erat.
sexaginta quatuor milia
quadringentorũ. Filii aser:
ꝑcognationes suas. Iema:
a quo familia iemnaitarũ.
essuni: a quo.familia iessui¬
tarum. Brie: aquo. familia
brieitarum. Pilii brie. haber
a quo. familia haberitarũ:
& melchiel: aquo. familia
melchielitarũ. Nomen autẽ
filiȩ aser: fuit sara. Hȩ co¬
gnationes filiorũ aser: et
numerus eorũ.quinqua¬
ginta tria milia quadrin¬
gentorũ. Filii neptalim: ꝑ
cognationes suas.Iessihel:
a quo familia iessihelitarum.
Guni: a quo.familia gunita¬
rum.Ieser: a quo.familia ie¬
seritarum. Sellem: aquo.
familia sellemitarũ. He st̃

Expanded text:
sescentorum filii Dan per cognationes suas Suham a quo familia Suhamitarum hae cognationes Dan per familias suas omnes fuere Suhamitae quorum numerus erat sexaginta quattuor milia quadringentorum filii Aser per cognationes suas Iemna a quo familia Iemnaitarum Iessui a quo familia Iessuitarum Brie a quo familia Brieitarum filii Brie Haber a quo familia Haberitarum et Melchihel a quo familia Melchihelitarum nomen autem filiae Aser fuit Sara hae cognationes filiorum Aser et numerus eorum quinquaginta tria milia quadringentorum filii Nepthalim per cognationes suas Iessihel a quo familia IessihGuni, a quo familia Gunitarum: Jeser, a quo familia Jeseritarum. Sellem, a quo familia Sellemitarum. Hae s
Abbreviated transcription (Latin):
iuindemiaueris umeã
Ituam:non colliges re¬
manendes racemos: sed ce¬
dent musus aduenȩ. pupil¬
li. ac uiduȩ. Mem̃to quod
& tu seruieris in egypto

Expanded text:
uindemiaueris uineam tuam, non colliges remanentes racemos, sed cedent in usus aduenae, pupilli et uiduae. memento, quod et tu seruieris in Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
mandata dua: nec sum obli¬
tus imꝑii. Non comedi ex
eis in luctu meo: nec sepa¬
raui ea. in qualibet immun xxuii
didia: nec expendi ex his qͥc¬
quam. in re funebri. Obe¬
diui uoci dñi dei mei: & fe

Expanded text:
mandata tua, nec sum oblitus imperii. Non comedi ex eis in luctu meo, nec separavi in qualibet immunditia mea, nec expendi ex his quidquam in re funebri. Obedivi voci Domini Dei mei, et fe
Abbreviated transcription (Latin):
bos herbas.usq ad radices
carꝑe. Ipse erat eo tempore
rex in moab. Chisit gͦ nun¬
tios adbalaam filiũ beor: a¬
riolum: qui habitabat suꝑ
flumen terrȩ filiorũ ammon:
ut uocarent eũ. et dicerent.
Ecce egressus ẽ popłs exegyp¬
to: qui oꝑuit suꝑficiẽ terrȩ.
sedens contrame. Gemgͥ.
et maledic popło huic qui
fortiorme est:si quomodo
de terramea. Nouienĩ. qđ
benedictus sit cui benedixe¬
ris: & maledictus. in quem
maledicta congesseris. Per¬
rexerunt semores moab. et
maiores natumadian: Ha¬
bentes diuinationis p̃cium
in manib. Cumq uenisseN
adbalaam. & narrassent
ciomĩa uerba balac: ille
respondit. Manete hie
nocte: & respondebo. quic¬
quid michi dixerit dñs. Ma¬
nentib illis apud balaam:
uenit ds̃. & ait ad eũ. Quid
pud te: Respondit. Balac
filius sepphor. rex moabita

Expanded text:
bos herbas usque ad radices carpere. Ipse erat eo tempore Rex in Moab. Misit ergo nuncios ad Balaam filium Beor ariolum: qui habitabat super flumen terre filiorum Ammon: ut vocaret eum et diceret. Ecce egressus est populus ex Egypto: qui operuit superficiem terre sedens contra me. Veni igitur et maledic populo huic: quia fortior me est: si quo modo de terra mea. Novi enim quod benedictus sit cui benedixeris: et maledictus in quem maledicta congesseris. Perrexerunt seniores Moab et majores natu Madian habentes divinationis precium in manibus. Qui cum venissent ad Balaam et narrassent ei omnia verba Balaac ille respondit. Manete hic hac nocte et respondebo quicquid mihi dixerit Dominus. Manentibus autem illis apud Balaam, venit Deus, et ait ad eum: Quid pud te? Respondit: Balac, filius Sepphor rex Moabita
Abbreviated transcription (Latin):
ir. siue mulier. inqͥb lxix
phytonicus uel diuinationis
fuerit sp̃s: morte moriantur.
Lapidib obruent eos: sanguis

Expanded text:
ir siue mulier, in quibus pythonicus uel diuinationis fuerit spiritus, morte moriantur. lapidibus obruent eos: sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
promptuẽ leuiticus liber: in quo sin¬
gula sacrificia. immo singulȩ pene sil¬
labe. & uestes aaron & totus ordoleui¬
dicus spirant cȩlestia sacram̃ta. Nume¬
riuero. nonne totius arichinetice & ꝓ¬
phediȩ balaam. & quadraginta duarũ
ꝑheremũ mansionũ misteria continent:
Deuteronomium quoq scdalex & euan¬
głicȩ legis p̃figuratio: nonne sic ea ha¬
bet quȩ priora sunt. ut tam̃ noua sint
omnia: Deuccerib hucusq moyses. huc¬
plar patientiȩ. quȩ ñ misteria suo ser-¬
mone compleccit᷑: Prosa incipit. uersu
labitur: pedestrisermone finitur: om¬
nesq leges dialeccice. ꝓpositione. assũ¬
ptione. confirmatione. conclusione
dcc̃minat. Singula in eo u̾ba plena st̃
sensib. Et ut de ceccris sileam: resur¬
rectionc̃ corpors sic ꝓpħat: ut nullus
de ea uel manifestius uel caudus seri¬
pserit. Scioinquit qđ redempdoꝵ
ms̃ uiuit: & in nouissimo die de ter¬

Expanded text:
promptu est Leuiticus liber, in quo sinpromptu est Leuiticus liber, in quo singula sacrificia, immo singulae paene syllabae et uestes Aaron et totus ordo Leuiticus spirant caelestia sacramenta. Numeri uero nonne totius arithmeticae et prophetiae Balaam et quadraginta duarum per heremum mansionum mysteria continent? Deuteronomium quoque, secunda lex et euangelicae legis praefiguratio, nonne sic ea habet, quae priora sunt, ut tamen noua sint omnia de ueteribus? hucusque Moyses, hucplar patientiae, quae non mysteria suo sermone complectitur? Prosa incipit, versu labitur, pedestri sermone finitur: omnesque leges dialecticae, propositione, assumptione, confirmatione, conclusione determinat. singula in eo uerba plena sunt sensibus et, ut de ceteris sileam, resurrectionem corporum sic prophetat, ut nullus de ea uel manifestius uel cautius scripserit: scio, inquit, quod redemptor meus uiuat et in nouissimo de ter
Abbreviated transcription (Latin):
rem popłi mulserint. quicquid dixe¬
rint hoc legem di putant: nec scire
aptant testimonia. quasi grandesit
& ñ uiciosissimũ discendi genus. de¬
prauare sententias. & ad uoluntatẽ
suam scͥpt᷑am trahere repugnantem:
quasi ñ legerimus homero centenas.
et uirgilio centenas: ac non si etiam
maronẽ sine xp̃o possimus diccre xp̃ia¬
num. quia scripserit iam redit et uir¬
go. redcunt saturnia regna:iam noua
ꝓgemes celo dimictit᷑ aldo: & patrẽ lo¬
quentem ad filiũ. nate meȩ uires. inca
magna potentia solus. & post uerba
saluatoris incruice: talia ꝑstabat me¬
morans. fixusq manebat. Pucrilia st̃
hec et circulatorum ludo similia do¬
cere qdđ ignores: imimo ut cũ stomacho
loquar. nec hoc quidẽ scire quod ne scias
Uidelicet manifestissima ẽ genesis.
inqua de ereatura mundi. de exordio
generis humani. de diuisione derre.
Ratet exodus cũ decem plagis: cũ deca¬
logo cũ misticis diuinisq preceptis. In

Expanded text:
rem populi mulserint, quicquid dixerem populi mulserint, quicquid dixerint, hoc legem dei putant nec scire daptant testimonia, quasi grande sit et non uitiosissimum dicendi genus deprauare sententias et ad uoluntatem suam scripturam trahere repugnantem. quasi non legerimus Homerocentonas et Uergiliocentonas ac non sic etiam Maronem sine Christo possimus dicere Christianum, quia scripserit: iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna, iam noua progenies caelo demittitur alto, et patrem loquentem ad filium: nate, meae uires, mca magna potentia solus, et post uerba saluatoris in cruce: talia phs tab at memorans fixusque manebat. puerilia sunt haec et circulatorum ludo similia, docere, quod ignores, immo, ut cum Clitomacho loquar, nec hoc quidem scire, quod nescias. Uidelicet manifestissima est Genesis, in qua de creatura mundi, de exordio generis humani, de diuisione terrae,patet Exodus cum decem plagis, cum decalogo, cum mysticis diuinisque praeceptis. in
Abbreviated transcription (Latin):
Aeminores artes ueniam quȩ ñ tam
lou quã manu amministrant᷑: agri¬
cole cementarii. fabͥ metalloꝵ lignorumq
cesores. lanarii quoq & fullones: et
ceteri qui uariam suppellectilem &
uilia opuscula fabricant: absq do¬
ctore ñ possunt ẽẽ qͦd cupiunt. Quod
medicorum ẽ. ꝓmittunt medici: tra¬
ctant fabrilia fabri. Solascripturarũ
ars ẽ: quam sibi om̃s passim uendicant.
Scribimus indocti. doctiq poemata pas¬
sim. Hanc garrula anuhanc delirꝰ senex:
hanc sophistauerbosus: hanc uniuer¬
si p̃sumunt: lacerant. docent anteqͣm¬
discant. Aln adducto suꝑcilio grandia
uerba trutinantes. inter mulierculas
de sacris litteris philosophantur
Alii discunt ꝓpudor a feminis qđ ui¬
ros doceant: & ne parum hoc sit qͣ¬
dam facilitate uerboꝵ immo audacia.
edisserunt aliis qđ ipsi ñ intelligunt
Taceo de meis similib: qui si forde ad
scripturas scãs post seculares uitteras
uenerint. & sermone composito au¬

Expanded text:
minores artes veniam, et quae non tam λογῳ, quam manu administrantur. Agricolae, caementarii, fabri, metallorum, lignorumve caesores, lanarii quoque et fullones, et caeteri qui variam supellectilem et vilia opuscula fabricantur, absque doctore non possunt esse quod cupiunt. « Quod Medicorum est, » Promittunt Medici, tractant fabrilia fabri. . 7. Sola Scripturarum ars est, quam sibi omnes passim vindicant. Scribimus indocti, doctique poemata passim. . Hanc garrula anus, hanc delirus senex, hanc sophista verbosus, hanc universi praesumunt, lacerant, docent, anteqdiscant. alii adducto supercilio grandia uerba trutinantes inter mulierculas de sacris litteris philosophantur, alii discunt — pro pudor! — a feminis, quod uiros doceant, et, ne parum hoc sit, quadam facilitate uerborum, immo audacia disserunt aliis, quod ipsi non intellegunt. taceo de meis similibus, qui si forte ad scripturas sanctas post saeculares litteras uenerint et sermone conposito au
Abbreviated transcription (Latin):
Uera sapientia ꝑdet falsam sapientiã.
Et quanquam stulticia p̃dicationis in
cruce sit: tamenpaulus sapientiã lo¬
quit᷑ inter ꝑfectos. Sapientiã autẽ ñ
scłi huius. nec principum scłi istius
qui destruuntur: s loquit᷑ di sapientiã
in msterio absconditam. quã p̃destina

Expanded text:
uera sapientia perdit falsam sapientiam uera sapientia perdit falsam sapientiam et, quamquam stultitia praedicationis in cruce sit, tamen Paulus sapientiam loquitur inter perfectos, sapientiam autem non saeculi huius nec principum saeculi istius, qui destruuntur, sed loquitur dei sapientiam in mysterio absconditam, quam praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
am erudiunt multos. quasi stelle inper¬
petuas eternitates. Cur paulꝰ apłs electi
rarum scãrur. armarium᷑. Pnarisei stu.¬
pent ad doccrinã dñi: & mirant᷑ in io¬
litteras uon didicerunt. Quicquid enĩ
aliis exercitatio & cotidiana in lege medi¬
tatio tribuere solet. illis sp̃s sc̃s suggere¬
uerat: & intemplo sedens de questionib
legis interrogans magis docet dum pru¬
denter interrogat: nisi forde rusticum
petrum.rusticum dicimus iohannem:
quoꝵ uterq dicere poterat. & si imꝑitus
sermone. ñtamenscientia. Iohannes ru¬
sticus÷ piscator. indoctus: et unde illa
Logosgrece: multa significat. Nam & uer¬
bum ẽ. & ratio. & supputatio : & causa u¬
niuscuiusq rei. ꝑquam sunt singula q̃
subsistunt: quȩ uiuersa recte intelligi¬
mus inxp̃o. Hoc doctus plato nesciuit:
hoc demostenes eloquens ignorauit. Per¬
dam inquit sapientiam sapientiũ: et
prudentiam prudentiũ reprobabo.

Expanded text:
am erudiunt multos, quasi stellae in peram erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. cur Paulus apostolus uarum scripturarum armarium. pharisaei stupent ad doctrinam domini, mirantur in Pelitteras non didicerint. quialiis exercitatio et cotidiana in lege meditatio tribuere solet, illis Spiritus Sanctus suggereverat, et in templo sedens, de questionibus legis interrogans, magis docet, dum prudenter interrogat. Nisi forte rusticum Petrum, rusticum dicimus et Iohannem, quorum uterque dicere poterat: Et si imperitus sermone, non tamen scientia. Iohannes rusticus, piscator indoctus. Et unde illa um, ΛΟΓΟΣ? Logos Grece multa significat. Nam et verbum est et ratio et supputatio et causa uniuscuiusque rei, per quam sunt singula que subsistunt. Que universa recte intelligimus in Christo. Hoc doctus Plathoc Demosthenes eloquens ignorauit. perdam, inquit, sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo.
Abbreviated transcription (Latin):
ex uitȩ merito eccłiam xp̃i: tantũ nocet
si destruentib non resistat. Malachias
gaart sacerdotes legem. In tantũ sacer¬
dotis officium ẽ: in derrogatũ respondẽ
de lege. et in deuterononio legimus. Int̃¬
roga patrẽ tuũ& annunciabit dibi: sem¬
ores tuos & dicent tibi. In psalmo quoq
centesimo octauodecimo: cantabiles mͥ
erant iustificationes tuȩ in loco pegri¬
nationis meȩ. Et indescriptione iusti
uiri. cũ eum arbori uitȩ dauid quȩ est
inparadiso compararet: inter ceteras
uirtutes etiã hocintulit. In lege dñi
uoluntas cius: et in lege eius meditabit᷑
die ac nocte. Damel infine sacratissime
uisionis iustos ait fulgere quasi stellas:
et intelligentes. id est doccos quasi fir
mam̃tũ. Uides quantũ inter distent se
iusta rusticitas. et docta iusticia: Alustel¬
lis. alii celo comparant᷑: quanquã iuxta
hebraicam ueritatẽ. utrunq de eruditis
Qui autem doctifuerint : fulgebunt qua¬
si splendor firmam̃ti. Et qui ad iustici¬

Expanded text:
um nocet, si contradicentibus non resistit. Malachias ga, ait, sacerdotes legem; in tantum sacerdotis officium est interrogatum respondere de lege. et in Deuteronomio legimus: interroga patrem tuumetadnuntiabittibi, presbyterostuosetdicent tibi. in psalmo quoque centesimo octauo decimo: cantabiles mihi erant iustificationes tuae in loco peregrinationis meae. et in descriptione iusti uiri, cum eum arbori Dauid, quin paradiso, compararet, inter caeteras virtutes et hoc intulit: In lege Domini voluntas ejus: et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Daniel in fine sacratissimae Visionis justos, ait, fulgere sicut stellas; et intelligenmamentum. aides, quantum distent inter se iusta rusticitas et docta iustitia? alii stellis, alii caelo conparantur, quamquam iuxta Hebraicam ueritatem utrumque possit; Qui autem docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti et, qui ad iustiti
Abbreviated transcription (Latin):
terpretũ. uel de industria sic ꝓlate
sunt. ut rusticam contionẽ facili¬
us instruerent: et muna eademq
sententia aliter doctus. aliter audi¬
ret indoctus. Non sum tampecu¬
lans & hebes. ut hec me nosse polli
or. sedenti me p̃stro: magistrũ me
renuens. comitem spondeo. Pecenti
datur.⁊ pulsanti aꝑitur: querens
inuenit. Discamus in terris: quoꝵ
nobis sententia ꝑseueret incȩlo. Ob¬
uis te manib excipiam: & ui inepte
aliquid ac de hermagore tumiditate
effundam: quicquid quesieris te¬
cum serre conabor. Habes hic amas¬
tissimum dui fr̃em eusebium. qui
litterarũ tuarũ michi gr̃am dupli

Expanded text:
terpretum uel de industria sic prolatae terpretum uel de industria sic prolatae sunt, ut rusticam contionem facilius instruerent et in una eademque sententia aliter doctus, aliter audiret indoctus. non sum tam petulans et hebes, ut haec me nosse pollicor, sed eniti prae me fero: magistrum rennuens comitem spondeo. petenti datur, pulsanti aperitur, quaerens inuenit. discamus in terris, quorum nobis scientia perseueret in caelo. Obuiis te manibus excipiam et, ut inepte aliquid ac de Hermagorae tumiditate effutiam, quidquid quaesieris, tecum scire conabor. habes hic amantissimum tui fratrem Eusebium, qui litterarum tuarum mihi gratiam dupli
Abbreviated transcription (Latin):
quo tacere melius puto:quã pauca
scribere. Actus apłoꝵs nudam qui¬
dem sonare uidentur historiam.
et nascentis eccłie infantiam texere:
s si nouerimus scriptorem eoꝵ lucã
eẽ medicũ cuitis laus ẽ in cuangłio:
animaduertimus pariter omma
uerba illius amme languentis eẽ
medicinam. Iacob. petrus. ioħs.
iudas. septem epistolas ediderunt.
tammisticas tam succinctas. & bre¬
ues pariter ac longas: breues uu̾¬
bis. longas insententiis: ut rarus
sit qui non earum lectione cͣecutiat.
Apocalipsis ioħis tot haba sacram̃ta
quot uerba: parum dixi: & ꝓmeri¬
to uoluminis laus om̃is inferior est:
in uerbis singulis multiplices latex
intelligentie. Oro te frater Rm̃c̃ int̾
hec uiuere: ista meditari : nil ali¬
ud nosse: nchil querere. Honne di¬
bi indctur iam hic interris regnice¬
lestis habitaculum: Nolo offendaris
inscripturis scĩs simplicitate. & qua¬
si uilitate uerboꝵ que uel ucio in¬

Expanded text:
quo tacere melius puto quam pauca quo tacere melius puto quam pauca dicere. Actus apostolorum nudam quidem sonare uidentur historiatn et nascentis ecclesiae infantiam texere, sed, si nouerimus scriptorem eorum Lucam esse medicum, cuius laus est in euangelio, animaduertimus pariter omnia uerba illius languentis animae esse medicamina. Iacobus, Petrus, Iohannes, ludas septem epistulas ediderunt tam mysticas quam succinctas et breues pariter et longas: breues in uerbis, longas in sententiis, ut rarus non in earum lectione caecutiat. Apocalypsis lohannis tot habet sacramenta, quot uerba. parum dixi et pro merito uoluminis laus omnis inferior est; in uerbis singulis multiplices latent intellegentiae. Oro te, frater carissime, inter haec uiuere, ista meditari, nihil aliud nosse, nihil quaerere, nonne tibi uidetur iam hic in terris regni caelestis habitaculum? nolo offendaris in scripturis sanctis simplicitate et quasi uilitate uerborum, quae uel uitio in
Abbreviated transcription (Latin):
ce p̃ferunt: aliud retinent in medul¬
la. Cernis mne scripturarũ amore ra¬
ptum excessisse modũ epistole: & tam̃
non implesse quod uolui. Audiuimꝰ
tantũ qͥd nosse. quid euꝑe debeamꝰ:
ut et nos quoq: possimus dicere. Con¬
cupiuit animamca desiderare iusti¬
ficationes tuas in omĩtempore. Cete¬
rum socraticã illud implecur in no¬
bis: hoc tantum scio. qđ nescio Tan¬
gam et nouum breuiter testam̃tũ.
atheus. marciis. lucas. & iołs. qua¬
driga dni. & ticrum cherubin qͦd int̃¬
prccatur scientie multitudo. ꝑ totũ
corpus oculati sunt: scintillȩ mican:
discurrunt fulgura÷ pedes habent
rectos. et in sublime tendentes: ter¬
ga pennata. et ubicunq uolitantia
tenentes se mutuo. sibiq ꝑplexisunt.
rit. Paulus apłs ad septem scribit ec¬
clesias: octaua enim adhebreos. a
plerisq extra numcrũ ponit᷑: timo¬
theum instruit ac dicum÷ filemonẽ
ꝓ sugitiuo famulo dep̃catur. Suꝑ

Expanded text:
ce praeferunt, aliud retinent in medulce praeferunt, aliud retinent in medulla. Cernis me scripturarum amore raptum excessisse modum epistulae et tamen non inplesse, quod uolui. audiuimus tantum, quid nosse, quid cupere debeamus, ut et nos quoque possimus dicere: concupiuit anima mea desiderare in stificationes tuas in omni tempore. ceterum Socraticum illud inpletur in nobis: \'hoc tantum scio, quod nescio\'. tangam et nouum breuiter testamentum: Mattheus, Marcus, Lucas, Iohannes, quadriga domini et uerum cherubin, quod interpretatur \'scientiae multitudo\', per totum corpus oculati sunt, scintillae micant, discurrunt fulgora, pedes habent rectos et in sublime tendentes, terga pennata et ubicumque uolitantia. tenent se mutuo sibique perplexi sunt rit. Paulus apostolus ad septem scribit ecclesias — ectaua enim ad Hebraeos a plerisque extra numerum ponitur —, Timotheum instruit ac Titum, Philemonem pro fugitiuo famulo deprecatur. super
Abbreviated transcription (Latin):
mores corrigit ⁊ naturam docct: ec¬
clesiam iungit et xp̃m: sc̃arũq nup¬
tiarum dulce canit epythalamium.
Hester in ȩcctie typo popłm liberat de
ꝑiculo: & int̃fecto aman qui inter¬
pritatur iniquitas. partes conuru
& diem eelebrem mitcit inposteros.
Paralipomenon liber. idest instru¬
menti ueteris epithomȩ. tantus acta¬
lis ẽ: ut absq illo siquis scientiam
scͥpturarum sibi uoluerit arrogare.
scipsum irrideat. Per singula qͥppe
nomina iuncturasq uerboꝵ. & pret̃¬
missȩ in regum libris tangunt᷑ histo¬
riȩ: et innumerabiles explicantur
euangelii questiones. Etras et necmi¬
as adiutor uidelicet et consolator a
dño inunum uolumen artantur: in¬
staurantq templũ. muros extruunt
citutatis: omnisq illa turba populi
redeuntis in patriam. & descriptio
sacerdotum. leuitarũ. israclis. ꝓseli¬
torum. ac ꝑsingulas familias muroꝵ
&& turrium oꝑa diuisa. aliud in corti¬

Expanded text:
mores corrigit, naturam docet, ecmores corrigit, naturam docet, ecclesiam iungit et Christum sanctarumque nuptiarum dulce canit ἐπιθαλάμιον. Esther in ecclesiae typo populum liberat de periculo et interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, partes conuiuii et diem celebrem mittit in posteros. Paralipomenon liber, id est instrumenti ueteris ἐπιτομή, tantus ac talis est, ut, absque illo si quis scientiam scripturarum sibi uoluerit adrogare, se ipsum inrideat. per singula quippe nomina iuncturasque uerborum et praetermissae in Regum libris tanguntur historiae et innumerae explicantur euangelii quaestiones. Esdras et Neemias, adiutor uidelicet et consolator a domino, in unum uolumen artantur: instaurant templum, muros extruunt ciuitatis; omnisque illa turba populi redeuntis in patriam et discriptio sacerdotum, Leuitarum, Israhelis, proselitorum ac per singulas familias murorum et turrium opera diuisa aliud in corti
Abbreviated transcription (Latin):
dñs exercituum: et munus non sus¬
lis usq ad occasum. magnũ ẽ nomen
incũ ingentib: et ionim loco sacri¬
ficatur. & offertur nomini inco obla¬
tio munda. Ysaiam. hicremiã. ieze¬
chiel. & daniel quis possit uel intellige̾
uidetur texere: s euangłium. Secun¬
dus uirgam nuceam. et ollam succen¬
sam a facie aquilonis. & pauum ex¬
poliatũ suis colorib: & quadruplex
diuersis metris neccit alfabetum. Ter¬
cius principia et finẽ tantis habet
obscuritatib inuoluta: ut apud hebreos
ipse partes cũ exordio geneseos ande
annos triginta non legantur. Quartꝰ
uero qui et extremus inter quatuor ꝓ¬
phetas. tempoꝵ conscius & todius mũ¬
sum de monte sine manib et regna
omĩa subuertentẽ. claro ser mon̾e ꝓ¬
nuntiat. Dauid symonides nr̃. pinda¬
rus. & alccus flaccusq et catullus et se¬
renus xp̃m lira ꝑsonat: et indecacordo
psalterio ab infẽris excitat resurgentem.
Salomon pacificus et amabilis dñi

Expanded text:
dominus exercituum: Et munus non susdominus exercituum: Et munus non suslis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus et ificatur et offertur nomini meo oblatio munda. Esaiam, Hieremiam, Ezechiel, Danihel quis possit uel intellegere am mihi uidetur texere, sed euangelium; secundus uirgam nuceam et ollam succensam a facie aquilonis et pardum spoliatum suis coloribus et quadruplex diuersis metris nectit alphabetum; tertius principia et finem tantis habet obscuritatibus inuoluta, ut apud Hebraeos ipsae partes cum exordio Geneseos - ante annos triginta non legantur; quartus uero, qui et extremus inter quattuor prophetas, temporum conscius et totius munsum de monte sine manibus et regna omnia subuertentem claro sermone pronuntiat. Dauid, Simonides noster, Pindarus et Alcaeus, Flaccus quoque, Catullus et Serenus, Christum lyra personat I et in decacordo psalterio ab inferis excitat resurgentem. Salomon, pacificus et amabilis domini,
Abbreviated transcription (Latin):
ticuit omnis popłs chanaan: disꝑie¬
runt uniuersi qui inuoluti erant ar¬
gento. Aggeus festiuus et lecus. qui se¬
minauit in lacrimis ut ingaudio me¬
teret. destructum templũ ȩdificat: de¬
umq patrẽ inducit loquentẽ. Adhuc
unũ modicumq. et ego cõmouebo cȩ¬
lum et t̃ram mare & aridam: & mo
uebo om̃s gentes: et uemiet desidera¬
cus cunctis gentib. Tacharias me¬
mor dñi sui. mulciplex in ꝓpħia iħm
uestibus sordidis indutũ. et lapidẽ
oculoꝵ septem. candelabrũq aure¬
um cũ totidem lucernis quot ocłis.
duas quoq oliuas a sinistris lampa¬
dis cernit et dextris: ut post equos
rufos. uarios. albos. et dissipatas qua¬
drigas ex ephraim. et equum de ie¬
rusalem. pauꝑem regem uaticinet᷑:
et predicet sedentem suꝑ pullũ fili¬
um asine subiugalis. Malachias aꝑ¬
te & infine om̃ium ꝓpharũ de abiecti¬
one isrł et uocatione gentium⁊ ñ est
michi art uoluntas in uobis d̃icit

Expanded text:
ticuit omnis populus Chanaan, disperieticuit omnis populus Chanaan, disperierunt uniuersi, qui inuoluti erant argento. Aggeus, festiuus et laetus, qui seminauit in lacrimis, ut in gaudio meteret, destructum templum aedificat deumque patrem inducit loquentem: adhuc unum modicumque, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridams gentes; et ueniet desideratus cunctis gentibus. Zacharias, memor domini sui, multiplex in prophetia, Iesum uestibus sordidis indutum et lapidem oculorum septem candelabrumque aureum cum totidem lucernis, quot oculis, duas quoque oliuas a sinistris lampadis cernit et a dextris, ut post equos rufos, uarios, albos et nigros et dissipatas quadrigas ex Effraim et equum de Hierusalem pauperem regem uaticinetur et praedicet sedentem super pullum filium asinae subiugalis. Malachias aperte et in fine omnium prophetarum de abiectione Israhel et uocatione gentium: michi, ait, voluntas in vobis. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
manaufragio suo passionẽ dñi p̃fi¬
gurans. mundũ adpenitentiã rtuo¬
cat: et sub nomine ninue. salutem
gentib nunciat.Micheas demora¬
sthii. coheres xp̃i. uastationẽ annunci¬
at filic latromis: et obsidionẽ ponit
contra cam: quia maxillam ꝑcusscrit
rudicis isrł. Naum consolator orbis.
inerepat ciuitatem sanguinũ: et pꝰ
euersionem illius loquitur. Eece su¬
ꝑ montes pedes euangłizantis et an¬
nunciantis pacem. Abacuc luctador
fortis et rigidus. stat suꝑ custodiam
suam. et figit gradum suꝑ munitio¬
nẽ: ut xp̃m incruce contẽpletͣ ⁊ dicat.
Oꝑint celos głaeius: i laudis eius plena ẽ
derra. Splendor cius ut lux erit⁊ cor¬
nua in manib eius: ibi abscondita
ẽ fortitudo eius. Sophonias specu¬
latorum. et archanoꝵ domini cogni¬
tor. audit clamorem ad portam p̾is¬
cium. et eiulatum a secunda: et con¬
tritionẽ acollib. Indicit quoq ulu¬
latum habitatorib pilȩ: quia con¬

Expanded text:
ma nauffragio suo passionem domini prefima nauffragio suo passionem domini prefigurans mundum ad penitenciam revocat. Et sub nomine Ningentibus nuntiat. Micheas de Morasthi, coheres Christi, uastationem adnuntiat filiae latronis et obsessionem ponit contra eam, quia maxillam percusserit iudicis Israhel. Naum, consolator orbis, increpat ciuitatem sanguinum et post euersionem illius loquitur: ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Ambacum, luctator fortis et rigidus, stat super custodiam suam et figit gradum super munitionem, ut Christum in cruce contempletur et dicat: operuit caelos uirtus eius et laudis eius plena est terra et splendor eius ut lux erit; cornua in manibus eius, ibi abscondita est fortitudo eius. Sophonias, speculator et arcanorum domini cognitor, audit clamorem a porta piscium et eiulatum a secunda et contritionem a collibus. indicit quoque ululatum habitatoribus Pilae, quia con
Abbreviated transcription (Latin):
decim tribuum. cruca.& bruco. locu¬
sta rubigine uastante consumptam:
idest suꝑcentum uiginti eredentiũ no¬
mina. et effusũ iri incenaculosyon:
quicentũ uiginti ab uno usq ad qͥn¬
decim paulatim &e ꝑinerem̃ta surgen¬
tes. quindecim graduũ numcrũ effici¬
unt. qui inpsalderio mistice continen¬
dur. Amos pastor et rusticus. & ruboꝵ
mora distringens. paucis uerbis expli¬
cari non potest. Quis enĩ digne expri¬
mat tria & quatuor scelera damasci.
mon. & moab. et in septimo octauo¬
q gradu iude et ifrł: Hic loquitur
ad uaccas pingues que sunt ĩ mon¬
te samariȩ: & ruituram domũ maio¬
rem minorẽq testat᷑. Ipse cernit ficto¬
rem locuste. et stantem dñm super
murũ litum uel ad amantinum. et
uncinũ pomoꝵ atrahentẽ supplicia
peccatorib: et famem in t̾ra. ñ famẽ
panis neq sitim aquȩ. s audiendi
uerbũ dm̃i. Abdias qui intcrp̃tatur
scruus dñi. ꝑtonat contra edom: et¬

Expanded text:
decim tribuum eruca, brucho, locudecim tribuum eruca, brucho, locusta, rubigine uastante consumptam eid est super centum uiginti credentium nomina, et effusum iri in cenaculo Sion, qui centum uiginti ab uno usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes quindecim graduum numerum efficiunt, qui in psalterio mystice continentur. Amos, pastor et rusticus ruborum mora destringens, paucis uerbis explicari non potest. quis enim digne exprimat tria et quattuor scelera Damasci, mon et Moab et in septimo octauoque gradu Iudae et Israhel? hic loquitur ad uaccas pingues, quae sunt in monte Samariae, et ruituram domum maiorem minoremque testatur. ipse cernit fictorem locustae et stantem dominum super murum litum uel adamantinum et uncinum pomorum adtrahentem supplicia peccatoribus et famem in terram: non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi uerbum domini. Abdias, qui interpretatur seruus d
Abbreviated transcription (Latin):
gna descripsit. In iudicum libro qͦt
terre: de petra deserti admontẽ filiȩ sy¬
on.Samuhel in hely mortuo. et moc¬
cisione saul. ueterem legem abolitam:
porro in sadoch atq: dauid noui sac̃¬
dotii. nouiq imꝑii sacram̃ta testadur.
Malachim idest tercius et quartus regũ
liber. a salomone usq adieconiã. & ab
ieroboam filio nabath usq ad osce qͥ
duccus ẽ in assirios: regnum iuda. & re¬
gnum describit isrł. Si historiam respi¬
cias. uerba simpliciasunt: si in licceris
sensum latentẽ. eccłiȩ paucitas et here¬
ticoꝵ contra eccłiam bella narrantur.
Duodecim ꝓphete inunus uoluminis
angustias coartadi: multo aliud quã
sonant inliccera. p̃figurant. Osee cre¬
bro nominat ephraim. samariam.io¬
seph. iezrahel. & uxorem fornicariã.
& formcationis filios. & adulterã cu¬
biculo clausammariti. multo tem¬
pore sedere uiduam: et sub ueste lu¬
gũbriuiri ad se reditum p̃stolari. Io¬
hel filius fatuel describit terram duo¬

Expanded text:
gna discribit. in Iudicum libro quotterrae de petra deserti ad montem filiae Sion. Samuhel in Heli mortuo et in occisione Saulis ueterem legem abolitam, porro in Sadoc atque Dauid noui sacerdotii nouique imperii sacramenta testatur. Malachim, id est tertius et quartus Regum liber, a Salomone usque ad Iechoniam et ab Hieroboam, filio Nabat, usque ad Osee, qui ductus est in Assyrios, regnum Iuda et regnum describit Israhel. si historiam respicias, uerba simplicia sunt; si in litteris sensum latentem, ecclesiae paucitas et hereticorum contra ecclesiam bella narrantur. duodecim prophetae in unius uoluminis angustias coartati multo aliud, quam sonant in littera, praefigurant. Osee crebro nominat Effraim, Samariam, loseph. Iezrahel et uxorem fornicariam et fornicationis filios et adulteram cubiculo clausam mariti multo tempore sedere uiduam et sub ueste lugubri uiri ad se reditum praestolari. Iohel, filius Bathuel, describit terram duo
Abbreviated transcription (Latin):
cognominat⁊ cum legeret isaiam. in¬
terrogatus aphilippo. putasne intelligis
quȩ legis: Respondit. Quomͦ possum:⁊
nisi me aliquis docuerit: Egout de me
interim loquar. nec sanctior sũ hoc eu
nucho. nec studiosior⁊ qui de ethiopia
idest de extreinis mundi finib uenit ad
templum. reliquit aulam regiam: et
tantus amador legis diuine. scientieq
fuit: ut etiam in uehiculo sacras litte¬
ras legeret. Et tam̃ cũ librum teneret.
& uerba dm̃i cogitatione conciperet: lin¬
qua uolueret: labus ꝑsonaret: ignora¬
bat eum queminlibro nesciens uenera¬
batur. Uenit philippus.⁊ ostendit ei
iħm: qui clausus latebat in littera¬
Et omira doctoris uirtus.Sadem hora cre¬
dit eunuchus: baptizatur.: fidelis ẽ et
scs: ac magister de discipulo. Plusin de¬
serto fonte ȩccłie: quam in aurato sinago
breuiter: neq enim epistolaris angu¬
stia euagari longius patiebatur: ut in¬
telligeres te inscripturis scĩs sine p̃uio

Expanded text:
cognominat —, cum legeret Esaiam, incognominat —, cum legeret Esaiam, interrogatus a Philippo: putas intellegis, quae legis? respondit: quomodo possum, nisi me aliquis docuerit? ego, ut de me interim loquar, nec sanctior sum nucho, nec studiosior; qui de Aethiopia, id est, de extremis mundi finibus venit ad Templum, reliquit aulam regiam: et tantus amator Legis, divinaeque scientiae fuit, ut etiam in vehiculo sacras litteras legeret: et tamen cum librum teneret, et verba Domini cogitatione conciperet, lingua volveret, labiis personaret, ignorabat eum, quem in libro nesciens venerabatur. Venit Philippus, ostendit ei Jesum, qui clausus latebat in littera. O mira doctoris virtus! Eadem hora credit eunuchus, bus est ac magister de discipulo: plus in deserto fonte ecclesiae quam in aurato templo a sunt breuiter — neque enim epistularis angustia euagari longius patiebatur —, ut intellegeres te in scripturis sanctis sine praeuio
Abbreviated transcription (Latin):
pientiȩ & scientiȩ dĩ abscondia. Et qui
in misterio absconditus erat: p̃destina¬
tus ẽ ante secula. Prcdestinatus autẽ et
p̃figuratus: in lege et ꝓpħis. Unde & ꝓ¬
phece appellabantur uidentes: quiaui¬
debant eum quẽ ceteri non uidebant.
Abraham uidit diem qus: & lȩtatus est.
Aperiebant᷑ celi iczechieli: qui popło pec¬
catori clausi crant. Reuela inquit dauid
oculos meos: & considerabo mirabilia
de lege tua. Lex enim spiritalis ẽ. & reue¬
latione opus ẽ ut intelligat᷑: ac rcucla¬
ta facie dci głam contemplem᷑. Liber in
apocalipsi septem sigillis signatus osten¬
ditur: quem si dedcris hominiscienti
litteras ut legat: respondebit tibi. Non
possum:. signatus ẽ enim. Quanti hodic
putant se nosse litteras: tenent signa¬
tum librum.:⁊ nec aꝑire possunt. nisi
ille rescrauerit qui habet clatiem oo:
qui aperit et nemo claudit ÷ claudit
et nemo aꝑit. In actib apłorum sc̃s
cunuchus immouir. sic enĩ eum script᷑a

Expanded text:
 scientiae absconditi et qui, jn mysterio absconditus, praedestinatus est ante saecula, praedestinatus autem et praefiguratus in lege et prophetis. unde et prophetae appellabantur uidentes, quia uidebant eum, quem ceteri non uidebant. Abraham uidit diem eius et laetatus est. aperiebantur caeli Ezechieli, qui populo peccatori clausi erant. reuela, inquit Dauid, oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua; lex enim spiritalis est et reuelatione indiget, ut intellegatur ac reuelata facie dei gloriam contemplemur. , Liber in Apocalypsi septem sigillis signatus ostenditur; quem si dederis homini scienti litteras, ut legat, respondebit tibi: \'non possum, signatus est enim\'. quanti hodie putantes se nosse litteras tenent signatum librum nec aperire possunt, nisi ille reserauerit, qui habet clauem Dauid, qui aperit et nemo claudit, qui claudit et nemo aperit! in Actibus apostolorum sanctus eunuchus, immo uir — sic enim eum scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
cunctam mobedientiam. Timotheũ scͥbit
ab infantia sacris litteris eruditum.: et
hortatur ad studium lectionis: ne negli¬
gat grãm quȩ datasit ei ꝑ impositionem
manus presbiterii. Tito p̃cipit ut inter
ceteras uirtutes epĩ quẽ breui sermone de¬
pinxit: scientiam quoq in coeligat scri¬
ctrinam ẽ fidelẽ sermonẽ: ut potens sit
exhortari in doctrina sana. et contradi

Expanded text:
cunctam inoboedientiam. Timotheum instruit cunctam inoboedientiam. Timotheum instruit ab infantia sacris litteris eruditum et hortatur studium lectionis, ne neglegat gratiam, quae data est ei per inpositionem manus presbyterii. Tito praecipit, ut inter ceteras uirtutes episcopi, quem breui sermone depinxit, scientiam quoque in eo eligat scrictrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit et exhortari i
Abbreviated transcription (Latin):
in aures discipuli de auctoris ore tͣns¬
fusa fortius sonant. Unde & eschines
ũ rodi exularet et legeretur illa de¬
stenis oratio. quam aduersus cum habu¬
erat: mirantib cunctis atq laudantibus
suspirans ait. Quid si ipsam audissecis be¬
stiam. sua u̾ba resonantẽ: Nec hoc dico qͦd
sit aliquid in me tale. quod uel possis uel
uelis discere: s qͦd ardor tuus et discendi
studium. etiam absq nobis ꝑ se ꝓbari
debeant. Ingenium docile: & sine docco¬
re laudabile ẽ. Nonquid inuenias: sed
quid queras considcramus.Molliscera et
ad formandum facilis. & iam si artificis
& plaste cessent manus.tamen tayname
totum ẽ quicquid eẽ potest. Paulus apłs
ad pedes gamalielis legẽ moysi et ꝓpħas
didicisse se głatur: ut armatus sp̃ualibus
telis. postea diceret confidenter. Arma e
cogitationes destruentes. et omnẽ alticu¬
dinẽ extollentem se aduersus scientiam
dei: et captiuantes omnẽ intellectum ad
obediendum xp̃o: et parati subiugare

Expanded text:
toris ore transfusa fortius insonat. unde et Aeschines, cum Rhodi exularet et legeretur illa Demosthenis oratio, quam aduersus eum habuerat, mirantibus cunctis atque laudantibus suspirans ait: \'quid, si ipsam audissetis bestiam sua uerba resonantem?\' Nec hoc dico, - quod sit aliquid in me tale, quod uel possis uel uelis discere, sed quod ardor. tuus et discendi sdebeat. Ingenium docile, et sine doctore laudabile est. Non quid invenias, sed quid quaeras, consideramus. Mollis cera et ad formandum facilis, etiam si artificis et plastae cessent manus, tamen τῇ δυνάμει totum est, quidquid esse potest. Paulus Apostolus ad pedes Gamalihel legem et prophetas didicisse se gloriatur, ut armatus spiritalibus telis postea diceret confidenter: arma encogitationes destruentes et omnem altitudinem extollentem se aduersus scientiam dei et captiuantes omnem intellectum ad oboediendum Christo et parati subiugare
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ueteris amieieiȩ preferebant
Uera enim illa necessitudo ẽ. et xp̃i
glutino copulata: quam non ucili¬
tas rei familiaris. non p̃sentia tan¬
tum corporum. non subdola et pal¬
pans adulatio: s dñi dimor et diui¬
narum scripturarũ studia conciliant
Iegimus inueterib historiis qͦsciã
lustrasse ꝓuincias: nouos adisse po¬
pulos. maria transisse: ut cos quos
ex libris nouerant. coram quoq ui¬
derent. Si pitagoras memphiticos
uates⁊ sic plato egyptum. et archi¬
tam tarentinum. eamq horam ita¬
liȩ quȩ quõdam magna grecia dice¬
batur. laboriosissime pagrauit: ut
qui athenis magister erat et poteis.
cuiꝰq doctrina achadenne gim¬
nasia ꝑsonabant. fieret pcregrinꝰ
q discipulus: malens alienauere¬
cunde discere: quam sua impudenter
ingerere.Deniq dum licteras quasi do¬
to fugientee orbe ꝑsequitur: captus
a piratie et uenundatus. etiam tyran¬
no crudelissimo paruit. captiuus
uinctus. et seruus. Tam̃ quia philoso¬

Expanded text:
ei et veteris amicitiae praeferebant. Vera enim illa necessitudo est, et Christi glutino copulata, quam non utilitas rei familiaris, non praesentia tantum corporum, non subdola et palpans adulatio; sed Dei timor et divinarum Scripturarum studia conciliant. Legimus in veteribus historiis, qlustrasse provincias, novos adiisse populos, maria transiisse, ut eos quos ex libris noverant, coram quoque viderent. Sic Pythagoras Memphiticos vates, sic Plato Aegyptum et Architam Tarentinum eamque oram Italiae quae quondam Magna Graecia dicebatur, laboriosissime peragravit; ut qui Athenis magister erat et potens, cujusque doctrinam Academiae gymnasia personabant, fieret peregrinus atque discipulus, malens aliena verecunde discere, quam sua imprudenter ingerere. Denique cum litteras quasi toto fugientes orbe persequitur, captus a piratis et venundatus, etiam tyranno crudelissimo paruiuinctus et seruus, tamen, quia philoso
Abbreviated transcription (Latin):
domos cognationũ suarũ.
ꝑ nomina singulorũ auice¬
simo anno & supra.om̃s qͥ
poderant adbella ꝓcedere:
recensiti sunt septuaginta
quatuor milia sexcenti.De
filiis ysacharꝑgeneratio¬
nes & familias ac omosco¬
gnationũsuarũꝑ nomina
singulorum auicesimo anno

Expanded text:
domos cognationum suarum, per nomina singulorum a vigesimo anno et supra, omnes qui poterant ad bella procedere, recensiti sunt septuaginta quatuor millia sexcenti. De filiis Issachar, per generationes et familias ac domos cognationum suarum, per nomina singulorum a vigesimo anno
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebant. & quib ñ fue¬
rant attribudi ⁊ iccirco
iratus ẽ furor dm̃ contra
terram istam. ut induceret
suꝑ eam omĩa maledicta.
quȩ in hoc uolumine scrip¬
tasunt: & ciecit eos de ter¬
ra sua. mira & in furore. &

Expanded text:
nesciebant, et quibus non fuerant attributi: idcirco iratus est furor Domini contra terram istam, ut induceret super eam omnia maledicta, quae in hoc volumine scripta sunt, et ejecit eos de terra sua in ira et in fur
Abbreviated transcription (Latin):
Plurib maiorem partẽ da¬
bis: & pauciorib. minorẽ.
Singulis. sicut nunc recen¬
siti sunt.tradetur possessio:
ila dũtaxat. ut sors. terrã dri¬
bubus diuidat & familiis.
Quicqͥd sorte contigerit:
hoc uel plures accipiant.

Expanded text:
Pluribus majorem partem dabis, et paucioribus minorem. Singulis, sicut nunc recensiti sunt, tradetur possessio, ita duntaxat ut sors terram tribubus dividat et familiis. Quidquid sorte contigerit, hoc vel plures accipient