comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et in eccłia orientali. ⁊ apud soles occiduos
ybernoꝵ. et a m̾idie in remotis finib hys¬
paniarũ. et ab aqͥlone in insulis que ꝓculst̃
dacie suecieq celeberrima eius opinio fu̾it.
Crebras undiq recipiebat epłas. et reddebat.
Undiq ei exenia mittebantur: undiq eius
benedictio petebatur. Postremo quasi uitis
abundantissima suos undiq palmites ꝓpa¬
gauit: excepto quod in t̾ram icrosolimita¬
uam. qͣmuis locus ẽẽt a rege paratus ob in¬
cursus paganoꝵ. et aeris intemꝑiem ñ ac¬
incongruũ aliquid usurpasse uidetur. qͥ
post sacrum eius obitum dum frẽs conso¬
laret᷑. inter cetera hoc quoq in ipsius ꝓsecutꝰ
est laudem: quia in omnem t̾ram exiuit so¬
nus eius. et infines orbis terre u̾ba illiꝰ. Um¬
cebat tam̃ sublimitatem nominis. humilitaᷤᷤ
cordis: nec tam pot̾at uniuersus eum mun¬
dus erigere. qͣm se ipse deicere solus: Sum¬
mus reputabatur ab omnib. infimum ipse

Expanded text:
et in Ecclesia orientali, et apud soles occiduos et in Ecclesia orientali, et apud soles occiduos Hibernorum, et a meridie in remotis finibus Hispaniarum, et ab aquilone in insulis quae procul sunt Daciae Sueciaeque, celeberrima ejus opinio fuit. Crebras undique recipiebat epistolas, et reddebat. Undique ei xenia mittebantur, undique ejus benedictio petebatur. Postremo quasi vitis abundantissima suos undique palmites propagavit, 1126 excepto quod in terram Jerosolymitanam, quamvis locus esset a Rege paratus, ob incursus Paganorum et aeris intemperiem, non acincongruum aliquid usurpasse videtur, qui post sacrum ejus obitum, dum fratres consolaretur, inter caetera hoc quoque in ipsius prosecutus est laudem, quia in omnem terram exivit sonus ejus, et in fines orbis terrae verba illius. Vincebat tamen sublimitatem nominis humilitas cordis: nec tantum poterat universus eum mundus erigere, quantum se ipse dejicere solus. Summus reputabatur ab omnibus, infimum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
re uideretur.Nam extraneum quemlibet
uix aut nunqͣm sine lacmis sepeliuit. Talẽ
sibi illum ub̃ius ꝑinde fructificaturũ. ma¬
nus diuina formau̾at: ut austeritatem sua¬
uitas moꝵ tolleret: auctoritatem scĩtas con¬
seruaret. Cui enim uel tanta benignitas eẽt
oneri: ueltanta bonitas ñ eẽt honori: Legi¬
mꝰ desalomone: qͦd omnis tra desiderauit
uidere uultum illius. Grande p̾coniũ: sed
forsitan in hac parte ñ minꝰ qͣmsalomon
hic. Neq enim satis credibile ẽ salomonẽ
illum in omni gła sua tam uniu̾salem orb̃:
obtinuisse fauorem: qͣm hunc in sua humilita¬
te. Immo uͦ difficile omnino uidetur ex hysto¬
riis aliquib. inuenire hominem unum conu̾¬
santem adhuc cum hominib. in uniu̾sa t̾ra
tam celebre et amabile obtinuisse nomen a
solis ortu et occasu: ab aqͥlone et mari. Ut e¬
nim illas memoremꝰ ꝓuincias. ex quib usq
hodie monim̃ta certiora suꝑẽe noscuntur.

Expanded text:
re videretur. Nam extraneum quemlibet re videretur. Nam extraneum quemlibet vix, aut nunquam sine lacrymis sepelivit. Talem sibi illum uberius proinde fructificaturum manus divina formaverat, ut austeritatem suavitas morum tolleret, auctoritatem sanctitas conservaret. Cui enim vel tanta benignitas esset oneri, vel tanta bonitas non esset honori? Legimus de Salomone, quod omnis terra desideravit videre vultum illius. Grande praeconium: sed forsitan in hac parte non minus quam Salomon hic. Neque enim satis credibile est, Salomonem illum in omni gloria sua tam universalem Orbis obtinuisse favorem, quam hunc in sua humilitate. Imo vero difficile omnino videretur ex historiis aliquibus invenire hominem unum, conversantem adhuc cum hominibus, in universa terra tam celebre et amabile obtinuisse nomen a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. 22. Ut enim illas memoremus provincias, ex quibus usque hodie monumenta certiora superesse noscuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
utraq mirabilis: sed mirabilior utusq cõm¬
plerus. Inde nimirũ tam singularit̾ in unum
hominem totius orbis uota parit̾ concurre¬
bant. qͦd puritatein suauitas amabilem fã¬
ceret:. suauitatem puritas acceptabilem:
ut difficile fuerit estimare. grẽ. an reueren¬
tie amplius obtineret. Quis enimtam rigi¬
de conu̾sationis. qͥ clareuallensem ñ sublimi¬
ter reuereret᷑ albem: Qͥs tam dissolute. qui
ñ gͥ eundem dulcit afficeret᷑: Dulcissimis
enim affectib plenum peccus ipse gerebat:
s qͣm libere eos quotiens causa deposceret.
cohercebat: humanissimꝰ in affectione. magis
tam̃ fortis infide. Et ut breue aliqͦd huiꝰ rei
ꝓferamꝰ exemplum: sicut ipse quoq testat᷑
insermone suꝑ cantica canticoꝵ. uicesimo
sexto. siccis oculis germani sui. et germani
tani necessarii.tam dilecti. gerardi tudelicet.
celebrauit exequias. siccis ocuilis corpꝰ eius
tradidit sepulture. ne affectus fidem uince¬

Expanded text:
utraque mirabilis; sed mirabilior utriusque comutraque mirabilis; sed mirabilior utriusque complexus. Inde nimirum tam singulariter in unum hominem totius Orbis vota pariter concurrebant, quod puritatem suavitas amabilem faceret, suavitatem puritas acceptabilem; ut difficile fuerit aestimare, gratiae an reverentiae amplius obtineret. Quis enim tam rigidae conversationis, qui Clarae-Vallensem non sublimiter revereretur Abbatem? quis tam dissolutae, qui non erga eumdem dulciter afficeretur? Dulcissimis enim affectibus plenum pectus ipse gerebat: sed quam libere eos, quoties causa deposceret, coercebat, humanissimus in affectione, magis tamen fortis in fide. Et ut, breve aliquod hujus rei proferamus exemplum, sicut ipse quoque testatur in sermone super Cantica canticorum vicesimo sexto; siccis oculis germani sui, et germani tam necessarii, tam dilecti, Gerardi videlicet, celebravit exsequias, siccis oculis corpus ejus tradidit sepulturae, ne affectus fidem vince
Abbreviated transcription (Latin):
illi creditur meẽ uirtutem. Neq enim ꝑ eis
fiunt hec ꝑ quos fiunt: sed p̃ eis magis qui
uident illa uelsciunt. Nec eo fine ꝑ eos ista
dñs oꝑatur tit ipsos ꝓbet cet̾is sc̃iores. sed
ut cet̾os magis amatores: iemulatores faciat
scĩtatis. Hichil gͦ michi et signis istis. qnͣdo¬
qͥdem mee illa fame magis qͣm uite nouerĩ
exhiberi: nec ad meam fieri cõmendationẽ.
s ad cõmonitionem potius alioꝵ. Satis ni
fallimur huius uiri mirabitur animũ. qͥscͥs
hec diligenti cõsideratione pensau̾it: nec
p̃stantius reputabit estimator quisq fidelis.
signa atq ꝓdigia mirabilit̾ oꝑari. qͣm ꝑpet᷑:.¬
ta talit̾ interptari. Sibi quoꝙ nonminꝰ utile
iudicabit. imitandos eius affectꝰ qͣm mirandoᷤᷤ
actus: et moꝵ insignia qͣm oꝑm signa cognos¬
cere. Sed adhec quis idoneus:
N huius siquidem pectore uiri dei. pari federe
puritas suauitasq consederant. satis quidẽ

Expanded text:
illi creditur inesse, virtutem. Neque enim pro eis illi creditur inesse, virtutem. Neque enim pro eis fiunt haec, per quos fiunt; sed pro eis magis qui vident illa, vel sciunt. Nec eo fine per eos ista Dominus operatur, ut ipsos probet caeteris sanctiores, sed ut caeteros magis amatores et aemulatores faciat sanctitatis Nihil ergo mihi et signis istis: quandoquidem meae illa famae magis, quam vitae noverim exhiberi; nec ad meam fieri commendationem. sed ad commonitionem potius aliorum. » Satis, fallimur, hujus viri mirabitur animum quisquis hoc diligenti consideratione pensaverit, nec praestantius reputabit aestimator quisque fidelis, signa atque prodigia mirabiliter operari, quam perpetrata taliter interpretari. Sibi quoque non minus utile judicabit imitandos ejus affectus, quam mirandos actus, et morum insignia, quam operum signa cognoscere. Sed ad haec quis idoneus? 21. In hujus siquidem pectore Viri Dei, pari foedere puritas suavitasque consederant: satis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cis sibi religiosis quibdam frĩb aiebat. Plu¬
rimũ miror quid nam sibi hec miracła uelus.
aut quid uisum sit deo. talia actitare ꝑ talem.
Dilmͥ uideor in sacris raginis suꝑ hoc ge¬
nere legisse signor Siquidem facta ft̃ aliqͣn¬
dosigna. ꝑ scõs homines et ꝑfectos: facta ft̃
et ꝑficcos. Ego mͥ nec ꝑfectionis conscius sũ:
nec fictionis. Scio enim scõꝵ mͥ non suppetere
m̃ita. que miraculis illustrentur: confido aut̃
nec ad eoꝵ sortem me ꝑtinere. qui uirtutes mul¬
tasin nomine dñi oꝑant᷑. et a dño ignorant᷑.
hec et huius modi crebrius secretiusq cũ iuiri
sp̃italib conferebat. Nouissime uͦ oportunũ
sibimet iusus exitum repꝑisse. scio inqͥt huiꝰ¬
modi signa ñ ad scĩtatem uniꝰ. s ad multoꝵ
spectare salutem: et dm in homine ꝑ quem
talia oꝑetur. ñ tam ꝑfectionem consicłare qͣm
opinionem. ut in eo cõmendet hominib. que

Expanded text:
cis sibi religiosis quibusdam fratribus aiebat: « Plucis sibi religiosis quibusdam fratribus aiebat: « Plurimum miror quidnam sibi haec miracula velint, aut quid visum sit Deo talia actitare per talem. Nil mihi videor in sacris paginis super 1125 hoc genere legisse signorum. Siquidem facta sunt aliquando signa per sanctos homines et periectos: facta sunt et per fictos. Ego mihi nec perfectionis conscius sum, nec fictionis. Scio enim sanctorum mihi non suppetere merita, quae miraculis illustrentur: confido autem nec ad eorum sortem me pertinere, qui virtutes multas in nomine Domini operantur, et a Domino ignorantur. » Haec et hujusmodi crebrius, secretiusque cum viris spiritualibus conferebat. Novissime vero opportunum sibimet visus exitum reperisse: « Scio, inquit, hujusmodi signa non ad sanctitatem unius, sed ad multorum spectare salutem; et Deum in homine, per quem talia operetur, non tam perfectionem considerare, quam opinionem: ut in eo commendet hominibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm cet̾is rei ueritas fidem fecit. Egredit᷑ ex in¬
de sermo int̾ frẽs. curritur adspectacłm tam
iocundum: ipse etiam int̾ pͥmos accurrit ep̃c
et legatus. inde ꝑgitur ad eccłiam. eo ipso qͥ
conualuerat p̃eunte : conclamat᷑ in laudes
dei eodem parit̃ concinente: ruit undiq po¬
pulus. benedicit᷑ xp̃c. triumphat fides: infidelis
quisq confunditur: exultat pietas. ⁊ impie¬
tas contabescit. Porro uir dei cellam uͥ ma¬
nebat ingressus. diligent̾ omnes obseruari
aditus. obserari ianuas iubet: ne quis pateat
intͦitus ppło concurrenti:
cia reditum. uiri scĩ magis magisq sig¬
na crebrescerent. et multiplicarentur in dĩ¬
es: ñ p̃tereundum quid nam ipse int̾ hec ani¬
mi gereret. qui a xp̃o humilitatem cordis
et mansuetudinem didicisset. Disputans e¬
nim secum in cogitationib suis. et ex ipsa de¬
mũ locutus abundantia cordis su: domesti¬

Expanded text:
quam caeteris, rei veritas fidem fecit. Egreditur exinquam caeteris, rei veritas fidem fecit. Egreditur exinde sermo inter fratres, curritur ad spectaculum tam jucundum: ipse etiam inter primos accurrit episcopus et legatus. Inde pergitur ad ecclesiam, eo ipso qui convaluerat praeeunte: conclamatur in laudes Dei, eodem pariter concinente, ruit undique populus, benedicitur Christus, triumphat fides, infidelis quisque confunditur, exsultat pietas et impietas contabescit. Porro Vir Dei cellam ubi manebat ingressus, diligenter omnes observari aditus, obserari januas jubet, ne quis pateat introitus populo concurrenti. cia reditum Viri sancti magis magisque signa crebrescerent, et multiplicarentur in dies, non praetereundum quidnam ipse inter haec animi gereret, qui a Christo humilitatem cordis et mansuetudinem didicisset. Disputans enim secum in cogitationibus suis, et ex ipsa demum locutus abundantia cordis sui, domesti
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusdam clerici curatio fuit. Hunc in domo
regularium clericoꝵ scĩ sat᷑nini. quoꝵ unus
ipse erat. ad petitionem abbatis et frm cura
noctis crepusculum uisitans homo dei: moribũ¬
dum inuenit hominem. qui extremum tͣhere
sp̃m uideretur. Consolatus itaq miserum: et
data benedictione egrediens. sicut postea confes¬
sus est. loquebatur in corde suo fidelis seruus
ad dñm. tam fiducialit̾ qͣm fidelit̾ dicens. Qͥd
expectas dñe ds: Generatio hec signa querit.
Auoquin minus apud cos nr̃is ꝓficimꝰ uerbis:
nisi abs te fuerint confirmata sequentib signis¬
accurrens secutus. et consecutus est eum. sacra
uestigia deuotione qua debuit amplexatus.
Cui subito ꝓcedenti obuians ex concanomcis i¬
nus: expauit. et exclamauit : siquidem fantas¬
ina putabat. Quando enim de lecculo eum
crederet surgere potuisse: Egressam magis a
corpore anumam eius fantastice sibi apparuis¬
se arbitiatus aufugit: sed ipsa demum tamei

Expanded text:
cujusdam clerici curatio fuit. Hunc in domo cujusdam clerici curatio fuit. Hunc in domo regularium clericorum sancti Saturnini, quorum unus ipse erat, ad petitionem Abbatis et fratrum circa noctis crepusculum, visitans Homo Dei, moribundum invenit hominem, qui extremum spiritum trahere videretur. Consolatus itaque miserum, et data benedictione egrediens, sicut postea confessus est, loquebatur in corde suo fidelis Servus ad Dominum tam fiducialiter, quam fideliter, dicens: Quid exspectas, Domine Deus? Generatio haec signa quaerit. Alioquin minus apud eos nostris proficimus verbis, nisi abs te fuerint confirmata sequentibus signis, et accurrens secutus et consecutus est eum, sacra vestigia devotione qua debuit amplexatus: cui subito procedenti obvians ex concanonicis unus expavit et exclamavit, siquidem phantasma putabat. Quando enim de lectulo eum crederet surgere potuisse? Egressam magis a corpore ejus animam phantastice sibi apparuisse arbitratus aufugit. Sed ipsa demum tam ei,
Abbreviated transcription (Latin):
regione eadem sarlatum nom̃ est illi: ubi
sermone compleco. plurimos ad benedicen¬
dum panes. sicut ubiq fiebat deifamulo
offerebant. Quos ille eleuata manu et sig¬
no crucis edito. in dei nomine benedicens:
in hoc inquit scietis uera eẽ que a nobis. fal¬
sa que ab hereticis sua cdentui:. si infirmi ur̃i
gustatis panib istis. adepti fuerint sospitatẽ.
Tunens autem uen̾abilis ep̃c carnotensium
magnus ille gaufridus. siquidem p̃sens erat ⁊
ꝓximus uiro dei: si bona inquit fide sumpse¬
rint. sanabunt᷑. Cui pater sc̃s de dñi uirtute
nil hesitans. ñ hoc ego dix̾im ait. sed uere
qui gustauerint sanabuntur: ut ꝑinde ue¬
ros nos et ueraces dei nuncios eẽ cognoscañ.
Tam ingens multitudo languentium. gustatõ
eodem pane conualuit. ut ꝑtotam ꝓuinciã
u̾bum hoc diuulgaretur: et uir sc̃s ꝑuicina
loca regrediens ob concursus intolerabiles
in urbe tolosa xp̃c exhibuit: paralitici

Expanded text:
regione eadem, cui Sarlatum nomen est, ubi regione eadem, cui Sarlatum nomen est, ubi sermone completo plurimos ad benedicendum panes, sicut ubique fiebat, Dei Famulo offerebant. Quos ille elevata manu et signo Crucis edito in Dei nomine benedicens: « In hoc, » inquit, scietis vera esse quae a nobis, falsa quae ab haereticis suadentur, si infirmi vestri gustatis panibus istis adepti fuerint sospitatem. » Timens autem venerabilis episcopus Carnotensium magnus ille Gaufridus siquidem praesens erat, et proximus Viro Dei; « Si bona, » inquit, « fide sumpserint, sanabuntur. » Cui Pater sanctus de Domini virtute nil haesitans: Non hoc ego dixerim, » ait, « sed vere qui gustaverint, sanabuntur: ut proinde veros nos et veraces Dei nuntios esse cognoscant. » Tam ingens multitudo languentium gustato eodem pane convaluit, ut per totam provinciam verbum hoc divulgaretur, et Vir sanctus per vicina loca regrediens ob concursus intolerabiles in urbe Tolosa Christus exhibuit, paralytici
Abbreviated transcription (Latin):
cere potuit apud eos. quod irruentium
turbas repͥmere nemo qui posset: tanta
erat frequentia dieb ac noctib aduentan¬
tium. benedictionem expetentium. flagitan¬
tium opem. Predicauit tamen in ciuitate
tolosa ꝑ aliquot dies. et in ceteris locis que
miser ille frequentasset amplius. et gͣuius infe¬
cisset: multos in fide simplices instruens. nu¬
tantes roborans errantes reuocans. subu̾sos
reparans. subu̾sores et obstinatos auctoritate
sua p̃mens et oppͥmens. ut non dico resistere:
sed ne assistere quidem et apparere p̾sũme¬
rent. Ceterum et si tunc fugit hereticus ille
et latuit. ita tamen impedite sunt uie eius
et semite circumsepte: ut uix alicubi postea
tutus. tandem captus et cathenatus ep̃o tra¬
deretur. In quo itinere plurimis etiam sig¬
nis inseruo suo glorificatus est ds: alioꝵ cor¬
da ab errorib impiis reuocans. alioꝵ corpo¬
ra a languorib uariis sanans. Est locus in

Expanded text:
cere potuit apud eos, quod irruentium cere potuit apud eos, quod irruentium turbas reprimere nemo posset: tanta erat frequentia diebus ac noctibus adventantium, benedictionem expetentium, flagitantium opem. Praedicavit tamen in civitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis, quae miser ille frequentasset amplius, et gravius infecisset; multos in fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, subversos reparans, subversores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens, ut non dico resistere, sed ne assistere quidem et apparere praesumerent. Caeterum etsi tunc fugit haereticus ille et latuit, ita tamen impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut vix alicubi postea tutus, tandem captus et catenatus episcopo traderetur 1124. In quo itinere plurimis etiam signis in Servo suo glorificatus est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans, aliorum corpora a languoribus variis sanans. 18. Est locus in
Abbreviated transcription (Latin):
derogans sacram̃tis parit̾ et ministris. Nec
mediocrit̾ in ea iam malignitate ꝓfecerat.
Sicut enim de eoscribens pat̾ uen̾abilis
ad pͥncipem tolosanum int̾ cetera ait. pas¬
sim inuemebantur iam eccłie sine plebil
plebes sine sacerdotib. sacerdotes sine de
baptismi grã negabatur. Ridebant᷑ orõnes.
oblationesq pro mortuis: scõꝵ inuocationeᷤ.
sacerdotum excõmunicationes. fidelium ꝑe¬
gͥnationes. basilicarum edificationes. die¬
rumsollemnium uacationes. crismatiet o¬
lei consecrationes: et omnes deniq insticu¬
tiones eccłiastice sꝑnebantur. Hac necessita¬
te uir sc̃s iter arripuit. ab eccłia regionis
illius sepius iam ante rogatus: et cunc cde¬
mum a reu̾entissimo alberico ostiensi ep̃o.
et legato sedis aplice ꝑsuasus parit̾ et de¬
ductus. Ueniens autem cum incredibili
deuotione susceptus est a populo t̾re: ac
si de celo angłs aduenisset. Nec moram fa¬

Expanded text:
derogans Sacramentis pariter et ministris. Nec derogans Sacramentis pariter et ministris. Nec mediocriter in ea jam malignitate profecerat. Sic enim de eo scribens Pater venerabilis ad principem Tolosanum, inter caetera ait: « Passim inveniebantur jam Ecclesiae sine plebibus, plebes sine sacerdotibus, sacerdotes sine debBaptismi gratia negabatur. Ridebantur orationes oblationesque pro mortuis, sanctorum invocationes, sacerdotum excommunicationes, fidelium peregrinationes, basilicarum aedificationes, dierum solemnium vacationes, chrismatis et olei consecrationes, et omnes denique institutiones ecclesiasticae spernebantur. » 17. Hac necessitate Vir sanctus iter arripuit, ab ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo Alberico Ostiensi episcopo et legato Sedis apostolicae persuasus pariter et deductus. Veniens autem cum incredibili devotione susceptus est a populo terrae, ac si de coelo angelus advenisset. Nec moram fa
Abbreviated transcription (Latin):
tibus opponit᷑ simbolum nouum. Cui etiam
subscribunt᷑ nomina singłoꝵ: ut eoꝵ uide¬
licet omniũ sicut irrep̃hensibilis. sic irrep̃hen¬
sibilis zclus cet̾is innotescat. Ita demũ apłico
iudicio ⁊ auctoritate uniu̾salis eccłie exror
ille cdamnatur. ep̃c gislebertus an eidem
damnationi consentiat int̾rogat᷑ ⁊ consenti¬
ens et publice refutans. que prius scripserat
⁊ affirmau̾at. indulgentiam ipse conseqͥtur.
maxime quod ab inicio cautus fuisset. ea lege
eandem ingredi disceptationem. ut ꝑmittet
sine ulla sese obstiuatione. ꝑ eccłie sc̃e arbitͥo
correpturum libere suam opinionẽ. ¶ In par
chus. tunc apostata uel pessime uite: pniti¬
ose dottͥne u̾bis ꝑsuasibilib gentis illius oc¬
cupauerat leuitatem: et ut p̃dixit apłs
de quildam in hypocͥsi loquens m̃dacium.
fictis u̾bis de eis negociabatur. Erat aut̃ hos¬
tis eccłie manifestus: irreuenter eccsiasticis

Expanded text:
tibus opponitur symbolum novum. Cui etiam tibus opponitur symbolum novum. Cui etiam subscribuntur nomina singulorum, ut eorum videlicet omnium sicut irreprehensibilis fides, sic irreprehensibilis zelus caeteris innotescat. Ita demum apostolico judicio et auctoritate universalis Ecclesiae error ille damnatur; episcopus Gillebertus an eidem damnationi consentiat, interrogatur. Consentiens, et publice refutans quae prius scripserat et affirmaverat, indulgentiam ipse consequitur, maxime quod ab initio cautus fuisset ea lege eamdem ingredi disceptationem, ut promitteret sine ulla sese obstinatione, pro Ecclesiae sanctae arbitrio, correcturum libere suam opinionem. CAPUT chus, tunc apostata vilis, pessimae vitae, perniciosae doctrinae, verbis persuasibilibus gentis illius occupaverat levitatem, et, ut praedixit Apostolus de quibusdam, in hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negotiabatur. Erat autem hostis Ecclesiae manifestus, irreverenter ecclesiasticis
Abbreviated transcription (Latin):
lium suꝑ hoc inualesceret scandalum. cres¬
ceret murmur. uocatus ad medium est. et
librum tradere uissus in quo blasphemias
euomuerat. graues quidem. sed uerboꝵ qͦ¬
dam in uolucro circũseptas. Igitur in con¬
tilio quod in urbe remoꝵ papa uen̾ãbilis
eugenius celebrauit. egit cominus adu̾sus
hunc gis leb̾tum eccłie scẽ suo tempore singu¬
laris athleta bernardus: pͥmo qͥdem totum
quod ille u̾boꝵ cauillationib occultare ni¬
tebatur eliciens ÷ deuide u̾ tam sius ratioci¬
mis qͣm scõꝵ testimoniis biduana disputati¬
one redarguens. Consicdans sane nonnuios
ex his qui p̃sidebant. iam quidem animad it̾¬
tentes blaspheiniam in doctua. adhuctam̃
au̾tentes iniuriam. a ꝑsona. accensus ẽ ⁊elo:
et domesticam sibi eccłiam seorsum conuocat
gallic anam. Cõmuni deniq consilio apatb
decem ꝓuinciarum. aliis autem ep̃is et abba¬
tib plurimis. dictante uiro dei: noiis dogma¬

Expanded text:
lium super hoc invalesceret scandalum, creslium super hoc invalesceret scandalum, cresceret murmur, vocatus ad medium est, et librum tradere jussus, in quo blasphemias evomuerat, graves quidem, sed verborum quodam involucro circumseptas. Igitur in Concilio, quod in urbe Remorum papa venerabilis Eugenius celebravit, egit cominus adversus hunc Gillebertum Ecclesiae sanctae suo tempore singularis athleta Bernardus: primo quidem totum quod ille verborum cavillationibus occultare nitebatur, eliciens; deinde vero tam suis ratiociniis, quam sanctorum testimoniis biduana disputatione redarguens. Considerans sane nonnullos ex his qui praesidebant, jam quidem animadvertentes blasphemiam in doctrina, adhuc tamen avertentes injuriam a persona; accensus est zelo, et domesticam sibi Ecclesiam seorsum convocat Gallicanam. Communi denique consilio, a patribus decem provinciarum, aliis autem episcopis et abbatibus plurimis, dictante Viro Dei, novis dogma
Abbreviated transcription (Latin):
eius turbata fuerit. ratio caligauerit. et in¬
terior fugerit sensus. Hichilominꝰ tam̃ ecelia
que conuen̾at dimisit hominem. multauit
abominationem: a ꝑsona abstinens. sed do¬
ginata pͣua condemnans. Quanddo uͦ petrus
ille refugium inueniret in sede petri : tã lon¬
ge dissidens afide petri: Et ipsum gͦ aue¬
torem eadem sententia cum crrorib siuis a¬
postolicꝰ p̃sul inuoluens: scripta incendio
scriptorem silentio condemnauit. ¶ Fuit itẽ
citatus: sed sublimiora se etiam ipse scrutatꝰ.
ad insipientiam sibi. Siquidem de sc̃ẽ tͥnita¬
tis unitate et diuinitatis simplicitate ñ sim¬
plicit̾ sentiens. nec fidelit̾ scribens. discipulis
sius panes ꝓponebat absconditos furtiuas ꝑ¬
pinabat aquas: nec facile quid saꝑet. i mino
qͣntum desiꝑet. ꝑsonis autenticis facebatur.
T̃imebat enim quod apud senonas petrum
ei dixisse ferunt: tua res agitur paries cum
ꝓrimus ardet. Nouissume tamen cum iã ficde¬

Expanded text:
ejus turbata fuerit, ratio caligaverit, et inejus turbata fuerit, ratio caligaverit, et interior fugerit sensus. Nihilominus tamen Ecclesia quae convenerat, dimisit hominem, mulctavit abominationem, a persona abstinens, sed dogmata prava condemnans. Quando vero Petrus ille refugium inveniret in Sede Petri, tam longe dissidens a fide Petri? Et ipsum ergo auctorem eadem sententia cum erroribus suis apostolicus Praesul involvens, scripta incendio, scriptorem silentio condemnavit. 15. Fuit item ercitatus, sed sublimiora se etiam ipse scrutatus ad insipientiam sibi. Siquidem de sanctae Trinitatis unitate et Divinitatis simplicitate non simpliciter sentiens, nec fideliter scribens, discipulis suis panes proponebat absconditos, furtivas propinabat aquas, nec facile quid saperet, imo quantum desiperet, personis authenticis fatebatur. Timebat enim quod apud Senonas Petrum ei dixisse ferunt: Tunc tua res agitur, paries cum proximus ardet. 1123 Novissime tamen cum jam fide
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis annuens sicut in epła ad papam
innocentiũ ipse testatur in qͥplenius luci¬
diusq negocium omne ꝓsequitur. Affuit
dies: et ecclia copiosa conuenit. Ubi a dei
famulo petri illius in medium scripta ꝓ¬
lata sunt: et erroris capitula designata.
Demum illi optio clata est: aut sua eẽ negan¬
di. aut errorem humilit̾ corrigendi. aut res¬
pondendi si posset obiciendis sibi rationib
parit̃ et scoꝵ testimonus patrum. At ille
nec uolens resipiscere. nec ualens resistere sa¬
mentie et spũi qui loquebatur: ut tempꝰ
redimet sedem aplicam appellauit. Sed et
postea ab egregio illo catholice fidei aduo¬
cato monitus. ut uel iam sciens in ꝑsonam
suam nichil agendum. responderet tam li¬
bere qͣm secure. audiendus tantũ et ferenꝰ
in omni patientia. ñ sententia aliqua ferien¬
dus: hoc quoq omnimodis recusauit. Nam
et confessus est postea suis ut aiunt: quod
ca hora maxima quidem ex parte memoria

Expanded text:
lacrymis annuens, sicut in epistola ad papam lacrymis annuens, sicut in epistola ad papam Innocentium ipse testatur, in qua plenius lucidiusque negotium omne prosequitur. 14. Adfuit dies, et ecclesia copiosa convenit: ubi a Dei Famulo Petri illius in medium scripta prolata sunt, et erroris capitula designata. Demum illi optio data est, aut sua esse negandi; aut errorem humiliter corrigendi; aut respondendi, si posset, objiciendis sibi rationibus pariter et sanctorum testimoniis Patrum. At ille nec volens resipiscere, nec valens resistere sapientiae et spiritui qui loquebatur; ut tempus redimeret, Sedem apostolicam appellavit Sed et postea ab egregio illo catholicae fidei advocato monitus, ut vel jam sciens in personam suam nihil agendum, responderet tam libere, quam secure, audiendus tantum et ferendus in omni patientia, non sententia aliqua feriendus; hoc quoque omnimodis recusavit. Nam et confessus est postea suis, ut aiunt, quod ea hora, maxima quidem ex parte memoria
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. Cum quo etiam tam modeste. tamq
rõnabilit̾ egit: ut ille quoq compunctꝰ ad
ipsius arbitrium correctum se ꝑmitt̾et uniu̾¬
sa. Ceterum cum recessisset ab eo petrusi¬
dem. consilus stimulatus iniquis. et ingemi
sui iuirib plurimoꝙ exercitio disputandi.
infeliciter fidens: resiliit a ꝓposito samiori.
Expetens deniq senonensem metͦpolita¬
num. quod in eius eccłia celebrandũ foret
u primo grande concilium: clareuallen¬
sem causatur abbatem. suis in occulto detͣ¬
here libris. Addit quoq paratum se ẽẽ in
publico sua defendere scripta: rogans ut
predictus abbas ddicturus si quid haberet
ad concilium uocaret᷑. factum est ut postu¬
lauit: sed uocatus abbas uenire penitꝰ re¬
cusauit. suum hoc ñ esse reñcians. Posteata¬
men magnoꝵ uiroꝵ monitis flexus. ne
uidelicet ex ipsius absentia scandalum po¬
pulo. et cornua cresc̾ent adu̾sario: demũ
ꝑgere acquieuit. tristis quidem nec sine

Expanded text:
venit. Cum quo etiam tam modeste, tamque venit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Caeterum cum recessisset ab eo, Petrus idem consiliis stimulatus iniquis, et ingenii sui viribus, plurimoque exercitio disputandi infeliciter fidens, resiliit a proposito saniori. Expetens denique Senonensem Metropolitanum, quod in ejus ecclesia celebrandum foret in proximo grande concilium, Clarae-Vallensem causatur Abbatem suis in occulto detrahere libris. Addit quoque paratum se esse in publico sua defendere scripta, rogans ut praedictus Abbas dicturus, si quid haberet, ad Concilium vocaretur. Factum est ut postulavit. Sed vocatus Abbas venire penitus recusavit, suum hoc non esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, ne videlicet ex ipsius absentia et scandalum populo, et cornua crescerent adversario, demum pergere acquievit, tristis quidem, nec sine
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis et discretionis susceꝑit defenden¬
dam: et se murum mexpugnabilem ꝓ do¬
mo dei opponens. animos regum ac pͥnci¬
pum. et aliaꝵ tam eccłiasticarum qͣm se¬
cularium ꝑsonarum. ad catholice eccłie u¬
nitatem. et beati petri ac nr̃ãm obedientiã
frequentib argumeutis et ratione munitis
inducere laborau̾it: magnaꝗͤ eccłie dei et
nobis ꝓuenit utilitas manifestat.
N quib autem ꝓfide quoꝙ qͣm magnifice
egerit seruus fidelis et prudens: breuiter
intimandũ. ¶ fuit in dieb illis petrus abai¬
lardus magister insignis et celeberrimꝰ in
opinione scientie: sed de fide ꝑfide dogia¬
tirans. Cuius cum blasphemiis plena gͣuissi¬
mis uolitare undiq scripta cepissent: ꝓfa¬
nas nouitates uocum et sensuum. iuri eru¬
diti atq fideles ao dĩ hominem retulerunt
Qui nimirũ solita bonitate et benignitate
desiderans errorem corrigi. hominem non
confundi.: secreta illum admonitione con¬

Expanded text:
ligionis et discretionis susceperit defendenligionis et discretionis susceperit defendendam, et se murum inexpugnabilem pro domo Dei opponens, animos regum ac principum, et aliarum tam ecclesiasticarum quam saecularium personarum, ad catholicae Ecclesiae unitatem, et beati Petri, ac nostram obedientiam, frequentibus argumentis, et ratione munitis reducere laboraverit; magna, quae Ecclesiae Dei et nobis provenit, utilitas manifestat. » In quibus autem pro fide quoque quam magnifice egerit servis fidelis et prudens, breviter intimandum. 13. Fuit in diebus illis Petrus Abaelardus magister insignis, et celeberrimus in opinione scientiae, sed de fide perfide dogmatizans. Cujus cum blasphemiis plena gravissimis volitare undique scripta coepissent, profanas novitates vocum et sensuum viri eruditi atque fideles ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum solita bonitate et benignitate desiderans errorem corrigi, non hominem confundi, secreta illum admonitione con
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere in scło. qͣntos etiam ꝑfectius uale¬
dicere scło ꝑsuasit: uel ex hoc liquet. qͦd
ñ cessauit qͣmduu uixit. deserta scłi. scłi
desertorib implens. Cuius minist̾io ui¬
deretur ꝓpheticum illud etiam corporałr
exhiberi. Posuit desertum in stagna aqͣꝵ:
et t̾ram sine aqua in exitus aquarum. et
collocautt illis esurientes. et constituert̃
ciuitates habitationis. Et seminauerunt a¬
gros. et plantauerunt uineas: et fecerunt
multiplicati sunt. Sane in dieb scismatis ge¬
ñalis qͣm fidelit̾ seruus domim stecit in con¬
fractione in conspectu eiꝰ. ut aũteret iram e¬
ius. qͣm efficaciter stetit et pla cauit. et cessa¬
uit quassatio: qͣm deniq euident̾ in tempo¬
re ire factus est reconciliatio: non modo la¬
tius ꝓsequendũ. Sufficere ut̾m potest: si
ipsius suꝑ hoc scribentis ad eum inocentii
pape. uerba ponamꝰ. ¶Quam firma ait
scente petrileonis scismate. feruor tue re¬

Expanded text:
vivere in saeculo; quantos etiam perfectius valevivere in saeculo; quantos etiam perfectius valedicere saeculo persuasit, vel ex hoc liquet, quod non cessavit, quamdiu vixit, deserta saeculi, saeculi desertoribus implere. Cujus ministerio videtur propheticum illud etiam corporaliter exhiberi: Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Et collocavit illic esurientes, et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et planminoravit . Sane in diebus schismatis generalis, quam fideliter Servus Domini stetit in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus; quam efficaciter stetit et placavit et cessavit quassatio; quam denique evidenter in tempore irae factus est reconciliatio; non modo latius prosequendum. Sufficere interim potest, si ipsius super hoc scribentis ad eum Innocentii papae 1122 verba ponamus: « Quam firma, » ascente Petri Leonis schismate, fervor tuae re
Abbreviated transcription (Latin):
de eiusde exercitu dissipatione lam̃tabilis
int᷑ gallias in sonu erat rumor: ut illumi¬
nandum dei famulo filium cecum offens
pat̾. multis p̃cib uinceret excusantera.
Et imponens sc̃s puero manum orabat
ad dñm. quatinus si ab eo uerbum p̃dica¬
tionis illius exierat. si p̃dicanti sp̃c eius af.¬
fuerat: in illius illuminatione ostendẽ.¬
dignaret᷑. Dum uͦ post oronem. orationis
p̃stolaretur effeccum: quid facturus sũ
ait puer: Tideo enim. Atcollit̃ ilico cla¬
mor astantium: ples enim ñ modo e frĩb
uerum etiam e scłarib aderant. qui ut
puerum iuidentem iudere multiplicit̾
consolati. deo grãs referebant. Et de his¬
ꝓpter posteros memorandum. qͣm
multiplicit̾ eccłie sancte. iuri doctͥna pro¬
suerit: in catholicoꝵ morib corrigendis.
inscismaticoꝵ furorib compͥmendis. in he¬
reticoꝵ erroril confutandis. Siquidem
p̃ter eos quos docuit sobrie et iuste et pie

Expanded text:
de ejusdem exercitus dissipatione lamentabilis de ejusdem exercitus dissipatione lamentabilis intra Gallias insonuerat rumor, ut illuminandum Dei Famulo filium caecum offerens pater, multis precibus vinceret excusantem. Et imponens Sanctus puero manum, orabat ad Dominum, quatenus, si ab eo verbum praedicationis illius exierat, si praedicanti Spiritus ejus adfuerat, in illius illuminatione ostendedignaretur. Dum vero post orationem orationis praestolaretur effectum: « Quid facturus sum, » ait puer? « video enim. » Attollitur illico clamor astantium. Plures enim non modo e fratribus, verum etiam e saecularibus aderant, qui ut puerum videre videntem, multipliciter consolati, Deo gratias referebant. 11. Ipter posteros memorandum, quam multipliciter Ecclesiae sanctae Viri Dei doctrina profuerit in Catholicorum moribus corrigendis, in schismaticorum furoribus comprimendis, in haereticorum erroribus confutandis. Siquidem praeter eos quos docuit sobrie, et juste, et pie
Abbreviated transcription (Latin):
audeat illi dicere quid fecisti sic: Aut qͥs
recte sapiens. illoꝵ sortem magis ñ doleat:
qui ad priora uel peiora forte pͥorib sceła
redierunt. qͣm eoꝵ mortem qui in fruccib
penitentie purgatas uariis tribulationi¬
bus xp̃o animas reddiderunt: Alioqͥn qͣm¬
libet dicant egiptis: dicant filii tenebrarũ.
qui u̾itatem nec uidere ualeant nec ꝓfer¬
re. callide eduxit eos ut interficeret in de¬
quod tantarum animarum salute com¬
pensat. Meminit huius uerbi ipse quoꝙ
uen̾abilis pater: inter cet̾a.s. dicens.
Si necesse sit unum fieri e duob: malo
in nos inurmur hominum. qͣm in deum
eẽ. Bonum michi s dignet᷑ me uti ꝓ cli¬
peo. Libens excipio in me detrahentium
linguas maledicas. et uenenata spicula bla¬
sphemoꝵ: ut non ad ipsum ꝑueniant. Ñ
recuso inglorius fieri: ut non irruat᷑ in
dei gloriam. Hec quidem ille in libro de
consideratione sctło. Accidit autẽ uibi pͥmũ

Expanded text:
audeat dicere illi, Quid fecisti sic? Aut quis audeat dicere illi, Quid fecisti sic? Aut quis recte sapiens, illorum magis non doleat, qui ad priora, vel pejora forte prioribus scelera redierunt, 1121 quam eorum mortem, qui in fructibus poenitentiae purgatas variis tribulationibus Christo animas reddiderunt? Alioquin, quamlibet dicant Aegyptii, dicant filii tenebrarum, qui veritatem nec videre valeant, nec proferre, Callide eduxit eos, ut interficeret in de opprobrium, quod tantarum animarum salute compensat. Meminit hujus verbi ipse quoque venerabilis Pater, inter caetera dicens: « Si necesse sit unum fieri e duobus, malo in nos murmur hominum, quam in Deum esse. Bonum mihi, si dignetur me uti pro clypeo. Libens excipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut non irruatur in Dei gloriam . » Haec quidem ille in libro de Consideratione secundo. Accidit autem, ubi primum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Euident̾ enim u̾bum hoc p̃dicauit:
dño cooꝑante ⁊ sermonem confirmante
sequentibus signis. Sed qͣntis et qͣm mul¬
tiplicib signis: Quanta uel numerare. ne¬
dum narrare difficile foret. Nam et eodẽ
tempore scribi ceꝑant: sed ipsa demũ scri¬
ptorem numerositas scribendoꝵ. et mat̾ia
suꝑauit auctorem. Nunirum cũ aliquan¬
do una die uiginti. seu etiam plures ab
incommodis uariis sanarent᷑: nec facile
ab huiusmodi dies ulla uacaret. Demꝙ
et orõnem. ex ipsis etiam matrum uteris
cecos uidere. claudos ambulare. aridoscon¬
ualescere. surdos fecit audire. et mutos lo¬
qui: mirabilius restituente grã. quod mi¬
nus p̃stitum fuerat a natura. Nec tamen
ex illa ꝓfectione orientalis eccłia liberari:
sed celestis meruit impleri et letari. Qđ
si placuit deo tali occasione plurimoꝵ eri¬
ꝑe si non orientalium corpora a paganis.
occidentalium animas a peccatis: quis

Expanded text:
fuit. Evidenter enim verbum hoc praedicavit, fuit. Evidenter enim verbum hoc praedicavit, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis. Sed quantis, et quam multiplicibus signis? Quanta vel numerare, nedum narrare difficile foret. Nam et eodem tempore scribi coeperant, sed ipsa demum scriptorem numerositas scribendorum, et materia superavit auctorem: nimirum cum aliquando una die viginti, seu etiam plures ab incommodis variis sanarentur, nec facile ab hujusmodi dies ulla vacaret. Denique et orationem, ex ipsis etiam matrum uteris caecos videre, claudos ambulare; aridos convalescere, surdos fecit audire, et mutos loqui; mirabilius restituente gratia, quod minus praestitum fuerat a natura. 10. Nec tamen ex illa profectione orientalis Ecclesia liberari, sed coelestis meruit impleri et laetari. Quod si placuit Deo tali occasione plurimorum eripere, si non Orientalium corpora a paganis, Occidentalium animas a peccatis; quis
Abbreviated transcription (Latin):
magis sac̾dotibus deferebat. quo plenius
intellexerat. que mimstris xp̃i reu̾entia
ec tacendũ
quod ex p̃dicatione itineris ierosoli¬
mitaui. graue contra eum quordam ho¬
minum uel simplicitas uel malignitas scan¬
dalum sumpsit: cum tͥstior sequeret᷑ effectꝰ.
Quod tam̃ uerbum: dicere possumꝰ ab
eo quidem inicium ñ sum psisse. Cum enĩ
inultoꝵ iam animos ꝑmouisset audita
necessitas: a rege francoꝵ semel et iterũ
ꝓpter hoc expecitus. apłicis eciam litteris
monitus. nec sic acquieuit suꝑ hoc loqui
uel consilium dare: donec ipsius tandem
summi pontificis gen̾alem epłam iussus
ab eo ẽ. tanqͣm romane eccłie lingua ex¬
ponere populis atq pͥncipib. Cuius epłe
tenor fuit. ut in penitentiam et remissio¬
nem peccoꝵ iter arriꝑent: aut liberatu
rifrẽs. aut suas ꝓ illis animas posituri.
Hec et huiusmͦi suꝑ hoc pot̾ant ueraciter di¬
ci: sed dicendum potius id. quod potius

Expanded text:
magis sacerdotibus deferebat, quo plenius magis sacerdotibus deferebat, quo plenius intellexerat, quae ministris Christi reverentiaec tacendum quod ex praedicatione itineris Jerosolymitani grave contra eum quorumdam hominum vel simplicitas, vel malignitas scandalum sumpsit, cum tristior sequeretur effectus: quod tamen verbum dicere possumus ab eo quidem initium non sumpsisse. Cum enim multorum jam animos permovisset audita necessitas, a rege Francorum semel et iterum propter hoc expetitus, apostolicis etiam litteris monitus, nec sic acquievit super hoc loqui, vel consilium dare, donec per ipsius tandem summi Pontificis generalem epistolam jussus ab eo est tanquam Romanae Ecclesiae lingua exponere populis atque principibus: cujus epistolae tenor fuit, ut in poenitentiam et remissionem peccatorum iter arriperent, aut liberaturi fratres, aut suas pro illis animas posituri. Haec et hujusmodi super hoc poterant veraciter dici: sed dicendum potius id quod potius
Abbreviated transcription (Latin):
sed frequenter et ad maximos electꝰ honoreᷤ.
prudent̾ egit diuina sibi cooꝑante gr̃ã. ne
aliqͣndo cogeretur.Moyses quidem sc̃s pon¬
erat impeditioris. Bernardum nr̃m non
ab oꝑe euangłiste necessitas aliqua: sed
ab honore solo sola humilitas reuocauit.
Merito ꝓinde apud dm ⁊ homines obti¬
nuit gram singłarem: qui ñ modo sine
sumptu temporalis facultatis. uerum
tiam sine gradu eccłiastice dignitatis. ñ
autem sine fructu frat̾ne salutis euangłin
posuit: et ppło dei semꝑ ꝓdesse studuit:
nunqm p̃eẽ sustinuit. Qaro tam̃ nisi forte
ad loca ꝓxima ut p̃dicaret exiuit: sed qͦti¬
ens eum necessitas aliqua traheret. semina¬
bat suꝑ omnes aquas publice et pͥuatim an¬
nuncians u̾bum dei. Quod tam̃ ipsum
ex mandato sũmi pontificis accitabat:
ad nutum quoq p̃sulum cet̾oꝵ. ubicũq
eoꝵ aliquem contigisset adeẽ. Nimirũ qnto
magnus erat humilians se in omnib: eo

Expanded text:
sed frequenter et ad maximos electus honores, sed frequenter et ad maximos electus honores, prudenter egit, divina sibi cooperante gratia, ne aliquando cogeretur. Moyses quidem sanerat impeditioris. Bernardum nostrum non ab opere evangelistae necessitas aliqua, sed ab honore solo sola humilitas revocavit. Merito proinde apud Deum et homines obtinuit gratiam singularem, qui non modo sine sumptu temporalis facultatis, verum etiam sine gradu ecclesiasticae dignitatis, non autem sine fructu fraternae salutis Evangelium posuit; et populo Dei semper prodesse studuit, nunquam praeesse sustinuit. Raro tamen, nisi forte ad loca proxima, ut praedicaret exivit. Sed quoties eum necessitas aliqua traheret, seminabat super omnes aquas, publice et privatim annuntians verbum Dei. Quod tamen ipsum ex mandato summi Pontificis actitabat; ad nutum quoque praesulum caeterorum, ubicumque eorum aliquem contigisset adesse. Nimirum quanto magnus erat, humilians se in omnibus, eo
Abbreviated transcription (Latin):
est: quibs multos suo p̃sertim tempore cer¬
neret p̃gͣuari. et in simplicitate sua głosiꝰ
triumphabat. Tantam enim grãm uirtꝰ
ei diuina contulerat: ut licet abiectꝰ ẽẽ ele¬
gisset in domo dei. uberius tam̃ fruccifica¬
ret in ea qͣm alii quilbet insublime por¬
recti. et lucens amplius illustraret eccłiam
uelut de sub modio sue humilitatis. qͣm
ceteri suꝑ candelabra constituti. Nimirũ
quo huinilior. eo semꝑ uttilior fuit ppło dei
in omni doctͥna salitari: in quo tam̃ no¬
luit locum tenere doctoris.
eatus plane. qui sicut ipse de qͦdam
scõꝵ aic legem dilexit: et cathe¬
dram ñ affectauit. Quam felicius siquidẽ
in urtutum cathedra sedere meruit: dũ
noluit p̃sidere in cathedris dignitatũ. De¬
niq sicut iustus et fortis in p̃dicatione cũ¬
gelica laborauit:sicut prudens et tem¬
ꝑans. cauit sibi semꝑ ab eccłiastica p̃latio¬
ne. Nec enim contumacit̾ unqͣm renuit:

Expanded text:
est , quibus multos suo praesertim tempore cerest , quibus multos suo praesertim tempore cerneret praegravari: et in simplicitate sua gloriosius triumphabat. Tantam enim gratiam virtus ei divina contulerat, ut licet abjectus esse elegisset in domo Dei, uberius 1120 tamen fructificaret in ea, quam alii quilibet in sublime porrecti; et lucens amplius illustraret Ecclesiam velut de sub modio humilitatis suae, quam caeteri super candelabra constituti. Nimirum quo humilior, eo semper utilior fuit populo Dei in omni doctrina salutari, in quo tamen nunquam voluit locum tenere doctoris. Beatus plane, qui, sicut ipse de quodam sanctorum ait, « legem dilexit, et cathedram non affectavit. » Quam felicius siquidem in virtutum cathedra sedere meruit, dum noluit praesidere in cathedris dignitatum: Denique sicut justus et fortis in praedicatione evangelica laboravit, sicut prudens et temperans cavit sibi semper ab ecclesiastica praelatione. Nec enim contumaciter unquam renuit,
Abbreviated transcription (Latin):
batur sane script᷑is tam libere cõmodeq
ut non tam sequi illas. qͣm p̃cedere crede¬
retur. et duce ipse quo uellet: auctorem
earum ducem sp̃m sequens. Quem nimirũ
ut in medio eccłie aꝑiret os eius. sic imple¬
uerat ds̃. spũ sapientie et intellectꝰ: ut scđm
quod in libro iob legit᷑ ꝓfunda quoꝙ flu¬
uioꝵ. scrutaret᷑. et abscondita ꝓferret in
lucem. Nam et confessus ẽ aliqͣndo sibi
meditanti uel oranti: sacram omnem ue¬
lut subse positam et expositam sibi etpa¬
ruisse scripturam. Cet̾m qͣm gͣcis euange¬
lizauit quis digne p̃dicet: quis digne mi¬
recur: Minus fore credidit nullas sibi ab
auditoril transitorias petere facultates: nͥ
oblatas sepius refutaret eccłiasticas dignita¬
tes. Parum illi fuit nulla querere stipendia
militantem: ne insignia quidem reciꝑe ac¬
quieuit. Deniq uelut alt̃ dauid ꝓcessurus
ad bellum. bellica arma sibi gͣuiora causatꝰ

Expanded text:
batur sane Scripturis tam libere commodeque, batur sane Scripturis tam libere commodeque, ut non tam sequi illas, quam praecedere crederetur, et ducere ipse quo vellet, auctorem earum ducem Spiritum sequens. Quem nimirum ut in medio Ecclesiae aperiret os ejus, sic impleverat Deus spiritu sapientiae et intellectus, ut secundum quod in libro Job legitur, profunda quoque fluviorum scrutaretur, et abscondita proferret in lucem . Nam et confessus est aliquando, sibi meditanti vel oranti sacram omnem, velut sub se positam et expositam, apparuisse Scripturam. 8. Caeterum quam gratis evangelizaverit, quis digne praedicet? quis digne miretur? Minus fore credidit, nullas sibi ab auditoribus transitorias petere facultates, nisi oblatas saepius refutaret ecclesiasticas dignitates. Parum illi fuit nulla quaerere stipendia militantem: ne insignia quidem recipere acquievit. Denique velut alter David, processurus ad bellum, bellica arma sibi graviora causatus
Abbreviated transcription (Latin):
quib exhortatio congrueret aut increpa¬
tio. nosse poterunt aliquatenꝰ qui ipsius
legeri nt scripta: et si longe minꝰ ab eis qͥ
ũba eius sepius audierunt. Siquidem dif¬
fusa erat grã in labiis eius. et ignitũ eloqͥ¬
um eius uehem̃t̾: ut non posset ne ipsiꝰ
quidem stilus. licet eximius. totam illam
dulcedinem. totum retinere feruorem.
Mel et lac sub lingua etus.⁊ nichilominꝰ
in ore eius ignea lex: iuxta illud cantici
canticoꝵ. Sicut uitta coccinea labia tua:
et eloquium tuum dulce. Inde erat quod
germanicis etiam ppłis loquens. miro au¬
diebatur affectu: et exsermone eius quẽ
intelligere ut pote alt̾ius lingue homi¬
nes non ualebaut: magisqͣm ex ꝑicissimi
ciuiuslibet post eum loquentis int̾pretis
intellecta locutione. edificari illoꝵ de¬
uotio uidebatur: ⁊u̾boꝵ eius magis sen¬
tire turtutem. Cuius rei certa ꝓbatio. tunsio
pectoꝵ erat: et effusio lacrimarum. Ute¬

Expanded text:
quibus exhortatio congrueret vel increpaquibus exhortatio congrueret vel increpatio, nosse poterunt aliquatenus qui ipsius legerint scripta, etsi longe minus ab eis qui verba ejus saepius audierunt. Siquidem diffusa erat gratia in labiis ejus, et ignitum eloquium ejus vehementer, ut non posset ne ipsius quidem stylus, licet eximius, totam illam dulcedinem, totum retinere fervorem. Mel et lac sub lingua ejus; nihilominus in ore ejus ignea lex, juxta illud Cantici canticorum: Sicut vitta coccinea labia tua, et eloquium tuum dulce . Inde erat quod Germanicis etiam populis loquens miro audiebatur affectu, et ex sermone ejus quem intelligere, utpote alterius linguae homines, non valebant, magis quam ex peritissimi cujuslibet post eum loquentis interpretis intellecta locutione, aedificari illorum devotio videbatur, et verborum ejus magis sentire virtutem: cujus rei certa probatio tunsio pectorum erat, et effusio lacrymarum. Ute