comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plicauit deo. ut ei hostẽ suum clementẽ
faceret atq misericordẽ. Cuius oracionẽ
ds exaudiuit: concedens ei ut remissus a
rege babyloniorũ ad sua regna reuerteret᷑.
U postea emendatus uiuens & diuinũ cuł¬
tum restaurans. anteriorũ culparũ ꝑ peni¬
tentiam deleuit noxam: sicut hystoua
presens manifeste demonstrat. Exemplar
autẽ est hec penitentia manasse. qđ post
cominissa scelera nullus debet de des mise¬
ricordia desperare: s magis ꝑ penitenci¬
am congruam spem habere uenie. si eam
rite ꝑfecerit. Post manasse ergo regnauit
filius eius ammon. qui simili dementia qͣ
pater primum idola ꝑ numinib coluit:
q adhuc magis qͣm pater eius deliquit. Cõ¬
tra quem cum coniurassent serui sui. int̃¬
fecerunt eum in domo sua: deo illi iustã
retͥbutionẽ ꝑ menitis ppriis reddente. Post
ammon autem filius eius iosias rex iustis¬
simꝰ regnauit. qui omnem spurritiã idoloꝵ¬

Expanded text:
plicaret Deo ut ei hostem suum clementem plicaret Deo ut ei hostem suum clementem faceret atque misericordem. Cujus orationem Deus exaudivit, concedens ei ut remissus a rege Babyloniorum ad sua regna reverteretur, ubi postea emendatius vivens, et divinum cultum restaurans, anteriorum culparum per poenitentiam delevit noxam, sicut historia praesens manifeste demonstrat. Exemplar autem est haec poenitentia Manasse, quod post commissa scelera nullus debet de Dei misericordia desperare, sed magis per poenitentiam congruam spem habere veniae, si eam rite perfecit. Post Manasse ergo regnavit filius ejus Ammon, qui simili dementia qua pater primum idola pro numinibus coluit, et adhuc magis quam pater ejus deliquit. Contra quem cum venissent servi sui, interfecerunt eum in domo sua, Deo illi justam retributionem pro meritis propriis reddente. Post Ammon autem filius ejus Josias rex justissimus regna
Abbreviated transcription (Latin):
dium secatum atq interfectũ: uercentes ħ
e in cͥmen quod appellauerit eos principes
sodomorũ & gomorreorũ. & quia dixerit ui¬
di dñm sedentẽ suꝑ solium excelsum: duo
ipse dñs ꝑ moysen ixisset:. Non me uide¬
bit homo & iuuere potest. nec non & illud
qđ dixerit ad ȩzechiam uerbo dñi. addam
ad dies tuos .xu. annos. cum ꝑ moysen dic̾¬
tum inueniat᷑. nimerũ dierum tuoꝵ ĩple¬
bis. Similiter & illud qđ ait. Querite do¬
minũ dum inuenin potest: inuõcate eum
dum ꝓpe est. Cum alibi scriptum est. Qs
est tam ꝑpinquus q uomͦ dñs deus noster.
quando eum inuocamꝰ: addit preterea io¬
sephus qđ rex babiloniorũ &̃ chaldeorũ
misso exercitu in iudeam. regionẽ eorum de¬
populatus sit : & regem manasse dolo cap¬
tum. atq ad se deductum haberet ad ea.
quȩ uoluit tormenta subiectũ. Manasses
autẽ tunc intelligens in quib malis esset
ꝙ horũ omniũ se arbitratus auctorẽ: sup¬

Expanded text:
dium secatum atque interfectum, vertentes hoc dium secatum atque interfectum, vertentes hoc ei in crimen quod appellaverat eos principes Sodomorum et Gomorrhaeorum et qui dixerit: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum . Dum ipse Dominus per Moysen dicit: Non enim videbit me homo et vivere potest ; nec non et illud, quod dixerit ad Ezechiam verbo Domini: Addam ad dies tuos quindecim annos ; cum per Moysen dictum inveniatur: Numerum dierum tuorum implebis . Similiter et illud quod ait: Quaerite Dominum dum inveniri potest, invocate eum dum prope est ; cum alibi scriptum sit: Quis est tam propinquus quomodo Dominus Deus noster, quando eum invocamus? Addit praeterea Josephus quod rex Babyloniorum et Chaldaeorum misso exercitu in Judaeam regionem eorum depopulatus sit, et regem Manasse dolo captum atque ad se deductum haberet ad ea quae voluit tormenta subjectum. Manasses autem tunc intelligens in quibus malis esset, et horum omnium se arbitratur auctorem, sup
Abbreviated transcription (Latin):
in iberłm. fecit autẽ malum coram dño un¬
ta nationes gentium quas subuertit dñsco¬
ram filus israhel: & conuersus instauraut
excelsa que demolitus fuerat ezechias pater
eius construxitq aras baalim q fecit luaos.
& adorauit miliciã celi ꝙ coluit eam. Edifi¬
cauit quoq altaria in domo dñi: de quadixe
rat dñs. in iherłm̃ erit nom̃ meum in ȩter¬
num. edificauit autem ea cuncto exercitui
celi in duob atrus domus dñi: transireꝙ
fecit filios suos ꝑ ignem in uasle benuen¬
non. Obseruabat somnia: sectabatur au¬
guria: maleficis artib inseruiebat. Habe¬
bat autẽ secum magos & incantatores:
multaq mala oꝑatus est coram dño ut
irritaret eum. ꝙͣ ceta. His similia ioseph
de manasse rege narrat: addens ȩciã quod
cideret. neꝙ prophetis parceret: querũ coti¬
ddie singulos perimebat. Unde tradunt he¬
brei ab eodem manasse simul & apͥncipib
uideoꝵ ysayam ꝓphetã lignea serrea ꝑ me¬

Expanded text:
in Hierusalem fecit autem malum coram Domino iuxta abominationes gentium quas subvertit Dominus coram filiis Israhel et conversus instauravit excelsa quae demolitus fuerat Ezechias pater eius construxitque aras Baalim et fecit lucos et adoravit omnem militiam caeli et coluit eam aedificavit quorat Dominus, In Hierusalem erit nomen meum in aeternum. Aedificavit autem ea cuncto exercitui coeli in duobus atriis domus Domini transireque fecit filios suos per ignem in valle Benennon. Observabat somnia, sectabatur auguria, maleficis artibus inserviebat. Habebat autem secum magos et incantatores, multaque mala operatus est coram Domino ut irritaret eum, etc. His similia Josephus de Manasse rege narrat, addens etiam quod ciderit neque prophetis pepercerit quorum quotidie singulos perimebat. Unde tradunt Hebraei ab eodem Manasse simul et a principibus Judaeorum Isaiam prophetam lignea serra per me
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui. Q accedam ad uos in iudicio: &
ero testis uelox & maleficis. & adulteris.
& ꝑiuris: &̾ qui calumniabantur mercedẽ
mercennarii. & humiliant uiduas & pupil¬
los. & oppͥmunt peregͥnum. nec timuerunt
me. dicit dñs exercituum. Cȩlebrat ergo io¬
sias noster uerum phase in octauo decuno
anno regni sui: quando in octaua etate
generali resurrectione ꝑpetrata. sanctos
suos cum ꝑfectione bouorum oꝑum ꝑdiicit
ad et̃ne beatitudinis denariũ accipiendum.
eiec̃tis prius omnib scandalis de regno
eius: de quo predictus propheta ait. Ecce
enim dies ueniet succensa quas caminus:
& erunt om̃s suꝑbi &̾ omnes facientes im¬
pietatem stipula: & inflaminabit eos dies

Expanded text:
ui. Et accedam ad vos in judicio, et ero testis velox maleficis, et adulteris, et perjuris, et qui calumniabantur mercedem mercenarii et humiliabant viduas et pupillos, et opprimunt peregrinum, nec timuerunt me, dicit Dominus exercituum . » Celebrat ergo Josias noster verum Pascha in octavo decimo anno regni sui, quando in octava aetate generali resurrectione perpetrata, sanctos suos cum perfectione bonorum operum, perducit ad aeternae beatitudinis denarium accipiendum, ejectis prius omnibus scandalis de regno ejus: de quo praedictus Propheta ait: « Ecce enim dies veniet succensa quasi caminus, et erunt omnes superbi, et omnes facientes impietatem stipula
Abbreviated transcription (Latin):
nacherib. quȩ misit ad blasphemandũ deum
uiuentẽ. Uere enim dñe desertas fecetunt re¬
ges assyriorum terras & regiones earum: ꝙ
dederunt deos earũ igni. qͥa nõ erant dũ. s
oꝑa manuum hominum. lignum & lapis:
& comminuerunt eos. Q nunc dñe ds̃ nost̃
salua nos de manu eiꝰ: ut cognoscant omnia
sennacherib regis blasphemias. huiꝰ modi ȩ¬
rechias arma corripuit. Orauit & ysayas
ꝓphet̾a: sicut presentis libri hẏstoria osten¬
dit dicens. Orauerunt igitur erechyas rex.
& ysayas filius amos prophetes adũsum
hanc blasphemiã: ac uociferati sunt usꝙ in
celum. & misit dñs angelum. qui ꝑcussit om¬
nem uirum robustum &e bellatorem. & pͥnci¬
pem exercitus regis assyrioꝵ: reu̾susꝙ est
cum ignominia in terram suam. Cumq ĩg̾s¬
sus esset domum d̾i sui: filii qui uigressi fu¬
erant de ut̃o eiꝰ int̾fecert᷑ eum gladio. & cȩt̾a.
Egressus est autem angelus dñi: & ꝑcusfit
in castris assyrioꝵ. centum .lxxx. quinq mi¬

Expanded text:
nacherib, quae misit ad blaspbemandum Deum viventem: 18. Vere enim Domine desertas fecerunt Reges Assyriorum terras, & regiones earum. 19. Et dederunt Deos earum igni: non enim erant Dii, sed opera manuum hominum, lignum, & lapis:  comminuerunt eos. Et nunc, Domine Deus noster, salva nos de manu ejus, ut cognoscant omnia Sennacherib regis blasphemias hujusmodi Ezechias arma corripuit. Oravit et Isaias propheta, sicut praesentis libri historia ostendit dicens: Oraverunt ergo Ezechias rex et Isaias filius Amos prophetes adversum hanc blasphemiam, et vociferati sunt usque in coelum. Et misit Dominus angelum qui percussit omnem virum robustum et bellatorem et principem exercitus regis Assyriorum; reversusque est cum ignominia in terram suam. Cumque ingressus esset domum dei sui, filii, qui egressi fuerant de utero ejus, interfecerunt eum gladio, etc. Egressus est autem angelus Domini et percussit in castris Assyriorum centum et octoginta
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ eius. Epistolas quoq scripsit plenas
blasphemiȩ in dñm deum isrł. & locutꝰ ẽ
aduersus eum. Sicut dii gentium cęt̾arum
non potuerunt liberare populos suos de ma¬
numea: sic & ds ezechie eruere non poterit
populum suum de manu ista. Insuꝑ & cla¬
more magno lingua iudaica contra populũ
qui sedebat in muris iherusalem ꝑsonabat
ut terreret & ꝑturbaret eos & caperet ciuu¬
tatẽ. Locutusq est contra dm̃ ierusalem: sĩc
aduersus deos populeium terrã oꝑa ma¬
nium hominum. Hec omnia plenius in
regum hysteria & in ysaye ꝓphete uolu¬
mine referunt᷑. Nam in regũ scͥptum est.
qđ anno tercio oseȩ filii hela regis israhel reg¬
nauerit ezechyas filius achar regis uida. Xxͣ.¬

Expanded text:
servum ejus. Epistolas quoque scripsit plenas servum ejus. Epistolas quoque scripsit plenas blasphemiae in Dominum Deum Israel, et locutus est adversum eum: Sicut dii gentium caeterarum non potuerunt liberare populum suum de manu mea, sic et Deus Ezechiae eruere non poterit populum suum de manu ista. Insuper et clamore magno lingua Judaica contra populum qui sedebat in muris Jerusalem personabat, ut terreret et perturbaret eos et caperet civitatem. Locutusque est contra Dominum Jerusalem, sicut adversus deos populorum terrae, opera manuum hominum. Haec omnia plenius in Regum historia et in Isaiae prophetae volumine referuntur. Nam in Regum scriptum est quod anno tertio Osee filii Ela, regis Israel, regnaverit Ezechias, filius Achaz regis Juda:
Abbreviated transcription (Latin):
betis fiduciã: Secdetis obsessi in iherusalẽ.
slum erechias decipit uos ut tradat morti
in fame & siti: adfirmans qđ dñs uester¬
non ifte est erechias. qui destruxit excel¬
sa ilhus & altaria: & precepit uide & iheru¬
salem dicens. Coram altano uno adorabi¬
tis. & in tpso comburetis incensũ: An igno¬
ratis q̃ ego fec̃im. & patres m̾i cunctis t̾rarũ
suãde manu m̃a: Qs ẽ de uniu̾sis diis gẽtiũ qͥs
uastauert̃ patres mei. qui potuerit eruere
populũ suum de manu mea: ut possit eci¬
am ds̃ uester eruere uos de hac manu: N
uos ergo decipiat erechias nec uana ꝑsua¬
sione deludat: neꝙ credatis ei. Si enim nł¬
lus potuit ds̃ cunctarum gentiũ atq reg¬
norum liberare populum suum de manu
mea. & de manu patrũ meorum: conseqͦn¬
ter nec ds̃ uester potent eruere uos de
hac manu mea. S &̾ alia multa locuti st̃
serui meiꝰ contra dñm dm: ꝙ contͣ erechiam

Expanded text:
bentes fiduciam sedetis obsessi in Jerusalem? bentes fiduciam sedetis obsessi in Jerusalem? Nunc Ezechias decipit vos, ut tradat morti in fame et siti, affirmans qunon iste Ezechias qui destruxit excelsa illius et altaria, et praecepit Judae et Jerusalem dicens: Coram altari uno adorabitis, et in ipso comburetis incensum? An ignoratis quae ego fecerim et patres mei cunctis terrarum suam de manu mea? Quis est de universis diis gentium quos vastaverunt patres mei, qui potuerit eruere populum suum de manu mea, ut possit etiam Deus vester eruere vos de hac manu? Non vos ergo decipiat Ezechias, nec vana versuasione deludat, neque credatis ei. Si enim nullus potuit Deus cunctarum gentium atque regnorum liberare populum suum de manu mea et de manu patrum meorum, consequenter nec Deus vester poterit eruere vos de hac manu mea. Sed et alia multa locuti sunt servi ejus contra Dominum Deum, et contra Ezechiam
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum tenere docet efficatiã. Non etum
sufficit murum hr̃e fidi: nisi ipsa fides
bonis oꝑib confirmet᷑. Hic murꝰ & hoc
ante murale de uiuis lapidib extruit᷑.
qui iuxta ꝓphetã uoluunt᷑ suꝑ terrã. Idẽ
rex fecit᷑ uniũ si genis armaturã & cli¬
peos.: cum sanctarũ scͥpturarũ diu̾sa condit
testimonia. & doctimam ȩuuangelicã ad mu¬
nimentũ ȩcclesiȩ suȩ componit. ordinatq doc¬
tores qui principes sꝑiritaliũ belloꝵ sint. ce̾ u¬
niu̾sã miliciã recte ac racionabilit̾ agant: caᷤᷤ¬
traq eccłiȩ eont᷑ ꝙ eecłie cont᷑ hostes uniu̾sos.
oportune defendant. msi sennihe¬
ue postqͣm gesta sunt. misit sennache¬
rib rex assyrioꝵ seruos suos iherusalẽ
Ipse enim cum uniu̾so exercitu obsidebat la¬
chis ad erechiã regem iuda: & ad omnẽ po¬
pulum qui erat in urbe iuda dicens. Hec
dicit sennacherib rex assyrioꝵ. In quo ha¬

Expanded text:
operum tenere docet efficaciam; non enim operum tenere docet efficaciam; non enim sufficit murum habere fidei, nisi ipsa fides bonis operibus confirmetur. Hic murus et hoc antemurale de vivis lapidibus exstruitur, qui juxta Prophetam volvuntur super terram. Idem rex fecit universi generis armaturam peos, cum sanctarum Scripturarum diversa condit testimonia, et doctrinam evangelicam ad munimentum Ecclesiae suae componit, ordinatque doctores qui principes spiritalium bellatorum sint, et universam militiam recte ac rationabiliter agant, castraque Eccopportune defendant. e postquam gesta sunt, misit Sennacherib rex Assyriorum servos suos in Jerusalem, ipse enim cum universo exercitu obsidebat Lachis, ad Ezechiam regem Juda et ad omnem populum qui erat in urbe dicens: Haec dicit Sennacherib rex Assyriorum: In quo ha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ coram ꝑ fidis abscondenda. Edificauit qͦq
agens industͥȩ omnẽ murũ qui fuerat dis¬
sipatS: &̾ construxit turres desuꝑ. & fo¬
rinsecus alterum murũ. instaurauitq mel¬
lo in ciuitate dauid: & fecit uniuersi gene¬
ris armaturã & clipeos. costituitꝙ princi¬
pes bellatoꝵ in exercitu & cȩt̃a. Urbem¬
sanctam de qua scriptum est. urbs forti¬
tudinis nr̃e saluator quȩ in monte sita la¬
tere non potest. de qua&e in alio loco scͥp¬
tum est. Fluminis impetus lecificat ciu¬
tarẽ dei. Q rursum. Gloriosa dicta sunt
de te ciuitas dĩ. ille oredit & munit: deqͦ
loquitur pater. Iste edificauit ciuitatem
meam : & ipse omnem murum sanȩ fide
ac uere religionis qui fuerit malicia pa¬
ganorum siue hereticoꝵ in aliquib dissi¬
patus. restaurat & extruit turres untu¬
tum. Ponit &̾ forinsetꝰ alt̾m murũ hocẽ
antemurabe. qd in edificatione castroꝵ
solent luricolas appellare: cum bonoꝵ

Expanded text:
et coram perfidis abscondenda. Aedificavit quoque et coram perfidis abscondenda. Aedificavit quoque agens industrie omnem murum qui fuerat dissipatus, et construxit turres desuper et forinsecus alterum murum instauravitque Mello in civitate David et fecit universi generis armaturam et clypeos constituitque principes bellatorum in exercitu et sanctam, de qua scriptum est: « Urbs fortitudinis nostrae Salvator, quae in monte sita latere non potest » . De quo et in alio loco scriptum est: « Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . » Et rursum: « Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . » Ille condit et munit. De quo loquitur Pater, « Iste aedificavit civitatem meam, » et ipse omnem murum sanae fidei ac verae religionis, qui fuerat malitia paganorum sive haereticorum in aliquibus dissipatus, restaurat et exstruit turres virtutum, ponit et forinsecus alterum murum, hoc est antemurale, quod in aedificatione castrorum solent luriculas appellare, cum bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
cramentoꝵ coram eis sunt uelanda myste¬
na: nec inꝑudent̃ uerbum dei blasphemus
ingerendum. qui nesciunt doctrinam scãm
ꝑiis morib honorare. s magis student ore
uenenato lacerare. Unde dñs in ȩuuange¬
lio discipulis suis precipit dicens. Nosite scm
dare canib. neq mictatis margaritas urãs
ante porcos: ne forte conculcent eas pedib
siuis. & conuers disrũꝑant uos. Hinc ꝑaupꝰ
ad titum scribens ait. Hereticum hominẽ
post unam & sedãm correꝑtionẽ deuita: sci¬
ens quia huiusmodi subuersus est. & delin¬
quit cum sit ꝓprio iudicio condempnatꝰ.
Hinc ꝑ psalmistã dicitur. Posui ori meocuᷤ¬
todiam. dum consistit peccator aduersum
me. Obmutui & humiliatus sum. & silui
a bonis. Hinc & salomon in ꝓuerbiis iubet.
Bibe aquam de cist̾na tua: & fluenta putei
tui. habeto ea solus: ne sint alieni partici¬
pes tii. Fidis aurib uniuersa cõmittenda ft᷑.

Expanded text:
cramentorum coram eis sunt velanda mystecramentorum coram eis sunt velanda mysteria, nec impudenter verbum Dei blasphemis ingerendum qui nesciunt doctrinam sanctam piis moribus honorare; sed magis student ore venenato lacerare. Unde Dominus in Evangelio discipulis suis praecipit dicens: Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos . Hinc Paulus ad Titum scribens ait: Haereticum hominem post unam et secundam correptionem devita, sciens quia hujusmodi subversus est, et delinquit cum sit proprio judicio condemnatus . Hinc per psalmistam dicitur: Posui ori meo custodiam dum consister et peccator adversum me, obmutui et humiliatus sum et silui a bonis . Hinc et Salomon in Proverbiis jubet: Bibe aquam de cisterna tua et fluenta putei tui, habeto eas solus, ne sint alieni participes tui ; fidis auribus universa committenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfundum. Postꝗͣ. & huius scȩmodi uerita¬
tem: uenit sennacherib rex assyrioꝵ: & ĩg̃s¬
sus uideam obsedit ciuitates munitas: uoles
eas capere. Qđ cum uidisset ezechias uenis¬
se scilicet sennacherib. ꝙ totum belli impetũ
uerti contra ierłm: in it cum principib cõ¬
silium uirisꝙ fortissimis. ut obturarent ca¬
pita fontium quȩ erant extra urbẽ. Q hoc
omnium decernente sentencia: congregauit
plurimã multitudinẽ. & obturauerunt cũc¬
tos fontes. & riuum qui fluebat in medio ter
rȩ dicentes: ne ueniant reges assyrioꝵ. & in¬
ueniant aquarũ habundantiam. Qđ eze¬
chias infestantib bello assyriis terram iu¬
deorum & contra iberłm pugnantib iussit
fontes obturare. ac riuum qui fluebat in
medio terrȩ. ne uenientes reges assyrioꝵ
inuenire ⁊ aquarum habundantiam: sig¬
nificat qđ contra paganos atq hereticos
repugnantes ac blaĩphemantes. diligentia
atq cautela adhibenda est. & diuinoꝵ sa¬

Expanded text:
odi veritatem, venit Sennacherib rex Assyriorum, et ingressus Judam, obsedit civitates munitas, volens eas capere. Quod cum vidisset Ezechias, venisse scilicet Sennacherib, et totum belli impetum verti contra Jerusalem, inito cum principibus consilio, virisque fortissimis, ut obturarent capita fontium, qui erant extra urbem: Et hoc omnium decernente sententia, congregavit plurimam multitudinem, et obturaverunt cunctos fontes, et rivum qui fluebat in merae dicentes, ne veniant reges Assyriorum et inveniant aquarum abundantiam. Quod Ezechias infestantibus bello Assyriis terram Judaeorum et contra Hierusalem pugnantibus, jussit fontes obturare ac rivum qui fluebat in medio terrae, ne venientes reges Assyriorum invenirent aquarum abundantiam, significat quod contra paganos atque haereticos repugnantes atque blasphemantes diligentia atque cautela adhibenda est, et divinorum sa
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ dauid: & celebrauit eius ex sequias u
muersus iuda. & om̃s habitatores iherłm
Qđ autẽ icit sepultũ esse ezechiã suꝑ se¬
pulchra filioꝵ dauid: ostendit sepulchrũ
ipsius excelsius esse fabricatũ quam filioꝵ¬

Expanded text:
avid, et celebravit exsequias ejus universus Juda et omnes habitatores Jerusalem. Quod autem dicit sepultum esse Ezechiam super sepulcra filiorum David, ostendit sepulcrum ipsius excelsius esse fabricatum quam
Abbreviated transcription (Latin):
israhel sperauit: & post eum non fuit similiᷤᷤ
illi. de cunctis regib iuda. s neq in his qui
ance eum fuerunt. Adhesit dño. & non reces¬
sit a uestigiis eius: fecitq mandata eiꝰ. quȩ
preceꝑat dñs moysi. Unde & erat dñs cum
eo : & in cunctis ad quȩ ꝓcedebat sapienter sȩ

Expanded text:
Israhel speravit itaque post eum non fuit similis ei de cunctis regibus Iuda sed neque in his qui ante eum fuerunt et adhesit Domino et non recessit a vestigiis eius fecitque mandata eius quae praeceperat Dominus Mosi unde et erat Dominus cum eo et in cunctis ad quae procedeb
Abbreviated transcription (Latin):
continentur. Postea autem iꝑse quoq senna¬
cherib audiens tharacam regem ęthyopũ
inferre sibi bellum: occurrit uenienti. & ni¬
chilhominꝰ mittit nuncios ad exechiam &
epistolas: ut quos nec dum uirib cȩpetat.
sermone terreret. Q quomͦ populo dixerat.
Non uoᷤ decipiat ezechias: eadem blasphe¬
mia loquitur ad regem. non te decipiat ds̃
tuus. Ponitq exempla maiorum: qł quorti
cȩtas terras non potuerant liberarȩ dũ sui
de manib eorum : sic nec iherłm liberetur.
Pugnasse autem sennacherib regem assyrioꝵ
contra egyptios. & obsedisse se pelusiũ. iamq
exstructis agerib urbe capienda uenisset:¬
harachã regem & iopum in auxiliũ. & una noc
assyrii pestilencia corruisse narrat herodotꝰ. &
plenissime berosus caldaice scriptor hystoriȩ:
quoꝵ fides de ꝓpriis libris petenda est. Q tu¬
lit ezechias libros de manu nunciorũ. & leg
eos: & ascendit in domũ dñi. & expandit eos
coram dño. & orauit ad dñm dicens. Dñe exer¬

Expanded text:
continentur . Postea autem ipse quoque Sennacherib audiens Tharacam regem Aethiopum inferre sibi bellum, occurit venienti, et nihilominus mittit nuntios ad Ezechiam et epistolas, ut quos necdum viribus ceperat, sermone terreret, et quomodo populo dixerat: Non te decipiat Ezechias, eadem blasphemia loquitur ad regem: Non te decipiat Deus tuus. Ponitque exempla majorum quod quomodo caeteras terras non poterant liberare dii sui de manibus eorum, sic nec Jerusalem liberetur. Pugnasse autem Sennacherib regem Assyriorum contra Aegyptios, et obsedisse Pelusium, jamque extructis aggeribus urbe capienda, venisse Thracam regem Aethiopum in auxilium: et una nocia exercitus Assyrii, pestilentia corruisse; narrat Herodotus, et plquorum fides de propriis libris petenda est. Et tulit Ezechias libros de manu nuntiorum et legit eos, et ascendit in domum Domini et expandit eos coram Domino, et oravit Dominum dicens: Domine exer
Abbreviated transcription (Latin):
.xiiii. anno erechiȩ. rex assyriorũ sennacherib.
ingressus iudeam. obsedit ciuitates eius mu¬
nitas. uolens eas capere. Cumq obsideret
lac̾is: misit ad eum ezechias nuncios dicen ᷤ.
Peccaui receole a me. & omne qđ inposueris mͥ
feram. Cumq talenta trecenta argenti. &
.xxͣx. auri ad regis imꝑium ꝑsoluisset. frac¬
tis ianuis templi dm̃ & laminis eriᷤ detractis
quas ipse adfixerat: misit rex assyrioꝵ tharꝰ¬
zan & rabsachen de lachis ad regem erechi¬
am cum manu ualida iherusalem. Qui cũ
ascendissent: uenerunt in iherłm & stetert᷑
contra aque ductum piscine suꝑioris. que ẽ
in uia agri fullonis : uocaueruntꝙ ad se regẽ
Egressus est autem ad eos elyachim filius
helchie preꝑositus domꝰ: & sobnascriba. & io¬
ahe filiꝰ asaph a commnentariis. Dixitq ad¬

Expanded text:
 anno Ezechiae, rex Assyriorum Sennacherib ingressus est Judaeam, et obsedit civitates ejus munitas volens eas capere. Cumque obsideret Lachis, misit ad eum Ezechias nuntios dicens: Peccavi, recede a me, et omne quod imposueris mihi feram. Cumque talenta trecenta argenti et triginta auri ad regis imperium persolvisset, fractis januis templi Domini et laminis ejus detractis, quas ipse affixerat, misit rex Assyriorum Tharthan et Rapsacen de Lachis ad regem Ezechiam cum manu valida Jerusalem. Qui cum ascendissent, venerunt in Jerusalem et steterunt contra aquin via agri fullonis, vocaveruntque regem. Egressus est autem ad eos Eliachim filius Elchiae praepositus domus, et Sobnas scriba, et Joae filius Asaph a commentariis .
Abbreviated transcription (Latin):
Cui concordat & illud qd pꝰ pauca subseqͥtur:¬
quia egressus est omnis ifrahel qui inuentꝰ
fuerat in urbib iuda: & fregerunt simula¬
chra. succideruntꝙ lucos. demoliti sunt ex¬
celsa & altaria destruxerunt. Non solum de
umuerso iuda & beniamin: s effratm quoꝙ
& manasse. donec penitꝰ euerterent᷑. Reuersiq
sunt om̃s filii israhel in possessiones & ciuita¬
tes suas. Quia post aduentum saluatoris nr̃
b destructa est idolatͥa. confracta errorum
symulachra: & ubiꝙ diaboli concidit super¬
bia. cotidieq fidelium num̃o crescente decres¬
cit ac minoratur cultura demonioꝵ : donec in
fine mundi ipsa obruetur mors nouissima.
& comꝑlebitur illd̾ qđ scriptum est. Regnabit
dñs solus in die illa: & idola penitus conte¬
rentur. Quando ꝑacto uniuersali indicio sci
cum ͦ cȩleste intrabunt regnum: ꝙ pecca

Expanded text:
Cui concordat et illud quod post pauca subsequiturCui concordat et illud quod post pauca subsequitura egressus est omnis Israhel qui inventus fuerat in urbibus Iuda et fregerunt simulacra succideruntque lucos demoliti sunt excelsa et altaria destruxerunt non solum de universo Iuda et Beniamin sed de Ephraim quoque et Manasse donec penitus everterent reversique sunt omnes filii Israhel in possessiones et civitateum nationibus, destructa est idololatria, confracta errorum simulacra, et ubique diaboli concidit superbia, quotidieque fidelium numero crescente, decrescit et minoratur cultura daemoniorum, donec in fine mundi ipsa obruetur mors novissima, et complebitur illud quod scriptum est, Regnabit Dominus solus in die illa; et idola penitus conterentur, quando peracto universali judicio sancti cum C
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt ut facerent ꝑhase mense scdo. Nõ
enim occurrerant facere in temꝑore suo:
quia sacerdotes qui possent sufficere sauc̾¬
tificati non fuerant. & populus nec dum
congregatꝰ erat in iherłm. Hoc ergo illd
iam prefiguratũ est in illo mandato legis.
quo dñs precepit ꝑ moysen. ut illi qͥ essẽt
suꝑ animã inmundi siue in uia ꝓcul fecisset
phase mense secundo: quia nimirũ in tipum
intelligitur ꝓlatum populigentiũ. qui cũ
omnib demonib fornicaq̃. inmundi uide¬
bantur in anima: salubri uero confessione
mundati. ad secundam natiuitatẽ ꝗuasi in
secundo mense transire p̃cipiunt᷑. Uñ in sequen¬
tib post sanctificationem sac̾clotum & leuita¬
rum officia & hẏlaritatẽ plebis iudeoꝵ: ita
subiungit᷑. ꝓselitorũ quoꝙ de terra israheb &
habitantiũ in iuda : factaq est grandis cȩlebͥ¬
tas in therłm. qualis a dieb salomonis filii
dauid regis israhel in ea urbe non fuerat.

Expanded text:
verunt ut facerent Phase mense secundo. Non verunt ut facerent Phase mense secundo. Non enim potuerant facere in tempore suo, quia sacerdotes qui possent sufficere, sanctificati non fuerant, et populus necdum congregatus fuerat in Hierusalem. Hoc ergo illud jam praefiguratum est in illo mandato legis, quo Dominus praecepit per Moysen ut illi qui essent super animam immundi sive in via procul fecissent phase mense secundo. Quod nimirum in typum intelligitur prolatum populi gentium, qui cum omnibus daemonibus fornicati immundi videbantur in anima; salubri vero confessione mundati, ad secundam nativitatem, quasi in secundo mense transire praecipiuntur. Unde in sequentibus post sanctificationem sacerdotum et Levitarum officia, et hilaritatem plebis Judaeorum, ita subjungitur: Proselytorum quoque de terra Israel et habitantium in Judaea, factaque est grandis celebritas in Hierusalem, qualis a diebus Salomonis filii David regis Israel in ea urbe non fuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
met ipso: delens qđ aduersum nos erat cy¬
rographum decreq qđ erat contrarium nob̾.
& ipsum tulit de medio ad figens cruci. Hic
ergo transgressionis patrum ꝙ omnes preua¬
ricationes que fuerunt sub lege. sanguine suo
diluit: & cultum pietatis in ecclesia plene
instaurauit. Ipse legatos suos ad conuocan¬
cdas gentes ad fidem. hoc est primũ prophetas.
deinde apostolos misit: quia non solum de iu¬
dea s &̃ de aliis nationib plurimos ad catho¬
licã fidem & ad ueram religionẽ ꝑ p̾dicatio¬
nem euuangelii sui conduxit. Hic sodo m̃se
pascha celebrari insticuit: quia umbra legis
prioris cessante. nouam obseruantiã ueri pas¬
chȩ seruari docuit : de quo paulus ait. &
pascha nr̃m immolatꝰ est xp̃c. Non enim tẽ¬
porib legis pascha ꝑfecte agi potuit. qđ sola
gens iudea tunc figuraliter cęlebrauit: qͥa
non dum sanctificati erant de gentib qui
ꝑ euuangeliũ xͥ ad uerum pascha cȩlebran¬
dum conuocandi erant. Unde in hystoria de¬

Expanded text:
m ipsius, delens quod aduersum nos erat cyrographum decreti, quod erat contrarium nobis, et ipsum tulit de medio, adfigens ergo transgressiones patrum et omnes praevaricationes quae fuerunt sub lege, sanguine suo diluit et cultum pietatis in Ecclesia plene instauravit. Ipse legatos suos ad convocandas gentes ad fidem, hoc est, primum prophetas, deinde apostolos misit, quia non solum de Judaea, sed et de aliis nationibus plurimos ad catholicam fidem et ad veram religionem per praedicationem Evangelii sui conduxit. Hic secundo mense Pascha celebrare instituit, quia umbra legis prioris cessante novam observantiam veri Paschae servare docuit, de quo Paulus ait: Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus . Nos enim temporibus legis pascha perfecte agi potuit, quod sola gens Judaea tunc figuraliter celebravit, quia nondum sanctificati erant de gentibus, qui per Evangelium Christi ad verum pascha celebrandum convocandi erant. Unde in historia E
Abbreviated transcription (Latin):
quas oꝑatus est. & quȩ inuenta sunt in eo.
tradunt hebrei quod int̾ cȩt̃a mala quȩ
gessit etiam hoc fecit in corpore suo. qđ
dñs ꝑhibuit dum diceret. Non tondecis
caput uestrum in rotundũ: neq suꝑ mor¬
tuum stiginata facietis in corporib ur̃is.
Quȩ postqͣm mortuus est in corpora eius
inuenta sunt. Regnauitꝙ ioachim filiꝰ

Expanded text:
quas operatus est, et quae inventae sunt in eo, quas operatus est, et quae inventae sunt in eo, tradunt Hebraei quod inter caetera mala quae gessit, etiam haec fecit in corpore suo quae Dominus prohibuit dum diceret: Non tondebitis caput vestrum in rotundum, neque super mortuum stigmata facietis in corporibus vestris . Qui posquam mortuus est, in corpore ejus inventa sunt. Regnavit ergo Joachin filius
Abbreviated transcription (Latin):
digere. & plenum seruitium expendere ad¬
monet. Quid est ergo aliud regis babilo¬
nis seruum esse. qͣm ꝑsuasione. delectacione.
atꝙ consensu. antiquo hosti subditum fore.
& in cogitando. loquendo. atq in agendo to¬
tum uitiis deditum quasi libere ab eo pos¬
sideri: Reliqua autem uerborum ioachi
& ab hominationũ eius quas oꝑatus est.
& que inuente sunt in eo. continentur in
libro regum iuda & israhel. De hoc autem
ioachim qͣm scelestus fuisset. non solum li¬
ber regum & paralipomenon narrant: qͥn
eciam & iheremias quante demnentie fue¬
rit. copiosissime in libro suo testat᷑. ita ut
non & librum iheremiȩ quem baruch ex
ore ipsius ꝓphete conscripsit. cum coram se
lectus fuisset. & scalpello scindens ꝑ iecerit
in ignem qui erat suꝑ arulam donec cõ¬
summaretur omne uolumen igni: & nonti¬
inuerunt neq sciderunt uestimenta sua.
In hoc autem qđ dicitur abhominationes

Expanded text:
digere et plenum servitium expendere addigere et plenum servitium expendere admonet. Quid est ergo aliud regis Babylonis servum esse, quam persuasione, delectatione atque consensu, antiquo hosti subditum fore, et in cogitando, loquendo, atque agendo, totum vitiis deditum quasi libere ab eo possideri. Reliqua autem verborum Joakim et abominationum ejus quas operatus est et quae inventae sunt in eo continentur in libro regum Israel et Juda. De hoc autem Joakim quam scelestus fuerit non solum libri Regum sed et Paralipomenon narrant, quando etiam et Jeremias quantae dementiae fuerit copiosissime in libro suo testatur, ita ut et librum Jeremiae, quem Baruch ex ore ipsius prophetae conscribit, cum coram se lectus fuisset, scalpello scindens projecit in ignem, qui erat super areolam, donec consummaretur omne volumen igni, et non timuerunt neque sciderunt vestimenta sua. In hoc autem quod dicitur contra abominationes
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtiam ante muros insepultum proici iussit.
Filium uero eiꝰ ioachim constituit regem uni¬
uersȩ prouinciȩ. Eos autem qui erant in dig¬
nitatib constituti. numero tria milia cap¬
tiuos induxit babyloniã : int̾ quos erat ie
rechiel cum esset adhuc puer. Hic ergo fi¬
nis habuit ioachim regem: qui uixit qͥdẽ
cessor uero regni ioachim rex nomine omo¬
nimos: regnauit mensib trib & diebus
.x. Sciendum autem qđ cum semel quis cu¬
ilibet se manciparit uidicio: non uno s mul¬
tis dñis obnoxius erit. Unde ioachim quẽ¬
pharao ante censum sibi soluere coegit.
nunc nabuchodonosor rex babylonis sͥ
trib annis seruire compellit. S quem
nabuchodonosor alium intelligimꝰ. nisi
eundẽ quempharaonẽ esse diximus: pͥnci¬
pem uidelicet confusionis & rectorem tene¬
brarum harum: Ergo cum antiquus hos¬
tis aliquem sibi censum peccati soluere per¬
suadet: mox totum in dominiũ suum re¬

Expanded text:
etiam ante muros insepultum projici jussit, etiam ante muros insepultum projici jussit, filium vero ejus Joachin constituit regem universae provinciae. Eos autem qui erant in dignitatibus constituti numero tria millia captivos induxit Babyloniam, inter quos erat propheta Ezechiel cum esset adhuc puer. Hic ergo finis habuit Joakim regem, qui vixit quidem cessor vero regni Joachin rex nomine onos, regnavit mensibus tribus et diebus decem. Sciendum autem quod cum semel quis cuilibet se emanciparit vitio, non uno sed multis dominis obnoxius erit. Unde Joakim quePharao ante censum sibi solvere coegit, nunc Nabuchodonosor rex Babylonis sibi tribus annis servire compellit. Et quem Nabuchodonosor alium intelligemus, nisi eumdem quem Pharaonem esse diximus, principem videlicet confusionis, et rectorem tenebrarum harum. Ergo cum antiquus hostis aliquem sibi censum peccati solvere persuadet, mox totum in dominium suum re
Abbreviated transcription (Latin):
suas peccati censum soluere: sicq in nequiterꝰ
p̃latis cotidie preparat ꝑditionẽ subiectis.
Ne. quoq annoꝵ erat ioachim cum regna¬
fecitq malum coram dño deo suo. Contra
hunc ascendit nabuchodonosor rex chaldeoꝵ:
& uinctum cathenis duxit in babilonem. ad
quam & uasa dñi transtulit. & posuit eaintẽ¬
plo suo. Notandum autem quod de eodem io¬
achim filio iosie regis: in regum ita scͥptum
est. Dormiuit ioachim cum patͥb suis: regna¬
uitq: ioachim filius eius ꝑ eo. Iosephus autẽ¬
magis uidetur asserere  ipsum ioachim patrẽ
a rege babylonis in iherłm fuisse interfec¬
t̃um : qͣm caꝑtiuum in babyloniã adduc¬
tum. Qui in decimo antiquitatũ suarum
libro ita refert dicens. Dum rex babiloniam
intrasset ciuitatẽ. fidem nęquaqͣm seruauit :
s iuuenes fortissimos & pulchritudine decoro ᷤᷤ
iherosolunitanoꝵ occidit una cũ rege ioachĩ. ꝗͣ

Expanded text:
suas peccati censum solvere, sicque in nequiter suas peccati censum solvere, sicque in nequiter praelatis. quotidie praeparat perditionem subjectis. erat Joachim cum regnafecitque malum coram Domino Deo suo. Contra hunc ascendit Nabuchodonosor rex Chaldaeorum et vinctum catenis duxit in Babylonem, ad quam et vasa Domini transtulit et posuit ea in templo suo. Notandum autem quod de eodem Joakim filio Josiae regis in Regum ita scriptum est: Dormivit Joakim cum patribus suis, regnavitque Joachin filius pro eo . Josephus autem videtur asserere ipsum Joachim Patrem a rege Babylonis in Jerusalem fuisse interfectum, quia captivum in Babyloniam deductum, qui in decimo Antiquitatum suarum libro ita refert dicens : Dum rex Babyloniae intrasset in civitatem, fidem nequaquam servavit, sed juvenes fortissimos et pulchritudine decoros Jerosolymitanorum occidit una cum rege Joakim, quem
Abbreviated transcription (Latin):
iosiȩ : & constituit eum regem ꝑ patre
recens: significat prauos rectores quos po¬
pulus terre carnales uidelicet terrenȩ cupi¬
ditati dediti. scdm mores suos consentientes
uitus suis ꝑsonas eligunt. Quos pharao in
rebla uinxit. & in egyptum duxit: cum diabol
ꝑ multitudinẽ adulatoꝵ ȩneruans deciꝑit cor¬
da prelatorũ. Rebla enim: multitudo int̾preta¬
uir. Sicq in spiritalis egypti uinctos catenis
peccatorũ tenebrosum mergit abyssũ. ꝑ iosia
quoq nȩchao ioachim regem constituens im¬
posuit multã terrȩ .c. talentis argenti & talẽ¬
to auri: cum malignus spiritus pensum ser¬
uitii sui in populo ꝑditorũ expetit. ut tam
sensu qͣm eloquio eius ꝑ omnia parati siit
obsequio. Unde ioachim iuxta preceptum pha¬
raonis unumquemꝙ scdm uires suas exigit.
ut daret tam argentum qͣm aurum. quatinꝰ
hoc redderet pharaoni: quia diabolus ꝑ sibide¬
ditos uiros ab uno quoq exigit scd̃m uires

Expanded text:
t eum regem pro patre retentus, signat malos doctores, quos populus terrae, carnales videlicet, terrenae cupiditati dediti, secundum mores suos consentientes vitiis suis personas eligunt. Quos Pharao in Rebla vinxit et in Aegyptum duxit, cum diabolus per multitudinem adulatorum enervans decipit corda praelatorum; Rebla enim multitudo interpretatur, sicque in spiritualis Aegypti vinctos catenis peccatorum tenebrosam mergit abyssum. Porro Pharao quoque Necho Joacim regem constituens, imposuit mulctam terrae centum talentis argenti, et talento auri. Cum malignus spiritus pensum servitus sui in populo praedictorum expetit, ut tam sensu quam eloquio ejus per omnia parati sint obsequio. Unde Joacim juxta praeceptum Pharaonis, unumquemque secundum vires suas exegit, ut daret tam argentum quam aurum, quatenus hoc redderet Pharaoni, quia diabolus per sibi deditos viros, ab unoquoque exigit secundum vires
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem. nomen matris eius abia filia zacha¬
riȩ. Hunc zachariam cuius abia mater e¬
techie filia esse memoratur. asserunt ebres
postumum filium esse zachariȩ ꝑrophe
& sacerdotis: quem ioas rex interfecetat.
fecitq qł erat placitum in conspectu dñi:
iuxta omnia quȩ fecerat dauid pat᷑ eiꝰ. Ip̃o
anno & mense primo regni sui aꝑuit ual¬
uas domꝰ dm̃i: & instaurauit eas. Nota lec¬
tor qđ dicitur ipso anno ꝙ mense primo teg¬
ni sui. ezechias aꝑuisse ualuas domꝰ dñi.
q instaurasse eas: quia non aliter ꝑ om̃ia
imitator fuisset dauid patris sui. qui ab in¬
fantia deo dedit᷑ in initio regni sui cultum
di in populo israhel plene instituebat: nisi
ritum legis łi & cerimoniarũ eiꝰ ꝑ achar patrẽ
suum abolitum mature cepisset iustautare.
Moralit̾ autẽ ipsa strenuitas ezechie ac matu¬
ritas in cultura domus cłi: admonet rectores
eccłiȩ ut non sint segnes neꝙ hebetes in of¬
ficio sibi cõmisso. s omnia diligenter atꝙ de¬

Expanded text:
rusalem: nomen matris ejus Abia filia Zachariae. Hunc Zachariam cujus Abia mater Ezechiae filia esse memoratur, asserunt Hebraei posthumum filium esse Zachariae prophetae et sacerdotis, quem Joas rex interfecerat. Fecitque quod erat placitum in conspectu Domini juxta omnia quae fecerat David pater ejus, ipso anno et mense primo regni sui aperuit valvas domus Domini, et instauravit eas. Nota, lector, quod dicitur ipso anno et mense primo regni sui Ezechias aperuisse valvas domus Domini, et instaurasse eas; qui enim aliter per omnia imitator fuisset David patris sui, qui ab infantia Deo deditus in initio regni sui cultum Dei in populo Israel plene instituebant, nisi ritum legis et caeremoniarum ejus, per Achaz patrem suum abolitum statim coepit instaurare? Moraliter enim ipsa strenuitas Ezechiae, ac maturitas in cultura domus Dei admonet rectores Ecclesiae, ut non sint segnes neque hebetes in officio sibi commisso, sed omnia diligenter atque de
Abbreviated transcription (Latin):
discordabant fide & conuersatione. Unde ilł
sub ꝑsona capitis sui ꝑ prophetã dicitur ĩ
psalmo. Dilexisti maliciam suꝑ benignitatẽ:
iniqͥtatẽ magis qͣm loqui eqͥtatem. Dilexist:
omnia uerba precipitacionis in lingua dolosa
ꝓpterea destruet te deus in finem. ȩuellet¬

Expanded text:
discordabant fide et conversatione. Unde illud discordabant fide et conversatione. Unde illud sub persona capitis sui per Prophetam dicitur in psalmo: Dilexisti malitiam super benignitatem; iniquitatem magis quam loqui aequitatem, dilexisti omnia uerba praecipitationis, linguam dolosam, propterea destruet te deus in finem,
Abbreviated transcription (Latin):
in igne zeli demoniis immolant: om̃s ad¬
ulterantes. quoꝵ mens iuxt̾a sentenciam
osee quasi clibanus succensa est a quoqͣnte:
diuisum est cor eorum. & dñs confringet sy¬
mulachra eorũ. ac depopulabitur aras eoꝵ.
Qui sicut achar spoliata domo dñi & domo
regum & principum dedit regi assyrioꝵ
munera. & tamenei nichil ꝑfuit: ita ist
aurum sagacis ingemi & argentũ eloq̃ntie
conflant in cultum idoloꝵ. ut intereant:
Egyptum inuocant. & assyrios adeunt: cũ¬
a potestatib istius mundi ꝓtegi quęrunt.
S in transitu eoꝵ capti atꝙ occisi sunt: qͥa
maledictus est homo suꝑ terram. quicõ¬
fidit in hominem & ꝑomt carnem brachĩ¬
suum. & a dño recedit coreiꝰ. Dormiuntti a¬
chath cum patrib suis: & sepelierunt eum
inciuitate ierusalẽ: neꝙ enim receperunt euͦ
in sepulchra regum israhel. Neq enim dig¬
num ut heretici societatẽ cum catholicis ha¬
beant in futura quiete.: qui hic semꝑ ab eis

Expanded text:
in igne zeli daemoni immolant, omnes adin igne zeli daemoni immolant, omnes adulterantes quorum mens juxta sententiam Oseae quasi clibanus succensus a coquente . Divisum est cor eorum, et Dominus confringet simulacra eorum, ac depopulabitur aras eorum . Qui sicut Achaz spoliata domo Domini, et domo regum et principum, dedit regi Assyriorum munera, et tamen ei nihil profuit: ita isti aurum sagacis ingenii, et argentum conflant in cultum idolorum, ut intereant. Aegyptum invocant, et Assyrios adeunt, cum potestatibus istius mundi protegi quaerunt; sed in transitu eorum capti atque occisi sunt, quia maledictus est homo super terram, qui confidit in homine et ponit carnem brachium et a Domino recedit cor ejus. Dormivitque Achaz cum patribus suis, et sepelierunt eum in civitate Hierusalem, neque enim receperunt eum in sepulcris regum Israel. Neque enim dignum est ut haeretici societatem cum catholicis habeant in futura quiete, qui hic semper ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
tofech. a rege preparata. ꝓfunda & dilatata.
Pulchre ait & dilatata: quia tofeh dicitur
latitudo. Hutrimenta inquit eiꝰ ignis & lig¬
na multa. Flatus dñi sicut torrens sulphutis
succendens eam. Qualiter autẽ achath sobolẽ
suam in igne lustrau̾it: oftendit iosephꝰ ita
Uenitq regnũ ad eius filium achar. Qui ĩ¬
pius circa dm̃ existens. & pat̾nas preuarica¬
tus leges: reges ifrahelitarũ imitatus in
iherosolimis ydoloꝵ aras constituit. q suꝑ
eas sacͥficauit. In quib eciam suum in ho¬
locaustum obtulit filium more cananeoꝵ:
& suꝑ hec multa alia scȩlera ꝑpetrauit. Demiꝙ
achar qui ex iusto patre editus. in ꝑfidiam
& scelus idolatͥe delapsus est: significat he¬
reticos qui ex catholicis ꝑatrib sacram̃to
fidei imbuti sunt: s ad apostasiam decli¬
nantes cultum diuinũ simulachris eorum
suoꝵ prebere non timent. Qui fructũ ut̾s
sui hoc est effectum prauȩ meditacionis

Expanded text:
Thophet a rege, praeparata, profunda, et dilatata . Thophet a rege, praeparata, profunda, et dilatata . Pulchre ait et dilatata, quia Topheth dicitur latitudo. Nutrimenta, inquit, ejus ignis, et ligna multa: flatus Domini sicut torrens sulphuris succedens eam. Qualiter autem Achaz sobolem suam in igne lustraverit ostendit Josephus ita venitque regnum ad ejus filium Achaz. Qui impius circa Dominum existens, et paternas praevaricatus leges, reges Israelitarum imitatus, in Hierosolymis idolorum aras constituit, et super eas sacrificavit, in quibus etiam suum in holocaustum obtulit filium, more Chananaeorum, et super haec multa alia scelera perpetravit. » Denique Achaz qui ex justo patre editus, in perfidiam et scelus idololatriae delapsus est, significat haereticos, qui ex catholicis patribus sacramento fidei imbuti sunt, sed ad apostasiam declinantes, cultum divinum simulacris errorum suorum praebere non timent. Qui fructum uteri sui, hoc est, affectum pravae meditationis
Abbreviated transcription (Latin):
gehennon. Cuius nomine in nouo testam̃to
pena inferoꝵ gehenna cognominat᷑: quia
nimirum sicut in conualle ennon qui idolis
seriuerunt in ea ꝓphetis attestantib perie¬
runt: ita peccatores ex his que peccauert᷑
ȩt̾na damꝑnatione puniuntiu. Deniq ihe¬
remias cum referret precepisse sibi dñm
ac dixisse. egredere ad uallem filii enon
quȩ est uixta introitũ portȩ fictilis: paulopꝰ
dicit. Q non uocabitur loc iste ampliꝰ tophec
& uallis filii ennon: s uallis occisionis. E
dissipabo consiliũ iude & iherłm in locoisto:
& subuertam eos gladio. Ysayas quoꝙ ma¬
nifestissime tophech infernum appellat. Qr
cum ꝑpetuum diaboli interitum sub nomine
assur describeret dicens. a uoce enim dñi pa¬
uebit assur. uirga ꝑcussus. & erit transitus
uirgȩ fundatꝰ. quãm requiescere faciet dñs
suꝑ eum: statim quomͦ & ubi essec periturꝰ.
subclidit dicens. Preparata est enim ab exi

Expanded text:
Gehennon, cujus nomine in Novo Testamento Gehennon, cujus nomine in Novo Testamento poena inferorum gehenna cognominatur, quia nimirum sicut in convalle Ennon, qui idolis servierunt in ea, prophetis attestantibus, perierunt, ita peccatores ex his quae peccaverunt aeterna damnatione punientur. Denique Jeremias cum refert praecepisse sibi Dominum, et dixisse: Egredere ad vallem filii Ennon, quae est juxta introitum portae Fictilis; paulo post dicit: Et non vocabitur locus iste amplius Tophet, et vallis filii Ennon, sed vallis Occisionis; et disset subvertam eos gladio. Isaias quoque manifestissime Topheth infernum appellat, cui cum perpetuum diaboli interitum sub nomine Assur describeret, dicens: A voce enim Domini pavebit Assur virga percussus: Et erit transitus virgae fundatus, quamsuper eum: Statim quomodo et ubi esset periturus subdidit dicens: Praeparata est enim ab heri
Abbreviated transcription (Latin):
ennon: ut nemo consecraret filium suu̾ aut
filiam ꝑ ignẽ moloch. Frequens est in scͥpturiᷤ
horum mentio locorũ: maxime in libro regũ
& iheirmia ꝓpheta. Est autem hec uallis en¬
non. siue filii ennon iuxta murũ iherusalem.
contra orientẽ: in qua nemus pulchertimũ si¬
loȩ fontib irrigatur. Tafech autem siue tophet.
utrumq enim scribit᷑. erat locꝰ in eadem con¬
ualle iuxta piscinã fullonis. cuiꝰ meminit scͥp¬
tura. & iuxt̾a agrum acheltema: qui usq ho¬
die monstratur ad australẽ plagam montis
syon. Sedebant autem in taphech. quia locꝰ
erat amenissimꝰ. uñ hodieꝙ hortorũ prebet
delicias. posita ara sacͥficare demonib: nefan¬
doq igne suos consecrare liberos siue holocauᷤ¬
tum offerte. Unde nunc hẏstoria de achar ita
narrat dicens. Ipse est qui adolẽuit incensũ
in ualle bȩnennon: & lustrauit filios suos i
igne. Benennon siquidem filium ennon sig¬
nificat. Uallis autem ennon dicitur: ebraice

Expanded text:
Ennon, ut nemo consecraret filium suum, aut filiam per ignem Moloch. « Frequens est in Scripturis horum mentio locorum, maet Jeremia propheta. Est autem vallis Benennon sive filii Ennon, juxta murum in Hierusalem contra orientem, in qua nemus pulcherrimum, Siloae fontibus irrigatur. Tapheth autem sive Topheth, utrumque enim scribitur, erat locus in eadem convalle juxta piscinam Fullonis, cujus meminit Scriptura; et juxta agrum Acheldima, qui usque hodie monstratur ad australem plagam montis Sion. Solebant autem in Tophet, quia locus erat amoenissimus, unde hodieque hortorum praebet delicias, posita ara sacrificare daemonibus, nefandoque igne suos consecrare liberos, sive holocaustum offerre. Unde nunc historia de Achaz ita scriptum est: Ipse est qui adolevit incensum in valle Benennon, et lustravit filios suos in igne. Benennon siquidem filium Ennon significat. Vallis autem Ennon dicitur Hebraice