comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ occultauit. s nos celare ñ potuit: in quo
illud ẽ miraculi. quod facie ad faciẽ cũ eo ẽ locutꝰ
uatꝰ consiliis sac̃dotũ post priscilliani necem
ithaciũ eꝑm priscilliani accusator̃e. ceteros ꝙ
illius socios qͦs nominari ñ est necesse. ui regia
tuebatur: ne quis ei crimini daret. oꝑa illius
cuiuscũꝙ modi hominẽ fuisse dampnatũ. Inta̾
martinus multis grauibq laborantiũ causis
ad comitatũ ire cõpulsus: ꝓcelłã ip̃am totiꝰ tem¬
pestatis incurrit. Congregati apud treueros eꝑi
tenebant᷑: qui cotidie cõmunicantes itachio com¬
munẽ sibi causam fecerant. His ub̃i annuntia¬
tũ est inopinantib adẽẽ marcinũ. totis animis
labefactati musitare & trepidare ceꝑunt. Q̾ iam
pͥdie imꝑator ec eorũ sententia decreuerat. tri¬
bunos summa potestate armatos ad hispanias
mutere qͥ hereticos inqͥrerent: dep̾hensis uitã
et bona adimerent. Nec dubiũ erat. quin sc̃orũ

Expanded text:
er occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angeluuatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
oratio. nox ip̃a cogebat huc usq ꝓtractũ finire
sermonẽ. Cerũ qͥa de martini uͥtutib neqͦqͣm
explicari uniũsa potuerunt. hȩc uos hodie
audisse sufficiat: cras reliqͣ dicemꝰ. Ita parit̾
accepta galli sponsione surreximus.

Expanded text:
oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus.
Abbreviated transcription (Latin):
haberet᷑: quãquã minime mirũ si in oꝑib
martini infirmitas humana dubitauerit:
cũ multos hodieq uideamꝰ ne euuangłiis
qͥde credidisse. Amartino aũ sepe angłos uisos
familiarit & sensimus & exꝑti sumꝰ. Re minimã
ãicturꝰ sũ.s tm dicã. Apd̃ nemausũ eꝑorũ synodꝰ
tum esset in sy¬
nodo nuntiauit. Nos postea
tempꝰ habiti
concilii sollicite reqͥrentes.
satis cõꝑtum
habuimꝰ ipsũ diem fuisse
conuentus: et
ea ibi ab eꝑis fuisse cle¬
creta.que mar¬
tino angłs nuntiauit.
Hec cũ maxime galtꝰ nͨdũ explicitis que statu¬
erat referre loqueret᷑ puer familiaris ingres¬
¶sus est. nuntians re¬
frigeriũ prbr̃m stare ꝓforib. Dubitare cepimus
utrũ gallũ adhuc eẽt meliꝰ audire: an exopta¬
tissimo nobis uiro qͥ officii causa ad nos ueniebat
occurrere. Tum gallus. Etiã si ñ ob aduentũ
scĩssimi sac̃dotis. relinquenda nobis hec eẽt

Expanded text:
haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus tum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiarat.Haec cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset
Abbreviated transcription (Latin):
nichil erat qͦd ei sulpitiꝰ ñ extorq̃ret in uito.
in credibiliora forte dicturꝰ sũ: s xp̃o teste non
mentior. nͥ qͥsqͣm ẽ tã sacrilegꝰ. ut martinũ esti¬
met fuisse m̃titũ. dicã inquid uobis. s uos q̃¬
so nulli dicatis. Agnes. tecla. & maria mecũ
fuer̃t. Referebat aũ nobis uultũ atꝙ habitũ
singłarẽ. Nec uͦ illoꝵ tantũ die. s frequent sẽ
abeis confessus ẽ uisitari. Petrũ etiã & paulũ
apłos uideri a se sepiꝰ ñ negauit. Iam uͦ demo¬
nes ꝓut ad eũ qͥsꝙ uenisset. suis nominib in¬
crepabat. Mercuriũ maxime patiebat᷑ infestũ:
iouẽ brutũ atq hebetẽ ẽẽ dicebat. Hȩc plerisꝙ
etiã in eode monast̾io constitutiꝰ in credibilia ui
debant᷑: ne dũ ego confidã om̃s qͥ hec audient
credituros. Nam nͥ mnestimabilẽ uitã atq uͥtutẽ
martinꝰ egisset. ne qͣqͣm apud nos tanta gla p̾ditꝰ

Expanded text:
nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret invito. nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret invito. Incrementior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitdebantur; nedum ego confidam omnes qui haec audient, credituros: nam nisi inaestimabilem vitam atque virtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus
Abbreviated transcription (Latin):
postumiane hoc tͥ. me aũ intuebat᷑ teste recte
ꝑhibeo. Quodã die ego & sulpiciꝰ iste ꝓ forib
illiꝰ excubantes. iã ꝑ aliquot horas cũ silentio
sedebamꝰ ingenti honore & tremore: ac si ante
angłi tabernaculũ mandatas exccubias duce¬
remꝰ. Cum qͥde clauso cellule sue ostio nos ibi
ẽẽ nesciret. interĩ colloquentiũ murmͣ audiui¬
mꝰ. & mox horrore qͦda circũ fundim᷑. ac obstupen¬
tes. nec ignorare potuimꝰ nescio qͥd fuisse diui¬
nũ. Post duas fere boras. ad nos martinꝰ egre¬
dit᷑: ac tũ eũ iste sulpiciꝰ sicut apud eũ nemo
familiariꝰ loq̃bat᷑ cepit orare. ut ꝑqͥrentib
indicaret. qͥd ilid̃ diuni fuisset hororis. quod
fatebam᷑ nos ambo sensisse. uel cũ qͥb fuiss
in cellula collocutꝰ. tenuem enĩ nos licet &
uic intellectũ sermocinantiũ sonũ ꝓ forib
audisse. Tum ille du multũq cunctatꝰ. sed

Expanded text:
Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius sicut apud eum nemo familiarius loquebatur coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud divini fuisset horroris quod fatebamur nos ambo sensisse, vel cum quibus fuisset in cellula collocutus: tenuem enim nos licet et vix intellectum, sermocinantium sonum pro foribus audisse. Tum ille diu multumque cunctatus sed
Abbreviated transcription (Latin):
illa qͣlecũꝙ a se repulit sac̃dotẽ. s in eiꝰ uiri con¬
spectu ñ uenit puella. quẽ uidere salus uiden¬
tiũ fuit. Qͥs aũ hoc aliꝰ pret̾ martinũ sacer¬
dos ñ ad suã inuiriã retulisset Mos adũsũ
Hereticã iudicasset: & anathemati tandã ẽẽ
decreuiss. Quã uͦ illi beate anime illas uͥgi¬
nes p̃tuliss. q̃ crebris occursibꝰ ubiq se p̾bẽt
obiuas sac̃doti: q̃ conuiuia sũptuosa dispont̃:
q̃ una parit̾ accũbunt: S qͦ ducit oratio:
Paululũ iste liberior sermo repͥmendus ẽ: ne
in aliqͦrũ forsitan incurrat offensam. Etenĩ in¬
fidelib obuirgationis u̾ba ñ ꝓderũt. fidelib
aũ satisfaciet ecemplũ. Nerũ ego ita uͥtirtẽ
huiꝰ uͥginis p̾dicabo: ut tam̃ nichil illis q̃ ad
martinũ uidendũ ex longinqͥs regionib sepe
uenerũt. arbitrer derogandũ. Siqͥde hoc bea

Expanded text:
illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conilla quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum icasset, et anathematizandam esse decrevisset. Quam vero illi beatae animae illas virgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obvias sacerdoti, quae convivia sumptuosa disponunt, quae una pariter accumbunt! Sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus objurgationis verba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. Verum ego ita virtutem hujus virginis praedicabo, ut tamen nihil illis quae ad Martinum videndum ex longinquis regionibus saepe venerunt, arbitrer derogandum; siquidem hoc be
Abbreviated transcription (Latin):
ne a martino qͥde passa ẽ se uideri. O marci¬
nũ beatũ qͥ illã repulsã ñ ad contumeliã suã
duxit: s magnificans illiꝰ cũ exultatione uͥtu¬
tẽ. inusitato in his dũtaxat regionib gaude¬
bat exxemplo. Ergo cũ haudlonge ab illa uillu¬
la nos manere noze imminẽs coegiss xeniũ
beato iuro eadẽ illa uͥgo transmisit. Fecitꝙ
martinꝰ quod antea ñ fecerat: nuluꝰ enĩ ũquã
xeniũ. nulliꝰ munꝰ accepit: nichil ex his q̃ uͥgo
uenabłis miserat refutauit: dicẽs benedic¬
tͥonẽ illiꝰ a sac̾dote minime respuenda. q̃ eẽt
multis saẽdotib p̃ferenda. Audiant q̃so uͥ¬
gines istub exemplũ.: ut fores suas si eas mali
ob sidere uoluerint. etiã bonis claudant. Et ne
ad se imꝑbis sit lib̾ accessus: ñ uereant᷑ exclu¬
dere etiã sac̃dotes. Totꝰ mundꝰ hoc exaudiat:
uderi se a martino uͥgo ñ passa ẽ. Non utiq

Expanded text:
ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martine a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique
Abbreviated transcription (Latin):
llud uͦ sulpici meminisse te credo qͦ affectu
nob̾ cũ & tu corã adesses illã uͥginẽ p̃dicarit.
q̃ ita se penitꝰ ab oĩũ uiroꝵ oculis remouiss.
ut ne ip̃m qͥde ad se martinũ cũ eã illł officii
causa uisitare uellet admiserit. Nam cum
p̃ter agellũ illiꝰ p̃teriret. in qͦ se iã ante cõplutes
annos pudica choibebat. audita fide illiꝰ atq
uͥtute. deũtit ut tã illustris meriti puellã reli.¬
gioso officio ep̃e honoraret. Nos consequentes
gauisurã illa uͥginẽ putabamꝰ. siqͥdẽ hoc in
testimoniũ uͥtutis sue habitura. ad quã tanti
nominis sac̃dos deposico ꝓpositi rigore ueniss
Nerũ illa fortissimi uincula ꝓpositi ne marci¬
ni qͥdẽ contẽplatione laxauit. Ita uir beatꝰ
accepta ꝑ aliã feminã excusatione laudabi¬
li. ab illius forib q̃ uidenda se salutandãꝙ
ñ dederat letus abscessit. Ouͥginẽ głosam: q̃

Expanded text:
Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum aeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
costitisti. At ille ad hec respondens. freqnt̃
p̃lio parabat᷑. aut iã aduersus hostile ecerci¬
tũ collocato cominꝰ pede. districto ense pugna¬
bat: ulla feminã stare aut pugnare uidistie
Tum demũ miles confusus erubuit. grãs
agens errori suo se ñ fuisse ꝑmissũ:. nec asꝑa
increpatione uerborũ. s uera &e rationabili
scd̃m ꝑsonã militis cõparatione correctum.
Martinꝰ aũ conũsus ad nos. sicut eũ frequẽs
fr̃m turba uallauerat: mulier inqͥt uirorũ
castra ñ adeat. Qcies militũ seꝑata consistat.
ꝓcul femina in suo degens tabernaculo sit
remota. Contemptibilẽ enĩ redlit exercitũ:
si uirorũ cohortib femina misceat᷑. Miles in
acie. miles in cãpo pugnet: mulier se intra
murorũ munim̃ta contineat. Habet & illa
głãm suã. si pudicitia uiro ab sente serua¬
iuĩt: cuiꝰ hec pͥma uͥtꝰ & consũmata uictoria
ẽ non uideri.

Expanded text:
constitisti ? at ille respondens, frequenter, constitisti ? at ille respondens, frequenter, proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniã. uͥginitas spectet ad glam: fornicatio
deputet᷑ ad penã. nͥ satisfactione purgetur:
iles qͥda cingulũ in eccłia monachũ x u¬
ꝑfessus abiecerat: cellula sibi eminꝰ in
remoto qͣsi heremita iuicturꝰ erexerat. Intã
astutꝰ inimicꝰ uariis cogitationib brutum
pectꝰ agitabat: ut coniugẽ suã quã martinꝰ
in monastĩo puellarũ ẽẽ p̃ceꝑat. uoluntate
mutata secũ potiꝰ uellet habitare. Adiit gͦ
martinũ fortis heremita: qͥd haberet animi
confitet᷑. Ille uͦ uehem̃ter abnuere: feminã
aũ rursus iã monacho ñ marito incongrua
ratione misceri. Postremo cũ miles instaret
affirmans nichil hoc ꝓposito ẽẽ nociturũ.
se solo coniugis uti uelle solatio. porro ne rur¬
sus se in sua reuoluerent ñ ẽẽ metuendũ.
suũ fidei merito nescientes parit̾ militare:
tũ martinꝰ. Nerba uobis dicturꝰ ip̃a sum.
Dic mͥ inqͥd si u̾qͣm in bello fiusti: si in acie

Expanded text:
ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum:  et sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie
Abbreviated transcription (Latin):
Boues ex parte prata depauerant. porci etiã
ñnulla suffoderant: pars cetera q̃ manebat
illesa diũsis florib. qͣsi picta ũnabat. Speci¬
em inqͥt gerit pars illa coniugii: q̃ pecore de¬
pasta. & si ñ penitꝰ gram̃ amisit herbarũ. nuł¬
lam tam̃ florũ retinet dignitatẽ. Illa uͦ quã por¬
ci pecora immunda foder̃t: fornicationis inagi¬
nẽ fedã p̾tendit. Cetũm illa portio q̃ nulla sen¬
sit inuiriã. głam uͥginitatis ostendit: herbis
fecunda luxuriat: feni in ea fructꝰ exub̾at.: &
ult᷑ omnẽ speciẽ distincta florib qͦsi gẽmis mi¬
cantibꝰ ornata radiat. Beata species: & deo digna.
Nichil enĩ uͥginitati ẽ cõꝑandũ. Ita & illi qͥ con¬
iugia fornicationi cõꝑant uehem̃ter errant: &e
illi qͥ coniugia uͥginitati ȩquanda estimant. mi¬
seri penitꝰ e stulti sunt. Nerũ hec a sapientib
tenenda distinctio ẽ. ut conuigiũ ꝑtineat᷑ ad

Expanded text:
boues ex parte prata depauerant, porci etiam boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad
Abbreviated transcription (Latin):
uodã aũ tp̃r dũ diocesim circuiret. ue¬
nantiũ agmini incurrimꝰ. canes leporẽ seq̃ban¬
t̃. Iamꝙ multo spacio uicta bestiola. eũ undiqiꝰ
cãpis late patentib nullũ eẽt effugiũ. mortẽ
imminentẽ iamiãq capienda crebris flexib
differebat. Cuiꝰ ꝑiculũ uir beatꝰ pia mente
miseratus. imꝑat canib ut desisterent seqͥ:
et sinerent abire fugientẽ. Qui continuo ad
pͥmũ sermonis imꝑiũ constiter̃t. Crederes
uinctos inmo potius affixos in suis herere
uestigus. Ita lepꝰculus ꝑsecutorib alligatis.
ria illiꝰ u̾ba sꝑualit sale condita memorare.
uem recens tonsam: forte conspexerat. xi¬
Euglicũ inqͥt mandatũ ista cõpleuit. Duas
Habuit tunicas: unã earũ largita ẽ ñ habenti.
Ita gͦ & uos facere debetis. Itẽ cũ subulcũ algen¬
tẽ ac pene nudũ in pellicia ueste uidisset: en
sues pascit. S nos illo uetere deposito qͥ ad¬
huc in isto manet: nouũ adã potiꝰ inluamꝰ.

Expanded text:
uodam tempore, cum dioeceses circuiret, uenantium agmen incurrimus. canes leporem sequebantur: iamque multo spatio uicta bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem inminentem iam iamque capienda crebris flexibus differebat. cuius periculum uir beatus pia mente miseratus imperat canibus, desisterent sequi et sinerent abire fugientem. cprimum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, ria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, sues pascit: shuc in isto manet, nouum Adam potius induamus.
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ad natabat. In nomine inqͥd dñi iubeo te redi¬
re. Mox se mala bestia ad ũbũ scĩ retorsit: & in
ult̾ĩorẽ ripã nobis expectantib transmeauit.
Quod cũ om̃s ñ sine miraculo cerneremꝰ: altius
ingemiscens ait. Sexpentes me audiunt: & ho¬
mines non audiunt.
iscem pasche dieb edere consuetꝰ. paulo

Expanded text:
mus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redimus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo
Abbreviated transcription (Latin):
ad nota subsidia. nocte tota in oratione puigilat
Mane orta tẽpestas ecd̃e idoli usq ad fundañitũ
ꝓuoluit. Uerũ hȩc marcello teste dicta sint.
liam eiꝰ ñ dissimilẽ in simili oꝑe
uͥtutẽ refrigerio astipulante ꝓhibebo.
¶Columpnã unm̃se molis cui idolũ suꝑstabat
parabat eũtere:. s nulla erat facultas qua id
oaret᷑ effectui. Tum ad orationẽ suo more con¬
ũtit᷑. uisã certũ ẽ parile quodam colũpnã rue¬
re de celo. Que in pacta idolo. totã ilĩa in expug¬
nabile mole soluit in puluerẽ. Parũ erat sci¬
licet si inuisibilit̾ celi uirtutib uteret᷑: nisi
ipse uirtutes uisibilit seruire martino humanis¬
etiã oculis cernerentur.
dem aũ refrigeriꝰ mͥ testis ẽ. mulierẽ ꝓ fluiuo san¬
guinus laborantẽ. cũ martini uestẽ excemplo mu¬
lieris illius euglice contigiss. sub mom̃to tem¬
poris fuisse sanatã.
expens flum̃ secabat: & ripe in qͦ constitera¬

Expanded text:
 recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat:  recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nulla erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. Serpens flumen secans in ripam, in qua constitera
Abbreviated transcription (Latin):
constat ab illo die auicianũ mitiorẽ fuisse. seu
qd intellexerit egisse se sẽꝑ assidentis sibi diabłi
uoluntatẽ. seu qͦd ĩmundꝰ sp̃e ab illiꝰ consessu
ꝑ martinũ fugatꝰ. pͥuatꝰ ẽ potestate grassandi:
cũ erubesceret minist̾ auctore. nͨͦ ministrũ auctor
urgeret.
uetere qd nunc frequens habitat᷑ a frib: iolũ no¬
ueratis gͣndi oꝑe constructũ. Politissimis saxis mo¬
les turrita surrexerat: q̃ in thronũ sublime ꝓce¬
dens. suꝑstitione loci oꝑis dignitate seruabat.
Huiꝰ destructiouẽ marcello ibide consistenti prbr̃o
uͥ beatꝰ seꝑe mandauerat. Post aliquantũ tẽpꝰ
regressus increpat prbr̃m: cur adhuc idoli stͣe¬
tura consisteret. Ille causatꝰ uix militari manu
et ui publice multitudinis tantã molẽ posse sub¬
ũti. ne dũ id facile putaret ꝑ imbecilles cłieos aut
infirmos monachos qͥuisse curari. tune martiꝰ

Expanded text:
constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctore nec ministrum auctor urgueret. ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ romulo auspicii illiꝰ filio honorato & religiosõ
uiro fuisse sermonẽ: qͥ hȩc nob tanquã incõꝑta
referebat. Et cũ futis ꝓuentib ꝑ assidua dãpna
trepidaret ut ip̃e udisti: secũ magno merore
lugebat martinũ ñ in hec tẽꝑa reseruatũ.
ed ut ad auicianũ recurrã. qͥ cũ in
oib locis cũctisq urbib ederet erudelitatis sue
infanda monimĩta. turonis tantũ innocẽs erat.
Et illa bestia q̃ humano sanguine & infeliciũ
mortib alebat᷑. mitẽ se atq tranqͥllũ beato uiro
p̃sente p̃stabat. Memini qͦdã die ad eũ uenisse¬
quẽ eminꝰ ut ũbo qͥa ita necesse ẽ parũ latino
loqͣm exsufflat. Quiciauꝰ se exsufflari existi¬
mãs. qͥd me inqͥd sc̃e sic aspicis: Tũ martinꝰ. ñ
te inqͥd s eũ qͥ ceruici tue tet̾ incũbit. Ita reces¬
sit diabolꝰ: & reliqͥt familiare sub selliũ. Satis ꝙ.

Expanded text:
cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente pQuem eminus ut verbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum, qui ceruici tuae taeter incumbit. cessit diabolus et reliquit familiare subsellium: satisque
Abbreviated transcription (Latin):
agũ quenda in senonico ãnis singłis
grando uastabat. Cõpulsi extremis malis
incole a martino auzciliũ poposcert. missa
ꝑ auspitiũ p̾fectoriũ uirũ satis fida legatio¬
ne. cuiꝰ agros specialit̾ grauior quã cetorũ
assueuerat ꝓcella populari. S facta ibi
oratione. martinꝰ ita uniũsa penitꝰ libauit.
ab ingruenti peste regionẽ. ut ꝑ uiginiti
annos qͥb postea mansit in corꝑe. gnͣdinẽ
in illis locis nemo ꝑtulit. Qͦd ne forturtũ
ẽẽ & ñ potiꝰ martino p̃stitũ putaret᷑. eo ãno qͦ
ille defunctꝰ ẽ. rursus incubuit rediuiua tẽ¬
pestas. Adeo sensit & mundꝰ uiri fidelis excces¬
sũ. ut cuiꝰ uita iure gaudebat. eiꝰde mortẽ luge¬
ret. Cetũm si ad hec ꝓbanda q̃ diximꝰ testes eciã
infirmior auditor exegerit. ñ unũ ego homine
s milia multa ꝓducã. & totã in testimoniũ uͥtu¬
tis exꝑte senonũ ad uocabo regionẽ. Et tam̃ tu¬
refrigeri prbr credo meministi nuꝑ nob̾ suꝑ hoc

Expanded text:
agum quemdam in Senonico annis singulis grando vastabat. Compulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt, missa per Auspicium praefectorium virum satis fida legatione, cujus agros specialiter gravior quam caeterorum assueverat procella populari. Sed facta ibi oratione Martinus ita universam penitus liberavit ab ingruenti peste regionem, ut per viginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. Quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tuRefrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo cum inuditur. non uides quia ietus feri¬
entis ferri splendorem solis excipit prius quã
ꝑtingatur ad lignum: sed splendor cum ibi sit
non potest incidi. nec a dolante separari. Sic
autem diuinitas nec separari potest. nec incidi
Illuã ergo passioni subiacuit. quod sicut lignum
et ligari potuit et teneri. Tunc uniuersus simł¬

Expanded text:
et cum inciditur, videmus quia ictus ferientis ferri splendorem solis excipit, priusquam pertingatur lignum: sed splendor cum ibi sit, non potest nec incidi, nec a dolante separari; sic etiam divinitas nec separari potest, nec incidi: illud autem passioni subjacuit, quod sicut lignum et ligari possit et teneri. Igitur si
Abbreviated transcription (Latin):
uinante. Nam sicut manducatum est ab adam
non inueniunt. nisi qui nati fuerint ex car¬
ne ade & sanguine. ita uitam non inueniunt.
nisi qui renati fuerint ex aqua & sp̃u scõ. &
carnem xp̃i & sanguinem sue carni. & san¬
guini sociauerint. Qui uicit diabolum pa¬
radysum reddidit: & uite eterne ianuas pate¬

Expanded text:
ut enim manducatum est ad Adam,non inveniunt nisi qui nati sunt ex carne Adae, ita vitam non inveniunt nisi qui renati fuerunt ex aqua et Spiritu sancto, et carnem Christi et sanguinem suae carni et sanguini sociaverunt, qui vicit diabolum, paradisum reddidit, et vitae aeternae januam pate
Abbreviated transcription (Latin):
amitteret. Quarta die priuilegium ecclesie ro¬
mane pontifici contulit: ut in toto orbe sacerdo¬
tes ita hunc habeant: ut omnes uidices regem.
bricata fuerit ecclesia. consetrationis sue hanc
uixtutem optineat: ut quicumq reus ad eam
confugerit. iudicis munimine qui in presenti

Expanded text:
ator Constantinus privilegium Ecclesiae Romanae pontifici contulit, uti toto orbe Romano sacerdotes ita hunc caput habeant, ut judices regem.erit fabricata ecclesia, consecrationis hanc virtutem obtineat: ut quicunque reus in eam fugerit, judicis periculo, qui in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
dus offensa. Hic ergo natus est ec uirgine: ut
Temptatus est: ut nos a diaboli temptatione
liberaret. Tentus est: ut nos dimiteremur.
Ligatus est: ut nos a nodo maledictionis ab solue¬
remur. Illusus est: ut nos ab ullusione demonũ
lberaret. Uenuncdatus est: ut nos redimeret.
Humiliatus est: utt nos exaltaret. Captus est
ut nos a captiuitate demonum auferret. Spo¬
latus est: ut nuclitas primi hominis ꝑ quam
moes ingressa est tegeretur. Spinis coronatus ẽ
ut spinas ac tribulos a nobis prume maledietio
nis auferret. Felle cibatus. est. & aceto potatus:
ut nos faceret interram lacte & melle manantem
intrare. Postremo in altari erucis sacrificatus ẽ.
ut totius munddi deleret peccata. Hic defecit
argumentum diaboli. Qui enim uitulum
contra uitulum. & hyrcum contra hyecum
fecerat: agnum immaculatum contra agnum
immaculatum inuenire non potuit. Mortu

Expanded text:
rgine, ut tentatus est, ut a tentatione liberaret; tentus, ut dimitteremur; ligatus, ut nos a nodo maledictionis absolveremur: illusus est, ut nos ab illusionibus daemonum liberaret: venumdatus est, ut nos rhumiliatus, ut nos exaltaret; captus, ut nos de captivitate daemonum auferret; spoliatus, ut nuditas primi hominis, per quam mors ingressa est, tegeretur; spinis coronatus, ut spinas ac tribulos primae maledictionis a nobis auferret; felle cibatus et aceto potatus, ut nos in terram lacte et melle manantem introduceret; postremo in altari crucis sacrificatus, ut totius mundi peccata deleret. Hic defecit argumentum diaboli: qui vitulum contra vitulum et hircum contra hircum fecerat, agnum contra agnum immaculatum invenire non potuit. Mortu
Abbreviated transcription (Latin):
quã nominare nolo fuisset imitatꝰ. nũꝙͣ a me
tã exudelit̾ disꝑatꝰ ignodi pulueris regione
tegeret᷑. naufragi forte p̃donis passus in me¬
dio mari mortẽ: & uix in exxtremo nactꝰ litore
suã. & uel nunc adu̾sũ nos grassari desinant
uindicati. hec cũ macime flebili uoce gemerẽ.
õiũ lacͥmis ꝑ nr̃a lam̃ta cõmotis. cũ magna qͥ¬
dem martini ãmiratione. s ñ minore ex nr̃is
fietib dolore discessũ est.

Expanded text:
quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum est.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o gallias derelictas. qͥbꝰ donauerit habere
martinũ. Cũ uͦ ad egyptũ usꝙ ꝓueneris.
quãꝙͣ illa suorũ scõrum numero & uͥtutib sit
suꝑba. tam̃ ñ dedignet᷑ audire qua ilu uel
uniũse asie in solo martino europa ñ cesserit.
Deterũ cũ iherosolimã inde petiturꝰ xxt
rursũ uela cõmiseris. negotiũ tͥ nr̃i dolo¬
ris iniungo. ut si ũquã ad illustris illiꝰ ptho¬
lomaidis litꝰ accesseris. sollicitꝰ inqͥras. ubi sit
consepultꝰ ñr ille põponiꝰ: nec fasticdias usi¬
tare ossa ꝑegͥna: multas illic lacͥmas tã ex
affectu tuo. quã ex nr̃is funde uiscerib. aclie
mnani munere. solũ ip̃m flore purpureo. & sua¬
ue redolentib sparge graminib. Dices tam̃ illi
s ñ asꝑe. ñ ac̃be: & cõpatientis alloqͥo. ñ exp¬
brantis eloqͥo. qͦd si uelte qͥnda. uel me semꝑ
audire uoluisset. & martinũ magis quẽ illũ

Expanded text:
Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam̃ tͥ tanti sint uel magnarũ morarũ ulla
uispendia: quin illic adeas. illustrẽ uirũ ncto¬
to laudatũ orbe paulinũ. Illi q̃so te pͥmũ sexmo¬
nis nr̃i qͦ uel hesterno confecimꝰ. uł hodie dicimꝰ
uolum̃ euolue. Iili oĩa referes. illi cuncta recita¬
bis ut mox ꝑ illũ sacri uiri laudes roma cognoᷤ¬
cat:. sic̃ pͥmũ ullũ nr̃m libellũ ñ ꝑ italiã tantũ.
cõponere. Inde si forte ad affricã transfretabis.
referes auorta carthagini: licet ĩa pͥdẽ ut ip¬
se dixisti uirũ nouerit. tam̃ nunc p̃cipue de
eo plura cognoscat: ne solũ ibi cypͥanũ mar¬
tyrẽ suũ quãius scõ illiꝰ sanguine consecrata
miret᷑. Iam si ad leuũ achaie sinũ paulinũ
deuexꝰ intrauesis. sciat coriithꝰ. sciant athene
ñ sapientiorẽ in achademia platonẽ: nec so¬
cratẽ in carcere fortiorẽ. Felicẽ qͥdẽ greciã que
meruit audire aplm̃ p̃dicantẽ: s neqͦquã a

Expanded text:
non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a
Abbreviated transcription (Latin):
quillitatis exxempla referre sepiꝰ galle debue¬
ras: ut seiret irasci. & sciret ignoscere. Qui
si istũ ipsum breuit̾ insertũ sermonẽ meũ in se
platũ foite cognouerit. sciat magis ñ ore inimi¬
ci quã amici animo me locutũ: qͥa si fieri poss
optarẽ ut martino potiꝰ eꝑo quã fallari tyranno
similis diceret᷑. S istũ cuiꝰ cõmemoratio parũ
suauis ẽ transeamꝰ: & ad martinũ nr̃m galle
redeamꝰ. Tum ego cũ adeẽ uesꝑum occiduo
sole sentire. dies inquã abiit. postumiane
surgendũ ẽ: simul tã studiosis auditorib
tare ñ debes: ut ulla sit meta referen¬
di. latiꝰ ille diffundit᷑. quã ut ullo ualeat
sermone concludi. Ista interĩ de illo uiro portabis
orienti. S dum recurris. diũsasq regiones. loca.
portꝰ. insulas. urbesq p̾clegis: martini nom̃
&e glam sparge ꝑpłos. In pͥmis memento ñ pre¬
terire cãpaniã: & si maxime cursus in deiuo sit.

Expanded text:
quillitatis exempla referre saepius, Galle, debuequillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribustare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit,
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. qualit̾ illũ a demonib iudisset agita¬
ri. se conuitiis ñ moueri. que magis illi a quo
eeñt effusa nocussent. Heinde cũ idem bric¬
cio multis apud eum magnisq criminib
ꝑsepe p̾meret᷑. cogi non potuit ut eũ aprbr̃o
submoueret. ne suã ꝑ seqͥ uideretur iniuriam:
illud sepe commemorans. Sixꝑc iudam passꝰ
ẽ. cur ego non patiar briccionẽ: Aohee postu¬
mianus. audiat istũd exemplũ inqͥd ñr iste
de ꝓximo: qͥ cum sit sapiens immemor p̾sentiũ:
iminemor futurorũ. si fuerit offensus. insa¬
nit in sua se ñ habens potestate. seuit in cle¬
ricos. grassat᷑ in laicos: totũq terrarũ orbem
in suã commouet ultione: in qua ꝑ trienniũ
iugit̾ dimicatione consistens. nec tꝑr nec ra¬
tione sedat᷑. Dolenda hominis & miserancla
conditio: etiam si hac sola insanabilis mali
peste p̾meret᷑. Nerũ ista ei patientie & trau¬

Expanded text:
posuit,. qualiter illum a daemonibus vidisset agitaposuit,. qualiter illum a daemonibus vidisset agitari, se conviciis non moveri, quae magis illi a quo essent effusa, nocuissent. Exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit, ut eum a presbyterio submoveret, ne suam persequi videretur injuriam; illud saepe commemorans, Si Christus Judam passus est, cur ego non patiar Brictionem? XVI. mianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tran
Abbreviated transcription (Latin):
bat u̾ba peccati. se ẽe sanctiorẽ: qͥppe qͥ a pͥmis
annis in monastĩo int̾ sacras eccłie discipli¬
nas ip̃o martino educante creuiss. martinũ¬
uͦ & a pͥncipio qd̾ ip̃e difficeri ñ posset mili¬
tie actib sorduisse: & nunc ꝑ manes suꝑsti¬
tiones & phantastica uisionũ ridicula prs
int̾ deliram̃ta senuisse. Hȩc cũ multa atq
alia etiã q̃ reticere meliꝰ ẽ acerbiora uomiuss
egressus tand̃e furore saciato. qͣsi qͥ se penitꝰ
uindicass. rabidꝰ ea parte qͦ uenerat recur¬
rebat: cũ interea credo ꝑ martini orationes
fugatis ab illiꝰ corde demonibꝰ. reductꝰ in pe¬
nitentiã mox reũtit᷑. atq ad martini se ge¬
nua ꝓst̾nit. ueniã poscens fatet᷑ errorẽ: uec sine
oemone se fuisse tande sanior confitet᷑. Non erat
apud martinũ labor iste difficilis: ut ignosceret
supplicanti. Tunc &e ipsi & nobis om̃ib sc̃s ex¬

Expanded text:
bat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis bat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipvero et a principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et phantasmata visionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. Haec cum multa, atque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora vomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus vindicasset, rapidus ea parte qua venerat, recurrebat: cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus in poenitentiam, mox revertitur, atque ad Martini se genua prosternit: veniam poscens, fatetur errorem, nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. Non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. Tunc et ipsi et nobis omnibus Sanctus ex
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑeminet rupe consistere. inde alaeres ac
lecos uocẽ istiꝰmodi adhortationis emittere.
Heia te briccio:. heia te briccio. Credo cernebãt
miserũ eminꝰ ꝓpinquantẽ: conscii quantã ilii
rabiẽ sp̃s suscitassẽt. Nec mora bricuio furibũ¬
dus irrupit: ibi plenꝰ insania euomuit in
martinũ nulle conuitia. Obiuirgatꝰ enĩ pͥdie
abeo fuerat. cur qͥ nichil ũꝙͣ. ante clericatũ.
qͥppe qͥ in monast̃io ab ip̃o martino nuitꝰ ha¬
buisset eqͦs aleret: mancipia cõꝑaret. Nam
infelicissimꝰ in sano felle cõmotꝰ. & ut crẽdop̃¬
cipue demonũ illorũ agitatꝰ instinctu. marti
nũ agressus ita ẽ: ut uix manibꝰ tẽꝑaret: cũ
qͥde sc̃s uultu plaudo. m̃te tranqͥlla. infelicis
am̃tiã ꝑ mitia u̾ba cohiberet. S ita in eo ne¬
quã sp̃c redundabat. ut ne sua qͥd̃e illi qͣm¬
ius uana admodũ mens subeẽt. trem̃tib
labiis incertoq uultu decolor p̃furore rota¬

Expanded text:
supereminet, rupe consistere , inde alacres ac supereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rota
Abbreviated transcription (Latin):
uecurrunt hoc loco illiꝰ uri magna
Miracia. q̃ faciliꝰ ãmirari possumꝰ. quã referre.
Agnoscitis ꝓ fecto qb dico multa sunt iluiꝰ q̃
ñ queant explicari: ueluti ẽ istud qͦd nescio. au
ita ut gestũ ẽ a nobis possit exponi. Quict̃a
e frĩb nom̃ non ignoratis. s celanda ꝑsona ẽ: ne
sc̃o uiro uerecundiã fecerimꝰ. Qͥdã gͦ eũ ad for¬
nacula illiꝰ carbonũ copiã repperiss. & ad mota
sibi sellula diuaricatis pedibꝰ suꝑ ignẽ illũ
nudato inguine resideret. continuo martinꝰ
factã sacro tegmini sensit inuiriã:. magna
uoce ꝓclamans. Qͥo inqͥd nudato inguine
audiuit. & ex conscientia qd̵ increpabat᷑ ag¬
nouit. continuo ad nos cucurrit exanimis:
pudorẽ suũ non sine martini uͥtute confessus.
uod̾a itidẽ die cũ in area q̃ parua xix.¬
admodũ tabernaculũ illiꝰ ambiebat.
tñ illo suo qͦd nostis õs sedili ligneo resediss ui¬
dit duos demones in eccelsa illa q̃ monast̾io

Expanded text:
uccurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini virtute confessus. XV. Quodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemones in excelsa illa, quae monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
ille cessaret oꝑator: uirga floruit. Ego ipse
ex illa uirgula arbuscula que hodieꝙ intra
atriũ monasteru ẽ ramis uirentib: uidi qͦs
in testimoniũ manens: quantũ obedientia
meruit. & quantũ fides posset. osteuelit. S
me dies ante deficiet. quam diuersa miracula
que mͥ de scõrum ultutib st̃ cõꝑta consũmem.
uo uobis adhuc ꝑ̃clara memorabo: quoe
unũ egregiũ erit adũsus

Expanded text:
ille cessaret operator, uirga floruit. ego ipsam ille cessaret operator, uirga floruit. ego ipsam ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostendit. sed me dies ante deficiet, quam diuersa miracula, quae mihi de sanctorum uirtutibus sunt conperta, consummem. Duo uobis adhuc praeclara memorabo: quorum unum egregium erit aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
ia quod dicturus sum recenti memoria ferebat᷑.
Quidam itidẽ ad eundẽ abbatẽ reupiendus
aduenerat. Cum pͥma ei lex obedientie pone¬
retur. ac ꝓpetem polliceret᷑ ad omĩa uel ex¬
trema patientiã. casu abbas storaeinã uir gã
iam pͥdem aridã manu gerebat. Hane solo Fix¬
ie. atꝙ illi aduenȩ id opus imponit. ut tã¬
cliu uirgule aquã irriguã ministraret: donee
quod contra om̃em naturã erat lignũ arip̃
in solo arente uiuisceret. Subuctus adue¬
na dure legis imꝑio aquã ꝓpͥis humeris
cotidie conuehebat. que a nilo flumine
ꝑ duo ferme milia petebat᷑. Iamꝙ em̃ so
anni spatio labor ñ cessabat oꝑantis: &
de fructu oꝑis spes eẽñ potãt tam̃ obedien¬
cie uͥtus in labore durabat. Sequens quoꝙ
annus uanũ laborẽ iam affecti frĩs eludit.
Teruio demũ succedentiũ temporũ labente
curriculo. cũ neq nocte neq int̾aui aquarłꝰ

Expanded text:
id, quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. id, quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. quidam itidem ad eundem abbatem recipiendus aduenerat. cum prima ei lex oboedientiae poneretur ac perpetem polliceretur ad omnia uel extrema patientiam, casu abbas storacinam uirgam iam pridem aridam manu gerebat. hanc solo figit adque illi aduenae id operis inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inriguam ministraret, donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente uiresceret. subiectus aduena durae legis imperio aquam propriis umeris cotidie, conuehebat, quae a Nilo flumine per duo fere milia petebatur. iamque emenso anni spatio labor non cessabat operantis, et de fructu operis spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius