comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunione ꝑstringit. dicente dño.
Clama neçesses: quasi tuba exalta uo¬
cem tuam. Qđ ysaię cum dicitur.
in uno plurib imꝑatur. Ipso unige¬
nito dõ discipłis loquente. Qđuni
ur̃m dico: om̃ib dico. ꝓptea nos etiã
beatus petrus ad respondendum pa¬
ratosẽẽ debere: paternȩ iubet dile¬
ctionis instinctu. Parati inquiens
semꝑ ad respondendũ om̃iposcenti
uos rationẽ de fide & spe:quȩ inuob
ẽ. Cum om̃iposcenti rationem fidei
speiq nr̃e p̃cipimur reddere:cessat
prorsus uniu̾se tam dignitatis excep¬
tio quam ꝑsonȩ. Cui enim u̾itatis
insinuatio de neganda putabitur.:
cumse locutũ sine confusione corã
regib ꝓpħa testatur dicens: Loque¬
bar intestimoniis tuis in conspectu
regum & non confundebarꝰ Quocir¬
ca cum ꝑ nr̃a fide in qnͣtũ facultatẽ
diuinitus accepimus libere respon¬
demus: nulla contumaciȩ seu contu¬
meliç debemus suspitione notari:

Expanded text:
communione perstringit , dicente Domino: communione perstringit , dicente Domino: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam . Quod Isaiae cum dicitur in uno, pluribus imperatur; ipso unigenito Deo discipulis loquente: Quod uni vestrum dico, omnibus dico . Propterea nos etiam beatus Petrus ad respondendum paratos esse debere paternae jubet dilectionis instinctu: Parati, inquiens, semper ad respondendum omni poscenti vos rationem de fide et spe quae in vobis est . Cum omni poscenti rationem fidei speique nostrae praecipimur reddere, cessat prorsus universae tam dignitatis exceptio quam personae. Cui enim veritatis insinuatio deneganda putabitur, cum se locutum sine confusione coram regibus propheta testatur, dicens: Loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar ? Cca, cum pro nostra fide, in quantum facultatem divinitus accepimus, libere respondemus, nulla contumaciae seu contumeliae debemus suspicione notari,
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ. Nec in merito talis seruus
& abicitur & punit᷑. qm̃ uno eodẽq
silentio firmat errorem: qui t̃rore seu
tepore possessus silendo ñ astruit
ueritatem. Dñicam quoq głam qui
non firmarit euacuat: & diuinam
contumeliam qui non refutarit ac¬
ciimulat. Plerũq miles ignauus re¬
gia castra sompnolento torpore de¬
pressus oppugnantib tradit: dum
competentib excubiis non defendit.
Hȩc iccirco curaui quam maxime p̃¬
mittenda: ne suꝑbȩ responsionis a¬
liquatenus notare tua pietas uelit:
cui ipsa respondendi necessitas offi¬
cium libere responsionis imponit.
Nam cũdedõ res agit᷑. non leuis reatꝰ
ẽ: si qđ ad salutẽ ꝑtinet taceat᷑. Ita
nãq nos oportet corde adiusticiã
credere: ut oris confessio fiat parit̃
ad salutem: Qm̃ u̾bum dĩ non ẽ
uinctum. Huc accedit qđ illud di¬
uinȩ p̃ceptionis oraculũ. om̃is ec¬
cliastiq p̃dicatoris ꝑsonam. non
tantũ fidei. s etiam seruitii quadã

Expanded text:
angelorum. Nec immerito talis servus et abjicitur et punitur, quoniam uno eodemque silentio firmat errorem, qui, terrore seu torpore possessus, silendo non astruit veritatem. Dominicam quoque gloriam qui non firmarit, evacuat, et divinam contumeliam qui non refutarit, accumulat. Plerumque miles ignavus regia castra, somnolento torpore depressus, oppugnantibus tradit, dum competentibus excubiis non defendit. Haec idcirco curavi quam maxime praemittenda, ne superbae responsionis aliquatenus notare tua pietas velit, cui ipsa respondendi necessitas officium liberae responsionis imponit: nam cum de Deo res agitur, non levis reatus est, si quod ad salutem pertinet taceatur. Ita namque nos oportet corde ad justitiam credere, ut oris confessio fiat pariter ad salutem ; quoniam verbum Dei non est vinctum . Huc accedit quod illud divinae praeceptionis oraculum omnis ecclesiastici praedicatoris personam, non tantum fidei, sed etiam servitii quadam
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tum qđ manifestatum ẽ in car¬
ne. iustificatum est inspũ. apparuit
angłis. p̃dicatum ẽ gentib creditũ ẽ
in hoc mundo. assumptũ ẽ in gła. ñ¬
nulli aut ñ sicut ẽ credunt: aut om̃i¬
no ñ credunt. Et ille lapis qui ab edi¬
ficantib reꝑbatus in caput factus ẽ
anguli: quib dam praue credulitatis
cecitate possessis. lapis offensionis.
& petra scandali efficit᷑. Unde non
immerito cum symeon infantẽ xp̃m
templi dñm ad templum suũ p̃cep¬
to sue legis allatum. gaudens ulnis
meruisset gestare semilib: & figurã
gerens presentis cui. carnali semo ia
defessi. nouũ uetulus hominẽ su¬
meret: eum scilicet qui solus posset
die. non solum molitã uetustatem
demere. qͥn etiam iuuentutẽ. sicut

Expanded text:
tatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in hoc mundo, assumptum est in gloria , nonnulli, aut non sicut est credunt, aut omnino non credunt; et ille lapis, qui ab aedificantibus reprobatus in caput factus est anguli, quibusdam pravae credulitatis caecitate possessis, lapis offensionis et petra scandali efficitur. Unde non immerito, cum Simeon infantem Christum templi Dominum, ad templum suum praecepto suae legis allatum , gaudens ulnis meruisset gestare senilibus , et figuram gerens praesentis aevi, carnali senio jam defessi, novum vetulus hominem sumeret, eum scilicet qui solus posset  non solum inolitam vetustatem demere, quin etiam juventutem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
& ouis: ipse sponsus & sponsa: ip¬
se sacerdos & uictima. Unus idẽq
& oblator muneris & munꝰ facłꝰ c̃.
oblatoris: ut nec oblator amuneris
qualitate descisceret. nec munus ob¬
latoris merito discreparet. Qui si
minus aliquid habint humane na¬
turȩ: nec ꝑsonam sumere pontificis :
nec offerri potuit ꝓpeccatis. In lege
enim sac̾dotio fungi ñ poterat: siqͥs
homominus aliquid habuisset
inse. Nec uitiosum uel imꝑfectum
pecus. ad sacͥficium cuiquã licebat
offerre. Pontificem uero nr̃m iħm
hac paulus euidenter appellatione:
cõmendat. Habentes aũt inquiens
pontificẽ magnũ qui penetrauit
cȩlos iħm filiũ drteneamus confes¬
sionẽ. Non enim habemꝰ pontificẽ

Expanded text:
et ovis, ipse sponsus et sponsa, ipse sacerdos et victima, unus idemque et oblator muneris et munus factus est oblatoris, ut nec oblator a muneris qualitate descisceret, nec munus ab oblatoris merito discreparet. Qui si minus aliquid habuit humanae naturae, nec personam sumere pontificis, nec offerri potuit pro peccatis: in lege enim sacerdotio fungi non poterat, si quis homo minus aliquid habuisset in se, nec vitiosum, vel imperfectum pecus ad sacrificium cuiquam licebat offerre: pontificem vero nostrum Jhac Paulus evidenter appellatione commendat: Habentes autem inquiens Pontificem magnum, qui penetravit coelos, Jesum Filium Dei, teneamus confessionem. Non enim habemus pontificem
Abbreviated transcription (Latin):
Uir caput ẽ mulieris: sicut xp̃c eaput ẽ
ȩccłiȩ. ipse saluator corporis. Quomͦ gͦ
anima ȩccłiȩ poterit saluari. si defuit
anima saluatoris: Uel qualis effectꝰ
libationis credetur secuturus incorꝑe:
qui non p̃cessit incapite. Namsiẽ
suis fidelib dicit. si uos filius lib̃aue¬
rit. tunc uere lib̃i eritis: ita deseqͦq
ꝓnuntiat. quia factus est sicut hõ
sine adiutorio int̃ mortuos liber. Qd̃
gͦ caput lib̃um fecit in se: hoc etiã
libauerit incorpore: Quia intrans
indomum fortis atq alligans fortẽ.
hoc ibi a seruitio lib̃auit: qđ primitꝰ
inse ꝓseruo suscepit. Nec aliud est
incorpore regnaturum: quã quod
in capite precessit ad cȩlũ. Cuiꝰ rei
credulitatẽ fidelit̃ ac fiducialiter
gerens paulus: exultat & dicit. Nra
aũt conu̾satio: incelis est. Ibi utiq
suam animam conu̾sari non ambi¬
git: ubi humanam animam in xͦ
regnare confidit. Ppt̃ quod etiam
colosenses huuiscemodi p̃dicatio¬
nis hortatur eloquio dicens.Si con¬

Expanded text:
mulieris, sicut Christus caput est Ecclesiae, ipse Salvator corporis . Quomodo ergo anima Ecclesiae poterit salvari, si defuit anima Salvatori? vel qualis effectus liberationis credetur secuturus in corpore, qui non praecessit in capite? Nam sicut suis fidelibus dicit: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis , ita de se quoque pronuntiat: Quia factus est sicut homo sine adjutorio inter mortuos liber . Quod ergo caput liberum fecit in se, hoc etiam liberavit in corpore, quia intrans in domum fortis, atque alligans fortem , hoc ibi a servitio liberavit, quod primitus in se pro servo suscepit; nec aliud est in corpore regnaturum, quam quod in capite praecessit ad coelum. Cujus rei credulitatem fideliter ac fiducialiter gerens Paulus exsultat, et dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ibi itaque suam animam conversari non ambigit, ubi humanam animam in Christo regnare confidit: propter quod etiam Colossenses hujuscemodi praedicationis hortatur eloquio dicens: Si con
Abbreviated transcription (Latin):
reor. ꝑfectam hominis in xp̃o suisce¬
ptionẽ ȩuangłicȩ quoq parabole
recensione monstrandam: Ouis sci¬
licet erraticȩ. quam propriis humeriꝰ
subuectam dñs. reportauit addomũ.
Cuius querende dauid iam pridem
flagitabat lacrimabili postulatiõe
subsidium. dicens. Erraui sicut oius
quȩ ꝑierat: require seruum tuum.
Cum gͥ murmurarent pharisei & scͥ¬
bȩ dicentes. quia hic peccatores reci¬
pit & manducat cum illis: refeit
eugłista qd̾hanc eis dñs parabolã
dixerit. Quis ex uob̾ homo quiht̃
centumoues. & si ꝑdidit unã exillis.¬

Expanded text:
reor perfectam hominis in Christo susceptionem evangelicae quoque parabolae recensione monstrandam, ovis scilicet erraticae, quam propriis humeris subvectam Dominus reportavit ad domum; cujus quaerendae David jam pridem flagitabat lacrymabili postulatione subsidium, dicens: Erravi sicut ovis quae perierat, require servum tuum . Cum ergo murmurarent Pharisaei et Scribae dicentes: Quia hic peccatores recipit, et manducat cum illis , refert evangelista quod hanc eis Dominus parabolam dixerit: Quis ex vobis homo qui habet centum oves, et si perdi
Abbreviated transcription (Latin):
coninci ꝑfidiam: quia sicut a pa¬
tre & filio missus legitir sp̃e sc̃s: sic a
patre ce spũ missus inuenitur & filiꝰ.
Quod ipse filius & ꝑ ꝓpħam multo
ante quam mitteretur dixit. Et post¬
quam missus ẽ ꝓpͥa testificatione fir¬
mauit. Nam ueniens nazareth &
sẏnagogam ingressus. cuim tradito
sibi ad legendum libro ysaie ꝓpħe
illum locum reuolueret ubi scͥptumẽ.¬
euglizare pauꝑib misit me: reddico
uolumine. uitatem ꝓpħiȩ illius p̃¬
senti testatus ẽ effectu completamdi¬
cens. Hoc die completa c̃ hec scrip¬
tura inaurib ur̃is. S & alio eiꝰdẽ
ꝓphete loco: a dño atq ab eiꝰ spũ se¬

Expanded text:
convinci perfidiam, quia sicut a Paconvinci perfidiam, quia sicut a Patre et Filio missus legitur Spiritus sanctus, sic a Patre et Spiritu missus invenitur et Filius. Quod ipse Filius et per prophetam multo antequam mitteretur dixit, et postquam missus est propria testificatione firmavit. Nam veniens in Nazareth, et synagogam ingressus, cum tradito sibi ad legendum libro Isaiae prophetae, illum locum revolveret, ubi scriptumevangelizare pauperibus misit me , reddito volumine, veritatem prophetiae illius praesenti testatus est effectu, completam dicens, Hodie impleta est haec scriptura in auribus vestris . Sed et alio ejusdem prophetae loco, a Do
Abbreviated transcription (Latin):
cur scilicet si om̃i trinitati sacͥfici¬
um offertur: ad scĩficandũ oblatio¬
onis nr̃e munus. sc̃ĩ sp̃s tantum
missio postuletur. Quasi uͦ ut ita
cedit sacrificium sibi oblatũ scĩfi¬
care nonpossit: aut ipse filius scĩfi¬
care. nequeat sacrificiũ corporis
sui qđ oferimus nos cum corpus
suum ipse scĩficauit qđ obtulit
ut redimeret nos: aut ita sp̃s sc̃s ad con¬
secrandum ȩccłiȩ sacͥficium mutendꝰ
sit tanquam pat̃ aut filius sacrifi¬
cantib desit. Primo itaq meminis¬
se nos conuenit in huiꝰ uocabulo
missionis. nec inferiorem accipi de¬
bere sp̃m scm̃ nec minorem: Quia
siminor utiq inferior: & sunferior
utiq minor. Hoc aũt p̃monuimꝰ
scientes ab hereticis quam maxime
fidĩ nr̃ȩ frequent̃ obiectum idõ sp̃m¬
scm̃ minorem credendum patre ac
filio: quia a patre missus ẽ & afilio.
Dorro aũt si misso mittens pocior ẽ
credendus. cognoscant in hoc suã

Expanded text:
cur scilicet, si omni Trinitati sacrificicur scilicet, si omni Trinitati sacrificium offertur, ad sanctificandum oblationis nostrae munus sancti Spiritus tantum missio postuletur. Quasi vero, ut ita  sanctus procedit, sacrificium sibi oblatum sanctificare non possit: aut ipse Filius sanctificare nequeat sacrificium corporis sui, quod offerimus nos, cum corpus suum ipse sanctificaverit, quod obtulit ut redimeret nos: aut ita Spiritus sanctus ad consecrandum Ecclesiae sacrificium mittendus sit, tanquam Pater aut Filius sacrificantibus desit. Primo itaque meminisse nos convenit, in hujus vocabulo missionis, nec inferiorem accipi debere Spiritum sanctum, nec minorem: quia si minor, utique inferior: et si inferior, utique minor. Hoc autem praemonuimus, scientes ab haereticis quam maxime fidei nostrae frequenter objectum, ideo sanctum minorem credendum Patre ac Filio, quia et a Patre missus est et a Filio. Porro autem si misso mittens potior est credendus, cognoscent in hoc suam
Abbreviated transcription (Latin):
trinitati ab eccłia catbolica parit᷑
exhiberi. Incuiꝰ utiq uno nomi¬
ne manifestum ẽ scmquoq baptisma
celebrari. Neq enim prȩuidicium
filio uel scõ spi cõpoͬrat᷑. dum ad
patris ꝑsonam p̃catio abofferente
dirigitur. Cuiꝰ consũmatio dũ filii
& sp̃s sc̃i complectit᷑ nom̃: ostendit
nullum ẽẽ intrinitate discrimen:
Quia dum adsolius patris ꝑsonã
honoris sermo dirigitur: bene cre¬
dentis fide. tota trinitas honorat᷑.
Et dum ad patrem litantis destina¬
tur intentio. sacrificii munus om̃i
trinitati uno eodẽq offertur li¬
tantis officio. Nos itaq dum tri¬
nitati que unus & uerus est deus
unum sacrificium offerimꝰ. uanis
hereticoꝵ non moueamur obiecłis.
cum adhoc sequendum ac robustis¬
sime retinendum & diumitus pro¬
mulgatis in striamur oraculis. &
p̃cedentiũ scoꝵ firmemur exẽplis
Iamnunc etiam illa nob̃ ẽ de sp̃s
scĩ missione questio reuoluenda.

Expanded text:
Trinitati, ab Ecclesia catholica pariter Trinitati, ab Ecclesia catholica pariter exhiberi. In cujus utique uno nomine manifestum est sanctum quoque baptisma celebrari. Neque enim praejudicium Filio vel sancto Spiritui comparatur, dum ad Patris personam precatio ab offerente dirigitur. Cujus consummatio, dum Filii et Spiritus sancti complectitur nomen, ostendit nullum esse in Trinitate discrimen. Quia dum ad solius Patris personam honoris sermo dirigitur, bene credentis fide tota Trinitas honoratur: et cum ad Patrem litantis destinatur intentio, sacrificii munus omni Trinitati, uno eodemque offertur litantis officio. Nos itaque dum Trinitati, quae unus et verus est Deus, unum sacrificium offerimus, vanis haereticorum non moveamur objectis, cum ad hoc sequendum, ac robustissime retinendum, et divinitus promulgatis instruamur oraculis, et praecedentium sanctorum firmemur exemplisam nunc etiam illa nobis est de Spiritus sancti missione quaestio revolvenda,
Abbreviated transcription (Latin):
gentib offerendas ostendit. ut agno¬
sceretur sacͥficiũ illud ẽẽ acceptabile
dõ. quod communit patri & filio
supplex offert fidelium puraq de¬
uotio. His atq huiusmodi testi¬
moniis heretici cõmoniti. utinam
non surdis aurib audiant:. s ueri¬
tatem fidĩ concessa sibi diuinitus
illuminatione cognoscant: ut re¬
cepto salutari lumine desinant
deinceps intenebris mortifere in¬
fidelicatis errare. Qui cũ filio sa¬
crificium non offerunt. & afide
patriarcharum ac prophetarum
miserabili obduratione disciscunt
impie delinquentes seipsos a semet¬
ipsis dampnatos ostendunt. Apłi¬
ca quippe: omnẽ hereticum talico¬
gnoscitur ꝓnuntiatione condem¬
pnasse sententia. Quod & hereti¬
rum etiam suo sit iudicio condẽp¬
natus. Si qui uero catholici fide¬
les huiꝰ sacramentinunc usq ui¬
debantur ignari deinceps scire de¬
bent omne cuilibet honorificen¬
tiȩ & sacrificii salutaris obsequiũ.

Expanded text:
gentibus offerendas ostendit: ut agnogentibus offerendas ostendit: ut agnosceretur sacrificium illud esse acceptabile Deo, quod communiter Patri et Filio supplex offert fidelium puraque devotio. His atque hujusmodi testimoniis haeretici commoniti, utinam non surdis auribus audiant, sed veritatem fidei, concessa sibi divinitus illuminatione cognoscant, ut recepto salutari lumine, desinant deinceps in tenebris mortiferae infidelitatis errare. Qui cum Filio sacrificium non offerunt, et a fide patriarcharum ac prophetarum miserabili obduratione desciscunt, impie delinquentes, seipsos a semetipsis damnatos ostendunt. Apostolica quippe omnem haereticum tali cognoscitur pronuntiatione condemnasse sententia. Quod et haeretirum etiam suo sit judicio condemnatus. Si qui vero catholici fideles, hujus sacramenti nunc usque videbantur ignari, deinceps scire debent omne cujuslibet honorificentiae et sacrificii salutaris obsequium,
Abbreviated transcription (Latin):
geritur sophonias quoq dicit.Su¬
stine me dicit dñs. in diem resurre¬
ctionis meȩ. Intestimoniũ. qm̃ iu
dicium meum in congregationẽ
gentium erit. ut recipiam reges &
effundam suꝑ eos iram furoris mei:
qm̃ in igne emulationis meȩ con¬
sũmabitur om̃is terra. Quia tc̃
transferam suꝑpopłos linguam
inꝓgenies eiꝰ: ut inuocent om̃es
nom̃ dñi & seruiant ci subiugo
uno. Atrans flumine ȩchiopiȩ su¬
scipiam obseruantes me qui disꝑ¬
si sunt. afferent m hostias in illa
diȩ. Quid hac rogo uaticinatiõe
lucidius: Uel qđ hic tenebrose
obstinationis latibulũ. herctica po¬
pocest in fidelitas reꝑire: quo pos¬
sit lum̃ tantę manifestationis ef¬
fugere: Cum sic in sole tab̃nacu¬
lum suũ posuerit dñs ut non sit
delitatis stupefactus abscondat.
sibi ꝓpitiationis pocest auxiliũ
subtrahere: se autem non potest
celare uindicte. Ecce ille qui se
expectandum in die resurrectio¬
nis sue p̃cipit. ipse sibi hostias aboĩb

Expanded text:
endas. Sophonias quippe dicit: Sustine me, dicit Dominus, in diem resurrectionis meae in testimonium: quoniam judicium meum in congregationem gentium erit, ut recipiam reges et effundam super eos iram furoris mei: quoniam in igne aemulationis meae consummabitur omnis terra, quia tunc transferam super populos linguam in progenies ejus, ut invocent omnes nomen Domini, et serviant ei sub jugo uno, a transflumine Aethiopiae suscipiam observantes me, qui dispersi sunt, afferent hostias mihi in illo die . Quid hac, rogo, vaticinatione lucidius? vel quod hic tenebrosae obstinationis latibulum haeretica potest infidelitas reperire, quo possit lumen tantae manifestationis effugere? Cum sic in sole tabernaculum suum posuerit Dominus , ut non sit delitatis stupefactus abscondat, sibi propitiationis potest auxilium subtrahere, se autem non potest celare vindictae. Ecce ille qui se exspectandum in die resurrectionis suae praecipit, ipse sibi hostias ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m mitti discipłis. ante passionem
suam hoc mͦ pronuntiat. Cum aut̃
uenerit paraclitus quem ego mittã
uob̃ sp̃m uĩtatis qui a patre ꝓcedit.
ille testimoniũ ꝑibebit deme. Suꝑiꝰ
aut̃ eundem spm etiam a patre mitti
docuerat. paraclitus aũt inquiens

Expanded text:
m mitti, discipulis ante passionem suam hoc modo pronuntiat: Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam um veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me . Superius autem eumdem Spiritum etiam a Patre mitti docuerat: Paracletus autem, inquiens
Abbreviated transcription (Latin):
in uno dõ inueniat᷑ copulare.
Responsio. Pullis fraudib aut
propriis.  aut alienis decipitur.
qui dm̃ unũ sic colit ut intrinitate
nouerit nec ꝑsonas confunde nec
substantiã separare : Et illamunã
naturam unum dm̃ intelligit: in qͦ
ȩternitatem uere diuinitatis agno
nec eum adoremus. Quicquid enĩ
ad naturam dm̃ dĩ solius non ꝑti¬
net: ut ds̃ a nob̃ adorari non debet.
Quid aũt dicturi sumꝰ de filio: quẽ
inçelis angli om̃sq uirtutes ado¬
rant semꝑ & laudant. In tantum ut
etiam informa serui positũ & ꝓpt̃
passionẽ mortis paulominꝰ ab angłis
minoratum. adorare angłi iubeant᷑:
Moyse dicente. Letamini celi simul cũ
eo:& adorent eum om̃s angłidĩ. Ho¬
mines quoq adoratiomi dauid diui¬
nitus inspiratus ad iungens ait. Ad
substantia separat᷑: Quomͦ illi ser¬
uitutem quȩ dõ tantum debet᷑ aude¬
mus exhibere:siuna nonẽ illinatura
cum patre: Nam quia unusẽ ds̃. ita

Expanded text:
in uno Deo inveniatur copulare. in uno Deo inveniatur copulare. Responsio. Nullis fraudibus, aut propriis aut alienis, decipitur qui Deum unum sic colit, ut in Trinitate noverit, nec personas confundere, nec substantiam separare. Et illam unam naturam unum Deum intelligit, in qua aeternitatem verae divinitatis agnosnec eum adoremus, quidquid enim ad naturam Domini Dei solius non pertinet ut Deus a nobis adorari non debet. Quid autem dicturi sumus de Filio, quem in coelis angeli omnesque virtutes adorant semper et laudant, intantum ut etiam in forma servi positum, et propter passionem mortis paulo minus ab angelis minoratum, adorare angeli jubeantur, Moyse dicente: Laetamini, coeli, simul cum eo, et adorent eum omnes angeli Dei . Homines quoque huic adorationi David divinitus inspiratus, adjungens, ait: Adosubstantia separatur? Quomodo illi servitutem quae Deo tantum debetur audemus exhibere, si una non est illi natura cum Patre? Nam quia unus est Deus, ita
Abbreviated transcription (Latin):
genitũ: Immo sic conficebimur
filium deutero dĩ uerum dm̃ natũ
ẽẽ. sicut de uirginis utero uerum
non dubicamus hominẽ ꝑcessis¬
se: Ne qđ absit si de matris substan¬
tia uerus homo natus credatur. &
uerus ds̃ de pacris substantia de¬
negetur: potior estimetur. humana
natura quȩ id̃ qđ est ꝓcitare po¬
tuit: quã diuma substantia que
uerum dm̃ generare non ualuit.¬
.xͣi. Obiectio. Nonẽ nimiũ dedecus
ut fraudib propriis decipiat᷑ male
intelligens animus:ut aliquando
duo dicantur ẽẽ unus:aliquando
tres unus. Nunquid non occurrit
beneficii munus: quando unꝰ nonẽ.
cum duob designatꝰ: Delirum ẽ
credere extrib partib dm̃ unum ẽ¬
stare. cũ adhuc qđ peiꝰ ẽ dicit᷑ decis.
qd sic credendus est unus ds̃. cum
non sit ipse pat̃ qui filius. non ipse
filius. qui sp̃s sẽs. de quib ꝓfitentur
differentias int se hab̃e:honorem
uero unusquisq suum non posse
hab̾e: nisi malignum pectus eos

Expanded text:
genitum, imo sic confitemur genitum, imo sic confitemur Filium de utero Dei verum Deum natum esse, sicut de Virginis utero verum non dubitamus hominem processisse, ne quod absit si de matris substantia verus homo natus credatur, et verus Deus de Patris substantia denegetur, potior aestimetur humana natura quae id quod est procreare potuit quam divina substantia, quae verum Deum generare non valuit. Objectio 10. Non est minimum dedecus, ut fraudibus propriis decipiatur male intelligens animus, ut aliquando duo dicantur esse unus, aliquando tres unus. Nunquid non occurrit beneficii munus, quando unus non est cum duobus designatus? Ludibrium est credere ex tribus partibus Deum unum constare, cum adhuc quod pejus est dicitur de eis quod sic credendus est unus Deus, cum non sit ipse Pater qui Filius, non ipse Filius qui Spiritus sanctus; de quibus profitentur differentias inter se habere, honorem vero unusquisque suum non posse habere, nisi malignum pectus eos
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ omne reuoluit᷑. Insplendori¬
b aũt scõꝵ: non recte incellecta sunt
scõꝵ non mofficio p̃dicationis. sed
in resurrectionis claritate consistit.
de quo splendore dñs dicit. Tunc iꝰ¬
ti fulgebunt sicut sołin regno patris
sui. Hunc splendorẽ future tesurre¬
ctionis his u̾bis etiam danihel ꝓpha
commemorat. Et multi dormientiũ
in terrȩ fossura in oꝑtione. ex surgent:
tes splendebunt ut splendor firma¬
menti:. Et exuistis multi sicut stelle
in scła. Hic aũt splendor tune scis
a dño tribuetur: quando scđm apł̃i
dictum reformabit corpus humili¬
tatis nr̃e: conforme corpori clarita¬
tis sue. In hoc gͦ splendore tunc in¬
tegre sc̃i intelligent patrem & filiũ
unum principium eẽ: nec ase in¬
uicẽ uł substantia uel maiestate
distare. Licet gͦ confiteamͣ filium
scđm carnẽ ex utero uirginis ꝓcre¬
atum. non tam̃ ambigimꝰ deuto
patris idest de patris substantia

Expanded text:
tempus omne revolvitur. In splendoritempus omne revolvitur. In splendoribus autem sanctorum, non recte intellecta sunt sanctorum non in officio praedicationis, sed in resurrectionis claritate consistit; de quo splendore Dominus dicit: Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Hunc splendorem futurae resurrectionis his verbis etiam Daniel propheta commemorat: Et multi dormientium in terrae fossura, in opertione exsurgent,  intelligentes splendebunt, ut splendor firmamenti, et ex justis multi, sicut stellae in saecula ; hic autem splendor tunc sanctis a Domino tribuetur, quando secundum Apostoli dictum, reformabit corpus humilitatis nostrae, conforme corpori claritatis suae . In hoc ergo splendore tunc integre sancti intelligent Patrem et Filium unum principium esse; nec a se invicem, vel substantia, vel majestate distare. Licet ergo confiteamur Filium secundum carnem ex utero Virginis procreatum, non tamen ambigimus de utero Patris, id est de Patris substantia
Abbreviated transcription (Latin):
ut sensus hominum consuetis nat᷑e
sue uocabulis ad intelligentiã diummi¬
tatis possit adduci. Dicuntur enim
oculi dñi omĩa uidẽ: sicut scriptũ ẽ.
In om̃i loco: ocłi dñi speculant᷑ bonos
& malos. Quis aũt̃ dubitet ita dm̃
ꝑ nacuram suã totum uidẽ: sicut eũ
ꝑnature infinitatẽ omĩa fatem᷑ im¬
plere: S & diu̾sa corporalium men¬
broꝵ uocabula obhoc in dõ inueni-¬
mus ut dictum ẽ nominari: ut ꝑ
harum rerum efficientias: substantie
ipsius incorporalis propͥetas possit
incelligi. Sicgͦ & hic sedixit exuto
filium genuisse: ut quẽ audimꝰ ex
utero genitũ: a natura patris nuuꝰ
existimet alienum. Quod aũt ante
luciferum dixit: ostendit filii nati¬
uitatem ꝑpetuã. Initio temporali
nonẽẽ subiectam. Lucifer enĩ stellȩ
uocabulũ ẽ & minitio mundi cũ ds̃
luminaria & sydera condidisset. ius¬
sit ea ẽẽ indies & m̃ses. & tempora
& annos: quib nominũ circuli s

Expanded text:
ut sensus hominum consuetis naturae ut sensus hominum consuetis naturae suae vocabulis ad intelligentiam divinitatis possit adduci. Dicuntur enim oculi Dei omnia videre, sicut scriptum est, In omni loco oculi Dei speculantur bonos et malos . Quis autem dubitet ita Deum per naturam suam totum videre, sicut eum per naturae infinitatem omnia fatemur implere? Sed et diversa corporalium membrorum vocabula ob hoc in Deo invenimus ut dictum est nominari, ut per harum rerum efficientias substantiae ipsius incorporalis proprietas possit intelligi. Sic ergo et hic se dixit ex utero Filium genuisse, ut quem audimus ex utero genitum, a natura Patris nullus aestimet alienum. Quod autem ante luciferum dixit, ostendit Filii nativitatem perpetuam initio temporali non esse subjectam: Lucifer enim stellae vocabulum est, et in initio mundi, cum Deus luminaria et sidera condidisset, jussit ea esse in dies, et menses, et tempora, et annos , quibus nominum circulis
Abbreviated transcription (Latin):
insplendorib sc̃oꝵ ante luciferum
cinatio de eo fuisse adimpleta. cum
manifestaret. ipsam eẽ ꝓpħa dicendo.
Exutero ante luciferum genuite &
splendidum contigit. qd ꝑuirginem
nasci eumos ꝓpheticũ ante dixit.
Quis dubitet hanc natiuita tẽ ita ꝯ¬
tigisse ut scriptura me morat:
Responsio. Multum fallit᷑. qui hꝰ
scripture locum diuinȩ natiuitati
non credit conuenire.& audiens
dm̃ dixisse. ex utero ante luciferum
genuite. quia in dõ carnalis uterꝰ
non potest credi. estimet huiꝰ loci sen¬
sumei tantũmodo genãtiom quȩ
scđm carnem ẽ coaptandũ: cum
p̃cedens u̾sus diuine magis intelle¬
ctum generationis insinuet: quo
pat̃ dicit ad filiũ. tecum principi¬
um: ut a gnoscat᷑ patrem & filium
unum eẽ principium. Nom̃ uõ
uteri translato uocabulo dictum est.
quo ipsa diuina significaretur natura.
sicut corporalib nominib incorpo¬
ralis substantia dĩ assolet nominari:

Expanded text:
in splendoribus sanctorum ante luciferum in splendoribus sanctorum ante luciferum cinatio de eo fuisse adimpleta ut manifestaret ipsam esse et propheta dicendo: Ex utero ante luciferum genui te, et splendidum contigit, quod per virginem nasci eum os propheticum ante dixit. Quis dubitet hanc nativitatem ita contigisse ut Scriptura memorat? Responsio. Multum fallitur qui hujus Scripturae locum divinae nativitati non credit convenire, et audiens Deum dixisse: Ex utero ante luciferum genui te, quia in Deo carnalis uterus non potest credi, aestimet hujus loci sensum ei tantummodo generationi quae secundum carnem est coaptandum, cum praecedens versus divinae magis intellectum generationis insinuet, quo Pater dicit ad Filium: Tecum principium , ut agnoscatur Patrem et Filium unum esse principium. Nomen vero uteri translato vocabulo dictum est, quo ipsa divina significaretur natura; sicut corporalibus nominibus incorporalis substantia Dei assolet nominari,
Abbreviated transcription (Latin):
do. popls hic labiis me honorat cor
aut̃ eoꝵ longe ẽ ame. Responsio.
Apłica fides dm̃ non inuiriat s ho¬
norat: que diuinam substantiã. nec
minorari potuisse asserit:nec muta¬
ri. Et idõ filiũ equalem patri p̃dicat.
qm̃ una utriꝰq substantia ꝑfectio¬
nissuȩ plenitudinẽ. in utroq con¬
seruat. Tuncgͦ dõ infercur in uiria:
quando ꝑdiu̾sitatẽ diuinitatis cũ
creatore colit᷑ creatura: Cum qñ¬
creationis nomen in eo sit tantum
accipiendũ infilio: qđ pro redẽpti¬
one hominũ ex hominib factus:
homo. Sp̃m quoq sc̃m si creaturã
dñs uellet intelligr: nunquam p̃ciꝑet
sibi & patri insacram̃to baptis matis
copulari dicens: ite docete om̃s gentes
baptirantes eos in nomine patris et
one aut̃ eiꝰ qđ dictum est exutero
ante luciferum genuite.quis dubi¬
tet de carnali natiuitate fuisse dictũ
cum ipsa antescriptio ostendat tͥ
ad intelligendũ cum dicit ꝓpħa qd

Expanded text:
do: Populus hic labiis me honorat, cor do: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Responsio. Apostolica fides Deum non injuriat, sed honorat, quae divinam substantiam nec minorari potuisse asserit nec mutari; et ideo Filium aequalem Patri praedicat, quoniam una utriusque substantia 64 perfectionis suae plenitudinem in utroque conservat. Tunc ergo Deo infertur injuria, quando per diversitatem divinitatis cum creatore colitur creatura; cum creationis nomen in eo sit tantum accipiendum in Filio, quod pro redemptione hominum ex hominibus factus est homo. Spiritum quoque sanctum, si creaturam Dominus vellet intelligi, nunquam praeciperet sibi et Patri in sacramento baptismatis copulari, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et one autem ejus quod dictum est: Ex utero ante luciferum genui te , quis dubitet de carnali nativitate fuisse dictum? cum ipsa ante scriptio ostendat tibi ad intelligendum quod dicit propheta, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝓhibendum ñsonũ dicti con¬
siderare.s sensum. Nec attendere
nouitatẽ u̾bi. s uirtutem incellige̾
sacram̃ti: mirum est aũt eos qui
pro uniuis substantię credulitate
uolunt nos homo usia nosdici:
quomodo se nolint triusianos
ꝓtrib & diu̾sis substantiis appel¬
lari: Quamuis & sitali nomine
censeri fugiant: cum hoc eos tam̃ eẽ
qualitatis sue credulitatis ostendat᷑.
unum colimus dm̃. qm fides uera
nec tres dõs recipit quod faciunt pa¬
gani multicolȩ: nec dm̃ suũ creatum
asserit: quod cultores p̃dicant creat᷑e.¬
.ixͣ. Obiectio. Scelus & ualde ẽẽ
blasphemum aduertant homines qͥ
salutaria p̃cepta cupiunt sectari:
Nam falsitas ꝓfessionis. nũquã ꝓdẽe
eis poterit. quam querunt in uirian¬
do dm̃ blas phemiam colere ueluen̾a¬
ri. Si abhominib noncoleratur in¬
iuria. ab ipso dño auctore qualiter
poterit tolerari: Ostendit enĩ circa
infideles obiurgationẽ suam dicen¬

Expanded text:
tur prohibendum, non sonum dicti contur prohibendum, non sonum dicti considerare, sed sensum; nec attendere novitatem verbi, sed virtutem intelligere sacramenti? Mirum est autem eos qui pro unius substantiae credulitate volunt nos homousianos dici, quomodo se nolunt Triusianos pro tribus et diversis substantiis appellari; quamvis etsi tali nomine censeri fugiant, hoc eos tamen esse qualitas suae credulitatis ostendat. Dunum colimus Deum; quoniam fides vera, nec tres deos recipit, quod faciunt pagani multicolae, nec Deum suum creatum asserit, quod cultores praedicant creaturae. Objectio 8. Scelus et valde esse blasphemum advertant homines, qui salutaria praecepta cupiunt sectari: nam falsitas professionis nunquam prodesse eis poterit, qui quaerunt injuriando Deum per blasphemiam colere vel venerari. Si ab hominibus non toleratur injuria, ab ipso Domino auctore qualiter poterit tolerari? Ostendit enim circa infideles suam objurgationem, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
heresis: quȩ unigenitũ separare nite¬
bat᷑ a substantia genitoris. Ad hocut
quisqͥs illam doctrinã reciꝑet: ñ crea-¬
toris cultor s creaturȩ potius appare¬
ret. Mirum aut est qđ in hoc nomi¬
ne sonus tantum aquib dam atten¬
ditur. nec dicti intelligentia uestigat᷑.
cumpleraq non sint antiquitus di¬
cta & ꝓcempoꝵ causarũq oportu¬
nitatib ꝑfessiom fidi reꝑiant᷑ inser-¬
ta: Sicut ingenitus pat̃ nusquã
inscripturis canonicis legit᷑: & tam̃
scđm fidĩ u̾itatẽ ingenitus p̃dicat᷑.
Adu̾sus sabelliũ scilicet qui patrem
filiũq non cõmunione substantie
unum intelligit: s ꝑsonali singła¬
ritate confundit. Quod sisonus
ñ sensus consideratur in u̾bis: non
censeatur eccłia nomine catholico:
qđ nec in ueceri nec innouo reꝑitur
positum testam̃to. Si uͦ hec nomi¬
na cum innullo sint canonico uo¬
lumine. digne tam̃ tenentur infi¬
deͬcur nobis in homo usion pute¬

Expanded text:
haeresis, quae unigenitum separare nitehaeresis, quae unigenitum separare nitebatur a substantia genitoris; ad hoc ut quisquis illam doctrinam reciperet, non creatoris cultor, sed creaturae potius appareret. Mirum autem est quod in hoc nomine sonus tantum a quibusdam attenditur, nec dicti intelligentia investigatur, cum pleraque non sint antiquitus dicta, et pro temporum causarumque opportunitatibus professioni fidei reperiantur inserta. Sicut ingenitus Pater, nusquam in Scripturis canonicis legitur, et tamen secundum fidei veritatem ingenitus praedicatur: adversus Sabellium scilicet qui Patrem Filiumque non communione substantiae unum intelligit, sed personali singularitate confundit. Quod si sonus, non sensus consideratur in verbis, non censeatur Ecclesia nomine catholico, quod nec in Veteri nec in Novo reperitur positum Testamento. Si vero haec omnia, cum in nullo sint canonico volumine, digne tamen tenentur in fide, cur nobis in Homousion pute
Abbreviated transcription (Latin):
referre concordiam. Qđ sisic dñs uel¬
let intelligi: posset dicere. ego & pat̃
unum uolumꝰ: non ego & pat̃ unũ
sumus. S nunc eligat quisque qd
uelit utrum in dõ aliud putet esse
& aliud uelle: anhoc credat ẽẽ. qđ
uelle: ut ei possit huiꝰ dicti dñici ma¬
nifestius uitas apparcre. Si em̃ialiã
dixerit indõ uoluntatẽ que uelle dr̃.
& aliam eẽntiã quȩ cẽ cognoscit᷑: ad
uoluntatem referri non potest qđ
scdm eẽntiã dictum ẽ ego & pat̃ unũ
sumus. ẽẽ enim ab eentia dicit᷑. Si
aũt hoc indõ sicut certum ẽ putat᷑
ẽẽ qđ uelle: dum uoluntatis unitas
asseritur: substantialis etiam unitas
non neget᷑. Ut & in eo qđ dixit unũ.
agnoscatur ñ aliud ẽe quam pat̃ ẽ:
& in eo qđ dixit sumus. agnoscatur
nam unius ẽẽ substantiȩ patrẽ filiũ¬
que dixerunt: qđ grecȩ homo usi¬
on dictumẽ. Illa scilicet ratione
qm̃ ingrecia noua tunc emerserat

Expanded text:
referre concordiam. Quod si sic Dominus velreferre concordiam. Quod si sic Dominus vellet intelligi, posset dicere: Ego et Pater unum volumus; non, Ego et Pater unum sumus. Sed nunc eligat quisque quod velit; utrum in Deo 63 aliud putet esse et aliud velle; an hoc credat esse quod velle, ut ei possit hujus dicti dominici manifestius veritas apparere. Si enim aliam dixerit in Deo voluntatem, quae velle dicitur, et aliam essentiam, quae potest, quod secundum essentiam dictum est: Ego et Pater unum sumus. Esse enim ab essentia dicitur; si autem hoc in Deo sicut certum est putatur esse quod velle, dum voluntatis unitas asseritur, substantialis etiam unitas non negetur, ut et in eo quod dixit unum agnoscatur non aliud esse quam Pater est, et in eo quod dixit sumus agnoscatur nam, unius esse substantiae Patrem Filiumque dixerunt. Quod Graece Homousion dictum est, illa scilicet ratione quoniam in Graecia nova tunc emerserat
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupauit. Si placet gͥ & hoc fidĩ
uitas exigit. ut melior pucet᷑ qui a
aluis paracditꝰ ex hoc iam filius subi¬
ciatur ambob: Et saltem sic para¬
clitus coequetur patri. qui pro eoqd̃
alius nuncuꝑatꝰ ẽ filio dicit᷑ ante¬
poni: ut huius communione pro¬
nominis. inpatre & paraclito de¬
monstretur cõmunio deitatis. Si
aũt paraclitꝰ licet alius dicatur tñ
filio non p̃fert᷑: nec pat̃ idõ p̃feren¬
dus est filio. quia alius dr̃. Hoc it
pro nomine. ꝑsonarum ostenditur
discretio: non naturȩ. Deniq ne fi¬
dĩ ambiguitate ueritatis regłam
deserentes. ꝑdeuios circũ feram̃
errores: ipse dñs nob̃ & unam se cum
patre retinere substantiã. & alteram
se demonstrauit habere ꝑsonam di¬
cens mȩugłio. Ego & pater unũ sumꝰ.
Quod dictum hi qui diuinȩ unitatis
in patre & filio significationẽ tenu¬
are contendunt. non ad substantia¬
lẽ unitatem: s ad uoluntatis student

Expanded text:
nuncupavit. Si placet igitur, et hoc fidei nuncupavit. Si placet igitur, et hoc fidei veritas exigit, ut melior putetur qui aalius Paracletus, ex hoc jam Filius subjiciatur ambobus, ut saltem sic Paracletus coaequetur Patri, qui pro eo quod alius nuncupatus est, Filio dicitur anteponi; ut hujus communione pronominis, in Patre et Paracleto demonstretur communio deitatis; si autem Paracletus, licet alius dicatur, tamen Filio non praefertur, nec Pater ideo praeferendus est Filio, quia alius dicitur: hoc enim pronomine, personarum ostenditur discretio, non naturae. Denique ne fidei ambiguitate veritatis regulam deserentes, per devios circumferamur errores, ipse Dominus nobis, et unam se cum Patre retinere substantiam, et alteram se demonstravit habere personam, dicens in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Quod dictum, hi qui divinae unitatis in Patre et Filio significationem tenuare contendunt, non ad substantialem unitatem, sed ad voluntatis student
Abbreviated transcription (Latin):
monstretur. Qđ siueraẽ pat̾nitas
patris: uera ẽ etiam natiuitas prolis.
Et si est filii uera natiuitas. int̃ patrẽ
filiũq substantialis non potest ẽẽ
diu̾sitas. Uera enim & ȩterna substan-¬
tia dequa uera natiuitas extitit.
sicut generando minui diuidiq
non potuit: : ita inse tota ꝑmanens.
totã se coȩternȩ uitati natiuitatis in¬
duisit. Ut scilicet gignentis genitq ñ
solum equalitas absq diu̾sitate consi¬
steret. s etiam sine confusione decrim̃¬
toq naturalis unitas ꝑmaneret. Diui¬
nȩ quippe natiuitatis & nom̃ & u̾itas
sicut discretam monstrat gignentꝰ
genitiq ꝑsonam: sic diu̾sam nonsi¬
nit putari substantiam. Alius ergo
ꝓpt̃ea dictusẽ pat̃: ut generationis
ueritas monstraret᷑. non ut putaret᷑
aut prior aut potior. Nam sipotiorẽ
acciꝑe debemus quem audimꝰ aliũ
filio conficeri. Sicut enimꝑat̾em
aliuũ filiu̾ dixit: ita paraclitũ alium

Expanded text:
monstretur. Quod si vera est paternitas monstretur. Quod si vera est paternitas Patris, vera est etiam nativitas prolis; et si est Filii vera nativitas, inter Patrem Filiumque substantialis non potest esse diversitas. Vera enim et aeterna subtantia, de qua vera nativitas exstitit, sicut generando minui dividique non potuit, ita in se tota permanens totam se coaeternae veritati nativitatis indulsit, ut scilicet gignentis genitique non solum aequalitas absque diversitate consisteret, sed etiam sine confusione detrimentoque naturalis unitas permaneret. Divinae quippe nativitatis, et nomen, et veritas sicut discretam monstrat gignentis genitique personam, sic diversam non sinit putari substantiam. Alius ergo propterea dictus est Pater, ut generationis veritas monstraretur, non ut putaretur aut prior aut potior: nam si potiorem accipere debemus quem audimus aliumFilio confiteri: sicut enim Patrem alium Filius dixit, ita Paracletum alium
Abbreviated transcription (Latin):
ferentia ñ sit. ipse saluator dicit
qui credendꝰ est. Alius ẽ quicesti¬
moniũ ꝑhibet. de me pat̾. Item
ipsc filius dicit de sp̃usc̃o. Et alium
paraclitũ mittam uob̾. Alium dixit
patrem: & alium dixit ẽc̃ paraclitum.
Etcum non adũtuntur diuina ura
& sacramenta efficiunt᷑ homines pa¬
ganitatis ꝓfessores. qui ante aduentũ
eẽ dm̃. Responsio. Uera fides. nũ¬
quã suꝑfluas. s rectas semꝑ habuit
& habet rationes. Nec ex his aliqd̃
fastidiũ nascitur. simͦ absq conten¬
tionis studio u̾itatis audiat᷑. Quȩ
obhoc alium dixit patrem. ut ꝑso¬
nas discerneret: ñ ut substantialem
distantiã de monstraret. Nam cũ
asium dixit. ostendit se ꝓpriã hab̾e
ꝑsonã. Patrem uõ nominans. de¬
monstrauit se unam cum eo hab̾e
substantiã hocmͦ. Si enim pat̃ qui
testimonium ꝑhibet filio uere alius
ẽ. Utriusq ꝑsona discernat᷑. Uere
& pat̃ ẽ ut substantialis unitas de¬

Expanded text:
ferentia non sit, ipse Salvator dicit, ferentia non sit, ipse Salvator dicit, qui credendus est: Alius est qui testimonium perhibet de me . Item ipse Filius dicit de Spiritu sancto: Et alium Paracletum mittam vobis . Alium dixit Patrem, et alium dixit esse Paracletum, et cum non advertuntur divina jura et sacramenta, efficiuntur homines paganitatis professores, cum asserunt m. Responsio. Vera fides nunquam superfluas, sed rectas semper habet et habuit rationes, nec ex his aliquod fastidium nascitur, si modo absque contentionis studio veritas audiatur, quae ob hoc alium dixit Patrem, ut personas discerneret, non ut substantialem distantiam demonstraret: nam cum alium dixit, ostendit se propriam habere personam; Patrem vero nominans, demonstravit se unam cum eo habere substantiam, hoc modo: si enim Pater, qui testimonium perhibet Filio vere alius est, ut utriusque persona discernatur, vere et Pater est, ut substantialis unitas de
Abbreviated transcription (Latin):
ullȩ. Atq subiunxit. Simlumine
ambulemꝰ sicut & ipse ẽ in lumine:
sotietatẽ habemꝰ ad inuicem. Quod se
ut de patre dixisse monstraret.ad¬
iunxit: & sanguis iħu filii eiꝰ mun¬
dat nos ab om̃i peccato. Patrẽ quẽ¬
lucem dixit. in lumine ẽẽ asseruit.
omnem hominẽ uenientẽ in hunc
mundum: Ostensumẽ gͥ patrẽ cẽ¬
lumine ⁊ filius in patre lumine: ipso
de se lumine ꝓtestante. Ego in pat᷑: et
pater mine. Tãꝗͣ dicẽt. Ego in lumine:
& lum ime. Et ubi non inuenitur
diu̾sitas luminis. ñ neget᷑ eqͣlitas dei-¬
tatis: ne dũd̾s lux esse apłica predi¬
catione dicitur. ille qui lum̃ esse
non dicit᷑: ds̃ etiã eẽ. qđ nefas est
abnegetur.uĩii. Obiectio
Amisimus suꝑfluas rationes quȩ
fastidium ñ facerent auditorib.
& adhoc responsum ẽ quod senten¬
tia inquirebat expositionẽ. & qͥa
int̃ patrẽ & filium distantia est.
& qđ dr̃ non est eo qđ int̃ illos dif¬

Expanded text:
ullae: atque subjunxit: Si in lumine ullae: atque subjunxit: Si in lumine ambulemus, sicut et ipse est in lumine, societatem habemus ad invicem . Quod ut se de Patre dixisse monstraret, adjunxit: Et sanguis Jesu Filii ejus mundat nos ab omni peccaro . Patrlucem dixit, in lumine esse asseruit: omnem hominem venientem in hunc mundum ? Ostensum est igitur Patrem elumine, et Filius in Patre lumine, ipso de se lumine protestante: Ego in Patre, et Pater in me ; tanquam diceret: Ego in lumine, et lumen in me. Et ubi non invenitur diversitas luminis, non negetur aequalitas deitatis: ne dum Deus lux esse apostolica praedicatione dicitur, ille qui lumen esse non dicitur Deus etiam esse quod nefas est abnegetur. Objectio 7. Omisimus superfluas rationes, quae fastidium non facerent 62 auditoribus, et ad hoc responsum est, ad quod sententia inquirebat expositionem. Et quia inter Patrem et Filium distantia est, et quod dicitur non est, eo quod inter illos dif
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c testimoniũ reddit spũi nr̃o: quod
sumus filii dĩ Ioh̃s etiam eugłista dic̃.
Qͦt quot aũt crediderunt in eum. dedit
eis potestatem filios dĩ fieri. Utgͥ bea¬
tus paulus dm̃cuiꝰ filii sumus lucẽ
ẽẽ monstraret: eosdem filios lucis qͦ
filios appellauit. dicens ita. Nos au¬
tem fr̃s non estis intenebris: ut uos
dies ille tanquã fur comp̃hendat. Os̃
enim uos filni lucis estis: & filii diei
Et filius ad discipłos. Ut sitis filii pa¬
tris ur̃i. qui incęlisẽ. Ipsum uero fi¬
lium lucem eẽ nullus poterit ab ne¬
gare: de quo eugłista dicit. Erat
lux uera: que illuminat omnẽ ho¬
minẽ uenientem in hunc mundũ.
Et rursus. & uita erat lux hominũ:
& lux intenebris lucet: & tenebre eã
non comp̃henderunt. Ipse quoq
filius lucẽ se ẽẽ ꝓpͥa uoce testatur.
Ego sum inquiens: lux mundi. Ut
autẽ agnoseat᷑ pat̃ infilio. lum̃ in lu¬
mine eẽ. in ioħis testimonio ꝑdocet᷑.¬
quiait. Ds̃ lux ẽ. & tenebrȩ ineo ñ st̃

Expanded text:
stimonium reddit spiritui nostro quod simus filii Dei . Joannes etiam evangelista dicit: Quotquot autem crediderunt in eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Ut igitur Paulus Deum, cujus filii sumus, lucem esse monstraret, eosdem filios lucis quoque filios appellavit, ita dicens: Vos autem fratres non estis in tenebris, ut vos dies ille, tanquam fur, comprehendat; omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei . Et Filius ad discipulos: Ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . Ipsum vero Filium lucem esse nullus poterit abnegare, de quo evangelista dicit: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Et rursus: Et vita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ipse quoque Filius lucem se esse propria voce testatur: Ego sum inquiens lux mundi . Ut autem agnoscatur Pater in Filio, lumen in lumine esse, in Joannis testimonio perdocetqui ait: Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& creabunt᷑. & renouabis faciem t̃rȩ.
Alioquin si scđm diuinam natiuitatẽ
xp̃c primogenitꝰ totius creature ac
cipitur. quib testimoniis ante om¬
nem creaturam pͥmogenitus ex mor-¬
tuis ostendit᷑: cum dici ñ possent
mortui. qui necdum fuerant uel
creati: Unigenitũ gͦ xp̃m cogno¬
scimus ex patre: primogenitum
ꝓfitemur ex uirgine. In illa quip¬
penatiuitate uere ẽ unigenitus. in
qua sine initio de solo dõ solus
natus est ds̃. In hac aũt natiuita¬
te primogenitus ẽ totius creaturȩ:
idest eoꝵ quos in fr̃s sibi ꝑfidem
dignatus ẽ adoptare. Quot quot
enim receperunt eum: dedit eis
potestatem filios dĩ fieri his qui c¬
dunt in nomine eiꝰ. Hȩc genãtio

Expanded text:
 renovabis faciem terrae . Alioquin, si secundum divinam nativitatem Christus Primogenitus creaturae totius accipitur, quibus testimoniis ante omnem creaturam Primogenitus ex mortuis ostenditur? cum dici non possent mortui, qui necdum fuerant vel creati. Unigenitum ergo Christum cognoscimus ex Patre, Primogenitum profiteamur ex virgine: in illa quippe nativitate vere est Unigenitus, in qua sine initio de solo Deo solus natus est Deus: in hac autem nativitate Primogenitus est totius creaturae , id est eorum quos in fratres sibi per fidem dignatus est adoptare. Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
conuigem tuã: Quod em̃ in ea natũ ẽ
de spũ scõ ẽ pariet aũt filium & uoca
bis nom̃ eius iħm ipse enim saluum
faciet popłm suum a peccatis eorum.
Cui uero conuenit dicere. conũtimin
adme & saluieritis quia ab extremo
terre ego sum ds̃ & non est alius. Ni¬
si filio de quo dauid dicit. reminiscen¬
tui & conu̾tentur ad dñm uniu̾si fi¬
nes terre: & adorabunt in conspectu
cius om̃s patriȩ gentiũ: Quod ergo
sequit᷑ ꝑ me ipsum iuro. quis hoc
credendus est dicere: nisi quihoc mͦ
inuenitur abrahȩ ante iurasse: Hẽ
aũt non patrem s filium asserunt:
qui filiũ apatre scđm diuinã naturã
minorem predicare contendunt.
Iste aũt ds̃ qui ꝑsemetipsum iurat u¬
trum maiorem se habeat. Paulus no¬
bis beatus ostendit: quia ad hebreos
seribens ait. Abrahȩ nãq ꝑmittens
ret maiorem: iurauit ꝑsemetipsũ
dicens. Nisi benedicens benedicã
te: & multiplicans multiplicabo te.

Expanded text:
conjugem tuam, quod enim in ea natum est, conjugem tuam, quod enim in ea natum est, de Spbis nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum ? Cui vero convenit dicere: Convertimini ad me, et salvi eritis, quia ab extremo terrae ego sum Deus, et non est alius , nisi Filio? de quo David dicit, Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium . Quod ergo sequitur: Per memetipsum juro, quis hoc credendus est dicere, nisi qui hoc modo invenitur Abrahae ante jurasse? Hunc autem non Patrem, sed Filium asserunt, qui Filium a Patre secundum divinam naturam, minorem praedicare contendunt. Iste autem Deus, qui per semetipsum jurat, utrum majorem se habeat, Paulus nobis beatus ostendit, qui ad Haebraeos scribens, ait: Abrahae namque promittens ret majorem, juravit per semetipsum, dicens: Nisi benedicens benedicam te, et multiplicans multiplicabo te .