comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e cur nos offendat si duab fenestris non suꝑ
inuicẽ so iuxta inuicẽ locatis. una earũ maior
minorue sit. cũ equales ẽe potuerint. Si uero
supra inuicẽ fuint. ambeq de medio quamuis
impares. ñ ita offendat illa mequalitas: & cus
non multum curemus quanto sit una earum
res ñ sint aut int̾ maxim̃a & minimã ita sit me¬
dia ut tanto precedat minorẽ. quanto amaio¬
ie preceditur. Ita enim primo quasi natura ip¬
sa consulit᷑ quid probet. Ubi potissimum no¬
tandum ẽ: quẽadmodum quod solum inspec¬
tum minus displicuerit in melioris compara¬
tione respuatur. Ita reꝑitur nicħ eẽ aliud ara¬
memoriã. usu quoła corporis atq oꝑationis
adiuncto: quo si careas. iudicare de operibus
possis. quod multo ẽ exxellentius. quãuisopari
artificiosa ñ possis. So cũ in omnib artib con¬
uementia placeat qua una salua: & pulchra sutl
omnia. ipsa uͦ conuenientia ȩqualitatẽ unita¬

Expanded text:
est cur nos offendat, si duabus fenestris non super est cur nos offendat, si duabus fenestris non super invicem, sed juxta invicem locatis, una earum major minorve sit, cum aequales esse potuerint: si vero super invicem fuerint, ambaeque dimidio quamvis impares, non ita offendat illa inaequalitas; et cur non multum curemus, quanto sit una earum res non sint, aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. Ita enim primo quasi natura ipsa consulitur quid probet. Ubi potissimum notandum est, quemadmodum quod solum inspectum minus displicuerit, in melioris comparatione respuatur. Ita reperitur nihil esse aliud armemoriam, usu quodam corporis atque operationis adjuncto: quo si careas, judicare de operibus possis, quod multo est excellentius, quamvis operari artificiosa non possis. 55. Sed cum in omnibus artibus convenientia placeat, qua una salva et pulchra sunt omnia; ipsa vero convenientia aequalitatem unita
Abbreviated transcription (Latin):
coporis sensibus acriorib corpora attingunt
plereq bestiȩ quã homines. s iudicare. de cor
sam uͦ illud uidere facillimum ẽ. p̃stantiorẽ
cẽ indicantẽ. quam illa res ÷ de qua iudicatus.
Non solum autẽ rationalis uita de sensibilibꝰ
sit. & cur ita ꝑ oculos sentiri necesse sit. Nam
ipse aspectus oculorĩ renunciare id potest.
iudicare autẽ nullomͦ. Quare manifestum ẽ.
ut sensualem uitam corpori. ita rationalem
se ipsam iudicat: nulla iam ẽ natura p̃stanti¬
or S: quia clarum ẽ eam ẽẽ mutabile. qũ¬
autẽ melius iudicat quanto ꝑitior ẽ. & tando
e peritior. quanto alicuiꝰ aitis. uel discipline
uel sapientie particeps ẽ.: ipsius artis natura
querenda ẽ. Neq nunc artem intelligi uolo.
que notatur exꝑiendo. s. que ratiocinando in¬
tam elegant̃ edificat. ut que plura sunt paria
parib respondeant: quȩ aut̾e singula mediũ
locum teneant: Quamquã iste sensus iam sit
rationi ueritatiq uicinior. S certe querendũ

Expanded text:
corporis sensibus acrius corpora attingunt pleraeque bestiae quam homines: sed judicare de corpoJam vero illud videre facillimum est, praestantiorem esse judicantem, quam illa res est de qua judicatur. Non solum autem rationalis vita de sensibilibussit, et cur ita per oculos sentiri necesse sit: nam ipse aspectus oculorum renuntiare id potest, judicare autem nullo modo. Quare manifestum est, ut sensualem vitam corpori, ita rationalem seipsam judicat, nulla jam est natura praestantior. Sed quia clarum est eam esse mutabilem, quaautem melius judicat, quanto est peritior; et tanto est peritior, quanto alicujus artis vel disciplinae vel sapientiae particeps est: ipsius artis natura quaerenda est. Neque nunc artem intelligi volo, quae notatur experiendo, sed quae ratiocinando intam eleganter aedificat, ut quae plura sunt, paria paribus respondeant; quae autem singula, medium locum teneant? quanquam iste sensus jam sit rationi veritatique vicinior. Sed certe quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
s uirtute & prescientia. Cȩterum nega ma¬
lum p̃terdm̃ ẽẽ. cum ꝑ precepta ostendit q̃
sunt alia quȩ pret̃ uoluntatem ipsius fi¬
unt. Preceptum ñ intercedit. nisi ubi est et
contrarietas. Libera facultas uiuendi. non
datur nisi ubi ẽ lapsus. scđm apłi rationẽ
quidicit. & uos cum eẽtis mortu delictis
& peccatis ur̃is inquib aliquando ambula

Expanded text:
sed uirtute et praescientia. ceterum nega mased uirtute et praescientia. ceterum nega malum praeter deum esse, cum per praecepta ostendit, quia sunt alia, quae praeter uoluntatem ipsius fiunt. praeceptum non intercedit, nisi ubi est et contrarietas; libera facultas uiuendi non datur, nisi ubi est lapsus secundum apostoli rationem, qui dicit: et uos cum essetis mortui delictis et peccatis uestris. in quibus a
Abbreviated transcription (Latin):
iustus ẽ ut uindicet in peccatum. Cum gͦ
omĩa optime sint ordinata. que uidentur
nobis mnc aduersa eẽ. merito contigit ho¬
minis lapsi: qui legem dei seruare noluit.
Anime enĩ rationali que ẽ in homine. dedit
ds̃ liberum arbitriũ. Sic enĩ posset habere
merita. si uoluntate ñ necessitate bom esse¬
mus. Cum gͦ oporteat ñ necessitate s uolun¬
tate bonum eẽ. oportebat ut ds animȩ da¬
ret liberũ arbitriũ. Huic autem anime ob¬
tempanti legib suis. omĩa subiecit sine adu̾¬
sitate. ut ei cetera quȩ ds̃ condidit seruirent.
si et ipsa deo seruire uoluisset. Si autẽ ipsa
noluisset deo seruire: ea que illi seriiebant.
inpenam eius conuerterentur. Quare. si
recte om̃ia adeo ordinata sunt. & bona sun.
&e ds̃ non patitur malũ. fortunat̾us dixit.
Non patitur. s malũ p̃uenit ds̃. Aus dixit
A quo nichil passurus erat: fortun dixit.
Hoc meũ ẽ quia p̃uenire uoluit. ñ temere

Expanded text:
iustus est, ut uindicet in peccatum. cum ergo iustus est, ut uindicet in peccatum. cum ergo omnia optime sint ordinata, quae uidentur nobis nunc aduersa esse. merito contigit hominis lapsi, qui legem dei seruare noluit. animae enim rationali, quae est in homine, dedit deus liberum arbitrium; sic enim posset habere merita, si uoluntate. non necessitate boni essemus. cum ergo oporteat non necessitate, sed uoluntate bonum esse, oportebat, ut deus animae daret liberum arbitrium. huic autem animae obtemperanti legibus suis omnia subiecit sine aduersitate, ut ei cetera, quae deus condidit, seruirent. si et ipsa deo seruire uoluisset; si autem ipsa noluisset deo seruire, ut ea, quae illi seruiebant, in poenam eius conuerterentur. quare si recte omnia a deo ordinata sunt, et bona sunt et deus non patitur malum. FORT. dixit : Non patitur, sed malum praeuenit deus. AUG. dixit: A quo enim passurus erat ? FORT. dixit: Hoc meum est, quia praeuenire uoluit, non temere,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil simile anima & corpus. & cętera istis
similia que & nominib & specieb distant
ab inuicẽ. & merito dixisse dñm nr̃m. ar.¬
bor quã non plantauit pater m̃s cęlestis e¬
radicabitur. & inignem mittetur. quȩ ñ af¬
feret fructus bonos. & cẽ arborem racticatã.
Hinc uere constat ex ratione rerum quod
due sunt substantie in hoc mundo. q̃ spe.¬
cieb & nominib constant. quarum ẽ una
Contraria ista q̃ te mouent ut aduersa sen¬
tiamus: ꝓpter peccotum nr̃m id est ꝓpt̾ pec¬
catum hominis contigerunt. Nam omnia
ds & bona fecit. & bene ordinauit. Pecca¬
tum autẽ non fecit. & hoc ẽ solum quod
dicitur malum. uoluntariũ nr̃m peccatũ.
&e aliud genus mali quod ẽ pena peccati.
Cum gͦ duo sint genera maloꝵ. peccatũ
& pena peccati. p̃eccatum ad dm̃ ñ perti¬
net.pęna peccati adiundicem ꝑtinet. Et¬
enĩ ut bonus est d̾s quia omĩa constituit. sic

Expanded text:
nihil simile anima et corpus et cetera istis nihil simile anima et corpus et cetera istis similia, quae et nominibus et speciebus distant ab inuicem, et merito dixisse dominum nostrum: arbor. quam non plantauit pater meus caelestis, eradicabitur et in ignem mittetur, quae non adferet fructus bonos, et esse arborem radicatam. hinc uero constat et ratione rerum, quod duae sunt substantiae in hoc mundo, quae speciebus et nominibus distant: quarum est unaContraria ista, quae te mouent, ut aduersa sentiamus, propter peccatum nostrum, id est propter peccatum hominis contigerunt. nam omnia deus et bona fecit, et bene ordinauit; peccatum autem non fecit et hoc est solum, quod dicitur malum, uoluntarium nostrum peccatum. est et aliud genus mali, quod est poena peccati. cum ergo duo sint genera malorum, peccatum et poena peccati, peccatum ad deum non pertinet, poena peccati ad uindicem pertinet.etenim ut bonus est deus, quia omnia constituit. sic
Abbreviated transcription (Latin):
rogas: te autẽ ad ea quȩ interrogo ñ respon¬
dere. Animã dico factam adeo. ut cętera
anime. Si autẽ queris unde fecit d̾s animã.
mem̃to confiteri me tecum ẽẽ dm̃ om̃ipo¬
tentem. Om̃ps autem nonẽ. qui querit ad¬
iuuari aliqua materia. unde faciat quod
uelit. Ex quo ẽ consequens. ut scđm fidem
nr̃am. omĩa que fecit ds ꝑ uerbum & sa¬
pientiam suã. de nichilo fecerit. Sic enĩ legi¬
mus. Ipse uissit & facta sunt. ipse mandauit
ꝯꝯstituta sunt. fortunatꝰ dixit. Ex iussione
constant uniuersa: august̾ dyxit. Ita cre-¬
do. S uniuersa que facta sunt. fortunatꝰ
dix̃. facta consonant:s: quia inconuenien¬
tia sibi sunt. Ac ꝑ hoc gͦ constat non ẽẽ unã
substantiam. licet ex unius iussione eadẽ
ad compositionem mundi huius & faciem
uenerint. Cȩterum reb ipsis parent. quia
nichil simile tenebre & lux. nichil simile ue¬
ritas mendaciũ. nichil simile mors & uita.

Expanded text:
rogas, te autem ad ea, quae interrogo, non responrogas, te autem ad ea, quae interrogo, non respondere. animam dico factam a deo, ut cetera oanimae. si autem quaeris, unde deus. fecit animam, memento confiteri me tecum esse deum omnipotentem. omnipotens autem non est, qui quaerit adiuuari aliqua materia, unde faciat quod uelit. ex quo est consequens, ut secundum fidem nostram omnia, quae deus fecit per uerbum et sapientiam suam, de nihilo fecerit. sic enim legimus: ipse iussit et facta sunt; ipse mandauit et constituta sunt. FORT. dixit: Ex iussione constant uniuersa? AUG. dixit: Ita credo, sed uniuersa, quae facta sunt. FORT.. dixit: Facta consonant, sed quia inconuenientia sibi sunt haec, per hoc ergo constat non esse unam substantiam, licet ex unius iussione eadem ad compositionem mundi huius et faciem uenerint. ceterum rebus ipsis paret, quia nihil simile tenebrae et lux. nihil simile ueritas et mendacium, nihil simile mors et uita,
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris aduentu. ex ipsius sc̃a p̾dicatione.
ex ipsius lectione dum animis miscretur. et
scđm eius arbitrium anima uenisse dicitur.
ut eande de morte liberaret. & ꝑduceret
eam ad eternam głam & restitueret patri.
Quid uero de anĩma tu ipse dicis aut spe¬
ras: Utrum sit adeo nec ne. substantiam dei
ex qua neges ẽẽ animã nullis passionib pos.¬
se subiacere: august̃ dix. Animã sic negaui
ẽẽ substantiam dei ut negem ẽẽ illam deum.
s tam̃ ex deo auctore ẽẽ. quia facta ẽ ex deo.
Aliud ẽ quifecit: aliud quod fecit. Qui fe¬
cit corruptibił ẽẽ omĩno non potest. quod
autẽ fecit. omimodo ñ potest equale illi cẽ
qui fecit. fortunatꝰ dixit Nec ego dixi animã
similem eẽ deo. s quia dixisti facticiam ẽẽ
animã. & nichil preter dm̃: quero unde Nã
dđs. animȩ substantiã adinuenit. auõ dix̃.
Tantũ mem̃to me respondere adea quȩ int̃¬

Expanded text:
saluatoris aduentu, ex ipsius sancta praedicatione, saluatoris aduentu, ex ipsius sancta praedicatione, ex ipsius lectione. dum animis miseretur et secundum eius arbitrium anima uenisse dicitur, ut eandem de morte liberaret et perduceret eam ad aeternam gloriam et restitueret patri. quid uero de anima tu ipse dicis aut speras, utrum sit a deo, necne? et substantiam dei, ex qua neges esse animam, nullis passionibus posse subiacere ? AUG. dixit: Animam sic negaui esse substantiam dei ut negem esse illam deum, sed tamen ex deo auctore esse. quia facta est a deo. aliud est qui fecit, aliud quod fecit; qui fecit, corruptibilis esse omnino non potest; quod autem fecit. omnimodo non potest aequale illi esse. qui fecit. FORT. dixit: Nec ego dixi animam similem esse deo. sed quia dixisti facticiam esse animam et nihil praeter deum, quaero, undenam deus animae. substantiam adinuenit. AUG. dixit: Tantum memento me respondere ad ea, quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
illud de anima respondeo. non eẽ dm̃. Aliud
eedm̃. aliud animã. Dm̃ ẽẽ inuiolabilẽ.
incorruptibiłe. & impenetrabilẽ. & in co¬
inquinabiłe. & qui ex nulla parte corrũ¬
pi potest. & cui nulla ex parte noceri pos¬
sit. Anim̃a uero uidemus & peccatricem eẽ.
et inerumna uersari. & ueritatẽ querere.
& liberatore indigere. Hec mutatio animȩ.
ostendit mn qͦd anma non sit łs. Nam si a¬
nima substantia di ẽ: substantia di errat.
substantia di corrumpitur. substantia dei
uiolatur. substantia di decipitur: qͦd ne¬
fas est dicere. fõrtun dix̃. Ergo negasti an¬
mã ex deo eẽ. quã diu peccatis. & uicus. & re¬
b mundanis deseruit. & errore duci. Qd
fieri non potest ut ds̃ hoc patiatur. aut
substantia eiꝰ. Est eñ ds̃ incorruptibilis.
& substantia eius ĩmaculata ẽ & sc̃a. Hic
uͦ queritur a uob̃. utrum anima ex dõ sit.
nec ne. Quod nos fatemur & ostendimuᷤᷤ ex

Expanded text:
illud de anima respondeo, non esse Deum; aliud illud de anima respondeo, non esse Deum; aliud esse Deum, aliud animam. Deum esse inviolabilem, incorruptibilem, et impenetrabilem, et incoinquinabilem, et qui ex nulla parte corrumpi possit, et cui nulla ex parte noceri potest. Animam vero videmus et peccatricem esse, et in aerumna versari, et veritatem quaerere, et liberatore indigere. Haec mutatio animae ostendit mihi quod anima non sit Deus. Nam si anima substantia Dei est, substantia Dei errat, substantia Dei corrumpitur, subsuiolatur, substantia dei decipitur: quod nefas est dicere. FORT. dixit: Ergo negasti animam ex deo esse, quamdiu peccatis ac uitiis et mundanis rebus deseruit et errore ducitur, quod fieri non potest, aut ut deus hoc patiatur aut substantia eius. est enim deus incorruptibilis et substantia eius inmaculata est et sancta. hic uero quaeritur a uobis, utrum anima ex deo sit necne. quod nos fatemur et ostendimus ex
Abbreviated transcription (Latin):
nem nr̃am hominẽ suscepit. In ipso hoĩe
quem suscepit. demonstrauit illa quȩ diciꝰ
Nos autẽ nunc de ipsius dei & ineffabilis
Sinon potest ei aliqͥd nocere. qͥd ei erat fa
ctura gens tenebrarũ. contra quam dici¬
tis bellum gestum eẽ a deo ante constituti¬
oñe mundi. in quo bello: nos. id ẽ animas
asseritis: Redeo enĩ ad illud breuissimu. Si
poterat ei noceri: non ẽ inuiolabilis. Si non
poterat. crudeliter nos huc misit. ut ista pa¬
ciamur. fortunat dix̃. Anima dei ẽ. an nons
august̃ dix̃. Si iustum ẽ ut non interrogatiᷤᷤ
meis respondeatur & ego interroger. respon¬
debo. fortĩ dixit. Simꝓprio agit anima.
hoc ate quero. August dixit. Ego quidem
qd int̾rogasti. dicam. tanti illud memine¬
ris. te noluisse respondere interrogatis meiᷤ.
me autẽ tinis respondere. Si autem queris
utrum adeo descenderit anima. magna qͥdẽ
questio ẽ. S siue adõ descendit. siue non:

Expanded text:
nem nostram hominem suscepit. in ipso homine, nem nostram hominem suscepit. in ipso homine, quem suscepit. demonstrauit illa, quae dicis. nos autem nunc de ipsius dei et ineffabilis si non potest ei aliquid nocere, quid ei factura erat gens tenebrarum, contra quam dicitis bellum gestum esse a deo ante constitutionem mundi, in quo bello nos, id est animas, dseritis ? redeo enim ad illud breuissimum: si poterat ei noceri, non est inuiolabilis; si non poterat, crudeliter huc nos misit, ut ista patiamur. FORT. dixit: Anima dei est, an non?\' AUG. dixit: Si meis respondeatur, et ego interroger, respondebo. FORT. dixit: Si in proprio agit anima? Hoc a te quaero. 11. AUG. dixit: Ego quidem quod interrogasti dicam: tantum illud memineris; te noluisse respondere interrogatis meis, me autem tuis respondere. Si quaeris utrum a Deo descenderit anima, magna quidem quaestio est: sed sive a Deo descendit, sive non;
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ hominũ factus. & habitu in¬
uentus ut homo. humiliauit semet ipsũ.
factus ẽ subditus usq ad mortẽ. Hoc gͦ sen¬
timus de nobis qͦd & de xp̃o. qui cum in for.¬
ma dĩ ẽẽt constitutus. factus est subditus
usq admortem. ut similitudinẽ animar̃
nr̃arũ ostenderet. & quemadmodũ inse
mortis similitudinem ostendit. & se apa.¬
tre eẽ de medio mortuoꝵ resuscitatum.
eo modo sentimus & de animis nr̃is futu¬
rum. qͦd ꝑ ipsum poterimꝰ de hac morte li¬
berari: quȩ aut aliena ẽ a deo: aut si ꝓpria
ẽ dei. & miscdia eius cessat. & liberatoris
mortem. & tu dicis quẽ admodũ de mor¬
te liberemur: fortunatꝰ dix̃. Ita apłs dixit
quomͦ sentire debeamus de nr̃is animis qđ
dit in passionem & mortem: & nos. Aus̃
dix̃. Notum ẽ omĩb catholicam fidem ita
se habere. quod dñs nr̃. id ẽ uirtus & sapi¬
entia dei. & uerbum ꝑ quod facta funt oĩa
& sine quo factum est nichil ad liberatio¬

Expanded text:
tus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, et factus est subditus usque ad mortem . Hoc ergo sentimus de nobis, quod et de Christo; qui cum in forma Dei esset constitutus, factus est subditus usque ad mortem, ut similitudinem animarum nostrarum ostenderet. Et quemadmodum in se mortis similitudinem ostendit, et se a Patre esse de medio mortuorum resuscitatum; eo modo sentimus et de animis nrum, quod per ipsum poterimus de hac morte liberari: quae aut aliena est a deo aut. si propria est dei, et misericordia eius cessat et liberatoris mus. et tu dicis, quemadmodum de morte liberemur. FORT. dixit: Ita apostolus dixit, quomodo sentire debeamus de nostris animis, quodit in passionem et mortem, et nos. AUG. dixit: Notum est omnibus catholicam fidem ita se habere, quod dominus noster, id est uirtus et sapientia dei et uerbum, per quod facta sunt omnia et sine quo factum est nihil, ad liberatio
Abbreviated transcription (Latin):
aus̃ dixit. Non debemus frustrare tantoᷤ
cedimus ẽẽ incorruptibilem & inuiolabilẽ
dm̃. & nichił pati potuisse. ex quo ẽ conseqͦis
ut falsa sit heresis ur̃a. quȩ dicit dm̃ cum
uideret ĩminere uastitatem ac labem reg¬
nis suis. misisse uirtutẽ quȩ cum tenebra¬
rũ gente bellaret. & ex ea cõmixtione ani
mas nr̃as hinc liberaret. breuis ẽ gͦ ratio
mea. & quantũ estimo lucis plenissima.
Si ds nichil pati potuit a gente tenebra

Expanded text:
AUG. dixit: Non debemus frustrare tantos,AUG. dixit: Non debemus frustrare tantos,cedimus esse incorruptibilem et inuiolabilem deum et nihil pati potuisse — ex quo est consequens, ut falsa sit haeresis uestra, quae dicit deum cum uideret inminere uastitatem ac labem regnis suis, misisse uirtutem, quae cum tenebrarum gente bellaret, et ex ea commixtione hic nostras animas laborare — breuis ergo est ratio mea et, quantum aestimo, cuiuis planissima. si deus nihil pati potuit a gente tenebrar
Abbreviated transcription (Latin):
temini. quȩ causa precipitauit inmortẽ:
tõrtun dixit. Hinc iam dignare ꝓsequi et
contraire. si nichil p̃ter dm̃. Axs̃ dix. Immo
tu dignare respondere id quod interroga¬
ris. has animas quȩ causa morti dederit᷑.
fortunatꝰ dix̃. Inmo tu dignare dicere. u¬
trum aliquid sit pret̾ dm̃. an omĩa in dõ
sint. Auõ dixit. Illud ego respondere possũ.
quod me dñs nosse uoluit. dm̃ necessitatẽ
pati nullã posse: & neq ex aliqua parte ui¬
olari atq corrumpi. Quod cum tu quo¬
q fatearis: quero qua necessitate huc mise.¬
rit animas quas dicis ꝑ xp̃m redire. fortu
natꝰ dix. Quod tu dixisti. quia hucusq t ds
reuelauit quod incorruptibilis sit. quẽad¬
modũ & michiratio querenda ẽ. quemad¬
modũ ammȩ aut obquã causam istum in
mundũ ueneruit. ut merito nunc eas ꝑu
nigenitũ filium suũ ac sui similẽ de hoc
mundo liberaret. si nichil p̃ter ipsum.

Expanded text:
temini, quae causa praecipitauit in mortem ? temini, quae causa praecipitauit in mortem ? FORT. dixit: Hinc iam dignare prosequi et contraire, si nihil praeter deum. AUG. dixit: Immo tu dignare respondere id, quod interrogaris, has animas quae causa morti dederit. FORT. dixit: Immo tu dignare dicere, utrum aliquid sit praeter deum, an omnia in deo sunt. AUG. dixit: Illud ego respondere possum, quod me dominus nosse uoluit deum necessitatem pati nullam posse neque ex aliqua parte uiolari atque corrumpi. quod cum tu quoque fatearis, quaero, qua necessitate huc miserit animas, quas dicis per Christum redire. FORT. dixit: Quod tu dixisti, quia huc usque tibi deus reuelauit, quod incorruptibilis sit, quemadmodum et mihi, ratio quaerenda est, quemadmodum animae aut ob quam causam istum in mundum uenerunt, ut merito nunc eas per unigenitum filium suum ac sui similem de hoc mundo liberaret, si nil praeter ipsum._
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse. dignas sibi ammas elegisse sc̃e sue
uoluntati. mandatis suis celestib scĩfica¬
tas. fide & ratione imbutas cęlestiũ rerum.
ipso ducatore. & hinc iteriu easde animaᷤ
ad regnũ dĩ reuersuras eẽ scđm scãm ipsiuᷤᷤ
pollicitationẽ. qui dixit. ego sum uia ue¬
ritas & ianua. & nemo potest ad patrem ꝑ¬
uenire nisi ꝑ me. hiis reb. non credimus
quia aliȩ sunt animȩ. id ẽ alio mediante
ñ poterunt ad regnũ cłi reuerti. iisi ipsum
reppererint ueritatem. uiam. & ianuam. Ip¬
se enĩ dixit. Qui me uidit. uidit & patrem
meũ. & qui in me crediderit. mortẽ non
gustabit inȩternũ. s transitum facit de
morte ad uitam: & in iudicium ñ ueniet.
his reb credimus. & hȩc est ratio fidei nr̃e
&e ꝓuirib anuni nr̃i mandatis eius obtẽ¬
perare. unam fidem sectantes huiꝰ trintati.
patris &e filii & sp̃c scĩ. aus̃ dixit. Has aĩas
quas de morte ad uitam ꝑ xp̃m uenire fa¬

Expanded text:
uenisse, dignas sibi animas elegisse sanctae suae uenisse, dignas sibi animas elegisse sanctae suae uoluntati mandatis suis caelestibus sanctificatas, fide et ratione inbutas caelestium rerum ipso ductore hinc iterum easdem animas ad regnum dei reuersuras esse secundum sanctam ipsius pollicitationem, qui dixit: ego sum uia, ueritas et ianua et: nemo potest ad patrem peruenire, nisi per me. his rebus nos credimus, quia alias animae, id est alio mediante non poterunt ad regnum dei reuerti, nisi ipsum reppererint, ueritatem, uiam et ianuam. ipse enim dixit: qui me uidit, uidit et patrem et: qui in me crediderit, mortem non gustabit in aeternum, sed transitum faciet de morte ad uitam et in iudicium non ueniet. his rebus nos credimus et haec est ratio fidei nostrae et pro uiribus animi nostri mandatis eius obtemperare unam fidem sectantes huius trinitatis, patris et filii et spiritus sancti. AUG. dixit: Has animas, quas de morte ad uitam per Christum uenire fa
Abbreviated transcription (Latin):
lem facitis orationem. Preter hoc in illa orati¬
one ur̃a nichil noui comperi. Quisqͥs aut̃
uobis opponit questionem aliquã de mo-¬
rib electis ur̃is opponit. Quid autẽ inter
uos agatis qui electi estis. ego scire ñpossũ.
Nam et eucharistiam audun auobis sepe
quod accipiatis. tempus autẽ accipienda
cum me lateret. quid accipiatis unde nosse
potui: itaq serua si placet questionẽ de
morib ut inter electos ur̃os discutiatis. si
discuti potest. M fides data ẽ a uob̾. quã ho.¬
die imꝓpbo. de ipsa ꝓposui. ad ꝓpositũ meũ
dus. qͦd madibił. intenibił. impassibił et̾nã
lucem et ꝓpriam habitet. quod nichil ex se¬
se corruptibile ꝓferat. nec tenebras. nec de¬
mones. nec sathanan: nec aliquid aduersũ
in regno eius repperiri possit. sui autem¬
similem saluatorem direxisse uerbum. na-¬
tum a constitutione mundi cũ mundũ
fabricaret. post mnundi fabricam int̾ hoĩes

Expanded text:
lem facitis orationem. praeter hoc in illa oratilem facitis orationem. praeter hoc in illa oratione uestra nihil noui comperi. quisquis autem uobis obponet quaestionem aliquam de moribus, electis uestris obponit. quid autem inter uos agatis, qui electi estis, ego scire non possum. nam et eucharistiam audiui a uobis saepe quod accipiatis; tempus autem accipiendi cum me lateret, quid accipiatis unde nosse potui ? itaque serua, si placet. quaestionem de moribus. ut inter electos uestros discutiatis. si discuti potest. mihi fides data est a uobis, quam hodie inprobo. de ipsa proposui. ad propositum meum dus, quod inadibilis, intenibilis, inpassibilis aeternam lucem et propriam habitet, quod nihil ex sese corruptibile proferat, nec tenebras nec daemones nec satanam, nec aliud aduersum in regno eius reperiri possit; sui similem saluatorem direxisse; uerbum natum a constitutione mundi cum mundum fabricaret, post mundi fabricam inter homines
Abbreviated transcription (Latin):
gustinꝰ dixit. Interfui s alia questio ẽ de fide
alia de morib. Ego de fide ꝓposi. S illi qui
ad sunt malunt audire de morib: nec ipsã
questionem defugio. fortunatꝰ dixit. Purga¬
re uolo me p̃rius penes conscientiam ur̃am.
penes quos polluimur. ex idonei uiri testi.¬
monio. qui michi & nunc idoneus ẽ. & in
futura iusti iuidicis examinatione xp̃i. si
ea que iactantur uidit in nobis uł consecu¬
tus ẽ. Augustinꝰ dix. Ad aliud uocas cum ego
de fide ꝓposuerim. De morib autem ur̃is:
plene scire possunt qui electi ur̃i sunt. Nio.¬
stis autem me non electum ur̃m. s audi.¬
torem fuisse. Itaq quamins & orationi uĩȩ
interfuerim ut interrogasti. utrum sepa-¬
ratim uobiscum habeatis aliquã orationẽ.
ds solus potest nosse & uos. Ego tamen ino¬
ratione inqua interfui. nichil turpe fieri
uidi: s solum contra fidem ammaduerti.
qua postea didici & ꝓbam quod contra so¬

Expanded text:
G. dixit: Interfui. sed alia quaestio est de fide, G. dixit: Interfui. sed alia quaestio est de fide, alia de moribus; ego de fide proposui. sed si illi, qui adsunt malunt audire de moribus, nec ipsam quaestionem defugio. FORT. dixit: Purgare me prius uolo penes conscientiam uestram, penes quos polluimur, ex idonei uiri testimonio, qui mihi et nunc idoneus est et in futura iusti iudicii examinatione Christi, si ea, quae iactantur, uidit in nobis uel consecutus est. AUG. dixit: Ad aliud uocas, cum ego de fide proposuerim. de moribus autem uestris plene scire possunt, qui electi uestri sunt. nostis autem me non electum uestrum, sed auditorem fuisse. itaque quamuis et orationi uestrae interfuerim, ut interrogasti, utrum separatim uobiscum habeatis aliquam orationem, deus solus potest nosse et uos. ego tamen in oratione, in qua interfui, nihil turpe fieri uidi, sed solum contra fidem animaduerti. quam postea didici et probaui, quod contra so
Abbreviated transcription (Latin):
neret & ei resisteret .misisse hanc uirtutem
decuius commixtione cum malo & tenebͣ¬
rum gente mundus sit fabricatus. Hinc
ẽẽ quod hic animȩ bonȩ laborant. seruiunt.
errant. corrumpunt᷑ ut necessariũ haberen
liberatorem qui eas ab errore purgaret. & a
cõmixtione solueret. & a seruitute liberaret.
Hoc gͦ nefas puto. credere dm̃ om̃potentem
aliquam aduersam gentem timuisse. aut ne¬
cessitatẽ ẽẽ passum ut nos inerumnas p̃¬
cipitaret. fortunatus dixit. Quia te mediũ
fuisse nr̃m scio. id ẽ inter manicheos admi¬
nistrasse. ista p̾ncipalia sunt fidei nr̃e. De con¬
uersatione hic agitur: de quib falsis crimi
pulsamur. Ex te gͦ presentes audiant bo¬
in uiri utrum sint uera suꝑ quib crimina¬
mur & appetimur an sint falsa. Ꝙ̾ enĩ ex tua
doctrina. & ex tua expositione & ostensione.
poterunt uerius scire nrãm conuersationẽ
si ate fuerit ꝓdita.Interfiusti orationi: au¬

Expanded text:
neret et ei resisteret, misisse hanc uirtutem, neret et ei resisteret, misisse hanc uirtutem, de cuius commixtione cum malo et tenebrarum gente mundus sit fabricatus; hinc esse. quod hic animae bonae laborant, seruiunt, errant, corrumpuntur, ut necessarium haberent liberatorem. qui eas ab errore purgaret et a commixtione solueret et a seruitute liberaret. hoc ego nefas puto credere deum omnipotentem aliquam aduersam gentem timuisse aut necessitatem esse passum, ut nos in aerumnas praecipitaret. FORTUNATUS dixit: Quia te medium fuisse nostrum scio. id est inter Manichaeos administrasse, ista principalia sunt fidei nostrae. de conuersatione hic agitur, de quibus falsis criminibus pulsamur. ex te ergo praesentes audiant boni uiri. utrum sint uera, super quibus criminamur et adpetimur, an sint falsa. etenim ex tua doctrina et ex tua expositione et ostensione poterunt uero uerius scire nostram conuersationem. si a te fuerit prodita. interfuisti orationi? AU
Abbreviated transcription (Latin):
uinto kalendas septembris.
archadio augusto bis & rufi.¬
no uiris clarissimis consuli¬
b. actis habita disputatio
aduersum fortunatũ ma¬
nicheoꝵs presbiterũ. inurbe
yiponiensium regionũ. in balneis sossii subp̃¬
sentia ppłi. Augustinus dixit. go iamerro¬
rem puto. quã antea ueritatem putabam
Utrum recte estimem: ate presente audire cu
potentem dm̃. in quo una nob̾ spes est ex ali¬
qua parte uiolabilem. aut comqumabilẽ.
aut corruptibilem credere. Hoc urãm here¬
sim affirmare scro. non quide his uerbis qͥb
ñe usussum. nam & uos interrogati confite¬
mini dm̃ ẽẽ incorruptibilem & om̃imo¬
do iniiolabilem & incomquinabilem.S
cum cepitis cȩtera exponere: cogimini eũ
incorruptibilem. penetrabilem & comqͥ¬
nabilem ꝑfiteri. Dicitis enĩ aliam nescio
quã gentem tenebrarũ ad uersus dĩ reg.¬
nũ rebellasse. dm̃ autẽ om̃ipotentem. cũ
uideret quanta labes & uastitas ĩmineret
regnis suis nisi aliquid aduerse genti oppo¬

Expanded text:
uinto Kalendas Septembris Arcadio Augusto bis et Q. Rufino uiris clarissimis consulibus actis habita disputatio aduersum Fortunatum Manichaeorum presbyterum in urbe Hipponensium regionum in balneis Sossii sub praesentia populi. AUGUSTINUS dixit: Ego iam errorem puto, quam antea ueritatem putabam; utrum recte aestimem, a te praesente audire cuppotentem deum, in quo una nobis spes est, ex aliqua parte uiolabilem aut coinquinabilem aut corruptibilem credere. hoc uestram haeresim adfirmare scio, non quidem his uerbis, quibus nunc usus sum; nam et uos interrogati confitemini deum esse incorruptibilem et omni modo inuiolabilem et incoinquinabilem; sed cum coeperitis cetera exponere, cogimini eum corruptibilem, penetrabilem et coinquinabilem confiteri. dicitis enim aliam nescio quam gentem tenebrarum aduersus dei regnum rebellasse; deum autem omnipotentem cum uideret, quanta labes et uastitas inmineret regnis suis. nisi aliquid aduersae genti obpo
Abbreviated transcription (Latin):
paradisi nomine significata existimo. Posu¬
uersatur que uno nomine u̾ satilis dici potest:
ad custodiendã uiam arboris iitȩ. Sic illi
uolunt qui hebrea u̾ba in scripturis int̾ore¬
tati sunt: cherubin latine scientiȩ plenitudo
esse dr̃. flamea uͦ framea u̾satilis. tempora¬
les pene intelliguntur: qm̃ tempora uolubi¬
litate u̾santur. Propt̾ea & flãmea ds̃: quia
urit quodamͦ omnis tͥbulatio. Sed aliuds
uri ad consuptionẽ: aliud÷ uri ad purgationẽ.
Nam & apłs dicit. Qͥs scandali⁊at̾ & ego ñ
uror: S iste affectus purgabat eũ magis:
quia de caritate uemebat. Et̃ illȩ tribuladiõe
quas iusti patiunt᷑ ad ipsam ꝑtinent flãmeã
framea: qm in igne piobatur aurum & argen¬
tum: & homines acceptabiles in camino hu¬
miliationis Et iterum. Uasa figuli probat

Expanded text:
paradisi nomine significatam existimo. CAPUparadisi nomine significatam existimo. CAPUversatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Scientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis
Abbreviated transcription (Latin):
non faciat & item sic Iao de moueo. ne forte
sis bonus: uolentes utiq ut sit. ltẽ moneo
te non desperans quod bonus possis esse sic̃
penitentiã ad cognoscendã ueritatem. Podest
eigo uideri proptea homo in labores hurꝰ
uite esse dimissus: ut aliquando manum
porrigat ad arborem iite & iiuat met̾nũ.
Manus aute porrectio bene significat cru¬
cem: per quã uita eterna recuperatur. quã¬
uis etiam si illo modo intelligamus ne por¬
rigat manum & uiuat in ęternum. non in¬
iusta pena : post peccatum interclusum eẽ
aditum ad sapientiã: donec di misccłia iñsu¬
ris temporũ reuiuiscat qui mortuus est.& in¬
ueniatur qui perierat. Dimissus : ergo de pa¬
radiso suauicatis. ut oꝑaretur terram de qua¬
& sũptus fuerat id: in corpore isto laborare:
& ibi poss& collocare sibi meritum redeundi:
Moratus : contra paradisum in miseria:. quȩ
beate uitȩ contraria est. Nam beatam uitã

Expanded text:
non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bonus, volentes utique ut sit; id est, moneo te, non desperans quod bonus possis esse. Sicupoenitentiam ad cognoscendam veritatem , Potest ergo videri propterea homo in labores hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis etiam si illo modo intelligamus, ne manum porrigat, et vivat in aeternum, non injusta poena est post peccatum interclusum esse aditum ad sapientiam, donec Dei misericordia mensuris temporum reviviscat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam
Abbreviated transcription (Latin):
unus ex nobis ad scientiã scilic& dinoscendi
boni & mali. ut iste ꝑ exꝑim̃tum discere.
dum sentit malum quod ds ꝑ sapientiam
nouit: & potestate illam om̃ipotentis quã
pati noluit beatus atq consentiens. pena
sua discat ineuitabilem esse. Et tunc ne
porriger& adam manum suã ad arborem
uidȩ & uiuere in ȩcernum: dimisit illum
deus de paradiso. Bene dictum ÷ dimisit.n
exclusit: ut ipso peccatoꝵ suorũ pondere ta¬
quam in locum s congruum uidet᷑ urgeri
Quod patitur plerumq malus homo. cum
inter bonos uiuere ceperit: Si se in melius co¬
mutare noluerit ex illa bonorũ congregati¬
one. pondere male sue consuetudinis pelli¬
tur. & illi eum non excludunt reluctantem.
sed dimiitunt cupient̾e. Quod aute dictu:
ne porrigeret adam manum sua ad arbore
uide : etiam hȩc ambigua locutio ẽ. Loqͥmꝰ
enim sic cum dicimus. Iđo te moneo ne ite¬
rum facias quod fecisti. uolentes utiq ut

Expanded text:
unus ex nobis? Ad scientiam scilicet dignoscendi unus ex nobis? Ad scientiam scilicet dignoscendi boni et mali, ut iste per experimentum disceret dum sentit malum, quod Deus per sapientiam novit; et potestatem illam Omnipotentis quam pati noluit beatus atque consentiens, poena sua discat esse inevitabilem. 34. Et tunc ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus de paradiso. Bene dictum est, dimisit, non, exclusit; ut ipso peccatorum suorum pondere tanquam in locum sibi congruum videretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum congregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut
Abbreviated transcription (Latin):
iam sub sententia dampnantis dĩ. donec ue¬
tum essa ad pellicias tunicas. id÷ ad huiuᷤ
uite mortalitate. Quo enim maiore inditio
potuit significari mors quã sentimus in cor¬
pore. quã pellibus: qm̃ mortuis pecoribus
detrahi solent: Ita cũ contra preceptum
non imitatione legitima. sed illicita suꝑbia
ds esse appetit homo: usq ad beluarum
mur quantũ possumus cauere suꝑbiam
Ecce adam factus: tan quã unus ex nob̾:
ad scientiã cognoscendi bonum & malum.
Quȩ ambigua locutio figurã facit. nam fa¬
ctus ÷ tan. quã unus ex nobis: dupliter in¬
telligi potest. Uel unus ex nobis quasi &
ipse ds. quod ꝑtin& ad insultationẽ. sic̃ ds̃
unus ex senatorib utiq senador: aut certe
quia & ipse ds ess&: quãuis creatoris sui
beneficio non natura. si sub eius potestate
manere uoluiss&: sic dictum ÷ ex nob̃. quomͦ
dicitur ex proconsulibus. aut ex consulibus.
qui iam n÷ sed ad quã rem factus ẽ. Tam q

Expanded text:
jam sub sententia damnantis Dei, donec vejam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mur quantum possumus cavere superbiamEcce Adam factus est tanquam unus ex nobis ad scientiam cognoscendi bonum et malum. Quae ambigua locutio figuram facit: nam, factus est tanquam unus ex nobis, dupliciter intelligi potest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus ex senatoribus, utique senator: aut certe, quia et ipse deus esset, quamvis Creatoris sui beneficio, non natura, si sub ejus potestate manere voluisset, sic dictum est, ex nobis; quomodo dicitur, ex consulibus; aut, pro consulibus, qui jam non est. Sed ad quam rem factus est tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
tiendi libidinẽ. relicta facie ueritatis. & d̃s
corpora eoꝵ in istam mortalitatẽ carnis
mutauit: ubi latent corda mendatia. Neq
enim in illis corporib cȩlestib sic latere
posse cogitationes credendii÷ queadmody
in his corporib latent. Sed sicut ĩmnulli
motus animoꝵ apparent in uultu. & maxi¬
me in oculis: sic in illa ꝑspicuitate ac sim¬
plicitate celestium corporũ omnes omino
animi motus latere non arbitror. Itaq illi
merebuntur habitationẽ illã. & cõmutati¬
onem in angłicam formã. qui etiã in hac
uita cum possint sub tumcis pelliciis occul¬
tare mendatia oderunt ca tam̃. & cauent fla¬
grantissimo amore ueritatis: & hoc solum
tegunt qł hi qui audiunt ferre ñ possunt.
sed nulla mentiuntur. Ueni& enim dempꝰ.
quo nichil etiã condegatur. Nichil ⁊ enim
occultum: quod ñ manifestabitur. . Tã¬
diu autẽ in paradiso fuerunt isti. quãuis

Expanded text:
erunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus erunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus corpora eorum in istam mortalitatem carnis mutavit, ubi latent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogitationes credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent in vultu, et maxime in oculis, sic in illa perspicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum tegunt, quod ii qui audiunt, ferre non possunt; sed nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam contegatur: nihil est enim occultum quod non manifestabitur . Tamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ambulans hȩc eadem facit. Pro peccato eñi
mortuum posuit: abstinentiã uero ieiuntũq
a peccato. tan quã baptismũ. hoc ÷ munda¬
dionem a mortuo: Iterum autẽ redire ad
peccatum. tan quã iterum tangere mortu¬
um. Quare non ergo animalis illa pars nr̃a
quȩ tan quã uiro deb& obtemperare ratio¬
ni. cum ꝑipsam rationẽ de uerbo uide recte
uiuendi sarcinam conceꝑit appelletur uita:
& cum parturitione abstinentie quãuis
cum doloribus atq gemitib male consu¬
etudini resistens. bonam consuetudinẽ ad re¬
cte fact̾a peperit. mater uiuoꝵ uocetur. id:
recte factoꝵ. quib contraria sunt peccata:
quȩ nomine mortuoꝵ significari posse do¬
ciumus: Nam illa mors quã omnes qui
ex adam natdi sumus cepimus debere nat᷑ȩ
quam minatus: as cum preceptum darce.
ne fructus ille arboris ederetur: illag̃ morꝰ
in tumcis pelliciis figurata ẽ. Ipsi enim sͥ
fecerunt precinctoria de folus fici. & d̾s illis

Expanded text:
ambulans haec eadem facit . Pro peccato enim ambulans haec eadem facit . Pro peccato enim mortuum posuit, abstinentiam vero jejuniumque a peccato, tanquam baptismum, hoc est mundationem a mortuo: iterum autem redire ad peccatum, tanquam iterum tangere mortuum. Quare ergo non animalis illa pars nostra, quae tanquam viro debet obtemperare rationi, cum per ipsam rationem de verbo vitae recte vivendi sarcinam conceperit, appelletur vita; et cum parturitione abstinentiae, quamvis cum doloribus atque gemitibus, malae consuetudini resistens, bonam consuetudinem ad recte facta pepererit, mater vivorum vocetur, id est recte factorum; quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significari posse docuimus? 32. Nam illa mors, quam omnes qui ex Adam nati sumus, coepimus debere naturae, quam minatus est Deus, cum praeceptum daret ne arboris fructus ille ederetur; illa ergo mors in tunicis pelliceis figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis
Abbreviated transcription (Latin):
& ad pane suum quãuis cũ labore ꝑuen̾it:
podest usq ad finem uidȩ huius hc̃ laborẽ
pati. Post hanc audẽ uitam: non ÷ necesse
ut patiatur. Sed qui forte agrum ñ colue¬
rit. & spinis eum opprimi ꝑmiserit. haba
ignem purgationis. uel pęnã ȩcernam. Ita
nemo euadit istã sendentiam. Sed agendũ:
ut saltem in hac tantum uita sendatur: Qm¬
non autẽ moueat. qd̾ pꝰ peccatum & senten¬
tiam iudicis dĩ uocat adam mulierem suã
uitam. quia uiłoꝵ ista sit mader. postea ꝗͣ
meruit mortẽ. & mortales fetus parere desti¬
nata est. nisi quia illos fetus attendit scrip¬
tura. quos cum in dolorib peꝑerit. fi& illi
conuersio ad uirum suum. & eius ipse dña¬
bitur : De quib fetibus suꝑius dictum ẽ.
duam que in deliciis uiuit. & mortui nõie
peccatum ipsum significari legimus. ubi di
tangit illum: quid proficit in lauachro suo:
Sic & qui ieiunat suꝑ peccata sua: & iterũ

Expanded text:
et ad panem suum quamvis cum labore pervenerit, et ad panem suum quamvis cum labore pervenerit, potest usque ad finem vitae hujus hunc laborem pati: post hanc autem vitam non est necesse ut patiatur. Sed qui forte agrum non coluerit, et spinis eum opprimi permiserit, habetignem purgationis vel poenam aeternam. Ita nemo evadit istam sententiam: sed agendum est ut saltem in hac tantum vita sentiatur. non moveat, quod post peccatum et sententiam judicis Dei vocat Adam mulierem suam, Vitam, quia vivorum ipsa sit mater, posteaquam meruit mortem, et mortales fetus parere destinata est; nisi quia illos fetus attendit Scriptura, quos cum in doloribus pepererit, fiet illi conversio ad virum suum, et ejus ipse dominabitur? De quibus fetibus superius dictum est. duam quae in deliciis vivit : et mortui nomine peccatum ipsum significari legimus, ubi dicm tangit illum, quid proficit in lavacro suo? Sic et qui jejunat super peccata sua, et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
corpus quod corrumpit᷑ aggrauat animã:
& deprimit terrena inhabitatio sensum
multa cogitantẽ. Ipsi sunt labores & tri¬
sticie. quas hab& homo ex terra. Et spine
ac tribuli sunt punctiones dortuosarum
questionum. aut cogitationes de ꝓuisione
huius uite: quȩ plerumq nisi extirpent᷑.
& de agro di proiciantur. suffocant u̾bum
ne fructific& in homine sicut diis in eugło
dicrt. Et qm necessitas iam per hos ocłoᷤᷤ
& per has aures. & de ipsa ueritate admo¬
nemur. & difficile est resistere phantasma¬
tibꝰ quȩ per istos sensus intrant in animã.
quauis per illos intret etiã ipsa admoni¬
do ueritatis: in ista ergo ꝑplexitate cinus
uultus non sud& ut̃ manduc& pane fuum.
Quod omnib diebus uite nr̃ȩ passur sumꝰ.
id huius uite quȩ transitura est. & hoc
illi dictum÷ qui coluerit agrum suum. qr
ista paticur donec reũtatur in derram ex q̃¬
Qui enim coluerit agrum istum int̾us.

Expanded text:
Corpus quod corrumpitur aggravat animam, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, ipsi sunt labores et tristitiae quas habet homo ex terra; et spinae ac tribuli sunt punctiones tortuosarum quaestionum, aut cogitationes de provisione hujus vitae: quae plerumque, nisi exstirpentur et de agro Dei projiciantur, suffocant verbum, ne fructificet in homine, sicut Dominus in Evangelio dicit . Et quoniam necessitate jam per hos oculos et per has aures de ipsa veritate admonemur, et difficile est resistere phantasmatibus quae per istos sensus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa admonitio veritatis; in ista ergo perplexitate, cujus vultus non sudet ut manducet panem suum? quod omnibus diebus vitae nostrae passuri sumus, id est hujus vitae quae transitura est. Et hoc illi dictum est, qui coluerit agrum suum, quia ista patitur donec revertatur in terram, ex qtum interius,
Abbreviated transcription (Latin):
difficultate ac dolorem. atq: ita peperit con¬
suetudinẽ bonam. cautius iam & diligentsꝰ
rationi obtemperat tan qua uiro. & ipsis q̃¬
si erudita dolorib conutitur ad rationem.
& libenter seruit iubenti. ne iterum in aliꝗͣ
ꝑnitiosam consuetudine defluat: Ista erg̃o
quȩ uidentur maledicta. precepta sunt.: Si
non carnaliter spiritalia legamus. Lex eñi
terra oꝑantur: euasisse istam penam existi¬
mandi sunt qua đr maledicta derra crit ł
in omnib oꝑibus tuis in tristicia & gemi¬
tu tuo manducabis ex ea omnib diebus
uidȩ tuȩ. spinas & tribulos pari& tibi. & e
tui edes panẽ tuum donec reu̾taris in t̾ram
de qua sumptus es. quia terra es & int̾ra
ibis: Sed certe illud manifestum ẽ quod ne¬
mo euadat istam sententiam. Hoc enĩ ipsũ
quod in hac uita quisq natus :. difficulta¬
tem inueniende ueritatis habet ex corrup¬
tibili corpore. Sicut enim salomon dicit̃.

Expanded text:
difficultatem ac dolorem, atque ita pepererit condifficultatem ac dolorem, atque ita pepererit consuetudinem bonam, cautius jam et diligentius rationi obtemperat tanquam viro; et ipsis quasi erudita doloribus convertitur ad rationem, et libenter servit jubenti, ne iterum in aliquam perniciosam consuetudinem defluat? Ista ergo quae videntur maledicta, praecepta sunt, si non carnaliter spiritualia legamus. Lex enim terra operantur, evasisse istam poenam existimandi sunt, qua dicitur: Maledicta terra erit tibi in omnibus otu edes ex ea omnibus diebus vitae tuae: spinas et trtui edes panem tuum, donec revertaris in terram, ex qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis? Sed certe illud manifestum est, quod nemo evadat istam sententiam. Hoc ipsum enim quod in hac vita quisque natus, difficultatem inveniendae veritatis habet ex corruptibili corpore sicut enim Salomon dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
ista conditio: sed hoc÷ magnum supplicium
quod ad istam corpoꝵ mortalitatẽ ex illa im¬
mortalitate uenerunt. Ucruntam uerum
sacramtum÷ huius sententię. quod nulla ab¬
stinentia sit a uoluptate carnali. quȩ ñ hãt
in exordio dolorem: donec in meliore pardem
consuetudo flectatur. Quod cum ꝓuenerit.
quasi natus: filius: id: ad bonum opus pa¬
tus effectus per consuetudinẽ bonam. que
consuetudo ut nasccretur: cum dolore reluc¬
tatum ẽ consuetudini malȩ. Nlam & illud qđ
post partum dictum ÷ erit tibi conuersio ad
uirum tuum. & ipse tui dñabitur: Nonne
multe ac prope omnes mulieres absentibus
uiris suis pariunt. & post partum se ad illos
hoc uitio. ut uiri earum dominent᷑: Immo
quasi dignitate sib additam credunt quod
matres fiant. & plerumq suꝑbiore ᷤᷤ existunt
Quid s̃ ergo uult quod postea quã dictum
est in dolorib paries filios. ad ditum : & erit

Expanded text:
ista conditio. Sed hoc est magnum supplicium, ista conditio. Sed hoc est magnum supplicium, quod ad istam corporum mortalitatem ex illa immortalitate venerunt. Verumtamen magnum sacramentum est hujus sententiae, quod nulla abstinentia fit a voluntate carnali, quae non habeat in exordio dolorem, donec in meliorem partem consuetudo flectatur. Quod cum provenerit, quasi natus est filius, id est ad bonum opus paratus est affectus per consuetudinem bonam. Quae consuetudo ut nasceretur, cum dolore reluctatum est consuetudini malae. Nam et illud quod post partum dictum est, Erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nonne multae ac prope omnes mulieres absentibus viris suis pariunt, et post partum se ad illos hoc vitio, ut viri earum dominentur? Imo quasi dignitatem sibi additam credunt, quod matres fiunt, et plerumque superbiores existunt. Quid sibi ergo vult, quod posteaquam dictum est, In doloribus paries filios, additum est, et er