comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diabolũ.Iulieri quoq dixit. Multi¬
plicabo erũpnas tuas. & conceptus
tũos: indolore paries filios. Hȩc quoq in
mulierẽ dei uerba figurate ac ꝓphetice cõ
modius intelliguntur. Uerũtamen quia ñ¬
dũ pepererat femina. nec dolor &e gemitus
parientis nisi excorpore mortis est: quȩ illa
hec pena ad proprietatẽ littere. Nã ce ineo
qd sequitur &e sub uiri potestate eris. et ipse
minaret᷑ ei. & sub eius ipsa potestate degẽt:
recte accipipot̃ hanc seruitutem significatam
que cuiusdã conditionis ẽ. potius quã dilec¬
t̾ionis. ut etiã talis ipsa seruitus qua homi¬
nes hõib pꝰea seruire ceperunt. de peccati
Possunt itaq coniuges ꝑcaritatẽ seruire
ri inuirũ. Hoc enĩ uiro potius sentẽ¬
tia dei detulit. & maritũ habere dnm̃ me
gebitur culpa. figurate aut̃ uerba hec ad

Expanded text:
dicitur. Mulieri quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas, et conceptus tuos: in dolore paries filios. Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius intelliguntur; verumtamen quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis nisi ex corpore mortis morientis haec poena et ad proprietatem litterae. Nam et in eo quod sequitur, Et sub viri potestate eris, et ipse dominaretur, et sub ejus ipsa potestate degeret, recte accipi potest hanc servitutem significatam, quae cujusdam conditionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis servitus qua homines hominibus postea servi esse coeperunt, de poena nt itaque conjuges per charitatem servire ri in virum. Hoc enim viro potius sententia Dei detulit, et maritum habere dominum mergebitur culpa. Figurate autem verba haec ad
Abbreviated transcription (Latin):
uinȩ uoluntatis. ꝑ quã creata sunt
omnia. meffabilit̃ fact̾a ẽẽ credenda
est: iuxta qd̾ &e supradocuius ubi
scriptũ ẽ faciamꝰ hominẽ adimaginẽ
&e similitudinẽ nrãm. Si aut̃ querit ali¬
quis ad quã rem fieri oportuit hoc ad¬
nomine posuimus. Nichil inquit aliud¬
probabilit̃ occur nt. qͣm ꝓpt̃ filios pro¬
cieandos ficut ad iutoriũ semini ẽ int̃a.

Expanded text:
voluntatis, per quam creata sunt omnia, ineffabiliter facta esse credenda est. Juxta quod et supra docuimus, ubi scriptum est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Si autem quaerit aliquis ad quam rem fieri oportuerit hoc adto ejus nomine posuimus. Nihil, inquitprobabiliter occurrit quam propter filios procreandos, sicut adiutorium semini terra est,
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑ illam cẽptationẽ fuerat conuincen¬
da &e cõprimenda: Deniq uerbis concenta
serpentis. considauit lignũ uiditq ut scrip¬
tura dicit qđ bonũ eẽt aduescendũ. & pul¬
chrũ oculis aspect̾uq delcctabile. &e non
eredens posse se inde mor. qd̾ arbittor pu
tauerit dm alicuiꝰ significationis causa
dixisse. si manducaueritis. morte moniemini.
Atq id̾o tulit defruct̾u illiꝰ ce comedit: &e de¬
dit uiro suo. Forte ctiã cũ uerbo suasono qd̾
sctiptura tacens intelligendũ reliquit. aut
forte nec suaderi iam opus erat uiro: quan¬
do illam eo cibo mortuam non uiciebat. An
gula. uana gła. &e auaritia tẽptauit. S tẽp¬
didit. Exgula temptauit: cũ cibũ ligni ue¬

Expanded text:
quae per illam temtationem fuerat conuincenquae per illam temtationem fuerat conuincenda et humilianda? denique uerbis non contenta serpentis considerauit lignum uiditque tura dicit, quod bonum esset ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile; et non credens posse inde se mori, arbitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse; si manducaveritis, morte moriemini; atque ideo TULIT DE FRUCTU ILLIUS, ET COMEDIT, DEDITQUE VIRO SUO, fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scriptura tacens intelligendum reliquit. An forte nec suaderi jam opus erat viro, quando eam illo cibo mortuam non esse cernebat? Antgula, vana gloria, avaritia, tentavit, sed tenavit. Ex gula tentavit, cum cibum ligni
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitur nsi ꝑsuasũ eẽ. eis ut sub deo eẽ
nollent. s potius insua potestate sine deo ut
legem eius ñ obseruarent qͣsi inuidenti sibi
nese ipsi regerent. ñ indigentes et̃no lumi¬
oculis suis ad dinoscendũ bonũ & malũ
qd ille probibuisset. Inquib uerbis notan¬
dum quanta arte naquitie diabolus homi¬
nẽ aprincipio tẽptauerit: qui ñ solũ eũ mo¬
bedientiã contẽptũq sui creatoris uelut sibi
inuidentis docuit: s & illi numerositatem
deorum credenda ꝓposuit dicens. & eritis
ut dii. Quatinus &e si forte eos adinobedien¬
tiam ꝑtrahere nequiret: fidei tam̃ qua unũ
đm colebant castitatẽ corũ peret: si uero ꝑ¬
craheret: inutroq uictor existeret. quan¬
do aut̃ his uerbis crederet mulier. abo¬
na atq utili re diuinitus se fuisse prohibi¬
tos. nisi iam ineẽt menti amor ille proprie
potestatis. & quedã dese suꝑba presũptio.

Expanded text:
intelligitur, nisi persuasum esse eis ut sub Deo esse intelligitur, nisi persuasum esse eis ut sub Deo esse nollent, sed in potestate potius sine Deo, ut legem ejus non observarent, quasi invidentis sibi ne se ipsi regerent, non indigentes illius aeterno lumioculis suis ad dignoscendum bonum et malum, quod ille prohibuisset. In quibus verbis notandum quanta arte nequitiae diabolus hominem ab initio tentaverit, qui non solum eum inobedientiam contemptumque sui Creatoris velut sibi invidentis docuit, sed et numerositatem deorum illi credendam proponit dicens: Et eritis ut dii, quatenus etsi forte ad inobedientiam eum protrahere nequiret, fidei tamen, qua unum Deum colebant, castitatem corrumperet; si vero pertraheret, in utroque victor existeret. « Quando autem his verbis crederet mulier a bona atqtos, nisi iam inesset menti amor ille propriae potestatis et quaedam de se superba praesumtio,
Abbreviated transcription (Latin):
die id qd̾ ds̃ minat᷑ leuigat: & ad hoc cre¬
dendum qd̾ falso ꝓmittit. inuitat. Falso
enĩ pollicet᷑ temporalia. ut mentib homi¬
nũ ea supplicia leuiget: quȩ d̾s minatur
ct̃na. Nam cũ presentis uite głam spondet:
quid aliud dicit quã gustate & eritis sic̃ dii:
Ac si dicat. temporalẽ concupiscentiam
tangite: & in hoc mundo sublimes appa
qd̾ primis hominib dicit. cur precepit uo¬
bis ds ut ñ comeideretis de omni ligno pa¬
radisi: S quia diuino munere redẽptus
homo. iusticiam recipit. quã dudũ condi¬
tus amisit: robustior se contra blandim̃¬
tum callide ꝑsuasionis exercet: quia exꝑi¬
mento didicit quantũ obediens debeat¬
ẽẽ precepto: & quẽ tunc culpa duxit ad
penã nunc pęna sua restringit aculpa.
morte moriemini. scit eñi ds qd in quocunq
die comederitis ex eo: aꝑient᷑ oculi ur̃i et eri¬
tis ut dii: scientes bonũ &e malũ. Quid hic

Expanded text:
die id quod Deus minatur levigat, et ad hoc credie id quod Deus minatur levigat, et ad hoc credendum quod falso promittit invitat. Falso enim pollicetur temporalia, ut mentibus hominum ea supplicia leviget, quae Deus minatur aeterna. Nam cum praesentis vitae gloriam spondet, quid aliud dicit: Gustate et eritis sicut dii? ac si aperte dicat: Temporalem concupiscentiam tangite, et in ho id quod primis hominibus dixit: Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis de omni ligno paradisi? Sed quia divino munere redemptus homo justitiam recepit, quam dudum conditus amisit, robustior se jam contra blandimenta callidae persuasionis exercet, quia experimento didicit, quantum obediens esse debeat praecepto. Et quem tunc culpa duxit ad poenam, nunc poena sua restringitur a culpa; morte moriemini. Scit enim Deus, quod in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis ut dii, scientes bonum et malum. Quid hic
Abbreviated transcription (Latin):
sione cui ex orcista reqͥrit᷑ ne sciunt quid
loqͣn at᷑: quantominus ille intelligere
uerborũ sonos. quos peũ & ex eo diabo¬
lus illo mͦ faciebat. qui hominẽ loquentẽ
ñ intelligeret. si eũ adiabolica passione
ĩmunis audiret: Dixit gͦ admulie¬
rem. Cur precepit uobis ds ut ñ comede¬
retis de om̃i ligno paradisi: Cui respon¬
dit mulier de fructu lignorũ que sunt in
paradiso uescimur: Be fruct̾u ũ ligni qd ẽ in
medio paradisi precepit nobis necome¬
deremus. & ne tangeremꝰ illud. neforte mo¬
riam. Ideo prius int̾rogauit serpens et
respondit hoc mulier: ut preuaricatio
eẽt in excusabilis. neq ullomͦ dici posset
id qd̾ preceperat ds̃ oblitã ẽẽ mulierẽ. Cal¬
lidus namq humani generis inimicus:
qd̾ inparadiso egit. hoc cotidie agere ñ de¬
siftit. Uerba quippe dei de cordib homi¬
nũ molitur euellere: atq meis ficta pro¬
missionis sue blandimenta inserere. Coti¬

Expanded text:
sione cui exorcista requiritur, sciunt quid sione cui exorcista requiritur, sciunt quid loquantur; quanto minus ille intelligeret verborum sonos quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intelligeret, si eum a diabolica passione immunis audiret. Dixit ergo ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit ligni quod est in medio paradisi, praecepit nobis Deus ne comederemus, et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Ideo prius interrogavit serpens et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis: neque ullo modo dici posset id quod praeceperat Deus oblitam fuisse mulierem. Callidus namque humani generis inimicus, quod in paradiso egit, hoc quotidie agere non desistit. Verba quippe Dei de cordibus hominum molitur evellere, atque in eis ficta promissionis suae blandimenta radicare. Quoti
Abbreviated transcription (Latin):
probat᷑ & exercet᷑ uirtus. & ẽ palma głosi¬
or non consenssisse cemptatũ. quã ñ po¬
tuisse temptari: Si aut̃ queritur cur
potissimũ ꝑ serpentẽ diabolus tẽptare
pmissussit: hoc significandi grã factũ.
est. Non qd̾ diabolus aliquid ad instruc
tionẽ nram significare uoluerit. s cũ
accede ad tẽptandũ non posset nsi
ꝑmissus: ñ ꝑ aliud posset nisi ꝑ qd̾ ꝓmute¬
batur accedere. Quicquid gͥ serpens ille
signifi cauit: ei prouidentie tribuendũ est.
sub qua &e diabolus ipse habet qͥd̾ cupidi¬
tatem nocendi. facultatẽ. aũ ñ nisi que da¬
tur uel adsubuertenda ac ꝑter enda ua¬
sa ire. uel adhumilianda siue ꝓbanda
uasa miscdie. Non itaq serpens uerborũ
sonos intelligebat. qui exeo fiebant ad
mulierẽ. neq eñĩ conu̾sa credenda est
anima eius innaturã rationalẽ: qndo¬
qd̾ nec ipsi homines quorũ rationalis na¬
tura est. cũ demon ineis loqui ⁊ ea pas¬

Expanded text:
probatur, ut exerceatur virtus et est palma gloriosiprobatur, ut exerceatur virtus et est palma gloriosior non consensisse tentatum, quam non potuisse tentari? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus tentari permissus sit, jam hoc significandi gratia factum est, non quod diabolus ationem nostram significare voluerit, sed cum accedere ad tentandum non posset nisi permissus, num aliud posset, nisi quod permittebatur accedere? Quidquid igitur serpens ille significavit, ei providentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus habet quidem cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur, vel ad subvertenda ac perdenda vasa irae, vel ad humilianda sive probanda vasa misericordiae. Non itaque serpens verborum sonos intelligebat, qui ex illo fiebant ad mulierem; neque enim conversa credenda est anima ejus in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea pas
Abbreviated transcription (Latin):
cerre: Siue ut alia dicit editio Sapi¬
entissimũ omniũ bestiarũ. scqm ani¬
mã uiuã. irrationabilẽq inuentium:
Si gͦ querit᷑ cur ds̃ tẽptari ꝑimiserit
hominẽ quẽ cẽptatori consensurũ esse
presciebat: occurrit ratio uera. ñ magnę
laudis futurũ fuisse hominẽ. si propte¬
rea posset bene uiuere quia nemo ma¬
le uiuere suaderet: & cũ innatura pos¬
se. & inpotestate haberet uelle ñ consen¬
tire suadenti. aduui ante tam̃ illo qui
suꝑbis resistit. humilib aut̃ dat gram.
Nec arbitrandũ est qd̾ ec̃t hominẽ de¬
iecturus iste tẽptato nisi precessisset in
anima hominis. quedã elatio cõprimen¬
da: ut ꝑhumiliationẽ peccati quã de se
falso presũpserit. disceret. Uerissime
quippe dictũ est: ante rumã exaltabit̃
temptatione qd̾ eam ficri ꝑmiserit ds:
quasi nunc ñ uideant omne genus hu¬
manũ diaboli insidus sine cessatione
temptari. Cuir hoc ꝑmittit ds: An quia

Expanded text:
terrae? sive ut alia dicit editio, sapiterrae? sive ut alia dicit editio, sapientissimum omnium bestiarum, secundum animam vivam irrationabilemque viventium? Si ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse praesciebat, occurrit ratio vera, non magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene vivere, quia nemo male vivere suaderet, cum et in natura posse, et in potestate haberet velle non consentire suadenti, adjuvante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Nec arbitrandum est quod esset hominem dejecturus iste tentator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati quam de se falso praesumpserit, disceret. Verissime quippe dictum est: Ante ruinam exaltatur tentatione, quod eam fieri permiserit Deus, quasi nunc non videant universum genus humanum, diaboli insidiis sine cessatione tentari. Cur et hoc permittit Deus? an quia
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ erubescebant. &e merito. Quid
enĩ puderet: quando nullã legẽ sense¬
rant inmenbris suis. repugnantẽ legĩ
mentis sue. Quȩ illos pene peccati pꝰ
ꝑpetrationẽ preuaricationis secuta ẽ
usurpante in obedientia prohibitum
& iusticia pumiente cõmissũ. Qd an¬
tequã fieret. nudi erant ut dictum ẽ.
nec confundebant᷑. Nullus erat mot̾
in co pore cui uerecundia deberct̾. i¬
chil putabant uelandũ: quia nichil
senserant refrenandũ.
Sed et serpens erat callidio cunct̾is
test iste serpens ñ irrationabili anima
dior dici cunctis animantib. Quantũ¬
libet eñ pieuaricatores angłi desuper¬
nis sedib suȩ ꝑuersitatis &e suꝑbie me¬
rido deiect̾i s int: natura tam̃ excellenti¬
ores sunt om̃ib animantib derre. ꝓpt̃
rationis eminentiã. Quid gͦ mirũ si suo
inftinctu diabolus iam ĩplens serpen¬
tem. eiq suũ spm̃ miscens. eo more qͦ
uates demoniorũ impleri solent. calli¬
dissimũ reddiderat omniũ animantiũ

Expanded text:
et non erubescebant. « Et merito, quid enim puderet quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praevaricationis secuta est, usurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum: quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur. Nullus erat motus in corpore, cui verecundia deberetur; nihil putabant velandum, quia nihil senserant refrenandum. » Sed et serpens erat callidior cunctis atest iste serpens non irrationabili anima dior dici cunctis animantibus: quantumlibet enim praevaricatores angeli de supernis sedibus suae perversitatis et superbiae merito dejecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus animantibus terrae propter rationis eminentiam. Quid ergo mirum si instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri solent, callidissimum reddiderat omnium animantium
Abbreviated transcription (Latin):
qui uir uidens dđm int̃pretat̃. S et
sacramentis xp̃i &e eccliȩ conuenit
aptissime. qd̾ adam mulierẽ dsua car¬
ne factam nominis sui participẽ fieri
ꝑ sui sanguinis preciũ redemit sibi
sui nominis donauit. id ẽ ut axp̃o¬
dum qd sopor ille siue extasis. id est
mentis excessus. ut antiqua transla¬
tio habet quã d̾s ĩmisit inadã rec¬
te intelligr̃ ũ sc̃s augustinꝰdicit. ad hoc ĩ¬
missa. ut ipsius mens ꝑ extasim par¬
ticeps fieret tanquã anglicȩ curie & in¬
trans inscuarur dei intelligeret in nouis¬
sima. Demiq euigilans canquã propħia
plenus. cũ adse adductã suam mulierẽ
uideret: eructauit continuo qd̾ magnũ
sacramentũ c̃mendauit apłs. Hoc ninc¬

Expanded text:
qui vir videns Deum interpretatur. Sed et sacramentis Christi et Ecclesiae convenit aptissime, quod Adam mulierem de sua carne creatam, nominis sui participem fieri  et sanguinis pretium redemit sibiqsui nominis donavit, ut adum quod sopor ille, sive exstasis, id est mentis excessus, ut antiqua Translatio habet, quam Deus immisit in Adam, recte intelligitur, ut S. Augustinus dicit, « ad hoc immissa, ut prius mens per exstasim particeps fieret tanquam angelicae curiae, et intrans in sanctuarium Dei intelligeret in novissima. Denique evigilans tanquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam videret, eructuavit continuo quod magnum sacramentum commendavit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de uincendũ. &e ad mortẽ cunus auct̾or
est. ipsa conteret caput tuũ. & tu insidi¬
aberis calcaneo eius: Hoc de fructu uen
eum supplantabis ut moriat᷑. ille audem
te uict̾o resurget. &e caput tuũ conteret
qd̾ est mors: sicut et dauid dixerat exꝑso¬
na patris loquens adfiliũ. Suꝑ aspidem
&e basiliscũ ambulabis: &e conculcabis
leonẽ & draconẽ. Aspidẽ dixit mortem.

Expanded text:
cum devincendum, et ad mortem, cujus ille auctor est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus, hoc de fructu venteum supplantabis ut moriatur; ille autem te victo resurget, et caput tuum conteret, quod est mors; sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draco
Abbreviated transcription (Latin):
monitrarẽt homini ds. quanto meli¬
or eẽt omnib irrationabilib animan¬
tib. Ex hoc enĩ apparet ipsa ratione ho¬
minẽ meliorẽ eẽ quã pecora: qđ distin¬
guere & nominatĩ ea discernere ñ nsi
radio potest quĩ melior ẽ.
Appellauit adam nominib suis cunc¬
ca animantia. &e uolatilia celi. & bestias
terre. significans gentes quȩ salue fierent
re. qd̾ prius non habuerant sicut scrip¬
tumest̃ & uocabo seruos meos nomne
alio. Adam uͦ ñ inueniebat᷑ ad iuto
ma prefilus hominũ. Nemo eñi poterat
a morde genꝰ humanũ lib̃are. & ipsã mor¬
tem suꝑare nisi xp̃c. sicut inapocalipsi

Expanded text:
monstraret Deus homini quanto melior esset omnibus irrationabilibus animantibus. Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea discernere non nisi ratio potest quAppellavit Adam nominibus suis cuncta animantia et volatilia coeli, et bestias terrae, significans gentes quae salvae fierent rae quod prius non habuerant, sicut scriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio. Adam vero non inveniebatur adjutor ma prae filiis hominum . Nemo enim potuerat a morte humanum genus liberare, et ipsam mortem supe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ pecunie ẽ. s etiã altitudinis. Recte em̃
auaricia dr: cũ supramodũ sublimitasã¬
bit᷑. Si eni ñ ad auariciam honoris rapina
diabolus parentẽ nr̃m adsuꝑbiam traxit:
qd̾ eum ad auariciam sublimitatis exeitauit
S quib modis primũ hominẽ strauit.: eis
lam: c̃ dixit. dic ut lapides isti panes fiant.¬

Expanded text:
sed etiam altitudinis. Recte enim avaritia dicitur, cum supra modum sublimitas ambitur. Si enim non ad avaritiam honoris rapina diabolus parentem nostrum ad superbiam traxit, quo eum ad avaritiam sublimitatis excitavit. Sed quibus modis primum hominem stravit, eisdePer gulam tentavit cum dixit: Dic ut lapides isti panes fiant
Abbreviated transcription (Latin):
incuius locũ caro suppleret᷑. altioris mis
sanguis & aqua: de quib sponsa illi con¬
deret̾ eccłia. Nam si tanti sacramenti ñ
eẽt figuratio innt creatione femine
pret̾ mittenda. quid opus erat dormire
adam ut costam illi ds dequa feminã
faceret tolleret: qui & uigilanti ac ñ do¬
lenti idem facere poterat: Quid necessa¬
riũ ut cũ os deuiri latere sũptũ. infe¬
mina condebatꝰ in locũ ossis. ñ os s caro
suppleret᷑: nisi quia figurabat᷑ qđ xp̃c

Expanded text:
in cuius locum caro subpleretur? num sanguis et aqua, de quibus sponsa illi conderetur Ecclesia, nam si tanti sacramenti non esset figura in creatione feminae praemittenda, quid opus erat dormisse Adam, ut costam illi Deus, de qua feminam faceret, tolleret, qui et vigilanti ac non dolenti idem facere poterat? Quid necessarium ut cum os quod de viri latere sumptum est, unde femina condebatur, in locum ossis non os, sed caro suppleretur, nisi quia figurabatur quod C
Abbreviated transcription (Latin):
nominatimq distuixerat: ñ ex sub
stantia sua. s exterra uel aquis eẽ
fact᷑a nouerat. Sicut illis imposu¬
inquit uocabit᷑ uirago: qm̃ de ui¬
ro sũpta ẽ. Quomͦ aũt latina ethi¬
mologia congruit inhis nominib
cũ auiro ñcupat᷑ uirago: ita con¬
uenit &e hebrea lingua inqua uide¬
licet uir appellat᷑ is. & femina diri

Expanded text:
nominatimque distinxerat, non ex sua nominatimque distinxerat, non ex sua substantia, sed ex terra vel aquis esse facta noverat. Sicut vero iinquit, vocabatur virago, quoniam de viro sumpta est. Quomodo autem Latine etymologia congruit in his nominibus, cum a viro nuncupatur virago, ita convenit et Hebraea, in qua videlicet lingua vir appellatur is
Abbreviated transcription (Latin):
retineamꝰ.Taliter enĩ decebat ut hu¬
mani generis origo deo oꝑande proce¬
deret: quatinus redemptioni ipsiꝰ quȩ
infine erat scħ pereundẽ uentura con¬
ditorẽ: concinantib figuris testimoniũ
cure oppressione ñ cessamus. Nec nos¬
met ipsos induemͣ ut sciamus in nobis
aliud ẽẽ rationale qđ regit. aliud ani¬
male qd̾ regit᷑: nisi ad secretũ silentu re¬
currentes : ab omm exderius ꝑturbatio¬
ne sopiam. Qd̃ silentium nr̃m bene adã
dormiens figurauit: de cuius mox muli¬
er ladere processit: Quia quisquis ad inte¬
possint infirma distinguit: ut aliud in
ipso sit qd̾ regere ualeat tanquã uir. ali¬
ud tanquã femina qd̾ regat᷑.
Et adduxit eam ad adam. dixitq: adã.
hoc nunc os ex ossibus meis: &e caro de
carne mea. Qm̃ adam adductis ad se
coriũ simile sui factũ. atq adse ad
similẽ sibi ñ uiderat. Os aut̃ de ossib
meis. & caro de carne mea: quia cete¬
ra quȩ os ce carnẽ habentia uiderat.

Expanded text:
retineamus. Taliter enim decebat, ut humani generis origo Deo cooperante procederet, quatenus redemptione ipsius quae in fine erat saeculi per eumdem ventura conditorem concinentibus figuris testimonium curae oppressione cessamus. Nequaquam nosmetipsos intuemur, ut sciamus aliud in nobis esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur, nisi ad secretum silentii recurrentes, ab omni exterius perturbatione sopiamur. Quod silentium nostrum bene Adam dormiens figuravit, de cujus mox latere mulier processit, qua quisquis ad intepossint infirma distinguit, ut aliud in ipso sit quod regere valeat tanquam vir, aliud tanquam femina quod regatur. Et adduxit eam ad Adam. Dixitque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quoniam Adam adductis ad se torium simile sui factum atque ad se adsimilem sibi non viderat: Os autem de ossibus meis et caro de carne mea, quia caetera quae os et carnem habentia viderat
Abbreviated transcription (Latin):
am uidere solere. Deniq de piscibus
ad duct̾is ad adam ut eis nomina im¬
poneret: nichil scriptura refert. Qui¬
bus tamen credibile est. paulatĩ cog¬
nitis: prodiuersitate gentiũ nomina
abomnib eẽ diuersa imposita. Primã
aut̃ linguã fuisse generi humano he¬
bream uidet̃: eoqđ nomina cunct᷑a ho¬
minũ quȩ usq ad diuisionẽ linguar̃¬

Expanded text:
ere solere. Denique de piscibus adducis ad Adam ut eis nomina imponeret, nil Scriptura refert: quibus tamen credibile est paulatim cognitis pro diversitate gentium nomina ab omnibus esse diversa imposita. Primam autem linguam fuisse generi humano Hebraeam videtur, ex eo quod nomina cuncta hominum quousque ad divisionem linguar
Abbreviated transcription (Latin):
nec reuertaris intram de qua sumptus es.
quia puluis es & inpuluerẽ reuerteris. Ii¬
lũ hic panẽ intellige. quiait. Ego sũ pa¬
nis uitȩ qui decelo descendi. Quo insu¬
dore uultus nr̃i uescim: quia ad conspec¬
tum diuine celsitudinis ñnisi ꝑlaborem
necessarie afflict̾ionis ascendimus. Primꝰ¬
homo ita conditus fuit. ut manente illo
de ce derent tempora. nec cũ eis ipse tͣrsi¬
debat. Stabat tanto robustior: quanto
semꝑ stanti arcius inherebat. At ubi ueci¬
cũ contigit. mox offenso creatore cȩpit ire
cũ tẽpore. Unde & ei dictũ est. Terra es:
& interrã ibis. Statu uidelicet ĩ mortali¬
tatis amisso. cursꝰ eũ mortalitatis absorbuit: ⁊ dũi
de iuuentute ad seniũ. d senio tͣheret᷑ ad mortẽ. tͣnseun¬
do didicit. stando quid fuit. Cuiꝰ nos qͥa
depropagine nascimur: radicis amaritu¬
dinẽ quasi in uirgulto retinemꝰ.¬

Expanded text:
revertaris in terram, de qua sumptus es, quia pulvis es, et in pulverem reverteris. Illum hic panem intellige qui ait: Ego sum panis vitae qui de coelo descendi . Quo in sudore vultus nostri vescimur, quia ad conspectum divinae celsitudinis non nisi per laborem necessariae afflictionis ascendimus. Primhomo ita conditus fuit ut manente illo decederent tempora, nec cum temporibus ipse transidebat. Stabat tanto robustius, quanto semper stanti ardentius inhaerebat; at ubi vetitum contigit, mox offenso Creatore coepit ire cum tempore, unde ei dictum est: Terra es et in terram ibis, statu videlicet immortalitatis amisso, cursus eum mortalitatis absorbuit, et dum a juventute ad senium, a senio traheretur ad mortem, transeundo didicit quid stando fuit. Cujus nos quia de propagine nascimur, radicis amaritudinem quasi in virgulto retinem
Abbreviated transcription (Latin):
linguas: tunc unicuiq credendus est
etiã animantiũ uocabula quomͦ re
rum cederarũ iuxta suã distixisse lo¬
quelam. Quãuis etiã ñ latet homineᷤ
plurimos que sibi forte noua occurre¬
rint: reb uel animantib ꝑsingłas gen

Expanded text:
linguam, tunc eis credenda sunt etiam animantium vocabula, quomodo et rerum caeterarum, juxta suam cuique distinxisse loquelam: quamvis etiam non latet homines postea plurimis quae sibi nova forte occurrerent rebus, sive animantibus, per singulas gen
Abbreviated transcription (Latin):
ut dñentur mrationis intellect᷑u: om̃i¬
um carnaliũ ꝑturbationũ. quasi insensi¬
biliũ animantiũ. Omnẽ aut̃ herbã semi¬
nalem. &e omne lignũ fruct̾uosum qd̾
hominib datũ est inescam: fidelessunt
de oblationib suis. scõrum necessitatib
cõmunicantes. Unde apłs ait. Nam si
fect̾io singłorũ oꝑum. & mane. inchoatio
tituit᷑ infpũali paradiso quo sc̃ĩficat᷑ uita
beata. ubi fons est sapientie diuisus inqua¬
tuor partes uirtutũ. ubi edat ligni uitȩ gra¬
tiam. ubi utiles disciplinas morũ quasi lig¬
norũ fructus carꝑat. Est namq paradisus.
uita beatorum. Quattuor flumina. quat¬
tuo uirtutes. ligna eius: om̃s uiriles disci¬
plinȩ lignorũ fructus: mores piorũ lignum
uitȩ: ipsa bonorũ omniũ sapientia ẽ. dequa

Expanded text:
rationis intellectum omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. 16. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt de oblationibus sanctorum necessitatibus communicantes. Unde et Apostolus ait: Nam si fectio singulorum operum, et mane inchoatio titutus in spirituali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatuor virtutes, ligna ejus omnes utiles disciplinae, lignorum fructus mores piorum, lignum vitae ipsa bonorum omnium mater est sa
Abbreviated transcription (Latin):
dũ qđ diuina potentia cũ uoluit hec
de aquis ce de terra creauit: ita etiam
do uoluit ad hominẽ conspicienda per¬
duxit: quomͦ etiã ad archã noe. Non
eñi manu hominis congregata. s diui¬
nitus act̾a uenisse. & eam intrã se legũ¬
tur: nescientib quidẽ ipsis ad quid ue¬
nirent. sciente aut̃ homine qui ea do
Omne eñi qd uocauit adã anime ui¬

Expanded text:
ut divina potentia cum voluit, haec de aquis creavit; ita etiam do voluit ad hominem conspicienda perduxit, quomodo etiam ad arcam Noe cunnis manu congregata, sed divinitus acta venisse, eamque intrasse leguntur, nescientibus quidem ipsis ad quid venirent, sciente autem homine qui ea venOmne enim quod vocavit Adam animae vi
Abbreviated transcription (Latin):
erat morte anue cũ eam deseruisset
uita sua ds. &e hoc sane ad aliquã ꝑtinet
significationẽ: qd̾ sicut p̃ceptũ uiro da¬
tum ẽ. ꝑ quẽ ueniret adfeminã: ita uir
prio int̾rogat᷑. Preceptũ em̃ adño ꝑuirũ¬
ꝑfeminã usq ad uirũ. Uocauitq ds̃ adã.
Ubies: Hic ostendit quia qui fide uel
bonis oꝑib admendacia sua desideriaq
labunt᷑: ñ despicit illos ds. s adhuc ut
redeant ꝑ penitentiam uocat: quia ñ
nult mortẽ peccatoris s conuertatur
& uiuat. Gͦ ñ est desꝑandũ quib libet pec

Expanded text:
erat morte animae, cum eam deseruisse erat morte animae, cum eam deseruisse vita sua dicitur. « Et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum viro datum est per quem perveniret ad feminam; ita vir prior interrogatur. Praeceptum enifemUbi es? Hic ostendit, quia si qui a fide vel bonis operibus, ad mendacia suaque desideria labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc ut redeant per poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatoris, donec convertatur et vivat. Ergo non est desperandum q
Abbreviated transcription (Latin):
Post meridiem tales iam conuenerat uist¬
tari qui defecerant aluce ueritatis. Unde
iatroni habitatione paradisi. post metidiẽ
dem hora qua primus homo lignũ preuari¬
cationis tetigerat. scds homo lignũ redemp¬
cionis ascenderet. Et qua hora diei p̃uarica¬
tores paradiso expulerat: ea confessorẽ in pa¬
radisũ induceret. Abscondit se inquit adã
ce uror eius a facie dñi inmedio ligni para¬
disi. Cũ aut̃ d̾sau̾t̾it faciem suã intrinsecus.
ñ miremꝰ hec fieri que similia sunt de
cientes facerent quȩ aliquid significarẽt
quandoq scituris posteris propt̃ quos is¬
ta conscripta sunt. Abscondunt se nanq
afacie dei qui peccant: quia indignos se
diuine pietatis reddunt aspectib. Abs¬
condunt se a facie dei. ñ ut ipsorũ consci¬
entiam in t̾nus arbit̃ ñ uideat. s ut ipsi
głam uultus eius ñ quã nisi resipiscendo
&e dixit ei. Ubi es : Nonutiq ignorando
quesiuit : s increpando admonuit. ut

Expanded text:
Post meridiem tales jam convenerat visiPost meridiem tales jam convenerat visitari, qui defecerant a luce veritatis. Unde issa latroni habitatione paradisi, post meridiem,dem hora, qua primus homo lignum praevaricationis tetigerat, secundus homo lignum redemptionis ascenderet, et qua hora diei praevaricatores paradiso expulerat, ea confessorem in paradisum induceret. Abscondit se, inquit, Adam et uxor ejus a facie Domini Dei, in medio ligni paradisi. Cum Deus avertit faciem suam intrinsecus, non miremur haec fieri quae similia sunt demcientes facerent, quae aliquid significarent, quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Abscondunt se namque a facie Dei, qui peccant, quia indignos se divinae pietatis reddunt aspectibus; abscondunt se a facie Dei, non ut ipsorum conscientiam internus arbiter non videat, sed ut ipsi gloriam vultus ejus nunqet dixit ei: Ubi es? Non utique ignorando quaesivit, sed increpando admonuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
patent̾ exposuit dicens. Beati qui subuite
& olea equos suos alligant: laborẽ cursuũ
suorum paci ce leticiȩ consecrantes. Me fi¬
cus adhuc. idẽ illecebrosa deliciarũ pruri
go obumbrat: humilis ad altitudinẽ. fra¬
gilis adlaborẽ. mollis adusũ. sterilis ad fru¬
cum. & in alio loco. Qd̃ gͥ grauius ẽ inquit.
ea se adam int̃pretatione succinxit eoloci
ubi se fructu castitatis magis succingere
debiusset. Inlumbis eñi quibus precingi
mur: semina generationis quȩdam eẽ di¬
folus inutilib ub future generationis ñ
fructũ futurũ.s quedã peccata signaret.
uq cognouissent se eẽ nudos. consue¬
runt folia fici & se contegunt: quia peccati
tiorum tanquã folia fici colligunt. facienteᷤ
sib succinct̾oria prauitatis. cũ de dño uel
ecelia mentiunt᷑. Et cũ audissent uoce
dñi de ambulantis inparadiso ad aurã post
meridiem: abscondit se adam & uxor eius.

Expanded text:
patenter exposuit dicens: « Beati qui sub vite patenter exposuit dicens: « Beati qui sub vite et olea equos suos alligant, laborum cursum suorum faciei laetitiae consecrantes. Me ficus adhuc, id est, illecebrosa deliciarum obumbrat prurigo mundi humilis ad altitudinem, fragilis ad laborem, mollis ad usum, sterilis ad fructum. » Et in alio loco: « Quod igitur gravius est, inquit, hac se Adam interpetatione succinxit eo loci ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset, in lumbis enim quibus praecingimur quaedam semina generationis esse difoliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret. Cumque cognovissent se nudos esse, consuerunt folia fici, et se contegunt, quia qui saecciorum tanquam folia fici colligunt, facientes sibi cinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Et cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem, abscondit se Adam et uxor ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
motũ inmenbris suȩ carnis erubuit. eiq
incussit horrorẽ ñ solũ quia hoc ibi sentie¬
bat. ub nũquã antea tale aliquid sense¬
rat: uerũ etiã qd pudendus motus de p̃¬
cepti transgressione ueniebat. Ibi enĩ sen¬
sit qua prius grã uestiret᷑: quando insua
nuditate nichil in decens patiebat᷑. Deniq
illa conturbatione ad folia ficulnea cu¬
currerunt: quȩ forte ꝑcurbati prima in¬
uenerunt. Pitomata idẽ succinctoria con¬
suerunt. & quia głanda deseruerant: pu¬
denda texerunt. Nec arbitrm eos cogitas¬
se aliquid millis foliis qd talib congrueret
condegi mẽbra prurientia. s occulto instinc¬
tu. Ad hoc illa conturbatione conpulsift̃.
ut etiã talis penȩ suȩ significatio anescien¬
tib fieret: quȩ peccatorũ facta conuince̾t.
&e doceret scripta lectorẽ. Misteriũ aut̃ huiꝰ
arboris subqua nathanael adhuc positũ¬
dñs uidit: beatus ambrosius breuit̃ quidẽs

Expanded text:
motum in membris suae carnis erubuit, eique motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem: non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur; denique illa conturbatione ad folia ficulneae cucurrerunt, quae forte perturbati prima invenerunt, perizomata, id est, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia, sed occulto instinctu ad hoc illi per conturbationem compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta convinceret, et doceret scripta lectorem. Mysterium autem hujus arboris, sub qua Dominus vidit, S. Ambrosius breviter quidem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s delectationi consentit. unde serpens
praua suggessit. Eua aut̃ quasi caro se
delectationi subdidit. adam uero uelut
sp̃s suggestione & delectatione suꝑatꝰ as¬
sensit. Suggestione itaq peccatũ agnosci
mus. delectatione uincim. consensu etiam
incorde: quatuor consũmat᷑ in oꝑe. Incorde
nãq suggestione. delect᷑atione. consensu.
& defensionis audatia ꝑpetrat᷑. fit enim
suggestio ꝑ aduersariũ. delectatio ꝑ car¬
nem. consensus ꝑ spm̃. defensionis auda¬
tia ꝑ elationẽ. Isdem &e quatuor modis
peccatũ consũmat᷑ in oꝑe. Primũ nãq
latens culpa agit᷑: post etiam ante oculoͤ
hominũ sine confusione reatus aꝑit᷑: De
hinc inconsuetudinẽ ducit᷑: Ad extremũ
quoq uel false spez seductionib uel obsti¬
natione misere de sꝑationis enutrit᷑.
Uq cognouissent se ẽẽ nudos: con¬
suerunt folia ficus. feceruntq fibi
ꝑiromata. Anima rationabilis. bestialẽ

Expanded text:
victus delectatione consentit. Unde et serpens victus delectatione consentit. Unde et serpens prava suggessit. Heva autem quasi caro se delectatione subdidit, Adam vero velut spiritus suggestione, delectatione superatus, assensit. Suggemus, delectatione vincimur, consensu etiam in corde, quatuor consummatur in opere. In corde namque suggestione, delectatione, consensu, et defensionis audacia perpetratur. Fit enim suggestio per adversarium, delectatio per carnem, consensus per spiritum defensionis, audacia per elationem. Iisdem etiam quatuopeccatum consummatur, in opere: Prius namque latens culpa agit, postmodum etiam ante oculos hominum sine confusione reatus aperitur, ac hinc in consuetudinem ducitur, ad extremum quoque aut falsae spei seductionibus vel obstinatione miserae desperationisue cognovissent esse se nudos, consuerunt folia ficus, feceruntque sibi perizomata. Anima rationalis bestialem
Abbreviated transcription (Latin):
tur adducere: ut interior oculus obscuret᷑.
Lidit gͥ mulier qd̾ bonũ eẽt lignum:
tulitq defructu illiꝰ & comedit. Mulier co¬
medit antea &e ñ uir. ideo quia faciliꝰ car¬
pisci. Ut enĩ munda mens incogitatione
seruet᷑: alasciuia uoluptatis suȩ deprimen¬
dist̃ oculi. quasi quidã raptores aculpa. Neq
eni eua lignũ uecitũ contigisset: nisihoc pͥꝰ
incaute respiceret. Hinc gͦ pensandũ est.
quanto debemꝰ moderamine erga illicita
uisa restringere nos qui mortalit uiuimꝰ:
sice mat̾ uiuentiũ ꝑ ocłos admortẽ uenit.
hinc etiam subuide uoce quȩ exteriora ui¬
dendo concupiscens. bona interiora ꝑdi¬
derat. ꝓpħa dicit. Oculus m̃s depredatꝰ ẽ
rente didicimꝰ quia trib modis om̃is cul¬
pe nequiciã ꝑpetramꝰ: suggestione scilicet¬
delectatione. consensu. Primũ itaq phos
tur. Insidiator enĩ praua suggerit. caro se
delect̾ationi subicit. atq ad extremũ uictꝰ

Expanded text:
tur adducere, ut interior oculus obscuretur. tur adducere, ut interior oculus obscuretur. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum, tulitque de fructu illius et comedit. Mulier comedit antea et non vir, ideo, quia facilius carpisci. Ut enim munda mens in cogitatione servetur a lascivia voluptatis suae, deprimendi sunt oculi, quasi quidam raptores, a culpa. Neque enim Heva lignum vetitum contigisset, nisi hoc prius incaute respiceret. Hinc ergo pensandum, quanto debemus moderamine erga illicita visum restringere, nos qui moraliter vivimus, si et mater viventium per oculos ad mortem venit. Hinc etiam sub Judae voce qui exteriora videndo, non concupiscens bona, interiora perdiderat, propheta dicit: Oculus meus depraedatus est rente didicimus quia tribus modis omnis culpae nequitiam perpetramus, suggestione scilicetdelectatione, cotur. Insidiator enim prava suggerit, caro se delectationi subjicit, atque ad extremum spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
mutatio ut sine ulla morte animalia
corpora conuersa inaliã qualitatẽ. eoqđ̃
ad omnẽ nutũ regentise spĩu deseruirent.
& solo spũ uiuificante sine ullis alimen
torũ coporaliũ sustentaculis uiuerent.
inadã mortui. mortisq propaginem
incarne gestantes. qđ debitũ ut soluant
eredunt᷑ etiam iedituri adhanc uitam.
& qđ tãdui dilatũi qd̾ est morituri. nc̃ ta¬
me ninalia uita sunt. ubi ante resuriec¬
tionem carnis antequã animale corpꝰ
spũale ĩmutet̾ nec mobo nec senect᷑ute
deficiunt: quant o iustiꝰ ce ꝓbabiliꝰ pri¬
mis illis hominib prestaret᷑. sine ullo suo¬
uł parentũ pecc̃o iuuentib ut inmeliorẽ¬

Expanded text:
mutatio, ut sine ulla morte animalia mutatio, ut sine ulla morte animalia corpora conversa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine ullis alimentorum corporalium sustentaculis viverent, in Adam non mortui, mortisque pin carne gestantes — quod debitum ut soluant, creduntur etiam redituri ad hanc uitam et, quod tamdiu dilatum est, morituri — nunc tamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt: quanto iustius atque probabilius primis illis hominibus praestaretur sine ullo suo parentumue peccato uiuentibu
Abbreviated transcription (Latin):
eis dicens. Crescite & multiplicanum et
replete terrã. & dñamini eiꝰ. Quȩ iatio con¬
ditionis et coniunct̾ionis masculi &e femi¬
ne. ce benedictio. ne post peccatũ homi¬
ms ꝑ enamq defecit. Ipsa enĩ ẽ. scdm
quã nmc t̾ra hominib plena ẽ. domi¬
nantib eius. Quãquã eñĩ iam emissi
deparadiso.conuenisse ce genuisse cõ¬
memorant᷑: tam̃ ñ uideo qd prohibere
potuerit. ut eeñt eis etiã in paradiso
honorabiles nuptiȩ. &e thorus ĩmacula¬
tus. Hoc deo prestante fidelit̾ iusteq ui¬
uentib eiq obedient̃ scẽq seruientibus.
ut sine ⁊ ullo inquiete audore libidinis.
sine ullo dolore pariendi fetus exeorum
semine gigneret᷑. Non ut morientib pa¬
rentib filii succedent. s ut illis qui ge¬
nuissent inaliquo statu formȩ manen¬
tib. & exligno uite qđ ibi plantatũ erat
corporalem uigorẽ sumentib. & illi qui
gignerent᷑ adcundẽ ꝑducerent᷑ statũ.
donec certo numero impleto. si iuste

Expanded text:
icens: Crescite et multiplicamini, implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditione et conjunctionis masculi et feminae atque benedictio, nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsa enim est, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominationibus ejus. Quanquam enim jam emissi de paradiso convenisse et genuisse commemorentur, tamen non video quid prohibere potuerit, uti essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et thorus immaculatus. Hoc Deo praestante fideliter justeque viventibus, aeque obedienter sancteque servientibus, ut sine ullo inquietae ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi, fetus ex eorum semine gigneretur, non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis qui genuissent in aliquo formae statu manentibus, et ex ligno vitae quod ibi plantatum erat corporalem vigorem sumentibus, et illi qui gignerentur ad eumdem perducerentur statum, donec certo numero impleto, si juste
Abbreviated transcription (Latin):
designat. Qd̾ utrũq ipsa quoq serpentis
conditio. figurate denuntiat: Qd ce conderi
solet abom̃ib qui possunt: et ipse feriendĩ
hominũ uestigiis insidiari ñ definit. Qui¬
ce inidam aut̃ hoc qd̾ predictũ est. inimi¬
tat citias ponã int̾te &e mulierẽ: deuir¬

Expanded text:
designatur: quod utrumque ipsa quoque serpentis designatur: quod utrumque ipsa quoque serpentis conditio figurate denuntiat, qui et conteri solet ab omnibus qui possunt, et ipse feriendis hominum vestigiis insidiari non desinit. Quidam autem hoc quod dictum est: Inimicitias ponam inter te et muliere
Abbreviated transcription (Latin):
suggestio. Semen mulieris fructus boni
oꝑis: quo peruerse suggestioni resistitur.
huius aut̃ serpentis ac seminis eiꝰ memo¬
rati immicitiam quantã genus humanũ
toleret: quantã adu̾sus eũ inimicitiã om̃s
elect᷑i rect̾e uiuendo exerceant: cunct᷑is so¬
le clarius fidelib constat. Cuius signum
immititiȩ innatura etiã apparet irratio¬
naus serpentis: qui cunctis animanti¬
bus ce bestuis terre. pio insita sib peste ue¬
eẽ credendũ est.Ipsa conteret caput
tuũ: & tu insidiaberis calcaneo eiꝰ. non
Mulier conterit caput serpentis: cũ eccłia
inipso mox inicio deprehensas abigit:
liando resistit. Iniciũ om̃is peccati suꝑ¬
bia. Et serpens insidiat᷑ calcaneo eiꝰ: quia
circuiens eccłiam diabolus ut leo rugi¬
gressus bone act̾ionis nr̃e act̾ionis eu̾tat.
Insidiat᷑ calcaneo: cũ infine uite presen¬
tis nos raꝑe satagit. Calcaneo nanq qui
finis est corporis: ñ ĩ merito finis uite nr̃e

Expanded text:
suggestio: semen mulieris fructus boni suggestio: semen mulieris fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. Hujus autem serpentis ac seminis ejus memorati inimicitiam quantum genus humanum toleret, quantam adversus eum inimicitiam omnes electi recte vivendo exerceant, cunctis sole clarius fidelibus constat. Cujus signum inimicitiae in natura etiam apparet irrationabilis serpentis, qua cunctis animantibus et bestiis terrae pro insita sibi peste veesse credendum est. Ipsa conteret caput tuum, et insidiaberis calcaneo ejus. Mulier conterit caput serpentis, cum Ecclesiin ipso mox initio deprehensas abigit, liando resistit: initium enim omnis peccati superbia. Et serpens insidiatur calcaneo mulieris, quia circuiens Ecclesiam diabolus velut leo rugigressus bonae nostrae actInsidiatur calcaneo, cum in fine vitae praesentis, nos rapere satagit. Calcaneo namque, qui finis est corporis, non immerito finis vitae nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
corpus aut̃ diaboli. st̃ om̃s reprobi. & ipse
pecctore ce uentre suo repit: cũ ꝑ iniquas
cogitationes. uel illecebras comestionis ac
luxurie. ad infima deprimit. Beuorat aut̃
terrã. cũ errore peccantiũ pascit᷑ ac delect̾at᷑:
hiqui t̾rena sapiunt indicant᷑. Quomͦ in
seqͥntib ad̃ ddr. terra es. & int̾rã ibis: Qd nr̃a
transiatio habet quia puluis es. & inpul¬
uerẽ reuerteris. Incuiꝰ signũ deuoationis
spũalis. ipse etiã serpens irrationalis qͦ
ad decipiendũ hominẽ uelut organo suo
usus est diabolus. nunc terrã materialem
comedere iubet᷑. cui prius una cũ ceteris
animantib terrȩ herbis &e lignorũ fruct̾i¬
b uesci concessũ erat. INimicitiase
ponã int̾te &e mulierẽ: &e semen tuũ ⁊ at.¬
&e semen illius. Sem̃ mulieris ẽ. totum
genus humanũ. Sem̃ diaboli. preuarica¬
des sunt angłi: qui exemplo sunt illius¬
supbie deprauati. Semen illiꝰ ẽ puersa

Expanded text:
Corpus autem diaboli sunt omnes reprobi; et ipse Corpus autem diaboli sunt omnes reprobi; et ipse pectore et ventre suo repit, cum per iniquas cogitationes, vel illecebras comessationis ac luxuriterram, cum errore peccantium pascitur ac delectatur, hi qui terrena sapiunt, indicantur, quomodo in sequentibus Adae dicitur: Terra es, et in terram ibis, quod nostra translatio habet: Quia pulvis es et in pulverem reverteris. In cujus signum devorationis spiritalis ipse etiam serpens irrationalis, quo ad decipiendum hominem velut organo suo usus est diabolus, nunc terram materialem comedere jubetur, cui prius una cum caeteris animantibus terrae herbis et lignorum fructu vesci concessum erat. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen mulieris totum est genus humanum, semen diaboli praevaricatores sunt angeli, qui exemplo sunt s depravati. Semen illius est perversa
Abbreviated transcription (Latin):
tuus. & ꝑ molẽ iã malȩ consuetudinis se
pultus. qui intra conscientiã suam abscõ¬
sus. iacet ꝑnequiciam: aseipso foras exeat
ꝑ confessionẽ. Mortuo eñi ueni foras dicit᷑.
facinoris reuiuiscens. ad uocẽ dñi quasi
foras exiit: dũ ꝑnathan. correptꝰ qd̃ fecerat
qui iam ex peccato impietatis ce suꝑbiȩ
sue. igni destinatus fuerat. Hinc uͦ qd̾ ser
his uerbis temptato ille describit᷑: qualiᷤ
generi humano futurus eẽt.
Suꝑ pectus tuũ gradieris: & terrã come¬
des cunctis dieb uitȩ tuę. Suꝑ pect̾us qͥp¬
pe suum graditꝰ serpens: quia om̃s gressꝰ
diaboli nequitie sunt & fraudes. Nam
inpect̾ore calliditatẽ et uersutias cogita¬
tionũ eiꝰ indicat. quib ad eos quos uult
decipere serpit:pro quo antiqua transla¬
tio habet pectore ce uentre repes. Repit
rit. Repit &e uentre: cũ eos ingluuie su¬
ꝑatos. ad estũ libidinis excitat. Omnia
nanq que repunt: copus ꝑt̾ram trahunt.

Expanded text:
 per molem malae consuetudinis jam sepultus, quia intra conscientiam suam absconsus jacet per nequitiam, a seipso foras exeat per confessionem. Mortuo enim Veni foras dicitur, facinoris reviviscens ad vocem Domini quasi foras exiit, dum, per Nathan correptus, quod fecerat us, qui jam ex peccato impietatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat. Nunc ergo quod serpehis verbis tentator ille describitur, qualis generi humano futurus esset. Super pectus tuum gradieris, et terram comedes cunctis diebus vitae tuae, etc. Super pectus quippe suum graditur serpens, quia omnes gressus diaboli nequitiae sunt et fraudes. Nam in pectore calliditatem et versutias cogitationum ejus indicat, quibus ad eos quos vult decipere, serpit. Pro quo antiqua translatio habet: Pectore et ventre repes. Repit rit. Repit et ventre, cum eos ingluvie superatos in aestum libidinis excitat. Omnia namque quae repunt corpus per terram trahunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ter peccatũ: nec ibi ait mortale s mortuũ:
quãuis oe mortale quia monturũ. Non
ita credendũ est. fuisse illa corpora. s lieet
animalia nondũ spũalia. ñtam mor¬
tua. idẽ que necesse eẽt. ut moyerentur.
qd̾ eo dic fact̾ũ ẽ quo lignũ contra ueti

Expanded text:
ter peccatum. Nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamvis utique et mortale, quia moriturum. Non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia nondum spiritualia, non tamen mortua, id est, quae necesse est ut morerentur, quod eo die factum est, quo lignum c