comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atem ullam: nisi tibi esset datũ
desuꝑ. Propterea qui tradidit
me tibi: maius peccatũ habet.
qce respondit: et tamen non ubi¬
ꝗ respondit. Non sicut reus. si¬
ue dolosus: s sicut agnus. Hoc
est sicut simplex atq in nocens.
non aꝑuit ossuum. Proinde ͥ
non respondebat. sicut ouis si¬
lebat. Ubi respondebat. sicut
pastor docebat. Dicamus gͦ qđ
dixit qđ et ꝑ apostolum docuit.
quia non ẽ potestas nisi a dõ:
It quia plus peccat qui potesta¬
ti innocentem occidendum li¬
uore tradit. quam potestas ip¬
sa. si eum cum timore alterius
maioris potestatis occidit.
Talem quippe deus pilato dede¬
ra potestatem: ut esset etiam
sub cesaris potestate. Qua ꝓp¬
ter non haberes inquit adũ¬
sum me: potestatem ullam. id est quan-¬
tulamcumq habes: nisi hoc ipsũ
quicquid est. tibi esset datum de¬
suꝑ. Sed qm scio quantum sit.
non enim tantum ẽ ut tibi omĩmͦ
liberum sit: propterea qui tradi¬

Expanded text:
atem ullam, nisi tibi esset datum atem ullam, nisi tibi esset datum desuper. Propterea, qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. « Ecce respondit, et tamen non ubique respondit ; non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens, non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter, non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum, quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit, non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit, propterea qui tradi
Abbreviated transcription (Latin):
sent eum pontifices & minist
damabant dicentes. Crucis¬
ge. crucifige. Dicit eis pilatus
Accipite eum uos. & crucifigite
Ego enum non inuenio in eo eu¬
sam. Responderunt iuider Nos
legem habemus. et secunoum
legem debet mori: quia filium
dĩ se fecit. Ecce altera maior in¬
batur. uelut affectate inlicito
ausu regie potestatis. It tam
neutrũ sibi iħs mendaciter
usurpauit: sed utrumq ueru
est. Et unigenitus ẽ dĩ filuis.
et rex adõ constitutus suꝑsion
montem sc̃m eius. It utrumꝙ
nunc de monstraret: nisi quas
to erat potentior. tanto mallet
um. iterum dicit ad iħ̃m. uno
estu: Iħ̾s autem responsum
non dedit ei. Hoc silentium
tum conlatis omnium euan¬
gdlistarum narationibus repperitur.
capud principes sacerdotum et
ipud herodem Tamen propter
sa auibus noluit respondere.
idhoc data ẽ de agno similitudo.
it in suo silentio. non reus s inno¬
ens haberetur. Respondit iħs.
son haberes aduersum me potes¬

Expanded text:
sent eum pontifices et ministri, sent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos et crucifigite eum. Ego enim non invenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Ecce altera major inbatur, velut affectatae illicito ausu regiae potestatis; et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex a Deo constitutus super Sion montem sanctum ejus . Et utrumque nunc demoto erat potentior, tanto mallet um iterum, dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium tum, collatis omnium evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem. » Tamen propter illa, quibus noluit respondere, ad hoc data est de agno similitudo, ut suo silentio non reus, sed innocens haberetur. Respondit Jesus: Non haberes adversum me potest
Abbreviated transcription (Latin):
te pugnandi s patiendi humilita
multiplicandum seminabatur
horribili contumelia. ut mirabili
pullularet in gloria. Exut iterũ
ad duco eum foras: ut cognoscatis
quia in eo nullam causam inuenio.
Exiit gͦ ih̾s portans spineam co¬
ronam & purpureũ uestim̃tum:
& dicit eis. Icce homo. Hic appa¬
ret non ignorante pilato hec
a militibus facta. siue uisserit ea
siue ꝑ miserit. Iua scilicet causa
quam supra diximus. Ut hec
eius ludibria inimici libentis¬
sime biberent: ut ulterius san¬
giunem non sitirent. E greoit᷑
ad eos iħs. portans spineam co¬
ronam & purpureum uestim̃¬
tum. Non clarus imperio. sed
plenus obprobrio. Et dicitur
eis. Ecce homo. Si regi inuidetis.
iam parcite: quia deiectũ uide¬
tis. ꝑlagellatus ẽ. spinis corona¬
tus ẽ udibrios a ueste amic¬
tus est: amaris conuitũs inlu¬
sus est: alapis cesus est Feruet
ignominia: frigescat inuidia: Ses
non frigescit. in ardescit potus
et increscit. Cum enim uiors¬

Expanded text:
te pugnandi, sed patiendi humilitatte pugnandi, sed patiendi humilitatmultiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria VERS. 4, 5.--cit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam, et purpureum vestimentum. Et dicit eis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit, illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum; non clarus imperio, sed plenus opprobrio, et dicitur eis: Ecce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis. Flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amarissimis conviciis illusus est, alapis caesus. Fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius et increscit. Cum enim vidis
Abbreviated transcription (Latin):
est usitatum eo magis ẽ mysti¬
&e figuratum. Cum gͦ acce¬
pisset iħs acetũ. dixit. Con¬
summatum ẽ. Ouid. nisi qđ
propha tantũ ante predixe¬
rat : deinde quia nichil re¬
manserat qđ antequam mo¬
reretur fieri adhuc oporte¬
ret: tamquam ille qui potes.¬
tatem habebat ponendi ani
mam & iterum sumenoi eam:
ꝑactis omnibus quȩ ut ꝑage¬

Expanded text:
est usitatum, eo magis est mystiest usitatum, eo magis est mystice figuratum. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit, Consummatum est . Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde, quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem haberet ponendi animam suam, et iterum sumendi eam, peractis omnibus qu
Abbreviated transcription (Latin):
militatem congruenter accipimus:
quam circumdederunt. et se cir¬
cumuenisse putauerunt. Inde
illud in psalmo: asꝑgesme hyso¬
po. et mundabor. Xp̃i namq hu-¬
militate mundamur: quia nisi
humiliasset semet ipsum factꝰ
obediens patri usq ad mortem
crucis: utiq sanguis eius in pec¬
catorum remissionem. hoc est
in nrãm mundationem. non
fuisset effusus. Nec moueat quomo¬
do spongiam ori eius potuerunt
admouere: qui in cruce fuerat
exaltatus a terra. Sicut enim
apud alios euangelistas legit᷑.
quod hic pretermisit in arun¬
dine est factum: ut in spongiã
talis potus ad crucis sublimia
leuaretur. Barundinem uero
scriptura significatur: quȩ un¬
plebatur hoc facto. Sicut enĩ
lingua dicitur. uel greca uel
latina uel alia quelibet. sonũ
significans qui lingua promi¬
tur.: sic harundo dici potest
littera quȩ harundine scribi.¬
tur. Sed significantius sonos
cimus linguas: scripturam uͦ
harundinem dici quo minus

Expanded text:
militatem congruenter accipimus: militatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Unde illud in Psalmo: Asperges me hyssopo, et mundabor . Christi namque humilitate mundamur: quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem crucis, utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem non fuisset effusus. Nec moveat quomodo spongiam ori ejus potuerint admovere, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur, quod hic praetermisit, in arundine est factum, 633 ut spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel Graeca, vel Latina, vel alia quaelibet sonum significans qui lingua promitur, sic arundo dici potest littera, quae arundine scribitur; sed significantius sonos cimus linguam: Scripturam vero arundinem dici quo minus
Abbreviated transcription (Latin):
tum: dixit. consummatum ẽ.
Et inclinato capite: tradidit sp̃m.
ꝯuis potest ea que fecit ista dis¬
ponere: quomodo disposuit hõ
diator dĩ & hominum. homo.
de quo predictum legitur. Et
homo est. & quis cognoscet eũ:
qͣn om̃s ꝑ quos hȩc fiebant.
uidebant hominem s non cog¬
noscebant dm. Homo namq
apparebat. qui ds latebat. Pa¬
tiebatur hec omnia qui appa¬
rebat: & idem ipse disponebat
hec om̃a qui latebat. Tidit gͦ qmͣ con¬
summata sunt om̃a quȩ oportebat
ut fierent antequam acciꝑet ace¬
tum. & traderet sp̃m. Atq ut hoc
sitio inquit. Tamquam hoc dicer&
Hoc minus fecistis: date quod estis.
Tudei quippe: ipsi erant acetum.
degenerantes a uino partriacha¬
rum & prophetarum: tamquam
de pleno uase. de iniquitate mũ¬
di huius impleti. Cor habentes
uelut spongiam. cauernosis quo¬
dam modo atq tortuosis latibu¬
lis fraudulentum:. Hysopum cui
circum posuerunt spongiam aceto
plenam. qm̃ herba est humilis.
& pectus purgat. ipsius xp̃i hu¬

Expanded text:
 Consummatum est. Et inclinato capite tradidit spiritum. Quis potest quae facit ita disponere, quomodo disposuit homodiator Dei et hominum; homo, de quo praedictum legitur, et homo est, et quis agnoscit eum? Quoniam omnes per quos haec fiebant, videbant hominem, sed non cognoscebant Deum. Homo namque apparebat, qui Deus latebat; patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat ec omnia qui latebat. Vidit ergo quoniam consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent, antequam acciperet acetum et traderet spiritum, atque ut hoc Sitio, inquit; tanquam diceret: hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba humilis est et pectus purgat, ipsius Christi hu
Abbreviated transcription (Latin):
commemorare: solet. quod eum dili¬
gebat iħs: qui utiq om̃s. sed ipsĩ
preceteris et familiarus dilige¬
nat: ita ut inconuinio suꝑ pectus
sium discumbere faceret. Cre¬
do ut istius euangelii qđ ꝑ eum
suerat predicaturus: diuinam
acellentiam hoc modo altius

Expanded text:
commemorare se solet, quod eum dilicommemorare se solet, quod eum diligebat Jesus: qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret: credo, ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius
Abbreviated transcription (Latin):
tri suȩ. Mulier: en filius tuus.
Deinde ait discipulo. Ecce mat̾
tua. Et ex illa hora accepit
eam discipulus in suam. Hȩc num¬
rum est illa hora: de qua iħs aqũ
conuersurus in uinum dixeiat
matri. Ouid michi & tibi est mi¬
lierthon dum uenit hora mea.
Hanc itaꝙ horam predixerat. que
tunc non dum uenerat. in qua
deberet agnosci a matre moritu¬
rus. de qua fuerat mortaliter
natus. Tunc gͦ diuina facturis
non diuinitatis s infirmitatis
matrem. uelut incognitam re
iam patiens: eix qua fuerat fac¬
tus homo affectu commenda¬
bat humano. Tunc enim qui
mariam creauerat innotesce¬
bat uirtute: nunc uero quem
maria pepererat. pendebat
ua cruce. Nortalis gͥ insinuat᷑
locꝰ facit. qđ faciendum ammo¬
net: & exemplosuos instruyit
preceptor bonus ut afilus pus
impendatur cura parentibus:
Pamquam lignum illud ubi
erant fixa menbra morientis.
etiam cathedra fuerit magistri
docentis. Ex illa hora accepit
eam discipulus in suam. De
lemet ipso dicens. Sic quippe

Expanded text:
tuus. Deinde dicit discipulo: Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. Haec nimirum est illa hora, de qua Jesus aquam conversurus in vinum dixerat matri: Quid mihi et tibi est mulier? Nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat, quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnosci a matre moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem, velut incognitam refjam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat innotescebat virtute; nunc vero quod Maria pepererat pendebat in cruce. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet. Exemplpraeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de semetipso dicens. Sic quippe
Abbreviated transcription (Latin):
hendi acdiudicari non potest.
uniuersa procedunt. Sed & si
cru& xp̃i hoc solum significet
cum passionibus & concupiscen.¬
tus: quam magnum bonum ẽ:
nes tamen hoc focit nisi concu
piscens aduersus carnem sp̃s bonus:
cum illam crucem xp̃i fecerit inimi¬
cus id est sp̃s malus. Postremo qͥd
est. qđ om̃s noluerunt signum . xx̃.⁊¬
nisi adhibeatur siue frontibus
credentium. siue ipsi aque exqͣ
regenerantur siue oleo quo cris¬
mate unguntur. siue sacrificio
quo aluntur: nichil eoꝵ rite ꝑfi¬
citur. Quomodo gͦ ꝑ id quod
mali faciunt. nichi boni signifi¬
catur: quando ꝑ crucem xp̃i quã
fecerant mali incelebratione sa¬
cramentorũ eius. bonum nobis
om̃e signatur: Erucifixro dño
postea quam diuisio uestimen¬
torum eius etiam missa sorte cõ¬
pleta est: quȩ deinde narret io¬
hannes euangelista uideamus.
Et milites quidem hec fecerũt.
Stabant autem uixta crucem ihu
mater eius & soror matris eius
maria deophe: et maria mag

Expanded text:
hendi ac dijudicari non potest, hendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux Christi hoc solum significet,cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen hoc facit, nisi concpiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. Postremo quid est, quod omnes noverunt, Signum Chnisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrquo aluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur, quando per crucem Christi quam fecerunt mali, in celebratione sacramentorum eius bonum nobis omne signatur? » « Crucifixo Domino, postquam divisio vestimentorum ejus etiam missa sorte completa est, quae deinde narret Joannes evangelista, videamus. Et milites quidem haec fecerunt. Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleoph
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝑsecuti. Quid enim de
ipsa cruce dicturimus: quȩ
certe similiter ab inimicis
atq impiis xp̃o facta et in¬
pacta ẽ: et tamen ea signifi¬
cari recte intelligitur qđ ait
apłs: Que sit latitudo. & lon¬
gitudo et altitudo & profun¬
dum. Tata est quippe intransuerso
ligno quo extenduntur penden¬
tis manus: et significat oꝑa bona
in latitudine caritatis. Longa est
a transuerso ligno usq ad terram.
ubi dorsum et pedes figuntur:
et significat per seuerantiam in
longitudine temporis. usq ad
finem. Alta ẽ in cacumine qđ trans¬
uersũ lignũ sursum rursus extẽ
quo cuncta oꝑa referuntur. Dm̃
cuncta que latitudine: ac longi.¬
tudine: uene ac ꝑseueranter fi¬
unt. ꝓpt̾ altitudinem diuinorũ
facienda sunt premiorum. Pro¬
funda est in ea parte. qua int̾ra
figitur. Ibi quippe occulta est.
nec uideri potest. Sed cuncta
eius apparentia et eminentia inde
consurgunt: sicut bona nr̃a de
profunditate gratiȩ dĩ que pre¬

Expanded text:
sunt persecuti. Quid enim de sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: Quae est latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus, et significat opera bona in latitudine charitatis; longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum et pedes figuntur, et significat perseverantiam in longitudine temporis, usque ad finem; alta est in cacumine, quod a transverso ligno sursum rursus extendquo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum; profunda est in ea parte, qua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae compre
Abbreviated transcription (Latin):
essent interrogati. solus pe¬
trus respondit. Tues xp̃s fi¬
lius dĩ uiui. Et ei dicitur. T
dabo claues regni celorũ. T̃am¬
quam ligandi & soluendi so.¬
lus acceperit potestatem: cum
& illud unus pro omnibus
dixerit. hoc cum omnibus tamqͣm
osonam gerens ipsius unitatis acceꝑu
qqo unus pro omnibus. quia uni-¬
as est in omnibus. Ende et hic
um dixisset desuꝑ conteata ad¬
aidit ꝑ totum. Quod si referamꝰ
id id qđ significat: nemo eius
ist exprã. qui ꝑtinere inuenia¬
tur ad totum. A quo toto sicut
geca indicat lingua: catholica
uocatur eccła. In sorte autem qͥd.
nisi dĩ gratia cõmendata est:
si quippe in uno ad om̃s ꝑuenit.
cum sors omibus placuit. Quia
a dĩ gr̃a in unitate ad om̃s ꝑ¬
uenit: et cum sors mittitur.
non ꝑsone cuiusq uel meri.¬
tis. s occulto dĩ udicio cedit᷑.
ec idõ ista non aliquid boni
significas se quis diccerit. qr
ꝑmalos facta sunt: non scili¬
cet ꝑ eos qui xp̃m secuti: sed qͥ

Expanded text:
essent interrogati, solus Peessent interrogati, solus Petrus respondit: Tu es Christus Filius Dei vivi, et ei dicitur: Tibi dabo claves regni coelorum ; tanquam ligandi et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit; ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta, addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertinere inveniatur ad totum: a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ figurauit ecclesiam toto scilicet
quȩ quatuor partibus cons¬
tat terrarum orbe diffusam:
& omnibus eisdem partibus
equaliter id est concorditer
distributam. Propter quoo
alibi dicitur missurum sean¬
gelos suos: ut colligant elec¬
tos suos a quatuor uentis.
Ođ quud est. nisi a quatuor partibus
mundi: driente: occidente: aquilo¬
ne. & meridie. Tunica uero illa
sortita omnium partium sign¬
ficat unitatem: quȩ caritatis un¬
culo continetur. De caritate aut̾
locuturus apłs: suꝑ eminenti¬
orem inquiq̃ uiam de monstis.
Et alio loco ait: Conoscere etia
suꝑ eminentem scientiȩ cari¬
tionis. Si gͦ caritas & suꝑ emi¬
nentiorem habet uiam. et suꝑ¬
eminet scientie: & suꝑ omnia
precepta est: merito uestis qͥ
significatur. desuꝑ contexta
ꝑhibetur. Inconsutilis autem.
ne aliquando dissuatur: adu¬
num ꝑuenit. quia in unum
om̃s colligit. Sicut in aposto¬
lis cum esset etiam ipse nu¬
merus duodenarius idẽ qͣ¬
driꝑtitus internos. et om̃s

Expanded text:
eius figurauit Ecclqui quatuor partibus constat terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer distributam. Propter quod alibi dicitur, missurum se Angelos suos, ut colligant electos suos a quatuor ventis : quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, oriente, occidente, aquilone, et meridie? Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus: Supereminentiorem, inquit, viam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit; sicut in apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est, quadripartitus in ternos, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
us participatione patris fit
melior. qui ẽ natus ȩqualis.
sicut participatione filu ꝑ
unitatem corporis eius et
sanguinis. quod illa man¬
ducatio potatioq significat
efficit nos meliores. Uuumꝰ
gͦ nos ꝯpter ipsum. mandu¬
cantes eum. id ẽ ipsũ accipi¬
entes ȩternam uitam: quã
non habebamus ex nobis.
Uiuit aut̃ ipse ꝓpt̾ patrem.
missus ab eo: qui semet ipsũ
exinaniuit. factus obediens
usq ad signũ crucis. Sicut
misit me uiuus pat̾: et ego
uiuo ꝓpt̾ patrẽ. It qui man¬
ducat me.⁊ ipse uiuit prop¬
t me. Ac si diceret. Et ego
tamquam ad maiorem. re¬
feram uitã meã. Ex inanito
mea fecit: in qua me misit.
Ut autem quisq uiuat ꝓpter
me: participatio facit. qua mã¬
ducat me. E go itaq humili¬
atus uiuo ꝓpt̾ patrem: ille
rectus uiuit ꝓpter me. Non
de ea natura dixit. qua semꝑ
ẽ equalis patri: s de ea in qua
minor factus ÷ patre: qui etia
suꝑuis dixcit: Sicut pater

Expanded text:
ius participatione Patris fit ius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis, sicut participatio Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, efficit nos meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est, ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habemus ex nobis. Vivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo, quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad lignum crucis . Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem: et qui manducat me, et ipse vivit propter me. Ac si diceret: Et ego tanquam ad majorem refero vitam meam, quod exinanitio mea fecit; in qua me misit. Ut autem quisque vivat propter me, participatio facit qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Non de ea natura dixit, qua semper est aequalis Patri, sed de ea in qua minor factus est Patre. Qui etiam superius dixit: Sicut Pater
Abbreviated transcription (Latin):
rebus commendauit: que ad
unũ aliqͥd redigunt᷑ ex mul¬
tis. Namq alud in unũ ea
multis granis conficit: aliud
in unũ. ex multis confluit.
Deniq iam exponit. quomo¬
do id fiat quod loquit᷑: et qͥd
sit manducare corpus eius.
et sanguinẽ bibere. Et qui
manducat meam carnem &
bibit meũ sanguinẽ: in me
manet. & ego in eo. Hoc ẽ gͦ
manducare illam escam. et
illũ bibere potũ. in xp̃o ma¬
nere: & illum manentẽ in se
habere. Ac ꝑ hoc qui non ma
cat spiritalit̾ eius carnem. li¬
cet carnalit̾ et uisibilit᷑ p̾mat
dentibus sacramentũ corpo¬
ris et sanguinis xp̃i. Sed
magis tante rei sacramentũ.
adiucium sibi manoucat et
bibit: quia inmundus pre¬
sumit ad xp̃i accedere sacra¬
m̃ta: que alius non digne sun
nisi qui mundus ẽ. De quib
dicitur. Beati mundo corde.
qm̃i ipsi dm̃ uidebunt. Sict
misit me inquit uiuus pat̾.
et ego uiuo propter patrem
Et qui manducat me: & ipse
iuuit. ꝓpt̾ me. Non enim ful¬

Expanded text:
rebus commendavit, quae ad rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis: namque aliud in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Et qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo. Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui non mancat spiritualiter ejus carnem, licet carnaliter et visibiliter premat dentibus sacramentum corporis et sanguinis Christi; sed magis tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducat et bibit, quia immundus praesumit ad Christi accedere sacramenta, quae alius non digne sumit, nisi qui mundus est; de quibus dicitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Sicut misit me, inquit, vivens Pater, et ego vivo propter Patrem: et qui manducat me, et ipse vivit propter me. Non enim Fil
Abbreviated transcription (Latin):
nem bibit. Nam tempora¬
lem uitam. sine illo ut cũq
homines in hoc scło. qͥ non
sunt ꝑ fidem in corpore
eius habere possunt: Aeter
rent sic in isto cibo et potu. eis
qͥ carnalit̾ sumunt. & non spi¬
ritalit᷑ intellegunt. in fide pro¬
mitti uitam eternam: ut qui
eãm sumerent iam nec corpore
morerent᷑. huic cogitationi ẽ
dignatus occurrere. Nam cũ
dixisset. qui manducat meã
carnẽ. & bibit meũ sanguinẽ.
habet uitam eternam: conti¬
nuo subiecit. et dixit. Ego
resuscitabo eum in nouissimo
die. Ut habeat interum scdm
spiritũ uitam eternam. in re
Quod autẽ ad corpus adtinet.
nec eius uita et̾na fraudetur.¬
inquit. uere ÷ cibus & sanguis
m̃s. uere ẽ potus. Cum enĩ
cibo et potu id appetant ho¬
mines & non esuriant neq
sitiant: hoc ueracit̾ non p̾stat.
nisi iste cibus et potus: qui
eos a quibus sumit᷑. in mor
et unitas plena atꝙ ꝑfecta.
Propterea quippe sicut etiam
hoc ante nos intellexerũt ho

Expanded text:
nem bibit; nam temporanem bibit; nam temporalem vitam sine illo, utcunque homines in hoc saeculo, qui non sunt per fidem in corpore ejus, habere possunt; aeternrent sic in isto cibo et potu eis qui carnaliter sumunt , et non spiraliter intelligunt in fide, promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent jam nec corpore morerentur; huic etiam cogitationi est dignatus occurrere. Nam cum dixisset: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; continuo subjecit, et dixit: Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Ut habeat interim secundum spiritum vitam aeternam in reququod autem ad corpus attinet, nec ejus vita aeterna fraudeturinquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non praestat, nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortaet unitas plena, atque perfecta; propterea quippe, sicut etiam hoc ante nos intellexerunt hom
Abbreviated transcription (Latin):
pori xp̃i: et non sit putridũ
at᷑. sit pulchrũ. sit sanũ. si
aptũ capiti suo. Iitigabar
g uidei ad inuicem dicent
Quomodo potest hic nobis cr¬
nem suam dare ad manou.¬
candum: litigabant utiq ad
inuicem: qm̃ panem concor¬
die non intellegebant. nec
sumere uolebant. Nam qͥ
manducant talem panem
non litigant ad inuicẽ. qm̃
unus pan̾is. unũ corpus m¬
ti sumus: et ꝑ hunc facit d̾
huius modi habitare in do¬
mo. Quod autem ad inuide
litigantes querunt. quomͦ
possit dñs carnẽ suam dals
ad manducandum. non statim
edunt: s adhuc eis dicitur.
men amen dico uobis nisi
manducaueritis carnem filii
hominis & uiberitis eius san¬
quinẽ: non habebitis uitam
detur: et quisnam modus sit
manducandi istũ panem ig¬
noratis. Uerũ tamen nisi mã¬
ducaueritis carnem filii ho¬
minis et eius sanguine̾ bi¬
uitam intellegentes. & de
hac re litigarent: secutus
bet: qui iftum panem non
manducat. nec istũ sangui¬

Expanded text:
pori Christi, et non sit putridum pori Christi, et non sit putridum at. Sit pulchrum, sit sanum, sit aptum capiti suo. Litigabant ergo Judaei adinvicem, dicentes: Quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum? Litigabant utique ad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant. Nam qui manducant talem panem, non litigant adinvicem, quoniam unus panis, unum corpus multi sumus : et per hunc fecit Deus hujusmodi habitare in domo. Quod autem adinvicem litigantes quaerunt quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim edunt, sed adhuc eis dicitur: Amen amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non tur et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis: verumtamen nisi manducaveritis carnem filii hominis et ejus sanguinem bivitam intelligentes de hac re litigarent, secutus bet, qui istum panem non manducat, nec istum sangui
Abbreviated transcription (Latin):
non patres illoꝵ: quibus nos
similes sumus: non quib illi
similes fus. Uerunt. Hic ẽ gͦ
panis de celo descendens. ut
siquis ex ipso manducauer¬
it non moriatur. Sed quod
ꝑmanet ad uirtutem sacra¬
menti: non quod ꝑtinet ad
uisibile sacramentũ. Qui
manducat intus non foris.⁊
qui manducat in corde: non
qui p̾mit dente. Ego sum
panis uiuus: qui de celo des-¬
cendi. Ideo uiuus. quia de ce¬
lo descendi. De celo descend
it & manna. Sed manna
umbra erat: iste ueritas ẽ.
Siquis manducauerit ex hoc
pane:uiuet inet̾num. Et pa¬
nis quem ego dabo: caro mea
do caperet caro. quod dirit
panem carnem: uocatur ca-¬
ro: quod non capit caro. Et
ideo magis non capit caro:
quia uocatur caro. Hoc enĩ
fieri putauerunt. Caro me
ẽ inquit: ꝓ mundi uita. Nor
fideles corpus xp̃i: si corpus
xp̃i esse non neglegunt. Pue
corpus xp̃i: si uolunt uiuer
uiuere uult. credat in xp̃m
manducet spiritalit᷑ spirta¬
lem cibum: incorporetur cr¬

Expanded text:
non patres illorum, quibus nos non patres illorum, quibus nos simisimiles fuerunt. Hic est ergo panis de coelo descendens; ut si quis ex ipso manducaverit, non moriatur. Sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum: qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente. Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste veritas est. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. Et panis quem ego dabo, caro mea do caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligunt. Fiant corpus Christi, si volunt vivere vivere vult, credat in Christum, manducet spiritaliter spiritalem cibum. Incorporetur cor
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ mali patres maloꝵ: Anfide¬
les patres infidelium: mur mu-¬
ratores patres murmuratoꝵ.
Nam de nullare magis deũ
offendisse ille ampopulus dic¬
tus ẽ: quã contra dm̃ murmu-¬
rando. Idõ & dñs uolens osten¬
dere talium filios: hinc ad eos
cepit. Ouid murmuratis in¬
uicẽ murmuratores. filii mur¬
muratoꝵ: patres ur̃i manna
manducauernt. et mortui st̃.
Non quia malũ erat manna:
s quia male manducauert̃.
Nic ẽ panis. qui de celo descen¬
dit. Hunc panem significa¬
uit manna: hunc panem sig¬
nificat altare dĩ. Sacram̃ta:
illa fuerunt. Insignis diuer¬
sa sunt. inre quȩ significat᷑.
paria sũt. Apostolũ audi.
Nolo enim uos inquit igno¬
rare fratres. quia patres nr̃i
omnes sub nube fuerunt.
et om̃s ꝑ mare transierunt.
It om̃s in moyse baptizati st̃
in nube et in mari: Et om̃s
escam spiritalem manduca¬
uerunt. Spiritalem utiꝙ.
non corporalem. Alteram: quia
illi manna. nos aliud. S̾pirita

Expanded text:
id est mali patres malorum, infideid est mali patres malorum, infideles patres infidelium, murmuratores patres murmuratorum; nam de nulla re magis Deum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt; non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna; hunc autem panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt in signis: diversa sunt in re, quae significantur paria sunt. Apostolum audi: Nolo enim vos, inquit, ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nuescam spiritalem manducaverunt: spiritalem utique non corporalem. Ailli manna, nos aliud: spiritale
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ autẽ habere me : habere
adsumpsit uita eterna: mo
ri uoluit. s tuo ohomo: nonde
tem. Nam qui credit inqui.
habet uitã et̃nam. Non qͦd
patet: s quod latet. Uita enĩ
ȩterna ubũ inprincipio ert
apud dm̃: & ds erat u̾bum
Et erat lux uita hominũ. Nori
uenit.: s tertia die resurrexit.
Ngo sum inquit. panis uite.
Et unde illi suꝑbiebant. Dat¬
res inquit ur̃i manducaue¬
rit manna: & mortui sunt.
Quare manducauerũt et mor¬
tui sunt: quia quod uide¬
bant credebant: quod non
uidebant. non intellegebat.
Ideo patres ur̃i: quia similes
fuerunt in populo manna.
xerũt. spiritalit̾ esurierũt.
Ilii uero manducauerunt
a ꝑmansert̃ in infidelitate:
sicͥut iudei audierunt lo¬
quentẽ xp̃m: s non spirita¬
lit uerba eius intellexert̃.
Ideo dixit eis. Patres ur̃i¬
manna manducauerũt
in deserto & mortui sunt.
Qua morte: nisi infidelitatis:
Iam cõmuni morte mortui
non carnalem. Patres gͦ istoꝵ

Expanded text:
est autem habere me? Habere est autem habere me? Habere assumpsit vita aeterna, et mori voluit; sed de tuo, o homo, non de tem. Nam qui credit, inquit, habet vitam aeternam; non quae patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbi in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et erat lux vita hominum . Mori venit, sed die tertia resurrexit. Ego sum, inquit, panis vitae. Et unde illi superbiebant? Patres, inquit, vestri manducaverunt manna, et mortui » Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant credebant: quod non videbant non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes fuerunt in populo, manna xerunt, spiritualiter esurierunt. Alii vero manducaverunt et permanserunt in infidelitate: sicut Judaei audierunt loquentem Christum, sed non spiritualiter verba ejus intellexerunt. Ideo dixit eis, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt; qua morte, nisi infidelitatis? Nam communi morte mortui non carnalem. Patres ergo istorum,
Abbreviated transcription (Latin):
luntate. ꝑilius dicebat: pat̾
quia patrem uidit quisquã.
nisi is qui ẽ adõ. hic uidet
patrem. Nolite putare patrẽ
esse uisibilem uobis. Nemo
uidet patrem. nisi is qui ẽ adõ:
hic uidet patrem. Ego sum a
patre: & ideo patrem uideo.
Quid ẽ autẽ uobis trahi ad pa¬
trem: nisi discere a patre: Sd
ẽ discere a patre: nisi audire.
patrem. nisi audire u̾bũ patͥs.
idẽ me: Ne forte gͦ cum dico
uobis. omĩs qui audit a patre
& didicit. dicatis apud uos.
s numquam uidimus patrẽ.
quomodo autẽ discere potinꝰ
a patre : ame ipso audite. N
quia patrem uidit quis quan
s qui ẽ adõ.hic uidet patrem
Ego noui patrem: ab illo sum
S quomodo uerbum. ab illo
cuius ẽ u̾bũ. Non quod sons
et transit: s quod manet a
dicente. et trabit audienten
Amen amen dico uobis: quiar¬
dit in me. habet uitam etna
Reuelare se uoluit. quid esset
Nam compendio dicere potu
it : qui credit in me. habet m
qui it ad me: habet me. Qus

Expanded text:
luntate. Filius docebat, Pater luntate. Filius docebat, Pater quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem: nolite putare Patrem esse visibilem vobis: nemo vidit Patrem, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego sum a Patre, et ideo Patrem video; quid est autem vos trahi a Patre nisi discere a Patre: quid est discere a Patre? nisi audire Patrem, nisi audire Verbum Patris? id est, me. Ne forte ergo cum dico vobis omnis qui audit a Patre et didicit, dicatur apud vos, sed nunquam vidimus Patrem? quomodo autem discere potuimus a Patre? a meipso audite, non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem, ego novi Patrem, ab illo sumus, sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente et trahit audientem. Amen, amen dico vobis: qui credit in me habet vitam aeternam. Revelare se noluit quid esset, nam compendio dicere pit: Qui credit in me, habet mequi it ad me, habet me. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nemo potest uenire ad me nisi
pat̾ qui misit me traxerit eũ:
continuo subunxit. It ego
suscitabo eum in nouissimo die.
Reddo quod sperat: uidebit qͦd
adhuc non uidendo. credidit.
Manducabit quod esuriit: satia¬
bitur eo quod sitit. Ubi. In re¬
surrectione mortuoꝵ: quia ego
resuscitabo eum in nouissimo
die. Scriptum ẽ enim in pro.¬
phetis. It erunt om̃s docibi¬
les dĩ. Quare hoc dicit:
uidei. pat̾ uos non docuit: qͦmͦ
potestis me cognoscere: Om̃s
regni illius homines. docibi
les dĩ erunt: non abhomini¬
bus audient. Et si ab hominibus
audiunt: tamen quod intellegt̃.
intus dat᷑. intus coruscat: intus
reuelatur. Homines. foras u̾bũ
sonare possunt: s inuanũ labo¬
rant: nisi intus ds̃ docens. ape¬
riat sensus. Ille ẽ dõ docibilis:
quem ds̃ intus ueritatis ist¬
ruit agnitione: et amore. Om¬
nis qui audit a patre & didicit:
uenit ad me. Quomodo tͣhit
pater docendo delectat. non
necessitate ponendo: Quia
nemo necessitate credit. s uo¬

Expanded text:
t venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum, » continuo subjunxit: « Et ego resuscitabo eum in novissimo die. » Reddit quod sperat, videbit quod adhuc non videndo credidit, manducabit quod esuriit, satiabitur eo quod sitit. Ubi? In resurrectione mortuorum, quia « Ego resuscitabo eum in novissimo die. » « Est scriptum in prophetis . Et erunt omnes docibiles Dei. » Quare hoc dixit, o Judaei? Pater vos non docuit quomodo potestis me cognoscere? Omnes regni illius hles Dei erunt. Non ab hominibus audient: et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Homines foris verbum sonare possunt, sed in vanum laborant, nisi intus Deus docens aperiat sensus. Ille est Dei docibilis, quem Deus intus veritatis instruit agnitione et amore. Omnis qui audit a Patre, et didicit, venit ad me. Quomodo trahit Pater? Docendo delectat, non necessitate cogendo: quia nemo necessitate credit, sed vo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: s alius eiis loco subrogat᷑.
De cuius numeri sacratissima
significatione. ipse xp̃s ine¬
uangelio ait: de excellentissi¬
ma scõꝵ gła. Cum autẽ si¬
derit filius hominis in sede
maiestatis sue. sedebitis &
uos suꝑ sedes duod ecĩ. udi

Expanded text:
est, sed alius ejus loco subrogatus. est, sed alius ejus loco subrogatus. De cujus numeri sacratissima significatione ipse Christus in Evangelio ait, de excellentissima sanctorum gloria: Cum autem sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos s
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatio diuine miscdie.
in salute humani generis
impleret᷑ ꝑ eum. Unde boni¬
tas dĩ. bene utebat᷑ malitia
illius: sic̃ in uenditione io¬
seph. bene usus ẽ ds̃ malitia
fratrũ: ut ex oꝑe malo illoꝵ.
bonitas dĩ ostenderet᷑ in salu¬
te multoꝵ. Sic malũ uide.
in bonũ uersum ẽ nr̃m. Qđ
facit malus male utendo bo¬
nis dĩ sibi noc&. non bonita¬
tem dĩ destruere poterit.
Quare duodecim elegit xp̃s:
duodenarius numerus sa¬
cratus ẽ. Non enĩ qͥaꝑit inde
unus. ideo illius numeri
honor adẽptus ẽ. Nam in lo¬
co pereuntis alius subroga
numerus duodenarius. qr
ꝑ uniu̾sũ orbẽ. hoc ẽ ꝑ qua¬
tuor cardines mũdi. tͥnitatem¬
ꝑ .iiiͦi. partes orbis p̾̃dicaret᷑.
Nam & annus. duodenario m¬
mero currit. & ordo signoꝵ in
cęlis ꝑ que solet luna currere
noscunt᷑. duodenario numero
distingunt᷑. Idõ hoc numero
rexit in mũdũ. Nec nume¬
rus. uida pereunte uiolatꝰ

Expanded text:
dispensatio divinae misericordiae dispensatio divinae misericordiae in salute humani generis impleretur per euml; unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius: sicut in venditione Joseph bene usus est Deus malitia fratrum , ut ex opere malo illorum bonitas Dei ostenderetur in salute multorum. Sic malum Judae in bonum versum est nostrum. Quod facit malus male utendo bonis Dei, sibi nocet, non bonitatem Dei destruere poterit. Quare duodecim elegit Christus? Duodenarius numerus sacratus est. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor ademptus est; nam in locum pereuntis alius subrogatnumerus duodenarius: quia per universum orbem, hoc est per quatuor cardines mundi Tper quatuor partes orbis praedicaretur. Nam et annus duodenario numero currit, et ordo signorum in coelis, per quae solet luna currere, noscuntur, duodenario numero distinguuntur: ideo hoc numero rexit in mundum. Nec numerus Juda pereunte violatus
Abbreviated transcription (Latin):
bes. in ministratione corꝑis et
sanguinis tui: et nos cogno¬
uimus & credidimus. Non cog¬
nouimus & credidimus: s
credidimus & cognouimus.
Credidimus enĩ: ut cognosce¬
remus. Nam si pͥus cognoscere:
& deinde credere uellemus:
nec cognoscere nec credere
ualeremus. Quid credimus:
et quid cognouimus : qr tu
es xp̃s filius dĩ. Id ÷ qr ipsa
uita et̾na tu es: et non das
in carne et sanguine tuo. nͥ¬
ego uos duodecĩ elegi. et unꝰ
er uobis diabolus est. Dice¬
bat autẽ de uida simonis sca¬
riothis. Hic enĩ erat eũ tra¬
diturus: cũ esset unus ex
duodecim. Unus ex duode¬
cĩ erat: non fide s numero:
non ueritate. s simulatione.
S quomͦ intellegendũ ẽ. nonne
ego uos duodecĩ elegi. dũ ille
unus filius diaboli dicit᷑ ẽẽ.⁊
nͥ qr aliter electi sũt illi unde¬
cum. alit̾ & ille unus: electi st̃
illi ut manerent in xp̃o: et
ut sonus illoꝵ exiret ꝑ orbẽ
t̃rar: electus ẽ ille unus. ut

Expanded text:
bes in ministratione corporis et bes in ministratione corporis et sanguinis tui. Et nos credidimus, et cognovimus. Non cognovimus et credidimus; sed credidimus et cognovimus. Credidimus enim ut cognosceremus; nam si prius cognoscere, et deinde credere vellemus, nec cognoscere, nec credere valeremus. Quid credidimus et quid cognovimus? Quia tu es Christus Filius Dei. Id est, quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo, nego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Dicebat autem de Juda Simonis Scariothis. Hic enim erat eum traditurus, cum esset unus ex duodecim. » Unus ex duodecim erat, non fide, sed numero; non veritate, sed simulatione. Sed quomodo intelligendum est, Nonne ego vos duodecim elegi, dum ille unus filius diaboli dicitur esse? nisi quia aliter electi sunt illi undecim, et aliter ille unus. Electi sunt illi ut manerent in Christo, et ut sonus illorum exiret per orbem terrarum . Electus est ille unus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
que ase non ẽ quasi ꝓpͥa. seo
adõ data quasi gratia. Hoc
hoc discipłi eius abiert̃ retͦ
&iam non cũ illo ambula¬
bant. Abierut retro: non
post xp̃m: s post satanan.
sti autẽ sic redierunt retͦ.
quomͦ p̾cisi a corpore xͥ. nec
ultra redientes ad eũ: qr for¬
te fidelit̾ in corꝑe eiuꝰ non
fuerunt. Et hi non pauci:
s multi. Audiamus gͦ qͥd
ad paucos dixrerit qͥ remã¬
serunt. Dixit gͦ ih̃s adou¬
odecim. Num quio & uos
uultis abire: Non discessit
nec uidas: Sed quare ma¬
nebat. dño iam apparebat:
spostea manifestatũs ẽ. Les¬
pondit petrus ꝓ omĩbus.
unus ꝓ multis: unitas. ꝓu
nu̾isis. Lespondit gͦ ei sy¬
mon petrus. Dñe ad quẽ
ibimus : repellis nos ate.
da nobis alter ũ te. Ad quẽ¬
ibimus si ate recedimus: Ad
quem ibimus: uerba uite
et̾ne habes. Uidete quemad¬
modum petrus dante dño.
recreante spu scõ. intellexit.
Vnde: nͥ qr credidit᷑ u̾ba uite
eterne: uitam enĩ ȩternam ha-¬

Expanded text:
quae a se non est quasi propria, sed quae a se non est quasi propria, sed a Deo data, quasi gratia. Ex hoc multi discipuli ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Abierunt retro, non post Christum, sed post Satanam. Isti autem sic redierunt retro, quomodo praecisi a corpore Christi, nec ultra redeuntes ad eum, quia forte fideliter in corpore ejus non fuerunt: et hi non pauci, sed multi. Videamus ergo quid ad paucos dixerit qui remanserunt. Dixit ergo Jesus ad duodecim: Numquid et vos vultis abire? Non discessit nec Judas: sed quare manebat, Domino jam apparebat, postea manifestatum est. Respondit Petrus pro omnibus, unus pro multis, unitas pro universis. Respondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te: da nobis alterum te. Ad queibimus, si a te recedimus? Ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Videte quemadmodum Petrus dante Decreante Spiritu sancto, intellexit. Unde, nisi quia credidit verba vitae 532 aeternae? Vitam enim aeternam ha
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ intellegẽda sũt. Intelleo
Intellexisti carnalit᷑: etiam si
illa sp̃s & uita sunt: s tͥ non
sũt: õ homo. qui sꝑitalit᷑ ea nõ¬
intellegis: nec fide ea uenera¬
ri nosti. Sũt enĩ quidã inuo¬
bis qͥ non credunt: et ido nõ
intellegũt. qr ñ credut. Pro¬
pheta ẽnĩ dixit. Nisi credi¬
deritis. non intellegetis. Pt
fidem copulamur. ꝑ intelle¬
tum uiuificat᷑ur. Prius he¬
reamus ꝑ fidem: ut sic post
uiui ficemur ꝑ intellectum.
Sciebat enĩ ab untio iħs qui
ẽent credentes: et qͥs tradi¬
turus esset eum. Nam ibi
uidas erat int̾ eos qͥ scanda¬
lizati st̃: quẽ xp̃s nec siluit.
nec aꝑte monstrauit: ut os
timerent: quã uis unus ꝑi¬
ret. Seo postea quã diccit.
& distinait credentes anõ
creoentibꝰ: exp̾ssit causam
quare non credant. Propst¬
rea dixi uob̾ inqͥt. qr nemo po¬
test uenire ad me:nͥ fuerit
ei datũ a patre meo. Dabit᷑
enĩ a patre credentibꝰ fides. ⁊¬
ut nemo gloriet᷑ in fide sua.

Expanded text:
iter intelligenda sunt. Intellexi sunt. Intellexisti carnaliter? etiam sic illa spiritus et vita sunt, sed tibi non suintelligis, nec fide ea venerari nosti. « Sed sunt quidam in vobis qui non credunt. » Et ideo non intelligunt quia non credunt. Propheta enim dixit: « Nisi credideritis, non intelligetis . » Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem ut sic post vivificemur per intellectum. « Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. » Nam ibi Judas erat inter eos qui scandalizati sunt, quem Christus non siluit, nec aperte ostendit, ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant. « Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. » Dabitur enim a Patre credentibut nemo glorietur in fide sua,
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ascendentẽ. ubie¬
rat pͥus. Ouid ÷ hoc: hinc
soluit quod illos mouerat.
scandalizati: hinc plane. si
intellegerent. Illi enĩ puta¬
uert̃ illũ erogaturum corpꝰ
suũ: ille autem se dirit as¬
censurũ in celũ. utiq integ¬
rum. Cum uideritis filiũ
hominis ascendentem ubi
erat prius: certe uł tuncui¬
debitis quia non eo modo
quo putatis erogat corpus:
erte uł tunc intellegetis ꝙ
gratia eius non consumit᷑
morsibus. In his uerbis ꝑs¬
picue intellegitur xp̃m eẽ
unam ꝑsonam: dum dix̃
filium hoĩs ẽẽ pͥus in cęlo.
In terra loquebat᷑ et in cęlo
se eẽ dicebat. Quo ꝑtinet
nr̃a non sit trinitas. s qua
anima. caro. Unus xp̃s: filuiꝰ
dĩ. et filius hominis. Unus
xp̃s filius dĩ semꝑ. filius ho¬
minis ex tempore. Tamen
ne in celo erat: quando in
terra loquebat᷑. Sic erat fi¬
lius hominis in celo: quomͦ
filius dĩ erat in terra. Filuiꝰ
dĩ in terra suscepta carne.
te ꝑsone: Quod mox latuꝰ

Expanded text:
hominis ascendentem ubi erat prius. Quid est hoc? Hinc solvit quod illos moverat? scandalizati? hinc plane, si intelligerent. Illi enim putaverunt illum erogaturum corpus suum, ille autem se dixit ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videretis Filium hominis ascendentem ubi erat prius, certe vel tunc videbitis, quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum. Certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. » In his verbis perspicue intelligitur Christum esse unam personam, dum dixit Filium hominis esse prius in coelo. « In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. Quo pertinet,nanima caro, unus Christus; Filius Dei et Filius hominis, unus Christus; Filius Dei semper, Filius hominis ex tempore, tamen nae. In coelo erat, quanterra loquebatur. Sic erat Filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra. Filius Dei in terra in suscepta carne; te personae. » Quod mox latius
Abbreviated transcription (Latin):
Maneamus autẽ in illo cum
sumus m̃bra eius: Manet
autẽ ipse in nobis. cũ sumus
templũ eius. Ut autẽ simꝰ
menbra eius. unitas nos
compaginat. Ut compaginet
unitas: quȩ facit nͥ caritas: ca¬
ritas dĩ. Undes apostolũ int̃
roga. Caritas inqͥt dĩ diffu
sa÷ in cordibus nr̃is. ꝑ sp̃m san

Expanded text:
Manemus autem in illo cum Manemus autem in illo cum sumus membra ejus, manet autem ipse in nobis cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat; ut compaginet unitas, quid facit, nisi charitas Dei? Unde Apostolus: « Charitas, inquit, Dei diffusa est in co