comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extremũ t̾rȩ: ut in omnẽ terrã exe¬
bis terrȩ uerba eoꝵ. Et erit iste pax as¬
syrũs cũ uenerit in terrã nr̃am: et
quando calcauerit in domib nr̃is:
Lxx. Et erit hec pax assyriis cum suꝑ¬
uenerit in t̾ram ur̃am: & cũ ascende¬
rit suꝑ regionẽ ur̃am. Quando uene¬
rit diabolus qui interp̃tatur nror uan
id ẽ arguens atq corripiens suꝑ t̾ram
regionẽq credentiũ: & eorum quos
pascit dñs in fortitudine. & in sublimi¬
tate nominis dñi dĩ sui. & calcauerit
eos tribulationib uariis. & domos ani¬
marũ nr̃arum. id ẽ corpora quasi suꝑ-¬
bus ascenderit atq dep̃sserit: &r tam̃
xp̃i pax. siue ipse xp̃s erit in nobis: et
dicetur de scõ. Nichil ꝓderit inimicus
in eo. Ponamus exemplũ: ut possit ma
& suꝑ t̾ram quondã pauli. & ascendit
suꝑ regionẽ eius: quando fuit in labo¬
rib suꝑmodũ. in plagis habundanter.
in carcerib nimis. in mortib frequent᷑.
quando a iudeis quinquies quadrage

Expanded text:
terrae, ut in omnem terram exebis terrae verba eorum . Et erit iste pax: Assyrius cum venerit in terram nostram, et quando calcaverit in domibus nostris. LXX: Et erit haec pax; Assyrius quando supervenerit in terram vestram, et cum ascenderit super regionem vestram. Quando venerit diabolus, qui interpretatur εὐθύνων, id est, arguens atque corripiens, super terram regionemque credentium, et eorum quos pascet Dominus in fortitudine, et in sublimitate nominis Deos tribulationibus variis, et domos animarum nostrarum, id est corpora, quasi superbus ascenderit atque depresserit, et tamen isti pax, sive ipse Christus erit in nobis, et dicetur de sancto, Nihil proderit inimicus in eo. Ponamus exemplum, ut quod dicims super terram quondam Pauli, et ascendit super regionem ejus, quando fuit in laboribus supra modum; in plagis abundantius, in carceribus nimis, in 493 mortibus frequenter: quando a Judaeis q
Abbreviated transcription (Latin):
strat & saltus. Quantũ possum in mea
res fuerunt. & p̃cesser̃ in typo popłi iu¬
daici: quoꝵ alter filius ȩgyptiȩ ẽ an¬
bulans iuxta carnẽ. & iuxta carnẽ ui¬
lam: & benedictionib fr̃is inuidens:
fugat eũ in mesopotamiam. Redacta gͦ
tra nemrod: in foueis suis. Qui enun
fodit foueam: incidet in eã. Et qͥ lacum
aꝑuit & effodit eum: incidet in foueã
cendet. Et confosso assyrio. a septẽ pas¬
torib & octo morsib liberauit nos xp̃s
de manu assur qui uenerat suꝑ t̾ram
nram: & calcare cupiebat t̾minos isrł.
Qd aut̃ simmachus ait. & pascent t̾ram
asur in gladio. & regionẽ nemrod intra
portas eius. hoc sentiendũ ẽ. quod in do¬
mo sua alliget᷑ fortis. & uulneret᷑ aduer¬
sarius & iuxta aquilam. & quintã editi¬
onem sic iste lanceis .uii. pastoꝵ: octo¬

Expanded text:
strat et silvas. Quantum ergo possum mea strat et silvas. Quantum ergo possum mea res fuerunt , et praecesserunt in typo populi Judaici, quorum alter filius Aegyptiae est, ambulans juxta carnem  benedictionibus fratris invidens, fugat eum in Mesopotamiam. Redacta ergo terra Nemrod in foveis suis: Qui enim fodit foveam, incidet in eam : et qui lacum aperuit et effodit eum, incidet in foveam itas ejus descendet . Et confosso Assyrio a septem pastoribus, et octo morsibus, liberavit nos Christus de manu Assur, qui venerat super terram nostram, et calcare cupiebat terminos Israel. Quod autem Symmachus ait: Et pascent terram Assur in gladio, et regionem Nemrod intra portas ejus, hoc sentiendum est, quod in domo sua alligetur fortis, et vulneretur adversarius. Et juxta Aquilam et quintam editionem, sicis et lanceis septem pasto
Abbreviated transcription (Latin):
ebdomadi. id ẽ ueteri seruierint instru¬
mento. Octo aut̃ morsus hominũ siue
obtimates homines. & ut simmachus in¬
t̃pretatus ẽ xp̃os: uniu̾sos noui testam̃¬
ti. qui ab apłis usq ad hanc ȩtatem mo¬
morderint assyrium. & suis dentibus
laniauerint. Unde & in ȩccłiaste p̃ci¬
pit᷑: ut demꝰ partẽ septẽ. demꝰ & octo. Et
in tẽplo hierechiel qđ int̾pretat᷑ eccłia.
& cȩlestis ierłm: septẽ & octo gradibus
ad canendas dõ laudes scandimꝰ. in octa¬
ua die celebrat᷑ circuncisio spiritalis:
& in templo iudeoꝵ destruit᷑ sabbatũ:
& quidã psalmi ꝓ octaua inscribuntur.
Isti gͥ septẽ pastores. & octo morsus homi¬
nũ. pascent assur in gladio. Uiuens enĩ
&r efficax sermo dĩ. & accutus suꝑ omnẽ
gladiũ bicipitẽ: missus ẽ ab eo qui ue¬
nit gladiũ mittere suꝑ t̾ram: ut diuidan¬
tur duo in tres. & t̾ram nembrod. qui
int̃precat᷑ temptatio descendens: pasceri
quia uenator ẽ: infructuosa ligna lu¬

Expanded text:
hebdomadi, id est, veteri servierint Instrumento. Octo autem morsus hominum, sive octo primates homines, et ut Symmachus interpretatus est, Christos, universos novi Testamenti, qui ab apostolis usque ad hanc aetatem momorderint Assyrium, et suis dentibus laceraverint. Unde et in Ecclesiaste praecipitur: Ut demus partes septem, demus et octo . Et in templo Ezechiel, quod interpretatur Ecclesia et coelestis Jerusalem, septem et octo gradibus ad canendas Deo laudes scandimus. In octava die celebratur circumcisio spiritualis, et in templo Judaeorum destruitur sabbatum, et quidam psalmi pro Octava inscribuntur. Isti igitur septem pastores et octo morsus hominum, pascent Assur in gladio. Vivens enim et efficax sermo Dei, et acutus super omnem gladium bicipitem , missus est ab eo qui venit gladium mittere super terram, ut dividantur duo in tres . Et terram Nemrod qui interpretatur, tentatio descendens  pascentquia venator est, infructuosa ligna lu
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur usq ad terminos terre. Postꝗͣ
sol iusticiȩ egressus fuerit a sũmitate
cȩloꝵ. & ꝑuenerit usq ad t̾minos eor
& pepererit pariens. & reliquiȩ fratrũ
eius conuersȩ fuerint ad filios isrł tẽ
ipse dñs qui prius ambulabat. & cum
his qui in itinere erant positi. nec dũ
habebat fixũ gradum stabit: & pascet
eos in fortitudine dñi. ut possint dice¬
re. Dñs pascit me. & nichil michi deerit
in loco pascuȩ ibi me collocauit. Suꝑ
aquã refectionis educauit me. animã

Expanded text:
s terrae. Postquam sol justitiae egressus fuerit a 492 summitate coelorum, et pervenerit usque ad terminos eorum, et pepererit pariens, et reliquiae fratrum ejus conversae fuerint ad filios Israel: tunc ipse Dominus qui prius ambulabat, et cum his qui in itinere erant positi, necdum habebat fixum gradum, stabit et pascet eos in fortitudine Domini, ut possint dicere: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae, ibi me collocavit, super aquas re
Abbreviated transcription (Latin):
congregate st̃ suꝑ te gentes multȩ: quȩ
dicunt. Lapidetur: & aspiciat in sron ocu¬
lus nr̃. Ipsi aut̃ ñ cognouerunt cogitatio¬
nes dñi. & ñ intellexerunt consiliũ eius
quia congregauit eos quasi fenũ areȩ:
Surge & tritura filia syon: quia cornu
tuũ ponã ferreũ. & ungulas tuas ponã
ereas: & cõminues popłos multos. & int̾fi¬
ces dño rapinas eoꝵ: & fortitudinẽ eoꝵ
dño uniuersȩ t̾rȩ .lxx. Et nc̃ congrega¬
tȩ sunt suꝑ te gentes multe dicentium.
Insultemus: & uideant in syon ocłi nr̃i.
Ipsi aut̃ nescierunt cogitationẽ dñi. &
ñ intellexer̃ consiliũ eius: quia congrega¬
uit eos ut manipulos aree. Surge & tri¬
tura eos filia syon: quia cornua tua po¬
nã ferrea. & ungulas tuas ponam ȩreas.
& cõminues popłos multos. & uouebis
dño multitudinẽ eoꝵ: & robur eoꝵ dño¬

Expanded text:
congregatae sunt super te gentes multae, quae congregatae sunt super te gentes multae, quae dicunt: Lapidetur et aspiciat in Sion oculus noster. Ipsi autem non cognoverunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus: quia congregavit eos, quasi fenum areae. Surge et tritura, filia Sion, quia cornu tuum ponam ferreum, et ungulas tuas ponam aereas, et comminues populos multos: et interficies Domino rapinas Domino universae terrae. LXX: Et nunc congregatae sunt super te gentes multae dicentium: Insultemus et videant in Sion oculi nostri. Ipsi autem nescierunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus, quia congregavit eos, ut manipulos areae. Surge et tritura eos, filia Sion: quia cornua tua ponam ferrea, et ungulas tuas ponam aereas, et comminues populos multos, et vovebis Domino multitudinem eo
Abbreviated transcription (Latin):
filius naue testis ẽ cui dicit ds̃. conforta¬
re. & uiriliter age uehem̃ter. Dolet aut̃
& agit uirilit̾ filia syon. quia excalciu¬
ta & nuda egressa ẽ de ciuitate: & cap¬
tiua ducenda ẽ. in campũ sennaar &
futura in babilone: donec zorobabel
uus fiat. exire de ciuitate. quã flumi¬
nis impetus letificat. & habitare ñ in
monte in quo prius fuerat: s in cam¬
po. in quo assyrioꝵ uagatur exercitꝰ
nam babilonis fecerit: in semet reuersi
dicere. quanti mercennarii patris ma
saturantur panib & ego hic fame pe¬
reo : Et ad pat̾nam domũ reu̾tentem
suscipi a clem̃tissimo patre: & redimi
penã s ad utilitatẽ illius referamꝰ. loqͥt᷑
paulus ad galathas. filioli mei quos ite¬
rũ parturio: donec xp̃s formet᷑ in uobis.
Et tã diu doluit. tãdiu parturiuit: do¬
nec eos rursũ ꝑ penitentiã generaret: qͥ
bricitanti. uł uulnerato dicere. dole. &
uirilit̃ age. sustine sitim. porta cauteriũ
ut certior sanitas consequatur. Et nunc

Expanded text:
testis est, cui Dominus dicit: Confortare, et viriliter age . Dolet autem et agit viriliter filia Sion, quia excalciata et nuda egressa est de civitate, et captiva ducenda est in campum Sennaar, et futura in Babylone donec Zorobabel us fiat exire de civitate quam fluminis impetus laetificat, et habitare non in monte, ubi prius fuerat, sed in campo, in quo Assyriorum vagatur exercitusnam Babyloniis fecerit, in semet reversam dicere: Quanti mercenarii patris mei saturantur panibus, et ego hic fame pereo ! et ad paternam domum postea revertentem suscipi a clementissimo patre, et redimi poenam, sed ad utilitatem illius referamus. Loquitur Paulus ad Galatas; Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et tamdiu doluit, tamdiu  Al. quamdiu parturivit, donec eos rursum per poenitentiam generaret, qui bricitanti, vel vulnerato dicere: Dole, et viriliter age, sustine sitim, porta cauterium, 485 ut certior sanitas consequatur. Et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm. Et iudicabit int̾ gentes multas. &
arguer popłm plurimũ: & concident
gladios suos in aratra. & zibinnas suas
in falces: & ñ sumet gens contra gentẽ
gladiũ. & ñ discent ultra belligerare. Sig¬

Expanded text:
t judicabit inter gentes multas, et arguet populum plurimum, et concident gladios suos in aratra, et zibynas suas in falces, et non sumet gens contra gentem gladium, et non discent ultra belligerare : Sig
Abbreviated transcription (Latin):
custodiui: & nullus ex his periit. Et
conuertent᷑. siue ut melius in t̾pretatꝰ
ẽ simmachus habitabunt: iasub enĩ
uerbũ hebraicũ utrũq significat. ha¬
bitabunt aut̃ in ȩccłia dñi: qͥa mag¬

Expanded text:
todivi, et nullus ex his periit . Et convertentur, sive ut melius interpretatus est Symmachus, habitabunt. JASUBU   enim verbum Hebraicum utrumque significat. Habitabunt autem in Ecclesia Domini, quia mag
Abbreviated transcription (Latin):
ginta int̾pretibus conuenire me qͦq
arguere scribarũ. & sacerdotũ negle-
sic posuisse ut ab eis scriptũ ẽ. St̃ autẽ
qui asserant in om̃ib pene testimoniis
uerba: & int̃dum sensus quoq ipse di¬
uersus sit. uł apłis. uł euangłistis. non
ex libro carpentib testimonia: sed me¬
moriȩ credentib: que nonnũꝗͣ fallit᷑.
Exponamus gͦ hebraicũ. & tu bethleẽ
id ẽ domus panis quȩ uocaris effratha.
minima quidẽ es in ciuitatib iuda. &
tantis milib cõparata: ut uix paruulꝰ
es uiculus: s ex hoc paruo uiculo egredi
tes eũ de genere tantũ ẽẽ dauid. cui re¬
promisi dicens. de fructu uentris tui
ponã suꝑ sedem meã: carnis assũptio
diuinȩ ñ impedit maiestati. De me
enĩ natus ante omnia scła ẽ. & tẽporũ
conditor. ñ tenetur in tẽpore. Ipse ẽ cui¬

Expanded text:
ginta interpretibus convenire, me quoqginta interpretibus convenire, me quoqarguere Scribarum et sacerdotum, erga dic etiam posuisse, ut ab eis dictum est. Sunt autem qui asserant, in omnibus pene testimoniis,verba, et interdum sensus quoque ipse diversus sit, vel apostolis, vel evangelistis non ex libro carpentibus testimonia, sed memoriae credentibus, quae nonnunquam fallitur. Exponamus ergo Hebraicum: Et tu, Bethleem, id est, domus panis, quae vocaris Ephratha, minima quidem es in civitatibus Juda, et tantis millibus comparata, vix parvus es viculus; sed ex hoc parvo viculo egredietes eum de genere David tantum esse, cui repromisi, dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem meam , carnis assumptio divinam non impedit majestatem: de me enim natus est ante omnia saecula, et temporum conditor in tempore non tenetur. Ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
dierint: uisitabo in uirga iniqͥtates
eoꝵ. & in flagellis peccata eoꝵ. miseri¬
cordiã autẽ meã non disꝑgam ab eo.
Tribulationẽ gͦ posuit ds̃ suꝑ familiã
isrł. & ꝑcutient eam angłi. qui plagis
p̃positi sunt in maxilla. Ac ne forte
nescires quȩ ẽẽt filia quȩ obstruitur
obstructione. & ponitur in angustia:
caret carneum isrł: nisi sciret ẽẽ spi-
ritalem. Et tu bethleem effratha: par-¬
uulus es in milib iuda: ex te mͥ egre¬
dietur qui sit dñator in isrł: & egres¬
sus eius ab initio. a diebus ętͣnitatis.
.Lxx. Et tu bethleem domus effratha.
minimus es ut sis in milib iuda: ex
te michi egredietur. ut sit in principẽ
isrł: & egressus eiꝰ ab initio ex diebus
scłi. In euangłio scđm matheũ. cum
magi de oriente uenissent. & herodes
ascribis quereret ubi nasceret᷑ xp̃s:¬
leem terra iuda. nequaꝗͣ minima es
in ducib iuda: ex te enĩ egredietur
dux qui regat popłm meũ isrł. Qđ
testimoniũ nec hebraico. nec septua¬

Expanded text:
nt, visitabo in virga iniquitates eorum, et in flagellis peccata eorum: misericordiam autem meam non dispergam ab eo . Tribulationem ergo posuit Deus super filiam Israel, et percutient eam Angeli, qui plagis praepositi sunt, in maxilla. Ac ne forte nescires quae esset filia, quae obstruitur obstructione, et ponitur in angustia, caret carneum Israel, nisi sciret esse etiam spiritualem. Et tu, Bethleem Ephratha, parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. LXX: Et tu, Bethleem domus Ephrata, minima es, ut sis in millibus Juda: ex te mihi egredietur, ut sit in principem Israel, et egressus ejus ab initio ex diebus saeculi. In Evangelium secundum Matthaeum , cum magi de Oriente venissent, et Herodes a scribis quaereret, ubinam Christleem terra Juda, nequaquam minima es in ducibus Juda: ex te enim egredietur dux, qui regat populum meum Israel. Quod testimonium nec Hebraico, nec Septua
Abbreviated transcription (Latin):
didicerat a magis. Et ꝓpt̃ plurimum
sanguinem audita ẽ uox in excelso.
planctus. & ululatus. rachel flentis libe¬
ros suos. Legimus iuxta septuaginta dũ¬
taxat int̃pretes in hiesunaue. ubi tri¬
bus uidȩ urbes & oppida describunt᷑.
int̃ cetera etiã hoc descriptũ: theco. et
effratha hec ẽ bethleem: & phagor. o¬
tes undecim. & uiculi earũ: quod nec
in hebraico. nec apud aliũ inuenitur
interp̃tem. Et siue de ueteris libris.
ea sũpsit malicia iudeoꝵ. ne xp̃s de tri¬
tes: nichilominꝰ de libro iudicũ hoc ip¬
sũ possumus apꝓbare. qđ bethleem in
binã de bethleem iuda. & irata est ei
concubina sua. & abiit in domum pa¬
tris sui. in bechleem iuda. Pulchre
nẽ nom̃ eius bethleem quȩ in galilea
sita ẽ: sicut in eodem iħu uolumine
repperi. Potest effratha in lingua nr̃a
frugiferã: & id ipsũ ostendere in mis¬
terio qđ & domus panis. Propt̃ hoc
dabit eos usq ad tempus in quo partu¬
riens pariet: reliquiȩ fr̃m eiꝰ conuer¬

Expanded text:
isierat a magis, et propter plurimum sanguinem audita est vox in excelso, planctus et ululatus Rachel flentis liberos suos . Legimus juxta Septuaginta dumtaxat interpretes, in Jesu Nave, ubi tribus, Judae urbes et oppida describuntur, inter caetera etiam hoc scriptum: Thaeco, et Ephratha, haec est Bethleem, et Phagor, tes undecim, et viculi earum , quod nec in Hebraico, nec apud alium invenitur interpretem, et sive de veteribus libris erasum sit malitia Judaeorum, ne Christus de trimus. Nihilominus et de libro Judicum hoc ipsum possumus approbare, quod Bethleem in binam de Bethleem Juda, et irata est ei concubina sua, et abiit in domum patris sui in Bethleem Juda . Pulchrenem ejus Bethleem, quae in Galilaea sita est, sicut in eodem Jesu volumine reperi. Potest Ephratha in lingua nostra frugiferam, et id ipsum ostendere in mysterio, quod et domus panis. Propter hoc dabit eos usque ad tempus in quo parturiens pariet, et reliquiae fratrum ejus conver
Abbreviated transcription (Latin):
bit uir subtus uineã suã. & subtus
ficũ suã. & ñ erit qui ext̾reat quia
os dñi exercituũ locutũ ẽ. Quia om̃s
popłi ambulabunt. unusquisq in
nomiine dĩ sui: nos ambulabimus in
nomine dñi dĩ nr̃i in ęc̃nũ & ultra.
In illa die dicit dñs congregabo claudi¬

Expanded text:
subtus ficum suam et non erit qui deterreat quia os Domini exercituum locutum est quia omnes populi ambulabunt unusquisque in nomine dei sui nos autem ambulabimus in nomine Domini Dei nostri in aeternum et ultra in die illa dicit Dominus congregabo claudi
Abbreviated transcription (Latin):
bene mͥ erat. Animaduertite opusds
ꝓfecisse. Aduitera enĩ non inuenicds
uiam suam. nec ualens ꝑgere quo uo¬
lebat. necessitate reuertit᷑ ad maritum:
erit. tribulationibq & plagis erudit᷑¬

Expanded text:
 erat . Animadverte opus Domini profecisse: Adultera enim non inveniens viam suam, nec valens pergere quo volebat, necessitate obstricta ad maritum rerat, tribulationibusque, et plagis I
Abbreviated transcription (Latin):
post amatores meos qui dabant mͥ pa¬
nes meos. & aquã meã. & uestimenta
mea. & linteamina mea. oleum meũ.
& omnia quȩ michi ꝓsunt. Et postea
deus uolens impedire cogitationẽ pessi
ꝓpterea ecce ego obstruã uiã eiꝰ in subdib
& obsepiam uias eius. & semitam suã
ñ inueniet: & ꝑsequetur amatores

Expanded text:
post amatores meos, qui dabant mihi papost amatores meos, qui dabant mihi panes meos, et aquam meam, et vestimenta mea, et linteamina mea, oleum meum, et omnia quae mihi prosunt . Et postea Deus volens impedire cogitationem pessimPropterea ecce ego obstruam vias ejus in sudibus, et obsepiam vias ejus: et semitam suam non inveniet, et persequetur amatores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ meritis tuis. siue ut in hebreo habet
concidere. Nequaꝗͣ enĩ iuxta apłm uo¬
caris circuncisio. s concisio: nec te appel¬
semꝑ accincti. fecisti enĩ domũ meã
speluncã latronũ. repugnasti aduersũ
me. or filii tui obsidionẽ posuerunt
non contumelia ẽ trinitatis. quando
in uirga. & in calamo faciente te per¬
cussere romani caput iudicis isrł
tris tuis ꝑcussit eũ in maxilla dicens:
sic respondes pontifici: Hoc iuxta hebra¬
icum. cui interpretationi aquila. & sym¬
consentiunt. Iuxta septuaginta autem
multo alt̃ ẽ sensus: & quasi a proprio
intelligitur exordio. Nunc obstruetur
synagoga obstructione: & dicent qui
in ea clausi fuerint. Angustiã posuit
suꝑ nos. & romanis potestatib subdite
ꝑcutient᷑ in maxilla tribꝰ ifrł. Abstulit
enĩ dñs de iudea. & de ierłm fortẽ. et
ualidum. & sapientem architectum:
potest egredi de captiuitate: s durissi¬
structione. illud de osee ꝓferamꝰ exem¬
plum. in quo adultera loquit᷑. Uadã

Expanded text:
 vastare, sive ut in Hebraeo habetur, concidere. Nequaquam enim juxta Apostolum vocaris Circumcisio, sed concisio: nec te appelsemper accincti. Fecisti enim domum meam speluncam latronum, repugnasti adversum me, et filii tui obsidionem posuerunt non contumelia Trinitatis est, quando in virga et calamo, te faciente, percussere Romani caput judicis Israetris tuis percussit eum in maxillam, dicens: Sic respondes pontifici ? Hoc juxta Hebraicum, cui interpretationi Aquila et Symconsentiunt. Juxta LXX autem multo altior sensus est, et quasi a proprio intelligitur exordio. Nunc obstruitur synagoga obstructione: et dicent qui in ea clausi fuerint: Angustiam posuit super nos; et Romanis potestatibus subditae, percutientur in maxilla tribus Israel. Abstulit enim Dominus de Judaea et de Jerusalem, fortem et validum, et sapientem architectum, potest egredi de captivitate; sed durissistructione, illud de Osee proferamus exemplum, in quo adultera loquitur: Vadam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habere more ꝓphetiã & in dño recͥ¬
escere & dicere. Non uement suꝑ nos
mala. Quoꝵ ciusa speculiatorũ dĩ ho¬
stili xatro druidit᷑. & locis quondam
pacis. ruinis plenus fit: & tẽplũ dñi
in uepres spinasq conuertitur. & ẽ ha¬
illud. qđ in primo regnorũ libro legimiꝰ
saul uolentẽ it ad samudẽ dixisse pu¬
ero suo sc ad cũ ire ñ dosse quia p̃citi
qđ offerret pro uaticimo non habet.
& puerũ respondilĩe. eocc inuenta ẽ in¬

Expanded text:
n habere in ore prophetiam et in Domino requiescere et dicere: non venient super nos mala. Quorum causa speculatorium Dei hostili aratro dividitur et locus quondam pacis ruinis plenus fit et templum Domini in vepres spinasque convertitur et est haillud quod in primo Regnorum libro legimus, Saul volentem ire ad Samuelem dixisse puero suo, ad eum se ire nolle, quia pretium quod offerret pro vaticinio non haberet, et puerum respondisse: E
Abbreviated transcription (Latin):
ñ colit: qui succident᷑ luci quos ñ habet
quȩ urbes subruent᷑. quȩ olim subru¬
te sunt: qui tollentur arioli quos cũ
ñ habeat & ñ habere se gloriet᷑: tam̃
tanto tempore derelicta ẽ filia syon: &
Audite quȩ dñs loquit᷑. Surge. conten¬
de iudicio aduersũ montes: & audiant
colles uocem tuã. Audite colles iudicium
dñi: & fortia fundam̃ta terrȩ: quia iu¬
diciũ dñi cũ popło suo. & cũ isrł iudica¬
ant colles uocẽ tuam. Audite montes
iudiciũ dñi. & ualles fundam̃ta t̾re:
quia iudicrũ dñi aduersũ popłm su

Expanded text:
n colit? qui succidentur luci, quos non habet? n colit? qui succidentur luci, quos non habet? quae urbes subruentur, quae olim subrutae sunt? qui tollentur harioli, quos cum non habeat, nec habere se glorietur: tamen tanto tempore derelicta est filia Sion, et Audite quae Dominus loquitur: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant colles vocem tuam. Audite Domini, et fortia fundamenta terrae, quia judicium Domini, cum populo suo, et cum Israel dijudicaant colles vocem tuam. Audite, montes, judicium Domini, et valles fundamenta terrae, quia judi
Abbreviated transcription (Latin):
liberatus. auferã ȩquos tuos. & quadri-¬
gas tuas. quȩ in mediis urbib tuis st̃:
ñ quo ȩquos. & quadrigas tuas iunctos
habuerit isrł: s assirioꝵ equos. & qua¬
drigas quȩ in medio uersant᷑ urbrũ
tuarũ: & disꝑdã om̃s ciuitates tuas: &
munitiones quas idolis dedicasti : et
auferã magos & ariolos de t̾ra tua: &
perire faciam omnia sculptilia. & sta¬
tuas tuas. & ñ adorabis ultra opera.
manuũ tuarũ. Euellam quoq
atq subuertã om̃s lucos tuos.
& ciuitates tuas quas idolis dedicaue¬
ras. Cumq hoc tͥ fecero. & ita placatus
fuero: ut quicquid inte mali ẽ aufera¬
tur. tunc etiã in furore. & in indigna¬
tione mea ulciscar te de uniuersis gen¬
tibꝰ: quȩ meũ noluerunt audire sermo¬
nẽ. Respondeat hoc loco carneus isrł.
facta dicat hec. an futura. Si facta com¬
memorat p̃beat hystoriã. det auctorita¬
tẽ ueterũ libroꝵ: doceat cunctas gentes.
& assyriũ isrłi quondã fuisse subiectũ.

Expanded text:
liberatus, auferam equos et quadrigas tuas, quae in mediis urbibus tuis sunt. Non quod equos et quadrigas tunc habuerit Israel, sed Assyriorum equos et quadrigas quae in medio urbium tuarum versantur: et disperdam omnes civitates tuas, et munitiones quas idolis dedicasti: et auferam magos et hariolos de terra tua, et perire faciam omnia sculptilia et statuas tuas, et non adorabis ultra opera manuum tuarum. Evellam quoque atque subvertam omnes lucos tuos, et civitates tuas quas idolis dedicaras. Cumque hoc tibi fecero, et ita placatus fuero, ut quidquid in te mali est, auferatur: tunc etiam in furore et in indignatione mea ulciscar te de universis gentibus, quae meum noluerunt audire sermonem. Respondeat hoc loco carneus Israel, utrum facta dicat haec an futura? Si facta commemorat, praebeat historiam, detauctoritatem veterum librorum: doceat cunctas gentes et Assyrium Israeli quondam fuisse subjectum.
Abbreviated transcription (Latin):
orum eius. nescientes cogitationes dñi:¬
nec intelligentes consiliũ eiꝰ. Si enĩ cog¬
nouissent: nũquã dñm maiestatis cru-¬
cifixissent. Congregabit itaq eos quasi
manipulos areȩ: ut quicquid spinosũ.
habere uidebant᷑ & asꝑum. uacuũq &
leue. ungula sua conterat. & cornibus
uentilet: & purũ remanens frumentũ.

Expanded text:
iones Domini, nec ejus consilium agnoscentes. Si enim cognovissent, numquam Dominum majestatis crucifixissent . Congregabit itaque eos quasi manipulos areae, ut quidquid spinosum habere videbantur et aspersum, vacuumque et leve, ungulis suis conterat, et cornibus ventilet, et purum rem
Abbreviated transcription (Latin):
imperiũ. repente uastatus ẽ: & quonͦ
pariens dolorẽ effugere ñ potest. sic
ille inminentẽ captiuitatẽ. & exerci¬
tum urbi circundatũ: uitare & dif¬
ferre ñ potuit. Legamus scripturas.
quia in uia erat. & hyppodromo idẽ¬
in equoꝵ curru qui in egypto uenun¬
dantur. filiũ peꝑit doloris: quẽ postea
uocauit filium dextere. Eua eiecta
de paradiso. audiens in dolorib pari¬
es. peperisse scribitur in dolore. Uxor
finees contracta nec se erigens. sicut
illa quã in euangłio diabolus alliga¬
uit: peꝑit post unũ capte arcȩ dĩ po¬
puliq cognominẽ. Sara aut̃ quia scã¬
erat. & defecerant ei muliebria: nato
ysaac dicit. Risum mͥ fecit dñs. Quicũq
enĩ audierit: congratulabitur michi.
Dolores gͥ qui obtinuerunt turrem
gregis: dolores inferi sunt. & dolores
mortis. qui circũdederunt quidem.
& uallauerunt etiã saluatorẽ. sed ne¬
quaꝗͣ eum obtinere potuerunt: sic̃

Expanded text:
imperium, repente vastatus est. Et quomodo imperium, repente vastatus est. Et quomodo pariens dolorem effugere non potest: sic ille imminentem captivitatem, 483 et exercitum urbi circumdatum vitare et differre non potuit. Legamus Scripturas, quia in via erat, et in hippodromo, id est, equorum cursu, qui in Aegypto venundantur, filium peperit doloris, quem postea vocavit pater filium dextrae . Eva ejecta de paradiso et audiens: In doloribus paries , peperisse describitur in dolore. Uxor Phinees contracta, nec se erigens, sicut illa quam in Evangelio diabolus alligavit , peperit postquam captam arcam Dei populique cognovierat, et ei defecerant muliebria, nato Isaac dicit: Risum mihi fecit Dominus, quicumque enim audierit, congratulabitur mihi . Dolores igitur qui obtinuerunt turrem gregis, dolores inferi sunt et dolores mortis, qui circumdederunt quidem et vallaverunt etiam Salvatorem; sed nequaquam eum obtinere potuerunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quã uenturus ẽ inquit dñs. & potestas
prima. & regnũ. qr̃ nc̃ merore contrahe¬
rssaut quare cognouisti mala. Statĩq
respondet᷑. & đr. quia rex ñ est tͥ. & con¬
sliarius tuus periit quia cõprehendit
te dolor. sicut parturientẽ. Aut certe cũ
hec omnia habeas uitio tuo nec regis
nec consolarii mereris auxiliũ. Qđ aut̃
ait. quare cognouisti mala. illo sensu ac¬
cipiendum: quod om̃is qui meret᷑ & pa¬
titur mala. đr nosse mala. & ignorare
bona: iuxta illud qđ in primo quoq
regnorũ libro scriptũ ẽ. filii heli. filii
pestilentiȩ: non cognouerant dñm. Et
alibi. Qui custodit mandatũ: nescit uer¬
bũ malũ. Et ad peccatores. Recedite inqͥt
uisset peccatum. ꝓ nob̃ peccatũ fecit:
sub auditur ds̃ pater. Rex aut̃ &r mag¬
ni consilii angelus saluator intelligit᷑.
qui periit popło non credenti. quem
cõprehenderunt dolores sicut partu¬
rientem. Putans enĩ isrł obtinere se

Expanded text:
quam venturus est, inquit, Dominus et potestas quam venturus est, inquit, Dominus et potestas prima et regnum? Quare nunc moerore contraheris, aut quare cognovisti mala? Statim respondetur et dicitur: Quia rex non est tibi, et consiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor sicut parturientem. Aut certe cum haec omnia habeas, vitio tuo nec regis, nec consiliarii mereris auxilium. Quod autem ait: Quare cognovisti mala? illo sensu accipiendum est, quod omnis qui meretur et patitur mala, dicitur nosse mala, et ignorare bona. Juxta illud quod in primo quoque Regnorum libro scriptum est: Filii Heli, filii pestilentiae, non cognoverunt Deum . Et alibi: Qui custodit mandatum, nesciet verbum malum . Et ad peccatores: Recedite a me, visset peccatum, pro nobis peccatum fecit , subauditur, Deus Pater. Rex autem, et magni consilii Angelus, Salvator intelligitur, qui periit pro populo non credente, quem comprehenderunt dolores sicut parturientem: putans enim Israel obtinere se
Abbreviated transcription (Latin):
principio uiarũ suarũ in oꝑa sua: siue
ut in hebreo scribitur. dñs possedit me.
Canaan enĩ non creauit me. s possedit
me: habuitq¬
Et uenit potestas prima. & regnum fi¬
liȩ ierłm: ut post primam. fieret & se¬
cunda. Sicut enim ipse loquitur confi¬
denter. ego sum lux mundi: ita & dis¬
cipulis suis donat. ut ipsi quoq lum̃
uocentur mundi: dicitq ad eos: uos es¬
tis lux mundi. S & uineã uerã se in
euangłio uocans: de credentib loquit᷑
am frugiferam: totam ueram. Et cũ sit
panis uiuens de cęlo descendens: discipu¬
lis dedit. ut appellarentur panis. Unde
ingreditur potestas prima & regnũ in
ierłm: ut & credentes in ea potestatem
faciat. & regnum. Quod aut̃ in quibꝰdã
libris legitur. & ingrediet᷑ principatus
mus additum eẽ. quia nec in hebreo.
nec apud alios habetur interp̃tes. & ui¬
detur mͥ quidã de captiuitate sensisse
scriptũ ẽ. & nc̃ qr̃ cognouisti mala: Ad

Expanded text:
principio viarum suarum in opera sua , sive, principio viarum suarum in opera sua , sive, ut in Hebraeo scribitur: Dominus possedit me: CANANI   enim non creavit me, sed possedit me habuitqEt venit potestas prima, et regnum filiae Jerusalem, ut post primam fieret et secunda, sicut enim ipse loquitur confidenter: Ego sum lux mundi : ita et discipulis suis donat ut ipsi quoque lumen vocentur mundi, dicitque ad eos: Vos estis lux mundi . Sed et vineam veram 482 se in Evangelio vocans, de credentibus per Jeram frugiferam totam veram . Et cum sit panis vivus de coelo descendens, discipulis dedit, ut appellentur panis. Unde ingreditur potestas prima et regnum in Jerusalem, ut credentes in ea potestatem faciat et regnum. Quod autem in quibusdam libris legitur: Et ingredietur Al. mus additum esse, quia nec in Hebraeo, nec apud alios habetur interpretes. Et videtur mihi quidem de captivitate sensisse scriptum est: Et nunc quare cognovisti mala, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ysaias ait. Et ȩdificaui turrẽ in medio
isrł ẽ. Hec turris quãdiu habet torcular
id ẽ altare. & in circuitu maceriã. auri¬
lia uidelicet angłoꝵ. & ñ ingredit᷑ dia¬
bolus aper in uineam: ñ ẽ squalida. ñ
tenebrosa: s a dño lucente sortita uoca¬
bulũ appellat᷑ ciuitas: quȩ in monte si¬
ta latere non potest. Turris gͥ quondã
gregis & popłi dĩ. quia pessimi coloni.
int̾fecerunt patris familiȩ filiũ. Nunc
squalida ẽ. & destructa. & sub nomine
arihel clamat de t̾ra in isaia: & hec tur¬
ris filiȩ ẽ syon: siue ut simmachus uer¬
tit in grecũ. ipsa ẽ filia syon: & usq ad
hanc ueniet ds̃. uł potestas prima: quȩ
potestas regnũ ẽ filiȩ ierłm. Uenit autẽ
ad hanc turrẽ. prima potestas. siue pri¬
cipatus primꝰ. ille qui dixerat. ego sum
A.& .u. principiũ & finis. primꝰ & nouiꝰ¬
simus: & qui ex ꝑsona assumpti hominis
ait in prouerbiis. dñs creauit me in

Expanded text:
Isaias ait: Et aedificavi turrem in medio Isaias ait: Et aedificavi turrem in medio omus est Israel . Haec turris quamdiu habet torcular, id est, altare, et in circuitu maceriam, auxilia videlicet Angelorum, et non ingreditur diabolus aper in vineam, non est squalida, non est tenebrosa, sed a Domino lucente sortita vocabulum, appellatur civitas, quae in monte sita latere non potest. Turris igitur quondam gregis et populi Dei quia pessimi coloni interfecerunt patris familiae filium nunc squalida est et destituta, et sub nomine Ariel, clamat de terra in Isaia. Et haec turris filiae est Sion, sive, ut Symmachus vertit in Graecum: Ipsa est filia Sion : et usque ad hanc veniet Deus, vel potestas prima, quae potestas regnum est filiae Jerusalem. Venit autem ad hanc turrim prima potestas, sive pricipatus primus, ille qui dixerat: Ego sum alpha et Ω, principium et finis, primus et novissimus . Et qui ex persona assumpti hominis ait in Proverbiis. Dominus creavit me in
Abbreviated transcription (Latin):
la. & longissimos libros. ac fabulas inte¬
gras. transtulerunt.S & hylarius nr̃
sensum uerterit. Quorum omnium
emulari exopto negligentiam: potiꝰ quã
istoꝵ obscurã diligentiam. Uerũ iã tẽpꝰ
e alterum in micheã librũ cudere: et
renascentia hydre capita palo contonde¬
re prop¬
ETU TURRIS gre¬
gis nebulosa filiȩ syon
usq ad te ueniet: &
ueniet potestas pri¬
ma. regnũ filiȩ ierłm
Nunc qr̃ merore
contraheris: Nũ qͥd
rex non ẽ tibi. aut consiliarius tuus pe¬
riit. quia cõprehendit te dolor quasi par¬
turientem: Lxx. Et turris gregis cali¬
gosa filia syon ad te ueniet: & ingrediet᷑
principatus primus regnũ de babilone
filiȩ ierłm. Et nunc quare cognouisti
mala: Hũquid rex ñ ẽ tibi. aut consiliũ
tuũ periit. quia obtinuerunt te dolorẽ
sicut parturietẽ: Turrẽ gregis nebulo¬
sam. siue squalentẽ qđ hebraice đr ofel¬
nullã aliã debemꝰ accipe: niłi illã de qui

Expanded text:
a et longissimos libros ac fabulas intea et longissimos libros ac fabulas integras transtulerunt. Sed et Hilarius noster sensum verterit. Quorum omnium aemulari exopto negligentiam, potius quam istorum obscuram diligentiam. Verum jam tempus est alterum in Michaeam librum cudere, et renascentia hydrae capita ῥοπάλῳ contundere proptu, turris gregis, nebulosa filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem. Nunc quare moerore contraheris? numquid rex non est tibi, aut consiliarius tuus periit: quia comprehendit te dolor quasi parturientem. LXX: Et tu, turris gregis, caligosa filia Sion, at te veniet, et ingredietur principatus primus, regnum ÷ de Babylone filiae Jerusalem. Et nunc quare cognovisti mala? numquid rex non erat tibi, aut consilium tuum periit, quia obtinuerunt te dolores sicut parturientem? Turrem gregis nebulosam sive squalentem, quod Hebraice e qua
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabit. illos uero ut impios. & nega¬
tores ñ iudicabit: s arguet condẽpnatos.¬
respondebimꝰ. quia
non cessat inuidia. &
ubrorũ nr̃oꝵ exordia
emuloꝵ maledicta
confutant. Qui uul¬
go iactitant. me ste¬
rilis ieiuniq sermo¬
nis. quasdã ineptias scribere: cũ loqͥ nes¬
ciam. tacere non posse. Itaq obsecro uos
paula & eustochiũ. ut ad huiuscemodi
latratus claudatis aures: & infantiã ut
dicunt meam orationib adiuuantes.
impetretis michi iuxta apłm ad aꝑtio¬
nem oris mei. ut de scripturis loquenti
pingues tauros. qui circũ dederunt me
ut quiescant. & desinant maledicere:
maledicta ne noscant sua. quȩ ꝓferent᷑
origenis me uolumina compilare & con¬
qđ illi maledictum uehemens ẽẽ existi¬
mant: eam laudem ego duco maximã:
cũ illũ iitari uolo qui cunctis pru
hennius & maro. plau tus. cecilius. & te¬
rentius: tullius quoq & cȩteri eloquenteᷤ
uiri. qui ñ solũ uersus s multa capitu¬

Expanded text:
udicabit: illos vero ut impios et negatores non judicabit, sed arguet condemnatos.respondemus, quia non cessat invidia: et librorum nostrorum exordia, aemulorum maledicta confutant: qui vulgo jactant, me sterilis jejunique sermonis quasdam ineptias scribere, et cum loqui nesciam, tacere non posse. Itaque obsecro vos, o Paula et Eustochium, ut ad hujuscemodi latratus claudatis aures, et infantiam, ut dicunt, meam orationibus adjuvantes, impetretis mihi juxta Apostolum adapertionem oris mei, ut de Scripturis loquenti tauros pingues, qui circumdederunt me , ut quiescant et desinant maledicere, malefacta ne noscant sua, quae proferentOrigenis me volumina compilare, et conquod illi maledictum vehemens esse existimant, eamdem laudem ego maximam duco, cum illum imitari volo, quem cunctis prudEnnius et Maro, Plautus, Caecilius et Terentius, Tullius quoque et caeteri eloquentes viri, qui non solum versus, sed multa capit
Abbreviated transcription (Latin):
nunc interim congregate st̃ suꝑ te gen¬
tes multȩ: quȩ quasi de adultera locunt᷑.¬
& dicunt. Lapidet᷑. & aspiciat in ea ocłs
in sultemꝰ & gaudeamus. & despiciant
suy sron ocłi nr̃i. Et ñ cognouerunt dñi
uoluntatẽ. atq consiliũ: quia ꝓpterea ad¬
uersã te congregatȩ sunt nationes: ut
conteras eas quasi fenũ. & stipulã areȩ.
quȩ tibi dare me spondeo.atq in unguliᷤ
ereis quas acceptura es uentila. & contere
popłos: & int̾ficies eos dño uniuerse t̾rȩ.
Tali enĩ uictima: tali sacrificio delectat᷑.
Hec iudei nec dũ expleta cernentes. in
futuro sibi xp̃i pollicentur aduentu: &
dicunt uniuersas nationes iudaico po¬
pulo seruituras: ipsũq imperiũ roma¬
noꝵ qđ sub nomine int̃pretantur edom
conterendũ ẽe ungulis suis: & cornibus
uentilandũ. Qđ quã stultũ sit. ex om̃ib
scripturis facile cõꝓbatur: s hoc alteriꝰ
temporis ẽ. Nos gͦ qui sequimͣ non occi-¬
dentem litteram. s spm̃ uiuificantem:¬

Expanded text:
 iterum congregatae sunt super te gentes multae, quae quasi de adultera loquuntur, et dicunt: Lapidetur, et aspiciat in eam oculus Insultemus et gaudeamus, et despiciant super Sion oculi voluntatem atque consilium: quia propterea adversum te congregatae sint nationes, ut conteras eas, quasi fenum vel stipulam areae. quae tibi dare me spondeo, atque in ungulis aereis, quas acceptura es, ventila et contere populos, et interfice eos Domino universae terrae. Tali enim victima et tali sacrificio delectatur. Haec Judaei necdum expleta cernentes, in futuro sibi Christi pollicentur adventu, et dicunt universas nationes Judaico populo servituras, ipsumque imperium Romanorum, quod sub nomine interpretantur Edom, conterendum esse ungulis suis et cornibus ventilandum. Quod quam stultum sit, ex omnibus Scripturis facile comprobatur; sed hoc alterius temporis est. Nos ergo qui non occidentem litteram, sed spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħalem. Non dixit. ponã claudicantẽ
totã saluã. s ponã claudicantẽ in reliqͥ¬
as: ut reliquiȩ & electio saluȩ fiant. &
eã quȩ laborauerat in gentẽ robustam.
in nom̃ uidelicet xp̃ianum: qđ ñ gla¬
dius. ñ ignis. non tormenta superabt̃.
ide fidẽ. & passionẽ martrrũ: & de robu¬
sta gente non ambiges. Et regnabit dñs
suꝑ eos. id ẽ suꝑ gentes multas: & suꝑ re¬
liquias claudicantes in monte syon: in
ecclia. in specula. in contẽplatione uirtu¬
tũ: a p̃senti scło. & usq in futurũ. Siquis
aut̃ uoluerit hoc qđ đr̃. congregabo eam
quȩ contrita fuit. & eiectam suscipiam.
& cetera. De anima humana intelligere
qđ ante aduentũ xp̃i uariis passionib
uitiisq seruierit. & quasi erronea. et
morbida ouis lupoꝵ laniata fuerit mor¬
sibus non errabit: dum tam̃ nouerit
eam quȩ contrita fuerat & afflicta. sub
dni postea regno futurã. &r uicturam

Expanded text:
prophetalem: Non dixit, ponam claudicantem prophetalem: Non dixit, ponam claudicantem totam salvam; sed ponam claudicantem in reliquias, ut reliquiae et electio salvae fiant, et eam quae laboraverat, in gentem robustam, in nomen videlicet Christianum, quod non gladius, non ignes, non tormenta superabunt. Vide fidem et passionem Martyrum, et de robusta gente non ambiges. Et reguabit Dominus super eos, id est, super gentes multas, et super reliquias claudicantes in monte Sion, in Ecclesia, in specula, in contemplatione virtutum, a praesenti saeculo, et usque in futurum. Si quis autem voluerit hoc quod dicitur: Congregabo eam quae contrita fuit, et ejectam suscipiam, et caetera, de anima humana intelligere quod ante adventum Christi variis passionibus vitiisque servierit, et quasi erronea et morbida ovis luporum fuerit laniata morsibus, non errabit: dum tamen noverit eam, quae contrita fuerat et afflicta, sub Domini postea regno futuram, et victuram
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ. congregabit᷑ illa quȩ fuerat an¬
te contrita. & quȩ expulsa erat suscipiet᷑.¬
& adhoc congregabit᷑ contrita. ut ponat᷑
in reliquias: & derelicta in gentẽ fortẽ.
Nisi enĩ dñs sabbaoch reliquisset nobis
sem̃. quasi sodoma essemꝰ: & quasi gomor¬
ra similes fuissemꝰ. S iuxta hebraicũ
pulchre congregabo inquit claudican
quã helyas dixerat. usqueqͦ claudicatis.
cuiꝰ pes scandalizatus fuerat abscisus:
quã eieceram. & cui dederã libellũ repu¬
dii colligam: & quã afflixerã captiuita¬
tib uariis. uł tradiderã diabolo: & ange¬
lis eius. Ac ne stati nob̃ diligens lector
opponat. quomͦ congregatã asseris clau¬
dicantẽ. & collectã eã quȩ fuerat eiecta.
cũ rudei in infidelitate ꝑmaneant. Audi¬
at de prima xp̃i dici eccłia. quȩ credidit
die crediderunt tria milia. & quinq
lũ. uides frat̃ paule. quanta milia sint
de iudeis credentiũ. & om̃s emulatores
legis st̃.S & significantiã considera

Expanded text:
justitiae, congregabitur illa quae fuerat ante contrita, et quae expulsa erat, suscipietur, et ad hoc congregabitur contrita, ut ponatur in reliquias, et derelicta in gentem fortem. Nisi enim Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma essemus, et quasi Gomorrha similes fuissemus . Sed juxta 478 Hebraicum pulchre: Congregabo, inquit, claudicanquam Elias dixerat: Usquequo claudicatis ? cujus pes scandalizatus fuerat abscissus . Quam ejeceram, et cui dederam libellum repudii, colligam: et quam afflixeram captivitatibus variis, vel tradideram diabolo et angelis ejus. Ac ne statim nobis diligens lector opponat, quomodo congregatam asseris claudicantem, et collectam eam quae fuerat ejecta, cum Judaei in infidelitate permaneant? Audiat de prima Christi dici Ecclesia quae credidit die crediderint tria millia, etiam allum: Vides, frater Paule, quanta millia sint de Judaeis credentium, et omnes hi aemulatores Legis sunt . Sed et significantiam considera
Abbreviated transcription (Latin):
uidit abraham: & letatus ẽ. Quod ẽ
aut̃ tempus. in quo sterilis pariet :
Ut reor illud: de quo ysaias loquitur.
Tempore acceptabili exaudiuite: et
in die salutis auxiliatus sũ tͥ. Quod
& paulus intelligens de xp̃i tẽpore p̃¬
dicatũ ait. Ecce nunc tempus accep¬
tabile: ecce nunc dies salutis. Hoc ip¬
sũ puto & illud mistice demonstrare:
qđ in ȩccłiaste scriptũ ẽ. tempꝰ parien¬
di. tempusq moriendi: qđ eo tẽpore
quo de sterili natus ẽ gentiũ popłs.
filios amiserit synagoga. Potest aut̃
& alit̃ intelligi. Dabit dñs templũ.
& hierosolimã. & uideos. usq ad illud
tẽpus quo uirgo pariet. quȩ postꝗͣ
pepererit. & natus paruulus accept¬
spolia samariȩ. & uirtutẽ damasci: int̾¬
fecto popło udeoꝵ: reliquiȩ isrł salue

Expanded text:
vidit Abraham, et laetatus est . Quod est autem tempus in quo sterilis pariet? Ut reor, illud de quo Isaias loquitur: Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tibi . Quod et Paulus intelligens de Christi tempore praedicatum, ait: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Hoc ipsum puto et illud mystice demonstrari, quod in Ecclesiaste scriptum est: Tempus pariendi, et tempus moriendi , quod eo tempore quo ex sterili natus est gentilium populus, filios amiserit synagoga. Potest autem et aliter intelligi: Dabit Dominus templum et Jerosolymam, et Judaeos usque ad illud tempus quo virgo pariet, quae postquam pepererit, et natus parvulus accepspolia Samariae, et virtutem Damasci, interfecto populo Judaeorum, reliquiae Israe
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo discit contendere in subuersionẽ
audientiũ: s ponit silentiũ ori suo. et
tacet: quia tempus malũ ẽ. Et requiescit
unusquisq sub uite sua. ut p̃mat uinũ.
qđ exhilarat cor hominis: sub uite illa.
cuiꝰ agricola pat̾ ẽ. Et sub ficu sua dulcia
sp̃s scĩ poma decerpens: caritatẽ. gaudiũ.
pacẽ: & reliqua. Hec aut̃ omnia accident
scđm utrãq expositionẽ: quia dñi u̾ba
st̃ uera. & eiꝰ dixisse fecisse ẽ. Om̃s popli
ibunt unusquisq in uia sua: nos uero
ambulabimꝰ in nomine dm̃ dĩ nr̃i in se¬
culũ & ultra. Cunctis enĩ inquiunt nati¬
onib euntibus uixta errorẽ suũ: nos¬

Expanded text:
Nemo discit contendere in subversionem Nemo discit contendere in subversionem audientium, sed ponit silentium ori suo, et tacet; quia tempus malum est . Et requiescet unusquisque sub vite sua, ut premat vinum, quod exhilara: cor hominis, sub vite illa, cujus agricola Pater est , et sub ficu sua dulcia Spiritus sancti poma decerpens charitatem, gaudium, pacem, et reliqua. Haec autem omnia accident, secundum utramque expositionem, quia Domini verba sunt vera, et ejus dixisse, fecisse est. Omnes populi ibunt, unusquisque in via sua: nos vero ambulabimus in nomine Domini Dei nostri in saeculum et ultra. Cunctis, inquiunt, nationibus euntibus juxta errorem suum, nos
Abbreviated transcription (Latin):
catilina. cȩsare. & gneopompeio. & augu¬
sto. & bruto. & eodẽ augusto. & antonio.
in quoꝵ pliis uniu̾sa sanguinẽ regna fu¬
derunt. Postꝗͣ aut̃ ad imperiũ xp̃i. singu¬
lare imꝑiũ roma sortita ẽ: apłoꝵ itine¬
ri ꝑrius factus ẽ orbis. & aꝑtȩ st̃ eis por¬
tȩ urbiũ: & ad p̃dicationẽ uniꝰ dĩ sin-¬
gulare imperiũ constitutũ ẽ. Potest qͦq
hoc qđ dicit᷑. concident gladios suos in
aratra. & hastas suas in falces. & tropolo¬
gice accipi: ut dicamꝰ ad fidẽ xp̃i. irã & ef¬
frenata uitia deposita. ut mittat unꝰqͥsq
manũ suꝑ aratrũ. & ñ respiciat postergũ.
& contumelioͥꝵ iacula. hastasq confrin¬
gens. fructus incipiat metere spiritales:
ut laborantib aliis. nos intremꝰ in labo¬
res eoꝵ: & dicatur de nobis. Uenientes
aut̃ uenient in exultatione: portantes
manipłos suos. Nunc nemo pugnat ad¬
uersũ aliũ: quia legimꝰ beati pacifici.

Expanded text:
Catilina, Caesare et Cneo Pompeio, AuguCatilina, Caesare et Cneo Pompeio, Augusto et Bruto, et eodem Augusto et Antonio: in quorum praeliis universa sanguinem regna fuderunt. Postquam autem ad imperium Christi, singulare imperium Roma sortita est; Apostolorum itineri pervius factus est orbis, et apertae sunt eis portae urbium, et ad praedicationem unius Dutum est. Potest quoque hoc quod dicitur: Concident gladios suos in aratra, et hastas suas in falces , et tropologice accipi: ut dicamus ad fidem Christi, iram et effrenata convicia esse deposita, ut mittat unusquisque manum super aratrum, et non respiciat post tergum, et contumeliarum jacula hastasque confringens, fructus metere cupiat spirituales, ut laborantibus aliis, nos intremus in labores eorum, et dicatur de nobis: Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos . Nunc nemo pugnat adversus alium, quia legimus: Beati pacifici .
Abbreviated transcription (Latin):
multos. Pat̃ enĩ om̃e iudiciũ dedit filio.
Et corripiet om̃s gentes fortes usq in
longinquũ. Dñs enĩ app̃hendit sapien¬
tes in astutia eoꝵ. & cognouit cogitationẽ
sapientiũ: quia st̃ uanȩ. Duudicat aut̃
int̃ popłos. qui salute digni sunt: qui
indigni. & in eiꝰ aduentu omne bellan¬
di studiũ conferetur ad pacẽ. In aratra
gladii mutabuntur: haste cudent᷑ in
falces. gens desinet bellare contra gentẽ.
nemo pugnare discet pugnandi neces¬
sitate deposita: tantaq erit requies. ut
ñ solũ in urbib s in uicuilis quoq & a¬
gris sit unusquisq securus: & hoc fiet
quia os dñi locutũ ẽ. Ac primũ quidẽ
iuxta litteram. anteꝗͣ nasceret᷑ nobis pu¬
er. cuiꝰ principatꝰ in humero eiꝰ totus or-¬
bis plenus erat sanguine. popłs contra
popłm.reges contra reges: dimicabant
gentes contra gentes. Deniq etiam ipsa
romana res publica. bellis ciuilibus la¬
pugnantib. sylla. & mario. antonio. &

Expanded text:
multos : Pater enim omne judicium dedit Filio. Et corripiet gentes multas usque in longinquum : Dominus enim apprehendit sapientes in astutia eorum, et cognovit cogitationes sapientium, quoniam vanae sunt. Dijudicat autem inter populos qui salute digni sint, et qui indigni, et in ejus adventu omne bellandi studium conferetur ad pacem . In aratra gladii mutabuntur, hastae cudentur in falces, gens bellare desinet contra gentem. Nemo pugnare discet, pugnandi necessitate deposita. Tantaque erit requies, ut non solum in urbibus, sed in viculis quoque et agris sit unusquisque securus: et hoc fiet, quia os Domini locutum est. Ac primum quidem juxta litteram, antequam nasceretur nobis puer, cujus principatus in humero ejus, totus orbis plenus erat sanguine, populi contra populos, reges contra reges, gentes dimicabant adversum gentes. Denique etiam ipsa Romana 477 Respublica bellis lapugnantibus: Sylla et Mario, Antonio et
Abbreviated transcription (Latin):
sterilis quȩ non paris: erũpe & clama
quȩ ñ parturis: qm̃ multi filii deserte
magis quã eiꝰ quȩ habet uirũ. Cũ enim
sterilis pepererit septem. & quȩ habu¬
erat filios fuerit infirmata. & delicto

Expanded text:
ris, erumpe et clama quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum . Cum enim sterilis pepererit septem, et quae multos habuerat filios, fuerit infirmata, et delicto