comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gua agitur dolus : cum aliud ore ꝓfert᷑.
aliud pectore tegitur. Nec fecit ꝓximo
suo malum. P roximũ omn̾e honinem
accipi oportere. notu̾ ẽ. Et obꝓbriũ ñ
accspit adu̾sꝰ ꝓximum suum. Id ẽ noll
libent̾ aut temere credidit eriminatori.
Ad niehilum deductꝰ ẽ in conspeetu eiꝰ ma¬
lignꝰ. I sta ꝑfectio ẽ ut nichil in homine
ualeat malignꝰ: & ut hoc sit in conspeetu
eiꝰ. iꝰ ẽ certissume nouerit malignum ñ eẽ. nͥ
cum animꝰ abspecie sui creatoris et̃na & in¬
commutabili ad ereaturȩ speciem au̾titur.
quȩ de nichilo facta ẽ. T̾im̃tes autem dnm̃
glorificat. Utiq ipse dñs. Initium aut̃ sa¬
pientiȩ. timor dm̃. Sicut gͦ illa suꝑiora
ꝑtinent ad ꝑfectos: ita ea quę nune dicturꝰ
cepit. Ista non st̃ magna. Sed qui nec ista po¬
test: multo minꝰ potest loqui ueritatẽ in corde
suo. & non agere dolum in lingua sua. Sed ut
ẽ in corde uerum. ita ꝓferre & habere in ore

Expanded text:
gua agitur dolus, cum aliud ore profertur, gua agitur dolus, cum aliud ore profertur, aliud pectore tegitur. Nec fecit proximo suo malum: proximum omnem hominem accipi oportere notum est. Et opprobrium non accepit adversus proximum suum: id est, non libenter aut temere credidit criminatori.Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus. Ista perfectio est, ut nihil in hominem valeat malignus; et ut hoc sit in conspectu ejus, id est, certissime noverit malignum non esse, nisi cum animus a specie sui Creatoris aeterna et incommutabili, ad creaturae speciem avertitur, quae de nihilo facta est. Timentes autem Dominum glorificat: utique ipse Dominus. Initium autem sapientiae timor Domini : sicut ergo illa superiora pertinent ad perfectos, ita ea quae nunc dicturus cepit. Ista non sunt magna: sed qui nec ista potest, multo minus potest loqui veritatem in corde suo, et non dolum agere in lingua sua, sed ut est in corde verum ita proferre, et habere in ore,
Abbreviated transcription (Latin):
De hoc titulo: nulla
bitur in tab̾naculo tuo: Quam¬
quam aliquando ponatur tab̾naculum
etiam ꝓ habitatione sempit̾na: tamen
cum ꝓprie accipitur tab̾naculum. bel¬
li res ẽ. Unde & contub̾nales milites
dicuntur: tamqͣm simul habentes tab̾¬
nacula. Hic sensus adiuuatur ex eo qͦd
dictum ẽ : quis ꝑ egrinabitur. Ad tempꝰ
enim cum diabolo dunicamus: & tẽ opꝰ
ẽ tab̾naculo. quo nos reficiamꝰ. Qͦd sig¬
nificat maxime fidem temporalis diͦs¬
pensationis : quȩ ꝓ nob̾ acta ẽ tempora¬
ralit̃ ꝑ incarnationem dñi. Et quis re¬
quiesc& in monte sc̃o tuo Hic fortas¬
se iam ipsam ęt̾nam habitationem signi¬
Nonnulli enim in labiis habent ueritat̃:
& in corde non habent. Tam qͣm si aliqͥs
dolo se ostendat uiam. sciens in ea ẽẽ la¬
trones. & dicat si hac ieris tutus a la
ẽ: sed ñ in corde suo. Aliud enim puta¬
bat: & nesciens uerũ dix̃. Ergo parũ ẽ
uerum loqͥ: nͥ etiam in cordẽ ita sit.
Qui ñ egit dolum in lingua sua. Lui¬

Expanded text:
De hoc titulo nulla qnabitur in tabernaculo tuo? Quanquam aliquando ponatur tabernaculum etiam pro habitatione sempiterna, tamen cum proprie accipitur tabernaculum, belli res est: unde et contubernales milites dicuntur, tanquam simul habentes tabernacula. Hic sensus adjuvatur ex eo quod dictum est, quis peregrinabitur: ad tempus enim cum diabolo dimicamus, et tunc opus est tabernaculo, quo nos reficiamus; quod significat maxime fidem temporalis dispensationis, quae pro nobis acta est temporaliter per incarnationem Domini. Et quis requiescet in monte sancto tuo? hic fortasse jam ipsam aeternam habitationem signinonnulli enim in labiis habent veritatem, et in corde non habent: tanquam si aliquis dolose ostendat viam, sciens in ea esse latrones, et dicat, Si hac ieris, a latronibest, sed non in corde suo; aliud enim putabat, et nesciens verum dixit: ergo parum est verum loqui, nisi etiam in corde ita sit. Qui non egit dolum in lingua sua: lin
Abbreviated transcription (Latin):
umbra hab& hoc scłm: Uicissitudo enĩ t̾ẽ¬
porum sibi suecedentium. dum luna minu¬
itur & rursus impletur. dum sol omni anno
locum suum repetit. dum uer. uł estas. uł
autumpnꝰ. uł hienis. sic transit ut redeat.
et̾nutatis quedam imitatio ẽ. Sed huius scłi
sełm ẽ. qͦd incommutabili ęt̾nitate consistit.
sic̃ u̾sus in animo. & u̾sus in uoce. Ille intelli¬
gitur: iste audit᷑. Et ille istum modificat:¬
& ideo ille in arte oꝑatur & man&. iste in
aere sonat & transit. Sic huiꝰ mutabilis scłi
tia. & uirtute ꝑman&. hoc aut̃ in creaturȩ
administratione ꝑagit᷑: si tam̃ non repeticio¬

Expanded text:
umbram habet hoc saeculum? Vicissitudo enim temporum sibi succedentium, dum luna minuitur et rursus impletur, dum sol omni anno locum suum repetit, dum ver, vel aestas, vel autumnus, vel hiems sic transit ut redeat, aeternitatis quaedam imitatio est. Sed hujus saeculi saeculum est quod incommutabili aeternitate consistit. Sicut versus in animo, et versus in voce: ille intelligitur, iste auditur; et ille istum modificat: et ideo ille in arte operatur et manet, iste in aere sonat et transit. Sic hujus mutabilis saeculi tia et Virtute permanet; hoc autem in creaturae administratione peragitur. Si tam
Abbreviated transcription (Latin):
regeneratio mutatione uitȩ et̾nȩ atq scłaris
inchoatur: & ido iste filiꝰ hominis nuncupat᷑.
hunc uͦ uisitat. quẽ p̃sens illustrat uultu suo.
Longe ẽ a peccatoribꝰ salus: & signatum ẽ in
nobis lumen uultꝰ tui dñe. Sic in alio psal¬
mo homines uĩtis associatos. non ꝑ p̃sent̾ẽ
interiorem illuminatione̾. sed ꝑ multiplica¬
tionem miscdiȩ dĩ. qua eiꝰ bonitas usq ad
infima tenditur. saluos fieri dicit eũ ip¬
sis ium̃tis: qm̃ carnalium hominum salus
carnalis ẽ. tamqͣm pecorum. Filios aut̃ homi¬
num seungens ab eis qͦs homines pecu dibꝰ
iiuixit: longe sublimiori modo ipsiꝰ ueri¬
tatis illustratione. & quadam uitalis fontis
inundatione beatos fieri p̃dicat. Sic enum
dicit. Homines & uim̃ta saluos facies dñe:
sicut multiplicata ẽ miscđia tua d̾s. Filu
aut̃ hominum. in ꝓtectione alarũ tuarũ

Expanded text:
is inchoatur; et ideo iste filius hominis nuncupatur. hunc vero visitat, quem praesens illustrat vultu suo: Longeest enim a peccatoribus salus , et, Signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine . Sic in alio psalmo homines jumentis associatos, non per praesentem interiorem illuminationem, sed per multiplicationem misericordiae Dei qua ejus bonitas usque ad infima intenditur, salvos fieri dicit cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominum salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autem hominum sejungens ab eis quos homines pecudibus junxit, longe sublimiori modo, ipsius veritatis illustratione, et quadam vitalis fontis inundatione, beatos fieri praedicat. Sic enim dicit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Filii autem h
Abbreviated transcription (Latin):
mor es eiꝰ: aut filiꝰ hominis qm̃ tu uisitas eũ
Qd int̾ hominẽ & filium hominis dist&:
queri potest. Sienũ richil distar&: ñ ita po¬
neret᷑ homo. aut filiꝰ hominis ꝑ disiunctio¬
nẽ. Namsi ita scͥptũ eẽt. qͥd ẽ homo qͥa me¬
mor es eiꝰ. & filiꝰ hominis qͥa uisitas eũ: re¬
petitũ uideret᷑ qͦd dictũ ẽ homo. Nune uͦ
cũ sonat homo. aut filiꝰ hoĩs: manifestior
in sinuatur distantia. Hoc sane retuiendũ
ẽ. quia onnuis aliꝰ hominis homo. qͣmius u
omnis nomo filiꝰ hominis possit intelligi. Adã
quippo homo sed non filiꝰ homiuis. Quappt̃
hinis iam lie& attendere atq discernere: qͥd¬
in hoc loco int̾ hominẽ & filium hominis
dist&. Ut qui portant inaginem t̾rem ho¬
minis qui non ẽ filiꝰ hominis. hominũ nomi¬
ne significentur: qui aut̃ portant imagine

Expanded text:
niam tu visitas eum? Quid inter hominem et filium hominis distet, quaeri potest; si enim nihil distaret, non ita poneretur, homo, aut filius hominis, per disjunctionem. Nam si ita scriptum esset: Quid est homo quia memor es ejus, et filius hominis quoniam visitas eum: repetitum videretur quod dictum est, homo; nunc vero cum sonat, homo, aut filius hominis, manifestior insinuatur distantia. Hoc sane retinendum est, quia omnis filius hominis homo, quamvis non omnis homo filius hominis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter hominem et filium hominis distet: ut qui portant imaginem terreni hominis, qui non est filius hominis, hominum nomine significentur; qui autem p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ercedit. I nerepasti gentes. & ꝑiit impiꝰ
ipsum dicere accipimus. Quis enim alius in¬
erepauit gentes. & ꝑut impus. nͥ qͥ postea qͣm
ascendit in cȩlum. misit sp̃m scm: qͦ eomple
in crepatione ꝑit impiꝰ: quia iustificatꝰ ẽ im¬
pius. & factꝰ ẽ pius. Nom̃ eorum delesti

Expanded text:
ers. 6. Increpasti gentes, et periit impius. ipsum dicere, accipimus. Quis enim alius increpavit gentes, et periit impius, nisi qui postea quam ascendit in coelum, misit Spiritum sanctum, quincrepatione periit impius; quia justificatus est impius, et factus est pius. Nomen eorum delesti
Abbreviated transcription (Latin):
Q ne alit̾ licer& intelligi sic apłs credi iub& cũ dic̃: ex¬
cepto eo qͥ ei subiecit oĩa. E hoc ipso huiꝰ psalni testimo¬
tum sit: nec tam̃ qͣsi aliquid magnũ uide¬
tur adiungere cũ dicit. Oues & boues uni¬
u̾sas : insuꝑ & pecora campi. U olucres cęli

Expanded text:
Et ne aliter liceret intelligi, sic Apostolus credi jubet, cum dicit, exEt ne aliter liceret intelligi, sic Apostolus credi jubet, cum dicit, excepto eo qui ei subjecit omnia ; et hoc ipso hujus psalmi testimotum sit. Nec tamen quasi aliquid magnum videtur adjungere, cum dicit: Oves et boves universas, insuper et pecora camp
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sationis: hunc filium hominis id ẽ ho¬
minẽ nouum penitentia ueteris parturit
cum dolore & gemitu. Iste quamius nouus.
tam̃ adhue carnalis dr̃: eũ lacte nutritur.
Non potui nobis loqui quasi spũalibꝰ: sed qͣsi
carnalibꝰ inquit apłs. Et ut ostender&e iam
regeneratos: tamquam paruulis ait in xp̃o
las uob̾ potum dedi non escam. Iste cũ re¬
labitur. qd sepe accidit ad ueterem uitam:
cum exꝓbratione audit qͦd homo sit. Hon¬
ria iurgine. De qͦ ꝓpt̾ ipsam infirmitatẽ car¬
nis quam sapientia dĩ gestare dignata ẽ:
& passionis humilitate recte dr̃. M inu¬
isti eum paulominus ab angłis. Sed addit᷑
illa clarificatio: qua resurgens ascendit
in celum. Qloria inquit & honore coronasti
eum: & constitiusti eum suꝑ oꝑa manuũ tu¬
um sunt dĩ: etiã suꝑ angłos constitutum
accipimus unigenitum filium. quẽ minu¬
tum paulominus ab angłis ꝑ humilitatẽ car¬
nalis generationis atq passionis audimꝰ &

Expanded text:
versationis. Hunc filium hominis, id est hominem novum, poenitentia veteris parturit cum dolore et gemitu. Iste quamvis novus, tamen adhuc carnalis dicitur, cum lacte nutritur, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, inquit Apostolus; et ut ostenderet jam regeneratos, Tanquam parvulis, ait, in Christo, lac vobis potum dedi, non cibum. Iste cum relabitur, quod saepe accidit, ad veterem vitam, cum exprobratione audit quod homo sit: Nonria virgine. De quo propter ipsam infirmitatem carnis, quam Sapientia Dei gestare dignata est, et passionis humilitatem recte dicitur: Minuisti eum paulo minus ab Angelis. Sed additur illa clarificatio qua resurgens ascendit in coelum: Gloria, inquit, et honore coronasti eum; et constituisti eum super opera manuum tumanuum Dei, etiam super Angelos constitutum accipimus unigenitum Filium, quem minutum paulo minus ab Angelis per humilitatem carnalis generationis atque passionis audimus e
Abbreviated transcription (Latin):
nulitatẽ hystoriee fidĩ quę tẽporalit̾ gesta ẽ.
ad sublimitatẽ intelligentiȩ rerũ ȩt̾narũ be¬
ne nutritos & roboratos. erigunt ii ea quȩ
confirmant. Isti quippe celi. id ẽ isti libri:
oꝑa sunt digitorum dĩ. Scõ & enĩ spũ in scĩs
oꝑante : confecti sunt. Nam qui głam suã
potiꝰ qͣm salutem hominũ attendert̃. sine
spũ scõ loquuti sunt: in qͦ sunt uiscera
tuorum. Lunam & stellas quas tu fundasti.
Luna & stellȩ in celis sunt fundate: quia &
uniu̾salis ȩccła in cuiꝰ sepe significatione
luna ponitur. & particulatĩ ꝑ loca singula.
ȩccłȩ quas nomine stellarum insinuatas ar¬
bitror. in eisdem scripturis collocate sunt:
quas cęlorum uocabulo positas credinꝰ. Cur
aut̃ luna recte signific& ȩccłam: oportumꝰ
in alio psalmo consid̾abitur. ubi dictum ẽ.
Peccatores intender̃ arcum: ut sagutent in ob

Expanded text:
litatem historicae fidei, quae temporaliter gesta est, ad sublimitatem intelligentiae rerum aeternarum bene nutritos et roboratos erigunt in ea quae confirmant. Isti quippe coeli, id est isti libri, opera sunt digitorum Dei; sancto etenim Spiritu in sanctis operante, confecti sunt - nam qui gloriam suam potius quam salutem hominum attenderunt, sine Spiritu sancto locuti sunt, in quo sunt visceratuorum, lunam et stellas quas tu fundasti. Luna et stellae in coelis sunt fundatae: quia et universalis Ecclesia in cujus saepe significatione luna ponitur, et particulatim per loca singula Ecclesiae quas nomine stellarum insinuatas arbitror, in eisdem Scripturis collocatae sunt, quas coelorum vocabulo positas credimus. Cur autem luna recte significet Ecclesiam, opportunius in alio psalmo considerabitur, ubi dictum est: Peccatores intenderunt arcum, u
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quo u̾bo conuenientissime significari arbi¬
tror ultimum dominicȩ claritatis aduentum :
qͣndoqͥdem ex ipsiꝰ ꝑsona intelligitur qͦd alius
psalmꝰ hab&. lib̾a dñe ab impiis animã meã:
frameã tuã ab inimicis manꝰ tuȩ. Arcũ suũ
tetendit: & parauit illum. Non passim u̾boꝵ
tẽpora p̃tereunda sunt. qͦd gladium de fut᷑o
dixit uibrabit. arcum de p̃terito tetendit:
deinde p̃teriti temporis ẽsecunt᷑ u̾ba. Et in¬

Expanded text:
est: quo verbo convenientissime significari arbiest: quo verbo convenientissime significari arbitror ultimum Dominicae claritatis adventum; quandoquidem ex ipsius persona intelligitur quod alius psalmus habet: Libera, Domine, ab impiis animam meam, frameam tuam ab inimicis manus tuae . Arcum suum tetendit, et paravit illum. Non passim verborum tempora praetereunda sunt, quod gladium de futuro dixit, vibrabit; arcum de praeterito, tetendit: deinde praeteriti temporis consequuntur verba.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã inferioribꝰ ministris qui uocantur angłi
iracundiȩ ad punienda peccata. qͦs iam non
ꝓpt̃ iusticiam qua ñ gaudent. sed ꝓpt̾ maliciã
pȩna humana delectat. Non gͦ ds iram addu¬
cit ꝑ singulos dies: id ẽ non ꝑ singulos dies ad
uindictam congregat ministros suos. Nunc eiũ
patientia. dĩ ad penitentiã inuitat: ultimo
uͦ tempore cum ibi homines ꝓpt̃ duriciã suã
& cor impenitens thesauri tauerint sibi iram
in die irȩ & reuelationis iusti uidicii dĩ. gladi
suum iuibrabit. Potest ipse homo dominicꝰ gla¬
dius dĩ intelligi bis acutus. id ẽ framea. quẽ ñ
uibrauit pͥmo aduentu: sed tamqͣm in uagi¬
na humilitatis abscondit. U ibrabit aut̃ eũ
scdo aduentu ueniens uidicare uiuos & mortu¬
os: in manifesto splendore claritatis suȩ. iustis
lumine suo. & t̃rore impiis choruscabit. Nam
in aliis exemplaribꝰ ꝓ eo qͦd ẽ gladium suum
uibrabit. frameam suã fplendificabit positũ

Expanded text:
etiam inferioribus ministeriis qui vocantur angeli etiam inferioribus ministeriis qui vocantur angeli iracundiae, ad punienda peccata, quos jam non propter justitiam, qua non gaudent, sed propter malitiam poena humana delectat. Non ergo Deus iram adducit per singulos dies, id est, non per singulos dies ad vindictam congregat ministros suos: nunc enim patientia Dei ad poenitentiam invitat; ultimo vero tempore, cum sibi homines propter duritiam suam et cor impoenitens, thesaurizaverint iram in diesuum vibrabit. Potest ipse homo Dominicus gladius Dei intelligi bis acutus, id est framea, quam non vibravit primo adventu, sed tanquam in vagina humilitatis abscondit: vibrabit autem, cum in secundo adventu veniens judicare vivos et mortuos, in manifesto splendore claritatis suae, justis suis lumen, et terrores impiis coruscabit. Nam in aliis exemplaribus, pro eo quod est gladium suum vibrabit, frameam suam splendificabit positum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mͥ dñs. nec commouear. deinde subiungit.
ꝓpt̃ hoc dilatatũ ẽ cor meum: ut renes eũ in¬
crepare potuerint. non delectari. Non itaq
in renibꝰ. sed ibi facta ẽ delectatio: ubi ad u̾s
renum in crepationẽ ꝓuisus ẽ ds̃ a dextris eẽ.
Ipse fortis: qui etiã ꝑsecutores impios cum
sit potentissimꝰ. ꝓ nra salute tolerauit.
Ipse longanunis : qui etiam ipsos qui ꝑse¬
cuti sunt. non statim post resurrectionẽ
ad supplicium rapuit. sed sustinuit: ut
se aliquando ad salutẽ ab impietate conu̾te¬
rent. Et adhuc sustin&. seruans ultimo ui¬
dicio ultimam pęnam: & nunc usq inuitans
peocatores ad penitentiam. Non iram addi¬
cens ꝑ singulos dies. Significantiꝰ fortasse dr̃.
iram adducens. qͣm irascens. Et ita in erem¬
plaribꝰ grecis inuenimus. ut non sit in ipso ira
qua punit. sed in animis eorum ministrorum
qui p̃ceptis ueritatis obtemꝑant: ꝑ qͦs iubetur

Expanded text:
est mihi Dominus, ne commovear; deinde subjungit, est mihi Dominus, ne commovear; deinde subjungit, Propter hoc delectatum est cor meum : ut renes eum increpare potuerint, non delectare. Non itaque in renibus, sed ibi facta est delectatio, ubi adversus renum increpationem provisus est Deus a dextris esse, Ipse fortis, qui etiam persecutores impios, cum sit potentissimus, pro nostra salute toleravit. Ipse longanimis, qui etiam ipsos qui persecuti sunt, non statim post resurrectionem ad supplicium rapuit, sed sustinuit, ut se aliquando ad salutem ab illa impietate converterent: et adhuc sustinet, servans ultimo judicio ultimam poenam, et nunc usque invitans peccatores ad poenitentiam. Non iram adducens per singulos dies. Significantius fortasse dicitur, iram adducens, quam irascens et ita in exemplaribus graecis invenimus: ut non sit in ipso ira qua punit, sed in animis eorum ministrorum qui praeceptis veritatis obtemperant; per quos jubetur
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ uultꝰ tui dnẽ. Nam fantasmata rerum tẽ¬
poralium. quȩ sibi animꝰ fingit. cum spe uana
in ortaliq iactatur. quamius inanibꝰ imaginibꝰ
afferant sepe deliram insanamq lȩticiã. non
tam̃ cordi hȩc delectatio sed renibꝰ tribuendaẽ:
quia ille om̃s imaginationes. de inferioribꝰ hoc
ẽ t̾renis carnalibꝰq rebꝰ attraetę sunt. Ita fit
ut serutans corda & renes ds̃. & ꝑspiciens in
corde rectas cogitationes. in renibꝰ nullas dele¬
etationes. iustum auxilium p̃beat rectis corde:
ubi mundis cogitationibꝰ suꝑnȩ delectationes
sociantur. Et idõ in alio psalmo cũ dixiss&. in¬
suꝑ & usq ad noctem increpuer̃ me renes mei:
subiecit de auxilio dicens. P rouidebam dnm̃ in
ẽspectu meo semꝑ: qm̃ a dextris ẽ mͥ. nec comino¬
uear. U bi ostendit suggestiones tantũ se a renibꝰ
passum: non etiam delectationes. Quas si pa¬
teretur: utiq commoueret᷑. Dix̃ aut̃ a dextris

Expanded text:
men vultus tui, Domine . Nam phantasmata rerum temmen vultus tui, Domine . Nam phantasmata rerum temporalium, quae sibi animus fingit, cum spe vana mortalique jactatur, quamvis inanibus imaginationibus afferant saepe deliram insanamque laetitiam, non tamen cordi haec delectatio, sed renibus tribuenda est; quia illae omnes imaginationes de inferioribus, hoc est terrenis carnalibusque rebus, attractae sunt. Ita fit, ut scrutans corda et renes Deus, et perspiciens in corde rectas cogitationes, in renibus nullas delectationes, justum auxilium praebeat rectis corde, ubi mundis cogitationibus supernae delectationes sociantur. Et ideo in alio psalmo cum dixisset, Insuper et usque ad noctem increpaverunt me renes mei, subjecit de auxilio, dicens: Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear . Ubi ostendit suggestiones tantum se a renibus passum, non etiam delectationes, quas si pateretur, utique commoveretur. Dixit autem, A dextris
Abbreviated transcription (Latin):
sediam tuã: & dicat hic iustꝰ qui dix̃. si readi¬
di retribuentibꝰ mͥ mala. iustũ auxiliũ meũ
A dño qͥ saluos facit rectos corde. Si eñi medici¬
nam erbib& qua sanemur infirmi: qntoma¬
gis eam qͥ custodiam᷑ sani᷑ Qm̃ si cũ adhuc pec¬
nunc iustificati. salui erimꝰ ab ira ꝑ ipsum:
lustum auxilium meum. a dño. qͥ saluos facit re¬
ctos corde: dirigit iustum serutans corda & renes
ads. Iusto autem auxilio: saluos facit rectos
corde. Non sicut scrutatur corda & renes. ita
saluos facit rectos corde & renibꝰ: quia cogitati¬
ones & malȩ sunt in prauo corde. & bonȩ in
recto corde. Delectationes aut̃ non bonȩ ad re¬
Bonȩ uͦ non ad renes: sed ad ipsum cor. Propt̾ea
non ita dici possunt recti renibꝰ. sicut dicunt᷑
recti corde. cum iam ubi cogitatio. ibi & delec¬
tatio ẽ : qͦd fieri non potest. nͥ cum diuina atq
ȩterna cogitantur. Dedisti inquit lȩticiam in
corde meo: cum dixiss& signatum ẽ suꝑ nos lu¬

Expanded text:
us, qui dixit, Si reddidi retribuentibus mihi mala, Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Si enim medicinam exhibet, qua sanemur infirmi, quanto magis eam qua custodiamur sani? Quoniam si cum adhuc pecnunc justificati, salvi erimus ab ira per ipsum 11. Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Dirigit justum, scrutans corda et renes Deus: justo autem auxilio salvos facit rectos corde. Non sicut scrutatur corda et renes, ita salvos facit rectos corde et renibus: quia cogitationes et malae sunt in pravo corde, et bonae in recto corde; delectationes autem non bonae ad re, bonae vero non ad renes, sed ad ipsum cor. Propterea non ita dici possunt recti renibus, sicut dicuntur recti corde, cum jam ubi cogitatio, ibi et delectatio est: quod fieri non potest, nisi cum divina atque aeterna cogitantur. Dedisti, inquit, laetitiam in corde meo, cum dixisset, Signatum est super nos lu
Abbreviated transcription (Latin):
ualebit homo. iudicentur gentes in conspectu
tuo: idẽ in occulto ubi solus ds̃ iud&. Hoc fac¬
tum ẽ cum impii ad magnam. quȩ uidet᷑ homi¬
nibꝰ felicitatẽ ꝑuenerunt: suꝑ qͦs constituit᷑
legis lator qualem habere meruert de qͦ dr̃.
Uonstitue legis latorem suꝑ eos. sciant gentes
quia homines sunt: nunc aut̃ pꝰ illam oceul¬
tam penam atq uindictam dr̃. Exurge dñe
ds̃ m̃s: & exaltetur manꝰ tua. Non utiq in
occulto: sed iam in manifest isgła. sle obliis¬
caris pauꝑum in finem. Id ẽ sic̃ impii putant
qui dicunt oblitꝰ ẽ ds̃. aũtit faciem suam ne
uideat usq in finem. Usq in finem aut̃ ne¬
gant dm̃ uidere qͥ dicunt eum res humanas
& t̾renas non curare: qm̃ t̾ra qͣsi finis rerum¬
ẽ. quia ultimum elem̃tum ẽ. in qͦ homines
ordinatissime laborant: sed laborum suorum
ordinem uidere ñ possunt. qui maxime ꝑti¬
n& ad occulta filii. Laborans gͦ eccła illis
temporibꝰ tamqͣm nauis in magnis fluctibꝰ.

Expanded text:
ur homo, judicentur gentes in conspectu tuo. Id est, in occulto, ubi solus Deus videt. Hoc factum est, cum impii ad magnam, quae videtur hominibus, foelicitatem perveniunt: super quos constituitur legislator, qualem habere meruerunt.omine, legislatorem super eos, sciant gentes quoniam homines sunt. Nunc autem post illam occultam poenam atque vindictam dicitur, Exsurge, Domine Deus, exaltetur manus tua: non utique in occulto, sed jam in manifestissima gloria. Ne obliviscaris pauperum in finem; id est, sicut impii putant, qui dicunt: Oblitus est Deus, avertit faciem suam ne videat usque in finem. Usque in finem autem negant Deum videre, qui dicunt eum res humanas et terrenas non curare; quoniam terra quasi finis est rerum, quia ultimum elementum est in quo homines ordinatissime laborant, sed laborum suorum ordinem videre non possunt, qui maxime pertinet ad occulta Filii. Laborans ergo Ecclesia illis temporibus, tanquam navis in magnis fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
unici erucis .xp̃i. etiam cum aliqua uera dict̃.
paruulis tam̃ & lactentibꝰ ꝓdeẽ non possunt.
lta destruitur inimicus & defensor. Quisi¬
ue sapientiam. suie etiã xp̃i nom̃ defendere
uideatur: ab huiꝰ tam̃ gradi fidei oppugnat
eam ueritatẽ quã ꝓmptissime pollicet᷑. Propt̾ea
etiã illam ñ habere conuincitur. quia oppus¬
nando gradum eiꝰ qͦd ẽ fides. quẽ ad modũ
in eam conscendat᷑ ignorat. Hinc gͦ destruit᷑
temerariꝰ & &ȩcus pollicitator ueritatis. qͥ ẽ
iumicus & defensor eum udent᷑ cęli oꝑa

Expanded text:
am cum aliqua vera dicunt, parvulis tamen et lactentibus prodesse non possunt. Ita destruitur inimicus et defensor, qui sive sapientiam, sive etiam Christi nomen defendere videatur, ab hujus tamen gradu fidei oppugnat eam veritatem quam promptissime pollicetur. Propterea etiam illam non habere convincitur; quia oppugnando gradum ejus, quod est fides, quemadmodum in eam conscendatur, ignorat. Hinc ergo destruitur temerarius et caecus pollicitator veritatis, qui est inimicus et defensor, cum videntur coeli
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlos dictos. libros utriꝰq testam̃ti. Dictũ ẽ
aut̃ etiam de ipso moyse a magis regis phara¬
onis. cum ab eo suꝑati eẽnt: digitus dei ẽ hic.
Et qͦd scͥptum .d̃. celum plicabitur sic̃ liber.
etiam si de isto ȩthereo cȩlo dictum ẽ: congrue
tam̾ ex hac eadem similitudine. in allegoria
gam scͥpturas quas oꝑante spũ scõ ꝑ ministros
tuos conscͥpsisti. Possunt itaq etiã suꝑiꝰ celi
nominati idem libri accipi. ubi ait. qm̃ ele¬
uata ẽ magnificentia tua suꝑ celos: ut totꝰ
iste sit sensus. qm̃ magnificentia tua eleua¬
ta ẽ suꝑ cȩlos. Excedit enim magnificentia
tua: omniũ scͥpturarũ eloquia. E& ore in¬
fantium & lactentiũ ꝑfecisti laudẽ: ut a fi¬
de scͥpturarũ inciꝑent. qͥ cupiunt ad mag

Expanded text:
coelos dictos libros utriusque Testamenti. Dictum est coelos dictos libros utriusque Testamenti. Dictum est autem etiam de ipso Moyse a magis regis Pharaonis, cum ab eo superati essent, Digitus Dei est hic ; et quod scriptum est, Coelum plicabitur sicut liber , etiam si de isto aethereo coelo dictum est, congrue tamen ex hac eadem similitudine in allegoria gam Scripturas, quas operante Spiritu sancto per ministros tuos conscripsisti. 8. Possunt itaque etiam superius coeli nominati, iidem libri accipi, ubi ait, Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut totus iste sit sensus, Quoniam magnificentia tua elevata est super coelos: Excedit enim magnificentia tua omnium Scripturarum eloquia; ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, ut a fide Scripturarum inc
Abbreviated transcription (Latin):
cos. cont᷑ quos dr̃. etiam illud. confiteor t
dĩe celi & t̾rę. quia abscondisti hȩe a sapien¬
tibꝰ. & reuelasti ea pariuilis: A sapientibus
enim dixit: non qui sapientes sunt. sed qui
ẽẽ se putant. Ut destruas inimicum & defen¬
sorem. Quem. nͥ hereticum: Nam ipse ẽ imi¬
micus & defensor. qui fidem xp̃ianam cũ oppug¬
net. uidetur defendere: quamqͣm etiam pluloso¬
pbi huiꝰ mundi bene intelligant᷑ ininici & defer¬
sores. quandoquidem filius dei uirtꝰ & sapien¬
tia dei ẽ. qua illustratur omnis quisquis ueri¬
tate sapiens efficitur. Huiꝰ illi se amatores ẽẽ
ꝓfitentur: unde etiam philosophi nominant᷑.
Et ꝓpt̾ea illam uidentur defendere. cũ inimi
& uenerentur huiꝰ mundi elem̃ta. suadere
eosdem ipsos ministros scõ spũ repletos: ꝓpter
ipsum spm scm qui in eis oꝑatur recte accipi¬
mus. qm̃ ꝑ eosdem nob̃ omnis dina scͥpt᷑a
confecta ẽ: conuenient̃ intelligimus hoc loco

Expanded text:
icitur: Confiteor tibi, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . A sapientibus enim dixit, non qui sapientes sunt, sed qui esse se putant. Ut destruas inimicum et defensorem. Quem, nisi haereticum? Nam et ipse est inimicus et defensor, qui fidem christianam cum oppugnet, videtur defendere. Quanquam etiam philosophi hujus mundi bene intelligantur inimici et defensores: quandoquidem Filius Dei Virtus et Sapientia Dei est, qua illustratur omnis quisquis veritate sapiens efficitur. Hujus illi se amatores esse profitentur, unde etiam philosophi nominantur: et propterea illam videntur defendere, cum inimicet venerentur hujus mundi elementa, suadere eosdem ipsos ministros Spiritu sancto repletos, propter ipsum Spiritum qui in eis operatur, recte accipimus, quoniam per eosdem nobis omnis divina Scriptura confecta est; convenienter intelligimus hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
dinem. longitudinẽ. altitudinẽ. & ꝓfundum:
scire etiam suꝑeminentem scientiam caritatis
xpͣ̃i. Ex ore inquit infantium & lactentium
ꝑ fecisti laudem : ꝓpt̾ inimicos tuos. Inimicos
qui uetant credere incognita. & certam scien¬
tiam pollicentar. sicut faciunt heretici uni¬
u̾si. & illi qui in suꝑsticione gentilium. philo¬
sophi nominantur: non qͦd scientię pollicita¬
tio rep̃hendenda sit. sed qͦd gradum. saluber¬
rimum & necessarium fidei negligendũ pu¬
tant: ꝑ qͦd in aliquid certum. qͦd eẽ nͥ ȩt̾̃num
non potest. oport& ascendi. Hinc cos appar&
nec ipsam scientiã haberł. quã contempta fi¬
de pollicentur: quia tam utilem ae necessari¬
um gradum eiꝰ ignoran̾t. E.x ore gͦ infan¬
tium. & lactentlum ꝑfecit dñs nr̃ laudem.

Expanded text:
dinem, longitudinem, altitudinem et profundum : dinem, longitudinem, altitudinem et profundum : scire etiam 42 supereminentem scientiam caritatisChristi . 6. Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, propter inimicos tuos. Inimicos ebemus omnes qui vetant credere incognita, et certam scientiam pollicentur; sicut faciunt haeretici universi, et illi qui in superstitione gentilium philosophi nominantur. Non quod scientiae pollicitatio reprehendenda sit; sed quod gradum saluberrimum et necessarium fidei negligendum putant, per quem in aliquid certum, quod esse nisi aeternum non potest, oportet ascendi. Hinc eos apparet nec ipsam scientiam habere, quam contempta fide pollicentur; quia tam utilem ac necessarium gradum ejus ignorant. Ex ore ergo infantium et lactentium perfecit laudem
Abbreviated transcription (Latin):
bum. Es significabant illi qͥ adnin p̾cede¬
bant laudantes: in qͦs ipse dñs hoc testimonio us
ẽ. cum diecntibꝰ udeis ut eos corriꝑ&. respondit.
Non legistis. ex ore. infantium & lactentium ꝑfecisti
laudem: Bene non ait fecisti: sed ꝑfecisti laudẽ
S̾unt enim in ȩccłus etiã hi qui iam ñ lacte po¬
tantur. sed uescuntur eybo: qͦs idem apłs signi¬
ficat dicens. Sapientiam loquimur ut̾ ꝑfectos.
Sed non exhis solis ꝑficiunt᷑ eccłe: quia si soli es¬
sent. ñ consuleret᷑ generi humano. Consulitur
aut̃. eũ illic qͦ ñdum capaces cognitionis spũali
lis hr̃storię. quę ꝓ salute nr̃a pꝰ patriarchas
& ꝓpħias ab excellentissima dĩ uirtute atq sa¬
pientia: etiam. suscepti hominis sacram̃to amini¬
nistrata ẽ. in qua salus ẽ omni credenti: ut
auctoritate commonitꝰ p̃ceptis inseruiat. quibꝰ
purgat᷑ unꝰ quisq & in caritate radicatꝰ. atq
lacte. sed iuuenis in eybo. comp̃hendere latitu¬

Expanded text:
bum . Quos significabant illi, qui Dominum praecedebant laudantes . In quos ipse Dominus hoc testimonio usus est, cum dicentibus Judaeis, ut eos corriperet, respondit: Non legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? Bene Sunt enim in Ecclesiis etiam hi qui non jam lacte potantur, sed vescuntur cibo; quos idem Apostolus significat, dicens, Sapientiam loquimur inter perfectos : sed non ex his solis perficiuntur Ecclesiae, quia si soli essent, non consuleretur generi humano. Consulitur autem, cum illi quoque nondum capaces cognitionis rerum splis historiae, quae pro salute nostra post Patriarchas et Prophetas ab excellentissima Dei Virtute atque Sapientia etiam suscepti hominis sacramento administrata est, in qua salus est omni credenti: ut auctoritate commotus praeceptis inserviat, quibus purgatus unusquisque et in charitate radicatus atque lacte, sed juvenis in cibo, comprehendere latitu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt officia medicinȩ: unum qͦ sanatur infir¬
mitas. alterum qͦ sanitas custoditur. Iuxta il¬
lud pͥmum dictum ẽ in suꝑiore psalmo: mise
rum u hoc psalmo dr̃. si ẽ iniquitas in manibꝰ
meis. si reddidi retribuentibꝰ mͥ mala: decidam gͦ
ab inimicis meis ianis. Ibi enĩ infirmꝰ ut lib̾et᷑:
hic iam sanꝰ ne corrumpat᷑ orat. Luxta illud ibi
Ibi enim ut a morbo euadat remedium: hic
aut̃ ne in morbum recidat tuicionem petit.
luxta illud dr̃. saluum me fac dñe scdm mĩam¬
qͥ saluos facit rectos corde. Et illa eium & ista
saluos facit: sed illa ex egritudine ad salutem
tns fert. hȩc in ipsa salute conseruat. Itaq ibi
misericors ẽ auxilium. qͥa nullum hab& meritũ
peccatoꝵ. qͥ adhuc iustificari desidat. eredens

Expanded text:
sunt officia medicinae; unum quo sanatur infirsunt officia medicinae; unum quo sanatur infirmitas, alterum quo sanitas custoditur. Juxta illud primum, dictum est in superiore psalmo, Miserrum, in hoc psalmo dicitur, Si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam ergo ab inimicis meis inanis. Ibi enim infirmus ut liberetur, hic jam sanus ne corrumpatur, orat. Juxta illud ibi itiam meam. Ibi enim ut a morbo evadat, remedium: hic autem ne in morbum recidat, tuitionem petit. Juxta illud dicitur, Salvum me fac propter miqui salvos facit rectos corde. Et illa enim et ista salvos facit. Sed illa ex aegritudine ad salutem transfert, haec in ipsa salute conservat. Ibi itaque misericors est auxilium, quia nullum habet meritum peccator, qui adhuc justificari
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑspiciens ñ nos ad quiescere carr & sangui¬
ni. sed delectari in dño. dirigit iustum in ip¬
sa conscientia coram se. ubi nullus hominũ
uid&. sed solus ille qͥ ꝑspicit qͥd qͥsq cogit&. &
qͥd quemq delect&e. Finis enim curę delecta¬
tio ẽ : quia eo quisq curis & cogitationibꝰ niti¬
tur. ut ad suam delectationem ꝑueniat. U id&
gͥ euras nr̃as qui scrutatur eor. uid&s aut̃ fi¬
nes eurarum id ẽ delectationes. qui ꝑscrutat᷑
renes: uit cum inuenerit non ad concupiscen¬
tiam carnis. neq ad concupiscentiã oculorum.
neq ad ambitionẽ scłi. quȩ omnia transeunt
tamquam umbra. inclinare curas nr̃as. sed ad
gaudia rerum ȩt̃narum sustolli. quȩ nulla com¬
mutatione uiolantur. dirigit iustum serutans
corda & renes ds̃. Oꝑa enim nr̃a quȩ factis & di¬
ctis oꝑamur. possunt eẽ nota hominibꝰ: sed qͦ
animo fiant. & qͦ ꝑ illa ꝑuenire cupiamꝰ. solus

Expanded text:
et perspiciens non nos acquiescere carni et sanguiet perspiciens non nos acquiescere carni et sanguini , sed delectari in Domino, dirigit justum in ipsa conscientia coram se, ubi nullus hominum videt, sed solus ille qui perspicit quid quisque cogitet, et quid quemque delectet. Finis enim curae delectatio est; quia eo quisque curis et cogitationibus nititur, ut ad suam delectationem perveniat. Videt igitur curas nostras, qui scrutatur cor: videt autem fines curarum, id est delectationes, qui perscrutatur renes; ut cum invenerit, non ad concupiscentiam carnis, neque ad concupiscentiam oculorum, neque ad ambitionem saeculi, quae omnia transeunt tanquam umbra , inclinari curas nostras, sed ad gaudia rerum aeternarum sustolli, quae nulla commutatione violantur, dirigat justum, scrutans corda et renes Deus. Opera enim nostra, quae factis et dictis operamur, possunt esse nota hominibus; sed quo animo fiant, et quo per illa pervenire cupiamus, solus
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit. Et dirige iustum. scrutans corda.
& renes ds̃. Quomͦ gͦ iustꝰ dirigi potest.
nͥ in occulto: quando etiam illa quę in initio
tempoꝵ xp̃ianorum cũ adhuc ꝑsecutione se¬
culmine nom̃ cepit eẽ. xp̃ianum. creuit h̃po¬
crisis. id ẽ simulatio. eorum scilic& qͥ nomine
xp̃iano malunt hominibꝰ placere qͣm dõ: Quomͦ
gͦ dirigit᷑ iustꝰ in tanta confusione simulationis
nͥ dum scruta t᷑ corda & renes ds̃. uidens om̃iũ
cogitationes. quȩ nomine cordis significatȩ st̃.
& delectationes quȩ nomine renum intelligunͣ:
Recte quippe tẽporalium & t̾renarũ rerũ de¬
lectationibꝰ tribuitur: quia & ipsa. pars ẽ in¬
ferior hominis. & ea regio ẽ. ubi carnalis gene¬
rationis uoluptas habitat. ꝑ quã in hanc. erũp¬
nosam & fallacis lȩticiȩ uitam ꝑ successionẽ
ꝓlis natura humana trans fundit᷑. Scrutans
saurus nr̃. id ẽ in cęlis: scrutans etiam renes.

Expanded text:
 dicit: Et diriges justum, scrutans corda  dicit: Et diriges justum, scrutans corda et renes Deus. Quomodo ergo justus dirigi potest, nisi in occulto; quando etiam per illa quae initio temporum christianorum, cum adhuc persecutione saeculmine nomen cepit esse Christianum, crevit hypocrisis, idest, simulatio, eorum scilicet qui nomine Christiano malunt hominibus placere, quam Deo. Quomodo ergo dirigitur justus in tanta confusione simulationis, nisi cum scrutatur corda et renes Deus: omnium cogitationes, quae nomine cordis signifiet delectationes, quae nomine renum intelliguntur? Recte quippe temporalium et terrenarum rerum delectatio renibus tribuitur; quia et ipsa pars est inferior hominis, et ea regio est ubi carnalis generationis voluptas habitat, per quam in hanc aerumnosam et fallacis laetitiae vitam, per successionem prolis natura humana transfunditur. Scrutans saurus noster , id est in coelis; scrutans etiam renes,
Abbreviated transcription (Latin):
sue culpe tribuere qͦd peccant. Hoc ẽ nolues
suȩ eulpȩ tribuere. culpam suã. Itaq aut
fortiinam aut fatum inueniunt qͦd accusent.
aut diabolum cui non consentire in potestate nr̃a
ẽẽ uoluit qui nos fecit: aut aliam naturam indu¬
cunt quȩ non sit ex dõ. fluctuantes miseri & er¬
rantes potiꝰ qͣm confitentes dõ. ut eis ignoscat.
Non enim oport& ignosci: nͥ dicenti peccaui. Qui
gͦ uid& merita animarũ sic ordinari a do. ut
dum sua cuiq tribuuntur. pulehritudo uni¬
u̾sitatis nulla ex parte uioletur. in omnibꝰ lau¬
dat dm̃: & ista ẽ ñ peccatorum sed iustorum con¬
fessio. Non erum peccatorũ confessio ẽ dũ dicit
dñs : confiteor tͥ dñe cęli & t̾rȩ. quia abscondisti

Expanded text:
suae culpae tribuere quod peccant, hoc est, nolunt suae culpae tribuere quod peccant, hoc est, nolunt suae culpae tribuere culpam suam. Itaque aut fortunam, aut fatum inveniunt quod accusent; aut diabolum, cui non consentire in potestate nostra esse voluit qui nos fecit; aut aliam naturam inducunt, quae non sit ex Deo, fluctuantes miseri et errantes, potius quam confitentes Deo, ut eis ignoscat. Non enim oportet ignosci, nisi dicenti: Peccavi. Qui ergo videt merita animarum sec ordinari a Deo, ut dum sua cuique tribuuntur, pulchritudo universitatis nulla ex parte violetur, in omnibus laudat Deum: et ista est non peccatorum, sed justorum confessio. Non enim peccatorum confessio est, dum dicit Dominus: Confiteor tibi, Domine coeli et terrae, quia abs
Abbreviated transcription (Latin):
uus : dicente dño. Omnis qui peccat: sertus ẽ.
Erit gͦ iniquitas eiꝰ suꝑ ipsum. cum ipse mui¬
quitati suȩ subdit᷑: quia ñ potuit dicere dno
qͦd innocentes & recti dicunt. gła mea & exal¬
tans caput meum. Ita gͦ ipse inferior erit.
ut eiꝰ iniquitas sit suꝑior: & in illum descen¬
dat quia grauat illũ & onerat. & ad requiem
sc̃õrum reuocare non sinit. Hoc fit cũ in ho¬
mine ꝑu̾so seruit ratio: & libido dominatur
Confitebor dño : scđm iusticiã eiꝰ. Non ista
confessio peccatorum ẽ. Ille enĩ hȩc dicit. qͥ
suꝑiꝰ uerissime dicebat: si ẽ iniquitas in ma¬
nibꝰ meis. Sed confessio iusticiȩ dĩ. qua ita
loquim᷑. uere dñe iustꝰ es. qͣndo & ustos sic ꝓ¬
tegis. ut ꝑ te ipsum eos illumines: & peccato¬
res sic ordinas. ut ñ tua sed sua malicia pu¬
nant᷑. Ista confessio ita dnm laudat: ut
nuehil possint impiorum ualere blasphemiȩ.
qͥ uolentes excusare sua facinora. nolunt

Expanded text:
vus, dicente Domino: Omnis qui peccat, servus est . vus, dicente Domino: Omnis qui peccat, servus est . Erit ergo iniquitas ejus super ipsum, cum ipse iniquitati suae subditur: quia non potuit dicere Domino, quod innocentes et recti dicunt: Gloria mea et exaltans caput meum . Ita ergo ipse inferior erit, ut ejus iniquitas sit superior, et in illum descendat; quia gravat illum, et onerat, et ad requiem sanctorum revolare non sinit. Hoc fit, cum in homine perverso servit ratio, et libido dominaturConfitebor Domino secundum justitiam ejus. Non ista confessio peccatorum est: ille enim hoc dicit, qui superius verissime dicebat, Si est iniquitas in manibus meis; sed confessio justitiae Dei, qua ita loquimur: Vere, Domine, justus es, quando et justos sic protegis, ut per te ipsum eos illumines, et peccatores sic ordinas, ut non tua, sed sua malitia puniantur. Ista confessio ita Dominum laudat, ut nihil possint impiorum valere blasphemiae, qui volentes excusare facinora sua, nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
& effodit illum. La cum aꝑire ẽ: in t̾renis rebꝰ.
id ẽ tamquam in t̾ra fraudem parare. qͦ alius
cadat: quem uult decipe inustus. Aꝑttur
aut̃ hie lacus: eum consentitur malę sugge¬
stioni t̾renarum cupiditatum. E ffodit uͦ: cum
pꝰ consensionem oꝑationi fraudis instatur. Sed
unde fieri potest ut iniquitas priꝰ ledat homi¬
nem iustum in quem ꝓcedit: qͣm cor. iniustum
unde ꝓcedit: ltaq fraudator pecunȩ u̾bi
grã. dum cupit alium dampno lacerare: ipse
auariciȩ iuilnere sauciat᷑. Qͥs aut̃ uł demens
ñ uideat quantum int̾ hos dist&: eũ ille patiat᷑
dampnum pecuniȩ. ille in nocentię : Incidit
gͦ in foueam quã fecit. Qͦ in alio psalmo dr̃.
cognoscet᷑ dñs uidicia faciens. in oꝑibꝰ manuũ
labor eiꝰ. in caput eiꝰ : & iniquitas eiꝰ in u̾tice
eiꝰ descend&. Non enim uoluit ipse peccatum
euadere : sed factus ẽ sub peccato tamꝗͣ ser¬

Expanded text:
 effodit illum. Lacum aperire, est in terrenis rebus,  effodit illum. Lacum aperire, est in terrenis rebus, id est, tanquam in terra fraudem parare, quo alius cadat quem vult decipere injustus: aperitur autem hic lacus, cum consentitur malae suggestioni terrenarum cupiditatum; effoditur vero, cum post consensionem operationi fraudis instatur. Sed unde fieri potest, ut iniquitas prius laedat hominem justum in quem procedit, quam cor injustum unde procedit? Itaque fraudator pecuniae, verbi gratia, dum cupit alium damno lacerare, ipse avaritiae vulnere sauciatur: quis autem vel demens non videat quantum inter hos distet, cum ille patiatur damnum pecuniae, ille innocentiae? Incidet ergo in foveam quam fecit; quod in alio psalmo dicitur: Cognoscitur Dominus judicia facienlabor ejus in caput ejus, et iniquitas ejus in verticem ejus descendet. Non enim voluit ipse peccatum evadere; sed factus est sub peccato tanquam ser
Abbreviated transcription (Latin):
ad me om̃s qͥ laboratis. lugum enĩ meũ lene ẽ:
& onꝰ meum leue. Non enim pot̾it labor finiri:
nͥ hoc quisq diligat. qͦd inuito ñ possit auferri.
Nam cũ ea diliguntur quȩ possumꝰ cont᷑ uolun¬
tatem amutere: necesse ẽ ut ꝓ his miserrime
laboremꝰ. & ut hec adipiscamur in angustiis
trenarũ erumpnarũ: cum sibi quisq ulla raꝑe.
& p̃uenire alterum. aut extorquere alteri eũ¬
pit. uuusticias machinemur. Recte gͦ .&. ꝓr so.
exordine parturiuit iniusticiam: qͥ concepit
laborem. Parit aut̃. Ouid. nͥ qd parturiũ.
qͣmius ñ hoc parturierit. qͦd concepit : Nor
eũ hoc nascitur qͦd concipitur: sed concipit᷑
señ. nascit᷑ qͦd formatur ex semine. Labor
laboris: i ẽ illuo pͥmum peccatũ apostera¬
re a do. Parturiuit g miusticiam: ti con¬
cepit laborem. Et peꝑit iniquitatem. lniqͥ¬
tas : hoc ẽ qͦd iniusticia. Hoc gͦ peꝑit qͦd par¬

Expanded text:
ad me, omnes qui laboratiad me, omnes qui laboratiet onus meum leve . Non enim poterit labor finiri, nisi hoc quisque diligat quod invito non possit auferri. Nam cum ea diliguntur quae possumus contra voluntatem amittere, necesse est ut pro his miserrime laboremus; et ut haec adipiscamur, in angustiis terrenarum aerumnarum, cum sibi quisque illa rapere et praevenire alterum, aut extorquere alteri cupit, injustitias machinemur. Recte ergo et prorsus ex ordine parturivit injustitiam, qui concepit laborem. Parit autem quid, nisi quod parturivit, quamvis non hoc parturierit quod concepit? non enim hoc nascitur quod concipitur; sed concipitur semen, nascitur quod formatur ex semine. Labor laboris, id est illud primum peccatum, apostatare a Deo : parturivit ergo injustitiam qui concepit laborem. Et peperit iniquitatem: iniquitas, hoc est quod injustitia; hoc ergo peperit quod par
Abbreviated transcription (Latin):
suit ad ꝑniciem infidelium: & ardentes uł ar¬
dentibꝰ oꝑatꝰ ẽ. ad exereitationẽ fideliũ: Non
enim falsum ẽ qͦd apłs dicit: aliis sumꝰ odor
uitȩ inuitam. aliis odor mortis in mortẽ. Et¬
apłi & uasa mortis sunt eis ã quibꝰ ꝑsecutionẽ
passi sunt: & ignee sagnte ad inflanimanda cor¬
da credentium. ł ost hanc aut̃ dispensationẽ¬
iustum ueni& iudicium. De qͦ ita dicit ut u¬
telligamꝰ uniciuq homini supplicium fieri
de peccato suo: & eiꝰ iniquitatẽ. in penã conu̾¬
ti. Nec. putemꝰ illam tranquillitatẽ & ineffa¬
bile lum̃ dei. de se ꝓferre unde peccata pu¬
niant᷑ : sed ipsa peccata sic ordinare. ut que
fuerunt delectam̃ta homini peccanti. sint
instrum̃ta dño punienti. Eece inquit par¬
turiuit iniusticiam. Qd enim concepat: ut
iniusticiam parturir&:: Goncepit inquit la¬
borem. Hinc ẽ enim illud: in labore mandu¬
cabis panem tuum. Hinc etiã & illud: uenite

Expanded text:
suit ad perniciem infidelium, et ardentes vel arsuit ad perniciem infidelium, et ardentes vel ardentibus operatus est ad exercitationem fidelium? Non enim falsum est quod Apostolus dicit: Aliis sumus odor itae in vitam, aliis odor mortis in mortem Apostoli et vasa mortis sunt eis, a quibus persecutionem passi sunt, et igneae sagittae ad inflammanda corda credentium. 15. Post hanc autem dispensationejustum veniet judicium: de quo ita dicit, ut intelligamus unicuique homini supplicium fieri de peccato suo, et ejus iniquitatem in poenam converti; ne putemus illam tranquillitatem, et ineffabile lumen Dei de se proferre unde peccata puniantur, sed ipsa peccata sic ordinare, ut quae fuerunt delectamenta homini peccanti, sint instrumenta Domino punienti. Ecce, inquit, parturivit injustitiam. Quid enim conceperat, ut injustitiam parturiret? Concepit, inquit, laborem . Hinc est ergo illud, In labore manducabis panem tuum; hinc etiam illud, Venite
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ardentibꝰ sagitas suas oꝑatꝰ ẽ. Nam in
grecis exemplaribꝰ ita inuenitur. Sagitas suas
habent. Sed siue ipsȩ sagnte ardeant. siue ar¬
dere faciant. qͦd utiq ñ posst̃. il & ipsȩ arde¬
queri potest quȩ sint uasa mortis. an forte
heretiei. Nam & ipsi ex eodẽ arcu. id ẽ ex
eisdem scͥpturis in animas ñ caritate infłã¬
mandas. sed uenenis ꝑmĩdas insiliunt: qͦd
ñ contingit nͥ ꝓ mertis. P ropt̾ea diuinę
ꝓuidentię: etiã ista dispositio tribuenda ẽ.
Non qͥa ipsa peccatores facit: sed qͥa ipsa ordi¬
nat cũ peccauerint. Malo enĩ uoto ꝑ pecca¬
tũ legentes male cogunt᷑ intelligere. ut ip¬
sa sit pena peccati: quoꝵ tam̃ morte. filii
eatholice ȩccłȩ tamqͣm quibꝰdam spinis a sũ¬
mo exeitantur: ut ad intelligentiã diuinarũ
eẽ. ut ꝓbati inquit manifesti fiant int̾ uos.
hoc ẽ uit̾ homines : cum manifesti sint deo.
An forte easdem sagutas & uasa mortis dispo¬

Expanded text:
Sic ardentibus sagittas suas operatus est: nam in graecis exemplaribus ita invenitur, Sagittas suas habent. Sed, sive ipsae sagittae ardeant, sive ardere faciant, quod utique non possunt nisi et ipsae ardequaeri potest quae sint vasa mortis. An forte haeretici? Nam et ipsi ex eodem arcu, id est, ex eisdem Scmandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatores faciat  al. facit, sed quia ipsa ordinat cum peccaverint. Malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a somno excitantur, ut ad intelligentiam divinarum esse, ut probati, inquit, manifesti fiant inter vos ; hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo. An forte easdem sagittas et vasa mortis dispo