comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gniusq p̃sertim summo pontifici.
quam non dico om̃i die. s pene oĩ
hora insudare talib reb. & ꝓ talib:
Deinde quando oram: Quando do¬
cemus populos: Quando edificamꝰ
eccłiam: Quando meditamur in
lege: Et quidem cotidie ꝑstrepuit
in palatio leges: s iustimani ñ dñi.
Iustene etiam istud.tu uideris. Nã cer¬
te lex dni immaculata conuertens
animas. Heȩ autem non tam leges
quam lites sunt: & cauillationes.
subuertentes iudicium. Tugͦ pastor
et ep̃s ammarũ.qua mente obse¬
cro sustines eoram te semꝑ silere il¬
lã garrire istas. Fallor si ñ mouet
tͥ scrupulum ꝑuersitas hȩc Puto
qͥd & interdum compellat clama¬
re ad dnm cum ꝓpha. Narrauert̃
mͥ iniqui fabulationes: s non ut
lex tua. I ergo & te aude liberũ ꝓfi¬
teri sub tam graui mole inconuens¬
entiȩ huius: & cui fas non sit cerui¬
cem subducere. Nam si potes ⁊ ñ iui s:
multomagis seruus huius ipsus

Expanded text:
gniusque, praesertim summo Pontifici, gniusque, praesertim summo Pontifici, quam, non dico omni die, sed pene omni hora, insudare talibus rebus, et pro talibus? Denique quando oramus? quando docemus populos? quando aedificamus Ecclesiam? quando meditamur in lege? Et quidem quotidie perstrepunt in palatio leges, sed Justiniani, non Domini. Justene etiam istud? Tu videris. Nam certe lex Domini immaculata, convertens animas . Hae autem non tam leges, quam lites sunt et cavillationes, subvertentes judicium. Tu ergo pastor et episcopus animarum, qua mente, obsecro, sustines coram te semper silere illam, garrire istas? Fallor, si non movet tibi scrupulum perversitas haec. Puto quod et interdum compellat clamare ad Dominum cum propheta: Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua . I ergo, et aude liberum profiteri sub tam gravi mole inconvenientiae hujus, et cui fas non sit cervicem subducere. Nam si potes et non vis, multo magis servus es hujus ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
ieñt. post se trahunt: & ubiq dños
dic queso ubi unquam sis liber: uͥ
tutus. ii tuus. Abiq strepitus ubiq
tumultus: ubiq iugum tuȩ serui¬
apłi uocem qua ait. Cum essem li¬
Longe ẽ istud ate. Numquid hac il¬
le seruitute hominib inseruiebat
macquisitione turpis questus:
Nlumquid ad eum de toto orbe con¬
fluebant. ambitiosi. auari. symoni¬
aci sacrilegi. concubinarii. inces¬
tuosi. & queq istiusmͦi monstra ho¬
minum. ut ipsiꝰ apłica auctoritate
uł optinerent honores eccłiasticoᷤ
ut retinerent: Ergo seruum se fec̃
lucrum. ut plures lucrifac̾et xp̃o:
non ut lucra augeret auariciȩ.Non
ẽ gͥ qͦd de sollertissima patili indu¬
stnia & caritate tam libera quãlibe
cinium sumas. Quam tuo digniꝰ
apłatu. quam salubrius tuȩ consci¬
entiȩ quam fructuosius eccł̃ie dĩ.
audias potius ipsum dicentem.
stecio empti estis. nolite efficiser¬
in hominum. Quid seruilius indi¬

Expanded text:
ierint post se trahunt, et ubique dominos ierint post se trahunt, et ubique dominos dic, quaeso ubi unquam sis liber, ubi tutus, ubi tuus? Ubique strepitus, ubique tumultus, ubique jugum tuae servii vocem, qua ait: Cum essem liLonge est istud a te. Numquid hac ille servitute hominibus inserviebat in acquisitione turpes quaestus? Numquid ad eum de toto orbe confluebant ambitiosi, avari, simoniaci, sacrilegi, concubinarii, incestuosi, et quaeque istiusmodi monstra hominum, ut ipsius apostolica auctoritate vel obtinerent honores ecclesiasticos, vel retinerent? Ergo servum se  al.lucrum, ut plures lucrifaceret Christo, non ut lucra augeret avaritiae. Non est igitur quod de solertissima Pauli industria, et charitate tam libera quam libercinium sumas. Quam tuo dignius apostolatu, quam salubrius tuae conscientiae, quam fructuosius Ecclesiae Dei audias potius ipsum alibi dicentem: Pretio empti estis, nolite effici servi hominum ! Quid servilius indi
Abbreviated transcription (Latin):
esse ꝓbabilius. Tu ne apꝓbes illoꝵ
patientiam quib paulus dicebat.
libenter suffertis insipientes. cũ
sitis ipsi sapientes: Ni fallor hyro¬
nia erat. & non laus. s suggillatio
quorumdam mansuetudinis:
qui quasi datis manib pseudo¬
apłis a quib & seduct̾i erantãd
queq ipsorum ꝑegrina &e praua
dogmata trahi se patientissimȩ fer¬
rent. Unde & subdens. sustinens.N.
inquicͤ si quis in seruitutem inꝙͣ¬
redigit. Non bona patientia: cum
possis ẽt liber seruum te ꝑmittere
fieri. Nolo dissimules seruitutem
inquam certe in dies dum nescis
redigeris. Hebetati cordis indiciũ
ẽ ꝓpriam ñ sentire continuam uex¬
ationem. Uexatio dat intellectum
auditui: ait quidã. Uerum ẽ. s sim
mia ñ fuerit. Nam si sit ñ plane in¬
tellec̾tum dat s contemptum. De
nens.immo iãnon modice p̃mens.
non tantum caue s horre. An ideo
non seruus quia non uni seruis s
omnib: Nulla turpior seruitus gra

Expanded text:
esse, probabilius. Tune approbes illorum esse, probabilius. Tune approbes illorum patientiam, quibus Paulus dicebat: Libenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes? Ni fallor, ironia erat, et non laus, sed suggillatio quorumdam mansuetudinis, qui quasi datis manibus pseudoapostolis, a quibus et seducti erant, 410 ad quaeque ipsorum peregrina et prava dogmata trahi se patientissime ferrent. Unde et subdens, Sustinetis enim, inquit, si quis vos in servitutem redigit . Non bona patientia, cum possis esse liber, servam te permittere fieri. Nolo dissimules servitutem, in quam certe in dies, dum nescis, redigeris. Hebetati cordis indicium est, propriam non sentire continuam vexationem. Vexatio dat intellectum auditui, ait quidam . Verum est; sed si nimia non fuerit. Nam si sit, non plane intellectum dat, sed contemptum. Dennens, imo jam non modice premens, non tantum cave, sed horre. An ideo non servus, quia non uni servis, sed omnibus? Nulla turpior servitus grav
Abbreviated transcription (Latin):
me tibi exhibere ietro.tu quoq
inhis stulto labore consumeris:
quȩ non sunt nͥ afflictio sp̃s. euiᷤ¬
ceratio mentis. euacuatio gr̃ȩ.
Nam fructus hoꝵ quid nͥ arane¬
istud de mane usq ad uesꝑam
litigare aut litigantes audire:
& titinam sufficeret diei malicia
sua. Nonsunt libere noctes. Uix.
relinquitur necessitati naturȩ qͦd
corpusculi pausationi sufficiat:
&rursum aduirgia surgitur. Dieᷤ
diei eructat lites. & nox noch in¬
dicat maliciam: usq adeo nonẽ
respirare in bonis.non ẽ alternã
capescͥere requiem. ñ uł rara int̃¬
seri otia. Non ambigo de qͦ ista
deplorarx: at frustra istud. si ñ
emendare studueris. Interim ta¬
men sic semꝑ facias hortor. neͤ te
umquam adista durauens quo
to & affectionem & uocem: qui ait
enter agam: Nec fortitudo. la. for¬
mea. nec caro. mͦ.eͣest. Magna uir¬
tus patientiȩ: s non hanc t̾ ad ista
optauerim. Interim impatientẽ

Expanded text:
me tibi exhibere Jethro, tu quoque me tibi exhibere Jethro, tu quoque in his stulto labore consumeris , quae non sunt nisi afflictio spiritus, evisceratio mentis, evacuatio gratiae. Nam fructus horum quid, nisi araneistud, de mane usque ad vesperam litigare, aut litigantes audire? Et utinam sufficeret diei malitia sua! non sunt liberae noctes. Vix relinquitur necessitati naturae, quod corpusculi pausationi sufficiat; et rursum ad jurgia surgitur. Dies diei eructat lites, et nox nocti indicat malitiam: usque adeo non est respirare in bonis, non est alternam capessere requiem, non vel rara interseri otia. Non ambigo te quoque ista deplorare: at frustra istud, si non et emendare studueris. Interim tamen sic semper facias hortor, nec te unquam ad ista duraveris quolto et affectionem, et vocem, qui ait:meus, ut patienter agam? Nec fortitudo lamea, nec caro mea aenea est . Magna virtus patientiae: sed non hanc tibi ad ista optaverim. Interdum impatientem
Abbreviated transcription (Latin):
horret: quia nec sentit. Quid me
interrogas: Interroga pharaonẽ
Nemo dun cordis salutẽ umqͣm
adeptus ẽ nisi quem forte miseran ᷤ
ds̃ abstulit abeo iuxta ꝓpħam cor
lapideum. & dedit cor carneum.
Quid gͦ cor durum: Ipsum ẽ qͦd
nec compunctione scinditur. nec
pietate mollitur. nec mouetur p̃¬
cib minis non cedit flagellis du¬
ratur. Ingratum ad beneficia ẽ: ad
consiłia infidum. ad iudicia seuũ.
uidum ad ꝑicła. inhumanũ ad
humana. temerarium in diuina:
Ipsum ẽ cui preteritoꝵ preter solaᷤ
inuirias nichil omnino ñ pret̾it
presentium nichil non ꝑit. futu¬
rorum nulla nͥ forte ad ulciscen¬
dum ꝓspectio seu p̃paratio ẽ. Et
ut in breui cuncta horribilis ma¬
li mala complectar: ipsum ẽ quod
nec deum timet nec hominẽ reue¬
retur. En quo trahere te habent
occupationes he maledicte:. si tam̃
ꝑgis ut cepisti dare ita totum te il¬
lis nil tui tibi relinquens. Perdis
dempus: & silicet nunc alterum

Expanded text:
horret, quia nec sentit. Quid me horret, quia nec sentit. Quid me interrogas? Interroga Pharaonem. Nemo duri cordis salutem unquam adeptus est, nisi quem forte miserans Deus, abstulit ab eo, juxta prophetam, cor lapideum, et dedit cor carneum . Quid ergo cor durum? Ipsum est quod nec compunctione scinditur, nec pietate mollitur, nec movetur precibus: minis non cedit, flagellis duratur. Ingratum ad beneficia est, ad consilia infidum, ad judicia saevum vidum ad pericula, inhumanum ad humana, temerarium in  al. adIpsum est cui praeteritorum, praeter solas injurias, nihil omnino non praeterit; praesentium nihil non perit; futurorum nulla, nisi forte ad ulciscendum, prospectio seu praeparatio est. Et ut brevi cuncta horribilis mali mala complectar, ipsum est quod nec Deum timet, nec hominem reveretur. En quo trahere te habent hae occupationes maledictae: si tamen pergis, ut coepisti, ita dare te totum illis, nil tui tibi relinquens. Perdis tempus: si licet nunc alterum
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ importabile uidebit᷑ aliquid ꝓ¬
cessu temporis si assuescas iudica¬
bis non adeo graue. paulopost ⁊
leue senties. paulopꝰ nec senties:. paulopꝰ
⁊̃ delectabit. Ita paulatĩ in cordis duri¬
ciam itur: & ex illa in auersionẽ.
Sic ẽ grauis & continuus dolor ei¬
tum ut dixi habiturus ẽ exitum:
aut sanitatem ꝓfecto aut insensi¬
bilitadem. Hinc ꝓrsus hinc tib
timui semꝑ & timeo: ne dilado re¬
medio dolorẽ ñ sustinens ꝑicło te
trreuocabiliter desꝑat᷑ immergaᷤ.
Uereor inquam ne inmediis occu¬
pationib qm̃ multȩ sunt. dũ dif¬
fidis finem frontem dures: & ita
sensim ce ipsum quodammͦ sensu
priues iustiutilisq doloris. Mul¬
to prudentius te illis subtrahas
uł adtempꝰ: quam patiare trahi
ab ipsis & certe paulatim duci qͦ¬
tu nonuis. Queris quo: Ad eor du¬
rum. Ne ꝑgas querere quid illud sit:
si ñ expaiusti tuũ ẽ hoc. Solum ẽ
cor durum qͦd semet ipsum non ex¬

Expanded text:
tibi importabile videbitur aliquid: ptibi importabile videbitur aliquid: processu temporis, si assuescas, judicabis non adeo grave; paulo post et leve senties, paulo post nec senties; paulo post etiam delectabit. Ita paulatim in cordis duritiam itur, et ex illa in aversionem. Sic gravis et continuus dolor citum, ut dixi, habiturus est exitum, aut sanitatem profecto, aut insensibilitatem. 3. Hinc prorsus, hinc tibi timui semper, et timeo, ne dilato remedio, dolorem non sustinens, periculo te irrevocabiliter desperatus immergas. Vereor, inquam, ne in mediis occupationibus, quoniam multae sunt, dum diffidis finem, frontem dures, et ita sensim te ipsum quodammodo sensu prives justi utilisque doloris. Multo prudentius te illis subtrahas vel ad tempus, quam potiare trahi ab ipsis, et duci certe paulatim quo tu non vis. Quaeris quo? Ad cor durum. Nec pergas quaerere, quid illud sit: si non expavisti, tuum hoc est. Solum est cor durum, quod semetipsum non ex
Abbreviated transcription (Latin):
effraim doctus diligere triturã:¬
Absit Hȩc ẽ pars illius qui datus
ẽ in reꝓbum sensum. Ab his sanc
cupiotibi pacem non cum his. Ni¬
chil plus metuo tͥ pace ista. Mirariᷤ
si umqͣm possit accidere: Etiã di¬
eo tͥ sires ut assolet ꝑ consuetudi¬
ẽ. Nil tam fixum animo: qͦd neg¬
lectu &e tempore non obsoleseat. Uul¬
neri uetusto & neglecto callus ob¬
ducitur: & eo insanabile quo in¬
sensibile fit.Deniq dolor conti¬
nuus & acerb: duiturnꝰ ẽẽ ñ pati¬
tur. Nam si non aliunde extundit᷑:
necesse ẽ cedat uł sibi. Enimuͦ ci¬
to aut de remedio consolationẽ
recipiet: aut de assiduitate stupo¬
rem. Quid non inuertat consue¬
dudo: Quid non assiduitate du¬
retur: Quid non usui cedat:Qn¬
tis qͦd p̃amaritudine priꝰ exhor¬
rebant usu ipso male indulce
conuersum ẽ. Audi iustum qͥd
lamentetur suꝑhuiusmodi. Quȩ
prus tangere nolebat amma m̃a:
nunc pre angustia .ci. m .s. Primũ

Expanded text:
Ephraim doctus diligero trituraEphraim doctus diligero trituraAbsit: haec est pars illius, qui datus est in reprobum sensum. Ab his sane cupio tibi pacem, non cum his. Nihil plus metuo tibi pace ista. Miraris si unquam possit accidere? Etiam, dico tibi, si res, ut assolet, per consuetudiest. Nil tam fixum animo, quod neglectu et tempore non obsolescat. Vulneri vetusto et neglecto callus obducitur, et eo insanabile, quo insensibile fit. Denique dolor continuus, et acerbus, diuturnus esse non patitur. Nam si non aliunde extunditur, necesse est cedat vel sibi. Enimvero cito aut de remedio consolationem recipiet, aut de assiduitate stuporem. Quid non invertat consuetudo? quid non assiduitate duretur? quid non usui cedat? quantis quod prae amaritudine 409 prius exhorrebant, usu ipso male in dulce conversum est? Audi justum quid lamentetur super hujuscemodi: Quae prius tangere nolebat anima mea, nunc prae angustia cibi mei sunt . Primum
Abbreviated transcription (Latin):
leo camen. & marime:sciens a sa¬
iute longius absistere menbrum
qͦd obstupuit: et egrum sese ñ senti¬
entem ꝑiculosius laborare. Absit
autẽ ut de de id suspicer. Noui qͥb
deliciis dulcis quietis tuȩ ñ lon¬
ge ante hac fruebare:ñ potes de
sueuisse tã cito . ita subito ñ dolere.
nꝑ subtractas. Plaga recens dolo¬
re non caret.Neq enĩ iam occallu¬
it uulnus: nec in tã breui uersum
in insensibile ẽ Quamqͣm si ñ dis¬
simules. ñ deẽ tibi iugis materia
rachelis amplexib : et quotiens id
pati condigerit. totiens dolor tuus
renouetur necesse ẽ. At quando ñ
contingit:Quotiens uis & ineas¬
sum. quotiens moues nec ꝓmoueᷤ
quotiens conaris & non dat᷑ ultra:
eniteris & ñ parturis. demptas ⁊ ab¬
riꝑis. & ubi incipis ibi deficis &
dum adhuc ordiris succidunt te.
Uenerunt filii usq ad partũ ait
ꝓpħa: & uires non habet parturi¬
ens. Nosti hoc: Nemo de melius.
Attiite frontis es & instar uitulȩ

Expanded text:
leo tamen, et maxime, sciens longleo tamen, et maxime, sciens longius a salute absistere membrum od obstupuit; et aegrum sese non sentientem periculosius laborare. Absit autem ut de te id suspicer. Novi quibus deliciis dulcis quietis tuae non longe antehac fruebare. Non potes his dissuevisse tam cito, ita subito non dolore nuper subtractas. Plaga recens dolore non caret. Neque enim jam occalluit vulnus, nec in tam brevi versum in insensibile est. Quanquam si non dissimules, non deest tibi jugis materia Rachelis amplexibus; et quoties id pati contigerit, toties dolor tuus renovetur necesse est. At quando non contingit? Quoties vis, et incassum? quoties moves, nec promoves? quoties conaris, et non datur ultra; eniteris, et non paris; tentas, et abriperis; et ubi incipis, ibi deficis; et dum adhuc ordiris, succidunt te? Venerunt filii usque ad partum, ait propheta; et vires non habet parturiens . Nosti hoc? nemo te melius. Attritae frontis es, et instar vitulae
Abbreviated transcription (Latin):
mala autem in cordib eoꝵ.Blan¬
diuntur coram: in necessitate de¬
ficiunt. At caritas numqͣm exci¬
dit. Ego ut uerum fatear. matriᷤ
sum liberatus officio. s ñ dep̃dat᷑
affectu. Olim mͥ inuisceratus es:
ñ tam facile erueris. Ascende in
cȩlos. descende in abyssos. non re¬
cẽdes ame: sequar te quocũq ienꝰ.
Amaui pauꝑem: amabo pauꝑũ
& diutum patrẽ. Non enim si be¬
ne te noui. quia pat̾ pauꝑũ factꝰ
ideo non pauꝑ spũ es Inte hãc mu¬
tationem fac̾tam ẽẽ confido non de
te: nec priori statui tuo successisse
ꝓmotionem s accessisse. Monebo
ꝓinde te non ut magister sut ma¬
ter:plane ut amans. Amens mag̃
uidear:s ei qui ñamat. ei qͥ uim
ñ sentit amoris. Unde iam gͦ inci¬
piam: Libet ab occupationibus
tius:quia in his maxime condo¬
leo tͥ. Condoleo dixerim: si tamen
doles & tu. Alioquin doleo ma¬
gis dixisse debueram: quia non
ẽ condolere. ubi nemo qͥ doleat.
Itaq si doles condoleo. Si non: do¬

Expanded text:
mala autem in cordibus eorum; blandiuntur coram, in necessitate deficiunt. At charitas nunquam excidit . Ego, ut verum fatear, matris sum liberatus officio, sed non depraedatus affectu. Olim mihi invisceratus es, non tam facile erueris. Ascende in coelos, descende in abyssos: non recedes a me, sequar te quocumque ieris . Amavi pauperem, amabo pauperum et divitum patrem. Non enim, si bene te novi, quia pater pauperum factus, ideo non pauper spiritu es. In te hanc mutationem factam esse confido, non de te; nec priori statui tuo successisse promotionem, sed accessisse. Monebo te proinde, non ut magister, sed ut mater: plane ut amans. Amens magis videar, sed ei qui non amat, ei qui vim non sentit amoris. LIBER piam? Libet ab occupationibus tuis, quia in his maxime condoleo tibi. Condoleo dixerim, si tamen doles et tu: alioquin doleo magis dixisse debueram; quia non est condolere, ubi nemo qui doleat. Itaque si doles, condoleo: si non, do
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͦd tuȩ in eo aut ꝓfessioni obui¬
et aut dignitati: ẽ uͦ qͦd saluti af¬
ferre queat. Nam consid̾anti duo
hȩc simul rationale mortaleq.
is tͥ exinde occurrit fructus: ut
& mortale qͦd inte ẽ. rationale hu¬
miliet: & rursum rõnale mortale
confortet: qͦd neutrum neglec̾tui
erit homini circum specto.Si qua
adhuc p̃sens consideranda reqͥrit
locus. tractabuntur infra: & for¬
de utilius expartium collatione.
tus aduertendum: Quamqͣm ꝙ
dixi de quo. id mͥ pretereundum
putem: cuȩ potuis relinquendũ
agnitioni. Illud dico. indignũ
t citra ꝑfectum agere: de tanta

Expanded text:
est quod tuae in eo aut professioni obviest quod tuae in eo aut professioni obviet, aut dignitati: est vero quod saluti afferre queat. Nam consideranti duo haec simul, rationale, mortaleque; is tibi exinde occurrit fructus, ut et mortale, quod in te est rationale humiliet; et rursum rationale, mortale confortet: quod neutrum neglectui erit homini circumspecto. Si qua adhuc praesens consideranda requirit locus, tractabuntur infra, et forte utilius ex partium collatione. tus, advertendum. Quanquam quod dixi, de quo, id mihi praetereundum putem, tuae potius relinquendum agnitioni. Illud dico indignum tibi, citra perfectum agere de tanta
Abbreviated transcription (Latin):
finiatur. Quocumq euagetur ad
te reuocau̾is eam cum salutis fru¬
ctu. Tu primꝰ tͥ. tu ultimus. Sume
exemplum de summo omntum
te et retinente. Uerbum tuũ. con¬
sid̾atio tua. Quȩ si ꝓcedit non re¬
cedat. Sic ꝓgrediatur. ut non eg̾¬
diatur. Sic exeat: ut non deserat.
In ad quisitione salutis. nemoͬ ger¬
manior unico matris tuȩ. Contͣ
salutem ꝓpriam cogitantes nicħ.
Minus diri contra: preter dixisse
debueram. Quicquid se consid̾a¬
tioni offerat. qͦd non quoquo mͦ
ad tuã ipsius saludem ꝑtineat. re¬
quid. quis. & qualis es.Quid in
natura. qͥs in ꝑsona. qualis in mo¬
rib. Quid̃ uerbi gr̃a homo. Quis:
papa uł summus pontifex. Qlis:
benignus. Mansuetus. uł quicqͥd
tale. Quam qͣm primum illud.
philosophicum sit magis ꝗͣ apłi¬
cum uestigare. At tamen ẽ in dif¬
finitione hominis quẽdieunt a¬
nimal rationale mortale: qͦd dili¬
gentius intueri si libet. licet. Non

Expanded text:
finiatur. Quocunque evagetur, ad finiatur. Quocunque evagetur, ad te revocaveris eam cum salutis fructu. Tu primus tibi, tu ultimus. Sume exemplum de summo omnium te, et retinente. Verbum tuum, consideratio tua: quae si procedit, non recedat. Sic progrediatur, ut non egrediatur; sic exeat, ut non deserat. In acquisitione salutis nemo tibi germanior unico matris tuae. Contra salutem propriam cogites nihil. Minus dixi, Contra: Praeter, dixisse debueram. Quidquid se considerationi offerat, quod non quoquo modo ad tuam ipsius salutem pertineat, requid, quis, et qualis sis. Quid in natura, quis in persona, qualis in moribus. Quid, verbi gratia, homo. Quis, Papa, vel summus Pontifex. Qualis, benignus, mansuetus, vel quidquid tale. Quanquam primum illud, philosophicum sit magis quam apostolicum vestigare; attamen est in definitione hominis, quem dicunt animal rationale, mortale: quod diligentius intueri si libet, licet. Non
Abbreviated transcription (Latin):
deratio autẽ intensa ad uestigã¬
dum cogitatio: uł indentio am¬
mi uestigantis uerum: Quamꝗͣ
usurpari. Iam qͦd ad considera¬
tionis attinet fructum .iiiͬ. ut
occurrunt tͥ consideranda reor:
te. quȩ sub te. quȩ circa te. quȩ
supra te sunt. Ate tua consid̾a¬
tio inchoet: ne frustra extenda¬
ris in alia: te neglecto. Quid tͥ
ꝓdest si uniu̾sum mundum
lucreris. te unum ꝑdens: Et si
sapiens sis. deest tͥad sapientiã.
si tibi non fueris. Quantum uero:
Ut quidẽ ego senserim. dotum. No¬
ueris licet omĩa myft̾ia noueris lata ter¬
re alta cȩli. ꝓfunda maris. si de ne¬
scieris eris similis edificanti sine
fundamento. runã ñ structuram
faciens. Quicquid exstruxeris ex¬
da de:erit instar congesti pulius
uentis obnoxium. Non gͦ sapienᷤ
qui sibi non ẽ.Sapiens sibi sapienᷤ
ent: & bibet de fonte pudei sui p̾¬
mus ipse. Ate ꝓinde incipiat tua
consideratio. ñ solum autẽ & inte

Expanded text:
deratio autem, intensa ad investiganderatio autem, intensa ad investigandum cogitatio, vel intentio animi vestigantis verum. Quanquam . Jam quod ad considerationis attinet fructum, quatuor, ut occurrunt, tibi consideranda reor: te, quae sub te, quae circa te, quae supra te sunt. A te tua consideratio inchoet, ne frustra extendaris in alia, te neglecto. Quid tibi prodest si universum mundum lucreris, te unum perdens? Etsi sapiens sis, deest tibi ad sapientiam, si tibi non fueris. Quantum vero? Ut quidem senserim ego, totum. Noveris licet omnia mysteria, noveris lata terrae, alta coeli, profunda maris; si te nescieris, eris similis aedificanti sine fundamento, ruinam, non structuram faciens. Quidquid exstruxeris extra te, erit instar congesti pulveris, ventis obnoxium. Non ergo sapiens, qui sibi non est. Sapiens sibi sapiens erit: et bibet de 418 fonte putei sui primus ipse. A te proinde incipiat tua consideratio; non solum autem, sed et in te
Abbreviated transcription (Latin):
nentes lucem tenebras.⁊te.lu.
busmalo in nos murmur hõi¬
num quã in deum eẽ. Bonum mͥ
si dignetur me uti ꝓclipeo. Li¬
bens excipio in me detrahentiũ
linguas maledicas. & uenenata
spicula blasphemorum: ut non
ad ipsum ꝑueniant. Nec recuso¬
glorius inglorius fieri ut non
irruatur in dĩ glam. Quis mͥ det
głari in uoce illa. qm̃ ꝓpt̃ te su¬
stinui obꝓbrium. oꝑuit confusio
faciem meam: Gła mͥẽ consortẽ
fieri xp̃i cuius illa uox ẽ obꝓbria
exꝓbrantium tͥ ceciderirat. s.m.
Nc̃ iam recurrat stilus ad suam
materiam: & in ea quȩ ꝓpofu¬
eramus suo tramite gradiat᷑
considerationem quid dieam
consid̾a. Non enim id ꝑ omĩa
qͦd contemplationẽ intelligi
uolo: qͦd hȩc ad rerum certitu¬
ditiem alla adĩquisitionem ma¬
gis se habeat. Iuxta quem sen¬
sum potest contemplatio qͥdẽ
diffiniri. uerus certusq intuitꝰ
amini de quacumq re.suie ap¬
prehensio ueri ñ dubia. Consi¬

Expanded text:
nentes lucem tenebras, et tenenentes lucem tenebras, et tenebus, malo in nos murmur hominum, quam in Deum esse. Bonum mihi, si dignetur me uti pro clypeo. Libens excipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut non irruatur in Dei gloriam. Quis mihi det gloriari in voce illa: Quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit confusio fafieri Christi, cujus illa vox est: Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me . Nunc jam recurrat stilus ad suam materiam, et in ea quae proposueramus, suo tramite gradiaturconsiderationem quid dicam, considera. Non enim idem per omnia quod contemplationem intelligi volo; quod haec ad rerum certitudinem, illa ad inquisitionem magis se habeat. Juxta quem sensum potest contemplatio quidem definiri, verus certusque intuitus animi de quacunque re, sive apprehensio veri non dubia. Consi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposueram. facio non oblitus ꝓpo¬
siti: s qͦd aꝓposito ñ iudicẽ aliena.
Nempe de consideratione ut memi¬
ni sermomͥ ad tuam dignationẽ.
Et sane magna ista res& egens con¬
sideratione non minima. Qd si res
magnas amagnis consiðari opor¬
tet cui eque ut tͥ id studii compe¬
tit qui parem suꝑ terram ñ habe̾:
S tu scd̾m sapientiã & potestatẽ
datam tibi desuꝑ facies dehoc.
Nonẽ meȩ humilitatis dictare
tibi sic uł sic fieri quiequam.
Sufficit intimasse oportere aliqͥo
fieri unde & ȩccłia consoletur:
& obstruatur os loquentiũ mni¬
qua. Hec pauca uice apologiȩ
dicta sint. ut ipsa qualiacunq
habeat conscientia tua ex me:
unde me habeat excusatum ⁊ de
pariter. & si non apud eos qͥ facta
ex euentib estimant: certe apd̃
te ipsum. ꝑfecta cuiq & absoluta
excusatio. testimonium conscien¬
tiȩ suȩ. Michi ꝓpminimo ẽ ut ab
illis iudicer qui dicunt bonũ
malum. & malum bonum: po¬

Expanded text:
proposueram. Facio non oblitus propoproposueram. Facio non oblitus propositi, sed quod a proposito non judicem aliena. Nempe de consideratione, ut memini, sermo mihi ad tuam Dignationem. Et sane magna ista res, et egens consideratione non minima. Quod si res magnas a magnis considerari oportet, cui aeque, ut tibi, id studii competit, qui parem super terram non habes? Sed tu secundum sapientiam et potestatem datam tibi desuper, facies de hoc. Non est meae humilitatis dictare tibi sic vel sic fieri quidquam. Sufficit intimasse oportere aliquid fieri, unde et Ecclesia consoletur, et obstruatur os loquentium iniqua. Haec pauca vice apologiae dicta sint, ut ipsa qualiacumque habeat conscientia tua ex me, unde habeat me excusatum, et te pariter, etsi non apud eos qui facta ex eventibus aestimant, certe apud te ipsum. Perfecta et absoluta cuique excusatio, testimonium conscientiae suae. Mihi pro minimo est ut ab illis judicer, qui dicunt bonum malum, et malum bonum, po
Abbreviated transcription (Latin):
leris: & pauciorib plures. S recur¬
runt ad dñm. & dñs ad eos. ascen¬
dite inquit ascendunt denuo. de¬
nuoq fusi & confusi sunt. Ita deo
primũ quidem fauente. scdo & iu¬
bente: iusti iustum certamen ineirs
& succumbunt. S quo inftriores
certamine: eo fide suꝑiores inuenti
sunt. Quid putas de me facerent
isti. si meo hortatu iterato ascende¬
rent. iterato succumberent: Qndo
me audirent monentẽ tercio. re¬
petere iter. repetere. opꝰ. in quo se mel
iam & scdo frustrati forent: & tam̃
isrłite unam & alteram non reputã-¬
tes frustrationem: tercio parent &
suꝑant.S dicunt forsitan isti. Uñ
scimus qͦd adño sermo egressus sit
Quȩ signa tu facis ut credamꝰ tͥ
Non ẽ qͦd adista ipse respondeam:
parcendum uerecundiȩ meȩ. Re¬
sponde tu ꝓine & ꝓte ipso. scd̃m
et qui audisti. et uidisti:aut cer¬
te scđ̾m qͦd tͥ inspirau̾it ds̃. S for¬
te miraris me ꝓsequi ista qͥ aliud

Expanded text:
leris, et paucioribus plures. Sed recurleris, et paucioribus plures. Sed recurrunt ad Dominum. Et Dominus ad eos: Ascendite, inquit. Ascendunt denuo, denuoque fusi et confusi sunt. Ita Deo primum quidem favente, secundo et jubente, justi justum certamen ineunt, et succumbunt. Sed quo inferiores certamine, eo fide superiores inventi sunt. Quid putas de 417 me facerent isti, si meo hortatu iterato ascenderent, iterato succumberent? quando me audirent monentem tertio repetere iter, repetere opus, in quo semel jam, et secundo frustrati forent? Et tamen Israelitae unam et alteram non reputantes frustrationem, tertio parent, et superant . Sed dicunt forsitan isti: Unde scimus quod a Domino sermo egressus sit? Quae signa tu facis, ut credamus tibi? Non est quod ad ista ipse respondeam: parcendum verecundiae meae. Responde tu pro me et pro te ipso, secundum ea quae audisti, et vidisti; aut certe secundum quod tibi inspiraverit Deus. Sed forte miraris me prosequi ista, qui aliud
Abbreviated transcription (Latin):
opinatus euentus. Omĩa faciebat
opus confirmante sequentib¬
signis. S populus ile inquis du
receruicis fuit: semꝑ contentiose
agens contra dnm̃ & moysen ser-¬
uum eius. Bene illi increduli & re¬
belles. hi autem quid: Ipsos inter¬
roga. Quid me dicere opus ẽ. qͦd fa¬
tentur ipsi: Dico ego unum. Qͥd
poterant ꝓficere qui semꝑ reuer¬
cebantur cũ ambularent: Qnͣdo
& isti ꝑtotã uiam ñ redierunt cor¬
de in egẏptum: Qͦd si illi cecide¬
runt & ꝑierunt ꝓpter iniquitatẽ
suam: miramur istos eadem faci¬
entes eadem passos:S numquid
illoꝵ casus aduersus ꝓmissa dĩ:
Ergo nec istorum.Neq enĩ aliqͣndo
ꝓmissiones dĩ iusticiȩ dĩ p̃iudicañ.
& audi aliud. Peccauit beniamin ac¬
cinguntur relique trib adul tio¬
nem nec sine nutu dĩ. Deniq ipse
dñs designauit ducem p̾liaturis.
Itaq pliantur freti & manu uali¬
Terga dedere sceleratis. ultores sce¬

Expanded text:
opinatus eventus. Omnia faciebat opinatus eventus. Omnia faciebat opus confirmante sequentibusrae cervicis fuit, semper contentiose agens contra Dominum, et Moysen servum ejus. Bene, illi increduli et rebelles; hi autem quod? Ipsos interroga. Quid me dicere opus est, quod fatentur ipsi? Dico ego unum. Quid poterant proficere, qui semper revertebantur, cum ambularent? Quando et isti per totam viam non redierunt corde in Aegyptum? Quod si illi ceciderunt et perierunt propter iniquitatem suam, miramur istos eadem facientes, eadem passos? Sed nunquid illorum casus adversus promissa Dei? Ergo nec istorum. Neque enim aliquando promissiones Dei justitiae Dei praejudicant. Et audi aliud. 3. Peccavit Benjamin: accinguntur reliquae tribus ad ultionem, nec sine nutu Dei. Designavit denique ipse ducem praeliaturis. Itaque praeliantur, freti et manu valios hominum! Terga dedere sceleratis ultores sce
Abbreviated transcription (Latin):
inincertum:. sde iubente. immo
aspexit. humiliauimꝰ animaᷤᷤ nr̃aᷤ
& nesciuit: Nam in his omnib ñ
ẽ auersus furor eius. s adhuc ma¬
nus eius extenta. Quã patienter
interim adhuc audit uoces sacri¬
legas & egyptios blasphemantes.
quia callide eduxit eos ut occi¬
deret in deserto. Etquidem iudi¬
cia dm̃i uera quis nesciat: Ad iu¬
dicium hoc abyssus tanta: ut ui¬
dear mͥ ñ immerito ꝓnunciare be
minime comp̃hendere ualet: Re¬
cordemur suꝑnoꝵ iudicioꝵ quȩ
a scło sunt: si forte sit consolatio.
Nam quidã ita dixit. Memor fui
m notam. Nempe sic se habent
mortalium corda: qͦd scimꝰ cũ ne¬
cesse ñ ẽ. in necessitate nescimus.
Moyses educturus popłm de terra
egẏpti: meliorem illis ẽ pollicituᷤ
terrã. Nam quandoipsum aliter
sequeretur populus solam sapi¬
ens terram: E duxit ẽductos tñ
interram quam ꝓmiserat ñ in¬
troduxit. Nec ẽ. qͦd ducis temeri¬
tati imputari queat tristis ⁊ in¬

Expanded text:
in incertum, sed te iubente immo in incertum, sed te iubente immo aspexit? Humiliavimus animas nostras et nescivit? Nam in his omnibus non est aversus furor eius, sed adhuc manus eius extenta. Quam pacienter interim adhuc audit voces sacrilegas et Egyptios plasphemantes, quia callide eos eduxit, ut occideret in deserto. Et quidem iudicia Domini vera, quis nesciat? At iudicium hoc abyssus tanta, ut videar mihi non immerito pronunciare beaminime valet comprehendere. Recordemur supernorum iudiciorum, que a seculo sunt, si forte sit consolatio. Nam quidam ita dixit: Memor fui notam. Nempe sic se habent mortalium corda, quod scimus cum necesse non est, in necessitate nescimus. Moyses educturus populum de terra Egypti meliorem illis pollicitus est terram. Nam quando ipsum aliter sequeretur populus solam sapiens terram? Eduxit, eductos tamen in terram, quam promiserat, non introduxit. Nec est, quod ducis temeritati imputari queat tristis et in
Abbreviated transcription (Latin):
emor ꝓmissi mei quo ecce iã ali¬
quamdiui teneor apud te uir
optime eugeni. p̃p̃. uolo ipso absolu̾e
me uł sero. Puderet dilationis: si mͥ
conscius forem incuriȩ aut contem¬
ptus. Nonẽ ita. S incidimꝰ ut ipse
nosti dempꝰ graue qͦd & ipsi pene ui¬
uendi usui uidebatur indicere ces¬
sationem: nedum studiis. Cũ scili¬
cet dñs ꝓuocatus pecc̃is nr̃is añ tp̃s
quodãm uisus sit iudicasse orbẽ
derrȩ in equitate quidem. s miseri-¬
cordiȩ suȩ oblitus. Non peꝑcit po¬
pulo suo: non suo nomini. Nonne
dicunt ingentib ubi ẽ ds̃ eorum:
censent᷑ nomine ꝓstrati sunt in de¬
serto: aut interfecti gladio aut fa
me consumpti. Effusa ẽ contentio
suꝑ principes: & dñs errare fecit
eos ininiuo & non in uia.Contri¬
cio & infiticitas inuiis eoꝵ. Pauor
& meror & confusio inpenetra li¬
b regum ipsorum. Quã confusi
pedes annuntiantiũ pacem. a.bo:
ritate in oꝑe isto aut leuitate usi
sim. Cucurrim plane in eo ñ qͣsi

Expanded text:
issi mei, quo ecce jam aliquamdiu teneor apud te, vir optime, papa Eugeni, volo absolvere me vel sero. Puderet dilationis, si mihi conscius forem incuriae, aut contemptus. Non ita est: sed incidimus, ut ipse nosti, in tempus grave, quod et ipsi pene vivendi usui videbatur indicere cessationem, nedum studiis; cum scilicet Dominus provocatus peccatis nostris, ante tempus quodammodo visus sit judicasse orbem terrae, in aequitate quidem, sed misericordiae suae oblitus. Non pepercit populo suo, non suo nomini. Nonne dicunt in gentibus, Ubi est Deus eorum? censentur nomine, prostrati sunt in deserto, aut interfeme consumpti. Effusa est contentio super principes et errare fecit eos in invio et non in via. Contricio et infelicitas in viis eorum, pavor et meror et confusio in penetralibus regum ipsorum. Quam confusi pedes annuntiantium pacem, annuntritate in opere isto aut levitate usi sumus. Cucurrimus plane in eo, non quasi
Abbreviated transcription (Latin):
infinitã libertatem extendit᷑. Hȩc
ẽ illa de qua signant̾ apłs petrus
castifieantes inquit corda ur̃a in
obedientia caritatis: pulchre ipsã
ꝑ hoc sequestrans abilla in erti &
seruili quodãmͦ obedientia. nec ca¬
ritati ꝓmpta. s obnoria necessitati.
Hec iusti illius cui lex posita ñ ẽ
ꝓpria ẽ: non qͦd uł ille ꝑfec̾tus ui¬
uere debeat sine lege. s quia ñ sit
sub lege: minime quippe conden¬
tus uoto suȩ cuiuscumq ꝓfessiomiᷤ
qͣm suꝑat anii deuotione. Quã¬
quam nec istam regula ipsa tacu¬
erit: ubi monet. si fr̃i impossibilia
iniunguntur: ut confidens de
adiutorio dĩ. obediat ex caritate.
In eadem deniq regła tercus hu¬
militatis describitur gradus: ut
omĩ obedientia monachus se
subdat maiori. Dicens quippe oi.
non uult nos in obediendo men¬
sura ẽẽ contentos ꝓfessionis: ñ at¬
tendere ꝓmisi debitũ: ñ de pac̾to
sumere modum: s transire ala¬

Expanded text:
infinitam libertatem extenditur. Haec infinitam libertatem extenditur. Haec est illa de qua signanter apostolus Petrus: Castificantes, inquit, corda vestra in obedientia charitatis : pulchre ipsam per hoc sequestrans ab illa inerti et servili quodammodo obedientia, nec charitati prompta, sed obnoxia necessitati. Haec justi illius, cui lex posita non est , propria est: non quod vel ille perfectus vivere debeat sine lege, sed quia non sit sub lege; minime quippe contentus voto suae cujuscunque professionis, quam superat animi devotione. Quanquam nec ista Regula ipsa tacuerit, ubi monet, si fratri impossibilia injunguntur, « ut confidens de adjutorio Dei, obediat « ex charitate . » In eadem denique Regula tertius humilitatis describitur gradus, « ut omni obedientia monachus se subdat « majori! » Dicens quippe « omni, » non vult nos in obediendo mensura esse contentos professionis, non attendere promissi debitum, non de pacto sumere modum; sed transire ala
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate. Necessitas quippe ñ hab
legem: & obhoc excusat dispensa¬
tionem. Uoluntas uͦ quia sola me¬
retur retributionem: etiã sola non
immerito gradum altiorẽ usurpat.
Auoquin & absq necessitate remis¬
sio uoti. non dispensatio s p̃uari¬
catioẽ: & restrictio contra uolun¬
tatem. murmur ẽ non ꝓfectus. Po¬
nant gͦ p̃positi metam obedien¬
tiȩ subiectorum ex uotis labiorũ
ipsorum. ñ suoꝵ desidioꝵ monen¬
tes eos ñ cogentes ad celsiora: con¬
descendentes eis cum necesse fuit
ad remissiora. ñ cadentes cum eis.
Ceterum subiec̾tus. huiuscemodi
obedientiam quȩ uoti finib cohi¬
betur. nouerit imꝑfectam. Nam ꝑ¬
fecta obedientia legem nescit. termi-¬
nis non artatur: neq contenta an¬
gustiis ꝓfessionisslargiori uolun¬
tate fertur in latitudinem caritatiᷤ.
& ad omne qͦd inuingitur spon¬
tanea. uigore liberalis alacrisq a¬
nui. modum non considerans. ̃

Expanded text:
cessitate. Necessitas quippe non habet cessitate. Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excusat dispensationem. Voluntas vero, quia sola meretur retributionem, etiam sola non immerito gradum altiorem usurpat. Alioquin et absque necessitate remissio voti, non dispensatio, sed praevaricatio est: et restrictio contra voluntatem, murmur est, non profectus. Ponant ergo praepositi metam obedientiae subjectorum ex votis labiorum ipsorum, non suorum desideriorum: monentes eos, non cogentes ad celsiora; condescendentes eis, cum necesse fuerit, ad remissiora; non cadentes cum eis.Caeterum subjectus hujuscemodi obedientiam, quae voti finibus cohibetur, noverit imperfectam. Nam perfecta obedientia legem nescit, terminis non arctatur: neque contenta angustiis professionis, largiori voluntate fertur in latitudinem charitatis, et ad omne quod injungitur spontanea, vigore liberalis alacrisque animi, modum non considerans, in
Abbreviated transcription (Latin):
idetis gͦ iam obedientiȩ limites
quos requiritis: Si modus ẽ obe¬
ditionis tenor ꝓfessionis. nec se ua¬
let extendẽ potestas imꝑantis. nͥ
quatenꝰ attigerit uotum ꝓfitentiᷤ:¬
ꝓfecto citra & ultra. nec non etiã
contra quid aliud quam obedien¬
tiȩ limites qͦsdam censuerim: &
his sius terminis uututem eandẽ
circumcludi: Quam obrem qͥsq
ꝓfessus in quoius genere salutiferȩ
uitȩ: nec ultra obedientiȩ legẽ co¬
gendus. nec citra ẽ inhibendus. ꝗͣ
sua ipsius uidet᷑ complecti ꝓfessio.
Quanto minus eont᷑: Is gͦ qͥ mediꝰ
ẽ uitȩ modus. p̃fixus uoto. ꝓfessio¬
ne firmat᷑ tanqͣm lignũ qͦd erat ĩ
medio paradysi: solus sine dubio
legi erit subiec̾tus: obnorius iussio¬
ni. Ergo p̾lati iissio uł ꝓhibitio:
ñ pretereat t̾minos ꝓfessionis. Nec
ultra extendi: nec contrahi citra.
Nil me platus ꝓhibeat hoꝵ quȩ ꝓ¬
misi: nec plus exigat qͣm ꝓmisi.
Uota mea nec augeat sine mea uo¬
luntate nec minuat sine certa ne¬

Expanded text:
idetis jam ergo obedientiae limites quos requiritis, si modus est obeditionis, tenor professionis, nec se valeat extendere potestas imperantis, nisi quatenus attigerit votum profitentiprofecto circa, et ultra, nec non etiam contra, quid aliud quam obedientiae limites quosdam censuerim, et his suis terminis virtutem eamdem circumcludi? Quamobrem quisque professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, professione firmatus, tanquam lignum quod erat in medio paradisi, solus 505 sine dubio legi erit subjectus, obnoxius jussioni. Ergo praelati jussio vel prohibitio non praetereat terminos professionis. Nec ultra extendi potest, nec contrahi citra. Nil me praelatus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa ne
Abbreviated transcription (Latin):
otest quidem mutari uoluntas:
sed non nͥ in aliam uoluntatem:
ut numqͣm amittat libertatem.
Tam gͦ non potest priuan illa: qͣm
nec se ipsa. Si poterit homo aliqñ
aut nichil omnino uelle. aut uel¬
le aliquid & non uoluntate: pote
nt & carere libertate uoluntas. Hĩc
enim ẽ. qͦd insanis. infantib. item
dormientib. nichil qͦd faciant ł
bonum. uł malum imputatur.
quia nimirum sic̃ suȩ non sunt
compotes rationis. sic nec usum
retinent ꝓpriȩ uoluntatis:. ac ꝑ
hoc nec iudicium libertatis. Cũ
gͥ uoluntas nicħ liberũ habeat nͥ
se: merito non iuidicatur nͥ ex se.
Siquidem nec tardum ingenium.
nec labilis memoria. nec quiet᷑
appetitus. nec sensꝰ obtunsus. nec
uita languens. reum ꝑse statuuus
hominem:sicut nec contraria ĩ¬
nocentem: & hoc non obaliud.
nͥ quia hȩc necessariȩ ac preter
uoluntatem posse ꝓuenire pro

Expanded text:
otest quidem mutari voluntas, sed nonnisi in aliam voluntatem, ut nunquam amittat libertatem. Tam ergo non potest privari illa, quam nec se ipsa. Si poterit homo aliquando, aut nihil omnino velle, aut velle aliquid, et non voluntate; poterit et carere libertate voluntas. Hinc est quod insanis, infantibus, itemque dormientibus, nihil quod faciant, vel bonum, vel malum, imputatur: quia nimirum sicut suae non sunt compotes rationis, sic nec usum retinent propriae voluntatis, ac per hoc nec judicium libertatis. Cum igitur voluntas nil liberum habeat nisi se, merito non judicatur nisi ex se. Siquidem nec tardum ingenium, nec labilis memoria, nec inquietus appetitus, nec sensus obtusus, nec vita languens, reum per se statuunt hominem, sicut nec contraria innocentem; et hoc non ob aliud, nisi quia haec necessarie, ac praeter voluntatem posse provenire pro
Abbreviated transcription (Latin):
onem: & non ꝓficit. Ceterum acce¬
dente mandato ep̃i. & malachie
consilio. de quib ille pendebat
totus: uix tandem acquiescit. Se¬
quitur rex regem: et iuxta uerbũ
regis sicut fuerit uoluntas in eelo
tota facilitate pulsis predorab re¬
ducitur homo in sua cũ exultatio¬
ne suorum. regnoq restituit᷑ suo.
Dilexit extunc rex ille & semꝑ reuen¬
tus ẽ. malachiam: eoq ꝓpensius qͦ
plenus in sco uiro digna uenerati¬
one ⁊ amore compererat. Cui enim
tantam meruit in sua adu̾sitate fa¬
miliaritatem: sanctitatẽ ignorare
ñ potuit. Propterea magis in sua ꝓ¬
spitate ꝑpetib illum amiciciis di¬
uotisq colebat obsequiis: & libeñ
audiebat eum: & audito eo multa

Expanded text:
onem, et non proficit. 10. Caeterum acceonem, et non proficit. 10. Caeterum accedente mandato episcopi et Malachiae consilio, de quibus ille pendebat totus, vix tandem acquiescit. Sequitur Rex Regem, et juxta verbum Regis, sicut fuerat voluntas in coelo, tota facilitate pulsis praedonibus, reducitur homo in sua cum exsultatione suorum, regnoque restituitur suo. Dilexit extunc Rex ille, et semper reveritus est Malachiam: eoque propensius, quo plenius in sancto viro digna veneratione et amore compererat. Cujus enim tantam meruit in sua adversitate familiaritatem, sanctitatem ignorare non potuit. Propterea magis in sua prosperitate perpetuis illum amicitiis, devotisque colebat obsequiis, et libenter audiebat eum, et audito eo multa
Abbreviated transcription (Latin):
& laborem meum ⁊ dimitte u.d. i
Et ñ amouit ds̃ orationem eius &
miscdiam suã ab eo. & exaudita ẽ
oratio eius. & si secus quã intende¬
ret ipse. Nam is quidem sollicitꝰ
erat ꝓ anima sua: s uindex in¬
nocentiȩ ds̃ hominib ostendẽ
uolens. qm̃ sunt reliquiȩ homi¬
ni pacifico: parabat interim fa¬
cere iudicium iniuriã patienti:
qͦd ille penitus ñ sꝑabat. Et susci¬
tauit ds̃ sp̃m uicini regis: neq
enim unum ẽ hibernia regnũ.
s diuisa in plura. Hic itaq ui¬
dens quȩ facta sunt. repletus ẽ
relo: & hinc quidem indignans
predonum libertati. ⁊ insolentiȩ
suꝑborum. inde uͦ miserans re¬
gni desolationem. &. regis dciec¬
tionem: descendit ad cellulam
pauꝑis. Suadet reditum: s non
ꝑsuadet. Instat tamen: spondet
opem: de effectu non diffidẽ mo¬
net: deum adfuturum ꝓmittit.
cui ñ poterunt resistere om̃s ad¬
uersarii euis. Proponit etiã opp̃s¬
sionem pauꝑum. patrieq uastati¬

Expanded text:
et laborem meum, et dimitte uniet laborem meum, et dimitte uniEt non amovit Deus orationem ejus et misericordiam suam ab eo. Et exaudita est oratio ejus, etsi secus, quam intenderet ipse. Nam is quidem sollicitus erat pro anima sua: sed vindex innocentiae Deus, hominibus ostendere volens quoniam sunt reliquiae homini pacifico, parabat interim facere judicium injuriam patienti, quod ille penitus non sperabat. Et suscitavit Deus spiritum vicini regis: neque enim unum est Hibernia regnum, sed divisa in plura. Hic itaque videns quae facta sunt, repletus est zelo: et hinc quidem indignans praedonum libertati, et insolentiae superborum; inde vero miserans regni desolationem et Regis dejectionem, descendit ad cellulam pauperis: suadet reditum, sed non persuadet. Instat tamen, spondet opem, de effectu non diffidere monet; Deum affuturum promittit, cui non poterunt resistere omnes adversarii ejus. Proponit etiam oppressionem pauperum patriaeque vastati
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe debito honore pararet: abnu¬
it ille. se male inquiens tanquam
unũ exillis ẽẽ pauꝑib fr̃ib qui
illi adhererent. regium fastũ de¬
ponere.⁊ communi pauꝑtate fo¬
re contentum: expectare potius
dr̃i uoluntatem quam ꝑ uim re-¬
ciꝑe regnum: nec uelle ꝓ suo ho¬
nore terreno sanguinem humanũ
effundere qui contra se clamet ad
dm̃ de terra. Quo audito exultat
ep̃s: ⁊ admiratus deuotionem satis¬
facit uoto. Quid plura: Tradit᷑ regi
pauꝑcula domus adhabitandũ:
& malachias in magistrum: ad
uictum. panis cum sale ⁊ aqua.
Ecuro ad delicias sufficiebat regi
malachie p̃sentia. uita atq doctri¬
na: ita ut diceret ei. Quã dulcia fau¬
cib meis eloquia tua: suꝑ mel ori
meo. Adhȩc ꝑsinglas noctes lacri¬
mis suis stratum suũ rigabat: s⁊
cotidiano aquȩ frigide balneo ma¬
lecalentem extinguebat incarne
libidinem. Et orans rex cum rege
dicebat. Uide humilitatem meã

Expanded text:
cipere debito honore pararet, abnucipere debito honore pararet, abnuit ille, se malle inquiens tanquam unum ex illis esse pauperibus fratribus qui illi adhaererent, regium fastum deponere, et communi paupertate fore contentum, exspectare potius Domini voluntatem, quam per vim recipere regnum; nec velle pro suo honore terreno sanguinem humanum effundere, qui contra se clamet ad Deum de terra. Quo audito, exsultat episcopus, et admiratus devotionem, satisfacit voto. Quid plura? Traditur Regi paupercula domus ad habitandum, et Malachias in magistrum, ad victum panis cum sale et aqua. Porro ad delicias sufficiebat Regi Malachiae praesentia, vita atque doctrina, ita ut diceret ei: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua! super mel ori meo . Ad haec per singulas noctes lacrymis suis stratum suum rigabat: sed et quotidiano aquae frigidae balneo male calentem exstinguebat in carne libidinem. Et orans Rex, cum Rege dicebat: Vide humilitatem meam
Abbreviated transcription (Latin):
accepta benedictione patris yma¬
set: benigne a sene susceptus ẽ. Q
annos aliqͥt cum eo mansit: ut ꝑ
hanc temporis moram hauriret ple¬
nius de pec̾tore ueterano: sciens
scriptum. quia in antiquis ẽ sapi-¬
entia. S ne hoc qͦ ad causam de¬
fuisse reor: qͦd magnꝰ ille ꝓuisor
uniu̾soꝵ uoluit seruũ suũ mala¬
chiã in loco tam celebri notũ fieri
omĩb: qui erat omnib ꝓfuturꝰ.
Nec enĩ poterat non ẽẽ gratus qͥb
notus non fuisset. Demq unum
interim accidit ꝑ qͦd ex aliqua par¬
te qͦd notum dõ erat in illo. mani¬
festum fecit hominib. Int̃ regẽ
mumonie qͤ ẽ hibernie pars au¬
stralis ⁊ germanum eiꝰ orta simul¬
tate. ⁊ fr̃e facto suꝑiori: rex pulso re¬
gno confugit ad ep̃m malchũ. Ñtñ
ut ope illius regnum recuꝑaret:
s magis princeps deuotus ded̃
locum ire:ecessitatẽ in uirtu¬
dem conu̾tit: priuatã eligens du¬
cere uitam. Cumq ep̃s regẽ sus¬

Expanded text:
accepta benedictione patris Imaaccepta benedictione patris Imaset, benigne a sene susceptus est: qui annos aliquot cum eo mansit, ut per hanc temporis moram hauriret plenius de pectore veterano, sciens scriptum: Quia in antiquis est sapientia . Sed nec hoc quoque ad causam defuisse reor, quod magnus ille Provisor universorum voluit servum suum Malachiam in loco tam celebri notum fieri omnibus, qui erat omnibus profuturus. Nec enim poterat non esse gratus, quibus notus fuisset. Denique unum interim accidit, per quod ex aliqua parte quod notum Deo erat in illo, manifestum fecit hominibus. 9. Inter regem Mumoniae quae est Hiberniae pars australis et germanum ejus orta simultate, et fratre facto superiori, Rex pulsus regno, confugit ad episcopum Malchum. Non tamen ut ope illius regnum recuperaret: sed magis princeps devotus dedit locum irae, et necessitatem in virtutem convertit, privatam 663 eligens ducere vitam. Cumque episcopus Regem sus