comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duinꝰ ⁊ morcardꝰ erant fẽs: filii
elfgari. filii lefrici. hi comitatũ nor¬
thanimbroꝵ susceꝑant: et cõmuni
umbone pacificȩ tuebant᷑. Nam ut
p̃dixi. paucis dieb añ mortem regis
eduardi. ꝓuinciales aquilonis in re¬
bellionem surrexerant: et tostinũ
comitem suũ expulant. Petierantꝙ
tente heroldo. fiebant ista. ut a con¬
sciis accepimꝰ. infenso rege: quia tosti¬
num dilig̾et. S morbo inualidus.
set. Quare.ex animi egͥtudine ma¬
iorem ualitudinem corporis contͣ¬
hens: ñ multo pꝰ decessit. ꝑstitit in
incepto heroldꝰ: ut fratrem ex lega¬
ret. Quocirca. ille pͥus piraticis ex¬
cursib auitos triumphos polluens:
mox. cũ rege noricoꝵ. ut supͣ scͥpsi ce¬
sus ẽ. Cad auer eius. indicio uerruce.
int̾ duas scapulas. agnitum: sepul¬
turam eboraci meruit. Tunc eduinꝰ
⁊ morcarlꝰ. haroldo iubente. manu¬
biales p̃das. londoniam tulere. Nã
ipse. ad hastingensem pugnam festi¬
nabat: unde iam partam uictoriã

Expanded text:
dwinus et Morcardus erant fratres, filii Elfgari, filii Leofrici. Hi comitatum Northanhimbrorum susceperant, et communi umbone pacifice tuebantur: nam  ut praedixi, paucis diebus ante mortem regis Edwardi, provinciales aquilonis in rebellionem surrexerant, et Tostinum comitem suum expulerant, petierantque tente Haroldo. Fiebant ista, ut a consciis accepimus, infenso rege, quia Tostinum diligeret: sed morbo invalidus, set; quare ex animi aegritudine majorem valetudinem corporis contrahens, non multo post decessit. Perstitit in incoepto Haroldus ut fratrem exlegaret: quocirca ille, prius piraticis excursibus avitos triumphos polluens, mox cum rege Noricorum ut supra scripsi caesus est: Cadaver ejus, indicio verrucae inter duas scapulas 427 agnitum, sepulturam Eboraci meruit. Tunc Edwinus et Morcardus Haroldo jubente manubiales praedas Londoniam tulere: nam ipse ad Hastingensem pugnam festinabat, unde jam partam victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
lanfranco cõmisimꝰ. Item sͥ negociũ
de disceruenda lite. quȩ int̾ archiep̃m
eboracensem ⁊ ep̃m dorcacestrensem.
de ꝑtinentia diocesis eoꝵ ẽ: firmit̾ in¬
iungendo cõmendauimꝰ. Uut hanc
causam. diligentissima ꝑquisitione
ꝑtͣccet: ⁊ iusto fine det̾minet. In cau
ut qͥcqͥd in eis. iusticia dictante det̾mi¬
nau̾it.⁊ quasi in nr̃a p̃sentia diffinitũ:
de inceps firmum ⁊ indissolubile tene¬

Expanded text:
Lanfranco commisimus. Item sibi negotium de discernenda lite quae inter archiepiscopum Eboracensem et episcopum Dorcacestrensem de pertinentia diocesis eorum est firmiter iniungendo commendauimus, ut hanc causam diligentissima perquisitione pertractet et iusto fine determinet. In causut quicquid in eis iusticia dictante determinauerit, quasi in nostra presentia definitum deinceps firmum et indissolubile tene
Abbreviated transcription (Latin):
num oratoriolum in quo si nobis citiꝰ
aꝑtum ñ fuerit. diuinis seruitiis insis¬
tere debeamꝰ. Et hac emissa uoce aliꝰ aho
discurrentes. talcem ⁊ lapides. ali tͦ h
gna uł tigm̃ta cong̾gantes. artificib sẽ¬
ꝑ eum comitantib attulert̃. Qui a qͣr¬
ta diehora. ante dulo decimã. talem ba¬
silicam muris ⁊ tectis. laq̃arib. picturis.
auxiliante tironii manu militũꝙ con¬
stiuxerunt. ut nulli adhuc eamcer¬
nenti. nͥ ꝑ annũ integrũ fieri posse cre

Expanded text:
num oratoriolum, in quo, si nobis cicius num oratoriolum, in quo, si nobis cicius apertum non fuerit, divinis servitiis insistere debeamus'. Et hac emissa voce alius alio discurrentes calcem et lapides, alii vero ligna vel pigmenta congregantes, artificibus semper eumcomitantibus attulerunt. Qui a quarta diei hora ante duodecimam talem basilicam muris et tectis, laquearibus et picturis, auxiliante tyronum manu militumque construxerunt, ut nulli adhuc eam cernenti nisi per annum integrum fieri posse cre
Abbreviated transcription (Latin):
nimo ⁊ colore ferrũ retinebat. Que
habitu cuncta p̃cedentes uniu̾s ex
lat̾ib ambientes. om̃sq seqͣntes. et
totꝰ in cõmune apparatꝰ iuxta possi¬
bilitatem erat imitatꝰ. Ferrũ campo ᷤᷤ
⁊plateas replebat. Solit radii reu̾be¬
rabantur acieferri.frigido ferro.Ho¬
nor a frigidiori defebatur ppło. Splendi¬
dissimũ ferrum. horror expalluit eloaca¬
rum. O ferrũ. heu ferrum. clamorcon¬
fusꝰ insonuit ciuium. ferro contremuit
tulus. ñ ut debui s ut potu circuitu
tardiore diutiꝰ explicare temptaui. Ue¬
ridicꝰ speculator ockerꝰ celeberrimo uisu
contuiitꝰ. dix̃ ad desiłium. Ec cũ habes.¬
l. quẽ tantoꝑe ꝑ qͥsist. Et hec dicenspe¬
ne exanimis re mansit.
aliquã spem resistendi. ciues urbi
eum susciꝑe noluissent. dix̃ artificiosis¬
simꝰ.k. ad suos. faciamꝰ hodie aliquid
memorabile. ne diem istum ociosi tͣns¬
egisse uituꝑem᷑. Accelemꝰ efficereu¬

Expanded text:
animo et colore ferrum renitebat. Quem animo et colore ferrum renitebat. Quem habitum cuncti praecedentes, universi ex lateribus ambientes omnesque sequentes et totus in commune apparatus iuxta possibilitatem erat imitatus. Ferrum campos et plateas replebat. Solis radii reverabantur acie ferri. Frigido ferro honor a frigidiori deferebatur populo. Splendissimum ferrum horror expalluit cloacarum. 'O ferrum, heu ferrum!' clamor confusus insonuit civium. Ferro contremuit tulus non ut debui circuitu tardiore diutius explicare temptavi, veridicus speculator Otkerus celerrimo visu contuitus dixit ad Desiderium: 'Ecce habes, quem tantopere perquisisti!' Et hęc dicens pene exanimis cecidit. aliquam spem resistendi cives urbici eum suscipere noluissent, dixit artificiosissimus Karolus ad suos: 'Faciamus hodie aliquid memoriale, ne diem istum otiosi transegisse vituperemur. Acceleremus efficere u
Abbreviated transcription (Latin):
segetem campis in horrescere ferream.
padũꝙ ⁊ ticinũ marinis fluctil ferro
nigͣntib muros ciuitatis inundantes.
Cunc ẽ spes .k. uenientis. His nec dum
expletis. pͥmũ ab occasu. circio ł borea ce¬
pit apparere qͣi nubes tenebrosa. que
diem clarissimã horrẽtes conu̾tit in ũ¬
bras. S ꝓpiante paululũ impr̃e. ex ar¬
moꝵ splendore. dies omni nocte tene¬
brosior. oborta ẽ inclusis. Tunc uisus
ẽ ipse ferreus.k. ferrea galea cristatus.
ferreis manicis armillatꝰ. ferrea torace.
ferreũ pectꝰ. hum̾osq platonicos tutatꝰ.
hasta fereea in altum subrecta. in sini¬
stra clipeus. nam dext̾a ad inuictũ cali¬
bem semꝑ extenta erat. Coxarũ ext̾¬
ora q̃ ꝓpt̾ faciliorem ascensũ in aliis
solent lorica nudari. in eo ferreis
ambiebant᷑ bracis. De ocreis qͥd dicã:
Que ⁊ cuncto ex̾citui solebant ferree.
semꝑ eẽ usui. In clipleo nichil appa¬
ruit nͥ ferrũ. Caballus quoq ilł a

Expanded text:
'segetem campis inhorrescere ferream 'segetem campis inhorrescere ferream Padumque et Ticinum marinis fluctibus ferro nigrantibus muros civitatis inundantes, tunc est spes Karoli venientis'. His necdum finitis primum ad occasum circio vel borea cepit apparere quasi nubes tenebrosa, que diem clarissimam horrentes convertit in umbras. Sed propiante paululum imperatore ex armorum splendore dies omni nocte tenebrosior oborta est inclusis. Tunc visus est ipse ferreus Karolus, ferrea galea cristatus, ferreis manicis armillatus, ferrea torace ferreum pectus humerosque Platonicos tutatus, hasta ferrea in altum subrecta sinistram impletus. Nam dextra ad invictum calibem semper erat extenta; coxarum exteriora, quę propter faciliorem ascensum in aliis solent lorica nudari, in eo ferreis ambiebantur bratteolis. De ocreis quid dicam? Quę et cuncto exercitui solebant ferreę semper esse usui. In clipeo nihil apparuit nisi ferrum. Caballus quoque illius
Abbreviated transcription (Latin):
Audito autẽ aduentu metuendi .k. as¬
cenderunt inturrim eminentissimã.
unde longe lateq ꝓspic̾e uenientem
potuissent. Apparentib uͦ impedim̃tis
q̃ expeditiora darii uel ulii fuissent
expeditionib. dix̃ desiderius ad otke¬
rum. Est ne kan tanto ex̾citu: At ille
finite ꝓnunciauit. ad otkerũ. Uere in
Uidebis qualis ille ueniat. De nobis au¬
tem nescio quid fiat. Et ecce ista sermo¬
cinantib apparuit scola uacationis sẽꝑ
ignara. Quã uidens desidius stupefa
Post hanc cernuntur ep̃i. albatesꝙ ⁊ chci.
capellam cũ comitib suis. Qͥb aspectis.
hec uix egre. iam lucis ininicꝰ. mortisq
desideriꝰ. singultando blaterauit. Bescen¬
damꝰ. ⁊ abscondamur in t̾ra. a facie furoriᷤ
adu̾sarii tam immanis. Ad que retulit
extimescens otherus rerũ ⁊ apparatꝰ incõ¬
parabilis .R. qͦndam exꝑtꝰ. ⁊ in melioritẽ¬
pore assuetissimꝰ. Qnͣdo uideri sinqͥens.

Expanded text:
Audito autem adventu metuendi Karoli asAudito autem adventu metuendi Karoli ascenderunt in turrim eminentissimam, unde longe lateque prospicere venientem potuissent. Apparentibus vero impedimentis, quę expeditiora Darii vel Iulii fuissent expeditionibus, dixit Desiderius ad Otkerum: 'Estne Karolus in tanto exercitu?' At ille finite pronuntiavit ad Otkerum: 'Vere in ker: 'Videbis, qualis ille veniat. De nobis autem nescio, quid fiat'. Et ecce ista sermocinantibus apparuit scola, vacationis semper ignara. Quam videns Desiderius stupefacPost hanc cernuntur episcopi abbatesque et clerici capellani cum comitibus suis. Quibus aspectis hęc vix egre iam lucis inimicus mortisque Desiderius singultando blateravit: 'Descendamus et abscondamur in terra a facie furoris adversarii tam inmanis!' Ad quę retulit extimescens Otkerus, rerum et apparatus incomparabilis Karoli quondam expertus et in meliori tempore assuetissimus: 'Quando videris' inquiens
Abbreviated transcription (Latin):
ost morte i uictoriosissim pipini.
cũ it̾ato lungobardi romã inqͥeta¬
rent. inuictissimꝰ. R. qͣmuis in cis alpinis
partib nimium occupatꝰ. it̾ in italiã
haut segnit̾ arripuit. ⁊ in eruento bel¬
lo.siue spontanea deditione humiha¬
tosin seruitium accepit langobardos
⁊ firmitatis gr̃ã. ne unꝗͣ. a regno francoꝵ
discede̾nt. ł t̾minis sc̃ petri aliqͣm irro¬
garent inuiriam. filiam desidii longobar¬
uoꝵ pͥncipis duxit uxorem. Qua ñ pꝰ
multum tẽporis qͥa ẽẽt clinica:⁊ ad ꝓpa¬
gandam ꝓlem in habilis. iudicio scĩssi¬
moꝵ sac̾dotũ relicta uelut mortua. iratꝰ
pat̾. iuram̃to sibi ꝓuinciales astringens.
ipseq in muris ticinensil se ꝯcludlens
inuincibili . k. rebellare disposuit. Quod
ille ꝓ c̾to cõꝑiens illuc it̾ accełauit. Con¬
tigit aut̃ ante aliquot annos qͦndam de
pͥmis pͥncipib nomine ockexum offen¬
sam t̾ribilissim imp̃ris incurrere. et ob
id ad eundem desideriũ confugiũ facẽ.

Expanded text:
ost mortem victoriosissimi Pippini cum iterato Longobardi Romam iam inquietarent, invictus Karolus, quamvis in cisalpinis partibus nimium occupatus, iter in Italiam haut segniter arripuit, et incruento bello sive spontanea deditione humiliatos in servitium accepit Longobardos; et firmitatis gratia, ne unquam a regno Francorum discederent vel terminis sancti Petri aliquam irrogarent iniuriam, filiam Desiderii Longobardorum principis duxit uxorem. Qua non post multum temporis, quia esset clinica et ad propagandam prolem inhabilis, iudicio sanctissimorum sacerdotum relicta velut mortua, iratus pater iuramento sibi provintiales astringens ipseque in muris Ticinensibus se concludens, invincibili Karolo rebellare disposuit. Quod ille pro certo comperiens illuc iter acceleravit. Contigit autem ante aliquot annos quendam de primis principibus nomine Otkerum offensam terribilissimi imperatoris ineurrere et ob id ad eundem Desiderium confugium facere.
Abbreviated transcription (Latin):
rius. uictor appellatꝰ. S ad pͥmã missã.
inc̾tum qͦ discrimine. examinatꝰ ceci¬
dit: calice si dignũ ẽ credere. ueneno
infecto. Tunc in odonem declinauit e¬
lectio. Is natione gallus. pͥmum rem̃sis
archidiaconꝰ. inde pͥor clumacensis:

Expanded text:
rius , Victor appellatus; sed ad primam missam, rius , Victor appellatus; sed ad primam missam, incertum quo discrimine, cecidit exanimatus, calice si dignum est credere veneno infecto. Tunc in Odonem declinavit electio: is natione Gallus, primum Remensis archidiaconus, inde prior Cluniacensis
Abbreviated transcription (Latin):
Si uellent hominẽ in scło potentẽ.
elig̾ent desidium. abb̃em cassimensẽ
qui salubrit̾ et in tpre. num̾o mili¬
tari. iuolentiam guiberti infringe¬
ret. Sin eccłiasticum et eloq̃ntem:
acciꝑent ep̃m hostiensem odonem.
Ita obiit uir. apud d̾m felicis grẽ:
apud homines. aust̾itatis fortassis ni¬
miȩ. Deniq fert᷑. qd int̾ eum ⁊ imꝑa¬
torem. pͥmi tumultus micio. illũ nudi¬
pedem ⁊ forcipes cum scopis portantem
nec ⁊̃ forib admiserit: abominatꝰ homi¬
nem sacrilegum. et sororii incesti reu
ab̾cessit cesar exclusus: repulsamil¬
lam. multoꝵ necis causam ꝓtestans:
statimq. quec̃q posset incõmoda ro¬
mane sedi infligens. E diu̾so fautores¬
eius. papa in tyrannidem excitauit.
Si quidem rebellante quodam radulfo
iussu ipsius apłici. qui ei coronam ex
noꝵ impetu. s domestico filii odio. ex¬
trusꝯ imꝑlo: misãbilem uitȩ t̾minũ
habuit. Successit hildibrando deside¬

Expanded text:
si vellent hominem in seculo potentem, si vellent hominem in seculo potentem, eligerent Desiderium abbatem Cassinensem, qui salubriter et in tempore numero militari violentiam Guiberti infringeret; sin ecclesiasticum et eloquentem, acciperent episcopum Hostiensem Odonem. Ita obiit vir apud Deum felicis gratiae, et apud homines austeritatis fortassis nimiae. Denique fertur quod, inter eum et imperatorem primi tumultus initio, illum nudipedem, et forcipes cum scopis portantem, nec etiam foribus admiserit; abominatus hominem sacrilegum, et sororii incesti reum. Abscessit Caesar exclusus, repulsam illam multorum necis causam protestans. Statimque quaecunque posset incommoda Romanae sedi infligens, e diverso fautores papae in tyrannidem excitavit; siquidem rebellante quodam Radulfo, jussu ipsius apostolici, qui ei coronam 446rum impetu, sed domestico filii odio extrusus imperio, miserabilem vitae terminum habuit. Successit Hildebrando Deside
Abbreviated transcription (Latin):
abbas sepe nominatus: qui deiectum
epm̃. ꝑ loca sepe ducens. illius rei exꝑi¬
m̃tum sepe risit. De cuiꝰ u̾boꝵ certi¬
tudine dubitantem. omnis europa
confutat: que religionis cluniacensiᷤ
numerũ. ꝑ eum augm̃tatũ ñ nescit.
lexandro defuncto⁊ successit
hildibrandꝰ. gͥgorius septimꝰ. dictꝰ. Hic.
qd̾ alii musitau̾ant. palam extulit:
excõmunicans electos. qui inuestitu.¬
ram eccłiaꝵ. de manu laici ꝑ iamilũ
⁊ bacłm acciꝑent. Uñ. henricꝰ imꝑator
alemannoꝵ fremens. qd̾ sine sua con¬
scientia electus. talia p̃sumeret: illũ
uit:: guibto inducto. Nec multo post.
letali morbo ictus. qͦ se moriturũ ñ
ambigeret: rogatus ẽ a cardinalib.
ut papam constitueret: beati petri
eremplum referentib. qui lactentiᷤ
eccłie rudim̃tis. uiuens clem̃tem
p̃fecerat. Negauit ille. id se exem¬
plũ secuturũ. qd ab antiquo conci¬
liis eẽt uetitum: consilium datur̾.

Expanded text:
abbas saepe nominatus, qui, dejectum abbas saepe nominatus, qui, dejectum episcopum per loca secum ducens, illius rei experimentum saepe risit; de cujus verborum certitudine dubitantem omnis Europa confutat, quae religionis Clunia censis numerum per eum augmentatum non nescit.lexandro ergo defuncto, successit Hildebrandus  Gregorius septimus dictus. Hic quod alii mussitaverant palam extulit, excommunicans electos qui investituras ecclesiarum de manu laici per annulum et baculum acciperent; 445 unde Henricus imperator Alamannorum fremens, quod sine sua conscientia electus talia praesumeret, illum vit, Guiberto inducto. Nec multo post lethali papa morbo ictus, quo se moriturum non ambigeret, rogatus est a cardinalibus ut papam constitueret, beati Petri exemplum referentibus, qui, lactentis ecclesiae rudimentis, vivens Clementem praefecerat. Negavit ille id se exemplum secuturum, quod ab antiquo conciliis esset vetitum: consilium vero daturum,
Abbreviated transcription (Latin):
N gallia: uice pape. Grantes:¬
p̃sedat concilio. Ibi plures ep̃i olim
ꝑ symoniam in eccłias introducti:
degͣdati. potiorib locum dedere. Unꝰ
erat. quẽ suspicio istius apostasiȩ in¬
simulabat: s nullis testib argui. nul¬
lis argum̃tis confutari pot̾at. Quẽ.
cũ putares constrictũ maximȩ: mo¬
re anguis lubrici e lapsum mirare¬
ris. Ita dicendi arte callebat: ut õs
elud̾et. Tum archidiaconꝰ. Cesset ho¬
minũ eloquiũ : ꝓducatur in mediũ.
diuinũ oracłm. Scimꝰ ꝓfecto qd̾ ep̃alis
mercatur: scĩ spc̃ donum posse compa¬
rari pecunia opinat᷑. Coram nob gͦ. qͥ
iudicio scĩ sp̃o cong̾gatisumꝰ: dicat iste
sine titubantia dix̾it: constabit apud
me. ñ illũ uenalit̾ s legitume p̃sula¬
tu functũ. Libens hanc conditionẽ
ille accepit: nicħ minꝰ qͣm hoꝵ u̾boꝵ
citato cunctoꝵ strepitu: nullo conatu. ł
tunc. ł inuitȩ reliquo spacio. sp̃m scm̃ no¬
minare potuit. huiꝰ miracłi testis fuit

Expanded text:
n Gallia vicepapa praesederat concilio; ibi plures episcopi, olim per simoniam in 444 ecclesias introducti, degradati, potioribus locum dedere. Unus erat quem suspicio istius apostasiae insimulabat, sed nullis testibus argui, nullis argumentis confutari poterat: quem cum putares constrictum maxime, more anguis lubrici elapsum mirareris; ita dicendi arte callebat ut omnes eluderet. Tunc archidiaconus: « Cesset hominum eloquium, producatur in medium divinum oraculum: scimus profecto quod epismereatur, Spiritus Sancti donum posse comparari pecunia opinatur. Coram nobis ergo, qui judicio Sancti Spiritus congregati sumus, dicat iste,quod si expresse et sine titubantia dixerit, constabit apud me non illum venaliter, sed legitime, praesulatu functum. » Libens hanc conditionem ille accepit, nihil minus quam horum verborum citato cunctorum strepitu, nullo conatu, vel tunc vel in vitae reliquo spatio, Spiritum Sanctum nominare potuit. Hujus miraculi testis fuit
Abbreviated transcription (Latin):
bri iuditio. edgaro comꝑandũ. Ita
nichil uita eius scĩus:. ncħ iustic
a ꝓbabilius fuit: exceptis paucłis¬
uiciis. que postea amplis uircutib
deleuit. Qui patͥam suã p̃clara
fortitudine illustrem reddid̾it: ire¬
rum gestarum claritate:⁊ deo serui¬
entium multiplicitate. Post mortẽ
eius.res et spes angloꝵ. retro sublapse

Expanded text:
bri judicio Edgaro comparandum. Ita bri judicio Edgaro comparandum. Ita nihil vita ejus sanctius, nihil justitia probabilius fuit, exceptis vitiis quae postea amplis virtutibus delevit; qui patriam suam praeclara fortitudine illustrem reddiderit, et rerum gestarum claritate, et Deo servientium multiplicitate: post mortem ejus res et spes Anglorum retro sublaps
Abbreviated transcription (Latin):
uit dignatione: dilexit unice integͣm
lecti. uni deferens fidem: qͦ ad legiti¬
mam uxorem accepit. elfridam fi¬
liam ordgaril de qua. edmundum.
qͥ ante ipsũ. qͥn qͦnnio decedens risiȩ
iacet: ⁊ qͥ pꝰ eum regnauit. egelredum
tulit. Nam de egelfleda. cognom̃to cã¬
dida filia ordineri. ducis potentissi¬
mi eduardũ genuit: ⁊i scãm edidam.
de .wlfrida. quã certũ ẽ ñ tc̃ sc̃imo¬
nialem fusse: s timore regis. puellã
laicam se uelauisse: moxq eandem
arrepto uelo. lecto imꝑiali subactã.
Uñ offensus beatꝰ dunstanutꝰ qd illam
concupisset. que uł umbraticȩ scĩ¬
monialis fuisset: uigorem pontifica
etatis anno. quo rex constitutꝰ est.
usq ad tͥcesimũ. sine regio insigni
regnauit. Tunc enĩ pͥncipib ⁊ omĩs
ordinis undiq confluentib. cũ ma¬
gna gła. in pentecoste. bathonie co¬
ronatus ẽ: nec nͥ tͥennio suꝑiunt:
ꝑioris. regem in anglia. recto ⁊ eqͥli¬

Expanded text:
vit dignatione; dilexit unice, integram vit dignatione; dilexit unice, integram lecti uni deferens fidem quoad legitimam uxorem accepit Elfridam filiam Orgari. De qua Edmundum, qui ante ipsum quinquennio decedens Rumesiae jacet, et qui post se regnavit, Egelredum, tulit. Nam de Egelfleda, cognomento Candida, filia Ordmeri ducis potentissimi, Edwardum genuit; et sanctam Edgitham de Wulfrida, quam certum est non tunc sanctimonialem fuisse, sed timore regis puellam laicam se velavisse, moxque eandem, abrepto velo, lecto imperiali subactam: unde offensum beatum Dunstanum, quod illam concupisset, quae vel umbratice sanctimonialis fuisset, vigorem pontificaltodecimo aetatis anno, quo rex constitutus est, usque ad tricesimum, sine regio insigni regnaverit. Tunc enim principibus, et omnis ordinis viris, undique confluentibus, cum magna gloria in Pentecoste Bathoniae coronatus est; nec nisi triennio supervixit, rioris aetatis regem in Anglia, recto et aequili
Abbreviated transcription (Latin):
tonia: cuiꝰdam ducis filiam. cuiꝰ for¬
mȩ fama ꝑcrebuerat. adduci p̃ce¬
pit. Mat̾ puelle. quȩ concubinatũ
filiȩ dedignaretur: ancillam. adu¬
ta noctis teneb̾s. cubili apposuit: uir¬
ginem sanȩ nec in elegantem. nec
illepidam. E uoluta nocte. cũ auro¬
ra in lucem ꝓrũꝑetmulier cona¬
ta surgere. int̾rogataq qͥd festina¬
ret: ad opꝰ cotidianũ dnẽ ꝑsoluen¬
dum. respondit. Egrȩ licet retenta:
regis genib suꝑ statu miseriaꝵ su¬
arũ applorat: ꝓ mercede conubii.
redderet ingenuitatem: decere ma¬
gnanimitatẽ eiꝰ ut regiȩ uolupta¬
tis conscia. dñoꝵ crudelium ult̾iꝰ
ñ ingemisceret imꝑia. Tunc ille.
felle cõmoto :⁊ formidabile ridens:
cũ in animo eius fluctuaret. hinc
de famula miseratio. hinc de dña
indignatio: quasi in iocos effusus.
usum obseqiuoꝵ penamq remit.¬
tit. Mox antiquis dñatorib uellen
nollent. dnãntem. magna sublima¬

Expanded text:
tonia, cujusdam ducis filiam, cujus fortonia, cujusdam ducis filiam, cujus formae fama percrebuerat, adduci praecepit. Mater puellae, quae concubinatum filiae dedignaretur, ancillam, adjuta noctis tenebris, cubili apposuit, virginem sane nec inelegantem nec illepidam. Evoluta nocte, cum aurora in lucem prorumperet, mulier conata surgere, interrogataque quid festinaret, ad opus quotidianum dominae persolvendum respondit: aegre licet retenta regis genibus super statu miseriarum suarum applorat, pro mercede connubii redderet ingenuitatem; decere magnanimitatem ejus, ut regiae voluptatis conscia dominorum crudelium ulterius non ingemisceret imperia. Tunc ille, felle commoto, et formidabile 255 ridens, cum in animo ejus fluctuaret hinc de famula miseratio, hinc de domina indignatio, quasi in jocos effusus, usum obsequiorum poenamque remittit. Mox antiquis dominatoribus vellent nollent dominantem magna sublima
Abbreviated transcription (Latin):
ei talis uenatio placeret: respondis¬
se fercur. Bene dñe rex. Qd̃ tͥ pla¬
cet. mͥ displice̾ ñ debet. Quodicto. ita
tum̃tis aũm mansuefecit: ut nicħ
cariꝰ in uita sua pꝰ hec rex haberet ꝗͣ.
iuuenem illum: tirannici facti offen¬
sam. in patrem: sedulitate regia in
filium alleuans. Obillius scełis ex¬
piacionem. ibidem monast̾ĩum ab
elfrida edificatum: scĩmonialiũ fre¬
quentia inhabitatur. ¶ huic exem¬
plo crudelitatis: adiungunt aliudli¬
bidinis. Uirginis deo dicate audiens
pulcͥtudinem: uiolent̾ a monast̾io
abstraxit. Abstracte pudorem rapuit:
⁊ ñ semel thoro suo collocauit. Qd̃ cũ
aures beati dunstam offendiss: uehe¬
m̃ter ab eo increpitꝰ. septennẽ penitñ¬
tiam ñ fastidiuit: dignatꝰ rex affli¬
gi ieiunio: simulꝙ diãdemate car¬
¶ tere septennio. Subiciunt t̾cium:
in quo utrũq appareat uicium
Rex in quiunt edgarus ueniensan¬
deueram. qui ẽ. uicus ñ longe a xin¬

Expanded text:
ei talis venatio placeret, respondisei talis venatio placeret, respondisse fertur, « Bene, domine rex; quod tibi placet mihi displicere non debet: » quo dicto ita tumentis animum mansuefecit, 254 ut nihil carius in vita sua post haec haberet quam juvenem illum; tyrannici facti offensam in patrem sedulitate regia in filium allevans. Ob illius sceleris expiationem ibidem monasterium, ab Elfrida aedificatum, sanctimonialium frequentia inhabitatur. § 158. Huic exemplo crudelitatis adjungunt aliud libidinis. Virginis Deo dicatae audiens pulchritudinem, violenter eam a monasterio abstraxit, abstractae pudorem rapuit, et non semel thoro suo collocavit. Quod cum aures beati Dunstani offendisset, vehementer ab eo increpatus, septennem poenitentiam non fastidivit, dignatus rex affligi jejunio, simulque diademate carere septennio. § 159. Subjiciunt tertium, in quo utrumque appareat vitium. Rex, inquiunt, Edgarus veniens Andeveram, qui est vicus non longe a Win
Abbreviated transcription (Latin):
tidiane:pusiolam eẽ.: nec tante maies¬
tati conuenire. Reducto ab his animo.
ialiis amorib intento: delatores nunci¬
ant. qͣnta illũ adeluoldꝰ astutia emun¬
xerit ille clauo clauũ expellens. frau¬
de scł fraudem ducens: frontem sere¬
nam comiti ostend̾e: diem quo uisita¬
ret tam laudatam mulierem. quasi io¬
co edicẽ. Quitam t̾ribili ludo examina¬
tus. p̃currit ad conuigem : rogans. ut
suȩ saluti consulẽt. ⁊ qͣntum posset
uestib se deformaret: tc̃ pͥmũ aꝑiens
factisui consilium. S quid ñ p̃sumit
femina: Ausa ẽ misiꝰ amatoris. et pͥmi
ꝯiugis fidem falłe: ⁊ specło uultũ co¬
mere: nichil omitcens. qd̃ ephebiet
potentis lumbos ꝑtemptaret. Nec
citra ꝓpositum accidit. uisam enim
a deo inarsit: ut dissimulato odio.
comitem. in siluam Wareuelle. gr̃a
uenandi accitum.tͣiceret. Ubi cum
filius occisi. nothꝰ. familiari usu su¬
ꝑueniss: ⁊ a rege int̾rogatꝰ eẽt qͣlit̾̃

Expanded text:
tidianae pusiolam esse, nec tantae majestidianae pusiolam esse, nec tantae majestati convenire. Reducto ab his animo et aliis amoribus intento, delatores nunciant quanta illum Athelwoldus astutia emunxerit. Ille clavo clavum expellens, fraude scilicet fraudem eludens, frontem serenam comiti ostendere, diem quo visitaret tam laudatam mulierem quasi joco edicere. Qui, tam terribili ludo exanimatus, praecurrit ad conjugem, rogans ut suae saluti consuleret, et quantum posset vestibus se deformaret; tunc primum aperiens facti sui consilium. Sed quid non praesumit foemina? ausa est miseri amatoris et primi conjugis fidem fallere, et speculo vultum comere, nihil omittens quod ephoebi et potentis lumbos pertentaret. Nec citra propositum accidit. Visam enim adeo inarsit, ut, dissimulato odio, comitem in sylvam Werewelle, gratia venandi accitum, jaculo trajiceret. Ubi cum filius occisi nothus familiari usu supervenisset, et a rege interrogatus esset qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
tuas exꝑiare: cum solisimꝰ. lam enim
faxo ut appareat: quis alt̾i m̾ito sup¬
poni debeat. Tu qͦ ne pedem referas.
qͥn mecũ rem uentiles. Turpe ẽ enĩ
regi in conuiuio eẽ dicacłm: nec eẽ
in p̃lio ꝓmꝑtulũ. Confusꝰ ille nec u̾¬
bomutire ausus. ad pedes dñi regis
ꝓcidit᷑. simplicis ioci ueniã p̃cat᷑. ⁊ con¬
festim consecutus.¬
temporib fuisse crudelem in ciues:
libidinosum in iurgines. U̾ bicausa
pͥoris exemplũ ponunt. Ad eluoldꝰ
erat quidam sui temporis comes eg̾gi
⁊ a secretis. Huic rex iniunxãt ne¬
gocium: ut elfridam. filiam orgari.
ducis deuenensiũ. que forma sui ocł
relator pellexat. quatinꝰ eam regiis
liaturus: si u̾itas famȩ ꝯqͣdrarec.
Ille uiam cełans: nichilꝙ p̃ter opinio¬
nem ꝯꝑiens: celato apud parentes ñ¬
cio. suis potius usib. puellam applicu¬
it. Rediens ad regem. que suis partib
ꝯducẽnt. allegat: speciei uulgaris. ⁊ co¬

Expanded text:
tuas experiare cum soli simus. Jam enim tuas experiare cum soli simus. Jam enim faxo ut appareat quis alteri merito supponi debeat; tu quoque ne pedem referas quin mecum rem ventiles. Turpe est enim regem in convivio esse dicaculum, nec esse in praelio promptulum. » Confusus ille, nec verbo mutire ausus, ad pedes domini regis procidit, simplicis joci veniam precatus, et confestim consecutustemporibus fuisse crudelem in cives, libidinosum in virgines. Verbi gratia prioris exemplum ponunt: Athelwoldus erat quidam, sui temporis comes egregius 253 et a secretis; huic rex injunxerat negotium, ut Elfridam filiam Orgari ducis Devenensium, quae forma sui oculos relatorum pellexerat quatenus eam regiis liaturus si veritas famae conquadraret. Ille viam celerans, nihilque praeter opinionem comperiens, celato apud parentes nuntio, suis potius usibus puellam applicuit. Rediens ad regem, quae suis partibus conducerent, allegat speciei vulgaris et quo
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ p̃teriret᷑. qui ⁊̃ omnis gn̾is
feras. sangͥnis auidas. ex regno ext̾¬
minaret cogitarit᷑. Woualoq. regi
uualensium edietum imposuerit. ut
set: qͣito destitit: nullum se ult̾ius
fertur. stat᷑ȩ fu̾it ⁊ corpulentiȩ ꝑ ex¬
ilis. tantas uires in illo corpusculo.
dignatio nat᷑e in elusa̾t: ut ultro ad
congͥdiendum lacesseret. quec̃q au¬
dacem cognoscet. Hoc maxime tim̃s:
ne in tali colludio tim̾et᷑. Deniq in
dicacitas libĩus ostñtat. fama ẽ. kin¬
nadiũ. regem scoctoꝵ ludibundum
dixisse: mirum uideri. tã uili homũ¬
cioni. tot ꝓuincias subici. Idꝙ. a quodã
mimo. sinistra aure acceptũ: ⁊ eadga¬
ro. pꝰmodũ. sollemni ꝯuiuio. In os obie¬
ctum. At ille re suis celata: kinnadiũ.
qͣsi magni mist̾ii consultandi grã ac¬
cersiit. Longe q in siluam seducto:
unũ ex duob quos secum attułat en¬
sib tradidit. Et nc̃ inqͥt licebit uires

Expanded text:
hominum praeteriret, qui etiam omnis generis hominum praeteriret, qui etiam omnis generis feras sanguinis avidas ex regno exterminare cogitaret, Judvaloque regi Walensium edictum imposuerit ut sset, quarto destitit, nullum se ulteriusfertur, staturae fuerit et corpulentiae perexilis, tantas vires in illo corpusculo dignatio naturae incluserat, ut ultro ad congrediendum lacesceret quemcunque audacem nosset; hoc maxime timens, ne in tali colludio timeretur. Denique que fatuorum dicacitas liberius ostentat, fama est Kinnadium regem Scottorum ludibundum dixisse mirum videri tam vili homuncioni tot provincias subjici; idque a quodam mimo sinistra aure acceptum, et Edgaro postmodum solemni convitio in os objectum. At ille, re suis celata, Kinnadium, quasi magni mysterii consultandi gratia, accersiit, longeque in sylvam seducto, unum ex duobus, quos secum attulerat, ensibus tradidit; « et nunc, inquit, licebit vires
Abbreviated transcription (Latin):
sonuisse. Welische: hoc innuit. qd̾
ex te quimͦ arboris. totam inum¬
bras angliam. duo ꝓcedent filii.¬
fautores sedi: extinguent pͥmum.
Tunc diu̾se partis incentores dicent
pueris ittͥsq Weliste: qr mortuus reg¬
urceus maior minorem implere ñ
pot̾at: hoc designat. qd̾ gentes aqͥlo¬
nales. que num̾osiores sunt ꝗͣ angli.
angliam post mortẽ tuã impecent
Et ꝗͣ uis crebro compatͥotarũ aduen¬
tu ruinas suas suppleant. ⁊ nunqͣm
hunc angłm mundi pot̾unt impłe:
qͥn potius angli nr̃i. cum maximȩ
uitt udebunt᷑. eas expellent. erit
gͦ debet parentis ⁊ ꝓlis indubitata
scĩtas: quod alt̾ uid̾it enigma uigi¬
lans sine obstacło: ⁊ alt̾a solu̾it ꝓble¬
animositas: ut nullũ. cuiꝰ cũꝙ digni¬
tatis hominẽ. leges eludere impu¬
ne ꝑmittet.Nemo. eius temꝑe. pͥua¬
tus latro: nemoppłaris p̃do: ñ qui
mallet infortunas alienas gͣssari. ꝓ¬
pͥȩ uite dispendio. Quom᷑ enĩ aus

Expanded text:
sonuisse « Wel his the! » hoc innuit, quod sonuisse « Wel his the! » hoc innuit, quod ex te, qui modo arboris totam inumbras Angliam, duo fautores secundi exstinguent primum: tunc diversae partis incentores dicent pueris utrisque, vel his te; quia mortuus regurceus major minorem implere non poterat, hoc designat, quod gentes aquilonales, quae numerosiores sunt quam Angli, Angliam post mortem tuam impetent; et, quamvis crebro compatriotarum adventu ruinas suas suppleant, nunquam hunc angulum mundi poterunt implere, quin potius Angli nostri, cum maxime victi videbuntur, eas expellent, eritqergo debet parentis et prolis indubitata sanctitas, quod alter viderit aenigma vigilans sine obstaculo, et altera solverit probleanimositas ut nullum cujuscunque dignitatis hominem leges eludere impune permitteret. Nemo ejus tempore privatus latro, nemo popularis praedo, nisi qui mallet in fortunas alienas grassari propriae vitae dispendio. Quomodo enim ausus
Abbreviated transcription (Latin):
pellaret dm̃. qui nosset eniginata
inspiratione sua patefacere. Quo
ãmonitu. recudit ille mesticiam᷑:
soluit in ocia curas: conscius mat̾ne
scĩtatis. cui soleret d̾s multa reue¬
lare. Erat ei uocabulũ elfgrua
bonis oꝑib intenta. pietate et dul
u̾at. ipsa occultȩ redim̾et. P̃ciosꝰ a
mictꝰ. qui plerisq mulierib ẽ. le¬
no soluendi pudoris. illi erat supel¬
lex munificentiȩ: ut ꝗͣ libet oꝑs¬
sam uestem conspecto statim lar¬
giretur pauꝑi. Sp̃em corporis. et
artificiũ manuũ. in ea liuor qͦ lau¬
daret: cũ nichil rep̃hend̾e posset.
hec gͥ intimis medullis uaticiniũ
combibens: posto mane. filio dix̃
Latratꝰ catuloꝵ. quẽ matre quies¬
cente. dedere: sigc̃at. qd̾ pꝰ obitũ tu¬
um qͥescentib illis qui mͦ ualent et
uiuunt. ñdũ nati nebulones contͣ
dei latrabunt eccłiam. Sane qd̾ u¬
nũ pomũ secutũ ẽ alt̾m. ita ut ex
collisione scd̾i inpͥus. uideret᷑ uox

Expanded text:
peteret Deum, qui posset aenigmata peteret Deum, qui posset aenigmata inspiratione sua patefacere. Quo admonitu retudit ille moestitiam, et solvit in otio curas, conscius maternae sanctitatis, cui soleret Deus multa revelare. Erat ea vocabulo Elfgifa, bonis operibus intenta, pietate et dulcverat, ipsa occulte redimeret. Pretiosius amictus, qui plerisque mulieribus est leno solvendi pudoris, illi erat supellex munificentiae, ut quamlibet operosam vestem conspecto statim largiretur pauperi. Speciem corporis et artificium manuum in ea livor quoque laudaret, cum nihil reprehendere posset. Haec igitur, intimis medullis vaticinium combibens, postero mane filio dixit: « Latratus catulorum, quem matre quiescente dedere, significat quod post obitum tuum, quiescentibus illis qui modo valent et vivunt, nondum nati nebulones contra Dei latrabunt ecclesiam. Sane quod unum pomum secutum est alterum, ita ut ex collisione secundi in prius videretur vox
Abbreviated transcription (Latin):
b fluens. soporem inuitabat: cũ
canis femina. cui cura feraꝵ uesti¬
gia insequi. p̃gnans ⁊ iuxtapedes
accubans. dormitantem ext̾ruit.
Nãq matre tacente.catuli aluo in¬
clusi. latratus multiformes ⁊ so¬
noros reddidere. quodam nimirũ
sui carceris gaudio incitati. Hoc
monstro attonitꝰ. dũ ad cacum̃
arboris intendit ocłos: uidet po
tilib int̾ se crispantib. uox arti¬
minib agentib. urceolus suꝑ a
quã apparuit: ⁊ pꝰ urceolũ. uroe olꝰ
exundans aqua. Nam alt̾ uacuꝰ
erat. Et ꝙͣ. uis crebro gurgitis im¬
pulsu maior minorem urgeret:
ut scł aqͣs suas in illum infun¬
deret: ñqͣm tñ obtinere potuit. qͥn
urceolus uacuus reced̾et. It̾mq qͣsi
suꝑbo gestu. uictor urceum impet̾et.
Domũ itaꝙ reg̾ssꝰ. ut dicit psalmista:
excitabat᷑ ⁊scobebat sp̃m suum. S con¬
uenit eum mat̾. ut serenaret frontẽ
⁊ animũ: sibi studio futurũ. ut ap¬

Expanded text:
bus fluens soporem invitabat: cum bus fluens soporem invitabat: cum canis femina, cui cura ferarum vestigia insequi, praegnans, et juxta pedes accubans, dormitantem exterruit; namque, matre tacente, catuli alvo inclusi latratus multiformes et sonoros reddidere, quodam nimirum sui carceris gaudio incitati. Hoc monstro attonitus, dum ad cacumen arboris oculos intendit, videt pomatilibus inter se crispantibus, vox artiminibus agentibus, urceolus super aquam apparuit, et post urceolum urceus exundans aqua; nam alter vacuus erat, et quamvis crebro gurgitis impulsu major minorem urgeret, ut scilicet aquas suas in illum infunderet, nunquam tamen obtinere potuit quin urceolus vacuus recederet, iterumque quasi superbo gestu victor urceum impeteret. Domum itaque regressus, ut dicit psalmista, exercitabatur, et scopebat spiritum suum. Sed convenit eum mater, ut serenaret frontem et animum: sibi studio futurum, ut ap
Abbreviated transcription (Latin):
citant onomate. Maldel mesburch.
Cui ꝓ cõmoditate anime mee. obsal¬
uirginis marie. nec ñ apłoꝵ petri
⁊ pauli. aldelmiq almi p̃sulis hono
e delnodo: s suꝑsticiosa subtiliq eiꝰ
disceptatione. a sapientib meis au¬
dita: ⁊ conflictatione illius m̃dosa.
ab eisdem. me p̃sente ꝯuicta. mona¬
todecimoꝰ regie consecrationis pͥmo.
Iut̾ea ñ in decens opinor: si quiddam
qd̾ ei diuinitus ostensum ẽ. stiło cõm̃¬
dem. Uen̾at in saltũ. uenationis fera¬
cem: ut ꝙ fit plerumq sociis. ad inse¬
qͣndas feras. ꝑ deuia disꝑsis. solus re¬
manserat. Itaq continuatione cursꝰ
ad egssum nemoris ꝑueniens consti¬
tit. lodales oꝑiens. Nec mora gͣuante
nutantialumina sonno: pedes effi¬
citur. ut tͣnsacti laborem diei. mo.
bat gͦ sub malo siluatica stratus: uͥ pen¬
duli ꝑ circuitum rami. foliatã effe¬
cerant cam̾am. Lassitudine itaq
suadente. riuus subt̾ scatebͥs loqͣci¬

Expanded text:
citant onomate Maldumesburg <Maldelmesburuh>. citant onomate Maldumesburg <Maldelmesburuh>. Cui, pro commoditate animule mee, ob saluirginis Marie, necnon apostolorum Petri et Pauli, Aldhelmique almi presulis honorÆþelnoðo. Sed, superstitiosa subtilique eius <inuectione> a sapientibus meis audita ac disceptatione illius mendosa ab eisdem me presente conuicta, mona.xiiii., regie consecrationis primo.Interea non indecens opinor si quiddam, quod ei divinitus ostensum est, stylo commendem. Venerat in saltum venationis feracem; utque fit plerumque, sociis ad insequendas feras per devia dispersis, solus remanserat: itaque, continuatione cursus ad egressum nemoris perveniens, constitit, sodales operiens. Nec mora, gravante nutantia lumina somno, pedes efficitur, ut transacti laborem diei tempecebat ergo sub malo silvatica stratus, ubi penduli per circuitum rami foliatam effecerant cameram. Lassitudine itaque suadente, rivus subter scatebris loquaci
Abbreviated transcription (Latin):
totiꝰ albionis basileus. nec non
maritimoꝵ. seu insulanoꝵ regũ
circũ habitantiũ. adeo. ut nullus
ꝓgenitoꝵ meoꝵ. fubiectione largiflua.
deigrã suppetente. sullimatus: quid
imꝑu mei potissimũ regi regum dño
darem. tanti memor honoris. soller¬
tiꝰ sepe tractaui. ẜie gͥ fautͥx deuotio¬
nis ꝑuigili meȩ studiositati suꝑna
subito insinuauit pietas. queꝙ in re¬
gno meoscã restaurare mist̾ia. Que
uelut muscuus. scindu lis cariosiᷤ¬
ꝙ tabulis. tignotenꝰ uisibilit̾ diru¬
ta. sic quod maius ẽ. intꝰ a seruicio
dei. ferme uacua fuerant neglecta.
Idiotis nempe clericis eiectis. nulliꝰ
regularis religionis disciplinȩ sub¬
iectis. płimis in locis. scĩoris seriei.
scił monachici habitus p̃feci pasto¬
res: ad ruinosa queq temploꝵ re¬
dintegnͣda opulentos eis fiscaliũ
munerũ exibens sumptꝰ. Quoꝵ u
num nomine eluricũ. uirũ in oĩb
eccłiasticũ. famosissimi constitui cu¬
stodem cenobii: qd̾ angli bifario uo¬

Expanded text:
us Albionis basileus, necnon maritimorum seu insulanorum regum circumhabitantium, adeo ut nullius progenitorum meorum subjectione, largiflua Dei gratia suppetente, sublimatus, quid imperii mei potissimum Regi regum ddarem tanti memor honoris sollertius sepe tractaui. Pie igitur fautrix deuotionis peruigili mee studiositati superna subito insinuauit pietas queque in regno meo sancta restaurare monasteria, que uelut musciuis scindulis cariosisque tabulis tignotenus uisibiliter diruta, sic, quod maius est, intus a seruitio <Dei> ferme uacua fuerant neglecta. Idiotis nempe clericis eiectis, nullius regularis religionis discipline subiectis, plurimis in locis sanctioris <seriei> scilicet monachici habitus prefeci pastores, ad ruinosa queque templorum redintegranda, opulentos fiscalium munerum eis exhibens sumptus. Quorum unum, nomine Ælfricum, uirum in omnibus ecclesiasticum, famosissimi constitui custodem cenobii quod Angli bifario uo
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾t̾et. ⁊ breuissima illa palliola sic̃ pͥus
maxima uendere comꝑisset. p̃cepit ut
nulsꝰ ab eis nͥ gͣndia latissimaꝙ illa lon¬
gissima pallia consuetudinario p̃cio coe¬
meret adiciens. Quid ꝓsunt illa pictaciola.
Inlecto ñ possum eis ooo ꝑiri. caballicans
cont᷑ uentos ⁊ pluuias neque᷑ defendi. dne¬
cessaria nature secedens tibiarum conge¬
latione deficio.
me secitcurum spopondi. S quia p̃cipuus
eoꝵ exerimbertꝰ . uii. die de hac uita recessit
⁊ debemꝰ hodie. id ẽ .iii. die k. uinii cõme¬
morationẽ uiiꝰ orbi filii discipłiꝙ agere. ħ
fiat t̾minꝰ libelli istius qui ex sac̾dotis eꝰdẽ
ore de religiositate ⁊ eccłiastica dõni k. cu¬
ra ꝓcessit. Sequens uͦ de bellicis reb acerrz
ii. k. ex narratione adalberti patͥs eiusdẽ
werimberti cudatur. qui cũ dñõ suo gerol¬
do. ⁊ hunisco ⁊ saxonico uł sclauicobello
int̾fuit. ⁊ cum ualde iam senior paruu¬

Expanded text:
adverteret et brevissima illa palliola sicut prius adverteret et brevissima illa palliola sicut prius maxima vendere comperisset, praecepit, ut nullus ab eis nisi grandia latissimaque illa longissima pallia consuetudinario precio coemeret, adiciens: 'Quid prosunt illa pittaciola? In lecto non possum eis cooperiri, caballicans contra ventos et pluvias nequeo defendi, ad necessaria nature secedens tibiarum congelatione deficio'.me secuturum spopondi. Sed quia praecipuus eorum Werinbertus VII. die de hac vita recessit et debemus hodie, id est III. die Kal. Iunii, commemorationem illius orbi filii discipulique agere, hic fiat terminus libelli istius, qui ex sacerdotis eiusdem ore de religiositate et ęcclesiastica domni Karoli cura processit. Sequens vero de bellicis rebus acerrimi Karoli ex narratione Adalberti, patris eiusdem Werinberti, cudatur. Qui cum domino suo Keroldo et Hunisco et Saxonico vel Sclavico bello interfuit et, cum iam valde senior parvu
Abbreviated transcription (Latin):
culꝰ de arbore malo nodis parib admi¬
rabilis. rigidus ⁊ t̾ribilis. euspide ma¬
nuali ex auro uel argento cum celaturis
insignib p̃fixo portabat᷑ in dext̾a. Quoha¬
bitu. lentꝰ ego ⁊ testudine tardior cũ infran¬
ciam nunꝗͣ. uenirem. uidi caput francoꝵ
inmonastio sẽi galli p̃fulgens. duosq floreᷤ
auricomos ex eiꝰ femorib ꝓg̾ssos. quoꝵ qͥ
pͥor eg̾ssus ẽ. ꝓcitatem illsꝰ ad equabat. Poste¬
rior autẽ paulatim excrescens. u̾ticem sti¬
pitis sui sũma gloria decorauit. ⁊ tͣnscen¬
dendo ꝯtexit. S ut ẽ mos humani inge¬
nii. cum int̾ gallos franci militantes ur¬
gatis eas sagulis lucere conspice̾nt. noui¬
tate gaudentes. antiqͣm consuetudinẽ
dimiserunt. ⁊ eos imitari ceꝑunt. Qd̃ in¬
tm rigidissimꝰ imꝑr iccireo ñ ꝓhibuit.
qͥa bellicis reb aptior ille uideret᷑ habttꝰ.
S cũ fresones hac licentia abutentes

Expanded text:
culus de arbore malo, nodis paribus admiculus de arbore malo, nodis paribus admirabilis, rigidus et terribilis, cuspide manuali ex auro vel argento cum celaturis insignibus praefixo, portabatur in dextera. Quo habitu lentus ego et testudine tardior, cum in Franciam numquam venirem, vidi caput Francorum in monasterio sancti Galli praefulgens duosque flores auricomos ex eius femoribus progressos; quorum qui prior egressus est , proceritatem illius adęquabat. Posterior autem paulatim excrescens verticem stipitis sui summa gloria decoravit et transcendendo contexit. Sed ut se mos humani habet ingenii, cum inter Gallos Franci militantes virgatis eos sagulis lucere conspicerent, novitate gaudentes antiquam consuetudinem dimiserunt et eos imitari cęperunt. Quod interim rigidissimus imperator idcirco non prohibuit, quia bellicis rebus aptior ille videretur habitus. Sed cum Fresones hac licentia abutentes
Abbreviated transcription (Latin):
Ioctͣnum illud atq pendulũ aug̃¬
t palliũ. adhuc nos abellico ꝑcinc¬
tu retrahit. Erat antiquoꝵ ornatus uł
paratura francoꝵ calciam̃ta forinsecꝰ au¬
rata. corrigiis tricubitalib insignita. fas¬
ciole crurales ũmicłate.⁊ subtus eas tibi¬
alia uel coxalia linea. qͣmuis ex eodem co¬
lore. tam̃ oꝑe artificiosissimo uariata. suꝑ
que ⁊ fasciolas incrucis modum intͥnsecꝰ
⁊ oxtͥnsecꝰ ante ⁊ ret᷑ longissime ille corrigie
tendebantur. Deinde camisia elizina.
pꝰ hec balteus sꝑate colligatus. Que spata
pͥmum uaginasagea. scd̾o corio qualicũꝙ.
t̾cio linteamine candidissimo cera lucidis¬
sima roborato ita cingebat᷑. ut ꝑ mediũ
cruriculis emmnentibe ad ꝑemptionem
gentiliũ duraret᷑. Ultimũ habitꝰ eoꝵ erat
pallium canũ ł saphirinũ quadrangu¬
lum duplex sic formatũ ut cũ imponere¬
tur hum̾is. ante nretro pedes tangeret.
de lat̾ib uͦ uix genua conteg̾et. ẽ unc ba¬

Expanded text:
octurnum illud atque pendulum augusti pallium adhuc nos a bellico procinctu retrahit. Erat antiquorum ornatus vel paratura Francorum: calciamenta forinsecus aurata, corrigiis tricubitalibus insignita, fasciolę crurales vermiculatę, et subtus eas tibialia vel coxalia linea, quamvis ex eodem colore, tamen opere artificiosissimo variata. Super que et fasciolas in crucis modum intrinsecus et extrinsecus, ante et retro, longissimę illę corrigię tendebantur. Deinde camisia clizana, post hęc balteus spate colligatus. Quę spata primum vagina , secundo corio qualicumque, tercio lintheamine candidissimo cera lucidissima roborato ita cingebatur, ut per medium cruciculis eminentibus ad peremptionem gentilium duraretur. Ultimum habitus eorum erat pallium canum vel saphirinum quadrangulum duplex sic formatum, ut cum imponeretur humeris, ante et retro pedes tangeret, de lateribus vero vix genua contegeret. Tunc ba
Abbreviated transcription (Latin):
um diuisit. Quo facto sic̃ qͦndam holo¬
ferne ꝑempto. nullus in ammis aut ar¬
mis. s in solo fuge p̃sidio ausus ẽ confid̾e.
uita ne exemplo ingrati isrłis. contͣ dm
głaretur. absq sua industria lib̾ata ẽ
francia. Inuictꝰ ante nec uincendus un¬
quã .K. de tali qͥdem iudicio dm̃ glorif¬
cauit: s płimum conq̃stus ẽ. quod ꝓpt̾
absentiam suam aliquis de illis euale¬
cinoce phalis illis luserit.

Expanded text:
um divisit. Quo facto sicut quondam Holoum divisit. Quo facto sicut quondam Holoferne perempto nullus in animis aut armis sed in solo fuge praesidio ausus est confidere; et ita, ne exemplo ingrati Israhelis contra Deum gloriaretur, absque sua industria liberata est Francia. Invictus autem nec vincendus unquam Karolus detali quidem iudicio Deum glorificavit, sed plurimum conquestus est, quod propter absentiam suam aliquis de illis evases mea cum cynocephalis illis luserit
Abbreviated transcription (Latin):
tales u̾micłos: dñs rex ⁊ nos fatigati
manum impone̾t. ⁊ supͣ dictas gentes
in deditionem suscepisset: exeuntes
nortmanai gallis ⁊ francis magnã
tum angusto. ⁊ inuio.domi eos inua¬
oere molitꝰ ẽ. Sed uel dei ꝓuidentia
ꝓhibente. ut scd̾m scͥpturam in his ex¬
piretur Israhelem. uł pecc̃is nr̃is obsis¬
tentib. cuncta illtus temptam̃ta. in
irrita deducta sunt. in tantũ ut ad
cõmoda totiꝰ extitus comꝓbanda. de
unius : łbatis copus in una nocte qͥnq¬
guta boum paria: repentina peste.
num̾arent᷑ ex tincta. Sapientissimꝰ
tit ab incepto. Cum uͦ ꝑ non modicũ
tempus latissimum ꝑ agͣret imꝑium
gooefridus rex nortmannoꝵ absenta
eius animat. fines regni francoꝵ inua¬
sit: mosellanũꝙ pagum. in sedem p̃
elegit. Cum i falcon nẽ suũ de aneca
uellet ex trahere. consecutus eum fi¬
luis suus cuiꝰ nuꝑrime matrem reliquit.
⁊ alt̾am suꝑ eam duxit uxorem. ꝑ medi¬

Expanded text:
tales vermiculos domnus rex et nos fatigatitales vermiculos domnus rex et nos fatigatimanum imponeret et supradictas gentes in deditionem suscepisset, exeuntes Nordmanni Gallis et Francis magnam tum angusto et invio, domi eos invadere molitus est. Sed vel Dei providentia prohibente, ut secundum scripturas in his experiretur Israhelem, vel peccatis nostris obsistentibus, cuncta illius temptamenta in irritum deducta sunt in tantum, ut ad incommoda totius exercitus comprobanda de unius abbatis copiis in una nocte quinquaginta boum paria repentina peste numerarentur extincta. Sapientissimustit ab incepto. Cum veroper non modicum tempus latissimum peragraret imperium, Godefridus rex Normannorum, absentia eius animatus, fines regni Francorum invasit Mosellanumque pagum in sedem sibi praelegit. Cum vero falconem suum de aneta vellet extrahere, consecutus eum filius suus, cuius nuperrime matrem reliquit et alteram super eam duxit uxorem, per medi
Abbreviated transcription (Latin):
ta nom̃ suũ magna parl t̾ribilis exercgt̾.
uc cabule eshere. tante ꝓc̾ttatis ut de
enachim stirpe exertis eredi potuiss
nͥ tantum empons. ac locoꝵ int̾eẽt.
Qui quocienscũm ad fluuiũ duram
alpinis correntib tume factũ. exundat¬
temq uenisset. nec cauallũ maximũ
in eiꝰ ñ dicam fluenta.  ne liꝗͤntia pos¬
set impellere. aip̃hensis habenis. flu¬
itantem post se traxit: in qͥns. ꝑ dñm
gallum. uelis nolis. me seqmi debes
His itaq cum in co. apcati cesaris goe¬
manos. Wilzos:⁊ auaros. in morem pͣti
secaret:⁊in anicłoꝵ modum de hastli
suspenderet: domũ uictor reu̾sus.
⁊ a torpentib int̾rogatus. qualit̾ eim
regione Winniloꝵ complaceret. illos
dedignatꝰ: hisq indignatus aiebat.
Quid mͥ ranuncłi illi: Septem. ł octo.
ł nouem de illis. hasta mea ꝑforatos
⁊ quid nescio murmurantes huc illue¬
ꝙ portare salebam. Irustra adu̾sum

Expanded text:
ta nomen suum magna pars terribilis exercitus, ta nomen suum magna pars terribilis exercitus, vocabulo Eishere, tantę proceritatis, ut de Enachim stirpe ortus credi potuisset, nisi tantum temporis ac locorum interesset. Qui quotienscumque ad fluvium Duram Alpinis torrentibus tumefactum exundantemque venisset nec caballum maximum in eius, non dicam fluenta, sed nec liquentia posset impellere, apprehensis habenis fluitantem post se traxit inquiens: 'Per domnum Gallum, velis nolis me sequi debebis'. Is itaque cum in comitatu cesaris Bemanos, Wilzos et Avaros in morem prati secaret et in avicularum modum de hastili suspenderet, domum victor reversus et a torpentibus interrogatus, qualiter ei in regione Winidum complaceret, illos dedignatus hisque indignatus aiebat: 'Quid mihi ranunculi illi? Septem vel octo vel certe novem de illis hasta mea perforatos et quid nescio murmurantes huc illucque portare solebam. Frustra adversum