comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gligentiorem fieri et in peccato suo etiam secu¬
rius obdormire. frustrato ita suauium oleo
monitorum. oporcebit sane mordaciorib ut
medicamentis. et uinum compunctionis in¬
fundere: duris uidelicet cum eo increpatio¬
nib atq inuectionib agere: et si causa requi¬
rit et duricia tanta est. etiam censure eccłia¬
stice baculo ꝑcellere contẽptorẽ. S unde illi
hoc uinum: Nec enim inuineis engadi. uinũ
inuenitur: s oleum. Querat gͦ incipro:. nam
illa insula ferar est uini. et uini optimi. tol¬
lensq inde sibi ingentem botrum.quẽ olim
erploratores de isrł inuecte ferebant: chorũ
ꝓpħicum p̃cedentem et subsequentẽ apłicũ.
medium autem iħm pulchro scemate figu¬
rantes: hunc gͦ botrum accipiens sibi.dicat.
Botrus cipridilectus ms̃ michi. Uidimus
botrum: uideanus qualider zeliuinum ex¬
pͥmatur ex eo. Et enim si peccanti homini
homo peccator minime indignatur. s magis

Expanded text:
gligentiorem fieri, et in peccato suo etiam secugligentiorem fieri, et in peccato suo etiam securius obdormire: frustrato tam suavium oleo monitorum, oportebit sane mordacioribus uti medicamentis, et vinum compunctionis infundere; duris videlicet cum eo increpationibus atque invectionibus agere, et, si causa requirit, et duritia tanta est, etiam censurae ecclesiasticae baculo percellere contemptorem. Sed unde illi hoc vinum? Nec enim in vineis Engaddi vinum invenitur, sed oleum. Quaerat ergo in Cypro: nam illa insula ferax est vini, et vini optimi; tollensque 1421 inde sibi ingentem botrum, quem olim exploratores de Israel in vecte ferebant , chorum propheticum praecedentem, et subsequentem apostolicum, medium autem Jesum pulchro schemate figurantes: hunc ergo botrum accipiens sibi dicat: Botrus Cypri dilectus meus mihi. 4. Vidimus botrum; videamus qualiter zeli vinum exprimatur ex eo. Etenim si peccanti homini homo peccator minime indignatur, sed magis
Abbreviated transcription (Latin):
teneritudinẽ blande fouet: et dolores pemi¬
tentium consolatur. S et siguis fr̃ maliqͦ
delicto p̃occupatus fuerit: uir eccłiasticus
qui hune sp̃m iam accepit. curabit huius¬
modi mox instruere in eodem sp̃u lenitatis:
considerans se ipstimaie et ipse tẽptetur.
In hoc tipo quot qͣt baptizandi sunt: etiam
corporaliter eccłia oleo materiali unge con¬
sueuit. Quia tiero uulnera illius qui incidit
in latrones. et iumento corporis pii samari¬
tam. ecclie est de portatus instabulũ. non
in solo oleo.s inuino simul et oleo sanitatẽ
recipiunt: necessarium habet spiritalis
medicus etiam uinum feruidi zeli. cum oleo
mansuetudinis: cui sane conuenit non modo
consolari pusillammes:s et corripere inqui¬
etos. Si cnim uiderit illum qui uulneratus
est idẽ. qui peccauit. blandis ac lenib horta¬
mentis que ineum p̃rogata sunt. minime
emendatum: magis autẽ forte etiam abuten¬
tentem sua mansuetudine et patientia. ne¬

Expanded text:
teneritudinem blande fovet, et dolores poeniteneritudinem blande fovet, et dolores poenitentium consolatur. Sed et si quis frater in aliquo delicto praeoccupatus fuerit, vir ecclesiasticus, qui hunc spiritum jam accepit, curabit hujusmodi mox instruere in eodem spiritu lenitatis, considerans se ipsum, ne et ipse tentetur . In hoc typo quotquot baptizandi sunt, etiam corporaliter Ecclesia oleo materiali ungere consuevit. 3. Quia vero vulnera illius qui incidit in latrones, et jumento corporis pii Samaritani, Ecclesiae est deportatus in stabulum, non in solo oleo, sed in vino simul et oleo sanitatem recipiunt : necessarium habet spiritualis medicus etiam vinum fervidi zeli cum oleo mansuetudinis, cui sane convenit non modo consolari pusillanimes, sed et corripere inquietos. Si enim viderit illum qui vulneratus est, id est qui peccavit, blandis ac lenibus hortamentis, quae in eum praerogata sunt, minime emendatum, magis autem forte etiam abutentem sua mansuetudine, et patientia ne
Abbreviated transcription (Latin):
tationis: qui et lacrimas eque fundat:
et tẽptationes quȩ minime unquã de st̃
tutȩ hominis suꝑ terram ꝓspiciat. S et
popłs gentium qui ambulabat intenebͥs.
numquam ꝑse laqueos tẽptationum ag¬
noscere.ac per hoc nec euadere potuit: do¬
nec ꝑ grãm illius qui illuminat cecos. re¬
cepit ocłos fidei: donec uenit adeccłiã. quȩ
habet oculũ tẽptationis: donec se tradidit ui¬
ris sp̃italib instruendũ qͥ illuminati sp̃ti sapi¬
entiȩ. et suo exꝑim̃to docti. posst̃ ueracit̃ dicere.
que ĩmodũ uinearum ab indigenis excolun¬
tur: et inde forsitan uineas appellauit. Au¬
oquin: quid faceret botrus cipri inuineis
engadi: Quis unquam botros deuineis
inuineas transportauit: Solet siquidem
uinum tibi de est aliunde euehi: non ubi ad¬
est. Ergo uineas engadi dicit plebes ȩccłiȩ.
que habet balsami liquorem. spi mansue¬
tudinis: in quo paruulorũ ad huc in xp̃o

Expanded text:
tationis, qui et lacrymas aeque fundat; tationis, qui et lacrymas aeque fundat; et tentationes, quae minime unquam desunt vitae hominis super terram, prospiciat. Sed et populus gentium, qui ambulabat in tenebris, nunquam per se laqueos tentationum agnoscere, ac per hoc nec evadere potuit, donec per gratiam illius qui illuminat caecos, recepit oculos fidei, donec venit ad Ecclesiam, quae habet oculum tentationis; donec se tradidit viris spiritualibus instruendum, qui illuminati spiritu sapientiae, suo et experimento docti, possunt veraciter dicere quae in modum vinearum ab indigenis excoluntur: et inde forsitan vineas appellavit. Alioquin quid faceret botrus Cypri in vineis Engaddi? quis unquam botros de vineis in vineas transportavit? solet siquidem vinum, ubi deest, aliunde evehi, non ubi adest. Ergo vineas Engaddi dicit plebes Ecclesiae, quae habet balsami liquorem, spiritum mansuetudinis, in quo parvulorum adhuc in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
cipri dilectus meus michi:
inuineis engadi. Si dilectꝰ
in mirra: mulcomagis in
botri suauitate. Ergo dñs
neus iħe. mirra michi in mor¬
de: botrus in resurrectione: se ipsum in
saluberrimum temꝑauit inpotum. in la¬
crimis inmensura.Mortuus est ꝓꝑcer
peccata nr̃a: et resurrexit ꝓpter iustifica¬
tionem nram. ut peccatis mortui iusticie
uitiamus. Itaq ta si peccata ltxisti: bi¬
bisti amaritudinem. Si attem iam respi¬
rasti inspem uite. uita scĩori. mutata est
tibi mirrȩ amaritudo. inuinum quod le¬
tificat cor hominis. Et fortassis hoc illud
significauerit. quod saluatori oblatum
re:qm̃ istud sitiebat. Tu ergo post mirrȩ
ut dixi amaritudines. uinum iocundita¬
tis exꝑiens: haud temere et ipse dicere
poteris. Botrus cipri dilectus m̃s michi.
inuineis engadi. Engadi duplicem habet
interp̃tationem: et um ambe intellecꝰtui
seruiunt. Dicitur namq fons edi: et bap¬
tisma gentium. lacrimasq peccantium
aꝑte designat. Dicitur et n oculus tẽp¬

Expanded text:
Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi . Si dilectus in myrrha, multo magis in botri suavitate. Ergo Dominus meus Jesus myrrha mihi in morte, botrus in resurrectione, se ipsum mihi saluberrimum temperavit in potum, in lacrymis in mensura. Mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram , ut peccatis mortui justitiae vivamus . Itaque tu, si peccata luxisti, bibisti amaritudinem; si autem jam respirasti in spem vitae vita sanctiori, mutata est tibi myrrhae amaritudo in vinum, quod laetificat cor hominis. Et fortassis hoc illud significaverit, quod Salvatori oblatum re, quoniam istud sitiebat. Tu ergo post myrrhae, ut dixi, amaritudines, vinum jucunditatis experiens, haud temere et ipse dicere poteris: Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi. Engaddi duplicem habet interpretationem, et uni ambae intellectui serviunt. Dicitur namque fons haedi, et baptisma gentium; lacrymasque peccantium aperte designat. Dicitur et oculus ten
Abbreviated transcription (Latin):
dare odorem stium: Deniq cum factus
est repente de celo sonus tanquã aduem¬
entis sp̃s uebementis. et repleuit totam
domum ubi erant sedentes:an non me¬
rito pauꝑcula tunc dicere potuit. cum
eẽt rex inaccubitu suo.nardus mea dedit
odorem suũ : Patuit ꝓcerto om̃ib in lo¬
co manentib quam gratus humilitatis
et quam beneplacitus odor ascenderat:
cui mox tam copiosa et gloriosa remune¬
ratione responsum est. Ceterum. illa ñ
ingrata beneficii fuit. fudi enim. quomͦ
mox repleta deuotione: parat se ad omĩa
mala ꝑferenda. pro nomine eius. Nam se¬
quitur. Fascictlus mirre dilectus m̃s mͥ.
inter uba mea commorabitur. Infirmitas
mea quam nostis: non sunt ulterius pro¬
gredi. hoc solum dico: quia tribulationũ
amaritudines. sub mirre nomine dicit se
stibire paratam. amore dilecti. Reliquũ
capituli alias ꝓsequemur: si tamen exo
telligere faciat u̾ba sponsȩ. quȩ ipse in¬
spirando formauit. sicut nouit illius curꝰ

Expanded text:
us est repente de coelo sonus, tanquam advenientis spiritus vehementis, et replevit totam domum ubi erant sedentes , an non merito paupercula tunc dicere potuit: Cum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum? Patuit pro certo omnibus in loco manentibus, quam gratus humiliatis, et quam beneplacitus odor ascenderat, cui mox tam 1418 copiosa et gloriosa remuneratione responsum est. Caeterum illa non ingrata beneficii fuit. Audi enim quomodo mox repleta devotione parat se ad omnia mala perferenda pro nomine ejus: nam sequitur: Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur. Infirmitas mea, quam nostis, non sinit ulterius progredi. Hoc solum dico, quia tribulationum amaritudines sub myrrhae nomine dicit se subire paratam amore dilecti. Reliquum capituli alias prosequemur, si tamen exortelligere faciat verba sponsae, quae ipse inspirando formavit, sicut novit illius, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
lo ut iam dictum est: qui ait. Si autem qđ
nolo illud facio: iam non ego oꝑor illud:
s quod habitat in me peccatum. Sed de
libertate. ista sufficiant. In libello quem
de grã et libero arbitrio scripsi. diuersa
fortassis de imagine et similitudine dis¬
putata leguntur: sed ut arbitror non
aduersa. Legistis illa: ista audistis: quȩ
gaudeo. et gaudebo. At quo quomodo illa
se habeant: tria quedam in presentiarum
precipua commendata tenetis: simplici¬
tatem: immortalicatem: libertatem. Elt
hoc uobis liquido apparere iam arbitror.
animam pro ingenita atq ingenua si¬
militudine. que in his tam eximie claret.
non paruam cum uerbo habere affinica¬

Expanded text:
lo, ut jam dictum est, qui ait: Si autem quod lo, ut jam dictum est, qui ait: Si autem quod nolo, illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum . 11. Sed de libertate ista sufficiant. In libello, quem de Gratia et Libero Arbitrio scripsi, diversa fortassis de imagine et similitudine disputata leguntur; sed, ut arbitror, non adversa. Legistis illa, ista audistis: quaengaudeo et gaudebo. At quoquo modo illa se habeant, tria quaedam impraesentiarum praecipua commendata tenetis; simplicitatem, immortalitatem, libertatem. Et hoc vobis liquido apparere jam arbitror, animam pro ingenita atque ingenua similitudine, quae in his tam eximie claret, non parvam cum Verbo habere affinita
Abbreviated transcription (Latin):
ipse magister dicit: Nam mente quidem
seruiens legi dei.carne autem legi peccati:
quid magis suum fateatur euidenter
ostendit: cum malũ qđ̃ incarne est
ita a se alientm censet. ut Edicat. Itaq
iam non ego oꝑor illud: s quod habitat
inme peccatum. Et ideo fortassis signant̃
aliam dixerit legem inuentam in menbris
suis: quod alienam hanc et quasi aduenti¬
ciam reputaret. Unde et adhuc ego aliqͥo
audeo amplius. haud temere quidem: Pati¬
lum tudelicet non iam malum ꝓpter malũ
quod in carne habet: magis autẽ bonum
ꝓpter bontm quod inmente habet. An¬
non bonus. qui consentit legi dei qm̃ bona
est: Nam et si se itidem fateatur seruire
legi peccati: carne hoc facit. non mente.Cũ
attem mente qtuidem seruiat legi dei car¬
ne autem legi peccati:quid nam potissi¬
mum horum patilo impucandum putes.
tu uideris: nam michi fateor. facile ꝑsua¬
sum quod mentis quam quod carnis est.
pluris eẽ. Non solum michi: s et ipsi pau¬

Expanded text:
ipse magister dicit? Nam mente quidem ipse magister dicit? Nam mente quidem serviens legi Dei, carne autem legi peccati; quid magis suum fateatur evidenter ostendit, cum malum quod in carne est, ita a se alienum censet, ut dicat: Itaque jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Et ideo fortassis signanter aliam dixerit legem inventam in membris suis, quod alienam hanc, et quasi adventitiam reputaret. Unde et adhuc ego aliquid audeo amplius, haud temere quidem: Paulum videlicet non jam malum, propter malum quod in carne habet; magis autem bonum, propter bonum quod in mente habet. Annon bonus, qui consentit legi Dei, quoniam bona est? Nam, etsi se itidem fateatur servire legi peccati, carne hoc facit, non mente. Cum autem mente quidem serviat legi Dei, carne autem legi peccati; quidnam potissimum horum Paulo imputandum putes, tu videris. Nam mihi fateor facile persuasum, quod mentis quam quod carnis est, pluris esse, non solum mihi, sed et ipsi Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc et michi ipsi mea ipsius uoluntas
contraria. inuenitur: quȩ iniquitas ẽ max.¬
ima. Oui enim non iniquus: qui michi sũ:
Otri sibi nequiam ait. cui bontis: fateor non
sum bonus: quia non est in me bonum.
Consolabor me tamen: quia et scõrum
tiox ista est. Scio quia non est in me bonũ
inquit. Discernit tamen quod dicit in se:
in carne sua interp̃tans ꝓpter contradic¬
toriam legem quȩ in ea est. Nam habet
legem et inmentȩ: eaq melior. Annon lex
dei bona: Quod si malus ꝓpter legem ma¬
lam: quomͦ non ꝓpter bonam bonus: An
mala sua est. que est in carne sua. et ideo
de mala malus: et minime bonus de bona:
Nonest ita. Lexdeieits inmente ipsius:
atq ita in mente. ut sit et mentis. Gestis
est ipse qtu ait. Inuenio aliam legem in
menbris meis: repugnantem legi mentis
meȩ. Numquid suum quod carnis sue
est. et non stium quod mentis sue est: Ego
dico: et plus. Quid ni dicam: quod idem

Expanded text:
per hoc et mihi ipsi mea ipsius voluntas per hoc et mihi ipsi mea ipsius voluntas contraria invenitur, quae est iniquitas maxima. Cui enim non iniquus, qui mihi sum? Qui sibi nequam, ait, cui bonus? Fateor, non sum bonus, quia non est in me bonum. Consolabor me tamen, quia et sanctorum vox ista est: Scio quia non est in me bonum, inquit. Discernit tamen quod dicit: In se. In carne sua interpretans, propter contradictoriam legem, quae in ea est. Nam habet legem et in mente, eaque melior. Annon lex Dei bona? Quod si malus propter legem malam, quomodo non propter bonam bonus? An mala sua est quae est in carne sua, et ideo de mala malus; et minime bonus de bona? Non est ita. Lex Dei ejus in mente ipsius, atque ita in mente, ut sit et mentis. Testis est ipse qui ait: Invenio aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae. Nunquid suum quod carnis suae est, et non suum quod mentis suae est? Ego dico et plus. Quidni dicam, quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
dicat et menti meȩ. et legi tuȩ. Quis me
liberabit de manib meis: Non enim qđ
uolo.hoc ago:s me non alio ꝓhibente.
Et quod Nodi illud facio: s me non
alio cõpellen te. Atq utinam ꝓhibitio
hec. et hec compulsio ita esset uiolenta. ut
non esset uoluntaria. forsican enim sic
possem excusari: atit certe ita esset uolun¬
taria. ut non uiolenta: ꝓfecto enim sic
possem corrigi. Nunc uero nusquam ext¬
tus misero patet. quem et uoluntas tit
dixi mercusabilem: et incorrigibilem
necessitas facit. Quis me eripiet de ma¬
nu peccatoris: de manu contra legem
agentis et iniqui: Querit quis. de quo
quierar De me. Ego ille peccator. ille
exlex: ille imquus. Peocator. quia pec¬
caui: Exlex. quia uoluntate ꝑ sisto
agere contra legem. Nam mea uoluntas
ipsa est lex inmenbris meis: legi ditune
recaleitrans. Et qm̃ lex dñi lex mentis mee.
sicut seriptum est. lex dei eius in corde ipsiꝰ.

Expanded text:
dicat, et menti meae, et legi tuae; quis me dicat, et menti meae, et legi tuae; quis me liberabit de manibus meis? Non enim quod volo, hoc ago, sed me, non alio prohibente, et quod odi, illud facio , sed me, non alio compellente. Atque utinam prohibitio haec, et haec compulsio, ita esset violenta, ut non esset voluntaria; forsitan enim sic possem excusari: aut certe ita esset voluntaria, ut non violenta; profecto enim sic possem corrigi. Nunc vero nusquam exitus misero patet, quem et voluntas, ut dixi, inexcusabilem, et incorrigibilem necessitas facit. 1553 Quis me eripiet de manu peccatoris, et de manu contra legem agentis et iniqui? 10. Quaerit quis, de quo querar? De me. Ego ille peccator, ille exlex, ille iniquus. Peccator, quia peccavi; exlex, quia voluntate persisto agere contra legem. Nam mea voluntas ipsa est lex in membris meis, legi divinae recalcitrans. Et quoniam lex Domini lex mentis meae, sicut scriptum est: Lex Dei ejus in corde ipsius ;
Abbreviated transcription (Latin):
necessario uis. M ultum uis: quod nolle
nequeas. ne multum obluctans. Porro
ubi uoluntas: et libertas. Quod tamen di¬
idem ipse dicit. ubi sp̃c: ibi libertas. Ita ani¬
ma miro quodam et malo modo.sub hac
uoluntaria quadam ac male libera necessi¬
tate et ancilla tenecur et libera:ancilla
ꝓpter necessitatem. libera propter uolun¬
tatem: et quod magis mirum. magisq mi¬
serum est. eo rea quo libera: eoq ancilla quo
rea: ac ꝑ hoc eo ancilla quo libera. Miser ego
homo: quis me liberabit a caltmpnia husꝰ
pudende seruitutis: Miser: s liber. liber.
quia homo: miser:qtua seruus.Liber: quia
similis deo:miser:quia contrarius deo.O
custos hominum:quare posuisti me con¬
trarium tibi : Postusti enim: cum non ꝓ¬
hibuisti. Alioquim ipse me posui: et factꝰ
sum michi met ipsi grauis. Iustissime qui¬
dem ut hostis cuus. hostis sit meus: et qui
ego. qui michimet contrarius factus sum:
atq inmenbris meis inuenio quod contra¬

Expanded text:
necessario vis. Multum vis quod nolle necessario vis. Multum vis quod nolle nequeas, nec multum obluctans. Porro ubi voluntas, et libertas. Quod tamen diidem ipse dicit: Ubi spiritus Domini, ibi libertas . Ita anima miro quodam et malo modo sub hac voluntaria quadam ac male libera necessitate, et ancilla tenetur, et libera: ancilla, propter necessitatem; libera, propter voluntatem: et quod magis mirum, magisque miserum est, eo rea quo libera, eoque ancilla quo rea, ac per hoc eo ancilla quo libera. Miser ego homo, quis me liberabit a calumnia hujus pudendae servitutis? Miser, sed liber. Liber, quia homo; miser, quia servus. Liber, quia similis Deo; miser, quia contrarius Deo. O custos hominum, quare posuisti me contrarium tibi? Posuisti enim, cum non prohibuisti. Alioquin ipse me posui, et factus sum mihimetipsi gravis . Justissime quidem, ut hostis tuus hostis sit et meus; et qui ego qui mihimet contrarius factus sum, atque in membris meis invenio quod contra
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Itaq uoluntatem nolentem dicis: Nõ
utiq uoluntas retinetur non uolens.
Uoluntas enim uolentis est: non nolentis.
Quod si tiolens retinetur: ipsa se retinet.
Quid gͦ dicet aut quis respondebit ei cum
ipsa fecerit: Quid fecit: Seruam se fecit
Inde dicitur. Qui facit peccatum: seruus
est peccati. Propterea cum peccauit: pecca¬
uit autem cum peccato obedire decreuit:
seruam se fecit. Sed sit libera: si non adhuc
facit. Facit autem: ineadem seruitute se re¬
tinens.Neq enim non uolens uoluntas
denetur: uoluntas enim est.Ergo quia
uolens: seruam seipsa non modo fecit. sed
facit.Merito ꝓinde. quod sepe memoran¬
dum est. quis respondebit illicum ipsa fe¬
cerit ipsa et faciat: S non me inquis de¬
credere facies necessitatem. qtiam patior:
quam in memet ipso exꝑior:contra quã
et assidue luctor. Ubtnam queso hanc ne¬
cesstatem sentis: Non cfa ne inuolunta¬
te : Nongͦ parum sirmiter uis: quod et

Expanded text:
ris. Itaque voluntatem nolentem dicis? Non ris. Itaque voluntatem nolentem dicis? Non utique voluntas retinetur non volens. Voluntas enim volenti est, non nolentis. Quod si volens retinetur, ipsa se retinet. Quid ergo dicet, aut quid respondebit ei, cum ipsa fecerit? Quid fecit? Servam se fecit: unde dicitur: Qui facit peccatum servus est peccati . Propterea, cum peccavit peccavit autem cum peccato obedire decrevit, servam se fecit. Sed fit libera, si non adhuc facit. Facit autem, in eadem servitute se retinens. Neque enim non volens voluntas tenetur: voluntas enim est. Ergo quia volens, servam se ipsam non modo fecit, sed et facit. Merito proinde quod saepe memorandum est, quid respondebit illi, cum ipsa fecerit, ipsa et faciat. 9. Sed non me, inquis, decredere facies necessitatem quam patior, quam in memetipso experior, contra quam et assidue luctor. Ubinam, quaeso, hanc necessitatem sentis? Nonne in voluntate? Non ergo parum firmiter vis, quod et
Abbreviated transcription (Latin):
sub onere necessitatis huius. Dñe in qͥt
tum patior: responde prome. Sed rur¬
sus sciens quod non iuste causaretur ad¬
tiersus dominũ: cum uoluntas sua ipsiꝰ
potius in causa foret: attende quid secti¬
tus intulerit. Quid dicam. aut quis re¬
spondebit michi cum ipse fecerim: Pre¬
mebatur iugo: non alio tamen. quam
uoluntarie cuiusdam seruitutis: et erat
pro seruitute quidem miserabilis: s ꝑro
uoluntate in excusabilis. Uoluntas enĩ
est.quȩ se cum esset libera. seruam fecit
peccati. peccato assentiendo: uoluntas
nichilominus est. quȩ se sub peccato te¬
net. uoluntarie seruiendo. Uide quid di¬
cas: ait aliquis michi. Gu uoluntarium
dicis: quod iam necessaritm constat ẽẽ:
Terum quidem est. quod uoluntas se
ipsa addireritͥ s non ipsa se retinet: ma¬
gis retinetur et nolens. Bene hoc saltẽ
das: quia retinetur. Sed tugilanter re¬
tine. uoluntatem esse: quam retineri fate¬

Expanded text:
sub onere necessitatis hujus: Domine, inquit, sub onere necessitatis hujus: Domine, inquit, vim patior, responde pro me. Sed rursus sciens quod non juste causaretur adversus Dominum, cum voluntas sua ipsius potius in causa foret, attende quid secutus intulerit: Quid dicam, aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerim? Premebatur jugo, non alio tamen, quam voluntariae cujusdam servitutis; et erat pro servitute quidem miserabilis, sed pro voluntate inexcusabilis. Voluntas enim est, quae se, cum esset libera, servam fecit peccati, peccato assentiendo: voluntas nihilominus est, quae se sub peccato tenet, voluntarie serviendo. 8. Vide quid dicas, ait aliquis mihi. Tune voluntarium dicis, quod jam necessarium constat esse? Verum quidem est, quod voluntas se ipsam addixerit: sed non ipsa se retinet; magis retinetur et nolens. Bene hoc saltem das, quia retinetur. Sed vigilanter retine voluntatem esse, quam retineri fate
Abbreviated transcription (Latin):
a uoluntate non a natura: ut ne sic quidẽ
ingenita libertate priuetur. Quod enim
uoluntarium: et liberum. Et quidem
peccato factum. ut corpus quod corrũpit᷑.
aggratiet animã: s amore: non mole. Nã
quod surgere anima ꝑse iam non potest.
quȩ ꝑse cadere potuit: uoluntas in causa
est: que corrupti corporis uitiato ac uiti¬
oso amore languescens. et iacens.amorem
pariter itisticiȩ non ad mittit. Ita nescio
quo pratio et miro modo ipsa sibi uolun¬
tas peccato quidem indeterius mutata.
nccessitatem facit: ut nec necessitas cum
uoluntaria sit. excusare ualeat uoluntatẽ:
nec uoluntas cũ sit illecta. excludere necessitatẽ.
Est eñinecessitas hec quodãmͦ uoluntaria.
Est fauorabilis  us quedã. p̃mendoblandiens.
et blandiendo p̃mens: unde sese reauoluntas
ubi semel peccato consenserit. nec excutere iã ꝑ
se. nec excusar tam̃uillãtenꝰ de ratione queał.
Inde querula illa . uox. ueluti gementis

Expanded text:
a voluntate, non a natura, ut ne sic quidem a voluntate, non a natura, ut ne sic quidem ingenita libertate privetur. Quod enim voluntarium, et liberum. Et quidem peccato factum est ut corpus quod corrumpitur, aggravet animam; sed amore, non mole. Nam quod surgere anima per se jam non potest quae per se cadere potuit, voluntas in causa est, quae corrupti corporis vitiato ac vitioso amore languescens et jacens, amorem pariter justitiae non admittit. Ita nescio quo pravo et miro modo ipsa sibi voluntas, peccato quidem in deterius mutata, necessitatem facit: ut nec necessitas, cum voluntaria sit, excusare valeat voluntatem; 1552 nec voluntas cum sit illecta, excludere necessitatem. Est enim necessitas haec quodammodo voluntaria. Est favorabilis vis quaedam, premendo blandiens, et blandiendo premens: unde sese rea voluntas, ubi semel peccato consenserit, nec excutere jam per se, nec excusare tamen ullatenus de ratione queat. Inde querula illa vox veluti gementis
Abbreviated transcription (Latin):
potis. Omne et enim quod feceris bont̃.
malum ue.quod quidem non facere liberũ
fuit: merito ad meritum reputatur. Et
ut merito laudatur. non is tantum qui
potuit facere mala et non fecit. s et qui
potuit non facere bona et fecit: ita malo
non caret merito tã is qui potuit non fa¬
cere mala et fecit: quam qui potuit facere
bona. nec fecit. Ubi autem non est libertas:
nec meritum. Propterea quȩ sunt caren¬
tia ratione animalia nichil merentur: qͥa
sicut deliberatione. ita et libertate carent.
Sensu aguntur. feruntur impetu: rapi¬
untur appecitu. Neq enim iudicium ha¬
bent quo se diiudicent. siue regant: s ne
instrumentum quidem iudicii. idẽ rati¬
onem. Inde est quod non iudicantur:
quia non iudicant. Quanam quippe ra¬
tione ab his ratio exigatur : quam non
acceperunt: Hanc uima natura solus
homo non patitur: et ideo solus incer a¬
nimantia liber. Et tamen interueniente
peccato. patitur quandam uim et ipse. s

Expanded text:
potis. Omne etenim quod feceris bonum potis. Omne etenim quod feceris bonum malumve, quod quidem non facere liberum fuit, merito ad meritum reputatur. Et, ut merito laudatur, non is tantum qui potuit facere mala, et non fecit, sed et qui potuit non facere bona, et fecit; ita malo non caret merito tam is qui potuit non facere mala, et fecit, quam is qui potuit facere bona, et non fecit. Ubi autem non est libertas, nec meritum. Propterea quae sunt carentia ratione animalia, nihil merentur; quia sicut deliberatione, ita et libertate carent. Sensu aguntur, feruntur impetu, rapiuntur appetitu. Neque enim judicium habent, quo se dijudicent sive regant, sed ne instrumentum quidem judicii, id est rationem. Inde est quod non judicantur, quia non judicant. Quanam quippe ratione ab his exigatur ratio, quam non acceperunt? 7. Hanc vim a natura solus homo non patitur, et ideo solus inter animantia liber. Et tamen interveniente peccato patitur quamdam vim et ipse, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mediocris tamen anime dignitas. p̃senti
dispuitatione comꝑta est. quȩ gemina ꝗͦ¬
dam uiciitate nature uerbo appropiare
uidetur: simplicitade essentiȩ: et ꝑpetuita¬
te uitȩ.Sed enim adhuc unum occurrit.
quod minime preteribo: nec enim minus
insignem. similem tie mintis uerbo animã
facit: et forte etiam plus. Arbitrii libertas
hec est: plane diuinum quiddam p̃fulgens
in anima.tanquam gemma inauro. Ex
hac nempe inest illi inter bonum quidem
et malum. nec non inter uitam et mortem.
s et nichilomintis. inter lucem et tenebras.
et cognitio iudicii: et optio eligendi. Et
si qua sunt alia quȩ similiter circa animi
habitum sese e regione respicere uideant᷑.
nichilominus inter ipsa censorius quidã
arbit̾ is anime oculus diidicat et discer¬
nit: sicut arbiter indiscernendo: ita ineligen¬
do liber. Inde et liberum nominadur arbi¬
trium: quod liceat uersari unhis ꝓ arbitrio
uoluntatis. Inde homo ad proinerendũ

Expanded text:
mediocris tamen animae dignitas praesenti mediocris tamen animae dignitas praesenti disputatione comperta est, quae gemina quadam vicinitate naturae Verbo appropiare videtur, simplicitate essentiae, et perpetuitate vitae. 6. Sed enim adhuc unum occurrit, quod minime praeteribo: nec enim minus insignem similemve minus Verbo animam facit, et forte etiam plus. Arbitrii libertas haec est, plane divinum quiddam praefulgens in anima, tanquam gemma in auro. Ex hac nempe inest illi inter bonum quidem et malum, nec non inter vitam et mortem, sed et nihilominus inter lucem et tenebras, et cognitio judicii, et optio eligendi; et si qua sunt alia, quae similiter circa animi habitum sese e regione respicere videantur. Nihilominus inter ipsa censorius quidam arbiter is animae oculus dijudicat et discernit, sicut arbiter in discernendo, ita in eligendo liber. Unde et liberum nominatur arbitrium, quod liceat versari in his pro arbitrio voluntatis. Inde homo ad promerendum
Abbreviated transcription (Latin):
ego reor pro eo dictum. quod solus sit natu¬
ra imcommutabilis deus: qui ait. Ego dñs:
et non mutor. Uera namq et integra immor¬
talitas tam non recipit mutationem quã
nec finem: quod omnis mutatio. quȩ dam
mortis mitatio sit. Omne et enim quod mu¬
tatur: dum de cino ad aliud transit c̃ẽ. quo¬
dam modo neceẽ est moriatur quod est:
ut ẽẽ incipiat quod non est. Quod si tot
mortes quot mutationes: tibi immortali¬
tas: Et huic uanitati subiecta est ipsa cre¬
atura non uolens: s ꝓpter eum qui subie¬
cit in spe. Attamen inmortalis anima est:
qm̃ cum ipsa sibi uita sit. sicut non est quo
cadat ase. sic ñ est qͦ cadat auita. Ierũcũ constet
suis affectib mutarieã ⁊ agnoscat. ita se deo
in immortalitate similem. ut sciat sibi de¬
esse. non modicam immortalitatis partem:
soli cedens absolutam ꝑfectamq immor¬
talitatem. apud quem non est transmuta¬
tio. nec tucissitudims obumbratio. Non

Expanded text:
ego reor pro eo dictum, quod solus sit natuego reor pro eo dictum, quod solus sit natura incommutabilis Deus, qui ait: Ego Dominus, et non mutor . Vera namque et integra immortalitas tam non recipit mutationem, quam nec finem, quod omnis mutatio quaedam mortis imitatio sit. Omne etenim quod mutatur, dum de uno ad aliud transit esse, quodam modo necesse est moriatur quod est, ut esse incipiat quod non est. Quod si tot mortes quot mutationes, ubi immortalitas? Et huic vanitati subjecta est ipsa creatura non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe . Attamen immortalis anima est; quoniam cum ipsa sibi vita sit; sicut non est quo cadat a se, sic non est quo cadat a vita. Verum cum constet suis affectibus mutari eam; agnoscat ita se Deo in immortalitate similem, ut sciat sibi deesse non modicam immortalitatis partem, soli cedens absolutam perfectamque immortalitatem, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Non
Abbreviated transcription (Latin):
est. Dispar uͦ: quantũ a creante creata. Dispar:
qđ ut nͥcreata abillo. ñess: sic nͥ abipsouiuificata
non uiueret. Non uiueret dico: s spũali uita: ñ
naturali. Nã naturali qͥdem: etiã q̃ non spualit̃
uiuit. immortaliter uiuat necesse
est. At qualis uita inqua satius foret non
nasci. qtiam non abea mori : Mors potius
est. et ideo grauior quia peccati. non nature.
Deniq mors peccatorum pessima. Ita ergo
quȩ scđm carnem uiuit anima: uiuens mor¬
tua est. Quippe. cui bonum erat omnino
non uiuere: quam sic uiuere. Aqua nimirũ
uitali quadam morte. minime umquã re¬
surget. nisi ꝑ uerbum uitȩ: immo ꝑuerbũ
uitam: uiuentem utiq et uiuificantem.
Alias autẽ immortalis est anima: et in hoc
nichilomintis uerbo similis quidem: sed
non equalis. Nam intantũ suꝑ excellit
immortalitas deitatis: ut apłs dicat. de deo
qui solus habet immortalitatem. Quod

Expanded text:
est. Dispar vero, quantum a creante creata. Dispar, est. Dispar vero, quantum a creante creata. Dispar, quod, ut nisi creata ab illo non esset, sic nisi ab ipso vivificata non viveret. Non viveret dico, sed spirituali vita, non naturali. Nam naturali quidem, etiam quae non spiritualiter vivit, immortaliter vivat necesse est. At qualis vita, in qua satius foret non nasci, quam non ab ea mori! Mors potius est: et ideo gravior, quia peccati, non naturae Denique mors peccatorum pessima . Ita ergo quae secundum carnem vivit anima, 1551 vivens mortua est; quippe cui bonum erat omnino non vivere, quam sic vivere. A qua nimirum vitali quadam morte minime unquam resurget, nisi per verbum vitae, imo per Verbum vitam, viventem utique et vivificantem. 5. Alias autem immortalis est anima, et in hoc nihilominus Verbo similis quidem, sed non aequalis. Nam in tantum superexcellit immortalitas Deitatis, ut Apostolus dicat de Deo: Qui solus habet immortalitatem . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ad bene beateq uiuendum. quandoq ꝓ¬
ficiet. uł enĩget. Quippe: quod neq adhunc
inferiorem gradum potuit ꝑuenire. Sola.
quȩ inipso stare cognoscittir.anima homi¬
nis in eo dignitatis creata est. uita auita :
simpler asimplici:immortalis ab inmortali:
tit non sit longe a summo gradu. ubi scilicet
idẽẽ. quod beate uiuere est: in quo soltis stat
beatus. et solus potens rex regum. et dñs do¬
minantium. Accepit itaq in sui conditione
anima et si non ẽẽ. posse tamen ẽẽ beata. sum¬
mo ꝑinde gradui. quantum licet appropi¬
ans: non ꝑtingens tamen. Neq enim uel
ipsi ut supradiximus hoc erit aliquando
esse. quod beatam esse: nec quando beata erit
fatemur similitudinem: equalitatẽ renuimꝰ.
Uerbi causa uita ds̃: uita et anima est. Simi¬
lis quidem: sed dispar. Porro similis. quod
uita: quod se ipsa uitiens: quod non tantum
uitiens. s et uiuificans: sicut et ille hec omĩa

Expanded text:
sit, ad bene beateque vivendum quandoque psit, ad bene beateque vivendum quandoque proficiet vel emerget: quippe quod neque ad hunc inferiorem gradum potuit pervenire. Sola, quae in ipso stare cognoscitur anima hominis, in eo dignitatis creata est, vita a vita, simplex a simplici, immortalis ab immortali, ut non sit longe a summo gradu, ubi scilicet id esse quod beate vivere est, in quo solus stat beatus, et solus potens, Rex regum, et Dominus dominantium. Accepit  alias, accipit itaque in sui conditione anima, etsi non esse, posse tamen esse beata; summo proinde gradui, quantum licet, appropians, non pertingens tamen. Neque enim vel ipsi, ut supra diximus, hoc erit aliquando esse quod beatam esse, nec quando beata erit. Fatemur similitudinem, aequalitatem renuimus. Verbi causa, vita Deus, vita et anima est; similis quidem, sed dispar. Porro similis, quod vita, quod se ipsa vivens, quod non tantum vivens, sed et vivificans, sicut et ille haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
minus quȩ uitȩ exꝑtia sunt: adhunc gra¬
dtm assurgent. Sed nec omne quod uita
dicitur uł est: continuo ualebit ꝑtingere
huc. Est pecoram. est et arborum uita:
sensu altera uigens: altera carens. At neutͥ
tamen id ẽẽ quod uiuere est:cum ut quidẽ
multorum opinio est.ante in elementis quã
uel illa in menbris. uel ista in ramis extite¬
rint. Ac scđm hoc cum desinunt uiuificare.
simul uiuere cessant: s non et ẽẽ. Soluunt᷑
pariter. et dissoluuntur.tanquã non alliga¬
de tantum: s et colligate. Neq enim tinum
simpler est quȩq harum: s explurib con¬
stans: et propterea non redigitur in mebili:
s dissilit in partes. ut ad suum quodq recur¬
rat pͥncipium: uerbi causa. aer ad aerem. ig¬
nis ad ignem: et reliqua in hunc modum.
Nequaquam igit᷑ taliuite idẽst eẽ et uiuere.
est: que est et quando non uitut. Porro ni¬
chil horum. quib non hoc esse. quod uiuere

Expanded text:
minus quae vitae expertia sunt, ad hunc graminus quae vitae expertia sunt, ad hunc gradum assurgent. Sed nec omne quod vita dicitur, vel est, continuo valebit pertingere huc. Est pecorum, est et arborum vita, sensu altera vigens, altera carens. At neutri tamen idem esse quod vivere est: cum, ut quidem multorum opinio est, ante in elementis, quam vel illa in membris, vel ista in ramis exstiterint, At secundum hoc cum desinunt vivificare, simul vivere cessant, sed non et esse. Solvuntur pariter et dissolvuntur, tanquam non alligatae tantum, sed et colligatae. Neque enim unum simplex est quaeque harum; sed ex pluribus constans. Et propterea non redigitur in nihilum, sed dissilit in partes, ut et ad suum quodque recurrat principium; verbi causa, aer ad aerem, ignis ad ignem, et reliqua in hunc modum. Nequaquam igitur tali vitae idem esse et vivere est, quae est et quando non vivit. 4. Porro nihil horum, quibus non hoc esse quod vivere
Abbreviated transcription (Latin):
ad bene.sed eciam ad beate tuuiendum:
non quia uel tunc sit hoc ẽẽ. quod beatũ
esse illi qui eo ꝑuenerit: quatinus ita głȩ¬
tur pro similitudine: ut tamen ꝓ dispari¬
tate habeat semꝑ unde omĩa ossa eius
dicant: Oñẽ quis similis cibi: Bontis ta¬
men animȩ gradus:ex quo et solo ad bea¬
tam ascenditur uitam. Sunt namq ui¬
uentia:et horum. genera duo: quȩ senti¬
tnt. et que non sentiunt. Porro insensi¬
bilib sensibilia preferuntur: atq uitris¬
q uita. qua uiuitur et sentitur. Non
stabunt pariter ingradu uno. uita et
uiuens: multo minus uita. et que sunt
sine uita. Uita anima est:uitiens quidem
sed non aliunde quam se ipsa: ac ꝑhoe ñ
tam tutiens quam uita: ut proprie de ea
loquamur. Inde est. quod infusa corpori.
uiui ficat illud: ut sit corpus de uite p̃sen¬
tia. non uita. s uiuens. Unde liquet ne
uiuo quidem corpori. id uiuere eẽ quod ẽẽ:
cum cẽ et minime uiuere possit. Multo

Expanded text:
ad bene, sed etiam ad beate vivendum: ad bene, sed etiam ad beate vivendum: non quia vel tunc sit hoc esse, quod beatum esse illi qui eo pervenerit; quatenus ita glorietur pro similitudine, ut tamen pro disparitate habeat semper, unde omnia ossa ejus dicant: Domine, quis similis tibi? . Bonus tamen animae gradus, ex quo, et solo, ad beatam ascenditur vitam. 3. Sunt namque viventia, et horum genera duo, quae sentiunt, et quae non sentiunt. Porro insensibilibus sensibilia praeferuntur, atque utrisque vita, qua vivitur et sentitur. Non stabunt pariter in gradu uno vita et vivens; multo minus vita, et quae sunt sine vita. Vita anima est vivens quidem, sed non aliunde quam se ipsa; ac per hoc non tam vivens, quam vita, ut proprie de ea loquamur. Inde est quod infusa corpori vivificat illud, ut sit corpus de vitae praesentia, non vita, sed vivens. Unde liquet, ne vivo quidem corpori id vivere esse, quod esse, cum esse et minime vivere possit. Multo
Abbreviated transcription (Latin):
studeat reformare industria: ut digne
suo genere dei quidem munere sese regens:
ad amplexus uerbi fidenter accedat. Aduer¬
tat igitur ex hac diuine ingenuitate simili¬
tudĩs inẽẽ sibi illam sue substantie natura¬
lem simplitatem. qua hoc est illi ẽẽ. quod
uiuere: et si non quod bene. quod ue beate
uiuere: ut sit similitudo. non equalitas.
Gradus ꝓpinquus: gradus tamen. Neq
enim unius excellentie. paris ue fastigu
sunt. hoc habere. eẽ. quod uiuere: et item
habere hoc. ẽẽ. quod beate uiuere. Orgo
si uerbi est illud ꝓpter sublimitatẽ. hoc
anime ꝓpter similitadinem: salua quudem
eminentia uerbi. palam est affinitas
naturarum: palam anime prerogatiua.
Et ut quod dicitur planius fiat: soli deo
idẽ esse. quod beatum ẽẽ : atq hoc pͥmũ
et purissimum simplex. Sedin autem
simile est huic: id uidelicet habere. eẽ. qđ
uiuere:atq hoc anime est. Ex boc et si
inferiori gradu ascendi pocest. non mͦ

Expanded text:
studeat reformare industria; ut digne studeat reformare industria; ut digne suo genere, Dei quidem munere, sese regens, ad amplexus Verbi fidenter accedat. 2. Advertat igitur ex hac divinae ingenuitate similitudinis inesse sibi illam suae substantiae naturalem simplicitatem, qua hoc est illi esse quod vivere, etsi 1550 non quod bene, quodve beate vivere, ut sit similitudo, non aequalitas. Gradus propinquus, gradus tamen. Neque enim unius excellentiae parisve fastigii sunt, hoc habere esse quod vivere, et item habere hoc esse quod beate vivere. Ergo si Verbi est illud propter sublimitatem, hoc animae propter similitudinem, salva quidem eminentia Verbi, palam est affinitas naturarum, palam animae praerogativa. Et ut quod dicitur planius fiat, soli Deo id est esse, quod beatum esse: atque hoc primum et purissimum simplex. Secundum autem simile est huic, id videlicet habere esse quod vivere; atque hoc animae est. Ex hoc, etsi inferiori gradu, ascendi potest, non modo
Abbreviated transcription (Latin):
de affinitate anime ad tierbum:
atq id quidem necessariȩ. Que
enim conuentio tante maiestati.
Set tande pauꝑtati ut more et amore sponso¬
rum. uelut. ex equo sese complecti referan¬
tur. sublimitas illa. et illa humilitas: Nã
si uiere id dicimus: ualde leta fidutia est:
si falso. ualde punienda audacia. Propte¬
rea ergo de conuenientia horum queren¬
dum fuit: quȩ quidem iam multa inuenta
est: sed non omnis. Quis enim uel nimis
ebes non uideat. quam se euicino respici¬
ant imago. et quod ad imaginem estͦ
Quorum utiq unum uni. et alterum alte¬
ri. sermo si recolitis assignauit hesternus.
Nec de imagine tantum: etiam de simili¬
tudine. demonstrata ibidem ꝓpinquitas
est: nisi quod ipsa similitudo in quo uel in
quib potissimum constet. necdum a nob̃
est declaratum. Age iam. intendamus de¬
clarationi huic: ut quo anima plentus suã
agnoscet originem: eo amplius erubescat
uitam habere degenerem. Immo uero quod
peccato uitiatum deprehenderit innatura:

Expanded text:
ate animae ad Verbum, atque id quidem necessarie. Quae enim conventio tantae majestati et tantae paupertati, ut more et amore sponsorum, veluti ex aequo, sese complecti referantur sublimitas illa, et illa humilitas? Nam si vere id dicimus, valde laeta fiducia est; si falso, valde punienda audacia. Propterea ergo de convenientia horum quaerendum fuit: quae quidem jam multa inventa est, sed non omnis. Quis enim, vel nimis hebes, non videat quam se e vicino respiciant imago et quod ad imaginem est? Quorum utique unum uni, et alterum alteri sermo, si recolitis, assignavit hesternus. Nec de imagine tantum, sed etiam de similitudine demonstrata ibidem propinquitas est, nisi quod ipsa similitudo in quo vel in quibus potissimum constet necdum a nobis est declaratum. Age, jam intendamus declarationi huic, ut quo anima plenius suam agnoscet originem, eo amplius erubescat vitam habere degenerem; imo vero quod peccato vitiatum deprehenderit in natura,
Abbreviated transcription (Latin):
eum sicuti est. Puta gͦ de difficultate ma¬
gis quam de impossibilitate uenire illã
ꝑcunctationem: dñe qtus similis tibi. Aut
si hoc magis ꝓbas: uor est ad mirantis.
Ad miranda prorsus. et stupenda illa si¬
militudo. quam dei uisio comitatur: im¬
mo quȩ dei uisio est: ego autẽ dico incari¬
tate. Caritas. illa insio. illa similitudo est.
Quis non stupeat caritatẽ dei.spreti et re¬
uocantis: Merito iniquus arguitur ille.
qui supra inductus est. dei similitudinẽ
usurpans sibi: cum diligendo iniquitatẽ.
neq se possit diligere: neq dm̃. Sic enim
habes. Qui diligit iniquitatem: odit am¬
inam suã. Facta igitur de medio iniguita¬
te. quȩ eam quȩ exparte est dissimilitudinẽ
facit: erit unio sp̃c. erit muttia tusio: mutu¬
aq dilectio. Siquidem ueniente quod ꝑ¬
fectum est. etiacuabitur quod ex parte est:
eritq ad alterutrum casta et consũmata
dilectio ÷ agnitio plena: uisio manifesta.

Expanded text:
eum sicuti est . Puta ergo de difficultate maeum sicuti est . Puta ergo de difficultate magis, quam de impossibilitate venire illam percunctationem: Domine, quis similis tibi? 8. Aut, si hoc magis probas, vox est admirantis. Admiranda prorsus et stupenda illa similitudo, quam Dei visio comitatur, imo quae Dei visio est; ego autem dico in charitate. Charitas illa visio, illa similitudo est. Quis non stupeat charitatem Dei spreti et revocantis? Merito iniquus arguitur ille, qui supra inductus est, Dei similitudinem usurpans sibi, cum diligendo iniquitatem, neque possit se diligere, neque Deum: sic enim habes: Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Facta igitur de medio iniquitate, quae eam quae ex parte est dissimilitudinem facit, erit unio spiritus, erit mutua visio, mutuaque dilectio. Siquidem veniente quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est; eritque ad alterutrum casta et consummata 1557 dilectio, agnitio plena, visio manifesta,
Abbreviated transcription (Latin):
ardentius ad bonum quod eque in se con¬
spicit trahat. cupiatq fieri ad quod facta
est: simplex et rect᷑a. et timens deum. ac re¬
cedens a malo. Quid ni recedere possit.
ad quod accedere potuit: Quidni accede¬
re?aquo decedere potuit: Quod tamen
ttrumq dixerim de gr̃a presumendum.
non de natura: s ne de industria quidẽ
Nempe sapientia uincit maliciam: non
industria. uel natura. Nec de est occasio p̃¬
stimendi: ad uerbum est conuersio eius.
Non est apud uerbum ociosa anime gene¬
rosa cognatio: de qua triduo iam tracta¬
mus: et cognationis testis similitudo ꝑ¬
seuerans.Dignanter admictit in societatẽ
spc̃: similem innatura. Et certe de ratio¬
ne naturȩ:. similis similem querit. Uox re¬
quirentis. Reuertere sunamitis: retierte¬
re. ut intueamtr te. Intuebitur similem:
qui dissimilem non uidebat. Sed et se in¬
tuendum prestabit. Scimus qm̃ ctm apa¬
ruierit.similes ei erimus: qm̃ uidebimus

Expanded text:
ardentius ad bonum, quod aeque in se conardentius ad bonum, quod aeque in se conspicit, trahat, cupiatque fieri ad quod facta est, simplex et recta, et timens Deum, ac recedens a malo. Quidni recedere possit, ad quod accedere potuit? quidni accedere, a quo recedere potuit? Quod tamen utrumque dixerim de gratia praesumendum, non de natura, sed ne de industria quidem. Nempe sapientia vincit malitiam , non industria, vel natura. Nec deest occasio praesumendi: ad Verbum est conversio ejus. Non est apud Verbum otiosa animae generosa cognatio, de qua triduo jam tractamus, et cognationis testis similitudo perseverans. Dignanter admittit in societatem Spiritus similem in natura. Et certe de ratione naturae, similis similem quaerit. Vox requirentis: Revertere, Sunamitis; revertere, ut intueamur te . Intuebitur similem, qui dissimilem non videbat; sed et se intuendum praestabit. Scimus quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus
Abbreviated transcription (Latin):
dam morbidum putidumq interioris
hominis scu sistatur. ut dissimtilare
aut declinare nonqueat impuritatẽ
conscientie suiȩ. s uideat uel intitus
sordes peccatorum suorũ. uitiorũ in¬
spiciat de formitatem: nequaquã iam
poterit existimare dm̃ fore similem sͥ:
s quasi diffidens. pro tanta dissimilitu¬
dine quam uidebit. puto exclamabit.
et dicet. dñe. quis similis tibi :Quod qui¬
dem dictum: ꝓuoluntaria illa et nouitia
dissimilitudine. nam manet pͥma suni¬
litudo. Et ideo illa plus displicet. quod
ista manet. Oquantum bonum ista: quan¬
tumq malum illa: ex mutua tamen col¬
latione utraq res ingenere suo.plus emi¬
net. Cum gͦ anma tantam in se una re¬
rum distantiam cernit: quid ni clamet
inter spem et desꝑationem utiq posita.
dñe quis similis tibi: Grabitur in despe¬
rationem.ꝓtanto malo: s reuocatur in
spẽatanto bono. Inde est ut quo sibi plus
displicet in malo quod inse uidet. eo se

Expanded text:
dam morbidum putidumque interioris dam morbidum putidumque interioris hominis sui sistatur, ut dissimulare aut declinare non queat impuritatem conscientiae suae, sed videat vel invitus sordes peccatorum suorum, vitiorum inspiciat deformitatem; nequaquam jam poterit existimare Deum fore similem sibi, sed quasi diffidens pro tanta dissimilitudine quam videbit, puto exclamabit, et dicet: Domine, quis similis tibi? quod quidem dictum pro voluntaria illa et novitia dissimilitudine. Nam manet prima similitudo: et ideo illa plus displicet, quod ista manet. O quantum bonum ista, quantumque malum illa! Ex mutua tamen collatione utraque res in genere suo plus eminet. 7. Cum ergo anima tantam in se una rerum distantiam cernit, quidni clamet, inter spem et desperationem utique posita: Domine, quis similis tui? Trahitur in desperationem pro tanto malo; sed revocatur in spem a tanto bono. Inde est ut quo sibi plus displicet in malo quod in se videt, eo se