comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus. Longitudo aut̃ uite et an-¬
ni plurimi et̾nam uitam significant:
que p̃sentia negligens ad futura festi¬
nat. oli timere quia ñ confunderis
neq erubescas. Non enim te pudebit
quia confusionis adolescentie tue obli¬
iusceris. et obprobrii uiduitatis tue.
ñ recordaberis amplius. Quia dñabit᷑
tui qui fec̃ te. dñs exercituum nomen
t̃re uocabitur. Lxx. Noli tim ere quia
confusa es: neq confundaris quia exꝓ¬
bratum tibi ẽ. Confusionẽ enĩ et̾nam ob¬
bliusceris. et obꝓbrii uiduitatis tue.
cabitur. Oritur questio quomͣ si ad ec¬
cliam dicit᷑ de gentib congregatam. le¬
tare sterilis que ñ paris et plures filii de¬
serte magis quã enus que habet uirum
quod scilicet hec uirum non habuerit
que postea plures fecit filios et illa in
sterilitatem uersa sit que pͥus habebat
uirum. qͦmͦ nunc dicat᷑ ad eam que
uirũ non habuit uduitatis tue non¬
lescentie tue obliuisceris: Ex quo in¬
telligi uolunt iudei omĩa que dicun¬

Expanded text:
gentibus, longitudo autem vitae et anni plurimi, aeternam vitam significent, quae praesentia negligens, ad futura festinoli timere quia non confunderis neque erubescas non enim te pudebit quia confusionis adulescentiae tuae oblivisceris et obprobrii viduitatis tuae non recordaberis amplius quia dominabitur tui qui fecit te Dominus exercituum nometari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae cabitur. Oritur quaestio, quomodo si ad Ecclesiam dicitur de gentibus congregatam: Laetare, sterilis, quae non paris; et: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, quod scilicet virum non habuerit, quae postea plures fecit filios, et illa in sterilitatem versa sit, quae prius habebat virum: quomodo nunc dicatur ad eam, quae virum non habuit: Viduitatis tulescentiae tuae oblivisceris. Ex quo intelligi volunt Judaei, omnia quae dicun
Abbreviated transcription (Latin):
chi iusti dicit dominus. Dicamus pri¬
mum iuxta hebraicum. Sitsñ tine¬
re c& ꝓcul a te eẽ formidinem. fac que p̃¬
teritus sermo narraint. E go enm fam
ꝑ quem habitura esꝓselitos. eg oci ceea¬
ui fabrũ sufflantẽ inignem prumas
hoc ẽ diabolum omnum malorut
arcificem non necessitate nature deia¬
mentis arbito. Qi suscitabit incenillas
ꝓferet cont᷑ te uasa: qualestuciomo is¬
ion⁊ ehymas magi petro ⁊ paulo aplis
refistentes. E go cream unitfectore eer
qui increctuli sunt fcituri. Nonquo et

Expanded text:
hi justi, dicit Dominus. Dicamus prihi justi, dicit Dominus. Dicamus primum juxta Hebraicum: Si vis non timere, et procul a te esse formidinem, fac quae praeteritus sermo narravit; ego enim sum per quem habitura es proselytos. Ego qui creavi fabrum sufflantem in igne prunas, hoc est, diabolum omnium malorum armentis arbitrio: qui suscitabit incendia, et proferet contra te vasa, quales fuerunt Simon et Elymas magi, Petro et Paulo apostolis resistentes. Ego creavi interfectorem eorum qui increduli sunt futuri, non quod ego
Abbreviated transcription (Latin):
ut inlatinis codicibus legitur. domniꝰ
lluminat cecos. diligit aduenas ut
postquam cecilumen receꝑint iutans.
&& stulti sapientiã didicerint: tunc ad
eccłiam transeuntes diligantur adño
in eum populũ menur. qd̃ intrantes
templum di ⁊elus app̃hendit ppłm in¬
eruditum. Ecce ego cream fabrum
sufflantẽ in ignẽ primas ⁊ ꝓ fereus
uias moyus suũ: & ego creau int̾fecto¬
rem ad disperdendũ. Omne uasqued
fictũ est contra te ñ diriget᷑. & omnẽ
linguam resistentem tͥ inudicio udi¬
cabis. hec hereditas seruorum domini:
et insticia eorũ apud me dicit dominꝰ.
lxx E cce ego creauite nonut erarius
sufflans in igne primas ⁊ ꝓferens uas
in opus. Ego añcreami te nonimꝑdlitio¬
nẽ interficere. Omne uas qd̾ ꝑfectũ est
contra te non ꝓsꝑabitur: & omĩs uox
furget contrate iniudiciũ. omneleos
uinces: & obuoxii tui erant mea. Est bere¬
ditas seriientibus dño: & uoseritis mi¬

Expanded text:
ut in Latinis codicibus legitur: Dominus ut in Latinis codicibus legitur: Dominus illuminat caecos, Dominus diligit advenas : ut postquam caeci lumen receperint veritatis, et stulti sapientiam didicerint, tunc ad Ecclesiam transeuntes diligantur a Doum meum, populum meum ; quo intrante Templum Dei, zelus apprehendit populum ineruditum. Ecce ego creavi fabrum sufflantem in igne prunas, et proferentem vas in opus suum: et ego creavi interfectorem ad disperdendum. Omne vas, quod fictum est contra te, non dirigetur: et omnem linguam resistentem tibi in judicio, judicabis. Haec haereditas servorum Domini: et justitia eorum apud me, dicit Dominus. LXX: Ecce ego creavi te, non ut aerarius sufflans in igne prunas, et proferens vas in opus. Ego autem creavi te non in perditionem interficere: omne vas quod factum est contra te, non prosperabitur: et omum: omnes eos vinces ÷ et obnoxii tui erunt in ea  Est haereditas servientibus Domino, et vos eritis mi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ trementem uerba eius: Porro alius est
impiorum tremor. qui ex motu supplicii
nascitur: de quo scriptum est. meror appre¬
hendit impios. Ecce accola uemet
qui non erat mecum: aduena quondam
turs adiungettr tibi. lxx. Ecce proseliti
accedant adce ꝑ me. & coloni erant tin.
& ad te confugient. & hec udei putant
ad ietusalem dici: quod multi degentibꝰ
proselitisunt futuri. & legem moysi ce¬
rimonias ꝙ suscipiant. Q uod nos iuxta
ceptam interpretationem ad ecclesiam
referimus: que per apostolos ex utroq
populo congregata est. que non habet
maculam neꝙ rugam. que libera est. ou¬
est mater ommum credentium. adquoᷤ
proselitos & aduenas congregandosim¬
sit dominus discipulos suos dicens. Doce¬
te omnes gentes & confugiant ad euaꝗ¬
gelium. & nouam legem suscipiant a
ut habitatores quondam ydolatrie siafi
coloni ecclesiȩ: de quibus in psalmis aice¬
tur. Dominus sapientes facit cecos. siue¬

Expanded text:
et trementem verba ejus ? Porro alius est et trementem verba ejus ? Porro alius est impiorum tremor, qui ex metu supplicii nascitur. De quo scriptum est: Tremor apprehendit impios . Ecce accola veniet, qui non erat mecum; advena quondam tuus adjungetur tibi. LXX: Ecce proselyti accedent ad te per me, et coloni erunt tui, et ad te confugient. Et haec Judaei putant ad Jerusalem dici, quod multi de gentibus proselyti sint futuri, et legem Moysi caeremoniasque suscipiant. Quod nos juxta coeptam interpretationem ad Ecclesiam referimus, quae per apostolos ex utroque populo congregata est, quae non habet maculam, neque rugam, quae liber est, et mater omnium credentium . Ad quos proselytos et advenas congregandos, misit Dominus discipulos suos, dicens: Docete omnes gentes , ut confugiant ad Evangelium, et novam Legem suscipiant, ut habitatores quondam idololatriae, fiant coloni Ecclesiae. De quibus in psalmis dicitur: Dominus sapientes facit caecos. Si
Abbreviated transcription (Latin):
interra. sed incelis urbem dei querere
que inxp̃o monte sita latere non potest.
Decede procul acalumpnia. quia
nontimebis: et apauore quia non
appropinquabit tibi .lxx. Recede ab
iniquo et non trmebis: & tremor non
appropinquabit tibi. Ordo pulcherrimꝰ.
Pamperculam & humilem fuerat con¬
solatus promittens eis grãs spiritales.
minc docet quid facere debeat. si nolit
duersariorum impetus formidare. Et
est sensus. Non ustimere inimicos tuos:
fac ista quȩ dico. Recede procul a calump¬
nia: siue ab imquitate. quia omnis mi¬
quitas & rapina de calumpnia nascitur.
o nontimebis. tremorꝙ & parior non ap¬
propinquabunt tibi: ut nequaquã ho¬
mines sed deum timeas dicens cum moyse.
tremens sum & meticulosus. & cum imo
amicorum iob. horror & tremor uenerunt
suꝑ me. & multum mea ossa concussit. Ꝙ
cum ꝓpħa. Auoce orationis mee intrauit
tremor inossa mea. & suꝑ quem dominus
requiescit. nsi super humilem & quietũ.

Expanded text:
in terra, sed in coelis, urbem Dei quaerein terra, sed in coelis, urbem Dei quaerein Christo monto sita latere non potest. Recede procul a calumnia, quia non timebis; et a pavore, quia non appropinquabit tibi. LXX: Recede ab iniquo, et non timebis, et tremor non appropinquabit tibi. Ordo pulcherrimus. Pauperculam et humilem fuerat consolatus, promittens ei gratias spirituales. Nunc docet quid facere debeat, si nolit adversariorum impetus formidare. Et est sensus: Non vis timere inimicos tuos, fac ista quae dico: Recede procul a calumnia, sive ab iniquitate: quia omnis iniquitas et rapina de calumnia nascitur; et non timebis, tremorque et pavor non appropinquabunt tibi, ut nequaquam homines, sed Deum timeas, dicens cum Moyse: Tremens sum ego et meticulosus ; et cum uno amicorum Job: Horror et tremor venerunt super me; et multum mea ossa concussit ; et cum propheta: A voce orationis meae intravit tremor in ossa mea ; et: Super quem Dominus requiescit, nisi super humilem et quietum,
Abbreviated transcription (Latin):
apatre: uenit ad me. & post paululum.
Scriptum est inꝓpħis: erunt omnesdoc¬
ti a deo. Qui & ꝑ iheremiam loquitur.
Dans leges meas inmentibus eorũ & su¬
ꝑ cor eorum scribam eas. & nequaquã
ultra docebunt singuli ꝓximos suos &
fratres dicentes. cognosce dm̃. s om̃ssci¬
entes me aminimo usq ad maxinum:
ꝓpitius enim ero miquitatũ eorũ ⁊ pec¬
catorum eorum non recordabor. Doctri¬
na aut̃ discipulorũ dei: habet multitu¬
dinem pacis. que eis adño derelicta est.
Edificatioꝙ urbis pulcherrime complet᷑
iusticia. ut nequaquam unius gentis.
s totius mundi deus sit: uocantis ad fi¬
dem fuam seruos & liberos. grecos& bar¬
baros. diuites & pauperes nobiles &
ignobiles. uiros et mulieres. partiulos
& senes. oe omnia que inmmundo indẽ¬
tur esse contraria. Excessimus breuita¬
tis modum qui utilis est in omnbus
que dicenda sunt. nequaquam nos
iuxta hebreos & nostros senuiiudeos

Expanded text:
a Patre, venit ad me . Et post paululum, a Patre, venit ad me . Et post paululum, scriptum est in prophetis: Erunt omnes docti a Deo. Qui et per Jeremiam loquitur: Dans leges meas in mentibus eorum, et super cor illorum scribam eas; et nequaquam ultra docebunt singuli proximos suos et fratres dicentes: Cognosce Dominum. Sed omnes scient me a minimo usque ad maximum. Propitius enim ero iniquitatum eorum, et peccatorum eorum non recordabor . Doctrina autem discipulorum Dei habet multitudinem pacis, quae eis a Domino derelicta est: aedificatioque urbis pulcherrimae completur justitia; ut nequaquam unius gentis, 640 sed totius mundi Deus sit, vocantis ad fidem suam servos et liberos, Graecos et Barbaros, divites et pauperes, nobiles et ignobiles, viros et mulieres, parvulos et senes, et omnia quae in mundo videntur esse contraria . Excessimus brevitatis modum, qui utilis est in omnibus quae dicenda sunt: nequaquam nos juxta Hebraeos et nostros Semijudaeos
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ ꝓpugnaculis cognoscamus. Quas
qui habuerit. uanos timores fugat. Et
potest cum sponsa dicere. fratruelis m̃s
candidus ⁊ rubicundus. Porte aut̃ istiuiᷤᷤ
ciuitatis de lapide sunt cristallo. qui
sculpitur uariis modis. quo lapide: ni¬
chil purius ẽ. Demiq uehementissimiᷤᷤ
alpium frigorib ⁊ maccessis solis spe¬
lucis concrescere aque dicunt᷑ incri¬
stallum:⁊ tactu quidem lapidem uisu
aquas ẽẽ. ꝑ que ostenditur eos qui in
foribus eccłie sunt. nulla debere sorde
maculari. s fidei ẽẽ purissime ⁊ dicere
cum ꝓpħa. Amandatis eiꝰ tellexi. Et
illud audire. Beati mundo corde qm̃
ipsi dm̃ undebunt. Muri aũ cmutatis¬
instruuntur. quosreliquos lapides
itelligere possumis. & om̃s filiosenis
esse doctos. siue discipulos dei. Quo testi¬
monio dñs utitur meuangłio ioħis¬
cum dicitur. Nemo potest adme uenire:
uisi pater meus qui misit me traxerit
eum. Et omnis qui uiderit & didicerit

Expanded text:
Ecclesiae propugnaculis cognoscamus; quas Ecclesiae propugnaculis cognoscamus; quas qui habuerit, vanos timores fugat, et potest cum sponsa dicere: Fratruelis meus candidus et rubicundus . Portae autem istius civitatis de lapide sunt crystallo, qui scalpitur variis modis, quo lapide nihil purius est. Denique vehementissimis Alpium frigoribus, et inaccessis soli speluncis, concrescere aquae dicuntur in crystallum: et tactu quidem lapidem, visu aquam esse. Per quem ostenditur, eos qui in foribus Ecclesiae sunt, nulla debere sorde maculari, sed fidei esse purissimae, et dicere cum propheta: A mandatis tuis intellexi . Et illud audire: Beati mundo corde: quoniam ipsi Deum videbunt . Muri autem civitatisexstruuntur, quos reliquos lapides intelligere possumus, et omnes filios ejus esse doctos, sive discipulos Dei: quo testimonio Dominus utitur in Evangelio Joannis, dicens: Nemo potest ad me venire, nisi Pater meus qui misit me, traxerit eum, et omnis qui audierit et didicerit
Abbreviated transcription (Latin):
qmi portat ymaginẽ suꝑcelestis d et
ꝓptignacula urbis dominice hoc ẽ. mu¬
qui possiuit omnẽ altitudinem eleuan¬
tem contra scientiam dei destruere at¬
ꝙ conuincere. et menlatium subicere
ueritati. Quri gͦ indisputando fortissi¬
mus ẽ. ⁊ scarum scͥpturarum testimo¬
niis roboratus: iste ꝓpugnaculum ec¬
clesiȩ ẽ. Iaspidum multa sunt gen̾a.
Aluis est enim ⁊ maragdi habens simili¬
tudinem qui reꝑitur infontibus her¬
modontis fluminis. ⁊ uocatur amae¬
cyoc. qua omnia fantasmata fugari
autumant. Alius uiridior mari. et
tinctus quasi floribus. hunc infrigie
monte yda: & in ꝓfundissimis specub
eius nasci referunt. Alium uero iuxta¬
hebreos hyberos hyrcanosq ⁊ mare cas¬
pium repperiri.⁊ precipue iuxta lacũ
neusinẽ. Et alius lapis mui & spumȩ
marinorum fluctuũ similis ⁊ clement̃
quasi mixto cruore subrutilans. Hoc di¬
ximus. ut umuersas gr̃as spiritales. ĩ

Expanded text:
qui portat imaginem supercoelestis. Sed et qui portat imaginem supercoelestis. Sed et propugnacula urbis Dominicae, hoc est muqui possunt omnem altitudinem elevantem se contra scientiam Dei destruere atque convincere, et mendacium subjicere veritati . Qui ergo in disputando fortissimus est, et sanctarum Scripturarum testimoniis roboratus, iste propugnaculum Ecclesiae est. Jaspidum multa sunt genera: alius est enim smaragdi habens similitudinem, qui reperitur in fontibus Thermodontis fluminis, 639 et vocatur Grammatias, quo omnia phantasmata fugari autumant. Alius viridior mari, et tinctus quasi floribus; hunc in Phrygiae monte Ida, et in profundissimis specubus ejus nasci referunt. Alium vero juxta Iberos, Hyrcanosque et mare Caspium reperiri, et praecipue juxta lacum Neusin. Est et alius jaspis nivi et spumae marinorum fluctuum similis, et elementer quasi mixto cruore subrutilans. Hoc diximus, ut universas gratias spirituales in
Abbreviated transcription (Latin):
pides conu̾satum quos haut dubie
angelos intelligimꝰ celestesq uirait
putet fuisse eum qui t̾renis lapidib
ornatus sit et habuerit similitudinẽ
et signaculum dei: De natura igitur
omĩum lapidum et ꝑ partes signacu¬
lorum non ẽ. huiꝰ temꝑis dicere neq
enim semꝑ dicenda sunt omĩa: nunc
tantum de carbunculo saphiro et ias¬
pide disseramus. Carbunculus qui pa¬
ratur siue ꝑ ordinem sternit᷑. uidetur
michi ignitus sermo doctrine. qui fu¬
gato errore tenebrarum. illuminat
corda credentium. Hic ẽ. quem unus
de seraphin tulit forcipe comp̾bensũ
ad isaie labia purganda. Qui nascicur
tur in fundam̃tis: celi habet simili¬
tucdinem. et supra nos aeris. Et qui
talis ẽ. illud pofsit aristophanum
sermonem uertere possumꝰ. scando
lo apło nr̃a autem conu̾satio in celis
ẽ. hicrechielis quoq scriptura comine¬
morat quod locus in quo chronus dĩ
sic saphiri habeat similicudinem. et
gloria domini in hoc colore consisas

Expanded text:
pides conversatum quos haud dubie pides conversatum quos haud dubie Angelos intelligimus coelestesque Virtutes putet fuisse eum, qui terrenis lapidibus ornatus sit, et habuerit similitudinem et signaculum? De natura igitur omnium lapidum, et per partes singulorum, non est hujus temporis dicere; neque enim semper dicenda sunt omnia. Nunc tantum de carbunculo, sapphiro et jaspide disseramus. Carbunculus qui paratur, sive per ordinem sternitur, videtur mihi ignitus sermo doctrinae, qui fugato errore tenebrarum, illuminat corda credentium. Hic est quem unus de Seraphim tulit forcipe comprehensum, ad Isaiae labia purganda : qui nascitur, itur in fundamentis, coeli habet similitudinem, et supra nos aeris: qui talis est, ut possit illud Aristophanicum sermonem vertere possumus: Scando lo apostolo: Nostra autem conversatio in coelis est . Ezechielis quoque Scriptura commemorat, quod locus in quo thronus Dei sit, sapphiri habeat similitudinem, et gloria Domini in hoc colore consistat,
Abbreviated transcription (Latin):
ordo lapidum etiam in p̃senti scrip¬
tura sit pofitꝰ. carbunculus saphirus
et iaspis. Necdum enim ꝑfecta retine¬
mus nec ad pͥmam ꝑuenimus : quia
nunc ꝑspeculum uidemus. in enig¬
mate. Porro in ierechiel. sic scriptum
reperimus. Tu es signaculum simili¬
tudinis et corona decoris: in deliciĩs
paradisi dei fuisti. Omni lapide pͥmo
indutus ẽ. sardio et topario et ⁊ma¬
ragdo et carbunculo et saphiro et ias-¬
pide.Argento quoq et auro et ligilio
et achate. et amecisto. crisolito et be¬
rillo et onichino. auroq replesti the-¬
sauros tuos: et apotecas tuas in te.dq̃
hie conditus eo: eum cherubmn posui
te inmonte scõ meo. fiusti in medioli¬
pidum ignitorum inmaculat᷑ in die¬
bus tius exquo conditus es: done m¬
uente sunt in te iniquitates tue. Qiuiz
enim tam stultus et uecordis ingenũ
ut in paradiso dĩ positum pͥncipem ꝙͥ¬
riquencũq illum eẽ dederit et con¬
ditum int̾ cherubin et int̾ igneos la¬

Expanded text:
ordo lapidum etiam in praesenti Scripordo lapidum etiam in praesenti Scriptura sit positus, carbunculus, sapphirus, et jaspis. Necdum enim perfecta retinemus, nec ad prima pervenimus, quia nunc per speculum videmus in aenigmate. Porro in Ezechiel sic scriptum reperimus: Tu es signaculum similitudinis et corona decoris, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omni lapide primo indutus es, sardio, topazio, et smaragdo, carbunculo et sapphiro et jaspide, argento quoque, et auro et lyncurio, et achate, et amethysto, et chrysolitho, et beryllo, et onychino; auroque replesti thesauros tuos et 638 apothecas tuas in te. A qua die conditus es, cum Cherubim posui te in monte sancto meo; fuist in medio lapidum ignitorum, immaculatus in diebus tuis, ex quo conditus es, donec inventae sunt in te iniquitates tuae . Quis enim tam stultus et vecordis ingenii, ut in paradiso Dei, positum principem Tyri, quemcumque illum esse crediderit, et conditum inter Cherubim et inter igneos la
Abbreviated transcription (Latin):
cum et grecorum plurimi scripserint
et latinorum. Equib tancum nomi-¬
nabant uirum sc̃e et uenerabilis me¬
morie ep̃m epiphanium. qui insigne
nobis ingeniĩ et eruditionis sue reli¬
quit uolumen quod scripsit nepiais¬
con et plynium scđm eumndem apud
latinos oratorem et philosophum qui
in oꝑe pulcherrimo naturalis histo¬
rie tricesimum scptimum librum
qui et extremus ẽ. lapidum atq gem¬
marum disputatione compleuit.
hi duodecim lapides scribuntur ꝑ or¬
logio pontificis et in corona atq dia¬
demate principis tyri. Dicamꝰ pͥmũ
de exodo. Quatuor ordines intexti erãt
lapidum. Ordo primus. habuit la¬
pidem sardium topatium ⁊ marag¬
dum. Ordo secundꝰ. carbunculum. sa¬
phirum. iaspidem. Ordo t̾cius: ligiri¬
um. achaieu. ametutum. Ordo quar¬
tus. crisolitum. bcrillum. onichinũ.
auro circumdatos. et scri ꝑti erant
ex nominib duodecim tribuum fili¬
orum ifrł. In quo notandum qd scd̾s

Expanded text:
cum et Graecorum plurimi scripserint cum et Graecorum plurimi scripserint et Latinorum. E quibus duos tantum nominabo, virum sanctae et venerabilis memoriae episcopum Epiphanium, qui insigne nobis ingenii et eruditionis suae reliquit volumen, quod inscripsit περὶ λίθων: et Plinium secundum, eumdem apud Latinos oratorem et philosophum, qui in opere pulcherrimo naturalis historiae tricesimum septimum librum, qui et extremus est, lapidum atque gemmarum disputatione complevit. Hi duodecim lapides scribuntur per orlogio pontificis, et in corona atque diademate principis Tyri. Dicamus primum de Exodo: Quatuor ordines intexti erant lapidum . Ordo primus habuit lapidem sardium, topazium, smaragdum. Ordo secundus, carbunculum, sapphirum, jaspidem. Ordo tertius, ligirium, achatem, amethystum. Ordo quartus, chrysolithum, beryllum, onychium, auro circumdatos; et inscripti erant ex nominibus duodecim tribuum filiorum Israel. In quo notandum quod secundus
Abbreviated transcription (Latin):
quis aucem suꝑ fundamentum hoc edi¬
ficat aurum argentum lapides p̃ciosos
ligna fenum stipulam: uniꝰ cuiusq opꝰ
manifestum crit. De hoc funcdamento:
et in epła altera loquitur. E dificati
suꝑ fundamentum apłorum et ꝓpħa¬
rum: ipso angulari lapide iħu xpisto.
Et iterum. In quib om̃s edificamini
lapides uiuentes in sacerdotium scm̃:
offerre spiricales uictimas. De his lapi-¬
dibus mistice dicit̃. Lapides scĩ uolium¬
tur suꝑ t̾ram. E quib edificat xp̃c ec¬
cłam suꝑ t̾ram: dicens in cuangelio.
suꝑ hanc petram edificabo eccłam me-¬
am. Quam ciuitatem qui meruerit
intrare gaudens: loquetur in domino.
Sicut audiuimꝰ ua uidimus in ciuitate
dñi uirtucum. in ciuicate dĩ nostri: ds̃
fundauit eam in et̾num. Suꝑ condico¬
re huiꝰ ciuitatis: ec in alio loco dicitur.
hic edificabit ciuitatem meam et re¬
ducet captiuitatem populi mei. Dena¬
tura autem duodecim lapidum atq
gemmarum non ẽ. huiꝰ temꝑis dicere:

Expanded text:
um hoc aedificat aurum, et lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus manifestum erit. De hoc fundamento et in Epistola altera loquitur: Aedificati super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso angulari lapide Jesu Christo ; et iterum: In quibus omnes aedificamini lapides viventes in sacerdotium sanctum, offerre spirituales victimas . De his lapidibus mystice dicitur: Lapides sancti volvuntur super terram , 637 quibus aedificat Cam super petram, dicens in Evangelio: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quam civitatem qui meruerit intrare, gaudens loquitur Domino: Sicut audivimus, ita vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri: Deus fundavit eam in aeternum . Super conditore hujus civitatis, et in alio loco dicitur: Hic aedificabit civitatem meam, et reducet captivitatem populi mei . De natura autem duodecim lapidum atque gemmarum, non est hujus temporis dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
sencib nos tranfferat ad futura. Hoc
ẽ. qd̾ et dñs phariseis int̾ro gantibus
loquebatur. Reddite que sunt cesaris
cesari: et que sunt dĩ deo. Ut et potesta¬
tib istius seculi subiciamur que non
iniuste tenent gladium. inuindictam
eorum qui male egerunt que sinistra
incelligit᷑. et dõ reddamꝰ que dĩsunc
ut nullum alium timeamꝰ nisi eum
qui et anime habet et corporis potesta¬
tem. qd in dextra accipitur. Demq de
sapiencia dĩ dr̃. cui nichil p̃ciosum cõ¬
parari potest. qd̃ in dext̾a fua uite ha-

Expanded text:
aesentibus nos transferat ad futura. Hoc aesentibus nos transferat ad futura. Hoc est quod et Dominus Pharisaeis interrogantibus loquebatur: Reddite quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei Deo : ut et potestatibus istius saeculi subjiciamur, quae non injuste tenent gladium in vindictam eorum qui male egerunt, quae sinistra intelligitur: et Deo reddamus quae Dei sunt, ut nullum alium timeamus, nisi eum, qui et animae habet et corporis potestatem, quod in dextera accipitur . Denique de sapientia Dei dicitur, cui nihil pretiosum comparar
Abbreviated transcription (Latin):
ut de florib ad frugem ueniant pos¬
fintq dicere. Ego autem sicut oliua
fructifera in domo dei. Deniq uir sc̃s
tabnacula p̃terire festinans: et domũ
dei uidere desiderans. unũ uotum ha¬
bere se dicit. ut numquã de domo de
exeat. Nnum petiui a dño hoc reqͥtam:
ut inhabicem in domo dñi omĩb di¬
ebus uite mee. Dilatandum ẽ. ergo a¬
bernacłm et aula. pellesq tendcude
et funiculi multiplicum uariorũq
sermonum longiꝰ ꝓducendi. et daa
ratione firmandi in dextris et siusti.
ut sem̃ sermonis idẽ. doctrine dagil
tes ualeat possidere: et ciuitates bal¬
tabiles facere quas accepit. qui mila
duplicauerat. Dextra aut̃ et sinistra
inscripturis scĩs tunc in bonam pas¬
tem accipicur: quando eas et iuxta
spm̃ incelligimus. et uixta litam
parma iusticie a dextris et alimitrs
ut et humilior incelligenaic incet¬
neat institutionũ exempla. que ma¬
iorum et spĩtalis atq sublimis de p̃¬

Expanded text:
ut de floribus ad frugem veniant, posut de floribus ad frugem veniant, possintque dicere: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei . Denique vir sanctus tabernacula praeterire festinans, et domum Dei videre desiderans, unum votum habere se dicit, ut numquam de domo Dei exeat: Unum petivi a Domino, hoc requiram: ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae . Dilatandum est ergo tabernaculum, et aulaea pellesque tendendae, et funiculi multiplicium variorumque sermonum longius producendi, et clavi ratione firmandi in dextris et sinistris, ut semen sermonis, id est, doctrinae Dei, gentes valeat possidere; et civitates habitabiles facere, quas accepit qui mnam duplicaverat. Dextera autem et sinistra in Scripturis sanctis tunc in bonam partem accipitur, quando eas et juxta spiritum intelligimus, et juxta litteram per arma justitiae a dextris et a sinistris , ut et humilior intelligentia vitae teneat institutionem exemplaque majorum, et spiritualis atque 630 sublimis de pr
Abbreviated transcription (Latin):
ma efsemus. Et apłs. reliquie ait sal¬
ue facte sunt. Hoc de eccłiarũ magni¬
tudine que ꝓuno iudee loco et angu¬
stissimo in toto orbe t̾rarum suos t̾mi¬
nos dilatarent. ueniamꝰ ad intelligen¬
tiam spĩtalem. Qui in tabernaculo ẽ.
firmam atq ꝑpetuam ñ poffidet man¬
sionem: s semꝑ mutat loca et ad ulti¬
ora festinat dicens in psalmo. Pertu¬
fibo in locum tabernaculi admirabi¬
lis: p̃teritorum obliuiscens et infutu¬
rum se extendens. donec ꝑueniat adbra¬
uium suꝑne uocationis. De hoc taber¬
naculo: et in alio loco legimus. Quam
dilecta tab̃nacula tua dñe uirtutum:
concupiscit et deficit anima mea n
acria domimi. Postq infert. Beati qu
habitant in domo tua: in scła scłorum
laudabunt te. fĩnis enim tab̃naculoꝵ
et̃ne domus possessio ẽ. que fundam̃t
ñ mutat. nec tranffert᷑ de alio in aliũ
locum. Qui enim plantati in domode
sunt pͥus in atriis illius effloruerunt:

Expanded text:
semus . Et Apostolus: Reliquiae ait, salsemus . Et Apostolus: Reliquiae ait, salvae factae sunt . Hoc de Ecclesiarum magnitudine, quae pro uno Judaeae loco et ipso angustissimo, in toto orbe terrarum suos terminos dilatabunt. Veniamus ad intelligentiam spiritualem. Qui in tabernaculo est, firmam atque perpetuam non possidet mansionem; sed semper mutat loca, et ad ulteriora festinat, dicens in psalmo: Pertransibo in locum tabernaculi admirabilis , praeteritorum obliviscens, et in futurum se extendens, donec perveniat ad bravium supernae vocationis. De hoc tabernaculo et in alio loco legimus: Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et deficit anima mea in atria Domini . Postque infert: Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te . Finis enim tabernaculorum, aeternae domus possessio est, quae fundamenta non mutat, nec transfertur de alio in alium locum. Qui enim plantati in domo sunt Domini, prius in atriis illius effloruerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in altum defigat. et robur ne uentorũ
flatibus dissipet᷑ ad dexteramq peni-¬
tret et sinistram: et nequaquã iudaici
populi imitet᷑ angustias qd̾ centũ lon¬
gitudinis cubitis et quinquaginta la-¬
titudinis ambiebat. nec templi breui-¬
tate claudatur quod sexaginta cubi¬
tos habebat in longum et uiginti in la¬
tum: s ad dext̃am et sinistram locum
caꝑe necesset. Ac ne putemꝰ hoc nxta
friuolam hebreorum contentionem
dici de syon que in antiquũ statum
a dño restituenda fit: ponit manifestiꝰ
qd̾ latebat et semen tuum gentes here¬
ditabit. De quo in euangelio legimus.
Egressus ẽ qui seminat seminare. Et
icerum. Nonne bonum sem̃ semina¬
stim agro tuo: Qd̃ semen etiã ciuitates
desertas faciat inhabitare: ut eccłie
gentium in toto orbe consurgant. Uel
certe semen dicendum ẽ. apłorum et iu¬
daici populi reliquie: dequo in hoc
eodem ꝓpħa dicitur. Nisi dñs sabba-¬
oth reliquisset nobis sem̃. ficut sodo

Expanded text:
in altum defigat, et roboret, ne ventorum in altum defigat, et roboret, ne ventorum flatibus dissipetur. Ad dextramque penetret et sinistram, et nequaquam Judaici tabernaculi imitetur angustias, quod centum longitudinis cubitorum, et quinquaginta latitudinis ambiebat, nec Templi brevitate claudatur, quod sexaginta cubita habebat in longum, et viginti in latum. Sed ad dexteram et ad sinistram locum capere ne cesset . Ac ne putemus hoc juxta frivolam Hebraeorum contentionem dici de Sion, quae in antiquum statum a Domino restituenda sit, ponit manifestius quod latebat: Et semen tuum gentes haereditabit. De quo et in Evangelio legimus: Egressus est qui seminat seminare ; et iterum: Nonne bonum semen seminasti in agro tuo ? Quod semen etiam civitates desertas faciet inhabitari, ut Ecclesiae gentium in toto orbe consurgant. Vel certe semen dicendum est Apostolorum, et Judaici populi reliquiae. De quo in hoc eodem Propheta dicitur: Nisi Dominus sabaoth r
Abbreviated transcription (Latin):
uetus et nouum saram agarq referen-¬
te: iudeis tradunt manus t̾renarum
inmille amus defiderio uoluptatũ.
ilata locum tentorii tui: et pelles
tabernaculorum tuorũ extende. Non
parcas. Longos fac funiculos tuos: et
clauos tuos consolida. ad dext̃am enĩ
et ad leuam penitrabis: et semen tuũ
gentes herectitabit. et ciuitates deser¬
Dilata locum tabernaculi tur: et au
la corum tuorum fide. Ne parcas. pro¬
tende funiculos et clauos tuos con-¬
forta. Ad huc in dextris et in simstris
dilata: et sem̃ tuum possidebit gentes
et ciuitates desertas habitari facies. Qui
dixerat lauda sterilis que ñ paris rum¬
peuicula quib pͥus tenebaris astri-¬
eta. et clama in confessionem domini
que liberos non habebas: nunc eidem
p̃cipitur in similitudinem tabernacu¬
li moysi qd̃ quondam habuit in deser¬
to ut dilacet tencorium suum. pelles
distentet. fumculosq faciat longiores.
et clauos quib firmatur om̃e tentoriũ

Expanded text:
vetus et novum, Saram Agarque referenvetus et novum, Saram Agarque referente, Judaeis tradunt manus, terrenarum in mille annis desiderio voluptatum. Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende: ne parcas: longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida. Ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit, et civitates deserlata locum tabernaculi tui, et pelles aulaeorum tuorum fige, ne parcas. Protende funiculos, et clavos tuos conforta adhuc in dextris, et in sinistris dilata, et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitare facies. Cui dixerat: Lauda, sterilis, quae non paris; rumpe vincula, quibus prius tenebaris astricta, et clama in confessionem Domini, quae liberos non habebas, nunc eidem praecipitur in similitudinem tabernaculi Moysi, quod quondam habuit in deserto, ut dilatet tentorium suum, pellesque distentet; et funiculos faciat longiores, et clavos, quibus formatur omne tentorium,
Abbreviated transcription (Latin):
cuẜ multitudo ei genciũ p̃feratur.
apłorum principes agnma sibi cre¬
dentium in xp̃o circumcisionis et
gentium diuiser̃. ut ex utroq popło
desertam prius atq pauꝑculam edi¬
ficarent ierłm. Quod aut̃ hebraicũ
ꝓ leticia ymnitum posuit: gaudu
significat magnitudinem. In simi¬
litudinem hymnientis equi ad uic¬
toriam: de quo in iobplemꝰ scribitur.
hunc locum et cet̃a que secunt᷑ iudei &
nr̃i nudaizantes ad ierłm referunt. qͣm
dicunt in mille annoꝵ regno instau¬
raurandam: et eamdem eẽ que prius
habuit uirum et postea desierit. mul¬
toq plures habitura sit filios post re-¬
pudium: quam pͥus habuit fub uiro.
Cum ꝑspicue duarũ mulierum pona-¬
tur comparatio. eiꝰ que uirum habu¬
ro fuit. Nec mirandum de iudeis qͦrũ
oculi auresq sunt clause. si aꝑta non
uideant ueritatem: de xp̃ianis quid
loquar nescio. Qui dicente apło que
sunt allegoria et ad duo testamenta

Expanded text:
tu; sed multitudo ei gentium praeferatur. tu; sed multitudo ei gentium praeferatur. Apostolorum principes agmina sibi credentium in Christo, Circumcisionis et Gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius atque pauperculam 628 aedificarent Jerusalem. Quod autem Hebraicum pro laetitia, hinnitum posuit, gaudii significat magnitudinem, in similitudinem hinnientis equi ad victoriam. De quo in Job plenius scribitur . Hunc locum et caetera, quae sequuntur, Judaei et nostri judaizantes ad Jerusalem referunt, quam dicunt in mille annorum regno instaurandam, et eamdem esse quae prius habuit virum, et postea habere desierit, multoque plures habitura sit filios post repudium, quam prius habuit suo viro. Cum perspicue duarum mulierum ponatur comparatio, ejus quae virum haburo fuit. Nec mirandum de Judaeis, quorum oculi auresque sunt clausae, si apertam non videant veritatem. De Christianis quid loquar, nescio, qui dicente Apostolo, quae sunt allegorica et ad duo Testamenta,
Abbreviated transcription (Latin):
nagoga ꝓpt̃ misterium ebdomadis
et sabbati sui. quo prior populus fue¬
rat obligatus: siue ꝑ septem plures in¬
telligendi sunt iuxta hebrei sermo¬
nis ambiguitatem. quo et sabbatũ
significatur & plures. De quo et in he¬
braicarum questionũ libro quem in
genesim scripsimus plemꝰ dictum ẽ.
hec gͦ quãdiu uirum habebat deum
sermonemq diuinum. et legi iuncta
erat generabat deo plurimos filios:
qm̃ accepit libellum repudu et uocan¬
ti uiro uoluit respondere et audiuit.
filia matris cue tu es que dereliquit
uirum suũ. Et iterum. Non ut dm̃n
me uocasti neq ut patrem et pͥncipem
uirginitatis tue. ꝓptea in hoc eodem
ꝓpħ̃a plangitur. Quomꝰ facta ẽ. mere¬
trix ciuitas fidelis syon. plena iudi¬
enĩ: Inqua iusticia dormiuit in ea.
nunc autem latrones. S et hoc notan¬
dum qd̾ quando plures filu deserte
magis quã enus que habebat uirum:
non penitꝰ synagoga excludatur a par¬

Expanded text:
nagoga, propter mysterium hebdomadis nagoga, propter mysterium hebdomadis et sabbati, cui prior populus fuerat obligatus. Sive pro septem, plures intelligendi sunt, juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, quo et sabbatum significatur et plures. De quo in Hebraicarum Quaestionum libro, quem in Genesim scripsimus, plenius dictum est. Haec ergo quae quamdiu virum habebat Deum, sermonem divinum, et Legi juncta erat, generabat Deo plurimos filios: quando autem accepit libellum repudii, et vocanti viro noluit respondere, et audivit: Filia matris tuae tu es, quae dereliquisti virum tuum . Et iterum: Non ut Dominum me vocasti: neque ut patrem et principem virginitatis tuae : propterea in hoc eodem Propheta plangitur: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, Sion plena judicii: in qua justitia dormivit in ea, nunc autem latrones . Sed et hoc notandum quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus, quae habet virum, non penitus synagoga excludatur a par
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura: Eice ancillam: et filuand.
Non enim heres erit filius ancille. al
filio libere. Nos autẽ fr̃s non sumus
filũ ancille. s libere: qua libertatris¬
nauit nos xp̃c. Siigitur uas electioni
assumens de isaac testimonium Si
nunc habemꝰ in manib ad reꝓmistio¬
nis reculit filios. et ad eccłiam dedeł¬
tibus. suic exucroq populo congre¬
gatam que deserta in iudeis fuerat ce
relicta. que uirum non habuerat dm̃i
nec legem hacceꝑat nec ꝓpħas. ipsa ra¬
tione compellimur sequi uestigia p̃ces¬
soris. et desertam eam dicere de qua supͣ
legimus. letare deserta et reliqua his
fimilia. De qua et in ieremia scriptum
ẽ. ex ꝑsona dĩ. Uacua facta ẽ. que pari¬
ebat septem. defecit anima enus: occi-¬
dit ei sol adhuc meridie. Et in samuelis
uolumine sterilis peꝑit septem: et que
habebat filios plures infirmata ẽ. Et in
psalmis. qui habitare facit sterilem in
domo matrem filiorum letantem.Sep¬
tem autem filios dicitur genuisse sy-¬

Expanded text:
ptura? Ejice ancillam et filium ejus. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Nos autem, fratres, non sumus filii ancillae, sed liberae: qua libertate donavit nos Christus . Si igitur vas electionis, assumens de Isaia testimonium, quod nunc habemus in manibus, ad repromissionis retulit filios, et ad Ecclesiam de gentibus, seu ex utroque populo congregatam, quae deserta in Judaeis fuerat et relicta, quae virum non habuerat Deum, nec Legem acceperat nec Prophetas, ipsa ratione compellimur sequi vestigia praecessoris, et desertam eam dicere, de qua supra legimus: Laetare, deserta, et reliqua his similia. De qua et in Jeremia scriptum est ex persona Dei: Vacua facta est quae pariebat septem, defecit et anima ejus. Occidit ei sol adhuc meridie . Et in Samuelis volumine: Sterilis peperit septem, et quae habebat filios plures, infirmata est . Et in Psalmis: Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem . Septem autem filios dicitur genuisse sy
Abbreviated transcription (Latin):
bitur occultum: inconsequentib r̃
manifestius. Et omnẽ linguã resisten¬
tem t̃ in indicio iudicabis ꝑdens sapi¬
entiam sapientium ⁊ prudentiã pra¬
dentium reꝓbans. cunctosꝙ hereticoꝵ
pͥncipes ⁊ nideorum magistros⁊ mun¬
ei philosophos. quos faber ille confla¬
uerat: tuo iudicio condẽpnabis. quomͦ
⁊ regina saba condempnabit incredulos
et miuritas. Econtrario iustificabitur
sodoma. comparationis ptioris ierłm. Post
hec infertur que sunt p̃mia fut᷑oꝵ: ne
cassum putent eẽ certamen. ⁊ p̃senti mor¬
te finri. hec est hereditas seruoꝵ dnĩ. io
est regina celorum & intappetua. & re

Expanded text:
batur occultum, in consequentibus dicitur manifestius: Et omnem linguam resistentem tibi in judicio judicabis, perdens 642 sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobans. Cunctosque haereticorum principes, et Judaeorum magistros, et mundi philosophos, quos faber ille conflaverat, tuo judicio condemnabis. Quomodo et Regina Saba condemnavit incredulos, et Ninivitae: et e contrario justificabitur Sodoma comparatione pejoris Jerusalem . Post haec infertur quae sint praemia futurorum, ne cassum putent esse certamen, et praesenti morte finiri. Haec est haereditas servorum Domini, id est, regna coelorum, et vita p
Abbreviated transcription (Latin):
nescrunt:
Rebro eustochium
dixisse me noui apo¬
stolos et euangelistas
ubicumq de ueteri
instrum̃to ponunt
testimonia sic hebraicum et.lxx¬
nulla diuersitas fit uel suis uel .lxx. in¬
alt̾ in hebraico alt̾ in ueteri edicione
sensus ẽ. hebraicum magis quam.lxx¬

Expanded text:
nesciunt .rebro, Eustochium, dixisse me novi, Apostolos et Evangelistas ubicumque de veteri Instrumento ponunt testimonia, si inter Hebraicum etnulla diversitas sit, vel suis vel Septuagint in Hebraico aliter in vetere editione sensus est, Hebraicum magis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
guinariũ crudelem & iudicẽ uocat.
Hec illis dicentib dñs cõminat᷑. qͦd ñ
stet consiliũ ipsoꝵ. s interim nc̃ qͣm
diu mundus iste stat. & ea que mun¬
di fc̃ in suis finib & in suis urbibus
dñent᷑ cũ autẽ consũmationis tempꝰ
& tam mundi res quȩ in sex annis
factȩ st̃. quã oĩa quȩ ad qͥnꝙ sensus
& ꝓpter infidelitatẽ ñ intelligunt gͦ¬

Expanded text:
guinarium, crudelem et judicem vocat. Haec illis dicentibus Dominus comminatur, quod non stet consilium eorum; sed interim nunquam diu mundus iste stat, et ea quae mundi sunt in suis finibus et in suis urbibus dominentur. Cum autem consummationis tempus etiam mundi res quae in sex annis factae sunt, quam omnia, quae ad quinque sensus propter infidelitatem non intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
uator eo qͥd unũ sũ hominũ genꝰ salua¬
trus sit ÷ nt ate emma nuhelis appel¬
let uocabulo. Uerbũ carathi qͦd om̃s
interptan st uocabis. potest intellig.
& uocabit: qͦd ipsa scilicet uirgo qu̾e
concipiet & pariet. hoc xp̃m appela¬
tuma sit noĩe. In multis testimoniis quȩ
rũ ordinẽ secutos s sensuũ. Unde & in
p̃senti loco ꝓconcipiet in ut̃o. matħs
posuit inuto habebit. & ꝓuocabis: uo¬
cabunt. Hebrei hoc de ezechia filio a¬
char ꝓpħari arbitͣnt᷑: qͦd ipso regnan¬
te sit capta samaria qͦd omnino ꝓba¬
ri ñ potest. Siqͥdẽ achat filiꝰ ioatham
regnauit suꝑ iudã & ierłm annis sex¬
decim: cui successit in regnũ filiꝰ eius

Expanded text:
genus salvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vocabit: quod ipsa scilicet Virgo quae concipiet et pariet, hoc Christum appellatura sit nomine. In multis testimoniis quae rum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Joatham, regnavit super Judam et Jerusalem annis sedecim : cui successit in regnum filius ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uidee urbib dirutis. incendit templũ.
& habitatores assyrios posuit in iu¬
dea. In die illa radet dñs innouacła
conducta in his qui tͣnsflum̃ sunt
inrege assyrioꝵ caput & pilospe¬
dum & barbã uniu̾sã. Hec qͥdã pu¬
tant de assyriis ꝓpħari. qui mille tre¬
centis annis anteqͣm iherłm subuer¬
tirent regnũ asyȩ egyptiq & libiȩ
possedert᷑. qͦd a medis ꝑsisꝙ uincen¬

Expanded text:
udaeae urbibus dirutis, incendit Templum, et habitatores Assyrios posuit in Judaea . In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt, in rege Assyriorum, caput, et pilos pedum, et barbam universam. Haec quidam putant de Assyriis prophetari, qui mille trecentis annis, antequam Jerusalem subverterent, regnum Asiae Aegyptique et Libyae possederunt, quod a Medis
Abbreviated transcription (Latin):
fanaticos: ñ uult signũ pet̾e qͦd p̃cep¬
tum. ẽ Et dix̃. Audite eͦs domꝰ dauid.
Nunqͥd p̃arũ uob̾ẽ. molestos. ẽẽ. ho¬
minib qͥa molesti estis & deo meo.
Quis est iste qͥdix̃ audite gͦ domꝰ dd̾:
Nequaqͣm ds qui supͣ ad achar di¬
xerat. pete tͥ signũ a dño deo tuo. sed
ꝓpħa: ut ex conseq̃ntib approbatur.
quia molesti estis & deo meo. Et est
ei exhibeatis laborẽ. qͥ m alio locoait.
Laboraui sustinens: idcirco dñs faci¬
et quȩ sequunt᷑. ꝑ bo labore & mole¬
stra qd̃ aquila & syminachus tͣnstu¬
lert̃. lxx. & theodotio agonẽ int̾p̃¬
tati st̃. id luctam atꝙ certam̃. qͥa coi¬
tentiose ñ subiciant collũ dñi serui¬
tuti s illo uuln̾a eoꝵ uolente curare:
respuant sanitatẽ. Et hoc notandũ
qͦd achar rege impussimo nolente
signũ pet̾e sermo ꝓpħicus ad domũ
dauid. hoc est ad tribũ regiã conu̾̃¬
tat᷑. de qua supͣ legimꝰ. Et nuntia

Expanded text:
fanaticos; non vult signum petere quod praecepfanaticos; non vult signum petere quod praeceptum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Quis est iste qui dixit: Audite ergo, domus David? Nequaquam Deus qui supra ad Achaz dixerat: Pete tibi signum a Domino Deo tuo; sed Propheta, ut ex consequentibus comprobatur: Quia molesti estis et Deo meo. Et est ei exhibeatis laborem, qui in alio loco ait: Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro labore et molestia, quod Aquila et Symmachus transtulerunt, LXX et Theodotio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, de qua supra legimus: Et nuntia
Abbreviated transcription (Latin):
Amentẽ & rationẽ. Uirginẽ qͦq in¬
terpͥtat᷑ animã quȩ nulla peccati cor¬
rupta est conscientia: & potest de se
emmanuhel nob̾cũ d̾m. id÷ p̃sentem
dei geñare sermonẽ.S nos elixas ag¬
m carnes ñ comedimus. uerũ assas
&e quȩ in nobis possint om̃s uolupta¬
tum siccare pituitas: ne sacram̃tum
fidei nrȩ dum plus saꝑ imꝰ quã opor¬
tet saꝑe negligamꝰ. ⁊ dex̃ achar. Nos
petam: & ñ temptabõ dñm. Non hu¬
militatis ẽ s suꝑbiȩ : qͦd ñ uult signũ
a dño postulare. Quã qͣm enĩ scͥptum
tor usus sit testimomo. tñ iussus ut
pct̾et. obedientiȩ debuit explere p̃cep
liter tͣnstulert̃. ñ temptabo dñm. pos¬
sit legi. ñ exaltabo dñm. Sciebat enim
rex impus qͦd si signũ pet̾et accept᷑us
ẽet. & glificaret᷑ dñs. Ergo quasi ydo¬
loꝵ cultor qui in omnib angulis pla¬
tarũ & inmontib lucisꝙ nemorosis
aras constituerat: & ꝓleuitis habebat

Expanded text:
ad mentem et rationem. Virginem quoque inad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscientia, et potest de se Emmanuel, nobiscum Deum, id est, praesentem Dei generare sermonem. Sed nos elixas agni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes voluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Non humilitatis est, sed superbiae, quod non vult signum a Domino postulare. Quamquam enim scriptum tor usus sit testimonio : tamen jussus ut peteret, obedientia debuit explere praeceiliter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legi, non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius quod si signum peteret, accepturus esset, et glorificaretur Dominus. Ergo quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat
Abbreviated transcription (Latin):
do. & excelsũ & ꝓfundũ: suꝑeminentiᷤᷤ
scientiȩ & dilectionis xp̃i. Hoc qͣntum
ad misticos ꝑtinet intellectus. Cẽt̾um
moy ses accepit signa de t̾ra de qͥbus
in psalmis legimꝰ. Misit signa & ꝓdi¬
gia in medio tui egyptȩ. ranas. locustaᷤ.
scimiphes. & cynomiã: de cęlo aut̃ gͣn¬
dinẽ. & ignẽ. & trũ dierũ tenebras. Egi
reor & etechiã qͣndo sol decẽ regressuᷤᷤ
ẽ. lineis. signũ accepisse de cȩlo: & i ha
filiũ naue iigabaon. & haialon stan¬
nu lose & luna. Pleriꝙ putant saulẽ
briua acepisse det̾ra & de ꝓfundo in¬
tur nꝰ qͣsido samuelẽ ꝑ incantationes.
erartis magicas uisus est suscitasse.
&ionas ⁊ꝓpħa de abysso & deꝓfun¬
do & inorcis faucib lib̾atus. signũ &¬
dedst & accepit inferni. Legimꝰ incuiꝰ¬
dam cõmentariis hunc locũ ꝑ allego¬
cia extenuatũ. ut ꝓfundũ & excelsũ
possumꝰ sensibilia dicere & intelligibi¬
ia. Quoꝵ alterũ refert᷑ ad sensus. alt̾m

Expanded text:
nentis scientiae et dilectionis Christi . Hoc quantum ad mysticos pertinet intellectus. Caeterum et Moses accepit signa de terra, de quibus in Psalmis legimus: Misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte , ranas, locustas, ciniphes, et coenomyiam; de coelo autem grandinem et ignem et trium dierum tenebras. Ego reor et Ezechiam, quando sol decem regressus est lineis, signum accepisse de coelo : et Jesum filium Nave in Gabaon et Haialon, stantibus sole et luna . Plerique putant, Saulem signum accepisse de terra, et de profundo inferni, quando Samuelem per incantationes et artes magicas visuJonas propheta de abysso, et de profundo ac mortis faucibus liberatus, signum dedit et accepit inferni . Legi in cujusdam Commentariis hunc locum per allegoriam extenuatum, ut profundum et excelsum possumus sensibilia dicere, et intelligibilia, quorum alterum refertur ad sensus, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
ens de loco suo ñ inpͥncipio aquȩ du¬
ctus s mextremis finib piscinȩ supi¬
oris. quȩ erat iagro fullonis. uisordes
& maculȩ purgabant᷑. Quãuis enim
achar regnaret suꝑ iudã: tñ qͥa im¬
pius erat in suꝑioris piscine extremiᷤ
finib morabatur. Ergo ds̃ non tam
regis miseret᷑ quẽ indignũ estimabat
salute: quã pͥpłi sui. Duas autẽ caudaᷤ
torriũ fumigantiũ ut pͥus diximꝰ: uo¬
cat sapientiã scłarem hereticũq ser¬
monem. qͦrũ finis exustio. ẽ. Qui fru¬
stra miert̃ consiliũ ut ascend̾ent contͣ
iudã. & qͣsi negligentẽ & dormientẽ
bonũ d̾m. Uterq enĩ ad u̾sariꝰ apud
se ueritatẽ apd̾̃ se estimant optimã
ẽẽ. doctrinã. Deniq martion hereticꝰ.

Expanded text:
ens de loco suo, non in principio aquaeduens de loco suo, non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Quamvis enim Achaz regnaret super Judam: tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem bonum Deum. Uterque enim adversarius, apud se veritatem, apud se optimam aestimat esse doctrinam.