comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soluendo nõ sint: fideuissores eoꝵ quiꝑ
hiis cauerunt ¶ t resdͥserunt mulierẽ
qm disi nupta est ĩ colam enisdem cunta¬
tis inderi cuius maritus enis ẽ: et lͥunde
Item rescripserũt. patrisqui consuito fi¬
liũ emancipauerat ne promagistratu
cũ q̃ͣritur anmuuiceps quis sit: ex ipĩs
ĩ reb ꝑ rolacõnes sumi oport̾e̾.i. Iamlo¬
lam nomĩs similitudinẽ ad confuman¬
tam cunis originẽ satis nõ eẽ. Impr̃s.¬

Expanded text:
soluendo non sint, fideiussores eorum qui pro his cauerunt.Item rescripserunt mulierem, quamdiu nupta est, incolam eiusdem ciuitatis uideri, cuius maritus eius est, et ibi, undeItem rescripserunt patris, qui consulto filium emancipauerat, ne pro magistratucum quaeritur, an municeps quis sit, ex ipsis etiam rebus probationes sumi oportere: nam solam nominis similitudinem ad confirmandam cuiusque originem satis non esse.Imp
Abbreviated transcription (Latin):
agistratus muncipales cũ imũ magist᷑¬
tũ administrent. ⁊ umus hoĩs icẽ sustin¬
ent. Et hoc plerumm quidẽ lege mum¬
cipali eis dat᷑ u̾m ĩ nõ sit datum. dũ mõ
nõ denegatũ morib compet̃t.auł .ł.¬

Expanded text:
agistratus municipales cum unum magistratum administrent, etiam unius hominis uicem sustinent. et hoc plerumque quidem lege municipali eis datur: uerum et si non sit datum, dummodo non denegatum, moribus competit.
Abbreviated transcription (Latin):
r dine decurionũ ad ip̃t motus ⁊ in
ordinẽ regressus ad honoees ex releg¬
ati tanto tpr̃ nõ admutit᷑ quͣto digĩ¬
tate caruit. S uiutror placuit exaĩ¬
nari quo cͥmine dampnati sinãm eim¬
odi metuetunt. Duriorib ⁊ eñpenis
affectos ignominia uelut transacto
negõ postea liłari minoeib u̾o ꝙͣ le¬
ges ꝑmitũt subiectos nich̾omuꝰ¬
In eum qui suctessorẽ suo ꝑicło noia¬
uit. si frunto magitratu successor u.¬
doneus fuit accõm dari nõ oportet.
Infraudẽ cuuliũ mun̾ũ ꝑ tacitã fidem
subeundis ac mun̾ ib suscipiendicᷤ
ad opcõne nõ mutatur s nouis quo
mumerib filius ꝑ ad optinũ patrem

Expanded text:
rdine decurionum ad tempus motus et in ordinem regressus ad honorem, exemplo relegati, tanto tempore non admittitur, quanto dignitate caruit. sed in utroque placuit examinari, quo crimine damnati sententiam eiusmodi meruerunt: durioribus etenim poenis affectos ignominia uelut transacto negotio postea liberari, minoribus uero, quam leges permittunt, subiectos nihIn eum, qui successorem suo periculo nominavit, si finito magistratu successor idoneus fuit, actionem dari non oportet. In fraudem civilium munerum per tacitam fidem s obeundis ac muneribus suscipiendis adoptione non mutatur: sed novis quoque muneribus filius per adoptivum patrem
Abbreviated transcription (Latin):
umissio aut ad optio ⁊ pprie quid muĩ¬
cipes applsantur. mueris particeps. recip¬
nc̃ abusiue micipes dicunꝰ: sue cuinsq
ciutatis ciues. Ut puta campanos. puteo¬
lanos. qui exdnob gͥ campanis. pareti
ps campanus est nͥ fortepͥulegio aliquo
mat̾na origo censeat᷑. Qnc eĩ mat̾nie or¬
igiis er̃ municeps. ut puta elienswbut
concessum est. ut qͥ matre elyensi ẽ. site¬
oꝵ municeps. ⁊ delphis ħ idem tributũ
et ꝯseruatũ est¶ Eelsus ⁊̃ refert ponticiᷤ
ex bñficõ põpeii magni ꝯpet̾e ut qͥ pon¬
tica matre natus ẽ. Pontitus eẽt .ꝙ. bñ¬

Expanded text:
prie quidem municipes appellantur muneris participes, recepnunc abusiue municipes dicimus suae cuiusque ciuitat‹i›s ciues, ut puta Campanos, Puteolanos.Qui ex duobus igitur Campanis parentibps Campanus est, nisi forte priuilegio aliquo materna origo censeatur: tunc enim maternae originis erit municeps. ut puta Iliensibus concessum est, ut qui matre Iliensi est, sit eorum municeps. etiam Delphis hoc idem tributum et conseruatum est.Celsus etiam refert Ponticis ex beneficio Pompeii Magni competere, ut qui Pontica matre natus esset, Ponticus esset.
Abbreviated transcription (Latin):
decurioni filio munigunt᷑ obstrictus ẽ
pẽ. qĩ fidenissor : profilio. Cons ensisseat̃
pr̃ decurionatui filu ur. si p̾sens nomina
pͣ. filius gessit pr̃ ut. fideuissor p̾stabit.¬
Gestũ aut̃ in repu. acciꝑe debemus pretu¬
dam decenere.s et si curatores oꝑmuł

Expanded text:
decurioni filio iniunguntur, obstrictus est pater quasi fideiussor pro filio. consensisse autem pater decurionatui filii uidetur, si praesens nominate publica filius gessit, pater ut fideiussor praestabit.Gestum autem in re publica accipere debemus pecudam decernere.
Abbreviated transcription (Latin):
ienio heredi anno. factaet in qua tea¬
multos annos auociusd̾ meuii heredis
ołligau̾at q̃ alii postea inobligatoe
detutit ercausa pacti tradidit hisgstis
postĩor tit c̾ditor uis slum ꝑsecutus cit.
robtinuit. post hoc aũt iuditiũ ꝑsccu¬
cur grapbũ. cuisd̾ tici ante nusltos an¬

Expanded text:
euio heredi a Titio facta est, in qua tramultos annos auo eiusdem Maeuii heredis obligauerat quemque alii postea in obligationem deduxerat, ex causa pacti tradidit. his gestis posterior Titii creditor ius suum persecutus est et optinuit. post hoc iudicium chirographum eiusdem Titii ante
Abbreviated transcription (Latin):
anius. ⁊ Extat senteipta gistimantiu
nicħoniinꝰ ꝯpetẽ eiꝰ inteidicum. noc
simri uenditionem s noc exempto actõe¬
erit quicquã ei pr̃andum emptori e co
oꝑc qd̾ anit uenditionem faccume̾. Sati
enĩ cise qd̾ utiq ꝓpt̃ hoc opus. inliori p̃¬

Expanded text:
amus. et extat sententia existimantium nihilo minus competere ei interdictum nec finiri uendition‹e›: sed nec ex empto actione quicquam ei praestandum emptori ex eo opere, quod ante uenditionem factum est: satis enim esse, q
Abbreviated transcription (Latin):
pilli suie ꝯtunctũ sit cumeo in tempup¬
illi fiue dolo quid cutor fecit. ⁊ creo pup¬
illus locitpienor fand sit puplllo nocte
debe nec illud ciłe distinguẽdũ. autum
sit ci amnõ. soluendo sit Annõdum mad¬

Expanded text:
pilli siue contractum sit cum eo in rem pupilli, siue dolo quid tutor fecerit et ex eo pupillus locupletior factus est, pupillo nocere debere, nec illud esse distinguendum, cautum sit ei an non, soluendo sit an non
Abbreviated transcription (Latin):
tur axplẽdũ ꝯstiturũ tp̃s. acccsno po¬
¶ellenis sit non solum tp̃ris qt̾ aput cũ
suĩt unde qus emit. s ⁊ euis quici uen¬
didit. unde tueniisli. Si ⁊ si medius ali¬
quis exauctoabus non poded̾it. p̃cedẽ¬
tium auocoꝵ possessio nẽ ꝑd̾ir qr ꝯuĩc¬
ta nẽ est ficuc nec ei quanon possoct. siͦ
auctoris possessio acced̾e pot̃. Item ad¬
iciendum est. Uñ emisti aut unde is
emit. cui tuemendũ mandan̾as. ⁊ qd̾
apudcum qui ueudend̾ mandaunt
¶d̾ si is qͦ cuimandatũ etat alii tenden¬
ꝯdum madau̾it. non alit̾ huiꝰ quip̾ea

Expanded text:
pus. Accessio possessionis fit non solum temporis, quod apud eum fuit, unde is emit, sed et qui ei vendidit, unde tu emisti. sed si medius aliquis ex auctoribus non possederit, praecedentium auctorum possessio non proderit, quita non est, sicut nec ei, qui non possidet, auctoris possessio accedere potest. Item adiciendum est, unde emisti, aut unde is emit, cui tu emendum mandaueras, et quod apud eum, qui uendend‹u›m mandauit. quod si is quoque, cui mandatum erat, alii uendendum manda
Abbreviated transcription (Latin):
petit cum acto  ꝗ insũa potestate hãt. qñ
urat᷑ suo iure. Is aut̃ cum quo agitur nõ¬
Iut d̾bitor pecimiã. quã solutus crat per¬
deret eccpitẽ doli mali creditor remoue¬
bitut. sdcmẽ ⁊ sicreditor ciuis num̾aram
pecuniam rarã arcdudr non habrit.¬

Expanded text:
petit, cum actor quidem in sua potestate habeat, quando utatur suo iure, is autem cum quo agitur noderit, ut debitor pecuniam, quam soluturus erat, perderet, exceptione doli mali creditor remouebitur. idem est et si creditori eius numeratam pecuniam ratam creditor non habeat
Abbreviated transcription (Latin):
tupore auctore iiuditio delatõ facta su
Si pentor fundi usuirandũ detiułir adũ¬
sario. ut si auctor cnis uirras fundimisiũ
se tradidisse ab ea ꝯfrorisia discessurum st
excptõ possasori auindi ⁊ebitur. Si fide¬

Expanded text:
tutore auctore in iudicio delatio facta sit. Si petitor fundi iusiurandum detulerit aduersario, ut, si auctor eius iurasset suum fundum se tradidisse, ab ea controuersia discessurum se, exceptio possessori fundi dabitur. Si Fide
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Deinde scuis pignoratitia adu̾sus it
ntatur distinguendum erit. quãdo pig¬
nori dedit tuius. Et siquid̾ ante quã pete¬
ret. non oporiet ci noccit exceptonem.
Nam ulle pereit debuit ⁊ ego saluam

Expanded text:
neraticia aduersus te utatur, distinguendum erit, quando pignori dedit Titius: et si quidem antequam peteret, non oportet ei nocere exceptionem: nam et ille petere debuit et ego saluam
Abbreviated transcription (Latin):
danda eist accessio cumeo qł ap̾ pupil¬
lum fuit. a cuius tutore cũ is tutelã cuis
ad mimistraret. emisti. Idq md qͥ acuta
dit¶ee aut̃ acccisiones. nõ tumate ac¬
apiende sunt. quã uerba eaꝵ parẽt ut

Expanded text:
danda est accessio cum eo, quod apud pupillum fuit, a cuius tutore, cum is tutelam eius administraret, emisti. idemque in eo, qudit. Hae autem accessiones non tam late accipiendae sunt quam uerba earum patent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quia solo uitium ad hibinum sit Pa¬
Ne aquid agti corendi causa factum
sic :metidictũ qd̾ iuant clam locum
uõ ht̃ a melio ciusa faccasit agtiꝗͣ
¶restiei si fossam sttis mĩ ftila publica¬

Expanded text:
quia solo uitium adhibitum sit. Plane si quid agri colendi causa factum sit, interdictum quod ui aut clam locum non habet, si melior causa facta sit agri, Praeterea si fossam
Abbreviated transcription (Latin):
nec interdicco rocte ꝯuenilaut tñ usu¬
capete non potit qd̾ de ficcus non pe¬
tuir. Idemuitis est cũ de longa possesss¬
one queritur. Neq .n. recce de fendetur.
cũ gordium tei done sid̾i rõ nõ tueat᷑.¬

Expanded text:
ec interdicto recte conueniatur, tamen usucapere non poterit, quod defunctus non potuit. idem iuris est, cum de longa possessione quaeritur: neque enim recte defendetur, cum exordium ei bonae fidei ratio non tueat
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ. mox alia causa nona post petitio¬
nem mͥaccessetiti que mͥ dñium tribua
non tue repellet ista exceptõ insifreit ĩ¬
termnissũ dñum  inmedie tp̃r redi¬
it. quodã post uunimio. Quid .ti. si homẽ
quempeactã ab hostibus sui̾t captus in¬
ox.p̾t liminio. teceptus  hac cecpuene

Expanded text:
minem, mox alia causa noua post petitionem mihi accesserit, quae mihi dominium tribuat, non me repellet ista exceptio, nisi forte intermissum dominium in medio tempore rediit quodam postliminio. quid enim, si homo, quem petieram, ab hostibus fuerit captus, mox postliminio recept
Abbreviated transcription (Latin):
erit de doio mulicrisnõ eẽ ꝑmintndũ
exoiꝑe ne indotata fiat. Apudiuł que
peret dedolo mariti ⁊ mulieris cui pecu¬
nia querererur a nobsdatum ẽ eaeptio
tus. Aħede socĩ pent. intelligit in quid
filic adquiri. cum ꝑhoc dettinsir habi¬
tura. Illud nõ explicat uilianꝰ. an ⁊ de¬

Expanded text:
erit de dolo mulieris non esse permittendum excipere, ne indotata fiat. Apud Iulianuperet de dolo mariti et mulieris, cui pecunia quaereretur, an obstatura esset exceptio tus ab herede soceri petit, intellegitur, inquit, filiae adquiri, cum per hoc dotem sit habitura. illud non explicat Iulianus, an e
Abbreviated transcription (Latin):
ti uiccoris sucuriqi manumitoris asulat᷑.
Si debitor dedĩo nri quaꝙͣ pignori dedit
non admonito crditorem causam gĩt
⁊ ꝯtrariam sententiã acoꝑit oreditor in
locum uicti sugtisis sc non uidehit: cũ
pignoris ꝯuentio scnceiiã prectsscrit.

Expanded text:
ti uictoris futurique manumissoris consulatur. Si debitor de dominio rei, quam pignori dedit, non admonito creditore causam egerit et contrariam sententiam acceperit, creditor in locum uicti successisse non uidebitur, cum pignoris conuentio sententiam praecesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
fundi quentorũ henditariũ esse diceb¬
as a sempnio petieris. ⁊ ulans siu̾s mox
eand̾ partem asemꝑnio emero. agenti
tͥ mecũ famlier hacunde exceptio obst¬
abit quia res iudicata sit interte ⁊ uẽ¬

Expanded text:
fundi, quem totum hereditarium dicebas, a Sempronio petieris et uictus fueris, mox eandem partem a Sempronio emero, agenti tibi mecum familiae erciscundae exceptio obstabit, quia res iudicata sit inter te et ue
Abbreviated transcription (Latin):
suo utitur ¶Si quis cumiquẽ ab ostibus
redimetat irnneat. in ca causa est. ut
dolo malo saca ¶ꝑlane si offert p̃tiũ
mitrdictũ locum ẜt̃. s ⁊ si cum renusit
p̃cio non accepto dicendũ est interdictt
lecum fore. si postea quã semel remisit.
uelit recincet ¶Sicum quis itcneit fiiã
quemnõ ht̃ inporestate. plerumq sine¬
nisi cuidens dolus malo intercedat. ꝑto¬
inde ⁊ sitibtum suũ ł alũpnum uł
noxe deditul adhuc inpubem. id̾ crit

Expanded text:
us redemit, retineat, in ea causa est, ut dolo malo facit. plane si offertur pretium, interdictum locum habet. sed et si eum remisit pretio non accepto, dicendum est interdicto locum fore, si, posteaquam semel remisit, uelit retinere. Si eum quis retineat filium, quem non habet in ponisi si evidens dolus malus intercedat. proinde et si libertum suum vel alumnum vel noxae deditum adhuc impuberem, idem erit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditio adlata su̾it ⁊ ipse uiuie uutidictũ
habebit. Si eam accionem sicuti sructus
merio tp̃i ꝑceptos ucuditi iuditio pr̃are
cogendum ait. ¶ Aristo aũt̃ scribit semꝑ¬
non posseisori esse denaintiandũ. Nam si
quis in quid sundũ michiucndidit ⁊ nec

Expanded text:
ile interdictum habebit: sed eam actionem sicut fructus medio tempore perceptos uenditi iudicio praestare cogendum ait. Aristo autem scribit non possessori esse denuntiandum: nam si quis, inquit, fundum mihi uendiderit et nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut p̾carium ꝯfiscete reisue nõ poisit.
Ohichi nudetur uerius p̃cariũ ꝯsistere ĩ
pignore cumi possessionis rogatu non
ꝓprictatis et ħ eit sentontia. ⁊ utilissima
cotidie .ni. p̾cario regãtur creditores ab ħ¬
is qui pignori ded̾iũt ⁊ debi ꝯsudere pee¬

Expanded text:
t, ut precarium consistere rei suae possit. mihi uidetur uerius precarium consistere in pignore, cum possessionis rogetur, non proprietatis, et est haec sententia etiam utilissima: cottidie enim precario rogantur creditores ab his, qui pignori dederunt, et deb‹e
Abbreviated transcription (Latin):
tmat̃ ailii inpubis defucti ex senatus ꝯ¬
sislto luta uendicau̾it. idarco quia pu¬
tabat rupto pairis eius tesam̾to nemi¬
nemesse substinitũ. iuctaq fu̾at: quia
testam̾tum patris ruptum non erat. ꝑ¬
ostea aũt apertis pupillatibꝰ taibuł ap

Expanded text:
mater filii impuberis defuncti ex senatus consulto bona vindicaverit idcirco, quia putabat rupto patris eius testamento neminem esse substitutum, victaque fuerit, quia testamentum patris ruptum non erat, postea autem apertis pupillaribus tabulis ap
Abbreviated transcription (Latin):
spũlis fagaes incondutione domus ut
noti liccat ante sinitũ annu ccitũ itmpi
migtar ¶ dmẽ ⁊ siquis inplures annos
ꝯdut̃it ⁊ õdũ pecctrierit tempus. Naui
oiis fu̾it ⁊ductoris noc ut cisi pignori is

Expanded text:
specialis facta est in conductione domus, ut non liceat ante finitum annum uel certum tempus migrare. idem est et si quis in plures annos conduxerit et nondum praeterierit tempus. nam cbonis fuerit conductoris, nec ut esset pign
Abbreviated transcription (Latin):
ttauidr adu̾sus te intcrdict qdm auͥ¬
fecisti. et ait uilian  eolimua eiteli¬
edisicauus uant clam ego ideni demo¬
litus fuero in autclam ⁊ ntaris adus
me inreidiad. þanc ex ceptionempro¬
furaram a non alit̃ pccd̾e db ma ei

Expanded text:
r aduersus te interdicto quod u‹fecisti'? et ait Iulianus aequissimum esse haedificaueris ui aut clam, ego idem demolitus fuero ui aut clam et utaris aduersus me interdicto, hanc exceptionem profuturam. quod non alit
Abbreviated transcription (Latin):
int̃quos ꝯtrou̾sia erir ⁊ ge genere cause ꝯsti¬
iueidinnẽ. Namqsiis quise pardem diẽ
aucroritans. prudenue fid̾ explorare eẽt
usq indiemlitis. in pub̃em ap̾s hubebit.
Isuere qui ꝯtrou̾siam facit  sit humilis
crlaĩpinator. note nequitie. representã¬

Expanded text:
inter quos controuersia erit, et ex genere causae constituendum est. nam si is, qui se patrem dicit, auctoritatis prudentiae fidei exploratae esset, usque in diem litis impuberem apud se habebit: is uero, qui controuersiam facit, humilis calumniator notae nequitiae, repraesenta
Abbreviated transcription (Latin):
aut cumm. Nullũ enĩ opus insolo ftiot
at ⁊ arbores succioit ntiq tenebitur.⁊
qu arundinem ⁊ qui salictum Ter¬
te .n.⁊ ꝗdã modo sõł ipsi corrũrendo.
mam ũ infcit. idom tininncis succisis
ectm quifructum auserti furtidebet
queniri. Itaq siquid oꝑis insolo fati
inteidicum locum ht̃. Insolo actiac¬
apimus ⁊ siꝗuid arta arbor Rat nõ
siqunꝰ cura fruqũ arloꝵ sẜ̃iquis acci

Expanded text:
aut clam: nullum enim opus in solo facit. at qui arbores succidit, utique tenebitur, et qui harundinem et qui salictum: terrae enim et quodammodo solo ipsi corrumpendo manus infert. idem et in uineis succisis. ceterum qui fructum aufert, furti debet conueniri. itaque si quid operis in solo fiat, interdictum locum habet. in solo fieri accipimus et si quid circa arbores fiat, non s
Abbreviated transcription (Latin):
donascamr actio quetitur ⁊ utq non ẽ
cpecit ndã ut euat. Nec enĩ ncħ sipu¬
laroris iiercid auram potus esse quam
nonene. Nec tñ recte agetur snondum
p̃terierit ip̾is tantum quo flace potii᷑¬
erit aedemptor. ¶ ełso ł. diq̃.¬

Expanded text:
scatur actio, quaeritur. et utique non est exspectandum, ut ruat: nec enim nihil stipulatoris interest fultam potius esse, quam non esse: nec tamen recte agetur, si nondum praeterierit temporis tantum, quo fulcire potuerit redemptor. 99 Celsus li
Abbreviated transcription (Latin):
nis sineglectus a possessiore fiñt anpe
huius noĩc tencrar. possessor ita cum aii¬
ri ptomisit ancupa q̃d̾ ad stipislatõn
attniet infatiendo accipiendasit. an
nõ infitiendo qd̾ magis probandumẽ

Expanded text:
nis, si neglectus a possessore fuerit, culpae huius nomine tenetur possessor, ita et cum dari promisit, an culpa, quod ad stipulationem attinet, in faciendo accipienda sit, non in non faciendo? quod magis probandum
Abbreviated transcription (Latin):
cato actionom. Siquis gͦ stipulatus fuĩt
ut ualcat stipulatõ. Uñ ⁊ si procatatori
meo dari stipulatus sum stipulatõ in¬
res habebit. ⁊ si creditori mos. quia mitr¬
est mea ne uł pena ꝯmutatur iss predi
¶ Si quis utt stipulatus flũt illum sictas n
ulla causacir curnon obligatio ꝯstata¬
e demsacr uł locũ trligiosum chistea¬
ri stipulari possumꝰ. ilioqu nͥ ex locato.¬

Expanded text:
quis ergo stipulatus fuerit, ut ualeat stipulatio.Unde et si procuratori meo dari stipulatus sum, stipulatio uires habebit: et si creditori meo, quia interest mea, ne uel poena committatur uel praediSi quis ita stipulatus fuerit: 'illum sistas?', nulla causa est, cur non obligatio constat.Aedem sacram uel locum religiosum aedificari stipulari possumus: alioquin nec ex locato
Abbreviated transcription (Latin):
ucħomnꝰ reneatur idemq fiat ⁊ si per
ilum postra quã ab hoc alicnatũs sit id
ꝯgerit. Sin aũt allenauis flur ⁊ ab alio
tale quid acciditi non tencait. Quia nicħ
frcit insisi poster grari morans est sotun¬
qui fuit ꝓ missoris exp̃ceden eusa ablaro
ac si alienũ ꝓmisis qr sine faco ipsius
desiit eius clłe. ¶ Deillo queruur auzis qͥ
nesdiens se deb̾e occid̾it tencatur qd̾ ilia
codiciłł ut restitueret manumisti Geqͥ¬
cur uid̾c de co qd̾ ueceres osti tucrur quo¬
cicus culpa untruenit debitoris ꝑpetua¬
ti obligitionẽ quamadmodũ intelligẽ¬
dum sit ⁊ quid̾ si cistcerit ꝓmissor quõm¬
mnus solucte poisit. gpedutũ intelurũ
tatur ana postea inmora nõ fu̾i̾t gun¬
gatur suꝑior mora ⁊ celsus ad eesctus s¬
gwbir eum qui morã fecit in soluende
sticho quemi ꝓmserat posse emendare e
morampo. da offtrende. Esse cñ hanc q̃sti¬
enem debono ⁊ equo in quo gu̾e plet̾q s

Expanded text:
us teneatur, idemque fiat et si per alium, posteaquam ab hoc alienatus sit, id cont‹i-› gerit. sin autem alienus fuit et ab alio tale quid accidit, non tenetur, quia nihil fecit, nisi si posteaquam moratus est solutqui fuit promissoris, ex praecedenti causa ablatus ac si alienum promisisset, quia sine facto ipsius desiit eius esse.De illo quaeritur, an et is, qui nesciens se debere occiderit, teneatur: quod Iuliacodicillis ut restitueret, manumisit.Sequitur uidere de eo, quod ueteres constituerunt, quotiens culpa interuenit debitoris, perpetuari obligationem, quemadmodum intellegendum sit. et quidem si effecerit promissor, quo minustatur, an, si postea in mora non fuerit, extinguatur superior mora. et Celsus adulescens scribit eum, qui moram fecit in soluendo Sticho quem promiserat, posse emendare eam moram postea offerendo: esse enim hanc quaestionem de bono et aequo: in quo genere plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
gens cum qui iubxar e feaus hinꝰ ꝯstitu¬
tionis est ille ut ad hue homo peti pessir
fiet acceptũ ciposse ferre creduur ⁊ sideiu¬
sorem. laceͥpi eius obligatõis nomine. N¬
ouari aũt anpossit hec oblagãtio dubita¬
nonis est qr noqi hominẽ qui nõ est neqi
pecumã que non debent stipulari possu

Expanded text:
gens eum qui iubeat.Effectus huius constitutionis ille est, ut adhuc homo peti possit: sed et acceptum ei posse ferr‹i› creditur et fideiussorem accipi eius obligationis nomine. nouari autem an possit haec obligatio, dubitationis est, quia neque hominem qui non est neque pecuniam quae non debetur stipulari possu
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ accum erit. Qd̾ ⁊ inuidiriis atisto
existimauit. Si hos inꝗg̃ et ut is pccitꝰ
usd̾atur. deque actor scnsit. Nam sti
actori potius credendumẽ. Alioquin
scmꝑ negbe ius se ꝯsẽsisse ¶ Siscip¬
iante me. sticũ aut pamppilũ ciru¬
num damr᷑ ie spospond̾is ꝯstat non ce¬
neri te nec ad initrrogritũ ałe respon
spospond̾is roce responsũ est. Quia scꝑ¬

Expanded text:
um erit. quod et in iudiciis Aristo existimauit: sed hic magis est, ut is petitus uideatur, de quo actor sensit. nam stipactori potius credendum est: alioquin semper negabit reus se consensisse.Si stipulante me Stichum aut Pamphilum tu unum daturum te spoponderis, constat non teneri te nec ad interrogatum esse responsspoponderis, recte responsum est, quia s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmiscrit Insolidũ uon agi oportet ⁊ par¬
tis solutõ adffert lib̾anonẽ. Cum excã
euicrionis intendimus. Nam auctoris h¬
credes in solddũ denuntiandi sũt om̃sꝙ
debent subilstẽ ⁊ quolil desugicrat ões
tenebuntur s uincuiq pro parte hete¬
ditana prãtio inuingnur. Item furasti
nonerit ccntũ dari młi totus detur peã
ꝯiitiiur ceniũ nec ꝓdest partes alindi
trad̾e cessanit uno quemadmodũ non
ꝓdest adpinus libandũ pariẽ creritori
soluerei Qluicq̃ sub ꝯditõt obligatus cur¬

Expanded text:
miserit.In solidum uero agi oportet et partis solutio adfert liberationem, cum ex causa euictionis intendimus: nam auctoris heredes in solidum denuntiandi sunt omnesque debent subsistere et quolibet defugiente omnes tenebuntur, sed unicuique pro parte hereditaria prnon erit, centum dari?", nisi totus detur, poena committitur centum nec prodest partes fundi tradere cessante uno, quemadmodum non prodest ad pignus liberandum partem creditori solvere. Quicumque sub condicione obligatus cur
Abbreviated transcription (Latin):
uo eius qui apud hostes estssithi ꝑto¬
missor post moram offrundo purgat
moram. Certe .ni. doli mali eecepno no¬
cebit ei qui pecum ami oblatã accipere
tipillationũ quedim ite funt. quedã
incerte certum est qd̾ cxipa prons̃tia¬
tione apparet. quid quale quantũq
sit ut ecce aurei decem fundus tuscui¬
lanus homo sticus tricia aftici optimi
modii centum. iuni camꝑam obtim

Expanded text:
uo eius qui apud hostes est.Stichi promissor post moram offerendo purgat moram: certe enim doli mali exceptio nocebit ei, qui pecuniam oblatam accipere tipulationum quaedam certae sunt, quaedam incertae. certum est, quod ex ipsa pronuntiatione apparet quid quale quantumque sit, ut ecce aurei decem, fundus Tusculanus, homo Stichus, tritici Africi optimi modii centum, uini Campani optimi
Abbreviated transcription (Latin):
si anit halcres maitias pͥmas opus
ꝑfectum non crit. tam quatia ũ opꝰ
rit cantam pecimiã dati dicm ꝓinissi¬
onis ccd̾e nonce quo locatumẽ c̾pus si
post ni. alcudus matias quia nec ꝯueni¬
ri nec amt ħalcudas martias reus pro¬
mutendi porãt. ꝑlanc si isulam fisi¬
p̃teteat quanto insula fabricari possit

Expanded text:
mas opus perfectum non erit, tum quanti id opus erit, ta‹n›tam pecuniam dari?', diem promissionis cedere non ex quo locatum est opus, sed post kalendas Martias, quia nec conueniri ante kalendas Martias reus promittendi poterat.Plane si 'insulam fulpraetereat, quanto insula fabricari possit
Abbreviated transcription (Latin):
habesmr. nec uitabũt ob ligationẽ. ril¬
tẽ placer n am stipulanti denarios cius¬
dẽ quantitatis aurcos spondendo obliga¬
bis at ĩno supul. inti latio dnõ sue sia
tio qu idẽ sit danirũ it spondeas obliga¬

Expanded text:
habebuntur nec uitiabunt obligationem, uelesse placet: nam stipulanti denarios eiusdem quantitatis aureos spondendo obligaberis: et seruo stipulanti Lucio domino suo, si Titio, qui idem sit, daturum te spondeas, obliga
Abbreviated transcription (Latin):
it .t. ⁊ incepluribus fundis quibus id̾
domen imposinm fuat imum fun¬
dum sine ullanota demonstratõis sti¬
puletur inartũ stipulat᷑. Id cumfũ¬
dum stipulanir quem promissor dare
uoluĩt tamdui aut̃ uoluntas ꝓmisso¬
ris inpendenti ce̾ qualdui id ꝗd̾ pros¬
missum est soluatur.st.t.
niuis habelat inadoptionem heccde
multtuit si pari a ꝑecetase lib̵ potest
Nen alias emanopare uoluit quam
sici o edul a quo stipulctur eeriamũ¬

Expanded text:
i ex pluribus fundis, quibus idem nomen impositum fuerat, unum fundum sine ulla nota demonstrationis stipuletur, incertum stipulatur, id est eum fundum stipulatur, quem promissor dare uoluerit. tamdiu autem uoluntas promissoris in pendenti est, quamdiu id quod promissum est soluatur. 107 ius habebat in adoptionem, heredem instituit, si patria potestate liberatus non alias emancipar‹e› uoluit, quam si ei dedisset, a quo stipularetur certam s
Abbreviated transcription (Latin):
tem fundi itipulatur dcind̾ totũ quiaft̃¬
dus dari non intelligitur usts stutus de¬
trahanir ⁊ eꝯirario qui fundũ stipłatus
eit deind̾ usumfructũ simil is cit ci quito¬
tum stipulatur dcide partẽ. S qui actũ
supulatur dcinde it pocttriore stipul atõe
nichil ag̃is. sicutqui .x. dcind̾ usum fu

Expanded text:
tem fundi stipulatur, deinde totum, quia fundus dari non intellegitur, si usus fructus detrahatur. et e contrario qui fundum stipulatus est, deinde usum fructum, similis est ei, qui totum stipulatur, deinde partem. sed qui actum stipulatur, deinde iter, posteriore stipulatione nihil agit, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
pulanis sit tritia astia dem modios
ccntum uini campam amphoras cc̾tũ
incertum iudeatri stipulati qmabor.
melius inuemiri pot̾᷑ quo sit ut boni ap
stipulari intelligitur cuius bonitas g̾n¬
apalem gradun bonitans ht que res
efficit ut ea appłłatõ ccrtisignsicanua
sit. Fundi certi siquis usim fructũ sti¬
pulanis sit fu̾t. inartũ intenligitur
mobliganone deduxisse hoc .ii. mag̃
ire utmur ¶llud disbitanonẽ pecipit
si quis id qd̾ ciarethusa ancila nanm
crit ant fructus qui insundo tuscul. ao
nati crunt detisibi stipulanus sit an in
certum scipulari sit udeatir ẜ ipsana¬
tura manifestissimũ est incciti ese hac̃

Expanded text:
s centum' 'uini Campani boni amphoras centum', incertum uideatur stipulari, quia bono melius inueniri potest: quo fit, ut boni appstipulari intellegitur, cuius bonitas principalem gradum bonitatis habet: quae res efficit, ut ea appellatio certi significatiua sit.Fundi certi si quis usum fructum stipulatus fuerit, incertum intellegitur in obligationem deduxisse: hoc enim magis iure utimur.Illud dubitationem recipit, si quis id, quod ex Arethusa ancilla natum erit, aut fructus, qui in fundo Tusculano nati erunt, dari sibi stipulatus sit, an certum stipulatus uideatur. sed ipsa natura manifestiss
Abbreviated transcription (Latin):
rii tirii resticiui sibi stipłarus ẽ demd̾ ipse
iipisi aror moramfeãt quommꝰ arbitre¬
tur tinus promissor quasi moram fec̃t
non tenctur quid gͦ si ip̃e qui arbitrari
debuit moranfec̃ĩt. magis probandum

Expanded text:
ii Titii restitui sibi stipulatus est, deinde ipse stipulator moram fecerit, quo minus arbitretur Titius: promissor quasi moram fecerit, non tenetur. quid ergo si ipse, qui arbitrari debuit, moram fecerit? magis probandum
Abbreviated transcription (Latin):
¶dialus delum malum ꝓmissoris heredis
cuis ab ciłc uelit. sufficere at esse afutur᷑¬
Iq else stipulati. Si ueto depturiũ dolo ca¬
uere ulit necessatiũ esse adia aura do¬
lusmalus. non aeest. non abfu̾t quãti
cars orit tantã pecunã darispendess¬

Expanded text:
is dolum malum promissoris heredisque eius abesse uelit, sufficere 'abesse afuturumque esse' stipulari: si uero de plurium dolo cauere uelit, necessarium esse adici: 'cui rei dolus malus non abest, non afuerit, quanti ea res erit, tantam pecun
Abbreviated transcription (Latin):
aut domũ edisicari sipulatus sit. tũc
cnĩ inepit aciõ cum ca ꝑreꝵ naturã
pt̃iri post̾ sic qui entagini dari stipi¬
iatur cum rome sit taatt t̃p̃us cõpltti
nidctur quo per ucrure ad cartagiuẽ
pot̃ ¶ Itemsioꝑis alibto quis itipul m¬

Expanded text:
aut domum aedificari stipulatus sit: tunc enim incipit actio, cum ea per rerum naturam praestari potest. sic qui Carthagini dari stipulatur, cum Romae sit, tacite tempus complecti uidetur, quo perueniri Carthaginem potest. item si operas a liberto quis stipul
Abbreviated transcription (Latin):
ut quo aduiũet ius cundi habciot poc¬
ti ꝯuena exidpnone sũmoueruur Qui
tti sdipulatur anct lĩalendas piorimas
dare spondes: nicħ diffcit abco quilial¬
endis dari stipulat ¶ in ꝓp̾ctatẽ sine usu
frutu habet. rece nsum fructũ dari fit
ibipullatui. Ndem̃ in obliganonẽ dediic
uler. ꝓo stipulatõ non nouabitur quia
nec soluendo fundũ detraato usufructu
libib̃is s ad huc ait recte sundiusũ fruc¬
tum petere. Quid gͦ est cumnifundum

Expanded text:
ut, quoad uiueret, ius eundi haberet, pacti conuenti exceptione submouebitur.Qui ita stipulatur: 'ante kalendas proximas dari spondes?' nihil differt ab eo, qui 'kalendis dari' stipulatur.Qui proprietatem sine usu fructu habet, recte usum fructum dari sibi stipulatur: id enim in obligationem deducit, ulor, prior stipulatio non novabitur, quia nec solvendo fundum detracto usu fructu liberaberis, sed adhuc a te recte fundi usum fructum peterem. quid ergo est? cum mihi fundum
Abbreviated transcription (Latin):
rende orligatõis grã s solunonis eula
ꝑsonã filii adhibusse intellegicut oS
si seli silio suc quim poitita te sua sit da¬
tuquis sbipislato sit non recte filio soluc¬
tur quia fllii ꝑsena obliganoni magis
quã solutioni applicatur. Qui ita scipu¬
um detem iatcdari. ptar s heres cuis

Expanded text:
igationis gratia, sed solutionis causa personam filii adprehendisse intellegatur.Quod si soli filio suo, qui in potestate sua sit, dari quis stipulatus sit, non recte filio soluetur, quia filii persona obligationi magis quam solutioni applicatur.Qui ita stiputim decem recte dari
Abbreviated transcription (Latin):
estionem. sĩ aũt non addat quibus iam¬
uariis facti questi onẽ. inducere quid
forie scrcrĩt. hoc cst quid intercos ac¬
tum sit utiq enĩ hoc sequim̃ qd̾ agumi
est casq ad sumemꝰ. Sĩ aũt non appa¬

Expanded text:
estionem. si autem non addat quibus Ianuariis, facti quaestionem inducere, quid forte senserit, hoc est quid inter eos acti sit utique enim hoc sequimur quod actum est, easque adsumem
Abbreviated transcription (Latin):
indicm. Et dic uluci halend̾ iarai dare
spondes cuio nanira hec est. ut antedic̃
non cagaturad diem aut̃ usqi ad lialcii¬
das dare spondes placet aut. sotp̃s ob liga¬
tioncm ꝯstiuinõ posse. nõ mag̃ quã leg̃¬
atum Nam ꝗ alicui deb̃ĩ coꝑit occtismas¬

Expanded text:
in diem. ex die ueluti 'kalendis Martiis dare spondes?' cuius natura haec est, ut ante diem non exigatur. ad diem autem 'usque ad kalendas dare spondes?' placet autem ad tempus obligationem constitui non posse non magis quam legatum: nam quod alicui deberi coepit, certis
Abbreviated transcription (Latin):
is qui pupilli tutelam admimistrate ce¬
perat. cessit administratõnẽ contu¬
tori suo. ⁊ stipulatus cit rempupilli sal¬
stipulatoeis sicri qd̾ stipulanis ẽ camob
ampromisuss tirio fundũ meuiun da¬
rur aut siis nondetissi penã sedatur᷑¬

Expanded text:
is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stipulatus est, rem pupilli salstipulatoris fieri quod stcum promisisset Titio fundum Maeuium daturum aut, si is non dedisset, poenam se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pute accũ iud̾i dcsequentibꝰ nalen¬
¶ Q uonens aũt ĩ gbligatꝯ onib dicsnõ
pouitur presenti pecunia debetur nͥ
locus adictꝰ spatium temporis ida¬
cat quo illo possit ꝑueniri uccumdies

Expanded text:
puto actum uideri de sequentibus kalendis.Quotiens autem in obligationibus dies non ponitur, praesenti die pecunia debetur, nisi si locus adiectus spatium temporis inducat, quo illo possit perueniri, uerum dies
Abbreviated transcription (Latin):
ter accipitur. Nam⁊ aĩ habcre diamus
qui rei dñs cit ⁊ cum qui dñs quid̾ nen ẽ.
s ten demq hare iemapd̾ nos depositã
solcmꝰ diccir ¶Siquis ita stipulatꝰ fuĩt
ut frui sibiliccoe adheredem stañ stipis¬

Expanded text:
ur: nam et eum habere dicimus, qui rei dominus est et eum, qui dominus quidem non est, sed tenet: denique habere rem apud nos depositam solemus dicere.Si quis ita stipulatus fuerit 'uti frui sibi licere', ad heredem ista stip
Abbreviated transcription (Latin):
istipulet ut id siat qd̾ nanita ficri nonꝰ
cedit non mag̃ obiliganio ꝯsistit quã
cumstipulor ut detur qd̾ dari non potest.
nisi ꝑ quem stecit quomin faccre id płit.¬
tem qud̃s lege̾ ficri ꝓhibent si ꝑpeaiam

Expanded text:
stipulor, ut id fiat, quod natura fieri non concedit, non magis obligatio consistit, quam cum stipulor ut detur quod dari non potest: nisi per quem stetit, quo minus facere id possit.Item quod leges fieri prohibent, si p
Abbreviated transcription (Latin):
supulatõ posside. michi lic̃e spondes iu
est quam sapulauonc̃ suus anpossit utibit̃
A uire fuus non possid̾at mñ ad posscissonẽ
namralem hoc referendum est. ⁊ id̾odu¬
bitari nenoportet quĩ ⁊ ẜuus recte itasti¬
pilcrur ¶Piane sitencte stoi licre dipu¬

Expanded text:
pulatio: 'possidere mihi licere spondes?' utilis est: quam stipulationem seruus an possit utiliter uili iure seruus non possideat, tamen ad possessionem naturalem hoc referendum est, et ideo dubitari non oportet, quin et seruus recte ita stipuletur.Plane si 'tenere sibi lice
Abbreviated transcription (Latin):
eictsb relictis unus quisq ob cuictionams
suc partis proportõe suaraberit actiorẽ¬
parte non pot̃. hec utlittis causa ex parit
stipulatoꝵ recepta sunt ipĩ aũt ꝓuiusori
rorie ꝗͣ iudinale ¶Iudicales sũt dumete¬
ar q̃ amcro uidia officio ꝓfiascuitur uł¬
uti dedolo cautio. Pretorie que amero
p̃toris offirio ꝓfloscumur uł ur d ãpni
infecti. pretorias aut̃ stiplationes sic̃ au¬
diri oporcet ut mbis ꝯtiueantur ⁊̃¬

Expanded text:
ibus relictis, unusquisque ob euictionem suae partis pro portione sua habebit actioneparte non potest. haec utilitatis causa ex parte stipulatorum recepta sunt: ipsi autem promissori oriae et iudiciales. iudiciales sunt dumtaxat, quae a mero iudicis officio proficiscuntur, ueluti de dolo cautio: praetoriae, quae a mero praetoris officio proficiscuntur, ueluti damni infecti. praetorias autem stipulationes sic audiri oportet, ut in his contineantur
Abbreviated transcription (Latin):
quenit. et id̾o neq mutus neq surdus
neq in̾fans stipulatõnem ꝯttabeit pos¬
sunt. Nec absens quid̾ qm̃ ex audut ĩ¬
uicem debent. Siquis gͥ cx his iuiat str¬
pulari ꝑseruũ prescntẽ stipuictur ⁊ ad¬
quirit ci crstipłatu adionẽ. Itemsiquis

Expanded text:
quente: et ideo neque mutus neque surdus neque infans stipulationem contrahere possunt: nec absens quidem, quoniam exaudire inuicem debent. si quis igitur ex his uult stipulari, per seruum praesentem stipuletur, et adquiret ei ex stipulatu actionem. it
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯdictione s altã accõ alteram ꝑmut
aut ip̃e uire aut ꝑ exaptionem. ꝙ idem
est tuius. tutius. hĩc decolono. Rx sum ẽ.
Si aliquid ex fundo subtrax̾it ieneri cũ
onc dicitur. Si tibi ꝯmodau̾o uestim̃ta

Expanded text:
dictione, sed altera actio alteram peremit aut ipso iure aut per exceptionem, quod est tutius.Hinc de colono responsum est, si aliquid ex fundo subtraxerit, teneri eum ione dicitur, si tibi commodauero uestimenta
Abbreviated transcription (Latin):
ominũ ẜurꝵ itignlatõ unaot. itcm¬
⁊ quadrie aut leca carioꝵ stipulatio.
unaeit. At si quis ulud ⁊ illus stipulatus
sit. tot stipulmones sunt quot corpora.¬
Si afure hominẽ sim itipul is quositũe
anstipulatõ ualcar meuer questionem¬

Expanded text:
 stipulatio una est. itemque quadrigae aut lecticariorum stipulatio una est. at si quis illud et illud stipulatus sit, tot stipulationes sunt, quot corpora.Si a fure hominem sim stipulatus, quaesitum est, an stipulatio ualeat. mouet quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
solo cohenti¶ Conditõ ucro efficx ẽ que in
ꝯsuitrenda oblgitõe infitur nonque pꝯ
des nisi nauis exasia ucncrit s hoc dasugi¬
ustente ꝯdudẽ locus crit exctptos pactis
uenti uł dolimali. modis & ligatoĩs eit
cum stipłamur x aut hoĩcm. Nam altĩs
soluno obligatoẽ toram int̾umt noc ast̃
ꝑsonae cum m aut titio hoĩem stipiis ͦ: e
queritur auip̃o uut fiat libatõ homine
solutõe fundus ͤ Si nauẽ ficri scipłatus suĩ.¬

Expanded text:
 uero efficax est, quae in constituenda obligatione inseritur, non quae post des, nisi nauis ex Asia uenerit?' sed hoc casu existente condicione locus erit exceptioni pacti conuenti uel doli mali.Modus obligationis est, cum stipulamur decem aut hominem: nam alterius solutio totam obligationem interemit nec altdecem aut Titio hominem stipulor: ubi quaeritur, an ipso iure fiat liberatio homine solutione fundus.Sed si nauem fieri stipulatus su
Abbreviated transcription (Latin):
si id factum de quo cautuẽ. indiuidiuim
tes diuidi põt̃ ab omibꝰ quadã modo sticiũ
uid̾etur. at si de co cautũ sit qd̾ diuisionẽ
sua solum penã ꝯmutere differentie hãc
cise cationẽ. qd̾ in pͥori cisu om̃s au mi

Expanded text:
si id factum, de quo cautum est, indiuiduumtes dividi non potest, ab omnibus quodammodo factum videretur: at si de eo cautum sit, quod divisionesua solum poenam committere. differentiae hanc esse rationem, quod in priore casu omnes commi
Abbreviated transcription (Latin):
uii feassit que ins a maleficio non obeis
itaoportet.⁊ penas eũ pend̾e. S saliqua
rixa ex lutibus ⁊ ꝯtentione nataeãt uͥ aut
ꝑllqua ius iuris retinendi causa factaet
abhis tedo facnius ab cis rime non con¬

Expanded text:
ui fecisset, quae uis a maleficio non abesset, ita oportet poenas eum pendere. sed si aliqua rixa ex litibus et contentione nata esset aut aliqua uis iuris retinendi causa facta esset et ab his rebus facinus abesset, tum non con
Abbreviated transcription (Latin):
qui eam pecuniã petebat instipul auort̃
deducta erat. isqui eam pecumã petebat.
ꝑre eracta pettir desicrat dcinde
inter postro tp̃r inttrpellare instituat.
ess peuãm pctiposse ampluis miti stipnͦ¬

Expanded text:
t deducta: is qui eam pecuniam petebat parte exacta petere desierat, deinde interposito tempore interpellare institueratesset, poenam peti posse: amplius etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
es qũ pcrunia daretur sententia arbit᷑
ꝯpirhensa noneis modicum spatiũ datũ
uid̾iboc id̾ dictudumẽ ⁊ cumquid ta
lege uciuerit ut nisi addiem p̃nium so¬
liim sui̾t i nempta res fiat. Cõpo.¬

Expanded text:
es, qua pecunia daretur, sententia arbitri conprehensa non esset, modicum spatium datum uideri. hoc idem dicendum et cum quid ea lege uenierit, ut, nisi ad diem pretium solutum fuerit, inempta res fiat. 24 Po
Abbreviated transcription (Latin):
hoc intenderet significare mulciplica¬
tionẽ semĩs abrahe cõparãdo ipsũ stel¬
lis celi: tñ prĩcipalẽ intẽdebat ꝓmittẽ
ei et semini eius uitam beatã q̃ erit
in resurrectiõe mortuoꝵ. uñ dicit apos.

Expanded text:
hoc intenderet sanctificare multiplicationem seminis corporalis comparando ipsum stellis celi, tamen principaliter intendebat promittere ei et semini eius vitam eternam, que erit in resurrectione mortuorum. Nicolaus
Abbreviated transcription (Latin):
euãgelicus in aspersione basilice quã
dedicat quasi in expiatione eus
lineis et mĩorib utitur indumenti¬
et etiã in sabbato baptismali ⁊ cõse¬
cratione fontiũ ⁊ in ĩmersione cacle

Expanded text:
evangelicus, in aspersione basilicae, quam dedicat, quasi in expiatione, lineis et minoribus utitur indumentis. Etiam in Sabbato baptismali, in consecratione fontium, et in mersione cate
Abbreviated transcription (Latin):
uitam perducat beata. cũ sit quoddã in¬
strumẽtũ ꝑuemẽdi ad ecernã felicitatẽ
ut pr ex uerbis. lugustini suꝑus in¬
ductis. Ced refertur ad legisperitos scͥ¬
turã sacrã male exponẽtẽs. et male ui¬
uẽtes. propt̾ que merito priuãdi erant
quũtur. eam sanc ĩtelligẽtes: ⁊ sedĩ
sanũ ipius intellectũ pie uiuẽtes. scdm̃¬

Expanded text:
quoddam instrumentum perveniendi ad aeternam felicitatem, ut patet ex verbis beati Augustini superius inductis: sed refertur ad legisperitos Scripturam sacram male exponentes, et male viventes, propter quae merito privandi erant quuntur eam sane intelligentes, et secundum sanum ipsius intellectum pie viventes, s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apoea .u. Didi in dextera sedẽtis sr̃
thronũ librũ scriptũ intus et foris.
Deriptura exterior ẽ sẽsus lrãlis. qui
ẽ patetior. quia per uoces ĩmẽdiate si¬
gnificatur. Scriptura aute interior
est sensus mysticus uel spiritalis: qui
est latẽtior. quia per res significatas
uocib designatur ut predictũ est. et
sic p terciũ CGirra quartũ in quo
noͣtur efficacia salutaris. cũ dr̃. uite.
Conliderãdũ ꝙ sicut dictũ ẽ a prĩcipio
nulla alia scciptura insi ista ducit
ĩmediate ad uitã beatã que est uita
simplẽ quia mortẽ nescit. et ideo sal¬

Expanded text:
nto: Vidi in dextera sedentis super thronum librum scriptum intus et foris. » Scriptura exterior est sensus litteralis, qui est patentior, quia per voces immediate significatur: scriptura autem interior est sensus mysticus, vel spiritualis, qui est latentior, quia per res significatas vocibus designatur, ut praedictum est. Et sic patet tertium. Circa quartum, in quo notatur efficacia salutaris, cum dicitur, vitae, considerandum quod, sicut dictum est a principio, nulla alia scriptura, nisi ista, ducit immediate ad vitam beatam quae sola est vita simpliciter, quia mortem nescit. Ideo Sal
Abbreviated transcription (Latin):
dicũtur prophete in libro dei presciẽtie
legisse. quia per species duuntus mi¬
pressas mentib prophetar et per lumĩ
propheticũ eis proporcionatũ uidebant
suo modo ueritatẽ a dei sciã ad eos deri¬
uatã per reuelatiões. sicut intellectus
possibilis uictute Rũo intelletus agẽti
inspicit in sp̃eb a pharitasmatib accep¬
tis sibi proporcionales ueritates. nos au¬
tẽ qui talẽ cognitionẽ non habemus: qr
luĩe prophetico illustrati non sumus: nõ
possumus legere in dicto libro. sed in libro
sacre scripture nobis tradito a prophetis.
Habet tñ iste liber hoc speciale. ꝙ una
lrã continet plures sensus. Cuius ratio
est quia principalis auctor huiꝰ libri
etiam reb significatis per uoces utitur
ad significandũ alias res. et ideo cõe ẽ
omĩb libris ꝙ uoces aliquid significãt
ded speciale est huic libro ꝙ res signi¬
ficate per uoces aliuid significẽt. Scdm̃
primã igitur significationẽ que est per

Expanded text:
dicuntur prophetae in libro praescientiae Dei legisse, quia per species divinitus impressas mentibus prophetarum, et per lumen propheticum eis proportionatum, videbant suo modo veritatem a Dei scientia ad eos derivatam per revelationem. Sicut intellectus possibilis, virtute luminis intellectus agentis, inspicit in speciebus a phantasmatibus receptis sibi proportionabiles veritates. Nos autem, qui talem cognitionem non habemus, qui lumine prophetico illustrati non sumus, non possumus legere in dicto libro, sed in libro Scripturae sacrae nobis tradito a prophetis. Habet tamen iste liber hoc speciale quod una littera continet plures sensus. Cujus ratio est quia principalis hujus librietiam rebus significatis per voces utitur ad significandum alias res: et ideo commune est omnibus libris, quod voces aliquid significent, sed speciale et huic libro quod res significatae per voces aliud significent. Secundum igitur primam significationem, quae est per
Abbreviated transcription (Latin):
contmnẽtur. non tñ sub propriis roĩbus
singuloꝵ. quia hoc pertiẽt ad sciẽtias
partieulares et hũanitus iuẽtas. Sed
inꝙ̃tũ ex oĩb creatis manu ducimur
in cognitionẽ et dilectionẽ dei per uerã
fidem caritate formatã. Ad quam con¬
sideratio huius scie ordinat᷑ ut p̾dictũ
est. Et hoc est quod dicit Augustinus
sciri potest ab hoĩe in reb hũanis ubi
plurimũ suꝑuacue uanitatis ⁊ nouie
curiositatis est: huic sciẽ tribuens.
Sed illud̃ tãtũmo quo fides saluberri¬
ma que ad uerã btĩtudinẽ ducit: gignit᷑
nutritur. defenditur: et roboratur. Uñ
dicit. docebit uos omẽm ueritatẽ. glosa
laris. quod notatur cũ dicitur. Liber
considerandũ ꝙ liber habet similitudie
speculi. quia sicut in speculo apparent
forme sensibiles. sie in libro relucent in¬
telligibiles ueritates. Unde ⁊ Siuina
prescientia in qua relucent om̃s ueritate ᷤ
liber uocatur. In quo libro legerũt sctĩ
Apli ⁊ prophete qui hanc sciam tradi

Expanded text:
continentur: non tamen sub propriis rationibus singulorum, quia hoc pertinet ad scientias particulares et humanitus inventas, sed inquantum ex omnibus creatis manu ducimur in cognitionem et dilectionem Dei per veram fidem charitate formatam, ad quam consideratio hujus scientiae ordinatur, ut praedictum est. Et hoc est quod dicit Augustinussciri potest ab homine in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, et roboratur. » Undicit: « Docebit vos omnem veritatem; » Glossa: laris, quod notatur cum dicitur, liber, considerandum quod liber habet similitudinem speculi. Quia sicut in speculo apparent formae sensibiles, sic in libro relucent intelligibiles veritates. Unde et divina praescientia, in qua relucent omnes veritates, liber vocatur: in quo libro leguntur sancti apostoli et prophetae qui hanc scientiam tr
Abbreviated transcription (Latin):
iiii. Hec est sapiã urã et intellectus cor
hẽtur pͥmo metha ͨ ͦ Sacra uero sc̃ptura
hẽt deũ pro subiecto. ut dictũ est. qui ẽ
prima causa simpliciter oñ. Et ideo
proprie dr̃ sapiã. sed cõuemẽter addit᷑
urã. ad distinguẽdũ sapiãm sanctor
seu catholicor que est in ip̃a sacra scrio¬
tura a sapiã philosophoꝵ. et hoc potis¬
sime in duob uidel in proprietatibus
de deo cognitis. ⁊ in fine cognitionis.
Licet enĩ phĩ hũerint cognitionẽ de
deo. hoc solũ fuit ꝙ̃tũ ad proprietates
que de ip̃o possũt concludi per ĩuestiga¬
tionẽ ratioĩs procedẽtẽ ex creaturis. si¬

Expanded text:
 Haec est sapientia vestra, et intellectus coram habetur primo Metaphys. Sacra vero Scriptura habet Deum pro subjecto, ut dictum est, qui est prima causa simpliciter omnium et ideo proprie dicitur Sapientia. Sed convenienter additur, vestra, ad distinguendum sapientiam sanctorum, seu catholicorum, quae est ipsa sacra Scriptura, a sapientia philosophorum, et hoc potissime in duobus, videlicet in proprietatibus de Deo cognitis, et in fine cognitionis. Licet enim philosophi habuerint cognitionem de Deo, hoc tamen solum fuit quantum ad proprietates quae de ipso possunt concludi per investigationem rationis procedentem ex creaturis, si
Abbreviated transcription (Latin):
rũt per reuelationẽ spũs satĩ huerũt
cognitionẽ de proprietatib diuinis trãs¬
cendẽtib ĩuestigationẽ rõns ut de plu
cognitionẽ de deo hĩtam nõ ordĩauerũe
ad aliũ sinẽ. sed ipãm quesierũt propter
ipĩus cognoscẽtis. Cognitio autẽ dei q̃
in sacra scriptura tradit᷑. ad hoc prĩcipa¬
liter queritur: ut per ipam̃ ip̃e speculãs
seu contemplãs feratur in amorẽ ip̃ius
obiecti cogniti scilz dei. ipm̃ super se et
omĩa diligẽdo. Et ꝓpter hoc saluator

Expanded text:
ionem Spiritus sancti, habuerunt cognitionem de proprietatibus divinis transcendentibus investigationem rationis, ut de plurcognitionem de Deo habitam non ordinaverunt ad alium finem, sed ipsam quaesierunt propter ipsius cognoscentis. Cognitio autem Dei, quae in sacra Scriptura traditur, ad hoc principaliter quaeritur, ut per ipsam ipse speculans seu contemplans feratur in amorem ipsius objecti cogniti, scilicet Dei, ipsum super se, et super omnia diligendo. Et propter hoc Salvator