comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
taq quã quã bonorũ auctoritas imperitȩ
multitudini uideat᷑ eẽ. salubrior. ratio uero
aptioꝵ. Cruditis tamen. quia nullus hominũ
nisi ex imperito peritus fit. nullus autem
imperitus nouit qualẽ se debeat p̃bere
docentibus & qualiuita eẽ. docibilis possit.
euenit ut nom̃ib bona magna & occulta
discere cu pientibus non aperiat nisi
auctoritas ianuã. quã quisq. ingressus
sine ulla dubitatione. uitae optimȩ p̃cepta
sec tatꝰ ꝑ quae cũ docilis factus fuerit. tũ
demũ discet & quanta ratione p̃dita sint
ea ipsa quae secuta ẽ. ante ratiotẽ: &
quid sit ipsa ratio. qua post auctoritatis
cunabula firmus & idoneus iã sequit᷑.
atq cõprehendit: & quid intellectus
in quo uniuersa sunt. uel ipse potius
uniuersa. & quid p̃ter uniuersa unu¬
uersorũ principiũ. ad quã cognitiotiẽ
in hac uita ꝑuenire pauci. ultra quam
uero etiã post hanc uitã nemo ꝓgredi

Expanded text:
itaque quamquam bonorum auctoritas imperitae itaque quamquam bonorum auctoritas imperitae multitudini uideatur esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen, quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit, qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docilis possit, euenit, ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi. auctoritas ianuam. quam quisque ingressus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sectatur, per quae, cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedita sint ea ipsa, quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quam post auctoritatis cunabula firmus et idoneus iam sequitur atque conprehendit, et quid intellectus, in quo uniuersa sunt-uelipse potius uniuersa-et quid praeter uniuersa uniuersorum principium. ad quam cognitionem in hac uita peruenire pauci, ultra quam uero etiam post hanc uitam nemo progredi
Abbreviated transcription (Latin):
uitra aetatẽ senatoriã festinent. uel certe.
intra uiuentutẽ. Sed quis quis serose ad ista
conuerterit. ñ arbitret᷑ nihil sibi eẽ. p̃ceptũ.
Nã ista utiq facilius de tocta aetate. seruabit.
In omi autẽ uita. loco tẽpore. amicos aut
habeant : aut habere insistent. Obsequant᷑
dignis etiã non hoc expectantibus: suꝑbos
minus curent: minime sint: apte congruen¬
t̃q uiuant: dm̃ colant. cogitent. quȩrant:
fide. spe. caritate subnixi. optent tranquil¬
litatẽ. atq. certũ cursũ studus om̃iũq. socioꝵ.
& sibi quibus spossunt mentẽ bonã. pa: catãq.
uitã. Sequit᷑ ut dicã quo modo stadiosi
erudiridebeant. qui sicut dictũ ẽ. uiuere
in stitu erunt ad discendũ. Itẽ necessario
duplicit̃ ducim᷑. auctoritate: atq ratione.
Tempore: auctoritas. re autẽ. ratio prior
est. Aliud est enĩ qđ inagendo ante ponit᷑.
aliud qđ pluris in appetendo a estimatur:

Expanded text:
intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur, ut dicam, quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictum est uiuere instituerunt. ad discendum item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione. tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim, quod in agendo anteponitur, aliud, quod pluris in appetendo aestimatur.
Abbreviated transcription (Latin):
laudis immodica cupiditate se abstineaNT
Amorẽ autẽ pexcuniae. totius suae spei
certissimũ uenenũ eẽ credant. Nihil
eneruit̃ faciant: nihil audacter. In
peccatis autẽ suorũ uel pellant om̃ ĩno
irã: uel ita frenent. ut sit pulsȩ similis.
Ne minẽ oderint: nulla uitia ñ curare ueliNt.
Magnopere obseruent cũ uindicant: ne
nimiũ sit: cũ ignoscunt: neparũ. nihil
puniant qđ ñ ualeat ad melius. Nihil
indulgeant : qđ uertat in peius. Suos
putent om̃s in quos sibi potestas data
fuerit. Ita seruiant ut eis dominari
pudeat : Ita dominent᷑: ut cis seruire
delec tet᷑. In alienorũ autẽ peccatis
molesti sint in uito. inimicitias uitent
cautissime. ferant equissime. finia Nit
citissime. In om̃i uero contractu atq
conuersatione cũ hominib satis est
seruare unũ. hoc uulgare ꝓuerbiũ. nemini
faciant qđ pati nolunt. Rem publicã nolint
an minis trare. nisi ꝑfecti. Perfecti autẽ uel

Expanded text:
laudis immodica cupiditate se abstineant, laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis. neminem oderint, nulla uitia non curare uelint. magnopere obseruent, cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. nihil puniant, quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant, quod uertat in peius. suos putent omnes, in quos sibi potestas data fuerit. ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum faciant quod pati nolunt. rempublicam nolint administrare nisi perfecti. perfici autem uel
Abbreviated transcription (Latin):
ne remotissima disciplina: se ita studio¬
sis. & dm̃ atq animas tantũ amantibus ani¬
mis manifestaturã eẽ . ꝓmittit. ut non nobis
sũ mae numerorũ possint eẽ. certiores.
Haec autẽ disciplina. ipsa dĩ lex est. quae
apud eũ fica & in concussa semꝑ maneris.
insapientes animas quasi transcribitur.
ut tanto se sciant uiuere melius. tantoq
sublimius. quanto &e ꝑfectius eã contem¬
plant᷑. hitelligendo & uiuendo. custodiuri
diligentius. Haec igit᷑ disciplina. eis quiillã
nosse desiderant. simul geminũ ordinem
sequi iubet. cuius una pars uitae. altera
eruditionis est. Adolescentibus ergostudi¬
osis eius. ita uiuendũ est. ut aueneriis
rebus. ab illecebris uentris & gutturis.
ab immodesto corporis cultu & ornatu.
ab inanib negotiis ludorũ: a torpore
somni atq prgritiae. ab aemulatione.
obtrectatione : in uidentia : ab honorũ
potestatũq. ambitionibus ab ipsius etiã

Expanded text:
ne remotissima disciplina se ita studione remotissima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ũ om̃s cernerẽ studiosissime ac ꝓsuis quẽq¬
ꝯ uiribus dm̃ quaerere . sed ipsũ dequo age¬
ba mus ordinẽ ñ tenere. quo ad illius in effabi¬
lis maiestatis intelligentiã ꝑuenit᷑. oro uos
in quã sicut uideo multũ diligitis ordinem
ne nos p̃posteros & in ordinatos eẽ patia¬
mini. Quã quã enĩ occultissima ratio se
demonstraturã polliceat᷑. nihil p̃t̃ diuinũ
ordinẽ sieri . tam̃ si quẽ piã iudi magis trum
audiremus conantẽ docere puerũ sillabas.
quẽ prius litteras nemo docuisset. ñ dico
ridendũ tã quã stultũ sed uinciendũ tã quã
furiosũ putaremus. Non ob aliud opi nor:
nisi qđ docendi ordinẽ non teneret. At
multa alia & imperitos quae adoctis rep̃¬
hendant᷑. ac derideant᷑ & dementes homines
quae nec stultorũ iudiciũ fugiunt facere
nemo ambigit. & tam̃ etiã ista omĩa quae
fatemꝰ eẽ ꝑuersa. ñ eẽ .p̃ter diuinũ ordinẽ.
alta quaedã. & a multitudinis uel suspitio¬

Expanded text:
um omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque uiribus deum quaerere sed ipsum, de quo agebamus, ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur: Oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et a multitudinis uel suspicio
Abbreviated transcription (Latin):
Angłs cũ in hȩremus dõ. nr̃a mente potentior
Non separat uirtus. Sulla uirtus hic nomi¬
nata ẽ quae aliquã potestatẽ in hoc mundo
tenet. toto mundo ẽ. omĩno sublimior
Si in alio est. faciet ut coniungamur dõ.
ies molestiae. Hoc enĩ leuiores eassentimꝰ.
quo ei a quo nos separare moliunt᷑ artius
inhȩremus. Nonseparat ꝓmissio futurorũ.
Nã & quicquid bonifuturũ est certius pro¬
mittit ds̃ & nihil est ipso dõ melius. qui iã
ꝓfecto bene sibi inhȩrentibus p̃sens est.

Expanded text:
angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non separat uirtus; si illa uirtus hic nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo tenet, toto mundo est omnino sublimior si in alio est, fauet ut coniungamur deo; tes molestiae: hoc enim leviores eas sentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃as diuinis sũmittamus affatibus. audi¬
amus ergo quẽ finẽ bonorũ nobis xp̃ẽ
p̃scribas. quo nos sũmo amore tendere iubes.
Diliges inquit dnm dm̃ tuũ extoto corde
tuo & ex tota anima tua. & ex tota m̃te
tua. Quid uis amplius : & paulus inquit
Dicit etiã ipse. dilectionis modũ. Qus ergo
nos separabit a caritate ap̃i. & cetera.
Et post pauca. Certussũ enĩ. qr neq mors
neq uita. & reliqua. Si ergo nulla res ab eiꝰ
caritate nos separat. quid eẽ ñ solũ melius.
sed etiã certius hochono potest: Nemonos
inde separat minando mortẽ. Id ipsũ enĩ
qđ diligimus dm̃. mori ñ potest. nisidũ diligi mꝰ¬
dm̃. cũ mors ipsa ẽ. ñ diligere dm̃. qđ nihil est
aliud. quã ei quic quã indiligendo atq sequen¬
do p̃ponere. Nemo inde separat. pollicendo
uitã. Nemo enĩ ab ipso fonte separat. quã
pollicendo ñsẽparat angł̃s. Nonest enim

Expanded text:
nostras diuinis submittamus affatibus. Audinostras diuinis submittamus affatibus. Audiamus ergo quem finem bonorum nobis, Christe, praescribas, quo nos summo amore tendere iubes. diliges, inquit, dominum deum tuum ei toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. quid uis amplius? et Paulus: diligedicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat od diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum, cui mors ipsa est non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat angelus; non enim est
Abbreviated transcription (Latin):
potest confidere de talibono. qđ sibi eripi
posse sentit. &iã siretinere id amplectiq
uoluerit. Quisquis autẽ debono quo
fruit᷑ ñ confidit: in tanto timore amit¬
tendi beatus eẽ. quis potest: Quis uero
dubitet hominẽ sapientẽ si sequi satis
putauerimus auferri nobis etiã repug¬
nantib posse : Ds̃ igit᷑ restat. quẽ sisẽ qͥ mͦ.
bene: Sassequim᷑: ñ tantũ bene. sed etiã
beate uiuimus. Sequutio ergo dĩ est.
beatitatis appetitus. Consequutio ipsa
beatitas. Sed quo pacto sequim᷑. quem
non uidemius: Aut quomodo uidemus
qui non solũ homines sed etiã insipientes
homines sumus: Confugiendũ ẽ igit᷑ ad
eorũ p̃cepta. quossapientes fuisse ꝓbabile ẽ.¬
ut in lucẽ ueritatis aciem titubantẽ uelut
ramis humanitatis opacata inducat auc¬
toritas. Quã uiã nobis ds̃ & patriarcharũ
segregatione. & legis uinculo. & ꝓphetarũ
occupatione muniuit. Quare ratiunculas

Expanded text:
potest confidere de tali bono quod sibi eripi potest confidere de tali bono quod sibi eripi posse sentit, etiam si retinere id amplectique uoluerit. quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timore amittendi beatus esse quis potest? quis uero dubitet hominem sapientem si sequi satis putauerimus, auferri nobis etiam repugnantibus posse? deus igitur restat, quem si sequimur, bene, si assequimur, non tantum bene sed etiam beate uiuimus. secutio ergo dei est beatitatis appetitus, consecutio ipsa beatitas. sed quo pacto sequimur quem non uidemus? aut quomodo uidemus, qui non solum homines sed etiam insipientes homines sumus? confugiendum est igitur ad eorum put in lucem veritatis aciem titubantem velut ramis humanitatis opacata inducat auctoritas: quam viam nobis Deus et patriarcharum segregatione, et legis vinculo, et prophetarum et gentium occupatione muniuit; quare ratiunculas
Abbreviated transcription (Latin):
uaeramus quẽ ad modũ sit homitui
uiuendũ beate. Certẽ om̃s uiuere
uolumus. beatus autẽ neq ille dicipotest
qui ñ habet qđ amat. qualecũq sit. neque
qui habet qđ amat si noxiũ sit neq qui
ñ amat qđ habet. etiã sio pͥtimũ sit. Nã &
qui appetit qđ adipisci ñ potest. cruciatur
& qui ad eptus est qđ appetendũ non eãe. fallit᷑.
& qui ñ appeat qđ adipiscendũ eõẽ: aegrotat.
Nihil autẽ istorũ. animo contingit sine mise¬
ria. Nullus igit᷑ illorũ : beatus est. Quartũ
restat. ubi beata uita inueniri quaeat. cũ id
qđ est hominis optimũ. & amat᷑. & habet᷑.
Quid ẽ enĩ aliud qđ dicimus frui. nisi p̃sto
habere qđ diligis: Presto ergo eẽ nobis
debet. optimũ nr̃m. sibeate uiuere cogitamꝰ.
Nã quisquis qđ seipso . ẽ. deterius sequit᷑. fit &
ipse deterior. Oportet autẽ omnẽ homi¬
nẽ. id qđ optimũ ẽ. sequi sed tale eẽ. debet.
qđ non amittat. Inuitus quippe. nemo

Expanded text:
uaeramus quemadmodum sit homini uiuendum. beate certe omnes uiuere uolumus; beatus autem neque ille dici potest qui non habet quod amat, qualecumque sit, neque qui habet quod amat, si noxium sit, neque qui non amat quod habet, etiam si optimum sit. nam et qui appetit quod adipisci non potest cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non esset fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset aegrotat. nihil autem istorum animo contingit sine miseria: nullus igitur illorum beatus est. quartum restat ubi beata uita inueniri queat, cum id quod est hominis optimum et amatur et habetur. quid est enim aliud quod dicimus frui nisi praesto habere quod diligis ? praesto ergo esse nobis debet optimum nostrum, si beate uiuere cogitamus. nam quisquis quod se ipso est deterius sequitur, fit et ipse deterior. oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi; sed tale esse debet quod non amittat inuitus. quippe nemo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ qđ dicis & ambo uidemus uerũ eẽ qđ
dico. Ubi quaeso id uidemus: nec ego utiq
inte. nec tu in me. sed ambo in ipsa quae supͣ
m̃tes nr̃as est in cõmutabili ueritate.
ũ ergo de ipsa dñ dĩ nr̃i luce ñ contenda mꝰ.
cur de ꝑximi cogitatione contendimus.
quã sic uidere ñ possumus. ut uidet᷑ in cõmu¬
tabilis ueritas. quando supse moyses apparu¬
issetnobis atq dixisset. hoc cogicaui. nec sic eã
uideremus sed crederemus : Non itaq supra
quã scriptũ est unus ꝑ altero infletꝰ aduersus
corde. & extota anima. & ex tota m̃te nr̃a.
& ꝓximũ nr̃m sicut nos met ipsos. Propt̃ q̃
duo p̃cepta caritatis. sensisse moysen
quicquid in illis libris sensit. nisi crediderimus.
mendacẽ faciemus dnm. cũ de animo c̃serui.
alit̃ quã ille docuit opinam. Iã uide quam
stultũ sit intanta copia uerissimarũ senten¬
tiarũ quae de illis uerbis erui possunt. temere

Expanded text:
esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est incommutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur incommutabilis ueritas, quando si ipse Moses apparuisset nobis atque dixisset: hoc cogitaui, nec sic eam uideremus, sed crederemus? non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus corde, ex tota anima, ex tota mente nostra et proximum nostrum sicut nosmet ipsos. propter quae duo praecepta caritatis sensisse Moysen, quidquid in illis libris sensit, nisi crediderimus, mendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide, quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere
Abbreviated transcription (Latin):
dunt ñ hoc sensisse moysen qđ egodico. sed qđ
ipsidicunt: nolo : ñ amo. uua & siita est: tam̃
ista temeritas ñ scientiae. sed audaciae est.
Nec uisus sed typus eã peperit. Ideoq trem̃da
mea ẽ. nec illius. sed om̃iũ nr̃m Quod ad
eius cõmunionẽ publice uocas. t̃ribiliter
At monens nos ut eã nolimus habere
priuatã ne priuemꝰ ea. Nã quisquis id
quod tu om̃ib ad fruendũ ꝓponis. sibi ꝓpriȩ
uindicat. & suũ uult eẽ. quod om̃iũ ẽ. a
cõmuniꝓpellit᷑ ad sua. hoc ẽ. auerita te
ad m̃datiũ. Qui enĩ loquit᷑ m̃datiũ. de suo
loquitꝰ. Attende iudex optime ds̃ ipsa ueritas.
Ad tende quod dicã. Contradictori huic at¬
tende. corã te enĩ dico & corã frĩbus meis
quilegitime utunt᷑ lege usq ad finẽ cari¬
tatis. adtende & uide quid eidicã. si placet
tibi. Hanc enĩ uoluntatẽ huic refero
frat̃nã & pacificã. Si ambo uidemus uerũ

Expanded text:
ontendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ontendunt non hoc sensisse Mosen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo; quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed typhus eam peperit. ideoque, dominemea est nec illius, sed omnium nostrum quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos ut eam nolimus habere priuatam, ne priuemur ea. nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium; qui enim loquitur in mendacium, de suo loquitur. attende, iudex optime deus, ipsa ueritas, attende quid dicam contradictori huic, attende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad finem caritatis. attende et uide quid ei dicam, si placet tibi; hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum
Abbreviated transcription (Latin):
E mo iã mihi molestus sit dicendo mihi.
non hoc sensit moyses qđ tudicis. sed hoo
sensit qđ ego dico. Si enĩ mihi diceret unde
scis hoc sonsisse moysen qđ dehis uerbis eius
loqueris: aequo animo ferre deberem. &
responderẽ fortasse quȩ superius respondi.
uel aliquanto uberius. si eã durior. Cũ uero
dicit. non hoc ille sensit qđ tu dicis. sed quod
ego dico. Neq tamen negat qđ uterq nr̃m
dicit. utrũq uerũ eẽ. Ouita pauperũ ds̃ m̃s
in cuius sinu non est contradictio. plue mihi
mitigationes in cor. ut pacient̃ tales ferã.
qui ñ mihi hoc dicunt quia diuinisunt. &¬
incorde famuli tui uiderunt qđ dicunt.
sed quia suꝑbi sunt nec nouerunt moysi
sententiã. sed amant suã. non quia uera ẽ.¬
sed quia sua est. Alioquin. & aliã ueram
parit̃ amarent. sicut ego amo qđ dicunt.
quando uerũ dicunt. ñ quia ipsorũ est. sedge¬
uerũ est. Et ideo iã nec ipsorũ est: quia uerũ
ẽ. Sia utẽ ideo amant illũ. quia uerũ est.

Expanded text:
Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" neque tamen negat, quod uterque nostrum dicit, utrumque uerum esse, o uita pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec nouerunt Moysi sententiam, sed amant suam, non quia uera esed quia sua est: alioquin et aliam veram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando verum inducunt; non quia ipsorum est, sed quia verum. Et ideo jam nec ipsorum est, quia verum est. Si autem ideo amant illud quia verum est,
Abbreviated transcription (Latin):
fide. ut aet̃ narũ ꝑcipiat ueritatẽ. Nã
quidc̃ eorũ nobilissimus philosophus
plato. in eo libro quẽ timeũ uocant. sic ait.
Iuantũ ad id qđ ortũ est aet̃nitas ualet.
tantũ ad fidẽ ueritas. Duo illa. sursũ s.
Aet̃nitas & ueritas. Duo ista deorsũ. qđ
ortũ est. & fides. Ut ergo abimis ad sũma
reuocaremur. atq id qđ ortũ ẽ recipiat
aet̃ nitatẽ. ꝑfidẽ ueniendũ est ad ueritatẽ
Et qr omĩa quae incontrariũ ꝑgunt. ꝑ aliquid
mediũ reducunt᷑. ab aet̾na iusticia. tẽpora¬
lis iniquitas nos alienabat. Opus ergo erat
media iustitia tẽporalis. quȩ medietas
tẽ poralis eã de imis. iusta desũmis. atq
itase nec a brũ pens a sũmis. & contẽ ꝑ ans
imis: ima redderet sũmis. Idõ xp̃s mediator
dĩ & hominũ dictus est. int̾dm̃ immor¬
talẽ & hominẽ mortalẽ ds̃ & homo. recon
cilians hominẽ dõ. Manens id qđ erat.

Expanded text:
fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait: quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas, duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur adque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium redducuntur, ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, adque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est inter deum inmortalem et hominem mortalem deus cilians hominem Deo, manens id quod erat,
Abbreviated transcription (Latin):
RUEDAM UENISSE TESTATA
ecce qđ est missũ eẽ . filiũ dĩ. Quȩcũq
ꝓpt̃ faciendã fidẽ: qua mundarem᷑ ad
contẽplandã ueritatẽ in rebus ortis ab
aet̃ nitate ꝓlatis & ad aet̃nitatẽ relatis
tẽ poralit̃ gesta sunt. aut testimonia
missionis huiꝰ fuerunt: aut ipsa missio
filiidĩ. Sed testimonia quȩdã uenturũ
p̃nunciauer̃ quaedã uenisse testata suNt.
ac tũ quippe creaturã. ꝑ quaẽ facta sunit
omĩa creatura. omnẽ creaturã testẽ
habere oportebat. Nisi enĩ multis missis.
p̃dicaret᷑ unus: ñ multis dimissis teneret᷑
unus: Et nisi talia essent testimonia. quaȩ
paruis magna uident᷑. ñ crederent᷑ ut
magnos faceret magnus. qui ad paruos
missus est paruus. Incõparabilit̃ enim
ma iora filii dĩ facta sunt. caelũ & t̃ra.
& omĩa quae in eissunt. qi omĩa ꝑ ipsũ

Expanded text:
QVAEDAM VENISSE TESTATA ecce quod est missum esse filium dei. quaecumque propter faciendam fidem, qua mundaremur, ad contemplandam ueritatem in rebus ortis ab aeternitate prolatis et ad aeternitatem relatis temporaliter gesta sunt, aut tesmissionis hujus fuerunt, aut ipsa missio Filii Dei. Sed testimonia quaedam venturum praenuntiauerunt, quaedam uenisse testata sunt. factum quippe creaturam per quem facta est omnis creatura, omnem creaturam testem habere oportebat. nisi enim multis missis praedicaretur unus, non multis dimissis teneretur unus. et nisi talia essent testimonia, quae paruis magna uiderentur, non crederetur, ut magnos faceret magnus qui ad paruos missus est paruus. incomparabiliter enim maiora filii dei facta sunt caelum et terra et omnia quae in eis sunt, quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quae ꝓpri e scientia nuꝰcupatꝰ quia inferior
ẽ. prius quaedã sui generis trinitas inqui¬
renda quae licet ad interiorẽ hominẽ iã
ꝑtineat. ñ dũ tam̃ imagodĩ uel appellanda
sic uel putanda. & hoc agit᷑ I TERCIO BECIOO
autẽ. desapientia hominis uera. idẽ dĩ munere
in eius ipsius dĩ participatione donata quae
Abscientia distincta ẽ. disputant᷑ & eoꝑuenit
disputatio. ut trinitas appareat in imagine
dĩ qđ ẽ homo scđm mentẽ qua renouat᷑ in
agnitionẽ dĩ scđm imaginẽ eius qui creauit
hominẽ ad imaginẽ suã & sic ꝑcipit sapien¬
tiã ubi contẽplatio ẽ. ae ternorũ. cCXLU¬
DESEUSC̃O QUIPATRI ETFIUOAEQUAUS
ACCIPITUR. ET UTRIUSQUE SP̃SDICITUR
ET CARITATIS ROMNE IN TEUIGITUR CŨ
QUTUBET IN TRINITATE PER SORASIT

Expanded text:
quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo autem de sapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio est aeternorum. CCXLsancto qui Patri et Filio aequalis accipitur et utriusque Spiritus dicitur, et charitatis nomine intelligitur, cum quaelibet in Trinitate persona sit
Abbreviated transcription (Latin):
in quo id qđ inuentũ eã. etiã inceteris quatuor
sensib corporis & ñdictũ possit agnosci. atq
exterioris hominis trinitas primo in his
quae cernunt᷑ ex trinsetus. ex corpore scilicet
qđ uidet᷑. & forma quae inde in acie cernentis
imprimit᷑. & utrũq copelantis intentione
uoluntatis apparuit. Sed haec tria non int̃ se
aequalia. nec unius eẽ . substantiaȩ claruerunli
Deinde in ipso animo abhis quae extrinsecus
sensa sunt uel intro ducta funt. inuentaẽ.
Altera trinitas. ubi apparerent eadẽ tria
unius eẽ substantiae. imaginatio corporis
quae in memoria ẽ. & inde formatio cũ ad
eã conuerat᷑ acies cogitantis. utrũq coniun¬
gens intentio uoluntatis. Sed ideo & ista
trinitas ad ex teriorẽ hominẽ reperta ẽ.
ꝑtinere. quia de corporib. nlataẽ. quae
sentiunt᷑ extrinsecus. InOvoDECIMo. discer¬
nenda uisa ẽ. sapientia abscientia. & in ea

Expanded text:
in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis et non dictum posset agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsensa sunt velut introducta, inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae, imaginatio corporis quae in memoria est, et inde informatio cum ad eam convertitur acies cogitantis, et utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea,
Abbreviated transcription (Latin):
re. sicut sunt amans & qđ amatꝰ & amoꝵ
INNono adimaginẽ di qđ ẽ. homo scđm
mentẽ ꝑ uenit disputatio & in ea quaedam
trinitas inuenit᷑. idẽ mens. & noticia qua
se nouit. & amor quose notitiãq suã diligit.
Et haec tria aequalia int̾se. & unius osten¬
dunt᷑ eẽ essentie. IN DECIΜ hoc idem
diligentius subtiliusq tractatũ ẽ. ađq
ad id ꝑductũ. ut inueniret᷑ inm̃te eui¬
dentior trinitas eius. in memoria scilicet
& intelligentia. & uoluntate. Sed qm̃
potuerit. ut ñ sui meninisset. ñ se intelli¬
geret & diligeret. quã uis ñ semꝑse cogitaret.
Cũ autẽ cogitaret. ñ se a corporalib rebus
eadẽ cogitatione discerneret : dilata ẽ. detri¬
nitate cuius haec imago ẽ. disputatio. ut u
ipsis etiã corporalib uisis in ueniret᷑ trinitas
& distinctius inea lectoris excerreat᷑ intentio.
INuebecino ergo electus ẽ sensũs oculorũ.

Expanded text:
re, sicut sunt amans, et quod amatur, et amor. re, sicut sunt amans, et quod amatur, et amor. In nono, ad imaginem Dei, quod est homo secundum mentem, pervenit disputatio: et in ea quaedam trinitas invenitur, id est, mens, et notitia qua se novit, et amor quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequalia inter se, et unius ostenduntur esse essentiae. In decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est, atque ad id perductum, ut inveniretur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet et intelligentia et voluntate. Sed quonpotuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret, et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaeadem cogitatione discerneret: dilata est de Trinitate, cujus haec imago est, disputatio; ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tres substantiae. & inuentũ ẽ elocutionis
necessitate dici. ut aliquid uno nomine
enunciaret᷑ cũ quaerit᷑ quidtres sint quos
& sp̃m scm̃. Inoc tauo. ratione etiã reddita
intelligentib clarũ ẽ. in substantia uerita¬
tis ñ solũ patrẽ filio ñ eẽ. maiorẽ sed nec
Ambo simul aliquid maius eẽ. quã solũ sp̃m
scm̃. aut quos libet duos in eadẽ trinitate
maius eẽ. aliquid quã unũ. aut om̃s simul
tres maius aliquid et̃. quã singulos. Deinde
ꝑ ueritatẽ quae in tellecta conspicit᷑. & ꝑbonũ
sũ mũ a quo ẽ. om̃e bonũ. & ꝑ iusticiã ꝓpt̃
quã diligit᷑ animus iustus. ab animo etiã
ñdũ iusto. ut natura ñ solũ incorporalis.
uerũ etiã immutabilis qđ ẽ ds̃. quantũ fieri
potest intelligeret᷑ ad monui. Et ꝑ caritatẽ
quaȩ inscripturis scĩs ds̃ dicta ẽ. ꝑ quã accepit
ut cũq etiã trinitas intelligentib appare¬

Expanded text:
tres substantiae, et inuentum est elocutionis tres substantiae, et inuentum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiaretur, cum quaeritur tres quid sint, quosm et spiritum sanctum. in octauo ratione etiam reddita intellegentibus clarum est in substantia ueritatis non solum patrem filio non esse maiorem, sed nec ambos simul maius aliquid esse quam solum spiritum sanctum, aut quoslibet duos in eadem trinitate maius esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres maius aliquid esse quam singulos. deinde per ueritatem, quae intellecta conspicitur, et per bonum summum, a quo est omne bonum, et per iustitiam, propter quam diligitur animus iustus ab animo etiam nondum iusto, ut natura non solum incorporalis uerum etiam immutabilis, quod est deus, quantum fieri potest, intellegeretur admonui, et per caritatem, quae iutcumque etiam Trinitas intelligentibus appare
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑. ut differat᷑ eadẽ quȩstio diligentius
retractanda. utrũ a quo ẽ genitus xp̃s
ñ sit ipsẽ sapientia. sed tantũ sapientie suae
pat̃. An sapientia sapientiã genuit. Sed
qđ libet horũ eẽ. etiã in hoc libro apparuit
trinitatis aequalitas. & ñ ds̃ triplex. sed
trinitas. Nec quasi aliquid duplũ esse
patrẽ & filiũ. ad simplũ sp̃m sc̃m. ubi nec
tria plus aliquid sunt quã unũ horum.
Disputatũ ẽ. etiã quo modo possit intelligi
qđ ait hylarius ep̃s. ae ternitas in patre.
species in imagine. usus in munert.
Nseetimo. questio quae dilata fuerat
explicat᷑. ita ut ds̃ qui genuit filiũ ñ solũ
sit pat̃ uirtutis & sapientiae suae. sed qm̃
Nec tam̃ simul tres sunt uirtutes. aut tres
sapientiae. sed una uirtus & una sapientia.
sicut unus ds̃ & una essentia. Deinde quȩsi-¬
tũ ẽ. quomodo dicant᷑ una essentia tres
ꝑsonae. uelut a quibusdã grecis una essentia

Expanded text:
tatur, ut differatur eadem quaestio diligentius tatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam  sanctus, nec tamen simul tres sint uirtutes aut tres sapiesicut unus Deus et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtractata. tres libros fecit. De monstra¬
ꝑ omĩa aequalis ẽ. parit̃ quoq insua natura
immutabilis & inuisibilis. & ubiq prefens.
inseparabilit̃ operst᷑. INQUINTO ꝓpt̃ eos
quib ideo uidet᷑ ñ eandẽ patris & filii eẽ.
substantiã. quia om̃e qđ dedõ dicit᷑ scđm
substantiã diciputant. & ꝓpt̃ea gignere
& gigni. uel genitũ eẽ. & ingenitũ qm̃
diuersa sunt. contendunt. substantias esse
ad se dicit᷑. sed dici etã relatiue. idẽ. ñ ad se
sed ad aliquid qđ ipse nẽ. sicut pat̃ ad
filiũ dicit᷑ uel dñs ad creaturã sibi serui¬
entẽ. Ubi siquid relatiue. idẽ. ad aliquid
qđ ipse ñẽ. etiã ex tẽpore dicit᷑. sicuti est
dñe refugiũ factus es nobis: nihil ei acciđe
quo mutet᷑ sed omino ipsũ in natura uel
essentia sua immutabilẽ ꝑ manere.
N sixto quomodo dictus sit xp̃s ore
apł̃ico dĩ uirtus & dĩsapientia. Sic dispu¬

Expanded text:
pertractata tres libros fecit, demonstrapertractata tres libros fecit, demonstraper omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis, et invisibilis, et ubique praesens, inseparabiliter operetur. In quinto, propter eos quibus ideo videtur non eamdem Patris et Filii esse substantiam, quia omne quod de deo dicitur secundum substantiam dici putant et propterea, gignere et gigni uel genitum esse uel ingenitum quoniam diuersa sunt, contendunt substantias esse ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem permanere. in sexto, quomodo dictus sit Christus ore apostolico dei uirtus et dei sapientia, sic dispu
Abbreviated transcription (Latin):
unius mentis dis tributio figuratur.
NATIONE LIBRORŨ EX UBRO DE TRINI¬
Ied qm̃ disserendi & ratiocinandi neces¬
Isitas ꝑ quatuor decĩ libros multa nos
cõpulit dicere quae cuncta simulaspicere
ñ ualemus ut ad id qđ app̃hendere uolumꝰ
ea celeri cogitatione referamus: faci am
quantũ dño ad iuuante potuero. ut
quicquid insingulis uoluminib ad cogni¬
tionẽ disputatione ꝑduxi. remota dispu¬
tatione breuit̃ congerã. Et tã quã sub uno
m̃tis aspectu. ñquẽ adimodũ res quaeq.¬
ꝑsua sa sit. sed ipsa que ꝑ suasa sunt ponã
netã longe sint ad p̃cedentib consequentiae.
ut obliuionẽ p̃cedentiũ faciat inspectio
consequentiũ. Aut certe si fecerit: cito possit
qđ ex ciderit relegendo recolligi. In primo
libro scđm scripturas scãs unitas & xqua¬
litas sũ me illius trinitatis ostenditur.
N ECΟΟ & Tercio & warto. eadẽ sed de
filii missione & sp̃s scĩ diligent̃ quȩstio

Expanded text:
unius mentis distributio figuratur. unius mentis distributio figuratur. natione librorum; ex lib. de Triniuoniam disserendi et ratiocinandi necessitas, per quatuordecim libros, multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem 34 disputatione perduxi, remota disputatione, breviter congeram: et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt, ponam; ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut oblivionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo recolligi. In primo libro, secundum Scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius Trinitatis ostenditur. In secundo et tertio, et quarto, eadem. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
Nũ quid nã igit᷑ fideles feminȩ: sexũ corporis
Amiserunt : sed quia ibi renouant᷑ ad imagi¬
nẽ dĩ ubi sexus nullus ẽ. ibi factus ẽ. homo
Ad imaginẽ dĩ ubi sexus nullus ẽ. hoc ẽ. ite
spũ m̃tis suae. Uir ergo. ꝓpt̃ ea ñ debet
caput uelare . quia imago ẽ. & gła dĩ.
Mulier autẽ debet. quia gła uiri ẽ. quasi
mulier ñ renouet᷑ in sp̃ũ m̃tis suae. qui
renouat᷑ in agnitionẽ dĩ scđm imaginẽ
eius qui creauit illũ. sed quia sexu corporis
distat a uiro. rite potuit in eius corporali
uelam̃to figurari pars illa rationis quae¬
ad tẽporalia gubernanda reflectit᷑. ut
ñ maneat imago dĩ nisi ex qua parte
mens hominis a t̃nis rationib conspiciendis
uel consulendis ad herescit. quã ñ solũ
masculos. sed etiã feminas habere mani¬
festũ ẽ. Ergo in eorũ m̃tib cõmunis nat᷑a
cognoscit᷑. in eorũ uero corporib. ipsius

Expanded text:
numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? sed quia ibi renouantur ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. cur ergo uir propterea non debet caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamad temporalia gubernanda flectitur, ut non maneat imago Dei, nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit: quam non solum masculos, sed etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognoscitur, in eorum vero corporibus ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
et̃. qđ illi cũ patre unũ ẽ. caput ẽ hominis
mediatoris qđ ipse solus ẽ. Sienĩ m̃ tem
recte dicimus principale hominis. id ẽ.
tã quã caput hamanae substantiae. cũ ipse
homo cũ m̃te sit homo. cur non multo
nisi cũ uerbũ caro factũ ẽ. intelligi ñ possit
Diergo spũ m̃ tis nr̃ae reno uam᷑ & ipse est
Animĩ partẽ sed scđ m rationalẽ m̃ tem
ubi potest eẽ. agnitio dĩ hominẽ factũ
ad imaginẽ eiuis qui creauit eũ. Scđm
hanc autẽ renouationẽ efficimꝰ etiã filii
dĩ ꝑbaptismũ xpi. & induentes nouum
hominẽ xp̃mutiq induimus ꝑ fidẽ. Quis ẽ.
ergo qui ab hoc consortio feminas alienet
cũ sint nobis cũ graẽ coheredes : Et alio
loco ide apłs dicit. Om̃s enĩ filii dĩ estis ꝑfidẽ
in ap̃o iħu. Quicũq enĩ inoep̃o baptitati estis.
xp̃m industis. Nonẽ. iudeus neq. grecus.
non ẽ seruus neq liber. ñ ẽ. masculus neque
femina. Om̃s enĩ uos unũ estis in xp̃o iħu.

Expanded text:
e, quod illi cum patre unum est, caput sit hominis mediatoris, quod ipse solus est. si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tamquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo, cur non multo nisi cum uerbo, quod caro factum est, intellegi non possit? Si ergo spiritu mentis nostrae renovamur, et ipse est animi partem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio Dei, hominem factum ad imaginem ejus, qui creavit eum. Secundum hanc autem renouationem efficimur etiam filii dei per baptismum Christi et induentes nouum hominem Christum utique induimus per fidem. quis est ergo, qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae coheredes et alio loco idem apostolus dicat: omnes enim filii dei estis per fidem in Christo Iesu; quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. non est Iudaeus neque Graecus, non est seruus neque liber, non est masculus neque femina: omnes enim uos unum estis in Christo Iesu ?
Abbreviated transcription (Latin):
& ame ipso ñ ueni. iã hoc scđm formã serui
dictũ ẽ. scđ̾m qđ dictũ ẽ. ego ñ uidico quẽquã.
iergo missus dicit᷑ inquantũ apparuit foris
increatura corporali. qui intus innatura
spiritali oculis mortaliũ semꝑ occultus ẽ . iam
in promptũ ẽ intelligere etiã despũ scõ cur
& ipse missus dicat᷑. Factaẽ enĩ quȩdã crea¬
turae species ex tẽpore. inqua uisibilit̃ osten¬
specie uelut colũba descendit. siue cũ decẽ
dieb ꝑ actis post ascensionẽ die pente chostes
factus ẽ subito decaelo sonus quasi ferret᷑ flatus
uehemens. & uisefunt illis linguae diuise sicut
ignis. qui & insedit suꝑ unũ quẽq. eorũ. Haec
operatio uisibili t̃ ex p̃ssa. & oculis oblata mor
eius ipsa substantia. quia & ipse in uisibilis
& in cõmutabilis ẽ. sicut pat̃ & filius. sed ut
ex teriorib uiis hominũ corda cõmota. &
tẽporali manifestatione uenientis. ad occul¬

Expanded text:
Et a me ipso non veni? Jam hoc secundum formam servi Et a me ipso non veni? Jam hoc secundum formam servi dictum est, secundum quam dictum est, Ego non judico quemqSi ergo missus dicitur, in quantum apparuit foris in creatura corporali, qui intus in natura spiritali oculis mortalium semper occultus est, jam in promptu est intelligere etiam de Spiritu sancto, cur et ipse missus dicatur. Facta est enim quaedam creaturae species ex tespecie uelut columba descendit, siue cum decem diebus peractis post eius ascensionem die pentecostes factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui consedit super unumquemque eorum. haec operatio uisibiliter expressa et oculis oblata morteius ipsa substantia, quia ipse inuisibilis et incommutabilis est sicut pater et filius, sed ut exterioribus uisis hominum corda commota a temporali manifestatione uenientis ad occul
Abbreviated transcription (Latin):
inea ñ apparuit. qm̃ illa quae corã corporeis
oculis foris gerunt᷑. ab interiore apparatu
na turae spiritalis existunt. ꝓpt̃ ea conueni¬
ent̃ missa dicunt᷑. Forma quippe illa suscepti
hominis filii ꝑsona ẽ: ñ etiã patris. Qua ꝓpt̃
pat̃ in uisibilis una cũ filio secũ in uisibili.
eundẽ filiũ uisibilẽ faciendo. misisse cum
dictus ẽ. Qui si eomodo uisibilis fieret. ut cũ
patre in uisibilis eẽ. desisteret. id est. si substan¬
tia in uisibilis uerbi increaturã uisibilem
mutata & transiens uerteret᷑. Ita missus a patre
intelligeret᷑ filius. ut tantũ missus. ñ etiam
cũ patre mittens in ueniret᷑. Cũ uero sic accep¬
ta ẽ. forma serui ut maneret in cõmutabilis
forma dĩ manifestũ ẽ. qđ a patre & filio non
apparentib factũ sit qđ appareret infilio
id ẽ ab inuisibili patre cũ in uisibili filio.
idẽ ipse filius uisibilis mitteret᷑. Cur ergo ait.

Expanded text:
in ea non apparuit. Quoniam illa quae coram corporeis in ea non apparuit. Quoniam illa quae coram corporeis oculis foris geruntur, ab interiore apparatu naturae spiritualis existunt, et propterea convenienter missa dicuntur. Forma porro illa suscepti hominis, Filii persona est, non etiam Patris. Quapropter Pater invisibilis una cum Filio secum invisibili, eumdem Filium visibilem faciendo misisse eum dictus est: qui si eo modo visibilis fieret, ut cum Patre invisibilis esse desisteret, id est, si substantia invisibilis Verbi in creaturam visibilem mutata et transiens verteretur, ita missus a Patre intelligeretur Filius, ut tantum missus, non etiam cum Patre mittens inveniretur. Cum vero sic accepta est forma servi, ut maneret incommutabilis forma Dei, manifestum est quod a Patre et Filio non apparentibus factum sit quod appareret in Filio, id est, ut ab invisibili Patre cum invisibili Filio, idem ipse Filius visibilis mitteretur. Cur ergo ait,
Abbreviated transcription (Latin):
opinione. ut putet tẽporale uerbũ a patre
factũ eẽ. ut aet̃nus filius miteret᷑. & in
carne appareret ex tẽpore : Sed utiq iaa
ipso dĩ uerbo qđ erat in principio apud dm̃.
& ds̃ erat. In ipsa scilicet sapientia dĩ sitie
tẽpore erat. quo tẽpore illã in carne appa¬
rere oporteret. Itaq cũ sine ullo initio tẽporis¬
in principio eõe uerbũ & uerbũ eãẽ. apud dm̃
& ds̃ etẽ. uerbũ . sine ullo tẽpore in ipso uerbo
erat quo tẽpore uerbũ carofieret & habitaret :¬
in nobis. Que plenitudo tẽporis cũ uenisset.
misit ds̃ filiũ suũ factũ ex muliere. id ẽ factũ
appareret. qđ in ipso uerbo sine tẽpore erat
inquo tẽpore fieret. Ordo quippe tẽporũ.
in aet̃ na di sapientia sine tẽpore est. Cũ itaqu
hoc a patre & filio factũ etẽ. ut in carne filius
appareret : congruent̃ dictus ẽ missus ille
qui in carne apparuit. Misisse autẽ ille. qui

Expanded text:
opinione, ut putet temporale Verbum a Patre opinione, ut putet temporale Verbum a Patre factum esse, ut aeternus Filius mitteretur, et in carne appareret ex tempore? Sed utique in ipso Dei Verbo, quod erat in principio apud Deum et Deus erat, in ipsa scilicet sapientia Dei, sine tempore erat: quo tempore illam in carne apparere oporteret. Itaque cum sine ullo initio tein principio esset uerbum, et uerbum esset apud deum, et deus esset uerbum, sine ullo tempore in ipso uerbo erat quo tempore uerbum caro fieret et habitaret in nobis. quae plenitudo temporis cum uenisset, misit deus filium suum factum ex muliere, id est ut appareret; quod in ipso Verbo sine tempore erat, in quo tempore fieret. Ordo quippe temporum in aeterna Dei Sapientia sine tempore est. Cum itaque hoc a Patre et Filio factum esset, ut in carne Filius appareret, congruenter dictus est missus ille qui in ea carne apparuit; misisse autem ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ait. Qui me dilexit. & tradidit seipsũ ꝓme.
Credo respondebit si haec ꝓbe sapit. quia
una uoluntas ẽ. patris & filii. & insepara¬
bilis operatio. Sic ergo intelligat illam
in carnationẽ ex uirginis natiuitate inqua
silius intelligit᷑ missus una eadẽq operati¬
one patris & filii inseparabilit̃ ẽẽ. factã . ñ
utiq inde separato spũ scõ. dequo aꝑte dicit᷑.
inuenta ẽ. in utero habens de spũ scõ. Nã
etiã si ita quaeramus enodatius fortassis qđ
dicimus apparebit. quomodo misit ds̃ filiũ
suũ. Iussit ut ueniret. atq ille iubenti
obtẽperans uenit. an rogauit. An tantũ modo¬
Ad monuit. Sed quod libet horũ sit : uerbo
utiq factũ c̃. Dĩ autẽ uerbũ. ipse ẽ dĩfilius.
Qua ꝓpt̃ cũ eũ pat̃ uerbo misit. a patre &
uerbo eius factũ ẽ. ut mitteret᷑. Ergo a patre
& filio missus ẽ. idem filius. qr uerbũ patris
ẽ. ipse filius. Quis enĩse tã sacrilega induat

Expanded text:
ait: Qui me dilexit, et tradidit se ipsum pro me . ait: Qui me dilexit, et tradidit se ipsum pro me . Credo respondebit, si haec probe sapit, quia una voluntas est Patris et Filii, et inseparabilis operatio. Sic ergo intelligat illam incarnationem et ex Virgine nativitatem, in qua Filius intelligitur missus, una eademque operatione Patris et Filii inseparabiliter esse factam, non utique inde separato Spiritu sancto, de quo aperte dicitur, Inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Nam etiam si ita quaeramus, enodatius fortassis quod dicimus apparebit: Quomodo misit Deus Filium suum? Jussit ut veniret, atque ille jubenti obtemperans venit; an rogavit, an tantuadmonuit? sed quodlibet horum sit, uerbo utique factum est; dei autem uerbum ipse est dei filius. quapropter dum eum pater uerbo misit, a patre et uerbo eius factum est, ut mitteretur. ergo a patre et filio missus est idem filius, quia uerbum patris est ipse filius