comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grauiora sunt: Hoꝵ autẽ morboꝵ mat̾ suꝑbia
ẽ: et humanȩ laudis auiditas. que eciã hypo¬
crisim sepe gn̾at. Huic ñ resistit᷑ nͥ crebro diui¬
noꝵ libroꝵ testimoniis incutiat᷑ timoret caritã
di. si tam̃ ille qui hoc agit se ipsum p̃beat pati¬
entiȩ et humilitatis exemplũ. minꝰ s assumendo
quam offert̃. s tam̃ abeis qui se honorant nec
totum nec nichil accipiendo: et id qd̾ accipitur
laudis aut honoris ñ ꝓpt̾ se qui tot᷑ corã co eẽ
debet et humana contempnere. s ꝓpt̾ illos acci¬
piat᷑ quib consulere ñ potest. si nimia deiectio¬
ne uilescat. Ad hoc enĩ ꝑtinet. qd̾ dictum est.
nemo iuuentutẽ tuã contempnat. cum ille
hoc dixerit. qui alio loco ait. si hominib pla¬
cere uellem: xp̃i seruus ñ eẽm. Magnum ẽ de
honorib et laudib hominũ ñ letari: s et oẽm
inanem pompã p̃cidere. et si quid inde necesta¬

Expanded text:
grauiora sunt? horum autem morborum mater superbia grauiora sunt? horum autem morborum mater superbia est et humanae laudis auiditas, quae etiam hypocrisin saepe generat. huic non resistitur, nisi crebris diuinorum librorum testimoniis incutiatur timor et caritas dei, si tamen ille, qui hoc agit, se ipsum praebeat patientiae atque humilitatis exemplum minus sibi adsumendo, quam offertur, sed tamen ab eis, qui se honorant, nec totum nec nihil accipiendo et id, quod accipitur laudis aut honoris, non propter se, qui totus coram deo esse debet et humana contemnere, sed propter illos accipiatur, quibus consulere non potest. si nimia deiectione uilescat. ad hoc enim pertinet, quod dictum est: Nemo iuuentutem tuam contemnat, cum ille hoc dixerit, qui alio loco ait: Si hominibus placere uellem, Christi seruus non essem. Magnum est de honoribus et laudibus hominum non laetari, sed et omnem inanem pompam praecidere et, si quid inde necessa
Abbreviated transcription (Latin):
tudo frangat᷑. S q̃m iste in cimiteriis ebrietates
et luxuriosa conuiuia ñ solũ honores mt̃m a car¬
nali et imꝑita plebe credi solent. s eciã solatia
metuoꝵ: mͥ uidet᷑ faciliꝰ illis dissuaderi posse
istam feditatẽ uł turpitudinẽ. si ⁊ de scͥpturis
ꝓhibeat᷑ et oblationes ꝓ spiritib dormientiũ
quas uere aliqͥd adiuuare credendũ ẽ suꝑipsas
memorias ñ sint sumptuose atq õĩbꝰpetentibꝰ
sine typo et cum alacritate p̃beant᷑. neq uen¬
dantur. s siqͥs ꝓ religione aliqͥd pecuniȩ offer¬
re uoluerit. in p̃senti pauꝑib eroget. Ita nec
deserere uidebunt᷑ memorias suoꝵ qd̾ potest.
gignere ñ leuẽ cordis dolorẽ. et id celebrabit᷑ in
eccła. qd̾ pie honesteq celebrat᷑. Hec int̾im dde
comessationib ec ebrietatib dicta sint. De con¬
dentione autẽ et dolo quid me attinet dicers:
quando ista uicia ñ inplebe s in nro numero

Expanded text:
tudo frangatur. Sed quoniam istae in cimiteriis ebrietates tudo frangatur. Sed quoniam istae in cimiteriis ebrietates et luxuriosa conuiuia non solum honores martyrum a carnali et inperita plebe . credi solent, sed etiam solatia mortuorum, mihi uidetur facilius illis dissuaderi posse istam foeditatem ac turpitudinem, si et de scripturis prohibeatur et oblationes pro spiritibus dormientium, quas uere aliquid adiuuare credendum est. super ipsas memorias non sint sumptuosae atque omnibus petentibus sine typho et cum alacritate praebeantur neque uendantur; sed si quis pro religione aliquid pecuniae offerre uoluerit, in praesenti pauperibus eroget. ita nec deserere uidebuntur memorias suorum, quod potest gignere non leuem cordis dolo-. rem, et id celebrabitur in ecclesia, quod pie honesteque celebratur. haec interim de comissationibus et ebrietatibus dicta sint. De contentione autem et zelo quid me attinet dicere, quando ista uitia non in plebe, sed in nostro numero
Abbreviated transcription (Latin):
sis eccła tenet: sic magnȩ impudentiȩ ẽ. uelle
seruare qd̾ carchaginensis eccła correxit. Ad hãc
autẽ rem qͥs alius ep̃c ẽẽt optandꝰ: nͥ qui ea dia¬
conꝰ execrarat᷑: S qd̾ erat tc̃ dolendũ. nc̃ au¬
ferendum ẽ: ñ asꝑe. s sic̃ scͥptum ẽ. in sp̃ule¬
nitatis et mansuetudinis. Dant enĩ mͥ fidu¬
diciam littere tue indices germanissime cari¬
tatis. ut tecum tanquã mecũ audeã colloqͥ.
ose ista tollunt᷑ magis docendo quã iubendo.
magis monendoqͣm minando.Sic enĩ agendũ
ẽ cum multitudine. seueritas autẽ exercenda ẽ
in peccata paucoꝵ. & si qͥd minam̃ cumdolore
fiat de scͥpturis cõminando uindictã futurã.
ne nos ipsi in nr̃a potestate. s d̾s in nr̃o sermo¬
ne timeat᷑. Ita pͥus mouebunt᷑ sp̃uales uel
sp̃ualib primm. quoꝵ auctoritats et lenissimis
quidẽ s instantissimis admonitionib cet̾a multi¬

Expanded text:
sis ecclesia • tenet, sic magnae inpudentiae est uelle sis ecclesia • tenet, sic magnae inpudentiae est uelle seruare, quod Carthaginiensis ecclesia correxit. ad hanc autem rem quis alius episcopus esset optandus, nisi qui ea diaconus execrabatur?. Sed quod erat tunc dolendum, nunc auferendum est non aspere, sed, sicut scriptum est, in spiritu lenitatis et mansuetudinis. dant enim mihi fiduciam litterae tuae, indices germanissimae caritatis, ut tecum tamquam mecum audeam conloqui. non modo imperioso ista tolluntur, magis docendo quam iubendo, magis monendo quam minando. sic enim agendum est cum multitudine, seueritas autem exercenda est in peccata paucorum. et si quid minamur, cum dolore fiat de scripturis comminando uindictam futuram, ne nos ipsi in nostra potestate, sed deus in nostro sermone timeatur. ita prius mouebuntur spiritales uel spiritalibus proximi, quorum auctoritate et lenissimis quidem sed instantissimis admonitionibus cetera multi
Abbreviated transcription (Latin):
temptaret auferre a cet̾is t̾ris: imitatiõe dig¬
na eẽ deb̾et. Cumuͦ et ꝑttaliȩ maximã partẽ
ĩ aliiꝰ oĩb aut ꝓpe oĩb transmarinis ecclesiis
partim quia nũquã facta st̃. partm quia uł
orta uł inueterata scõꝵ. ⁊ uere de uita futura
cogitantium ep̃oꝵ diligentia. ⁊ animadu̾sione
extincta atq deleta sunt: dubitare quomͦ pos¬
sumꝰ tantã moꝵ labem uł ꝓposito tam late exẽ¬
plo em̃dare: E nos quidem illarũ partiũ ho¬
minẽ habemꝰ ep̃m unde magnas do agimꝰ grãs.
quã qm eiꝰ modestie atq lenitatis ẽ. eiꝰ deniq pru¬
dentie et sollicitudinis in dño. ut etiãsi affer eẽt.
cito illi de scͥpturis ꝑsuaderet᷑ curandũ. qd̾ licen¬
diosa et male liba consuetudo uulñ inflxit. Sed
tanta pestilentia ẽ huiꝰ mali. ut sanari ꝓrsus
quantũ mn uidet᷑. nͥconcilii auctoritate ñ possit.
Aut si ab una eccła inchoanda ẽ medicina. sic̃
uidet᷑ audacie mitare conari qd̵ carchaginen¬

Expanded text:
e digna esse deberet; cum uero et per Italiae maximam partem et in aliis omnibus aut prope omnibus transmarinis ecclesiis, partim quia numquam facta sunt, partim quia uel orta uel inueterata sanctorum et uere de uita futura cogitantium episcoporum diligentia et animaduersione extincta atque deleta sunt, ................ dubitare quo modo possumus tantam morum labem uel proposito tam lato exemplo emendare? et nos quidem illarum partium hominem habemus episcopum, unde magnas deo agimus gratias. quamquam eius modestiae atque lenitatis est, eius denique prudentiae et sollicitudinis in domino, ut, etiam si Afer esset, cito illi de scripturis persuaderetur curandum, quod licentiosa et male libera consuetudo uulnus inflixit, sed tanta pestilentia est huius mali, ut sanari prorsus, quantum mihi uidetur, nisi concilii auctoritate non possit, aut, si ab una ecclesia inchoanda est medicina, sicut uidetur audaciae mutare conari, quod Carthaginien
Abbreviated transcription (Latin):
dum siad tam ruinosã suꝑbiã monachos sub¬
rigim̃. et tamgraui contumelia clericos dignos
putamꝰ. in quoꝵ numero sumꝰ. cũ aliq̃ndo eciã
boms monachus uix uonũ clericũ faciat. si as¬
sit ei sufficiens continentia. et tam̃ desit in¬
structio necessaria. aut ꝑsone regularis inte¬
gritas. S de istis ciedo arbitrata sit beatitu¬
do tua: qd nr̃a uoluntate ut suis potiꝰ conregi¬
onalib utiles ẽẽnt de monast̾io recessisse. Sed
falsum ẽ. Sponte abiert̃. sponte deseruerunt.
¶ de donato quidẽ qͥa iam factumẽ ut antequã
de hacre aliqͥd inconcilio statuerem. ordinaret᷑:
si forte a suꝑbie ꝑu̾sitate correctus ẽ. qd̾ uult
faciat prudentia tua. de fr̃e uͦ eius cuiꝰ uł maxi¬
me causa de monast̾io etiã ipse donat᷑. abscessit.
cum intelligas quid sentiã. nescio qͥd responde¬
am. contradicere tam̃ prudentiȩ tuȩ honori
caritatiq ñ audeo. Ꝙ sane sꝑo id te facturum.

Expanded text:
dum, si ad tam ruinosam superbiam monachos subdum, si ad tam ruinosam superbiam monachos subrigimus et tam graui contumelia clericos dignos putamus, in quorum numero sumus, cum aliquando etiam bonus monachus uix bonum clericum faciat, si adsit ei sufficiens continentia et tamen desit instructio necessaria aut personae regularis integritas. Sed de istis, credo, arbitrata sit beatitudo tua, quod nostra uoluntate, ut suis potius conregionalibus utiles essent, de monasterio recessissent. sed falsum est; sponte abierunt. sponte deseruerunt nentibus. et de Donato quidem, quia iam factum est, ut, antequam de hac re aliquid in concilio statueremus. ordinaretur, si forte a superbiae peruersitate correctus est, quod uult, faciat prudentia tua. de fratre uero eius, in cuius uel maxime causa de monasterio etiam ipse Donatus abscessit, cum intellegas, quid sentiam, nescio, quid respondeam. contrcharitatique tuae non audeo; et sane spero id te facturum
Abbreviated transcription (Latin):
tĩo beatissimo et debita obseruantia uene¬
pape aurelio: augustinꝰ in dño salutem.
titas nullas tuȩ uen̾abilitatis ex qͦ ab inuicẽ corꝑalitͥnͦ
digressi sumꝰ accepi. Nẽ uͦ legi epłam benignitatis
tue de donato et fr̃e eiꝰ. et qͥd respondẽm diu flu¬
etuaui.S tam̃ etiã atq etiã cogitanti quid sit.
utile salutieoꝵ quib nutͥendis in xp̃o seruimꝰ.
nichil mͥ aliudoccurrere potuit. nͥ ñ ẽẽ istãuiã
dandam serius di. ut se faciliꝰ putent eligi ad
aliqͥd meliꝰ. si facti fuerint det̾iores. Eł ipsis enĩ
facilis lapsus et odini łicoꝵ fit indignissima
iniuria. si desertores monast̾ioꝵ ad militiam
clericat᷑ eligunt᷑. cumexhis qͥ in monast̾io ꝑ¬
manent ñ tam̃ nͥ ꝓbatiores atq meliores in
clerum assumere soleamꝰ. nͥ forte sic̃ uulgares
dicunt. malus coraula bonꝰ symphoniacus ẽ:
ita idem ipsi uulgares de nob̃ iocabunt᷑ dicen¬
tes. malus monachꝰ bonꝰ clericꝰ ẽ. Nimis dolen¬

Expanded text:
INO BEATISSIMO ET DEBITA OBSERVANTIA VENEACERDOTI PAPAE AURELIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Litteras nullas tuae uenerabilitatis, ex quo ab inuicem corporaliter digressi sumus, accepi. nunc uero legi epistulam benignitatis tuae de Donato et fratre eius et, quid responderem, diu fluctuaui. sed tamen etiam atque etiam cogitanti, quid sit utile saluti eorum, quibus nutriendis in Christo seruimus, nihil mihi aliud occurrere potuit nisi non esse istam uiam dandam seruis dei, ut facilius se putent eligi ad aliquid melius, si facti fuerint deteriores. et ipsis enim facilis lapsus et ordini clericorum fit indignissima iniuria, si desertores monasteriorum ad militiam clericatus eliguntur, cum ex his, qui in monasterio permanent, non tamen nisi probatiores atque meliores in clerum adsumere soleamus, nisi forte, sicut uulgares dicunt \'malus choraula bonus symphoniacus est\\ ita idem ipsi uulgares de nobis iocabuntur dicentes malus monachus bonus clericus est\'. nimis dolen
Abbreviated transcription (Latin):
omnino. S quare solum: Comessationes enĩ
et ebrietates ita concesse et licitȩ putant᷑. ut in
honorẽ etiã beatissimoꝵ mr̃m ñ solum ꝑ dies
sollempnes. qd̾ ipsum qͥs ñ lugendum uideat.
qui hec ñ carneis oculis inspieit. s etiã eotidie ꝙ¬
lebrent᷑. Quã feditatẽ si tantũ flagitiosa et ñ
etiam sacrilega eẽt: quib cũq tolerantiȩ uirib
sustendandã pitarem̃. Quãqͣm uͥ ẽ illud quod
cum multa uicia enumerasset idemapłs. int̾
quȩ posuit ebriosos: ita conclusit ut dicciet. cũ
talib nec panemedere: S feram hec in luxu
et labe domestica.:⁊ eoꝵ conuiuioꝵ. quȩ pͥuatis
parietib continent᷑. accipiamꝰq cumeis corpus
xp̃i: cum quib panem edere ꝓhibem᷑. Saltem
de scõꝵ corpoꝵ. sepulcris saltẽ de locis sacram̃toꝵ
de domib orationũ tm̃ dedecus aiceat᷑. Qs enĩ
autlet uetare pͥuatim: qd̾ cũ frequentat᷑ in locis

Expanded text:
omnino. sed quare solum? comissationes enim omnino. sed quare solum? comissationes enim et ebrietates ita concessae et licitae putantur, ut in honore etiam beatissimorum martyrum non solum per dies sollemnes, quod ipsum quis non lugendum uideat, qui haec non carneis oculis inspicit, sed etiam cotidie celebrentur. quam foeditatem, si tantum flagitiosa et non etiam sacrilega esset, quibuscumque tolerantiae uiribus sustentandam putaremus. quamquam ubi est illud, quod cum multa uitia enumerasset idem apostolus, inter quae posuit ebriosos, + ita conclusit, ut diceret: cum talibus nec panem edere? sed feramus haec in luxu et labe domestica et eorum conuiuiorum, quae priuatis parietibus continentur, accipiamusque . cum eis corpus Christi, cum quibus panem edere prohibemur: saltem de sanctorum corporum sepulcris, saltem de locis sacramentorum, de domibus orationum tantum dedecus arceatur. quis enim audet uetare priuatim, quod cum frequentatur in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cib quantũ ualem̾ incumbim̃: ut. gregẽm tͥ
cõmissum decũ ddñs sustinere dignet᷑. nec te uspiã
deserere. s adeẽ aditor in oportunitatib faciens
cum eccłia sua miscłiam ꝑ sacerdotiũ tuũ. qua¬
lem spitales uiri ut faciat lacͥmis eũ gemitib¬
q int̾pellant. Scias itaq dñe beatissime et ple¬
nissima caritate uenerabilis ñ desꝑare nos ĩmo
impositã eẽ confilim̾. multas carnales feditates
et eqͥtudines quas affricana eccła in multis pa¬
uicioꝵ decestanda ⁊ uitanda uno in loco posuerit.
de quib innumerabiliũ uitioꝵ exurgit seges. unũ
dicat᷑: duo autẽ reliqua idẽ pͥmũ et ultimum
tolerabilia uident᷑ hominib Atq ita paulatĩ
fieri potest: ut nec uitia iã putent᷑. Ait enim
tum putant᷑: ut nemo dignꝰ ñ mͦ eccłiastico
ministĩo s ipsa etiã sacram̃toꝵ cõmunione.
uideat᷑. qͥ se isto peccato maculauerit.  recte.

Expanded text:
precibus, quantum ualemus, incumbimus, ut gregem tibi precibus, quantum ualemus, incumbimus, ut gregem tibi commissum tecum dominus sustinere dignetur nec te uspiam deserere, sed adesse adiutor in opportunitatibus faciens cum ecclesia sua misericordiam per sacerdotium tuum, qualem spiritales uiri ut faciat lacrimis eum gemitibusque interpellant., Scias itaque, domine beatissime et plenissima caritate uenerabilis, non desperare nos, immo inpositam esse confidimus, multas carnales foeditates et aegritudines, quas Africana ecclesia in multis pauitiorum detestanda et uitanda uno in loco posuerit, de quibus innumerabilium peccatorum exurrexit seges, unum dicatur; duo autem reliqua, id est primum et ultimum, tolerabilia uidentur hominibus atque ita paulatim fieri potest, ut nec uitia iam putentur. ait enim men putatur, ut nemo dignus non modo ecclesiastico ministerio, sed ipsa etiam sacramentorum communione uideatur, qui se isto peccato maculauerit. et recte
Abbreviated transcription (Latin):
urelio ep̃o: augustinꝰ prb̃r. Qua gr̃a
responderem litteris sc̃itatis tuȩ cum
aui hesitans ñ repirem: omina enim
affectus animi mei. quẽ iam sponte surgentẽ
lectio epłe tus multo ardentiꝰ excitauit: com¬
misi me tam̃ do qui ꝓ uirib meis oꝑaret᷑ in
me ut ea rescrib̾em. que utq nr̃m studio in
dño et cura eccłiastica ꝓ tua p̃stantia et mea
obsecundatione congruerent. Atq illud pͥmum
qd̾ oationib meis aduuari te credis ñ solũ ñdefu¬
gio uerũ ⁊ libenter amplector. Ita enĩ et si ñ meis.
de certe tius me dñs nr̃ exaudiet. Qđ frẽm ali¬
pium in nr̃ãm coniunctionẽ mansisse ut exem¬
plo sit fr̃ib curas mundi huiꝰ uitare uolentib
beniuolentissime accepisti: ago grãs. qͣs nullis
u̾bis explicare possim. Ds hoc rependat in an
coalescere tanta tͥ p̃rogatiua obstrictus ẽ. ut
locis t̾rarum tarctũ longe disiunctis tta nobis
consulueris tamquã psentes simũ sp̃u. Quappt̃

Expanded text:
URELIO EPISCOPO AUGUSTINUS PRESBVTER, Qua gratia responderem litteris sanctitatis tuae, cum diu haesitans non reperirem — omnia enim affectus animi mei, quem iam sponte surgentem lectio epistulae tuae multo ardentius excitauit —, commisi me tamen deo, qui pro uiribus meis operaretur in me, ut ea rescriberem, quae utrique nostrum studio in domino et cura ecclesiastica pro tua praestantia et mea obsecundatione congruerent. atque illud primum, quod orationibus meis te adiuuari credis, non solum non defugio, uerum etiam libenter amplector. ita enim etsi non meis, at certe tuis me dominus noster exaudiet. quod fratrem Alypium in nostra coniunctione mansisse, ut exemplo sit fratribus curas mundi huius uitare cupientibus, beniuolentissime accepisti, ago gratias, quas nullis uerbis explicare possim; deus hoc rependat in anicoalescere, tanta tibi praerogatiua obstrictus est, ut locis terrarum tantum longe disiunctis ita nobis consulueris tamquam praesentissimus spiritu. quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
dinatione dñi fr̃nitatis tuȩ michi fedus usurpans.
s humilib congruere id̃oq prõpte ⁊ intime recep¬
turum spero caritatẽ humilitatis nr̃e. quamqͥdẽ
iam recepisse te ꝑbeatissimum sac̃dotem alipium
quia dignatur patrem nr̃m confido. Is enim sine
dubio de se tͥ exemplum p̃buit. nos ante noticiam
⁊ supra meritum diligendi. qui incognitos sͥ nos
& longinq̃ soli. uł sau int̾capedine disꝑatos. sp̃uue̾
dilectionis qui ubiq ⁊ penetrat. ⁊ effundit᷑. ⁊ uidẽ
diligendo potuit.⁊ alloquendo ꝑtingere. Hic nob̾
pͥma affectus sui docum̃ta ⁊ caritatis tue pignora
in supra dicto munere libroꝵ. dedit. ⁊ qͣnto studuit
impenddio ut sc̃itatem tuam ñ ipsius tantum u̾bis.
s plemus eloquentia.⁊ tua fide cognitam ñ possemꝰ
amare mediocrit᷑. tantope curasse eundẽ credimꝰ
ut nos uicissim ipsius imitatione plurimum di¬

Expanded text:
dinatione domini fraternitatis tuae mihi foedus usurpans tdinatione domini fraternitatis tuae mihi foedus usurpans tsed humilibus congruere. ideoque prompte et intime recepturum spero caritatem humilitatis nostrae, quam quidem iam recepisse te per beatissimum sacerdotem Alypium, quia dignatur, patrem nostrum, confido. is enim sine dubio de se tibi exemplum praebuit nos ante notitiam et supra meritum diligendi, qui incognitos sibi nos et longinqua soli uel sali intercapedine disparatos spiritu uerae dilectionis, qui ubique et penetrat et effunditur, et uidere diligendo potuit et adloquendo pertingere. hic nobis prima affectus sui documenta et caritatis tuae pignora in supra dicto munere librorum dedit. et quanto studuit impendio, ut sanctitatem tuam non ipsius tantum uerbis, sed plenius eloquentia et fide tua cognitam non possemus amare mediocriter, tantopere curasse eundem credimus, ut nos uicissim ipsius imitatione plurimum di
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis int̾iatrantibus seꝑat. p̃sentis uite salum
om̃i amictu carnis. ⁊ cura diei sequentis. iubente :
iuuante xp̃o expeditus enatem.Neq id ꝑfecisse me
glorior. quod si⁊ głari possem indño głarer. euius est
ꝑficere. quod nobis uelle adiace:. sz concupiscit adhuc
anima mea desidare iudicia dñi. Uide quando asseq̃t
effect̾um dĩ uoluntatum. qui adhuc ipsum desidare
desicłãt. quod in me tam̃: dilexi decorẽ domus sc̃ẽ⁊
qͣntum in me fuit elegeram abiectus ẽẽ inomo dei.
S eui placuit segregare me abut̾o matͥs meȩ. ⁊ ab amici¬
tia carnis⁊ sanguinis ad gr̃am suam trahere. eidem
placuit inopem me om̃isboni meriti suscitare de
t̃ra. ⁊ de lacu miseriarũ. ac de luto fecis educere. ut col¬
locar& me cum pͥncipib populi sui ⁊ partem meã
intua sorte ponera.ut te p̃stante meritis.officio soci¬
atus equarer. Presumptione gͥ ñ mea s placito ⁊ or¬

Expanded text:
peccatis interlatrantibus separat, praesentis uitae salum peccatis interlatrantibus separat, praesentis uitae salum omni amictu carnis et cura diei sequentis iubente et iuuante Christo expeditus enatem. neque id perfecisse me glorior quod, etsi gloriari possem, in domino gloriarer, cuius est perficere quod nobis uelle adiacet. sed concupiscit adhuc anima mea desiderare iudicia domini. uide quando adsequatur effectum dei uoluntatum, qui adhuc ipsum desiderare desiderat. quod in me tamen est, dilexi decorem domus sanctae et, quantum in me fuit, elegeram abiectus esse in domo domini. sed cui placuit segregare me ab utero matris meae et ab amicitia carnis et sanguinis ad gratiam suam trahere, eidem placuit inopem me omnis boni meriti suscitare de terra et de lacu miseriarum ac de luto faecis educere, ut conlocaret me cum principibus populi sui et partem meam in tua sorte poneret, ut te praestante meritis officio sociatus aequarer. Praesumptione igitur non mea, sed placito et or
Abbreviated transcription (Latin):
guine agni uictima p̃cucurrit. ⁊ dñicam auspicata
est passionẽ. atq ido ut infantem adhuc u̾bodi. &
spitali etate lactentẽ. edduca u̾bis tuis. ub̃ibus ficdi.
sapientiȩ caritatis mhiantem. Si officium com¬
mune considas fr̃ es. si maturitatẽ ingenii tui. &
sensuum. pat̾ michi es. ⁊ si forte sis euo iunior. qr
⁊iuuenem cana prudentia. Foue gͥ ⁊ corrobora me
recentem. ⁊obhoc post ionga discrimina. pꝰ multa
naufragia usu rudem. iuix dum afluctibus scli e¬
mergentem. tu qui iam solido litore constitisti. toto
excipe simi. ut in portu sauitis si dignum putas pa¬
riter nauigemus: Int̾ea me de piculis uite istius
⁊ ꝑfundo peccatoꝵ euade nnitentem. orationibus
tius tanquam tabula sustine. ut de hoc mundo
quasi de naufragio nudus euadam. Iacirco enim¬
ego ieuare me sarcinis ⁊ uestim̃tis onerantib exu¬
ere curaui. ut undosum hoc quod inter nos ⁊ dm̃

Expanded text:
guine agni uictimam praecucurrit et dominicam auspicata guine agni uictimam praecucurrit et dominicam auspicata est passionem. atque ideo ut infantem adhuc uerbo dei et spiritali aetate lactantem educa uerbis tuis uberibus fidei sapientiae caritatis inhiantem. si officium commune consideras, frater es; si maturitatem ingenii tui et sensuum, pater mihi es, etsi forte sis aeuo iunior, quia iuuenem cana prudentia. foue igitur et conroborrecentem et ob hoc post longa discrimina, post multa naufragia usu rudem, uixdum a fluctibus saeculi emergentem; tu, qui iam solido litore constitisti, tuto excipe sinu, ut in portu salutis, si dignum putas, pariter nauigemus. interea me de periculis uitae istius et profundo peccatorum euadere nitentem orationibus tuis tamquam tabula sustine, ut de hoc mundo quasi de naufragio nudus euadam. Idcirco enim leuare me sarcinis et uestimentis onerantibus exuere curaui, ut undosum hoc, quod inter nos et deum
Abbreviated transcription (Latin):
mundi miser hucusq miratus sum. ⁊ ꝑ mutiles
utc̾as. repbatamq prudentiam. do stultus ⁊ mutꝰ
fui. Postquam inuet̾aui int̃ immicos meos. ⁊ e¬
uanui in cogitationib meis. leuaui oculos meos
in montes ad precepta legis⁊ gr̃ȩ dona suscipiers
unde mͥ auxilium uenit adño. qui ñ scdm iniqͥ¬
tates retribuens illummauit cecum. soluit com¬
peditum. humiliauit erectum male. ut erigeret
humiliatũ pie. S equor gͥ ñequis adhuc passibus.
magna iustoꝵ uestigia. si possim orationib ur̃is
app̃hendere. in quo dĩ miserationib app̃hensꝰ sum:
Rege gͦ paruulũ interra reptantem. tuis gressibus
ingredi doce. Nolo enm me corporalis ortus mag̃
quam sp̃itaus exortus ctate considẽs. quippe etas
michi sedm carnem iam ea ÷ qua fuit iie ab apłis
inporta spetiosa uerbi potestate sanatus. in natali¬
bus aut̃ animȩ illius adhuc mͥ tempus infantie:
que intentatis xp̃o uulneribus ĩmolata digno san¬

Expanded text:
mundi miser hucusque miratus sum et per inutiles mundi miser hucusque miratus sum et per inutiles litteras reprobatamque prudentiam deo stultus et mutus fui. postquam inueteraui inter inimicos meos et euanui in cogitationibus meis, leuaui oculos meos in montes ad praecepta legis et gratiae dona suspiciens, unde mihi auxilium uenit a domino, qui non secundum iniquitates retribuens inluminauit caecum, soluit compeditum, humiliauit erectum male, ut erigeret humiliatum pie. Sequor igitur non aequis adhuc passibus magna iustorum uestigia, si possim orationibus uestris adprehendere, in quo dei miserationibus adprehensus sum. rege ergo paruulum incerta reptantem et tuis gressibus ingredi doce. nolo enquam spiritalis exortus aetate consideres, quippe aetas mihi secundum carnem iam ea est, qua fuit ille ab apostolis in porta speciosa uerbi potestate sanatus, in natalibus autem animae illius adhuc mihi tempus infantiae est, quae intentatis Christo uulneribus inmolata digno san
Abbreviated transcription (Latin):
unanime amabitis inxp̃o domino ⁊ suspiciende
quam familiariter te agnouerim. quanto admi¬
rer stupore. quã magno amore compiectar. qui
cotidie couoquio litt̾arum tuarum fruor. ⁊ oris
tui sp̃u uescor. Os enim tuum fistulam aqͥ uiue
⁊uenam fontis et̃m merito dixerim. quia fons ui
te aque salientis inuitam ȩt̃nam xp̃c effectus ẽ.
cuius ddesidio sitiuit in te anima mea⁊⁊ ubertate tui
fluminis debriari terra mea concupiuit. idõq c̃
hoc pentateucho tuo contra manicheos me satis
armaueris. si qua in auos quoqr hostes catho¬¬
lice fidi munimina compasti. quia hostis nr̃ cui
miue nocendi artes. tam uariis expugnandus:
telis. quam oppugnat insidus. queso promere mͥ
de armam̃tario tuo.⁊ conferre ñ abnuas arma iu¬
sticie. Sum enim laboriosus etiam nc̃ sub magno
onere peccator. uet̾anus in numero peccator. sed
et̃no regi nouus incorꝑe tiro militie. Sapientiã

Expanded text:
unanime, admirabilis in Christo domino et suscipiende, unanime, admirabilis in Christo domino et suscipiende, quam familiariter te agnouerim, quanto admirer stupore, quam magno amore complectar, qui cotidie conloquio litterarum tuarum fruor et oris tui spiritu uescor. os enim tuum fistulam aquae uiuae et uenam fontis aeterni merito dixerim, quia fons in te aquae salientis in uitam aeternam Christus effectus est. cuius desiderio sitiuit in te anima mea et ubertate tui fluminis inebriari terra mea concupiuit. ideoque cum hoc Pentateucho tuo contra Manichaeos me satis armaueris, si qua in alios quoque hostes catholicae fidei munimina comparasti, quia hostis noster, cui \'mille nocendi artes\\ tam uariis expugnandus est telis, quam oppugnat insidiis, quaeso promere mihi de armamentario tuo et conferre non abnuas arma iustitiae. sum enim laboriosus etiam nunc sub magno onere peccator, ueteranus in numero peccatorum, sed aeterno regi nouus incorporeae tiro militiae. sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
omino fr̃i unanimo⁊ uenabili
nugustino: paulinus ⁊ therasia
peccatores. Caritas xp̃i que urga
nos. ⁊ absentes lic& ꝑunitatẽ fidi
auigat. ipsa fidutiam ad te scͥben¬
di pudore depulso p̃stitit. teq plitt̾as tuas uisce¬
ribus meis intimauit quas ⁊ de scolasticis facui¬
tatibus affluentes.⁊ de celestibus fauis dulces. ut
anime mee medicas ⁊ altrices in quinq libris in¬
terim teneo. quos munere benedicti ⁊ uenerabilis
s etiam pro eccłiȩ muitarum urbium utilitate
suscepimus. Hos gͥ nunc ubros iectiom habeo. in
his me obiecto. de his cibum capio. ñ illum qui
ꝑcaritatem omma scđm ueritatem omnipotentis
qi credentem. litt̾is ⁊ eremplis fidelium roboret᷑
Ouere sal terre. quo precordia nr̃a ne possint scl̃i er¬
rore uanescere condiuntur. O lucerna digne supͣ
men effundens. densas lica: hereticorũ caligines
discutis. ⁊ lucem ueritatis aconfusione denebraꝵ
splendore ciarifici sermonis enubilas. Tides fr̃

Expanded text:
OMINO FRATRI UNANIMO ET VENERABILI AUGUSTINO - PAULINUS ET THERASIA PECCATORES. Caritas Christi, quae urget nos et absentes licet per unitatem fidei alligat, ipsa fiduciam ad te scribendi pudore depulso praestitit teque per litteras tuas uisceribus meis intimauit, quas et de scholasticis facultatibus adfluentes et de caelestibus fauis dulces ut animae meae medicas et altrices in quinque libris interim teneo, quos munere benedicti et uenerabilis sed etiam pro ecclesiae multarum urbium utilitate suscepimus. hos igitur nunc libros lectioni habeo, in his me oblecto, de his cibum capio non illum, quiper caritatem omnia secundum ueritatem omnipotentis dei credentem litteris et exemplis fidelium roboretur. o uere sal terrae, quo praecordia nostra, ne possint saeculi errore uanescere, condiuntur! o lucerna digne supermen effundens densas licet haereticorum caligines discutis et lucem ueritatis a confusione tenebrarum splendore clarifici sermonis enubilas! Vides, frater
Abbreviated transcription (Latin):
de argento propͥo cum eẽt fisco obnoxius
de hastario emerat. ut eas ȩccła si fieri pot̃
ñ occulta ep̃i inquitate. s manifesta xani
impatoris lib̾alitate possideat. Quodsi fieri
n pocest. melius inopie laborem serui dei
tolerant. quã ut necessariorum facultatem
cũ conscientia fraudis obtineant. Adhoc tuũ
suffragium pecimus imꝑtire digneris: qr id
quod primo impetratum ẽ noluit alligare.
ne iterum supplicandi s intercluderet facul¬
tatem. Nenim erat ad desidata responsum.
Nunc uͦ cum sis eadem benignitate qͣ soles s
amplior potestate. ñ desꝑamus adiuuante
dño meritis tuis hoc facile posse concedi.
cũ etiã si tuo nomine eadem loca peteres.
& memoratȩ ecclȩ ipse donares. quis rep̃hen¬
deret: Aut quis ñ maxime p̃dicaret petici¬
onem tuam ñderrene cupiditati. s xp̃iane
pietati seruientẽ: Domini di nr̃i miscłia¬

Expanded text:
de argento proprio, cum esset fisco obnoxius, de argento proprio, cum esset fisco obnoxius, de hastario emerat, ut eas ecclesia, si fieri potest, non occulta episcopi iniquitate sed manifesta Christiani imperatoris liberalitate possideat. quod si fieri non potest, melius inopiae laborem serui dei tolerant, quam ut necessariorum facultatem cum conscientia fraudis obtineant. A.d hoc tuum suffragium petimus impertire digneris, quia id, quod primo impetratum est, noluit allegare, ne iterum supplicandi sibi intercluderet facultatem; non enim erat ad desiderata responsum. nunc uero cum sis eadem benignitate, qua soles, sed amplior potestate, non desperamus adiuuante domino meritis tuis hoc facile posse concedi, cum, etiam si tuo nomine eadem loca peteres et memoratae ecclesiae ipse donares, quis reprehenderet aut quis non maxime praedicaret petitionem tuam non terrenae cupiditati sed Christianae pietati seruientem? domini dei nostri miseri
Abbreviated transcription (Latin):
sitan questione quod p̃cessor eius quamuis
sub alieno nomine comꝑauerat. & sub eccle
nomine possidẽ iam ceꝑat. consequent̃ etiã
hunc scrupulũ hr̃e inconscientia. Neq enĩ
fraus qr fisco fiebat. ido ñ fiebat. Et ille qͥdẽ
paulus postquã ep̃c factus ẽ renunciat᷑us
suis om̃ib reb ꝓpt̃ imm̃nsum cumulum
fiscaliũ debitorum exacta quadã cautioẽ.
inqua ei certum pondus debebatur argnti.
hos exiguos agellos un unctum sustentaroe.
tanquã ecclẽ comꝑauit sub nomine tunc
potentissime domus: ut &̃ ex ipsis morem
suũ sequens cum fisco ñ solueret. nullas exa¬
ctorum molestias pat̾etur. Iste autẽ qͥ eidẽ
ecclȩ illo defuncto ẽ ordinatus cimaut hos
agros susciꝑe. & cum posset ꝓsolis fiscalibꝰ
debitis que de memoratis possessiunculis
ile contraxerat imperiale beneficium postu¬
lare totum maluit confideri. quod eas paulꝰ

Expanded text:
sitan quaestione, quod praecessor eius quamuis sitan quaestione, quod praecessor eius quamuis sub alieno nomine comparauerat et sub ecclesiae nomine possidere iam coeperat, consequenter etiam hunc scrupulum habere in conscientia. neque enim fraus ista quia fisco fiebat ideo non fiebat. et ille quidem Paulus, postquam episcopus factus est, renuntiaturus suis omnibus rebus propter inmensum cumulum fiscalium debitorum exacta quadam cautione, in qua ei certum pondus debebatur argenti, hos exiguos agellos, unde uictum sustentaret, tamquam ecclesiae comparauit sub nomine tunc potentissimae domus, ut etiam ei ipsis morem suum sequens, cum fisco non solueret, nullas exactorum molestias pateretur. iste autem, qui eidem ecclesiae illo defuncto est ordinatus, timuit hos agros suscipere et, cum possit pro solis fiscalibus debitis, quae de memoratis possessiunculis ille contraxerat, imperiale beneficium postulare, totum maluit confiteri, quod eas Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
amplectendo filio olimpio: augustinꝰ. Qcqͥd
głiosius. & om̃i sublimitate sublimiꝰ. fama
quippe ad nos ꝑtulit honorẽ te adeptum ẽẽ
cel siorem. Que utrũ uera ẽẽt ñdum apud
nos fuerat confirmatũ. cũ hȩc scribendi ꝓ¬
uenit occasio. S qm̃ nouimus de a dño di¬
dicisse ñ alta saꝑe s humilib consentire. qͦ¬
libet culmine ꝓuectus eẽs. ñ alit̃ quã soles
littas nr̃as te accepturũ ẽẽ p̃sumimꝰ. domine
dilectissime. & inxp̃i m̃bris honorabiliter
amplectendȩ fili. Temꝑali uͦ felicitate ad
ȩterna lucra de prudent usurum minime dy¬
bitamus. ut quando plus potes inhac t̾rena
re publica. tando plus impendas cȩlesti illi
quȩ de inxp̃o peperit cuntati: quodtͥ ubiue
rependat̃ in regione uiuentiũ. & inuera pace
securoꝵ. ac sine fine gaudiorũ. Sc̃i frĩs & co¬
ep̃i mei bonefacii peticione tuȩ rursus cari¬
tati cõmendo: ne forte nunc fieri possit quod
ante ñ potuit. Cum enĩ posset sine ulla for¬

Expanded text:
amplectendo filio OLYMPIO, AUGUSTINUS. 1. Qugloriosius, et omni sublimitate sublimius. Fama quippe ad nos pertulit, honorem te adeptum esse celsiorem; quae utrum vera esset, nondum apud nos fuerat confirmatum, cum haec scribendi prouenit occasio. sed quoniam nouimus te a domino didicisse non alta sapere sed humilibus consentire, quolibet culmine prouectus esses, non aliter, quam soles, litteras nostras te accepturum esse praesumimus, domine dilectissime et in Christi membris honorabiliter amplectende fili. temporali uero felicitate ad aeterna lucra te prudenter usurum minime dubitamus, ut, quanto plus potes in hac terrena re publica, tanto plus inpendas caelesti illi, quae te in Christo peperit. ciuitati, quod tibi uberius rependatur in regione uiuentium et in uera pace securorum ac sine fine gaudiorum. Sancti fratris et coepiscopi mei Bonifatii petitionem tuae rursus caritati commendo, ne forte nunc fieri possit, quod ante non potuit. cum enim posset sine ulla for
Abbreviated transcription (Latin):
uel quicum illo erant: sed quale iuramentũ
non significauit scͥptura. Ittrum de idolis. uͥ
uituio quem occiderat holocaustum faceret.
& in ihũ naue de iherico ut omne aurum &
argentum & eramentum inferretur in the-¬

Expanded text:
uel qui cum illo erant, sed quale iuramentum, uel qui cum illo erant, sed quale iuramentum, non significauit scriptura; iterum de idolis, ubi uitulo, quem occiderat, holocaustum faceret; et in Iesu Naue de Hiericho, ut omne aurum, argentum et aeramentum inferretur in the
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegii sui fecerint. & scierit xp̃ianus. si deb
in eodem solio descendere. Si xp̃ianus inuitat᷑
ab aliquo appositam habuerit carnem in escã
de qua dictum fuerit iui quia immolaticia ẽ.
& non manducauerit cam. postea autem ad
aliquem translatam ipsam carnem aliquo
casu inuenerit uenalem & emerit eam. aut ap¬
positam habuerit ab alio aliquo iuitatus.
& non cognouerit eam. & manducauerit. si
peccat. Si de horto uel de possessione idoloꝵ
uel sacerdotum illorum debet xp̃ianus sciens
olus emere uel aliquem fructum: & inde edere.
Sanc de iuramento uel de idolis ut laborem ñ
nerimus ante oculos tuos uolui proponere. Si
quid autem aliud aꝑtius aut melius in scͥpt᷑is
mucncris: dignare michi significare. Unde quȩ
inuenimus hȩc sunt ubi laban dixit ad iacob.
ds̃ abraham & ds̃ nachor. Quem autem deum¬
dixerit. non significauit scͥptura. Et iterum
abimelecͥ quando uenit ab isaac ubi uirauit

Expanded text:
sacrilegii sui fecerint et scierit Christianus, si debet sacrilegii sui fecerint et scierit Christianus, si debet in eodem solio descendere? XVII. Si Christianus inuitatus ab aliquo adpositam habuerit carnem in escam, de qua dictum fuerit illi, quia immolaticia est, et non manducauerit eam; postea autem ad aliquem translatam ipsam carnem aliquo casu inuenerit uenalem et emerit eam aut adpositam habuerit ab aliquo alio inuitatus et non cognouerit eam et manducauerit, si peccat? XVIII. Si de horto uel de possessione idolorum uel sacerdotum eorum debet Christianus sciens holus emere uel aliquem fructum et inde edere? Sane de iuramento uel de idolis, ut laborem non ut inuenerimus, ante oculos tuos uolui proponere; si quid autem aliud apertius aut melius in scripturis inueneris, dignare mihi significare. unde, quae inuenimus, haec sunt, ubi Laban dixit ad Iacob: Deus Abraham et deus Nachor, quem autem deum, non significauit scriptura; et iterum Abimelech quando uenit ad Isaac, ubi iurauit
Abbreviated transcription (Latin):
impugnare uel repellere quia dictum ẽ non
resistere malo. Si murum possessioni debet
xp̃ianus facere propter hostem. & si illẽ xͥanꝰ
qui fȩcerit murum. causa non excitit homici¬
dii cum inde aliquid ceperint pugnare & int̃¬
ficere hostes. Silicet de fonte bibere uel de py¬
teo ubi de sacrificio aliquid missum ẽ. Si de
puteo qui in templo ẽ. & desertus factus ẽ deb
inde xp̃ianus bibere. Si in demplo quo colitͣ
idolum puteus ibi sit uel fons nichil ibi factũ
sit in eodem pudco uel fonte si debet haurire
aquam inde xp̃ianus & bibere. Si xp̃ianus
debet in balneis lauare. uel intermis in quibꝰ
sacrificatur simulachris. Si xp̃ianus debet
in balneis quib in die festo suo pagani lotis̃
lauare siue cum ipsis siue sine ipsis. Si in
solio ubi descenderunt pagani ab idolis ueni¬
entes in die festo suo. & aliquid illic in solio

Expanded text:
inpugnare uel repellere, quia dictum est: Non inpugnare uel repellere, quia dictum est: Non resistere malo? XIII. Si murum possessioni debet Christianus facere propter hostem et si ille Christianus, qui fecerit murum, causa non existit homicidii, cum inde aliqui coeperint pugnare et interficere hostes? XIV. Si licet de fonte bibere uel de puteo, ubi de sacrificio aliquid missum est? si de puteo, quod in templo est et desertum factum est, debet inde Christianus bibere? si in templo, quod colitur, idoli puteus ibi sit uel fons et nihil ibi factum sit in eodem puteo uel fonte, si debet haurire aquam inde Christianus et bibere? XV. Si Christianus debet in balneis lauare uel in thermis, in quibus sacrificatur simulacris? si Christianus debet in balneis, quibus in die festo suo pagani loti sunt, lauare siue cum ipsis siue sine ipsis? XVI. Si in solio, ubi descenderunt pagani ab idolis uenientes in die festo suo et aliquid illic in solio
Abbreviated transcription (Latin):
nem que non sit immolaticia. & cogitationes
duas habuerit incorde quod immolata sit. &¬
non sit immolata. & illam tenucrit cogitatio¬
nem qua non immolatam cogitabit. si man¬
ducaucrit. si peccat. Siquis bonam rem de
qua dubitat anbona an mala sit faciat bonã
cribatur ei. Siquis dixerit quod ĩmolaticiu
est mentiens. & postea dixerit iterum quia
mentitus ẽ. & ad fidem uere mentitus est. si
licet xpianum inde manducare aut uendere.
aliquis ambulans passus necessitatẽ uictus
fame unius dici uel bidui aut multorum
dierum ut iam durare non possit. ita occur¬
rerit ut in ipsa necessitate famis inqua sibi
uidet iam mortem proximare inuenerit cibỹ
in idoło positum ubi nullus sit hominum.
& non possit inuenire alium cibum debet
se abarbaro uel a romano uelle interfici. de-¬
bet eos ipse xp̃ianus interficere ne ab illis ĩ¬
terficiatur. uel si licet sine interfectione cos

Expanded text:
nem, quae non sit immolaticia, et cogitationes nem, quae non sit immolaticia, et cogitationes duas habuerit in corde, quod immolata sit et non sit immolata, et illam tenuerit cogitationem, qua non immolatam cogitabit, si manducauerit, si peccat? IX. Si qui bonam rem, de qua dubitat, an bona aut mala sit, faciat, cum cribatur ei? X. Si quis dixerit, quod immolaticium est, mentiens et postea dixerit iterum, quia mentitus est, et ad fidem uere mentitus est, si licet Christianum inde manducare aut uendere Christianus aliquis ambulans passus necessitatem uictus fame unius diei uel bidui uel multorum dierum, ut iam durare non possit, ita occurrerit, ut in ipsa necessitate famis, in qua sibi uidet iam mortem proximare, inuenerit cibum in idolio positum, ubi nullus sit hominum, et non possit inuenire alium cibum, debet se a barbaro uel a Romano uelle interfici, debet eos ipse Christianus interficere, ne ab illis interficiatur? uel si licet sine interfectione eos
Abbreviated transcription (Latin):
siuerum dixit ille qui dixit quia non iuratur
conductori: sibarbarus qui ꝑ iuramentũ suũ
iurat malum fecerit illum xp̃ianum condu¬
ctorem uel tribunum qui limiti preest iurare
sibi pro fide illi seruanda ꝓcustodiendis fru¬
gibus. ꝑ ipsum iuramentum mortale ꝑquod
ipse iurat. Si solus ille xp̃ianus coinquinatꝰ¬
est.si non & illa quorum causa iurat. aut si
paganus qui limiti piȩest iurauerit barbaro
ꝓfide illi seruanda ꝑmortale iuramentum si
non inquinat ꝓquib iurat. Si quẽ misero ad
arzuges silicet ei iuramentum accipere abar¬
baro illud mortale. & si non comquinatur. si
susceꝑit tale iuramentum xp̃ianus. Si de area
trituratoria tritici. uel cuiꝰcunq leguminis aur
torculari de qua demom oblatum c̃. si licet iñ
manducare xp̃ianum sciendem. De luco. silic
ad aliquem usum suũ xp̃ianum scientẽ ligna
tollere. Si quis uadens ad macellum emat car¬

Expanded text:
si uerum dixit ille, qui dixit, quia non iuratur si uerum dixit ille, qui dixit, quia non iuratur conductori? V. Si barbarus, qui per iuramentum suum iurat malum, fecerit illum Christianum conductorem uel tribunum, qui limiti praeest, iurare sibi pro fide illi seruanda pro custodiendis frugibus per ipsum iuramentum mortale, per quod ipse iurat, si solus ille Christianus coinquinatur? si non et illa, quorum causa iurat? aut si paganus, qui limiti praeest, iurauerit barbaro pro fide illi seruanda per mortale iuramentum, si non inquinat, pro quibus iurat? si quem misero ad Arzuges, si licet ei iuramentum accipere a barbaro illud mortale et si non coinquinatur, si susceperit tale iuramentum Christianus? VI. Si de area trituratoria tritici uel cuiuscumque leguminis aut torculari, de qua daemoni oblatum est, si licet inde manducare Christianum scientem? VII. De luco si licet ad aliquem usum suum Christianum scientem ligna tollere? VIII. Si quis uadens ad macellum emat car
Abbreviated transcription (Latin):
si inde manducauerit xp̃ranus sciens. uel de
precio ipsarum rerum fuerit comquinatus.
significare dignare. Item ab alio audiui qd̃
conductori non iuratur abarbaro: & alt̃ dix̃.
qͥa iurat᷑ conduct̾or. si &ẽ falsum mͥ dix̃ ille qͥdix̃
iurari conduct᷑oꝵ. si iã ꝓ hoc qͦd solũ auidiui ñ
debeo uti de ipsisfrugib uł de p̃cio ipsarũ ꝓpt̾
auditum solũ: qͥa dictũ ẽ. siqͥs aut̃ dix̾it hoc
immolaticium ẽ idoliꝰ nolite manducare ꝓpt̾¬
illum. si tam̃ etiam hec causa similis ẽ causȩ de
immolaticio. Quod si ita ẽ. quid debco de ip¬
sis frugibus uel de precio ipsarum facere. si de¬
beo requirere de utroq qui michi dixit quia
non uratur conductori. aut qui lixit quia
niratur conductori. & dictum untus cuiusq
probare ꝑtestes qui uerum dixit de illis duobꝰ
& tamdiu non contingere de ipsis frugib uł
de precio quandiu michi ꝓbatum non fuerit.

Expanded text:
si inde manducauerit Christianus sciens uel de si inde manducauerit Christianus sciens uel de pretio ipsarum rerum usus fuerit, coinquinetur, significare dignare. III. Item ab alio audini, quod conductori non iuratur a barbaro, et alter dixit, quia iuratur conductori. si etiam falsum mihi dixit ille, qui dixit iurari conductori, si iam pro hoc, quod solum audiui, non debeo uti de ipsis frugibus uel de pretio ipsarum propter auditum solum, quia dictum est: Si quis autem dixerit: \'Hoc immolaticium est idolis,\' nolite manducare propteillum? si tamen etiam haec causa similis est causae de immolaticio? quod si ita est. quid debeo de ipsis frugibus uel de pretio ipsarum facere? IV. Si debeo requirere de utroque, qui mihi dixit, quia non iuratur conductori, aut qui dixit, quia iuratur conductori, et dictum uniuscuiusque probare per testes, qui uerum dixit de illis duobus, et tam diu non contingere de ipsis frugibus uel de pretio, quam diu mihi probatum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ducitur a deductore barbaro. sed hoc debes
scire quia qui iurat barbarus apossessore ꝓ
seruandis frugibus accipiat aurum uel aui¬
atore deductor. S tam̃ cum hac ueluti m̾cede
quȩ solet dari apossessore uel auiatore iuram̃ty
etiam illud in medio ẽ mortale datum decuriõi
uel tribuno quod ꝑturbat me ne polluat illum
qui suscepit barbari iuramentum. uel illa que
custodit barbarus. Quacunq enim conditione
etiam auro dato & obsidibus datis ut audiui
tam̃ iuramentum iniquum medium int̾cesfit
Dignare autem michi definitiue scribere. & non
suspense. Quod si ipse scribis dubitanter. ego
in maiores dubitationes incidere possum: qͣm
antequam interrogassem. Hoc etiam audiui
quia ipsi homines conductores qui p̃sunt ret
meȩ iuramentum ꝑ demones suos iurantibꝰ
barbaris accipiunt pro rescruandis frugibus
Si cum illi ergo iurant ꝑ demones suos ut custo¬
diant fruges non polluunt ipsas fruges: ut

Expanded text:
ducitur a deductore barbaro. sed hoc debes ducitur a deductore barbaro. sed hoc debes scire, quia, qui iurat barbarus, a possessore pro seruandis frugibus accipiat aurum uel a uiatore deductor; sed tamen cum hac ueluti mercede, quae solet dari a possessore uel a uiatore, iuramentum etiam illud in medio est mortale datum decurioni uel tribuno. quod perturbat me, ne polluat illum, qui suscepit barbari iuramentum, uel illa, quae custodit barbarus. quacumque enim condicione etiam auro dato et obsidibus datis, ut audiui. tamen iuramentum iniquum medium intercessit. dignare mihi autem definitiue rescribere et non suspense, quod, si ipse scribas dubitanter, ego in maiores dubitationes incidere possum, quam antequam interrogassem. II. Hoc etiam audiui, quia ipsi homines conductores, qui praesunt rei meae, iuramentum per daemones suos iurantibus barbaris accipiunt pro reseruandis frugibus. si, cum illi ergo iurant per daemones suos, ut custodiant fruges, non polluunt ipsas fruges, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
ilecto & uenerabili patri augusti
no: publicola: Scͥptum ẽ. Inter¬
roga patrem tuum & indicabit tibi: semores
tuos & dicent tibi. Unde & michi exquiren¬
dam legem de ore sacerdotis iudicaui in cau¬
sa tali. quȩ qualis sit ꝑlitteras expono. simul
etiam ut & ego instruar in diuersis causis sin¬
gulas autem questiones & diuersas ꝑcapitula
designari fȩci. ad quas singillatim dignare res¬
pondere. In arzugibus ut audiui decuriom
qui militibus preest uel tribuno solent nrare
barbari iurantes ꝑ demones suos qui ad dedo¬
cendas bastagas pacti fuerint uel aliquid ad
seruandas fruges ipsas singuli possessores uł
conductores solent ad custodiendas fruges sue¬
cipere. quasi iam fideles epłam decurione mit¬
tente. uel singuli transcuntes ꝑ ipsos transire.
Michi disceptatio incorde nata ẽ. si ille possesẜr
qui susceperit barbarum cuiꝰ fides ꝑdemonũ
iurationem firma uisa ẽ. non comnquinatur
uel ipse uel illa quȩ custodit. uel ille qui de¬

Expanded text:
I PATRI AUGUSTINO EPISCOPO PUBLICOLA. Scriptum est: Interroga patrem tuum et indicabit tibi, seniores tuos et dicent tibi. unde et mihi exquirendam legem de ore sacerdotis iudicaui in causa tali, quae qualis sit, per litteras expono, simul etiam ut et ego instruar in diuersis causis. singulas autem quaestiones et diuersas per capitula designari feci, ad quas singillatim dignare respondere. I. In Arzugibus, ut audiui, decurioni, qui limiti praeest, uel tribuno solent iurare barbari iurantes per daemones suos. qui ad deducendas bastagas pacti fuerint uel aliqui ad seruandas fruges ipsas, singuli possessores uel conductores solent ad custodiendas fruges suscipere quasi iam fideles epistulam decurione mittente uel singuli transeuntes, quibus necesse est per ipsos transire. mihi disceptatio in corde nata est, si ille possessor, qui susceperit barbarum, cuius fides per daemonum iurationem firma uisa est, non coinquinatur uel ipse uel illa, quae custodit, uel ille, qui de