comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contrarium. exercentes scilicet se¬
met ipsos cotidie et inquirentes
quomͦ dogmata ueritatis in frin¬
gant: et fidem xp̃i quantũ ipsis
uidet᷑ impugnent. Ponamꝰ gͦ ali¬
quẽ orare ꝓhis qui ꝑspicaces
et argumentosi sunt infalsa scientia:
et dicere. ut det illis d̾s ocłos ut ñ ui¬
deant. ꝑu̾si sensus acumina÷ et obs¬
uidet᷑ amplectendus is. qui hȩc
optat eis ꝑ quȩ eoꝵ peccata minu¬
antur : multo enĩ melius ẽ ñ saꝑe:
quã male saꝑe. Non inquam tͥ uide¬
t᷑ qđ marcion qui adu̾sum creatorẽ
dm̃ blasphemia scripta composuit.
auetores prauoꝵ dogmatum beati
fuissent. si ñ illos quibꝰ male sapu¬
erunt cordis ocłos habuissent: de
his enĩ esaias dicit. Ue scribentibꝰ:
scribentes enĩ nequitias scribunt.
Similit̾ aut̃ et ꝓhis quimale docent
et male loquunt᷑: orat dauid inpsal¬
mis. et dicit. Muta efficiant᷑ labia
iniqua: quȩ loquunt᷑ adu̾sus iustũ

Expanded text:
contrarium, exercentes scilicet secontrarium, exercentes scilicet semetipsos quotidie, et inquirentes quomodo dogmata veritatis infringant, et fidem Christi quantum ipsis videtur impugnent. Ponamus ergo aliquem orare pro his, qui perspicaces et argumentosi sunt in falsa scientia, et dicere: Det illis Deus oculos ut non videant perversi sensus acumina, et videtur amplectendus is qui haec optat eis, per quae eorum peccata minuantur? Multo enim melius est non sapere, quam male sapere. Non, inquam, tibi videtur quod Marcion qui adversum creatorem Deum blasphema scripta composuit, auctores pravorum dogmatum, beati fuissent, si non illos quibus male sapuerunt, cordis oculos habuissent? De his enim Isaias dicit: Vae scribentibus; scribentes enim nequitiam scribunt. . Similiter autem et pro his qui male docent, et male loquuntur, orat David in Psalmis, et dicit: Muta efficiantur labia iniqua, quae loquuntur adversus justum
Abbreviated transcription (Latin):
aures quibus non audiant: et illic
optatur. ut coram ipsis m̃sa eorꝵ
fiat in laqueum. et incaptionẽ. et
in retributionẽ. et in scandalũ: et
obscurentur ocłi eoꝵ ne uideant.
Et quomͦ bȩc digne credant᷑ dici.
et maxime ex ꝑsona xp̃i. in psalmo:
ñ otiosum uidet᷑ ostendere. Uide
gͦ. si hoc mͦ possumus explicare. qđ
queritur. Sicut ocłis corporeis uti¬
t᷑ unusquisq ad uidendũ siue bo¬
nã. siue malã. et in potestate habet
uł eleuare ocłos ad cȩlum. et ꝑ id
qđ uidet conditorem eius agnos¬
cere et collaudare creatorẽ. uł con¬
ferre ad spectacła circi. uł theatri.
uł quarũlibet sordilarũ oblectam̃¬
ta uisionũ. quibus aut ad libidinẽ
aut ad rapacitatẽ uł alia queq
uitia animus inflammet᷑. ita hic
intellige etiam animȩ ocłos. quibꝰ
alii quidẽ utuntur. ut u̾bum di
et doctͥnã ueritatis agnoscant. ac
sapientiȩ eius cotidie capiant ꝓ¬
fectũ. alii uͦ utunt᷑ his ocłis in

Expanded text:
aures quibus non audiant: et illic aures quibus non audiant: et illic optatur ut coram ipsis mensa eorum fiat in laqueum, et in captionem, et in retributionem, et in scandalum; et ut obscurentur oculi eorum, ne videant. Et quomodo haec digne credantur dici, et maxime ex persona Christi in psalmo, non otiosum videtur ostendere. Vide ergo si hoc modo possumus explicare quod quaeritur. Sicut oculis corporeis utitur unusquisque ad videndum sive bona, sive mala, et in potestate habet vel elevare oculos ad coelum, et per id quod videt, conditorem ejus agnoscere, et collaudare creatorem, vel conferre ad spectatula circi, vel theatri, vel quarumlibet sordidarum oblectamenta visionum, quibus aut ad libidinem aut ad rapacitatem, vel alia quaeque vitia animus inflammetur: ita mihi intellige etiam animae oculos, quibus alii quidem utuntur ut verbum Dei et doctrinam veritatis agnoscant, ac sapientiae ejus quotidie capiant profectum; alii vero utuntur his oculis in
Abbreviated transcription (Latin):
ne uideant: et dorsum illoꝵ semꝑ
incurua. Qđ enim dixit fiat m̃sa
eoꝵ in laqueum. et incaptionẽ. et
in scandalum: incaptionẽ. in psal¬
mo ñ habetur seriptum: neq in
plaribus. neq in hebreoꝵ. Et rursũ
in psalmo habetur. fiat m̃sa eoꝵ co¬
ram ipsis in laqueum: apłs autẽ
ñ posuit coram ipsis. Hȩc de sermo¬
nũ ordine. et assumptoꝵ testimoni¬
oꝵ qualitate memorauimus: ut
ostendamus ꝑ singła. qđ auctori¬
tas apłica nequaquã hebreor
exemplaribus fidem facit: nec u̾¬
bis semꝑ int̃pretũ seruit: s scrip¬
turarum sensum u̾bis quibꝰ com¬
petit explicat. Nunc gͦ uideamꝰ.
quomͦ ꝓpositi capituli sensus de¬
beat explanari. Cecitatẽ corclis
qua reliquus isrł hoc ẽ qui ñcre¬
didit excecatus ẽ. duobus ꝓpħicis
testimoniis ꝓbat: uł eo qđ ex esa¬
ia uł qđ exdauid uidet᷑ ad sũp¬
tũ: et inutroq unus qͦdamm᷑
sensus expotutur. Nam et hic ocłi
eis dantur quibus ñ uideant. et

Expanded text:
eant, et dorsum illorum semper incurva. Quod enim dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem et in scandalum: in captionem in psalmo non habetur scriptum, neque in plaribus, neque in Hebraeorum. Et rursum in psalmo habetur: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum: Apostolus autem non posuit coram ipsis. Haec de sermonum ordine et assumptorum testimoniorum qualitate memoravimus, ut ostendamus per singula, quod auctoritas apostolica nequaquam Hebraeorum exemplaribus fidem facit, nec verbis semper interpretum servit, sed Scripturarum sensum verbis quibus competit explicat. Nunc ergo videamus quomodo propositi capituli sensus debeat explanari. Caecitatem cordis, quia reliquus Israel, hoc est, qui non credidit, excaecatus est, duobus propheticis testimoniis probat, vel quod ex Isaia, vel quod ex David videtur assumptum, et in utroque unus quodammodo sensus exponitur. Nam et hic oculi eis dantur quibus non videant, et
Abbreviated transcription (Latin):
bus. uirtutibus. et puritate cordis ex¬
ornat: istȩ ñ solũ ꝑ grãm. s et ꝑ elee¬
tionẽ grȩ saluari dicet᷑ axp̃o. Deniq
et ipse apłs paulus siquis eũ in u̾bis
suis diligenter obseruet: uidet quomͦ
huius modi distinctionibꝰ utitur. ali¬
bi scłm carnẽ nominans isrł: alibi
suꝑ eo carnis omĩno ñ faciens m̃ti¬
onẽ: sicut in p̃scuti loco ubi cũ diceret
ꝙ ñ repulit ds plebem suam. et no¬
bilitatẽ isrłiticȩ animȩ uellet expo¬
nere. ait. Nam et ego isrłita sum. In
sccda uͦ ad corinthios ubi quibusdã
de isrłitico genere scđm carnẽ głan¬
tibus cogitur respondere: uide quȩ
p̃misit. Quȩ loquor inquit ñ scd̾m
dñm loquor: s quasi in insipientia
Et post aliquanta dicit. Hebrei sunt
et ego: isrłitȩ sunt et ego: semen
abraham sunt et ego. Sic gͦ ubi
de isrł loquebat᷑ illo int̾iore homi¬
ne. talis enimẽ plebs illa quã pre¬
seiit ds et ñ repulit. ñ dixit scd̾m
carnẽ isrł: ad eos uero qui in car¬

Expanded text:
exornat, iste non solum per gratiam, sed per electionem gratiae salvari dicetur a Christo. Denique et ipse apostolus Paulus, si quis eum in verbis suis diligenter observet, videt quomodo hujusmodi distinctionibus utitur; alibi secundum carnem nominans Israel, alibi super eo carnis omnino non faciens mentionem, sicut in praesenti loco, ubi cum diceret, quia non repulit Deus plebem suam, et nobilitatem Israeliticae animae vellet exponere ait: Nam et ego Israelita sum. In secunda vero ad Corinthios, ubi quibusdam de Israelitico genere secundum carnem gloriantibus cogitur respondere, vide quae praemisit : Quae loquor, inquit, non secundum Deum loquor, sed quasi in insipientia Et post aliquanta dicit: Hebraei sunt, et ego; Israelitae sunt, et ego; semen Abrahae sunt, et ego. Sic ergo ubi de Israel loquebatur, illo interiore homine talis enim est plebs illa quam praescivit Deus, et non repulit, non dicit secundum carnem Israel: ad eos vero qui in car
Abbreviated transcription (Latin):
electionẽ. Nam om̃s quidẽ qui ꝑ
fidẽ saluant᷑. ꝑ gr̃am sine dubio sal¬
uant᷑. Qui aut̃ ꝑ electionẽ gr̃ȩ sal¬
uant᷑: ꝑfectioris anime mͥ uiden¬
t᷑ ostendi. Sicut enim isrł dicitur
omĩs qui descendit exgenere isrł
ille enĩ uerus isrłita ẽ qui m̃te pu¬
ra et corde sincero uidet dm̃: ita
et de hoc acciꝑe possumus. qđ oms
quidẽ qui ad fidẽ ueniunt xp̃i. ꝑ¬

Expanded text:
electione. Nam omnes quidem qui per electione. Nam omnes quidem qui per fidem salvantur, per gratiam sine dubio salvantur: qui autem per electionem gratiae salvantur perfectiores animae mihi videntur ostendi. Sicut enim Israel dicitur omnis qui descendit de genere Israel; ille autem verus Israel est, qui mente pura, et corde sincero videt Deum: ita et de hoc accipere possumus, quod omnes quidem qui ad fidem veniunt Chri
Abbreviated transcription (Latin):
illas adducere. Quid aut̃ ipse nu¬
merus septẽ milia uiroꝵ indicet
uideamus. Septenus numerus ad re¬
quiem ꝑtinet: in septima enĩ die reqͥ¬
bi quomͦ inuitat ad requiẽ. et dic̃.
Uenite ad me om̃s qui laboratis et one¬
rati estis: et inuenletis requiem ani¬
mabus urĩs. Ad istum gͦ septenari¬
ũ numerũ ꝑtinet omĩs quiueniens
ad xp̃m deposuit onera peccati: et
requiem salutis inuenit. Recte ergo
apłs dicit. qr sic et in hoc tẽpore re¬
liquiȩ scłm electionẽ gr̃ȩ saluȩ fac¬
te sunt: reliquias dicens eos qui ex
circumcisione crediderunt: tã apłos
cũ quibus se quoq ad numerat: quã
et cȩtõs qui cum ipsis secuti sunt
fidẽ xp̃i. S qđ dicit scłm electionẽ
grae saluas factas eẽ reliquias: ñ¬
mͥ suꝑflua uidet᷑ eẽ electionis adie¬
ctio. Potuit enĩ dicere reliquiȩ ꝑ
grãm saluȩ factȩ sunt: s ostendit
ꝑ hȩc eẽ gr̃am et sine electione et̃

Expanded text:
illas adducere . Quid autem et ipse nuillas adducere . Quid autem et ipse numerus septem millia virorum indicet videamus. Septenarius numerus ad requiem pertinet. « In septima enim die reququiem, et dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et invenietis requiem animabus vestris . Ad istum ergo septenarium numerum pertinet omnis qui veniens ad Christum deposuit onera peccati, et requiem salutis invenit. Recte ergo Apostolus dicit, quia sic et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt: reliquias dicens eos qui ex circumcisione crediderunt, tam Apostolos cum quibus se quoque annumerat, quam et caeteros qui cum ipsis secuti sunt fidem Christi. Sed quod dicit secundum electionem gratiae salvas factas esse reliquias,  non videtur esse electionis adjectio: potuit enim dicere: Reliquiae per gratiam salvae factae sunt; sed ostendit per hoc esse gratiam et sine electione et cum
Abbreviated transcription (Latin):
niunt᷑ septẽ milia uiri. qui ꝑmanse¬
rint intestam̃to di: sic factum sit
etiã in aduentu xp̃i: et his tempo¬
ribus. quibus p̃dicat paulus. Et
uide. si possumus forte ioħem bap¬
tistam qui saluatoris p̃cessit aduen¬
tũ ponere loco helyȩ: quando quidẽ
et ȩuu̾głium tale ei testimonium
et ipse dñs dixit de eo. et si uultis
scire ipse ẽ helyas: qui habet aures
audiendi audiat. Hic gͦ qui inspu
et uirtute uenerat helyȩ. in tantũ
desꝑauerat de popło illo: ut ñeos
diceret generationẽ abrahȩ. s ge¬
nerationem. uiꝑarũ: et his adde¬
ret.Nolite dicere ꝙ patrẽ habemꝰ abra¬
ham. Dico enĩ uobis: q potens ẽ
đs de lapidibus suscitare filios
abrabȩ. Huic gͦ ista de popło con¬
q̃r entr respondeat᷑ adnõ et salua¬
tore nr̃o. Ego scio quos elegi. Et
it̃m. Oues meȩ uocẽ meã audiunt:
et ego p̃ceclo eas. et secunt᷑ me mee.
Et it̃m. Habeo alias oues quȩ ñ
sunt de ouili hoc: oportet me et

Expanded text:
niuntur septem millia viri, qui permanserunt in Testamento Dei, sic factum est etiam in adventu Christi, et his temporibus quibus praedicabat Paulus. Et vide si forte possumus Joannem Baptistam, qui Salvatoris praecessit adventum, ponere loco Eliae: quandoquidem et Evangelium tale ei testimonium et ipse Dominus dixerit de eo: Et si vultis scire, ipse est Elias: qui habet aures audiendi, audiat . Hic ergo qui in spiritu et virtute venerit Eliae, intantum desperaverat de populo illo, ut non eos diceret generationem esse Abrahae, sed generationem viperarum, et his adderet: Nolite dicere, quia patrem habemus Abraham. Dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Huic ergo ista de populo conquerenti respondeatur a Domino et Salvatore nostro: Ego scio, quos elegerim; et iterum: Oves meae vocem meam audiunt, et ego praecedo eas, et sequuntur me meae; et iterum: Habeo alias oves quae non sunt de ovili hoc: oportet me et
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quasi alterius gradus. et al¬
t̃uis ordinis sint. ita subiungit
quosdam dequibus dicit. cũ uni¬
u̾sis qui in uocant nom̃ dñi nr̃i
uidebitur fortassis habere aliqͥd
differentiȩ: qđ illos quidẽ eccłam
quale et p̃sens uidet᷑ habere ca¬
pitulũ: in quo docet ñ posse inuo¬
cari nom̃ dm̃i. nisi priꝰ credat᷑ in
xp̃mꝰ cum aut̃ crediderit quis xp̃o.¬

Expanded text:
haec, quasi alterius gradus et alterius ordinis sint, ita subjungit quosdam de quibus dicit: Cum universis qui invocant nomen Domini videbitur fortassis habere aliquid differentiae, quod illos quidem Ecclesiam quale et praesens videtur habere capitulum, in quo docet non posse invocari nomen Domini, nisi prius credatur in stum. Cum autem crediderit quis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ audiebant obedire uoluerunt.
de hac ipsa questione sufficienter
nobis in pͥmis ȩpłȩ huius partibꝰ
dictum ẽ. Ubi tam̃ scriptũ sit hoc
ipsum qđ dicit apłs. sicut scriptũ
ẽ. dedit illis d̾s sp̃m compunctio¬
nis. ocłos ut ñ uideant. et aures
ut ñ audiant usq in bodiernum
diẽ: ego actenus inuenire ñ potui.
Siquis uͦ diligentius quã nos inten¬
dit inscripturis diuinis: si inue¬
nerit manifestet. Puto tam̃ hoc
mͦ dixisse apłm. cȩteri uͦ excecati
sunt. et sicut scriptũ ẽ de eis: dedit
illis cłs spm cõpunctionis: ut suis
u̾bis dicere uideatur. dedisse eis
dm̃ spm̃ cõpunctionis. Scda. ea
quidẽ de cecitate ocłoꝵ. et auditu
aurium ꝑ esaiam sunt dicta. Esai¬
as enĩ ita dicit. Uade. dic popło hu¬
ic. Auditu audietis. et ñ intellige¬
tis: uidentes uidebitis. et ñ ude¬
bitis. In crassatũ ẽ enĩ cor popłi
huius. et auribꝰ sius grauit̃ au

Expanded text:
quod audiebant obedire, voluerunt. Verum quod audiebant obedire, voluerunt. Verum de hac ipsa quaestione sufficienter a nobis in primis Epistolae hujus partibus dictum est. Ubi tamen scriptum est hoc ipsum quod dicit Apnctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem; ego hactenus invenire non potui. Si quis vero diligentius quam nos intendit in Scripturis divinis, si invenerit, manifestet. Puto tamen hoc modo dixisse Apostolum: Caeteri vero excaecati sunt; et sicut scriptum est de eis: Dedit illis Deus spiritum compunctionis: ut suis verbis dicere videatur dedisse eis Deus spiritum compunctionis, secundum ea quae de caecitate oculorum, et auditu aurium per Isaiam dicta sunt. Isaias enim ita dicit: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; et videntes videbitis, et non videbitis. Incrassatum est enim cor populi h
Abbreviated transcription (Latin):
illis: obscurentur ocłi eoꝵ ne uide¬
ant: et dorsum illoꝵ semꝑ in curua.
Inhis apłs. isrł in duas duudit par¬
tes: quarũ unã electionẽ uocat.
quȩ consecuta sit qd̃ querebat: ali¬
ud cȩteros appellat. qui ñ solum con¬
secuti non sunt qđ querebant. s
excecati sunt ꝑ spm̃ cõpuntionis:
quibus etiam dm̃ dedisse dicit
ocłos ut non uicdeant. et aures
ut ñ audiant. usq in hodiernũ
dicin: hoc ẽ usq ad consũmationẽ
scłi. S questio nobis mouetur.
quomͦ de bono dõ uideat᷑ dictũ:
qđ ipse dederit ocłos residuo isrł
quibus ñ uideat. et aures quibꝰ
ñ audiat. Et uide. ne forte hȩc
magis retributio sit et merces
incredulitatis. scđm ea quȩ in su¬
ꝑioribus exposuimus: ubi dicit᷑
sensum. Et hic enĩ ocłos et aureᷤ
cordis ñ corporis dicit: quibus
excecati sunt. et ñ audiunt. hiutiq
qui xp̃m uidentes in corpore. et au¬
dientes doctrinam eius. neq crede¬
re oꝑibus quȩ uidebant. neq t̾bo

Expanded text:
illis. Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva. In his Apostolus Israel in duas dividit partes; quarum unam electionem vocat, quae consecuta sit quod quaerebat: aliam caeteros appellat, qui non solum consecuti non sunt quod quaerebant, sed excaecati sunt spiritu compunctionis. Quibus etiam Deum dedisse dicit « oculos, ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem, » hoc est, usque ad consummationem saeculi. Sed quaestio nobis movetur, quomodo de bono Deo digne videatur dictum, quod ipse dederit oculos residuo Israel quibus non videat, et aures quibus non audiat. Et vide ne forte haec magis retributio sit, et merces incredulitatis, secundum ea quae in superioribus exposuimus, ubi dicitur reprobum sensum. Et hic enim oculos et aures cordis, non corporis dicit, quibus excaecati sunt et non audiunt, hi utique qui Christum videntes in corpore, et audientes doctrinam ejus, neque credere operibus quae videbant, neque verbo
Abbreviated transcription (Latin):
queris: sicut et ipse scribit. et pe¬
trus inȩpła sua dicit. Grã uobis
et pax multiplicet᷑ in recognitio¬
ne dei etitẽ alibi. Ut boni dispen¬
satores multiplicis grẽ di.
Qtid gͦ ẽ : Qd querebat isrł hoc ñ ẽ
consecutus: electio aut̃ consecuta ẽ.

Expanded text:
queris, sicut et ipse scribit Pequeris, sicut et ipse scribit Petrus in Epistola sua dicens: Gratia vobis et pax multiplicetur in recognitione Dei ; et iterum alibi: Ut boni dispensatores multiplicis gratiae Dei . Quid ergo est? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio aut
Abbreviated transcription (Latin):
Slaut̃ grã: iam ñ ex opibus. Scien¬
dũ ẽ oꝑa quȩ paulus repudiat. et
quȩ mandatur in lege: s ea quidẽ¬
in quibus hi qui scđm carnẽ legem
Hȩc et huiꝰmodi gͦ sunt oꝑa. ex qͥbus
dicit neminẽ potuisse saluari: et ex
quibus inp̃senti loco dicit. ꝙ ñ ex
Sienĩ ꝑhȩc quis iustificatur: ñ gratis
iustificat᷑. Qui aut̃ ꝑ gr̃am iusrifica¬
t᷑. ista quidẽ oꝑa ab eo minime que¬
runt᷑: s obseruare debet ne accepta
gr̃a inanis fiat in eo: sicut et pau¬
lus dicit. ꝙ grã eius in me inanis
ñ fuit. s amplius quã om̃s illi la¬
boraui: et it̾m acddit. tamquã me¬
mor gr̃e. ñ ego inquit s gr̃a cłĩ me¬
cũ. Non facit gͦ inanẽ grãm ille
qui digna oꝑa subiungit: et gr̃ȩ
dei ñ existit ingratus. Qui enĩ p̾
consecutam grãm peccat: ingratꝰ
fit ei qui p̃stitit gr̃am. Si aut̃ ñ in¬
anẽ feceris gram. multiplicabit᷑
tͥ grã: et tamquã mercedẽ boni
oꝑis. gr̃arum multitudinẽ conse¬

Expanded text:
autem gratia, non ex operibus. Sciendum est opera quae Paulus repudiat et quae mandantur in lege, sed ea quibus hi, qui secundum carnem legem Haec et ejusmodi ergo sunt opera, ex quibus dicit neminem potuisse salvari, et de quibus in praesenti loco dicit, quia non ex er haec quis justificatur, non gratis justificatur. Qui autem per gratiam justificatur, ista quidem opera ab eo minime quaeruntur; sed observare debet ne accepta gratia inanis fiat in eo, sicut et Paulus dicit, quia gratia ejus in me inanis non fuit, sed amplius quam omnes illi laboravi . Et iterum addit tanquam memor gratiae: Non ego, inquit, sed gratia Dei mecum. Non facit ergo inanem gratiam ille qui digna ei opera subjungit, et gratiae Dei non existit ingratus. Qui enim post consecutam gratiam peccat, ingratus fit ei qui praestitit gratiam; si autem non inanem feceris gratiam, multiplicabitur tibi gratia, et tanquam mercedem boni operis gratiarum multitudinem conse
Abbreviated transcription (Latin):
ex his quȩ supra. dicta sunt. uidẽt᷑
forsitan popłs iudeoꝵ repulsus a¬
dõ. ce nec aliquid spei gereret. si
quidẽ in emulationẽ induxerit e¬
ũ cłs. in ñgentẽ. in iram ingentẽ
insensatam. et manifestus factus
sit his qui eum ñ querebant. et
inuentus sit abhis qͥ de eo ñ int̾ro¬
gabant: ꝓpterea apłs uolens ista
curare. et ostendere q suꝑsit salu¬
tis uia popło isrł si credant. et qr
ñ iccirco repulsi sunt qr genus sint
Nam et ego isrłita sum ex semine
abraham et tribu beniamin: et ta¬
m̃ fidẽ iħu doceo. et annuntio q
minus xp̃o crederẽ. et ex fide eiꝰ
iustificarer: certũ ẽ. quia ñ repulit
ds plebem suam quã p̃sciit. quomͦ¬

Expanded text:
ex his quae supra dicta sunt videretur forsitan populus Judaeorum repulsus esse a Deo, nec aliquid spei gerere, si quidem in aemulationem induxerit eum Deus in non gentem, et in iram, in gentem insensatam, et manifestus factus sit his qui eum non quaerebant, et inventum sit ab his qui de eo non interrogabant: propterea Apostolus volens ista curare et ostendere, quia supersit salutis via populo Israel si credant, et quia non idcirco repulsi sunt, quia genus sint Nam et ego Israelita sum ex semine Abraham de tribu Benjamin, et tamen fidem Jesu doceo, et annuntio quminus Christo crederem, et ex fide ejus justificarer; certum est enim quia non repulit Deus plebem suam quam praescivit. Exem
Abbreviated transcription (Latin):
repletus: cũ apud dñi querelam
popłi p̃uaricatoris exponeret: qͥ
ñ solum ꝓpħas occidisset. et altaria
subu̾tisset: uerũ et helyam qui ui¬
debatur solus suꝑ eẽ ex ꝓpħis dñi

Expanded text:
repletus, cum apud Deum querelam populi praevaricatoris exponeret, qui non solum prophetas occidisset et altaria subvertisset, verum et Eliam, qui videbatur solus superesse ex propheti
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑: neq moabite idumei appellan¬
na gens: s ex omĩbus gentibꝰ unus
popłs: et ido moyses ꝓsummo ho¬
nore ñ gentẽ eam nominauit qr
ñ erat una gens: s si ita dici pot̃
om̃ium gentiũ gens. Uerũ exclu¬
di uidebimͣ inhis quȩ sub sequun¬
t᷑ ubi dic̃. in gentẽ insensatã in irã
uos inducã: qđ et gentẽ eã et in¬
sipientẽ nominauerit.Uerũ ne
in hoc quidẽ moy ses famulus cdi
bet. ut sit sapiens apud dm̃i: et qr
ñ cognouit mundus ꝑ sapientiam
dm̃. placuit dõ ꝑ stulticiã p̃dicatio¬
nis saluos facere credentes: et quia
ꝑ p̃dicationẽ crucis xp̃i quȩ ẽ stulti¬
cia gentibus: congregabit᷑ popłs.
qui fiat in hoc mundo stultꝰ ut sit
sapiens apud dm̃. Irascunt᷑ gͦ iudei.
qđ ipsis excusantibus et refutanti
bꝰ conuiuium regis. inuitate sunt
gentes: ñ respicientes ad ea qͤ du¬
dũ de hoc misterio esaias audet. et

Expanded text:
cuntur; neque Moabitae Idumaei appellancuntur; neque Moabitae Idumaei appellanna gens, sed ex omnibus gentibus unus populus: et ideo Moyses pro summo honore non gentem eam nominavit, quia non erat una gens, sea, si ita dici potest, omnium gentium gens. Verum excludi videbimur in his quae subsequuntur, ubi dicit: In gentem inseam: quod et gentem eam, et insipientem nominaverit. Verum ne in hoc quidem famulus Dei bet, ut sit sapiens apud Deum: quia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationiper praedicationem crucis Christi, quae est stultitia gentibus, congregabitur populus qui fiat in hoc mundo stultus, ut sit sapiens apud Deum. Irascuntur ergo Judaei quod ipsis excusantibus et refutantibus, ad convivium regis invitatae sunt gentes, non aspicientes ad ea quae dudum de hoc mysterio Isaias aud
Abbreviated transcription (Latin):
ducam. Uidet᷑ ea quȩ suꝑius dix̃.
degentibus ꝓ loquutꝰ: nẽ uͦ ut sibi
moris ẽ. etiã de isrł subiungere:
et uult qđ in excusabilis sit isrł.
testibus idoneis cõꝓbare. Ipse
inquit moyses dicit exꝑsona di. Ego
ad emulationẽ uos ad ducam in
ñ gentẽ. de xp̃ianis sine dubio di¬
cens: qui adeo ad emulationẽ pri¬
oris popłi increduli et contempto
gentẽ ado ficłi merito et deuotio¬
nis electã. moyses inuiriosius com¬
pellasse. cũ dicit. in ñ gentẽ: et ita
nichil ducere. ut nec gentẽ eã appel¬
lare dignetur: aut si appellet. insi¬
pientẽ nominare. S non ẽ in iuiri¬
osus moyses ut pote amicus dĩ gͣ
electos eius: nec contumelia iudebi¬
t᷑ in sermone. si ratio sermonis appa¬
reat. Una queq gens u̾bi causa
egyptioꝵ. aut sẏroꝵ. aut moabita¬
rum. ꝓ eo qđ ꝓpriis t̾minis. et lingua.
et habitu. et moribus. atq institu¬
tis discernit᷑. gens illa et illa appella¬
t᷑: et neq syri egyptii aliquando di¬

Expanded text:
dem. Videtur ea quae superius dixit de Gentibus prolocutus: nunc vero, ut sibi moris est, etiam de Israel subjungit, et vult quod inexcusabilis sit Israel testibus idoneis comprobare. Ipse, inquit, Moyses dicit, ex persona Dei: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, de Christianis sine dubio dicens, qui a Deo ad aemulationem prioris populi increduli concepti gentem a Deo fidei merito et devotionis electam Moyses injuriosius compellasse, cum dicit in non gentem, et ita nihili ducere, ut nec gentem eam appellare dignetur; aut si appellet, insipientem nominare: sed non est injuriosus Moyses, utpote amicus Dei, erga electos ejus: nec contumelia videbitur in sermone, si ratio sermonis appareat. Unaquaeque gens, verbi causa, Aegyptiorum, aut Syrorum, aut Moabitarum, pro eo quod propriis terminis, et lingua, et habitu, et moribus, atque institutis discernitur, gens illa vel illa appellatur, et neque Syri Aegyptii aliquando di
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aut̃ qđ gentes erant quȩ xp̃m
nec querere nouerant. nec de eo
int̾rogare didicerant: in uenert̃
tam̃ quẽ ñ quesierant:q ipse eos
quesiuit prior. Pastor enĩ bonus ẽ.¬
qui ouem quȩ ꝑierat requisiuit: et
sapientia ẽ. quȩ dragmã ꝑditam
quesiuit. et querens inuenit. Iu¬
et int̾rogant scripturas de eo et¬
ñ inueniunt: ꝙr crux eiꝰ iudeis scan¬
clalum: et icło dicit adeos. Tota die
expandi manus meas ad popłm¬
ẽ cũ penderet incruce: illi ñ solũ¬
ñ inuenert eũ. s in suꝑ et dixerunt.
Si filius łi es. descende nc̃ de cruce:
et credimus tͥ. S audi quid etiã

Expanded text:
est autem, quod gentes erant quae Christum est autem, quod gentes erant quae Christum nec quaerere noverant, nec de eo interrogare didicerant; invenerunt tamen quem non quaesiverunt, quia ipse eos quaesivit prior. Pastor enim bonus et ovem quae perierat requisivit, et sapientia est quae drachmam perditam quaerens invenit. Juem interrogant Scripturas de eo, et inveniunt quia crux ejus Judaeis est scandalum. Ideo dicit ad eos: Tota die expandi manus meas, hocum penderet in cruce, illi non solum invenerunt eum, sed insuper dixerunt ei: Si Filius Dei es, descende nunc de cruce, et credim
Abbreviated transcription (Latin):
auclet. et dicit: uideamus quid au¬
det: aut quȩ hic ꝓpħȩ doceat᷑ auda¬
tia. Si intendamus uerb beati ste¬
phani dicentis. quẽ enĩ ꝓpħarum
ñ ꝑsecuti sunt patres ur̃i. qui ad¬
nuntiabant de aduentu iusti: tẽ
esa iȩ intelligimus audatiã: qui ꝑ¬
secutionibus et morte ꝓposita. ausus
ẽ tam̃ de aduentu iusti p̃dicare:
tam̃ simul et illud ostendit᷑: ꝙ ñ
ut alii putant. ꝓpħȩ nesciebant qͥd
dicerent. et quasi alienato sensu
suo ꝓpħabant. Qd̃ enĩ dicit apłs
de esaia. qd audet et dicit: hoc in¬
dicat. qr mortẽ contẽpnens et ꝑse¬
cutiones quȩ inferebant᷑. quã uis
sciret sibi inminere ꝑiculũ. audet
tam̃ et p̃dicat uerbũ cłi: sicut et
ipse paulus dicebat. Scio qr uin¬
cła et carceres manent me in ihe¬
rosolimis: s ego ñ facio cariorẽ
animã meã. quã me. Sic gͦ et ȩsa¬
ias sciebat quidẽ secandũ⁊ se eẽ
et int̾ficiendum ab impiis: audet
sum añ querentibus me. Certũ

Expanded text:
audet et dicit, videamus quid audeat, vel quae hic Prophetae doceatur audacia. Si intendamus verbis beati Stephani dicentis: Quem enim prophetarum non persecuti sunt patres vestri, qui annuntiabant de adventu justi? tunc Isaiae intelligimus audaciam, qui persecutionibus et morte proposita ausus est tamen de adventu justi praedicare, tamen simul et illud ostenditur, quia non ut aliqui putant Prophetae nesciebant quid dicerent, et quasi alienato sensu suo prophetabant. Quod enim dicit Apostolus de Isaia, quia audet et dicit, hoc indicat quia mortem contemnens et persecutiones, quae inferebantur, quamvis sciret sibi imminere periculum, audet tamen et praedicat verbum Dei; sicut et ipse Paulus dicebat: Scio quia vincula et carceres manent me in Hierosolymis, sed ego non facio chariorem animam meam mihi ; sic ergo et Isaias sciebat quidem secandum se esse, et interficiendum ab impiis; audet sum a non quaerentibus me. Certum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs in sono et u̾bis: quodã loco
dicit. et sermo meus et p̃dicatio
mea ñ fuit insuasoriis humane¬
sapientiȩ u̾bis. s in ostensione sp̃c
et uirtutis. ut ostenderet uerbũ
quidẽ eẽ. quo ꝑuirtutẽ sp̃c sapien¬
tia di lucidius explanatur: p̃dica¬
tionẽ uͦ hanc eẽ de qua dicit ꝓpħa.
qr inomẽm t̾ram exiuit sonus eoꝵ:
in qua scilicet simplex annuntiatio
fidei ẽ simplicioribus quibꝰq suffi¬

Expanded text:
 in sono et verbis, quodam loco ita dicit: Et sermo meus et praedicatio mea non fuit in suasoriis sapientiae verbis, sed in ostensione Spiritus et virtutis : ut ostenderet verbum quidem esse, quo per virtutem Spiritus sapientia Dei lucidius explanatur; praedicationem vero hanc esse, de qua dicit Propheta, quia in omnem terram exivit sonus eorum: in qua scilicet simplex est annuntiatio fidei, et simplicioribus quibusque suffi
Abbreviated transcription (Latin):
care aut̃ p̃sentia eiꝰ abyssum: ido iu¬
sticia ꝗͣ ex fide ẽ dixit. ne dixeris
in corde tuo qͥs ascendit incęlũ: et
m̃te et cogitatione descendat in a¬
bẏssum. putans ibi tantũ contineri
git: hoc ẽ xp̃m reducere amortuis.
S. ita inqͥt debes sentire de xp̃o: tã¬
te. et iusticia cłi. Hȩe aut̃ omĩa ñ

Expanded text:
ntia abyssum, ideo justitia quae ex fide est, dicit: Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendit in coelum? et mente et cogitatione descendat in abyssum, putans ibi tantum contineri git, hoc est Christum reducere a mortuis. Sed ita, inquit, debes sentire de Christo, tantia, et justiti
Abbreviated transcription (Latin):
annunciant quidẽ et p̃dicant de
patre et filio et sp̃u scõ: s ñ syncere.
ñ integre: ut sunt om̃s heretici. qͥ
tiant. Aut enĩ male separant fili¬
ũ apatre. ut alt̾us naturȩ patrẽ.
alt̾ius filiũ dicant: aut male con¬
fundunt. ut uł ex tribꝰ cõpositũ dm̃
uł trine tantũmͦ appellationis in
eo eẽ uocabulũ putent. Qui aut̃
bene annunciant bona: ꝓprietateᷤ
quidẽ patri et filio et sp̃ui scõ su¬

Expanded text:
annunciant quidem et praedicant de Patre et Filio et Spiritu Sancto sed non sincere non integre ut sunt omnes haeretici qui tiant. Aut enim male separant Filium a Patre, ut alterius naturae Patrem, alterius Filium dicant: aut male confundunt, ut vel ex tribus compositum Deum, vel trinae tantummodo appellationis in eo esse vocabulum putent. Qui autem bene annuntiat bona, proprietates quidem Patri et Filio et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
de xp̃o ꝓpħauerint. nemo. aut ad¬
modum pauci ex popło illo credi¬
derunt: ñ uidebit᷑ alienũ. Aut ñ
ẽ putandũ. qr moy ses dicat ad
dnm̃ :⁊ dñe nemo credidit auditui
meo. sienĩ credidissent litt̃is meiᷤ. ere¬
didissent utiq xp̃o. de ipso enĩ egoscͥpsi.
bũ xp̃i p̃dicationem de xp̃o signi¬
ficat. Neq eni illi soli crediderunt.
qͥ u̾bum ab ipso xp̃o dño loquente
audiert̃: s multo plures sunt. qui
aliis eũ p̃dicantibus audierunt:
sic̃ et ipse dñs p̃dixerat loquens
ad thomã. Quia uidisti me inquit
credidisti: beati ñ uidentes et cre¬
siqui alii ab ipso accepta gr̃a. de xp̃o
quȩ ex do ẽ. et ueritatẽ di loquat᷑.

Expanded text:
 prophetaverint, nemo aut admodum pauci ex populo illo crediderint, non videbitur alienum. Aut non est putandum, quia Moyses dicat ad Dominum: Domine, nemo credidit auditui meo? Si enim credidissent litteris meis, credidissent utique et Christo: de ipso enim ego scripsi.  praedicationem de Christo significat; neque enim illi soli crediderunt qui verbum ab ipso Christo Domino loquente audierunt; sed multo plures sunt qui aliis eum praedicantibus audierunt, sicut et ipse Dominus praedixerat loquens ad Thomam: Quia vidisti me, inquit, credidisti; beati non videntes et cresi qui alii ab ipso accepta gratia de Chriquae ex Deo est, et veritatem Dei loquatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cenditis uineã meã: et direptio
in uriam facitis popło meo: et ꝑso¬
apłs. in rep̃ hensibilis. uigilans. pru¬
dens. orlinatus. hospitalis. doctor.
ñ uinolentus. ñ ꝑcussor: s modestus.
ñ litigiosus. ñ auarus: domũ suam
bene regens. filios habens. in ob¬
sequio. cũ omĩ grauitate: ñ elatus
suꝑbia. ne in iudiciũ incidat diabo¬
li.Qui talis ẽ. illustrat ministeriũ
ȩp̃atus sui. ut et ipse audiat. Euge
serue bone et fidelis: suꝑ pauca fui¬
sti fidelis: supra multa te constituã
Similit̾ aut̃ et uidua siꝑmaneat in
orationibus et obseerationibus no¬
cte acdie. illustrat ministeriũ iudu¬
itatis sue: si uͦ sit talis quales apło
notat. otiosa et u̾bosa. et ñ solum
u̾bosa s et curiosa. loquens quȩ ñ
oportet. aut sit indelitiis degens. et
uiuens mortua: hȩc de honoer auit
et ñ illustrauit ministeriũ uiduita¬
tis suȩ Eodem mͦ etiam uirgo con¬
seerata dõ illustrat ministerium

Expanded text:
cenditis uineam meam, et rapina iniuriam facitis populo et facApostolus: Irreprehensibilis, vigilans, prudens, ornatus, hospitalis, doctor, non vinolentus, non percussor, sed modestus; non litigiosus, non avarus, domum suam bene regens, filios habens in obsequio cum omni gravitate, non elatus in superbia, ne in judicium incidat diaboli. Qui talis est, illustrat ministerium episcopatus sui, ut et ipse audiat: Euge, serve bone et fidelis; super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Similiter autem et vidua si permaneat in orationibus et obsecrationibus nocte ac die, illustrat ministerium viduitatis suae. Si vero sit talis, qualem Apostolus notat : otiosa et verbosa, et non solum verbosa, sed et curiosa, loquens quae non oportet; aut si sit in deliciis degens, et vivens mortua; haec dehonoravit et non illustravit ministerium viduatis suae. Eodem modo etiam virgo consecrat
Abbreviated transcription (Latin):
iħc calciam̃tis oꝑire. et occultare
speciem pulcbrã: s p̃cipit eis. neq
calciamentũ habere in uia. Quȩ
aut bona sint quȩ euu̾głitant. hoc ẽ
quȩ annuntiant. uideamus: quã uis
hoc ipsum qđ dic̃ ȩuu̾głizare. inter¬
p̃tat᷑ bona adnunciarẽ. Quȩ sint
aut̃ bona quȩ bonis addit requira¬
mus. Unũ et uerũ bonum ẽ ds: tuiꝰ
imnago bonitatis ẽ filius: et qui sp̃e¬
eiꝰ dicit᷑. Istud gͦ unum bonũ. qđ in
cło patre et filio et sp̃u sc̃o ẽ: bona
nominauit. Hoc ẽ enĩ qđ annun¬
et saluatoris nr̃i dicentis. Ite docete
om̃s gentes: baptizantes eos inno¬
mine patris et filii et sp̃c scĩ. Hȩc
sunt gͦ ȩuigłizantiũ bona. S qm̃

Expanded text:
Jesus calceamentis operire, et occultare speciem pulchram, sed praecipit eis neque calceamentum habere in via . Quae autem bona sint quae evangelizant, hoc est, quae annuntiant, videamus. Quamvis hoc ipsum quod dicit evangelizare, interpretetur bona annuntiare, quae sint tamen bona quae bonis addidit, requiramus. Unum et verum bonum est Deus, cujus imago bonitatis est Filius, et Sptur bonus. Istud ergo unum bonum, quia in Deo Patre, et Filio, et Spiritu sancto est, bona nominavit; hoc est enim quod annunet Salvatoris nostri dicentis: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Haec sunt ergo evangelizanti
Abbreviated transcription (Latin):
Oues meȩ uocẽ meam audiunt. Sic
deniq et in corde pauli loquebat᷑
ita ut ille diceret. An exꝑimentũ
eiꝰ queritis qui in me loquit᷑ xp̃c:
Sequit᷑. Quomͦ aut̃ audient sine p̃¬
dicante: In hoc magis ꝑ p̃dican¬
tium sermones xp̃m ostendit au¬
diri: in quibꝰ scđm ea quȩ supra
diximus xp̃c loqui et docere mon¬
stratur. Quomͦ aũt p̃dicabunt. nͥ
mittant᷑. : Difficultas mͥ qued am
in hoc sermone uidet᷑ exurgere.
Si enim ita intelligamus. qđ ꝓpt̾ea
ñ p̃dicent. qr ñ mittunt᷑: nullo aut̃
p̃dicante ñ audient. ñ audientes
inuocabunt. ñ inuocantes ñ sal¬
uabunt᷑: colligit᷑ ex bis. ut causa
qua ñ sunt saluati ad initiũ rede¬
at auetoris: qͥ ñ miserit p̃dicantes.
S magis ad illum nos qui rectior
ẽ in telligentiȩ tramitẽ deflecta¬
mus: et qđ dixit. quomͦ aut̃ p̃di¬
cabunt. nͥ mittant᷑. sie accipia

Expanded text:
Oves meae vocem meam audiunt . Sic Oves meae vocem meam audiunt . Sic denique, et in corde Pauli loquebatur, ita ut ille diceret: An experimentum ejus quaeritis, qui in me loquitur Christus? Sequitur: Quomodo autem audient sine praedicante? In hoc magis per praedicantium sermonem Christum ostendit audiri, in quibus, secundum ea quae supra diximus, Christus loqui et docere monstratur. Quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? Difficultas mihi quaedam in hoc sermone videtur exsurgere. Si enim ita intelligamus quod propterea non praedicent quia non mittantur, nullo autem praedicante non audiant, non credentes invocabunt; non invocantes non salvabuntur: colligitur ex his, ut causa qua non sunt salvati, ad vitium redeat auctoris, quod non miserit praedicantes. Sed magis ad illum nos, qui rectior est, intelligentiae tramitem deflectamus; et quod dixit, Quomodo autem praedicabunt, nisi mittantur? sic accipia
Abbreviated transcription (Latin):
ut scĩficet eos: et tamquã cȩlestis
eccłȩ pͥmitiuoꝵ m̃bra uiuificet.⁊
atq insoliditatẽ totius corporis
ꝑfectionẽq restituat: et ita de¬
mũ eccła di ñ habens macłam
aut rugam. appellari mereantur.
Priꝰ enĩ quã ad gradũ istius ꝑfec¬
tionis ascendant. tamquã medi¬
atoris di et hominũ in uocant
nom̃ dni iħu: postea uͦ quã sp̃c
cłi fuerit in cordibus eoꝵ clamãs
abba pat̾: ipse sp̃c eos etiã nom̃
patris edocet inuocare. Iđo gͦ
quomͦ inquit inuocabunt inquẽ
ñ credider̃t: Et in hoc artissima
eos conclusione constringit. Salꝰ
inqͥt ñ ẽ nisi inuocanti. Fsemo
gͦ inuocat. qui ñ credit. Ergo
q ñ creditis. ñ inuocatis: et qr
ert: Qd̾ ñ audierint possumus
ipse dñs dicit. Qui uos audit.
me audit. et qui uos sꝑnit me sꝑ¬
nit. Potest aut̃ et hoc intelligi. qđ
u̾bũ et ratio unicuiq loquat᷑ in cor¬
te. de pudicitia: et de omĩbus simul
uirtutibꝰ ꝓtestet᷑. sicut et ipse dicit.

Expanded text:
uam coelestis Ecclesiae primitivorum membra vivificet, atque in soliditatem totius corporis perfectionemque restituat, et ita demum Ecclesia Dei non habens maculam neque rugam appellari mereatur . Prius ergo quam ad gradum istius perfectionis accedant, tanquam mediatoris Dei et homi: postea vero quam Spiritus Dei fuerit in corde eorum clamans, Abba Pater , ipse Spiritus eos etiam nomen Patris edocet invocare. Ideo ergo, quomodo, inquit, invocabunt, in quem non crediderunt? et in hoc arctissima eos conclusione constringit. Salus, inquit, non est nisi invocanti. Nemo vero invocat qui non credit. Ergo quia non creditis, non invocatis; et quia on audierunt? Possumus ipse Dominus dicit: Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit . Potest autem et hoc intVerbum et Ratio unicuique loquatur in corte, de pudicitia, et de omnibus simul virtutibus protestetur, sicut et ipse dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
tificȩ aut̃ pedes istos eẽ firmabis.
quos iħc discipłis lauit: et linteo
quo p̃cinctus erat t̾sit. Et quã ius
corporali tunc speciȩ fuerit imple¬
tũ: tam̃ hoc solum petro qđ fieri
uidebat intelligenti. et quasi ho¬
noris gr̃a ne sibi seruo pͤdes laua¬
ret dñs. excusanti: audi quã ꝓfun¬
di misterii ꝓdit᷑ sermo. Si te in quit
ñ lauero: ñ habebis partẽ mecum.

Expanded text:
tifice autem pedes istos esse firmabis, tifice autem pedes istos esse firmabis, quos Jesus discipulis lavat, et linteo quo praecinctus est tergit ; et quamvis corporali tunc specie fuerit impletum, tamen Petro hoc solum quod fieri videbat intelligenti, et quasi honoris causa, ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii proditur sermo: Si te, inquit, non lavero, non habebis partem mecum.
Abbreviated transcription (Latin):
nos misisset. Qd si p̃dicantibus no¬
bis audire ñ uultis. ur̃ã iam culpa
ẽ: et si audientes ñ creditis. et non
credentes ñ inuocatis: et ñ inuocã¬
tes salui eẽ nequitis. Quia gͦ missi
sunt ad p̃dicationẽ: iccirco de his
qͥ ab ipso missi sunt. scriptũ ẽ. Quã
speciosi pedes ȩuugelizantiũ bona.
Qđ hic speciosos pedes ñ corporales
s sp̃uales dicat: puto quã ius ami¬
cus sit quis litterȩ negare ñ possit.
Neq enĩ in id ridicłi deducet apłieũ
sensum. ut ęuuglistarũ pedes qui
corporeis ocłis uideri possunt. pu
tet decoros dici et speciosos. s illi st̃
decori et speciosi pedes. qͥ ambulãt
ꝑ uiam uitȩ. Scd̾m illum enĩ qui
dixit. ego sum uia. intellige deco¬
ros et speciosos euu̾głizantiũ pedẽ
qui ꝑtalẽ uiã merent᷑ incedere.
Isti sunt pedes qͥbus et paulus eur¬
sũ cucurrisse se dicit. et sic currere
ut cõprehendat: id ẽ uigor animȩ
quo tendit᷑ et ꝓꝑatur ad cęlũ. Gra¬

Expanded text:
qui misit. Quod si praedicantibus nobis audire non vultis, vestra jam culpa est, etsi audientes non creditis, et non credentes non invocatis, et non invocantes salvi esse nequitis, quia ergo missi sunt ad praedicationem, idcirco de his qui ab ipso missi sunt, scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium bona. hic speciosos non corporales sed spiritales dicat, puto quod quamvis amicus sit quis litterae, negare non possit. Neque enim in id ridiculi deducet apostolicum sensum, ut Evangelistarum pedes qui corporeis oculis videri possunt, putet ab eo decoros dici et speciosos; sed illi sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant per viam vitae. Secundum illum enim qui dixit: Ego sum via , intellige decoros et speciosos evangelizantium pedes, qui per talem viam merentur incedere. Isti sunt pedes quibus et Paulus cursum cucurrisse se dixit, et sic currere, ut comprehendat , id est vigor animae quo tenditur et properatur ad coelum. Gra
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ iusticiȩ obtẽꝑant. Non multũ
gͦ ꝓdest habere delum di: et ñ ha¬
bcre scientiã zeli. Deniq iudei
putantes se dĩ zelo agere: sacrile¬
gi extiterunt infiliũ di: qr ñ secłm
scientiam zelati sunt. sicut filius
latꝰ. int̾emit madianiten parit̾ et
isrłitam fornicantẽ cũ ea. et sicut
helyas. qͥ dixit. zelans zelatꝰ sum¬
dño omĩpotenti dõ isrł. qr dereliqͤ¬
rt̃ te filii isrł ꝓpħas tuos occider̃t.
et altaria tua subuter̾t: et sicut ma¬
thathias. de quo inpͥmo libro macha¬
beoꝵ scriptũ ẽ: ꝙr zelatus ẽ in lege
cłi. et intremuerunt renes eius:
et ascenclit furor eius scdm iudiciũ.
Hoꝵ omĩum zelus et emulatio scd̃m
scientiam fuit: iucdoꝵ uͦ delus ñ
erat scłm scientiã. Iccirco qr ig¬
norantes cłi iusticiam ꝓpriã conã¬

Expanded text:
on multum ergo prodest habere zelum Dei, et non habere scientiam zeli. Denique Judaei putantes se zelo Dei agere, sacrilegi exstiterunt in Filium Dei, quia non secundum scientiam zelati sunt sicut Phinees filius latus interemit. Madianitem pariter et Israelitam fornicantem cum ea ; et sicut Elias qui dixit: Zelans zelatus sum omnipotenti Deo Israel, quia dereliquerunt te filii Israel. Prophetas tuos occiderunt, et altaria tua subverterunt ; et sicut Mathathias, de quo in libro I Machabaeorum scriptum est: Quia zelatus est in lege Dei, et intremuerunt renes ejus, et ascendit furor ejus secundum judicium. Horum omnium zelus et aemulatio secundum scientiam fuit; Judaeorum vero zelus non erat secundum scientiam, idcirco quia ignorantes
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat dies dnĩ magnus et nobi¬
lis. Et omĩs quicũq: in uocauerit
mͥ: grande aliquid in scripturis
diuinis sub hoc in uocationis no¬
mine designari. Non enĩ dequa¬
libuscũq u̾bis. s ingentibus et

Expanded text:
magnus, et horribilis, et erit, quicunque invocaverit tamen grande aliquid in Scripturis divinis sub hoc invocationis nomine designari, non enim de qualibuscunque viris, sed de ingentibus et
Abbreviated transcription (Latin):
Neuerti parũ uideret᷑ qđ exemplo
sui ñ eẽ repulsam plebem ł̃i doce¬
bat apłs : ualidiora requirit exem¬
pla et dicit. An nescitis in helya
quid dicit scriptura. quomͦ int̾pel¬

Expanded text:
ne parvum videretur, quod exemplo sui non esse repulsam plebem Dei docebat Apostolus, validiora requirit exempla, et dicit: An nescitis in Elia quid dicit Scriptura? Quemadmodum interpel
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ apud esaiam scriptũ ẽ. Qđ
si omĩs qui credit in eũ ñ erubes¬
cet̾. erubescit aut̃ omĩs qͥ peccat.
sicut adam peccauit. et erubuit
et abscondit se: qui ad hunc rubo¬
rẽ peccati incurrit. credere ñ ui¬

Expanded text:
autem apud Isaiam scriptum est, quod si omnis qui credit in eum non erubescit, erubescit autem omnis qui peccat, sicut et Adam peccavit, et erubuit, et abscondit se: qui adhuc cum ruborem peccati incurrerit credere non vi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ enos. et moyses. et aaron. et
samuel inuocabant dnm̃m. et ip¬
se exaudiebat eos: sine dubio
xp̃m dñm inuocabant. Et si in uo¬
care nom̃ dñi. et orare dnm. unũ
atq idem ẽ: sicut in uocatur xp̃c¬
ita et orandus ẽ xp̃c: et sicut offe¬
rimus dõ pͥmo omĩum orationes.
offerimus postulationes. ita offe¬
rimus postulationes et filio. et si¬
c̃ offerimus gr̾arũ actiones cło:
ita et grãs referimus saluatori.
Unũ namq utriq honorẽ deferen¬
dũ idẽ patri et filio: diuinus edo¬
cet sermo cũ dicit. Ut om̃s hono¬
rificent filium. sicut honorificant

Expanded text:
 Enos et Moses et Aaron et Samuel invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos. Sine dubio Christum Jesum invocabant, et si invocare nomen Domini, et orare Dominum unum atque idem est, sicut invocatur Christus, et orandus est Christus, et sicut offerimus Deo patri primo omnium orationes, offerimus postulationes patri, ita offerimus postulationes et filio, et sicut offerimus gratiarum actiones Deo, ita et gratias referimus salvatori. Unum namque utrique honorem deferendum, id est, patri et filio, divinus edocet sermo, cum dicit: Omnes honorificent filium, sicut honorificant
Abbreviated transcription (Latin):
xpc̃ qui ẽ u̾bum dĩ. possibilitate qui¬
dẽ iuxta nos. hoc ẽ iuxta omnẽ ho¬
minẽ eẽ credendus ẽ: tamquã ratio
paruulis: efficatia uͦ tunc in me eẽ
dicet᷑: cũ inore meo confessus fuero
dnm iħm. et in corde meo credido.
qd̃ cłs illũ suscitauit amortiuis. Uis
aũt scire qr ad ẽ uq et medius eti

Expanded text:
 qui est Verbum Dei, possibilitate quidem juxta nos, hoc est, juxta omnem hominem, esse credendus est, tanquam ratio parvulis: efficacia vero tunc mecum esse dicitur, cum in ore meo confessus fuero Dominum Jesum, et in corde meo credidero quod Deus illum suscitavit a mortuis. Vis autem scire, quia adest ubique, et medius est
Abbreviated transcription (Latin):
Uidebit᷑ enĩ quibusdã ꝑ boc. qr etiam¬
si desint alicui boni oꝑis pͥuilegia.
etiã si uirtutibus oꝑam ñ dederit:
hoc ipso tam̃ quo credidit. ñ ꝑeat. s
saluet᷑. et habeat salutẽ: etiã si sub¬
iectitudinis głam habere ñ pot̾ĩt.
S uide ne magis illud intelligi debe
iħm. et corde credit. parit̾ confite¬
neq impudicitiã. neq m̃datium
tet᷑. S et credens in corde suo qđ
ds̃ illũ suscitauit amortius: certũ
ẽ qr suscitatum eum ad iustificationẽ
sui credit. Alioquin quid ꝓderit
scire me et credere qd iħm d̃s susci¬
tauit amortius: si mme ipso eum
ñ habeam suscitatum: Ego si non
innouitate uitȩ ambulo. et uetu¬
stã peccandi consuetudinẽ ñ fugi¬
o: nonlũ mͥ xp̃c resurrexit amor

Expanded text:
idebitur enim quibusdam per hoc, quia etiamsi desint alicui boni operis privilegia, etiamsi virtutibus operam non dederit, hoc ipso tamen quod credidit, non pereat, sed salvetur et habeat salutem, etiamsi beatitudinis gloriam habere non poterit. Sed vide ne magis illud intelligi debeaDominum Jesum, et corde credit, pariter confiteneque impudicitiam, neque mendacium tetur, sed et credens in corde suo quod Deus eum suscitavit a mortuis, certum est, quia suscitatum eum ad justificationem sui credit: alioquin quid proderit scire me et credere quod Jesum Deus suscitavit a mortuis, si in meipso eum non habeam suscitatum? Ergo si non in novitate vitae ambulo, et vetustam peccandi consuetudinem non fugio, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
quent̾ ostendimus. Qđ aut̃ idẽ
ut pote in quo thesauri sapientiȩ
et scientiȩ sunt absconditi: quas
diuitias ñ dixit largiri eũ omĩ¬
bus hominibus: s omibus quicũq

Expanded text:
. Quod autem idem ut pote in quo thesauri sapientiae et scientiae sunt absconditi ; quas tamen divitias non dixit largiri eum omnibus hominibus, sed omnibus quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
stat. quẽ uos nescitis: qͥ post me ue¬
nit. Est gͦ medius etiã int̾ eos qͥ eũ
nesciunt: s possibilitate medius eis¬
ẽ. ñ efficatia: possunt enĩ eũ caꝑe. s
nondũ capiunt. Efficatia uͦ uł effi¬
cientia int̾ illos medius ẽ: qͥbus di¬
sum in medio eoꝵ. Isti enĩ confiten¬
t᷑ inore suo dnm̃ iħm: et crelunt
incorcle suo. qł ds illũ suscitauit
amortuis. Alioquin. uidet᷑ absur¬
dum. si et int̾ eos qui in nomine eiꝰ
congregantur. medius ẽẽ dicitur.
et int̾ eos qͥ eũ nesciunt: nͥ huiꝰ mocdi
differentia teneat᷑: qđ int̾ ignoran¬
tes et ñdum credentes. possibilita¬
te medius dicit᷑: int̾ credentes uͦ
efficatia idẽ rei ipsius et oꝑis effe¬

Expanded text:
me venit . Est ergo medius etiam inter eos qui eum nesciunt, sed possibilitate eis medius est, non efficacia: possunt enim eum capere, sed nondum capiunt. Efficacia vero vel efficientia inter illos medius est quibus diio eorum . Isti enim confitebantur in ore suo Dominum Jesum, et credebant in corde suo, quod Deus illum suscitavit a mortuis, alioquin absurdum videtur, si et inter eos, qui in nomine ejus congregantur, medius esse dicitur, et inter eos qui eum nesciunt, nisi hujusmodi differentia teneatur, quod inter ignorantes, et nondum credentes possibilitate medius dicitur, inter credentes vero efficacia, id est, rei ipsius et operis effe