comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bris: respondet ad timorem nocturnum.
norantie: timor nocturnus ẽ. Peccata sci¬
entiȩ: sagita uolans ꝑ diem. In nocte enĩ
ignorantia intelligit᷑: in die manifestatio.
no supplantant᷑. Qui uͦ scientes: a sagit¬
ta sunt. Quȩ funt leues temptationes:
Quȩ non sic instant. non sic urgent ut
cogant: s possunt cito declinate transi¬
ri. Eadem rursus fac grauuora. Si ꝑse¬
quutor instat. et uehement̃ terret igno¬
rantes. ñdum firmos in fide. nescientes
sꝑent. cum ceꝑint derreri de malis cem¬
laus in tenebris. et capit eos St̃ aut̃ qͥdam
qui nouerunt sc ad futuram spem uoca
ista terra. neq de ista uita: quia om̃s
temptationes tolerandȩ sunt. ut illud
acquiramus qd̾ nob̃ ꝓmisit ds̃ inȩter¬
instare minis. penis. tormentis. aliqñ
cedunt: & scientes tanqͦm in die cadunt.
Quare autem in meridie: Qͥa multũ

Expanded text:
r per timorem nocturnum, norantiae, timor nocturnus; peccata scientiae, sagitta volans per diem: in nocte enim ignorantia intelligitur, in die manifestatio. no supplantantur; qui scientes peccant, a sagitlavit. Quae sunt leves tentationes? Quae non sic instant, non sic urgent, ut cogant, sed possunt cito declinata transire. Eadem rursus fac gravia. Si persecutor instat, et vehementer terret ignorantes, id est nondum firmos in fide, nec scientes sperent; cum coeperint terreri de malis temlans in tenebris, et capit eos. Sunt autem quidam qui noverunt se ad futuram spem vocatst de ista terra, non est de ista vita; quia istae omnes tentationes tolerandae sunt, ut illud accipiamus, illud acquiramus quod nobis promisit Deus in aeterius, agere minis, poenis, tormentis, aliquando cedunt, et scientes tanquam in die cadunt. 8. Quare autem in meridie? Quia multum
Abbreviated transcription (Latin):
nutorio enim eiꝰ unumus: non ex nr̃a
p̃sumptione. ꝓtegit gͦ nos d̾s̃ celi: si di¬
camus dño qd̾ sequit᷑. Dicet dño susce¬
ptor m̃s es tu: et refugium meũ d̾s nĩs
sꝑabo in eum. Susceptor utiq. qͥa nos¬

Expanded text:
jutorio enim ejus vincimus, non ex nostra praesumptione. Protegit ergo nos Deus coeli, si dicamus Domino quod sequitur: «Dicet Domino, Susceptor meus es tu, et refugium meum, Deus meus, sperabo in eum; qu
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ angłis suis mandauit dete: uit
custodiant te in omnib uns tuis. In
manib portabunt te: ne forte offendaᷤ
ad lapidem tuum. Sublatus ẽ xp̃e in
manib angłorum. qñ assumptus ẽ
i celum: non quia si ñ portarent an¬
głi ruiturus erat: s quia obsequeban¬

Expanded text:
ndavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis. In manibus tollent te, nequando offendas ad lapidem pedem tuum.» Sublatus est Christus in manibus Angelorum, quando assumptus est in coelum; non quia, si non portarent Angeli, ruiturus erat; sed quia obsequeban
Abbreviated transcription (Latin):
laxat᷑ in pluis. tota mutat᷑ affecdi pul¬
lorum.ꝙ. quia illi infirmi sunt. infir¬
mã se facit. Quia gͦ nos infirmi eramꝰ:
infirmã se fecit sapicutia di. Uerbum¬
enim caro factum ẽ. & habicauit in nob̃:

Expanded text:
relaxatione plumarum: tota mutatur affectu pullorum; quia illi infirmi sunt, infirmam se facit. Quia ergo et nos infirmi eramus, infirmam se fecit Sapientia Dei; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ,
Abbreviated transcription (Latin):
quib tanta licuit ęxerocte in xp̃ianoᷤ
accendant᷑ a quibꝰdam infirmis et
dicat᷑. ecce qͥd uoluit ds uit tantum
impiis et sceleratis liceat in scruos dĩ.
modicũ considera oculis tuis. oculis
ficdi. et uideb̃ retͥbutionem peccatorũ
in fine: quib mͦ tanta ꝑmittunt᷑ ut
exercearis. Hoc enim sequit᷑. Uerum¬
tam̃ ocułtuis considerab̃: & retͥbuti¬
onem peccatoꝵ uidebis. Qm̃tu es¬

Expanded text:
quibus tanta licuit exercere in Christianos, attendantur a quibusdam infirmis, et dicatur, Ecce, quid voluit Deus, ut tantum impiis et sceleratis liceat in servos Dei? modicum considera oculis tuis, oculis fidei, et videbis retributionem peccatorum in fine, quibus modo tanta permittuntur, ut exercearis. Hoc enim sequitur: «Verumtamen oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis.»
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ foris sunt. Quietem in nugis. in
spectaculis. in lixuris: in omnib mał
querunt. & ideo foris sͥ uolunt eẽ bñ:
qͥa non ẽ illis intꝰ nisi male. Ideo dñs¬
cum sanaret paraliticum: ait. Tolle gͣb¬
batum tuum: & uade in domũ tuam.
Debet illud facere anima: quȩ quasi
paralisi dissoluta ẽ menbris bone
oꝑationis: constringat᷑. ut bene oꝑãtur.
Tollat grabbatum suum: regat corpus
suum: Eat in domũ suam. autret in con¬
scientiam suam: Et iam latam unie¬
niet uͥ deambulet: & psallat. et intel¬
malam. Solet enim dici de homine
qͥ ab aliquo diligitur: ante oculoᷤ illu̾
ht̃. Et ille qui contempnif: sic solet
queri. Non me ht̃ ante oculos. Prius¬

Expanded text:
ur; quietem in nugis, in spectaculis, in luxuriis, in omnibus malis quaerunt. Quare foris sibi volunt esse bene? Quia non est illis intus bene, m sanasset paralyticum, ait: «Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam» . Faciat illud anima quae quasi paralysi dissoluta est: in membris bonae operationis constringatur, ut bene operetur, tollat grabatum suum, regat corpus suum; jam eat in domum suam, intret in conscientiam suam: jam latam inveniet, ubi deambulet, et psallat, et intelmalis, de homine qui ab aliquo diligitur, Ante oculos illum habet: et ille qui contemnitur, sic solet queri, Non me habet ante oculos. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando rigidum uolentes tenere
idicium: ꝑdunt miscłiam. Us̃ autẽ
nec in bonitate miscdiȩ. ꝑdit uidicu se¬
ueritatem: nec iudicando cum scucrita¬
te. amittit miscłiȩ bonitatem. Ecce
si ꝑ temꝑa distinguamus hec duo: inue

Expanded text:
aliquando vero rigidum volentes tenere judicium, perdunt misericordiam. Deus autem nec in bonitate misericordiae perdit judicii severitatem, nec in judicando cum severitate amittit misericordiae bonitatem. Ecce si temporibus distinguamus haec duo, mise
Abbreviated transcription (Latin):
ds ꝑ miscdĩam parceret: ñ inueniret qͦs
ꝑiudicium coronaret. Est gͦ miscłie
tempus: qñ patientia dĩ ad huc peccan¬
re miscdiam et iudicium: intellige qͥa
ideo parcit ut corrigaris. non tit in ma

Expanded text:
sericordiam parceret, non inveniret quos per judicium coronaret. Est ergo misericordiae tempus, quando patientia Dei ad pre misericordiam et judicium, intellige quia ideo parcit, ut corrigaris, non ut in ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qd ꝑuersis dicturus ẽ: ñ noui uos:
Porro ut ostendet quo fructu uias que
contimio subiecit. Ipse enĩ rectos faciet
gͥssus tuos: et itinera tua in pace ꝓducet:
Ecce qͣie ait etiam iste. Seruaui manda¬
ta tua: & testimonia tua. & uelut que¬
rereius unde hoc potucrit: qͥa omnes

Expanded text:
perversis dicturus est, «Non novi vos» . Porro ut ostenderet quo fructu vias quae continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia omnes
Abbreviated transcription (Latin):
iute dño intimore: &e exultate ei cũ
tremore. App̃hendite disciplinã neqũ
lascat᷑ dominꝰ: & ꝑcatis de unia iusta
Quia nisi inconspectu dñi ec̃t: inia ui¬
sta ñ ect. Nam hunc timore et trtmo

Expanded text:
timore, et exsultate ei cum tremore: apprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa» : quia nisi in conspectu Domini esset, via justa non esset. Nam hunc timorem et tremo
Abbreviated transcription (Latin):
ilł scandał. Qui enĩ legẽ didiligit. ho¬
autẽ nultꝰ scandalũ omnino patiat᷑.
ñ sic homines sc̃e cuiꝰq ꝓfessionis at¬
tendat: ut fides eiꝰ ex eo morib pende¬
at. ne aliquib cadentib qͦs ꝓ magno
habebat. ip̃e scandalo ꝑeat. s ipãm leg̾e
diligat. et erit ei pax multa. nullumq
scandalũ. Securus eñĩ diligit eam. in
qua etiã si peccant muli: pecrare ipse¬

Expanded text:
t hoautem nullum scandalum omnino patiatur, non sic homines sanctae cujusque professionis attendat, ut fides ejus ex eorum moribus pendeat; ne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccare ips
Abbreviated transcription (Latin):
mus aliqñ insipientes: nisi ad eptꝰ eẽt
pꝰea sapientiȩ disciplinã. Nec dyxisset
eramus errantes: insi suꝑiorem deposu¬

Expanded text:
mus aliquando insipientes, nisi qui adeptus esset postea sapientiae disciplinam, neque dixisset: eramus errantes, nisi superiorem deposu
Abbreviated transcription (Latin):
git: ipse ucracit̾ libent̃q custodit. Pe¬
rumq autẽ dũ mandata di custodiun¬
cͣ fiunt inimiti contͣ quoꝵs uolunta¬
tẽ custo diunt᷑. Tunc uͦ fortit᷑ destimomi¬
a custodicnda st̃: ne ꝑsequentib im

Expanded text:
git, ipsa veraciter libenterque custodit. Plerumque autem dum mandata Dei custodiuntur, fiunt inimici contra quorum voluntatem custodiuntur: tunc vero fortiter et testimonia custodienda sunt, ne persequentib
Abbreviated transcription (Latin):
entes mala: ut ꝑdat de t̾ra memorrain
coꝵs. Non sic ꝓfecto iste dix̾ uias suas
ab illo uideri: s sic̃ nouit dñs uiam
iustoꝵ: & sic̃ ait moysi. Scio te pre
omnib. Nam si hoc eũ ñ adiutiaret
gradientẽ. qd uiȩ eiꝰ fc̃ in conspectu

Expanded text:
entes mala, sed ut perdat de terra memoriam eorum . Non sic profecto iste dixit vias suas ab illo videri; sed sicut novit Dominus vias justorum , et sicut ait Moysi, «Scio te prae omnibus» . Nam si hoc cum non adjuvaret gradientem, quod ejus viae sunt in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
etiã spt̃ imꝑtito mandata di diligere
potuerunt: Si gͦ expectabant salutare
di qui mandata di dilextrunt: qnͣtoma¬
gis necessariꝰ erat iħc. hoc ẽ salutare di
salius faciendis eis qͥ mandata ciꝰñ dile¬
xerunt: Pot̾ ista etiã scĩs istoꝵ tempoꝵ
ex quo gr̃a reuelata ȩuangłiũ p̃dicatur:
congruere ꝓphega. Expectant enĩ xp̃m:

Expanded text:
impertito mandata Dei diligere potuerunt? Si ergo exspectabant salutare Dei, qui mandata ejus dilexerunt; quanto magis necessarius erat Jesus, hoc est salutare Dei, salvis faciendis eis qui mandata ejus non dilexerunt? Potest ista etiam sanctis istorum temporum, ex quo gratia revelata Evangelium praedicatur, congruere prophetia: exspectant enim Christ
Abbreviated transcription (Latin):
qͥctis: & ꝑ scꝑtem dies currentes ⁊ recur¬
rentes. tempora uniu̾sa uoluunt᷑. Nec
ob aliud dictumẽ. Septies cadet iustꝰ
omnib humiliatꝰ. s ñ p̃uaricatꝰ: ali¬
oquin ñ erit iustus. Namꝓ om̃i gen̾e
tͥbulationis qua in conspectu homi¬
nis dcicit᷑. positum ẽ septies cadit. ꝓ
eo qd ex ipsis omnib tͥbulationibus
ꝓficit. positum c̃ resurgit. Satis illu¬
stiat in colibro consequens sententia
ỹcedentem. Ibi enĩ sequit᷑. Impii
aut̾ẽ infirmabint᷑ in malũ. Hocẽ
itaq iusto septies cadcre & rtsurg̾e:
momnib mał ñ infirmari. Mcrito
gͥ septies indie laudabit eccłia dn̾m
suꝑ iudicia iusticiȩ ipsiꝰ : qͥa cũ tempꝰ

Expanded text:
quietis ; et per septem dies currentes et recurrentes, tempora universa volvuntur. Nec ob aliud dictum est, «Septies cadet» «justus, omnibus humiliatus, sed non praevaricatus, alioquin non erit justus. Nam pro omni genere tribulationis, qua in conspectu hominum dejicitur, positum est, «septies cadit;» et pro eo quod ex ipsis omnibus tribulationibus proficit, positum est, «resurget.» Satis illustrat in eo libro consequens sententia praecedentem: ibi enim sequitur, «Impii autem infirmabuntur in malis» . Hoc est itaque justo septies cadere et resurgere, in omnibus malis non infirmari. Merito igitur septies in die laudavit Ecclesia Deum super judici
Abbreviated transcription (Latin):
scandalũ. Multa generant᷑ ad ꝑturba¬
doñe hominis. & uxor plerũq de¬
cepta serpentis insidiis. animũ uiri
exagitare conat᷑. et pat̃ fidem filii fre¬
quent̃ irridet: & uir sue comugis
mentẽ demptat obꝓbriis. S in his
omnib suꝑat iustꝰ: & dicit. Quis
nos separabit a caritate xp̃i: Tribu¬
latio. an angustia. an ꝑsequutio:
Quotiens benefacta crimini dantur:
qͦtiens uirtꝰ obꝓbrio ducit᷑: quotienᷤ
ip̃a ingrata ẽ gr̃a. Uendidit iustus
facultates suas. dispensauit pauꝑ¬
ib. nicħ sͥ reliquit: contempnitur
plerũq in ip̃a eccłia. qͥa diues ẽẽ destitit
siet scͥptum ẽ. Si dederit uir omnes
facultates suas in cantate: contem¬
ct̾nȩ. Ideo scandalum paq ñ debet: quia
pusilloꝵ ẽ exagitari scandalo. Unde ⁊ dnꝰ
ait. Quicũꝙ scandaliratu̾t unũ de
Nonsolũ pusillos s etiã minimos dix̃:
qͦs ꝑturbant scandala. Et ideo gͣui pe¬

Expanded text:
ctum. Multa generantur ad perturbationem hominis: et uxor plerumque decepta serpentis insidiis animum uiri exagitare conatur et pater fidem filii frequenter inridet et uir suae coniugis mentem temptat obprobriis. sed in his omnibus superat iustus et dicit: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio an angustia an persecutio? quotiens benefacta crimini dantur, quotiens uirtus obprobrio ducitur, quotiens ipsa ingrata est gratia! uendidit iustus facultates suas, dispensauit pauperibus, nihil sibi reliquit: contemnitur plerumque in ipsa ecclesia, quia diues esse desiuit, sicut scriptum est: si dederit uir omnes facultates suas in caritate, contemtis. Ideo scandalum pati non debet; quia pusillorum est exagitari scandalo. Unde et Dominus ait: Quicumque scandalizaverit unum de Non solum pusillos, sed etiam minimos dixit, quos perturbant scandala; et ideo gra
Abbreviated transcription (Latin):
lex d̃i. ñ sunt uerba & eloquia d̃i. Absit
gͦ ut timore ꝑcat amor: uͥ castus ẽ tinor.
Sic a filiis piis patͦs timent᷑ et amant᷑:
sic pudica coniunx. uirũ & timet ne
ab illo deserat᷑. & amat ut fruat᷑. Sig̾
pat̃ homo ⁊ conunx homo. ⁊ timeri et
amari debet: multo magis pat̾ nr qͥ est
minum s uirtute formosus. A quib em̃
cdiligit᷑ lex d̃i÷ nonͥ a quib diligit᷑ ds̃.
Quid ht̃ bonis faiis tͥste lex patͥs. An
qm̃ qu̾e diligit comipit: & flagellat
omñẽ filiũ que recipit: At qui hec iu¬
dicia respuit: ꝓmissa ñ recipit. Pat̃na gͦ
nidicia laudent᷑ &x in flagello: si ꝓmis¬

Expanded text:
lex Dei non sunt verba et eloquia Dei. Absit ergo ut timore pereat amor ubi castus est timor. Sic patres a filiis piis et timentur et amantur; sic pudica conjux virum et timet, ne ab illo deseratur, et amat, ut fruatur. Si ergo et pater homo, et conjux homo, et timeri et amari debet; multo magis Pater noster quminum, sed virtute formosus . A quibus enim diligitur lex Dei, nisi a quibus diligitur Deus? Et quid habet bonis filiis triste lex patris? An quoniam quem diligit corripit, et flagellat omnem filium quem recipit ? At qui haec judicia respuit, promissa non recipit. Paterna ergo judicia laudentur et in flagello, si promis
Abbreviated transcription (Latin):
himus: sic̃ uictꝰ expoliatus ẽ iue de quo
dicit᷑ in ȩuangłio. Nemo intrat in domũ
fortis ut uasa eius diripiat: nisi pͥus al
detrim̃to militũ eiꝰ. ft̃ dampnificare mo¬
liti: ab illo st̃ in suꝑ adquisit. Bene aũ¬

Expanded text:
huntur; sicut victus et spoliatus est ille de quo dicitur in Evangelio, «Nemo intrat in domum fortis, ut vasa ejus diripiat, nisi prius aldetrimento militum ejus sunt damnificare moliti, ab illo sunt insuper acquisiti. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
cipes interdum gͣtis ꝑsequunt᷑: int̾dum
ñ gͣtis. Gratis ꝑsequunt᷑ apud quẽ nicħ
suũ ĩueniunt: ce cũ subiugare contendt̃:
Nongratis ꝑsequunt᷑ cum qͥ se coꝵ de-¬
derit potestati: et inpossession̾e scłi totꝰ
intͣuerit. In suos enim iure dominan¬
tium uendicant: atq ab his merccde
iniquitatis efflagitant. Benc hoc mar¬
tir dic̃ qđ iniuste ꝑsequutionũ dorm̃ta
sustincat. qui nicħ rapuerit. nullũ ui¬
olentꝰ opp̃sserit. nuilliꝰ sangiunẽ fudit:

Expanded text:
terdum gratis persecuntur, interdum non gratis. gratis persecuntur apud quem nihil suum inueniunt et eum subiugare contendunt, non gratis persecuntur eum. qui se eorum dederit potestati et in possessionem saeculi totus intrauerit. in suos enim iure sibi dominatum uindicant atque ab his mercedem iniquitatis efflagitant. Bene hoc martyr dicit, quod iniuste persecutionum tormenta sustineat, qui nihil rapuerit, nullum uiolentus oppresserit. nullius sanguinem fuderit,
Abbreviated transcription (Latin):
& alia huiꝰmodi: s tua me potiꝰ uerba
eum timete qͥ ht̃ podestatẽ ⁊ corpꝰ et ani-¬
mã ꝑdere ingehennam. Ab his uerbis
tuis formidanit cor meũ. & contempsi
hominẽ ꝑsequutorem meũ: ꝙ uiti

Expanded text:
lanio: sed tua me potius verba eum timete qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam» . «Ab» his «verbis tuis formidavit cor meum;» et contempsi hominem persecutorem meum, et vici
Abbreviated transcription (Latin):
cius. Ambulantes gͦ in xp̃o. et ad huc
ꝑegrinantes donec ꝑueniamus: et
suspirantes desiderio cuiusda meffa¬
bilis quictis. quȩ ẽ in illa ciuitate:
de qua quiece dictum ẽ hoc nob̃ eẽ
ꝓmissum: qd̾ oculus non uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis
ascendit: sic cantemus ut desidere
mus. Nam qui desiderat: et si luni¬
gua taceat. corde cantat. Qui autẽ
non desiderat: quolibet clamore au¬
res hominum feriat. mitus ẽ deo.

Expanded text:
us. Ambulantes ergo in Christo, et adhuc peregrinantes donec perveniamus, et suspirantes desiderio cujusdam ineffabilis quietis quae habitat in illa civitate, de qua quiete dictum est hoc nobis esse promissum «quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis aate. Nam qui desiderat, etsi lingua taceat, cantat corde. Qui autem non desiderat, quolibet clamore aures hominum feriat, mutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi autem eracerbauerunt eum in con¬
silio suo. Hoc ẽ qd̃ suꝑius ait: ñ susti¬
nuerunt consilium eiꝰ. Pniciosum ẽ
aut̾e consiliũ hominis ipsi homini:
ad fruendum se prebere dignat᷑: muilla ᷤ
batiemur cum scĩs societatis angusti¬
as: dilectione rei nr̃ȩ quasi pͥuate. Glo̾¬
sissima quippe illa ciuitas adepta ꝓ¬
missa herecditate: in qua nullus mori¬
ctͣ. nullus oriet᷑: ñ habebit ciies qui
ingili gaudeant reb fius. qͥa cꝰ erit
omnia in omnib : cuius societatẽ quisqͥs
in nac ꝑegrinatione fidelit ac flagranter
diesideraucrit. assuescit pͥuatis p̃ferre
communia. ñ sua querendo s quȩ iħu
xp̃i: ne sibi sapiens et sͥ consulens exa¬
cerbet d̾m in consilio suors sꝑans quȩ
ñ uidet. ñ festinet fien de his quȩ uident᷑
beatus. atq illud ęternum qđ ñ uidetur
patient̃ expectans. in ꝓmissionib eius se¬
quit᷑ consilium. cuiꝰ in temptationib
precat᷑ auxilium: ita cric huinił in con¬

Expanded text:
Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo.» Hoc est quod superius ait, «Non sustinuerunt consilium ejus.» Perniciosum autem est consilium hominis ipsi homini, ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non videt, non festinet de his quae videntur fieri beatus, atque illud aeternum quod non videtur patienter exspectans, ejus in promissionibus sequatur consilium, cujus in tentationibus precatur auxilium. Ita erit et humilis in con
Abbreviated transcription (Latin):
cius: ꝓfecto nisi t̾ra illa significaret
aliquid magnũ. quȩ t̾ra dicebat᷑ fuiens
lac et mel: ꝑ quod uisibile sacramentum
ad iniusibilem grãm. regnumq celorũ
duceret eos qui mirabilia enus intellige¬
bant: nullo mͦ isti culparent᷑. quia ꝓm
chilo habuerunt t̾ram illam. cuiꝰ tempo¬
hic infidelitas merito redargutt᷑: quia
in co qd t̾ram desiderabilem ꝓ nichilo
habuerunt. uerb̾ d̃i ñ crediderunt: per
quedam parua ducentis ad magna:
Et festinantes beati fieri temꝑalib reb
quas scđm carnem sapiebant: ñ susti¬
nuerunt. sicut supͣ dictum ẽ consilium

Expanded text:
gnificaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo modo isti culparentur, quia pro nihilo habuerunt illam terram, cujus tempohic infidelitas merito redarguitur, quia in eo quod terram desiderabilem pro nihilo habuerunt, verbis Dei non crediderunt, per quaedam parva ducentis ad magna, et festinantes beari temporalibus rebus, quas secundum carnem sapiebant, «non sustinuerunt,» sicut supra dictum est, «consili
Abbreviated transcription (Latin):
dominus ds nr. in unuersa t̾ra iudicia
eiꝰ: quia in omni terra gła cius. uͥ predi¬
cant᷑ iudicia cius. Quod gͦ ait in alio
psalmo. qui annuntiat uerbum suum
uit eis. idco dictum ẽ: quia unã gentem
uoluit intelligi ꝑtinentẽ ad sem̃ ab rahe.
quȩ uocata ẽ quide ex omnib gentib:
& sic in ea dicunt᷑ omnes gentes: ut una
sit gens in adoptionem uocata. Extra
istam nulli manifestaiit iudicia sua:
qm̃ qui ea non crediderunt. etiam si an¬
nuntiata sunt. manifestata eis utiq ñ
sunt quia qui non credunt. ñ intelligt̃:¬

Expanded text:
Dominus Deus noster; in omni terra judicia ejus:» quia in omni terra Ecclesia ejus, ubi praedicantur judicia ejus. Quid ergo ait in alio psalmo: «Qui annuntiat verbum suum a unam gentem voluit intelligi pertinentem ad semen Abrahae; quae vocata est quidem ex omnibus gentibus, et sic in ea dicuntur omnes gentes, ut una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam nulli genti manifestavit judicia sua: quoniam qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata sunt, manifestata eis utique non sunt; quia nisi credant, non intellig
Abbreviated transcription (Latin):
ga nos de nationib. Ut confiteamur
nonuim scõ tuo: et glemur in laude
tua. Deinde breuit subiecit ipsam
laucde. Bcnedictus dominus ds̃ isrł. a
seculo et usq in scłm. Quod intelligi¬
mus ab ȩt̃no usq inęcernum: qͥa sine
fine laudabit᷑ ab eis de quib ar. Bea¬
ti qui habitant in domo tua domine.
in scła scłorum laudabunt te. Sequit᷑¬
liber. libris quinq constare ꝑhibetur.
et ubi scͥptum ẽ fiat fiat. ibi fines li¬
brorum eẽ dicunt:¬

Expanded text:
 «de Gentibus; ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjecit ipsam laudem, «Benedictus Dominus Deus Israel, a saxeculo et usque in saeculum:» quod intelligimus, ab aeterno usque in aeternum; quia sine fine laudabitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Iliber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
sub uingit. In conspectu omniri qui
ceꝑant eos. Inmici enim. diabolus
et angli enis: captiuauerant p̃destinatos
in di regno et gła. A redemptore autẽ nrõ
foras missi. qui dominan infidelibus
solebant intrinsecus: fideles oppugnant
extrinsecus. S oppugnant ñ expugnã:
quia app̃nendunt turrim fortitudins

Expanded text:
i» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
et feminam in complexu adult̾ino de¬
p̃nensos parit̃ int̾emit. Quod si odio
eoꝵ ñ dilectione fecisset. dum cum co-¬
mederet zelus domim: ñ ei reputaret᷑ ad
iusticiam. Hoc enim facto. illũ ppłi
cuiꝰ futurus erat maior uiteritus: tan¬
qmͣ unum hominem qͣsi uirga ꝑcussit.
ut animã eius saluaret a morte. Leno
comminatio gehennȩ. qũã tunc in
ilł comminationib d̃i. ꝓ tempoꝵ dis¬
positione ñ legimꝰ. Multiplicata gͦ in¬

Expanded text:
et feminam in complexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Leniocomminatio gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata
Abbreviated transcription (Latin):
dire meruit: ut meicret᷑ ne intraret in
t̾ram ꝓmissionis. Pturbatꝰ enĩ murmu¬
re populi infidel. ñ tenuit fiduciam
quale debuit: eui tam̃ ds tanqͣm ȩlecco
suo. etiam post mort̾ẽ erus bonũ ꝑhi¬
bet destimonium: ur intelligamꝰ ilła
ficdi cius titubationem. hac sola pena
fusse correptam: qđ in eam t̾ram ĩ qũa
popłm ipse ducebat. non ẽ ꝑmissus in¬
loquit᷑ iste psalmus. cum in illam pro
diderunt gentes quas dyxit domiꝰill.
Et commirti sunt int̾ gc̃s. et didicer̃o

Expanded text:
dire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus inloquitur psalmus, cum in illam temperdiderunt Gentes, quas dixit Dominus illis. Et commixti sunt inter Gentes, et didicerunt
Abbreviated transcription (Latin):
qđ tantę indignationi cłi quisqmͣ in¬
tercesserit. eumq aliquomͦ placauerit:
sequittus adiuuxit. Et iniciati sunt
beclpliegor: idẽ ydolo gentium conse¬
crati. Q. comederunt sacrificia mor¬
tuorum. Et irritauerunt eum in
adinuentionib sius: & multiplicata
ẽ in eis riuna. Canquam ad hoc di¬
stulerit qd leuauerit manũ suam¬
suꝑ eos ꝓsternendos in descito: et
deiciendũ semen eoꝵ in nationibus. et
disꝑgendos eos in regionib. ut dati in re¬
ꝓbum sensum etiam illud ad miterẽt
in quo immaniori cͥmine. euidenti iusti¬
cia punirent᷑: quẽadmodum apłs ait:¬

Expanded text:
quod tantae indignationi Dei quisquam intercesserit, eumque aliquo modo placaverit, secutus adjunxit. «Et initiati sunt Beelphegor;» id est, idolo Gentium consecrati: «Et manducaverunt sacrificia» «mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina.» Tanquam ad hoc distulerit, quod levaverat manum super eos prosternendos in deserto, et dejiciendum semen eorum in nationibus, et dispergendos eos in regionibus, ut dati in reprobum sensum, etiam illud admitterent, in quo immaniore crimine evidenti justitia punirentur; quemadmodum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc referat᷑ ad homines qͥ habitant in
t̾ra tropica loquntione. qua significa¬
t᷑ ꝑ id qđ continet illud qͦd continetur.
sic̃ dicimus masa domũ in qua mali
habitant. & bonam in qua sunt boni:
Ipsi namq int̾ficiebant animas suas.
sangumem pariuiloꝵ a consuetudine
illius sceleus alienoꝵ. Unde dictum ẽ:
Esfuderunt sanguinem innocentẽ. Crgo
intfecta ẽ terra in sanguinib. cum iꝑsi in

Expanded text:
hoc referatur ad homines qui habitabant in terra, tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinib
Abbreviated transcription (Latin):
sit. dcinde narret᷑. Non enim tunc firma¬
tus ẽ popls dĩ suꝑ egiptios inimico ᷤ suos.
qñ eorũ masculi fetus necabant᷑. uel qñ
in faciendis laterib conterebant᷑: s qñdo
in manu potenti ꝑ signa et portenta do
mini. metuendi et honorandi facti sunt:
donec duri hostis contentio iunceretur:
et in mari rubro ꝑsequutor cum exerctai

Expanded text:
sit, deinde narretur. Non enim tunc firmasit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando in faciendis lateribus conterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
caritas multoꝵ. Beinde sequit᷑. Misit rer
ꝙ soluit eum: princeps populoꝵ et di¬
sit inclusum. Constituit eum dominũ
domus suȩ: et principem omnis possessi¬
onis six. Ut erudiret principes euis sicut
semet ipsum: et senes eius piudentiam do¬
cent. Neq tam̃ hoc legimus in illa subli¬
mitate ioseph: sicut nec compedes in eius
humilitate. S unde ficri posset. ut uir
tantus uitus di cultor in egipto alendis
tantummͦ corꝑib. et reb tantummͦ corpo¬
ralib gub̾nandis cẽt intentus: & quo eoᷤ
meliores ieaderet. curã ñ gereret animoꝵ:
accola fint in t̾ra cham. Hinc aꝑtissime
demonstratum ẽ. de semine cham fiii noe.
cui pͥmitiuus fuit chanaan: sxortã fuisse
tus: non indigenam. s aduenam ostendit:
Ecce quomͦ transierunt de gentem: et de
regno ad populum alterum. Ez de quo
isrł. Quomͦ gͦ pot intelligi: nisi forte
scdm anticipationem. quia ibi rognum
futurum eiat seminis eoꝵs: heinde nar
totum ꝓpositum ẽ: ut quemad modũ factũ

Expanded text:
isit rex et solvit eum, princeps populorusit eum. Constituit eum Dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doe hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse tus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» QuoIsrael. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum futurum erat seminis eorum? 16. «verspropositum est, ut quemadmodum factum
Abbreviated transcription (Latin):
głam .i. dm mittauerunt in similitudi¬
nem uituli comedentis fenum: ut ab eo
comedcient᷑. a quo comedunt᷑. qui sapiunt
sđm caruem. Omnis enim caro: fenum:¬
saluauit: Qui fecit magnalia inegipto
mirabilia in t̾ra cham: cerribilia in mari
rubro. Quȩ sunt mirabilia: ipsa sunt
t̾ribilia. Nulla quippe ammiratio ẽ: si¬
ne quadam formidine. Quamuis cciã
ita hinc terribilia dici potuerunt. quod
aduersarios affuxerunt: et istis quid de¬
berent timere monstrauerunt. Et dix̃¬

Expanded text:
mini, immutaverunt in similitudinem vituli comedentis fenum: ut ab eo comederentur a quo comeduntur qui sapiunt secundum carnem. Omnis enim caro fenumsalvavit eos? «Qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro.» Quae sunt mirabilia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, et istis quid deberent timere, monstrarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tis t̃s. Porro si in seruum uenundatuᷤᷤ¬
ẽ iosepn. et numiliatꝰ & exaltatus locũ
fecit ad temꝑalia bona populo ili. ut
firmaret᷑ suꝑ inimicos cius: quantoma¬
gis iħic uenundatus ẽ et numiliatus a
frĩb sius scdm carnem. & exaltatus in
celum locum facit ad ȩt̃na bona poplõ
di tumphanti de diabolo & angłis eius
Auci gͦ sem̃ abraliȩ ñ de carne głans. s

Expanded text:
I, 9? Porro si in servum venundatus Joseph, et humiliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians,
Abbreviated transcription (Latin):
tuntatem in animas eorum. Nec id eos
beatos fecit: quia ñ erat illa saturitas de
qua dr. Beati qui csuriunt et sitiunt
iusticiam: qm̃ ipsi saturabunt᷑. Itaq hoc
loco animã ñ scd̃m hoc quod rationalis
animal fecit: ad cuius animał sustenta¬
tionem ꝑtinet cib et potus. Et irtica¬

Expanded text:
turitatem in animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Itaque hoc loco animam non secundum id quod rationalis animal facit. Ad cujus animalis sustentationem pertinet cibus et potus, sec
Abbreviated transcription (Latin):
Ioscphi. Quomodo: In seruum uenun¬
datus c̃ ioseph. Nempe qñ factum e. pec¬
catum erat fr̃m: et tamen ds̃ misit in egip
necessaria: quomͦ d̾s uticur bene malis¬
Humiliauerunt in compedib pedes cui.
terrum ꝑtransiit anmã cius: donec ue

Expanded text:
Joseph. Quomodo misit? «In servum venundatus est Joseph.» Nempe quando factum est, peccatum erat fratrum, et tamen Deus misit Joseph ernecessaria, quomodo Deus bene «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec ve
Abbreviated transcription (Latin):
eos de manu muncci. Quid preci datũ
ẽ in nac redemptione: An ꝓpħia ẽ. qd̾ in
figura baptismi noc factum ẽ. ubi redi¬
mitur de manu diaboli magno p̃cio
qd satguis ẽ xp̃i: Unde ñ quocumq ma¬
ri. s mari rubro: id conuenientius figu¬
rauit. Sanguis enim: rubnim facit co

Expanded text:
eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: sanguis enim rubrum co
Abbreviated transcription (Latin):
Patrrs nr̃i in egipto ñ intellexerunt mira¬
bilia tua: idẽ non cognouerunt quid ꝑ
illa mirabilia cis p̃stare uolueris. Quid
& intellectum redarguit: et memoriã.
Intellectu quippe opus erat: ut cogitarent
ad quoꝵs bonoꝵs ȩc̾nitatem. ꝑ illa tempo¬
ralia reuocaret ds̃. Memoria uͦ: ut saltem
quȩ temporalit̾ mirabilia facta sunt
ñ obliuiscerent᷑. fidelit̾q p̃sumerent. qd̃
eadem potestate quam fuerant iam ex-¬
ꝑti. ds̃ illos ab inimicorum ꝑsequittiõe
lib̾aret. Obliti sunt autem quid eis in
egipto ad mimicos eoꝵ conterendos:
ꝑ tanta ꝓdigia p̾stitisset. Et irntaue¬
runt ascetdentes in mari mari rubro:¬
Qui illam legit historiam qñ exierunt
dolet corum infidelitatem. in quanta
desꝑatione et trepidatione fuerunt. pꝰ
recentia tot & tanta miracula in egip¬
to: cuiꝰ multitudinis miscdiȩ tuȩ ñ eos
fuisse memores dicit. Ascendentes autẽ
ꝓpt̾ea dictum ẽ. quia ita ẽ t̾rę positio: ut

Expanded text:
i non intellexerunt mirabilia tua;» nisi, non cognoverunt quid per illa mirabilia eis praestare volueris? Quid e tuae.» Et intellectum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia vocaret Deus: memoria vero, ut saltem quae temporaliter mirabilia facta sunt, non obliviscerentur, fideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare RubrQui illam legit historiam, quando exierunt dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis misericordiae Dei non eos fuisse memores dicit. «Ascenderunt» autem, propterea dictum est, quia ita est terrae positio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
notam faceret potentiam suam. Non
legimus ullam qua increparet᷑ mare.¬
uocem emissam celitus: s potentia m
diuinam. qua id factum est. incirpatio¬
nem appellauit: isi forte quis dicat laten¬
ter increpatum sic ut aqua posset audur.
carent: confestim eius obtemꝑent uolun¬
tati. Et decurit cos in abyssis: sicut in

Expanded text:
notam faceret potentiam suam:» non legimus ullam, qua increparetur mare, emissam coelitus vocem; sed potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire,carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eduxit eos in abyssis, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatib suis: sequit᷑ oratio.Me¬
mento nr̃i domine in beneplactto ppłi
tui: idẽutĩeis simus. in quib bene¬
placitum ẽ tibi. Uisita nos in salusa¬
ri tuo. Ipse est enim saluator in quo
peccata dimittunt᷑. & animȩ sanant᷑
ut possint custodire iudicium. et fa¬

Expanded text:
iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in ri tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
ri sem̃ abrahȩ qui sunt om̃s filis ꝓmis¬
sionis. ꝑtinentes ad gc̃nam nereditatem.
testamenti eterm. ut tanquam ipsam he¬
itditatem sͥ eligant dm. et eum gratis
inuocantes. annuntiantes: nec in suã
s in eius głam fide bene oꝑantes. spe
gaudentes. cantate feruentes. Hoc to¬
tum sonat nis uerb̃. Confitemini do¬
enis semꝑ. Deinde ad paruuloꝵ corda nu¬
crienda. ut roborent᷑ in fiie. de patarchis
⁊ pomuint᷑ exempla. & ilorum ficdi. et ꝓ¬
nissionis di. ui imitando et sꝑando simꝰ
semen uoꝵ ñ de sola gente hebrcoꝵs: sed
quotqt᷑ istam grãm suscipiunt in omni
tra. Quoa totum iis uerb̾ continetur:
Mem̃tote mirabilium cius quȩ fecit. et¬

Expanded text:
 Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis invocantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per fidem bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes . Hoc totum sonat his versibus: «Confitemini Doper.» 36. Deinde ad parvulorum corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntur exempla et illorum fidei et promissionis Dei, ut imitando et sperando simus semen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
Posuit pluiuas eoꝵ grandinem: ignẽ
comburentem in terra ipsorum. Et ꝑ¬
cussit uineas eorum et ficulueas eorũ:
& contriuit lignum finium eoꝵ. Hoc¬
ui grandinis et fulminib: factum ẽ:
Unde et ignem dixit combureutem:¬
⁊ Dixit & uenit locusta et brucus: cuiꝰ
non erat numerus.Una plaga ẽ locu¬
stȩ & bruci: qm̃ aitera ẽ parens. altera¬
ẽ fctus. Et comedit omne fenum in¬
t̾e eorum. Et ꝑcussit omne pͥmoge¬
nitum in t̾ra eoꝵ: pͥmicias omnis la¬
boris eors. Hec plaga nouissima ẽ: ex¬
cepta morte in mari rubro. Primicias
nec om̃s commemoratȩ sunt: nec eode
ordine quo ibi facte legunt᷑. Libera
ẽ enim laudatio a lege narrantis: et
texentis historiam. Einus laudationis au¬
utiq auctoritate qua ꝑ etm egit nominẽ
qui illam scͥpsit historiam: et commemo¬
laudib csi. quod argento et auro ditatoᷤ
isrlitas educit ex egipto: quia et ipsi tales
erant. ut ñdum possent contempnere
egiptios deceꝑunt. aquib sͥ ut commo¬

Expanded text:
posuit pluvias eorum grandinem ignem conburentem in terra ipsorum et percussit vineas eorum et ficulneas eorum et contrivit lignum finium eoruUnde et ignem dixerunt comburentem. Dixit, et venit locusta et bruchus, cujus non erat numerus. Una plaga est locustae et bruchi; quoniam altera est parens, altera fetus. Et comedit omne fenum  Et percussit omne primogenitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum.» Haec plaga novissima est, excepta morte in mari Rubro. Primitias nec omnes commemoratae sunt, nec eodem ordine quo ibi factae leguntur. Libera enim est laudatio a lege narrantis et texentis historiam. Cujus laudationis auutique auctoritate qua per eum egit hominem qui illam scripsit historiam, et commemolaudibus Dei, quod argento et auro ditatos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tales erant, qui nondum possent contemnere lAegyptios deceperunt, a quibus sibi ut commo
Abbreviated transcription (Latin):
centesuum quartum. & centesimum
quintum. ita int̾ se coniunctos: ut in
uno eoꝵ qui precedit. commendet᷑ po¬
pulus di in electis eius: de quib nulla
querda sit. quos ego arbitror ibi fuisse
in quib beneplacitum est deo: in isto
autẽ qui sequit᷑ eos commemoratoᷤ. qͥ
in eodem populo amaricauerunt. nec
tam̃ etiam ipsis miscdiam di defuisse:
Dicunt᷑ autem ista ex eortm ꝑsona. qͥ
ueniam conuersi precant᷑: et exemplar
commemorat᷑ illoꝵ int̾ quos etiam pec¬
catores. diues apparuit misciłia di:¬

Expanded text:
centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores dives apparuit miseric
Abbreviated transcription (Latin):
one quasi ut fraugeret iram di: s in con¬
fraccione.i. in plaga. qua erant illi feri
Si dimitts illis peccatum dimitte: sin
antem. dele me de libro tuo. Ubi demon¬
stratum ẽ. intertessio scorum quantum
ualet ꝓ aliis apud d̾m. Securus enim
moyses de iusticia di qua eum delere
ñ posset. impetiauit miscdiam ne eos¬
stecit in confractione in conspectu eius:

Expanded text:
one,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,» id est, in plaga qua erant illi ferie«Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud Deum. Securus enim Moyses de justitia Dei, qua eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne ilstetit «in confracti
Abbreviated transcription (Latin):
extenta: uel fauilla in celum missa. Sed
cuius significationis in ania. sic̃ uerba
quȩ loquimꝰ: ideo et ipsa dicta sunt uer¬
ba non uocum & sonorum. s signorũ
et ꝓdigioꝵ. Misit tenebras & obscura¬
uit: & non exacerbauit sermones sib
mos patientissime ꝑferebat: donet oĩa
quȩ in eis facere disposuerat: exordine
in sanguinem: et occidit pisces eorum.
Et dedit terra corum ranas: in penetra¬

Expanded text:
extenta, vel favilla in coelum missa. Sed extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quibus significationibus vacua, sicut verba quae loquitur: ideo etiam ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. Misit tenebras, et obscuravit; et non exacerbmos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine in sanguinem, et occidit pisces eorum. 396 Dedit terra eorum ranas in penetra
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquidnam credendum. qd ds cor ho¬
minum ad facienda peccata conuertat
An peccatum non ẽ. uel paruum pecca¬
tum ẽ. odisse populum dĩ: & dolum fa¬
cere in seruos eius: Numquid istoꝵ tã¬
Nam ipsa e mirabilis illa di bonitas: qua
bene utit᷑ etiam malis. uel angłis uł nomi¬
nib. Cum enim ipsi uicio suo mali fint:
ille de malo eorum bene facit. Non enim¬
anteqm odissent populum eius bonie¬
rant. s mali et impii. ꝙ tales qui facile
incolis suis felicib inuiderent. In eo gͦ
qͦd populum suum multiplicauit. hoc
beneficio suo. malos ad inuidendũ con¬
uercit. Inuidia ẽ enim: odium felicitatiᷤ
s sponte ꝑuersum ad odium conuerat:
facillime possent inuidere largiendo. Quoꝵ
odio et ad exercitationem populi sui: et
quomͦ sit usus. consequentia edocent. q̃
in eius laude commemorant᷑. cum alła
uerba signorum suoꝵ: et ꝓdigioꝵ ĩ t̾ra
cham. Non ita debemꝰ accipere tierba
sine uerbis. facta sunt. uel uirga uel manu

Expanded text:
 credendum quod Deus cor hominis ad facienda peccata convertat? an peccatum non est, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in servos ejus? Quis hoc  illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam et malis vel angelis vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis sed sponte perversum ad odium populi, ubfacillime possent invidere, largiendo. Quo illorum odio, et ad exercitationem populi sui, et tilis, quomodo sit usus, consequentia docent: quae in ejus laude commemorantur, cum caverba signorum suorum et prodigiorum in terra Cham.» Non ita debemus accipere, «verba sine ve
Abbreviated transcription (Latin):
cere. iħ̾m in eruce cogita. Si temporali¬
ipãm deo. s ipsa utere ꝓpt̾ d̃m. Nec
eum existimes ꝓpt̾ uitȩ huiꝰ necessa¬
nat et blasphematorib suis. E quere
pͥmũ regnum di et iusticiam eius: et
omnia apponent᷑ tibi:¬

Expanded text:
m in cruce cogitate. Si rerum temporaliipsam Deo, sed ipsa utimini propter Deum: nec eum existimetis propter vitae hujus necessanat et blasphematoribus suis; sed quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobi
Abbreviated transcription (Latin):
me dubitandum ẽ. Auqua eñ p̃termitq
potuerunt in illa historia. quȩ tamen sp̃m̃
scm̃ non laterent: qui in his loquit᷑ psalmi.
ferrum autem quod dicit ꝑtiansisse animã
cius: tribulationem durȩ necessitatis accipi¬
mus. Non enim corpus. s animã dixit:

Expanded text:
me dubitandum est. Aliqua enim praetermitti potuerunt in illa historia, quae tamen Spiritum sanctum non laterent, qui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus, sed «animam» dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
erat causa: suꝑbissimi et sacrilegi scisma
flamma combussit peccatores. Sicut in
terẽ int̾ irridentes et irrisores. int̾ mur¬
murantes & murmuratores. inrt̃ sebente
et scͥptores. et cetera similia: ita scͥptura
peccatores appellare consueuit ualde in¬
iquos. et grauib peccatoꝵ saitiis one¬

Expanded text:
erat causa superbissimi et sacrilegi schismaflamma combussit peccatores.» Nterest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scribentes et scriptores, et caetera similia; ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos et grandibus peccatorum sarcinis one
Abbreviated transcription (Latin):
reges: ne negligerent scõs paties cum
eeñt numero breues & paucissimi. et
incolę in terra chanaan. Quȩ uerba
licet in libris historiȩ non legant᷑. tam̃
intelligenda sunt uel latent̾ dicta:
occultis et ueracib iusib. uel etiam
ꝑ angłm exptessa. Nam et rexgerar
et rex egipti diuinitus ammoniti sũt.
ne nocerent abralȩ: &e rex alius ne uo¬
ceret ysaae. et ali ne noceient iacob.

Expanded text:
 ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
Et tanqmͣ queteremus. cui bono ista da¬
ta sunt. ne hoc ipsum putattt᷑ summum
bonum. qd ista felicitas rerum temꝑali¬
um populo di data ẽ. continuo eam ad
aliud retulit: ubi summũ bonũ oponer
inquiri. Ut custodiant inquit iustifica¬
tiones eius: et legem eius requirant. Tbi¬
ñsolum intelligendum ẽ di seruos. ⁊ electoᷤ
filios ꝓmissionis: uerũ et germanum
sem̃ abranȩ. imitantes fidem abrahȩ. ꝓpc̾¬
ea ista bona t̾iȩ sumere a deo. ut nonm
eis luxu defluant. scu ꝑuersa seciuuitate
torpescant.s idco habeant diuina mia
possent negotiosissimis laborib occuya¬
ri.ut ad hoc uacent unde bonum et̃nũ

Expanded text:
Et tanquam quaereremus cui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misepossent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
quod a sauĩe cepit. cui ilauid succes¬
sit in regnum: atq inde cȩt̃iregesiudec
&e reges isrł. continuatione sacratȩ
consuetudinis ungebant᷑. In quaun¬
ctione figurabat᷑ unus uerus xp̃e: cui
dictum ẽ. Unxit te ds d̾s tuus oleo le

Expanded text:
uod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo e