comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑdiderit conturbentur. Non appetit alie¬
nam uxorem: sed sic inheret suȩ: sic miscet᷑
suȩ: ut modum ibi deneat non rescriptum
tabulis. liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa. Non tol¬
lit aliena: s repecit sua: & habet iudicium
cum fr̃e suo. Talib enim dicitur. Iam quidẽ
omnino delictum ẽ. inuobis: quia iudicia
habetis uobiscum. Herum et si ipsa iudicia
inȩccłla iubet agi. non adforum trahi: ta¬
men delicta ẽẽ dicit. Contendit enim xp̃i¬
anus ꝓreb terrenis: amplius quam decet
eum cui ꝓmissum ẽ regnum cȩloꝵ. Non to¬
tum cor sursũ leuat: s aliquam eius partẽ
trahit interram. Deniq si ueniat demptatio
ducendi martyrii: illi qui habent infun
damento. xp̃m. et ȩdificant aurũ. argentũ.
lapides preciosos: quid dicunt exhae opor¬
tuntate: Bonum ẽ. mͥ dissolui: et ẽẽ cum
rp̃o. Alacres currunt: aut nichil. aut mo¬
dice de terrena fragilitate contristantur.

Expanded text:
si perdiderit conturbetur; non appetit uxosi perdiderit conturbetur; non appetit uxorem alienam, sed sic haeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit. contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui damento Christum, et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, quid dicunt ex hac opportunitate? Bonum est mihi dissolvi, et esse cum Christo : alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia qui talia agunt. regnum di non
possidebunt. Non ergo erunt adextris cũ
illis quib dicetur: uenite benedict patris
mei ꝑcipite regnum: qͥa qui talia aguit
regnum dei non possidebunt. Si ergo a
dextris non erunt: non restat nͥ ut sint
asinistris. Sinistris quid dicet: Ite inignẽ
ȩternum: quia erit tempus eoꝵ inȩtͥnũ.
Expone gͦ inquit nob. ligna. fęnum. stipu¬
lam. qui ȩdificant suꝑ fundamentũ: qͦmͦ
non pereant.s: salui fiant: sic tam̃ quasi
pignem. Obscura quidem illa questio ẽ sed
ut possum breuiter dico. fr̃s: sunt homines
omnino contemptores sełi huius: quib: ñẽ.
natum quicquid temporaliter fluit: non
sua uendentes. & pauꝑib distribuentes:
aut possidentes. tanquam non possidentes:
ecutentes hoc mundo tanquã ñutentes.
Sunt autem alii: qui reb infirmitati con¬
cessis inherent aliquantum dilectione. N
rapit uillam alienam: sed sic amat suam. ut

Expanded text:
sed «qui talia agunt, regnum Dei non sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in ignem aeternum:» quia «erit tempus eorum in aeternum.Expone ergo, inquit, nobis ligna, faenum, stipulam qui aedificant supra fundamentum quomodo non pereant, sed salui fiant, sic tamen tamquam per ignem. obscura quidem illa quaestio, sed ut possum breuiter dicam, fratres. sunt homines omnino contemtores saeculi huius, quibus non est natum quidquid temporaliter fluit; non sua uendentes et pauperibus distribuentes aut possidentes tamquam non possidentes et utentes hoc mundo tamquam non utentes. sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit uillam alienam, sed sic amat suam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quia patientia dĩ adpęnitentiã te adduẽ
Tu nescio quid tͥ pollicens. scđm duriciam
tuam et cor inpenitens thesauriras tibi irã
indie ire et reuelationis iusti iudicii dr qͥ
reddet unicuiq scđm oꝑa sua. Attende ergo
ipsum iudicem uenientem. Bene: do grãs.
Non cacuit sententia diffinituiã: non misit
foras reos. et durit uelum. Ante uoluit p̃¬
nuntiare. qđ disposuit facere. Nempe con¬
gregabuntur ante eum om̃s gentes. Quid
de illis faciet. Separabit eas. Et alios ponet
addexteram: alios adsinstram. Nunqͥd me¬
dius locus seruatus ẽ: Quid dextris dictu¬
rus. ẽ: Uenite benedict patris mei: ꝑcipite
regnum. Quid sinistris: Ite inignem eter¬
num: qui paratus ẽ. diabolo et angłis euis.
Si non times muti quo: uide cum quo. Si gͦ
omnia illa oꝑa regnum di ñ possidebunt.
immo non oꝑa. sed qui talia agunt Nam
oꝑa talia inigne non erunt. Non enĩ illo
igne ardentes furaturi sunt. et adulterañ.

Expanded text:
quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu nescio quid tibi pollicens, secundum duritiam tuam et cor in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi;
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ edificauit. mercedem accipiet: hoc
ẽ quia suꝑ fundamentum iusta opera
edificauit. aurũ. argentum. lapides pre¬
ciosos. Si autem leuia peccata ligna. fe¬
num.stipulam: tamen ꝓpter fundam̃¬
ẽ. enim. ñuobis dare securitatem malam.
Non dabo qđ non accipio:timens terreo.
Securos uos facerem: si securus fierem Ego
ignem eternum timco. erit dempus eoꝵ
inȩternum ñ accipio nͥ ignem eternum:
de quo alio loco scriptura dieit. Ignis
eoꝵ ñ extinguetur. &uermis eorum ñ
morietur. S de impiis direrat aliquis
non de me: qui quamuis peccator sim.
quamius adulter. quamuis fraudator.
quamus raptor. quamius ꝑurus: ha¬
sum: baptiratus sum: ego ꝑignem pur¬
gor: & ꝓpter fundamentum non ꝑco. dic
mͥuterum quid es. xpĩanus sum inquis.
Interim transi. Quid aliud: Raptor: ad¬
Certe. gͦ atalib non correctus: de talib com¬
missis penitentiã non agens: regnũ celoꝵ
speras: Non opinor. quia qui talia agunt.
regnum dei non possidebunt. Et ignoras

Expanded text:
ercedem accipiet:» hoc est, quia super fundamentum justa opera aedificavit; «aurum, argentum, lapides pretiosos.» Si autem peccata; «lignum, fenum, stipulam:» tamen propter fundamenest enim non vobis dare securitatem malam. Non dabo quod non accipio, timens terreo: securos vos facerem, si securus fierem; ego ignem aeternum timeo. «Et erit tempus eorum in aeternum,» non accipio nisi ignem aeternum; de quo alio loco Scriptura dicit: «Ignis eorum non exstinguetur, et vermis eorum non morietur» . Sed de impiis dixit, ait aliquis, non de me; qui quamvis peccator sim, quamvis adulter, quamvis fraudator, quamvis raptor, quamvis perjurus; hasum, baptizatus sum: ego per ignem purgor, et propter fundamentum non pereo. Dic mihi iterum, Quid es? Christianus, inquis. Interim transi. Quid aliud? Raptor, adCerte ergo a talibus non correctus, de talibus commissis poenitentiam non agens, regnum coelorum speras? Non opinor; «quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras
Abbreviated transcription (Latin):
nomine appellatus: sicut ydithum sic̃
chore. sieut alia nomina que inuenimus
intitulis psalmorum: intterpretatio tam̃
nominis mysterium intimat oceulte ue¬
ritatis. A saph quippe: latine dicitur con¬
gregatio. Ergo ꝓtorcularib quinta sabbat
cantatur ipsi asaph: id: ꝓpressura discer¬
nente. baptitatis exaqua renatis. cantat᷑
psalmus dominice congregationi: Titulũ
in limine legius. et inhis prelis quid sibi
uelit intelleximus: iam si placet etiã ipsã
domũ opis. id÷ ipsius toreularis interiora
uideamus. Intremus : inspiciamus: gaude¬
amus: timeamus: appetamus: fugiamus.
Omnia enim hec inuenturi estis inhac inte¬
riori domo: id÷ intertu ipsius psalmi: cũ
domini. exultate do adiutori ñr̃o. uos qui
congregati estis hodie: uos hodie asaph
dñi: si quidẽ uobis canitur psalmus. ipsi
asaph: exultate deo aduitori nr̃o. Exultãt
alii circa uos dõ: exultant alii desertoreͤ.

Expanded text:
nomine appellatus, sicut Idithun, sicut nomine appellatus, sicut Idithun, sicut Core, sicut alia nomina quae invenimus in titulis Psalmorum: interpretatio tamen nominis mysterium intimat occultae veritatis. Asaph quippe latine dicitur Congregatio. Ergo «pro torcularibus, quinta sabbati,» cantatur «ipsi Asaph;» id est, pro pressura discernente, baptizatis ex aqua renatis, cantatur Psalmus dominicae congregationi. Titulum in limine legimus, et in his prelis quid sibi velit, intelleximus: jam si placet etiam ipsam domum operis, id est, ipsius torcularis interiora videamus. Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timeamus, appetamus, fugiamus. Omnia enim haec inventuri estis in hac interiore domo, id est, in textu ipsius psalmi, cum Domini, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Vos qui congregati estis hodie, vos hodie Asaph Domini, si quidem vobis canitur Psalmus, ipsi Asaph, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Exsultant alii circo, vos Deo: exsultant alii decept
Abbreviated transcription (Latin):
dies sabbati. quarta sabbati. quartus. Qnta
gͦ sabbati: quintus adominico die. Post
quem sexta sabbati: sextus dies. Et ipsum
sabbatum: septima dies. Uidete itaq: quib
loquatur hic psalmus. Uidetur enm michi:
qm̃ baptiratis loquitur. Quinto enim die.
ds̃ exaquis crrauit animalia. Quinto eñ¬
die. id÷ quinta sabbati dixit ds̃. ꝓducant
aque reptilia animarum uiuarum. uidete
ergo uos: inquib iam ꝑdurerunt aque
reptilia animarum uiuarum. Uos enĩ ad
torcularia ꝑtinetis: & inuobis qđ ꝓdurert̃
aquȩ aliud eliquatur. aliud ꝑicitur. Sunt
enum multi non digne uiuentes baptismo
quod ꝑceperunt. Quam multi enim bap¬
trati hodie circum implere. quã basilicã¬
istam maluerunt: quam multi baptirati
aut causas inuicis faciunt: aut non ficri
conquerunt᷑. Psalmus autem iste ꝓtorcu¬
larib et quinta sabbati: inpressura discre¬
tionis et insacramento baptism cantat᷑
ipsi asaph. Asaph homo quidã fuit hoc

Expanded text:
dies; quarta sabbati, quartus; «quinta» ergo «sabbati,» quintus a dominico die: post quem sexta sabbati, sextus dies; et ipsum sabbatum, septimus dies. Videte itaque quibus loquatur hic psalmus: videtur enim mihi quoniam baptizatis loquitur. Quinto enim die Deus ex aquis creavit animalia; quinto die, id est, «quinta sabbati» dixit Deus: «Producant aquae reptilia animarum vivarum» . Videte ergo vos, in quibus jam produxerunt aquae reptilia animarum vivarum. Vos enim ad torcularia pertinetis; et in vobis quos produxerunt aquae, aliud eliquatur, aliud projicitur. Sunt enim multi non digne viventes Baptismo quod perceperunt: quam multi enim baptizati hodie circum implere, quam istam basilicam maluerunt! quam multi baptizati, aut casas in vicis faciunt, aut non fieri conqueruntur! Psalmus autem iste «pro torcularibus» et «quinta sabbati,» in pressura discretionis, et in sacramento Baptismi, cantatur «ipsi Asaph.» Asaph homo quidam fuit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
on adeo multa sunt in
hoc psalmo. inquib ser¬
mo nr̃ patiat᷑ difficulta¬
tem: uel intentio auditoꝵ
intelligendi impedimen¬
tum. Proinde adiuuante
dño cum affectu audien¬
di et uidendi iã quȩ pro¬
phetata et predicta suñ.
tanquam cruditi insco¬
la xp̃i currere debemus quȩ plana sunt:
ut si forte obscura exigunt officium inter¬
pretandi: ea quȩ plana sunt legendi offi¬
cium ame debeant flagitare. Cantatur
quantum apparet illuminatus atq cor¬
rectus: cuius nomine nostis significari sy¬
nagogam: Deniq titulus psalmi ẽ bn fi¬
nem ꝓhis qui commutabunt᷑ utiq in me¬
lius: quando xp̃c finis legis ideo uenit.
ut immuret inmelius. Et ait testimoni¬
um ipsius asaph: bonum testimonium
ueritatis. Deniq hoc testimonium et xͦ
et uineam confitetur: hoc ẽ caput et cor¬
pus ÷ regem et plebem: pastorẽ et gregem:
et totum omnium scripturarum mnysteri
um: xp̃m et ȩccłiam: Concludit autem
ttulus psalmi passiriis. Assicii interpre¬

Expanded text:
on adeo multa sunt in hoc psalmo, in quibus sermo noster patiatur difficultatem, vel intentio auditorum intelligendi impedimentum. Proinde adjuvante Domino, cum affectu audiendi et videndi jam quae prophetata et praedicta sunt, tanquam eruditi in schola Christi, currere debemus quae plana sunt; ut si forte obscura exigunt officium interpretandi, ea quae plana sunt legendi officium a me debeant flagitare. Cantatur quantum apparet, illuminatus atque correctus, cujus nomine nostis significari Synagogam. Denique titulus Psalmi est, In finem pro his qui immutabuntur: utique in melius, quoniam Christus finis Legis ideo venit, ut immutet in melius. Et addit, testimonium ipsi Asaph: bonum testimonium veritatis. Denique hoc testimonium et Christum et vineam confitetur; hoc est caput et corpus, regem et plebem, pastorem et gregem, et totum omnium Scripturarum mysterium Christum et Ecclesiam. Concludit autem titulus Psalmi, pro Assyriis. Assyrii interpre
Abbreviated transcription (Latin):
reddet. Uide gͦ: quia ñerunt impuniti. Ac̃¬
dende qd sequitur. Inimici dñi mentiti
sunt ei. Dicturus es. Et quid eis fecit: Num
uiuunt: num auras carpunt: num lucẽ
hauriunt: num fontes potant: nũ fruct᷑ꝰ
quasi adtoreular ꝑtinet. Bonũ ẽ. illi. si ad
oleum intoreulari ꝑtineat. N on sibi pol¬
liceatur unusquisq: habens facta nefaria.
non delebor inȩternum. Et si purgor ꝑ
ignem: saluus ero. Nam quid . ẽ. qđ apłs
Fundamentũ aliud nemo potest ponere
preter id qđ positum ẽ qui ẽ. xp̃e iħs.¬

Expanded text:
reddet. Vide ergo quia non erunt impuniti; atreddet. Vide ergo quia non erunt impuniti; attende quod sequitur: «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Dicturus es, Et quid eis fecit? Non vivunt? non auras carpunt? non lucem hauriunt? non fontes potant? non fructus quasi ad torcular pertinet: bonum est illi, si ad oleum in torculari pertineat. Non sibi polliceatur unusquisque habens facta nefaria, non delebor in aeternum; et si purgor, per ignem salvus ero. Nam quid est quod ait A«Fundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Chris
Abbreviated transcription (Latin):
homicidiis: adulteriis: sacrilegiis: sacris
abhominandis: curiositatib: his omnib
renuntias: &rursus his inflexus suꝑaris.
Facta sunt tͥ posteriora deteriora prioribus.
Canis reuersus ad suum uomitum. et sus
lota inuolutabris ceni. Inimici dñi men¬
titi sunt ei: Et quanta patientia dñi: Quare
non ꝓsternuntur: Quare ñ trucidantur:
Quare non terra deiscente sorbentur:Quare
non cȩlo flagrante incenduntur: Quia ma¬
gna patientia dm̃. Et erunt impuniti:
Absit. Non tantum sibi de dĩ miscđia blan¬
diantur: ut sibi eius inusticiam pollice¬
antur. Ignoras quia patientiadĩ adpeni¬
tentiam te adducit: Ti autẽ scđm du¬
riciam cordis dui. & cor inpenitens. the¬
sauriras tibi iram indie irȩ. et reuelationis
iusti iudicii dei: qui reddet unieuiq scd̃m
oꝑa sua ft si modo ñ reddit: tunc reddet
Si enim modo reddit: adtempus reddit
Non conuerso autem. nec correcto inȩternũ

Expanded text:
homicidiis, adulteriis, sacrilegiis, sacris homicidiis, adulteriis, sacrilegiis, sacris abominandis, curiositatibus? His omnibus renuntias, et rursus his inflexus superaris. Facta sunt tibi posteriora deteriora prioribus: canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabris coeni . «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Et quanta patientia Domini! Quare non prosternuntur? quare non trucidantur? quare non terra dehiscente sorbentur? quare non coelo flagrante incenduntur? Quia magna patientia Domini. Et erunt impuniti? Absit. Non sibi tantum de Dei misericordia blandiantur, ut sibi ejus injustitiam polliceantur. Ignoras quia Dei patientia ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitenstibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Et si modo non reddit, tunc reddet: si enim modo reddit, ad tempus reddit; non converso autem nec correcto, in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
ria abscondita domini: si tamen apothecas
eius adamastis: inde ẽ. qđ horretis. Alii de¬
fendunt circum: alii amphiteatrum: alii
casas inuicis: alii teatra: alii ulud: alii u¬
lud: alii postremo deos recentes suos. Ibt̃
bulasset. Dicit enim̃ fortasse iste isrł. Ecce
pecco: manifestum ẽ: eo post affectiones cor¬
dis mei. Sed quid facio: Diabolus hoc fac̃
demones hoc faciunt. Quid. ẽ diabolus:
Qui sunt demones: Certe mimici tui. Isrł
si inuiis meis ambulasset: innichilũ
om̃s inunieos eius humiliassem. Ergo si
Si inuiis meis ambulasset. Queritur et gemit
subinimicis: innichilum inimicos eoꝵ hu
de iniicis: ip̃si facti sunt peiores inimiei.
Quomͦ enim qđ sequitur de inimicis queri¬
mini. uos qui estis: Inimici dñi mentiti
sunt e. Renuntias: Renuntio. Et redit ad
qd renuntiat. Utiq quib reb: renuntias.¬
nͥ factis malis. nisi factis diabolicis: factis
adeo dampnandis furtis: rapinis: ꝑiurus

Expanded text:
ria abscondita Domini, si tamen apothecas ria abscondita Domini, si tamen apothecas ejus adamastis, inde est quod horretis. Alii defendunt circum, alii amphitheatrum, alii casas in vicis, alii theatra, alii illud, alii illud; alii postremo deos recentes suos: «Ibunt bulasset.» Dicit enim fortasse iste Israel, Ecce pecco, manifestum est; eo post affectiones cordis mei: sed quid facio? Diabolus hoc facit, daemones hoc faciunt. Quid est diabolus? qui sunt daemones? Certe inimici tui. «Israel si in viis meis ambulasset; in nihilum omnes inimicos eorum humiliassem.» Ergo, «Si Si in viis meis ambulasset.» Queritur, et gemit sub inimicis: «In nihilum inimicos eorum hde inimicis? Ipsi facti sunt pejores inimici. Quomodo enim? quid sequitur? De inimicis querimini; vos quid estis? «Inimici Domini mentiti sunt ei.» Renuntias? Renuntio: et redit ad quod renuntiat. Utique quibus rebus renuntias, nisi factis malis, factis diabolicis, factis a Deo damnandis; furtis, rapinis, perjuriis,
Abbreviated transcription (Latin):
pateris inte. ꝓpter recentem dm constitutũ
incorde tuo: frange simulachrum uanum:
deice de conscientia tua fictum ydolum: di¬
lata os tuum confitendo amando: et ad¬
implebo illud: q̃m apud me fons uite. Hoc
obaudiuit popls m̃s uocem meã. Non enĩ
loquerctur ista: nͥ populo suo. Scimus enĩ
quia quȩcunq lex dicit: his qui in lege st̃
dicit. Et nonobaudiuit popl̃s m̃s uocẽ meã
& isrł non intendit mͥ. Quis. cui : Isrł mͥ. O
ingrata anima. ꝑme anima: ame uocata
anima: ame inspem reducta: ame peceatis
abluta: et isrł non intendit michi. Baptiran¬
tur enim & transeunt ꝑmare rubrum. s in
uia murmurant: contradieunt: conquerun¬
tur:: seditionib conturbant᷑ ingrati ei qui
liberauit aꝑsequentib hostib. qui ducit
ꝑsiccum: ꝑheremũ. cum cibo tamen et po¬
tu: cum lumine nocturno. et umbraculo di
Aꝑta sunt foramina: currit amurca. Et dimi

Expanded text:
pateris in te propter deum recentem constitutum pateris in te propter deum recentem constitutum in corde tuo; frange vanum simulacrum, dejice de conscientia tua fictum idolum: «dilata os tuum,» confitendo, amando; «et adimplebo illud,» quoniam apud me fons vitae. . 1obaudivit populus meus vocem meam.» Non enim loqueretur ista, nisi populo suo: scimus enim quia quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt dicit . «Et non obaudivit populus meus vocem meam; et Israel non intendit mihi.» Quis? cui? «Israel mihi.» O ingrata anima! per me anima, a me vocata anima, a me in spem reducta, a me a peccatis abluta: «Et Israel non intendit mihi.» Baptizantur enim et transeunt per mare Rubrum; sed in via murmurant, contradicunt, conqueruntur, seditionibus conturbantur, ingrati ei qui liberavit a persequentibus hostibus, qui ducit per siccum, per eremum, cum cibo tamen et potu, cum lumine nocturno et umbraculo diuaperta sunt foramina, currit amurca. «Et dimis
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Mouet me. qđ dixit inte. Non enim
dixit ate quasi simulachrum forinsecus
adhibitum: s inde incorde tuo: inimagi¬
ne fantasmatis tui: indeceptionẽ erroris
tui: tecum portabis dm̃ tuũ recentẽ. re¬
manens uetustus. Si gͦ me audieris: me
inquit quia ego sum qui sum: non erit
inte ds̃ recens. Nec adorabis deum alienũ
Si enim inte non sit: non adorabis deum
alienum. S: tu non cogites dm falsum:
non adorabis dm fabricatum. Non erit
creaturam. Tibi tamen temporaliter quid
prestiti: Qui eduri de de terra egypti. Non
illi tantum populo dicitur. Om̃s educti su¬
mus deterra egypti: om̃s enim ꝑmare ru¬
brum transiuimus: inmici nr̃i ꝑsequentes
nos.inaqua perierunt. Non simus ingrati
do nr̃o: non obliuiscamur dm manentem:
et fabricemus in nobis dm recentem. Qui
eduxi te de terra egypti. Loquitur ds̃. Dila¬
ta os tuum: et adimplebo illud. Angustias

Expanded text:
cens.» Movet me, quod dixi, «in te:» non enim cens.» Movet me, quod dixi, «in te:» non enim dixit, A te, quasi simulacrum forinsecus adhibitum; sed, «in te,» in corde tuo, in imagine phantasmatis tui, in deceptione erroris tui tecum portabis deum tuum recentem, remanens vetustus. «Si» ergo «me audieris; me,» inquit, quia ego sum qui sum ; «non erit in te deus recens, nec adorabis deum alienum.» Si enim in te non sit, «non adorabis deum alienum:» Si tu non cogites deum falsum, non adorabis deum fabricatum; «non enim erit r omnem creaturam: tibi tamen temporaliter quid praestiti? «Qui eduxi te de terra Aegypti.» Non illi tantum populo dicitur: omnes enim educti sumus de terra Aegypti, omnes per mare Rubrum transivimus, inimici nostri persequentes nos in aqua perierunt. Non simus ingrati Deo nostro; non obliviscamur Deum manentem, et fabricemus in nobis deum recentem. «Qui eduxi te de terra Aegypti:» loquitur Deus. «Dilata os tuum, et adimplebo illud.» Angustias
Abbreviated transcription (Latin):
simili uanitate detinentur. Unde samson
nr̃ qui etiam interpretatur sol ipsoꝵ: eoꝵ
scilicet quib lucet ñ omnium. sicuti est
oriens suꝑ bonos et malos: sed sol quorun¬
dam sol iusticiȩ. figuram enim habebat
xp̃iꝰ colligauit ut dicere cȩꝑam caudas
uulpium: et ibi ignem alligauit. Ignem
adincendendum: sed messes alienigena¬
rum. Proinde tales consentientes inposte¬
riorib tanquam eaudis colligati: traht
ignem corrumpentẽ: s non incendunt
sunt eius: et recedit abiniquitate omĩs
qui inuocat nomen dñi. Inmagna autẽ
domo ñsolum sunt uasa aurea & argen¬
tea: sed et lignea et fictilia. Et alia sunt
quidem inhonorem: alia uͦ incontumeli¬
am. Si quis autem mundauerit se abhu¬
iusmodi: erit uas inhonorẽ: utile deo: ad
omne opus bonum paratum. Et ideo nec
caudas uulpium. nec facies uulpium ꝑ¬
timescit. S uideamus de popło isto. Si
me audieris inquit: non erit inte deus re¬

Expanded text:
simili vanitate detinentur. Unde Samson simili vanitate detinentur. Unde Samson noster, qui etiam interpretatur Sol ipsorum, eorum scilicet quibus lucet; non omnium, sicuti est oriens super bonos et malos, sed sol quorumdam, sol justitiae figuram enim habebat Christi, colligavit, ut dicere coeperam, caudas vulpium, et ibi ignem alligavit; ignem ad incendendum, sed messes alienigenarum. Proinde tales consentientes in posterioribus, tanquam caudis colligati, trahunt ignem corrumpentem; sed non incendunt sunt eius, et discedit ab iniquitate omnis, qui nominat nomen Domini. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fsunt in honorem, alia vero in contumeliam. Si quis autem mundaverit se ab hujusmodi, erit vas in honorem, utile Domino, ad omne opus bonum paratum» ; et ideo nec caudas vulpium, nec faces vulpium pertimescet. Sed videamus de populo isto: «Si me audieris,» inquit, «non erit in te deus re
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia pulchra sunt: Possunt ẽẽ tam pul¬
chra quam ille a quo facta sunt: Miraris ħ
ma quem non uides. Interroga creaturam.
Si ascipsa ẽ remane millam. Si autem ab il¬
lo ẽ non obaluid ꝑniciosa ẽ amanti: ñͥ qͥa
Et mortiui sunt qui non gratis d̾m colunt:
idest quia ipse bonus ẽ: non quia dat talia
bona. que dat et nob̃. Pecuniam uis adeo:
habet et latro. Uxorem. fecunditatem filioꝵ.
salutem corporis. dignitatem scłi. attende
quã multi habent: hoc ẽ. totum ꝓpt̃ qđ
cum colis. Nutabunt pedes tui: putabis
de sine causa colere: q̃nmeis uides ista. qui
eum ñ colunt. ł rgo ista omnia dat etiã
malis: se solum seruat bonis. Uiuificabis
nos. Nam mortui eramus: quando terre¬
nis reb inherebamus. Mortui cramus:
quando terrem hominis imaginẽ porta¬
bamus. Uiuificabis nos: innouabis nos.
UIitam interioris hominis dabis nob̃: et no¬
men tuum inuocabimus: id÷ te diligemꝰ.

Expanded text:
nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulnisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulchra, quam ille a quo facta sunt? Miraris hama quem non vides. Interroga creaturam; si a seipsa est, remane in illa: si autem ab illo est, non ob aliud perniciosa est amatori, nisi quia et mortui sunt qui non Deum gratis colunt, id est, quia ipse bonus est, non quia dat talia bona quae dat et non bonis. Pecuniam vis a Deo? Habet et latro. Uxorem, fecunditatem filiorum, salutem corporis, dignitatem saeculi? Attende quam multi mali habent. Hoc est totum propter quod eum colis? Nutabunt pedes tui, putabis te sine causa colere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis imaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus.
Abbreviated transcription (Latin):
se misedia sua. fac bene cum uinea tua. ꝑ¬
fice illam: qm̃ cecitas exparte misrł facta est
ut plenitudo gentium introiret: & sic om̃is
isrł saluus fieret. Demonstrata facie tua suꝑ
iuirum dextere tuȩ. quem confirmasti tibi:
ñ discedimus ate.Quandiu nos increpas:
Quandui aceusas: Hoc fac: et non discedimꝰ
ate. Hiuficabis nos: et nomen tuum inuoca¬
bimus. Tu nobis dulcis eris: uiuificabis nos.
Nam prius amauunus terram: non te. S. mor¬
tificasti menbra nr̃a: quȩ sunt suꝑ terram.
Illud enim uetus testamentum habens ꝑmis¬
sa terrena. hoc uidetur suadere ne gratis co¬
latur ds̃: sed quia dat aliquid interra. i deo
diligatur.Quid amas. ut d̾m non ames: Dic
mͥ. Ama si potes aliquid qđ ille non fecit.
Circumspice uiiuersam creaturam: uide utrũ
alicubi cupiditatis uisco tenearis. & adiligen¬
do creatore impediaris: nisi ea re quam creauit
ipse quem negligis. Quare autem amas ista:

Expanded text:
se misericordia tua; fac bene cum vinea tua, perse misericordia tua; fac bene cum vinea tua, perfice illam, quoniam caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . Demonstrata facie tua super virum dexterae tuae quem confirmasti tibi, non discedimus a te: quamdiu nos increpas? quamdiu accusas? Hoc fac, et non discedimus a te: Vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Tu nobis dulcis eris; vivificabis nos. Nam prius amabamus terram, non te; sed mortificasti membra nostra quae sunt super terram . Illud enim Vetus Testamentum habens promissa terrena, hoc videtur suadere, ne gratis colatur Deus; sed quia aliquid dat in terra, ideo diligatur. Quid amas, ut Deum non ames? dic mihi. Ama, si potes, aliquid quod ille non fecit. Circumspice universam creaturam; vide utrum alicubi cupiditatis visco tenearis, et a diligendo Creatore impediaris, nisi ea re quam creavit ipse quem negligis. Quare autem amas ista,
Abbreviated transcription (Latin):
quã foderat A mor quippe inflammat. di¬
mor humiliat. Ideo peecata mali amoris ⁊¬
gne succensa sunt: peccata mal i timoris.
effossa sunt. Humiliat & bonus timor: et
bonus amor.S aliter: atq aliter Ham &
colonus intercedens parbore que fructus ñ
dabat. ne sub uerteretur: ait. Circumfodio
eam: et adhibeo cophinum stercoris. fossa
significat piam humilitatem timentis. &
stercoris cophinus sordes utiles penitentis.
De igne autem boni amoris: dñs dicit. Ignẽ
ueni mittere interram: quo igne in arde¬
scant sp̃u feruentes. et dei ac ꝓximi cartta¬
te flagrantes. Ae phoc sicut omĩa iusta
oꝑa bono timore. et bono amore fiunt.
sic malo timore & malo amore peccata om¬
nia cominittuntur. Ergo succensa et ef¬
dextere tue: et suꝑ filium hominis quem
confurmasti tibitt ñ discedimus ate. Qñ¬
diu generatio praua et amaricans. et que
cor ñ ditigit suũ. dieat asaph: et ostendat

Expanded text:
quam effoderat. Amor quippe inflammat; tiquam effoderat. Amor quippe inflammat; timor humiliat: ideo peccata mali amoris, igne succensa sunt; peccata mali timoris, effossa sunt. Humiliat et bonus timor, accendit et bonus amor; sed aliter, atque aliter. Nam et colonus intercedens pro arbore, quae fructus non dabat, ne subverteretur, ait: Circumfodio eam, et adhibeo cophinum stercoris . Fossa significat piam humilitatem timentis, et stercoris cophinus sordes utiles poenitentis. De igne autem boni amoris Dominus dicit, Ignem veni mittere in mundum . Quo igne inardescant spiritu ferventes, et Dei ac proximi charitate flagrantes. Ac per hoc, sicut omnia justa opera bono timore et bono amore fiunt; sic malo amore et malo timore omnia peccata committuntur. Ergo, Succensa igni et eftuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi. Et non discedimus a te. Quamdiu generatio prava et amaricans, et quae cor non dirigit suum ? Dicat Asaph: Ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Hec duo conuertantur adbonũ. Ama¬
bas terrã: ama uitam ȩternã. Timebas mor¬
tem: time gehennã. Quicquid tibi iniquo
ꝓmiserit mundus: nunquid potest dare qͣn¬
tum dabit iusto ds̃: Quicquid tibi iustomi¬
natus fuerit mundus: nunquid potest face
qd facit ini quo ds̃: Uis uidere quid datu¬
rus ẽ ds̃. si iuste uixeris: uenite benedict᷑
patris mei: ꝑcipite regnum qđ uobis para¬
tum ẽ. aborigine mundi. Uis uidere qͥd fac¬
tuius ẽ impiis: Ite inignem ȩternum: q̃
paratus ẽ. diabolo et angłis eius.Bene qui¬
dem nichil tu aliud uis: quam ut ibi tibi¬
bene sit. Nam in eo quł amas uis ut bene
tibi sit: et meo qđ times nonius ut male
aibi sit. Sed non inea regione queris: inqͥ
q̃rendum ẽ festinas: Nam isine indigentia uis
cata qͥd faciet: Quȩ sunt pecc̃a : Succensa igni⁊
effossa: Gͥofec̃at amor malus: Tanquam ignem
succenderat: Quid fecerat timor malus: Tan¬

Expanded text:
dum. Haec duo convertantur ad bonum: amadum. Haec duo convertantur ad bonum: amabas terram, ama vitam aeternam; timebas mortem, time gehennam. Quidquid tibi iniquo promiserit mundus, numquid potest dare quantum dabit justo Deus? Quidquid tibi justo minatus fuerit mundus, numquid potest facere quod facit iniquo Deus? Vis videre quid daturus est Deus, si juste vixeris? Venite, benedicti Patris mei; percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Vis videre quid facturus est impiis? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Bene quidem nihil tu aliud vis, quam ut bene tibi sit. Nam in eo quod amas, vis ut bene tibi sit; et in eo quod times, non vis ut male tibi sit: sed non in ea regione quaeris, in qua quaerendum est. Festinas; nam et sine indigentia vis cata, quid faciet? quae sunt peccata succensa igni et effossa? Quid fecerat amor malus? Tanquam ignem succenderat. Quid fecerat timor malus? Tan
Abbreviated transcription (Latin):
addueor premio ut ꝑdam animã meam
premio: ꝓlucro pecune. Conuertat se ile
adincutiendum metum. Qui premio cor¬
rumꝑe ñ potuit: incipit minari damꝑnũ.
expulsionem: cedes: fortassis et mortem. Ibi
iam si iam eupiditas ñualuit. forte tinor
ualebit ut pecces. Porro autem si de serip¬
turis contra cupiditatem uenit tibi i
mentem: quid ꝑdest homini si totũ mun¬
dum lucretur. animȩ autẽ suę detrimen¬
tum patiatur: ueniat etiam contra timo¬
rem iumentem: nolite timere eos qui cor¬
pus occidunt: animam autẽ ñ possunt
occidere. Quicunq te uult occidereꝰ usq
adeorpus ei licet: usq adanmam non li¬
cet. Anima tua ñmoriet᷑: nͥ tu eam uolueris
occidere. Perimat aliena iniquitas carnẽ tuã.
dum seruet ueritas animã tuam. Si autem
nem potest occidere: tu autẽ dicendo falsuĩ
testimonium animã occidis. Audi scriptu¬
ram.Os qd mentitur: occidit animã. Itaq
Ut facias male: amas mundũ: et times mun

Expanded text:
adducor praemio, ut perdam animam meam adducor praemio, ut perdam animam meam pro lucro pecuniae. Convertit ille se ad incutiendum metum; qui praemio corrumpere non valuit, incipit minari damnum, expulsionem, caedes fortassis et mortem: ibi jam, si cupiditas non valuit, forte timor valebit ut pecces. Porro autem si de Scripturis contra cupiditatem venit tibi in mentem, Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur; veniat etiam contra timorem in mentem, Nolite timere eos qui corpus occidunt; animam autem non possunt occidere . Quicumque te vult occidere, usque ad corpus ei licet; usque ad animam non licet. Anima tua non morietur, nisi tu eam volueris occidere. Perimat aliena iniquitas carnem tuam, dum servet veritas animam tuam. Si autem nem potest occidere: tu autem dicendo falsum testimonium animam occidis. Audi Scripturam: Os quod mentitur, occidit animam . Itaque, ut
Abbreviated transcription (Latin):
damentũ enim aliud nemo potest ponere pret̾
ni et effossa. ab increpatione uultus tui ꝑibut.
Que sunt succensa igni et effossa: que ꝑibunt
ab increpatione uultus eius: Uideamus et
intelligamus quȩ sint igni succensa et effoᷤ¬
sa. Quid increpauit xp̃c: Peccata. Abinere¬
patione uultus eius: peccata ꝑierunt. Quare
ergo peccata igni suecensa et effossa: Omnia
peccata duȩ res faciunt in homine.Cupiditas
et timor Cogitate: discutite. interrogate cor¬
da ur̃a: pscrutamini conseientias: uidete utiũ
possint eẽ. peccata. nisi aut cupiendo. aut ti¬
mendo. froponitur tͥ premium ut pecces: id÷
nis terrenis minis facis: ꝓpt̾ qđ times. Corrũ¬
pere te uult aliquis: ut dicas uerbi gr̃a falsũ
cestimonium. Innumerabilia sunt s planiora
ꝓpono: de quib cętera coniciatis. Attendisti
tu dm̃: et dixisti in animo tuo. Quid ꝓdest
homini si totum mundum lucretur: animȩ
autem sue detrimentum patiatur: Non

Expanded text:
ddni et effossa, ab increpatione vultus tui peribunt. Quae sunt succensa igni et effossa, quae peribunt ab increpatione vultus ejus? Videamus et intelligamus quae sint igni succensa et effossa. Quid increpavit Christus? Peccata: ab increpatione vultus ejus peccata perierunt. Quare ergo peccata igni succensa et effossa? Omnia peccata duae res faciunt in homine; cupiditas, et timor. Cogitate, discutite, interrogate corda vestra, perscrutamini conscientias; videte utrum possint esse peccata, nisi aut cupiendo, aut timendo. Proponitur praemium ut pecces, id est, nis, terreris minis; facis propter quod times. Corrumpere te vult aliquis, ut dicas, verbi gratia, falsum testimonium. Innumerabilia sunt, sed planiora propono, de quibus caetera conjiciatis. Attendisti tu Deum, et dixisti in animo tuo: Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Non
Abbreviated transcription (Latin):
pastus ẽ. eam. Quid. ẽ. singularis ferus: Ipse
aper qui deuastauit. singularis ferus. Singu¬
laris: quia suꝑbus. Hoc enim dieit omĩs suꝑb:
s iurtutum conuertere. Quamius hec fact̾a
sint: conuertere. uero. Respice de cęlo. et uide
et uisita inineam istam. et ꝑfice eam quã plan¬
tauit dextera tua. Non aliam institue: s hanc
ꝑfice. Ipsum ẽ enim semen abrahȩ: ipsũ ẽ. enĩ¬
semen inquo benedicuntur om̃s gentes. Ibi ẽ.
radix: ibi portatur olcaster insertus. ꝑ fice u¬
neam istam: quam plantauit dextera tua. Sed
ubi ꝑficit: Et suꝑ filium hominis quem con¬
firmasti tibi. Quid euidentius: Quid adhuc
ex pectatis ut uobis disputando exponamus.
& ñ potius uobiscum admirando clamemus:
pfice uincam istam quam plantauit dextera
tua: et suꝑ filium hominis eam ꝑfice. Quẽ fili¬
um hominis: Quem confirmasti t. Magnum
fumamentum ȩdificat quantum potest. fun¬

Expanded text:
pastus est eam. » Quid est, « singularis ferus? » Ipse pastus est eam. » Quid est, « singularis ferus? » Ipse aper qui devastavit eam, singularis ferus. Singularis, quia superbus. Hoc enim dicit omnis superbus: Deus virtutum convertere vero. » Quamvis haec facta sint, « convertere vero. Respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua. » Non aliam institue, sed hanc perfice. Ipsum est enim semen Abraham, ipsum est semen in quo benedicuntur omnes Gentes : ibi est radix, ubi portatur oleaster insertus. Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua. Sed ubi perficit? Et super filium hominis quem confirmasti tibi. Quid evidentius? quid adhuc exspectatis ut vobis disputando exponamus, et non potius vobiscum admirando clamemus: Perfice vineam istam quam plantavit dextera tua, et super filium hominis eam perfice? Quem filium hominis? Quem confirmasti tibi. Magnum firmamentum! aedifica quantum potes. Fun
Abbreviated transcription (Latin):
erim ei minatur pysaiam. Destruam maceri¬
am eius. Quare: Expectaui enim ut face¬
ret uuam: fecit autem spinas. Expectaui inde
fructum: et inueni peccatum. Quid ergo que¬
ris oasaph. ut quid destruxisti maceriam eius:
Tu enim nescis quare: Ex pectaui ut faceret iu¬
erat destruenda maccria eius: Et uenerũt
gentes. Destructa maccria inuasa ẽ uinea: de
lecum ẽ regnum iudeorum. hoc primo plan¬
git: s non sine spe. De directione enĩ cordis
udeis porcus aduersus ẽ: et inporco ponua
tanquam inmundiciam gentiũ. Agentib
autem: euersa ẽ. gens iudea. S: rex ille qui
euertit: non tantum poreus inmundus:
sed etiam aper fuit. Quid enim aper nisi
porcus seuus: porcus suꝑbus: Aꝑ de silua
uastauit eam. De silua: de gentib. Et enm
ila uinea erat: gentes dutem siluȩ erant.
S quando crediderunt gentes quid dictũ ẽ:
T unc exultabunt om̃ia ligna siluarum. Deua¬
stauit eam aꝑ de silua. et singularis ferus de¬

Expanded text:
enim ei minatur per Isaiam: Destruam macerienim ei minatur per Isaiam: Destruam maceriam ejus. Quare? Exspectavi enim ut faceret uvam; fecit autem spinas: exspectavi inde fructum, et inveni peccatum. Quid ergo quaeris, o Asaph, Utquid destruxisti maceriam ejus? Tu enim nescis quare? Exspectavi ut faceret juerat destruenda maceria ejus? Et venerunt Gentes, destructa maceria, invasa est vinea, ac deletum regnum Judaeorum. Hoc primo plangit, sed non sine spe. De directione enim cordis Judaeis porcus adversus est, et in porco ponunt tanquam immunditiam Gentium. A Gentibus autem eversa est gens Judaea: sed rex ille qui evertit, non tantum porcus immundus, sed etiam aper fuit. Quid enim aper, nisi porcus saevus, porcus superbus? Aper de silva vastavit eam. De silva: de Gentibus. Etenim illa vinea erat; Gentes autem silvae erant. Sed quando crediderunt Gentes, quid dictum est? « Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum . Devastavit eam aper de silva, et singularis ferus de
Abbreviated transcription (Latin):
bram manifestatio. Et arbusta eius cedros
dei: idest cooꝑuit cedros di altissima se
des di. Sunt enim cedri significantes sup¬
bos euertendos. Cedros liban. id÷ altitudi¬
nes mundi: opuit crescendo uinea ista. Et
montes di. om̃s scõs ꝓpħas patriarchas.
Sed quousq extendisti palmites eius: Usq
admare: et usq ad flumen ꝓpagines eius. In¬
de quid: Ut quid destruristi maceriã eius:
am uidetis euersam illam iudeoꝵ gentem: iã
ex ilio psalmo audistis. Indolabro et fractorio
deiecerunt eam. Quando fieret: nisi maceria¬
eiꝰ destrueret᷑ Que est maceria eius: Munitio
eius. Eestitit enĩ suꝑba aduersus plantatorẽ
sitũ. S. et seruos adse missos & petentes merce¬
dem coloni flagellauerunt. ciciderunt: occide¬
runt. Uent et unieus filius: dixerunt. Hic est
heres. Uenite occidamus eum: et nr̃a erit here¬
ditas. Occiderunt: et extra uineam ꝓiecerunt.
Proiectus magis possidet unde ꝓiectus ẽ. Sie

Expanded text:
bram manifestatio. Et arbusta ejus cedros bram manifestatio. Et arbusta ejus cedros Dei: id est, cooperuit cedros Dei, altissimas, sed Dei. Sunt enim cedri significantes superbos evertendos. Cedros Libani, altitudines mundi operuit crescendo vinea ista, et montes Dei, omnes sanctos Prophetas, Patriarchas.Sed quousque extendisti palmites ejus? Usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Inde quid? Utquid dextruxisti maceriam ejus? Jam videtis eversam illam gentem Judaeorum; jam ex alio psalmo audistis, In dolabro et fractorio dejecerunt eam . Quando fieret, nisi ejus maceria destrueretur? Quae est maceria ejus? Munitio ejus. Exstitit enim superba adversus plantatorem suum. Servos ad se missos et petentes mercedem coloni flagellaverunt, ceciderunt, occiderunt. Venit et unicus Filius; dixerunt, Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas: occiderunt et extra vineam projecerunt . Projectus, magis possedit unde projectus est. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit terrã. Uideamus gͦ destimonium
asaph quid factum ẽ. primȩ uineȩ. quid ẽ
expeccandum scde uineȩ: immo eidem ui¬
neȩ. Ipsa ẽ enim: non enim ẽ. altera. Inde xͦ
des. et precia rerum suarum ante pedes apo¬
stolorum ponentes: inde omĩa hec Et si ali¬
qui exramis fracti sunt: ꝓpter increduli¬
tatem fracti sunt. Tu autẽ popłs gentium
fide sta. Noli altum saꝑe sed time. Nam si
ds̃ naturalib ramis ñpeꝑeti: neq tͥ parcet.
Si aũt altumsapis: ñ tu radicem portas. sed
radix te. Quid gͦ uinea. ante euius conspec¬
tum facta ẽ. uia ut impleret t̃ram: Primo u̾
fuit: Oꝑuit montes umbra eius. Qui sun
montes: Propħȩ. Quare oꝑuit illos um¬
bra eius: Quia obscure locuni sunt. Qua¬
re futura annuntiata sunt: Audis apro¬
phetis obserua sabbatum: octauo die cir¬
cumcide infantem: offer sacrificium arie¬
tis. iutuli. hẏrci: noli moueri: umbra eius
ẽ. coopiens montes dĩ. Ueniet et post um¬

Expanded text:
implevit terram. Videamus ergo testimonium implevit terram. Videamus ergo testimonium Asaph; quid factum est primae vineae, quid est exspectandum secundae vineae, imo eidem vineae: ipsa est enim; non enim altera est. Inde Chrtes, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponentes ; inde omnia haec. Et si aliqui ex ramis fracti sunt, propter incredulitatem fracti sunt: tu autem, populus Gentium, fide sta; noli altum sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Si autem altum sapis, non tu radicem portas, sed radix te . Quid ergo, vinea ante cujus conspectum facta est via, ut impleret terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra ejus. Qui sunt montes? Prophetae. Quare operuit illos umbra ejus? Quia obscure locuti sunt quae futura annuntiata sunt. Audis a Prophetis, Observa sabbatum, Octavo die circumcide infantem, Offer sacrificium arietis, vituli, hirci: noli moveri; umbra ejus est cooperiens montes Dei, veniet post um
Abbreviated transcription (Latin):
Et enim magnitudo uineȩ huius iam a nob̾
explicata ẽ: et unde facta ẽ: et unde facta sit
magna predictum ẽ Niam fecisti inconspec¬
tu euis: et plantasti radices eius et impleuit
tenã. Hoc de ꝑfectione ipsius dictum ẽ. s
tamen prima gens iudea fuit uinea ista. Gens
autem iudȩa usq admare. et usq ad flumen
regnauit: usq admare. Apparet inscriptura:
qđ mare ibi uicinum sit. Et usq ad flumen
iordanem. Transiordanen enim aliquid iu¬
deorum collocatum ẽ: infra iordanen autẽ.
tota gens: Ergo usq admare et usq ad
neȩ ẽ. de qua hic predixit: uiam fecisti incon¬
spectu eius: et plantasti radices eius: et im¬
pleuit terram: Cum tͥ ergo prediearet ꝑ¬
fectionem rediit adinitium: in quo initio
sit facta ꝑfectio. Initium uis uidere: Usq
admare. etusq ad flumen. Finem uis audi¬
re. Dominabitur amari usq admare. & a
flumine usq adterminos orbis derre. Hoc ẽ

Expanded text:
Etenim magnitudo vineae hujus jam a nobis Etenim magnitudo vineae hujus jam a nobis explicata est; et unde facta est, et unde facta sm est. Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram: hoc de perfectione ipsius dictum est. Sed tamen prima gens Judaea fuit ista vinea. Gens autem Judaea usque ad mare, et usque ad flumen regnavit. Usque ad mare: apparet in Scriptura quod mare ibi vicinum sit . Et usque ad flumen Jordanem. Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; intra Jordanem autem tota gens. Ergo usque ad mare, et usque ad erfectio vineae est de qua hic praedixit, Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Cum tibi ergo praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae : hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. populus exegypto liberatus interram ꝓ¬
missionis. Unde uinea eiecta sitet ubi planta¬
ta sit audiuimus. Uideamus quid deinde fac¬
tum ẽ: quomͦ crediderit: quantum creuerit:
quid occupauerit. Uineam exegypto tran¬
stulisti: eiecisti gentes et plantasti eam. ylam
fecisti inconspectu eius et plantasti radices
eius et impleuit terram. Nunquid impleret
terrã: nisi uia fieret inconspectu eius: Que
uia facta ẽ. in conspectu eius: Ego sum in¬
quit uia: ueritas et uita. Merito impleuit
terrã. Hoc dictum ẽ. de uinea ista. qđ ꝑfectũ
ẽ usq infinem. Ueruntamen quid prius :¬
Opuit montes umbra eius: et arbusta eius ce¬
dros dĩ. Extendit palmites suos usq adma¬
re: et usq ad flumen ꝓpagines eius. Hoc de¬
siderat officium expositoris: ñ sufficit lectoris
et laudatoris. Adiuuate me intendendo. Do¬
let enim uineȩ huius commemoratio in hoc
psalmo caliginem facere minus intendenti.

Expanded text:
tus est populus ex Aegypto liberatus in terram ptus est populus ex Aegypto liberatus in terram promissionis. Unde vinea ejecta sit, et ubi plantata sit, audivimus. Videamus quid deinde factum est; quomodo crediderit, quantum creverit, quid occupaverit. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejecfecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Numquid impleret terram, nisi via fieret in conspectu ejus? Quae via facta est in conspectu ejus? Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Merito implevit terram. Hoc dictum est modo de vinea ista, quod perfectum est usque in finem: verumtamen quid priususta ejus cedros Dei. Extendisti palmites ejus usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Hoc desiderat officium expositoris, non sufficit lectoris et laudatoris: adjuvate me intendendo; solet enim vineae hujus commemoratio in hoc psalmo caliginem facere minus intentis.
Abbreviated transcription (Latin):
li rei fidẽ miracula faciebant. Contradice¬
batur: s: contradict̾or iuincebatur. et ercon¬
tradictore fidelis efficiebatur. Ibi tamen ma¬
gna flamma: ibi martyres cybati pane lacri¬
marum: et potati in lacrimis. s inmensura.
non amplius quã poterant ferre: ut post men¬
suram lacrimarum seq̃retur corona gaudi¬
orum. Et inunici nr̃i subsannauerunt noᷤ
Et ubi sunt qui subsainauerunt: Diu dictũ
ẽ. Qui sunt isti colentes mortuum: adoran¬
tes crucifixum: Duui dictum ẽ. Ubi ẽ nasus
subsannantium: Nonne nunc qui rep̃hen¬
dunt incauernas confugiunt ne uideant᷑:
Et immici nr̃i subsannauerunt nos. S uidetis
quid sequatur. Oñe ds̃ uututũ conuerte
nos: et ostende faciem tuã et salui erimus.
Uineam de egypto transtulisti: eiecisti gentes
et plantasti eam. Nouimus: factum ẽ qđ
gentes eiecte sunt: amorrei. cethei. iebusei. ger¬
gesei. et ȩuei. Quib expulsis et uictis: introduc¬

Expanded text:
li rei fidem miracula faciebant. Contradiceli rei fidem miracula faciebant. Contradicebatur, sed contradictor vincebatur, et ex contradictore fidelis efficiebatur. Ibi tamen magna flamma: ibi martyres cibati de pane lacrymarum, et potati in lacrymis; sed in mensura, non amplius quam poterant ferre ut post mensuram lacrymarum sequeretur corona gaudiorum. Et inimici nostri subsannaverunt nos. Et ubi sunt qui subsannaverunt? Diu dictum est: Qui sunt isti colentes mortuum, adorantes crucifixum? diu dictum est. Ubi est nasus subsannantium? Nonne nunc qui reprehendunt, in cavernas fugiunt, ne videantur? Et inimici nostri subsannaverunt nos. 8. verse nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejecisti Gentes, et plantasti eam. Novimus, factum est. Quot gentes ejectae sunt! Amorrhaei, Cethaei, Jebusaei, Gergesaei, et Evaei: quibus expulsis et victis, introduc