comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum est cur ille uerax & ueritas non potu
erit de alia lege ⁊ de aliis ꝓphis dicere qđ
eos ñ solueret. nͥ de his quos sequit᷑ ⁊ dicit.
Amen am̃ dico uob̾. donec tͣnseat cęlum ⁊ t̾ra.
iota unũ aut̃ unus apex ñ transiet delege
donec omnia fiant. Qcumq gͦ soluerit unũ
ex mãdatis istis muimis :  sic homines. mi

Expanded text:
sum est cur ille verax et veritsum est cur ille verax et veriterit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi de iis, quos iamen. amen dico uobis, donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex n on transiet de lege, donec omnia fiant. quicumque ergo soluerit unum ex mandatis istis minimis et docuerit si
Abbreviated transcription (Latin):
S̾iñ u. & quia hȩc scripsi. & scimus qr uerũ
ẽ testimoniũ meũ: Certe manifestũ est
hunc morem fuisse scriptoꝵ cum gesta
narrent. Quã multa & ipse dñs eadem
loquutione de se dicit. quis enumerare
sufficiat : Cum uenerit inquit filius
hominis. putas inueniet fidem in t̾ra: Non
dixit cũ uenero putas in ueniã. Et uenit
filius hominis manducans ⁊ bibens. Hon
dixit uemi. Et ueniet hora & nunc ẽ qñ
mortui audient uocẽ filis dĩ. ⁊ qͥ audier̃t
uiuent. Non dixit uocẽ meã. Et multa
huiꝰmodi. unde iam puto sufficere quȩ
dicta s̃ & studiosos cõmonendos ⁊ad ca¬
lumpniosos ⁊uncendos. lam illud quam
sit infirmũ quis ñ uidet qđ ait ñ eum
dicere potuisse. nolite putare qi ueni sol¬
uere legẽ aut ꝓpħas. ñ ueni soluere s ad¬
implere nͥ aliquid tale iam fecisset ut in
hanc suspicionẽ posset uenire. quasi nos ne¬
gemus iudȩis intellegentib uideri potuisse

Expanded text:
de Jesu, et qui haec scripsi; et scimus quia verum de Jesu, et qui haec scripsi; et scimus quia verum est testimonium meum? Certe manifestum est hunc morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent. Quam multa et ipse Dominus eadem locutione de se disufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fehanc suspicionem posset venire? Quasi nos negemus Judaeis non intelligentibus videri potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
certe paulo ante de libris moysi quedã
testimonia ita ꝓferebat. ut ñ ea negar&
g̃ in eisdem libris quȩ de se scripsit mo¬
yses utrũ ita scripserit. dix̃ aut̃ fecihoc
uł illud ⁊ ñ potius dixit moyses. & scri¬
psit moyses. Aut uocauit me dñs
il dirit ad me ans. & ñ potius uocũ
dñs moysem. & dixit dñs ad moysen. et
om̃ia cȩtera in eundẽ modũ. Ita gͦ ⁊ matheꝰ
de se canꝗͣ de alio scripsit. qđ ⁊ ioħs fecit.
Nam circa finẽ libri sui etiam ipse sic loqͥt᷑.
Conuersus petrus uidit discipłm quẽ didli¬
gebat iħc qui ⁊ recubuit in cena suꝑ pectu
eiꝰ & dixerat dño. quis ẽ qui te cͣdet. Num¬
quid & hic dixit qũsus petrus uidit me:
Anforte ꝓꝑea nec istum putant ħ eugłm
scripsssse : S paulo post dicit. Hic ẽ dis¬
cipłs qui testificat᷑ de iħu. & quia hȩc
scripsit. & scimꝰ quia uerũ ẽ testimoniũ eiꝰ.¬
uinqͥd ait ogo sum discipł qui testifica

Expanded text:
certe paulo ante de libris Moysi quaedam certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea negaret ergo in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocauit dominus Moysen et: dixit dominus ad Moysen et omnia cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit; et scimus. quia uerum est testimonium eiqui testificor
Abbreviated transcription (Latin):
Undiq tergiũsatio ur̃a ꝯtunditur.
lꝑte dicite non uos credere xͥ euugło.
potius quam cugło creditis. At quã ele¬
gantẽ rem sͥ insus ẽ faustus dicere. ubi
ꝓpt̃ea uoluit ñ credi. hȩc scripsisse ma¬
theum. qr cum de sua electione diceret.
ñ ait uidit me ⁊ dixit mͥ. sequere me. s
uidit matheum & dixit ei sequere me.
d nescio utrũ de errore imperitiȩ dixe
rit. an de more fallatiȩ.S non usq
adeo imꝑitũ putauerĩ. ut nec lege¬
rit nec audierit solere scriptores rerũ
gestarum cũ insuã ꝑsonã uenerint
ita se ꝯtexere. tanꝗͣ de alio narrent
qđ̃ de se narrant. Magis gͦ hunc ar¬
bitroe non ut imꝑitũ s ut imꝑitis ne¬
bulas obtendere uoluisse sꝑantẽ se
plures ẽẽ capturũ qui ista ñ nossent
Et in istoria quidẽ rerũ scłariũ talis
narrationis repperiunt᷑ exempla. s
non opus : ut ex alio genere luterarũ
uł nr̃os amoneã uł istum refellat. Apse

Expanded text:
undique tergiuersatio uestra contunditur. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euapotius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse Matthaeum. quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utrum rit, an de more fallaciae. Sed non usque adeo imperitum putaverim, ut nec legerit, nec audierit, solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam venerint, ita se contexere, tanquam de alio narrent, quod de se narrant. Magis ergo hunc arbitror non ut imperitum, sed ut imperitis nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refellam. ipse
Abbreviated transcription (Latin):
etiam lucȩ ac marci euugłm qui eosdem
discipulos sequuti .s̃. in non imnparẽ au¬
toritatẽ receptũ ÷. Huc accedit qr ⁊ ipse
dñs potuit narrare matheo. qd anteqͣ
eum uocasset cum his egerat quos pͥus
audierat. qui cũ diceret᷑ p̃sens erati qͥsi
fieri non potuit ut cũ omnia quȩ adño
audierat scribere ñ posset. int̾ alia que
p̃termisit & hoc p̃tmiserit. cum in
alia scribenda ẽẽt incentus. Nonne
eugłm suum ita ipse conclusit dicaᷤ
& alia quidem mulca fecit iħc quȩ si
scriberent᷑ singła nec ipsum existimo
caꝑe mundũ qui scribunt᷑ libros:
Hic utiq ostendit sescientẽ multa
p̃t̃misisse. S si de lege & ꝓpħis uos
delectat ioħis auctoritas. ioħi credi¬
te ad testanti legi ⁊ ꝓpħis. Ipse scrip¬
sit. qđ ysaias uiderit xp̃i głam. In
eius habetis euugło. unde iam pau-¬
lo ante tͣctauimꝰ si crederetis moysi
crederetis ⁊mͥ. De me it ille scripli

Expanded text:
etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia, quae praetermisit. et hoc praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti legi et prophetis. ipse scripsit. quod Esaias uiderit Christi gloriam. in eius habetis euangelio. unde iam paulo ante tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
cheus int̾fuit. aut iam uł natus fuit cũ
xꝑc int̾ homines apparer& : Dcdm hanc
gͦ fidei ur̃ȩ legem. nichil ei de.xꝑo cestifi¬
canti credere debuistis. Mlos aut̃ non ꝑꝑea
dicimus non credendũ ẽẽ manicheo qr
dictis factisq xp̃i non int̾fuit. ⁊ longe pꝰ
tate roboratũ ẽ. Habemꝰ it apłi uocem
qui in sp̃u scõ tales uenturos ẽẽ cernebat.
Unde fidelib dicebat. Siquis uobis euugłi¬
tauerit p̃ter quam qđ accepistis. anathe¬
ma sit. Nlam si nemo de.xꝑo uera tlicit
nͥ qui eum p̃sens uidit & audiuit: hodie
de illo nemo uera dicit. Porro si hodie
ꝓpt̾ea de illo afidelib eius uera dicunt᷑.
quia illi qui uider̃ & audier̃ uł p̃dican¬
do uł scribendo ea disseminauer̃: cur
ex ore ioħis condiscipli sui non posset re¬
ra matheus audire de xp̃o ubi ille affu¬
it et ipse non affuit si ex libro ioħis pos¬
sumus uera loqui de xꝑo non solum nos
tanto post nati. s etiam post nos alii nas¬
citurs Hinc it non solum mathei uerũ

Expanded text:
us fuit, cum Christus inter homines adpareret? secundum hanc ergo fidei uestrae legem nihil ei de Christo testihcanti credere debuistis. nos autem non propterea dicimus non credendum esse Manichaeo, quia dictis factisque Christi non interfuit et longe post tate firmatum est. habemus enim apostoli uocem. qui m spiritu sancto tales uenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim non solum Matthaei uerum
Abbreviated transcription (Latin):
cationis reatu deuinxit. augendo peccatũ
cum iubet qđ implere ñ possunt. Ipsius
discunt a xp̃o mites eẽ. atq humiles corde.
qui uenit ñ legẽ soluere s ad implere.
Deinde etiã quia sub gr̃a positis in hac morta¬
li uita difficile ÷ om̃imͦ implere qđ inlege
scriptũ ẽ. Non ꝯcupisces. Ille ꝑ carnis suȩ
sacrificiũ sacerdos effectus. imperat nob̾
indulgentiã. &̃ hinc ad implens legem.
ut qđ ꝑ nr̃am infirmitatẽ minus possumꝰ.
ꝑ illius fectionẽ recuret᷑: cuiꝰ capitis men¬
bra effecti sumꝰ. Unde ioħs dicit. filioli:
hȩc scribo uob̾. ut ñ peccetis. Et siquis pec¬
cauerit: ad uocatũ habemꝰ apud patrem
iłim xꝑm iustum: ipse ẽ exorario ꝓpec¬
catis nr̃is. ꝓphetias aut̃ sic ad impleuit.

Expanded text:
onis reatu deuinxit augendo peccatum, cum iubet, quod inplere non possunt, ipsius discunt a Christo mites esse atque humiles corde, qui uenit non legem soluere. sed adinplere. deinde. quia etiam sub gratia positis in hac mortali uita difficile est omni modo inplere. quod in lege scriptum est: non concupisces, ille per carnis suae sacrificium sacerdos effectus inpetrat nobis indulgentiam etiam hinc adinplens legem, ut. quod per nostram infirmitatem minus . possumus, per illius perfectionem recuretur. cuius capitis membra effecti sumus. unde Iohannes dicit: filioli. haec scribo nobis. ut non peccetis; et si quis peccauerit. aduocatum habemus apud patrem legum Christum iustum; ipse est exoratio pro peccatis nos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ etiam lex ⁊ ꝓpħȩ ne ad impletione qui¬
dem gaudent adeo sͥ pleni uident᷑ & con¬
sumati. quoꝵ auctor ac pater ñ minus eis
adici indignatur ꝗͣ detrahi. ut in deu-¬
teronomio dicat. Hȩc p̃cepta que mando
tibi hodie isrł obseruabis & caue ne declinẽ
abhisdem neq in sinistrã neq in dextrã nec
addas quicꝗͣ eis nec minuas. s in hisdem ꝑ¬
seuerabis ut benedicat te dñs d̾s tuus. Qua¬
ꝓpt̾ siue ad implendi causa iħc legi aliquid
& ꝓpħis ad iecit in dexteram uidet᷑ lapsus
siue dempsit ut destrueret: in sinistram.
Utrũq certe offendit legis auctorẽ. Iccircoq
aut aliud aliquid significat istud. aut fal

Expanded text:
quod etiam lex et prophetae ne adinpletione quiquod etiam lex et prophetae ne adinpletione quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque in dextram, nec addas quicquam eis nec minuas, sed . in iisdem, perseuerabis. ut benedicat te dominus deus tuus? quapropter siue adinplendi causa Iesus legi aliquid et prophetis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem idcircoque aut aliud aliquid significat istud aut falsu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfestim surgens. sequutꝰ eum. Et quis gͦ de
se scribens dicat uidit hominẽ & uocauit
nomine: Cum gͦ ne quidẽ si matheus hoc
scriberet ucrũ foret p̃sens non erat cũ iħc
hec loquebat᷑ in monte quantomagis cre¬
dendũ non erit qr nec matheus eadem
scripsit s alius sub nominb & iħu ⁊ mathe¬
I: Quid qđ etiã ipso sermone quo p̃cepit
non putare q uenerit legem soluere. ma¬
gis in tellegi detur q soluerit: Neq eñi
nichil eo tale faciente iudȩi suspicari l
possent. S nolite in quid putare qr ue-¬
ni soluere legẽ. Agendũ gͦ siei ⁊ iudȩi
dixissent. quid porro aut̃ tu tale agro
unde hoc suspicari possimꝰ: Anq circũ¬
cisionẽ derides. sabbatũ uiolas. sacrificia
respuis confundis cybos: Hoc est gͦ no¬
lite putare Et quid hoc amplius quid¬
ue manifestius fieri. potuit indestructi¬
onẽ legis ac ꝓpħarũ : Aut si hoc adim-¬
plere ẽ. legem. quid erit soluere : Quid

Expanded text:
confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit nomine ? cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet. uerum foret, qui praesens non erat, cum Iesus haec loquebatur in monte: quanto magis credendum non erit, quia nec Matthaeus eadem scripsit, sed alius sub nominibus et Iesu et Matthaei! Quid? quod etiam ex ipso sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur, quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suspicari hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid?
Abbreviated transcription (Latin):
tigit.xͥ. ueram confiteri cogeris ⁊ carnẽ
.xp̃i. Ata manicheus ñ ꝑmanebis si sic cre¬
dis ut thomas. infidelis aut̃ remaneb̾si nec
solaiere dixit s adimplere : Quis
hoc testat᷑ dixisse iħm : Matheus. Ubi
dixisse: In monte. Quib p̃sentib : Petro.
andrea. lacobo. & iohanne. Quatuor hns
tantũ. Ceteros it nondũ elegerat. nec
ioħs non testat᷑ qui fuit in monte ma¬
theus. ħ scripsit. qui longo in t̃uallo
postꝗͣ iħc de monte descendit sequutꝰ
ẽeum: Ac ꝑ hoc de ħ ipso pͥmo ambigit᷑
utrũ iũc tale aliquid dixerit qi cestis:
idoneus tacet. Loquit᷑ aut̃ minus ido¬
neus. Ut interim ꝑmiserimꝰ nob̾ in iuriã
fecisse matheo: donec & ipsum ꝓbemus
hȩe ñ seripsisse. si aliũ nescio quẽ sub no¬
mine eiꝰ qdq docit ⁊ ipsa lectionis eiusdem
mathei obliqua narratio. Quidit dicit: Et cũ
transiret iħc uidit hominẽ sedentẽ ad chelo¬
neum nomine matheũ & uocauit eũ. At ille

Expanded text:
tigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem tigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credis ut Thomas; infidelis autem remanebis, si soluere dixerit, sed adinplere? quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne. quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec , quod Iohannes non testatur. qui fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit, qui longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit, secutus est eum? ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Iesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipst cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille
Abbreviated transcription (Latin):
s quo animi eiꝰ uulnerib mederet᷑. te¬
poris sui cicatrices ostendit. Hȩc u̾ba
tua s̃. Bene qđ sic te doceri exrigis.
Quã it uerebar ne hoc quoq in eugło
falsum ẽẽ ⁊tenderes : Crede gͦ acatri¬
cib xp̃i. qr si cicatrices illȩ uerȩ erant
uera etiã illa uulnera fuerant. Hec
uera ueilnera nͥ uera caro habere pou¬
issent. Hoc uerũ totũ ur̃m euertit er¬
rorem. Porro si xp̃c falsas cicatrices dubi¬
tanti discipło de monstrauit. & ipsum
fallacem dicis ita docentẽ. et te falli cupis
ita dcentem. S quia falli nemo ẽẽ potest
qui uelit. fallere aut̃ multi uolunt. magiꝰ
te uelle in celligo quasi exemplo.xꝑi falla¬
cicer docere. ꝗͣ. exemplo chomȩ fallaciter
dicere. ꝓinde si credis qđ fallsts cicatricib
xp̃c fefellerit dubitantẽ. te quis uelit cre¬
dere docentẽ. aut non potiꝰ cauere fallen¬
tẽ: At si ille discipłs ueras cicatrices te¬

Expanded text:
sed quo animi eius uulneribus mederetur, cosed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatricibus Christi, quia si cicatrices illae uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si Christus falsas cicatrice dubitanti discipulo demonstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices te
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ⁊ illud qđ tradicionib docebant qr¬
m infirinaret᷑ p̃ceptũ dĩ qđ de ferrihi¬
norẽ parentib iusserat. Epter quã su¬
biam ⁊ imquitatẽ excecari meruer at
cȩtera ñ in telligerent. qr ea quȩ intelli¬
gebant impie contẽpnebant. Uides ne
quã tibi non dicam si xp̃ianus es crede
dicenti xͦ qr de se scripsit moyses qđ siñ
credis xꝑianus non es. Ipse quippe uide¬
ris quid de te sentias. quite ut gentilẽ
uł iudȩũ doceri dexp̃o ex petis. Ego
tam̃ neq hoc de fugi. ⁊ om̃s tibi aditus
erroris quantũ potui clauss lec illud
sͥ patere p̾cipitiũ qua uos cȩci mitatis
dicentes falsa ẽẽ in euugło. sic ubi ur̃a
heresis exitũ non inuenerit. ut uobis
nichil remaneat quo redire possetis
unde. xp̃o credatis. ubi uob̃ hȩc uox pe¬
stilentiȩ non possit opponi. Quin c̃
sic te doceri cupis ut xp̃ianũ thomã
quȩ xꝑc de se dubitantẽ ñ ẽ as ꝑnatul

Expanded text:
est et illud. quod traditionibus docebant, quest et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, quo deferri honorem parentibus iusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt, ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant, inpie contemnebant. Uidesne, quam tibi non dicam: si christianus es. crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis. christianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem non est aspernatus.
Abbreviated transcription (Latin):
chȩos potius eẽt  mendaces atq falla¬
uelatã. ibi ꝓpħatam. hĩc p̃sentatã. Quomͦ
gͦ nichil eoꝵ catholicos seruare putant
quȩ moyses scripsit. cũ omnia ꝓrsus ob¬
seruent. ñ iam infiguris s meis rebus
quas illȩ figurȩ significando p̃nuntiar:
Neq it si aliud tempus eẽt scribendi. aliud
legendi. recte diceremꝰ scripturã illam ñ
ob seruare lectorẽ. quia ⁊ ipse caracteres
illos non faceret. cũ ille fuissent figurȩ
sonoꝵ.ille aut̃ iam sonos ipsos ex pͥmer&e
illoꝵ tam̃ figuroꝵ ñ formatione occupa¬
tus. s inspectione cõmonitus. Ideo aut̃
iudȩi xp̃o non credebant. qr nec illa q̃
moyses ñ figurate s aꝑte p̃ceꝑat obser¬
uabant. Unde illis dicit. Decimatis m̃-¬
tẽ & cyminũ & relinquitis grauiora le¬
gis miscdiam & iudiciũ. liquantes culi¬
cem. camelũ aut̃ glutientes. Hec opoe¬
tebat facere. illa aut̃ ñ omittere. Unde

Expanded text:
chaeos potius esse mendaces atque fallachaeos potius esse mendaces atque fallauelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eis rebus, quas illae figurae significando praenuntiarunt? neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, obseruabant. unde illis dicit: decimatis mentam et cyminum et relinquitis grauiora legis. misericordiam et iudicium liquantes culicem, camelum autem gluttientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere. unde
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse. cum diceret ñ qđ intrat inos coinqui¬
nat hominẽ. s qđ ꝓcedit de ore s ut solet
obscuritate parabolȩ. aliquid significare
uoluisse. Uid eamꝰ gͦ utrũ iam secretius dis¬
cipłis in terrogantib hoc dicat qđ manichei
uolunt. in mundas ẽẽ om̃s carnes. nec eos
aliquid earũ debere ꝯtingere. Quid qđ
exprobat qđ aꝑtam suã loquutionẽ ñdũ
intellexerint. ⁊ ꝓpͥe dictũ parabolam puteñ:
Sic i sequitur. At ille dixit. Adhuc ⁊ uos
insipientes estis ⁊ ñ intelligitis qi omne qđ
inos intrat inuentrẽ uradit. & in latrinã
emutit᷑: Duȩ aut̃ ꝓcedunt exore de corde¬
exeunt. illa cõmunicant hominẽ. Namde
corde exeunt cogitationes malȩ. Homici¬
dia. ad ulteria. forncationes furta. falsa te¬
stimonia. blasphemiȩ. Hȩc s̃ que cõmica
mamfestata fallatia ꝯuicta discedit. Cęrte
iam clarũ est ñ aliud de hac re turbas.
aliud secreto discipłos dñm docuisse.
Cexte sine dubita utione ꝑspicit᷑ mani¬

Expanded text:
fuisse, cum diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore, sed. ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare uoluisse. uideamus ergo. utrum iam secretius discipulis interrogantibus.hoc dicat. quod Manichaei uolunt, inmundas esse omnes carnes nec eos aliquid earum debere contingere. quid ? quod exprobrat. quod apertam suam locutionem nondum intellexerint et proprie dictum parabolam putent. sic enim sequitur: at ille dixit: adhuc et uos insipientes estis et non intellegitis, quia omne, quod in os intrat, in uentrem uadit et in latrinam emittitur; quae autem procedunt ex ore, de cordeexeunt, illa communicant hominem? nam de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta. falsa testimonia, blasphemimanifestata fallacia convicta discedit: certe jam clarum est, non aliud hac de re turbas, aliud secreto discipulos Dominum docuisse: certe sine dubitatione perspicitur Mani
Abbreviated transcription (Latin):
in tellegentib &lebrabaut᷑. Cum autẽ
uener̃ ⁊ pare factȩ sunt quȩ illis signifi¬
cabant᷑. ñ iam illa iubent᷑ facienda. s le-¬
gunt᷑ intelligenda. Unde ibi etiã de hac
re futura dicit᷑. Quferã ab eis cor lapi¬
dcum & dabo eis cor carneũ. idẽ. non cor
sine sensu: s cor cum sensu. Unde trarit
apłs cum ait. Non in tabulis lapideis .s
in tabulis cordis carnalib. Quid it aliud
dixit quã cor tarncũ: Quiagͦ ⁊ hoc p̃dic¬
tum erat. magis si ista de nr̃a cęlebratio¬
fit. inde potius incellegunt᷑ ad impleri.s
otium cathenas saturniacas appellas.
uana ẽ it & in epta. Ne tͥ hoc dicere ue¬
nisset in mentẽ: qr uos in die quẽ dicunt
solis solem. colitis. Sicut aut̃ nos eundem
diem dñicũ dicimus. in eo qđ non istum
solem s resurrectionẽ dñi ueneram᷑. sic
otium sabbatoꝵ sine saturni ueneratio¬
ne apatrib obseruatũ ẽ. cum sic illud ob¬

Expanded text:
intellegentibus celebrabantur. cum autem intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum erat, magis si ista de nostra celebratiofit, inde potius intelleguntur adinpleri. uotium catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud ob
Abbreviated transcription (Latin):
separare ñ minus formidini ẽ quã infan¬
tib maniȩ: quid facturꝰ eris cum te in ca-¬
pituli huiꝰ angustiã necessitas cogit: Dico
aut̃ cũ te iudȩus seu quis alt̃ sermonis
istiꝰ non in scius int̾pellabit quid italegiᷤᷤ
Nempe cogeris aut bonȩ suꝑstitioni succũ¬
bere aut capitulũ ꝓfiteri falsum: aut te
sa atq nucta iꝑ repetis. nos quoq
quib ea ꝯuincimꝰ repetere ñ pigebit.
Ea xp̃iani ex lege & ꝓpħis ñ faciunt. qͥb
significata s̃ ista quȩ faciunt. Ille quippe
erant figurȩ futuroꝵ quas reb ipsis ꝑ xp̃m
reuelatis & pͥsentatis auferri oportebat. ut
eo quoq ipso quo hȩc ablata. s lex & ꝓpħȩ¬
implerent᷑. IIbi quippe & hoc scriptũ est
daturũ dm̃ testamentũ nouũ. non qua¬
le dedi inquit patrib eor. Popłs it ille
ꝓ suaͦ corde lapideo multa p̃cepta magiᷤ
sͥ congrua quã bona acceꝑat : quib tũ

Expanded text:
separare, non minus formidini est, quam infanseparare, non minus formidini est, quam infantibus maniae; quid facturus eris, cum te in capituli hujus angustiam necessitas coget? Dico autem, cum te Judaeus, seu quis alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita Legis Nempe cogeris aut vanae superstitioni succumbere, aut capitulum profiteri falsum, aut te sa atque convicta quia repetis, nos quoque, quibus ea convicimus, repetere non pigebit. Ea Christiani ex Lege et Prophetis non faciunt, quibus significata sunt ista quae faciunt. Illae quippe erant figurae futurorum, quas rebus ipsis per Christum revelatis et praesentatis auferri oportebat, ut eo quoque ipso quod haec ablata sunt, Leinplerentur. ibi quippe et hoc scriptum est daturum deum testamentum nouum, non quale dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
aliud significans dixit. aut qđ abs it
mentiens dixit. aut om̃ino nec dixit.
S iħm quidẽ mentiũ ẽẽ nullus dicat¬
tũ ẽ aut omĩno nec dictũ est. Et tam̃ ne
quidẽ iam ad uersus capituli huiꝰ netes¬
situdinẽ manichea fides reddidit totũq
pͥncipiomͥ non cunctis quȩ ex saluatoris
nomine scripta legunt᷑ passim credere
ꝑ suasit. s ꝓbart si sint eadem uera sisana
si incorrupta. Esse it ꝑ multa aizana
quȩ in ꝯtagiũ boni seminis scripturis pe¬
ne omnib noctuiagus quidã semina¬
tor insꝑserit. Iccircoq me ne hic quidẽ
t̃ruerit sermo. quãuis reuerẽdi nominiᷤ
ꝓferat inscripcionẽ. q ꝓbare mͥ adhuc
ex ꝓposito licet utrum ne & hic inter ⁊i¬
zamoꝵ satoris sit & boni ac nocturn
illius &e pessimi tuuͦ qui temere omnia
credis. ꝙ naturȩ beneficiũ rationẽ ex ho¬
minib dampnas. cui int̾ uerũ falsumq
iudicare religio. cuiq bonum a contrario

Expanded text:
aut aliud significans dixit aut. quod absit. aut aliud significans dixit aut. quod absit. mentiens dixit aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum etum est, aut omnino nec dictum. CAPUT III. Et tamen me quidem jam adversus capituli hujus necessitudinem manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis quae ex Salvatoris nomine scripta leguntur passim credere persuasit, sed probare si sint eadem vera, si sana, si incorrupta: esse enim permulta zizania, quae in contagium boni seminis Scripturis pene omnibus noctivagus quidam seminator insperserit . Idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo, quamvis reverendi nominis prae se ferat inscriptionem; quia probare mihi adhuc ex proposito licet, utrumne et hic interdiani satoris et boni sit, an nocturni illius et pessimi. Tu vero qui temere omnia credis, qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter verum falsumque judicare religio est, cuique bonum a contrario
Abbreviated transcription (Latin):
Placet in gluuiem iudȩoꝵ dȩmoniis: neq
It dõ nunc thauros nc̃ arietes minc etiã
hyrcos ut ñ homines dicã cultris sterne¬
re. ac ꝑꝑ qđ idola simꝰ exosi nc̃ exercere
crudelius sub ꝓpħnis ac lege : Placet de¬
niq feraliũ cẏboꝵ quedam existunare
Munda quedã in muntlis & ꝯtaminatiᷤ
habere. ex quib in quinatiorẽ porcinã
les asserunt ⁊ ꝓpħe negabis ꝓfecto hoꝵ
quicꝗͣ faciendũ nob̃ uolentib ꝑ seuerare¬
plicit̃ filiũ gehenne fieri eũ qui fuerit
circũcisus. Sabbatũ uͦ nec ipsum seruas¬
se uideas nec usꝗͣ mandasse seruandũ.
Decibis item ipsum asseuerantẽ audias
nullo eoꝵ in quinari hominẽ quȩ in
os grediunt᷑. s ea potius quȩ de ore ꝓ¬
cedunt polluere. De sacrificiis item
cdiam uelle ñ sacrificiũ. Hec̨ͥgͥ si ita
s̃ ubi illud erit ñ eum uenisse soluere
legem ⁊ ꝓpħas. s adimplere : Qd̃ sidix̃.

Expanded text:
placet in ingluuiem Iudaeorum daemonis — neque placet in ingluuiem Iudaeorum daemonis — neque enim dei — nunc tauros. nunc arietes, nunc etiam hircos. ut non et homines dicam, cultris sternere, ac propter quod idola simus exosi. id nunc exercere crudelius sub prophetis ac lege ? placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda. quaedam in inmundis et contaminatis habere. ex quibus inquinatiorem porcinam lex adserunt et prophetae ? negabis profecto horum quicquam faciendum nobis uolentibpliciter filium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus. sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas nec usquam mandasse seruandum. de cibis item ipsum adseuerantem audias nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item ericordiam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus ẽ. qi aꝑin in destructionon
iegis prophetarũ uenisse putaumꝰ. Q
indicas. Inde enĩ est qd̃ legis ac ꝓpħa¬
rũ p̃cepta & ipse contẽpnis inde qđ
nouũ testam̃tũ iħm condidisse utriq
fatem᷑. Qđ quid aliud quã destrucionẽ
fatem. ueteris testam̃ti: Quȩ cũ ita sunt:
quomͦ xꝑm illud dixsse credimꝰ. nͥ ante
nosmetipsos dãnrmꝰ. stulte in p̃teritũ opi¬
nionis ⁊ & ad penitudinẽ recurramꝰ. obse¬
quam̃q legi de integro ac ꝓpħis atq
eoꝵ curemꝰ qualiacũq sobseruare man¬
data. Qđ cum fecerimꝰ. tc̃ deniq uere
credideri mꝰ dixisse iħm. qr ñ uenerit
legem soluere s adimplere. Q unc aut̃
falsum ẽ. quia nec tu id credis de quome
solum in cusas. S esto. licuerit errasse.
Quid nunc tandẽ : Piacet ne ire sub legẽ
licet circumcidi id ÷ pudendis in signire
pudenda. ⁊ dm̃ credere sacram̃tis talib
delectari: Placet susciꝑe sabbatoꝵ otiũ.
& saturniacis manus insertare cathenis :

Expanded text:
 in destructionem Legis ac Prophetarum venisse putavimus. Quod indicas. Inde enim est quod Legis ac Prophetarum praecepta et ipse contemnis: inde quod Novum Testamentum Jesum condidisse utrique fatemur: quo quid aliud, quam destructionem fatemur ueteris testamenti ? quae cum ita sint, quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmet ipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediderimus dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere. nunc autem falsum est. quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. Sed esto. licuerit in praeteritum errasse. quid nunc tandem? placetne ire sub legem,placet circumcidi. id est pudendis insignire pudenda et deum credere sacramentis talibus delectari? placet suscipere sabbatorum otium et Saturniacis manus insertare catenis?
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationes hȩbraicas in qua eas aliquid
adimpletionis gr̃a ꝓculisset. dubiũ ñ erat.
qr de iudȩoꝵ lege dixisset & ꝓpħis. quin eoᷤ
ñ soluere uenerit s ad implere. Ubi uͦ
hoꝵ quidẽ nichil memorat. sola uͦ recen¬
set antiquiora p̃cepta .i. non occides. non
mechaberis. ñ peierabis. hȩc aut̃ erant an¬
eoꝵ similes iustos. quib eadẽ illustres tra¬
dider̃ angłi temꝑandȩ in om̃ib gr̃a feri-¬
taus cui ñ uideat᷑ hoc eum de ueritatis dix¬
isse lege ⁊ eius ꝓpħis: Deniq &̃ adimple¬
dio pbatur eius circa hȩc eadem q̃ ꝓmisit.
on occides. Ego aut̃ dico uob̾. ne irascami
ni. Adimpletio est. In his ⁊ ⁊ pͥora roborat
⁊ qđ de fuit supplet. Ubi uero iudȩoꝵ que¬
dam uisus ÷ nominasse. illa quidẽ nec ad¬
impletut. s etiam penitꝰ eraditauit p̃cep¬
tione contͣrior. Suid it sequit᷑ : Audistis¬
Dictũ est inquit. Amabis amicũ. rõdoris

Expanded text:
observationes Hebraicas, inque eas aliquid observationes Hebraicas, inque eas aliquid adimpletionis gratia protulisset; dubium non erat quin de Judaeorum Lege dixisset et Prophetis, quia eos non solvere venerit, sed adimplere. Ubi vero horum quidem nihil memorat, sola vero recenset antiquiora praecepta, id est, Non occides, Non moechaberis, Non pejerabis; Haec autem erant anth et ceteros eorum similes iustos. quibus eadem inlustres tradiderint angeli temperandae in hominibus gratia feritatis — cui non uideatur hoc eum de ueritatis dixisse lege et eius prophetis? denique etiam adinpletio probatur eius. circa haec eadem quam promisit. non occides: ego autem dico uob adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistisdictum est, inquit. amabis amicum tuum et oderis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊mortis. Trib gͦ existentib legib nħu
asseuerante nob̾ qr ñ uenit soluere le¬
gem s ad implere. ñ parua cura ac
diligentia opus est. de qua earũ diperls
incelligere. Item ꝓpħȩ alii s̃ iudȩor alii gen¬
tiũ. alii ueritatis. S de iudȩoꝵ quidẽ nul¬
lus quesiuerit. Notũ ẽ enĩ. De gentiũ
uͦ si quis ambigit. audiat paulũ. qui scri¬
bens ad titum de crecensib hcit. Dixit qui¬
daces. male bestiȩ. uentris pigri. Ac ꝑ hoc
dubitandũ non ÷ ⁊gentes suos habere ꝓ-¬
pħas. Nec non ⁊ueritatẽ habere ꝓpħas
suos: tam idem paulus significat. quã &̃
aduos sapientes & ꝓpħas. & ex ipsis int̾fici¬
etis insingulis locis. paylus uͦ cum diciti
ipse dñs ꝯstituȩt pͥmo apłos. deinde ꝓpħas.¬
Lege gͦ criꝑtita. ⁊ triꝑtitis ꝓpħis. de quonã
coꝵ iħc dixerit. ñ satis liquet. Est tam̃ co¬
nicere ex ꝯsequentib. Q it si circũcisionẽ
statim nominaret. & sabbata ⁊ sacrificia. &

Expanded text:
mortis. tribus ergo existentibus legibus et Iesu . adseuerante nobis, quia non uenit soluere legem, sed adinplere,. non parua cura ac diligentia opus est. de qua earum dixerit intellegere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus dicit: dixit quidaces, malae bestiae, ventres pigri . Ac per hoc dubitandum non est, et Gentes suos habere prophetas. Necnon et veritatem habere prophetas suos, tam idem Paulus significat, quam etivos sapientes et Prophetas, et ex ipsis inter ficietis in singulis locis . Paulus vero cum dicit: Ipse Dominus constituit primum apostolos, deinde pLege ergo tripartita, et tripartitis Prophetis; de quonam eorum Jesus dixerit, non satis liquet: est tamen conjicere ex consequentibus. Etenim si circumcisionem statim nominaret, et sabbata ac sacrificia et
Abbreviated transcription (Latin):
O AUSTUS dixit. Accipis gͦ generatio¬
ꝯneme E quidem conatus diu sum
natus ds̃. Ded offensus duoꝵ maxime eu¬
głistarũ dissensionẽ. qui genealogiã erus
scribunt. lucȩ et mathei: hesiꝰ. incertus quẽ
pocissimũ sequerer. Fieri it posse putabã.
ut quia prescius non sum. quẽ mentiri ex¬
istimarẽ. ipse diceret uerũ : et quẽ uera
loqui. ipse forsitan mentiret᷑. Infinita ergo
eoium preter missa lite ⁊in t̾minabili michi:
ad duos. et ab eugłis  ad eiusdem nominis
ꝓfessores: Quorũ michi principia interim
non in merito placuerunt. quia nec dauid
nec mariã inducunt nec ioseph. s ioħes qui¬
dem in pͥncipio uerbum fuisse dicit. et uer¬
bum fuisse apud dm̃. et dm̃ fuisse uerbũ.
x p̃ m significans: marcus uero eugłm in¬
quid iñ y x p̃i filii dei. tamꝗͣ matheũ
ex ꝓbrans. qͥ posuerit filium dđ. nͥ forte al¬
terum hic ⁊ alterum ille annuntiat iHm.
Hlȩc gͦ ratio ẽ qͣ ego non accipio natum

Expanded text:
AUSTUS dixit: Accipis ergo generationem ? equidem conatus diu sum natus deus, sed offensus duorum maxime euangelistarum dissensione, qui genealogian eius scribunt, Lucae et Matthaei, haesi incertus, quemnam potissimum sequerer. fieri enim posse putabam, ut, quia praescius non sum, quem mentiri existimarem, ipse diceret uerum, et quem uera loqui, ipse forsitan mentiretur. infinita ergo eorum praetermissa lite et interminabili mihi a duobus ad duos, et ab euangelistis ad eiusdem nominis professores. quorum mihi principia interim non inmerito placuerunt, quia nec Dauid nec Mariam inducunt nec Iosephum, sed Iohannes quidem in principio fuisse uerbum dicit et uerbum fuisse apud deum et deum fuisse uerbum. Christum significans; Marcus uero, euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, tamquam Matthaeum exprobans, qui posuerit filium Dauid. nisi forte alterum hic et alterum ille adnuntiat Iesum. haec ergo ratio est, qua ego non accipio Christum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicarint. ipsaq adeo ꝑ tractanda
genealogia est: & uidendũ si sibi con¬
uenit non ex comectura passionis
natiuitatis eius ex quirere ueritate̾.
qr ⁊ pati non natus potuit. & natus
minime. p̃sertim ipsis uob̾ fatentib
dõ esse inpossibile nichil. qđ erit et
ipsum falsum. si hoc c̃stiterit ñ potu¬
isse mori ñ natum.

Expanded text:
praedicarint. ipsaque adeo pertractanda praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniectura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuiminime pati praesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- . tuisse mori non natum.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cibi ꝓponis. nisi imperitus quẽ
decipis: non in structus: a quo c̃uinceris.
amiñe ⁊ nasci potuit non satus.
⁊ pati ñ partus. S unũ hoꝵ uoluit: al¬
terum noluit. Nasci .ti. non satus uoluit
pati aut̃ non partus noluit. qr partus
est passus. Dicis mͥ. Unde scis: Quia
hoc ineͣgło ueritatis lego. Si autẽ tͥ dicã.
unde scis: Itaq dicis. Manchei mͥ op¬
ponis auctoritatẽ. dicis ẽẽ in eugłio fal¬
sitatem. Ego aut̃ manicheo ista dicenti
non crederem. nec si non mͥ xp̃m men¬
titũ ẽẽ laudaret. quod quidẽ in xp̃o
ñ inuenit: s quid ipse diligat ꝓdit.
mori nisi natus eẽt. Et ego res¬
pondeo. nec nasci poterat nisi
ds non eẽt. Aut si potuit ⁊ds ẽẽ et
nasci: qr̃ ⁊ non nasci potuerit ⁊ mori:
Uides gͦ utile satis non eẽ in his con¬
sequentiã querere aut argum̃tis in¬
niti. cum de rebus agitur quȩ ꝑtineant
ad iñm. s querendũ potrus eẽ quod
ipse de se : quid ue apłi sui de eodem

Expanded text:
quod tibi proponis, nisi imperitus quem decipis, non instructus a quo convinceris. Nam Jesus et nasci potuit non satus, et pati non partus: sed unum horum voluit, alterum noluit. Nasci enim non satus voluit, pati autem non partus noluit: quia partus est passus. Dicis mihi: Unde scis? Quia hoc in Evangelio veritatis lego. Si autem tibi dicam, Unde scis ista quae dicis? Manichaei mihi opponis auctoritatem, et dicis esse in Evangelio falsitatem. Ego autem Manichaeo ista dicenti non crederem, nec si non mihi Christum mentitum esse laudaret. Quod quidem in Christo non inuenit, sed quid ipse diligat proditmori, nisi natus esset. et ego respondeo: nec nasci poterat, nisi deus non esset; aut si potuit et deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori ? uides ergo utile satis non esse in his consequentiam quaerere aut argumentis adniti, cum de rebus agitur, quae pertineant ad Iesum; sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem
Abbreviated transcription (Latin):
sa cȩlestia tolerant uanos ad oratores suos.
usq ad iudiciũ creatoris sui. Tam̃ mem̃tote
cristianũ regem ñ posse ogere ut sol adore¬
tur. De gentili ⁊t rege exemplũ faustus pro¬
posuit. sciens ꝓfecto ad gentiles ꝑtinere quod
facitis. cũ solem ad oratis. Non est gͦ hot xp̃i¬

Expanded text:
sa caelestia tolerant uanos adoratores suos sa caelestia tolerant uanos adoratores suos usque ad iudicium creatoris sui. tamen mementote christianum regem non posse cogere, ut sol adoretur. de gentili enim rege exemplum Faustus proposuit sciens profecto ad gentiles pertinere, quod facitis, cum solem adoratis. non est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pora celestia & corpora t̾restria. s alra est cȩ¬
lestium gła. alia aut̃ t̾restriũ. Nongͦ uici¬
atur moyses soli & lunȩ cũ eos uetat ad ora¬
ri. s eos laudat. camꝗͣ creaturã celestem. dm̃
aut̃ laudat tamꝗͣ creatorẽ cȩlestiũ et t̾restri¬
um. nec uult offendi dm̃ cum illi ꝓ illo ad¬
orantur. qui ꝓꝑ illũ & ex illo laudantur.
At quã sͥ faustus argute rep̃hendere uisus ÷.
quod &̃ maledictũ uocat moyses qui solẽ
ad orauerit ac lunam. Sig̾ inquit sub gen¬
tili positus rege solem cogar ad orare. & cum
resticero maledictũ hoc metuens. iubear cruci¬
figi. in aliud eius in currã maledictũ. quod
ad uersus eum de pronsit qui pendet in
ligno. Uos quidẽ nullus rex gentilis cogit
ad orare solem. quod nec ipse sol cogeret si
int̾ra regnaret. qi nec nc̃ a uob hoc uult fie¬
ri. D sicut creator ipse impios blasphema¬
tores suos usq ad iudiciũ sustinet: sic & ip¬

Expanded text:
pora caelestia et corpora terrestria; sed alia est caepora caelestia et corpora terrestria; sed alia est caelestium gloria, alia terrestrium. Non ergo conuiciatur Moyses soli et lunae, cum eos uetat adorari. sed eos laudat tamquam creaturam caelestem, deum autem laudat tamquam creatorem caelestium et terrestrium nec uult offendi deum, cum illi pro illo adorantur, qui propter illum et ex illo laudantur. At quam sibi Faustus argute reprehendere uisus est. quod etiam maledictum uocat Moyses, qui solem adorauerit ac lunam. si ergo, inquit, sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maledictum hoc metuens, iubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit. qui pendet in ligno. uos quidem nullus rex gentilis cogit adorare solem. quod nec ipse sol cogeret, si in terra regnaret, quia nec nunc a uobis hoc uult fieri; sed sicut creator ipse inpios blasphematores suos usque ad iudicium sustinet, sic et ip
Abbreviated transcription (Latin):
dꝑgenda sua oꝑa collocatos. sicut est ita nar¬
rauit solem in potestatẽ diei. lunã in
potestatẽ noctis. Calsis aut̃ ur̃is laudi¬
b: sol & luna ñ gaudent. Diabolus nouit
falsa laude gaude. p̃uaricatrix creatura.
Potestates uͦ cęlorũ quȩ peccato non
lapse s̃. arcificem suum in se laudari uo¬
lunt. Quarum illa uera laus est. qua
creatori illarũ ñ fit in iuria. Eit aut̃e cũ
.I. dr̃ quod partes eius s̃. aut m̃bra eiꝰ.
aut aliquid substantiȩ ipsius. Ille it
ꝑ fectus et nulliꝰ indigens & nusquã
defluens. neq discissus. neq ꝑ loca
distentus. apud se cotus in ꝯtaminabił
sibiq sufficiens. se ipso beatus ꝓpt̾ bomi
Proinde si t̾restria corꝑa de quib loque¬
batur apłs cum cybũ nullũ immun¬
dũ diceret. bona s̃. qr omnis creatura dĩ
bona ẽ. quantomagis cȩlestia in quibus
eccellunt sol & luna. cũ ipse apłs dicat. cor¬

Expanded text:
ad peragenda sua opera conlocatos, sicut est, ita narad peragenda sua opera conlocatos, sicut est, ita narrauit: solem in potestatem diei, lunam in potestatem noctis. falsis autem uestris laudibus sol et luna non gaudent. diabolus nouit falsa laude gaudere, praeuaricatrix creatura. potestates uero caelorum, quae peccato non lapsae sunt, artificem suum in se laudari uolunt: quarum illa uera laus est. qua creatori illarum non fit iniuria. fit autem, cum dicitur, quod partes eius sunt aut membra eius aut aliquid substantiae ipsius. ille enim perfectus et nullius indigens et nusquam defluens neque discissus neque per loca distentus apud se totus incommutabilis sibique sufficiens. se ipso beatus propter abproinde si terrestria corpora, de quibus loquebatur apostolus. cum cibum nullum inmundum diceret, bona sunt, quia omnis creatura dei bona est: quanto magis caelestia, in quibus excellunt sol et luna. cum ipse apostolus dicat: cor
Abbreviated transcription (Latin):
quã creatori. Proinde isti inphantasiis fabu¬
larum suarũ idola ⁊demonia nescientes co¬
lunt. In sole aut̃ et luna nouerint se seru¬
re creaturȩ. et quod putant se etiam creaton
seruire: mulcũ fallunt᷑. ꝑhantasmati u suo
seruiunt creatori aut̃ nullomͦ seruiunt. qñ
negant dm̃ creasse. quȩ aꝑte apostolꝰ addi
creaturã ꝑtinere demonstrat dicens. cũ de
cẏbis ⁊ carnib ageret. Omnis it creacuro
dei bona est.⁊ nichil abiciendũ. quodcũ
gr̃arũ actione ꝑcipitur. Uidete quid sic
sana doctrina quã non ferentes uos ad
fabulas ꝯuertistis. Quomͦ apłs & creaturã
dei laudat. et ei tñ cultum religionis exhi¬
beri uetat: sic moyses qͥ uob̃ uidetur nul¬
li diuimoꝵ peꝑcisse. ñ ob aliud suspicor
nͥ qr solem et lunã uetuit ad orari. ad qͦs
cireuitũ uos ꝑ om̃s angulos uertitis ut
eos ad oretis. solem et lunã uera laude lal¬
dauit. cũ eos factos adeo & incelesti ordul

Expanded text:
quam creatori. Proinde isti in phantasmatis fabuquam creatori. Proinde isti in phantasmatis fabularum suarum idola et daemonia nescientes colunt; in sole autem et luna nouerunt se seruire creaturae. et quod putant se etiam creatori seruire, multum falluntur; phantasmati enim suo seruiunt, creatori autem nullo modo seruiunt, quando ea negant deum creasse, quae aperte apostolus ad dei creaturam pertinere demonstrat dicens, cum de cibis et carnibus ageret: omnis enim creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. uidete, quid sit sana doctrina, quam non ferentes uos ad fabulas conuertistis. quomodo apostolus et creaturam dei laudat et ei tamen cultum religionis exhiberi uetat, sic et Moyses, qui uobis uidetur nulli diuinorum pepercisse — non ob aliud suspicor, nisi quia solem et lunam uetuit adorari, ad quorum circuitum uos per omnes angulos uertitis, ut eos adoretis — solem et lunam uera laude laudauit, cum eos factos a deo et in caelesti ordine