comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tismi ostendit᷑. quia baptizatis celestis
ut nos informaret ad orandũ. post bap¬
tisma uicturos. Nam quasi transito ma¬
ri rubro necatos gratulam᷑ egyptios. s
in deserto huiꝰ mundi alii hostes occur¬
runt. qui sunt uincendi donec ad patriã
ueniamꝰ et̃nam. Inde post collatam sc̃i
sps̃ grãm in baptismo. regeneratis ampli¬
or euisdẽ sp̃s gr̃a ꝑ impositionẽ manus
ep̃i datur. Columba apparuit suꝑ nĩm.
ut doceretur eis solis qui in simplicitate
baptizati sunt. unctionẽ scĩ sp̃s affuturã.
Corporali specie descendit ut columba.
ut monstraret᷑ qͦd baptizat in corpore eiꝰ
quȩ ẽ ȩccła. accipiunt sp̃m sc̃m. Et no¬
tandũ qͦd ñ coruus s columba attulit
ramũ oliuȩ in archam noe: quia bapti¬
tatorũ alii deserunt ȩccłam. alii pacifi¬
ce remanent in ȩccła. Ramuez oliue¬
uirentib folus in ore columbȩ. signifi
Qd̃ lucas dicit in te complacuit mͥ: tale

Expanded text:
tismi ostenditur, quia baptizati coelestis tismi ostenditur, quia baptizati coelestis e, sed ut nos informaret ad orandum, post baptisma victuros. Nam quasi transito mari Rubro necatos gratulamur Aegyptios, sed in deserto hujus mundi alii hostes occurrunt, qui sunt vincendi donec ad patriam veniamus aeternam. Unde post collatam sancti Spiritus gratiam in baptismo, regeneratis amplior ejusdem Spiritus gratia per impositionem manus episcopi datur. Columba apparuit super Jesum, ut doceretur eis solis qui in simplicitate baptizati sunt, unctionem sancti Spiritus affuturam. Corporali specie descendit, ut columba, ut monstraretur quod baptizati in corpore ejus, quod est Ecclesia, accipiunt Spiritum sanctum. Et notandum quod non corvus, sed columba attulit ramum olivae in arca Noae quia baptizatorum alii deserunt Ecclesiam, alii pacifice remanent in Ecclesia. Ramus olivvirentibus foliis in ore columbae significas vitae. Quod Lucas dicit in te complacuit mihi , tale
Abbreviated transcription (Latin):
ui xp̃i baptismũ suscipit. miseret᷑
ammȩ suȩ. placens dõ. salutis me¬
delam suscipiens. & humilit subditur
crcatori suo. eius institutioni obediens.
ꝓximũq exemplo edificat. Sic gͦ om̃ẽ
iusticiam implet. quia dõ & sͥ & ꝓximo
facit qͦd debet. Cumgͥ ioħes cognouiss&
iusticiam sic debere compleri: tẽdimisit
eũ baptizari ã se. & consensit. Quiaue¬
ra humilitas c̃ quã obȩdientia comes
ñ deserit. officiũ qͦd prius expauit. obe¬
A confestim ascendit de aqua. Et ecce aꝑ¬
ti sunt ei celi. & uidit sp̃m di descenden¬
tem. Lcorporali specie ut columbã. Mue¬
mentem suꝑ se. Et ecce uox de celis.LTu
quib tactu munde carnis ium abluendi
contulerat. ut qui ad lauacrũ xp̃i uenerit.
peccata deponat. & postuir tutũ increm̃tiᷤ¬
Beda. Quia dum undas subiit. diuini¬
tatis suȩ potentia celi nob̾ianuas pandit.
Nec ei tunc cepit celũ aꝑiri. cui cȩloꝵ in¬
teriora patebant. s his uerbis uirtꝰ bap¬

Expanded text:
isti baptismum suscipit, miseretur animae suae placens Deo , salutis medelam suscipiens; et humiliter subditur Creatori suo, ejus institutioni obediens: proximumque exemplo aedificat. Sic ergo omnem justitiam implet, quia Deo et sibi et proximo facit quod debet. Cum igitur Joannes cognovisset justitiam sic debere impleri, tunc dimisit eum baptizari a se, et consensit. Quia vera humilitas est quam obedientia comes non deserit, officium quod prius expavit, obe confestim ascendit de aqua. Et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem corporali specie ut columbam venientem super se. Et ecce vox de coelis: L. Tquibus tactu mundae carnis vim abluendi contulerat, ut qui ad lavacrum Christi venerit peccata deponat, et post virtutum incrementiquia dum undas subiit, divinitatis suae potentia coeli nobis januas pandit. Nec ei tunc coepit coelum aperiri, cui coelorum interiora patebant, sed his verbis virtus bap
Abbreviated transcription (Latin):
si espondens aũt iñc dixit ei. Sine mͦ.
Sic erim decet nos implere om̃em iusti¬
ciam. Tunc dimisit eũ. Beda in omeliis.¬
enit dñs baptizari ut nob̾ insmu¬
aret mysteriũ baptismi. & scĩfica¬
retaquas. Seruus aũt expauit illũ ad
seuenisse ut baptrraretur. cum nulla in
eo culpa eẽt. Unde intelligit᷑ qͦd hic dicit
ioħes. ego a te debeo baptizari. hoc esse
qͣdipse alibi ait. Ecce agnus di ecce qui
tollit peccata mundi. Ab illogͦ debuit
ipse ioħes baptirari. id a peccato ori¬
ginali mundari. Sine mͦ inquit dñs
me atebaptizari iaqua: ut tu postmo¬
dum a me baptizeris in sp̃u. Sic decet
nos implere om̃em iusticiam. id÷ docere
uisticiam legis impleuerat. ac tẽ demũ ue¬
nit ad baptisma euangłium docturꝰ qͣsi
cumulũ cunctis obseruationib legis im¬

Expanded text:
ine modo. Sic enim decet nos implere omnem justitiam. Tunc dimisit eum. BEDA. Venit Dominus baptizari, ut nobis insinuaret mysterium baptismi, et sanctificaret aquas. Servus autem expavit illum ad se venisse ut baptizaretur, cum nulla in eo culpa esset. Unde intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse quod ipse alibi ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ab illo ergo debuit ipse Joannes baptizari, id est a peccato originali mundari. Sine modo, inquit Dominus, me a te baptizari in aqua, ut tu postmodum baptizeris a me in spiritu. Sic decet nos implere omnem justitiam, id est docere justitiam legis impleverat; et tunc venit ad baptismum, Evangelium docturus, cumulum cunctis observationibus legis im
Abbreviated transcription (Latin):
eus quasi annoꝵ triginta. ut puta¬
batur filiue iocepħ. Beda.
ti̾c annorũ triginta baptizat᷑. & incipit
aꝑtius signa facere & docere. legitimũ
tempus ostendens ȩtatis his qui om̃em
etatem uł ad sacerdotiũ uel ad docendũ
cennalis baptizati saluatoris ȩtas. nobis
conuenit ꝓpter myst̾ium trinitatis. & oꝑa¬
tionem decalogi. Qui ergo baptirat᷑ uel
gaudet se e̾eᷤ baptiratũ. tricennalis sit
in hunc modũ. ut in fidȩ sc̃e tranitatis
intelligat & compleat decalogum. Cri¬
ost triginta annos mn̾c uenit ad bap¬
tisma. legẽ ueterẽ solutur᷑. Propt̃ca
usq in hanc ȩtatem quȩ om̃ia solet caꝑe
peccata. in legis obseruatione ꝑmansit.
nequis diceret ideo illũ soluisse legem.
quia eam ñ potuisset implere. Maxii¬

Expanded text:
ut putabatur filius Joseph. BEDA. Jesus annorum triginta baptizatur, et incipit apertius signa facere et docere, legitimum tempus aetatis ostendens his qui omnem aetatem vel ad sacerdotium vel ad docendum cennalis, baptizati Salvatoris aetas nobis convenit propter mysterium trinitatis et operationem Decalogi. Qui ergo baptizatur vel gaudet se esse baptizatum, tricennalis sit in hunc modum, ut in fide sanctae Trinitatis intelligat et compleat Decalogum. Post triginta annos venit Jesus ad baptisma, legem veterem soluturus. Propterea usque ad hanc aetatem quae omnia solet capere peccata in legis observatione permansit, ne quis diceret, illum ideo legem solvisse, quia ea non potuisset adimplere.
Abbreviated transcription (Latin):
saluator a ioħe bap¬
tiratus ẽ ut scđ̾m hominẽ & iusticiã & le¬
gis humilitatẽ impleret. ut ioħis baptis¬
ma comꝓbaret. ut in lauacro eredentiũ
aduentum sc̃ĩ sp̃s monstraret. ut tunon
dedignareris susciꝑe baptismũ dñi. cũ
ipse susceꝑit baptismũ scrui.  iͫͥ¬

Expanded text:
alvator a Joanne baptizatus est, ut secundum hominem et justitiam et legis humilitatem impleret, ut Joannis baptisma comprobaret, ut in lavacro credentium adventum sancti Spiritus monstraret, ut tu non dedignareris suscipere baptismum Domini, cum ipse susceperit baptismum servi.
Abbreviated transcription (Latin):
mecum ẽ. & ñ reliquit me solum: quia
ego quȩ placita sunt ei facio semper.
Sredicit quosdã de eis post passionem
suam cognituros quis ẽẽt: & credituros
inillum. Exaltationẽ dicit hic passiõis
ñ głificationis: crucis ñ cęli. Ame ipso
nichil facio: id a me ipso ñ sum. hoc
dicit contra patripassianos dicentes.
qui ẽ pater ipse ẽ filius. Duo st̃ nomina:
s res una. Docuit me pat̃. hoc ẽ scientẽ
megenuit pater. Ante dixerat se missũ:
s rem magnã sepe commemorat. Cum
ambo simul sint. unus missus ẽ. alter
misit. qm̃ missio incarnatio ẽ. q̃ tantũ
est filis. ñ etiam patrie. Magister.¬
N nulla enim specie legitur pater appa¬
ruisse. Patris enim potentia q̃ ex mun¬
di creatione specialit᷑ manifesta ẽ. ꝑ nul¬
lam singularẽ creaturã declarat᷑ expres-¬
se. ueluti eius sapientia in humanitate
xp̃i. uelun multiformis gr̃ãbonitatis eiꝰ
in igneis linguis. siue in columba. Aus̃¬

Expanded text:
mecum est, et non reliquit me solum, quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Praedicit quosdam de eis post passionem suam cognituros quis esset, et credituros in illum. Exaltationem dicit hic passionis, non glorificationis; crucis, non coeli. A meipso nihil facio, id est a meipso non sum, hoc dixit contra Patripassianos, dicentes: Qui est Pater, ipse est Filius. Duo sunt nomina, sed res una. Docuit me Pater, hoc est scientem me genuit Pater. Ante dixerat se missum, sed rem magnam saepe commemorat, cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit, quoniam missio incarnatio est, quae tantum est Filii, non etiam Patris. In nulla enim specie legitur Pater apparuisse. Patris enim potentia, quae ex mundi creatione specialiter manifesta est, per nullam singularem creaturam declaratur expresse, veluti ejus sapientia in humanitate Christi, veluti multiformis gratia bonitatis ejus in divisione linguarum, sive in columba. AU
Abbreviated transcription (Latin):
care uiuos ⁊ mortuos s hoc totũ ẽ ex pat᷑.
a quo audio ueritatẽ quam loqͦr. Idem
ẽ filium audire a patre. qd̃ est esseab eo.
Sensus gͦ ẽ. Ideo uerum iudico quia
ueritas sum: filius ueracis. Hȩc uenitaᷤ
ñ ẽ maior uerace isto nec minor. s ȩqͣlis.
quamuis pius hõ minus sit ipsa pietate.
pulcher minus ipsa pulchritudine. castꝰ
castitate. Nam si pietas q̃ ẽ apud dm̃
cuus ẽ particeps pra anima. recedit ab
ipsa pia anima. siue pulchrinido. siue
castitas. ñ tam̃ crescit in dõ uł minuitur.
sicut oculus tuus nec clausus minuit lu¬
cem. nec aꝑtus auget. Hac similitudme
si uerax ẽ amma. ueritas ẽ apud dm̃. cuius
ipsa ẽ particeps. Et si eius ñ fuerit parti¬
ceps. tunc om̃is hõ mendax: quia nullus hõ
de suo ẽ uerax. Igitur ds̃ pat̾uerax ẽ. ñ
participando. s ueritatẽ generando.
Dixit g eis ĩc. Cum exaltaueritis filiũ

Expanded text:
mortuos, sed hoc totum est a Patre, a quo audio veritatem quam loquor. Idem est Filium a Patre audire, quod est esse ab eo. Sensus ergo est: Ideo verum judico, quia veritas sum, Filius Veracis. Haec Veritas non est major Verace isto, nec minor, sed aequalis, quamvis pius homo minus sic ipsa pietate, pulcher minus ipsa pulchritudine, castus castitate. Nam si pietas quae est apud Deum, cujus est particeps pia anima, recedat ab ipsa anima pia, sive pulchritudo, sive castitas; non tamen crescit in Deo vel minuitur, sicut oculus tuus nec clausus minuit lucem, nec apertus auget lucem. Hac similitudine si verax est anima, veritas est apud Deum, cujus ipsa est particeps; et si ejus non fuerit particeps, tunc omnis homo mendax, quia nullus homo de suo est verax. Igitur Deus Pater verax est, non participando, sed veritatem generando. Dixit ergo eis Jesus: Cum exaltaveritis Fili
Abbreviated transcription (Latin):
querunt extinguere. Dixerunt itaq ei.
Nos exfornicatione ñ sumꝰ nati: unũ patrẽ
habemus dm̃. Iam utcunq cȩꝑunt cog¬
noscere ñ de carnis generatione dñm loqͥ
s de uitȩ institutione. Et quia consuetu¬
do scͥpturarum ẽ. fornicationẽ appellare
falsis chis seruire: dixer̃. unũ patrem ha¬
bemus dm̃. Credoquia cogitabant. Quo¬
tiens nominabimꝰ abraham: dicturꝰ ẽ nob.
Quare ñ imitamini eũ de cuiꝰ genere gła¬
mini: Et quiatantũ uirũ imitari ñ pos¬
sumus: dicamꝰ nos habere patrem dm̃.
p̃ostendit de abraham. ita nc̃ ostendit d̃m
ñ eẽ eis patrem. quia ñ cognoscunt filiũ
quem misit nec diligunt. Procedere ẽ. qd̃
ds̃ naturalis origo & ȩt̾na causa ẽ sapien¬
tiȩ suȩ ut sit. uenire aut̃ ẽ incarnari. Non
enim ds participatione sapiens ẽ. ut am¬
ma uł angłs. s cum ex se gignat sapien¬

Expanded text:
itaque ei: Nos ex fornicatione non sumus nati, unum Patrem habemus Deum. Jam utcunque coeperunt cognoscere non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est fornicationem appellare falsis diis servire, dixerunt: Unum patrem habemus Deum. Credo quia cogitabant: Quoties nominabimus Abraham, dicturus est nobis: quare non imitamini eum de cujus genere gloriamini? Et quia tantum virum imitari non possumus, dicamus nos habere patrem Deum, upraeostendit de Abraham, ita nunc ostendit Deum non esse eis patrem, quia non cognoscunt Filium quem misit, nec diligunt. Procedere est, quod Deus naturalis origo et aeterna causa est sapientiae suae ut sit: venire autem est incarnari. Non enim Deus participatione sapiens est, ut anima vel angelus; sed quod ex se gignat sapien
Abbreviated transcription (Latin):
ũ misisse principes contra gentẽ illam.
eamq fuisse debellatã. Inde dicunt dia-¬
bolum originẽ duxisse. putantes scd̃m
hoc dictum eẽ a dño. uos ex patre diabolo
estis. Iudȩi gͦ dicti sunt eẽ filii diaboli.
imitando ñ nascendo. Propħa dix̃ ad ip¬
sos. Patertuus amorreus. & mat̾ tua ce¬
thea. ñ qđ ab illis gentib rudȩi ducereis
originem. s quia imitati st̃ impietates
eorum. Queritur fortasse unde ẽ diabo¬
lus. Inde utiq unde ceteriangłi. s suꝑ¬
biendo factus ẽ diabolus. Et notandũ
deprauatus fuit.s ꝓpͥa uoluntate sũp¬
sit a magnitudine scientiȩ elationis oc¬
casionẽ. Un de apłs. Scientia inflat. Iue
homicida erat ab micio. & inueritate

Expanded text:
um misisse principes contra gentem illam, eamque fuisse debellatam. inde dicunt diabolum originem duxisse, putantes secundum hoc dictum esse a Domino: Vos ex patre diabolo estis. Judaei ergo dicti sunt esse filii diaboli imitando, non nascendo. Propheta dixit ad ipsos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea , non quod ab illis gentibue Judaei ducerent originem, sed quia imitati sunt impietates eorum. Quaeritur fortasse, unde est diabolus. Inde utique, unde caeteri angeli, sed superbiendo factus est diabolus. Et notandum depravatus fuit, sed propria voluntate sumpsit a magnitudine scientiae, elationis occasionem. Unde Apostolus: Scientia inflat . Ille homicida erat ab initio,
Abbreviated transcription (Latin):
ut scirent quid illũ credent. Respondit
ꝙͥ principium ñ tanquã diceret princi¬
pium sum: s tanquã diceret. pͥncipiũ
mecredite. Qd̃ in sermone greco euident̃
apparet. ubi pͥncipium ẽ feminini genĩs
sicut lex masculim. S consuctudo locu¬
noms ideo ꝑ diu̾sas linguas uariat gene¬
rauocabuloꝵ. quia mipsis reb n inuenit
secum.slon enim sapientia uere ẽ femi
turad id qđ dictum ẽ tu quis es. respon¬
dere debuisse. ego sum ueritas: respondit
tonquã diceret. principiũ me credite. Et
ꝓpt̃ uos factus. adista uerba descendi.
Principium ẽ pat̃. principium ẽ filius.
tam̃ ñ sunt duo principia. sicut nec duo
dii. Nam si accedentes ad dm̃ multȩ
animȩ ꝑ caritatẽ una ẽ anima.⁊ mul¬
ta corda cor unum: nonne magis trini¬
tas ipse fons caritatis unus ds̃ est:
Iulta habeo de uobis loqui ⁊ iudicare.
s: quimisit me uerax ẽ. Et ego q̃ audiui
ab eo: hec loquor in mundo. Et ñ cogno¬

Expanded text:
ut scirent quid illum esse crederent. Respondit ut scirent quid illum esse crederent. Respondit ergo, principium, non tanquam diceret, principium sum, sed tanquam diceret, principium me credite. Quod in sermone Graeco evidenter apparet, ubi principium est feminini generis, sicut lex masculini. Sed consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non enim sapientia vere est femitur ad id quod dictum est: Tu quis es, respondere debuisse: Ego sum veritas: respondit, tanquam diceret, principium me credite. Et  humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Principium est Pater, principium est Filius, tamen non sunt duo principia, sicut nec duo dii. Nam, si accedentes ad Deum multae animae per charitatem, una anima est, et multa corda, cor unum , nonne magis Trinitas ipse fons charitatis unus Deus est? Multa habeo de vobis loqui et judicare, sed qui misit me, verax est. Et ego quae audivi ab eo, h
Abbreviated transcription (Latin):
catores. infideles. terrena sapientes.
Non ẽ gͦde hoc mundo ꝑ quẽ mundus
factus ẽ. quia om̃s de mundo post mun¬
dum facti st̃. dñs aũt̃ ẽ ante mundũ.
quia in principio erat uerbũ. S i enim
ñ credideritis quia ego sũ: moriemini
spem credituris. ut de mundo le¬
uentur ad eũ qui mundũ fecit. Qđ i
chil addidit dicens quia ego sũ. multa
subintelligi dedit. scilicet ego sũ uerbũ
patris conditor mundi. hominis forma¬
tor & reformator. Qđ qui ñ credit mo¬
ritur in peccatis. Moysi etiam dix̃ ego
sum qͥ sum. hoc ẽ uerum eẽ habeo. quia
ñ sũ mutabilis. s semꝑ idem. In om̃i
motu rerum inuenio pretitum & futu¬
rum. inueritate dĩ solũ p̃sens. Hice¬
bant gͦ ei. Tu quis es: Dixit eis iũc. Prin
cipium qui & loquor uob. Principiũ
est. cui dicdtum ẽ. Tuaut̃ idem ipse es:
gannitui ñ deficient. Sciebat ibi eẽ qͦs¬
dam credituros. & idõ dixisse tu qͥs es:

Expanded text:
catores, infideles, terrena sapientes. catores, infideles, terrena sapientes. Non est ergo de hoc mundo, per quem mundus factus est; quia omnes de mundo, post mundum facti sunt. Dominus autem est ante mundum, quia in principio erat Verbum. Si enim non credideritis spem credituris, ut de mundo leventur ad eum qui mundum fecit. Quod nihil addidit, dicens: Quia ego sum, multa subintelligi dedit, scilicet ego sum Verbum Patris, Conditor mundi, hominis formator et reformator. Quod qui non credit, moritur in peccatis. Moysi etiam dixi: Ego sum qui sum , hoc est verum esse habeo, quia non sum mutabilis, sed semper idem. In omni motu rerum invenio praeteritum et futurum, in veritate Dei solum praesens. Dicebant ergo ei: Tu quis es? Dixit eis cipium, qui et loquor vobis. Principium est, cui dictum est: Tu autem idem ipse es, anni tui non deficient . Sciebat ibi esse quosdam credituros, et ideo dixisse: Tu quis es?
Abbreviated transcription (Latin):
me. & in peccato ur̃o moriemim. Aug̃.¬
on desiderio queretis me: s odio.
Postquam abscessit dñs quesiuerus
illum & qui odunt & qui amauer̃. ilui
ꝑsequendo. isti habere cupiendo. Quo
ego uado: uos ñ potestis uenire. Hoc
& discipłis alibi dixit ñ auferendo spẽ
ut istis. s predicendo dilationem.
mortales ẽẽnt.& uenire ñ possent qͥ
ille iret. si se int̾fecisset. Dñs aũt dicebat
ñ de morte. s degła ad quã ibat postmor¬
tem. Qd̾ illi om̃ta carnalit̾ sapientes.
ñ intellexerunt Et dicebat eis. uos de
deorsũ estis: ego de suꝑnissum. Ideo
terram sapitis: quia sicut serpentes t̾ram
manducatis. Quid ẽ terrã manducatis:
Terrenis pascimini. terrenis delectamini.
terrenis in hiatis. cor sursum ñ habens.
De suꝑnis sum: id a patre. cumeo e¬
cedens om̃ia. Uos de mundo hocesti.
ego ñ sum de hoc mundo. Dyxi gͦ uobis.
quia moriemini in peccatis ur̃ie Ex¬
ponit quid sit eẽ de mundo. id÷ ẽẽ pec¬

Expanded text:
et in peccato vestro moriemini. Non desiderio quaeretis me, sed odio. Postquam abscessit Dominus, quaesierunt illum et qui oderunt, et qui amaverunt: illi persequendo, isti habere cupiendo. Quo ego vado, vos non potestis venire. Hoc et discipulis alibi dixit, non auferendo spem ut istis, sed praedicando dilationem. mortales essent, et venire non possent quo ille iret, si se interfecisset. Dominus autem dicebat non de morte, sed de gloria ad quam ibat post mortem. Quod illi, omnia carnaliter sapientes, non intellexerunt. Et dicebat eis: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, cor sursum non habetis. De supernis sum, id est a Patre, cum eo excedens omnia. Vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis, quia moriemini in peccatis vestris. Exponit quid sit esse de mundo, id est esse pec
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ĩ mundicia fornicationis. furtũ.
fraus. sacrilegium. ⁊ similia. Quȩ cũ cȩ¬
pit xp̃ianus ñ habere: incipit erigere ca¬
pit ad lib̾tatem. s ñdum ẽ ꝑfecta lib̾tas.
quia ñdum ȩt̾nitas. Lib̾tas ꝑfecta ẽ ẽẽ
in dño. cum hoc corruptibile induet in¬
corruptionẽ. & hoc mortale induet ĩmor¬
talitatem. Scio quia filii abrahȩ estis. secd
queritis meint̃ficere. quia sermo m̃s ñ
capit in uob̃. Id ñ capit cor ur̃m. quia
ñ recipitura corde ur̃o. Sermo diuinꝰ est
ut hamus. qui capit dũ capit᷑. Agnoscit
xp̃c in istis carnis originẽ. in qua ẽ uana
libertas cũ uera seruitute peccati. s ñ cor¬
dis fidem ꝑ imitationẽ abrahe. in qͣ esset
ueralib̾tas ꝑ se filiũ Ego qdđ uidi apud
patrẽ loquor. &uos q̃ udistis apud patrẽ

Expanded text:
aliqua immunditia fornicationis, furtum, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium et similia. Quae cum coeperit Christianus non habere, incipit erigere caput ad libertatem, sed nondum est perfecta libertas, quia nondum aeternitas. Libertas perfecta est esse in Domino, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, et hoc mortale induet immortalitatem . Scio quia filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis. Id est, non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Sermo divinus est ut hamus, qui capit, dum capitur. Agnoscit Christus in istis carnis originem, in quibus est vana libertas cum vera servitute peccati, sed non cordis fidem per imitationem Abrahae, in qua esset vera libertas per se filium. Ego quod vidi apud Patrem, loquor, et vos q
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩfnum. Si gͦ filius uos liberauerit.
uere liberi eritis Eccła ẽ domus. ser¬
uus ẽ peccator corde impenitenti ꝑti¬
nax. Non dixit ñ est in domo. quia mul¬
mȩccła : Cui erit caput sine corpore:
Terruit gͦ ne peccatum amaremꝰ dicen¬
do. om̃is qui facit peccatũ seruus ẽ pec¬
cati. Spem dedit ne diffidẽmꝰ dicendo.
filius manet inet̾num. Spes enĩ nr̃a
est. ut alibero liberemur. Sciendumẽ
qđ multi iusti dicti sunt sine querela.
id sine crimine. Nulla enim querela
iusta ẽ de his in reb humanis: quiñ
habent crim̃. Crim̃ aũt ẽ peccatũ graue.
accusatione ⁊ damnatione dignissimũ.
s: dĩgr̃a in nob peccatũ consumit᷑. M inu¬
tur aũt in iuita ꝓficientiũ. qđ in uita con¬
sumit᷑ ꝑfectoꝵ. Erima ẽ gͦ lib̾tas: carere
crmminib. Idõ apłs in ordinandis prb̃ris
ił diaconis. ñ ait siqͥs sine peccato ẽ. quia
si hoe dixisset nullus ordinaret᷑. s an si
quis si ne cͥmine ẽ. ut homicidiũ. adult̾ũ.

Expanded text:
in aeternum. Si ergo Filius vos liberavit, vere liberi eritis. Ecclesia est domus, servus est peccator corde impoenitenti pertinax. Non dixit: non est in domo, quia mulolus in Ecclesia? Cui erit caput sine corpore? Terruit ergo, ne peccatum amaremus, dicendo: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Spem dedit ne diffideremus, dicendo: Filius manet in aeternum. Spes enim nostra est, ut a libero liberemur. Sciendum est quod multi justi dicti sunt sine querela, id est sine crimine. Nulla enim querela justa est de his, in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Sed Dei gratia in nobis peccatum consumitur. Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectorum. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo Apostolus de ordinandis presbyteris vel diaconis non ait: si quis sine peccato est; quia si hoc dixisset, nullus ordinaretur; sed ait, si quis sine crimine , ut est homicidium, adulterium,
Abbreviated transcription (Latin):
flata. Non intelligebas nͥ libtatem tem¬
poralem. scđm quã m̃tiris etiã dicenᷤ.
nemin seruiuimꝰ unquã. Nonne iosepb
ẽ uenundatus: Nonne scĩ ꝓpħȩ captnua¬
ti. Nonne seruiebant parentes tui megp¬
to lateres faciendo: Nonne uos ipsi so¬
uebatis tributa romanis. Respondit
eis ui̾c. Amen am̃ dico uob. quia om̃is qͥ
facit peccatũ seruus ẽpeccati. dũs in¬
ui ex amore peccat ñ exlanguore
naturȩ. nec ex ignorantia leui: seruus ẽ
peccati. Alia enim st̃ peccata infirmita¬
tis. alia imꝑitiȩ. alia maliciȩ. Infirmitaᷤᷤ
& imꝑitia contraria st̃ uirtuti ⁊ sapien¬
tiȩ: malicia contraria ẽ bonitati. Quisqͥs
gͥ nouit quid sit sapientia dĩ: potest et¬
stimare q̃ sunt peccata uen̾alia. & qͥsqus
nouit quid sit bonitas di. potest existima¬
re quib peccatis certa pena debeat᷑ hic
& in futuro scło. Ausustinus.¬
eruus quidẽ hõis aliqͣndo sui dm̃¬

Expanded text:
si libertatem temporalem, secundum quam mentiris etiam, dicens: Nemini servivimus unquam. Nonne Joseph est venundatus? . Nonne sancti prophetae captivati? Nonne serviebant parentes tui in Aegypto, lateres faciendo? . Nonne vosipsi solvebatis tributa Romanis? Respondit eis Jesus: Amen, amen, dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. ui ex amore peccat, non ex languore naturae, nec ex ignorantia levi, servus est peccati. Alia enim sunt peccata infirmitatis, alia imperitiae, alia malitiae. Infirmitas et imperitia contraria sunt virtuti et sapientiae; malitia est contraria bonitati. Quisquis igitur novit quid sit sapientia Dei, potest existimare quae sint peccata venialia: et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus peccatis certa poena debeatur, et hic et in futuro saeculo. AUGUST. Servus quidem hominis aliquando sui D
Abbreviated transcription (Latin):
nũmum suũ. sic̃ cesan suũ. Unde ait.
Reddite q̃ sunt cesaris cesari: & q̃ st̃ dei
dõ. Liberabit. hoc u̾bum retulit dñs
ad lib̾tatem. Nam quomͦ saluat nichil¬
ẽ aliud quã saluũ facit: sic liberat in¬
chil ẽ aliud ꝓprie quam lib̾um facit.
Qđ in greco plenius ẽ. Nam latine ple¬
runq liberare dicimus ñ ad lib̾tatẽ sed
ad salutem. ut aliquis dr̃ imꝓprie libera¬

Expanded text:
nummum suum, sicut et Caesar suum. Unde ait: nummum suum, sicut et Caesar suum. Unde ait: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Liberabit, hoc verbum retulit Dominus ad libertatem. Nam quomodo salvat, nihil aliud est quam salvum facit; sic liberat, nihil aliud est proprie, quam liberum facit. Quod in Graeco planius est. Nam Latine plerumque liberare dicimus, non ad libertatem, sed ad salutem: ubi aliquis improprie
Abbreviated transcription (Latin):
icut gͦ in solis radio calor ⁊ splendor
abinuicẽ nequeunt separari. s calor
siccat. splendor illuminat: & sic̃rano¬
inanima ẽ. s anima uiuimꝰ. ratione intel¬
ligimus: Sic & filius solus suscepit car¬
nem. nec se diuisit a patre. Et quia cȩlũ
nem maiestate ñ susceptione. Hȩc illo
loquente multi credidunt in eũ. Dicebat
uos manseritis in sermone meo uere disci¬
puli mei eritis. & cognoscetis ueritatẽ. &
ueritas liberabit uos. Augustinus.
imanseritis in sermone meo. id si ꝑse¬
ueraueritis usq in finem. in fide quȩ
i uobis cȩpit eẽ ꝑ sermonẽ:. tunc discipłi
meieritis. ut cognoscatis ueritatẽ quã
mͦ creditis. q̃ mͦ carne tecta loquit᷑ uob
& latet uos. Nondum apparuit quid
erimus. s tandẽ uidebimꝰ eum sicuti ẽ.
cum signauerit nos lumine uultꝰ sin.
Moneta di sumus. nummꝰ eiꝰ. Athesau¬
ro euserrauimꝰ. errore detritũ ẽ. qđ in
nob fuerat ĩ pressũ. Uenit qui nos for¬
mauerat ut reformaret. querit ⁊ ipse

Expanded text:
icut ergo in solis radio calor et splendor ab invicem nequeunt separari, sed calor siccat, splendor illuminat; et sicin anima est, sed anima vivimus, ratione intelligimus, sic et Filius solus suscepit carnem, nec se divisit a Patre. Et quia coelum nem majestate, non susceptione. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Dicebat iscipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. AUGUST. Si manseritis in sermone meo, id est si perseveraveritis usque in finem in fide, quae in vobis coepit esse per sermonem, tunc discipuli mei eritis, ut cognoscatis veritatem quam modo creditis: quae modo carne tecta, loquitur vobis et latet vos. Nondum apparuit quid erimus, sed tandem videbimus eum sicuti est , cum signaverit nos lumine vultus sui. Moneta Dei sumus, nummi ejus. A thesauro ejus erravimus, errore detritum est, quod in nobis fuerat impressum. Venit qui nos formaverat, ut reformaret, quaerit et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ibi leꝓsum sacerdos ĩmundum facit:
eos qui insontes sunt uł noxii. s ꝓ officio
suo cũ peccatoꝵ uarietates audierit. scit
qui ligandus sit. qͥ ue soluendꝰ. Masist̾.
dũ uixerit. ligaueris elimmando
ab ȩccła. ligatus erit incęlis. hoc ẽ uniu̾s
eccłȩ quib notum erit uitabunt illũ. U̾a

Expanded text:
ergo ibi leprosum sacerdos immundum facit, ergo ibi leprosum sacerdos immundum facit, eos qui insontes sunt vel noxii. Sed pro officio suo cum peccatorum varietates audierit, scit qui ligandus sit, quive solvendus. dum vixerit, ligaveris eliminando ab Ecclesia, ligatus erit in coelis, hoc est universae Ecclesiae quibus notum fuerit, vitabunt i
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus eam. & tͥ dabo claues regni cȩloꝵ.
Peccata & doctrinȩ hereticoꝵ sunt portȩ
inferi. Ciaues regni celoꝵ. ipsam discer¬
nendi scientiam potentiamq nominat.
qua dignos reciꝑe in regnũ. indignos se¬
cludere deberet ã regno. Unde subdit᷑. Et
qđcunq ligaueris suꝑ tram: erit ligatũ
& in cęlis. Et qd̾ cunq solueris suꝑ t̾ram.
erit solutum et in celis. S uꝑ tram inquit.
nam in alligatione defunctũ. nusquam
dixit absoluendum. Ieroni muc¬
stum locũ ep̃i & prb̃ri ñ intelligentes.
aliquid sͥ de phariseoꝵ suꝑcilio assumuis.
ut uel damnent innocentes. uel soluere
se noxios arbitrent᷑. cũ apud dm̃ ñ senten¬
tia sac̾dotum. s reoꝵ uita q̃rat᷑. Legimꝰ
in leuitico de lepsis ubi iubet᷑ ut osten
dant se sacerdotib & immundi fiant
si lepram habuerint. ñ qd̾ sac̾dotes lep¬
sos faciant & ĩmundos. s qd̾ habeant no¬
ticiam leꝓsi & ñ lepsi. et possint disc̾nere
qui mundus qui ue ĩmundꝰ sit. Quomͦ

Expanded text:
dabo claves regni coelorum. Peccata et doctrinae haereticorum sunt portae inferi. Claves regni coelorum, ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde subditur: Et quodcunque ligaveris super terram, erit legatum et in coelo, et quaecunque solveris super terram erunt soluta et in coelis . Super terram, inquit, nam in hac ligatione defunctum nusquam dixit absolvendum. CAP. um episcopi et presbyteri non intelligentes aliquid sibi de phariseorum supercilio assumunt, ut vel dampnent innocentes vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed reorum vita queratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi iubentur, ut ostdant se sacerdotibus et immundi fiant si lepram habuerint : non quod sacerdotes leprosos faciant et immundos, sed quod habeant notitiam leprosi et non leprosi, et possint discere qui mundus, quive immundus sit. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
& congregabit triticũ suũ in horreũ. pale¬
as aũt comburet igni in extinguibili. Hy
entilabri opusẽ. ab infrulatiys.¬
cꝰtuosis fructuosa discernere. Quod
in manu dñi sitũ indicat arbitrium po¬
testatis recondentis triticũ. id ꝑfectos
fructus credentiũ in horreis. & concre¬
mantis paleas. id÷ infructuosoꝵ hõium
manitatẽ igne iudicii. Beda.¬
er uentilabrũ discretio iustiexami¬
nis. ꝑ aream uͦ presens eccła figuratur.
Cuius areȩ purgatio etiã nc̃geritur. cũ
ꝑuersi ob manifesta peccata de eccła eici¬
untur. uł post mortẽ diuina districtiõe
daminantut. Int̾ paleas & zizania distat.
quia palcȩ a semine puritritici ꝓdeunt.
zizania a diu̾sa origine ꝓcreantur. Er¬
go paleȩ significant illos qui fidei my¬
steriis imbuunt᷑. s leuitate ꝑfidiȩ ab ele-¬
ct̾is dissentiunt. Tizama illos qui oꝑe
& ꝓfessione ab electis secernuntur. Hi

Expanded text:
et congregabit triticum suum in horreum: paleet congregabit triticum suum in horreum: paleas autem comburet igni inexstinguibili. HILARIUS. Ventilabri opus est ab infructuosis fructuosa discernere. Quod in manu Domini situm indicat arbitrium potestatis, recondentis triticum id est perfectos fructus credentium in horreis, et concremantis paleas id est infructuosorum hominum inanitatem igne judicii. Per ventilabrum discretio justi examinis, per aream vero praesens Ecclesia figuratur. Cujus areae purgatio etiam nunc geritur, cum perversi ob manifesta peccata de Ecclesia ejiciuntur, vel post mortem divina districtione damnantur; inter paleas et zizania distat, quia paleae a semine puri tritici prodeunt, zizania a diversa origine procreantur. Ergo paleae significant illos qui fidei mysteriis imbuuntur, sed levitate perfidiae ab electis dissentiunt; zizania illos qui opere et professione ab electis secernuntur. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
quale sit. ignis ꝓbabit. Euangłista io¬
hannes scripsit. cuius ñ sum dignus ut
soluam euis corrigiam calciamenti. qͦd
ad mysteriũ spectat. Albinus.
os apud ueteres fuit. ut siqͥs eam
que sibi competeret. acciꝑe uxorẽ nol¬
let. ille ei calciam̃tum solueret. qui iure
ꝓ pinquitatis eã sͥ desponsaret. A p̃c ãu
sponsam sponsus ẽ. Unde iohes quia
xp̃c e̾eᷤᷤ putabatur. recte se indignum esse
denunciat. ad soluendũ corrigiam eiꝰ cal¬
ciamenti. Quasi dicat. Ego redemptoris
uestigia denudare ñ ualeo. quia sponsi no
men ñ usurpo. Uelita. Calciam̃ta ex mor¬
tuis animalib fiunt. Dñs uͦ quasi calcia¬
tus apparuit. postquã carnem assũpsit.
Huius incarnationis mysteriũ nemo un-¬
quam ad plenũ inuestigare potuit. Corri¬
gia calciam̃ti est. ligatura tanti mysterii.
Non ualet gͦ ioħes ad plenũ corrigiam
soluere. quia in carnationis mystĩum non
sufficit inuestigare. Cuius uentilabrũ
in manu eius. & ꝑmundabit aream suam.

Expanded text:
babit . Evangelista Joannes scripsit: Cujus non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamenti. Quod ad mysterium spectat. ALBINUS. Mos apud veteres fuit ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui jure propinquitatis eam sibi desponsaret. Christus autem sponsam sponsus est. Unde Joannes quia Christus esse putabatur, recte se indignum esse denuntiat ad solvendum corrigiam ejus calceamenti. Quasi dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia Sponsi nomen mihi non usurpo. Vel ita: Calceamenta ex mortuis animalibus fiunt. Dominus vero quasi calceatus apparuit, postquam carnem assumpsit. Hujus incarnationis mysterium nemo unquam ad plenum investigare potuit. Corrigia calceamenti est ligatura tanti mysterii. Non valet ergo Joannes ad plenum corrigiam solvere, quia incarnationis mysterium non sufficit investigare. Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe ñ om̃ia. s aliqͣ dño loquente. ecce
archy synagogꝰ nunciat filiã suã morti
eẽ ꝓximã. ut marcus ⁊ lucas refert̃. Quia
gͥ desꝑabat filiam posse inueniri uiuã.
de ea ut iam defuncta loquit᷑ scđm ma¬
theum. petens a dño uł morientẽ sanari:
uł mortuã suscitari. i Et surgens
uĩc soquebatur eũ: ⁊ discipłi eiꝰ. Et ecce mu¬
lier q̃ sanguinis fluxũ patiebat᷑ duodecim
annis. & fuerat multa ꝑpessa a cõplurib
medicis. ⁊ erogauerat om̃ia sua. nec ab ullo
potuit curari. s magis det̾ius habebat: ue¬
unt retro in turba. ⁊ tetigit fimbriã uesti¬
menti eiꝰ. Dicebat enim intrase. qd̃ siuł ue¬
stim̃tum eiꝰ tetigero: salua ero. Et confestĩ
stetit fluxus sanguinis eiꝰ. ⁊ sensit corpore

Expanded text:
e, ecce archisynagogus nuntiat filiam suam morti esse proximam, ut Marcus et Lucas referunt. Quia igitur desperabat filiam posse invenire vivam, de ea, ut jam defuncta loquitur, secundum Matthaeum, petens a Domino vel morientem sanari, vel mortuam suscitari. Et surgens Jesus, sequabatur eum et discipuli euinis fluxum patiebatur duodecim annis, et multa fuerat perpessa a compluribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec ab ullo potuit curari, sed magis deterius habebat: venit in turba retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus. Dicebat enim intra se, quod si vel vestimentum ejus tetigero salva ero. Et confestim stetit fluxus sanguinis ejus, et sensit c
Abbreviated transcription (Latin):
quamdiu fecistis uni de his fr̃ib meis
minimis: michi fecistis. Teronimus.¬
Son uidetur generalit̃ hoc dixisse de
Dicit enim alibi. fr̃s mei st̃. qͥ faciunt
uoluntatẽ patͥs mei. Tunc dicet & his
qͥ a sinistris eiꝰerunt: Discedite a mema¬
ledicti mignẽ et̃num: qͥ p̃parat᷑ꝰ ẽ diabolo

Expanded text:
diu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. No videtur generaliter haec dixisse de Dicit enim alibi: Fratres mei sunt, qui faciunt voluntatem Patris mei . Tunc dicet et his qui a sinistris erunt. Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
sine misccłia fiet ei qui ñ fecit miscdiam.
Notandũ quia ꝑfectoꝵ unus ordo est in
iudicio. qui cũ dõ iudicat & ñ iudicatur.
De his dñs ait. Sedebitis & uos suꝑ sedes
duodecim. Alius ordo enã iudicat exẽplo
suo reꝑbos. & iudicat᷑ cum ei dr̃. Esuriui.
ae dedistis mͥ manducare. Mali ui qͥ intra
ȩccłam sunt. utiq ñ iudicant. s udican¬
tur cũ eis dr̃. E suriui. & ñ dedistis mͥ
manducare. Dehis aũt qui extraȩccłam
inueniendi sunt: dicit psalmista. Honre¬
surgunt impi in udicio. ut uł iudiceis
ut uidicentur. Gemina punit᷑ sententia
impuuis. dum aut hic ꝓ sins meritis nitis
cecitate ꝑcutit᷑. ne ueritatẽ udeat: aut
dũ in fine damnabit᷑. ut debitas penas

Expanded text:
sine misericordia fiet ei qui non fecit misericordiam . sine misericordia fiet ei qui non fecit misericordiam . Notandum quia perfectorum unus ordo est in judicio, qui cum Deo judicat, et non judicatur. De his Dominus ait: Sedebitis et vos super sedes duodecim . Alius ordo etiam judicat exemplo suo reprobos, et judicatur cum ei dicitur: Esurivi, et dedistis mihi manducare. Mali vero, qui intra Ecclesiam sunt, utique non judicant, sed judicantur, cum eis dicitur: Esurivi, et non dedistis mihi manducare. De his autem qui extra Ecclesiam inveniendi sunt, dicit Psalmista: Non resurgunt impii in judicio , ut vel judicent, vel judicentur. Gemina punitur sententia impius, dum aut hic pro suis meritis mentis caecitate percutitur, ne veritatem videat; aut dum in fine damnabitur, ut debitas poenas
Abbreviated transcription (Latin):
m potũ. hospes eram & ñ collegistis me.
sludus: & ñ oꝑuistis me. Infirmus. &
in carcere. & ñ uisitastis me. A p̃c caput
In aliqua c̃stipatione hoĩum quando
aliquis tͥ pedem calcat. ñ ne dicit caput
calcas me: Quomꝰ gͦ lingua quam nemo
tangit. dicit calcas me:. sic xp̃c caput qͦd ne¬
mo calcat: dicet. E suriui. & ñ dedistis mͥ
manducare. & cet̾a. T unc respondebunt
& ipsi dicentes. Dñe. quando te uidimus¬
esurientem aut sitientem. aut hospitẽ aut
nudũ. aut infirmũ. uł in carcere. & ñ mi¬
nistraitimꝰ tͥ  E xcusare satagunt ex
consuetudine qua solebant hoĩes fauere.
s ñ habent excusationẽ qͥ conu̾tia malis
& agere bona noluer. Iunc respondebit
illis dicens. Am̃ dico uob̾. quãdui ñ fecistis
uni de minorib his. nec mͥ fecistis. Et
ibunt him suppliciũ et̃um: iusti autẽ¬
I in uitam et̾nam. Remigius.¬
uid meret᷑ qui aliena rapit. siȩtnalit᷑
damnatur qui de suo ñ dedit: Tudicium

Expanded text:
 potum. Hospes eram, et non collegistis me. Nudus et non operuistis me. Infirmus et in carcere, et non visitastis me. AUGUST. ChIn aliqua constipatione hominum, quando aliquis tibi pedem calcat, nonne dicit caput, calcas me? Quomodo ergo lingua quam nemo tangit, dicit, calcas me, sic Christus caput, quod nemo calcat, dicet: Esurivi, et non dedistis mihi manducare, etc. Tunc respondebunt et ipsi, dicentes: Domine, quando te rientem, aut sitientem, aut hospitem, aut nudum, aut infirmum, vel in carcere, et non ministravimus tibi? Excusare satagent ex consuetudine, qua solebant homines fallere; sed non habent excusationem, qui converti a malis et agere bona noluerunt. Tunc respondebit illis, dicens: Amen dico vobis, quandiu non fecistis uni de minoribus his, nec mihi fecistis. Et ibunt hi in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam. REMIG. Quid meretur qui aliena rapit, si aeternaliter damnatur, qui de suo non dedit? Judicium
Abbreviated transcription (Latin):
feruens ad coitũ ponit. Tunc dicet rex hiꝰ
qui a dextris eiꝰ erunt. Penite benedicti pa¬
tris mei. possidete paratũ uob̃ regnum
a c̃stitutione mundi. Rex regũ sine stre¬
pitu uerboꝵ loq̃tur. id manifestabit
conscientias & merita. Dicet itaq ꝑ coua
tum uob̾ a c̃stitutione mundi Esuriui
enĩ & dedistis mͥ manducare. Sitiui. &

Expanded text:
fervens ad coitum, ponit. Tunc dicet rex his fervens ad coitum, ponit. Tunc dicet rex his qui a dextris ejus erunt: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Rex regum sine strepitu verborum loquetur, id est, manifestabit conscientias et merita. Dicet itaque per cotum vobis a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare; si
Abbreviated transcription (Latin):
oc ẽ rognabit suꝑ ȩccłam. in qua tume
apparebit om̃ipotentia eiꝰ. In male¬
state diunitatis uidicattr aduemet. qui
in humilitate serui iudicantꝰ apparuit.
Itaq tiradendus in ꝓximocruq recte ꝓ¬
mittit głam triumphantis. Infamulatu
esꝰuenient angłi. tanquã testes humanoꝵ.
actuũ Et c̃gregabunt᷑ ante eũ oẽsgenteᷤ
& separabit eos abinuicẽ. sic̃ pastor segͥgat
oues ab hedis. & statuet oues qͥdẽ aderes
sus. hedos aũt a sinistrie
Ndextris ȩt̃ne beatitudinis confirmabun¬
tur qͥ amauer̃ ȩt̾na in sinistris uͥ gt̃ne mi¬
seriȩ qui cupier̃ p̃sentia. slam & ipsat᷑a¬
sitoria dĩ dona respectu ȩt̃noꝵ dicunt᷑
eẽ in sinistra et̃na uͦ in dextera. quia sug
potiora. hinc ẽ illuo. Cor sapientis in dex¬
tera eius: & cor stulti in sinistra illiꝰ. hedos
uocat peccatores. quia ꝓpeccato hedi offe¬
rebantur. Nondicit capras q̃ posst̃ babere
fętus.s lascuiũ animal & petulcũ. & sq̃p

Expanded text:
gnabit super Ecclesiam, in qua tunc apparebit omnipotentia ejus. In majestate divinitatis judicaturus adveniet, qui in humilitate servi judicandus apparuit. Itaque tradendus in proximo cruci, recte praemittit gloriam triumphantis. In famulatu ejus venient angeli tanquam testes humanorum actuum. Et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem sicut pastor segregat oves ab haedis, et statuet oves quidem a dextris suis, haedos autem a sinistris. In dextris aeternae beatitudinis confirmabuntur, qui amaverunt aeterna; in sinistris vero aeternae miseriae, qui cupierunt praesentia. Nam et ipsa transitoria Dei dona, respectu aeternorum dicuntur esse in sinistra; aeterna vero in dextera, qui sunt potiora. Hinc est illud: Cor sapientis in dextera ejus, et cor stulti in sinistris illius . Haedos vocat peccatores, quia pro peccato haedi offerebantur. Non dicit capras, quae possunt habere fetus, sed lascivum animal et petulcum, et semper
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ u̾bum fidĩ uł nunquã audire. uł ma¬
le int̾pretando corrũꝑemalunt. signi¬
ficat in die iudicis priniendã. ꝑ duos seruo
fideles. utriusq ppłi doctores ꝑdecẽ &
qͥnq mnas credentes ppłi. ꝑ seruũ neqͣ. S.
mali catholici. ꝑ messionẽ ruris ñ semi¬
nati. etiã illi qͦs uerbũ di necaudire conti¬
git: expͥmunt᷑. his qͥnq ꝑsonis. om̃egeñ̾
houm in de itidici dscutiendũ designat᷑.

Expanded text:
qui verbum fidei vel nunquam audire, vel male interpretando corrumpere malunt, significat in die judicii puniendam. Per duos servos fideles, utriusque populi doctores; per decem et quinque mnas, credentes populi; per servum nequam, mali Catholici; per messionem ruris non seminati, etiam illi quos verbum Dei nec audire contigit, exprimuntur. His quinque personis omne genus hominum in die judicii discutiendi designatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Dñe: habet decem mnas. Astantes
intelligunt᷑ angłi. ꝑ quos dñs malos pri
nit. & bonos remunerat. Recte amittit
collatam gr̃am. qͥ eam aliis cõmunicare
pdicando negligit. Hinc ẽ qđ sauil suꝑbi¬
endo regiũ chrisia amisit. qđ daiud obȩ¬

Expanded text:
ei: Domine, habet decem mnas. Astantes ei: Domine, habet decem mnas. Astantes intelliguntur angeli, per quos Dominus malos punit, et bonos remunerat. Recte amittit collatam gratiam, qui eam aliis communicare praedicando negligit. Hinc est quod Saul superbiendo regium chrisma amisit, quod David
Abbreviated transcription (Latin):
recipis: ita om̃ia mala punis. Qđ mͥ ui¬
detur eẽ magna duricia: & fera austeri¬
tas. Timensgꝰ grauus ꝑiculũ iudicii: ñ
predicauu qđ te donante intellexi. hic
seruus quia stulte loquitur: de ore suo
iudicatur. Dicit ei. De ore tuote iudico:
serue nequã. Uere nequã. quia piger
ad officiũ exercendũ. suꝑbus ad accusan¬
dum dm̃i iudiciũ. S ciebas quod homo
austerꝰ sũ. tollens qd ñ posui. & metens
qđ ñ seminaui. Et quare ñ dedisti pecu
mam meã ad m̃sam. & egoueniens cum
Dista cogitatio ñ incussit tͥ timorẽ. ut
scires me mea diligentius quesiturum:
Ad m̃sam q̃ intelligitur mens credentiũ
dignedõ intimat. Unde apłs. Siqͥs loqͥt᷑
mam a doctore emir credendo: necesse
ẽ ut cĩr usuris soluat oꝑando. Uelde ac¬
cepto uerbi fenore usuras soluit: qͥ ex eo
qđ audit etiã alia studet intelligere.
Et astantib dixit. Auferte ab illo miam:
& date illiqͥ decem innas habet. Et dyxer̃

Expanded text:
recipis, ita omnia mala punis. Quod mihi virecipis, ita omnia mala punis. Quod mihi videtur magna esse duritia et fera austeritas. Timens ergo gravius periculum judicii, non praedicavi quod te donante intellexi. Hic servus quia stulte loquitur, de ore suo judicatur. Dicit ei: De ore tuo te judico, serve nequam. Vere nequam, quia piger ad officium exercendum, superbus ad accusandum Domini judicium. Sciebas quod ego austerus homo sum, tollens quod non posui, et metens quod non seminavi. Et quaens cum ista cogitatio non incussit tibi timorem, ut scires me mea diligentius quaesiturum? Ad mensam quae intelligitur mens credentium,digne Deo intimat. Unde Apostolus: Si quis Verbi pecuniam a doctore emit credendo, necesse est ut cum usuris solvat operando. Vel de accepto Verbi fenore usuras solvit, qui ex eo quod audit, etiam alia studet intelligere. Et astantibus dixit: auferte ab eo mnam, et date illi qui decem mnas habet. Et dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
qura homo austerꝰ es. tollis qđ ñ posuisti.
a metis qđ ñ seminast. T ercius seruus
lunt illi qui post collectos iudȩos & gentes.
negligent᷑ utunt᷑ cõmisso officio p̃dicatio¬
nis. In sudario mnam ligant. qͥa mollit᷑
& delicate uiuendo doctrinã commissã
eneruant. Om̃is in sudario pecumã repo¬
nit qͥ ad p̃dicandũ idoncus. officiũ predi¬
candi uł susciꝑe renuit. uił susceptũ non
bene gerit .s. ꝑcepta dona sub ocio torpo¬
ris abscondit. secum dicens. Sufficit mͥait
de me rationẽ reddam. Quid enĩ opus est
aliis p̃dicare. & de ipsis rationẽ reddere :
a pud dm̃ etiam illi st̃ inexcusabiles. qͥb
lex ñ est data. quia ꝑ creatirrã posst̃ cog¬
noscere creatorẽ. Et hoc ẽ quasi metere
ubi ñ seminauit. eosetiã impietatis reos
tollis qđ ñ pofiusti. Et ẽ sens. Intantum
om̃ia tollis & congregas. ut etiã fructũ
bonȩ uite ꝑ naturã eoꝵ quib ñ dedisti
p̃dicatores: recipias. Et sicuti om̃ia bona

Expanded text:
quia homo austerus es, tollis quod non posuisti, et metis quod non seminasti. Tertius servus sunt illi qui post collectos Judaeos et gentes negligenter utuntur commisso officio praedicationis. In sudario mnam ligant, qui molliter et delicate vivendo, doctrinam commissam enervant. Omnis in sudario pecuniam reponit, qui ad praedicandum idoneus, officium praedicandi vel suscipere renuit, vel susceptum non bene gerit, sed percepta dona sub otio temporis abscondit secum, dicens: Sufficit mide me rationem reddam. Quid enim opus est aliis praedicare, et ipsis rationem reddere? Apud Deum etiam illi sunt inexcusabiles , quibus lex non est data, quia per creaturam possunt Creatorem cognoscere. Et hoc est quasi metere ubi non seminavit, eos etiam impietatis reos tollis quod non posuisti. Et est sensus: In tantum omnia tollis et congregas, ut etiam fructum bonae vitae per naturam eorum, quibus non dedisti praedicatores, recipias. Et sicut omnia bona