comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lem hr̃e non potiit. Alius t̃n loc
hab̾e poruit. tanti solet ꝯpari ꝗͣtã
estimationẽ accipiet. ¶ St qui
hrdem instituat. aliquẽ fogari
nõn põt . Plane senatus censuit
ꝑm̃ habendum. atq si rogasset
hrditãtem restitui. Quid gͦ si
br̃s pꝰ mortem suã rogatus fu̾it
hr̃ditatis suc partẽ qͣrtam restitu

Expanded text:
it, alius tamen hoc habere potuit: quanti solet comparari, tantam aestimationem accipiet. Ut quis heredem instituat aliquem, rogari non potest: plane senatus censuit perinde habendum, atque si rogasset hereditatem restitui. Quid ergo, si heres post mortem suam rogatus fuerit hereditatis suae partem quartam rest
Abbreviated transcription (Latin):
nere deb. ¶Intesto itaq scͥptũ ẽ
gaioscio illd̾ ⁊ illud hr̃s m̃s dato.
te scio rogo. fi d̃iq tue mando
uti ea omĩa que suꝑ scͥpta sunt
reddis sine ulla mora ei ͣ cdd̾es ip̃e
lit testõ nonsigͥficau̾it. orarcelłꝰ¬

Expanded text:
nere deberet. In testamento ita scriptum est: 'Gaio Seio illud et illud heres meus dato. et te rogo, Sei, fideique tuae mando, uti ea omnia quae supra scripta sunt reddas sine ulla mora ei redderes ipse'llet, testamento non significauerit. Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
qui rocgatus ẽ sub conditiõt fri sur
filiis restitũe añ diem fidĩ ꝯmissi
cedentẽ nec quidẽ ex uoluntate
corũ posse resiituẽ. his in potesta¬
te patris agentib cum pꝰsit die
fidĩ ꝯmissi cedente̾ sui uiris ꝯstitu¬
tis ip̃is deb̾e restitui ł si aliquis
ex his añcesẜit. ñ om̃ib. Id̾ pͥnci¬
pes rescripserũt. filiis añ diẽ fidĩ¬
ꝯmissi uenientẽ restitui hr̃ditatẽ
mat̃nã neͣcẽe noneẽ. s pr̃are ħrd̾¬
posse unlgarẽ caritione aut si
prãre eam non potit. mitti lib̾os
possideant. ł alienandi uis. s ut
pignus hãnt. ut filius ꝑ patrem
¶Cum erit rogatus sisine lib̾is
decessit ꝑfidĩꝯmissũ restitue
ꝯditio defecisse uidebit᷑ si patri
suꝑiuxint lib̾i. nec qͣnt an hĩde̾¬

Expanded text:
ris sui filiis restituere, ante diem fideicommissi cedentem ne quidem ex uoluntate eorum posse restituere his in potestate patris agentibus, cum possit die fideicommissi cedente sui iuris constitutis ipsis debere restitui uel, si aliquis ex his ante decesserit, non omnibus. Idem principes rescripserunt filiis ante diem fideicommissi uenientem restitui hereditatem maternam necesse non esse, sed praeposse uolgarem cautionem aut, si praestare eam non poterit, mitti liberospossideant uel alienandi ius, sed ut pignus habeant, ut filius per patrem  dominum. Cum erit rogatus, si sine liberis decesserit, per fideicommissum restituere, condicio defecisse uidebitur, si patri superuixerint li
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑucnit. ⁊ a substituto repetitum
leggatum debetur.⁊ asubstituto. nͦ
uidetur repetita ꝯditio que inu¬
tile legatum facit ¶Ineptas uo¬
luntates desũctoꝵ cirta scpult̾am
celuti uestes ł siqua alia suꝑuaco¬
a ut insimus inpendant᷑ ñ ualere

Expanded text:
it' et a substituto repetitum fuerit, legatum debetur et a substituto nec uidetur repetita condicio, quae inutile legatum facit. Ineptas uoluntates defunctorum circa sepulturam ueluti uestes aut si qua alia superuacua ut in funus impendantur non ualere
Abbreviated transcription (Latin):
distrabẽ. quoꝵ nedditus sportule sãt
relicte. salua t̃n tã legari. ¶ om̃ib
quił fidĩ ꝯmissum relictum ẽ. ad
distractionẽ consentientib nullam
fid̃i ꝯmissi pecitionẽ suꝑfuaurãm.
nfructus ex sundo puic legato pꝰ¬

Expanded text:
distrahere, quorum reditus sportulae sunt relictae, salua tamen causa legati. Omnibus quibus fideicommissum relictum est ad distractionem consentientibus nullam fideicommissi petitionem superfuturam. Fructus ex fundo pure legato p
Abbreviated transcription (Latin):
ludos cireenses telictũ fu̾tt aut ꝙ
addiuis ionẽ singuloꝵ cuuũ ł epu¬
lum relictũ fũit. hoc amplius quod
morib ł pueris puellisq relictũ
fuĩt adhonorẽ ciuitatis ꝑtinere
respondet᷑. Clutius titius gauis
scius publio meuio .x. dare dãpraᷤᷤ¬
Sabait.titiũ solũ legatum debitu̾m
nam seium ꝓnon scͥpto hñdũ ẽẽ. hoc
sententia uͦaẽ. hoc ẽ titius tota .x.
debebit. ¶ Sum cui fundus sub hac
conditione legatus ẽ. si .c. ħri dediᷤᷤ¬

Expanded text:
ludos circenses relictum fuerit aut quod ad divisionem singulorum civium vel epulum relictum fuerit. hoc amplius quod vel pueris puellisque, relictum fuerit ad honorem civitatis pertinere respondetur. "Lucius Titius et Gaius Seius Publio Maevio Sabinus ait Titium solum legatum debiturum: nam Seium pro non scripto habendum esse. haec sententia uera est, hoc est Titius tota decem debebit. Eum cui sub hac condicione fundus legatus est, si centum he
Abbreviated transcription (Latin):
titio uendidit. cum elcctio ei relinqͣtu
utrum malit dandi utab̃m tĩt solidũ
pr̃et ¶p̃tons offitio ꝯuenire existimo
ut si pecimiã ticius offerat: inhibeat
fundi ꝑsecutionẽ. Ita eñi ut eadem
cã constitueret᷑. quȩ futã cẽt si alie.¬
natus fundꝰ non fuiss. q̃ns adu̾sus¬

Expanded text:
Titio uendidit: cum electio ei relinquitur utrum malit dandi, ut tamen alterum solidum praestet, praetoris officio conuenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem. ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset, si alienatus fundus non fuisset, qu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ marcellus att. ¶ Siqs pꝰ tp̃s lib̾ta¬
tem ẜ uo suo dcdit. ⁊ intea rogauĩt
hr̃dem donec ad lib̾tatẽ ꝑueniat ci¬
haria ci dare : testatori uolũtati
rescͥpserũt. ¶Siquis apͥm̃o hr̃de .c.¬
repetisse. S si pat̃ in pub̾i filio festi¬
tu̾it. ⁊ as ubsiituto legata repetierit.
sipupillus hr̃s extitit. ⁊ intͣ pubta¬
tem decesẜit. repetitio non ualet¬

Expanded text:
et Marcellus ait. Si quis post tempus libertatem seruo suo dederit et interea rogauerit heredem, donec ad libertatem perueniat, cibaria ei dare, testatoris uoluntati rescripserunt. Si quis a Primo herede crepetisse. Sed si pater impuberi filio substituerit et a substituto legata repetierit: si pupillus heres exstiterit et intra pubertatem decesserit, repetitio non ualet
Abbreviated transcription (Latin):
u. consecutuos. Ita tñ ut exhis ꝓ
rata portionis falcidie saus fiat.
lecatum hĩs pendente ꝯditione
subalia ꝯditione aliilegass.⁊ pꝰ
existentem ꝯditionẽ. que pͥore
testam̃to p̃posita fuiss tũc ea
ꝯditio subqua hr̃s logauat ex¬
titiss dñiũ apͥore legatario ñ
discedit. ¶Siẜuocõi res lega¬
ta suiss põt alt̃ dñs agnoscere
sunt. ¶Stichũ sempnio. do. lego.
non manumiẜit : eundem sticũ
titio .do. lego Quesitumẽ quid

Expanded text:
ue consecuturos, ita tamen, ut ex his pro rata portionis Falcidiae satisfiat.legatum heres pendente condicione sub alia condicione alii legasset et post existentem condicionem, quae priore testamento praeposita fuisset, tunc ea condicio, sub qua heres legauinium a priore legatario non discedit. Si seruo communi res legata fuisset, potest alter dominus agnoscere sunt. 'Stichum Sempronio do lego: non manumiserit, eundem Stichum Titio do lego
Abbreviated transcription (Latin):
hodio sçribentis ꝓnon scͥptis hñtur.
¶Siute logatum relictum ẽ si arbi¬
Qtratu seũ nupsiss. ⁊ uiuotestatore
seius decessiss⁊ ea nupsiss leganum
ei debi. S ⁊ siẜui mors impedisset
manumissionem cum tͥ legatum
ec̃t si eum manumisisses. nichil¬
ominus debet̃ tibi legatum. qr ꝑte
nonstetit. quo minus ꝑuen̾it ad li¬
b̾tatem. ¶ Sipars hĩdum nõatasit
inlegando: uiriles partes hĩdes de
uere ne leges intestam̃to suo locũ
hãnt. qr nẽc tp̃e aut loco aut ꝯditõt
finiri obligatio hr̃dis legatorũ nõc pͥ.¬

Expanded text:
ribentis pro non scriptis habentur. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et uiuo testatore Seius decessisset et ea nupsisset, legatum ei deberi. Sed et si serui mors impedisset manumissionem, cum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilo minus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quo minus perueniat ad libertatem. Si pars heredum nominata sit in legando, uiriles partes heredes debuere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore aut loco aut condicione finiri obligatio heredis legatorum no
Abbreviated transcription (Latin):
extestam̃to debeant᷑. Ut uõ.u. que
deerunt extestam̃to petipossint uiͣx
ratio patietur. Nam quodã mõ c̾tũ
corpus. ꝙ inrerũ nat᷑a nonsit. lega¬
tum uidet᷑. Quod si mortis tp̃r plena
sũma fũit.⁊ pꝰea aliqdexea deꝓcrieñt
sine dubio soli hr̃di deꝑiit. ¶ Si ẜuꝰ
legatus sit. ⁊ morã hr̃s fecĩt. ꝑiculo:
xat in exigendo eo legato. Alioqn
⁊ culpam te mic  prare dełe existimaũ.
to om̃i debito tuo qd̾ amplius erit. id õe
filie mee restituas. E xca scͥpt̾a filiam
afit̃ fidci ꝯmissum petẽ posse. ut isac¬
tiones stias adu̾sus debitores ei pĩet.
hoc eñi casu eum qui creditor suisses
debitorem intelligendum eiꝰ.s. quod
non aũt mirandũ sicum alius rogatꝰ
sit alius fidĩ ꝯmisso obstringat. Nã
cũ intestam̃to ita scͥbit᷑ rogo tt tici.¬
ut acceptis centũ illũ snũ manimut¬
tas ł sẽpnio quid pr̃es parũ quidẽ aꝑte
scribi uerũ eque intelligendũ hr̃dis
fidĩ ꝯmissum ut pecumam titio pĩet¬

Expanded text:
ex testamento debeantur. ut uero quinque quae deerunt ex testamento peti possint, uix ratio patietur: nam quodammodo certum corpus, quod in rerum natura non sit, legatum uidetur. quod si mortis tempore plena summa fuerat et postea aliquod ex ea deperierit, sine dubio soli heredi deperit. Si seruus legatus sit et moram heres fecerit, periculo xat in exigendo eo legato, alioquin etiam culpam te mihi praestare debere existimauit: to omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas'. ex ea scriptura filiam a fratre fidei commissum petere posse, ut is actiones suas aduersus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem intellegendum eius sciliceNon autem mirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commisso obstringatur: nam et cum in testamento ita scriut acceptis centum illum seruum manumittas' uel 'Sempronio quid praestes', parum quidem apte scribi, uerum aeque intellegendum heredis fidei commissum, ut pecuniam Titio prae
Abbreviated transcription (Latin):
rem legatam coloco pr̃are hr̃s debe¬
at. in quo atestatore sit relicta.
alius ẜuomeo donauĩt: manebit
si ignorem meã factã eẽ. Alioꝗn
consequens git. ut ⁊̃ sini ip̃e suo
meo donaiuis cam aniuto me libe¬
ris: qd nullomõ recipiendum est.

Expanded text:
rem legatam eo loco praestare heres debeat, in quo a testatore sit relicta. alius seruo meo donauerit, manebit si ignorem meam factam esse: alioquin consequens erit, ut etiam, si tu ipse seruo meo eam donaueris, inuito me libereris: quod nu
Abbreviated transcription (Latin):
quesitumẽ. utrum arbitriũ hr̃disẽ
quẽ uelit dandi: anpotius lõgatarii.
sꝵ. uenꝰ dici clectionẽ cius cẽ ciu pote¬
stas sit. qua actione ut uelit idc̾cri
legatanii ¶huiꝰ moĩ leggatũ illi. au̾
illi utrũ coꝵ pͥor capitoliũ ascend̾it
utile ẽẽ. cuidenti argum̃to ꝓbariait

Expanded text:
quaesitum est, utrum arbitrium heredis est quem uelit dandi an potius legatarii. respondi uerius dici electionem eius esse, cui potestas sit qua actione uti uelit, id est legatarii. Huiusmodi legatum 'illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit' utile esse euidenti argumento probari ait
Abbreviated transcription (Latin):
an deducta unius illtꝰ hrditania por¬
tas testatons ꝯgruat. ¶Intestam̃
iseram decłit .c. dato. Titius dem̃n añ¬
Iuł. notat. si testam̃ti faciendi tp̃e ta¬
bule nulle fuerũt ua ratione dicipõt

Expanded text:
an deducta unius illius hereditaria portas testatoris congruat. In testameniseram, dederit, centum dato': Titius deinde anIulianus notat: si testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuerunt, una ratione dici potest
Abbreviated transcription (Latin):
phimei hr̃di meo reddid̾it. hr̃s m̃s
ei .x. dato. huiꝰ mõi ꝯditio hanc uim
ht̃ si hĩdem meum debito lib̾aũtr.
nisi acceptum hrdi fecĩt ⁊ sitabule
inrerum nat̾a non fui̾nt existuna¬
bitur implesse ꝯditionẽ siħilem
libauĩt. nec adrem ꝑtinebit iam.
tunc cum testam̃tũ fiebat tabule
int̃tid̾int an pꝰea .ł mortuo testa¬
tore. ¶Sititio ⁊ meino legatus
fiũt stichus quiticii erat. debetur
pãr stichi meiuo. Nam ticius q̃uis
adlegaturinonadmittat᷑ partem

Expanded text:
phi mei heredi meo reddiderit, heres meus ei decem dato', huiusmodi condicio hanc uim habet 'si heredem meum debito liberaueritnisi acceptum heredi fecerit, et, si tabulae in rerum natura non fuerint, existimabitur inplesse condicionem, si heredem liberauerit, nec ad rem pertinebit, iam tunc cum testamentum fiebat tabulae interciderint an postea uel mortuo testatore. Si Titio et Maeuio legatus fuerit stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem
Abbreviated transcription (Latin):
que pr̃are cogeret᷑ hr̃s aquorelicta
erant ¶Sttibiẜuus legatus fũit¬
⁊ petitum ate. ut titio alicd pr̃ares
nt .f. ꝯmissi noĩs pr̃ars cogendus
etis. ¶ Sisc̾ptus exparte hr̃s rogatꝰ
sit p̃cĩpt᷑ pecuniã. ⁊ cis quib testam̃¬
to legatum erat. distribuere. id. ꝙ

Expanded text:
quae praestare cogeretur heres a quo relicta erant. Si tibi seruus legatus fuerit et petitum a te, ut Titio aliquid praestares missi nomine praestare cogendus eris. Si scriptus ex parte heres rogatus sit praecipere pecuniam et eis quibus testamento legatum erat distribuere, id quo
Abbreviated transcription (Latin):
testasñto. idq legatũ repudiaño. dem̃
ꝓlatis codicillis apparuerint micͥ qͣ
ei qui in hostiũ potestate ẽ lecgatum
fũt.⁊ hisap̃hostes decesẜit nullius
mom̃ti legatũ erit. qͣuis pꝰliminio

Expanded text:
testamento idque legatum repudiauero, deinde prolatis codicillis apparuerit mihi quoqei qui in hostium potestate est legatum fuerit et is apud hostes decesserit, nullius momenti legatum erit, quamuis postlimin
Abbreviated transcription (Latin):
sunce oꝑarũ rogauit eũ aliquid
debeat hoc fidĩ ꝯmissum ualere.
Q uod nequaquã dicendum est
qr nec ope im poni huimõi lib̾to
possunt nec impõtie exiguntur
quãuis testatot ideam̃t ita.¬
auͣlio actore aureos tot: ⁊ me astͥs
sũme inalios usus translate eẽnt
quadringentos siñinꝯmodo rei fa¬
miliaris ꝯtraħe possint. quã ꝯditi¬
onem fidei ꝯmisso iniecisse. qliodꝰ
in mitio pure detum cẽt. ⁊ iõ qͣdrĩ

Expanded text:
uice operarum rogauerit eum aliquid, debeat hoc fideicommissum ualere: quod nequaquam dicendum est, quia nec operae inponi huiusmodi liberto possunt nec impositae exiguntur, quamuis testator ita caab Iulio actore aureos tot et in castrisummae in alios usus translatae essent: quadri‹n›gentos sine incommodo rei familiaris contrahere possint, quam condicionem fideicommisso iniecisse, quod initio pure datum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
poss ¶ Seruo legatolegatũ datũ
ẽ. si alienatus a testatore fuisset
legatum adẽptorem ꝑtinebit.
¶cumẜuus titio ⁊ cidẽ ẜuo aliqd
legat᷑. fidĩ ticĩĩ ꝯmitti põt ut aui

Expanded text:
possit. Seruo legato legatum datum est: si alienatus a testatore fuisset, legatum ad emptorem pertinebit. Cum seruus Titio et eidem seruo aliquid legatur, fideicommitti potest, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uissus ⁊ logãtus sit. peti eumex
legato posse at̃t. Nam cũ lib̾tas i¬
nulliꝰ mom̃m sit: ab surdũ ẽẽ. ꝑ
cam legatũ infirmari. Qutaliogn
ualer.⁊ si solũ datũ fuiss. ¶ Qui¬

Expanded text:
esse iussus et legatus sit, peti eum ex esse iussus et legatus sit, peti eum ex legato posse ait: nam cum libertas nullius momenti sit, absurdum esse per eam legatum infirmari, quod alioquin ualer
Abbreviated transcription (Latin):
eadem res p̃stan possit. ¶ S sicũ mͥ
extestam̃to titiĩstichũ debes. cũdẽ
amlegatum utile erit qr ñsũ ha
aome legauĩt. Multo mag̾ sun pͥoe̾
testam̃tofidĩ ꝯmissũ sit ¶tẽ si ĩpͥore
testam̃to falcidie locus sit quod m̃
abscidit ratione falcidie exeq̃nti
testam̃to ꝯscq̃r.It̃ si dño hr̃s extit̾o
qui non eẽt soluendo cuiꝰ fundũ
tumic dare uissus cẽs. manebit
tua obligatio. sic̃ maneret.sieũ
fundumemisissem ¶ Si ita scͥptum
erit amplius quã titio legaui. hr̃s
m̃s seio .x. dato. dubitandũ ñerit
quin ⁊ ttio suũ legatũ maneat:
seio nicͥ ultͣ .x. debeat᷑. Nã ⁊ si usita.¬
tum fere est sic legare lutio titio
tot. ⁊ hoc amplius uxori ⁊ lib̃is eiꝰ
tot. ¶Siei cui micͥ legatũ ẽ cum
hac adiectione hoc ampliꝰ aliqꝗͣd ᷤ¬
leget᷑. minime dubitandũ ẽ ꝗn
mͥ deb ita stipłatus fũo ampliuᷤᷤ
quã micͥ debes .x. dare spondes qn
x debebant᷑. ¶ Siẜ uus alienus lib̾

Expanded text:
eadem res praestari possit. Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundeam, legatum utile erit, quia non sum haa me legauerit: multo magis, si in priore testamento fideicommissum sit. item si in priore testamento Falcidiae locus sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, ex sequenti testamento consequar. Item si domino heres exstitero, qui non esset soluendo, cuius fundum tu mihi dare iussus esses, manebit tua obligatio, sicut maneret, si eum fundum emissem. Si ita scriptum erit: 'amplius quam Titio legaui heres meus Seio decem dato', dubitandum non erit, quin et Titio suum legatum maneat et Seio nihil ultra decem debeatur: nam et usitatum fere est sic legare: 'Lucio Titio tot et hoc amplius uxori et liberis eius tot'. Si ei cui nihil legatum est cum h‹a›c a‹die›ctione 'hoc amplius' aliquid legetur, minime dubitandum est, mihi debet ita stipulatus fuero: 'amplius quam mihi debes decem dare spondes?' quin decem debeantur. Si seruus alienus liber
Abbreviated transcription (Latin):
u .⁊. Quesitumẽ si filius famił.
qui filium hãbebat hr̃s institutus
fuiss. cum eẽt ut̃q inpotestate alic¬
na. an abeo filio eius legari possit.R
cum possit afilio patñ legari. ꝯscq̃ns

Expanded text:
itum est, si filius familias, qui filium habebat, heres institutus fuisset, cum esset uterque in potestate aliena, an ab eo filio eius legari possit. respondi, cum possit a filio patri legari, cons
Abbreviated transcription (Latin):
inhõlecgatus iuuat : placuit agi
quidẽ extestam̃to posse. s offitio ui¬
dicis ꝯtiñi. ut cautio int̃pon̾et᷑ qua
hr̃s cauer eam rem se ꝑsccuiurum
⁊ si nactus sit. legatariorostintu
d̾ .ł. Siẜ uus titũ furtũ micͥ fecit.
dem̃ strus hr̃de mt instituto ẜ uũii
lectauit᷑ none iniquũ talem ẜũu
quod is fecit apud titiũ ¶ã⁊ si fũdꝰ
qui meo fundo ẜ uiebat tͥ legatus

Expanded text:
an homo legatus uiuat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caueret eam rem persecuturum et, si nactus sit, legatario restituus Titii furtum mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto seruum tibi legauerit, non est iniquum talem seruum quod is fecerit apud Titium. Nam et si fundus, qui meo fundo seruiebat, tibi legatus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ius infuga sit. legata uidet᷑. Et
in obligatione remanet. ¶Quibita
in eundem ẜuũ sicuti non coneurrunt.
gatum fuãt añquã ꝯfiituer. qua ac¬
tione uti uellet decessit duob hr̃dil
non põt. S si ꝯsenẜuit. rem ꝯmuntẽ
babebunt. Consennt aũt ł sua sp̃o

Expanded text:
is in fuga sit, legata uidetur et, in obligatione remanet. Quibus itain eundem seruum, sicuti non concurrunt, gatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti uellet, decessit duobus heredibus non potest. sed si consenserint, rem communiter habebunt: consentire autem uel sua spo
Abbreviated transcription (Latin):
fũt meuo. ⁊ tidem eodiciłł idẽ stichus
abom̃ib hĩdib ⁊ añquã codicilli apt¬
rirent᷑ meuius litis estimationẽ ꝯse¬
cũtus suit: ip̃o ĩsendicari excodicat
non põt quia testator semel legatũ
adcum ꝑuenire uoluit. ¶ Cũ ẜuus
legat᷑ ⁊ ip̃iꝰ ẜui status ⁊ om̃iũ que ꝑso¬
nam eius attingunt insuspenso est.
Nam silegatarius repułit ase legatũ.
nũqũa cius fuisse uidebit᷑. Si nonre¬
pułit.: ex dic adtre hiditatis eiꝰ inte¬

Expanded text:
t Maevio et eidem codicillis idem Stichus ab omnibus heredibus et antequam codicilli aperirentur Maevius litis aestimationem consecutus fuerit, ipso iure vindicari ex codicillis non potest, quia testator semel legatum ad eum pervenire voluit. Cum servus legatur, et ipsius servi status et omnium, quae personam eius attingunt, in suspenso est. nam si legatarius reppulerit a se legatum, numquam eius fuisse videbitur: si non reppulerit, ex die aditae hereditatis eius inte
Abbreviated transcription (Latin):
d̾̃ .R. Simic̾ stichꝰ legatus eẽt. fidĩ¬
q mee ꝯmissum. ut aut̃ stichũ
cho aliquid ox legato ꝑꝑ legẽ falci¬
diam ꝑdidissem. necc̃e abeo aut
panifibũ ẜ uũmeũ totũ ticio dare
aut eam artem stichi q̃ legatorũ
nõs accepero.

Expanded text:
. Si mihi Stichus legatus esset fideique meae commissum, ut aut Stichum cho aliquid ex legato propter legem Falcidiam perdidissem, necesse habebo aut Pamphilum seruum meum totum Titio dare aut eam partem Stichi, quam legatorum nomine accepero.
Abbreviated transcription (Latin):
le legatum ẽ. quẽadmodũ quob
alicui legatum excã fidĩ ꝯmissi
festituatur. Eadẽ ratione hoc
qnoꝙ legatũ utile sit sititius
hr̃di meo caiuĩt. se in mutucipio
ex.c. aures opus facturũ: tũ ei.
c. aurees hr̃s m̃s dare dãnas esto.
abeo p̃ bienniũ fundũ dari iusstr
meiuoticius dem̃ abhrde suo eũd̃
fundum meuio p̃senti die lega¬
uĩt.⁊ meuiꝰ p̃tiũ fundi abhr̃de ti¬
cii acceꝑit. siextestam̃to sẽpniĩ
fundum pet̾e uelit. except̾ione
repelli potĩt si p̃tio fundi ꝯtentꝰ
nonerit. ¶ Si cui homolegatus
fuiss ⁊ ꝑlegatarium stetiss quo
minus stichum que hr̃s trad̾e
uolebat acciꝑet. mortuo sticho
exceptio doli maili hr̃di ꝓd̾it. ¶ E¬
des quib hr̃dis edes ẜ uebant le¬
gate sunt.⁊ tradite legatario
non imposita ẜuitute. dixi pꝰse
legatanũ extestam̃to age̾. qua
non plenũ legatũ cepiss. Nam
⁊ cum qui debalitatum abħrde sũr

Expanded text:
 quemadmodum quod alicui legatum ex causa fideicommissi restituatur. Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: 'Si Titius heredi meo cauerit se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto'. ab eo post biennium fundum dari iusserit Maeuio, Titius deinde ab herede suo eundem fundum Maeuio praesenti die legauerit et Maeuius pretium fundi ab herede Titii acceperit: si ex testamento Sempronii fundum petere uelit, exceptione repelli poterit si pretio fundi contentus non erit. Si cui homo legatus fuisset et per legatarium stetisset, quo minus Stichum, cum heres tradere uolebat, acciperet, mortuo Sticho exceptio doli mali heredi proderit. Aedes, quibus heredis aedes seruiebant, legatae sunt traditae legatario non imposita seruitute. dixi posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab
Abbreviated transcription (Latin):
ber eẽ uissus. siquidẽ pupillus ad pu¬
btatem ꝑuemĩt. abeo cui legatus fu¬
erat uendicabit᷑. Oortuo aũt pũpͥi¬
llo lib̾tas ꝯpetit. longe mag̃ hoc ẜui¬
ti conueniet si id̾ ẜuus sub conditione
ab inpube legatus fũit ⁊ pendente
conditione filius int̃ pub̾tatẽ d̾cefit¬

Expanded text:
upillus ad pubertatem peruenerit, ab eo cui legatus fuerat uindicabitur: mortuo uero pupillo libertas competit. longe magis hoc seruari conueniet, si idem seruus sub condicione ab impubere legatus fuerit et pendente condicione filius intra pubertatem dece
Abbreviated transcription (Latin):
legati extinguit᷑ s ila sieomõ fuĩt
cius quo aulłi non possit. ponamꝰ rem
que mic pure legata sit. acciꝑe me
ꝑtraditionem dic legati cedente ab
co hĩde a quo subeadẽ conditione
alii legata fiuĩt nempe agam exte¬
stam̃to qr is status ẽ eius. ut existẽ¬
te ꝯditioe dicessurũ sit ame dom¬
iniũ. Nam ⁊ si exstipłatione micͥ
stichus debeatur.⁊is cum subꝯditi.¬
one ali ĩ legatus cẽt. factus sinͣt m̃s
ex cã lucratu nicͥ ominus exstentt¬
ꝯͥditione exstipłatu agere potero.
rem usu acꝗsietim. ⁊ ea ãnquam
euincererur. micͥ legata sct. dem̃ pꝰea
eiuncatur. recte extestam̃to petã
eam mic̾dare oportere. ¶ Fundus mͥ
legatus e. ꝓͥctatem eius fundi redemi
detracto usufructu. pꝰea uenditor ca¬
pite minuitus ẽ. ⁊ usus fructus adme
ꝑtinere cͥepit.si extestam̃to ego. ui¬
dex tanti litem extimare debebit.
q̃ntũ michi abent. Marcellus Edẽ
etit ⁊ sipartẽ em̃o. pars micͥ̾ legata

Expanded text:
legati exstinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo auelli non possit. ponamus rem, quae mihi pure legata sit, accipere me per traditionem die legati cedente ab eo herede, a quo eadem sub condicione alii legata fuerit: nempe agam ex testamento, quia is status est eius, ut existente condicione discessurum sit a me dominium. nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur et is, cum sub condicione alii legatus esset, factus fuerit meus ex causa lucratiua, nihilo minus exsistentcondicione ex stipulatu agere potero. rem usu adquisierim et ea antequam evinceretur mihi legata sit, deinde postea evincatur, recte ex testamento petam eam mihi dari oportere. Fundus mihi legatus est: proprietatem eius fundi redemi detracto usu fructu: postea venditor capite minutus est et usus fpertinere coepit. si ex testamento egero, iudex tanti litem aestimare debebit, quantum mihi aberit. Marcellus. Idem erit et si partem redemero, pars mihi legata
Abbreviated transcription (Latin):
legatum.⁊ quidẽ quantitas ñ
sit adiccta: cuidenti ratione ncͥ
debebit᷑. qr ñ appar qͣntũ fu̾it
legitum snam ⁊ siqd ego titio
debeo ci legauõ. qͣntitate non
adiecta. ꝯstat nullũ ce lega¬
tum. cum si .x. que titio debeo
legaũo: nec ꝗequã titio debeã
falsa demonstratio non ꝑi̾mit
legatum: ut in legato dotis.

Expanded text:
quantitas non sit adiecta, euidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nam et si quid ego Titio debeo ei legauero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo legauero nec quicquam Titio debeam, falsa demonstratio non peremit legatum, ut in legato dotis
Abbreviated transcription (Latin):
Sitñ uiuus testator gaio acceptũ
stichus aut panfilus legati fuiss
duoꝵ testam̃tis. ⁊ stichũ ex alt̾o te.¬
stam̃to consecutus fuissem. ex
alt̾o pamfilũ pet̾e possum. qr ⁊ si
inuno testam̃to stichus aut pã¬
filus legati fuissent. ⁊ stichus ex
cã lucratiua m̃s factus fuiss nieͥ.¬
ominus pãsilũ pet̾e possũ.

Expanded text:
n uiuus testator Gaio acceptum Stichus aut Pamphilus legati fuissent duorum testamentis et Stichum ex altero testamento consecutus fuissem, ex altero Pamphilum petere possum, quia et si uno testamento Stichus aut Pamphilus legati fuissent et Stichus ex causa lucratiua meus factus fuisset, nihilo minus Pamphilum petere possem.
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ non prinebit ¶Cum homo
actori. E t sicut partus ancillaꝵ
st fructus fundoꝵ int̾im ꝑcepti.
in hoc iuiditiũ doducunt᷑. ita qd̾
ẜuo lagatoꝵ ł hr̃ditatis nomine
interim obuenĩt pẽand̾ ẽ pecitõi

Expanded text:
tum est non pertinebit. Cum homo actori et, sicut partus ancillarum, sicut fructus fundorum interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod seruo legatorum uel hereditatis nomine interim obuenerit praestandum est petitori
Abbreviated transcription (Latin):
rescͥpẜit uid̾i uolutatem testato¬
ns repetitam absubstituto que
abinstituto fuãnt relicta. tñ hoc
ita erit accipiendũ sinon fu̾it. e¬
uidens diu̾sa uolintas. Que ex
multis colligetur. anquis ab hr̃e¬
be legatum ł fidĩ ꝯmissum reli¬
ctum nolu̾it asubstituto debi
Qd ã si aliãrẽ reliqd asubsiitutoł fidĩꝰ.

Expanded text:
rescripserit uideri uoluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit euidens diuersa uoluntas: quae ex multis colligetur, an quis ab herede legatum uel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi. quid enim si aliam rem rel‹i›quit a subs
Abbreviated transcription (Latin):
Np̃ .⁊. Filio pat̃ quem inpotestate
retinuit. hr̃di ꝓparte institutol aga¬
tum quoq reliquid. Durissima sentẽ¬
tia ẽ estimantiũ denegandã ei legati
pẽtitionẽ. si parris abstuuũt hr̃dita¬
te. Non enim inpugnatur uidtrõ

Expanded text:
num. Filio pater, quem in potestate retinuit, heredi pro parte instituto legatum quoque relinquit. durissima sententia est existimantium denegandum ei legati petitionem, si patris abstinuerit hereditate: non enim i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eundẽ seio legauĩt. ⁊ h̃rs titi le¬
gatum non repudiau̾it. stichum
se ius uendicabit. ¶ Sipat̃.f. ab
inpub̃e filio titio sundum legaũit
⁊ ab snstitũto bundẽ ed̃ titio. pupil¬
lus patͥ hr̃s extiti̾t sĩ uindicauit
ticius legatum. siũ repudiaũit. ꝗͣ
uis filius inpubies decesfit. a sub¬
stituto uendicare nonpotĩt᷑. hoc
cnum ꝙ rursus a substituto legatur.
ꝑm̃n habendum a csire pẽcita legata
cẽnt᷑. Qr̃ ⁊ sipure afilio. subꝯditi¬
ons asubstituto legatũ fu̾it. ꝑm̃¬

Expanded text:
et eundem Seio legauerit et heres Titii leet eundem Seio legauerit et heres Titii legatum non repudiauerit, Stichum Seius uindicabit. Si pater familias ab impubere filio Titio fundum legauerit et a substituto eundem eidem Titio et pupillus patri heres exstiterit: siue uindicauerit Titiuis filius impubes decesserit, a substituto uindicare non poterit. hoc enim, quod rursus a substituto legatur, perinde habendum est ac si repetita legata essent. quare et si pure a filio, sub condicione a substituto legatum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ hr̃s id: ut sibi habitare inuilla
liceat. in quo merit. ut ⁊ it̃ quoor
⁊ actum̃ mea hãt. Siuo solum q̃ q
exceptum fu̾it: fundus excepta
uilla uendicari debebit.⁊ ẜuttus
ipõiure uille debebit᷑. Non sccus
ac siduorũ fundorũ dñs alt̾m le¬
ogau̾it ita ut alt̾i ẜuir:.S incliã¬
dum ẽ. testatorem ⁊ de solo cogitase
hĩdem scͥpsit alios excet̾is.⁊ ita lega
cum patrono ieohr̃s erit. ẜ uos illũ
⁊ illũ ticio lego quos extimo singło
uicenis aureis. Intelligendumerit
a cohr̃de patromi dũ taxat legatũ
datum.⁊ iõ ticiu non amplius ꝗn¬
cunce in ẜuis uendicare posse. ad¬
iectio aut illa quos extimo sĩgłoᷤᷤ
uicenis aureis non mũt̾at. legati
ꝯditionẽ. silegis falcidie rationẽ
hr̃e opoitet. nicͥominus enĩ ũum
p̃tiũ ẜuoꝵ inextimationẽ dedu¬
fundum uendicare põt ¶ Si titiuꝰ
ciustichus legatus fuãt. Anquã
scir adse legatũ ptin̾e decessit.

Expanded text:
abitare in uilla liceat: in quo inerit, ut iter quoque et actum in ea habeat. si uero solum quoque exceptum fuerit, fundus excepta uilla uindicari debebit et seruitus ipso iure uillae debebitur, non secus ac si duorum fundorum dominus alterum legauerit ita, ut alteri seruiret. sed inclinandum est testatorem etiam de solo cogitasseheredem scripserit, alios ex ceteris et ita legacum patrono meo heres erit, seruos illum et illum Titio lego, quos aestimo singulos uicenis aureis', intellegendum erit a coherede patroni dumtaxat legatum datum et ideo Titium non amplius quincuncem in seruis uindicare posse. adiectio autem illa 'quos aestimo singulos uicenis aureis' non mutat legati condicionem, si legis Falcidiae rationem habere oporteat: nihilo minus enim uerum pretium seruorum in aestimationem dedufundum uindicare potest. Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit
Abbreviated transcription (Latin):
uc utile legatumẽ. Quid enim si
legatarius a quo emere fundum
hĩs uissus ẽ cum exnecessitate cũ
sundum uẽnder. nullũ inuenir
emptorẽ. ł ex diu̾so. quid silega¬
tarii magni intẽet cũ fundũemẽ.
nec alit̃ hr̃s uenditũs ẽet quam
si testator iussiss
siquid inhr̃ditate malitiose feci.¬
sse dicat᷑ forte ratiões int̃leuisse
non alit̃ adiudicandꝰ sit: quam ut
eeo uolentib cohr̃dib q̃stio halt¬
ꝓtut. Id̾ ẽ ⁊ si extraneo sũit legatꝰ.
¶Si expłib hr̃dib ⁊ exdisparib¬
legatas it. hr̃des non ꝓhr̃ditaria
patre adfilium ꝑtineat legatũ
nec int̃sit. in patri hr̃s exuit̾it. nec
iõe iuris ẽ. ⁊ si testam̃to dñi lib̾ eẽ
iussus fuit. an cm̃ cecbt. dies legati
quã aliquis hr̃s domino existat.
Quofit ut hr̃ditati acquisitũ letgi¬
tum: pꝰea hrde aliquo existente.
adcum ꝑtineat: p̃t̃ quim sisuus
hr̃s aliquis aut necessarius dñoeo

Expanded text:
uc utile legatum est. quid enim si lega tarius, a quo emere fundum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum uenderet, nullum inueniret emptorem? uel ex diuerso quid si legatarii magni interesset eum fundum emere nec aliter heres uenditurus esset, quam si testator iussissetsi quid in hereditate malitiose fecisse dicatur forte rationes interleuisse, non aliter adiudicandus est, quam ex eo uolentibus coheredibus quaestio habeatur. idem est et si extraneo fuerit legatus. Si ex pluribus heredibus ex dispariblegata sit, heredes non pro hereditaria patre ad filium pertineat legatum nec intersit, an patri heres exstiterit nec idem iuris est et si testamento domini liber esse iussus fuerit: ante enim cedit dies legati, quam aliquis heres domino exsistat, quo fit, ut hereditati adquisitum legatum postea herede aliquo exsistente ad eum pertineat: praeterquam si suus heres
Abbreviated transcription (Latin):
nicͥlominus a legatario uendicari:
nec ex tinguit̃ logatum. ¶ Si testa¬
tor quosdã exhr̃dib uisẜit es alienũ
soluere: non creditores eius habe¬
bunt adũsus eos actĩonẽ. s cohĩdeᷤ
quoꝵ intẽ hoc fien. Non solũ hoc
casu alius ht̃ actionẽ. quã cui tes
tator dan uissit. s alio quoq ueluti
sifilie nomine aut gno aut spõso
quilegatus ẽ ẜuitutẽ deltat ĩpõitã¬

Expanded text:
nihilo minus a legatario uindicari nec extinguitur legatum. Si testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum soluere, non creditores habebunt aduersus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. nec solum hoc casutator dari iussit, sed alio quoque, ueluti si filiae nomine genero aut sponso qui legatus est› seruitutem debeat imposita
Abbreviated transcription (Latin):
artianꝰ.łE ed sinonãlias uoluit
dandam ei legati petitionẽ. ẜ aristo¬
nis sententiam ꝯstat. cum ip̃ifilio
non uidẽnt᷑ eẽ soluendo hr̃clitas. ⁊
hoc ita ẽ. lic non ꝯditionalit̃ exp̃fit
ĩtellexisse tñ manifestissime apꝑ¬

Expanded text:
tionum. Sed si non alias uoluit dandam ei legat‹i› petitionem secundum Aristonis sententiam constat, cum ipsi filio non uideretur esse soluendo hereditas: et hoc ita est, licet non condicionaliter expressisset, intellexisse tamen manifestissime a
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.t. E i domus alicui simplicites
sit logata noc adiectum que domꝰ.
cogetut hr̃s quam uellet domum ex
his quas testator habebat legataio
dere. Quis mullas edles reliquerit
magis derisoriũ e quã utile legatũ¬
¶ de eiũctiõe ancaut̃ debeat is qui
pͣuũ prãt. ecausa legati uideamꝰ.
Et regłarit̃ dicendum e quotienᷤᷤ
sine uiditio pr̃ĩtares legata eũcit᷑
posse cam ẽxtestam̃to peti. Cet̾m si
iuditio pititac̃ offitio uidicis cantio
necessaria c̃. ut sit exitipłatu actio
dum iuditiũ. Quod quidẽ tp̃s exbõ¬

Expanded text:
ctum. Si domus alicui simpliciter sit legata neque adiectum quae domus, cogentur heredes quam uelle‹n›t domum ex his, quas testator habebat, legatario dare: quod si nullas aedes reliquerit, magis derisorium est quam utile legatum. De euictione an cauere debeat is, qui seruum praestat ex causa legati, uideamus. et regulariter dicendum est, quotiens sine iudicio praestita res legata euincitur, posse eam ex testamento peti: ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut si‹t› ex stipulatu actio.dum iudicium: quod quidem tempus ex
Abbreviated transcription (Latin):
des scͥpẜit ⁊ dãpnauĩt unũ quẽcpso.¬
lidam rem legatario pr̃are. idẽ ẽ
atq siduob testam̃tis legatum cẽt
Nam ⁊ simicͥ ⁊ filio ⁊ ẜ uo meo eẽt
eodem testam̃to legatũ: sine du¬
bio ualent legatũ utriꝰꝙ. ut et
marcellus ap̃ iuliũ dicit. ¶ Sih̃t
hominẽ lecgatum occidit obfacmꝰ.
hoc ẽ inerentẽ siñ di cendum crit

Expanded text:
des scripserit et damnauerit unumquemque sodes scripserit et damnauerit unumquemque solidam rem legatario praestare, idem est atque si duobus testamentis legatum esset: nam et si mihi et filio uel seruo meo esset eodem testamento legatum, sine dubio ualeret legatum utriusque, ut et Marcellus apud Iulianum adicit. Si heres hominem legatum occidit ob facinus, hoc est merentem, sine dubio dicendum erit
Abbreviated transcription (Latin):
bona non agnoscat. E x nec̃ĩtate
redundabit honus ĩegatorum ad
hĩdem S si subiecit delatorem sibsi
ut ei hr̃clitas adudicetur.⁊ omib
carẽt: uł minus plene defendqcẽm
non se ex honãt exemploeius.qui
collusorie de hr̃ditate litigauit ¶Si
nũs nũmorum legatus sit. neq
in regionis inqua u̾satus ẽ ex ꝗrẽ¬
da est. S ⁊ mens patris familias et
legatarii dignãtas ł. claritas ⁊ ne¬
cessitudo. It̃ earũ que p̃cedunt ł
que secunt᷑ sũmaꝵ. scͥptasunt
scrutanda.
ap̃.ł. Sed sicertos nũmos ułuti
quos inarca ht̃. aut certã lancem
legauit non nũata pecuma. sed
ip̃a corꝑa nũmoꝵ ł rei legate ꝯti¬
nentur. neq ꝑmutationẽ recipi¬
iute exemplociuꝰlib corꝑis extim¬
ꝯditione decessiss.¬
em a subsfituto reliquid: Qd
excedit hoc erit qd̾ asubstituto
forte fundum legauit mic̾ ab inpu¬
bere. repetit. hunc abinpub̾is hr̃dẽ
mib ⁊ seio repetitio hec efficiet. ut
pars micͥ debeat᷑. ¶ Siquis duos hr̃¬

Expanded text:
bona non adgnoscat? ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem. sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, uel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigauit. Si numerus nummorum legatus sit neque inde regionis, in qua uersatus est, exquirenda est: sed et mens patris familiae et legatarii dignitas uel caritas et necessitudo, item earum quae praecedunt uel quae sequuntur summarum scripta sunt spectanda.. Sed si certos nummos ueluti quos in arca habet aut certam lancem legauit, non numerata pecunia, sed ipsa corpora nummorum uel rei legatae continentur neque permutationem recipiunt et exemplocondicione decessissem a substituto reliquit? quod excedit, hoc erit, quod a substituto forte fundum mihi legauerat ab ibere, repetiit hunc ab impuberis herede mihi et Seio, repetitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur. Si quis duos here
Abbreviated transcription (Latin):
non solum hrdi s fidĩ iussori ꝯꝑet̃.
Int̾ẽ enimͣ cuis solui michi quam
.ip̃m ꝯuentum mandati actionẽ
intend̾e. nec intẽ soluendosit:
gass. ꝙ ei deb anlegatum uałet.
Et aut creditoris quid̾ nicͥ int̃ẽt
uũ debitorem hr̃e extestam̃to ac¬

Expanded text:
non solum heredi, sed et fideiussori competit: interest enim eius solui mihi, quam ipsum conuentum mandati actionem intendere: nec interest, soluendo sit ngasset quod ei deberet, an legatum ualeret. et ait creditoris quidem nihil interesse, uerum debitorem habere ex testamento
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ matiem ł fr̃s nat̾ales. eꝗssimũ
ẽ enĩ concedi ex haccã estimatio̾ẽ
offõ iuidicis pr̃ere. ¶ Cum alicui
poculũ legatum eẽt uellq hr̃s
estimationempr̃ate q iniqũ ẽẽ
aiebat id seꝑari ase non ĩpet̾rabit
alia oeterarũrerũ. In om̃il etum
bemgna ratione Itceptumẽ quod
sup ꝓhanimꝰ. ¶ Si fundus munĩci¬
pum ucctigał ip̃is mumicipib sit
legatus: an legatũ ꝯsistat petiꝙ
¶S ⁊ sinon municipib s alii fũdũ

Expanded text:
 matrem uel fratres naturales: aequissimum est enim concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare. Cum alicui ‹po›culum legatum esset uelletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat id separari a se, non impetrauit alia ceterarum rerum: in hominibus enim benigna ratione receptum est, quod supra probauimus. Si fundus municipum uectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat petiquSed et si non municipibus, sed alii fundum
Abbreviated transcription (Latin):
ait S sires alibi sit quã ubi petie¬
ubi relictaẽ. nͥalibi testõ uoluit. nã
noluisse. ⁊ tta iuił scͥpsit ta in ꝓͥis
quã malienis loggans. S sialibi reli¬
ctaẽ. alibi aũt ab hr̃ede tnslata ẽ
dolomalo eius nisi ibi pr̃et᷑ uͥ petit᷑
hr̃s ꝯdempnabit᷑ doli sui nomine.
cea̾m si sine dolo ibi pr̃abit᷑. quo

Expanded text:
re. sed si res alibi sit quam ubi petiubi relicta est, nisi alibi testator uoluit: nam scripsit tam in propriis quam in alienis legatis. sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine: ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Auł̃. ł Si ancilla cum libis lega¬
ta sit ⁊ ancilla sola smonsint lib̃i
⁊ lib̾i soli. siñ sit ancilla debẽntur.
exhs natument testator legauãt
una mortua ẜuiꝰ partumeiꝰ negat
deb̾i qr accessionis loco legatus sit
Quodfalsum puto.⁊ nec ub noc uo¬
luntate desũcti aꝯmodata ẽ ħ sen

Expanded text:
um. Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur. ex his natum erit testator legauerit, una mortua Seruius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod falsum puto et nec uerbis nec uoluntati defuncti accommodata haec sen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ abhr̃de : Quod uerius ẽ.¶ Item
si fundus chasmate ꝑierit. laboo¬
ait utiq estimationẽ non deberi.
Quodita uĩnẽ. si non pꝰ morã factã
idcuenĩt. Potuit enĩ cũ acceptũ
legatarius uendere. I ana. l.¬
op̃.ł Sihr̃dis ẜuus remlegatã

Expanded text:
est ab herede? quod uerius est. Item si fundus chasmate perierit, Labait utique aestimationem non deberi: quod ita uerum est, si non post moram factam id euenerit: potuit enim eum acceptum legatarius uendere. 48 Po
Abbreviated transcription (Latin):
annum debebit᷑. Sim̃s esdesĩt. ad
Xii.dccimũ annum. residius m̃si¬
b debetur. hec ita siputans mino
cessiss: sic legauit.s uĩo sit triẽ¬
nium ad legati p̃stat ionẽ exdie
testañtti numerabimꝰ. hoc aũt¬
legãtum ⁊ conditionale ẽ ⁊ ĩdiẽ.¬

Expanded text:
annum debebitur: si menses desint ad decimum annum, residuis mensibus debetur. haec ita, si putans minorcessisset, sic legauit: si uero scit, trienium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus. Hoc autlegatum et condicionale est
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .ł. Filii sui ẜuum castrensis pe¬
culii legart pat̃ põt ⁊ si iuopat᷑
moituus sit silius ⁊ ap̃patit̃ peculi¬
um remansit. ꝯstĩtit legatũ. Cũem̃
filius uire suo non utit. retro c̃dit᷑¬

Expanded text:
filii sui castrensis peculii legare pater potest et, si uiuo patre mortuus sit filius et apud patrem peculium remansit, constitit legatum: cum enim filius iure suo non utitur, retro credit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑat̃ dominiũ in ẜuo. peculiari habuise.
¶Siquis rems legatamagñorans ad¬
ħuc leggauit. pꝰea cognouit ⁊ uoluit
ad sc pctinere legatum ualebit. qa
ubi legatarius non repudiauit. ret᷑
uidet᷑ repudiata fuisse hr̃di. ¶Si po¬
cula quis legauit.⁊ massa facta ẽ.ł ꝯͣt

Expanded text:
ater dominium in seruo peculiari habuisse. Si quis rem, sibi legatam ignorans adhuc, legauerit, postea cognouerit et uoluerit ad se pertinere, legatum ualebit, quia, ubi legatarius non repudiauit, retrouidetur res repudiata fuisse heredis. Si pocula quis legauit et massa facta est
Abbreviated transcription (Latin):
Itp̃.ł ¶. Domus hĩditan s exuiitas
⁊ hr̃dis nũmis extructas. ex causa
fidĩ ꝯmissi pꝰ mortem hr̃dis restitu¬
endas uir boni arbitratu sũptuum
annone facta domũ tradidiss ĩcͥti
conditio ei ꝯpet̾et quasi plus debito

Expanded text:
. Domus hereditarias exustas et heredis nummis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas uiri boni arbitratu sumptuum one facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, quasi plus debito
Abbreviated transcription (Latin):
obdãpnũ possidi passus c̃. putonoũ
tenĩ. Debuit eni reꝓmiite̾.s simotu¬
leggatum siꝗdem patrem familias
intulit : cũ alio inferre non posset
ferri uoluit. ł p̃tiũ loci legatario
deret᷑. ł supplicio afficeret᷑. cꝗssimũ
erit p̃tium pr̃are. Q uod si suamal n
m̃te ad hoc ꝓcessit. cessabit estima¬
tio. ¶Seruus legatus siabhostib cap¬
tus sit sine dolo br̃edis ñ pr̃abitur

Expanded text:
um possideri passus est, puto eum teneri: debuit enim repromittere. Sed si mortu legatum, si quidem patrem familias intulit, cum alio inferre non posset ferri uoluit uel pretium loci legatario deretur uel supplicio adficeretur, aequissimum erit pretium eum praestare: quod si sua mala mente ad hoc processit, cessabit aestimatio. Seruus legatus si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ut uendat detraxit. s ut exsoluat.
¶Martellus ⁊̃ scribit. simaritus di
ris tñ. dãpno. nec ad hoc ei senatꝰ
ꝯsultum futurũ impedim̃to. gͦ si
nonẽ ei offutum quominus detͣ¬
hat dici oportebit posse eũ becle¬
gare que detrab̾e põt ¶logatum
malicua uoluntate poͣni põt. in hr̃¬
dis nonpõt. ¶ Qui ab hostib redẽ¬

Expanded text:
 uendat, detraxit, sed ut exsoluat. Marcellus etiam scribit, si maritus diaris tamen damno, nec ad hoc senatus consultum futurum impedimento. ergo si non est ei obfuturum, quo minus detrahat, dici oportebit posse eum haec legare, quae detrahere potest. Legatum in aliena uoluntate poni potest, in heredis non potest. Qui ab hostibus redem
Abbreviated transcription (Latin):
stipulanti.⁊ lecgari auint. Yurũtt
legatũ catomana reggła impediet
catoniana ñ ꝑtinꝰ. ¶Item quen pͥ
siquis binas edcis hñs altas legauit.
⁊ exaltĩs iliquid iũctũ ei ẽ cui edes
legauit anlegatũ ualeat : mout
q̃stionem que exsenatus consulto et
ꝯstitutionib lic nob̾ abedib nr̃ĩ
inalias edes tͣns ferre possessoribus
earũ futuns. idẽ non distractuns.
pserunt. Numꝗd gͦ ⁊ legari pꝰsit
ci cui aliam domum legi: S negã¬
dumerit qr cui legatumẽ. nonẽ
possessor futurus. ¶Siduob domũ
legauit sempnianã ⁊ exea alt̃i eoꝵ¬

Expanded text:
ipulanti et legari aiunt. purum igitur legatum Catoniana regula impediet, Catoniana non pertinet. Item quaeri potest, si quis binas aedes habens alteras legauerit et ex alteris aliquid iunctum ei cui aedes legauit, an legatum ualebit? mouet quaestionem, quod ex senatus consulto et constitutionibus licet nobis ab aedibus nostris in alias aedes transferre possessoribus earum futuris, id est non distracturis:us rescripserunt. numquid ergo et legari possit ei, cui aliam domum legem? sed negandum erit, quia cui legatum est non est possessor futurus. Si duobus domum legauerit Semp
Abbreviated transcription (Latin):
sentenuam puto ua̾m. simo ñmuta¬
uĩt testanͣdi uoluntatem. S⁊ silanõe
legauit ⁊ massam feci̾t. moxpoculã.
debet̃ ꝑoculũ durante .s. uoluntate.
Si aree legate domus imposita
sit debebit᷑ lecgatanio nͥ testator mu¬
tauit uoluntatem. ¶ Sumqui in¬
ciro graphũ legat debitum legare
non solũ tabulas argum̃to ẽ u̾edito̾.
Nam cumciro grapha ueneãt sũicop̾

Expanded text:
sententiam puto ueram, si modo non mutauerit testator uoluntatem. Sed et si lancem legauit et massam fecit, mox poculum, debebitur poculum, durante scilicet uoluntate. Si areae legatae domus imposita sit, debebitur legatario, nisi testator mutauit uoluntatem. Eum, qui chirographum legat, debitum legare, non solum tabulas argumento est uenditio: nam cum chirographa ueneunt, nomen
Abbreviated transcription (Latin):
gulis ⁊ intignis ⁊ hosti̾ssenatus cẽ¬
suit.S ⁊ inbibliothecis parietib
inħentil. S sicãncelli sint ⁊ uela
logari poterunt. Nont̃m fistule. ł
castelli. s aut tõmetoria. aut si¬
quid chantari. ꝑquos aq̃ salunt
poterũt legarimaxime g̾e̾. si impo¬
siti suit. Quidgͦ instãtius dicendũ
Si ꝗͥdem itiħent parietib non liceb̃.
Siuõ alias enstant dubitar põt.
Uerũ mnens senatus plenis accipi¬
xas ⁊ parietib adiunctas ł singła

Expanded text:
gulis et in tignis et ostiis senatus censuit: sed et in bibliothecis parietibus inhaerentibus. Sed si cancelli sint uel uela, legari poterunt, non tamen fistulae uel castelli. Sed automataria aut siquis canthari, per quos aquae saliunt, poterunt legari, maxime si impositicii sint. Quid ergo in statuis dicendum? si quidem inhaerent parietibus, non licebit, si uero alias exsistant, dubitari potest: uerum mens senatus plenius accipixas et parietibus adiunctas uel singula
Abbreviated transcription (Latin):
q ¶ Atauie fr̃ sororue bii sunt tritaui
fslus filia. auaui ab auieue patruus arĩ
accidunt totidem propter frĩs duplicẽ
per sonam necesse est.Nam .xui. fr̃s at
tam expatre ꝯputetur ⁊ sececim exmat᷑
similit attaui sorcts. xxxii. funt sexa

Expanded text:
 atauiae frater sororue: hi sunt tritaui filius filia, abaui abauiaeue patruus auuncaccedunt totidem propter fratris duplicem personam: necesse est nam sedecim fratres ataui ex patre computentur, sedecim ex matre. sim
Abbreviated transcription (Latin):
it edicto tesiderare ut eos ptor adẽẽ iui¬
nullo modo annale tp̃s excedẽt sienim
mortalitate. filii p̃uenta ẽ nichil mat̾
inputetur. ¶Tractai uelle pot̃. sipu¬
pillo anplũ legatũ furcc̃ditioẽ sit relic¬

Expanded text:
it edicto desiderare ut eos praetor adesse iubnullo modo annale tempus excederet. si enim mortalitate filii praeventa est, nihil matri imputetur. Tractari belle potest, si pupillo amplum legatum su