comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ uł nimiam uł iniustam putat. metiri ꝑfecto nes¬
cit quanta fucrit iniquitas in peccando. ubitanta crat
ñ peccandi facilitas: Sic enĩ abrahȩ ñ in merito mag¬
na oboedientia p̃dicatur. qr ut occider&. filiũ res dif̃¬
ficillima ẽ imperata. ita in para diso tanto maior
in oboedientia fuit. quanto id quod p̃ceptũ ẽ: nulliꝰ
difficultatis fuit: Et sic̃ oboedientia secundi hominis
eo p̃dicabilior qͦ factꝰ ẽ oboedicns usq ad mortẽ: ita
in oboedientia pͥmi hominis eo detestabilior qͦ factus
ẽ in oboediens usq ad mortẽ Ubi eni ẽ magna in
oboedientiȩ pena ꝓposita. & resa creato rt facilis um¬
perata. qͥs nam sitis explica. quintũ malum
ñ oboedire in re facilisit. & tante potestatis im¬
ꝑio. & tanto terrenit supplicio: Deniq ut bre¬
uit̃ dicat᷑. in illiꝰ peccati. pena. quid in oboedientie

Expanded text:
nem uel nimiam uel iniustam putat, metiri profecto nesnem uel nimiam uel iniustam putat, metiri profecto nescit, quanta fuerit iniquitas in peccando, ubi tanta erat non peccandi facilitas. Sicut enim Abrahae non inmerito magna oboedientia praedicatur, quia, ut occideret filium, res difficillima est imperata: ita in paradiso tanto maior inboedientia fuit, quanto id, quod prae- . ceptum est, nullius difficultatis fuit. Et sicut oboedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est oboediens usque ad mortem: ita inoboedientia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inoboediens usque ad mortem. Ubi enim magna est inoboedientiae poena proposita et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit non oboedire in re facili et tantae potestatis imperio et tanto terrente supplicio? Denique, ut breuiter dicatur, in il
Abbreviated transcription (Latin):
ad suã imaginc fecerat. qͥ cetis animalib p̃po¬
suerat. qͥm paradiso constituerat. qͥ rerũ om̃iũ
copiã salutisq prestittrat. qͥ
p̃ceptis nec plurib: nec grandib nec difficilib onerauerat.
s. in uno breuissimo atq leuissimo ad oboedientic salu¬
britatẽ ãminiculũ dederat. qͦeã creaturã cui libera ser¬
uitꝰ expedira se et diñcõmondut. iusta dimpnatio sub¬
secuta ẽ. talisq dampnatio. ut homo qͥ custodiendo man¬
datũ diuinũ futurꝰ fuerat etiã in carne spãlis. fierat etiã
mente carnalis. Et qͥ sua suꝑbia sibi placuerat. dĩ iusti¬
tia sib donaret᷑. Nec sic ut in suaeẽt omnimodis potas¬
tatt . s. ascipso qͦq dissentiens sub illo cui peccando consen¬
sit ꝓlibertate qͣm cupiuit. durã miserã que ager& ser¬
uitutẽ Mortuus spũ uolens. & corpore moriturꝰ in¬
uitus. Desertor etnę uite. etiam ȩt̾na nisi gra libera.
morte dampnatꝰ. Quisquis huiꝰ modi dampnatio¬

Expanded text:
nimalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec difficilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo ad oboedientiae salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio, ut homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic, ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens et corpore moriturus inuitus, desertor aeternae uitae etiam aeterna, nisi gratia liberaret, morte damnatus. Quisquis huius modi damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
iquẽ uero mouet cur aliis peccatis sic natu¬
ra ñ mutetur humana. quẽ ad modũ il¬
la duoꝵ pͥmoꝵ hominũ p̃uaricatione
tata est: ut tante corruptioni quantam ui¬
demꝰ atq sentimꝰ. & ꝑhanc subiacer& & morti
ac tot & tantis tamq int̾ se contrariis ꝑturba¬
rctur & fluctuar& affectib qualis in paradiso
antt peccatũ lic& in corpore animali eẽt. utiq
ñ fuit: Siquis hoc mouetur. ut dixi. ñ ideo
deb& exislimari leue ac paruũ illud fusse cõ¬
missum. quia in esca factũ ẽ. ñ quidem mala
nec noxia. nisi qr phibita neq enim qͥcquã
mali dsꝰ in illo tantę felicitatis loco erear& at¬
q plantara: s oboedientia cõm̃data c̃ in p̃cepto:

Expanded text:
quem uero mouet. quur aliis peccatis sic natura non mutetur humana. quem ad modum illa duorum primorum hominum praeuaricatione mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac tot et tantis tamque inter se contrariis perturbaretur et fluctuaret adfectibus, qualis in paradiso ante peccatum, licet in corpore animali esset, utique non fuit — si quis hoc mouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed ob
Abbreviated transcription (Latin):
tent: cum eoꝵ nullus huc uet&. cui uni isti sacrificari
iubent: Porro si quod magis indicat eoꝵ suꝑba falla¬
cia. nec boni nec bonoꝵ deoꝵ anglĩ sunt. sed demones
mali. qͥ non unũ solũ ac sumiũ dm̃. sed se ipsos sacri¬
ficiis uolunt coli. quod quã magis uniꝰ dĩ contra eos digen¬
dũ c̃ p̃sidium. cui seruunt anglĩ boni. qͥñ sibi sed illiui¬
bent ut sacrificio seruiamꝰ. cuiꝰ nos ipsi sacrificiũ essede

Expanded text:
tent, cum eorum nullus huic uetet, cui uni isti sacrificari tent, cum eorum nullus huic uetet, cui uni isti sacrificari iubent. Porro si, quod magis indicat eorucia, nec boni, nec bonorum deorum angeli sunt, sed daemones mali, qui non unum solum ac summum Deum, sed se ipsos sacrificiis coli volunt; quod majus quam unius Dei contra eos eligendum est praesidium, cui serviunt Angeli boni, qui non sibi, sed illi jubent ut sacrificio serviamus, cujus nos ipsi sacrificium esse de
Abbreviated transcription (Latin):
unt : Quale c̃ liã deponere. donec subpositas ut ait
lucanꝰ ꝓpior dĩspumet in herbas. Quedã uͦ & si non¬
nullis pioꝵ factis uideantur oꝑe coequari. finis ipse
qͦ discernunt᷑ in corporalit᷑ hec nr̃ã ostendit excellert
Illis cuĩ multi tantominꝰ sacrificiis colendi quantoma¬
postea sacrificioꝵ remotione demonstrat Si gͦ anglĩ
sibi expetunt sacrificiũ. p̃ponendi eis sunt. qͥ non sibi
seddõ ercatori om̃ium cui seruiunt Hinc enĩ osten¬
dunt quã sincero amort nos diligant. quando ꝑsacri¬
ficiũ ñ sibi sed nos ci subdere uolunt. cuiꝰ & ipsi con¬
templatione benti sunt: & ad cum ꝑucnire a quo ipsi ñ
receserunt. Si autem angli qͥ ñ uni sed plurimis sacri¬
ficia ficri uolunt. non sibi sedcis dusuolunt quoꝵ deoꝵ
Anglĩ sunt: etiam sic eis p̃ponendi sunt. illi qͥ uniꝰ dĩ deoꝵ
Anglĩ sunt. cui sacrificarisic iubent. ut alicui alteriue¬

Expanded text:
unt, quale est lunam deponere, donee subpositas, ut ait unt, quale est lunam deponere, donee subpositas, ut ait Lucanus, propior despumet in herbas;\' quaedam uero etsi nonnullis piorum factis uideantur opere coaequari, finis ipse, quo discernuntur, incomparabiliter haec nostra ostendit excellere. Illis enim multi tanto minus sacrificiis colendi sunt, quanto mae et eorundem postea sacrificiorum remotione demonstrat. Si ergo angeli sibi expetunt sacrificium, praeponendi eis sunt, qui non sibi, sed Deo creatori omnium, cui seruiunt. Hinc enim ostendunt quam sincero amore nos diligant, quando per sacrificium non sibi, sed ei nos subdere uolunt, cuius et ipsi contemplatione beati sunt, et ad eum nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem angeli, qui non uni sed plurimis sacrificia fieri uolunt, non sibi, sed eis dis uolunt, quorum deorum angeli sunt: etiam sic eis praeponendi sunt illi, qui unius Dei deorum angeli sunt, cui sacrificari sic iubent, ut alicui alteri ue
Abbreviated transcription (Latin):
fieri satis euident᷑ appar& Ut est qͦd effigies dcoꝵ pena¬
tuũ quas de trora aencas fugiens aduex. de loco in locũ
migrasse restruntur Quo tẽꝑe tarquimꝰ nouacula
secuit. qͦd epidauriꝰ serpens esculapio nauiganti romã
comes adhesit. qͦd nauĩ qua simulacbrũ matris phri¬
gie uebebat᷑ tantis hominũ boumq conatib ĩmobi¬
lẽ redditã. una muliereula ⁊ona alligatã ad suȩ pu¬
dicicie testimoniũ mouit & trax̃. quod uirgo uesta¬
lis de cuiꝰ corruptione questio uertebatur aqua im¬
pleto cribro de tiberi neq ꝑfluente abstulit contro¬
uersum Hec ergo & alia huiusmodi nequaꝗͣ illis
quȩ in poplõ dĩ facta legimꝰ uirtute ac magnitudine
conferenda sunt. quanto minꝰ ea quȩ illoꝵ quoq popu¬
tenda. magica scilic& uł theurgica. quoꝵ pleraq speci¬
etenꝰ mortalium scnsus imaginaria ludificatione dccipi¬

Expanded text:
fieri satis euidenter apparet, ut est quod effigies deorum Penafieri satis euidenter apparet, ut est quod effigies deorum Penatium, quas de Troia Aeneas fugiens aduexit, de loco in locum migrasse referuntur; quod cotem Tarquinius nouacula secuit: quod Epidaurius serpens Aesculapio nauiganti Romam comes adhaesit; quod nauem, qua simulacrum matris Phrygiae uehebatur, tantis hominum boumque conatibus inmobilem redditam una muliercula dicitiae testimonium movit et traxit; quod virgo Vestalis, de cujus corruptione quaestio vertebatur, aqua impleto cribro de Tiberi, neque perfluente, abstulit controversiam. Haec ergo atque alia hujusmodi nequaquam illis quae in populo Dei facta legimuconferenda sunt; quanto minus ea, quae illorum quoque poputenda, magica scilicet uel theurgica! quorum pleraque specie tenus mortalium sensus imaginaria ludificatione decipi
Abbreviated transcription (Latin):
mondanda eloquia ueritatis suę. ut ꝑ istos inmortales ñ¬
cios non si fastũ sed maiestatẽ illius p̃dicantes facer& maio¬
ra. certiora. clariora miracula. ut infirmis pus illi qͥsacri¬
ficia sibi expetunt. falsam religionc̃ facilius ꝑsuaderent.
eo quod sensib eoꝵ quedã stupenda monstrarent. quc̃ tan¬
dem ita desiꝑe libeat. ut ñ uera cligat que sectat᷑. ubi &
ampliora inuenit quȩ miretur: Illa quippe miracula dõꝵ
gentiliũ quȩ cõmendat historia. ñ ea dico quȩ interual¬
lis temp̃m occultis ipsiꝰ mundi causis. ueruntam̃ sub diui¬
na ꝓuidentia constitutis & ordmatis monstruosa con¬
tingunt. quales sunt inusitati partꝰ animaliũ. & celo ter¬
req rerũ in solita facies. siuc tantã terrens. siue etiã nocas
quȩ ꝓcurari atq mitigari demonicis ritib falla cissima
eoꝵ astutia ꝑ hibentur sed ea dico quȩ ui & potestate coꝵ

Expanded text:
mendanda eloquia ueritatis suae, ut per istos inmortales numendanda eloquia ueritatis suae, ut per istos inmortales nuntios non sui fastum, sed maiestatem illius praedicantes faceret maiora, certiora, clariora miracula, ne infirmis piis illi, qui sacrificia sibi expetunt, falsam religionem facilius persuaderent, eo quod sensibus eorum quaedam stupenda monstrarent: quem tandem ita desipere libeat, ut non uera eligat quae sectetur, ubi et ampliora inuenit quae miretur? Illa quippe miracula deorum gentilium, quae commendat historia non ea dico, quae interuallis temporum occultis ipsius mundi causis, uerum tamen sub diuina prouidentia constitutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales sunt inusitati partus animalium et caelo terraque rerum insolita facies, siue tantum terrens siue etiam nocens, quae procurari adque mitigari daemonicis ritibus fallacissima eorum astutia perhibentur; sed ea dico, quae ui ac potestate eorum
Abbreviated transcription (Latin):
homines. si ullus naturȩ suȩ sensus qͦd racionales crea¬
ti sunt. ex aliqua parte uiuit in eis. Respondeant
inquã. ciste sacrificandũ sit dus uł anglis qͥ sibi sa¬
crificari iubent. an illi uni cui iubent hi qui sibi &
istis ꝓhibent: Sinec istiner illi ulla miracula fa¬
cerent. sed tantũ pͣciꝑent. alii quidem ut sibi sacri¬
ficaretur. alii uͦ id uetarent. sed uni tantũ iuberent:
dõ satis debere pictas ipsa discerner&. quid horum
de fastu suꝑbie. qͥd de uera religione descender&:
Plus etiam dicã Sitantũ hi mirabilib factis huma¬
nas ꝑmouerent mentes qͥsacrificia sibi expetunt.
illi autẽ qui hoc ꝓhibent. & uni tantũ dõ sacrifi¬
cari iubent. nequaquã ista iusibilia miracula
facere dignarent᷑. ꝓfecto non sensu corporis sed ratione m̃¬
tis p̃ponenda coꝵ ẽet auctoritas. Cũ uͦ dꝰ id egerit. ad cõ¬

Expanded text:
homines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creahomines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creati sunt, ex aliqua parte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrificandum sit dis uel angelis, qui sibi sacrificari iubent, an illi uni, cui iubent hi qui et sibi et istis prohibent? Si nec isti nec illi ulla miracula facerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi sacrificaretur, alii uero id uetarent, sed uni tantum iuberent Deo: satis deberet pietas ipsa discernere, qde fastu superbiae, quid de vera religione descenderet. Plus etiam dicam: si tantum hi mirabilibus factis humanas permoverent mentes, qui sacrificia sibi expetunt, illi autem qui hoc prohibent, et uni tantum Deo sacrificari iubent, nequaquam ista uisibilia miracula facere dignarentur: profecto non sensu corporis, sed ratione mentis praeponenda eorum esset auctoritas. Cum uero Deus id egerit ad com
Abbreviated transcription (Latin):
ib gͥ angłis de beata & sẽpit̾na uita.
credendũ et̃ censemꝰ. utrũ eis qͥse religionis ri¬
Ctibcoli uolunt. sibi sacra & sacrificia flagi¬
tantes amortalib exiberi. an eis qͥ hunc cõmunem
cultũ uni dõ creatori om̃ium deberi dicunt. eiq red¬
dendũ uera pietate p̃cipiunt. cuiꝰ & ipsi contẽplati¬
one beati sunt. & nos futuros et̃ ꝓmittunt: Illa nãq
uisio dĩ. tante pulchritudinis uisio ẽ. & tanto amore
dignissima. ut sine hac qͥb lib& aliis bonis p̃ditũ atq
habundantẽ. ñ dubit& plotinꝰ infelicissimum dicere:
Cũ gͦ ad hunc unũ qͥdã anglĩ quidã uero ad se ip̃¬
sos satriã colendos ẽt̃ signis mirabilib excitent. &¬
hoc ita ut illi istos coli ꝓhibeant. isti aut̃ illũ ꝓhi¬
bere ñ audeant. qͥb potiꝰ sit credendũ respondeant
platonici. respondeant quicumq philosophi. respon
deant theurgi uł potiꝰ ꝑtergi. Hoc enĩ sunt om̃s ille
artes. uocabulo digniores. Postremo respondeant

Expanded text:
itur angelis de beata et sempiterna uita credendum esse censemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera pietate praecipiunt. cuius et ipsi contemplatione beati sunt\' et nos futuros esse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchritudinis uisio est et tanto amore diabundantem, non dubitet Plotinus infelicissimum dicere . Cum ergo ad hunc unum quidam Angeli, quidam vero ad se ipsos latria colendos signis mirabilibus excitent; et hoc ita ut illi istos coli prohibeant, isti autem illum prohibere non audeant; quibus potius sit credendum, respondeant Platonici, respodeant theurgi uel potius periurgi; hoc enim sunt omnes illae artes uocabulo digniores; postremo respondeant
Abbreviated transcription (Latin):
unicuiq ds partitus ẽ mensurã fidei. Sicut enĩ in uno
corpore multa menbra habemꝰ. om̃a autem menbra
ñ eosdem actꝰ habent. ita multi unũ corpꝰ sumꝰ in xp̃o
singuli autẽ alter alteriꝰ menbra. habentes dona diuer¬
sa. scdm̃ grãm quȩ data ẽ nobis. Hoc ẽ sacrificiũ xp̃a¬
norũ. multi unũ corpꝰ in xp̃o. Quod etiam sacram̃
to altaris fidelib noto frequentat ȩcclã. ubi ei demon¬
stratur. quod in ea re ꝗ offert. ipsa offeratur:
&beati. qͥ creatoris sui participatione congau¬
dent. cuiꝰ ȩternitate firmi. cuiꝰ ueritate certi.
cuiꝰ munere sc̃i sunt. qm̃ nos mortales & miseros ut
immortales beatiq simus misericorditer diligunt.
nolunt nos sibi sacrificare. sed ei cuiꝰ & ipsi nobiscũ
sacrificiũ se et̃ nouer̃ Cũ ipsis enĩ sumꝰ una ciuitas
dĩ. eui dr̃ in psalmo. glõsa dicta sunt de te ciuitas
dĩ: Cuiꝰ pars in nobis peregrinat᷑. pars in illis opi¬

Expanded text:
ique Deus partitus est mensuram fidei. Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent: ita multi unum corpus sumus in Christo; singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam, quae data est nobis. Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Qunto altaris fidelibus noto frequentat Ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re quam offert, ipsa offeratur. et beati, qui Creatoris sui participatione congaudent, cujus aeternitate firmi, cujus veritate certi, cujus munere sancti sunt; quoniam nos mortales et miseros, ut immortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrificare; sed ei, cujus et ipsi nobiscum sacrificium se esse nouerunt. Cum ipsis enim sumus una ciuitas Dei, cui dicitur in psalmo: Gloriosissima dicta sunt de te, ciuitas Dei; cuius pars in nobis peregrinatur, pars in illis opi
Abbreviated transcription (Latin):
mini in nouitate mentis ur̃ę ad ꝓbandum
uos quȩ sit uoluntas dĩ. quod bonũ et bene
placitum & ꝑfectũ Cum gͥ uera sacrificia
opera sint misedẽ siue inos ipsos siue in ꝓrimos
que referuntur addm̃. oꝑa uero misedẽ non ob
aliud faciunt. nͥ ut amiseria liberemur. ac ꝑhoc
ut beati simus. qͦd ñ fit nͥ bono illo dequo dictũ
ẽ. mͥ autem adherere dõ bonũ c̃: ꝓfecto efficitur
ut tota ipsa redempta ciuitas hoc est congregatio
societasq sc̃oꝵ uniuersale sacrificium offeratur dõ
ꝑsacerdotẽ magnũ. qͥ etiam se ipsum obtulit in
passione ꝓnobis. ut tanti capitis corpꝰ essemꝰ. scdm̃
formã serui. Hanc enĩ obtulit. in hac oblatus ẽ.
quia scdm̃ hanc mediator ẽ. in hac sacerdos. in hac
sacrificiũ ẽ. Cum itaq nos hortatus ẽ apłs ut

Expanded text:
mini in nouitate mentis uestrae ad probandum mini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue in proximos, quae referuntur ad Deum, opera uero misericordiae non ob aliud fiant, nisi ut a miseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sanctorum, uniuersale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque nos hortatus esset
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet. quã quisq inscipsum facit. P roptere¬
a scriptum ẽ Miserere animȩ tuȩ placens
dõ. Corpꝰ etiam nr̃m cum temperantia cas¬
tigamus. si hoc quem ad modũ debemꝰ ꝓpt᷑
dm̃ facimus. ut non exhibeamus in enbra
nr̃a arma iniqͥtatis peccato. sed arma iusti¬
cie dõ. sacrificium ẽ. ad quod exhortans apłs
exhibeatis corpora ur̃a hoitiam uiuentẽ. scãm
dõ placentẽ. rationabile obsequiũ ur̃m.
Di gͦ corpꝰ quo inferiore tamꝗͣ famulo. uł
tanꝰquã instrumento utitur anima. cum eiꝰ
bonꝰ & rectus usus ad dm̃ refertur sacrificium
ẽ. quanto magis anima cum se refert ad dm̃.
ut igne amoris eiꝰ accensa. formã concupis¬
centie. secularis amittat. eiq tãꝗͣ in cõmu¬
tabili forme subdita  formatur. hinc ei placens
quod eiꝰ pulcritudine acceperit fit sacrificium :
Quod idem apłs consequenter adiungens. & no¬
lite inquid confor mari huic sclõ. sed reforma¬

Expanded text:
pertinet, quam quisque in se ipsum facit. Propterepertinet, quam quisque in se ipsum facit. Propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc, quem ad modum debemus, propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, sed arma iustitiae Deo, sacrificium est. Ad quod exhortans apostolus s corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium uestrum. Si ergo corpus, quo inferiore tamquam famulo uel tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo; sed reforma
Abbreviated transcription (Latin):
ueri sacrificii. Porro aut̃ misedã. uerũ sacrificiũ est:
Inde dictũ ẽ: qͦd paulo ante cõmemoraui : talib enĩ
sacrificiis placet᷑ dõ:
uẜ cũq igit᷑ in ministerio tabernaculi siuetẽ¬
pli multis modisde sacrificiis legunt᷑ diuini¬
tꝰ ec̃ p̃cepta. ad dilectionẽ dĩ & ꝓxi¬
mi significando referunt᷑: In his enĩ duob p̃ceptis ut
crificiũ ẽ om̃e opꝰ quod agitur ut sc̃a societate in he
reamꝰ dõ. relatũ scilic& ad illũ finẽ boni. qͦ ueracitꝰ
beati esse possimꝰ: Unde& ipsa miscdã. qͥ homini sub¬
uenitur. siñ ꝓpt̾ dm̃ fit. ñ c̃ sacrificiũ. Et si enĩ ab
homine fit uł offert᷑. tam̃ sacrificiũ resdiuina est:
ita ut hoc quoq uocabulo id latim ueteres appella¬
uerint. unde ipse homo dĩ nomine consecratꝰ
ẽ. & dõ deuotꝰ. in quantũ modo morit᷑ ut dõui¬
uat. sacrificiũ ẽ Nam & hoc ad miscdãm

Expanded text:
ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis placetur Deo. Quaecumque igitur in ministerio tabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praeceptis, utcrificium est omne opureamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni quo veraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misuenitur, si non propter Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacrificium est. Nam et hoc ad misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
significent. ĩ mola inquit dõ sacrificiũ laudis. & relde
excelsũ : Si app̾hendã illũ in holocaustis. in uitulis
agniculis. si acceptauerit dnꝰs inmilib arietũ. aut in
denis milib hircoꝵ pinguiũ: Si dedero pͥmogeni¬
ta mea. impietatis fructỹ uentris mei. ꝓpeccato animȩ
meţ: Si annunciatũ c̃tibi homo bonũ. aut quid
dñs exqͥrit ate nisi facere uidiciũ. & diligere mi¬
scdãm. & paratr̃ eẽ ire cũ dño dõ tuo : Et in huiꝰ ꝓ¬
phẽ uerbis utrũq distinctũ ẽ. satisq declaratũ. illasa¬
crificia ꝑse ipsa ñ reqͥrere dm̃: qͥb significant᷑ hȩc sa¬
crificia quȩ reqͥrit d̾ꝰ. In epła que inscribitur ad he¬
brcos benefa cere inqͥt. & cõmunicatores et̃ nolit᷑ ob¬
luusci. Talib enĩ sacrificiis plact᷑ dõ: Ac ꝑ hoc ubi
sacrificiũ sacrificio p̃latiĩ oport& intelligi Qm̃ il
lud qͦd ab hominib appellatur sacrificiũ.: signũ est

Expanded text:
III: Inmola deo tuo sacrificium laudis, et redde excelsum? Si adprehendam illum in holocaustis, in uitulis anniculis? Si acceptauerit Dominus in milibus arietum aut in denis milibus hircorum pinguium? Si dedero primogenita mea inpietatis, fructum uentris mei pro peccato animae meae? Si adnuntiatum est tibi, homo, bonum? Aut quid Dominus exquirat a te nisi facere iudicium et diligere misericordiam et paratum esse ire cum Domino Deo tuo? Et in huius prophetae uerbis utrumque distinctum est satisque declaratum illa sacrificia per se ipsa non requirere Deum, quibus significantcrificia quae requirit Deus. In Epistola quae inscribitur ad Hebraeos, Bene facere, inquit, et communicatores esse nolite oblivisci: talibus enim sacrificiis placetur Deo . Ac per hoc ubi sacrificium sacrificio praelatum oportet intellegi; quoniam illud, quod ab omnibus appellatur sacrificium, signum est
Abbreviated transcription (Latin):
crificiũ dõ spc̃ contribulatꝰ. cor contritũ & humi¬
liatũ ds̃ ñ spern&̃: Intueam᷑ quẽ ad modũ ibi dm̃
dix̾ nolle sacrificiũ: ubi dm̃ ostendit uelle sa crificiũ
Non uult gͦ sacrificiũ trucidati peccoris. & uult sa¬
crificiũ contriti cordis: Illo gͥ quod dm̃ nolle dixit
hoc significat᷑ quod eũ uelle subiecit: Sic itaq illa
dm̃ nolle dix̃. qͦmͦ a stultis ea uelle credit᷑. ulut suȩ
ꝗgit̃ uoluptatis: Nam & si ea sacrificia quȩ uult quo
hoc unũ ẽ: cor contritũ & humiliatũ dolere penitenti.
nollet enĩ eis sibi sacrificiis significari que uelut sibi delecꝰ¬
tabilia desiderare putatꝰ cst. ñ utiq de his offerendis in
lege ueteri p̃cepisset. & idõ mutanda erant oportunaͦiã
bilia. acnon potiꝰ que his significata sunt crederentur:
Hinc & in alio loco psalmi alteriꝰ: Si esuriero inquit ñdi¬

Expanded text:
crificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humicrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernet. Intueamur quem ad modum, ubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Deum ostendit uelle sacrificium. Non uult ergo sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno cerbilia, ac non potius quae his significata sunt crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius: Si esuriero, inquit, non di
Abbreviated transcription (Latin):
di et necessaria. quȩ in sacrificus offeruntur:
Quod cũ multis locis diuinis scriptu¬
ra testat᷑. ne longũ faciamꝰ. breuc illud de psalmo
aliare corruptibili atq t̾rena .s ne ipsa quidem
iusticia hominis egerc credendus c̃. totũq qͦdrecꝰ¬
te colit᷑ ds̃ homini ꝓdesse ñ dõ Neq eni fonti se
qͥs ꝗͣ dixerit consuluisse si biberit. aut luci siuiderit
Nec quod ab antiqͥs patrib alia sacrificia facta sunt in uicti¬
mis peccoꝵ. quȩ nc̃ dĩ poplꝰ legit ñ facit. aliud intel¬
ligendũ ẽ.: nisi reb illis casres fuisse significatas. quę
agunt᷑ in nobis ad hoc ut in hercamꝰ dõ. & ad cundẽ
fincꝰ ꝓximo consulamꝰ: Sacrificiũ gͦ uisibile inuisi¬
bilis sacrificii sacram̃tũ. idẽ sacrũ signũ ẽ Unde il¬
lepenitens apud ꝓphãm uł ipse ꝓphã. querens dm̃
peccatis suis haberc ꝓpitiũ. si uoluisses inquit sacri¬
ficiũ dedissẽ. utiq holo caustis ñ delectaberis. Sa¬

Expanded text:
crificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue illud de psalmo alia re corruptibili adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis Deus egere credendus est, totumque quod recte colitur Deus homini prodesse, non Deo. Neque enim fonti se quisquam dixerit consuluisse, si biberit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei populus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur in nobis, ad hoc ut inhaereamus Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum, id est sacrum signum est. Unde ille paenitens aput prophetam uel ipse propheta quaerens Deum peccatis suis habere propitium: Si uoluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
am utalia nc̃ taceã. quȩ ꝑtinent ad religionis
obsequiũ qͦcolit᷑ dꝰ sacrificiũ cerie nullus ho¬
minũ ẽ qui audeat dicere deberid nͥ dõ. Mul¬
ta deniq de cultu diuino usurpata sunt: que hono¬
rib deferunt᷑ humanis. siue humilitate nimia. siue
adulatione pestistra: Ita tam̃ ut qͥb ea deferrentur
homines haberent᷑. qͥ dicunt᷑ colendi & uenerandi
Si aut̃ multũ eis addit̾. & ad orandi Quis uͦ sa crifican¬
dũ censuit. nͥ ei quẽ dm̃ aut sciuit aut putauit. aut
finx : ꝗ porro antiquus sit in sacrificando dĩ cultꝰ.
duo illi fr̃s cam & abel satis indicant: Quoꝵ maio¬
ris ds repbauit saenficiũ minoris aspexit:¬

Expanded text:
am, ut alia nunc taceam, quae pertinent ad religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere deberi nisi deo. Multa denique de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et uenerandi, si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut putauit aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi fratres Cain et Abel satis indicant, quorum maioris Deus reprobauit sacrificium, minoris aspexit
Abbreviated transcription (Latin):
monus immolant. & ñ deo: Nolouos socios ficri
demoniorũ: Post hanc ergo captiuitatẽ qͣ homi¬
ncs a malignis demonib tenebant᷑ dĩ domꝰ ȩdifi¬
cat᷑ in oĩ terra Unde titulũ accep̃ ille psalmꝰ ubi

Expanded text:
moniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri moniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua homines a malignis daemonibus tenebantur, Dei domus aedificatur in omni terra; unde titulum ille psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe psalmi huiꝰ ẽ: ꝗͣdo domꝰ edificabat᷑ post capti¬
uitatem: Edificat᷑ enĩ domꝰ dñõ ciuitas dĩ. quȩ ẽ
scã ȩcclã in oĩ tra. pꝰ eam captiuitatẽ qͥ illos homines
de quib credentib indm̃. tãꝗͣ lapidib uiuis do
mꝰ ȩlificat᷑ captos demonia possidebant Neq enĩ
qͥa deos hono faciebat. idõ non ab eis possidebatur
ipse qui fecerat: quando in coꝵ societatẽ colendo t᷑¬
ducebatur. Societatt̃ dico non idoloꝵ stolidoꝵ. s
uersutoꝵ demonioꝵ. Nã quid sunt idola. nͥ qͦd ea
qͥd tale de matheriis lic& a fabre effigiatis. tamen
uita sensuq carentib dicendũ fuit: Sed in mun¬
dispc̃ eisdem simulacris arte illanefaria colligati.
cultoꝵ suoꝵ animas. in suã societatẽ redigendo.
miscrabilit̾ captiuauerant Unde dic̃ apłꝰs: Scimꝰ
qͥa nichilẽ idolum: sed quȩ̨ immolant gentes. de¬

Expanded text:
quippe psalmi huius est: Quando domus aedificabatur post captiquippe psalmi huius est: Quando domus aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post eam captiuitatem, qua illos homines, de quibus credentibus inmus aedificatur, captos daemonia possidebant. Neque enim, quia deos homo faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadet quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, dae
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta ab hominib instituta. etiã legib iubeanturui¬
ferri. confitetur tam̃ atq expͥmit causas. quare ad
ista ꝑuentũ sit dicens. ꝓauos suos multo errort & incre¬
dulitate & animũ ñ adũtendo ad cultũ religionẽq
diuinã. inuenisse hanc artẽ qua facerent deos. nos
quid oport& dicere. uł potiꝰ qͥd agere. nͥ quantas pos¬
sumꝰ grãs dño dõ nr̃o. qͥ hȩc cont̾ruis causis quã insti¬
tuta sunt abstulit : Nã quod instituit erroris multitu
do. abstulit uia ueritatis: Qͦd instituit infidelitas: ab¬
stulit fides. Qͦd instituit acultu diuinȩ religionis a¬
uersio. abstulit ad unũ uerũ dm̃ scm̃q conũsio: Hec
in egipto sola ꝗͣ. solã in isto plangit demonũ spc̃. sed
in om̃ĩ t̾ra quȩ cantat dño canticũ nouũ. sic̃ uere¬
& sacrȩ ꝓphetiȩ litterę ꝓnunciant ubi scriptũ ẽ:
Cantate dnõ canticũ nouũ. cantate dño oĩs tra. Titulꝰ

Expanded text:
menta ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur aumenta ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit daemonum spiritus. sed in ome litterae praenuntiarunt, ubi scriptum est: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titulus
Abbreviated transcription (Latin):
efficerent deos. quid mirũ si het ars detestanda qͥcqͥd
fecit auersa a religione diuma aufertꝰ religionedi¬
uina. cũ ueritas emendit errorẽ. fides redarguit in¬
credulitatẽ. conũsio corrigit aũsionẽ: Si enĩ taci¬
tis causis dixiss&. ꝓ auos inuenisse artẽ qͥ deos facerent.
nrm̃ fuit utiq si quid rectũ piũq saperemꝰ. attende¬
re & udere neqͦͥꝗͣ illos adhanc artẽ ꝑuenturos fu¬
isse. qͣ hõ deos fac̾. si a ueritate ñ ab errarent. si ea
quȩ dõ digna sunt crederent. si animũ aduerterent
ad cultũ religionc̃q diuinã: Et tam̃ si causas artis
huiꝰ nos diceremꝰ multũ errorẽ hominũ & in credulita¬
tẽ. & animi errantis atq infidelis a diuina religio¬
ne aũsionẽ: ut cũq ferenda c̃e̾t ĩpudentia resistentiũ
ueritati Cũ uͦ idem ipse qui potestatẽ huiꝰ artis suꝑ
omã cetã mirat᷑ in ho mine. ꝗͥ illi deos factre conces¬

Expanded text:
efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a religione diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere conces
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ꝓaui nr̃i multũ errabant cirta dõꝵ rationẽ
in creduli. & ñ animaduertentes ad cultũ religionẽq
diuinã : inuener̾ artt̃ ꝗͥ efficerent deos: Numqͥd nã sal¬
tẽ mediocrit᷑ eos dix̾ errasse. ut hanc artẽ inuenirent
faciendi deos. aut contentꝰ fuit dicere errabant. nͥ ad¬
der& & dicer& multũ errabant: Istegͦ multꝰ error.
& in credulitas ñ anĩ aduertentiũ ad cultũ religionẽq
diuinã: inuenit artẽ qͥ efficer& deos: & tam̃ quod mul¬
tꝰ error & incredulitas. & a cultu acreligione diuina
auersio animi inuenit. ut hõ arte facer& deos. hoc do¬
let uir sapiens. tamꝗͣ religionẽ diuma uenturo certo
tempore auferri Uide siñ & uidiuina maioꝵ suoꝵ er¬
rorc̃ p̃teritũ ꝓdere & uidiabolica penã demonũ fu¬
turã dolere cõpellit᷑. Si enĩ ꝓ auieoꝵ multũ er¬
rando circa deoꝵ rationẽ in credulitatt & auersione
animi a culti ac religione diuina inuenerꝰ artem qͥ

Expanded text:
rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos.\' Numquidnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem inuenirent faciendi deos, aut contentus fuit dicere: Errabant, nisi adderet et diceret: Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animaduertentium ad cultum religionemque diuinam inuenit artem, qua efficeret deos. Et tamen quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ȩgrptꝰ imago sit cęli. aut quod ẽ ueriꝰ translatio
aut descensio omĩum quȩ gubernant᷑ atq exercentur
in celo : Ac sidicendũ ẽ ueriꝰ : terra nr̃a mundi totiꝰ
c̃ templũ. Et tam̃ qm̃ p̃scire cuncta prudentẽ dec&.
istud uobis ignorare fas non ẽ: futurũ tempꝰ ẽ: cũ appa¬
reat egyptios in cassũ pia mente diuinitatẽ religione¬
sedula seruasse. Deinde multis uerbis hermes hc̃
na religio quanto ẽ ueratior atq sanctior. tanto
uehementiꝰ & liberiꝰ cuncta fallacia figmenta sub¬
uertit. ut grã uerissimi saluatoris. liber& hominẽ
uelut amicꝰ eisdẽ ludificationib demonũ loquit᷑.
nec xpãnũ nom̃ cuident̃ expͥmit. s tanꝗͣ ea tolle¬
rent᷑ atq delerentur. quoꝵ obseruatione cęlestis si¬
militudo custodiretur in egypto. itac̃ futura deplo¬
rans luctuosa qͦdã mͦ p̃dicatione testatur: Erat enĩ

Expanded text:
Aegyptus imago sit caeli, aut, quod est uerius, translatio Aegyptus imago sit caeli, aut, quod est uerius, translatio aut descensio omnium quae gubernantur adque exercentur in caelo. Ac si dicendum est uerius, terra nostra mundi totius est templum. Et tamen quoniam praescire cuncta prudentem decet, istud uos ignorare fas non est: Futurum tempus est, quo appareat Aegyptios incassum pia mente diuinitatem sedula religione seruasse.\' Deinde multis uerbis Hermes hunc Christiana religio, quanto est ueracior adque sanctior, tanto uehementius et liberius cuncta fallacia figmenta subuertit, ut gratia uerissimi Saluatoris liberet hominem uelut amicus eisdem ludificationibus daemonum loquitur, nec Christianum nomen euidenter exprimit, sed tarentur atque delerentur, quorum observatione coelestis similitudo custodiretur in Aegypto, ita haec futura deplorans, luctuosa quodammodo praedicatione testatur. Erat enim
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ de cognatione inquit & consortio hominũ
deoꝵ q nobis indicit᷑ sermo. potestatẽ hominis o ascle¬
pi uimq cognosce: Dñs inquit & pater uł quod ẽ sũ¬
mꝰ ds̃. ut effector deoꝵ celestium: ita homo fictor est.
dõꝵ qui in templis sunt: humana ꝓximitate contẽp̃¬
ti. Et paulopost: Ita humanitas inquit semꝑ memor
naturȩ & originis suȩ. in illa diuinitatis imitatione ꝑ¬
seuerat. ut sicuti pat̾ ac dñs ut sui similes ẽt̾nt deos
fecit ȩternos. ita humanitas deos suos ex sui uultꝰ simi¬
litudine figurar& Hic cũ asclepiꝰ ad quẽ maxime
tum ille: Statuas inquit o asclepi Uides quatinꝰ
tu ipse diffidas. statuas animatas sensu ac sp̃ũ plenas.
tanta facientes ac talia statuas futuroꝵ p̾scias. easq
becillitates hominib facientes easq curantes. tristi¬
ciam letitiamq ꝓ meritis: An ignoras o asclepi qͦd

Expanded text:
\'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum \'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum deorumque nobis indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, uimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater uel quod est summum Deus ut effector est deorum caelestium, ita homo fictor est deorum, qui in templis sunt humana proximitate contenti.\' Et paulo post: \'Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et originis suae in illa diui- . nitatis imitatione perseuerat, ut, sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos fecit aeternos, ita humanitas deos suos ex sui uultus similitudine figuraret.\' Hic cum Asclepius, ad quem maxime tum ille: \'Statuas, inquit, o Asclepi, uides quatenus tu ipse diffidas; statuas animatas sensu et spiritu plenas tantaque facientes et talia, statuas futurorum praescias eaque , inbecillitates hominibus facientes easque curantes, tristitiam laetitiamque pro meritis. An ignoras, o Asclepi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
offenderent populos. a quib eis cernebant in uete¬
ata suꝑstitione ꝑtot sacra. & templa seruiri.
megistũ uocant sensit & scripsit: Apulcius
enĩ deos quidem illos negat. sed cũ dicit itamt᷑
nib apud ipsos dcos necessarii uideant᷑. cultũ coꝵ
a suꝑnoꝵ deoꝵ religione ñ scꝑat: Ille aut̃ egyptius
alios deos et̃ dicit a summo deo factos. alios ab homi¬
nib. Hoc qͥ audit sic̃ a me positũ ẽ: putat dici de
In et̃ autem his quosdam spc̃ inuitatos. qͥ ualeant ali¬
quid siue ad nocendũ. siue ad desideria ñ nulla com¬
plenda eoꝵ aquib eis diuini honores & cultuosa
obsequia deferunt᷑. Hos gͦ spc̃ inuisibiles ꝑ artẽ
quandã uisibilib reb corporalis matheriȩ copy¬
lare. ut sint quasi animata corpora. illis sp̃ib
dicata & subdita simulachra. hoc et̃ dicit deos fa¬
cere. eamq magnã & mirabilem deos faciendi
accepisse homines potestatẽ Huiꝰ egyptii uer¬
ba : sicut in nrãm linguã int̾ p̃tati sunt ponam:

Expanded text:
offenderent populos, a quibus eis cernebant inueterata superstitione per tot sacra et templa seruiri. smegistum uocant, sensit et scripsit. Apuleius enim deos quidem illos negat; sed cum dicit ita intnibus aput ipsos deos necessarii uideantur, cultum eorum a supernorum deorum religione non separat. Ille autem Aegyptius alios deos esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam interpretata sunt, ponam.
Abbreviated transcription (Latin):
ost multa eni ad hocipsũ redit.ro
ut itm̃ dicat de dus quos homines fecer̃. ita
loquens: Sed iã de talib sint satis dicta ta¬
lia: Itm̃ inqͥt ad hominc̃ rationẽq redeamꝰ. ex quo
diuino dono hõ animal dictũ ẽ rationale. Minꝰ enĩ
miranda & si miranda sunt. quȩ de homine dicta sun
Omĩum enĩ mirabiliũ uicit ãmirationẽ. qͦd homo a¬
c nã potuit inuenirt naturã. eamq efficere. Qm gip
aui nr̃i multũ errabant circa deoꝵ culturã incre¬
duli. & ñ animaduertentes. ad cultũ religionẽq
diuinã: inuener̃ artem qua efficerent deos: Cui in¬
tente adiunxerꝰ uirtutẽ. de mundi natura conuenientẽ.
eamq miscentes qm̃ animas facere ñ poterant. euocan¬
tes animas demonũ uł anglõꝵ. eas indider̃ imaginib
scĩs. diuinisq misteriis. ꝑ quas idola & benefaciendi
& male. uires habere potuissent: Nescio utrũ sic confite¬

Expanded text:
ost multa enim ad hoc ipsum redit, ut iterum dicat de dis, quos homines fecerunt, ita loquens: \'Sed iam de talibus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo diuino dono homo animal dictum est rationale. Minus enim miranda etsi miranda sunt, quae de homine dicta sunt. Omnium enim mirabilium uicit admirationem, quod homo diuinam potuit inaui nostri multum errabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent. Auus eni
Abbreviated transcription (Latin):
ro si demones qͥ colunt᷑ intemplis ꝑ artẽ nescio quã
imaginib inditi. hoc ẽ uisibilib simulacris. ab
eis hominib qͥ hac arte fecer̃ deos. cũ aberrarent
añsiq e̾ent a cultu & religione diuina. non sunt
int̃ nuncii nec int̾p̃tes int̾ homines & deos. & ꝓpt̃
suos pessimos & t̾pissimos mores. & qͦd homines qͣuis
errantes. & in creduli & auersi a cultu ac religione
diuina. tam̃ eis sine dubio meliores st̃: qͦs dos ipsi
arte fecer̃. restat ut qͦd posst̃ homines tãꝗͣ demo¬
nes possint. uł quasi beneficia p̃stando magis nocen¬
tesqͥa magis decipientes. uł aꝑte male faciendo. noc
tam̃ qͦd lib& hoꝵ nͥ quando ꝑmittunt᷑ alta & secre¬
ta dĩ ꝓuidentia. ñ aut̃ int̾ homines & deos ꝑami
eiciã dõꝵ multr̃ apud homines ualeant. Hienĩ
diis bonis qͦs scõs anglõs nos uocamꝰ. rationalesq
creaturas scȩ̃ cȩlestis habitationis. siue sedes. siue

Expanded text:
ro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam ro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus simulacris, ab eis hominibus, qui hac arte fecerunt deos, cum aberrarent auersique essent a cultu et religione diuina, non sunt internuntii nec interpretes inter homines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidenticitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bonis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque creaturas sanctae caelestis habitationis siue sedes siue
Abbreviated transcription (Latin):
ciat homo deos. ecce ipsi ñ sunt du Deos gͦ tales tali
ũ. dõs arte factos a talib cũ appellass& hermes. id
ẽ idolis demones ꝑ arit̃ nescio quã cupiditatũ sua¬
rũ uinculis alligatos. cum appellar& factos ab ho¬
minib deos. ñ tam̃ eis dedit qͦd platonicꝰ apuleuis
Unde satis iã diximꝰ. & qͦ sit in conueniens absindũq
monstrauimꝰ. ut ipsi essent int̾p̃tes. & intercessores
int̃ deos quos fecit ds̃ & homines qͦs idem fec̃ ds̃.
hinc af ferentes uota. in de miera referentes. Ni
mis stultũ ẽ credere dõs quos fecer̃ homines plus
ualere apud deos qͦs fec̾ ds̃. ꝗͣ ualent ipsi homines qͦs
idem ipse fec̃ doꝰ. Demon quippe simulacro arte ĩ¬
pia colligatꝰ. ab homine factus ẽ ds̃. sed taliho¬
mini. ñ oĩ homini. Qualis ẽ gͦ iste ds quẽ ñ fecerat
homo. nͥ errans & incredulꝰ & aũsus a uero dõ : Por¬

Expanded text:
ciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di. Deos ciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di. Deos alibus, cum appellasset Hermes; id est, idolis daemones, per artem nescio quam, cupiditatum suarum vinculis illigatos, cum appellaret factos ab hominibus deos, non tamen eis dedit, quod Platonicus Apuleius unde satis jam diximus, et quam sit inconveniens absurdumque monstravimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idem fecit Deus; hinc adferentes uota, inde munera referentes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quos fecit Deus, quam ualent ipsi homines, quos idem ipse fecit Deus. Daemon quippe simulacro arte inpia conligatus ab homine factus est deus, sed tali homini, non omni homini. Qualis est ergo iste deus, quem non faceret homo nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo? Por