comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra ipsa non sint munda coram deo
om̃isq creatura paueat ereatoris
aduentum. Unde et crux saluatoris
non solum ea quȩ in terra: sed etiam
quȩ in cęlis erant purgasse ꝑhibetur.
Alius uero omĩa non ad uniuersitatẽ
sed ad ea tantũ referat de quibus dis¬
putatum ẽ. Uł hoc modo. Omĩs cuu-¬
tas conclamauit. Non quo aliquis
tacens in urbe non fuerit: sed ex par¬
te maxima etiã ea que minora sũt
appellantur. Et ipse paulus apłs.
Om̃s in quit sua querunt: non ea
quȩ sunt dĩ. Et om̃s me derelique¬
runt. Non quo et timotheus et cȩte¬
ri discipuli qui illo tempore quo
epistolȩ scribebantur cum eo erant.
illum reliquerint: sed idcirco quia
apluribus sit desertus. ab om̃ibus id
ẽ amaxima parte. se desertum eẽ con¬
queritur. Simile ẽ huic: quod et
inpsalmo sonat. Om̃s declinauerunt
simul inutiles facti sunt: non ẽ qui
fatiat bonum non ẽ usq ad unũ.
Si enĩ om̃s declinauerunt: ergo

Expanded text:
ra ipsa non sint munda coram Deo, ra ipsa non sint munda coram Deo, omnisque creatura paveat Creatoris adventum . Unde et crux Salvatoris non solum ea quae in terra, sed etiam quae in coelis erant purgasse perhibetur. Alius vero, omnia, non ad universitatem, sed ad ea tantum refert, de quibus disputatum est: vel hoc modo, omnis civitas conclamavit, non quo aliquis tacens in urbe non fuerit, sed ex parte maxima etiam ea quae minora sunt appellantur. Et ipse Paulus apostolus: Omnes, inquit, sua quaerunt, non ea quae sunt Dei : et: Omnes me dereliquerunt. Non quod Timothaeus et caeteri discipuli, qui illo tempore quo Epistolae scribebantur, cum eo erant, illum reliquerint; sed idcirco, quia a pluribus sit desertus, ab omnibus, id est, a maxima parte desertum se esse conqueritur. Simile huic quid et in psalmo sonat: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: 569 Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Si enim omnes declinaverunt: ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius. Quomodo enĩ caput plurima
sibi habet membra subiecta. ex quib
nonnulla sunt uitiosa et debilia: ita
habet membra eos om̃s qui in eccł̃a
congregantur. tã scõs uidt qͣm pec¬
catores. Sed scõs uoluntate: peccato¬
res sibi uero necessitate subiectos.
atq ita fit: ut etiam inimici subie¬
cti sint pedibus eius. Quaꝓpter in
eo quod ait om̃ia: uidetur facere que¬
stionem. Nam illud quod dictum ẽ
sede adextris meis donec ponam ini-¬
micos tuos sub pedibus tuis. & alibi.
Oportet enĩ eum regnare donec po¬
nat om̃s inimicos sub pedibus euif.
Non magnoꝑe querit interpretem.
ut ea quȩ inimica sunt cum fuerint
suꝑata subiciantur pedibus: et inuicto¬
ris transeant potestatem. Cur autẽ
om̃ia id ẽ. angłi. throni. dominatio¬
nes. potestates. et uirtutes cȩterȩ quȩ
nunquam fuerunt contrariȩ deo
euis pedibus subitiantur Hidetur
obscurum. P otest itaq responderi.
quod absq peccato nullus sit. et side¬

Expanded text:
ipsius. Quomodo enim caput plurima ipsius. Quomodo enim caput plurima sibi habet membra subjecta, e quibus sunt nonnulla vitiosa et debilia: ita habet membra eos omnes qui in Ecclesia congregantur, tam sanctos videcatores: sed sanctos voluntate, peccatores vero sibi necessitate subjectos. Atque ita fit, ut etiam inimici subjecti sint pedibus ejus. Quapropter in eo quod ait, omnia, videtur facere quaestionem. Nam illud quod dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Et alibi: Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus : non magnopere quaerit interpretem, ut ea quae inimica sunt, cum fuerint superata, subjiciantur pedibus ejus, et in victoris transeant potestatem. Cur autem omnia, id est, angeli, throni, dominationes, potestates, et virtutes caeterae, quae numquam fuerunt contrariae Deo, ejus pedibus subjiciantur, videtur obscurum. Potest itaque responderi, quod absque peccato nullus sit, et side
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. et oportet eum regnare donec
ci subitiantur om̃ia. quomodo nẽ
sub pedibus eus ds̃ uniuersa subie¬
cit. maxime cum et in alio loco pau
lus ipse testatur. cum aut̃ ei subiecta
fuerint omĩa. tunc et ipse filius
subicietur ei qui sibi subiecit om̃ia.
ut sit ds̃ omĩa in om̃ibus: Ergo
turum ẽ quasi iam factum eẽ com¬
memorat. uxta sensum quem supra
exposuimus ubi ait. benedixit nos
in om̃i benedictione spiritali incele¬
stibus in xp̃o: aut certe si de preteri¬
t sentiendum ẽ. sic debemus acciꝑe.
quod etiã ea quȩ non sunt ei uolun¬
tate subiecta. naturȩ conditione de-¬
seriuant. Herbi causa. demones ui¬
dei atq gentiles. Non enĩ seruiunt
xp̃o nec subiecti sunt pedibus euis:
et tam̃ quia ab eo in bonã partẽ cre-¬
ati sunt: subditi sunt potestati eus
inuiti. cam et si aduersum eum re-¬
pugnent. liberi arbitrio et uolunta¬
te.In hunc sensum et alud quod se¬
quitur coaptatur: et ipsum dedit ca

Expanded text:
omnia, et oportet eum regnare, donec omnia, et oportet eum regnare, donec ei subjiciantur omnia: quomodo nunc sub pedibus ejus Deus universa subjecit? Maxime cum et in alus ipse testetur: Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tunc et ipse Filius subjicietur ei qui sibi subjecit omnia: ut sit Deus omnia in omnibus ? Ergoturum est, quasi jam factum esse commemorat, juxta sensum quem supra exposuimus, ubi ait: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo. Aut certe si de praeterito sentiendum est: sic debemus accipere, quod etiam ea quae non sunt ei voluntate subjecta, naturae conditione deserviant: verbi causa, daemones, Judaei atque Gentiles. Non enim serviunt Christo, nec subjecti sunt pedibus ejus, et tamen quia ab eo in bonam partem creati sunt, subditi sunt potestati ejus inviti, tametsi adversum eum repugnent liberi arbitrii voluntate. In hunc sensum et illud quod sequitur coaptatur: Et ipsum dedit cap
Abbreviated transcription (Latin):
testate. uirtute. principatu. et domi¬
natione. fiat. Nos homunculi cito in
cinerẽ et puluerẽ dissoluendi: si con¬
sensti hominũ leuemur in reges. tan¬
tas habemus ministrorũ diuersitates
et multitudines. quantas facilius pos¬
sumus sentire quam dicere. uerbi cau¬
sa. quot prefectos in parte cuuli iudi¬
ces ꝑ ꝓiuntias et ordinem suũ habẽt
Rursum militia in tot comites. du¬
ces. tribunos. ut multiplicem scindat
exercitumꝰ et putamus dm̃ dnm̃ do¬
minorum regemq regnantium sum¬
plici tantum ministerio eẽ conten¬
tum: Et omia subiecit pedibus eiꝰ
et ipsum dedit caput suꝑ omem
eccłam quȩ ẽ corpus ipsius. plenitu¬
do eius. qui omĩa in om̃nib adim¬
pletur. Huic uidetur illud ẽẽ contrai¬
num quod alibi scribitur. Necdum
tum ei uidemus omĩa subiecta. Sed
t illud. Oportet eñi illum regnare: do¬
nec ponat om̃s inimicos sub pedibus
tuis. Si enu necdum ei sub iecta sũt

Expanded text:
testate, virtute, principatu, et domitestate, virtute, principatu, et dominatione 567 fiat. Nos homunculi cito in cinerem, et pulverem dissolvendi, si consensu hominum levemur in reges, tantas habemus ministrorum diversitates et multitudines, quantas facilius possumus sentire, quam dicere: Verbi causa: quod Praefectus in parte civili, judices, provincias, et ordinem suum habeat: rursum militia, in tot comites, duces, tribunos, et multiplicem scindatur exercitum; et putamus Deum, Dominum Dominorum et regem regnantium, simplici tantum ministerio contentum? Et omnia subjecit pedibus ejus, et ipsum dedit caput super omnia Ecclesiae, quae est corpus ipsius: plenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur. Huic videtur illud esse contrarium, quod alibi scribitur: Necdum enim ei videmus omnia subjecta. Sed et illud: Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus . Si enim necdum ei subjecta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt cum intelligeret legẽ
eẽ spiritalem sensisse sublimiuis: et
quod de regibus atq principibus
ducib quoq et cribunis. et centuri¬
onibus. innumeris et in regnorum
libris refertur. imaginem aliorum
principũ regumq cognouisse. Qͦd
scilicet incelestibus sint principat᷑
sint potestates. sint dominationes
atq uirtutes: et cȩtera ministerioꝵ
uocabula. quȩ nec nos possumus
nominare: nec ipsum paulũ puto
ut in graui corpusculo constitutũ
enum erare ualuisse. Si aũt sunt pͥn¬
cipatus et potestates. et uirtutes et
dominationes. necesse ẽ ut et subiec¬
tos habeant. et timentes se. et seruien¬
tes sibi. et eos qui sua fortitudine ro¬
borentur. Quȩ distributiones offici¬
orum: non solum in presentiarũ sed
etiã infuturo seculo erunt: ut ꝑ sin¬
gulos ꝓfectus et honores. ascensiones
etiã et descensiones uł crescat aliqͥs
uł decrescat. et sub alia atq alia po¬

Expanded text:
scripta sunt, cum intelligeret legem scripta sunt, cum intelligeret legem esse spiritualem, sensisse, sublimius, et quod de regibus atque principibus, ducibus quoque, tribunis et centurionibus, in Numeris, et in Regnorum libris refertur, imaginem aliorum principum regnumque cognovisse: quod scilicet in coelestibus sint principatus, sint potestates, sint dominationes atque virtutes, et caetera ministeriorum vocabula; quae nec nos possumus nominare, nec ipsum Paulum, puto, ut in gravi corpusculo constitutum, enumerare valuisse. Si autem sunt principatus, et potestates, et virtutes, et dominationes, necesse est ut et subjectos habeant, et timentes se, et servientes sibi, et eos qui sua fortitudine roborentur. Quae distributiones officiorum non solum in praesentiarum, sed etiam in futuro saeculo erunt: ut per singulos profectus, et honores, et ascensiones, etiam et descensiones, vel crescat aliquis, vel decrescat, et sub alia atque alia po
Abbreviated transcription (Latin):
Sed et ipsum uerbum sedere. regni
significat potestatem: ꝑquam bene¬
fitium eis ds̃ tribuit. suꝑ quibus sede¬
re dignatur. quod scilicet regat eos.
et incurru suo habeat: et adnuitum
propriũ uaga prius et libera colla
conuertat. Post hȩc queritur quomͦ
id quod sequitur possit intelligi. suꝑ
omnẽ principatum et potestatem. et ur
tutem et dominationẽ. et om̃e nomen
quod nominatur. non solum in hoc se¬
culo: sed etiam infuturo. Et quidẽ de
dextris ac sinistris. et de sessione: iam
dictum ẽ. Nunc querendum ubi
apostolus hȩc quatuor nomina prin¬
cipatũ loquor potestatem et uirtu¬
tem. et dominationẽ. scripta repere¬
rit. et in mediũ unde ꝓtulerit. Neq
enĩ fas ẽ. eum qui diuina lectione
fuerat instructus aliquid locutum
putare: quod inscĩs uoluminibus ñ
habetur. Arbitror itaq illum aut
de traditionib hebreorũ ea quȩ se¬
creta sunt in mediũ ꝓtulisse: aut
certe quȩ quasi uixta historiam

Expanded text:
Sed et ipsum verbum sedere, regni Sed et ipsum verbum sedere, regni significat potestatem, per quam beneficium eis Deus tribuit, super quibus sedere dignatur: quod scilicet regat eos, et in curru suo habeat, et ad nutum proprium vaga prius, et libera colla convertat. Post haec quaeritur, 566 quomodo id quod sequitur, possit intelligi, super omnem principatum, et potestutem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur, non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Et quidem de dextris ac sinistris, et de sessione jam dictum est. Nunc quaerendum ubi Apostolus haec quatuor nomina, principatum, loquor, et potestatem, virtutem, et dominationem, scripta reperit, et in medium unde protulerit. Neque enim fas est eum qui divina lectione fuerat instructus, aliquid locutum putare quod in sanctis voluminibus non habetur. Arbitror itaque illum aut de traditionibus Hebraeorum ea quae secreta sunt, in medium protulisse: aut certe quae quasi juxta historiam
Abbreviated transcription (Latin):
melchisedech: dñs adextris tuis. Qͦ¬
modo eñi cum filius patri ad dexte¬
ram sedeat. rursum pater ad extris eus
ẽẽ ꝑhibeatur: Aut qua ratione terra
scabellum eius pedum. et cȩlum thro¬
nus ipsus. cum et terrã seđ̾m isaiam
pugillo continere dicatur. et cȩlum
palmi ex tensione metiri: Non enim
potest intra id ẽẽ quod ab eo contine¬
tur: nec inmanu inclusum tenere.
a quo ipse uixta sedentis habitum cir¬
cumdatur. Sicut ergo ꝓximum eẽ
dõ uł ab eo procul recedere. non scd̾m
locorum spatia sed iuxta merita senti¬
endum ẽ quod sc̃i iuxta eum sint.
Peccatores uero de quibus ait ꝓpħa
dicens. ecce qui elongant se ate ꝑi¬
bunt. ab om̃i eius uicinia subioue¬
antur: sic et indextris et insinistris
dĩ eẽ accipiendum ẽ. quod sc̃i adex¬
tris euis sint: peccatores uero a sinis¬
tris. Saluatore quoq id ipsum in
euangło comꝓbante: cum oues adex¬
tris. hedos uero ẽẽ asinistris memoret.

Expanded text:
Melchisedec: Dominus a dextris tuis. QuMelchisedec: Dominus a dextris tuis. Quomodo enim cum Filius Patris ad dextram sedeat, rursum Pater a dextris ejus esse perhibetur? Aut qua ratione terra scabellum est pedum ejus, et coelum thronus ipsius, cum et terram secundum Isaiam pugillo continere dicatur, et coelum palmae extensione metiri ? Non enim potest intra id esse quod ab eodem continetur: nec in manu inclusum tenere, a quo ipse juxta sedentis habitum circumdetur. Sicut ergo proximum esse Deo, vel ab eo procul recedere, non secundum locorum spatia, sed juxta merita sentiendum est, quod sancti juxta eum sint: peccatores vero, de quibus ait propheta dicens: Ecce qui elongant se a te, peribunt , ab omni ejus vicinia submoveantur: sic et in dextris vel in sinistris Dei esse, accipiendum est: quod sancti a dextris ejus sint: peccatores vero a sinistriEvangelio comprobante, cum oves a dextris, haedos esse memoret a sinistris .
Abbreviated transcription (Latin):
citatus esse dicatur. Et sedere eum
fatiens ad dexteram suã incelestib
suꝑ omnẽ principatũ. et potestatẽ.
et uirtutem. et dominationẽ. et om¬
ne nomen quod nominatur nonso
lum in hoc seculo. sed etiã in futuro.
ꝑ humanã similitudinẽ: dĩ poten¬
tiam demonstrauit. non quo soliũ
ponatur. et ds̃ pater in eo sedeat. se¬
cumq filiũ habeat residentem: sed
quo nos aliter uidicantẽ atq regnan¬
tem. nisi ꝑuerba nr̃a intelligere ne¬
queamus. Ad hoc ꝑtinet et illud:
quod incentesimo nono psalmo scrip¬
tum ẽ. Dixit dñs dño meo. sede adex¬
tris meis. donec ponam inimicos tu¬
os scabellum pedum tuoꝵ. Si enim
uixta regnantis habitum filius ad
patris dexteram sedet: necesse ẽ ut
iuxta eandem similitudinem maior
sit ab eo qui in leua parte consede¬
rit. Quod ut sciamus aliter intelligi
quam littera resonat: idem psalmꝰ
inconsequentib resonat dicens. Tu
es sacerdos in eternum. scd̾m ordinẽ

Expanded text:
citatus esse dicatur. Et sedere eum citatus esse dicatur. Et sedere eum faciens ad dexteram suam in coelestibus, super omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem, et omnelum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Per humanam similitudinem, Dei potentiam demonstravit: non quo solium ponatur, et Deus Pater in eo sedeat, secumque Filium habeat residentem; sed quo nos aliter judicantem atque regnantem, nisi per nostra verba intelligere nequeamus. Ad hoc pertinet, et illud quod in centesimo 565 nono psalmo scriptum est: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Si enim juxta regnantis habitum Filius ad Patris dexteram sedet, necesse est ut juxta eamdem similitudinem major sit ab eo qui in laeva parte consederit. Quod ut sciamus aliter intelligi quam littera resonat, idem psalmus in consequentibus docet, dicens: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
teri instrumento. Filiis aũt leui nõn
dabitis hereditatem in medio fratrũ
suoꝵ: quia ego pars eorũ. & alibi.
dñs hereditas eorũ ẽ. Et sc̃s qui ex¬
tra dm̃ nichil habere se nouit: audac¬
ter loquitur. Pars mea dñs: et tues
pars hereditatis meȩ. et calicis mei.
Non ergo parui studii ẽ: ut sciamꝰ
spem uocationis et diuitias głe he¬
reditatis dĩ inscĩs. Ea quippe indi¬
gemus ad hec cognoscenda iurtute.
qua etiã in filio suo ds̃ usus ẽ susci¬
tando. quem suscitauit non semel
sed semꝑ amortuis: et fecit eum in
mortuis liberũ. nulla mortis conta¬
gione maculatum. Cotidie. xp̃s re¬
surgit ex mortuis: cotidie inpeniten¬
tibus suscitatur. Non quo non ha¬
buerit etiã uixta carnẽ potestatẽ
animȩ sue ponende. et iterum resu¬
mendȩ eius. Nemo quippe collit
cam nusi ponat illam a semet ipso: sed
quo uixta dispensationem carnis et
sili: homo et filius adõ⁊ apatre resꝰ¬

Expanded text:
teri Testamento: Filiis autem Levi non teri Testamento: Filiis autem Levi non dabitis haereditatem in medio fratrum suorum: quia ego pars eorum ; et alibi: Dominus haereditas eorum est ; et sanctus qui extra Deum nihil habere se novit, audacter loquitur: Pars mea Dominus ; et: Tu es pars haereditatis meae et calicis mei . Non ergo parvi studii est, ut sciamus spem vocationis, et divitias gloriae haereditatis Dei in sanctis: ea quippe indigemus ad haec cognoscenda virtute, qua etiam in Filio suo Deus usus est suscitando: quem suscitavit non semel, sed semper a mortuis, et fecit eum in mortuis liberum, nulla mortis contagione maculatum. Quotidie Christus resurgit ex mortuis: quotidie in poenitentibus suscitatur. Non quo non habuerit etiam secundum carnem potestatem animae suae ponendae, et iterum resumendae ejus nemo quippe tollit eam, nisi ponat illam a semetipso, sed quo juxta dispensationem carnis et filii, homo et Filius a Deo et Patre sus
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationem potentiȩ uirtutis eius
quam oꝑatus ẽ in xp̃o suscitans il¬
lum ex mortuis. Qui semel iuxta
orationem pauli datus fuerit sp̃s
sapientiȩ et reuelationis. ut aꝑtis
oculis cordis aspiciat: iste sciet que
reposita sint uocatis. et quȩ sꝑanda
scĩs dĩ: que abundanter et large
his qui hereditatẽ ipsius sustinent
est daturus. Ad quam noticiam
magnitudo uirtutis dĩ ẽ necessaria.
in his qui uxta similitudinem pau¬
li credentes uocantur: ꝑ quam oꝑa¬
suscitauit. Dupliciter aũ intelligñ¬
da ẽ hereditas. siue quod primoge¬
nitus omĩs creature hereditas sit
minis. nosq cum hereditate anime
hereditemus dm̃ uerbũ: siue quod
in xp̃o hereditas nr̃a sit patris et filii
et sp̃s scĩ una diuinitas: ut quomͦ
uocatur hereditas domoꝵ atq uil¬
larũ &e ea ipsa quȩ ab heredibus pos¬
sidentur: sic ipse ds̃ hereditas creden¬
tium sit atq scorũ. Scriptũ ẽ inue¬

Expanded text:
operationem potentiae virtutis ejus, operationem potentiae virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis. Cui semel, juxta orationem Pauli, datus fuerit spiritus sapientiae et revelationis, ut apertis oculis cordis aspiciat, iste sciet quae reposita sunt vocatis, et quae speranda sanctis Dei, quae abundanter, et large his qui haereditatem ipsius sustinent, est daturus. Ad quam notitiam magnitudo 564 virtutis Dei est necessaria in his qui juxta similitudinem Pauli, credentes vocantur, per quam operasuscitavit. Dupliciter autem intelligenda haereditas: sive quod primogenitus omnis creaturae haereditas sit minis, nosque cum haereditate animae haereditemus Deum Verbum: sive quod in Christo haereditas nostra sit, Patris et Filii, et Spiritus sancti una divinitas; ut quomodo vocatur haereditas domorum atque villarum ea ipsa quae ab haeredibus possidentur: sic ipse Deus haereditas credentium sit atque sanctorum. Scriptum est et in ve
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistȩ congruit. Illumina oculos
meos neunquam obdormiam inmor¬
te. Et alibi. sapientis oculi incapite
euis. Si eñi simpliciter oculos carnis
accipimus. utiq non solum sapientis
sed etiã insipientis oculi in capite eiꝰ
sunt. Caput itaq sapientis sensus
accipitur. qui alio uerbo mens et
animus ce principale cordis appel¬
etiit NΩCIN. hoc ẽ inter notionem
et agnitionem illud intersit: quod
notio eorũ sit quȩ ante non scuuimꝰ
et ea postea scire cȩpimuf. Agnitio
uero eorũ quȩ prius scientes. dein¬
ceps scire desuumus. et eorũ postea re¬
cordamur. et priorẽ quandã uitam
in celestibus suspicantur. postquam
in corꝑa ista deiecti et obliti dĩ patris
nunc eum ꝑ reuelationem cognouimꝰ.
scđm illud. rem iniscentur et conuer¬
tentur ad dñm om̃s fines terrȩ. et cȩ¬
tera his similia replicantes. Ut sciatis
et quȩ sublimis magnitudo uirtu
tis eius in nos qui credidimus scđ̾m

Expanded text:
Psalmistae convenit: Illumina oculos Psalmistae convenit: Illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte . Et alibi: Sapientes oculi in capite ejus . Si enim simpliciter oculos carnis accipimus, utique non solum sapientis, sed etiam insipientis oculi in capite ejus sunt. Caput itaque sapientis, sensus accipitur: quia alio verbo mens, et animus, et principale cordis appelἐπίγνωσιν, hoc est, inter notionem et agnitionem, illud intersit: quod notio eorum sit quae ante non scivimus, et ea postea scire coepimus. Agnitio vero eorum quae prius scientes deinceps scire desivimus, eorumque postea recordamur, et priorem quamdam vitam in coelestibus suspicantur, postquam in corpora ista dejecti et obliti Dei Patris, nunc eum per revelationem cognovimus, secundum illud: Reminiscentur et convertentur ad Dominum omnes fines terrae , et caetera his similia replicantes  Al. et qm
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ipse ẽ sermo. sapientia. ueritas
pax. iusticia. et fortitudo. ipse sit
etiã gła scł̃m illud quod alibi di¬
citur. Apparebit gła dĩ. Et in omni
pene ueteri lege scriptum ẽ. suꝑ ta¬
bernaculum testimonii uisam ẽẽ
głam dĩ. Et psalmista canit. Exur
nans suo fulgore mundũ: et tem¬
plum sibi de uirginali utero fabri¬
cata ẽ. Cuiꝰ templi pater głe effici
Iste igitur ds̃ assumpti hominis.
pat̃ uero glẽ. sapientiȩ. ueritatis.
dat credentibus infiliũ suũ sp̃m sapi¬
entiȩ et reuelationis ut sapientes fiant
et reuelata fatie głam dñi contem¬
plentur. Quȩ sapientia et reuelatio
cum eos sapientes fecerint. et misteria
illis occulta aꝑuerint: statun sequit᷑
ut habeant illuminatos oculos cordis.
Ex uerbis presentibꝰ apꝓbatur. scđ̾m
exterioris membra hominis. etiam
interioris hominis membra dici. Ec¬
ce eñi manifeste cordis oculos appel¬
lauit. quos absq sensu et mente in¬
telligere non possumus. Huic illud

Expanded text:
 ipse est sermo, sapientia, veritas, pax, justitia, fortitudo, ipse sit etiam gloria, secundum illud quod alibi dicitur: Apparebit gloria Dei : et in omni pene veteri Lege, scriptum est super tabernaculum testimonii visam esse gloriam Dei . Et Psalmista canit: Exsurnans suo fulgore mundum, templum sibi de virginali utero fabricata est. Cujus templi Pater gloriae effIste igitur Deus assumpti hominis, Pater vero gloriae, sapientiae, veritatis, dat credentibus in Filium suum spiritum sapientiae, et revelationis, ut sapientes fiant, et revelata facie gloriam Domini contemplentur. Quae sapientia et revelatio cum eos sapientes fecerint, et mysteria illis occulta aperuerint: statim sequitur ut habeant illuminatos oculos cordis. Ex verbis praesentibus approbatur secundum exterioris membra hominis, etiam interioris hominis membra dici. Ecce enim manifeste cordis oculos appellavit, quos absque sensu et mente intelligere non possumus. Huic et illud
Abbreviated transcription (Latin):
tes: sic ipse pax nos facit eẽ pacifi¬
cos ut dicamus. Cum his qui ode¬
runt pacem eram pacificus. Si aũt
xp̃c credentium pax ẽ: quicumq
sine pace ẽ. consequenter non habet
xp̃m. Qui fecit utraq unum: et
medium parietem maceriȩ soluens.
inimiciciam in carne. legem man

Expanded text:
tes: sic et ipse pax nos facit esse pacattes: sic et ipse pax nos facit esse pacatos, ut dicamus: 581 cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . Si autem Christus credentium pax est, quicumque sine pace est, consequenter non habet Christum. Qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens inimicitiam in carne sua, legem
Abbreviated transcription (Latin):
uenerati sint: sed quo qui absq
dõ uero sit nullũ dm̃ habeat. Et sig¬
nificanter additum ẽ. sine dõ in
mido. Habebant quippe dm̃. quẽ
eos habituros ds̃ ante cognouerat:
et apud prescientiã dĩ non erant
sine dõ. sed in mundo erant absq
aliquando eratis longe: facti estis
prope in sanguine. xp̃i. Ipse ẽeni
pax nr̃a. Ds̃ ubiq ẽ: et totus ubiq
ẽ. aquo quis potest separari cum
in eo sint om̃ia: Et ipse ꝑ ꝓpham
loquitur. Ego ds̃ ap ꝓpinquans
et non delonge. et psalmista ces¬
tatur. Si ascendero in cęlũ tu il¬
lic es. si descendero ad infernum
ades. Cum igitur in eo sint om̃ia.¬
ꝑcul tñ eẽ abĩpiis dr. uxta illud. Longe: dn
sanguine ibii prope eis factus est.
& diligentuis intuendum: quod
absq cruore dñi iħu xp̃i nemo ap¬
propinquet dõ. quia ipse ẽ pax nr̃a
dicens. Pacem meã do uobis: pacem
entia sapientes facit. et iusticia ui¬
stos. et scĩficatio scõs. et uita uiuen¬

Expanded text:
venerati sint; sed quo qui absque venerati sint; sed quo qui absque Deo vero sit, nullum deum habeat. Et significanter additum est, sine Deo in mundo. Habebant quippe Deum, quem eos habituros Deus ante cognoverat, et apud praescientiam Dei non erant sine Deo, sed in mundo erant absque aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi; ipse est enim pax nostra. Deus ubique est, et totus ubique est, a quo quis potest separari, cum in eo sint omnia? et ipse per prophetam loquatur: Ego Deus appropinquans, et non de longe . Et Psalmista testatur: Si ascendero in coelum, tu illic es: si descendero in infernum, ades . Cum igitur in eo sint omniocul tamen esse ab impiis dicitur juxta illud: longe est sanguine Jesu prope eis factus est. Et diligentius intuendum, quod absque cruore Domini Jesu, nemo appropinquet Deo, quia ipse est pax nostra, dicens: pacem meam do vobis: pacem meam entia sapientes facit, et justitia justos, et sanctificatio sanctos, et vita viven
Abbreviated transcription (Latin):
quod nos quos sine. xp̃o. alienatos
quondã aconuersatione isrł. eẽ
memorauit. et ꝑegrinos aꝓmissio¬
nibus et testamento dĩ. nunc post¬
quam in xp̃o credimus. sicut terrã¬
repromissiones. et testamenta eius
accepimus: ita conuersationem
quoq habere dicamur isrł. Quo¬
modo conuersatio uniuersa lega¬
lis expletur in nobis. quia udeli¬
cet lex spiritalis ẽ. magis circum¬
cidamur et sabbatizemus in sp̃u.
spiritales uictimas offerentes. illo¬
rum templo altariq destructis.
nos dõ fructuum nr̃orũ decimas of¬
feramus. nos immolemus agnum in¬
maculatum. et accincti lumbos ex¬
pediti pascha comedamus. Sicut
eñi circumcisio dicitur in carne ma¬
nu facta: ita ad distinctionem eus
intelligitur. alia eẽ circumcisio quę
non sicut diximus manu facta sed¬
sp̃u. Quod aũt ait. spem non ba¬
bentes. et sine dõ inmundo: non qͦ
plures ds antequam in xp̃m cre¬
derent ephesii non habuerint atq

Expanded text:
quod nos quos sine Christo alienatos quod nos quos sine Christo alienatos quondam a conversatione 580 Israel esse memoravit, et peregrinos a promissionibus et Testamento Dei: nunc postquam in Christum credidimus, sicut repromissiones et testamenta ejus accepimus, ita conversationem quoque habere dicamur Israel: quomodo conversatio universa legalis expletur in nobis, quia videlicet lex spiritualis est, et magis circumcidamur, et sabbatizemus in spiritu, spirituales victimas offerentes: illorum templo altarique destructis: nos Deo fructuum nostr orum decimas offeramus: nos immolemus agnum immaculatum, et accincti lumbos, expediti Pascha comedamus. Sicut enim circumcisio dicitur in carne manu facta: ita ad distinctionem ejus intelligitur alia esse circumcisio, quae non sit spiritu. Quod autem ait: Spem non habentes, et sine Deo in mundo: non quo plures deos, antequam in Christum crederent, Ephesii non habuerint, atque
Abbreviated transcription (Latin):
barbararum et romanarum gen¬
tium multitudo. quȩ non credud
indõ. Tercii qui tantũ in carne st̃
circumcisi. et sp̃m circumcisum¬
non habent. ad quos ꝓpħa dicit.
circumcidimini dõ ur̃o. et nolite
circumcidere carnẽ preputii ur̃i.
nunc dicitur. quia aliquando uos
gentes incarne quȩ dicebamini
preputiũ ab ea quȩ dicitur curcum¬
cisio incarne manu facta. qualis
hodie uniuersa ẽ turba credentiũ.
et totus ẽgentibus mundus ẽ plenus
Plemis: ad distinctionem aigitur spi¬
ritalium gentium iudeoꝵ. Ephesii
gentes uocantur in carne: quia se¬
cundũ sp̃m israhelite sunt. Nam et
in alio loco carneum isrł scriptura
commemorans: ait. Hidete isrł se¬
ni preputiũ. Dicebamini inquit p̃¬
putium nec eratis. ab ea quȩ dicitur
circumcisio in carne manu facta.
Non quo sit circumcisio: sed quo ip¬
sa sibi hoc nomen assumat: et sit
ueraͣ cireumcisio manii facta non
sp̃u. Simul et illud ẽ attendendũ:

Expanded text:
Barbararum et Romanarum genBarbararum et Romanarum gentium multitudo, quae non credunt in Deum. Tertii, qui tantum in carne sunt circumcisi, et spiritum incircumcisum habent, ad quos propheta dicit: Circumcidimini Deo vestro, et nolite circumcidere carnem praeputii vestri .nunc dicitur: Quia aliquando vos gentes in carne, qui dicebamini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qualis hodie universa est turba credentium, et totus e gentibus mundus est plenus. Ad distinctionem igitur spiritualium gentium Judaeorum, Ephesii gentes vocantur in carne, quia secundum spiritum Israelitae sunt. Nam et in alio loco carneum Israelem Scriptura commemorans ait: Videte Israel seni praeputium. Dicebamini, inquit, praeputium, nec eratis, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta. Non quo sit circumcisio, sed quo ipsa sibi hoc nomen assumat, et sit vere circumcisio manu facta, non spiritu. Simul et illud est attendendum
Abbreviated transcription (Latin):
dum cor ante peccatum habuerat.
quando de eo dñs loquebatur. Inue¬
ni dauid filiũ iesse scđ̾m cor meũ.
Sed ut ibi creatio instaurationem
sonat: ita et innobis et in xp̃o ꝑsin¬
gula oꝑa et ꝓfectus: creatura atq
conditio accipi potest. ut cotidie
ualles. colles atq campestria. xp̃s
creatus. natus. et conditus sit. Prop¬
ter quod memores estote: quia ali¬
quando uos gentes incarne quȩ di¬
cebamini p̃putiũ. ab ea quȩ appel¬
latur circumcisio in carne manu
do. Gentes ephesios incarne uocans.
ostendit in sp̃u cẽ non gentes: sicut
econtrario uidei in sp̃u gentes sunt.
et in carne israhelite. Quadrifarie
igitur uidei diuiduntur mͦgentes.
Alii sunt incarne circumcisi et in
sp̃u. qualis fuit moy ses. et aaron.
apostoli. et nathanahel. cuius occul¬
tum uidaismum dñs intuens ait.
Ecce uere israhelita in quo dolus
non ẽ. Alii qui nec carne nec sp̃u
circumcisi sunt: qualis fuit nabu¬
godonosor et pharao. et hodie

Expanded text:
dum cor ante peccatum habuerat, dum cor ante peccatum habuerat, quando de eo Dominus loquebatur: Inveni David filium Jesse secundum cor meum : sed ut ibi creatio instaurationem sonat: ita et in nobis et in Christo per singula opera et profectus, creatura atque conditio accipi potest: ut quotidie valles, et colles, atque campestria, Christus creatus, natus et conditus sit. Propter quod memores estote, quia aliquando vos gentes in carne, qui dicebamini praeputium, ab ea quae appellatur circumcisio in carne manu do. Gentes Ephesios in carne vocans, ostendit in spiritu esse non gentes: sicut econtrario Judaei in spiritu gentes sunt, et in carne Israelitae. Quadrifariam igitur Judaei dividuntur et gentes. Alii sunt in carne circumcisi, et in spiritu, qualis fuit Moyses et Aaron, Apostoli et Nathanael, cujus occultum Judaismum Dominus intuens ait: Ecce vere Israelites, in quo dolus non est . Alii qui nec carne nec spiritu circumcisi sunt, qualis fuit Nabuchodonosor et Pharao, et hodie
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e fidutia ꝓfitemur. maxime cũ
ex duobus uersiculis qui precedunt.
ipsa sapientia ꝓmitat se ẽẽ dictu¬
ram quȩ post secula sunt. Cum aũt
secula xp̃s fecerit. et quȩ deinceps lo¬
quitur ea sint quȩ post secula dictu¬
ram se ẽẽ ꝓmiserit. ad incarnationis
misteriũ non adnaturam dĩ refertu¬
da sunt quȩ secuntur. licet in bebri¬
is codicibus non habeat᷑. dñs creauit
me initium uiarum suarũ: sed dñs
possedit me. Inter possessionẽ autẽ
et creationẽ: multa distantia ẽ: quia
qui possidetur. utiq qui ẽ atq sub¬
astit et ẽ proprius: possidetur. Cre¬
atur uero ille qui non erat anteqͣ
fieret. aut certe de eo quod erat
transfertur in aluid: sicuti et nos
nunc creati dicimur in xp̃o iħ̃u.
treati utiq non quia ante non fui¬
mus. sed creati in oꝑibus bonis. Qđ
dauid quoq in psalmo quinquage¬
simo deprecatur dicens. Cor mun¬
dum crea in me ds̃. Et certe mun¬

Expanded text:
nostrae fiducia profitemur: maxime cum nostrae fiducia profitemur: maxime cum ex duobus versiculis quae praecedunt, ipsa sapientia promittat se esse dicturam quae post saecula sunt . Cum autem saecula Christus fecerit, et quae deinceps loquitur, ea sint quae post saecula dicturum se esse promiserit, ad incarnationis mysterium, non ad naturam Dei referenda sunt quae sequuntur: licet in Hebraeis codicibus non habeatur: Dominus creavit me initium viarum suarum: sed, Dominus possedit me. Inter possessionem autem, et creationem multa distantia est: quia qui possidetur, is utique est atque subsistit, et est proprius, qui possidetur. Creator vero ille qui non erat antequam fieret: aut certe de eo quod erat, transfertur in aliud, sicut et nos nunc creati dicimur in Christo Jesu. Creati utique, non quia ante non fuimus, sed creati in operibus bonis. Quod David quoque in psalmo quinquagesimo deprecatur, dicens: Cor mundum crea in me, Deus . Et certe mun
Abbreviated transcription (Latin):
tenet: deinde plasmatio. Et quia
creationis et conditionis nomen ad
magna solet semꝑ opera copulari:
Herbi causa. Illa urbs condita ẽ.
et ab initio creatus ẽ mundus. et
unus quisq scorũ ꝑ uaria dogina¬
ta atq uirtutes insemet ipso mun¬
dicimur. Et creati in oꝑib bonif.
Siue quȩ ipsi fecimus uł facturi su¬
mus. siue in aliis creaturis: ad quȩ
nr̃a conuersatio transferenda ẽ: ut
quȩ preparauit ds̃ in illis ambule¬
mus: spe magna iam nobis data.
dum in his ambulaturi sumus quȩ
ds magnoꝑe preꝑauit. Et quia se¬
mel ad nomen creature uenimus.
et sapientia. in ꝓuerbiis salomonis
dicit se creatam initium uiarũ dei
multiq timore. ne. xp̃m creaturam
dicere compellantur. totum xp̃i mi
sterium negant. ut dicant non xp̃m
in hac sapientia. sed mundi sapient¬
am significari: nos libere ꝓclamamꝰ
non eẽ ꝑiculi eum dicere creaturam
quem uermem et hominẽ. et cruci¬
fixum. et maledictionẽ. tota spei

Expanded text:
tenet: deinde plasmatio. Et quia tenet: deinde plasmatio. Et quia creationis, et conditionis nomen ad magna semper solet opera copulari, verbi causa: illa urbs condita est, et ab initio creatus est mundus, 578 et unusquisque sanctorum per varia dogmata atque virtutes, in semetipso mundicimur, et creati in operibus bonis sive quae ipsi fecimus, vel facturi sumus, sive in aliis creaturis, ad quae nostra conversatio transferenda est, ut quae praeparavit Deus, in illis ambulemus, spe magna jam nobis data, dum in his ambulaturi sumus, quae Deus magnopere praeparavit. Et quia semel ad nomen creaturae venimus, et Sapientia in Proverbiis Salomonis dicit se creatam initium viarum Dei , multique timore, ne Christum creaturam dicere compellantur, totum Christi mysterium negant, ut dicant, non Christum in hac sapientia, sed mundi sapientiam significari: nos libere proclamamus, non esse periculum eum dicere creaturam, quem vermem, et hominem, et crucifixum, et maledictionem, tota spei
Abbreviated transcription (Latin):
beat auctorem. et ad illuis benefi-¬
tium cunctasferantur : cum etiam
bonum nos uelle ipse ꝑmiserit. Hoc
aũt totum ꝓpterea: ne quis gloriet̃
a semet ipso et non adõ se esse salua¬
tum. Ipsuis enim sumus factura crea¬
ti in xp̃o iħu in oꝑibus bonis: quȩ
preꝑauit ds̃ ut in illis ambulemus.
Reddidit causas: quare gratia sal¬
uati sumus ꝑ fidem. Et hoc ipsum
non ex uobis: sed ex munere dĩ di¬
cens. Ipsius enĩ factura sumus. Hoc
ẽ qm̃ uiuimus. quod spiramus. quod
intelligimus. et credere possumus:
Ipsius ẽ: quia ipse conditor nr̃ ẽ.
Et diligenter obserua: quia non
dixerit ipsius figuratio sumus atq
plasmatio. sed ipsus factura sumꝰ.
Plasmatio quippe originem de ter¬
ra&e limo trabit: factura uero iux¬
ta similitudinem et imaginem dĩ
sumpsit exordium. Quod in cente¬
simo quoq octauo decimo psalmo
simul positum: diuersa significat.
Manus tuȩ fecerunt me et plasma¬
uerunt me. F actura primũ locum

Expanded text:
beat auctorem, et ad illius benefibeat auctorem, et ad illius beneficium cuncta referantur, cum etiam bonum nos velle ipse permiserit. Hoc autem totum propterea, ne quis glorietur a semetipso, et non a Deo se esse salvatum. Ipsius enim sumus factura, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Reddidit causas, quare gratia salvati sumus per fidem, et hoc ipsum non ex nobis, sed ex munere Dei, dicens: Ipsius enim factura sumus, hoc est, quod vivimus, quod spiramus, quod intelligimus, et credere possumus, ipsius est, quia ipse conditor noster est. Et diligenter observa, quia non dixerit, ipsius figuratio sumus atque plasmatio: sed, ipsius factura sumus. Plasmatio quippe originem de terrae limo trahit: factura vero juxta similitudinem et imaginem Dei sumpsit exordium. Quod in centesimo quoque octavo decimo psalmo simul positum diversa significat: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me . Factura primum locum
Abbreviated transcription (Latin):
nec auris audiuit. nec incor hominis
ascenderunt. quȩ om̃ia ex parte iã
dederit in xp̃o iħu: quia nullum
absq xp̃o bonum dici potest. Gr̃ã
enĩ estis salui facti ꝑfidem: et hoc
non ex uobis. dĩ enim donum est.
Non exoꝑibus. ut nequis gletur.
Idõ inquit abundantes diuitias gra¬
tiȩ suȩ in bonitate insuꝑuenienti¬
bus seculis ostensurus ẽ: quia gra¬
tia salui facti estis ꝑ sidem. non ꝑ
oꝑa. & hec ipsa sides non ẽ exuo¬
bis. sed ex eo qui uocauit uos. Hoc
aũt idõ: ne forsitan nobis cogita¬
tio occulta surriꝑet: si ꝑ oꝑa nr̃a
saluati non sumus. certe uł ꝑfidẽ
saluati sumus. et alio genere nr̃m
ẽ quod saluamur. Addidit itaq:
et dixit fidem quoq ipsam non
nĩȩ uoluntatis et̃. sed dĩ muneris.
Non quo liberum homini tollat
arbitrium: et scđm illud apostoli
ad romanos. non sit currentis neq
uolentis sed miserentis dĩ: Herum
quod arbitrii ipsa libertas dm̃ ha-¬

Expanded text:
nec auris audivit, nec in cor hominis nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt . Quae omnia ex parte jam dederit in Christo Jesu, quia nullum absque Christo bonum dici potest. Gratia enim estis salvi facti per fidem, et hoc non ex vobis: Dei enim donum est, non ex operibus, ut ne quis glorietur. Ideo, inquit, abundantes divitias gratiae suae, in bonitate in superventuris saeculis ostensurus est, quia gratia salvi facti estis per fidem, non per opera. Et haec ipsa fides non est ex vobis, sed ex eo qui vocavit vos. Hoc autem ideo, ne forsitan nobis cogitatio occulta subreperet: si per opera nostra salvati non sumus, certe vel per fidem salvati sumus: et alio genere nostrum est quod salvamur. Addidit itaque et dixit, fidem quoque ipsam non nostrae voluntatis esse, sed Dei muneris. Non quod liberum homini tollatur arbitrium, et secundum illud Apostoli ad Romanos, non sit currentis neque volentis; sed miserentis Dei ; verum quod arbitrii ipsa libertas Deum ha
Abbreviated transcription (Latin):
respondere: principatus et potesta¬
tes et uirtutes et dominationes. et
om̃e nomen quod nominatur non
solum in hoc seculo sed etiam in fu¬
turo. maxime quia omĩa xp̃i sub¬
iecta sunt pedibus: non ad bonam
partem sed ad contrariam referet
ut dicat eas eẽ angłos refugas. et
principẽ mundi istius et luciferũ
qui mane oriebatur. suꝑ qͥbꝰ sancti
cum xp̃o infine sessuri sunt. Illis
quoq tribuentes benefitium. qui
nunc infreni. et male libertate sua
aũt tales habuerint sessores: uux¬
ta sedentium uoluntatem incipi¬
ent gubernari. Alus uero hoc qđ
ait. ut ostenderet inseculis suꝑ ueni¬
entibus abundantes diuitias gre
suȩ inbonitate supra nos in xp̃o ihu
ad illam intelligentiam transferet.
quod non simus merito nr̃o. sed gr̃a
cus saluati. et maioris bonitatis in¬
dicium sit ꝓ peccatorib magis ꝗͣ
ꝓ iustis mori. Probono eñĩ forsi¬
tan quis audeat interire: et datu¬
rus nobis sit quȩ nec oculus uidit.

Expanded text:
respondere; principatus et potestarespondere; principatus et potestates, et virtutes, et dominationes, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro maxime quia omnia Christi subjecta sunt pedibus non ad bonam partem, sed ad contrariam referet: ut dicat eas esse angelos refugas, et principem mundi istius, et Luciferum qui mane oriebatur, super quibus sancti cum Christo in fine sessuri sunt, illis quoque tribuentes beneficium, qui nunc infreni et male libertate sua autem tales habuerint sessores, juxta sedentium voluntatem incipient gubernari. Alius vero hoc quod ait: ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate supra nos, in Christo Jesu, ad illam intelligentiam transferet, quod non simus merito nostro, sed gratia ejus salvati, et majoris bonitatis indicium sit pro peccatoribus, magis quam pro justis mori: Pro bono enim forsitan quis audeat interire; et daturus 577 nobis sit, quae nec oculus vidit,
Abbreviated transcription (Latin):
bonitate suꝑ nos in xp̃o iħu. Quan¬
ta sit beneficii magnitudo. et quã
multiplex gratia. qua nos dñs de se¬
culi istuis ꝑturbationibus liberatos
sedere fecit et regnare cum. xp̃o:
hinc uł maxime comꝓbatut. quod in
futuris seculis non uni sed om̃ĩbus.
suam cunctis rationabilibus creatu¬
ris suꝑ nos ostensurus ẽ głam: suasq
diuitias monstraturis. quod nos qui
qͦndam lege tenebamur inferni.
et ꝓpter uitia atq peccata. ut oꝑib
carnis. ita eramus et suppliciis desti¬
nati. nunc in xp̃o regnemus sedea¬
musq cum eo. Sedeamus aũt non
suscitatus amortus sedet ad dexte¬
ram dĩ in celestibus. supra omẽm
principatum et uirtutem et po¬
testatem et cȩtera. et nos sedemus
regnamusq cum xp̃o: necesse ẽ
ut suꝑ his quȩ sedet ille sedeamus.
Sed qui diligens lector ẽ. statim ti¬
quiret et dicet. Quid ergo: Maior ẽ¬
homo angelis: et cunctis in celo pote¬
statibus: Quod qui a ꝑiculosum est

Expanded text:
bonitate super nos in Christo Jesu. Quanbonitate super nos in Christo Jesu. Quanta sit beneficii magnitudo, et quam multiplex gratia qua nos Dominus de saeculi istius perturbationibus liberatos sedere fecit, et regnare cum Christo, hinc vel maxime comprobatur, quod 576 in futuris saeculis non uno, sed omnibus suam cunctis rationabilibus creaturis super nos ostensurus est gloriam, suasque divitias monstraturus. Quod nos qui quondam lege tenebamur inferni, et propter vitia atque peccata; ut operibus carnis, ita eramus et suppliciis destinati: nunc in Christo regnemus sedeamusque cum eo. Sedeamus autem non suscitatus a mortuis sedet ad dextram Dei in coelestibus supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et caetera: et nos sedemus regnamusque cum Christo: necesse est ut super his quae sedet ille, sedeamus. Sed qui diligens lector est, statim requirit et dicit: Quid ergo, major homo angelis et cunctis in coelo potestatibus? Quod quia periculosum est
Abbreviated transcription (Latin):
cundũph ilosophos quoq fieri in¬
fecꝰta non possunt: quȩ audierint
quasi iam facta habent quȩ futu¬
ra sunt. Alius uero qui resurrecti¬
onem et regnum xp̃i spiritaliter
intelligit: non deliberauit dicere
iam scõs sedere et regnare cum
xp̃o. Quomodo enĩ nequaquam
in carne sc̃s ẽ cum uiuat in carne.
et habet conuersationem incȩlestib
cum gradiatur in terra. et caro ẽẽ
desistens totus uertatur in sp̃m:
ita eum in cęlestibus sedere cum
xp̃o. Regnum quippe dĩ: intra
nos ẽ. Et ubi fuerit thesaurus nr̃:
ibi erit et cor nr̃m. Firmiq et stabi¬
les sedemus cum xp̃o: sapientia.
uerbo. iusticia. ueritate. Potest aũt
et hoc dici: ut quomodo arrabo¬
nem sp̃c sc̃i accepimus. nec dum
totam eius plenitudinem conse¬
cuti: sic et sedere nos cum xp̃o
atq regnare. nec dum ꝑfectam
sessionem incelestibus obtinentes. Ut
ostenderet inseculis suꝑuenientib
abundantes diuitias gratiȩ suȩ in

Expanded text:
cundum philosophos quoque fieri incundum philosophos quoque fieri infecta non possunt, qui audierint, quasi jam facta habeant quae futura sunt. Alius vero qui resurrectionem, et regnum Christi spiritualiter intelligit, non deliberavit dicere, jam sanctos sedere, et regnare cum Christo: quomodo enim nequaquam in carne sanctus est, cum vivat in carne, et habet conversationem in coelestibus, cum gradiatur in terra, et caro esse desistens, totus vertatur in spiritum: ita eum in coelestibus sedere cum Christo: regnum quippe Dei intra nos est ; et ubi fuerit thesaurus noster, ibi erit et cor nostrum ; firmique et stabiles sedemus cum Christo, sapientia, Verbo, justitia, veritate. Potest autem et hoc dici, ut quomodo arrhabonem Spiritus sancti accepimus, necdum totam ejus plenitudinem consecuti: sic et sedere nos cum Christo atque regnare, necdum perfectam sessionem in coelestibus obtinentes. Ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omnẽ principatũ et potestatem
et uirtutem. et dominationem. et
omne nomen quod nominatur non
solum in hoc seculo sed etiam infu¬
turo: nunc uero addidit. quia et
nos suscitauerit cum eo. et sedere
fecerit incęlestibus ad dexteram
suam. Queritur ergo quomodo ds̃
qui nos saluos fecit et suscitauit:
simul fecerit sedere cum xp̃o.
Et quidem qui simplicus ẽ respon¬
surus: hoc asserit. quod uixta pre¬
scientiam dĩ. id quod futurum ẽ
quasi factum eẽ iam dixerit. Et
quia mos iste sit scripturarũ: ut in¬
terdum futura temꝑa preterito de¬
clinentur. Uerbi causa. de eruce dñi.
foderunt meas manus et pedes:
et alibi de passione eius. quasi ouis
ad uctimam ductus ẽ. et adhuc de
inuiriis flagellorum. liuore eius
tem. Hoc aũt ideo ne quia futura
semꝑ incerta sunt hominum spes
fluctuet et uacillet. ea que ds̃ fu¬
tura cognouit apud quem nichil
ambiguum ẽ. quasi iam facta
memorantur. Et quia preterita se¬

Expanded text:
super omnem principatum, et potestatem, super omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Nunc vero addidit: quia et nos suscitaverit cum eo, et sedere fecerit in coelestibus ad dextram suam. Quaeritur ergo, quomodo Deus qui nos salvos fecit et suscitavit, simul 575 fecerit sedere cum Christo? Et quidem qui simplicius est responsurus, hoc asserit, quod juxta praescientiam Dei, id quod futurum est, quasi factum esse jam dixerit. Et quia mos iste sit Scripturarum, ut interdum futura tempore praeterito declinentur: Verbi causa, de cruce Domini: Foderunt manus meas et pedes . Et alibi de passione ejus: Quasi ovis ad victimam ductus est . Et adhuc de injuriis flagellorum: Livore ejus tem . Hoc autem ideo, ne quia futura semper incerta sunt, hominum spes fluctuet et vacillet, ea quae Deus futura cognovit apud quem nihil ambiguum est quasi jam facta memorantur: ut quia praeterita se
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem suã qua dilexit hominũ
genus. et caritatem non simplicẽ
sed multam: cum essemus mortui
ꝓpter delicta nr̃a uiuificauit nos: et
non solum uiuificauit. parum quip¬
pe hoc erat bonitati et magnitudi¬
ni eius: sed uiuificauit cum xp̃o
iħu. unam atq eandem nobis tri-¬
buens uitam habere cum xp̃o. Qui¬
dam ꝓeo quod exposumus eramus
natura filii irȩ: ꝓnatura. prorsus.
siuie omĩno. quia uerbũ qycẽ am¬
biguum ẽ. transtulerunt. Quod et¬
sisic sonat: uixta ea quȩ diximus
exponendum ẽ. Gratia saluati es¬
tis. Si non sunt dignȩ passiones hu¬
ius temporis ad futuram głam quȩ¬
reuelabitur in nobis: gratia magis su¬
mus quam opere saluati. Nichil eñĩ
possumus dño retribuere: ꝓom̃ibus
que retribuit nobis. Et consuscita¬
uit: simulq fecit sedere incȩlestibus
inxp̃o iħu. Supra dixerat quod sus¬
citauerit ds̃ xp̃m amortuis. et sede¬
re fecerit ad dexteram suã in cȩlestib

Expanded text:
charitatem suam qua dilexit hominum charitatem suam qua dilexit hominum genus, et charitatem non simplicem, sed multam, cum essemus mortui propter delicta nostra, vivificavit nos, et non solum vivificavit parum quippe hoc erat bonitati et magnitudini ejus, sed vivificavit cum Christo Jesu, unam atque eamdem nobis tribuens vitam habere cum Christo. Quidam pro eo quod nunc exposuimus: Et eramus natura filii irae, pro natura, prorsus, sive omnino, quia verbum φύσει, ambiguum est, transtulerunt. Quod etsi sic sonet, juxta ea quae diximus, exponendum est. Gratia salvati estis. Si non sunt dignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam qurevelabitur in nobis , gratia magis sumus quam opere salvati. Nihil enim possumus Domino retribuere pro omnibus quae retribuit nobis. Et coexcitavit, simulque fecit sedere in coelestibus in Christo Jesu. Supra dixerat, quod suscitaverit Deus Christum a mortuis, et sedere fecerit ad dextram suam in coelestibus