comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius unus est. Igitur diuisio duorũ. in unum¬
et unum est. Diuisio trium: inter unum ẽ.
Quid aliud hic numerus ostendit. nisi tri¬
nitatem quȩ est ds̃: Quȩ quamuis tres sint
ꝑsonȩ: unum credunt᷑ in unitate naturȩ.
Quaternarius scilicet. duas partes habet.
Nam quarta eiusunum: media eius. duo.
Unum uidelicet. et duo: tria sunt. Ecce
partes suas. nec ultra excrescit. nec comple¬
tur: et ideo imꝑfectus ẽ numerus. Quina¬
rius non habet nisi unum: quod est qͥnta
eius. Senarius igitur numerus ꝑfectus
est: quia suis completur partibus. Habet
et tria: sex faciunt. Ideoq ꝓpter huius nu¬
meri ꝑfectionem: sex diebus operatus est
omnẽ creaturam. Tres gͦ partes senarii nu¬
meri. demonstrant nobis trinitatem dm̃.
in trinitate numeri. mensure. et ponderis
fecisse omnem creaturam. Plurimũ igit᷑¬
ualere senarii numeri ꝑfectionem inscrip¬
turis scĩs. frequenter inuenimus: Preser¬

Expanded text:
eorum unum est. Igitur divisio duorum in beorum unum est. Igitur divisio duorum in bis unum est: divisio trium in ter unum est. Quid autem aliud hic numerus ostendit, nisi Trinitatem quae Deus est? quae quamvis tres sint personae, unum creduntur in unitate naturae. Quaternarius duas partes habet: nam quarta ejus, unum; media ejus, duo. Unum videlicet et duo tria sunt. Ecce partes suas; nec ultra excrescit, nec completur; et ideo imperfectus est numerus. Quinarius non habet nisi unum, quod est quinta ejus. Senarius ergo numerus perfectus est, quia partibus suis completur: habet et tria, sex faciunt. Ideoque propter hujus numeri perfectionem, sex diebus operatus est Deus omnem creaturam. Tres ergo hae partes senarii numeri demonstrant nobis Trinitatem Deum, in trinitate numeri, mensurae, et ponderis, fecisse omnem creaturam. Plurimum valere senarii numeri perfectionem, in Scripturis sanctis frequenter reperimus, praeser
Abbreviated transcription (Latin):
liter omnes rationes creaturarum. Ac ꝑ hoc
plus uidentur ab angłis scĩs in uerbo dei
ubi sunt uita. quam in se ipsis: quia scientia
angłoꝵ incomparatione dei. quodãmͦ ad
uesperascit. Sit gͦ incognitione lucis di¬
es primus: in cognitione firmamenti scðs:
incognitione discretionis terre et maris
tercius: in cognitione solis ac lune et stel¬
larum quartus: in cognitione reptilium
et uolatilium quintus: in cognitione iu¬
mentorũ et ferarum uł ipsius hominis:sex¬
tus. Neq enim hi dies solares intelligendi¬
sunt : sed illius diciunius quem intelligi
mus spiritalem creaturam. id est angłicã.
sexies facta cognitio. Sexies fecit: ꝓpter
senarii numeri perfectionem.Sed de nu¬
ri ꝑfectionem aliquid tibi ex scripturis scĩs
colligam. Libens adesto: et te totum ad au¬
diendum p̃para.Unus in numeris diuidi
non potest. Ab ipso enim surgit omnis nu¬
merus. Ergo duo diuidi possunt: s pars

Expanded text:
liter omnes rationes creaturarum. Ac per hoc liter omnes rationes creaturarum. Ac per hoc plus videntur ab Angelis sanctis in Verbo Dei ubi sunt vita, quam in se ipsis; quia scientia Angelorum in comparatione Dei quodam modo vesperascit. Sic ergo in cognitione spirituum, dies primus; in cognitione firmamenti, secundus; in cognitione discretionis terrae ac maris, tertius; in cognitione solis ac lunae et stellarum, quartus; in cognet volatilium quintus. In cognitione jumentorum et ferarum vel ipsius hominis sextus. Neqsunt, sed ipsius diei unius, quem intemus spiritalem creaturam, id est, angelicam sexies facta cognitio. Sexies fecit propter senarii numeri perfectionem. Sed de nuri perfectione, aliquid tibi ex Scripturis sanctis colligam. Libens adesto, et te totum ad audiendum praepara, unus in numeris dividi non potest: ab ipso enim surgit omnis numerus. Ergo duo dividi possunt: sed pars
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatem p̃scientię sue. diuisit inter bonos
et malos: malos appellans tenebras.bonos
de tenebris nullatenus hoc dicens. ne pec
cata quȩ sunt tenebrȩ. approbare uideretur.
astruis ẽẽ creaturam. Et quomͦ habuit ues¬
pere et mane: Responsio Omnis nanq cre¬
atura ande quam tempore suo fieret in ip¬
so dei uerbo erat:prius abangłis cognoseen¬
da: et sic suo tempore facienda. Qua ꝓpt̃
ipsius creaturȩ agnitio insemet ipsa uespe¬
ra erat: in dõ autem mane: Quia plus uide¬
tur ipsa creatura in dño: quam inse ipsa
uideretur creata. Plus scilicet uidet᷑ in ar¬
te qua facta ẽ: quam ipsa inseipsa quȩ fa¬
cta est. Propter quod ait euangłista ioħs
Quod factum ẽ: in ipso uita erat. Omnia
igitur quȩ facta sunt et uitam non habent:
in ipso uerbo dei uita sunt: in seipsis non
sunt uita. Celum. terra. lapis. uitam non
habent: et tamen in dnõ uita sunt. Uiuuñ
igitur in deo sine initio atq incõmutabi¬

Expanded text:
bilitatem praescientiae suae, divisit inter bonos bilitatem praescientiae suae, divisit inter bonos et malos. Malos igitur appellans tenebras, bonos de malis nullatenus hoc dixit, ne peccata, quae sunt tenebrae, approbare videretur. astruis esse creaturam, et quomodo habuit vespere et mane ? RESP. Omnis creatura antequam tempore suo fieret, in ipso Dei Verbo prius erat ab Angelis cognoscenda, et sic suo tempore facienda. Quapropter ipsa creaturae cognitio in semetipsa vespera, in Deo erat mane: quia plus videtur ipsa creatura in Deo, quam in se ipsa videatur. Creatura plus scilicet videtur in arte qua facta est, quam ipsa in se ipsa quae facta est. Propterea enim ait evangelista Joannes, Quod factum est, in ipso vita erat . Omnia ergo quae facta sunt, et vitam non habent, in ipso Verbo Dei vita sunt, in se ipsis vita non sunt. Coelum, terra, lapis, vitam non habent, et tamen in Deo vita sunt. Vivunt igitur in Deo sine initio, atque incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
meffabiliter et intemporaliter dixit.
ẽet bona: ergo antea nesciuit: et iusio ei quo¬
dammͦ contulit scientiam. Responsio Om¬
ne opus p̃cedit uoluntas nr̃a: dum cogita¬
mus quid operari debeamus. Nemo enĩ
ignorans facit aliquid: dum cogitat qualtt̃
fiant. quȩ facienda cogitando disposuit.
Et cumhoc in homine cadere non possit.
ut aliquid ignorans faciat: quantomagis
indm̃. qui omnia eterno et stabili consilio¬
suo que uoluit fecit: nec aliter facta et ali¬
ter facienda uidit: Eo itaq modo uidit
facta: quo uiderat facienda. Interrogatio
It diuisit in quit sc̃a scriptura lucemate¬
nebris. Omne quod diuiditur: et esse potest
Sicut gͦ essentia lucis: ita ẽ et essentia tene¬
brarũ. Et cur non dixit seriptura. uidit
ds tenebras quod eẽnt bone. sieut de luce
dictum est: Responsio. Os̃ bona et in¬
commutabili uoluntate creauit omnes
angłos bonos: & quia ex his quosdam.
ꝑsuꝑbiam p̃sciebat casuros. ꝑ incõmuta¬

Expanded text:
ineffabiliter et intemporaliter dixit.ineffabiliter et intemporaliter dixit.esset bona , an ante nescivit, et visio ei contulit scientiam? RESP. Omne opus praecedit voluntas nostra, dum cogitamus quid operari debeamus. Nemo enim ignorans aliquid facit, dum cogitat qualiter fiant quae facienda cogitando disposuit. Et cum hoc in hominem cadere non possit, ut aliquid ignorans faciat; quanto magis in Deum, qui omnia aeterno et stabili suo consilio, quae voluit, fecit, nec aliter facta et aliter facienda esse vidit? Eo itaque modo vidit facta, quo viderat facienda. QUAEST. XXV. Et divisit, inquit Scriptura, lucem a tenebris . Omne enim quod dividitur, etiam esse potest. Sicut ergo essentia lucis, ita est et essentia tenebrarum. Et cur non dixit Scriptura, Vidit Deus tenebras quod essent bonae, sicut de luce dictum est? RESP. Deus bona et incommutabili voluntate creavit omnes Angelos bonos. Et quia ex his quosdam per superbiam praesciebat casuros per incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s: quia non ex indigentia oꝑatus ẽ ip¬
sam creaturam. Interrogatio. Dixit ds̃
fiat lux. In die dixit: anante omnẽ diem:
Si in die dixit: temporaliter dixit. Si tem¬
poraliter dixit: ꝑaliquam creaturã dixit.
Igitur non est prima creatura lux. Responsis
Iec indie dixit. nec temporaliter dixit: qͥa
Dictio itaq dĩ: uerbumdĩ ẽ. S diuina scͥpt᷑a
paruulis congruens.⁊ quodã mͦ eos lactans. ut
ꝓficiant ⁊ cibũ spiritalẽ capiant. uoluit sẽꝑ
ꝑomnẽ create formationẽ dictionẽ dinuncupa¬
re. ut u̾bi causa. sireqͥramꝰ. qͦmͦ facta ẽ luxaut dies.
in u̾bodi erat ut fieret. Et cȩt̾a ꝑ ordinẽ si reqͥras qͦ¬
mͦ facta sunt: inuerbo dei erat ut fierent.
Hoc est enim dixit ds̃. fiat lux. Neq enĩ
corporalib modis loquitur diuina natura:
nec quotiens dicitur dixit. totiens uerba
formauit. Unum enĩ uerbum genuit coȩt̃¬
num. et consubstantiale sibi: in quo omĩa

Expanded text:
itum sanctum, quia non ex indigentia operatus est ipitum sanctum, quia non ex indigentia operatus est ipsam creaturam. QUAEST. XXIII. Dixit Deus, Fiat lux ! In die dixit, an ante omnem diem? Si in die dixit, temporaliter dixit: si temporaliter dixit, per aliquam creaturam dixit. Igitur non est prima creatura lux. RESP. Nec in die dixit, nec temporaliter dixit; quia Dictio itaque Dei, Verbum Dei est. Sed divina Scriptura parvulis congruens, et quodam modo eos lactans, ut proficiant et cibum spiritualem capiant, voluit semper per omnem creaturae formationem dictionem Dei nuncuparIn Verbo Dei erat, ut fieret. Et caetera per ordinem si requiras quomodo facta sint, in Verbo Dei erant, ut fierent. Hoc est enim: Dixit Deus, Fiat lux. Neque enim corporalibus modis loquitur divina natura; nec quoties dicitur, Dixit, toties verba formavit. Unum enim Verbum genuit coaeternum et consubstantiale sibi, in quo omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cexere. Quod enim dixit celum. Hoc michi
uidetur dixisse aquarum abyssum tenebͦ¬
sam. et quodammͦꝰ fluitantem uitam: que¬
nisi conuertatur ad creatorem et fiat lux
non contemplatur trinitatem dm̃ esse in
dõ. Neq enim ita dicimus. ut ista materies
p̃cedat formã suam. sicut precedit lignũ
archas: et sicut precedit uox uerbũ. Neq
enim precedit tempore: sed origine. Igitur
prima creatura lux: non ista que quarta
die facta ẽ sed spiritalis. id est angłica na¬
tura. Interrogatio. Sp̃s dei ferebatur
ds̃ est. Quare non loco continetur aut di¬
stenditur. neq temporũ motionibus sub¬
mode sane nominauit creaturam cui suꝑ¬
ferri diceretur sp̃s sc̃s: non localiter sed po¬
tentialider. Dñs enim non ex indigentia
fecit opera sua:sed ex beneficientia. Neq
eorũ indiget quȩ fecit. Indiguus quippe
atq egenus amor subiacet rebus quas di¬
ligit. Ideo dictus ẽ suꝑferri creature sp̃s

Expanded text:
texere. Quod enim dixit coelum, hoc mihi texere. Quod enim dixit coelum, hoc mihi videtur dixisse aquarum abyssum tenebrosam, atque quodam modo fluitantem vitam, nisi convertatur ad Creatorem, et fiat lux, et contempletur Trinitatem Deum esse in Deo. Neque ita dicimus, ut ista materies praecedat formam suam, sicut praecedit lignum arcam; sed sicut praecedit vox verbum: non enim tempore, sed origine. Igitur prima creatura lux non est ista quae quarta die facta est; sed spiritualis, id est, angelica natura. QUAEST. XXII. Spiritus Dei ferebatur Deus est. Quare non continetur loco aut distenditur, neque temporum motionibus submodo sane nominavit creaturam, cui superferri diceretur Spiritus sanctus, non localiter, sed potentialiter dicitur. Non ex indigentia Deus fecit opera sua, sed ex beneficentia; neque horum indiget quae fecit. Indigus quippe atque egenus amor, subjacet rebus quas diligit. Ideo dictum est superferri creaturae Spir
Abbreviated transcription (Latin):
ait scriptura: laudauerunt me om̃s angłi
mei uoce magna. Quarto enim die facta
sunt sydera: et iam angłi erant. Neq enĩ
die tercio neq scđo facti sunt. In his enim
apparet quȩ facta sunt. Tercia scilicet die¬
terra ab aquis discreta ẽ. Scd̾o fac̾tum ẽ
firmamentũ: ubi sol et luna discurrunt
et sydera. Porro primus dies. ipse ẽ ange¬
lica natura: quȩ primo cęli nomine nun¬
cupata ẽ. Unde euidenter ostenditur.
primũ diem spiritalem factum: id est an¬
gelicam naturam. Hoc autẽ cȩlũ qͦd ocu
in principio. idest infilio. immo ꝑfiliũ fecit
ds̃ omnẽ spiritalem corporalemq creaturã.
quȩ celi et terre appellata est nomine. Nã
quod ipse sit principium: de se interrogan¬
tibus iudeis quis esset. respondit. Principi¬
um: qui et loquor uobis. Primo gͥ uoluit
cȩlum et terram uelut quandam spiritalẽ
corporalemq materiem dicere: et sic quẽ¬
admodum singillatim facta sunt. ordinem

Expanded text:
ait Scriptura, laudaverunt me angeli ait Scriptura, laudaverunt me angeli mei voce magna. Quarta die facta sunt sidera, et jam erant angeli. Neque enim die tertio, neque secundo facti sunt. In his enim apparet quae facta sunt. Tertia die scilicet terra ab aquis discreta est; secunda factum est firmamentum, ubi sol et luna discurrunt et sidera. Porro primus dies ipse est angelica natura, quae primo coeli nomine nuncupata est. Unde evidenter ostenditur primum diem spiritalem factum, id est angelicam naturam, et sic hoc coelum quod oculin princDeus omnem spiritalem corporalemque creaturam, quae coeli et terrae nomine appellata est. Nam quod ipse sit principium, de se interrogantibus Judaeis quis esset, respondit: Principium qui et loquor vobis . Primo igitur voluit coelum et terram velut quamdam spiritualem corporalemque materiam dicere, et sic quemadmodum singillatim facta sunt, ordine
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quȩ inimica sunt dõ: quȩ legi dei non
subiciunt᷑. Qui autem in carne sunt inqͥt:
dõ placere non possunt. Ecce qualis caro
regnum dei non possidebit. Nam qͦd ho¬
mo in eadem qua moritur carne resurgat.
se spm̃ uidere. respondit. Palpate. et uide¬
te. quia sp̃s carnem & ossa non habet: sic̃
me uidetis habere. Ac ꝑhoc credimꝰ ho¬
minem non tantum cum carne et ossibus.
sed etiam cum sanguine uł quicqͥd ad na¬
turam eius ꝑtinet resurgere:s sine ulla
corruptione erit illi semꝑ ȩterna uita. et̃¬
na felicitas. contemplando trinitatẽ dm̃i
Igitur sicut iusti cum sua carne ad eternã
felicitatem: ita impii ad ȩternam resur¬
gent miseriam. Interrogatio. Genesis
principium ẽ: inprincipio fecit ds̃ cȩlum
et terram. Angłi postmodum facti sunt.
annon: Si enim ante angłi facti sunt: non
primũ omnium fecit ds̃ cęlum et tr̃am:
uando facta sunt simulsydera Responsio.

Expanded text:
nis, quae inimica sunt Deo, quae legi Dei non nis, quae inimica sunt Deo, quae legi Dei non subjiciuntur. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt . Ecce qualis caro regnum Dei non possidebit. Nam quod homo in eadem qua moritur carne resurgat, se spiritum videre, respondit: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . Ac per hoc credimus hominem non tantum cum carne et ossibus, sed etiam cum sanguine, vel quidquid ad naturam ejus pertinet resurgere; sed sine ulla corruptione erit illi semper aeterna vita et aeterna felicitas, contemplando Trinitatem Deum. Igitur sicut justi cum sua carne ad aeternam felicitatem, ita impii ad aeternam resurgent miseriam. QUAEST. XXI. Genesis principium est: In principio fecit Deus coelum et terram . Angeli postmodum facti sunt, an non? Si enim ante Angeli factprimo omnium creavit Deus coelum et terram. M. Quando facta sunt simul sidera,
Abbreviated transcription (Latin):
ctus est carne resurgere: sed tollentes uerã
carnem. nescio quale corpus aertum qͦd
nunquam habuit. homini post resurre¬
ctionem attribuunt: quod ualde absur¬
dum considerantib ipsam sententiam ap¬
probatur. Caro et sanguis inquit regnũ
dei non possidebunt. Et hoc idem apłs
paulus exponens quodam modo: subse¬
quenter adiunxit. Neq corruptio in¬
corruptelam possidebit. Quibr scribe
bat: nempe his: qui dicebant. Mandu¬
cemus et bibamus: cras enim moriem᷑. Hos
redarguens beatus apls paulus: dicit car¬
nem et sanguinem. hoc est opera carnis
et sanguinis. non posse adipisci regnũ
dei. Ham si proprie hic substantia car¬
nis accipienda est. quid dicent de his qui¬
bus scribit idem beatus apłs. Uos autẽ
in carne non estis sed in spũ: Nunqͥdnam ro¬
mani carnem non habebant: quibus apłs¬
ista dicebat: S in carne inquit non estis.
id est non estis carnales. non facitis oꝑa car¬

Expanded text:
ctus est, carne resurgere; sed tollentes veram ctus est, carne resurgere; sed tollentes veram carnem, nescio quale corpus aerium quod nunquam habuit, homini post resurrectionem attribuunt. Quod valde absurdum considerantibus ipsam sententiam, approbatur. Caro et sanguis, inquit, regnum Dei non possidebunt. Et idem apostolus Paulus exponens quodam modo, subsecutus, adjunxit: Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quibus scribebat Apostolus? Nempe his qui dicebant: Manducemus et bibamus; cras enim moriemur . Hos redarguit beatus Paulus apostolus, dicens, carnem et sanguinem, hoc est opera carnis et sanguinis, non posse adipisci regnum Dei. Nam si propria hic substantia carnis accipienda est, quid dicent de his quibus scribit idem apostolus, Vos autem in carne non estis, sed in spiritu? Numquidnam Romani carnem non habebant, quibus Apostolus scribebat? Sed, in carne, inquit, non estis; id est, non estis carnales, non facitis opera car
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ aliam causam. Tale itaq corpus ha¬
bebat primus homo quale et nos:s sine
peccato. Non enim habebat legem in mem¬
bris suis. repugnantẽ legi mentis suȩ:sed
utiq meruit post p̃uaricationẽ. Igitur
animale corpus habuit adam:s ut non
senesceret nec deficeret ꝑ illius ligni uir¬
tutem qua sustentabatur: qͦd inparadyso
uitȩ nomen acceperat. Quappt̃ si dei p̃cep¬
tum seruasset: obedientie merito in illud
corpus spiritale quale scĩs in resurrectio¬
ne promitcitur ꝑmansisset postmodum
commnutandũ. Ac ꝑhoc poterat non mori:
sic factus fuerat ut non posset mori. sic̃
cetere nature que omnino mori non pos¬
sunt: sed ita ut obedientia immortalem.
in obedientia mortalem faceret. Introgatio
uid est quod dicit beatus apłs paulus.
Caro et sanguis regnum dei non possidebt̃:
x hoc testimonio multiminꝰ Responsio.
intelligentes. ac ꝑhoc heretici. asserunt
hominem non posse in eadem qua defun¬

Expanded text:
cundum aliam causam. Tale itaque corpus hacundum aliam causam. Tale itaque corpus habebat primus homo, quale et nos, sed sine peccato. Non enim habebat legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; sed utique promeruit post praevaricationem. Igitur animale corpus habuit Adam; sed ut non senesceret nec deficeret per illius ligni virtutem, qua sustentabatur, quod in paradiso vitae nomen acceperat. Quapropter si Dei praecepta servasset, obedientiae merito in illud corpus spirituale, quale sanctis in resurrectione promittitur, esset postmodum commutandum. Ac per hoc poterat non mori, et sic factus fuerat, ut non posset mori, sicut caeterae naturae quae omnino mori non possunt: sed ita ut obedientia immortalem, inobedientia mortalem faceret. QUAEST. XX. Quid est quod dicit apostolus Paulus, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt? RESP. Ex hoc testimonio multi minus intelligentes, ac per hoc haeretice asserunt hominem non posse in eadem, qua defun
Abbreviated transcription (Latin):
quã habuerunt. Et sic sunt grã dei in omĩ¬
bus circundati:ut nunquam possint cade¬
re abeata uita qua fruuntur dño coherentes
nem adimaginem et similitudinẽ nr̃am:¬
ratione et intelligentia est. Ipsa itaq mens
quando cogitat ea que sunt et̃na. tune ue¬
ra imago dei dicenda ẽ: et uir est sicut diete¬
beatus paulus apls. Uir non debet uelare ca¬
put suũ. cum sit imago et gła dei: id est. qͣn¬
tuincunq se extenderit in id quod eternũ ẽ.
tantomagis inde formatur ad imaginẽ dei.
Et ideo non est cohibenda: ut inde se conti¬
neat ac temperet. Quando uero agit uł
cogitat que sunt temporalia. mulier ap¬
pellatur: tunc non est dicenda imago dei:
et ꝓpterea debet uelare caput suũ. ne
nimia sit eius ad inferiora progressio: et
cum licita agit. illicita concupiscat.
Primus homo mortalis factł
est animmortalis: Responsio. Et morta¬
lis secundum unam causam: et immortalisse¬

Expanded text:
quam habuerunt. Et sic sunt gratia Dei in omniquam habuerunt. Et sic sunt gratia Dei in omnibus circumdati, ut nunquam possint cadere a beata vita, qua fruuntur Domino cohaerentnem ad imaginem et similitudinem nostraratio et intelligentia. Ipsa itaque mens quando cogitat ea quae sunt aeterna, tunc vere imago Dei dicenda est. Et apostolus Paulus: Vir non debet velare caput suum, cum sit imago gloria Dei , id est, quantumcunque se extenderit in id quod aeternum est. Tanto magis inde formatur ad imaginem Dei, et ideo non est cohibenda ut se inde contineat ac temperet; quando vero ea agit vel cogitat quae sunt temporalia, mulier appellatur: tunc non est dicenda imago Dei, et propterea debet velare caput suum, ne nimia sit ejus ad inferiora progressio, et cum licita agit, illicita concupiscat. QUAEST. XIX. Primus homo mortalis factus est, an immortalis? RESP. Et mortalis secundum aliam, et immortalis se
Abbreviated transcription (Latin):
bona creauerit. nichil sit quod non ab il¬
lo sit conditum: unde malum: Aus. Malũ
natura non est: sed priuatio boni hoc no¬
men accepit. Deniq bonum potest esse
sine malo. malum non potest sine bono: nec
potest ẽẽ malum. ubi non fuerit bonũ. Ac
ꝑ hoc dicimus et angłm bonũ et angłm ma¬
lum: et hominẽ bonũ. et hominẽ malũ. Sz
bonum quod angłs: malum quod uiciosum.
Bonum quod homo: malum quod uiciosũ.
Ideoq quando dicimus bonũ: naturã lau¬
damus. Quando dicimus malũ: non natu
an in ȩquales creatisunt: Et si ȩquales:
cur non om̃s firmi et stabiles fuerunt: Si uͦ
in ȩquales: quo merito alii p̃scientiam sue
stabilitatis acciꝑe meruerunt. et alii futurũ
sue ruinȩ casum minime p̃uidere potuert̃:
auG̃. Om̃s quidem angłi ȩquales creati ft̃:
sed cadentibus aliis ꝑsuꝑbiam. ceteri dño
pia obedientia coheserunt: accipientes cer¬
tam scientiam suȩ stabilitatis: quod illi nun¬

Expanded text:
bona creaverit, nihilque sit quod non ab ilbona creaverit, nihilque sit quod non ab illo conditum sit, unde malum? RESP. Malum natura non est; sed privatio boni hoc nomen accepit. Denique bonum potest esse sine malo, sed malum non potest esse sine bono, nec potest esse malum ubi non fuerit bonum. Ac per hoc dicimus et angelum bonum et angelum malum, et hominem bonum et hominem malum: sed bonum quod angelus, malum quod vitiosus; bonum quod homo, malum quod vitiosus. Ideoque quando dicimus bonum, naturam laudamus; quando dicimus malum, non naturan inaequales creati sunt? Et si aequales, cur non omnes firmi et stabiles fuerunt? Si vero inaequales, quo merito alii praescientiae suae stabilitatem accipere meruerunt, et alii futurum suae ruinae casum minime praevidere potuerunt? RESP. Omnes quidem Angeli aequales creati sunt; sed cadentibus illis per superbiam, caeteri Domino pia obedientia cohaeserunt, accipientes certam scientiam suae stabilitatis, quam illi nun
Abbreviated transcription (Latin):
ne fulgeant sicut sol. quare ipse dñs in resur
ne utiq resurrexit: sed noluit in ea clarifica¬
tione discipulissuis apparere: quia non pos¬
sent oculis illam claritatem ꝑspicere. Si an
tequam moreretur pronobis et resurgeret.
quando transfiguratus est inmonte. discipu¬
li sui eum uidere non potuerunt. sed p̃timo¬
re interram ceciderunt: quantomagis cla¬
rificata carne domini.eam uidere non potu¬
erunt: drosius. Marcus ȩuangłista nar¬
rat dñm hora tercia crucifixum: ioħs autẽ
sexta. Cui potius credendum ẽ ex his duobꝰ:
AUG. Et ille uerum dixit: et ille similiter. Igi¬
tur hora tercia clamauerunt pilato iudei.
crucifige crucifige eum: milites autẽ hora
sexta crucifixerunt eum. Igitur quod illi
sed etiam illi qui clamauerunt. In eis enim
completum ẽ: quod ait psalmographus.
filii hominũ. dentes eorũ arma et sagittę
et lingua eorũ machera acuta. Uide qua¬
lem gladium habuerunt: unde hora ter¬

Expanded text:
ne fulgebunt sicut sol , quare ipse Dominus in resne fulgebunt sicut sol , quare ipse Dominus in resne utique resurrexit; sed noluit in ea clarificatione discipulis suis apparere, quia non possent oculis suis talem claritatem perspicere. Si enim antequam moreretur pro nobis et resurgeret, quando transfiguratus est in monte, discipuli sui eum videre non potuerunt, sed prae timore in terram ceciderunt; quanto magis, clarificata carne Domini, eam videre non potuerunt? QUAEST. XV. Marcus evangelista narrat Dominum hora tertia crucifixum , Joannes autem sexta ; cui potius credendum est ex his duobus? RESP. Et ille verum dixit, et ille similiter. Nam hora tertia clamaverunt Pilato Judaei: Crucifige, crucifige eum . Milites autem hora sexta crucifixerunt eum. Igitur quod illi sed et illi qui clamaverunt. In eis enim completum est quod ait Psalmographus: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vides qualem gladium habuerunt, unde hora ter
Abbreviated transcription (Latin):
cognoui quod timeas dm̃:hoc ẽ.cognosce¬
p̃sentia dei sunt. Antequam fiant p̃sentia
sunt. Futura iam sunt fact̾a: quomodo di
citur cogniti a deo. isi faciente dõ. ut co¬
gnoscamus deum: Sic et hic scribitur
sp̃s sc̃s gemere ꝓnobis: id est gementes nos
facere infundendo nobis caritatem in de¬
um et proximum. Sicut dicit᷑ letus dies.
qui letos facit. aut tristis quitristes facit.
aut leta ȩpła quȩ letos facit: ita. & hic geme¬
re dicitur sp̃s sc̃s: eo quod nos gementes faẽ.
Orosius. Cum iudei signum peterent a do¬
mino & saluatore nr̃o. respondit illis. Gene
noctibus: ita erit filius hominis in corde
terrȩ tribus diebus et tribus noctibus. Ap
proba ergo quomodo fuit in inferno trib die¬
bus et tribus noctibus: cum die serta sabbati.
quȩ ẽ parasceue hora nona emiserit spm̃: et
prima sabbati ante lucem quȩ est dñica resur¬
rexerit. Ecce non sunt tres diesplem. et tres
noctes. AuG. Antiqui patres hoc sensert̃:

Expanded text:
ognoscpraesentia Dei sunt; antequam fiant, praesentia sunt; et futura jam facta sunt: quomodo nunc dicimur cogniti a Deo, nisi faciente Deo ut cognoscamus Deum? Sic et hic scribitur Spiritus sanctus gemere pro nobis, id est, gementes nos facere. Infundit enim nobis charitatem in Deum et proximum. Sicut dicitur laetus dies, quod laetos facit: aut tristis, quod tristes facit; aut laeta epistola, quod laetos facit: ita et hic gemere dicitur Spiritus sanctus, eo quod nos gementes facit. QUAEST. XIII. Cum Judaei signum peterent a Domino Salvatore nostro, respondit illis: Generbus et tribus noctibus, ita erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus . proba ergo quomodo in inferno fuerit tribus diebus, et tribus noctibus, cum die sexta sabbati quae est parasceve, hora nona emiserit spiritum, et prima sabbati ante lucem quae est Dominica, resurrexerit. Ecce non sunt tres dies pleni, nec tres noctes. RESP. Antiqui patres nostri
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut missus eẽ dicatur. edissere. AuG. Sicut
non scđm substantiam dicit᷑ seu missus. seu
minor filius: ita nec sp̃s sc̃s. Postremo sicut
ille propter hominẽ minor.aut hominisfi¬
lius: ita iste ꝓpter columbam ut ignem mis¬
sus dicit᷑. Scilicet quia non in ea forma qͣ
ꝑcreaturam. Non enim sicut filius homi¬
nem assumpsit ut in ȩternum ꝑmaneat.
sic sp̃s sc̃s columbam uł ignẽ: sed facte ille
uisiones de creatura inferiori. ad manife
Nunquam illa in comprehensibilis immu¬
tabilisq diuinitas. que est trinitas ds̃. ab
oculis carnalib uideri potest: nisi ut dictũ
est ꝑ subiectam creaturam. Orosius. Filius
autem dei sic est de patre quomodo natus:¬

Expanded text:
sit, ut missus esse dicatur? RESP. Sicut sit, ut missus esse dicatur? RESP. Sicut nec secundum substantiam dicitur, seu missus, seu minor Filius; ita nec Spiritus sanctus. Postremo sicut ille propter hominem minor aut missus; ita iste propter columbam vel ignem missus dicitur : scilicet, quia non in ea substantit, per subjectam creaturam. Non enim sicut Filius hominem assumpsit, ut sic in aeternum permaneat, sic Spiritus sanctus columbam vel ignem: sed factae illae visiones de creatura inferiore, ad manifesNumquam enim illa incomprehensibilis immutabilisque divinitas, quae est Trinitas Deus, ab oculis carnalibus videri potest, nisi, ut dictum est, per subjectam creaturam. QUAEST. X. Filius autem Dei quomodo sit de Patre natus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate: Quod si dixisset necessitate: seqͤ¬
batur illum magna absurditas. Si autem
uoluntate: responderetur illi. Ergo uolunta¬
te est ds: non natura. Et in laqueum quẽ uo¬
lebat ponere: ipse incidit. Et uidens se con¬
uictum: obmutuit. Orosius. Quomͦ illud
intelligendum ẽ qͦd legitur. sicut pater ui¬
tam habet insemet ipsõ. sic dedit et filio ui¬
lium dei ase ipso non esse:s apatre genitũ eẽ.
Patrem uͦ a nullo genitũ eẽ: a nullo uitã acce¬
pisse. Dedit pat̾ filio uitam gignendo. ñ qͦd
prius fuerit filius sine uita. ⁊ postea acceperit
uitã. sicut nos qͥ ꝑpeccatũ amisimꝰ uitã. et ꝑ gr̃ã
saluatoris recepimꝰ. Ideo dicit᷑ accepisse uitã. qͥa
non ẽ aseipso genitus. Pater non existendo
ctione filii quod non sit sed̾m substantiã¬
minor patre. sed scđm formam serui quã assũp¬
sit: ideo quid de missione sp̃c scĩ sentias fen¬
tias. nunquidnam et ipse hominem assump¬

Expanded text:
voluntate? Quod si dixisset, Necessitate; sequvoluntate? Quod si dixisset, Necessitate; sequebatur illum grandis absurditas. Si autem, Voluntate; respondebatur illi, Ergo voluntate est Deus, non natura: et ita in laqueum quem volebat ponere, ipse incidit; et videns se convictum, obmutuit. QUAEST. VIII. Quomodo illud intelligendum est, quod legitur, Sicut Pater vitam habet in semetipso, sic dedit et Filio halium Dei a semetipso non esse, sed a Patre genitum esse; Patrem vero a nullo genitum esse, a nullo vitam accepisse. Dedit Pater Filio vitam gignendo: non quod prius fuerit Filius sine vita, et postea acceperit vitam; sicut nos qui per peccatum amisimus vitam, et per gratiam Salvatoris recipimus: sed ideo dicitur, Accepit vitam, quia non est a se ipso genitus; non enim existendo ctione Filii, quod non sit secundum substantiaminor, sed secundum formam servi quam assumpsit; ideo quaero quid de missione Spiritus sancti sentias: numquid et ipse hominem assump
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus utar: ut ex creatura intelligas crea¬
torem. Certe in anima est ratio: et una ẽ aĩa:
et cũ sint unum. aliud anima agit. aliud ra¬
tio. Anima uiuimus: ratione sapimꝰ. Et ad
animã ꝑtinet uita: ad rationẽ ꝑtinet sapien¬
tia. Et tamen nec anima sine ratione:nec
ratio sine anima. Et cum unũ sint: anima
sola suscipit uitam: ratio sola suscipit sapi¬
entiam. Ita pater et filius et sp̃s sc̃s cũ sint
una substantia: tota trinitas oꝑata ẽ hominẽ.
quem non tota trinitas assumpsit. sed sola fi
um. an ex necessitate: AUG. Nec necessitate.
nec uoluntate: Quia necessitas in dõ non ẽ.
Prcire uoluntas sapientiam non potest:
quȩ est filius. Igitur prius ẽ racionabiliter
sapere: quam rationabiliter uelle. Nam qui¬
dam nr̃m cum interrogasset eum hereticus
utrũ uolens annolens genuerit pader filiũ:
laudabiliter fertur respondisse. Dic inqͥt
et tu heretice ds̃ pater. necessitate ẽ ds̃ an

Expanded text:
tionibus utar, ut ex creatura intelligas Creationibus utar, ut ex creatura intelligas Creatorem. Certe iest anima, sed aliud anima agit, aliud ratio. Nam anima vivit, et ratio sapit, et ad animam pertinet vita, ad rationem pertinet sapientia; et tamen nec anima sine ratione, nec ratio sine anima. Et cum unum sint, anima sola suscepit vitam, ratio sola suscepit sapimus. Ita Pater et Filius et Spiritus sanctus cum sint una substantia, tota Trinitas operata est hominem, quem non tota Trinitas assumpsit, sed sola Filum, an necessitate? RESP. Nec voluntate, nec necessitate: quia necessitas in Deo non est: praeire autem voluntas sapientiam non potest, quod est Filius: igitur prius est rationabiliter sapere, quam rationabiliter velle. Nam quidam nostrum, cum eum interrogasset haereticus, utrum volens, an nolens genuerit Pater Filium; laudabiliter respondisse fertur: Dic, inquit, et tu, haeretice, Deus Pater necessitate est Deus, an
Abbreviated transcription (Latin):
unus ẽ homo: ita uerbum et homo unus ẽ
derNnam deitatis. alteram humanitatis: ñ
duas ꝑsonas. Igitur si dixerimꝰ duas eẽ ꝑso¬
nas: introducimus duos filios dei: et iam ñ
erit trinitas. sed quaternitas. Profecto enĩ
ꝑ id quod erat ds̃ equalis semꝑ patri: ubiq
p̃sens est. et in celo totus. et in terratotus. et
nullo contentus loco. ꝑid quod homo: e.
passus. et mortuus. et resurrexit. et ascendit
in cęlum. sedetq ad dexteram dei patris. et
sic uemiet adiudicandũ uiuos et mortuos.
quemadmodum est ire uisus in cȩlum. in
eadem forma carnis atq substantia: cui ꝓ¬
fecto immortalitatẽ dedit: naturã non ab¬
stulit. Orosius. Una substantia est patris et
filii. et sp̃s scĩ. Et quomodo filius sine patre.
et spũ scõ suscepit carnem: AuG. Neq ꝑso¬
na patris. neꝙ sp̃s sc̃i. sed sola filii ꝑsona sus¬
cepit carnem. Et ut hȩc intelligas: compara¬

Expanded text:
unus est homo, ita Verbum et homo unus estunus est homo, ita Verbum et homo unus estDei, unam deitatis, alteram humanitatis, non duas personas. Igitur, si dixerimus duas esse personas, introducemus duos filios; et jam non erit Trinitas, sed quaternitas. Profecto enim per id quod Deus est, aequalis semper Patri, ubique praesens est, et in coelo totus, et in terra totus, et nullo contentus loco. Per id quod homo, et passus, et mortuus, et resurrexit, et ascendit in coelum, sedetque ad dexteram Patris: et sic veniet ad judicandum vivos et mortuos, quemadmodum visus est ire in coelum, in eadem forma carnis atque substantia; cui profecto immortalitatem dedit, naturam non abstulit. QUAEST. VI. Si una substantia est Patris et Filii et Spiritus sancti, quomodo Filius sine Patre et Spiritu sancto suscepit carnem? RESP. Neque persona Patris, neque Spiritus sancti, sed sola Filii persona suscepit carnem. Et ut hoc intelligas, compara
Abbreviated transcription (Latin):
mano conceptus est semine.sed de maria uir¬
gine. pronr̃a salute assumptus est a filio dei:
sicut euangłista ioħs testatur. Et uerbum in¬
quit caro factum ẽ: & habitauit innobis.
Uerbum caro factum ẽ. non in carnẽ muta¬
tum. ut desisteret esse quod erat: sed cepit eẽ
quod non erat. Assumpsit enĩ carnẽ: non se
conuertit in carnem. Carnem istam.aparte
totum hominem intelligimus. id est carnẽ
et animã rationalem: ut sicut primus homo.
et carne et anima mortuus fuerat: ita etiã
oportuit. ut ꝑmediatorem dei et hominũ.
hominẽ iħm xp̃m et carne et anima uiui¬
ficaretur. Ergo ut supradiximus. scdm as¬
sumpti hominis formam dictum ẽ: pat̃
maior me est.Drosius Uideote dum de uno
filio dei inquireris. duos introducere uoluis¬
se:ut dicas filium dei. filium hominis. AuG.
Non sunt duo filii sed unus: quia ille qͥ erat
dei filius. factus ẽ hominis filius unitate ꝑ¬
sonȩ: quia sicut anima rationalis et caro

Expanded text:
mano conceptus est semine, sed de Maria virmano conceptus est semine, sed de Maria virgine pro nostra salute assumptus a Filio Dei, sicut evangelista Joannes testatur: Et verbum, inquit, caro factum est, et habitavit in nobis . Verbum caro factum est, non in carnem mutatum; ut non desisteret esse quod erat, sed coeperit esse quod non erat. Assumpsit enim carnem, non se convertit in carnem. Carnem istam a parte totum hominem intelligimus, id est carnem et animam rationalem. Et sicut primus homo et carne et anima mortuus fuerat, ita etiam oportuit ut per mediatorem Dei et hominum hominem Jesum Christum et carne et anima vivificaretur. Ergo, ut supra diximus, secundum assumpti hominis formam dictum est, Pater major me est. QUAEST. V. Video te, dum de uno Filio Dei inquireres, duos introducere voluisse, ut dicas Filium Dei, et filium hominis. RESP. Non sunt duo filii, sed unus. Quia ille qui erat Dei Filius, factus est filius hominis in unitate personae. Quia sicut anima et caro
Abbreviated transcription (Latin):
assumpsit dicta sunt Igitur cum pͥmus ho¬
mo conditus esset a deo. et libero arbitrio
muneratus. p̃ceptumq ei positum eẽt: si
custodisset quȩ ei ds̃ p̾ceperat: mortem nec
corporis. neq animȩ gustasset.S ille in¬
obediens mandato dei. atq elatus suꝑbia.
suasioni serpentis obtemperans. dei p̃cep¬
ta contempsit: et hȩc causa extitit. ut mor¬
tis ꝑiculum incurreret: et ab illo uno ho¬
mine omnis humana natura uiciata atq
peccato obnoxia. mortalis existeret. Apls pau¬
lus. ꝑ unũ hominẽ inquit inquit peccatũ
intrauit inmundũ. et ꝑpeccatum mors:
et ita in omnes homines mors ꝑtransiit.
inquo omnes peccauerunt:Quia sicut
ꝑunum hominẽ om̃s homines incondẽ¬
nationẽ mortis: ita et ꝑunius iusticiam.
omnes homines. in iustificationẽ uitȩ. Et
iterum.Primus homo de terra terrenus:
seãs homo de çelo cȩlestis.Hic inquã ho¬
mo çelestis cȩlestem utiq dico. quianon ex hu¬

Expanded text:
assumpsit, dicta sunt. Igitur cum primus hoassumpsit, dicta sunt. Igitur cum primus homo conditus esset a Deo, et libero arbitrio muneratus, praeceptumque ei positum esset; si custodisset quae ei Deus praeceperat, morte non corporis, neque animae multaretur. Sed ille inobediens mandato Dei, atque elatus superbia, suasioni serpentis obediens, Dei praecepta contempsit. Et haec causa exstitit ut mortis periculum incurreret, et ab illo uno homine omnis humana natura vitiosa atque peccato abnoxia mortalis existeret. Apostolus Paulus, Per unum hominem, inquit, peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in nes peccaverunt. Quia sicut per unum hominem omnes homines in condemnationem; ita et per unius justitiam omnes homines in justificationem vitae . Et iterum: Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Hic, inquam, homo coelestis est. Coelestem itaque dico, quia non ex hu
Abbreviated transcription (Latin):
qui in uobis ẽ. quemhabetis a deo et non
estis ur̃i: Empti enim estis p̃cio magno:
glorificate et portate dm̃ incorpore ur̃o.
quod heretica prauitas asserit:iam non erit
unus ds̃. sed tres dii. quod nefas ẽ credere:
et ualde redarguit scriptura diuina. Audi
isrł inquit: dñs ds̃ tuus. ds̃ unus est. Ac ꝑ
hoc sicut non dicimus tres deos. nec tres essen¬
tias: ita nec tres sapientias. nec tres sp̃s. Nam
interrogati de singulis ꝑsonis. si pater sit
sapientia et sp̃s: et filius sapientia et sp̃s: et
sp̃s sc̃s sapientia. Nontres sapientie. nec tres
est substantia.aut una essentia: quia hoc
filius: quomodo ipse filius dicit. pater ma¬
ior me est. et nonueni uoluntatẽ meã fa¬
cere sed uoluntatem eiꝰ qui misit me. et pa¬
ter si fieri potest.transeat ame calix iste.
et mea doc̃trina non est mea.sed ciꝰ qui
me misit: AUG. Ista omnia et alia quȩ a
te non sunt dictã. scðm formã serui quam

Expanded text:
abetis a Deo, et non abetis a Deo, et non estis vestri? Empti enim estis pretio magno: glorificate et portate Deum in corpore vestro . quod haeretica pravitas asserit, jam non erit unus Deus, sed tres dii; quod nefas est credere. Et valde redarguit illos Scriptura divina: Audi, Israel, inquit, Dominus Deus tuus, Deus unus est . Ac per hoc sicut non dicimus tres deos, nec tres essentias; ita nec tres sapientias, nec tres spiritus. Nam interrogati de singulis personis, si Pater sit sapientia, et Filius sapientia, et Spiritus sanctus sapientia: non tres sapientiae, nec tres icut est una substantia, aut una essentia: quia hoc ter et Filius, quomodo ipse Filius dicit, Pater major me est ; et, Non veni voluntatem meam facere, sed voluntatem ejus qui me misit ; et, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste ; et, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit ? RESP. Ista omnia et alia quae a te non sunt dicta, secundum formam servi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ds̃ benedictus in scła. Et iterum in
euangłio scđm ioħem. Ut cognoscant inqͥt
te solum uerum dm̃: et quem misisti iħm
xp̃m. Ordo est uerborum: ut cognoscant te
et quemmisisti iħm xp̃m. solum uerũ dm̃.
Et rursum alia scriptura dicit: ut simus in
uero filio eius iħu xp̃o. Ipse ẽ uerus ds̃: et
uita ȩterna. Et ut equalitatem suã osten¬
deret: ait ipse dominus. Ego et pater unũ
sumus. Unum sunt scilicet natitra: ñ ꝑsona.
Et iterum. Propterea inquit querebant ihe¬
sum iudei interficere:: quia non solũ solue¬
bat sabbatum: sed et patrem suum dicebat
paulus apłs ait. Qui cum informa dei eẽt:
non rapinam arbitratus est. ẽẽ se equalẽ
dõ. Non enim poterat eẽ rapina. ubi equa¬
lis erat natura: quȩ non erat usurpata. s
nata. Hon rapuit:quia habuit. Et mul¬
ta alia innumerabili&: quȩ admonimen¬
nia inquit petrus: cur temptauit satha¬
nas cor tuum mentiri te spũi scõ: Et infra.
tis inquit quia corpora ur̃a templũ sp̃s scĩ¬

Expanded text:
in Evangelio secundum Joannem: Ut cognoscant, inquit, te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Ordo est verborum: Ut cognoscant te, et quem misisti Jesum Christum solum verum Deum. Et rursus alia Scriptura dicit: Ut simus in vero ejus Filio Jesu Christo; ipse est verus Deus et vita aeterna . Et ut aequalitatem suam ostendat, ait ipse Dominus: Ego et Pater unum sumus . Unum sunt, scilicet natura, non persona. Et iterum: Propterea, inquit, quaerebant Judaei Jesum interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et Patrem suum dicebatPaulus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . Non enim poterat esse rapina, ubi aequalis erat natura; quae non erat usurpata, sed nata. Non rapuit, quia habuit: et multa innumerabilia, quae ad momennia, inquit Petrus, cur tentavit satanas cor tuum mentiri te Spiritui sancto? et infra, tis, inquit, quia corpora vestra templum est Spi
Abbreviated transcription (Latin):
modo enim potest esse: ut scd̃m elementum
quod ẽ aqua. sit supra quartum quod est
ignis. Et quomodo dictum ẽ fiat firmam̃¬
tum inmedio aquarum.: et diuidit aquas ab
aquis: AuUG. Quomodo et qualeslibet sint
aquȩ illȩ quas scriptura dicit supra celos cẽ:
esse eas ibidem minime dubitemus. Sicut
enim aquȩ iste quȩ ut quocunq sint. ferun¬
tur suꝑ acrem quod est tercium elementũ:
ita fieri posse arbitror. ut aque tenues atq sub¬
tiles ferantur suꝑ celum. Nam exhoc pon¬
dere elementorum multi philosophi resur¬
rectionem carnis illudentes: non posse fie¬
riinquiunt ut homo qui utiq ex terra fa¬
ctus ẽ. sit suꝑcȩlum. S hos ueritas con¬
uincit. quȩ facit multa animalia terrena uo¬
litare in acre. et aquam eẽ suꝑ aerem: et ignẽ
quod est utiq quartum elementũ ẽẽ int̃¬
ra. Ergo dei potentia quȩ hec facere appro¬
batur: facit ut et homo et aqua sit supra

Expanded text:
modo enim potest fieri ut secundum elementum, modo enim potest fieri ut secundum elementum, quod est aqua, sit supra quartum, quod est ignis. Et quomodo dictum est, Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis ? RESP. Quomodo et qualeslibet sint aquae illae quas Scriptura docet supra coelos esse, eas esse ibidem minime dubitemus. Sicut enim nubes istae quae utique aquae sunt, feruntur supra aera, quod est tertium elementum; ita fieri posse arbitror, ut aquae tenues atqtiles ferantur super coelum: nam ex hoc pondere elementorum, multi philosophorum resurrectionem carnis illudentes, non posse fieri inquiunt ut homo, qui utique ex terra factus est, sit in coelo. Sed hos veritas convincit, qui facit multa animalia terrena volitare in aere, et aquam esse supra aerem, et ignem, quod est utique quartum elementum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit ut et homo et aqua sit supra
Abbreviated transcription (Latin):
etas. a noc usq ad abraham. Tercia. ab abra¬
ham usq ad dauid. Quarta. a dauid usq
ad transmigrationem babilonis. Quinta.
atransmigradione babilonis usq ad ad
nunc agitur: donec excelsus ueniat ad iu¬
dicium. Sexta igitur etate. reformatur
genus humanum.adimaginem dei. Pro
fecto enim anni decem et octo. non solũ
sex ȩtates: sed etiam tria tempora euiden¬
ter demonstrant. Unum scilicet ante le¬
gem. alterum sublege.terciũ sub grã. Igitur
et ipse annus senario numero continetur. Ha¬
bet enim diestrecentos sexaginta quinq et¬
quadrantem. Sexies quippe sexageni: tre¬
centi sexaginta sunt. Remanent ꝓfecto di¬
quadrantem pro die ponas.a parte totum:
sex faciunt. Ecce quantum dñs me adiu¬
uit. de senarii numeri ꝑfectione. et si non
quantum uolui.tamen quantum potui red¬
diþi rationem. O ROSIUS. Ordo elementoꝵ
et pondus non sinit. ut sit aquarum substan¬
tia suꝑ cȩlos. Aqua enim coheret terre: et aer
coheret aquȩ: et ignis coheret aeri. nullo

Expanded text:
usque ad Abraham. Tertia ab Abraham usque ad David. Quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis. Quinta a transmigratione Babylonis usque ad Joatoris. Sexta quae nunc agitur, donec Excelsus veniat ad judicium. Sexto itaque saeculo reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto enim anni decem et octo, non solum sex aetates, sed etiam tria tempora evidenter demonstrant: unum scilicet ante Legem, alterum sub Lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetur. Habet enim dies trecentos sexaginta quinque. Sexies autem sexageni, sunt trecenti sexaginta. Remanent profecto diquadrantem pro die ponas, a parte totum, sex faciunt. Ecce quantum me Dominus adjuvit, de senarii numeri perfectione, etsi non quantum volui, tamen quantum potui, reddidi rationem. QUAEST. XXVII. Ordo elementorum et pondus non sinit ut sit aquarum substantia supra coelos. Aqua enim cedit terrae, et aer cedit aquae, et ignis cedit aeri. Nullo
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Ideoq quero quid distat inter natiui¬
tatem filii: et processionem sp̃s scĩ.Aus.
Filius autem solius ẽ patris: non sp̃s scĩ.¬
Sp̃s sc̃s amborum ẽ sp̃s: idest patris et filii.
est nisi duorum: id est patris et matris. Qd̃
absit ut inter dm̃patrem et filium tale
aliquid suspicemur: Quia nec filius ho¬
minis simul expatre procedit et matre:
Quia cum procedit expatre. non tunc ꝓce¬
dit ex matre: Et cum procedit ex matre
in hanc lucem. non tunc procedit expatre.
lio procedit ad scĩficandam creaturam:
s simul de utroq procedit. Drosius Quo¬
modo intelligendum ẽ illud quod ioħs
euangłista de spũ scõ dicit. quod non lo

Expanded text:
ti. Ideoque quaero quid distat inter nativitatem Filii, et processionem Spiritus sancti. RESP. Filius autem solius est Patris, non Spiritus sanctus; amborum spiritus, id est, Patris et Filii. est nisi duorum, patris et matris, quod absit ut inter Deum Patrem et Filium tale aliquid suspicemur: quia nec filius hominis simul ex patre procedit, et ex matre; quia cum procedit ex patre, non tunc procedit ex matre, et cum procedit ex matre in hac luce, non tunc procedit ex patre.lio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit. QUAEST. XI. Quomodo intelligendum est illud quod Joannes evangelista de Spiritu sancto dicit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quetur asemet ipso. AuO. Non loquitur
a semet ipso:quia non est aseipso. Pater enĩ.
anullo ẽ natus. Filius. a patre est genitus.
Sp̃s sc̃s a patre et filio procedens: ideo ñ lo¬
quitur ascipso: sed quȩcunq audit loquit᷑.
raliter. sed ȩternaliter: non uisibiliter sed
inuisibiliter. Loqui enim spũi scõ est. occul¬
ta inspiratione mentes nrãs docere:iuxta
qͦd dñs alibi ait. Sp̃s ubi uult spirat: et
uocem eius audis: et nescis unde ueniat. aut
quo uadat. Audire illi ase est: esse autem
a se non ẽ. s a patre. Ideoq quȩcunq au¬
dit. loquitur. Orosius. Quero quid sit qͦd
dicit apłs paulus ad romanos scribens. Nã
quid oremus inquit sicut oportet nescimꝰ:
s ipse sp̃s postulat pronobis gemitib in¬
enarrabilibus. Qui autem scrutatur cor¬
da. scit quid desideret sp̃s: quia scdm dm̃

Expanded text:
quetur . RESP. Non loquetur a semetipso, quia non est a semetipso. Pater enim a nullo est natus; Filius a Patre est genitus; Spiritus sanctus a Patre et Filio procedens. Ideo non loquitur a semetipso; sed quaecumque audit, loquitur. raliter, sed aeternaliter: non visibiliter, sed invisibiliter. Loqui enim Spiritui sancto est occulta inspiratione mentes nostras docere, juxta quod Dominus alibi ait: « Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat aut quitur. Audire illi esse est; esse autem a se non est, sed a Patre: ideo quaecumque audit, loquitur. QUAEST. XII. Quid est quod dicit apostolus Paulus ad Romanos scribens: Nam quid oremus, inquit, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui autem scrutatur corda