comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
os annos terremotꝰ. quẽ uolunt eo tẽ¬
pore accidisse quo ingressus orias tem¬
plum dei sibi sacerdotiũ uindicabat:
& terra ꝑcussa est. & ciñes altaris effu¬
si st̃. & ipse rex ꝑcussus lepra. Uolunt
Orias enĩ regnauit annos qͥnqͣginta
duos. Post eũ regnauit ioatham filiꝰ
eiꝰ annis sexdecim: & huiꝰ filiꝰ achar.
aliis sexdecim. Post qͣm regnauit eze¬
chias. cuiꝰ sexto imꝑii anno capta sa¬
maria ẽ. atq ita effici simul anno. lx.u.
gitur. Si ñ credid̾itis ñ ꝑmanebitis. ut
nebitis in regno ur̃o. s incaptiuitatẽ
ducemini. sustinentes eoꝵ penas qͦrũ
iutati estis infidelitatẽ. Uel certe iux¬
ta. lxx. ñ intelligetis. Et est sensus. Qia
quȩ dñs dicit fut᷑a non creditis. intelli¬
gentiã non habebitis. Hec iuxta hẏ¬
storiã dixerimꝰ. Cet̾m nixta ceptã tro¬
polo giam considandum est qͦd im¬
pio regi ysaias iubeat᷑ occurrere exi¬

Expanded text:
os annos terraemotus; quem volunt eo temos annos terraemotus; quem volunt eo tempore accidisse, quo ingressus Ozias in templum Dei, ibi sacerdotium vindicabat, et terra percussa est et cineres altaris effusi sunt, et ipse rex percussus lepra. Volunt Ozias enim regnavit annos quinquaginta duos , post eum regnavit Joatham filius ejus annis sedecim, et hujus filius Achaz annis aliis sedecim: post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta Samaria est, atque ita effici simul annos sexagigitur: Si non credideritis, non permanebitis, ut s non permanebitis in regno vestro, sed in captivitatem ducemini, sustinentes eorum poenas, quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia quae Dominus dicit futura, non creditis, intelligentiam non habebitis. Haec juxta historiam dixerimus. Caeterum juxta coeptam tropologiam considerandum est, quod impio regi Isaias jubeatur occurrere, exi
Abbreviated transcription (Latin):
ds ñ stabit hoc consiliũ s interim mͦ
caput syriȩ urbiũ erit damascus. &
in ipsa metropoli. damasco imꝑabit
rasin. Porro in effraim ꝓpter ihero¬
boam filiũ nabath qui priꝰ regnaũ
de effraim erit caput samaria. hoc
est regia domꝰ in urbe samaria. & sa¬
mariȩ caput erit filiꝰ romeliȩ id ÷ fa¬
poterit. Quarto decimo enĩ anno achar
filio ioatham in tribu iuda regnauit
oseȩ suꝑ samariã: & nono anno imꝑii
sui captus est. Regnauit aut̃ achar
suꝑ iudã annis sexdecim. Post cuiꝰ mor¬
tem. septimo anno imꝑii sui captꝰ est
osee. & destructa samaria. oĩs popłs
sexdecim annos achar & septẽ osee po¬
nere efficiant᷑ anni.xx. tres: aut ad
hebrei hunc locũ ita edissert̃. ut amos
qui sub oria cepit ꝓpħare qͣndo & y¬
saias ꝓpħiȩ sue habuit exordiũ. pͥmꝰ
ꝓpħauit contͣ isrł dicens. Isrł autem
captiꝰ ducet᷑ de t̾ra sua. Titulus qͦq

Expanded text:
minus Deus: Non stabit hoc consilium, sed interim modo minus Deus: Non stabit hoc consilium, sed interim modo caput Syriae urbium erit Damascus, et in ipsa metropoli Damasco imperabit Rasin. Porro in Ephraim propter Jeroboam filium Nabath, qui primus regnavit de Ephraim, erit caput Samaria, hoc est, regia domus in urbe Samaria, et Samariae caput erit filius Romeliae, id est, Phapoterit. Duodecimo enim anno Achaz filii Joatham in tribu Juda, regnavit Osee super Samariam, et nono anno imperii sui captus est . Regnavit autem Achaz super Judam annis sedecim , post cujus mortem septimo anno imperii sui captus est Osee, et destructa Samaria, omnisque posedecim annos Achaz, et septem Osee ponere, efficiantur anni viginti tres, aut ut Hebraei hunc locum ita edisserunt, ut Amos qui sub Ozia coepit prophetare, quando et Isaias prophetiae suae habuit exordium, primus prophetavit contra Israel, dicens: « Israel autem captivus ducetur de terra sua. » Titulus quo
Abbreviated transcription (Latin):
im dcciptũ est enĩ qͦd theglatfalasar
rer assyrioꝵ sub rege achar ascend̾it
in damascum & uastau̾it eã: & tͣnstu¬
lerit habitatores eiꝰ cy renen. & rasin
interfecerit. Et qͦd tecend̾it insidias fa¬
ceꝵ filio romeliȩ oseȩ filiꝰ hela. & ꝑcus¬
serit eũ. & int̾fecerit:. & regnaũit ꝓ illo¬
inisrł annis nouẽ. Et qͦd uen̾it salma¬
nassar rex assur. & obsed̾it samariã
quȩ nc̃ sebaste uocat᷑. trib annis: &
nono anno regni oseȩ ceꝑit eam. ui¬
ctũq oseȩ incarcerẽ miserit. & tͣnstule¬
nt isrł in assyrios. posueritꝙ eos in
hala. & in habor iuxta fluuiũ goram
in montib medoꝵ. Quãuis enĩ in ue¬
nerint consiliũ duo reges pessimi ut
ascenderent ad iudã cuiꝰ regio in moz¬
tib sita est. & suscitarent eũ qͥescen¬
tem. & qͦdãm᷑ dormientẽ suoq imꝑio
subiugarent. & suꝑpon̾ent ei regem
filiũ thabeel qui int̾p̃tat᷑ bonꝰ deus.
ut uel hoĩem hoc nomine uel ido¬

Expanded text:
 Scriptum est enim quod Theglathphalasar rex Assyriorum sub rege Achaz ascenderit in Damascum, et vastaverit eam, et transtulerit habitatores ejus Cyrenen, et Rasin interfecerit. Et quod tetenderit insidias Phacee filio Romeliae Osee filius Ela, et percusserit eum et intd venerit Salmanasar rex Assur et obsederit Samariam, quae nunc Sebasten vocatur tribus annis, et nono anno regni Osee ceperit eam, vinctumque Osee in carcerem miserit, et transtulerit Israel in Assyrios, posueritque eos in Hala et in Habor juxta fluvium Gozan, in montibus Medorum . Quamvis enim inierint consilium hiduo reges pessimi, ut ascenderent ad Judam, cujus regio in montibus sita est, et suscitarent eum quiescentem, et quodammodo dormientem, suoque imperio subjugarent: et superponerent ei regem filium Tabeel, qui interpretatur bonus Deus, ut vel hominem hoc nomine, vel ido
Abbreviated transcription (Latin):
corde t̾rȩ. ẽẽ. dicunt᷑. an ut aꝑiantur
cȩli: Qd̃ utrũq ad typũ ꝑtinet mor¬
tis dñi. & ascensionis. Qui enĩ descendit
ipse.ẽ. & qͥ ascendit. Et in apło legimꝰ.
Ne dixerit in corde tuo qͥ ascendit in
cȩlũ hoc ẽ. xp̃m deducere: aut qͥs des¬
cendit in abyssũ hoc. ẽ. xp̃m de mor

Expanded text:
corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis: Qui enim descendit, ipse est qui et ascendit . Et in Apostolo legimus: Ne dixeris in corde tuo, quis ascendit in coelum? hoc est Christum deducere. Aut, quis descend
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Pete tͥ signũ a dño deo tuo. in
ꝓfundũ inferm: siue in excelsũ supͣ Qui
pͥus ꝑ ꝓpħam locutꝰ fuerat ad achar. u¬
de ut sileas. noli timere. & cet̾a: illo non
credente & ideo ñ intelligente: ipse lo¬
quit᷑ ad achar ut saltẽ auctoritate dn
territus suscipiat quȩ dicunt᷑. Quiat
inqͥt uidet᷑ ẽẽ. difficile qͦd regna poren¬
tissima breui tempe fimenda sint &
tui cũ pͦpło tuo de magno ꝑ icło libers
pete tͥ signũ. ne qͣqͣm ab ydolis quorũ
errore retineris. s a dño deo tuo quitͥ
auxiliũ pollicet᷑. Et ipsũ signũ optioni
tuȩ ẽ. unde postules de ꝓfundo. siue de¬
excelso. Qd cũ soli.lxx. dixerint: ceteri
iuxta hebraicũ significantiꝰ tͣnstulet̃
de ꝓfundo inferm. Ergo sicut ꝓfunoũ.
infernũ significat. ita excelsum supta
cȩlos intelligere debemꝰ. Ut cũ de infrr¬
no siue de excelso signũ acceꝑis: credaᷤᷤ
fut᷑a quȩ dixi. Uis inqͥt ut scindat᷑ t̾ra
& grandi hiatu inferi pateant quim

Expanded text:
te tibi signum a Domino Deo tuo in ofundum inferni, sive in excelsum supra. Qui prius per prophetam locutus fuerat ad Achaz: Vide ut sileas, noli timere, et caetera: illo non credente, et ideo non intelligente, ipse loquitur ad Achaz: ut saltem auctoritate Domini territus suscipiat quae dicuntur. Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna potentissima brevi tempore finienda sunt, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris; pete tibi signum, nequaquam ab idolis, quorum errore retineris, sed a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postules, eteri juxta Hebraicum significantius transtulerunt, de profundo inferni. Ergo sicut profundum infernum significat; ita excelsum supra coelos intelligere debemus: ut cum de inferno sive de excelso signum acceperis, credas futura quae dixi. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
lem habebit intelligentiã. qͦd ad my¬
steriũ inuocationẽ nõis eiꝰ t̾ra syriȩ
& samariȩ assyrio suꝑueniente ua¬
stetur. & domꝰ dauid lib̾et᷑ a duob
regib qͦs metuis: rasm uidelicet &
płm tuũ & suꝑ domũ pats tui dies
qui ñdũ uenert̃ adieb separationis
effraim a iuda. cum rege assyrioꝵ.
Locus iste ꝑ hyꝑbaton legendꝰ ẽ. De¬
niq & nos secuti hebraicam ueritatẽ:
ita cũ int̃p̃tati sumꝰ. Odomꝰ dauid: au¬
sculta que dico. Ut derelinquat᷑ t̾ra
syriȩ & samariȩ a facie regũ duoꝵ
quos tu uehem̃tissime formidas: ad¬
ducet dñs dies suꝑ te & suꝑ domũ
ex eotem pꝰe quo decẽ trib a duab
tribub separate st̃. & regnũ in sama¬
ria hab̾e cepert̃. Adducet aut̃ ipsoᷤᷤ
dies id tẽpa cũ rege assyrioꝵ ut il¬
lis suꝑatis atq subũsis: tũ emmanu¬
helis p̾sentia lib̾eris. Lxx. hunc locũ
ita uertert̃. Adducet dñs suꝑ te & su¬

Expanded text:
lem habebit intelligentiam. Quod ad mylem habebit intelligentiam. Quod ad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, et Samariae, Assyrio superante, vastetur: et domus David liberetur a duobus regibus quos metuit, Rasin videlicet, et lum tuum, et super domum patris tui dies qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda, cum rege Assyriorum. Locus iste per hyperbaton legendus est. Denique et nos secuti Hebraicam veritatem, ita eum interpretati sumus: O domus David, ausculta quae dico, ut derelinquatur terra Syriae et Samariae a facie regum duorum, quos tu vehementissime reformidas: adducet Dominus dies super te, et super domum ex eo tempore quo decem tribus a duabus tribubus separatae sunt, et regnum in Samaria habere coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentia libereris. LXX hunc locum ita verterunt: Adducet Dominus super te, et su
Abbreviated transcription (Latin):
Demiq iacentẽ in p̃sepio. angłi pa¬
storib nuntiant magi adorant de
oriente uenientes: quos utiq electos
ẽẽ. credendũ est. Et econtrario herodes.
scribe. & pharisei reꝓbant᷑: qͥa ꝓ uno
infante multa paruuloꝵ milia tru¬
cidarunt. Priꝰ enĩ quã sciat puer re¬
ꝓbare malũ & eligere bonũ: derelin¬
quet᷑ t̾ra quã tii detestaris a facie du¬
or regũ suoꝵ. Sexto imꝑii anno ere¬
chiȩ: est ab assyriis capta samaria.
ut nos ꝓbamꝰ uel de ad olescentula
ut iudei uolunt. butyrũ & mel co¬
medet. & tam paruulus erit ut ma¬
lum bonũ discerñe nequeat. & an¬
teqͣm ille tempꝰ egrediat᷑ infantiȩ t̾ra
syriȩ && samariȩ uastanda.ẽ. ab assy¬
& tam rudis etatis ut mel & butyrũ
comedens. iuxta nineueticos pueros
nec simstrã nec dexterã. id nec malũ
nec bonũ nou̾it. Relatũ aut̃ adem¬
manuel qͦd int̾p̃tat᷑ nob̾cũ ds̃:. Faci¬

Expanded text:
Denique jacentem in praesepio Angeli paDenique jacentem in praesepio Angeli pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. Sexto imperii anno Ezechiae est ab Assyriis capta Samaria ,ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egrediatur infantiae, terra Syriae et Samari tam rudis aetatis, ut mel, et butyrum comedens, juxta Niniviticos pueros, nec sinistram, nec dexteram, id est, nec malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, faci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quo .lxx. tͣnstulert̃: anteqͣm sciat.
Qd̃ꝙ seqͥt᷑ assumere malũ: in hebraico
non habet᷑. Et est sensus. O domꝰ dd̾ cui
dei sermone p̾cipit᷑ ut uoces uł ÷ in uo¬
ces in ꝑicło constituta nom̃ emmanu¬
el id ÷ nob̾cũ dei. ñ mireris ad rei noui¬
tatẽ si uirgo dm̃ pariat qui tantã ha¬
beat potestatẽ. ut multo post tꝑͦe na¬
sciturus: te nc̃ lib̾et inuocatus. Ipse est
enĩ qui uisus est abrahã:. & locutus. ẽ.
cũ moyse. Dicã & aliud mirabiliꝰ: ne
eum putes in fantasmate nasciturũ¬
entia & etate & grã apd̃ dm̃ & apd̾ ho¬
mines. & hoc dicat᷑ ut ueritas huma¬
ni corꝑͦis apꝓbet᷑: tñ ad huc pannis in¬
uolutus. & butyro pastus ac melle.
habebit boni maliꝙ iudiciũ ut reꝓ¬
bans mala. el igat bona. Non qͦ hoc
fec̾it aut reꝓbau̾it uel elegerit: sed
qͦ sciret reꝓbare & eligere. ut ꝑ hȩc
uerba noscamꝰ infantiã humani cor¬
poris. diuinȩ ñ p̃iudicasse sapientiȩ.

Expanded text:
 quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipitur, ut voces, id est, invoces, in periculo constituta nomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in entia et aetate et gratia apud Deum et homines : et hoc dicatur, ut veritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et eligere, ut per haec verba noscamus, infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae.
Abbreviated transcription (Latin):
sumus nͥ forte hoc dicendũ ẽ. qͦd pec¬
catoꝵ suoꝵ magnitudine efframid
samaria pͥmũ ad se assyrioꝵ fecent
impetũ declinare. Aliter int̾im nin
duo reges rasin & faceȩ qͥte obsides
& uastare festinant breui tẽp e sin¬
uertent᷑. Tuȩ aut̃ uastationis tempi
illud adueniet: qͣndo qͦd nunqͣm spa¬
ueras immo nunqͣm metueras: assy¬
rius uen̾it. ꝑ quȩ docet domuidd̾ non
syriã & samariã. s assirios. eẽ. metu¬
endos. Presenti gͦ formidine lib̾at.
& de fut᷑o tp̃r comiminat᷑. Et erit
indie illa. sibilabit dñs muscȩ quę
est in extremo fluminũ egypti &

Expanded text:
si forte hoc dicendum est, quod pecsuorum magnitudine Ephraim, id est, Samaria primum ad se Assyriorum fecerit impetum declinare. Aliter: Interim nunc duo reges Rasin et Phacee, qui te obsident, et vastare festinant, brevi tempore subvertentur: tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quando, quod numquam speraveras, immo numquam metueras, Assyrius venerit. Per quae docet, domui David, non Syriam et Samariam, sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo formidine liberat, et de futuro tempore comminatur. . Et erit in die illa, sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo flum
Abbreviated transcription (Latin):
& .lxx. & tres reliqui similiter tͣnstule¬
r̃t.  quo in matheo scͥptũ est uocabt̃
qͦd in hebreo ñ habet᷑. Ergo iste puer
qui nascit᷑ ex uirgine õ domꝰ dauid ñ
a te appellet᷑ emmanuel id÷ nob̾cũ
ds̃: qͥa reb ipsis ꝓbabis a duob im¬
micis regib lib̾ata d̾m te habere p̃¬

Expanded text:
et LXX et tres reliqui similiter transtuleet LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regib
Abbreviated transcription (Latin):
in muliere nupta legisse. s in eaquȩ unr¬
go. ẽ. Ut ñ solum uirgo sit. s uirgo n¬
nioris etatis & in annis adolescentiȩ. Po¬
test enĩ fieri ut uirgo sit uetula. ista
autem uirgo erat in annis puellani.¬
bus. uel certe uirgo ñ puellula. &ͦ
adhuc uirũ nosse ñ posset: s iam
nub ilis. Deniq & in deut̾o nomio sub
puelle & ad olescentule noĩe uirgo i¬
telligit᷑. Si inueñit in qͥt homo in cam¬
po puellã desponsatã. & ui oꝓpͥmen
dormierit cũ ea int̾ficietis uirũ solũ
qui concubuit cũ ea. & puelle nichil
mũ suũ & int̾ficiat aĩam eiꝰ. sic hoc ne¬
gotiũ accidit. inagro inuenit eã. da¬
mauit puella desponsata & ñ inuen¬
tus ẽ. qͥ auxiliaret᷑ ei. Et in regũ uolu¬
mine legimꝰ qͦd quȩsierint puellam
Et erat puella pulchra nimis & min¬
strabat er. & rex ñ cognouit eã. Qd̃q
seqͥt᷑ & uocabis nom̃ eiꝰ emmanuhel:

Expanded text:
in muliere nupta legisse, sed in ea quae virin muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil mum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam et erat puella pulchra nimis, et ministrabat ei, et rex non cognovit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾p̃tes tͣnstulert̃. E adolescentula
qͦd .lxx. int̃p̃tati st̃ ꝓ absconditis. &
in genesi legimꝰ uͥ rebecca dr᷑ alma:
aquila ñ adolescentulã nec puellã.
s absconditã tͣnstulisse. Sunamitis
qͦq mulier amisso filio cũ helisei fu¬
isset pedib ꝓuoluta. & ꝓhibuerit
eã giezi: audit a ꝓpħa. Dimitte eã
In hebreo scͥptũ. ẽ. celim men memni.
Ergo alma ñ solũ puella uel uir go
s cũ onitacii uirgo abscondita dicit᷑
& secreta. quȩ minqͣm uiuoꝵ patue¬
rit aspectib s magna parentũ dili¬
gentia custodita sit. Lingua qͦꝙ pu
p̾beamꝰ iudeis: nr̃o qͦq sermone al¬
ma scã dr᷑ omniũq pene linguarũ
uerbis utunt᷑ hebrei. ut est illud in can¬
tico canticoꝵ de greco. ꝙopłon. id⁊ fer¬
culum sibi fecit rex salomon. qͦd & in
hebreo ita legimꝰ. Herbũ qͦq nugas ꝙ
mensurã hebrei eodẽ mͦ & hisdem a¬
pellant sensib. Et qͣntũ cũ ea pugno
memoria: nunqͣm me arbitror alman

Expanded text:
nstulerunt, pro adolescentia, quod LXX interpretati sunt, pro absconditis. Et in Genesi legimus: ubi Rebecca dicitur alma , Aquilam non adolescentulam, nec puellam sed absconditam transtulisse. Sunamitis quoque mulier, amisso filio, cum Elisaei fuisset pedibus provoluta, et prohiberet eam Jezi, audit a Propheta: Dimitte eam, in Hebraeo scriptum est, EELIM MEMMENNI . Ergo alma,, non solum puella vel virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Ppraebeamus Judaeis, nostro quoque sermone alma, sancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Canticorum de Graeco φορεῖον id est, ferculum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma
Abbreviated transcription (Latin):
g ostendemꝰ pͥmo anno achat hanc ad
cum factã ꝓpħiam de ezechie concep¬
tu dr & natiuitate : cũ eo tẽꝑͦe quo re¬
gnare cepit achaz.iam nouẽ ezechi¬
as eẽt annoꝵ: Nisi forte sextũ eze¬
chiȩ regni annũ quo est capta sama¬
ria infantiã eiꝰ appellari dicant ñ eta¬
tis s imꝑii: qͦd coactũ ẽẽ. atꝙ uiolen¬
tum etiã stultis patet. Quidã de nr̃is
ysaiam ꝓpħam duos filios habuisse
contendit iasub & emmanuhel de

Expanded text:
 ut demus primo anno Achaz hanc ad eum factam prophetiam, de Ezechiae conceptu dicitur et nativitate, cum eo tempore quo regnare coepit Achaz, jam novem Ezechias esset annorum, nisi forte sextum Ezechiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiam prophetam duos filios habuisse contendit, Jasub et Emmanuel: e
Abbreviated transcription (Latin):
& in caunis petrarũ & inomnibis
frutectis. & in uinu̾sis forammibus
Cũ fuerit duoꝵ regũ t̾ra deserta. da¬
mascus & samaria. quã tu nc̃ dete¬
staris & metuis: tc̃ ad ducet dñs. odo¬
mus iuda suꝑ te & pͦpłm tuũ dies qͦs
nunqͣm ante uidisti. & regẽ assyrioꝵ.
frustra gͥ p̃̾sentiã metuis semiustos
torres: & ignẽ penitus ñ bibentes
Scrre enĩ debes qͦd sibilo suo dñs m¬
cas egypti. & fluminũ eiꝰ. Hauddu¬
biũ quin septẽ dioriras nili signifi¬
cet uocaturus sit: & apẽ quȩ est in
t̾ra assur. ALuscas aut̃ egyptiosuo¬
cat ꝓpter sordes ydolatriȩ & imbe¬
tissimũ regnũ erat. & adbella ꝓmp¬
tissimũ. uel obid qͥa om̃is ꝓpe assyri¬
pabunt terrã tuã intorrentib ual¬
liũ & incauernis petrarũ: & mom¬
nib frutectis & foraminib lignisꝙ

Expanded text:
 in cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et in universis foraminibus. Cum fuerit duorum regum terra deserta, Damascus et Samaria, quam tu nunc detestaris et metuis: tunc adducet Dominus, o domus Juda, super te et populum tuum dies, quos numquam ante vidisti, et rFrustra igitur praesentia metuis, semijustos torres, et ignem penitus non habentes. Scire enim debes quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti et fluminum ejus, haud dubium quin septem diorigas Nili significet, vocaturus sit, et apem quae est in terra Assur. Muscas autem Aegyptios vocat propter sordes idoltissimum regnum erat, et ad bella promptissimum: vel ob id, quia omnis prope Assyripabunt terram tuam in torrentibus vallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et foraminibus, lig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓu̾biis: sapientia edificabit sibi domũ.
Quando aut̃ dr. dabit dñs ipse uobis si¬
gnũ: nouũ debet. ẽẽ. atq mirabile. Sin
aut̃ iuuencła uel puella ut iudei uo¬
lunt. & ñ uirgo pariat. qͣle signũ po¬
terit appellari cũ hoc nom̃ etatis sit
ñ integritatis. Et reuera ut cum iudeiᷤ
conferamꝰ pedẽ. & neqͣqͣm contentioso
fune p̃beamꝰ eis risũ nr̃ȩ imperitiȩ:
uirgo hebraice becula appellat᷑. quȩ
in p̃senti loco ñ scribit᷑. s ꝓ hoc u̾bo
positũ est alma. qͦd ꝓpterͦ .lxx. om̃s
adolescentulã tͣnstulert̃. Porro alma

Expanded text:
tia aedificavit sibi domum . Quando autem dicitur: Dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariat, quale signum poterit appellari, cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice BETHULA appellatur, quae in praesenti loco non scribitur: sed pro hoc verbo positum est ALMA , quod praeter LXX omnes adolescentulam transtulerunt. Porro ALMA
Abbreviated transcription (Latin):
& caput samariȩ filiꝰ romelie. Si non
credideritis: ñ ꝑmanebitis. lasub filiꝰ
ysaie qui int̾pretat᷑ reliquuis atq con¬
uertens. in typũ pͦpłi iuda qui erat
de duoꝵ regum manib lib̾andꝰ. iube¬
tur ingredi cum parente. & occurre¬
re achar regi iudȩ in loco aquȩ ductꝰ
piscine suꝑioris in uia agrifullonis.
Ubi postea lecturi sumꝰ sub ezechia
rege iuda stare rapsacen & ex p̃cepto
sennacherib rege assirioꝵ. dei pͦpłm
blasphemare: inquẽ locũ egressi sutl
missi ab ezechia principes ciuitatis
qͦs in regũ uolumine legimꝰ. Precipi¬
turꝙ acha ⁊ quãuis impio regi ꝓͭ
terreat᷑ neq formidet cor eiꝰ putans
se passurum similia quȩ priꝰ susti¬
nuerat. Duas aut̃ caudas citionũ s
torriũ fumigantiũ. uocat rasm regẽ
syriȩ & fats filiũ romelie regẽ sama

Expanded text:
Romeliae. Si non credideritis, non permanebitis. Jasub filius Isaiae, qui interpretatur reliquus atque convertens, in typum populi Juda, qui erat de duorum regum manibus fiberandus, jubetur egredi cum parente, et occurrere Achaz regi Judae in loco aquaeductus piscinae superioris, in via agri fullonis, ubi postea lecturi sumus, sub Ezechia rege Juda stare Rabsacem, et ex praecepto Sennacherib regis Assyriorum Dei populum blasphemare. In quem locum egressi sunt, missi ab Ezechia principes civitatis, quos in Regum volumine legimus. Praecipiturque Achaz , quamvis impio regi, prterreatur, neque formidet cor ejus, putans se passurum similia quae prius sustinuerat. Duas autem caudas titionum, id est, torrium fumigantium, vocat Rasin regem Syriae, et Phacee filium Romeliae regem Sa
Abbreviated transcription (Latin):
bus misereat᷑. Ergo ñ est crudelitas
dei s miscd̾ia unam ꝑire gentẽ ut õs
saluȩ fiant: iudeoꝵ partẽ non uidere
ut omĩs mundꝰ aspiciat. Unde & ipse
dñs in eungłio sacram̃tũ ceci a natiui¬
tate qͥ receꝑat ocłos: uertit ad tropolo
on loqͥt᷑. Ecce positꝰ est hic in ruinã: &¬
in resurrectionẽ multoꝵ. Illis itaq ñ
uidentib: nos uidemꝰ. Illis cadentib:
nos resurgimꝰ. Qd̃ intelligens ꝓpħa: qͦ¬
dero: tu exceca cor pͦpłi huiꝰ. & aures
gant. ne uideant. Si enĩ illi uid̾int &
conu̾si fuerint & intellexerint sanita¬

Expanded text:
litas Dei, sed misericordia, unam perire gentem, ut omnes salvae fiant: Judaeorum partem non videre, ut omnis mundus aspiciat. Unde et ipse Dominus in Evangelio, sacramentum caeci a nativitate, qui receperat oculos, vertit ad tropologon loquitur: « Ecce positus est hic in ruinam in resurrectionem multorum . Illis itaque non videntibus, nos videmus: illis cadentibus, nos resurgimus. Quod intelligens Propheta qudero, tu excaeca cor populi hujus et aures gant, ne audiant, ne videant. Si enim illi viderint, et conversi fuerint, et intellexerint, et
Abbreviated transcription (Latin):
bis obici potest. qͣre apłs paulus cum
hebreis disputans. ñ iuxta hebraicum
qͦd rectũ ẽẽ. cognou̾at: s scd̃m .lxx. sit
locutꝰ. Euͣngłistã lucã tͣlunt ueteres
ȩccł̃iȩ tͣctatores: medicinȩ artis fuisse
scientissimũ. & magis grecas litteras
scisse quã hebreas. Unde & sermo eiꝰ
tam ineungłio qͣm in actib apłorũ¬
& scł̃arẽ redolet eloq̃ntiã. magisq te¬
stmoniis grecis utit᷑. ñ hebreis. Maths¬

Expanded text:
bis objici potest: quare apostolus Paulus cum Hebraeis disputans, non juxta Hebraicum, quod rectum esse cognoverat; sed juxta LXX sit locutus? Evangelistam Lucam tradunt veteres Ecclesiae tractatores medicinperitissimum, et magis Graecas litteras scisse quam Hebraeas. Unde sermo ejus, tam in Evangelio quam in Actibus apoet saecularium redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis.
Abbreviated transcription (Latin):
nib. & t̾ra relinqͣtur deserta. Et lon¬
ge faciet dñs hoĩes & multiplicabit᷑
quȩ deserta fuerat in medio t̾rȩ. &
adhuc in ea erit decimatio. & ruisũ
erit in dep̃dationẽ sicut therebinthil.
& sicut quercus quȩ ꝓicit fructus suoꝰ.
sem̃ scm̃ erit qͦd stec̾it in ea. Dicente dño.
audiat. uideat & ñ uideat. Idcirco aut̃
nec audiat nec uideat. qͥa ñsit intelle.¬
cturus u̾ba dñ. nec eiꝰ oꝑa cognituruᷤ.
& qm̃ incrassatꝰ ÷ & dilatatus. & oblitͥ
creatoris sui: ꝓpħa respondet & q̃rit
sollicitꝰ de spło suo. Uscy quo dñe ha
sententia ꝑmanebit ut audiens ũau¬
diat uidensꝙ ñ uideat: Cui respondit
d̃is. Tam cdiu ñ audiet & ñ uidebit. &
excecatũ habebit cor. donec cuuades
iudeȩ uespasiano titoꝙ pugnantib

Expanded text:
nquetur deserta, et longe faciet Dominus homines, et multiplicabitur quae derelicta fuerat in medio terrae, et adhuc in ea erit decimatio: et rursum erit in depraedationem sicut terebinthus, et sicut quercus quae projecit fructus suos. Semen sanctum erit quod steterit in ea. » Dicente Domino: audiat, videat et non videat. Idcirco autem nec audiat, quia non sit intellecturus verba Domini, nec ejus opera cogniturus: et quoniam incrassatus est, et dilatatus, et oblitus Creatoris sui . Propheta respondet, et quaerit sollicitus de populo suo: Usquequo, Domine, haec sententia permanebit, ut audiens non audiat; vidensque non videat? Cui respondit Dominus, tamdiu non audiet, et non videbit, et excaecatum habebit cor, donec civitates Judaeae, Vespas
Abbreviated transcription (Latin):
habet᷑. s de hebraico. & de theodotio¬
nis editione ab origine additũ in ec¬
cdesiȩ fertur exemplarib. Ut postqͣm
intͣuerit plenitudo gentiũ. tc̃ om̃is isrł
saluus fiat. Et impleat᷑ etiã in hoc ser¬
mo dñi dicentis. ego occidã & ego uiui¬
ficabo. ꝑcutiã & ego sanabo  fa

Expanded text:
habetur, sed de Hebraico et Theodotionis editione ab Origene additum; in Ecclesiae fertur exemplaribus, ut postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat; et impleatur etiam in hoc sermo Domini, dicentis: Ego occidam, et ego vivificabo, et percutiam, et ego sanabo . Ca
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat accipe calicẽ & potionabis
om̃s gentes ad qͣs ego mittã te. liben¬
ter accipiens supplicioꝵ calicẽ ut ad¬
u̾sariis gentib ꝓpinaret biberents
& uomerent & caderent : pꝰqͣm au¬
respondit. Decepisti me dñe: & de¬
ceptũ sũ. Hȩc hebreoꝵ obseruatio

Expanded text:
fuerat: Accipe calicem, et potionabis fuerat: Accipe calicem, et potionabis omnes gentes, ad quas ego mittam te , libenter accipiens suppliciorum calicem, ut adversariis gentibus propinaret, biberentque, et vomerent, et caderent, postquam aurespondit: Decepisti me, Domine, et deceptus sum . Haec
Abbreviated transcription (Latin):
entib optionẽ: ut uoluntas p̃miũ
conseqͣtur. Et ꝓpħa ñ temeritate &
arrogantia ꝓpriȩ conscientiȩ se irȩ
ꝓmittit. s fiducia. qm̃ purgata sunł
labia eiꝰ. & ablata iiqͥtas munda¬
tũꝙ peccatũ. Ergo & moyses cui dixe¬
rat dñs ueni mittã te ad pharaonẽ
regẽ egypti. & ille ait. obsecro dñe
non sum dignꝰ ꝓuide aliũ quẽ mit¬
tas. siue ut in hebreo legit᷑. mitte
quẽ missurus es: ñ de contẽptu sed
de humilitate respondit. qͥa nichil
de purgatis labiis. qui oͣm̃i sapienta
egyptioꝵ fuerat eruditꝰ. Et ysaias
aut̃ putant iccirco se obtulisse ysai¬
am qr estimabat pͦpło ꝓsꝑa nunti.¬
anda. S qͥa audiuit. uade dic pꝰpło hu¬
ic. aurib audietis & ñ intelligetis. & in¬
dentes uid ebitis. & ñ cognoscetis. ꝓpt̾ea
in conseq̃ntib dicente ad eũ uocẽ dñ
clama: ñ statim clamat. s int̾rogat.
qͥd clamabo: Et iheremias cui dictũ

Expanded text:
entibus optionem, ut voluntas praemium entibus optionem, ut voluntas praemium consequatur. Et Propheta non temeritate et arrogantia propriae conscientiae se ire promittit; sed fiducia: quoniam purgata sunt labia ejus, et ablata iniquitas, mundatumque peccatum. Ergo et Moses, cui dixerat Dominus: Veni, mittam te ad Pharaonem regem Aegypti , et ille ait: Obsecro, Domine, non sum dignus, provide alium quem mittas, sive ut in Hebraeo legitur, Mitte quem missurus es , non de contemptu, sed de humilitate respondit, quia nihil de purgatis labiis suis audieraAegyptiorum fuerat eruditus. Et Isaias autem putant, idcirco se obtulisse Isaiam, quia aestimabat populo prospera nuntianda: sed quia audivit: Vade, dic populo huic: Auribus audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non cognoscetis , propterea in consequentibus, dicente ad eum voce Domini: Clama, non statim clamat, sed interrogat, quid clamabo? Et Jeremias, cui dictum
Abbreviated transcription (Latin):
introducit᷑. & sedens in templo. & domꝰ
impleta ẽ. fumo. ut iudei putant thi¬
miamatis: conseq̃nter ponunt᷑ & forci¬
pes qͣs in sacerdotali ministerio legimꝰ.
Et audiui uocẽ dñi dicentis. Quẽ mit¬
tamꝰ: Et qͥs ibit nobis: Et dixi. Ecce
ego mitte me. Pro eo qͦd & nos & om̃s
alii int̾p̃tes tͣnstulert̃ nob̾ qͦd habrai¬
ce dr̃. lanii. nescio qͥd uolentes .lxx.
posuert̃ ad pͦpłm istũ. qͦd penitus in
hebraico ñ habet᷑. Quando aut̃ ex dĩ
ꝑ sona dr᷑ nobis. illo sensu accipien¬
dum. ẽ. quo & ingenesi legimꝰ. facia¬
mus hoĩem ad imaginẽ. & similitudi¬
nẽ nr̃am. ut sacram̃tũ indicet tͥnita¬
tis. Quomͦ enĩ in eun głio legimꝰ dicen¬
tem dñm. ego & pater unum sumꝰ
& unũ ad nat᷑am referimꝰ. sumꝰ ad
ꝑsonarũ diu̾sitatẽ: sic dño iubente
trinitas imꝑat. ꝓpt̾ea aut̃ ñ dicit
dñs quẽ ire p̃cipiat. s ꝓponit audi¬

Expanded text:
introducitur, et sedens in Templo, et domus introducitur, et sedens in Templo, et domus impleta est fumo, ut Judaei putant, thymiamatis; consequenter ponuntur et forcipes, quos et in sacerdotali ministerio legimus . Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam, et quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Pro eo quod et nos et alii omnes interpretes transtulerunt, nobis, quod Hebraice dicitur LANU , nescio quid volentes LXX posuerunt ad populum istum, quod penitus in Hebraeo non habetur. Quando autem ex Dei persona dicitur, nobis, illo sensu accipiendum est, quo, et in Genesi legitur: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram , ut sacramentum indicet Trinitatis. Quomodo enim in Evangelio legimus, dicente Domino: Ego et Pater unum sumus ; et unum ad naturam referimus, sumus, ad personarum diversitatem: sic, Domino jubente, Trinitas imperat. Propterea autem non dicit Dominus quem ire praecipiat, sed proponit audi
Abbreviated transcription (Latin):
ieremiã cui dictũ est pͥusqͣm te for¬
marẽ in ut̾o noui te. & in uulua ma¬
tris tuȩ scĩficauite. qͥa labia ñ habe¬
bat immunda. s tm dixerat nescio
loqͥ qͥa iuuenis sũ: extendit ipse dñs
manũ suã & tetigit os eiꝰ & dix̃. ecce
dedi sermones mos tuũ. Porro ad
ysarã qui dixerat uir pollutꝰ labus
ego sũ. & in medio pͦpłi polluta labia
habentis ego habito: non dei manꝰ
porrigit᷑ s seraphim mittit᷑ ad nõ
uel uolat ꝓpͥa uoluntate qͥa huic
officio mancipatꝰ est. & in manu
sua tenebat calculũ quẽ iuxta.lxx
& theodotionẽ forcipe. iuxta aqui¬
lam & simmachũ qui hebraicũ ft̃
secuti forcipib app̾hendit id: Malłam.
ut tangit os eiꝰ & pristina delicta pur¬
garet. Manꝰ aut̃ & a deo & aseraphim
mittit᷑ ut ꝓpħa sui corꝑͦis mẽbrum
uidens. actu ñ terreat᷑ ext̾no. Quidã
nrm̃ forcipẽ qua calculus cõp̃hendit᷑.
duo testamenta putant quȩ int̾ se sp̃c
scĩ unio ne sociant᷑. Quia uͦ sedens dñs

Expanded text:
ui dictum est: Prius quam te formarem in utero novi te, et in vulva matris tuae sanctificavi te , quia labia non habebat immunda, sed tantum dixerat: nescio loqui, quia juvenis sum, extendit ipse Dominus manum suam, et tetigit os ejus, et dixit: Ecce dedi sermones meos in os tuum. Porro ad Isaiam qui dixerat: Vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito, non Dei manus porrigitur, sed Seraphim mittitur a Deo, vel volat propria voluntate, quia huic officio mancipatus est. Et in manu sua tenet calculum, quem juxta LXX et Theodotionem, forcipe: juxta Aquilam, et Symmachum, qui Hebraicum sunt secuti, forcipibus apprehendit, id est, MALCAIM , ut tangeret os ejus, et pristina delicta purgaret. Manus autem, et a Deo et Seraphim mittitur, ut Propheta sui corporis membrum videns, tactu non terreatur externo. Quidam nostrorum forcipem, quo calculus comprehenditur, duo Testamenta putant, quae inter se Spiritus sancti unione sociantur. Quia vero sedens Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
curua: ñ st̃ illi culpa qui non uident.
s ille qͥ dedit ocłos ad ñ uidendũ. Ergo
& absq hoc testimonio qͦd nc̃ conam᷑
exponere manet eadc̃ quęstio mnȩccłis.
Et aut ista soluent᷑ & cet̾ȩ: aut cũ cet̾is
& hȩc indissolubilis erit. Locũ istum
beatus apłs paulus pleniꝰ explicat
ad romanos & qͦd ille pene tota epła
ꝓsecutus est: nos suꝑfluũ facimꝰ si uo¬
luerimꝰ breui sermone cõprehend̾e.
Dicit enĩ pꝰ multa. Conclusit ds̃ om̃a
in incredulitate: ut om̃ib misereat᷑.
Admiransq dñs sacram̃ta: intulit.
Oꝑfundũ diuitiarũ & sapientiȩ & sci¬
entiȩ dei. quã inscrutabilia iudicia eiꝰ
& inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Et it̃m de uide

Expanded text:
a qui non vident; sed ille qui dedit oculos ad non videndum. Ergo et absque hoc testimonio, quod nunc conamur exponere, manet eadem quaestio in Ecclesiis, et aut cum ista solventur et caeterae, aut cum caeteris et haec indissolubilis erit. Locum istum beatus apostolus Paulus plenius explicat ad Romanos, et quod ille pene tota epistola prosecutus est, nos superfluum facimus, si voluerimus brevi sermone comprehendere. Dicit enim post multa: Conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnibus misereatur . Admiransque Domini sacramenta intulit: O profundum divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam inscrutabilia judicia ejus, et investigabile
Abbreviated transcription (Latin):
dñi saluatoris t̾ra uniu̾sa cognouit.
statim cõmotũ .ẽ. siue sublatũ suꝑ¬
liminare templi. & om̃s illiꝰ cardineᷤᷤ
concidert̃ impleta saluatoris cõmi¬
natione dicentis. relinquet᷑ uob̾ di¬
mus ur̃a deserta. Et quã pulcher
dnĩ sabaoth: iudeoꝵ templũ imple¬
tum est ignorantiȩ tenebris & ca¬
ligine & fumo qui noxius est ocłis.
uel certe ꝑ fumum templũ monstra¬
tur incendiũ. Priꝰ enĩ eungłium sal¬
uatoris in toto orbe p̃dicatũ. ẽ. & post
qͣd raginta duos annos dñicȩ passio¬
nis capta ierłm: templũq succensũ

Expanded text:
sa cognovit, statim commotum est, sive sublatum liminare Templi, et omnes illius cardines conciderunt, impleta Salvatoris comminatione, dicentis: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Et quam pulcher Domini Sabaoth, Judaeorum Templum impletum est ignorantiae tenebris, et caligine, et fumo, qui noxius est oculis. Vel certe per fumum Templi monstratur incendium. Prius enim Evangelium Salvatoris in toto orbe praedicatum est, et post quadraginta duos annos Dominicae passionis, capta Jerusalem, Templumque succen
Abbreviated transcription (Latin):
dens in dnm: ꝑtremescit. & id eo ꝑtre¬
mescit qͥa ñ arborib frugiferis sed in
fructuoso saltui comparat᷑. Hisdẽ aut̃
hereticos atq gentiles contͣ domũ dd̾
argum̃toꝵ & dialecticȩ artis gladiis
dimicare: nulli dubiũ est. Ut qui mt̃¬
se discrepant. in eccłiȩ oppugnatione
consentiant. Luxta illud qͦd herodes &
pilatus inter se discordantes: in dñi pas¬
sione amicicia federant᷑ E dix̃ dñs

Expanded text:
dens in Dominum, pertremiscet. Et ideo pertredens in Dominum, pertremiscet. Et ideo pertremiscet, quia non arboribus ffructuoso saltui comparatur. Eosdem autem haereticos atque gentiles contra domum David argumentorum et dialecticae artis gladiis dimicare nulli dubium est, ut qui se discrepant, in Ecclesiae oppugnatione consentiant: juxta illud quod Herodes et Pilatus inter se discordantes, in Domini passione amicitia foederantur . Impio regi
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. rursũ ueniunt ad iudeã. & ie¬
rusalẽ cupiunt debellare & ñ potue¬
rt̃. qͥa auxiliatus est ei dñs. ut sub oc¬
casione miscðiȩ qua pͦpłm lib̾abat ob¬
sessũ. filiũ suũ nuntiaret de uirgine
nasciturũ. Qd̃ cum audisset domꝰ dd
hoc ẽ. domꝰ regia syriã scilicet & ephra¬
im. rasin & fasceȩ iuncto uenire exer¬
citu: exterrita est atq ꝑtimuit: & tã
rex qͣm pͦpłs ita contremuert̃. ut pu¬
tares arboꝵ folia uentoꝵ flatib uen¬
tilari. Iuxta anagogen facilis int̾p̃ta¬
tio est. qͦd regnante achat rege impio.
rex aram qͥ int̾p̃tat᷑ excelsus atq subli¬
mis ut indicet arrogantiã sapientiȩ
quo ieroboam filiꝰ nabath uitulos au¬
reos in bethel & dan constituerat. & a¬
domo dauid dei pͦpłm separat: refert᷑
ad hebraicos qͦd consentiant sibi ut ex¬
pugnent ȩccłiam. Qd̃ cũ audierit domꝰ
mus suscitatũ. & pͦpls eiꝰ simplicit̾ cre¬

Expanded text:
tudine rursum veniunt ad Judaeam, et Jetudine rursum veniunt ad Judaeam, et Jerusalem cupiunt debellare, et non potuerunt, quia auxiliatus ei est Dominus, ut sub occasione misericordiae, qua populum liberabat obsessum, filium suum nuntiaret de Virgine nasciturum. Quod eum audisset domus David, hoc est, domus regia, Syriam scilicet et Ephraim, Rasin, et Phacee juncto venire exercitu, exterrita est atque pertimuit, et tam rex quam populus ita contremuerunt, ut putares arborum folia ventorum flatibus ventilari. Juxta anagogen facilis interpretatio est: quod regnante Achaz rege impio, rex Aram, qui interpretatur excelsus atque sublimis, ut indicet arrogantiam sapientiae qua Jeroboam filius Nabath vitulos aureos in Bethel, et Dan constituerat , et a David Dei populum separarat, refertur ad haereticos, consentientes sibi, ut expugnent Ecclesiam. Quod cum audierit domus mus suscitandum , et populus ejus simpliciter cre
Abbreviated transcription (Latin):
qui clausit ianuas templi. & inual¬
le gehennon adorauit baalim & fi¬
lios suos idolis consecrainit. ita ut au¬
feret altare ȩneũ qͦd salomon fecerat
& pon̾et intemplo dei altare ydoloꝵ
cuiꝰ exemplar de damasco acceꝑat.
luste gͥ dñi auxilio derelictus est.
Et consurrexert̃ adu̾sũ eũ rasin rex
syriȩ id aram. & fasceȩ filiꝰ romeliȩ
rex isrł in samaria: & uenert̃ in ieri
salem ut expugnarent eã. Legimuᷤ
in paralipomenon libro. rasin regẽ
damasci uicto achaz multos de ii¬
dea damascũ tͣnstulisse: & fascee fi¬
lium romeliȩ regem decẽ tribuũ quȩ
appellabant᷑ isrł & regnabant in sa¬
maria una die centum.xx. milia ꝑcus¬
sisse de iuda hominũ bellatoꝵ. & du¬
centa milia mulierũ pueroꝵꝙ & pu¬
ellarũ cũ infinita p̃da insamariam
duxisse captiua. De quo certamine ꝓ¬
pheta nc̃ tacuit: s scd̃m refert p̾lium
qͣndo exꝑim̃tũ habentes fortitudinis
suȩ atq uictoriȩ & inuitati p̃de magni¬

Expanded text:
qui clausit januas templi, et in valle Benbannom adoravit Baalim, et filium suum idolis consecravit. Ita ut auferret altare aeneum, quod Salomon fecerat, et poneret in Templo Dei altare idolorum, cujus exemplar de Damasco acceperat. Juste igitur a Domini auxilio derelictus est, et consurrexerunt adversus eum Rasin rex Syriae, id est, Aram, et Phacee filius Romeliae, rex Israel in Samaria, et vensalem, ut expugnarent eam. Legimus in Paralipomenon libro , Rasin, regem Damasci, victo Achaz, multos de Judaea Damascum transtulisse, et Phacee, filium Romeliae, regem decem tribuum quae appellabantur Israel, et regnabant in Samaria, una die centum viginti millia percussisse de Judaea hominum bellatorum, et ducenta millia mulierum puerorumque et puellarum cum infinita praeda in Samariam duxisse captiropheta nunc tacuit, sed secundum refert praelium, quando experimentum habentes fortitudinis suae atque victoriae, et invitati praedae magni
Abbreviated transcription (Latin):
contͣdicit᷑ quȩ ad hebreos scribit᷑: qͥa uti¬
tur testimoniis quȩ in hebreis uolumi¬
nib ñ habent᷑. Qd̃ si aliqͥs dixerit he¬
breos libros postea a iudeis ẽẽ. falsatoᷤ:
audiat origenẽ qͦd inoctauo uolumi
scribis & phariseis de hoc crimine qͦd
erat maximũ reticuissent. Sint aut̃
tos: cachinnũ tenere ñ potero ut sal
De p̃senti aut̃ loco hoc dicendũ est fru¬
stra nos ad .lxx. tͣnslationẽ confug̾e.
ne blasphemũ uideat᷑ eẽ. qͦd iuxta
hebraicũ dr᷑. audite auditu. & nolite
intelligere. & uidete uisionẽ & nolite
cognoscere: cum huiꝰcemodi testimonia
etiã inlxͣc. int̾p̃tib reꝑiamꝰ. ut est illd̃
in exodo. qͦd ad pharaonẽ dr᷑. ꝓ pt̾ea su¬
scitaui te ut ostendã inte uirtutem
meã. Si aut̃ ipse suscitauit & indura¬
uit cor pharaonis ne cred̾et. & de aliis

Expanded text:
 ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo voluminScribis et Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maximum, reticuissent. Sin autem tos, cachinnum tenere non potero, ut SalDe praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem confugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus, ut est illud in Exodo quod ad Pharaonem dicitur: Propterea suscitavi te, ut ostendam in te virtutem meam . Si autem ipse suscitavit, et induravit
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis suis & aurib audiat. & corde
intelligat. & conu̾tat᷑ & sanet᷑. lix
hunc locũ int̾pretati st̃ ut eunglista
lucas in apłoꝵ actib posuit. Cũꝙ
inuicẽ ñ eẽnt consentientes. haud
dubiũ qͥn iudei. discedebant. dicen¬
te paulo unũ uerbũ quia bene spc̃
scĩ locutus ẽ. ꝑ ysaiam ꝓpħam ad
patres nrõs dicens. Uade ad pͦpłm
istũ & dic. aure audietis & ñ intellige

Expanded text:
 auribus audiat, et corde intelligat, et convertatur, et sanetur. LXX hunc locum ita interpretati sunt, ut evangelista Lucas in Apostolorum Actibus posuit: Cumque invicem non essent consentientes, haud dubium quin Judaei, discedebant, dicente Paulo unum verbum: Quia bene Spiritus sanctus locutus est per Isaiam prophetam ad patres nostros, dicens: vade ad populum istum, et dic: Aure audieti
Abbreviated transcription (Latin):
remanserint sine habitatore sint. &
tͥra redigat᷑ in solitudinẽ. & uel fuga
uel captiuitate in totũ orbẽ iudaicul
ptiꝰ. s in cunctis gentib iudeors p̃pło
multiplicet᷑. Qd̃ aut̃ dico multiplice
tur tanta erit infelicitas residui po¬
puli ut ad cõparationẽ poris multi¬
tudinis ix decima parͤ remaneat.
Cũq & in ipsa t̾ra fuerit solitudo:
dupplicit̾ enĩ locus iste intelligi po¬
test. qͥa decima pais & in toto orbe
uix remaneat. & in ipsa iud ea urc
ipse reliqͥe exunt in dep̃dationẽ qͣn¬
do pꝰannos ferme qͥnqͣginta. adri¬
anus uen̾it. & t̾rã iudeã penitꝰ fue¬
rit dep̃datꝰ. in tm̃ ut therebinto &
q̃rcui quȩ glandes amiserit cõparet᷑.
Deniq pꝰ extremã uastitatẽ etiã le¬
ges puplice pependert̃. & phibiti
sunt udei t̾ram de qua eiecti fue

Expanded text:
remanserint; sine habitatore sint, et terra redigatur in solitudinem; et vel fuga vel captivitate in totum orbem Judaicus prius, sed in cunctis gentibus Judaeorum populus multtur, tanta erit infelicitas residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis, vix decima pars remaneat. Cumque, et in ipsa terra fuerit solitudo dupliciter enim locus iste intelligi potest, quod decima pars, et in toto orbe vix remaneat, et in ipsa Judaea vix ipsae reliquiae erunt in depraedationem, quando post annos ferme quinquaginta Adrianus venerit, et terram Judaeam penitus fuerit depraedatus, in tantum, ut terebintho, et quercui, quae glandes amiserit, comparetur. Denique post extremam vastitatem, etiam leges publicae pependerunt, et prohibiti sunt Judaei terram, d
Abbreviated transcription (Latin):
lapidẽ qui coloris flãmei similitu¬
dine igneus appellatur. Ex quo in¬
telligimꝰ altare dei plenũ. eẽ. carbun¬
culis. hoc. ẽ. ignitis calculis & pru¬
riis peccata purgantib. Unde scͥptũ
de deo legimꝰ. carbones succensi suis
ignis consumens est. & saluator in
eungłio. Ignẽ ueni mitt̾e suꝑ t̾ram.
ut baptizaret in sp̃u scõ & igni. Umꝰ¬

Expanded text:
lapidem, qui ob coloris flammei similitudinem igneus appellatur. Ex quo intelligimus altare Dei plenum esse carbunculis, hoc est, ignitis calculis et prunis, peccata purgantibus. Unde scriptum de Deo legimus: Carbones succensi sunt ignis consumens sit. Et Salvator in Evangelio: Ignem veni mittere super terram : ut baptizaret in Spiritu sancto, et igni. U
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ dicimꝰ non quo istũ talem
fuisse doceamꝰ: s quo ipse ꝓ humili¬
tate & immundis tantũ labiis indi¬
gnũ se dei laude fateat E uolauit
ad me unus de seraphim᷑ & in ma¬
nu eiꝰ calculus quẽ forcipe tulerat
de altari & tetigit os meũ & dixit.
Ecce tetigi hoc labia tua & auferet᷑
iniqͥtas tua & peccatũ tuũ munda¬
tulerat ex coqueret. Multi autẽ pu
plurimos. qui int̾p̃tati ft̃ seraphim
stabãt incircuitu eiꝰ. qͦd si de duob
liceret᷑ ñ incircũitu s ex utͣꝙ parte
dixissent. Et hoc conuenit angłoꝵ mul¬
titudini que in dei ministerio p̃para¬
ta est. Seraphim aut̃ plurali numero
appellantur. & singłari seraphim. sic̃
cherubin & cherubin. Qd̃ aut̃ alta¬
re sub quo aĩe martyrũ st̃ uideatur
in cęlo. ioħs in apocalipsi loqͥt᷑. Et cal¬
culus iste qͥa solis.lxx. anopaz. idest

Expanded text:
Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immundis tantum labiis indignum se Dei laude fateatur. « Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari, et tetigi labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum mundatulerat, excoqueret. Multi autem putplurimos, qui interpretati sunt: Seraphim stabant in circuitu ejus. Quod si de duobus diceretur, non in circuitu, sed ex utraque parte dixissent. Et hoc convenit Angelorum multitudini, quae in Dei ministerium praeparata est. Seraphim autem plurali numero appellantur, et singulari Seraph: sicut Cherubim, et Cherub. Quod autem altare sub quo animae martyrum sunt, videantur in coelo, et Joannes in Apocalypsi loquitur : et calculus iste qui a solis LXX ἅνθρας, id est,