comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is disceptam᷑. Illa enim explosa opinione qͣ
putantur animȩ ꝓ ante acte uitȩ meritis in
corꝑa detrudi. ut ea citius solui meruisse
uideatur. quȩ ñ multa peccauerat. ne contͣ¬
dicam̾ apło nichil nondum natos bomi uł
mali egisse testanti. nec illi qͥ anmȩ traducẽ
affirmant possunt ꝓse ostendere. cur alioꝵ
mors acceleretur: retardetur alioꝵ: nec qui
eas dari uolunt nouas singłis singlas. Occul¬
ta gͦ ista causa ẽ: & utrisq pariterq quantũ
existimo nec suffragatur nec aduersatur.s
inde qui de infanttũ mortib urgebant᷑. cur
omĩb sit necessarium baptismi sacram̃tum.
quoꝵ animȩ ñ ex illa ductȩ sunt. cuius in obe¬
dientia peccatores constituti sunt multi. cũ
respondent peccatores quidẽ om̃s constitui
pore male uxerunt. quo & bene potuissent:
om̃s autem animas. R ẽ & infantũ. ido ha¬
bere necessariũ baptismi sacramentum sine
quo ex hac uita etiam in illa etate emigrare

Expanded text:
is disceptamus. illa enim explosa opinione, qua is disceptamus. illa enim explosa opinione, qua putantur animae pro ante actae uitae meritis in corpora detrudi, ut ea citius solui meruisse uideatur, quae non multa peccauerat, ne contradicamus apostolo nihil nondum natos boni uel mali egisse testanti, nec illi, qui animae traducem adfirmant, possunt pro se ostendere, cur aliorum mors acceleretur, retardetur aliorum, nec qui eas dari nouas uolunt singulis singulas. occulta ergo ista causa est et utrisque pariter, quantum existimo, nec suffragatur nec aduersatur. Proinde qui de infantium mortibus urgebantur, cur omnibus sit necessarium baptismi sacramentum, quorum animae non ex illa ductae sunt, cuius inoboedientia peccatores constituti sunt multi, cum respondent peccatores quidem omnes constitui pore male uixerunt, quo et bene potuissent, omnes autem animas, hoc est et infantum, ideo habere necessarium baptismi sacramentum, sine quo ex hac uita etiam in illa aetate emigl-are
Abbreviated transcription (Latin):
nitur: si nichil obest eui non subuenitur: Hic
ꝓ sua causa qͥd respondere possint qui scđm
scͥpturas scãs uł qͦd apud eas inueniat᷑. uł qͦd
eis ñ aduersetur. conantur asserere animas no¬
uas ñ de parentib tractas corpib dari: noncdum
me audisse uł uspiam legiese fateor. Non ideo
sane absentium negotium deserendum ẽ. si qͥd
mͥ qͦ adiuuari uideatur occurrerit. Possunt .N.
adhuc. dicere. dm prescium qͦmͦ queq anima
uictura esset. si diutiꝰ in carne uiueret. ei ꝓcura¬
re lauachri salutaris ministrationem curꝰ futu¬
ram fuisse p̃uidet pietatem cũ ad annos capa
ces fidei ueniret: si nc̃ eum oporteret ꝓpt̃ aliꝗͣ
occultã causã morte p̃ueniri. Occultum itaq
ẽ atq ab humano uel certe ab ingenio meo
remotissimũ. cur nascatur infans uel conti¬
nuo uł cito moritur᷑. s hoc ita occultum ẽ.
ut neutros adiuuet de quoꝵ nunc sententi¬

Expanded text:
nitur, si nihil obest, cui non subuenitur? Hic nitur, si nihil obest, cui non subuenitur? Hic pro sua causa quid respondere possint, qui secundum scripturas sanctas, uel quod apud eas inueniatur uel quod eis non aduersetur, conantur adserere animas nouas non de parentibus tractas corporibus dari, nondum me audisse uel uspiam legisse fateor. non ideo sane absentium negotium deserendum est, si quid mihi, quo adiuuari uideatur, occurrerit. possunt enim adhuc dicere deum praescium, quomodo quaeque anima uictura esset, si diutius in corpore uiueret, ei procurare lauacri salutaris ministrationem, cuius futuram fuisse praeuidet pietatem, cum ad annos fidei capaces ueniret, si nunc eum oporteret propter aliquam occultam causam morte praeueniri. occultum itaque est atque ab humano uel certe ab ingenio meo remotissimum, cur nascatur infans uel continuo uel cito moriturus; sed hoc ita occultum est, ut neutros adiuuet, de quorum nunc sententi
Abbreviated transcription (Latin):
cati:qua participata.fit ut nichil possit ani¬
fectio grauat etiã corꝑe exutam: nͥ cum ieor¬
pore ẽ ꝑ unicũ sacͥficium ueri sacerdotis ex¬
pietur. Quid gͦ ait aliquis. si hoc ñ curauerint
sui.uel infidelitate uel negligentia: Hoc quidẽ
etiam de maiorib dici pocest. Possunt enim
uel repente emori: uł apud eos egrotare uͥeis
quo baptizent᷑ nemo subueniat. S illi inquit
habent etiam ꝓpria peccata quoꝵ indigent
remissione: quȩ si dimissa ñ fuerint. nemo eos
recte dicet immerito plecti ꝓhis quȩ in sua
uita sua uoluntate commiserint. Illa uͦ anima.
cui quedã contagio trac̾ta de carne peccati. si
de illa prima anima peccatrice ñ creata est.
nullomͦ imputan potest. neq enim ullo pec¬
cato s natura qua sic fact̾a ẽ. & dõ dante car¬
ni data ẽ cur alienabitur ab ȩterna uita: si
baptirando infanti nemo subuenerit: Anfor¬
te nichil oberit: Quid gͦ ꝓdest ei cui subue¬

Expanded text:
cati, qua participata fit, ut nihil possit anicati, qua participata fit, ut nihil possit anifectio grauat etiam corpore exutam, nisi, cum in corpore est, per unicum sacrificium ueri sacerdotis expietur. Quid ergo, ait aliquis, si hoc non curauerint sui uel infidelitate uel neglegentia? hoc quidem etiam de maioribus dici potest. possunt enim uel repente emori uel apud eos aegrotare, ubi eis, quo baptizentur, nemo subueniat. sed illi, inquit, habent etiam propria peccata, quorum indigeant remissione, quae si dimissa non fuerint, nemo eos recte dicet inmerito plecti pro his, quae in sua uita sua uoluntate commiserint; illa uero anima, cui quaedam contagio tracta de . carne peccati, si de illa prima anima peccatrice non creata est, nullo modo inputari potest - neque enim ullo peccato, sed natura, qua sic facta est, et deo dante carni data est — cur alienabitur ab aeterna uita, si baptizando infanti nemo subuenerit? an forte nihil oberit? quid ergo prodest ei, cui subue
Abbreviated transcription (Latin):
Q đ quidẽ non pot̾it. nͥ adiuuerit gr̃ã dĩ ꝑ medi¬
atorem. Hoc si neglexerit homo: ñ tantum
sodm carnem. uerũ etiam scdm sp̃m erit
adam.Si autẽ curauerit: erit adam scđm
carnẽ tantummͦ. scdm spm autẽ recte uiuens¬
illud etiam qͦd de adam eulpabile trac̾tum
ẽ mundatũ alabe peccati reciꝑe merebitur:
illa commutatione qͣm scĩs resurrectio polli¬
cetur. S anteqͣm ꝑ ȩtatẽ possit scd̾m sp̃m ui
uere. necessarium habet mediatoris sacram̃¬
tum: ut qͦd ꝑ eius fidẽ nondũ potest ꝑ eorũ
qͥ eum diligunt fiat. E ius enĩ sacramentosol¬
uitur etiã in ȩtate infantili originalis pęna
peccati: a qͦ nͥ adiutus etiam iuuenis carnalẽ
concupiscentiã ñ domabit: nec ea subiugata
ȩternȩ uitȩ meritũ apprehendet. nͥ eiꝰ dono quẽ
ꝓmereri studet. Ideo uiuus oportet etiã infanᷤ
baptiretur ne obsit animȩ: societas carnis pec

Expanded text:
quod quidem non poterit, nisi adiuuerit gratia dei per mediquod quidem non poterit, nisi adiuuerit gratia dei per mediatorem. hoc si neglexerit homo, non tantum secundum carnem, uerum etiam secundum spiritum erit Adam; si autem curauerit, erit Adam secundum carnem tantummodo; secundum spiritum auteillud etiam quod de Adam culpabile tractum est, mundatum a labe peccati recipere merebitur illa commutatione quam sanctis resurrectio pollicetur. 25. Sed antequam per aetatem possit secundum spiritum vivere, necessarium habet Mediatoris Sacramentum, ut quod per ejus fidem nondum potest, per eorum qui eum diligunt fiat. Ejus enim Sacramento solvitur etiam in aetate infantili originalis poena peccati; a quo nisi adjutus, etiam juvenis, carnalem concupiscentiam non domabit; nec ea subjugata aeternae vitae meritum apprehendet, nisi ejus dono, quem promereri studet. Ideo vivus oportet etiam infans baptizetur, ne obsit animae societas carnis p
Abbreviated transcription (Latin):
ente recte uiuendo carnalesq concupiscenti¬
as sub dĩ grã subigendo. meritum comparets
quo cum ipso corꝑe in melius transferantur
tempore resurrectionis. & in xp̃o inedernum
cũ angłis uiuant: s necesse eẽ. ut cũ menbriᷤ
t̾renis atq mortalib marimeq de peccati car¬
ne ꝓpagatis miro mͦ coaptantur. ut ea pͥmit᷑
uiuificare. post etiam ȩtatis accessu regere pos¬
sint. tanqͣm obliuione pregrauentur. quȩ si
esset quodãmͦ indigestibilis. creatori tribuere¬
tur. Cum uͦ paulatim ab huius obͣtuonis tor¬
pore anima resipiscens possit conu̾ti ad dm̃
suum. eiusq miscdiam & ueritatem. primo
ipsa pietate conuisionis. deinde seruandi pre¬
cepti eius ꝑseuerantia ꝓmeren: quid ei obest
illo uelut somno paululũ immergi. unde
paulatim euigilans in lucem intelligentiȩ
ꝓpter quam rationalis anima facta ẽ. potest
ꝑ uoluntatem bonã eligere uitam bonam:

Expanded text:
ente recte uiuendo carnalesque concupiscentiente recte uiuendo carnalesque concupiscentias sub dei gratia subigendo meritum conparent, quo cum ipso corpore in melius transferantur tempore resurrectionis et in Christo in aeternum cum angelis uiuant; sed necesse esse, ut, cum membris terrenis atque mortalibus maximeque de peccati carne propagatis miro modo coaptantur, ut ea primitus uiuificare, post etiam aetatis accessu regere possint, tamquam obliuione praegrauentur. quae si esset quodammodo indigestibilis, creatori tribueretur; cum uero paulatim ab huius obliuionis torpore anima resipiscens possit conuerti ad deum suum eiusque misericordiam et ueritatem primo ipsa pietate conuersionis, deinde seruandi praecepti eius perseuerantia promereri, quid ei obest illo uelut somno paululum inmergi, unde paulatim euigilans in lucem intellegentiae, propter quam rationalis anima facta est, potest per uoluntatem bonam eligere uitam bonam
Abbreviated transcription (Latin):
ri uidebitur eis. uł ad ꝑcipienda quȩ allic¬
unt. uel ad uitanda quȩ offendunt: De infan¬
tib loquimur. ñ quia nascuntur plerũq
de adulteriis. neq enim prauis morib na¬
turȩ dona culpanda sunt. aut ꝓpderea non
debuerunt germinare frumenta quod ea se¬
uerit furantis manus. aut uͦ ipsis parentib
obfutura sit iniquitas sua si se ad dm̃ conu̾¬
tendo corrererint: quantominus filiis si recte
uixerint:S illa ȩtas uehementem mouet¬
questionẽ: cuiꝰ anima cũ peccatum nullũ ha¬
beat de ꝓpriȩ uoluntatis arbitrio: querit᷑ qͦmͦ
possit iustificari ꝑ illius unius hominis obe¬
dientiã si ꝑ alteriꝰ unius in obedientiã rea ẽ ñ: ħ
uox eorum est qui animas hõiũ ex hominib
ait. priusqͣm te formarem inutero noui de.
Quib respondet᷑ animas quidẽ corporib ho¬
minum dm̃ nouas singillatim dare. ad hoc
ut in carne peccati de originali peccato ueni¬

Expanded text:
n uidebitur eis uel ad percipienda, quae allicin uidebitur eis uel ad percipienda, quae alliciunt, uel ad uitanda, quae offendunt. de infantibus loquimur, non quia nascuntur plerumque de adulteris; neque enim in prauis moribus naturae dona culpanda sunt, aut propterea non debuerunt germinare frumenta, quod ea seuit furantis manus. aut uero ipsis parentibus obfutura sit iniquitas sua, si se ad deum conuertendo correxerint? quanto minus filiis, si recte uixerint!\' Sed illa aetas uehementem quaestionem monet, cuius anima, cum peccatum nullum habeat de proprio uoluntatis arbitrio, quaeritur quomodo possit iustificari per illius unius hominis oboedientiam, si per alterius unius inoboedientiam rea non est. haec uox eorum est, qui animas hominum ex hominibus ait: priusquam te formarem in utero, noui te. Quibus respondetur animas quidem corporibus hominum deum nonas singillatim dare ad hoc, ut in carne peccati de originali peccato ueni
Abbreviated transcription (Latin):
sinec ꝓprium aliqͦd peccatũ commisit. nec
ex illa ẽ. quȩ in adam prima peccauit. Non
enim de pueris grandiusculis agimꝰ: quib
quidẽ peccatum ꝓprium nolunt attͥbuere
quidã nͥ ab anni quartidecimi articulo. cũ
pubescere ceꝑint. Qͦd merito crederemus:
si nulla essent peccata nͥ quȩ menbris genita¬
lib admictuntur. Quis uͦ audeat affirma¬
re.furta. mendacia. ꝑiuria non ẽẽ peccata :
nͥ qui talia uult impune committere: At
his plena ẽ.puenlis ȩtas. quamuis in eis non
ita ut in maiorib punienda uideant᷑: quod
sperentur annis accedentib quib ratio con¬
ualescat. posse p̃cepta salutaria melius intel¬
ligere eisq libentius obedire.S nunc de pu¬
ens non agimus.quorũ carnalẽ ac puerilẽ
uoluptatem uel corꝑis uł animi. si ueritas
& equitas obpugnauerit. quib possunt
uirib dictorum atq factoꝵ repugnant᷑. P ro
qua nͥ ꝓ falsitate & iniquitate quȩ suffraga¬

Expanded text:
si nec proprium aliquod peccatum commisit nec si nec proprium aliquod peccatum commisit nec ex illa est, quae in Adam prima peccauit? Non enim de pueris grandiusculis agimus, quibus quidem peccatum proprium nolunt adtribuere quidam nisi ab anni quarti decimi articulo, cum pubescere coeperint. quod merito crederemus, si nulla essent peccata, nisi quae membris genitalibus admittuntur. quis uero audeat adfirmare furta, mendacia, periuria non esse peccata, nisi qui -talia uult inpune committere? at his plena est puerilis aetas, quamuis in eis non ita ut in maioribus punienda uideantur, quod sperentur annis accedentibus, quibus ratio conualescat, posse praecepta salutaria Melius intellegere eisque libentius oboedire. sed nunc de pueris non agimus, quorum carnalem ac puerilem uoluntatem uel corporis uel animi si ueritas et aequitas obpugnauerit, quibus possunt uiribus dictorum atque factorum repugnant. pro qua? nisi pro falsitate et iniquitate, quae suffraga
Abbreviated transcription (Latin):
quamdiu ita mortale ẽ. ut & mortuũ iure
dicatur: sed ut ñ regnet: non regnat autem
cum desideriis eius. idest. his quȩ scđm car¬
nem contͣsp̃m concupiscunt᷑ ñ obeditur.
Proinde apłs nunqͥd ait ñ sit peccatum in
ur̃o mortali corꝑe: Sciebat quippe in ẽẽ pec¬
cati delec̾tationẽ. qͣm peccatum uocat: depͣ¬
uata scilicet ex pͥma trans gressione natura.
Sed non inquit regnet peccatum in ur̃o morta¬
li corꝑe ad obediendum desideriis eius: nec
exhibeatis menbra ur̃a arma iniquitatis pec¬
cato. Scdm hanc sententiam nec rem absur¬
dissimã dicimꝰ. qͦd carosine anima concupi¬
scat: nec manicheis consentimꝰ. qͥ cũ uident
non posse carnẽ smne anima concupiscere.a¬
liam qͣndam ammã suã ex alia natura deo
contraria camem habere putauerunt. unde
concupiseat aduersus sp̃m: nec alicui ani¬
mȩ non esse necess ariã xp̃i grãm dicere co¬
gimur cum dicitur nobis. qͥd meruit antma

Expanded text:
quamdiu ita mortale est, ut et mortuum iure quamdiu ita mortale est, ut et mortuum iure dicatur, sed ut non regnet. non autem regnat, cum desideriis eius, id est his, quae secundum carnem contra spiritum concupiscuntur, non oboeditur. proinde apostolus numquid ait: non sit peccatum in uestro mortali corpore — sciebat quippe inesse peccati delectationem, quam peccatum uocat, deprauata scilicet ex prima transgressione natura - sed, non, inquit, regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeatis membra uestra arma iniquitatis peccato? Secundum hanc sententiam nec rem absurdissimam dicimus, quod caro sine anima concupiscat, nec Manichaeis consentimus, qui cum uiderent non posse carnem sine anima concupiscere aliam quandam animam suam ex alia natura deo contraria carnem habere putauerunt, unde concupiscat aduersus spiritum. nec alicui animae non esse necessariam Christi gratiam dicere cogimur, cum dicitur nobis: quid meruit anima
Abbreviated transcription (Latin):
subuenitur. Q si de ipso etiam fidi oculo
ad quẽ ꝑtinet credere quȩ ꝑ carnẽ non ui¬
dentur. dictum ẽ. uidebit omnis caro salu¬
tare dĩ. non utiq nͥ de anima qua uiuit ca¬
ro.cum etiam ꝑ ipsam carnem nrãm xp̃m
pie uidere id÷ formã qua indutus ẽ ꝓpter
nos. ñ ꝑtineat ad concupiscentiã s ad mini¬
sterium carnis. ne forte aliquis ita uelit ac¬
cipe qͦd dictum ẽ. uidebit omĩs caro saluta¬
re dĩ. quanto congruentius dicitur caro con¬
cupiscere. quando anima non solum carni
animalem uitã prebet. uerum etiam scđm
ipsam carnem aliquid concupiscit qͦd in po¬
testate non ẽ ne concupiscat. quamdui inẽ
peccatum in menbris. id÷ uiolenta quedã
carnis illecebra in corꝑe mortis huiꝰ. ueni¬
ens de uindicta illius peccati unde ꝓpagi¬
nem ducimꝰ. scđ̾m qͣm om̃s ante gram fili
sunt urȩ. Contra qͦd peccacũ militant sub
gr̃a constituti: non ut ñ sit in eoꝵ corpore

Expanded text:
subueniatur. quodsi de ipso etiam fidei oculo, subueniatur. quodsi de ipso etiam fidei oculo, ad quem pertinet credere, quae per carnem non uidentur, dictum est: uidebit omnis caro salutare dei, non utique nisi de anima, qua uiuit caro, cum etiam per ipsam carnem nostram Christum pie uidere, id est formam, qua indutus est propter nos, non pertineat ad con-r cupiscentiam, sed ad ministerium carnis, ne forte aliquis ita uelit accipere, quod dictum est: uidebit omnis caro salutare dei: quanto congruentius dicitur caro concupiscere, quando anima non solum carni animalem uitam praebet, uerum etiam secundum ipsam carnem aliquid concupiscit, quod in potestate non est, ne concupiscat, quamdiu inest peccatum in membris, id est uiolenta quaedam carnis inlecebra in corpore mortis huius, ueniens de uindicta illius peccati, unde propaginem ducimus, secundum quam omnes ante gratiam filii sunt irae. contra quod peccatum militant sub gratia constituti, non ut non sit in eorum corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
Solus habet etiam illud de quo ei dicitur. Con¬
cupisti sapientiã: serua mandatũ: & dñs p̃bet
illam tͥ Nam cũ sp̃s imꝑat menbris corpis. ut
huic desidio seruiant. qui solus accenditur: ue¬
lut cum assumitur codex. cum aliqͥd scribitur.
legitur. disputatur. auditur: cum deniq pa¬
nis frangitur esurienti. & cet̾a humanitatis
ac miscdię prestant᷑ officia: obedientiã caro
exhibet. ñ concupicentiã mouet. His atq hur
modi bonis desidiis quib sola anima concu¬
piscit. cum aduersatur aliquid qͦd eandẽ ani¬
mam scdm carnem delectat: tc̃ dicit᷑ caro con¬
Sic enim dict̾a ẽ caro. ineo qͦd scđm ipsam fac̃
anima. cũ ait caro concupiscit: quemadino¬
dum dictum ẽ. auris audit & ocłs uidit. Es
enĩ nescit qͦd anima potius & ꝑ aurẽ audiat
& ꝑ ocłm uideat: Ita loquimur. & cum dici¬
mus manus tua subuenit homim: cum
aliquid porrecta manu datur. qͦ cuiquam

Expanded text:
solus habet etiam illud, de quo ei dicitur: consolus habet etiam illud, de quo ei dicitur: concupisti sapientiam: serua mandatum, et dominus praebebit illam tibi. nam cum spiritus imperat membris corporis, ut huic desiderio seruiant, quo solus accenditur, uelut cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis frangitur esurienti et cetera humanitatis ac misericordiae praestantur officia, oboedientiam caro exhibet, non concupiscentiam mouet. his atque huius modi bonis desideriis, quibus sola anima concupiscit, cum aduersatur aliquid, quod eandem animam secundum carnem delectat, tunc dicitur caro con carnem. Sic enim dicta est caro in eo, quod secundum ipsam facit anima, cum ait: caro concupiscit, quemadmodum dictum est: auris audit et oculus uidet, quis enim nescit, quod anima potius et per aurem audiat et per oculum uideat? ita loquimur et cum dicimus; manus tua subuenit homini, cum aliquid porrecta manu datur, quo cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ possit iustȩ. ire incondempnationẽ. si de
corꝑe sine baptismo exierit. quisqͥs istã senten¬
tiã de anima denens potuerit demonstrare. mi¬
randus ẽ. Uerissimȩ quippe ac ueracissime scͥ
aduersus carnem: sedtamen carnem sine a¬
nima concupiscere nichil posse. puto qͦd oĩs
doctus indoctusq ñ dubitetꝰ ac ꝑhoc ipsius
concupiscentiȩ carnalis causa non ẽ. in ani¬
ma sola. s multominꝰ ẽ. in carne sola. Exut᷑q
enim fit: exanima scilicet qͦd sine illa delec¬
tatio nulla sentitur: ex carne autem. qͦd sine
illa carnalis delectatio non sentitur. Carnẽ
itaq concupiscentem aduersus spm̃ dicit
apłs: carnalem ꝓculdubio delectationem
quã de carne & cum carne sp̃s habet. adũs'
delectationem qͣm solus habets. Solus quippe
habet nͥ fallor illud desid̾ium ñ cũ carnis uo¬
luptate. uel carnalium rerũ cupiditate com¬
mixtum: qͦd desid̾at & defic̃ anima in atͥa dm̃.

Expanded text:
quomodo possit iuste ire in condemnationem, si de quomodo possit iuste ire in condemnationem, si de corpore sine baptismo exierit, quisquis istam sententiam de anima tenens potuerit demonstrare mirandus est. Uerissime quippe ac ueracissime scrit spiritus aduersus carnem; sed tamen carnem sine anima concupiscere nihil posse puto quod omnis doctus indoctusque non dubitet. ac per hoc ipsius concupiscentiae carnalis causa non est in anima sola, sed multo minus est in carne sola. ex utroque enim fit: ex anima scilicet, quod sine illa delectatio nulla sentitur, ex carne autem, quod sine illa carnalis delectatio non sentitur. carnem itaque concupiscentem aduersus spiritum dicit apostolus carnalem procul dubio delectationem, quam de carne et cum carne spiritus habet aduersus delectationem, quam solus habet. solus quippe habet, ni fallor, illud desiderium non cum carnis uoluptate uel carnalium rerum cupiditate conmixtum, quo desiderat et deficit anima in atria domini;
Abbreviated transcription (Latin):
scđm animã dictum ẽ. Qͦd usqadeo contra¬
rium ẽ. ȩccłiasticȩ fidei. ut parentes ad ꝑci¬
piendam grãm sci baptisim etiam cũ par-¬
uulis atq infantib currantꝰ in quib si hoc
umcłm peccati soluitur qͦd tantummꝰ car-¬
nis non etiam qͦd animȩ ẽ: merito queri¬
tur quid eis obesset si milla ȩtate de eorpore
sine baptismo exirent.Si enim ꝑ hoc sacra¬
mentum corꝑi eoꝵ consulitur ñ et animȩ:
deberent & mortui baptitari. At cum uidea¬
mus hoc uniuersaliter ȩccłiam retinere. ut
cũ unuentib curratur & uiuentib surcurra¬
tur. ne cum mortui fuerint nichil fieri pos¬
sit qͦd ꝓsit: non uidemus quid aliud possit
intelligi. nͥ unumquẽq paruulum non esse
nͥ adam & corꝑe & anima: et ideo illi xͥ gr̃ãm
esse necessariam. Etas quippe illa in seipsani¬
chil egit uelboni uł mali: ꝓinde ibi antma in¬
nocentissima ẽ. si ex adam ꝓpagata non ẽ. Unde

Expanded text:
secundum animam dictum est: quod usque adeo contrasecundum animam dictum est: quod usque adeo contrarium est ecclesiasticae fidei, ut parentes ad percipiendam gratiam sancti baptismi etiam cum paruulis atque infantibus currant, in quibus si hoc uinculum peccati soluitur, quod tantummodo carnis, non etiam quod animae est, merito quaeritur, quid eis obesset, si in illa aetate de corpore sine baptismo exirent. si enim per hoc sacramentum corpori eorum consulitur, non et animae, deberent et mortui baptizari; at cum uideamus hoc uniuersaliter ecclesiam retinere, ut cum uiuentibus curratur et uiuentibus succurratur, ne, cum mortui fuerint, nihil fieri possit quod prosit, non uidemus, quid aliud possit intellegi, nisi unumquemque paruulum non esse nisi Adam et corpore et anima et ideo illi Christi gratiam necessariam. aetas quippe illa in se ipsa nihil egit uel boni uel mali; proinde ibi anima innocentissima est, si ex Adam propagata non est. unde
Abbreviated transcription (Latin):
tores constituti sunt multi: ita & ꝑunius obe¬
dientiã iusti constituunt᷑ multi. Exhis enĩ
uerbis apłi: qͥ defendunt animarũ ꝓpaginẽ.
sententiam suã sic astruere moliunt᷑. Si scd̾m
solam carnem inquiunt pot intelligi pecca¬
tum uel peccator: ñ cogimur in his uerbis ex
parentib animã credere. Si autem quamuis
ꝑ illecebram carnis ñ tamen peccat nͥ anima.
quomͦ accipiendum ẽ qͦd dictum ẽ. in quo
om̃s peccauerunt:si ñ ex adam etiã anima
sic̃ caro ꝓpagata ẽ: Aut quomͦ ꝑ illius ino¬
bedientiam peccatores constituti sunt si tm̃
scdm carnẽ in ilo non etiam scđ̃m animã¬
ammã fuerunt: Cauendum ẽ enĩ ne uł os
uideatur auctor ẽẽ peccati si dat animã carnẽ
in qua eã peccare necesse sit:uel possit esse
anima prẽt ipsius xp̃i. cui liberande apec¬
cato non sit xpĩana gr̃a necessaria: quia ñ
peccauit in adam. si om̃s in eo peccasse scdm
carnem tantum quȩ de illo creata ẽ. ñ etiã

Expanded text:
tores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi. ex his enim uerbis apostoli qui defendunt animarum propaginem sententiam suam sic adstruere moliuntur: si secundum solam carnem, inquiunt, potest intellegi peccatum uel peccator, non cogimur in his uerbis ex parentibus animam credere; si autem quamuis per inlecebram carnis non tamen peccat nisi anima, quomodo accipiendum est, quod dictum est : in quo omnes peccauerunt, si non ex Adam etiam anima sicut caro propagata est? aut quomodo per illius inoboedientiam peccatores constituti sunt, si tantum secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt? Cauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare necesse sit, uel possit esse anima praeter ipsius Christi, cui liberandae a peccato non sit christiana gratia necessaria, quia non peccauit in Adam, si omnes in eo peccasse secundum carnem tantum, quae de illo creata est, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cora & bestias ⁊ serpentes: quȩ uniu̾sa creatura ba¬
bens inse animam uiuam irrationalem. uni¬
uersȩ rationali creature. siuȩ bone. siue male uo¬
luntatis. lege diuin⁊ ordinis subdita ẽ. Quid ergo
mrum si pserpentem aliquid agere ꝑmissus ẽ
diaboliis: cũ demonia in porcos intrare xp̃c ipse
ꝑmiserit: Magis de ipsa natura diaboli scrupti¬
lostus queri solet. quã totam quidẽ heretici offen¬
si molestia male uoluntatis eius alienare conan¬
tur a creatura summi ⁊ tieri dĩ: & alterum ez
dare principiũ qͦd sit contra dm. Non enĩ ualent
intelligere om̃e qͦd ẽ. in quantum aliqͣ sub̾a ẽ &
bonum eẽ. &. nͥ ab illo uero dõ a quo om̃e bonũẽ
ẽe non posse. Malam uͦ uoluntatẽ in ordinate mo¬
ueri. bona inferiora suꝑiorib p̃ponendo: atq
ita factum eẽ. ut rationalis creature sp̃s sua po¬
tessate ꝓpt̾ excellentiam delec̾tatus tumesceret su¬

Expanded text:
cora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura hacora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inrationabilem, uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegerbonum esse et nisi ab illo uero, a quo omne bonum est, esse non posse; malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo; atque ita factum esse ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret su
Abbreviated transcription (Latin):
deretur: iustoq supplicio a suꝑbiȩ atq in obedi¬
entiȩ malo posteros deterreret. quib ea conscri¬
benda & annuntianda parabantur: Si autem
queritur cur potissimum ꝑ serpentem diaboł
temptare ꝑmissus sit:ĩam hoc significandi gr̃a
factum eẽ quem ñ ammoneat scͥptura tante au¬
ctoritatis. tantis diuinis documentis agens ĩ
ꝓpħando quantis effectis iam mundus impletꝰ
ẽ. non quo diabolus aliquid ad instructionem
niãm significare uoluerit̾. s cum accedere adtẽ¬
ptandum ñ posset nͥ ꝑmissus. non ꝑ aliud pos
pens ule significauit. ei ꝓuidentiȩ tribuendũ
ẽ. sub qua & ipse diabolus suã quidẽ habet cu¬
piditatem nocendi: falcultatem autem non ñ
quȩ datur uł ad subuertenda ac ꝑdenda uasa
nrȩ. uł ad humilianda site ꝓbanda uasa miseri¬
cordiȩ. Natura quippe serpentis unde sit noui¬
mus. Produxit enim terra in uerbo dĩ omnia pe¬

Expanded text:
deretur iustoque subplicio a superbiae atque inoboedideretur iustoque subplicio a superbiae atque inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et adnuntianda parabantur? Si autem quaeritur, cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis, - tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus inpletus est? non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliupens ille significauit, dei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pe
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad bonum ꝓficere nisi malorum comꝑatione
ñ possent. Si enim ñ essent: nulli rei utiq ꝓdes¬
sent. Parumne boni actum ẽ. ut sint. qui certe
illi generi utiles sunt. qͦd genus quisqͥs ñ uult ut
sit. nichil aliud agit nisi ut ipse in eo non sit:
Magna oꝑa dm̃i: exqͥsita in õs uoluntates eis Rudec
bonos futuros. ⁊ creat: p̃uidet malos futuros ⁊ereat:
seipsũ ad fruendũ p̃bens bonis. multa intinerũ suoꝵ
largiens ⁊ malis: miscdit᷑ ignoscens. iustȩ ulciscenꝰ.
itemq miscditer ulciscens. iuste ignoscen:
nichil metuens de cuiusqͣm malicia. nicb indigẽs
dextiiusqͣm iusticia: nicħ sͥ consulens nec de o¬
ꝑib bonoꝵ. & bonis consulens etiam de pęnis
malorum. Cur gͦ ñ ꝑmitteret demptari homi¬
nem illa temptatione ꝓdendum. conuincendũ.
puniendũ. cum suꝑba concupiscentia ꝓprie po¬
testatis qͦd conceꝑat pareret. suoq fetu confun¬

Expanded text:
ut ad bonum proficere nisi malorum conparatione ut ad bonum proficere nisi malorum conparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodeessent. parumne boni actum est ut sint, qui certe illi generi utiles sunt? quod genus quisquis non uult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sit. Magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet bonos futuros et creat, praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, nihil sibi consulens nec de operibus bonorum et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione prodendum, conuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestatis quod conceperat pareret suoque fetu confun
Abbreviated transcription (Latin):
rus minueretur. Ergo inquiunt. ẽ aliqͥd inoꝑib
dĩ. qͦd alterius malo indigeat quo ꝓficiat ad bo¬
num: Itane obsurduerunt & excecati sunt ho¬
mines nescio quo studio contentionis. ut non
tur: Qͥs enim paganus. qͥs iudeus. quis hereticꝰ
non hoc in domo sua cotidie ꝓbet: Uerum cũ
uenitur ad difputationem inquisitionemq
ueritatis.nolunt aduertere sensus suos homi¬
nes. ex quo oꝑe diuinȩ ꝓuidentiȩ in eos ueni¬
at imponende commotio disciplinȩ: lit si non
rorrigantur qui puniuntur. eoꝵ damen exem¬
ptum ceter metuant: ualeatq ad eoꝵ salutem
iusta ꝑnicies alioꝵ. Num enim maliciȩ illoꝵ it
nequiciȩ ds̃ auct̾or ẽ. de quoꝵ iusta pęna con¬
suluit quib hoc mͦ consulendum ẽe constituit:
Non utiq. Sed cum eos uiciis ꝓpriis malos fu¬
turos ẽẽ presciret: non eos tamen creare desticit:
utilitati deputars eoꝵ. qͦs in hoc genere creauit.

Expanded text:
rus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus rus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non tur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique . sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum, quos in hoc genere creauit,
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid etiam culpabiliter eligerent. illum de
se laudabiliter oꝑantem inuenirent. Ase qͥppe
habent uoluntatem malam. ab illo autem & na¬
turam bonam & iustam pę̧nã: sibi debitũ locũ:
aliis exertitationis adminiculũ. & timoris ex¬
emplum.S posset inquit etiã ipsoꝵ uolunta¬
plane. Cur gͦ non fec̃: Quia noluit. Cur nolue¬
rit: penes ipsum ẽ. Debemꝰ enĩ non plus saꝑe. ꝗͣ
oportet saꝑe. Ruto tam̃ pauloante satis nos ostñ¬
disse non parui boni eẽ rationalem creaturam:
etiam istã quȩ malors comparatione cauet ma¬
lum. Quod genus bonȩ creaturȩ utiq ñ esset:
si omniũ malas uoluntates inbonum d̃s̃ con
uertisset: ⁊ nulli iniquitat̃ pȩnã debitam infli¬
geret. Ac sic non esset nͥ solum ulud genus qͦd
nullo uł peccati uł supplicii maloꝵ comꝑatiõe
ꝓficeret: ita uelut auda numerositate excellen¬
tioris generis. ipsorum generum bonoꝵ nume¬

Expanded text:
quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntaplane. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates in bonum deus omnipotens conuertisset et nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum nume
Abbreviated transcription (Latin):
głatur: cum cognoscit ñ suum s illius esse ñ so¬
lum ut sit. uerum etiam ut ñ nͥ ab illo bene sibi
sit a quo habet ut sit. Nimis itaq importune dr̃.
non essent quib ds̃ tantam beneficientiã suȩ
& hii in quib uindictȩ iusticiam demonstraret.
Cur enim non utriq potius eeñt: qͣndo inutrisq
& bonitas dĩ et equitas iure predicat᷑: At enim.
si ds̃ uellet etiam isti boni essent quanto melius
hoc ds̃ uoluit ut qͦd uellent essent: s bom infruc¬
tuose. mali autem impune non essent: & in eo ipso
aliis utiles essent. S presciebat qͦd eoꝵ futuraslet
uoluntas mala. Fresciebat sane. & quia falli non
potest etus p̃scientiã. ideo non ipsius. s eorum ẽ.
uoluntas mala. Cur gͦ eos creauit qͦs tales furõs
ẽẽ p̃sciebat: Quia sicut p̃uidit qͥd mali essent fac¬
turi: sic etiam preuidit de malis factis eoꝵ qͥd
boni esset ipse fac̾turus. Sic enim eos fecit ut
eis relinqueret unde & ipsi aliquid facerent: qͦ

Expanded text:
tur, cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum, ut sit, uerum etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit, a quo habet, ut sit. Nimis itaque inportune dicitur: non essent, quibus deus tantam beneficientiam miseret hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo
Abbreviated transcription (Latin):
illa: Qd si in erudite atq insipienter dicit᷑. cur gͦ
non crearet ds̃ etiam qͦs malos futuros ẽẽ presci¬
ebat. uolens ostendere iram & demonstrare po¬
tentiã suã. & obhoc sustmens in multa patientia
uasa ire quȩ ꝑfecta sunt inꝑditionẽ. ut notas fa¬
ceret diuitias gle suȩ in uasa miscđiȩ quȩ p̃pa¬

Expanded text:
illa" ? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo illa" ? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sustinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa mis
Abbreviated transcription (Latin):
enim ratio certe demonstrat duo quedã ñ equa¬
lia bona. s unum supras alterum inferius: ñ
intelligunt tardi corde cũ dicunt utrumq ta¬
le eẽt. nichil se aliud dicere quam solum ulud
esset: ac sic cum equare uolunt genera bonoꝵ.
numerum minuunt: & immoderate augendo
unũ genus. alterum tollunt. Quis audem hos
audiret si dicerẽt. excellentior senso ẽ uidendi ꝗͣ
audiendi: quatuor ocłi essent & aures ñ essent:
Ita si excellentior ẽ creatura ila rationalis. quȩ
sine ullius pęnȩ comparatione. sine ulla suꝑbia
dõ subditur. aliqua uͦ in hominib ita creata ẽ ut
in se dĩ beneficiũ ñ possit agnoscere nͥ alteriꝰ uiden¬
do supplicium. ut non altum sapiat s timeat. id÷
non de se prefidat s confidat in dm: quis recte in
telligens dicat. talis eẽt ista qualis illa: nec udeat
se nichil aliud dicere quã ñ esset ista. s sola eẽt

Expanded text:
enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequaenim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius; non intelligunt tardi corde, cum dicunt, Utrumque tale esset; nihil se aliud dicere quam, Solum illud esset. Ac sic cum aequare volunt genera bonorum, numerum minuunt; et immoderate augendo unum genus, alterum tollunt. Quis autem hos audiret, si dicerent: Quoniam excellentior sensus est videndi quam audiendi, quatuor oculi essent, et aures non essent? Ita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla superbia Deo subditur; aliqua vero in hominibus ita creata est, ut in se Dei beneficium non possit agnoscere, nisi alterius videndo supplicium, ut non altum sapiat, sed timeat , id est non de se praefidat, sed confidat in Dtellegens dicat: ntalis esset ista qualis ill nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset
Abbreviated transcription (Latin):
lta cohibere. ut non solum de cet̾is licitis recteq
factis. uerum etiam de ipsius prauȩ delectationis
cohibitione letetur. Cum gͦ hȩc natura bona sit. il¬
la meliortur illam solam & non utramq potiꝰ
faceret ds̃.Ac ꝑhoc qui ꝑati erant de illa sola lau
dare deum: ubrꝰ eum debent laudare de utͣq. Illa
uoluntate deprauarunt: non quia p̃sciti sunt
ideo creari minime debuerunt. Habent enim &
ipsi locum suum: quẽ in reb impleant ꝓutilita¬
te scõꝵ. Nam ds̃ nec iusticia cuiꝰquã recte hominiᷤ
eget: quantominus iniquitate ꝑuersi: Quis au¬
tem sobria consid̾atione dicat. melius ñ crearet
quem p̃sciebat ex alterius iniquitate posse corri¬
gi. quam crearet etiã quem presciebat ꝓ sua in¬
iquitate debere dampnari: Hoc ẽ. enim dic̃e.
melius non esse qui alterius mals bene uden¬
do miscditer coronaretur: quam esset etiam
malus. qui ꝓ suo merito iustȩ pumiretur. Cum¬

Expanded text:
ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis. uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt ideo creari minime debuerunt; habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus impleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget; quanto minus iniquitate peruersi? Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? hoc eat enim dicere: melius non esset qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui. pro suo merito iuste pu
Abbreviated transcription (Latin):
litas qua subdimur creatori. ne tanquã ei adiuto
om̃s diuinas cura continua commendet᷑. Cum gͦ
etiam ꝑiniustos iusti. ac ꝑ impios pii ꝓficiant:
frustra dr. non crearet ds̃ quos p̃sciebat malos fucu¬
ros. Cur enim ñ crearet qͦs p̃sciebat bonis ꝓfuturos:
ut et utiles eoꝵ bonis uoluntatib exercendis am¬
monendisq nascantur. & uistȩ ꝓ sua mala uolun¬
tate puniant᷑ : Talem inquiunt face̾t hominẽ: qui
nollet ommino peccare. Ecce nos concedimꝰ meliorẽ
ẽẽ naturam quȩ omnino peccare nolit: concedant
& ipsi non ẽẽ malã naturam quȩ sic facta ẽ. ut pos¬
set non peccare si nollet: & iustam ẽẽ sententiam
qua punita ẽ: quȩ uoluntate ñ necessitate peccauit.
Sic̃ gͦ ratio uera docet. meliorem ẽẽ cieaturam qͣm
ꝓrsus nichil delectat ulicitum: ita ratio uera ni¬
chilominus docet. etiam ulã bonã ẽẽ. quȩ hab⁊
in potestate illicitam delectationẽ si exstiterit

Expanded text:
litas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio litas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio scripturas omnes diuinas cura continua commendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per inpios pii proficiant, frustra dicitur: non crearet deus, quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet, quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam esse sententiam, qua punita est, quae uoluntate. non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilominus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit,
Abbreviated transcription (Latin):
sentia sua abstractus & illec̾tus. Deinde concu¬
piscentia cũ conceꝑit: parit peccatũ. Peccatum
autẽ cum consummatũ fuerit: generat mortem.
Vnde sanato suꝑbiȩ tumore resurgit᷑ si uoluntas
que ante exꝑimentum deftut ut ꝑmaneretur
cum dõ. saltem post exꝑimentũ adsit ut redea¬
tur aci dm. Sic autẽ quidã mouentur de hac ꝓ¬
ini hominis temptatione qͦd eam fieri ꝑmisent
ds: qͣsi nunc non uideant unuisum genus hu¬
manum diaboli insidiis sine cessatione tẽptari.
Cuir & hoc pmittit ds̃: An qͥa ꝓbatur ⁊ exercetius¬
untus. et ẽ. palma gloriosior non consensisse tem¬
ptatum qͣm non potuisse temptari. cũ etiam
ipsi qui deserto creatore eunt post temptatorẽ.
magis magisq temptent eos qͥ in uerbo dĩ per¬
manent: p̃beantq ilis cont᷑ eupiditatẽ deuita¬
tionis exemplũ. & incutiant contra suꝑbiam
timorẽ pium: Unde dicit apls. intendens te ipsum
ne ⁊ tu tempteris. Mirum ẽ enim quantum ista hunti¬

Expanded text:
ncupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgitur, si uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit, ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus? an quia probatur et exerceturtus et est palma gloriosior non consensisse temtatum quam non potuisse temtari? cum etiam ipsi, qui deserto creatore eunt post temtatorem, magis magisque temtent eos, qui in uerbo dei permanent, praebeantque illis contra cupiditatem deuitationis exemplum et incutiant contra superbiam timorem. pium. unde dicit apostolus: intendens te ipsum. ne et tu temteris. mirum est enim, quantum ista humi
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ rarescat: Quomͦ gͥ impleuit anima ex illa
stilla seminis magnitudinem corꝑis qͦd animat.
si & ipsa corpꝰ ẽ. cuius substantia nullo accessu
crescat: Quomͦ inquam impleuit carnem qͣm
uiuificat. nͥ tanto rarior fuerit. qͣnto grandius
qͦd animauerit: Timuit uidelicet ne defice̾t
etiam minuendo si cresceret: et ñ timuit ne de¬
ficeret rarescendo cũ cresceret. S quid ampliꝰ
immorer. qͣndo & sermo ꝑgit in ꝓlixiorem mo¬
dum qͣm petit terminandi necessitas. & sen¬
tentia mea iam satis nota sit uel quid certum
teneã. uel unde adhuc dubitem. & quare dubi¬
tem: inde & hoc uolumen iã concludatur:
ut quȩ secuntur deinde uideamus amen.¬
terant nudi adam &
mulier eius: & ñ pudebat
illos. Serpens autẽ erat
prudentissimꝰ omnium
bestiarũ quȩ sunt super
terram: quas fec̃ dñs ds̃.
Et dixit serpens mulie

Expanded text:
nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa stilla seminis magnitudinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus est, cuius substantia nullo accessu crescat? quomodo, inquam, inplebit carnem, quam uiuificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius, quod animauerit? timuit uidelicet, ne deficeret etiam minuendo, si cresceret, et non timuit, ne deficeret rarescendo, cum cresceret. sed quid amplius inmorer, quando et sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea iam satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde uideamus.mbo nudi Adam et mulier eius et non pudebat illos. serpens autem erat prudentissimus omnium bestiarum quae sunt super terram quas fecit dominus deus. et dixit ser
Abbreviated transcription (Latin):
latationem ponderis certi. non ꝑ adiectionem:
dum extenditur: nondum augetur.: & si sie qͦz
augetur dum extenditur: licet enim &. habitu
augeri cum statu non licet. Tunc & splendor ip¬
se ꝑhibetur auri uel argenti.Opus fuerat qͥdẽ
& in massa:. s obscurior. non tamen nullus:tũc
& alii atq alii habitus accedunt ꝓ facilitate
materiȩ qua duxrerit eam qui agit:. nichil con¬
ferens modulo nͥ effigiem xinde & animȩ cre¬
menta reputanda ñ substantuia. s ꝓuocatiua.
Quis hunc crederet cum isto corde tã disertum
ẽẽ potuisse: S tremenda ista sunt. non ridenda.
Ad hoc enim nunquid eogeretur:. si aliquid cogita¬
re posset qͦd & sit & corpus non sit: Quid autẽ
absurdius quã putare massam euiuspiam me-¬
talli ex aliqua parte crescert posse dum tundit᷑.
nͥ decrescat exaltera. uł augeri latitudine nisi
crassitudine minuatur. aut ullum ẽẽ corpus
manente nature suȩ qͣntitate. qͦd undiq crescat

Expanded text:
latationem ponderis certi, non per adiectionem, latationem ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur, non dum augetur. etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet enim et habitu augeri, cum statu non licet. tunc et splendor ipse prouehitur auri uel argenti, qui prius fuerat quidem et in massa, sed obscurior, non tamen nullus . tunc. et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numquid cogeretur, si aliquid cogitare posset, quod et sit et corpus non sit? quid autem absurdius quam putare massam cuiuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat,