comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acetabula enea Gargentea. uł alia quȩ me¬
tallico rigore ꝑeussa. reddunt cum suaui-¬
tate tinnitũ. ⁊ cetera huiꝰcemodi Cytharȩ.
ac psalterii. reꝑtor cubal. ut p̃dictum est.
ꝑhibet᷑. Iuxta opinionẽ aũt grecorum. cx¬
charȩ usus reꝑtꝰ fuisse abapolline credit᷑:
forma cycharȩ. inicio sunilis fuisse eͣditur
pectori humano. qͦ uti uox epectore. ita ex
ipsa cant̾ edẽt᷑ apellatamq eamdem de causa.
nam pect dorica lingua. citaram uocari ꝯs
tat Paulatĩ aut̃ plures eiꝰ spes extiter̾. ut psalt̾ia.
⁊ feriunt᷑ a duobꝰsimul. It̃ aliȩ atq aliȩ ⁊ qͥdrata
tã concinunt int se cordȩ eius qͣn bene con¬
uenit. int̾ quos fides sit. Antiqua aut citha¬
ra. septẽ cordis erat. nde iuirgiliꝰ. seꝑtem¬

Expanded text:
acetabula aenea et argentea, vel alia quae meacetabula aenea et argentea, vel alia quae metallico rigore percussa reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuscemodi. Citharae ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Juxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quod uti vox de pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellataque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocatur. 3. Paulatim autem plures ejus species exstiterunt, ut psalteria, et feriuntur a duobus simul. Item aliae atque aliae, et quadrata tam concinunt inter se chordae eius, quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septemchordis erat. Unde et VergiliusAe
Abbreviated transcription (Latin):
infrigia ferunt has diu quidem funeribꝰ
tantum ad hibitas. mox & sacris gentilium.
Tibias aũ appellatas putant. qđ pͥmũ de cer¬
uinis tibiis cruribusq hinulloꝵ fierent.
de inde ꝑabusionẽ ita ceptas uocari. eciam
que ñ decruribus ossibus ue essent. hinc
& tibicen. quasi tibiarum cantꝰ: Calamꝰ nom̃
ẽ ꝓpͥum arboris. acalendo idẽ fundendo uo¬
ces. uocatꝰ. Fistulã quidã putant amercurio
inuentã. alii afauno. quẽ greci uocant. pan.
ñ nulli etiã abide pastore agri gentino. exsi¬
cilia: fistula aũ dicta: qđ uocẽ emittat: Nã
fos grecȩ. uox: Stolia. missa appellat᷑. Sambuca.
in musicis species est symphoniarum Est
instituit. Pan currat oues. ouiũq magist᷑.
fuit enĩ ap̃ gentiles ds̃ pastoralis. qͥ pͥmũ dis¬
pares calamos. ad cantũ aptauit. ⁊ studiosa
arte composuit:
neruos ⁊pulsus. cuidant᷑ species cithararũ
diu̾sarum: Timpanũ qͦq. cinbalum. sistrũ.

Expanded text:
in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum fierent, deinde per abusionem ita coeptas vocari etiam quae non de cruribus ossibusque essent. Hinc et tibicen, quasi tibiarum cantus. Calamus nomen est proprium arboris a calendo, id est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam, alii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Sicilia. Fistula autem dicta, quod vocem emittat. Nam φώς Graece vox, στύλια missa appellatur. Sambuca in musicis species est symphoniarum. Est instituit, Pan curat ovis oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa arte conposuit. nervos et pulsum, cui dantur species cithararum diversarum, tympanum quoque, cymbalum, sistrum,
Abbreviated transcription (Latin):
Uinnolata est uox mollis atq flexibilis.
iuin nolata dicta. auinnono. hoc e cincm¬
no mollit flexo: ꝑfecta aut uox est. alta.
suauis. & clara. alta. ut insublimi efficiat᷑
Ciara. ut aures ad impleat: Suauis. ut ani¬
mos audientium blandiat᷑. Si exhis aliqͥd
de fuerit: uax ꝑfecta ñ erit
reflante completa. insonũ uocis ani¬
mantur. ut sunt tubȩ. calami. fistulȩ. orga¬
na. pandoria. ⁊his similia instrum̃ta Or¬
ganã uocabulũ e generale. uasoꝵ. omniũ
musicoꝵ. Hoc aut cui folles adhibentur.
aio greco nomine apellant. Ut aũt orgañ
dicat᷑. magis ea uulgaris est grecoꝵ consue¬
ipliis. s mom̃ibus festis diebus. ꝓp̃t̃ laudes
ł gaudii claritatẽ. Unde ⁊ inpsalterio dic it᷑.¬
Camte inicio m̃sis. tuba. indie insignis sollẽ¬
nitatis ur̃ȩ Preceptum enĩ fuerat iuideis.
ut incio nouȩ lunȩ tuba clangerent. qđ̃
eciam & huc usq faciunt: Tibias excogitatas

Expanded text:
Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno, hoc est cincinno molliter flexo. Perfecta autem vox est alta, suavis et clara: alta, ut in sublime sufficiat; clara, ut aures adimpleat; suavis, ut animis audientium blandiatur. Si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non fuerit. reflante completa in sonum mantur, ut sunt tubae, calami, fistulae, organa, pandoria, et his similia instrumenta. Organum vocabulum est generale vasorum omnium musicorum. Hoc autem, cui folles adhibentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem organum dicatur, magis ea vulgaris est Graecorum consuein proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel gaudii claritatem. Unde et in Psalterio dicit initio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. Tibias excogitatas
Abbreviated transcription (Latin):
dam sonꝰ directus ẽ. p̃cedit aut̃ sonꝰ cantũ.
Arsis ẽ uocis eleuatio. hoc ẽ imcium: hesis.
nocis posicio. hoc ẽ fins: Suaues uoces. sunt
subtiles. ⁊ pisse. clarȩ. atq acuite
Prespicue uoces sunt quȩ longiꝰ ꝓtrahunt᷑.
ita ut omẽm impleant continuũ locũ. sicut
clangor tubar̃. Subtiles uoces sunt. qͥbus ñ¬
ẽ sp̃s. qualis ẽ infacium. uł mulierum. ł egro¬
cantiũ. sic̃ inneruis. que enĩ subtilissimȩ
corde sunt. subtiles ac tenues sonos emittunt:
Dingues sunt uoces. qnͣdo sp̃s multus simul
egredit᷑. sicut uiroꝵ: Acuta uox ẽ: cenuis.
alta. sic̃ incordis uidemꝰ Dura uox ẽ que uio¬
lent̃ emittit sonos. sic̃ conitruũ. sic̃ incudis
sonꝰ. quociens indurum malleus ꝑcutit᷑ fer¬
rum: Asꝑa uox ẽ. rauca. ⁊ quȩ disꝑgit᷑. ꝑminu¬
tos uindissimiles pulsus: Ceca uox ẽ q̃ mox
cũ emissa fuerit. conticescit. atq suffocata.
neqͣquã longꝰ ꝓducit᷑. sic̃ ẽ infictilibius

Expanded text:
utem sonus cantum. Arsis est vocis elevatio hoc est initium: thesis est positio vocis, hoc est finis. Suaves voces sunt subtiles et spisse, clare atque acute. Perspicue voces sunt, que longius protrahuntur, ita ut omnem impleant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subtiles voces sunt, quibus nqualis est infantium, vel mulierum, vel aegrotantium, sicut in nervis. Quae enim subtilissimae cordae sunt, subtiles ac tenues sonos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus. Caeca vox est, quae, mox emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus.
Abbreviated transcription (Latin):
It uero qui moueri omnino non possunt.
incitos dicunt. Unde et egentes homines in¬
cnti uocant᷑ quib spes ultra procedendi nulla ẽ.
afte fraus et mendaciũ atq ꝑuiriũ nunꝗͣ
ibest. Postremo et odium et dap̃na rerũ. uñ
caliquando ꝓpt̾ hȩc scelera interdicta legib
s̃it pilis plena. Hec et effera aferendo uel feri¬
indo dicta. Dequarũ genere et pondere dor
catius sic tradidit. Neutu parce pilos uiuacis
ondere cerui. uncia donec erit geminã suꝑ
addita librã. Inter species pilarũ sunt crigo¬
naria et arenatria. Trigonaria ẽ qr intres lu¬
dit᷑. Arenatria qua in grege dũ incirculo ad¬
stantiũ expectantiũq emissa ultra iustũ spa¬
ciũ pilam exciꝑe lusosq inire consueueruNi.
subitalem lusũ appellant cũ duo cominus
exprimo ac pene coniunctis cubitis pilam
firiunt. Surã dr dare qui pilam crure pro¬
lato ferieudam conlusorib prebe t. Expł.¬

Expanded text:
At vero qui moveri omnino non possunt 413 At vero qui moveri omnino non possunt 413 incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restarte fraus, et mendacium, atque perjurium, nunquam abest, postremo et odium, et damna rerum, unde et aliquando, propter haec scelera, interdicta legibusoprie dicitur quod sit pilis plena. Haec et sphaera a ferendo, vel feriendo dicta, de quarum catius sic tradit 1: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminam super addita libram. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est quia inter tres luditur. Arenata, qua in grege, dum ex circulo adstantium spectantiumque emissa, ultra iustum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant quum duo comminus ex proximo ac pene coniunctis cubitis pilam feriunt. Suram dicitur dare qui pilam crure prolato feriendam conlusoribus praebent.
Abbreviated transcription (Latin):
exiliendo discurrunt. Olim autẽ cessere iacu.¬
la appellabant᷑ a iaciendo. De figuris alex. lxu.
Quidam autẽ aleatores sibi uident᷑ fisiolo¬
gice ꝑ allegoriam hanc artẽ exercere. et sub
quadam rerũ similitudine fingere. Nam
trib tesseris ludere ꝑhibent. ꝓpter cria scłi¬
tempora presentia preterita et futura qi ñ
stant s decurrunt. S et ipsas uias senarus
locis distinctas. ꝓpt̾ etates hominũ ternaris
lineis ꝓpter tẽpora argum̃ tant᷑ inde et tabu¬
lam ternis descriptã dicunt lineis. lxui.
lusores ueteres anumero uocabat᷑. ut unio
trio. quatrio. quinquio senio. Postea appel¬
latio singulorũ mutata est. et unionẽ cant.
trionẽ suppum. quatrionẽ planũ uocabati.
cr:. ut afferat quod uoluerit. ut puta semo.¬
nem qui eis in actu boni affert. Nitant aut
cinem qr dãpnosus est. unũ enĩ significat.
ii partim ordine mouentur. partim uage.
ldeo alios ordinarios alios uagos appellant.

Expanded text:
exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacuexiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo. De figuris aleae . Quidam autem aleatores sibi videntur physiologice per allegoriam hanc artem exercere, et sub quadam rerum similitudine fingere. Nam tribtempora, presentia, preterita et futura: quia non stant, sed decurrunt: sed et ipsas vias senariis locis distinctas propter etates holineis propter tempora argumentantur. Inde et tabulam ternis descriptam dicunt lineis. CAPUT lusores veteres a numero vocabatur, ut unio, binio, trio, quatrio, quinio, senio. Postea appellatio singulorum 412 mutata est, et unionem CANEM, trionem SUPPUM, quatrionem PLANUM vocabant. tur, ut afferat quod voluerit, ut puta senionem, qui eis jactu bonum affert. Vitant autem canem, quia damnosus est, unum enim significat. li partim ordine moventur, partim vage. Ideo alios ordinarios, alios vagos appellant.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ uissis instituta sunt. Proinde nichil
esse debet xp̃iano cum circensi insania. cum
impudicitia teatri. cum amphiteatri crude¬
litate. cum atrocitate harene. cum luxuriali¬
di. Dm̃ enĩ negat qui talia presumit. fider ꝓi¬
ane preuaricator effectus. qui id denuo appt¬
tit quł in lauacro iam pridẽ renuntiauit. id
est diaboli pompis et oꝑib eius. de alea. lx
lea idest lusus tabulȩ. inuenta agrecis
inicio troiam belli a quodam milite alea no¬
mine. a quo et ars nomen accepit. De tabula.¬
abula luditur pirgo calculis tesserisq
tessere ꝑgant siue quod turris speciẽ habtat.
Nam greci turrem pirgum uocant. De caleul.
alculi uocati qd lenes sint et rotundi. lst
et calculus dr lapis breuis qui sine molestia
sui breuitate calcat᷑. Item calculi qđ ꝑ uias
ordinales eant quasi ꝑcalles. De tesseris. lxiii
Cessere uocate quia quadre sunt exomnib
partibus. Has alii lepusculos uocant. eoquod

Expanded text:
num jussis institnum jussis institesse debet Christiano cum Circensi insania, cum inpudicitia theatri, cum amphitheatri crudelitate, cum atrocitate arenae, cum luxuria ludi. Deum enim negat qui talia praesumit, fidei Christianae praevaricator effectus, qui id denuo appetit quod in lavacro iam pridem renuntiavit; id est diabolo, pompis et operibus eius. De tabula . Alea, id est lusus tabulae, inventa a Graecis in otio Troiani belli a quodam milite Alea nomine, a quo et ars nomen accepit. Tabula luditur pyrgo, calculis tesserisquetesserae pergant, sive quod turris speciem habeat. Nam Graeci turrem πύργον vocant. De calculis . Calculi vocati quod lenes sint et rotundi. Unde et calculus dicitur lapis brevis, qui sine molestia sui brevitate calcatur. Item calculi, quod per vias ordinales eant, quasi per calles. De tesseris . Tesserae vocatae quia quadrae sunt ex omnibus partibus. Has alii lepusculos vocant, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
tuno tridentis causa. De sculcoribus. lu.¬
Sequutor ab insequendo reciariũ dictus.
Restabat enim cuspidem et massam plũbeã.
quȩ aduersarii iaculum impediret. ut ante¬
quã ille feriret rete iste et suꝑaret. Hȩc arma-¬
tura sacrata erat uulcano. Ignis enĩ aquã¬
semꝑ insequit᷑. Ideoq cum reciario cõpo¬
nebatur. qr ignis et aqua semꝑ inter se i-¬
mica sunt. De laqueatoribus.lui.
Laqueariorum pugna erat. fugientes in
ludo homines iniecto laqueo impeditos con¬
secutosq prostrare amictos umbone pellicio.
ut ultra citraq tela obiectarent. Erat enim
eorũ uaria pugna et expectantib gracior ꝙͣ
reliqua. Nelites autẽ nuncupatos siue a ue¬
uolitatione. siue a ciuitate etruscorũ quȩ ue
Ferarum pugna erat emissas bestias iuue¬
nes exciꝑe pugnare aduersus cas. ultroneo
funere certare. non crimine sed furore.
spectacula crudelitatis et in spȩctio uanita¬
tum non solum hominũ uious. s et demo¬

Expanded text:
tuno tridentis causa. § 55 De secutoribus. tuno tridentis causa. § 55 De secutoribus. Secutor ab insequendo retiarium dictus. Gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, quae adversarii iaculum inpediret, ut antequam ille feriret rete, iste exsuperaret. Haec armatura sacrata erat per insequitur, ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. De laqueariis . Laqueariorum pugna erat fugientes in ludo homines injecto laqueo impeditos, consecutosque prosternere amictos umbone pelliceo. ltro citroque tela objectarent. Erat autem eorum varia pugna, et spectantibus gratior quam reliqua. Velites autem nuncupati, sive a volitatione, sive a civitate Etruscorum, quae VeFerarum pugna erat emissas bestias juvenes excipere, et pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, non crimine, sed furore. Haec quippe spectacula crudelitatis, et inspectio vanitatum non solum hominum vitiis, sed de daemo
Abbreviated transcription (Latin):
gladiis aut pugnis certantes modo contra be¬
stias incedentes. uͥ non odio s p̃mio illecti su¬
atrum rotundum est. teatrũm uero ex me¬
dio amphiteatro est semicirculi siga̾m habens.
Benera gladi. De ludo equestri. liii.¬
atorum plura. Quorum primus ludus ẽ¬
equestrium. Duo enĩ equites precedentib
prius signis militarib unus aporta orientis
alter ab occidentis procedebant in equis albis.
cum aureis galeis minorib et habiliorib ar¬
mis. sicq atroci ꝑseuerantia pro uirtute su¬
a iniebant pugnam dimicantes quousq alt̃
in alterius mortem ꝓsiliret ut haberet qͥ cade¬
ret casũ. głam qͥ ꝑimeret. Que armatitra pug¬
nabat martis duelli causa. De reciariis. liiii.¬
Peciarius ab armaturȩ genere ingladia¬
torio ludo contra alterũ pugnantẽ ferebat
occulte rete. qđ iaculum appellatur. ut aduer¬
sariũ cuspide insistente oꝑiret implicitũq
uirib suꝑaret. quȩ armatura pugnabat nep¬

Expanded text:
gladiis aut pugnis certantes, modo contra begladiis aut pugnis certantes, modo contra bestias incedentes, ubi non odio sed premio illecti, suatrum rotundum est, theatrum vero ex medio amphitheatro est, semicirculi figuram habens. Genera gladiatorum plura, quorum primus ludus equestrium. Duo enim equites praecedentibus prius signis militaribus, unus a parte orientis, alter ab occidentis procedebant in equis albis cum aureis galeis minoribus et habilioribus armis; sicque atroci perseverantia pro virtute sua iniebant pugnam, dimicantes quousque alter in alterius morte prosiliret, ut haberet qui caderet casum, gloriam qui perimeret. Quae armatura pugnabat Martis Duellii causa. § 54 De retiariis. Retiarius ab armaturae genere. In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Nep
Abbreviated transcription (Latin):
fabulam ꝓnunciaret. Nlam fabulȩ ita cõpo¬
nebant᷑ a poetis. ut aptissime essent motui
corporis. De saltatoribus.l
Saltatores autem nominatos uarro dicit
ab archade salio quẽ eneas initaliã secũ ad
duxit. qͥq pͥmo docuit romanos ad olescentes
nobiles saltare. De quo patrona agatur. Li.
Est plane in artibus scenicis lib̾i et ueneris
patrociniu. que pͥuata et ꝓpͥa sunt scene deges¬
tu et corporis fluxu. Nam molliciã libero et
ueneri imolabant illi ꝑ sexũ. illi ꝑ fluxũ dis¬
soluti. Que uero ibi uocib et modis et orga¬
nis et liris transigunt᷑ apollinẽ et musas. et
mineruã. et mercuriũ. patronos habent. Qđ
expecta culũ xp̃iane odire debes. quorũ odi¬
sti auccores. De amphiteatro.lii.
Anfiteatrum locus est spectaculi uͥ pugnant
gladiatores. et inde ludum gladiatoriũ dic
tum quodineo iuuenes usum armorũ di¬
uerso motu condiscant. Et mͦ inter se aut

Expanded text:
fabulam pronuntiaret. Nam fabulae ita compofabulam pronuntiaret. Nam fabulae ita componebantur a poetis, ut aptissimae essent motui corporis. CAPUT L. De saltatoribus. 1. Saltatores autem nominatos Varro dicit ab Arcade Salio, quem duxit, quique primo docuit Romanos adolescentenobiles saltare. Quid quo patrono agatur . Et est plane in artibus scenicis Liberi et Veneris patrocinium, quae privata et propria sunt scenae, de gestu et corporis fluxu. Nam mollitiam Libero et Veneri inmolabant, illi per sexum, illi per luxum dissoluti: quae vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et Musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum, Christiane, odere debes, quorum odisti auctores. De amphitheatro . Amphitheatrum locus est spectaculi, ubi pugnant gladiattus, quod in eo iuvenes usum armorum diverso motu condiscant et modo inter se, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tum erat scene. uͥ saltator agi posset aut duo
inter se disputare. Ibi enim poete comedi. et
traiedi ad certamen conscendebant: hisq ca¬
Officia scenica traiedi comedi. chemelici.
histriones. muni et saltatores. Traiedi sunt.
gum luctuoso carmine expectante po-¬
ta dictis aut gestu cantabant. atq stupra
uirginũ et amores meretricũ in suis fabu
Cemelici autẽ erant musici scenici. qͥ in or¬
ganis et liris et citharis precinebant. et dicti
aemelici qdđ olim in orcistra stantes cantabant
muliebri utidumento gestus impudicarũ
femiarum expͥmebant. Hi autẽ saltando
etiam historias et res gestas expͥmebant. Dic¬
ti autẽ histriones siue qd̾ ab histria id genꝰ
sit adductũ. siue qđ ꝑplexas historiis fabulas
expͥmerent. quasi historiones. De mimis. xluiiii.
Iimmi sunt dicti greca appellatione. quod
rerum humanarũ sint imitatores. Nam ha¬
bebant suũ auctorẽ qͥ anceꝗͣ mimũ agerent

Expanded text:
tum erat scenae, ubi saltator agere posset, aut duo tum erat scenae, ubi saltator agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et tragoedi ad certamen conscendebant, iisque caOfficia scenica: tragoedi, comoedi, thymelici, histriones, mimi, et saltatores. CAPUT XLV. De gum luctuoso carmine, spectante popta dictis atque gestu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulcis. 1. Thymelici autem erant musici scenici, qui in organis, et lyris, et citharis, praecinebant. Et dicti thymelici, quod olim in orchestra stantes cantabant muliebri indumento gestus impudicarum feminarum exprimebant: ii autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones, sive quod ab Istria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones. CAPUT XLIX. De mimis. 1. Mimi sunt dicti Graeca appellatione, quod rerum humanarum sint imitatores. Nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent,
Abbreviated transcription (Latin):
dio amphiteatro teathrũ factum est. Lea¬
trum autem ab expectaculo nominatum.
a notecteopiac. qđ in eo populus stans de¬
laem uero teatrum idest et ꝓstibulum eoquod
post ludos exactos meretrices ibi ꝓstrarent᷑. idẽ
ilupanar uocatũ ab eisdem meretricib quȩ
ꝓt̃ uulgati corporis leuitatẽ lupe nuncupan¬
iur. Nam lupe meretrices sunt a rapacitate
nocate. qđ ad se rapiant miseros et app̃hen¬
lant. Lupanaria enĩ a paganis constituta st̃.
ut pudor mulierũ infeliciũ ibi publicaret᷑.
e ludibrio haberentur tam hi qͥ fac̾ent ꝙͣ.
Acena autem erat locus infra teatrũ in
modum domus instructa cũ pulpito. Qđ
pulpitũ orcistra uocabat᷑. uͥ cantabant comi¬
ai traici. atq saltabant histriones et mimi.
Dicta autẽ scena greca appellatione eo qđ in
speciẽ domus erat instructa unde et apud
hebreos tabernaculorũ dedicatio et asimi¬
ltudine domiciliorũ xxip̃ns ia appellabãt᷑.

Expanded text:
dio amphitheatro theatrum factum est. Theadio amphitheatro theatrum factum est. Theatrum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans deIdem vero theatrum, idem et prostibulum, eo quod post ludos exactos meretrices ibi prostarent. Idem et lupanar vocatum, ab eisdem meretricibus, quae propter vulgati corporis vilitatem lupae nuncupabantur. Nam lupae meretrices sunt a rapacitate vocatae, quod ad se rapiant miseros, et apprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur tam ii qui facerent qu De scena. 1. Scena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, quod pulpitum orchestra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena Graeca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa. Unde et apud Hebraeos tabernaculorum dedicatio a similitudine domiciliorum Scenopegia appellabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
satur. Item roseos currere marti sacrauerunt.
a quo romani exoriunt᷑. et qr uexilla romano¬
rum cocco decorant᷑ siue qd̃ mars gaudet san¬
guine: albos zephiris et serenis tempestatib
prasinos flori et terrȩ. uenetos aqͥs uel aeriq
ceruleo sunt colore. luteos id est croceos igni.
et soli. purpureos iri sacrauerunt. quẽ arcũ
dicimus. qđ iris płimos colores habeat. Sicq
dum hac expectatione deorum cultib atq ede¬
mentis mundialib ꝓfanant᷑ eosdem deosat¬
q eadem elementa ꝓculdubio colere noscun¬
tur. Unde animaduertere debes: xp̃iane qd
cireũ numina inmunda possideant. quappt̃
inmundus erit tͥ locus quẽ płimi sathane
sp̃s occupauerunt. Totum enĩ illum diabo¬
ł et angłi eius repleuerunt. De teathro.xlii.¬
eathrum est est qđ fena includit᷑ semi¬
circuli figuram habens in quo stantes
omnes inspiciunt. Cuiꝰ forma primũ rotũ¬
da erat sicut et amphiteatri. post ea ex me¬

Expanded text:
satur. Item russeos currere Marti sacraverunt, satur. Item russeos currere Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur; sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos floribus et terrae, venetos aquis vel aeri, quia caeruleo sunt colore, luteos, id est croceos, igni et soli, purpureos Iri sacraverunt, quam arcum dicimus, quod is plurimos colores habeat. Sicque, dum hac spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvertere debes, Christiane, quod Circum numina inmunda possideant. Quapropter alienus erit tibi locus quem plurimi Satanae spiritus occupaverunt: totum enim illum diabolus et angeli eius repleverunt. De theatro . Theatrum est quo scena includitur, semicirculi figuram habens, in quo stantes omnes inspiciunt. Cuida erat, sicut et amphiteatri, postea ex me
Abbreviated transcription (Latin):
Desultores sunt nominati. quod olim pro¬
ut quisq ad finẽ cursus uenerat. desiliebat.
et currebat. siue qđ de equo in equum tran¬
siliebat. De peditibus.xxxx.
Pedites autem aiunt propterea pede
currere. quia pedib curritur mortalitati.
obhoc asuꝑiori parte currunt ad inferiora
idest aboriente ad occidentẽ. ꝗ mortales en¬
unt᷑ et occidunt. Nudi currunt. qr et homi¬
ni in sclo nullȩ requies sunt. Recto spacio ẽ¬
runt qr inter uitam et mortẽ nichil distat s.
legia excusare conentur. De colorib: equorũ Nl
irca causas quoq elementorũ idem gen¬
tiles etiam colores equorũ uuxerunt.
Roseos enim soli idest igni. albos aeri. pͣsinos
terrȩ. uenetos mari assimilantes. Ltem roseos
estati currere uoluerunt. quod ignei coloris
sint. et cuncta tunc flauescant. albos hiemi.
qđ sit glacialis. et frigorib unuiersa canescãt.
ueri prasinos iuridi colore. qr tunc pãpinꝰ den¬

Expanded text:
Desultores nominati quod olim, proDesultores nominati quod olim, prout quisque ad finem cursus venerat, desiliebat et currebat; sive quod de equo in equum transiliebat. De peditibus . Pedites autem aiunt propterea pede currere quia pedibus curritur mortalitati. Ob hoc a superiori parte currunt ad inferiora, id est ab oriente ad occidentem, quia mortales oriuntur et occidunt. Nudi currunt, quia et homini in saeculo nullae reliquiae sunt. Recto spatio currunt, quia inter vitam et mortem nihil distat. Selegia excusare conentur. De coloribus equorum . Circa causas quoque elementorum idem gentiles etiam colores equorum iunxerunt, russeos enim soli, id est igni, albos aeri, prasinos terrae, venetos mari adsimilantes. Item russeos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore, quia tunc pampinus den
Abbreviated transcription (Latin):
te et die uidet᷑. Iungunt enĩ unũ equũ ate
tres etates homines ad se rapiunt. idest ꝑ infan.¬
tiam. iuuentutem atq senectam. s euiga ma-¬
ximus currus currit ioui ꝓpter qd maximũ
deorum suorum eum esse credunt. Ideo autẽ
rotis quadrigas currere dicunt. siue qi mundꝰ
iste circuli sui celeritate transcurrit. siue ꝓptͣ
solem. quia uolubili ambitu rotat. sicut ait
enuius. Inde patefecit radus rota candida cȩlũ.¬
drige currunt. referentes. hoc ad cursũ septẽ
stellarũ quib mundũ regi dicunt. fiue ad cur.¬
sum septẽ dierũ presentiũ. quib ꝑ actis. uite
terminus consũmat᷑ quorum finis certa est.
id est iudicium. De equitibus .xxxxiii.
Porro equites singuli ideo currere dicunt.
qr singłarit᷑ unusquisq cursum uite huius
ꝑagit atq transit. alius alio cempore sequens
alium. ꝑ unã tam̃ uiã mortalitatis usq ad ꝓ¬
priam metam mortis. De sultorib xxxuiiii.

Expanded text:
te et die videtur. Iungunt enim unum equum nigrte et die videtur. Iungunt enim unum equum nigrtres aetates homines ad se rapit: id est per infantiam, iuventutem atque senectam. Seiuga maximus currus currit Iovi, propter quod maximum deorum suorum eum esse credunt. Ideo autem rotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeritate transcurrit, sive propter solem, quia volubili ambitu rotat; sicut ait Ennius Ann. 558: Inde patefecit radtia quadrigae currunt, referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentium, quibus peractis vitae terminus consummatur, quorum finis est creta, id est iudicium. De equitibus . Porro equites singulares ideo currere dicunt quia singulariter unusquisque cursum vitae huius peragit atque transit, alius alio tempore sequens alium, per unam tamen viam mortalitatis usque ad propriam metam mortis. De desultoribus .
Abbreviated transcription (Latin):
insistere uictor. Fu̾it autẽ minerue et uulca¬
ni filius de caduca in terrã libidine. ut fabu¬
lȩ ferunt. ꝓcreatus. portentũ demonicũ immo
diabolus. qui pͥmo uinoni currũ dedicauit.
quia rotas habere uidetur. Unde et currũ
quasi curuũ. quadrigarũ uero currꝰ dupli-¬
ci olim temone erant perpetuoq et qͥ om¬
nib equis iniceret᷑. Iugo primus ciristines
sicionius tantum medios uigauit. eosq sin¬
gulos ex utraq parte simplici uinculo ap¬
plicuit. Quos greci siroforas. latini fun arios
uocant. a genere iunculi quo prius alligabant᷑.
et trige. et seuige. a numero equorũ et iugo
dicte. ex quib quadrigas soli. bigas lunȩ. tri¬
gas inferis. seiugas ioui Desultores lucifero
et spero sacrauerunt. Quadrigã ideo soluun¬
gunt. qr ꝑ quatuor tempora annus uertitur.
Uere. estate. autunno. et hieme. Bigas lunȩ. qd̾
gemino cursu cũ sole contendit. siue qi et nooi¬

Expanded text:
insistere victor. 2. Fuit autem Minervae et Vulcainsistere victor. 2. Fuit autem Minervae et Vulcani filius de caduca in terram libidine, ut fabulae ferunt, procreatus, portentum daemonicum, imo diabolus, qui primo Junoni currum dedicavit. quia rotas habere videtur multas; unde et carrum quasi currum. Quadrigarum vero currus duplici olim temone erant perpetuoque et qui omnibus equis iniceretur iugo. Primus Clisthenes Sicyonius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vinculo adplicavit, quos Graeci σειραφόρους, Latini funarios vocant, a genere vinculi, quo prius alligabantur.et trigae et seiugae a numero equorum et iugo dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero sacraverunt. Quadrigam ideo soli iungunt quia per quattuor tempora annus vertitur: vere, aestate, autumno et hieme. Bigas lunae, quoniam gemino cursu cum sole contendit, sive quia et noc
Abbreviated transcription (Latin):
significat. cũ sol ab utroq spacio medio hora¬
rum discrimine transcendit. Sũmo obelisco¬
suꝑpositum ẽ. qͦddã auratũ in modũ flammnȩ
formatũ qm̃ sol płimum inse caloris atq ig
Ncirco unde enitunt᷑ eqͥ carceres dixerunt.
abeare qua et ille carcer qui est in ciuitate.
qđ ut ibi homines inclusi atq dapnati. ita
hic equi coercent᷑. ne exeant antequam signũ
ui. auriga ꝓpͥe dictus. qđ currũ agat et regat.
siue qd̃ feriat uinctos equos. Nam auriga
ferit et latus haurit aꝑtum. Ipse ẽ et agitator
id est uerberator ab agendo dictus. Aurigȩ aũ
duob colorib sunt. quib speciẽ idolatriȩ ues¬
tiunt. Nam prasinus terre. uenetus cȩlo et
mari apaganis dicatus est. De quadrigis xxxͥ¬
rictonius aut̃ qͥ regnauit athenis. pͥmus
quatuor equos iunxisse fertur. sicut uirgiliꝰ
auecor est dicens Primus erictoniꝰ currus et
quatuor ausus iungere equos rapidisq rotis

Expanded text:
significat, quum sol ab utroque spatio medio horasignificat, quum sol ab utroque spatio medio horarum discrimine transcendit. Susuperpositum est quoddam auratum in modum flammae formatum, quoniam sol plurimum in se caloris atque ign circo unde emittuntur equi carceres dixerunt ab ea re 398 qua et ille carcer qui est in civitate, quod ut ibi homines damnati, atque inclusi, ita hic equi coercentur, ne exeant, antequam signum tes. Auriga proprie dictus, quod currum agat, et regat, sive quod feriat junctos equos. Nam haurit, FERIT, ut: Latus haurit apertum. 2. Ipse est, et agitator, id est, verberator ab agendo dictus. Aurigae autem duobus coloribus sunt, quibus speciem idololatriae vestiunt. Nam prasinus terrae, venetus coelo et mari a paganis dicatus est. CAPUT XXXIV. De quadrigis. 1. Ericthonius autem, qui regnavit Athenis, primus quatuor equos junxisse fertur, sicut Virgilius auctor est dicens: Primus Ericthonius currus, et quatuor ausus Jungere equos, rapidisque rotis
Abbreviated transcription (Latin):
pollucis et castoris asscribunt. qui illos ouo
edrtos credendo de curgno et ioue ñ erubes-¬
cunt. Fingunt autẽ circensia romani ad cau¬
sas mundi referre ut subhac specie suꝑstici¬
ones uanitatił suarĩ excusent. de metis . xxx.¬
Ietarum quippe appellationẽ ꝓpͥe t̃minũ
ac finẽ mundi designare uolunt abeo quod
aliquis emensus finis est. siue atestimonio
orientis occidentisq solis. De obelisco .xxxi.
Obeliscum mesfres rer egipti pͥmus fecisse
sertur tali excausa. Cũ quodã tempore mł
iuolenta inundatione egiptũ nocuisset in¬
dignatus rex tamꝗͣ penas aflumine exige¬
irt. sagittam inundas misit. ñ multo post
graui ualitudine correptus lumen amisit.
quipost cecitatem iuisu recepto duos obeliscos
solisacrauit. Obeliscus enĩ sagitta dr. que ido
in mediũ circũponit᷑ qi ꝑ mediũ mundũ sol
currit. Medio autẽ spacio ab utraq meta cõ¬
stitutus obeliscus. fastigiũ sumitatẽq cęli

Expanded text:
Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autem Circensia Romani ad causas mundi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. § 30 De metis. Metarum quippe appellatione proprie terminum ac finem mundi designare volunt, ab eo quod aliqui emensus finis est, sive ad testimonium orientis occidentisque solis. § 31 De obelisco. Oboliscum Mesfres rex Aegypti primus fecisse refertur tali ex causa. Quum quodam tempore Nilus violenti inundatione Aegyptum nocuisset, indignatus rex tamquam poenas a flumine exigeret, sagittam in undas misit. Non multum post gravi valitudine correptus lumen amisit, qui post caecitatem visu recepto duos oboliscos Soli sacravit. Oboliscus enim sagitta dicitur, qui ideo in medio Circo ponitur quia per medium mundum sol currit. Medio autem spatio ab utraque meta constitutus oboliscus fastigium summitatemque caeli
Abbreviated transcription (Latin):
a citenses ab ensib circa quos currebant. Si¬
quidem et in littore circa ripas fluminũ cur.¬
rus agittantes. gladios in ordine. in ripe lito¬
re ponebant. et erat artis equum circa pericula
torquere. Inde et cucenses dicti putant᷑ quasi
cucum enses. De circo .xxuiii.
Sircus soli pͥncipaliter consecratus ẽ apaganis.
cuius edes medio spacio et effigies de fastigio edis
cnicat. quod non putauerint subtecto conse-¬
crando quẽ in aꝑto habent. Est autẽ circusom¬
ne illud spaciũ qđ curcuire equi solent. Hunc
romani dictum putant a circuitu equorũ eo
qđ ibi circũ metas equi currant. greci uero a
cure solis filia. que patri suo hoc genus certanti¬
nis instituit asserunt ñcupatũ. et ab ea circi ap¬
pellationẽ argumentant᷑: fu̾it autẽ maga et ue¬
nefica et sacerdos demonũ in cuiꝰ halntu et o¬
pere magice artis et cultus idolatͥȩ recognoscit᷑.¬
circi oua meta obeliscus. carcer. oua honori

Expanded text:
ti Circenses, ab ensibus circa quos currebant. Siti Circenses, ab ensibus circa quos currebant. Siquidem et in litore circa ripas fluminum currus agitantes, gladios in ordine in ripae litore ponebant, et erat artis equum circa pericula torquere. Inde et Circenses dicti putantur, quasi circum enses. § 28 De Circo. Circus Soli principaliter consecratus est a paganis, cuius aedis medio spatio et effigies de fastigio aedis emicat, quod non putaverint sub tecto consecrandum quem in aperto habent. Est autem circus omne illud spatium quod circuire equi solent. Hunc Romani dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Graeci vero a Circe Solis filia, quae patri suo hoc genus certaminis instituit, adserunt nuncupatum, et ab ea circi appellationem argumentantur. Fuit autem maga et venefica et sacerdos daemonum, in cuius habitu et opera magicae artis et cultus idolatriae recognoscitcirci: ova, meta, oboliscus, carcer. Ova honori
Abbreviated transcription (Latin):
ricia. standi patientia. ad citharã qͦ uel tibias
incedendi gestus. de morib q de forma aluais pli¬
tandi modulatione. terrestris qͦ belli. ꝑpetien
dorumq suppliciorũ certamina. De ludis cir
causa. ac deorũ gentiliũ celebrationib institu¬
ci sunt. unde et qͥ eos expectant. demonũ culti¬
b inseruire uident᷑. Nam res equestris antea
siplex agebat᷑. et utiq cõmunis usus reatus ñ
erat. s cũ adludos coactus est naturalis usus
ad demoniorũ cultũ translatus ẽ. Itaq castori
et polluci deputant᷑. Hȩc species quib equos
a mercurio distributos historie docent. s et
neptunus equestris ludi est. quẽ greci ippon
appellant. s et marti et ioui uiludis eqͥsunt
consecrati. et ipsi quadrigis presunt. Circen¬
ses autẽ ludi ideo dieti uel a currueundo uel
quod ubi nunc mete sunt. olim gladii pone¬
bantur. quos quadrigȩ circuibant. et inde dic¬

Expanded text:
ritia, standi patientia; ad citharam quoque, vel tibias ritia, standi patientia; ad citharam quoque, vel tibias incedendi gestus; de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatidorumque suppliciorum certamina. § 27 De ludis Circcausa ac deorum gentilium celebrationibus instituti sunt: unde et qui eos spectant daemonum cultibus inservire videntur. Nam res equestris antea simplex agebatur, et utique communis usus reatus non erat; sed quum ad ludus coactus est naturalis usus, ad daemoniorum cultum translatus est. Itaque Castori et Polluci deputantur haec species, quibus equos a Mercurio distributos historiae docent; sed et Neptunus equestris ludi est, quem Graeci ἵππιον appellant; sed et Martis et Iovis in ludis equi sunt consecrati, et ipsi quadrigis praesunt. Circenses autem ludi ideo dicti, vel a circumeundo, vel quod, ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur quos quadrigae circumibant; et inde dic
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus est inmensitas uirium in labore. et
minus certantes innitunt᷑. qͥ greca appellatioẽ
atletȩ uocantuR. De palestra.xxiiii.
Locus autẽ luctationis palestra dr. Pales.¬
trã autẽ uel a potu palesisidest aluctatione.
uel a potu palein id est amotu ruine fortis no¬
minatã dicunt. Scilicet qđ in luccando eũ
medios arripiant fere quatiant. idq apuã
grecos palin uocat᷑. Quidã opinant᷑ artẽ luc¬
tandi ursorũ contentione monstratã. Nãq
inter ceteras feras. eos solos et erigi congressos.
et subsidere celerit᷑ ac reuerti. et mͦ manib tẽ¬
ptare inuicẽ. modo complexu abigere sese.
more luctantium. de agone .xx¬
uȩ latini certamina: greci agones uocant.
a frequentia qua celebrabant᷑. Si quidem
et om̃nẽ cetũ atq conuentũ agonadici. alii qd̾
in circulis. et quasi agoniis idest sine angulo lo¬
cis ederentꝰ: nuncupatos agonas putant.xxui.

Expanded text:
Virtus est inmensitas virium in labore et Virtus est inmensitas virium in labore et a, quibus comminus certantes innitent, qui Graeca appellatione athletae vocantur. De palaestra . Locus autem luctationis palaestra dicitur. Palaestram autem vel ἀπὸ τῆς πάλης, id est a luctatione, vel ἀπὸ τοῦ πάλλειν, id est a motu ruinae fortis, nominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Graecos πάλλειν vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam: namque inter ceteras feras eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti, et modo manibus temtare invicem, modo conplexu abigere sese more luctantium. De agone . Quae Latine certamina, Graeci ἀγῶνας vocant, a freqet omnem coetum atque conventum agona dici; alii quod in circulis, et quasi agonis, id est, sine angulo locis, ederentur, nuncupatos agonas putant. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
relaxato cingulo repente ꝓstratꝰ et exanimatꝰ
est qͥdã cursor. Quare ex consilu decreto tunc
arcon ipomenes ut nudi demceps omnes exerci¬
tarent᷑ ꝑmisit. Exillo gimnasiũ dictũ qđ uiue¬
nes nudi exercent᷑ incãpo. ubi sola tantũ uere¬
cunda oꝑiuntur. De generib gimnicorũ. xuiii.¬
Geuera gimnicorũ quinq. iaest saltus cursus
uirtus. iactus. atq luctacio. Unde ferunt quẽdã
regẽ. tot filios ad olescentes habentẽ. totid̃e gen̾i¬
b de regno iussisse contendere. De saltu. xuiiii.¬
Saltus dictus. quasi exilire in altum. Est enĩ
saltus alcius exilire. uel longus. de cursu.xx.
Cursus auelocitate crurum uocatus. Est e¬
nim cursus celeritas pedum. de iactu.xxi.¬
actus dictus a iaciendo. unde et piscatoriũ
rete iaculũ dr. Huic arti usus est. arreptos la¬
pides ꝓcul ferue. hastas pondere librato iacere.
sagutas arcu emittere. De uirtute.xxii.

Expanded text:
relaxato cingulo repente prostratus exanimatus relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantum verecunda operiuntur. § 18 De generibus gymnicorum. Genera gymnicorum quinque: id est saltus, cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. § 19 De saltu. Saltus dictus quasi exilire in altum: est enim saltus altius exilire vel longius. § 20 De cursu. Cursus a velocitate crurum vocatur; est enim cursus celeritas pedum. § 21 De iactu. Iactus dictus a iaciendo. Unde et piscatorium rete iaculum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas pondere librato iacere, sagittas arcu emittere. § 22 De virtute.
Abbreviated transcription (Latin):
in etruria inter ceteros ritus suꝑsticionũ su¬
arum. spectacula quoq religionis nomine insti-¬
tuerunt. Inde romani arcessitos artifices mutu¬
ati sunt. et inde ludi alidiis uocati sunt. Harro
autẽ dicit ludos alusu uocatos. qđ iuiuenes ꝑ
dies festos solebant ludi cxultatione popłm de¬
lectare. Onde et eum lusũ uiuienũ et dieb festis
et templis et religionib reputant. nichil iã de
causa uocabuli dũ rei causa idolatria sit. Uñ¬
liberi patris. Obhoc despicienda est originis
macula. ne bonũ estimes quod inicuiͣ a malo ac-¬
cepit. Ludus aut̃ aut gĩnicꝰ est aut circensis aut
gladiatoriuis aut scenicus. De ludo gimuco. xuii¬
imnicus ludus ẽ. uelocitas aut uiriũ gła.
Cuiꝰ locꝰ gimnasui dr̃. uͥ exercent᷑ atlece. et cͣ¬
sorũ uelocitas cõꝓbat᷑. Hinc accidit ut omnium
ꝓpe arciũ exercitia gĩnasia dicant᷑. Ante enim
in locis certantes cmcti erant ne nudarent᷑. post

Expanded text:
in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suin Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Un ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem aut gymnicus est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus. § 17 De ludo gymnico. Gymnicus ludus est velocitatis ac virium gloria. Cuius locus gymnasium dicitur, ubi exercentur athletae et cursorum velocitas conprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. Ante enim in locis certantes cincti erant, ne nudarentur: post
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. nũc parte ablata nominis testes uocari.
Testis autẽ consid erat᷑. conditione. natura et
uita. Conditione si liber non seruus. Nam
sepe seruus metu dñantis. testimoniũ sub pͥmit
bile semꝑ femina: Uita si innoẽns ⁊ integeractu:
Namsi uita bona defuerit. fide carebit: N .N. po¬
cest iusticia cũ scelerato habere societatem.
duo sunt autẽ genera testiũ. aut dicendo
id qđ uidert̃. aut ꝓferendo id qd audierunt.
Duob autẽ modis testes delinquunt. cũ aut
falsa ꝓmunt. aut uera silentio obdegun
pinor generaliter nominant᷑ uolupta¬
tes: quȩ ñ ꝑ semet ipsas inqͥnant s ꝑ ea que il¬
lic gerunt᷑. Dicta autẽ spectacula eoqđ̃ homi¬
nib publica ibi prebeatur inspectio. Hec et
ludicra ñcupata. qđ in ludis gerant᷑ aut in
scenis. Ludorũ origo sic traditur. Lidios exa¬
sia transuenas in etruria consedisse duce tir¬
reno. qͥ frĩ suo cesserat regnũ. Contentione gͥ

Expanded text:
bantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. bantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium supprimit bile semper femina. Vita, si innocens et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut vera silentio obteguntopinor, generaliter nominantur voluptates quae non per semetipsa inquinant, sed per ea quae illic geruntur. Dicta autem spectacula eo quod hominibus publica ibi praebeatur inspectio. Haec et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tione limitis prius nom̃ sũpsit. De qua uir¬
qlius. Linies erat positus litẽ ut discerm̃t ag̃.
Causa autem aut argumento aut ꝓbatione con¬
stat. Argumentũ nunꝗͣ. testib. nunꝙͣ tabulis
dat ꝓbationẽ. s sola inuestigatione inuenit
ueritatẽ. Unde et dictũ argumentũ idẽ ar¬
gutũ inuentũ. Probatio autẽ testib et fide
tabularũ constat. In omne autẽ uidiciũ sex
ꝑsone querunt᷑. uidex. accusator. reus. et tres
testes. Iudex dictus quasi iuis dicens popło.
siue qđ iure disceptat. Iure autẽ disputare ẽ.
iuste udicare. Non est autẽ iuidex si non est¬
iusticia ineo. Accusator uocatus. quasi ad cau¬
sator. qui adcausã uocat eũ quẽ appellat. Reus
are qua petit᷑ nuncupat᷑. qr qũauis sceleris cõ¬
scius non sit. reus tamen dr quãdui in uidi¬
cio pro re aliqua petit᷑. Testes antiquitꝰ suꝑ¬
stites dicebant᷑. eo qd suꝑ statũ cause ꝓfere¬

Expanded text:
tione limitis prius nomen sumpsit; de quo Virtione limitis prius nomen sumpsit; de quo Virgilius: Limes erat positus litem ut discerneret agris. Causa autem aut argumento, aut probatione constat. Argumentum nunquam testibus, nunquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non est autem iuin eo justitia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, quia quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae profere
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ex bello punico captis nauib cartaginensiũ
rostra ablata sunt. et in foro romano p̾fixa ut
esset huiꝰ insigne uictoriȩ. Constat autẽ forus.
causa lege: et iudice. Causa uocata a casu qͦ eue¬
nit. Est enĩ materia et origo nego cii. nec dũ
discussionis examine pacefacta. que dũ p̃poĩ¬
tur causa est. dum discutit᷑ iudiciũ est. dum
sinituriusticia. Nocatũ autẽ iudiciũ quasi
iuris dictio. et iusticia quasi iuris status. Lu¬
diciũ autẽ prius inquisitio uocabat᷑. unde
et auctores iudiciorũ et prepositos questores
uel quesitores uocamꝰ. Negociũ multa signi¬
ficat. modi actũ rei alicuiꝰ. cui contrariũ est oci¬
um. mͦ actionẽ cause qđ est iurgiũ litis. Et di-¬
ctum negocuĩ quasi nec ociũ. idest sine ocio.
Negocium autẽ in causis. negociatio in cõmer¬
eus dr. uͥ aliqͥd dat᷑ ut maiora lucrent᷑. Lur¬
giũ dictũ. quasi iuris garriũ. eo quod hi qui
causã dicunt iure disceptant. Lis a concen¬

Expanded text:
nensium rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Constat autem forus causa, lege et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestorta significat: modo actum rei alicujus, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est jurgium litis: et dictum negotium, quasi nec otium, id est, sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur, ut majora lucrentur. Jurgium dictum, quasi juris garrium, eo quod hi qui causam dicunt jure disceptent. Lis a conten
Abbreviated transcription (Latin):
ma. Trabarie annice naues que ex singulis cra¬
bibus cauantur. que alio nomine litorariȩ dñr
Hee et caudice ex uno ligno cauato facte. Et in¬
de caudice qr aquatuor usq ad decẽ hommes

Expanded text:
nia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trania. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno ligno cavato factae; et inde caudicae quia a quattuor usque ad decem homines