comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bet ingentissimam stragẽ. & sanguinis fluios mortaliũ
corporum. & quomͦ cũq quandocũq morituroꝵ. Quas
cedes iste exaggerans. & scolastica uanitate describens
ad blasphemandum dm̃ qui talib mortib eos qͥb huiꝰ¬
modi t̾ror utilis fuerat flagellabat. horrorẽ incutit
mortalib sensib. & aliquid se agere putat. calces adu̾sus
stimulum iaciendo. ut cum de morte carnis accusat
dĩ ꝓuidentiam. morte cordis mittatur in gehennam.
Quis autẽ utriuslib& sexus homo ñ mallet gladio truci¬
dari. & illo mͦ qͦ trucidauit sacerdos finees fornicarios in
ipso complexu nefariȩ uoluptatis t̾ribile c̃stituens adũsꝰ
exsccrandas libidines ultionis exemplum ꝓpt̾ qͦd maxi
me dõ placuit: Qis inquã ñ mall& tali genere mortis
uit̾fici. quis ñ postremo igne consumi. uł ferinis morsib
corporis int̾itum transitorium. sequat᷑ in gehenna sino fine

Expanded text:
bet ingentissimam stragem et sanguinis fluvios mortalium bet ingentissimam stragem et sanguinis fluvios mortalium corporum, quomodocumque quandocumque moriturorum. Quas caedes iste exaggerans, et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat, flagellabat, horrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat, calces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod Deo maxime placuit: quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eonieniunt. hoc de spũ mendaci quem d̃s qui bñ utit᷑
ã malis iustissimo uidicio ad impium regem decipiendũ
Mittet illis d̃s oꝑationem erroris. ut cralant m̃dacio
&e udicent᷑ om̃s qui non credioerunt u̾itati. s c̃senserunt
iniquitati. Hoc de facto ꝑmoysen cui dix õs. accipe
om̃s diices popłi & uictima illos dño contra solẽ. hoc ẽ
in manifesto ꝑ diẽ. uł qͦd factum idolum moyses ita
uinddicauit. ut nec ꝓximo suo quisq parceret. ferro pe¬
Ubi ꝓfecto quia mortẽ significat animarum. magis
ẽ utiq illa fidelib horrenda & metuenda ꝙͣ corporum
Unde ioem dñis dic̃. Nolite timere cos qui occiount corpꝰ
aimã autt ñ possunt occid̾ẽ. s poci cum tumete qui
pot̾ animam & corpus ꝑdere in ghennam. Huius ga̾is
mortes ꝑ quas animȩ mittunt᷑ ingchennam. siquis fiddi
m̃te ut dignum ẽ cogitau̾it. ualde uilit̾ estimabit quali¬

Expanded text:
non conveniunt . Hoc de spiritu mendaci, quem Deus, qui bene utitur non conveniunt . Hoc de spiritu mendaci, quem Deus, qui bene utitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum Mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit: Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem, hoc est in manifesto per diem . Vel quod factum idolum Moyses ita vindicavit ut nec proximo suo quisque parceret, ferro peUbi profecto, quia mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam potest animam et corpus perdere in gehennam . 29. Hujus generis mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente, ut dignum est, cogitaverit, valde viliter aestimabit quamli
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem dĩ scã scriptura comiñdat. qm ⁊ amat᷑ d̾s utilit̾
& timet᷑. unde apłs eodem loco utrumq cominemorat.
meraui quẽ pigrum seruum misit in tenebras ext̾ioreᷤᷤ
scueritas dĩ ubi nec futurorum improuidꝰ dr̃. q tali pe¬
cuniam suã credidit. nec impotens quia ut bene ageret
ñ bñ rexit. ipse correxit nec emulus nec malitiolus. qͦd a
luce separatum in tenebras misit. hoc de omib penis
hominũ q̃ leguntur in ꝓpħicis libris inflictȩ pecantib¬
fuisse deba fidelis lector aduert̾e. hoc gͦ &̃ de diluinio.
Neq enim dñs is ñ tale aliquid futurum in suo pͥnun¬
tiauit aduentu quando ait. sic̃ in dieb noe manduca¬
bant. bibebant. nouellabant. edificabant. nubebant
uxores ducebant. uenit diluuium & ꝑdidit om̃s. sic erit
e aduencꝰ fili hominis. Hoc & de obduratione cordis pha-¬
raonis. neq enim noui testam̃ti litterȩ ñ dicunt de quib¬
dam. tradidit illos ds in reprobam m̃tem ut faciant quȩ

Expanded text:
ritatem Dei sancta Scriptura commendat, quoniam et amatur Deus utiliter et timetur unde Apostolus eodem loco utrumque commemorat, memoravi quem pigrum servum misit in tenebras exteriores , severitas est Dei, ubi nec futurorum improvidus dicitur quia tali pecuniam suam credidit; nec impotens, quia quem ut bene ageret non ipse rexit, ipse correxit; nec aemulus ac malitiosus quod a luce separatum in tenebras misit. Hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in Propheticis libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam de diluvio. Neque enim Dominus Jesus non tale aliquid futurum in suo praenuntiavit adventu, quando ait: Sicut in diebus Noe manducabant et bibebant, novellabant, aedificabant, nubebant, uxores ducebant, venit diluvium et perdidit omnes. Sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis: Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt de quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m dñm nr̃m ÷ Qd totum fideles in eccłȩ sacrificio
sciunt. cuius umbrȩ fuerant omĩa prioꝵ genera sacrifici¬
orum. Isti autẽ uaniloqui rephensores. ueteris testam̃ti &
si çet̾a quȩ comiemoraui de hoc psalmo minus intelligt.
nes. nec sanguinẽ potat hircoꝵ. Calem quippe eum noue¬
rant scĩ: qui pleni eius sp̃u ista dicebant. Unde illud quod
dauid obtulit ut populo parceretur. umbra erat futͥi
qua significatum ẽ qͦd ꝑ uerum sacrificium cuius illa fi¬
gura crat. saluti popłi spiritalit̾ parcit᷑. Ipse enĩ xp̃c¬

Expanded text:
inum nostrum? Quod totum fideles in Ecclesiae sacrificio inum nostrum? Quod totum fideles in Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores Veteris Testamenti, etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelligunt, nes, nec sanguinem potat hircorum. Talem quippe eum noverant sancti, qui pleni ejus Spiritu ista dicebant. Unde illud quod David obtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua significatum est, quod per unum sacrificium, cujus illa figura erat, saluti populi spiritualiter parcitur. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
cutꝰ c̃ & uocauit tertam. A solis ortu usq ad occasum.
ex sẏon spacies decoris cuuis. ⁊ paulopost in eodẽ psalmo.
locausta autem tua in conspectu ico sunt semꝑ. Non
accipiam de domo tua uitulos: neq de gregib tuis
hẏrcos. Qm̃ meȩ sunt om̃s bestiȩ siluȩ: perora in mon¬
tib & boues. Cognoui omĩa uolatilia celi: & species agri
mecũ ẽ. Si esuriero ñ dicam tͥ. m̃s ẽ enĩ orbis t̾ȩ ⁊ plo¬
nitudo qus. Humquid mnanducabo carnes taurorũ aut
san uinem hyrcorum potabo: Inmola dõ sacrificium
laudis. & redae altissimo uota tua. iterũ in fine psalmi
e. Sacrificium inquit laudis honorificabit me: ⁊ ibi
uia qua ostencam illi salutare dĩ. Iam de hoc salutari
dĩ qͥd ipse sit xp̃c.supra commemoraui atq monstraui.
Ed ẽ autem sacratius laudis sacrificium ꝙͣ in actione grati¬
arum & unde maiores agendȩ sunt dõ gr̃ȩ ꝙͣ ꝓ ipsius gra ꝑ¬

Expanded text:
ocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; ocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; ex Sion species decoris ejus. Et paulo post in eodem psalmo: locausta autem tua in conspectu meo sunt semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregio : Meae sunt omnes bestiae silvae, pecora in montibus et boves, cognovi omnia volatilia coeli, species agri mecum est: si esuriero non dicam tibi: Meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et iterum in fine psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, quod ipse sit Christus, supra commemoravi atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et unde majores agendae sunt Deo gratiae, quam pro
Abbreviated transcription (Latin):
do̾. Nam obsequia cet̾a quȩ diuinitati exhibent᷑: ausi sunt
s &e suꝑbie fastu hominis arrogate. Rarissime autẽ com¬
memorant᷑. qͥ sͥ ut sacrificaretur cum regia potestate pos¬
sent. ausi fuerant imꝑare. quicũq tam̃ ausi sunt: ꝑ hoc
se deos hab̾e uoluerunt. Sacrificiis autẽ dm̃ ñ egere quis
nesciat: S nec laudib nr̃is eget. Uerum sic̃ nob̾ ñ illi
utile ẽ laudare dm. sic nob̾ ñ illi ẽ utile offerre sacrifici
um dõ:I qm singulari & solo uere sacrificio ꝓ nob̾ xp̃i
sanguis sfusus ẽ: idõ primis temporib ad hoc sacrifici¬
um talib significationib ꝓphetandum in maculatoꝵ
amialin̾ sacrificia d̾s sibi iussit offerri. ut quẽ adinodũ
illa inmaculata erant a corpoꝵ uiciis. ita speraret᷑ imino¬
landꝰ eẽ ꝓ nob̃: qui solus un maculatꝰ fuerat a peccatis.
Que tempora ꝑ ꝓpħam sic p̃nuntiant᷑. Ds d̃oꝵ dñs lo

Expanded text:
Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi suntDeo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis autem Deum non egere, quis nescit? Sed nec laudibus nostris eget. Verum sicut nobis, non illi, utile est laudare Deum; sic nobis, non illi, um Deo. Quoniam singulari et solo vero sacrificio pro nobis Christi sanguis effusus est: ideo primis temporibus ad hoc sacrificium talibus significationibus prophetandum, immaculatorum animalium sacrificia Deus sibi jussit offerri; ut quemadmodum illa immaculata erant a corporum vitiis, ita speraretur immolandus esse pro nobis, qui solus immaculatus fuerat a peccatis. Quae tempora per prophetam sic praenuntiantur: Deus deo
Abbreviated transcription (Latin):
tituris mors illa ñ offuit. ⁊ eorum tam̃ mortib cor regis
scse extollentis merito uapulauit: suꝑiꝰ tesponduñ. De
sacrificio autem. ualde iste nil sapit. Eo ioo fallit̾: quia
iam talia sacrificia ñ offert dĩ popłs dõ. postea ꝙͣ uenit
unicum sacrificium cuiꝰ umbrȩ fuerunt illa omĩa ñ
hoc imꝓbantia. s hoc significantia. Sic̃ enĩ res una lo
cutionib multis. & multis linguis significari potest.
sic unum uerũ & singłare sacrificium. multis ẽ antea
sacrificiorũ significatum figuris. De quib singłis hic
disputare ꝙͣ sit longum uidetis. Unum tam̃ sciant
insipientes tardi ad intelligendum. & p̃cipites ad rep̾¬
hendendum. qͦd demon sibi sacrificium ñ exigeret. nisi
uero dõ debere scir&. falsus enim d̾s sic se uult hono¬
rari ab eis quos decipit: quomͦ uerus d̾s honorat᷑ ab eis
quib consulit. I maxime sacrificium ẽ qͦd p̃cipue debet᷑

Expanded text:
rituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis rituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtis. Unum tamen sciant insipientes, tardi ad intelligendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praecipue debetur
Abbreviated transcription (Latin):
tirram. soluta erunt & in celo. uͥ aꝑtissime bonũ ñ ma¬
lum ꝓ malo reddit ȩccła. uerũ & adiungeret quȩ liga¬
ueritis in t̾ra. ligata erunt & in celo: quia bona ẽ &
uindicandi iusticia. Illud enim qͦd ait. si nec eccłam
gladio feriret᷑. si flammis absumeretur. si feris subrig̾et᷑.
tis in t̾ra erunt ligata & in celis. ut intelligat᷑ ꝙͣ grauiꝰ sit
punit᷑. qui uelut relictus ẽ impunit᷑. Hic dicat iste si
placet. Siccine mandata saluatoris accepimꝰ iubentis. uemi¬
in reddideritis malũ pro malo. s siquis uos ꝑeusserit in
unam maxillã. p̃bete & alteram. & dimitcite iniurias fr̃i
b ur̃is: Ecce ab hominib ñ reddentib malũ ꝓ malo. al¬
phemat. ipse ẽ d̾s apłorum quorum scripta blasphemare
ceretur. Lido ñ ẽ credendꝰ uerus ds: qui sacrificiis delectat᷑.
Iam de pena occisorum hominum quib quandoq mo¬

Expanded text:
ritis super terram, soluta erunt et in coelis ; ubi apertissime bonum, non maritis super terram, soluta erunt et in coelis ; ubi apertissime bonum, non malum pro malo reddit Ecclesia; verum et adjungeret: Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo, quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait: Si nec Ecclesigladio feriretur, si flammis absumeretur, si feris subrigereturtis in terra erunt ligata et in coelis. Ut intelligeretur quam gravius sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste si placet, Siccine mandata Salvatoris accepimus jubentis? Nemini reddideritis malum pro malo; sed, si quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et: Dimittite injurias fratribus vestris. Ecce ab hominibphemat, ipse est Deus Apostolorum quorum scripta blasphemare ceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrificiis delectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque mo
Abbreviated transcription (Latin):
pariat ecerna iherłm . tam̃ ⁊ illis temporib fuert̾ iusti sp̃i¬
tales. qͥs ñ occidebat littera uibens s uiuificabat sp̃s iuuais
Unde & fides uenturi xp̃i habitabat utiq in ꝓpħis uen
les. qui uł hereses faciunt ñ intelligendo scripturas. uł
in ipsa catholica aut adhric paruuli lacte nutriunt᷑. aut
tamꝙͣ palea ꝑseuerans futuris ignib p̃parant᷑. Sic̃ autẽ
a̾s unus & uerꝰ creator bonoꝵ ẽ & temporalium & et̾nor̃.
ita idem ipse auccor ẽ tam bonorum testam̃torum. qr &
nouum in uet̾e ẽ figuratum. & uet̾ in nouo ẽ reuelatũ.
gnoscendi autem miscricors mansuetudo ꝓpt̾ quã dic¬
tum ẽ ñ solum scpties. uerũ &̃ septuagies septies. fr̃i re¬
mittenda c̃ẽ peccata. ñ ad hoc ualae ut sit iniquitas impui¬
nita. aut torpens & dormiens disciplina. qͦd poti obsit ꝙͣ
diligens uigilansq uindicta. C laues quippe regni celor̃

Expanded text:
pariat aeterna Hierusalem: tamen et illis temporibus fuerint justi spiripariat aeterna Hierusalem: tamen et illis temporibus fuerint justi spiritales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans. Unde et fides venturi Christi habitabat utique in prophetisles, qui vel haereses faciunt, non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est, et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum, quia et Novum in Veteri est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum. Ignoscendi autem misericors mansuetudo, propter quam dictum est: Non solum septies, sed etiam septuagies septies fratri remittenda esse peccata : non ad hoc valet, ut sit iniquitas impunita, aut torpens et dormiens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. Claves quippe regni coeloru
Abbreviated transcription (Latin):
ñ reminiscatur: Qd ẽ gͦ qͦd iste blasphemus hec tanq̃
contraria uet̾i testam̃to de nouo colligit. aut utrasq it¬
teras nesciens. aut ut decipiat imꝑitos se scire dissimu¬
lans : A qͥtam̃ si querat᷑ utrũ ñ reddat malum ꝓ malo.
qͥ ꝓcibo ñ accepto in ignẽ mitcit ȩt̾num. ꝓfecto tutbabit᷑
& ammonebit᷑ in comꝑabilit̾ eẽ initius. oculum ꝓoculo
dentẽ ꝓ dente. homini auferre. uͭ m̃sura uindicte mo¬
dum ñ transit iniuriȩ.ꝙͣ qͦd ꝓpt̾ ñ exhibitam huma¬
nitatẽ. tantã repend̾e seu̾itatem. uͥ transitoria ẽ culpa.
& finẽ ñ ht̃ pena. atq ita discet si puicax ñ ẽ. in utrq d̃i
unuis testainto ⁊ amanda bonitatẽ. ⁊ tim̃dã scu̾itatẽ. Quĩ¬
us enĩ in uet̾i testam̃to ꝓpt̾ temporaliũ boroꝵ ꝓmislio
nem. inaloꝵq cõminatioriẽ. seruos pariat temporalis ihrłm
in nouo autẽ uͥ fioes impctrat caritatẽ. qua lex possit im¬

Expanded text:
n reminiscatur ? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque Litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos, se scire dissimulans? A quo tamen si quaeratur, utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum; profecto turbabitur, et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre , ubi mensura vindictae modum non transit injuriae, quam propter non exhibitam humanitatem, tantam rependere severitatem, ubi transitoria est culpa, et finem non habet poena: atque ita discet, si pervicax non est, in utroque Dei unius Testamento et amandam bonitatem et timendam severitatem. Quamvis enim nem malorumque comminationem servos pariat temporalis Hierusalem: in Novo autem, ubi fides imperat charitatem, qua lex possit im
Abbreviated transcription (Latin):
decrepitam senectutẽ : fornicationis obicit crim̃. ꝓfecto qi
getet᷑ iei abditȩ sacram̃tum: ꝓpt̾ hoc solũ id fac̾e debuit.
abrabã: ne putarent herecici adu̾sus apłm. qͥb &̃ tertul

Expanded text:
decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia geretur rei abditae sacramentum, propter id solum hoc facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus popul
Abbreviated transcription (Latin):
eidc̃ legi adu̾sum ẽẽ atq c̃ctrariũ. quẽadmodũ hoc uidetͥ
qͦd ex ꝓmissionib quȩ abrahȩ facte st̃. opponit apł̃s.
Si gͦ legem oderunt: abrahã diligant. S nec hoc uo
tas nc̃ in om̃ib gn̾tib uidemꝰ impleri: crimen fornicau¬
onis obiciunt. Iste qͥppe ꝓculdubio cui respondemꝰ &x
illis se ẽẽ manifestat. de quib p̾dictũ ẽ apło dicente.
Sp̃c autẽ manifeste dic̃. qr in nouissimis tẽporib rece¬
dent qͥdã a fide. attendentes spiritib seductorib ⁊ doctri
nis demonioꝵ. in ypochrisi m̃dacilo quoꝵ. cauteriatam
habentes c̃scientiam suã. ꝓhibentes nub̾e. Non enĩ ren᷑
abrahã aliq̾ se c̃taminasse adult̾io: qm̃ ñ librico libid¬
nis amauit ancillã. s ab uxore accep̃. qͣnto uxor eꝰ fẽ
de suo iure qͥd uoluit. uolens hab̾e filios de marito suo.
qiuis ex uto alieno ubi milla omnimno lascieno. ⁊ dli
cogitata ẽ causa generandi. Iste antẽ abrahȩ ãt usq ad

Expanded text:
 Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Abraham diligant. CAPUT IX. 32. ctas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
iste mitiores. seruũ se ẽẽ cͣfinxit. ut fier& tanꝙͣ illi. ac sic
eos lucͥfac̾et: Honne itẽ dic̃ ad ephesios ꝓpt̾ qͦd memores
estis. q uos q̃ndo gentes eratis in carne qͥ dicimini p̾putiũ
ab ea quȩ dr̃ curcumcisio in carne manufacta. qui ecatis
illo in tempore sine xp̃o. alienati a societate isrł & ꝑcgrin
testam̃torũ. & ꝓmissionis spem ñ habentes & sine dõ ĩ hoc
mundo. nunc autẽ in xp̃o iħu uos qͥ aliq̃n eratis longe fac

Expanded text:
iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod memores estis, quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta; qui eratis illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo: nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
sitis uobis sapientes. quia cecitas ex parte isrł facta ẽ. do¬
nec plenitudo gentium intraret. & sic om̃ĩs isrł saluus¬
fict : sicut scriptum ẽ. Ueni&e ex syon qui eripiat. &
auertat impietatem ab iacob: & hoc illis a me testam̃tũ.
cum abstulero peccata eorum. Nimis longũ ẽ cuncta
ꝑcurrere: uł sic̃ ꝑ scripturas apłicas ubiq sparsa sunt
ea in unã faciẽ c̃gregare. Qͥd opus erat hȩc dice gentib:
Cur eis nͨ poti sine lege factꝰ ẽ: quẽ admodũ erant illi¬
sine lege: Cur ñ potiꝰ deos corum laudauit. eoꝵq sacri¬
ficia p̾dicauit. si & ista scriptura quã ppłs isrł accepit.
& ila sacra gentium sic̃ iste dic̃ ad demonia ꝑtinebant:
Qͥd qͦd dm̃ isrł aud& infelix dicere. ñ solũ demonẽ. uer᷑ ã
ostendit. s astutia fallente sic̃ iste desipit factꝰ erat. non
potiꝰ illoꝵ demonũ qͦs colebant romani. qͦs demones putat

Expanded text:
sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, dositis uobis sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Isrex Sion qui eripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est e deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix dicere, non solum daemonem, verum etiam ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat
Abbreviated transcription (Latin):
doquia dĩ. Qͥd enim si quidam illorum ñ crediderunt:
Numquid incredulitas illorum fidem dĩ euacuabit: De¬
inde hic qͦo cominemorare ceꝑam: sequitur & dic̃. Godsi
aliqui ex ramis fracti sunt. tu autẽ cum esses oleaster in¬
sertus es in illis. & socius radicis factus es pinguedinis olex̧
noli gloriari adu̾sus ramos. Qod si głaris: ñ tu radicem
portas. s radix te. Dicis gͦ. fracti sunt rami: ut ego inse¬
rar. Bene. Incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas.
Noli altum saꝑe: s time. Nam si ds naturalib ramis ñ
peꝑcit: neq tͥ parcet. Uides gͦ bonitatem & seu̾itatẽ dei.
in eos quidem qui cetidert̃ seu̾itatem: in te autẽ bonitatẽ
si ꝑmanseris in bonitate. Alioquin & tu excideris: &¬
cisus oleastro & contra naturã insertus es in bonã oliuã.
quanto magis illi qui scđ̾m naturã sunt inserent᷑ suȩ
oliuȩ ÷ Nolo enim uos ignorare fr̃s sacramentũ hoc: ut n

Expanded text:
eloquia Dei. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? eloquia Dei. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? numquid incredulitas illorum, fidem Dei evacuabit ? Deinde hic quod commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. dicis ergo: fracti sunt rami, ut ego inserar. bene. incredulitate fracti sunt. tu autem fide stas, noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit. neque tibi parcet. uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si cisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae oliuae? nolo enim uos ignorare. fratres, sacramentum hoc. ut non
Abbreviated transcription (Latin):
opus erat ut ad romanos sic eẽt exorsus. paulus scriuis
xp̃i iħu uocatus apłs. segregatus in euangłium dĩ qͦd an¬
te ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas suos in scripturis sc̃is de filio suo
qui factus ẽ ei ex semine dauid scđm carnẽ : Quare ñ
sibi poti ꝑsonam imponit illorum: Quare se facit
tamꝙͣ sub lege. eis qui fuerant sub lege  ut quid eis
dit. uob̃ anm dico gentib. quĩdiu qͥoem ego sũ gntiũ
apłs. ministerium ineum glorifico. si quomodo ad emu¬
lationem ꝓuocare pocero carnem meã. ut saluos faciam
aliquos ex illis. Si enim reiectio illoꝵ reconciliatio est
mundi. quȩ erit assumptio nisi uita ex mortuis: Si aũ
delibatio sca ẽ: & consꝑsio. L si radix scã ẽ. & rami. Dc is¬
raelitis quippe ista dic̃. de quib ante iam dixerat. Qd
gͦ ampluis ẽ uideo. aut quȩ utilitas circumcisionis: Mul¬
tum ꝑ omnẽ modum. P rimũ qͥdem: quia credita st̃ illis

Expanded text:
opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quare non sibi potius personam imponit illorum? Quare se facit tanquam sub Lege, eis qui fuerant sine Lege? Utquid eis nim, inquit, dico Gentibus, quamdiu quidem ego sum Gentium Apostolus, ministerium meum glorifico, si quo modo ad aemulationem provocare potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami. De Israelitis quippe ista dicit, de quibus ante jam dixerat: Quid ergo amplius est Judaeo, aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis
Abbreviated transcription (Latin):
uertit. Deinde quero. ad romanos. corinthios. galathas.
ephesios. colosenses. philippenses. tessalonicenses quomͦ
loquebat᷑ apłs: in qua illarum quinq ꝑsonarũ eos eẽ
deputabat. ꝓculdubio qm in p̾putio gentes erant. ñ in
circumcisione isrłitȩ. Ad hoc quippe sibi distributũ
ministerium fuisse testatur. ubi dic̃ qͦd ei &e barnabȩ
dexteras societatis dederint petrus. & iacob. & iohannes
ut ipse qͥdem cum barnaba ad gentes. illi autẽ ad circũ¬
cisionem irent. Et alio loco aꝑtissime dic̃. ꝙͦdiu ego
sum gentium apłs. & multis aliis locis: propͥo quodã mu¬
nere. doctorem gentium se ẽẽ testat᷑. Cum gͦ eẽnt sine lege
tot gentes quib euangłium p̾dicabat. quid opus erat ut
eis legem & propħas dexp̃o introduceret testes. eisq impor¬
taret ignaris uinculum sicut ista pestis arbitrat᷑ erro¬
ris. aquo eos fuisse lib̃os magis debuit gratulariꝰ Qid

Expanded text:
vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos esse deputabat? Procul dubio quoniam in praeputio Gentes erant, non in circumcisione Israelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuisse testatur, ubi dicit quod ei et Barnabae dexteras societatis dederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipse quidem cum Barnaba ad Gentes, illi autem ad circumcisionem irent . Et alio loco apertissime dicit, Quamdiu ego sum Gentium apostolus: et multis aliis locis proprio quodam munere doctorem Gentium se esse testatur. Cum ergo essent sine Lege tot gentes quibus Evangelium praedicabat, quid opus erat ut eis Legem et Prophetas de Christo introduceret testes, eisque importaret ignaris vinculum, sicut ista pestis arbitratur, erroris, a quo eos fuisse liberos magis debuit gratulari? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid de apłica ꝓferretur epła. ubi attestant᷑ euangłio
deis locutum fuisse quasi uideum. uł eis qui sub lege es¬
sent. tamꝙͣ eẽt & ipse sub lege. Ac ꝑ hoc subdole atq m̃¬
daciter simulantem se apud imꝑfectos edificare. qͦd apud
ꝑfectos ñ mentiendo s uera dicendo destrueret. Hanc e¬
uidelicet erroris machinationẽ. nescio quis fabricius
fabricauit. quẽ uelut magistrum u̾itatis. romȩ se inue¬
nisse gloriat᷑. Qͥs ñ hoc monstrum ñ dico sensus xp̃i¬
anus. s qualiscumq humanus exhorreat: Primo enĩ
considandum ẽ: quã se fraudulentissimum ⁊ m̃dacis.¬
simũ ꝓfiteatur. qui mentientem putat & laudat
apłm. I qͦd ille dixit non fallentis astu s compatientis
affectui. qui a diuersis animarũ morbis tam miscđi corde
subuenit. ꝙͣ sibi subueniri uoluisset. si errore uł infir¬
mitate simili laborar&e: hic in fallaciam detestabilẽ

Expanded text:
aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio aeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim considerandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diversis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem
Abbreviated transcription (Latin):
statis exdudens. a difficiliorib inchoare. ne nouos ad¬
huc ad fidem ꝑfecta doctrina turbaret. Deinde uolens qua¬
li ꝓbare qͦd dixit. eundem apłm dicentẽ cõmeniorat. Cũ
lib̾ sim ex omnib. omnib me subieci. ut plures lucri
facerem. Et factus sum iudeis tamꝙͣ udeus: ut uidcos
lucrifaciã. Et his qui sub lege sunt. tamꝙͣ qui sub lege
essem. cum ipse ñ sim sub lege. ut eos qui sub lege sunt
lucrifaciam. Et his qui sine lege sunt. tamꝙͣ sine lege
essem. cum sine lege dĩ ñ sim. s sim in lege xp̃i. ut lu¬
crifaciam eos qui sine lege sunt. factus sum infirmꝰ
infirmis: ut infirmos lucrifaciam. Omnib omĩa factꝰ
sum: ut om̃s lucrifaciã. Has quatuor ꝑsonas uult intel¬
ligi. in quib apłm locutũ putat. un am udcoꝵ. alterã
eorum qui sub lege sunt. terciam corum qui sine lege
sunt. quartam infirmorum. Qͥnta debet᷑: q̃m quinq

Expanded text:
statis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adstatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret. Deinde volens quasi probare quod dixit, eumdem apostolum dicentem commemorat: Cum liber sim ex omnibus, omnibus me subjeci, ut plures lucrifacerem. Et factus sum Judaeis tamquam Judaeus, ut Judaeos lucrarer. Iis qui sub lege sunt, quasi sub lege essem cum ipse non essem sub lege, ut eos, qui sulucrifaciam; et iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, quoniam quinque
Abbreviated transcription (Latin):
dent̾ xp̃c ostendit. & illam dĩ eẽ legem. quã ꝓfanꝰ iste
blasphemat. & iudeos hab̾e suas traditiones. alibris pro¬
pheticis & legitimis alienas. quas appellasse apłm pro¬
fauas fabulas & aniles. & genealogias int̾minatas ñ
hereticus s catholicus lector intelligit. Porro si uelim
testimonia cuncta colligere. quib ostendam quẽ admo¬
dum & ipse dñs & apłi eius lege usi fuerint & ꝓpħis
quas iste aniles fabulas putat. quando sufficio: Aut cui
mentum ꝑtinentib. confirmet᷑ legis & ꝓpħarum & cõ¬
mendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat.
quo pacto subt̃ fugiat moles testimoniorum in euangliciᷤᷤ
e apłicis litteris de libris uet̾ib positorum. quib eius
uelit nolit ceruicata lingua conteritur. Ait quippe
apł̃m ꝓ qualitatib ingeniorum: in quinq ꝑsonis locu¬
tum. Insinuans enim rudi adhuc popło quȩ dĩ st̃ inqͥt:¬
ñ debuit a ꝑfectiorib inciꝑe. & c̃suetudinẽ ab eis uetu¬

Expanded text:
i esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendam quemadmodum et ipse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio? aut cui mentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro qualitatibus ingeniorum in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inqnon debuit a perfectioribus incipere, et consuetudinem ab eis vetu
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ possit cẽ qͦd uelit. & ut contͣ suã mag̾ ꝗͣ ut scđm suã
cxisteret uoluntatẽ. Iam suꝑiꝰ responsũ ẽ. s addendũ
uideo. qͦd spe salui facti sumus. Spes aut̃ quȩ uidet᷑. ñ ẽ
spes. &d enm uidae quis qͥo sꝑat: Si aut̃ qͥo ñ uidemus
sꝑamus: ꝑ patientiã cxpactamꝰ. Cc̃ g̃ erit ꝑfecta iusticia q̃ndo
plena sanitas. Tunc plena sanitas: quando plena caritas. Ple¬
iitudo gͦ legis caritas. Tunc autẽ plena caritas: quando uide¬
bimus eum sicuti ẽ. Neq enim erit qͦd addat᷑ ad dilectionẽ.
cum fides ꝑ uen̾it ad uisionem. Iter̃ querendũ c̃ inquit:
ꝑ quio efficit᷑ homo cũ peccato. ẜ naturȩ necessitatẽ: an ꝑ
arbitrii lib̾tatem.Si ꝑ naturȩ necessitatẽ: culpa caret. Si ꝑ
arbitrii lib̾tatem: querendũ ẽ. a qͦ ipsa arbitrii lib̾tatẽ acce¬
perit. Proculdubio a do̾. Ds̃ autẽ qͦd dedit: certe bonum est.

Expanded text:
et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii liarbitrii libertatem, quaerendum est a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit; procul dubio a Deo. Deus autem quod dedit, certe bonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ pot̾. Nam cur p̃ciꝑct᷑. qͦd ficri omnino ñ posset
Respondet᷑ consultissime homini p̃cipi ut rectis passib
ambulet. ut cũ se ñ posse ꝑspexit. medicinã reqͥrat. que
int̾ioris hominis ad sanandã peccati claudicationẽ gr̃a dĩ
hominẽ ds sine peccato eẽ. Proculdubio uult: & ꝓculdu¬
bio pot̾. Qͥs enim tam demens. ut uł dubitet fieri posse.
qͦd dm uelle ñ dubitet: ꝑespondet᷑. Si nollet d̾s hominẽ
sine peccato ẽẽ: ñ mitcer& filium suũ sine peccato. qͥ sana
ret homines a peccatis. Hoc fit in credentib & ꝓficientib
renouatione int̾ioris hominis de die in diẽ. donec fiat ꝑfec¬
bio ñ uult ẽẽ cũ peccato. Quanta hec impietatis blasphe¬
mia sit. cogitandum ẽ. ut dicat᷑ hominẽ posse eẽ cum
peccato. qͦd d̃s̃ ñ uult. & neget᷑ posse eẽ sine peccato qͥo dđs
uult. quasi quẽ ad hoc ds̃ creau̾it. ut possit eẽ qͦd nolit.

Expanded text:
tum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? tum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationem gratia dehominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecbio non uult esse cum peccato. quanta haec impietatis blasphemia sit cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine pecccreauerit, ut posset esse quod nolit
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nec debae. Et si ñ deb& hõ ẽẽ sine peccato. deb& gͦ eẽ cum
peccato. Et iã peccatũ ñ erit: si illud deb̾e. hab̃i c̃stit̾it. Aut
si hoc cẽ dici absurdum ẽ. c̃fiteri neceẽ ẽ. deb̃e hominẽ sine
peccato eẽ. & c̃stat eum ñ aliud deb̾e ꝗͣ pot̾. Respondet᷑
cadẽ similitudine qua suꝑiꝰ respondimꝰ. Cũ enĩ uidemus
cdaudũ qͥ sanari pot̾: recte utiq dicimꝰ. Deb& ẽẽ hõ iste
sine claudicatione: & si deb&. pot̾. Hec tam̃ cũ uult c̃ti¬
nuo pot̾: s cũ fuerit adhibita curatione sanat᷑. & medi¬
cina adiuuerit uoluntatẽ. Hoc fit in int̾iore hoĩe qͦd ad
peccatũ attin&. tanꝗͣ eꝰ claudicationẽ ꝑ eiꝰ gram. qͥ ueñ ñ
uocare iustos. s peccatores. qr ñ ẽ opꝰ sanis medicꝰ. s male
habñtib. Iterũ ait q̃rendum ẽ. utrũ ne p̃ceptũ sit hõi
sine peccato eẽ. Aut enĩ ñ pot̾ & p̃ceptũ ñ ẽ: aut qr p̃cep¬

Expanded text:
go nec debet. Et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo cum peccato esse; et jam peccatum non erit, si illud deberi constiterit. Aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est, debere hominem sine peccato esse, et constat eum non aliud debere quam potest. Respondetur eadem similitudine, qua superius jam respondimus. Cum enim videmus claudum, qui sanariione, et si debet, potest" nec tamen, cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos, sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. VI. "Iterum" ait "quaerendum est, utrumnn est aut, quia praecep
Abbreviated transcription (Latin):
tum quia oleum secum qͦd infundent suis lampadib non
tulert᷑. ⁊ qͥ ꝓpt̾ unum c̃tumeliosũ uerbũ mittit in gchei¬
nam.⁊ qͥ temporali cibo ñ accepto. igne dampnat eterno.
Hec atq huiusmodi siquis uesana m̃te sacrilegus inde
lenia hinc asꝑa colligat. acsic homines utrarũq literarꝰ
qui hoc fac̃ ueteri testam̃to. qͦd ab homine similit̾ sacri¬
lego posset fieri nouo impurus atq impius apparebit:
Qͥ autem recte colit dm̃. & ꝓfecto utriusq testam̃ti mue¬
nit unum dm. & eiusdem unius dĩ in utroq diligit boni¬
tatem. in utroq metuit seu̾itatem. In illo intelligens pro¬
uͥ p̃cipit᷑ ut si ium̃tũ mnimici sui errare qͥsq inuenerit it¬
uocet dño qͦ. & si cecidisse in uia. ñ ꝑtranscat s leua cũ iloꝰ
Honne ibi priꝰ scriptũ ẽ qͥd apłs ponit. si esurierit inimi

Expanded text:
tum quia oleum secum quod infunderent suis lampadibus, non tulerunt; et qui propter unum contumeliosum verbum mittit in gehennam, et qui pro temporali cibo non accepto, igne damnat aeterno . Haec atque hujusmodi si quis vesana mente sacrilegus inde lenia, hinc aspera colligat, ac sic homines utrarumque litterarqui hoc facit, Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri Novo, impurus atque impius apparebit? Qui autem recte colit Deum, et profecto utriusque Testamenti invenit unum Deum, et ejusdem unius Dei in utroque diligit bonitatem, in utroque metuit severitatem, in illo intelligens proubi praecipitur, ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet Domino ejus, et si cecidisset in via, non pertranseat, sed levet cum illo? Nonne ibi pr
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͥ multũ ñ abundauit. ⁊ qͥ modicũ ñ defuit illi ÷¬
Cur eis importat legis auctoritatem. quã dic̃ fuisse
ministrationem mortis si eo mͦ intellexit. qͥmͦ ista pe¬
stis intelligit: Atq ut om̃s auferant᷑ ambages. qͦna
mͦ & lex ministratio mortis recte dicta sit. ⁊ tam̃ sc̃a
&e iusta ⁊ bona sit: illud recolamus qͦd in epł̃a positũ ẽ
ad romanos. Cum enĩ dixiss&. ita ut seruiamꝰ in noui¬
tate sp̃c. ⁊ ñ in uetustate litterȩ. quę sententia similli¬
ma ẽ illi. quã iste ñ intelligens posuit. c̃tinuo istos pros
pexit futuros u̾bosos atq blasphemos qui putaturi esseq̃
ex hoc legem fuisse rep̃hensam: moxq subiunxit. Qͥdgͦ
dicemꝰ : Lex peccatum ẽꝰ Absit. S peccatum ñ cognoui.
nͥ ꝑ legẽ. Nã c̃cupiscentiã nesciebã: nͥ lex dicer& ñ c̃cupi

Expanded text:
est: Qui multum, non abundavit; et qest: Qui multum, non abundavit; et qCur eis importat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per Legem. Nam concupi
Abbreviated transcription (Latin):
faciem ad faciem. sic & ista quȩ in umbris tradita crans
uideis. in uet̾e testam̃to necesse fuit euacuari reuelatiõe
testam̃ti noui. Nec sane oiñs in illo popło ñ intellige¬
bant xp̃m. ꝑ illas umbras testam̃ti ueteris figuratum
bant: qui eum posteris p̾nuntiabant. Nam in ipsa
epła ad corinthios ubi hȩc dicunt᷑ quȩ iste ñ intelligeis
posuit tamꝙͣ adu̾sa & inimica ueteri testam̃to. cur dic̃
habemꝰ autẽ eundẽ sp̃m fidi scđm qͦd scriptũ ẽ. credidi
ꝓpt̾ qͦd locutus sum. & nos credimus ꝓpt̾ qͦd & loqͥm÷
Ubi enĩ scriptum ẽ. credidi ꝓpt̾ qͦd & locutus sum:
utiq in psalmis ad illa dĩ eloquia ꝑtinentib quȩ cre¬
dita sunt uideis: eundem inquit sp̃m fidĩ habentes.
Qͥd ẽ eundem. nisi quem habebant &̃ illi ꝑ quos hȩc
ministrata st̃ : Cur &e in eadem epła de lege posuit¬
illorum inopiam. ut & illorũ abundantia fiat ĩ ur̃a

Expanded text:
facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: bant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Hat locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur ? Ubi enim scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cur etiam in eadem Epistola de Lege illorum inopiam, ut et illorum abundantia fiat in vestram
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m intellecturi ñ erant. & idõ uelam̃ int̾ faciẽ moysi ⁊
ipsos positum erat. ut ñ intendent sic̃ scͥptũ ẽ. filii isrł usq
infinem.finis enim legis qͥs ẽ. ad hoc ñ ego s apłs ipse
respondeat. finis autẽ legis inquit xp̃c ad iusticiã omi
credenti. finis ꝑficiens: non int̾ficiens. finis quippe dr̃
ꝓpt̾ quẽ fiunt omĩa: quecũq aliqͦ fiunt officio. Nam
int̾ officiũ & finẽ hoc distat q̃ͥ officũ ẽ ĩ ais qus faced
xp̃m fiebant. quẽ filii isrł in cis quȩ fiebant ñ intellige¬
bant: hoc significabat uelamen quod eos usq in finem
ñ sinebat intendere. idest usq ad faciem moysi quȩ sig¬
nificabat xp̃m. s id̃o dictum ẽ qͦd euacuant᷑ hȩc gła. qr
om̃s umbrȩ significantes euacuant᷑ cũ res quȩ significat᷑
aduenerit. Quẽadmodum enim scientia quȩ nc̃ ẽ eua¬
cuabit᷑ sicut idem dic̃ apłs. cum uenerit illa quã dicit

Expanded text:
Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
mittendos. Illud quoq sic imꝑitissimꝰ. ñ intelligit qͦd scͥ.¬
tum ẽ: primũ apłos. deinde ꝓpħas. Eutat enim ante
apłos ñ fuisse ꝓpħas. nesciens eos ꝓpħas illic comine¬
moratos ẽẽ ab apło. qui post xp̃i aduentum fuerunt. qͥs
rinthios: propħȩ autẽ duo uł tres loquant᷑. Si autẽ ñ fug¬
ꝓpħȩ ante apłos. qui erant illi ꝑ qͦs ante ds ꝓmisit euan¬
głium de filio suo. qui factus ẽ ei ex semine dauid scđm
carnem: Qͥs erat qui dixit. lapidem quẽ reprobauert
edificantes hic factus ẽ in caput anguli: Qis erat qui

Expanded text:
ttendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scrittendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos it ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuDeus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xꝑm facta ẽ. Lex gͥ data ẽ ꝑ moysen. facta ẽ aut̃
enim ꝑ litteram iubetur: ñ litcera s spũ impletur.
Unde illud qͦd scriptũ ẽ. ñ concupisces. Per moysen lex
phetia legis sunt ꝓmissa. quia in xp̃o eminent reo
in quem ñ crediderunt. aut quomͦ credent quẽ non
audierunt. degentib dix̃. ñ de uideis sic̃ hic sompni¬
at. Fos enim uolebat refellere doctor gentium: qui
putabant genti tantummodo uideorum. ñ &̃ incircũ¬
cisis gentib euangłium p̾dicandum. Qod uolens osten-¬
dere ñ ad iudeos tantum. s ad om̃s gentes ꝑtinere:
prius posuit testimonium de ꝓpħa. erit om̃is qui muo
cauerit nom̃ dñi. saluus erit. Ac deinde cũ dixiss&e. qͣm
autẽ inuocabunt in quẽ ñ credidert᷑. aut quomͦ credent
quẽ ñ audicrunt: continuo subiunx̾. quomͦ autẽ audient
sine p̾dicante. aut quomͦ p̾dicabunt nͥ mittant᷑: ita refutars
cos qui negabant ad incircũcisas gentes p̾dicatores xp̃i ẽ

Expanded text:
istum facta est . Lex igitur data est per Moysen: facta est auteenim per litteram jubetur, non littera, sed Spiritu impletur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces ; per Moysen Lex phetia Legis sunt promissa, quia in Christo eminent reddin quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? de Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judprius posuit testimonium de propheta: Erit omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Ac deinde cum dixisset, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante, aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse