comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li felicitate: quȩ uos etiã p̃sentes hab̃̾e meruit. de
qͥbuᷤᷤ absentib eum id qd natiestis. et qđ gr̃a xp̃i facti
estis audiret. qͣmuis caritate credet: tam̃ ne ñ crede¬
nerim. et quib malis a tanto bono impeditus sum.
ut ñ solum a uob̃ ueniam. s etiam ur̃is orationibus
ab illo quim uob̃ qđ ei uuitis oꝑatur: merear mise¬
ricordiam. Popłs ypponiensis cui me dñs seruum
dedit. eum ex magna ac pene ex omni parde ita in¬
firmus sit. ut p̃ssura etiam leuioris tͥbulationis pos¬
sit grauit̾ erogare: nc̃ tam magna tͥbulatione cedit᷑.
ut etiam si ñ sic eẽt infirmꝰ. uix eam cũ aliquasalite
animi sustineret. Eum autẽ cummͦ regressus sum. ꝑi¬
culosissime scandaliratum comꝑi: de absentia mea.
Ur̃is autẽ de quorum sp̃uali robore gaudemꝰ in dño:
sanis utiq faucib sapit. quomͦ dictum sit. Quis in¬
firmat᷑. et ego ñ infirmor: Quis scandalirat᷑ et ego

Expanded text:
li felicitate, quae uos etiam praesentes habere meruit, de li felicitate, quae uos etiam praesentes habere meruit, de quibus absentibus, cum id, quod nati estis et quod gratia Christi facti estis, audiret, quamuis caritate crederet, tamen, ne non credenerim et quibus malis a tanto bono impeditus sum, ut non solum a uobis ueniam sed etiam uestris orationibus ab illo, qui in uobis, quod ei uiuitis, operatur, merear misericordiam. populus Hipponiensis, cui me dominus seruum dedit, cum ex magna ac pene ex omni parte ita infirmus sit, ut pressura etiam leuioris tribulationis possit grauiter aegrotare, nunc tam magna tribulatione caeditur, ut, etiam si non sic esset infirmus, uix eam cum aliqua salute animi sustineret. eum autem, cum modo regressus sum, periculosissime scandalizatum comperi de absentia mea; uestris autem, de quorum spiritali robore gaudemus in domino, sanis utique faucibus sapit quo modo dictum sit: Quis infirmatur et ego non infirmor? quis scandalizatur et ego
Abbreviated transcription (Latin):
Nĩs in dño insignib et scĩtate km̃is ac de¬
sid̾antissimis frib albinȩ. piniano. et me¬
lianȩ: augustinꝰ indño salutẽ. Cum ha¬
bitu ualitudinis. uł natura. frigus ferre ñ possim.
numqͣm tam̃ maiores estus qͣm ista hyeme tam hor¬
renda ꝑpeti potui: qđ ad uos ad qͦs uolatu maria
tͣnseunda fuerant. tam in ꝑximo constitutos. tam de
longinquo uisendi nos gr̃a uenientes. ñ dicam ꝑgere
s uolare ñ potui. Et fortasse scĩtas ur̃a eandẽ hẏs¬
malem asꝑitatẽ: penȩ meȩ t̾m causam putauerit.
Absit k̾̃m̃i. Quid enimgͣue ac molestum uł etiã ꝑrdo¬
sum habent ymbres isti: qđ ñ mͥsubeundũ ac fe¬
rendum fuit. ut aduos uenirem. tantam tantis ma-¬
lis nr̃is solatia. in hac gn̾atione tortuosa ac ꝑu̾sa tã
ardent̾ accensa de summo lumine lumina: suscepta
humilitate. subluma. et contempta claritate clariora:
Simul etiam fruerer carnalis patͥe mee. tam sp̾ua¬

Expanded text:
NIS IN DOMINO INSIGNIBUS ET SANCTITATE CARISSIMIS AC DESIDERANTISSIMIS FRATRIBUS ALBINAE, PINIANO ET MELANIAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cum habitu ualitudinis uel natura frigus ferre non possim, numquam tamen maiores aestus quam ista hieme tam horrenda. perpeti potui, quod ad uos, ad quos uolatu maria transeunda fuerant, tam in proximo constitutos, tam de longinquo uisendi nos gratia uenientes non dicam pergere sed uolare non potui. et forsitan sanctitas uestra eandem hiemalem asperitatem poenae meae tantum causam putauerit. absit, carissimi. quid enim graue ac molestum uel etiam periculosum habent imbres isti, quod non mihi subeundum ac ferendum fuit, ut ad uos uenirem, tanta in tantis malis nostris solatia, in hac generatione tortuosa ac peruersa tam ardenter accensa de summo lumine lumina suscepta humilitate sublimia et contempta claritate clariora? simul etiam fruerer carnalis patriae meae tam spirita
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ q̃m huic qͣntum potui sufficient̾ respondisse
me puto. de hac re sententiã meã queris: ego in
engłicis et apłicis litt̾is. totoq instrum̃to qđ ap¬
pellat᷑ testam̃tum nouum. id animoreuoluens.
uideo p̃ceptum ẽẽ ieuiniũ. Quib autẽ dieb ñ opor¬
teat iciunare. et quib oporteat: p̃cepto dñi ⁊ apłoꝵ¬

Expanded text:
autem, quoniam huic, quantum potui, sufficienter respondisse autem, quoniam huic, quantum potui, sufficienter respondisse me puto, de hac re sententiam meam quaeris, ego in euangelicis et apostolicis litteris totoque instrumento, quod appellatur testamentum nouum, animo id reuoluens uideo praeceptum esse ieiunium. quibus autem diebus non oporteat ieiunare et quibus oporteat, praecepto domini
Abbreviated transcription (Latin):
ppositionis poni solere: et nc̃ se de agni immacłati
corpore partem sumere. Dicit cessisse poculo san¬
guinem. ⁊̃ cogitans etiam nc̃ se acciꝑe in pocłosan
guinẽ. Qnͣto sͦ meliꝰ et congruentĩ uecera tͣnsisse.
et noua in xp̃o facta eẽ sic dic̾etut cederet altare
altari. gladius gladio. ignis igni. panis pani. pec̾
pecori: sanguis sanguini. Uidem̃ quippe in his
omnib carnalẽ uetustatẽ. sp̃uali cedere nouitati.
Siegͦ intelligendum ẽ. siue in isto die uolubili sep¬
timo p̃ndeat᷑. sicie a quib dã etiã ieiunet᷑. tñ sabbo
sp̃uali sabb̃m carnale cessisse: qͣndo in ista sempi¬
terna requies et uera concupiscct᷑. in illo uacatio
sicut alia quedã que inde cõmemoranda ñ arbi¬
tratus sum. multoinagis ad causam ñ ꝑtinent. in
qua de sabb̃i ieuinio uł pͣndio disputat᷑. s ea tibi
ipsi maxime siexbis quȩ a me dicta sunt aliqͥa
adiuuaris. adĩtenda et iudicanda dimittodi

Expanded text:
propositionis poni solere et nunc se de agni inmaculati propositionis poni solere et nunc se de agni inmaculati corpore partem sumere. dicit cessisse poculo sanguinem non cguinem . Quanto ergo melius et congruentius vetera transisse, et nova in Christo facta esse sic diceret, ut cederet altare altari, gladius gladio, ignis igni, panis pani, pecus pecori, sanguis sanguini. Videmus quippe in his omnibus carnalem vetustatem spirituali cedere novitati. Sic ergo intelligendum est, sive in isto die volubili septimo prandeatur, sive a quibusdam etiam jejunetur, tamen sabbato spirituali sabbatum carnale cessisse; quando in isto sempiterna et vera requies concupiscitur, in illo vacatio sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de sabbati ieiunio uel prandio disputatur. sed ea tibi ipsi, maxime si ex his, quae a me dicta sunt, aliquid adiuuaris, aduertenda et iudicanda dimitto. si
Abbreviated transcription (Latin):
dde uestis regie uarietate litigamꝰ. ne ipsiꝰ reginȩ
uͥ unam fidem de ipsadĩ requie retinemꝰ. int̾iora
m̃brauerem̃. Et si enim qͥa uetera tͣnsiert̃. cum eis
tͣnsiit etiam carnalis uocatiosabbi: ñ tam̃ qͥa sabbo
et dominico sine suꝑsticiosa uacatione pͣndemus.
ideo duob dñis seruimꝰ: quia sabbi et dñici unus
ẽ dñs. Iste autẽ qui uet̾a tnsisse sic dicit. ut in xp̃o
cedet ara altari. gladiꝰ ieiunio. p̃cib ignis. pani pe¬
cus. poculo sanguis nescte altaris nom̃. magis le¬
gis ec ꝓpharum litt̾̃is frequentatũ. et altare do pͥꝰ
in tabernacło qđ ꝑ moysen factũ ẽ collocatum a¬
rã qͦ in apłicis litt̃is inueniri: uͥ mñes clamant
subaltaredi. Dicit cessisse ieiunio gladiũ: ñ recor¬
ñ et tc̃ p̃ces deferebant᷑ in templũ:⁊ nunca xp̃o
ignis est missus in mundum. dicit cessisse pani
pecus. tamqͣm nesciens. et tunc in di m̃sa panes

Expanded text:
de uestis regiae uarietate litigamus, ne ipsius reginae, de uestis regiae uarietate litigamus, ne ipsius reginae, ubi unam fidem etiam de ipsa requie retinemus, interiora membra uexemus. etsi enim, quia uetera transierunt. cum eis transiit etiam carnalis uacatio sabbati, non tamen, quia sabbato et dominico sine superstitiosa uacatione prandemus, ideo duobus dominis seruimus, quia et sabbati et dominici unus est dominus. Iste autem, qui uetera transisse sic dicit, ut in Christo cederet ara altari, gladius ieiunio, precibus ignis, pani pecus, poculo sanguis, nescit altaris nomen magis legis et prophetarum litteris frequentatum et altare deo prius in tabernaculo, quod per Moysen factum est, conlocatum, aram quoque in apostolicis litteris inueniri, ubi martyres clamant sub ara dei. dicit cessisse ieiunio gladium non recornon et tunc preces deferebantur in templum et nunc a Christo ignis est missus in mundum. dicit cessisse pani pecus tamquam nesciens et tunc in domini mensa panes
Abbreviated transcription (Latin):
rietur: ut ñ adũsis contentiõib dissipet᷑. Postremo
inquit si uideus sabb̃m colendo dñcum negat: qͦ¬
cumcolamꝰ: aut simꝰ iudei et s abb̃m obseruemꝰ. Ne¬
mo enim pot̾ duob dñis seruire. Nonne ita loquit᷑:
tamqͣm sabb̃i dñs alius sit. alius dñci. Nec illud
audit quod et ipse commemorauit: dñs ẽ enim
sabbi filus hominis. Qđ autẽ itanos uult a sabb̃o¬
ẽẽ alienos. sicut uidei sunt a dñico alieni: nonne
tantum errat ut possit eciam dicere tta nos ñ deb̃e
acciꝑe legemet ppħas. sicut uidei ñ accipiunts
uangelium et aplos: Qã qui saꝑit: utiq qͥd mali
sicut iudei sabbis ñ uacam̃. etiansi ad significan¬
dam requiẽ. que illo die significata ẽ xp̃iana so¬
briecate et frugalitate seruata. ieiunii uincłm re¬
laxamꝰ: et si aliqui fr̃s nr̃i requiẽ sabbi relaxatioe¬
ns ieiunii. significandam eẽ ñ putant. nequaqͣm

Expanded text:
rietur, ut non aduersis contentionibus dissipetur. Tostremo1, rietur, ut non aduersis contentionibus dissipetur. Tostremo1, inquit, si Iudaeus sabbatum colendo dominicum negat, qcum colamus; aut simus Judaei, et sabbatum observemus: « Nemo enim potest duobus dominis servire » . Nonne ita loquitur, tanquam sabbati alius dominus sit, alius dominici? Nec illud audit quod et ipse commemoravit: Dominus est enim sabbati Filius hominis . Quod autem ita nos vult esse a sabbato alienos, sicut Judaei sunt a dominico alieni, nonne tantum errat ut possit etiam dicere, ita nos non debere accipere legem nec prophetas. sicut Iudaei non accipiunt euangelium nec apostolos? quod qui sapit, quid mali sicut Iudaei sabbatis non uacamus, etiam si ad significandam requiem, quae illo die significata est, Christiana sobrietate et frugalitate seruata ieiunii uinculum relaxamus, et, si aliqui fratres nostri requiem sabbati relaxatione ieiunii significandam esse non putant, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
s ab hac doctrina t̾ras cet̾as deuiasse atq in eã romã
stecisse: e contͣrio referet᷑. occidentis potius aliq̃ loca
in quib roma ẽ ñ seruasse qđ apłi tradidunt: orien¬
tis uero t̾ras unde cepit ipsum eugłium p̃dicari. in
co qđ ab omnib simul cum ipso petro apłis traditũ
ẽ. ne sabbo ieiunet᷑. sine aliqua uarietate mansisse.
Int̾mmnabilis ẽ ista contentio: generans lites. nõ fi¬
niens questiones. Sit gͦ una fides uniu̾se quȩ uͥq
dilatatur eccłe. tainqͣm int̾ in m̃bris: etiam si ipsa
fid̃i unitas quibꝰdam diu̾sis obseruationib celebra¬
tur. quib nullomͦ᷑ qđ infide uerum ẽ impeditur.
Omnis enĩ pulchritudo filie iegis intͥnsecus. Illȩ aũ
obseruationes que uarie celebrant᷑. in eĩ ueste intelli¬
gunt᷑: unde ibi di. In fimbriis aureis. cirtũ amicta
uarietate. S ea qͦ uestis ita diu̾sis celebrationib ua¬

Expanded text:
sed ab hac doctrina terras ceteras deuiasse atque in ea Romam sed ab hac doctrina terras ceteras deuiasse atque in ea Romam stetisse et e contrario referetur occidentis potius aliqua loca, in quibus Roma est, non seruasse, quod apostoli tradiderunt, orientis uero terras, unde coepit ipsum euangelium praedicari, in eo, quod ab omnibus simul cum ipso Petro apostolis traditum est, ne sabbato ieiunaretur, sine aliqua uarietate mansisse, interminabilis est ista contentio generans lites, non finiens quaestiones. sit ergo una fides uniuersae, quae ubique dilatatur, ecclesiae tamquam intus in membris, etiam si ipsa fidei unitas quibusdam diuersis obseruationibus celebratur, quibus nullo modo, quod in fide uerum est, impeditur. omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. illae autem obseruationes. quae uariae celebrantur, in eius ueste intelleguntur, unde ibi dicitur: In fimbriis aureis circumamicta uarietate. sed ea quoque uestis ita diuersis celebrationibus ua
Abbreviated transcription (Latin):
figura erat diaboli. Non plane sabbatariꝰ aut do¬
minicariꝰ. s cotidianꝰ ẽ ille temptator. nec tam̃ ad¬
ũsus eum cotidie ieiunat᷑. qͣndo et dieb dominiei
omnib et qͥnquaginta post pascha. et ꝑdiu̾sa loca
dieb sollemnib mr̃m. et festis quibꝰq p̃ndetur. E
tam̃ diabolus uincit᷑. si oculi nr̃i sint tamqͣm add̃m.
ut ipse euellat de laqueo pedes nr̃os: et suie mandu¬
camus. siue bibimꝰ. siue qd̾cumq facimꝰ omnia in
gĩam di faciamꝰ. et qͣntum in nob ẽ sine offensione.
simus iudeis et grecis. et eccłẽ dĩ. Qd parũ cogitant qͥ
cum offensione manducant. uł cum offensione ieiu
nant. et ꝑ utrãlibet intemꝑantiã scandala cõcitaNł.
quib ñ suꝑat᷑ diabolus .s. letat᷑. Qđ si respondet᷑ hoc
docusse iacobum ⁊erosolimis. ephesi ioħem. cet̾osq aliiˢ
locis. qdđ docuit romȩ petrus. idẽ. ut sabb̃o ieuinet᷑.

Expanded text:
figura erat diaboli, non plane sabbatarius aut dofigura erat diaboli, non plane sabbatarius aut dominicarius sed cotidianus est ille temptator; nec tamen aduersus eum cotidie ieiunatur, quando et diebus dominicis omnibus et quinquaginta post pascha et per diuersa loca diebus sollemnibus martyrum et festis quibusque prandetur, et tamen diabolus uincitur, si oculi nostri sint semper ad dominum, ut ipse euellat de laqueo pedes nostros, et, siue manducamus siue bibimus siue quodcumque facimus, omnia in gloriam dei faciamus et, quantum in nobis est, sine offensione simus Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei. quod parum cogitant, qui cum offensione manducant uel cum offensionibet intemperantiam scandala concitant, quibus non superatur diabolus, sed laetatur. Quod si respondetur hoc docuisse Iacobum Hierosolymis, Ephesi Iohannem ceterosque aliis locis, quod docuit Romae Petrus, id est ut sabbato ieiunetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ducantem manducans quisq ñ sꝑueret. et ipsũ ñ
manducans manducantẽ ñ iudicaret: petrus etiam¬
inqͥt apłoꝵ caput celi ianitor et eccłe fundam̃tum
extincto symone qui fuerat diabolifigura: ñ nisi ie¬
iunio uincendi id ipsum romanos edocuit. quorũ
fides annunciat᷑ uniu̾so orbi t̾rarũ. Numqͥd gͦ
ceteri apłi pͣndere xp̃ianos contra petrũ docuert̃
uniu̾so orbi t̾rarum: Sicut itaq int̾ se uixert̃ con¬
cordit̾ petrus et condiscipłi eius. sic int̾ se concordit
uiuant sabb̃o ieuinantes. quos plantauit petrus
et sabb̃o pͣndentes quos plantauert̃ condiscipłi eĩ.
Est quidem et hec opinio płimoꝵ qͣmuis eam ꝑhibe¬
ant ẽẽ falsam pleriq romani: qd̃ apłs petrus cũ
symone mago die dñico certaturꝰ. ꝓpt̾ ipsum mag¬
nȩ temptationis ꝑicłm. pͥdie cum eiusdemurbis
su. eundẽ morem tenuerit. eamq imitate ft̃ ñnul

Expanded text:
ducantem manducans quisque non sperneret, et ipse non ducantem manducans quisque non sperneret, et ipse non manducans manducantem non judicaret. CAPUT Itolorum caput, caeli ianitor et ecclesiae fundamentum, extincto Simone, qui fuerat diaboli non nisi ieiunio uincendi figura, id ipsum Romanos edocuit, quorum fides adnuntiatur uniuerso orbi terrarum\'. numquid ergo ceteri apostoli prandere Christianos contra Petrum docuerunt in uniuerso orbe terrarum? sicut itaque inter se uixerunt concorditer Petrus et condiscipuli eius, sic inter se concorditer uiuant sabbato ieiunantes, quos plantauit Petrus, et sabbato prandentes, quos plantauerunt condiscipuli eius. est quidem et haec opinio plurimorum, quamuis eam perhibeant esse falsam plerique Romani, quod apostolus Petrus cum Simone mago die dominico certaturus propter ipsum magnae temptationis periculum pridie cum eiusdem urbis su eundem morem tenuerit eamque imitatae sint nonn
Abbreviated transcription (Latin):
num damnare p̃ndentẽ. Cumenĩ dicit. ue qͥ dict̃
qd̾ bonũ malum:⁊ tenebras lucẽ. et lucẽ tenebras.
et amarum dulce. et duloe amarũ. ieiuniũ sab̃bi
uolens intelligibonũ. et lucem. et dulce. pͣndiũ uͦ
malum. et cenebras et amarũ: qͥs eum dubitet in
omnib xp̃ianis sabb̃o pͥndentib uniu̾sũ orbem
damnare t̾rarum: Nec se ipse respicit. nec qͥd di¬
cat atcendit. ut scͥptis suis ab ista p̃cipiti cohibe¬
atur audacia. Continuo quippe subuinx̃. Nemo
gͦ uos iudicet in esca. aut in potu: qd̾ itiq ipse
ipse facit qui sabbo sum̃tes escam potũq sic ar¬
guit. Tantum errat: ut hinc ei euenire tim̃dũ¬
sit etiam illud. qđ idem apłs alibi dicit. Qui man¬
iducat ñ mandicantẽ ñ sꝑnat: et qͥ ñ manducat.
manducantẽ ñ iudicet. Istum modũ. hoc tẽꝑam̃¬
tum quo scandala deuitaret. ut int̾ ieuinantes sab¬
bato et manducantes teneret: et ut ipsum ñ man¬

Expanded text:
num damnare prandentem. Cum enim dicit: Vae qui dicunt num damnare prandentem. Cum enim dicit: Vae qui dicunt quod bonum malum, et tenebras lucem, et lucem tenebras, et amarum dulce et dulce amarum\' ieiunium sabbati uolens intellegi bonum et lucem et dulce, prandium uero malum et tenebras et amarum, quis eum dubitet in omnibus Christianis sabbato prandentibus uniuersum orbem damnare terrarum? nec se ipse respicit nec, quibus dicat, adtendit, ut scriptis suis ab ista praecipiti cohibeatur audacia. continu» quippe subiunxit: \'Nemo ergo uos iudicet in esca aut in potu\', quod ipse utique facit, qui sabbato sumentes escam potumque sic arguit. quantum erat, ut hinc ei ueniret in mentem etiam illud, quod idem apostolus alibi dicit: Qui manducat, non manducantem nonmanducantem non judicet? Istum modum, hoc temperamentum, quo scandala devitaret, inter jejunantes sabbato et manducantes teneret, ut et ipsum non man
Abbreviated transcription (Latin):
bati dies. quem dñs sc̃ificauit ignoro. ut in eo non
pitet posse manducariet bibi. cum tali iocundi¬
tate que caieat ebrietate: cum sic ante sabb̃mieiu¬
nare possimꝰ. quomͦ dicit ante dominicũ sabbo sab¬
batum ieunandũ. an continuo pͣnderi nefas ede
arbitiat᷑. Uideat gͦ qͣnta afficiat contumelia ipsã qͦ
romanã eccłam ubi et his ebdomadib in quib qͥn¬
ta et serta et sabb̃o ieiunat᷑ tͥb tam̃ continus diebꝰ
dicunt qd̾ bonum malũ. et tenebras lucẽ: ⁊ lucem
tenebras: et amarũ dulce. et dulce amarũ. Quid sͥ
uelint hec u̾baeius ñ satis intelligo Sienim hec
ut scͥbis sic urbicꝰ dix̃: murbe plebs pendens ex pa¬
storis arbitͥo cum ep̃o suo ieiunat sabbo. Si autem
sic ad te istascͥpta sunt. quia et in epła tua et ipse
qͥadam tale dixisti: ñ tͥ ꝑsuadeat urbẽ xp̃ianam
sic laudare sabb̃o ieiunantẽ. ut cogaris orbẽ xp̃ia¬

Expanded text:
bati dies, quem Dominus sanctificavit, ignoro, ut in eo non bati dies, quem Dominus sanctificavit, ignoro, ut in eo non putet posse manducari et bibi cum tali jucunditate quae careat ebrietate; cum sic ante sabbatum jejunare possimus, quomodo dicit ante dominicum sabbato jejunandum: an continuo biduo pranderi nefas esse arbitratur? Videat ergo quanta afficiat contumelia ipsam quoque Romanam Ecclesiam, ubi et his hebdomadibus, in quibus quarta et sexta et sabbato ieiunatur, tribus tamen continuis diebus, dicunt quod bonum malum et tenebras lucem et lucem tenebras et amarum dulce et dulce avelint haec verba ejus, non satis intelligo. Si enim haec, ut scribis, sic Urbicus dicit; in Urbe plebs pendens ex pastoris arbitrio cum episcopo suo jejunat sabbato. Si autem sic ad te ista scripsit, quia in epistola tua et ipse quiddam tale scripsisti; non tibi persuadeat urbem christianam sic laudare sabbato jejunantem, ut cogaris orbem christia
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus. s noc insanus dic̃e auder&: dies illi qͥnqua¬
ginta post pascha usq ad pentecosten quib ñ ieiu¬
nat᷑. erunt scdm istum a sacͥficio laudis alien. quib
tantũmͦ dieb inmultis eccłuis. in omnib aũ maxime
cantat᷑ alła. Quam uocẽ laudis eẽ.: nullus xp̃ianus
qͣmlibet imꝑitus ignorat. Confitet᷑ tam̃ etiã ipso die
dominico ñ in ebrietate s in iocunditate p̃nderi:¬
cum dicit debere nos ex uideis et gentib multos xp̃i¬
anos nomine. fide paucos electos. uesꝑtino sab̃b̃o¬
rum incenso. ꝓ pecudum uictimis ieuinui dõ pla¬
citum laudis immolare. cuiꝰ feruore cremare de¬
ficiant oꝑa delictorum. Et maxime inquit exaudiat
nos a nob̃ auditus: ec erunt nob̃ domꝰ ad manducan¬
dum et bibendum ñ in ebrietate. s in iocunditate.
dominica celebritate ꝑfecta. Tuncgͦ eulogia: non ut
suꝑius ait alogia. celebrat᷑. S quid eum offendit sab¬

Expanded text:
Christianus sed nec insanus dicere auderet, dies illi quinquaChristianus sed nec insanus dicere auderet, dies illi quinquaginta post pascha usque ad pentecosten, quibus non ieiunatur, erunt secundum istum a sacrificio laudis alieni. quibus tantum modo diebus in multis ecclesiis, in omnibus autem maxime cantatur alleluia, quam uocem laudis esse nullus Christianus quamlibet inperitus ignorat. Confitetur tamen etiam ipse die dominico non in ebrietate sed in iucunditate pcum dicit debere nos ex Judaeis et Gentibus multos christianos nomine, fide paucos electos, vespertino sabbatorum incenso, pro pecudum victimis jejunium Deo placitum laudibus immolare, cujus fervore cremata deficiant opera delictorum. Et mane, inquit, exaudiat nos a nobis auditus, et erunt nobis domus ad manducandum et bibendum, non in ebrietate, sed in jucunditate, dominica celebritate perfecta. Tunc ergo eulogia, non ut superius ait, alogia celebratur. Sed quid eum offendit sab
Abbreviated transcription (Latin):
crificio qđ deo carumẽ ꝑagit᷑: quia ñ ieiunat᷑. Seqͥt᷑
adhuc et ingerit testimonia: a causa quã defenden¬
dam suscepit. penit᷑ aliena. Immola inqͥt d̃o sacͥfi¬
cium laudis. Et istam uocem diuini psalmi uoleis
ad id qd agit᷑ nescio quomͦ conectere: utiq inqͥt non
sanguinis aut ebrietatis conuuium quo ñ laudes
debite deo: s blasphemie diabolo suffraute silues¬
cunt. Oiꝑuidã p̃sumptionẽ. Nongͤ immolat᷑ sacͥ¬
ficium laudis die dñico qͥa ñ ieiunat᷑⁊ s agit᷑ ebrieca¬
tis conuiuium. et blasphemniȩ diabolo suffragante
siluescunt: Qđ si nefas ẽ dicere. intelligat ñ ieiunũ
significari in eo qđ scͥptum ẽ: immolado sacͥficiũ lau¬
dis. Ieuinium quippe ccrtis dieb et maxime festis non
agitur: sacͥficiũ uͦ laudis ab eccła doto orbe diffusa.
om̃ib dieb immolat᷑. Alioquin qd̾ nullus ñ dico

Expanded text:
crificio, quod deo carum est, peragitur, quia non ieiunatur. sequitur crificio, quod deo carum est, peragitur, quia non ieiunatur. sequitur adhuc et ingerit testimonia ad causam, quam defendendam suscepit, penitus aliena. \'immola\', inquit, \'deo sacrificium laudis\', et istam uocem diuini psalmi uolens ad quod agitur nescio quo modo conectere \'utique, inquit, \'non sanguinis aut ebrietatis conuiuium, quo non laudes debitae deo sed blasphemiae diabolo suffragante siluescunt\\ o inprouidam praesumptionem! non ergo immolatur sacrificium laudis dominico die, quia non ieiunatur, sed agitur \'ebrietatis conuiuium et \'blasphemiae diabolo suffragante siluescunt\'. quod si nefas est dicere, intellegat non ieiunium significari in eo, quod scriptum est: Immola deo sacrificium laudis. ieiunium quippe certis diebus et maxime festis non agitur, sacrificium uero laudis ab ecclesia toto orbe diffusa diebus omnibus immolatur. alioquin, quod nullus non dico
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunio loquebat᷑: cum hec diceret. Dictum ẽ enim
adũsus cos qͥ more iudeoꝵ scđm uet̾em logem in obser¬
uatione quorũdamciboꝵ putabant ẽẽ mundiciã: et
ad coꝵ fr̾m admonitionẽ. ꝑ quoꝵ escam et potum
indifferent̾ acceptum scandalitabant᷑ infirmi. Ido
cum dixisset. noli in esca tua illum ꝑde ꝓ qͦ. xp̃e mor
Nenim ẽ regnum dĩ escaet pot᷑. et cet̾a. Nam sic̃ iste
sit inesca et potu s in ieiunio: ñ dico sabbis ieina¬
re. s numqͣm omninocibumet potũ sum̃e deb̃em̾:
ne de isto di rgno umqͣm recedeiem᷑. Puto autẽ qͥa
isto confitente aliqͣnto religiosiꝰ die dñico ad eccłam
inquit sacͥficium potiori dño carum murmuramꝰ
cum ieunio et elemosina. Quid dixerit potioridño
gendum misisti. ñ em̃dares. Sacͥficiũ gͦ dño carum
ieiunium ult intelligi: quasi de ieuinio ũset̃ hec q̃stio.
et ñ de iciumo sabbi. Neq enim dñicus dies sine sa¬

Expanded text:
ieiunio loquebatur, cum haec diceret. dictum est enim ieiunio loquebatur, cum haec diceret. dictum est enim aduersus eos, qui more Iudaeorum secundum ueterem legem in obseruatione quorundam ciborum putabant esse munditiam, et ad eorum fratrum admonitionem, per quorum escam et potum indifferenter acceptum scandalizabantur infirmi. ideo cum dixisset: Noli in esca tua illum perdere, prNon enim est regnum Dei esca et potus. Nam sicut iste sia, non sit in esca et potu, sed in jejunio; non dico, sabbatis jejunare, sed nunquam omnino cibum ac potum sumere deberemus, ne de isto Dei regno unquam recederemus. Puto autem quia isto confitente, aliquanto religiosius die dominico ad Ecclesiam inquit, sacrificium potiori Dcum ieiunio et elemosyna. quid dixerit \'potiori dogendum misisti, non emendares. sacrificium ergo domino. carum ieiunium uult intellegi, quasi de ieiunio uersetur haec quaestio et non de ieiunio sabbati. neque enim dominicus dies sine sa
Abbreviated transcription (Latin):
diei ieiunium ualent. qͣntomiñ sabb̃i: qͣndoquidem
ñ solum ñ legit᷑. tres uiros sabb̃o fuisse missos in ca¬
minum ignis ardentem. s. ne illud quidẽ legit᷑ tam
chu illic eos fuisse. ut possit quisqͣm dicere eos ieui¬
nasse. Immouͦ uix uniꝰ horȩ spacium ẽ: qͦ eoꝵ confes¬
sio hymnꝰq cantat᷑. Nec ampliꝰ int̾ illas flammas
innoxias deambulauert̾: quã canticũ ulud t̾mina¬
uerunt. Nisi forte ab isto eciam uniꝰ hore sꝑacium:
ieuinio deputat᷑. Qd̃ si ita ẽ: ñ habet qd̾ succenseat
pͣnsoribꝰ sabbi. Usq ad horam enĩ pͣndii multo qͣm
in illo camino ꝓlixi ieiunat᷑. Adbibet et illud apli
testimonium ubi ait. ñ est rognumdi esca et pot̾
s iusticia et par et gaudiũ in sp̃uscõ: et regnum
di ecclam uult intelligi in quad̃s regnat. Obsecro
te numquid hoc aiebat apłs cum ista loqueretur:
ut sabb̃o a xp̃ianis ieninaret᷑: S nec de ipso cuicũq

Expanded text:
diei ieiunium ualent, quanto minus sabbati, quando quidem diei ieiunium ualent, quanto minus sabbati, quando quidem non solum non legitur tres uiros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem, sed ne illud quidem legitur tam diu illic eos fuisse, ut posset eos quisquam dicere ieiunasse; immo uero uix unius horae spatium est, quo eorum confessio hymnusque cantatur, nec amplius inter illas flammas innoxias deambulauerunt, quam canticum illud terminauerunt, nisjejunio deputatur. Quod si ita est, non habet quod succenseat pransoribus sabbati: usque ad horam enim prandii, multo quam in illo camino prolixius jejunatur. 17. Adhibet et illud Apostoli testimonium, ubi ait: Non est regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium in Spiritu sancto ; et regnum Dei, Ecclesiam vult intelligi, in qua Deus regnat. Obsecro te, numquid hoc agebat Apostolus, cum ista loqut sabbato a Christianis ieiunaretur? sed nec de ipso cuiuscumque diei
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾et: nͥ qui nollet considare quid dic̾ẽt: Ergo paga¬
ni qͣndo ieiunant: ñ ideo magis offendunt deum
offendet si uelit cum scandalo totiꝰ que uͥq dilatat᷑
eccłȩ. die dominico ieiunare: Beinde subicit testimo¬
nia de scͥpturis: ad causamqm suscepit nicħ ualen¬
tia. Ieuinio inqͥt helẏas paradisodonat᷑ in corpore
regnat. quasi ieuinium ñ p̃dicent qui sabb̃o ñ ie¬
iunant⁊ sicut ieiuniũ p̃dicant. qui tam̃ die dñco
non ieiunant: aut helyas eo tempore ieiunauit.
quo ppłs d̃ĩ etiam sabb̃o ieiunabat. Qđ autẽ res¬
pondimꝰ de quadraginta dieb ieiunui moysi: hoc de
quasi legerit qđ sabb̃o ieuinau̾it. aut etiã cum ipsis
leonib sabb̃o fuerit. uͥ t̾ñ legimꝰ qd̾ ec p̃nderit. Ie¬
iunia inqͥt tͥum fida germanitas ignib coruscan¬
ti carceri dñata: rogi hospicio susceptũ dñm ado¬
rauit. Hȩc exempla sc̃oꝵ nec ad ꝑsuadendũ cuicũq

Expanded text:
diceret, nisi qui nollet considerare, quid diceret? ergo pagadiceret, nisi qui nollet considerare, quid diceret? ergo pagani quando ieiunant, non ideo magis offendunt deum non deum offendit, si uelit cum scandalo totius, quae ubique dilatatur, ecclesiae die dominico ieiunare? deinde subiecit testimonia de scripturis ad causam, quam suscepit, nihil ualentia. \'ieiunio\', inquit, \'Helias paradiso donatus in corpore regnat\\ quasi ieiunium non praedicent. qui sabbato non ieiunant, sicut ieiunium praedicant, qui tamen die dominico non ieiunant, aut Helias eo tempore ieiunauerit, quo populus dei etiam sabbato ieiunabat. quod autem respondimus de quadraginta diebus ieiunii Moysi, hoc depit\\ quasi legerit, quod sabbato ieiunauerit aut etiam cum ipsis leonibus sabbato fuerit, ubi tamen legimus, quod et prandent. ieiunio\', inquit, \'trium fida germanitas ignibus coruscanti carceri dominata rogi hospitio susceptum dominum adorauit\\ haec exempla sanctorum nec ad persuadendum cuiuscumque
Abbreviated transcription (Latin):
uult qd̃ ait. sedit ppłs manducare et bibere⁊i sur¬
rexerunt ludere: Posuit quidẽ et apłs hoc testi¬
moniũ: s. ut a seruitute ydoloꝵ. ñ a sabb̃o pͣndii
ꝓhiberet. Sabb̃o autẽ illud factum ẽẽ iste ñ ꝓbat:
s ut libitum ẽ suspicat᷑. Si autẽ fieri pot̾ ut ieiune¬
tur. et cumieiuniũ soluit᷑ si qͥsq ebriosos si tunc in¬
ebriet᷑: ita fieri pot̾ ut ñ ieunet᷑. et si tẽꝑantes st̃
homines. modestissime pͣndeat᷑. Quid ẽgͦ qd sabb̃i
uolens ꝑsuadere ieiunium. adhibet apłm testẽ di¬
centem. nolite inebriari urno in qͦ ẽ om̃is luxuria:
quasi dixerit nolite pͣndere in sabb̃o. qͥa ibi ẽ om̃is
luxuria: Sic̃ autẽ hoc p̃ceptum apłicum ne inebri¬
etur uino in qͦ ẽ omnis luxuria. obseruat᷑ axp̃ianis
uatur qͣndo pndet᷑ et sabbo. Ut exp̃ssius inqͥt errã¬
tib contradicam: nemo ieiunio dm̃ et si ñ ꝓmeret᷑
offendit. Porro et ñ offendẽ. ꝓmereri ẽ. Quis hoc

Expanded text:
t autem populus manducare et bibere et surrexerunt ludere\'? posuit quidem et apostolus hoc testimonium, sed ut a seruitute idolorum, non a sabbati prandio prohiberet. sabbato autem illud factum esse iste non probat, sed, ut libitum est, suspicatur. sicut autem fieri potest, ut ieiunetur et, cum ieiunium soluitur, si quisque ebriosus est, tunc inebrietur, ita fieri potest, ut non ieiunetur et, si temperantes sunt homines, modestissime prandeatur. quid est ergo quod sabbati uolens persuadere ieiunium adhibet apostolum testem dicentem: Nolite inebriari uino, in quo est omnis luxuria, quasi dixerit: \'Nolite prandere sabbato, quia ibi est omnis luxuria. sicut autem hoc praeceptum apostolicum, ne inebrientur uino, in quo est omnis luxuria, obseruatur a Christiuatur, quando prandetur et sabbato. CUt expressius\', inquit, \'errantibus contradicam, nemo ieiunio deum, etsi non promeretur, offendet; porro et non offendere promereri est\\ quis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
utrum aliqͣndo licite pererem̃. ubi nob ne iurandi
facilitate in ꝑuirium plabamur: etiam p̃ceptum
ẽ ne iurem̾: Iuud sane rectissime dici ñ ambigo:
ñ scdmũba uirantis. s sc̃m expectationẽ iliiꝰ cui
iurat᷑. quam nouit ille qui uirat fidem uratiõis
impleri. Nam u̾ba difficillime cõp̃hendunt maxi¬
me breuit̃ sententiã: cuiꝰ a nirante fides exigitur.
Unde ꝑuiri sunt qui seruatis u̾bis expectationẽ exꝑ
quib uiratum ẽ deceꝑunt: et ꝑuiri ñ sunt. qͥetiã¬

Expanded text:
utrum aliquando licite peieremus, ubi nobis, ne iurandi utrum aliquando licite peieremus, ubi nobis, ne iurandi facilitate in periurium prolabamur, etiam praeceptum est, ne iuremus? Illud sane rectissime dici non ambigo, non secundum uerba iurantis sed secundum expectationem illius, cui iuratur, quam nouit ille, qui iurat, fidem iurationis impleri.. nam uerba difficillime comprehendunt maxime breuiter sententiam, cuius a iurante fides exigitur. unde periuri sunt, qui seruatis uerbis expectationem eorum, quibus iuratum est, deceperunt, et periuri non sunt, qui etia
Abbreviated transcription (Latin):
erat: nicħ de zacharie uolumine didicerat. et ni
num inquinam̃ta iurauerat:. et cam̃ certissimos cru¬
ciatus et horrendi exempli mortẽ ñ ut iuraret no¬
cessitate ꝓtimuit. s. lib̾a uoluntate qͥa uirauerat.
ne ꝑieraret excepit. Et romana tr̃ illa censura noluit
hab̾e ñ innumero sc̃oꝵ. s. in numero s enatorum.
nec in celestigła. s in trestricuria. ñ solumeos qui
metu mortis crudeliũq penarũ aꝑtissime peiera¬
re qͣm ad immanes hostes remeare maluert̾. sed
etram illum qͥ reatu ꝑuirii se putau̾at absolutum.
quia post uirationẽ ficta nescio qua necessitate re¬
dierat. Ita ñ attendłunt qͥ eũ senatu peptilert̃ qͥd
ipse iurando cogitasset cogitando iurasset: s qͥd ab illo
quib iurauerat ex pecdarent. nec legerant quod
nos usꝙ quaq cantam̾. Qui uirat ꝑximosuo. et sĩ
et nomine alienis cum ingenti admiratione lauda¬
re⁊ et adhuc in libris diuinis inqͥrendumputam̾.

Expanded text:
erat, nihil de Zachariae falce didicerat et nimerat, nihil de Zachariae falce didicerat et nimnum inquinamenta iurauerat et tamen certissimos cruciatus et horrendi exempli mortem non, ut iuraret necessitate, pertimuit, sed libera uoluntate, quia iurauerat, ne peieraret, excepit. et Romana tunc illa censura noluit habere non in numero sanctorum sed in numero senatorum nec in caelesti gloria sed in terrestri curia non solum eos, qui metu mortis crudeliumque poenarum apertissime peierare quam ad immanes hostes remeare maluerunt, sed etiam illum, qui reatu periurii se putauerat absolutum, quia post iurationem ficta nescio qua necessitate redierat. ita non adtenderunt, qui eum senatu pepulerunt, quid ipse iurando cogitasset, sed quid ab illo, quibus iurauerat, expectarent. nec legerant, quod nos usquequaque cantamus: Qui iurat proximo suo et non et nomine alienis cum ingenti admiratione laudare; et adhuc in libris diuinis inquirendum putamus,
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsisti de gñe iuirationis uolent᷑ extorte. ut int̃ nos
requiramꝰ: obsecro de ne res lucidissimas disputatio
nr̃a faciat obscuras. Si enimcerta mors intentaret᷑.
ut aliqͥd illicitũ ac nefariũ seruus di se uiraret ẽẽ
facturum: mori malle qͣm uirare debuerat. ne iura¬
tionem scelere impleret. Nunc uͦ cum tm̃mͦ ppłi
cogeret: s ad id qd̾ si fieret licite fieret. cumq metu¬
cretur quidẽ ne aliqui ꝑditi qui multitudim
etiã bonoꝵ plerũq miscent᷑. oocasione seditionis
et quasi iuste indignationis inuenta. inaliquã
uim sceleratã rapinarũ cupiditate prumꝑent.
s tam̃ illud qđ metuebat᷑ eẽt inceitũ: quis oenseat
ꝓpt̃ incerta ñ dico damna. et quaslibet iniurias
crporales. s ꝓpt̃ ipsam moetẽ cauendã ccitum ꝑ¬
iurium deb̾e cõmiti: Nescioqͥs ille regłs nichil
in scͥpturis sc̃is de impietate false uiratiõis audi¬

Expanded text:
scripsisti, de genere iurationis uiolenter extortae ut inter nos scripsisti, de genere iurationis uiolenter extortae ut inter nos requiramus, obsecro te, ne res lucidissimas disputatio nostra faciat obscuras. si enim certa mors intentaretur, ut aliquid inlicitum ac nefarium seruus dei se iuraret esse facturum, mori malle quam iurare debuerat, ne iurationem scelere impleret. nunc uero, cum tantum mcogeret sed ad id, quod, si fieret, licite fieret, cumque metueretur quidem, ne aliqui perditi, qui multitudini etiam bonorum plerumque miscentur, occasione seditionis et quasi iustae indignationis inuenta in aliquam uim sceleratam rapinarum cupiditate prorumperent, sed tamen illud, quod metuebatur, esset incertum, quis censeat propter incerta non dico damna et quaslibet iniurias corporales sed propter ipsam mortem cauendam certum periurium debere committi? nescio quis ille Regulus nihil in scripturis sanctis de impietate falsae iurationis audi
Abbreviated transcription (Latin):
sicgͦ et ypponiensis. Uerum omnis hec inuidia
ñ nisi in clericos estuat. maximeq in ep̃os: quoꝵs
uidetur p̃minere dñatus. qͥ uti fruiq reb eccłe
tamqͣm possessores et dñi existimant᷑. Ad istã cu¬
piditatem tam noxiã atq mortiferã sifieri pot̾
m̃s alyppi: ñ edificent᷑ ꝑ nos infirmi. Recordare
quid locuti fuerimꝰ: anteqͣm ista tẽptatio que pluᷤ
ad hoc cogit accide̾t. Ex hoc potius conferendo ad¬
iuuante dño ꝑuidẽ conem̃: nec nob̾ sufficiat nr̃a
conscientia. quia ñ talis causa ẽ. uͥ debeat sola suf¬
ficere. Sienim seruidi ñ repbisum̾. si aliqͥd iuget
in nob̾ illiꝰ ignicł̃ quo caritas ñ querit que sua st̃.
puide utiq debem̃ bona ñ solumcorã dõ. s etiam
coram hominib. ne tͣnquillã aquã bibentes in
nr̃a conscientia. pedib incautis agere conuincamͣ.
ut oues dominioe turbidam bibant. Nam qđ

Expanded text:
sic ergo et Hipponiensis —; uerum omnis haec inuidia sic ergo et Hipponiensis —; uerum omnis haec inuidia non nisi in clericos aestuat maximeque in episcopos, quorum uidetur praeminere dominatus, qui uti fruique rebus ecclesiae tamquam possessores et domini existimantur. ad istam cupiditatem tam noxiam atque mortiferam, si fieri potest, meus Alypi, non aedificentur per nos infirmi. recordare, quid locuti fuerimus, antequam ista temptatio, quae plus ad hoc cogit, accideret. ex hoc potius conferendo adiuuante domino prouidere conemur nec nobis sufficiat nostra conscientia, quia non talis causa est, ubi debeat sola sufficere. si enim serui dei non reprobi sumus, si aliquid uiget in nobis illius igniculi, quo caritas non quaerit, quae sua sunt, prouidere utique debemus bona non solum coram deo sed etiam coram hominibus, ne tranquillam aquam bibentes in nostra conscientia pedibus incautis agere conuincamur, ut oues dominicae turbidam bibant. Nam quod
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuerint cupiditatẽ suã. se ñ clericat᷑ s pecunie
causa. hominẽ diuitẽ. atq huiꝰmodi pecuniȩ con¬
temptorẽ. et largitorẽ. apud se tenere uoluisse. tam̃
qͥd de nob̃ senserit pene clamauit. Nec ipse t̃m:
uerũetiam sc̃i filii eiꝰ. qui hoc etiã ipsa die in ab¬
side dixert̾. Hoc gͦ ut dixi magis sanandos ab huiꝰ
modi suspicionib qͣm ppt̃ has arguendos eristi¬
mo. Ubi enun nob a spinis talib securitas:⁊ reqͥ¬
es p̃parari ut p̃beri potest:si adu̾sus nos in tam
De te quippe imꝑitum uulgus hoc sensit: de nob̃
lumina eccłe Unde. quid magis dolendum sit.
uides. Utrumq autẽ ñ accusandum censeo: sed
sanandum. Homines enum sunt: et de hominib
talia licet falsa ñ tam̃ incredibilia suspicant᷑. Nã
utiq ñ usq adeo desipiunt tales homines. ut cre¬
dant ppłm suum desiderare pecuniam. p̃sertim
iam exꝑti qđ nichil ex ea ppłs tagastensis accepit:

Expanded text:
aperuerintaperuerintcausa hominem diuitem atque huius modi pecuniae contemptorem et largitorem apud se tenere uoluisse, tamen, quid de nobis senserit, paene clamauit nec ipsa tantum uerum etiam sancti filii eius, qui hoc etiam ipsa die in abside dixerunt. hos ergo, ut dixi, magis sanandos ab huius modi suspicionibus quam propter has arguendos existimo. ubi enim nobis a spinis talibus securitas et requies praeparari uel praeberi potest, si aduersus nos in tam de te quippe inperitum uulgus hoc sensit, de nobis lumina ecclesiae; unde, quid magis dolendum sit, uides. utrumque autem non accusandum censeo sed sanandum; homines enim sunt it de hominibus talia licet falsa non tamen incredibilia suspicantur. nam utique non usque adeo desipiunt tales homines, ut credant populum suam desiderare pecuniam praesertim iam experti, quod nihil ex ea populus Tagastensis accepit —
Abbreviated transcription (Latin):
grauit̾ nec ficri pot̾. ut patupendam qd̾ in in¬
iurias sc̃itatis tue ppłs ypponiensis tanta clama¬
uit. s multo grauius dolendumẽ fr̾ bone talia
de nob̃ eristimari. qͣm illa clamari. Qnͣdo enim
nos credim cupiditate pecunie. ñ dilectiõe t̾ticie.
seruos di uelle retinere: ñne optandum ẽ. ut qui
hoc credunt occultum cordis sui uoce destent᷑. ac
sic aliqua si fieri pot̾ tantomaiora remedia re¬
quirantur: qͣm ut taciti ꝑeant ꝑniciosis suspici¬
onib uenenati: Quappt̃ magis satagendum est.
unde etiam pͥusqͣm hoc fieret locuti sumꝰ. quomͦ
ꝑsuadeat᷑ hominib quib nos ad exemplũ bonoꝵ
oꝑum p̃bere p̃cipimur. falsum eẽ qđ suspicantur.
quã quomͦ arguendi sint. qui suspiciones suas uoci¬
b u̾bisq declarant. Proinde ego sce albine ñ succen¬
seo. nec arguendam iudico: s a cali suspicione sa¬
nandam. Que quia ñ in meã ꝑsonam eadẽ u̾ba
dixexit: s tamqͣm de ypponiensib questa ẽ. quod

Expanded text:
grauiter nec fieri potest, ut parui pendamus, quod in iniurias sanctitatis tuae populus Hipponiensis tanta clamauit; sed multo grauius dolendum est, frater bone, talia de nobis existimari quam illa clamari. quando enim nos credimur cupiditate pecuniae, non dilectione iustitiae seruos dei uelle retinere, nonne optandum est, ut, qui hoc credunt, occultum cordis sui uoce testentur ac sic aliqua, si fieri potest, tanto maiora remedia requirantur, quam ut taciti pereant perniciosis suspicionibus uenenati? quapropter magis satagendum est, unde, etiam priusquam hoc fieret, locuti sumus, quo modo persuadeatur hominibus, quibus nos ad exemplum bonorum operum praebere praecipimur, falsum esse, quod suspicantur, quam quo modo arguendi sint, qui suspiciones suas uocibus uerbisque declarant. Proinde ego sanctae Albinae non suscenseo nec arguendam iudico sed a tali suspicione sanandam. quae quia non in meam personam eadem uerba direxit, sed tamquam de Hipponiensibus questa est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
scđm morẽ nĩe ciuitatis sͥ eẽt sabboieninandum.
aneccłe mediolanensis more pͣndendũ. ut hac eã¬
cunctatione lib̃arem. intt̾rogaui hoc supͣdictum
hominemdi. At ille. Quid possum inquit hinc
docere: ampliꝰ quã ipse facio: Ubi ego putauerã
incħ eum ista responsione p̃cepisse: nͥ ut sabbo
pͣndem᷑. Hoc quippe ipsum fac̾e sciebã. S ille.
secutus adiunxit. Qñdo hic sum ñ ieiuno sabb̃o.
lumñ uultis aut facere. Hoc responsum retul
ad matrem eiq suffecit: nec dubitauit eẽ obedien¬
dum. Hoc etiam nos secuti sum̃ S q̃m contingit.
maxime in affrica. ut una eccła. uł uniꝰ regionis
eccł&. alios habeant sabbo pͥndentes. alios ieiunai¬
tes: mos eoꝵ mͥ sequendus uidet᷑. quib eorũdẽ
ppłoꝵ congregatio regenda cõmissa ẽ. Quappter
si consilio meo p̃sertim quia in hac causa plus for¬
te qͣm satis fuit. de petente atq uigente locutus

Expanded text:
secundum morem nostrae civitatis sibi esset Sabbato jejunandum, secundum morem nostrae civitatis sibi esset Sabbato jejunandum, an Ecclesiae Mediolanensis more prandendum, ut hac cunctatione eam liberarem interrogavi hoc supra dictum hominem Dei. At ille: Quid possum, inquit, hinc docere amplius quam ipse facio? Ubi ego putaveram nihil eum ista responsione praecepisse, nisi ut Sabbato pranderemus; hoc quippe ipsum facere sciebam: sed ille secutus adjecit: Quando hic sum, non jejuno Sabbato, lum non uultis aut facere.\' hoc responsum rettuli ad matrem eique suffecit nec dubitauit esse oboediendum; hoc etiam nos secuti sumus. sed quoniam contigit maxime in Africa, ut una ecclesia uel unius regionis ecclesiae alios habeant sabbato prandentes alios ieiunantes. mos eorum mihi sequendus uidetur, quibus eorundem populorum congregatio regenda commissa est. quapropter si consilio meo, praesertim quia in hac causa plus forte, quam satis fuit, te petente atque urguente locutus
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. carne et sp̃u ꝑfecta felicitas. Hinc factum est.
ut horum duoꝵ utrumq ñ significandũ putare¬
tur labore ieuum. s potiꝰ refectiõis hylaritate: ex¬
cepto uno paschali sabb̃o. q discipłoꝵ sic̃ diximus
luctus ꝓpt̃ reigestȩ memoriã fuerat ieiunio plixiors
signandus. S q̃m ñ inuenimꝰ ut iã sup̃ cõmemora¬
ui in eugłicis et apłicis litt̾is que ad noui testam̃ti
reuelationẽ ppͥe ꝑtinent: certis dieb aliquib eui¬
dent̾ p̃ceptum obseruanda eẽ ieuinia.⁊ ideo res qͦ
ista sicut aliȩ płime quas enumerare difficile est.
inuenit in ueste illiꝰ filiȩ regis. hoc ẽ eccłe uarieta¬
tis locum: indicabo tͥ quid mͥ de hoc reqͥrenti res¬
pondit uen̾andus ambrosiꝰ. a qͦ baptitat᷑ sũ: me¬
diolanensis ep̃c. Nam cũ in eadẽ ciuitate mater
mea mecum eẽt: et a nob̾ adhuc cathecuminis pa¬
rumistacurantib uia sollicitudinẽ gereret. utrũ

Expanded text:
id est in carne et spiritu perfecta felicitas. hinc factum est, id est in carne et spiritu perfecta felicitas. hinc factum est, ut horum duorum utrumque non significandum putaretur labore ieiunii sed potius refectionis hilaritate excepto paschali uno sabbato, quo discipulorum, sicut diximus, luctus propter rei gestae memoriam fuerat ieiunio prolixiore signandus. Sed quoniam non inuenimus, ut iam supra commemoraui, in euangelicis et apostolicis litteris, quae ad noui testamenti reuelationem pdenter praeceptum observanda esse jejunia; et ideo res quoque ista sicut aliae plurimae, quas enumerare difficile est, invenit in veste illius filiae Regis, hoc est Ecclesiae, varietatis locum; indicabo tibi quid mihi de hoc requirenti responderit venerandus Ambrosius, a quo baptizatus sum, Mediolanensis episcopus. Nam cum in eadem civitate mater mea mecum esset, et nobis adhuc catechumenis, parum ista curantibus, illa sollicitudinem gereret, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
sius. Hinc exorta ẽ ista in reginȩ illiꝰ ueste uarietã.
ut alii sicut maxime ppłi orientales ꝓpt̾ requiẽ sig¬
nificandam mallent relarare ieiumiũ: alii ꝓpt̾ hu¬
militatem mortis am̃ieȩ ieinare. sicut romania et
ñ nullȩ occidentis eccłȩ. Q quidẽ unodie qͦ pascha
celebrat᷑. ꝓpt̾ ir nouandã reigeste memoriã qͣ disci¬
puli humanit᷑ mortẽ dñi doluert̃. sic ab õib iei¬
nat᷑: ut etiam illi sabb̃neiuniũ deuotissime cele¬
brent. quicet̾is ꝑ totum annũ sabbis pͣndent. u¬
trũq uidelicet significantes. et in uno anniu̾sario
die luctum discipłoꝵs. et cet̾is sabb̃is quietis bonum.
uo quippe st̃: que uistoꝵ beatitudinẽ. et om̃is mise¬
riȩ finem sꝑarifacrunt mors et resurrectio mortu¬
mea intra in cellaria tua: absconde pusillũ: donec
tͣnseat ira dñi. In resurrectione aitẽ. in hõie toto

Expanded text:
suis. Hinc exorta est ista in reginae illius veste varietas, suis. Hinc exorta est ista in reginae illius veste varietas, ut alii, sicut maxime populi Orientis, propter requiem significandam mallent relaxare jejunium, alii propter humilitatem mortis Domini jejunare, sicut Romana et nonnullae Occidentis Ecclesiae. Quod quidem uno die, quo Pascha celebratur propter renovandam rei gestae memoriam, qua discipuli humanitus mortem Domini doluerunt, sic ab omnibus jejunatur, ut etiam illi sabbati jejunium devotissime celebrent, qui caeteris per totum annum sabbatis prandent; utrumque videlicet significantes, et in uno anniversario die luctum discipulorum, et caeteris sabbatis quietis bonum. Duo quippe sunt, quae justorum beatitudinem, et omnis miseriae finem sperari faciunt, mors et resurrectio mortumea intra in cellaria tua; abscondere pusillum donec transeat ira domini, in resurrectione autem in homine toto,
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑i erat cena paschalis q cena incipiebat
at imorum. et oius immolatio manducar
Ex quo colligit᷑ quartam sabbi fuisse. q̃ndo ait dĩss
scitis quia post biduum pascha fiet: et filius hois
tradetur ut crucifigat᷑. Ac ꝑ hoc dies ipse ieui
nio deputatus ẽ: quia sicut eugłista sequit᷑ et
Aicit. tunc congregati sunt pͥncipes sacerdatũ.
et semores ppłi in atͥum pͥncipis sacerdotũ qͥ dice.¬
batur caiphas: et consiliũ fecerunt. ut iħm do
de quo dicit eugłium pͥma autẽ arimoꝵs accessert̾
discipłi ad iłim dicentes uͥ uis paremꝰ tͥ comede
pascha: hocg die intt̾misso passus ẽ dñs. quod
nullus ambigit serta sabbi. Quappt̾ et ipsa
sexca recte ieunio deputat᷑. Ieiunia quippe hu¬
militatẽ significant. Unde dictumẽ. Et humi¬
liabam in iciumo aĩam meã. Sequit᷑ sabb̃m. qͦ
die caroxp̃i in monum̃to requieuit. sicẽ in pͥmis
oꝑib mundi requieuit d̾s illodie ab om̃ib̾ oꝑibꝰ

Expanded text:
futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo colligitur quartam sabbati fuisse, quando ait dominus: Scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifiganio deputatus est, quia, sicut Evangelista sequitur et dicit, Tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Caiphas, et consilium fecerunt ut Jesum dode quo dicit Evangelium, Prima autem azymorum accesserunt discipuli ad Iesum dicentes: <Ubi uis paremus tibi comedere pascha?\' — hoc ergo die intermisso passus est dominus, quod nullus ambigit, sexta sabbati. quapropter et ipsa sexta recte ieiunio deputatur; ieiunia quippe humilitatem significant. unde dictum est: Et humiliabam in ieiunio animam meam. Sequitur sabbatum, quo die caro Christi in monumento requieuioperibus mundi requievit Deus die illo ab omnibus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
quarta et serta marime ieiunet eccła. illa ratio red¬
q udet᷑ qđ considato eugłio. ipsa quarta sabbat
qͣm uulgo quartã feriam uocant. consiliũ reꝑiun¬
tur ad occidendum dñm fecisse iudei. Int̾misso
autem uno die cuius uesꝑa dñs pascha cũ discipu¬
ls manducauit. qui futis fuit illiꝰ diei quẽ uoca

Expanded text:
quarta et sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio redquarta et sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam uocant, consilium repe-. riuntur ad occidendum dominum fecisse Iudaei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus pascha cum discipulis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem uocamus