comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bt cunuc etricis uł amputatis testiculis & absciso ueretro ecdamdnũ:
Ostendit qđ om̃s ꝗniollit̃ uiuunt nec exercerit opus urde ñ possunt
ꝑmanere inc̃gregatione scoꝵ: nec digni habent̃ introitu regni cadoꝵ:
Maxime cuipsa ueritas in euangelio dicat. Regnũ caeloꝵ uimpatitur
x iuolenti diripiunt illud. Non ingrediet᷑ manzer hocest descorto
nat est nisi ꝗdegener sensu & morib est: Vł quẽ heretica prauitas
insusceptione sacranĩtuꝵ degenerem fecit siue ꝗgentilitatis seu
iud asmi ricu cõmaculatus est : Is enĩ tuncrecipienđ est int᷑ ecłam :
cũ ꝑfidei integritatẽ dec alogũ legis seđm sci euangelii insticutionẽ
spitalit̃ obseruare: & carnali c̃uersationi spũ scõ roborat̾ rite ab¬
inueniet. Ammanites & moabites & iam pos decim ã generati

Expanded text:
t eunuchus attritis et amputatis testiculis et absciso veretro ecclesiam Domini, ostendit quod omnes qui molliter vivunt, nec exercent opus virile, non possunt permanere in congregatione sanctorum, nec digni habentur in introitu regni coelorum: maxime cum ipsa Veritas in Evangelio ait: « Regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . » « Non ingredietur mazer, hoc est, de scornatus est, nisi qui degener sensu et moribus est, vel quem haereticorum pravitas in susceptione sacramentorum degenerem fecit, sive qui gentilitati seu judaismi ritu commaculatus est? Is enim tper fidei integritatem decalogum legis secundum sancti Evangelii institutionem spiritaliter observaverit, et carnalem conversationem Spiritu sancto rite abinveniet . » « Ammonites et Moabite
Abbreviated transcription (Latin):
auaritia magis eẽ corruptũ. quãuerũ dixise desubiert& morib ac
fide : eccłȩ auc curitate corripiat᷑ ađq redarguat᷑ ab omnib centũq
siclos argenti puellȩ hocest ꝑfectionẽ doc trinȩ ađq sollicitudinis
in pendere plebi susceptȩ cogat̾ nec eã uniquã dimictere poterit. ꝗa
seđm canonicã sanctionẽ ñ lic& ei desua eccła ad aliã sine sinodali
auctoritate c̃uolare. Si aut̃ pͥbs illaerrore stu prata seu uitiis corripa
inuenta suerit nec se postea ꝑ emendationẽ corrigere uoluerit: ex¬
tra fores dom̃ patris summi hoc est extra limina scaẽ eccłae episcopoꝵ
sententia pulsa lapidib: duri a natematis obruat᷑. ꝗa fidẽ catholicã¬
V corrũ pere ñtimuit. nec poste apoenitentiã dec̃cepta neꝗtia agere

Expanded text:
de subjectorum moribus ac fide, Ecclesiae auctoritate corripiatur, atque redarguatur ab omnibus; centumque siclos argenti puellae, hoc est, perfectionem doctrinae atque sollicitudinis impendere plebi susceptae cogatur. Nec unquam dimittere poterit, quia secundum canonicam sanctionem non licet ei de sua ecclesia ad aliam sine synodali auctoritate convolare. Si autem plebs illa stuprata seu vitiis corrupta inventa fuerit, ne postea per emendationem corrigere voluerit, extra fores domus Patris summi, hoc est, extra limina Ecclesiae sanctae episcoporum sententia pulsa, lapidibus duri anathematis obruatur, quia fidem catholicam corrumpere non timuit, nec postea poenitentiam de concepta nequitia agere,
Abbreviated transcription (Latin):
sedsp̃italis intellectus sensib sc̃n satiari. Cumenĩ legimus aurũ
& argentũ egỹptioꝵ. abis gelitico populo pecitione deceptoria sub¬
reptum. & rursum cum legimus carnalia sacrificia omni potenti
dõ exibita quid in hoc uerboꝵ nido. nisi mater dimitenda est & silii te¬
tendi .& Nos enĩ cum aquib:q secularib uigilantiã ingenii
indefensione ueritatis trahimus. eteoꝵ eloqum inusum rec¬
titudinis uertimꝰ quid aliud. quã ab egyptiis aurũ & argentũ
tollimus. utexeo & nos diuites effici: & illi ualeant pauperes
domamus. quid aliud quã carnalia sacrificia omnipotenti
dnõ exhibemus : Sicut rursũ ꝑ paulũ dicit᷑. ut exibeatis corpora
urã hostiã uiuentẽ. Matrem igitur dimitentes pullos ediruis:
cum istoriȩ exempla dimittimus: sed exea allegoriarum sen¬
sus inmente retinemus. Vbi recte additur utbenesit tibi &

Expanded text:
sed de spiritualibus intellectus sensibus satiari. Cum enim legimus aurum sed de spiritualibus intellectus sensibus satiari. Cum enim legimus aurum et argentum Aegyptiorum ab Israelitico populo petitione deceptoria subreptum, et rursum cum legimus carnalia sacrificia omnipotenti Deo exhibita, quid in hoc verborum nido nisi mater dimittenda est, et filii tenendi? Nos enim cum a quibusque saecularibus vigilantiam ingenii in defensionem veritatis trahimus, et eorum eloquium in usum rectitudinis vertimus, quid aliud quam ab Aegyptiis aurum et argentum tollimus? ut ex eo et nos divites effecti, et illi valeant pauperes domamus, quid aliud quam carnalia sacrificia omnipotenti Deo exhibemus? Sicut rursum per Paulum dicitur: Ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem . Matrem igitur dimittentes pullos edimus, cum historiae exempla dimittimus, sed ex ea allegoriarum sensus in mente retinemus. Ubi recte additur: Ut bene sit tibi, et
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt dm̃ diligbo e. quãtimere. Sedsitimorẽ ñ insinuant : ad amo¬
rem minime ꝑducunt. Vnde prius terribilia & postmodum
dulcia loqui solent. Sicut ꝑ psilmistã dicit̃. Uirtutẽ terribi¬
lioꝵ tuoꝵ dicent: & magnitudinẽ tuã narrabunt. Ac deinde sub¬
ergocaritas foras mittit timorẽ. Et tunc pulli uiuere incipiunt.
quando iam formidini ñ subcumbunt. Ipsa quoq lex oua posuit
cumdicit. oculũ ꝓocula dentẽ ꝓdente. Sed pullos ꝓduxit postino¬
dum cũ dicit. Nexquȩras ultionẽ : nec memoreris inuiriȩ ciui¬
um tuoꝵ. Sed notandum qđ dehac matre pulloꝵ dicit̾: ñtenebis
eam cumsilus sed abire patieris: captos tenens filios. Quia uide¬
lic& inquibusdã locis p̃ter mittenda est istoria: utsoli huius
matris pulli. idest sp̃ĩtalis intellegentiȩ sensus nob̵ in esum ueniant
nec nos niater sedpulli reficiant. ꝗa ñ debemus deistorie exemplo

Expanded text:
volunt Deum diligere quam timere; sed si timorem non insinuant, ad amovolunt Deum diligere quam timere; sed si timorem non insinuant, ad amorem minime perducunt. Unde prius terribilia et postmodum dulcia loqui solent, sicut per Psalmistam dicitur: « Virtutem terribilium tuorum dicent, et magnitudinem tuam narrabunt . » Ac deinde subergo charitas foras mittit timorem . » Et tunc pulli vivere incipiunt, quando jam formidini non succumbunt. Ipsa quoque lex ova posuit cum dicit: « Oculum pro oculo, dentem pro dente . » Sed pullos produxit postmodum, cum dixit: Non quaeres ultionem, nec memor eris injuriae civium tuorum . Sed notandum quid de hac matre pullorum dicatur: Non tenebis eam cum filiis, sed abire patieris, captos tenens filios. Quia videlicet in quibusdam locis praetermittenda est historia, ut solius matris pulli, id est spiritualis intelligentiae sensus nobis in esum veniant; nec nos mater, sed pulli reficiant. Quia non debemus de historiae exemplo,
Abbreviated transcription (Latin):
r& clareomã. Prius itaq ꝑspeculũ uidit exsimilitudine : ut post¬
modũ uider& clare exꝑfectione. Ad contemplatiuã ergo ui¬
tam in his uerbis materouis incubat: ꝗa saera istoria hoc in¬
cipiendo in enigmate insinuat: ꝑ qđ aliquid cercius postmodũ
de monstrans pullos uiuentes ꝓducat. Paulus quoq a postolus
cum quosdã inc̃tinenter uiuere cognouisset. ad monuit dic̃s.
Propt̃ fornicationẽ aut̃ unus quisq suã uxorẽ abeat: & una¬
queq suum habeat uirũ. Etcũ uxor habenda ñ sit. nisi libe¬
rorũ ꝓcreandoꝵ grã: nequis infornicationis culpa laberetur.
Concessit coniugibus aliquid: unde adhuc surgere ad meliora
potuissent. Quiergo hoc c̃cessit unde animus cõiuigum usq
adlegalem copulã ꝑduci potuis set: quasi mat̾ auis int̾ra id est
historia in actiua uita oua posuit. Ipsi quoq p̃dicatores scĩ plus

Expanded text:
ret clare omnia. » Prius itaque per speculum vidit ex similitudine, ut postret clare omnia. » Prius itaque per speculum vidit ex similitudine, ut postmodum videret clare ex perfectione. Ad contemplativam ergo vitam in his verbis mater ovis incubat, quia sacra historia hoc incipiendo in aenigmate insinuat per quod aliquid fortius postmodum demonstrans, pullos viventes producat. Paulus quoque apostolus, cum quosdam incontinenter vivere cognovisset, admonuit dicens: « Propter fornicationem itaque unusquisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum virum habeat . » Et cum uxor habenda non sit, nisi liberorum procreandorum gratia, ne quis in fornicationis culpa laberetur, concessit conjugibus aliquid, unde adhuc surgere ad meliora potuissent. Qui ergo concessit unde animus conjugum usque ad legalem copiam perduci potuisset, quasi mater avis in terra, id est, historia, in activa vita posuit ova. Ipsi quoque praedicatores sancti plus
Abbreviated transcription (Latin):
net ex ꝗbus pullos ꝓducat. Oua enĩ ideireo pariunt᷑ ut exeis
pulli debeant duci. Etsunt quȩdã c̃templatiuȩ uitȩ quȩ ꝑquas¬
dam modo imagines uidentur: ut post modũ sicut s̃ ipsa sua uir¬
iute & natura uideant᷑. Nam paulus ait. Uidem nunc ꝑsperulum
ineniginate.: tuncaut̃ facie ad faciem. Etraecus cũ ꝑ inpositionẽ
manuum redemptoris iam lum̃ recipere cępisset : reusitus ẽ. ꝗd
uder et didit : uideo homines uelut arbores ambulantes. Homo
quippe natura rationalis est. Arbor aut̃ nec sensibilis nec uiuens
Et quid iste inluminatꝰ caerus significat. nisi genus humanũ .e Cui
cumdñs c̃templationis oculos aperit prius quȩdã ineniginate ẽ¬
spicit: ut post modũ illauera & rationabilia caelestiũ agmina si¬
cut sunt possit aspicere. Vnde &illic subdit̃. Deinde iterũ in po¬
siuit manꝰ suꝑ oculos eĩ: & caepit uidere: & restitutus est ita utuide¬

Expanded text:
net ex quibus pullos producat. Ova enim idcirco pariuntur ut ex eis net ex quibus pullos producat. Ova enim idcirco pariuntur ut ex eis pulli debeant duci. Et sunt quaedam contemplativae vitae quae per quasdam modo imagines videntur, ut postmodum sicut sunt ipsa sua virtute et natura videantur. Nam Paulus ait: « Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Et caecus cum per impositionem manuum Redemptoris jam lumen accipere coepisset, requisitus quid videret, dixit: Video homines velut arbores ambulantes . Homo quippe natura rationabilis est, arbor autem nec sensibilis, nec vivens. Et quid iste illuminatus caecus significat, nisi genus humanum, cui cum Dominus contemplationis oculos aperiret, prius quaedam in aenigmate conspicit, ut postmodum illa vera et rationabilia coelestium agmina sicut sunt possit aspicere. Unde et illic subditur: Deinde iterum imposuit manus super oculos ejus, et coepit videre,
Abbreviated transcription (Latin):
dñ: nec ipsa natura doc& uos. qđ uir ꝗdẽ sicomã habeat ignomi¬
nia est illi: mulier uero sicapillos habeat gła est illi. qm̃ quidẽ¬
capilli ꝓuelamines. Si ambulans ꝑuiã in arbore uelinterra nidũ
auis inueneris & matrẽ pullis uł ouis desuꝑ incubantẽ : non
tenebis eã cũ silus sed abire patieris. captos tenens filios ut¬
õs bene sit tibi & longo uiuas tẽpore. Peruiã imus: ꝗa p̃sentem
uitã ꝑgimus. & nidus auis in arbore uđ int̾ra est: quando uerba
istoriae aut in contem platiua s̃ aut inactiua uita. Na p̃cepta
actiuȩ uitȩ auis nidus int̾ra est: p̃cepta c̃templatiuȩ nidus
in arbore. Mat̃ uero pullis uł ouis incubat: quando ipsa isto¬
ria intellectũ spĩtalẽ fuuet. Et quȩdã pleno eloquio quasi
pullos ꝓfert : quȩdam uero ita insinuans utexeis adhue le¬
gentis animũ ad altiora ꝑducat: quasi adbue subse oua c̃ti¬

Expanded text:
ns: nec ipsa natura docet uos quod uir quidem si comam habeat, ignomins: nec ipsa natura docet uos quod uir quidem si comam habeat, ignominia est illi, mulier uero si capillos habeat, gloria est illi? quidomnibus hominibus . » « Si ambulans per viam in arbore, vel in terra nidum avis inveneris, et matrem pulli vel ovis desuper incubantem, non tenebis eam cum filiis suis, sed abire patieris, captos tenens filios, ut bene sit tibi, et longo vivas tempore. vitam pergimus, et nidus avis in arbore vel in terra est, quando verba historiae aut in contemplativa sunt, aut in activa vita: nam praecepta activae, avis nidus in terra est: praecepta contemplativae, nidus in arbore. Mater vero pullis vel ovis incubat, quando ipsa historia intellectum spiritalem fovet: et quaedam plano eloquio quasi pullos profert, quaedam vero ita insinuans, ut ex eis adhuc legentis animum ad altiora perducat, quasi adhuc sub se ova conti
Abbreviated transcription (Latin):
Namꝗdã & iã hoc int̃p̃tatis. Mistice aut̃ qđ dicit ñ induatur ueste
nec uirdebet induere uestẽ femineã. Quienĩ uirest & princi¬
patũ gerit eccłae: ñ deb& aliquid semineũ uł molle insua doc¬
VA. trina habere. Moralit̃ aut̃ doc& qđ unũ quẽq̃ sexũ induit
mulieri ñ ꝑmitto. neq dominari inuirũ. Quã deforme aũt uirũ
facere copera muliebria : Ergo & pariant: ergo & parturiant:
ꝗcris panteomã sicut feminȩ. Et cam̃ ille uelant̾: istibelli gerant᷑.
Uerũ habebunt excusationẽ ꝗ patrios usus secunt᷑: sed tam̃ bar¬
baros: ut ꝑsesut gochi utarmenii. Maior ꝗdem est natura: quã
patria. Quidde aliis dicimꝰ ꝗhoc adluxuriã dirui andũ putant
ute alamis tratos & torquatos habeant inministerio. Ipsi ꝓ¬
missa barba illos remissa coma: Merito illic ñ seruatur
castimonia : ubi ñ tenetur sexus distinctio. inquo euidentia na¬
turte magisteria s̃. dicente apło. Det& mulierẽ ñ uelatã orare

Expanded text:
ati sunt. Mystice autem quod dicit, « non induatur mulier veste nec vir indui debet veste feminea. Qui enim vir est et principatum gerit Ecclesiae, non debet aliquid femineum vel molle in sua doctrina habere. Moraliter autem docet quod unumquemque sexum induit mulieri non permitto, neque dominari in virum . 6. Quam deforme autem virum facere opera muliebria? Ergo et pariant, ergo parturiant, qui crispant comam sicut feminae. Et tamen illae velantur, isti belligerantur. Verum habeant excusationem, qui patrios usus sequuntur, sed tamen barbaros, ut Persae, ut Gothi, ut Armenii: major quidem est natura, quam patria. 7. Quid de aliis dicemus, qui hoc ad luxuriam derivandum putant: ut calamistratos et torquatos habeant in ministerio, ipsi promissa barba, illos remissa coma? Merito illic non servatur castimonia, ubi non tenetur sexus distinctio; in quo evidentia naturae magisteria sunt, dicente Apostolo: Decet mulierem non velatam orare
Abbreviated transcription (Latin):
pauperes spũ: ꝗbus dñs in euangło p̃cepit: utneq sacculũ. neq pe¬
ram nec caltiam̃ta portarent inuia: neq duas tunicas haberent
iunxit dicens Dignẽ operarius mercedesua. Hinc & paulus ait
solis ergo occasĩ p̃tiũ laboris sui asubiectis ipsis doctorib redden¬
dũ est: ꝗaimnp̃senti uita eis necessaria p̃beri oportet salua mercede
futura quã inet̾nauita alargitore omniũ bonoꝵ accepturi sunt.

Expanded text:
u, quibus Dominus in Evangelio praecepit, « ut neque sacculum, neque peram, neque calceamenta portarent in via, neque duas tunicas haberent,a, subjunxit dicens: « Dignus est operarius mercede sua. » Hinc et Paulus ait: solis ergo occasum pretium laboris sui a subjectis, ipsis doctoribus reddendum est, quia in praesenti vita eis necessaria praeberi oportet, salva mercede futura, quam in aeterna vita a largitore omnium bonorum accepturi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
primogeniti scĩ. & ab illo initio ꝗaipseest initium & sinis. Initium
sc̃s nun cupatur. initium filius cuidebetur primitiarũ p̃rogatiuae
scđm illud adhabrahamdictum. Cice ancillam & siliũ eĩ. Non
enim heres erit silus ancillȩ cũ filio meo isaac. Quod magis ad he¬
reditatẽ uirtutũ quã pecuniȩ spectare diuino oraculo docetur
Dicente dõ. Om̃a quȩcũq dixerittibi satra audi uocem eius
qnĩ inisahac uocabitur tibi semen. Quȩ erat alia inis a hac nisi scĩ¬
tatis hereditas qua e nobilitar& patrem.: & filium quidẽ ancille
suꝑnationes p̃fecit. quasi simplã conferens patrimonii. Filio autẽ
sđrȩ dupla dedit: cum ñ solum temporalia sed&iam suꝑna & ꝑpe¬
bere dicit᷑: sigurare potest dnm̃ xp̃m. ꝗduas plebes hoc est
uideoꝵ aegentiũ sibi ẽiugii nomine copulauit. Sed odiosa¬

Expanded text:
primogeniti sancti, et ab illo initio quia ipse est initium et finis initium primogeniti sancti, et ab illo initio quia ipse est initium et finis initium sanctus nuncupatur, initium filius, cui debetur primitiarum praerogativa, secundum illud ad Abraham dictum: Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . 8. Quod magis ad haereditatem virtutum, quam pecuniae spectare divino oraculo docetur, dicente Domino: Omnia quaecumque tibi dixerit Sarra, audi vocem ejus; quoniam in Isaac vocabitur tibi semen . Quae erat alia in Isaac, nisi sanctitatis haereditas, quae nobilitaret patrem? Et filium quidem ancillae super nationes praefecit, quasi simpla conferens patrimonii: filio autem Sarrae dupla dedit, cui non solum temporalia, sed etiam superna et perpebere dicitur, figurare potest Dominum Christum, qui duas plebes, hoc est, Judaeorum ac gentilium, sibi conjugii nomine copulavit. Sed odiosa
Abbreviated transcription (Latin):
& uoluptariȩ filiũ docer emus. quãuis p̃fati capituli uerba hoc
exprimant dicente scriptura. Non poterit silium amabilis
primitiuum p̃ponere : cumsciat silium odibilis primitiuum eẽ.
Ille est uere primitiuus: quiscȩ̃ matris sẽs est partus: sicut illa
ueramater acuius utero n er̃ant ueri filii : sed peccatores. Ergo
ille ñ uerȩ matris filius ñ primitiuus uerus. sed quasi primia¬
uus puuatur sumptu. neegeat ñ uedues sit honoratur. Hic autẽ
cdupla exomnib accipit uthabundet. Sicut &iã ingenesi ha¬
bes patriarchas a frẽ suo ioseph geminȩ singulos stolȩ donatos
munere: cumremiterent᷑ ad patrẽ: ut significarent frẽm re¬
ꝑtũ ioseph. quẽ defunctũ eẽ crediderat pater. Primo genitus
itaq hereditatis accepit p̃rogatiuã : dicente scriptura. hic est initiũ
silioꝵ eĩ & huic debent᷑ primogenitalia. A primogenito gicur difilio

Expanded text:
et voluptariae filium doceremus; quamvis propositi capituli verba hoc et voluptariae filium doceremus; quamvis propositi capituli verba hoc exprimant, dicente Scriptura: Non poterit filium amabilis primitivum praeponere, cum sciat filium odibilis primitivum esse . Ille est vere primitivus, qui sanctae matris sanctus est partus; sicut illa vera mater, a cujus utero non errant veri filii, sed peccatores. Ergo ille non verae matris filius, non primitivus verus, sed quasi primitivus juvatur sumptu, ne egeat; non ut dives sit, honoratur: hic autem dupla ex omnibus accepit, ut abundet; sicut etiam in Genesi habes patriarchas a fratre suo Joseph geminae singulos stolae donatos munere, cum remitterentur ad patrem , ut significarent patri repertum Joseph, quem defunctum esse crediderat pater. 7. Primogenitus itaque haereditatis accepit praerogativam, dicente Scriptura: Hic est initium filiorum ejus, et huic debentur primogenitalia . A primogenito igitur Dei Filio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprimogenitis accepit: quasi scõs. Scõs enĩ primogenitos eẽ
cognoscimus ex epistola adebreos scripta: inquahabemus:
sed ad ꝓpinquaftis sion monti & ciuitati hierus alẽ & scõumi¬
libus angeloꝵ ecclesiȩ primitiuoꝵ. Ergo sicut pͥmogeniti
aecclesiȩ scĩ. sic & leuitȩ : qm̃ipsi quoq pͥmogeniti. Noneũ
nascendi ordino scĩ sed scĩficationis munere. Leui enim
uuluã. Quã uuluã ÷ Audidicentẽ Errauer̃ peccatores
abutero. Quia intellexisti primogenitũ quiaperit uuluã : in
autẽ auferunt᷑ demedio isrł quianhil habent commune cũ popło
cuius primogeniti secularia destruuntur. Primogeniti enim
scłi alterius matris sunt: acuius utero segregatus est paulus cũ ad
gram uocare turdĩ. & id eo demedio populi segregatus uerbũ recepit
qđd est medium in corde nrõ. Vnde & illud dictum est. Medius
aut̃ urm̃ stat. quẽ uos ñ uidetis. Non ociosus itaq nobis alege
excursus fuit : ut primogenitũ n eẽ amabilis illius idẽ remissioris

Expanded text:
primcognoscimus ex epistola ad Hebraeos scripta, in qua habemus: Sed appropinquastis Sion monti, et civitati Hierusalem, et decem millibus angelorum; et Ecclesiae primitivorum . Ergo sicut primogeniti Ecclesiae sancti, sic et levitae; quoniam ipsi quoque primogeniti. Non enim nascendi ordine sancti, sed sanctificationis munere; Levi enim vulvam. Quam vulvam? Audi dicentem: Erraverunt peccatores ab utero . Quia intellexisti primogenitum, qui aperit vulvam; inautem auferuntur de medio 921 Israel; quia nihil habent commune cum populo, cujus primogenita saecularia destruuntur. Primogenita enim saeculi alterius matris sunt, a cujus utero segregatus Paulus est, cum ad gratiam vocaretur Dei . Et ideo de medio populi segregatus, Verbum recepit, quod est medium in corde nostro. Unde et illud dictum est: Medius autem vestrum stat, quem vos non videtis . 6. Non otiosus itaque nobis a Lege in Legem excursus fuit, ut primogenitum non esse amabilis illius, id est, remissioris
Abbreviated transcription (Latin):
& ab hostib spĩtalib liberari scãe trinitatis sidẽ deb& since¬
ram̃te c̃ficeri. & post ablutionẽ sacri fontis infide & spe & caritate
utilit̃ operari. Sicq religiose in hoc mundo ẽuersans. qͥ senario
numero c̃ditus pollet: postꝑfectionẽ bonoꝵ operũ reꝗem ȩt̾nã
expectet. Inquiere selici scãrũ animarũ. Quod aut̃ dicit steriu
opor  diligent̃ uiã & intres aequaliter partes totã terr& ꝓuin¬
ciam diuidi. Quatinus saluandus facilius possit hostes euadere:
demonstrat. p̃dicatores plebium oiniudiligentia uerbo atque
exemplis consulere debere saluti aegrotantiũ: etęqualit̃ intotã
uiã ueritatis acportã credulitatis sibi patere singuli agnoscant:
& suntrare noluerint. sui semerito dãpnandos eẽ praesciant:
Haecerit lex homicidȩ fugientis cuius uita seruanda ẽ. Quiꝑcus¬
serit ꝓximũ suũ nesciens & qͥheri & nudius tercius nullũ contra eũ

Expanded text:
hostibus spiritalibus liberari, sanctae Trinitatis fidem debet sincera mente confiteri, et post ablutionem sacri fontis, in fide, et spe, et charitate utiliter operari; sicque religiose in hoc mundo conversans, qui senario numero conditus pollet, post perfectionem bonorum operum, requiem aeternam exspectet, in quiete felici sanctarum animarum. Quod autem dicit sterni oportere diligenter viam, et in tres aequaliter partes totam terrae provinciam dividi, quatenus salvandus facilius hostes possit evadere, demonstrat praedicatores plebium, omni diligentia, verbo, exemplis, consulere debere saluti aegrotantium, et aequaliter in tota viam veritatis ac portam credulitatis sibi patere singuli agnoscant. Et si intrare noluerint, se merito damnandos esse praesciant. « Haec erit lex homicidae fugientis, cujus vita servanda est: qui percusserit proximum suum nesciens, et qui nudiust
Abbreviated transcription (Latin):
carnationis suȩ p̃cipue euangeliũ ibi p̃dicauit. Iste enĩ est pri¬
mogenitꝰ liberoꝵ eĩ: & huic debent᷑ primogenita. Quiaut̃ ple¬
nus haecnos sedesiderat: legat epłam beati pauli apłi ad rimia¬
nos & tunc cognoscet ꝑ om̃a uera eẽ quedicunt᷑: Si genuerit
perium & coercitus obȩdire c̃tẽpserit: adp̃hendent eum:
& educent ad seniores ciuitatis illius & ad portã iudicui: di¬
centq ad eos. Filius nr̃ iste ꝓteruus & c̃tumax est. monita nrã
audire c̃ tempnit: comessationib: uacat & luxuriȩ ađq c̃ui¬
uiis. Lapidib eũ obruet popłs ciuitatis & morietur: & auferãtis
malũ demedio urĩ. & uniuersus isrł audens ꝑtimescat.
Quod obedientia semꝑdõ placuerit ađq c̃ tumacia & ꝓteruitas
semꝑ displicuerit: testant᷑ libri ueteris & noui testam̃ti. Vnde serip¬
tũ est. Melior est obedientia quã uictimȩ : & auscultare magis quã¬

Expanded text:
s suae, praecipue Evangelium ibi praedicavit: iste enim est primogenitus liberorum ejus, et huic debentur primogenita. Qui autem plenius haec nosse desiderat, legat Epistolam beati Pauli apostoli ad Romanos, et tunc cognoscet per omnia vera esse quae dicuntur. CAPUTperium, et coercitus obedire contempserit, apprehendent eum, et ducent ad seniores civitatis illius, et ad portam judicii, dicentque ad eos: Filius noster iste protervus et contumax est, monita nostra audire contemnit, comessationibus vacat et luxuriae atque conviviis: lapidibus obruet eum populus civitatis et morietur, et auferetis malum de medio vestri, ut universus Israel audiens, pertimescat. » Quod obedientia semper Deo placuerit, atque contumacia et protervitas semper displicuerit, testantur libri Veteris Testamenti et Novi, unde scriptum est: « Melior est obedientia quam victima , »
Abbreviated transcription (Latin):
fecundante scõ spũ sine ullo peccati c̃tagio adredẽptionem
humani generis uere salutaris in mundũ ꝓcessit Haec qqͦ
uallem asperã adq saxosam quae nũquã arata est. nec sementẽ re¬
cepit &caedent in ea ceruices uitulȩ. Quȩ estergo uallis ista aspera
ađq saxosa nisi hierussalem terrestris quaes aias ꝓpħa uallem
iusionis nuncupauit.e. Sedhaec uallis aspera ađq saxosa ẽelegit᷑
ꝗadura & indomita semꝑ erat ac spin&is uitioꝵ asperĩma. Quae
numquã arata est: ꝗa nũquã doctorib scĩs ꝑferte cȩssit: nec sem̃tẽ
recepit euangelii: sed ꝓfrugib spinas. & ꝓ uuis gignebat lãbruscas.
Vnde saluator in eugło adipsã ait. Hierusalem hierusalẽ quȩ
occidis ꝓphetas & lapidas eos quiadte missi s̃. quotiens uolui
ceregare filios tuos quẽ ad modũ gallina c̃gregat pullos suos
sub alas suas & noluisti. & coẽ. Ibi enĩ caedebant ceruices uitule

Expanded text:
fecundante Spiritu sancto, sine ullo peccati contagio, ad Redemptorem fecundante Spiritu sancto, sine ullo peccati contagio, ad Redemptorem humani generis vitae salutaris in mundum processit. Haec quoquvallem eam asperam atque saxosam, quae nunquam arata est, nec sementem recepit, et caedent in ea cervices vitulae. » Quae est ergo vallis ista aspera atque saxosa, nisi Jerusalem terrestris, quam Isaias propheta vallem visionis nuncupavit? Sed haec vallis aspera atque saxosa esse legitur: quia dura et indomita semper erat, ac spinetis vitiorum asperrima; « quae nunquam arata est, » quia nunquam doctrinis sanctis perfecte cessit, nec recepit sementem Evangelii, sed pro frugibus spinas, et pro uvis gignebat labruscas. Unde Salvator in Evangelio ad ipsam ait: « Jerusalem, Jerusalem, quae occidis prophetas, et lapidae filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti! » et caetera . Ibi enim caedebant cervices vitulae
Abbreviated transcription (Latin):
simonis scariothis & coẽ. Sel qđ natura inuisibilis hominum
c̃ spectibus ñ appareat. Maiores natu & iudices egredi iu¬
bentur ut m& iantur aloco cadaueris singularũ ꝑ circuitũ spa¬
tia ciuitatũ: quatinus explorent quae deillis uicinior sit occi¬
so cadaueri. Vnde apłi & doctores scĩ quidic ũ nomine & maioꝵ
natu designant᷑ sacrarũ scripturarũ ad testatione manifeste ꝑ¬
ceper̃ : qđ nullagens. nulla natio sic prompta acsȩpna umquam¬
fuit adcȩdem innocentiũ conficiendã quãgens iudeoꝵ: quae ñ so¬
lum ꝓpͥcearũ sedipsius dnuĩ sanguinẽ maculatis manib: fudisse di¬
noscitur Vnde ad com plendũ mysteriũ. sumi mandat᷑ uitula
dearmento. quae ñ traxit iugũ nec t̾rã uomere sci dit Vitula
quippe haec signisicat carnẽ redemptoris nr̃i dearm̃to patri¬
archarũ & ꝓphetarũ ꝓgenitã : quaenum quã traxit iugũ peccati
nec deiurili coitu ullomodo eilita est. sed deuirgineis uiscerib

Expanded text:
iotae , » et caetera; sed quod natura invisibilis hominum conspectibus non appareat, majores natu et judices egredi jubentur, ut metiantur a loco cadaveris singularum per circuitum spatia civitatum, quatenus explorent quae de illis . ., sit occisio cadaveri. Unde apostoli et doctores sancti, qui in judicum nomine et majorum natu designantur, sacrarum Scripturarum attestatione perceperunt quod nulla gens, nulla natio sic prompta ac sic prona fuit unquam ad caedem innocentium conficiendam quam gens Judeaeorum, quae non solum prophetarum, sed et ipsius Domini sanguinem maculatis manibus fudisse dignoscitur. Unde ad complendum mysterium sumi mandatur vitula de armento, quae non traxit jugum nec terram vomere scidit. Vitula quippe haec significat carnem Redemptoris nostri, de armento patriarcharum et prophetarum progenitam, quae nunquam traxit jugum peccati, nec de virili coitu ullo modo edita est, sed de virgineis visceribus
Abbreviated transcription (Latin):
alienis c̃uigib petcatũ eẽ demonstrans misceri ñ c̃iugib suis
quando xmeretrices eẽ . & ad meretrices accedere ꝓ hibet quarũ
publiee uenalisest curpitudo. Inde uilogo aut̃ moehiȩ nomine
ñuidet᷑ hoca pte ꝓ hibuisse. qm̃ moce hiatioñ nisi adulteriũ incellegi sole
Vnde quid noł uideret ibi tractauim. Sp̃italit̃ aut̃ in ruit qd nullo modo
licox anime xpĩanȩ errorib hereticoꝵ secõ miscere neceũ ꝗsilius
ad optiuus est di patris. inpuditiciȩ. iđq libidini setradere neq cũ diabolo
fueidus nefandũ inire. Vnde & doctorgentiũ ait. Fugite fornicationẽ
Uonenĩ uocauit nosds̃ inin munditias sedinsci ficatione. Holite uigũ
ducere cũ ini fidelib Quȩenĩ participatio iustitiȩ cũ iniꝗtate. aut quȩ
societas luci ad tenebras: Quȩ aut̃ cuentio xp̃ĩ adbelli al : Aut quȩ

Expanded text:
alienis conjugibus peccatum esse demonstrans, misceri conjugibus non suis, alienis conjugibus peccatum esse demonstrans, misceri conjugibus non suis, quando et meretrices esse, et ad meretrices accedere prohibet, quarum publice est venalis turpitudo. In decalogo moechi nomine non videtur hoc aperte prohibuisse, quoniam moechia non nisi adulterium intelligi solet. Unde quid nobis videretur, ibi tractabamus. Spiritaliter autem innuit, quod nullo modo liceat animae Christianae erroribus haereticorum se commiscere; nec eum qui filius adoptivus est Dei Patris, impudicitiae atque libidini se tradere, neque cum diabolo foedus nefandum inire; unde et doctor gentium ait: « Fugite fornicationem: non enim vocavit nos Deus in immunditia, sed in sanctificatione. Nolite jugum ducere cum insocietas lucis ad tenebras? Quae autem conventio Christi ad Belial? aut quae
Abbreviated transcription (Latin):
tia&e popło istadici ñ uni homini. sed exilia itaqgente resugiente¬
adistã gente cui loquebat hominẽ adno suo idest arege suo redili
ꝓhibuit. Qđ &xiam alienigena seruduit aman rex ged. quando
adeũ resugit dđ affaicie dñi sui hoc est regis saul. Aꝑtissime aut̃
hoc explanat cũ dt̃ deipsore fuga : in uob habitabit inomniloco
ubi placuerit et. Misticeaut̃ hoc mandat co& ui p̃dicatꝵ. uteũ
qa seruitute diaboli ea hoc est ab insidelitate. seua pondere percatȩ
ad poenitentiã aefide xp̃ĩ c̃ fugerit: nũqua dno priori ꝗcũ inhianter
reperere uoluerit. tradet respuendo scilic& atq indis perationẽ illũ
mnitendo. sed magis eũ ẽ loc& sub munimine cotholicȩ sidei ac subtu¬
cela scẽ eccłe. utibi ueracit reuescat necultra adseruitiũ pristimus
Ecce ubi maniseste ꝓhibuit fornicari & uiros & seminas. & iã cũn

Expanded text:
ti et populo ista diciti et populo ista diciad istam gentem, cui loquebatur, hominem a domino suo, id est, a rege suo, reddi prohibuit. Quod etiam alienigena servavit Amam rex Geth, quando ad eum refugit David a facie domini sui, hoc est, regis Saul. Apertissime autem hoc explanat cum dicit de ipso: « Refuga in vobis habitabit, in omni loco ubi placuerit ei. » Mystice autem hoc mandat coetui praedicator, ut eum qui a servitute diabolica, hoc est, ab infidelitate seu a pondere peccatorum ad poenitentiam ac fidem Christi confugerit, nunquam Domino priori qui eum inhianter repetere voluerit, tradat respuendo scilicet atque in desperationem illum mittendo, sed magis eum collocet sub munimine fidei catholicae, ac sub tutela sanctae Ecclesiae, ut ibi veraciter requiescat, nec ultra ad servitium pristinum Ecce ubi manifeste prohibuit fornicari, et viros et feminas etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos tuos: ut sint castratua scã & nihil in eis appareat foeditatis.
nelerelinquatte. Naturȩ corruptibilis pondere grauatȩ am̃tis
nr̃e uteru quȩdã cogitationũ suꝑflua quasi uentris grauamine¬
rumpunt. Sed portare subbalteo paxillũ debemꝰ: utudelicox ad
rephendendos nos metipsos semꝑ accineti acutũ circa nos stimidũ
cõpunctionis habeamꝰ. ꝗincessant t̾ra mĩtis nr̃e poenitentiȩ do¬
lore c̃fodiat. & hoc qđ a nob̾ fuetidũ erupit ab scondat. Ventris
quippe egestio fossa humo ꝑpaxillũ tegit᷑. cũ m̃tis nr̃e suꝑ fluitas
subtili redargutione discussa antedĩ oculos ꝑ cõpunctionis suģ sti¬
uerit. Potius enĩ depositũ diceret. sed ad positũ dix adño suo idest
huic adiunctũ cũ abillo abcessis set. Nonergo suscipi. sedreddi po¬
tius ꝓ hibuit sugitiuos. Hoc quidẽ putari potest. nisi intellegamꝰ gen¬

Expanded text:
inimicos tuos, ut sint castra tua sancta, et nihil in eis appareat foeditatis, inimicos tuos, ut sint castra tua sancta, et nihil in eis appareat foeditatis, ne derelinquat te. » Naturae corruptibilis pondere gravatae, a mentis nostrae utero, quaedam cogitationum surumpunt. Sed portare sub balteo paxillum debemus, ut videlicet ad reprehendendos nosmetipsos semper accincti, acutum circa nos stimuum compunctionis habeamus, qui incessanter terram mentis nostrae poenitentiae dolore confodiat, et hoc a nobis fetidum erumpat et abscondat. Ventris quippe egestio fossa humo per paxillum tegitur, cum mentis nostrae superfluitas, subtili redargutione discussa, ante Dei oculos per compunctionis suae stiuerit — potius enim depositum diceret — sed adpositum dixit a domino suo, id est huic adiunctum. cum ab illo abscessisset; non ergo suscipi, sed reddi potius prohibuit fugitiuos. hoc quidem putari potest, nisi intellegamus gen
Abbreviated transcription (Latin):
seestimatione des pitiat. Polluto ergo extra castra exire est turpi
inpugnatione laboranti sese ex continentium comiparatione des¬
picere. Quia duesperã lauatur aqua cumde functũ suũ conspi¬
ciens adlamenta poenitentiȩ conuertitur.: uti fletib deleat
omne quod animo occulta inquinatio accusat. Sed post occa sũ
solis ad castra redeat : quia deferuescente temptationis ardore :
neces se est utiterum fiduciam erga societatẽ bonorũ sumat:
poenitentiş frigescente flãma cogitationis inlicite. ad sideliũ
merita p̃ sũ m̃da reparet̃: Vtiam seaceteris longeaeẽ. nestimet¬
ꝗmundũ seꝑ obitũ intimi ardoris gaudet. Habebis locũ extraca¬
stra adque gͤredieris ad reusita naturȩ. gerens paxillũ inbalteo.
Cũq sederis fodies ꝑ circuitũ. & egesta humo operies quo releuat̾es
Dñs enĩ ds̃ tuus ambulat in medio castroꝵ uteruatte & tradattibi

Expanded text:
se aestimatione despiciat. Polluto ergo extra castra exire est turpi se aestimatione despiciat. Polluto ergo extra castra exire est turpi impugnatione laboranti, sese ex continentium comparatione despicere. Qui ad vesperam lavatur aqua, cum defectum suum conspiciens ad poenitentiae lamenta convertitur, ut fletibus diluat omne quod animum occulta inquinatio accusat. Sed post occasum solis ad castra redeat, quia, defervescente tentationis ardore, necesse est ut iterum fiduciam erga societatem bonorum sumat. poenitentiae, frigescente flamma cogitationis illicitae, ad fidelium merita praesumenda reparatur; ut jam se a caeteris longe esse ntum intimi ardoris gaudet. « Habebis locum extra castra, ad quem egrediaris ad requisita naturae, gerens paxillum in balteo. Cumque sederis, fodies per circuitum, et egesta humo operies quo relevatus es. Dominus enim Deus tuus ambulat in medio castrorum ut eruat te et tradat tibi
Abbreviated transcription (Latin):
miter fluit: significari ꝑillã lex uoluit animũ sine disciplinȩ
forma indecenter fluidum acdissolutũ. quẽ formari oporte¬
re significat cumtalem fluxum corporis iubet purificare:
Postremonumquit & mori peccatũ ẽ. aut mortuũ sepelire ñ &¬
iam bonũ opus humanitatis est : Ettam̃ purificatio & inde
mandata est : ꝗ a & mortiuũ corpus uita deserente ñper catũ ẽ
sed percatũ significata nime desertȩ aiustitia. Scđm tropologiã
uero quꝰihoc loco ꝑ nocturnũ somniũ. nisi tentatio occulta signar
ꝑquã tenebrosa cogitatione curpe aliquid corde concipit̃ quod
tam̃ corporis opere ñ expletur : Sed somnio nocturno pollutus
egredi extra castra p̃cipit: quia uidelic& dignũ est utiiuunmun¬
da cogitatione polluit᷑ indignũ secunctoꝵ sidelium societatib
arbitretur. Culpȩ sue meritum ante oculos ponat: exbonorum

Expanded text:
miter, significari per illam lex voluit animum sine disciplinae miter, significari per illam lex voluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis jubet purificare. Postremo, nunquid et mori peccatum est? Aut mortuum sepelire, non etiam bonum opus humanitatis est? Et tamen purificatio exinde mandata est, quia et mortuum corpus vita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a justitia. Quid hoc loco per nocturnum somnium, nisi tentatio occulta signatur? Per quam tenebrosa cogitatione turpe aliquid corde concipitur, quod tamen corporis opere non expletur. Sed somnio nocturno pollutus, egredi praecipitur, quia videlicet dignum est ut qui immunda cogitatione polluitur, indignum se cunctorum fidelium societatibus arbitretur, culpae suae meritum ante oculos ponat, et ex bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ habet sacram̃tũ. Quando inquit inuentũ fuerit int̾ra
quã dñs ds̃ tuus daturus esttibi hominis cadaueroccisi. & igno¬
ratur caedis reus. Notandũ uero qđ alii hunc hominẽ occisũ
cõpetere hanc figurã ad adam scđm hoc est redemptorem nr̃m.
ꝗa populo uideoꝵ int̾ra possessionis suȩ mortis sentenciã acce¬
pit. & salutarẽ unuierso mundo ꝑtulit cruceni: cuius caedis
reus ignoratur. hoc est ocultatur diabolus uidelie&: qui ꝓditi¬
onis ipsius auctor est Quiñ ideo ignorari dicit̃ qđ nesciatur
cummani feste euangeliũ dicat qđ antediem festum pasche.
sciens iħs ꝗauenit ora eius ut transeat ex hoc mundo ad patrẽ.

Expanded text:
quit, inventum fuerit in terra quam Dominus Deus tuus daturus est tibi hominis cadaver occisi, et ignoratur caedis reus. » Notandum vero quod alii hunc hominem occisum, congruentius competere hanc figuram ad Adam secundum, hoc est, Redemptorem nostrum, qui a populo Judaeorum in terra possessionis tuae mortis sententiam accepit, et salutarem universo mundo pertulit crucem. Cujus caedis reus ignoratur, diabolus videlicet, qui proditionis ejus auctor est. Qui non ideo ignorari dicitur quod nesciatur, cum manifeste Evangelium dicat, « quod ante diem festum paschae sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mu
Abbreviated transcription (Latin):
ceperit & aperuerit tibiportas. cunctus populus quiea est saluabit. &
seruiet tibi subtributo. Sinaut̃ fuedus inire noluerint & receperint
c̃trate bellũ: obpugnabis eam. Cũq tradiderit dnĩ dituus illã in ma¬
nutua ꝑcuties omne qđ in ea masculinigeneris est in ore gladii: absque

Expanded text:
ceperit et aperuerit tibi portas, cunctus populus qui in ea est salvabitur, et ceperit et aperuerit tibi portas, cunctus populus qui in ea est salvabitur, et serviet tibi sub tributo. Sin autem foedus inire noluerint et coeperint contra te bellum, oppugnabis eam. Cumque tradiderit Dominus Deus tuus illam in manu tua, percuties omne quod in ea masculini generis est in ore gladii, absque
Abbreviated transcription (Latin):
siue&iam mali catholici: quilic& credulitate ab unitate
ecclesiae ñ recedant : tam̃ uariis uitus deiliti magis inueniunt
ꝑ cupiditatẽ t̾̃renã seruire diabalo: quã ꝑbonoꝵ operũ abun¬
dantiã militaredõ. Hosenĩ lapidibus obrui p̃cipit. ꝗa distri
sententia dã nandos eos eẽ p̃uidit. Inore duoꝵ uł triũ testiũ
peribit qͥ int̃ ficiet᷑. Quidẽ qđ mnore duoꝵ ułtriũ testiũ pe¬

Expanded text:
sive etiam mali catholici, qui licet credulitate ab unitate sive etiam mali catholici, qui licet credulitate ab unitate Ecclesiae non recedant, tamen vitiis variis dediti, magis inveniuntur per cupiditatem terrenam servire diabolo quam per bonorum operum abundantiam militare Deo. Hos enim lapidibus obrui praecipit, quia districta sententia damnandos esse praevidit: « In ore duorum vel trium testium, peribit, qui interficietur. » Quid est quod in ore duorum vel trium testium pe
Abbreviated transcription (Latin):
tionis tenem. Hocnemꝰ inp̃dicatione sapientiae plantare uita¬
bat apłs cũ dicebat. Etloꝗm̃ ñ indoctis sapientiae humanȩ
tio est d nõdõtuo. Oninẽ maculã intellege omne peccatũ. qd ubi¬
cumq fuerit inuentũ iam de formitatẽ parit. Etideo oblatio
dnĩ siue inquolib& fortit̃ operanti quẽ significat bos siue in
simplicitate ambulanti quẽ designat cuis. bonũ ẽ utsine peccati
c̃tagio fiat: qr omne percatũ c̃trariũ ueritati: & eius societas
ñ placebit iustiti& Cum reꝑti suerint apudte intra unã porta¬
rũ tuarũ quas dñs̃ dẽ tuus dabittibi uir aut mulier ꝗfaciant
malũ in c̃spertu dũ dĩtui. & trans grediant̃ pactũ illius utua¬
dant & seruiant diis alienis. & adorent eos solẽ & lunã & omne
latriã maxime detestat᷑ & ubiq eãuetat: ꝗa maximũ sce¬
lus est diunũ honorẽ inpendere creaturȩ: qđ faciunt gentiles

Expanded text:
tionis tenemus. Hoc nemus in praedicatione sapientiae plantare vitationis tenemus. Hoc nemus in praedicatione sapientiae plantare vitabat Apostolus, cum dicebat: « Et loquimur non in doctis sapientiae humanae tio est Domino Deo tuo . » Omnem maculam intellige omne peccatum, quod ubicunque fuerit inventum, deformitatem parit. Et ideo oblatio Domini, sive in quolibet fortiter operanti, quem significat bos, sive in simplicitate ambulanti, quem designat ovis, bonum est, ut sine peccati contagio fiat, quia omne peccatum contrarium est veritati, et ejus societas  post pauca: Cum reperti fuerint apud te intra unam portarum tuarum, quas dominus deus tuus dabit tibi, uir aut mulier, qui faciant malum in conspectu domini dei tui et transgrediantur pactum illius, ut uadant et seruiant diis alienis et adorent eos, solem et lunam et omnem lolatriam maxime detestatur, et ubique eam evertit: quia maximum scelus est divinum honorem impendere creaturae, quod faciunt gentiles,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã iustitiã quȩrere: Non plantabis lucũ & oranẽ arborem
uixta altare diũ dĩtui nec facies tibi. atqẽstituas statuã quȩ odit
dñs ds̃ tuus. Perhaec duo testimonia amputat occasionẽ idola¬
triae. quãgentes solebant agere inlucis & delubris. si mulacra sibi
c̃sticuentes &idola adorantes. Mystice aut̃ iuxta altare spsi
bet oinnẽ infructuositatẽ otiosi sermonis seu prauoꝵ operũ &
obscuritatẽ ignorantie statuere. necfictionẽ aliquã falsitatis
ati erroris ꝑmitat ueritati sidei catholicae ad sociare. Interdi¬
citur quippenenemus plantet᷑ intemplo. Nemus frondentes ar¬
gentiles ꝗrationẽ suã uerboꝵ decore c̃ptinunt: utñcuertant aui
tiis seil delextent. ati. istius modi seductione ꝑsuadeant. Nos
aut̃ scđm p̃ceptũdĩ iuxta altare nemus ñ plantamꝰ: si circado¬
muucã fidẽ nihili nũbis infructuo sũ. nihilaudiendȩ secularis
inlecebrosũ c̃ponimꝰ: sed sola puritate ueritatis scientiã p̃dica¬

Expanded text:
is. « Non plantabis lucum et omnem arborem juxta altare Domini Dei tui; nec facias sibi atque constituas statuam, quae odit Dominus Deus tuus. » Per haec Duo Testamenta amputat occasionem idololatriae, quam gentes solebant agere, in lucis et delubris simulacra sibi constituentes, et idola adorantes. Mystice autem juxta altare fidei prohibet omnem infructuositatem otiosi sermonis, seu pravorum operum, et obscuritatem ignorantiae statuere; nec fictionem aliquam falsitatis atque erroris permittit veritati fidei catholicae associare. Interdicitur quippe ne nemus plantetur in templo. Nemus frondentes argentiles, qui rationem suam verborum decore componunt, ut non convertant a viis, sed delectent, atque istiusmodi seductione persuadeant. Nos autem secundum praeceptum Dei juxta altare nemus non plantamus, sed circa Dominicam fidem nihil infructuosis verbis, nihil audientiae saecularis illecebrarum componimus, sed sola puritate veritatis scientiam praedica
Abbreviated transcription (Latin):
extrue machinas: donec capias ciuitatẽ quȩ contrate dimicat. Quid
est qđ ꝓ hibae arbores pomiferas succidi deqͥbus uesci potest agresti aut̃
pcidi ad machinas c̃struendas uł aduarios usus. nisi qđ illisꝑsonis ali¬
quomodo ind fscretione iudicandi parcendũ est. quae habiles sunt
ad scientiȩ germina & aduirtutũ fructus ꝓferendos. n eforte ꝑ in¬
cautelam iudicii nimium ledant. it autfuturi germinis usus penit᷑
ib eis abscidat. Vnde apłs ad monens nos instruit dic̃s łr̃s si p̃
occupatus fuerit homo in aliquo delicto: uosqͥ sp̃ĩtalis estis instruite
huius modi inspũ lenitutis: considerans teipsũ ne& tutem pteris.¬
Alter alterius onera portate . & sic adimplebitis legem xpi. Qui
aut̃ agrestes habet sensus & mores i nordinatos adque in com¬
positos ita utnulli uirtutũ usui conueniant : ab hac intentione pra¬
ua & studio nefando euelli debent. adquȩ in meliorem usũ c̃uerti.

Expanded text:
exstrue machinas, donec capias civitatem quae contra te dimicat. » Quid exstrue machinas, donec capias civitatem quae contra te dimicat. » Quid est quod prohibet arbones pomiferas succidi, de quibus vesci potest, agrestia autem praecidi ad machinas construendas, vel ad varios usus, nisi quod illis personis aliquo modo in discretione judicandi parcendum est, quae habiles sunt ad scientiae germina et ad virtutum fructus proferendos, ne forte per incautelam judicii nimium laedantur, ita ut futuri germinis usus penitus ab eis abscindatur. Unde Apostolus admonens nos instruit dicens: « Fratres, si occupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos, qui spiritales estis, instruite huAlter alterius onera portate: et sic adimplebitis legem Christi . » Qui autem agrestes habet sensus et mores inordinatos atque incompositos, ita ut nulli usui virtutum conveniant, ab hac intentione prava et studio nefando evelli debent, atque in meliorem usum converti.
Abbreviated transcription (Latin):
intersicies inore gladii aetheum uidelic& etamorreũ & chana¬
neũ feret eũ. eueũ. & iebuseũ sic̃ p̃cepit tibidns dstuus. nesorte doce¬
ant uos facere cunctas ab ominationes quas ipsi operatis indiissuis
significat nulli uitio in nrã c̃uersatione ee parcendũ : sed magis ⁊elo
diuino renstendũ. neforte si bostib spĩtalib parcanti psi corã oculis dĩ
in uoluptatib nr̃is corrupti & ab hominabiles facti: uiles & foedi a pa¬
ream: & obhoc abipso deserti ingaudiũ ueniam inimicis nr̃is corrupti
ut exultantes deruina nrã dicant incordib suis euge euge animȩ nr̃e
ab sorbuim eã. Quando obsederis ciuitatẽ multo tẽpore. & muni¬
tionib circũ dederis ut expugnes eã. ñ succides arhores de qbuesci
potest. nec securib ꝑcircuitũ debesuastare regionẽ : qm̃ lignũ est
& ñ homo: nec potest c̃trate bellantiũ augere numerũ. Si qua aut̃
ligna ñ sunt pomi fera sedagrestia & interceteros aptausus: succidite et

Expanded text:
Chananaeum, Pherezaeum, Hethaeum et Jebusaeum, sicut praecepit tibi Dominus Deus tuus: ne forte doceant vos facere cunctas abominationes, quas ipsi operati sunt in diis suis, » significat nulli vitio in nostra conversatione esse parcendum, sed magis zelo divino resistendum, ne forte sin voluptatibus nostris corrupti, et abominabiles facti, viles appareamus; et ob hoc ab ipso deserti, in gaudium veniamus inimicis nostris, ut exsultantes de ruina nostra, dicant in cordibus suis: « Euge, euge animae nostrae, absorbuimus eam . » « Quando obsederis civitatem aliquam multo tempore, et munitionibus circumdederis ut expugnes eam, non succides arbores de quibus vesci potest; nec securibus per circuitum debes vastare regionem: quoniam lignum est et non homo, nec potest contra te bellantium augere numerum. Si qua autem ligna non sunt pomifera, sed agrestia, et inter caeteros apta usus, succide et
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarios dimicabit: uteruat uos depericulo: Inseptuaginta q̃q
bit uobiscũ inimicos uros & saluos faci& uos. Eccequẽ ad modũ & in
spĩtalib c̃ flictib sperandũ & petendũ est adiutoriũ dĩ. nutnos nihil
faciani sedut ad uiti cooperem. Sic tnĩ ait debellabit uobiscũ: ut
&iam ipsos acturos qđ agendũ eẽt ostender&. Duces quoq ꝑ singulas
turmas audiente exercitu ꝓclamabunt. Quis ẽ homo gedifica¬
uit domũ nouã & ñ dedicauit illã: uadat & reuertatur indo¬

Expanded text:
estros dimicabit, ut eruat vos de periculo. » In Septuaginta quoque bit uobiscum inimicos uestros et saluos faciet uos. ecce quemadmodum et in spiritalibus conflictibus sperandum et petendum est adiutorium dei, non ut nos nihil faciamus, sed ut adiuti cooperemur. sic enim iam ipsos acturos quid agendum esset, ostenderet. « Duces quoque per singulas turmas audiente exercitu proclamabunt: Quis est homo qui aedificavit domum novam, et non dedicavit illam? Vadat et revertatur in