comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ tuam: ut nobis non nouam aliqmͣ amiciciam
sumere. sed quasi ueterem caritatem resumere uidete¬
mur. Deniq nunc et si sermone. non tam̃ tamqmͣ
et affecturudes scribimus. teq uicissim in sp̃u ꝑint̾iorẽ
hominẽ quasi recognoscimus. Nec mirũ si et absentes
ad sumꝰ nobis. et ignoti nosmet nouimꝰ. cũ uniꝰ corpo¬
ris mbra simus unum habeamꝰ capud. una ꝑfunba¬
mur gratia. uno panc uiuamꝰ. una incedam uia eadẽ
habitemꝰ indomo. Deniq in omẽ qd̃ sumꝰ tota spe ac
fide qͣ stamiꝰ inp̃senti nitimur infuturum: Tam in sp̃u ꝙͣ
incorpore dñi unum sumꝰ. ne fimꝰ nichii si ab uno excida¬
mus. Qnͣtulum gͦ est. qd̃ absentia corporalis nobis in¬
iudet nr̃i. nisi sane fructum istum. q̃ pascuntur ocłi
temꝑ alium expectatores qmͣuis ne corporalis quidẽ
gr̾a temꝑalis inspiritalibus dicidebeat quib etiam
corporum et̾nitatẽ resur rectio largietur. ut audemus

Expanded text:
onem tuam, ut nobis non nouam aliquam amicitiam onem tuam, ut nobis non nouam aliquam amicitiam sumere, sed quasi ueterem caritatem resumere uideremur. denique nunc etsi sermone, non tamen tamquam et affectu rudes scribimus teque uihominem quasi recognoscimus. nec mirum, si et absentes adsumus nobis et ignoti nosmet nouimus, cum unius corporis membra simus, unum habeamus caput, una perfundamur gratia, uno pane uiuamus, una incedamus uia, eadem habitemus domo. denique in omne quod sumus tota spe ac fide qua stamus in praesenti nitimur in futurum; tam in spiritu quam in corpore domini unum simus, ne simus nihil, si ab uno excidamus. Quantulum ergo est quod absentia corporalis nobis inuidet nostri nisi sane fructum istum, quo pascuntur oculi temporalium expectatores? quamuis ne corporalis quidem gratia temporalis in spiritalibus dici debeat, quibus etiam corporum aeternitatem resurrectio largietur, ut audemus
Abbreviated transcription (Latin):
omino fr̃i sancto et unammo augnstino.
paulinꝰ et therasia piccatores. Iam dudũ
absentemq uidi. totamente cõplexus allo quio qͦq
familiari. atq frat̾no ꝑlitteras audire ꝓꝑaui. Et credo
inmanu et ingratia domini sermonẽ meum adtefu¬
isse ꝑ latum. sed morante ad huc puero quem adte. ali¬
osq dilectos eque deo salutandos ante. hiemem mise¬
ramꝰ. non potuimꝰ ultra et offitium nr̃m suspendere.
et desiderium sermonis tuo cupidissimũ temꝑare:
Scͥosimꝰ itaq iterato nunc. si pͥores ad te littere nostre ꝑ¬
uenire meruerunt. aut pͥmo fullis in manꝰ tuas ꝑue-¬
niendi felicitas non fuit. Sed tu fr̃ spiritalis omnia
uidicans amorem inte nr̃m ne pendas offitiosolo. ant
tempe litterarum. Dñs enim testis ẽ. quiunus atq idẽ
oꝑatur in suis ubiq caritatem suam: iam abmoe nob̾
ex quo tebenefitio uencrabilium ep̃oꝵ aurelii et aupii
ꝑtua inmanicheos oꝑa cognouimꝰ. itainditam diletti¬

Expanded text:
OMNO FRATRI SANCTO ET VNANIMO AVOVSTINO PAVLINVS ET THERASIA PECCATORES. Iamdudum, absentemque uidi tota mente conplexus, alloquio quoque familiari atque fraterno per litteras adire properaui. et credo in manu et in gratia domini sermonem meum ad te fuisse perlatum; sed morante adhuc puero, quem ad te aliosque dilectos aeque deo salutandos ante hiemem miseramus, non potuimus ultra et officium nostrum suspendere et desscripsimus itaque iterato nunc, si priores ad te litterae nostrae peruenire meruerunt, aut primo, si illis in manus tuas perueniendi felicitas non fuit. Sed tu, frater spiritalis omnia iudicans, amorem in te nostrum ne pendas officio solo aut tempore litterarum. dominus enim testis est, qui unus atque idem operatur in suis ubique caritatem suam, iam abinde nobis, ex quo te beneficio uenerabilium episcoporum Aurelii et Alypii per tua in Manichaeos opera cognouimus, ita inditam dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
cib ꝑfutur̃. ⁊ inmeo u̾setur exitio. integrum de suiᷤ
sensib det tuc beatitudim sacram̃tum:. sinullus
iuro. qm̃ si apud eum animi repperero ptiritatem:
eum incolum̃ ac sullim̃ italie romeq reddam. per¬
frustratis eius inimicis. ⁊ domui. hostis autẽ ertt
sue amme: si aliquid ĩ eo sinistre partis inuenero.

Expanded text:
cibus profuturum, et in meo versetur exitio; integrum de suis cibus profuturum, et in meo versetur exitio; integrum de suis sensibus det tuae Beatitudini sacramentum, si nullus a sunt, juro, quoniam si apud eum animi reperero puritatem, cum incolumem ac sublimem Italiae Romaeque reddam, perfrustratis inimicis ejus et domitis. Hostis autem erit suae animae, si aliquid in eo sinistrae partis invenero.
Abbreviated transcription (Latin):
Castinꝰ ille pͥuatus ex consule uite. mee
ac nominis omĩb ut notum ẽ ꝑsecu¬
torpeiores cõmittens ac fingens factiones. qͣsi nnca-¬
rũ ame gestarum ĩmemor dationũ. italiam fu¬
giens meis se inafricam defensionib tͣdidit cõ¬
inittendum. Omitto beatissime pat̾ olim mͥ ab eo¬
dem ingestas miserias: ostensa picula: fugiens eũ
nunc usq uiuo. Thras natus. uix srytam euasi. Du.¬
raui inuido sub consule miles. S duuna potentia
que nouit planare sublimia. ⁊ altiꝰ eleuare ꝓstrata
fecit de suꝑbo quod uoluit:⁊ hostem meum me qͥe¬
to uictoria mͥ qua nouit addixit: Sufficit ꝓ fun̾e
uicti: tanta deiectio: ad oraiit saracam clantis. li¬
muit senator barbarum caput. Tremuit militem
dux. Doloris dñr ista pat̾ sc̃e coturno: Nlam ueneror
illustrissimum consulẽ: ⁊ pͥmum ꝯspicio senatorem
S ne consueta fallatia mali erga me ut solet aliqͥd
moliatur. putetq se suis fraudib romanitis du¬

Expanded text:
Castinus ille, privatus ex consule, vitae meae ac nominis, omnibus ut notum est, persecutor, pejores committens ac fingens factiones, quasi mearum a me gestarum immemor donationum, Italia fugiens, meis se in Africa defensionibus tradidit committendum. Omitto, beatissime pater, olim mihi ab eodem ingestas miserias, ostensa pericula; fugiens eum nunc usque vivo. Thrax natus, vix Scytham evasi; duravi invido sub consule miles. Sed divina potentia, quae novit planare sublimia, et altius elevare prostrata, fecit de superbo quod voluit; et hostem meum, me quieto, victoria mihi, qua novit, addixit. Sufficit pro funere victi tanta dejectio; adoravit saracam chlamys, timuit senator barbarum caput, tremuit militem dux. Doloris dicuntur ista, pater sancte, cothurno: nam veneror illustrissimum consulem, et primum conspicio senatorem; sed ne consueta fallacia mali erga me, ut solet, aliquid moliatur, putetque se suis fraudibus Romanis du
Abbreviated transcription (Latin):
fatiunt nob imputant. Nuiunt ut latrones mo¬
riuntur ut circumcelliones. honorant᷑ ut mit̃s:
er tam̃ nec latrones aliqñ auduumꝰ eos quos dep̃¬
datist̃ excetasse: Occisos aufert̃ luci ñuinis aufer̃

Expanded text:
faciunt, nobis inputant. uiuunt ut latrones, mofaciunt, nobis inputant. uiuunt ut latrones, moriuntur ut Circumcelliones, honorantur ut martyres et tamen nec latrones aliquando audiuimus eos, quos depraedati sunt, excaecasse: occisos auferunt luci, non uiuis auferunt
Abbreviated transcription (Latin):
mos nr̃as insuꝑ cõpilantes. arma sibi in gentia ⁊
t̃ribilia fabricat quib armati ꝑ diu̾sa discurrt̃
cõminantes atq anhelantes cedes rapinas incen¬
dia cecitates. Quib reb cõpulsi sumus tͥ pͥmitus
conqueri: ut ꝯsid̾et grauitas tua qmͣ multi ur̃m
umouos om̃s qui uos dicitis pati ꝑsecutionẽ.
subipsis qͣsi t̾ribilib imꝑatoꝵ catholicoꝵ legibus.
mpossessionib urĩs ⁊ alienis securi scdeatis ⁊ nos
aurĩs tammaudita mala patiamur. uos dititis
pati ꝑ secutionẽ. ⁊ nos ab armatis urĩs. fustib ⁊ fer¬
roconcidimur. Uos dicitis pati ꝑsecutionẽ: ⁊ nr̃e do¬
m̃ abarmatis ur̃is compilando uastantur uos
dicitis pati ꝑsecutionẽ. ⁊ nr̃i oculi ab armatis urĩs
calce ⁊ aceto extingunt᷑r ĩ suꝑ etiã si quas mortes si¬
bi ultro ingerunt. nob̃uolunt ẽẽ inuidiosas: uob
głosas. Qd̃ nob̾ fatiunt sibi ñimputant: ⁊ qd̃ fibi

Expanded text:
mus nostras insuper compilantes arma sibi ingentia et mus nostras insuper compilantes arma sibi ingentia et terribilia fabricarunt, quibus armati per diuersa discurrunt comminantes atque anhelantes caedes, rapinas, incendia, caecitates. quibus rebus compulsi sumus tibi primitus conqueri, ut consideret grauitas tua, quam multi uestrum, immo uos omnes, qui uos pati dicitis persecutionem, sub ipsis quasi terribilibus imperatorum catholicorum legibus in possessionibus uestris et alienis securi sedeatis et nos a uestris tam inaudita mala patiamur. uos dicitis pati persecutionem et nos ab armatis uestris fustibus et ferro concidimur; uos dicitis pati persecutionem et nostrae domus ab armatis uestris compilando uastantur; uos dicitis pati persecutionem et nostri oculi ab armatis uestris calce et aceto extinguntur; insuper, etiam si quas mortes sibi ultro ingerunt, nobis uolunt esse inuidiosas, nobis gloriosas. quod nobis faciunt, sibi non inputant et, quod sibi
Abbreviated transcription (Latin):
impatorem nr̃is epĩs. eadem auri ꝯdẽpnatione mu¬
ltatus ẽs Exconsilio autem nr̃i epi legatos ad comi¬
tatum miserunt qͥ impetrarent ut ñ om̃s ep̃i et
clerici partis ur̃c ad eandem ꝯdempnationẽ .x. libra¬
rũ auri que in om̃s bereticos ꝯstituta ẽ tenerent᷑
s hisoli in quoꝵ iotis aliquas aurĩs uioletitias et¬
clesia catholica pat̾etur. S sic legati romam uene¬
rt̃. Iam cicatrices epĩ catholici bagattam horrende
ac recentissime imnꝑatorẽ ꝯmouerant: ut leges
tales mitt̾ent᷑ quales ⁊ misse st̃. Quib inafricam ue¬
nientib cũutiq ñ ad malum s ad bonum cepisse¬
tur a uob̾. ⁊ potius collatione ueritas apparerer lõ
solum autẽ ñ fecistis. s peiora mala nob̾ ur̃i nẽ
fatiunt. ñ tantum nos fustib qͣssant ferroq con.¬
tidiurt. uer̾ etiã ĩ otulos extinguendos. calcẽ nxto
aceto. ĩ credibili excogitatione sceleris mittunt᷑ do¬

Expanded text:
imperatorem nostris episcopis eadem auri condemnatione muimperatorem nostris episcopis eadem auri condemnatione multatus est. ex consilio autem nostri episcopi legatos ad comitatum miserunt, qui impetrarent, ut non omnes episcopi et clerici partis uestrae ad eandem condemnationem X librarum auri, quae in omnes haereticos constituta est, tenerentur sed hi soli, in quorum locis aliquas a uestris uiolentias ecclesia catholica pateretur. sed sic cum legati Romam uenerunt, iam cicatrices episcopi catholici Bagaitani horrendae ac recentissimae imperatorem commouerant, ut leges tales mitterentur, quales et missae sunt. quibus in Africam uenientibus cum utique non ad malum sed ad bonum coepissetur a uobis et potius conlatione ueritas appareret? Non solum autem non fecistis, sed peiora mala nobis uestri nunc faciunt. non tantum nos fustibus quassant ferroque concidunt, uerum etiam in oculos extinguendos calcem mixto aceto incredibili excogitatione sceleris mittuut. do
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃. s facto concilio placiit ut pacifice ꝯuenire¬
mini. qͦ si fieriposset haberetis int̾ uoscollatio¬
nẽ. ⁊ errore sublato fr̃na caritas pacis iunculo le¬
taretur. Et ĩpsa ꝯuentione quid ꝑculianus pͥmo
respond̃it qułd concilium facturi eẽtis.⁊ illic uisu¬
ri quid responde deberetis: deinde quid pꝰea cũ
ꝓpt̾ suam ꝓmissionẽ denuo ꝯuẽtus eẽt actis ex¬
p̃sserit recausans patificam collationẽ. ipsa ge¬
sta instruant grauitatem tuã. Demde cũ ur̃oꝵ
saret mimanitas. dicta causa ẽ: cum crispinus
iudicatꝰ hereticus. nec pena .x. libraꝵ auri q̃ ĩhe¬
reticos ab imꝑatorib fuerat ꝯstituta ꝑmansue¬
tudinẽ catholicã feriri ꝑmissus ẽ: Et tam̃ adimp¬
atores appellandum putauit. Cuĩ appellationi
qd̃ ita responsum ẽ nonne ur̃oꝵ p̃cedens impbi¬
tas. ⁊ eadem ipsius appellatio extorsit ut fieret. nec
tam̃ etiam pꝰ ipsum rescpͥtum. int̾cedentib apud

Expanded text:
r. Sed facto concilio placuit ut pacifice conveniremini, quo, si fieri posset, haberetis inter vos collationem, et errore sublato, fraterna charitas pacis vinculo laetaretur. Et in ipsa conventione quid Proculeianus primo responderit, quod concilium facturi essetis, et illic visuri quid respondere deberetis; deinde quid postea, cum propter suam promissionem denuo conventus esset, Actis expresserit, recusans pacificam collationem, ipsa Gesta instruant Gravitatem tuam. Deinde cum vestrsaret immanitas, dicta causa est, cum Crispinus judicatus haereticus, nec poena decem librarum auri quae in haereticos ab imperatoribus fuerat constituta, per mansuetudinem catholicam feriri permissus est et tamen ad imperatores appellandum putauit. cuius appellationi quod ita responsum est, nonne uestrorum praecedens inprobitas et eadem ipsius appellatio extorsit, ut fieret? nec tamen etiam post ipsum rescriptum intercedentibus apud
Abbreviated transcription (Latin):
rumpatur aut pectet et cum hoc dm̃ ñ posse dm̃s
ñ derogamus potestatieiꝰ s et̃intatem u̾itatemq
laudamus: ita cũ dicimꝰ ñ posse eum uideri ocłis
corporis ñlatet s patet ratio bent intelligentib q̃
ꝑspicuum ẽ dm̃ corpus ñ eẽ. nec aliud corporeis
oculis cerm posse. nisi qd̃ alicuiꝰ int̾ ualli int̾po¬
sitione cernatur. id autẽ ñ nisi corpus eẽ: eamq
substantiam que mior sit inparte qmͣ in toto.
Qd̃ dedõ cred̃e nefas eẽ debet: etiam his qui hocin¬
tellig̃e ñdum ualent. Latet ratio diũsaꝵ cõmuta¬
lorum. Numquidtam̃ idõ latet eẽ corpora hab̾e
qd̃ ñ ꝑsuo modo loci occupet spatium: nec meo qd̃
occupat ubiq sit totum. s minus sit inparte qmͣ
intoto: hec qm̃ ñ latent his contexenda sunt con¬
sequentia. quodnunc facere minis longum ẽ qui¬

Expanded text:
rumpatur aut peccet, et, cum hoc deum non posse dicimus, rumpatur aut peccet, et, cum hoc deum non posse dicimus, non derogamus potestati eius, sed aeternitatem ueritatemque laudamus, ita cum dicimus non posse uideri oculis corporeis, non latet. sed patet ratio bene intellegentibus, qua perspicuum est deum corpus non esse nec aliquid oculis corporeis cerni posse, nisi quod alicuius interualli interpositione cernatur, id autem non nisi corpus esse eamque substantiam, quae minor sit in parte quam in toto, quod de deo credere nefas esse debet etiam his, qui hoc intellegere nondum ualent. Latet ratio diuersarum commutalorum. numquid tamen ideo latet esse corpora, habere ulum, quod non pro suo modo loci occupet spatium nec in eo, quod occupat, ubique sit totum, sed minus sit in parte quam in toto? haec quoniam non latent, his contexenda sunt consequentia, quod nunc facere nimis longum est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mirationis: centurio ille laudatus ẽ. Nec id̃o repre¬
hendenda ẽ sententia qͣ dictum ẽ. siratio queritur ñ
erit mirabile: qm̃ ẽ aliud genus ad mirationis etiã
cũratio manifesta ẽ ad miranti. Neq eni ꝓpt̾ea
culpatur sententia q̃ dictumẽ. ds̃ neminẽ tep̃tat.
qm̃ ẽ aliud gcñ temptationis. ꝓpt̃ qd̾ recte itidẽ
dictumẽ temptatuos dñs d̃s ur. Nec quis ꝙͣ
existimet id̃o posse merito dici corporeis oculis a
filio patrem uidcri. ac ñpotius sicut apatre filiũ:
quia illi qui hoc putant cum mreddenda ratio¬
ne defecerint. possunt et ipĩ dicere siratio querit᷑
ñ erit mirabile. hoc enĩ dictum ẽ. ñ quia ñ ẽ rat̃o:
s quia latet. Illius aũ ñ miraculi s erroris de¬
monstrare debet. nullam eẽ rationẽ. quisquis
id opinantes repellere aggreditur. Sicut emim
nulla ratio ẽ. qua dĩ natura moriatur aut cor¬

Expanded text:
mirationis centurio ille laudatus est. nec ideo est repremirationis centurio ille laudatus est. nec ideo est reprehendenda sententia, qua dictum est: Si ratio quaeritur, non erit mirabile\', quoniam est aliud genus admirationis, etiam cum ratio manifesta est admiranti; neque enim propterea culpatur sententia, qua dictum est: Deus neminem temptat, quoniam est aliud genus temptationis, propter quod recte itidem dictum est: Temptat uos dominus deus uester. Nec quisquam existimet ideo posse merito dici corporeis oculis a filio patrem uideri ac non potius sicut a patre filium, quia illi, qui hoc putant, cum in reddenda ratione defecerint, possunt et ipsi dicere: \'Si ratio quaeritur, non erit mirabile\'; hoc enim dictum est, non quia non est ratio, sed quia latet. illius autem non miraculi sed erroris demonstrare debet nullam esse rationem, quisquis id opinantes refellere adgreditur. sicut enim nulla ratio est, qua dei natura moriatur aut cor
Abbreviated transcription (Latin):
admiratio ꝑ laude posita ẽ eius. cuiꝰ par inpplõ he¬
breorũ ñ apparuerat. Uñ ip̃a admiratio satis ex
si exemplum poscitur. ñ erit singulare: frustra tͥ
uisus es uelut exempla inuenisse deũmiculo qui
mpomo nascitur: et aranea que filiũ textrine sue.
corpore uelut integro parit. dñt enm aliqua
argute cuiꝰdam similitudinis grã: alia remotiꝰ
alia congruentiꝰ. S solus. xp̃c natus ẽ exungi¬
ne. Undeiam intelligis qnͣtum estimo. cur hoc
dixerim sine exemplo. Habent itaq omia cãs
suas atq rationes rectas et inculꝑabiles: que ds uł
usitata uł musitata oꝑatur. S hecause atq ratio¬
nes cum latent itranur quefiunt. cum aũpatẽt
consequent̾ ea uł conuenitut̃ fieri dicimus. nec ini¬
randum ẽẽ. quia facta sunt. que ratio exigebat ut
fierent. Aut si miramur: ñ inopinata stupendo. s
excellentia laudando miramur. Quo genere ad¬

Expanded text:
admiratio pro laude posita est eius, cuius par in populo Headmiratio pro laude posita est eius, cuius par in populo Hebraeo non apparuerat. unde ipsa admiratio satis expSi exemplum poscitur, non erit singulare, frustra tibi uisus es uelut exempla inuenisse de uermiculo, qui in pomo nascitur, et aranea, quae filum textrinae suae corpore uelut integro parit. dicuntur enim aliqua argute cuiusdam similitudinis gratia alia remotius alia congruentius, sed solus Christus natus est ex uirgine; unde iam intellegis, quantum aestimo, cur hoc esse dixerim sine exemplo. habent itaque omnia causas suas atque rationes rectas et inculpabiles, quae deus uel usitata uel inusitata operatur. sed hae causae atque rationes cum latent, miramur. quae fiunt, cum autem patent, consequenter ea uel conuenienter fieri dicimus nec mirandum esse, quia facta sunt, quae ratio exigebat ut fierent, aut, si miramur, non inopinata stupendo sed excellentia laudando miramur, quo genere ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit uł corpus angłicum oculis clausis. abrahe
quippe uigilanti sic apparuerunt ut eos euam eũ
mientis in spetie aliqua simili corpori. sicut nos ip̃i
nob̃ undemur tali figura etiam ꝑ loca moueri sõ¬
mantes: longe aliter qmͣ m̃bra instratis iacẽtia
Mouent hec et idõ mira sunt quia occultiorem
habent rationem qmͣ ut uideri uł reddi ab hoiẽ
honũ possit. slam iste cause st̃ admirationis cũ
uł ratio cmiꝰq rei latet. uł eadem res usitata ñ est
qd̾ aut singularis aut rara ẽ. Ex illa gͦ causa laten¬
tis rationis ego dixi mepła quã te segisse cõme¬
ratio queritur ñ erit mirabile. Hoc enĩ dictum ẽ ñ
qd̃ ratione res careat. s quod eos latrat quib hoc
ds̃ uoluit ẽẽ mirabile. Ex alia uero admirationis
causaideo ẽ quia insolitum aliquidoccurrit: scͥp¬
tum ẽ de dño qd̾ miratus sit centurionis fidem.
Neq enĩeum rei ullius ratio potueriͣt latere. S

Expanded text:
uerit uel corpus angelicum oculis clausis — Abrahae quippe uigilanti sic apparuerunt, ut eos etiam, cum itui dormientis specie aliqua simili corporis, sicut nos ipsi nobis uidemur tali figura etiam per loca moueri somniantes longe aliter quam membra in stratis iacentia. Mouent haec et ideo mira sunt, quia occultiorem habent rationem, quam ut uideri uel reddi ab homine homini possit. nam istae causae sunt admirationis, cum uel ratio cuiusque rei latet uel eadem res usitata non est, quod aut singularis aut rara est. ex illa ergo causa latentis rationis ego dixi in epistula, quam te legisse commeratio quaeritur, non erit mirabile\'; hoc enim dictum est, non quod ratione res careat, sed quod eos lateat, quibus hoc deus uoluit esse mirabile. ex alia uero admirationis causa, quae ideo est, quia insolitum aliquid occurrit, scriptum est de domino, quod miratus sit centurionis fidem; neque enim eum rei ullius ratio potuerit latere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ breuiter admonuisse suffecerit: ñ ut satis
eruditiomi tue. s ut alus quoq lectis. auditis.¬
uł diligent̃ instructus. ipse uberius tua secus
dicta redarguas. quod ẽ utiq tanto melius. qnͣto fit
humilius et fidelius. Epła aug̃ ad syxtũ pb̃rm¬

Expanded text:
nem, breviter admonuisse suffecerit: non ut satis sit nem, breviter admonuisse suffecerit: non ut satis sit eruditioni tuae, sed ut aliis quoque lectis vel auditis diligenter instructus, ipse uberius tua secus dicta redarguas; quod est utique tanto melius, quanto fit humilius et fidelius. EPISTOLA CXXI. P
Abbreviated transcription (Latin):
sapient̾q uiuitur. qmͣint̾i̾oris hoĩs ptilcritudo:
Ctiam scd̾m hanc pulcritudinem. magis qmͣ corpꝰ
sumꝰ adimaginẽ dei. unde nob̾ dicitur. Nolite cõ¬
formari huuc seculo. s reformamini innouitate.
m̃tis ur̃e: adꝓbandum uos que sit uoluritas dei.
qd̾ bonum ẽ et placitum et ꝑfectũ. Si gͦ ñ mmole
neq indistantib ꝑ loca sua partib sicut corpora. si¬
ne cernuntur suie cogitantur s inuirtute intelligi¬
bili qualis ẽ iustitia m̃te diciius seu nouimꝰ scũ
uolumus pulchram. et scdm hanc pulcritudincin
reformat ad imaginẽ suã. ñ in aliqͣ mole corporea
suscipienda ẽ pulcritudo: eoq iustorum m̃tib cre¬
dendus ẽ incomꝑabilit̾ pulcrior quo ẽ in cõꝑabiłr¬
iustior hec dilectionẽ tuam qnͣtum adusitatum
epłaꝵ modum ꝑtinet. ꝓ lixius forsitan qmͣ exper¬
tabas. quantum autẽ ad tam magne rei qͦͤstio¬

Expanded text:
sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe secundum hanc pulchritudinem magis quam corpus sumus ad imaginem dei. unde nobis dicitur: nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non in mole neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cogitantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouimus seu uolumus pulchram et secundum hanc pulchritudinem reformat ad imaginem suam, non in aliqua mole corporea suspicanda est pulchritudo, eoque iustorum mentibus credendus ejustior. Haec Dilectionem tuam, quantum ad usitatum epistolarum modum attinet, prolixius forsitan quam exspectabas; quantum autem ad tam magnae rei quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ: qnͣto illi magis minꝰ ue coheremus. Unde scͥp¬
tum ẽ de unigenito filio d̾ĩ cũ sit utiq patris sapi¬
entia atq iustitia et semꝑ inse ipsa sit. qd factus sit
si forte ñ hec humane equitatis. s illa que d̃s ẽ sola
asseratur eẽ iustitia. Est plane ille sũmꝰ ds uera ui¬
stitia. uł ille uer̾ d̾s sumina uistitia. qmͣ ꝑfecto esui¬
rire ac sitire. ea nrã ẽ in hac ꝑegrinatione institia: et
qua postea saturari. ea nrã ẽ inet̾uitate plena iustitia.
Non gͣ dm̃ nr̃e uistitie similẽ cogitem᷑. s cogitemꝰ
nos potius tanto similiores d̾o. quanto eius po¬
tuerimus ẽẽ participatione iustiores. Si gͦ cauen
luminaturͥ qnͣto magis caueri oportet. ne aliqͥd
inferius et quodãmodo decoloratiꝰ eum ẽẽ creda¬
nus quam ẽ nr̃a uistitia: Quid ẽ autẽ aluid nr̃a¬
iustitia cum in nob̾ ẽ. uł quelibet uirtus qua recte

Expanded text:
sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scripsumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus siisi forte non haec humanae aequitatis, sed illa quae deus est sola asseratur esse iustitia". est plane ille summus deus uera iustitia uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto esurire ac sitire, ea nostra est in hac peregrinatione iustitia, et qua postea saturari, ea nostra est in aeternitate plena iustitia. non ergo deum nostrae iustitiae similem cogitemus, sed cogitemus nos potius tanto similiores deo, quanto esse potuerimus eius participatione iustiores. Si ergo caueinluminatur: quanto magis caueri oportet, ne aliquid inferius et quodam modo decoloratius eum esse credamus, quam est nostra iustitia? quid est autem aliud iustitia, cum in nobis est, uel quaelibet uirtus, qua recte
Abbreviated transcription (Latin):
sine aliqua uita. neq enim alit̃ exeis possent cor¬
pora uiuere. isi qualicumq uita. qua om̃o am¬
me carere npossunt unde mimortales m̃ito uo¬
tanꝙͣ uita uitaꝵ: que cũ st̃ incorporib etiã ipsa cor¬
pora uiua sunt que ꝑ se ipsa uiu̾e nequeunt. Qua¬
ꝓpt̾ si anime ñpossunt insi etiã in se ipsis uiuere
quia ex eis uiuunt et corpora aquib deserta mo¬
riuntur: qnͣto magis uera iustitia etiam inseipsa
iuu̾e intelligenda ẽ. ex qua sic uitunt amme. ut
hac amissa mortue numcupentur. qmͣius qnͣtu¬
lacũq uita ñ desinant uiuere: Ea porro iustitia
que uutit in se ipsa. ꝓculdubio d̾s ẽ: et incõmuta¬
bilit̾ iuit. Sicut hec cum sit in se ipsa uita. etiam
nob̾ fit uita cumeiꝰ efficimitr ut cũq participes.
tta cum sit inse iustitia etiã nob̾ fit iustitia cum
ei coherendo uiuimꝰ. Et tanto magis minꝰ tie iusti

Expanded text:
sine aliqua uita — neque enim aliter ex eis possent corsine aliqua uita — neque enim aliter ex eis possent corpora uiuere, nisi qualicumque uita, qua omnino animae carere non possunt, unde immortales merito uotamquam uita uitarum; quae cum sunt in corporibus, etiam ipsa corpora uiua sunt, quae per se ipsa uiuere nequeunt. quapropter si animae non possunt nisi etiam in se ipsis utcumque uiuere, quia ex eis uiuunt et corpora, a quibus deserta moriuntur: quanto magis uera iustitia etiam in se ipsa uiuere intellegenda est, ex qua sic uiuunt animae, ut hac amissa mortuae nuncupentur, quamuis quantulacumque uita non desinant uiuere. Ea porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti
Abbreviated transcription (Latin):
q tota ẽ ꝓnrã capacitate uidebimꝰ. Qd̾ uero posu¬
isti inepła tua uideri tͥ. uel potius qd̾ uidebatur¬
tͥ nichil uiuum scłm substantiam in eẽ iustitie.
idoq ñposse ad huc dm̃ idẽ uiuentẽ naturam ui¬
stitie similem cogitare. que iustitia sicut dicis ñ
inse. s innob̾ uiuit. ĩmo potiꝰ nos scdm illam ui¬
ut ipse tͥ respondeas illud intuere. utrum rette
dici possit uitã ipsam ñ uiu̾e qua fit ut uiuat.
quicquid ñ falso dicimꝰ uiu̾e Puto enĩ absurdũ
tͥ uideriut ꝑuitam uiuatur: et uita nĩuiuat. Por¬
ro si uita ipsa p̃cipue uuuit qua uiuit omẽ qd̾ ui¬
uit: recole obsecro quas dicat scͥptura dutina aĩaᷤ
mortuas: ꝓ fecto inuemes inuistas. impias. infi¬
deles. Nam licet ꝑillas uiuant corpora impiorũ
dequib dictum ẽ qd̾ mortui sepeliant mortuios
suos. et ibi intelligantur etiã iuique amme ñ cẽ

Expanded text:
ue tota est, pro nostra capacitate uidebimus. Quod uero posuue tota est, pro nostra capacitate uidebimus. Quod uero posuisti in eptibi nihil uiuum secundum substantiam inesse iustitiae ideoque te non posse adhuc deum, id est uiuentem naturam iustitiae similem cogitare, nquiaquia iustitia" sicut dicis "non in se, sed in nobis uiuit, immo potius nos secundum illam uiut tibi ipse respondeas, illud intuere, utrum recte dici possit uitam ipsam non uiuere, qua fit, ut uiuat quidquid non falso dicimus uiuere. puto enim absurdum tibi uideri, ut per uitam uiuatur et uita non uiuat. porro si uita ipsa praecipue uiuit, qua uiuit omne quod uiuit, recole, obsecro, quas dicat scriptura diuina animas mortuas; profecto inuenies iniustas, impias, infideles. nam licet per illas uiuant corpora impiorum, de quibus dictum est, quod mortui sepeliunt mortuos suos, et ibi intellegantur etiam iniquae animae non esse
Abbreviated transcription (Latin):
gis ec̃ntiã. qm̃ unam substantiam eẽ dixerunt: ali¬
quid int̾ hec duo nomina eẽ arbitrantes uł intel¬
ligentes. unde nunc disputare ñ opus ẽ. Qd̃ et si
duuntatẽ istã que aliud estimatur eẽ qmͣ̃ ipsa
trinitas. ñ substantiam s ẽẽntiã dixerimus: eadẽ
falsitas consequetur. Si enim alia ẽ qm ipsa trim¬
tas: alt̃a erit eẽntia. Qd̃ absit ut catholicus sentiat
Restat itaq ut ita credamus uniꝰ cẽ substantie tͥmta¬
tẽ ut ipsa cẽntia ñ aliud sit qm̃ ipsa trinitas: ad qmͣ
iudendam qnͣtum libet in hac uita ꝓ spiciamꝰ. ꝑspe¬
culum erit et meniginate qd uidebimꝰ. Cũ uͦ qd̾ in
resurrectione ꝓmittitur. spũale corpus habero ceꝑ¬
imꝰ. siue illam m̃te siue irrationabili mͦ qm̃ inef¬
fabilis ẽ spu̾alis corporis gratia etiã corpore uide¬
amus: ñ tam̃ ꝑ locorũ int̾ualla. nec in parte mi¬
nores nec in parte maiores. qm̃ ñ ẽ corpus et ubi

Expanded text:
gis essentiam quam unam substantiam esse dixerunt aligis essentiam quam unam substantiam esse dixerunt aliquid inter haec duo nomina esse arbitrantes uel intellegentes, unde nunc disputare non opus est, quod, etsi diuinitatem istam, quae aliud existimatur esse quam ipsa trinitas, non substantiam sed essentiam dixerimus, eadem falsitas consequetur. si enim alia est quam ipsa trinitas, altera erit essentia, quod absit ut catholicus sentiat. restat itaque, ut ita credamus unius esse substantiae trinitatem, ut ipsa essentia non aliud sit quam ipsa trinitas. ad quam uidendam quantum libet in hac uita proficiamus, per speculum erit et in aenigmate, quod uidebimus. cum uero, quod in resurrectione promittitur, spiritale corpus habere coeperimus, siue illam mente siue mirabili modo, quoniam ineffabilis est spiritalis corporis gratia, etiam corpore uideamus, non tamen per locorum interualla nec in parte minorem in parte maiorem, quoniam non est corpus et ubiq
Abbreviated transcription (Latin):
aut nonẽ substantia. Si substantia ẽ et alia ẽ qmͣ
pat̾. aut filrus. aut spc̃ sanctꝰ aut eadem simul
trinitas. ꝓculdubio alia substantia ẽ hoc atitẽ
u̾itas refellit et respuit. Si aũ ñ ẽ substantia ista
cduunitas et ipsa ẽ ds. quia ipsa ẽ ubiq tota ñ illa
trinitas. gͦ õs ñ ÷ substantia. Quis hoc catholicꝰ
dix̾it: Item siũ ẽ substantia ista diumitas et scd̾m
hanc ẽ trinitas unꝰ ds̃ qd̾ hecuna ẽ intrib: ñ debu¬
it dicipater et filius et sp̃c sanctꝰ uius substantie.
s unius diuiitatis que ñ ẽsubstantia. agnoscis au¬
tẽ infide catholica qm̃ hoc ẽ uerum hoc eẽ firma¬
tum. qm̃ pat̾ et filius et spẽ sc̃s. id̃o cum sit trim¬
tas unꝰ ẽ ds̃. quia inseꝑabilit̾ sint uniꝰ eiꝰdemq
substantie: uł si hoc melius dicitur ẽẽntie slam ñ¬
nulli nr̃i et maxime greci. trmitatem que ds̃ ẽ ma¬

Expanded text:
aut non est substantia. si substantia est et alia est quam aut non est substantia. si substantia est et alia est quam pater aut filius aut spiritus sanctus aut eadem simul trinitas, procul dubio alia substantia est; hoc autem ueritas refellit et respuit. si autem non est substantia ista diuinitas et ipsa est deus, quia ipsa est ubique tota, non illa trinitas, ergo deus non est substantia; quis hoc catholicus dixerit? item si non est substhanc Trinitas unus Deus, quod haec una sit in tribus, non debuit dici Pater et Filius et Spiritus sanctus unius substantiae, sed unius divinitatis, quae non est substantia. Agnoscis autem in fide catholica, quoniam hoc est uerum, hoc esse firmatum, quod pater et filius et spiritus sanctus ideo, cum sit trinitas, unus est deus, quod inseparabiliter sint unius eiusdemque substantiae uel, si hoc melius dicitur, essentiae. nam nonnulli nostri et maxime Graeci trinitatem, quae deus est, ma
Abbreviated transcription (Latin):
incelo tm̃. s ubiq ẽ quasi aliud sit pat̾. alurid di¬
uinitas eius que illi cominunis ẽ cum filio et spi¬
ritu scõ. ut ipsa trinitas tanqrñ locis corporali¬
b et tanquam corporea sit. diuinitas uero una
trium ꝑsonarum tibiq sit p̃sens. et ipsa sola tã¬
quam incorporea ubiq sit tota: sine dubitatione
respuenda Si enim qualitas eorum eẽt qd̃ absit ut
inpatre aut filio aut spũ scõ. aliud sit qualitas
aliud substantia: tam̃ si eorũ qualitas eorũ eẽ pos¬
tem substantia ẽ. et alia ẽ quam sunt ipsi. alia fu¬
bstantia ẽ qd̾ nchilomiius falsissime creditur.
S si forte minus intelligis int̾ qualitatem et sub¬
stantiam quid int̾sit. hoc certe facilius adi̾ttis.ꝙ
et diuinitas tͥmitatis que putaturalia eẽ qm ẽ ip¬
satruntas. et ꝓpt̾ hanc dici. ñtres dõs. s unũ dm̃
qiñ ipsa ẽ trib una cõmunis: aut substantia est

Expanded text:
in caelo tantum sed ubique est, quasi aliud sit pater aliud diin caelo tantum sed ubique est, quasi aliud sit pater aliud diuinitas eius, quae illi communis est cum filio et spiritu sancto, ut ipsa trinitas tamquam locis corporalibus et tamquam corporea sit, diuinitas uero una trium personarum ubique sit praesens et ipsa sola tamquam incorporea ubique sit tota, sine dubitatione respuenda in patre aut filio aut spiritu sancto aliud sit qualitas aliud substantia —, tamen si eorum qualitas esse postem substantia est et alia est, quam sunt ipsi, alia substantia est, quod nihilo minus falsissime creditur. \'Sed si forte minus intellegis, inter qualitatem atque substantiam quid intersit, hoc certe facilius aduertis, quod et diuinitas trinitatis — quae putatur alia esse, quam est ipsa trinitas, et propter hanc dici non tres deos sed unum deum, quoniam ipsa est tribus una communis — aut substantia est
Abbreviated transcription (Latin):
dere ad dexterã patris. ut ei pater ad sinistram se¬
dere uideatur. In illa quippe beatitudme qͦ om¬
nẽ suꝑat humanum intellectũ sola dext̾a ẽ et ea¬
dẽ dext̃a eiꝰdem beatitudinis nom̃ ẽ. ꝓinde necil¬
lud qd̾ post resutrectionẽ fuã dixit maraie nol
me tangere. ñ dum enĩ ascendi ad patrem. tam
absurde accipiendũ ẽ. ut estimemus eũ cũ ascen¬
diss uoluisse afeminis tangi qͥ se tangendũ uiri
ante qmͣ ascenderet p̾butt. S marie ꝑfecto in qͣ
figurata ẽ eccła. qnͣdo illud dixit. intelligi uoltut
tunc ascendisse ad patrem. cũ illum patri cognotut
eqͣlẽ. et tali fide illum salubriter tetigit. ne fi hoc
solum eum eẽ crederet qd̾ in carne apparuerat. ñ
bene tangeret. Sic eum fotinus heretius tetigit:
dĩ aptius meliusq intelligi potest᷑ opimo tamen
quaputatur substantia eẽ patris incelo. sod̾m qd̃
pater una intrimitate ꝑsona ẽ diuinitas uero ñ

Expanded text:
dere ad dexteram Patris, ut ei Pater ad sinistram sedere ad dexteram Patris, ut ei Pater ad sinistram sedere videatur. In illa quippe beatitudine, quae omnem superat humanum intellectum, sola dextera est, et eadem dextera, ejusdem beatitudinis nomen est. Proinde nec illud quod post resurrectionem suam dixit Mariae, Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum , tam absurde accipiendum est, ut existimemus eum, cum ascendisset, voluisse a feminis tangi, qui se tangendum viris antequam ascenderet praebuit. Sed Mariae profecto, in qua figurata Ecclesia est, quando illud dixit, intelligi voluit tunc ascendisse ad Patrem, cum illum Patri cognovit aequalem; et tali fide illum salubriter tetigit, ne si hoc solum eum esse crederet quod in carne apparuerat, bene tangeret. sic eum Photinus haereticus tetigit, bis domini aliud aptius meliusque intellegi potest, opinio tamen, qua putatur substantia esse patris in caelo, secundum quod pater una in trinitate persona est, diuinitas uero non
Abbreviated transcription (Latin):
hic ñẽ. qui p̃sentia incorporea ubiq ẽ totus: s quia
meis habitare dicitur quorũ pietate adẽ. Et hi
põsdeat. Nam et si carnalit̾ accepimus qd̃ scpͥtũ
ẽ celum mͥ sedes ẽ t̾ra autem scabellum pedum
meorũ. et ibi et hiceum ẽẽ crede debemꝰ. qm̃tus ñ
totum ibi quia hic eẽnt pedes. nec totũ hic quia
ibi eẽnt suꝑiores corporis partes. Qm̃ cogitatio¬
pugillo. Quis enm sedeat inspatio palmm sui
aut intanto loco pedes ponat. quantũ eiꝰ pugnꝰ
app̃henditꝰ nisi forte intantum caro uana ꝑ gre¬
ditur. ut ei parum sit humana m̃bra substau¬
tie dĩ tribuere. si ea ñetiam monstruosa configat
ubi palmus lumbis. et pugillus palinis am¬
bab comunctisq sit latior: S hec dicuntur.
ut cũ sibi ñ conueniunt que carnalit̾ audimꝰ:
eis ipsis ad moniti meffabilit̾ spu̾alia cogitemꝰ.
Unde etiam si corpus domini qd desepulcro ex¬
m̃brisq cogitamus: ñtam̃ ita putandumẽ se¬

Expanded text:
ic non est, qui praesentia incorporea ubique est totus, sed quia in eis habitare dicitur, quorum pietati adest, et hi pondeat. Nam etsi carnaliter acceperimus quod scriptum est, Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum ; et ibi et hic cum esse credere debemus: quamvis non totum ibi, quia hic essent pedes; nec totum hic, quia ibi essent superiores corporis partes. Quam cogitatiolmo, et terram pugillo . Quis enim sedeat in spatio palmi sui, aut in tanto loco pedes ponat, quantum ejus pugnus apprehendit? Nisi forte in tantum caro vana progreditur, ut ei parum sit humana membra substantiae Dei tribuere, si ea non etiam monstruosa confingat, ubi palmus lumbis, et pugillus ambabus palmis conjunctis sit latior. Sed haec dicuntur, ut cum sibi non conveniunt quae carnaliter audimus, eis ipsis admoniti, ineffabiliter spiritualia cogitemus. 15. Unde etiamsi corpus Domini, quod de sepulcro exmembrisque cogitamus, non tamen ita putandum est se
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã ũbis. certum ẽ qmͣ nob̃ effecit certa que
scłm ipsum cuncta conspicimus. Cũ gͥ tria sint
genera que tudentur. unum corporaliũ. sicut ħ
celũ et terra & qͥcqͥd mneis corporeus sensus cer¬
nit et rangit alt̾um simile corporalib sicut sunt
ea que spũ cogitata imaginamtir siue recordata
uł oblita quasi corpora contuemur. unde sunt eti¬
am uisiones que uł insompnis. uł in aliqͦ m̃tis
excessi. his quasi localib qnͣtitatib ingeruntur.
t̾cium abutroq discretum qd̃ neq sit corpus. neq
habeat ullam similitudinẽ corꝑis sapientia que

Expanded text:
tamque nobis\' certum est, quam nobis effecit certa, quae tamque nobis\' certum est, quam nobis effecit certa, quae secundum ipsum cuncta conspicimus. Cum igitur tria sint rerum genera, quae uidentur, unum corporalium, sicut sunt caelum et terra et quicquid in eis corporeus sensus cernit et tangit, alterum simile corporalibus, sicut sunt ea, quae spiritu cogitata imaginamur siue recordata uel oblata quasi corpora contuemur, unde sunt etiam uisiones, quae uel in somnis uel in aliquo mentis excessu his quasi localibus quantitatibus ingeruntur, tertium ab utroque discretum, quod neque sit corpus neque habeat ullam similitudinem corporis, sicuti e
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ imaginamur alit̾ contuemur. S hec in ui¬
sibilia. simplici m̃tis atq rationis intentione
intellecta conspicimꝰ. sine ullis formis et molib
corporalib. sine ullis limam̃tis figurisq men¬
brorũ. sine ullis localib suic finib sitie spacus in¬
finits: ipsumq lum̃ quo cuncta ista discernimꝰ
Inquo nob̾ satis apparet quid credamus in cogni¬
tum. quid cognitum teneamus. qm̃ formam cor-¬
poris recordemur qmͣ cogitationẽ corporis finga¬
mꝰ quid corporis sensus attingat quid imaginet᷑
animꝰ simle corpori. quid certum et oĩum corpoꝵ
dissimillumum intelligentia contempletur. hoc
gͦ lum̃ ubi hec cuncta diuidicantur ñutiq sic̃
huĩ solis et cuiꝰq corporei luminis fulgor ꝑ lo¬
calia spacia cutumquaq diffunditur. m̃tẽq no¬
stram quasi uisibili racandore collustrat s in¬
uisibilit̾ et mneffabilit̾. et tam̃ intelligent lucet

Expanded text:
aliter imaginamur, aliter contuemur, sed haec inuialiter imaginamur, aliter contuemur, sed haec inuisibilia simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus siue spatiis infinitis. ipsumque lumen, 6 quo cuncta ista discernimus, in quo nobis satis apparet, quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus, quam formam corporis recordemur, quam cogitatione fingamus, quid corporis sensus adtingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum et omnium corporum dissimillimum intellegentia contempletur, hoc ergo lumen, ubi haec cuncta diiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgor per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisibiliter et ineffabiliter et tamen intellegibiliter lucet
Abbreviated transcription (Latin):
b uderioĩno ñpossunt: aut illa que insibilia st̃
ꝑmanentia possunt si ostendantur enã his mor¬
talib oculis conspici. sicut se discipulis post re¬
surrectionem dñs ostendit: sicut etiam post ascen¬
sionem apło paulo. et diacono stephano ꝓnide
ista usibilia ꝑmanentia ita credimus: ut
etiam si ñ demonstrentur. sꝑ emꝰ ea nos qnͣdoq
uisuros. Nec ea conem᷑ rationem uł intellectu cõ¬
p̃hendere: nisi ut ea que in uisibilia sunt abin¬
uisibilib distinctius cogitemus. Et cum cogita¬
cione qualia suit imaginamur: satis utiq no¬
uimꝰ ea nob̾ nota ñ cẽ. Nlam et antiochiam cogi¬
to incognitam. s ñ sicut cartaginem cognitã
quippe uisionem cogitatio mea fingit. hanc re¬
colit. nequa qm̃ tam̃ dubito siue qd̾ de illa testibꝰ
multis. siue qd̃ deista meis aspectibus credidi. In¬
stitiam uero et sapientiã et quioquid eiꝰmodi ẽ. ñ

Expanded text:
bus uideri omnino non possunt. at illa, quae uisibilia sunt bus uideri omnino non possunt. at illa, quae uisibilia sunt permanentia, possunt, si ostendantur. etiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discipulis post resurrectionem dominus ostendit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea nos quandoque uisuros nec ea conemur ratione intellectuque comprehendere, nisi ut ea, quia uisibilia sunt, ab inuisibilibus distinctius cogitemus, et, cum cogitatione, qualia sint, imaginamur, satis utique nouimus ea nobis nota non esse. nam et Antiochiam cogito incognitam sed non sicut Carthaginem cognitam; illam quippe uisionem cogitatio mea fingit, hanc recolit; nequaquam tamen dubito, siue quod de illa testibus multis siue quod de ista meis aspectibus credidi. iustitiam uero et sapientiam et quicquid eius modi est non
Abbreviated transcription (Latin):
spe et sine caritate eẽ n̾uult. Sic gͥ homo fidelis de
met. Et iuisibilium quidem rerũ p̃teritaꝵ que tẽ¬
poralit̃ tranfierunt sola fibes ẽ. qm̃ ñ ad hucuiden¬
da sꝑantur. s facta. et transacta creduntur. sicut ẽ
surrexit nec iam morietur. et mors ei ultra ñ dña¬
bitur: ea uero que ñdum st̃. s fuctura funt. sicut
nr̃oꝵ spũalium corpũ resurrectio. ita creduntur
ut euã udenda spentur s ostendi mͦ millo posst̃
modo. Que uͦ ita sunt ut neq p̃tereant. neq futu¬
ra sint. s et̾na ꝑmaneant. partim st̃ inuisibilia.
sicut iustitia. sicut sapientia: partum uisibilia. sic̃
xpi iminortale iam corpus. S inuisibilia intellecta
conspiciuntur. ac ꝑhoc et ipsa modo quodam sibi
congruo identur. Et cum uidentur multo cerci¬
ora sunt quã ea que corporis sensus attingit. Sed
id̾o dicunitur inuisibilia quia oculis istis mortali¬

Expanded text:
spe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debspe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debmet. Et uisibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est, quoniam non adhuc uidenda sperantur, sed facta et transacta creduntur, sicut ests est et resurrexit nec iam morietur et mors ei ultra non dominabitur. ea uero, quae nondum sunt, sed futura sunt sicut nostrorum spiritalium corporum resurrectio, ita creduntur, ut etiam uidenda sperentur; sed ostendi modo nullo possunt modo. quae uero ita sunt, ut neque praetereant neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt inuisibilia sicut iustitia, sicut sapientia, partim uisibilia sicut Christi inmortale iam corpus. sed inuisibilia intellecta conspiciuntur ac per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo uidentur et, cum uidentur, multo certiora sunt quam ea, quae corporis sensus adtingit; sed ideo dicuntur inuisibilia. quia oculis istis mortali
Abbreviated transcription (Latin):
ad moniti. ipsi intrinsecus u̾itate lucente hec falsa eẽ
ꝑspicimꝰ fides incorde nr̃o antecessisset. que nos in¬
dueret pietate: ñ ne incassum que uera sunt audire
subsequens ratio aliquid eorum que inquirebat m¬
uenit. faise itaq ratiom ñsolum ratio uera qua id
qd̾ credimꝰ intelligimus. uerum etiã fides ipsa rerũ
ũdum intellectarum sine dubio p̃ferendaẽ. Melius ẽ
enim qmͣius ñdum uisum credere qd̾uerum ẽ. quã
putare te uerum uidere qd̾ falsũ ẽ. Habet namq fi¬
des oculos suos. quib quodam mͦ uidet uerũ eẽ qd̃
ñ dum uidet. et quib certissime uidet ñdum re uidẽ
qd̃ credit: porro autẽ qui uera ratione iam que tantũ
modo credebat intelligit: ꝓfecto p̃ponend̾ ẽ ei qui cu¬
pit ad huc in telligere qd credit. Si autẽ nec cupit. et
ea que intelligenda sunt credenda tantũmodo exis¬
timat: cuirti fides ꝓ sit ignorat: Nam pia fides sine

Expanded text:
admoniti ipsi intrinsecus ueritate lucente haec falsa esse admoniti ipsi intrinsecus ueritate lucente haec falsa esse perspicimus, fides in nostro corde antecessisset, quae nos indueret pietate, nonne incassum, quae uera sunt, audiresubsequens ratio aliquid eorum, quae inquirebat, inuenit. falsae itaque rationi non solum ratio uera, qua id, quod credimus, intellegimus, uerum etiam fides ipsa rerum nondum intellectarum sine dubio praeferenda est. melius est enim quamuis nondum uisum credere, quod uerum est, quam putare te uerum uidere, quod falsum est. habet namque fides oculos suos, quibus quodam modo uidet uerum esse, quod nondum uidet, et quibus certissime uidet nondum se uidere, quod credit. porro autem qui uera ratione iam, quod tantum modo credebat, intellegit, profecto praeponendus est ei, qui cupit adhuc intellegere, quod credit; si autem nec cupit et ea, quae intellegenda sunt, credenda tantum modo existimat, cui rei fides prosit, ignorat; nam pia fides sine
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã num̃ oĩum et in omnib et insingłis totũ
ꝑqm̃ unã diuinitatẽ dicatur eadem trinitas unus
ds̃ eiꝰ tres ꝑsonas nusqmͣ cẽ nisi incelis illam uͦ diui¬
nitatem nusqm̃ ñ eẽ s ubiq p̾sentem hac ꝑ hoc recte
quidem dici dm̃ et incelo eẽ et int̾ra ꝓpt̾ illam dtuinita¬
tẽ queubiq ẽ tribq cõmunis sit. ñ autẽ recte dicipatrẽ
c̃ẽ int̾ra. uł filium uł spm̃ sanctum: cui haic trin¬
tati fioes ñnisi incelo sit. Istam cogitationis carna¬
lis cõpositionẽ uanumq figm̃tum. ubi uera ratio
labefactare incipit. continuo intus illo adiuuante
atq illuminante qui cũ talib ydolis incorde nr̃o
habitare ñ uult. ita ista confringere atq a fide nrã
qͦdam mͦ excutere festinam᷑. ut ne puluerem qͥdẽ ul¬
lum talium fantasmatum illic remaniere paciam᷑.
Qmͣobrem nisi rationẽ disputationis quaformsecꝰ

Expanded text:
tamquam numen omnium et in omnibus et in singulis totum, tamquam numen omnium et in omnibus et in singulis totum, per quam unam diuinitatem dicatur eadem trinitas unus deus: eiusque tres personas nusquam esse nisi in caelis, illam uero diuinitatem nusquam non esse sed ubique praesentem; ac per hoc recte quidem dici deum et in caelo esse et in terra propter illam diuinitatem, quae ubique sit tribusque communis sit, non autem resse in terra vel Filium vel Spiritum sanctum, cum huic Trinitati sedes non nisi in coelo sit. Istam cogitationis carnalis compositionem vanumque figmentum ubi vera ratio labefactare incatque inluminante, qui cum talibus idolis in corde nostro habitare non uult, ita ista confringere atque a fide nostra quodam modo excutere festinamus, ut ne puluerem quidem ullum talium phantasmatum illic remanere 5 patiamur. Quam ob rem nisi rationem disputationis, qua forinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
tieracit̾ sapientes et efficatiter fortes. Cui autem in¬
si uerissime ratiomi fidelis pietas erubescit.ut qñ¬
dam ydolat̾am qm̃ incorde nr̃o ex consuetudinc ui¬
sibiltum consiste conatur humane cogitationis
infirmitas. ñ dtibitemus eũtere: Nec atideamꝰ ere¬
deie ita eẽ truntatem. qm̃ inusibilem et incorpo¬
ream atq incõimitabilem colimiꝰ quasi tres quas¬
dam uiuentes moles licet maximas et pulcherri¬
met insuis locis contigua ꝑpinquitate coheren¬
tes. siue una earum sic unnedio constituta uit du¬
as dirimat sibi ex lati̾b singulis uinctas. sue
inmodum trigomi duas ceteras uina queq contĩ¬
gar ut nulla ab aliqua separetur earumq truĩ
tantaꝵ ac talium ꝑsonarum licet ingrandi ual¬
de molib. tam̃ asummo et inio & circũquaq
t̾minatarũ unam eẽ diuunitatem aliquid qrtã.
nec talem qͥlio ẽ una exillis s cõmunem omnib

Expanded text:
ueraciter sapientes et efficaciter fortes. Cui autem niueraciter sapientes et efficaciter fortes. Cui autem nisi uerissimae rationi fidelis pietas erubescit. ut quandam idolatriam, quam in corde nostro ex consuetudine uisibilium constituere conatur humanae cogitationis infirmitas, non dubitemus euertere nec audeamus credere ita esse trinitatem, quam inuisibilem et incorpoream atque incommutabilem colimus, quasi tres quasdam uiuentes moles licet maximas et pulcherrimet in suis locis contigua propinquitate cohaerentes, siue una earum sic in medio constituta, ut duas dirimat sibi ex lateribus singulis iunctas, siue in modum trigoni duas ceteras unaquaeque contingat, ut nulla ab aliqua separetur; earumque trium tantarum ac talium personarum licet in grandi ualde molibus tamen a summo et imo et circumquaque terminatarum unam esse diuinitatem aliquid quartum nec talem, qualis est aliqua ex illis, sed communem omnibus