comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dendum sanguinem. cum ab eis constet
corporalit̃ neminem occisum uel uulnera¬
tum: s insup eos ab istis multa ꝑpecsos¬
scõs
cum de basilicis ꝑiudiciarias potestates ex¬
cluderent᷑. qualia ante scparationem maxi¬
mianistarum. cum in unum parit̃ essent
multa fecerunt eis qͥ pͥora ex parte donati
scismata fecerant: Cui enim unquam scis¬
matico suo peꝑcerunt. qui sibi ab orbe t̃¬
rarum cuius ipsi scismatiei ft̃. nimis i¬
pudent̃ parei uolunt:cum a sola ipsa ue¬
ra unitate iustis sime scismata puniant᷑.
si eo mͦ ista punienda sunt : Iuud qͦq quod
scͥptum est scdm pͥncipem popli. sic & mi¬
nistri ipsius. & qualis ẽ rector ciuitatis ta¬
les & inhabitantes. si intelligerent quo ꝑ¬
tinet: nec nobis talia obicerent᷑. nec ipsi
uana iactantia suꝑbirent. Nos enim ut
hominum spem quȩ in solo deo est tuta
recteq secura. non in hominib collocemꝰ.
qm̃ scͥptum meminimus maledictꝰ qui

Expanded text:
dendum sanguinem: cum ab eis constet dendum sanguinem: cum ab eis constet corporaliter neminem occisum, neminem vulneratum; sed insuper eos ab istis multa perpessos, cum de basilicis per judiciarias potestates excluderentur, qualia ante separationem Maximimulta fecerunt, eis qui priora ex parte Donati schismata fecerant. cui enim umquam schismatico suo pepercerunt, qui sibi ab orbe terrarum, cuius ipsi schismatici sunt, nimis impudenter parci uolunt, cum a sola ipsa uera unitate iustissime schismata puniantur, si eo modo ista punienda sunt? Et illud quod scriptum est: secundum principem populi sic et ministri ipsius, et qualis rector est ciuitatis tales et inhabitantes, si intellegerent quo pertinet, nec nobis obicerent nec ipsi uana iactantia superbirent. nos enim, ut hominum spem, quae in solo deo tuta recteque secura est, non in hominibus collocemus, quoniam scriptum meminimus: maledictus qui
Abbreviated transcription (Latin):
horribilia &e male olentia cum uenenatis
fitib erant ab eoꝵ cominunione ꝓiecta.
S erat intꝰ optatꝰ basilictis: qui nutu qͦdam
regali qͦ int̾ serpentes excellere dr. eciam ꝓ
iectos aspides reuocaret. Aut si hȩc ꝓ pace
non obsunt quȩ catholicis obiciunt. quos
conuincere nequiuerunt. cum ipsi recepe
donati: cui multum fauet᷑ in iniuriam paeis
xp̃i ꝓ quo sacrilegio quicquid corporalib
molestiis patiunt᷑. ammonitio dei ẽ. cauen¬
de damnationis et̃ne. Nam & si uere san¬
guinem ñ solum corporalit ꝑfurias circũ¬
cellionum. s etiam sp̃ualit̾ fundunt. qui
orbem t̾rarum si possent rebaptizare conan¬
tur.Aut si solus ille sanguinem fundit. qͥ
carnem mortalem uł uulnerat. uel uulne¬
ratam ꝑunit. ille autem ñ fundit qͥ seduc¬
tas animas sacrilegio scismatis occidit: qͣ¬
re in scismaticos suos maximianistas per
eandem plenarii concilii sui sententiam
talia dixerunt. ueloces pedes eoꝵ ad effun¬

Expanded text:
horribilia et male olentia cum uenenosis horribilia et male olentia cum uenenosis fetibus erant ab eorum communione proiecta, sed erat intus Optatus basiliscus, qui nutu quodam regali, quo inter serojectas aspides revocaret. Aut si haec pro pace non obsunt, quid Catholicis objiciunt quos convincere nequiverunt, cum ipsi receperDonati, cui multum favetur in injuriam pacis Christi, pro quo sacrilegio quidquid corporalibus molestiis patiuntur, admonitio Dei est cavendae damnationis aeternae. Nam ipsi vere sanguinem non solum corporaliter per furias Circumcellionum, sed etiam spiritualiter fundunt, qui orbem terrarum, si possunt, rebaptizare conantur. Aut si solus ille sanguinem fundit, qui carnem mortalem vel vulnerat vel vulneratam perimit; ille autem non fundit qui seductas animas sacrilegio schismatis occidit; quare in schismaticos suos Maximianistas per eamdem plenarii concilii sui sententiam talia dixerunt, Veloces pedes eorum ad effun
Abbreviated transcription (Latin):
aspidum: quors multo ante meminerat dic¬
nerunt. Hoc certe si uiueret parmenianꝰ
ñ diceret: nec ex ysaia ꝓpħa poneret adũ¬
sum nos: oua aspidum eruꝑunt. Res pue¬
ret enim adiunctum collegio suo felicia¬
num. mustitanum. & p̾testaitum assurrita¬
num: qͦs ex numero damnatoꝵ quasi bo¬
no pacis. ñ tam̃ xp̃i s donati. uelut integͦo
denuo receꝑunt: qui & erant oua aspidum
& eruꝑant. Sic enim eos describunt.ccc.xͤ.
plenarii concilii. ore ueridico: sicut eorum
etiam ꝓ consularib gestis scͥpta allegata
testant᷑. Hec certe concilii eoꝵ u̾ba sunt. Li¬
cet enim tuꝑei seminis noxios partꝰ uenena¬
ti aluei uterus diu texerit. & concepti scele¬
ris uda coagula in aspidum membra. tar¬
dose calore uaporauerint: tamen concep¬
tum uirꝰ euanescente umbracło celari ñ
pot̾it. Nam ce si sero. publicum facinus ce
parricidium suum uot᷑a fȩta scelerum peꝑ
erunt. Hec oua aspidum iam eruꝑant: iãq

Expanded text:
aspidum, quorum multum meminerat dicaspidum, quorum multum meminerat dicicae conuenerunt? hoc certe nunc si uiueret Parmenianus non diceret nec ex propheta Esaia poneret aduersus nos: oua aspidum eruperunt. respiceret enim adiunctum collegio suo Felicianum Mustitanum et Praetextatum Assuritanum, quos ex numero damnatorum quasi bono pacis, non tamen Christi sed Donati, uelut integros denuo receperunt, qui et erant oua aspidum et eruperant. sic enim eos describunt trecenti decem plenarii concilii ore ueridico, sicut eorum gesta etiam proconsularibus gestis allegata testantur. haec enim certe concilii eorum uerba sunt: licetenimuiperei seminis noxios partus uenenati uteri alueus diu texerit et concepti sceleris uda coagula in aspidum membra tardo se calore uaporauerint, tamen conceptum uirus euanescenti umbraculo celari non potuit. nam etsi sero publicum facinus et parricidium suum feta scelerum uota pepererunt. haec oua aspidum iam eruperant iamque
Abbreviated transcription (Latin):
insectandi. s etiam se ipsos p̃cipitandi conei¬
piant: Horum pedes ad malum ñ currunt:
nec ueloces ft̃ ad effundendum sanguinẽ:
Ab istis ñ recedit iudicium. qui sibi etiam
iniustissimas licentias inordinate potesta¬
tis us urpant: Istis ñ fiunt lux tenebre dũ
non ualent sustinere lumen in falso mar¬
tyrio: Nonne istimnmedia nocte ambu¬
lant etiam ꝑ diem: quandoquidem dicit
apłs. qui in ebriant᷑. nocte sunt ebrii:N¬
ne isti palpant inmeridie. quasi in media
nocte: Quod quidem omnium heredicoꝵ
est: qui rem manifestis simam eccłiam sei¬
licet in lucem omnium gentium consti.¬
tutam uide ñ possunt: extͣ cuius unitatẽ
quicquid oꝑant᷑ quamuis magna soller¬
tia & diligentia fieriuideat᷑. tam illis ni¬
chil ꝓdest adũsus iram dei. quam nec ara¬
nearum telȩ possunt defendere a frigore.
Quid gͦ de hoc ꝓpħico capło ponunt: quos.
in ipsos retorqueri ñ possit: Nforte de ouis

Expanded text:
insectandi, sed etiam se ipsos praecipitandi conciinsectandi, sed etiam se ipsos praecipitandi concipiant? Horum pedes ad malum non currunt, nec veloces sunt ad effundendum sanguinem? Ab istis non recedit judicium, qui sibi etiam injustissimas licentias inordinatae potestatis usurpant? Istis non fiunt tenebrae, dum non valent sustinere lumen in falso martyrio? Nonne isti in media nocte ambulant etiam per diem; quandoquidem dicit Apostolus, Qui inebriantur, nocte sunt ebrii ? Nonne isti palpant in meridie quasi in media nocte ? Quod quidem omnium haereticorum est, qui rem manifestissimam in luce omnium gentium constitutam uidere non possunt, extra cuius unitatem quidquid operantur, quamuis magna sollertia et diligentia fieri uideatur, tam illis nihil prodest aduersus iram dei, quam nec aranearum telae possunt defendere a frigore. Quid ergo de hoc prophetico capitulo ponunt quod in ipsos retorqueri non possit nisi forte de ouis
Abbreviated transcription (Latin):
in horreum suum.paleas uͦ comburat ig¬
ni in extinguibili: sicut etiam ñ obfuit
bonis tanta multitudo sceleratoꝵ. qui ꝑ
erechielem ꝓpħam dicti ft̃: illis uidelicet
qui gemebant & merebant facinora popłi.
quȩ fiebant in medio eoꝵ. Unde quia cos
corrigere non pot̾ant. nec ab tinitate po¬
puli dei se ullo mͦ separare debebant: pro
merito innocentissimȩ tolerantie sue sig¬
nari meruerunt: & in illorum ꝑditorum
uastatione atq irt̃itu lib̃ari. Ueruntamen
isti qui hec catholicis obiciunt. cur ñ se re¬
spiciunt. quoꝵ eat̾ue gͣgum furiosorum
huc atq illuc armate ferro &e fustibus uoli¬
tant. & tam crebͥs ubi potuerint stragibus.
nequaquam tam̃ tanta iminanitate saciant᷑:
ubi ꝑbusta cadauerum eoꝵ cum feminis. qͦͤ
cum illis passim commixte eontͣ ordinem
rerum diumarum & humanarum dieb
ac noctib euagant᷑. tanta feruet ebrietas.
ut inde insaniam cotidianam ñ solũ alios

Expanded text:
in horreum, paleam vero comburat igin horreum, paleam vero comburat igni inexstinguibili . Sicut non obfuit bonis tanta multitudo sceleratorum, qui per Ezechielem prophetam dicti sunt, illis videlicet qui gemebant et moerebant facinora populi quae fiebant in medio eorum . Unde, quia eos corrigere non poterant, nec ab unitate populi Dei se ullo modo separare debebant, pro merito innocentissimae tolerantiae suae signari meruerunt, et in illorum perditorum vastatione atque interitu liberari. Verumtamen isti qui haec Catholicis objiciunt, cur non se respiciunt, quorum catervae gregum furiosorum huc atque illuc armatae ferro ac fustibus volitant; et tam crebris ubi potuerint stragibus, nequaquam tamen tanta immanitate satiantur, ubi per busta cadaverum eorum cum feminis, quae cum illis passim commixtae contra ordinem rerum divinarum et humanarum diebus ac noctibus evagantur, tanta fervet ebrietas, ut inde insaniam quotidianam non solum alios
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Manus enim ur̃e sanguine coinqui¬
nate sunt: & digiti ur̃i in peccatis. Labia
autem ur̃a locuta st̃ iniquitatem: & lin¬
gua ur̃a iniusticiam meditat᷑. Nemo loqͥ¬
tur iusta: non est iudicium uerum. Con¬
fidunt inuanis & loquunt᷑ mala: quia¬
& parturiunt dolorem. &e partunt iniqͥ
tatem.Oua aspidum eruꝑunt. &. telas
araneȩ texuerunt: & qui erat de ouis illis
manducat᷑us. cont̾ens inuenit olidum: oe
in ipso basilicum.Tela eoꝵ non erit adue¬
stiendum: neq se oꝑient de oꝑib suis.
Oꝑa enim illoꝵs oꝑa iniquitatis: pedes au¬
tem eorum ad nequiciam currunt. uelo¬
ces ad effundendum sanguinem: & cogi¬
tationes eorum cogitationes insipientiũ.
pacis non cognouerunt.Quos istoloco
scͥptura des cribit ubicuq fuerint etiã¬
int̃ bonos non obsunt bonis. sicut ñ obest
palea frum̃tis .donec ueniat dñs areȩ. fe¬
rens uentilabrum in manu sua ut mun¬
det aream suam.frumenta aut̃ recondat

Expanded text:
atur. Manus enim vestrae sanguine coinquiatur. Manus enim vestrae sanguine coinquinatae sunt, et digiti vestri in peccatis: labia autem vestra locuta sunt iniquitatem, et lingua vestra injustitiam meditatur. Nemo loquitur justa, non est judicium verum. Confidunt in vanis, et loquuntur vana; quia ptatem. oua asp idum eruperunt et telam araneae texunt, et qui erat de ouis illis manducaturus conterens inuenit olidum et in ipso basiliscum. tela eorum non erit ad uestiendum neque se operient de operibus suis. opera enim illorum opera iniquitatis, pedes autem eorum ad nequitiam currunt ueloces ad effundendum sanguinem, et cogitationes eorum cogitationes insipientium. pacis non cognoverunt ? Quos isto loco Scriptura describit, ubicumque fuerint inter bonos, non obsunt bonis, sicut non obest palea frumentis, donec veniat dominus areae, ferens ventilabrum in manu sua ut mundet aream suam, frumenta recondat
Abbreviated transcription (Latin):
in messe facturos. Uligant cui credant. Cer¬
te. xp̃ianos se dicunt. Ap̃m eis. donatum¬
q ꝓponimꝰ. Si u̾ba dant. xp̃o. cor autem
co non inuehor:non exaggero dolorem
nr̃m. melius p̃mo quam ꝓmo. Si autẽ
dicunt se xp̃o dare cor suum: xp̃o gͦ cre¬
dant dicenti quod ꝑ totum mundum &
filii regni crescant. & filii maligni. non
donato dicenti quod ꝑ totum mundum
filii maligni tantummͦ creuerunt: filii
autem boni usq ad solam affricam di¬
minut sunt. Q uod si xp̃o credunt: non
iam dicimus cum eccliis orbis t̾rarum. s¬
cum ipso euangłio pacem habeant. quod ab
igne se conseruasse iactitant: quod factis
non ꝓbant. Iam illud quo ꝑtinet. quod idẽ
parmeniauus ex ꝓpħa ysala nobis obici¬
endum putauit:nuquid non ualet ma¬
nus domini saluos facere. aut aggrauauit
aurem ne exaudiat: S delicta ur̃a distin¬
gunt int medium ur̃m & dei: & ꝓpt̃ pec¬
cata ur̃a auertit faciem a uobis ne mis ere

Expanded text:
in messe facturos. eligant cui credant. cerin messe facturos. eligant cui credant. certe christianos se dicunt: Christum eis Donatumque proponimus. si uerba dant Christo, cor autem co, non inuehor, non exaggero, dolorem meum melius premo quam promo. si autem dicunt se Christo dare cor suum, Christo ergo credant dicenti quod per totum mundum et filii regni crescant et filii maligni, non Donato dicenti quod per mundum filii maligni tantummodo creuerint, filii autem boni usque ad solam Africam deminuti sint. quodsi Christo credunt, non iam dicimus cum ecclesiis orbis terrarum, scum ipso euangelio pacem habeant, quod ab igne se conseruasse mendaciter iactitant, quia factis non probant. Iam illud quo pertinet quod idem Parmenianus ex propheta Esaia nobis obiciendum putauit: numquid non ualet manus domini saluos facere aut grauauit aurem ne exaudiat? sed delicta uestra distingunt inter medium uestrum et dei, et propter peccata uestra auertit faciem a u
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo quantum ipsi ament donatum:
nos nouimus quia solus ds̃ uerax ẽ. omnis
est benedictꝰ in scła. & qui uerissime de se ip¬
so dixit. ego sum uia & ueritas & uita. cũ
serui eius ab eo quererent utrum uellet
eos ire & colligere ⁊izama:sinite inquit
utraq cres cereusq ad messem. Donatꝰ
autem dicit zizania quidem creuisse:
frumenta uͦ ẽẽ diminuta. Eligant isti eui
credant. Ap̃s id ẽ ueritas dicit.Ager ẽ
hic mundus. Donatus autem dicit agrum
dei in sola affriea remansisse. Pligant eui
credant. Ap̃s id est ueritas dicit̃. In tem¬
pore messis dicam mess orib. sollite pͥmũ
zizania. Et exponit dicens. Messis ẽ finis
scłi. Donatus autem dicit. ꝑ p̃cisionem par¬
tis sue ante messem a frum̃tis zizania se¬
parari. Eugant cui credant. Ap̃s id est ue¬
ritas dicit. Messores sunt angłi. Donat᷑
autem dicit se atq collegas suos hoc fecis¬
se ante messem: quod ille dixit angelos

Expanded text:
postremo, quantum ipsi ament Donatum, postremo, quantum ipsi ament Donatum, nos nouimus quia solus deus uerax est, omnis est benedictus in saecula , et qui verissime de se ipso dixit, Ego sum via, veritas et vita ; cum servi ejus ab eo quaererent, utrum vellet eos ire et colligere zizania, Sinite, inquit, utraque crescere usque ad messem: Donatus autem dicit zizania quidem crevisse, frumenta vero esse diminuta: eligant isti cui credant. Christus, id est Veritas, dicit, Ager est hic mundus: Donatus autem dicit, agrum Dei in sola Africa remansisse: eligant cui credant. Christus id est ueritas dicit: in tempore messis dicam messoribus: colligite primum zizania et exponit dicens: messis est finis saeculi, Donatus autem dicit per praecisionem partis suae ante messem a frumentis zizania separata. eligant cui credant. Christus id est ueritas dicit: messores angeli sunt, Donatus autem dicit se atque collegas suos hoc fecisse ante messem quod ille dixit angelos
Abbreviated transcription (Latin):
nes cimus an sint ꝑ tot gentes t̾rarum trans¬
marinarum boni xp̃iani: impudentissime
dicerent. Ds̃ enim ꝑhibet testimonium fru¬
mentis suis. que ꝑ totum agrum seminans.
quamius cum zrzaniis a diabolo suꝑsemni¬
natis: tamen usq ad messem crescere manda¬
uit. Unde & si homines ipsos minus noui¬
mus: tamen ẽẽ eos ideo nouimꝰ: quia men¬
tiri dm̃ non potuisse fide certissima reti¬
nemus. Cum gͦ sacͥlega impudentia dicant.
boni xp̃iani: uideant qua insania dicere
audeant: cotidie enim ũ dubitant dicere.
scimus non ibi ẽẽ xp̃ianos. llurd ẽ utiq
nescimus ansint: aliud scimus quod ñ
sint. Ultrumq & infidele & impium est.
Sed si detestandus ẽ qui dieit. nes cio an
uera dixerit ds. quis est ille qui dicit. scio
quia uera non dixerte deus:Certe arbitror
quod neminem istorum offendere debeo.
si donato dm̃ p̃posuero. Q uantum libet
enim ament donatum: plus timent deum.

Expanded text:
\'nescimus an sint per tot gentes terrarum trans\'nescimus an sint per tot gentes terrarum transmarinarum boni christiani\', impudentissime dicerent. deus enim perhibet testimonium frumentis suis, quae per totum agrum seminans quamuis cum zizaniis a diabolo superseminatis tamen usque ad messem crescere praenuntiauit; unde etsi homines ipsos minus nouimus, esse tamen eos ideo nouimus, quia mentiri deum non potuisse fide certissima retinemus. cum ergo sacrilega impudentia dicerent:  boni christiani,\' uideant qua insania dicere audeant — cotidie enim non dubitant dicere —: scimus non ibi esse christianos\'. aliud est utique \'nescimus an sint\', aliud \'scimus quod non sint\': utrumque infidele et impium est. sed si detestandus est qui dicit: \'nescio an uera dixerit deus\', quid est ille qui dicit: \'scio quod non uera dixerit deus\'? Certe arbitror quod neminem istorum offendere debeo, si Donato deum praeposuero. quantumlibet enim ament Donatum, plus timent deum;
Abbreviated transcription (Latin):
it̃m aliquid simile huic solita cȩcitate. De
uobis inquiunt dicit scͥptura. Qui iudicat
iustum iniustum. iniustum uͦ iustum: exe¬
crabilis ẽ apud dm̃. Cur non ista execratio
potius in illos cadit. qui uniũsum orbem t̾ra
nare ÷ in quo tam ingent hominum numero
Sine ulla dubitatione fuerunt & st̃ ab eorum
criminib innocentes: Hoc gͦ mͦ quod iustũ
est iniustum iudicarunt. quod autem inu¬
stum est. iudicarunt iustum: cum optatum
gildonianum decennalem totius affricȩ ge¬
mitum tãquam sacerdotem atq collegam
honorantes. in communione tenuerunt. Aut
si eum corde imꝓbabant.s ꝓpace tolerabant:
discant nullius pacifici patientiam. malo ñ
Aconsentientem ab ullis malis posse maclari:
atq ita sentiant. in qua ꝑditione maneant.
qui ꝓpt̃ falsa siue uera. non enim hoc nunc
querit᷑ erimina afroꝵ. unitatem sp̃s in um-¬
culo pacis non seruant. tum orbem t̾rarum¬

Expanded text:
iterum simile aliquid solita caecitate. de iterum simile aliquid solita caecitate. de uobis, inquiunt, dicit scriptura: qui iudicat iustum in- iustum, iniustum uero iustum, execrabilis aput deum. cur non ista execratio potius in illos cadit, qui uniuersum orbem terr, in quo tam ingenti hominum numero sine ulla dubitatione fuerunt et sunt ab eorum criminibus innocentes? hoc ergo modo quod iustum est iudicarunt iniustum, quod autem iniustum est iudicarunt iustum, cum Optatum Gildonianum, decennalem totius Africae gemitum, tamquam sacerdotem atque collegam honorantes in communione tenuerunt. aut si eum corde improbabant, sed pro pace tolerabant, discant nullius pacifici patientiam malo non consentientem ab ullis malis posse maculari, atque ita sentiant, in qua perditione iaceant qui propter falsa siue uera — non enim hoc nunc quaeritur — crimina Afrorum unitatem spiritus in uinculo pacis non seruant cum orbe terr
Abbreviated transcription (Latin):
atur in eis. uȩ his qui ꝑdiderunt sustinen¬
tiam. Si autem intelligant in eos hoc ẽẽ
dictum qui opinantes quod malum ẽ bo¬
num ẽẽ. mala committunt uel in eos qͥ ta¬
libus laudando atq approbando consen¬
tiunt. quȩ duo genera in uno loco script᷑a
cum apud ipsos inuenient᷑ mali. nisi qͦd
eos ꝓparte donati tolerant. quos ꝓ xpisti
unitate tolerare debuerunt: & ꝑ hanc ob¬
stinationem animositatis suȩ. cogunt᷑
miseri in scismate suo ferre. quos noruis
c̃ẽ. Qͥs quis gͦ uel quod potest arguendo
saluo pacis uinculo excludit. uel quod
saluo uincło pacis exclude non potest.
equitate imꝓbat. firmitate supportat.
hic est pacificus: & abisto maledicto qͦd
Scͥptura dicit. ue his qui dicunt quod
nequam est bonum. & quod bonum est
nequam.qui ponunt lucem tenebras. &
tenebras lucem. qui ponunt qͦd amarũ
est dulce. & quod dulce amarum : omnino
liber. ꝓrsus securꝰ. pęnitꝰ alienus. Obiciunt

Expanded text:
atur in eis, Vae his qui perdiderunt sustinenatur in eis, Vae his qui perdiderunt sustinentiam. Si autem intelligant in eos hoc esse dictum, qui opinantes quod malum est bonum esse, mala committunt, vel in eos qui talibus laudando atque approbando consentiunt; quae duo genera in uno loco Scripturacum apud ipsos inveniuntur mali, nisi quod eos pro parte Donati tolerant, quos pro Christi unitate tolerare debuerunt, et per hanc obstinationem animositatis suae coguntur miseri in schismate suo ferre quos norunt, ciunt. Quisquis ergo vel quod potest, arguendo salvo pacis vinculo excludit, vel quod salvo pacis vinculo excludere non potest, aequitate improbat, firmitate supportat; hic est pacificus, et ab isto maledicto quod Scriptura dicit, Vae his qui dicunt quod nequam est bonum, et quod bonum est nequam, qui ponunt lucem tenebras et tenebras lucem, qui ponunt quod amarum est dulce et quod dulce est amarum omnino liber, prorsus securus, penitus alienus. Obiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
cur ab innocentib fr̃ib quos malos certe
non potuistis ostende. si uobis etiam cog¬
nitos fuisse dicatis tenebros oscis inatis
sacrilegio dis iungeremini: aut si ñ suff¬
eit iuie ut impbet tenebras qͣs expellere
non potest. id est si non sufficit bonis ut im
probent malos.quos excludere uel emen¬
dare non possunt: facilius unus optatus
partem donati in una affrica notissimus
& aꝑtissimus macłauit. quam quilibet
afer traditor tot gentes ꝑ orbem t̾rarum: &
sinon dicam falsis criminib accus atus.
tamen quod impuderitissime negat᷑ ignotꝰ.
Accipientes itaq ꝑũs o corde scͥpturas. ñ eas
faciunt obesse nobis s sibi: qndo adhoc pu¬
tant eẽ scͥptum. uȩ his qui dicunt quod ne¬
quam ẽ bonum. & quod bonum ẽ nequã:
quo paleam frum̃ta int̾ se non tolerent. ad
usq tempꝰuentilationis:. ut cum male indel¬
ligant. ue his qui dicunt quodneqͣm est bo¬
num. & quod bonum est nequam ⁊ comple¬

Expanded text:
cur ab innocentibus fratribus, quibus malos certe cur ab innocentibus fratribus, quibus malos certe non potuistis ostendere, etiamsi uobis cognitos fuisse dicatis, tenebroso schismatis sacrilegio disiungeremini; aut si non sufficit luci ut improbet tenebras quas expellere non potest, id est si non suprobent malos, quos excludere vel emendare non possunt; facilius unus Optatus partem Donati in una Africa notissimus et apertissimus maculavit, quam quilibet Afer traditor tot gentes per orbem terrarum et, si non dicam falsis criminibus accusatus, tamen quod impudentissime negatur, ignotus. 3. Accipientes itaque perverso corde Scripturas, non eas faciunt obesse nobis, sed sibi: quando ad hoc putant esse scriptum, Vae his qui dicunt quod nequam est bonum, et quod bonum est nequam; quo paleam frumenta inter se non tolerent ad usque tempus ventilationis: ut cum male intelligant, Vae his qui dicunt quod nequam est bonum, et quod bonum est nequam; comple
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid tenebros ius p̃sumptionib homi¬
num. qui ꝓpt̃ temere obiecta. & nunqͣm
ꝓbata crimina traditoꝵ. quȩ si uera ẽẽnt.
nunquam deo p̃iudicarent. quo minus
quod ꝓmisit impleret. ꝑisse dicunt xp̃i¬
anum nomen de tot gentib in orbe t̾ra¬
rum. & in sola affrica remansisse: e hãc
p̃sumptionem suam lucem dicunt. pro.¬
missa uero dei iam ipso effecturerum illu¬
denebras. & tenebras lucem: Ita ne lux
erat optatꝰ: cum totum orbem tenebras
appellabat:An eum podius eẽ tenebras
tota affrica sentiebat: & isti eum lucemuo¬
cabant. qui ponunt lucem tenebras. & te¬
nebras lucem: S displicebat inquiunt
optatus in communione nr̃a omnibus
bonis. Non gͦ eum lucem uocabatis: & tñ
ei communicabatis. Eligite itaq quidue¬
litis. aut non obẽẽ in una communione
tenebras luci. S sufficere luci ut tenebras
imꝓbet. & eas ꝓ unitate si expellere non
potest toleret: atq ita non fuisse caus am.

Expanded text:
et quid tenebrosius praesumptionibus homiet quid tenebrosius praesumptionibus hominum, qui propter temere obiecta et numquam probata crimina traditorum, quae si uera essent numquam deo praeiudicarent quominus quod promisit impleret, perisse dicunt christianum nomen de tot gentibus in orbe terrarum et in sola Africa remansisse? et hanc praesumptionem suam lucem dicunt, promissa uero dei iam ipso effectu rerum inlutenebras et tenebras lucem. itane lux erat Optatus et eum tota Africa tenebras appellabat, an eum potius esse tenebras tota Africa sentiebat et isti eum lucem uocabant, qui non ponunt lucem tenebras et tenebras lucem? \'sed displicebat\', inquiunt, \'Optatus in communione nostra omnibus bonis\'. non ergo eum lucem uocabatis et tamen ei communicabatis. eligite itaque quid uelitis, aut non obesse in una communione tenebras luci, sed sufficere luci ut tenebras improbet et eas pro unitate, si expellere non potest, toleret, atque ita non fuisse causam
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras. & tenebras lucem: qui ponunt
id quod amarum est dulce. & dulce qͦd
amarum: O stultissimam cęcitatem. Qͥd
enim tam bonum & tam iocundum.qmͣ
fũs habitare inunum:quod illi nequam
dicunt. & amarum ponunt. qui se ab oĩb
fr̃ib separarunt. dum uanas suspiciones
suas. ne dicam factiosas calumnias. uel
non excitare. uel excitatas tolerare nolu¬
erunt: Quod si ueram paleam odissent.¬
& ipsi palea non ẽẽnt: non ꝓpterea se a
oñco tͥtieo ꝑ totum agrum id ẽ mundõ¬
seminato & crescente seiungere debuissent.
Erclament itaq quod possunt. Ue his qui
dicunt quod nequam ẽ bonum: ce quod
bonum est nequam. Respondemus. Hoc
uerum est. Et addimꝰ aliud. Ue his qui ꝑ¬
diderunt sustinentiam: dumponunt
lucem tenebras: & tenebras lucem. Quro
enim lucidius ꝓmissis dei. qui demporibus
nr̃is exhibuit quod ante annors milia ꝓ¬
nunciauit: in semine abrahe qui est xp̃s.
benedictionem omnes gentes habitur as:

Expanded text:
tenebras, et tenebras lucem; qui ponunt tenebras, et tenebras lucem; qui ponunt id quod amarum est dulce, et dulce quod amarum ? O stultissimam caecitatem! quid enim tam bonum et tam jucundum, quam habitare fratres in unum ? quod illi nequam dicunt et amarum ponunt, qui se ab omnibus fratribus separarunt, dum vanas suspiciones suas, ne dicam factiosas calumnias, vel non excitare, vel excitatas tollere noluerunt. Quod si veram paleam odissent, et ipsi palea non essent, non propter eam se a dominico tritico per totum agrum, id est, mundumseminato et crescente sejungerent. 2. Exclament itaque, quod possunt, Vae his qui dicunt quod nequam est bonum, et quod bonum est nequam. Resuerum est\' et addimus aliud: uae his qui perdiderunt sustinentiam, dum ponunt lucem tenebras et tenebras lucem. quid enim lucidius promissis dei, qui temporibus nostris exhibuit quod ante annorum milia praenuntiauit, in semine Abrahae, quod est Christus, benedictionem omnes gentes habituras,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o regi & pͥncipi nr̃o saerilegam facienteᷤᷤ
iniuriam. Seͥptum est enimIn lata gente.
gła regis: in diminutione autem populi.
contritio principis. S iam tempus est qͣn¬
tum existimo ipsa testimonia scͥpturarũ.
que mala int̃ptando decipiunt imꝑitos.
diligenter atcendere: & quantum dñs do¬
nat scđm intellectum catholicȩ ueritatis
nisi cȩcitas & uanitas ani¬
mi cogit hominem. clausis
ut dicit᷑ ocłis tanquam in
altum iacere quod in eum
qui iecit continuo redeat. eumq ictu reei¬
proco affligat. intacto illo quem uuil nera¬
re uoluerat: sicut isti donatiste de omnibꝰ
Quȩ cum se adũsum nos ꝓferre arbit᷑nt᷑:
uelut admonere uident᷑. quales eos ipsa
seͥptura conuincat ẽẽ. Quid enim facit ali¬
ud quando uel ꝓse uel contͣ nos parmenia¬
nos putat ẽẽ quod scͥptum est. uȩ his qui
dicunt quod nequam est bonum. & quod
bonum est nequam: qui ponunt lucem

Expanded text:
Christo regi et principi nostro sacrilegam facientes Christo regi et principi nostro sacrilegam facientes iniuriam. scriptum est enim: in lata gente gloria regis, in deminutione autem populi contritio principis. sed iam tempus est, quantum existimo, ipsa testimonia scripturarum, quae male interpretando decipiunt imperitos, diligenter attendere et quantum donat dominus secundum intellectum catholicae ueritatis nisi caecitas et uanitas animi cogit homines clausis ut dicitur oculis tamquam in alterum iacere, quod in eum qui iecit continuo redeat eumque ictu reciproco affligat intacto illo quem uulnerare uoluerat, sicut isti Donatistae de omnibus Quae cum se adversum nos proferre arbitrantur, velut admonere nos videntur quales eos ipsa Scriptura convincat esse. Quid enim facit aliud, quando vel pro se, vel contra nos Parmenianus putat esse quod scriptum est: Vae his qui dicunt quod nequam est bonum, et quod bonum est nequam; qui ponunt lucem
Abbreviated transcription (Latin):
emplum querentib discipulis explicaret:
mundus. Per totum gͦ mundum seges ista
Seminata ẽ. ꝑ totum suꝑseminata ziza-¬
nia: ꝑ totum cres eit utrunq usq ad mes¬
sem. Nunquid aut donatꝰ fuit maior mes¬
sor. aut eo tempore quio se isti a t̃rarum
orbe separarunt tempꝰmessis aduenerat:
cum idem dñs ne alicui liceret int̃ptari
quod uellet. aꝑtissime dixerit. messis ẽ¬
autem finis scłi: messores autem angłi
sunt :Tales enim messores errare ñ pos¬
sunt. ut uł frumenta ꝓzizamis colligant:
uł ꝓ frumentis zizania reluiquant. Isti
autem cum quas i zizania fugiunt. Se
ipsos etiam zirama demonstrarunt: im¬
manissimo & manifestiss imo sacͥlegio
contra sentenitiam dñi p̃dicantes: ut̃ cũ
ille dicat. sinite utraq erescere usq ad messẽ.
isti ꝑtam magnum agrum id est totũ mun
dum zizania crescere. frumenta uͦ diminu.¬
ta. & in sola affrica remansisse contendãt:

Expanded text:
quaerentibus discipulis explicaret, quaerentibus discipulis explicaret, em eat hie mundus. per totum ergo mundum seges ista seminata est, per totum superseminata zizania, per totum crescit utrumque usque ad messem. numquid aut Donatus fuit maior messorum aut eo tempore, quo se isti a terrarum orbe separarunt, tempus messis aduenerat, cum idem dominus, ne alicui liceret interpretari quod uellet, apertissime dixerit: messis autem est finis saeculi, messores autem angeli sunt? tales enim messores errare non possunt, ut nec frumenta pro zizaniis colligant nec pro frumentis zizania redigant. isti autem, cum quasi zizania fugiunt, se ipsos esse zizania demonstrarunt, in manifestissimo sacrilegio contra sententiam domini praedicantes, ut, cum ille dicat: sinite utraque crescere usque ad messem, isti per tam magnum agrum id est totum mundum tantummodo zizania crescere, frumenta uero deminuta et in sola Africa remansisse contendant,
Abbreviated transcription (Latin):
derint unitati qͣs ab exordio unitas tenuit.
Et cum ipsi maximianistas de basilicis ad
partem donati ꝑtinentib. ꝑ iudices a catho¬
licis imꝑatorib missos instant̃ excluserint.
tam̃ a multis locis. quos catholica unitas
ante retinebat. nec ipsoꝵ catholicoꝵ imꝑa¬
torum legib excludunt᷑. Postremosiquid
forte aliquando immoderatius in eos factũ
est. quod xp̃ianam excederet lenitatem:
dis plicet omnib frumentis messis dnĩcȩ.
id est in xp̃o laudabilib xp̃ianis: qui suie
centenario. siue sexagenario. siie tͥcenario
fructu in catholica eccłia toto orbe succres¬
cunt. Quaꝓpt̃ zizania uł paleam catholi¬
ce segetis nob̃eum copiosissime aceus eñ.
s nob̃eum ferre patientissime ñ recusent.
Noluit enim dñs ante tempꝰ eradieare ⁊i¬
zania: & afrum̃tors ꝑmixtione separare.
Sinite inquit utraq crescere usq ad messẽ.
Et cum inuolutum eiꝰdem similitudinis ex¬

Expanded text:
derint unitati quas ab exordio unitas tenuit. derint unitati quas ab exordio unitas tenuit. et cum ipsi Maximianistas de basilicis ad partem Donati pertinentibus per iudices a catholicis imperatoribus missos instanter excluserint, tamen a multis locis, quos catholica ante unitas retinebat, nec ipsorum catholicorum imperatorum legibus excluduntur. postremo, si quid forte aliquando immoderatius in eos factum est, ut christianam excederet lenitatem, displicet omnibus frumentis messis dominicae, id est in Christo laudabilibus christians, qui siue centenario siue sexagenario siue tricenario fructu in catholica ecclesia toto orbe succrescunt. Quapropter zizania uel paleam catholicae segetis nobiscum copiosissime accusent, sed nobiscum ferre patientissime non recusent. qui enim noluit ante tempus eradicare zizania et a frumentorum permixtione separare, sinite, inquit, utraque crescere usque ad messem. et cum inuolucrum eiusdem similitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
fiscum. Sunt & alie iussiones generales.
quib eis uel faciendi testamenta uel ꝑdo
nationes aliquid conferendi facultas adi¬
mitur: uł ex donationib aut testam̃tis
aliquid capiendi. Nam in quadam causa
cum homo nobilis imꝑatoribꝰ supplicas¬
set. quod soror eiꝰ quȩ de parte douati fu¬
erat cum defungeret᷑ nescioin quos com¬
munionis sue. & maxime in quendam
augustinum ep̃m eoꝵs plurima contulis¬
set. ex illa generali lege. p̃ceptum est ut oĩa
fratͥ restituerent᷑: ubi etiam circum cellio¬
num mentio facta est.si more suo uiolenter
obsisterent. quo genere auxilioꝵ & admini¬
culis repellerentur. Sic enim noti. sic multiꝰ
p̃liis ꝓbatist̃: ut de his & supplicatio imꝑatori¬
fieret: & imꝑator tacere non posset. Quȩ cũ
ita sint. etm & diuinis & humanis legib
ita cdamnentur: tanta tamen est mansuetudo
xp̃ianaut non solum teneant basilicas qͦs
iam p̃cisi edificauerunt: s nec eas om̃s reddi¬

Expanded text:
fiscum. sunt et aliae iussiones generales, fiscum. sunt et aliae iussiones generales, quibus eis uel faciendi testamenta uel per donationes aliquid conferendi facultas adimitur uel ex donationibus aut testamentis aliquid capiendi. nam in quadam causa cum homo nobilis imperatoribus supplicasset, quod soror eius, quae de parte Donati fuerit, cum defungeretur, in nescio quos communionis suae et maxime in quendam Augustinum episcopum eorum plurima contulisset, ex illa generali lege praeceptum est, ut omnia fratri restituerentur; ubi etiam circumcellionum mentio facta est, si more suo uiolenter obsisterent, quo genere auxiliorum et amminiculis repellerentur. sic enim noti, sic multis proeliis probati sunt, ut de his et supplex imperatoris et imperator tacere non posset. Quae cum ita sint, cum et diuinis et humanis legibus ita damnentur, tanta est tamen mansuetudo christiana, ut non solum teneant basilicas quas iam praecisi aedificarunt, sed nec eas omnes reddi
Abbreviated transcription (Latin):
poscide inimici iusticie: Nec ꝓ eis auqͥo
ꝓmulgasse qͥs inuenit᷑. nisi apostata uilianꝰ.
cui pax & unitas xp̃iana nunium displice¬
bat: quandoquidem ipsa ei unde impie
ceciderat religio displiceret. Cui quidem
isti donatiste sicut iudicum gesta testant᷑.
quib hi quod impetrauerant allegarunt.
talib u̾bis supplicauerunt: ut ei fortasse mi¬
tius adidolorum cultum quidam timore
consenserint: quam eum isti furiosi lauda
uerunt. Dixerunt enim: quod apud eum so¬
lum. iusticia locum teneret. Qͥ o gͦ aliud
dixisse reꝑiunt᷑: nisi xp̃ianam sc̃itatem ñ
ẽẽ iusticiam. quȩ apudillum nullum ha¬
beret locum: aut honorem demonum ẽẽ
leges. quȩ uehementes adũsus eos late st̃.
quis ignorat : In quib tina generalis adũs
ratim conuenticulis congregant᷑. id eonti¬
net: uł ordinator clerici. uł ipse ordinat᷑
deins libͥs auri multent᷑: Aocus uͦ ipse qͦ
impia separatio congregat᷑. redigatur in

Expanded text:
possidere inimici iustitiae? Nec pro eis aliquid possidere inimici iustitiae? Nec pro eis aliquid promulgasse inuenitur nisi apostata Iulianus, cui pax et unitas christiana nimium displicebat, quandoquidem ipsa ei unde impie ceciderat religio displiceret. cui quidem isti Donatistae, sicut iudicum gesta testantur quibus id quod impetrauerant allegarunt, talibus uerbis supplicauerunt, ut ei fortasse mitius ad idolorum cultum quidam timore consensverunt. Dixerunt enim, quod apud eum sola justitia locum haberet. Quid ergo aliud dixisse reperiuntur, nisi christianam sanctitatem non esse justitiam, quae apud illum nullum haberet locum; aut honorem daemonum esse leges quam uehementes aduersus eos latae sint quis ignorat? in quibus una generalis aduersratis conuenticulis congregantur, id continet, ut uel ordinator clerici uel ipse ordinatus denis libris auri multentur, locus uero ipse quo impia separatio congregatur redigatur in
Abbreviated transcription (Latin):
qui tanto ep̃oꝵ numero damnati sunt ce¬
derent locis. Et facile cesserunt: nec mul¬
ta passi sunt. Qui aut̃ resistere tempta¬
uerunt. quem admodum afflicti suit :¬
quis ignorat: S tamensi tanta fuisset
immanitas resistentium. ut ad iniurias
iudicum ꝑueniret:ñne multo acerbiora
romanis legib paterent᷑: Sic & tunc cũ
post t̾minum cause. in qua se istia catho¬
lica p̃ciderunt. consequent̃ agi cȩpiss et.
ut basilicas ñ denerent. & denerent imꝑ¬
ialib resistendo iussionib. ita ut uis il
addendo insuꝑ etiam ut eum donis ȩccłiȩ
quȩ miserat imꝑator. ꝑ affrieam eiuites tur¬
bulentissimis & Seuissimis sedicionibus
agitarent. tales in eos leges ꝓferunt᷑: ut ne
ipsas qͥdem basilicas que non erant unita¬
tis. S a separatis atq in suo scismate consti¬
tutis fuerant fabricatȩ. retinere sinerent᷑.
Qua in re iam in suas iniurias potestas re¬
gia tundicauit. Quid enim ualent iuste

Expanded text:
qui tanto episcoporum numero damnati sunt cequi tanto episcoporum numero damnati sunt cederent locis. qui facile cesserunt non multa passi sunt, qui autem resistere temptauerunt quemadmodum afflicti sint quis ignorat? sed tamen si tanta fuisset immanitas resistentium, ut ad iniurias iudicum perueniret, nonne multo acerbiora Romanis legibus paterentur? sic et tunc, cum post terminum causae, in qua se isti a catholica praeciderunt, consequenter agi coepisset, ut basilicas non tenerent, et tenerent imperialibus resistendo iussionibus et sic resisteaddendo etiam insuper, ut cum donis ecclesiae quos miserat imperator per Africam euntes turbulentissimis et saeuissimis seditionibus agitarent, tales in eos leges proferebantur, ut ne ipsas quidem basilicas quae non erant unitatis, sed a separatis atque in suo iam schismate constitutis fuerant fabricatae, retinere sinerentur. qua in re iam suas iniurias potestas regia uindicauit. quid enim ualent iuste
Abbreviated transcription (Latin):
adũsus hereticos & scismaticos tale ali¬
quid fieri liceat. Si enim dicunt ñ licere:
cur ipsi faciunt: Si aut̃ licere fatent᷑. etiã
Si ostendant quod nullomͦ possunt gra¬
uiora se ꝑpeti a catholicis imꝑatoribus. ꝙͣ
ipsi piudices eoꝵs uł ꝑpregem barbarors¬
scischaticis suis fecerunt. uł ꝑinsaniam
circumcellionum omni generi hominũ
dum ẽ si płꝰ possunt pͥncipes qm missi a
pͥncipib iudices. si plus possunt romani
imꝑatores quam barbari reges: & sl meri¬
to grauiora legib patit᷑ latro. quam contra
leges ipse cõmittit. Unde merito constitu¬
tionibus iustis grauiora patiunt᷑ circũcel¬
lionum mancipes. quam faciunt circum¬
celliones: & tamen tanta est mansuetu¬
do xp̃ianoꝵ. ut penas eoꝵ incomparabi¬
liter suꝑent facinora eoꝵ. S ecce damna¬
uerunt in concilio suo maximianistas. ccc.
iudices: concilium eorum ꝓ consularibus
gestis indictum ẽ. Deinde uisum ẽ: ut illi

Expanded text:
adversus haereticos et schismaticos tale aliadversus haereticos et schismaticos tale aliquid fieri liceat. Si enim dicunt non licere, cur ipsi faciunt? Si autem licere fatentur, etiam sic ostendant, quod nullo modo possunt, graviora se perpeti a catholicis imperatoribus, quam ipsi per judices eorum, vel per regem Barbarorschismaticis suis fecerunt uel per insaniam circumcellionum omni generi hominum dum est, si plus possunt principes quam missi a principibus iudices; si plus possunt Romani imperatores quam barbari reges, et si merito grauiora legibus patitur latro quam contra leges ipse committit. unde merito constitutionibus iustis grauiora patiuntur circumcellionum mancipes quam faciunt circumcelliones. et tamen tanta est mansuetudo christiana, ut poenas eorum incomparabiliter superent facinora eorum. sed ecce damnauerunt in concilio suo Maximianistas treceniudices, concilium eorum proconsularibus gestis inditum est. deinde iussum est, ut illi
Abbreviated transcription (Latin):
nissimum romanoꝵ in legitimis potestati¬
bus numerent. S hec non tam multa st̃.
quam multa cotidie agunt. ꝑfuriosos
ebriosoꝵ iuuenum greges. qͥb pͥncipes
constituunt: qui pͥmum tantummꝰ fustib
nc̃ etiam ferro se armare cȩꝑunt: qͥ circũ¬
cellionum notissimo nomine ꝑ totam af¬
fricam uagant᷑. & seua contͣ omnẽ ordinẽ
legum.potestatumq committunt: quoꝵ
scelera cum ad eos deferunt᷑. fingunt se
ignorare tale hominum genꝰ. uł omnino
ad se ñ ꝑtinere. contͤ omnes homines ore
impudentis simo affirmant: neq hanc
saltem uocem totius orbis accipiunt.
multo ꝓbabilius ueriꝰq dicentis. nescire
se quid in affrica gestum sit.siue aparte
siue contra partem donati: qndo scilicet
in ipsa affrica donatistarum ep̃os circũ¬
cellionum uł facta nescire. uł dicta ad se
non ꝑtinere. ꝓnunciant. S ut dicere cȩ¬
peram. hoc non querit᷑ modoutrum pa¬
tiantur grauiora quam faciunt: s utrũ

Expanded text:
nissimum Romanorum in legitimis potestatinissimum Romanorum in legitimis potestatibus numerent. sed hquam multa quotidie agunt per furiosos ebriosorum juvenum greges, quibus principes constituunt, qui primum tantummodo fustibus, nunc etiam ferro se armare coeperunt, qui Circumcellionum notissimo nomine per totam Africam vagantur, et saeva contra omnem ordinem legum potestatumque committunt: quorum scelera cum ad eos deferuntur, fingunt se ignorare tale hominum genus, vel omnino ad se non pertinere contra omnes homines ore impudentissimo affirmant: neque hanc saltem vocem totius orbis accipiunt, multo probabilius veriusque dicentis, nescire se quid in Africa gestum sit, sive a parte, sive contra partem Donati, quam scilicet in ipsa Africa Donatistarum episcopos Circumcellionum vel facta nescire, vel dicere ad se non pertinere. 18. Sed, ut dicere coeperam, hoc non quaeritur modo, utrum patiantur graviora quam faciunt: sed utrum
Abbreviated transcription (Latin):
audeant. si quid huiꝰmodi uł a pͥmianistis
ꝓpt̃ suum scisma. uł cum primianistis ꝓpt̃
grauiora se ꝑpessos a catholicis imꝑatorib.
quam isti fecerint ꝑ reges barbarorum ro¬
gatistis. uł ꝑ iudices catholicoꝵ imꝑatoꝵ
maximianistis. uł etiam faciunt ꝑfurorem
circumcellionum quibusrunq possunt:
quasi inde questiosit. utrum grauiora pa¬
tiantur qͣm faciunt. Quod quidem nullomͦ
concesserim. Multa enim eorum seuissima
numerant᷑. immo numerari ñ possunt. qͣ
si pauciora ẽẽnt. uł eos in qͦs admittuntur
minꝰ affligerent: eoipso eẽnt certe gͣuiora.
qͦd non ab ordinatis pocestatib iubentur.
s extͣ ordinariis furorib adinittunt᷑.
enim tam multa sunt: quȩ aduersꝰ maxi¬
mianistas ꝑiudices humanȩ constitutioniꝰ
egertnt. In eo genere actionum ponant
si uolunt. quȩ etiam ad ꝑsequendum ro¬
gatum maurum ab eis ꝑfirmum barba¬
rum gesta sunt: & illum licet hostem imma¬

Expanded text:
audeant, si quid huiusmodi uel a Primianistis audeant, si quid huiusmodi uel a Primianistis propter suum schisma uel cum Primianistis proptgrauiora se perpessos a catholicis imperatoribus quam isti fecerunt uel per reges barbarorum Rogatistis uel per iudices catholicorum imperatorum Maximianistis uel etiam faciunt per furorem circumcellionum quibuscumque potuerint. quasi uero inde quaestio est, utrum grauiora patiantur quam faciunt, quod quidem nullo modo concesserim. multa enim eorum saeuissima et acerbissima numerantur, immo numerari non possunt, quae si pauciora essent uel eos in quos admittuntur minus affligerent, eo ipso essent certe grauiora, quod non ab ordinatis potestatibus iubentur, sed extraordinariis furoribus admittuntur. non enim tam multa sunt quae aduersus Maximianistas per iudices humanae constitutionis egerunt. in eo genere actionum ponant, si uolunt, quae etiam ad persequendum Rogatum Maurum ab eis per Firmum barbarum gesta sunt, et illum licet hostem imma
Abbreviated transcription (Latin):
uectigal uectigal: cui honorem honorem:
cui timorem timorem. Hoc gͦ iam restat ut
istis disputationib suis ꝓhibeant xp̃ianos
tͥbuta ꝑsoluere:cum & dñs talia sentientib
pharis eis quos imitant᷑ isti nummo inspecto.
recddite inquit cesari quod cesaris ẽ: & deo qͦd
dei est. Hi uͦ in utͦq in obedientes atq impĩ.
nec deo reddunt xp̃ianum amorem. rec re¬
gib humanum timorem:itacȩc & insant
ut cum scismaticos suos maximianistas. ꝑ
potestates a catholicis imꝑatorib missas de
bas ilicis excluserint. & in magna iussionum
& auxiliorum cedere sibi compulerint: argu¬
ant catholicam. si ꝓ ea catbolici pͥncipes tale
aliquid fieri p̃ceꝑint. Ipsi uͦ maximianiste
antequam ẽẽnt maximianste. id est cum ad¬
huc unosimul donatistarum consortio tene.¬
rent᷑. que ab eis rogatꝰ ille maurꝰ. ꝑ regem bar¬
barum firmum. qm seua & quam acerba
ꝑpessus sit recolant & taceant: nec conqueri

Expanded text:
uectigal uectigal, cui honorem honorem, uectigal uectigal, cui honorem honorem, cui timorem timorem. hoc ergo iam restat, ut istis disputationibus suis prohibeant christianos tributa persoluere, cum et dominus talia sentientibus Pharisaeis, quos imitantur isti, nummo inspecto responderit: reddite Caesari quod Caesaris est et deo quod dei est. hi uero in utroque inoboedientes atque impii nec deo reddunt christianum amorem nec regibus humanum timorem, ita caeci et insani, ut, cum schismaticos suos Maximianistas per potestates a catholicis imperatoribus missas de basilicis excluserint et ui magna iussionum et auxiliorum cedere sibi compulerint, arguant catholicam, si pro ea catholici principes tale aliquid fieri praeceperint. ipsi uero Maximianistae, antequam essent Maximianistae, id est cum adhuc uno simul Donatistarum consortio tenerentur, quae ab eis Rogatus ille Maurus per regem barbarum Firmum quam saeua quam acerba perpessus sit, recolant et taceant nec conqueri
Abbreviated transcription (Latin):
istis uideat᷑ : ut crimen idolatrie putent
iuste ab imꝑatorib uindicari: Aut si nec
hoc uolunt: cur inueneficos uigorem le¬
gum exercere iuste fateant᷑. in hereticos au¬
tem atq scis maticos impias dissensiones
nolunt fateri. cum in eisdem iniquitatis
fructib auctoritate apłiea numerantur
Anforte nec talia potestates istas humane
constitutionis curare ꝑmittunt: apter
quid gͦ gladium portat. qui dictꝰ est minist̃
dei uindex in iram eis qui male agunt nisi
forte quemadinodum uonnulli eoꝵ sane
imꝑttissimi hoc intelligere solent. de hono¬
ribus eccłiasticis dictum ẽẽ. ut gladius in¬
telligatur uidicta sp̃italis. qui excommuni¬
cationem oꝑat᷑. cum ꝓtudentissimtis apłs con¬
sequenti contextione lectionis satis aꝑiat quid
loquat᷑ : Iiic quippe addidit. ꝓpt̃ hoc enm
& tͥbuta p̾statis. lc deinde subiunxit. Reddi¬
te omnib debita: cui tͥbutum tributum. cui

Expanded text:
istis uideatur, ut crimen idolatriae putent istis uideatur, ut crimen idolatriae putent iuste ab imperatoribus uindicari, aut si nec hoc uolunt, cur in ueneficos uigorem legum egeri iuste fateantur, in haereticos autem atque impias dissensiones nolint fateri, cum in eisdem iniquitatis fructibus auctoritate apostolica numerentur? an forte nec talia potestates istas humanae constitutionis curare permittunt? propter quid ergo gladium portat, qui dictus est minister dei uindex in iram eis qui male agunt? nisi forte, quemadmodum nonnulli eorum sane imperitissimi hoc intellegere solent, de honoribus ecclesiasticis dictum est, ut gladius intellegatur uindicta spiritalis quae excommunicationem operatur, cum prouidentissimus apostolus consequenti contextione lectionis satis aperiat quid loquatur. illic quippe addidit: propter hoc enim et tributa praestatis ac deinde subiunxit: reddite omnibus debita: cui tributum tributum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
si nichil aliud dicerem: ea quȩ suꝑius dic¬
ta sunt sufficerent. In forte dicent etiam¬
si conuincunt᷑ in sacͥlega dissensione. ut
ꝓ ea dementia siquid passi fuerint mar¬
tyres non sint. ñ tamen ad imꝑatorum
potestatem hec cohercenda uł pumenda
ꝑtinere deb̾e: Quain re quero quid di¬
eant. An qͥa de religione uiciosa uł falsa.
nicħ curandum ẽ talib potestatibus: S
multa iam etiam de paganis diximus. &
de ipsis demonib: quod ꝑsecutiones ab
ipsis imꝑatorib patiantur. An &e hoc dis¬
plicet: Cur gͦ ipsi ubi possunt templa
subũtunt. & ꝑ furores eircumcellionum
talia facere. aut uindicare non cessant:
An iustior est pͥuata uiolentia: quamre¬
gia diligentia: S hec omitto. Iuud quero.
quod manifeste enumerat apłs dicens.
dicie.contentiones.emulationes.animo¬
sitates. dissensiones. hereses. inuidiȩ. ebri¬
etates. comessationes: & his similia. Quid

Expanded text:
si nihil aliud dicerem, ea quae superius sunsi nihil aliud dicerem, ea quae superius sunt dicta sufficerent. An forte dicent, etiamsi conuincuntur in sacrilega dissensione, ut pro ea dementia si quid passi fuerint martyres non sint, non tamen ad imperatorum potestatem haec cohercenda uel punienda pertinere debere? qua in re quaero quid dicant: an quia de religione uitiosa uel falsa nihil curandum est talibus potestatibus? sed multa iam etiam de paganis diximus et de ipsis daemonibus, quod persecutiones ab imperatoribus patiantur. an et hoc displicet? cur ergo ipsi ubi possunt templa subuertunt et per furores circumcellionum talia facere aut uindicare non cessant? an iustior est priuata uiolentia quam regia diligentia? sed haec omitto. illud quaero, cum manifesta enumeret apostolus nes, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comisationes et his similia —, quid