comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum a Quid. ipsum falsum quare falsum
ẽ:as quod aliter sese habet quã uidetur.
Rõ Si gͦ non sint quib uideatur: nichilẽ fal¬
sum. ad Sequitur. Nõ Non gͥ ẽ in reb falsitas. s
insensu. Non autẽ fallitur. qui falsis nonas.¬
sentitur. Qͥuare conficitur ut aliud simꝰ nos:
aliud sensus. siquide cum ipse fallitur. possu
mꝰ falli nos. aũ. Nuchil habeo quod contra¬
dicam. soS nunquid cum anima fallitur:
audes tedicere ñ ẽẽ falsum: a: Quo pacto i.¬
stuc audeo: acat nullus sensus sine animã.
nulla falsitas sine sensu. Aut oꝑatur gͥ aĩa:
aut cooꝑatur falsitates. a: Trabunt p̃cedentia¬
ad consensionem aIilud nc responde utrũ tͥ
uideatur possȩ fieri ut aliquando falsitas ñ
sit a Quomͦ mn hoc uideri potest cum tan¬
ta sit difficultas inueniendȩ ueritatis: ut
absurdius dicatur. falsitatem quã ueritatẽ
ẽẽ non posse: Rõ Nunquidnã arbitraris eũ

Expanded text:
dum. R. Quid ipsum falsum? quare falsum dum. R. Quid ipsum falsum? quare falsum est? A. Quod aliter sese habet quam videtur. R. Si ergo non sint quibus videatur, nihil est falsum. A. Sequitur. R. Non igitur est in rebus falsitas, sed in sensu: non autem fallitur qui falsis non assentitur. Conficitur ut aliud simus nos, aliud sensus; siquidem, cum ipse fallitur, possumus nos non falli. A. Nihil habeo quod contradicam. R. Sed numquid, cum anima fallitur, audes te dicere non esse falsum? A. Quo pacto istud audeam? R. At nullus sensus sine anima, nulla falsitas sine sensu. Aut operatur igitur anima, aut cooperatur falsitati. A. Trahunt praecedentia consensionem. 4. R. Illud nunc responde, utrum tibi videatur posse fieri ut aliquando falsitas non sit. A. Quomodo mihi hoc videri potest, cum tanta sit difficultas inveniendae veritatis, ut absurdius dicatur falsitatem quam veritatem esse non posse? R. Numquidnam arbitraris eum
Abbreviated transcription (Latin):
ud aliquid: au Nichil aliud uideo p̾ter aĩam
insi dm: ubi intellectum ẽẽ credam. NIam ilłd̃
uideamꝰ. si tibi quispiã istum parietẽ nonẽẽ
parietem. s arborem diceret: quid putares:
aS dut eius sensum aut incũ falli: aut hoc no¬
mine ab eo parietẽ uocari. Rõ Quid si & illi
species arboris in eo appareat. & tibi parietis:
nonne poterit utrunq uerum ẽẽ au Nullo
modo: quia una eãdemq res: & arbor & pa¬
ries ẽẽ non potest. Quamuis enĩ singłis nob
singula ẽẽ uideantur. necesse ẽ unum nr̃m i.¬
maguiationẽ falsam pati. NõQuid sinec pari¬
es nec arbor ẽ. & ambo fallimini: aNon
Potest id quidẽ. Rõhoc gͦ unum suꝑius p̃ter.¬
miseras. a fateor. Rõ. Quid si agnoscatis aliud
uobis uideri quã ẽ. nunqͥd nam fallimini:
u̾ Non. Nõ ẜ otest gͦ & falsum eẽ quod uidet᷑:¬
& non falli cui uidetur.u Potest. NõConfi¬
tendum ẽ non eum falli qui falsa uidet: s
eum qui assentitur falsis. a Plane confiten¬

Expanded text:
imam, nisi Deum, ubi intellectum esse credam. R. Jam illud videamus. Si tibi quispiam istum parietem non esse parietem, sed arborem diceret, quid putares? A. Aut ejus sensum, aut meum falli, aut hoc nomine ab eo parietem vocari. R. Quid, si et illi species arboris in eo appareat, et tibi parietis? nonne poterit utrumque verum esse? A. Nullo modo; quia una eademque res, et arbor et paries esse non potest. Quamvis enim singulis nobis singula esse videantur, necesse est unum nostrum imaginationem falsam pati. R. Quid, si nec paries nec arbor est, et ambo fallimini? A. Potest id quidem. R. Hoc ergo unum superius praetermiseras. A. Fateor. R. Quid, si agnoscatis aliud vobis videri quam est? numquidnam fallimini? A. Non. R. Potest igitur et falsum esse quod videtur, et non falli cui videtur. A. Potest. R. Confitendum est igitur non eum falli qui falsa videt, sed eum qui assentitur falsis. A. Plane confiten
Abbreviated transcription (Latin):
massam corrũpit: Quid autẽ ꝓferri mani¬
festius de ueteri testam̃to contra istam dor¬
mitationẽ animi potest. ꝑ quã fit ut non
sentiamꝰ quasi minutatĩ serpentẽ ꝑniciem:
quã illud quod apropħa dictumẽ. qui sper¬
nit modica paulatim decidet: De qua sentẽ¬
tia si oportunũ eẽt festinantib copiosissime
disputare. atq id a nob̃ nc̃ susceptum munꝰ
flagitaret: fortasse demonstraremꝰ. quã sint
alta misteria. quȩ imꝑitissimi & sacrilegi
honines deridendo. non illi quidẽ paulatĩ
iam decidunt : s magno lapsu p̾cipiteseunt.

Expanded text:
massam corrumpit? Quid autem proferri manimassam corrumpit? Quid autem proferri manifestius de Veteri Testamento contra istam dormitationem animi potest, per quam fit ut non sentiamus quasi minutatim serpentem perniciem, quam illud quod a propheta dictum est: Qui spernit modica, paulatim decidet? De qua sententia, si opportunum esset festinantibus, copiosissime disputarem; atque id si a nobis nunc susceptum munus flagitaret, fortasse demonstraremus quam sint alta mysteria, quae imperitissimi et sacrilegi homines deridendo, non illi quidem paulatim jam decidunt, sed magno lapsu praecipites eunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui creaturȩ potius quã creatori seruiunt:
in uetere testam̃to prius dictũ ẽ. dñm dm̃
tuũ adorabis. et illi soli seruies: S quid opus
ẽ hinc plura dicere: cum sententiis talib ibi
plena sint omĩa: Hanc gͦ iusticia uitȩ regulã
dabit huic amatori de quo sermo ẽ. ut deo quẽ
diligit. id ẽ summo bono. sũmȩ sapientiȩ. sũ.¬
me paci.libentissime seruiat: cȩteraq: omnia
partim subiecta sibi regat. partim subicien¬
da p̾sumat. Quȩ norma uiuendi ut docu.¬
imus. utriusq testam̃ti auctoritate roborat᷑.
Nec de prudentia diutius disserendum est.
ad quã dinoscentia ꝑtinet appetendoꝵ &
uitandoꝵ: quȩ sidesit:nichil eoꝵ de quib
iamdictũ est. effici potest. Huiꝰ autẽ sunt ex¬
cubiȩ atq diligentissima uigilantia: ne sub¬
repente paulatim mala suasione fallamur.
Unde sepe dñs uigilate clamat: & ambulate
dicitur. Nescitis quia modicũ ferm̃ti totã

Expanded text:
eos qui creaturae potius quam Creatori serviunt ; eos qui creaturae potius quam Creatori serviunt ; in Veteri Testamento prius dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies? Sed quid opus est hinc plura dicere, cum sententiis talibus ibi plena sint omnia? Hanc ergo justitia vitae regulam dabit huic amatori de quo sermo est, ut Deo quem diligit, id est summo bono, summae sapientiae, summae paci, libentissime serviat; caeteraque omnia partim subjecta sibi regat, partim subjicienda praesumat. Quae norma vivendi, ut docuimus, utriusque Testamenti auctoritate roboratur. 45. Nec de prudentia diutius disserendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum et vitandorum. Quae si desit, nihil eorum de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt excubiae atque diligentissima vigilantia, ne subrepente paulatim mala suasione fallamur: unde saepe Dominus, Vigilate , clamat; et, Ambulate,dicitur: Nescitis quia modicum fermentum totam
Abbreviated transcription (Latin):
unũ uerbũ sacrilegũ impendit: cum eiꝰ horta¬
tione filii roborentur. inquoꝵ membris ipsa
torquebatur: latura tam̃ etiam ꝓprio munere.
quod eos ferre p̃cȩperat. Quid ad tantã patien¬
tiam queso addi poterit: Quid tam̃ mirũ. si
omib medullis conceptus dĩ amor. & tiranno
& carnifici. & dolori & corpori. & sexui & affec¬
tui resistebat : An non audierat p̃ciosa in con¬
spectu dñi mors scõꝵ eius: non audierat. meli¬
or uir paciens fortissimo: Non audierat. om̃e
qđ tibi applicitũ fuerit accipe. et in dolore susti.¬
ne: & inhumilitate tua habe patientiã: qm
in igne ꝓbatur aurũ & argentum: Non audi¬
erat. uasa figuli ꝓbat fornax: ce homines iu¬
stos. temptatio tribulationis: Immo uͦ & hec
&e alia plura ꝑceꝑat: quȩ uno scõ dĩ sp̃u ut
inistis noui testam̃ti. sic in illis qui soli adhuc
potestis duob dñis seruire. & apłs redarguat

Expanded text:
unum verbum sacrilegum impendit: cum ejus hortaunum verbum sacrilegum impendit: cum ejus hortatione filii roborarentur, in quorum membris ipsa torquebatur, latura tamen etiam proprio munere, quod eos ferre praeceperat . Quid ad tantam patientiam, quaeso, addi potest? Quid tamen mirum si omnibus medullis conceptus Dei amor, et tyranno, et carnifici, et dolori, et corpori, et sexui, et affectui resistebat? An non audierat: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus ? non audierat: Melior vir patiens fortissimo ? non audierat: Omne quod tibi applicitum fuerit, accipe; et in dolore sustine; et in humilitate tua habe patientiam: quoniam in igne probatur aurum et argentum ? non audierat: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis? Imo vero et haec, et alia plura perceperat, quae uno sancto Dei Spiritu, ut in istis Novi Testamenti, sic in illis, qui soli adhuc potestis duobus dominis servire , et Apostolus redarguat
Abbreviated transcription (Latin):
quanti pendenda sint ista. quȩ cum uolunt
homines ꝑdñationem tenere. ab his ipsi  po¬
tius ꝑ cupiditatẽ tenentur: & rerũ mortaliũ
serui fiunt: cũ imꝑite dñi eẽ desiderant. Ami¬
sit namq ille om̃s diuitias: & factus repente
paupimꝰ. tam inconcussũ animũ tenuit. & in¬
firum deo. ut satis demonstraret ñ illas sibifu¬
isse magnas. s se illis: sibi autẽ dm̃. Quo aĩo fi
et possent nr̃i temporis hoĩes: ñ magnopere
mur. ut ꝑfecti ẽẽ non possemꝰ. Multo est enĩ
mirabiluis non inherere istis. quãuis posside¬
as: quã omĩno ea non possidere. capłm Sed
qͣm dedolore atq cruciatib corporis tolerandiᷤ
nc̃ agitur. relinquo istum uirũ. licet magnũ.
ucet inuictũ: uirũ tam̃. Offerunt enĩ mͥ scriptu¬
rȩ illȩ. stupendȩ fortitudinis feminã: & ad eãme
iam transire cõpellunt: quȩ cũ septem liberis.
tiranno atq carnifici prius uiscera omĩa quã

Expanded text:
quanti pendenda sint ista, quae cum volunt quanti pendenda sint ista, quae cum volunt homines per dominationem tenere, ab his ipsis potius per cupiditatem tenentur, et rerum mortalium servi fiunt, dum imperite domini esse desiderant. Amisit namque ille omnes divitias, et factus repente pauperrimus, tam inconcussum animum tenuit et infixum Deo, ut satis demonstraret, non illas sibi fuisse magnas, sed se illis, sibi autem Deum . Quo animo si esse possent nostri temporis homines, non magnopere mur, ut perfecti esse possemus. Multo enim mirabilius est non inhaerere istis, quamvis possideas, quam omnino ea non possidere. 43. Sed quoniam de dolore atque cruciatibus corporis tolerandis nunc agitur, relinquo istum virum, licet magnum, licet invictum, virum tamen. Offerunt enim mihi Scripturae illae stupendae fortitudinis feminam, et ad eam jam me transire compellunt. Quae cum septem liberis tyranno atque carnifici prius viscera omnia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tores auri. amatores laudis. amatores femi¬
narũ amatorib suis ds̃ sinet eẽ fortiores: cũ
ule non amor s congruentiꝰ cupiditas cupidi¬
tas uł libido nominetur: in qua tam̃ appa¬
ret quantus sit impetus animi ad eaquȩ
diliguntur. deflexo cursu ꝑ ĩmania quȩq
tendentis: argum̃toq nob ẽ. quã sint oĩa
ꝑferenda. ne deseramꝰ dm̃: si tanta illi ut de¬
auctoritates colligam. ubi dictum ẽ. tribu¬
iatio patientiã oꝑatur. pacientia ꝓbationẽ
pbatio spem. & non solum dictum. s etiã
eremplis eoꝵ qui dixerunt. ꝓbatũ atq con
firmatũ: de uetere potius testam̃to. in qd̃
ulli rabide seuiunt excitabo exemplũ pati¬
entie. neq illum memorabor uirũ. aquo in
magnis cruciatib corporis & horribili tabe
membroꝵ ñ mͦ sustinentur humana. s diui¬
na etiã disputantur: in cuius singłis uocib
satis elucet. si quis equo animo attendat.

Expanded text:
tores auri, amatores laudis, amatores femitores auri, amatores laudis, amatores feminarum, amatoribus suis Deus sinet esse fortiores; cum ille non amor, sed congruentius cupiditas vel libido nominetur. In qua tamen apparet quantus sit impetus animi ad ea quae diliguntur indefesso cursu per immania quaeque tendentis, argumentoque nobis est, quam sint omnia perferenda, ne deseramus Deum, si tanta illi ut deauctoritates colligam, ubi dictum est, Tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem ; et non solum dictum, sed etiam exemplis eorum qui dixerunt, probatum atque firmatum, de Veteri potius Testamento, in quod illi rabide saeviunt, excitabo exemplum patientiae. Neque illum memorabo virum, a quo in magnis cruciatibus corporis et horribili tabe membrorum, non modo sustinentur humana, sed divina etiam disputantur. In cujus singulis vocibus satis elucet, si quis aequo animo attendat,
Abbreviated transcription (Latin):
que in hac uita possident᷑. corpꝰ homini gra¬
uissimũ ẽ uinculũ. iustisimis di legib ꝓpt̃
antiquũ peccatũ: quo nichil ẽ ad predican.¬
dum notius. nichil ad intelligendum secretiꝰ.
Noc gͦ iunculum ne concutiatur. atq uexetur.
laboris et doloris: ne auferatur autẽ atq ꝑi¬
matur. mortis t̾rore aĩam quatit. Amat enĩ
ulud ii consuetudinis: ñ intelligens. si eo bene
atꝙ scienter utatur. resurrectionẽ reforma¬
tionẽq eius. ope ac lege diuina sine ulla mo¬
lestia uiri suo subditam fore. S hoc cũ amo¬
rem totũ indm̃ conuerterit.: His cognitiꝰ mor¬
tem ñ modo contempnet. uerũ etiam desi¬
derabit capłm S ed restat cum dolore mag¬
na confuctio. Nichilest tam̃ tam durũ atq
ferreũ. quod non amoris igne iuncatur. Qͦ
cum se anima rapiet in dm̃ suꝑ omñe carni¬
ficina libera &e admiranda pennis uolitab it
pulcherrunis & integerrimis: quib ad dei
amplerũ. amor castus ĩnititur. Non uͦ ama¬

Expanded text:
homini gravissimum vinculum est, justissimis Dei legibus, propter antiquum peccatum, quo nihil est ad praedicandum notius, nihil ad intelligendum secretius. Hoc ergo vinculum ne concutiatur atque vexetur, laboris et doloris; ne auferatur atque perimatur, mortis terrore animam quatit. Amat enim illud vi consuetudinis, non intelligens, si eo bene atque scienter utatur, resurrectionem reformationemque ejus ope ac lege divina sine ulla molestia juri suo subditam fore: sed cum se hoc amore tota in Deum converterit, his cognitis mortem non modo contemnet, verum etiam desiderabit. 41. Sed restat cum dolore magna conflictio. Nihil est tamen tam durum atque ferreum, quod non amoris igne vincatur. Quo cum se anima rapiet in Deum, super omnem carnificinam libera, et admiranda volitabit pennis pulcherrimis et integerrimis, quibus ad Dei amplexum amor castus innititur. Nisi vero ama
Abbreviated transcription (Latin):
trumq substantia ẽ. S si illud pͥmumẽ. Nẽ
in subiecto corpore animꝰ. ut eolor et forma.¬
quia uł ipse substantia ẽ. uel alteri substan¬
tiȩ quȩ corpus ñ est in subiecto in est. Si aut̃
hoc scd̾m uerũ ẽ. non est in subiecto corpore.
tanquam color aĩus: quia substantia ẽ. Tem¬
peratio aut̃ corꝑis in subiecto corpore ẽ. tan¬
quã color. Nonẽ gͦ temꝑatio corporis. animꝰ:

Expanded text:
trumque substantia est. Sed si illud primum est, non est trumque substantia est. Sed si illud primum est, non est in subjecto corpore animus, ut color et formaquia vel ipse substantia est, vel alteri substantiae quae corpus non est, in subjecto inest. Si autem hoc secundum verum est, non est in subjecto corpore tanquam color animus, quia substantia est. Temperatio autem corporis in subjecto corpore est tanquam color: non est ergo temperatio corpo
Abbreviated transcription (Latin):
la intueri: eaq uisione. melior et prestantior
fieri. Nullo quippe modo forma uł color ł
ipsa etiã corporis temꝑatio. quȩ certa com¬
mixtio ẽ earum quatuor naturarũ quibuꝰ
idem corpꝰ fubsistit. auertere se abeo potest.
in quo subiecto ẽ inseparabiliter. At ea quȩ
intelligit animꝰ. cum se auerterit a corpe.
non sunt ꝓfecto corporea. & tam̃ sunt maxi¬
me quȩ sunt. Nlam eocie mͦ semꝑ sese habets.
Nam nichil absurdius dici potest. quã ea ẽẽ
quȩ oculis uidemꝰ: ea ñ eẽ quȩ intelligentia
cernimꝰ: cun dubitare dementis sit. intelli¬
gentiã incomparabilit̃ oculis anteferri. hec
aur̃ẽ quȩ intelligunt᷑ eodem mͦ eẽ habentia
cũ ea intuetur animꝰ: satis se ostendit illi
ẽẽ coniunctũ. miro quoda eodẽq incorpo¬
rali mͦ scilicet ñ localiter. Namq aut in il¬
lo sunt: aut ipse in illis. & utrumlibet hoꝵ
sit aut in subiecto alterũ in altero ẽ: aut u¬

Expanded text:
 intueri, eaque visione melior et praestantior  intueri, eaque visione melior et praestantior fieri. Nullo quippe modo forma vel color, vel ipsa etiam corporis temperatio, quae certa commixtio est earum quatuor naturarum quibus idem corpus subsistit, avertere se ab eo potest, in quo subjecto est inseparabiliter. Ad haec, ea quae intelligit animus cum se avertit a corpore, non sunt profecto corporea; et tamen sunt, maximeque sunt, nam eodem modo semper sese habent. Nam nihil absurdius dici potest quam ea esse quae oculis videmus, ea non esse quae intelligentia cernimus; cum dubitare dementis sit, intelligentiam incomparabiliter oculis anteferri. Haec autem quae intelliguntur eodem modo sese habentia, cum ea intuetur animus, satis ostendit se illis esse conjunctum, miro quodam eodemque incorporali modo, scilicet non localiter. Namque aut in illo sunt, aut ipse in illis. Et utrumlibet horum sit, aut in subjecto alterum in altero est, aut u
Abbreviated transcription (Latin):
uita desertũ mortuũ dicitur: id ab aĩa deser¬
tum intelligitur. Hȩc autẽ uita quȩ deserit
ea quȩ moriunt᷑. quia ipse ẽ ammꝰ. et se iꝑ¬
nulli opinatis̃ debemꝰ credere. Quib ꝓfecto¬
hoc nunqͣm uisum eẽt: si ea quȩ uera sunt et
in comutabilia ꝑmanent. eodẽ animo acor¬
porũ consuetudine alienato atq purgato. ui¬
aere ualuissent. Quis enĩbene se inspiciens.
ñ exptus ẽ tanto se aliquid intellexisse sunce.¬
rius: quanto remouere atq subducere intẽ¬
tionem m̃tis. a corporis sensib potuit: Qa
si temꝑatio corporis eẽt ammus.: ñ utiꝙ id
posset accidere. Noneniea res quȩ naturam
ꝓpriam ñ haberet. neꝙ substantia eẽt.ẜ. imn
subiecto corpore tanqua color et forma uise¬
parabilit᷑ mnesset: ullo modo se ab eodẽ corpe
ad intelligibilia ꝑcipienda conaretur auerte¬
re. & in quantũ id posset. intantũ posset il¬

Expanded text:
vita desertum mortuum dicitur, id ab anima deservita desertum mortuum dicitur, id ab anima desertum intelligitur: haec autem vita, quae deserit ea quae moriuntur, quia ipsa est animus, et seipnulli opinati sunt, debemus credere. Quibus profecto nunquam hoc visum esset, si ea quae vere sunt et incommutabilia permanent, eodem animo a corporum consuetudine alienato atque purgato videre valuissent. Quis enim bene se inspiciens, non expertus est tanto se aliquid intellexisse sincerius, quanto removere atque subducere intentionem mentis a corporis sensibus potuit? Quod si temperatio corporis esset animus, non utique id posset accidere. Non enim ea res quae naturam propriam non haberet, neque substantia esset, sed in subjecto corpore tanquam color et forma inseparabiliter inesset, ullo modo se ab eodem corpore ad intelligibilia percipienda conaretur avertere, et in quantum id posset, in tantum illa posset
Abbreviated transcription (Latin):
corpori ñ accidere. ut corpus non sit:ammo
accidere ut animꝰ non sit. Quod si n accidit:
neq animus eẽ nsi uiuat potest. Nunqͣm
eũ interitũ dicit formidandũ animo qͦ effi.¬
citur ut nichil sit. quo aliquid fuit. s eum qͦ
dicimꝰ ea mortua quȩ uita carent: attendat
qđ nulla res se ipsa caret. Cautẽ anim̃ uita
quedã. Unde om̃e quod animatũ est. uiuere:
om̃e autẽ inanimatũ quod animari potest.
mortuũ: idẽ uita priuatũ intelligit᷑. Non
gͦ potest animꝰ mori. Nam sicarere potert
uita. ñ animus s animatũ aliquidẽ. Qđn
absurdumẽ multo miñ hoe genus interitũ¬
formidandũ est animo quod uite certȩ ñ ẽ
timendũ. siam ꝓrsus si tunc moritur aĩus
cum eum deserit uita. illa ipsa uita q̃ hẽ
deserit. multo melius intelligitur animũ
ut iam ñ sit animꝰ quicqͥd auita deseritur.
s ea ipsa uita quȩ deserit. Quicquid enim

Expanded text:
corpori non accidere ut corpus non sit, animo corpori non accidere ut corpus non sit, animo accidere ut animus non sit. Quod si non accidit, neque animus esse nisi vivat, potest, nunquam eum interitum dicit formidandum animo, quo efficitur ut nihil sit quod aliquid fuit, sed eum quo dicimus ea mortua quae vita carent; attendat quod nulla res seipsa caret. Est autem animus vita quaedam: unde omne quod animatum est, vivere; omne autem inanime quod animari potest, mortuum, id est vita privatum intelligitur. Non ergo potest animus mori. Nam si carere poterit vita, non animus sed animatum aliquid est. Quod si absurdum est, multo minus hoc genus interitumendum est animo, quod vitae certe non est timendum. Nam prorsus si tunc moritur animus, cum eum deserit vita illa; ipsa vita quae hunc deserit multo melius intelligitur animus, ut jam non sit animus quidquid a vita deseritur, sed ea ipsa vita quae deserit. Quidquid enim
Abbreviated transcription (Latin):
corporis mutabilitas in promptuẽ. quod
ipsius uniisi corporis unuiersus motuis sa¬
tis indicat. Unde diligenter inspicientib
quantum talis natura inspici potest. ordi¬
natamutabilitate id quod mutabile est
mutari repꝑitur. Quod autẽ ꝑ se ẽ. ne mo¬
tu quidẽ ullo opus habet. om̃i copia sibi se pp¬
so existente: quia motus omĩs ad aliud ẽ cuiuiꝰ
indiget quod mouetur. Ad est igitur sp̃es
uniuerso corpori. meliore natura sufficien¬
te atq optinente quȩ fecit. Quare illa muta¬
bilitas non adimit corpori corp̾ ẽe .s. de spe¬
cie in spem transire facit motu ordinatis¬
simo. Noneni quȩ piam eis pars ad nichilũ
redigi sintur. cum totũ capessat uis illa esfec¬
toria. nec laborante nec deside potentia. dars
ut sit om̃e quod ꝑ illam ẽ in quantum est.
Quam obrẽ nemõ tam deuius arationede¬
bet eẽ. cui aut nonsit certum corpore alum
ẽe meliorem: aut qui hoc concesso arbitret

Expanded text:
corporis mutabilitas in promptu est, quod corporis mutabilitas in promptu est, quod ipsius universi corporis universus motus satis indicat. Unde diligenter inspicientibus quantum talis natura inspici potest, ordinata mutabilitate id quod immutabile est imitari reperitur. Quod autem per se est, ne motu quidem opus habet ullo, omni copia sibi seipso existente; quia motus omnis ad aliud est, cujus indiget quod movetur. Adest igitur species universo corpori, meliore natura sufficiente atque obtinente quae fecit: quare illa mutabilitas non adimit corpori corpus esse, sed de specie in speciem transire facit motu ordinatissimo. Non enim quaepiam ejus pars ad nihilum redigi sinitur, cum totum capessat vis illa effectoria nec laborante nec deside potentia, dans ut sit omne quod per illam est, in quantum est: quamobrem nemo tam devius a ratione debet esse, cui aut non sit certum corpore animum esse meliorem, aut qui hoc concesso arbitretur
Abbreviated transcription (Latin):
factumẽ: ñ potuit uniuersũ fieri. Ueris¬
simũ ẽ enr̃ quod mexordio huiꝰ ratiocinati¬
onis posuimꝰ: nullam rẽ a se posse fieri. Hec
autẽ uis & natura incorporea. effectrix cor¬
poris uniuersi: p̃sente potentia tenet um¬
uersum. Non enĩ fecit atq discessit: effec-¬
tumq deseruit. Ea substantia quippe que¬
corpus ñ est. neq ut ita dicam localit̃ mo¬
uetur ut ab ea substantia quȩ locum ob¬
tmet separari quȩat. et illa esfectomiauii ua¬
care non potest. quin id qđ ab eafactuneẽ¬
tueatur: et specie carere non sinat: quaest
in quantũcumq ẽ. Quod eni ꝑse nonẽ. si dẽ¬
seratur ab eo ꝑquod ẽ. ꝓfectonon erit. Qñ¬
posumꝰ dicere id accepisse corpus cum factã
e. ut se ipso iam contentũ eẽ posset. etiarnsi
batur: si potest eẽ ꝑse ipsum. Quicquidemi
tale e. incorruptibile sit necesse est cac ꝑhos
interire ñ possit. quia nichil se deserit. S

Expanded text:
factum est, non potuit universum fieri. Verisfactum est, non potuit universum fieri. Verissimum est enim quod in exordio ratiocinationis hujus posuimus, nullam rem a se posse fieri. Haec autem vis et natura incorporea effectrix corporis universi praesente potentia tenet universum. Non enim fecit, atque discessit effectumque deseruit. Ea quippe substantia quae corpus non est, neque, ut ita dicam, localiter movetur, ut ab ea substantia quae locum obtinet, separari queat; et illa effectoria vis vacare non potest, quin id quod ab ea factum etueatur, et specie carere non sinat, qua est in quantumcumque est; quod enim per se non est, si deseratur ab eo per quod est, profecto non erit, possumus dicere id accepisse corpus cum factum est, ut seipso jam contentum esse posset, etiamsi batur, si potest esse per seipsum. Quidquid enim tale est, incorruptibile sit necesse est, ac per hoc interire non possit, quia nihil se deserit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
illud ẽ uerum. Item. quod factũ ortum ueñ
est. & tamen ẽ: sempiternũ sit necesse ẽ. Quã
naturã et excellentiã quisquisdat ulli corꝑi.
uehem̃ter errat quidẽ. s ñ pugnamꝰ. Multo
enĩ magis eande dare animo cogitur. Ita sicor¬
pus ullum ẽ sempiternũ: nullus animꝰ ñ
sempiternꝰ.ẽ. Qm quilibet ammus cuiliba
corpori p̃ferendus ẽ: & omĩa sempiterna ñ
sempiternis. At si quod uere dicitur factũ
ẽ corpꝰ. aliquo faciente factumẽ: nec eo infe¬
riore. Neque enĩ eẽt potens ad dandũ ei qđ
faceret: quicquid illud ẽ quod ẽ id quod faci¬
ebat. S ne pari quidẽ. Oportet enĩ facientẽ
melius aliquid babere ad faciendũ. quamẽ
id quod facit. Nam de gignente ñ absurde
dicitur: hoc eum eẽ quod ẽ illud quod abeo
gignitur. Uniuersum gͥ corpus: ab aliqua
u et natura potentiore atq meliore factũ ẽ.
Non utiq corporea. Namsi corpus acorpore

Expanded text:
illud est verum. Item quod factum ortumve non illud est verum. Item quod factum ortumve non est, et tamen est, sempiternum sit necesse est. Quam naturam et excellentiam quisquivehementer quidem. Sed quid pugnamus? multo enim magis eam dare animo cogimur. Ita si corpus ullum est sempiternum, nullus animus non sempiternus est. Quoniam quilibet animus cuilibet corpori praeferendus est, et omnia sempiterna non sempiternis. At si quod vere dicitur, factum est corpus; aliquo faciente factum est, nec eo inferiore. Neque enim esset potens ad dandum ei quod faceret, quidquid illud est quod est, id quod faciebat. Sed ne pari quidem: oportet enim facientem melius aliquid habere ad faciendum, quam est id quod facit. Nam de gignente non absurde dicitur, hoc eum esse, quod est illud quod ab eo gignitur. Universum igitur corpus ab aliqua vi et natura potentiore atque meliore factum est, non utique corporea. Nam si corpus a corpore
Abbreviated transcription (Latin):
poris. s id quod inspecie. facit corpꝰ eẽ. quȩ
sententia inuictiore ratione approbatur.
tanto enĩ magis ẽ corpꝰ. quanto speciosius
ẽ atq pulchrius: tantoq minꝰ ẽ quanto fe¬
dius atq deformiꝰ: quȩ defectio ñ precisioẽ
molis de qua satis actumẽ. s speciei pͥuatio¬
ne contingit: querendũ de hac rediligent᷑
ac discutiendũ ẽ. ne quis affirmet animũ
tali defectuinterire: ut qͣm specie sua ali
qua pͥuatur dum stultus ẽ. credatur in tan¬
tum posse augeri hanc priuationẽ. ut om̃i
moda specie spoliet animũ: et ea labe adni¬
chilũ redigat. cogatq in terire. Quã obrẽ
si potuerimꝰ impetrare. ut ostendat᷑ ne cor¬
pori quidẽ hoc posse accidere ut etiã ea spe¬
cie priuetur qua corpꝰ ẽ: iure fortasse obti¬
nebimꝰ. multominꝰ auferri posse animo. qͦ
ammus ẽ. Si quidẽ nemo bene inspex.:qui
Alioqͥn. erat anteqͣmeẽt. Quod si falsum est

Expanded text:
poris, sed id quod in specie facit corpus esse, quae poris, sed id quod in specie facit corpus esse, quae sententia invictiore ratione approbatur: tanto enim magis est corpus, quanto speciosius est atque pulchrius; tantoque minus est, quanto foedius ac deformius; quae defectio non praecisione molis, de qua jam satis actum est, sed speciei privatione contingit: quaerendum de hac re diligenter ac discutiendum est, ne quis affirmet animum tali defectu interire; ut quoniam specie aliqua sua privatur dum stultus est, credatur in tantum augeri posse hanc privationem, ut omni modo specie spoliet animum, et ea labe ad nihilum redigat cogatque interire. Quamobrem si potuerimus impetrare ut ostendatur, ne corpori quidem hoc posse accidere, ut etiam ea specie privetur qua corpus est; jure fortasse obtinebimus multo minus auferri posse animo quo animus est. Siquidem nemo se bene inspexit, qui alioquin erat antequam esset: quod si falsum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquat uniuerso. quantoq id: tan
tẽ minuitur: cũ ex eo aliquid p̾cisione detra¬
hitur. Ex quo conficitur. ut tali detractione
tendat ad nicħm. At nulla p̃cisio: ꝑducit
adnichilũ. Omĩs enĩ pars quȩ remanet.cor¬
pusẽ. & quicqͥd hoc ẽ: quantolibet spacio
locũ occupat. Neq id posset: nisi haberet
partes inquas identidẽ cederetur. Potest
gͥ infinito cedendo infimite minui: & ideo
defectum pati.atq ad nichilũ tendere: qͣm¬
us ꝑuenire nunqͣm queat. Quod item de
ipso spacio et quolibet interuallo dici atq in¬
telligi potest. Nam et de his etiã terminatiᷤ.
dimidiã uerbi gra partẽ detrahendo. & ex
eo quod restat semꝑ dimidiã. minuitur in¬
teruallũ. atq ad finẽ ꝓgreditur: adquem
tam̃ nullo ꝑuenitur modo. Quominꝰ de
animo hoc formidandũ ẽ: Est enĩ ꝓfecto
melior corpore et uiuacior:aquo huic uita
tribuitur. Quod si non id quod ẽ in molecor

Expanded text:
propinquat universo: quantoque id magipropinquat universo: quantoque id magitem minuitur, cum ex eo aliquid praecisione detrahitur. Ex quo conficitur ut tali detractione tendat ad nihilum. At nulla praecisio perducit ad nihilum. Omnis enim pars quae remanet, corpus est, et quidquid hoc est, quantolibet spatio locum occupat. Neque id posset, nisi haberet partes in quas identidem caederetur. Potest igitur infinite caedendo infinite minui, et ideo defectum pati atque ad nihilum tendere, quamvis pervenire nunquam queat. Quod item de ipso spatio et quolibet intervallo dici atque intelligi potest. Nam et de his etiam terminatis, dimidiam, verbi gratia, partem detrahendo, et ex eo quod restat, semper dimidiam, minuitur intervallum, atque ad finem progreditur, ad quem tamen nullo pervenitur modo. Quo minus hoc de animo formidandum est. Est enim profecto corpore melior et vivacior, a quo huic vita tribuitur
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilitas intelligitur. Ita quȩcunq ex se
afficit: cogit ẽẽ quodã mͦ. Nongͦ extingui ani¬
mꝰ potest. nisi a ratione seꝑatus. Separari au¬
tem ñ potest: ut supraratiocinati sumꝰ. Non
tueius fieri non potest. Si enĩ magis ẽ ad ra¬
tionẽ conuersus eiq in herens. ideo quod in¬
heret incõmutabili rei quod ẽ ueritas. quȩ
& maxime et pͥmitꝰ est. cum abea ẽ auers
id ipsum ẽẽ minꝰ habet. quod ẽ deficere. Oĩs
autem defectus tendit ad nichilum. & interi¬
tum. Nullũ magis ꝓpͥe oportet accipi: qͣmcũ
id quod aliquid erat. nichil fit. Quare tende
ñ cadat in animũ: uix ẽdicere: in quẽ defec¬
tus cadit. Dantur hiccȩtera. S negatur esse
consequens interire id quod tendit ad nichi¬
lũ: id ẽ ad ichilũ ꝑuenire. Quod incorpore
quoq animaduerti potest. Nam q̃m quod¬
libet corpꝰ pars ẽ mundi sensibilis: et ideo
quanto maiꝰ est. lociq plus occupat: tanto

Expanded text:
mutabilitas intelligitur. Itaque eum quem ex se mutabilitas intelligitur. Itaque eum quem ex se afficit, cogit esse quodammodo. Non ergo exstingui animus potest, nisi a ratione separatus; separari autem non potest, ut supra ratiocinati sumus: non tu ejus fieri non potest: si enim magis est ad rationem conversus eique inhaerens, ideo quod inhaeret incommutabili rei quae est veritas, quae et maxime et primitus est; cum ab ea est aversus, idipsum esse minus habet, quod est deficere. Omnis autem defectus tendit ad nihilum; et interitum nullum magis proprie oportet accipi, quam cum id, quod aliquid erat, nihil fit. Quare tendernon cadat in animum, vix est dicere, in quem defectus cadit. Dantur hic caetera: sed negatur esse consequens interire id quod tendit ad nihilum, id est ad nihilum pervenire. Quod in corpore quoque animadverti potest. Nam quoniam quodlibet corpus pars est mundi sensibilis, et ideo quanto majus est locique plus occupat, tanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
tentius. quo nichil ẽ incõmutabiliꝰ: nullo
pacto erit animꝰ nondũ rationi coniunctuᷤ.
eo qui ẽ coniunctus potentior. Restat ut
aut ipsa a se ipsum separet: aut ipse animꝰ
ab ea uoluntate separetur. S nichil ẽ in illa
natura inuidentiȩ: quo minꝰ fruendã se
animis p̃beat. Deinde quo magis ẽ eo quic¬
quid sibi coniungitur facit ut sit. cui rei
contrarius est interitus. Uoluntate autẽ
ãmũ seꝑari aratiõe ñ nimis absurde quis di¬
rerũ. quas ñ continet locus. Quod quidẽ di¬
ci ad uersus omĩa suꝑiora potest: quib aliaᷤᷤ
contradictiones opposuimꝰ. Quid gͦ: Iam¬
ne concludendũ ẽ animũ eẽ immortalẽ: An
etiam si seꝑari ñ potest: extingui ñ potest:
At si illa rationis uis ipsa sua coniunctione
afficit animũ. neq enĩ non afficere potest.
ita ꝓfecto afficit: ut ei ẽẽ tribuat. Est enim
maxime ipsa ratio: ubi summa etiã incom¬

Expanded text:
tentius, qua nihil est incommutabilius; nullo tentius, qua nihil est incommutabilius; nullo pacto erit animus nondum rationi conjunctus, eo qui est conjunctus potentior. Restat ut aut ipsa ratio a se ipsum separet, aut ipse animus ab ea voluntate separetur. Sed nihil est in illa natura invidentiae, quominus fruendam se animo praebeat. Deinde quo magis est, eo quidquid sibi conjungitur facit ut sit, cui rei contrarius est interitus. Voluntate autem animum separari a ratione non nimis absurde quis direrum quas non continet locus. Quod quidem dici adversus omnia superiora potest, quibus alias contradictiones opposuimus. Quid ergo? Jamne concludendum est, animum esse immortalem? an etiamsi separari non potest, exstingui potest? At si illa rationis vis ipsa sua conjunctione afficit animum; neque enim non afficere potest; ita profecto afficit ut ei esse tribuat. Est enim maxime ipsa ratio, ubi summa etiam incom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiorẽ disputationẽ: quod inẽe illa isi ui¬
uo ñ potest. Eadem necessitas in scđo ẽ. Nam
si uerũ illud quod dicitur ratio. nichil habet
c̃õmutabile sicut apparet: nichil cõmuta.¬
ri potest: quod ineo tanquã in subiecto est.
Remanet gͥ omĩs pugna de tercio. slamsi
animꝰ substantia ẽ. et substantia rationi
conungitur: ñ absurde quisputauerit fi¬
eri possẽ. ut manente illa. hic ẽẽ desinat.
S manifestum ẽ quadiu animꝰ aratione
ñ separatur. eiq coherent: necessario eum
manere atꝙ uiuere. Separari autẽ quatã¬
dem ui potest: Num corporea cuiꝰ et po.¬
tentia infirmior: ce origo inferior: &e ordo
separatior: Nullo mͦ. Animali gͦ: S etiã
ia quomodo: An alter animꝰ potentior qͥs.¬
quis ẽ contemplari rationem ñ potest: nisi
alterum intde separauerit: At neq ratio
cuiqm contemplanti defuerit: si om̃s con¬
templentur. & cum nicħsitipsa ratione po.¬

Expanded text:
periorem disputationem, quod inesse illa nisi viperiorem disputationem, quod inesse illa nisi vivo non potest. Eadem necessitas in secundo est. Nam si verum illud quod ratio dicitur, nihil habet commutabile sicut apparet; nihil commutari potest quod in eo tanquam in subjecto est. Remanet igitur omnis pugna de tertio. Nam si animus substantia est, et substantia ratio cui conjungitur; non absurde quis putaverit fieri posse, ut manente illa hic esse desinat. Sed manifestum est quamdiu animus a ratione non separatur eique cohaeret, necessario eum manere atque vivere. Separari autem qua tandem vi potest? Num corporea, cujus et potentia infirmior, et origo inferior, et ordo separatior? Nullo modo. Animali ergo? Sed etiam in quo modo? An alter animus potentior quisquis est, contemplari rationem non potest, nisi alterum inde separaverit? At neque ratio cuiquam contemplanti defuerit, si omnes contemplentur: et cum nihil sit ipsa ratione po
Abbreviated transcription (Latin):
ne instrum̃to corporis animꝰ intuerur. sit ꝑse¬
ipsum. et ñ sit in animo: aut. possit ne eẽ sine
animo. Quo quolibet mͦ aritẽ se habeat. ñ
id posset contemplari animꝰ ꝑse ipsum: ni¬
si aliqua connunctione cumeo. Namom̃e qd
contemplamur. siue cogitatione capimus:
aut sensu. aut intellectu capimꝰ. S ea quȩ
sensu capiuntur. extra etiam nos ẽẽ sentiun¬
tur: et locis continentur. Unde. ne ꝑcipi qui¬
dẽ posse affirmantur. fa uͦ quȩ intelligunt᷑.
ñ quasi alibi posita intelliguntur. quã ip.¬
se qui intelligit amimꝰ. Simul eñ etia intel.¬
liguntur non contineri loco. Quare ista cor.¬
iunctio intuentis animi et eius ueri qđ in¬
tuetur: aut ita ẽ. ut subiectũ sit animꝰ. ue.¬
rũ illud ãutẽ insubiecto: aut contra. subiec¬
tum uerũ. & insubiecto animꝰ: aut utraq
substantia. Horum autẽ triũ si primũ ẽ.
tamẽ ĩmortalis anmꝰ. quã ratio. scdm su¬

Expanded text:
ne instrumento corporis animus intuetur sit per sene instrumento corporis animus intuetur sit per seipsum, et non sit in animo, aut possit esse sine animo. Quoquolibet modo autem se habeat, non id posset contemplari animus per seipsum, nisi aliqua conjunctione cum eo. Nam omne quod contemplamur, sive cogitatione capimus, aut sensu aut intellectu capimus. Sed ea quae sensu capiuntur, extra etiam nos esse sentiuntur, et locis continentur, unde nec percipi quidem posse affirmantur. Ea vero quae intelliguntur, non quasi alibi posita intelliguntur, quam ipse qui intelligit animus: simul enim etiam intelliguntur non contineri loco. 11. Quare ista conjunctio intuentis animi, et ejus veri quod intuetur, aut ita est ut subjectum sit animus, verum autem illud in subjecto; aut contra subjectum verum, et in subjecto animus; aut utrumque substantia. Horum autem trium si primum est, tam est immortalis animus quam ratio, secundum su
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ꝑmaneret. Quod eueniret. si tantaac¬
cideret animȩ mutatio. ut eam ñ animã fa¬
ceret: idẽ mori cogeret. Nulla autẽ illarum
mutationũ quȩ siue ꝑ corpus. siue ꝑ ipsam¬
mn anima fiunt quãuis utrũ aliquȩ ꝑ ipsam
fiant. id ẽ quarũ ipsa sit causa. non parua sit
questio: id agit. ut anima ñ anim̃a faciat. Iam
g non solum ꝑse: uerum nec nr̃is rationibus
formidandȩ sunt. Ergo incumbendũ omib
ratiocinandi uirib uideo. ut ratio quidsit.
&e quotiens diffiniri possit. sciatur ut scđm
om̃s modos et de aĩe immortalitate constet.
Ratio ẽ aspectus animi quo ꝑse ipsum non
ꝑcorpus uerũ intuetur: Aut ipsa ueri con¬
templatio. non ꝑcorpꝰ. aut ipsum uerũ qđ
ꝯtemplatur. Primũ illud in animo ẽe nemo
ambigit. De scdo et tercio: queri potest. S
&e scđm sine anmo eẽ non potest. De tercio
magna questio ẽ. utrum uerũ illud quodsi¬

Expanded text:
ratio permaneret. Quod eveniret, si tanta acratio permaneret. Quod eveniret, si tanta accideret animae mutatio, ut eam non animam faceret, id est mori cogeret. Nulla autem illarum mutationum, quae sive per corpus, sive per ipsam animam fiunt quamvis utrum aliquae per ipsam fiant, id est quarum ipsa sit causa, non parva sit quaestio, id agit ut animam non animam faciat. Jam igitur non solum per se, verum nec nostris rationibus formidandae sunt. ratiocinandi viribus video, ut ratio quid sit, et quoties definiri possit sciatur, ut secundum omnes modos et de animae immortalitate constet. Ratio est aspectus animi, quo per seipsum, non per corpus verum intuetur; aut ipsa veri contemplatio, non per corpus; aut ipsum verum quod contemplatur. Primum illud in animo esse nemo ambigit: de secundo et tertio quaeri potest; sed et secundum sine animo esse non potest. De tertio magna quaestio est, utrum verum illud quod si
Abbreviated transcription (Latin):
ex quadrata rotundam formã sumat. & ex
molli durescat. rigescatq ex calida. At ista in-
subiecto sunt: & cęra subiectum. Manet
autẽ cera. ñ magis miniis ue cera: cũ illa
mutentur. Potest gͥ aliqua mutatio fierieo
insubiecto sunt. tanta commutatio fierer.
ut uiluad quod subeẽ dicebatur. dici iam oi¬
no ñ posset: uelut cum calore ignis çera ĩ au¬
ras discedit. eamq mutationẽ patitur. ut
recte intelligatur mutatũ eẽ subiectum qđ
cera erat. et cęra iam ñ est: nullomͦ aliqua ra¬
tione quicqͣm eorũ quȩ in illo subiecto
ideo erant. quia hoc erat. re manere puta.¬
retur. Quam obrẽ si anima subiectum est
ut supradiximꝰ in quo ratio inseparabiliter:
ea necessitate quȩq in subiecto ee monstran¬
tur: nec nisi uiua anma potest ẽẽ anima:
nec in ea ratio potest ẽẽ sine uita: et ĩmortał
ratio. immortat ẽ anima. Pror susenĩ nul¬
lo pacto ñ existente subiecto suo: ĩmutabił

Expanded text:
ex quadrata rotundam formam sumat, et ex ex quadrata rotundam formam sumat, et ex molli durescat, frigescatque ex calida: at ista in subjecto sunt, et cera subjectum. Manet autem cera non magis minusve cera, cum illa mutentur. Potest igitur aliqua mutatio fieri eoin subjecto sunt, tanta commutatio fieret, ut illud quod subesse dicebatur, dici jam omnino non posset; veluti cum calore ignis cera in auras discedit, eamque mutationem patitur ut recte intelligatur mutatum esse subjectum, quod cera erat, et cera jam non est: nullo modo aliqua ratione quidquam eorum, quae in illo subjecto ideo erant quia hoc erat, remanere putaretur. 9. Quamobrem si anima subjectum est, ut supra diximus, in quo ratio inseparabiliter, ea necessitate quoque qua in subjecto esse monstratur, nec nisi viva anima potest esse anima, nec in ea ratio potest esse sine vita, et immortalis est ratio; immortalis est anima. Prorsus enim nullo pacto non existente subjecto suo immutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
alias. alias uͦ ẽẽ sapientẽ: Prius gͦ quot mo¬
dis accipiatur que dicitur anime mutatio.
uideamꝰ. Qui ut opin or manifestiores dũ¬
taxat clarioresq nobis duo sunt genere.spe¬
cie uero plures inueniuntur. Namq aut
scđm corꝑis passiones. aut scđm suas: aĩa di.¬
citur ĩmutari. Scđm corporis: ut ꝑetates.
ꝑ morbos. ꝑdolores.labores. offensiones. ꝑ
uoluptates. Scđm suas aut̃: ut cupiendo.
letando.metuendo. egrescendo.studendo.
discendo. He om̃s mutationes sinon neces-¬
sario argumento sunt mori animã: nicħ
quide metuende sunt ꝑse ipse separatim.
S ne rationi nr̃e aduersentur. quia dictũ
ẽ mutato subiecto. om̃e quod insubiecto
ẽ necessario mutari: uidendum ẽ. S
ñ aduersantur. Nam illud scđm hanc mu¬
tationẽ subiecti dicitur: ꝑ quã omĩno mu¬
tare cogitur nom̃. Nam si ex albo cęra nigrũ
colorẽ ducat aliunde. ñ minus cera ẽ: Q si

Expanded text:
alias, alias vero esse sapientem? Prius ergo quot moalias, alias vero esse sapientem? Prius ergo quot modis accipiatur, quae dicitur animae mutatio, videamus; qui, ut opinor, manifestiores duntaxat clarioresque nobis duo sunt genere, specie vero plures inveniuntur. Namque aut secundum corporis passiones, aut secundum suas, anima dicitur immutari. Secundum corporis, ut per aetates, per morbos, per dolores, labores, offensiones, per voluptates. Secundum suas autem, ut cupiendo, laetando, metuendo, aegrescendo, studendo, discendo. 8. Hae omnes mutationes, si non necessario argumento sunt mori animam, nihil quidem metuendae sunt per se ipsae separatim: sed ne rationi nostrae adversentur, qua dictum est, mutato subjecto omne quod in subjecto est necessario mutari, videndum est. Sed non adversantur. Nam illud secundum hanc mutationem subjecti dicitur, per quam omnino mutare cogitur nomen. Nam si ex albo cera nigrum colorem ducat alicunde, non minus cera est; et si
Abbreviated transcription (Latin):
rogati de quib da liberalib artib ea quȩ in¬
uenimus. non alibi quã in nr̃o animo inue¬
nimꝰ neq enĩ idẽ inuenire. quod gignere
aut facere. Alioquin ȩt̾na gigneret animꝰ
inuentione temporali. Nam eterna sepe in¬
uenit. Quid enĩ tam ȩt̃num quã circuli ra.¬
tio. uł si quid aliud in huiꝰcemodi artib nec
ñ fuisse aliquando. nec ñ fore comp̃hendit᷑.
Manifestũ est etiam immortalẽ ẽẽ animum
humanũ: & om̃s ueras rationes insecretis eiꝰ
ẽẽ:. quãuis eas siue ignoratione. siue obliuio¬
ne.aut ñ habere aut amisisse ideatur. Nẽ
uideamꝰ. Si enĩ subiectum ẽ animꝰ. arte in
subiecto existente. neq subiectũ immutari
potest. quin et id quod insubiecto ẽ ĩmute.¬
tur: qui possumus obtinere ĩmutabilem eẽ
artem atq rationẽ: si mutabilis animꝰ in
quo illa sunt ẽẽ conuincitur: Que aut̃ ma.¬
ior quã incontraria solet ẽẽ mutatio: & qͥs
negat animũ ut omittam cętera: stultum

Expanded text:
rogati de quibusdam liberalibus artibus ea quae invenimus, non alibi quam in animo nostro invenimus: neque id est invenire, quod facere aut gignere; alioquin aeterna gigneret animus inventione temporali nam aeterna saepe invenit; quid enim tam aeternum quam circuli ratio, vel si quid aliud in hujuscemodi artibus, nec non fuisse aliquando, nec non fore comprehenditur?: manifestum etiam est, immortalem esse animum humanum, et omnes veras rationes in secretis ejus esse, quamvis eas sive ignoratione sive oblivioaut non habere, aut amisisse videatur. CAPvideamus. Si enim subjectum est animus arte in subjecto existente, neque subjectum immutari potest quin et id quod in subjecto est immutetur; qui possumus obtinere immutabilem esse artem atque rationem, si mutabilis animus in quo illa sunt esse convincitur? Quae autem major quam in contraria solet esse mutatio? et quis negat animum, ut omittam caetera, stultum
Abbreviated transcription (Latin):
assecutio autẽ ip̃sa beatitas. S eũ sequimur
diligendo: consequimur uͦ. non cũ hoc om̃i¬
no efficimur quod ẽ ipse: s ei ꝓximi. eumq
mirifico et intelligibili mͦ contingentes. eiꝰq
ueritate &e sanctitate penitus illustrati at¬
ꝙ comprehensi. Ille namq ipsum lumen ẽ:
nobis autẽ abeodem illuminari licet. Maxi¬
mũ gͦ quod adbeatã uitamducit ꝓximũ¬
q mancdatumẽ. Diliges dnm dm̃ tuũ ex to¬
to corde tuo: & animã et mente. Diligentib
eiũ dm̃i omĩa ꝓcedunt inbonũ. Quãobrẽ
paulo post idem paulus. Certus sum inqͥt:
quod neq mors. neq uita. neq angłs neq
uirtus. neq instantia. neq futura. neq alti.¬
tudo neq ꝓfundũ. neq creatura alia pote.

Expanded text:
consecutio autem, ipsa beatitas. At eum sequimur consecutio autem, ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Paulus: Certus sum, inquit, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, neque virtus, neque instantia, neque futura, neque altitud
Abbreviated transcription (Latin):
ut apud nos inueniantur pueri quidã qui
humana forma dm̃ cogitent. atq ita se habe.¬
re suspicentur. Qua opinione: nichil est ab¬
iectius. Sed inueniuntur item multi senes.
qui eius maiestatem ñ solum suꝑhumanũ
corpus. s etiam suꝑ ipsammentẽ manere in¬
iolabilem atq incõmutabilẽ: cadẽ ipsamen-¬
te conspiciant. Quas etates. non tempore. sed
uirtute atq prudentia discernendas eẽ. iã
dictum ẽ. Apud uos autẽ nemo quidẽ repe¬
ritur. quĩ dei substantiã humani corporis
figuratione describat: s rursus nemo. qui
abhumani erroris labe seiuingat. Itaq illi
quos quasi uagientes catholice ubera susten¬
tant: si ab hereticis non fuerint dep̃dati. ꝓ.
suo quisq captu uiribq nutriuntur: ꝑdu.¬
cunturq alius sic. alius autẽ sic. Primũ in
uirũ ꝑfectum. deinde ad maturitatẽ cani¬
ciemq sapientiȩ ꝑueniunt: ut eis quantũ
uolunt uiuere acbeatissime uiuere liceat.

Expanded text:
ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani erroris labe sejungat. Itaque illi quos quasi vagientes Ecclesiae catholicae ubera sustentant, si ab haereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat.