comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aiunt iudei. ysaiam a maioribus sins
iccir co eẽ interfectum: quia cũ moy¬
ses posteriora dei uiderit. hic dñm sa¬
baoth oculis carnalib uidisse se scͥbat.
suꝑ hoc dõ dicente. nemo faciẽ meam
uidebit et uiuet: Quos in terrogabimꝰ.
et sõmo se ostendiꝰ moysi uero facie ad
faciem colloqui: et quomͦ stet ista sen¬
tentia: nemo faciem meã uiclebit et
uiuet. cũ facie ad faciẽ se ad moysen
locutum eẽ fateatur: Respondebunt
utiq scdm possibilitatem humanam
dm̃ uisũ. ñ ut ẽ. sed ut uoluit se uide¬
ri: Quibꝰ et nos dicemus. eodem modo
et abysaia eẽ uisũ: restante sũma. ut
int̾ficite & moysen cum ysaia: quia
eiꝰdem mendacii reus ẽ. dicens se uidis¬
se eum qui uicderi non potest: Quem
et in manu sua habebat carbonem
quem forcipe sũpserat cle altariꝰ et te¬
tigit os meũ: ꝙ dixit Ecce tetigi hos
labia tua: & abstuli iniquitates tuas:¬
duo testamenta intelligere uolue¬
ris. siue aliquas apparatrices in cȩ¬

Expanded text:
aiunt Iudaei Esaiam a maioribus suis idcirco interemptum, quia, cum Moyses posteriora dei uiderit, hic dominum sabaoth oculis carnalibus uidisse se scribat, super hoc deo dicente: nemo faciem meam uidebit et uiuet. quos interrogabimus,et somnio dicat ostendi, Moysi uero facie ad faciem conloqui, et quomodo stet illa sententia: nemo faciem meam uidebit et u i uet, cum facie ad faciem se ad Moysen locutum esse fateatur. respondebunt utique secundum possibilitatem humanam deum uisum, non ut est, sed ut uoluit se uideri. quibus et nos dicemus eodem modo et ab Esaia esse uisum restante summa, ut interficite et Moysen cum Isaia, quia ejusdem mendacii reus est, dicens se vidisse eum, qui videri non potest. Quemcet in manu sua habebat carbonem, quem forcipe sumpserat de altari, et tetigit os meum, et dixit: Ecce tetigit hoc labia tuaduo testamenta intellegere uolueris siue aliquas apparitrices in cae
Abbreviated transcription (Latin):
et imitari ualeant eccłiȩ uerba di¬
centis. laui pedes meos. quomͦ inqͥna¬
bo illos: ut etiam si quis pꝰ resurre¬
ctionẽ dñi pꝰea his adheserit puluis.
in impiã eum excusserint ciuitatẽ.
in testimoniũ laboris: quod eo usq qͣ¬
q omĩum saluti contenderint. ut¬
facti sint iudei iudeis. gentib genti¬
les: aut etiam ꝓpͥa uestigia aliqua ex
parte polluerint: Igit᷑ ad ꝓpositum
reu̾tamur: Sicuti apłi purgatio¬
ne indigebant pedumꝰ sic ysaias qͥ
tantũ in ser mone peccauerat. labia
habebat inmunda: & quantũ ego ar¬
bitror. quia oriam in templũ irruen¬
tem non corripuerat. nec iuxta exẽ
plum heliȩ libera uoce impiũ desig¬
nauit. labia habebat inmunda In
mechio quoq popłi inmunda labia
non solum ñ agens penitentiã. sed nes¬
ciens quidem qualia labia habebat in¬
munda: purgationis remediũ non
meretur: Puidendũ ẽ gͥ sub hoc exẽ¬
plo. ñ solum ut ipsi simus iusti. sed ne

Expanded text:
et imitari ualeant ecclesiae uerba diet imitari ualeant ecclesiae uerba dicentis: laui pedes meos, quomodo inquinabo illos?, ut, etiam si quis post resurrectionem postea his adhaeserit puluis, in inpiam eum excutiant ciuitatem in testimonium laboris, quod eo usque pro omnium salute contenderint facti Iudaeis ut Iudaei, gentibus ut gentiles, ut etiam propria uestigia aliqua ex parte polluerint. igitur, ut ad propositum reuertamur, sicuti apostoli purgatione indigebant pedum, sic, quia Esaias tantum in sermone peccauerat, labia habebat inmunda et, quantum ego arbitror, quia Oziam in templum inruentem non corripuerat nec iuxta Heliae exemplum libera uoce inpium designarat, labia habebat inmunda. In medio quoque populi inmunda labia non solum non agens paenitentiam, sed ne sciens quidem, quia labia habeat inmunda, purgationis remedium non meretur. prouidendum igitur sub hoc exemplo non solum, ut ipsi simus iusti, sed, ne
Abbreviated transcription (Latin):
iđo sola labia habebat inmunda.¬
uideo ad concupiscendum. & manu
scandalizor. & pede. et omĩ menbrorũ
parte delinquo: in munda habeo
omĩa: Et quia semel spũ baptiatus¬
rursum tuncã pollui: scđi baptis¬
matis purgatione. id ẽ. ignis indi¬
geo: Non sunt. ut quidam putant.
inscͥpt᷑is u̾ba siplicia Plurimũ ĩ his ab¬
sconditũ ẽ: aliud littera aliud mysticꝰ
sermo significat: Eece dñs in euige¬
lio cingitur linteoꝰ peluem ad lauan¬
dos pedes discipłoꝵ p̃parat: serui fũ¬
git᷑ ministerio Estoͬ doceat humi¬
litatem. ut nobis inuicem ministre¬
mus: ñ ab nuo. non recuso Quid ẽ
qđ petro recusanti dicit. nͥ lauero¬
te pedes tuos ñ habebis partẽ mecũ⁊
& ille respondit. ñ solũ dñe pedes.
sed & manꝰ & caput : Ascensurus do¬
minus ad cȩlũ. quia apłi ut boĩes ter¬
rȩ insistentes. adhuc habebant pec¬
catoꝵ. sordibus pollutos pedes. uult
eos a delictis penitus liberare. ut eis

Expanded text:
ideo sola labia habebat inmundideo sola labia habebat inmunduideo ad concupiscendum et manu scandalizor et pede et omni membrorum parte delinquo, inmunda habeo omnia et, quia semel spiritu baptizatus tunicam pollui, secundi baptismatis purgatione, id est ignis, indigeo. Non sunt, ut quidam putant, in scripturis uerba simplicia; plurimum in his absconditum est. aliud littera, aliud mysticus sermo significat. ecce dominus in euangelio cingitur linteo, peluem ad lauandos pedes discipulorum praeparat, serui fungitur ministerio; esto, doceat humilitatem, ut nobis inuicem ministremus: non abnuo, non recuso. quid est, quod Petro recusanti dicit: nisi lauero pedes tuos, non habebis partem mecum et ille respondit: non solum, domine, pedes, sed et manus et caput? ascensurus dominus ad caelum, quia apostoli, ut homines terrae insistentes, adhuc habebant peccatorum sordibus pollutos pedes, uult eos a delictis penitus liberare, ut eis
Abbreviated transcription (Latin):
re uestigia Suꝑliminare uero subla¬
tum & domum impletã fumo: sicut
supra diximus. euersionem ierłm &
incendium templi exposuit: Et quia
semel eius cȩpi referre sententiam:
eaquȩ necdũ ame sunt tacta. contin¬
gam: forcipem de qua altaris carbo
comp̃hensus ẽ. et labia purgata. ad ꝓ¬
pͥam ysaiȩ asserit passionem. qua sub
manasse interfectus ẽ rege: et tunc
uere purgatis labiis dixit ad dñm:
Ecce ego: mitte me: Et dixi: O miser
ego: qm̃ compunctus sum Nonec ori¬
as uiuit. ñ intelligis ysaia eẽ te mi¬
serumꝰ ñ cõpungeris: ñ moueris:
sed qndo ille mortuus ẽ tunc ani¬
maduertis.inmunda te habere
labia: tunc indignum te ẽẽ cognos¬
cis uisione dei: Utinam autẽ & ego
compungar: et pꝰ cõpunctionẽ. p̃di¬
catione dĩ dignus efficiar: quia cũ
sim homo. & inmunda labia habeã.
in medio quoq populi inmuncla
labia habentis habito: Ysaias ut iꝰ¬
tus tantum sermone peccauerat:

Expanded text:
re uestigia. superliminare nero sublare uestigia. superliminare nero sublatum et domum inpletam fumo, sicut supra diximus, euersionem Hierusalem et incendium templi exposuit. Et ut, quia semel eius cea quae necdum a me sunt tacta, contingamus. Forcipem de qua altaris carbo comprehensus est, et labia purgata, propriam Isaiae asseruit passionem, et qua sub Manasse interfectus est rege, et tunc vere purgatis labiis dixit ad Dominum: Ecce ego, mitte me, et dixi: O miser quoniam conpunctus sum! donec Ozias uiuit, non intellegis, Esaia, esse te miserum, non conpungeris, non moueris; sed quando ille mortuus est, tunc animaduertfs inmunda habere te labia, tunc indignum te esse cognoscis uisione dei. utinam autem et ego conpungar et post conpunctionem praedicatione dei dignus efficiar, quia, cum sim homo et inmunda in medio quoque populi immunda labia habentis habito ! Clamat stus, tantum in sermone peccauerat;
Abbreviated transcription (Latin):
se me gaudeo: et qui hebreũ sermonẽ
ita elimarit.ut inter scribas eoꝵ chal¬
deus existimet᷑: Is longe alia uia ingͣs.¬
sus ẽ: Ait enim. nullum ꝓpħarũ extra
ysaiam. uidisse seraphim circa dm̃ stan¬
tem: & ne ipsũ quidẽ seraphim alibi lec¬
titari: deinde consũmationis et capti¬
uitatis ierłm quȩ sub nabuchodono¬
sor facta ẽ. signum ysaiȩ p̃missũ: Ab
reges undecim. & duodecimũ godoliã.
quem constituerat rex babilonie suꝑ
terram.quẽ inter fecit ismael filius
nathanie inter medias reliquiarum
alas: e quib quatuor. faciem suam ue¬
lent. sicuti in non nullis exemplarib
inuenitur: quatuor uolent .iiiiͬ. pedes
suos contegant: Ex his quippe .xii. re¬
gib quatuor tantum iustos fuisse reges.
oriam. ioatham. ezechiã & iosiam: qui
sublimes ꝑ singulas captiuitates glori¬
sc̃s dñs ds Sabaoth: reliquos uero ꝓpt̃
peccata uelare faciem: & alios quia in
captiuitatem ducti sunt. pedum cela-¬

Expanded text:
se me gaudeo, et qui Hebraeorum sermonem se me gaudeo, et qui Hebraeorum sermonem ita elimarit, ut inter Scribas eorum Chaldaeus existimetur. Is longe alia via ingressus est; ait enim nullum Prophetarum extra Isaiam vidisse Seraphim circa Deum stantia, et ne ipsa quidem Seraphim alibi lectitari. Dehinc consummationis et captivitatis Jerusalem, quae sub Nabuchodonosor facta est, signum esse praemissum. Ab reges undecim, et duodecimum Godoliam, quem constituerat rex Babylonis super terram, quem interfecit Ismael filius Nathaniae inter medias epulas, reliquiarum alas, e quibus quattuor faciem suam uelent, sicut in nonnullis exemplariis inuenitur, quattuor uolent, quattuor pedes suos contegant. ex his quippe duodecim regibus quattuor tantum iustos fuisse reges: Oziam, Ioatham, Ezechiam et Iosiam, qui sublimes per singulas captiuitates glorisanctus dominus sabaoth. reliquos uero propter peccata uelare faciem et alios, quia in captiuitatem ducti sunt, pedum cela
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte cognoscimus. ꝙ ex parte pro¬
pħamus : et nẽ uidemus ꝑ speculum¬
ineniginate: Et seraphin stabant in
circuitu eiꝰ: sex alȩ uni & sex alȩ alte¬
ri Quidam gc̃oꝵ uir in scripturis ad¬
pͥme eruditus. Seraphim uirtutes qͣs¬
dam in cęlis eẽ exposuit. quȩ ante tri¬
bunal dei assistentes laudent eum &
in diu̾sa ministeria mittantur: mari¬
ineq ad eos qui purgatione indigent.
et ob pͥstina peccata aliqua ex parte sup
signum ẽ templi iudaici destruendi.
& incendende uniuerse ierłm. quã
uidemus nunc destructam: Honnulb
uero in suꝑiorib consentientes: in extͤ¬
ma parte dissentiunt : Nam suꝑlimina¬
re sublatũ illo tempore p̃dicant. qͣnͣdo
uelum templi scissũ ẽ. et uniu̾sa do¬
mus ifrł erroris nube confusa: qͣnͣdo
iosephus refert. sacerdotes ex aditis
templi uirtutũ cęlestium audisse uo¬
cem. transeamus ex his sedibꝰ Est ue¬
ro quidam a quo ego plurima didicis.¬

Expanded text:
:ex parte cognoscimus etexpartepro:ex parte cognoscimus etexparteprophetamus et: nuncuide mus perspeculumin aenigmate. Et seraphim stabant in circuitu eius: sex alae uni et sex alae alteri. quidam Graecorum, uir in scripturis adprime eruditus, seraphim uirtutes quasdam in caelis esse exposuit, quae ante tribunal dei adsistentes laudent eum et in diuersa ministeria mittantur maximeque ad eos, qui purgatione indigent et ob pristina peccata aliqua ex parte supsignum est Templi Judaici destruendi, et incendendae universae Jerusalem, quam videmus nunc destructam. Nonnulli vero in superioribus consentientes, in extrema parte dissentiunt. Nam superliminare sublatum illo tempore praedicant, quando velum templi scissum est, et universa domus Israel erroris nube confusa : quando Josephus refert sacerdotes ex adytis templi, virtutum coelestium audisse vocem, Transeamus ex his sedibus. 10. Est vir quidam a quo ego plura didicis
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. de aduentu dñi saluatoris. quo¬
mͦ in omnẽ t̾ram p̃dicatio illiꝰ por¬
rigatur: & apłoꝵ sonus mundi li¬
Legimus inueteri testamento: quod
semꝑ dñs ad moysen et aaron ad osti¬
um tab̾naculi sit locutus. quasi an¬
te eugłm Necdum eos in scã scõrum
lud. id ẽ. quasi quoddam obstaculum.¬
uersus hic mundus impletur fumo.
id ẽ. gła dĩ Ubi autẽ in latino eleuatũ
legimus: in greco sublatum ponitur.
S quia uerbi ambiguitas utroq modo
interp̃tari potest: nr̃i eleuatum in¬
terp̃tati sunt ꝓ ablato: Et domꝰ impleta
ẽ fumo Ds̃ ut supra diximus ignis ẽ¬
et hic cum in syna monte descendisset
lampades discurrentes. & plenus omis
mons fumo Uñ in psalmo dr̃ Qui tan¬
gis montes et fumigabunt: Ex igne gͦ
qm̃ totam substantiam caꝑe ñ possumꝰ.
leuior quedam inuniuersũ mundũ.
et ut ita dicam. rarior. fumi natura
disꝑgitur. quã nos capientes dicimus¬

Expanded text:
dicitur de aduentu domini saluatoris, quodicitur de aduentu domini saluatoris, quomodo in omnem terram praedicatio illius porrigatur et apostolorum sonus mundi lilegimus in ueteri testamento, quod semper dominus Moysi et Aaron ad ostium tabernaculi sit locutus, quasi ante euangelium necdum eos in sancta sanctorum lud, id est quasi quoddam obstaculum,uersus hic mundus inpletus fumo, id est gloria dei. ubi autem in Latino \'eleuatum\' legimus, in Graeco \'sublatum\' ponitur. sed quia uerbi ambiguitas utroque modo interpretari potest, nostri \'eleuatum\' interpretati sunt pro \'ablato.\' Et domus inpleta est fumo. deus, ut supra diximus, ignis est; hic cum in Sina monte descendisset r lampades discurrentes et plenus omnis mons fumo. unde in psalmis dicitur: qui tangis montes, et fumigabunt. ex igne ergo, quoniam totam substantiam capere non possumus, leuior quaedam in uniuersum mundum et, ut ita dicam, rarior fumi natura dispergitur, quam nos capientes dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
tamento. hoc idem in nouo reꝑimus
titatum. hoc ex ueteris testamenti
auctoritate deducit᷑ Nichil in eis
cesimo t̾cio psalmo. uirtutes quȩ
dño ministrabant. ad celestes alias
fortitudines ꝓclamabant: ad pandẽ¬
dam ianuam deo nr̃o reuertenti:
Tollite portas pͥncipes ur̃ãs: siue ut
aquila interp̃tatur. tollite porte
capita urã. et introibit rex głȩ Lur¬
sũ illȩ quia indutũ carne conspici¬
unt: nouo misterio stupefactȩ inter¬
rogant: Quis ẽ iste rex głȩ : Accipi¬
untq responsum Iñs uirtutum
ipse ẽ rex głȩ: quod in hebreo scrib¬
hebreo sit positum dñm sabaoth: qd̾̃
interpretatur aquila dñs militiarũ
Dñs quoq ipse bic .iiͦiͬiͬ. litterarũ est
quod ꝓpͥe in deo ponit᷑. ioth. hel. oth.
he. id ẽ. duab & duab quȩ duplica¬
te ineffabile illud. et głosum dĩ no¬
men efficiunt: Plena ẽ umuersa t̃
ra gła eius hoc adhuc a seraphim

Expanded text:
tamento, hoc idem in Evangelio tamento, hoc idem in Evangelio titatum, hoc ex veteris Testamenti auctoritate deducitur: nihil in eis cesimo tertio 52 Psalmo. Virtutes quae Domino ministrabant, ad coelestes alias Fortitudines proclamabant, ut pandant januam Domino revertenti: Tollite portas principes vestras, sive ut Aquila interpretatur, attollite portae capita vestra, et introibit rex gloriae. Rursum illae quem indutum carne conspiciunt, novo mysterio stupefactae interrogant: Quis est iste rex gloriae ? accipiuntque responsum: « Dominus virtutum ipse est rex gloriae: » quod in Hebraeo scribiHebraeo sit positum, « Dominus sabaoth, » quod interpretatur Aquila, « Dominus militiarum. » Dominus quoque ipse hic quatuor litterarum est, quod proprie in Deo ponitur JOD HE, JOD HE, id est duobus ja, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efrra gloria eius. hoc adhuc a seraphim
Abbreviated transcription (Latin):
bant pedes: non suos sed dei Extre¬
ma quippe eius scire quis potest.quid
pꝰ consũmationem scłi sit futurum.
quid postquam genus hominũ fuerit
iudicatum. quȩ sequitur uita: an rur¬
sum alia futura sit terra. et pꝰ transi¬
tionem alia rursus elementa. uel
alius mundus.sol quoq: condendus
sit: Priora annunciate mͥ. & nouis¬
sima quȩ futura sunt. et dicam quia
dii estis. ait ysaias: significans nemi¬
nem posse quid ante mundũ fuerit.
et quid pꝰ mundum futurum sit enar¬
rare: Et duabꝰ uolabant: Media tan¬
tum cognoscimus: quia ex scriptrira¬
rum nobis lectione panduntur. qñ
mundus factus sit. quando plasiatꝰ¬
sit homo. qnͣdo diluuium. qñ lex da¬
ta sit. et ex uno hoĩe uniuersa terra¬
rum spacia completa sint: et extre¬
mo tempore dĩ filius ꝓ nr̃a salute sũꝑ¬
serit carnem: Cetera uͦ que diximꝰ.
ista duo seraphim facie pedibq texe¬
runt: Et clamabant alter ad alterũ.

Expanded text:
bant pedes: non suos, sed dei. extrebant pedes: non suos, sed dei. extrema quippe eius scire quis potest? quid post consummationem saeculi sit futurum, quid, postquam genus hominum fuerit iudicatum, quae sequatur uita, an rursum alia futura sit terra et post transitionem alia rursum elementa uel alius mundus solque sit? Priora annuntiate mihi, et novissima quae futura sunt, et dicam, quia dii estis, ait Isaias , significans neminem posse, quid ante mundum fuerit, et quid post mundum futurum sit, enarrare. Et duabus volabant. Media tantum cognoscimus, quae ex Scripturarum nobis lectione panduntur, quando mundus factus sit, quando plasmatus homo, quando diluvium, quando lex data sit: ut ex uno homine universa terrarum spatia completa sint: et in extremo tempore Dei Filius pro nostra salute sumpserit carnem. Caetera vero quae diximus, ista duo Seraphim, in facie pedibusque texerunt. Et clamabant alter ad alterum.
Abbreviated transcription (Latin):
tus testamentum scͥptũ ẽ. uniu̾sa anti¬
quitas tradidit: Postquam uero in fa¬
bricationem turris ꝑ offensam deilĩ¬
guarum diuersitas attributa ẽ: tẽ
sermonis uarietas in om̃s disꝑsa est
nationes: Igit᷑ & incendiũ & iniciũ
oris induob animaduertitur testa¬
mentis: quȩ circa dnm̃ stant: Nec
mirũ ẽ: cum ꝑ ea dñs ipse discatur.
ferrum ñ tetigit. & .xii. gẽmas ex
quibus sacerdotis diadema constru¬
ctum ẽ accipere: quos ꝙ iezechiel
memorat: et apocalipsis ñ tacet Qrũ
quid uerũ sit ds̃ uideat: quid ueri si¬
mile. in consequentibus exponemus:
Et duab quidem uelabant faciem: et
duabus uelabant pedes: ꝙ duabus uo¬
labant: Nuab uelabant faciem: non
suam sed leiz Quis enim potest eius sei¬
re principium: qui antequã istum
conderet mundũ. et in rerum fue¬
rit eternitate. qͣndo thronos dñatio¬
nes. potestates. angłos. totumq mini¬
sterium condiderit: Et duab uela¬

Expanded text:
tus testamentum scriptum est, uniuersa antitus testamentum scriptum est, uniuersa antiquitas tradidit. postquam uero in fabricatione turris per offensam dei linguarum diuersitas adtributa est, tunc sermonis uarietas in omnes dispersa est nationes. igitur et incendium et initium oris in duobus animaduertitur testamentis, quae circa deum stare non mirum est, cum per ea dominus ipse discatur. ferrum non tetigit, et duodecim gemmas, ex quibus sacerdotis insigne constructum est, accipere, quas et Ezechiel memorat et Apocalypsis non tacet. quorum quid uerum sit, deus uiderit; quid uerisimile, in sequentibus exponemus. Et duabus quidem uelabant faciem et duabus uelabant pedes et duabus uolabant. uelabant faciem non suam, sed dei. quis enim eius potest scire principium, quid, antequam istum conderet mundum, in rerum I fuerit aeternitate, quando thronos, dominationes, potestates, \' angelos totumque ministerium caeleste condiderit? et duabus uela
Abbreviated transcription (Latin):
uolo ut ardeat: Nuo discipuli quib
in itinere scripturas dñs aꝑuerat.
a moyse et omĩb ꝓpħis incipiens: pꝰ¬
quam reserati sunt oculi eoꝵ. cogno¬
uerunt eum. et dixert̃ ad alteru¬
Utrum: Nonne cor nr̃m erat in
nobis ardeus inuia: cum aꝑiret no¬
bis iħe scripturas Et indeuterono¬
nio. ds̃ ipse ignis scribitur ẽẽ cõsu¬
mens In ierechiele quoq a renib
septuplum: et multa alia.quȩ si de oĩ¬
b scͥpturis uoluero replicare. ꝑ longũ
ẽ Ergo querimus ubi sit hoc incen¬
dium salutare: Nulli dubrum quin
m sacris uoluminib: ex quoꝵ lectioe
uniuersa hominũ uicia purgantur:
De eo uͦ quod sequit᷑. pͥncipium oris eoꝵ
quomͦ possit ad scripturas referri: ue¬
reor. ne si dicere ceꝑimus. ñ tam inter¬
p̃tari. quam uim scripturis afferre
uideamur: Inicium oris. & cõmunis
eloquii. et hoc omne uerbum quod lo¬
quimur.hebream linguam ex qua ue¬

Expanded text:
uolo, ut arde! duo discipuli, quibus uolo, ut arde! duo discipuli, quibus in itinere scripturas dominus aperuerat a Moysi et omnibus prophetis incipiens, postquam reserati sunt oculi eorum, cognoscentes eum dixerunt ad alterutrum: nonne cor nostrum erat in nobis ardens, in uia cum adaperiebat nobis scripturas? et in Deuteronomio deus ipse ignis scribitur esse consumens et in Ezechiele quoque a renibus e, purgatum septuplum et multa alia, quae si de omnibus scripturis uoluero replicare, perlongum est. ergo quaerimus, ubi sit hoc incendium salutare. nulli dubium, quin in sacris uoluminibus, ex quorum lectione uniuersa hominum uitia purgantur. de eo uero, quod sequitur \'principium oris eorum\', quomodo possit ad scripturas referri, uereor, ne, si dicere coeperimus, non tam interpretari, quam uim scripturis adferre uideamur. initium oris et communis eloquii et hoc omne, quod loquimur, Hebraeam linguam, qua ue
Abbreviated transcription (Latin):
minus ds̃ sabaoth: plena ẽ uniuersa
terra gła eius: Uolumus scire que sit̃
seraphim stantia incircuitu dĩ: quȩ
sex alȩ unius & simul iunctȩ .xii:
quomͦ duab uelent faciẽ et duabus
pedes. & duab uolent. cũ suꝑiꝰ incir¬
cuitu dĩ astare dicant᷑: aut quomo¬
do stent incircuitu cũ duo sint: qͥd
sit illud quod alter ad alterum elami¬
tent. & ter scĩ nomen ingeminent:¬
uel quomͦ suꝑiꝰ domus plena gła. et
nẽ in terra eẽ dicatur: Quȩ cũ non
minimũ puluerẽ moueant. ꝙ pͥma
statim fronte difficultatem interp̃¬
tationis obiciant: in cõmune dnm̃
dep̃cemur. ut mͥ quoq de altario
carbo mittatur.: & omi peccatoꝵ
sorde detersa. pͥmũ possim dei sacra¬
menta conspicere:de hinc enarrare
quȩ uideo: Serapbim sicut in int̾¬
p̃tatione nominũ hebreoꝵ inueni¬
mus: aut incendium aut pͥncipi¬
um oris eor interp̃tant᷑ Querimus
quod sit hoc incendiũ: saluator ait:
Ignem ueni mittere suꝑ terrã: et quȩ

Expanded text:
minus sabaoth, plena est uniuersa terra gloria eius. uolumus scire, quae sint seraphim stantia in circuitu dei; quae sex alae unius et simul iunctis duodecim; quomodo duabus uelent faciem et duabus pedes et duabus uolent, cum superius in circuitu dei stare dicantur, aut quomodo stent in circuitu, cum duo sint; quid sit illud, quod alter ad alterum clamitent et ter sancti nomen ingeminent; quomodo superius domus plena gloria et nunc terra esse dicatur. quae cum non minimum puluerem moueant et prima statim fronte difficultatem interpretationis obiciant, in commune dominum deprecemur, ut mihi quoque de altari carbo mittatur et omni peccatorum sorde detersa primum possim dei sacramenta conspicere, dehinc enarrare, quae uidero. seraphim, sicut in interpretatione nominum Hebraeorum inuenimus, aut \'incendium\' aut \'principium oris eorum\' interpretantur. quaerimus, quid sit hoc incendium. saluator ait: ignem ueni mittere super terram et quam
Abbreviated transcription (Latin):
confectus sũ. possim aliquid dignũ
ur̃e scribere uoluntati Et ignos¬
ce: si scatens oratio solito cursu ñ
fluat: Non enim eodem lepore dic¬
tauimus quo scribimus: quia in al¬
tero sepe stilum uertimus. iterum
que digna sint legi scripturi: in al
tero qͥcquid in buccam uenerit. cȩle¬
ri ser mone conuoluimus: Caninũ
libent̃ uidi: qui tͥ enarrare pot̾it.
quã difficile et ꝑiculosum manus
dexterȩ usq in p̾resentem diẽ quo
ista dictaui. uulnus sustinuerim:¬

Expanded text:
confectus sum, possim aliquid dignum confectus sum, possim aliquid dignum uestrae scribere uoluntati; et ignosce, si scatens oratio solito cursu non fluat. non enim eodem lepore dictamus, quo scribimus, quia in altero saepe stilum uertimus, iterum quae digna, legi tero quidquid in buccam venerit celeri sermone convolvimus. Caninium libenter vidi, qui narrare tibi poterit, quam difficile et periculosum manus dexterae, usque in praesentem diem, quo ista dictavi, vulnus sustinuerim
Abbreviated transcription (Latin):
arguendam calũpniã hoc uelle se di-¬
cat: Illa quȩ nolebat eccłiȩ filiũ in grã
uiuere. nec ꝑ baptismũ liberari. liben¬
ter optat diuidi puerũ: non ut pos¬
sideat. sed ut int̾ficiat: Eccłia quȩ scit
suũ eẽ. libent̃ concedit exulȩ. dũ
uiuat saltem apud aduersariã: ne
inter legem diuisus ⁊ gr̃am. salua¬
toris mucrone feriatur Unde
goriȩ dicta sunt: Ceterum optime
nouit prudentia tua: ñ easclẽ re¬
gulas eẽ in tropologiȩ umbris. quȩ¬
& in hystoriȩ ueritate: Qd̃ sicubi pe¬
dem offendimus. et sapienti lectori
friuolum uideat᷑ eẽ quod diximus:
culpã auctori referat: Nos enim et
hȩc ipsa lectulo recumbentes. longa¬
q egritudine confecti. uix notario
celeriter scribenda dictauimus: ñ
ut impleremꝰ materiã: sed ne tibi
in pͥncipio amiciciarum aliquid
imꝑanti uideremꝰ negare: Ora pro¬
nobis a dño sospitatem: ut post duo¬
decim menses quib iugi languore

Expanded text:
arguendam calumniam synagogae hoc uelle se diarguendam calumniam synagogae hoc uelle se dicat. illa, quae nolebat ecclesiae filium in gratia uiuere nec per baptismum liberari, libenter habet diuidi puerum, non ut possideat, sed ut interficiat; ecclesia, quem scit suum esse, libenter concedit aemulae, dum uiuat saltem apud aduersariam, ne inter legem diuisus et gratiam saluatoris mucrone feriatur. unde goriae dicta sint. ceterum optime nouit prudentia tua non easdem regulas esse in tropologiae umbris et quae in historiae ueritate. quod sicubi pedem offendimus et sapienti lectori friuolum uideatur esse, quod scripsimus, culpam auctoris referat. nos enim et haec ipsa in lectulo decumbentes longaque aegrotatione confecti uix notario celeriter scribenda dictauimus, non ut inpleremus materiam, sed ne tibi in principio amicitiarum aliquid imperanti uideremur negare. ora nobis a domino sospitatem, ut post duodecim menses, quibus iugi labore
Abbreviated transcription (Latin):
tera dicente. filius tuus mortuus ẽ.
meus autem uiuit. altera respondẽ¬
te. mentirũ. faiꝰ quippe m̃s uiuit.
ꝙ filiꝰ tuus mortuus ẽ Atq in hunc
modũ contendebant coram rege:
Tc̃ rex salomon. qui manifeste salua¬
tor accipitur scđm psalmũ septuage¬
simũ pͥmum. qui titulo salomonis
inscribitur. ubi nulla dubitacio ẽ.
qͥn cuncta quȩ dicuntur. ñ salomo¬
ni mortuo. sed xp̃i conueniant ma¬
iestati. simulat ignorantiam. et hu¬
manos ꝓ dispensatione carnis men¬
tit᷑ affectꝰ sicut & alio loco dicit. ubi
posuistis latarũ: & ad mulierẽ fluen¬
tem sanguine. quis me tetigit: Gla¬
dium postulat. de quo dexerat. nolite
putare quod uenerim pacem mitte¬
gladiũ. ueni enĩ diuidere hominem
sus matrẽ suam. & inimici hominis
domestici eiꝰ: & temptat naturã na¬
turȩ dñs: uultq scđm utriꝰq uolun¬
tatem uiuentem filiũ in legem gr̃am¬
ꝙ diuidere : ñ ut hoc ꝓbet: sed qd̾ ad

Expanded text:
tera dicente: filius tuus mortuus est, tera dicente: filius tuus mortuus est, meus autem uiuit, altera respondente: mentiris; filius quippe meus uiuit et filius tuus mortuus est. atque in hunc modum contendebant coram rege. tunc rex Salomon, qui manifeste saluator accipitur secundum psalmum septuagesimum primum, qui titulo Salomonis inscribitur; ubi nulla dubitatio est, quin cuncta, quae dicantur, non Salomoni mortuo, sed Christi conueniat maiestati - simulat ignorantiam et humanos pro dispensatione carnis mentitur affectus - sicut et in alio loco: ubi posuistis Lazarum? et ad mulierem fluentem sanguine: quis me tetigit?—,gladiumpostulat — de quo dixerat: nolite putare, quod uenerim pacem mittegladium. ueni enim diuidere hominem a socrum suam. et inimici hominis domestici eius — et temptat naturam naturae dominus uultque secundum utriusque uoluntatem uiuentem filium in legem gratiamque diuidere, non quod hoc probet, sed quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
mus simul Multitudinis enim cre¬
una: Nullusq alius in domo nobiscũ:
exceptis nobis duabus: Non blasphe¬
mantium iudeoꝵ: ñ gentilium ido¬
lis seruientium Mortuus ẽ autem
filius mulieris huiꝰ nocte: Iũ enim
legis sequit᷑ obseruantiã. & gr̃ȩ euan¬
głii iugum mosaice doctrinȩ copu¬
lat: tenebrarum errore cooꝑta est
et cor meum uigilat: Mediaq noc¬
te consurgens.tulit filium de late¬
rȩ eccłiȩ dormientis: et in sinu suo
collocauit: Relege totam apłi ad ga¬
lathas epłam: et animaduertes qͦmͦ
in uobis Uiuum tulit: ñ ut posside¬
ret. sed ut occideret: Non enim amo¬
re fecit hoc filii. sed emulȩ odio: et
suum mortuũ ꝑ legis cerimonias in
sinu eccłiȩ supposuit: Longũ ẽ si ue¬
lim ꝑ singula currere. quomodo ꝑ
rit eccłia non ẽẽ suũ filium qui te¬
nebat᷑ in lege: et in hac luce cogno¬
uerit quem in tenebris ñ uidebat.
Inde iurgiũ ortũ ẽ p̃sente rege. al¬

Expanded text:
mus simul —multitudinis enim cremus simul —multitudinis enim creunum — nullusque alius in domo nobiscum exceptis nobis duabus, non blasphemantium Iudaeorum, non gentilium idolis seruientium. mortuus est autem filius mulieris huius nocte. dum enim legis sequitur obseruantiam et gratiae euangelii iugum Mosaicae doctrinae copulat, tenebrarum errore cooperta est.et cor meum uigilat. media nocte consurgens tulit filium de latere ecclesiae dormientis et in suo conlocauit sinu. relege totam apostoli ad Galatas epistulam et animo aduertis, quomodo in uobis. uiuum tulit, non ut possideret, sed ut occideret. non enim amore fecit hoc filii, sed aemulae odio, et suum mortuum per legis caerimonias in sinu ecclesiae subposuit. Longum est, si uelim per singula currere, quomodo perit ecclesia non esse suum filium, qui tenebatur in lege, et in luce cognouerit, quem in tenebris non uidebat. inde iurgium ortum est praesente rege al
Abbreviated transcription (Latin):
contra synagogam calũpmatricem
Ego & mulier hȩc habitabamꝰ incdo¬
mo una: Post resurrectionẽ dñi sal¬
uatoris: una de utroq populo eccła¬
congͣgata ẽ Et quam eleganter: pe¬
peri inquit apud eam in cubiculo
Eccłia enim de gentibus quȩ ñ habu¬
it priꝰ legem et ꝓpħas. peꝑit indomo
synagoge: nec egressa ẽ de cubiculo
sed ingressa: Unde dicit: Introdux̃
ducam te in lomũ matris mee: &
Tercia ait die. pꝰquam ego peperi: pe¬
ꝑit et hec: Si consideres pilatum la¬
uantem manus atq dicentem. mun¬
dus ego sum a sangui ne iusti huiꝰ.
si centurionem ante patibulũ
confitentẽ. uere hic erat filius
dei. si eos qui ante pas sionẽ ꝑ phi¬
lippum dñm uidere de siderant :
haud ambiges primã pe perisse ȩc¬
cłiam. et p̾ea natum populum iude¬
oꝵ. ꝓ quo dñs dep̃cabatur. pater ig¬
nosce illis. quod enim faciunt nesci¬
unt: unaq die crediderunt tria
milia. et alia die qͥnq milia Et era¬

Expanded text:
contra Synagogam calumniatricem: « contra Synagogam calumniatricem: « Ego et mulier haec habitabamus in domo una. » Post resurrectionem enim Domini Salvatoris una de utroque populo congregata est. Et quam eleganter Ecclesia, « peperi, » inquit, « apud eam in cubiculo! » Ecclesia enim de gentibus, quae non habebat prius legem et prophetas, peperit in domo Synagogsed ingressa. Unde dicit in Cantico ducam te in domum matris meae, et Tertia autem die: postquam ego peperi, peperit et haec. Si consideres Pilatum lavantem manus atque dicentem: Mundus ego sum a sanguine justi hujus : si Centurionem ante patibulum confitentem: Vere hic erat Fidei, si eos, qui ante passionem per Philippum dominum uidere desiderant,. haud ambiges primam peperisse ecclesiam et postea natum populum Iudaeorum, pro quo dominus precabatur: pater, ignosce eis; quod enim faciunt, nesciunt. unaque die crediderunt tria milia et alia die quinque milia. atque era
Abbreviated transcription (Latin):
morbidas congregaret: hȩ sunt duȩ
uirgȩ quȩ iungunt᷑ in iezechiel: et
de quibꝰ ꝑzachariam dñs refert: Et
et paui gregem: Mulier quoq: illa
meretrix in ȩugłio quȩ ihu pedes
lacrimis rigat. crine detergit. et
cui peccata omĩa dimittuntur: ma¬
nifeste pingit eccłiam. de gentibus
congregatam: hec iccirco in pͥma fr̃o¬
te replicaui: ne ciri uideatur incõ¬
gruum.si meretrices dicant᷑. quar̃
una. salomonis iudicio. filii possessio
ne donata ẽ Prudens querat audi¬
tor: quomodo meretrix eccłia que
dicimus eccłiam meretricem per¬
rem inisse conuiuium: ñ utiq qͥa
leꝓsus eẽt eo tempore quo habebat
hospitem saluatorem: sed quia lepro¬
sus ante fuerat: Matheus quoq in
hatalogo apłoꝵ publicanus dr̃: non
quo ꝑmanserit publicanꝰ. pꝰ apłicam
dignitatem. sed quia pͥus fuerat publi¬
canus: ut uͥ habundauit peccatum.
suꝑhabundaret gr̃a Simulq consi¬
dera. quid dicat eccłia congregata:

Expanded text:
morbidas congregaret. hae sunt duae morbidas congregaret. hae sunt duae uirgae, quae iunguntur in Hiezechihel et de quibus per Zachariam dominus refert: et et pauigregem. mulier quoque illa mere- \' trix in euangelio, quae Iesu pedes lacrimis lauat, crine detergit et cui peccata omnia dimittuntur, manifeste pingit ecclesiam de gentibus congregatam. haec idcirco in prima fronte replicaui, ne cui uideatur incongruum, si meretrices dicantur, quarum una Salomonis iudicio filii possessine donata est. Prudens quaerat auditor quomodo meretrix significet dicimus Ecclesiam permansisse merr inisse convivium , utique non quia leprosus erat eo tempore quo habebat hospitem Salvatorem, sed quia leprosus ante fuerat. Matthaeus quoque in catalogo apostolorum publicanus dicitur , non quod permanserit publicanus post apostolicam dignitatem, sed quia prius fuerat publicanus, ut ubi abundaverat peccatum, superabundaret gratia . Simulque considera quid dicat Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
illis. scripta sunt autem ad doctrinã¬
nrãm. in quos fines scłoꝵ deuenert̃:
quidam grecoꝵ autumant suꝑ syna-¬
gogam & ȩccłiam sentiendum: & ad
illud tempus cuncta referencia. qͣnͣ¬
do pꝰ crucem & resurrectionem tã
in isrł quam ingentiũ populo uerꝰ
salomon id ẽ. pacificus regnare cȩ¬
ꝑit: Qd̃ autem adultere & meretri¬
ces synagoga & eccłia in scripturis
dicant᷑: nulla dubitatio ẽ Et hoc
pͥma fronte uidetur eẽ blasphemũ:
Ceterũ si recurramꝰ ad ꝓpħas. osee ui¬
delicet qui accepit uxorem formca¬
riam et genuerat filios fornicatio¬
nis. et deinde adulteram.& ad iere¬
chiel qui ierłm quasi meretricem
arguit. quod secuta sit amatores suos
et diuaricauerit omi transeunt
pedes. lupanarq in loco celebr ex¬
circo uenisse. ut meretͥces donaret
matͥmonio. & de duobus gregibus u¬
num ouile faceret: medioq pariete
destructo in easdem caulas. oues pͥus

Expanded text:
illis, scripta sunt autem de nobiillis, scripta sunt autem de nobis, in quos f» Quidam Graecorum autumant super Synagogam et Ecclesiam sentiendum, et ad illud tempus cuncta referenda, quando post crucem et resurrectionem tam in Israhel quam in gentium populo uerus Salomon, id est \'pacificus\', regnare coeperit. quod autem adulterae et meretrices synagoga et ecclesia in scripturis dicantur, nulla dubitatio est. Et hoc prima fronte uidetur esse blasphemum; ceterum, si recurramus ad prophetas, Osee uidelicet, qui accepit uxorem fornicariam et generat filios fornicationis et deinde adulteram, et ad Hiezechihel, qui Hierusalem quasi meretricem arguit, quod secuta sit amatores suos et diuaricauerit omni transeunti pedes lupanarque in loco celebri excirco uenisse, ut meretrices donaret matrimonio et de duobus gregibus unum ouile faceret medioque pariete destructo in easdem caulas oues prius
Abbreviated transcription (Latin):
de bonis mala quam de ma¬
lis bona. falso rumore concelebrat:
Uñ & ego gaudeo quidem suꝑ testimo¬
nio erga me scĩtatis tue. & amore
scĩ prb̃i eusebii: nec dubito. qͥn me
publice p̃dicetis: sed tacitum ur̃e pru¬
dentiȩ iudicium ꝑtimesco Itaq ob¬
secro. ut magis menrineritis mei:
& dignum ur̃a laude faciatis: Quod
rescribendo sede partes datȩ sunt:
ñ uenit de ĩcuria in anmos. sed de ig¬
norantia: Si enim scissem: p̃occupas¬
sem sermonẽ tuum: Interp̃tatio ui
dicii salomonis suꝑ iurgio duarũ
mulierũ meretͥcũ. qͣnͣtũ ad simplicẽ
historiã attinet: ꝑspicuum ẽ. quod
puer annoꝵ .xii. contra etatis suȩ
mensurã. de intimo humanȩ nat᷑e
iudicarit affectu Uñ & admiratus
ẽ & ꝑtimuit illũ om̃ĩs isrł. quod sci¬
licet eum manifesta ñ fugerent.
qui tam prudent abscondita depre¬
hendisset: Quantum autẽ ad tipi¬
cos ꝑtinet intellectus. dicente apło
hȩc omĩa in figura contingebant

Expanded text:
de bonis mala quam de made bonis mala quam de malis bona falso rumore concelebrant. unde et ego gaudeo quidem super testimonio erga me sanctitatis tuae et amore sancti presbyteri Eusebii nec dubito, quin me publice pdentiae judicium pertimesco. Itaque obsecro, ut magis memineritis mei, et dignum vestra laude faciatis. Quod rescribendo partes datae sunt, non venit de incuria in amicos, sed de ignorantia; si enim scissem, praeoccupassem sermonem dicii Salomonis super iurgio duarum mulierum meretricum, quantum ad simplicem historiam pertinet, perspicua est, quod puer annorum duodecim contra aetatis suae mensuram de intimo humanae naturae iudicarit affectu. unde et admiratus est et pertimuit illum omnis Israhel, quod scilicet eum manifesta non fugerent, qui tam prudenter abscondita deprehendisset. quantum ad typicos pertinet intellectus dicente apostolo: haec omnia in figura contingebant
Abbreviated transcription (Latin):
diapsalma similiter: ꝓ quo apud aqͥ¬
lam . pꝰ clypeũ & gladium et bellum.
semꝑ: apud qͥntam editionem. pꝰ scu¬
tum & rompheã et bellum. semꝑ: in
sexta uero. post scutũ et gladiũ et bel¬
lum. in finem: eratq rursum in hebra
Et in eodem psalmo. pꝰ illum locũ ubi
ait. saluos faciat mites terrȩ. chiapsal¬
ma: apud simmachum similiter diap¬
salma: & apud aquilam. semꝑ. nec non
et apud quintam: insexta uero. in finẽ
& in hebraico erat pꝰ anieares. quod
ẽ mites terrȩ. sela: atq ita cum talẽ
uniꝰcuiꝰq editionis opinionem repe¬
rissemus. hec annotauimus U¬
trum autẽ cuiusdam musicȩ can¬
tilenȩ aut: rithini immutatio¬
nem qui interp̃tati sunt. diap¬
salma sen serint. aliudue intelle¬
xerint:  tuo iudicio derelinquo
hucusq origenes: cuius nos malumus
in hac disputatione dũtaxat imꝑi¬
tiam sequi. quam stultam habere
scientiam nescientium: xciiii. Iero¬
minus ad rufinum prb̃m:
bro fama mentitur: & tam

Expanded text:
diapsalma\\ pro quo apud Aquilam post clipeum, gladium et bellum \'semper\', apud quintam editionem post scutum et romphaeam et bellum \'semper\'. in sexta uero post scutum et gladium et bellum \'in finem\', eratque rursum in Hebraeo et in eodem psalmo post illum locum: ut saluos faciat mites terrae \'diapsalma\' apud Symmachum similiter\'diapsalma\' et apud Aquilam \'semper\' necnon et apud quintam. in sexta uero \'i n finem\', et in Hebraico erat post \'anie ares\', quod est \'mites terrae\', \'sela\'. atque ita, cum talem uniuscuiusque editionis opinionem repperissemus, haec adnotanimus. utrum autem cuiusdam musicae cantilenae aut rhythmi inmutationem, qui interpretati sunt \'diapsalma\', senserint aliudue quid intellexerint, tuo iudicio derelinquo\'. Hucusque Origenes, cuius nos maluimus in hac disputatione dumtaxat inperitiam sequi, quam stultam habere scientiam nescientum. XXIX. IV. AD RUFINUM PRESBVTbro fama mentitur et tam
Abbreviated transcription (Latin):
tyrum: in quib puluis uilissimus
& fauilla nescio quȩ iacet linteami¬
ne conuoluta. ut polluta omĩa pollu¬
at: et quasi sepulchra pharisaica foris
dealbata sint: et intus inmundi ci¬
neres iuxta te inmundȩ omĩa pol¬
luant atq sordeant: Et pꝰ hec cle ba¬
ratro pectoris tui cȩnosam spurci¬
tiam euomens: audes dicere: Ergo
cineres suos amant animȩ marty¬
rum. et circumuolant eos. semꝑq
p̃sentes sunt: ne forte si aliquis p̃ca
possunt: O portentum in terras ulti¬
mas deportandum: Rides de riliqͥis
martyrũ: & cum auctore huiꝰ here¬
struis. nec tali societate terreris.
ut eadem contra nos loquaris. quȩ
ille contra eccłam loquit᷑: Omnes
enim sectatores eius basilicas apłoꝵ
et martyrũ ñ ingrediunt᷑: ut sci¬
lic& mortuum adorent eunomiũ.
cuius libros maioris auctoritatis ar¬
bitrant᷑ quam eugłiaꝰ et in ipso eẽ¬
credunt lumen ueritatis. sicut

Expanded text:
tuorum, in quibus pulvis vilissimus tuorum, in quibus pulvis vilissimus et favilla, nescio quae, jacet linteamine convoluta: ut polluta omnia polluat: et quasi sepulcra pharisaica foris dealbata sint cum intus immundo cinere, 395 juxta te, immunda omnia oleant atque sordeant. Et post haec de barathro pectoris sui coenosam spurcitiam evomens, aut dicere: « Ergo cineres suos amant animae martyrum, et circumvolant eos, semperque praesentes sunt; ne forte si aliquis precapossint? » O portentum in terras ultimas deportandum! Rides de reliquiis martyrum, et cum auctore hujus haereniam struis: nec tali societate terreris, ut eadem contra nos loquaris, quae ille contra Ecclesiam loquitur? Omnes enim sectatores ejus basilicas apostolorum et martyrum non ingrediuntur, ut scilicet mortuum adorent Eunomium, cujus libros majoris auctoritatis arbitrantur, quam Evangelia; et in ipso credunt esse lumen veritati
Abbreviated transcription (Latin):
quia quondã colebamus idola. nunc
dñm colere ñ debemuis : ne simili
eum uideamus cum idolis honore
uenerari: Illud fiebat idolis. & iccir¬
co detestandum ẽ. hoc fit martyribꝰ.
& ido recipiendũ ẽ Nam absq mar¬
tyrum reliquiis. ꝑ totas orientis ec¬
cłas. quando legendũ ẽ eugłm accen¬
duntur luminaria iam sole ruti¬
lante: ñ utiq ad fugandas tenebras.
scd ad signum leticiȩ demonstrandũ.
Unde et uirgines illȩ euglicȩ. semper
habent accensas lampades: et apłis
lucens: ut sub typo luminis corpora¬
lis. illa lux ostendatur. de qua in psal¬
mo legitur. lucerna pedibus meis u̾¬
bum tuũ dñe. et lumen semitis meis:¬
nos ossa ueneranda. scd̾m te uilẽ pul¬
usculũ offert cleo sacrificia. et tumu¬
los eoꝵ xp̃i arbitrat᷑ altaria: et non so¬
lum unius urbis. sed etiam totiꝰ orbis
errant ep̃i. qui cauponẽ uigilantiũ
contẽpnẽtes. ingrediunt᷑ bafilicas mar¬

Expanded text:
quia quondam colebamus idola, nunc quia quondam colebamus idola, nunc Deum colere non debemus; ne simili eum videamur cum idolis honore venerari? Illud fiebat idolis, et idcirco detestandum est: hoc fit martyribus, et idcirco recipiendum est. Nam et absque martyrum reliquiis per totas Orientis Ecclesias, quando legendum est Evangelium, accenduntur luminaria, jam sole rutilante: non utique ad fugandas tenebras: sed ad signum laetitiae demonstrandum. Unde et virgines illae evangelicae semper habent accensas lampades suas . Et lucens : ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua in Psalterio legimus: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meisnos ossa veneranda, secundum te vilem pulvisculum, offert Domino sacrificia, et tumulos eorum Christi arbitratur altaria? Et non solum unius urbis, sed totius orbis errant episcopi, qui cauponem Vigilantium contemnentes, ingrediuntur basilicas mor
Abbreviated transcription (Latin):
nias uulgus indoctũ ꝓuoces ad biben¬
dimus. sicut frustra calũpmaris: sed
ut noctis tenebras hoc solatio temꝑe¬
mus. et uigilemus ad lum̃. ne tecum
dormiamus in tenebris: Qd̃ si aliqͥ ꝑ
imꝑitiam et simplicitatẽ scłariũ ho¬
minũ. uel certe religiosarũ femina¬
rum. de quib uere possumꝰ dicere. cõ¬
fiteor. zelum dĩ habent s ñ scđm sci¬
entiam. hoc ꝓ honore martyrũ faciũt:
qͥd inde ꝑdis: Causabant᷑ quondam
et apłi quod ꝑiret ungentũ. sed dñi uo¬
gebat unguento nec martyres lumi¬
ne cereoꝵ: et tam̃ illa mulier in ho¬
nore. xp̃i hoc fecit: Deuotio quippe m̃¬
tis eiꝰ recipitur: Et quicumq accen¬
dunt cereos. scđm fidem suam habẽt
mercedẽ: dicente apło. unꝰquisq in
suo sensu habundat: Idolatras appel¬
las huiꝰcemõi homines: Non diffiteor.
om̃s nos qui xp̃i credimus: de idola¬
triȩ errore uenisse: Non enim nas¬
cimur: sed renascim᷑ xp̃iani Et

Expanded text:
nias vulgus indoctum provoces ad bibennias vulgus indoctum provoces ad bibendimus, sicut frustra calumniaris: sed ut noctis tenebras hoc solatio temperemus; et vigilemus ad lumen, ne caeci tecum dormiamus in tenebris. Quod si aliqui per imperitiam, et simplicitatem saecularium hominum, vel certe religiosarum feminarum, de quibus vere possumus dicere: Confiteor, zelum Dei habent, sed non secundum scientiam , hoc pro honore Martyrum faciunt, quid inde perdis? Causabantur quondam et apostoli, quod periret unguentum; sed Domini vogebat unguento, nec martyres lumine cereorum: et tamen illa mulier in honore 394 Christi hoc fecit, devotioque mentis ejus recipitur. Et quicumque accendunt cereos, secundum fidem suam habent mercedem, dicente Apostolo: Unusquisque in suo sensu abundet . Idololatras appellas hujusmodi homines? Non diffiteor, omnes nos qui in Christo credimus de idololatriae errore venisse. Non enim nascimur, sed renascimur christiani. Et
Abbreviated transcription (Latin):
thesalonicenses de dormientib contͥ¬
stari Tu uigilans dormis. & dormiẽs
scribis: et ꝓponis mͥ librum apocri¬
fum. qui sub nomine Erȩ ate et
similib tuis legit᷑. uͥ seriptum ẽ qͦd
pꝰ mortẽ nullus ꝓ aliis audeat dep̃ca¬
ri: quem ego librum nunquã lego
Quid enim necesse erat in manus su¬
mere. quod eccłia ñ recipit: nͥ forte
habitas. ucinꝰq es hiberiȩ. basilidis
antiquissimi heretici et imꝑite sei¬
entiȩ ineredibilia portenta ꝑsequeris
et ꝓponis. quod totiꝰ orbis auctoritate
dampnat᷑: Nam in cõmentariolo
tuo quasi ꝓte faciens de salomone su¬
mis testimonia. quod salomon omni¬
no ñ scribit: ut qui habes alterũ errã.
habeas et salomonem alterũ: Et si tͥ
placuerit: legito fictas reuelationes
omĩum patriarcharum et ꝓpħarum:
et cum illas didiceris. inter mulierũ
textrina cantato: immo legendas ꝓpo¬
ne in tabernis tuis: ut faciliꝰ ꝑ has ne¬

Expanded text:
Thessalonicenses de dormientibus 393 contrThessalonicenses de dormientibus 393 contristari. Tu vigilans dormis, et dormiens scribis: et proponis mihi librum apocryphum, qui sub nomine Esdrae a te et similibus tui legitur: ubi scriptum est, quod post mortem nullus pro aliis audeat deprecari: quem ego librum numquam legi. Quid enim necesse est in manus sumere, quod Ecclesia non recipit? Nisi forte habitas, vicinusque es Iberiae, Basilidis antiquissimi haeretici et imperitae scientiae, incredibilia portenta prosequeris, et proponis quod totius orbis auctoritate damnatur. Nam in Commentariolo tuo quasi pro te faciens de Salomone sumis testimonium, quod Salomon omnino non scripsit: ut qui habes alterum Esdram, habeas et Salomonem alterum: et si tibi placuerit, legito fictas revelationes omnium patriarcharum et prophetarum: et cum illas didiceris, inter mulierum textrinas cantato, immo legendas propone in tabernis tuis: ut facilius per has nae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nobis orare possumus. pꝰquã autẽ
mortui fuerimus. nulliꝰ sit ꝓ alio
exaudienda oratio: p̃sertim cum
martyres ultionem sui sanguinis
clamantes impetrare ñ quiuer ⁊̃t:
Si apłi et martyres adhuc in corpore
constituti possunt orare ꝓcȩteris. qͣn¬
do de se adhuc debent ẽẽ solliciti. qͣn¬
tomagis pꝰ coronas uictorias. et triũ¬
phos: Unus homo moyses sexcentis
milib armatoꝵ impetrat ado ue¬
niam. & stephanus imitator. dñi sui
apłs lucentas septuaginta sex sibi di¬
cit animas in naui condonatas : et
tunc ora clausurus ẽ & ꝓhis qui in
toto orbe ad suum eugłm credide¬
runt. mutire ñ poterit: meliorq
erit uigilantiꝰ canis uiuens. quam
ille leo mortuus: Recte hoc de ecele¬
siaste opponeres: si paulum in spũ mor¬
tuum confiterer: Ueniq scĩ non ap¬
pellant᷑ mortui: sed dormientes Uñ
et lazarus qui resurrecturus erat.
dormiens ꝑhibetur: et apłs uetat

Expanded text:
pro nobis orare possumus; postquam autem pro nobis orare possumus; postquam autem mortui fuerimus, nullius sit pro alio exaudienda oratio: praesertim cum martyres ultionem sui sanguinis obsecrantes, impetrare non quiverint . Si apostoli et martyres adhuc in corpore constituti possunt orare pro caeteris, quando pro se adhuc debent esse solliciti: quanto magis post coronas, victorias et triumphos? Unus homo Moyses, sexcentis millibus armatorum impetrat a Deo veniam : et Stephanus imitator Domini suiapostolus ducentas septuaginta sex sibi dicit in navi animas condonatas, et tunc ora clausurus est : et pro his qui in toto orbe ad suum Evangelium crediderunt, mutire non poterit? Meliorque erit Vigilantius canis vivens, quam ille leo mortuus ? Recte hoc de Ecclesiaste proponerem, si Paulum in spiritu mortuum confiterer. Denique sancti non appellantur mortui, sed dormientes. Unde et Lazarus qui resurrecturus erat, dormisse perhibetur . Et Apostolus vetat