comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. quasi nubes matutina ꝑtransit: &
quasi ros mane consurgens. qui ortoso¬
le siccatur. Iã enĩ captiuitas ꝓpe ẽ: ĩa
uos cerno duci in assẏrios: & in babylo¬
nios cathenatos. Dolaui uos in ꝓpħis
& uerb̾ t̾ribilib cõminatꝰ sũ: scalpellũ
ignis & cauteriũ ꝓtuli: ut qͥ clementẽ
contẽpnebatis. timeatis offensũ: & occi¬
di neglegentes in uerbis oris mei. ut
ance peccatores u̾boꝵ t̾rore punirem:
quã captiuitas inmineret. Et hȩc uni¬
uersa feci ut uidicii qͦ ce uidicaturꝰ sũ
ueritas appareret : nullꝰq dubitareo
uos. iuste quȩ patimini fuisse ꝑpessos.
runt succidi ꝓpħas ur̃os : ipsos pseudo¬
ꝓpħas occisos a dño intellegentes: ut
qui causa erroris fuerant ꝓsꝑa ꝓmit¬
tentes: interfecti uerterentur in occa¬
omĩs uob̾ peccandi tolleretur occasio
merabilẽ multitudinẽ sub hieu: qui
subuertit domũ ahab. Hȩc eadem. et
ad salutẽ : si illi delicias huiꝰ scłi. & re¬

Expanded text:
sum quasi nubes matutina pertransiit, et quasi ros mane consurgens, qui, orto sole, siccatur. Jam enim captivitas prope est, jam vos cerno duci in Assyrios et in Babylonios catenatos: dolavi vos in prophetis, et verbis terribilibus comminatus sum, scalpellum, ignes et cauteria protuli, ut qui clementem contemnebatis, timeatis offensum, et occidi negligentes in verbis oris mei, ut ante peccatores verborum terrore punirem, quam captivitas immineret. Et haec universa feci, ut judicii, quo te judicaturus sum, veritas appareret, nullusque dubitaret vos juste quae patimini fuisse perpessosrunt, succidi prophetas vestros, ipsos pseudoprophetas occisos a Domino intelligentes: ut qui causa erroris fuerant, prospera promittentes, interfecti verterentur in occaomnis vobis peccandi tolleretur occasio.merabilem multitudinem sub Jehu , qui subvertit domum Achab. Haec eadem et aad salutem. Sed illi delicias hujus saeculi et re
Abbreviated transcription (Latin):
nec soluere pocerit a uobis uinculũ.
LXX. Et uidit ephraim infirmitatẽ
suam & uidas dolorẽ suũ: & abut e¬
phraim ad assyrios. & misit legatos ad
regẽ iarib & ipse non potuit liberare.
uos: nec cessare faciet a uobis dolorẽ.
chum ulcorẽ uertimꝰ Nam aquila & the¬
odotio uidicẽ int̾p̃tati sunt. Eͦd aut̃
iarib ultorẽ significet & uidicẽ : nom̃
gedeonis ostendit. quẽ cũ cultores ba¬
al expeterent. ad suppliciũ. eo qͦd lucũ
baal arasq euertisset: respondit pat̾.
Ulciscat᷑ se baal. aut iudicet. eum baal:
& appellatꝰ est inqͥt hierobaal. Incelle¬
gens itaq ephraim infirmitatẽ suam:
& iudas unculũ suũ qͦd cũ decẽ tͥbub
peccato fuerat conligatus: ñ a dõ qui
soluere poterat: s ã rege assyriorum
quesiuit auxiliũ. Legimꝰ qͦd sub rege ma¬
naen qͥ decẽ tͥbub p̃fuit isrł assyriis
dona transmiserit: & uidas sub rege a¬
chaz p̃sidiũ flagitarit teglathphalasar.
regis assyrioꝵ qͥ eos aduersante dõ

Expanded text:
poterit a vobis vinculum. LXX: Et vidit Ephraim infirmitatem suam, et Judas dolorem suum, et abiit Ephraim ad Assyrios, et misit ÷ legatos: ad regem Jarib, et ipse non potuit Al. poterit liberare vos, nec cessare faciet a vobis dolorem. chum, ultorem vertimus: nam Aquila et Theodotion, judicem interpretati sunt. Quod autem JARIB   ultorem significet et judicem, nomen Gedeonis ostendit , quem cum cultores Baal expeterent ad supplicium, eo quod lucum Baal arasque evertisset, respondit pater, ulciscatur se Baal, aut judicet eum Baal, et appellatus est, inquit, Jerobaal, id egens itaque Ephraim infirmitatem suam, et Judas vinculum suum, quo cum decem tribubus peccato fuerat colligatus, non a Deo qui solvere poterat, sed a rege Assyriorum quaesivit auxilium. Legimus, quod sub rege Manahen, qui decem tribubus praefuit . Israel Assyriis dona transmiserit; et Judas sub rege Achaz, praesidium flagitarit Teglathphalasar regis Assyriorum, qui eos adversante Deo
Abbreviated transcription (Latin):
a sit & putredo: aut concurbatio uel
stimulus: s quo sustinentib pęnas:
hȩc unuiersa uideant᷑. Primꝰ gͥ consũ¬
matus ephraim & isrł: deinde secuta
Alioquin ñ reseruat᷑ de genere uida cui
repositũ. fuit: & ipse erit expectatio gen¬
tium Punitis aut̃ hęreticis qͥ intellegun¬
tur ephraim. &̃ uidas. scilicet. hi qͥcũ ȩo¬

Expanded text:
a sit vel putredo, aut conturbatio vel a sit vel putredo, aut conturbatio vel stimulus, sed quod sustinentibus poenas haec universa videatur. Primus igitur consumptus est Ephraim et Israel, deinde secuta alioquin reservabatur de genere Juda cui repositum fuit: Et ipse erat exspectatio gentium. Punitis autem haereticis, qui 58 intelliguntur Ephraim, etiam Judas, scilicet hi qui cum Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ticis manifestus ẽ sensus: qͦd sophis¬
matib suis & arte dialectica sepe ob¬
primant ęccłiasticos: s cũ hȩc fecerint
ñ mundiciã uerę fidĩ. s sordes sequan¬
cur m̃dacii. Qͥ traditi diabolo & angẽ¬
lis eiꝰ: uident᷑ sibi calũpniam pati: & in
se fractã cẽ iudicii ueritatẽ. Alit̾. uas¬
tatur isrł. & om̃s labores ciꝰ. assyrio uin¬
idola. Et ego quasi tinea ephraumn: et
quasi putredo domui uida.Lxx. Et
ego quasi concurbatio ephraum: & qua¬
si stimulus domui uida Si lingua
es. qͦꝵ alterũ uestes. alcerũ ligna consu¬
tũ uł c̃turbationẽ. & stimulũ transtu¬
tinea uestim̃ta consumit. & putredo
uł caries ligna qđ utrũq longo fit
tẽpore : ita ds̃ & decẽ tribub & postea
tribub duab longo tẽpore: dans pę
nitentiam: & eos ꝓuocans ad salutem
thesaurizantes sibi irã in dic irę: qua¬
si tinea efficit᷑ & putredo: ñ qͦ d̃s tine¬

Expanded text:
ticis manifestus est sensus: quod falsis sophisticis manifestus est sensus: quod falsis sophismatibus suis et arte dialectica saepe opprimant ecclesiasticos: sed cum hoc fecerint, non munditiam verae fidei, sed sordes sequuntur mendacii, qui traditi diabolo et angelis ejus, videntur sibi calumniam pati, et in se fractam esse judicii veritatem. Taliter vastatur Israel; et omnes labores ejus Assyrio vinidola. Et ego quasi tinea Ephraim, et quasi putredo domui Juda. LXX: Et ego quasi conturbatio Ephraim, et quasi stimulus domui Juda. AS lingua lterum ligna consutum, vel conturbationem, et stimulum transtutinea vestimenta consumit, et putredo vel caries ligna: quod utrumque longo fit tempore: ita Deus et decem tribubus, et postea tribubus duabus longo tempore dans locum poenitentiae, et eos provocans ad salutem, thesaurizantes sibi iram in die irae, quasi tinea efficitur et putredo, non quod Deus tine
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitati. Seqr̃ enĩ. qm cępit abire post
sordẽ: hoc ẽ pꝰ idola quę sordib compa¬
rant᷑. Eͦd gͦ dicit. hoc c̃ obpͥmit᷑ epha¬
im ab assyriis: pͥmũ a phul. deinde
a teglathfalasar. postea a salm anasar.:
ñ qͦd illi iusti fuerint. qͥ eũ obpressert̃
& idcirco illis traditus sit: s quo qui
qͦndã fuert̃ pͦpłs m̃s. me eos deserente
tradunt᷑ ad pęnas. Et in hoc uidetur
tentiam s his qͥ torm̃ta sustinent: dũ
peiorib se aduersariis conceduntur
Rcadit q causas dñs. idarco cos in
hac parte calup̃niam sustinere: & tra¬
di peiorib & erga illos uidicium non
seruari. qa cępit ephraim id ẽ hicrobo¬
am abire pꝰ idola & dm̃ derelinquere
ipse cnĩ aureos fabricatus ẽ uitulos.
Scđm lxx. int̃p̃tationẽ. opp̃ssit ephraim.
idest hieroboam aduersariũ suũ robo¬
am id ẽ tribũ uida & in eo oppressit:
qͥa deserta hierłm & tẽplo. sgyptiarũ
sordiũ simulachra sectatꝰ sit. De here¬

Expanded text:
pit abire post sordem, hoc est, post idola quae sordibus comparantur. Quod ergo dicit, hoc est: opprimitur Ephraim ab Assyriis, primum a Phul, deinde a Teglatphalasar , postea a Salmanasar; non quod illi justi fuerint, qui eum oppresserunt, et idcirco traditus eis sit; sed quod qui quondam fuerunt populus meus, me eos deserente traduntur ad poenas, et in hoc videtur tentiam: sed his qui tormenta sustinent, dum pejoribus se adversariis conceduntur. Redditque causam Dominus, idcirco eos in hac parte calumniam sustinere, et tradi pejoribus, et erga illos judicium non servari: quia coepit Ephraim, id est, Jeroboam abire post idola, et Deum derelinquere: ipse enim aureos fabricatus est vitulos. interpretationem, oppressit Ephraim, id est, Jeroboam adversarium suum Roboam, id est, tribum Juda et in eo oppressit: quia deserta Jerusalem et templo, Aegyptiarum sordium simulacra sectatus sit. De haere
Abbreviated transcription (Latin):
tergũ tuum beniamin.
Ephraim in desolacione
erit: in die correctionis
in trib isrł ostendi fidẽ. L.xx. Ctan¬
gite tuba suꝑ colles. sonate suꝑ excelsa
p̃dicate in domo õtĩ. m̃te excidit benia¬
min. Ephraim in desolatione factus c̃
in dieb correptionis in crib isrł ostendi
fidelia Ephraim & isrł & uidã menses
singuli siue rubigo cũ suis partib dcuo¬
rabunt. Qũa obrẽ p̃cipio uob̾ qͥ auditis.
ut ñ uoce sublimi: s clarabucina concre¬
petis. Claro enĩ audicu opꝰ ẽ: ut om̃s au¬
diant. qͥ in circuitu sc̃. Clangide buci¬
na in gabaa cuiꝰ echimologiam in colles
lxx transtulert̃ & cuba in rama quȩ in¬
terp̃tat᷑ excelsa. Istę aut̃ duç st̃ in cribu
beniamin. ui cinę sibi mucuo cuutates
id ẽ gabaa. in qua saul natus ẽ. & ramã
quȩ ẽ iuxta gabaa. in septimo lapide
ab hicrosolimis sita & quã rex isrł oc¬
cupare conacus ẽ: ut exitũ & in croitũ
clauderet. tribui uidę. In gabaa itaq &

Expanded text:
uum Benjamin: Ephraim in desolatione erit in die correptionis, in tribubus Israel ostendi fidem. LXX: Clangite tuba super colles, sonate super excelsa, praedicate in domo ὢν: mente excidit Benjamin, Ephraim in desolatione factus est in diebus correptionis, in tribubus Israel ostendi fidelia. Ephraim et Israel et Juda menses singuli, sive rubigo cum suis partibus devorabunt. Quamobrem praecipio vobis qui auditis, ut non voce sublimi, sed clara buccina concrepetis: claro enim auditu opus est, ut omnes audiant qui in circuitu sunt. Clangite buccina in Gabaa, cujus etymologiam in colles transtulerunt: et tuba in Rama, quae interpretatur excelsa: istae autem duae sunt in tribu Benjamin, vicinae sibi mutuo civitates, id est, Gabaa, in qua natus est Saul; et Rama, quae est juxta Gabaa, in septimo lapide a Jerosolymis sita; et quam rex Israel occupare conatus est, ut exitum et introitum clauderet tribui Judae. In Gabaa itaque et
Abbreviated transcription (Latin):
uocant: ut reu̾tant᷑ ad dñm quẽ dere¬
linquerant: quẽ ꝓpt̃̾ peccata descrue¬
rant. a qͦ fuerant derelicti. Qa ipse cę̧¬
pit & sanabit nos: qͥ supra dixerat ego
ego capiã. & uadã: ꝑcutiet & curabit nos.
Peo qͦd nos diximꝰ curabit nos: om̃s simi¬
Morã appellant᷑ linteola quȩ inserun
dant. & extrahant purulentas: artisq
medicoꝵ ẽ grandia uulnera. longo sana¬
re tẽpore: & ꝑ dolorẽ reddere sanitatẽ.
ꝑcutit gͦ dñs & curat nos: qͥa quẽ dili
git corripit: & castigat omẽm filium
quẽ recipit. Et non solũ curat: s uiifi¬
cat pꝰ duos dies: & die tertio resurgens
ab inferis: om̃e hominũ secũ suscitat
genus. Cũq ꝑcussos curauerit: & cu¬
ratos iuuificauerit & iniuficatos sus¬
citauerit : tunc uiuemꝰ in conspectu eiꝰ.
qͥ illo absente. mortui iacebamus. Ui
dñm quo tertia die resurgente: resur¬
reximus. his sermonib explicat᷑ illud

Expanded text:
ocant, ut revertantur ad Dominum quem reliquerant, quem propter peccata deseruerant, a quo fuerant derelicti. Quia ipse cepit, et sanabit nos: qui supra dixerat: Ego ego capiam et vadam, percutiet, et curabit nos. Pro eo quod diximus, curabit, omnes simiμότα appellantur linteola quae inseruntdant, et extrahant purulentias: artisque medicorum est grandia vulnera longo sanare tempore, et per dolorem reddere sanitatem. Percutit ergo Dominus, et curat nos: quia quem diligit Dominus corripit, et castigat omnem filium quem recipit ; et non solum curat, sed vivificat post dies duos et die tertio resurgens ab inferis, omne hominum secum suscitat genus. Cumque percussos curaverit, et curatos vivificaverit, et vivificatos suscitaverit, tunc vivemus in conspectu ejus, qui, illo absente, mortui jacebamus. VivDominum, quo tertia die resurgente, resurreximus. His sermonibus explicatur illud
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiã referri potest. S hoc dicamꝰ qͦd
hęretici qͥ in gabaa & rama excelsã sibi
scientiã pollicent᷑. iubeantur ululare
in domo idoli: & ñ sint ante faciem ben¬
lamin. qͥ inc̃p̃tat᷑ filius dexcere: s post
tergũ eius. ubi oculos ñ habet. Om̃is
enĩ ephraĩ iactantia quę int̾p̃tat᷑ uber¬
tas. breui in desolatione erit: & cũ uidi
excessum beniamin uiro ȩccłiastico co¬
aptantes. unde & in sexagesimo sexto
psalmo dr̃ ibi beniamin adulescentulꝰ
in m̃tis excessu & in benedictionib iacob

Expanded text:
referri potest. Sed hoc dicamus, quod Haeretici qui in Gabaa et Rama, excelsam sibi scientiam pollicentur, jubeantur ululare  Al. jubilare in domo idoli; et non sint ante faciem Benjamin, qui interpretatur, filius dexterae: sed post tergum ejus, ubi oculos non habet. Omnis enim Ephraim jactantia, quae interpretatur ubertas, brevi in desolatione erit, et cum judiexcessum, Benjamin, viro ecclesiastico coaptantes. Unde et in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Ibi Benjamin adolescentulus in mentis excessu. Et in benedi
Abbreviated transcription (Latin):
ci sunt: quę grece similit̾ dr̃. & latine:
& cã nom̃ bestis̨ quã om̃is bestia accipi
pocest: ut qͥcqͥd scuũ in bestus ẽ hoc in
dĩ indignatione cognoscas: nichil pan¬
therę uelocius. nichil leonc forcius. In
panchera. uelox ꝑ assyrios regni samaris
significat᷑ inceritus: & ꝑ leonẽ fortissimũ¬

Expanded text:
 quae Graece similiter dicitur et Latine, et tam nomen bestiae quam omnis bestia accipi potest: ut quidquid saevum in bestiis est, hoc in Dei indignatione cognoscas. Nihil panthere velocius, nihil leone fortius: in panthere velox per Assyrios regni Samariae significatur interitus; et in leone fortissimu
Abbreviated transcription (Latin):
õũ. id ẽ conligationẽ suie coniurationẽ
& ad illud tẽpus referre: quando rasin
sus reges duos. ñ dĩ s assyrioꝵ auciliũ
fagitari. Qͥdã uixta tropologiam ẽ¬
phraimn & iudã ad hęreticos & ad ęcłias

Expanded text:
σμὸν, id est, colligationem sive conjurationem, et ad illud tempus referre, quando Rasin sus reges duos non Dei, sed Assyriorum auxilium flagitarit. Quidam juxta tropologiam Ephraim et Judam, ad haereticos et a
Abbreviated transcription (Latin):
da uenient babylonii. & ita cos quasi
aquȩ impetus occupabunt : ñ sius uri¬
bus: s indignatione mea Dixit quoq
debeant exultare. & hęrcticoꝵ ꝑditi¬
onẽ. suã salutẽ estimare: s potuis plan¬
gere qͦd illi perierint. Unde & apłs pau¬
lus docet ȩcdiasticos uiros. ne glorien¬
tur suꝑ fractione uidaicoꝵ. ramanoꝵ.
s potius timeant ne & ipsi frangantur.
Et in alio loco: qͥs ait scandaliratur. et
ego non uror: Alioquin suꝑ tales pͥna¬
pes qͥ in alioꝵ miscriis głanturꝰ idcitco
stare putant. si alii corruant: effundit
dñs quasi aquã irã suam. ꝓ ira. lxx.¬
õeaitiai ã. idest impecũ transtulerunt:
& putant qͥdã ꝓ benedictione accipica

Expanded text:
da venient Babylonii; et ita eos quasi da venient Babylonii; et ita eos quasi aquae impetus occupabunt: non suis viribus, sed indignatione mea. Dicit quoque debeant exsultare; et haereticorum perditionem suam salutem aestimare: sed potius plangere, quod illi perierint. Unde et apostolus Paulus docet ecclesiasticos viros, ne glorientur super fractione Judaicorum ramorum, sed potius timeant ne et ipsi frangantur . Et in alio loco: Quis, ait, scandalizatur, et ego non uror ? Alioquin super tales principes qui in aliorum miseriis gloriantur, et idcirco se stare putant, si alii corruant, effundet Dominus quasi aquam iram suam. Pro ira Septuaginta ὅρημα id est, impetum transtulerunt; et put
Abbreviated transcription (Latin):
dabit escã. Qͥ enĩ in pͥncipio ꝑsequeba¬
tur ȩccłiã: postea in toto orbe ęugłi
credentib alim̃ta largitus ẽ. Vnde
& saul qͥ de tribu beniamin fuit: in
m̃tis excessu tota dic usq ad uesperam
uaticinatus ẽ. int̾ ꝓpħarum chorum
Icti sunt pͥncipes uida quasi assumentes
t̃minũ: suꝑ cos effunda quasi aquã ir̃a
meam L.XX. Facti sunt pͥncipes uda
quasi transferentes t̾minos: suꝑ eos ef¬
fundã sicut aquã impetũ incũ Ductis
ephraum & isrł in captiuitatẽ. & redacta
t̾ra coꝵ in solicudinẽ. pͥncipes uida qͥfle¬
re debuerant. & suũ popłm cohortari.
ut recederent ab idolacria ne & ipsi si¬
milia sustinerent: cęꝓerunt gaudere
atq lȩtari : qͦd pateret sibi t̾ra eoꝵ ad
possidendũ latius: & facti st̃ quasi as¬
sum̃tes t̃minos isrł. transeuntes fines
suos : & in locis qͦnda eoꝵ regnũ suũ et
possessionẽ dilatare cupientes. Quam¬
obrẽ dicit dñs. & suꝑ ipsos pͥncipes ui¬

Expanded text:
dabit escam . Qui enim in principio persequebatur Ecclesiam, postea in toto orbe Evangelii credentibus alimenta largitus est. Unde et Saul qui de tribu Benjamin fuit, in mentis excessu, tota die usque ad vesperum vaticinatus est inter prophetarum chorum . Facti sunt principes Juda quasi assumentes terminum; super eos effundam quasi aquam iram meam. LXX: Facti sunt principes Juda quasi transferentes terminos: super eos effundam sicut aquam impetum meum. Ductis Ephraim et Israel in captivitatem, et redacta terra eorum in solitudinem, principes Juda qui flere debuerant, et suum populum cohortari ut recederent ab idololatria, ne et ipsi similia sustinerent, coeperunt gaudere atque laetari, quod pateret sibi terra eorum ad possidendum latius: et facti sunt 56 quasi assumentes terminos Israel, transeuntes fines suos; et in locis quondam eorum regnum suum et possessionem dilatare cupientes. Quamobrem dicit Dominus: Et super ipsos principes Ju
Abbreviated transcription (Latin):
a saluatore dicit᷑ ad iudeos: implece
mensurã patrum ur̃oꝵ. Hec impi¬
etas quȩ sedebat suꝑ peccata isrł. et
in suo scelere gloriabatur: postea
mittitur in medio babilonis: & cap¬
tiuitatis malo premitur. Uel iuxta
theodotionẽ. ipsa se ꝓicit. & abscondit
in mediũ amphorȩ: ducitq suꝑ se
pondus grauissimũ plumbi: ut ob¬
turatũ os habeat. & ultra se iactare
non possit. Uel certe ab angło dĩ op¬
primitur: ut quȩ prius letabatur
in scelere: ȩt̾no silentio conticescat.
Quo aut̃ &r a quib conclusa portet᷑.
sequens lectio docet. Et leuaui ocu¬
los meos & uidi: & ecce duȩ mulie.¬
res egredientes: & sp̃s in alis earũ:
& habebant alas quasi alas milui:
& leuauerunt amphorã int̾ t̾ram
& cȩlum. Et dixi ad angłm qui lo-¬
quebatur in me. Quo iste defert̃
amphorã: Et dixit ad me. Ut ȩdifi¬
cetur ei domus in t̾ra sennaar: et

Expanded text:
a Salvatore dicitur ad Judaeos: Implete a Salvatore dicitur ad Judaeos: Implete mensuram patrum vestrorum . Haec impietas quae sedebat super peccata Israel, et in suo scelere gloriabatur, postea mittitur in medium Babylonis, et captivitatis malo premitur. Vel juxta Theodotionem, ipsa se projicit et abscondit in medium amphorae, ducitque super se pondus gravissimum plumbi, ut obturatum os habeat, et ultra se jactare non possit. Vel certe ab angelo Dei opprimitur, ut quae prius laetabatur in scelere, aeterno silentio conticescat. Quo autem, et a quibus conclusa portetur, sequens lectio docet. Et levavi oculos meos et vidi et ecce duae mulieres egredientes et spiritus in alis earum et habebant alas quasi alas milvi et levaverunt amphoram inter terram et caelum et dixi ad angelum qui loquebatur in me quo istae deferunt amphoram et dixit ad me ut aedificetur ei domu
Abbreviated transcription (Latin):
meos & uidi: & ecce quatuor quadri-¬
gȩ egredientes de medio duoꝵ mon-¬
tium: & montes: montes ȩnei. In qua-¬
driga prima equi rufi: & in qua-¬
driga scđa ȩqui nigri: & in quadri¬
ga tercia ȩqui albi: & in quadriga
quarta ȩqui uarii & fortes. Et respon¬
di. & dixi ad angłm qui loquebat᷑
in me. Quid sunt hec dñe mi : Et

Expanded text:
quatuor quadrigae egredientes in medio duorum montium, et montes, montes aenei . In quadriga prima equi rufi, in quadriga secunda equi nigri, et in quadriga tertia equi albi, et in quadriga quarta equi varii et fortes. Et respondi, et dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quid sunt haec, domine mi? Et
Abbreviated transcription (Latin):
rium: Itaq mi exuperi papa uene¬
rabilis. adesto p̃sens orationib: qui
corpore absens es: & impetra a dño ut
auferatur a facie mea uelam̃ zacha-¬
ignobile ferre non poterat. Ut ego
quecũq dauid queam dicere: dñs
dabit uerbũ euangelizantib uirtu¬
planationẽ istud exordiũ est: quem
tanta celeritate dictamus: ut pene
non sit emendandi spaciũ. dũ frat̃
sisinnius ȩgrptũ ire festinat: ut odo¬
rem bonȩ flagrantiȩ qui a te missus
ẽ. frat̾ib illuc quoq ꝑferat: & nequa¬
quam ȩthiopiȩ flumine. s galliarũ
largissimis aquis: rigentur arua si¬

Expanded text:
rium! Itaque, mi Exuperi Papa venerium! Itaque, mi Exuperi Papa venerabilis, adesto praesens orationibus, qui corpore absens es, et impetra a Domino, ut auferatur a facie mea velamen Zachaignobile ferre non poterat: ut ego quoque cum David queam dicere: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtuZachariam istud exordium est, quem tanta celeritate dictamus, ut pene non sit emendandi spatium: dum frater Sisinnius Aegyptum ire festinat, ut odorem bonae fragrantiae, qui a te missus est fratribus, illuc quoque perferat; et nequaquam Aethiopiae flumine, sed Galliarum largissimis aquis rigentur arva si
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ. Quib postea infertur ab an¬
gelo ite. & ꝑ ambulate terrã: & in cun¬
ctis t̾rarum finib euangeliũ semina¬
te. Hoc quoq quod sequit᷑. ecce qui
egrediuntur in t̾ra aquilonis. requi¬
escere fecerunt sp̃m meũ in t̾ra aqui¬
lonis: sic explanauit: ut diceret reqͥ
aplica p̃dicatione subuersi: & hec esse
regna quȩ dño saluatori in monte ex¬
celso diabolus ostendens sibi tradita
BOBSCU¬
ris. ad obscurio
& cũ moyse
ingredimur
in nubem.
& caliginẽ.
Abyssus abiꝰ.¬
sum in uocat in uoce cataractarũ dĩ.
girans girando uadit sp̃s: & in cir¬
culos suos reuertitur. Laberinteos pa¬
timur errores: & xp̃i ceca regimus
filo uestigia. Ad hanc difficultatem:
urget petasatꝰ libri portitor. Dimidiũ
facti qui cȩpit habet: quantõmagis
nos qui t̃ciam partẽ iam fecimꝰ uiȩ.
eodem debemꝰ in reliquis labore su¬
dare. ne ꝑdamus preterita. & imꝑ-¬
fectum opus augeat lectoris deside-¬

Expanded text:
luntatem: quibus postea infertur ab Anluntatem: quibus postea infertur ab Angelo: Ite, et perambulate terram, et in cunctis terrarum finibus Evangelium seminate. Hoc quoque quod sequitur: Ecce qui egrediuntur in terram Aquilonis requiescere fecerunt spiritum meum in terra Aquilonis, sic explanavit, ut diceret requiapostolica praedicatione subversa sunt, et haec esse regna, quae Domino Salvatori in monte excelso diabolus ostendens, sibi tradita b obscuris ad obscurioret cum Moyse ingredimur in nubem et caliginem . Abyssus abyssum invocat, in voce cataractarum Dei ; et gyrans gyrando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur : Labyrinthios patimur errores, et Christi caeca regimus filo vestigia. Ad hanc difficultatem urget petasatus libri portitor : Dimidium facti, qui coepit, habet. . . . quanto magis nos qui tertiam partem jam confecimus viae, eodem debemus in reliquis labore sudare, ne perdamus praeterita, et imperfectum opus augeat lectoris deside
Abbreviated transcription (Latin):
currus babilonios instar explanatio¬
nis egiptiȩ tenaci memoria conqͥren¬
tes. Non enim quid ibi scriptũ: s qua
ratione scriptũ considerandũ ẽ. Iuxta
allegoriam: quecũq in quatuor corni¬
bus. de quatuor fabris diximus: etiã
in presenti loco accipiamus. Legi in
cuiusdã uolumine quatuor quadri¬
gas. in quib sunt ȩqui rufi. & nigri.
& albi. & uarii. ac fortes: quatuor euan¬
gelia intelligenda: & ȩquos apłos. per
diuersitatẽ coloꝵ. diuersas gr̃as possi-¬
dentes: quoꝵ alii rufi sint in marti¬
rio: alii obscuri & ingri. & xp̃i mis¬
teria cognoscentes: de quib dicatur
in psalmis: caligo sub pedib eius: &
posuit tenebras latibulũ suũ. Alii gr̃a
uirginali. alii uarii & fortes: haben¬
tes gr̃am curationũ. diuersarũq uir¬
tutũ. He quadrige quatuor. siue cur¬
rus missi sunt in quatuor uentos cȩ¬
li: id ẽ ad cardines mundi. & uniu̾sũ
orbem terrarũ: ut explerent dñi uo-¬

Expanded text:
currus Babylonios instar explanatiocurrus Babylonios instar explanationis Aegyptiae tenaci memoria conquirentes; 824 non enim quid ubi scriptum, sed qua ratione sit scriptum, considerandum est. Juxta allegoriam quaecumque in quatuor cornibus et quatuor fabris diximus, etiam in praesenti loco accipiamus. Legi in cujusdam volumine, quatuor quadrigas, in quibus sunt equi rufi et nigri, et albi, et varii, ac fortes, quatuor Evangelia intelligenda et equos Apostolos, per diversitatem colorum diversas gratias possidentes: quorum alii rufi sint in martyrio, alii obscuri, et nigri, et Christi mysteria cognoscentes, de quibus dicatur in Psalmis: Caligo sub pedibus ejus . Et: Posuit tenebras latibulum suum Alii albi. gratia virginali; alii varii et fortes, habentes gratiam curationum diversarumque virtutum. Hae quadrigae quatuor, sive currus, missi sunt in quatuor ventos coeli, id est, ad cardines mundi, et universum orbem terrarum, ut explerent Domini vo
Abbreviated transcription (Latin):
in hebreo legitur boraddim: & qui
alio nomine appellant᷑ ACXaCΥN
id ẽ fortes atq robusti egressi sunt ad
australẽ plagam: & totam t̾ram im¬
petu celeri iustrauerunt. Clamatq
angłs qui loquebatur in ꝓpħa ad im¬
periũ romanoꝵ: ite & ꝑambulate
sternite: conuersusq ad ꝓpħam cla-¬
ra uoce testatur: ecce qui egrediunt᷑
in t̾ram aquilonis requiescere fecer̃
spm meũ in t̾ra: ad quã ꝓfecti sunt.
Traditũ mͥ ẽ ab hebreis in loco difficil¬
limo qđ alexander & om̃s macedones.
idẽ ȩqui albi qui egressi sunt post
medos & ꝑsas. qui & ipsi prexerant
dĩ impleuerint uoluntatẽ: & in bre¬
ui imꝑiũ medoꝵ atq ꝑsarũ a mace¬
donib sit deletũ. Orandis enĩ eoꝵ est
consolatio qui p̃muntur: si sciant hos¬
tes suos cito ẽẽ perituros. Hec ut potui¬
mus. immo ut accepimus. nr̃ȩ linguȩ
studiosis tradimus: sequentes historiȩ
ueritatem: nec quadrigas pharaonis &

Expanded text:
in Hebraeo legitur BORODIM  , et qui in Hebraeo legitur BORODIM  , et qui alio nomine appellantur AMASIM, id est, fortes, atque robusti, egressi sunt ad australem plagam, et totam terram impetu celeri lustraverunt. Clamatque angelus qui loquebatur in propheta, ad imperium Romanorum: Ite, perambulate sternite. Conversusque ad prophetam clara voce testatur: Ecce qui egrediuntur in terram Aquilonis, requiescere fecerunt spiritum meum in terra, ad quam profecti sunt. Traditum mihi est ab Hebraeis in loco vel difficillimo, quod Alexander et omnes Macedones, id est, equi albi qui egressi sunt post Medos et Persas, qui et ipsi perrexerant Dei impleverint voluntatem, et in brevi imperium Medorum atque Persarum a Macedonibus sit deletum. Grandis enim eorum est consolatio qui premuntur, si sciant hostes suos cito esse perituros. Haec ut potuimus, immo ut accepimus, nostrae linguae studiosis tradimus  Al. tradidimus sequentes historiae veritatem: nec quadrigas Pharaonis, et
Abbreviated transcription (Latin):
absq dñi uoluntate fecerunt. In qua
erant ȩqui nigri: egrediebant᷑ in qͥt
in t̾ram aquilonis. Quã pulchre qͣ¬
driga prima in qua erant ȩqui rufi
pretermittitur: & quid scđ̃a. & t̾cia
fecerit. quartaq: describit᷑. lam enĩ
eo tempore quo hec ꝓpħa referebat.
regnũ preterierat babiloniũ: & om¬
nẽ asiam medoꝵ potentia posside-¬
bat : sub quoꝵ rege dario. anno eius
scđo. mense undecimo qui appellat᷑
sabat: uicesima or quarta die m̃sis .
omnia que supra exposuimꝰ contem¬
platur. In qua erant igitur ȩqui ni¬
gri. egrediebantur in t̾ram aquilo¬
nis: ut chaldeoꝵ regnũ medica uirtꝰ
euerteret. Ex hoc notandũ qđ R AY¬
Icas a orbis & mundi: iuxta situm
ierłm & templi in scripturis scĩs appel¬
lentur. Albi quoq egressi sunt post
eos: sicuti medoꝵ ꝑsarũq uestigia.
reges macedonũ: ut chaldeos ac babi¬
lonẽ suo imperio subiugarent. Quar¬
ti uero id ẽ sturnini & uarii: ꝓ quo

Expanded text:
absque Domini voluntate fecerunt. In qua absque Domini voluntate fecerunt. In qua erant equi nigri, egrediebantur, inquit, in terram Aquilonis. Quam pulchre quadriga prima in qua erant equi rufi praetermittitur, quid et secunda et tertia fecerint quartaque describitur. Jam enim eo tempore, quo haec propheta referebat, regnum praeterierat Babylonium, et omnem Asiam Medorum potentia possidebat: sub quorum rege Dario, anno ejus secundo, mense undecimo , qui appellatur SABAT  , vicesima quarta die mensis, omnia quae supra exposuimus, contemplatur. In qua erant igitur equi nigri, egrediebantur in terram Aquilonis: ut Chaldaeorum regnum Medica virtus everteret. Et hoc notandum, quod ae orbis et mundi, juxta situm Jerusalem, et templi in Scripturis sanctis appellentur. Albi quoque egressi 823 sunt post eos, secuti Medorum Persarumque vestigia, reges Macedonum, ut Chaldaeos ac Babylonem suo imperio subjugarent. Quarti vero, id est, sturnini et varii, pro quo
Abbreviated transcription (Latin):
regis edictũ: mortẽ omniũ iudeorũ
tristi nuntio p̃ferebat. In quadri¬
ga tertia ȩqui albi: macedones sub
quoꝵ rege antiocho. machabeoꝵ uic¬
toriam legimus. In quadriga quarta:
equi uarii fortes. Scimus enĩ roma¬
noꝵ reges. alios in gentẽ iudeam
fuisse clementes. ut gaiũ cesarẽ. au¬
gustũ. & claudium: alios ꝑ secutorẽ
atq t̾ribiles: ut gaiũ. caligulã. nero¬
nẽ. uespasianũ. & adrianũ. Pro for¬
tib quos aquila karsncrc. sep¬
tuaginta Yas rc transtulerunt:
in hebreo scriptũ ẽ Acaccyrẽ. et
quendã exemplaria male habent.
TIΥEPuc: confundentia colorũ diffe¬
appellentur. Propħa ergo querente
quid sibi uellent significare que cer¬
neret:angłs qui loquebatur in eo.
respondit: & narrat quatuor ẽẽ uen¬
tos cȩli. id ẽ quatuor plagas mundi:
quas greci uocant RAYXCASa: qui
adsistant & pareant dñi uoluntati.
Nichil enĩ hec quatuor quȩ diximꝰ.

Expanded text:
regis edictum, mortem omnium Judaeorum regis edictum, mortem omnium Judaeorum tristi nuntio praeferebat. In quadriga tertia, equi albi, Macedones, sub quorum rege Antiocho Machabaeorum victoriam legimus. In quadriga quarta, equi varii fortes. Scimus enim Romanorum reges, alios in gentem Judaeam fuisse clementes, ut C. Caesarem, Augustum et Claudium: alios persecutores atque terribiles, ut C. Caligulam, Neronem, Vespasianum et Hadrianum. Pro fortibus, quos Aquila κρατεροὺς, Septuaginta ψαροὺς transtulerunt, in Hebraico scriptum est AMASIM  . Et quaedam exemplaria male habent πυῤῥοὺς, confundentia colorum diffeDAMIM   appellentur. Propheta ergo quaerente quid sibi vellent significare quae cerneret, Angelus qui loquebatur in eo, respondet, et narrat quatuor esse ventos coeli, id est, quatuor plagas mundi, quae Graeci vocant κλίματα, qui assistant et pareant Domini voluntati. Nihil enim haec quatuor regna, quae diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
Et respondi: & dixi ad angłm qui
loquebatur in me. Quid sunt hec
dñe: Et respondit angłs qui loqꝗͣ¬
batur in me: & dixit. Hi sunt qua¬
tuor uenti cęli qui egrediunt᷑: ut
adsistant dño omnis t̾rȩ. In quo
erant ȩqui nigri egrediebant᷑ suꝑ
t̃ram aquilonis: & albi egredie¬
bantur post eos: & uarii exiebant
in t̾ram austri. & sturnini egredi¬
ad me dicens. Ecce qui egrediunt᷑
suꝑ terram aquilonis. requiescere
fecerunt furorem meũ in terra
aquilonis. Transiui ait ad aliã ui¬
sionẽ : & oculos cordis mei. ad cęlũ
altius subleuaui: uidiq quatuor
quadrigas egredientes de medio
duoꝵ montiũ qui erant ȩnei. id ẽ
insuperabiles atq fortissimi: & qui
nulla possint uetustate consumi:
Quos enim supra montes mirteos.¬
prima ȩqui rufi erant cruenti. et
sanguinarii. & babilonia crudeli¬
tate terribiles. In quadriga scđa eqͥ
nigri: regnũ macedonũ atq ꝑsarũ
qđ bige sedens. & egrediens ꝑ assueri

Expanded text:
dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quid sunt haec, domine? et respondit angelus qui loquebatur in me, et dixit: Hi sunt quatuor venti coeli, qui egrediuntur ut assistant Domino omnis terrae. In quo erant equi nigri, egrediebantur super terram Aquilonis, et albi egrediebantur post eos, et varii exibant in terram Austri, et sturnini egrediad me dicens: Ecce qui egrediuntur super terram Aquilonis: requiescere fecerunt furorem meum in terra Aquilonis. Transivi, ait, ad aliam visionem, et oculos cordis mei ad coelum altius sublevavi: vidique quatuor quadrigas egredientes de medio duorum montium qui erant aenei, id est, insuperabiles atque fortissimi, et qui nulla possent vetustate consumi. Quos enim supra montes 8prima equi rufi erant, cruenti, et sanguinarii, et Babylonia crudelitate terribiles. In quadriga secunda, equi nigri, regnum Medorum atque Persarum: quod bigae sedens et egrediens per Assueri
Abbreviated transcription (Latin):
statione requiescat. Uere enĩ in ba-¬
bilone sedes ẽ impietatis: & ruxta
historiam. & iuxta misticos intellectꝰ.
si uoluerimus duas mulieres acciꝑe
hereticorum popłos & uideoꝵ: quoꝵ
utriq egrediuntur a facie dĩ: & sp̃u
feruntur incerto: & habent alas mil-¬
ui: herodii: & uppupȩ: dum semꝑ
in modũ ꝑdicis facrunt diuitias: ñ
cũ iudicio: & de ęccłia rapere festi-¬
nant. & contentionib & iurgiis de¬
lectantur: & quoscũq deceperint. tra¬
hunt ad interitum: uolutant᷑ in sce-¬
no libidinũ. & sordibus sempiternis.
Iste mulieres leuant pondus impie-¬
tatis grauissimũ: & edificant in con-¬
fusione domũ suã: & seruiunt regi
babilonio: ut ibi habitent hereticoꝵ¬

Expanded text:
statione requiescat. Vere enim in Bastatione requiescat. Vere enim in Babylone sedes est impietatis, et juxta historiam et juxta mysticos intellectus. Si volueris duas mulieres accipere haereticorum populos et Judaeorum quorum utrique egrediuntur a facie Dei, et spiritu feruntur incerto, et habent alas milvi, herodii, et upupae, dum semper in modum perdicis faciunt divitias, non cum judicio , et de Ecclesia rapere festinant, et contentionibus ac jurgiis delectantur, et quoscumque deceperint, trahunt ad interitum, volutantur in coeno libidinum et sordibus sempiternis, istae mulieres levant pondus impietatis gravissimum, et aedificant in confusione domum suam, et serviunt regi Babylonio, ut ibi habitent haeretico
Abbreviated transcription (Latin):
demonũ potestati. & ab eis ducte in
captiuitatẽ. Tuleruntq amphoram.
siue mensurã. in qua clausa teneba¬
tur impietas: massa plumbi desuꝑ
posita ne possit exire: & pondus gra¬
uissimũ omniũ peccatoꝵ ꝑ aerem:
int̾ t̾ram & cęlũ. Quod ꝓpħa intel¬
nec quid portent: de quo supra fue¬
rat eruditus: s ouo portent. Deniq
sequitur. Dixi ad angłm qui loqueba¬
tur in me. Quo iste deferunt am¬
phoram: Qui respondit. Ut ed ifice¬
tur ei domus in t̾ra sennaar: ꝓ quo
septuaginta transtulerunt in t̾ra
babylonis.Sennaar enĩ campus ẽ
chaldeoꝵ: in quo hi qui mouerant
ab oriente pedes suos: & in dei serui¬
tute stare non poterant: ȩdificauer̃
turrẽ suꝑbiȩ. Unde & ciuitas ipsa
appellata ẽ babilon. id ẽ confusio: eo
quod ibi linguȩ confusȩ sunt. atq
ꝑmixte. Impietas ergo defertur ab
istis mulieribꝰ in babilonem: ut ibi
edificetur domus eius. & stabiliatur:
& ponatur suꝑ basem suam: & ȩt̃na

Expanded text:
daemonum potestati, et ab eis ductae in daemonum potestati, et ab eis ductae in captivitatem. Tuleruntque amphoram sive mensuram, in qua clausa tenebatur impietas, massa plumbi desuper posita ne possit exire, et pondus gravissimum omnium peccatorum per aerem inter terram et coelum. Quod propheta intelnec quid portent, de quo supra fuerat eruditus; sed quo portent. Denique sequitur: Dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quo istae deferunt amphoram? Qui respondit: Ut aedificetur ei domus in terra Sennaar. Pro quo Septuaginta transtulerunt, in terra Babylonis. Sennaar enim campus est Chaldaeorum, in quo hi qui moverant ab Oriente pedes suos, et in Dei servitute stare non poterant, aedificaverunt turrim superbiae ; unde et civitas ipsa appellata est Babylon, id est, confusio, eo quod ibi linguae omnium confusae sint atque permixtae. Impietas ergo defertur ab istis mulieribus in Babylonem: ut ibi aedificetur domus ejus, et stabiliatur, et ponatur super basem suam, et aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
se reuertitur in pristinam domũ.
Ab hoc igit᷑ sp̃u. istȩ mulieres quasi
uento flatuq rapta: uolatu celeri
ferebantur: & habebant alas iuxta
hebraicũ ãsidȩ: quod aquila sim¬
machus. theodotio herodionẽ. soli
Asidã hebrei miluũ putant auem¬
uolucrũ scripsere naturis: tria gene¬
ra autumant. Unũ albũ. aliud stel¬
latũ: tertiũ nigrũ: qđ & seuissimũ
ẽ. & sanguinariũ: & pugnans ad coi¬
tũ uim patiens. ita ut ex oculis eius
erumpat cruor. Uppupã aut̃ quã
nos de greci nominis similitudine
traximus. Nam & ipsi eƿopã appel-¬
lant. ab eo quod stercora humana
mã: semꝑ in sepulchris. semꝑ in hu-¬
mano stercore cõmorantẽ. Deniq &
nidũ exeo facere dicit᷑: & pullos su-¬
os de uermiculis stercoris alere pu¬
trescentis. Quãcumq ex trib autẽ
intelligere uolueris.asidam: conue¬
nit istis mulieribꝰ iude & isrłi: quȩ
ꝓpt̃ peccata putentia. traditȩ̨ sunt

Expanded text:
se, revertitur in pristinam domum . se, revertitur in pristinam domum . Ab hoc igitur spiritu istae mulieres quasi vento flatuque raptatae, volatu celeri ferebantur, et habebant alas; juxta Hebraicum ASIDA  , quod Aquila, Symmachus, et Theodotio herodionem; soli Asidam Hebraei milvum putant, avolucrum scripsere naturis, tria genera autumant. Unum album, aliud stellatum, tertium nigrum, quod et saevissimum et sanguinarium, et pugnans, et ad coitum impatiens, ita ut ex oculis eorum erumpat cruor. Upupam quam nos de Graeci nominis similitudine traximus; nam et ipsi ἔποπα appellant, ab eo quod stercora humana mam, semper in sepulcris, semper in humano stercore commorantem: denique et nidum ex eo facere dicitur, et pullos suos de vermiculis stercoris alere putrescentis. Quamcumque ex tribus avibus intelligere volueris asidam, convenit istis mulieribus Judae, et Israeli, quae propter peccata putentia traditae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ale sunt uppupȩ: & eleuauer men¬
suram int̾ terram & cęlũ. Et dixi ad
angłm qui loquebatur in me. Quo
iste deferunt mensurã : Et dix̃ ad me
Ut ȩdificent ei domũ in t̾ra babilo¬
nis. & p̃parent: oe ponant eam ibi
suꝑ sedem suam. Duas mulieres egre¬
dientes iudei arbitrantur regnum
medoꝵ. & macedonũ: quoꝵ utrũq
afflixerit popłm babilonium. &r ibi
impietatis eoꝵ sedem posuerit. hoc
aut̃ arte confingunt: ne quod de se
dictum ẽ: in se intelligatur. Due enĩ
mulieres quȩ egrediuntur. hauddu¬
bium quin de t̾ra iudea accipiendȩ
sunt decem & duȩ trib: quar̃ altere
ab assiriis: alterȩ a chaldeis captȩ
sunt. Et in alis earũ erat sp̃s. idest
potestas diaboli: de quo & in ȩccłaste
scriptum ẽ. Si sp̃s potestatẽ habentis
ascenderit suꝑ te: locũ tirũ ne dimi¬
seris. Et in euangłio sp̃m inmundũ
legimus: qui cũ de domo sua fuerit
eiectus circumiens deserta & arida:
cũ aliis septem spiritib nequiorib

Expanded text:
t upupae. Et elevaverunt mensuram inter terram et coelum. Et dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quo istae deferunt mensuram? Et dixit ad me: Ut aedificent ei domum in terra Babylonis, et praeparent, et ponant eam ibi super sedem suam. Duas mulieres egredientes, Judaei arbitrantur regnum Medorum et Macedonum, quorum utrumque afflixerit populum Babylonium, et ibi impietas eorum sedem posuerit. Hoc autem arte confingunt, ne quod de se dictum est, in se intelligatur. Duae enim mulieres quae egrediuntur, haud dubium quin de terra Judaea, accipiendae sunt decem et duae tribus: quarum alterae ab Assyriis, alterae a Chaldaeis captae sunt. Et in alis earum erat spiritus, id est potestas diaboli, de quo in Ecclesiaste scriptum est: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris . Et in Evangelio spiritum immundum legimus qui cum de domo sua fuerit ejectus, circumiens deserta et arida, cum aliis septem spiritibus nequioribus
Abbreviated transcription (Latin):
possimus intelligere: quod ꝑfectũ ẽ.
Sunt qui duos ramos oliuarũ. uł
auas spicas. & filios pinguedinis uł
splendoris sacerdotiũ interp̃tentur
& legem: quȩ p̃beant gaudiũ uni-¬
uersȩ t̾rȩ: alii enoch. & heliam. Quo¬
rũ alter in preputio. alt̃ in circũcisi¬
one placuit deo: & cũ corpore raptus
in cęlo ẽ. pro splendore. & oleo. & pin¬
guedine. & claritate in hebreo legi-¬
mus ysaar: iuxta illud qđ de gau-¬
dio & felicitate scõꝵ in psalmis scri¬
ptũ ẽ. In ebriabuntur ab ubertate.¬
O siue pinguedine domus tuȩ:
guedinem quã ubertatem sonat.
hec ut quiuimꝰ. & ut ures in geni¬
oli nr̃i ferre potuerunt loquuti
opiniones breuiter ꝑstringentes.
Siquis melius. immo uerius dixe¬
rit: & nos libenter meliorib adqui¬
escimus. Et .a. conuersus sũ &
leuaui oculos meos. & uidi: & ecce
uolumen uolans. Et dixit ad me.

Expanded text:
possimus intelligere quod perfectum est. possimus intelligere quod perfectum est. Sunt qui duos ramos olivarum vel duas spicas, et filios pinguedinis vel splendoris, sacerdotium interpretentur et Legem, quae praebeant gaudium universae terrae. Alii Enoch et Eliam, quorum alter in praeputio, alter in circumcisione placuit Deo, et cum corpore raptus in coelum est . Pro splendore, et oleo, et pinguedine, et claritate, in Hebraico legimus ISAAR  , juxta illud quod de gaudio et felicitate sanctorum in Psalmis scriptum est: Inebriabuntur ab ubertate, sive pinguedine domus tuae :guedinem quam ubertatem sonat. Haec ut quivimus, et ut vires ingenioli nostri ferre potuerunt, locuti  varias opiniones breviter perstringentes, si quis melius immo verius dixerit, et nos libenter melioribus acquiescimus. Et conversus sum, et levavi oculos meos, et vidi, et ecce volumen volans, et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: quid sunt duȩ oliuȩ istȩ:
hic int̾rogat: quid sunt duȩ spicȩ
in morẽ spicarũ recte sint arbores.
& quasi spice aristis: sic iste uallo
quodam ramoꝵ atq folioꝵ recte
sint: & in sublime surgentes. Duas
oliuas quidã e nr̃is filiũ int̾pretan-¬
dm̃ patrẽ: s nescio quomͦ absq blas.¬
phemia alterã a dextris: alteram
accipiant a sinistris. Ramos quoq
siue spicas oliuarũ incarnationem
saluatoris. & similitudinẽ colũbȩ
sp̃s scĩ edisserunt: quia totas oli¬
uas uidere nequeamꝰ: s partẽ quan-¬
dã. & ut ita dicam ramusculos in car¬
nationis xp̃i: & ostensionis sp̃s scĩ.
nobis eẽ monstratos. Aiii duo intel¬
ugunt testam̃ta. a dextris euangeli-¬
um: a sinistris legem: eoquod in al¬
tero spiritalis sensus sit. in altero
corporalis: & quod nec totũ euange¬
lium. nec totam legem explanare
possimus: & nunc ex parte cognosca¬
mus. & ex parte ꝓpħamus: & necdũ

Expanded text:
dixit: Quid sunt duae olivae istae? dixit: Quid sunt duae olivae istae? hic interrogat; Quid sunt duae spicae in morem spicarum rectae sint arbores, et quasi spicae aristis, sic istae vallo quodam ramorum atque foliorum tectae sint et in sublime surgentes. Duas olivas quidam e nostris 814 Filium interpretanDeum Patrem. Sed nescio quomodo absque blasphemia, alterum a dextris, alterum accipiant a sinistris. Ramos quoque, sive spicas olivarum, incarnationem Salvatoris et similitudinem columbae Spiritus sancti edisserunt, quia totas olivas videre nequeamus, sed partem quamdam et, ut ita dicam ramusculos incarnationis Christi, et ostensionis Spiritus sancti nobis esse monstratos. Alii duo intelligunt Testamenta, a dextris Evangelium, a sinistris Legem, eo quod in altero spiritualis sensus sit, in altero corporalis; et quod nec totum Evangelium, nec totam Legem explanare possimus, et nunc ex parte cognoscamus, et ex parte prophetemus , et necdum
Abbreviated transcription (Latin):
quereret: & rursũ int̾rogaretur ab
angło: utrũ nam si sciret qͥd duo
rami significarent: & ille dixisset.
non dñe: respondit angłs dñi. isti st̃
duo filii olei ut simmacꝰ uoluit: s¬
tatus ẽ aquila id ẽ splendoris. uel
ut uerterunt septu aginta. aut
ut theodotio transtulit: qui adsis.¬
tunt dominatori uniuersȩ t̾rȩ
De duob oliuis quȩ erant ad dex¬
teram lampadis & sinistrã. supra
legimus: & idcirco nunc int̾rogats
super his ꝓpħa. non meretur audi¬
re: qui priora non reticet: siue qd
ibi obscurius ẽ dictum: hic manifes¬
tius audire desiderat: aut certe si¬
lentio angłi confutatur eiꝰ ꝑtinatia.
quod maiora se scire contendat. ⁊¬
quã quã hebrei ideo eum de oliuis
interrogantẽ nichil audisse confir¬
mant: quia non bene int̾rogaue.¬
rit: nec totũ quesierit qđ scire de¬
buerat. Deniq postea pleniꝰ sͨcitat᷑
addens spicas uł ramos oliuarum:
de quib supra tacuerat. Ibi enim

Expanded text:
quaereret, et rursum interrogaretur ab quaereret, et rursum interrogaretur ab angelo, utrumnam sciret quid duo rami significarent, et ille dixisset: non, Domine: respondit angelus Domini: Isti sunt duo filii olei, ut Symmachus voluit, status est Aquila, id est, splendoris: vel ut verterunt Septuaginta: aut ut Theodotio transtulit: qui assistunt Dominatori universae terrae. De duabus olivis quae erant ad dexteram lampadis et sinistram, supra legimus. Et idcirco nunc interrogans super his propheta, non meretur audire, quia priora non retinet, sive quod ibi obscurius dictum est, hic manifestius audire desiderat, aut certe silentio angeli confutatur ejus pertinacia, quod majora se scire contendat, quamquam Hebraei ideo eum de olivis interrogantem, nihil audisse confirment, quia non bene interrogavit, nec totum quaesierit quod scire debuerat. Denique postea plenius sciscitatur addens, spicas vel ramos olivarum, de quibus supra tacuerat; ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
dñẽ. Et dixit. Isti duo filiĩ olei: qui
adsistunt dominatori uniuersȩ t̾rȩ
Lxx. Et respondi: & dixi ad eum.
Quid sunt duȩ oliuȩ istȩ a dextris
candelabri: & a sinistris : Et int̾ro¬
gaui scdo: & dixi ad eũ. Quid sunt
duo rami oliuarũ. qui in manib
dix̃ ad me. Hescis quid st̃ hec : Et
dixi. Nequaꝗͣ dñe. Et ait. Isti sunt
duo filii pinguedinis: qui adsistur
quid significarent due oliuȩ. qua¬
rũ altera stabat ad dextrã candela-¬
bri. altera ad sin istrã: dñs: siue an¬
gelus dñi noluit respondere. Quod
ꝓpħa intelligens: scd̾o sciscitat᷑. & dic̃
Quid sunt duȩ spice istȩ oliuarũ.
siue duo rami: de minorib in t̾ro¬
gans: qm̃ maiora audire ñ meruit.
Duo aut̃ isti rami sunt in manu
duarũ narium. siue suꝑ duo rostra
aurea. quȩ hebraicȩ. crIeΥPuht.¬
quos duȩ spicȩ sunt. uł duo rami
oliuarum: de auro purissimo st̃.
Cumq & de duob ramis ꝓpheta

Expanded text:
domine et dixit isti duo domine et dixit isti duo assistunt Dominatori universae terrae. LXX: Et respondi, et dixi ad eum: Quid sunt duae olivae istae a dextris candelabri, et a sinistris? Et interrogavi secundo, et dixi ad eum: Quid sunt duo rami olivarum, qui in manibusdixit ad me: Nescis quid sunt haec? et dixi: Nequaquam, domine. Et ait: Isti sunt duo filii pinguedinis, qui assistunt quid significarent duae olivae, quarum altera stabat ad dextram candelabri, altera ad sinistram, Dominus sive angelus Domini noluit respondere. Quod propheta intelligens, secundo sciscitatur, et dicit: Quid sunt duae spicae istae olivarum, sive duo rami? de minoribus interrogans, quoniam majora audire non meruit. Duo autem isti rami sunt in manu duarum narium, sive super duo rostra aurea, quae Hebraice SINTquos duae spicae sunt, vel duo rami olivarum de auro purissimo sunt. Cumque et de duobus ramis propheta
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ manus zorobabel qui funda-¬
uerit domũ: & ipse perfecerit eam:
xp̃m int̃pretantur. Quod si recipi¬
mus: cogemur exponere qui sit
lapis steͬgneus in manu zorobabel.
approbandus ẽ: licet quidã lapidẽ
steͣgneũ corpus dñi acceꝑint: quod
nullis peccatoꝵ fuerit maculis sor¬
didatũ: nec plumbũ uocetur s steg¬
nũ purissimũ. Septẽ aut̃ oculos
qui discurrunt in uniuersa t̾ra.
& cuncta diiudicant: supra expo-¬
dñm lateat: qui & p̾teritoꝵ & pre¬
sentiũ. o futuroꝵ conscius ẽ. & red¬
dit unicuiq scđm oꝑa sua: maxime
cũ in ꝑsona separantis bonos a ma-¬
lis. & conflatoris aduenerit. Et res¬
pondi: & dixi ad eũ. Quid sunt due
oliuȩ iste ad dextrã candelabri. &
ad sinistrã eius: Et respondi scđo:
& dixi ad eũ. Quid sunt duȩ spicȩ
oliuarũ quȩ sunt suꝑ duo rostra
aurea: in quib sunt suffusoria ex
auro: Et ait ad me dicens. Nũ quio
nescis quid sunt hec : Et dixi. Hon

Expanded text:
nostrorum manus Zorobabel, qui fundanostrorum manus Zorobabel, qui fundaverit domum, et ipse perfecerit eam, Christum interpretantur. Quod si recipimus, cogemur exponere quid sit lapis stanneus in manu Zorobabel. approbandus est? Licet quidam lapidem stanneum corpus Domini acceperint, quod nullis peccatorum fuerit maculis sordidatum, nec plumbus vocetur, sed stannum purissimum. Septem autem oculos, qui discurrunt in universa terra, et cuncta dijudicant, supra expo lateat, qui et praeteritorum, et praesentium, et futurorum conscius est, et reddit unicuique secundum opera sua, maxime cum in persona separantis bonos a malis, et conflatoris advenerit. Et respondi, et dixi ad eum: Quid sunt duae olivae istae ad dexteram candelabri, et ad sinistram ejus? Et reset dixi ad eum quid sunt duae spicae olivarum quae sunt iuxta duo rostra aurea in quibus sunt suffusoria ex auro et ait ad me dicens numquid nescis quid sunt haec et dixi non