comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anones euuangłiorum. amonius. alexan¬
driȩ pͥmꝰ excogitauit: Quem postea eusebiꝰ
cesariensis sequutꝰ. pleniꝰ composuit. Qui idõ
facti sunt. ut ꝑeos inuenire. & scire possimꝰ.
quireliquoꝵ. euuangłistarum. similia aut ꝓpͥa
dixerunt: Sunt aũ mimero decem. quoꝵ pͥmꝰ
continet numeros: in quibꝰ quatuor eadem
dyxerunt ::
IGatheus. Sarcus. Lucas & ioħs:¬

Expanded text:
Canones Evangeliorum Ammonius Alexandriae primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus plenius conposuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Io
Abbreviated transcription (Latin):
mitatum. uł cetũ Concilii uͦ nom̃. tractũ
exmnore romano. Tempore enĩ quo cause
agebant᷑. conueniebant om̃s inunum. com¬
nnuniq intencione tractabant: Und̾ & con¬
cilium. aconmuni intentione dictũ qͣsi
consilium: Nam cilia occłaꝵ sunt: Unde
ꝙ considiũ. consiliũ.d.inl. littera transeũte:
Cetus uͦ conuent᷑ ẽ t̃ congregatio. acoeundo
idẽ conueniendo inunũ: Unde & conuen¬
tum ÷ ñcupatũ. fic̃ cõuent᷑. cȩtꝰ. uł conciliũ.
asocietate multoꝵ inumum: de cido pascali

Expanded text:
mitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum mitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi comcilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium, D in L litteram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio, a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventum est nuncupatum, sicut conventus coetus vel concilium, a societate
Abbreviated transcription (Latin):
uniore theodosio augusto ȩdita.que. nesto¬
tium duas ꝑsonas in xꝑo ab̾serentem. iusto
anathemate comdempnauit: Ostendens ma¬
nere induabꝰ naturis. unã dñ nr̃i iħu¬
Uarta si nodus caleidonensis. d ͤ.xxx.
sacerdotum sub marciano pͥucipe ha¬
hita ÷. inqua euticen. constantino politanũ
abbatem. uerbi dĩ et carnis. unam naturã
ꝓñciantem. & eiꝰ desfensorẽ dioscoꝵ. quẽdã
alexanarinum ep̃m. ⁊ ipsũ rursus nestoriũ.
cum relqquis hereticis. una patrũ senten¬
cia p̃dampnauit. p̃dicans eadẽ sinodus.¬
xp̃m dm̃ sic natũ de uirgine. ut ineum.
substanciã ꝙ diuinȩ & humanȩ confitea¬
mur naturȩ.: Nȩ sunt quatuor si nodi
pͥncipales. fidĩ doctrinã plenissime p̃ai¬
cantes: S ꝙ siqua sunt concilia. quȩ scĩ
patres spũ scõ pleni samxerunt. post istoꝵ
quatuor auctoritatẽ. om̃i manent stabilita
uigore. quoꝵ gesta. in hoc oꝑe condita con-¬
tinent᷑: Si nodũ aut̃ exgreco. interp̃tari co¬

Expanded text:
iuniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo adserentem iusto anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis unam Domini nouarta synodus Chalcedonensis DCXXX sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem verbi Dei et carnis unam naturam pronunciantem, et ejus defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursus Nestorium cum reliquis haereticis, una Patrum sententia damnavit; praedicans eadem synodusm sic natum de Virgine, ut in eo substantiam et divinae et humanae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi ncipales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari co
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat licentia ep̃is. inunũ conuenire. iisi
tempoẽ supͣdicti imꝑatoris: Ipse enĩ dedit
facistatẽ xp̃ianis. libere congregar. Sub
hoc deiã sc̃i patres. inconcilio niceno de om̃i
ode trarum comuementes. i upeta fidem
cradiderunt: Int̾ oetera aũt coneilia. qua¬
tuor eẽ uenerabiles si nodos. que totã pͥnei¬
pilit sidẽ complectunt᷑ quasi quatuor urũ
Qu totidem paradisi. Elumina. Harum

Expanded text:
non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem runt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ exposicio hȩc ẽ: ꝑsingulos enĩ euiũ¬
głistas. mimerus quidẽm incapitulis .a¬
spxꝰ ad iacet: Quibꝰ muimeris subdita ẽ era quȩ¬
dam minio notata. quȩ indicat. in quoto
canone positꝰ sit mierꝰ. cuiꝰ sub iecta ẽ era
Uerli grã: Siẽ era pͥma. inpͥmo canone di
scda. inscdo. Si fcia. intercio Q sic ꝑordinẽ
usq ad decimum ꝑuenies: Si igit᷑ aꝑto quo¬
libet euuangłio placuerit scire. qui reliqu¬
oꝵ euangłistarum similia dixerunt. ad su¬
mes adiacentẽ numerum capituli ⁊ requiris
ipsum numerum. in suo canone quẽ indica
incorpore inquisita loca. que exipsis nume
dictã. ł qđ regat. uł qđ normam recte unuam¬
di p̃beat. ł qͥ distortum pͣuũq qͥd corrigat:
Canones aut̃ generaliũ concilioꝵ. atempori¬
bus constantin ceper̃. In p̃cedentibꝰ uamq
annis. ꝑ secucione feruente. docendarum
plebium minie dabat᷑ facisttas: Inde
xp̃ianitas. indiuersas hereses scissaẽ. quia

Expanded text:
rum expositio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in primo canone; si secunda in secundo, si tertia in tertio, et sic per ordinem usque ad decimum pervenies. Si igitur aperto quolibet Evangelio placuerit scire, qui reliquorum evangelistarum similia dixerint, assumes adjacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicatin corpore inquisita loca, quae ex ipsis numerdictam, vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque corrigat. Canones autem generalium conciliorum, a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis persecutioplebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
exitũ inuenire ñualet. Cuius edificii talis ẽ
situs. ut aꝑientib fores. tomtruũ intus t̾ribile
audiatur. Descenditꝰ centenis ultͣ gradibus.
intus simulacra et monstrifice essigies: In par¬
tes diuersas tͥnfitus in num̾i ꝑ tenebras. et cct̾a
ad errorẽ ingredientiũ facta ita ut de teneb̾s
eius ad lucẽ uenire impossibile uideat᷑. Qua¬
tuor sunt autẽ laberinti. primꝰ egiptiꝰ. scds cre¬
ticus. terciꝰ in lemno. quartus initalia. Omnes
ita constructi ut dissoluere eos nec scła qͥdem
latini in cõmune ex ipsius rei usu farũ appel¬
lauerunt. eo quod flãmarũ indicio longe
uideat᷑ anauigantib. qualẽ ptolomeus iux¬

Expanded text:
exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere eos nec saecula quiLatini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus: qualem Ptolom
Abbreviated transcription (Latin):
et achletarum gimnasia sunt. eo qđ illie ho¬
mines in sue artis studiũ erercent᷑. Capito¬
lũ romȩ uocatum eoqd fuerit romane ur¬
bis et religionis caput sũmũ. Alii aiunt
cũ tarqͥniꝰ pͥscus capitolu fundam̃ta romȩ
apiret. in loco funcdam̃ti caput hõis litt̾is
duscis notatũ inuenit. et ꝓinde capitoliuĩ
apellauit. Arces sunt partes urbis excelse.
aaq munice. Nam quecũq tutissima ur¬
bum sunt ab arrendo hostẽ arres uocant᷑.
uude et arcus et arca. Circum romani putãt
dictum a circuitu equorũ eo quod ibi circũ
metas equi currant. Teatrũ autẽ ab exspec¬
in eo popłs stans desuꝑ atq spectans ludos
trũ rotundũ est. cheatrũ uͦ ex medio amphi¬
teatro est. semicirculi figurã habens. Laberĩ¬
tus ẽ ꝑplexis parietib edificiũ. quale ẽ apud
cretã adedalo factũ uͥ fuit minotaurꝰ inclu¬
sus. in quosiquis introierit. sine glomere lini

Expanded text:
et athletarum gymnasia sunt, eo quod illic hoet athletarum gymnasia sunt, eo quod illic homines in suae artis studio exercitentur. Capitolium Romae vocatum eo quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. Arces sunt partes urbis excelsae atque munitae. Nam quaecumque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur. Unde et arcus et arca. putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum autem ab specin eo populus stans desuper atque spectans ludos trum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est perplexum parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Cloace dicte: quod his ꝑcolant᷑ aque.
has pͥmũ romȩ fecisse tarqͥuiũ pͥscũ ut quo¬
ces pluiuarum mnundatio existeret. ꝑ eas aqͣ
atͥ ciuitatẽ emitterent᷑. ne maximis ꝑpetius¬
q tempestatib planiciẽ uel fundamenta ur¬
biũ strages aquarũ subuerteret. Inbuli. uel
qi sub uolumina sunt. uel qr subhis ambu¬
lant. Sunt enĩ porticus hinc inde platearuĩ.
fortis ẽ exercendarũ litiũ locus afando dic¬
tus siue a foroneo rege qͥ pͥmus grocis legẽ de
dit. Hȩc loca et ꝓͣstra uocant᷑. ideo qđ ex bel¬
lo punico captis nauib cartaginensiuĩ rost̃
ablata sunt. et in foro romano p̃fixa. ut esset
nasiũ generalis ẽ exercitiorũ locus. tamen
apud athenas locus erat uͥ discebat᷑ philoso¬
phia. et sapientie exercebat᷑ studiũ. Nam gĩ¬
nasiũ grece uocat᷑. quod latine exercitiũ dr.
hoc est meditatio. S: et balnea et loca cursor.

Expanded text:
potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempestatibus planitiem vel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. Imboli, vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus a fando dictus sive a Phoroneo rege, qui primus Graecis legem dentur, ideo quod ex bello Punico, captis navibus Carthaginensium, rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset Gymnasium generalis est exercitiorum apud Athenas locus erat ubi discebatur philosophia et sapientiae exercebatur studium; nam γυμνάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, hoc est meditatio. Sed et balnea et loca cursorum
Abbreviated transcription (Latin):
muros. et menia pandimus urbis. Proye
autẽ menia sunt tantũ muri. murus au¬
tẽ turrib ꝓpugnaculisq ornatur. Turres
uocate. quod teretes sint et longe. teres ẽeñ
aliquid rotundũ cũ ꝓceritate. ut columna
Nã et ꝗͣuis quadrate aut late construan¬
tur: ꝓcul tamen uidentib rotunde exill¬
mantur. ideoqͣ omnis cuiꝰq anguli sina¬
lacrũ. ꝑ longũ aeris spaciũ euanescit al
consumit᷑ et rotundum uidet. Propus¬
nacula pinnȩ murorũ sunt. dicta qr ex
test uel exportari aliquid. Propͥe autẽ pi¬
ta aut urbis aut castiorũ uocatur. sic̃ sis
dictum est. Uicus ut predictum est ipse
habitationes urbis sunt. unde et uicini di¬
cti. Uiȩ ipsa spacia angusta. quȩ inter uicos
sint. Platee ꝑpetue ac latiores ciuitatũ uie st̃
uixta ꝓpͥetatẽ lingue grece a latine ñcupate.
Ilatos cñi grece: latum dicunt. Quintane.
pars plateȩ quinta ẽ. qua carpentũ ꝓgredi

Expanded text:
muros, et moenia pandimus urbis; proprie muros, et moenia pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci latum dicunt. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum progredi
Abbreviated transcription (Latin):
dicant᷑. ipse habitones urbis. Uicus
autem dictus. eo quod sit uice ciuitatis.
uel qđ uias habeat cantũ sine muris. Castrũ
antiqui dicebant oppidũ loco altissimo si¬
cũ. quasi casam altam cuiꝰ płalis numerus
castra. diminutiuũ castellum e̾. siue qd
castrabat᷑ licentia in ibi habitantiũ ne passi
uagũ hosti pateret. Pagi sunt apta ȩdificus
loca inter agros habitantib Hȩc et concilia¬
bula dicta a conuentu et societate mulcor
in unũ. Compita sunt uͥ usus ẽ conuentus si¬
eri rusticorũ. et dicta compita qđ multa in
agro codem cõpetunt. et quo conuenit᷑ arus¬
ticis. Suburbana sunt circuiecta ciuitatis
edificia. quasi sub urbe. Menia sunt muri
ciuitatis. dicti ab eo quod muniant eiuita¬
tẽ quasi munimenta urbis. idest tuta m̃ti.
Munui dictũ. quasi manu factũ. sic̃ ẽ mulrꝰ
Muri amunitione dicti. quasi muri qdđ
muniunt et tuentur int̾iora urbis. Me¬
nia autẽ duplicẽ habent significationem.

Expanded text:
dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autvel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem;
Abbreviated transcription (Latin):
tudine et menib discrepare auico et castel¬
lo. et pago. Ciuitates autẽ aut coloniȩ aut
municipia aut uici. aut castella. aut pa¬
gi appellant᷑. Ciuitas ꝓpͥe dr̃ quã non adue¬
ne s eodem innati solo condiderunt. ideo¬
q urbes appriis ciuib condite. cuutates
ñ coloniȩ nuncupant᷑. Colonia uero est
quȩ defectu indigenarũ nouis cultorib
ad implet᷑: unde et colonia a cultu agri dic
ta est. Municipiũ est. quomanente statu
ciuitatis iuis aliquod minoris aut maioris
officii a principe imꝑatũ. Dictum autem
muncipiũ amuniis. id est officus quodtã¬
tũ munia id est tributa debita. uel munera
et quȩ ex principe ꝓficiscunt᷑ ibi ñ aguntur.
hȩc enimad dignitatẽ ciuitatũ ꝑtinent.
Uici et castella et pagi sunt. quȩ nulla di¬
gnitate ciuitatis ornant᷑. s uulgari homi¬
nũ conuenti incoluntꝰ. et ꝓpt̾ paruitatẽ
sui maiorib ciuitatib adtribuunt᷑. Nicꝰ

Expanded text:
tudine et moenibus discrepare a vico et casteltudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut gi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita, vel munera et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicu
Abbreviated transcription (Latin):
tet et portã uocet. Ideo autẽ urbs aratro cir¬
cũdabat᷑ dispari sexu iuuencorũ ꝓpt cõmi̾s¬
tionẽ familiarũ. et imaginẽ serentis fructũq
reddentis. Urbs autẽ aratro conditur. aratro
hostile aratrũ. Oppidum quidam ab oppo
sitione murorũ dixerunt. alii ab opib recoͣ¬
dendis. eo quod sit munitũ. alii quod sit in
eo conuentus habitantiũ. et opem det mũ¬
tuam contͣ hostem. Nam pͥmũ homines
camqͣ. nudi et inermes. uec contͣ beluas pre¬
sidia habebant. nec receptacula frigoris. et
caloris. nec ipsi inter se homines ab homi¬
nib satis erant tuti. Tandem naturali sol¬
lercia. speluncis siluestribq tegumentis. cu¬
guria sibi et casas uirgultis arundinibq
contexerunt. quo esset uita tutior. ne his qͥ
nocere possent aditus esset. Hec ẽ origo oppi¬
dorũ. que quod opem darent iccirco oppida
nominata dixerunt. Oppidũ autẽ magni¬

Expanded text:
tat, et portam vocat.' Ideo autem urbs aratro cirtat, et portam vocat.' Ideo autem urbs aratro circumdabatur, dispari sexu iuvencorum, propter commixtionem familiarum, et imaginem serentis fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro hostile aratrum. sitione murorum dixerunt. Alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum. Alii, quod sibi in eo conventus habitantium opem dat mutuam contra hostem. Nam primum homines tamquam nudi et inermes, nec contra belluas presidia habebant, nec receptacula frigoris caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magni
Abbreviated transcription (Latin):
reã in palestina quȩ nẽ urbs est cdarissima.
Hicosiũ cesariensis mauritanie oppidũ er¬
cule illuc transeunte uiginti acomitatu eiꝰ
discedentes construxerunt. Hanc ne quis
imposito a se nomine pͥuatĩ gloriaret᷑. de con¬
dentĩ numero urbi hicosio uomen datum.
Cirene regina fuit: quȩ ex suo noĩe ciuitatẽ
cirenem condidit exqua et libiã cirenen¬
semuocauit. de edificiis publicis .ii.¬
iuitas est hominũ multitudo. societa¬
tis uinculo adunata. dicta a qiuib idẽ
at plimoiĩ uitas. Nam urbs ipsa menia st̃.
Ciuitas autẽ non saxa s. habitatores uocant᷑.
Tres autẽ sunt societates. familiarũ urbiũ.
gentiũ. Vrbs uocata aborbe. quod antique
ciuitates in orbem fiebant. uel ab orbe par¬
enĩ future curitatis sulco designabat᷑. id est
aratro. Cato. qui urbem inquit nouã condit
tauro et uacca aret. ubi arauerit murũ faci¬
at. uͥ portã uult esse aratrũ sustollat. et por¬

Expanded text:
ream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. ream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex qua et Libyam Cyrenensem vocavit. De aedificiis publicis . Civitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id est tineat vitas. Nam urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae civitates in orbe fiebant; vel ab urbo parenim futurae civitatis sulco designabatur, id est aratro. Cato Orig. 1, 18; 'Qui urbem,' inquit, 'novam condit, tauro et vacca arat; ubi araverit, murum facit; ubi portam vult esse, aratrum substollit et por
Abbreviated transcription (Latin):
andita. et nuncupata. quo loco sic̃ historio¬
safi dicunt: elũ a terra. et maria distingun¬
dir a terris. Ispalim cesar ulius condidit.
Qlã ex suo et romȩ urbis uocabulo uiliã ro¬
hulã nrincupauit. Spala autẽ asitu cogno¬
niuata ẽ eo qđ in solo palustri subsytis in
fundo palis locata sit. nelubrico atq in¬
stabili fundamento oederet. Gades oppidũ
apenis condituł. qui etiã et cartaginẽ spartari¬
am condiderunt. Septẽ oppidũ amontib sep¬
tem. qͥ a similitudine fratres uocati gaditano
iminent freco. Tingis ciuitatis et lix anteus
auetor est. quẽ hercules fert᷑ lucte certamine
suꝑatũ interfecisse. Lix autẽ alixo flumine
mauritaniȩ ñcupata. uͥ antea regia fuit. et
sala. quod imineat sale flumini. Cesaream
mauritaniȩ oppidũ uiba rex maurorũ in
honorẽ cesaris augusti condidit. quã ex eiꝰ
noĩe cesareã appellauit. sic̃ herodes aliã cesa¬

Expanded text:
condita et nuncupata; quo loco, sicut historiocondita et nuncupata; quo loco, sicut historiographi dicunt, caelum a terra et maria distinguuntur a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex suo et Romae urbis vocabulo Iuliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inminent fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum Iuba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
rit. quib antea cultorib adimpleta est.
Terragonam in ispania scipiones construue¬
runt. ideo caput est cerragonensis ꝓuinciȩ.
Cesar augusta. terragonensis spaniȩ oppidum.
acesare augusto et sitũ et nominatũ. loci ame¬
nicate. et deliciis prestancius ciuitatib spanie
cunctis. atq illustrius. ftorens scõrum marti¬
num sepulturis. Affri subhannibale mari¬
ama spanie occupantes. cartaginẽ sparta¬
riam construxerunt. quȩ mox a romanis
capta et colonia facta. nom̃ etiam ꝓuinciȩ
dedit. nunc autẽ agotis subuersa atq inde¬
solationẽ redacta ẽ. Sanguntũ groci ex in¬
sula iacincto ꝓfecti in spaniã condiderunt.
quã affri post ea bello et impetu deleuert̃.
emeritã cesar augustus edificauit. postꝙͣ
lisitaniã et quasdã occeani insulas cepit.
lans ei nomen ab eo qđ ibi milites ueteran¬
uos constituisset. Nam emeriti dnr uetera¬
ni solutiq militie. Olisopoma abulire est

Expanded text:
rit, quibus antea cultoribus adimpleta est. rit, quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam in Hispania Scipiones construxerunt; ideo caput est Terraconensis provinciae. Caesaraugusta Terraconensis Hispaniae oppidum a Caesare Augusto et situm et nominatum, loci amoenitate et deliciis praestantius civitatibus Hispaniae cunctis atque inlustrius, florens sanctorum martyrum sepulturis. Afri sub Hannibale maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem Spartariam construxerunt, quae mox a Romanis capta et colonia facta, nomen etiam provinciae dedit. Nunc autem a Gothis subversa atque in desolationem redacta est. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispania condiderunt; quam Afri postea bello inpetitam deleverunt. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicuntur veterani solutique militiae. Olisipona ab Ulixe est
Abbreviated transcription (Latin):
neapolun esse maluit. Ad ꝓmontortemli
leucaten in quo actũ appollinis fuit. bil¬
lum augustus contra antoniũ gessit. Quo
uicto urbem in acciaco sinu condidit. quã
auictoria nicopolim appellauit. Pallantꝰ
parteniorum dux. partenios constituit.
Taras neptuni filius fuit. a quo carentũ
ciuitas. et condita et appellata ẽ Cũ cieus
maritimas urbes greciȩ occuparet. el
censes ab eo expugnati. omnib angulus
premerentur. iurauerunt. ut ꝓfugerent ꝗͣ
iongissime ab imꝑio ꝑsarũ. ubi ne nomen
quidem eorum audirent. atq ita in ultimoꝰ
gallie sinus nauib ꝓfecti armisq se aduer¬
sus gallicã feritatẽ tuentes. massiliã condi-¬
derunt. et ex nomine ducis ñcupauerũt.
hos uarro trilingues esse ait. quod et grece
ioquantur. et latine: et gallice. Narbonã.
et arelatẽ. et pictauis. coloni ꝓprii condide¬
runt. Burdigalim appellat᷑am ferunt.
quod burgos gallos pͥmũ colonos babue¬

Expanded text:
Neapolim esse maluit. Ad promuntorium Neapolim esse maluit. Ad promuntorium Leucaten, in quo Actii Apollinis templum fuit, bellum Augustus contra Antonium gessit. Quo victo, urbem in Actiaco sinu condidit, quam a victoria Nicopolim appellavit. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas et condita et appellata est. Cum Cyrus maritimas urbes Graeciae occuparet, et Phocaeenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, iuraverunt ut profugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent; atque ita in ultimos Galliae sinus navibus profecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt et ex nomine ducis nuncupaverunt. Hos Varro trilingues esse ait, quod et Graece loquantur et Latine et Gallice. Narbonam et Arelatum et Pictavis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appellatam ferunt quod Burgos Gallos primum colonos habue
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc autẽ antea euander dr condidisse.
nume pompilii natus. hic urbem in exi¬
tu tiberis condidit. quȩ et ꝑegnas merces.
et hostem moraret᷑. quã ab ipso situ ostiã
appellauit. Ealli quidã in testina discor¬
dia et assidiuis dissensionib suorũ ꝑmoti.
sedes nouas querentes. italiã ꝓfecti sunt.
sedibq ꝓpriis tuscis expulsis. mediola¬
nũ atq alias urbes condiderunt. uocatã
autẽ mediolanũ abeo quod ibi sus media
lanea ꝑbibetur inuenta. Istorus placet
a messapo greco. messapiȩ datã originẽ.
uersa post modũ in nomen calabriȩ ꝙͣ
in exordio cenotri frat᷑ peucecius. peuce¬
tiã noĩauit. Manto tẏresie filia. post in¬
teritũ thebanorũ dr delata. in italia man¬
tuam condidisse. Est autẽ in uenetia qͥ
gallia cis alpina dr. et dicta mantua quod
manes tueat᷑. Partenopea. a partenope
quadã uirgine illic sepulta: partenopes¬
ẽ appellata. Quod oppiduĩ postea augustꝰ

Expanded text:
Hanc autem antea Evander dicitur condidisse, Hanc autem antea Evander dicitur condidisse, Numae Pompilii natus: hic urbem in exitu Tiberis condidit quae et peregrinas merces exciperet et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. Galli quidam intestina discordia et assiduis dissensionibus suorum permoti, sedes novas quaerentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum atque alias urbes condiderunt. Vocatum autem Mediolanum ab eo quod ibi sus medio lanea perhibetur inventa. Historiis placet a Messapo Graeco Messapiae datam originem, versam postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Peucetiam nominaverat. Manto Tiresiae filia post interitum Thebanorum dicitur delata in Italiam Mantuam condidisse: est autem in Venetia, quae Gallia Cisalpina dicitur: et dicta Mantua quod manes tuetur. Parthenope a Parthenope quadam virgine illic sepulta Parthenope appellata; quod oppidum postea Augustus
Abbreviated transcription (Latin):
boum duxerat. Eneas autẽ post excidiũ
troiȩ in eadem italia ueniens abuxoris
noiẽ labiniã condidit. Ascanius uͦ relic¬
to labiniȩ nouerce suȩ regno albam lon¬
guã edificauit. Alba autẽ uocata ꝓpter
colorẽ sui. longua qr longũ oppidum est.
iuxta plixitatẽ collis in quo sita ẽ. Ex hac
etiã urbe reges albanorũ appellari cȩꝑunt.
Capuam capi̾siluiꝰ rex albanorũ constru¬
.xit. appellatã noiẽ conditoris. licet sint qͥ
dicant. a capacitate eã capuã dictã quod
eiuis terra omnẽ uite fructũ capiat. alii¬
a locis cãpestrib in quib sita ẽ. Est autem
caput urbiũ campaniȩ. inter tres maxi¬
mas romam cartaginẽq numnerata. ex
qua ꝓuncia italiȩ campania dicta est.
Romulus cum interfecto apud albam
amulio auum nrumitorẽ in regnũ resti¬
tuisset. in eum locũ ubi nunc roma ẽ dde¬
uenit. ibiq sedes posuit. menia construs.
urbemq ex nomine suo romã uocauit.

Expanded text:
boum duxerat. Aeneas autem post excidium boum duxerat. Aeneas autem post excidium Troiae in eadem Italia veniens, ab uxoris nomine Lavinium condidit. Ascanius vero relicto Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis; Longa, quia longum oppidum est, iuxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. Capuam Capys Silvius rex Albanorum construxit, appellatam a nomine conditoris; licet sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod eiua locis campestribus in quibus sita est. Est autem caput urbium Campaniae, inter tres maximas Romam Carthaginemque numerata; ex qua et provincia Italiae Campania dicta est. Romulus cum interfecto apud Albam Amulio avum Numitorem in regnum restituisset, in eum locum ubi nunc Roma est devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
lacedemonia condita a lacedemone semele
filio. Sparta a sparto filio foronei uocata.
qͥ fuit filiꝰ in achi. Ipsam autẽ esse spartam
quã et lacedoniã ciuitatẽ. atq inde lacede-¬
monios spartanos dici. Achaia ab acheo con-¬
structa. Pelops qui apud argos regnauit: pe¬
loponensem urbem condidit. Cẽcrobs in in¬
sula rodos rodum edificauit. Carpatus cou̾:
eustiphonis filiꝰ. paphum. angeus ligurgi fi¬
lius: samũ. dardanus autẽ condidit dar¬
daniã. Thessalonieã tessalus greci filiꝰ edifi¬
cauit. in qua etiã et regnauit. Brundusiũ
construxerunt greci. brundusiũ autẽ dic
tũ grece quodbrunda caput cerui dicatur.
Sic est enim ut cornua uideant᷑ et caput
et lingua in positione ipsius ciuitatis. In
italia autẽ a lanoianiculũ. a saturno sat᷑¬
nia. atq latiũ conditũ. eo quod ibi fugiens
latuisset cognominatũ. Abhercule in cam¬
pania pompeiã. qͥuictor ex ispania põpã

Expanded text:
. Lacedaemonia condita a Lacedaemone Semeles . Lacedaemonia condita a Lacedaemone Semeles filio. Sparta a Sparto filio Phoronei vocata, qui fuit filius Inachi. Ipsam autem esse Spartam quam et Lacedaemoniam civitatem, atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. 48. Achaia ab Achaeo constructa. Pelops, qui apud Argos regnavit, Peloponnensem urbem condidit. Cecrops in insula Rhodo RHODUM aedificavit. Carpathus Coum. Aeos Typhonis filius Paphum. Angaeus Lycurgi filius Samum. Dardanus autem condidit Dardaniam. Thessalonicam Thessalus. Graeci filius, aedificavit, in qua etiam regnavit. 49. Brundisium construxerunt Graeci. Brundisium autem dictum est Graece, quod brunda caput cervi dicatur: sic est enim, ut et cornua videantur, et caput, et lingua in positioItalia autem a Iano Ianiculum, a Saturno Saturnia atque Latium conditum, eo quod ibi fugiens latuisset cognominatum. Ab Hercule in Campania Pompeia, qui victor ex Hispania pompam
Abbreviated transcription (Latin):
mariq copiis. unde etiã constantinꝰ aptis.¬
simã condere iudicauit. ut et sibi recep¬
taculũ terre mariq fieret: unde et nunc
romani imꝑii sedes et cocus caput ẽ ori¬
entis sicut et roma occidentis. Epirum
ciuitas traciȩ condita est apirro. et cogno¬
ininata est. Athenas in ellaclas cecrobs con¬
didit. et ex suo noĩe ci cropiã nominauit.
Hanc anfixion idem qui in grecia tẽius
post cicropẽ regnauit. minerue consecͣ¬
uit. et nomen ciuitati athenas dedit. Nã
minerua grece athenas dr. Unde et ini-¬
neruã greci inuentricẽ multarũ artiuͣ
asserunt qr et littere. et artes diuersorũ¬
studiorũ et ipsa philosophia ueluti tem¬
plum athenas habuerunt. Chorintum
in a chaia condidit chorintus horestis fi¬
lius. Hanc greci coruiteã uocant hoc
ẽ administrationẽ rei publice. Tbebas
boctiȩ. catinus ueniens afenicib condidit. che¬
bis egiptiis prius ab eo constructis. Micenas:

Expanded text:
marisque copiis. Unde et eam Constantinus aptismarisque copiis. Unde et eam Constantinus aptissimam condere iudicavit, ut et receptaculum sibi terra marique fieret. Unde et nunc Romani imperii sedes et totius caput est orientis, sicut et Roma occidentis. Epirum civitas Thraciae condita est a Pyrrho et cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et ex suo nomine Cecropiam nominavit. Hanc Amphictyon, idem qui in Graecia tertius post Cecropem regnavit, Minervae sacravit et nomen civitati Athenas dedit; nam Minerva Graece Ἀθήνη dicitur. Unde et Minervam Graeci inventricem multarum artium asseruntstudiorum, et ipsa philosophia veluti templum Athenas habuerunt. 45. Corinthum in Achaia condidit Corinthus Orestis filius. Hanc Graeci Corintheam vocant, hoc est, administrationem reipublicae. 46. Thebas Boeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiis prius ab eo constructis. 203 47. Mycenas . . .
Abbreviated transcription (Latin):
¶ls natus inquit tarso cilicre. quidam
dam loeus indie tarsus uocat᷑. Seleutiã¬
isaurie. condidit seleucus quiet antioc̾iã
Ilus aucẽ apollinis filiꝰ infrigia iliũ condi¬
dit. Amnatones ephesum ui asia constru¬
xerunt. teseus uero smirnã construxit.
quȩ homero poetȩ patria extitit. et uo¬
cata sinirna qđ eius cãpos ermꝰ fluuiꝰ se¬
cat. Dioscoriã. colcorũ urbẽ amphitus et
circiꝰ aurige castoris et pollucis fabrica¬
uerunt. ex eorũ noĩe eam cognominantes.
Nam castor et pollux grece discori appel¬
lant᷑. Nicom edia anicomedo rege bitinȩ
edificata ẽ. Bituna condita afenice quȩ
pͥmũ mirandina uocabat᷑. Constantino¬
polim urbẽ traciȩ constantinꝰ ex noĩe suo
instituit. solã rome meritis et potentia
ad equatã. Hanc conditã pͥmũ apasama
rege spartanorũ et uocatã bitantiũ. uel
quod tantũ uter adriaticũ mare et pro¬
pontidẽ. uel quod sit receptaculũ terrȩ

Expanded text:
Natus' inquit, 'Tarso Ciliciae.' Quidam etiam locus Indiae Tarsus vocatur. SeleuciaIsauriae condidit Seleucus, qui et Antiochiam. Ilus autem Apollonis filius in Phrygia Ilium condidit. Amazones Ephesum in Asia construxerunt. Theseus vero Smyrnam construxit, quae Homero poetae patria extitit; et vocata Smyrna quod eius campos Ermus fluvius secat. Dioscoriam Colchorum urbem Amphitus et Cercius aurigae Castoris et Pollucis fabricaverunt, ex eorum nomine eam cognominantes; nam Castor et Pollux Graece Διόσκουροι appellantur. Nicomedia a Nicomedo rege Bithyniae aedificata est. Bithynia condita a Phoenice, quae primum Mariandyna vocabatur. Constantinopolim urbem Thraciae Constantinus ex nomine suo instituit, solam Romae meritis et potentia adaequatam. Hanc conditam primum a Pausania rege Spartanorum, et vocatam Byzantium, vel quod tantum patet inter Adriaticum mare et Propontidem, vel quod sit receptaculum terrae
Abbreviated transcription (Latin):
neq illic uapores sunt qui ex solis luce gignũ¬
tur. neq flatus. qui eiusdẽ motib incitatur.
s ꝑpetuus stupor. Tartaritin enĩ horrere et
tremere apud grecos legitur. illic enĩ fletus
sulphuris quẽ appellari putant aualle ido¬
lis consecrata.quȩ est iuxta murũ repleta
olim cadauerib mortuorũ. ibi enĩ hebrei fi¬
lios suos ĩmolabant demonib et appellaba¬
tur locus ipse gehennon. Futuri gͦ supplicũ
gehennam ĩgnis et frignis. Inferus appella¬
tus eo quod infra sit. Sicut autẽ scđ̾m corpus
si ponderis sui ordinẽ teneant inferiora st
omnia grauiora. ita scđin sp̃m inferiora
sunt om̃nia tristiora. unde et in greca lin¬
gua origo nõis. quo appellat᷑ inferus. exeo
quod nichil suaue habeat. resonare ꝑhibet᷑
Sicut autẽ cor animalis in medio ẽ. itact
infernus in medio terrȩ esse ꝑhibet᷑. unde
et in euangłio legimꝰ incorde terrȩ. Philo¬

Expanded text:
neque illic vapores sunt, qui ex solis luce gignunneque illic vapores sunt, qui ex solis luce gignuntur, neque flatus, qui eiusdem motibus incitatur, sed perpetuus stupor; ταρταρίζειν enim horrere et tremere apud Graecos legitur. Illic enim 'fletussulphuris, quem appellari putant a valle idolis consecrata, quae est iuxta murum Hierusalem, repleta olim cadaveribus mortuorum; ibi enim Hebraei filios suos inmolabant daemonibus, et appellabatur locus ipse Gehennon. Futuri ergo supplicii gehennam ignis et frigoris legitur. Inferus appellatur, eo quod infra sit. Sicut autem secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneat, inferiora sunt omnia graviora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora. Unde et in Graeca lingua origo nominis, quo appellatur inferus ex eo quod nihil suave habeat, resonare perhibetur. Sicut autem cor animalis in medio est, ita et infernus in medio terrae esse perhibetur. Unde et in Evangelio legimus: In corde terrae . Philo
Abbreviated transcription (Latin):
quam greci piron uocat I. De inferiorib ir.
pecus est fossa sub terra qua prespici potest.
Spelea grece. speltinca latine. Spiracula
appellata omnia loca pestiferi sp̃s. quẽ greci
spiraculum dicit huiuscemodi locũ et spiracła
exeo dnr loca quo terra spm̃ edit. Hiatus pre
hominũ oris aꝑtio. translata aferis. quarũ
auiditas oris aꝑtione monstrat᷑. Profundũ
ꝓprie quasi cuius sit porro fundus. abusiue
autẽ ꝓfundũ uel sursũ uel deorsũ d̾r. ut ma¬
re ac terra cȩlũq ꝓfundũ. Baratrũ nimiȩ alci¬
tudinis nomen est. et dictũ baratrũ quasi uo¬
rago atra. scilicet a ꝓfunditate. Ereb inferoꝵ
idest atristicia dicta eo quod tristes faciat uel
qđ tristiciã gignat. Cocitus locus inferi. de qͦ
uel quod omnia illic turbata sunt. anotoy
nc̃tixñc. idest atremore frigoris. qđ est alge¬
re et rigere. qr scilicet luce soleq caret. Nam

Expanded text:
quem Graeci ἤπειρον vocant. De inferioribus . quem Graeci ἤπειρον vocant. De inferioribus . Specus est fossa sub terra qua prospici potest; σπήλαια Graece, speluncae Latine. Spiracula appellata omnia loca pestiferi spiritus, quae Graeci spiraculum dicit huiuscemodi locum; et spiracula ex eo dicuntur loca qua terra spiritum edit. Hiatus praehominis oris apertio, translata a feris quarum aviditas oris adapertione monstratur. Profundum proprie quasi cuius porro sit fundus. Abusive autem profundum vel sursum vel deorsum dicit ac terras caelumque profundum. Baratrum nimiae altitudinis nomen est: et dictum baratrum quasi vorago atra, scilicet a profunditate. Erebus inferorum , id est a tristitia, dicta, eo quod tristes faciat vel quod tristitiam gignat. Cocytus locus inferi, de quovel quia omnia illic turbata sunt, ἀπὸ τοῦς ταραχῆς, id est a tremore frigoris, quod est algere et rigere, scilicet quia lucem solemque caret; quia
Abbreviated transcription (Latin):
Stacius. et umbrosi patuere estiua licei.
Naualia sunt loca ubi naues fabrican¬
tur. hoc et textrinũ uocat᷑. Statio est uͥ
ad tempꝰ stant naues. portus ubi hiemaÑ.
Importunũ autẽ in quo nullũ refugium.
quasi nullus portus. Portus aucẽ locus ẽ.
ab accessu uentorũ remotus. ubi iberna op¬
ponere solent. et portus dictus ab eportan-¬
dis cõmerciis. Et hunc ueteres abauilan-¬
dis mercib baias uocabant. illa declind¬
tione abaia baias. a familia familias. Litꝰ:
terra aque et mari uicina et dictũ litus qr
fluctu eliditꝰ. uel quod aqua abluitꝰ. Cicõ
in topicis. litus est qua aqua fluctus elu¬
dit. Circũ luuiũ locus quẽ aqua circum¬
luit. Ad luuiũ consumptio riparũ ex
aquis. Margo est pars cuius libet utpu¬
ta maris. unde et nomen accepit. Martu¬
ma quasi maris intima. Ostia ab ingres¬
su et exitu fluminis dicta in mari. Conti¬
nens ꝑpetua terra nec ullo mari discreta.

Expanded text:
Statius Theb. 1, 363: Et umbrosi patuere aestiva Lycaei. Statius Theb. 1, 363: Et umbrosi patuere aestiva Lycaei. Navalia sunt loca ubi naves fabricantur. Hoc et textrinum vocatur. Statio est ubi ad tempus stant naves; portus, ubi hiemant; inportunum autem, in quo nullum refugium, quasi nullus portus. Portus autem locus est ab accessu ventorum remotus, ubi hiberna opponere solent: et portus dictus a deportandis commerciis. Hunc veteres a baiolandis mercibus baias vocabant, illa declinatione a baia baias, ut a familia familias. Litus est terra aquae et mari vicina: et dictum litus quia fluctu eliditur, vel quod aqua adluitur. Cicero in Topicis 32: 'Litus est qua fluctus eludit.' Circumluvium locus quem aqua circumluit; adluvium consumptio riparum ex aquis. Margo est pars cuiuslibet loci, utputa maris; unde et nomen accepit. Maritima quasi maris intima. Ostia ab ingressu et exitu fluminis dicta in mari. Continens perpetua terra nec ullo mari discreta,
Abbreviated transcription (Latin):
nib dici que ibi ꝓpt̾ religionẽ gentiliũ
cultũq fiebant. Deserta uocata qr non
seruntur. et ideo quasi deseruntur. ut
sant loca siluarũ et montiũ contraria
deua sunt loca secreta et audita quasi ext᷑
uiam. ipsa sunt et inuia. unde et auiaria se¬
creta loca et auia remota. aut tantũ adibi¬
lia auib. unde est illud. inculta rubent
amanda alliciant. U frius flacus quod
sine munere sint. nec quicꝙͣ his officia qͣsi
amunia. hoc est sine fructu. unde nullus
fructus exsoluit᷑. inde etiam nichil pres¬
tantes ĩmunes uocant᷑. Aprica loca que
sole gaudent. quasi aNeupiRnc. idest si¬
ne frigore. siue qd sint aꝑto cȩlo. Opa ca
uero loca quasi oꝑta celo. aprico contͣria.¬
Lubricũ dici locũ ab eo quod ibi qͥs la¬
bit᷑. et lubricũ đr. non qđ labitur s in qͦ
labit᷑. Estiua sunt loca umbrosa. inquib
ꝑestatẽ habitant pecora. ꝓpt̾ solis ardorem.

Expanded text:
nibus dici, quae ibi propter religionem gentilium nibus dici, quae ibi propter religionem gentilium cultumque fiebant. Deserta vocata quia non seruntur et idesunt loca silvarum et montium, contraria Devia sunt loca secreta et abdita, quasi extra viam; ipsa sunt et invia. Inde et Aviaria secreta loca et a via remota, aut tantum adibilia avibus; unde est illud: Inculta rubent amanda alliciant. Varro, quod sine munere sunt, nec quidquam in his officii, quasi amunia, hoc est, sine fructu, unde et nullus fructus exsolvitur. Inde etiam nihil praestantes immunes vocantur. 34. Aprica loca, quae sole gaudent, quasi ἃνευ φρίκης, id est, sine frigore, sive quod sint aperto coelo. 35. Opaca vero loca, quasi operta coelo, aprico contLubricum dici locum ab eo quod ibi quis labitur; et lubricum dicitur non quod labitur, sed in quo labitur. Aestiva sunt loca umbrosa, quibus per aestatem vitant pecora solis ardorem.
Abbreviated transcription (Latin):
st c̾rarum planicies. Dictus autẽ campꝰ qđ
breuis sit pedib nec erectus ut montes. s
pitens. et spacio suo porrectus et iacens. Uñ
ix greca ethimologia. Cami enim greci bre¬
uedicunt. Solum ẽ omne quod sustinet.
a soliditate dictũ silicet. unde et de mari
uasta et siluestria loca. ubi arbores exili¬
int in altũ. Fauces sunt aditus angustor
lcorũ. inter arduos montes locata. angꝰ¬
a et breuia dicta a fauciũ similitudine.
quasi foces. Confrages loca inquã undiq
uenti curruit. ac icse frangunt ut neuiꝰ
at. in montes ubi uenti frangebant locũ.
scabra sunt loca situ asꝑa. unde et scabi
sđ̃r a corporis asꝑitate. Lustra obscura
latibula ferarũ et luporũ cubilia sunt.
Inde et lupanaria lustra dnr. ꝑ contrari¬
ũ uidelicet. qr parũ illustrant᷑. Licus est
locus densis arborib septus. solo lucẽ decͣ¬
hens. Potest et a conlucendo crebris lumi¬

Expanded text:
est terrarum planities. Dictus autem campus quod est terrarum planities. Dictus autem campus quod brevis sit pedibus, nec erectus, ut montes, sed patens et spatio suo porrectus et iacens; undeex Graeca etymologia; χαμαὶ enim Graeci breve dicunt. Solum est omne quod sustinet, a soliditate dictum scilicet. Unde et de mari vasta et silvestria loca, ubi arbores exiliunt in altum. Fauces sunt aditus angustorum locorum inter arduos montes, loca angusta et brevia, dicta a faucium similitudine, quasi foces. Confrages loca in qua undique venti currunt ac sese frangunt. Ut Naevius ait trag. 58: In montes ubi venti frangebant locum. Scabra sunt loca situ aspera. Unde et scabies dicitur, a corporis asperitate. Lustra obscura latibula ferarum et luporum cubilia sunt. Unde et lupanaria lustra dicuntur, per contrarium videlicet, quia parum inlustrantur. Lucus est locus densis arboribus septus, solo lucem detrahens. Potest et a conlucendo crebris lumi
Abbreviated transcription (Latin):
nem esse dicunt. De quolucanus. esꝑiẽ
calpẽ sumũq impleuit athlantẽ. Athlaus
frater ꝓmethei fuit. et rex affrice: aquo as¬
trologie artem prius dicunt excogitatam
ideoq dictus est sustinuisse cęlũ. Ob cru¬
ditionẽ gͥ discipline: et scientiã celi nom̃
eius in montẽ affrice diriuatũ est. qͥ nuns
athlans cognominatur. qui ꝓpt̃ altituai¬
nem suã quasi celi machinã atq astri a¬
stentare uidetur. Alpes autẽ ꝓpͥe montes
Et dicendo aerias. uerbũ exp̃ssit auerbs.
ꝗmgallorũ lingua alpes montes alti uo¬
antur. Hȩc sunt enĩ quȩ italiȩ murorum
tibent uic̃ẽ. Colles sunt ꝓminentiora iu
montiũ quasi colla. Iuga autẽ montiuĩ
reo appellata sunt. quod ppinquitate sui
iingant᷑. Tumulus est mons breuis. quasi
timens cellus. Item tumulus terra conges¬
ta ubi nulla memoria ẽ. Ualles sunt hu¬
milia loca. quasi uulsa. hinc et conualles
depressa loca terrarũ inter montes. Campꝰ

Expanded text:
nem esse dicunt. De quo Lucanus: Hesperiam nem esse dicunt. De quo Lucanus: Hesperiam Calpen, summumque implevit Atlantem. Atlas frater Promethei fuit et rex Africae, a quo astrologiae artem prius dicunt excogitatam, ideoque dictus est sustinuisse coelum. Ab eruditionem igitur disciplinae et scientiam caeli nomen eius in montem Africae derivatum est, qui nunc Athlans cognominatur: qui propter altitudinem suam quasi caeli machinam atque astra sustentare videtur. Alpes autem proprie montet dicendo aerias verbum expressit a verbo. Nam Gallorum lingua 'alpes' montes alti vocantur. Haec sunt enim quae Italiae murorum exhibent vicem. Colles sunt praeminentiora iuga montium, quasi colla. Iuga autem montium ex eo appellata sunt quod propinquitate sui iungantur. Tumulus est mons brevis, quasi tumens tellus. Item tumulus terra congesta, ubi nulla memoria est. Valles sunt humilia loca, quasi vulsa. Hinc et convalles depressa loca terrarum inter montes. Campus
Abbreviated transcription (Latin):
ga a duob fr̃ib ceteron et elicon appellant᷑. sloã
elicon dictus ab elicone frẽ ciceronis. Itẽ etai¬
nii sunt montes epiri a crebris dicti fulmini¬
mons appellatus quasi alpes penice. qr han¬
nibal ueniens ad italiã easdem alpes aꝑutt.
ipsa quȩ rupit appenninȩ alpes uocantur.
Mons ethna ex igne et sulphure unde et
gehenna. Constat autẽ hunc ab ea parte
qua eurus uel affricꝰ flat. habere spelun¬
cas plenas sulphuris. et usq ad mare deduc¬
tas. quȩ spelunce recipientes inse fluctus.
uentum creant. qͥ agitatus ignẽ gignit ex
sulphure. unde est et hoc quod uidetur in
cendiũ. Pireneus et ipse acrebris fulimnĩ
ignib nuncupatus. grece enĩ ignis piro uo¬
catur. Iste est qui inter galliam atq span¬
am. quasi de industria munimentũ int¬
lacet. Solurius a singularitate đr. quodom
in ultimis finib occeani occeani qui diri¬
mit europam ab affrica. quẽ athlantis si¬

Expanded text:
ga a duobus fratribus Cithaeron et Helicon appellantur. Nam ga a duobus fratribus Cithaeron et Helicon appellantur. Nam Helicon dictus ab Helicone fratre Cythaeronis. Item Ceraunii sunt montes Epiri, a crebris dicti fulminimons appellatus quasi Alpes Poeninae, quia Hannibal veniens ad Italiam easdem Alpes aperuitipsa, quae rupit, Appenninae Alpes vocantur. Mons Aethna ex igne et sulphure dictus; unde et Gehenna. Constat autem hunc ab ea parte, qua Eurus vel Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris et usque ad mare deductas, quae speluncae recipientes in se fluctus ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde est quod vicendium. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus: Graece enim ignis pyr vocatur. Iste est, qui inter Galliam atque Hispaniam quasi de industria munimentum interjacet. Solorius a singularitate dicitur, quin ultimis finibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quam Atlantis fi