comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ribili lenitate. et caritatis seueritate. Nam ub
erit illud apłi. corripite inquietos. consolami¬
ni pusillammes. suscipite infirmos. patienteᷤᷤ
estote ad om̃s. iudete nequis malum ꝓ malo
alicui reddat: cũ hoc utiq subiecit uidete
nequis malum ꝓmalo alicui reddatt. satis osten¬
dit non ẽẽ malam ꝓ malo redditionem corriꝑe
inquietos. quamuis ꝓ culpa inquietudinis red¬
datur pena correptionis. Non gͦ malum est
correptionis pȩna: cum sit malum culpa . Neq
enim ferrum ẽ inimici uulnerantis. s mediei
secantis. Fiunt ista in eccłia: et ille sp̃s int̾ioris
lenitatis ardet zelo dei. ne uirgo casta uni uiro
desponsata xp̃o. in aliquib suis membris. sic̃
eua seducta ẽ serpentis astucia. corrum patur
a castitate quȩ ẽ in xp̃o. Ueruntamen absit aser¬
uis patris familias ut immemores sint p̃cepti
dm̃ sui. et sic aduersus ziranioꝵ multitudi¬

Expanded text:
ribili lenitate et caritatis seueritate. nam ubi ribili lenitate et caritatis seueritate. nam ubi erit illud apostoli: corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. uidete ne quis malum pro malo alicui reddat? cum hoc utique subiecit: uidete ne quis malum pro malo alicui reddat, satis ostendit non esse mali pro malo redditionem corripere inquietos, quamuis pro culpa inquietudinis reddatur poena correptionis. non ergo malum est correptionis poena, cum sit malum culpa; neque enim ferrum est inimici uulnerantis, sed medici secantis. fiunt ista in ecclesia et ille spiritus interioris lenitatis ardet zelo dei, ne uirgo casta uni uiro desponsata Christo in aliquibus suis membris, sicut Eua seducta est serpentis astutia, corrumpatur a castitate quae est in Christo. uerumtamen absit a seruis patris familias, ut immemores sint praecepti domini sui et sic aduersus zizaniorum multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt refugint communionem. illius de¬
serunt unitatem. Cum potius deberent si eẽt
ĩeis earitas omĩa sufferens. ne se abonis diuide¬
rent. quos inomnib gentib aliena mala do¬
cere non poterant. ipsi in una gente tolerare
quod nouerant. Unde etiam non discussa cau¬
sa inqua documentis grauissimis conuincun¬
tur calumniati innocentib. ꝓbabilius credit᷑
traditionis crimina falsa finxisse: qui non du¬
bitauerunt longe sceleratius crimen nefariȩ
diuisionis admittere. Quia et si uerum esset
quicquid de traditione iactarunt: tam̃ con¬
sortium xp̃ianorum. quos usq ad extrema t̾¬
rȩ diuina scriptura cõmendat. ꝓpter hoc qͦd
ipsi scierunt. illi autem nescierunt. relinquere
nullomͦ debuerunt. Neq hoc ideo dixerim.
ut negligatur ȩccłiastica disciplina. ut ꝑmit¬
tatur quisq facere quod uelit sine ulla corre¬
ptione. et quadam medicinali uindicta. et ter¬

Expanded text:
uerunt refugiunt communionem, illius deuerunt refugiunt communionem, illius deserunt unitatem, cum potius deberent, si esset in eis caritas omnia sufferens, ne se a bonis diuiderent, quos in omnibus gentibus aliena mala docere non poterant, ipsi in una gente tolerare quod nouerant. unde etiam non discussa causa, in qua documentis grauissimis conuincuntur calumniati innocentibus, probabilius creditur traditionis crimina falsa finxisse, qui non dubitauerunt longe sceleratius crimen nefariae diuisionis admittere, quia, etsi uerum esset quidquid de traditione iactarunt, tamen consortium chriatianorum, quos usque ad extrema terrae diuina scriptura commendat, propter hoc quod ipsi scierunt, illi autem nescierunt, relinquere nullo modo debuerunt. Neque hoc ideo dixerim, ut neglegatur ecclesiastica disciplina, ut permittatur quisque facere quod uelit sine ulla correptione et quadam medicinali uindicta et ter
Abbreviated transcription (Latin):
nem dictum ẽ. Sustine dñm. uiriliter age. confor¬
teturcor tuum et sustine dñm. ¶axima quip¬
pe palma tolerantiȩ ẽ: inter subintroductos fal¬
sos fr̃s. sua querentes. non quȩ iħu xpi. dilec¬
donem non sua querentium s quȩ iħu xp̃i nul¬
la turbulenta et temeraria dissensione turba¬
re nec unitatẽ sagenȩ dnĩcȩ ex omĩum pisciũ
genere congregantis. dum adlitus id÷ ad finẽ
scłi ducitur suꝑbȩ nefaria contentione dirum¬
pere cum seputat quisq aliquid ẽẽ dum ni¬
chil sit. atq ita se ipsum seducit. et suffic̃e uult
ad populorum xp̃ianorum separationẽ suũ
uł eorum iudicium qui malos quosdam cõmu¬
nione sacramentoꝵ xpĩanȩ religionis indignoᷤ
se aꝑtissimȩ nosse dicunt. De quib tamen qͥc¬
quid nosse dicunt. uniuersȩ eccliȩ quȩ ꝑ om̃s
gentes sicut ẽ predicta diffunditur ꝑsuadere
non possunt. Et cum istorum quasi quos no¬

Expanded text:
nem dictum est: sustine dominum, uiriliter age; confornem dictum est: sustine dominum, uiriliter age; confortetur cor tuum et s pe palma tolerantiae est inter subintroductos falsos fratres sua quaerentes, non quae Iesu Christi, dilectionem non sua quaerentium, sed quae Iesu Christi, nulla turbulenta et temeraria dissensione turbare nec unitatem sagenae dominicae ex omni piscium genere congregantis, dum ad litus, id est ad finem saeculi ducitur, superbe nefaria contentione disrumpere, cum se putat quisque aliquid esse dum nihil sit, atque ita se ipsum seducit et sufficere uult ad populorum christianorum separationem suum uel suorum iudicium, qui malos quosdam communione sacramentorum christianae religionis indignos se apertissime nosse dicunt, de quibus tamen quidquid nosse se dicunt uniuersae ecclesiae, quae per omnes gentes sicut est praedicta diffunditur, persuadere non possunt. et cum istorum quasi quos no
Abbreviated transcription (Latin):
pauli. quantominus in nomine ceciliani. uł
cuiusqͣm nr̃m baptirati sitis ut discatis quam¬
diu palea cum frumento trituratur. qͣmdiu
pisces mali cum bonis intra retia dominica na¬
tant. ante tempꝰ uentilationis tolerare potius
ꝓpt̃ bonos commietionem maloꝵ. ꝗtiã uio¬
lare ꝓpter malos caritatem bonoꝵ: Hȩc quip¬
pe commirtio: ñ ȩterna s temporalis. nec spi¬
ritualis. s corporalis ẽ. Inqua non errabunt an¬
geli. quando colligent malos de medio iustoꝵ.
et mittent in caminum ignis ardentis. Nouit
enim dñs qui sunt eius. Et si ab iniquis ad
tempus corporaliter non potest: recedat tam̃
ab ipsa iniquitate omnis qui nominat nom̃
dñi. Licet enim amalis interim uita. morib.
corde. ac uoluntate. separari atq discedere. Quȩ
separatio semꝑ oportet custodiatur. Corꝑalis
autem separatio: ad scłi finem fidenter. patien¬
ter fortiter expectetur. spter quam expedatio¬

Expanded text:
Pauli, quanto minus in nomine Caeciliani uel Pauli, quanto minus in nomine Caeciliani uel cuiusquam nostrum baptizati sitis, ut discatis, quamdiu palea cum frumento trituratur, quamdiu pisces mali cum bonis intra retia dominica natant, ante tempus uentilationis tolerare potius propter bonos commixtionem malorum quam uiolare propter malos caritatem bonorum. haec quippe commixtio non aeterna sed temporalis, nec spiritalis sed corporalis est. in qua non errabunt angeli, quando colligent malos de medio iustorum, et mittent in caminum ignis ardentis. nouit enim dominus qui sunt eius, et si ab iniquis ad tempus corporaliter non potest, recedat tamen ab ipsa iniquitate omnis qui nominat nomen domini. licet enim a malis interim uita, moribus, corde ac uoluntate separari atque discedere, quae separatio semper oportet custodiatur. corporalis autem separatio ad saeculi finem fidenter patienter fortiter expectetur, propter quam expectatio
Abbreviated transcription (Latin):
in homine ut nemo glorietur in homine: areã
dominicam ꝓpt̃ paleam quȩ nunc uento su¬
ꝑbiȩ ꝑcussa uolat.uł tiltima uentilatione se¬
parabitur. nullomͦ deseretis. nec domum magnã
ꝓpt̃ uasa fact̾a in contumeliam refugietis. nec ꝓ¬
pter malos pisces in littore separandos ꝑ dirupta
retia exibitis. nec ꝓpter hedos pastore diuisuro
ad sinistram ponendos bona unitatis pascuan
linquetis. nec ꝓpt̃ cõmixta zirania uos atritici
societate. cui caput ẽ granum illud mortifiea¬
tum et multiplicatum. et quȩ ꝑ mundũ simul
usq ad messem crescit. nefaria discissione se¬
parabitis. Ager ẽ enim mundus: non affrica.
Messis finis scłi: non tempꝰ donati. Has certe si¬
militudines ȩuuangłicas recognoscitis ad qͥd
aliud datas. nͥ ut nemo glorietur in homine
et nequis ꝓ altero inflatus aduersus alterũ
diuidatur dicens ego sum pauli. cum utiq ñ
paulus crucifirus sit ꝓ uobis. nec in nomine

Expanded text:
in homine, ut nemo glorietur in homine, aream in homine, ut nemo glorietur in homine, aream dominicam propter paleam, quae uel nunc uento superbiae percussa uolat uel ultima uentilatione separabitur, nullo modo deseretis nec domum magnam propter uasa facta in contumeliam refugietis nec propter malos pisces in litore separandos per disrupta retia exibitis nec propter haedos pastore diuisuro ad sinistram ponendos bona unitatis pascua relinquetis nec propter commixta zizania uos a tritici societate, cui caput est granum illud mortificatum et multiplicatum et quae per mundum simul usque ad messem crescit, nefaria discissione separabitis; ager est enim mundus, non Africa, messis finis saeculi, non tempus Donati. Has certe similitudines euangelicas recognoscitis ad quid aliud datas, nisi ut nemo glorietur in homine et ne quis pro altero inflatus aduersus alterum diuidatur, dicens: ego sum Pauli, cum utique non Paulus crucifixus sit pro uobis nec in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
menti obumbratio. Quid enim habemꝰ qͦd non
acccpimꝰ: Si autem accepimꝰ. non gloriem᷑ qͣsi
non acceꝑimꝰ. Et inhis omnib quecunq in no¬
bis bona nostis: imitatores nñ estote si tamen
nos xp̃i.Si autem aliqua mala in nobis uł su¬
spicamini. uł creditis. uł uidetis. retinete ilud
dominicum. quo securi eius ȩccłiam ñ ꝓpter
mala hominum deseratis. quȩ dicimus facite:
quȩ autem mala nos facere putatis aut nostis
nolite facere. Non enim tempus ẽ purgandime
uobis: cum mea causa neglect̾a rem uobis salu¬
brem commendare susceperim. ut nemo glori¬
etur in homine. Maledictus enim omnis: qui
spem suã ponit in homine. Hoc precepto dnĩco
& aplico retento atq seruato. etiam me in mea
causa sicut inimicus existimari cupit. deficien¬
te et oppresso: uctrix erit causa cui seruio. Si
enim firmissime denueritis quod exhortor & sa¬
tago. maledictum ẽẽ omnẽ qui spem suã ponit

Expanded text:
menti obumbratio. quid enim habemus quod non menti obumbratio. quid enim habemus quod non accepimus? si autem accepimus, non gloriemur quasi non acceperimus. et in his omnibus, quaecumque in nobis bona nostis, imitatores nostri estote, si tamen nos Christi; si autem aliqua mala in nobis uel suspicamini uel creditis uel uidetis, retinete illud dominicum, quo securi eius ecclesiam non propter mala hominum deseratis: quae dicimus facite, quae autem mala nos facere putatis aut nostis, nolite facere. non enim tempus est purgandi me uobis, cum mea causa neglecta rem uobis salubrem commendare susceperim, ut nemo glorietur in homine; maledictus enim omnis qui spem suam ponit in homine. hoc praecepto dominico et apostolico retento atque seruato etiam me in mea causa, sicut inimicus existimari cupit, deficiente et oppresso uictrix erit causa cui seruio. si enim firmissime tenueritis quod exhortor et satago, maledictum esse omnem qui spem suam ponit
Abbreviated transcription (Latin):
Iam quod sequitur:. et si mͥ non audeo coapta¬
re ut dicam. nichil enim mͥ conscius sum. fi
denter tamen in conspectu di dico. nichil hoꝵ
quib petilianus tempꝰ uitȩ meȩ posteaquam
in xp̃o baptiratus sum criminatus ẽ mͥ consciꝰ
sum. nec tamen in hoc iustificat᷑ sum. Qui aũ di¬
iudicat me dñs ẽ. Itaq nolite ante tempꝰ quic¬
quam iudicare donec ueniat dñs et illumin⁊
abscondita tenebrarum et manifestabit cogi¬
tationes cordis. et tunc laus erit unicuiq: a dõ.
Hȩc autẽ fr̃s transfiguraui in me. ne supͣ quã
scriptum ẽ. unus ꝓ altero infletur aduers alte¬
rum. Itaq nemo glorietur in homine.omnia
diconemo glorietur in homine. Sepius repeto.
nemo glorietur in homine:Si quid in nobis
laudabile aduertitis.ad illius laudem referte.
aquo ẽ omne datum optimum. et om̃e donũ
ꝑfectum. Desursum ẽ enim descendens apatre
luminũ apud quẽ non ẽ immutationec mo¬

Expanded text:
Jam quod sequitur, etsi mihi non audeo coaptaJam quod sequitur, etsi mihi non audeo coaptare, ut dicam, Nihil enim mihi codenter tamen in conspectu dei dico: nihil eorum, quibus Petilianus tempus uitae meae, posteaquam in Christo baptizatus sum, criminatus est, mihi conscius sum. nec tamen in hoc iustificatus sum; qui autem diiudicat me dominus est. itaque nolite ante tempus quicquam iudicare, donec ueniat dominus et illuminet abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a deo. haec autem, fratres, transfiguraui in me, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur aduersus alterum. itaque nemo glorietur in homine; omniadico: nemo glorietur in homine, saepius repeto: nemo glorietur in homine. si quid in nobis laudabile aduertitis, ad illius laudem referte, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum; desursum est enim, descendens a patre luminum, apud quem non est immutatio nec mo
Abbreviated transcription (Latin):
potius defensione neglecta. rem teneam de
qua intentionem meã nullus m̃s criminator
excutiat: Domum dĩ mei. cuius decorẽ dile¬
.xi. preconio seruientis uocis extollam. me uͦ
humiliabo et abiciam. Elegi enim abiectus
ẽẽ in domo dei mei magis qͣm habitare inta¬
bernaculis hereticorum. Ate gͦ petiliane ser-¬
monem parumꝑ auertam. & ad eos conu̾tam
quos ame maledictis tuis es conatus auertere.
quasi hoc ego moliar.:ut homines ad me con¬
uertantur. & non potius mecum ad đm. Audi¬
te gͦ quicunq maledicta legistis. quȩ in me ua¬
tior quam consideratior. petilianus euomille
Prius uos apłicis uerbis alloquar: quȩ certe
qualiscunq ipse sim uera sunt. Sic nos exi¬
stimet homo quasi ministros xp̃i: & dispen¬
satores ministerioꝵ dĩ. Hic iam querit᷑ inter
dispensatores: ut fidelis quis inueniat᷑. Michi
autem minimum ẽ ut auobis iudicer. atit
ab humano die. S neq ego meipsũ iudico.

Expanded text:
potius defensione neglecta rem teneam, de potius defensione neglecta rem teneam, de qua intentionem meam nullus meus criminator excutiat? domum dei mei, cuius decorem dilexi, praeconio seruientis uocis extollam. me uero humiliabo et abiciam; elegi enim abiectus esse in domo dei mei magis quam habitare in tabernaculis haereticorum. a te ergo, Petiliane, sermonem parumper auertam et ad eos conaertam, quos a me maledictis tuis es conatus auertere. quasi hoc ego moliar, ut homines ad me conuertantur et non potius mecum ad deum. Audite ergo, quicumque maledicta legistis quae in me iratior quam consideratior Petilianus euomuit. prius uos apostolicis uerbis alloquar, quae certe, qualiscumque ipse sim, uera sunt: sic nos existimet homo quasi ministros Christi et dispensatores mysteriorum dei. \'hic iam quaeritur inter dispensatores ut fidelis quisautem minimum est ut a vobis dijudicer, aut ab humano die: sed neque ego me ipsum judico.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ crederes posse tua scripta in manus aliꝗͣ
uenire prudentium. qui se aꝑsonis nr̃is tolle¬
rent & questionem potius quȩ inter nos uer¬
teretur inquirerent.ne qui uel quales essemꝰ.
sed quid ꝓ ueritate uł contra errorem dicere¬
mus atcenderent. Horum iudicium tibi re¬
uerendum fuit. horum reprehensio p̃eauen¬
da. ne te arbitrarentur nichil inuenisse quod
diceres. nͥ tibi ꝓponeres cui quoquo mͦ male¬
diceres. S uidelicet quorumdam leuitate
atq uanitate qui libent̃ audiunt lites iur¬
gantium disertoꝵ. ut cum attendunt quã
eloquenter conuicieris. non intueantur qͣm
ueraciter coniuncaris. Simul & illud opinor
egisti. ut occupatus mea defensione suscep¬
tam causam etiam ipse desererẽ. atq ita
hominib non ad disputantium s ad liti¬
gantium uerba conuersis obscuraretur ueri¬
taᷤ. ꝗͣ dilucesc̾e atq ĩnotesc̾e formidatis Ego itaq
contra tale consilium quid agam. nisi mea

Expanded text:
ut non crederes posse tua scripta in manus aliquorum ut non crederes posse tua scripta in manus aliquorum uenire prudentium, qui se a personis nostris tollerent et quaestionem potius quae inter nos uerteretur inquirerent nec qui uel quales essemus, sed quid pro ueritate uel contra errorem diceremus adtenderent? horum iudicium tibi reuerendum fuit, horum reprehensio praecauenda, ne te arbitrarentur nihil inuenisse quod diceres, nisi tibi proponeres cui quoquo modo malediceres. sed uidelicet quorundam leuitate atque uanitate, qui libenter audiunt lites iurgantium disertorum, ut, cum attendunt quam eloquenter conuicieris, non intueantur quam ueraciter conuincaris, simul et illud opinor egisti, ut occupatus mea defensione susceptam causam etiam ipse desererem atque ita hominibus non ad disputantium, sed ad litigantium uerba conuersis obscuraretur ueritas, quam dilucescere atque innotescere formidatis. ego itaque contra tale consilium quid agam, nisi mea
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Proinde si et ego tibi uellem ꝓ male¬
dictis maledic̾ta rependere: quid aliud quam
maledici essemus. ut hi qui nos legerent alii
detestatos abicerent sana grauitate. alii sua¬
uiter haurirent maliuola uoluptate: Ego qͣn¬
do cuiq uł dicendo uł scribendo respondeo:
etiam contumeliosis criminationib lacessi¬
tus. quantum mͥ dñs donat frenatis atq ꝯ.¬
tritis uane indignationis aculeis. auditori
lectoriue consulens. non ago ut efficiar hõi
conuciando suiꝑior. s errorem conuincendo
salubrior. Si enim qualecunq cor habent qui
ea quȩ scripsisti considerant quid tibi ꝓfuit
ad eausam quȩ int nos de communione catho¬
lica. uel de parte donati agitur. quod relictone¬
gocio quodammͦ publico. priuata quadam si¬
multate hominis unius uitam maledicis
obprobriis insectatus es. qͣsi homo ille sit eau¬
sa quȩ inquiritur: tam male existimasti non
dicam de xp̃ianis.s de ipso genere humano.

Expanded text:
tatem. proinde si et ego tibi uellem pro maletatem. proinde si et ego tibi uellem pro maledictis maledicta rependere, quid aliud quam duo maledici essemus, ut hi qui nos legerent alii detestatos abicerent sana grauitate, alii suauiter haurirent maliuola uoluptate? ego quando cuique uel dicendo uel scribendo respondeo, etiam contumeliosis criminationibus lacessitus, quantum mihi dominus donat, frenatis atque contritis uanae indignationis aculeis auditori lectoriue consulens non ago, ut efficiar homini conuiciando superior, sed errorem conuincendo salubrior. Si enim qualecumque cor habent qui ea quae scripsisti considerant, quid tibi profuit ad causam, quae inter nos de communione catholica uel de parte Donati agitur, quod relicto negotio quodammodo publico priuata quadam simultate hominis unius uitam maledicis obprobriis insectatus es, quasi homo ille sit causa quae inquiritur? tam male existimasti, non dicam de christianis, sed de ipso genere humano,
Abbreviated transcription (Latin):
eoi petiliane luteras tuas. qͣndo
legere potui quib tesatis indieasti aduersꝰ ca¬
tholicam ęccłiam ꝓ parte. donati nec aliquid
ualuisse dicere ydoneum. nec tacere ꝑmissum.
Quos estus passus es. quanta cordis tempesta
te fluc̾tuasti cum legisses ea quib parti epłȩ
tuȩ quȩ inmanus meas tune uenerat quanta
potui breuitate ac ꝑspicuitate respondi. Uidi¬
sti emm tanta firmitate roboratã. tanta luce
illustratam quam tenemꝰ et defendimꝰ uerita¬
tem. ut quid contra eam dicendum ec̃t qͦ con¬
uicta refelleretur inuenire non posses. Atten¬
disti etiam multoꝵ qui ea legerant expect̾ati¬
onem inte esse conuersam: scire cupientiũ
quid diceres. quid ageres. qua euaderes. quo
extantis angustiis quib de dĩ uerbum cir¬
cũuallarat erumperes. Hic tu debueras
contempta opinione uanors. ꝑgere inueram
sanamq sententiã. Fecisti quod detalib scri¬
ptura predixit. Duexisti maliciam suꝑ benig¬
nitatem: iniquitatẽ magis quam loqui ȩgui¬

Expanded text:
egi, Petiliane, litteras tuas, quando legere potui, quibus te satis indicasti adversus catholicam Ecclesiam, pro parte Donati, nec aliquid valuisse dicere idoneum, nec tacere permissum. Quos aestus passus es, quanta cordis tempestate fluctuasti, cum legisses ea, quibus parti epistulae tuae, quae in manus meas tunc uenerat, quanta potui breuitate ac perspicuitate respondi! uidisti enim tanta firmitate roboratam, tanta luce illustratam quam tenemus et defendimus ueritatem, ut, quid contra eam dicendum esset, quo conuicta refelleretur, inuenire non posses. attendisti etiam multorum qui ea legerant expectationem in te esse conuersam, scire cupientium quid diceres, quid ageres, qua euaderes, quo ex tantis angustiis quibus te dei uerbum circumuallarat erumperes. hic tu, qui debueras contempta opinione uanorum pergere in ueram sanamque sententiam, fecisti quod de talibus scriptura praedixit: dilexisti malitiam super benignitatem, iniquitatem magis quam loqui aequi
Abbreviated transcription (Latin):
rimiani sacrilegi surculi ñ polluere planta¬
ria. Unde nos tanto post nati multominꝰ poᷤ¬
sumꝰ ad eandem traditoꝵ & turificatoꝵ ori¬
ginem ꝑtinere:si tunc parider uiuentium
societatem maiorum nr̃oꝵ maculare non
potuit. Et cum ꝑsecutiones quamuis contͣ
ueritatem seuissimas nobis facere soleatis.
tamen ex aliqua parde marimianenses ꝑse¬
cutionib correxistis. & eos qͣmuis non ipsis
iam damnatis data fuerit tamen post ultus
dilationis terminũ suscepistis: & baptismũ
quem foris a ur̃a communione dederant.
quib dilatione redeundi ianuam pande¬
batis etiam post eandẽ dilationem cogni¬
tum & apꝓbatum ñ rescidistis. Qua re cũ
uideas nichil ate dici potuisse qͦd non ħ una
marimianensium causa refellat. atq con¬
uincat: daueniam si quo fortasse uerbo du¬
rius emisso de offendi. Et si afer in affriea tã
magnã marimianensium causã in capite
africȩ exortam meis admonitus litteris

Expanded text:
ximiani sacrilegi surculi non polluere plantaximiani sacrilegi surculi non polluere plantaria; unde nos tanto post nati multo minus possumus ad eandem traditorum et turificatorum originem pertinere, si tunc pariter uiuentium societatem maiorum nostrorum maculare non potuit. et persecutiones quamuis contra ueritatem saeuissimas nobis obicere soleatis, tamen ex aliqua parte Maximianenses persecutionibus correxistis et eos, quamuis non ipsis iam damnatis data fuerit, tamen post illius dilationis terminum suscepistis et baptismum, quem foris a uestra communione dederant quibus dilatione redeundi ianuam pandebatis, etiam post eandem dilationem cognitum et adprobatum non rescidistis. quare cum uideas nihil a te dici potuisse, quod non haec una Maximianensium causa refellat atque conuincat, da ueniam, si quo fortasse uerbo durius emisso te offendi, et si Afer in Africa tam magnam Maximianensium causam Africae exortam, meis admonitus litteris
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ non ẽ uł querere uł asserere ueritatẽ: &
quod nunquã putas potuisse diffiniri. ñ
solum aprudentib & dm timentib diffi¬
nitum ẽ s etiam uos totum quod sine fine
putabatis. maximianenses suscipiendo fi¬
niftis. E uos ñ ad contentionem. s ad colla¬
tionem uocamꝰ: qui maximianenses etiã fo-¬
rensib licib ꝑculistis: & in eis qui in maximi¬
am scismate baptirati sunt. quamuis neqͣ¬
quam illic baptirari debuerint. tamen xp̃i
baptismum cognouistis. & eccłiȩ fontem
aliter debere indelligi.ad quẽ insi bonus
nullus accedit. acceptato baptismo quẽ
sacrilegi extra dederant declarastis. & maio¬
res nr̃os ut sc̃ãm ȩccłiam quã denemꝰ aliems
criminib turificationis & traditionis. qͣm¬
ius auobis nunquã ꝓbata sint tam̃ pollui
ñ potuisse cogemmi confiteri. qui dixi¬
stis quõs socios maximiani quib ad rede-¬
undũ dilationem dabatis. eiusdem ma-¬

Expanded text:
tiae non est, vel quaerere vel asserere veritatem. Et tiae non est, vel quaerere vel asserere veritatem. Et quod nunquam putas potuisse definiri, non solum a prudentibus et Deum timentibus definitum est, sed etiam vos totum quod sine fine putabatis, Maximianenses suscipiendo finistis. Et vos, non ad contentionem, sed ad collationem vocamus, qui Maximianenses etiam forensibus litibus perculistis. Et in eis qui in Maximiani schismate baptizati sunt, quamvis nequaquam illic baptizari debuerint, tamen Christi Baptismum cognovistis. Et Ecclesiae fontem aliter debere intelligi, ad quem nisi bonus nullus accedit, acceptato Baptismo quem sacrilegi extra dederant, declarastis. Et majores nostros vel sanctam Ecclesiam quam tenemus, alienis criminibus turificationis et traditionis, quamuis a uobis numquam probata sint, tamen pollui non potuisse cogimini confiteri, qui dixistis, quod socios Maximiani, quibus ad redeundum dilationem dabatis, eiusdem Ma
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ad eos refellendos ipsis audientib ꝓfe¬
rebat. Palam nobis ostendite. ut si non corri¬
gimur contuncamtir. quomͦ uossi ad uni-¬
tatem ueneritis. maculet orbis. xp̃ianus:
quos damnatus ñ maculat felicianus. Sen
ptum ẽ Noli respondere imprudenti scđm
imprudentiã ei: ne similis fias illi. Nonne
ibi sequidur. s responde illi contra impruden¬
diam eius ne sibi sapiens uideatur: Hoc &
uos facite. Nolite responsione ur̃a nr̃e quam
putatis imprudentie consentire: s unde poᷤ¬
sit redargui respondede. Respondete in qͣm.
quomͦ baptismum quod maximianenses
in sacrilego scismate ministrarunt. sine ali¬
qua destructione susceꝑitis: et in ȩccłiis qͣs
destruatis. Proinde quod in fine ȩpłȩ tuȩ om¬
nia quȩ suꝑlatius abste dicta sunt breuiter
ꝑcurrenda arbitratus es quo lectoris memo¬
riam recreares: eodem ordine accipe. qͣm nec
te nec alios fallere debeas. Nam et arrogan¬

Expanded text:
tamen ad eos refellendos ipsis audientibus profetamen ad eos refellendos ipsis audientibus proferebat. Palam nobis ostendite, ut si non corrigimur, convincamur, quomodo vos si ad unitatem veneritis, maculet orbis christianus, quos damnatus non maculat Felicianus. Est scriptum, « Noli respondere imprudenti secundum imprudentiam ejus, ne similis fias illi. » Nonne ibi sequitur, « Sed responde illi contra imprudentiam ejus, ne sibi sapiens videatur » ? Hoc et vos facite; nolite responsione vestra nostrae quam putatis imprudentiae consentire, sed unde possit redargui, respondete. Respondete, inquam, quomodo Baptismum quod Maximianenses in sacrilego schismate ministrarunt, sine aliqua destructione susceperitis, et in Ecclesiis quadestruatis. 83. Proinde, quod in fine epistolae tuae omnia quae supra latius abs te dicta sunt, breviter percurrenda arbitratus es, quo lectoris memoriam recreares, eodem ordine accipe, quam nec te nec alios fallere debeas. Nam et arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
animosos ꝑsecutonib correristis. Si de bap¬
tismo agitur: in sacrilego scismate datũ bap¬
tismnum suscepistis. Quid adhuc maniter ne
ueritas cognoseatur errorq fugiatur. dumsa
non intellecta testimonia ꝓferuntur: Sen-¬
ptum ẽ. Si quis se putat contentiosum ẽẽ:
nos talem consuetudinem non habemus. S
nec restitutus. qui cum saliuo menbresitano
ꝓpt̃ cellulas & agellos ut eum locis expelle¬
ret forensi strepitu controuersiaq cõflixit
contentiosus habitus ẽ auobis. quantomi¬
nus debet contentiosus putari. qui ñ ꝓ usur¬
panda uł auferaenda s ꝓcommunicanda he-¬
reditate cȩlestium eis qui aliter sapiunt fi¬
deliter disputat: Scriptum ẽ inquis. In au¬
res imprudentis noli quicqͣm dicere: ne irri¬
deat sensatoᷤᷤ sermones tuos. Nolide nob̃ in aures
qͣsi secretum dicere. si non prudentes putatis.
sicut xp̃c in aures phariseorum dicebat. quod

Expanded text:
animosos persecutionibus correiistis; si de bapanimosos persecutionibus correiistis; si de baptismo agitur, in sacrilego schismate datum baptismum suscepistis: quid adhuc inaniter, ne ueritas cognoscatur errorque fugiatur, diuina non intellecta testimonia proferuntur? scriptum est: si quis se putat contentiosum esse, nos talem con- . suetudinem non habemus. sed nec Restitutus, qui cum Saluio Membresitano propter cellulas et agellos, ut eum locis expelleret, forensi strepitu controuersiaque conflixit, contentiosus habitus est a uobis; quanto minus debet contentiosus putari. qui non pro usurpanda uel auferenda, sed pro communicanda hereditate caelestium eis, qui aliter sapiunt, fideliter disputat! scriptum est, inquis: in aures inprudentis noli quicqdeat sensatos sermones tuos . Nolite nobis in aures quasi secretum dicere, si non prudentes putatis: sicut nec Christus in aures Pharisaeorum dicebat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
facundiȩ patrocinium requirendum. Ecce iã
ñ dico tricipitem bestiam errorem ur̃m. quia
suauissimꝰ uerboꝵ emendator es. s dico ealũ¬
niam triꝑtitam. Nec dico nos ei tanquam
tridenti telo exhac marimianensiũ causa de¬
bere resistere:s dico triꝑtita defensione. Nec
dico in eorum fronte configite. aut in ora coar¬
tate: s dico eorum imprudentiam cohibete.
sermonemq reprimite. Nunquid qm̃ u̾ba
mutata sunt. extranslatis facta sunt ꝓpna:
Ideo maxinanensium causa mutata ẽ cuiꝰ
compendio sic suꝑemini. ut nichil uobis re¬
stet si aliquando sapiatis. nͥ finita ꝑuicaei am¬
mositate pacan. Si de communione agitur
non peccatorum alienorum s diuinoꝵ sacram̃¬
torum: communicatum ẽ aa cum damna¬
tis. & dic̾tum ẽ de aliis sacrilegis qui cũ dam¬
nato marimiano communicabant. qͦd eos
sacrilegi surculi non polluere plantana. Si
de ꝑsecutione agitur: damnatos ꝑsecuti estiᷤ.

Expanded text:
facundiae patrocinium requirendum. Ecce iam facundiae patrocinium requirendum. Ecce iam non dico tricipitem bestiam errorem uestrum, quia suauissimus uerborum emendator es, sed dico \'calumniam tripertitam\'; nec dico nos ei tamquam tridenti telo ex hac Maximianensium causa debere resistere, sed dico \'tripertita defensione\'; nec dico in eorum fronte configite aut in ora coartate, sed dico eorum inpudentiam cohibete sermonemque reprimite. numquid, quoniam uerba mutata sunt et ex translatis facta sunt propria. ideo Maximianensium causa mutata est, cuius conpendio sic superamini, ut nihil uobis restet, si aliquando sapiatis, nisi finita peruicaci animositate pacari? Si de communione agitur non peccatorum alienorum, sed diuinorum sacramentorum, communicatum est cum damnatis et dictum est de aliis sacrilegis, qui cum damnato Maximiano communicabant, quod eos sacrilegi surculi non polluere plantaria; si de persecutione agitur, damnatos persecuti estis,
Abbreviated transcription (Latin):
Cernis iam ut arbitror qͣm inaniter dixeris.
quod iuidearis t ad omnia respondisse que
mea epła continentur. Si enim ꝓpterea respon¬
disti. quia tacere noluisti: non quidem ad om¬
na s tamen respondisti. Si autem ad hoc respõ¬
disti. ut ea quȩ ame dicta sunt euacuares: ui¬
deo te quȩdem ad multa respondisse. s nicha
te uideo refellisse. Consideratis autem omnib
quȩ ame dicta sunt. puto quod facillime intel¬
ligas non deuitandȩ contentionis causa quȩ
litigatur: s causȩ male diffidentia tuos nobi¬
scum nolle conferre. ut enim hanc solam mar¬
mianensium causam in mediũ ꝓferamus. ni¬
chil contradici posse nunc saltem fortasse iam
agnoscis. Unde non mͥ arrogans sicut credis
aut calumniaris uelut inuictam eloquentiã.
sic eam uolui commendare: s magis ut intue¬
rentur qui legerent talem ẽẽ causam. ꝓ qua as¬
serenda uł potius demonstranda nullius sit

Expanded text:
Cernis iam, ut arbitror, quam inaniter dixeris, Cernis iam, ut arbitror, quam inaniter dixeris, quod uidearis tibi ad omnia respondisse quae mea epistula continentur. si enim propterea respondisti, quia tacere noluisti, non quidem ad omnia, sed tamen respondisti. si autem ad hoc respondisti, ut ea quae a me dicta sunt euacuares, uideo te quidem ad multa respondisse, sed nihil te uideo refellisse. consideratis autem omnibus, quae a me dicta sunt, puto quod facillime intellegas non deuitandae contentionis causa, quaelitigatur, sed causae malae diffidentia tuos nobiscum nolle conferre. ut enim hanc solam Maximianensium causam in medium proferamus, nibil contradici posse nunc saltem fortasse iam agnoscis. unde non mihi adrogans, sicut credis aut calumniaris, uelut inuictam eloquentiam sic eam uolui commendare, sed magis ut intuerentur, qui legerent, talem esse causam, pro qua adserenda uel potius demonstranda nullius sit
Abbreviated transcription (Latin):
iratus cum in ep̃orum concilio ꝓbare quod in¬
tinderat urgeretur eius ipsius sententia se cor¬
rigentis & de hac re ueniam postulantis legam
eẽ damnatam. tu quere utrum possis legere u̾
correctus damnauerit felicianus que non accu¬
sans s damnans dixit in prumianum: uł sal¬
tim ipse primianus euacuauerit. que damnais
dixit in felicianum. Quod si inueneris: nec par
erit causa. quia ille accusationem instituerat.
quã falsam ẽẽ ꝑuidens.cum ueniȩ postulati¬
one damnauit: non asꝑnans emendationis
humilitatem dignitate primatus. s potius
recolens prudens quod scriptum ẽ. Quanto
magnus es. tanto humilia te in omnib. & co¬
ram deo inuenies gr̃ãm. Isti audem ñ inuicẽ
apud alios accusauerant.s aduersus inui¬
cem iudices sederant. ꝓinde inuicem damna¬
uerant: damnati concordauerunt. Non in¬
uidemus in parte donati pacẽ damnatorum:
si et xp̃i pacem non respuant in orbe terrarũ.

Expanded text:
iratus, cum in episcoporum concilio probare quod iniratus, cum in episcoporum concilio probare quod intenderat urgeretur, eius ipsius sententia se corrigentis et de hac re ueniam postulantis legam esse damnatam, tu quaere utrum possis legere, ubi correctus damnauerit Felicianus quae non accusans, sed damnans dixit in Primianum, uel saltem ipse Primianus euacuauerit quae damnans dixit in Felicianum. quod si inueneris, nec sic par erit causa, quia ille accusationem instituerat, quam falsam esse peruidens cum ueniae postulatione damnauit, non aspernans emendationis humilitatem dignitate primatus, sed potius recolens prudens quod scriptum est: quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus et coram deo inuenies gratiam, isti autem non inuicem apud alios accusauerant, sed aduersus inuicem iudices sederant. proinde inuicem damnauerunt, damnati concordauerunt. non inuidemus in parte Donati pacem damnatorum, si et Christi pacem non respuant in orbe terrarum.
Abbreviated transcription (Latin):
censeo. qͥd mͥ ex obliquo manicheos obiciendoᷤ
putauens: ꝓpt̃ errorem adolescentiȩ meȩ. Unde
non tam doleo de preterita infelicitate mea : ꝗͣ
gaudeo de ꝑpetua gła liberatoris mei. Et tam̃
si placet admoneo. ut queras & legas. quȩ et qͣn¬
ta & quomͦ aduersus manicheoꝵ pestilentissi¬
mam heresem scripserim. ubi uidebis qua fide
contra eos xp̃ianam defenderim ueritatem.
eorumqz fallatias qͣnta ꝑspicuitate destrure¬
rim. & noli ẽẽ adue. sum me incredulus. cum
felicianũ credas primiano fideliter inhesisse:
qui ꝓmaximiano tanta crimina in eum sen¬
tentia damnatoria dicerit. Contra eundẽ ue¬
ro maximianum et ab eo dissociatus. aliquid
forsitan senpserit In quẽ non sicut ego in illo ᷤ
adolescens. laicus. eathecuminus inciderat:
s scnex senem ei cui nunc adiunc̾tus ẽ aduer
primatis nr̃i de qua fecisti sub eadẽ urbana ob¬
liquitate mentionem. quam de me ille scripsit

Expanded text:
censeo, quod mihi ex obliquo Manichaeos objiciendos censeo, quod mihi ex obliquo Manichaeos objiciendos putaveris, propter errorem adolescentiae menon tam doleo de praeterita infelicitate mea quam gaudeo de perpetua gloria liberatoris mei. et tamen, si placet, admoneo, ut quaeras et legas, quae et quanta et quomodo aduersus Manicheorum pestilentissimam haeresem scripserim. ibi uidebis, qua fide contra eos christianam defenderim ueritatem eorumque fallacias quanta perspicuitate destruxerim, et noli esse aduersus me incredulus, cum Felicianum credas Primiano fideliter inhaesisse, qui pro Maximiano tanta crimina in eum sententia damnatoria dixerit, contra eundem uero Maximianum et ab eo dissociatus aliquid forsitan scripserit, in quem non, sicut ego in illos, adulescens laicus catechumenus inciderat, sed senex senem ei, cui nunc adiunctus est, aduerprimatis nostri, quia fecisses sub eadem urbana obliquitate mentionem, quam de me ille scripsit
Abbreviated transcription (Latin):
tamen negas cum egẏptiorum admodum ex¬
emplo ꝑeunttum funerib plena eẽnt litora.
quib in ipsa morte maior ẽ pena. qͦd nec ipsã
inuenerunt sepulturã. his uos insepultis cada¬
uerib inhesisse. Ibi enim iacebant pretextat᷑
et felicianus. Aut si apud uos reuixerunt. qͥd
de baptismo agitis. quẽ tunc mortui tradide¬
runt: Dicis me ñ seruasse pacem ac lenitatẽ
quam principio litterarum mearum ꝓmise
ram. quod sathanan petilianum appellaucr̃.
Ego ñ petilianum nec quenquam hominem
in parte donati. s ipsum errorem partis dona¬
ti sathanȩ comparaui. ex cuiꝰ laqueis homi¬
nes quos diligo cupio liberari. Nam lege con¬
sid̾attus: inuenies. Quam qͣm et si aliqͥd duriꝰ
dixi: lege quȩ ipsi ñ in errorem maximianen¬
sium. s in ipsos homines dixentis. Felicianũ
gͦ petilianus imitetur: & michi pacem desi¬
deianti non irascatur. Tibi certe ipse non sue¬

Expanded text:
tamen negas, cum Aegyptiorum admodum extamen negas, cum Aegyptiorum admodum exemplo pereuntium funeribus plena essent litora, quibus in ipsa morte maior est poena, quod nec ipsam inuenerunt sepulturam, his uos insepultis cadaueribus inhaesisse. ibi enim iacebant Praetextatus et Felicianus; aut si apud uos reuixerunt, quid de baptismo agitis. quem tunc mortui tradiderunt? Dicis me non seruasse pacem ac lenitatem, quam priram, quod satanam Petilianum appellaverim. Ego non Petilianum nec quemquam hominem in parte Donati, sed ipsum errorem partis Donati, satanae comparavi: ex cujus laqueis homines, quos diligo, cupio liberari. Nam lege consideratius, invenies. Quanquam et si aliquid durius dixi, lege quae ipsi, non in errorem Maximianensium, sed in ipsos homines dixeritis. Felicianum ergo Petilianus imitetur, et mihi pacem desideranti non irascatur. 79. Tibi certe ipse non suc
Abbreviated transcription (Latin):
utrum in orto concluso fuerat. quando illi redi¬
tus quasi ad eundem ortum conclusum dila-¬
tionis ianua pandebatur. An forte exinde fu¬
ratus ẽ fontem ubi laicos suos in marimian:
scismate baptitaret: Quod si ita est. ubi tt̃
ur̃i uos abluebant: An eos pariter illa dilatio¬
ne distulerunt. donec fures illi ortum cum fon¬
te remearent: Tunc non erant isti pseudo pro¬
phetȩ. quando de primiam criminib menti¬
endo. deceptos ad suũ sacrilegium traducebãt
lupi rapaces. quando seductos de grege primi¬
ani ad suȩ concisionis particulas ꝑtrahebant.
Negas eas quas dixi tyrannicas ur̃oꝵ infundis
alienis dominationes. & bachationes ebrieta¬
tum. Nega qͣntum podes: non uereor ne ꝓ¬
pterea nobiscum uos pigeat concordare. Non
in uos tale aliquid dixi. qualia maximianen¬
ses damnati a uobis audire meruerunt. Ne-¬
gas furorem circumcellionum & precipitatoꝵ
ultro cadauerũ. cultus sacrilegos & ꝓfanos: ñ

Expanded text:
utrum in horto concluso fuerat, quando illi rediutrum in horto concluso fuerat, quando illi reditus quasi ad eundem hortum conclusum dilationis ianua pandebatur. an forte exinde furatus est fontem, ubi laicos suos in Maximiani schismate baptizaret? quod si ita est, ubi tunc uestri suos abluebant? an eos pariter illa dilatione distulerunt, donec fures illi ad hortum cum fonte remearent? tunc non erant isti pseudoprophetae, quando de Primiani criminibus mentiendo deceptos ad suum sacrilegium traducebant, lupi rapaces, quando seductos de grege Primiani ad suae concisionis particulas pertrahebant? negas eas quas dixi tyrannicas uestrorum in fundis alienis dominationes et bacchationes ebrietatum: nega quantum potes; non uereor, ne propterea nobiscum uos pigeat concordare. non in uos tale aliquid dixi, qualia Maximianenses damnati a uobis audire meruerunt. negas furorem circumcellionum et praecipitatorum ultro cadauerum cultus sacrilegos et profanos; non
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut gͦ illis redeuntib redditur eccłia: red¬
datur baptismus. Baptirentur inquam rede¬
untes. si baptismum amiserunt abscedentes.
Hoc quia non facitis. etiam uos fatemini ab ec¬
cłia rececdentib inẽe baptismũ nec ꝓdesse. Dant
gͦ sicut habent. id÷ ut et ipsis qui ab eis extra
ȩccłiam sumunt insit baptismus: nec tam̃
ꝓsit. Unde sic̃ itr illis redeuntib ñ reddit᷑
qd ñ amiserunt. ita & illis non dandum ẽ
quod acceꝑant: s agendum cum eis. ut ꝑ ec¬
cłiam ꝓsit utrisq quod extra ȩccłiam ineẽ po¬
tuit non ꝓdesse. Ae ꝑhoc nec ꝓ uro errore aliqͥd
dixi. et ei quod diri non respondisti. Adiungis
etiam de orto concluso & fonte signato: quod
omnino unde dictum sit non intelligis. Si
conelusus ẽ inqius ortus & fons signatus qͦm̾
qui extra foris ẽ positus. & ab orto idest eccł̃ia
& fonte euis idest baptismate separatus. potest
dare quod non habet: In terroga felicianum

Expanded text:
sicut ergo eis redeuntibus redditur ecclesia, redsicut ergo eis redeuntibus redditur ecclesia, reddatur baptismus; baptizentur, inquam, redeuntes, si baptismum amiserunt abscedentes. hoc quia non facitis, etiam uos fatemini ab ecclesia recedentibus inesse baptismum nec prodesse. dant ergo sicut habent, id est ut et ipsis, qui ab eis extra ecclesiam sumunt, insit baptismus nec tamen prosit. unde sicut illis redeuntibus non redditur quod non amiserunt, ita et illis non dandum est quod acceperant, sed agendum cum eis, ut per ecclesiam prosit utrisque quod extra ecclesiam inesse potuit, non prodesse. ac per hoc nec pro uestro errore aliquid dixi et ei quod dixi non respondisti. Adiungis etiam de horto concluso et fonte signato, quod omnino unde dictum sit non intellegis. si conclusus est, inquis, hortus et fons signatus, quomodo qui extra foris est positus et ab horto, id est ecclesia, et fonte cius, id est baptismate, separatus, potest dare quod non habet? interroga Felicianum,
Abbreviated transcription (Latin):
Firmasti enim et uos hoc dicere quod maiori¬
bus m̃is ad eccłiam ñ redeuntib baptismus
quẽ ibi acceꝑãt ñ ꝓfuerit. Hoc si diceretis. ni¬
chil inter nos aliud queretur nͥ quȩ sit eccłia
ubi baptismus ꝓsit. S uos non dicitis in nobi s
baptismum ẽẽ ac non ꝓdẽe. s dicitis omnino
non ẽẽ: quod ab eis acceꝑimus qui eum disce¬
dendo ꝑdiderant. Unde nec potuisti respondẽ
nec poteris ad illud quod ame positum ẽ. in ẽẽ
baptismum discedentib hinc ꝓbari. quia re¬
deuntib ñ restituitur. Si enĩ baptismum feli¬
cianus auobis recedendo ꝑdiderat cur ñ de¬
nuo rediens baptiratus ẽ. ut ei quod ꝑdicdat
redderetur: Ipse deniq maximianus si ad uoᷤ
redeat ñ baptratur. quod deberet utiq si ꝑdi¬
derat baptismum. Tua quippe uerba sunt qͦd
in eius scismate sententia damnationis trecen¬
tdorum simul et baptisma et eccłiam ꝑdid̾unt.

Expanded text:
firmasti enim et uos hoc dicere, quod maiorifirmasti enim et uos hoc dicere, quod maioribus nostris ad ecclesiam non redeuntibus baptismus quem ibi acceperant non profuerit. hoc si diceretis. nihil inter nos aliud quaereretur, nisi quae sit ecclesia ubi baptismus prosit. sed uos non dicitis in nobis baptismum esse ac non prodesse, sed dicitis omnino non esse, quod ab eis acceperimus, qui eum discedendo perdiderant. unde nec potuisti respondere nec poteris ad illud, quod a me positum est, inesse baptismum discedentibus hinc probari, quia redeuntibus non restituitur. si enim baptismum Felicianus a uobis recedendo perdiderat, cur non denuo rediens baptizatus est, ut ei quod perdiderat redderetur? ipse denique Maximianus si ad uos redeat, non baptizatur, quod deberet utique, si perdiderat baptismum. tua quippe uerba sunt, quod in eius schismate sententia damnationis retenti simul et baptisma et ecclesiam perdiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sam terrã copia ubertatis extendens: & qui sint
rami fract. ñ habentes uitã radicis.atq in
suis quiq iacentes & arescentes locis. S si non
ꝑmanserint ininfidelitate sicut de isrłitis dic̃
apłs inserentur: potens ẽ enim ds̃ iterũ inserẽ
illos non ut iterum accipiant sacramentũ ba¬
ptismatis quod iam tractum ex arbore ñ mu¬
tarunt s ut reuiuiscant ex radice caritatis &
unitatis. aqua separati sterilitate animosi¬
tatis arescunt: sicut iusus inserendos putasi
pretertatũ & felicianum quos secum preciłat
maximianus. nec precisoꝵ baptismum reꝓbasti ᷤ.
Quib uere aliquid prestaretis si non eos fragm̃to
ũro. s et uos et illos radici catholicȩ redderetis.
Iam uͦ ad illud quid respondeam nͥ quod tib ui¬
sus sum dicisse ꝓ uobis. qm̃ dixi ñ ꝓdesse bap¬
tismum eis qui ab unitate discedunt. in ẽẽ illis
tamen hinc ꝓbari quod redeuntib ñ restituit᷑:

Expanded text:
rsam terram copia ubertatis extendens et qui sint rsam terram copia ubertatis extendens et qui sint rami fracti, non habentes uitam radicis atque in suis quique iacentes et arescentes locis. sed si non permanserint in infidelitate, sicut de Israhelitis dicit apostolus, inserentur; potens est enim deus iterum inserere illos, non ut iterum accipiant sacramentum baptismatis, quod iam tractum ex arbore non mutarunt, sed ut reuiuiscant ei radice caritatis et unitatis, a qua separati sterilitate animositatis arescunt; sicut rursus inserendos putastis Praetextatum et Felicianum, quos secum praeciderat Maximianus, nec praecisorum baptismum reprobastis. quibus uere aliquid praestaretis, si non eos fragmento uestro, sed et uos et illos radici catholicae redderetis. Iam uero ad illud quid respondeam, quod tibi uisus sum dixisse pro uobis, quoniam dixi non prodesse baptismum eis qui ab unitate discedunt, inesse illis tamen hinc probari, quod redeuntibus non restituitur?
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli. & dabo tͥ et semini tuo omnẽ terram. et be¬
nedicentur insemine tuo om̃s gendes terre. Sic &
ad nepotem eius iacob. Cerit semen tuum sic̃
harena terrȩ & dilatabitur supra mare & in afn¬
cum & inaquilonem. & ad orientem. et benedi¬
centur inte om̃s trib terrȩ. Supra mare autẽ
plerumq scriptura cũ dic̃: occidentalẽ partem
solere significari nouit qui legit. Huic tu testa¬
mento si ꝓlato consentire uoluisses: non insolo
africo remansisses. Non gͦ nobis communicãt
sic̃ dicis nouatiani. arriani. patripassiani. ua¬
lentiniani. antropiam. appelliani. marcioni¬
tȩ. ofitȩ. ceteraq ut uerbis tuis utar. nefaria¬
rum pestium ñ sec̾tarũ sacrilega nomina. Ue¬
runtamen ubicunq sunt isti. illic eatholica sic̃
in africa. ubi et uos. Non autem ubicunq ca¬
tholica ẽ: aut uos estis aut heresis quȩlib⁊ illaꝵ.
Unde apparet quȩ sit arbor ramos suos ꝑ uniũ¬

Expanded text:
caeli, et dabo tibi et semini tuo omnem terram, et becaeli, et dabo tibi et semini tuo omnem terram, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, sic et ad nepotem eius Iacob: et erit semen tuum sicut harena terrae et dilatabitur supra mare et in africum et in aquilonem et ad orientem, et benedicentur in te omnes tribus terrae. supra mare autem plerumque scriptura cum dicit, occidentalem partem solere significari nouit qui legit. huic tu testamento si prolato consentire uoluisses, non in solo africo remansisses. Non ergo nobis communicant, sicut dicis, Nouatiani Arriani Patripassiani Ualentiniani Anthropiani Appelliani Marcionitae Ofitae ceteraque, ut uerbis tuis utar, nefariarum pestium, non sectarum, sacrilega nomina. uerumtamen ubicumque sunt isti, illic catholica, sicut in Africa ubi et uos, non autem, ubicumque catholica est, aut uos estis aut haeresis quaelibet illarum. unde apparet, quae sit arbor ramos suos per uniue
Abbreviated transcription (Latin):
ad multas etiam barbaras gentes extra orbem
romanum crescendo ꝑuentura ẽ. Quod et te in¬
quisisse & comꝑisse arbitror ut diceres. Omitco
genitum barbararum ꝓprias regiones. ꝑsarũ
ritus. sydera chaldeorum egyptioꝵ supstitioneᷤ¬
deos magorum. ut omnia ista non sint. quia ꝑ pro¬
uidentiam d̃i in xp̃ianum nomen totus cotidie
uertitur mundus. Hȩc tu uera dixisti. et sic im¬
pletur ꝓmissio quȩ dicta ẽ ad abraham. insemi¬
ne cuo benedicentur om̃s gentes. Om̃s inquit gc̃s¬
non dicit omnium gentium om̃s homines. Uñ
necesse ẽ non solum fecunditate crescentis ȩccł̃iȩ
uerum etiam ꝑmirta multitudine inimicorum
eius. ꝑ quos pietas eius exerceri et ꝓbari possit
usq in finem iudiciariȩ separationis totus orbis
impleatur: Sic commemoratum ẽ hoc testamen¬
tum et ad filium eius ysaac. dño dicente. Et sta¬
tuam iuramentum meũ quod iuraui abraham
patrituo. &ampliabo semen tuum tanqͣm stellaᷤ

Expanded text:
ad multas etiam barbaras gentes extra orbem ad multas etiam barbaras gentes extra orbem Romanum crescendo perventura est. Quod et te inquisisse et comperisse arbitror, ut diceres, Omitto gentium barbararum proprias regiones, Persarum ritus, sidera Chaldaeorum, Aegyptiorum superstitionedeos Magorum; ut omnia ista non sint, quia providentia Dei in christianum nomen totus quotidie vertitur mundus. Haec tu vera dixisti: et sic impletur promissio quae dicta est Abraham, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Omnes, inquit, gnon dixit: \'omnium gentium omnes homines.\' unde necesse est non solum fecunditate crescentis ecclesiae, uerum etiam permixta multitudine inimicorum eius, per quos pietas eius exerceri et probari possit, usque in finem iudiciariae separationis totus orbis impleatur. sic commemoratum est hoc testamentum et ad filium eius Isaac domino dicente: et statuam iuramentum meum, quod iuraui Abraham patri tuo, et ampliabo semen tuum tamquam stellas