comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitam alienissima ab eo mente ꝑtranseat. qͥa
ad omnes homines ꝑuineat diine miscdie sa¬
cramentum. Quo ideo plurimi non renouen¬
turꝰ. quia nec renouari uelle habeant prenos¬
cantur. Itaq quantum ad deum pertinet
omnb paratam uitam et̃nam. quantũ
ad arbitrii libertatem. abhis eam app̃hendi¬
qui deo sponte crediderint. ⁊ auxiliũ grẽ
merito credulitatis acceperint. In istam
uͦ talis gratie predicadionem hi quorum
contradictione offendimur. cum prius
meliora sentirent. ideo se uel maxime con¬
tulerunt. quia si profiterentur ab ea om¬
nia bona merita preueniri. ⁊ abipsa ut
possent ẽẽ donari necessitate concederent
dm̃ scłm ꝓpositum ⁊ consilium uolunta¬
tis sue occulto iudicio ⁊ opere manifesto.
aliuid uas condere in honorem aliudin con¬
tumeliam. quia nisi nemo ꝑ grãm ustificet᷑.
et nemo nisi in preuaricatione nascatur. S
refaguint istud fateri: diunoꝙ asscribere

Expanded text:
vitam alienissima ab eo mente pertranseat; quia vitam alienissima ab eo mente pertranseat; quia ad omnes homines pertineat divinae misericordiae Sacramentum: quo ideo plurimi non renoventur, quia quod nec renovari velle habeant, praenoscantur. Itaque, quantum ad Deum pertinet, omnibus paratam vitam aeternam; quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam appqui deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere
Abbreviated transcription (Latin):
ritis scłis dimisse sunt ingrediuras suas. uł
nunc quoq ad huc inueteris ignorantie im¬
pietate depereunt. neculla eis aut legis aut e¬
uangłii illuminatio choruscauit. cum tam̃
inquantum predicatorib ostium aꝑtum ẽ
⁊ua facta ẽ gentium. popłs qui sedebat in
tenebris et inumbra mortis lucem uiderit
magnam. et qui quondam non populus.
nunc autẽ ppłs dei sit. et quorum aliquã¬
do non misertus ẽ. nunc autem misereatur.
Preiuisos inquiunt a domino credituros. et
ac ministeria magistrorum ut exortura
erat bonarum credulitas uoluntatum.
nec uacillare illud quod deus om̃s homi¬
nes uelit saluos fieri. ⁊ ad agnitionem ue¬
utatis uenire. Quando qͥdem in excusabiles
sint qui et ad unius ueri dei cultum potu¬
erint instru intelligentia naturali: et euã¬
głium ideo non audierunt. quia nec fue¬
rint recepturi. Pro uniu̾so autem huma¬
guinis eius exceptum. etiam si omnem hanc

Expanded text:
ritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel ritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebris emagnam ; et qui quondam non populus, nunc autem populus Dei sit; et quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur : praevisos inquiunt a Domino credituros, et ac ministeria magistrorum, ut exortura erat bonarum credulitas voluntatum. Nec vacillare illud, quod Deus omnes homines velit salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire ; quandoquidem inexcusabiles sint, qui et ad unius veri Dei cultum potuerint instrui intelligentia naturali, et Evangelium ideo non audierint, quia nec fuerint recepturi. 6. Pro universo autem humaguinis ejus exceptum, etiamsi omnem hanc
Abbreviated transcription (Latin):
cretionem bomi ac mali de usu uite istiꝰ.
auferendi. alii ꝑ regenerationem in ter
celestis regni assumantur heredes. alii
sine baptismo inter mortis ꝑpetue trm¬
seant debitores. tales aiunt percli talesq
saluari quales futuros illos in annisma¬
iorib. si ad actiuam seruarentur etatẽ.
scientia diuina preuiderit. Nec cõsiderãt
se gr̃am dei quam comitem ñ preuiam
humanoꝵ uolunt ẽẽ meritorum. etiã
illis uoluntatib subdere. quas abea
sccłm suam fantasiam non negant esse
preuentas. sed intantum quib cunq
commenticiis meritis electionem dei subi¬
ciunt. ut quia preterita non extant. fu¬
tura que non sunt fatura. confingant.
noueꝙ apud illos absurditatis genere et
non agenda prescita siit. et prescita non
acta sint. hanc sane de humanis me¬
ritis prescientiam dei. scdm quam
gratia uocantis operetur. multo sibi rõnabilius
indentur astruere. cum ad earum nationum
contemplationem uenitur. que uel inprete¬

Expanded text:
cretionem boni ac mali de usu uitae istius cretionem boni ac mali de usu uitae istius auferendi alii per regenerationem inter caelestis regni adsumantur heredes alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit. nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint et praescita non acta sint. hanc sane de humanis meritis praescientiam dei, secundum quam gratia uocantis operetur, multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel in praete
Abbreviated transcription (Latin):
ta. sed in differenter uniuersos uelit saluos fi
eri. et in agnitionem ueritatis uenire. Iã
hic proferunt testimonia quib diuinaꝵ
scripturarum cohortatio ad obediendum in¬
citat hominum uoluntates qui ex libero
arbitrio aut faciant que uibentur ant
negligant. & consequens putant. ut
quia preuaricator ideo dicitur non obe¬
disse quia noluit. fidelis quoq non dubi¬
tetur obhoc deuotus quia uoluit. & quan¬
tum quisq ad malum. tantum habeat fa¬
cultatis ad donum. pariq momento animũ
se uel ad inicia uel ad uirtutes mouere. quẽ
bona appetentem gratia dei foueat. mala
sectantem damnatio uista suscipiat. Cumq
inter hec innumerabilium illis multitudo
obicitur paruulorum. qui utiq excepto
originali peccato. sub quo omines homi¬
nes similiter in prumi hominis damna¬
tione nascuntur. nullas ad huc habentes
uoluntates nullas proprias actiones non
sine cdeuudicio secernuntur. ut ante dis¬

Expanded text:
ta, sed indifta, sed indiferi et in agnitionem veritatis venire. Jam hic proferunt testimonia quibus divinarum Scripturarum cohortatio ad obediendum incitat hominum voluntates, qui ex libero arbitrio, aut faciant quae jubentur, aut negligant: et consequens putant, ut quia praevaricator ideo dicitur non obedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc devotus fuisse, quia voluit; et quantum quisque ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum; parique momento animum se vel ad vitia, vel ad virtutes movere, quem bona appetentem gratia Dei foveat, mala sectantem damnatio justa suscipiat. 5. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo objicitur parvulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nauoluntates, nullas proprias actiones non sine iudicio dei secernuntur, ut ante dis
Abbreviated transcription (Latin):
liberi arbitrii et rationalem gratia creatu¬
ris instituat. ut ꝑ discretionem boni et
mali. ⁊ ad cognitionem dei. et ad obecdientiã
mandatorum eius possit suam dirigere
uoluntatem. atq ad hanc grãm quaĩ xp̃o
renascunur ꝑuenire ꝑ naturalem scilicet
facultatem. petendo. querendo. pulsando.
ut ideo accipiat. ideomueniat. ideo intire¬
at. quia bono nature bene usus ad istam
saluantem grãm inicialis gratie ope merue¬
rit ꝑuenire. Propositum autẽ uocantis
gratie in hoc omnino definiuint: quod ds̃
constituerit nullum in regnum suum
nisi ꝑsacramentum regenerationis as¬
sumere. et ad hoc salutis donum omnes
homines uniu̾saliter siue ꝑ natura¬
lem. siue ꝑscriptam legem sine ꝑ euangłi¬
cam predicationem uocari. ut ⁊ qui uolue¬
rint frant filii dei. et mexensabiles sint qͥ
fideles ẽẽ noluerint. quia iusticia dei in eo
sit ut qui non crediderint pereant. bom¬
tas in eoappareat si neminem repellat aui¬

Expanded text:
liberi arbitrii et rationalem gratia creatoliberi arbitrii et rationalem gratia creatoris instituat, ut per discretionem boni ac mali et ad cognitionem dei et ad oboedientiam mandatorum eius possit suam dirigere uoluntatem atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit peruenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturaue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a ui
Abbreviated transcription (Latin):
romanis scribentis ad manifestationem di¬
uine gratie preuenientis electorum merita
proferuntur. anullo unquam eccłiasticoꝵ
ita ẽẽ intellecta. ut nunc sentiuntur affirmãt.
Cumꝙ ut ipsi ea exponant scłm quorum ue¬
lint sensa deposcimus. nichil se profitentur
inuenisse quod placeat. et de his taceri exigũt.
quorum altitudinem nullus attigerit. Eo
postremo ꝑuicatia tota descendit. ut fidẽ
nr̃am edificationi audientium contͣriam
ẽẽ definiant. ac sic etiam siuera sit non
promendam. quia ⁊ ꝑniciose non recipien¬
da tradantur. ⁊ nullo ꝑiculo que intelligi
nequeant conticeantur. Quidam uͦ horum
in tantum a pelagianis semitis non decli¬
nant. ut cum ad confitendam xp̃i gratiam
que omnia preueniat merita humana co¬
gantur. ne si meritis redditur. frustra grã
nominetur. ad conditionem hanc uelint
unius cuiusq hominis ꝑtinere. in qua eum
nichil prius merentem quia nec existentem

Expanded text:
Romanis scribentis ad manifestationem diRomanis scribentis ad manifestationem diuinae gratiae praeuenientis electorum merita proferuntur, a nullo umquam ecclesiasticorum ita esse intellecta, ut nunc sentiuntur, adfirmant. cumque, ut ipsi ea exponant, secundum quorum uelint sensa, deposcimus, nihil se profitentur inuenisse, quod placeat, et de his taceri exigunt, quorum altitudinem nullus adtigerit. eo postremo peruicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant ac sic, etiam si uera sit, non promendam, quia et perniciose non recipienda tradantur et nullo periculo, quae intellegi nequeant, conticeantur. Quidam uero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut. cum ad confitendam eam Christi gratiam, quae omnia praeueniat merita humana, cogantur, ne, si meritis redditur, frustra gratia nominetur, ad condicionem hanc uelint uniuscuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem quia nec existentem
Abbreviated transcription (Latin):
tem. cum si aliud habeat predestinantis
electio. cassa sit nitentis intentio. Remo¬
ueri itaq omnem industriam tolli q
uirtutes. si dei constitutio humanas p̃¬
ueniat uoluntates. et sub hoc predestina¬
tionas nomine fatalem quandam induci
necessitatem. aut diuersarum natura¬
rum dici dnm̃ conditorem. si nemo aliud pos¬
sit eẽ quam factus sit. Ut q breuius ac plas¬
nius quod opinantur exponam. quicquid
in libro hoc ex contradicentium sensu. scĩtas tua sibi
opposuit. quicquid enam in libris contra uilianũ
ab ipso sub hac questione obiectum potentissime de¬
bellasti. hoc totum abistis sc̃is intentiosissime con¬
clamatur. & cum contra eos scripta beatitudimᷤ
tue ualidissimis et innumeris testimoniis di¬
uinarum scripturarum. instructa proferi¬
mus. ac scđm formam disputationum tu¬
arum aliquidetiam ipsi quo concludantur
astrumus. obstinationem suam uetusta¬
te defendunt. et ea que de epła apłi pauli

Expanded text:
tem, cum, si aliud habeat praedestinantis tem, cum, si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio. remoueri itaque omnem industriam tollique uirtutes, si dei constitutio humanas praeueniat uoluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quandam induci necessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit. utque breuius ac plenius, quod opinantur, exponam, quicquid in libro hoc ei contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quicquid etiam in libris contra Iulianum ab ipso sub hac quaestione obiectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. et cum contra eos scripta beatitudinis tuae ualidissimis et innumeris testimoniis diuinarum scripturarum instructa proferimus ac secundum formam disputationum tuarum aliquid etiam ipsi. quo concludantur, adstruimus, obstinationem suam uetustate defendunt et ea, quae de epistula apostoli Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
deum: ⁊ eos predestinasse in regnum suũ
quos gratis uocatos dignos futuros electi¬
one. ⁊ de hac uita bono fine excessuros eẽ pre¬
uiderit. Ideoꝙ omnem hominẽ ad creclendũ
⁊ ad oꝑandum diuinis institutionib am¬
moneri: ut de apprehendenda uita eterna
nemo desperet: cum uoluntarie deuotioni
remuneratio sit parata. Hoc autem ꝓpo¬
situm uocationis dei quo uel ante mun¬
di inicium. uel in ipsa conditione generis
humani eligendoꝵ et reiciendorum dicit᷑
facta discretio ut scdm quod placuit creato¬
ri alii uasa honoris. alii uasa contumelie
sint creati. et lapsis curam resurgendi adi¬
mere. et scĩs occasionem teporis afferre. eo
quod in utraq parte suꝑfluus laborsit. si
neq reiectus ulla industria possit intrare
neq electus ulla negligentia possit excidere.
Quoquo enim modo se egerint non posse ali¬
ud erga eos quam ds definut accidere. &
sub incerta spe cursum non posse ẽẽ constan¬

Expanded text:
Deum, et eos praedestinasse in regnum suum, Deum, et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis vocatos, dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cursum non posse esse constan
Abbreviated transcription (Latin):
tr: ita qui ꝑsuasionis sue impeliebantur obscu¬
to. aduersiores quam fuerant recesserunt.
Quorum tam abrupta dissensio pͥmũ ꝓpter
ipsos metuendaẽ. ne tam claris tamꝙ egpe
giis in omnium uirtutum studiouiris. spiritꝰ
pelagiane impietatis illudat. ne simpliciores
quiq apud quos horum magna ẽ de probita¬
tis contem platione reuerentia. hoc tutissimũ
sibi estiment. quod aucdiant eos quorum auc¬
toritatem sine iudicio secuntur asserere. Hec
enim ipsorum diffinitio ac professio ẽ. omnẽ
quidem hominem adam peccante peccasse.
et neminem ꝑ opera sua sed ꝑ dei grãm rege¬
ueratione saluari. uniu̾sis tamen homimi¬
bus ꝓpiciationem que ẽ insacramento san¬
guinis xp̃i sine exceptione ẽẽ ꝓpositam.
ut quicunq ad fidem et ad baptisinum
accedere uoluerint. salui ẽẽ possint. qui
autem credituri sunt. qui ue in ea fide. que
sunt prescisse ante mundi constitutionem.

Expanded text:
ti; ita qui persuasionis suae impediebantur obscuti; ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque giis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat: deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione 3 reverentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiunt eos quorum auctoritatem sine judicio sequuntur asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari; universis tamen hominibus propitiationem quae est in sacramento sanguinis Christi sine exceptione esse propositam; ut quicumque ad fidem et ad baptismum accedere voluerint, salvi esse possint. Qui autem credituri sunt, quive in ea fide, quaesunt, praescisse ante mundi constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
sensui. quicquid in eis de uocatione electoꝵ
sccłm dei ꝓpositum disputasti. E cum aliquã¬
du tarditatem suam culpare maluerint qͣm
non intellecta reprehendere. quidam q eorum
lucidiorim suꝑhoc atꝙ aꝑtiorem beatitudius
tue expositionem. uoluerint postulare: eue¬
nit ex dispositione miscłie dei. ut cum qͦs¬
dam intra affricam similia mouissent. Li¬
brum de correctione et gratra plenum di¬
uine auctoritatis emiteres. Quo in notici¬
am nr̃am insperata oportunitate delato. pu¬
tauimus omnes querelas resistentium sopi
endas. quia uniu̾sis questionib de quib
consulenda exat scĩtas tua. tam plene illic ab¬
solute q responsum ẽ. quasi hoc specialit̃ stu¬
dueris. ut que apudnos erant turbata com¬
poneres. Recensito autẽ hoc beatitudinis
tue libro. sicut qui sc̃ãm atꝙ apłicam doc¬
trine tue auctoritatem antea sequebantur in¬
telligentiores multo. instructiores ꝙ sunt fac¬

Expanded text:
sensui, quicquid in eis de uocatione electorum sensui, quicquid in eis de uocatione electorum secundum dei propositum disputasti. et cum aliquamdiu tarditatem suam culpare maluerint quam non intellecta reprehendere quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem beatitudinis tuae expositionem uoluerint postulare, euenit ex dispositione misericordiae dei, ut, cum quosdam intra Africam similia mouissent, librum de correptione et gratia plenum diuinae auctoritatis emitteres. quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato putauimus omneendas, quia universis quaestionibus de quibus consulenda erat sanctitas tua tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris ut quae apud nos erant turbata componeres. Recensito autem hoc beatitudinis tuae libro, sicut qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae auctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo instructioresque sunt fac
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo pape in effabili¬
ter mirabili. incomparabiliter
honorando. prestantissimo pa¬
trono angustino: prosꝑ ignotꝰ
quidem tibi facie. sediam ali¬
quatenus si reminiscaris ani¬
um leoncium diaconum. misi epłam ⁊ recepi.
Nunc quoq beaticudini tue scribere audeo.
non solum salutationis ut tunc studio. sed
etiam fidei qua eccłia uiuit affectu. Excubã¬
te enim pro uniuersis membris corporis xp̃i
iugilantissima industia tua. et aduersus he¬
reticarum doctrinarum insidias ueritatis untu¬
te pugnante. nullo modo mͥ uerendum putaui
ne onerosus tibi aut importunus eẽm. in eo qͦd
admultorur salutem. ac ꝑuide ad pietatem tu¬
am ꝑtinet: cum pocius reum me futurum
eẽ crederem. si ea que ualde ꝑniciosa intelli¬
go. ad specialem patronum fidei non refer¬
rem. Multi gͦ seruorum xp̃i qui inmassilien¬
si urbe consistunt. in sc̃ĩtatis tue scriptis que
adu̾sus pelagianos hereticos condidisti contͣ¬
rium putant patrum opinioni. et eccłiastico

Expanded text:
Domino beatissimo papae, ineffabiliter mirabili, incomparabiliter honorando, praestantissimo patrono, AUGUSTINO PROSPER. 1 1. Ignotus quidem tibi facie, sed jam aliquatenus, si reminiscaris, anium Leontium diaconum misi epistolas et recepi; nunc quoque beatitudini tuae scribere audeo, non solum salutationis, ut tunc, studio; sed etiam fidei qua Eccte enim pro uniuersis membris corporis Christi uigilantissima industria tua et aduersus haereticarum doctrinarum insidias ueritatis uirtute pugnante nullo modo mihi uerendum putaui, ne onerosus tibi aut importunus essem in eo, quod ad multorum salutem ac perinde ad pietatem tuam pertinet, cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae ualde perniciosa intellego, ad specialem patronum fidei nou referrem. Multi ergo seruorum Christi, qui in Massiliensi urbe consistunt, in sanctitatis tuae scriptis, quae aduersus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant patrum opinioni et ecclesiastico
Abbreviated transcription (Latin):
tatione ⁊ hesitatione. ut sitis inreprehensibiles
⁊ simplices sicut filii dei immaculati. Item ad
ephesios. Benedictus deus ⁊ pater domin nri¬
ne sp̃itali in celestib. inxp̃o iħu: sicut elegit
nos in ip̃o ante constitutionem mundi. ut ẽẽ¬
mus sc̃i ⁊ immaculati in conspectu eius. Itẽ
ad colosenses. Et uos cum ẽẽtis aliquando alie.¬
nati. et inimici senstis eius in operib malis.
nunc autem reconciliati in corpore caris
eius. ꝑmortem eius ex hibete uos scõs et
immaculatos et irreprehensibiles. Item
ad ephesios. Ut exhiberet ipse sibi gloriosam
eccłiam. non habentim maculam aut rugam
aut aliquid huiusmodi: ut sit sc̃ã ⁊ imma¬
culata. Item ad cornthios prima. Sobrii esto¬
te et iusti: ⁊ nolite peccare. Item ia epła pe¬

Expanded text:
ratione et haesitatione, ut sitis irreprehensibiles ratione et haesitatione, ut sitis irreprehensibiles et simplices, sicut filii Dei immaculati . Item ad Ephesios: Benedictus Deus et Pater Dominne spiritali in caelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et inmaculati in conspectu eius; item ad Colossenses: et uos cum essetis aliquando alienati et inimici sensus eius in operibus malis, nunc autem reconciliati in corpore carnis eius per mortem eius, exhibete uos sanctos et inmaculatos et inreprehensibiles; item ad Ephesios: ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, ut sit sancta et inmaculata; item ad Corinthios prima: sobrii estote et iusti et nolite peccare; item in ep
Abbreviated transcription (Latin):
Omnes quidem currunt. s unus accipit
palmam. Curramus credendo sperando. desi¬
derando. Curramus corpus castigando. etele¬
mosmas in bonis cdandis malisq ignoscendiᷤ
hylariter ⁊ excorde faciendo. et currentiũ
uires ut adiuuentur orando. & sic audra¬
mus precepta ꝑfectionis: ne currere ne¬
gligamus ad plenitudinem caritatis. His
premissis. ea testimonia que posuit iste
cui respondemus. tanquam nos ea protule¬
rimus. diligenter audiamus. In deutero¬
nomio. Cu autem perfectus eris coram do¬
mino deo tuo. Item illic. & non erit in cõ¬
summatus in filis iscł. Item saluator
in euangłio. Estote perfecti quia pater nr̃ qui in
celis est perfectus ẽ. Item apls ad coruitbios se¬
cunda. De cetoro fr̃s gaudete. ꝑfecti estote. Itẽ
ad colosenses. Corripientes omnem hominem
et docentes. in oram sapientia ut exhibeamus
omnem hominem ꝑfectum in xp̃o. Item ad
philippenses. Omnia facientes sine murmu¬

Expanded text:
omnes quidem currunt, sed unus accipit omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam . Curramus credendo, sperando, desiderando; curramus corpus castigando, et eleemosynas in bonis dandis malisque ignoscendis, hilariter et ex corde faciendo, et currentium vires ut adjuventur orando; et sic audiamus praecepta perfectionis, ne currere negligamus ad plenitudinem charitatis. CAPUT IX. 20. His praemissis, ea testimonia quae posuit iste cui respondemus, tanquam nos ea protulerimus, diligenter audiamus. « In Deuteronomio: « Tu autem perfectus eris coram Domino Deo tuo . Item illic: Et non erit inconsummatus in filiis Israel. Item Salvator n Evangelio: Estote perfecti, quia Pater vester qui in coelis est, perfectus est . Item Apostolus ad Corinthios secunda: De caetero, fratres, gaudete, perfecti estote . Item ad Colossenses: Corripientes omnem hominem, et docentes in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo . Item ad Philippenses: Omnia facite sine murmu
Abbreviated transcription (Latin):
nitudine caritatis. preceptum illud imple¬
bitur. Diliges dnm̃ deum tuum ex toto cor¬
de tuo ⁊ex tota anima tua
et extota mente tua. Nam cum ẽ ad huc aliquid
carnalis concupiscentie. quod uel continendo fre¬
netut. non omnimodo extota anua diligit᷑
ds̃. Non enim caro sine anima concupiscit.
quamuis caro concupiscere dicatur. quia car¬
naliter amina concupiscit. Tunc erit iustꝰ
sine ullo ominno peccato. quia nulla lex e¬
rit. in membris eius repugnans legi men¬
tis eius. sed prorsus toto corde. tota anuna. to¬
ta mente diligit dm̃ quod ẽ primum sum¬
mum ꝙ preceptum. Cur gͦ non precipere¬
tur homini ista ꝑfectio. quamuis eam in
hac uita nemo habeat: Non enim recte cur¬
ritur. si quo currendum ẽ nesciatur. Quo¬
modo autem sciretur si nullis preceptis osten¬
deretur : Sic gͦ cureamus. ut comp̃henda¬
mus. Omnes enim qui recte currunt com
p̃hendent. non sicut in agone theatrico.

Expanded text:
nitudine caritatis praeceptum illud implenitudine caritatis praeceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod uel continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur deus. non enim caro sine anima concupiscit, quamuis caro concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concupiscit. tunc erit iustus sine ullo omnino peccato, quia nulla lex erit in membris eius repugnans legi mentis eius, sed prorsus toto corde, tota anima, tota mente diliget deum, quod est primum summumque praeceptum. cur ergo non praeciperetur homini ista perfectio. quamuis eam in hac uita nemo habeat? non enim recte curritur, si quo currendum est nesciatur. quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? sic ergo curramus, ut conprehendamus. omnprehendent: non sicut in agone theatrico,
Abbreviated transcription (Latin):
uinunt. et perfecte currunt quamuis sine pec¬
cato non sint. unde dicunt. Dimitte nobis.
quia nondum quo curritur ꝑuenetunt. Hhinc
dicit apls. Non quia iam acceꝑim: aut iam
perfectus sim. ft̃atres ego me non arbitror aꝑ¬
prehendisse. Unum autem que retro oblitꝰ
in eaque ante sunt extentus. scd̾m intentionem se¬
quor ad palmam suꝑne uocationis clei in xp̃o ih̃u.
Quotquot gͦ ꝑfecti hoc sapiamus. id est quocqͦt
ꝑfecte currimus hoc sapiamus. quod nondum
perfecti sumus. ut illic perficiamur. quo perfec.¬
te ad huc currimus. ut cum uenerit quod perfec¬
tum est. quod ex parte est destruatur. idest non
iam ex parte sit. sed ex toto. quia fidei ⁊ spei iã
res ipsa non que credatur ⁊ sꝑetur. sed que ui¬
deatur teneaturq succedet. Caritas autẽ que
in his trib maior est non auferatur sed auge¬
atur. et impleatur contemplata quod cre¬
debat. et quod sperabat indepta. In qua ple¬

Expanded text:
uiuunt et perfecte currunt, quamuis sine pecuiuunt et perfecte currunt, quamuis sine peccato non sint. unde dicunt: dimitte nobis, quia nondum quo curritur peruenerunt. hinc dicit apostolus: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim. fratres, ego me non arbitror adprehendisse; unum autem quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus secundum intentionem sequor ad palmam supernae uocationis dei in Christo Iesu. quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; id est: quotquot perfecte currimus, hoc sapiamus, quod nondum perfecti sumus, ut illic perficiamur, quo perfecte adhuc currimus, ut cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur, id est non iam ex parte sit, sed ex toto, quia fidei et spei iam res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae uideatur teneaturque, succedet, caritas autem, quae in his tribus maior est, non auferatur, sed augeatur et impleatur contemplata quod credebat et quod sperabat indepta. in qua ple
Abbreviated transcription (Latin):
proximo. quedam fuint que obsint cum prodesse
putata sint. et aliquando per infirmitatem. uel
cum minus sufficit necessitatib alicrum. uel pa¬
rum in eis proficit quod benignitatis ac la¬
boris impenditur. surrepit tedium. quo fus¬
cetur hylaritas. in qua datorem diligit ds̃.
Surrepit autem tantomagis. quanto minꝰ
quisq. et tantominus quanto magis pro¬
fecerit. His atq huiusmodi consideratis
merito in oratione dicimus. Dimitte nobis
debita nr̃a. sicut et nos limittimus debito¬
rib nr̃is: si tamen quod dicimus faciamꝰ¬
fãciamus ut uel ipsi etiam diligantur unmi¬
ci uel si quisquam ad huc in xp̃o pariulus.
hoc nondum facit. penitenti tamen quod in eũ
quisq peccauit. ⁊ ueniam petenti ex intimo
cordis ignoscat. si uult ut eius orõnem pat
celestis exaudiat. In qua oratione si conten¬
tiosi c̃ẽ nolimus. satis nob ꝓpositum speculũ
est. ubi inspiciatur uita iustorum qui ex fide

Expanded text:
proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmitatem, uel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum uel parum in eis proficit, quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit deus, subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magis profecerit — his atque huius modi consideratis merito in oratione dicimus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; si tamen quod dicimus faciamus, ut uel ipsi etiam diligantur inimici uel, si quisquam adhuc in Christo paruulus hoc nondum facit, paenitenti tamen quod in eum quisque peccauit et ueniam petenti ex intimo cordis ignoscat, si uult ut eius orationem pater caelestis exaudiat. In qua oratione si contentiosi esse nolimus, satis nobis propositum speculum est ubi inspiciatur uita iustorum, qui ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
niã iusticia qua currimus esurientes et sitientes
ad perfectionem plenitudinemꝙ iusticie. utea post¬
ea saturemur. Unde dominus in euangłio cum di¬
xisset. nolite facere iusticiaui urãm coram ho¬
minib. ut uideamini abeis. ne istum nr̃m
cursum fine humane glorie metiremur. ñ
est in expositione iusticie ipsius executus.
nisi tria ista. ieuinium. elemosinas. or̃ones.
Ieunio scilicet. uniu̾sam corporis castigatio¬
nem. significans elemosinis omnem beni¬
uolentiam et beneficientiam. uel dandr uel
ignoscendi. et or̃one insinuans omnes regu¬
las scĩ desiderii. ut qm̃ in castigatione corporiᷤ
frenatur concupiscentia. que non frenari
sed omnino ẽẽ non debet. nec erit in illa ꝑ.¬
fectione iusticie. ubi nullum erit omni no
peccatum. et sepe in usu rerum etiam con¬
cessarum. atq licitarum exerit immoderationẽ
suam. in ipsa uͦ beneficientia. qua iustus consulit

Expanded text:
nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iustitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione iustitiae ipsius exsecutus nisi tria ista: ieiunium, elemosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam uel dandi uel ignoscendi et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit in illa perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exserit immoderationem, suam in ipsa uero beneficientia, qua iustus consulit
Abbreviated transcription (Latin):
ciens redditur. sed eis tantum aquib in
hac uita enisdem mercedis meritum com¬
paratur. Non enim ad saturitatem iusticie
cum hinic etierit quisq ꝑuemiet. nisi ad cã
cum hic est esuriendo et siciendo cucurrerit.
beati quippe qui esururat et sitiunt iustici¬
am. qm̃ ipsi saturabuntur. Quamdiu gͦ pe¬
grinantes a domino per sidem ambulamins non
ꝑ speciem. ude dictum ẽ iustus ex fide uuuit hec
ẽ nrã in ipsa ꝑegrinatione iusticia. ut ad illã
ꝑfectionem plenitudinem q iusticie. ubi in
specie decoris eius iam plena et perfecta ca¬
ritas erit. nunc ipsius cursus rectitudi¬
ne ⁊ ꝑfectione tendamus castigando corpꝰ
nt̃m. et seruituti subiciendo et elemosinas
in dandis beneficiis et dimittendis que in
nos sunt coramissa peccatis. hylariter et
excorde faciendo. et or̃onib indesinenter iunstan¬
do. et hec faciendo in doctrina sana qua edificat᷑
fides recta. spes firma. caritas pura. Hec est nũc

Expanded text:
ciens redditur, sed eis tantum, a quibus in ciens redditur, sed eis tantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quamdiu ergo peregrinantes a domino per fidem ambulamus, non per speciem — unde dictum est: iustus ex fide uiuit — haec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae, ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus castigando corpus nostrum et seruituti subiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis hilariter et ex corde faciendo et orationibus indesinenter instando et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, caritas pura. haec est nunc
Abbreviated transcription (Latin):
impleditur contentione mortis absumpta.
et caritate que credendo ⁊ sꝑando nuiritur. ui¬
dendo ⁊ obtinendo ꝑfecta. Deinceps instituit
diuinis testimoniis agere quod intendit.
Quod quale sit diligentius aduertamus.
Testimonia inquit quib probatur precep¬
tum ẽẽ homini. ut absq peccato sit. Ad hoc res¬
pondemus. Non utrum preceptum sit querit᷑
quod ualde manifestum ẽ: sed hoc ipsum quod
preceptum ẽẽ constat utrum in corpore mortis
huins possit impleri. ubi caro concupiscit
aduersus sp̃m. et sp̃s aduersus carnem.
ut non ea que uolumus faciamus. De qͦ
corpore mortis huius non omnas libera¬
tur qui funt hanc uitam. sed qui in hac
uita susceꝑit grãm. et ne in uanum suscipi¬
at bonis operib egerit. Aliud ẽ enim exire
de hoc corpore quod omnes hominis dies
uite huius ultimus cogit. aliud est antem libe¬
rati de corpore mortis huis. quod sola dci grã
tit. post hanc autem uitam merces perfi¬

Expanded text:
implebitur contentione mortis absumpta implebitur contentione mortis absumpta et caritate quae credendo et sperando nutritur uidendo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit diuinis testimoniis agere quod intendit. quod quale sit, diligentius aduertamus. \'testimonia\', inquit, \'quibus probatur praeceptum esse homini ut absque peccato sit. ad hoc respondemus: non utrum praeceptum sit quaeritur, quod ualde manifestum est; sed hoc ipsum, quod praeceptum esse constat, utrum in corpore mortis huius possit impleri, ubi caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut non ea quae uolumus faciamus. de quo corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis huius, quod sola dei gratit fidelibus eius impertit. post hanc autem uitam merces perfi
Abbreviated transcription (Latin):
est: Quod si dixerit inquit tua ẽ: respon¬
dendum est. Quomodo mea si ẽẽ non pos¬
sum: Nos respondemus nullum cum eis
dehis uerbis ẽẽ debere conflictum: quia
non ẽ ausus dicere ẽẽ hominem sine pec¬
cato: uel aliquem uel se ipsum. s tantũ¬
modo ẽẽ posse respondit. Quod neꝙ nos
negamus. Quandoautẽ possit ⁊ ꝑ quẽ
possit hoc queritur. Si enim modo ẽ:
non omni anime fideli posite meorpore
mortis huius orandum ẽ ⁊ dicendum.
Dimicte nob̃ debita nr̃a cum iam in sc̃o
baptismo unit̾sa fuerit dimissa p̃tenta.
Quisquis autem membris fidclib xp̃i hoc non esse
orandum. ꝑsuadere conatur. nichil aluid quam se
ipsum xp̃ianum non eẽ profitetur. Porro si ꝑ
se ipsum potest homo et̃ sine peccato. gͦ xp̃c
gratis mortuus est. Non autem gratis mor¬
nius est xp̃c. Non igitur potest homo esse sine
it nunc in proficientib. agitur. et omnimꝰ

Expanded text:
est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, responest? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non possum?\' nos respondemus nullum cum eis de his uerbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit, quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est. non autem gratis mortuus est Christus; non igitur potest homo esse sine d ut perficiatur, et nunc in proficientibus agitur et omni modo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ẽ autem cum uel non ẽ caritas
que ẽẽ debet. uel minor ẽ quam debet. siue
hoc uitari uoluntate possit. siue ñ posfit.
Quia si potest. presens uoluntas hoc facit
Si autem non potest. preterita uolun¬
tas hoc fecit: ⁊ tamen uitari potest. non
quando uoluntas suꝑba laudatur. sed
quando humilis adiuiuatur. Post hec ille
qui ista fonscͥpsit. introducit ꝑsonam suã
cum altero dispritantem. ⁊ facit se initer¬
rogari. ⁊ quasi abint̃rogante sibi dici. Das
michi hominem sine peccato: & respon¬
det. do tibi qui ẽẽ possit. & rursus ab int̃¬
rogantei dicitur ei. quis ẽ : & respondet.
Ipse tir. Quod si dixeris inquit ego ẽẽ non
possum. respondendum ẽ. Cuius culpaẽ.
Quod si dixerit mea. dicendum ẽ. E quo¬
tes: Iterum facit se interrogari. ⁊ dicit
sibi. Cuipse sine peccato es qui dicis ho¬
minem sine peccato ẽẽ posse: ce respon¬
det quod non sum sine peccato. Cuiꝰ culpa

Expanded text:
peccatum est autem, cum uel non est caritas peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, praesens uoluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quotes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ẽ inors contentio tua : ubi est mors a¬
culeus tuus: Aculeus autẽ mortis pec¬
catum: urtus uͦ peccati lex. Qm̃ lex¬
ꝓhibendo auget peccati cupiditatem
nisi diffundat spiritus caritatẽ: que
plena ⁊ ꝑfecta tunc erit. cum iudebi
cendum ẽ. certe iustus ẽ ds̃. Plegari enĩ¬
non potest. Imputat autẽ ds̃ homini om̃e pecratũ.
& hoc quoq confitendum puto : quia neꝙ pec¬
catum est quicquid non imputabitur in pecca
tum. & si est aliquod peccatum quod uitari non
possit: quomodo iustus deus dicitur si imputa.¬
re cuiquam creditur. quoduitari non possit:
Respondemus iam olim contra suꝑbos ẽẽ clama¬
tum. Beatus cui non imputabit dñs pecca¬
tum. Non enim imputat his qui fideliter ei
dicunt. dimitte nob̃. debita nr̃a. sicut et nosdi¬
mittimus debitoribnrĩs. & iuste ñ impri¬
tat. quia iustum ẽ quod ait. in qua mensu¬
ra mensi fueritis. in eadem remetietur uob̃.

Expanded text:
ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uprohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat Spiritus charitatem, quae plena et perfecta tunc erit, cum videbimcendum est: Certe justus est Deus; negari eninon potest. Imputat autem Deus homini omne peccatum. Et hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est, quidquid non imputatum. et si est aliquod peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod uitari non possit?\' respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis.
Abbreviated transcription (Latin):
dei gratia non posse sanari. Iterum ait que¬
rendum ẽ si non potest homo sine peccato
ẽẽ. cuius culpa ẽ. ipsius ne homuus ancuiꝰ¬
libet alterius : Si ipsius hominis. quomͦ
culpa hominis ẽ. si hoc non ẽ quod eẽ non
potest. Respondemꝰ ideo ẽẽ hominis culpam:
quod non est sine peccato quia sola hominiᷤ
uoluntate factum ẽ. ut ad istam necessita¬
tem ueniret. quam sola hominis uolun¬
tas suꝑare non possit. Iterum ait queren¬
dum est.si natura hominis bona ẽ. qͦd
nullus negare nisi marcion aut mani¬
cheus audebit. quomodo gͥ bona est. si ma¬
lo ei non ẽ carere possibile: Omne enĩ pec¬
catum malum ẽẽ quis dubicet: Respon¬
demus ⁊ naturam hominis bonam esse
⁊ eam malo carere posse. Nam ideo cla¬
mamus libera nos a malo. quod non ꝑfi¬
citur quam diu corpus quod corrumpi¬
turꝰ aggrauat animam. S hoc agitur
gratia ꝑ fidem: ut aliquando dicatur.

Expanded text:
dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaedei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cuiuslibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest?\' respondemus ideo esse hominis culpam, quod non est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, quam sola hominis uoluntas superare non possit. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse et eam malo carere posse. nam ideo clamamus: libera nos a malo. quod non perficitur, quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam. sed hoc agitur gratia per fidem, ut aliquando dicatur:
Abbreviated transcription (Latin):
negandum non est. sed etiam ꝑfacile posse uolũ¬
tatem uoluntate mutari. cum dicat apłs. caro
Hec enim inuicem sibi adũsantur. ut non ea
que uultis faciatis. Nlonenĩ ait hec sibi inuicẽ adu̾sã¬
tur. ut que potestis tacẽre nolitis. Gñ utea que uultis
faciatis. Curgͦ cõcupiscentia carnis qͤ utiꝙ culpabił atq
uiciosa ẽ. nichilq ẽ aliud quã desideriũ peccati. qͦd idẽ apłs
p̃cipit ne regnet in nr̃o mortali corpore. ubi satis ostendit
eẽ tam̃ in nr̃o mortali corpore qͦd permittendũ non sit
ut regnet. cur gͦ ista concupiscentia non mu¬
tata ẽ ea uoluntate. quam uoluntatẽ satis
euidenter expressit apłs dicens. ut non ea
que uultis faciatis: si facile potest uoluntas
uoluntate mutari: Nec sane isto modo na¬
turam siuieanime siue corporis quam ds̃ cre¬
auit.⁊ que tota bona ẽ accusamus: sed eam
dicimus ꝓpria uoluntate uiciatam sine

Expanded text:
negandum non est — sed etiam perfacile posse uolunnegandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis . Non enim ait, Haec invicem adversantur, ut quae potestis facere, nolitis: sed, ut non ea quae vultis faciatis. Cur ergo concupiscentia carnis: quae utique culpabilis atque uitiosa est nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem apostolus praecipit, ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. hoc adiusticiam. Illud ad declinandũ
amalo. hoc ad faciendum bonum. Nori concu¬
piscendo enim uetustate expoliamur. et no¬
uitate induimur diligendo. Sed nec qͥs¬
quam potest ẽẽ continens. nisi ds det. Et
caritas dei diffunditur in cordib nr̃is:
his qui uolendo ⁊ crecdendo ⁊ inuocando pro¬
ficiunt. ⁊ preterita obliuiscentes in ea que
ante sunt extenduntur. Ad hoc enĩ lex
ista precipit. ut cum inhis implendis ho¬
mo defecerit non se extollat suꝑbia tumidꝰ
sed ad grãm confugiat fatigatus. ac sic
eum lex terrendo ad xp̃m diligendum pe¬
dagogi ꝑducat officio. Iterum querendũ
ẽ inquit quomodo ñ potest homo esse
sine peccato uoluntate an natura. Si na¬
tura. peccatum non ẽ. Si uoluntate. per¬
facile potest uoluntas uoluntate muta¬
ri. Respondemus admonentes ẽẽ cogitan¬
dum quanta sit ista p̃sumptio qua d̃r̃.¬
non solum posse quod quidem adiunante dei gr̃a

Expanded text:
tiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum tiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordibus nostrihis qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, \'quomodo non potest homo esse sine peccato: uoluntate an natura. si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
fiteri necesse sit eum tam omnia illa que ue¬
bum consũmans ⁊ breuians fecit super
terram. in duob preceptis dixit legem ꝓ¬
phetasq pendere. ut intelligeremus quicqͥd
aluid diuinitus preceptum ẽ. in bis duob
habere finem. ⁊ adhec duo eẽ referendum. Di¬
liges dnm̃ dm̃ tuum ex toto corde tuo ⁊ exto¬
ta anuma tua.⁊ extota mente tua. ⁊ diliges
ꝓrimũ tuum tanquam te ipsum. In his inqͥt
duob preceptis. tota lex pendet ⁊ prophete
Quicqͥd gͦ lege dei ꝓhibemur. et quicquid iu¬
bemur facere. ad hoc prohibemur ⁊ iubem
ut duo ista cõpleamus. & forte generaliᷤ
prohibitio ẽ non concupisces: et gene¬
ralis uissio diliges. Unde breuit ⁊ apłs pau¬
lus quodam loco utrunq complerus est.
Prohibitio ẽ enim: nolite conformari hiuic
scło. Iussio autẽ. sed reformamini in noui¬
tate mentis ur̃e. Illud ꝑtinet ad non con¬
cupiscere. hoc ad diligere. Illud ad continẽ¬

Expanded text:
fiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uefiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uebum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continen