comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͦ libidinis uicium fuit. s genea¬
tionis remedium. quod non putoẽ¬
minis duci loco. Nam & eua de uiro
assumpta. supra cuiꝰ costam ȩdifica¬
ta ẽ mulier. os de ossib eiꝰ & carode
carne eus. Tamen ꝓpt̾ seriem succes¬
sionis humanȩ. uiro mixtaẽ. Sub¬
ducit᷑ tam̃ huic ad misso. conscientia
uiri iusti: in ebriatus uino: quid ge¬
reret nesciebat. Unde non mirum
si puellas decepit opimo.quȩ pu¬
tarent totius popłos orbis perisse
non eadem eẽt loch sc̃i ex cusatio:
qui audierat ab angłis. locum illũ
non totum mundum eẽ ꝑiturum
Sane discimꝰ uitandam ebrietatem.
mꝰ. Nam quȩ sobrii cauemus. per
ebrietatem ignorantes cõmutimꝰ:
parum ẽ quod ea inflammat libi¬
dinẽ. accendit cupiditates corporis.
ipsam quoq m̃tem subrigit & a¬
nimum capit. sensum extorquet:
nesciunt quid loquant᷑. quinimio
uino indulgentiacent sepuiti. Idõ¬
ꝙ siqua ꝑuinum deliquerint. a¬

Expanded text:
Non ergo libidinis vitium fuit, sed generaNon ergo libidinis vitium fuit, sed generationis remedium, quod non puto criminis duci loco. Nam et Eva de viro assumpta, supra cujus costam aedificata est mulier, os de ossibus ejus, et caro de carne ejus; tamen propter seriem successionis humanae viro mixta est. Subducitur tamen huic admisso conscientia viri justi; inebriatus enim vino quid gereret nesciebat. Unde non mirum si puellas decepit opinio, quae putarent totius populos orbis periisse. Non eadem esset Lot sancti excusatio, qui audierat ab Angelis locum illum, non totum mundum esse periturum. 57. Sane discimus vitandam ebrietatem mus. Nam quae sobrii cavemus, per ebrietatem ignorantes committimus. Parum est quod ea inflammat libidinem, accendit cupiditates corporis: ipsam quoque mentem subruit, et animum capit, sensum extorquet. Nesciunt quid loquantur qui nimio vino indulgent, jacent sepulti. Ideoque si qua per vinum deliquerint, a
Abbreviated transcription (Latin):
tro. nec resisteret in tota regione illa.
s: in montem ascenderet. Hoc cum
illi dicitur. om̃ib dicit᷑. Siuis ergo
& tu euade. ne respitias retro. s ante¬
te aspice. ubi xp̃c ẽ. qui dicat tͥ. Ua¬
de retro me: sicut petro dixit. uade
retro me. Ut xp̃m sequeretur. xp̃m ui¬
deret. Retro sodoma ẽ plena flagi¬
cii: retro gomorra uiciis scatens.
criminum regio: netetigeritis inqͥt
ueritis. quȩ sunt omĩa ad corruptelã
elementa huiꝰmundi. nete imminẽ¬
tia inuoluant ꝑicula. Non resistas
fugiens. nec intota uitioꝵ regione
remoreris: qui non respexit. euasit.
quȩ respexit. non potuit euadere
Excusant᷑ aũt filiȩ sc̃ĩ loth. quia pu¬
tauerunt non uicinȩ regionis. sed
totius orbis fuisse illud excidium.
se solas cum patre suꝑstites popłis
om̃ib remansisse. Et id̃o nȩgenꝰ
deficeret hominum. pat̾num petisst
concubitum. ut semen generationis
humane de patre suo resuscitarent.

Expanded text:
tro, nec resisteret in tota regione illa, tro, nec resisteret in tota regione illa, sed in montem ascenderet. Hoc cum illi dicitur, omnibus dicitur. Si vis ergo et tu evadere, ne respicias retro, sed ante. Aspice ubi Christus est, qui dicat tibi: Vade retro me, sicut Petro dicit: Vade retro me , ut Christum sequeretur, Christum videret. Retro Sodoma est plena flagitii, retro Gomorrha vitiis scatens, criminum regio. Ne tetigeritis, inquit veritis, quae sunt omnia ad corruptelam .elementa hujus mundi, ne te imminentia involvant pericula: non resistas fugiens, nec in tota vitiorum regione remoreris. Qui non respexit, evasit: quae respexit, non potuit evadere. 56. Excusantur autem filiae sancti Lot, quia putaverunt non vicinae regionis, sed totius orbis fuisse illud excidium, et se solas cum patre superstites ex omnibus populis remansisse. Et ideo ne genus deficeret humanum, paternum petiisse 301 concubitum; ut semen generationis humanae de patre suo resuscitarent.
Abbreviated transcription (Latin):
offensa hospitalitas ẽ: ubi nec ger¬
manitas satis tuta est. Percussert̃
domus quod aꝑire cupiebant non
declaratur potestas: ut offusa
inpuris cecitate. non repꝑirent᷑ domꝰ
ostia: s etiam illud ostendit᷑. quia
obtulisse. Ponit᷑ piecatis locus.
qđ manifestata sibi ꝑangłos totiꝰ
regionis eũsione. & generos hab̃e
loch sc̃s inducitur. & monere eos
ut fugerent simul. Ne deserendo
eos. nec admonendo. minus pius
uideretur circa filioos maritos.
uel erroris carum causa ipsi assig¬
naretur. quȩ destitutȩ uirili con¬
sortio. concubitum in ebriati expe¬
tissent patris non gͦ indefensũ
scͥptura uirum scm̃ relinquit. dũ
& tra didisse maritis filias. & mo¬
nuisse generos inducit. Sed uisũ
ulis quod derideret cos: & tam̃ adhuc
morabatur loth. ut ꝑsuaderet gene¬
ris suis: & pene non eẽt ꝓfectus ut
euaderet: nisi urgentibus angłis. &
tenentib manus eius. egre dico actus

Expanded text:
offensa hospitalitas est, ubi nec geroffensa hospitalitas est, ubi nec germanitas satis tuta est. 53. Percussedomus quod aperire cupiebant, nonlorum declaratur potestas; ut offusa impuris caecitate, non reperirentur domus ostia. Sed etiam illud ostenditur, quiaobtulisse. 54. Ponitur pietatis locus, quod manifestata sibi per angelos totius regionis eversione, et generos habere Lot sanctus inducitur, et monere eos ut fugerent; simul ne deserendo eos, nec admonendo, minus pius videretur circa filiarum maritos: vel erroris earum causa ipsi assignaretur, quae destitutae virili consortio concubitum inebriati expetissent patris. Non ergo indefensum Scriptura virum sanctum relinquit; cum et tradidisse maritis filias, et monuisse generos inducitur. Sed visum est illis quod derideret eos, et tamen adhuc morabatur Lot, ut persuaderet generis suis; et pene non esset profectus, ut evaderet, nisi urgentibus angelis et tenentibus manus ejus, egredi coactus
Abbreviated transcription (Latin):
offerebat ꝑiculis. quib auferret ho¬
spites. Certe quo tardius acquiesce¬
bant: diutius temptando plenius
moꝵ circumdederunt domum ab
infante usq ad senẽ: totus popłs
parit. Prestruit᷑ uidicu diuini
equitas: ne forte quis diceret: quid
peccauerunt pueri. ut om̃s excidio
inuoluerentur: Ita nullus illic
iustus innocens fuit. Audi scͥptu¬
ram significantẽ: Quia circum¬
dederunt domum ab infante usq
adsenẽ. totus popłs parit̃. Nulla¬
etas erat culpe immunis. idõ nul¬
lus immunis exitio fuit. Et qui
possibilitatem ꝑpetrandi criminis
non habuit. habuit affectum. Ef¬
feta euires senum. s mens plena li¬
bidinis. Offerebat sc̃s loth. filiaꝵ
pudorem. Nam & si illa quoq fla¬
gitiosa impuritas erat. tam̃ minꝰ
erat scđm naturã cohire. quã adu̾¬
sus naturã delinquere. Preferebat
domis suȩ uerecundiȩ hospitalem
grãm. etiam apud barbaras gentes
iiiolabilẽ deniq illic quoq in¬

Expanded text:
offerebat periculis, quibus auferret hoofferebat periculis, quibus auferret hospites. Certe quo tardius acquiescebant, diutius tentando, pleniusmorum circumdederunt domum ab infante usque ad senem, totus populus pariter . Praestruitur judicii divini aequitas, ne forte quis diceret: Quid peccaverunt pueri, ut omnes excidio involverentur? Ita nullus illic justus, nullus innocens fuit. Audi Scripturam testificantem quia circumdederunt domum ab infante usque ad senem, totus populus pariter. Nulla aetas erat culpae immunis, ideo nullus 300 immunis exitii fuit. Et qui possibilitatem perpetrandi criminis non habuit, habuit affectum. Effetae vires senum, sed mens plena libidinis. Offerebat sanctus Lot filiarum pudorem. Nam etsi illa quoque flagitiosa impuritas erat; tamen minus erat secundum naturam coire, quam adversum naturam delinquere. Praeferebat domus suae verecundiae hospitalem gratiam, etiam apud barbaras gentes inviolabilem. Denique illic quoque in
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret qr totꝰ erat mund in tenebs
Hespere erat omnib qͦs immanun
delictoꝵ sq̃lor tenebros us urgebat
uenit dñs iħs redemit sangume
suo mundũ. lucẽ attulit. Uenert̃
aut̃ angłi duo insodomam ad
uesꝑam. Ubigr̃a largienda est.
xp̃c adest: Ubi exerenda seuentu
soli ad sunt ministri. de est ibe.
sedebat loth ad portam. em̃daui¬
rant loch scm̃ adu̾sa captiuita¬
tis. & sollicitiorẽ fecerant. Itaq
ꝓcessu ȩtatis: didicerat imitari
parentem. Ad portam itaq sede¬
bat. ut exciperet aqduenientes.
Deniq exsurrexit obuiam illis.
ꝑfectior cucurrit obuiam iste e¬
surrexit. & adorauit in faciem in
terra. & dixit. Ecce dñi declina¬
te in domum pueri ũri. Et e¬
git illos diũtere. qui dicebant in pla¬
tea manebimus cõmdatur huic
iusti sc̃itas. e angłoꝵ gr̃a. Illi nole¬
bant aduentum suum hospiti gra¬
uiorem uideri: ille quiint quos ha¬
bitaret sciebat. Tutam̃ domũ suã

Expanded text:
eniret; quia totus erat mundus in tenebris. eniret; quia totus erat mundus in tenebris. Vesper erat omnibus quos immanium delictorum squalor tenebrosus urgebat. Venit Dominus Jesus, redemit sanguine suo mundum, lucem attulit. Venerunt autem angeli duo in Sodomam ad vesperam . Ubi gratia largienda est, Christus adest: ubi exercenda severitas, soli adsunt ministri, deest Jesus. 51. Sedebat Lot ad portam . Emendaverant Lot sanctum adversa captivitatis, et sollicitiorem fecerant. Itaque processu aetatis didicerat imitari parentem. Ad portam itaque sedebat, ut exciperet advenientes. Denique exsurrexit obviam illis. Perfectior cucurrit obviam: iste, exsurrexit, et adoravit in faciem super terram, et dixit: Ecce domini declinate in domum pueri vestri . Et coegit illos divertere, qui dicebant: In platea manebimus. Commendatur hic justi sanctitas, et angelorum gratia. Illi nolebant adventum suum hospiti graviorem videri: ille quidem inter quos habitaret, sciebat; tamen domum suam
Abbreviated transcription (Latin):
seruabo. Et sic ꝑordinem int̾roga¬
tionũ. & responsionũ uicẽ. etiam
si .x. iustos inueniret in ciuitate
tam̃ ꝓpt̃ pau coꝵ iusticiam. im¬
punitatem coti popło promittit.
Unde discimus. quantus murus
sit patriȩ uir iustus. quemadmo¬
dum non debeamus inuidere ui¬
ris scĩs. nec temere de rogare. Illoꝵ
& enim nos fides seruat. illoꝵ u
sticia ab excidio defendit. Sodo¬
ma quoq si habuisset uiros decẽ
iustos. potuit non ꝑire. Quid si¬
bi aũt uult. qđ ipsi quiad abrahã
simul cum dño uenerant. sodomã
petierunt uiri. Nisi ut aceruaret᷑
crimen eoꝵ. siquos iustus hono¬
rauerat. his maiori saerilegio im¬
piiuim conarent᷑ inferre : namq
uiros dixit. euidens ratio. quia spe
ham: Quia iusto refulget ango
p̃sentia. impiis tenebras affert
Tam̃ potest referri etiã ad tpꝰ dm̃ce ps¬
sionis. qđ uesꝑe uenert̃ ad eũ. qͥ as¬
domiticis contagionibꝰ erat ⁊ totiꝰ irs
excidio lib̾ancdꝰ. Uesꝑe erat anteqͣm ÷¬

Expanded text:
ogationum, et responsionum vicem, etiam si decem justos invenerit in civitate, tamen propter paucorum justitiam impunitatem toti populo promittit. Unde discimus quantus murus sit patriae vir justus, quemadmodum non debeamus invidere viris sanctis, nec temere derogare. Illorum etenim nos fides servat, illorum justitia ab excidio defendit. Sodoma quoque si habuisset viros decem justos, potuit non perire. 49. Quid sibi autem vult quod illi qui ad Abraham simul cum Domino venerant, Sodomam petierunt viri, nisi ut acerbaretur crimen eorum, si quos justus honoraverat, his majore sacrilegio impii vim conarentur inferre? Nam quod viros dixit, evidens est ratio; quia specham; quia justo refulget angelorum praesentia, impiis tenebras affert. Tamen potest referri etiam ad tempus Dominicae passionis, quod vesperi venerunt ad eum, qui a Sodomitanis contagionibus, et totius urbis excidio erat liberandus. Vesper erat antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ei quẽ nichil latent clamant om̃ia:
clamare uident᷑ singłoꝵ crimina.
Deniq ad caym dicitur. Sanguis fr̃is
tui ad me clamat. ħ ẽ ñ latet. s clamat
parricidiũ tuũ. Itaq uelut excitat᷑ ds
flagitioꝵ nr̃oꝵ clamorib. ut aliqndo
uindicet qͥ libent̃ ignoscit. Deniq

Expanded text:
ei quem nihil latet, clamant omnia, ei quem nihil latet, clamant omnia, clamare videntur singulorum crimina? Denique ad Cain dicitur: Sanguis fratris tui ad me clamat , hoc est, non latet, sed clamat parricidium tuum. Itaque velut excitatur Deus flagitiorum nostrorum clamoribus; ut aliquando vindicet, qui libenter ignoscit. 48.
Abbreviated transcription (Latin):
rit nonne conuenire nom̃ pueri
uidet᷑ officiis: Merito puer dicit᷑.
qui senile nesciebat fastidium. pu¬
eritiȩ in nocentiam & obsequium
deferebat. Datur itaq iusto bene¬
dictionis gr̃a: & posteritatis hȩredi¬
tas: offensa aut̃ peccatoꝵ exponit᷑.
Clamor inquit sodomoꝵ & gomor¬
rȩ. impletus ẽ: magna dñi patientia:
ut non statim peccatorẽ puniat.
s diu differat. Et expectans corre¬
ctionẽ. nec commoueat᷑ adulciscen¬
dium. nisi peccator mensuram ex¬
uideam. scđm clamorem illorũ
uenientem ad me si consumabunt᷑.
sin aũt ut sciam. Non ignorabat
dñs peccata sodomoꝵ:. S ꝓpt̃ te
instruendum u̾ba huiꝰ modi loque¬
bat᷑. ut cu propiꝰ scruteris eorum
cõmissa. in quos iuindicandum ar¬
bitraris. Descendam inquit ut
indaganĩs studio. nequid sit qđ
fallat aut lateat absçentem. ut
oculis facinus dep̃hendas. Eminꝰ
positi: multa nescire possunt: quẽ
clamorem aũt ait: Nisi forte qͥa

Expanded text:
rit, nonne convenire nomen pueri rit, nonne convenire nomen pueri videtur officiis? Merito puer dicitur, qui senile nesciebat fastidium, pueritiae innocentiam et obsequium deferebat. Datur itaque justo benedictionis gratia, et posteritatis haereditas. 46. Offensa autem peccatorum exponitur. Clamor, inquit, Sodomorum et Gomorrhae impletus est . Magna Domini patientia, ut non statim peccatorem puniat, sed diu differat exspectans correctionem; nec commoveatur ad ulciscendum, nisi peccator mensuram exvideam secundum clamorem illorum venientem ad me, si consummabuntur: sin autem, ut sciam . Non ignorabat Dominus peccata Sodomorum: sed propter te instruendum verba hujusmodi loquebatur; ut tu propius scruteris eorum commissa, in quos vindicandum arbitraris. Descendam, inquit, ut indaginis studio; ne quid sit quod fallat, aut lateat absentem; ut oculis facinus deprehendas. Eminus positi multa nescire possunt. Quem clamorem autem ait, nisi forte quia
Abbreviated transcription (Latin):
etate. Iam sarra iuuen ilẽ culb¬
dit uerecundiam. idõ dñs spopos¬
dit ei filium. Defecerant inquit
sarrȩ ficri muliebria ñ ociose ad¬
ditum: Ne putares femincȩ adhuc
risit autem sarra. Qđ indicium fu¬
curi magis qͣm incredulitatis arbi¬
tcato risit enim. Licet adhuc qͥd¬
paritura leticiam: Idõ negauit
scrisisse. quia ignorauit. Idõ risit.
mȩ & gomorrȩ. Sicut uisitatio do¬
mini timentib exhibetur. ita etiã
impiis pena peccati reponitur.
abraham deducebat hospites: ad
humanitatis grãm: addebat obse¬
quia. Nam sodomitȩ ꝓprietatis
cia. Non celabo inquit abraham
puerum meũ. quȩ ego faciam: se¬
nilis ȩtatis. Utiq abraham in suꝑ¬
iorib scͥptura significauit. quia
nonaginta & nouem ꝓcessisset an¬
nos. Quomodo hunc puerũ dic̃:
S cum in memorem senectutis. ex¬
ploratorem indefessum. cursu im¬
pigrum. standi patientissimum.
deducendi studiosissimũ exp̃sse¬

Expanded text:
aetate jam Sara juvenilem custaetate jam Sara juvenilem custodit verecundiam, ideo Dominus spopondit ei filium. Defecerant, inquit, Sarae fieri muliebria . Non otiose additum, ne putares femineae adhuc  43. Risit autem Sara . Quod indicium futuri magis, quam incredulitatis arbitror. Risit enim, licet adhuc nesparitura laetitiam. Ideo negavit se risisse, quia ignoravit: ideo risit, mae et Gomorrhae . Sicut visitatio Domini timentibus exhibetur, ita etiam impiis poena peccati reponitur. Abraham deducebat hospites, ad humanitatis gratiam addebat obsequia. Nam Sodomitae pro pietati45. Non celabo, inquit, Abraham puerum meum quae ego faciam . Senilis utique aetatis Abraham in superioribus Scriptura signavit, quia nonaginta et novem processisset annos: quomodo hunc puerum dicit? Sed cum immemorem senectutis, exploratorem indefessum, cursu impigrum, standi patientissimum, deducendi studiosissimum expresse
Abbreviated transcription (Latin):
Decuiꝰ capite & pedib & internis
nichil relictum ẽ. & os ñ contritũc
ab eo. s totus epulantiũ cibo cessit
Talẽ nob̃ legis figurauit umbra.
talem ueritas eugłii de monstrant
Manducauerunt inquit illi: abri¬
ham aũt stabat sub arbore. adit¬
mus. humilitatis officium cõm̃da¬
ri humilitate abraham stabat.
& tu primã accubitationis partem
occupas: Deniq eo humilitas in¬
uenit grãm. ut promitteret᷑ ei filiꝰ.
Dixit aũt ad illum. Ubi est sartau¬
xor tua. Qui respondit. & dixit.
Ecce intabnaculo. Nunquidigno¬
rabat dñs. qui in posteriorib sodo¬
moꝵ futura excidia denuntiat.
uͥ sarra eẽt: non ignorabat. s do¬
cere nos uoluit. quantus pudor ẽ
debeat feminarum: ne ꝑcaci oc¬
cursu. hospitum in se oculos infle¬
ctant. Salua uerecundia. ministi¬
rium suum exerceant. Abraham
quoq aurib tuis ingerit inta¬
b̃naculo sarram degere. ut disces
quid abuxore exigas. ꝓuectiors

Expanded text:
de cujus capite et pedibus et internis de cujus capite et pedibus et internis nihil relictum est, et os non est contritum ab eo, sed totus epulantium cibo cessit. Talem nobis Legis figuravit umbra, talem veritas Evangelii demonstravit . 41. Manducaverunt, inquit, illi: Abraham autem stabat sub arbore . Advertimus humilitatis officium commendare humilitatem. Abraham stabat, et tu primam accubitionis partem occupas? Denique ea humilitas invenit gratiam, ut promitteretur ei filius. 42. Dixit autem ad illum: Ubi est Sara uxor tua? Qui respondit, et dixit: Ecce in tabernaculo . Numquid ignorabat Dominus qui in posterioribus Sodomorum futura excidia denuntiat, ubi Sara esset? Non ignorabat: sed docere nos voluit, quantus pudor esse debeat feminarum; ne procaci occursu hospitum in se oculos inflectant; salva verecundia ministerium suum exerceant. Abraham quoque auribus tuis ingerit in tabernaculo Saram degere; ut discas quid ab uxore exigas. Provectiore
Abbreviated transcription (Latin):
custodiat castimoniam. de quoait
dñs iħc. Nisi conu̾si fueritis & effi¬
ciamini sicut puer iste. non intra¬
bitis in regnum cȩloꝵ. Huic puero
&e similib eius. etiam sẽs dauid
diuinȩ laudationis dispensat offi¬
cium dicens: laudate pueri dñm.
Nec illud otiosum. quod cucurrit
ad boues: tenerum uitulum & bo¬
num sumpsit. & cum lacte appo¬
suit. Demiq in exodo cum pascha
dñi declararet. ait moyses. agnus si¬
ne macula mundus. consummatꝰ.
anniculus. masculus. erit uob̃. Ab
ouib edis. sumetis & occidetis m¬
quit illũ. tota multitudo synago¬
gȩ: aduesperum. Unde & hic meri¬
dies ẽẽ describit᷑ qñ ab abraham
dño offertur hospitium. S ad eenã
uitulus immolatur. & cum lacte mã¬
ducat᷑. Hoc ẽ non cũ sanguine. s
cum fidĩ puritate. Bonus uitulꝰ.
ut pote qui peccata dilueret. Te¬
ner. quia ñ dura ceruice sed molli.
iugum legis agnouit: crucis patibui¬
lũ non recusauit. & merito tener:

Expanded text:
castimoniam custodiat. De quo ait castimoniam custodiat. De quo ait Dominus Jesus: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Huic puero et similibus ejus etiam sanctus David divinae laudationis dispensat officium dicens: Laudate, pueri, Dominum . 40. Nec illud otiosum, quod cucurrit ad boves, tenerum vitulum et bonum sumpsit, et cum lacte apposuit. Denique et in Exodo cum pascha Domini declararet, ait Moyses: Agnus sine macula, mundus, consummatus, anniculus, masculus erit vobis ab ovibus et hoedis. Sumetis et occidetis, inquit, illum tota multitudo synagogae ad vesperum . Unde et hic meridies esse describitur, quando Abraham Domino offert hospitium. Sed ad coenam vitulus immolatur, et cum lacte manducatur, hoc est, non in sanguine, sed cum fidei puritate. Bonus vitulus, ut pote qui peccata dilueret. Tener, quia non dura cervice, sed molli jugum legis agnovit, crucis patibulum non recusavit. Et merito tener,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi oꝑiri fido silentio. ne ꝓphanis
temere diuulget᷑ auribus: hoc pascit᷑
ctum. qui parcus loquendi sit. nec
sacra in medium ferat. Breuit aũt
fidĩ mysterium docet sarra: ũniꝰ
similaginis tres m̃suras faciens: Q
typumeccłiȩ habet. cuidicitur. Le¬
tare sterilis quȩ non paris. erumpe
& exclama quȩ non parturis. Hecẽ
enuim quȩ intimo fidẽ spũ fouet:
Eiusdem diuinitatis asserens trim¬
tatem. Pari quadam m̃sura atq
laginẽ offerat. hocẽ inttriora sp̃i¬
talis frumti. uel grani illius de qͦ
dictum ẽ: Qđ nisi interram ccci¬
derit. Nullum fructum afferat.
Unde & prima uidit maria dñicȩ
& ioħi intimare sacrȩ salutis nun¬
cium. Uir currat ad boues. sumat
uitulum. & sacramentum dñice pas¬
sionis festinato impiger studio: ñ
lento otio remissus accipiat. Tradat
illud puero qui innocentiã tenerȩ
seruet etatis: dolum nesciat. ferire
non nouerit. incorrupti corporis

Expanded text:
quasi operiri fido silentio, ne profanis quasi operiri fido silentio, ne profanis temere divulgetur auribus. Hoc pascitur ctum, qui parcus loquendi sit, nec sacra in medium ferat. Breviter autem fidei mysterium docet Sara, unius similaginis tres mensuras faciens, quae typum Ecclesiae habet cui dicitur: Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis . Haec est enim quae intimo fidem spiritu fovet, ejusdem divinitatis asserens Trinitatem, pari quadam mensura atque laginem offerat, hoc est, interiora spiritalis frumenti vel grani illius de quo dictum est, quod nisi in terram ceciderit, nullum fructum afferat. Unde et prima vidit Maria Dominicas Petro et Johanni intimare sacrae salutis nuntium. Vir currat 297 ad boves, sumat vitulum, et sacramentum Dominicae passionis festinato impiger studio, non lento otio remissus accipiat, tradat illud puero qui innocentiam tenerae servet aetatis, dolum nesciat, referire non noverit, incorrupti corporis
Abbreviated transcription (Latin):
tutis obstrictus. s blando seduli¬
tatis nomine usq famulatus. Et
festinauit abraham intaberna culũ
adsarram. & dixit ei. festina & con¬
sperge tres m̃suras similaginis. et
fac subcinericia. Donus maritus
exortẽ religiosi muneris ẽẽ ñ patit᷑
uxorem. nec auare sibi cotũ munꝰ
usurpat. Recte gͥ. & pietatis & uere¬
cundiȩ catisa seruatur. Quod pic¬
tatis ẽ uult cẽ cõmune. quod pu¬
doris ẽ. integrum: manet sarra in¬
tra tabnaculũ. uir hospitum explo¬
rat aduentus. Intra tab̃naculum.¬
sarra tuetur feminȩ uerecundiam:
& oꝑa muliebria. toto exercet pudo¬
ñ. foris matitus in uitai: intus sa¬
ra adornat conuiuium. Nec solũ
ipse festinat abraham s etiam festi¬
nandum dicit uxori. sotiam deuo¬
tionis ostendens. Nec fide disparẽ.
Consꝑge inquit tres m̃suras simila¬
ginis. & fac subcinericia. GRece encͥ¬
fia dicunt᷑. hoc ẽ abscondita. Coqd̃
latere debeat omne mysterium et

Expanded text:
tutis obstrictus, sed blando sedulitutis obstrictus, sed blando sedulitatis nomine, usuque famulatus. 37. Et festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, et dixit ei: Festina et consperge tres mensuras similaginis, et fac subcinericia . Bonus maritus exsortem religiosi muneris esse non patitur uxorem, nec avare sibi totum munus usurpat. Recte igitur et pietatis, et verecundiae causa servatur. Quod pietatis est, vult esse commune: quod pudoris est, integrum manet Sarae. Ante tabernaculum vir hospitum explorat adventus: intra tabSara tuetur feminae verecundiam, et opera muliebria toto exercet pudore. Foris maritus invitat, intus Sara adornat convivium; nec solum ipse festinat Abraham, sed etiam festinandum dicit uxori, sociam devotionis ostConsperge, inquit, tres mensuras similaginis, et fac subcinericia. Graece. ἐγκρύφια dicuntur, hoc est, abscondita; eo quod latere debeat omne mysterium, et
Abbreviated transcription (Latin):
sicut seͥptum in eugłio legisdicente
dño iħu. Hospes eram: & collegi
re hospitio uidua illa quȩ suscepit
heliam: & exiguo cibo ꝑpetuum
toto tempore famis inuenit alim̃tũ
& mercedem accepit mirabilẽ: ut
non de ydria farina deficeret. He¬
liseus quoq defuncti pigneris ne¬
suscitatione donata. soluit hospi¬
cii pensionẽ. Non sola tam̃ facilitas
susceptionis: s etiam sedulitas susci¬
pientis & affectus querit᷑. Utrimnq
te abraham doceat. Cucurrit ob¬
uiam. rogauit prior dicens. Dñe li
inueni gram ante te: ne p̃terieris
serium tuũ. Sumat᷑ a qua & laũ¬
tur pedes ũn. & refngerate subal¬
bore. & sumam panem. & mandu¬
cate. & postea transietis: ꝓpt̃ quod
declinastis ad seruum ur̃m. Tres
uidit. & unum dñm appellauit:
ipsius solius se seruũ fatet᷑. Dem̃
conu̾sus ad duos qͦs ministros ar¬
bitrabat᷑ etiam ipsis deferre gestit ob¬
sequiũ: iam non iure debito serui¬

Expanded text:
sicut scriptum in Evangelio legis, dicente sicut scriptum in Evangelio legis, dicente Domino Jesu: Hospes eram, et collegisrae hospitio vidua illa quae suscepit 296 Eliam, et exiguo cibo pavit, perpetuum toto tempore famis invenit alimentum, et mercedem accepit mirabilem, ut numquam de hydria farina deficeret. Elisaeus quoque defuncti pignoris resuscitatione donata, solvit hospitii pensionem. 36. Non sola tamen facilitas susceptionis, sed etiam sedulitas suscipientis et affectus quaeritur. Utrumque te Abraham docet. Cucurrit obviam, rogavit prior dicens: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praeterieris servum tuum: sumatur aqua, et laventur pedes vestri, et refrigerate sub arbore: et sumam panem, et manducate, et post haec transietis: propter quod declinastis ad servum vestrum . Tres vidit, et unum Dominum appellavit, ipsius solius se servum fatetur. Deinde conversus ad duos quos ministros arbitrabatur, etiam ipsis deferre gestit obsequium, jam non jure debito servi
Abbreviated transcription (Latin):
negaueris. id inte ipse decernis. Et
quod aliis detuleris. eote facies di¬
gnum uideri. Si om̃s eam senttnti¬
am ñ suscipiendi hospites seqͣnt᷑:
ubierit requies peregrinantib:
Relictis gͥ humanis habitaculis. ca¬
ptabimus secessus ferarũ bestiarũ
opes a te hospes requirit: sed gr̃am.
Non ornatum conuiuium. s cibũ
obuiũ. Melior ẽ inquit hospita¬
litas cum holerib ad amicitiã
& gr̃ãm: quã si uitulos occidas
ad p̃sepia cum inimicitiis. Hec
gta hominib: accepta dõ. Unde
dñs iħs in euglio. eum quicũꝙ dede¬
rit hospiti potũ aquȩ frigide cele¬
stium asserit p̃mioꝵ non exsortem
futurum. Deniq iacob oues ada¬
quauit rachel. & gr̃am repꝑit. uxo¬
rem acquisiuit: deinde qui scisan
dm̃ suscipias. cum hospitem putas
Abraham dum peregrinantib de¬
fert hospitiũ. dm̃ atq angłos eiꝰ
hospitio suscepit. Quamuis & cũ
hospitem suscipis suscipias dm̃.

Expanded text:
negaveris, id in te ipse decernis: et negaveris, id in te ipse decernis: et quod aliis detuleris, eo te facies dignum videri. Si omnes eam sententiam non suscipiendi hospites sequantur, ubi erit requies peregrinantibus? Relictis igitur humanis habitaculis, captabimus secessus ferarum, bestiarumopes a te hospes requirit, sed gratiam; non ornatum convivium, sed cibum obvium. Melior est, inquit, hospitalitas cum oleribus ad amicitiam et gratiam, quam si vitulos occidas ad praesepia cum inimicitiis . Haec grata hominibus, et accepta Deo. Unde Dominus Jesus in Evangelio . eum quicumque dederit hospiti potum aquae frigidae, coelestium asserit praemiorum non exsortem futurum. Denique Jacob oves adaquavit Rachel, et gratiam reperit, et uxorem acquisivit. Deinde qui scis an Deum suscipias, cum hospitem putas? Abraham dum peregrinantibus defert hospitium, Deum atque angelos ejus hospitio suscepit: quamvis et cum hospitem suscipis, suscipias Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
se contentus. cucurrit obuiã: fe¬
stinauit occurrere. quia ñ satisẽ
recte facere. nisi etiam maturare
quod facias. festinant̃ mandu¬
care pascha lex ubet uberiores enĩ
fructus habet celerata deuotio. Di¬
sce gͦ quam impiger esse debeas.
ut possis p̃uenire hospitem. neqͥs
p̃ueniat: & teboni muneris defra¬
udet copia. Bona ẽ hospitalitas:
ht̃ mercedem suã. Primũ humane
gr̃ẽ: deinde quod maius ẽ. remune¬
rationis diuinȩ. Om̃s in hoc incola¬
ti hospites sumꝰ: ad tempus enim.
habitandi habemus hospiciũ. emi¬
gramus ꝓpere caueamus ne si nos du¬
ri aut negligentes in recipiendis fu¬
erimus hospitib: etiam nob̾ post
uitȩ istius cursũ. scoꝵ hospitia de¬
negentur. Unde ineugłio saluator
dicit. Facite uob̾ amicos de unqͦ
mamona. qui uos recipiant inȩt̃¬
na tabnacła sua. Deinde etiam in
hoc corpore sitis: Plerũq oborit᷑
peregrinandi necessitas qđ gͦ aliis

Expanded text:
se contentus, cucurrit obviam. Fese contentus, cucurrit obviam. Festinavit occurrere, quia non satis est recte facere, nisi etiam maturare quod facias. Festinanter enim manducare pascha lex jubet . Uberiores enim fructus habet celerata devotio. Disce ergo quam impiger esse debeas, ut possis praevenire hospitem; ne quis praeveniat, et te boni muneris defraudet copia. 34. Bona est hospitalitas, habet mercedem suam, primum humanae gratiae, deinde quod majus est, remunerationis divinae. Omnes in hoc incolatu hospites sumus; ad tempus enim habitandi habemus hospitium: emigramus propere. Caveamus ne si nos duri aut negligentes fuerimus in recipiendis hospitibus, etiam nobis post vitae istius cursum sanctorum hospitia denegentur. Unde in Evangelio Salvator dicit: Facite vobis amicos de iniquo mammona, qui vos recipiant in aeterna tabernacula sua . Deinde etiam in hoc corpore sitis plerumque oboritur peregrinandi necessitas. Quod ergo aliis
Abbreviated transcription (Latin):
de abrahȩ deuotione ac de fide. pͥ¬
dentia iusticia. caritate. parsimonia:
nunc etiam de hospitalitate dica¬
mus. Est enim ñ mediocris: ea uir¬
uis: unde & apłs principalit eam
in ep̃o ẽẽ oportere. geminȩ scͥptio¬
ins docuit auctoritate. ut p̃sto sit
aduenientib. & occurrat obuiam.
itinera explort. Ꝙ ad sit ñ queren¬
tib & rapiat p̃t̃ gredientes: ante o¬
stiũ sedebat abraham: sedebat me¬
ridie: quando alii reqͥescebant: iste
hospitum explorabat aduentus.
it manbrȩ. quia fructum hospita¬
litatis studiosissime requirebat.
Et respiciens inquit oculis uidit.
& ecce tres uiri stabant secus illũ.
Et cum uidisset illos. cucurrit ob¬
uiam illis. Uide primo fidĩ myste¬
riũ: ds̃ illi apparuit: & tres aspexit:
cui ds̃ refulget: trinitatem uidet:
non sine filio patrem suscipit. Nec
sine scõ spũ filiũ conficetur: hec
alibi plenius: nunc moralis ꝑse¬
quend ꝓpositum ẽ loci ñ otiosꝰ
s & qui longe aspicit: nec aspexis¬

Expanded text:
de Abrahae devotione, ac fide, de prudentia, justitia, charitate, parcimonia: nunc etiam de hospitalitate dicamus. Est enim non mediocris ea virtus. Unde et Apostolus principaliter eam in episcopo esse oportere geminae scriptionis docuit auctoritate; ut praesto sit advenientibus, et occurrat obviam, et itinera exploret, et adsit non quaerentibus, et rapiat 295 praetergredientes. Ante ostium sedebat Abraham, sedebat meridie. Quando alii requiescebant, iste hospitum explorabat adventus. cum Mambre, quia fructum hospitalitatis studiosissime requirebat. 33. Et respiciens, inquit, oculis vidit, et ecce tres viri stabant secus illum. Et cum vidisset illos, cucurrit obviam illis . Vide primo fidei mysterium. Deus illi apparuit, et tres aspexit. Cui Deus refulget, Trinitatem videt, non sine Filio Patrem suscipit, nec sine Spiritu sancto Filium confitetur. Haec alibi plenius . Nunc moralis persequendi propositum est loci. Non otiosus sedet, qui longe aspicit: nec aspexis
Abbreviated transcription (Latin):
dñam suam. tanquã ditior partu.
Dña se despici dolet. maritũ aucto¬
rem iniuriarum suaꝵ arguit. De¬
niq sara ipsa marito ancillȩ suȩ po¬
testatem dederat. & postea dicit ad
eum. Iniuriam accipio ego exte.
Dediiam ancillam meã insinũ tuũ:
ubi aut̃ uidit ẽẽ conceptum. spreca
sum in quit coram abea: iudicet ds̃.
int̃ me & te. Quantus dolor. quã
grauis querela sit feminarum. lecti¬
one exponit᷑. Dainꝑuidum & le¬
uem maritum. qui morigerari nesci¬
at: & diuortii causas exhibet: s a¬
braham uir moderatus & prudẽs.
ecce inquit ancilla tua in manib
tuis. Utere ea quomͦ tͥ placuerit.
Maluit em̃ uxorem tenert: quam
famulam: nec hoc tam̃ plene ꝑ¬

Expanded text:
dominam suam tamquam ditior partu: dominam suam tamquam ditior partu: domina se despici dolet, maritum auctorem injuriarum suarum arguit. Denique Sara ipsa marito ancillae suae potestatem dederat, et postea dicit ad eum: Injuriam accipio ego ex te: ego dedi ancillam meam in sinum tuum; ubi autem videt conceptum esse, spreta sum, inquit, coram ab ea: judicet Deus inter me et te . Quantus dolor, quam gravis querela sit feminarum lectione exponitur. Da improvidum et levem maritum qui morigerari nesciat, et divortii causas exhibet. Sed Abraham, vir moderatus et prudens: Ecce, inquit, ancilla tua in manibus tuis, utere ea quomodo tibi placuerit . Maluit enim uxorem tenere, quam famulam. Nec hoc tamen plen
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt uiro. quod is lib̾os non haberet.
suadet ut intraret ad ancillã. Hoc
fecit lia hoc rachel posteaz. disce
mulier zelum deponere. Qui sepe
mulieres infurorem incitat: s & uos
moneo uiri. maximȩ qui ad grãm
dñi tenditis. non cominisceri adul¬
terino corpori: Qui eñi se meretͥei¬
iungit. unum corpus ẽ: nec dare
hanc occasionẽ diuortii mulicribus.
lemo sibi blandiat᷑ de legib hõiũ:
om̃s stu prũ adulterium ẽ. Nec ui¬
rolicet: quod mulieri non licet. Eadẽ
aiuro quȩ ab uxore debetur castimo¬
nia quicqͥd in ea quȩ ñsit legitima
uxor comiissum fuerit ad ulterii
dampnat᷑ crimine. Gadũtistis qͥd
debeatis cauere. nequis sacram̃ti se
indignum p̃beat. Accipite etiã illud:
quia huiꝰ modi incemperantia sol¬
uit caritatem comugii. Suꝑbas
aneulas facit. iracundas matronas.
discordes conuiges. concubinas pro¬
caces. inucrecundos maritos. Simul
ut de dño conceꝑit ancilla: sꝑnit

Expanded text:
esset viro quod is liberos non haberet, esset viro quod is liberos non haberet, suadet ut intraret ad ancillam. Hoc fecit Lia, hoc Rachel postea. Disce mulier zelum deponere, qui saepe mulieres in furorem incitat. 25. Sed et vos moneo, viri, maxime qui ad gratiam Domini tenditis, non commisceri adulterino corpori qui enim se jungit meretrici unum corpus est nec dare hanc occasionem divortii mulieribus. Nemo sibi blandiatur de legibus hominum . Omne stuprum adulterium est, nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro, quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in eam quae non sit legitima uxor, commissum fuerit adulterii damnatur crimine. Ergo advertistis quid debeatis cavere, ne quis sacramentis se indignum praebeat. 26. Accipite etiam aliud, quia hujusmodi intemperantia solvit charitatem conjugii, superbas ancillas facit, iracundas matronas, discordes conjuges, concubinas procaces, inverecundos maritos. Simul ut de domino conceperit ancilla, spernit
Abbreviated transcription (Latin):
gentilis adulteriũ: fecisti catbi¬
ne pecces. Habes unam abrahede¬
fensionẽ: scđa illa ẽ. quod ñ ardore
aliquo uage succensus libidins:
non petulantis formȩ captus de co¬
re. ancillȩ contubnio conugalẽ
post habuit thoꝵa. s studio que¬
rendȩ posteritatis. & ꝓpagande so¬
bolis. Adhuc post diluuiũ raritas
erat generis humani: erat etiamre¬
ligiomꝰ. nequis ñ reddidisse d̾ebitũ
uideretur naturȩ. Deniq & loth
scĩ filiȩ. hanc causam querendȩ po¬
steritatis habuerunt: ne genus de¬
ficeret humanũ: Et idõ publici
muneris gr̃a priuatã culpã p̃te¬
xuit. Nec otiosum ẽ quod uxor
auctor facti inducit᷑. ut excusetur
maritus. ne uago raptus errore cre¬
datur. Simul ut discant mulieres
diligere uiros: nec agitari uana
suspitione pelicatꝰ. aut inuidere pͥ¬
uignis. si ipse liberos ñ susceperint:
uxori bonȩ cordi erat excusare apud
uirũ sterilitatem suam: & ne causa

Expanded text:
gentilis adulterium, fecisti catecgentilis adulterium, fecisti catecne pecces. Habes unam Abrahae defensionem. 24. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit thorum, sed studio quaerendae posteritatis et propagandae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat generis humani: erat etiam religionis, ne quis non reddidisse debitum videretur naturae. Denique et Lot sancti filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexuit. Nec otiosum est quod uxor auctor facti inducitur; ut excusetur maritus, ne vago raptus errore credatur: simul ut discant mulieres diligere viros, nec agitari vana suspicione pellicatus, aut invidere privignis, si ipsae liberos non susceperint. Uxori bonae cordi erat excusare apud virum sterilitatem suam; et ne causa
Abbreviated transcription (Latin):
meam ut filios facias ex illa. & ita
factum est. S consideremus pͥmũ
quia abraham ante legẽ moysi &
ante ȩuglm fuit: nondum int̾dictũ
adulterium uidebatur. Pena cri¬
minis ex tempore legis ẽ quȩ crim̃
inhibuit. nec ante legẽ ulla ẽ reidã¬
pnatio. s ex lege. gͦ non in legem
cõmisit abraham: s legem p̃uenit.
Ds̃ in paradiso licet coniugiũ lau¬
dauerat: non adulterium ddamp¬
nauerat. Non uult enim mortem
peccatoris. & idõ quod premii ẽ
pollicet᷑. quod pene non exigit.
Mauult enim mitib ꝓuocare: quã
terrere seuiorib. Et tu peccasti cũ
delicti. Non habes tam̃ qm̃ cũ hic
mͥ sermo ẽ. qui ad grãm baptisma¬
tis nom̃ dederunt: siquiꝰ tantum
crim̃ fecit. sciat sibi ueniã tribuen¬
dam. S quasi ei qui crim̃ cõmise¬
rit. in reliquũ tam̃ abstinendum
nouerit. Deniq illi adulterȩ quã
in eugłio obtulerunt scribe phan
quod cum illi dicit. tͥ dicit. fecisti

Expanded text:
meam, ut filios facias ex illa . Et ita meam, ut filios facias ex illa . Et ita factum est. Sed consideremus, primum quia Abraham ante legem Moysis, et ante Evangelium fuit: nondum interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est, quae crimen inhibuit: nec ante legem ulla rei damnatio est; sed ex lege. Non ergo in legem commisit Abraham, sed legem praevenit. Deus in paradiso licet conjugium laudaverit non adulterium damnaverat. Non vult enim mortem peccatoris, et ideo quod praemii est pollicetur: quod poenae, non exigit. Mavult enim mitibus provocare, quam terrere saevioribus. Et tu peccasti cum delicti non habes. Tamen quoniam cum his mihi sermo est, qui ad gratiam baptismatis nomen dederunt, si quis tantum crimen fecit, sciat sibi tribuendam veniam; sed quasi ei qui crimen commiserit, in reliquum tamen abstinendum noverit. Denique illi adulterae quam in Evangelio obtulerunt scribae Phar. Quod cum illi dicit, tibi dicit. Fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
tandum ꝓponis. cum deancilla
susceꝑit filiũ: aut quid sibi hoc
uult eẽ. ut tantus uir huic erro¬
ri fuerit obnoxius. cuiꝰ tanta o¬
nauigantium. locum hunc quẽ
pleriq uadosum putant decli¬
nasse uideam̃. rationẽ eius expĩa¬
nare cordiẽ. Non abnuo quod a¬
braham de ancilla susceꝑit filiũ.
ut cognoscas qm̃ ñ suꝑioris cuiꝰdã
nature ac substantiȩ fuit abrahã.
s unus enumero & fragilitate u¬
niu̾soꝵ hominũ: deniq & de regi¬
one chaldȩoꝵ uocatus ẽ qͦs suꝑ¬
sticioni uanȩ intentos magis quam
cȩteros ẽẽ accepimus. & idõ maiorẽ
inuenit grãm apud dm̃. Quia su¬
ꝑiorib renuntiauit. ad pͥora se extẽ¬
dit. ut sequeretur dm̃. Ppositus ẽ
enim ad imitandum t̾: ut & tu
adũtas. quod si peccatis renunties.
dõ loquebatur. & ad ancillam intͦ¬
iunt. sicut scͥptũ ẽ. Quia dixit sarra
ad abraham. Ecce conclusit medñs
ut non pariam: intra gͦ ad ancillã

Expanded text:
tandum proponis, cum de ancilla tandum proponis, cum de ancilla susceperit filium? Aut quid sibi vult hoc esse, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius, cujus tanta onavigantium locum hunc quem plerique vadosum putant, declinasse videamur, rationem ejus explanare cordi est. Non abnuo quod Abraham de ancilla susceperit filium; ut cognoscas quoniam non superioris cujusdam naturae ac substantiae fuit Abraham, sed unus e numero et fragilitate universorum hominum. Denique et de regione Chaldaeorum vocatus est, quos superstitioni vanae intentos esse magis quam caeteros accepimus; et ideo majorem invenit gratiam apud Deum, quia superioribus renuntiavit, ad priora se extendit, ut sequeretur Deum. Propositus est enim ad imitandum tibi, ut et tu advertas, quod si peccatis renunties, Deo loquebatur, et ad ancillam introivit, sicut scriptum est: Quia dixit Sara ad Abram: Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: intra ergo ad ancillam
Abbreviated transcription (Latin):
stium fulget claritas. Sicut stella¬
sic & resurrectio mortuoꝵ. apl̃s di¬
xit: eo qđd resurrectionis suȩ donãs
consortia. homines quos mors so¬
lebat terris abscondẽ. regni çȩlestis
fecit ẽẽ participes. Quomͦ autem
abrahȩ ꝓpago diffusa est. nͥ ꝑfidĩ
ferimur angłis. ȩquamur stellis:
idõ ait: sic erit sem̃ tuum. Et cre¬
didit inquit abraham dõ. Quid
credidit: xp̃m sibi ꝑsusceptionẽ
corporis hȩredem futurum. Ut
scias quia hoc credidit: abraham
quia rationẽ non quesiuit. s prom¬
ptissima fide credidit. Bonum ẽ
ut rationẽ p̃ueniat fides. ne tan¬
quam abhomine. ita a dño dõ nr̃o
rationẽ uideamur exigere: & enim
quã indignum. ut humanis testi¬
moniis de alio credamus. dĩ oracu¬
lis de se non credamꝰ:Imitem᷑ gͦ
abraham ut heredes simus terrȩ
ꝑ iusticiam fidĩ. ꝑ quam ille mun¬
diheres factus est. S fortasse dicat
aliquis: quomͦ abraham nob̃ imi¬

Expanded text:
stium fulget claritas. Sicut enstium fulget claritas. Sicut enita et resurrectio mortuorum . Apostolus dicit. Eo quod resurrectionis suae donans consortia, homines quos mors solebat terris abscondere, regni coelestis fecit esse participes. 21. Quomodo autem Abrahae propago diffusa est, nisi per hferimur angelis, aequamur stellis? Ideo ait: Sic erit semen tuum. Et credidit, inquit, Abraham Deo . Quid credidit? Christum sibi per susceptionem corporis haeredem futurum. Ut scias quia hoc credidit, Dominus quia rationem non quaesivit, sed promptissima fide credidit. Bonum est ut rationem praeveniat fides; ne tamquam ab homine, ita a Domino Deo nostro rationem videamur exigere. Etenim quam indignum ut humanis testimoniis de alio credamus, Dei oraculis de se non credamus! Imitemur Abraham, ut haeredes simus terrae per justitiam fidei, per quam ille mundi haeres factus est. Sed fortasse dicat aliquis: Quomodo Abraham nobis imi
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modi suscipiant liberos. qͦs
heredes habere non possint. Ut
uel transfundende hereditatis cõ¬
templatione. si nullo contintu
pudoris mouent᷑. digno studeãt
matrimonio. S si abrahȩ senten¬
tia ad corrigendũ minus ꝓficit:
accipe oraculũ dĩ huiꝰ modi con¬
dempnantis hereditatẽ. Non
erit in quit hȩres tuus hic. sed
alt. qui exierit de te: ulserit heres tu
us. Quem dicit alterum: Peꝑitem̃
& agar filium Ismahel. s ñ ipsũ dicit.
s dicit scm̃ ysaac. Et idõ addidit.
qui exierit ex te. Ille enim uere exiuit
ex abraham. qui legitumo coniuigio
pcrtatus ẽ: s ꝑ ysaac legit timũ fili¬
um: illũ ułrũm legutimum possu
principio ȩugłii scđm matheum.
abrahȩ filiũ legimꝰ: Qui uerum se
abrahe ges Nsit heredem. auctorĩ
illuminans successionẽ. ꝑquem
abraham respexit in cęlũ: & splen¬
dorem suç posteritatis agnouit.
minus illustrẽ: quem stellarum cȩle¬

Expanded text:
hujusmodi suscipiant liberos, quos hujusmodi suscipiant liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae haereditatis contemplatione, si nullo contuitu pudoris moventur, digno studeant matrimonio. 20. Sed si Abrahae sententia ad corrigendum minus proficit, accipe oraculum Dei hujusmodi condemnantis haereditatem: Non erit, inquit, haeres tuus hic: sed alter qui exierit de te, ille haeres tuus erit . Quem dicit alterum? Peperit enim et Agar filium Ismael, sed non ipsum dicit, sed dicit sanctum Isaac. Et ideo addidit: Qui exierit de te. Ille enim vere exivit ex Abraham, qui legitimo conjugio procreatus est. Sed per Isaac legitimum filium, illum verum legitimum possumprincipio Evangelii secundum Matthaeum Abrahae filium legimus , qui verum se Abrahae gessit haeredem, auctoris illuminans successionem, per quem Abraham respexit in coelum, et splendorem posteritatis suae agnovit non minus illustrem, quam stellarum coele
Abbreviated transcription (Latin):
ut regibus seruent᷑ omĩa. Sane his
qui secum fuissent in adiumentũ
fortusse sociau: bartẽ emolumenti
tribuendam asserit. tanquam mer
dem ab homine ñ quesiuit. adõ
accepit. sicut legimꝰ scͥptum. Quia
ad abraham in insu. dicens. Noliti¬
mere abrabamego ꝓtegamte. et
merces tua multa erit ualde. Nonẽ
serus ad remunerandũ dñs. & eito
promittit. & multa largit᷑: ne infir¬
mos animos ꝑdilationẽ aliqua su¬
beat penitentia. Contẽpsisse pre¬
sentia. & uelut quadam usuraria
largitate compensat: ut uberiora
resticuat ei. Qui captus non fuent
oblatione p̾sentiũ: ab ipso quoq
dño mercedem quã postulet Con¬
sideremꝰ: non diuitias ut auarus
exposcit. non longeuitatẽ istius¬
uite ut meticulosus mortis. ñ po¬
tentiã. s dignum querit sibi herc¬
dem laboris. Quid mͥ inquit
dabis: ẽgo aut̃ dimictor sine filis:
Discant gͦ homines coniugia non
sꝑnere. nec sibi sociare impares: ne

Expanded text:
ut regi serventur omnia. Sane iis ut regi serventur omnia. Sane iis qui secum fuissent in adjumentum fortasse sociati, partem emolumenti tribuendam asserit tamquam mercdem ab homine non quaesivit, a Deo accepit, sicut legimus scriptum; quia ad Abram in visu dicens : Noli timere Abram, ego protegam te, merces tua multa erit valde . Non est serus ad remunerandum Dominus, et cito promittit, et multa largitur; ne infirmos animos per dilationem aliquam subeat poenitentia contempsisse praesentia: et velut quadam usuraria largitate compensat, ut uberiora restituat ei qui captus non fuerit oblatione praesentium. 19. Ab ipso quoque Domino mercedem quam postulet, consideremus. Non divitias ut avarus exposcit, non longaevitatem vitae istius, ut meticulosus mortis, non potentiam; sed dignum quaerit sui haeredem laboris: Quid mihi, inquit, dabis? Ego autem dimittor sine filiis . Discant ergo homines conjugia non spernere, nec sibi sociare impares; ne
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ. rex pacis. benedixit: erateñĩ
sac̃dos summi dĩ. Qui ẽ rex iu¬
sticie. sac̾ dos dĩ. nisi cuidicitur.
tues sac̾dos in ȩternum scđmor¬
dinem melchisedech. hocẽ dei
filius. sac̾dos patris. qui sui cor¬
poris sacͥficio patrem nr̃is repro¬
pitiaiit delictis: Quantum autẽ
illud ẽ. quod de preda uictorie
nichil uoluit contingere. nec ob¬
latum sumere: Minuit enĩ fru¬
ctum triumphi. mercedis suscepti¬
o. & beneficii adimit grãm. Plu¬
rimũ enim refert utrum pecuniȩ.
angłȩ dimicaueris. Alt̃ mercen¬
narii loco ducit᷑: alt̃ dignus ha¬
betur conseruaturus głȩ. Iure sẽs
de p̃da usurpare aliquid uel obla¬
tum recusat. ne dicat qui dedit. quia
ego diuitem feci eum. Hoc satis sibi
tiũ uiuenum ꝓfecisset: dicet aliquis.
Cum ipse uicerit: quomodo dicit ad
regem sodomoꝵ. nichil sumã abste.
cũ preda utiq in potestate uictoris fu¬
erit : docet militarem disciplinam:

Expanded text:
tiae, rex pacis, benedixit: Erat enim tiae, rex pacis, benedixit: Erat enim sacerdos summi Dei . Quis est rex justitiae sacerdos Dei, nisi cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , hoc est, Dei Filius, sacerdos Patris, qui sui corporis sacrificio Patrem nostris repropitiavit delictis. 17. Quantum autem illud quod de praeda victoriae nihil voluit contingere, nec oblatum sumere? Minuit enim fructum triumphi mercedis susceptio, et beneficii arrodit gratiam. Plurimum enim refert utrum pecuniae, an gloriae dimicaveris: alter mercenarii loco ducitur: alter dignus habetur conservatoris gloria. Jure sanctus de praeda usurpare aliquid vel oblatum recusat, ne dicat qui dedit: quia ego divitem feci eum; hoc solum sibi tium juvenum profecisset. Dicet aliquis : Cum ipse vicerit, quomodo dicit ad regem Sodomorum, Nihil sumam abs te; cum praeda utique in potestate vicotris fuerit ? Docet militarem disciplinam,