comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓillis. Quis enim medicoꝵ ñ arguat sus¬
ceptũ infirmum suũ negligentꝰ se tractantem
ne cura medicine eius sine effectu rema.¬
neat: Sed ipsi in nob̃ responsum mortis
habiumus. ut non simus fidentes in nob̃
sed in deo qui suscitauit mortuos. Tantam
insolentiam iniquitatis significat insur¬
rexisse contra fidei p̃dicatores. ut mortem¬
ante ocłos haberent. Deniq ereꝑti de ipsa
pressura resuscitatos sedicunt. Sic enĩ afflic¬
ti fuerant. ut desꝑarent de p̃senti uita. S qr
ds̃ presidia sua ñ negat in necessitate posi¬
tis maxime suis. eripuit illos desꝑantes de
semet ipsis fidentes autem de deo. Nunia
enim pressura deficere se profitebantur nisi
adeẽt ds̃. Qui de tantis mortibus lib̃auit.
multoꝵ facie donum qđ in nos collatumẽ
ꝑ multos in gr̃arum actione celebretur
ꝓ nob̾. hoc dicit quia grãdĩ multoꝵ cau¬
sa consolat᷑ ẽ apłs. id est om̃iuim erdenti¬

Expanded text:
pro illis. Quis enim medicorum non arguat suspro illis. Quis enim medicorum non arguat susceptum suum negligentius se tractantem; ne cura medicinae ejus sine effectu remaneahabuimus, ut non simus in nobis fidentes, sed in Deo qui suscitat mortuos, insolentiam iniquitatis significat insurrexisse contra fidei pante oculos haberent; denique erepti de ipsa pressura, resuscitatos se dicunt. Sic enim afflicti fuerant, ut desperarent de praesenti vita. Sed quia Deus praesidia sua non negat in necessitate positis, maxime suis, eripuit illos desperantes de semet ipsis, fidentes autem de Deo. Nimia enim pressura deficere se profitebantur, nisi adesset Deus. Qui de tantis mortibus liberavit multorum faciebus donum in nos collatum est, per multos in gratiarum actione celebretur pro nobis. Hoc dicit, quia gratia Dei multorum causa consolata est apostolos, id est, omnium credenti
Abbreviated transcription (Latin):
causa ꝑsecutionis patiebantur a ꝑfidis
subiecti inuiriis & edibus. sic iterum au¬
xilio dei libaliantur ad consolationẽ cre¬
dentium ne scandalum passi afide exci¬
derent. Quia iniuriȩ apłorum temptatio¬
nes erant credentium. Sic̃ scriptum ẽ ui
ꝓpħa zacharia. ꝑcutiam pastorem ce dis¬
pergentur oues gregis. Quamius fut᷑a
credant fidelis tamen inter ipsa primor¬
dia pressurȩ nouellis faciunt scandaluo.
utant enim inanem ẽẽ ꝓmissionẽ. si ui
oppressum uiderint predicantem. Sed si
iam firmus ẽ credens compatitur cum
suo magistro fidens de spe futura cum qͦ¬
ce compatitur. Non enim uolumus igno¬
in asia. Quia supra modũ grauati sumꝰ.
supra uires. ita ut desꝑaremus nos oe uiue¬
re. Idõ passiones pressuraꝵ indicat ꝓpe
usq ad mortem illatas. ut ostendat q̃ mala
salutis illoꝵ causa patiebantur. ut non
grauius ferrent si corriꝑentur errores il¬
lorum ab his qui hȩc tam asꝑa tolerabãt

Expanded text:
persecutiones patiebantur a perfidis, persecutiones patiebantur a perfidis, subjecti injuriis et caedibus; sic iterum auxilio Dei liberarentur ad consolationem credentium, ne scandalum passi a fide exciderent; quia injuriae apostolorum tentationes erant credentium, sicut scriptum est in propheta Zacharia: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis . Quamvis futura credant fideles, tamen inter ipsa primordia pressurae novellis faciunt scandalum: putant enim inanem esse promissionem, si vi oppressum viderint praedicantem. Sed si jam firmus est credens, compatitur cum suo magistro, fidens de spe futura; ut et compatitur. Non enim volumus vos ignoin Asia; quia supra modum gravati fuimus supra vires, ita ut desperaremus nos etiam vivere. Ideo passiones pressurarum indicat prope usque ad mortem illatas, ut ostendat quae mala salutis illorum causa patiebantur, ut non gravius ferrent, si corriperentur errores illorum ab iis, qui haec tam aspera tolerabant
Abbreviated transcription (Latin):
ut cr nos alios consolari ce de tristicia
liberare possimus. Aut ita formã nob̃
dat alios consolandi. ut ꝑ exhortatio¬
nem qua ipsi a deo consolamur. agnos¬
cimus qd ds̃ timentium se neminẽ dere¬
linquat. Et multomagis in fut᷑o remu¬
neret quos cẽ in p̃senti deserit. Qm̃ sic̃
habundant passiones xp̃i in nob̃. Id est
carcere libatus. & ipse paulus uisione do¬
min  oe uoce confirmatus in templo.¬
ex hortatione & salute. Quia uos ad
salutem hortamur. siue ut uob exẽplũ
est quia ꝓ quo patimur ipse nob̾ adest cõ¬
sulens nob ꝑ liberationem eripiens nos de
pressura interuentu maiestatis sue. Siue
autem pressuram patimur. ꝓ ur̃a exhor¬
tatione & salute. siue exhortationẽ con¬
sequimur pro ur̃a exhortatione quȩ oꝑa¬
tur ꝑ patientiam earundem passionum
quas &e nos ipsi patimur & spes nr̃a certa
est ꝓ uob̾. Quia scimus qd̃ si socii estis
passionum. sic & consolationis eritis.:
Generaliter loquitur ut qr credentium

Expanded text:
ut et nos alios consolari, et de tristitia liberare possimus. Aut ita formam dat nobis alios consolandi, ut per exhortationem, qua ipsi a Deo consolamur, agnoscamus, quod Deus timentium se neminem derelinquat, et multo magis in futuro remuneret, quos etiam in praesenti non deserit. Quoniam sicut abundant passiones Christi in nobis. Id est, carcere liberatus, ut ipse Paulus in visione Domini voce confirmatus in templo.exhortatione. Quia vos ad salutem hortamur: sive ut nobis exemplum est quia pro quo patimur, ipse nobis adest, consolans nos, per liberationem, eripiens nos de pressura interventu majestatis suae. Sive autem pressuram patimur pro vestra exhortatione et salute: sive exhortationem consequimur pro vestra exhortatione, quae operatur per patientiam earumdem passionum, quas et nos ipsi patimur; ut spes nostra certa sit pro vobis; quia scimus quod sicut socii estis passionum, sic et consolationis eritis. Generaliter loquitur; ut quia causa credentium
Abbreviated transcription (Latin):
ritur eur in om̃ib epłis
contra usum epłarum
primo suum nom̃ ponat.
quam eoꝵ ad quos luttere
destinantur. S hoc auc¬
toritas aplici ordinis quam moribus
ad eos quos regunt scripta dirigere. ꝑ
uoluntatem dĩ.Dei non hominumuo¬
luntate simul ut ostendat non sine pa¬
tris uoluntate se missum a xp̃o. Et ii.¬
motheus fr̃ eccłȩ dei que ẽ corithi:
Non dixit paulus &e timotheus quia
non ambo apłi. Ad philipenses uͦ ubiñ
erat tanta auctoritas necessaria serui am¬
penses cum ep̃is ce diaconib. Ideo autẽ
postea nominantur re parum intelligen¬
tes eos premissos ẽe putarent cum iam
achaia. Cuius ẽ metropolis corinthus.

Expanded text:
ritur cur in omnibus Epistolis contra usum epistolarum, primum suum nomen ponat, quam eorum ad quos litterae destinantur. Sed hoc ex auctoritate apostolici ordinis, quia minoribus ad eos, quos regunt, scripta dirigere. Per voluntatem Dluntate. Simul et ostendit, non sine Patris voluntate se missum a Chrimotheus frater Ecclesiae Dei, quae est Corinthi. Non dixit, Paulus et Timotheus, quia non ambo apostoli. Ad Philippenses vero, ubi non erat tanta auctoritas necessaria, servi amhilippenses cum episcopis et diaconibus. Ideo autem postea nominantur, ne parum intelligentes, eos praetermissos esse putarent. Cum Achaiae, cujus est metropolis Corinthus.
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i. Proficere illos sꝑat ex eo qd̾ iam
ceꝑant meliores effici cognitu affectu. cir
uideri testatur. In filios obaudientes et
tunc debere uiderequando prodest. id est
in die iudicii dĩ. hoc dicens ꝑseuerandũ
monet. Et hac fiducia uoluerã priꝰuenire
sirem in macedoniã. Et iterum a macedo¬
nia uenirẽ ad uos. &e a uob̃ deduci in uide¬
am. hac fiducia emendata ẽ uitailloꝵ
am enĩ & desidãre se illos significat¬

Expanded text:
isti. Proficere illos sperat, ex eo quod jam coeperant meliores effici, cognito affectu circaam suam videri testatur in filios obaudientes; et tunc debere videri, quando prodest, id est, in die judicii Dei. Hoc dicens, perseverandum monet. Et hac fiducia volueram prius venire sirem in Macedoniam, et iterum a Macedonia venirem ad vos, et a vobis deduci in Judaeam. Haec fiducia ex emendata est vita illorum; jam enim
Abbreviated transcription (Latin):
suris plagis. fame. siti. frigore. nuditate.
caro corrumpitur. sed anima spe futuri
premii renouatur. quia assidius tribula¬
tionib purgatur. Proficit enim in p̃ssura
non interit. ita ut accedentib temptati¬
onib cotidie adquirat ad meritum. Iuia
&e corpr̃i corruptio hec ꝓficit ad ĩmorta¬
litatem merito animȩ. Idenim qđ̵ in ꝑre¬
Isenti ẽ mom̃taneum. &e leue pressure nr̃e
Isupramodum in sublimitatẽ eternum
pondus głe oꝑatur in nob̃. Presentis tp̃ris
tribulationes que causa fidei ingerunt᷑
mom̃taneas &e leues dicit quia s̃ tp̃rales
Supramodum tamen in sublimitate eter¬
num pondus głe oꝑari patientib. Par¬
uis enim laborib magna redditur mer¬
cis & pro leui tribulatione supramodũ
sublimitas głe pensabitur perpetuȩ.
Non contemplantib quȩ uidentur s qire
ñ uidentur. Que enim udentur tpr̃alia s̃.
Que uero ñ uidentur eterna s̃. Desidium

Expanded text:
suris, plagis, fame, siti, frigore, nuditate suris, plagis, fame, siti, frigore, nuditate caro corrumpitur, sed anima spe futuri praemii renovatur; quia assiduis tribulationibus purgatur. Proficit enim in pressura, non interit, ita ut accedentibus tentationibus quotidie acquirat ad meritum; quia et corpori corruptio 181 haec proficit ad immortalitatem merito animae. Id enim quod in praesenti est momentaneum et leve pressurae nostrae, supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Praesentis temporis tribulationes, quae causa fidei ingeruntur momentaneas et leves dicit, quia sunt temporales; supra modum tamen in sublimitate aeternum gloriae pondus operari patientibus. Parvis enim laboribus magna redditur merces, et pro levi tribulatione supra modum sublimitas gloriae pensabitur perpetuae. Non contemplantibus quae videntur; sed quae non videntur; quae enim videntur, temporalia sunt: quae vero
Abbreviated transcription (Latin):
negabant. quos & in prima epła expro¬
b̾at. O mĩa enim ꝓpter uos ut gr̃a ha
bundans ꝑ multoꝵ gr̃aꝵ actionem ha¬
bundet ingłam dĩ. Amunere suo deus
nullum uoluit ẽẽ alienum. & qr ñ om̃s
capiunt uerbum fidei. apłs dĩ uolunta¬
tem sciens ꝑsecutiones ce ꝑicła pati non
timuit. dum mͦ om̃ib fideliter p̃dicaret.
ut plures possent credere. ut habundãs
donum dĩ non ꝑ paucorum gr̃aꝵ actio¬
nem minueretur ad contumeliam dĩ s
multis ꝓficiens afflueret ꝑ multoꝵ gr̃aꝵ
actionem ad głam dei. Quanto gͦ hic
dignus honore ẽ qui animam suam semꝑ
morti subiecit. ne donum dĩ longe aliter
ꝓficeret quam datum ẽ. Numqͥd ñ magna
contumelia euis ẽ. qͥ cenam faciens opu
nere. ut enim deuotiorem suam adhuc ꝓ¬
pensiorem in dĩ reb ostendat. Hȩc subicit
quibus nullo genere deficere se ꝓbat quo
Licet si exterior homo nr̃ corrumpitur.
s interior renouatur dedie in diem Pres¬

Expanded text:
negabant, quos et in prima epistola expronegabant, quos et in prima epistola exprobrat. Omnia enim propter vos, ut gratia abundans, per multorum gratiarum actionem abundet ad gloriam Dei. A munere suo Deus nullum voluit esse alienum: et quia non omnes capiunt verbum fidei, Apostolus Dei voluntatem sciens, persecutiones et pericula pati non timuit, dummodo omnibus fideliter praedicaret, ut plures possent credere; ut abundans donum Dei non per paucorum gratiarum actionem minueretur ad contumeliam Dei, sed multis proficiens afflueret per multorum gratiarum actionem ad gloriam Dei. Quanto ergo hic dignus honore est, qui animam suam semper morti subjecit; ne donum Dei longe aliter proficeret, quam datum est? Numquid non magna contumelia ejus est, qui coenam faciens opulnere; ut enim devotionem suam adhuc propensiorem in Dei rebus ostendat, haec subjecit, quibus nullo genere deficere se probat qulicet si exterior homo noster corrumpitur; sed interior renovatur de die in diem. Pres
Abbreviated transcription (Latin):
si hȩe contempnatur. securus gͦ quia qd
credidit uerum ẽ: Audet hoc predicare
ut ceteros spei suȩ participes faciat. Sei¬
entes qd qui suscitauit dominum iħm
& nos cum iħu exsuscitaluit & constituit
uob̾cum. Hac spe dicit laborari ꝓpter
fidem. quia exemplum p̃cedit resurrecti¬
onis domini iħ̃u quid futuri qui credt̃.
quia sicut in adam om̃s moriunt᷑. itace
in xp̃o om̃s uiuificabuntur. Adam enĩ
forma mortis ẽ. causa peccati. Xp̃e uero
forma uitȩ ꝓpter iusticiam qr peccatum
ñ fecit nec dolus inuentus ẽ in ore eius.
t quia participes hos communis fideidiẽ
resuscitatos inquit constituit uobiscum.
ut unius fidei in una sint domo pacis.
um enim intelligunt quia ꝑro ipsis pa¬
tiuntur exitia. & isti solliciti de passio¬
nibus horum uelut compatientes siml
& participes erunt in uita ꝓmissa ut
simul contristati. simul gaudeant. ꝓpt̃
illos. Sic loquitur qui resurrectionem

Expanded text:
si haec contemnatur. Securus ergo quia quod si haec contemnatur. Securus ergo quia quod credidit, verum est, audet hoc praedicare, ut caeteros spei suae participes faciat. Scientes quod qui suscitavit Dominum Jesum, et nos cum Jesu suscitabit et constituet vobiscum. Hac spe dicit laborari propter fidem, quia exemplum praecedit resurrectionis Domini Jesu, quid futuri erunt qui credunt; quia sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Adam enim forma mortis est, causa peccati: Christus vero forma vitae propter justitiam; quia peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Et quoniam participes hos communis fidei dixit, resuscitatos, inquit, constituet vobiscum; ut unius fidei in una sint domo pacis. Cum enim intelligunt quia pro ipsis patiuntur exitia, et isti solliciti sunt de passionibus horum velut compatientes, simul et participes erunt in vita promissa; ut simul contristati, simul gaudeant. Propter illos sic loquitur, qui resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
nos qui uiumus in mortem tradimur
ꝓpter iħm ut ce uita iħu yalam fiat. in
hac mortali carne nr̃a. Aꝑtum ẽ quod
iuuere ut uita qua resurrexit a mortu¬
is xp̃c huic mortali carni nr̃e prestetur.
Hoc est non timere mori ꝓpter resurrectio¬
nem ꝓmissam. Itaq mors in nobis oꝑa.¬
tur uita autem in uobis. Hoc dicit qr
ꝑro salute eorum morti subiciebantur.
T entibus enim predicantes inimicicias
sibi excitabant tam a uideis quam a¬
gentilibus usq ad mortem. Habentes
uͦ eundẽ sp̃m fidei. Hoc est communem
spm̃ ꝑ quem firmatur fides habemus
uobiscum. Ideo enim pro ipsis tanta
patiebantur mala. ut inuicem sͥ copu¬
larentur in fide. Scdm quod scriptum
est credidi ꝓpter quod locutus sum. Et
nos credimus ꝓpter quod & loquimur
xemplum ideo dedit de psalmo centesimo
onem. Securus gͦ de futura uita p̃sentem
uitam non habet curam. quippe eum hoc
credatur ut tunc illa beata uita sꝑetur.

Expanded text:
nos qui vivimus, in mortem tradimur nos qui vivimus, in mortem tradimur propter Jesum; ut et vita Jesu palam fiat in hac mortali carne nostra. Apertum est quod vivire; ut vita qua resurrexit a mortuis Christus, huic mortali carni nostrae praestetur, hoc est, non timere mori propter resurrectionem promissam. Itaque mors quidem in nobis operatur, vita vero in vobis. Hoc dicit, quia pro salute eorum morti subjiciebantur; gentibus enim praedicantes, inimicitias sibi excitabant tam a Judaeis, quam gentilibus, usque ad mortem. Habentes autem eumdem spiritum fidei: hoc est, communem spiritum, per quem firmatur fides, habemus vobiscum. Ideo enim pro ipsis tanta patiebatur mala, ut invicem sibi copularentur in fide. Secundum quod scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur . Exemplum ideo dedit de psalmo centesimo onem. Securus ergo de futura vita, praesentis vitae non habet curam; quippe cum hoc credatur, ut tunc illa beata vita speretur,
Abbreviated transcription (Latin):
sitis affuit pastor ds̃. Persecutionem pas¬
si sed non derelicti. Uerum est quia con¬
sulebat eis deus ne satis sibi facerent de
his inimic. Deiecti sed non ꝑimus. id ẽ
uerberibus prostrati sed obstante dõ nõ
mortificati. Siue enim clausi. siue iun¬
culati adiutorio dei manus hostium
cuadebant. Dcinde paulus ce sileas cum
eent clausi iam cesi & pedes corum eẽnt
in neruo conclusi alacres hẏmnum ca¬
nebant deo fortiores his facti qui ñ erant
cumferentes ut & ita iħu in corpore
nr̃o manifestetur. Dubium non ẽ quia
in martyribus xp̃c occiditur. Et in his
qui pro fide patiuntur aut exitus aut
uincła aut uerbera xp̃i passiones st̃ ut
& tuta eius in corpore eorum palma fiat.
assiones enim sunt quȩ ostendunt meri¬
tum ad futuram uitam quam ꝓmisit xp̃c.
UAnde alio loco dicit. Cum infi̾mor tunc po¬
tens sum. Et iterum ꝑ tribulationes o¬
portet nos intrare in regnum dĩ. Si gͦ

Expanded text:
siti adfuit pastor Deus. Persecutionem patsiti adfuit pastor Deus. Persecutionem patimur, sed non derelinquimur. Verum est, quia consulebat eis Deus, ne satis sibi facerent de his inimici. Dejecti, sed non perimus. Id est, verberibus prostrati obstante Deo non mortificati, sive enim clausi sive vinculati, adjutorio Dei manus hostium evadebant. Denique Paulus et Silas cum essent clausi jam caesi, et pedes eorum essent in nervo conclusi, alacres hymnum canebant Deo fortiores his facti qui non erant cumferentes; 180 ut et vita Jesu in corpore nostro manifestetur. Dubium non est, quia in martyribus Christus occiditur, et in iis qui pro fide patiuntur aut exitus, aut vincula, aut verbera Christi passiones sunt; ut et vita ejus in corpore eorum palam fiat. Passiones enim sunt, quae ostendunt meritum ad futuram vitam, quam promisit Christus. Unde alio loco dicit: Cum infirmor, tunc potens sum . Et iterum: Per tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei . Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
id est in corde humano absconditur. Hẽ
ergo thesaurum in animo &e corpr̃e dic̃
ẽẽ a deo datum ut eminentia uirtutis
eius appareat ꝑ homines predicatores
dum taxat ut reconcilietur om̃is lingua
creatori suo non ad honorificentiam ho¬
minum. s dei qui se manifestat ꝑ homi¬
nes. Qui cum humiles & imperiti eent
acceꝑunt potestatem a deo. & loquendi
magnalia ⁊ agendi: fictilia gͦ uasa dicens in¬
firmitatẽ naturȩ humane sig̃cat q̃ nicħ po-¬
test nisi a deo acceꝑit uirtutem. Ut ad lau-¬
dem suam ds̃ ꝑhec se predicet quȩ infir¬
ma sunt ut gła illi detur non homini
qui ex luto fictus ẽ. In omnib pressurã
passi sed non coangustati. Nunc ostendit
propter quod idonei erant predicatores
quia semꝑ illis in necessitate affuit ds̃¬
deo pressuram ait passi. sed non coan¬
gustati. hoc est non ꝑmisit ds̃ tantum
nos opprimi ut cederemus. Inopiam
passi sed non destituti. Id est ininopia po¬

Expanded text:
id est, in corde humano absconditur. Hunc id est, in corde humano absconditur. Hunc ergo thesaurum in animo et corpore dicit esse a Deo datum, ut eminentia virtutis ejus appareat per homines praedicatores dumtaxat; ut reconcilietur omnis lingua Creatori suo, non ad honorificentiam hominum, sed Dei, qui se manifestat per homines: qui cum humiles et imperiti essent, acceperunt potestatem a Deo et loquendi magnalia, et agendi. Fictilia ergo vasa dicens, infirmitatem naturae humanae significat, quae nihil potest, nisi a Deo acciperet virtutem, et ad laudem suam Deus per haec se praedicet, quae infirma sunt; ut gloria illi detur, non homini, qui ex luto fictus est. In omnibus pressuram passi, sed non coangustati. Nunc ostendit propter quod idonei erant praedicatores; quia semideo pressuram ait passi, sed non coangustati, hoc est, non permisit Deus tantum nos opprimi, ut cederemus inopiam passi, sed non destituti, id est, in inopia po
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Ego sum in medio ur̃m ñ ut ministrer
s ut ministrem. Non merito hoꝵ quib mi¬
Inistrat s ꝓpter imperium dm̃i. Quia ds̃
Iqui dixit de tenebris lumen fulgere illur̃
Iin cordib nr̃is ad illuminationem cogni¬
Itionis głȩ suȩ in facie xp̃i ih̃u. Hoc dicit
quia mĩa dei factum est ut nos inquit
qui fuimus incredibiles in ignorantia.
hoc est in tenebris. ꝑnos daret ds̃ lumen
ceteris gentib. Quantum se adhuc hu¬
miliat ut dĩ solius & xp̃i głam preferat
lluminantur enim ut cognitionem ha
uit genus humanum iusus in xp̃o per
głam uirtutis suȩ. Habentes autem thes¬
aurum nunc in uasis fictilibus ut excel¬
lentia sit uirtutis dei & non ex nobis.
hesaurum sacramentum significauit dĩ
in xp̃o quod credentibus manifestatur.
ncredulis uero quodam uelamine tectũ¬
est. quia sicut thesaurus in occulto ponit᷑
ita & sacramentum dĩ intra hominem.

Expanded text:
ait: Ego sum in medio vestrum non ut ministrer, ait: Ego sum in medio vestrum non ut ministrer, sed ut ministrem ; non merito horum quibus ministrat, sed propter imperium Domini. Quia Deus qui dixit de tenebris lumen fulgere, illuxit in cordibus nostris ad illuminationem cognitionis gloriae Dei in facie Christi Jesu. Hoc dicit, quia misericordia Dei factum est, ut nos, inquit, qui fuimus incredibiles in ignorantia, hoc est, in tenebris, per nos daret Deus lumen caeteris gentibus. Quantum se adhuc humiliat, ut Dei solius et Christi gloriam praeferat? Illuminatur enim, ut cognitionem habvit genus humanum, visus in Christo per gloriam virtutis suae. Habentes autem thesaurum hunc in vasis fictilibus; ut excellentia sit virtutis Dei, et non ex nobis. Thesaurum sacramentum significavit Dei in Christo, quod credentibus manifestatur, incredulis vero quodam tectum est velamine; quia sicut thesaurus in occulto ponitur, ita et sacramentum Dei intra hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
qr enim maliuoli s̃ homines & intelli¬
gentes uerum dicunt cẽ falsum in eoipso
adiuuantur ne possint credere qđ uolt̃.
tum asserunt relinquentes gesta enis
soluis carnis faciunt mentionem. De qͥb
dixit ysalas. Obcecauit ocłos eoꝵ ne uide¬
num diem. Nec enum nosinet ipsos p̃dica¬
mus sed xp̃m iħm dominum nr̃m. Hoc ẽ
non nr̃am głam annunciamus ne quis
nos dicat propter nos ipsos euangłizare
ut nob̃ proficiat forte ad tempus. S iħm
dominum nr̃m aununciamus subicientes
nos uirtuti maiestatiq eius. Qnͣdo ergo
& xp̃m dominum nr̃m fatemur. quid est
ut elati iudicemur. quasi aut pro nr̃a ꝓpͥa
utilitate predicare ut głosi appareamus:
Nos autem seruos uros ꝓꝑter iħm. In tan¬
tum se seruum xp̃i eẽ probat. ut iubente
ipso ministrum se horum in predicatione
testetur. ut ꝓutilitate horum subiecti suit
ut uere ostendẽt non ad suam głam pre
cui obedit. cui seruit. sicut & ipse dominꝰ

Expanded text:
Quia enim malevoli sunt homines, et intelliQuia enim malevoli sunt homines, et intelligentes verum, dicunt esse falsum, in eo ipso adjuvantur; ne possint credere, quod nolutum asserunt: et relinquentes gesta ejus, solius carnis faciunt mentionem, de quibus dixit Esaias: Obcaecavit oculos eorum, ne videnum diem . Nec enim nos ipsos praedicamus, sed Christum Jesum Dominum nostrum. Hoc est, non nostram gloriam annuntiamus, ne quis nos dicat propter nos ipsos evangelizare; ut nobis proficiat forte ad tempus: sed Jesum Dominum nostrum annuntiamus, subjicientes nos virtuti majestatique ejus. Quando ergo tum Dominum nostrum fatemur; quid est ut elati judicemur quasi pro nostra propria utilitate praedicare, ut gloriosi appareamus? Nos autem servos vestros propter Jesum. In tantum se servum Christi esse probat, ut jubente ipso, ministrum se horum in praedicatione testetur; ut pro utilitate horum subjecti sint ut vere ostenderet non ad suam gloriam scui obedit, cui servit, sicut et ipse Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
male m̃tis ut id qd sͥ libitum ẽ expleat
uerba dĩ adulterat ut sensum inuertat.
Adulterare ẽ autem uerum sensum ꝑfalsũ
uelle excludere. S in manifestatione ue¬
ritatis cõmendantes nosmet ipsos ad
omnem conscientiam hominum corãdõ.
Hoc dicit qr in predicatione euglica nulli
se fecit suspectum. Ad dens amplius cum
dicit coram deo ut hoc ipsum ñ solum ho¬
minib manifestum ꝓbet. s etiam deo
cui nichil occultum ẽ. Testimonium gͦ
dei implorat ut uł ipsi crebatur. qr ita
predicat sicut datum ẽ ab auctore. Et ds̃
hoc modo testis ẽ dum dat signa &e ꝓdigia
cante splendorem uirtutis dĩ Uelam̃
enu ẽ supra cor eorum &e obtunsio infi¬
delitatis iudeis maximȩ: Inquib deus
scłi huius obcecauit sensus infideliũ
minum qr maliuoli s̃ erga fidem xp̃i sensꝰ
obeecare ne uideant claritatemeuglii ma¬
iestatis xp̃i. Hoc gͦ illis prestat qđ uolunt.

Expanded text:
malae mentis, ut id quod sibi libitum est, expleat, malae mentis, ut id quod sibi libitum est, expleat, verba Dei adulterat, ut sensum invertat. Adulterare est autem verum sensum per falsum velle excludere. Sed in manifestatione veritatis commendantes nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum coram Deo. Hoc dicit, quia in praedicatione evangelica nulli se fecit suspectum, addens amplius, cum dicit: Coram Deo; ut hoc ipsum non solum hominibus manifestum probet; sed etiam Deo, cui nihil occultum est. Testimonium ergo Dei implorat, ut vel sibi credatur, quia ita praedicat, sicut datum est ab Auctore: et Deus hoc modo testis est, dum dat signa et prodigicante, splendorem virtutis Dei; velamen enim est supra cor eorum, et obtusio infidelitatis, in Judaeis maxime. In quibus Deus saeculi hujus obcaecavit sensus infidelium; 179 minum, quia malevoli sunt erga fidem Christi sensus obcaecare, ne videant veritatemisti. Hoc ergo illis praestat, quod volunt.
Abbreviated transcription (Latin):
utamur. fidentes enim in his que ꝓmissa
sunt quicquid aduersum accidit tolerãt.
Q d ñ humanis meritis deputat. s miscđie
dei que hominem primo abluit deinde
iustificat adoptans filium dõ ut donet
eum gła simili glȩ filii deiꝓprii.Sedre¬
nunciamus occultis dedecoris. Ut illi głe
dignus sit homo om̃ia turpia & polluta
quȩ fieri & cogitari possunt amouenda
docet. ut non solum oꝑe. sedce de cogi¬
tatione pellantur. Imutantis u̾basunt.
Sub sua enim ce suoꝵ persona ad meliorẽ
uitam hortatur ꝓpter supradicta uicia
que in his sepe reprehendit. Possunt et
hȩc occulta dedecoris ẽẽ quȩ prauo sensu
ad predicandum meditantur ut fallant.¬
Añ subiecit. Non ambulantes in astucia.
neq adulterantes uerbum dĩ. Ad dede¬
cus enu & deformationẽ eius ꝓficit. qͥ
subdola m̃te confringit doctrinã ad de¬
cipiendum corda simplicium. Turpis enĩ
inuenietur in die uidicii dĩ. Astucia enĩ¬

Expanded text:
utamur ; fidentes enim in his, quae promissa utamur ; fidentes enim in his, quae promissa sunt, quidquid adversum acciderit, tolerant. Quod non humanis meritis deputat, sed misericordiae Dei, quae hominem primo abluit, deinde justificat, adoptans Filium Deo; ut donet eum gloria simili gloriae Filii proprii Dei. Sed renuntiamus occultis dedecoris. Ut illius gloriae dignus sit homo, omnia turpia et polluta, quae fieri et cogitari possunt, amovenda docet; ut non solum de opere, sed et de cogitatione pellantur. Invitantis verba sunt; sub sua enim et suorum persona ad meliorem vitam hortatur, propter supradicta vitia, quae in his saepe reprehendit. Possunt et haec occulta dedecoris esse, quae pravo sensu ad praedicandum meditantur ut fallantnde subjecit: Non ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei. Ad dedecus enim et deformationem ejus proficit, qui subdola mente confingit doctrinam ad decipiendum corda simplicium; turpis enim invenietur in die judicii Dei. Nam astutia
Abbreviated transcription (Latin):
mus id est ut similes inueniamur trans¬
apparuerit similes ei erimus. Agła in
głam sicut a domini sꝑũ. Id ẽ sublati
beneficio dĩ gle moysi quam reatus car¬
sa cernere nequibamus transformamurad
głam quam credimus dari nobis adñi
spũ. Tantum enim dabitur głe quantum
dignum ẽ dare dm̃ ꝑ sp̃m suum. Ido enĩ
dixit sicut a domini spũ ut ostenderet
talem głam dari quȩ subluitati ẽgruat
dantis. Moysi enim gła nec tanta fuit nec
ꝑheminis. Promodo enun legis ce głam ꝑ¬
cepit. ita & promodo legis fidei in qua spc̃
dei est. dabitur gła credentib. Tantũ enĩ
concessit ds̃ fidelib ut sp̃m suum det eis
bentes hanc ministrationem ꝓut miscdiam
consecuti sumus non deficimus. Tantam
spem dicit amministrationis huius ut nõ
deficiat in pressuris confortatus fi ꝓmissi¬
onum unde suꝑius dicit multa fiducia

Expanded text:
mus: id est, ut similes inveniamur, transmus: id est, ut similes inveniamur, transapparuerit, similes ei erimus . A gloria in gloriam, sicut a Domini Spiritu; id est, sublati beneficio Dei a gloria Moysis, quam reatus causa cernere nequibamus, transformamur ad gloriam, quam credimus dari nobis a Domini Spiritu. Tantum enim dabitur gloriae, quantum dignum est dare Deum per Spiritum suum; ideo enim dixit: Sicut a Domini Spiritu; ut ostenderet talem gloriam dari, quae sublimitati congruat dantis. Moysis enim gloria nec tanta fuit, nec perennis; pro modo enim Legis et gloriam accepit; ita et pro modo legis fidei, in qua Spiritus Dei est, dabitur gloria credentibus. Tantum enim concessit Deus fidelibus, ut Spiritum suum det eis, bentes hanc administrationem, prout misericordiam consecuti sumus, non deficiamus. Tantam spem dicit habere administrationis hujus, ut non deficiat in pressuris, confortatus fide promissionum. Unde superius dixit: Multa fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
uidere ñ poterant. S usq in odiernum
diem cum legitur moyses uelamen est
supra cor eorum. Manifestum ẽ qr cũ legi¬
tur hec pars legis. sententia illoꝵ recitat᷑
qui s̃ sub lege. Cum autem conuersꝰ fuerit
ad dominum auferetur uelam̃. Conu̾ti ad
dominum hoc ẽ crede in xp̃m . ut agnos¬
cens dominum ueniam mereatur acciꝑe.
hoc ẽ auferri uelam̃ sententiã euacuari
quia tenebatur reus sub lege. Dñs autẽ
sp̃c ẽ. ubi autem spc domini ibi lib̾tas.
luteris utiq scriptam s ꝑ fidem animis
intimatã. Non quȩ uisibilia doceat. s in¬
iusibilia credi suadeat. quȩ animꝰ spãlit̃
tatem solam fidem poscens ut qz quȩ nõ
udet credit de conditione eruimereatur.
Nos autem om̃s reuelata facie głam dei
specłantes ad eandem iaginẽ reforma¬
inͣ a gła ingloriam sicut a dm̃ sp̃u. Hos dicit
om̃s qui lib̃tatem sumus consecuti dono

Expanded text:
videre non poterant. 178 Sed usque in hodiernum videre non poterant. 178 Sed usque in hodiernum diem, cum legitur Moyses , velamen est positum supra cor eorum. Manifestum est, quia cum legitur haec pars Legis, sententia illorum recitatur, qui sunt sub Lege. Cum autem conversus fuerit ad Dominum, auferetur velamen. Converti ad Dominum, hoc est, credere in Christum; ut agnoscens Dominum, veniam mereatur accipere. Hoc est auferri velamen, sententiam evacuari, qua tenebatur reus sub Lege. Dominus autem spiritus est. Ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas.litteris utique scriptam, sed per fidem animis intimatam; non quae visibilia doceat, sed invisibilia credi suadeat; quae animus spiritaltatem, solam fidem poscens; ut quia quae non videt, credit, de conditione erui mereatur. Nos itaque omnes, revelata facie gloriam Domini speculantes, ad eamdem imaginem formamur a gloria in gloriam, sicut a Domini Spiritu. Nos dicit omnes, qui libertatem sumus consecuti dono
Abbreviated transcription (Latin):
ccuro & ñsicut moyses ait ponebat uela¬
men suꝑ faciem suam ne intuerentur
filii isrł. Ideo ponebat uelamen qm̃splen¬
dorem uultus eiꝰ ferre ñ poterant causa
peccati. Quo sublato potestas datur uidẽ¬
di głam dĩ usq ad finem eius. Quia tam¬
dui ñ reuelatur quam dui relicta lege cõ¬
uertantur ad grãm fidei & sic euacuat᷑.
Accedente enim dignitate ꝑfidẽ euacuat᷑
indignitas.S obtunsi s̃ sensus eorum
usq in odiernum diẽ. Tamdu obtunsos
dicit quamdii ñ credunt. Quȩ obtunsio
infidelitatis causa obuenit. idõ conu̾sis
ad fidem acuitur acies m̃tis ut uideant
diuim lumiis splendorẽ. Id ipsum ue¬
lamen in lectione ueteris testam̃ti manet
dumi ũ ieuelatur quia in xp̃o euacuatur.
btunsio ait hec in lectione exodi manet ꝗͣ¬
ducredant. Non enim reuelatur nisi cre¬
dant in xp̃o enim euacuatur. hoc ẽ ꝑ fidẽ
xp̃i auferetur uelam̃. Amoto enim delic¬
do incipient uidere qđ obstante peccato

Expanded text:
Et non sicut Moyses ponebat velamen super faciem suam, ne intuerentur filii Israel . Ideo ponebat velamen, quoniam splendorem vultus ejus ferre non poterant, causa peccati, quo sublato, potestas datur videndi gloriam Dei usque ad finem ejus; quia tamdiu non revelatur, quamdiu relicta lege, convertantur ad gratiam fidei, et sic evacuatur. Accedente enim dignitate per fidem, evacuatur indignitas. Sed obtusi sunt sensus eorum usque in hodiernum diem. Tamdiu obtusos dicit, quamdiu non credunt. Quae obtusio infidelitatis causa obvenit; ideo conversis ad fidem acuitur acies mentis, ut videant divini luminis splendorem. Hoc ipsum velamen in lectione veteris Testamenti manet, dum non revelatur; quia in Christo evacuatur. Obtusio, ait, haec in lectione Exodi manet, quamdiu credant. Non enim revelatur, nisi credant; in Christo enim evacuatur, hoc est per fidem Christi aufertur velamen; amoto enim delicto, incipient videre quod, obstante peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
imotheus filius fuit muli¬
eris iudeȩ fidelis. patre gre¬
co. cuius causa. paruulus cit¬
cuincidi non potuit. qui
studio matris suȩ sacras litteras didi¬
cit. quibus oꝑam dans bonam sͥ uitã
instituit. Hunc apłs cum uoluisset as¬
sumere. sciens idoneum fore dispensa¬
torem euglicȩ ueritatis. causa iudeoꝵ
compulsus ẽ circuicidere cum. instan¬
tibus eis. ut qui matre iudea natus eẽt.
incireumcisus assumi ñ deberet ad ma¬
gisterium ꝓpter testimonium generis.
unc gͦ iam creatum ep̃m instruit per
epłam. quomodo deberet eccłam ordina

Expanded text:
imotheus filius fuit mulieris Judaeae fidelis, patre Graeco, cujus causa parvulus circumcidi non potuit. Qui studio matris suae sacras litteras didicit, quibus operam dans, bonam sibi vitam instituit . Hunc Apostolus cum voluisset assumere, sciens idoneum fore dispensatorem evangelicae veritatis, causa Judaeorum compulsus est circumcidere eum, instantibus eis, ut qui matre Judaea natus esset, incircumcisus assumi non deberet ad magisterium propter testimonium generis. Hunc ergo jam creatum episcopum instruit per epistolam quomodo deberet Ecclesiam ordina
Abbreviated transcription (Latin):
Huius rei grã reliqui te crete. ut ea q̃ desut̃s
Icorrigas. &e constituas ꝑ ciuitates prb̃os. sic̃¬
I&e ego tͥ disposui. siquis ẽ sine crimine uniꝰ
mulieris uir. filios habens fideles. ñ iac
Icusatione luxuriȩ aut inobsequentes. opor¬
Itet enĩ rp̃m sine crimine ẽẽ. sic̃ dĩ dispen¬
I sacorẽ. ñ ꝓteruum ñ iracundũ. ñ innode

Expanded text:
eliqui te Cretae, ut ea quae desunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. Si quis est sine crimine, unius mulieris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut inobsequentes. Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non protervum, non iracundum, non vino de
Abbreviated transcription (Latin):
scđm preceptum saluatoris nr̃i dĩ. Titoger¬
cretum donũ a dõ qd ante scła ꝓmiserat.
tpr̃e saluatoris in p̃dicatione apłoꝵ mani¬
festatum declarat. Sic eiũ ꝓmiserat qd
&̃ sͥ dic̃ creditum. ut gentib insinuaret
suscipiens. predicaret gram dĩ ce pacem
ut accepto dono pacifici fiant cumdõ et
patre. quia om̃ia ex ipso s̃. & xp̃o iħu sal¬

Expanded text:
m praeceptum Salvatoris nostri Dei; Tito gercretum donum a Deo, quod ante saecula promiserat, tempore Salvatoris in praedicatione apostolorum manifestatum declarat; sic enim promiserat. Quod etiam sibi creditum dicit, ut gentibus insinuaret suspiciens praedicaret gratiam Dei et pacem, ut accepto dono pacifici fiant cum Deo et Patre; quia omnia ex ipso sunt, et Chris
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur qui sepe corripit. ut sollicici¬
ores fiant ad ꝑditionem multorum
Id eo dimittendos. ut negligentiores
effecti soli forte deꝑeant. Cum mi¬
sero ad te archeman aut tycicum. festi¬
na ad me uenire nicopolum. ibi enu
statui hiemare. Post epłam datam.
etiam ipsum uidẽ uult. affectus cau¬
sa. Et ut plenius illum firmaret in
eccłastica disciplina. Tenam legis ꝑitũ
& apollo sollicite illos p̃mitte. ut nich
illis desit. discant aũt & nr̃is bonis
oꝑib preeẽ ad usus necessarios. ut ñ
sint infructuosi. Uterq nobilis uirẽ.
sapientia & oꝑib. Iccirco tubet sũptus
illis necessarios dari abhis qui credi¬
derant ut refrigerarent. Quia dignũ
erat. ut qui sp̃alia tradebant. ñ illis de¬
essent carnalia. Quamius enim zenã
legis ꝑitum uocitet apollo tamen per¬
fectus erat inscripturis. S quia ze¬
nam huius ꝓfessionis fuerat in syna¬
goga. sic illum appellat. Salutant te

Expanded text:
videtur, qui saepe corripit; ut sollicitividetur, qui saepe corripit; ut sollicitiores fiant ad perditionem multorum: ideo dimittendos, ut negligentiores effecti, soli forte depereant. Cum misero ad te Artemam aut Tychicum, festina ad me venire Nicopolim: ibi enim statui hyemare. Post epistolam datam etiam ipsum videre vult affectus causa, et ut plenius illum firmaret in ecclesiastica disciplina. Zenam legisperitum et Apollo sollicite praemitte; ut nihil illis desit: discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad usus necessarios, ut non sint infructuosi. Uterque nobilis vir est sapientia et operibus; et idcirco jubet sumptus illis necessarios dari ab iis, qui crediderant, ut refrigerarent; quia dignum erat ut qui spiritalia tradebant, non illis deessent carnalia. Quamvis enim Zenam legisperitum vocitet; Apollo tamen perfectus erat in Scripturis: Sed quia Zenas hujus professionis fuerat in Synagoga, sic illum appellat. Salutant te
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: Quidam uero urceoꝵ & ceterorum
uasoꝵ baptisma & sanguinem muste¬
lȩ magna cura expiandũ. Et qͥa id̃o moysi
sepult᷑a abscondita ẽ. ne amagis excita¬
retur. Quod si uerum eẽt. & ceteroꝵ
scõrum abscondenda fuerat sepultu¬
ra. Et. quia salomon adiutorio demo¬
nioꝵ demplum edificauit. in quo oꝑe
ingens mulcitudo laborauit: quid tã
fabulosum : hereticum hominem
pꝰ primã correptionẽ deuita. sciens
qd̃ ꝑuersus ẽ huius modi. & delinqͥt
a semet ipso dampnatus. Hereticihi
s. qui ꝑ uerba legis. legem impugnãt
Proprium enim sensum uerbis astru¬
unt legis. ut prauitatẽ mentis sue le¬
gis auctoritate cominendent. Sciens
re. fallaciam sub nomine eiꝰ componit.
ut qr res inala ꝑsemet ipsam accepta¬
bilis eẽ ñ pot̃. bono nominis cominen¬
detur. Iccirco huiusmodi homines ut
in excusabiles sint. semel corripi opor¬
tere. frequentius enim correpti. exerci¬
tatiores fient in malo. Cog̃e aut̃ illos

Expanded text:
Deum. Quidam vero urceorum et caeterorum Deum. Quidam vero urceorum et caeterorum vasorum baptisma, et sanguinem mustelae magna cura expiandum : et quia ideo Moysis sepultura abscondita est, ne a magis excitaretur, quod si verum esset, et caeterorum sanctorum abscondenda fuerat sepultura: et quia Salomon adjutorio daemoniorum templum aedificavit, in quo opere ingens multitudo laboravit, quid tam fabulosum? Haereticum hominem post primam correptionem devita, sciens quod perversus est hujusmodi, et delinquit a semetipso damnatus. Haeretici hi sunt, qui per verba Legis Legem impugnant; proprium enim sensum verbis astruunt Legis, ut pravitatem mentis suae Legis auctoritate commendent. Sciens re, fallaciam sub nomine ejus componit; ut quia res mala per semetipsam acceptabilis esse non potest, bono nominis commendetur. Idcirco hujusmodi homines ut inexcusabiles sint, semel corripi oportere dicit: frequentius enim correpti, exercitatiores fient in malo. Cogere autem illos
Abbreviated transcription (Latin):
derunt dõ. hec sunt bona &e utilia homi-
humanitas bona ẽ adpresens. & utilis ĩ
futurum. & hic enim habet laudem. et
in iudicii die coronam. Om̃is enun dõ
credens. miscđiȩ debet studẽ. ꝑ quã ui-¬
uit. ut in hac gͦ eẽt sollicitus rector ppłi.
ammonetur. Stultas autem questiones.
& originũ enumerationes & contentio¬
nem & pugnas legis deuita. Sunt enĩ
inutiles & uanȩ. Has stultas questiões
appellat. quȩ salutis effectum ñ habẽt
neq aliquam tribuunt scientiȩ ꝑiciã
ad utilitatẽ. His uerbis multoꝵ here¬
ticoꝵ denotat doginata. quãius omnia
quȩ uera non s̃. stulta dicenda sint. Aliꝰ
tam̃ est qͥ res fabulosas inducit: Ee aliꝰ¬
qui calliditate tergiu̾sationis rem uene¬
no plenam ꝓponit. ut ẽ arrius. aut fo¬
tinus. fabulosa aũt non lex sed here
rent prerogatiuam originẽ patriar¬
charum. quȩ de matrimoniis ortȩ s̃.
cum ex hoc nullum meritum sit ap̃

Expanded text:
derunt Deo. Haec sunt bona et utilia hominiderunt Deo. Haec sunt bona et utilia hominirdia atque humanitas bona est ad praesens, et utilis in futurum; et hic enim habet laudem, et in judicii die coronam. Omnis enim Deo credens, misericordiae debet studere, per quam vivit. Ut in haec ergo esset sollicitus rector populi, admonetur. Stultas autem quaestiones, et originum enumerationes, et contentiones, et pugnas Legis devita; sunt enim inutiles et vanae. Stultas has quaestiones appellat, quae salutis effectum non habent, neque aliquam tribuunt scientiae peritiam ad utilitatem. His verbis multorum haereticorum denotat dogmata. Quamvis omnia, quae vera non sunt, stulta dicenda sint; alius tamen est, qui res fabulosas inducit, et alqui calliditate tergiversationis rem veneno plenam proponit, ut est Arius et Photinus. Fabulosa autem non Lex, sed haerrent praerogativam originum patriarcharum, quae de matrimoniis ortae sunt, cum ex hoc nullum meritum sit apud
Abbreviated transcription (Latin):
data memorat. ut in omni iusticia lu¬
centes. manifesti fiant qđ̵ dĩ cultores
sint. Cum enim quondam inconsulti.
nunc uudentur per omnia sani ẽẽ con¬
silii. laudatur in his ds̃. Cum uero bo¬
nitas &e humanitas illux̃ salutaris
dei nr̃i non ex oꝑib iusticiȩ quȩ nos fecimꝰ.
sed secundum miscdiam suam saluos nos
tionis sp̃c scĩ. quem effudit in nobis ha-
quod in xp̃ianis florere uidetur. de radi¬
ce pietatis diuinȩ oritur. Deus enim mĩa
sua saluos nos fccit ꝑ xp̃m. cuius gr̃ã
renati. sp̃m scm̃ accepius habunde. ut
bonis oꝑibus inniti possimus. ipso nos
in omnibus adiuuante. ut ꝑ hec. heredi¬
tatem regni celorum assequi possimus.
uam obrem omni deuotione hiic obseqͥ
debeinus. & preceptis eius parere. qr qͥcqͥd
ui nobis pulchrum ẽ. spiritalibus linia¬
mentis ipse depingit. fidelis sermo. & de
his uolo te confirmare. ut solliciti sint
ad effectum bonorum oꝑm. hi qui credi¬

Expanded text:
data memorat; ut in omni justitia ludata memorat; ut in omni justitia lucentes, manifesti fiant quod Dei cultores sint. Cum enim quondam inconsulti, nunc videntur per omnia sani esse consilii, laudatur in his Deus. Cum vero bonitas et humanitas illuxit salutaris Dei nostri, non ex operibus justitiae, quae nos fecimus: sed secundum misericordiam suam salvos nos piritum sanctum quem effudit in nobis honequod in christianis florere videtur, de radice pietatis divinae oritur; Deus enim misericordia sua salvos nos fecit per Christum, cujus gratia renati, Spiritum sanctum accepimus abunde; ut bonis operibus inniti possimus, ipso nos in omnibus adjuvante, ut per haec haereditatem regni coelorum assequi possimus. Quamobrem omni devotione huic obsequi debemus, et praeceptis ejus parere; quia quidquid in nobis pulchrum est, spiritualibus lineamentis ipse depingit. Fidelis sermo: et de his volo te confirmare; ut solliciti sint ad effectum bonorum operum ii, qui credi
Abbreviated transcription (Latin):
testas &e gła. ut fidei suȩ premium con¬
sequantur. Ad hoc enim redemit nos
xp̃c. ut puram uitam sectantes. reple¬
ti oꝑib bonis. regni dĩ heredes eẽ pos¬
simus. Hȩc loquere ce exhortare. & ar¬
omne opus bonum paratos ẽẽ. Quȩ
spes credentium sit ammonet. ut
manifestet cum arguuntur. ut sciãt
ciui bono p̃parantur. ut ñ asꝑe acci¬
piant.certi quia ꝓ salute sua corripi¬
untur. E ut ad malum tardi suit.
ad bonum uͦ parati. ñ nescii quid sin¬
gulis ꝑsolui oporteat. Neminem blas¬
phemare. ñ litigiosos eẽ s modestos.
ostendentes omnem mansuetudinem
ad omnes homines. Xp̃ianos om̃ib
hominib humiles uult uidĩ. Sic enĩ
possunt ꝑfidi ad futuram spem uoca¬
ri. E ramus enim & nos quondam in
Iconsulti. in obsequentes. errantes. serui¬
entes desidiis &r uoluptatibus uariis.
in malitia. & inuidia agentes odibi¬
Iles. odio nos inuicem habentes. Hȩc
bona quȩ incredulitas ñ habet xp̃ianis

Expanded text:
testas et gloria; ut fidei suae praemium contestas et gloria; ut fidei suae praemium consequantur. Ad hoc enim redemit nos Christus, ut puram vitam sectantes, repleti operibus bonis, regni Dei haeredes esse possimus. Haec loquere et exhortare, et aromne opus bonum paratos esse. Quae salus credentium sit, admonet; ut manifestet, cum arguuntur, ut sciant cui bono aptentur: ut non aspere accipiant, certi quia pro salute sua corripiuntur: et ut ad malum tardi sint, ad bonum vero parati, non nescii quid singulis persolvi oporteat. Neminem blasphemare, non litigiosos esse; sed modestos, 316 ostendentes omnem mansuetudinem ad omnes homines. Christianos omnibus hominibus humiles vult videri; sic enim possunt perfidi ad futuram spem vocari. Nam eramus quondam et nos inconsulti, inobsequentes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odio nos invicem habentes. Haec bona quae incredulitas non habet, christianis
Abbreviated transcription (Latin):
uamus in hoc scło. Donu dĩ illuxisse
ne creatorem predicemus. in trinitatis
unitate. Quod prius latuit humanũ
tenebras euitantes. id ẽ. ignorantiam &
impietatẽ inundanoꝵ fugientes. pii
inueniamur in parentẽ omirium dm̃
rofitentes eum in ueritate. ꝗͣ tradit eugłir̃
filii eius. & ut huius rei mercedẽ habere
possimus. bona oꝑa faciamꝰ. Quomͦ enĩ
illi qui solum patrẽ predicat. spes nulla
est si non profiteatur in eadem uerita¬
te & filium: ita & huius spes frustrata
ẽ. qui solam ꝓfessionẽ fidi ht̃ sine oꝑib
bonis. Exspectantes beatam spẽ & ad¬
uentum głȩ beati dĩ. &e saluatoris nr̃i¬
iħu xp̃i. qͥ dedit semet ipsũ ꝓ nob̾. ut re¬
dimeret nos ab om̃i iniquitate. & emũ¬
daroe s̃ ppłm habundantẽ emulatorem
bonoꝵ operum. Hanc ẽẽ dic̃ beatã spẽ
credentium. quia exspectant aduentũ
głe magni dĩ. quod reuelari habet iu¬
dice xp̃o. in quodĩ patris uidebitur po¬

Expanded text:
vamus in hoc saeculo. Donum Dei illuxisse hvamus in hoc saeculo. Donum Dei illuxisse hne Creatorem praedicemus in Trinitatis unitate: quod prius latuit humanum tenebras evitantes, id est, ignorantiam et impietatem mundanorum fugientes, pii inveniamur in parentem omnium Deum, profitentes eum in veritate, quam tradit Evangelium Filii ejus: et ut hujus rei mercedem habere possimus, bona opera faciamus. Quomodo enim illi qui solum Patrem praedicat, spes nulla est, si non profiteatur in eadem veritate et Filium: ita et hujus spes frustra est, qui solam professionem fidei habet sine bonis operibus. Exspectantes beatam spem, et adventum gi, qui dedit semetipsum pro nobis; ut redimeret nos ab omni iniquitate, et emundaret sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum. Hanc esse dicit beatam spem credentium; quia exspectant adventum gloriae magni Dei, quod revelari habet, judice Christo, in quo Dei Patris videbitur po
Abbreviated transcription (Latin):
& inimici fidei. erubescant uidentes
quia quȩ uerbis docet. uera ẽẽ probat
factis. S cruos dñis suis subditos eẽ
in omnibus. optunos ñ responsatores.
ñ fraudantes. sed omnẽ fidem bonã
ostendentes. ut doctrinam saluatoris
nr̃i dĩ ornent in omnibus. Bonis
operibus &e fide. doctrinam dic̃ ornari
dominicam. Tuncenim placita ẽ et
decora. si hic qui eam profitetur. non
illam exosam faciat. ab negans factis.
sed amabilẽ &e ueram ñ potest enum
indecorum eẽ. quod uerum ẽ. Cum gͦ
dicta sequentib factis implent᷑. osten¬
duntur uera. ac ꝑ hoc decora. Tunc pos¬
sunt domini seruos suos ñ tantum a
fide ñ prohibere. uerum aẽ gaudẽ. quia
fidem eorum etiam sͥ uident proficẽ
Semo enim fidẽ dĩ custodiens. infidelis
pot̾̃ eẽ in hominib. Illux̃ enum gr̃adĩ
salutaris nr̃i om̃ib hominib erudies
nos. ut abnegata impietate. & scłaribus
desidiis. temꝑauter. & iuste. & pie. ui¬

Expanded text:
et inimici fidei, erubescant, videntes et inimici fidei, erubescant, videntes quia quae verbis docet, vera esse probat factis. Servos dominis suis subditos esse in omnibus, optimos, non responsatores, non fraudantes, sed omnem fidem bonam ostendentes; ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus. Bonis operibus et fide doctrinam dicit ornari Dominicam; tunc enim placita est doctrina, si hic qui eam profitetur, non illam exosam faciat, abnegans factis, sed amabilem et veram; non potest enim indecorum esse, quod verum est. Cum ergo dicta sequentibus factis implentur, ostenduntur vera, ac per hoc decora. Tunc possunt domini servos suos non tantum a fide non prohibere, verum etiam gaudere; quia fidem eorum etiam sibi vident proficere. Nemo enim fidem Dei custodiens, infidelis potest esse hominibus. Illuxit enim gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegata impietate et saecularibus desideriis, temperanter, et juste, et pie vi