comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est illa uoluntas. siue cogitatio: alia
p̃cedit: ita illam p̃uenit intellectus. uñ
auõ. ista distinguens suꝑ illum locum
psalmi. concupiuit anima mea de .iꝰ.¬
defidãui. uidemꝰ enim ratione ñnũqua.
qm utiles sunt iustificationes di.
s infirmitate p̃pediti. aliqͣndo ñ desi¬
deramꝰ. p̃uolat gͥ intellectꝰ: seqͥt᷑ tardꝰ aut
mulus affectꝰ. Scimꝰ bonum ⁊ nec de¬
lectat agere: ⁊ cupimꝰ ut delectet. sic
iste olim desidare coneupiscebat. que
bona ẽẽ cernebat: cupiens eorum
habe delectationem. quoꝵ potuit
uide rationem. Ostendit itaq quib
quasi gradib ad eas ꝑueniat᷑: prius
enim est ut uideat᷑ quam sint utileᷤᷤ
& honeste: Dem̃ ut earum desidium
concupiscat᷑. postremout ꝓficiente
gr̃a delectet eaꝵs oꝑatio. quarum so¬
Aitende hc̃ ordinem gr̃ars. rum ordinẽ
quem hic distincte assignat acs̃. expoñ
piscentiam eoꝵdem ⁊ ipsa concupis¬

Expanded text:
ergo illa voluntas sive cogitatergo illa voluntas sive cogitatcedit, ita illam praevenit intellectus. Unde August., ista distinguens super illum locum psal. 118: Concupivit anima mea desidedesideravit. Videmus enim ratione nonnunquam quam utiles sunt justificationes Dei: sed infirmitate praepediti aliquando desideramus. Praevolat ergo intellectus, sequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum, nec delectat agere; et cupimus ut delectet. Sic iste olim desiderare concupiscebat, quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem, quorum potuit videre rationem. Ostendit itaque quibus quasi gradibus ad eas perveniatur; prius enim est ut videantur, quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo ut proficiente gratia delectet earum operatio, quarum soAttende hunc ordinem gratiarum, quem hic distincte assignat August., qualt concupiscentiam eorumdem, et ipsa concupis
Abbreviated transcription (Latin):
Quliꝰ qͥppe ẽdit aliqͥd̃. nͥ priꝰ cogitau̾it
bonum ñ ẽ ex nobut hic apłs tradit: nec
credere: quanqm ⁊ ipsum crede nichil
est aliud quam assensione m̃tis cogita¬
re hic uidet᷑ insinuare.ꝙ cogitatio bona
uoluntas p̃uenit fidem: s ñ est illa bona
uoluntas ł cogitatio. qua recte uiuitur.
illa enim sine fide & caritate non est.
Ham ut ait aus ad anastasium. sine sp̃u¬
tatib tuncat᷑:. ñ ẽ liba ad bonum: nͥ liba¬
a. non ẽ lib̾a sine fide oꝑante ꝑdilect̾io¬
nem: ⁊ illa sufficient̾ ⁊ u̾e. bona est: ñ ẽ
enim fruet᷑ bonꝰ. qui de caritats radice
ñ surgit. Si uͦ adsit fides oꝑans ꝑ dilect̾io¬
nem. fit delectatio boni. De illa cogita¬
tione boni que precedit fidem: plene
siue uoluntas q̃ fidem ⁊ caritatem. aliaᷤ¬
ꝙ iꝰtificationes p̃cedit. non sufficit ao
salutem: nec recte uiuit᷑ ea. hac uolun¬
tate concupiscit᷑ illa bona uoluntas:
sẽ magnum bontim:. Ista uͭ ñ alia gͦ

Expanded text:
t aliquid, nisi prius cogitaverit bonum non est ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quanquam et ipsum credere nihil est aliud, quam cum assensione mentis cogitare. Hic videtur insinuare quod cogitatio bona voluntas praevenit fidem; sed non est illa bona voluntas vel cogitatio qua recte vivitur. Illa enim sine fide et charitate non est. Nam, ut ait Aug. ad Anastasium, eptatibus vincatur; non est libera ad bonum, nisi liberaest, non est libera, sine fide operante per dilectionem; et illa sufficienter et vere bona est. Non est enim fructus bonus, qui de charitatis radice non surgit. Si vero adsit fides operans per dilectionem, fit delectatio boni. 8. De illa cogitatione boni quae praecedit fidem, plene sive voluntas quae fidem et charitatem aliasque justificationes praecedit, non sufficit ad salutem, nec recte ea vivitur. Hac voluntate concupiscitur illa bona voluntas quae est magnum bonum, ista vero, non. Alia est
Abbreviated transcription (Latin):
Non ꝙ sufficientes simꝰ cogitare aliqͥda
nob qͣi ex nob̃. Atcendant inquit hic a
u̾ba ista ꝑpendant. qͥ putant ex nobis
eẽ fid̃ ceptum: & ex deo eẽ fidei sup¬
ylementum: cõmdans enim istam grãm
que ñ dat᷑ scđm aliqua m̾ita. s efficit oĩa
bonamita. inquit. non ꝙ sufficientes
oimus cogitare aliqͥd boni. s. ex nob. Qͥs

Expanded text:
od sufficientes simus cogitare aliquid quasi ex nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans enim istam gratiam quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita, inquit, non quod sufficientes simus cogita
Abbreviated transcription (Latin):
homo nolens:ẽde non p̃. nisi uolens.
intrare eccłiam.⁊ accede ad altare potest
nolens: s ñ crede. Item suꝑ genesim. ubila¬
ban ⁊ batuel dixerunt. Uocemꝰ puellam.
& queramꝰ eiꝰ uoluntatem. Dic̃ expositor.
qr fides est uoluntatis. ñ necessitatis. ad
non hec ita accipienda fore. natione.¬
ut ex uoluntate hominis fides intelliga¬
incipiant: ꝑ hanc enim ut ait augꝰ. sr̃
psalmum.lxui. Iustificat᷑ impiꝰ.i. ut sit
de impiopiꝰ. ut dem̃ ipsa fides incipiat
ꝑ dilect̾ionem oꝑari. Uñ omnia bona
m̾ita incipuint: s potiꝰ hec iõ ita dictas
qr ñ est fides nͥ in eo qui uult credẽbo
non p̃cedit. & ipsa iuuat: ꝙ in ea puuat
qͥb p̃uenit᷑. dum eis consentit. ad effecꝰ¬
tum boni ⁊ in eiꝰ ÷ q tempore ab eis ñ
precedit᷑. Quedam adhuc addit. qͦ gra¬
uiorem faciunt qͧͤstionenr.s.ꝙ cogito¬
Cet̃m hanc questio boni p̃cedit fidem.

Expanded text:
homo nolens, credere non nisi volens; intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere. Item, super Gen., c. 24, ubi Laban et Batuel dixerunt: Vocemus puellam, et quaeramus ejus voluntatem, dicit expositor quia fides est voluntatis, non necessitatis. Ad non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligaincipiant. Per hanc enim, ut ait Aug., super psal. 67, justificatur impius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, non praecedit; et ipsa juvat, quia ea juvat quibus praevenitur, dum eis consentit ad effectum boni; et in eis est, quia tempore ab eis non praeceditur. 7. Quaedam adhuc addit quae graviorem faciunt quaestionem, scilicet quod cogitatio boni praecedit fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
tas arbitͥi sit. ⁊ illa q̃ qͥs lib est adbonũ
endum malum. Ex causis enim ua¬
riis sortit᷑ diu̾sa uocabula. Dicitur
enim lib̃tas ad malum faciendum:
anteqm ꝑ gr̃am sit reparata. S cum
ꝑ gr̃am fu̾it reꝑata: dr lib̾tas adbo¬
num faciendum: qr ante grãm lib̾a
ẽ uoluntas ad malum: ꝑ grãm uͦ¬
uͦ liba sit adbonum. Semꝑ gͥ uolun¬
tas hoĩs aliqͦm᷑ lib̾a ẽ. s ñ semꝑ bona est.
Nenim ẽ bona. nͥ a peccato libata: ẽ tam̃¬

Expanded text:
as arbitrii sit, et illa qua quis liber est ad endum. Ex causis enim variis sortitur diversa vocabula. Dicitur enim libertas ad malum faciendum, antequam per gratiam sit reparata; sed cum per gratiam fuerit reparata, dicitur libertas ad bonum faciendum, quia ante gratiam libera est voluntas ad malum, per gratiam vero libera fit ad bonum. Semper ergo voluntas hominis aliquo modo libera est, sed non semper bona est. Non enim est bona, nisi a peccato libe
Abbreviated transcription (Latin):
Que sit oꝑans gr̃a. & que cooperans.
ratur hominis uoluntas. ut sit bona:
bonumq efficacit̾ uelit. cooꝑans uͦ gr̃a.
uoluntatem iam bonam seqͥt᷑ adiuuan¬
do. Uñ aus. cͦcͦ iulanum hereticum. qͥ
bonam uoluntatem ex lib̃o ar. tm̃ eẽ¬

Expanded text:
quae sit operans gratia, et quae cooperans. ratur hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur adjuvando. Unde Aug., contra Julianum haereticum, qui bonam voluntatem ex libero arbit
Abbreviated transcription (Latin):
Ñsufficit etiam mi scdia di. si non sit
uoluntas hominis. ac ꝑ hoc si recte di¬
ctum ẽ ilłd. qr id uoluntas hominis
sola non implet.c ñ etiam econtrario
currat. Restat gͦ ut id̾o ita recte dictũ
intelligat᷑. ut totum det᷑ deo. qͥ hoĩs
ỹuenit. ut uelit. uolentem subsequit᷑.
ne frust uelit. Scce his u̾b & aliis pre¬
missis euident̾ tradit᷑. qr uoluntas

Expanded text:
n sufficit etiam misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non etiam a contrario currat. Restat ergo ut ideo ita recte dictum intelligatur, ut totum detur Deo qui hominis praevenit ut velit, volentem subsequitur ne frustra velit. Ecce his verbis et aliis praemissis evident
Abbreviated transcription (Latin):
uitꝰ ꝓpt̾ p̃ceyti obedientiam. Est alia lib̃¬
tas nonuera. male seruituti adiuncta:
que est ad malum faciendum: ubirõ
dissentit a uoluntate. iudicans non eẽ
faciendum:ꝙ uoluntas appetit. Ad bo¬
num uͦ faciendum. concoroat ratio
uoluntati: ndeo ibiuera uoluntas ẽ.
& pia: de lib̃tate aut̃ admalum.⁊ser¬
uitute mala: ait aus. in encheridion.

Expanded text:
 praecepti obedientiam. Est alia libertas non vera, malae servituti adjuncta, quae est ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse faciendum quod voluntas appetit; ad bonum vero faciendum concordat ratio voluntati; et ideo ibi vera libertas est et pia. De libertate autem ad malum, et servitute mala, ait Aug. in Ench., c. 30:
Abbreviated transcription (Latin):
libo ar. Semꝑ in nobuoluntas lib̃a est.
s ñ semꝑbona est. Aut enim lib̾a ẽ iusti¬
cie. q̃n ⁊ suit peccato.⁊ tẽ ẽ mala: aut a
peccato lib̾a ẽ. qñ ⁊ suit iusticie. ⁊ t̾c ẽ.
bona. de lib̾tate amiseria. Est tt̾m
libtas amiseria. de qͣ apls ait:. ⁊ ipsa cre¬
atura lib̃abit᷑ a seruitute corruptioĩs
in libtatem głe filioꝵs d̃i. Hanc lib̾tatẽ
habuit homo ante pecẽm: qr õĩ carebat
miseria. ⁊ nulla tangebat᷑ molestia: &
plemꝰ habebit infuta beatitudine ubi:
miser ẽẽ ñ potit: s in hac uita que ẽ int̾
pͥmum pecc̃m ⁊ ultimam ꝯfirmationẽ.
nemo a miseria libẽ. q pena peccatiñ
caret. Repetit de corruptione lib̃i arbi¬
la erat hoĩ difficultas. nullumq impe¬
dimentum de lege m̃brors ad bonum⁊
uulla impulsio ł instigatio ad malum.
Nunc autem ꝑ legem carins ad bonum
impedit᷑: ⁊ ad malum instigat᷑: ut non
possit uelle & ꝑfice bonum. nͥ ꝑ gr̃ãm

Expanded text:
io: Semper in nobis voluntas libera est, sed non semper bona est. Aut enim libera est justitiae, quando servit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est quando servit justitiae, et tunc est bona. 14. De libertate a miseria. Est iterum libertas a miseria, de qua Apostolus ait, Ratura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Hanc libertatem habuit homo ante peccatum, quia omni carebat miseria, et nulla angebatur molestia; et plenius habebit in futura beatitudine, ubi miser esse non poterit. Sed in hac vita, quae est inter primum peccacatum et ultimam confirmationem, nemo a miseria liber est, quia poena peccati non caret. 15. Repetit de corruptione liberi arbla erat homini difficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
.c.s ii. di. hoc si attendes iuliane. ñ er¬
tenderes contͣ grãm. m̾ita uoluntatis
humane. Non enim iõmiseret᷑ deus
alicuiꝰ qr uoluit ⁊ cucurrit. s iouo
luit & cucͬrit. qr misertꝰ ẽ d̾s. parat᷑ enim
uoluntas hominis a deo: ⁊ a dño grecsꝰ
hominis dirigunt᷑. Ideoq de ꝑfectione

Expanded text:
s. Haec si attenderes, Juliane, non extenderes contra gratiam merita voluntatis humanae. Non enim ideo miseretur Deus alicujus, quia voluit et cucurrit: sed ideo voluit et cucurrit, quia misertus est Deus. Paratur enim voluntas hominis a Deo, et a Domino gressus h
Abbreviated transcription (Latin):
& tcia. multo maior qͣm scda ł pͥma. pͥma
enim lib̾tas arbitͥi fuit: in qͣ peccare po¬
terat. & non peccare. Ultima uͦ erit: in
qͣpotit ñ peccare. ⁊ ñ pot̾it peccare. Me¬
dia uͦ est: in qͣ pot̾ peccare. & non pot̃ ñ
peccare. ante reparationem &ẽ mor¬
talit: post reparationem uͦ. saltemue¬
naliter. De.iiii. statib liberi arbitrii.
num nicħ impediebat: ad malum nil
impellebat. ñ habuit infirmitatem ad
malum: & habuit adiutorium ad bo¬
num. Tc̃ sine errore. ratio iudicare: &
uoluntas sine difficultate bonum ap¬
petere pot̾at. pꝰ pecc̃m uͦ ante repara¬
donem gr̃e. p̃mit᷑ a concupiscentia
conuincit᷑. & habet infirmitatem in

Expanded text:
tia multo major quam secunda vel prima. Prima enim libertas arbitrii fuit in qua poterat peccare. Ultima vero erit in qua poterit non peccare, et non poterit peccare. Media vero, in qua potest peccare, et non potest non peccare; ante reparationem etiam mortaliter, post reparationem vero saltem venialiter. 7. De quatuor statibus liberi arbinum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem in
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ. sp̃s qͥ oꝑat᷑ nc̃ in filiis diffidentiȩ
Nunqͥd gͦ uisibilit̾ eis apparet: aut
qͣsi corpor eis locis accedit ad eos. A
resistendum est. Non enim ignoramꝰ
astutiam eiꝰ. qͦmͦ enim accessit ad iudã:
q̃n ei ꝑsuasit. ut dñm tradet. Nunqͥd
in locis. aut ꝑ hos ocłos ei uisus est:
Sutiq ut dict̾um est: in cor eiꝰ intra
uit. Repellit autem illum homo. Si
paradysum custodiat. posuit enĩ ds
hominem in paradysum. ut oꝑaretur
qͦutiq ñ admitcit᷑ ꝑu̾sitatis ille suia¬
sor.S tamen ꝑmulierem decepit.N
peccati pͭ: nͥ cum delectatio mota fu̾it
m illa. par te animi. qͥ debet obtemꝑ¬
are rations. tanqm rect̾ori uiro. Etiam
muno qͦ nr̃m nicħ aliud agit᷑. cũ ad

Expanded text:
ui nunc operatur in filiis diffidentiae . Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit ad eos in  Non enim ignoramus astutias ejus . Quomodo enim accessit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? numquid in locis, aut per hos oculos ei visus est? Sed utique, ut dictum est, intravit in cor ejus . Repellit autem illum homo, si paradisum custodiat. Posuit enim Deus hominem in paradiso, ut operaretur quo utique non admittitur perversitatis ille persuasor, sed tamen per mulierem decepit. Npeccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori viro. Etiam in unoquoque nostrum nihil aliud agitur cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
lib bonis. qͥb ñ ẽ pͥuatꝰ: alioqͥn non
posset fieri reparatio. Spoliatꝰ uero
gratuitis. q̃ ꝑ grãm nat᷑alib addita
fuerant. Hec st data optima. & dona
intellectꝰ: alia subtracta .i. gratuita:
qnͣqͣm & nat᷑alia ex gr̃a sint: ad gene
huimodi fit distinctio: cum gr̃e uo¬
cabulum. ad speciem ñ ad genꝰ refertur.
Corrupta est gͦ lib̾tas arbitͥi ꝑ peccatum.
ce ex parte ꝑdita. Uñ aus. in encheridi
on. lib̾o arbttͥo male utens hõ. & se
ꝑdidit: & ipsum. Cumenĩ lib̃o arbitrio
peccaret᷑: uict̾ore peccõ. amissum ẽ lib̃m
arbitͥum. a qͦ enim qͥs deuictꝰ est. huic &¬
seruus additꝰ est. Ecce. lib̃m .ar. dicit
hominem amisisse: ñ q post peccatum
ꝑdidit:. non qͥdem omuem: s lib̾tatem
a miseria & a peccato. De tͥb modis libta¬
tͥplex: s. a necessitate: a peccato: a miseria.
a necessitate. & ante pecẽm.⁊ pꝰ eque li¬
berum est arbitrium. Sic̃ enim tẽ co¬
gi non potat: ita nec modo. De lib̾tate a¬

Expanded text:
libus bonis, quibus non est privatus, alioquin non posset fieri reparatio; spoliatus vero gratuitis, quae per gratiam naturalibus addita fuerant. Haec sunt data optima, et donaintellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad genere tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta est ergo libertas arbitrii per peccatum, et ex parte perdita, unde Aug. in Ench., cap. 30: Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit, et ipsum. Cum enim libero arbitrio peccaretur, victore peccato amissum est et liberum arbitrium. A quo enim devictus est, huic servus addictus est . Ecce liberum arbitrium dicit hominem amisisse; non quia post peccatum perdidit; non quidem omnem, sed libertatem a miseria et a peccato. Est namque libscilicet a necessitate, a peccatA necessitate et ante peccatum et post aeque liberum est arbitrium. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita nec modo. I
Abbreviated transcription (Latin):
bñ utim̃ reb temporalib scĩe deputat᷑.
cum uͦdisserimꝰ de nat᷑a m̃tis humane
de una qͣdam re disserimꝰ: nͥ eam in hec
duo qͥ cominemoraui. nͥ ꝑ officia gemi¬
namus. carnał auitem ł sensuał aĩe
motꝰ. qͥ in corpore sens intendit᷑. nobis
pecorib q communs est: qͥ seclusꝰ est
a ratione sapientie. ratioĩ aut̃ scientie

Expanded text:
bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, rationi autem scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
non est.aut lib̾a dicenda ñ ẽ. qͣ beatie
sic uoluinꝰ. ut ẽẽ miseri ñ solum noliui
tem semꝑ habrt᷑a est. Sordo seruandus
fuit. qͦ ds uoluit ostende. quãbonumsst
animal rationale. ꝙ etiam peccare ps¬
sit: quamtuis sit meliꝰ ꝙ peccare ñ pe¬

Expanded text:
non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, tatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
in mascło ⁊ in femina. sic intellectum
nr̃i & actionem. siue rationem. & ap¬
pecitum rationalem. ł si aliqͦmͦ signifi¬
cantius dici posst̃. una m̃tis naͣtura ꝯ¬
plectit᷑. ut siẽ de illis dictum ẽ. erunt
duo incarne una. sic de his dici pos
¶Qualit̾ ꝑ illa tͥa in nob consũmetur
temptatio. PUnc suꝑest ostendere.¬

Expanded text:
in masculo et in femina; sic intellectum in masculo et in femina; sic intellectum nostrum et actionem sive rationem et appetitum rationalem vel si aliquo modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut sicut de illis dictum est, Gen. 2: Erunt duo in carne una, sic et de his dici poss8. Qualiter per illa tria in nobis consummetur tentatio. Nunc superest ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑtũ hõi adiutorium simile. s de
illo sumptum. ꝙ ei formaret᷑ in con¬
iugium: ita in partib anime. qͥs cum
pec orib habemꝰ cõmunes. nullũ
mentiutr̃e simile est simile ẽ adiuto¬
temporalium tractandoꝵ ita u̾sat᷑.
ut non sit nob cõmune cum pecore:
Rationale ẽ qͥde. s ex illa rationalime
qͣ subheremꝰ intelligibili & incõmu¬
tabili u̾itat tanqͣm ductum. & infi¬
riorib t̾ctandis gubnandisq de¬
putatum ẽ. Sic̃ enim in omnibꝰ pe¬
corib non ẽ inuentum uiro ad¬
iutorium simile illi: nͥ de illo detrae¬
tum in comugium formaret᷑. ita
menti nr̃e qͣ suꝑnam consulimꝰ u̾ssa¬
tem. nullum ẽ adusum rerumtĩ¬
poralium qͣnͣtum nat᷑e hominis
sat ẽ. simile aduitorium ex aĩe par̾¬
tib. qͣs communes cum pecorib
habemus. Ideoꝙ rationale nr̃m s
adunitatis diuortium separatum: s in
aurilium sotietatis qͣsi diriuatum. in
suo disꝑtit᷑ officio. ⁊ sic̃ unacaro ẽ duors.

Expanded text:
pertum homini adjutorium simile, sed de illo sumptum est, quod ei formaretur in conjugium; ita in partibus animae, quas cum pecoribus habemus communes, nullum menti nostrae simile est adjutotemporalium tractandorum ita versatur, ut non sit in nobis commune cum pecore, rationale est quidem, sed ex illa rationali mente qua subhaeremus intelligibili et incommutabili Veritati, tanquam ductum, et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non est inventum viro adjutorium simile sibi, nisi de illo detractum in conjugium formaretur; ita menti nostrae qua supernam consulimus Veritatem, nullum est ad usum rerum temporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus . Ideoque rationale nostrum non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in suo dispartitur officio. Et sicut una caro est duorum
Abbreviated transcription (Latin):
confirmationem. p̃mit᷑ a concupiscen¬
tia. s ñ uincit᷑. & ht̃ qͥdem infirmita¬
tem iu malo: s gr̃am in bono: ut possit
peccare. ꝓpt̾ lib̃tatem ⁊ infirmitatem
&e possit non peccare ad mortem. ꝓpt̾
libtatem & grãm adiuuantem: ñdũ
tamen ht̃ posse omnino non peccare
ł non posse peccare ꝓpt̾ infirmitatem
nondum ꝑfecte absortam: & ꝓpt̾ gr̃ã
ñdum ꝑfecte consummatam. post

Expanded text:
confirmationem premitur a concupiscentia, sed non vincitur; et habet quidem infirmitatem in malo, sed gratiam in bono, ut possit peccare propter libertatem et infirmitatem, et possit non peccare ad mortem propter libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel non posse peccare, propter infirmitatem nondum perfecte absorptam, et propter gratiam nondum plene consumm
Abbreviated transcription (Latin):
rentib. Ut enim tẽ serpens Ox in nob¬
saq consensit: deinde ui & uir.⁊ ser¬
pecc̃m est: ita ⁊ nc̃ in nob̾ ꝓ serpente
est sensualis motꝰ ammȩ ꝓmuliere.
inferior portiorationis: ꝓuiro. suꝑior
rationis portio. & hic ẽ.uir. qͥ sedm a¬

Expanded text:
rentibus. Ut enim tunc serpens ipsaque consensit; deinde viro speccatum; ita et nunc in nobis pro serpente est sensualis motus animae, pro muliere inferior portio rationis, pro viro superior rationis portio. Et hic est vir qui secundum A
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum. cuiꝰ fupͥmeminit aus. ẽẽ. lib¬
tatem illam arbiti: gr̃a deilibatam &
reparatur. Certa det̾minatio utusq q̃¬
stionis. qͣ dr lib̾tas ad bonũ ⁊ ad malũ ẽẽ
libertas arbitrii.

Expanded text:
minit Aug., esse libertatem ipsam arbitrii gratia Dei liberatam et reparatus est. 13. Certa determinatio utriusque quaestionis, qua dicitur libertas ad bonum et ad malum esse libertas arbitrii.
Abbreviated transcription (Latin):
Uerumtamen ⁊ de uiro legit᷑: ꝙ uolu̾it
ẽẽ sic̃ d̾s. dicit enim aus. suꝑillum loẽ
psalmi: que ñ rapui tc̃ exoluebam. Ra¬
puit adam ⁊ eua p̃sumens ut diabolꝰ
de diuinitate. xaꝑe uoluerunt diuinꝯta¬
tem: & ꝑdiderunt felicitatem. Idem suꝑ
illum locum: ds qͥs similis tͥ. Qͥ ꝑuerse
uult ẽẽ ut d̾s. ꝑu̾se uult ẽẽ similis deo. i
diabolꝰ qͥ sub eo ẽẽ noluit. ⁊ homo. qͥ ut

Expanded text:
e viro legitur quod voluit esse sicut Deus. Dicit enim August. super illum locum psal. 68: Quae non rapui tunc exsolvebam. Rapuit Adam et Eva praesumentes ut diabolus de divinitate; rapere voluerunt divinitatem, et perdiderunt felicitatem. Idem super illum locum: Deus, quis similis tibi: Qui per se vult esse ut Deus, perverse vult esse similis Deo; ut diab
Abbreviated transcription (Latin):
homine libinar. qͦ peccare non poterit:
a nc̃ in angłis est ⁊ in scĩs. qui cum dño
sunt. tanto utiq libiꝰ. qͣnto apeccato im¬
munius: ad bonum ꝓniꝰ qͦ enim quisq
absistit. canto in eligendo bonum libiꝰ
qr sine coactione ⁊ necessitate ualet ap¬
petere ł eligere. ꝙ ex ratione decernit.¬

Expanded text:
 quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a peccato immunius, et ad bonum pronius. Quo enim quisque absistit, tanto in eligendo bonum liberius quia sine coactione et necessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decr
Abbreviated transcription (Latin):
summa potestas est mbra in opꝰ mouen¬
di .ł ab oꝑe cohibendi. male act̾ioni ce¬
tenens tamen & uolens libent̾. que
statim ut attigerint animum. respui
debuert̃: negandum ẽ. ẽẽ pecc̃m. s lon¬
ge minꝰ qͣmsi oꝑe constituat᷑ implen¬
dum. Iĩo de talib qͦ cogitationibus

Expanded text:
summa potestas est membra in opus movensumma potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cetenens tamen et volens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum; sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationib
Abbreviated transcription (Latin):
aliud frequent̾ aliud semel: qr quedã
ft̃. q̃ si tm̃ semel fiant. ł facienda dispo¬
nant᷑ . damnant: quedam uͦ. ñ nͥ sepiꝰ
fiant. ł facienda dec̾nant᷑: ut de ocioso
pͥoꝵ hominum serpens manducand
ꝑsuasit. mulier autem ñ manducaũ
sola. s uirosuo dedit: ⁊ simul manduca¬
uerunt. ita & in qͦdã sec̃to comugio ꝙ
in uno homine gerit᷑. ⁊ dinoscit᷑. Cũ
rationiscientie q̃ in reb temporali¬
bus agendi. ratiocinandi uiuacitate
u̾sat᷑. aialis sensꝰ ingerit quandam
illecebram. tẽ uelut serpens alloqͥt᷑
feminam. huic autem illecebre con¬
sentire: de ligno uetito ẽ ed̃e. S iste cõ¬
sens. si sola cogitatione delectationis
contentꝰ ẽ. sciꝑiori uͦ auctoritate ita
mo. uelut lignum uetitum mulier
Si aut̃ in consensu illo ita decerit᷑
impleat᷑. intelligenda est mulier
cibum. Neq enim pͣ peccm̃ ñ solum
cogitandũ suauit̾ uerum etiam ꝑpe¬
trandum efficacit̾ mente decerni. nͥ
& illa merttis intentio penes quam

Expanded text:
aliud frequenter, aliud semel, quia quaedam sunt quae si tantum semel fiant, vel facienda disponantur, damnant; quaedam vero non, nisi saepius fiant, vel facienda decernantur, ut de otioso primorum hominum serpens manducandum persuasit, mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; ita et in quodam secreto conjugio, quod in uno homine geritur et dignoscitur, cum rationi scientiae, quae in rebus temporalibus agendis ratiocinandi vivacitate versatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superiori vero auctoritate ita mo, velut lignum vetitum mulier Si autem in consensu illo ita decernitur impleatur; intelligenda est mulier cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam perpetrandum efficaciter mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam
Abbreviated transcription (Latin):
rid possunt deflectere. It rificati it.¬
quor uidł potestate est eligere bonũ
ł malum: ⁊ utrumlibet scłm electio¬
nem facẽ ł dimittere. Scđm quod nec
indeo. nec inhis omĩb qͥ tanta beatitu¬
dinis gr̃a st̃ roborati. ut iam peccare

Expanded text:
ria possunt deflectere; in quorum videlicet potestate est eligere bonum vel malum, et utrumlibet secundum electionem facere vel dimittere. Secundum quod nec in Deo, nec in his omnibus qui tanta beatitudinis gratia sunt roborati ut jam peccare
Abbreviated transcription (Latin):
petitu ferri pͭ: ad ea que bona ł mala
iudicat. ł iudicare ualet. Quod lib¬
um arbitum ñ ꝑtinet nͥ ad futurum:
nec ad om̃e fut᷑um. Hoc autem sei¬
endum est. qm̃ lib̃m arbitrium ad
p̾sens ł ad p̃t̾itum non refert᷑. s ad fut᷑a
contingentia. ꝙ enim in p̃senti est. deter¬
minatum est: nec in potestate nr̃a ẽ ut
id est ꝗ est.s in fut᷑o. an hoc sit ł illud.
ad potestatem libi arbitrii spectat. nec
tamen omiua futura sub potestate libi
trium possunt fieri. ł non fieRi. Siqͥs
enim tale qͥd uelit ac disponat facere.
ꝙ in eiꝰ nillatenꝰ sit potestate: ł ꝙ sine
ipsiꝰ dispositione eq̃ fieret: in hoc iple

Expanded text:
petitu ferri potest ad ea quae bona vel mala judicat, vel judicare valet. 2. Quod liberum arbitrium non pertinet nisi ad futurum, nec ad omne futurum. Hoc autem sciendum est quod liberum arbitrium ad praesens vel ad praeteritum non refertur, sed ad futura contingentia. Quod enim in praesenti est, determinatum est, nec in potestate nostra est ut od est; sed in futuro an hoc sit, vel illud, ad potestatem liberi arbitrii spectat. Nec tamen omnia futura sub potestate liberliberum arbitrium possunt fieri vel non fieri. Si quis enim tale quid velit ac disponat facere, quod in ejus nullatenus sit potestate, vel quod sine ipsius dispositione aeque fieret, in hoc ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uando autem mulier sine uiro gu¬
stat. aliq̃n est mortale. aliq̃n ueniale
pecc̃m. Ut enim dictum ẽ t̾e mulier
lectatione pecc̃m tenet᷑. ut faciend
non de c̃nat᷑. ł cum quidam tminꝰ
& mensura peccato adhibe t a uiro.
ut ñ liceat mulieRi. effrenata libta¬
te in peccatum ꝓgdi. Si iͦs peccatum
ñ diu teneat᷑ delectatione cogitationis:
s statim ut mulierem tetigit. uiRi au¬
ctoritate repellit̾. ueniale ẽ. Si uͦ diu
in delectatione cogitationis teneat᷑. ⁊¬
si uoluntas ꝑficiendi desit. mortale
ẽ:⁊ ꝓ eo damnabit᷑ simul uir ⁊ mu¬
it. mulierem cohibuit. Uñ. pͭ.dici cõ¬
sensisse. Repeticio. summam ꝑstri¬
gens. Itaq ut breuit summam per¬
stringam: qñ pecc̃m ita in aĩa concipit᷑.
ut illd face̾ disponat. ł etiam ꝑficiat:
ali ad freqͤnt̾. aludł semel.ł etiam

Expanded text:
Quando autem mulier sine viro gustat, aliquando est mortale, aliquando veniale peccatum. Ut enim dictum est, tunc mulier lectanon decernatur; vel cum quidam terminus et mensura a peccato adhibetur a viro, ut non liceat mulieri effrenata libertate in peccatum progredi. Si ergo peccatum non diu teneatur delectatione cogitationis, sed statim ut mulierem tetigit, viri auctoritate repellatur, veniale est. Si vero diu in delectatione cogitationis teneatur, etsi voluntas perficiendi desit, mortale est; et pro eo damnabitur simul vir et muit, mulierem non cohibuit; unde potest dici consensisse. 9. Repetitio summam perstringens. Itaque ut breviter summam perstringam, quando peccatum ita in anima concipitur, ut illud facere disponat, vel etiam perficiat aliud frequenter, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
consenserte. ita ut sola cogitationis
delectatione sin uoluntate ꝑficiendi
eneat᷑: mulier sola mand ucauit.
nonuir:euiꝰ auctoritate cohibetur
uoluntas. ne ad opꝰusq ꝑueniat.¬
adsit plena uoluntas ꝑficiendi. ut
si adsit facultas. ad effectum ꝑducat᷑:
uir qͦ manducat: ꝙr suꝑior pars ratio¬
nis. illecebre consensit: ⁊ tẽ est dam¬
nabile & graue peccatum. In gustu

Expanded text:
cogitationis delectatione sine voluntate perficiendi teneatur, mulier sola manducavit, non vir, cujus auctoritate cohibetur voluntas, ne ad opus uadsit plena voluntas perficiendi, ut, si adsit facultas, ad effectum perducatur, vir quoque manducat, quia superior pars rationis illecebrae consensit, et tunc est damnabil
Abbreviated transcription (Latin):
d.n. Neq enĩ sic̃ in illis duob pͥmis ho¬
minib. ꝑsonã suam qͥsq portabat᷑: ⁊ idei
si sola mulier cibum edisset illicitum.
sola utiq mortis supplicio plecteret᷑.
ita dicip̃ in homine uno. si delectatio¬
nib illicitis a qͥbꝰ continuo se debit
auertere. Cogitatio sola libent̾ pascͥ.¬
nͨ facienda decnant᷑ mala. s tm̃ suauit
in recordatione teneant᷑. qͣsi mulier̃
sine uiroposse damnari: absit hocide.
Hec qͥppe una ꝑsona ẽ: unꝰ homo est:

Expanded text:
. Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogitatio libenter s facienda decernantur mala, sed tamen suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari. Absit hoc credere . Hic quippe una persona est, unus homo est,
Abbreviated transcription (Latin):
lecebram peccati conceꝑit. qͣ si serpeis
bre: mulier edit cibum uetitum. pꝰ
de eodem dat uiro. cum suꝑori parti
tationis.i. rationi sapĩe. eandem illece¬
bram suggit: qͦ si consentit: te̾ uir eciã
cum femina cibum uetitum gustat.¬
senstiali tm̃ peccati illecebra teneatur.
ueniale. atq leuissimũ ẽ peccatum.

Expanded text:
lecebram peccati conceperit, quasi serpens brae, mulier edit cibum vetitum, post de eodem dat viro, cum superiori parti rationis, id est, rationi sapientiae eamdem illecebram suggerit; quae si consentit, tunc vir etiam cum femina cibum vetitum gustat.sensuali tantum peccati illecebra teneatur, veniale ac levissimum est peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
diuine seu̾itatis. in eo falli potuit: ut ue¬
niale crederet ẽẽ commissum. s dolo
illo serpentino qͦ mulier seducta ẽ. nul¬
lo mͦ arbitͦr illum potuisse seduci. ex hiᷤ
dat᷑ intelligi. ꝙ mulier plꝰ peccauerit:
in qͣ maioris timoris p̃sumptio fuit: Qe
etiam inse.⁊ in ꝓximum.⁊ in dm̃ pecca¬

Expanded text:
divinae severitatis, in eo falli potuit, ut vedivinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quae etiam in se, et in proximum, et in Deum pecca
Abbreviated transcription (Latin):
litatem: ⁊ nimia p̃sumptione elata: cre¬
ita ẽẽ futurum: adam uͦ nec ilłd credidit.
a de penitentia.⁊ de dei mĩa cogitauit:
dum uxorimorem gerens. eiꝰ ꝑsuasioni
consensit: nolens eam contͥstare.⁊a se a¬
lunatam relinquere. ne ꝑiret: arbitratꝰ
illud ueniale ẽẽ. ñ mortale delictum.
gereret: ⁊ ꝑ penitentiam ueniã hab̾et.
Umꝰ gͦ peccauit: qͥ de penttentia auo sr̃¬
edi miscdia cogitauit. Postqͣm enĩ gene¬
mulier seducta mairoucauit. eiq Sim.
ledit ut simł edent: noluit eam contͥ¬
stare. qͣm credebat sine suo solatio conta¬
bescere. ⁊ a se alienatam omnino int̾r re:
lon ꝙͣ carnali uictꝰ concupiscentia qm
nondum senserat: s amicabili quadam
bemuolentia: qua plerumq fit. ut
ofendat᷑ ds. ne offendat᷑ amicꝰ: ꝙ eum
facere ñ debuisse. diuine sententie u¬
stus exitꝰ indicauit. gͦ alio q̃dam modo
use etiam deceptus est. In quo adam :¬

Expanded text:
alitatem, et nimia praesumptione elata crealitatem, et nimia praesumptione elata creita esse futurum. Adam vero nec illud credidit, et de poenitentia et Dei misericordia cogitavit, dum uxori morem gerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitrans illud esse veniale non mortale delictum. gereret, et per poenitentiam veniam haberet. Minus ergo peccavit, qui de poenitentia et Dei misericordia cogitavit. Postquam enim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire; non quidem carnali victus concupiscentia, quam nondum senserat, sed amicabili quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus ne offendatur amicus, quod eum facere non debuisse divinae sententiae justus exiipse etiam deceptus est. In
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuit seductꝰ eomͦ qͦmulier. N enĩ puta¬
uit ẽẽ uerum: ꝙ diaboł suggerebat. In
erat. s nͨ pͥor seductꝰ fuit. nͨ in eo. in quo
mulier: ut c̾det dm. iłd lignum ideo¬
tangere ꝓhibuisse:qm̃ si tangerent. fi¬
erent sic̃ dii. Ueruntam̃ p̃uaricator fu¬
it adam: ut testat᷑ apl̃s. potuit gͦ aliqͣ
elatio m̃ti inẽe eiꝰ ilico pꝰ temptationem:
ex qͣ uoluit lignum uetitum exꝑiri. ẽ
mulierem ñ uidet mortuam esca illa
p̃uaricatorem fuisse ostendat auctorita
ricationis ade: seductum tñ mat qd̾
mulier seduxit me. s dedit mͥ ⁊ comedi.
Mulier uͦ inqͥt. Serpens sedux̃ me. Qm¬
serpens seduxit me.Hanc autem seduc
acccpta illa esca ñ ẽẽ mortuam: ñ tñ eum
arbitror siiam sp̃ali m̃te p̃ditꝰ erat: lo mͦ
credidisse. ꝙ diabolꝰ fuggerebat. Quis
pluspeccauit: adam uł eua. Ex quo
manifeste aĩaduti pͭ: qͥs eoꝵ plꝰ peccau̾it.
adam .s. ł eua. plꝰ enim uidet᷑ peccasse mu¬
lier. q̃ uoluit usurpare diuinitatis ȩqͣ¬

Expanded text:
n fuit seductus eo modo quo mulier. Non enim putavit esse verum, quod diabolus suggerebat. In erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum itangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Adam, ut testatur Apostolus. Poterat enim aliqua elatio menti ejus inesse illico post tentationem, ex qua voluit lignum vetitum experiri, cum mulierem non videret mortuam esca illa praevaricatorem fuisse ostendit, dicens, ricationis Adae; seductum tamen negat Mulier seduxit me; sed: Dedit mihi, et comedi. Mulier vero dixit: Serpens seduxit me. HSerpens seduxit me. Hanc autem seductaccepta illa esca non esse mortuam; nec tamen eum arbitror, si jam spirituali mente praeditus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggerebat. 5. Quis plus peccavit, Adam vel Eva. Ex quo manifeste animadverti potest quis eorum plus peccaverit, Adam vel Eva. Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequ
Abbreviated transcription (Latin):
Nob autem m̃itum est aliqͣndo. si ma¬
lum non facimꝰ. s resistimus. Ibi dum¬
taxat. uͥ causa subest. que nos id facere
monet: qi ex peccati corruptela. ꝓnift̾
ad lapsum gss nr̃i. uͥ autem non interue¬
uit causa nos ad mala impellens. non
merem̃: si ab eo declinamꝰ. declinare .⁊.
amalo. semꝑ uitat penam. s non semꝑ
meret᷑ palmam. De aduitorio. homini
increatione dato: quostare poterat.
Hic considandum est. quod fuit ilłd
adiutorium homini datum in catione:
qͥpot̾at mane. si uellet iłłd utiq fuit li¬
bertas arbitͥi ab omni labe ⁊ corruptela
immunis atq uoluntatis rect̾itudo. ⁊
imnium naturalium potentiarum
facultas rationis ⁊ uoluntatis: qua
lo num eligr̃. gr̃a assistente: ł malum:
eadem desistente. ⁊ dr libm. quantum

Expanded text:
Nobis autem meritum est aliquando si malum non facimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni sunt ad lapsum gressus nostri. Ubi autem non intervenit causa nos ad malum impellens, non meremur si ab eo declinamus. Declinare enim a malo semper vitat poenam, sed non semper meretur palmam. 4. De adjutorio homini in creatione dato, quo stare poterat. Hic considerandum est quod fuerit illud adjutorium homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum itrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur liberum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Hec de anime partib int̾seruimus.
ut ipsiꝰ animȩ nͣ plemꝰ cognosceret᷑. ⁊
scđm qͣm sui portionem in ea sit libũ
nomine intelligat. Non est autem
silentio p̾c̾eundum. ꝙ sepe in scͥpt᷑a.
nomine sensualitatis. non id solum
inaĩa ꝙ est nob̃ cominune cum peco¬
re.s etiam inferior portio rationis. q̃
temporalium dispo sationi intendit.
intelligit᷑ ꝙ diligens lect̾or in locis

Expanded text:
Haec de animae partibus interseruimus, ut ipsius animae natura plenius cognosceretur, et secundum quam sui portionem in ea sit liberum nomine intelligatur. Non est autem silentio praetereundum quod saepe in Scriptura nomine sensualitatis, non id solum in anima quod est nobis commune cum pecore, sed etiam inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lec
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝑsensꝰ corporis: ł uidendo ł tan¬
no. que suggestio eum fc̃a fu̾it: si cu¬
piditas nr̃a ñ moueat᷑ ad peccandum
eceludet᷑ serpentis astutia. Si autem
mota fu̾it: qͣsi iam mulieri ꝑfuasum
irit. h aliq̃n ratio uirilit̾ etiam cõmo¬
tam cupiditatem refrenat: atq com¬
pescit. ꝙ cum fit: ñ labim᷑ in peccatũ:
heum aliꝗͣ luctatione coronamur. Si
alt̃ ratio ꝯsentiat: ⁊ ꝙ libido comoue¬
it faciendum ẽẽ dec̾nat: ab om̃i uita
liata tanqͣm de paradyso expellit᷑ hõ.

Expanded text:
ensus corporis, vel videndo, vel tando: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de par
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ ilłd̃ ꝙ. dict̾um ẽ. hominem ñ potu¬
isse ꝓficere. ad hoc autem ꝙ ditimus.
hominem ñ pottsse ꝓfice̾ ł mereri. ꝓ
grãm creationis: solet opponi sic ꝑ illud
auxilium gr̃ẽ ereationis pgtuit stare
in bono ꝙ acceꝑat: poturt᷑ resistere tẽ¬
tatori. S resistere temptationib atq
suggestionib malis m̃itum ẽ. ac bonii
remunerabile. Omne autembonum

Expanded text:
contra illud quod dictum est, hominem non potuisse proficere. Ad hoc autem quod diximus, hominem non potuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quod acceperat. Potuit ergo resistere tentationi. Sed resistere tentationibus atque suggestionibus malis, meritum est ac bonum remunerabile: omne autem bonum
Abbreviated transcription (Latin):
l ꝙ bonum est. S ꝙ bonum ẽ. nͥ gr̃a
idutta. ñ eligit. Malum uͦ ꝑse elig̃.
Est enim in anima rationali uoluntas nͣł.
qͣ naturalit uult bonumlicet tenuiter.
⁊ exilit̾. nͥ gr̃a iuuet: que adueniens iu¬
uat eam: & erigit ut efficacit̾ uelit bonũ:
ꝑ se autem. p̃ uelle malum efficaciter.
Illa gͥ rationał anime potentia. qͥbonũ

Expanded text:
 bonum est. Sed quod bonum est nisi gratia adjuta non eligit, malum vero per se eligit. Est enim in anima rationali voluntas naturalis, qua naturaliter vult bonum, licet tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut efficaciter velit bonum. Per se autem potest velle malum efficaciter. Illa ergo rationalis animae potentia, qua bonum
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃s ẽ posset reuera. eͣ ñ fec̃: qr noluit:
c᷑ noluit: ipse nouit. N debemꝰ plꝰ saꝑe:
quam oportet. De gr̃a hominis ⁊ potentia.
ante casum. Nc̃ diligent̾ inuestigar
oportet. qm grãm. ł potentiam habuit
homo ante casum. ⁊ utr̃ ꝑ eam potuerit
stare ł non. Sciendum ẽ gͥ. Q gra data¬
ꝙ homini in creatione. sic̃ fuit ꝓ quam¬
de angłis diximꝰ. datum ẽ. potuit stare.¬
potentia: ꝑ qm potat stare. u angeli.
mereri salutem ualet. potat qͥđ ꝑ ifłõ

Expanded text:
omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oportANTE CASUM. 1. Nunc diligenter investigari oportet quam gratiam vel potentiam habuerit homo ante casum; et utrum per eam potuerit stare vel non. Sciendum est ergo quod homini in creatione, sicut de angelis diximus, datum est per grpotentia per quam poterat stare, id est, mereri salutem valeret. Poterat quidem per
Abbreviated transcription (Latin):
turus. sic enim eos fecit. ut relinq̃ret
eis. unde aliquid facerent:⁊ si culpa¬
bilit̾ aliqͥd facent. illum de se lauda¬
bilit oꝑantem inuenirent. a se hñt
uoluntatem malam. ab illo. nat᷑am
bat bonis ꝓfuturos: ⁊ uiste ꝓ mala
uoluntate puniendos. addunt etiã
omnino peccare. Concedimꝰ qͥdem.
meliorem naturam ẽẽ q̃ oĩo peccare
nollet: concedant ⁊ ipsi non esse
malam que talis fact̾a ẽ ut posset
non peccare siuellet. ⁊ iuste puni¬
tam. que uoluntate non necessitate
peccauit. cum gͦ hec bona sit. illa
melior: c̃ ñ utramq faceret. ut ubiꝰ
laudaret᷑ de utraꝙ: illa enĩ de scĩs
angłis. hec de hominib est. Item inqͥunt.
Si d̾s uellet. ⁊ isti boni eẽnt: ⁊ hoc qͥdem
concedimꝰ. s meliꝰ uoluit ut ꝙ uellet
eẽnt: ⁊ boni qͥdem ñ infructuose: mali uͦ
ñ impune eẽnt. Item in quiunt. posset
ds uoluntatem eoꝵ u̾te in bonum: quia

Expanded text:
turus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret turus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam nim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, Deus vellet, et illi boni essent. Et hoc quidem concedimus; sed melius voluit, ut quod vellent essent; et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ereutiq bona. malꝰ ille consensus
ꝓuenit: ⁊ ita ex bono. malum mana¬
uit. De hoc aut̃. in sequenti pleniꝰ tͣc̃ta¬
binus: cum origo mali.⁊ in qua re coa¬
lescat inuestigabit᷑. ¶An uoluntas p̾ces¬
serit illud peccatum. Si uͦ querit᷑.
utrum uoluntas illd pecc̃m p̃cesserit:
dicimꝰ. qi pecẽm iłłd̾ in uoluntate ⁊ in ac¬
il ꝯstitit. ⁊ uoluntas actum p̾cesseri
hipsam uoluntatem alia hoĩs uolun¬
one ⁊ hominis arbito. illa uoluntas
nala ꝓdiit. qua iusticiam deseruit:
& iniquitatem inchoauit. ⁊ ipsa uolun
Pret̾ea queri solet. c̃ ds hominem
temptari ꝑmiserit: quem decipiend
ẽẽ p̃sciebat. S non ẽẽt laudabile aus̾¬
qr nemo male uiuere suadetꝰ. nes un.
cum in nat᷑a posse.⁊ in potestate hab̾et
uelle non consentire suadenti. deo¬
uentur cẽ qͥdam dicentes. cur creaũ
ds. qͦs futuros malos p̃sciebat. quia
p̃uidit. qͥd boni de malis eoꝵ eẽt fac¬

Expanded text:
ex re utique bona malus ille consensus ex re utique bona malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo mali, et in qua re coalescat, investigabitur. 12. An voluntas praecesserit illud peccatum. Si vero quaeritur utrum voluntas illud peccatum praecesserit, dicimus quia peccatum illud et in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia hominis volunone, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, qua justitiam deseruit, et iniquitatem inchoavit; et ipsa volunt1. Praeterea quaeri solet cur Deus hominem tentari permiserit, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile ia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti, adventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset fac
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ excusatio. qͥmandata di nouerunt. ꝙͣ
solent hab̃e homines ds ignorantia :
licet grauiꝰ sit peccare scient quam
rantie tenebͣs: ut in eis quisquam ex¬
cusationem reqͥrat. Aliud ẽ enim nes¬
eis e. aliud scire noluisse. q in eis qui
intelligere noluerunt.ipsa ignoran¬
tia pecc̃m est. In eis uͦ qͥ non potuert̃̾.
pena peccati. Ignorantia uͦ que ñ eoꝵ
est. qͥscire uolunt. s qͥ tanquam sim¬
plicit̾ nesciunt. nullum sic excusat
ut et̾no igne ñ ardeat: s fortasse. ut mi¬
nus ardeat. N gͥ mulier excus ationẽ
habuit de ignorantia: cũ ⁊ mandatũ
nou̾it:⁊ peccm ẽẽ secꝰ agere. ñ ignora¬
uerit. Uñꝓcesserit consensꝰ illiꝰ peccati:
cum nat᷑a hominis eẽt incorrupta.
Solet etiam queri. cum sine uitio eẽt
natura hominis. Uñ consensꝰ mali pro
ipso enim ⁊ in alio cã extrait. ut fieret
detior. In alio: ꝙr in diabolo. qͥ suasit.
in ipso: qr uoluntate libi arbitrii con¬
sinsit:⁊ c̃ libum arbitͥum sit bonum:

Expanded text:
 excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quarantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis qui intelligere noluerunt ipsa ignorantia peccatum est; in eis vero qui non potuerunt, poena peccati. Ignorantia vero quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesciunt, nullum sic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum noverit, et peccatum esse secus agere non ignoraverit. 11. Unde processerit consensus illius peccati, cum natura hominis esset incorrupta. Solet etiam quaeri, cum sine vitio esset natura hominis, unde consensus mali procipso enim et in alio causa extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia voluntate liberi arbitrii consensit, et cum liberum arbitrium sit bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
hominem intrasse: ꝙr etiã peccante
muliere. si uir ñ peccasset: humanũ
genꝰ minime peccatis corruptum ꝑi-¬
ret: minꝰ gͦ peccauit uir. qͣm mulier.
Obiectio contra id qd dictum est. uirum
minus peccasse. His autem opponi solec
gerit᷑. s. ignorantia. infirmitate. indu¬
stria.⁊ grauiꝰ est infirmitate peccare
qm ignorantia. grauiꝰ q industria ꝙͣ
infirmitate. Eua autem uuletͣ ex igno¬
rantia peccasse: qr seducta fuit. Adam
uͦ ex industͥa: qi ñ fuit seductꝰ ut apl̃s

Expanded text:
itur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam mulier. 8. Objectio contra id quod dictum est, virum minus peccasse. His autem opponi solet geritur, scilicet ignorantia, infirmitate, industria. Et gravius infirmitate peccare quam ignorantia, graviusque industria quam infirmitate. Eva autem videtur ex ignorantia peccasse, quia seducta fuit. Adam vero ex industria, quia non fuit seductus, ut Apostolus