comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quadrantem. Iudicem intelligo xp̃m. Pater¬
aut̃ non iudicat quenquam: s omne iudici¬
um dedit filio. Ministrum intelligo angłm.
Et angłi inquit ministrabant ei. Et cum ange¬
lis suis uent᷑um credimꝰ: ad iuchcandos uiuos
& mortuos. Carcerem intelligo penas.iuideli¬
cet tenebrarum: qͣs alio loco ert̾iores uocat.
Credo ꝓpt̾ea qͦd intͥnsecꝰ sit in ipsa mente. uł
etiam siquid secretiꝰ cogitari potest. gauditum
intra in gauidium dñi tui: quemadmodum
etiam & in hac ordinatione rei publice. uel
a secretario. uł ap̃torio iudicis. extͣ mitcit᷑ qͥ
incarcerem trudit᷑. De soluendo aut̃ nouissi¬
mo quadrante potest non absurde intelligi.
aut ꝓ eopositum. qͦd nicħ relinquit᷑ impuni¬
tum: sic̃ loquentes etiam dicimꝰ. usq ad fecẽ.
cum uolumꝰ expͥmere aliqͥd ita exhaustum
ut nicb relinqueret᷑: uł ut significarent᷑. no¬
mine quadrantis nouissim:. t̾rena peccata.
Quarta enim pars distinctoꝵ membrorum

Expanded text:
vestris. Judicem intelligo Christum: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Ministrum intelligo angelum. Et angeli, inquit, ministrabant ei . Et cum angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat : credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest, gaudium dIntra in gaudium Domini tui : quemadmodum etiam in hac ordinatione reipublicae, vel a secretario, vel a praetorio judicis extra mittitur qui in carcerem truditur. 30. De solvendo autem nomo quadrante potest non absurde intelligi aut pro eo positum quod nihil relinquatur impunitum, sicut loquentes etiam dicimus usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exhaustum ut nihil relinqueretur, vel ut significarentur nomine quadrantis novissimi terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ aliud consilium: isiut infirmitatem
alioꝵ ferat. & eis quantum potest opitulet᷑.
qͥ sue diuinitꝰ desiderat subueniri: Conseqͤn¬
qͦd mitis de qͦ suꝑiꝰ t̾ctatum ẽ. pietate ñ contͣ¬
dicit diuinis seutentiis. quȩ in sua peccata
ꝓferunt᷑: neq illis dei sermonib. qͦs nondũ
intelligit: s nullum beneficium p̾̃stat ei cui
ũ contradicit. nec resistit. Misericors autẽ
ita ñ resistit: ut ꝓpt̃ eiꝰ correctionem io faeuat
quem reddet registendo peiorem. Sequit᷑ gͦ¬

Expanded text:
autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opituletur, qui suae divinitus desiderat subveniri? Consequenquod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resistendo pejorem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sum se omnium malarum consuetudi¬
num innumerabiles turbas. de qͥb ut om̃s
intelligerent᷑. paucȩ commnemorate scint:
confugiens ad arcem xp̃ianȩ militiȩ. tanqͣ.
de loco suꝑiore ꝓstñat. S qͥs tantos labores
inire audeat: nisi qui sic flagrat amore iusti¬
ciȩ.ut tanqm fame ac siti uehementissime ac¬
census. & nullam sibi uitam donec ea saciet᷑
existimans. tuim faciat in regnum cȩlorum:
Non enuim alit̾ potit ẽẽ fortis ad toleranda
omnia. que in p̃cidendis consuetudinbus
laboriosa & ardua. & omnino difficilia. scłi
huitis amatores putant. Beati gͦ qͥ estiriunt &
sitiunt iusticiam: qmipsi sat᷑abunt᷑. Uerun
tamen in his laborib. cum qͥsq difficultatẽ
patit᷑. & ꝑ dura & asꝑa gradum faciens. cir¬
cumuallatꝰ uariis temptationib. & hinc
atq hinc inscirgere p̃t̾ite cẽ uite moleᷤ intuens
timet ne aggressa implere non possit: arri¬
piat consilium ut auxilium mereat᷑. Qͦs ẽ

Expanded text:
adversum se omnium malarum consuetudiadversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, vim faciat in regnum coelorum? Non enim aliter esse poterit fortis ad toleranda omnia, quae in praecidendis consuetudinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum quisque difficultatem patitur, et per dura et aspera gradum faciens circumvallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est
Abbreviated transcription (Latin):
regnum cęloꝵ. ne dolore frangat᷑. toleret in
coniugali fide omnia que quamtus sint mo¬
lestissima.crimen tam̃ illicite corruptionis
id ẽ fornicationis ñ habent: uelutisi uxorẽ
qͥsq habeat. siue sterilem. siue deformem cor¬
pore. siue debilem m̃bͥs. uł cȩcam. uł surdã.
uł claudam. uł siqͥd aliud. siue morbis &e do¬
lorib languorib q confectam. & quicquid
excepta fornicatone cogitari potest uebe¬
ment̾ horribile. ꝓfide & societate sustineat.
neq talem ñ solum ñ abiciat. s etiam si nͣ ha¬
beat. ñ ducat eam quȩ soluta ẽ a uiro pul¬
chram. sanam. diuitem. fȩcund am. Qͦd si
facere ñ licet: multominus sib licere arbi¬
tret᷑. ad ullum alium illicitum concub¬
tum accedẽ. fornicationemq sic fugiat: ut
ab omni turpi corruptione sese extrahat.
Uerum loquat᷑: neq id iurationib crebris.
s morum ꝓbitate commendet. Rebellantes

Expanded text:
regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, sive debilem membris, vel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribus languoribusque confectam, et quidquid excepta fornicatione cogitari potest vehementer horribile, pro fide et societate sustineat; neque solum talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes
Abbreviated transcription (Latin):
opinari qͦd dictum ẽ celum thronꝰ dei ẽ: ⁊ t̾ra
scabellum pedum eiꝰ: qͦd sic habeat ds collo¬
cata m̃bra in celo ⁊ ĩ t̾ra. ut uos cum sedemus:
s illa sedes iudicium dĩ siguificat. Et qm̃ in hoc
uniũso munhi corpore. maximam speciem
celum babeat. & t̾ra minimam: tanquam
p̃sentior sit excellenti prilchritudini uis di¬
uina. minimam uͦ ordinet in extremis atq
Sp̃italit̃ aut̃ scãs animas. celi nom̃ signifi¬
cat: & t̾̃re peccatͥees. E qm̃sp̃italis omnia
iudicat. ipse aut̃ a nemine iudicat᷑: conuenient̃¬
cȩlum łr sedes dei. Peccator uͦ cui dictum ẽ.
t̾ra es & in t̾ram ibis. qͥa ꝑiusticiam meritis
digna tͥbuentem. in infimis ordinat᷑ : & qui¬
in lege manere noluit sub lege punitͣ: con
ut istam quoq summam concludamus: qͥd
laboriosius atq oꝑosius dici. aut cogitari po¬
test. ubi om̃s neruos industrie sue animus
fidelis exerceat. quam ut in urtiosa consue¬
tudine suꝑanda.p̃cidat m̃ora impedientia

Expanded text:
opinari in eo quod dictum est, coelum thronus Dei et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos, cum sedemus, sed illa sedes Dei judicium significat. Et quoniam in hoc universo mundi corpore, maximam speciem coelum habeat, et terra minimam, tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque Spiritaliter autem sanctas animas coeli nomine significat, et terrae peccatrices. Et quoniam spiritalis omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur, convenienter dicitur sedes Dei; peccator vero cui dictum est: Terra es, et in terram ibis, quia per justitiam meritis digna tin lege manere noluit, sub lege punitur, conut istam quoque concludamus summam, quid laboriosius et operosius dici aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia
Abbreviated transcription (Latin):
Beati gͦ mis ericordes: qͥa ipsoꝵ d̃s miserebit᷑
S iam commode fieri puto. ut hic lector
tam longo uolumine fatigatꝰ. respiret ali¬
quantũm: & ad cet̾a se reficiat in alio libro
consideranda. Explicit liser primus.

Expanded text:
Beati ergo misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sed jam commode fieri puto, ut hic lector tam longo volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro consideranda. LIBER SECUNDUS.
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc est fortasse peccare in sp̃m scm̃: id est ꝑ
dimitti dicit. Unde queri potest utrum in sp̃m
sc̃m iudei peccauerint. quando dixerunt
qͦd in beelzebub pͥncipe demoniorum demo¬
nia dñs expelleret: an hoc in ipsum dñm
dictum accipiamus. quia de se dicit alio lo¬
co: si enim patremfamilias beelrebub uoca¬
uerunt. quantomagis domesticos eiꝰ: an qm̃
de magna inuidentia dixerant. ingrati tam
p̃sentib beneficiis qmuis ñdum xp̃iam fue¬
rint : tam̃ ꝓpt̃ ipsam inuidentię magnitu¬
dinem. in sp̃m sc̃m peccasse credendi sint. Ñ
enim hoc colligit᷑ de ũbis domini. Quãuis
enĩ eodem loco dixerit. quicunq aut̃ dixerit
ũbum nequam adũsus filium hominis re¬
mitcet᷑ ei: qͥ aut̃ dixerit adu̾sus sp̃m sc̃m ñ¬
remittet᷑ ei. neq in hoc scło neq in futuro:
tñ tuderi potest ad hoc eos monuisse. ut ac¬
cecdant ad grãm. & post acceptam grãm. ñ

Expanded text:
Et hoc est fortEt hoc est fortdimitti dicit. Unde quaeri potest utrum in Spiritum sanctum Judaei peccaverint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit uerbum aduersus filium hominis, remittetur illi : qui autem dixerit aduersus spiritum remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non
Abbreviated transcription (Latin):
s officia fr̃nitatis debita. ꝑ aliquam infirmi¬
tatem animi ñ exhibuerit. Quaꝓpt̃ & dñs
in cruce ait. Pat̾ ignosce illis: quia nes ciunt
cipes facti: societatem sc̃e frat̾nitatis inierant.
Et beat᷑ stephanus in actib apłoꝵ orat ꝓ eis.
dimicabant. Et apłs paulus ꝓpt̾ea credonon
orat ꝓ alexandro: quia iam frat̃ erat. & ad
mortem. id est inuidentia fr̃nitatem oppug¬
nãdo peccauerat. ꝓhis aut̃ qui ñ abruꝑant
amorem.s timore succubuerant: orat ut
eis ignoscat᷑. Sic enim dicit. Alexander erariꝰ
multa mala mͥ ostendit: reddet illi dñs
scdm oꝑa illius. Quem & tu euita: ualde enĩ

Expanded text:
sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmised officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt ti participes facti societatem sanctae fraternitatis inierant. Et beatus Stephanus in Actibus Apostolorum orat dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant, amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mihi mala ostendit; reddet illi Dominus secundum opera ejus: quem et tu devita; valde eni
Abbreviated transcription (Latin):
suum peccatum ñ ad mortem postulabit¬
ꝓ eo: & dabit ei ds uitam qui peccat ñ ad
illo dicout roget qͥs. dꝑte enim ostendit
cum dñs etiam ꝓ ꝑsecutorib nr̃is orare nos¬
iubeat. Ner ista questio solui potest: nisifatea¬
mur ẽẽ aliqͣ peccata in fatͥb que inimicorũ
ꝑsecutione grauiora sint. fr̃s aut̃ rp̃ianos sig¬
nificare: multis diuinarum scͥpturarum do¬
cumentis ꝓbari potest. Manifestissimum tñ
illud est quod apłs ita ponit. Sc̃ificatꝰ ẽ enĩ
uir infidelis in uxore: & scĩficata ẽ mulier
infidelis in fratre. Non enim addidit nr̃o:
s manifestum existimauit: cum frĩs nomine
xp̃ianum intelligi uoluit: qͥ infidelem habe¬
ret uxorem. & ideo patilopost dicit. Quod
tus est fr̃ uel soror sertututi in huiꝰmodi.
Peceatum gͦ fr̃ĩs ad mortem puto ẽẽ cum post¬
tiam qua reconciliatꝰ est deo. inuidentie fa¬
cibus agitat᷑. Peccatum aut̃ non ad mortem
est. Si qͥs quam ñ amorem a fr̃e alienauerit:

Expanded text:
suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit illi Dominus vitam qui peccat non ad illo dico ut roget . Aperte enim ostendit cum Dominus etiam pro persecutoribjubeat. Nec ista quaestio solvi potest, nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus quae inimicorum persecutione graviora sint. Fratres hos Christianos significare, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Manifestissimum tamen illud est, quod Apostolus ita ponit, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod tus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem puto etiam qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre non alienaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
sionem imminere cernebat dixit. Pcutiet
te dñs paries dealbate. ꝓpħe aut̃ maxime
solent figura imp̃cantis fut᷑a p̃dicere: sicut
figura p̃t̾iti temporis. ea quȩ uent᷑a erant
sepe cecinert̃. Sicuti ẽ illud. Quare fremu¬
erunt gentes: & popłimeditati st̃ inania :
Non enim dixit. quare frement gentes: & po¬
puli meditabunt᷑ inania: cum eañ quasiiã
transacta meminisset. s uent᷑a ꝓspiceret. lale
etiam illud ẽ: diuiserunt sibi uestimenta
mea. & suꝑ uestimentum meum miserunt
sortem. Et hic enm ñ dixit diuident sibiue¬
stimenta mea: & suꝑ uestim̃tum meum
mittent sortem. Nec tam̃ de his u̾bis qͥs qm
calumniat᷑. insi qui ñ sentit uarietatẽ istã
figurarum in loquendo nicħ ueritati rerũ
minuere: & plurimum adde affectib ani

Expanded text:
sionem imminere cernebat, dixit, Percutiet sionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : et hic enim non dixit, Divident sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum mittent sortem. Nec tamen de his verbis quisquam calumniatur, nisi qui non sentit varietatem istam figurarum in loquendo nihil veritati rerum minuere, et plurimum addere affectibus ani
Abbreviated transcription (Latin):
& sobrie consid̾antib uident᷑ adũse. Q̾a ce in
ꝓpħis inueniunt᷑ multȩ imp̃cationes adũs
inimicos: q̃ maledictionesputant᷑. Sic̃ ẽ illud
fiat mensa eoꝵ coram ipsis in laqueum: & cȩt̾a
que ib dicunt᷑. & illud. fiant filii eiꝰpupilli.
&& uxor eiꝰ uidua: & queq alia. uł supͣ. uel in¬
fra. in eodem psalmo. in ꝑsonam uide ꝑ pro¬
phetam dicunt᷑. Et multa alia usq quaq
in scͥpturis repꝑiunt᷑: quȩ uideant᷑ eẽ contͣ¬
ria. & huic p̃cepto dñi. & illi apłico quo ait. be¬
nedicite & nolite maledicere. Cum & de dño
scͥptum sit: qͦd maledixerit ciuitatib q̃ u̾bũ
eiꝰ non acceꝑunt. Et memoratꝰ apłs de qͦdam
tͥ capharnaum aliud sonat. nisi aliqͥd ei mali
euent᷑um meritoinfidelitatis: qͦd futurum
dñs ñ maliuolentia optabat. s diuinitate
cernebat. Et apłs non ait. reddat. s reddet il¬
tis est non imp̃cantis. Sicut & de illa ypo¬
crisi iudeoꝵ. de qua iam dictum ẽ: cuiꝰ eũ¬

Expanded text:
e; quia et in Prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in personam Judae per Prophetam dicuntur. Multa alia usquequaque in Scripturis reperiuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite maledicere : cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ejus non acceperunt ; et memoratus Apostolus de quodam tibi, Capharnaum, aliud sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Et Apostolus non ait, Reddat; sed, Reddet iltis est, non imprecantis. Sicut et de illa hypocrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui ever
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd excellit in homine. id ẽ mens & ratio. subi¬
eiat᷑ potiori. qͦd est ipsa ueritas unigenitus
filius dei. Neq enim imꝑare inferioribus
potest: nͥ suꝑiori se ipsa subiciat.  hec ẽ pax
que dat᷑ in t̾ra hominibus bonȩ uoluntatis :
hec uita ꝑfecti. & confũmati sapientis. De¬

Expanded text:
quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiquod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita
Abbreviated transcription (Latin):
stulti sunt qͥ dm̃ istis ext̃iorib ocłis querunt:
cũ corde uideat᷑ sic̃ alibi scͥptum ẽ: & insim¬
plicitate cordis querite illum. Hoc ẽ enim
mundum cor: qͦd ẽ simplex cor. Et quemad¬
modum lum̃ hoc uideri ñ potest nisi ocłis¬
mundis: ita nec d̾s uidet᷑. nisi mundum sit
illud qͦ uideri potest. Beati patifici: qm̃ ipsi fi¬
lii dei uocabunt᷑. In pace ꝑfectio ẽ: ubi nicħ
repugnat. Es ideo filii dei pacifici: qm nicħ
inhis resistit deo. Et utiq filii dei: similitudi.¬
nem patͥs hab̃e debent. Pacifici aut̃ insemet¬
ipsis sunt: qͥ om̃s animi sui motꝰ componen¬
tes & subicientes rationi id ẽ menti & sp̃ui.
carnalesq concupiscentias habentes edomi¬
tas. fiunt regnum dei: in qͦita ordinata sunt¬
omnia. ut id quodẽ in homine p̃cipuum
& excellens. hoc imꝑet çȩt̾is ñ reluctantibus
quȩ st̃ nob̃ bestusq communia: atq id ipsũ

Expanded text:
stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi ocmundis, ita nec Deus videbitur, nisi mundum sit illud quod videre potest. Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat, et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum
Abbreviated transcription (Latin):
malo: s uincunt in bonomalum. Rixent᷑
gͦ immites. & dimicent ꝓ t̾renis & tempora¬
lib reb: beati aut̃ mites. qͣm ipsi hereditate
possidebunt t̾ram. de qͦ pelli ñ possunt. Bea¬
ti lugentes: qm ipsi consolabunt᷑. Luctꝰ est
tͥsticia de amissione caroꝵ. Conũsi autẽ ad
dm̃: ea q̃ in hoc mundo cara amplectebant᷑
amittunt. Non enĩ gaudent his reb quib
ante gaudebant: & donec fiat in illis amor
et̾̃norum. ñ nulla mesticia sauciant᷑. Conso
lem amittentes luctum. ȩt̾na lȩticia ꝑfruan¬
tur. Beati qͥ esuriunt & sitiunt iusticiam:
qm̃ ipsi sat᷑abunt᷑. Iam istos amatores dicit.
ueri & inconcussi boni. Illo gͦ cibosat᷑abunt᷑:
de qͦ ipse dominꝰ dic̃. Meus cibꝰ ẽ ut faciam uo¬
luntatem pat̾s mei. gͦo ẽ iusticia: & illa aqͦ
siet in eofons aquȩ salientis in uitam ȩt̾nam.
ita rependet᷑. ut de iniseria lib̃ent᷑. Beati mun¬
di corde: qm ipsi dm̃ uidebunt. Quam ergo

Expanded text:
malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolem amittentes, aeterna laetitia perfruantur. Beati qui esuriunt, et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Hic amatores dicit, veri et inconcussi boni, illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus ait: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei , in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo
Abbreviated transcription (Latin):
recte: Quandoquidem sp̃s etiam uentꝰ uo¬
catur: unde scͥptum est. Ignis. grando. ix.
bos inflatos dici. tanquam uento distentoͦ:
Unde etiam ẽ illud apłi. Scientia inflat:
carteas uͦ edificat. Quaꝓpt̃ recte hic intelligun¬
tur pauꝑes spu. humiles & tim̃tes dm̃: id ẽ
ñ habentes inflantem sp̃m. Nec aliunde oĩ¬
no inciꝑe oportuit beatitudinem: sic qͥdem
ꝑuenit᷑ adsummam sapientiam . Initium au
tium omnis peccati suꝑbia scͥbit᷑. Suꝑbi gͦ
appetant & diligant regna t̾rarum: beati au¬
Beati mites: qm̃ ipsi hereditate possidebunt
t̾ram. Illam credo t̾ram: de qͥm psalmo dr̃.¬
Spes mea tu es: portiomea in t̾ra uiuentiũ.
Significat enĩ qͣndam soliditatem & stabi¬
litatem hȩreditatis ꝑpetuȩ. ubi anima ꝑbo¬
num affectum tanquam loco suo requiescit.
sic̃ corpꝰm t̾ra: & inde cibo suo alit᷑. sic̃ corpꝰ
ex t̾ra. Ipsa ẽ requies & uita sc̃oꝵ. Mites aut̃
sunt. qui cedunt imꝓbitatib & ñ resistunt

Expanded text:
recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix,ciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium auttium omnis peccati superbia inscribitur . Superbi ergo appetant et diligant regna terrarum: Beati auBeati mites, quoniam ipsi haereditabunt terram. Illam credo, de qua in Psalmis dicitur: Portio mea, in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd damus beniuole: aut reddit᷑o commoda¬
mus Et plerunq homines qͥ ꝓposito diuino
p̃mio donare parati st̃. ad dandum qͦd mu¬
tuum petit᷑ pigͥ fiunt. qͣs nicħ recepti a dño:
cumrem q̃ dat᷑. ille qui accipit exoluat. Rec¬
te itaq ad hoc beneficii tribuendi genꝰ: nos
diuina hortat᷑ auc̃t̃oritas dicens. Ee qͥ uolu̾̃it
a te mutuari: ne au̾satꝰ fueris. Id ẽ ne ꝓpt̾ea
uoluntatem alienes ab eo qͥ petit. qͥa & pecu¬
nia tua uacabit. & cłs tͥ non redditurꝰ ẽ cũ
homo reddidit: s cum id ex p̃cepto di facis.
apud illum qͥ hec iubet infruetuosum eẽ ñ

Expanded text:
quod damus benevole, aut reddituro commodaquod damus benevole, aut reddituro commodamus. Et plerumque homines, qui proposito divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus tibi non redditurus est, cum homo reddiderit; sed cum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum esse non
Abbreviated transcription (Latin):
petenti: ut iddes qͦd dare honeste & iuste po¬
tes. Q dsi enim petumam petat. qͣ innocentẽ
conet᷑ oppͥmere: Qͥd si postremo stuprum
petat: S ne multa ꝑsequar q̃ st̃ innumera¬
bilia: id ꝓfecto dandum ẽ quodnec tͥ nec
alti noceat. quantum sciri. aut credi ab ho¬
mine potest. Et cũ iuste negau̾is qͦd pecit:
indicanda ẽ ipsa iusticia. ut non eum ina¬
nem dimittas. Ita omni petenti te dabis. qͣm¬
uisñ semꝑ id qͦd petit dab̾. ⁊ aliquando meliꝰ
aliqͥd dab̾. cumpetentem iniusta correxeraiᷤ.
fueris: ad animũ referendũ ẽ. Hilarẽ enim
datorem diligit ds. Mutuat᷑ aut̃ omnis qui
accipit: etiam si ñ ipse soluturus est. Cũ enim
iis edib d̾s plura restituat: omnis qͥ benefi¬
cium p̃stat fenerat᷑. ilut siñ placet accipere
mutuantem. nisi eum qui accipit redditurꝰ.
intelligendum ẽ dñm ipsa duo genera pre¬
standi ẽẽ complexum. Namq aut donamꝰ

Expanded text:
petenti: ut id des quod dare honeste et juste popetenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta correxeris. 6e aversatus fueris; ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dominum duo ipsa genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus
Abbreviated transcription (Latin):
significet. que sic ingerunt᷑ ab imꝓbis. ut re¬
stitui ñ possint nisi undicta: scđm. qͦd positum
est de uestimͣto. omnia significet quȩ possunt
restitu sine tindicta. E ideo forte additum ẽ
qͥ uolũit tecum iudicio contendere: qͥa quod
ꝑuidicium aufert᷑. ñ eaui putat᷑ auferri. cui
uindicta debeat᷑. Tercium uͦ ex utͦq confectũ
sit: ut & sine uindict̾a. & cum uindicta pos¬
sit restitui. Namq oꝑam indebitam uiolent̃
erigere sine ullo iudicio. sic̃ facit qͥ angariat
hominem imꝓbe. & cogit se illicite adiuuari
abinuito: & penam imꝓbitatis potest luere.
& oꝑam redłe. si hanc ille repetat. qͥ imꝓbũ
ꝑtulit. In his gͦ omnib generib iniuriarũ
dñs docet patientissimum & misericordissi¬
mum. & ad plura ꝑferenda paratissimum
potes: consequent̃ adiungit & dicit. Omni
petenti te da. Et qͥuolũit a te mutuari: ne
au̾satꝰ fũis. Omm petenti inquit. ñ omnia

Expanded text:
significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut resignificet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit; non, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
adũsus corporales uindictas q̃ st̃ mueteri
testam̃to. nescio qͣ cęcitate acerrime seuiunt:
qͦ auimo. & qͥ distributione tempoꝵ facte sint
ommino nescientes. Tenebit᷑ gͦ in hoc iniuria¬
rum genere. qͦd ꝑuindictam luit᷑ iste a xp̃ia¬
nis modꝰ: ut accepta iniuria ñ surgat odium:
s infirmitatis miscdia paratꝰ sit animꝰ plura
ꝑpeti. nec correctionem negligat. qͣndo uel
consilio. uł auc̃toritate. uel potestate utipotest.
Aliud initiriarum genꝰ est. qͦd in integrum
restitui potest̃. Euiꝰ duȩ speciesfc̃. una ad pecu¬
niam: alt̾a ad oꝑam ꝑtinet. Quappt̃ illius
de tunica & uestim̃to. huiꝰ de angaria mille
passuum. & duum milium. exempla subiee¬
ta st̃. Qͥa &e reddi uestimentum potest: & quẽ
adiuueris oꝑa. potest te etiam ipse si opꝰfu̾it
adiuuare. Nisi forte ita potiꝰ distinguendum ẽ.
ut priꝰ qͦdpositum ẽ de ꝑcussa maxilla. omĩa

Expanded text:
adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sunt omnino nescientes. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inento nolunt crede: patilum apłm quem
nob̃cum legc̃ intueant᷑ dicentem de quodã
peccatore. quem tradidi sathane in int̾itũ
carnis ut anima salua sit. Et si nolunt hie mor¬
tem intelligere. fortasse enum incertum ẽ qͣm¬
libet uindictam ꝑsathanam factam ab apło
fateant᷑: qͦd non eum odio. s amore fecisse ma¬
infestat illud adiectum ut anima salua sit:
aut in lib̾s illis qͥb ipsi magnam tribuunt
auetoritatem animadũtant qͦd chieimꝰ: ubi scͥp¬
tum ẽ apłm thomam imp̃catum cuidam a qͦ
palma ꝑcussus ẽẽt atrocissime mortis suppli¬
etum: animã eiꝰ tam̃ comm̃datã. ut infut᷑oei
scło parceret᷑. Cuiꝰ aleone occisi a cet̃o corpore
discerptam manum eans intul it mensis. in
qͥb conuiuabat᷑ apłs. Cui scͥpture licet nobis
ñ crede: non enim ẽ in catholico canone.
Iili tam̃ eam & legunt. & tanquam incor¬
ruptiesimam uerissimamq honorant. qui

Expanded text:
mento, nolunt credere, Paulum apostolum quem mento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt, intueantur dicentem de quodam peccatore quem tradidit satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eum odio, sed amore fecisse manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, anima tamen ejus commendata, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi, a caetero corpodiscerptam manum canis intulit mensis, in quibus convivabatur apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere: non enim est in catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
si uiuerent.Non enim temere illi iudica¬
bant: quib tale iudicium donauerat deus.
Inde est qͦdhelyas morte multos affecit & ꝓpͥa
manu. & igne diuinitꝰ impetrato: cum & alii
dño. commemorantes qͥd ab eofactum sit. ut
etiam ipsis daret potestatem petendi de celo
ignem ad consumendum eos qͥ sibi hospiciũ
huc erat in rudib: animadu̾tens eos non¬
amore correctionis. s odio desidare uindictã.
Itaq postea quam eos docuit. qͥd eẽt diligere
ꝓrimum tanqͣm se ipsum. infuso etiam sp̃u
scõ. quem decem dieb completis post ascensio
tales tundiete. qͣmuis multo rariꝰ qͣm in uet̃
testamento. Ibi enim ex maiore parte seruiente
timore p̾mebant᷑: hic aut̃ maxime dilectio¬
ne lib̃i nutriebant᷑. Nam & ũbis apłi petͥ ana¬
nias & uxor eiꝰ sicuti in actib apłoꝵs legimus.
exanimes cecider̃t: nec resuscitati st̃. s sepulti.
S si huic libro heretici qͥ adũsant᷑ uet̾i testa¬

Expanded text:
si viverent. Non temere illi judicasi viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato , cum et alii Domino, commemorantes quod ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem, ad consumendos eos qui sibi hospitium andi, quae adhuc erat in rudibus, animadvertens eos nonamore correptionem, sed odio desiderare vindictam . Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensiontales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur: hic autem maxima dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus Apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . 65. Sed si huic libro haeretici qui adversantur Veteri Testa
Abbreviated transcription (Latin):
paucis. Seruus aut̃ qͥ scit uoluntatem dñi sui &
ñ facit digna plagis uapulabit multis. Non
gͦ querit᷑. nis iut ille uindicet cui rerum or¬
dine potestas data ẽ. & ea uoluntate uindi¬
cet. qͦ pat̾ in paruulum filium. quem ꝑ etatẽ
odisse ñdum potest. Hinc etiam aꝑtissimũ
exemplum dat᷑. qͦ satis appareat. posse pecca¬
tum amore potiꝰ uindicari. quam impuni¬
tum relinqͥ. ut illum in quem uindicat. ñ
pena miserum.s correptione beatũ uelit.
Paratꝰ tam̃ si opꝰ sit eqͦ animo plura tolerare ab
eo illata quẽ uult ẽẽ correptum: siue in eũ
habeat potestatem cohercendi. siue ñ habeat.
Magni aut̃ & scĩ uiri qnqͣd optime scirent.
mortem istam q̃ anmam dissoluit a corpore
ñ eẽ formidandam: scđm eorũ tñ animũ
qui illam timerent. ñ nulla peccata morte
punierunt: quo & uiuentib utilis metus
meutet᷑. & illis qͥ morte puniebant᷑. ñ ips a
mors noceret: s peccatum qͦd augeri posset

Expanded text:
 scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis . Non ergo quaeritur, nisi ut et ipse vindicet cui rerum ordine potestas data est, et ea voluntate vindicet, qua pater parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim apertissimum exemplum datur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari quam impunitum relinqui, ut illum quem vindicat, non poena miserum, sed correctione beatum velit, paratus tamen si opus sit aequo animo plura tolerare ab eo illicita , quem vult esse correptum; sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulpunierunt, quo et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset
Abbreviated transcription (Latin):
audistis qͥa dictum ẽ antiqͥs. Non ꝑiurabis:
reddes aut̃ dño iusiurandum tuum. Ego aut̃
dico uobis. non iurare omnino: neq ꝑ cȩlũ.
qͥa thronꝰ di ẽ. neq ꝑ t̾ram. qͥa scabellum est

Expanded text:
audistis quia dictum est antiquis, Non pejerabis, audistis quia dictum est antiquis, Non pejerabis, reddes autem Domino jusjurandum tuum. Ego autem dico vobis, non jurare omnino, neque per coelum, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum
Abbreviated transcription (Latin):
ti caritate clamat᷑a qͦd fecerat. qͥa facere
coacta est. Int̾pellat p̃fectum: fatet᷑ omnia:
quam fraudem passa eẽt ostendit. Tum uͦ p̃¬
fectus. pͥmo sibireus. quod suis minis ad id
uentum ẽẽt: ꝓnunciat tanquam in aliũ sen¬
tentiam diceret. de acindimibonis auri librã
fiscoinferendam: illam uͦ mulierem dñam in
eam t̾ram. uncde ꝓ auro t̾ram accepit induci.
Sichil hinc in aliquam partem disputo: lice¬
at cuiq existimare qͦd uelit. Non enim de di¬
unis auctoritatib deꝓmpta hystoria est: secd
tamen narrato hoc facto. ñ ita resptut hoc sens
humanꝰ. quod in illa muliere uiro iubente cõ¬
missum ẽ. quemadinodum antea. cum sine
ullo exemplo res ipsa poneret᷑ horroimꝰ. Sed
in hoc euangłii capło. nicħ foruꝰ considandum
ẽ. quam tantum malum ẽẽ fornicationis: ut
cum tanto uincło sib coniugia constringant᷑.
hec una catisa solutionis excepta sit. Que sit

Expanded text:
ti charitate clamatura quod fecerat, qua facere ti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis, ut cum tanto vinculo sibi conjugia constringantur, haec una causa solutionis excepta sit: quae sit
Abbreviated transcription (Latin):
uisset maritum eiꝰ in illo discrimine consti¬
tutum: misit ad eam. pollicens ꝓuna nocte.
si eimisceri uellet. se auri libram daturum.
Tum illa que sciret non se habe sui corporis
pocestatem. ẜ uirum suum. ꝑtulit ad eum di¬
cens paratam se ẽẽ ꝓ marito id facere: si tñ
ipse conuigalis corporis dñs. cui tota illa ca¬
stitas deb̾et᷑. tanquam dere sua ꝓuita sua.
uellet id fieri. Egit ille grãs. & ut id fierent im¬
perauit: nullomͦ iudicans adultinum ẽẽ
concubitum. quod & libidonulla. & mag¬
na maniti caritas. se uolente & itbente fla¬
gitaret. Uenit mulier inuillam illiꝰ diuitis.
fecit quod uoluit impudicus. Sedilla cor¬
pus ñ nisi manito dedit: ñ concum bere ut
solet. s uiuere cupienti. Accepit aurum. Sil¬
leqͥdedit fraudulent̾ subtraxit qͦd dederat.
& supposuit simile ligam̃tum cum derra.
Qͦ d ub mulier iam domui sue posita in¬
uenit. ꝓsiłuit in publicum: eadem mari¬

Expanded text:
visset maritum ejus in illo discrimine constivisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mari
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝰ excludit. Quanquam ñmullȩ cause
possint existere. ubi & uxor mariti consensu.
ꝓipso marito hoc facere deb̾e uideat᷑. sic̃ an¬
tochie factum eẽ ꝑhibet᷑. ante quinqͦginta
ferme annos. constantii demporib. Namia¬
cindinus tẽ p̃fect᷑. qui etiam consul fuit. cũ
quendam libram auri debitorem fisci exige¬
ret. nesciounde commotꝰ. qͦd plerunq in
istis potestatib ꝑicłosum est. quib qͦdlibet.
licet. uł poti putat᷑ licere: comminatꝰ ẽ iu¬
rans & uehement̃ affirmans. qͦd si certo die
quem constituerat. memoiatum aurum ñ
exolueret. occidet᷑. Itaq cum ille teneret᷑ in
iminani custodia. nec se posset debito illo
expedire: dies metuendus imminere. atq ꝓ¬
pinquare cȩpit. Et forte habebat uxorem pul¬
cherrimam: s nullius pecuniȩ qua subue¬
nire posset uiro. Cuius mulieris pulchritu¬
dine cum qͥdam diues eẽt accensꝰ. & cogno¬

Expanded text:
sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, pro ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cogno
Abbreviated transcription (Latin):
sa fũit. siue dumiserit. oportere illam manere
innuptam: aut iuiro reconciliari. Rursũ que¬
rit᷑. utrum si ueoris ꝑmissu. siue sterilis. sitie
que concubitum pati ñ uult. adhibuerit sibi
altam uir. ñ alienam. neq a uiroseiunctam.
possit ẽẽ sine crimine fornicationis. Et in hy¬
storia qͥdem uet̾is testam̃ti inuenit᷑ exemplum.
sñc p̃cepta maiora st̃. in que ꝑ illum gradũ
generatio humana ꝑuenit: Tractanda illa st̃
ad distinguendas etates dispensationis di¬
uinȩ ꝓuidentiȩ. que humano generi ordina¬
tissime subuenit: non aut̃ ad uiuendi regłas
usurpanda. S tam̃ utrumq ait apłs. muli¬
mulier Qt idetͣm tm ualere. ut ꝑmittente
uxore quȩ maritalis corporis habet potesta¬
tem. possit uir cum alt̾a. que nec aliena uxor
sit. nec a uiro disiuncta concumbere. S ñ ẽ
ita existimandum. ne hoc etiam femina ui¬
ro ꝑmittente facere posse uideat᷑: qͦd omniũ

Expanded text:
sa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere sa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas usurpandas. Sed tamen utrum quod ait Apostolus, Mulimulier; possit in tantum valere, ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium
Abbreviated transcription (Latin):
lutam a uiro duxerit. mechat᷑: queri potest.
utrum qͦmͦ mechat᷑ ille qui ducit. sic & illa
quam ducit. Iubet᷑ enim & illa manere in¬
nupta: aut uiro reconciliari. S si discesserit
int̾est. utrum dimittat an dimiitat᷑. Si enim
ipsa uirum dimiserit. & alt̾i nupserit: uide¬
tur cupiditate mutandi coniugiĩ. uirum pͥ¬
orem reliquisse: quȩ sine dubio adult̾ma co¬
gitatio ẽ. Si aut̃ dimittat᷑ atuiro. cum quo ẽẽ
cupiebat: mechat᷑ qͥdem qͥ eam duxerit. scd̃m
dñi sententiam: s utrum & ipsa tali crimine
deneat᷑ incertum ẽ: quamuis multominus
inueniri possit. qͦmͦ etĩ uir & mulier consensu¬
pari sib inisceant᷑. unꝰ eoꝵ mechus sit. & non sit
alt̾a. Huc accedit. qͥa si mechat᷑ ille ducendo
eam: que soluta est auiro: quanquam ñ dimi¬
serit s dimissa sit: ipsa etm facit mechari. qͦd
nichilominꝰ dñsuetat. Ex qͦ intelligit᷑. siue dimis¬

Expanded text:
lutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest lutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimis
Abbreviated transcription (Latin):
cationem sic̃ supͥ commemoratum ẽ: genera¬
lem & uniu̾salem intelligere cogimur. Cum
aut̃ ait excepta causa fornicationis: ñ dixit cuiꝰ
ipsoꝵ uiri anfeminȩ. Non enim tantum forni¬
cantem uxorem dimittere concedit᷑. s qͥsqͥs eã
uxorẽ qͦq dimittit. a qͣipse cogit᷑ formcari cau¬
sa fornicationis utiq dimittit. Ulelut si aliꝙ̃.
cogat uxor sacͥficare idolis. Qui talem dimit¬
tit. causa fornicationiꝰutiq dimitait. ñ tm̃ illiꝰ.
s & suȩ. Illiꝰ quia fornicat᷑: sue ne fornicet᷑. sli¬
chil aut̃ iniquius quam fornicationis causa
dimittere uxorem: si & ipse conuincit᷑ fornca¬
ri. Occurrit enĩ illud: in qͦ enim alium iu¬
dicas: temet ipsum condemnas. Fadem agis
enim. que iudicas. Quappt̾ quisqͥs formca¬
tionis causa uult abicere uxorem. pͥor debet
cẽ a fornicatione purgatꝰ: qͦd similit̃ etiam de
femina dixerim. Qͦd aut̃ dicit: quisquis so¬

Expanded text:
cationem sicut supra commemoratum est generacationem sicut supra commemoratum est generalem et universalem intelligere cogimur. Cum autem ait excepta causa fornicationis, non dixit, cujus ipsorum viri, an feminae. Non enim tantum fornicantem uxorem dimiquoque uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae: illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus: quod similiter etiam de femina dixerim. 48. Quod autem dicit, Quisquis so