comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
augustinus accepit sed qd̃ hanc dei curam merue¬
rint affricane ecclesie ut u̾bacelestia augustim oreꝑ-¬
ciꝑent. Qui ad maiorem drũci mimeris gr̃am nouo
more ꝓuectus ita consecratus ẽ. ut non succederet in ea¬
thectra epõ sed accederet: Nam incolumi ualerio hippo¬
mensis eccl̃ie co ep̃s augustinus ẽ. Et ille beatus senee cin
pur issimam mentem nulla unqmͣ liuentis inuidie ma¬
cula suffudit. dignos sui cordis pace nunc ab altissimo
fructus capit. ut quem successorẽ sacer dotii sui simpli¬
citer optabat: hunc mercatur tenere collegam Cre-¬
di nehoc potuit ante qm fieret: Sed in hocquoq om¬
mpotentis oꝑe dici. euangłicum illud potest. homib
hec ardua. apud dm̃ autem omĩa possibilia. Exultem̃
itaq et letemur ineo qui facit mirabilia solus et qͥfacit
unanimes habitare indomo: qm̃ ipse respexit humi¬
litatem nr̃ãm et insitauit in bono plebẽ suam. qͥ exex̃

Expanded text:
Augustinus acceperit, sed quod hanc dei curam merueAugustinus acceperit, sed quod hanc dei curam meruerint Africanae ecclesiae, ut uerba caelestia Augustini ore perciperent, qui ad maiorem dominici muneris gratiam nouo more prouectus ita consecratus est, ut non succederet in cathedra episcopo, sed accederet. nam incolumi Valerio Hipponiensis ecclesiae coepiscopus Augustinus est. et ille beatus senex, cui purissimam mentem nulla umquam liuentis inuidiae macula suffudit, dignos sui cordis pace nunc ab altissimo fructus capit, ut quem successorem sacerdotii sui simpliciter optabat hunc mereatur tenere collegam. credine hoc potuit, antequam fieret? sed in hoc quoque omnipotentis opere dici euangelicum illud potest: hominibus haec ardua, apud deum autem omnia possibilia. exultemus itaque et laetemur in eo qui facit mirabilia solus, et qui facit unanimes habitare in domo, quoniam ipse respexit humilitatem nostram et uisitauit in bono plebem suam, qui erexit
Abbreviated transcription (Latin):
predicabili et honorando fr̃i romaniano.
paulius et therasia. Pridie quam has cla¬
remus reũsis erafrica fratribus nr̃is quoꝵ
exspectatione nos pendere indisti. optatissime scõꝵ. et
pii. augustini ꝓ futuri. seueri. iam oĩum parit̃ epis¬
coporũ. Ergo tot sanccoꝵ talium recentissimis sermo¬
nib gratulantes ꝓꝑauimꝰ ad de nr̃am referre iecitiam:
ut tibi quoq expectatum inꝑegrinatione sollictta gau¬
dium. festiuissimis conferremus indiciis. Si forte ea¬
dem deuenerabilib et amantissimis uiris. ꝑ aliarũ
aduentus nauium cõꝑisti. ꝑ nos etiam repetita accipe
et quasi irenouata hilaritate rursus exulta. Qd̃ si pri¬
mus hic anobis tibinuntiꝰ ueniet. gratulare tatitam no¬
bis intua patria carttatem xp̃o ilonante partitam. att qͥc¬
quid illic diuina ꝓuidentia gerat. mirabilis semꝑ ut sc̃p¬
tum ẽ inscĩs sius. uł pͥmi. uł cumpͥmis sciam᷑. Non au¬
tẽ tantum hoc scͥhsimus gratulandum qd̃ episcopatũ

Expanded text:
PRAEDICABILI ET HONORANDO FRATRI ROMANIANO PAVLINVS ET THERASIA. Pridie quam has daremus reuersis ex Africa fratribus nostris, quorum expectatione nos pendere uidisti, optatissime sanctorum st Aurelii, Alypii, Augustini, Profuturi, Seueri, iam omnium pariter episcoporum. ergo tot sanctorum talium recentissimis sermonibus gratulantes properauimus ad te nostram referre laetitiam, ut tibi quoque expectatum in peregrinatione sollicita gaudium festiuissimis conferremus indiciis. si forte eadem de uenerabilibus et amantissimis uiris per aliarum aduentus nauium conperisti, per nos etiam repetita accipe et quasi renouata hilaritate rursus exulta. quod si primus hic a nobis tibi nuntius ueniet, gratulare tantam nobis in tua patria caritatem Christo donante partam, ut quicquid illic diuina prouidentia gerat mirabilis semper, ut scriptum est, in sanctis suis uel primi uel cum primis sciamus. Non autem tantum hoc scribimus gratulandum, quod episcopatum
Abbreviated transcription (Latin):
res impialib legib compͥmi. ut sibi uł sins uide¬
antut qualescumq molestias. ꝓu̾itate atq iusti¬
cia sustrnere: Sed eos cum hoc abste pecitur rerũ
certarum manifestissimis docum̃tis apud acca
uł prestantie. tue. uł minoꝵ iudicum. coniunci
atq instrui patiaris: ut et ipsi qͥ te iubente. attinẽ¬
tut. duram si fietipotest flectant in melius uoiun¬
tatem: et ea ccñs salubrit legant. Oncrosior ẽ quip¬
pe. qmͣ utilior diligentia: quãuis ut magnum
deseratur malum. & magnum bonũ teneatuur
cogitantũ homimes ñ doceri.

Expanded text:
res imperialibus legibus comprimi, ut sibi uel suis uideres imperialibus legibus comprimi, ut sibi uel suis uideantur qualescumque molestias pro ueritate atque iustitia sustinere, sed eos, cum hoc abs petitur, rerum certarum manifestissimis documentis apud acta uel praestantiae tuae uel minorum iudicum conuinci atque instrui patiaris, ut et ipsi, qui te iubente adtinentur, duram, si fieri potest, flectant in melius uoluntatem et ea ceteris salubriter legant. onerosior est quippe quam utilior diligentia, quamuis ut magnum deseratur malum et magnum bonum teneatur, cogi tantum homines, non doceri.
Abbreviated transcription (Latin):
ulud q̃q prudentia tua cogitet. qd̾ causas eccłiasti¬
sas. insinuare uobis nemop̾ter eccłasticos curat.
ꝓinde si occidendos inhis homines putaueritis:
ꝑuinẽ licentiore audatia grassabuntur. necessita¬
te nob̃ impacca. ut euã occidi abeis eligam̃ qm̃
eos occidendos uris uiditiis ingeram̃: Hanc ad¬
monitionẽ petitionẽ obsetrationẽ meã queso ne
asꝑuante r accipias: Neq enim te arbitror non re¬
colere magnũ me adte. et multo qm̃ nunc es altiꝰ
sublimatum. etiã si ep̃c non eẽm: fiduciã tam̃ ha.¬
bere potinsse. Cito interim p̃dicte excellentic tue.
nouerint heretici donatiste manẽ. leges contra
errorem suum latasqs iam nichil ualere arbi.¬
trantur et iactant: ne uel sic nobis parcere aliqͣte.¬
nuspossint: Plurimum autem labores et ꝑicula
nr̃a quo fructuosa sint adiuuabis: si eon uanissi¬
mã et imꝑie suꝑbie plenissimã sectam. ñ ita cu¬

Expanded text:
illud quoque prudentia tua cogitet, quod causas ecclesiastiillud quoque prudentia tua cogitet, quod causas ecclesiasticas insinuare uobis nemo praeter ecclesiasticos curat. proinde si occidendos in his homines putaueritis, ostram perniciem licentiore audacia grassabuntur necessitate nobis impacta, ut etiam occidi ab eis eligamus, quam eos occidendos uestris iudiciis ingeramus. hanc admonitionem, petitionem, obsecrationem meam ne, quaeso, aspernanter accipias. neque enim te arbitror non recolere magnam me ad te et multo, quam nunc es, altius sublimatum, etiam si episcopus non essem, fiduciam tamen habere potuisse. cito interim per edicta excellentiae tuae nouerint haeretici Donatistae manere leges contra errorem suum latas, quas iam nihil ualere arbitrantur et iactant, ne uel sic nobis parcere aliquatenus possint. plurimum autem labores et pericula nostra, quo fructuosa sint, adiuuabis, si eorum uanissimam et impiae superbiae plenissimam sectam non ita cu
Abbreviated transcription (Latin):
quã sunalios talia cõmitsantur tu quoq ꝑĩma¬
nitate facinoꝵ ac ñpoti ꝓlenitatis. xpĩanc consi¬
deratione censeas cohertendum. Qd te pipsum
xp̃m ne fauas obsecramus: Neq enĩ uindictam
demunicis. in hac t̾ra requirim᷑: aut uͦ ad eas angu¬
stias amimi nos debent cohartare que patimur
te ac nomine patimur. qui diigimꝰ inimicos nr̃os
et oramus peis Unde exoccasione t̾ribilium udicũ
ac legum. ne inet̾no iuditio penas incidant. corri¬
gi eos cupimꝰ ñ necari. Nec disciplinamcirra eos
negligi uolum᷑: nec supplicia quib digni st̃ exerce¬
ri Sic gͦ eorum peccata compesce. ut sint quos pem¬
qmͣtibet nesariis inuirns appetitam ut afflccam
eẽ cognoueris. potestatem occidendite hab̃e oblunᷤ¬
caris. et petitionem nr̃am ñ obluuiscatis: slon tibi
iule sit. neq contemptibile fili honorabiit dilec
ꝓposito reced̾ẽ non debemꝰ. uincendi in bono malui.

Expanded text:
quam si in alios talia committantur, tu quoque pro immaquam si in alios talia committantur, tu quoque pro immanitate facinorum ac non potius pro lenitatis Christianae consideratione censeas cohercendum. quod te per ipsum Christum ne facias obsecramus. neque enim uindictam de inimicis in hac terra requirimus aut uero ad eas angustias animi nos debent coartare, quae patimur, te ac nomine patimur; diligimus inimicos nostros et oramus pro eis. unde ex occasione terribilium iudicum ac legum, ne in aeterni iudicii poenas incidant, corrigi eos cupimus, non necari; nec disciplinam circa eos neglegi uolumus nec supplicia, quae digna sunt, exerceri. sic ergo eorum peccata compesce, ut sint, quos paenquamlibet nefariis iniuriis appetitam uel afflictam esse cognoueris, potestatem occidendi te habere obliuiscaris, petitionem nostram non obliuiscaris. non tibi uile sit neque contemptibile, fili honorabiliter dilproposito recedere non debemus uincendi in bono malum,
Abbreviated transcription (Latin):
omino exinno meritoq honorabili in¬
signit᷑q laudabili filio donato: angusti¬
nus indomino salutẽ. Nollem quidem
in his afflictionib ec affricanam ecclam
constitutam. ut t̾rene uuiꝰ potestatis indigeret
auxilio: sed quia sicut apłs dicit ñ est potestas nisi
a cdo. ꝓculdubiocum ꝑuos sincerissimos catholi¬
ce matris filios eidem subuenitur: auxilium nr̃m
in nomine dñi ẽ qui fecit celum et t̾ram. Oins enĩ
ñsentiat intantis malis. non paruam consoiati.¬
onẽ nobis diuinitus missatũtu uir talis et. xp̃i
nominis amantissimꝰ. ꝓconsularib es sublimatꝰ
insignib ut absceleratis et sacrilegis ausib itumi¬
cos eccłe bone tue uoluntati potestas sociata cohi.¬
beret. domine exme meritoq honorabilis infig¬
nit̾q laudabilis fui: Deniq unum soium ẽ qd
intua iustitia ꝑtunescimus: ne forte qm̃ quicquid
mali cͣ xpĩatiam societatem. ab hominib impii
ingratisq cõmittitur ꝓ fecto grauiꝰ est et atrocius

Expanded text:
OMINO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI INSIGNITERQVE LAUDABILI FILIO DONATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nollem quidem in his afflictionibus esse Africanam ecclesiam constitutam, ut terrenae ullius potestatis indigeret auxilio. sed quia, sicut apostolus dicit, non est potestas nisi a deo, procul dubio, cum per uos sincerissimos catholicae matris filios eidem subuenitur, auxilium nostrum in nomine domini est, qui fecit caelum et terram. quis enim non sentiat in tantis malis non paruam nobis consolationem diuinitus missam, cum tu uir talis et Christi nominis amantissimus proconsularibus es sublimatus insignibus. ut ab sceleratis et sacrilegis ausibus inimicos ecclesiae bonae tuae uoluntati potestas sociata cohiberet. domine eximie meritoque honorabilis insigniterque laudabilis fili? denique unum solum est, quod in tua iustitia pertimescimus, ne forte, quoniam, quicquid mali contra Christianam societatem ab hominibus impiis ingratisque committitur, profecto grauius est et atrocius,
Abbreviated transcription (Latin):
lum repꝑuntur adoctidendum dnm̃ fecisse uidi. Int¬
misso antẽ uno die cuĩ uesꝑa dñs pascha cum discipłis
manducauit. quifinis suit ei dici quẽ uocamus quintã
sabbati:deinde traditus ẽ ea nocte que iam ad sextam
satb̃i qui dies passionis eĩ manifestus ẽ ꝑtinebat. hic di¬
es pͥmꝰ atimorũ fuit: auesꝑa incipiens. S matħs euan¬
głista quͥtam sabbati dic̃ fuisse pͥmum diẽ atimoꝵ. qͥa
nĩ uesꝑa consequente futura erat cena paschał: quia ce¬
na icipiebat arimũ ⁊ oius ĩmolatio manducari. Ex quo
gatur: ac ꝑhoc dies ip̃e iciunio deputatus ẽ. qr sic̃ euan¬
gelista sequttur ⁊ dicit. tc̃ ꝯg̃gati sunt pͥncipes sacerdotum
⁊ semores ppłi mnat̾um pͥncipis sac̃dotum qui dicebatur

Expanded text:
lium repe-. riuntur ad occidendum dominum fecisse Iudaei. intlium repe-. riuntur ad occidendum dominum fecisse Iudaei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus pascha cum discipulis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem uocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte, quae iam ad sextam sabbati, qui dies passionis eius manifestus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus euangelista quintam sabbati dicit fuisse primum azymorum, quia eius uespera consequente futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo gatur. ac per hoc dies ipse ieiunio deputatus est, quia, sicut euangelista sequitur et dicit, tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui di
Abbreviated transcription (Latin):
iliqͣ tali necessitate qualem paulus apłs habuit die
coto dnĩco usq ad medium noctis uł ctiam usq ad
diluculum reficere corpora ñ curarent. Nuncuͦ p̾ea qmͣ
heretici maxime impissum. iciuma diei dm̃ciñaliqua
necessitate occurrentia ꝑ agere. s quasi sacra sollempni¬
tate statuta dogmatitare ceꝑunt. ⁊ ĩn otuert̃ ppłi̾s xp̃i¬
anis: ꝓfecto nec talinccessitate qͣlem apłs habuit existi¬
mo fatiendum cẽ quod fecit: ne maiꝰ malum incurrat᷑
inscandalo: qmͣ bonum ꝑcipiatur exũbo. Qͥcquid t̾n
cause necessitatis extit̾it. cur homo xp̃ianꝰ die dnĩco ie¬
bitare debemꝰ dĩcum diẽ. qñ ñplures dies sine ulla re¬
fectione ꝯtinuandi uouentur int̾ ieuinioꝵ dies ñ eẽ po¬
nendum. Cur autẽ qrͣta ⁊ uiͦ. feriamarẽ ieiunet eccł̃a:
illaratione reddi uiditur. qd consid̾ato euangłio ipsa
qrͣta sabbati. qmͣuulgo quartam feriam uocant. consi¬

Expanded text:
aliqua tali necessitate, qualem Paulus apostolus habuit, die aliqua tali necessitate, qualem Paulus apostolus habuit, die toto dominico usque ad medium noctis uel etiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. nunc uero postea quam haeretici maxime impiissimi ieiunia diei dominici non aliqua necessitate occurrentia peragere, sed quasi sacra sollemnitate statuta dogmatizare coeperunt et innotuerunt populis Christianis, profecto nec tali necessitate, qualem apostolus habuit, existimo faciendum esse, quod fecit, ne maius malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex uerbo. quicquid tamen causae uel necessitatis extiterit, cur homo Christianus die dominico iebitare debemus dominicum diem, quando non plures dies sine ulla refectione continuandi uouentur, inter ieiuniorum dies non esse ponendum. Cur autem quarta et sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam uocant, consi
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Nong̾ sollempnit̃ die dominico iciunabant. s ne¬
cessariꝰ serano qui studii feruentissum audiebat᷑ ardo¬
re. refitiendi corporis causa int̾rumptudꝰ eẽ ñ uisus ẽ. pro
ilł t̾ris sicut ꝯ sequentia docent. ita discessurꝰ erat et iam
ñ eos cẽ in canne insurosacꝑ hoc magisostenditur dm̃cis
dieb solira illisñ fuisse ienima: quia ne hoc crederetur
curauit scͥtor libri causam ꝓducendi sermonis exponẽ:
ut surtinus si aliq̃ necessitas oriatur urgentiori acciomi
non cẽprandium p̃ferendum. qmͣuis abistis aiudissime
audientib. ⁊ ipsum fontem cogitantib ꝓfecturum. atq
idõ magna siti ñ aque s ubi sine sacietate quicquid in¬
fluebat haurientib ñ tantum carnale prandiũ s etiã
cena ꝯtempta ẽ. S tunc qm̃uis dmico die solita illis ieui¬
nia ñfunssent ñ erat tam̃ eccłe tam insignis ossensio. si

Expanded text:
bat. non ergo sollemniter die dominico ieiunabant, sed nebat. non ergo sollemniter die dominico ieiunabant, sed necessarius sermo, qui studii feruentissimi audiebatur ardore, reficiendi corporis causa interrumpendus esse non uisus est profillis terris, sicut consequentia docent, ita discessurus erat, ut iam non esset eos in carne uisurus. ac per hoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non fuisse ieiunia, quia, ne hoc crederetur, curauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si aliqua necessitas oriatur, urguentiori actioni non esse prandium praeferendum. quamuis ab istis auidissime audientibus et ipsum fontem cogitantibus profecturum atque ideo magna siti non aquae sed uerbi sine satietate, quicquid influebat, haurientibus non tantum carnale prandium uerum etiam cena contempta est. Sed tunc quamuis dominico die solita illis ieiunia non fuissent, non erat tamen ecclesiae tam insignis offensio, si
Abbreviated transcription (Latin):
gelus aꝑtius muenitur. Nam dies resurrectionis dm̃ pri¬
ma sabbati a matheo. acct̾is autem tͥb una sabbati dicit᷑
quẽ ꝯstat cum eẽ. qui pꝰea dominicꝰ appellatꝰ ẽ: aut gͦ pꝰ ꝑ
accum diẽ sabbati noctis initio fucrant ꝯg̾gati. que utiq
noxiam addiem dominicum. hoc ẽ ad unã sabbati ꝑti¬
nebat: ⁊ ita eadem nocte facturus panẽ. sic̃ frangitirr
insacram̃to corporis xp̃i ꝓ duxit sermonem usq ao me¬
dium noctis. ut post celebrata sacramenta. rursus uqͣ
addiuculũ alloquens ꝯg̃gatos. qm̃ multum festina¬
bat ut lucescente ꝓficisceretur am̃co dieꝰ aut certe si
uma sabbati ñ ꝑnoctem s ꝑdiem hora dñci fuerant cõ¬
gregati. eoipõ quod dictum ẽ. paulus disputabat. cum¬
illis exiturus alia die. exp̃ssa ẽ ꝓducendi causa sermo¬
nis: quia fuerat exitinͦ. ⁊ eos suffitient̃ in struere cupie¬

Expanded text:
geliis apertius inuenitur. nam dies resurrectionis domini prigeliis apertius inuenitur. nam dies resurrectionis domini prima sabbati a Matthaeo, a ceteris autem tribus una sabbati dicitur, quem constat eum esse, qui postea dominicus appellatus est. aut ergo post peractum diem sabbati noctis initio fuerant congregati, quae utique nox iam ad diem dominicum, hoc est ad unam sabbati pertinebat, et ita eadem nocte fracturus panem, sicut frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad medium noctis, ut post celebrata sacramenta rursus usque ad diluculum adloquens congregatos, quoniam multum festinabat, lucescente proficisceretur dominico die, aut certe, si in una sabbati non per noctem sed per diem hora dominici fuerant congregati, eo ipso, quod dictum est: Paulus disputabat illis exiturus alia die, expressa est producendi causa sermonis, quia fuerat exiturus et eos sufficienter instruere cupie
Abbreviated transcription (Latin):
es dominiẽ eligitur: s innum̃o quẽ uoũi placuit ĩuenit᷑.
Nec illud moueat qd̾ priscillianiste manicheoꝵ simillimi:
adicuinandũ die dnĩco solent testimontũ de apłoꝵ actib
ad hib̾e. Cum cẽt. paulus apłs introade sic enim scͥptum ẽ.
iuna autem sabbati cong̾gatis nob̾ frang̃e panem: pau¬
lus disputabat cum illis exitur᷑ alia die ꝓdixitq sermonẽ
usq admedium noctis. Deinde cũ descendisset de cenaculo
uͥ cong̃gatierant. ad resuscitandum ad olescentem. qͥ graua¬
tus sop̃no de fenestra cetiderat ⁊ mortuus ferebatur: de ip̃o
aplõ sepͥtura sic loquitur: ascindens autẽ in qͥt cum fregiss
panẽ atq gustass. satisq eẽt auocutus usq addiluculũ:
sic ꝓfectus ẽ absit ut hoc sic accipiatur: tamqmͣ solerent
apłi dominico die sollep̃ntt̃ ieumare. Una enĩ sabati tẽ
appellabatur dies quinunc dñic̃ appellatur. qd̃ in eunͣ¬

Expanded text:
es dominicus eligitur, sed in numero, quem uoueri placuit, inuenitur. es dominicus eligitur, sed in numero, quem uoueri placuit, inuenitur. Nec illud moneat, quod Priscillianistae Manichaeorum simillimi ad ieiunandum die dominico solent testimonium de apostolorum actibus adhibere, cum esset Paulus apostolus in Troade. sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregatis nobis frangere panem Paulus disputabat illis exiturus alia die produxitque sermonem usque ad medium noctis. deinde cum descendisset de cenaculo, ubi congregati erant, ad resuscitandum adulescentem, qui grauatus somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebatur, de ipso apostolo scriptura sic loquitur: Ascendens. autem, inquit, cum fregisset panem atque gustasset satisque esset adlocutus usque ad diluculum, sic profectus est. absit, ut hoc sic accipiatur, tamquam solerent apostoli dominico die sollemniter ieiunare. una enim sabbati tunc appellabatur dies, qui nunc dominicus appellatur, quod in euan
Abbreviated transcription (Latin):
ditorib ad ieuinandum istum tanꝙͣ legitimũ ꝯstituert̃
diẽ ꝑ quod factum ẽ ut ieiumum dici dñici horribilius
hab̾etur: nisi forte aliquis idoneus sit. nulla refectione int̃¬
positaultra ebdomadem ꝑpetuarc ieumnnum: ut ieuimo
quadraginta dierum qnͣtum potuerit ad ꝓpinquet: sic̃
aliquos fecisse cognouimꝰ Nam⁊ ad ipin quadragenarium
numerũ ꝑuenisse quendã: afr̃ib fide dignissimis nob̾ ase¬
ueratum ẽ. Quẽadmodum enĩuet̾um patrũ temporibus.
moy ses ⁊ helias nicħ cont᷑ prandia sabbatorũ fecert̃. cum
dieb quadragenis ieumau̾unt: ita qui potuerit septem
dies ieuinando tnͣsut. ñsibi ad ieiunandum eligit dm̃cũ
diẽ. s inhis eum nuenit qui ierunatur̃ se uouit pluri¬
mos dies. Ieuinium tam̃etiam ꝯtiniatũ si inebdomade
soluendum ẽ: nullo congruentiꝰ ꝙͣ dm̃co die soluitur. Si aũ
p̃ ebdomadem corpus reficitur. ñutiq adieiunandum di¬

Expanded text:
ditoribus ad ieiunandum istum tamquam legitimum constituerunt ditoribus ad ieiunandum istum tamquam legitimum constituerunt diem. per quod factum est, ut ieiunium diei dominici horribilius haberetur, nisi forte aliquis idoneus sit nulla refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare ieiunium, ut ieiunio quadraginta dierum, quantum potuerit, adpropinquet, sicut aliquos fecisse cognouimus. nam et ad ipsum quadragenarium numerum peruenisse quendam a fratribus fide dignissimis nobis adseueratum est. quem ad modum enim ueterum patrum temporibus Moyses et Helias nihil contra prandia sabbatorum fecerunt, cum diebus quadragenis ieiunauerunt, ita, qui potuerit septem dies ieiunando transire, non sibi ad ieiunandum elegit dominicum diem, sed in his eum inuenit, quos ieiunaturum se uouit plurimos dies. ieiunium tamen etiam continuatum si in hebdomade soluendum est, nullo congruentius quam dominico die soluitur. si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad ieiunandum di
Abbreviated transcription (Latin):
itaq sum̃cis similes. qͥ uidentẽ ioħem ñ mãducantẽ nec bi¬
bentem dixerunt demoniũ ht̃: s necrͣ sus eis. qͥuidentes¬
xp̃mmanducantem ⁊ bibentẽ. dixert̃ ecce hõ uorax ⁊ uunos
amitꝰ publicanoꝵ ⁊ peccatorũ. Rem qͥppe uasdenccessariã
his dictis dñs ipse subiecit atq ait. Et iustificata c̃ sapien¬
tia infilus suis. Qui sint aũisti si requiris: lege quod scͥptũ
ẽ. filii sapientie eccła iustorum. hi st̃ qui qn̾manducant
ñ manducantes ñ spnunt. qñ ñ manducant mãducantes
ñuidicant: s eos plane qͥ ꝑ offensionẽ ñ manducant. suie
manducant uł sꝑmnt uł iudicant. Et de die quidẽ sab¬
bati facilior causa c̃quia ⁊ romana ieuinat eccła.⁊ alic ñ¬
nulle cẽ si parice. siue il li ꝓxime. siue longinque. Die autẽ
diu̾co ieuinare. scandalum magnumẽ. maxime pꝰea qmͣ
ĩnotuit detestabił młtũq fidei catholice sc̃pͥturisq diui¬
nis aꝑtissime contraua heresis maricheorum: qͥ suis au¬

Expanded text:
itaque simus eis similes, qui uidentes Iohannem non manducantem nec bibentem dixerunt: Daemonium habet, sed nect: Ecce homo uorax et uinosus, amicus publicanorum et peccatorum. rem quippe ualde necessariam his dictis dominus ipse subiecit atque ait: Et iustificata est sapientia in filiis suis. qui sint autem isti, si requiris, lege, quod scriptum est: Filii sapientiae ecclesia iustorum. hi sunt, qui, quando manducant, non manducantes non spernunt, quando non manducant, manducantes non iudicant, sed eos plane, qui per offensionem non manducant siue manducant, uel spernunt uel iudicant. Et de die quidem sabbati facilior causa est, quia et Romana ieiunat ecclesia et aliae nonnullae etiam si paucae siue illi proximae siue longinquae. die autem dominico ieiunare scaudalum est magnum, maxime postea quam innotuit detestabilis multumque fidei catholicae scripturisque diuinis apertissime contraria haeresis Manichaeorum, qui suis au
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ alus dieb contractum ẽ aboletur:. in dñico autẽ
pescam uentris temptatio ñcauetur. et diabotice
calumpme loc̃ datur: et paradiso peritur. ec pͥmatꝰ
amittitur. Qͥd ẽ gͦ quod rursus sibi ipse contrarius
ammonet. ut ñ prandio modesto. sobrio. xp̃iano.
refitiamur dominico dic. s in alogia lerantes plau¬
dentesq cantemus saturasti dnẽ animã in anẽ. et
potasti animam sitientem: Nempe si tunc non er.¬
ramus qñ ieunamꝰ. et alioꝵ sex dierum errores
tunc abluim̃ cum sabbato ieiunam̃ nulłꝰ ertt

Expanded text:
quod aliis diebus contractum est, aboletur, in dominico autem quod aliis diebus contractum est, aboletur, in dominico autem per escam uentris temptatio non cauetur et diabolicae calumniae locus datur et paradiso peritur et primatus amittitur. quid est ergo quod rursus sibi ipse contrarius admonet. ut non prandio moderato, sobrio, Christiano reficiamur dominico die, sed in alogia laetantes plaudentesque cantemus: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitientem? nempe si tunc non erramus, quando ieiunamus, et aliorum sex dierum errores tunc abluimus, cum sabbato ieiunamus, nullus erit
Abbreviated transcription (Latin):
getur ut arationis tͣmite deiuctur: unde animalia
ratione carentia dicuntur alogia: quib similes st̃
uentri dediti. Ppẽ quod inmoderatum coniuiuium
quo mens inqua ratio dominatur. ingurgitati.¬
one uescendi ac bibendi quodam mͦ obruitur.
alogia numcupatur. Insuꝑ etiam ꝓpt̃ cibum &
potum ñ m̃tis s uentris alogia. diei dominici dic̃
et ñ uentris cultorẽ. Ecce qui nos ãmonet ne lege
uentris legem domitu corrumpamus. nc panẽ ce.¬
li uendamus esca t̾rena: et ad iungit quia esca a¬
dam apadiso ꝑnt. esca esau pͥmatus amisit: ecce
qui dicit. ẽ enim sathane usitata calumpnia tẽp¬
tatio uentris c̃ui modicum suadet ut auferat totũ:
et horum in quit int̾pretatio p̃ceptorum: uentricu¬
las minꝰ incuruat. Non ne his u̾bis suis id agere
uidetur ut etiam dic dm̃co ieuinetur: Alioquin
sanctior erit sabbati dies quo dominꝰ in monum̃¬
to reqͥeuit: qm dominicꝰ quo amortuis resuritxit.

Expanded text:
getur, ut a rationis tramite deuietur? unde animalia getur, ut a rationis tramite deuietur? unde animalia ratione carentia dicuntur aloga, quibus similes sunt uentri dediti. propter quod inmoderatum conuiuium, quo mens, in qua ratio dominatur, ingurgitatione uescendi ac bibendi quodam modo obruitur, alogia nuncupatur. insuper etiam propter cibum ac potum non mentis sed uentris alogia diei dominici dicit n uentricultorem! ecce qui nos admonet, ne lege uentris legem domini corrumpamus, ne panem caeli uendamus esca terrena, et adiungit: Quia esca Adam paradiso periit, esca Esau primatus amisit. ecce qui dicit: \'Est enim Satanae usitata calumnia temptatio uentris, cui modicum suadet, ut auferat totum. et horum\', inquit, \'interpretatio praeceptorum uentricolas minus incuruat. Nonne his uerbis suis id agere uidetur, ut etiam die domi- Dico ieiunetur? alioquin sanctior erit sabbati dies, quo dominus in monumento requieuit, quam dominicus, quo a mortuis resurrexit.
Abbreviated transcription (Latin):
niserror obrepit. iide homo iste qui uentricolas
tamquam magnus ieunator accusat. qnͣtum bo¬
noris et utiltcatis uentrib tͥbuat: si tunc ñ erratur.
qnͣdo prandetur. An forte miciunio sabbati tantũ
bonum constituit. ut aliorum six dierum hoc ẽ etiã
mum salbatipossit abolere: et soloipso die ñerret᷑
quo toto utiq iciunatur. Quid ẽ gͦ qd diem dm̃tum
sabbato uelut xp̃iano iurc p̃ponte: Ecec scłm ipsum:
dies sabbati multo sanctior iuenitur. in quo et ñ er¬
ratur cum eiꝰ toto spatio ieuinatur: ut eodem iciumo
sex cet̾orum dierum. ac ꝑhoc et ipsins dñici error ab¬
luatur: puto quod tͥ nonplaccat ista p̾sumptio. Iã
uero cum se hominẽ sp̃italem uidi uelit. et tamqmͣ
carnales pransores sabbati accuset: attende quẽad¬
modum dominici dici non parco prandio refitiatur
s alogia deleccetur. Quid ẽ autem alogia. qd ũbum
ex greca lingua usurpatum ẽ. nisi cum cpulis in dul¬

Expanded text:
nis error obrepit, videat homo iste qui ventricolas nis error obrepit, videat homo iste qui ventricolas tanquam magnus jejunator accusat, quantum honoris et utilitatis ventribus tribuat, si tunc non erratur, quando prandetur. An forte in jejunio sabbati tantum bonum constituit, ut aliorum sex dierum, hoc est, ipsium sabbati possit abolere, et solo ipso die non erretur, quo toto utique jejunatur? Quid est ergo quod diem dominicum sabbato, velut christiano jure, praeponit? Ecce secundum ipsum dies sabbati multo sanctior invenitur, in quo et non erratur, cum ejus toto spatio jejunatur, et eodem jejunio sex caeterorum dierum, ac per hoc ipsius dominici error abluitur: puto quod tibi non placet ista praesumptio. 11. Jamvero cum se hominem spiritualem videri velit, et tanquam carnales, pransores sabbati accuset, attende quemadmodum dominici diei non parco prandio reficiatur, sed alogia delectetur. quid est autem alogia, quod uerbum ex Graeca lingua usurpatum est, nisi cum epulis indul
Abbreviated transcription (Latin):
legitime sit ieiunare. sub iungit. et dicit. ut sex dierũ
uł letus error. ieumi oratiomis. et elemosine fontibus
abluatur: ꝓfecto cos qui minꝰ qmͣ sec dieb inebdoma¬
doieumant. ñputat legitimum ex̃cere ieunium. nec
deo ẽẽ deuotos. nec macłas erroris que deista mortalia
contrahuntur abluere. uideant gͦ romam quid agãt.
quia etiam ipsi minium contumeliose. huiꝰ disputati¬
one tracrantur. apud quod omnib istis sex dieb p̃ter
pautissimos clericos aut monacos. quot᷑ quisq in¬
uenitur qͥ freq̃ntet cotidiana ieiuma: maxime qͥa
ibi ieiunandum qnͣta sabbati ñ udetur Dem de qͦ¬
rosi unĩtuiq diei uł leius eieor ipsius diei ieiumo
soluitur uł abluitur. Sic cnim dicit. ut sex dierum
uł leuis crror. iennii quoq fontib abluatur. Quid
fatiemꝰ de illo errore qui subrepscrit dñico die in qͦ
standalum ẽ ieiunare: aut si die ipsonussus xpĩa.¬

Expanded text:
legitime ieiunare. subiungit et dicit ut sex dierum legitime ieiunare. subiungit et dicit ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur\', profecto eos, qui minus quam sex diebus in hebdomade ieiunant, non putat legitime exercere ieiunium nec deo esse deuotos nec maculas erroris, quae de ista mortali tate contrahuntur, abluere. uideant ergo Romani, quid agant, quia etiam ipsi nimium contumeliose huius disputatione tractantur, apud quos omnibus istis sex diebus praeter paucissimos clericos aut monachos quotusquisque inuenitur, qui frequentet cotidiana ieiunia, maxime quia ibi ieiunandum quinta sabbati non uidetur? 1Deinde quaero: si uniuscuiusque diei uel leuis error ipsius diei ieiunio soluitur uel abluitur — sic enim dicit: ut sex dierum uel leuis error ieiunii quoque fontibus abluatur\' —, quid faciemus de illo errore, qui subrepserit dscandalum est jejunare? Aut si die ipso nullus Christia
Abbreviated transcription (Latin):
resabbatorum uoluptaria conuiuia exercere: s cum
scĩm ome incolis ac deo de uotis. sollempni et eccłastico
uire magis ac magis legitime ieuinare. ut sex dierum
uł leuus error ieiunii. orationis. et elemosine fontibus
abluatur: quo possimus dñica alogia refecti. omnes
equali corde digne cantare: saturasti dñe animam in¬
anẽ: et potasti anunam sicientem. Ista dicens et afre¬
quentia ieuinandi solum diẽ dñicum excipiens: ñ
tantum orientis et occidentis ppłos xp̃ianos inquib
sabbato nemo ieinat. uerũ et ipsam romanã eccłam
imꝑuidus & incaut᷑ accusat. Cum enĩ dicit sub disti¬
plina xp̃imanentes. ñ deb̾e cum filus sine lege cum
pͥncipib sodome. cum plebe gomorre. uoluptaria sab¬
batorum extrecre comuuia. s cum scĩmomie incolis
at deo deuotis. sollempnii et eccłastico uire magis
ac magis legitume ietunare. ac demde definiens qͥd

Expanded text:
rhae sabbatorum uoluptaria conuiuia exercere, sed cum rhae sabbatorum uoluptaria conuiuia exercere, sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare, ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur, quo possimus dominica alogia refecti omnes aequali corde digne cantare: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitientem\'. ista dicens et a frequentia ieiunandi solum diem dominicum excipiens non tantum orientis et occidentis populos Christianos, in quibus sabbato nemo ieiunat, uerum et ipsam Romanam ecclesiam inprouidus et incautus accusat. cum enim dicit sub disciplina Christi manentes non debere cum filiis sine lege, cum principibus Sodomae, cum plebe Gomorrhae uoluptaria sabbatorum exercere conuiuia. sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare\', ac deinde definiens. quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
multi tota uita sua fatiunt. maxime inmonast̾iis con.¬
stitutĩ ñ solum phariscus quibis insabbato icunabat:
uerũ etiam xp̃ianus qui quarta et sexta et ipso sabbato
ieuinare consueuit. qd frequent̾ romana plebs facit. in
labore ieiunii suꝑabitur: Et tam̃ nescio quis iste ut da¬
cis urbicus disputator. etiam si quisq continuis qnq
p̃ter sabbatum et dm̃cum dieb. ita iciunet ut nullo
die õm̃o corpꝰ refitiat: eum carnalẽuocat: qͣsi cib et po¬
tus cet̾is dieb ñꝑtineat ad carnem et uentricolam iu¬
dicat: quasi solius sabbati prandium descendat in
uentrem. huic sane non sufficit: qd̃ ad iuncendum
phariseum iam sufficit. ut ter insabbato ieuinet᷑r
s excepto dñico sex cet̾is dieb ita ieuinare compellit.
ut dicat antiqua remota labe. duo in carne una. xͥ
iam sub disciplina manentes. ñ deber e cum filiis si¬
ne lege et cumpͥncipib sodomoꝵ et cum plebe gomor¬

Expanded text:
multi tota uita sua faciunt maxime in monasterio conmulti tota uita sua faciunt maxime in monasterio constituti, non solum Pharisaeus, qui bis in sabbato ieiunabat, uerum etiam Christianus, qui quarta et sexta et ipso sabbato ieiunare consueuit, quod frequenter Romana plebs facit, in labore ieiunii superabitur. et tamen nescio quis iste, ut dicis, urbicus disputator, etiam. si quisque continuis quinque praeter sabbatum et dominicum diebus ita ieiunet, ut nullo die corpus omnino reficiat, eum carnalem uocat, quasi cibus et potus ceteris diebus non pertineat ad carnem, et uentricolam iudicat, quasi solius sabbati prandium descendat in uentrem. Huic sane non sufficit, quod ad uincendum Pharisaeum iam sufficit, ut ter in sabbato ieiunetur, sed excepto dominico sex ceteris diebus ita ieiunare compellit, ut dicat: \'Antiqua remota labe duo in carne una Christi iam sub disciplina manentes non debent cum filiis sine lege et cum principibus Sodomorum et cum plebe Gomor
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ humilit̾ fideli. uł fidelit̾ humili. religiosum ẽ.
qmͣius euangelica scͥptura ñ dixerit dampuatum
phariscum s mag̃ iustificatum dixerit publicanũ
uerum si hoc modo putat iste intesligendum qd̾
ait dominꝰ. msi habrindauerit iustitia ur̃a plusꝙ̃
scribarum et phariscorum. ñ uitrabis in regnum ce¬
loꝵ: et nisi ampliꝰ quambis insabbato ieiuinemus
hoc p̃ceptum non possimus implere bene qd̾ septẽ
dies sunt. qui uolumine temporum ꝑ sua uestigia re¬
uocantur. Cum gͦ exhis bi duum quisq detraxerit ne
sabbato drũcoq ieuinet: remanent dies qͥnq inqͥb
phariseum suꝑare possit bis insabbato ieuinantem.
Puto enĩ qd̾ si ter insabbato quisq ieuinat: iam suꝑ¬
at phariseum quibis insabbato ieuinabat. Qd̾ si et qͣ¬
ter uel etiam ut nullus dicr̾̃ excepto sabato et dm̃co
p̃termittatur in ebdomada qnͥquies iciunetur. qd̃

Expanded text:
autem humiliter fideli, vel fideliter humili, religiosum est: autem humiliter fideli, vel fideliter humili, religiosum est: quamvis evangelica Scriptura non dixerit damnatum Pharisaeum, sed magis justificatum dixit Publicanum. 8. Verum si hoc modo putat iste intelligendum quod ait Dominus, Nisi abundaverit justitia vestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum, ut, nisi amplius quam bis in sabbato ieiunemus, hoc praeceptum non possimus implere. bene quod septem dies sunt, qui uolumine temporum per sua uestigia reuocantur. cum ergo ex his biduum quisque detraxerit, ne sabbato dominicoque ieiunet, remanent dies quinque, de quibus Pharisaeum superare possit bis in sabbato ieiunantem. puto enim, quod, si ter in sabbato quisque ieiunat, iam superat Pharisaeum, qui bis in sabbato ieiunabat. quod si et quater uel etiam, ut nullus dierum excepto sabbato et dominico praetermittatur, in hebdomade quinquies ieiunatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
derimus: qͦmodo inquit ñtum phariseo dampna.¬
bunur bis insabbato ierunantes taraquam: tam¬
quã phariseus ideo dampnetur. quia bis insabbato
ieuinabat: et ñ quia suꝑ publicanum se tumidus
extollebat: Potest autem iste dicẽ. etiam illos qui oĩ¬
um fructuum suoꝵ decimas dant pauꝑib cum
phariseo dampnari: quia hoc quoq ille int̾ suaoꝑa
p̃dicabat quod cupimus amultis fieri xp̃ĩanis: et
iux paucissimos inuenimus: aut certe qui ñ fuerit
inuistꝰ ad ult̾ et raptor cumphariseo dampnabitur.
quia ille se talem non eẽ i actabat. Quod certe quisqͥs
sentit: insanit. Porro si hec sine dubio bona que sibi
pheriseus in cẽ commnemorabat non habenda sunt
cum suꝑbiente iactantia que in illo apparebat. sed
tam̃ habenda sunt cum pietate humili que in illo¬
ñerat. sic et bis insabbato ieiunare. in homine qͣlis
fuerat ille phariseus infructuosum ẽ. inhomine

Expanded text:
derim. \'Quo modo\', inquit. lnon cum Pharisaeo damnaderim. \'Quo modo\', inquit. lnon cum Pharisaeo damnabimur, bis in sabbato jejunantes? tanquam Pharisaeus ideo damnetur, quia bis in sabbato jejunabat, et non quia super Publicanum se tumidus extollebat . Potest autem iste dicere etiam illos, qui omnium fructuum suorum decimas dant pauperibus, cum Pharisaeo damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat; quod cupimus a multis fieri christianis, et vix paucissimos invenimus: aut vero qui non fuerit injustus, adulter et raptor, cum Pharisaeo damnabitur; quia ille se talem non esse jactabat; quod certe quisquis sentit, insanit. Porro si haec sine dubio bona, quae sibi Pharisaeus inesse commemorabat, non habenda sunt cum superbiente jactantia quae in illo apparebat; sed tamen habenda sunt cum pietate humili quae in illo non erat: sic et bis in sabbato jejunare, in homine qualis fuerat ille Pharisaeus, infructuosum est; in homine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptea dicit sabbatos apłõs manducasse quia non¬
dum erat tempꝰ ut sabbato ieiunarent. qd̾ scilicet
uet̾um traditio ꝓhibebat: num qͥd gͦ iam tempus¬
erat ut sabbato nonuacarent: Nonne et hoc
uet̾um traditio ꝓhibebat et uasare cogebat:. Et ta¬
men eo ipso sabbati die. quo xp̃i leginius mandu¬
casse discipsõs: uulserunt utiq spitas qd̾ sabbato
ñ licebat: quia uet̾um traditiophibebat. Uideat
g̾ ne forte congruentius ei respondcatur. ido dñm
die illo addiscipulis hec duo fieri uoluisse unum
de spicis uellendis alt̾um de alim̃tis sumendis. ire
illud eẽt adu̾sus cos qui sabbato uolunt uacare. hoe
autem adu̾sus cos qui cogunt sabbato icumare. cum
illud mutato tempore lom suꝑstitiosum cẽ significafs
hoc autem utroq tempore lib̾um ẽẽ uoluisset. Neq
h confirmando dixerimus. s quid ei multo aptitis
qmͣ sunt ea que loquitur responderi ponsit osten¬

Expanded text:
propterea dicit sabbato apostolos manducasse, quia nonpropterea dicit sabbato apostolos manducasse, quia nondum erat tempus, ut sabbato ieiunarent, quod scilicet ueterum traditio prohibebat, numquid ergo iam erat tempus, ut sabbato non uacarent? nonne et hoc ueterum traditio prohibebat et uacare cogebat? et tamen eo ipso sabbati die, quo Christi legimus manducasse discipulos, uulserunt utique spicas. quod sabbato non licebat, quia ueterum traditio prohibebat. uideat igitur, ne forte congruentius ei respondeatur ideo dominum die illo a discipulis haec duo fieri uoluisse unum de spicis uellendis alterum de alimentis sumendis, ut illud esset aduersus eos, qui uolunt sabbato uacare, hoc autem aduersus eos, qui cogunt sabbato ieiunare, cum illud mutato tempore iam superstitiosum esse significasset, hoc autem utroque tempore liberum esse uoluisset. neque id confirmando dixerim. sed, quid ei multo aptius, quam sunt ea, quae loquitur, responderi possit, osten
Abbreviated transcription (Latin):
homini asuis uel seruilib oꝑib impatur: ꝙͣ pͥor
ppłs mumbra accipiens futuroꝵ. sic uacaiut ab
oꝑib: quẽad modum nunc uideos uacare cõ¬
spicimusñ ut putatur uideis carnalib non
recte intelligentib qd̾ recte intelligunt xpĩams
sieq enim melius hec intelliginus quã ꝓpħe
qui tam̃ eo tempore quo ita fieri oportuit scraia¬
uerunt hanc sabbati uacationem: qmͣ uidei pu¬
tant adhuic eẽ seruandam. unde illud ẽ quod la¬
pidare d̾s̃ hominem uissit: qui sabbato ligna
collegerat. Nusquam autẽ legimꝰ lapidatum uł
aliquo dignum supplicium iuditatum. sine ieui¬
nantem salbato suic prandentem. Quid tamen
hor duorum quieti conueniat. quid labori: iste
ipse uiderit qui gaudium manducantib luctũ
ieumantib depũtanit uł intellexit a dño dispu¬
tau. ubi de ieutmio respondens ait: ñ possunt lug̾e
filu sponsi: quam dui cumeis ẽ sponsus. Qd̾ autẽ

Expanded text:
homini a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior homini a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior populus in umbra accipiens futurorum sic uacauit ab operibus, quem ad modum nunc Iudaeos uacare conspicimus non, ut putatur, Iudaeis carnalibus non recte intellegentibus, quod recte intellegunt Christiani. neque enim melius haec intellegimus quam prophetae, qui tamen eo. tempore, quo ita fieri oportuit, seruauerunt hanc sabbati uacationem, quam Iudaei putant adhuc esse seruandam. unde illud est, quod lapidari deus hominem iussit, qui sabbato ligna collegerat; nusquam autem legimus lapidatum uel aliquo dignum supplicio iudicatum siue ieiunantem sabbato siue prandentem. quid tamen horum duorum quieti conueniat, quid labori, iste ipse uiderit, qui gaudium manducantibus, luctum ieiunantibus deputauit uel intellexit a domino deputari, ubi de ieiunio respondens ait: Non possunt lugere filii sponsi, quam diu cum eis est sponsus. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ qd̾ ait dñs uenient dies ut auferatur abcis
sponsus et tunc ieunabunt fili sponsi. quia tẽpꝰ¬
ẽ gaudi et tempꝰ ẽ luctus: pͥmum attenõc debuit
qd̃ illic dins de icurmo: ñ de sabbati ietumo loquebat᷑.
deinde cum uult intelligi luctum ieuio. cibo gau¬
dium deputandumꝰ cur ñcogitat quicqͥd ẽ illuo
qd̾ significare ds̃ uoluit. inco qd sc̃ptum ẽ eum die
septimo requicuisse ab omnib oꝑib suis ñ ibi luc¬
tum significatum fuisse. s gaudium: slisi forte cdi¬
ctut᷑ ẽ. in illa requie dei et sancuticatione sabbati
gaudium uidis: luctum significatum eẽ xp̃ia¬
nis. Et tam̃ nec qnͣdo sanctificauit õs diem sep¬
timum. quia in illo requieuit ab omnib oꝑi¬
b sins. aliquid de ieuinio uł prandiosabbati ex¬
pressit: nec cum postea ppło hebreo de ipsius diei
obseruatione mandauit. aliquid de alim̃tis su
m̃dis uł ñ sumendis locutus ẽ. uacatio tantum

Expanded text:
propter quod ait dominus: Venient dies, ut auferatur ab eis propter quod ait dominus: Venient dies, ut auferatur ab eis sponsus, et tunc ieiunabunt filii sponsi, quia tempus gaudii et tempus est luctus, primum adtendere debuit, quod illic dominus de ieiunio, non de sabbati ieiunio loquebatur. deinde cum uult intellegi luctum ieiunio, cibo gaudium deputandum, cur non cogitat, quicquid est illud, quod significare deus uoluit in eo. quod scriptum est eum die septimo requieuisse ab omnibus operibus suis, non ibi luctum significatum esse sed gaudium? nisi forte dicturus est in illa requie dei et sanctificatione sabbati gaudium Iudaeis, luctum significatum esse Christianis. et tamen nec, quando sanctificauit deus diem septimum, quia in illo requieuit ab omnibus operibus suis, aliquid de ieiunio uel prandio sabbati expressit nec, cum postea populo Hebraeo de ipsius diei obseruatione mandauit, aliquid de alimentis uel sumendis uel non sumendis locutus est. uacatio tantum
Abbreviated transcription (Latin):
et qd̃ deillis sit scͥptum recedant iniqui ame
uiam eorũ nosse nolo. et quod sint uentricole
uideam eccłe p̃ponentes et ancille filios. et lege
ñ iusta s uoluntaria. consulentes uentri ñ dis¬
cipline suctum bentes. et qd carosint et mortem
sapiant ec cet̾a huiꝰmodi. Que si de uno quo pi¬
am dĩ famulo diceret: quis eum audire quis ñ
deuitare deb̾et: Cum uero his obꝓbrus atq ma¬
ledictis insectatur eccłam ꝑ totum mundum fructi¬
ficãtẽ atꝙ crescentẽ et die sabbatipene ubiq prandẽ¬
dem: ammoneo quisq ẽ ut se se cohibeat. Nam cuiꝰ
me not̃ ignorate uoluisti ꝓfecto de illo me iudica¬
re noluisti. finus hominis iri quit sabbati dñs ẽ.
in quo maxime bene qm̃male facere licet. Si gͦ ma¬
lefaumus qnͣdo ptãdemns: nullo die dñico benefa
enꝰuiuimꝰ. Qd̃ autem fatetur apłos sabbato mandu¬
casse. et dicit ut tunc ieiunaretur temporis ñ fuisse

Expanded text:
et quod de illis sit scriptum: Recedant iniqui a me, et quod de illis sit scriptum: Recedant iniqui a me, uiam eorum nosse nolo, et quod sint uentricolae Iudaeam ecclesiae praeponentes et ancillae filios et lege non iusta sed uoluptaria consulentes uentri, non disciplinae succumbentes, et quod caro sint et mortem sapiant et cetera huius modi, quae si de uno quopiam dei famulo diceret, quis eum audire, quis non deuitare deberet? cum uero his opprobriis atque maledictis insectatur ecclesiam per totum mundum fructificantem atque crescentem et die sabbati paene ubique prandentem, admoneo, quisquis est, ut sese cohibeat. nam cuius me nomen ignorare uoluisti, profecto de illo me iudicare noluisti. \'Filius hominis\', inquit, \'sabbati dominus est, in quo maxime bene quam male facere licet\'. si ergo male facimus, quando prandemus, nullo die dominico bene uiuimus. quod autem fatetur apostolos sabbato manducasse et dicit, ut tunc ieiunaretur, temporis non fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
disputationem huiꝰ. hebriosos et uentricolas
iudicari: Porro si aliud ẽ grauare corda mera¬
pula et ebrietate quod semꝑẽ malum. aliud ẽ
autẽ modestia et temꝑantia custodita relaxa¬
re ieuinium. quod certe ñ fit die dnĩco rep̃hen¬
sorem ñ ht̃ xp̃ianum. prandia prius scoꝵ auo¬
racitate et ebrietate uentricolarum iste discernat.
tie romanos ipsos qñ ñieuinant uentricolas fa¬
ciant: & tunc inquirat non utrum liceat ĩ ebri¬
ari sabbato quod nec dñico licet. si utrum nec
sabbato ieuinandum sit sicut dominico ñ solet
Qd̾ utinam sic quereret aut fic affirmatet: ut
toto t̾raꝵ orbe diffusam exceptis romanis et
ad huc paucis occidentalib. aꝑtissime ñ blas¬
phemaret eccłam. Numc uero quis ferat ꝑ om̃s
orientales et multos etiam occidentales ppłos
xp̃ianos. de tot tantisq faimilis famulab q xpĩ
sabbato sobrie modesteq prandentib. abisto
dici quodiucarne sint et qͥeo placere ñpossunt:

Expanded text:
disputationem huius ebriosos. et uentricolas iudicari? porro si aliud est grauare corda in crapula et ebrietate, quod semper est malum, aliud est autem modestia et temperantia custodita relaxare ieiunium, quod certe, cum fit die dominico, reprehensorem non habet Christianum, prandia prius sanctorum a uoracitate et ebriositate uentricolarum iste discernat, ne Romanos ipsos, quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod nec dominico licet, sed utrum nec sabbato ieiunandum sit, sicut dominico non solet. Quod utinam sic quaereret aut sic adfirmaret, ut toto terrarum orbe diffusam exceptis Romanis et adhuc paucis occidentalibus apertissime non blasphemaret ecclesiam. nunc uero quis ferat per omnes orientales et multos etiam occidentales populos Christianos de tot tantisque famulis famulabusque Christi sabbato sobrie modesteque prandentibus ab isto dici, quod in carne sint et deo placere non possint
Abbreviated transcription (Latin):
nis pam. pec̾ pecori. sanguis sanguini Uidemꝰ quippe
in his omnibr: carnalẽ uetustatem sp̃itali ced̾e noui¬
tasi. Sic gͦ intelligendum ẽ siue inisto die uolubili
septimo prandcatur siie aqͥbrdametiam ieuinetur.
tam̃ sabbato spĩtali sabbatum carnale cessisse. qnͣdo
misto sẽpit̾na ⁊ uera reqines concupiscitur. ĩ illa uaca¬
cio temporał iam suꝑstitiosa ꝯtempuitur. Cet̃a que
sequnt᷑ quib suam disputationẽ iste ꝯcludit. sic̃ alia
q̃dã qͦ inde ꝯmemoranda ñ arbitratꝰ sũ: młto magis
ad cãni ñꝑtinent. inqͣ de sabbati ieninio uł prandio dis¬
putatur. S ea tͥ ipsi maxime si ex hisque ame dicta ft̃¬
aliquid adiuaris: adu̾tenda ⁊ uidicanda dimitto.
Si aũ qm̃ huic qnͣtum potui suffitient̾ respondisse
me puto. dehac re sententiã meam qͣris ego in cugłicis
⁊ apłicis litt̾is totoq instrum̃to qd̾ appellatur testam̃¬

Expanded text:
nis pani, pecus pecori, sanguis sanguini. uidemus quippe nis pani, pecus pecori, sanguis sanguini. uidemus quippe in his omnibus carnalem uetustatem spiritali cedere nouitati. sic ergo intellegendum est, siue in isto die uolubili septimo prandeatur siue a quibusdam etiam ieiunetur, tamen sabbato spiritali sabbatum carnale cessisse; quando in isto sempiterna et uera requies concupiscitur, in illo. uacatio temporalis iam superstitiosa contemnitur. Cetera, quae sequuntur, quibus suam disputationem iste concludit, sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de sabbati ieiunio uel prandio disputatur. sed ea tialiquid adjuvaris, advertenda et judicanda dimitto. Si autem quoniam huic quantum potui sufficienter respondisse me puto, de hac re sententiam meam quaeris, ego in evangelicis et apostolicis Litteris, totoque instrumento quod appellatur Testam