comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratiomis socictate pensandus ẽ. inqua socii sunt
om̃s homines: Namsi pecume ratio socios facit:
qnͣtomagis racio nature non negotiandi. sed nas¬
cendi iege communis: hinc et ie comicus sicue
lucuientis ingenis non desit resplendentia ueri¬
tatis cum ab uno sene alt̾i sem dictum compone¬
ret. tantum ne ab re tua ẽ. otutͥ aliena. ut cures ca
que nichil ad te attinent: Responsum ab attero
reddidit homo sum:. humani nichil ame alienũ
puto: Cuisententie ferunt etiam theatra tota ple¬
na stuitis mnadoctisq plausisse: Ita quippe affectum
primum se ẽẽ sentiret Cum gͦ illa dilectione qmͣ
sliuina iex imꝑat debeat homo diligere dm̃ et se.¬
ipsum et ꝓximum: non tam̃ ex hoc tria precepta
data sunt. nec dictum ẽ in his trib sedinhis duobi
extoto corde. extota amina. excota mente. et ꝓrximi
tamqm sui ipsius: uidelicet ut intelligeretur nullã

Expanded text:
rationis societate pensandus est, in qua socii sunt rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. Nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae, non negotiandi, sed nascendi lege communis! Hinc et ille comicus sicut luculentis ingeniis non defit resplendentia veritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret, Tantumne ab re tua est otî tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te attinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nil a me alienum puto. Cui sententiae ferunt etiam theatra tota, plena stultis indoctisque, applausisse. Ita quippe omnium afproximum se esse sentiret. 15. Cum ergo illa dilectione quam divina lex imperat, debeat homo diligere Deum, et seipsum, et proximum; non tamen ex hoc tria praecepta data sunt, nec dictum est, In his tribus, sed, In his duoex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente, et proximi tanquam sui ipsius: videlicet ut intelligeretur nullam
Abbreviated transcription (Latin):
to magis millum imĩ. quonichil meliꝰ ẽ: Im autem:
qnͣto eundem amorẽ quo ineũ tendimꝰ potuerimꝰ
h abere puriorem. Nonciĩ locis corporalib uł
extenditur uł includitur. ad eumg̃ qui ubiq pre¬
sens ẽ et ubiq tot᷑. non pedib ucet ire sed moribus.
Mores autem nr̃i non exeo. quod quisq nouit sed
exeo quod diligit: diuidicarisolent. Nec fatiunt
bonos uł malos mores: insi bom uł mali amores.
prauitate gͦ nr̃a areccitudine dei longe sumus.
unde rectum amando corrigimur: ut recto recci
ad herere possumus. ad illum gͦ quanta oꝑa pos¬
qm nos mnet ipsos diligimus. si nos met ipsos
diug̃e ulum diligendo iam nouimus: Xp̃s
namq id ẽ. ueritas dicit In his duob preceptis
totam legem ꝓphetasq pendere: ut diugamus
lm̃ extoto corde. ex tota anima extota mente: et
diligamus ꝓximos tamquam nosmet ipsos: ꝓti.¬
mꝰ sanc hoc loco non sanguinis ꝓpinquitate. sed

Expanded text:
nto magis in illum imus, quo nihil melius est. imus autem nnto magis in illum imus, quo nihil melius est. imus autem nquanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera posquam nosmetipsos diligimus, si nosmetipsos diligere, illum diligendo jam novimus. Christus namque, id est Veritas, dicit in his duobus praeceptis totam legem Prophetasque pendere, ut diligamus Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, et diligamus proximos tanquam nosmetipsos . Proximus sane hoc loco, non sanguinis propinquitate, sed
Abbreviated transcription (Latin):
subueniatur ope indigentibꝰ ubi inopem atq in¬
digũ non habebimꝰ. Una ibi uirtus erit. et idipsũ
erit uirt᷑. p̃miumq uirtutis: qd̾ dicit in scĩs eloquiis
homoqui hoc amat: michi autem ad hetere deo bo-¬
numẽ: hec ibierit plena et sempit̾na sapientia: ea¬
demq uita ueracit̾ iam beata. Puentio quippe est
ad et̾num ac sũmũ bonũ: cui adherere met̾raum est
finis nr̃i bom: Dicatur hec et prudentia: quia ꝑspec¬
tissime adherebit bono quod non amittat᷑. Et for¬
titudo qͥa firmissime adherebit bono. qd ñ amittat᷑.i¬
gendũẽ. Iddilig̾e: pruidentia ẽ. Nullis ĩde auerti molestiis: for¬
titudo ẽ. Nullis ilecebris: temꝑantia ẽ: Nulla suꝑ¬
bia: iustitia ẽ. Quid autẽ eligam᷑ qd̃ p̃cipue diliga¬
mͦ nisi quonichil meliꝰ inueniim᷑: hoc ds est: cui si
aliquid diligendo uł p̃pomimus. uł eqͣmus nos
ipsos diligere nescimiꝰ: Tanto enim nob̾ meliꝰ est qnͣ¬

Expanded text:
subueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque insubueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque indiguum non habebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis, quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit plena et sempiterna sapientia eademque uita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis nostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectissime adhaerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatgendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eligamus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus. tanto enim nobis melius est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nis munerib ãminiculato. et instructo. Si enĩ uir-¬
tutes quas accepisti. aqͦ acceꝑis sentiens eiq grãs
agens. eas adipsius cultum etiã intuis istis scł̃arib
honorib conferas. tueq potestati subditos honniẽs
ad cum colendũ exempio religiose uite tue. et ipso
studio consulendi. scu fouendo seu terrendo. erigas
et ad ducas. nichiiq aliud meo quod ꝑte securius
uiuunt uelis. nisi ut hinc illũ ꝓmereant᷑ apud ꝙ̃
beate uiuent: et uere ille uirtutes erurit: et ili opi¬
tulatione tui largitate donate st̃. ita crescent et per¬
fitientur: ut te aduitam uere beatam que non nifi
et̾na ẽ sine ulla dubitatione ꝑ ducant. ubi iam nec
prudent̾ disternantur abonis malaque nonerunt.¬
ne fortit᷑ tolerantur ad u̾sa. quia non ibi erit. nisi qd̃
amemꝰ non ctiam ꝗd toleremꝰ: nec temꝑant̃ libido
frenetur ubi nulla eiꝰ incitam̃ta sentiem᷑. nec iuste

Expanded text:
nis muneribus adminiculato et instructo. Si enim uirnis muneribus adminiculato et instructo. Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, sentiens eique gratias agens eas ad ipsius cultum etiam in tuis istis saecularibus honoribus conferas tuaeque potestati subditos homines ad eum colendum et exemplo religiosae tuae uitae et ipso studio consulendi seu fouendo seu terrendo erigas et adducas nihilque aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut hinc illum promereantur, apud quem beate uiuent, et uerae illae uirtutes erunt et illius opitulatione, cuius largitate donatae sunt, ita crescent et perficientur, ut te ad uitam uere beatam, quae non nisi aeterna est, sine ulla dubitatione perducant, ubi iam nec prudenter discernantur a bonis malanec fortiter tolerentur aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremus, nec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec iuste
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs fructꝰ colant: nichil tͥ ꝓdest aduitam uere beatã
tantꝰ labor: Inueretundius hoc dicere indeor: et obli¬
t̃ qͥdam modo consuetudine int̾cessionũ mearũ: Sto.
sinichil ẽ ueretundia. nsi quidam displicendi metͦ.
ego in hac causa metuendo non uereor. Metuo emm
nepͥmum dõ. demde ipsi amicicie qmͣ mecũ uure
dignatus es. iure displiceam siminꝰ. uber in ãmonẽ¬
do fuero: qd̃ me ãmonere fillu berrime existimo. Sim
certe uerecundior: cum tibi ꝓaliis int̾cedo: Cum uͦ ꝓte
ipso tanto liberior qnͣto amicicior. quia tanto ami¬
cicior quanto fidelior. qm qmͣ hec ipsa non dicerem
insi uerccundius agerem. Que si maxima ẽ ut ipse
scͥpsisti. difficilium int̾ bonos efficatia. ad uiuet me
ꝓte apud te. ut in illo te fruar qui michi hanc ad te
ianuam fidutiamq p̃stitit: presertum quia id qd̃
suggero iam facilecẽ arburor ammo tuo: tot diui¬

Expanded text:
omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum. sed si nihil est uerecundia nisi quidam displicendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde ipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iure displiceam, si minus liber in admonendo fuero, quod me admonere saluberrime existimo. sim certe uerecundior, cum tibi pro aliis intercedo, cum uero pro te ipso, tanto liberior quanto amicior, quia tanto amicior quanto fidelior; quamquam haec ipsa non dicerem, nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo te fruar, qui mihi hanc ad te ianuam fiduciamque praestitit, praesertim quia id, quod suggero. iam facile esse arbitror animo tuo tot diui
Abbreviated transcription (Latin):
id laborat. id nititur ut hi quib uis ut bcne sit. salui
sint corpore. et abomini cuiꝰqm̃ inꝓbitate tuti atq
pacati habeant fiuos sicut nouellas constabilitas fili¬
as ornatas sicut similitudinẽ templi cellaria plena
eructantia exhoc in hoc fecundas oues crassos bo¬
ues. nec macerie ruina deformet p̃dium. nec litigã¬
tiũ cdamor ꝑsonet inplateis eorũ: ita nonerunt ue.¬
re uirtutes tue sicut nec istorum beatitudo: Hic enĩ
aduerum dicendũ. ila mea u̾ecundia qmͣ intua epła
benigno sermone laudasti: me impedire non debet.
Si quelibet inqmͣ anministratio tua ulis quas com¬
memoraui instructa uirtutib hoc intentionis fine
det̾minatur ut homines scđm carnẽ nullas inqͣs
molestias patiantur: nec ad te existimas ꝑtinere qͦ
istam quietem qmͣ prestare interis referant. id ẽ ut
ũbis non ambiam quomͦ dm̃ uerũ ubi ẽ quiete uite

Expanded text:
id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut similitudinem templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues, crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non debet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae
Abbreviated transcription (Latin):
dunt inuir tute sua. et qui in habundantia diui¬
ciarum suarũ głantur: idẽ. et philosophi huiꝰ scłi
et ab horrentes uł atali phiosophia beatumq di¬
tentes ppłm cui suppetit t̾rena opulentia: ac ꝑhoc
ad nõ deo nr̃o aquo facti sumꝰ et uirtutẽ pecamꝰ qua
huiꝰ uite mala supemꝰ et beatam uitã qua pꝰ istam
uitam in eiꝰ et̾nitate ꝑfruamur. ut et inuirtute et in
p̃mio uirtutis sicut apłs dicit. qui głatur in dño głe¬
tur hoc nob̃ uelimꝰ. hoc ciuitati cuiꝰ ciues sumꝰ: Non
enĩ aliunde beata cuitas aliunde h omo: cũ altud
cuitas nonsit qm concors hominũ mustitudo: Ita¬
q si omĩs prudentia tua qͣ consule̾ conaris reb hu¬
manis.si omĩs fortitudo qua nulliꝰ imqͥtate adu̾sante
terreris. si omĩs temꝑantia qͣitanta labe nequissime
consuctudinis hominũ te acorruptionib abstines. si
omĩs iustitia qua recte iudicando sua cuiq distribuis

Expanded text:
dunt in uirtute sua et qui in abundantia diuidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala superemus, et beatam uitam, qua post istam uitam in eius aeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praemio uirtutis, sicut apostolus dicit, qui gloriatur, in domino glorietur. hoc nobis uelimus, hoc ciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere conaris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis,
Abbreviated transcription (Latin):
discerniq cupiebat: tamqmͣ diceremꝰ. ipse quud sen¬
tis quem beatum ppłm dicis: non ait beatus ppłs
ciuꝰ ÷ uirt᷑ anim ciꝰ. Qd̃ si dixisset. decrenisset qͥdem
etiã istum ppłm abillo qui beatam uitã in ista ui¬
sibili et corporali. felicitate constituit: sed non dum
transcendisset õs uanitates et in sanias m̃daces.
Maledicr̃᷑ enim omnis sicut alibi eedem littere do¬
cent qui spem suã ponie in homine. Ergo nec inse
ipso quisq debet: quia et ipse homo ẽ: Oinde ut tnͣs¬
siret oĩum uanitatum et in samarũ m̃datium li¬
mites. atq ibi beatam uitam poneret ubi uere est:
beat in quit ppłs cuiꝰ ẽ dñs ds̃ ipsius: Cernis gͥ un¬
depetendum sit quod om̃s docti indoctiq deside¬
ranit: et multi errando ac suꝑbiendo unde petat᷑.
et ubi accipiatur ignorant:. Utriq autem in qͦdã
diuino psalmo simul rep̾henduntur. et qͥ confi¬

Expanded text:
discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sendiscernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam uitam poneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac superbiendo, unde petatur et ubi accipiatur, ignorant. utrique autem in quodam diuino psalmo simul reprehenduntur, et qui confi
Abbreviated transcription (Latin):
na macerie nec trausitꝰ neq clamor inplateis eoꝵ.
Beatum dixerunt ppłm cui hec sunt: beatus ppłs cuiꝰ
domin̾ d̃s ipsuis. Uides exaggeratione t̾rene felicita¬
tis beatumppłm non dicinisi afiliis auenis idẽ.
non ꝑtinentib adregerationẽ qua efficimur filu
di: a quoꝵ manu iste eximi p̃catur ne abeis ĩhanc
opinionem atq inpeccata impia ꝑtrahatur. loqñ¬
do quippe uanitatem. bcatum dixert̃ ppłm cui
hec sunt que supͣ cõmemorauit: quib ea felicitas
constat. qmͣ solam dilectores mundi huiꝰ inqͥrt̃. Et
ideo dextera eorum dext̃a iniqͥtatis. qͥa hec p̃posuert̃
que fuerant pꝰponenda: sicut simstre p̃ponitira
dextera: Si enim habentur nonmeis beata uita po-¬
nenda ẽ. sed subdita debent ẽẽ non p̃dita sequentia
non ducen.ia: huic autem qͥ sic orabat et afiliis ali-¬
enis qui beatum dycerunt ppłm cui hec st̃. eximi

Expanded text:
na maceriae nec transitus neque clamor in plateis eorum. na maceriae nec transitus neque clamor in plateis eorum. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus ipsius. Vides exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi
Abbreviated transcription (Latin):
itaq obsecro te falsorũ phitosophor uanitaces et
insanias menclaces: quia nec uirtꝰ nobis erit. nisi
ad sit. ipse quo iuuemur. nec beatitudonisi adsit
ipse quo fruamur. et totum mutabile atq corrup
tibile nr̃m qd̃ ꝑseipsum in becillum. et quedam ma¬
teries miseriarum ẽ. dono immortalitatis atq in¬
corruptionis absorbeat: Qm̃ uero terei publice sci¬
m᷑ amatorem: non aliunde ẽẽ beatum hominẽ ali-¬
unde ciuitatem. uide qmͣ sit mullis sacris litteris
clarum: Nam qͥdam meis scõ sp̃u pleñ: hec loquit᷑
oeans. Exime me demanu fition auenor quor os
locutum ẽ uanitatem: et dextera eorum dextera in¬
iquitatis: Quorũ filu uelut nouelle constabilite.
inuiuentute sua: filie eoꝵ composite et ornate si¬
cut similitudo tempu: cellaria eoꝵ plena eructan¬
tia exhoc in hoc: Oues eorũ fecunde multiplican¬
tes in exitib fuis. boues eorum crassi: Non ẽ rui-¬

Expanded text:
itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia nec uirtus nobis erit, nisi adsit ipse, quo iuuemur, nec beatitudo, nisi adsit ipse, quo fruamur, et totum mutabile atque corruptibile nostrum, quod per se ipsum inbecillum et quaedam materies miseriarum est, dono inmortalitatis atque incorruptionis absorbeat. Quoniam uero te rei publicae scimus amatorem, non aliunde esse beatum hominem, aliunde ciuitatem uide quam sit in illis sacris litteris clarum. nam quidam in eis sancto spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniquitatis; quorum filii ueuentute sua, filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. non est rui
Abbreviated transcription (Latin):
homimũ que sunt qñ doquidẽ ille qͥ non cũ mer¬
cede debita. sed cum gratiita gratia. uenit omnes
peccatores solus apeccatis uber et lib̃ator inuenit
sigͦ nos uirtus uera delectat: ei dicamꝰ qđ inciꝰ sacris
literis legimꝰ: Biugante dñe uirtꝰ mea:. Et si uete be¬
atiẽe uolum̃ qd noue non possum᷑. id qd̾ in eisdem
litt̾is didicimus. fido corde teneamus: Beatꝰ uir
cuiꝰ ẽ nom̃ dñi spes eiꝰ et non respexit inuanitates
et insamas mendaces. Qnͣta ẽ autẽ uanitas qnͣta
insania qnͣtumq m̃datiũ hominẽ mortalẽ. erũ¬
nosam uitã mutabili et spũ et carne ducentem.
tot peccatis oneratum. dot temptationib subditũ.
tot corruptionib obnoxium penisq iustissimis
destinatum. in se ipso fidere ut beatus sit. qnͣdo ne
ulud qͥdem qd̾ habet innature suc dignitate p̃ci¬
puum. idẽ m̃tem atq rationem potest uendicare
aberrorib: nisi d̾s ad sit lux m̃tium: abiciamus

Expanded text:
hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum merhominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerumnosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptionibus obnoxium poenisque iustissimis destinatum se ipso fidere, ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem potest uindicare ab erroribus, nisi deus adsit lux mentium! abiciamus
Abbreviated transcription (Latin):
tu te hoc impetrasti tͥ qͥ me sapientem appellasti.
hinc enim ausus sum. hec ad te loqui ut tibi sapi¬
entiam non qͣlis michi sit ostentarẽ. sed qualis eẽ
debeat ostenocrem: hic ẽ autem inp̃senti scłd uerus
ueri dĩ cultus. ut sit eĩ i futuro scło certꝰ atq intẽ¬
ger fructꝰ. hic constantissima pietas: ibi sẽpit̃na
feucitas. Exist asapientia que una uera ẽ si quid ha¬
beo adeo sumpsi non ame p̃sumpsiatq ab illo
mie ꝑfici fidelit̾ spo. aquoinchoatum ẽẽ humi¬
lit̾ gaudeo: Nec in eo qd̃ ad huc non donauit mcre¬
dulus: nec meo qd̃ iam douauit ingratus. Non e¬
min meo uł ingemo. uł merito. s eł donosum:
siquid laudabilit sum: Nam quedam acutissima
et excellentissima ingema tanto in maiores errore
ierunt. qnͣto p̃fidertius tamqmͣ suis uirib cucur¬
rerunt. nec simplicit̾ ac ueracit̾dm̃ ut uiam sibi
ostenderet petiuerunt Merita uero quorum libet

Expanded text:
\'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet
Abbreviated transcription (Latin):
tes intribulatione patientes. Ostendit enĩ quare
tatis. et carins in firmitate apparente nonsolum
sermonis oraculo docintuum etiã suc passionis
et resurrectionis exẽplo: In alt̾a enĩ qͣlia tolerare: in
alt̾a qualia debeamꝰ sꝑare monstrauie. Cuĩ et ill
grãm mererentur. nisi elati inflatiq suꝑbia ia¬
nit̾ conarentur istam uitam beatã ipsi si facereꝰ
qd̾ solus d̾s ueracit᷑ cultorib suis p̾hancuitam se
largiturũ cẽ ꝓmisit. Samor qͥppe ẽ eĩdem ticero¬
nis illa sententia: ubi ant.Nlam hec quidem uita
mors ẽ. qmͣ lamentaripossem siuberet. Quomo¬
do gͦ si recte lamentatur beata cõpbatur: ac non
potius qm̃ recte lam̃tatur misera ẽẽ conuincitur. Q¬
re assuesce obsecrote uir bonebeat᷑ ẽẽ int̾im spe. ut
sis etiam re: cum pietati ꝑseuerantissime retribuet᷑
mertes felicitatis et̾ne. Si plixa epła hontrosus sũ:

Expanded text:
tes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare tes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare nitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit. cuius et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia inaniter conarentur istam uitam beatam sibi ipsi facere, quod solus deus ueraciter cultoribus suis post hanc uitam se largiturum esse promisit. sanior quippe est eiusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors est, quam lamentari possem, si liberet\'. quo modo ergo, si recte lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam recte lamentatur, misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
uł nullus omnino sit qd epicurei et siq̃ alii simiti
stultitia putau̾unt. uł ideo beatus qm̃ fuerit ab il¬
lauita beata tamqinͣ ab aliqua peste. uberatus:
Ominium supba iactantia Si bcata uita ẽ in cru¬
ciatib corporis. cur noninea manet sapiens ut
fruatur: Si autẽ misera ẽ. qͥd obsecro de nisi typhꝰ
impelit ne fateatur: ne oret dñine iusto. et miseri¬
cordi fuplicet qui potens ẽ et uite. huiꝰ mala. uł aũ¬
tere uł mitigare uł ad ea toieranda fortitudine ar¬
mare uł ab eis omnimodo liberare et p̾ hec uere
beatam uitã dare qͦ nuilũ malum ad mitatur. et
ubi sũmum bonũ tamqm amittatur. Hoc piorũ
p̃mium ẽ. cuiꝰ adipistendi spe uitam istã tempora¬
lẽ atq mortalem. non tam delectabilit̾ qmͣ tolera¬
bilit̾ ducimus: et mala eiꝰ tunc bono consitio et di¬
uino munere fortiter ferimꝰ cum bonorũ et̾norum
fideli i ꝓmissione. et fideli nr̃a expectatione gau-¬
demiꝰ: Ad hoc nos exhortans apłs ait. Spe gauden¬

Expanded text:
uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gauden
Abbreviated transcription (Latin):
omino sublum semꝑq magnifico fitio
bonifatio: augustinus epc̃. africe litꝰ ut
audio. miles attigit tnͣsmarinus: S hutꝰ
meri dux: acatholica u̾itate dissentit. qͥd orem sic̃
oportet ignoro: abitalia hostis ẽ public̾ nuntiatꝰ.
contͣ uictricia signa suꝑbas erigens hastas. Pacem
int̾ uos fieri uellem. si scirem pleniꝰ qd ignoro. ad ẽ
qͥdem africe. olim paratum in italia bellum. S tam̃
dabit diuinitate iuuante. catholic̃ heretico terga.
Tui cordis intentio dirigatur ad dm̃: ñ militẽ tineb̾
ñ gothum ñ hunũ¬

Expanded text:
omino sublimi semperque magnifico filio BONIFACIO, AUGUSTINUS episcopus. Africae littus, ut audio, miles attigit transmarinus; sed hujus militis dux a catholica veritate dissentit. Quid orem, sicut oportet, ignoro. Ab Italia hostis est publicus nuntiatus, contra victricia signa superbas erigens hastas. Pacem inter vos fieri vellem, si scirem plenius quod ignoro. Adest quidem Africae olim paratum in Italia bellum, sed tamedabit, Divinitate juvante, catholicus haeretico terga. Tui cordis intentio dirigatur ad Deum, non militem timebis, non Gothum, non Hun
Abbreviated transcription (Latin):
aut minꝰ didicit: quid hoc ꝑtinet ad eam questi¬
onẽ que desanctis scͥpturis uł docum̃tis eccłastics.
aut publicis discutienda ẽ: In quib ille ꝑtot ãnos
u̾satur. unde mneis deb̾et eẽꝑitior. Postremo ẽ hic
fr̃ et collega ms sãsuciꝰ epẽ turrensis ecclẽ qͥ nullas
uales didicit qͣles iste dicitur formidare. ipse ad sit¬
agat cumillo. Rogabo cum ⁊ ut confido ĩnoĩe xp̃i
tam uera fide eruditum. sic̃ ꝯfidimus adiuuabit.
Nulla gͦ causa ẽcur ad alios nescio quos differat.
ne int̾ nos quod ad nos ꝑtinet ꝑ agamꝰ. Nec tam̃
ut dixi etiam illos de fugio: si eorũ ipse poscit au¬

Expanded text:
aut minus didicit, quid hoc pertinet ad eam quaestiaut minus didicit, quid hoc pertinet ad eam quaestionem, quae vel de sanctis Scripturis, vel documentis ecclesiasticis aut publicis discutienda est, in quibus ille per tot annos versatur, unde in eis deberet esse peritior? Postremo est hic frater et collega meus, Samsucius episcopus Turrensis ecclesiae, qui nullas tales didicit, qagat cum illo; rogabo eum et, ut confido in nomine Chrtamen uera fide eruditum, sicut confidimus, adiuuabit. nulla ergo causa est, cur ad alios nescio quos differat, ne inter nos, quod ad nos pertinet, peragamus. nec tamen, ut dixi, etiam illos defugio, si eorum ipse poscit au
Abbreviated transcription (Latin):
aut si consentit. ut ipsam totam questionẽ disse̾¬
sionis nr̃e placide ꝑtraccemus. ut t̾ror qui iam
manifestus ẽ manifestius ĩ notescat: libent̾ am¬
plector. audiui enĩ qd̾ dix̃it ut sine tu multu
populari. ad sint nob̾cum deni exutͣq parte gra.¬
ues ⁊ honesti uiri: et scłm scpͥturas quidinuͭ sit
ꝑquiramus: Nam illud qd̃ rursus eum dixisse
ñ nulli adme ꝑtuler̃. cur ñ ierim constantinam
st̃. ridiculum ẽ dicere: quasi ad me cura ꝑtineat ꝓ
pͥanisi hipponiensis eccłẽ. michi tota huiꝰ questio¬
nis ratio: maxime cum ꝓculiano ẽ. S si forte im¬
parem se putat cuiꝰ uoluerit coliege sui imploret
auxilium. In alus enĩ ciuitatib tantũ aginus.
nobis imponunt earũdẽ ciuitatum ep̃i fr̃s ⁊ consa
quid ĩme tirone timeat. quo minꝰ mecũ uelit con¬
ferre sermonẽ. ñ satis intelligo. Si doctrinam libe¬
ralium litt̃aꝵ ñ nouit quas forte ipse aut ñ didic̃

Expanded text:
aut, si consentit, ut ipsam totam quaestionem dissenaut, si consentit, ut ipsam totam quaestionem dissensionis nostrae placide pertractemus, ut error, qui iam manifestus est, manifestius innotescat, libenter amplector. audiui enim, quod dixerit, ut sine tumultu populari adsint nobves et honesti viri, et secundum Scripturas, quid in vero sit, perquiramus. Nam illud quod rursus eum dixisse nonnulli ad me pertulerunt, cur non ierim Constantinam, sunt, ridiculum est dicere, quasi ad me pertineat cura propria, nisi Hipponensis Ecclesiae. Mihi tota hujus quaestionis ratio maxime cum Proculeiano est. Sed si forte imparem se putat, cujus voluerit collegae sui imploret auxilium. In aliis enim civitatibus tantum agimus, nobis imponunt earumdem civitatum episcopi, fratres  dicit, quid in me tirone timeat, quominus mecum velit conferre sermonem, non satis intelligo: si doctrinam liberalium litterarum, quas forte ipse aut non didicit,
Abbreviated transcription (Latin):
que furorem illiꝰ amisera uidua ⁊ desolata cõpescat:
⁊cum qͥb modis nouit atam scelerata dispositio¬
ne det̾reat. uerumptam̃ ego tanto animi dolore
ꝑcussus: qͥd facerem nisi saltem loquerer: an u̾o
ista illi fatiunt. & mͥ dicitur taces au̾tat a me
oportet: ego illoꝵ indignationib t̾ritus taccã. Qd̾
enĩpublicis gestis herere uolui tam sacͥlegũ nefas.
tẽ fingere aliquid arbitretur: qũ etiã apud ipsam
hipponẽ iam dr̃. in hoc ꝓculianũ mandasse quod
publicum renuntiauit offitium: Qͥd aittẽ mode¬
stius ag̾ẽ possumꝰ. qmut tam grauẽ causã. ꝑte ta¬
petiui ꝑ fr̃s nrõs bonos atq honestos uiros. quos
ad tuã eximietatẽ tuam misi: ut querere digneris
utrum ꝓculiam prb̃r uictor ñ hoc abcpo suo mã¬
datum accepit. qd̃ offitio publico renuntiauit̾at
forte cum ⁊ipse uictor aliud dixerit. faisum illi a¬
pud acta ꝓsecuti fuit: cum sit cõmunionis eiꝰdem.

Expanded text:
quae furorem illius a misera uidua et desolata compescat et quae furorem illius a misera uidua et desolata compescat et eum, quibus modis nouit, a tam scelerata dispositione deterreat. uerum tamen ego tanto animi dolore percussus quid facerem, nisi saltem loquerer? an uero ista illi faciunt et oportet, ego illorum indignationibus territus taceam. quod enim publicis gestis haerere uolui tam sacrilegum nefas, tem fingere aliquid arbitretur, quando etiam apud ipsam Hipponem iam dicitur non hoc Proculianum mandasse, quod publicum renuntiauit officium. Quid autem modestius agere possumus, quam ut tam grauem causam per te tapetiui per fratres nostros, bonos atque honestos uiros, quos ad tuam eximietatem misi, ut quaerere digneris, utrum Proculiani presbyter Victor non hoc ab episcopo suo mandatum acceperit, quod officio publico renuntiauit, an forte, cum et ipse Victor aliud dixerit, falsum illi apud acta prosecuti sint, cum sint communionis eiusdem;
Abbreviated transcription (Latin):
fiat mme aliquid: undemenbratuis doicant: ua¬
dam mͥ ad eos quinouert̃ ex sufflare grãm. in qͣ ibi
natꝰ sum: destruere formam qm̃ into eiꝰ accepi am¬
bas matres meas. seiuis truciatib torqueam. Que
me postĩor pepit. efferat pͥor. ad hui dolorem sp̃ita¬
lit̾ moriar: adilliꝰ cedem carnalit̃ uiuã. Qͥd aliud
expectamꝰ uir honorabilis eusebi. isi ut ĩmiserã
mulierẽ senectute decrepitam. iuduitate destitutã
acuiꝰ credib in catholica ꝓ hibebatur. iam donatis¬
ta securꝰ armctur: Quidenim aliud furibundo
corde concepit cum diceret matri. tratis feram mne
ĩpartem donati. ⁊ bibam sangͥnẽ tuum: Coce iam
conscientia cruentus. ueste qe albatus: ꝑficit par¬
tem pollicitationis sue. Restat pars altera: ut matͥs
sanguinẽ bibat. Si gͦ placent istaurgeatur acleri.¬
cis ⁊ sc̃ificatorib suis. ut intͣ octauas suas totum qd̃
uouit ex soluat: Potens ẽ quidem dextera anĩ.

Expanded text:
in me aliquid, unde membra eius doleant; uain me aliquid, unde membra eius doleant; uadam mihi ad eos, qui nouerunt exsufflare gratiam, in qua ibi natus sum, destruere formam, quam in utero eius accepi; ambas matres meas saeuis cruciatibus torqueam; quae me posterior peperit, efferat prior; ad huius dolorem spiritaliter moriar, ad illius caedem carnaliter uiuam\'. quid aliud expectamus, uir honorabilis Eusebi, nisi ut in miseram mulierem senectute decrepitam, uiduitate destitutam, a cuius caedibus in catholica prohibebatur, iam Donatista securus armetur? quid enim aliud furibundo corde concepit, cum diceret matri: \'Transferam me in partem Donati et bibam sanguinem tuum? ecce iam conscientia cruentus, ueste dealbatus perficit partem pollicitationis suae; restat pars altera, ut itiatris sanguinem bibat. si ergo placent ista, urgeatur a clericis et sanctificatoribus suis, ut intra octauas suas totum, quod uouit, exoluat. Potens est quidem dextera domini,
Abbreviated transcription (Latin):
suo nitienis crebris sedib matris in sanus.⁊ impias
manus nec illis dieb cum etiã seueritas legum sce¬
leratissimis parcit. aiuscerib unde natus ẽ reuocãs.
eidem minatur matri. se inpartem donatitransi¬
curũ ⁊ eam qmͣ incredibili furore solet cedere ꝑ¬
emptut᷑ minatur ei: Transit ad partem donati:
rebaptiratur furens: ⁊ ĩmat̾nũ sangͥnẽ fremens
albis uestib candidatur: Constituitur intͣ cancel¬
los. eminens atq conspicuus. ⁊ oĩum gem̃tiũ
ocłis matricidii meditator. tanqinͣ̃ renouat᷑ op¬
potitur: hec cine tandem tͥ placent uir grauissi¬
me: Neq̃qm hoc dete crediderĩ noui consid̾atio¬
nẽ tuam. Ceditur mat̾cainalis in m̃bris. quib
genuit ⁊ nutriuit ingratum: ꝓ hibet hoc etcła
mat̃ spiritalis. ⁊ reditur & ipsa insacrat̃tts qͥb
genuit ⁊ nutriuit ingratum. Nonne tͥ uidetur
ciam. Inturiis quib potest ẽtiam ipsa feriatur¬

Expanded text:
suo iuuenis crebris caedibus matris insanus et impias suo iuuenis crebris caedibus matris insanus et impias manus nec illis diebus, cum etiam seueritas legum sceleratissimis parcit, a uisceribus, unde natus est, reuocans; minatur eidem matri se in partem Donati translaturum et eam, quam incredibili furore solet caedere, perempturum; minatur ei, transit ad partem Donati, rebaptizatur furens et in maternum sanguinem fremens albis uestibus candidatur; constituitur intra cancellos eminens atque conspicuus et omnium gementium oculis matricidii meditator tamquam renouatus opponitur. Haecine tandem tibi placent, uir grauissime? nequaquam hoc de te crediderim; noui considerationem tuam. caeditur mater carnalis in membris, quibus genuit et nutriuit ingratum; prohibet hoc ecclesia, mater spiritalis; caeditur et ipsa in sacramentis, quibus genuit et nutriuit ingratum. nonne tibi uidetur ciam: iniuriis, quibus potest, etiam ipsa feriatur
Abbreviated transcription (Latin):
etiã cuicumq dissuadenti ne tuoꝵ correctiom opã
instant̾ ĩpendas nob̾q detrahenti qd̾ talia uelunꝰ:
habeas quod respondeas. Qd̃ si suꝑfluofec. qd̃ iã
istauł didiceras uł ipse cogitaueras. aut honero¬
sus fui qd̃ curis publicis tam occtipato. plixã epsam
ĩgessi. peto des ueniam dum tañ qd̃ suggessi ⁊ ro¬
gaui ñ spnas: sic te tueatur miscłiadĩ. Aug̾. ad
na cordis humani. qnͣtum pacem xp̃i
anam diligo. tantum meinoueri sacrilegis eoꝵ
faccis. qui meiꝰ dissensione indigne atq impie ꝑ
seuerat. eumq motum animi mnei eẽ pacificum
sleq me id agẽ ut ad cõmunionẽ catholicã qͥsqmͣ
cogatur inuitꝰ. s ut omnib errantib aꝑta u̾itas
declaretur: ⁊ ꝑ nr̃m ministĩum dõ uiuante. ma¬
infestata se amplectendã atq sectandam. satis ipsa
psuadeat. Quid enim execrabilius queso te ut alia
taceani. quam id qd̃ nunc accidit: Corripitur ab ep̃o

Expanded text:
etiam cuicumque dissuadenti, ne tuorum correctioni operam etiam cuicumque dissuadenti, ne tuorum correctioni operam instanter inpendas, nobisque detrahenti, quod talia uelimus, habeas, quod respondeas. quod si superfluo feci, quod iam ista uel didiceras uel ipse cogitaueras, aut onerosus fui, quod curis publicis tam occupato prolixam epistulam ingessi, peto des ueniam, dum tamen, quod suggessi et rogaui, non spernas. sic te tueatur misericordia dei. XC. na cordis humani, quantum pacem diligo Christianam, tantum me moueri sacrilegis eorum factis, qui in eius dissensione indigne atque impie . perseuerant, eumque motum animi mei esse pacificum neque me id agere, ut ad communionem catholicam quisquam cogatur inuitus, sed ut omnibus errantibus aperta ueritas declaretur et per nostrum ministerium deo iuuante manifestata se amplectendam atque sectandam satis ipsa persuadeat. Quid enim execrabilius, quaeso te, ut alia taceam, quam id, quod nunc accidit? corripitur ab episcopo
Abbreviated transcription (Latin):
solis humanis troribmurus dure consuetutins ex¬
prignatur. s etiam diumis auctoritatib atq rationib.
fides ⁊ intelligentia m̃tis instruitur: Q uecũita sint no¬
uerit benignitas tua hommes ur̃os. qua in regione
ippomensi sunt ad huc eẽ donatistas: nec apud eos qͥc¬
quam ualuisse litt̾as tuas. Cur autẽ ñ ualueriit. ñ
opꝰ ẽ scͥbere s mute aliquem tuor uł domesticoꝵ ut
amicoꝵ cuĩ hoc fidei possis iniungẽ qͥñ ad eaioca. s
ad nos pͥmit᷑ ueniat. illis omĩno nescientib ⁊ nob̾ẽ
pͥmitꝰ consilio ꝑtractato. ꝗd̾ agendum dñõ adiu¬
uante uisum fuĩt agat: seq enim tantum ꝓeis
agimus cum hoc agimꝰ: s etiã ꝓ nob̾ iam facts ca¬
tholicis. quib illoꝵ uicinitas sic infesta ẽ. ut conte¬
pm anos millo modo possit & hoc quidẽ buiter
scrib̾e pot̾am s uolui te hab̾e aliquid litt̾̃aꝵ nr̃aꝵ.

Expanded text:
solis humanis terroribus murus durae consuetu. dinis exsolis humanis terroribus murus durae consuetu. dinis expugnatur, sed etiam diuinis auctoritatibus atque rationibus fides et intellegentia mentis instruitur. Quae cum ita sint, nonerit benignitas tua homines uestros. qui in regione Hipponiensi sunt, adhuc esse Donatistas nec apud eos quicquam ualuisse litteras tuas. cur autem non ualuerint, non opus est scribere; sed mitte aliquem tuorum uel domesticorum uel amicorum, cuius hoc fidei possis iniungere, qui non ad ea loca sed ad nos primitus ueniat illis omnino nescientibus et nobiscum primitus consilio pertractato, quod agendum domino adiuuante uisum fuerit, agat. neque enim tantum pro eis agimus, cum hoc agimus, sed etiam pro nostris iam factis catholicis, quibus illorum uicinitas sic infesta est, ut contemni a nobis nullo modo possit. et hoc quidem breuiter scribere poteram; sed uolui te habere aliquid litterarum nostr
Abbreviated transcription (Latin):
nati gͣtulantur. Deniq ñ sicut putant ⁊ sic̃ iactant.
tales eos suscipimus qͣles fuert᷑ s õm̃o mutatos:
qͥa eẽ catholici ñ incipiunt nisi heretici eẽ destite¬
illis st̃ nob̾ cõmunia: qͥa ñ humana st̃ s duuna.
Oprĩ eorũerror auferendus ẽ quẽ male imbiber᷑.⁊
ñ sacram̃ta que sulit̾ accepert̃ que ad suam pe¬
nam portant ⁊ habent quanto indignĩ habent.
s tam̃ habent. Errore itaq derclicto seꝑationis
prauitate correcta. abheresi ad eccłe pacem tnͣseunt.
qmͣ ñ habebant: sine qua illis putiosum fuerat
qd̾ habebant. s ficum transeunt ficci st̃: ñ ẽ iam
hoc nr̃m s di iuditium. Et tam̃ quidã cũficti pu¬
tarentur. qm̃ iussionis ad nos t̾rore tnͣsierẽ: tales
posterius in ñnullis temptatiomibr inuenti st̃.
ut quib oam uet̾ib catholicis p̃ferrentur: ñgͦ
mchil agiur cum instant agitur. Neq emm

Expanded text:
nati gratulantur. Denique non, sicut putant et sicut iactant, nati gratulantur. Denique non, sicut putant et sicut iactant, tales eos suscipimus, quales fuerunt, sed omnino mutatos, quia esse catholici non incipiunt, nisi haeretici esse destiteillis sunt nobis communia, quia non humana sunt sed diuina. proprius eorum error auferendus est, quem male inbiberunt, non sacramenta, quae similiter acceperunt, quae ad poenam suam portant et habent, quanto indignius habent, sed tamen habent. errore itaque derelicto, separationis prauitate correcta ab haeresi ad ecclesiae pacem transeunt, quam non habebant. sine qua illis perniciosum fuerat, quod habebant. sed si, cum transeunt, ficti sunt, non est iam hoc nostrum sed dei iudicium; et tamen quidam cum ficti putarentur, quoniam iussionis ad nos terrore transierunt, tales posterius in nonnullis temptationibus inuenti sunt, ut quibusdam ueteribus catholicis praeferrentur. non ergo nihil agitur, cum instanter agitur: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
inmum accesserit idõ ratꝰ sit baptismus quia suꝑ
quẽ columba descendit ipse baptitat: et tam̃cũ
tam ꝑspicua u̾itas aures ⁊ corda hominũ feriat:
tanta quos dam male ꝯfuetudinis uorago submer¬
sic ut omnib auctoritarib rationibq refistere qm
consentire maluit. Resistunt autẽ duob modis: aut
seuiendo aut pigrescendo. Quid gͥ hic fatiat eccł̃ie
medicina salutẽ oĩum mat̾na cartate ꝯqͥrens: tan¬
qmͣ int̃ freneticos ⁊ letargicos estuans: suumqͥd con¬
tẽpnere neq desistere. uł debet uł potest: utrisq
sit necesse ẽ molesta: quia neutris ẽ inmca. Nan
⁊ frenetici nolunt ligari:.⁊ letargici nolunt excita¬
ri. S ꝑseuerat diligentia caritatis. freneticũ casti¬
gare. letargicum stimulare: ambos amare. am¬
bo offenduntur: s ambo diliguntur. ambo mo¬
lestati qmͣ dui egri sunt in dignant᷑. s ambo sa¬

Expanded text:
minum accesserit, ideo ratus sit baptismus, quia, super minum accesserit, ideo ratus sit baptismus, quia, super quem columba descendit, ipse baptizat. Et tamen cum tam perspicua ueritas aures et corda hominum feriat, tanta quosdam malae consuetudinis uorago submersit, ut omnibus auctoritatibus rationibusque resistere quam consentire malint. resistunt autem duobus modis: aut saeuiendo aut pigrescendo. quid igitur hic faciat ecclesiae medicina salutem omnium materna caritate conquirens tamquam inter phreneticos et lethargicos aestuans? numquid contemnere, numquid desistere uel debet uel potest? utrisque sit necesse est molesta, quia neutris est inimica. nam et phrenetici nolunt ligari et lethargici nolunt excitari; sed perseuerat diligentia caritatis phreneticum castigare, lethargicum stimulare, ambos amare. ambo offenduntur, sed ambo diliguntur; ambo molestati, quam diu aegri sunt, indignantur. sed ambo sa
Abbreviated transcription (Latin):
cũq sarrinam porter ñ iste s suꝑ quẽ colũba des¬
cenctit. ipse ẽ quibaptizat. Iuos autẽ uana sentiẽ¬
tes. tanta absurdicas sequitur ut qͦ ab eafugiant
ñinueniant. Cum enĩ fateantur ratum ⁊ uerum
cẽ baptismum. qñ baptuat. apud eos aliqͥs cͥmi¬
nosus ciuus cͥmina latent. dicimus eis. quis tẽ
baptitat nec habent quid respondeant nisi ds̃. Neq
en ĩpossuint dicẽ: qd̾ homo ad ult̃ quẽqm̃ scĩficit.
Quib respondemꝰ. Si gͦ cum baptirat homo iustꝰ
manifestus ipse sanctificat: cum autem baptirat
homo iniquus occultus. tt̃ ñ ipse s dñs stificat: op¬
tare debent qui baptirantur. ab occultis malis ho¬
mnib potius baptitari. qmͣ amanifestis bonis.
Multum enĩ eos melius ds̃: qm̃quilibet homo uistꝰ
scĩficat. Qd̃ si absurdum ẽ ut qͥs qmͣ baptitandus.
optet abocculto ad ult̃o potĩ rebaptitari. qmͣ ama¬
nifesto casto: restat utiq ut qͥlibet ministroꝵ ho¬

Expanded text:
cumque sarcinam portet, non iste sed, super quem columba descendit, ipse est; qui baptizat. illos autem uana sentientes tanta absurditas sequitur, ut, quo ab ea fugiant, non inueniant. cum enim fateantur ratum et uerum esse baptismum, quando baptizat apud eos aliquis criminosus, cuius crimina latent, dicimus eis: Quis tunc baptizat?\' nec habent, quid respondeant, nisi: \'Deus\', neque enim possunt dicere, quod homo adulter quemquam sanctificat. quibus respondemus: \'Si ergo, cum baptizat homo iustus manifestus, ipse sanctificat, cum autem baptizat homo iniquus occultus, tunc non ipse sed deus sanctificat, optare debent, qui baptizantur, ab occultis malis hominibus potius baptizari quam a manifestis bonis; multum enim eos melius deus quam quilibet homo iustus sanctificat. quod si absurdum est, ut quisque baptizandus optet ab occulto adultero potius baptizari quam a manifesto casto, restat utique, ut, quilibet ministrorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
ceranmꝰ nisi forte quẽqmͣ prudentium ꝑ mo¬
uebit. qd debaptismo solent dicere tunc eẽ uerũ
baptismum xp̃i cum ab homine iusto daturꝰ cũ
⁊ huic teneat orbis t̾rarum eudentissã ⁊ eugłicã
ũttatem. ubuioħ̾s ait. qui me misit baptizare ĩ
aqͣ: ipsemͥ dixit. Suꝑ quẽ uderis spm̃ descen¬
dentem qͣsi columba ⁊ manentẽ suꝑ eum: ipẽ
ẽ qui baptitat inspũscõ. unde secura eccłia
spem ñponit in homine ne incidat in illam
sententiam inqua scͥptum ẽ. maledictꝰ onñs qui
spemsuam ponit in homine: s spem suam pontt
in xp̃o. quu sic accepit formã serui ut ñ amitte

Expanded text:
cernimus. Nisi forte quemquam prudentium permocernimus. Nisi forte quemquam prudentium permouebit, quod de baptismo solent dicere, tunc esse uerum baptismum Christi. cum ab homine iusto datur, cum et hinc teneat orbis terrarum euidentissimam et euangelicam ueritatem, ubi Iohannes ait: Qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit: \'Super quem uideris spiritum descendentem quasi columbam et manentem super eum, ipse est. qui baptizat in spiritu sancto\'. unde secura ecclesia spem non ponit in homine, ne incidat in illam sententiam, in qua scriptum est: Maledictus omnis, qui spem suam ponit in homine, sed spem suam ponit in Christo, qui sic accepi
Abbreviated transcription (Latin):
baptirare: respondetur eis: qͥa nescitis qui fue
rint in affrica scõꝵ codicum traditores: ⁊ in eo
qd̃ nesciebatis. iudicib magis qmͣ accusatorib
eccłe noliustis credẽ: Si cͥm̃ alienum ñ grauat
quẽqm quid ꝑtinet ad orbem t̾rarũ qd̃ in afri¬
ca quisq cõmisit: Si crim̃ incognitum ñ gra¬
uat quẽqmͣ: unde potuit orbis t̾rarum cog¬
noscere uł cͥm̃ iudicũ uł reoꝵ: Iudicate qui
cor habetis: hec ẽ heretica uistitia. ut quia or¬
bis t̾rarum ñ dampnat cͥm̃ incognitũ: pars
donati dampnet orbẽ t̾raꝵ mauditum. d sa¬
ne sufficit orbi t̾rarum tenẽ ꝓ missiones dĩ. ⁊ m
se uid̾e cõpleri quod ꝓpħe tanto ante cetinere
in eisdem scͥturis agnoscere eccł̃am. ubi ⁊ rex
eiꝰ xp̃c agnoscitur. Hbi enĩ de xp̃o talia p̃dicta
st̃ qualia completa ineuangłio legimus: Illic p̃¬
dicta sunt de eccła qualia cõpleri toto orbe iã

Expanded text:
baptizare, respondetur eis, Quia nebaptizare, respondetur eis, Quia nerint in Africa sanctorum codicum traditores, et in eo, quod nesciebatis, iudicibus magis quam accusatoribus credere uoluistis\'. si crimen alienum non grauat quemquam, quid pertinet ad orbem terrarum, quod in Africa quisque commisit? si crimen incognitum non grauat quemquam, unde potuit orbis terrarum cognoscere uel crimen iudicum uel reorum? iudicate, qui cor habetis. haec est haeretica iustitia, ut, quia orbis terrarum non damnat crimen incognitum, pars Donati damnet orbem terrarum inauditum? sed sane sufficit orbi terrarum tenere promissiones dei et in se uidere compleri, quod prophetae tanto ante cecinerunt, in eisdem scripturis agnoscere ecclesiam, ubi et rex eius Christus agnoscitur. ubi enim de Christo talia praedicta sunt, qualia completa in euangelio legimus, illic praedicta sunt de ecclesia, qualia compleri toto orbe iam