comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mulos intelligimꝰ harenaꝵ: qͥul in licco¬
rib uł inripissunt. Hebrei credentes in
xp̃m hunc locum ita edisserunt. Primo
tempore he duę tͥbus ⁊abulon & neptali.
ab assyruis capte funt ce ducte in hostilẽ
t̃ram: & galilea deserta ẽ quam nc̃ ꝓpħa
dicit reuelatam: eo qͦd peccata populi
fustineret. Postea autem ñ solum due tͥb
s ⁊ reliq̃ que habitabant trans iordanen
& insamaria: ducte funt in capquitatem.
Et hoc inquiunt scͥptura ñ dic̃ qͦd regiocuiꝰ
popls prius ductꝰ est incaptiuitatem. & ba¬
bylomis seruire cȩpit: & q̃ priꝰ in tenebͥs
tiers abant̃ erroris. ipsa pͥmum bacem p̃¬
dicantis uidit xp̃i: &e ex ea in uintuers as
gentes sit euangłm seminatum. Mazares
quorum opinionem supͣ posui. hẽ locum
tta erplanare conant᷑. Adueniente xp̃o⁊
p̃dicatione illiꝰ choruscante. pͥma terra

Expanded text:
mulos intelligimus arenarum, qui vel in littomulos intelligimus arenarum, qui vel in littoribus, vel in ripis sunt. Hebraei credentes in Christum, hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali ab Assyriis captae 130 sunt, et ductae in hostilem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Samaria, ductae sunt in captivitatem . Et hoc, inquiunt, Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus primus ductus est in captivitatem, et Babyloniis servire coepit, et quae prius in tenebris versabatur erroris, ipsa primum lucem praedicantis viderit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, prima terra
Abbreviated transcription (Latin):
machum uelocit: ut audientes uenite ⁊
faciam uos ꝑiscatores hominũ. statim ae
patrem reliquerint & nauiclam. Nouiᷤᷤ¬
simo aute dempore aggrauata e fides eoꝵ
plurimis iudeoꝵ in errore ꝑmanentib.
Mare autem hic lacum appellat genesa¬
rech. qͥ iordane influente efficit᷑: in citrus
littore capharnaum & tybias & bethsai¬
da ce cororatmsidȩ sunt. In qͥ uł maxime
regione dñs cõmoratꝰ est: ita ut popłs qͥ
uł sedebat uł ambulabat indeneb̾s lucem
s magnam. ut eiꝰ qͥ in euangłio loquitur.
egosum lux mundi. Et qͥ habitabant ĩ
regione umbre mortis. lux orta est eis.
Inter mortẽ & umbram mortis hoc ẽẽ pu¬
to. qͦd mors coꝵs ẽ. quicum oꝑib mortis
ad inferos descenderunt. Anima enim q̃
peccauit. ipsa moriet᷑. Umbra aut̃ mor¬
tis eorum ẽ: qui cum peccent necdũ de
uita ista eg̃ssi sunt. Posfunt en im si uolu¬
erint agere penitentiam. Pgalilea genti¬
um aqͥla tinias gentium: symmachus

Expanded text:
Venite, et faciam vos piscatores hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambulabat in tenebris, lucem sed magnam, ut ejus qui in Evangelio loquitur: Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, quae peccaverit, ipsa morietur ; umbra autem mortis eorum est, qui cum peccent, necdum de vita ista egressi sunt: possunt enim si voluerint agere poenitentiam. Pro Galilaea gentium, Aquila θῖνας gentium, Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
pulis in chana galilee inuitatꝰ ad nup¬
tias: pͥmum ibi signum fecerit aquas ĩ
uinum uertendo. Hoc fecit pͥnciptum
signorum iħs in chana galileȩ ce mani¬
festauit głam fuam: & credidert̃ in eũ
discipli eiꝰ. Unde & in .lxx. dr. Hoc pͥ
mum bibe. uelocit̃ fac: quia tra zabulon
& terra neptalim pͥma xp̃iuidere mira¬
cula: ut pͥma bibet fidei potionem que
pͥma uiderat dñm signa facientem. Et
iuxta hebraicũ pͥmo dempore releuata
ẽẽ dr onere peccatoꝵ: qͥam regionibus
duarum tͥbuum pͥmum saluator euan¬
gelium p̃dicatit. Unde &e inlxͫ .uii. płal¬
mo dr. Benedicite dñm de fontib torael.
Ibi beniamin adolescentior. paultis apls
in m̃tis excessu: qͥ & alibi loquebat᷑. Siue
m̃te excedimꝰ deo. Princtpes ⁊ abulon.
pͥncipes neptalim duces eorum: qͥa ĩ his
tribub fuere uicli de qͥb duces nr̃i apli¬

Expanded text:
uis in Cana Galilaeae invitatus ad nuptias, primum ibi signum fecerit, aquas in vinum convertendo: Hoc fecit principium signorum Jesus in Cana Galilaeae: et manifestavit gloriam suam: et crediderunt in eum discipuliimum bibe, velociter fac: quia terra Zabulon et terra Nephthali prima Christi videre miracula: ut prima biberet fidei potionem, quae prima viderat Dominum signa facientem. Et, juxta Hebraicum, primo tempore relevata esse dicitur onere peccatorum: quia in regionibus duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in sexar: Benedicite Dominum de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentior ; Paulus apostolus, in mentis excessu: qui et alibi loquebatur: sive mente excedimus Deo : Principes Zabulon, principes Nephthali duces eorum; quia in his tribub
Abbreviated transcription (Latin):
archanum. s scribat eam in isto grandi
uolumine quod nc logimꝰ. ce quod sit mi¬
rabiliꝰ humanis uerbis &e stilo qͦ hoĩes
scribe confuerunt. dei sacram̃ta comp̃hen¬
dat. Quid est autem illud qͦdscribitur
numanostilo. scilicet ut puer natꝰ ue¬
lociter spolia decrahat. & etto p̃detur:
Hoc est ne ultra patiatur regnare dia
cendat. facit gͦ propħa quod iusfum est.
& adhibet sͥ duos testes fideles uriamsa¬
ccrdotem qͥ legis doctor est: dicente ma.¬
est. Legimꝰ quod regnante achaz. ⁊acha¬
pit achat ut altare simle altaris da¬
mascifaccret. Et dierum narrat lib̃
qͦd erechias filiꝰ achar quegicrit dñm ĩ
dieb ⁊ acharie eruditi in timore dei. Ex¬
hibiit autem se ysaias dignum sp̃ti ꝓ
nino. rtiha: iuxta illud quod scͥptumẽ.
Accedite ad dm̃ &e illuminamini. Dp̃u
itaq scõ conceptus est dñs. Et licet ht¬
manus sermo naquitatis eius nequeat
explicare misteria. tam̃ gabriel ipsi uir¬

Expanded text:
arcanum; sed scribat eam in isto grandi arcanum; sed scribat eam in isto grandi volumine quod nunc legimus, et quod sit mirabilius humanis verbis exprimi, stylo quo homines scribere consuerunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid autem est illud quod scribitur humano stylo? Scilicet ut puer natus velociter spolia detrahat, et cito praedetur, hoc est, ne ultra patiatur regnum diabocendat. Facit ergo Propheta quod jussum est, et adhibet sibi testes fideles, Uriam sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Maest. Legimus quod regnante Achaz sacepit Achaz ut altare simile altari Damasci faceret; et Dierum liber narrat, quod Ezechias filius Achaz quaesierat Dominum in diebus Zachariae, eruditus in timore Dei. Exhibuit autem se Isaias dignum Spiritu nino ruha, juxta illud quod scriptum est: « Accedite ad Dominum, et illuminamini . Spiritu itaque sancto conceptus est Dominus. Et licet humanus sermo nativitatis ejus nequeat explicare mysteria: tamen Gabriel ipsi Vir
Abbreviated transcription (Latin):
sciat puer uocare patrem fuum ce ma¬
tremstiam auferetur fortitudo damaᷤᷤ¬
el & sꝑolia samarie coramn rege assyri¬
orum. Scꝑtuaginta ꝓ libro grandi int̃¬
stes fideles dixertint. adest enĩ & testes fac
mͥ fideles homines. & ꝓtiria sacerdote
tantum uriam cęt̾a similit̃. Primtmꝓ
pheta missꝰ ẽ ad achaz. ut e p̃diceret q̃
scͥptura cõmemorat. Quio audire no¬
lente ipse dñs loquit᷑ ad achar: ce p̃ci¬
pit e ut perat sͥ signũ in ꝓfundũ siue
in crcelsum. Quo respondente ñ petam
& ñ temptabo dñm. dumisso rege impio
ad domum dauid uerba deiuertuntur:
&e ꝓmitcit᷑ e uirgo partaura filium cuiꝰ
nomen sit emmanuel hoc est nobiscu
ds. Qͥsi crebrofu̾it inuocatꝰ. samaria
subuertat᷑ & syria. Subuertat᷑ autẽ
a rege assir iorum. qͥ & ipsum iudam
postea capturꝰ sit : itaut omnis terra
iudea u̾tatur in solitudinẽ. Rtirsum
guralis. Et dirit dns ad ꝓphamut nequa¬
quam in poplos profciat noue natiuitatiᷤᷤ

Expanded text:
matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. LXX pro libro grandi, inteui mihi testes fideles, dixerunt: adest enim, et testes fac mihi fideles homines. Et pro Uria Sacerdote, tantum Uriam, caetera similiter. Primum Propheta missus est ad Achaz , ut ei praediceret quae Scriptura commemorat: quo audire nolente, ipse Dominus loquitur ad Achaz, et praecepit ei, ut petat sibi signum in profundum, sive in excelsum. Quo respondente, Non petam, et non tentabo Dominum: dimisso rege impio, ad domum David Dei verba vertuntur, et promittitur ei Virgo paritura filium, cujus nomen sit Emmanuel, hoc est, nobiscum 117 Deus. Qui si crebro fuerit invocatus, Samaria subvertatur et Syria: subvertatur autem a rege Assyriorum, qui et ipsum Judam postea capturus sit; ita ut omnis terra Judaeae vertatur in solitudinem. Rursum ginalis. Et dixit Dominus ad Prophetam ut nequaquam in populo proferret novae nativitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tdium: popłs qͥ ambulabat in denebͥs:
uidit lucem magnam. Habitantib
in regione umbre mortis. lux orta
est eis: Lxx. Hoc pͥmum bibe uelo¬
citer fac regio ⁊abulon terra neptalĩ:
& reliqͥ qui iuxta mare estis trans ior¬
danen galilee. Gentum popls qͥ am¬
bulabat in tenebͥs: uidit lucem mag¬
nam. Qui habitatis in regione um
bre mortis lux oriet᷑ uob̃. Duplicẽ
posuiꝰ editionẽ. quia uulgatum ẽ
testimontum & usurpatum ab euan¬
gelista matheo: ut uel dtu̾sitas int̃p̃¬
tationis uel similitudo noscatur. Ne
pͥmum notandum quod destimoniũ
hoc euanglista matħs ñ iuxta .lxx: sed
turta hebreos pofuerit. Dicit enim ser
tauit in capharnaũ quȩ est iuxta ma¬
re in finib ⁊abulon &e neptalim ut im¬
pleretur quod dict̾um ẽ ꝑ ysaiam ꝓpħã¬

Expanded text:
tium. Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. LXX: Hoc primum bibe, velociter fac regio Zabulon, terra Nephthalin, et reliqui, qui juxta mare estis trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: qui habitatis in regione et umbra mortis, lux orietur vobis. Duplicem posuimus editionem, quia vulgatum est testimonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermtavit in Capharnaum, quae est juxta mare in finibus Zabulon et Nephthalim: ut impleretur quod dictum est per Isaiam p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ uocabis uocabunt. Hebre hoc de
ezcchia filio achar ꝓpħari arbrtͣntur
qͦd ipso regnante sit capta samaria:
quod omnino ꝓbari non potest.Di¬
quidem achaz filtus ioathan regnauit
successit in regno filiꝰ eius ezechias. an

Expanded text:
pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Joatham, regnavit successit in regnum filius ejus Ezechia
Abbreviated transcription (Latin):
lumine legimꝰ quod quesierĩt puellã
uirgniem nomine abisag. & introdu¬
ministrabat ei. & rex non cognouit eã.
Qͦdq seguitur. & uocabis nomen ciꝰ
cinmanuel. & .lxx. & tres reliqͥ simili¬
ter tanstulerunt. ꝓ quo & in matheo
scͥptum est tocabunt. quod in hebreo
ñ habet᷑. Qͦ iste ꝑuer qui nascetur ex
uirgine o domtis datnd: irunc a de
appellctur emmantiel .i. nobiscũ ds:
quia reb ipsis ꝓbabis. aduob inimi
saluaturꝰ sit. nẽ a te emmanuelis ap¬
pelletur uocabulo. Uerbum cãrã
thi. quod om̃s interpretati sunt uo¬
cabis. potest intelligi ce uocabit. quo
ipsa scilicet uirgo q̃ concipiet & pari¬
et hoc xp̃m appellatura sit nomine.
Inmultis testimomiis quȩ euangłiste
uł apłi de libris uet̾ib assumpserut̃
curiosius atcendendum est.non eos
u̾borum ordinem secutos ẽẽ. s sensum.
Unde & in p̃sent loco ꝓconcipiet in
ut̃o matħs posuit in ut̃o habebit: &e

Expanded text:
lumine legimus , quod quaesierint puellam lumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine Abisag, et introduministrabat ei, et rex non cognovit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicsalvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI  , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vocabit: quod ipsa scilicet Virgo quae concipiet et pariet, hoc Christum appellatura sit nomine. In multis testimoniis quae Evangelistae vel Apostoli de libris veteribus assumpserunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit : et
Abbreviated transcription (Latin):
fecit sͥ salomon: quod ce in hebreo ita
legimꝰ. Uerbum qͦq nugas ce m̃sttrã:
hebrei codem mͦ &e eisdem appellant
sensib. Et qͣntum cum mea pugno
memoria nunqͣm me arbitror alma
in muliere nupta legisse. s in ea que
uirgo est : ut non solum utrgofit : s
utrgo iumoris etatis. & in annis ad¬
olescentie. Potest enim fieri ut u̾go
sit uetula. Ista autem uirgo erat in
amnis puellarib. uel certe uirgo uel
puellula. & que adhuc tuxum nosse
non posset. s iam nubilis. Demq ce
iii deut̃ononnosub puelle & adoles¬
centule nomine uirgo intelligitur.
Simuenerit inquit homo in campo
puellam desponsatam. & uioppͥmens
dormierit cum ea. int̾ficietis inrum
sotum qͥ concubuit cum ea: & puelle
incħ facictis. Non est adolescentule
surgat contra ꝓxinrum fuum & int̃¬
ficiat anmam eius: sic hoc negotum
accictit. In agro inuenit eam. Clama¬
uit puella desponsata: & non muentꝰ
est qui auxiliaret᷑ e. Et in regumuo¬

Expanded text:
sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis: non est adolescentulae surgat contra 110 proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum vo
Abbreviated transcription (Latin):
eis rifam nr̃e imꝑitie: cirgo hebraice
bethula appellat᷑. q̃ in p̃senti loco non
scribitr. s ꝓ hoc tierbo positum est almã.
quod p̃t̃ .lxx. om̃s adolescentulam tͣnstu¬
lerunt. Porro almã. aptid eos tierbum¬
ambiguum ẽ. Dicitur enim &e adoles¬
de & in titulo psalmi nom ubi in hebraico
stulerunt pro adolescentia quod .lxx.
int̃p̃tati sunt ꝓ absconditis. Et in gene¬
si legimꝰ ubi rebecca dr almã: aquila non
adolescentulam nec puellam s abscondi¬
tam tnstulisse. Stnamitis qͦ mulier
amisso filio eum helysei fuisset pedib
scondit a me. Peo quod in latino dicit᷑
abscondit a me: in hebreo scͥptum ẽ. eelim
uirgo. s cum ẽpitasi. uirgo abscondita dr
& secreta. que nunqmunroꝵ patuerit
aspectib: s magna parentum diligentia
ma appellat᷑. Et ut risum p̾beantus iu¬
deis: nr̃o qͦ sermone alma sc̃a dicitur.
Omniumq pene linguarum uerbis
utunt̾ hebrei. ut ẽ illud in cantico can¬

Expanded text:
eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice BETHULA   appellatur, quae in praesenti loco non scribitur: sed pro hoc verbo positum est ALMA  , quod praeter LXX omnes adolescentulam transtulerunt. Porro ALMA apud eos ambiguum est, dicitur enim et adolesde et in titulo psalmi noni, ubi in Hebraico etes transtulerunt pro adolescinterpretati sunt, pro absconditis. Et in Genesi legimus: ubi Rebecca dicitur alma , Aquilam non adolescentulam, nec puellam sed absconditam transtulisse. Sunamitis quoque mulier, amisso filio, cum Elisaei fuisset pedibus scondit a me . Pro eo quod in Latino dicitur, abscondit a me, in Hebraeo scriptum est, EELIM virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia ma appellatur. Et ut risum praebeamus Judaeis, nostro quoque sermone alma, sancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Can
Abbreviated transcription (Latin):
hec domui dauid dicentes. Consenser̃t
syria ce effraim. Ppt̾ea dabit dĩis iꝑse uo
bis fignum. Ecce ungo conetpiet & pa¬
nuel. Nequaqm multifarie iuxta apłm
paulum & multis modis loquet᷑ deus.
nec iuxta altum ꝓpħam in manibus
ꝓpharum assimilabit᷑: s qͥ ante loque¬
sponsa rogabat in cantico canticorum.
Oscletur me oscłis oris sui. Dñs enm
uircitum ipse ẽ rex głe. Ipse des cendet
inut̃o uirginali: & ingrediet᷑ & egredie¬
tur orientalem portam. quȩ semꝑ claui¬
sa est. De qͦ gabriel dicit aduirginem.
cetur in de scm̃: uocabtt᷑ filtus di. Et
in prouerbus. Sapientia edificauit sͥ
domum. Quando autem dr. dabit dñs
ipse uob signum: nouum debet ẽc atq
mirabile. Sin autemiuuencła uel pui¬
ella ut tudei uolunt. & ñ uirgopariat:
quale signum pot̾it appellari. cũ hoc
nom̃ etatis sit non integritatis: Et re¬
ueraut cum tudeis conferamus pedem
& nequaquam contentioso fune p̃beamꝰ

Expanded text:
haec domui David, dicentes: Consenserunt haec domui David, dicentes: Consenserunt Syria et Ephraim. Propterea dabitconcipiet et panuel. Nequaquam multifarie juxta apostolum Paulum, et multis modis loquetur Deus ; nec juxta alium prophetam , in manibus prophetarum assimilabitur; sed qui ante loque58. De quo et Sponsa rogabat in Cantico Canticorum: Osculetur me osculo oris sui . Dominus enim virtutum ipse est rex gloriae : ipse descendet in uterum virginalem, et ingredietur et egredietur Orientalem portam quae semper est clausa ; de qua Gabriel dicit ad Virginem:cetur in te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et in Proverbiis: Sapientia aedificavit sibi domum . Quando autem dicitur: Dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariat, quale signum poterit appellari, cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Judaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. Et dixic. Rudite gͥ domus od
Munquid parum est uob molestos
ẽẽ hominib qͥa molesti estis & deo
meo: Qͥs est iste qui dixit: audite gͦ
domus dauid: Nequaguam deus
approbatur : quia molesti estis & deo
meo. Et ẽ sensus. Qañ solum ꝓphas
ꝑsequimini &e corum dict̾a contemnitis.
s etiam p̃sentis & iubentis dei sententię
contra itis: ita ut erhibeatis ei laborem
qͥin alioloco ait. laboraui fustinens:
iccirco dñs faciet quȩ sequunt᷑. Plabo¬
re & molestia quod aqͥla &e symmachus
tͣnstulerunt .lxx. & theodotion agonem
intpretati sunt .i. luct̾am atq certamen
qͥa contentiose ñ fubiciant collum dñi
scruituti. s illo uulnera eors uolente cura¬
re respuant sanitatẽ. Et hoc notandum
quod achar rege impussimo nolente sig¬
num petere.sermo ꝓpħicꝰ ad domum dd̃.
hoc est ad tbum regiam conuertatur:
de qua supͣ legimus. Et nunci auerunt

Expanded text:
tum est. Et dixit, audite ergo, domus David: tum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Quis est iste qui dixit: Audite ergo, domus David? Nequaquam Deus comprobatur: Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas persequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententiae contradicitis; ita ut ei exhibeatis laborem, qui in alio loco ait: Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro labore et molestia, quod Aquila et Symmachus transtulerunt, LXX et Theodotio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamenquia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatum siccare pietuitas: ne sacra¬
menta fidei nr̃e dum plus sapimus qm
oportet sapere negligamus. ibtis¬
Ec dixit achaz. Non petam: ce non
temptabo dñm. Non humilitatis ẽ
s suꝑbie: quod non uult signum a do
mino postulare.Quanquam emiscͥp¬
tum sit in deutonomio. ñ temptab dñm
dm̃ titum. & hoc contra diabolum sal
uator usus sit destimonio: tam̃ iussus
ut peccret obedientie debint erplere pre¬
ceptum: p̃sertim cum & gedeon & marue
fignum petierint & acceꝑint. Quan¬
quam iurta hebraici sermonis ambi¬
guitatem in qͦ scͥptum est. uloe. Nas se.
adoNay. & om̃s similicer transtulerun
non temptabo am̃: posset legi non
exaltabo dñm. Sciebat enm rer impiꝰ
quod si signum pet̃et accepturus ẽẽt.
ce glificaret᷑ dñs Q quasi idolorũ eul¬
tor. qui in omnrib angulis platearum
& inI mnontib locisq nemorozis aras
constitcierat. & ꝓ leutos habebat fanati¬
cos: ñ uult signum petere quod p̃cep¬

Expanded text:
voluptatum siccare pituitas, ne sacravoluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Non humilitatis est, sed superbiae, quodsignum postulare. Quanquam enim scriptum sit in Deuteronomio: Non tentabis Dominum Deum tuum , et hoc contra diabolum Salvator usus sit testimonio : tamen jussus ut peteret, obedientia debuit explere praeceptum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperint . Quamquam juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, in quo scriptum est ULO ENASSE ADONAI  , et omnes similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legi, non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius quod si signum peteret, accepturus esset, et glorificaretur Dominus. Ergo quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat fanaticos; non vult signum petere quod praecep
Abbreviated transcription (Latin):
medio dti egypte: ranas. Locustas. sci¬
mphes. ⁊ cynomiam. De celo autem
grandinem &e ignẽ. &e tͥum dierum te¬
nebras. Ego reor & ezechiam qͣn sol. xͨ.
regressꝰ est lineis signum accepisse de
celo: & iħm filium naue ingabaon &e
aialon stantib sole &e luna. Periq py¬
tant saulem signum accepisse de t̃ra
& de ꝓfundo inferni: qñ samuelem
ꝑincantationes & artes magicas uisꝰ
est suiscitasse. S ce ionas ꝓpħa de a¬
bysso ce de ꝓfundo ac mortis faticib
lib̾atus: signum ce dedit & accepit
inftrni. Legiin cuiꝰdam cõm̃tariis
hunc locum ꝑ allegoriam extenuatum.
intelligeret: q̃ nos possumꝰ sensibilia di¬
cere & intelligibilia. quorum alterum
refert᷑ ad sensꝰ: alt̾m ad mentem &e ratio¬
nem. Mirginem qͦ int̃precatur aĩam.
q̃ nulla peccat corrupta est conscientia
.i. p̃sentem dei generare sermonem.S
nos elixas agni carnes non comedintus
uerum assas. & q̃ in nob possint omnes

Expanded text:
medio tui, Aegypte , ranas, locustas, cimedio tui, Aegypte , ranas, locustas, ciniphes, et coenomyiam; de coelo autem grandinem et ignem et trium dierum tenebras. Ego reor et Ezechiam, quando sol decem regressus est lineis, signum accepisse de coelo : et Jesum filium Nave in Gabaon et Haialon, stantibus sole et luna . Plerique putant, Saulem signum accepisse de terra, et de profundo inferni, quando Samuelem per incantationes et artes magicas visus est suscitasse . Sed et Jonas propheta de abysso, et de profundo ac mortis faucibus liberatus, signum dedit et accepit inferni . Legi in cujusdam Commentariis hunc locum per allegoriam extenuatum, intelligeret, quae nos possumus sensibilia dicere, et intelligibilia, quorum alterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscientia, m, id est, praesentem Dei generare sermonem. Sed nos elixas agni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes
Abbreviated transcription (Latin):
significantiꝰ tͥnstulerunt. de ꝓfundomn¬
ferni. Q sic̃ ꝓfundum infernum sig̃cat.
ita excelsum supra celos intelligere debe¬
mus: ut cum de inferno siue de ercelso
signum acceꝑis. credas hec futura q̃ dixi
Uis inquit ut scindat᷑ terra. & grandi
hiatu inferipateant qͥ in corde terre ẽẽ
dñr. anut aꝑiant᷑ celi:. Quodutrumq
ad dypum ꝑtinet mortis dm̃i & ascensio¬
nis. Qͥ enim descendit ipse est qui et
ascendit. Et in apło legimꝰ. Ne dixeris
in corde tuo qͥs ascendit in cȩlum hoc ẽ
xp̃m dechucere: aut qͥs descendet in a¬
byssum. hoc ẽ xp̃m de mortuis reduc̃e.
Et inalio loco de xp̃o disputans ait.
Que fit latitudo & longitudo. ercelsũ
& ꝓfuncdum suꝑeminentis scientie &
dilectionis xp̃i. Hoc quantum ad misti¬
cos ꝑtinet intellectꝰ. Ceõ ce moyses ac¬
cepit signa de teria: de quib in ꝑsal¬
mis legimꝰ. Misit signa ce ꝓdigia in

Expanded text:
significantius transtulerunt, de profundo insignificantius transtulerunt, de profundo inferni. Ergo sicut profundum infernum significat; ita excelsum supra coelos intelligere debemus: ut cum de inferno sive de excelso signum acceperis, credas futura quae dixi. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis: Qui enim descendit, ipse est qui et ascendit . Et in Apostolo legimus: Ne dixeris in corde tuo, quis ascendit in coelum? hoc est Christum deducere. Aut, quis descendit in abyssum? hoc est Christum de mortuis reducere . Et in alio loco de Christo disputans, ait: Quae sit latitudo, et longitudo, et excelsum, et profundum supereminentis scientiae et dilectionis Christi . Hoc quantum ad mysticos pertinet intellectus. Caeterum et Moses accepit signa de terra, de quibus in Psalmis legimus: Misit signa et prodigia in
Abbreviated transcription (Latin):
di res q̃ii.ui.dieb fact̾e sunt. qͣm oĩa
que ad .u. sensus ꝑtinent finem accepe¬
rint: tc̃ untũsa ẽẽ soluenda que gentiles
& heretici fict᷑a non crectunt. & ꝓpt̃ in¬
fidelitatem non intelligunt q̃ dicunt᷑.
Et adiecit dñs loqui ad achaz dicens.
Pete tͥ signum a dño deo tuo in ꝓfim¬
dum inferm: stue in excelsum supra
uide ut sileas. noli timere ce cętera. illo
ñ credente. & ideonon intelligente: ip¬
se loquit᷑ ad achar. ut saltem auet̾orita¬
de dñi territꝰ suscipiat que dicunt᷑. Qͥ a
tͥ inquit uidetur difficile ẽẽ qͦd regna po¬
dentissima bi eui dempore fimenda sint.
& tu cum poplo tuo de magno ꝑicło li¬
bereris: pete tͥ signum nequaquam abi¬
dolis. quoꝵ errore retineris. s a dño deo
tuo qͥ tͥ atixilium pollicet᷑. &e ipstun sig¬
ntum obtionis tue ẽ: unde postules de ꝓ
fundo siue de excelso. Quod cum soli
.lxx. ita direrint: cet̃i iurta hebtaicum

Expanded text:
di res quae in sex diebus factae sunt, quam omnia di res quae in sex diebus factae sunt, quam omnia quae ad quinque sensus pertinent, finem acceperint, tunc universa esse solvenda, quae gentiles et haeretici futura non credunt, et propter infidelitatem non intelligunt quae dicuntur. Et adjecit Dominus loqui ad Achaz dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra.Vide ut sileas, noli timere, et caetera: illo non credente, et ideo non intelligente, ipse loquitur ad Achaz: ut saltem auctoritate Domini territus suscipiat quae dicuntur. Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna potentissima brevi tempore finienda sunt, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris; pete tibi signum, nequaquam ab idolis, quorum errore retineris, sed a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postules, sive de profundo, sive de excelso. Quod cum soli Septuaginta dixerint, caeteri juxta Hebraicum
Abbreviated transcription (Latin):
naret suꝑ iudam.tamen qͥa imptus
erat. in fuꝑioris piseme extremis fim¬
bus morabat᷑. G d̾s non tam regis
miserctur quem indignum estimabat
salute: quam popłi sui. Duas autem
caudas torrium fumiganttum ut priꝰ
diximꝰ uocat sapientiam scl̃arem here¬
dicumq sermonem: quorum frnis ex¬
ustio est. Qui frustra imerunt consili¬
um ut ascenent contra uidam: & qͣsi
negligentem & dormientem caperent.
&e suis errorib copularent. ponerent¬
q suꝑ eum regem filium thabeel: hoc
est bonum dñi. Ut̃q enim adu̾sarius
apud se ueritatem: apudsc estimat op¬
timam eẽ doctͥnam.Demq: marcion
hereticꝰ bomi dĩ filtum hoc est alt̾ius
sunt: quem sanguinartũ crudelem
& tudicem uocat. Hec illis dicentibus
dñs comminat᷑ quod nonstet consili¬
um ipsorum: s intim ñc quam diu
iundus iste stat. & ea que mundi st̃
in suis finib & insuisurbib dñendor.
Cum autẽ consũmationis tempꝰ adue¬

Expanded text:
naret super Judam: tamen quia impius naret super Judam: tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est, bonum Deum. Uterque enim adversarius apud se veritatem, apud se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus, boni Dei filium, hoc est, alterius, sunt; quem sanguinarium, crudelem et judicem vocat. Haec illis dicentibus, Dominus comminatur, quod non stet consilium ipsorum, sed interim nunc quamdiu mundus iste stat, et ea quae mundi sunt in suis finibus, et in suis urbibus dominentur. Cum autem consummationis tempus adve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯoc el dicens. Isił audem captiuus du¬
dieb orie regis iude: ante duos annoᷤ
tremotꝰ. quem uolunt eo tempore ac¬
cidisse quo ingresso ozias templum
dei sibi sacerdotium uendicauit. ⁊ t̃ra
ꝑcussa est. & cmeres altaris effusi sunt.
& ipse rer ꝑcussuslepra. Uolunt autem
hec acciderunt. cuiꝰ reliqui annifrt¬
duos. Post cum regnauit ioathan filiꝰ
ciꝰ annis serdecim: & huiꝰ filius achaz
aliis annis serdecim. Post quem reg¬
nauit ezechias cuitis .uͦi. imꝑni anno
capta ẽ samaria: atq ita effici simul
quorum imitati estis infidelitatem
Uel certe uirta .lxx. non intelligetis.
Et est sensus. Qa que dñs dicit fut᷑a
non creditis. intelligentiam non ha¬
bebitis. Hec tuxta hystoriam dixerimꝰ.¬
siderandum est qͦdimpioregi ysaias
iubeacur occurrere.exiens de loco suo:
ñ in pͥncipio aquȩ ductꝰ s in extremis
finib piscine suꝑioris que erat in agͦ
fullonis.ubi sordes ce macłe purgã¬
bantur. Quamius enim achaz reg¬

Expanded text:
ael, dicens: « Israel autem captivus dudiebus Oziae regis Juda, ante duos annos terraemotus. Quem volunt eo tempore accidisse, quo ingressus Ozias in templum Dei sibi sacerdotium vindicabat, et terra percussa est, et cineres altaris effusi sunt, et ipse rex percussus lepra . Volunt autem  quando haec acciderunt. Cujus reliqui anni fduos , post eum regnavit Joatham filius ejus annis sedecim, et hujus filius Achaz annis aliis sedecim: post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta Samaria est, atque ita effici simul quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia quae Dominus dicit futura, non creditis, intelligentiam non habebitis. Haec juxta hsiderandum est quod impio regi Isaias jubetur occurrere, et exiens de loco suo non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Quamvis enim Achaz reg
Abbreviated transcription (Latin):
ñ obalia crimina. s quialabia habet
mimunda. felir conscientia que dm̃
in sermone peccauit. ñ suo uitio s soci¬
etate popli habentis poltuta labia. cỹ
quo loqu sepissime cogebat᷑. Ex quo
ostenditur noxium ẽẽ uiuere cum pec¬
catorib. Qui enim tangit picem. in¬
quinabit᷑ ab ea. S quia in hebreo
leginus uȩ mͥ quia tacui. plangit
se ꝓpħa quod non fuerit dignꝰ lauda¬
re dm̃m sabaoth cum seraphim. quaᷤᷤ
angelicas fortitudines intelligimus.
Non fuit autem auifus laudare dñm
cum peccatore popłotiers abatur. Uł
certe ita intelligendum quia tacui. &
ñ audact̃ oriam regemimpium corri¬
pin: idco labiamca immunda funt. ⁊ lau¬
des dñi cum angłis cantare non audeo.
ne michi dicatur. Quare tu enarras
iusticias meas & assumistestamentum
meum ꝑ os titũ᷑. Non est enim pulchta
laudatio: in ore peccatoris. Hoc autem
dicimꝰ. non qͦ ẏsaiam talem fuisse do¬
ccamtis: s qͦ tꝑse ꝓhumilitate & ĩmun¬

Expanded text:
imina, sed quia labia haberet immunda. Felix conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim tangit picem, inquinabitur ab ea . Sed quia in Hebraeo legimus: Vae mihi, quia tacui, plangit se Propheta, quia non fuerit dignus laudare Dominum Sabaoth, cum Seraphim, quos Angelicas fortitudines intelligimus. Non fuit autem ausus laudare Dominum:cum peccatore populo versabatur. Vel certe ita intelligennon audacter Oziam regem impium corripui, ideo labia mea immunda sunt, et laudes Domini cum angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: « Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ? » Non est enim pulchra laudatio in ore peccatoris. Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immun
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo p̃stolabor eum & expectabo dñm
incum. & ñsolum ego s &e pueri qͦs mͥ
dedit dñs: ali uidelicet ꝓpħe &e filii ꝓ¬
phetarum. qͥ ñ ex uoluntate carnis et
sanguinis. s ex deo natfunt: de qͥbus
& apłs loquebatur. filiolimez quos
tt̾m parturio: donec formet᷑ xp̃c in uo¬
bis. Isti autem pueri id ẽ ꝓpħe insigna
dati sunt & in portentaisrħ: iuxta il¬
lud qͦd in iezechiel legimꝰ. Et crit ere¬
chiel uobis in signum. In ⁊acharia

Expanded text:
ideo 125 praestolabor eum, et exspectabo Dominum ideo 125 praestolabor eum, et exspectabo Dominum meum, et non solum ego, sed et pueri, quos mihi dedit Dominus, alii videlicet prophetae et filii prophetarum, qui non ex voluntate carnis et sanguinis, sed ex Deo nati sunt. » De quibus et Apostolus loquebatur: « Filioli mei quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis . » Isti autem pueri, id est prophetae, in signa dati sunt et in portenta Israeli, juxta illud quod in Ezechiele legimus: « Et erit Ezechiel in signum . » In Zacharia
Abbreviated transcription (Latin):
cedente lex apud iudeos clausa est atq
signata. & iubes eã nequaqͣm iudeissed
gentib assignari: iccͥco ego expect̾abo
emmanuelem quem ꝓmittis ẽẽ uenturũ.
de qͦ supͣ dixisti quod ipse sit pauor ñr ⁊ ipse
bor dñmqͥ abscondit faciem fciã adomo
iacob. hoc ẽ a uideis qui cum reciꝑe no¬
luerunt. Lxx. hunc locum ita int̃pretati
sunt. Tunc manifesti ert̃ qͥ fignant᷑. ut
ũ discant legem. Qd h̃c sensum habet.
Quando cecidint plurui &e contritifu¬
crint & unpegerint in lapidem offen¬
fionis e in petram scandali. tẽ manife¬
sticrunt qͥsignabunt᷑ in popło. ut ne¬
quaqͣm discant legem moys s obediãt
p̃ceptis euangłicis. Ecce ego & pueri
ta isrłi: a dño erercittum qui habitat
inmonte syor. Precepit mͥ ait dñs ut
ligarem testimonium in iudeis. ce legem
disciplis eiꝰ tradem atq signarem: qͥa ab¬
scondisset faciem suam a domo iacob.

Expanded text:
cedente, Lex apud Judaeos clausa est atque cedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem promittis esse venturum, de quo supra dixisti, quod ipse sit pavor noster, et ipse bor Dominum qui abscondit faciem suam a domo Jacob, hoc est, a Judaeis, quia eum recipere noluerunt. LXX hunc locum ita interpretati sunt: Tunc manifesti erunt qui signantur, ut non discant legem. Quod hunc sensum habet, quando ceciderint plurimi, et contriti fuerint, et impegerint in lapidem offensionis, et in petram scandali, tunc manifesti erunt qui signantur in populo, ut nequaquam discant legem Mosis; sed obediant praeceptis evangelicis. Ecce ego et puerita Israelis, a Domino exercituum qui habitat in monte Sion. Praecepit mihi, ait Dominus, ut ligarem testimonium in Judaeis, et legem discipulis ejus traderem atque signarem, quia abscondisset faciem suam a domo Jacob:
Abbreviated transcription (Latin):
captiuiq ducent᷑. ¶dq ait domꝰ autem
lacob in laqueo ce in conualli erit seden¬
tib in irłm: hoc significat quod non ha¬
bitent in montib nec in excelsis sc̃pt᷑aꝵ
uersentẽ locis. s semꝑ humilia intelli¬
gant peccatis peccata sogantes. ⁊ uincti
laqucis peccatorum. Liga testimontum.
signa legemin disciplis meis. ce expec¬
tabo dominum. qͥ abscondit faciem
suam a domo iacob: ce p̃stolabor eum.
Cox dei loquentis ad ꝓpħam. Quia
inqͥt factꝰ est dñs in lapidem offensionis
&e in petͣm scandal duab domib ifrł.
&e missum ad se emmanuel susciꝑe no¬
luerunt: liga testimonia uct̾is instrum̃ti.
& trade illa discipłis mcis qͥ euangłm
susceꝑunt. apłis indelicet siue apłicis
uiris. Uel certe lex ce ꝓpħia usq ad ioħm
liget᷑ apud cos & claus a sit atq signata:
ut qͦd legunt ñ intelligant. Adis cipłis
enim iurta hebraici sermonis ambigui¬
tatem: possumꝰ & doct̾nas interpretari.
Unde ꝓpħa respondit. Qa cuangłiosue¬

Expanded text:
 ducentur. Quodque ait: Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem, hoc significat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorum. Liga testimonia, signa legem in discipulis meis, et exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob, et praestolabor eum. Vox Domini loquentis ad Prophetam: quia, inquit, fet in petram scandali duabus domibus Israel, et missum ad se Emmanuel suscipere noluerunt: Liga testimonia veteris Instrumenti, et trade illa discipulis meis, qui Evangelium susceperunt, Apostolis videlicet, sive apostolicis viris. Vel certe lex et prophetia usque ad Joannem ligetur apud eos , et clausa sit atque signata, ut quod legunt, non intelligant. Pro discipulis enim, juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta respondit: quia Evangelio suc
Abbreviated transcription (Latin):
tatr nouo qͥ renouat᷑ incognitione
iuurta imaginẽ creatoris. Habitare aỹ
dñm exercitium in monte syon: ide
apłs scribit. Accessistis ad montem
syon: &e ciuitatem deitiuentis cȩle
stemirłm. Unde miror quendam
nrorum pueros istos duos ysaie filioᷤᷤ¬
intelligere. qͦs de ꝓpħisse mulieris con¬
ceptione generarit: ia fub uidelicet c
emmanuel. quorum pͥor in abiectione
pͥoris popłi. seq̃ñs in affumptione gen¬
trum pcesserit. Quod qͥ recipit conse¬
quent &e osce ꝓpħam uere meret̾cem
uxorem habuisse firmabit. Et cum
dixerint ad uos querite a phitonib
a diuinis qͥ stridunt inincantatio¬
nib suis : nrunqͥd ñ popłs a deo suo¬
requirit ꝓuius ac mortuis ad legẽ
magis & ad testimonium: quod si ñ
dixerint iuxta uerbum hoc. ñ erit
eis matutina lux. Et tͣnsibit ꝑ eam:
corruet & exuriet. Et cum efurierit
trascet᷑. & maledicet regisuo et deo
scio. Et suspiciet sursum & ad t̾ram

Expanded text:
itur novo, qui renovatur in cognitionem itur novo, qui renovatur in cognitionem juxta imaginem Creatoris. Habitare autem Dominum exercituum in monte Sion, idem Apostolus scribit: Accessistis ad montem Sion et civitatem Dei viventis, Jestem . Unde miror quemdam nostrorum, pueros istos duos Isaiae filiointelligere, quos de prophetissae mulieris conceptione generarit, Jasub videlicet, et Emmanuel: quorum prior in abjectione prioris populi, 126 sequens in assumptione gentium praecesserit. Quod qui recipit, consequenter et Osee prophetam vere meretricem uxorem habuisse firmabit. Et cum dixerint ad vos, quaerite a Pythonibus et a divinis, qui strident in incantationibus suis, numquid non poprequirit pro vivis a mortuis ad legem magis et ad testimonium quod si non dixerint iuxta verbum hoc non erit eis matutina lux et transibit per eam corruet et esuriet et cum esurierit irascetur et maledicet regi suo et Deo suo et suspiciet sursum et ad terram
Abbreviated transcription (Latin):
rioi. id ẽ portentorum signorumq
fact̾ores appellant᷑: eo quod semꝑ ꝓpħe
in sigirum p̃cesserint fut᷑ors. Hoc in¬
terim uxta litc̃am. Cct̃m beatꝰ apłs
in epła q̃ ad hebreos scribit᷑ docet. li¬
cet eam latina consuetudo int̃ canoni¬
cas scͥpturas ñ recipiat: hoc testimoni
toris. Quamobrem ñ erubes cit fr̃s eoᷤᷤ
uocare dicens. Annunciabo nomen
titum fr̃ib meis: in mectio eceliȩ lax¬
dabo de. Et tc̃m. Ego cro confidens
ineum. Et rursum. Ecce ego ce pri¬
eri mei quos mͥ dedit đs. Quia gͦ pu¬
en communicauerunt carm ce san¬
guini: & ipse similiter particeps factꝰ
est carumdem passionum. Quomͦ aũ
ist pueri in signum fuerint atq por¬
idem apłs docet. qͥ elegisse dicit dr̃m
saluatorem stultamundi & infirma.
uers: fueritis qͣfi unꝰ de pueris: non
intrabitis in regnum celorum. ꝓuer
audem efficit᷑ noui euangłii p̃dicator.
qͥ deponit uec̃em hominem qͥ corrũ¬
pitur in desidiis seduct̾ionis: & indo¬

Expanded text:
 id est, portentorum signorumque spectatores appellantur, eo quod semper Prophetae in signum praecesserint futurorum . Hoc interim juxta litteram. Caeterum beatus Apos quae ad Hebraeos scribitur, docet licet eam Latina consuetudo inter Canonicas Scripturas non recipiat hoc testimoniuSalvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te ; Et iterum: Ego ero confidens in eum ; et rursum: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus. Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter particeps factus est earumdem passionum . Quomodo autem isti pueri in signum fuerint atque poridem Apostolus docet: qui elegisse dicit Dominum Salvatorem, stulta mundi et infirma, versi fueritis quasi unus de pueris, non intrabitis in regnum coelorum . Puer autem efficitur novi Evangelii praedicator, qui deponit veterem hominem, qui corrumpitur in desideriis seductionis, et indu
Abbreviated transcription (Latin):
& quondam nob incognitas. quarũ
&e uultꝰ &e sermo t̾ribilis est. & femi¬
fodiunt: legisse me noui in his lociͤ
latissimam &e in extricabilẽ tropolo¬
giam.quod uniũs a que iuxta hysto¬
riam disseruimus spiritalit̃ iudeis
acciderint. itix tnam habentibus
tiaccam. & cuas oues. munda uide¬
licet ammalia. ut nequaquam so¬
lido eibo s lact̾e nutriandur infan¬
tie: & comedant mella uerborum q̃
distillant de labiis mulieris meretri¬
cis. & uinum ñ habeant qͦd letificat
cor hominis. s omnia coꝵ oꝑa redi¬
gantur in spinas & uulnerentur ab ad¬
uersarus. qui ꝑcutiunt in obscuro rec¬
tos corde. Quod si quidam uoluerint
altius qͥppiam saꝑe. & nimio labore su¬
curam ñ habet. & abrutis anmalib
tͥ librum grandem: &e scribe in eo stilo
hominis. Uelocit̃ spolia detrahe: cito
predare. Et adhibui m destes fideles
uriam sacerdotem & zachariam filtũ
barachię: &e accessi ad ꝓpħissam et

Expanded text:
et quondam nobis incognitas, quarum et quondam nobis incognitas, quarum et vultus et sermo terribilis est, et femifodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde . Quod si quando voluerint altius quippiam sapere, et nimio labore sucuram non habet, et a brutis animalibus tibi librum grandem, et scribe in eo stylo hominis: Velociter spolia detrahe, cito praedare. Et adhibui mihi testes fideles, Uriam sacerdotem, Zachariam filium Barachiae; et accessi ad prophetissam, et
Abbreviated transcription (Latin):
apta pascuis. In illo dempore p̾ horum
paucitate tanta erit uim inopia deser¬
tis umeis. q̃ metu hostili nequaquam
putabunt᷑: ut single uites argenteis
singłis uix emant᷑. In uepres enim ce
inspinas omnis t̃ra rediget᷑. tantaq
erit formido uͥq seuientib gladus.
ut absq arcu & sagittis nullus situm
agrum inuisere audeat. & derelictis
campestrib locis. ad montana confu¬
giant. ibiq locors difficultate munit¬
iorc asꝑos montes manufodiant: quia
boues aratra & uomeres ñ habebunt.
Sicubigͣ rarꝰ cultor in montib fuerit
inuentus: inde uttam miserabilem
sustentabunt. Cet̾a autem patebunt
pascuis. & absq ullo custode a brutis
animalib calcabuntur. Hec post
captiuitatem solere fieri utinam nes¬
ciremus. At nune magna pars roma¬
ni orbis qͣndam iudee similis est qͦd
absq ira dei factum non putamꝰ : qui
nequaqm contemptum siti ꝑ assyrios
ulciscitur & chaldeos. s ꝑferas gentes

Expanded text:
apta pascuis. In illo tempore prae hominum apta pascuis. In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia de desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites singulis argenteis vix emantur. In vepres enim et in spinas, omnis terra redigetur, tantaque erit formido ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat; et derelictis campestribgiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
tra: & om̃s montes qͥ insarcłosarient᷑.
non ueniet illuc derror ueprium. et
spinarum. Et erit in pascua botus:
& in conculcationem pecoris. Post lub
& templi incendium. nabuzardan um¬
uocant. paucos de popło & eos pauꝑes
dereliquit in derra qͥuineas & agros
colerent. Deniq godolias qui eis p̃po¬
fitus erat de regio genere. derelictus:
hortat᷑ & chicit. Nolide timere chaldeoᷤᷤ.
habitate in terra. & serurte regi baby¬
lonis. & bnerit uob. In die gͥ illa hoc
est in tempore illo cum fuerint om̃s
opes iudeoꝵs tͣnslate in chaldeam.
arm̃ta boum habeant nec greges oyi¬
um sic̃ priꝰ habe consueuerant. s uix
rarꝰ habitator unam uaccam nutrire
possit & diras oues. ñ ad arandums
ad cibum atq uestitum lactis ac uelle
ris ꝓpt̃ in opiam quippe frumenti ⁊
omnium q̃ terra gignit ad comeden¬
dum lacte & bittro ce agresti melle ues¬
centur. Qdq ait p̃ubertate lactis co¬
medet butirum: Hoc sigc̃at qͣd terra
cultorum raritate fertilior sit & magis

Expanded text:
sarculo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium: et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. Post subvem populi, et Templi incendium, Nabuzardan prvocant, paucos de populo, et eos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de regio genere relictus, hortatur et dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis . In die igitur illa, hoc est, in illo tempore cum fuerint omnes opes Judaeorum translatae in Chaldaeam, armenta boum habeant, nec greges ovium, sicut prius habere consueverant: sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit, et duas oves; non ad arandum, sed ad cibum, atquris. Propter inopiam frumenti, et omnium quae terra gignit ad comedendum, lacte et butyro et agresti melle vescentur. Quodque ait, prae ubertate lactis comedent butyrum, hoc significat quod terra cultorum raritate fertilior sit, et magis