comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terare a te docct᷑ : male magistra es iniuriȩ
tuȩ. Lenocinari refugit: etiam quȩ passa ẽ¬
lenonem. Ac licet uilis mulier. non alteri
tamen s sibi peccat. Tolerabiliora ꝓpe modũ
in adult̾io crimina sunt. Ibi enim pudicicia
hic nat᷑a adult̾atur. Satis ut estimo apparet.
feminas ne suam fucis adulterent formam.
&e ad pudorem &e ad timorem hac facundia
uehement impelli. Ainde neq summissum.
neq temꝑatum. s grande omnino genus hoc
elocutionis agnoscimꝰ. Et in his aut̃ qͦs duos
ex omnib ꝓponere uolui. & in aliis eccłia¬
sticis uiris de bona & bene. id est sicut res
postulat: acute. ornate ardent̃ ꝙ dicentib.
ꝑmulta eoꝵ scͥpta uel dicta possunt hȩc tͥa
genera repiri.ce assidua lectione uł auditio¬
ne admixta etiam exercitatione studentib
existimet ista miscere.Immo quantum con¬
grue fieri pot̃. omnib generib dictiouari¬
anda est.Nam quando ꝓlixa est in uno ge¬

Expanded text:
terare in te docetur. Mala magistra es injuriae terare in te docetur. Mala magistra es injuriae tuae. Lenocinari enim refugit, etiam quae est passa lenonem; ac licet vilis mulier, non alteri tamen, sed sibi peccat. Tolerabiliora propemodum in adulterio crimina sunt: ibi enim pudicitia, hic natura adulteratur . Satis, ut existimo, apparet feminas ne suam fucis adulterent formam, et ad pudorem et ad timorem hac facundia vehementer impelli. Proinde neque submissum neque temperatum, sed grande omnino genus hoc elocutionis agnoscimus. Et in his autem quos duos ex omnibus proponere volui, et in aliis ecclesiasticis viris et bona, et bene, id est sicut res postulat, acute, ornate, ardenterque dicentibus, per multa eorum scripta vel dicta possunt haec tria genera reperiri, et assidua lectione vel auditione, admixta etiam exercitatione, studentibus existimet ista miscere: imo quantum congrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno ge
Abbreviated transcription (Latin):
natu &e sacrilego contemptu: Erines tuos
inficis. malo p̾sagio fut᷑oꝵs. Capillos iam tibi
flammeos auspicaris. Longum est inserere
omnia quȩ sequunt᷑ Ille uͦ postĩorut in tales
diceret. hinc illa inquit nascunt᷑ incentiua
uitioꝵ. ut quesitis colorib ora depingant.
dum uiris displicere formidant. & de adul¬
terio uultꝰ. meditent᷑ adult̾ium castitatis. Qnͣ¬
ta bic amentia. effigiem mutare natͣe. pictu¬
ram querere. & dum uerent᷑ maritale iudi¬
cium ꝑdere suum. Prior enim de se ꝓnunciat.
quȩ cupit mutare quod nata est. Ita dũ alii
studet placere.priꝰipsa sibidisplicet. Quem
iudicem mulier ueriorem requirimus de-¬
formitatis tuȩ. quam te ipsam quȩ uideriti¬
mes: Si pulchra es quid absconderis: Si
deformis. cur te formosam esse mentinis.
nec tuȩ conscientiȩ. nec alieni grãm erroris
habit᷑a: Ille enim alt̾am diligit. ti alteri uis
placere. Et irasceris si amet aliam.qui adul¬

Expanded text:
natu et sacrilego contemptu crines tuos natu et sacrilego contemptu crines tuos inficis; malo praesagio futurorum capillos jam tibi flammeos auspicaris . Longum est inserere omnia quae sequuntur. 50. Ille vero posterior ut in tales diceret: Hinc illa, inquit, nascuntur incentiva vitiorum, ut quaesitis coloribus ora depingant, dum viris displicere formidant, et de adulterio vultus meditentur adulterium castitatis. Quanta haec amentia, effigiem mutare naturae, picturam quaerere; et dum verentur maritale judicium, prodere suum? Prior enim de se pronuntiat, quae cupit mutare quod nata est: ita dum alii studet placere, prius ipsa sibi displicet. Quem judicem, mulier, veriorem requiremus deformitatis tuae, quam teipsam, quae videri times? Si pulchra es, cur absconderis? si deformis, cur te formosam esse mentiris, nec tuae conscientiae, nec alieni gratiam erroris habitura? Ille enim alteram diligit, tu alteri vis placere: et irasceris si amet alteram, qui adul
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi ꝑitior reformaret. grauis pͥoris artificis
iniuria. & iusta indignatio uideret᷑. Tu te
cxistimas impune laturam tam imꝓbe te-¬
meritatis audacia. dei artificis offensame
Ut enim impudica circa homines & incesta
fucis lenocinantib ñ sis. corruptis iuolatisq
quȩ dei sunt. peior adultã detineris. Qͦ d
ornani te putas. quod putas comi. impugna¬
tio ẽ ista diuini oꝑis. p̃uaricatio est ueritatis.
Monentis apuox est. Expurgate ueiꝰ fer¬
mentum. ut sitis noua consꝑsio.sicut estis
arimi. Nam pascha nr̃m immolatꝰ est xp̃s.¬
neꝙ infermento maliciȩ et nequiciȩ sed in
arimis sinceritatis & ueritatis. Num sinceri¬
tas ꝑseuerat & ueritas. quando quȩ sincera
sunt. polluunt᷑. & coloꝵ adult̾inis medica¬
minum fucis. in mendacium uera mutant᷑:
Oñstuus dicit. non potes facere capillum ti¬
num album aut nigrum. & tu ad uincendã
dm̃i tui uocem. uis te ẽẽ potiorem audaci co¬

Expanded text:
quasi peritior reformaret, gravis prioris artificis quasi peritior reformaret, gravis prioris artificis injuria et justa indignatio videretur. Tu te existimas impune laturam tam improbae temeritatis audaciam, Dei artificis offensam? Ut enim impudica circa homines, et incesta lucis lenocinantibus non sis, corruptis violatisque quae Dei sunt, pejor adultera detineris. Quod ornari te putas, quod putas comi, impugnatio est ista divini operis, praevaricatio est veritatis. Monentis Apostoli vox est: « Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Etenim Pascha nostrum immolatus est Chrineque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis » . Num sinceritas perseverat et veritas, quando quae sincera sunt polluuntur, et colorum adulteriis, et medicaminum fucis in mendacium vera mutantur? Dominus tuus dicit, « Non potes facere capillum unum album aut nigrum » ; et tu ad vincendam Domini tui vocem vis te esse potiorem. Audaci co
Abbreviated transcription (Latin):
tas. cibus plerunq obuiꝰ. qui mortem arce¬
ret: ñ delicias ministraret. Et cȩt̾a. Hȩc aut̃
ꝓpt̾ca in exemplohuiꝰ temꝑati generis posui:
qͥa non hic agit ut uirginitatem uoueant
que nondum uouerunt: s quales ẽẽ debe-¬
ant quȩ iam uouerunt. Namut agg̃diat᷑
animꝰ tantum ac tale ꝓpositum. grandiutiq
dicendi genere debet excitari & accendi. Sed
martyr cyprianꝰ de habitu uirginum ñ de
suscipiendo uirginitatis ꝓposito scͥpsit. Iste
uͦ ep̃s etiam ad boc eas magno accendit elo¬
quio. Ulerum ex eo quo ambo egerunt. dicti¬
onis gnͣdis exempla memorabo. Ambo qͥp¬
pe inuecti sunt in eas: quȩ formam pigm̃¬
tiscolorant. uel potiꝰ decolorant quoͣd prior
ille cum hoc ageret ait int̾ cęt̃a. Siquis pin¬
gendi artifex. uultum alicuiꝰ e speciem. a&¬
corporis qualitatem cmulo colore signasset: ce
signato iam consummatoq simulachro. ma¬
nus auꝰ inferret: ut iam formata. iam picta.

Expanded text:
tas, cibus plerumque obvius qui mortem arcetas, cibus plerumque obvius qui mortem arceret, non delicias ministraret , etc. Haec autem propterea in exemplo hujus temperati generis posui, quia non hic agit ut virginitatem voveant quae nondum voverunt; sed quales esse debeant quae jam votae sunt. Nam ut aggrediatur animus tantum ac tale propositum, grandi utique dicendi genere debet excitari et accendi. Sed martyr Cyprianus de habitu virginum, non de suscipiendo virginitatis proposito scripsit. Iste vero episcopus etiam ad hoc eas magno accendit eloquio. 49. Verum ex eo quod ambo egerunt, dictionis grandis exempla memorabo. Ambo quippe invecti sunt in eas quae formam pigmentis colorant, vel potius decolorant: quorum prior ille cum hoc ageret, ait inter caetera: Si quis pingendi artifex vultum alicujus et speciem, corporis qualitatem aemulo colore signasset; et signato jam consummatoque simulacro, manus alius inferret, ut jam formata, jam picta
Abbreviated transcription (Latin):
amare uirtutem. Quando ista uł uul¬
tu lesit parentes qnͣdo dissensit a. ꝓpin¬
quis: quando fastidiuit humilem:. qñdo ir¬
risit debilem: qͣndo uitauit in opem:. cos so¬
los souta cȩtꝰ uiroꝵs inuisere. quos miscłia ñ
crubesceret: neq p̃t̾iret uerecundia. Pichil
toruum in ocłis. nchil in uerbis ꝓcax. nichil
in actu inuerecundum. Non gestꝰ fractior.
ñ incessus solutior. ñ uox petulantior. ut ip¬
sa corporis species. simulachrum fuerit m̃tis.
& figͣa ꝓbitatis. Bona qͥppe domꝰ in ipso uesti¬
bulo debet agnosci. Ac pͥmo p̃tentet ing̾ssu.
nicħ intus latẽre tenebrarum: tanquam lu¬
cernȩ luxintꝰ positȩ foris luceat. Quid ego
exequar ciboꝵ parsimoniam. officioꝵ redun¬
dantiam. alt̾um ultͣ naturam suꝑfuisse. al¬
terum pene ipsi nat᷑e defuisse: Iuic nulla
int̾missa tempora. hic congeminatos ieiunio
dies: Et si qͣndoreficiendi successisset uolũ¬

Expanded text:
amare virtutem. Quando ista vel vulamare virtutem. Quando ista vel vultu laesit parentes? quando dissensit a propinquis? quando fastidivit humilem? quando risit debilem? quando vitavit inopem? Eos solos solita coetus virorum invisere, quos misericordia non erubesceret, neque praeteriret verecundia. Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, nihil in actu inverecundum; non gestus fractior, non incessus solutior, non vox petulantior, ut ipsa corporis species simulacrum fuerit mentis, et figura probitatis. Bona quippe domus in ipso vestibulo debet agnosci, ac primo praetendat ingressu nihil intus latere tenebrarum, tanquam lucernae lux intus posita, foris luceat. Quid ego exsequar ciborum parcimoniam, officiorum redundantiam; alterum ultra naturam superfuisse, alterum ipsi naturae pene defuisse? Illic nulla intermissa tempora, hic congeminati jejunio dies; et si quando reficiendi successisset volun
Abbreviated transcription (Latin):
atq concordes. quȩ uos singłaobone uirgi¬
nes obseruare. diligere. implere debetis:q̃
maiore & meliore parte p̃ceditis. ꝓuectȩ an¬
nis. iuniorib facite magist̾ium. Minores
tamentis uos mutius excitate. emulis de uir¬
tude docum̃tis ad głam ꝓuocate. Durate
fortit̃. sp̃italit̃ ꝑgite. ꝑuenite felicit̾. Tantũ
mem̃tote tunc nr̃i. cum incipiet in uobis
uirginitas bonorari. Ambrosius etiamge¬
nere dicendi temꝑato ce ornato ꝓfessis uirgi¬
nibus ꝓponit. tanqm sub exempli forma.
quod morib imitent᷑ & dicit. Uirgo erat ñ
solum corpore. s etiam m̃te. Quȩ nullodo¬
li ambitu in cͤepͣtum adult̾aret affectum.
Corde humilis. uerb̃ gratus. anim prudeis.
loquendi partior. legendi studiosior. ñ in
incerto diuitiarum. s inp̃ce pauꝑum spẽ
reponens. Intenta oꝑi: uerecunda sermoni¬
omnib assurgere maioribꝰnatu ȩqualib ñ
inuidẽre. fugere iactantiam. rationem seqͥ.

Expanded text:
atque concordes. Quae vos singula, o bonae virgiatque concordes. Quae vos singula, o bonae virgines, observare, diligere, implere debetis, qumajore et meliore parte praeceditis. Provectae annis, junioribus facite magisterium; minores tamentis vos mutuis excitate, aemulis de virtute documentis ad gloriam provocate; durate fortiter, spiritualiter pergite, pervenite feliciter; tantum mementote tunc nostri, cum incipiet in vobis virginitas honorari . 48. Ambrosius etiam genere dicendi temperato ei ornato professis virginibus proponit, tanquam sub exempli forma, quod moribus imitentur, et dicit: Virgo erat, non solum corpore, sed etiam mente, quae nullo doli ambitu sincerum adulteraret affectum: corde humilis, verbis gravis, animi prudens, loquendi parcior, legendi studiosior; non in incerto divitiarum, sed in prece pauperis spem reponens; intenta operi, verecunda sermoniomnibus; assurgere majoribus natu, aequalibus non invidere; fugere jactantiam, rationem sequi,
Abbreviated transcription (Latin):
gines sermo est: quarum qͦ sublimior gła ẽ.¬
comaior & cura. Nos enimilla eccliastici ger¬
minis. decꝰ atq ornamentum gr̃ȩ sp̃italis. lȩ¬
ta indoles. laudisce honoris opꝰ indegrum. at¬
ꝙ incorruptum. dei imago respondens ad
scĩmoniam dñi. illustͥor portio gregis xp̃i.
Gaudet ꝑ ipsas. atq millis largit̃ floret eccłiȩ
matͥs głosa fecunditas. Quantoq plus gło¬
sa uirginitas. numero suo addit: tanto gau
dium matͥs augescit. Et aloloco in fine epi¬
stole. Quomodo portauimus inquit imagi¬
nem eiꝰ qui de limo ẽ: sic portem imaginem eꝰ
qͥ de celo ẽ Hanc imaginẽ uirginitas portat.
portat integͥtas. sanctitas portat. &e ueritas.
Portant disciplinȩ dei memores iusticiam cũ
religione retinentes. stabiles in fide. humi-¬
les in timore. ad omnem tolerantiam forteᷤ.
ad sustinendas iniurias mites. ad faciendã
miscłiam faciles.frat̾na pace unanimes

Expanded text:
gines sermo est, quarum quo sublimior gloria estgines sermo est, quarum quo sublimior gloria est, major et cura. Flos est ille ecclesiastici germinis, decus atque ornamentum gratiae spiritualis, laeta indoles laudis et honoris, opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondens ad sanctimoniam Domini, illustrior portio gregis Christi. Gaudet per ipsas, atque in illis largiter floret Ecclesiae matris gloriosa fecunditas: quantoque plus gloriosa virginitas numero suo addit, tanto plus gaudium matris augescit. Et alio loco in fine epistolae: Quomodo portavimus, inquit, imaginem ejus qui de limo est, sic portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Hanc imaginem virginitas portat, portat integritas, sanctitas portat et veritas; portant disciplinae Dei memores, justitiam cum religione retinentes, stabiles in fide, humiles in timore, ad omnem tolerantiam fortes, ad sustinendas injurias mites, ad faciendam misericordiam faciles, fraterna pace unanimes
Abbreviated transcription (Latin):
scdm p̃cepta angłi & arima. sup̃ petram posu¬
it: &e ea iure ꝑfudit. Que simul ut uirge ca¬
cuminȩ quam gerebat angłs dei contigit:
de petͣ ignis erupit. Atq ita sacrificium qͦd
offerebat᷑ assumptum ẽ. Qs indicio declaratũ
uidet᷑: quod petͣ illa typum habuerit corporis
xp̃i. qͥa scͥptum est. Bibebant de consequenti
crucifixꝰ aboleret. Nec solum delicta factorum.
s etiam cupiditates animoꝵ. Caro enĩ hedi ad
culpam facti refert᷑: ius ad illecebras cupidita¬
tum sicut scͥptum est. Qͥa concupiuit popłs
cupiditatem pessimam. & dixerunt. qͥs nos
cibabit tarne: Qͦd gͥ extendit angłs uii gam
& tetigit petram de qua ignis exut: ostendit
qͦd caro dñi sp̃u repleta diuino. peccata oĩa
humanȩ conditionis exureret. Unde & dñs
ait. Ignem ueni mitere in t̃am. Et ext̾a. in.
bit. De genere temꝑato est apud cy pͥanum
uirginitatis illa laudatio. Nunc nobis ad uir¬

Expanded text:
secundum praeceptum angeli, et azyma supra petram posusecundum praeceptum angeli, et azyma supra petram posuit et ea jure perfudit: quae simul ut virgae cacumine, quam gerebat angelus, Dei contigit, de petra ignis erupit; atque ita sacrificium quod offerebatur, absumptum est . Quo indicio declaratum videtur quod petra illa typum habuerit corporis Christi; quia scriptum est: Bibebant de consequenti crucifixus aboleret: nec solum delicta factorum, sed etiam cupiditates animorum. Caro enim haedi ad culpam facti refertur; jus ad illecebras cupiditatum, sicut scriptum est: Quia concupivit populus cupiditatem pessimam, et dixerunt: Quis nos cibabit carne ? Quod igitur extendit angelus virgam, et tetigit petram, de qua ignis exivit ; ostendit quod caro Domini Spiritu repleta divino, peccata omnia humanae conditionis exureret. Unde et Dominus ait: Ignem veni mittere in terram .bit . 47. De genere temperato est apud Cyprianum virginitatis illa laudatio: Nunc nobis ad vir
Abbreviated transcription (Latin):
noe typum fut᷑e ueritatis ostendens. non aquã
ẜ uinum bibit: ⁊ sic iaginem dñicȩ passionis
exp̃sserit. Item in sacerdote melchisedech dñicũ
tura diuina testatur &e dicit. Melchisedechrex
salem ꝓtulit panem & uinum. fuit aut̃ sacer¬
dos deisumini. & benedixit abraham. Quod
aut̃ mel chis edech typum xp̃i portaret. decla
dicens. Ante luciferum generaui te. Tu es sac̃¬
dos in et̃num scdm ordinem melchisedech. Hec¬
nis modum seruant: qͦd facile est explorari a
magnam de sp̃u scõ. ut eum pat̾ & filio demon
stret ȩqualem: summisso tam̃ dicendi genere
utit᷑. Qmͣ ressuscepta ñ ornam̃ta u̾boꝵ aut ad
flectendos animos commotionis affectum: s
rerum docum̃ta defid̾ãt. Gͦ int̾ cet̾a in pͥncipio
huiꝰ oꝑis ait. Quomotꝰ oracło gedeon. cũ au¬
disset qͦd deficientib licet popłoꝵ milibus
in uno uiro dñs plebem suam ab hostib lib̾a¬
ret: obtulit hedum caprarum. Cuiꝰ carnem

Expanded text:
Noe typum futurae ueritatis ostendens non aquam Noe typum futurae ueritatis ostendens non aquam sed uinum biberit et sic imaginem dominicae passionis expresserit. Item in sacerdote Melchisedech sacrificptura diuina testatur et dicit: et Melchisedech rex Salem protulit panem et uinum. fuit autem sacerdos Dei summi et, benedixit Abraham. quod autem Melchisedech typum Christi portaret declardicens: ante luciferum genui te. tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. qunis modum servant, quod facile est explorare lemagnam de Spiritu sancto, ut eum Pastret aequalem, submisso tamen dicendi genere utitur, quoniam res suscepta, non ornamenta verborum, aut ad flectendos animos commotiones affectuum, sed rerum documenta desiderat. Ergo inter caetera in principio undat. 2. Quo motus oraculo Gedeon, cum audisset quod deficientibus licet populorum millibus, in uno viro Dominus plebem suam ab hostibus 600 liberaret ; obtulit haedum caprarum, cujus carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
 exempl grã aliquid inde ponendum est:
Post pͥncipium gͦ epłȩ iam soluere incipiens ꝓ¬
positam questionem. admonitos autem nos
scias inquit. ut in calice offerendo dñica tra¬
dicio seruet᷑: neq aliquid fiat a nob̃ quam
quod ꝓ nobis dñs pͥor fecit. ut calix qui in cõ¬
memoratione eiꝰ offert᷑. mixtꝰ uino offeratur.
uideri sanguis eiꝰ quo redempti &e uiuificati
sumꝰ ẽẽ in calice. quando uinum desit calici.
quo xp̃i sanguis ostendit᷑: qui scͥpturarum
omnium sacramento ac testimomio p̃dicatur.
Inuenimꝰ enim ingenesi circa sacramentum
noe hoc idem p̃cucurrisse. & figuram dñicȩ
passionis illud extitisse. quoduinum bibit. qͦd
inebriat᷑ est. quodin domosua nudatus est.
quod fuit recubans nudis & patentib femorib
quodnuditas ula patͥs a medio filio denotata ẽ.
a maiore uͦ a minore contecta: & cȩt̃a que necesse
ñ est exequi. cum satissit hoc solum complecti. qͦd¬

Expanded text:
Sed exempli gratia aliquid inde ponendum est. Sed exempli gratia aliquid inde ponendum est. Post principium ergo epistolae, jam solvere incipiens propositam quaestionem: Admonitos autem nos scias, inquit, ut in calice offerendo dominica traditio servetur, neque aliud fiat a nobis, quam quod pro nobis Dominus prior fecit, ut calix qui in commemorationem ejus offertur, vino mixtus offeratur. videri sanguis ejus, quo redempti et vivificati sumus, esse in calice, quando vinum desit calici, quo Christi sanguis ostenditur; qui Scripturarum omnium sacramento ac testimonio praedicatur. Invenimus enim in Genesi circa sacramentum Noc hoc idem praecucurrisse, et figuram dominicae passionis illic exstitisse, quod vinum bibit, quod inebriatus est, quod in domo sua nudatus est, quod fuit recubans nudis et patentibus femoribus; quod nuditas illa patris a medio filio denotata est; a majore vero et minore contecta , et caetera quae necesse non est exsequi, cum satis sit hoc solum complecti, q
Abbreviated transcription (Latin):
uos. filioli mei quos it̃m parturio donec xp̃s
formet᷑ in uobis. Uellem aut̃ nunc adeẽ apd̃
uos. & mutare uocemmeam: qͥa confundor
in uob.Nunquid hie aut contraria contra¬
riis uerba sunt reddita. aut aliqua gradatiõe
sibi subntxa sunt. aut cesa & membra circui¬
tu sue sonuerunt: & tamen nonideo tepuit
gͣndis affectꝰ. quo eloquium feruere sentimus.
S apłica ista sic clarꝰ sunt. ut de ꝓfunda sint:
atq: ita conscͥpta. memoriȩq mandata. ut non
solum lectore uł auditore. uerum etiam exposi¬
tore opꝰhabeant. siqͥs i eis ñ suꝑficie contentus¬
altitudinem querat. Quappt̃ uideamus ista
genera dicendimeis qui istoꝵ lectione ad rerũ
diuinarum atq salubrium scientiam ꝓfecert̃.
eamq eccłiȩ ministrarunt. Beatus cypͥanus sũ¬
misso dicendi genere utctͣ in eo libro ubi de sacra¬
mento calicis disputat. Soluit᷑ quippe ibi q̃¬
stio in qua querit᷑ utrum calix dñicus aquam
solam. anetiã uinomixtam debeat habere.

Expanded text:
s iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Vellem autem nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis. Numquid hîc aut contraria contrariis verba sunt reddita, aut aliqua gradatione sibi subnexa sunt, aut caesa et membra circuitusve sonuerunt? Et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quod eloquium fervere sentimus: sed Apostolica ista sic clara sunt, ut et profunda sint: atque ita conscripta, memoriaeque mandata, ut non solum lectore vel auditore, verum etiam expositore opaltitudinem quaerat. Quapropter videamus ista genera dicendi in eis qui istorum lectione ad rerum divinarum atque salubrium scientiam profecerunt, eamque Ecclesiae ministrarunt. Beatus Cyprianus submisso dicendi genere utitur in eo libro ubi de Sacramento calicis disputat. Solvitur quippe ibi quaestio, in qua quaeritur utrum calix dominicus aquam solam, an eam vino mixtam debeat habere.
Abbreviated transcription (Latin):
filiis suis. Que autem sursum est irłm:
lib̾a est. quȩ ẽ mat̾ nr̃a. Et cęt̾a. Itemq ubi
Tam̃ hominis confirmatũ testam̃tũ nemoirri¬
tum facit. aut suꝑordinat. Abrahe dictȩ
sunt ꝓmissiones: & semini eiꝰ. Ndicit & se¬
minib tanqͣm in multis: s tanqm in uno¬

Expanded text:
filiis suis. Quae autem sursum est Jerusalem, filiis suis. Quae autem sursum est Jerusalem, libera est, quae est mater nostra , etc. Itemque ubi tamen hominis confirmatum testamentum, nemo irritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini eius. Non dicit, In seminibus, tanquam in multis: s
Abbreviated transcription (Latin):
facies pulchrȩ ac splendide dictionis oborit̃
ci qui potest. quantum potest laudare. qͣm
nemo conuemient̃ laudat: nemo qͦmͦcũq
ñlaudat. At si ñ colatur. aut cum illouł
etiam p̃ illo colantur idola. siue demonia.
siue quecunq creat᷑a. quantum hoc malũ
sit. atq ut abhoc malo au̾tant᷑ homines: de¬
bet utiq grandit dici. Suminissȩ dictionis
exemplum est apud apłm paulum. ut pla-¬
nius auquid commemorem ubi ait. Dicite
mͥ sub lege uolentes ẽẽ. legem ñ audistis:
Scͥptum est enim quod abraham duos fili¬
os habuit. unum de ancilla. &e unum de
liba. S ille quidẽ qͥ de ancilla. scđm car-¬
nem natꝰ est. Qui autem de lib̃a: preꝓmis¬
sionem. Quȩ sunt in allegoria. Hec enim
sunt duo testamentã. Unum quidem a mon¬
te syna in seruitutem generans. qͦd ẽ agar.
Syna enim mons est in arabia: qui conun¬
ctus est huic que nẽ est irłm: ce seruit cum

Expanded text:
facies pulchrae et splendidae dictionis oboritur facies pulchrae et splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest, laudare quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocunque non laudat. At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemorem ubi ait: Dicite mihi sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit: unum de ancilla, et unum de libera: sed ille qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem: quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo Testamenta: unum quidem a monte Sina in servitutem generans, quae est Agar. Sina enim mons est in Arabia, qui conjunctus est huic quae nunc est Jerusalem, et servit cum
Abbreviated transcription (Latin):
facienda spe cȩlestis mercedis accenderet:
dictor ẽẽ magnarum: non semꝑ eas debet
grandit̃ dicere. s summisse. cum aliquid
docet᷑ temꝑate. cum aliquid uituꝑatur
siue laudat᷑. Cum uero aliquid agendũ
est. ce ad eos loquimur qͥ hoc agere debent.
nec tamenuolunt: tunc ea quȩ magna ft̾
dicendasunt grandit̃. & ad flectendos a-¬
nimos congruent. Et aliqͣndo de una eadẽ¬
q re magna &e summisse dr si docet᷑. &
temꝑate si p̃dicatur. & grandit̃ si au̾sus¬
inde animus ut conu̾tat᷑ impellitur. Qͥd
enim deoipsomaiꝰ est: nunquid ideo non
discitur: Aut qui docet unitatem tͥnita¬
tis debet nisi summissa disputatione age¬
re. ut res ad dmos cendum difficiss qͣnt̃l
dat᷑ possit intelligi: Nunquid hic ornam̃ta.
& non documenta querunt᷑: Munquid ut
aliquid agat ẽ flectendus auditor. ce ñ potiꝰ
ut discat instruendus: Porro cum laudat᷑
ds. siue de se ipso. siue de oꝑib suuis. quanta

Expanded text:
facienda, spe coelestis mercedis accenderet? facienda, spe coelestis mercedis accenderet? dictor esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademque re magna, et submisse dicitur, si docetur; et temperate, si praedicatur; et granditer, si ainde animus, ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso maius est? Nunquid ideo non discitur? Aut quid, qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum dator possit intelligi? Nunquid hîc ornamenta, et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est flectendus auditor: et non potius ut discat, instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso sive de operibus suis, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
rerum ẽẽ doctorem quib reuocam᷑ ab et̾nis
malis. atq ad ȩt̾na ꝑuenimꝰ bona: ubicũq
agant᷑ hȩc. siue apud popłm siue pͥuatim:
siue ad unum. siue ad plures: siue ad ami¬
cos. siue ad inimicos: siue inꝑpetua dictio.¬
ne. siue in collocutione: siue intractatib.
siue in libͥs. siue in epłis uel longissimis uł
breuissimis. magna sunt: nisi forte qm̃ ca
lix aquȩ frigidȩ res minima atq uilissima
est. ideo minimum aliquid atq uilissimũ
dñs ait. quod eum qͥ dedit discipło eiꝰ. non
ꝑdet mercedem suam: Aut uͦ quando iste
doctor in eccłia facit inde sermonem. par¬
uum aliquid debet existimare se dicere. &
ideo ñ tẽꝑate. non grandit̃ sed summisse sͥ
ẽẽ dicendum. Nonne qͣndo accidit ut de
hac re loqueremur ad popłm. & ds affuit
ut congrue diceremus. tanqͣm de illa aqͣ
frigida quedam flamma surrexit. quȩ ẽ
frigida hominum pectora ad miscd̃ie oꝑa

Expanded text:
rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat᷑. ce hoc apud infideles: Iam quidem
omnino delictum ẽ. quia iudicia habetis
uob̃cum. Quare ñ magis iniquitatem
patimini: Quare non potiꝰ fraudamini.
Suos iniquitatem facitis & fraudatis. & hoc
fr̃ib. An nescitis qͥa iniusti regnum dei non
hereditabunt: Qͥd est qͦd sic indignat᷑ apł̃s.
sic corripit. sic exꝓbrat. sic increpat. sic mina¬
tur : id est quod sui animi affectum tam cre¬
bra ce asꝑa uocis mutatione testat᷑: Quid ẽ
postremo quod de reb minimis tam grandit̃
dicit: tantum ne de illo negotia sclaria me¬
ruerunt: Absit. S hoc facit ꝓpt̾ iusticiam.
caritatem. pietatem: quȩ nulla sobͥa mente.
dubitante. etiam in reb quamlibet paruu¬
lis magna sunt. Sane si moneremꝰ hominẽ
quemadmodum ipsa negotia sclaria
uel ꝓse uel ꝓsuis apud eccłiastiços iudices a¬
gere debent: recte admonerem ut agerent¬
tanqͣm parua summisse. Cum uͦ de illius ui¬
ri disseramꝰ eloquio quem uolumꝰ earum

Expanded text:
c apud infideles. Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia saecularia vel pro se vel pro suis apud ecclesiasticos judices agere deberent, recte admoneremtanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentia delectant. quȩ sunt his uiris
çum oratorib gentilium poetis ue cõmunia.
uud magis admiror & stupeo: quod ista
nr̃a eloquentia ita usi sunt ꝑ alt̾am qndã
eloquentiam suam. ut nec deesset eis nec e¬
mineret in eis: qͥa eam nec imꝓbari ab illis.¬
nec ostentari oportebat. Quoꝵs alt̾um fie-¬
ret siuitaretur: alt̾um putari posset. si faci¬
le agnosceret᷑. Et in quib forte locis agnos.
citur a doctis. tales resdicunt᷑. ut uerbaqͥ¬
bus dicunt᷑ non ab dicente adhibita. s ipsis
reb uelut sponte subiuncta uideant᷑. Qͣsi
sapientiam de domo sua id ẽ pectore sapi
bilem famulam etiam ñ uocatam seqͥ elo¬
quentiam. Oͥs enim non uideat quiduo¬
luerit dicere. & quam sapient̃ dixerit apls:

Expanded text:
eloquentia delectant, quae sunt his viris eloquentia delectant, quae sunt his viris cum oratoribus Gentilium poetisve communia: illud magis admiror et stupeo, quod ista nostra eloquentia ita usi sunt per alteram quamdam eloquentiam suam, ut nec deesset eis, nec emineret in eis: quia eam nec imnec ostentari oportebat, quorum alterum fieret, si vitaretur, alterum putari posset, si facile agnosceretur". "Neque citur a doctis, tales res dicuntur, ut verba quibus dicuntur non a dicente adhibita, sed ipsis rebus velut sponte subiuncta videantur, quasi sapientiam de domo sua, id est, pectore sapiebilem famulam etiam non vocatam sequi eloquentiam. Quis enim non videat, quid voluerit dicere, et quam sapienter di
Abbreviated transcription (Latin):
uiros summa auctoritate dignissimos pla¬
neq diuinos decet. Hac illi locuti sunt: nec
ipsos decet alia. nec alios ipsa. Ipsis enm con¬
gruit. Alios aut̃ quanto uidet᷑ humilior.
tanto altꝰ non uentositate s soliditate trans¬
cendit. Albi uͦ non eos intelligo: minꝰ quidẽ
michi apparet eoꝵ eloquentia. S eam non
dubito ẽẽ talem: qualis est ubi intelligo.
Ipsa quoq obscuritas diuinoꝵ salubriũq
dictoꝵ. tali eoquentiȩ miscenda fuerat:
in qͣ proficere nr̃ intellectꝰ. non solum inuen¬
tione. uerum etiam exercitatione deberet.
Possem quidem siuacaret om̃s uirtutes &
ornamenta eloquentiȩ de quib inflantur
isti. qui linguam suam nr̃oꝵ auctoꝵ lingͣ
ñ magnitudine s tumore p̃ponunt osten¬
dere inistorum litt̃is sacͥs. quos nob̃ erudi¬
endis & abhoc scło prauo in beatum scłm
transferendis. ꝓuidentia diuina ꝓuidit:
s ñ ipsa me plusquam dici potest in illa

Expanded text:
viros summa authoritate dignissimos plaviros summa authoritate dignissimos planeque divinos decet. Hac illi locutipsos decet alia, nec alios ipsa: ipsis enim congruit; alios autem, quanto videtur humilior, tanto altius non ventositate, sed soliditate transcendit. Ubi vero non eos intelligo, minus quidem mihi apparet eorum eloquentia, sed eam tamen non dubito esse talem, qualis est ubi intelligo. Ipsa quoque obscuritas divinorum salubriumque dictorum tali eloquentiae miscenda fuerat, in qua proficere noster intellectus, non solum inventione, verum etiam exercitatione deberet. 10. Possem quidem, si vacaret, omnes virtutes et ornamenta eloquentiae, de quibus inflantur isti qui linguam suam nostrorum auctorum linguae, non magnitudine, sed tumore praeponunt, ostendere in istorum Litteris sacris, quos nobis erudiendis, et ab hoc saeculo pravo in beatum saeculum transferendis, providentia divina providit. Sed non ipsa me plus quam dici potest in illa
Abbreviated transcription (Latin):
uitas: tanto facilius salubritas ꝓdest. Sunt
gͦ eccłiastiq uiri qui diuina eloquia ñsolũ
sapient̃. s eloquent̾ itiam tractauerunt. Q¬
bus legendismagis ñ sufficit tempꝰ: quam
deẽẽ ipsi studentib & uacantib possint. Hic
aliquis forsitan querit: utrum auctores nr̃i
quoꝵs scͥpta diuinitꝰ inspirata canonem no.¬
bis salubrima auctoritate fecerunt: sapien¬
tes tantummꝰ an eloquentes etiam nuncu¬
pandisint. Que quidem questio apud
me ipsum & apud eos qͥ mecum qͦd dicosen¬
tiunt. facillime soluit᷑. Nam ubi eos intelligo.
ñ solum nichil eis sapientiꝰ. uerum etiam ncħͣ
eloquentꝰi mͥ uideri potest. Et audeo dicere.
om̃s qui recte intelligunt quod illi loquun¬
tur: simul intelligere non eos alit̃ loquide¬
buisse. Sicut enim quedam eloquentiã q̃
magisetatem uiuenilem decet est quam se¬
nilem. nec iam dicenda ẽ eloquentia si ꝑsone
noncongruit eloquentis: ita est quedam q̃

Expanded text:
vitas, tanto fvitas, tanto fergo Ecclesiastici viri, qui divina eloquia non solum sapienter, sed eloquenter etiam tractaverunt: quibus legendis magis non sufficit tempus, quam deesse ipsi studentibus et vacantibus possunt. Hic aliquis forsitan quaerit, Utrum authores nostri, quorum scripta divinitus inspirata, canonem nobis saluberrima authoritate fecerunt, sapientes tantummodo, an eloquentes etiam nuncupandi sunt? Quae quidem quaestio apud meipsum et apud eos qui mecum, quod dico, sentiunt, facillime salvitur. Nam ubi eos intelligo, non solum nihil eis sapientius, verûm etiam nihil eloquentius mihi videri potest. Et audeo dicere, omnes qui recte intelligunt quod illi loquuntur, simul intelligere non aliter eos loqui debuisse. Sicut est enim quaedam eloquentia, quae magis aetatem iuvenilem decet, est quae senilem, nec iam dicenda est eloquentia, si personae non congruat eloquentis: ita est quaedam quae
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit suis u̾bis. ꝓbet ex illis. Et qui propͥis
uerbis minor erat: magnoꝵ testimonio qͦdã¬
mͦ crescat. ꝓbando enim delectat: qui minꝰ
potest delectare dicendo. Porro qͥ non solum
sapient̃. uerum etiam eloquent̃ uult dicẽ.
q̃m ꝓfecto plus ꝓderit. siutrunq potuerit:
ad legendosuel audiendos & exercitatione
imitandos eloquentes eum mitto: libentiꝰ
qmmagist̾s artis rethoricȩ uacare p̾cipio.
sitam̃ hi qͥ legunt᷑ & audiunt᷑. ñ solum elo¬
quent̃. setiam sapient̃ dixisse uł dicere ue¬
raci p̃dicatione laudantur. Qui enim elo.¬
quent᷑ dicunt. suauit̃: qui sapient̃. salub̾t
audiint᷑. Ept̃ quod non ait scͥptura. mult¬
tudo eloquentium. s multitudosapienti¬
um: sanitas est orbis t̾rarum. Sicut aut̃
sepe sumenda sunt & amara salubria:ita
semꝑuitanda ẽ ꝑniciosa dulcedo. S salu¬
brisuauitate. uł suaui salubritate quid
melius: qͣnto enim magis illic appetit᷑ sua¬

Expanded text:
dixerit suis verbis, probet ex illis: et qui propriis dixerit suis verbis, probet ex illis: et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrunque potuerit, ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes: eum mitto libentius, quam magistris artis Rhetoricae vacare praecipio: si tamen ii qui leguntur et audiuntur, non solum eloquenter, sed etiam sapienter dixisse vel dicere veraci praedicatione laudantur. Qui enim eloquenter dicunt, suaviter; qui sapienter, salubriter audiuntur. Propter quod non ait Scriptura, Multitudo eloquentium; sed, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . Sicut autem saepe sumenda sunt et amara salubria, ita semper vitanda est perniciosa dulcedo. Sed salubri suavitate, vel suavi salubritate quid melius? Quanto enim magis illic appetitur sua
Abbreviated transcription (Latin):
dem libris in quibꝰ id egerunt ueritate inst¬
gante coacti sunt confic̃i. ueram hoc est suꝑ¬
nam quȩ a patre luminum descendit sapi¬
entiam nescientes: quantomagis nos non
aliud sentire debemꝰ. qui huiꝰ sapientiȩ filii
& ministri sumꝰ: Sapient̃ aut̃ dicit homo
tantomagis uł minꝰ. qͣnto inscͥpt᷑is sanctis
magis minus ue ꝓfecit. Non dicoineis
multum legendis. memoriȩq mandandis:
s bñ intelligendis. ⁊ diligent̾ eaꝵ sensib in¬
dagandis St̃ enĩ qͥ eas legt̃: ⁊ negligt̃. Legc̃ ut
teneant: negligc̃ ne intelligant. Qͥb longe
sine dubio p̃ferendi st̃. qͥ u̾ba eaꝵ minꝰ tenẽt:
ce cor eaꝵ sui cordiᷤᷤ ocłis uident. S utrisq¬
intelligit. huie gͦ qui sapienter debet
dicere. etiam quod ñ potest eloquent: u̾ba
scͥpturarum tenere maxime necessarium ẽ.
Quanto enim se pauꝑiorem cernit in suis.
tanto cum oportet inistis cẽ ditiorem: ut qͦd

Expanded text:
dem libris in quibus id egerunt, veritate instidem libris in quibus id egerunt, veritate instigante coacti sunt confiteri, veram, hoc est, supernam quae a Patre luminum descendit, sapientiam nescientes; quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui hujus sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt; legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba earum minus tenent, et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisqintelligit. Huic ergo, qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest, eloquenter verba Scripturarum tenere, maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
mouendos ammos necessaria. Et hec qͥdẽ
cuncta quȩ dixi: om̃s fere homines in his
quȩ loquendo agunt facere ñ quiescunt.
S cum aliifaciant obtuse. deformit̃. fri¬
gide : alii acute. ornate. uehement̃. illum
ad hoc opꝰ unde agimꝰ iam oportet accedere:
qͥ potest disputare uel dicere sapient̃. etiã
sinon potest eloquent. ut ꝓsit audientibus.
etiamsiminꝰ quam ꝓdesset si eloquent̃ pos¬
set dicere. Qui uͦ affluit insipienti eloqͣn¬
tia. tantomagis cauendꝰ est. quantomagis
ab eomhis quȩ audire inutile ẽ delectatur
auditor: ce eum qm̃ diserte dicere audit. eti¬
amuera dicere existimat. Hec aut̃ sententia
nec illos fugit. qͥ artem rechoricam docendã
putarunt. fassi sunt enim sapientiam sine
eloquentia parum ꝓdesse ciuitatib. elo-¬
quentiam uͦ sine sapientia nimium obeẽ
plerunq: ꝓdesse nunquam. Si hoc gͦ illi
qui p̃cepta eloquentiȩ tradiderunt. in eis¬

Expanded text:
movendos animos, sunt necessaria. Et haec quidem movendos animos, sunt necessaria. Et haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in his quae loquendo agunt, facere non quiescunt. Sed cum alii faciant obtuse, deformiter, frigide; alii acute, ornate, vehementer; illum ad hoc opus unde agimus oportet accedere jam, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiam si non potest eloquenter, ut prosit audientibus etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse nunquam . Si ergo hoc illi qui praecepta eloquentiae tradiderunt, in eis
Abbreviated transcription (Latin):
ce uiuere. Nescientes quippe ulla nomina
uitioꝵ: quicquid uitiosum cuiusquam ore
loquentis audirent. sana sua consuetudine
rep̃henderent & cauerent. sicut rusticos ur¬
bani rep̾hendunt. etiam qui litteras nesci
tator & doctor. defensor rectȩ fidei. ac debella¬
tor erroris. & bona docere. & mala dedocere.
Atq in hoc oꝑe sermonis conciliare au̾sos.
remissos erigere. nescientib quid agere: qͥd
expectare debeant intimare. Ubi aut̃ beniuo¬
los. intentos. dociles. aut inuenerit aut ip¬
se fecerit: cet̾a ꝑagenda sunt sic̃ postulat
causa. Si docendi funt qui audiunt. nar.¬
ratione faciendum ẽ. si tam̃ indigeat. ut reᷤ
de qͣ agit᷑ innotescat. Ult aut̃ quȩ dubia fc̃
certa fiant. docum̃tis adhibitis ratiocinan
dum ẽ. Si uͦ qui audiunt monendisunt
potiꝰ quam docendi. ut in eo quodiam sci¬
nes. & increpationes. concitationes. & coer¬
citiones. & quecunq alia uident᷑ ad com¬

Expanded text:
et vivere. Nescientes quippe ulla nomina et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras nesciutator et doctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res de qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia sunt certa fiant, documentis adum est. Qui vero audiunt movendi sunt potius quam docendi, ut in eo quod jam scines et increpationes, concitationes et exercitationes, et quaecunque alia valent ad com
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta illa dicendi cogitare dum dicunt. sa¬
uendum est enim. ne fugiant ex animo que
dicenda sunt: cum attendit᷑ ut arte dicant᷑.
Et tamen insermonib atq dictionib elo¬
quentium. impleta reꝑiunt᷑ p̃cepta eloqͤn¬
Implent qͥppe illa qͥa eloquentes sunt: ñ
adhibent ut sint eloquentes. Quaꝓpt̃ cũ
ex infantib loquentes ñ fiant nͥ locutiones
discendo loquentium. cur eloquentes fieri
ñ possunt. nulla eloquendi arte tradita. S
elocutiones eloquentium legendo & aticdi¬
endo. & qͣntum asseqͥ concedit᷑ imitando: qͦd
qͥdẽ ita fieri: ipsis qͦq exꝑimur exemplis.
Namsine p̃ceptis rethoricis: nouimꝰ pluri¬
mos eloquentiores plurimis qui illa didice¬
runt. sine lectis uͦ & auditis eloquentium
disputationib uł dictionib neminem. Nã
neq ipsa arte grammatica qͣ discit᷑ locutio¬
nis integͥtas indigerent pueri: sieis int̃ ho¬
mines qui integre loquerent᷑ crescere daret᷑

Expanded text:
ecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Caecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquenImplent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradita, sed elocutiones eloquentium legendo et audiendo, et quantum assequi conceditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur
Abbreviated transcription (Latin):
ingenium.faciliꝰ adheret eloquentia legen¬
tibus ce audientib eloquentes: quam elo¬
quentiȩ p̃cepta scruantib. Nec desunt ec¬
clesiasticȩ litt̃e etiam p̃t̃ canonem in aucto¬
ritatis arte salubrit collocatum: qͣs legen¬
dohomo capax. & sud non agat. s tantummͦ
reb que ibi dicunt᷑ intentꝰ sit. etiam eloquio
quodicunt᷑ dumm his u̾satur mduitur:
accedente uł maxime exercitatione siue scri¬
bendi siue dictandi. postremo etiam dicen¬
di. quȩ scđm pietatis ac fidei regłam sentit.
Si autem tale desit ingenium. nec illa retho¬
rica p̃cepta capiunt᷑. nec si magnolabore
incuicata quantulacunq ex parte capiun¬
tur. aliquid ꝓsunt: quandoquidem etiã
ipsi qui ea didicerunt. & copiose ordinateq
dicunt. ñ omnes ut scdm ipsa dicant posst̃
ea cogitare cum dict̃. si non de his disputañ
immo uͦ uix ullos eoꝵ ẽẽ existimo. qͥutrũq
possint &e dicere bene. & ad hoc faciendum¬

Expanded text:
ingenium, facilius adhaeret eloquentia legeningenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et audientibus eloquentes, quam eloquentiae praecepta sectantibus. Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctoritatis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versatur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
litet ueritati. si eam mali ad obtinendas ꝑ¬
uersas uanasꝙ causas. inusus iniquitałis
hac re obseruationes atq p̾cepta. quib cũ ac¬
cedit in u̾bis plurimis ornamentisq uerboꝵ
crercitatioris lingue sollertissima consuctudo.
fit illa q̃ facundia uł eloquentia nominat᷑.
extͣ istas litt̾as nr̃as. seposito ad hoc congruo
temporis spacio. apta &e conuemienti etate di¬
cenda sunt: eis qͥ hoc celerit̃ possunt. Nam
& ipsos romane pͥncipes eloquentiȩ ñ piguit
dicere. quod hanc artem nisi quis cito possit.
nunquam omnino possit ꝑdiscere. Quod
aliqͣndo ꝑdisci. nos ea tantipendimꝰ. ut eis
discendis iam maturas uł etiam graues ho¬
minum ȩtates uelimꝰ impendi. Satis ẽ ut
adolescentuloꝵ ista sit cura. Nec ipsorum
omnium quosutilitati eccłiasticȩ cupimꝰ
erudiri. seoꝵ qͦs nondum magis urgens ce
huic reisine dubio p̃ponenda necessitas
occupauit. Qm̃ si acutum &e feruens adfit

Expanded text:
litet veritati, si eam mali ad obtinendas plitet veritati, si eam mali ad obtinendas perversas vanasque causas in usus iniquitatis hac re observationes atque praecepta, quibus cum accedit in verbis plurimis ornamentisque verborum exercitatioris linguae solertissima consuetudo, fit illa quae facundia vel eloquentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc artem nisi quis cito possit, nunquam omnino possit perdiscere  Cialiquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis urgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acutum et fervens adsit