comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse facit ut illifaciant que p̃cipit: ñ illi
facunt ut ipse faciat quod promisit. Ali¬
oquin ut dĩ promissa compleant᷑. ñ in dĩ s
in hominũ ẽ potestate: & quod adnõ pro¬
missum est. abipsis redditur abrahȩ. Nõ
aut̃ siccredidit abrahã. S credidit dans
facere. ñ ait predicere: ñ ait p̃scire: Nam
&e aliena facta potẽst est p̃dicere atq pre¬
scire. s ait potens est. & facere : Ac ꝑhoc
facta ñ aliena s sua. Anforte oꝑa bona
gentiũ ds ꝓmisit abrahe in semine ipsiꝰ.
ut hoc promitterit quod ipse facit. not
aut ꝑmisit fidẽ gentiũ. quam sibi homi¬
nes faciuint.: s ut promitteret quod ipse
facit. uiã p̃sciuit homines eẽ facturos. ñ
quidem sic apłs loquit᷑ filios quippe
ds̃ promisit abrahe qui fidei eius ue¬
stigia sectarent᷑ quod aꝑtissime dicit
exfide iuuit. & omne quod ñ est exfi¬
de peccatum est. & sine fide impossibi¬

Expanded text:
ipse facit, ut illi faciant quae praecepit, non illi ipse facit, ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt, ut ipse faciat quod promisit. alioquin ut dei promissa compleantur, non in dei, sed in hominum est potestate, et quod a domino promissum est, ab ipsis rautem sic credidit Abraham; « sed credidit dans facere. non ait: "praedicere" non ait: "praescire". nam et aliena facta potens est praedicere atque praescire; sedait:potensestetfacere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium deus promisit Abrahae in semine eius, ut hoc promitteret quod ipse facit, non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, illam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibi
Abbreviated transcription (Latin):
que sine p̃scientia ñ potest esse.
Pot̃ aut̃ eẽ sinc p̃destinatione pre¬
scientia. p̃destinatione quippe deus ea
p̃sciuit. quȩ erat ipse facturus. Unde
dictum ẽ. fecit que futura sunt. Presci¬
re aut̃ potens est etiam quȩ ipse non fac̃:
Sicut quetũq peccata. quia ce si sunt q̃¬
dam que ita peccata sunt ut poene sint
etiam peccatorũ. Unde dictumẽ. tradi¬
dit illos ds in repbam mentẽ. ut faciat
que non conuentant: ñ ibi peccatũ dĩẽ.
s. iudicium. Quo circa p̃destinatio dĩ
que in bono est. grẽ ẽ ut dixi p̃paratio.
grã uõ ẽ ipsius p̃destinationis effectus.
Quandogͦ ꝑmisit ds̃ abrahe in semine
eius fidem gentiũ dicens. patrẽ multaꝵ
gentiũ posui te. unde dicit apłs. idõ
exficde. ut scdm gram firma sit ꝓmissio
omi semini: ñ de nr̃e uoluntatis pote¬
state. s de sua predestinatione ꝓmisit.
Ymisit enim qu od ipse facturus fuerat.
ñ quod homines. Quia & si faciunt
homines bona quȩ ꝑtinent ad colendũdm̃.

Expanded text:
quae sine praescientia non potest esse; potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est, Fecit quae futura sunt. Praescire autem potest etiam quae ipse non facit: sicut quaecunque peccata; quia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei, quae in bono est, gratiae est praeparatio. gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum deum,
Abbreviated transcription (Latin):
ti bone hominis resistebat: sicuti nunc
uerbi grã si quisquam existat quem
nunc quam uenatio delectauit om̃i
modo liber ẽ utrum uenari uelit
annolit: Nec eum cruciat quisquis
hoc prohibet. acsi ista libertate male
usus uenatus fuerit contra ꝓhibentis
inꝑiũ paulatim subrepens delectati¬
o mortificat animã. Ut si se abstinest
uelit sine molestia & anguore ñ possit.
cum id ante cota sanitate ñ ageret. Ergo
aculeus mortis peccatum est: quia pecca¬
to factaẽ delectatio que iam possit resi-¬
stere uoluntati. & cum dolore cobibers:
quam delectationẽ quia in defectu est
animȩ de terioris effecte. uire mortem
uocat. Uirtus aut̃ peccati lex est: quia
multo sceleratius & flagitiosuis que lex
ꝓhibet cõmittuntur quam si nulla lege
phiberentur tẽ itaq ab sorta erit mors
in uictoriam: cum ꝑscĩ ficationẽ in om̃i
hominis parte ꝑfecta delectatione spi¬
talium. delectatio carnalis oͣbruetur.

Expanded text:
ti hominis resistebat, sicuti nunc. ti hominis resistebat, sicuti nunc. uerbi gratia, si quisquam exsistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. ergo aculeus. mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\' quae iam possit resistere uoluntati et cum dolore cohiberi. quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris effectae, iure mortem uocauit. uirtus autem peccati lex est, quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. tunc itaque absorpta erit mors in uictoriam, cum per sanctificationem in omni hominis parte perfecta delectatione spiritalium delectatio carnalis subruitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi est contentio tua: si ñ restitisset et
repugnasset: ipsius contentio etiam illo
loco describitur: caro concupiscit ad
inuicem sibi resistunt: ut ñ que uultis
faciatis. Fit gͦ ꝑscĩficationẽ ꝑfectam.
ut omĩs carnalis appetitus spũi nr̃o il¬
luminato & uiuificato idest uolũtati
subiciat᷑. & sicut nunc uidemꝰ multis pu¬
erilibus delectationibus nos carere que
nos pueros si denegarentur accerrime
cruciẽbant: ita credendum est de om̃i
carnali delectatione futurum eẽ cum
ꝑfecta scĩtas totum hominẽ reparaue¬
rit. Nunc aut̃ quam diuest in nobis
quod resistat bonȩ uoluntati. auxilio
dĩ ꝑbonos homines & bonos angłos in¬
digemꝰ: ut donec sanetur uulnꝰ nr̃m
non ita molestetur. ut ꝑimat etiã bonã
uoluntatem. Hane aũt mortem peccato
meriumus. quod peccatũ erat oͣmĩ mͦ
in libero arbitrio. cum in paradiso nullꝰ
dolor denegate delectationis uolunta¬

Expanded text:
ubi est contentio tua? si non restitisset et ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset. ipsius contentio etiam illo loco describitur: caro concupiscit aduhaec enim inuicem sibi resistunt, ut non quae uultis faciatis. fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro inluminato et uiuificato, id est uoluntati, subiciatur. et sicut nunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparauerit. nunc autem, quamdiu est in nobis quod resistat bonae uoluntati, auxilio\' dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut, donec sanetur uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat etiam bonam uoluntatem. hanc autem mortem peccato meruimus. quod peccatum erat omnino in libero arbitrio, cum in\' paradiso nullus dolor denegatae delectationis bonae uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ex alio intelligendumẽ de quib
huc usq quantum uisũ c̃ satis egimus
ñ solum ammonendi st̃ studiosi uenerabilium
litarum. ut in scripturis sanctis genera
locutionũ sciant : & quomͦ apud eas di¬
ci aliquid soleat uigilant aduertant.
memorit̃q retineant: uerumetiam
quod c̃ p̃cipuũ & maxime necessariũ
orent ut intelligant: In eis quippe lit
teris quarum studiosi sunt legunt
qm̃ dñs dat sapientiã. & afacie eius
scientia & intellectus: a quo & ipsum
studium si pietate p̃dictũ ẽ acceperunt.
cclxxyx. De eo quod ait apls̃. absorta ẽ¬
ueri solet quid sit tune fiet illud
quod scriptum ẽ. ab sorpta ẽ
mors inuictoriã uͥ ẽ mors contẽ¬
tiotua: ubi est mors aculeus tuus: a¬
culens aut̃ mortis peccatũ: uirtus aut̃
peccati lex. Mortem significari arbi¬
tror hoc loco carnalẽ consuetudinẽ:
que resistit bone uoluntati delectatio¬
ne temporaliũ fruendorũ ñ enĩ diceret᷑

Expanded text:
aliud ex alio intelligendum est, de quibus aliud ex alio intelligendum est, de quibus huc usque quantum visum est, satis egimus; non solum admonendi sunt studiosi venerabilium Litterarum, ut in Scripturis sanctis genera locutionum sciant, et quomodo apud eas aliquid dici soleat, vigilanter advertant, memoriterque retineant; verum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent ut inteteris quarum studiosi sunt legunt quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus, a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. CAPUT CCLXXXII. De eo quod ait Apostolus: Absorpta esaeri solet quid sit, Tunc fiet illud quod scriptum est, Absorpta est mors in victoria, ubi est, mors, contentio tua? ubi eat, mors, aculeus tuus ? aculeus autem mortis peccatum, uirtus autem peccati lex. mortem significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae uoluntati delectatione temporalium fruendorum. non enim diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
gentes diabolus angłos suos.tam̃ int̾ra
corpus eius. ñ ipse conteritur: nͥ quia ip¬
se ẽ incorpore suo: quod contritum fit
puluis. quẽ ꝓhicit uentus a facie terre.
He aut̃ om̃s regłe excepta una quȩ uoca¬
t᷑ de promissis & lege aliud ex alio faci¬
unt intelligi quod est ꝓpriũ tropice lo¬
cutionis: que latius patet quam ut pos¬
sit ut mͥ iuidetur ab aliquo uniuersa c̃¬
p̃hendi. nã uͥcũq uelud aliud dicitur
ut aliud intelligatur: & si nom̃ ipsuis
tropi in loquendi arte non inuenitur:
tropica locutio ẽ quȩ cum fit uͥ fieriso¬
let. sinc labore sequitur intellectus: cũ
uͦ uͥ ñ solet. laboratur ut intelligatur
ab aliis magis abalus minus. sic̃ magiꝰ
minus ue dona dĩ sunt iningeni is
bominũ. uel adiutoria tribuuntur.
ꝓinde sicut inuerbis ꝓpriis dequib
superius disputauimꝰ. ubi res ut dicũ¬
tur intelligende sunt: sic intranslatis
quȩ faciunt tropicas locutiones. ubi

Expanded text:
gentes diabolus angelos suos, tamen in terra gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus ejus, non ipse, conteritur; nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit ut pulvis, quem projicit ventus a facie terrae . 56. Hae autem omnes regulae, excepta una, quae vocatur De promissis et Lege, aliud ex alio faciunt intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicumque velut aliud dicitur ut aliud intelligatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum, vel adjutoria tribuuntur. Proinde sicut in verbis propriis, de quibus superius disputavimus, ubi res ut dicuntur intelligendae sunt; sic in translatis quae faciunt tropicas locutiones, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
put eccłie quod ẽ corpus eius. futurũ
cum illo in regno & gła sempiterna: sic̃
gͦ in prima regła quam uocat de dño
& eius corpore uigulandũ ẽ. ut intelliga¬
tut cum de uiia eademq ꝑsona scͥptura
loquit᷑. quid conueniat capiti qui d
corpori: ita et inista nouissima aliqñ
in diabolũ dicitur. quod non in ipso
s potius in eius corpore possit agnosci:
nifestissime foris sunt. s ineis etiam
qui cum ad ipsum ꝑtineãt. tamen ad
tempus miscentur ȩccłie. donec unus¬
quisq de hac uita exeat. uel a frum¬
to palca uentilabro ultimo separetur
quod enĩ scͥptũ ẽ apud ysaiam quomͦ
cecidit de cęlo lucifer mane oriens. et
cetera. que sub figura regis babiloniȩ
de eadem ꝑsona uel adeandem ꝑsonã di¬
cta sunt in ipsa contextione sermonis:
de diabolo utiq intelliguntur. & tames
quod ibi dictumest contritus est interra
qui mitcit ad om̃s gentes: ñ totum ipsi
capiti congruit: nam & si mittit ad õs

Expanded text:
put ecclesiae, quae est corpus eius, futurum put ecclesiae, quae est corpus eius, futurum cum illo in regnum et gloriam sempiternam. sicut ergo in prima regula, quam uocat "de domino et eius corpore", uigilandum est, ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura loquitur, qucorpori; sic et in ista novissima, aliquando in diabolum dicitur quod non in ipso, sed potius in ejus corpore possit agnosci, nifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur Ecclesiae, donec unusquisque de hac vita exeat, vel a frumento palea ventilabro ultimo separetur . Quod enim scriptum est apud Isaiam, Quomodo cecidit de coelo Lucifer mane oriens , et caetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona, vel ad eamdem personam dicta sunt in ipsa contextione sermonis, de diabolo utique intelliguntur; et tamen quod ibi dictum est, Contritus est in terra, qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. Nam etsi mittit ad omnes
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatus tunc sunt ista seruanda. ne
quisq retro respiciat. idẽ. uitã p̃t̾itam
ciui renunciarit inquirat. & ñ potius
isto tempore. ut cum dñs fuerit reuelatꝰ
retributionẽ ꝓeis que quisq seruauit
uel contempsit Inueniat. & tam̃ quia
dictum est in illa hora. tunc putant᷑
ista seruanda cum fuerit dñs reuelatꝰ.
nͥ ad intelligendã recapitulationẽ sensꝰ
legentis in uigilet: adiuuante ala scͥp¬
tura. que ipsorũ apłorũ. ad huc tempo¬
re clamauit.filioli nouissima hora est:
tempus gͦ ipsum quo eugłm p̃dicatur
quousq dñs reuelat᷑. hora ẽ in qua o¬
portet ista seruari: quia & ipsa reuela¬
tio dni ad eandem horam ꝑtinet. quȩ
die iu dicii terminabitur.
eptima tychonii regła ẽ eadẽq
postrema dedia boloꝰ eius corpore:
Estenim & ips& caput impiorũ qui sũt
cius quodãmͦ corpus. ituri cum ulo in
supplicium ignis ęterni: sicut xp̃c ca¬

Expanded text:
revelatus, tunc sunt ista servanda, ne revelatus, tunc sunt ista servanda, ne quisque retro respiciat, id est, vitam praeteritam cui renuntiavit, inquirat; et non potius isto tempore, ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem pro eis quae quisque servavit vel contempsit, inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista seruanda, cum fuerit dominus reuelatus, nisi ad intellegendam recapitulationem sensus legentis inuigilet, adiuuante alia scriptura, quae ipsorum apostolorum adhuc tempore clamauit: filii, nouissima hora est. tempus ergo ipsum, quo euangelium praedicatur, quousque dominus reueletur, hora est, in qua oportet ista seruari, quia et ipsa reuelatio domini ad eandem horam pertinet, quae die iudicii terminabitur. Septima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, qui sunt eius quodam modo corpus, ituri cum illo in supplicium ignis aeterni, sicut Christus ca
Abbreviated transcription (Latin):
lingua cõmunis: Quod ꝓculdubio re¬
pugnat suꝑioribus uerbis. uͥ dictum ẽ.
intribub suis scđm linguas suas. Neq
enim dicerentur habiusse iam linguas
suas singłe tribus que gentes singulas
fecerant: quando erat om̃ib una com¬
munis. Ac ꝑhoc recapitulando ad iun¬
ctum est. & erat om̃ĩs terra labium u¬
num & uox una om̃ib: latenter nar¬
ratione redeunte. ut diceretur quomͦ
factum sit ut ex una om̃ilim lingua
fuerint diuisi ꝑmultas. & continuo
de illa turris edificatione narratur. uͥ
hec eis iudicio diuino ingesta ẽ pene̾
suꝑbie. post quod factum disꝑsi sunt
ꝑ terram scđin linguas suas. Eit ista re¬
capitulatio etiam obscurius. sicut in
euglio dñs dicit. Die quo exut loth
hec erunt quo reuelabitur: In illa hora
qQuierit in tecto & uasa eius indomo:
ñ descendat tollere illa. Et qui in a¬
gro: similit̃ ñ reu̾tat᷑ retro. meminerit u¬
xoris loth. Nunquid cum dñs fuerit

Expanded text:
lingua communis. quod procul dubio relingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis iudicio diuino ingesta est poena superbiae, post quod factum dispersi sunt per terram secundum linguas suas. fit ista recapEvangelio Dominus dicit, Die quo exiit Lothquo revelabitur. Illa hora, qui erit in tecto, et vasa ejus in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non revertatur retro: meminerit uxoris Loth . Numquid cum Dominus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nunc ordo ipse demonstrat. ñ
post hominẽ ibi positũ facta suns
ista. sicut prius dictum putari pos
nisi recapitulatio illie ugilant̃ untd̃¬
ligat᷑. qua reditũ ẽ ad ea que facta fu¬
erant p̃t missa. Itẽq in eodẽ libro cum
cominemorarentur generationes filioruĩ
noe. dictum est. hi filii cham intribus
suis. scđm linguas suas in regionib
suis. & ingentib suis. Enumeratis qͦ
filiis sem: dicitur. Hi filiis sem intrib
ingentib sius & adnectitur de om̃ibus. He
tribus filiorum noe scđm gñationes corum:
scđm gentes eorum: ab his disꝑse sunt insu¬
le eorũ gentiũ suꝑ terram post diluuium:
& erat omĩs terra labium unum. & uox
una om̃ibus. Hoc itaq quod adiunctũ
est. & erat omnis terra labiũ unũ & uox
una om̃ib idest una lingua om̃ium:
ita dictum uidetur tanquam eo iam tẽ¬
pore quo disꝑsi fuerant suꝑ terram. etiã
scđm in sulas gentiũ una fuerit om̃ibus

Expanded text:
sicut nunc ordo ipse demonstrat: non sicut nunc ordo ipse demonstrat: non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prnisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubin gentibus suis. et adnectitur de omnibus: hae tribus filiorum Noe secundum generationes eorum, secundum gentes eorum. ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluuium. et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ quem formauit. & ꝓduxit ds̃ adhuc
de terra omne lignum spetiosum &¬
bonũ in escam: Ita uidetur dictum.
tanquam id factũ sit postea quam fac¬
tum posuit ds hominẽ inparadiso: cũ
breuit utroq cõmemorato. idẽ. quod
plantauit ds̃ paradisum & posuit ibi
hominẽ quem formauit: recapitulã¬
do redeat & dicat quod pt̃miserat. qͦ¬
mͦ scilicet paradisus fuerit plantatus.
quia ꝓdux̃ ds̃ adhuc de t̾ra omẽ lig¬
num spetiosum & bonũ in escam. Dde¬
niq secutꝰ adiunxit. & lignum uite
inmedio paradiso: & lignum sciendi
boni & mali: deinde flum̃ quo para¬
disus irrigaretur. diuisũ in quattuor
principia fluiuorum quattuor. ex¬
plicatur: qđ totum ꝑtinet adinstitu¬
tionẽ paradisi. Quod ubi terminauis
repetiuit illud quod iam dixerat.¬
& reuera hoc sequebatur: atq ait. Et
assumpsit dñs dr̃ hominẽ quẽ fupx̃.
& posuit eum in paradiso: & cętera
Post ista enu facta ibi est positus hõ¬

Expanded text:
nem quem plasmavit, et produxit adhuc nem quem plasmavit, et produxit adhuc de terra omne lignum pulchrum bonum in escam; ita videtur dictum tanquam id factum sit posteaquam factum posuit hominem in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. denique secutus adiunxit: et lignum uitae in medio paradiso, et lignum scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus ho
Abbreviated transcription (Latin):
sicut septuaginta & septingentĩ. unde
possunt & septuaginta anni ieremiȩ
ꝓuniũ so tempore spiritalit̃ accipi qͦ ẽ
apud alienos eccłia. siue ꝑseipsos sic̃
decem ꝑdecẽ. centũ sunt: & duodecim
ꝑduodecim. centum quadraginta.iiiͦi:
quo numero significatur unuiersitas
scõrũ in apocalipsi. Unde apparet.
ñ solas temporum questiones istis nu
meris eẽ soluendas: s latius patere signifi¬
cationes corum. & inmulta ꝓserpere. Nle¬
q enim numerus iste in apocalipsi ad
tempora ꝑtinet: s. ad homines.
extam regłam tychoniꝰ. recapitula¬
Itionẽ uocat in obscuritate scͥpt᷑arũ
satis uigilant inuentã. Sic enĩ dicunt᷑
quedam quasi sequantur in ordine tẽ¬
poris. uel rerum continuatione narrent᷑.
cum ad priora que p̃t̃missa fuerant la¬
tenter narratio reuocetur. Quod nͥ ex hac
regła intelligat᷑. erratur: sicut ingenesi.
Et plantabͥit inquit dñs ds̃ paradisum
ineden ad orientẽ: & posuit ibi homi¬

Expanded text:
sicut septuaginta et septingenti; unde sicut septuaginta et septingenti; unde possunt et septuaginta anni Jeremiae pro universo tempore spiritualiter accipi, quo est apud alienos Ecclesia: sive per seipsos, sicut decem per decem, centum sunt; et duodecim per duodecim, centum quadraginta quatuor; quo numero significatur universitas sanctorum in Apocalypsi . Unde apparet non solas temporum quaestmeris esse soluendas, sed latius patere significationes eorum et in multa proserpere. neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines. .Sextam regulam Tyconius "recapitulationem" uocat, in obscuritate scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt, latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus pain Eden ad orientem, et posuit ibi homi
Abbreviated transcription (Latin):
gris posuisse: Eum uõ qui dixit post
dies sex. integros om̃s & totos s solos me¬
dios computasse: hoc mͦ locutionis quo
significatur aparte totum: etiam illa
de resurrectione xꝑ̃i soluitur questio. Par
enim nouissima diei quo passus est nͥ
pro toto die accipiat᷑. id ẽ adiuncta
etiam nocte preterita. & nox in cuius
parte ultima resurrexit. nisi totus dies
accipiat᷑. adiuncto scilicet die illucescẽ¬
te dnĩco: non possunt eẽ tres dies &
tres noctes. quib se in corde terre p̃¬
dixit futurum. Legittimos aut̃ nume¬
ros diẽ. quos eminentius diuina scri¬
ptura comiñdat. sicut septenarium.
uel denarium. uel duodenarium : &
quicũq alii sunt quos legendo studi¬
osi libent̃ agnoscunt. Plerumq enum
numerihiusmodi pro uniu̾so tẽpore
ponuntur. sicut septies in die lauda¬
bote: nichil enim aliud quam semꝑ
laus eiꝰ in ore meo.Tantundẽ ualent
& cum multiplicant᷑ suie ꝑdenarium

Expanded text:
gris posuisse; is vero qui dixit, post gris posuisse; is vero qui dixit, post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in cujus parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum . 51. Legitimos autem numeros dicit, quos eminentius divina Scriptura commendat, sicut septenarium, vel denarium, vel duodenarium, et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. Plerumque enim hujusmodi numeri pro universo tempore ponuntur: sicut, Septies in die laudabo te , nihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo . Tantumdem valent et cum multiplicantur, sive per denarium,
Abbreviated transcription (Latin):
sti habitare ñ potetunt: & idõ recte
dicit᷑ pus. quod ipsa sit terra eorum
que ulla ex parte non erit impiorũ:
quia & ipsa similit data ẽ. quando
danda firmata est.
nit quam de temporib appellat.
qua regła plerũq inueniri. uel coni¬
ci possit latens inscͥpturis scĩs qͣnͣti¬
tas temporũ. duob aut̃ modis ugẽ
tlicit hanc regłam: aut tropo si nedo¬
che aut legittimis numeris. Propꝰ sinedoche
aut a parte totum aut a toto partem
facit inteiligi. sicut unus eugłista
post dies octo factum dicit quod alius
post dies sex. quando in monte discipłis
tantum tribus p̃sentib. facies dni fulsit
ut sol. & uestim̃ta eius ut nix. Utrumq
enim uerum eẽ ñ posset qđ de numero
dierum dictum ẽ: nisi ille qui dixit pͦst
dies octo. intelligat᷑ partem nouissimã
diei ex quo id xꝑ̃s p̃dixit futurum. &
partem primam dici quo id ostendit
impletum ꝓtotis diebus duobus atq inte¬

Expanded text:
sti habitare non poterunt. Et ideo recte sti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. nit, quam De temporibus appellat; qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit, quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus sicut nix . Utrumque enim verum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelligatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque inte
Abbreviated transcription (Latin):
lis isrł. s spiritalit̾ sic̃ spiritalis isrł de¬
bemus accipere. Eccla quippe sine ma¬
cula & ruga ex omib gentib congre¬
gata atq in eternum regnatura cum
xꝑ̃o. ipsa ẽ terra beatoꝵ terra uiũctiũ:
ipsa ẽ intelligenda patrib data. quã¬
doeis certa. & inmittabili dĩ uolũtate
ꝓmissa ẽ. qm̃ ipsa promissionis uel p̃¬
destinationis firmitate iam data est.
que danda suo tempore apatribus
credita ẽ: Sicut de ipsa grã que scĩs da-¬
tur scribens adtimotheum apłs ait.¬
& gram quȩ data est nob̃ in xp̃o iħu
ante scła ęterna: manifestata aũt nc̃
ꝑaduentũ saluatoris nr̃i. Datã dixit
grãm qñ nec erant ad huc quibus
daretur: qm̃ in dispositione ac p̃¬
destinatione dĩ iam factum erat qđ
suo tꝑ̃e futurum fuerat. quo eẽ dicit
manifestatã. quamuis hec possĩt in¬
telligi. & de terra futuri scłi. qñ erit
celum noũu. & terra noua in qua iu¬

Expanded text:
lis Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel delis Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel debemus accipere. ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in aeteChristo, ipsa est terra beatorum, terra viventium ; ipsa intelligenda est patribus data, quando eis certa et incommutabili Dei voluntate promissa est: quoniam ipsa promissionis vel praedestinationis firmitate jam data est, quae danda suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Apostet gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua inju
Abbreviated transcription (Latin):
ductum. uͥ ista ꝓpħa dicit. dabo uob̃
cor nouum & sꝑm nouũ dabo in uos.
& auferam cor lapideum de carne
ur̃a: & dabo uobis cor carneum Cor
quippe carneum. unde ait apłs. Ta¬
bulis cordis carnalib a corde lapi¬
deo uoluit uta sentiente discerni.
& ꝑuitam sentientem significauit in¬
telligentẽ. Sic fit isrł spiritalis: non
uniuis gentis. s om̃ium que ꝓmisse
sunt patrib in eorum semine quod
isrłe carnali qui ẽ unuis gentis. no¬
iuitate grẽ ñ nobilitate patriȩ: & m̃te
ñgentẽ distinguitur. S altitudo ꝓ¬
phetica. dum de illo uel ad illum lo¬
quitur latenter transit adhunc: et
cum iam de isto uel ad istum loquat᷑
adhuc de illo uel ad illũ iudetiur
loqui. ñ intellectum scͥpturarũ nob̃
quasi hostilit̃ in udens: s exercens
medicinalit̾ nr̃m. Uñ & illud qđ ait.
& inducã uos interram ur̃am. Et pau¬
lopost.tanquã adipsum repetens &
habitabitis inquit interra quã dedi
patrib urĩs. ñcarnalit̃ sicut carna¬

Expanded text:
t dabo nobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uos; et auferam cor lapideum de carne uestra et dabo uobis cor carneum. cor quippe carneum — unde ait apostolus: tabulis cordis carnalibus — a corde lapideo uoluit uita sentiente discerni et per uitam sentientem significauit intellegentem. sic fit Israhel spiritalis non unius gentis, sed omnium, quae promissae sunt patribus in eorum semine, quodIsrahel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam id ipsum repetens: et ha.bitabitis, inquit, in terram, quam dedi patribus uestris, non carnaliter sicut carna
Abbreviated transcription (Latin):
uoneam uidet᷑ .s multominus quod de
la p̾cipitur magisq in his omĩb ipsa
Spectacula ueritatis sepe delectant quamqͣm
ex eis indis putando. aut iudicando adiu¬
uam᷑ : nisi forte qđ exercitatiora reddint
ingenia. Si etiam maligniora aut in flati-¬
ora ñ reddant: hocẽ ut aut deciꝑe ueri si¬
mili sermone atq int̾rogationib ament.:
aut aliquid magnũ. quo se bonis atq in¬
nocentib anteponant se assequutos pu¬
tant. qui ista didicerint. cclxxuii. Quod
nmeri disciplina ñ sit abhominibus
instituta. s potius indagata & inuenta.

Expanded text:
non eam uidet, sed multo minus quod de non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint. CCLXII. QVOD NVMERI DISCIPLINA NON SIT AB HOMINIBVS INSTITVTA, SED POTIVS INDAGATA ET INVENTA,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamꝰ adhibenda c̃. Illa uͦ conclusi¬
onum & diffinitionũ & distributionum
plurimum intellectorẽ ad uiuat: tantum
absit error quo uidentur sibi homines ip¬
sam beate uita ueritatem didicisse. cũ
ista didicerũ: quamquam plerumq acci¬
dat ut faciluis homines rescas asseqͣnt᷑.
ꝓpt̃ quas assequandas istadiscunt᷑. quã
talium p̃ceptorũ nodosissimas & spino¬
sissimas disciplinas: tanquam siquispiã
dare uolens precepta ambulandi moneat
noneẽ leuandum posteriotem pedem nͥ
cum posueris priorem: deinde minutatĩ
quẽ admodũ articulorũ & poplitũ cardinẽ
oporteait inouere describat. Uera enum dic̃:
hec faciendo ambulant quam aninadũ¬
tunt cum facuint: aut intelligunt cum
audiunt. Qui autem ambulare non poss̃.
multominꝰ ea curant que nec exꝑientlo pꝰ¬
sunt attende. Ita plerumq citius ingeni¬
osus iudet ñ eẽ ratam conclusionem
quam precepta eius capit. Tardus aut̃

Expanded text:
intellegamus adhibenda est. illa uero conclusiintellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum intellectorem adiuuat. tantum absit error, quo uidentur sibi homines ipsam beatae uitae ueritatem didicisse, cum ista didicerint. quamquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. tamquam si quispiam uolens dare praecepta ambulandi moneat non esse leuandum posteriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat mouere describat; uera enim dicit mines haec faciendo ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem
Abbreviated transcription (Latin):
tia se quispian iaccet. que ñ ut intelliga¬
mus .s ut intellecta ꝓ feramꝰ adhibe¬
tur. ex libro de doctrina xpiana aes
unt etiam que dam prtcepta ubes¬
oris disputationis quȩ iam eloquentia no¬
minantur: que nichilominus uera sunt
quamuis eis possunt etiã falsa ꝑsuaderi S
quia & uera possunt: ñ ẽ facultas ipsa cul¬
pabilis. s male utentium ꝑuersitas. Nam
neq hoc ab hominibus institutum est. ut
ueritatis expressio conciliet auditorẽ. aut
ut facile qđ intendit insinuet breius & aꝑ¬
tanarratio. & uarietas eius sine fastidio tene¬
ac intentos: & cȩtere huuis modi obseruatioẽs
que siue infalsis siue inueris causis uerȩ st̃:
t̃ iquantum uel sciri uel credi aliquid
faciunt aut ad expetendum fugiendumuc
animos mouent. & inuente potuis qd
ita se habeant. quã ut ita se haberent insti¬
tute. S hec pars cum discitur: magis ut
proferamꝰ ea quȩ intellecta sunt. quã ut

Expanded text:
tia se quispiam jactet quae non ut intelligatia se quispiam jactet quae non ut intelligamus sed ut intellecta proferamus adhibeTVR. EX LIBRO DE DOCTRINA CHRISTIANA II. Sunt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue animos mouent, et inuentae potius, quod ita se habeant, quam ut ita se haberent, institutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ea falsum ẽ: neq indiffiniendo neq in
diuidendo aut parciendo aliquid cõ¬
plectendũ est quod ad rẽ ipsam ñ ꝑtinet
aut aliquid qđ ꝑtinet p̃tereundũ: hoc
uerum est: etiã si eaque deffiniuntur
aut distribuunt᷑ uera ñ sunt. Nã & ipsũ
falsum diffinitur. cũ dicimꝰ falsam esse
significationẽ rei ñ ita se habentes ut sig¬
nificatur: Siue alio aliquo mͦ. Que dif¬
finitio uera ẽ: quamuis falsũ uerũ essi
non possit. Possumus etiam duuidere.
dicentes duo eẽ gña falsi: unũ eorũ que
omnino eẽ ñ possunt: alterum eorum
que ñ sunt. quãuis eẽ possint. Nã qui
dicit septem & tria undecim ẽẽ. Id dicit
qđ omnino eẽ ñ pot̃. qui aut̃ dic̃ halen¬
dis uerbi grã ianuaris pluisse. tam et si
factum ñsit: id tam̃ dicit qđ fieri potu¬
erit. Diffinitio gͦ & diuisio falsorũ poĩ
eẽ uerissima: quãus falsa ipsa utiq
uera non sint. cclxxii. Ut ne deeloquẽ¬

Expanded text:
propterea falsum est neque in definiendo neque in propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuarfactum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. Definitio ergo et divisio falsorum potest esse verissima, quamvis falsa ipsa utique vera non sint. CAPUT CCLXVIII. Ut nec de eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
nans: si homo ẽ quadrupesẽ. Hicgͦ
de ipsa conexione iudicatur. Inuerita¬
te aut sententiaꝵ. ipse ꝑse sententie ñ
earum conexio considerandas. S ueris
certis q sententi is. cũ incerte uera cone¬
xione iungunt᷑: etiã ipse certe fiant necesse
ẽ. Quidam aut̃ sic se iactant cũ ueritatẽ
conexionũ didicerint: quasi sententiaꝵ
ipsa sit ueritas & rursus quidã plerumq
retinentes ueram sententiã iale se contẽp¬
nunt. quia leges conclusionis ignorant: Cũ
melior sit qui nouit eẽ resurrectionẽ mortu¬
orũ quam ille qui nouit consequens esse.
surrexit. Item scientia definiendi diuiden¬
di atq partiendi. quã quã etiã reb falsis
plerumq adhibeatur. ipsa tam̃ falsa ñẽ.
neq ab hominib instituta. s in rerum
ratione comꝑta. Nonenĩ quia & fabulis
sius eam poete & opinionib erroris sui
uel falsi phuosophi. uel etiam heretici.
hoc ẽ falsi xp̃iani ad hibere consueuerĩ

Expanded text:
nans: "si homo est, quadrupes est". hic ergo nans: "si homo est, quadrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum cocertisque sententiis, cum incertae vera connexione junguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. Quidam autem sic se jactant, cum veritatem connexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit veritas. Et rursus, quidam plerumque retinentes veram sententiam, male se contenunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ristus resurrexerit. Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, adhibere consueuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mus. peniteat sensisse p̃cedentia. quorũ
consequentia uidet eẽ respuenda. Iam
hinc intelligere facilee: sicut in falsis sen¬
tentiis ueras. sic inueris sentemi is falsas
conclusiones eẽ posse: fac enĩ aliquem
ꝓposusse si iustus ẽ. ille bonus ẽ. & eẽ
concessũ. Deinde assumsisse. Non est
aut̃ uistus. quo itẽ concesso intrilisse ẽ¬
clusionẽ. ñ ẽ igit᷑ bonus. qua tam et¬
siuera sunt omiã ũ ẽ tam̃ uera regula
conclusiomis. Nonenĩ sicut ablato c̃¬
sequenti aufertur necessario qđ p̃cedit:
ita etiam ablato p̾cedenti aufertur neces¬
sario quotl sequitur. Quia uerũ c̃ cum
dicimꝰ siorator ẽ: homo ẽ. ex qͣ ꝓpositio¬
ne si assumamus. Non ẽ aut̃ orator: nõ
erit consequens cũ intuleris ñ ẽ igitur
homo. Qua ꝑpt̃ aliudẽ nosse regłas
conexionum: aluid sententiarum ue¬
ritatem. In ilł discit᷑. Quid sit ꝯsequens
qͥd ñ c̃sequens. quid repugnans. Con¬

Expanded text:
mus paeniteat sensisse praecedentia, quorum mus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. con
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ. ut consequenti ablato auferatur
etiam necessario quod p̃cedit. ñ institue¬
runt homines: s ostenderunt. Ethec
regła ꝑtinet adueritatem conexionum.
ñ ad ueritatem sententiarum. S in hoc
loco de resutrectione cũ ageretut & regł̃a
conexionis uera est: & ipsa in conclusione
sententia. In falsis aut̃ sententuis conexio¬
nis uericas ẽ: istomͦ: faciamus aliquẽ con¬
cessisse: si animalẽ. coclea uocẽ habet. hoc
concesso cumꝓbatum fuerit uocẽ cocleã
ñ habere: qm̃ consequenti ablato illud qd̃
p̃cedit aufertur. c̃oncluditur ñ eẽ animal
cocleam. Que sententia falsaẽ: s excon¬
cesso falso uera conclusionis conexio. Ue¬
ritas itaq sententie ꝑseipsam ualet.
Ueritas aũt conexionis eiꝰ cũ qͦ agit᷑ ex opi¬
nione uel concessione consistit. Idõ autẽ
ut supͣdiximꝰ uera infert᷑ conexione quod
falsumest: ut eũ cuiꝰ errorẽ corngere uolu¬

Expanded text:
hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetua. & diuinitus instituta. Sicut
enim qui narrat ordinẽ temporum ñ
eum ip̃se componit. & locorum situs a¬
ut naturas animaliũ uel stirpium uel
lapidũ qui ostendit. ñ res ostendit ab
hominibus institutas. & ille qui demon
strat sidera eor̃o: motus. ñ a se uel ab
homine aliquo.rem institutã demonstrat.
Sicetiã qui dicit cũ falsum ẽ qđ conseqͥt᷑.
necesse ẽ ut falsum sit qđ precedit. ue¬
rissime dicit: neq. ipse facit. ut ita sit: sed
tantum ita eẽ demonstrat. Ex hac regła
Precedit enim ñ eẽ resurrectionẽ mortuoꝵ
qđ dicebant illi: quorũ errorẽ destruere
uolebat apls. Porro illam sententiã pre¬
cedentẽ qua dicebant ñ eẽ resurrectionẽ
mortuorum: necessario sequit᷑ neq xͤ
precedit: pcedit aut̃ non eẽ resurrectionẽ
mortuoꝵ. Est igit᷑ resurrectio mortuoꝵ:
qͦd totũ breuit̃ ita dicit᷑ siñ ẽ resurretti¬
resurrexit. Est igitur resurrectio mortuoꝵ

Expanded text:
perpetue diuinitus instituta. sicut perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ilstrat sidera eorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit, Cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit; verissime dicit, neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula oravimus: praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque praecedit; praecedit autem, non esse resurrectionem mortuorum est igitur resurrectio mortuoquod totum breuiter ita dicitur: "si non est resurrectiresurrexit; est igitur resurrectio mortuorum".
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluerit. necesse ẽ etiã illa q̃ dãpnat
tenere cogatur. Non enĩ uera infere
manis ẽ. & fides urã:  de inceps a¬
lia que omnino falsa sunt. quia et
xp̃c resurrexit. & ñ erat inanis predi¬
catio eorum. qui hoc annunciabant.
nec fides eorum qui hoc crediderant:
s ista falsa uerissime connectebant᷑
ulli sententie qua dicebat᷑ ñ eẽ resurre¬
ctionẽ mortuorũ. Istis aut̃ faisis re¬
pudiatis qm̃ uera erant simortui ñ resur¬
gunt: consequens crit resurrectio mortu¬
orum. Cum gͦ sint uere conexiones ñ solũ
uerarum s etiam falsarũ sententiarum᷑.
facile ẽ ueritatẽ conexionũ etiam in scolis
illis dicere quȩ p̃t eccłiam sunt: Sententi¬
arum aut ueritas inscĩs libris eccłastici
uestigandaẽ. Ipsa tam̃ ueritas conexi¬
onum ñ instituta s anĩ aduersaẽ abho¬
minibꝰ & notata: ut eam possint uel di¬
scere uel docere. Nam ẽ inrerum ratione

Expanded text:
re voluerit, necesse est, ut etiam illa quae damnat, re voluerit, necesse est, ut etiam illa quae damnat, tenere cogatur. Non enim inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione
Abbreviated transcription (Latin):
rium. Sunt enĩ multa que appellantur
sophismata false conclusiones ratiotinan¬
tium ã plerũt: ita ueras imitantes ut non
solum tardos. sed ingeniosos etiam mi¬
nus diligenter attentos decipiant. Pro¬
posuit enim quidam dicens ei. Cum qͦ
loquebat᷑: qđ ego sũ. tuñ es. At ille con¬
sensit. Uerumenim erat ex parte: uel eo
Tum iste addidit. Ego aut̃ homosum.
hoc quoq cum ab illo accepisset: con¬
clusit dicñ s. Tiigit᷑ non es homo: qd
genꝰ captios arum conclusionũ scͥptura
quantũ ex istimo de testatur illo loco uͥ
dictum ẽ: qui sophistice loquit᷑ odibilis
ẽ. Quamquã etiam sermo ñ captiosus.
dicitur. St̃ etiam uere conexionis ra¬
ciocinationes. faisas habentes sententi¬
as. que consecunt᷑ errorem illiꝰ cũ quo
agitur. que tam̃ ad hoc inferunt᷑ a bo¬
no & docto homine. ut inhis erubes¬
cens ille cuiꝰ errorẽ consecunt᷑ cundẽ
relinquat errorẽ: qͥa si in eo mane¬

Expanded text:
rium. sunt enim multa, quae appellantur rium. sunt enim multa, quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. proposuit enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego sum, tu non as". at ille consensit. uerum enim erat ex parte uel eo Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum, Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est. Quanquam etiam sermo non captiosus, dicitur. Sunt enim verae connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius, cum quo agitur: quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens illo cuius errorem consequuntur, eundem relinquat errorem: quia si in eodem mane