comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sio. ⁊ in scło. qui dicitur
tam. quȩ est in pͥmo motu. quia ñ est in pote¬
state nr̃a quin surgat. s gr̃a dei cõpescere possu
sentias concupiscentis carnis. q̃ est ex langore
ueniens: rebellat adu̾sus te. Langor ant̃ iste:
tyrannus ẽ. qui mouet mala desid̾ia. E st gͦ m
nob̾. mala concupiscentia: quȩ ñ est ꝑmittenda
regnare. Sunt & eius desidetia. quȩ funt actu¬
ales concupiscentie quȩ sunt arma diaboli. ꝑ
ea enĩ. occasio datur illi. ut dese̾nte nos deo:
accepta potestate. illudat. & mortificet. Siuiꝰ
gͦ ee uictor tẏramii. & inmicum mermnẽ inue¬
mre: & sic tibi subicerei ñ obedias concupis¬
centie. male oꝑando. nec ecã ꝯcupiscatis
delectando. uł consentiendo. s potiꝰ exhibete. id
habiles facite uos do. uos dico. tanꝗͣ ex mortui sui¬
tui eratis in pecc̃is. Et siimpłe ñ potestis oꝑe qd
bonum ẽ: uł .i. saltem uelitis: ꝑ qd̾ habiles eritis
⁊ pꝑati. Et hoc ẽ qd dicit: cum subdit. & m̃bra ue¬

Expanded text:
o, qui dicitur am quae est in primo motu, quia non est in potestate nostra quin surgat, sed gratia Dei compescere possumsentias concupiscentiae carnis, quae ex languore veniens rebellat adversum te. Languor autem iste tyrannus est qui movet mala desideria. Est ergo in nobis mala concupiscentia quae non est permittenda regnare. Sunt etiam ejus desideria quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli. Aius Per ea enim occasio datur illi ut deserente nos Deo accepta potestate illudat et mortificet. Si vis ergo esse victor tyranni et inimicum inermem invenire, et sic tibi subjicere, non obedias concupiscentiae male operando, nec etiam concupiscatis delectando vel consentiendo. Sed potius exhibete, id est habiles facite vos Deo; vos, dico, tanquam ex mortuitui eratis in peccatis, etsi implere non potestis opere quod bonum est. Vel, id est saltem velitis per quod habiles eritis et praeparati. Et hoc est quod dicit cum subdit, et membra ve
Abbreviated transcription (Latin):
rectam fidem. & a scismatib. eos reuocans
aeo unitatem. Est ergo intentio apostoli in
oe peccatis: ad bonos mores reuocare. & in eis
confirmare. M odus talis. Huic epłȩ. sicut¬
& aliis. salutationem prescribit. apostolus.¬
& nomen suum quod celebre erat omnibus
gentibus: preponit. ut magistri nomine
audito: acquiescant correctioni. Et quia
eis uiluerat. apponit dignitatis nomina.
non humilitatis: ut seruus. P ost salu¬
dationem: pro bonis eorum: qui boni e¬
rant inter cos gratias agit. Deinde incre¬
pat illos: qui de baptistis se iactabant. Post.
tetrabit eos: ab amore. terrenȩ sapientiȩ.
Deinde. redarguit eos: de fornicatore. quẽ
inter se esse ferebant. Demde. increpat
faciebant. & infidelium examina requi¬
rebant. Postea instruit eos. de matrimo
finẽ uero: subditur moralis ammonitio.
Premittit autem salutationem: dicens:
incipit. quam ad romanos.quia alia causa

Expanded text:
rectam fidem et a schismatibus eos revocans rectam fidem et a schismatibus eos revocans ad unitatem. Est igitur intentio Apostoli in is peccatis ad bonos mores revocare, et in eis confirmare. Modus talis, huic Epistolae sicut et aliis salutationem praescribit, et nomen suum quod celebre erat omnibus gentibus, praeponit ut magistri nomine audito acquiescant correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, post salutationem pro donis eorum qui boni erant inter eos gratias agit. Deinde increpat illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenae sapientiae. Deinde redarguit eos de fornicatore quem inter se esse ferebant. Deinde increpat faciebant, et infidelium examina requirebant. Postea instruit eos de matrimonifinem vero subditur moralis admonitio. Praemittit autem salutationem dicens: ic aliter incipit quam ad Romanos, quia alia causa
Abbreviated transcription (Latin):
is. Corinthii aut̃ sunt: a¬
chaii. hii ab ipso apło sunt
comisi. qͥ precepto domini ãmonitus: resedit
apud corinthios: ꝑ annũ unũ. & m̃ses sex.
docens int̾ eos ubum di. s post: ꝑ pseudo mł¬
tipharis subuisi sunt. ut scil de baptistis se iac¬
eccłiȩ seindentes: & sacramentorũ ueritatem: &
usum. ex ministrorum m̾tis: iudrcarent. Pu¬
tabant enĩ. sacramenta maioris ẽẽ usus: si ꝑ
bonos tractarentur. maioris aut̃ uł minoris
c̃ẽ usus: si ꝑ magis uł minus bonos darentur.
Ita quoq subuersi erant: ut contempto apło.
de sapientib scłi se iactarent. quorum eloquen
contraria sunt fidei. Inflati quoq erant. eo
quod non iret ad illos apłs. fornicatorem qͦꝙ
qui uxorem patris tenebat: inter se esse pati¬
ebantur. Sunt. & alia capitula: in suis locis
fiducia. & caritatis affectu. scribit eis apłs.
aliquando commonens.aliquanda. blandieis.
aliquando arguens. Nam multȩ sunt cau¬
sȩ: propter quas scribit eis. ab erroribus ad

Expanded text:
s Corinthii autem sunt Achaici, hi ab ipso Apostolo sunt conversi, qui praecepto Domini admonitus resedit apud Corinthios annum unum et menses sex, docens inter eos verbum Dei; sed post per pseudotifarie subversi sunt, ut scilicet de baptistis se jacscindentes, et sacramentorum virtutem, et usum ex ministrorum meritis judicantes. Putabant enim sacramenta majoris esse usus, si per bonos tractarentur, majoris autem vel minoris esse usus si per magis vel minus bonos darentur. Ita quoque subversi erant ut contempto Apostolo de sapientibus saeculi se jactarent, quorum eloquentcontraria sunt fidei. Inflati quoque erant eo quod non iret ad eos Apostolus. Fornicatorem quoque qui uxorem patris tenebat inter se esse patiebantur. Sunt et alia capitula in suis locis fiducia et charitatis affectu scribit eis Apostolus, aliquando commonens, aliquando blandiens, aliquando arguens. Nam multae sunt causae propter quas scribit eis Apostolus, ab erroribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. deus da michi diuitias: ñ uis ut ad tẽ
ds ipse ueniat. s ut diuitiȩ ueniant ad de:
Deus aut̃ gratis se uult coli &e diligi. hoc ẽ
enĩ: caste amare. ñ quia dat aliquid. pret̾
se. s quia dat se talib dicit apłe. qui inuo¬

Expanded text:
as, non vis ut ad te veniat ipse Deus, sed ut divitiae veniant ad te. Deus autem gratis se vult coli et diligi. Hoc est enim caste amare, non quia dat aliquid praeter se, sed quia dat se. Talibus dicit Apostolus; Qui invo
Abbreviated transcription (Latin):
ago ⁊ c̃. hic gras agit de donis illoꝵ qui bom
laude. alii digni: in¬
crepatione. Post salu¬
TAtationẽ gͦ: primũ ꝓpo¬
nit de bonis. ut his¬
lingua: & oꝑe. ło aqͦ

Expanded text:
ago, etc. Hic gratias agit de donis illorum qui bolaude, alii digni increpatione. Post salutationem ergo primum proponit de bonis ut hislingua
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃. hic d̾r apło de eis nun¬
ciasse. & id̃o eum sͥ in
hac salutatione adiun¬
git. ꝑ hoc indicans: qd̾
ꝓ illis ualde sollicitus
erat. Ecce: ꝑ eum quumn¬
ter eos conu̾sabatur:
culpas eoꝵ se scire i¬
nuit. Id̃o aut̃ fr̃ dicit:
quia ꝑ hoc remouet suᷤ¬
picionẽ sinstrã ab illo.
ostendens qd̾ non ma¬
lo animo ei nuncrauit:
s ex caritate e desid̾io
correctionis. P aulus in¬
qͣm. &e sostenes scribuit
dispensatores: ẽẽ gr̃arũ
auctores. Ita em̃. esset
eccłia hominũ: ñ dei. Qͦs
aut̃ eccłia dĩ dicat: aꝑit

Expanded text:
r. Hic dicitur Apostolo de eis nuntiasse, et ideo eum sibi in hac salutatione adjungit, per hoc indicans quod pro illis valde sollicitus erat. Ecce per eum qui inter eos conversabatur, culpas eorum se scire innuit. Ideo autem frater dicit, quia per hoc removet suspicionem sinistram ab illo, ostendens quod non malo animo de eis nuntiavit, sed ex charitate, et desiderio correctionis. Paulus, inquam, et Sosthenes, scribit dispensatores esse gratiarum auctores. Ita enim esset Ecclesia hominum, non Dei. Quos autem Ecclesiam Dei dicat, aperit
Abbreviated transcription (Latin):
Qdposset fac̾e aliqͥs.
etiam habens recte po¬
testatẽ. hoc ñ facimus
id̾o: qr ñ audemꝰ noᷤ in sere
aut cõꝑare eis. ne sicut
illi: ita & nos ꝑeamꝰ: ñ
hec facimus. S potiͦ. ip¬
si sumus metientes .i.
ẽ ab auctore. nec m̃suram nec modũ egredimͣ &e
mensuratum michi ado ppłm. cuiꝰ egosum regu
la: ad dirigendũ. sub qͣ mensura. & uos estis. uñ
subdit. m̃suram dico: ꝑtingendi. monitu dei. uͦꝙ¬

Expanded text:
posset facere aliquis etiam habens recte ptestatem. Hoc non facimus, ideo quia non audemus nos inserere aut comparare eis, ne sicut illi ita et nos pereamus. Non haec facimus, sed potius ipsi sumus metientes, id est ab auctore; nec mensuram nec modum egredimur. Etmla ad dirigendum, sub qua mensura vos estis. Unde subdit: Mensuram, dico, pertingendi monitu Dei u
Abbreviated transcription (Latin):
pseudo sunt. hoc
id̾o ait apłs: qͥa de co. minus sentiebant. s.
sic homo sentiat: ut ds: qui eumelegit. & sic
existimet nos: ut. dispensatores myst̾ioꝵ d̾i. uł
mnnst̾ioꝵ d̾i. quia scđm modum euiꝰq: myste¬
ria diuidimꝰ. uł imnist̾ia. Et sciendum ẽ: qd̾ ñ
solum boni: s etiã mali: dispensatores sunt. Si
enĩ ꝑ bonos ñ dispensaretur: ñ recte apłs di¬
ceret. Imitatores mei estote. ⁊ c̃. Rursus: si ꝑ
inalos ñ dispensaretur: ñ dice̾t dñs de qͥb dã¬
facere. Dispensatores sunt: ꝑ quoꝵ mimst̾iũ
ꝑuenitur: ad et̾nam salutem: Non enĩ: esse
salutis illuis dispensatorem ꝑ u̾bum & sacra¬
mentum ẽ. illuis esse: participem Hic iam
queritur. Qt. Ita de¬

Expanded text:
pseudo sunt. Hoc ideo ait Apostolus, quia de eo minus sentiebant, sed sic homo sentiat ut Deus, qui eum elegit, et sic existimet nos, ut dispensatores ministeriorum Dei, vel mysteriorum Dei, quia secundum modum cujusque mysteria dividimus, vel ministeria. Et sciendum quia non solum boni, sed etiam mali dispensatores sunt. Si enim per bonos nos dispensaretur, non recte Apostolus diceret: Imitatores mei estote . Rursus si per malos non dispensaretur, non diceret Dominus de quibusdafacere . Dispensatores sunt per quorum ministerium pervenitur ad aeternam salutem. Non enim esse salutis illius dispensatorem per verbum et sacramentum, est illius esse participem. Hic jam quaeritur, etc. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
dandi ignẽ: de sublimi. ad consum̃dos eos qui
sͥ hospitium ñ p̾berent. s ignorantiã. uindican¬
di: in apłos rep̾hendit. qͥa odio: ñ amore correc¬
tionis. desid̾abant uindictam. Tales uindicte.
etiã in nouo testam̃to ñ defuert̃. Nam & petu᷑. sic
inananam: & uxorẽ eius um dicasse legit᷑. qñ
examines ceciderunt. nec resuscitati sunt. uel
ita. trad̾e. ⁊c̃. ut ñ de illa corꝑali uexatione: acci¬
piatur. s de pͥuatione eccłiastice cõmmunionis. q̃
fit ꝑ excõmunicationẽ. qiͣ. iudicaui cum qͥ cͦmo¬

Expanded text:
dandi ignem de sublimi ad consumendum eos qui dandi ignem de sublimi ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent . Sed ignorantiam vindicandi in apostolis reprehendit, quia odio non amore correctionis desiderabant vindictam. Tales vindictae etiam in Novo Testamento non defuerunt. Nam et Petrus sic et in Ananiam et uxorem ejus vindicasse legitur, quando exanimes ceciderunt nec resuscitati sunt . Vel ita, tradidit, etc., ut non de illa corporali vexatione accipiatur, sed de privatione ecclesiasticae communionis, quae fit per excommunicationem. Quasi dicat: Judic
Abbreviated transcription (Latin):
in dic iudicii. Ex his uerbis manifestat apłc.
se ñ odio: s amore illud fecisse. Sic enĩ apłc:
ñ crudelit̾. s amabilit̾. ce ex zelo caritatis. tra¬
rens. in posterum: disciplinã sanctiens. Nam
eum nulla crudelitate. s magna dilectione
fecisse qd̾ fecit: aꝑtissime cognoscitur in u̾bis eꝰ.¬
ꝓ pecc̃o iud̃oꝵ orantis. ⁊ dicentis ad dñm. Aut
dimitte illis: aut dele me de libro uite tuo.
Sic ⁊ helyas: &e alii uiri boni:. ñ nulla mala: mor¬
de punierunt. quia sic: & uiuentib utilis me¬
tus ineutiebat᷑. & illis qui morte pumebant᷑:
ñ ipsa mors uocebat. s pecc̃m: qd̾ augeri pos¬
set. siuuient: minuebatur. Non temere iudi¬
cabant: quib tale udicium donauerat d̃s.
Inde ẽ: qd̾ helyas multos morte affecit. &
ꝓpria manu: &e igne diumitus impetrato.
Unde: & hoc exemplum helye: ñ rep̾hendit
xp̃c in discipulis. memorantib. quid abeo
factũ sit. ⁊ petentib etiã ipsis sͥ daripotestatẽ

Expanded text:
in die judicii. Ex his verbis manifestat Apostolus non se odio sed amore illud fecisse. Sic enim Apostolus non crudeliter sed amabiliter, et zelo charitatis Satarens, in posterum disciplinam sanciens. Nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, apertissime cognoscitur in verbis e peccatis Judaeorum orantis et dicentis ad Dominum: Aut dimitte illis, aut dele me de libro tuo . Sic et Elias et alii viri boni nonnulla peccata morte punierunt, quia sic et viventibus utilis metus incutiebatur, et illis qui morte puniebantur non ipsa mors nocebat, sed peccatum quod augeri posset, si viverent, minuebatur; non temere judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu et igne divinitus impetrato. Unde et hoc exemplum Eliae non reprehendit Christus in discipulis memorantibus quod ab eo factum sit, et petentibus etiam sibi ipsis dari potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
teritũ carnis .i. ut. sa¬
thanas corporaliter
resipiseat. Hanc enim
potestatẽ dr habuisse apłs. ut cũ aliquẽ a stul¬
dicia sua ñ posset dimouere: diabolo eum uex¬
andum trad̾et. quousq penitentiam ꝓfitens:
a malo desisteret. Uñ subdit. ut sꝑ̃s eiꝰ saluus

Expanded text:
teritum carnis, id est ut Satanas eum corporaliter resipiscat. Hanc enim potestatem dicitur habuisse Apostolus, ut cum aliquem a stultitia sua non posset dimovere, diabolo eum vexandum traderet, quousque poenitentiam profitens a malo desisteret. Unde subdit: Ut spiritus ejus salvus
Abbreviated transcription (Latin):
huic uoluptati reliquitur: traditꝰ est sathane:
& cum carnis desid̾io se iungit anima: int̾itum
patit᷑. Non enĩ amaritudine odii hoc facit. sed
ca intentione: ut expulsio hec: ad reuocandũ
illum ualeat. Uñ subdit. ut. sp̃s eiꝰ saluus sit
in die irdicii. Uł sd̃o tradidit eum apłe satha¬
nę: abiciendo ab eccłia. ut sp̃s sc̃s quo conta¬
inmati nudantur. saluus sit eis: ñ amissus:
bat enĩ om̃s: contaminationis causa. ut in

Expanded text:
huic voluptati relinquitur, traditur Satanae, et cum carnis desiderio se jungit anima, interitum patitur. Non autem haec amaritudine odii facit, sed ea intentione, ut expulsio haec ad revocandum illum valeat. Unde subdit ut spiritus ejus salvus sit in die judicii. Vel ideo tradidit eum Apostolus Satanae, abjiciendo ab Ecclesia ut Spiritus sanctus, quo contaminati nudantur, salvus sit eis non amissus. bat enim omnes contaminationis causa, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i. multomagis habun¬
dauit .⁊ multomagis¬
habundans transut.
in plures .i. in om̃s filioᷤ¬
eꝰ. habundans aut̃ &¬
res habun maior res: omnib suis
nagis ꝓdest. quia non¬
ta pecc̾a. soluit. Hoc aut̃ donũ dat᷑: ingr̃a umꝰ
tionẽ uirtutum. que in xp̃o homine fute. qui ꝑ
suam bonitatẽ. de suaplenitudine nob̾ tribuit.
Et nota: plures non ib poni cõꝑatiue. s abso¬
lute tanqͣm dicee multos. Non enĩ plures u¬
stificarentur ꝑ xp̃m. quam condempnantur
ꝑ adam. s ita dicendum ẽ: multomagis habũ¬
dauit. ut donum xp̃i. delicto adȩ cõparetur.
& pͥferatur. Adam quippe: ex uno delicto: reos
tatis. quȩ. origmali culpȩ in qua nati sunt ad¬
diderunt: soluit: atq deleuit. Maior est gͦ
causa xp̃i. quam causa ade. sequit᷑. Et ñ sic̃
hicostendit dispares
dispares. s cẽ effectus.¬
pecc̃m fit: ita fit ⁊ ꝑ do.
s plꝰ fit ꝑ donũ: ⁊ hoc¬
ꝓbat. slam iudiciũ d̾i
est ꝓcedens ex uno tm̃¬

Expanded text:
s, multo magis abund est multo magisabundans transiit, in plures, id est omnes filios. Abundans autem et major res omnibus suis magis prodest, quia nonta peccata solvit. Hoc autem donum datur, in gratia unius tisuam bonitatem, de sua plenitudine nobis tribuit. Et nota, plures, non ibi poni comparative, sed absolute, tanquam diceret multos. Non enim plures justificantur per Christum, quam condemnantur per Adam; sed ita dicendum est multo magis abundavit, ut donum Christi delicto Adae comparetur et praeferatur. Adam quippe ex uno delicto reos tatis, quae originali culpae in qua nati sunt addiderunt, solvit atque donavit. Major est ergo causa Christi quam causa Adae. Et nunc sicut hic ostendit dispares dispares, sed etiam effectus.peccatum, fit, ita fit et per donum, sed plus fit per donum, et hocobat. Nam judicium Dei est procedens, ex uno t
Abbreviated transcription (Latin):
ñ id̾o dictũ est. qd̾ illud
solũ. qd crigmalit̾ tra¬
natidneꝰ facta. ⁊p̃i aũt gra. ñ solum illud ꝗd
ouginalit trahitur: s etiã multa actualia di
sͥ uint eñ at extitis ãdoditis. alie dãpuationes

Expanded text:
d illud solum quod originaliter trnationem facit. Christi autem gratia, non solum illud quod originaliter trahitur, sed etiam multa actualia dimSunt enim, et ex nostris additis, aliae damnationes.
Abbreviated transcription (Latin):
quide & supse plura ad¬
miserit. in posteros tam̃.
si nisi unum origiale
filii sui: ex eoomnes car¬
nabit᷑ geniti. mortui sint.
gis tunc gr̃a

Expanded text:
quidem, etsi ipsi plura admiserit, in posteros tamen n nisi unum originale filii sui ex eo carnaliter geniti, mortui sunt, est tunc, gra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ex maledicto pͥmi hominis: in cruce xp̃i de¬
structa est. qui nr̃am mortalitatẽ suscepit. &e pec¬
cata nr̃a ꝑtulit. in corpore suo. suꝑ lignum E
cuiꝰ pecei & mortis figura: etiam moyses in hemo
suꝑ lignum exaltauit serpentẽ. ꝑsuasit̃e dͥꝑpe
serpciitis. homo in dãpnationẽ mortis insidrt
ita serpens ad significationẽ ipsius morts.
conuemient᷑ in ligno cxaltatus est. In illa em̃
figura serpens pendebat in ligno. Qinid aut̃
pependit in ligno erucis insi mors dĩn . det
morte moriendo suꝑaret & maledictũ gemi

Expanded text:
est ex maledicto primi hominis in cruce Christi deest ex maledicto primi hominis in cruce Christi destructa est, qui nostram mortalitatem suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, in cujus peccati et mortis figura etiam Moses in eremo super lignum exaltavit serpentem; persuasione quippe serpentis, homo in damnationem mortis incidit. Itaque serpens, ad significationis ipsius mortis convenienter in ligno exaltatus est. In illa enim figura serpens pendebat in ligno. Quid autem pependit in ligno crucis nisi mors Domini, ut mortem moriendo superaret, et male
Abbreviated transcription (Latin):
teres actus nr̃i morte xp̃i crucifixi .i. mortui st̃:
gr̃a aut dei: qui in similitudine carnis peccat¬
homo crucifigatur. & corpus pecq destruatur.
ñita. ut in psa uiuente carne. concupiscentia
resꝑsa & mnata: repente absumatur. & ñ sit:
rs a se tmortu or qut in era mnato. siam si pt
baptisinũ uixerit: icarne ħt ꝯcupiscentiami
cum qua pugnet. eamq adiuuante do. suꝑ et.
sitñ. non in uacuum g̾ram eius suscepit. si reꝑ¬
b ẽẽ noluit. Non traq hoc pstatur in baptismo.
nisi focte miracło meffabilicreatoris. ut. lex
peccati que ẽ in menbris: ꝓrsus extingatũr.
ae ñ sit. s. ut quicquid mali ab homine factum
dictum: cogitatum ẽ: cũ eide concupiscentie sub¬
iectamente seriuret: totũ aboleat᷑ ac uelut fac
reat᷑ uincło: quo ꝑ illam diabolus aĩam retine¬
bat. & a suo creatore seꝑabat: maneat in certa¬
mine. quo corpus nr̃m castigamus. ⁊ seruitut
subieimus. Uetustas itaꝙ nr̃a penȩ & culpe. q̃

Expanded text:
teres actus nostri morte Christi crucifixi, id est mortui sunt itGratia autem Dei qui in similitudine carnis peccathomo crucifigatur, et corpus peccati destruatur; non ita ut in ipsa vivente carne concupiscentia respersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit in carne, habet concupiscentiam cum qua pugnet, eamque adjuvante Deo superet, si tamen non in vacuum gratiam Dei suscepit, si reprobus esse noluerit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili Creatoris, ut lex peccati, quae est in membris prorsus exstinguatur et non sit; sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subjecta mente serviret, totum aboleatur, ac velut factreatus vinculo quo per illam diabolus animam retinebat et a suo Creatore separabat, maneat in certamine quo corpus nostrum castigamus, et servituti subjicimus. Vetustas itaque nostra poenae et culpae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
int̾empta In de ẽ q̃d̃ petrus ante passionẽ: ad
uocem ancillȩ negauit. Postea uͦ. ante reges. e
p̾sides ductus: ñ cessit. Iõoꝙ congrue. ait apłc.
uetus hõ nr̃ crucifixus est .i. debilitatus. i taut
destruatur corpꝰ pecci. carne subdita sp̃ui. ita ut
ultra ñ seruiamus ꝑec̾co. ñ dicont ñ sit. s ut ñ
cogamur seruire. Et uere si cogemur: qr iusti¬
ficati sumus & uere. Qui enm mortuus ẽ¬

Expanded text:
interempta. Inde est quod Petrus ante passionem ad interempta. Inde est quod Petrus ante passionem ad vocem ancillae negavit, postea vero ante reges et praesides ductus non cessit. Ideoque congrue ait Apostolus: Vetus homo noster crucifixus est, id est debilitatus ira, ut destruatur corpus peccati, carne subdita spiritui, ita ut ultra non 30 serviamus peccato, non dico ut non sit, sed ut non cogamur servire et vere non cogimur, quia justificati sumus. Et vere: qui enim est mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
pena. Alterum asũpsit xp̃c .i. penã. Uñr⁊ dicit᷑.
factus maledictũ. & utrimq. in nob̾ consumpsit:
qͥa nr̃am duplam uetustatẽ: sua simpla. consũp¬
sit. Uñ ⁊ uno die: & duab noctib. in sepulchro
qͥeuit. Punũ diem. simpla eiꝰ uetustas signat᷑.
ꝑ duas noctes: gemina nr̃a uetustas. Ouierit
gͦ in sepulchro: una die: & duab noctib. quia
sua simpla uetustate: nr̃am geminam tulit.
tulit: ea remittendo. Presentia: hommes abeiᷤᷤ
retrahendo.⁊ item. remtendo. futura uͦ. ñ eã
remittendo: tulit. s gr̾am qua uitarentur. Con¬
ferendo. oͦ. futura tulit. quia ut ñ fierent. fecit:
Penam quoq similit̾ ꝯsumpsit. Est aut̃ pena:
duplex. gehennalis: & demporalis. Gehennałe:
ꝓrsus deleuit. ut eam ñ sentiant ue peniten¬
tes. Temporalem u̾o:nundum penitus tulit.
Manet enim fames. sitis. mors.⁊ husmodi. sed
ficit eum: s patitur eum cum dedecore: & dolo¬
c̃ triumpho. ⁊ cum ea diabolus. s nundũ penitꝰ

Expanded text:
enam. Unde et dicitur factus maledictum, et utrumque in nobis consumpsit, quia nostram duplam vetustatem sua simpla consumpsit. Unde et uno die et duabus noctibus in sepulcro quievit. Per unum diem simpla ejus vetustas signatur, per duas noctes gemina nostra vetustas. Quievit ergo in sepulcro una die et duabus noctibus, quia sua simpla vetustate nostram geminam tulit. tulit ea remittendo, praesentia, homines ab eis retrahendo, et item remittendo; futura vero non ea remittendo tulit, sed gratiam qua vitarentur conferendo. Ergo futura tulit, quia ut non fierent fecit. Poenam quoque similiter consumpsit. Est autem poena duplex, gehennalis et temporalis. Gehennalem prorsus delevit, ut eam non sentiant vere poenitentes; temporalem vero nondum penitus tulit. Manet enim fames, sitis, mors et hujusmodi; sed ficit eum, sed patitur eum cum dedecore et dolocum triumpho est, et cum ea diabolus, sed nondum penitus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ unc diete nos posse fieri similes resurrectioni.
si similitudini mortis eius fact sumꝰ cõplantati.
.i. si in baptismo omĩa uicia deponentes: pꝰt mo¬
dum ñ peccemꝰ. hec enĩ similitudo mortis: p̾sta¬
bit similitudinẽ resurrectionis. ut in nouitate ii¬

Expanded text:
Ambrosius Tunc dicit nos posse fieri similes resurrectioni, si similitudini mortis ejus facti fuerimus complantati, id est in baptismo omnia vitia deponentes, postmodum non peccemus. Haec enim similitudo mortis praestabit similitudinem resurrectionis, ut in novitate vi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c resurrex̃. longe
a mortius remotꝰ.
homini unitum: uł
oꝑa ambulemꝰ. de
bono in meliꝰ posit.
in nouitate uite.
ꝑ iusticiã fidi. ⁊ spẽ

Expanded text:
 resurrexit, longe a mortuis remotus,homini unitum, velopera ambulemus, de bono in melius, positi in novitate vitae, per justitiam fidei et spem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo tp̃am uetustatẽ finuit. & deposuit.
ut dolorẽ erueis sustinens: sic haberet menbra
distenta &e fixa in eruce: ne ad priores actus mo
tentiȩ deponamsꝰ. & menbra nr̃a continentic atq.
redeamꝰ. a quib etiam ita ꝑfecte quiescamus: ut
nec eoꝵ uisio: nec memoria. habeat᷑. & sic ad bona
resurgentes. in nouitatẽ uite ambulemꝰ. de uir¬
tute in uirtutẽ ascendentes: quouisq in dextera
lor ẽ confessoꝵ. In sepultura. reqͥes absolutoꝵ
In resurrectione. uita iustoꝵ. Inascensione: pro¬
fectus ꝑfectoꝵ. In consessu ad dexteram. gła be¬
atorũ. Hec aut̃ non solum a nob̾ exigte xp̃c: in
sacramento passiomis: s etiã si uolumꝰ unitari.¬

Expanded text:
hoc modo vetustatem finivit et disposuit, ut dolorem crucis sustinens, sic haberet membra distenta et fixa, ne ad priores actus movtentiae deponamus: membra per continentiam et redeamus, a quibus etiam ita perfecte quiescamus, ut nec eorum visio nec memoria habeatur; et sic ad bona resurgentes in novitate vitae ambulemus, de virtute in virtutem ascendentes, quousque in dextera lor confessorum, in sepultura requies absolutorum, in resurrectione vita justorum, in ascensione profectus perfectorum, in consessu ad dexteram gloria beatorum. Haec autem non solum a nobis exigit Christus in sacramento passionis, sed etiam si volumus imitari
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo. ñ debemꝰ
ei it̾m uiue̾. ut it̾m
mori sit nob̃ necẽe. qr
Ocũ baptizam᷑. cõmo¬
Anignoratis. ⁊c̃. Et qͣsi
qͥs dice̾t. An mortui su
baptitati sumꝰ .i. aui
tismate sumꝰ similes
mortis xp̃i. qr etiam
conscpult sumꝰ fide.
in baptismo cũ illo.
.i. ad similitudinẽ eiꝰ.
nos dico: duct ꝑ bap¬
tismũ. in mortem. i
in pecc̃oꝵ ab olitionẽ.

Expanded text:
 debemus ei iterum vivere, ut iterum mori sit ei necesse, quia cum baptizamur commoan ignoratis, etc.; et quasi quis diceret: An mortui sumbaptizati sumus, itismate sumus similes mortis Christi, quia etiam consepulti sumus fide in baptismo cum illo, id est ad similitudinem ejus. Nos, dico, ducti, per baptismum in mortem, id est in peccatorum abolitionem.
Abbreviated transcription (Latin):
cemꝰ illi rogamꝰ ce: explica magnitudinẽ illiꝰ ñ ne
forte hoc responderet nob: ison ẽ ualde magñ quẽ
uideo.si ame potest explicari. Deinde: ne de se gło

Expanded text:
emus illi, rogamus te, explica magnitudinem ipsius, nonne forte hoc responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me potest explicari. Ambrosius Deinde, ne de se glo
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoluntate ẽ. uł ex natura. Si aut̃ ex uolunta¬
de ẽ. mala ẽ uoluntas q̃ pecẽm facit. Si aut̃ ex
natura. mala est natura. Cui respondeo: exuo¬
lintate pecem ẽ. Querit utrum forte origmale
peccm. ꝙ uoluntate sit. Respondeo ꝓts &̃ origi¬
nale pcc̃tm. ex uoluntate et̃. quia hoc: ex uolumn¬
tate pmi homins seminatum ẽ. ut &e in illo ee̾t
& in om̃s transiret. ¶daut̃ dixit. si ex natura pci¬
catum ẽ. tune malaẽ natura: queso. ut si pot̾ res¬
pondeat. m ainfestum est exuoluntate mala:
ranqͣm er arbore mala: fieri omĩa oꝑa mala. tan¬
q̃m fructus malos. S. ip̃am malam uoluntatẽ:
uinde dicet exortamn ex bono: Si enĩ ex angło.
erat ip̃e hom̃o. insibonu op di: inmo quid
s ex bono orrtur malũ. nec fuit bomini unde
oriri posset: ñ ex bono. Dico gͦ quia malam uo¬
untotã ⁊ ulsmm malũ pcessit. Itẽ ducit. sina
angro qui drabolus factus est:. ortum ẽ mo
in dei oꝑe oriri potuit: cur malũ qd alicub¬

Expanded text:
ex voluntate est, vel ex natura est. Si ex voluntate est, mala voluntas est quae peccatum facit; si autem ex natura est, mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset, et in omnes transiret. Quod autem dixit, si ex natura peccatum est, tunc mala est natura. Quaeso ut, si potest respondeat. Manifestum est ex voluntate mala, tanquam ex arbore mala fieri omnia opera mala tanquam fructus malos; sed ipsam malam voluntatem unde dicet exortam, nisi ex bono? Si enim ex angelo,erat ipse homo, nisi bonum opus Dei? Imo quid Ergo ex bono oritur malum, nec fuit homini, unde oriri posset, nisi ex bono. Dico ergo quia malam voluntatem nullum malum praecessit. Item dicit: Si naangelo, qui diabolus factus est, ortum est in in Dei opere oriri potuit, cur malum, quod jam alicub
Abbreviated transcription (Latin):
paruuuls etatis: lib̾ari a contagione mortis anti¬
que: & obligatione peceati. qd prima natiuita¬
te  trarit nisi ꝑ unum mediatorẽ dei &̾ hoĩũ.
rima fide. etiã illi iusti salui fach sunt. qͥ prĩqͣm
ueniret in carnẽ: credidert̃ in carne uenturum.
n ee aliud nomen subcelo. in quo oportet saluari
nos. ⁊ ꝓ illotẽpore ualet ad saluandũ geñ huma¬
numi. ex qͦ in adam uiciatũ est. Iue unus: unum¬

Expanded text:
aetatis liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati, quod prima natiuitate contraxit, nisi per unum mediatorem dei et hominum, rima fide etiam illi justi salvi facti sunt, qui priusquam veniret in carne, crediderunt in carnem venturum. non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in Adam uitiatum est genus hum
Abbreviated transcription (Latin):
lis .i. de ĩpiofit pĩ de infideli. fideł ͥs q̃rit ulianꝰ ꝑ
q̃ d pecẽm iꝰparuulo ĩuenit᷑ ita inqͥers. s̃ peccat iste qͥ
nascit᷑. ñ pcceat ale qͥ genuit. non peccat ille qͥ con¬
didit. ꝑ quas gͦ rimas int̾ tot pͥsidia inocentiȩ
peccatũ fingis ingressum: ei respondet sc̃a pagina
inobedientiã. Qd q̃nt ampluis: Qd querit aꝑtiꝰe¬

Expanded text:
impio fit pius, de infideli fidelis. Sed quaerit Julianus per quid peccatum in parvulo invenitur, inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui credidit. Per quas ergo rimas inter tot praesidia innocentiae peccatum fingis ingressum? Ei respondet sancta pagina. inobedientiam, ait Ap
Abbreviated transcription (Latin):
gram ꝯsecunt᷑ ꝑ xp̃m. qͣm mortui sunt delicto
qui similit̾ peccauert᷑ & in eos qui ñ pcccauert᷑
in similitudinẽ preuaricationis adȩ. habunda¬
it slã ⁊ młtos qͥ neglecto do siuerat creature. ne¬
ab hac uita decedentes. a scđa morte excipent᷑.¬
& incultores uniꝰ dei: qui. pat̾no pecc̃o ex dei sen¬
tentia apud inferos tenebantur: gr̃a habu
dulgentiã. eum tͥumpho. sublatis eis incelũ.
Sequit᷑. & ñ sic̃ ꝑ unum pecem fit. ita fit & ꝑ doñ
multis peccis. iustificauit hoĩes.⁊ etiã in uitã ꝑ¬
supiori sensuplidixit. mortẽ regnasse. usꝙ ad mo¬
⁊sen qr qͥ ꝑ legẽ noto dei iudicio timorẽ eius ha¬
lege tinor di in t̾ris ñ erat mors insimiles adȩ
bualuit. & subi regnauit mors: młtomag̃ hoĩes
accipientes habundantiã gĩe & donationis. ⁊ iu
tomagis gr̃a regnare debet. q̃ in plures transut.
qͣminors & uitam confert et̾nam. Qd aut̃ post
dicit om̃s similit̾ peccantes accipit. Item. om̃s.

Expanded text:
ristum, quam mortui sunt delicto qui similiter peccaverunt, et in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae abundavit. Nam et in multos qui neglecto Deo servierunt creaturab hac vita decedentes a secunda morte exciperentur, et in cultores unius Dei qui paterno peccato ex Dei sententia apud inferos tenebantur, gratia abudulgentiam cum triumpho, sublatis eis in coelum. Et non sicut per unum peccatum fit, ita fit et per donum. multis peccatis justificavit homines, et etiam in vitam psuperiori sensui, ubi dixit mortem regnasse usque ad Mosen, quia qui per legem noto Dei judicio timorem ejus halege timor Dei in terris non erat, mors in similes Adae praevaluit; et si ibi regnavit mors, multo magis homines accipientes abundantiam gratiae et donationis, et juto magis gratia regnare debet, quae in plures transiit quam mors, et vitam confert aeternam. Quod autem post dicit omnes, similiter peccantes accipit. Item omnes c
Abbreviated transcription (Latin):
onĩs sui. Et nota. qd ñatt.
hominis
obedientiã. iustificari. ne
putes antiquos iustos.
solo u̾bo dei .i. solius ũbi
fide. sinc fide incarnati

Expanded text:
omnes sui. Et nota quod non ait hominis obedientiam justificari; ne putes antiquos justos solo verbo Dei, id est solius verbi fide sine fide incarnati
Abbreviated transcription (Latin):
Si qui eẽnt p̾ter adãgenati. & si qui pͥter xp̃m re¬
gtnerati. ñ dicet. om̃s ⁊ om̃s. Sicut aũt nullus ẽ¬
homo p̃ter illamgenationẽ: sic. nullus ẽ iustus:
pter istam. Nemoenim nascitur. nͥ in concupiscen¬
tia carnali. que tracta ẽ ex pͥmo homine. Et ne
quia unum ẽ delictum adę. q̃ͥ multi .i. similit᷑ pre¬
sit. quia & in hos. & in ñ similit̾ preuaricantes.

Expanded text:
Si qui essent praeter Adam generati, et si qui praeter Christum regenerati, non dicehomo praeter illam generationem, sic nullus est justus praeter istam. Nemo enim nascitur nisi in concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine; et nemquia unum est delictum Adae, quo multi, id est similiter prsit, quia et in hos, et in non similiter praevaricantes.
Abbreviated transcription (Latin):
sẽdUOs. q alit̾ nonfieret: nisiasũptib ab¬
stinerẽ. Ostendit se ideo acciꝑe nolle ab eis: ut eos
lucͣretur. ut intelligentes quia pecunie ꝓponit eos.
tandẽ cognosc̾ent affectum illiꝰ ergase. Non quere¬
bat apłe datũ: s fructũ. ne qiͣ uenditor euangłii¬

Expanded text:
quod aliter non fieret nisi a sumptibus ab Ostendit ideo accipere nolle ab eis, ut eos lucraretur, ut intelligentes quia pecuniae praeponit eos, tandem cognoscerent affectum illius erga eos. Non quaerebat Apostolus datum, sed fructum, ne quasi venditor Evang
Abbreviated transcription (Latin):
ta uendens in egipto: ñ argentũ q̃rebat: s ipsos
ementes. seruos regios faciebat. & sic: frumenta
q̃ ñ uendidit: uendidit. uenditionẽ gͦ istam intel¬
lige gͣtuitam. & ita aliqͥs emit gͣtis. Undedictũ est.
rentib carnalib ita nec de¬
bent: filii sp̃uales. thesauri.¬
.a. diuitias ꝯ gregare: de sine¬
cessaria p̃bere: ꝑarentib

Expanded text:
nta vendens in Aegypto, non argentum quaerebat, sed ipsos ementes servos regios faciebat, et sic frumenta quae non vendidit, vendidit. Venditionem ergo istam intelligite gratuitam, et aliquis emit gratis. Unde dictum est: rentibus carnalibus, ita: Nec debent filii spirituales thesaurizest divitias congregare, etsi necessaria praebere, parentib
Abbreviated transcription (Latin):
D qd ẽ in coniugio. Cum gͣait ad soquot
nestum ẽ: ñ mat̾monium tͣpe esse monstrauit.
s qd̃ honesto erat honestĩ: generali honesti no
to beatius est: sic honesto honestius ẽ: qd̾ hone¬
stum uoluit appellare. Siquis aut̃. Qͣ
Siquis aut̃
turpemse ui¬
deri existimat

Expanded text:
d est in conjugio. Cum igitur ait ad id quod honestum est, non matrimonium turpe esse monstravit, sed quod honesto erat honestius, generalis honesti nomto beatius est, sicut honesto honestius est, quod honestum voluit appellare. VERS. 36-40.-- Si quis autem turpem se vide
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipem ñ adam: s diabolum diceret. De qͦ in li
bro sapientie dr̃. Imudia diaboli. mors intrauit
in orbẽ t̾rarum. Ec quia ñ uult intelligi hoc eẽ
factum ꝓpagatione: s imitatione. otinuo sub¬
iunxit scriptura. Imitant᷑ aut̃ eum qui sunt ex
parte ipsius. Imitant᷑. quidam adam. quot qt
ꝑ inobedientiam transgrediunt᷑ mandatũ dei.
S aliud est qd̾ exemplum ẽ uoluntate peccan¬
tib. aliud: qd̾ origo est: cũ pecc̃o nascentib. Nã¬

Expanded text:
principem, nprincipem, nt in orbem terrarum. Et quia non vult intelligi hoc esse factum propagatione, sed imitatione, continuo subjunxit Scriptura: Imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. Imitantur quidem Adam, quotquot per inobedientiam transgrediuntur mandatum Dei. Sed aliud est quod exemplum est voluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. N
Abbreviated transcription (Latin):
Queritur quomͦ ꝑ unum hominẽ: q ñ magis ꝑ
unam mnulierẽ. dicat apłe. pecẽm introisse in n¬
dũ. cum a mulicre inicium pecẽi fu̾it. & ãna sei¬
pente. siue a diabolo. Ad qd̾ dicimꝰ. apłmmn his con
datis humane. que peccato & morti ex eo uenien¬
ti. succubuit: ñ imulieri. s uiro attͥbuit. Non eium
ex muliere post̾itas: s. ex uiro nommari solet.¬
& ob hoc. mortalis posteritas. & corꝑalis succes¬
sio: uiro potr. tanquam auctori. & ñ mulieri. de¬
putatur. ł quia mulier de uiro ẽ. & utrĩq inia
caro ẽ. & ido. siue amuliere: siue ab adam dicat
utrunq ad pͥmum hominẽ ꝑtinet. Pret̾ca sei¬
endum est heticos quosdam qui noĩat sunt
pelagiam dixisse pecc̃m prime transgressionis.
i alios homines ñ ꝓpagatione: s inuratione
transisse. Unde etiã in paruulis. nolunt crede
nullum esse oĩno ꝯtendunt. s si apłs pecẽm imi¬
tationis: ñ ꝓpagationis intelligi uoluisset. cius

Expanded text:
Quaeritur quomodo per unum hominem, et non magis per unam mulierem, dicat Apostolus peccatum introisse in mundum, cum a muliere initium peccati fuerit, et ante a serpente, sive a diabolo. Ad quod dicimus Apostolum in his conatis humanae quae peccato et morti ex eo venienti succubuit, non mulieri, sed viro attribuit. Non enim a muliere posteritas, sed ex viro nominari solet: et ob hoc, mortalis posteritas, et corporalis, successio viro potius, tanquam auctori, et non mulieri deputatur. Vel quia mulier de viro, et utriusque una caro est, et ideo sive a muliere, sive ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet. Praeterea sciendum est haereticos quosdam, qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed mutatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt crederenullum esse omnino contendunt. Sed si Apostolus peccatum imitationis, non propagationis intelligi voluisset, ejus
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit in om̃ib: un¬
Axp̃c filius di. peccatum
iunceret in omĩb. Pro¬
siit. lixius gͦ apłe hic de duob hominib dis
putat.s. de pͥmoadam. ꝑ cus᷑ pecc̃m. tanqͣm hedi¬
tarus malis: posteri eiꝰ obligat sumꝰ. & de scđo ad̾a.
quo soluente ꝓ nob̾ qd̾ ñ debebat: a debitis. & pa¬
ternis. & ꝓpriis: lib̾ati sumus. Quia gͦ ꝑ illũ unũ
diabolus tenebat om̃s: ꝑeius uiciatam carnẽ¬

Expanded text:
peccavit in omnibus, unFilius Dei peccatum vinceret in omnibus. Prolixius ergo Apostolus hic de duobus hominibus dist de primo Adam, per cujus peccatum tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; et de secundo Adam, quo, solvente pro nobis quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Quia ergo per illum unum diabolus tenebat omnes, per ejus vitiatam carne
Abbreviated transcription (Latin):
mantfestu est aua em̃ sunt ꝓpria pecc̃a. in quib
tm peccant: quoꝵ pecc̃a sunt. Aliud hoc unum:
in quo om̃s peccauerunt: quando om̃s illi unus
homo fuant. Manfestũ est itaq. om̃s in adam
uis. quos genuit:. om̃s nati sunt sub pecc̃o. Ex eo
qͥ cunct sunt peccores. Seqͣr. Usꝙ ad legẽ. Et
quasi dicet quis. Inom̃s
Ctͣnsiit peccatũ. Quid gͦ
egit lex: ⁊ onne illa re¬
catum ñ transiret in õs:
Non. inquit. usq ad legẽ
qa nec lex potuit auferre pecc̃m. s auxit. siue
naturalis. in qua quisq iam rõnc utens: incip̃
pecc̃o originali: add̾e ꝓpria. siuc scripta. que ꝑ¬
pece̾m fuisse inmundo: qd deinceps in nemine
ruit.S quia ñ poterat ꝑlitt̾am legis auferri:
urib. putaret: libero arbitrio. legẽ potuisse

Expanded text:
manifestum est. Alia enim sunt propria peccata, in quibus tantum peccant quorum peccata sunt; aliud hoc unum in quo omnes peccaverunt, quando omnes illi unus homo fuerant. Manifestum est itaque omnes in Adam ccatum corruptus, quos genuit omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti sunt peccatores, usque ad legem. Et quasi dicat quis: In omnes pertransiit peccatum. Quid ergegit lex? Nonne illa retum non transiret in omnes? Non, inquit, usque ad legem a nec lex potuit auferre peccatum, sed auxit, sive naturalis in qua quisque jam ratione utens incipit peccato originali addere propria; sive scripta, quae ad legem peccatum fuisse in mundo quod deinceps in nemine fuerit, sed quia non poterat per litteram legis auferri qviribus putaret libero arbitrio legem potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
pori. qui nundum ualent aliquẽ imitari. Sic̃
tenter etiam infundit. paruulis. sic &e adam p̃¬
ter unitationis exemplũ: occulta etiã tabe car¬
nalis concupiscentie suç: tabificauit inse: om̃s
de sua stirpe uenturos. Unde recte subdit. In¬
In quo omnes quonspe¬
in om̃s intrauit. quia

Expanded text:
pori, qui nondum valent aliquem imitari. Sicuttenter etiam infundit parvulis, sic et Adam praeter imitationis exemplum, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos. Unde recte subdit: In quo omnes peccavemnes mors intravit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
spũaliter regeneratos. & hoc ẽ qd̾ ait. ẜꝑterea sic̃.¬
⁊ cet̾a. Insiste litte. ita ut aminori. & a simili. ratio¬
cinationis ordo ostendat᷑. qrͣ. dico. qd̾ ꝑ xp̃m est u¬
dit: in om̃s ꝑ eius grãm regen̾atos. subaudi. qr
pecco miserum.i. in om̃s homines. Mundunt
appellauit. uniu̾sum genꝰ humanũ. Sient enim
ab uno homine sunt. sic ab eod̾e pectõ iminii¬
nes eẽ non possunt. nsi ab eius reatu. ꝑ xp̃i bap¬
tismum absoluant᷑. Eece. a minori ꝓbauit. Mo¬
do a simili ide ostendat᷑. & legatur sicut qd di¬

Expanded text:
ualiter regeneratos. Et hoc est quod ait: Propterea sicut, etc. Insiste litterae, ita ut a minori, et a simili ratiocinationis ordo ostendatur; quasi dicat: Dico quod per dit in omnes, per ejus gratiam regeneratos, subaudi, quipeccato miserum, id est in omnes homines. Mundum appellavit universum genus humanum. Sicut enim ab uno illo homine sunt, sic ab eodem peccato immunes esse non possunt, nisi ab ejus reatu per Christi baptismum absolvantur. Ecce a minori probavit. Modo a simili idem ostendatur et legatur; sicut quod di
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit. iam celebrato
uet̾i pascba. qͣsi dic̾et. Et qr in uob̾ scissure sunt.
gͦ conuienientib uob̾ in unum. qd̾ fieri quidem
debet. ñ tam corporum consortio: quam cordiũ
eucharistie. quã non debent pransi sumere.
uł mensis suis miscere. ut faciebant illi: quosar¬
dum ẽ unuerse eccłie: qd a ieiums semꝑ sumi¬
tur. slam saluator. quo uehementiꝰ cõmenda¬
ret myst̾u illi altitudinẽ: ultimũ hoc uoluit.
infigere cordib & memorie discipłoꝵ. a quib
ad passionẽ digressurꝰ erat. Quo aut̃ ordine de

Expanded text:
celebrato veteri Pascha. Quasi dicat: Et quia in vobis scissurae sunt, ergo, convenientibus vobis in unum, quod fieri quidem debet non tam corporum consortio quam cordium eucharistiae, quam non debent pransi sumere, vel mensis suis miscere, ut faciebant illi quos ardum est universae Ecclesiae, quod a jejunis semper sumitur. Nam Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus, et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Quo autem ordine de
Abbreviated transcription (Latin):
rubescentiam faciã
passus sum. Et bene
dixi. qd̃ uos estis filii
nam ego pat̾ sum. ⁊
si habeatis .x. milia
pedag̾. finitum pro
infinito posuit. id
quantamlibet mł
dicationẽ meam. Cũ
est. Ait enĩ dominuᷤ
qd̾ dum loquens corinthiis. pedagogos no¬
minat: pueros illos eẽ significat. Rogogͦ

Expanded text:
rubescentiam faciam passus sum. Et bene dixi, quod vos estis filii. Nam ego pater sum. Et si habeatis decem millia pedagogorum. Finitum pro infinito posuit, id est quantamlibet muldicationem meam. Cum est. Ait enim Dominus quod dum loquens Corinthiis paedogogos nominat pueros illos esse significat. Rogo er
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio. Ne uobis dicatis patiem in t̾ra
nomen cet̾is. tollatur. s ne gr̃a di. qua in et᷑¬
nam uitam gen̾amur: nature: uł potestati.
uł etiam sc̃itat cuiꝰquam hominis. tͥbua¬
tur. Appellantur quide & alii. patres. s ñ
sicut d̃s pat̾ unus ẽ. qui regenerat spũ sco.

Expanded text:
in Evangelio: Ne vobis dicatis patrem in terranomen caeteris tollatur, sed ne gratia Dei qua in aeternam vitam generamur naturae vel potestati, vel etiam sanctitati cujusquam hominis tribuatur. Appellantur quidem et alii patres, sed non sicut Deus Pater unus est, qui regenerat Spiritu sa
Abbreviated transcription (Latin):
plum: qd̾ ñ deberent loqͥ
linguis: nͥ ad edificatiõ¬
nẽ. sicut ipse facit: qͥ
om̃s linguas nouit .Q.
ego loqͦr lingua om̃iũ¬

Expanded text:
plum quod non deberent loqui linguis, nisi ad aedificationem, sicut ipse facit, qui omnes linguas novit, quaego loquor linguas omniu
Abbreviated transcription (Latin):
num: &e ñ ft̃ ad edificatio¬
uemat in unũ: & om̃s lo¬
qͣntur linguis. sine int̾¬
p̾te: intret aut̃ aliqͥs ydi¬
ota: uł infidelis: ñne diez
nanꝙ uidebunt᷑. cũ alt̾¬
alt̾m non intelligat. fit
enĩtumultus quidã meͤ
ditꝰ. mnultitudinis. quas
qͥ audiunt putant eẽ: ua
canatur. qr pudoris sit
si reueletur. Sic̃ fit apud¬
paganos. qͥb aliqͦ modo
illa q̃ ab eis uocant᷑ saeͣ.
insanI: uelant᷑. nc se uanitatib
ernant illudi. omĩs enĩ
impostura. tenebras querit. ⁊ falsa ꝓueris: ostñ¬
dit siẽ pagani. tectis uanitatib illudunt᷑. Apud
nos aut̃. nchil astute fuscatũ est. s simplicit̃
⁊aꝑte. uiꝰ laudat᷑ ds. qr si nullus intelligetur.
posset uideri seductio. q̃ lingus caneret᷑: cum
pudor eẽt reuelari. Si
linguis: illud inconue¬

Expanded text:
t ad aedificatioveniat in unum, et omnes lontur linguis, sine interprete, intret autem quis iota vel infidelis, nonne dicet namque videbuntur cum altalterum non intelligat. Fit tumultus quidam inconditus multitudinis, quasi qui audiunt putabunt esse et canatur, quia pudoris sit si reveletur, sicut fit apudpaganos, quibus aliquo modo illa quae ab eis vocantur, sacra velantur, ne se vanitatibus cernant illudi. Omnis enim impostura tenebras quaerit, et falsa pro veris ostendit, sicut pagani, tectis vanitatibus illuduntur. Apud vos autem nihil astute fucatum est, sed simpliciter et aperte unus laudatur Deus, quia si nullus intelligeret, posset videri seductio, quae linguis caneretur, cum pudor esset revelari. Si linguis, illud incon
Abbreviated transcription (Latin):
in sig. st̃. ñ fidelib. s infid. qr dũ dat ds loqͥ lingͥs
sine int̾pretatione. significat᷑: ꝓpt̾ infideles hoc
fiers. ne eis reueletur uitas. Uł ita. aliis linguis loqͥ
& alus labiis. dicit: parabolice. & obscure logui.
qualit᷑ in credulis loquit᷑ dñs. fidelib aũt: in reue¬
latione uu̾tatis. Uñ dñs apłis ait. Uob̾ datum ẽ
nosse mift̾ium regni d̾i. cet̾is aut̃ in ꝑabolis. Et
uelamine incogntȩ linguȩ: obseurant᷑ sermo¬
nes der: ne uideant᷑ a ꝑfidis. & id̃o. lingua ñ est
appetenda. Et conuenit in parte: cum p̾cedenti lec¬

Expanded text:
 sunt non fidelium, sed infidelium, quia dum dat Deus loqui linguis sine interpretatione, significatur propter infideles hoc fieri, ne eis reveletur veritas. Vel ita: aliis linguis loqui, et aliis labiis dicit parabolice et obscure loqui, qualiter incredulis loquitur Dominus; fidelibus autem in revelatione veritatis. Unde Dominus apostolis ait: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis . Et velamine incognitae linguae obscurantur sermones Dei, ne videantur a perfidis, et ideo lingua non est appetenda, et convenit in parte cum praecedente lec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligunt. Nolite gͦ
eẽ pueri: sensib. ut ñ
intelligatis qd̾ dicitis:
sicut pui. s iuxta exẽ¬
plum qd̃ ꝓponit dñs
dicens: efficiamini sic̃
centiam. sitis remoti
a malicia: ut sc̃ par¬
uuli. Sensib aut̃ ꝑfecti
estote: ut intelligatis:¬

Expanded text:
n intelligunt. Nolite ergo esse pueri sensibus, ut non intelligatis quae dicitis sicut pueri, sed juxta exemplum quod proponit Dominus dicens: Efficiamini sicut er innocentiam, sitis remoti a malitia, ut sunt parvuli, sensibus autem perfecti estote, ut intelligatis
Abbreviated transcription (Latin):
lib. qui credunt omĩa posse
ũm. s infidelib ad fidẽ: no¬
uitate miracłi mouendis.
ułita. In lege. ⁊ cͥ. Dicit linguas quib uelat᷑ uitas.
ñeẽ appetendas. quia etiã omĩa uelamina legis uetis.
ne. q ⁊ hac similitudine ostendit. linguas qͥb tegi¬
tur ueritas: ñ eẽ appetendas. nec dariꝓpt̾ fideles:
s infideles. sicut muet lege uelamen erat: ut in¬
dignis & infidelib uelaretur uqͥtas. qiͣ Iõo ne q̃ratiᷤᷤ¬

Expanded text:
qui crederent omnia posse Deum, sed infidelibus, ad fidem novitate miraculis movendis. Vel, ita in lege, etc. Dicit linguas quibus velatur veritas non esse appetendas, quia etiam omnia velamina legis veterisne. Et hac similitudine ostendit linguas, quibus obtegitur veritas, non esse appetendas, nec dari propter fideles, sed infideles, sicut in veteri lege velamen erat, ut indignis et infidelibus velaretur veritas, quasi dicat
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ nec digni sc̃. Itaq. a simili infert. Qiͣ. quia ꝑa
ta lingͣ. ⁊ ꝑ egͥna obscurift̾ne uideant᷑ a ꝑfidis. ut
tum ẽ: ut audientes non intelligant. hoc utiq
sit infidelib. qͥb tegunt᷑ sensus. fidelib uͦ. ꝯuenit
phetie aut̃. ut sensib ꝑ
fecti sint fideles: date fc̃.
ñ infidelib. ne sc̃m decur

Expanded text:
sicut nec digni sunt. Itaque a simili infert. Quasi dicat: Qta lingua obscuri sunt, ne videantur a perfidis, ut, tum est, ut audientes non intelligant. Hoc utique fit infidelibus quibus teguntur sensus. Fidelibus vero convephetiae autem, ut sensibus fecti sint fideles, datae sunt, non infidelibus, ne sanctum detur