comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uia non ualet simul
transitoria & ȩterna
diligere: Si
enĩ ȩternitatẽ diligimus: cun¬
cta tẽporalia in usu non in
affectu possi demus: Aut enim
unũ odiet & alterũ diliget.
aut uni adherebit: & alterũ
cõtẽpnet: Hec uerba diligent̃
consideranda sunt: Nã qui suns

Expanded text:
uia non valet simul transitoria et aeterna diligere. Si enim aeternitatem diligimus, cuncta temporalia in usu, non in affectu possidemus. Aut enim unum odiet, et alterum diliget; aut uni adhaerebit, et alterum contemnet. Haec verba diligenter conside
Abbreviated transcription (Latin):
eprosi non absurde
intelligi possunt: qui scientiã.
uerę fidei non habentes. ua¬
rias doctrinas ꝓfitent᷑ erroris
Non erĩ abscondunt imꝑiciã
suam: sed pro sũma ꝑitia ꝓ¬
ferunt in lucẽ: iactantiã
sermonis ostendunt: Nulla
porro falsa doctrina ẽ. quȩ
non aliqua uera int̾misc̃eat:
Uera ergo falsis mordina¬
te ꝑmixta in una dispensa¬
disputatione uel narratione ho¬
minis tanquã in unius cor¬
poris colore colore apparen¬
tia significant lȩpram: tan¬
quã ueris falsisq colorem
locis humana corpora uari¬
antẽ. atq maculantẽ: Hi
autẽ tã uitandi sunt ȩccłiȩ.
ut si fieri potest longius
remoti magno clamore: xp̃m
interpell ent: Unde & apte
subiungitur. Qui steterunt
a longe. & leuauerunt uocẽ
dicentes⁊ iħu p̃ceptor. mise¬
rere nr̃i & bene ut saluent᷑¬

Expanded text:
eprosi non absurde intelligi possunt, qui scientiam verae fidei non habentes, varias doctrinas proferunt erroris. Non enim vel abscondunt imperitiam suam, sed pro summa peritia proferunt in lucem, et jactantiam sermonis ostendunt. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permista in una disputatione vel narratione hominis, tanquam in unius corporis colore apparentia, significant lepram tanquam veris falsisque colorum locis humana corpora variantem atque maculantem. Hi autem tam vitandi sunt Ecclesiae, ut, si fieri potest, longius remoti, magno clamore Christum interpellent. Unde et apte subjungitur: Qui steterunt a longe et levaverunt vocem, dicentes Jesu praeceptor, miserere nostri. Et bene ut salvent
Abbreviated transcription (Latin):
ximo peccatorũ languore
uexatũ. & in suꝑ alienigene
regis dñio oppressũ nouerat.
Unde angelico oraculo.
&̾ se exauditũ cognouit a
dño. & quo ordine salus
quã quȩ rebat e̾et aduentu¬
ra didicit: Quia uidelicet
nasceretur sibi filius. qui
propħa & doctor eximius
existens. eũdem popłm ad
uiã ueritatis. spemq ꝓme¬
rende salutis conuerteret.¬
& mox sequeretur ipse sal¬

Expanded text:
ximo peccatorum languore vexatum, et insuper alienigenae regis dominio pressum noverat. Unde angelico oraculo et se exauditum cognovit a Domino, et quo ordine salus quam quaerebat esset adventura didicit: quia videlicet nasceretur sibi filius qui propheta et doctor eximius existens, eumdem populum ad viam veritatis spemque promerendae salutis converteret, et mox sequeretur ipse Sal
Abbreviated transcription (Latin):
illo illustrante de quo scriptũ est.
omĩs sapientia a dño dõ est Cutꝰ
utramq naturã. & diuinã uide.¬
licet qua semꝑ ubiq totus manet:
& humanã ex qua in tẽpore natꝰ
loco inclusus apparuit : consequent̃
euangłista describit dicens: in
factus est. & munclus eũ non cog.¬
nouit: In propria uenit: & sui eũ
non receperunt: In mundo quippe
erat: & mundus per ipsũ factus
est: quia ds̃ erat: quia totꝰ ubiq
quia suȩ prȩsentia maiestatis
sine labore regens: & sineꝰ onere
continens quod fecit: Q mundus
eũ non cognouit: quia lux in te¬
nebris lucet: & tenebrȩ eã non
cõprehenderunt: Mundũ namq
hoc loco dicit homines mundi
amore deceptos: atq in herendo
creaturȩ. ab agnoscenda creatoris
sui maiestate reflexos: In ꝓpria
uenit: quia in mundo quem per
diuinitatẽ fecit: per humanitatẽ
apparuit: In propria uenit: quia
in gente iudȩa. quã sibi pre cȩte-¬

Expanded text:
illo illuillo illuOmnis sapientia a Domino Deo est, cujus utramque naturam, et divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homamore deceptos, atque inhaerendo creaturae a cognoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit: in propria venit, quia in gente Judaea quam sibi prae caete
Abbreviated transcription (Latin):
uellet. diuulgare reuerenter ex¬
pectabat: Ipsa autẽ eadẽ secreta
ore tacito. uigili tamen corde
sedula scrutabatur: & hoc est.
quod ait conferens in corde suo:
Conferebat quippe ea quȩ acta
uidebat. his quȩ agenda legerat:
Uidebat namq se de ftẏrpe da¬
uid ortã in nazareth. de sp̃ũ sco
filiũ dĩ concepisse: Legerat in
propħa. exiet uirga de radice
iesse: & nazareus de radice eius
ascendet. & requiescet super eum

Expanded text:
vellet divulgare, reverenter exvellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepisse. Legerat in propheta: Egredietur virga de radice Jesse, et Nazareus de radice ejus ascendet, et requiescet super eum
Abbreviated transcription (Latin):
diacones. uel etiam monasteriorũ
rectores sunt intelligendi: sed et
om̃s fideles qui uel paruulȩ suȩ
domus custodiã gerunt: pastores
recte uocantur: in quantũ eidem
suȩ domui sollicita iugi lantia
presunt: & quicũq ur̃m saltem
uni. aut duobus fr̃ibus cotidi¬
ano regimine preest. pastoris eiꝰdem
debet officiũ implere: quia in
quantũ sufficit: pascere hos uerbi
uere creditur: pastoris officium
cenet: & spũalem pascit gregem:
Uigilias q noctis custolit supra
illam: si bonorũ actuũ. cogitatio¬
nũq inundarũ sibi aggregans
multitudinẽ: hȩc iusto modera¬
mine gubernare: celestibꝰ scriptu¬
rarũ pascius nutrire: & ꝑuigili
sollertia contra immundorũ spriũ
uisidias seruare contendit: Maria
autẽ conseruabat omĩa uerba
hec conferens in corde suo Maria
uirginalis pudicitiȩ iura custo¬
diens. secreta xp̃i quȩ nouerat.
nemini diuulgare uolebat: sed
ipsũ hȩc quando uellet. & quomodo

Expanded text:
diacones, vel etiam rectores monasteriorum diacones, vel etiam rectores monasteriorum sunt intelligendi, sed et omnes fideles, qui vel parvulae suae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere hos verbi vere creditur, pastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
desideriũ suũ satiari posse. cũ
aitꝰ satiabor dũ manifestabitur
gła tua: Uerũ quia non otiosi.
ac desides: sed uirtutũ operibꝰ
insudantes. diuina contẽplatio¬
ne sunt digni : sollicite p̾misit¬
dicensꝰ ego autẽ cũ iusticia ap¬
parebo in conspectu tuo Uidentes
ergo pastores cognouerunt de
uerbo quod dictũ erat illis de
xp̃o: quia uisio dei cognitio eiꝰ ẽ
& hec est sola beata ho̾minis uita.
ipso dicente ac testante. qui nos
patri cõmenclans dicit int̃ alia:
hec est autẽ uita ȩterna: ut cog¬
noscant te esse uerũ ce unũ dm̃:¬
qui audierunt mirati sunt: et
de his quȩ dicta erant a pastaribꝰ.
ad ipsos: Non celauere silentio
pastores archana quȩ diuinitus
agnouerant: sed quibuscũque
potuere dicebant Quia & sp̃uales
ȩccłiȩ pastores in hoc maxime
sunt ordinati: ut uerbi dei myste¬
ria predicent & mira quȩ in scrip¬
turis didicerint. miranda sius
auclitoribus ostendant Non solum
pastores. episcopi. presbiteri. et

Expanded text:
desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te esse verum et unum Dqui audierunt, mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores, episcopi, presbyteri et
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexit & as ͤencdit in cęlũ: ut
nobis resurgendi a mortuis. atq
in cȩlestibus perpetuo regnandi sp̃e
exemplũq preberet: Iro quibus
singulis reuersi ad intuitũ piissi-¬
mȩ dispensationis eiꝰ. glorificemus
& laudemus ipsũ dm̃ ac dnm nr̃m

Expanded text:
resurrexit et ascendit in coelum, ut resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis reversi ad intuitum piissimae dispensationis ejus, glorificemus et laudemus ipsum Deum ac Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
& lauclantes dm̃. in om̃ibꝰ quȩ
audierant. & uiderant: sicut dictũ
est ad illos: Discamus & nos fr̃s
sationis qua nobis piae subuenire
dignatus est. ad augendas semper
beneficiis eiꝰ gr̃as reuerti Si enum
illi sola aihuc natiuitate eiꝰ cognita.
reuersi sunt glorificantes & laudan¬
tes dm̃ in om̃ĩbus quȩ audierant.
& uiclerant: quanto magis oportet
nos. qui totã incarnationis illius
seriem ex ordine cognouimus. qͥ
sacramentis illius imbuti sumꝰ.
in om̃ĩbus głam ac laudẽ non
solũ uerbo. sed etiã factis p̃dicare.
neq umiquã obliisci. quod ideo
ds̃ homo natus est. ut nos ad
imaginẽ & similitudinem suȩ
diuinitatis renascendo reficer&e:
Idõ baptizatus aqua. ut ad nr̃orũ
ablutionẽ scelerũ om̃ium fluenta
fecundaret aquarũ: Idõ tẽptatus
in heremo: ut uincendo tẽptatorẽ.
nobis quoq uincendi peritiam.
uirtutẽq tribueret: Idõ mortuus:
ut mortis destrueret imperiũ: Idõ

Expanded text:
et laudantes Deum in omnibus quae et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Discamus et nos, frainicae dispensationis qua nobis pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo reficeret: ideo namque baptizatus est aqua, ut ad nostrorum ablutionem scelerum omnium fluenta fecundaret aquarum; ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet in te: & uirtus altissimi
obumbrabit tibi. idoq & quod
nascetur ex te scm: uocabit᷑ filius
dĩ Legerat modũ natiuitatis eiꝰ.
non nisi angło reuelante potuisse
cognosci : dicente ysaia: generatio
nem eius quis enarrabit: Legerat
ce tu turris gregis nebulosa filiȩ
syon. usq ad te uenient. & ueniet
potestas prima regnũ filiȩ iherłm:
Nudiebat angłicas uirtutes. quȩ
sunt filiȩ suꝑne ciuitatis apparius¬
se pastoribus in loco. qui a conuen¬
tu peccorũ antiquitus turris
gregis uocabatur. & est uno mil¬
ario ad orientẽ bethleem ubi en
nunc tria pastorũ illorũ monm̃ta
in ȩccłia monstrant᷑. Nouerat
tunc uenisse in carne dñm cui
una & cterna est cũ patre po¬
testas. qui regnũ daret ȩccłiȩ.
filiȩ scilicet celestis iherłm. Con¬
ferebat ergo maria ea quȩ fienda
legerat cũ his quȩ iã facta cogno¬
uit: non hȩc tamen ore promens
sed clauso seruans in corde: Et
reuersi sunt pastores glorificantes

Expanded text:
eniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae sunt filiae supernae civitatis, apparuisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno milliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est cum Patre potestas, qui regnum daret Ecclesiae, filiae scilicet coelestis Hierusalem. Conferebat ergo Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit: non haec tamen ore promens, sed clauso servans in corde suo. Et reversi sunt pastores, glorificantes
Abbreviated transcription (Latin):
effratha: non paruula es in milibꝰ
iuda. ex te michi egredietur qui
sit dñator in isrł. & egressus eiꝰ
ab initio a diebus eternitatis:
llidebat se in bethleem peꝑisse
dñatorẽ urł. qui ȩternus ex
patre ds̃. ante scła natus est
Uidebat se uirginẽ concepisse.
peperisse filiũ. & uocasse nomen
eius iħm: Legerat ur propħis.
ecce uirgo concipiet. & pariet
filiũ: & uocabitur nomen eius

Expanded text:
parvula es in millibus Juda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur
Abbreviated transcription (Latin):
peruenire possent adhibuit:
Ipsa lux inuisibilis. ipsa dei
sapientia carne in qua uideri
posset ircluta est: quȩ in homi¬
nis habitu apparens: & loquens
hominibꝰ. paulatĩ fide purificata:
eorũ corda ad cognationẽ suȩ di-¬
uinȩ uisionis proueheret: Missus
est ante illũ homo magni meͤriti:
cuius testimonio pararent᷑ om̃s
ad audiendã mox ut appareret
ipsam dei sapientiã. ad uidendũ
ipsũ solem iusticiȩ: nube iam cor¬
poris tectũ: id est ad uidendũ
audiendũq hominẽ qui deus
esset: plenũ gr̃ȩ & ueritatis: Fuit¬
homo iquit missus a dõ. cui no-¬
men erat ioħes: Hic uenit ii testi¬
moniũ: ut testimoniũ perhib̾et
de lumine: ut om̃s crederent per
illũ: Non ait. ut om̃s crederent
in illũ: Maledictus homo ẽnĩ qui
confidit in homine: & ponit carnẽ
brachiũ suũ: Sed ut om̃s inquit
crederent per illũ: hoc est per
illius testimoniũ crederent in lu¬
cem quã necdũ uidere nouerant

Expanded text:
pervenire possent, adhibuit. pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimode lumine, ut omnes crederent per illum. Non ait, ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo, qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum . Sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut per illius testimonium crederent in lucem, quam necdum videre noverant,
Abbreviated transcription (Latin):
animalia non possunt. Sed et
animalis quicũq est homo: non
percipit ea quȩ sunt sp̃s scĩ. Unde
bene cũ dixisset & uita erat lux
hominũ: subruxit & de his qui
ab humane conditionis honore
procul recedentes: cõparati sunt
iumentis insipientibus. & similes
facti sunt illis: atq idõ recte ue¬
ritatis luce priuantur Q lux
inquit in denebris lucet: et
tenebre eam non cõprehenderuNs:
Lux quippe est hominũ xp̃c: qui
omĩa quȩ illuminari merentur
corda hominũ suȩ presentia cog¬
nitionis illustrat Tenebrȩ autẽ
stulti sunt: & iniquorũ cȩca prę¬
cordia: Lux ȩternȩ sapientiȩ qualia
sint: manifeste cognoscit. Quãus
ipsos radios eiusdem lucis nequa.¬
quã capere per intelligentiam
possint : ueluti si quilibet cȩcus
iubare solis offendatur: nec ta
men ipse solem cuius lumine
perfunditur aspiciat. Sed non
tamen tales omino suꝑna pietas
despexit: uerũ medelam eis sa-¬
lutis qua ad uidendã lucem

Expanded text:
animalia non posanimalia non posanimalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit et de his qui, ab humanae conditionis honore procul recedentes, comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis luce privantur. VERS. 5.-- Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux quippe est hominum Christus, quia omnia, quae illuminari merentur, corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat. Tenebrae autem stulti sunt et iniqui quorum caeca praecordia, lux aeternae sapientiae, qualia sint, manifeste cognoscit, quamvis ipsi radios ejusdem lucis nequaquam capere per intelligentiam possint; veluti si quilibet caecus jubare solis perfundatur, nec tmen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterno nũquã ante feisset: ma¬
nifeste docet euangłista. factã
quidẽ in tempore creaturã: sed
in ȩterna creatoris sapientia quan¬
lo & qualis crearetur. sẽper fuisse.
dispositũ: & hoc est quod ait: qđ
factũ est: in ipso uita erat. Id est qb̾
factũ in tempore siue uiuũ:⁊ siue
uita carens apparuit: omne hoc in
spũali factoris ratione. quasi semꝑ
uixerat. & uiuit: Non quia coȩter¬
nũ est creatori quod creauit: sed
quia coȩterna est illi ratio uolun¬
tatis suȩ in qua ab ȩt̾no habuit
& habet : quid & quando crearet:⁊
qualiter creatũ gubernet ut mane¬
at: ad quẽ finẽ singula quȩ
creauit perducat: Sequitur Et
uita erat lux homutũ: Quo uerbo
aperte docetur: quod ipsa uitalis
ratio per quã omĩa disposita sunt.
& regunt᷑: non omnẽ creaturam.
sed rationabilẽ tantũ ut sapere
possint. illuminat: Homines nãq
qui ad unaginem dei facti sunt:
percipere sapientiã possunt:

Expanded text:
aeterno nunquam ante fecisset, maaeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum. Et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum sive vita carens, apparuit, omne hoc in spirituali factoris ratione, quasi semper vixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
non autẽ ȩternũ ante scła natũ.
a patre putarent: Uiide quidam
taliũ dixisse cõmemorat᷑. non inui-¬
possũ fieri scđm ipsũ: Et horuin
nefandã refellit sententiã euan-¬
gelista: cũ ait hoc erat in principio
apud dm̃: Id est. hoc uerbũ quod
ds̃ est. non ex tẽpore cępit: sed
in principio erat ds̃ apud deum
Item fuere ueritatis inimici: qui
xp̃m & ante partũ uirgiuis fuisse¬
iam non negarent: non tamen
natũ ex patre dm̃. sed factũ a
patre crederent: E idõ minorem
patre: quia creaturam crederent:
Etiam hos dãpnat euan głicus
sermo: qui clicit: omĩa per ipsuo
facta sunt: & sine ipso factũ est
nichil Si enã nichil creaturarũ
sine ipso factũ est: patet ꝓfecto.
quia ipse creatura non est. per
quẽ omĩs creatura facta ẽ Et
ne quis audiens factã per diũm
creaturã: mutabilem crederet
eius uoluntatẽ: quasi qui subito
uellet facere creatuiã⁊ quã ab

Expanded text:
non autem aeternum ante saecula natum non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invipossum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Dominum creaturam, mutabilem crederet ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam quam ab
Abbreviated transcription (Latin):
primo sermone redarguit: cũ
ait: in principio erat uerbum:
Neq uero ait. in principio cȩpit
ex tempore ortũ. sed in exortu
temporũ exsistentẽ. ac per hoc
sine ullo deporis initio de patre
natũ monstraret: iuxta quod
ipse loquitur in prouerbiis:
Dñs possedit me initio urarũ
suarũ : ante quã quicquã faceret
a principio ab eterno orclinatus
sum: Item fuerunt heretici: qui
tres scẽ trinitatis personas esse
negantes dicerent: idem ds̃ quando
tamen unus est: Quorũ destruens
errorẽ subiungit: & uerbũ erat
apud dm̃: Si enĩ alius apud ali¬
um erat: duo  profecto pater et
filius: & non unus: Ipse modo
pater: modo filius: modo etiam
sp̃c sc̃s est. quasi mutabilis sit
fuere quicdam praui dogmatis
auctores: qui ap̃m hominẽ tantũ
confitentes: dm̃ prorsus e̾ẽ. non
crederent: quos consequenter op¬
primit cũ ait: & ds̃ erat uerbuo
fuere alii qui dm̃ quidẽ illum.
sed ex tẽpore incarnationis factũ

Expanded text:
primo sermone redarguit, cum primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. Neque vero ait, In principio coepit ex tempore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Deus quando tamen uerrorem, subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, modo etiam Spiritus sanctus est: quasi mutabilis sit fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum,
Abbreviated transcription (Latin):
describunt: iohes eumdem in
principio fuisse destat᷑ dicens:
in principio erat uerbũ: Alii
inter homines eum subito ap-¬
paruisse commemorant: illum
ipse apud dm̃ semper fuisse
cdeclarat dicens: & uerbũ erat
apud dm̃: Alii uerũ hominem:
ille uerũ confirmat esse deum
dicens: & ds̃ erat uerbũ: Alii
hominẽ eum apud homines tem¬
poraliter conuersatũ: ille dm̃
apud dm̃ in principio manen¬
dem ostendit dicensꝰ hoc erat
in principio apud dm̃ Alii
magnalia quȩ in homine
gessit perhibent: ille quod
omnẽ creaturã uisibilẽ & in¬
uisibilẽ: per ipsum cls pater
fecerit docet dicens: omĩa per
ipsũ facta sunt: & sine ipso
factũ est nichil Et mire be.¬
atus ioħes in initio euangelii.
de diuinitate saluatoris. et
fidem recte credentiũ sublimit̃
imbuit: & hereticorũ perfidiã
potenter exhibuit: Fuere nãq
heretici qui dicerentꝰ si ergo
natus est xp̃c: erat tempus:
quando ille non erat: Quos

Expanded text:
describunt, Joannes eumdem in describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Alii inter homines eum subito apparuisse commemorant, ille ipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem per ipsum Deus Pater fecerit, ostendit, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et mire beatus Joannes in initio Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos
Abbreviated transcription (Latin):
hodierna die facta est. scorum
uerbis euangłistarũ. mathei ui¬
delicet. & lucȩ manifestatã cogno.¬
uimus: libet etiã de uerbi. id est
diuinitoris eiꝰ ȩternitate. in qua
patefaceret archanũ: Nleq enim
lrustra in cęna supra pectus diũi
iħu recubuisse ꝑhibetur: sed ꝑ hoc
typice docetur: quia cȩlestis haustũ
sapientiȩ. cȩteris excellentius de
scissimo eiusdem pectoris fonte
potauerit: Unde & merito in
figura quattuor animaliũ: aqͥlȩ
uolanti cõparatur. Cunctis qͥppe
auibus aquila celsius uolare:
cunctis animantibus clarius solis
tadiis infigere consueuit obtutus:
sufficienter exponentes. pauca de
diuinitate dixerunt: Hic autem
quasi ad cęlũ uolat cũ dño: qui ꝑ¬
pauca de temporalibꝰ eius actis
edisserens: eternã diuinitatis eius
potentiã per quã omĩa facta sunt.
sublius mente uolando: ec
limpidius speculando cognouit:
ac nobis cognoscendam scriben¬
do contradidit Ergo alii euan¬
gelistȩ apm̃ ex tempore natum

Expanded text:
dierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua patefaceret arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum
Abbreviated transcription (Latin):
in uias planas immutantur: cũ
immites atq iracundȩ mentes.
per infusionẽ supernȩ gr̃ȩ ad
lenitatẽ mansuetudinis redeunt:
Quando eiũ uerbũ ueritatis ab
iracũda mente non recipitur:
quasi asperitas itineris gressum
pergentis repellit Sed cũ mens
iracunda per acceptã mansuetu

Expanded text:
in vias planas immutantur cum in vias planas immutantur cum immites atque iracundae mentes per infusionem supernae gratiae ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum mens iracunda per acceptam mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
Qua in re quęrendũ est: in quo
creuit. xp̃c: in quo imminutus est
ioħes: nasi quod popłs ioħis absti¬
nentiã uidens: remotũ hunc ab
hominibus esse conspiciens: euo
publicanis comedentẽ: inder pec¬
catores ambulantẽ intuens: eum
impletũ est quod de. xp̃o suus pre-¬
cursor prȩdixit: Illũ oportet cresce-¬
re: me autẽ minui In ęstimati¬
tione quippe popłi & xp̃c creuit. quia
agnitus est quod erat: & iohannes
decreuit: quia cessauit dici quod
in sc̃ĩtate perstitit: quia in cordis
humilitate perdurauit Et multi
iccirco ceciderunt. quia apud semoe¬
ipsos elata cogitatione tumue¬
runt. Dicatur recte Omĩs uallis
implebitur: & omĩs mons & collis
humiliabiturꝰ quia humiles do¬
num accipiunt. quo a se corda
superbientiũ repellunt: Sequit᷑
Q erunt praua in directa: et
aspera in uias planas: Praua
directa fiunt: cũ malorũ corda
per iniusticiã detorta: ad iusti¬
ciȩ regulã diriguntur Q aspera

Expanded text:
Qua in re quaerendum est in quo Qua in re quaerendum est in quo crevit Christus, in quo imminutus est Joannes, nisi quod populus Joannis, abstinentiam videns, remotum hunc ab hominibus esse conspiciens, eum publicanis comedentem, inter peccatores ambulantem intuens, eum impletum est quod de Christo suus praecursor praedixit: Illum oportet crescere, me autem minui . In aestimatione quippe populi et Christus crevit, quia agnitus est quod erat; et Joannes decrevit, quia cessavit dici quod s ideo in sanctitate perstitit, quia in cordis humilitate perduravit; et multi idcirco ceciderunt, quia apud semetipsos elata cogitatione tumuerunt, dicatur recte: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, quia donum humiles accipiunt, quod a se corda superbientium repellunt. 6. Sequitur: Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Prava directa fiunt cum malorum corda per injustitiam detorta ad justitiae regulam diriguntur . Et aspera
Abbreviated transcription (Latin):
uocem sponsi: Hoc autẽ gaudiũ meũ
impletũ est. Illũ oportet crescere: me
autẽ minui Ecce cũ pro mira oꝑatio¬
ne uirtutũ talis e̾e̾t. ut xp̃c esse
crederetur: non solũ xp̃m non se e̾e.
respondit:ꝰ sed etiã corrigiã calciamen¬
ti eius soluere: id est incarnationis
eius mysteriũ perscrutari. non se
dignũ e̾e. perhibuit Euis e̾e̾. spon¬
sam ȩccł̃iam credebant: qui hunc
quia xp̃c esset ȩstimabant Sed ait
Qui habet sponsam sponsus est:
Acsi diceret Ego sponsus non sum:
sed amicus sponsi sũ: Nec propter
uocẽ suã. sed in uoce sponsi gaude¬
se ꝑhibebat: quia non idõ lȩtaba-¬
tur in corde. qm̃ a popłis humi-¬
liter audiebatur loquens: sed
quia ipse ueritatis uocẽ audie¬
bat intus. ut loqueretur foras:
Quod bene gaudiũ impletum
dicit: quia quisquis de sua uoce
gaudet: plenũ gaudium non
habet: A quo &e subditur: Illum
oportet crescere: me autẽ minui

Expanded text:
vocem sponsi. Hoc autem gaudium meum vocem sponsi. Hoc autem gaudium meum impletum est. Illum oportet crescere, me autem minui . Ecce cum pro mira operatione virtutum talis esset, ut Christus esse crederetur, non solum Christum non esse se respondit, sed etiam corrigiam calceamenti ejus solvere, id est incarnationis ejus mysterium perscrutari non se dignum esse perhibuit. Ejus esse sponsam Ecclesiam credebant, qui hunc quia Christus esset existimabant. Sed ait: Qui habet sponsam sponsus est . Ac si diceret: Ego sponsus non sum, sed amicus sponsi sum. Nec propter vocem suam, sed in voce sponsi se gaudere perhibebat, quia non ideo laetabatur in corde, quoniam a populis humiliter audiebatur loquens, sed quia ipse veritatis vocem audiebat intus ut loqueretur foris. Quod bene gaudium impletum dicit, quia quisquis de sua voce gaudet, plenum gaudium non habet. A quo et subditur: Illum oportet crescere, me autem minui . 5.
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Iam uidemus: iam conualles
frumento habundare conspicimus: quia
illorũ ora pabulo ueritatis impleta
sunt  qui mites ac simplices hiuc
mundo despicabiles e̾e. uidebantur
Ipsũ quoq ioħem baptistã: quia
mira scĩtate prȩditũ popłs uiderat.
illũ hunc esse singulariter celsum
ac solidũ montẽ credebat: de quo
scriptũ est: In nouissimis dierum
erit mons domus dñi preparatus
in uerticẽ montiũ: Nam hunc esse
xp̃m putabat: sicut per euangłiũ
dicitur: Estimante autẽ populo.
& cogitantibꝰ om̃ibus in cordibꝰ suis
de ioħe: ne forte ipse esset xp̃c:
Quẽ & requirebant dicentes: nũqͥd
ap̃c es tu ͤ Sed nisi isdem ioħes aprid
se uallis esset. repletus gr̃ę sp̃u non
fuisset Qui ut hoc quod erat osten¬
deret: dixit: Uenit fortior me: cuius
non sũ dignus soluere corrigiam
calciamenti eius: & rursus ait
Qui habet sponsam: sponsus est
Amicus autẽ sponsi: qui stat et
audit eũꝰ gaudio gaudet. propter

Expanded text:
unt. Jam videmus, jam convalles frumento abundare conspicimus, quia illorum ora pabulo veritatis impleta sunt qui mites ac simplices huic mundo despicabiles esse videbantur. 4. Ipsum quoque Joannem Baptistam, quia mira sanctitate praeditum populus viderat, illum hunc esse singulariter celsum ac solidum montem credebat, de quo scriptum est: In novissimo dierum erit mons domus Domini praeparatus in vertice montium . Nam hunc esse Christum putabat, sicut per Evangelium dicitur: Aestimante autem populo et cogitantibus omnibus in cordibus suis de Joanne, ne forte ipse esset Christus, quem et requirebant dicentes: Nunquid Christus es tu ? Sed nisi idem Joannes apud se vallis esset, repletus gratiae spiritu non fuisset. Qui ut hoc quod erat ostenderet, dixit: Venit fortior me post me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti ejus . Et rursuabet sponsam sponsus est, amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ prouectionis habitura:
nisi eterni patris recepta
consessu. illius głȩ sotiaret᷑
in throno: cuiꝰ nature copu¬
labatur in filio Quia igitur
xp̃i ascensio nr̃a prouectio
ẽ: & quo precessit gła capicis
eo spes uocatur & corporis:
Dignis dilectissimi exultemꝰ
gaudiis: & pia gr̃arũ actio¬
ne lȩtemur: Hodie enĩ non
solũ paraclysi polsessores fir¬
mati sumus: sed etiã cȩlorũ
in xp̃o suꝑna penetrauimus:⁊
ampliora adepti per meffa¬
bilem xp̃i gr̃am: quam per
diaboli amiseramus inuidiã:
Nam quos uirulentus inimi¬
cus primi habitaculi felicitate
deiecit: eos sibi concorporatos
dĩ filiꝰ acd patris dexterã collo¬

Expanded text:
suae provectionis habitura, suae provectionis habitura, nisi aeterni Patris recepta consessu illius gloriae sociaretur in throno, cujus naturae copulabatur in Filio. » Ambristi ascensio nostra provectio est, et quo praecessit gloria capitis eo spes vocatur et corporis; dignis, dilectissimi, exsultemus gaudiis, et pia gratiarum actione laetemur. Hodie enim non solum paradisi possessores firmati sumus, sed etiam coelorum in Christo superna penetravimus, ampliora adepti per ineffabilem Christi gratiam quam per diaboli amiseramus invidiam. Nam quos virulentus inimicus primi habitaculi felicitate dejecit, eos sibi concorporatos Dei Filius ad Patris dexteram collo
Abbreviated transcription (Latin):
scientia teneretur . eã naturã
in dĩ patris consessurã thro¬
no. quȩ iacuerat in sepulchro.
ser omne ergo hoc tempus
dilectissimi quod inder re¬
surrectionẽ dñi & ascensio¬
nẽ euis exactũ ẽ. hoc proui¬
dentia dĩ curauit. hoc do.¬
cuit hoc suorũ & oculis in¬
sinuauit & cordibus: ut dñs
resuscitatus : qui uere erat.¬
& natus & passus & mortuus:
Unde beatissimi apłi. om̃sq
discipłi qui & de exitu crucis
fuerant trepidi: & de fide re¬
surrectionis ambigui: ita suis
ueritate perspicua roborati.
ut dño in cȩlorũ eunte subl¬
mia: non solũ nulla affice¬
rentur tristicia : sed etiam
magno gaudio replerentur.
Et re uera magna & ieffa¬
bilis erat causa gaudendi
cũ in conspectũ sc̃ẽ multitu
dinis supra omĩum creatura¬
rũ cęlestiũ dignitatẽ huma¬
ni generis natura conscende¬
ret: suꝑ gressura angłicos
ordines & ultra archangelo¬
rum altitudines eleuanda
nec ullis sublimitatibꝰ modũ

Expanded text:
scientia teneretur, eam naturam scientia teneretur, eam naturam in Dei Patris consessuram throno, quae jacuerat in sepulcro. CAP. IV. Per omne ergo hoc tempus, dilectissimi, quod inter resurrectionem Domini et ascensionem ejus exactum est, hoc providentia Dei curavit, hoc docuit, hoc suorum et oculis insinuavit et cordibus, ut Dominresuscitatus, qui vere erat natus, et passus, et mortuus. Unde beatissimi apostoli omnesque discipuli, qui et de exitu crucis fuerant trepidi, et de fide resurrectionis ambigui, ita sunt veritate perspicua roborati, ut Domino in coelorum 292 eunte sublimia, non solum nulla afficerentur tristitia, sed etiam magno gaudio replerentur . Et revera magna et ineffabilis erat causa gaudendi, cum in conspectu sanctae multitdinis supra omnium creaturarum coelestium dignitatem humani generis natura conscenderet supergressura angelicos ordines, et ultra archangelorum altitudines elevanda, nec ullis sublimitatibus modum
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ nr̃e ambiguitatis cali¬
ginẽ detergendã. pauentiũ
ac trepidantiũ tarditas in¬
crepatur: Flãmam fidei il¬
luminata corda concipiunt.
& quȩ erant tepida: reseraute
scripturas dño efficiuntur
ardentia: In fractione quoq
panis conuescentiũ aperiun¬
tur obtutus ⁊ multo felicius
horũ oculis patefactis. quib
nature sue manifestata est
glorificatio: quã illorũ gene¬
ris nr̃i principum. quibꝰ prę¬
uaricationis sue est ingesta
dis cogitationibus ȩstuarent:
et apparuisset in medio eorum
dñs dixissetq pax uobis: ne
nibus quod uoluebatur in cor-¬
dibus. Putabant enĩ se sp̃m
iudere non carnẽ: recdarguit
cogitationes a ueritate discor-¬
des. ingerit dubitantiũ oculis
manentia manibꝰ suis & pedibꝰ
crucis signa Q ut diligentius
pertractetur inuitat: quia ad
sananda infideliũ cordium
uulnera ⁊ clauorũ & lanceȩ
erant seruata uestigia: ut ñ
cdubia ficle. sed constantissima

Expanded text:
omnem nostrae ambiguitatis caliomnem nostrae ambiguitatis caliginem detergendam, paventium ac trepidantium tarditas increpatur. Flammam fidei illuminata corda concipiunt; et quae erant tepida, reserante Scripturas Domino, effi ardentia. In fractione quoque panis convescentium aperiuntur obtutus; multo felicius horum oculis patefactis, quibus naturae suae manifestata est glorificatio, quam illorum generis nostri principum, quibus praevaricationis suae est ingesta dis cogitationibus aestuarent, et apparuisset in medio eorum Dominus dixissetque, Pax vobis : ne nibus quod volvebatur in cordibus putabant enim se spiritum videre, non carnem, redarguit cogitationes a veritate discordes, ingerit dubitantium oculis manentia in manibus suis et pedibus crucis signa, et ut diligentius pertractetur invitat: quia ad sananda infidelium cordium vulnera, clavorum et lauceae erant servata vestigia: ut non dubia fide, sed constantissima
Abbreviated transcription (Latin):
esse pectoribus: nisi illa tre¬
picda sollicitudo. & curiosa
cunctatio nr̃e fidei funda¬
menta iecissent: Hris igitur
in apłis consulebat᷑. nos in
illis uiris contra calũpnias
impiorũ. & contra terrenȩ
argumenta sapientiȩ doce¬
bamut: Nos illorũ instruxit
aspectus: nos erudiuit auditꝰ.⁊
nos confirmauit attactus:
Grãs agamus diinȩ dispen-¬
sationi: ac scõrum patrum
necessariã darditati Dubita¬
tum est ab illis: ne dubita¬
retur a nobis Non ergo hi
dies dilectissumm qui inter
resurrectionẽ dñi ascensio¬
nẽ q fluxerunt. ocioso tran¬
siere discursu: sed magna
in eis confirmata sacramen¬
ta. magna sunt reuelata
mysteria In his mȩtus dire
mortis aufertur. & ñ solum
animȩ : sed etiã carnis im¬
mortalitas declaratur: In his
per insufflationẽ dr̃ã infun
regni claues ouilis dominici
cura manclatur: In his diebꝰ
duobꝰ discipłis tertius in uia
dñs comes adiungitur: & ad

Expanded text:
esse pectoribus, nisi illa treesse pectoribus, nisi illa trepida sollicitudo et curiosa cunctatio nostrae fidei fundamenta jecisset. Nostris igitur in apostolis consulebatur: nos in illis viris contra calumnias impiorum, et contra terrenae argumenta sapientiae docebamur, Nos illorum instruxit aspectus, nos erudivit auditus, nos confirmavit attactus. Gratias agamus divinae 291 dispensationi et sanctorum Patrum necessariae tarditati. Dubitatum est ab illis, ne dubitaretur a nobis. CAP. II. Non ergo ii dies, dilectissimi, qui inter resurrectionem Domini ascensionemque fluxerunt, otioso transiere decursu; sed magna in his confirmata sacramenta, magna sunt revelata mysteria. In his metus dirae mortis aufertur, et non solum animae, sed etiam carnis immortalitas declaratur. In his per insufflationem Domini infunregni claves, ovilis Dominici cura mandatur. In his diebus, duobus discipulis tertius in via Dominus comes jungitur , et ad
Abbreviated transcription (Latin):
dei templũ iudaica impietate
resolutũ: diuina in triduo
potentia suscitauit: quadra¬
genarius hodie dilectissimi
scõrum dierũ expletus est
numerus. sacratissima ordi¬
natione dispositus: & ad uti-¬
litatẽ nr̃ȩ eruditionis impen-¬
sus: ut dũ a dño in hoc spatiũ
mora prȩsentie corporalis ex¬
tenditur:: fides resurrectionis
documentis necessariis muni¬
retur: Mors enĩ xp̃i multorũ¬
discipulorũ corda turbauerat.
& de supplicio crucis: de enuis¬
sione sp̃s de exanimati
corporis sepultura: grauatis
mestitudine mentibꝰ quidã
diffidentie torpor obrepse¬
rat: Nam cũ scẽ mulieres
sicut euangłica patefacit
hystoria. reuolutũ a monu¬
mento lapidẽ. sepulchrum
corpore uacuũ. & uiuentis
dñi testes angłos nuntia¬
rent: uerba earũ apostolis
aliisq discipłis. deliramen¬
tis similia esse uidebantur:
Quã utiq hesitationẽ huma-¬
na infirmitate nutantẽ. ne-¬
quaquã promisisset sp̃s ueri-¬
tatis predicatorũ suorũ in¬

Expanded text:
Dei templum Judaica impietate resolutum divina in triduo potentia suscitavit, quadragenarius hodie, dilectissimi, sanctorum dierum expletus est numerus, sacratissima ordinatione dispositus, et ad utilitatem nostrae eruditionis impensus: ut dum a Domino in hoc spatium mora praesentiae corporalis extenditur, fides resurrectionis documentis necessariis muniretur. Mors enim Christi multudiscipulorum corda turbaverat, et de supplicio crucis, de emissione spiritus, de exanimati corporis sepultura gravatis moestitudine mentibus quidam diffidentiae torpor obrepserat. Nam cum sanctae mulieres, sicut evangelica patefecit historia, revolutum a monumento lapidem, sepulcrum corpore vacuum, et viventis Domini testes angelos nuntiarent, verba earum apostolis aliisque discipulis deliramentis similia videbantur. Quam utique haesitationem humana infirmitate nutantem, nequaquam permisisset Spiritus veritatis praedicatorum suorum in
Abbreviated transcription (Latin):
ralia illa miracula ostencdunt
aliquando scĩtatem: non autẽ
faciunt: Hec uero spũ alia quȩ
aguntur in mente: uirtutem
uitȩ̨ non ostendunt sed faciunt:
Illa habere & mali possunt: istis
autẽ per frui nisi boni ñ possunt:
Unde de quibusdã ueritas
dicit: Multi enĩ dicent michi¬
in illa clie dñe dñe. nonne

Expanded text:
ralia illa miracula ostendunt ralia illa miracula ostendunt aliquando sanctitatem, non autem faciunt; haec vero spiritalia, quae aguntur in mente, virtutem vitae non ostendunt, sed faciunt. Illa habere et mali possunt, istis autem perfrui nisi boni non possunt. Unde de quibusdam Veritas dicit: Multi mihi dicent in die illa: Domine, Domine, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
uerba derelinquunt: scã autẽ
mysteria insonant: conditoris
sui laudes et potentiã quantũ
pręualent narrant: quid aliud
faciunt. nisi nouis linguis lo¬
cuntur:: Qui dũ bonis suis exhor¬
tationibus malitiã de alienis
cordibus auferunt: serpentes
tollunt: Q dũ pestiferas suasio¬
nes audiunt.⁊ sed tamen ad ope-¬
rationẽ prauã minime pertra-¬
huntur: mortiferũ quidẽ est
quod bibunt: sed non eis noce¬
bit: Qui quotiens proximos suos
i bono opere infirmare conspici¬
unt: dũ eis tota uirtute concur-¬
runt: & exemplo suȩ oꝑationis
illorũ uitã roborant. quȩ in pro¬
pria actione titubabant: quid
aliud faciunt. nisi suꝑ ȩgros
manus imponunt. ut bene ha-¬
beant: Quȩ nuirũ miracula
tanto maiora sunt: quanto spũ¬
alia: Tanto maiora sunt: quanto
per hoc non corpora: sed animȩ
facitis: ex illis enĩ exterioribus
signis obtineri uita ab hȩc ope-¬
rantibus non ualet Nam corpo-¬

Expanded text:
verba derelinquunt, sancta autem verba derelinquunt, sancta autem mysteria insonant, conditoris sui laudes et potentiam, quantum praevalent, narrant, quid aliud faciunt, nisi novis linguis loquuntur? qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocebit. Qui quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant qui in propria actione titubant; quid aliud faciunt, nisi super aegros manus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum miracula tanto majora sunt, quanto spiritalia; tanto majora sunt, quanto per haec non corpora, sed animae facitis. Ex illis enim exterioribus signis obtineri vita ab haec operantibus non valet. Nam corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Et si mortiferũ quid biberint.
non eis nocebit: Super egros
manus imponent: &e bene ha¬
bebunt: Nũquid nã fr̃s mei
quia ista signa non facitis mi¬
nime creditis Sed hȩc necessario
in exordio eccłiȩ fuerunt: Ut
enĩ fides cresceret credentiũ:
miraculis fuerat nutrienda.
quia & nos cũ arbusta plantamꝰ:
tam diu eis aquã fundius.
quo usq ea in terra iã conualu¬
isse uideamus At si semel ra¬
dicem fixerint: irrigando ces¬
samus: Hinc est &eerĩ qđ paul
dicit: Linguȩ in signũ sunt.
non fidelibꝰ sed in fidelibus:
Habemus de his signas atq
uirtutibus: quę adhuc subtiliꝰ
considerare debeamus Sancta
quippe ȩccłia cotidie spũoliter
facit : quod tunc per apostolos
corporaliter faciebat: Nã sacer¬
clotes eius cũ per exorcismi
gr̃am manũ credentibris im¬
ponunt: & habitare malignes
sp̃s in eorũ mente contradicun
quid aliud faciunt: nisi dȩ mo¬
nia eiciunt : & fideles quiq
qui iam uitȩ ueteris secularia

Expanded text:
ferum quid biberint, non eis nocebit; super aegros manus 1571 imponent, et bene habebunt. Nunquidnam, fratres mei, quia ista signa non facitis, minime creditis? Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim fides cresceret, miraculis fuerat nutrienda, quia et nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam infundimus, quousque ea in terra jam convaluisse videamus; et si semel radicem fixerint, in rigando cessamus. Hinc est enim quod Paulus dicit: Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus . Habemus de his signis atque virtutibus quae adhuc subtilius considerare debeamus. Sancta quippe Ecclesia quotidie spiritaliter facit quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Nam sacerdotes ejus cum per exorcismi gratiam manum credentibus imponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique qui jam vitae veteris saecularia