comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uod ammonemur: ammone¬
re debemus. Recens euange¬
lica lectio ammo¬
nuit facere amicos de mammona ini¬
quitatis: ut eos qui faciunt recipiant
et ipsi in tab̾naculis ȩternis. Qui st̃ qͥ
habent tabernacula et̾na: nisi scĩ dei:
& qui st̃ qui ab ipsis accipiendi st̃ in
tabernacła ęternã. nisi qui eorũ indi¬
gentiȩ deseriuunt. et quod eis opus ẽ.
hilarit subministrant: Recordemur
gͦ. innouissimo udicio dnm ẽẽ dictu¬
rum eis qui stabunt ad dexterã. Esu¬
riui et dedistis michi manducare: Et
cetera quȩ nostis. Ꝙ cum illi quererent.
quando ei obsequia ista p̃buissent: res
cistis. Isti minimi st̃: qui recipuint in
tabernacła ȩt̃na. Hoc dixit dextris
quia fecert: hoc dixit simstris quia
facere noluerunt. S dextri qui fecer̃t.
quid acceꝑunt: uł pocuis quid accep¬
turi st̃ Uenite inquit benedicti pa¬
tris mei: possidete paratũ uobis regnũ

Expanded text:
uod admonemur, admonere debemus. Recens evangelica lectio admonuit facere amicos de mammona iniquitatis, ut eos qui faciunt, recipiant et ipsi in tabernacula aeterna. Qui sunt qui habebunt tabernacula aeterna, nisi sancti Dei? Et qui sunt qui ab ipsis accipiendi sunt in tabernacula aeterna, nisi qui eorum indigentiae serviunt, et quod eis opus est, hilariter subministrant! Recordemur ergo, in novissimo judicio Dominum esse dicturum eis qui stabunt ad dexteram ejus, Esurivi, et dedistis mihi manducare: et caetera quae nostis. Et cum illi quaererent quando ei obsequia ista praebuissent, respcistis. Isti minimi sunt qui recipiunt in tabernacula aeterna. Hoc dixit dextris, quia fecerunt: hoc dixit sinistris, quia facere noluerunt. Sed dextri qui fecerunt, quid acceperunt, vel potius quid accepturi sunt? Venite, inquit, benedicti Patris mei, possidete pa
Abbreviated transcription (Latin):
duos filios. Deniq filius minor qui
uoluit in suã potestatẽ habere substã
tiam quȩ illi apud patrẽ obtime ser¬
uabatur: factus suȩ potestatis. ꝓfectꝰ
ẽ in regionẽ longinquã. Hesit prin¬
cipi malo: et porcos pauit. Fame cor¬
reptus ẽ: qui saturitate suꝑbus ab¬
scesserat. Ergo quisquis ita uult sum
lis eẽ deo ut ad illũ stet. fortitudinẽq
suã sicut scriptũ ẽ. ad illũ custodiat:
non ab illo recedat. ei coherendo sig¬
netur tanquã ex anulo fidĩ: affixus
habeat imaginẽ euis. et faciens quod
dictum ẽ. Michi aũt adherere dõ bo¬
nũ ẽ: ut custodiat similitudinẽ et

Expanded text:
sit. Denique filius minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi affixus habeat imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere custodit similitudinem et
Abbreviated transcription (Latin):
sius. calcata spe scłi. dum̃ non sequerent᷑:
ge nobis fidẽ. Uide etiã illũ. utrũq de
se confitentẽ. ⁊ uide fidẽ. et non plenã
fidẽ. Qui cũ obtulisset dño filiũ suũ.
amalo dęmonio sanandũ: et eẽt inter¬
rogatus utrũ crederet: respondit et
ait. Credo dñe: adiuua incredulitatẽ
meã. Credo inqͥt: credo dñe. Ergo ẽ. fi¬
des s adiuua incredulitatẽ meã. Ergo
suꝑborũ s humiliũ: dixit ad quosdã
qui sibi iusti uidebantur. et sꝑnebant
ceteros. similitudinẽ hanc. Duo homi¬
nes ascenderunt intemplũ orare: unus
phariseus. et alt̃ publicanꝰ. Phariseus
dicebat. Gras ago tibi ds̃: quia non
sum sicut cȩteri homines. Dicereᷤ saltẽ:

Expanded text:
suis, calcata spe saeculi, Dominum non sequerentur, suis, calcata spe saeculi, Dominum non sequerentur, ge nobis fidem . Vide etiam illum utrumque de se confitentem vide fidem, et non plenam fidem, qui cum obtulisset Domino filium suum a malo daemonio sanandum, et esset interrogatus utrum crederet, respondit et ait: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam . Credo, inquit, Credo, Domine: ergo est fides. Sed adjuva incredulitasuperborum, sed humilium, Dixit ad quosdam qui sibi justi videbantur, et spernebant caeteros, similitudinem hanc: Duo homines ascenderunt in templum orare, unus pharisaeus, et alter publicanus. Pharisaeus dicebat: Gratias tibi, Deus, quia non sum sicut caeteri homines
Abbreviated transcription (Latin):
Et enim ne intemptationib deficeret
fides: ꝓpt̾ea dñs ait. Uigilate et orate in¬
quit: ne intretis intemptationẽ. Quid ẽ¬
intemptationem intrare. nisi afide exire:
intantum enim temptatio ꝓficit: inquã¬
tum fides deficit. Et tantum tẽptatio de¬
ficit. inquantum fides ꝓficit. Nã ut aꝑtiꝰ
nouerit earitas urã de fide. ne deficeret¬
et
et ne ꝑiret dixisse dñm. uigilate et orate
ne intretis intemptationẽ: eo loco euan¬
głii ait. Hac nocte postulauit sathanas
uexare uos sicut triticũ: et ego rogaui
petre: ꝓte. ne deficiat fides tua. Rogat
qui tuetur. et non rogat qui ꝑiclitatur:
Quod aũt ait dñs. cum uenerit filus
hominis. putas inueniet fidem in t̾ra: de
fide dixit quȩ ꝑfecta ẽ. Ipsa eni uix in¬
uenietur int̾̃ra. Ecce plena ẽ eccła dĩ. Qͥs
huc accederet: si nulla eẽt fides: Quis ñ
montes transferret: si plena eẽt fides:
Adtendite ipsos apłos. Dimissis om̃ibus

Expanded text:
Etenim ne in tentationibus deficeret Etenim ne in tentationibus deficeret fides, propterea Dominus ait: Vigilate et orate, ne intretis in tein tentationem intrare, nisi a fide exire? In tantum enim tentatio proficit, in quantum fides deficit; et in tantum tentatio deficit, in quantum fides proficit. Nam ut apertius noverit Charitas vestra, de fide ne deficeret et periret, dixisse Dominum, Vigilate et orate, ne intretis in tentationem: eo loco Evangelii ait, Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Rogat qui tuetur, et non rogat qui periclitatur? Quod autem ait Dominus, Cum venerit Filius hominis, putas inveniet fidem in terra? de fide dixit, quae perfecta est. Ipsa enim vix invenitur in terra. Ecce plena est Dei Ecclesia: quis huc accederet, si nulla esset fides? Quis non montes transferret, si plena esset fides? Attendite ipsos Apostolos: dimissis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sumendum. Quȩ ad orandum maior
hortatio. quã ut nobis de uidice iniquo
ꝓponeretur similitudo. Iudex enim mni¬
quus. nec dm̃ timens. nec hominẽ reue¬
rens. audiuit tamen uiduam interpel¬
lantem s uicꝰtus tedio. non pietate in¬
clinatus. Si ergo exaudiuit qui oderat
quod rogabatun. quomodo exaudit qui
ut rogemus hortat᷑: Cum ergo nobis ista
econtrario comꝑatione dñs suaderet. quia
oportet semꝑ orare et non deficere:adiecit
et ait. Serũtamen cum uenerit filius
hominis: putas inueniet fidẽ in terra:
si fides deficit: oratio ꝑit. Quis enim orat.
quod non credit: Uñ et apłs beatus cum
ad orandum exortaretur. ait. Erit. omnis
quicumq inuocauerit nomen dnĩ: sal¬
uus erit. Et ut ostenderet fidem fontẽ
ẽẽ orationis: uec posse ire riuulum. ubi
capud aquȩ siccatur: adunexit atq
ait. Quomodo autem inuocabunt. inq̃
non crediderunt: Ergo ut oremus: cre¬
damus. Et ut ipsa fides ñdeficiat qua
oramus oremus. fides fundit orationẽ:

Expanded text:
sumendum. Quae ad orandum major hortatio, quam ut nobis de judice iniquo proponeretur similitudo? Judex enim iniquus, nec Deum timens, nec hominem reverens, audivit tamen viduam interpellantem se, victus taedio, non pietate inclinatus. Si ergo exaudivit qui oderat quod rogabatur, quomodo exaudit qui ut rogemus hortatur? Cum ergo nobis ista e contrario comparatione Dominus suaderet, Quia oportet semper orare, et non deficere; adjecit et ait, Verumtamen cum venerit Filius hominis, putas inveniet fidem in terra? Si fides deficit, oratio perit. Quis enim orat quod non credit? Unde et Apostolus beatus, cum ad orandum exhortaretur, ait: Omnis quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Et ut ostenderet fidem fontem esse orationis, nec posse ire rivum, ubi caput aquae siccatur, adjunxit atque ait: Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt . Ergo ut oremus, credamus; et ut ipsa non deficiat fides qua oramus, oremus. Fides fundit orationem,
Abbreviated transcription (Latin):
net. innocentes uideo: reatũ quęro. Un¬
de : Apłm audio. ꝑ unũ hominẽ intra¬
uit peccatũ in orbẽ trarũ. ꝑ unũ inqͥt
in quo om̃s peccauer̃t. Ueniant gͦ par¬
te paruuilos uenire adme. Ueniant
paruuli. ueniant languidi ad medicũ:
ueniant ꝑditi ad redemptorẽ: ueniant:
nemo ꝓhibeat. In ramo adhuc nichil
cõmiserũt: s in radice ꝑiert̃. Benedi¬
cat dñs pusillos cũ magnis. Tangat
medicus: et pusillos et magnos. Cau¬
sam paruuloꝵ. cõmendamꝰ maioribꝰ. Loqͥ¬
mini ꝓtacentib: orate. ꝓflentibꝰ. Si non

Expanded text:
net, innocentes video, reatum quaero. Unnet, innocentes video, reatum quaero. Unde? Apostolum audio: Per unum hominem intravit peccatum in orbem terrarum.in quo omnes peccaverunt . Veniant ergo parte parvulos venire ad me . Veniant parvuli, languidi ad medicum, veniant perditi ad redemptorem: veniant, nemo prohibeat. In ramo adhuc nihil commiserunt: sed in radice perierunt. Benedicat Dominus pusillos cum magnis: tangat medicus et pusillos et magnos. Causam parvulorum commendamus majoribus. Loquimini pro tacentibus, orate pro flentibus. Si non
Abbreviated transcription (Latin):
garrientes: et de suis urtutib p̃sum̃¬
tes. Audiant qui dicunt. Ds̃ me homi¬
nem fecit: iustum ipse me facio. O pei¬
tibi ds̃: quia non sum sicut cȩteri ho¬
mines. Grãs tibi ds̃. Gr̃as dõ agit. quia
non ẽ sicut cȩteri homines. Et tam̃ tan¬
quã suꝑb et inflatus rep̃henditur:
non quia deo gr̃as agebat: s quia ue¬
lud nichil sibi addi cupiebat. Grãs tibi:
quia non sum sicut cȩteri homines. in¬
iusti. Ergo tu iustus. ergo nichil rogas.:
ergo iam plenus es: ergo non ẽ tempta
Quid ẽ gͦ: Qui impie oppugnat gr̃as
rep̃henditur. qui quidẽ suꝑbe agit gra
platamq sententiã. ꝓcedunt et par¬
uuli. immo asꝑnuntur. et offeruntur
tangendi. Cui tangendi. nisi medico:
Certe sani: Cui offerunt᷑ infantes tan¬
gendi: Cui : Saluatori. Si saluatori:
utiq saluandi. Cui. nisi illi. qui uenit
querere et saluare quod ꝑierat: Ubi
isti ꝑierant: Quantũ ad ipsos ꝓprie atti¬

Expanded text:
garrientes, et de suis viribus praesumegarrientes, et de suis viribus praesumentes audiant qui dicunt, Deus me hominem fecit, justum ipse me facio. O pejtibi, Deus, quia non sum sicut caeteri homines. Gratias tibi Deus: gratias Deo agit, quia non est sicut caeteri homines: et tamen tanquam superbus et inflatus reprehenditur; non quia Deo gratias agebat, sed quia velut nihil sibi addi cupiebat. Gratias tibi, quia non sum sicut caeteri homines, injusti. Ergo tu justus; ergo nihil rogas; ergo jam plenus es; ergo non est tentatQuid est ergo qui impie oppugnat gratiam, si reprehenditur qui superbe agit gratprolatamque sententiam procedunt et parvuli, imo apportantur et offeruntur tangendi. Cui tangendi, nisi medico? Certe sani: cui offeruntur infantes tangendi? Cui? Salvatori. Si Salvatori, utique salvandi. Cui, nisi illi qui venit quaerere et salvare quod perierat . Ubi isti perierant? Quantum ad ipsos proprie atti
Abbreviated transcription (Latin):
Premebat conscientia: spes subleua¬
bat. Adhuc audi ꝑcuciebat pectus
suũ. Penas de seipso exigebat: ꝓpt̾ea dñs
confitenti parcebat. ꝑcuciebat pectus suũ.
dicens. Ds̃. ꝓpicius esto michi peccatori.
Ecce quiꝰ rogat. Quid miraris si ds̃ ignos¬
cit: quando ipse se agnoscit: De phari¬
seo et publicano accepisti controuersiã.
audi sententiã. Audisti suꝑbũ accusa¬
torem ⁊ audisti reum humilem: audi
nunc iudicẽ. Am̃ dico uob̃. Ueritas di¬
cit. ds̃ dicit: udex dicit. Am̃ dico uo¬
bis: descendit iustificatus de templo
publicanus ille. magis quã ille pbari¬
seus. Dic dñe causã. Ecce uideo publica¬
nũ. iustificatũ magis de templo descen¬
dere: quã phariseũ. Quero quare. Que¬
ris quare : Audi quare. Quia om̃is qui
se exaltat humiliabitur: et qui se hu¬
miliat exaltabit᷑. Audisti sententiã: ca¬
ue causã malã. Aliud dico. Audisti sen
audiant ista nunc. nescio qui impie

Expanded text:
premebat conscientia, spes sublevapremebat conscientia, spes sublevabat. Adhuc audi: Percutiebat pectus suum. Poenas de se ipso exigebat: propterea Dominus confitenti parcebat, Percutiebat pectus suum, dicens: Domine, propitius esto mihi peccatori. Ecce qui rogat. Quid miraris, si Deus ignoscit, quando ipse se agnoscit? De Pharisaeo et Publicano accepisti controversiam; audi sententiam: audisti superbum accusatorem, audisti reum humilem; audi nunc judicem. Amen dico vobis. Veritas dicit, Deus dicit, judex dicit: Amen dico vobis, descendit justificatus de templo publicanus ille, magis quam ille pharisaeus. Dic, Domine, causam. Ecce video Publicanum justificatum magis de templo descendere quam Pharisaeum. Quaero quare. Quaeris quare? Audi quare. Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Audisti sententiam, cave causam malam: aliud dico, Audisti sentaudiant ista nescio qui impie
Abbreviated transcription (Latin):
quit iustus sum: cȩteri peccatores. Nõ
sum sicut cȩteri homines. iniusti. rap¬
tores. adulteri. Ecce tibi ex uicino
publicano: maioris tumoris occasio.
Sicut inqͥt publicanus iste. Ego eñi
inqͥt solus sum: iste de ceteris ẽ. Non
sum inquit talis qualis iste: ꝑiusticias
meas quibus iniquus non sum. Ieuino
bis insabbato:. decuas do om̃iũ quȩ¬
cumq possideo. Quid rogauerit do¬
minũ. quere inuerb̃ eius. nichil inue¬
nies. Ascendit orare: noluit dm̃ roga¬
re.s se laudare. Parũ ẽ non dm̃ lau¬
dare rogare s se laudare: insuꝑ et
roganti insultare. Publicanus aũt
de longinquo stabat: et dõ tam̃ ip¬
se ꝓpinquabat. Cordis conscientia
remouebat: pietas applicabat. Lub¬
licanus aũt de longinquo stabat: s
dñs eũ de ꝓpinquo adtendebat. Ex¬
celsus eni dñs: et humilia respicit.
Occelsos aũt qualis erat ille pbari
noscit. Adhuc audi humilitatẽ pub¬
licani. Parum ẽ. quod de longinquo
stabat. Nec oculos suos ad cęlũ leua¬

Expanded text:
quit, justus sum, caeteri peccatores. Non sum sicut caeteri homines, injusti, raptores, adulteri. Et ecce tibi ex vicino publicano majoris tumoris occasio. Sicut, inquit, publicanus iste. Ego, inquit, solus sum, iste de caeteris est. Non sum, inquit, talis qualis iste, per justitias meas, quibus iniquus non sum. Jejuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque possideo. Quid rogaverit Deum, quaere in verbis ejus, nihil invenies. Ascendit orare: noluit Deum rogare, sed se laudare. Parum est, non Deum rogare, sed se laudare; insuper et roganti insultare. Publicanus autem de longinquo stabat: et Deo tamen ipse propinquabat. Cordis conscientia removebat, pietas applicabat. Publicanus autem de longinquo stabat: sed Dominus eum de propinquo attendebat. Excelsus enim Dominus, et humilia respicit. Excelsos autem, qualis erat ille pharisnoscit. Adhuc audi humilitatem Publicani. Parum est, quia de longinquo stabat: nec oculos suos ad coelum leva
Abbreviated transcription (Latin):
nit princeps mundi. ipse dicit redẽp¬
tor nr̃. liberator ñr: ecce uenit prin¬
ceps mundi. et inme nichil inueniet.
Tenet quos decepit. quos seduxit:
Inme. nichil inueniet. Ueni dñe: ueni
redemptor. ueni. agnoscat te capti¬
uus: fugiat captiuator. tu esto mͥ
liberator. Ille me ꝑditũ inuenit. in
quo diabolus nichil quod caro agit
inuenit. Inuenit in illo carnẽ. prin¬
ceps huiꝰ scłi: Inuenit. Ꝙ qualẽ car¬
nẽ : mortalẽ. quã posset tenere. quã
posset crucifigere: quã posset occi¬
dere. Erras deceptor: ñ fallitur re¬
demptor erras. Uides in dño carnẽ
mortalẽ: non ẽ caro peccati̾. simili¬
tudo ẽ carnis peccati. Misit eñi ds̃
filiũ suũ. in similitudine carnis pec¬
cati. Uera caro: mortalis caro. s ñ
peccati caro. Misit eñi d̾s filiũ suũ.
in similitudine carnts peccati: ut
de peccato dampnaret peccatũ in
carne. Misit eñi ds̃ filiũ suũ. insi¬

Expanded text:
nit princeps mundi, ipse dicit Redempnit princeps mundi, ipse dicit Redemptor noster, Liberator noster: Ecce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet . Tenet quos decepit, quos seduxit, in me nihil inveniet. Veni, Domine; veni, Redemptor, veni: agnoscat te captivus, fugiat te captivator; tu esto mihi liberator. Ille me perditum invenit, in quo diabolus nihil quod caro agit invenit. Invenit in illo carnem princeps hujus saeculi, invenit: et qualem carnem? Mortalem, quam possit tenere, quam possit crucifigere, quam possit occidere. Erras, deceptor, non fallitur Redemptor: erras. Vides in Domino carnem mortalem, non est caro peccati: similitudo est carnis peccati. Misit enim Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati. Vera caro, mortalis caro: sed non peccati caro. Misit enim Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. Misit enim Deus Filium suum in si
Abbreviated transcription (Latin):
quitatẽ.S quis abstulit iniquitatẽ:
Homo homini. Ille qui seruiebat apud
barbaros. xedemptore suo redemptꝰ ẽ.
Et multũ interẽ. int̾ redemptorẽ et
redemptũ: Tam̃ sub dña iniquitate.
forte conserui ft̃. Introgo redemptũ.
Habes peccatũ: Habeo inquit. Int̾ro¬
go redemptorẽ. Habes peccatũ: Habeo
inqͥt. Ergo nec tẽ tu iactes redemptũ:
nec tu te extollas redemptorẽ. Fugite
ambo aduerũ liberatorẽ. Parũ ẽ. quia
qui sub peccato st̃. serui dicti st̃: et
mortui dicunt᷑. Quod timet homo.
ne faciat illi captiuitas: iam illi fe¬
cit inquitas. Quid eñrꝰ quia uident᷑
uiuere. nunqͥd ideo errauit ille qui
dixit᷑. dimitte mortuos sepelire mor¬
tuos suos: Ergo mortiu om̃s subpec¬
cato: serui mortui seruiendo mortui:
moriendo serui. Quis ergo liberat a
morte et a seruitute. nisi in mortuis
liber:: Quis ẽ inmortius liber᷑: nisi
int̃ peccatores sine peccato: Ecce ue¬

Expanded text:
quitatem. Sed quis abstulit iniquitatem? quitatem. Sed quis abstulit iniquitatem? homo homini? Ille qui serviebat apud barbaros, a redemptore suo redemptus est: et multum interest inter redemptorem et redemptum; tamen sub domina iniquitate forte conserviHabes peccatum? Habeo, inquit. Interrogo redemptorem: Habes peccatum? Habeo, inquit. Ergo nec tu te jactes redemptum, nec tu te extollas redemptorem: sed fugite ambo ad verum liberatorem. Parum est quia qui sub peccato sunt, servi dicti sunt; et mortui dicuntur. Quod timet homo ne faciat illi captivitas, jam illi fecit iniquitas. Quid enim, quia videntur vivere, numquid ideo erravit ille qui dixit, Dimitte mortuos sepelire mortuos suos ? Ergo mortui omnes sub peccato, servi mortui, serviendo mortui, moriendo servi. morte et a servitute, nisi in mortuis liber? Quis est in mortuis liber, nisi inter peccatores sine peccato? Ecce ve
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ delectat ueritas: delectet libertas.
Hoc in greca lingua euidentius sonat:
nec potest alit̃ incelligi. Et ut noueri¬
tis quia alit̃ intelligi non potest: lo¬
quente dño. respondert̃ iudei. Nos ne¬
mini seruuumus unquã. Quomͦ dicis.
ueritas lib̾abit uos. id ẽ. ueritas uos li¬
beros facit: Quomͦ dicis eis. qui nemi¬
ni unquã seruuumus: Quos uides
inquiunt ñ habere seruitutis necessi¬
tatem. quomͦ eis polliceris libertatẽ.¬
Audiert̃ qd debuer̃t: s ñ fecert̃ qđ de¬
Qͥa dixi u̾itas libabit uos attendistis
uos. quia ñ seriustis bomini: et dixis¬
tis. nemini seruiuimus unquã. Om̃is.
iudeus et grecus. diues et pauꝑ᷑: hono
tatem. Ingenuus ẽ aliquis captiuatꝰ
abarbaris: ex ingenuo factus ẽ seritus.
Audit homo miserator: considerat se ha¬
bere pecuniã. fit redemptorꝰ. ꝑgit adbar¬
baros: dat pecuniã. redimit hominẽ. Pla¬
ne reddidit libertatẽ: si abstulit ini¬

Expanded text:
Si non delectat veritas, delectet libertas. Si non delectat veritas, delectet libertas. Hoc in graeca lingua evidentius sonat, nec potest aliter intelligi. Et ut noveritis quia aliter intelligi non potest; loquente Domino, responderunt Judaei, Nos nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Veritas liberabit vos? Id est, Veritas liberos vos faciet, quomodo dicis nobis, qui nemini unquam servivimus? Quos vides, inquiunt, non habere servitutis necessitatem, quomodo polliceris eis libertated debuerunt: sed non fecerunt quod deia dixi, Veritas liberabit vos; attendistis vos quia non servitis homini, et dixistis, Nemini servivimus unquam. Omnis, Judaeus et Graecus, dives et pauper, honortatem. Ingenuus est aliquis captivatus a barbaris, ex ingenuo factus est servus: audit homo miserator, considerat se habere pecuniam, fit redemptor, pergit ad barbaros, dat pecuniam, redimit hominem. Plane reddidit libertatem, si abstulit ini
Abbreviated transcription (Latin):
Breue opus. Uerbo breue: magnũ oꝑe.
Si manseritis. Quid ẽ si manseritis:
Si in petra ȩdificaueritis. Oquã mag
indomũ illã. et ñ cecidit: fundata
eñi erat suꝑ petrã. Quid ẽ ergo. inuer¬
bo dĩ manere. nisi nullis temptationib
cedere: Premiũ quod ẽ: Cognosce¬
tis ueritatẽ: et ueritas liberabit uos.
Compatimini nob̾. Quia uocẽ meã
sentitis obtusam: adiuuate Me tran¬
quillitate. Premiũ ẽ: cognoscetis ue¬
ritatẽ. F orte aliquis diceret. Et quid
mͥ ꝓdẽ. cognoscere ueritatẽ: Et ue¬
ritas inquit lib̾abit uos. Si ñ delectat ue¬
ritas: delectet lib̾tas. Inconsuetudine
latine lingue. lib̾ari duob modis dicit᷑.
et maxime in eo consueuimus audire
hoc uerbũ. ut quicũq lib̾atur. intelli¬
gatur ꝑiculũ euadere: molestiis carere.
Lib̾ari aũt ꝓprie dicitur: liberũ fieri.
Quomͦ saluari. saluũ fieri᷑: sanari. sanũ
fieri: sic lib̾ari. liberũ fieri. Ideo dixi.

Expanded text:
Breve opus; verbo breve, magnum opere: Breve opus; verbo breve, magnum opere: Si manseritis. Quid est, Si manseritis? Si in petra aedificaveritis. O quam magin domum illam, et non cecidit: fundata enim erat supra petram . Quid est ergo in verbo Dei manere, nisi nullis tentationibus cedere? Praemium quod est? Cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Compatimini nobis, quia vocem meam sentitis obtusam: adjuvate me tranquillitate. O praemium! Cognoscetis veritatem. Forte aliquis diceret: Et quid mihi prodest, cognoscere veritatem? Et veritas liberabit vos. Si non delectat veritas, delectet libertas. In consuetudine latinae linguae liberari duobus modis dicitur: et maxime in eo consuevimus audire hoc verbum, ut quicumque liberatur, intelligatur periculum evadere, molestiis carere. Liberari autem proprie dicitur liberum fieri: quomodo salvari, salvum fieri; sanari, sanum fieri; sic liberari, liberum fieri. Ideo dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
nobis et uob̾. Si manseritis in uerbo
ineo inqͥt: uere discipłi mei estis
Addiscipulũ parũ ẽ acce¬
dere. s manere. Non ergo
ait. si audieritis uerbũ meũ. aut
si accesseritis ad uerbũ meũ. aut
si laudaueritis uerbũ meũ: s uide¬
te quid dixerit. Si manseritis inuer¬
bo meo. uere discipłi mei estis: es
cognoscetis ueritatẽ. et ueritasli¬
berabit uos. Quid dicunus fr̃s manere
in uerbo dĩ. labor ẽ. anñ ẽ : Si labor ẽ:
attende magnũ p̃miũ. Si labor ñ ẽ:
gratis accepis⁊ p̃miũ. Maneamꝰ gͦ
meo: qui manet in nob̾. Nossi in illo¬
ñ manserimus: cademꝰ Ille. aũt si in
nob̾ ñ manserit: ñ idõ domũꝑdidit.
Nouit eñ ille manere inse: qui nun¬
quam deserit se. Absit aũt abhomine.
ut maneat inse: qui ꝑdit se. Crgo nos
manemus in illo indigentia: ipse in
tum ẽ quid facere debeamus: quid
accepturi sumꝰ uideamꝰ. Indixit eñi
opus: et ꝓmisit mercedẽ. Quod est
opus: Si manseritis inuerbo meo.

Expanded text:
batur: Si manseritis in verbo meo, inquit, vere discipuli mei estis. Ad discipulum parum est accedere, sed manere. Non ergo ait, Si audieritis verbum meum; aut, Si accesseritis ad verbum meum; aut, Si laudaveritis verbum meum: sed videte quid dixerit, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Quid dicimus, fratres? manere in verbo Dei, labor est, an non est? Si labor est, attende magnum praemium: si labor non est, gratis accipis praemium. Maneamus ergo in eo qui manet in nobis. Nos, si in illo non manserimus, cadimus: ille autem, si in nobis non manserit, non ideo domum perdidit. Novit enim ille manere in se, qui nunquam deserit se. Absit autem ab homine, ut maneat in se, qui perdidit se. Ergo nos in illo manemus indigentia: ipse in tum est quid facere debeamus, quid accepturi sumus videamus. Indixit enim opus, et promisit mercedem. Quod est opus? Si manseritis in verbo meo.
Abbreviated transcription (Latin):
ego te quantũcũq peccaueris. ab
om̃i pena. etiã gehenne. inferni tor¬
torib lib̾abo. Non hoc dixit. Intendãt
gͦ qui amant in dño mansuetudinẽ:
et timeant ueritatẽ. Q eñi dulcis et
rectus dñs. Amas qͦd dulcis ẽ.: time
quod rectus ẽ. Tanquã mansue¬
tus dixit ita. Tacui s tanꝗͣ
iustus. Nunqͥd semꝑ tacebo:
Miscricors et miserator dñs. Ita pla¬
ne. Adhuc adde. longanuis. adde
adhuc: et multũ miscricors. S tune
qͦd ẽ innouissimo: et uerax. Quod
eñi mͦ sustinet peccantes: uidicatu

Expanded text:
ego quantumcumque peccaveris, te ab ego quantumcumque peccaveris, te ab omni poena etiam gehennae et inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit. 7. Intendant ergo qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax . Quos enim modo sustinet
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato ẽ ur̃m. prior in illã lapi¬
dem mittat. Illi enĩ attendentes. et
Iipso abscessu confessi: dereliquert̃ mu¬
licrem cũ magno peccato. ei qui erat
sine peccato. Et quia illa hoc audie¬
rat. qui sine peccato ẽ ur̃m prior in
illam lapidẽ mictat: ab illose pumen N
dam sꝑabat. in quo peccatũ inueniri
ñ poterat. Ille aũt qui aduersarios eiꝰ
reppulerat lingua iusticie: leuans in
eam oculos mansuetudinis. int̾roga¬
uit eã. Nemo te condempnauit: Res¬
pondit illa. Dñe. uemio. & ille. Necego
te dampnabo. a quo forte dampnari
metiusti: quia in me peccatũ ñ inue¬
nisti. Nec ego te dampnabo. Quid ẽ.
dñe: łaues gͦ peccatis: Non plane ita.
aitende qͦd sequitur. Uade. deinceps
iam noli peccare. Ergo et dñs damp¬
nauit: s peccatũ. ñ hominẽ. Si autẽ
peccatoꝵ fautor eẽt: diceret. Nec
ego te condempnabo: uade. uiue ut
uis: De mea lib̾atione esto secura.

Expanded text:
sine peccato est vestrum, prior in illam lapisine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Illi ergo attendentes se, et abscessu ipso confessi de se, reliquerant mulierem cum grandi peccato, ei qui erat sine peccato. Et quia illa hoc audierat, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem mittat; ab illo se sperabat puniendam, in quo peccatum inveniri non poterat. Ille autem qui adversarios ejus repulerat lingua justitiae, levans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo et Dominus damnavit, sed peccatum, non hominem. Nam si peccatorum fautor esset, diceret, Nec ego te damnabo; vade, vive ut vis: de mea liberatione esto secura;
Abbreviated transcription (Latin):
dens: peccatorẽ se inuenit. Ita plane.
Ergo aut istã dimittite: aut simulcũ
pidetur: mansuetus ñ uideret᷑. Dicit.
qd̃ dicere debet mansuetus et uistus.
Qui sine peccato ẽ ur̃m: prior in illã
lapidẽ mittat. Hec uox iusticie ẽ pu¬
niatur peccatrix: s ñ apeccatorib un¬
pleatur lex: s ñ ap̃uaricatorib legis.
Hec uox omino iusticie ẽ: qua iusti¬
cia illi tanquã trabali telo ꝑcussi. se
inspicientes. et reos inuenientes. unꝰ
post unũ om̃s recessert̃. Relicti sunt
duo: misera et miscdia. Dñs aũt cum
eos illo telo iusticie ꝑcussisset. nec
dignatus ẽ cadentes attendere: s a¬
uerso ab eis obtutu. rursus digito seri¬
bebat intra. Relicta aũt illa sola mu¬
licre. om̃ibusq ab euntib: leuauit
oculos suos ad mulierẽ. Audiuimus
uocẽ iusticie: audiamus et mansue¬
tudinis. Plus eñi credo t̾rita erat illa
mulier: cũ audisset adño dictũ. qui

Expanded text:
dens, peccatorem se invenit. Ita plane. dens, peccatorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam dimittite, aut simul cum pidetur; mansuetus non videretur: dicat quod dicere debet, et mansuetus et justus, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Haec vox justitiae est: Puniatur peccatrix, sed non a peccatoribus; impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericordia. Dominus autem cum eos illo telo justitiae percussisset, nec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtutu, rursum digito scribebat in terra. 6. Relicta autem sola illa muliere, omnibusque abeuntibus, levavit oculos suos ad mulierem. Audivimus vocem justitiae, audiamus et mansuetudinis. Plus enim, credo, territa erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
responsio sapientiȩ : quomͦ eos intro¬
misit inse. ł oris enĩ calumpniaban¬
tur: seipsos intrinsecus ñ ꝑscrutaban¬
tur. adulterã uidebant: se ñ respicie¬
bant. Preuaricatores legis. legem im¬
plere cupiebant: et hoc calumpnian¬
do. ñ uere tanquã adulteria casti¬
tate dampnando. Audistis uidei:
audistis pharisei. audistis legis docto¬
res. legis custodẽ.: s ñdũ intellexistis
legis latorẽ. Quid aliud uobis signifi¬
cat. cũ digito scripsit int̾ra: Digito eñi
dĩ lex scripta ẽ: s ꝓpt̾ duros in lapide
quia fructũ requirebat. dudistis ergo:
impleatur lex: lapidet᷑ adultera.S
nunqͥd quia punienda ẽ. lex implen¬
da ẽ apuniendis : Consideret se unus
tribunal m̃tis suȩ: constituat se ante
cogitationẽ suã: cogat se confiteri.
Scit eñi qui sit: quia nemo seit homi¬
num quȩ st̃ hominis. nisi sp̃s hominis
qui in ipso ẽ. Unus quisq inse inten¬

Expanded text:
responsio sapientiae! Quomodo eos introresponsio sapientiae! Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calumniando; non vere, tanquam adulteria castitate damnando. Audistis, Judaei; audistis, Pharisaei; audistis, Legis doctores, Legis custodem, sed nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum digito scribit in terra? Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in lapide quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punienda, Lex implenda est a puniendis? Consideret se unusqtribunal mentis suae, constituat se ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enim qui sit: quia nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est . Unusquisque in se inten
Abbreviated transcription (Latin):
uaricatorẽ. dicentes ei. Hostis legis.
contramoysen respondes: unmo con¬
tra eũ. qui ꝑmoysen legẽ dedit.
Reus e ᷤᷤ mortis: cũ illa et ipse
lapidandus. Posset his uerbis atq his
sentenciis inflammari inuidia: fer¬
uere accusatio: flagitari dampnatio.
S cui hecꝰ ꝑuersitas rectitudini falsi
tas ueritati: curuũ directo: stulticia
sapientiȩ. Quando illi laqueos para¬
rent. inquos ñ ipsi prius caput inice¬
s potuis capti st̃ qui tendebant: quia¬
eñi respondit dñs iħc: Quid respondit
ueritas: Quid respondit sapientia: Qͥd
respondit ipsa. cui calumpnia paraba¬
tur iusticia: Non dixit. ñ lapidetur:
ne contra legem dicere uideret᷑. Absit
aũt.ut diceret lapidet᷑: uenit eñi non
ꝑdere qͦd inuenerat: s querere qͦd ꝑie¬
rat. Quid gͦ respondit: Uidete quã
plenus ẽ iusticia: plenus mansuetudi¬
ne et ueritate. Qui sine peccato ẽ ur̃m
inquit: prior in illã lapidẽ mitat. O

Expanded text:
aevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, aevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos praepararent, in quos non prius ipsi caput injicesed potius capti sunt qui tendebant; quiaergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat . Quid ergo respondit? Videte quam plenum sit justitia, plenum mansuetudine et veritate! Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior in illam lapidem mittat. O
Abbreviated transcription (Latin):
Cuͦ loquebat᷑ ueritas agnoscebatur:
cũ aduersus iniicos ñ moueretur.
mansuetudo laudabat᷑. Cũ gͦ de du¬
obus istis id ẽ de ueritate et mansu¬
et udine eius. inimici liuore et inui¬
dia torquerent᷑: int̃cio. id ẽ iusticia.
scandalũ posuert. Quare: Quialex
uisserat adulteros lapidare. Et utiq
quod iniustũ erat: lex iubere ñ poterat.
Siqͥd alit̃ diceret. quã lex uisserat: in¬
iustus dep̃henderet᷑. Dixert̃ gͦ apud se-¬
met ipsos. Uerax putat᷑: mansuetus ui¬
detur. De iusticia illi querenda calup¬
nia ẽ. Offeramꝰ ei mulierẽ in adult̾io
dep̃bensam: Dicamꝰ de illa. qͦd in lege
scriptũ ẽ. Si eã usserit lapidari: man¬
suetudinẽ ñ habet. Si eã dimiti cen¬
suerit: iusticiã ñ tenebit. Ut autem
mansuetudinẽ inqͥunt ñ ꝑdat. inqͣ
iam popłis amabilis factus ẽ: sine du¬
bio dimiti eã dibere. dicturus est.
Hĩc nos inuenimꝰ occasionẽ accus an¬
di: et reũ faciemus tanquã legis p̃¬

Expanded text:
Cum loqueretur, veritas agnoscebatur: cum adversus inimicos non moveretur, mansuetudo laudabatur. Cum ergo de duobus istis, id est de veritate et mansuetudine ejus, inimici livore et invidia torquerentur; in tertio, id est justitia, scandalum posuerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari; et utique quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusseratdeprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem mansuetudinem, inquiunt, non perdat, in qua jam populis amabilis factus est, sine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis pr
Abbreviated transcription (Latin):
głoriĩ tuoꝵ. et inconspectu ipsuis ple¬
bis tuȩ.crogaui pecuniã tuã. Timeo
eñĩ iudiciũ tuũ. Ego dedi: tu exige.
Et si ñdicã: facturus es. Ergo hoc potiꝰ
dico. Ego dedi: tu conuerte. tu parce.
Fac pudicos qui fuert̃ impudici: ut si¬
mul in tuo conspectu cum udiciũ ue¬
nerit gaudeamus: et qui erogaui. et
cui crogatum ẽ. Placet hoc: placeat.
Quicũq inpudici estis: corrigite uos
dũ uiuitis. Ego enĩ uerbũ dĩ loqͥ pos¬
sum: inpudicos aũt innequitia ꝑseue

Expanded text:
gelorum tuorum et in conspectu ipsius plegelorum tuorum et in conspectu ipsius plebis tuae erogavi pecuniam tuam: timeo enim judicium tuum. Ego dedi, tu exige. Etsi non dicam, facturus es. Ergo hoc potius dico; Ego dedi, tu converte, tu parce. Fac pudicos qui fuerunt impudici, ut simul in tuo conspectu, cum judicium venerit, gaudeamus, et qui erogavit et cui erogatum est. Placet hoc? Placeat. Quicumque impudici estis, corrigite vos, dum vivitis. Ego enim verbum Dei loqui possum, impudicos autem in
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicit: sic et resurrectio mortuorũ.
Alit̾ ibi lucebit uirginitas: alit̾ ibi luce¬
bit castitas conuigalis: alit̃ ibi lucebit
sc̃a uiduitas. Diuierse lucebit᷑: s om̃s
ibi erunt. Splendor dispar: cȩlũ com¬
uantes et ꝓfessiones ur̃as. accedite ad
carnẽ dñi: accedite ad sangiunẽ dñi.
Quise scit alit̃ ẽẽ. ñ accedat. Com¬
pungimini magis sermone meo. Con¬
gratulantur eñi. qui sciunt seruare
conuigibus. qͦd aconuigib exiguił:
qui sciunt seruare om̃imodo continẽ¬
tiam. si hanc dõ uouerũt. Qui uͦ au¬
diunt me dicentẽ. quicũq ñ serua¬
tis castitatẽ. nolite accedere ad illum
panẽ. contristant᷑: et ego nollẽ dice¬
re.S quid facio: Timebo hominem:
et taceã ueritatẽ: Ergo sulli serui
ñ timent dnm. et iã ego ñ timeã: quasi
ñ sciã dictũ eẽ. serue nequã et piger.
tu dares. et ego exigerem: Ecce dedi
dñe ds̃ m̃s: ecce in conspectu tuo. et an¬

Expanded text:
 ut Apostolus dicit; sic et resurrectio mortuorum .  ut Apostolus dicit; sic et resurrectio mortuorum . Aliter enim ibi lucebit virginitas, aliter ibi lucebit castitas conjugalis, aliter ibi lucebit sancta viduitas. Diverse lucebunt: sed omnes ibi erunt. Splendor dispar, coelum comvantes et professiones vestras, accedite ad carnem Domini, accedite ad sanguinem Domini. Qui se scit aliter esse, non accedat. Compungimini magis sermone meo. Congratulantur enim qui sciunt servare conjugibus, quod a conjugibus exigunt; qui sciunt servare omni modo continentiam, si hanc Deo voverunt: qui vero audiunt me dicentem, Quicumque non servatis castitatem, nolite accedere ad illum panem, contristantur. Et ego nollem hoc dicere: sed quid facio? Timebo hominem, ut taceam veritatem? Ergo si illi servi non timent Dominum, etiam ego non timeam? quasi non sciam dictum esse, Serve nequam et piger, tu dares, et ego exigerem . Ecce dedi, Domine Deus meus; ecce in conspectu tuo et An
Abbreviated transcription (Latin):
S: tu quẽ tues: Maiorẽ om̃ibus. Ile
timendus ẽ inpublico: ipse insecreto.
Procedis. uideris: Intras. uideris. Lu¬
cerna ardet. uidet te:. Lucerna extin¬
cta ẽ. uidet te. Incubiculd̃ intras. ui¬
det te: Incorde uersaris. uidet te. Ipsũ
time: illũ cui cura ẽ ut uideat te: et
uł timendo castus esto. Aut si peccare
uis: quere ubi te ñuideat. et fac quod
quȩ ꝑmissa st̃ paciamini relaxare
ut ñ solũ concubitu illicito dęuertatis:
sed etiã licitũ contempnatis aspectũ.
Mem̃tote in quocũq sexu sitis. siue
mares. siue femine: angłorũ uos uitã
ducere int̾ra. Angłi enĩ ñ nubunt: neq
uxores ducunt. Hoc erimus: cũ resur¬
rexerimus. Quanto uos meliores. qui
quod erunt homines post resurrectio¬
nem: hoc uos incipitis ante mortẽ:
Seruate. gradus ur̃os: seruat enĩ ds̃ uo
bis honores ur̃os. Comparata ẽ resurre¬
ctio mortuoꝵ: stellis incęlo constitutis.

Expanded text:
Sed tu quem times, major est omnibus. Ipse Sed tu quem times, major est omnibus. Ipse timendus est in publico, ipse in secreto. Procedis, videris; intras, videris: lucerna ardet, videt te; lucerna exstincta est, videt te: in cubiculum intras, videt te; in corde versaris, videt te. Ipsum time, illum cui cura est ut videat te; et vel timendo castus esto. Aut si peccare vis, quaere ubi te non videat, et fac quod quae permissa sunt, patiamini relaxare; ut non solum a concubitu illicito divertatis, sed etiam licitum contemnatis aspectum. Mementote in quocumque sexu sitis, sive mares, sive feminae, Angelorum vitam ducere vos in terra. Angeli enim non nubunt, neque uxores ducunt. Hoc erimus, cum resurrexerimus . Quanto vos meliores, qui quod erunt homines post resurrectionem, hoc vos incipitis esse ante mortem? Servate gradus vestros: servat enim vobis Deus honores vestros. Comparata est resurrectio mortuorum stellis in coelo constitutis.
Abbreviated transcription (Latin):
resñdũ habetis. et tam̃ ad m̃sã dñi¬
cam iam acceditis. et carnẽ. xp̃i mandu¬
catis. et sanguinẽ bibitis: si ducturi es¬
tis uxores. seruate. uos uxorib ur̃is. Qua
les uultis aduos uenire: tales uos debẽt
et ipse inuenire. Quis uiuenis ẽ. qui ñ
castã uelit ducere uxorẽ: Et si ac¬
cep turus ẽ uirginẽ: quis non in¬
tactam desideret: Intactam queris:
intactus esto. Puram queris: noli ẽẽ in¬
purus. Non eñi illa potest: et tu ñ po¬
tes si ficri ñ possit. nec illa possĩt: quia
uero illa potest:.doceat te quod fieri
potest. & illa ut possit: ds̃ regit. S tu
głosior eris: si feceris. Quare głosior:
Illã premit parentũ custodia: refrenat
infirmiorẽ sexũ ipsa uerecundia. Po¬
stremo leges timet: quas tu ñ tues.
Idõ gͦ głosior eris si feceris: quia si fece¬
ris tu. dm̃ times. Habet illa multa que
timeat. pret̃ dm̃:. Tusolum dm̃ times.

Expanded text:
res nondum habetis, et tamen ad mensam Domires nondum habetis, et tamen ad mensam Dominicam jam acceditis, et carnem Christi manducatis, et sanguinem bibitis, si ducturi estis uxores, servate vos uxoribus vestris. Quales eas vultis ad vos venire, tales vos debent et ipsae invenire. Quicastam velit ducere uxorem? Et si accepturus est virginem, quis non intactam desiderat? Intactam quaeris, intactus esto. Puram quaeris, noli esse impurus. Non enim illa potest, et tu non potes. Si fieri non possit, nec illa posset. Quia vero illa potest, doceat te quia fieri potest. Et ut illa possit, Deus regit. Sed tu gloriosior eris, si feceris. Quare gloriosior? Illam premit parentum custodia, refrenat infirmioris sexus ipsa verecundia. Postremo leges timet, quas tu non times. Ideo gloriosior eris si feceris; quia tu si feceris, Deum times. Habet illa multa quae timeat praeter Deum: tu solum Deum times.
Abbreviated transcription (Latin):
res ñ sermonib s morib ur̃is: ut illiqͥ ñ
st̃ baptitati sic festinent sequi uos. ut
ñ ꝑeant imitando uos. Qui coniugati
estis. fidẽ thori seruate uxorib ur̃is:
reddite qd̾ exigistis. Uir afemina exi¬
gis castitatẽ: prebe illi exemplũ ñ uer¬
bum. Tues caput: qua is uide. Hac eni
debes ire: qua illi non sit ꝑiculosum
sequi. Inmo tu ipse quoiuis eam sequi:
illuc debes ambulare. Ab inbecilliore
sexu exigis fortitudinẽ: Carnis concu¬
piscentiam ambo habetis: qui forcior ẽ.
prior uincat. & tam̃ quod dolendũ ẽ:
femine castitatẽ: quã uiri seruare no¬
lunt. & itieo qͦd ñ seruant. se uiros ui¬
dere uolunt. Quasi ꝓptẽa sit forcior
sexii. ut eũ faciluis subiuget inimicꝰ
Lucta ẽ. p̃liũ ẽ: pugna ẽ. Uir fortior
femina: uir caput ẽ femine femina
pugnat et iuncit. Tu bosti succumbis:
Stat corpus: iacet saput. Qui aũt uxo¬

Expanded text:
res non sermonibus, sed moribus vestris: ut illi qui non res non sermonibus, sed moribus vestris: ut illi qui non sunt baptizati, sic festinent sequi vos, ut non pereant imitando vos. Qui conjugati estis, fidem tori servate uxoribus vestris. Reddite quod exigitis. Vir, a femina exigis castitatem, praebe illi exemplum, non verbum. Tu es caput, qua is vide. Hac enim debes ire, qua illi non sit periculosum sequi: imo tu ipse qua vis eam sequi, illuc debes ambulare. Ab imbecilliore sexu exigis fortitudinem: carnis concupiscentiam ambo habetis; qui fortior est, prior vincat. Et tamen quod dolendum est, feminae castitatem, quam viri servare nolunt: et in eo quod non servant, se viros videri volunt; quasi propterea sit fortior sexu, ut eum facilius subjuget inimicus. Lucta est, praelium est, pugna est. Vir fortior est femina, vir caput est feminae . Femina pugnat, et vincit: tu hosti succumbis? Stat corpus, et jacet caput? Qui autem uxo
Abbreviated transcription (Latin):
tra te clausit. ut hoc nescias: Uelatũ ẽ:
et surdus es. Aures eñi corporis paten¬
tes habes: quia uerba quȩ dicta st̃ au¬
dis: s aures cordis adhuc clausas ha¬
bes: quia qͦd dictũ ẽ ñ intelligis. Dis¬
puto: ñ dissero. Ecce pascha ẽ. Danom
ad baptismũ. Si ñ te excitat festiuitas:
ducat ipsa curiositas:. ut scias quid di¬
ctum sit. Qui manducat carnẽ meã.
et bibit sanguinẽ meũ: in me manet
et ego in illo. Ut scias quid dictũ sit:
pulsa. et aꝑietur tibi. Et ut tibi dico.
pulsa. et apietur tibi: ita et ego pul¬
so aꝑiri michi: aurib ꝑsonans:. ad pectus
fr̃s mei. ut ad tantã gr̃am regeneratio¬
nis accedere non morentur: quanta nob̃
cura eẽ debet in edificandis fidelib ut
ꝓsit eis quod accedunt. non sibi tales
epulas in uidiciũ manducent et bibãt:
Ut aũt ñ inuidiciũ manducent et bi¬
bant: bene uiuant. Estote exhortato¬

Expanded text:
tra te clausit, ut hoc nescias? Velatum est:tra te clausit, ut hoc nescias? Velatum est:et surdus es. Aures enim corporis patentes habes, quia verba quae dicta sunt audis: sed aures cordis adhuc clausas habes, quia quod dictum est non intelligis. Disputo, non dissero. Ecce Pascha est, da nomen ad Baptismum. Si non te excitat festivitas, ducat ipsa curiositas: ut scias quid dictum sit, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo. Ut scias mecum quid dictum sit, pulsa, et aperietur tibi. Et ut tibi dico, Pulsa, et aperietur tibi: ita et ego pulso, aperi mihi. Auribus personans, ad pectus fratres mei, ut ad tantam gratiam regenerationis accedere non morentur: quanta nobis cura esse debet in aedificandis fidelibus, ut prosit eis quod accedunt; non sibi tales epulas in judicium manducent et bibant? Ut autem non in judicium manducent et bibant, bene vivant. Estote exhortato
Abbreviated transcription (Latin):
ne admanducandã carnẽ suã. et bibendũ
sanguinẽ suũ. Quia audistis hec: aliqͥ¬
baptirati et fideles estis: quid dixerit
nostis. Qui aũt int̾ uos adhuc cathe¬
cumini uł audientes uocantur: potu¬
ert̃ eẽ cũ legeretur audientes. Nunqͥd
et intelligentes: Ergo sermo nr̃: ad
utrosq dirigitur. Qui iam manducãt
carnẽ dñi. et bibunt sanguinẽ euis co¬
gitent quid manducent et quid bibant:
ne sicut dixit apłs iudiciũ sibi mandu¬
cent et bibant. Qui aũt nondũ mandu¬
cant et n ͣbibunt: ad tales ȩpulas inuita¬
ti festinent. Pistos dies magistri pascũt:
xp̃c cotidie pascit. Mensa ipsius ẽ. illa
inmedio constituta. Quid causȩ ẽ. ut
odientes insam uideatis. et ad epulas
ñ accedatis: Et forte mͦ cũ euangłm le¬
geretur: dixistis incordib ur̃is. Putamꝰ.
quidẽ quid dicit: caro mea uere ȩsca ẽ.
et sanguis m̃s uere potus ẽ: Quomo¬
do manducat᷑ caro dñi. et bibitur san¬
gius dñi : Putamꝰ quid dicit: Quis con¬

Expanded text:
et bibendum sanguinem suum. Qui audistis haec, nonbaptizati et fideles estis, quid dixerit, nostis. Qui autem inter vos adhuc Catechumeni, vel Audientes vocantur, potuerunt esse cum legeretur audientes, numquid et intelligentes? Ergo sermo noster ad utrosque dirigitur. Qui jam manducant carnem Domini, et bibunt sanguinem ejus, cogitent quid manducent, et quid bibant: ne, sicut dicit Apostolus, judicium sibi manducent et bibant . Qui autem nondum manducant, et nondum bibunt, ad tales epulas invitati festinent. Per istos dies magistri pascunt, Christus quotidie pascit, mensa ipsius est illa in medio constituta. Quid causae est, o Audientes, ut mensam videatis, et ad epulas non accedatis? Et forte modo cum Evangelium legeretur, dixistis in cordibus vestris: Putamus quid est quod dicit, Caro mea vere esca est, et sanguis meus vere potus est? Quomodo manducatur caro Domini, et bibitur sanguis Domini? Putamus quid dicit? Quis con
Abbreviated transcription (Latin):
głista indomũ suã. Inde iħ̾c ꝑrexit
inmontẽ. Montẽ aũt oliueti: mon¬
tẽ fructuosũ. In montẽ unguenti:
inmontẽ crismatis. Ubi eñi decebat
docere xp̃m: nisi inmonte olueti :¬
.Xp̃i eñi nom̃. achrismate dictumẽ.
Chrisma aũt grece: latine unctio
nuncupat᷑. Ideo nos unxit: quia lu¬
ctatores contra diabolũ fecit. Et di¬
luculo iterũ uenit intemplũ: et om¬
nis popłs uenit ad eũ: et sedens do¬
cebat eos. et ñ tenebatur. quia ñ pa¬
ti dignabat᷑. Nc̃ iam attendite: ibi
abinimicis temptata sit dñi mai¬
suetudo. Adducunt aũt illi scribe et
pharisei mulierẽ in adult̾io dephensã.
et statuert̃ eam inmedio. et dixert̃ ei.¬

Expanded text:
isque in domum suam. 3. Inde Jesus perrexit in montem: in montem autem Oliveti, in montem fructuosum, in montem unguenti, in montem chrismatis. Ubi enim decebat docere Christum, nisi in monte Oliveti? Christi enim nomen a chrismate dictum est: χρίσμα autem graece, latine unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctatores contra diabolum fecit. Et diluculo iterum venit in templum, et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nondum pati dignabatur. 4. Nunc jam attendite, ubi ab inimicis tentata sit Domini mansuetudo. « Adducunt autem illi Scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio; et dixer