comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes quo maior inter
natos mulierũ nemo surre¬
xit lux non ẽẽ asseritur. ut uide¬
licet xp̃s non esse quod putaba¬
tur. monstraretur. Ille enim ut
scriptum ẽ erat lucerna ardens
& lucens. Ardens scilicet fide
& dilectione lucens uerbo et
actione. O ratiam uͦ lucis pec.¬
toribus infundere: solius est eiꝰ.
de quo dicitur. Erat lux uera:
quȩ inluminat omẽm homi¬
nem uenientem in mundum.
Omnem uidelicet qui inlumi¬
natur siue naturali ingenio:
seu sapientia diuina. Sicut
enim nemo a se ipso esse. ita
etiam nemo a se ipso sapiens
esse potest. Sed illo inlustran
te. de quo scriptũ est. Omnis
sapientia adño dõ ẽ. Quius
utramq naturam. & diuinã
uidelicet qua semꝑ ubiq to¬
tus manet. et humanam ex
qua in tempore natus. loco
inclusus apparuit: consequen¬
ter euangelista descripsit di¬
cens. In mundo erat et mun.¬
diis ꝑ ipsum factus :: et mun¬
dus eum non cognouit. In
ꝓpͥa uenit: et sui eum non re¬

Expanded text:
Joannes, quo major inter Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit , lux non esse asseritur, ut videlicet Christus non esse quod putabatur monstretur. Ille enim, ut scriptum est, erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venienteomnem videlicet, qui illuminatur sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potte, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est, cujus utramque naturam, et divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In mundo erat. Nondus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non re
Abbreviated transcription (Latin):
crederent in illum. Maledic
⁊us homo qui confidit in ho¬
minem: & ponit carnem bra¬
chium suum. Sed ut omnes
inquit crederent ꝑ illum.
Hoc ÷ ut ꝑ illius testimoniũ.
crederent in lucem: quam
mundi. qui sequitur me non
ambulabit in tenebris:. sed ha¬
bebit lumen uitȩ. Sequitur.
N on erat ille lux: s ut testimo¬
num ꝑhiberet de lumine.
Erat lux uera: quȩ inluminat
omẽm hominem uenientem
in mundum. Et scĩ quidem
homines luix sunt recte uoca¬
ti: dicente ad eos dño. Ues estis
lux mundi. Et apostolo pau¬
lo. Puistis aliquando tenebre:
nunc autẽ lux in dño. Sed
multum distat inter lucem
quȩ inluminatur: et lucem
quȩ inluminat. Inter eosqͥ
participatione uerȩ lucis ac¬
cipiunt ut luceant: et ipsã
lucem ꝑpetuam. quȩ non so¬
lum lucere in se ipsa. sed et
sua p̃sentia quoscumq adti¬
gerit. in lustrare sufficit. Ad
cuius cõꝑationem uerȩ luciᷤᷤ
non tantum minores quili¬
bet electi. uerum etiam ipse

Expanded text:
crederent in illum. Maledictus crederent in illum. Maledictus enim homo, qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum . Sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut per illius testimonium crederent in lucem quam mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vitae . Sequitur: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
conditionis honore ꝓcul re¬
cedentes. comparati sunt ium̃¬
tis insipientibus & similes fac¬
⁊i sunt illis: atq idõ recte uo¬
luntatis luce priuantur. Et
lux inquit in tenebris lucet:
& tenebre eam non cõp̃hende¬
ri merent᷑ corda hominum
sue p̃sentia cognitionis inlustrat.
Cenebre autem stulti sunt & um¬
qui. quoꝵ ceca p̃cordia lux ȩt̃nȩ
sapientiȩ qualia sint manifes
dios eiusdem lucis nequaquã
caꝑe ꝑ intelligentiam possint:
Neluti si quilibet cecus iubare.
solis obfundatur: nec tamen ip
se solem cuius lumine ꝑfun¬
ditur aspiciat. Talibus tam̃
diuina consuluit misericordi¬
a. qualit̾ ꝑuenire possint ut
illam ueram lucem cernerẽt:
et essent filii lucis qui fuerũt
fili tenebrarum. Et huius
cognitionis initium fuit qđ
sequitur. Fuit homo miss
ado: cui nomen erat iohan¬
nes. Hic uenit in testimoni¬
um. ut testimonium ꝑhibe¬
ret de lumine: ut om̃s cre
derent ꝑ illũ. Non ait. ut õs

Expanded text:
conditionis honore procul reconditionis honore procul recedentes comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis lumine privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderi merentur, corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sapientiae qualia sint manifestdios ejusdem lucis nequaquam per intelligentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tse solem, cujus lumine perfundatur, aspiciat. Talibus tamen divina consuluit misericordia, qualiter pervenire possint ut illam veram lucem cernerent, et essent filii lucis, qui fuerunt filii tenebrarum, et hujus cognitionis initium fuit quod sequitur. Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de luminderent per illum. Non ait, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tali factoris ratione quasi sem¬
ꝑ uixerat. ⁊ uiuit. Non quia
coȩt᷑nũ ÷ creatori quod creauit:
s quia coeterna ÷ illi ratio uo¬
luntatis suȩ. in qua ab ęt̾no
habuit & habet quid et quan¬
do crearet. qualit̾ creatum
gubernet. ut maneat: ad qͤm
finem singła quȩ creauit ꝑ¬
ducat. Ideo ita distinguen¬
dum ÷ & subinferendũ quasi
alia uoce. in ipso uita erat: quia
quicquid ꝑ ipsum factũ÷ etiam¬
& in ipso uiuit. S icut ars ina-¬
nimo artificis uiuit: licet archa
uel aliud aliquid ab ipso factũ
pereat. Sequitur. Et uita erat
lux hominum. Quo uerbo a¬
ꝑte docetur. quod ipsa uitalis
ratio ꝑ quem omĩa disposita st̃
& regunt᷑: non omẽm creaturã
s rationabilem tantum ut sa-¬
pere possit. inluminat. Nomi¬
nes namq qui ad imaginem
dĩ facti sunt. ꝑciꝑe sapientiã
possunt: animalia non possũt.¬
Sed et animalis quicumq ÷ ho:
ta erat lux hominum. subiũ¬
xit & de his qui abhumane

Expanded text:
tali factoris ratione quasi semtali factoris ratione quasi semper vixerat, et vivit: non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Ideo ita distinguendum est, et subinferendum quasi alia voce: In ipso vita erat, quia quidquid per ipsum factum est, etiam in ipso vivit, sicut ars in animo artificis vivit, licet arca vel aliud alpereat. Sequitur: « Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum, ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possuSed et animalis quicunque est hta erat lux hominum, subjunxit, Et de his qui ab humanae
Abbreviated transcription (Latin):
turas: intellegit᷑ et̾naliter
uerbum id ÷ filium dĩ ẽe̾ in
patre. & om̃e creaturarum
pͥncipium sua essentia p̾ire.
Alii magnalia quȩ in homi¬
ne gessit ꝑhibent: ille quod
omnem creaturam uisibilẽ
& inuisibilem ꝑ ipsum deuꝰ¬
pat̾ fecerit docet dicens. G
mnia ꝑ ipsum facta suntis
sine ipso factũ: nichil. Si
enim nichil creaturarum sine ip¬
so factum ÷: patet ꝓfecto. quia
ipse creatura non ÷ ꝑ quem om¬
nis creatura facta est. Et neqͥs
audiens factam ꝑ dĩ filium cre¬
aturam. mutabilem credat eiuꝰ
uoluntatem. quasi qui subito
uell& facere creaturam quam
ab ȩt̾no numquam ante fecis¬
set: manifeste docet euange¬
lista factam quidem in tem¬
pore creaturam. s in et̃na cre¬
atoris sapientia quando & quał
crearetur. semꝑ fuisse disposi¬
tum. It hoc ÷ quod ait. Qđ
factum÷ in ipso uita erat. Id
quod factum in tempore si¬
ue uiuum siue uita carens
apparuit: om̃e hoc inspiri¬

Expanded text:
turas, intelligitur aeternaliter turas, intelligitur aeternaliter Verbum, id est, Filium Dei, esse in Patre, et omne creatuprincipium sua essentia praeire. « Alii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem per ipsum Deus fecerit, docet, dicens : Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipst factum, patet profecto quia ipse creatura non est, per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Dei Filium creaturam, mutabilem credat ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam, quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum, et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum, sive vita carens apparuit, omne hoc in spiri
Abbreviated transcription (Latin):
men de lumine̾. Filius prin¬
cipium: s a principio pͥncipi¬
um. Quod enim erat inpͥn¬
cipio non finit᷑ tempore: non
principio p̃uenit᷑. Siue ad
creaturarum uel tempoꝵ ue¬
lis referre quod ait in princi¬
pio erat u̾bum: quicquid cre¬
aturarum quodcumq pͥnci¬
pium habuit ut esset: erat
tunc uerbũ dĩ ꝑ quod facta¬
sunt omia. Ideo quater dicit
euangelista erat. erat. erat. e¬
ratrut intellegeres omnia
tempora p̾uenisse coęt̾nũ dõ pa¬
tri uerbum. Alii euangeliste
inter homines subito apparu¬
isse dĩ filium demonstrant:
beatus iohannes apud dm̃ sem¬
ꝑ fuisse declarat dicens. Et
uerbum erat apud dm̃. Alui
eum uerum hominem: ille
ipsum uerũ confirmat esse
dm̃ dicens. Et ds̃ erat uer¬
bum. Alii hominem eum
apud homines temporalit᷑
conu̾satum: ille dm̃ apud de¬
um in principio manentẽ
ostendit. dicens. Hoc erat
in principio apud dm̃. Si e¬
tiam suꝑius pͥncipium ad
patrem referre placet. & hoc
sequens pͥncipium ad crea¬

Expanded text:
non de principio; Filius principium, sed a principio principium. Quod enim erat in principio, non finitur tempore, non principio praevenitur. Si vero ad creaturarum vel temporum velis referre principium, quod ait: In principio erat Verbum, quidquid creaturarum quodcunque principium habuit ut esset, erat tunc Verbum Dei, per quod sunt omnia. Ideo quater dicit evangelista, erat, erat, erat, erat, ut intelligeres omnia tempora praevenisse coaeternum Deo Patri Verbum. Alii evangelistae inter homines subito apparuisse Dei Filium demonstrant; beatus Joannes apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille ipsum verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Si enim superius principium ad Patrem referri placet, et hoc sequens principium ad crea
Abbreviated transcription (Latin):
petri appellatur frater: suꝑ
quem erat postea fundanda
eccłia. Oui audierunt ab io¬
hanne:et secuti fuerant eum
Inuenit hic pͥmus fratrem sic
Ouera pietas. Statim ut inuen¬
it ħ̃m. stati ut inuenit mar¬
garitam: statim ut inuenit
thesaurum. fratri nuntiat.
Fratrem suum symonem uo¬
cat: fratrem non tam sangui¬
ne quam sp̃u. Quem fratrẽ
habebat germanitate et san¬
guine:uoluit habere & fide
germanum. Et dicit ei. In¬
uenimus messiam. Nemo in¬
uenit nisi qui querit. Iste qͥ
inuenisse se dicit: ostendit
quia dui quesierit. Inueni¬
mus messiam: qđ est int̃pre¬
xp̃m in moyse. in omibus ꝓ¬
phetis. et quem inuenire cu¬
sequi: quia non erat ordoe.¬
tatis ubierat meritum fidei.
Intuitus autem eum iħs di¬
xit. Tues symon filius iona:
tu uocaberis cephas. quod
interp̃tat᷑ petrus. Nec dũ
meruit nomen mutare.
tre plus acciꝑet: Quid mauis
fecerat. Minorem fratrem secu¬
tus est: et quem habebat disci¬
pulum non dedignatus ẽ habe¬

Expanded text:
Petri appellatur frater, super Petri appellatur frater, super quam erat postea fundanda Ecclesia. Qui audierant a Joanne, et secuti fuerant eum. Invenit hic primum fratrem suum. O vera pietas! Statim ut invenit Jesum, statim ut invenit margaritam, statim ut invenit thesaurum, fratri nuntiat, fratrem suum Simonem vocat, fratrem non tam sanguine quam spiritu. Quem fratrem habebat germanitate et sanguine, voluit habere et fide germanum; et dicit ei: Invenimus Messiam. Nemo invenit, nisi qui quaerit. Iste qui invenisse dicit, ostendit quia diu quaesierit. Invenimus Messiam, quod est interprem in Moyse, et in omnibus prophetis; et quem invenire cusequi, quia non erat ordo aetatis, ubi erat meritum fidei. Intuitus autem Jesus eum dixit: Tu es Simon filius Jona: ut vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. Necdum meruit nomen mutari tre plus acciperet? Quid majus fecerat? Minorem fratrem secutus est, et quem habebat discipulum, non dedignatus est habe
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tat᷑ magister. Ih̃s au¬
tem respondens eis dixit.
Uos autem qui discipuli iohan
nis estis. qui ex ipso nomine
confessionem uram demon¬
stratis & dicitis rabbi Deni¬
te & uidete ubi maneo. Uene¬
runt & uiderunt ubi maneret.
Ergo & apud eum manserunt
die illo. Quia credebant: non
in nocte manserunt s in die.
Nox illa tenebras non habebat:
ubi erat fides ueri luminis.
Et apud eum manserunt die
illo. Hora erat quasi decima.
Ha lege ueniebant ad euange¬
lium: ad fidem xp̃i mittebat
illos legis decalogus. Erat aut̃
andreas frater sy monis petri.
unus ex duobus qui audiert
a iohanner & secuti fuerant ih̃m
In fide non est ordo. Ubicumq
fidelis est anima: ibi annoꝵ
multitudo non querit᷑ nec par¬
citas. Andreas minor erat si¬
mone petro. et tamen non que¬
rit᷑ etatis ordo. sed fidei. Iħm
pͥmus inuenit. Erat autem
andreas frat̾ symonis petri
unus ex duobus. Nisi forte
et hȩc dignitas ẽ andreȩ. ꝙ

Expanded text:
interpretatur magister. Jesus auinterpretatur magister. Jesus autem respondens eis, dixit: Vos autem, qui discipuli estis Joannis, qui ex ipso nomine confessionem vestram demonstratis, et dicitis Rabbi, venite et videte ubi maneo. Venerunt, et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo. Quia credebant, non in nocte manserunt, sed in die. Nox illa tenebras non habebat, ubi erat fides veri luminis, et apud eum manserunt die illo. Hora autem erat quasi decima. Ex lege veniebant ad Evangelium, ad fidem Christi mittebat illos legis Decalogus. Erat autem Andreas frater Simonis Petri, unus ex duobus, qui audierant a Joanne, et secuti fuerant eum. In fide non est ordo. Ubicunque fidelis est anima, ibi annorum multitudo non quaeritur, nec paucitas. Andreas minor erat Simone Petro, et tamen non quaeritur aetatis modo, sed fidei. Jesum primus invenit. Erat autem Andreas frater Simonis Petri, unus ex duobus. Nisi forte et haec dignitas est Andreae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
eos sequentes dixit. Quio
queritis: Non quasi ignorãs
interrogat: s int̾rogat ut
mercedem habeant respon¬
dentes. Ouid queritis: Nec
diccit quem queritis: ne se
uideretur ostendere. Ouid
queritis: Rem interrogat: ut illi
ꝑsonam significent. Quid que¬
ritis: Qui dixerunt. rabbi. Ip¬
sa appellatio responsionis: indi¬
cium est fidei. Quando enu
dicunt rabbi quod intellegit᷑
magister & secuntur eum: uti¬
ꝙ magistrum secuntur. Et di.¬
cunt. Ubi habitas: Dicit eis.
Uenite & uidete. Uolunt habi¬
taculum nosse iħ̃u. uolunt s
ostendi qualem habitationẽ
habeat saluator:. It cũ ille os¬
tenderit in quibus cp̃s habi¬
tet. tales se exhibeant in qͥbꝰ
possit dñs habitare. Et dicit
eis. Uenite & uidete. Uultis
uidere habitaculum meum᷑:
sermone explicari non pot¬
est: oꝑe demonstratur. Ueni¬
te & uidete. Isti quia de testi¬
monio legis uenerant. quia
statim in ipso nomine confi¬
tentur: et dicunt rabbi qđ

Expanded text:
eos sequentes se, Dixit: Quid eos sequentes se, Dixit: Quid quaeritis? Non quasi ignorans interrogat, sed interrogat ut mercedem habeant respondentes. Quid quaeritis? Non dixit, Quem quaeritis? ne se videretur ostendere; sed Quid quaeritis? Rem interrogat, ut illi personam significent. Quid quaeritis? Qui dixerunt ei: Rabbi. Ipsa appellatio responsionis indicium est fidei. Quando enim dicunt Rabbi, quod intelligitur magister, et sequuntur eum, utique magistrum sequuntur, et dicunt: Ubi habitas? Dicit eis: Venite, et videte. Volunt habitaculum nosse Jesu, volunt sibi ostendi qualem habitationem habeat Salvator, ut cum ille ostenderit in quibus Christus habitet, tales se exhibeant, in quibus possit Dominus habitare; et dixit eis: Venite, et videte. Vultis videre habitaculum meum? Sermone explicari non potest, opere demonstratur. Venite, et videte. Isti quidem testimonio legis venerant, quia statim in ipso nomine confitentur, et dicunt Rabbi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
monstratur. Dicit gͦ ad dis¬
cipulos suos. O uid me seqͥ¬
mini. quio me putatis ma¬
gistrum habere: Hcce agnꝰ
dĩ Illum sequimini: illum
oportet crescere me autem
minui. Nemo prudentũ
eum qui minuit᷑ sequitur:
et relinquit eum qui cres¬
cit. Et audierunt eũ duo
discipuli loquentem. Magis¬
tri imperium sunt secuti. Tes¬
timonium iohannis. fides est
discipuloꝵ. Et secuti sunt iħ̃m.
Sequentes iħm reliquerunt
iohannem: Sequentes euan¬
gelium. legem amiserunt.
Sic tamen secuti sunt euange¬
lium: ut testimonio uterent᷑
e lege. C onuersus aut̃ iħs:
& uidens eos. Discipuli iohan¬
nis cõminus et coram &ante¬
cessu iħm uidere non poterãt:
s tergum illius sequebantur
ut uiderent. Ergo illi disci¬
puli faciem dñi uidere non
poterant. Conuertit se et
quodammodo de sua maies¬
tate lescendit: ut possent dis¬
cipuli contemplari faciem
illius. Conuertit se. ut ea
lege. a discipulis cerneret᷑.
Conuersus autem & uioens

Expanded text:
monstratur. Dicit ergo ad dismonstratur. Dicit ergo ad discipulos suos: Quid me sequimini? Quid me putatis magistrum habere? Ecce agnus Dei. Illum sequimini, illum oportet crescere, me autem minui. Nemo prudentum eum qui minuitur, sequitur, et relinquit eum qui crescit. Et audierunt eum duo discipuli loquentem magistrum: Magistri imperium sunt secuti. Testimonium Joannis fides est discipulorum. Et secuti sunt Jesum. Sequentes Jesum, relinquerunt Joannem; sequentes Evangelium, Legem amiserunt. Sic tamen secuti sunt Evangelium, ut tese lege. Conversus autem Jesus, et videns eos. Discipuli Joannis cominus et coram antecessu Jesum videre non poterant, sed tergum illius sequebantur, ut viderent. Ergo illi discipuli faciem Domini videre non poterant. Convertit se, et quodammodo de sua majestate descendit, ut possent discipuli contemplari faciem illius. Convertit se, ut ex lege a discipulis cernerentur. Conversus autem, et videns
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ. filius dĩ ꝑ misericordiam
factus ẽ homo ut idem ipse
& ꝑ diuinitatem patri. et ꝑhu.
manitatem congrueret nob:
t ꝑ humanitatem nr̃e simi¬
lem ꝓ nobis cum hoste con¬
fligere. ꝑ diuinitatem patri
consubstantialem. ad imaginẽ
nos dĩ & si militudinẽ quam
peccando amisimus. posset
digne recreare. Per mortem
nr̃e fragilitatis destrueret
eum qui habebat mortis in¬
ꝑium: & ꝑ inpassibilem suȩ
diuinitatis potentiam recon¬
ciliaret nos dõ patri .iii.
hannes: quia credebat in dño.
Et duo ex discipulis eius. Sta¬
tim enim crediderunt: & secu
mus singula scripturarũ u̾ba
tractare: qr iohannes stans &
iħs ambulans dicit᷑. Et aspi¬
ciens ih̃m ambulantẽ: dicit.
Nice agnus dĩ. I.ex dat testi¬
monium. Hece agnus dĩ. Ag¬
qui tollit peccata mundi. Ag¬
nus qui exterminatorem eg¬
ypti populum israel ꝑcute¬
re non sinit. Ecce agnus dĩ.
do dicit᷑ ecce: quodammodo
ille qui ostendit᷑ digito de¬

Expanded text:
a Deo, Filius Dei per misericordiam a Deo, Filius Dei per misericordiam factus est homo, ut idem ipse et per divinitatem Patri et per humanitatem congrueret nobis; ac per humanitatem nostri similem pro nobis cum hoste configere, per divinitatem Patri consubstantialem, ad imaginem nos Dei et similitudinem, quam peccando amisimus, posset digne recreare; ut per mortem nostrae fragilitatis destrueret eum qui habebat mortis imperium, et per impassibilem suae divinitatis potentiam reconciliaret nos Deo Patri. » VERannes, quia credebat in Domino, et duo ex discipulis ejus; statim enim crediderunt, et secumus singula Scripturarum verba tractare, quare Joannes stans, et Jesus ambulans dicitur: Et aspiciens Jesum ambulantem, dicit: Ecce agnus Dei. Lex dat testimonium: ecce agnus Dei, agqui tollit peccata mundi, agnus qui exterminatorem Aegypti populum Israel percutere non sinit. Ecce agnus Dei. do dicitur ecce, quodammodo ille qui ostenditur, digito de
Abbreviated transcription (Latin):
rio lugeant. esuriant & sitiãt
iusticiam. misericordiam᷑. mũ¬
ditiam cordis et tranquillita¬
tem pacis amplectant᷑: sed &
ꝓ obseruatione iusticie ꝑsecu¬
tionem pati non uereantur:
elemosinis. mationibus. &¬
autem ad tempus: ne semꝑ.
infirmos curandi. mortuos
suscitandi. leprosos mundan¬
di. demones eiciendi. uel eti¬
am ꝓphetandi possint habe¬
re uirtutẽ. Manet semper
ut mirabilit᷑̾ ipsi uiuant: ue¬
nit ad tempus. ut etiam aliis
ꝑ miraculoꝵ signa quales sit.
dixerat post me uenit uir
qui ante me factus ẽ. nunc
testimonium ꝑhibet quia hic ẽ
filius dĩ. Utruisq nature uerita¬
tem & humane uidelicet et di¬
manifeste designans. Hrubes¬
cat manicheus audiens uenit
iur: conticescat fotinus. audiens
hic est filius dĩ. Audiant man¬
sueti et letent᷑. quia uenit uir
post iohannem fortior iohanne.
qui baptirat in spũ scõ: et quia
hic est filius dĩ. Quia enim
ꝑ suꝑbiam recessimus homines

Expanded text:
rio lugeant, esuriant et sitiant rio lugeant, esuriant et sitiant justitiam, misericordiam, munditiam cordis, et tranquillitatem pacis amplectantur: sed et pro observatione justitiae persecutionem pati non vereantur, eleemosynis, orationibus, jautem ad tempus, ne semper infirmos curandi, mortuos suscitandi, leprosos mundandi, daemones ejiciendi, vel etiam prophetandi possint habere virtutem. Manet semper, ut mirabiliter ipsi vivant: venit ad tempus, ut etiam aliis per miraculorum signa, quales sint dixerat: Post me venit vir, qui ante me factus est: nunc testimonium perhibet, quia hic est Filius Dei: utriusque naturae veritatem, et humanae videlicet et dimanifeste designans. Erubescat Manichaeus, audiens: Venit vir. Conticescat Photinus, audiens: Hic est Filius Dei. Audiant mansueti et laetentur, quia venit vir post Joannem, fortior Joanne, qui baptizat in Spiritu sancto, et quia hic est Filius Dei. Quia enim per superbiam recessimus omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur: ut et baptista ipse
nosceret : et credentibus dare¬
tur indicium. nequaquam se
nisi baptizatos aqua. sp̃s eius¬
dem posse baptisma mereri.
Ouerendum est interea quomͦ
speciale. filii dĩ agnoscendi sig¬
num fuerit. quo suꝑ eum des¬
cenderit & manserit sp̃s: cũ
etiam discipulis ipse promit.¬
tat dicens eis. Ego rogabo pa¬
trem & alium paraclitum da¬
bit uobis: ut maneat uobis¬
cum in eternum. sp̃m uerita¬
tis. Et paulo post. Ouia apuo
uos manebit & in uobis erit.
Si enim apud seruos dĩ electos
manet & in illis erit sp̃s: quid
magni ẽ filio dĩ. quod in ipso
manere sp̃s adstruatur: No¬
tandum quoq qđ semꝑ in do¬
mino manserit sp̃s sc̃s: in scĩs
autem hominibus quã du
mortale corpus gestauerint. par-¬
tim maneat in et̾num : partun
rediturus recedat. Manet qͥꝑ
pe apud eos. ut bonis insistant
actibus: uoluntariam pauꝑta¬
tem diligant: mansuetudinẽ
sequantur: ꝓ eternoꝵ deside¬

Expanded text:
tenditur, ut et Baptista ipse tenditur, ut et Baptista ipse nosceret; et credentibus daretur indicium, nequaquam se nisi baptizatos aqua, Spiritus ejusdem posse baptisma mereri. Quaerendum est interea quomodo speciale filii Dei agnoscendi signum fuerit, quod super eum descenderit, et manserit Spiritus? Cum etiam discipulis ipse promittat, dicens eis: Ego rogabo Patrem, et alium paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis . Et paulo post: Quia apud vos manebit, et in vobis erit . Si enim apud servos Dei electos manet, et in illis erit Spiritus, quid magni est filio Dei, quod in ipso manere Spiritus astruatur? Notandum ergo quod semper in Domino manserit Spiritus sanctus; in sanctis autem hominibus, quandiu mortale corpus gestaverint, partim maneat in aeternum, partim rediturus rpe apud eos, ut bonis insistant actibus, voluntariam paupertatem diligant, mansuetudinem sequantur, pro aeternorum deside
Abbreviated transcription (Latin):
set suꝑ quem uideris sp̃m des¬
cendentem: addidit et manẽ¬
tem suꝑ eum. Et in scõs enim
euis sp̃s descendit. Uerum qr
quam dui sunt in corpore
peccato carere nequeunt. qr
celestium contemplatione
semꝑ oculum mentis inten¬
dere non sufficiunt. s sepuiꝰ
hunc ad terrene curam con¬
uersationis inflectunt. In
eoꝵ ꝓcul dubio cordibus sp̃s
aliquando uenit. aliquando
recedit. Unde dictum est.
Sp̃s ubi uult spirat. & uocẽ
eius audis: s non scis unde
ueniat et quo uadat. Uenit
ut quem semꝑ habere idonei
non sunt. eius ꝑ temꝑa rede¬
untis crebra luce reficiunt᷑.
In solo autem mediatore dĩ
in quo nec sordide cogitatio¬
nis maculam quam refug¬
it ullam inuenit. Nansit
autem totus in illo non ex
eo solum tempore quo hũc¬
iohannes suꝑ eum uidit descen¬
dentem: s ex qͦ homo fieri inci¬
piens eius ministerio & oꝑe con
ceptus est. Idcirco autem suꝑ
eum in quo semꝑ manebat
baptizatum descendere sp̃s os¬

Expanded text:
set: Super quem videris Spiritum desset: Super quem videris Spiritum descendentem, addidit, Et manentem super eum; in sanctos enim ejus Spiritus descendit. Verum quia quandiu sunt in corpore, peccato carere nequeunt, quia coelestium contemplationi semper oculum mentis intendere non sufficiunt, sed saepius hunc ad terrenae curam conversationis inflectunt, in eorum proculdubio cordibus Spiritus aliquando venit, aliquando recedit. Unde dictum est: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, et quo vadat . Venit ut quem semper habere idonei non sunt, ejus per tempora redeuntis crebra luce reficiantur. In solo autem mediatore Dei in quo nec sordidae cogitationis maculam, quam refugeret, ullam invenit. Mansit autem totus in illo, non ex eo solum tempore quo huncJoannes super eum vidit descendentem, sed ex quo homo fieri incipiens, ejus ministerio ceptus est. Idcirco autem super eum, in quo semper manebat, baptizatum descendere Spiritus os
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem sp̃s in uinculo pacis.
Atq ideo sp̃s in columbam des¬
cendendo. non suam tantum¬
modo uel eius suꝑ quẽ descen¬
dit innocentiam simplicitatẽq
designat: sed eoꝵ eque qui sen¬
tiunt de illo in bonitate: et in
simplicitate cordis querunt
illum. Et ego inquit nesciebã
eum. Subaudis tam subtilit̾
quam sp̃u in eum descendente
cognoui. Seo qui misit me
baptizare in aqua: ille michi
dixit. Auꝑ quem uideris spi¬
ritum descendentem & man
cata dimittendo. Siue enim
ipse aqua ali quos discipuloꝵ
suoꝵ primus baptirauerit.
ꝑ quos ad ceteros fideles rui¬
us baptismi. ꝓflueret. eosdem
etiam sp̃u baptizabat peccata
illis relaxando et sp̃s scĩ do¬
na ministrando. S iue fide¬
les eius inuocato nomine
ipsius aqua baptirent elec¬
tos et crismate scõ ꝑunguã
eosdem nichilominus ipse
spũ scõ baptizat: quia nemo
p̃ter ipsum peccatoꝵ nexus
tribuere. Seo diligentius
intuendum est. quia cum dixxis¬

Expanded text:
nitatem Spiritus in vinculo pacis . nitatem Spiritus in vinculo pacis . Atque ideo Spiritus in columba descendendo, non suam tantummodo vel ejus super quem descendit innocentiam simplicitatemque designat, sed eorum aeque qui sentiunt de illo in bonitate, et in simplicitate cordis quaerunt illum . Et ego, inquit, nesciebam eum. Subaudi, tam subtiliter, quam in Spiritu in eum descendente cognovi. Sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum deccata dimittendo. Sive enim ipse aqua aliquos discipulorum suorum primus baptizaverit, per quos ad caeteros fideles rivus baptismi proflueret, eosdem etiam spiritu baptizabat, peccata illis relaxando et Spiritus sancti dona ministrando; sive fideles ejus, invocato nomine ipsius, aqua baptizent electos, et chrismate sancto perungant, eosdem nihilominus ipse Spiritu sancto baptizat; quia nemo praeter ipsum peccatorum nexus ies . Sed diligentius intuendum est quia cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
ta mundi baptizando tollere
possim seo ut eum baptiran¬
do ac p̃dicando manifestarẽ
popło isrł. qui in spũ scõ bap¬
tizans. ad tollenda peccata
non solum isrł. seo & totius
mundi si ei credere uoluerit
idoneus est. Propterea ueni
sic baptirando illi uiam pararẽ:
qui baptiraret in remissione
buit iohannes dicens. Oua
uidi sp̃m descendentem quasi
columbam de celo: et mansit
suꝑ eum. Bene in columbe spe
discant fideles non alit̾ se m̃¬
bra eius fieri. non alit̾ eius
spu se posse repleri. nisi simp¬
lices fuerint: nisi ueram cũ
fratribus habuerint pacem.
quam significant oscula colũ¬
barum. Habent autem oscu.¬
la et corui. s laniant quod co-¬
lumba omnino non facit:
significantes eos qui loqu̾ntꝰ
pacem cum. ꝓximo suo: mala
autem sunt incordibus eoꝵ.
Columbe autem natura que
laniatu in nocens est. illis ap¬
tissime congruit. qui pacem
sequunt᷑ cum omĩbus & scĩ¬
moniam: solliciti seruare u¬

Expanded text:
ta mundi baptizando tollere ta mundi baptizando tollere possum, sed ut eum baptizando ac praedicando manifestarem populo Israel, qui in spiritu sancto baptizans, ad tollenda peccata non solum Israel, sed et totius mundi, si ei credere voluerit, idoneus est. Propterea 476 vsic baptizando, illi viam pararem, qui baptizaret in remissionem buit Joannes, dicens: Quia vidi Spiritum descendentem quasi columbam de coelo, et mansit super eum. Bene in columbae spediscant fideles non aliter se membra ejus fieri, non aliter ejus Spiritu posse repleri, nisi simplices fuerint, nisi veram cum fratribus habuerint pacem, quam significant oscula columbarum. Habent autem oscula et corvi, sed laniant, quod columba omnino non facit, significantes eos qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum . Columbae autem natura, quae laniatu innocens est, illis aptissime congruit, qui pacem sequuntur cum omnibus et sanctimoniam, solliciti servare u
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: Quius uentilabrũ
in manu sua. et ꝑmundabit
dari debere testabatur. Ipse
uos baptizabit inquiens sp̃u
scõ. Nquo se ipsum ablui de¬
siderabat dicens. Ego debeo
ate baptizariͥ et tu uenis ad
me: Quomodo gͦ dicit et
ego nesciebam eum: nisi qͥa
eum quem et anteanouerat.
ꝑfectius iam cũ baptizaret᷑
agnouit:quem mundi sal¬
uatorem et uidicẽ nouerat.
buius potentiam maiesta¬
tis. altius sp̃u scõ suꝑ eum des¬
cendente cognouit. Neq enĩ
dubitandum est. quia beatus
uocem patris licet corꝑalit̾ sonan¬
tem meruisset audire. multũ
ex hoc uisu et auditu profecerit:
multum de diuine potestatis
excellentia reuelatis oculis men¬
A deo ut ad comparationem in¬
tellegentiȩ qua tunc in lustrari
ceperit: eatenus illum quantꝰ
esset omĩmodis sibi uideret᷑
ignorasse. Qui testimonium
nifestaretur in isrł: ꝓpterea ue¬
ni ego in aqua baptirans. Od̃
est aꝑte dicere. Non ideo ueni
in aqua baptizans. quia pecca¬

Expanded text:
dicens: Cujus ventilabrum dicens: Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit dari debere testabatur: Ipse vos baptizabit, inquiens, Spiritu sancto , a quo seipsum ablui desiderabat, dicens: Ego debea te baptizari, et tu venis ad me? Quomodo ergo dicit, et ego nesciebam eum, nisi quia eum quem et antea noverat, perfectius jam cum baptizaretur agnovit? Quem mundi Salvatorem et judicem noverat, hujus potentiam majestatis altius, Spiritu sancto super eum descendente, cognovit. Neque enim dubitandum est, quia beatus ere; cum vocem Patris, licet corporaliter sonantem, meruisset audire, multum ex hoc visu et auditu profecerit, multum de divinae potestatis excellentia, revelatis oculis mena Deo, ut ad comparationem intelligentiae qua tunc illustrari coeperat, eatenus illum quantus esset, omnimodis sibi videretur ignorasse. Qui testimonium,nifestaretur Israel, propterea veni ego in aqua baptizans. Quod est aperte dicere: non ideo veni in aqua baptizans, quia pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur Iohannes: testimoniũ
ꝑhibens de dño. Hic est de qͦ
dixi. post me uenit uir qui
ante me factus est: quia pͥor
me erat. Post me uenit uir.
post me natus est in mundo:
post me p̃dicare incipiet mũ¬
do. Qui ante me factus est: qͥ
luciferum. licet post apparẽs
antecellit. Ouia pͥor me erat.
Quia in principio erat uerbun
et uerbum erat apud dm̃: et
ds̃ erat uerbum. Post me ue¬
nit uir. tempus humanȩ na¬
tiuitatis designat: in qua io¬
hanne posteriorem xp̃m in¬
tellege. Oui ante me factus.
primatũ regiȩ potestatis quo
etiam angelis p̾sidet. intuere.
Quia prior me erat: ȩt̃nitatem
diuine maiestatis. qua patͥ:
equalis intellege. Post meue¬
nitur quiante me factus est:
quia prior me erat᷑. Post me
uenit humanitate: qui ideo
p̾cellit dignitate. quia pͥor me
erat diuinitate. Et ego nesci¬
ebam eum inquit. Certum
est quia sciebat dñm iohan¬
nes: cui testimonium ꝑhibere
missus ẽ: quem uidicem om¬
nium uenturum p̾dicabat

Expanded text:
S. 30.--Joannes testimonium perhibet de Domino. Hic est de quo dixi, post me venit vir, qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit vir, post me natus est in mundo, post me praedicare incipiet mundo; qui ante me factus est, quiLuciferum, licet post apparens, antecellit. Quia prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Post me venit vir, tempus humanae nativitatis designat, in quo Joanne posteriorem Christum intellige; Qui ante me factus est, primatum regiae potestatis, quo etiam angelis praesidet, intuere; quia prior me erat, aeternitatem divinae majestatis, qua Patri equalis, intellige. Post me venit vir, qui ante me factus est, q uia prior me erat. Post me venit humanitate, qui ideo praecellit dignitate, quia prior me erat dignitate. Et ego nesciebam eum, inquit. Certum est quia sciebat Dominum Joannes, cui testimonium perhibere missus est, quem judicem omnium venturum praedicabat,
Abbreviated transcription (Latin):
operari. Unde & in psalmo
dicitur. Eociet homo ad opꝰ
suum. It ipse dñs dicit.
Iuceant opera uestra coram
hominibus. Sed plus me
delectat. quod ipsa ueritas
tamquam pastor bonus. et idõ
doctor bonus. quodam modo
nos ammonuit. secumdum quẽ
modum intellegere debeamꝰ
qued ait. ingredietur & egre.¬
dietur. et pascua inueniet:
Tunc secutus adiunxit. Eur
non uenit. nisi ut furetur.

Expanded text:
operari; unde et in psalmo operari; unde et in psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum ; et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam Pastor bonus, et ideo doctor bonus, quodam modo nos admonuit secundum quem modum intelligere debeamus quod ait: Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet, cum secutus adjunxit: Fur non venit, nisi ut furetur,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & ingredietur. et egre¬
dietur: & pascua inueniet.
in hoc euidenter ostendit: nõ
solum pastorem.s etiam oues
intrare per ostium. S quid
est ingredietur. & egrediet᷑:
& pascua inueniet: in gredi
quippe in eclesiam ꝑ ostium
xepͣm. ualõe bonum est. Eocire
autem de eclesia. sicut ait ipse io
hannes euangelista in epistola
sua ex nobis exierunt. sed non
erat ea nobis: non ẽ utiq bonii.
Talis gͦ egressus non posset abo¬
no pastore laudari: ut diceret.
& ingre dietur et egredietur.
et pascua inueniet. Est gͦ ali¬
quis non solum ingressus. ue¬
rum etiam egressus bonus:
ꝑ ostium bonum. quod ẽ xp̃c.
Sed quis est ille laudabilis et
beatus egressus : possim qui¬
dem dicere. ingredi nos. quã¬
do interius aliquid cogita¬
mus E gredi autem. quando
exter uis aliquid oꝑamur:
It qm sicut dicit apostolus.
ꝑ fidem habitat xp̃s in cor¬
dibus nr̃is. ingredi per xp̃m
esse. scđm ipsam fidem cogi
ris id est coram hominibus

Expanded text:
tur; et ingredietur, et egretur; et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet! Ingredi quippe in Ecclesiam per ostium Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est Christus. Sed quis est iste laudabilis et beatus egressus! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoniam, sicut dicit Apostolus, per fidem habitat Christus in cordibus nostris , ingredi per Christum esse secundum ipsam fidem cogitris, id est, coram hominibu
Abbreviated transcription (Latin):
eos ille que uere sunt oues:
non sub pelle ouina. lupinũ
cor abscondentes. Igitur qui
sp̃u predicauerunt. quo apos¬
tolr et scĩ doctores: qui post
aduentum xp̃i. ueritatis uia
mundo ostenderunt. Quot q̃t
autem illo tempore credidert̃.
uel abraham. uel isaac. uel ia¬
cob. uel moy si. uel aliis patri
archis aliisq prophetis.xp̃m pre¬
nuntiantibus. oues erant. et xp̃m
audierunt. Non alienam uocẽ.
s ipsius xp̃i audierunt. Nam
uidex clamat in precone: dũ
preco uidicem adnuntiat uen¬
turum. Alii sunt ergo quos
non audier unt oues. in quibꝰ
non erat uox xp̃i: errantes:
falsa dicentes. inania garrien¬
tes: uana fingentes: miseros
seducentes: sicut pseudo pro¬
phete. sicut scribe & pharisei:
temporibus ipsius dñi. Hi
sunt qui uenerunt ꝑ se: &
non sunt a uidice missi. His
uero cum doctrinis suis pro¬
cul expulsis: uideamus quo
nos pastor bonus uocat. Dic̃
enim. Ego sum hostium. Per
me si quis introierit saluabi¬

Expanded text:
eos illae quae verae sunt oves, eos illae quae verae sunt oves, non sub pelle ovina lupinum cor abscondentes. Igitur qui spiritu praedicaverunt, quo Apostoli et sancti doctores, qui post adventum Christi veritatis viam mundo ostenderunt. Quotquot autem illo tempore crediderunt, vel Abraham, vel Isaac, vel Jacob, vel Mosi, vel aliis patrarchis, aliisque prophetis Christum praenuntiantibus, oves erant, et Christum audierunt: non alienam vocem, sed ipsius Christi audierunt. Nam judex clamat in praecone, dum praeco judicem annuntiat venturum. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes, » sicut pseudoprophetae, sicut Scribae et Pharisaei temporibus ipsius Domini. Hi sunt qui venerunt per se, et non sunt a judice missi. His vero cum doctrinis suis procul expulsis, videamus quo nos pastor bonus vocat. Dicit enim: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabi
Abbreviated transcription (Latin):
quot uener unt dixcit: utiq
preter ine. Recolamus ergo.
Inte aduentum ipsius: uene¬
runt prophete. Num quid
suerunt fures & latrones: ab
mittebat: s eoꝵ corda quos
miserat possidebat. Cum il¬
lo ergo uenerunt: quia cũ
uerbo dĩ uenerunt. Ego sum
inquit uiã ueritas. & uita.
Ipse est ueritas: cum illo ue¬
nerunt. quia ueraces fuert̃.
et ueritatem predicauerũt:
quotquot autem p̾ter illũ¬
uenerunt.fures sunt & latrones.
Per se uener unt: quia ꝑ eum mis¬
si non fuerunt: dicente apło.
Ouomodo p̾dicabunt nisi mittan¬
tur: et quia ꝑ se uenerunt. & nõ
sunt ab eo missi: fures sunt & la¬
trones. Nam ante aduentum
xp̃i. falsi fuerunt in populo dĩ
prophete. falsi doctores: sicut pꝰ
aduentum illius. sub nomine
xp̃iano quam plurimi. falsi fu¬
erunt doctores. Nec doctores
s seductores. Non predicatores
s predatores. Latrocinia exer¬
fures sunͣt &ͥ latrones. Id est
ad furandum & occidendum
uenerunt. Sed non audiert̃

Expanded text:
quot venerunt, dixit, utique quot venerunt, dixit, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt prophetae, nunquid fuerunt fures et lmittebat, et eorum corda quos miserat possidebat. Cum illo ergo venerunt, quia cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Ipse est veritas. Cum illo venerunt, quia veraces fuerunt, et veritatem praedicaverunt. Quotquot autem praeter illuvenerunt, fures sunt et latrones. Per se venerunt, quia per eum missi non fuerunt, dicente Apostolo: Quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Et quia per se venerunt, et non sunt ab eo missi, fures sunt et latrones. Nam ante adventum Christi falsi fuerunt in populo Dei Prophetae, falsi doctores, sicut post adventum illius sub nomine Christiano quamplurimi falsi fuerunt doctores, nec doctores, sed seductores; non praedicatores, sed praedatores, latrocinia exerFures sunt, et latrones, id est, ad furandum et occidendum venerunt. Sed non audierunt
Abbreviated transcription (Latin):
dit in celum. Et que sunt oues
sue. illum secuntur. quia scuit
uocem doctrine eius. Auienos
uero doctores nõ se cun tur.
s fugie̾nt ab
eis: quia
non noue¬
runt uo¬
cem. io est
doctrinã
alienorũ.
Sed loquen¬
non intel¬
lexerunt qͥ
au dierunt.
incrassatum enim habuerunt
cor: et grauiter audierunt.
Nominat ostium: nominat oui¬
le:nominat oues. Commen¬
dat hec om̃a: s nondum expo¬
nit. Legamus ergo: quia uen¬
turus est ad ea uerba. in quibꝰ
nobis aliqua que dixit dig¬
netur exponere. Ex quoꝵ ex¬
positione. dabit nobis fortas¬
se. etiam illa que non expo¬
suit intellegere. Pascit enĩ
manifestis: exercet obscuris.
Audiamus exponentem: que au¬
diuimiis proponentem. Dicit
cdausum posuerat: aperuit.
Ipse est ostium: Agnouimus:
intremus. ut nos intrasse gau¬
deamus. Om̃s quot quot ue¬
nerunt. fures sunt. & latrones.
Ouid est hoc dñe: om̃s quot qͦt
uenerunt: quid enim: tu nõ
uenisti: s intellege: om̃s quot¬

Expanded text:
dit in coelum: et quae sunt oves dit in coelum: et quae sunt oves suae, illum sequuntur, quia sciunt vocem doctrinae ejus; alienos vero doctores non sequuntur, sed fugiunt ab eis, quia non noverunt vocem, id est, doctrinam alienorum. Sed loquennon intellexerunt qui audierunt. Incrassatum enim habuerunt cor, et graviter audierunt. « Nominat ostium, nominat ovile, nominat oves: commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo, quia venturus est ad ea verba, in quibus nobis aliqua, quae dixit, dignetur exponere: ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. « Audiamus exponentem, qui audivimus proponentem. VERS. clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium: agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. Omnes, quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine, Omnes, quotquot veneruntvenisti? Sed intellige, omnes quot
Abbreviated transcription (Latin):
horta ẽ. consentire uidetur.
ad firmando & p̾dicando. &¬
xp̃s sicut quilibet scoꝵ. nun¬
cupatiuus ds̃ est. & non uerus.
Quid opus est multa ꝑcurrere
& multa uana heresum dinu¬
merare: Hoc tene: in ouile xp̃i
elesiam catholicam esse credi
dicet. Non solũ
multi querendo gloriam suã.
oues xp̃i sparserunt: potius
quam congregauerunt. Hu
ianuam oportet humiliet
se: ut sano capite possit intͣ¬
re. Hi sunt qui uocem ueri
pastoris audiunt: hi sunt qͦs
proprias oues nominatim
uerus pastor uocat. De his
dictum ẽ. Oaudete & exulta¬
te: qm̃ nomina ur̃a scripta
sunt in celis. Ninc enimeas
uocat nominatim. Et quis
alius eas emittit. nisi qui eoꝵ
peccata dimittit. ut eum se¬
qui duris liberati e iuincłis
possint: It quiseas precessit.
quo eum sequantur.nisi qui
resurgens a mortius iam nõ
moritur & mors illi ultra non
dominabitur: has uero educit
a fide ad speciem: et ante istos
uadit. quia prior omĩum ascen¬

Expanded text:
orta est consentire videtur, orta est consentire videtur, affirmando et praedicando: Christus, sicut quilibet suorum, nuncupativus Deus est, et non verus. Quid opus est multa percurrere, et multa vana haeresis dinumerare? Hoc tenete ovile Christi, Ecclesiam catholicam esse creditdicet. Non solum multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potiquam congregaverunt. Humjanuam, oportet humiliet se, ut sano capite possit intrare. » Hi sunt qui vocem veri pastoris audiunt; hi sunt quos proprias oves nominatim verus pastor vocat. De his dictum est: Gaudete et exsultate, quoniam nomina vestra scripta sunt in coelis . Hinc enim eas vocat nominatim. « Et quis eas alius emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint? Et quis eas praecessit, quo eum sequantur, nisi qui resurgens a mortuis jam non moritur, et mors illi ultra non dominabitur ? » Has vero educit a fide ad speciem, et ante istas vadit, quia prior omnium ascen
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i sunt. sicut multi philo¬
sophoꝵ qui suam sapientiã
buccis crepantibus uentila¬
bant. et uitam beatam suis
sectatoribus. ꝓmiserunt. ue¬
rum etiam plurimi qui xp̃iano
nomine censebant᷑ et inlumi¬
natos axp̃o se esse iactitant. fin-¬
gentes sibi noua queq nomina
de xp̃o. et fidei catholice con¬
traria. sicut innumerabiles
heretici faciebant: estimantes
se falso nomine
are. Sa.¬
bellius dicit: qͥ
filius ẽ.
ipse est pater. S
filius nõ
est pater. Non intrat ꝑ oftiũ:
qui filium dicit patrem. Ar¬
rius dicit. Aliud est paterrali¬
uo filius. Recte dicitur. si di¬
ceret alius: non aliud. Quan
dodicit aliud: ei contradicit
a quo audit. Ego et pater unũ
sumus. Nec ipse ergo intrat
per ostum. Predicat enim
xp̃m. qualem sibi fingit: non
qualem ueritas habet. Notinꝰ
dicit. Xp̃s homo est tantum¬
modo non ds̃. Nec ipse intrat
ꝑ ostium: quia xp̃s & homo
& ds̃ est. Huic enim nouahe¬
reses que nr̃is temporibus

Expanded text:
Christi sunt, sicut multi philoChristi sunt, sicut multi philosophorum, qui suam sapientiam buccis crepantibus ventilabant, et vitam beatam suis sectatoribus promiserunt: verum etiam plurimi qui Christiano nomine censebantur, et illuminatos a Christo se esse jactabant, fingentes sibi nova quaeque nomina de Christo, et fidei catholicae contraria, sicut innumerabiles haeretici faciebant, aestimantes se falso nomine are. Sabellius dicit: Qui Filius est, ipse est Pater; sed Filius non est Pater. Non intrat per ostium qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: Aliud est Pater, aliud Filius. Recte diceret, si diceret, alius, non aliud. Quando enim dicit aliud, ei contradicit a quo audit: « Ego et Pater unum sumus . » Nec ipse ergo intrat per ostium. Praedicat ergo Christum, qualem sibi fingit, non qualem veritas habet. Photinus dicit: Christus homo est tantum, non Deus. Nec ipse ergo intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. Huic enim nova haeresis, quae nostris temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad finem ꝑpetualiter bene
uiuendi uita eoꝵ non ꝑue.¬
niat: Adhoc enim debet u¬
nicuiq prodesse bene uiue¬
re: ut detur illis emꝑ bene
uiuere. Nam sicui non dat᷑
semꝑ bene uiuere: quid ꝓ¬
dest ei bene uiuere ad tem¬
pus: Igitur nec bene uiue¬
re dicendi sunt: qui finem
bene uuendi. uel cecitate
nesciunt.: uel inflatione contẽp¬
nunt. Non est autem cuiquã
spes uera & certa semꝑ uiuen¬
uile. Sunt enim quidam ho¬
mines qui in suis gloriantur
moribus. & alios post se trahe¬
re querunt: non de xp̃i pre¬
ceptis instruentes suos secta¬
tores. s suis exemplis uiuere
eos suacden¬
tes: De qui¬
bus alio lo¬
co ipsa ue¬
ritasait:
Docentes
doctrinas
hominũ.
& mandata
ꝑ aliam par¬
tem ascendere querunt: ra¬
ꝑe & occidere: non ut pastor
saluare. atq conseruare. De
talibus hic dictum ẽ. Sed
ascendit aliunde: ille fur ẽ
et latro. Non solum uero ta¬
les inueniuntur doctores
inter eos qui sine nomine

Expanded text:
ad finem perpetualiter bene ad finem perpetualiter bene vivendi vita eorum non perveniat? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper bene vivere. Nam si cui non datur semper bene vivere, quid prodest ei bene vivere? Ad tempus igitur nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non espes vera vel certa semper vivenvile. Sunt enim quidam homines qui in suis gloriantur moribus, et alios post se trahere quaerunt, non de Christi praeceptis instruentes suos sectatores, sed suis exemplis vivere eos suadentes. De quibus alio loco ipsa Veritas ait: « Docentes doctrinas hominum, et mandata  aliam partem ascendere quaerunt, rapere et occidere, non ut pastor salvare atque conservare. De talibus hic dictum est: « Sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. » Non solum vero tales inveniuntur doctores inter eos qui sine nomine