comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quod quidem non temeraria p̾sũ¬
ptione rep̃hendimus. s filiali amo¬
re paterno cordi suggerimus. quan¬
tum ex hoc et suꝑbit impius et in¬
cenditur pauꝑ. Ceterum quãdu
illum pati. quantum ue huic com¬
pati debeatis: non ẽ nr̃m p̃scriber
uobis. Uos ur̃a hinc potius dul¬
cissime pater uiscera consulite. Id
bis et causam replicare su¬
ꝑfluum ẽ: qu a iam quip¬
pe paternitatis utẽ iniscera. scriben¬
te religioso parisiensi ep̃o commota
ẽẽ non ambigo. Ne tamen frĩ et
coep̃o etiam nr̃m cdece̾t testimoniũ
quȩ uidi ego et audiui. necessariũ
duxi breuiter intimare. Accepta si¬
quidem tam modesta p̃dicti epĩ
querimonia senonẽsis diocesis uni¬
uersi epĩ. una eum uenerabili me¬
tropolitano nr̃o. adscitis etiam no¬
biscum quib dam aliis religiosis
ꝑsonis. regẽ suꝑ graui in iuiria ꝑ
nos ipsos humilit᷑ ut debuimus
conueiimus: ut ep̃o nil quidem tale
merito. sua quȩ tulerat restitueret.

Expanded text:
Quod quidem non temeraria praesumQuod quidem non temeraria praesumptione reprehendimus, sed filiali amore paterno cordi suggerimus, quantum ex hoc et superbit impius, et incenditur pauper. Caeterum quandiu illum pati, quantumve huic compati debeatis; non est nostrum praescribere vobis: vos vestra hinc potius, dulcissime Pater, viscera consulite. Valbis et causam replicare superfluum est; qua jam quippe Paternitatis vestrae viscera, scribente religioso Parisiensi episcopo, commota esse non ambigo. Ne tamen fratri et coepiscopo etiam nostrum deesset testimonium; quae vidi ego et audivi, necessarium duxi breviter intimare. Accepta siquidem tam modesta praedicti episcopi querimonia, Senonensis dioecesis universi episcopi una cum venerabili metropolitano nostro; adscitis etiam nobiscum quibusdam aliis religiosis personis, Regem super gravi injuria per nosipsos humiliter, ut debuimus, convenimus: ut episcopo, nil quidem tale merito, sua quae tulerat, restitueret,
Abbreviated transcription (Latin):
ummo pontifici honorio.
pauꝑium xpi abbates.
hugo de pontiniaco. et ber¬
nadu̾s de clara ualle. quicquid potest
peccatoꝵ oratio. Lacrimabilem ep̃oꝵ
immo docius ȩccłiȩ querimoniã nos
quoq eius filii si camen cdigni: dis¬
simulare non possumus. Quȩ uidi¬
mus. loquimur Magna siquidem
nos necessitas de claustris ad publi¬
cum tixor ꝓꝑbi et quod loquimur.
honorem eccłiȩ honorii cempore ñ
tmnime lesum. Iam regis flexerat
iram humilitas. uel potius constan¬
tia ep̃oꝵ: cum ecce a summo pon¬
tifice summa suꝑueniens aucto¬
ritas. heu cleiecit constantiam:
suꝑbiam statuit. Seius quidẽ
IDuob̾ ꝑ mendatium fuisse sur¬
reptum. quod ex urĩs litteris pa¬
lam datur aduerti: ut euerti tam iuscũ
tamq necessarium interdictum iu¬
beretis. S mumquid non uel tandẽ
dep̃henso mendatio. mentitam se
sentiet iniquitas sibi. et non tantȩ
utiq maiestati: Est autẽ quod mi¬
ramur: quanam ratione. iudicatũ
sit de parte: ab iudicatum absenti.

Expanded text:
ummo Pontifici HONORIO, pauperum Christi abbates, HUGO de Pontiniaco, et BERNARDUS de Clara-Valle, quidquid potest peccatorum oratio. Lacrymabilem episcoporum, imo totius Ecclesiae querimoniam, nos quoque ejus filii, si tamen digni, dissimulare non possumus. Quae vidimus loquimur. Magna siquidem nos necessitas de claustris ad publicum traxit: ubi et quod loquimur honorem Ecclesiae, Honorii tempore non minime laesum. Jam Regis flexerat iram humilitas, vel potius constantia episcoporum: cum ecce a summo Pontifice summa superveniens auctoritas, heu! dejecit constantiam, superbiam statuit. Scimus quidem id a vobis per mendacium fuisse subreptum quod ex vestris litteris palam datur adverti, ut everti tam justum tamque necessarium interdictum juberetis. Sed nunquid non vel tandem deprehenso mendacio, mentitam se sentiet iniquitas sibi, et non tantae utique majestati? Est autem quod miramur, quanam ratione judicatum sit de parte, adjudicatum absenti.
Abbreviated transcription (Latin):
beniuolentia: ut nec crebra
tunus non uerear. Magna quidem
p̃sumptio. s non meretur indigna¬
tionem: qm̃ de caritate non de teme¬
ritate descendit. Memit nisi fallor
urã paternitas. quod dudum trecis
querelas uniuersas quas ꝓ eccłla seno¬
ina aduersum molismenses monachoᷤ
ante habueratis: ꝓ amore dei et nr̃o
penitus omisistis. Et ecce idem mo¬
nachi conqueruntur. quod nescio
quas nouas. et ut ipsi aiunt indebi¬
tas uobis consuetudines in p̃dicta
ȩccłia uendicetis. Obsecro gͦ et ipsas
dimitti. confidens me ne hac quidẽ
uice passurum repulsã ut qui iam
de maiorib merui non repelli. in op¬
cinendis minorib ñ confundar: Uał.¬

Expanded text:
benevolentia: ut nec crebra tunus non verear. Magna quidem praesumptio; sed non meretur indignationem, quoniam de charitate, non de temeritate descendit. Meminit, nisi fallor, 53 vestra Paternitas, quod dudum Trecis querelas universas, quas pro Ecclesia Senoina adversus Molismenses monachos ante habueratis, pro amore Dei et nostro penitus omisistis. Et ecce iidem monachi conqueruntur, quod nescio quas novas, et, ut ipsi aiunt, indebitas vobis consuetudines in praedicta Ecclesia vindicetis. Obsecro ergo et ipsas dimitti, confidens me, ne hac quidem vice passurum repulsam: ut qui jam de majoribus merui non repelli, in obtinendis minoribus non confundar Va
Abbreviated transcription (Latin):
rioris p̃cis nr̃e benigna sus¬
ceptio: p̃bet ampliora sꝑan¬
di fidutiam. Premissa itaq
deuotissimarum grãrum actione pro
exꝑta beniuolentia: iterum audeo pe¬
tere quod iterandis gratiis secdo me
faciat debitorem: quatimis uidelicet
molismensi eccłiȩ. ipsam eccłiam pro
qua se urãm serenitatem quoquomͦ¬
t obnubilasse dolebat. eadem lib̾tate
tenere concecdatis: qua p̃clecessoꝵ ur̃oꝵ

Expanded text:
rioris precis nostrae benigna susceptio praebet ampliora sperandi fiduciam. Praemissa itaque devotissimarum gratiarum actione pro experta benevolentia, iterum audeo petere quod iterandis gratiis secundo me faciat debitorem: quatenus videlicet Molismensi Ecclesiae ipsam ecclesiam, pro qua se vestram Serenitatem quoquo modo obnubilasse dolebat, eadem libertate tenere concedatis, qua praedecessorum
Abbreviated transcription (Latin):
cancellario: B. de claraualle.
quȩ retro sunt obliuisci. et ad ea quȩ
ante sunt apłm sequi. Non latet ami
cosurõs. quod me familiari affectu cli¬
ligitis. et tantȩ mͥ felicitatis fructum
inuident: si solus habere uoluero.
Nonachi diuionenses ob antiquam
illius eccłiȩ religionem michi carissi¬
mi sunt. Sentiant si placet quod ñ
sit amor ociosus. siue ur̃ ad nos. siue
nr̃ ad illos. salua tamen in om̃ib iusti¬
tia. contra quam ne amicum quidem

Expanded text:
cancellario, BERNARDUS de Clara-Valle, quae retro sunt oblivisci, et ad ea quae ante sunt, Apostolum sequi. Non latet amicos nostros quod me familiari affectu diligitis, et tantae mihi felicitatis fructum invident, si solus habere voluero. Monachi Divionenses ob antiquam illius Ecclesiae religionem mihi charissimi sunt. Sentiant, si placet, quod non sit amor otiosus, sive vester ad nos, sive noster ad illos, salva tamen in omnibus justitia, contra quam ne amicum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia uidetur exigere. resei suȩ ab¬
latȩ restituantur: eius interim peti¬
tioni differendo suꝑ sedimus. Et
si quidem deo inspirante placuerit
uobis nr̃is p̃cib aurem inclinare.
nr̃o consilio studioq pacem cum
epõ immo cum deo reformare: pa¬
rati sumus huiuisrei grã fatigari
usq ad uos. quocunq uob̾ placue¬
rit. Sin autem: nos amicum audire.
et dei sacerdoti obedire necesse ẽ. Uał.¬

Expanded text:
justitia videtur exigere res ei suae injuste abjustitia videtur exigere res ei suae injuste ablatae restituantur: ejus interim petitioni differendo supersedimus. Et siquidem Deo inspirante placuerit vobis nostris precibus aurem inclinare, nostro consilio studioque pacem cum episcopo, imo cum Deo reformare; parati sumus hujus rei gratia fatigari usque ad vos, quocunque vobis placuerit: sin autem, nos amicum audire, et Dei sacerdoti obedire necesse est. Va
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Hȩc ita uob̾ et ꝓ uobis audact̃
quidem. s amanter intimare cura¬
uimus: monentes et rogantes ꝑ illã
intucem amiciciam nr̃am et frater¬
nitatem. cui uos satis dignanter so¬
ciastis. s nunc ipsam grauiter lesistis:
quatinus a tanto malo citius desista¬
tis. Auoquin si non meremur ex¬
audiri. s contẽnmmur et nos. fr̃s
et amici ur̃i. et qui cotidie oramus
ꝓ uob̾. et filiis ur̃is. et regno: ex hoc
iam noueritis prauitatẽ nram in
quib ualuerit non posse dece̾ eccł̃iȩ
dei. et ministro eius. uenerabili uide¬
licet patri et amico nr̃o ep̃o parisi¬
ensi. qui nram aduersus uos hu¬
militatẽ interpellans. nrãs ꝓ se ad
dnm papam uire fr̃nitatis litte¬
ras requisiuit. Uerum nos iustũ
ducentes his pͥus litteris ur̃am
excellentiam conuenire. p̃sertim
quia idem epc̃ ꝑ manum om̃iũ
religiosoꝵ sead iustitiam offert: si ta¬
men prius quod quidem eadem ipsa

Expanded text:
ernit . 2. Haec ita vobis et pro vobis audacter ernit . 2. Haec ita vobis et pro vobis audacter quidem, sed amanter intimare curavimus: monentes et rogantes per illam invicem amicitiam nostram et fraternitatem, cui vos satis dignanter sociastis, sed nunc ipsam graviter laesistis, quatenus a tanto malo citius desistatis. Alioquin si non meremur exaudiri, sed contemnimur, et nos fratres, et amici vestri, et qui quotidie oramus pro vobis et filiis vestris et regno; ex hoc jam noveritis parvitatem nostram, in quibus valuerit, non posse deesse Ecclesiae Dei, et ministro ejus, venerabili videlicet patri et amico nostro episcopo Parisiensi: qui nostram adversus vos humilitatem interpellans, nostras pro se ad dominum Papam jure fraternitatis litteras requisivit. Verum nos justum ducentes his prius litteris vestram Excellentiam convenire, praesertim quia idem episcopus per manum omnium Religiosorum se ad justitiam offert, si tamen prius quod quidem eadem ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ximio regi francoꝵ ludouico:
stephanus abbas cistercien¬
sis. totusq conuentus abbatũ
et frm cisterciensium. salutem. sospi¬
donaturus et in cȩlo. si id quod accepi¬
stis iuste et sapienter amministrare
studueritis. Hoc ẽ quod uobis opta¬
mus. et ꝓ uob̾ oramus. ut et hic fidelit̃:
et illic feliciter regnetis. Ceterum uos
quonã consilio cisdẽ nr̃is ꝓ uob̾ ora¬
tionib. quas si recolitis olim tam
humiliter requisistis. mͦ tam acrit̃
repugnatis: Qua enim iam fidutia
manis ꝓ uob̾ leuare p̃sumimus ad
sponsum ȩccłiȩ. quam ita et sine causa
ut putamus ausu inconsulto contri¬
statis: Grauem siquidem aduersũ
uos apud eundem sponsum et dnm̃
suum querimoniã deponit: dum
quem acceꝑat defensorẽ. sustinet
oppugnatorẽ. Attenditis iam cui
ex hoc infensum uos redditis: Non
utiq epõ parisiensi. s dño paradysi:
et quidem terribili. et ei qui aufert
spm̃ pͥncipum. Ipse quippe ẽ: qui
adepõs dicit. Quiuos sꝑnit: me sꝑ¬

Expanded text:
ximio regi Francorum LUDOVICO, STEPHANUS abbas Cisterciensis, totusque conventus abbatum et fratrum Cisterciensium, salutem, sospidonaturus et in coelo, si id quod accepistis, juste et sapienter administrare studueritis. Hoc est quod vobis optamus, et pro vobis oramus; ut et hic fideliter, et illic feliciter regnetis. Caeterum vos quonam consilio eisdem nostris pro vobis orationibus quas, si recolitis, olim tam humiliter requisistis modo tam acriter repugnatis? Qua enim jam fiducia manus pro vobis levare praesumimus ad Sponsum Ecclesiae, quam ita, et sine causa ut putamus, ausu inconsulto contristatis? Gravem siquidem adversum vos apud eumdem Sponsum et Dominum suum querimoniam deponit, dum quem acceperat defensorem, sustinet oppugnatorem. Attenditis jam cui ex hoc infensum vos redditis? Non utique episcopo Parisiensi , sed Domino paradisi; et quidem terribili, et ei qui aufert spiritum principum . Ipse quippe est qui ad episcopos dicit: Qui vos spernit, me sp
Abbreviated transcription (Latin):
tande bonos sꝑabas fructus: Terre ꝓ¬
fecto inqua ẽ. fecit fecere odorem urimi¬
u̾sa terra. qͥa non potest uirta sermo¬
nem dñi. arbor mala fructus bonos fa¬
cere. Hec gͦ ut dixi.: causa aduentus
mei. Nec ame ipso uenio. s uocatione
parit̾ & miseratione eccłie trahoe. si for¬
te spina illa & parua ipsiꝰ dũ adhuc par¬
ua sunt germnina de agro dñico extir¬
pari queaut. ñ mea qui nullus sum.
płica sede adhocipsum directus. hõ qͥ
magna fec̃ in isrł. & uictoriam dedit ec¬
cłie sue in multis ꝑ illum dñs om̃ps.
Tua int̾ ẽ uit inch̾te honorifice susciꝑe
illum. & eos qui cum ipso sunt. acne
tantus labor tantoꝵs uiroꝵ. ꝓ tua potis¬
simũ tuoꝵq salute susceptus inefficax

Expanded text:
tandem bonos sperabas fructus? Terrae protandem bonos sperabas fructus? Terrae profecto in qua est, fecit fetere odorem in universa terra: quia non potest, juxta sermonem Domini, arbor mala fructus bonos facere . 4. Haec ergo, ut dixi, causa adventus mei. Nec a me ipso nunc venio, sed vocatione pariter et miseratione Ecclesiae trahor: si forte spina illa, et prava ipsius, dum adhuc parva sunt germina, de agro dominico exstirpari queant, non mea, qui nullus sum, ab apostolica Sede ad hoc ipsum directus; homo qui magna fecit in Israel, et victoriam dedit Ecclesiae suae in multis per illum Dominus omnipotens. Tua interest, vir inclyte, honorifice suscipere illum, et eos qui cum ipso sunt; ac ne tantus labor tantorum virorum, pro tua potissimum tuorumque salute susceptus, inefficax
Abbreviated transcription (Latin):
uonutũ ẽ reuersus. Pre ꝯfusione aut̃.
habitare int̾ cognatos & notos ñ susti¬
nens. uł potiꝰ ñ ꝑmissus. ob magni
tudinẽ cͥminis: succuixit lũbos suos.
& it̾ qua nesciebat atripuit. factꝰ gr¬
dicare cepisset. posuit in sũptu euan¬
głiũ: nã littatꝰ erat. Et uenale dist̃¬
hens uerbum dĩ: eugłitabat ut man¬
ducaret. Si qͥd supͣ uictum elic̾e po¬
t̾at a simplicioribꝰ ppłi. uł ab aliqua
matͦnarum : id ludendo aleis. aut c̾te
musus turpiores turpit̾ effundebat.
Erequent̾ siquid̃ pꝰ diurnũ popłi plau¬
sũ nocte insecuta cũ metͥcibꝰ inuen¬
tus ẽ. p̃dicator insignis. & int̾cłũ etiã
cum ꝯuigatis. Inquire si placet uir no¬
bilis. qͦmͦ de lausana ciurtate exierit.
qͣmͦ de cenomannus. qͦmͦ de pictaui. qͦ¬
mͦ de burdegali. nec patet ei uspiã re¬
u̾sionis aditꝰ. ut pote qui feda pꝰ se uͥqi
reliquerit uestigia. Tu de tali arbore

Expanded text:
vomitum, est reversus. Prae confusione autem vomitum, est reversus. Prae confusione autem habitare inter cognatos et notos non sustinens, vel potius nt lumbos suos, et iter qua nesciebat, arribuit, factus gydicare coepisset, posuit in sumptu Evangelium nam litteratus erat, et venale distrahens verbum Dei, evangelizabat ut manducaret. Si quid supra victum elicere poterat a simplicioribus populi, vel ab aliqua matronarum, id ludendo aleis, aut certe in usus turpiores turpiter effundebat. Frequenter siquidem post diurnum populi plausum, nocte insecuta cum meretricibus inventus est praedicator insignis, et interdum etiam cum conjugatis. Inquire, si placet, vir nobilis, quomodo de Lausana civitate exierit; quomodo de Cenomannis; quomodo de Pictavi; quomodo de Burdegali: nec patet ei uspiam reversionis aditus, utpote qui foeda post se ubique reliquerit vestigia. Tu de tali arbore
Abbreviated transcription (Latin):
re manifesta nec suis cred̾e ocłis. fesfelis¬
se pͥores. errare pꝰteros. totum mun¬
dum etiã pꝰ effusum xͥ sanguinem pͥs¬
tum iri. & ad solos qͦs decipit totas iu¬
serationum dĩ diuitias. ⁊ uniu̾sitate
gr̃am ꝑuenisse. Et nunc huiꝰ rei gr̃al
cet in multa corporis infirmitate sͥ
arripui ad has partes. quas potisi¬
mũ singłaris ferus depascit᷑. dũ ni
qui resistat. neq qui salitũ faciat is¬
pe de tota francia ꝓ simili effugatꝰ ii¬
licia. has solas sͥ inuenit expositas.
in quibꝰ fiducialit̾ sub tuo dñatu in
gregem xͥ toto furore bacchat᷑. Qͦd tu¬
o ne honori congruat pͥnceps illustͥs.
ipse iudicato. Nec mirũ tñ si serpens
ille callidus decepit te: qͥppe speciem
pietatis hñs. cuiꝰ uircutẽ penitꝰ abne¬
gauit. S nunc audi qͥs ille sit. Hõ
apostataẽ. qui relicto religionis ha¬
bitu. nã mondchꝰ extitit. ad spurciti¬
as carnis & scłi. tanqͣm canis ad suu᷑

Expanded text:
re manifesta nec suis credere oculis: fefellisre manifesta nec suis credere oculis: fefellisse priores, errare posteros: totum mundum etiam post effusum Christi sanguinem perditum iri: et ad solos, quos decipit, totas miserationum Dei divitias, et universitatis gratiam pervenisse. Et nunc hujus rei gratia, licet in multa corporis infirmitate, iter arripui ad has partes, quas potissimum singularis ferus 238 depascitur, dum non est qui resistat, neque qui salvum faciat. Quippe de tota Francia pro simili effugatus malitia, has solas sibi invenit expositas; in quibus fiducialiter sub tuo dominatu in gregem Christi toto furore bacchatur, quod tuone honori congruat, princeps illustris, ipse judicato. Nec mirum tamen, si serpens ille callidus decepit te, quippe speciem pietatis habens, cujus virtutem penitus abnegavit. 3. Sed nunc audi quis ille sit. Homo apostata est: qui relicto religionis habitu nam monachus exstitit , ad spurcitias carnis et saeculi, tanquam canis ad suum
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt paruulos uenire adme. Ergone
qui homines & ium̃ta saluauit. quẽ ad¬
modũ multiplicauit miscdiã suã ds.
ad solos tñ innocentes ñ patit᷑ eande
queso. qdđ inuidet paruulis. saluatorẽ
paruulũ quinatꝰ ẽ eis: Inuidia ħ cdiahe¬
lica ẽ. intudia hac mors intrauit ine
bem t̾rarum. Anputat parualos sa¬
uatore non egere qͥa paruuli sunt: q̃
ita ẽ. gͦ gratis magnus dñs factus:
paruus. ut omittã qđ flagellat᷑ :
qđ sputis illitꝰ. qđ cruci affixus. q̃
deniq mortuus ẽ. Nonẽ hic homo
sͥ credat ht̃. Oinfelicissimũ popłm.
uno u̾itatis sp̃u cecinerunt. Ergo fe¬
fellerunt diuina oracula. falluintar
om̃iũ ocłi ꝙ animi. qͥ qͦd legunt p̃dir¬
tum. intuentur impletum: Quãce
manifestam omibꝰ u̾itatem. solus iste
stupenda & ꝓrsus udaica cecitate
aut ñ uidens. aut inuidens admpile¬
tam. simul nescio qua arte diabolica
ꝑsuasit popło stulto & insipienti de

Expanded text:
inquit, parvulos venire ad me . Ergone inquit, parvulos venire ad me . Ergone qui homines et jumenta salvavit, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam Deus, ad solos tamen innocentes non patquaeso, quid invidet parvulis Salvatorem parvulum, qui natus est eis! Invidia haec diabolica est: invidia hac mors intravit in orbem terrarum. An putat parvulos Salvatore non egere, quia parvuli sunt? Si ita est, ergo gratis magnus Dominus factus est parvus: ut omittam, quod flagellatus est, quod sputis illitus, quod cruci affixus, quod denique mortuus est. 2. Non est hic homo sibi credat, habet. O infelicissimum populum! uno veritatis spiritu cecinerunt. Ergo fefellerunt divina oracula, falluntur omnium oculi et animi; qui quod legunt praedictum, intuentur impletum. Quam certe manifestam omnibus veritatem solus iste stupenda, et prorsus Judaica caecitate, aut non videns, aut invidens adimpletam, simul nescio qua arte diabolica persuasit populo stulto et insipienti, de
Abbreviated transcription (Latin):
aut uerũ ẽ aut falsũ qͦd loqͥt᷑. Si urrũ.
reꝰ ẽ furti. & sũmi pontificis cͥminator.¬
Si falsũ: debet audire. occidisti & pos¬
sedisti. Os enĩ qͦd mentit᷑: occidit aiã.
S absit ut tanta de tali uiro credatur
duplicitas. quanta ab isto ei imponit᷑.
Iempe innocentiꝰ hic erat. eui siꝑse re¬
spondẽ liceret. ꝓculdubio dr̃et huic.
qͥ a ego palam inte dedi sententiam: ꝙ
& cognouimꝰ mala que in eccłiis dlĩ
cognoscius illum. Basilice sine ple¬
bib. plebes sine sac̃dotib. sac̾dotes sine
debita reu̾entia sunt. ꝙ sine. xp̃o deni
q xp̃iani. Eccłie. sẏnagoge reputan¬
tur. scũariũ dĩ scm cẽ negatur. sacra¬
menta ñ sacra censentur. dies festi fes¬
tuus frustrantur sollempniis. Mori¬
unt᷑ homines in pecc̃is suis. rapiunt᷑
passim aĩe ad tͥbunal t̾rificũ. heu nec
penitentia reconciliati. nec sc̃a cõmu
gr̃a. nec saluti ꝓpinquare sinunt᷑. salua¬
tore licet pie clamitante ꝓ eis. Sunte

Expanded text:
um est, aut falsum quod loquitur. Si verum, reus est furti, et summi Pontificis criminatorsi falsum, debet audire: Occidisti, et possedisti. Os enim quod mentitur, occidit animam . Sed absit ut tanta de tali viro credatur duplicitas, quanta ab isto ei imponitur. Nempe Innocentius hic erat: cui si pro se respondere liceret, procul dubio diceret huic, quia Ego palam in te dedi sententiam, ett cognovimus mala, quae in Ecclesiis Dei cognoscimus illum . Basilicae sine plebibus, plebes sine sacerdotibus, sacerdotes sine debita reverentia sunt, et sine Christo denique Christiani. Ecclesiae synagogae reputantur; sanctuarium Dei sanctum esse negatur: Sacramenta non sacra censentur: dies festivis frustrantur solemniis. Moriuntur homines in peccatis suis: rapiuntur animae passim ad tribunal terrificum, heu! nec poenitentia reconciliati, nec sancta  algratia: nec saluti propinquare sinuntur, Salvatore licet pie clamante pro eis: Sinite,
Abbreviated transcription (Latin):
melli uenenũ uerbis celestibꝰ int̾miscẽt
Cauete ꝓiñ eos tanqͣm ueneficos. ꝙ cog¬
noscite inuestim̃tis ouiũ lupos rapa¬
ces. Sit uob̃ cõmendatꝰ lator epłe uent¬
ipso tradita. & eccłie clareualł specia¬
lit̾ associata. Ostendite nob̃ in ipso. qi
sc̃is qui cum eo sunt. quantũ ꝓfec̾itis
uotionis qm habetis gͣ nos. Qcqͥd illis
fec̾itis: mͥ factum reputate. Gr̃a cuĩ & par

Expanded text:
verbis coelestibus intermiscent. Cavete proinde eos tanquam veneficos; et cognoscite in vestimentis ovium lupos rapaces. Sit vobis commendatus lator epistolae veneipso tradita, et ecclesiae Clarae-Vallis specialiter associata. Ostendite nobis in ipso, et in sanctis qui cum eo sunt, quantum profeceritis votionis, quam habetis erga nos. Quidquid illis feceritis, mihi factum reputate.
Abbreviated transcription (Latin):
serpit ut cancer. Qͥs dabit mͥ ut habeã
oportunitatem semel adhuc ueniendi ad
uos : Nam uoluntatem habeo. si qͦ mõdo
possim in uoluntate dñi scdõ uidẽ uos.
laborem ñ reputaturus. qͣmuis corpore
infirmus & debilis ꝓur̃a exhoetatione
ꝙ salute. Int̾im autẽ sic state in dño¬
eccłie. Habete diligentiam hospitalitati:
qͥa ꝑ hanc multi placuerunt cło. Abra
dis ꝑegͥnis hab̾e solitꝰ erat: angłos hos¬
pites suscipe meruit. Similit & loch
nepos eiꝰ ꝓsimili deuotione & pia consue¬
tudine: de eoꝵ susceptione exultauit.
Et uos itaq simili forma. ñ angłos. sed
dñm angłoꝵs suscipite in ꝑegͥnis. pasci¬
te in egenis. oꝑite in nudis. uisitate in
languentibꝰ. redimite in captuus. Talib̾
ut nullum extrancum siue ignotum p̃¬
dicatorem recipiatis. nͥ qui missus a sũ¬
mo. seu a ur̃o ꝑmissus pontifice p̃dica¬
u̾it. Quomͦ inqͥt p̃dicabunt nͥ mittant᷑ :

Expanded text:
serpit ut cancer 2. Quis dabit mihi ut habeam serpit ut cancer 2. Quis dabit mihi ut habeam opportunitatem semel adhuc veniendi ad vos? Nam voluntatem habeo, si quo modo possim in voluntate Domini secundo videre vos, laborem non reputaturus, quamvis corpore infirmus et debilis, pro vestra exhortatione et salute. Interim autem sic state in Doe. Habete diligentiam hospitalitati, quia per hanc multi placuerunt Deo. Abrahdis peregrinis habere solitus erat, angelos hospites suscipere meruit . Similiter et Loth nepos ejus pro simili devotione et pia consuetudine de eorum susceptione exsultavit . Et vos itaque simili forma non Angelos, sed Dominum Angelorum suscipite in peregrinis, pascite in egenis, operite in nudis, visitate in languentibus, redimite in captivis. Talibuut nullum extraneum sive ignotum praedicatorem recipiatis, nisi qui missus a summo, seu a vestro permissus pontifice praedicaverit. Quomodo, inquit, praedicabunt, nisi mittantur ?
Abbreviated transcription (Latin):
osus aduentꝰ nr̃ ad uos. q mora quid̃
breuis ap̃ uos: s ñ infructuosa. Ueri¬
tate nimirũ ꝑ nos manifestata. mani¬
festata autẽ non solum in sermone. s
etiã in uirtute. dephñsi sunt lupi. qui
uenientes aduos inuestim̃tis ouium.
deuorabant plebem ur̃am sic̃ escam pa¬
nis. sic̃ oues occisionis: dephense uul¬
pes que demoliebant᷑ p̾ciosissimã uineã
dñi. ciuiitatẽ ura. Depͣhense: s non cõ¬
prehñse. Ppt̾ea dilectissimi. ꝑseqͥmini
& cõprehudite eos. & nolite desist̾e donec
penitꝰ deꝑeant. & diffugiant de cunctis
sinibꝰ ur̃is. qͥa non ẽ tutũ dormire uici¬
nis serpentibꝰ. Sedent in insidiis cũ di¬
uitibꝰ in occultis: ut int̾ficiant in no¬
centes. Fures sunt & latͦnes:. quales in
eugłio dñs notat. Subuersi sunt & pa¬
rati ad subu̾tendum. plane maculatores
fame ur̃e. corruptores ficłi ur̃e. Corrũ¬
punt bonos mores.colloquia mala. Pre¬
sertim talium sermo. sic̃ dic̃ beatꝰ apłs.

Expanded text:
adventus noster ad vos. Et mora quidem brevis apud vos, sed non infructuosa. Veritate nimirum per nos manifestata, manifestata autem non solum in sermone, sed etiam 239 in virtute, deprehensi sunt lupi, qui venientes ad vos in vestimentis ovium, devorabant plebem vestram sicut escam panis, sicut oves occisionis: deprehensae vulpes, quae demoliebantur pretiosissimam vineam Domini, civitatem vestram; deprehensae, sed non comprehensae. Propterea, dilectissimi, persequimini et comprehendite eos, et nolite desistere, donec penitus depereant, et diffugiant de cunctis finibus vestris, quia non est tutum dormire vicinis serpentibus. Sedent in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiant innocentes. Fures sunt et latrones, quales in Evangelio Dominus notat . Subversi sunt, et parati ad subvertendum, plane maculatores famae vestrae, corruptores fidei vestrae. Corrumpunt bonos mores colloquia mala : praesertim talium sermo, sicut dicit beatus Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
stare. uͥ multiplex uob̃ subẽ. ratio deici¬
endi. & uoluntas non deẽ: Legi siqͥd̾
telum ur̃m ꝓ eccłia illa inlitt̾is ur̃is:
& iam exigo de manibꝰ ur̃is. Quanã uia
ꝓcedendum sit ad eiꝰ deiectionem. neq
enĩ una mͥ esse uidet᷑. nonẽ meum dic¬
tare sapienti. Nec multũ nr̃a uit̾ẽ. qͣ
parte arbor infructuosa cadat: dũ mͦ
cadat. Dico tñ. Qui sͥ possessionẽ uen¬
dicat fuitiuiarũ ꝯm̾tio littarũ. ñne
fur ẽ & latͦ : Deniq uͥ asserit habuisse

Expanded text:
stare, ubi multiplex vobis subest ratio dejicistare, ubi multiplex vobis subest ratio dejiciendi? et voluntas non deest? Legi siquidem zelum vestrum pro Ecclesia illa in litteris vestris, et jam exigo de manibus vestris. Quanam via procedendum sit ad ejus dejectionem neque enim una 237 mihi esse videtur non est meum dictare sapienti. Nec multum nostra interest, qua parte arbor infructuosa cadat, dummodo cadat. Dico tamen, qui sibi possessionem vindicat furtivarum commercio litterarum, nonne fur est et latro? Denique ubi ass
Abbreviated transcription (Latin):
iam sc̃s hic pietatis zelus. & ad mise¬
ram illam eccłiam transmarinam. qͥa
tempꝰ miserendi eiꝰ. Uinea dm̃ saba¬
oth ẽ. uinea electa. uinea sp̃osissima.
s heu indesertum pene redact᷑a. qͥa
singłaris ferus depascitur eã. Cur
dicunt it̾ gentes uͥ ẽ ds̃ eiꝰ. uͥ quẽ
posuerunt custodem inuineis:Sbi
in anꝰ putans. uͥ sarculus excolentis:
Quousq sarm̃to inutili occupat᷑ tellus.
suffocatur fructus: Et certe tempꝰ
putationis aduenit. Si quide homo
pacis eiꝰ in quo sꝑauit. qđ se purgare
deb̾et. non purgatione s amputatio¬
ne opꝰ ẽẽ testatur. Extant deniq litt̾e
ipsiꝰ de eo ad apłice sede̾m legatum. in
quibꝰ manifeste manifestam asserit in¬
trusionem: electionem negat. Ita gͦ
quẽ sͥ parauerat defensorem: accusa¬
torem sustinet. Ad hec que uͥq: de eo
publica fama concelebrat: etiã urũ
militarẽ possent om̃i uire spoliare
cingulo militari. Quomͦ iam pot̾it

Expanded text:
jam sanctus hic pietatis zelus et ad misejam sanctus hic pietatis zelus et ad miseram illam Ecclesiam transmarinam, quia tempus miserendi ejus. Vinea Domini Sabaoth est, vinea electa, vinea speciosissima: sed, heu! in desertum pene redacta, quia singularis ferus depascitur eam. Cur dicunt inter gentes, Ubi est Deus ejus? ubi quem posuerunt custodem in vineis? ubi manus putans? ubi sarculus excolentis? Quousque sarmento inutili occupatur tellus, suffocatur fructus? Et certe tempus putationis advenit. Siquidem homo pacis ejus, in quo speravit, quod se purgare deberet, non purgatione, sed amputatione opus esse testatur. Exstant denique litterae ipsius de eo ad apostolicae Sedis legatum, in quibus manifeste manifestam asserit intrusionem, electionem negat. Ita ergo quem sibi paraverat defensorem, accusatorem sustinet. Ad haec quae ubique de eo publica fama concelebrat, etiam virum militarem possent omni jure spoliare cingulo militari. 3. Quomodo jam poterit
Abbreviated transcription (Latin):
ie. in quibꝰ głificet᷑ ds. honorificet᷑ mi¬
nisterium ur̃m. & anima mea letifi¬
cetur. Inde ẽ qͦd audita responsione
ura de quibdã qui ad officium lega¬
tionis nuniũ uidebant᷑ & ambiciose
sis eccłie destinastis. tc̃ ꝓrsus. tc̃ re¬
pletũ ẽ gaudio os nr̃m. & lingua nr̃a
exultatione. Hec atq huiꝰmodi dig
decent plane orbis ep̃m. Uñ & flecto
genua mea ad ipsum unici huiꝰ ur̃i
pͥmatꝰ auctorem. ut det uob̃ sic saꝑe.
& sic ag̾e semꝑ ieuellendo & plantan¬
do. in destruendo. & edificando. Siqͥd̃
in runã & resurrectionẽ multoꝵs as¬
cendistis hanc cathedram. Quant. ru¬
ant. qui norie stant: erigant᷑ digni.
onat᷑ securis ad radicem sterilium plan¬
tationum: purgent᷑ fructifere. ut
fructum plus afferant. Presidente
inqͣm humili ESgenio: deponant᷑ su¬
ꝑbi de sede. & exaltaent᷑ humiles. E su¬
rientes impleant᷑ bonis: & diuites di¬
mittant᷑ in anes. Nuꝑ nempe exulta¬
tione unit̾se t̾re ita factum ẽ: in cau¬

Expanded text:
ire, in quibus glorificetur Deus, honoretur ministerium vestrum, et anima mea laetificetur! Inde est quod audita responsione vestra de quibusdam, qui ad officium legationis nimium videbantur et ambitiose sis ecclesiae destinastis, tunc prorsus, tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Haec atque hujusmodi dignitant, decent plane orbis Episcopum. Unde et flecto genua mea ad ipsum unici hujus vestri primatus auctorem, ut det vobis sic sapere, et sic agere semper in evellendo, et plantando; in destruendo, et aedificando: siquidem in ruinam et resurrectionem multorum ascendistis hanc cathedram. Ruant, ruant qui noxie stant; erigantur digni. Ponatur securis ad radicem sterilium plantationum, purgentur fructiferae, ut fructum plus afferant. Praesidente, inquam, humili Eugenio, deponantur superbi de sede, et exaltentur humiles: esurientes impleantur bonis, et divites dimittantur inanes. Nuper nempe exsultatione universae terrae ita factum est in cau
Abbreviated transcription (Latin):
& deuotionis innos. de zelo ꝙ odio adu̾¬
sus heticos. ita ut quisq ur̃m m̾itodi¬
cere possit. Nonne qui oderunt ce dñe
od̾am. ix. suꝑ inimicos tuos tabescebã:
Derfecto odio od̾am illos: inimici facti

Expanded text:
otionis in nos, de zelo et odio adversus haereticos, ita ut quisque vestrum merito dicere possit: Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illo
Abbreviated transcription (Latin):
ego laudũ tuarũ argumentũ teneo
minuimȩ dubiũ. ipsas mei laudatrices
litteras tuas. In qͥb aliũ fortasse delect&
eruditionis insigne. sermo suauis ⁊
purus. oratio luculenta. gratũ. lau
ducit᷑ miranda humilitas. qua tan¬
tillũ tantꝰ p̾uenire curasti. ⁊ obse
quio salutandi. ⁊ p̾conio p̾dicandi.
⁊ p̃candi reuerentia. Sane qd̃ ad
me attinet. lego de me in littĩs
ñ esse pudet. Uerũtam̃ qđ sum
tuũ ÷. ⁊ siquid melius dĩ umquã
munere fuero. tuũ fore ꝯfidito
reuerentissime atq amantissime
pater:¬

Expanded text:
ego laudum tuarum argumentum teneo ego laudum tuarum argumentum teneo minime dubium ipsas mei laudatrices litteras tuas; in quibus alium fortasse delectet eruditionis insigne, sermo suavis et purus, oratio luculenta, gratum laudaducitur miranda humilitas, qua tantillum tantus praevenire curasti, et oquio salutandi, et praeconio praedicandi, et precandi reverentia. Sane quod ad me attinet, lego de me in litteris non esse pudet. Verumtamen quod sum tuum est, et si quid melius Dei unquam munere fuero, tuum fore confidito, reverendissime atque amantissime Pater
Abbreviated transcription (Latin):
onus homo: de bono thesauro
cordis sui profert bonũ. Scripta
głȩ tuȩ ĩmo ⁊ meȩ satis libenter
accepi uir totius reuerentiȩ. tenens
in illis. unde te ñ ĩmerito głificẽ. &
ipse ñ ĩmerito glorier. Siquidẽ gła
nr̃a hec ÷. tuȩ sublimitatis dignatio.
tua. nr̃ȩ reputatio paruitatis. Nẽpe
in alto ñ altũ saꝑe. s humilib con¬
sentire. nil deo caruis. nil rarius
apud homines. Quis sapiens. nͥ qui
sapientis ꝯsiluis adquiescit: Ait aut̃.
Quanto maior es. tanto humilia te
ĩ om̃ib hoc tumͥ exhibuisti. minori
maior. senior uiniori. Possim ꝓinde
⁊ ego tuã probatã sapientiã ñ inde¬
bitis efferre laudib ⁊ forte iustiorib
his. quib me dignata ÷ ipsa. Quippe
interest ad dandã rerum cercitu¬
dinẽ. quid incerta iactet opinio. qͥdq
opꝰ euidens redc̾at indubitatũ. Quod
autẽ certius ꝓbamꝰ: hoc ⁊ p̃dicamꝰ
securuis. Que gͦ ad me de me tͥ scribe
placuit. uideris tu unde ꝓbaueris.

Expanded text:
onus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum. Scripta gloriae tuae, imo et meae satis libenter accepi, vir 184 totius reverentiae, tenens in illis unde te non immerito glorificem, et ipse non immerito glorier. Siquidem gloria nostra haec est, tuae sublimitatis dignatio, tua, nostrae reputatio parvitatis. Nempe in alto non altum sapere, sed humilibus consentire , nil Deo charius, nil rarius apud homines. Quis sapiens, nisi qui sapientiae consiliis acquiescit? Ait autem: Quanto major es, tanto humilia te in omnibus . Hoc tu mihi exhibuisti, minori major, senior juniori. Possim proinde et ego tuam probatam sapientiam non indebitis efferre laudibus, et forte justioribus his, quibus me dignata est ipsa. Quippe interest ad dandam rerum certitudinem, quid incerta jactet opinio, quidque opus evidens reddat indubitatum. Quod autem certius probamus, hoc et praedicamus securius. Quae ergo aplacuit, videris tu unde probaveris:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ ualł. mandantes et sugg̾ente
abb̃i. ut nigrum habitum de alio
ordine monachorũ fac̾e̾t ei tradiet
sic eum reciꝑent. nr̃m q illi darent.
Et factum est ita. R es nob̾ in notuit
et ꝑ nos delata ad capitłm ẽ. capitł̃i
decreto fr̾ ille foras est missus. Rtft̾s
de templo minime hoc contenti. lit¬
teras nichilominus a ur̾a maiestate
ep̃o cathalaunensi attulerunt. qͥb
abbẽm sc̾i urbani nam is ẽ qui mili¬
ti habitum tͣdidãt. ab intͦitu eccł̃e
suspenderet. donec se ur̃o conspectii
p̃sentaret. Inde ẽ qd abbas de ual¬
lib quo rogante ille fecit hoc ml
mali suspicatus. compulsus est in
magna anxietate animi frem la¬
torem p̃sentium mitt̾e ad pedes
ꝑ eum expediatur: si tam̃ hoc tam
ipse qͣm etiam nos alii filii ur̃i a

Expanded text:
dicitur Vallis, mandantes et suggerentes dicitur Vallis, mandantes et suggerentes abbati, ut nigrum habitum de alio Ordine monachorum faceret ei tradi; et sic eum reciperent, nostrumque illi darent. Et factum est ita. Res nobis innotuit, et per nos delata ad capitulum est. Capituli decreto frater ille foras missus est. At fratres de Templo minime hoc contenti, litteras nihilominus a vestra majestate episcopo Catalaunensi attulerunt, quibus abbatem Sancti Urbani nam is est qui militi habitum tradiderat ab introitu ecclesiae suspenderet, donec se vestro conspectui praesentaret. Inde est quod abbas de Vallibus, quo rogante ille hoc fecit, nil mali suspicatus, compulsus est in magna anxietate animi fratrem latorem praesentium mittere ad pedes est, per eum expediatur: si tamen hoc tam ipse, quam etiam nos alii filii vestri, a
Abbreviated transcription (Latin):
ror me quasi ducem et pͥncipẽ milici¬
e elegerunt. certum sit uobis nec consi¬
lu mei nec uoluntatis meȩ fuisse uel
esse s nec possibilitatis mee qͣntum
metior uires meas ꝑuenire usq illuc
Quis sum ego. ut disponã castrorum
acies. ut egrediar ante facies arma¬
torum: Aut quid tam remotũ a pro¬
fessione mea etiam si uires suppet̾eñ
etiam si ꝑicia ñ deesset. S neq hoc
meum ẽ ur̃am doc̾e sapientiã. nostĩ
hec omia. Tantum obsecro ꝑ illã
caritatem qͣ mͥ specialiter debitor
estis. ne me humanis uoluntatib
exponatis. s sicut singłariter uob̃
ucombit diuinũ ꝯsiliũ ꝑqͥratis. et
oꝑam detis ut sic̃ fu̾it uoluntas in¬
nus de militib templi uoluit mo¬
nachari in ordine nr̃o. nec defuerunt
de nr̃is. qui e in tali uoluntate assen¬
tirent. S cum ñ auderent eum ĩ suis
claustris reciꝑe qm̃ ñ licebat. oculte
eum duxerunt ad quandã abb̃iã q̃

Expanded text:
ror me quasi in ducem et principem militiror me quasi in ducem et principem militiae elegerunt, certum sit vobis nec consilii mei, nec voluntatis meae fuisse vel esse; sed nec possibilitatis meae quantum metior vires meas pervenire usque illuc. Quis sum ego, ut disponam castrorum acies, ut egrediar ante facies armatorum? aut quid tam remotum a professione mea, etiamsi vires suppeterent, etiamsi peritia non deesset? Sed neque hoc meum est vestram docere sapientiam: nostis haec omnia. Tantum obsecro per illam charitatem, qua mihi specialiter debitorestis, ne me humanis voluntatibus exponatis; sed, sicut singulariter vobis incumbit, divinum consilium perquiratis; et operam detis, ut sicut fuerit voluntas innus de militibus Templi voluit monachari in Ordine nostro: nec defuerunt de nostris, qui ei in tali voluntate assentirent. Sed cum non auderent eum in suis claustris recipere, quoniam non licebat, occulte eum duxerunt ad quamdam abbatiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus: Quisscit si conu̾tat᷑ & ignos¬
cat ds̃ et relinquat pꝰ se bñdictionẽ:
Et certe sic oꝑari sic iudicare fuꝑna di¬
uinitas solet. scienti loquor. Quando
magna bona mortalib ꝓuenerunt.
que ñ magna p᷑uenint mala: Nam
ut cet̾a taceam. n̾ne illud unicum &
singlãre bñficrum nr̃e salutis p̃ces¬
sit mors saluatoris: Tu gͦ amice spon¬
si. amicũ te in necessitate ꝓbato. Si
triplici amore de quo tuus int̾rogatꝰ
est p̾decessor. tu qͦ toto corde tota a¬
nima tota uirtute.xp̃m diligis ut o¬
portet. nichil reseruabis. nichil dissi¬
mulabis intanto ꝑicło sponse cius
s quicqͥd habes uirium qͥcqͥd zeli.
quicqͥd sollicitudinis quicqͥd auctori¬
tatis qͥcqͥd potestatis impendes. Sĩ¬
gulare ꝑiculum. singularẽ exigit oꝑã
Fundamentum concutitur et tanqͣm i¬
minenti rume totis est nisib occurrend
audistis qͦmodo uidelicet in carnoten¬
si conuentu quonam iudicio satis mi¬

Expanded text:
sponsus? Quis scit si convertatur et ignossponsus? Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem . Et certe sic operari, sic judicare superna divinitas solet: scienti loquor. Quando magna bona mortalibus provenerunt, quae non magna praevenerint mala? Nam, ut caetera taceam, nonne illud unicum et singulare beneficium nostrae salutis praesit mors Salvatoris? 3. Tu ergo, amice sponsi, amicum te in necessitate probato. Si triplici illo amore, de quo tuus interrogatus est praedecessor , tu quoque toto corde, tota anima, 258 tota virtute Christum diligis, ut oportet, nihil reservabis, nihil dissimulabis in tanto periculo sponsae ejus: sed quidquid habes virium, quidquid zeli, quidquid sollicitudinis, quidquid auctoritatis, quidquid potestatis, impendes. Singulare periculum singularem exigit operam. Fundamentum concutitur, et tanquam imminenti ruinae totis est nisibus occurrendaudistis: quomodo videlicet in Carnutensi conventu quonam judicio satis mi
Abbreviated transcription (Latin):
ad petrum dictum ẽ. Conu̾te gladium
tuum inuagmã. Ergo suuserat et ille
s non sua manu utiq educendus. Tempꝰ
et opus est existimo ambos educi in de¬
fensione orientalis eccłiȩ. Cuiꝰ locum te¬
netis: telum negligere ñ debetis. Qua¬
le est hoc pͥncipatum tenere & minist̾iũ
declinare: Uoxclamantis. Uenio ihero¬
solimam it̾m crucifigi. Ed quam uocẽ
et si alũ tepidi et si alti et surdi sint. suc¬
cessori petri dissimulare ñ licet. Loquet᷑
et ipse. Et si om̃s scandalirati fuerint
s ñ ego. Nec terrebit᷑ dampnis pͥoris e¬
xercitus quib magis resarciendis oꝑã
dabit. Nonquid idõ ñ debet fac̾e homo
meliora sꝑabo: et om̃e gaudiũ existima¬
bo quod inuarias temptationes incidi¬
mus. Neuera panem doloris comedi-¬
mus. et potati sumus uino compunc¬
tionis. Quid diffidis amice sponsi.
quasi ñ more suo uinũ bonum serua¬
uit usq adhuc benignꝰ et sapiens

Expanded text:
ad Petrum dictum est: Converte gladium ad Petrum dictum est: Converte gladium tuum in vaginam . Ergo suus erat et ille, sed non sua manu utique educendus. 2. Tempus et opus esse existimo ambos educi in defensionem orientalis Ecclesiae. Cujus locum tenetis, zelum negligere non debetis. Quale est hoc, principatum tenere, et ministerium declinare? Vox clamantis: « Venio Jerosolymam iterum crucifigi. » Ad quam vocem etsi alii tepidi, alii et surdi sint; successori Petri dissimulare non licet. Loquetur et ipse: Etsi omnes scandalizati fuerint, sed non ego ; nec terrebitur damnis prioris exercitus, quibus magis resarciendis operam dabit. Numquid ideo non debet facere homo meliora sperabo, et omne gaudium aestimabo, quod in varias tentationes incidimus . Revera panem doloris comedimus, et potati sumus vino compunctionis. Quid diffidis, amice sponsi, quasi non more suo vinum bonum servaverit usque adhuc benignus et sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
quod sonuit triste sacis et graue est. Et cui
triste: Immo cui ñ triste: Soli filii ire trã
ñ sentiunt. nec tͥstantur tristib s lecant᷑
et ȩxultant in reb pessimis. Decetero ꝯ-¬
munis tristicia est: qr communis ẽ causa
Bñfecistis iustissimũ telum gallicane nr̾e¬
ecclie collaudando et corroborando auctori¬
tate litt̾arũ ur̃arum. Non est dico uobis
in causa tam gn̾ali et tam graui tepide a¬
gendum s ne tanide quidem. Legi apud
qͣndam sapientẽ. Uonest uir fortis: cui
ñ crescit animus. in ipsa rerum difficulta¬
te. Ego autẽ dico fideli homini magis
et inter flagella fidñdum. Intͣuerunt
aque usq ad animã xp̃i: tacta est pupilla
oculi eiꝰ. Exerendus et nunc ut̾q gladurꝰ
in passione dñi cp̃o denuo patiente ubi
et alt̾a uice passus est. ꝑ quẽ autẽ nisi
ꝑuos: Petri uterq est altͥ suo nutu
alter sua manu qͦtiens necesse est euaginã-¬
dus. Etquid̃ de quominꝰ uidebat᷑ de ipso

Expanded text:
quod sonuit: triste satis et grave est. Et cui triste? Imo cui non triste? Soli filii irae iram non sentiunt, nec tristantur tristibus, sed laetantur et exsultant in rebus pessimis. De caetero communis tristitia est, quia communis est causa. Bene fecistis justissimum zelum nostrae gallicanae Ecclesiae collaudando, et corroborando auctoritate litterarum vestrarum. Non est, dico vobis, in causa tam generali et tam gravi tepide agendum, sed ne timide quidem. Legi apud quemdam sapientem: « Non est vir fortis, cui non crescit animus in ipsa rerum difficultate . » Ego autem dico, fideli homini magis et inter flagella fidendum. Intraverunt aquae usque ad animam Christi, tacta est pupilla oculi ejus. Exserendus est nunc uterque gladius in passione Domini, Christo denuo patiente, ubi et altera vice passus est. Per quem autem nisi per vos? Petri uterque est, alter suo nutu, alter sua manu, quoties necesse est, evaginandus. Et quidem de quo minus videbatur, de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
cimus: Uidemur intrasse causam
non porrig̾e p̃cem. Non expedit ita
gum̃tationib istis: ñ plusꝗͣ in telis
aranearũ. Frustra iacit᷑ rete anteo¬
culos pennati. Noui qͣm ualidiora nͥ¬
genio Quamobrẽ arma mea p̃es
pauꝑm sunt et habundamus ingenere
ces pauꝑm pat̾ pauꝑtatis amator Quinã
isti: Nonsum solus: ec si solus fortasse pre¬
sum̾e possem. Om̃s filii ur̃i qui mec̃ sunt
et qui mecum ñ sunt. mecum tñ sunt in hac
supplicatione. Quis numet eos: Solussa-¬
ne fr̃ philippus excipitur. qui nec postulat
nec petit postulari. et anuelit ignoro. mag̾
quodinse est. elegit abiectus esse indomo
dĩ sui. S nec nos quidem ꝓ homine s ꝓ
ordine postulamus eui dispensationem
in eo factam ñ parum ꝓfuturã confidimꝰ

Expanded text:
cimus? Videmur intrasse causam, cimus? Videmur intrasse causam, non porrigere precem. Non expedit ita. gumentationibus istis, non plus quam in telis aranearum. Frustra jacitur rete ante oculos pennatorum . Novi quam validiora vingenio. Quamobrem arma mea preces pauperum sunt, et abundamus in genere eces pauperum pater, paupertatis amator. Quinam isti? Non sum solus: et si solus, fortasse praesumere possem. Omnes filii vestri qui mecum sunt, et qui mecum non sunt, mecum tamen sunt in hac supplicatione. Quis numeret eos? Solus sane frater Philippus excipitur, qui nec postulat, nec petit postulari, et an velit, ignoro: magis, quod in se est, elegit abjectus esse in domo Dei sui. Sed nec nos quidem pro homine, sed pro Ordine postulamus, cui 259 dispensationem in eo factam non parum profuturam confidimus.
Abbreviated transcription (Latin):
st negociũ qđ cet̾is ñ miscemus qm̃ cet¬
ns amplius tangit et angit nos: et egit
singłar ꝓpͥe p̾cis instantia. ꝑhilippus
nr᷑ cũ se exaltauit humiliatus est. s cũ sehu¬
miliauit ñ est eraltatus. quasi ur̃q pan¬
ter dñs ñ dixisset. Rigor ẽ s sine dispen¬
satione. iudicium s sine misericordia.
Multi quod negandum ñ est sic mensura¬
uerunt: s nullus ita sibi uoluit m̾surari
Si aut̾ inqua mensura mensi fuertmus
remetiat᷑ nobis: erit ꝓfecto iudictũ sine m¬
seriendia ei qui ñ fecit miscdĩam. C apar
miserationis. Et honor quid̃ maiestaus
iudicium diligit. s absit ut ad p̾udiciũ
mansuetudinis. qͣꝗͣ dispensator ille cuꝰ
ꝓ centum nc̃ quidẽ octoginta. nc̃ uͦ qͥnã¬
ginta redibuit. Iuste laudatus ẽ qͥ dñm
suum rerũ maluit ꝗͣ ꝑsonarũ iacturã
facere. Et qr dignus est qui sic oꝑatur
mercede sua: uno talioꝑe qͦs ille retmu¬
it seruos iste sibi fecit amicos. Quid fa¬

Expanded text:
st negotium quod caeteris non miscemus, quoniam caeteris amplius tangit et angit nos, et eget singulari propriae precis instantia. Philippus noster cum se exaltavit, humiliatus est: sed cum se humiliavit, non est exaltatus, quasi utrumque pariter Dominus non dixisset . Rigor est, sed sine dispensatione; judicium, sed sine misericordia. Multi quod negandum non est sic mensuraverunt: sed nullus ita sibi voluit mensurari. Si autem in qua mensura mensi fuerimus, remetietur nobis , erit profecto judicium sine misericordia ei qui non fmiserationis. Et honor quidem majestatis judicium diligit: sed absit, ut ad praejudicium mansuetudinis. Quanquam dispensator ille, cujpro centum nunc quidem octoginta, nunc vero quinquaginta redhibuit. Juste laudatus est, qui domino suo rerum maluit, quam personarum jacturam facere. Et quia dignus est qui sic operatur, mercede sua; uno tali opere quos ille retinuit servos, iste sibi fecit amicos . 2. Quid fa
Abbreviated transcription (Latin):
rationes. Breuit̾ uob̃ de ꝓposita qͣstione
respondemꝰ. sine p̾udicio tam̾ sanꝰ sa¬
pientis. Raptum ex utero puerum
ob ꝑiculũ mortis. laicus qͥdam ut di¬
gis si inuit baptirandꝰ. Ego hunc
uere baptiratũ puto: nec sonũ uocis
uitati fidei. ⁊ pietati intentionis. p̃¬
iudicare potuisse. Ut enĩ taceam. qd̃
ni noĩe dĩ. unam exp̾ssit substan¬
dauit dñicam passionẽ. Hisi forte
putamꝰ apłm contͣ id qͥd̃ qd̃ alio
in ipsa ligni substantia. ñ magis
in crucifixi gr̃a głiatũ. cũ diceret
mͥ au̾ absit głiari. nͥ in cruce dñi no¬

Expanded text:
orationes. 1. Breviter vobis de proposita quaestione respondemus, sine praejudicio tamen sanius sapientis. Raptum ex utero puerum ob periculum mortis laicus quidam, ut digis, si vivit, baptizandus? Ego vere hunc baptizatum puto: nec sonum vocis, veritati fidei et pietati intentionis praejudicare potuisse. Ut enim taceam, quod in nomine Dei unam expressit substandavit Dominicam passionem. Nisi forte putamus Apostolum contra id quod quidem alio  glorietur ; in ipsa ligni substantia, et non magis in Crucifixi gratia gloriari, cum diceret: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domin