comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pisti sp̃m qui introducit in omnem u̾itatẽ.
& dicis qͥa adipsam u̾itatem ꝑtinet scire ista¬
mundana. Itaq ego t̃ ea possumdi cere q̃
ptinent ad doctnam xp̃ianam. tu autem qͥ
putas ad eam ꝑtinere quomͦ sit factꝰ mundus.
&e que agant᷑ in mundo. ad omnia mͥ necesse
est respondeas. S plane cum responderis.
ꝓbaturꝰ es. S antequam incipias dicere. si for¬
te habes quod ille confinxerit quem secutꝰ es
doceam pͥ ego quod ꝓmisi. unde dicebat apls.
ex parte scimꝰ. & ex parte ꝓphamꝰ. Dicebat enĩ
sic̃ lectio ipsa moxindicat᷑a ẽ. quia in ista ui¬
ta homo cum ẽ. ñ potest assequi omnia. s ex
parte assequit᷑ in hac uita. Ipse aut̃ sp̃s sẽs
qͥ ex parte docet in hac uita. post hanc uitã
introducet in omnem ueritatem. Quodut
aꝑtissime doceat᷑. audi apłm. Et cum dicẽt.
ex apło legit. Siue aut̃ ꝓpħiȩ euacuabunt᷑.
siue lingue cessabunt. siue scientia euacua¬
bitur. Ex parte enim scimꝰ &e exparte ꝓpħamꝰ.

Expanded text:
 qui introducit in omnem ueritatem, et dicis, quia ad ipsam ueritatem pertinet scire istamundana. itaque ego tibi possum ea dicere, quae pertinent ad doctrinam christianam; tu autem, qui putas ad eam pertinere, quomodo sit factus mundus et quae agantur in mundo, ad omnia mihi necesse est respondeas. sed plane cum responderis, probaturus es. sed antequam incipias dicere, si forte habes quod ille confinxerit, quem secutus es, doceam prius ego quod promisi, unde dicebat apostolus: ex parte scimus et ex parte prophetamus. Dicebat enim, sicut lectio ipsa mox indicatura est, quia in ista uita homo cum est, non potest adsequi omnia, sed ex parte adsequitur in hac uita; ipse autem spiritus sanctus, qui ex parte docet in hac uita, post hanc uitam introducet in omnem ueritatem. quod ut apertissime doceatur, audi apostolum. et cum diceret, ex apostolo legit: siue autem prophetiae euacuabuntur siue linguae cessabunt siue scientia euacuabitur; ex parte enim scimus et ex parte prophetamus;
Abbreviated transcription (Latin):
in orationib cum mulierib & maria. quȩ fue¬
rat mat̾ iħu. & fratrib eiꝰ. Et in dieb illis. ex¬
urrexit petrꝰ in medio dicentium ce dixit. fuit
enim turba in uno.hominum quasi centum
uiginti uiri. fr̃s. oportet adimpleri scͥpturam
istam. qm p̃dixit sp̃s sc̃s ore scĩdauid. de uda
qui fuit deductor illoꝵ qui comp̃henderunt
iħm. qm̃ annumeratꝰ erat int̾ nos. qͥ habuit
sortem huiꝰ ministerii. Hic gͥ possedit agrum
de mercede iniusticie sue. & collum sibi alli¬
gauit. & deiectꝰ in faciem diruptꝰ est medius.
&e effusa sunt omnia uiscera eiꝰ. Qͦd & cogni¬
tum factum ẽ omnib qui inhabitant iheru.¬
solimam. ita ut uocaret᷑ ager ille ipsoꝵs lingͣ
acheldemachad est ager sanguinis. Scͥptum
est in libro psalmoꝵ. fiat uilla eiꝰ deserta. &
ñ sit qui inhabitet in ea & ep̃atum eiꝰ accipi¬
at alt̃. Oportet itaq ex his uiris qui conuener̃t

Expanded text:
in orationibus cum mulieribus et Maria, quae fuein orationibus cum mulieribus et Maria, quae fuerat mater Iesu, et fratribus eius. et in diebus illis exurrexit Petrus in medio audientium et dixit — fuit autem turba in uno hominum quasi centum uiginti uiri — fratres, oportet adinpleri scripturam istam, quam praedixit spiritus sanctus ore sancti Dauid de Iuda, qui fuit deductor illorum, qui comprehenderunt Iesum, quoniam adnumeratus erat inter nos, qui babuit sortem huius ministerii. hic igitur possedit agrum de mercede iniustitiae suae et collum sibi alligauit et deiectus in faciem diruptus est medius et effusa sunt omnia uiscera eius. quod et cognitum factum est omnibus, qui inhabitabant Hierosolymam, ita ut uocaretur ager ille ipsorum lingua Acheldemach, id est ager sanguinis. scriptum est enim in libro psalmorum: fiat uilla eius deserta et non sit, qui inhabitet in ea, et episcopatum eius accipiat alter. oportet itaque ex his uiris, qui conuenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
&e acceptͣ estis ñ post multos istos dies usq
ad pentecosten. Iui gͦ conuenientes: interro¬
gabant eum dicentes. Dñe. si in hoc tem¬
pore p̃sentab̃ regnum isrł: Iue aut̃ dixit.
Nemopotest cognoscere tempꝰ. quod pater
apudiherosolimam. &e in tota uidea & sama¬
ria. & usq in dotam t̾ram. Cum hec diceret.
nubes suscepit eum: & subleuatꝰ est ab eis.
Et qͦmͦ contemplantes erant cum iret in cęlũ.
ecce duouiri astabant illis inueste alba: qui
dixerunt ad eos. Ułiri galilei quid statis respi¬
cientes in cȩlum : Iste iħs qui assumptꝰ est in
cȩlum auob̾. sic ueniet quemadmodum ui¬
distis eum euntem in cęlum. Tc̃ reu̾si sunt
iherusolimam. a monte qui uocat᷑ eleon. qͥ
est iuxta iherusolimam: sabbati habens it̃.
Et cum introissent. ascenderunt in suꝑiora.
phylippꝰ. & thomas. bartholomeus & matheꝰ.
iacobus alphei ce symon zelotes: & iuoas iaco¬
bi. st erant ꝑseuerantes omnes uranimes

Expanded text:
et accepturi estis non post multos istos dies usque et accepturi estis non post multos istos dies usque ad pentecosten. illi ergo conuenientes interrogabant eum dicentes: domine. si in hoc tempore praesentabis regnum Israhel? ille autem dixit: nemo potest cognoscere tempus, quod pater apud Hierosolymam et in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram. cum haec diceret, nubes suscepit eum et sublatus est ab eis. et quomodo contemplantes erant, cum iret in caelum, ecce, duo uiri astabant illis in ueste alba, qui dixerunt ad eos: uiri Galilaei, quid statis respicientes in caelum? iste Iesus, qui adsumptus est in caelum a uobis, sic ueniet, quemadmodam uidistis eum euntem in caelum. tunc reuersi sunt Hierosolymam a monte, qui uocatur Elaeon, qui est iuxta Hierosolymam sabbati habens iter. et cum introissent, ascenderunt in superiora, ippus et Thomas, Bartholomaeus et Matthaeus, Iacobus Alphaei et Simon Zelotes et Iudas Iacobi. et erant perseuerantes omnes unanimes
Abbreviated transcription (Latin):
gentes. incipientib abirłm. Uos autẽ estis te¬
stes hoꝵ. Et egomitam ꝓmissum patͥs mei
inuos. Uos aut̃ sedete in ciuitate. quoadusq
induamini uirtutem ex alto. Et cum redoi¬
disset codicem eugłii: accepit actꝰ apłoꝵ &
se euanglistam sc̃m̃ ꝓmissionem xp̃i. quȩ
est in eugłio scd̃m ioħm: quam p̃sens felix
commemorauit. Ubi enim dixit dominus
euangłista attestatꝰ est: & consonuit ueritati
misit dñs. & qͦmͦ impletum. ut cum fuerit
ex canonicis libris sce̾ eccliȩ exp̃ssa impletio
ꝓmissionis dñi: paraclytum sp̃m scm̃ alt̾um
ñ queramꝰ. ne in seductoꝵ laqueos incurra¬
mus. Et recitauit ex actib apłoꝵ. Rrimum
quidem sermonem feci de omnib o theo.¬
phile. que cepit iħs facere & docere. in die qͦ
inmultis argumentis dierum. uisus eis dies
quadraginta. & docens de regno dei. & quomͦ
conuersatꝰ est cum illis. & p̃cepit eis ne disce¬
derent abiherusolimis: s sustinerent polli¬
citationem patͥs. quam audistis inquit ex

Expanded text:
testes horum. et ego mittam promissum patris mei in uos; uos autem sedete in ciuitate, quoadusque induamini uirtutem ex alto. et cum reddidisset codicem euangelii, accepit actus apostolse euangelistam sanctum promissionem Christi, quae est in euangelio secundum Iohannem, quem praesens Felix commemorauit. ubi enim dixit dominus:euangelista adtestatus est et consonuit ueritati romisit dominus et quomodo inpletum, ut cum fex canonicis Libris sanctae Ecclesiae expressa impletio promissionis Domini, paracletum Spiritum sanctum alterum non quaeramus, ne in seductomus. Et recitauit ex actibus apostolorum: primum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Iesus facere et docere in die, quoin multis argumentis dierum uisus eis dies quadraginta . et docens de regno dei et quomodo conuersatus est cum illis. et praecepit eis, ne discederent ab Hierosolymis, sed sustinerent pollicitationem patris, quam audistis, inquit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ ego sum zelans: moueant᷑ etiam illo qͦd
dix̃ apłs paulꝰ. zelo dei uoszelo. Desponsaui enim
uos uni uiro. uirginem castam exibere xp̃o. Scã
em̃ scriptura ũbis nr̃is loquens: etiam ꝑhec uerba
demonstrat nicħ digne de deo posse dici. Cur enĩ
ista ũba non etiam dicant᷑ de illa maiestate. de qͣ
qͥcqͥd dictum fuerit indigne dr: quia om̃s opes
linguarum omniũ. ineffabili sublimitate prȩce¬
dit: Nam qm̃ zelandosolent mariti uxorum pu¬
diciciam custodire: potestatem &e disciplinam
dei qͣ fornicari impune animã ñ suit. zelum di
scͥpturȩ uocauert̃. Est aut̃ animȩ fornicatio. aũsio¬
a fecunditate sapientiȩ: & ad conceptum tempora¬
lium illecebrarum corruptionumq conuersio.
Illuduͦ quod dimittendum eẽ dicit fr̃i non solum
septies. sed &e septuagies septies: penitentiutiq dic̃
Ds̃ aut̃ illis se dix̃ retͥbuere peccata qͥ eum odert̃.

Expanded text:
dictum est: ego sum zelans, moueantur etiam illo, quod dictum est: ego sum zelans, moueantur etiam illo, quod dixit apostolus Paulus: zelo dei uos zelo; desponsaui enim uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. sancta enim scriptura uerbis nostris loquens etiam per haec uerba demonstrat nihil digne de deo posse dici. cur enim non etiam ista uerba dicantur de illa maiestate, de qua quicquid dictum fuerit, indigne dicitur, quia omnes opes linguarum omnium ineffabili sublimitate praecedit? nam quoniam zelando solent mariti uxorum pudicitiam custodire, potestatem et disciplinam dei, qua fornicari animam inpune non sinit, zelum dei scripturae uocauerunt. est autem animae fornicatio aua fecunditate sapientiae, et ad conceptum temporalium illecebrarum corruptionumque conversio. 5. Illud vero quod dimittendum esse dicit fratri, non solum septies, sed et septuagies septies, poenitenti utique dicit. Deus autem illis se dicit retribuere peccata, qui eum oderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
peccata ꝑseuerant̃ tenere. qͣm dei iusticiam sequi
maluerunt. Nam ñ ꝑtinere patͥs peccata ad fil¬
um iuste uiuentem: ꝓpħa iherecbiel aꝑtissime
ostendit. Qd aut̃ in euglio dr esto te benigni q̃m¬
admodum pat̾ ur cȩlestis. qͥ solem suum oriri fac̃
suꝑ bonos & malos: ñ est uet̾i testam̃to contrariũ.
Hoc enun facit ds ut inuitet ad penitentiam: sic̃t
dicit apłs. Ignoras. qͥa patientia d̃ĩ ad penitentiã
te inuitat: Nec tam̃ ideo credendum ẽ non pu-¬
niturum dm̃ eos. qͥut dic̃ idem apłs. thesauri¬
zant sibi iram in die irȩ ce reuelationis usti uidi¬
cũ dei: qͥreddet unicuiq scdm oꝑa sua. Namq istã
dei patientiam & bonitatem. etiam ꝓpħa p̃dicat. di-¬
amas. Et cet̾a innumerabilia. qͥb intelligit᷑ & in
bonitate &e in seueritate miscdiam ce uisticiam di.
testam̃tum utrumq p̃dicare. Si aut̃ mouent᷑ qͦd

Expanded text:
peccata perseueranter tenere quam dei iustitiam sequi peccata perseueranter tenere quam dei iustitiam sequi maluerunt. nam non pertinere patris peccata ad filium iuste uiuentem propheta Ezechiel apertissime ostendit. Quod autem in euangelio dicitur: estote benigni quemadmodum pater uester caelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, non est ueteri testamento contrarium. hoc enim facit deus, ut inuitet ad paenitentiam, sicut dicit apostolus: ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te inuitat? nec tamen ideo credendum est non puniturum deum eos, qui, ut dicit idem apostolus, thesaurizant sibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddit unicuique secundum opera sua namque istam dei patientiam et bonitatem etiam propheta praedicat diamas et cetera innumerabilia, quibus intellegitur et in bonitate et in seueritate misericordiam et iustitiam dei testamentum utrumque praedicare. Si autem mouentur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quemq in se seuire peccando. Qd aut̃ in t̾ciam &
qͣrtam scͥptum est generationem uindictam ꝓce¬
dere: ñ aliud significari arbitror. nͥ quod ab ipso
abraham qͥ pat̾ ẽẽ incipit popłi uidoꝵ. quatuor
etates st̃ cum ista q̃ nunc agit᷑: qͣs matħs eungłista
distinguit. Una ẽ ab abrahamusq ad cdauid: alia
a dauid. usq ad transinigrationem in babiloniã.
Certia a transinigratione in babiloniam: usq addo¬
mini aduentum. Inde usq adfinem quarta depu¬
tatur. tanqm senectꝰ scl̃i ceteris etatib longior: quas
xtates ꝓ generationib positas credimꝰ: quamuis sin¬
gulȩ plurib generationib constent. Et qm tertia
incipit a transmigratione in babiloniam. qnͣdo
uideoꝵ est facta captiuitas: in qͣrta uͦ. id est post ad
cata est: hoc dat᷑ intelligi. quod dictum ẽ terciȩ ce
quartȩ generationis peccata parentum redditu¬
rum dm̃. his utq legitime atq debite. qͥ parentũ

Expanded text:
quemque in se saeuire peccando. Quod autem in tertiam et quemque in se saeuire peccando. Quod autem in tertiam et quartam scriptum est generationem uindictam procedere, non aliud significari arbitror, nisi quod ab ipso Abraham, qui pater esse incipit populi Iudaeorum, quattuor aetates sunt cum ista, quae nunc agitur, quas Matthaeus euangelista distinguit. una est ab Abraham usque ad Dauid, alia a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia a transmigratione in Babyloniam usque ad domini aduentum; inde usque ad finem quarta deputatur tamquam senectus saeculi ceteris aetatibus longior. quas aetates pro generationibus positas credimus, quamuis singulae pluribus generationibus constent. et quoniam tertia incipit a transmigratione Babyloniae, quando Iudaeorum est facta captiuitas, in quarta uero, id est post aducata est: hoc datur intellegi, quod dictum est tertiae et quartae generationis peccata parentum redditurum deum, his utique legitime atque debite, qui parentum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. quod ds retͥbuet parentum peccata filiis qͥ eum
oderunt. Ex eo enim qͦd addidit qui me oderunt:
intelligit᷑ eos puniri parentum peccatis. qͥ in eadẽ
ꝑũsitate parentum ꝑseuerare uoluerint. Iales enĩ
ñ seuitia.s potiꝰ iusticia di & sua iniquitate puni¬
untur: sic̃ ꝓpħa dicit. Sc̃s einm sp̃s discipline effu
giec fictum. & auferet se a cogitationib que ft̃ sine
intellectu. & corripict᷑ suꝑuemiente iniquitate: id
est corripiet᷑ homo suꝑueniente iniquitate sua sibi.
cum ab eo recesserit sp̃s sc̃s. Et alio loco. Hec cogita¬
terunt & errauert̃: excȩcauit enĩ illos malicia eoꝵ
Et alioloco. Crinicłis peccatoꝵs suo unusquisq cõ¬
stringit᷑. Qͥb testimoniis uct̾is testam̃ti. de nouo
consentit apłs dicens. Tradidit illos d̃s in concu¬
piscentias cordis eoꝵ. Qua concordia utriꝰq testa¬
menti. satis ostendit᷑ non ẽẽ scuum dm̃: s unum¬

Expanded text:
esse, quod deus retribuet parentum peccata filiis, qui eum esse, quod deus retribuet parentum peccata filiis, qui eum oderunt. ex eo enim, quod addidit: qui me oderunt, intellegitur eos puniri parentum peccatis, qui in eadem peruersitate parentum perseuerare uoluerunt. tales enim non saeuitia, sed potius iustitia dei et sua iniquitate puniuntur, sgiet fictum et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu, et corripietur superueniente iniquitate, id est corripietur homo superueniente sibi iniquitate sua, cum ab eo recesserit spiritus sanctus. et alio loco: haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia eorum et alio loco: criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. quibus testimoniis ueteris testamenti de nouo consentit apostolus dicens: tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum. qua concordia utriusque testamenti satis ostenditur non esse saeuum deum, sed unum
Abbreviated transcription (Latin):
uic loco manichei illud eungłii dicunt esse
contrarium. quod dñs dicit. Estote benigni.
sic̃ pater ur celestis: qui solem suum oriri facit
suꝑbonos & malos. Et illud aliud quod itẽ dñs
ait. ñ solum septies peccanti fr̃i dimittendum: s
etiam septua gies septies. A quib tam̃ si queram
utrum ds non puniat inimicos suos: sine dubio
turbabunt᷑. Ipsi enim dict̃. dm̃ genti tenebrarum
xt̾num carcerem ĩparare: quam dic̃t ẽẽ inimicam
deo. Et parumẽ. S eum etiam sua m̃bra simul c̃
ipsa gente punit᷑um ẽẽ non dubitant dicere. S
cum ad capituia uet̾is & noui testam̃ti ueniunt.
ut imꝑitos decipiant. & ea sibi adu̾sa criminent᷑.
fing̃ se nimis bonos. S dicant nob̾. quib dicturꝰ
est dñs. ite in ignem et̃num qui ĩparatus ẽ diabo¬
lo &e angłis eiꝰ: si omnib parcit & neminem dam¬
nat. Quare intelligendum ẽ. & illud recte dictũ

Expanded text:
uic loco Manichaei illud de euangelio dicunt esse uic loco Manichaei illud de euangelio dicunt esse contrarium. quod dominus dicit: estote benigni sicut pater uester caelestis. qui solem suum oriri facit super bonos et malos et illud aliud. quod item dominus ait: non solum septies peccanti fratri dimittendum sed etiam septuagies septies. a quibus tamen si quaeram, utrum deus non puniat inimicos suos, sine dubio turbabuntur. ipsi enim dicunt deum genti tenebrarum aeternum carcerem praeparare, quam dicunt . esse inimicam deo. et parum est, sed eum etiam sua membra simul cum ipsa gente puniturum esse non dubitant dicere. sed cum ad capitula ueteris et noui testamenti ueniunt, ut inperitos decipiant et ea sibi aduersa esse criminentur, fingunt se nimis bonos. sed dicant nobis. quibus dicturus est dominus: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, si omnibus parcit et neminem damnat? quare intellegendum est et illud recte dictum
Abbreviated transcription (Latin):
trem &e matrem. Qͥb mandatis ꝑfectis etiam ad
dilectionem dei crescit᷑. in qua est tota ꝑfectio. Nã
dilectio ꝓximi: certꝰ gratꝰ est ad dilectionem dei. Et
ideo respondenti quod omnia illa mandata ser¬
uauit. dic̃ ei unum deesse. siuult esse ꝑfectꝰ: ut
uendat omnia quȩ habet. & det ea pauꝑibus.
&e sequat᷑ eum. Ex qͦ manifestum ẽ & honorem
parentum in gͣdusuo ẽẽ seruandum: ce eos tñ
in diuini amoris cõparatione. p̃sertim si impedi¬
mento st̃. nulla dubitatione oportere contem¬
ni.t am &e in scͥpturis uet̾ib habes pofitum.
Q dic̃ patͥ &e matri ñ noui uos. & qͥ filios suos ñ
agnoscit. ipse cognouit testam̃tum tuum. Ergo
si ce in nouo testam̃to comm̃dat᷑ parentum dilec¬
tio. & in uet̾e cõmendat᷑ parentum contemptus:
ex utͦq. apte duosibi testam̃ta consentiunt. uii
ens falus terciȩ &e quartȩ generationis parentum peccata. qui
me oderunt.¬

Expanded text:
trem et matrem. quibus mandatis perfectis etiam ad trem et matrem. quibus mandatis perfectis etiam ad dilectdilectio proximi certus gradus est ad dilectionem Dei. Et ideo respondenti quod omnia mandata illa servavit, dicit unum ei deesse, si vult esse perfectus, ut vendat omnia quae habet, et det pauperibus, et sequatur eum . Ex quo manifestum est, et honorem parentum in gradu suo esse servandum, et eos tamen in divini amoris comparatione, praesertim si impedimento sunt, nulla dubitatione oportere contemni. Nam et in Scripturis veteribus habes positum: Qui dicit patri aut matri, Non novi vos, et qui filios suos non agnoscit, ipse autem cognovit testamentum tuum . Ergo si et in Novo Testamento commendatur parentum dilectio, et in Veteri commendatur parentum contemptus, ex utroque capens filiis tertiae et quartae generationis, parentum peccata, qui me oderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bomines moriemini: e sic̃ unꝰ de pͥncipib cade¬
tis. De eo quod scriptum est in ȩxodo. Honora patrem
tuum &e matrem tuam
qic etiam loco ubi de honor andis parentib
ds precepit. illum eugłii locum manicbeidi¬
cunt ẽẽ contrarium. ubi dñs cuidam dicenti ibo
pͥmum ut sepeliam patrem meum: respondit.
Sine mortuos ut mortuos suossepeliant: tu aut̃
ueni ce annuncia regnum dei. Quod eodem mͦ sol¬
uitur qͦ & illut suꝑiꝰ. ubi dictum ẽ deuxore relin¬
re debemꝰ: & cos tam̃ ꝓpt̃ annunciationem regna¬
dei nulla impietate conteminimꝰ. Nam si ueti testa
incipit etiam apło c̃ẽ contrarium. qͥ & filios monet.
ut honorent parentes. & parentes. ut diligant filioᷤ.
Nonsolum aut̃. s etiam dñs uidebit᷑ sibi ẽẽ contͣriꝰ.
qͦd credere ncfas ẽ qui alio locodic̃. hoĩ querenti
uitam et̾̃nam. siuis uenire ad uitam. serua man¬
data. In qͥb etiam illud commemorat: honora pa¬

Expanded text:
homines moriemini et sicut unus de principibus cadehomines moriemini et sicut unus de principibus cadetis. De eo quod scriptum est in exodo: honora patrem tuum et matrem tuam. huic etiam loco, ubi de honorandis parentibus deus praecepit, illum euangelii locum Manichaei dicunt esse contrarium. ubi dominus cuidam dicenti: ibo primum, ut sepeliam patrem meum' respondit: sine mortuos, mortuos suos sepeliant; tu autem ueni et adnuntia regnum dei. quod eodem modo soluitur. quo illud superius. ubi de uxore relinre debemus, et eos tamen propter annuntiationem regDei nulla impietate contemnimus. Nam si Veteri Testincipit etiam Apostolo esse contrarium, qui et filios monet ut honorent parentes, et parentes ut diligant filios . Non solum autem, sed etiam Dominus videbitur sibi ipsi esse contrarius dere nefas est —, quia loco alio dicit homini quaerenti uitam aeternam: si uis uenire ad uitam. serua mandata, in quibus etiam illud commemorat: honora pa
Abbreviated transcription (Latin):
cati que corrumpit᷑. s scdm sp̃italem confirma¬
tionem factum ẽẽ hominem ad imaginem dei:
idem apls monet. ut exuti confuetudine pecca¬
toꝵ. id ẽ. uetere homine. induam᷑ noua uita xp̃i.
quem nouum hominem appellat. Et ut doce¬
at hoc nos aliqͣndo amisisse: renouationẽ uocat
illam. Niamita loquit᷑. Expoliantes uos uet̃em
hominem cũ actib suis: induite nouũ qui reno¬
uatur in agnitionem dĩ. scđ̃m imaginem eiꝰ qui
creauit eum. filii gͦ dei sunt hoĩes renouati ad eiꝰ
ra: cum dic̃. dedit eis potestatem filios fieri. filii
aut̃ diaboli dicunt᷑ homines. cũ imnitant᷑ eiꝰ im¬
piam suꝑbiam: & aluce atq a celsitudine sapien¬
tiȩ decidunt. & ñ credt̃ ueritat. Quales dñs ar-¬
guit cum dicit. uos ex patre diabolo estis & cȩt̾a.
Tui loco euangłico ꝓpħa consonat dicens. Ego
dixi dii estis. ce filii altissim om̃s. Llos aut̃ sicut

Expanded text:
cati, quae corrumpitur, sed secundum spiritalem conformacati, quae corrumpitur, sed secundum spiritalem conformationem factum esse hominem ad imaginem dei. item apostolus monet, ut exuti consuetudine peccatorum, id est uetere homine, induamus nouam uitam Christi. quem nouum hominem appellat. et ut doceat hoc nos aliquando amisisse, renouationem illam uocat. nam ita loquitur: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum. qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eum. filii ergo dei sunt homines renouati ad eius ra, cum dicit: dedit eis potestatem filios dei fieri. filii autem diaboli dicuntur homines. cum imitantur eius inpiam superbiam et a luce atque celsitudine sapientiae decidunt et non credunt ueritati, quales dominus arguit, cum dicit: uos ex patre diabolo estis et cetera. cui loco euangelico propheta consonat dicens: ego dixi, dii estis et filii altissimi omnes: uos autem sic'ut
Abbreviated transcription (Latin):
appellet᷑. a quo aliqͥd didicit. si c̃ filios suos appel¬
lat apłs. qͥ ab illo didicert̃ eugłm: tercio scd̃m
imitationem. sic̃ filios abrahȩ nos uocat apostolꝰ
qͦd eius fidem unitam᷑. Duob gͦ modis peccatores¬
& infideles uide filii diaboli uocant᷑ a domino:
uel qͦd ab ipso impietatem didicerunt. sic̃ de ipso
diabolo apłs dicit. qui nc̃ oꝑat᷑ in filiis diffidentiȩ.
uel qͦd eum imitant᷑. qͦd magis ꝑtinet ad id qͦd de
eo dictum ẽ. & in ueritate ñ steait. Ea & ipsiuudes
dño attestante &e dicente. Di crederetis moysi: ere¬
deretis & michi. Iile enim de me scͥpsit. Scd̃m eo¬
ꝑaꝵs genera uocant᷑. Ad imaginem aut̃ dei fac¬
tum hominem ñ tm̃ genesis: s etiam apl̃s clamat.
cũ dicit. Uir qurdem ñ debet uelare caput: cum
sit imago ce gła dĩ. Mulier aut̃ gła est uiri. Et
ut manifeste intelligat᷑ non scdm uetustatẽ pec-¬

Expanded text:
appelletur, a quo aliquid didicit. sicut filios suos appelappelletur, a quo aliquid didicit. sicut filios suos appellat apostolus, qui ab illo didicerunt euangelium; tertio secundum imitationem, sicut filios Abrahae nos uocat apostolus, quod eius fidem imitamur. duobus ergo modis peccatores infideles Iudaei filii diaboli uocantur a domino, uel quod ab ipso inpietatem didicerunt, sicut de ipso diabolo apostolus dicit: qui nunc operatur in filiis diffidentiae; uel quod eum imitantur, quod magis pertinet ad id, quod de illo dictum est: et in ueritate non stetit quia et ipsi Iudaei domino adtestante et dicente: si crederetis Moysi. crederetis et mihi: ille enim de me scripsit. secundum eom genera uocantur. Ad imaginem autem dei factum hominem non tantum genesis sed etiam apostolus clamat, cum dicit: uir quidem non debet uelare caput. cum sit imago et gloria dei, mulier autem gloria uiri. et ut manifeste intellegatur non secundum uetustatem pec
Abbreviated transcription (Latin):
ligentib: utriꝰq testam̃ti manifesta concordia.
De eo quod scriptum est in geneli. faciamus bominem
ad imaginem & similitudinem nr̃am
unc locum manichei in quo scͥptum est in
genesi hominẽ factum eẽ ad imaginem &e si¬
militudinem di. ꝓpt̃ea dict̃ nouo testam̃to esse
contrarium: qͥa dñs in eungłio dicit iudeis.
Uos expatre diabolo estis: & desidia patris ur̃i
facere uultis. Ille homicida erat ab inicio. & in
ueritate ñ steait. qͥa ueritas in eo ñ ẽ.Et quod alio
loco uidei. serpentum genera & iuuparum appellan¬
tur. f on em̃ intelligunt illud dictum de hoĩe
anteqm peccaret. qͦd factus ẽ ad imaginem &e simi¬
litudinem di: hoc aut̃ quod in euangłio ẽ uos
ex patre diabolo estis. peccatorib &e infidelibus
dici. Trib enim modis in scͥpt̾is scĩs filioꝵs nom̃
accipit᷑. Unoscđm naturam. qͦmͦ ysaac filiꝰ abrahe.
uel etiam cet̃i uidei qͥ ex eadem origine uenunt:
alio scđm doctrinam. ut filiꝰ eius in ea re quisq

Expanded text:
legentibus utriusque testamenti manifesta concordia. De eo quod scriptum est in genesi: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. hunc locum Manichaei. quo scriptum est in genesi hominem factum esse ad imaginem et similitudinem dei, propterea dicunt nouo testamento esse contrarium. quia dominus in euangelio dicit Iudaeis: uos ex patre diabolo estis et desideria patris uestri facere uultis; ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, quia ueritas in eo non est, et quod alio loco Iudaei serpentum genera et uiperarum appellantur. non intellegunt illud dictum esse de homine antequam peccaret, quod factus est ad imaginem et similitudinem dei, hoc autem, quod in euangelio est, "UOB ex patre diabolo estis" peccatoribus et infidelibus dici. tribus enim modis in scripturis sanctis filiorum nomen accipitur: uno secundum naturam. quomodo Isaac filius Abrahae uel etiam ceteri Iudaei, qui ex eadem origine ueniunt; alio secundum doctrinam. ut filius eius in ea re quisque
Abbreviated transcription (Latin):
patientia q̃ inuitat ad penitentiam. & in ea inlul¬
gentia q̃ ignoscit penitentib. & in ea iusticia q̃ pu¬
nit eos qͥ corriginolunt. utrumq sibi testamentum
conuenire atq congruere: tanquam ab uno deo
utrumq conscriptum. Deeo quod inexodo scrip¬
tum est oculum pro oculo. dentem prodente. te cetera.uiii.

Expanded text:
ad paenitentiam, et in ea indulgentia, quae ignoscit paenitentibus, et in ea iustitia. quae punit eos, qui corrigi nolunt, utrumque testamentum sibi conuenire atque congruere tamquam ab uno deo utrumque conscriptum. De eo, quod in exodo scriptum est: oculum pro oculo, dentem pro dente et cetera tali
Abbreviated transcription (Latin):
quanquam non sua s animȩ p̃sentia ui.¬
uere cognoscat᷑: tamen non mͦ quia ẽ. o
in quantum ẽ. utiq bonum est. s etiam
quia tale ẽ ut ad contemplandum cȩlum
sit aptum: magis in hoc ad imaginem asi¬
militudinem dei. quam eȩt̃a corpora ani

Expanded text:
quamquam non sua, sed animae praesentia uiquamquam non sua, sed animae praesentia uiuere cognoscatur, tamen non modo quia est et in quantum est, utique bonum est, sed etiam quia tale est, ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora ani
Abbreviated transcription (Latin):
possit particeps ẽe sapiendiȩ scđm int̾iorem
hominem: scđm ipsum ita ẽ ad imaginem¬
dei. ut nulla nat᷑a int̾posita formet᷑: &e ideo nil
sit deo coniunctius. Et sapit enim. &e uiuit:
oe est. Qua creat᷑a nichil ẽ melius. Quod
si ext̾ior homo uita illa accipit᷑. qͣ ꝑ corpus
sentimꝰ quinq notissimis sensib. quos cũ
pecorib habemꝰ communes. nam ce ipsa
molestiis sensibilib. quȩ ꝑcussionib inge¬
runt᷑ corrumpi potest. non immerito & ipse
homo particeps dr similitudinis dei. nonso¬
lum qͥa uiuit. quod etiam in bestus appa¬
ret. s ampliꝰ quod ad mentem conũtit᷑ se re¬
gentem.quam illustrat sapientia : quod
in bestiis non potest. ratione carentib. Corpꝰ
quoq hominis qͦd solum int̾ animalium
trenors corpora. ñ ꝓnum in aluum ꝓstra.¬
tum ẽ. cum sit uisibile. s ad intuendum cȩ¬
lum erectum. qͦd est pͥncipium uisibiltũ:

Expanded text:
possit particeps esse sapientiae secundum interiorem possit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natura interposita formetur et ideo nihil sit deo coniunctius. et sapit enim et uiuit et est: qua creatura nihil est melius. Quod si exterior homo uita illa accipitur, qua per corpus sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum pecoribus habemus communes — nam et ipsa molestiis sensibilibus, quae persecutionibus ingeruntur, corrumpi potest — non immerito et iste homo particeps dicitur similitudinis dei, non solum quia uiuit, quod etiam in bestiis apparet, sed amplius quod ad mentem conuertitur se regentem, quam inlustrat sapientia, quod in bestiis non potest ratione carentibus. corpus quoque hominis quia solum inter animalium terrenorum corpora non pronum in aluum prostratum est, cum sit uisibile et ad intuendum caelum erectum, quod est/ principium uisibilium,
Abbreviated transcription (Latin):
de.Nemo enim dubitat. qͦd sit ipse pͥmitus
bonus. Multis enimmodis. diei res possuri
timies deo: Alie scađm uurtutem ce sapientã
facte: quia in ipso est uirt᷑ & sapientia ñ facta.
Aliȩ in qͣntum solum uiuunt: quia illȩ sũ¬
me ac pͥmitꝰ uiuit. Auȩ in qͣntum sunt: qͥa
ille summe ac pͥmitꝰ est. Et ideo quȩ tantum¬
modo sunt. nec tam̃ uiuunt aut sapiunt. ñ
ꝑfecte s exigue sunt ad similitudinem eius:
qͥa &e ipsa bona sunt in ordine suo. cum sit
ille supͣ omnia bonus. a qͦ bona sunt. Om¬
nia uͦ quȩ uiuunt &e ñ sapiunt: paulo am¬
plius participant similitudinem. Quod
enim uiuit: etiam ẽ. Non aut̃ qͥcq̃d ẽ: etiã
uiuit. Iam porro quȩ sapiunt. ita illi simi¬
litudini sunt ꝓxima. ut in creatͣis nichil
sit ꝓpinquius. Qͦd enim participat sapĩe:
& uiuit. & ẽ. Quod aut̃ uiuit: necesse ẽ ut
sit. non necesse ẽ ut sapiat. Quare cũ homo

Expanded text:
de. nemo enim dubitat, quod sit ipse primitus de. nemo enim dubitat, quod sit ipse primitus bonus. multis enim modis dici possint res similes deo: aliae secundum uirtutem et sapientiam factae, quia in ipso est uirtus et sapientia non facta, aliae in quantum solum uiuunt, quia ille summe et primitus uiuit, aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus est. et ideo quae tantummodo sunt nec tamen uiuunt aut sapiunt, non perfectae, sed exiguae sunt ad similitudinem eius, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus, a quo bona sunt. omnia uero, quae uiuunt et non sapiunt, paulo amplius participant similitudinem. quod enim uiuit, etiam est; non autem quid quid est, etiam uiuit. iam porro quae sapiunt, ita illi similitudini sunt proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius. quod enim participat sapientiae, et uiuit et est; quod autem uiuit, necesse est ut sit, non necesse est ut sapiat. quare cum homo
Abbreviated transcription (Latin):
est ipse ce extĩor᷑ An scđm corpꝰ. ut interior
sit scđm animam. & int̾ioris sit resurrectio a
renouatio. quȩ nc̃ fit scłm mortem prioris
uitȩ. id est peccati: & scdm regenerationem no¬
ue uitȩ. id est iusticie: Qͦs id est duos hoiẽs
sic appellat. ut unum uetem quem debemus
ecuere. alterum nouum: & eum induendum
commemoret. Quoꝵ rurs illum appellat
imaginem tren hominis. quia scđm peccatũ
pͥmi hominis gerit᷑. qui ẽ adam: alterũ ima¬
ginem cȩlestis hominis. qͥa scđm iusticiam
scd̃ hominis gerit᷑. qui est iħs. xp̃s. Extior aut̃
homo. qui nẽ corrumpit᷑ fut᷑a resurrectione
renouabit᷑. cum istam mortem ꝑsolu̾it quã
nat᷑ȩ debet. lege illa quȩ inparadyso ꝑ p̃cep¬
tum data est. Quomͦ aut̃ non sit incongruũ.
quod dr etiam corpus factum ad similitucdi¬
nem di: facile intelligit qͥ diligent̃ attendit
quod dictum ẽ. Et fecit cłs omina bona ual¬

Expanded text:
est ipse exterior? an secundum corpus, ut interior est ipse exterior? an secundum corpus, ut interior sit secundum animam et interioris sit resurrectio et renouatio, quae nunc fit secundum mortem prioris uitae, id est peccati, et secundum regenerationem nonae uitae, id est iustitiae? quos item duo homines sic appellat, ut unum ueterem, quem debemus exuere, alterum nouum et eum induendum commemoret. quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia secundum peccatum primi hominis geritur, qui est Adam; alterum imaginem caelestis hominis, quia secundum iustitiam secundi hominis geritur, qui est Christus Iesuahomo qui nunc corrumpitur futura resurrectione renovatur, cum istam mortem persolverit quam naturae debet, lege illa quae in paradiso per praeceptum data est. Quomodo autem nquod dicitur etiam corpus factum ad similitudinem dei, facile intellegit qui diligenter attendit quod dictum est: et fecit deus omnia bona ual
Abbreviated transcription (Latin):
qm meliorem se generare non potuit.
uoluit e non potuit. infirmus ẽ. Si potuit
& noluit: inuidus est. Ex quo conficit᷑: equalẽ
genuisse filium. De homine facto ad unagi¬
nem & similitudinem dei.Li.
Uuoꝰ extĩorem & int̾iorem hominem diui¬
na scͥpt᷑a commemoret. & tantum cos cdi¬
ternat. ut ab apło dictum sit. & si extĩor homo
ñr corrumpitur. sed int̾ior renouat᷑ de die in
diem: queri pot̾ utrum unus hoꝵs factꝰ sit ad
imaginem & similitudinem di. Nam ulud
querere stultum est: si unus. qͥs hors. Qͥs enim
dubitat. cum potꝰ qui renouat᷑. quam eum qͥ
corrumpit᷑ dicere: utrum aut̃ ambo:. mag¬
na questio est. Nam si ext̾ior homo est aclam. &
intior xp̃s:. bñ ambo intelligunt᷑. S cum adã
sic̃ a deo factꝰ est bonus non manserit. & dili¬
gendo carnalia carnalis effectꝰ sit: ñ absurde
uideri pot̃. hoc ipsum ei fuisse cade. imaginẽ
dei &e simuitudiem amittere. Ac per hoc
ipse renouat᷑: & ipse est ctiam int̾ior. Quomͦ gͦ

Expanded text:
am meliorem se generare non potuit voluit, et non potuit, infirmus est: si potuit, et non voluit, invidus est. Ex quo conficitur aequalem genuisse Filium. LI. De homine facto ad imagiNEM ET SIMILITVDINEM DEI. Cum exteriorem et interiorem hominem diuina scriptura commemoret et tantum eos discernat, ut ab apostolo dictum sit: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem: quaeri potest, utrum unus horum factus sit ad imaginem et similitudinem dei. nam illud quaerere stultum est: si unus, quis horum? quis enim dubitat eum potius qui renouatur quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. nam si exterior homo est Adam et interior Christus, bene ambo intelleguntur. sed cum Adam, sicut a deo factus est, bonus non manserit et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde uideri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine dei et similitudinem amittere. ac per hoc ipse renouatur et ipse est etiam interior. quomodo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
iste sp̃s ad imaginem d̃i nullo dubitante factꝰ
accipit᷑: in quo est intelligentia ueritatis. Heret
enim ueritati: nulla int̾posita creat᷑a. Cȩt̾a hoĩs
ad similitudinem di facta uideri uolunt. Qͥa
omnis quidem imagosimilis ẽ: non autem
omne quod simile est. etiam imago ꝓpͥe. s for¬
te abusiue dici potest. S cauendum in talib.
neqͥd nimis asseuerandum putet᷑. Iua re sane
localia spacia porrectum est. aliquid tale cre¬
dat᷑ eẽ substantia di. Nam res quȩ in parte
minor ẽ quam in toto: nec dignitati animȩ cõ¬
uenit. Quanto minus maiestat dei: De eo
qͥd dictum ẽ penitet me hominẽ fecisse.

Expanded text:
iste spiritus ad imaginem Dei nullo dubitante factus iste spiritus ad imaginem Dei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intelligentia veritatis: haeret enim veritati nulla interposita creatura. Caetera hominis ad similitudinem facta videri volunt; quia omnis quidem imago similis est, non autem omne quod simile est, etiam imago proprie, sed forte abusive dici potest. Sed cavendum in talibus ne quid nimis asseverandum putetur, illa re sane bet per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse substantia Dei. Nam res quae in parte minor est quam in toto, nec dignitati animae convenit; quanto minus majestati Dei? LII. De eo quod dictum est, Poenitet me fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
malium factum iure uideri potest. Tam̃ qͥa
homo sine uita ñ recte appellat᷑. non corpus
solum homo extĩor. neq sola uita quȩ in sen¬
su ẽ corporis. s utrunq simul rectius fortasse
intelligit᷑: neq inscite distinguit᷑. qͦd aliud
sit imago & similitudo dei. qui etiam filius
cłr: aliud ad imaginem & similitudinem di.
sic̃ hominem factum accipimꝰ. Sunt etiam
qui non frustra intelligunt duo dicta esse ad
imaginem & similitudinem: cum si una res
eẽt. unum nom̃ sufficere potuisse asserunt.
S ad imaginem intem factam uoiunt: quȩ
nulla int̾posita substantia. ab ipsa ueritate
est eiꝰdem sub̃ȩ. cuius pat̾ ce filius: s sp̃s hoĩs.
Nam ita hos discernit apłs. Nemo seit quid
scit quid agat᷑ in deo: nisi sp̃s dei. Item de spũ
hominis dicit. Saluum faciet sp̃m ur̃m: ani¬
mam &e corpꝰ. Et iste enim factꝰ est a deo: sicut
ce cȩt̾a creat᷑a. Scͥptum ẽ enim in ꝓu̾bus. hoc
&e qui finxit sp̃m omnib. ipse scit omnia. Ge

Expanded text:
malium factum jure videri potest. Tamen quia homo sine vita non recte appellatur; non corpus solum homo exterior, neque sola vita quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intelligitur. 4. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo Dei, qui etiam Filius dicitur; aliud ad imaginem et similitudinem Dei, sicut hominem factum accipimus. Sunt etiam qui non frustra intelligant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem: cum si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. Sed ad imaginem mentem factam volunt, quae nulla interposita substantia ab ipsa veritate est eiusdem substantiae, cuius pater et filius, sed spiritus hominis. nam ita hos discernit apostolus: nam nemo sscit, quid agatur in deo nisi spiritus dei. item de spiritu hominis dicit: saluum faciet spiritum uestrum, animam et corpus. et iste enim factus est a deo sicut et cetera creatura. scriptum est enim in Prouerbiis hoc et qui finxit spiritum omnibus, ipse scit omnia . Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ea repugnante legi mentis cors.S etiam
captiuante illos sub lege peccat: quȩ est ĩ
membris mortalib. Qui enim non du¬
cuntur sp̃u: sequit᷑ ut carne ducant᷑. Non
aut̃ pati adũsitatem carnis. s duci a car¬
ne: cdamnatio est. Et ideo qͦd si sp̃u inquit
adhuc estis sub lege. Nam &e suꝑiꝰ non ait.
sp̃u ambulate ce concupiscentias ne habu

Expanded text:
ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam captivante illos sub lege peccati, quae est in membris mortalibus . Qui enim non ducuntur spiritu, sequitur ut carne ducantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si spiritu, inquit, adhuc estis sub Lege. Nam et superius non ait, Spiritu ambulate, et conc
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ si sp̃s iħu xp̃i habitat in nob̾: qui susci.¬
bis. Nunc gͦ implentꝰ est gradus sub gratia.
ut faciamꝰ quod uolumꝰ sp̃u. etiam si carne
ñ possumus: id est non obediamus desidus
peccat ad p̾benda ill membra nr̃a arma
iniquitatis. etiam si non ualemꝰ efficere ut
cadem desidia ñ existant. Ut quamuis ñdũ
simꝰ in pace illa et̾na ce ex omni hominispar¬
te ꝑfecta: iam tam̃ des inamꝰ ẽẽ sub lege uͥ
p̃uaricationis rea mens tenet᷑. dum eam
concupiscentia carnis in consensionem pec¬
cati captiuam ducit. Simus aut̃ sub gr̃a.
ub nulla ẽ condemnatio. his qui sunt in
git. Qͦd si spu ducimini. ñ adhuc estis sub
lege. Ut intelligamꝰ eos ẽẽ sub lege. quorũ
sp̃s ita concupiscit adũsꝰ carnem. ut non ea
quȩ uolunt faciant. id est ñ se deneant in¬
uictos in caritate iusticiȩ: s a concupiscen¬
te adũsum sp̃m carne uincant᷑. non solũ

Expanded text:
Quoniam si Spiritus Jesu habitat in nobis, qui susciQuoniam si Spiritus Jesu habitat in nobis, qui suscibis . Nunc ergo implendus est gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis qui sunt in git, Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege: ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae uolunt, faciant, id est, non se teneant inuictos in caritate iustitiae, sed a concupiscente aduersus se carne uincantur, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lege ante gr̃am. qͣndophibet᷑ quidem ce co¬
t̾rena seruire. Itaq ubi uiderit ex alia parte
ipsam . ex alia commodum temporale: tͣhit᷑
pondere temporał cupicdtatis ⁊ relĩqͥt iꝰticiã
quam ꝓpt̾ea tenere conabatur. ut haberet il¬
lud quod se nunc uidet amittere si illam te¬
nuerit. Tercia ẽ uita sub gr̃a: quando nichil
temporalis commoch iusticiȩ p̾ponit᷑. Qd
nisi caritate sp̃itali quam dñs exemplosuo
docuit & gr̃a donauit: fieri non potest. In hac
enim uita. etiam si existant desicd̃ia carnis
de mortalitate corporis: mentem tam̃ ad con¬
sensionem peccati non subiugant: ita iã ñre¬
gnat peccatum in nr̃o mortali corpore. qͣm¬
ius non possit nͥ inhabitare in eo quam diu
mortale est corpꝰ. Primo enim non regnat
cum mente seruimꝰ legi d̃. quamiuis carne
legi peccati. id est penali consuetudini. cum
ex illa existunt desidia quib tamen ñ obe¬
dimus: postea uͦ ex omm parte extinguitur

Expanded text:
Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et coLege ante gratiam, quando prohibetur quidem et coterrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spirituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia donavit, fieri non potest. In hac enim vita etiamsi existant desideria carnis de mortalitate corporis, tamen mentem ad consensionem peccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni parte exstinguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tias carnis non ꝑficere. Si gͦ nolunt eã tene.
non poterunt ea quȩ uolunt facere. Uolunt
enim oꝑari oꝑa iusticie. quȩ sunt in lege. s
uincunt᷑ concupis centia carnis. quam seqͣn¬
do. deserunt grãm fidi. Unde ce ad romanõ
dicit. prudentiam carnis inimicam in dm̃:
legi enĩ dei non est subiecta. neq enim pot̃.
Cum enim caritas legem impleat. prudentia
uͦ carnis commoda temporalia sectando. sp̃i¬
tali caritati adũset᷑: qͦm potest legid̃ ẽẽ sub¬
iecta. id est libent̃ atq obs equent̃ implere
iusticiam eiq non adu̾sari: quando etiam
dum conat᷑ uincat᷑ necesse est. ubi inuene.¬
rit maiꝰ commodum temporale de iniqͥta¬
te se posse asseqͥ. quam si custodiat eqͥ tatẽ:
Sicut enim pͥma hominis uita est ante le¬
gem.cum a nulla nequitia uel malicia ꝓ¬
hibet᷑. neq ulla ex parte prauis cupiditatib
resistit. qͥa non est qui ꝓhibeat: sic scdã ẽ sub

Expanded text:
tias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, tias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, non poterunt ea quae volunt facere. Volunt enim operari opera justitiae, quae sunt in Lege, sed vincuntur concupiscentia carnis, quam sequendo deserunt gratiam fidei. Unde et ad Romanos dicit, Prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui prohibeat: sic secunda est sub
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ mordetis inquit &e comeditis inuicem:
uidete ne ab inuicem consummamini. Hoc
enim maxime uitio condentionis &e inuiden¬
diȩ. ꝑnitose disputatones int̾ eos nutͥeban¬
tur: male de inuicem loquendo. & quȩren¬
do quisq głam suam uanamq uictoriam.
Quib studiis consumit᷑ societas popuii dũ
inpartes discindit᷑. Quomͦ aut̃ ista uitare
possunt nisi sp̃u ambulent: de concupis centiã
carnis ñ ꝑficiant: Primum enim ce magnũ
de illud quodiam commemoraui: dñs cla-¬
mat. Discite a me qm mitis sum. &e humilis
corde. Et illud ꝓpħe. Suꝑ quem requies cłt
sp̃s m̃s: usi suꝑ humilem &e quietum. & tre¬
nem. hȩc enim inuicem adũsant᷑. ut non ea
que uultis faciatis: putant hic homines li¬
berum uoluntatis arbitͥum negare apłm
nos habe: nec indelligunt hoc eis dictum. si
grãm fid̃ susceptam tenere nolunt. ꝑ quam
solam possunt sp̃u ambulare. &e concupiscen¬

Expanded text:
autem mordetis, inquit, et comeditis invicem, autem mordetis, inquit, et comeditis invicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum de illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud prophetae, Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trenem: haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis; putant hic homines liberum voluntatis arbitrium negare Apostolum nos habere, nec intelligunt hoc eis dictum, si gratiam fidei susceptam tenere nolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis dilectionis dei &e ꝓximi ꝑfecta sit ca¬
dilectionem dei possunt homines mentiri.
quia rariores temptationes eam probant. ĩ
dilectione aut̃ ꝓximi faciliꝰ conuincuntur
eam ñ hab̾e. duminiq cum hominib agt̃
Consequens est aut̃. ut qui ex toto corde. ex
tota anima. ex totam̃te dm̃ diligit. diligat
& ꝓximum tanquam se ipsum: quia hoctu¬
bet ille quem ex toto corde. & ex tota anima.¬
& ex tota mente diligit. Item diligere proxi¬
mum. id est omnem hominem tanquam
ut neutrum sine altõ possit teneri: etiam
unum hors commemorare plerunq suffi¬
cit. cum agit᷑ de oꝑib iusticie: s oportun us
illud. de quo quisq faciliꝰ comuncitur. Un¬
de ce iohs dicit. Qui enim non diligit fratrẽ
suum quem uidet: dm̃ quem non uidet. qͦmͦ
potest diligere: Mentiebant᷑ enim quidam
dilectionem d̃ se habere. & de odio fraterno
cam non habere conuincebant᷑: de qͦ uidica¬
re in cotdiana uita &e morib facile est.Si

Expanded text:
ceptis dilectionis Dei et proximi perfecta sit chadilectione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit, cum agitur de operibus justitiae: sed opportunius illud, de quo quisque facilius convincitur. Unde Joannes dicit: Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convincebantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si