comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mine inquit tuo benedicent᷑ om̃s gentes. Erigite
ocłos cordis. & consicdãte totũ orbẽ t̾rarum: qͦmͦ
in semine habrahe benedicunt᷑ om̃s gñtes. Tunc
ab uno credebat᷑ qđ̃ ñ uidebat᷑: uos iã indctis.
lucrũ urm ñ concordatis: s potiꝰ in clannum
ur̃m in parde litigatis. ut totũ ꝑdatis. Nudite
inpsalmo: quo p̾cio redempci sumꝰ. fodert̃ anqͥt ma¬
nus meas ⁊ pedes meos: dinumerauert̃ oĩa ossa¬
mea. Ipsi uͦ considauert̃ & inspexert̃ me. diuiser̾t¬

Expanded text:
nquit, tuo benedicentur omnes gentes. erigite oculos cordis et considerate totum orbem terrarum, quo modo in semine Abrahae benedicuntur omnes gentes. tunc ab uno credebatur, quod nondum uidebatur; uos iam uidetis lucrum uestrum non concordatis, sed potius in damnum uestrum in parte litigatis, ut totum perdatis. audite in psalmo, quo pretio redempti sumus: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia  ossamea; ipsi u
Abbreviated transcription (Latin):
usqueqͦ gͣues corde: ut qͥd diligi¬
tis uanitatem. & queritis m̃da¬
cĩ: ¶tqͥd uos a totiꝰ orbis uni¬
Uate nefario sciomats saclegio
diuisistis: Actenditis falsa que uob̃ dicunt᷑ ab
hominib. aut m̃tientib aut errantib de tͣditi¬
one codicum diuinoꝵ. ut in ħetica seꝑatione
mnoriamini: & ñ accenditis qd̃ uob̃ ip̃i codices
dicunt. ut in catholica pace uiuatis. Quare
aꝑitis aures ad sermonem hominũ. dicentium
quod nũquam ꝓbare potuerunt. & surdi eftis
adũsus sermonem dĩ dicentis. dñs dix̾ ad me. fi¬
lius m̃s estu. ego hodie genuite. postula a me.

Expanded text:
usque quo graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? ut quid uos a totius orbis unitate nefario schismatis sacrilegio diuisistis? adtenditis falsa, quae uobis dicuntur ab hominibus aut mentientibus aut errantibus de traditione codicum diuinorum, ut in haeretica separatione moriamini, et non adtenditis, quod uobis ipsi codices dicunt, ut in catholica pace uiuatis. quare aperitis aures ad sermonem hominum dicentium, quod numquam probare potuerunt, et surdi estis aduersus sermonem dei dicentis: Dominus dixit ad me: Filius meus e
Abbreviated transcription (Latin):
sortem. Quare diusores uestm̃̃torũ dñi cẽ uul¬
tis: & tunicã illã caritatis desuꝑ textã ꝙͣ nec ꝑsecuto¬
reseiꝰ diuisert. tenẽ cũ toto orbe ñ uultis: In
psalmo ipso legit᷑. qͥa totꝰ orbis eam tenꝙ. Gõ¬
memorabunt᷑ inqͥt. & conũcent᷑ ad dñm om̃s¬

Expanded text:
uultis et tunicam illam caritatis desuper textam, quam nec persecutores eius diuiserunt, tenere cum toto orbe non uultis? in psalmo ipso legitur, quia totus orbis eam tenet: Commemorabuntur, inquit, et conuertentur ad dom
Abbreviated transcription (Latin):
consociatũ eẽ te gaudeam̃. quare adhuc¬
płimum ualere potusse: et ad correctionẽ
ualere nicħ. An forte contempnunt te qͥa
in eccłȩ catholicȩ participatione hac etate
uenisti: cum de amplĩ debeant admirari atq
uenerari. quia uetustissimũ errorem senili
quadã inuentute uicisti : Absit ut tibi resi¬
stant ueradicenti. cui consenserant a uerita¬
de deuianti. Absit ut noluit tecũ recte senti¬
re. cum qͦ eos delectauit errare. Tu tm ora
ꝓ eis: et insta eis. Immo uͦ adduc eos ad domũ
di tecum: qui in tua domosunt tecũ. Uel
te ñ pigeat in domũ dĩ cum illis uenire. qͥ
in domum tuã loliti fuerant. conuenire. p̃ser
tu qm̃ catholica mat̾ aliqͦs a te petit. aliqͦs
repetit. Pecit eos quos aꝑud de inuenit. re¬
petit eos qͦs ꝑ te ꝑdidit. N̾ excruciet᷑ dãpns.
s potiꝰ lecet᷑ lucris. acqͥrat filios qͦs ñ habuit:
ñ plangat qͦs habuit. Oram̃ ad dñm ut fa¬

Expanded text:
consociatum te esse gaudeamus, quare adhucconsociatum te esse gaudeamus, quare adhuctatem tuorum plurimum ualere potuisse et ad correctionem ualere nihil. an forte contemnunt te, quia in ecclesiae catholicae participationem hac aetate uenisti, cum te amplius debeant admirari atque uenerari, quia uetustissimum errorem senili quadam iuuentute uicisti? absit, ut tibi resistant uera dicenti, cui consenserunt a ueritate deuianti; absit, ut nolint tecum recta sentire, cum quo eos delectauit errare. tu tantum et ora pro eis et insta eis, immo uero adduc eos in domum dei tecum, quia in tua domo sunt tecum. uel te pudeat uel pigeat in domum dei cum illis non uenire, qui in domum tuam soliti fuerant conuenire, praesertim quoniam catholica mater alrepetit: petit eos quos apud te invenit; repetit eos quos per te perdidit. Non excrucietur damnis, sed potius laetetur lucris: acquirat filios quos non habuit, non plangat quos habuit. Oramus ad Deum, ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
ma dĩ equalẽ. eẽ deo. ñ ei rapina fu̾at s nat᷑a.
qm̃ id nascendo sumpsit ñ suꝑbiendo p̃sump¬
sit. Propt̾ea uͦ patrẽ dicit eẽ maiorẽ. qͥa semet
ipsum exinaniuit formã serui accipiens. non
amittens di. ꝓpt̾ qm̃ serui formã. ñ t̾m patre.
uerũeciã se ipso ⁊ sp̃u scõ minor factus ẽ. nec
tm hac excellentissima tͥnitate. s etiã mino¬
ratus ẽ paulominꝰ ab angłis. Hominib qͦ
minor fuit: qnͣdo parentib subditꝰ fuit. ꝓpt̾
hanc utiq forma serui quã ueniente pleni¬
tudine temporis exinanttus accepit. dix̃. pat̾
ñ amisit: dixit. ego et pat̾ unũ sumꝰ. et homo
scilicet factus et ꝑmanens d̾s. Homo enĩ as¬
sumpt᷑ ẽ ado: ñ in homine consumpt᷑ ẽ ds.
Iđo ualde rationabilit̾ et patre minqr ẽ ho¬
Cumgͥ huic rectȩ atq catholicȩ fiłi p̃sen¬
tib nob̃ cum magna exultatione ppłi d̃i

Expanded text:
ma dei esse aequalem deo non ei rapina fuerat sed natura, ma dei esse aequalem deo non ei rapina fuerat sed natura, quoniam id nascendo sumpsit, non superbiendo praesumpsit.- Propterea uero patrem dicit esse maiorem, quia semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens non amittens dei. propter quam serui formam non tantum patre uerum etiam se ipso et spiritu sancto minor factus est nec tantum hac excellentissima trinitate sed etiam minoratus est paulo minus ab angelis. hominibus quoque minor fuit, qhanc utique formam servi, quam veniente plenitudine temporis exinanitus accepit, dixit: Pate nec exinanitus amisit, dixit, Ego et Pater unum sumus ; et homo scilicet factus, et permanens Deus: homo enim assumptus est a Deo, non in homine consumptus est Deus. Ideo valde rationabiliter et Patre minor est hour huic rectae atque catholicae fidei praesentibus nobis cum magna exultatione populi dei
Abbreviated transcription (Latin):
naturaquerat᷑: ut̾q ds. nec maior alt̾ alt̾ods.
Si autẽ origo. pat̾ ẽ ds. de qͦ filiꝰ ds̃. de qͦ autẽ
pat̾ nullus ẽ d̾s. frustra itaq ad hoc respon¬
dere conantes dicunt. S homo c̃ passioẽ gn̾at.
ds̃ aũ sine passione genuit filium. Hoc enĩ
ñ solum ipsos nicħ: s nos adiuuat płimũ.
Nam si temporalib et passibilib reb ds tri¬
buit ut qd̾ sunt hoc generent: qͣntomagis
ipse ȩt̾nus et impassibilis ñ aliud qmͣ ẽ ipse ge¬
nerauit. unꝰ unicũ: Ileo nr̃a inenarrabili ad¬
miratione. qm̃ sine passione et tanta secum
equalitate ut eum nec potestate p̃cełet. nec
etate. S ideo totum qd̾ habet qd̾ pot̾. ñ tͥbuit.
s s patͥ: quia ñ ẽ a se ipso s apatre. Equalis
ẽ enim patri. S hoc qͦ accepit. apatre: Nec sic¬
equalitatem iam nato addidit. s gignendo eã
dedit. qͥa aqualẽ ñ imparẽ genuit. Ido in for¬

Expanded text:
natura quaeratur, uterque deus nec magis alter altero deus; natura quaeratur, uterque deus nec magis alter altero deus; si autem origo, pater est deus de quo filius deus, de quo autem pater nullus est deus.- Frustra itaque ad hoc respondere conantes dicunt: Sed homo cum passione generat, deus autem sine passione genuit filium. hoc enim non solum ipsos nihil sed nos adiuuat plurimum. Nam si temporalibus et passibilibus rebus Deus tribuit ut quod sunt hoc generent, quanto magis ipse aeternus et impassibilis, non aliud quam est ipse generavit, unus unicum; ideo nostra inenarrabili admiratione, quoniam sine passione, et tanta secum aequalitate, ut eum nec potestate praecederet, nec aetate! Sed ideo totum quod habet, quod potest, non tribuit sibi, sed Patri, quia non est a seipso, sed a Patre. Aequalis est enim Patri, saequalitatem iam nato addidit, sed gignendo eam dedit, quia aequalem non inparem genuit. ideo in for
Abbreviated transcription (Latin):
dentia tua. ñ abeis rationabilit̾ dici. a quoꝵ
erroie te ds lib̾auit. ideo dei patris et dĩ filii
nat᷑am ẽẽ diu̾sam. quia iste pat̾ ẽ ille filiꝰ. et
dm̃ patrẽ ñ genuisse qd̾ ẽ ipse. quia ñ genuit
patrẽ filii sui. qd̾ ẽ ad illum ipse. Quis enim
ñ uideat. ista uocabula ñ in se ipsis demonstra¬
re naturas: s alt̾ius ad alt̾um significare ꝑ¬
sonas: Tale ẽ etiã illud qd̾ simili loquunt᷑
criore. ideo filiũ altĩus ẽẽ naturȩ diuerseq
ds ẽ quidẽ. s de patre dõ. E hic enĩ ñ indicat᷑
substantia s origo. id ẽ ñ qͥd sit. s unde sit
qͥsq uł ñ sit. Neq enĩ adam et abel ido non
unius nature. atq substantiȩ fuert̃: qͥa alter
fuit homo de homine illo. ille de nullo. Si gͦ
utriꝰq natura querat᷑: homo abel. hõ adam
Si autẽ origo. pͥmꝰ homo ex qͦ abel: nullus ħo
ex quo adã. Item indo patre et dõ filio si utͥusq

Expanded text:
dentia tua non ab eis rationabiliter dici, a quorum dentia tua non ab eis rationabiliter dici, a quorum errore te dominus liberauit, ideo dei patris et dei filii naturam esse diuersam, quia iste pater est ille filius, et ideo patrem non genuisse id, quod est ipse, quia non genuit patrem filii sui, quod est ad illum ipse. quis enim non uideat ista uocabula non in se ipsis demonstrare naturas, sed alterius ad alterum significare personas? Tale est etiam illud, quod simili loquuntur errore, ideo filium alterius esse naturae diuersaeque dicatur substantia sed origo, id est non quod sit, sed unde sit quisque uel non sit. neque enim Abel et Adam ideo non unius naturae atque substantiae fuerunt, quia iste fuit homo de homine illo, ille de nullo. si ergo utriusque natura quaeratur, homo Abel homo Adam, si autem origo, primus homo ex quo Abel, nullus homo ex quo Adam. ita in deo patre et deo filio si utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliqͥd dicta. uł relatiua dicunt᷑. quȩ aliqͣn¬
do eadem st̃. aliqͣndo diu̾sa. Eadem scilicet cũ
frͥ refeit᷑ ad frẽm. amicꝰ ad amicũ. uicinus ad
uicinũ. cognat᷑ ad cognatũ. et si qua similia:
que infinitũ ẽ uelle om̃ia ꝑcurrere. In his enĩ
qđ ẽ iste ad illum: hocẽ et ille ad istũ. Diu̾sa
sunt autẽ: sic̃ pat̾ ad filium. filiꝰ ad patrẽ. so¬
cer ad generum. gener ad socerũ. dñs ad seruũ.
serius ad dũm. R ẽ quidẽ hoc iste. ad illũ. qd̾
ille ad istum .s. ambo tam̃ homines st̃. Relatio
diu̾sa ẽ ñ natura. qm̃ si atdendas qͥd sit alt̾ ad
alt̾um. ñ ẽ hoc ad illum iste. qd̾ ad istum ille.
quia iste pat̾ ille filiꝰ. aut iste socer illegener.
aut iste dñs ille seruus. Si autẽ attendas qͥd
qͥsq sit. ad se ipsum uł inse ipso: hoc ẽ qd̾ iste.
quia ille homo ẽ sic̃ iste. Unde intelligit pru¬

Expanded text:
ad aliquid dicta uel relatiua dicuntur, quae aliquanad aliquid dicta uel relatiua dicuntur, quae aliquando eadem sunt aliquando diuersa. eadem scilicet cum frater refertur ad fratrem, amicus ad amicum, uicinus ad uicinum, cognatus ad cognatum et si qua similia, quae infinitum est omnia uelle percurrere. in his enim, quod est iste ad illum, hoc est ille ad istum. diuersa sunt autem sicut pater ad filium, filius ad patrem, socer ad generum, gener ad socerum, dominus ad seruum, seruus ad dominum. non est quidem hoc iste ad illum, quod ille ad istum, sed ambo tamen homines sunt. relatio diuersa est non natura, quoniam, si adtendas, quid sit alter ad alterum, non est hoc ad illum iste, quod ad istum ille, quia iste pater est ille filius aut iste socer ille gener aut iste dominus ille seruus; si autem adtendas, quid quisque sit ad se ipsum uel in se ipso, hoc est iste, quod ille, quia et ille homo est sicut iste. unde intellegit pru
Abbreviated transcription (Latin):
Req enĩ pat̾ ut hab̾et filium de se ipso mi¬
nuit se ipsum. s ita genuit de se. alt̾um se.
ut totus maneret. in se. ec eẽt in filio tantus:
quant᷑ et solus. Similit̾ et sp̃s sc̃s integer de
integro ñ p̃cedit. unde ꝓcedit. s tant᷑ ẽ illo
qͣntus ex illo. nec minuit eũ ꝓcedendo. nec au¬
get herendo. E hec om̃ia nec confuse. unũ st̃.
nec disiuncte tria sunt: scũ sint unũ. tria
sunt: et cum tria. unum sunt. Proinde qͥ
tam multis cordib fideliũ suoꝵ donauit ut
ut sint. hec tria et singulad̃s. et simul om̃ia
ñ tres dii. s unus ds. Hic ẽ unus dñs d̾s nr̃
cui uniu̾sa pietate serutt᷑. cui soli latria illa
debet᷑. Qui cum in reb quȩ. nascunt᷑ in tẽpore
sua bonitate effecerit. ut sue substantiȩ ꝓlẽ
queq res gignat. sic̃ homo gignit hominem.
ñ alt̾ius nature s eius cuiꝰ ẽ ipse: iude qͣm
ꝓpinquitatis sunt nomina: ñ nature. E ido

Expanded text:
neque enim pater, ut haberet filium de se ipso, mineque enim pater, ut haberet filium de se ipso, minuit se ipsum, sed ita genuit de se alterum se, ut totus maneret in se et esset in filio tantus, quantus est solus. similiter et spiritus sanctus integer de integro non praecedit, unde procedit, sed tantus cum illo quantus ex illo nec minuit eum procedendo nec auget haerendo. et haec omnia nec confuse unum sunt nec disiuncte tria sunt, sed, cum sint unum, tria sunt et, cum sint tria, unum sunt. proinde, qui tam multis cordibus fidelium suorum donauit, ut ut sint haec tria et singula deus et simul omnia non tres dii sed unus deus! hic est dominus deus noster, cui uniuersa pietate seruitur, cui soli latria illa debetur. sua bonitate effecerit ut suae substantiae prolem quaelibet res gignat, sicut homo gignit hominem, non alterius naturae, sed ejus cujus ipse est; vide quam propinquitatis sunt nomina non naturae et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tura. qm ex nichilo creauit. Hunc quippe de¬
sua sua substantia genuit: ñ ex nchilo fecit.
Non enun ex tempore genuit ꝑquẽ cuncta
tempora condidit. qm̃ sic̃ flamina splendorẽ
quẽ giguit tempore ñ p̃cedit: ita pat̾ nũqͣm
sine filio fuit. Ipsa ẽ quippe sapientia dei
patͥs: de qua scriptum ẽ. Splendor ẽ enĩ lu¬
cis et̾nȩ. Lucigͦ cuius candor ẽ. id ẽ dõ patͥ:
sine dubio coet̾na ẽ. Q idco ñ sic̃ in pͥncipio fec̃
ds cȩlum et t̾ram. ita in pͥncipio fecit uerbũ.
creatura ex nichilo ẽ factus. s sic a patre filio¬
q ꝓcedit: ut nec a filio. nec a patre sit factꝰ.
Hec trinitas uniꝰ eiꝰdemq ẽ naturȩ atq sub¬
stantiȩ ñ minor in singulis qm in om̃ib nec
maior inom̃ib qm̃ in singulis. sed tanta
in solo patre. uł in solo filio. quanta in pa¬
tre simulet filio. et tanta in solo sp̃u sc̃o:
quanta simul in patre ⁊ filio et sp̃u sancto.

Expanded text:
tura, quam ex nihilo creavit. Hunc quippe detura, quam ex nihilo creavit. Hunc quippe de sua substantia genuit, non ex nihilo fecit: nec eum ex tempore genuit, per quem cuncta tempora condidit. Quoniam sicut flamma splendorem quem gignit, tempore non praecedit; ita Pater numquam sine Filio fuit. Ipse est quippe Sapientia Dei Patris, de qua scriptum est: Splendor est enim lucis aeternae . Luci sine dubio coaeterna est et ideo non, sicut in principio fecit deus caelum et terram, ita in principio fecit uerbum, creatura ex nihilo est factus, sed sic a patre procedit, ut nec a filio nec a patre sit factus. Haec trinitas unius est eiusdemque naturae atque substantiae non minor in singulis quam in omnibus nec maior in omnibus quam in singulis sed tanta in solo patre uel in solo filio quanta in patre simul et filio et tanta in solo spiritu sancto quanta simul in patre et filio et spiritu sancto.
Abbreviated transcription (Latin):
corpora nr̃a ẽẽ dixerat tẽplum: Debetur gͥ
latria sp̃ui scõ. Nam si ei tẽplũ facere sicut.
salomon fecit de lignis ac lapidib iuberem̃.
utiq faciendo templũ. latriam exhib̾e con¬
uincerem̃: qͣntomagis latriam debemꝰ. cui
templũ ñ facimꝰ s sumꝰ: Ac ꝑ hoc si et pat̾ et
filio ⁊ sp̃uiscõ latria debet᷑ ⁊ exhibet᷑. a nob̾. de
qua dictum ẽ. dñidm̃tuum adorab̾. et illi
soli seruies: ꝓculdubio dñs ds̃ nr̃ cui soli ꝑ¬
latriam seruire debemꝰ. ñ ẽ pat̾ solus. nec so¬
lus filiꝰ. nec solus sp̃s sc̃s. s ipsa tͥnitas unꝰ ds̃¬
patͥs soliꝰ. sp̃s autẽ sc̃s et patͥs et filii sit sp̃s:
uitam ipsa tͥnitas qͣntum ab homine potest
fide p̃cedente intelligit᷑ unꝰ dñs ds nr̃. de quo¬
dictumẽ. dũm dm̃tuũ et adorabis. et illi soli
seruies. et quem p̃dicat apłs. Ait enim. Nm̃ex
ex ipso et in ipso et ꝑ ipsum sunt oĩa. ipsi gła
genit᷑ filiꝰ. quẽadinodũ ex ipsoẽ uniu̾sa crea¬

Expanded text:
corpora nostra esse dixerat templum? debetur ergo latria spiritui sancto. nam si templum ei facere, sicut Salomon fecit, de lignis et lapidibus iuberemur, utique faciendo templum latrian exhibere conuinceremur; quanto magis latrian debemus, cui templum non facimus, sed sumus! Ac per hoc, si et patri et filio et spiritui sancto latria debetur et exhibetur a nobis, de qua dictum est: Dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies, procul dubio dlatriam servior debemus, non est Pater solus, nec solus Filipatris solius, spiritus autem sanctus et patris et filii sit spirituitam ipsa trinitas, quantum ab homine potest, fide praecedente intellegitur unus dominus deudictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies, et quem praedicat Apostolus; ait enim, Quoniam ex ipso, et in ipso, et per ipsum sunt omnia: ipsi glogenitus Filius, quemadmodum ex illo est universa crea
Abbreviated transcription (Latin):
crruptibilis et contaminabilis credat᷑ ds. cuiꝰ
pars potuit. ad tanta mala ꝑduci. s ñ possit
saltem totus a tanta coinqͥnatione et ĩmun¬
dicia et miseria. uł in scłi fine p̾gari. Has
cum illis intolerabiles blasphemias subdia¬
patefactus ẽ. cum se quasi discentib credidit.
Rogauit me quidẽ postea qͣm se manicheoꝵ
auditorem eẽ confessus ẽ. ut eũ in uia ueri¬
functionem sub clerici specie uehem̃t᷑ exhor¬
rii. eumq cohercitũ pellendũ de ciuitate.
curaui. Nec mͥ hoc satis fuit. nͥ et tuȩ sc̾ita¬
ti eum meis litteris intimarẽ. ut a clericoꝵ
gradu congrue eccłiastica seu̾itate deiectꝰ. cauen¬
dus omnib innoteseat. Petenti autẽ peni¬
tentis locum tc̃ credat᷑. si et alios qͦs illic no¬
uit eẽ manifestauerit. uob̃: ñ solum in mal¬
liana. s in ipsa tota omnino ꝓuintia.

Expanded text:
corruptibilis et contaminabilis credatur deus, cuius corruptibilis et contaminabilis credatur deus, cuius pars potuit ad mala tanta perduci, sed non possit saltem totus a tanta coinquinatione et inmunditia et miseria uel in saeculi fine purgari. Has cum illis intolerabiles blasphemias subdiapatefactus est, cum se quasi discentibus credidit. rogauit me quidem, postea quam se Mani. chaeorum auditorem esse confessus est, ut eum in uiam uerifictionem sub clerici specie vehementer exhorrui, eumque coercitum pellendum de civitate curavi. Nec mihi hoc satis fuit, nisi et tuae Sanctitati cum meis litteris intimarem, ut a clericorum gradu congrue ecclesiastica severitate dejectus, cavendus omnibus innotescat. Petenti autem poenitentiae locum, tunc credatur, si et alios quos illic novit esse, manifestaverit vobis, non solum in Malliana, sed in ipsa tota omnino provincia.
Abbreviated transcription (Latin):
cum illis ieuinant:i om̃s blasphemias ẽ illis
credunt. quib manicheoꝵ heresis decestanda
ẽ. negantes scilicet. tp̃m natum eẽ de iurgiue
nec eiꝰ carnẽ uerã confitentes fuisss s falsa. Ac
ꝑ hoc et falsameiꝰ passionẽ. nullãq fuisse re¬
surrectionẽ contendunt. Pat̾archas ꝓpħasq
blasphemant. Legemꝑ famulũ dĩ moysenda¬
tam ñ auero dõ dicunit. s a pͥncipe tenebraꝵ
Animas ñ solũ hominũ s eciã pecorũ de dłi et̃
substantia:⁊ omnino partes dĩ eẽ arbitrant̃.
Dm̃ deniq bonũ ⁊ uerũ dicunt cũ tenebrarũ
gente pugnasse:i partẽ suã tenebraꝵ pͥncipib
miscuisse. eãq toto mundo inquinatã. et liga¬
tam ꝑ cibos electoꝵ suoꝵ. et ꝑsolem ⁊ lunã
purgari asseuerant. et qd̾ purgari de ipsa par¬
te dĩ ñ potuit in fine scłi. et̾no ac penali uin¬
culo colligari. ut ñ solum inuiolabilis et

Expanded text:
cum illis ieiunant et omnes blasphemias cum illis cum illis ieiunant et omnes blasphemias cum illis credunt, quibus Manichaeorum haeresis detestanda est, negantes scilicet Christum natum esse de uirgine nec eius carnem ueram confitentes fuisse sed falsam ac per hoc et falsam eius passionem et nullam resun-ectionem fuisse contendunt. patriarchas prophetasque blasphemant. legem per famulum dei Moysen datam non a uero deo dicunt sed a principe tenebrarum. animas non solum hominum sed etiam pecorum de dei esse substantia et omnino partes dei esse arbitrantur. deum denique bonum et uerum dicunt cum tenebrarum gente pugnasse et partem suam tenebrarum principibus miscuisse eamque toto mundo inquinatam et ligatam per cibos electorum suorum et per solem ac lunam purgari adseuerant et, quod purgari de ipsa dei parte non potuerit, in fine saeculi aeterno ac poenali uinculo conligari, ut non solum uiolabilis et
Abbreviated transcription (Latin):
coep̃o deutherio: augͦtiñ indño salutẽ.
Nichil meliꝰ me facere posse arbitrat᷑ sũ. qͣm
uastet inimit᷑: qui ñ desinit insidiari. ut ꝑ¬
dat animas tam magno p̃cio cõparatas. Mal¬
lianensem quendã subdiaconũ uictorinum
apud nos constitit eẽ manicheũ. ⁊ ita sacri¬
lego errore sub nomine clerici latitabat. slã
ẽ etiam etate iam senȩr. Ita ẽ aũ manifestatꝰ.
ut etiã ipse a me int̾rogat᷑. anteqͣm a testib
coargueret᷑. negare ñ posset. Tot enĩ et tales
eẽ iam sciebat. quib se incautiꝰ effuderat:
ut nicħ aliud si negare tẽptaret. qͣm ñ
dico impudentissimꝰ. s insanissimꝰ appareret.
Auditorẽ sane manicheoꝵ ñ electum se eẽ
confessus ẽ. Auditores autẽ qͥ appellantur
apud eos et carnib uescuntur. et agros
colunt. et si uoluerint uroes habent.
Quorum neb facuint: qͥ electi uocant᷑. S ipsi
auditores ante electos genua figunt. ut eis ma
ep̃is. aut diaconib eorum: s aqͥblibet electis

Expanded text:
PO DEUTERIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nihil melius me facere posse arbitratus sum. quam uastet inimicus, qui non desinit insidiari, ut perdat animas tam magno pretio comparatas. Mallianensem quendam subdiaconum Victorinum apud nos constitit esse Manichaeum et in tam sacrilego errore sub nomine clerici latitabat; nam est etiam aetate iam senex. ita est autem manifestatus, ut etiam ipse a me interrogatus. antequam a testibus coargueretur, negare non posset. tot enim et tales iam esse sciebat, quibus se incautus eftuderat. ut nihil aliud, si negare temptaret, quam non dico inpudentissimus sed insanissimus appareret. auditorem sane Manichaeorum, non electum se esse confessus est. Auditores autem qui appellantur apud eos, et carnibus ueacuntur et agros colunt et, si uoluerint, uxores habent. quorum nihil faciunt, qui electi uocantur. sed ipsi auditores ante electos genua figunt, ut eis mans uel episcopis aut diaconis eorum sed a quibuslibet electis.
Abbreviated transcription (Latin):
de tua quidẽ letos. de tuoꝵ uͭ tristes nos eius
responsa fecerunt. qd̾ ñ sunt eccl̃e catholice sa¬
lubri correctione sociati. s quiaud cito futu¬
rum sꝑabamꝰ. adhuc ñ eẽ factum multũ do¬
lemꝰ: dñe eximie meritoq honorabilis et reli¬
giose fr̃. Proinde caritatẽ tuã indñi pace sa¬
lutantes. et p̃cipimꝰ et rogamꝰ. ut eos qͦd didici¬
sti docere ñ differas. unũ scilicet dm eẽ solũ
cui seruit᷑ illa debet̾. quȩ latria greco uoca¬
bulo nuncupat᷑. Ip̃m ẽ enĩ ũbum in lege
ubi scͥptum ẽ. Dñm dm̃tuum adorabis. &
debetur. qd̾ nefas ẽ dicere Si autẽ debetur
quomͦ gͦ uni tm̃ debet̾ dõ. si ec patriet filio de¬
becur. nͥ quia unus ẽ ds. cui soli ꝑ latriã ser¬
iuire iussi sum̃. ita dr solus. ut et pat̾ intel

Expanded text:
cipue quaereremus, de tua quidem laetos, de tuorum uero tristes nos eius responsa fecerunt, quod nondum sint ecclesiae catholicae salubri correctione sociati, et, quia id cito futurum sperauimus, adhuc non esse factum multum dolemus, domine eximie meritoque honorabilis et religiose frater. Proinde caritatem tuam in domini pace salutantes et praecipimus et rogamus, ut eos, quod didicisti, docere non differas. unum scilicet deum esse solum, cui seruitus illa debetur, quae latria Graeco uocabulo nuncupatur. ipsum enim uerbum est in lege, ubi scriptum est: Dominum deum tuum adorabis et debetur\', quod nefas est dici. si autem dquomodo ergo uni tantum debetur Deo, si et Patri et Filio debetur, nisi quia unus Deus, cui soli per λατρείαν servire jussi sumus, ita dicitur solus Deus, ut et Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ impudens ẽet epła mea. cũ occasione a uob̾
accepta idolorum culitorib de xp̃o aliqͥd ioq̃net᷑
S obsecio uos si cum ñ maniter in mea epła nomi¬
nastis: ut ñ mnanider uobis hȩc scͥpserim. S i ay¬
dem me irridere uoluistis: timete illum quẽ
prius iudicatũ irrisit suꝑb orbis terrarum.
& nunc iudicem subiectus expectat. E rit em̃
testis affectus in uos cordis mei ꝑhanc qͣntum
potui paginam expressus: erit testis uob̾ in
iudicio eius qui credentes sͥ confirmaturus ẽ.
& incredulos confusurus. Ds̃ unus & uerus
uos ab om̃i huius scłi uanidate liberatos con

Expanded text:
ut non inpudens esset epistula mea, cum occasione a uobis ut non inpudens esset epistula mea, cum occasione a uobis accepta idolorum cultoribus de Christo aliquid loqueretur. sed obsecro uos, si eum non inaniter in mea epistula nominastis, ut non inaniter uobis haec scripserim. si autem me inridere uoluistis, timete illum. quem prius iudicatum inrisit superbus orbis terrarum et nunc iudicem subiectus expectat; erit enim testis affectus in uos cordis mei per hanc, quantum potui, paginam expressus, erit testis uobis in iudicio eius, qui credentes sibi confirmaturus est et incredulos confusurus. deus unus et uerus uos ab omni huius saeculi uanitate liberatos con
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c terremꝰ opib diues. nec xp̃c ulla terrena fe
suꝑborũ. & adhuc rident reliquie. crediderunt
autẽ prius pauci. nunc ppłi. quia tunc ad fidẽ
ti loquebantur. surdi audiebant. ceci uidebant.
mortui resurgebant. sic tam̃ animaduertit der¬
rena suꝑbia. & nichil in ipsis terrenis eẽ poten¬
tius humilitate diuina. ut etiã saluberrima
humilitas humana contra insultantẽ sibi su¬
ꝑbiam diuinȩ imitationis patrocinio tueret᷑:
xꝑgiscimini aliqñ frẽs mei & parentes mei mi¬
daurenses. Hanc occasionẽ scribendi uobis
michi ds̃ obtulit. quantũ potui quidẽ in nego¬
cio fr̃ĩs florentini ꝑquẽ literas misistis. fiẽ ds̃
uoluit affui & adiuui. Sed tale negociũ erat:
quod etiã sine oꝑa mea facile agi posset. ꝓpe
enim om̃s domus ipsius homines qui apud ippo¬
nem sunt nouerunt florentinũ. & multum eius
orbitatem dolent. S epła michi a uob̾ missa ẽ.

Expanded text:
Christus terrenis opibus diues nec Christus ulla terrena felChristus terrenis opibus diues nec Christus ulla terrena felsuperborum et adhuc rident reliquiae, crediderunt autem prius pauci, nunc populi, quia tunc ad fidem ti loquebantur, surdi audiebant, caeci uidebant, mortui resurgebant. sic tandem animaduertit terrena superbia nihil in ipsis terris esse potentius humilitate diuina, ut etiam saluberrima humilitas humana contra insultantem sibi superbiam diuinae imitationis patrocinio tueretur. Expergiscimini aliquando, fratres mei et paientes mei Madaurenses; hanc occasionem scribendi uobis deus mihi obtulit. quantum potui quidem in negotio fratris Florenti, per quem litteras misistis, sicut deus uoluit, adfui et adiuui; sed tale negotium erat, quod etiam sine opera mea facile peragi posset; prope omnes enim domus ipsius homines, qui apud Hipponem sunt, nouerunt Florentium et multum eius orbitatem dolent. sed epistula mihi a uobis missa est,
Abbreviated transcription (Latin):
in illud cuius uisio nobis inuisibilis ẽ quod÷
ĩmoralitate indui & optinere eternã salutem.
ꝑ quã me salutare dignamini: Qͥs hoc possit
nisi qui om̃s suꝑbiȩ suç thoros inanes peccata
sua confidens complanauerit. seq substrau̾it
micem atq humilem. ad excipiendũ doctorem
dm̃: Qm̃ ergo uanitate suꝑbiȩ prius ad humi¬
litatem deponendi sumus. ut inde surgentes.
solidam celsicudinẽ teneamus. ñ potuit nobis
hoc tando magnificentiꝰ quando blandius in¬
spirari. ut nr̃a strocitas ñ ui s ꝑsuasione sedare¬
tur. nisi uerbum illud ꝑ quod se angłis indicat
ds̃ pader. quod uirtus & sapientia eius quod
corde humano uifibilium rerum cupiditate
cecato uideti ñ poterat. ꝑsonam suam in hoĩe
agere atq ostendere dignaretur. ut magis hõ
timeret extolli fastu hominis. quã humiliari exẽ¬
plo dei. Itaq ñ xp̃c regno derreno decoratus. nec

Expanded text:
in illud, cuius uisione sibi uilis est, quod est in illud, cuius uisione sibi uilis est, quod est inmortalitate indui et obtinere aeternam salutem. per quam me salutare dignamini? quis hoc possit. nisi qui omnes superbiae suae toros inanes peccata sua confitens complanauerit seque substrauerit mitem atque humilem ad excipiendum doctorem deum? Quoniam ergo a uanitate superbiae prius ad humilitatem deponendi sumus, ut inde surgentes solidam celsitudinem teneamus, non potuit nobis hoc tanto magnificentius quanto blandius inspirari, ut nostra ferocitas non ui sed persuasione sedaretur, nisi uerbum illud, per quod se angelis indicat deus pater. quod uirtus et sapientia eius est, quod corde humano uisibilium rerum cupiditate caecato uideri non poterat, personam suam in homine agere atque ostendere dignaretur, ut magis homo timeret extolli fastu hominis quam humiliari exemplo dei. itaque non Christus regno terreno decoratus nec
Abbreviated transcription (Latin):
fallat. & xp̃ianus uenerator. & paganus adula¬
tor. om̃s xp̃m cantãt. & qua uoluntate atq ore
cantent. & eidem ipsi quẽ cantant. rationẽ sine
dubio reddituri sunt. Est quiddã inuisibile
ex quo creatore principio sunt om̃ia quȩ ui¬
demus summũ. ȩternum. incõmutabile. & nul¬
li effabile. nisi tantũ sibi. Est quiddã quo se
ipsa summitas maiestatis narrat & predicat. ñ
impar gignenti atq narrand uerbum qͦ ille
qui uerbum gignit ostenditur. Est quedam
scĩtas om̃ium quȩ sca fiunt sanctificatrix ip̃iꝰ
incõmutabilis uerbi ꝑ quod narratur illud
principiũ. & ipsius principis quod pari se t̾bo
narrat. inseparabilis & indiuisa cominunio.
Quis autẽ hoc totum quod ñ dicendo dicere
conatus sum. & dicendo ñ dicere quis ħ pos¬
sit screnissima & sinccrissima mente contueri.
eoꝙ contuitu beatitudinẽ ducere. atq in id qd̃
intuetur deficiens quodãmͦ se obliuisci & ꝑg̾e

Expanded text:
fallat, et Christianus uenerator et paganus adulafallat, et Christianus uenerator et paganus adulator: omnes Christum cantant et, qua uoluntate atque ore cantent, eidem ipsi, quem cantant, rationem sine dubio reddituri sunt. Est quiddam innisibile. ex quo ereatoro principio sunt omnia. quae uidemus. summum, aeternum, incommutabile et nulli effabile nisi tantum sibi. est quiddam, quo se ipsa summitas maiestatis narrat et praedicat, non inpar gignenti atque narranti uerbum, quo ille, qui uerbum gignit, ostenditur. est quaedam sanctitas omnium, quae sancte fiunt, sanctificatrix, ipsius incommutabilis uerbi, per quod narratur illud principium, et ipsius principii, quod pari se uerbo narrat, inseparabilis et indiuisa communio. quis autem hoc totum, quod non dicendo dicere conatus sum et dicendo non dicere. quis hoc possit serenissima et sincerissima mente contueri eoque contuitu beatitudinem ducere atque in id, quod intuetur, deficiens quodam modo se obliuisci et pergere
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ destate sunt. Hȩc om̃ia tanto robustiore
fide fieri letamur: quanto maiore auctorita¬
te p̃dicata ẽẽ inscĩs litteris inuenimus. Nũqͥd¬
nam obsecro uos. nũquidnã solum iudicium
dĩ quod inder fideles atq infideles futurum
ẽẽ in eisdem litteris legimus. cũ illa om̃ia sic̃
predicta sunt uenerint: nũqͥdnam solum iu¬
dicium dĩ uenturum ñ ẽẽ putabimus: Immo
uero ueniet: sicut om̃ia illa uenerunt. Nec qͥs¬
quam erit homo nr̃oꝵ demporũ qui se in illo
iudicio de fua possit infidelitate defende. cỹ
ad fraudem. & rex ad imꝑium. & miles ad py¬
gnam. & maritus propt̃ regim̃. & uxor propt̃
obsequium. & pater propt preceptũ. & filiꝰ ꝓpt̃
obedientiã. & dominus propt̃ dominationẽ &
seruus propt̃ famulatũ. & humilis ad pietatẽ.
& suꝑbus ad emulationẽ. & diues ut porrigat. &
pauꝑ ut sumat. & ebriosus ad phialam. & m̃di¬
cus ad ianuam. & bonus ut prestet. & malus ut

Expanded text:
esse testatae sunt: haec omnia tanto robustiore esse testatae sunt: haec omnia tanto robustiore fide laetamur fieri, quanto maiore auctoritate praedicta esse in sanctis litteris inuenimus. numquidnam, obsecro uos, numquidnam solum iudicium dei, quod inter fideles atque infideles futurum esse in eisdem litteris legimus, cum illa omnia, sicut praedicta sunt, uenerint, numquidnam solum iudicium dei uenturum non esse putabimus? immo uero ueniet, sicut omnia illa uenerunt. nec quisquam erit homo nostrorum temporum, qui se in illo iudicio de sua possit infidelitate defendere, cuad fraudem et rex ad imperium et miles ad pugnam et maritus propter regimen et uxor propter obsequium et pater propter praeceptum et filius propter oboedientiam et dominus propter dominationem et seruus propter famulatum et humilis ad pietatem et superbus ad aemulationem et diues, ut porrigat, et pauper, ut sumat, et ebriosus ad phialam et mendicus ad ianuam et bonus, ut praestet, et malus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
atq diffusum. & origo eiꝰdem populi & incre¬
menta & regni amisso & ꝑcuncta dispersio
biliter natus ẽ. om̃ium gentium fidem occu¬
passe atq tenuisse. Ita hȩc omnia p̃nunciata
legimus ut uidemus. Uidetis certe multos p̃¬
nomine quasi arescentia sarmenta gloriari:
quas hereses & scismata nominamꝰ. Preuisa
p̃dicta: scripta sunt om̃ia. Uidetis certe si¬
mulachrorũ templa partim sine reꝑatione
collapsa. partm diruta. pardm clausa. par¬
tim in usus alios commutata. ipsaq simula¬
chra uel confringi uel incendi uel meludi uł
uictas & domitas. ñ a repugnantib s amori-¬
entib xp̃ianis. & contra eadem simulachra ꝓ
quib xp̃ianos occidebant impetus suos leges¬
q uertisse. & imperii nobilissimi eminentissi-¬
mum culmen ad sepulchrum piscatoris pet̾
summisso diademate supplicare. Hȩc om̃ia
diumȩ scͥpturȩ quȩ in manus om̃ium iam
uenerunt. ante longissima tempora futura

Expanded text:
atque diffusum; et origo eiusdem populi et increatque diffusum; et origo eiusdem populi et incrementa et regni amissio et per cuncta dispersio biliter natus est, omnium gentium fidem occupasse atque tenuisse; ita haec omnia praenuntiata legimus, ut uidemus. uidetis certe multos praenomine quasi arescentia sarmenta gloriari, quas haereses et schismata nominamus; praeuisa, praedicta, scripta sunt omnia. uidetis certe simulacrorum templa partim sine reparatione conlapsa partim diruta partim clausa partim in usus alios commutata ipsaque simulacra uel confringi uel incendi uel includi uel uictas et domitas non a repugnantibus sed a morientibus Christianis et contra eadem simulacra, pro quibus Christianos occidebant, impetus suos legesque uertisse et imperii nobilissimi eminentissimum culmen ad sepulcrum piscatoris Petri submisso diademate supplicare. Haec omnia diuinae scripturae, quae in manus omnium iam uenerunt, ante longissima tempora futura
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ut in eodem dño ꝑ quẽ nos salutatis candẽ
salutem nobcum habere nolitis: Si audẽ fal-¬
laciter atq irridenter hȩc scribitis. itane tandẽ
michi negocia ur̃a cutanda imponitis: ut no¬
men eius ꝑ quẽ aliquid possum audeatis ñ
ueneratione debita attollere. s insultatione a-¬
dulatoria uentilare: Sciatis me carissimi c̃
meffabili ꝓuobis tremore cordis hec dicere.
Noui enim quanto grauiorẽ & ꝑniciosiorem
causam sitis habituri apud dm̃: si frustra uo¬
bis hȩc dixero. Omĩa quȩ preteritis temporibꝰ
erga humanũ genus maiores nr̃i gesta esse
meminerunt. nobisq tradiderunt. omnia ẽ
quȩ nos uidemus & posteris tradidimꝰ quȩ
tam̃ ꝑtinent ad ueram religionẽ querendam
& denendam diuina scͥptura ñ tacuit: s ita õi¬
no cuncta transeunt. ut transitura ẽẽ p̃dicta
sunt. Uidetis certe ppłm iudeorũ auulsum a
sedibus suis ꝑomnes fere terras disseminatũ

Expanded text:
sit, ut in eodem domino, per quem nos salutatis, eandem sit, ut in eodem domino, per quem nos salutatis, eandem salutem nobiscum habere nolitis? si autem fallaciter atque inridenter haec scribitis, itane tandem mihi negotia uestra curanda inponitis, ut nomen eius, per quem aliquid possum, audeatis non ueneratione debita adtollere sed insultatione adulatoria uentilare? Sciatis me, carissimi, cum ineffabili pro uobis tremore cordis haec dicere; noui enim, quanto grauiorem et perniciosiorem causam sitis habituri apud deum. si frustra uobis haec dixero. omnia, quae praeteritis temporibus erga humanum genus maiores nostri gesta esse meminerunt nobisque tradiderunt, omnia etiam, quae nos uidemus et posteris tradimus, quae tamen pertinent ad ueram religionem quaerendam et tenendam, diuina scriptura non tacuit, sed ita omnino cuncta transeunt, ut transitura esse praedicta sunt. uidetis certe populum Iudaeorum auulsum a sedibus suis per omnes fere terras disseminatum
Abbreviated transcription (Latin):
utrum iam uel eẽtis xp̃iam: uel eẽ cuperetis:
Cuius responsione pꝰea quã comperi nequaquã
uos ẽ mutatos: grauius dolui quod xp̃i nom̃¬
cui iam totum orbem subiectum ẽẽ conspicitis
ñ solum auobis repellendum. s etiã in nodis
irridendum ẽẽ credidistis. Non enim potui
cogitare alterum dñm scđm quẽ posset ep̃c
hinc aliqua de interp̃tatione uĩȩ sententiȩ
dubitatio: scͥptione epłe tolleretur. ubi aperde
posusti. optamus de dñe in deo & xp̃o eius
ꝑ multos annos semꝑ inclero tuo gaudere.
Quib omnib ꝑlectis atq discussis. quid aliud
in occurrere potuit. aut cuilibet hõi. nͥ aut̃ pot̾ n ra
aut ueridico aut fallaci scribentium anmo
hȩc ẽẽ conscͥpta: S si ueridico animo ista se¬
bitis. qͥs uobiᷤ ad hanc ueritatẽ interclusit ui-¬
am. quis asꝑa dumeta substrauit: Quis rupi¬
um p̃rupta inimicus opposuit: Postremo
quis basilice ianuam ingredi cupientibus clay¬

Expanded text:
utrum iam uel essetis Christiani uel esse cuperetis. utrum iam uel essetis Christiani uel esse cuperetis. cuius responsione posteaquam comperi nequaquam uos esse mutatos, grauius dolui, quod Christi nomecui iam totum orbem subiectum esse conspicitis, non solum a uobis repellendum sed etiam in nobis inridendum esse credidistis. non enim potui cogitare alterum dominum, secundum quem posset episcopus hinc aliqua de interpretatione uestrae sententiae dubitatio, subscriptione epistulae tolleretur, ubi aperte posuistis: Optamus te, domine, in deo et Christo eius per multos annos semper in clero tuo gaudere\'. quibus omnibus perlectis atque discussis quid aliud mihi occurrere potuit aut cuilibet homini potest nisi aut ueridico aut fallaci scribentium animo haec esse conscripta? sed si ueridico animo ista scribitis, quis uobis ad hanc ueritatem interclusit uiam? quis aspera dumeta substrauit? quis rupium praerupta inimicus opposuit? postremo quis basilicae ianuam ingredi cupientibus clau
Abbreviated transcription (Latin):
dño salutẽ scripsistis. quorũ michi suꝑsticiosus
cultus idolorum. contra quȩ idola facilius tẽ¬
pla ur̃a quã corda clauduntur. uel potius quȩ
idola non magis in templis quã in ur̃is cordibꝰ
includuntur. cum magno ẽ dolore notissimus:
nisi forte iam de salute ipsa quȩ in dño ẽ. ꝑ qͣm
me salutare uoluistis. tandem prudenti considã¬
tione cogitatis. Nam si non ita ẽ. queso uos
quid lesi quid offendi bemuolentiã ur̃am ut
me titulo epłe ur̃ȩ irridendum potius quam
honorandum ẽe putaretis dñi predicabiles &
dilectissimi frẽs: Quod enim scripsistis patri
augustino in dño ȩternam salutẽ cum legerem
tanta spe subito erectus sum. ut crederem uos
ad ipsum dñm. & ad ipsam ȩternam salutem
aut iam ẽẽ conuersos. aut ꝑ nr̃m ministeriũ
desiderare conuerti. S ubi legi cȩtera: refrigu¬
it animus meus. Quesiui tam̃ ab epłe ꝑlatore.

Expanded text:
domino salutem\' scripsistis, querum mihi superstitiosus domino salutem\' scripsistis, querum mihi superstitiosus cultus idolorum, contra quae idola facilius templa uestra quam corda clauduntur uel potius quae idola non magis in templis quam in uestris cordibus includuntur, cum magno est dolore notissimus, nisi forte iam de salute ipsa, quae in domino est, per quam me salutare uoluistis, tandem prudenti consideratione cogitatis. nam si non ita est, quaeso uos, quid laesi, quid offendi beniuolentiam uestram, ut me titulo epistulae uestrae inridendum potius quam honorandum esse putaretis, domini praedicabiles et dilectissimi fratres? Quod enim scripsistis: Tatri Augustino in domino aeternam salutem\', cum legerem, tanta spe subito erectus sum, ut crederem uos ad ipsum dominum et ad ipsam aeternam salutem aut iam esse conuersos aut per nostrum ministerium desiderare conuerti. sed ubi legi cetera, refriguit animus meus; quaesiui tamen ab epistulae perlatore,
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio & sincerissimo
dilectione honorabili fr̃ĩ donato:
augustinꝰ in dño salutẽ. Q uod
te adminstrantẽ multum desi¬
derans etiã cum tibilym uenisses uidere nõ
potui. credo propt̾ea factum eẽ. ut animo tuo
curis publicis expedido potius fruerer. quã
ut illa salutatio me apud te ocioso & te ne¬
gocioso neutri nr̃m quantũ satis ẽẽt desidiũ
temperaret. Recolens quippe honestatẽ ab
ineunde etate indolis tuȩ abundant̃ idoneỹ
pectus tuum existimo. cui se xp̃c largissime
infundat. ut fructus ei afferas. ederna & cęle¬
sti gła quã temporali & terreno preconio di
ominis p̃dicabilib &e dilectissi¬
mis fribus madaurensib quoꝵ
per fiẽm florentinũ epłam acce¬
pi: augustinus. Si forte illi qui
inter uos catholici xp̃iam sunt talia michi scͥp¬
ta miserunt. hoc tantum miror quod non suo
potius quã ordinis nomine. Si autem re uera
om̃s. aut prope omnes ordinis uiri ad me dig¬
nati estis litceras dare: miror quod patri & in

Expanded text:
omino eximio, et sincerissima dilectione honorabili fratri DONATO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Quod te administrantem multum desiderans, etiam cum Tibilim venisses, videre non potui, credo propterea factum esse, ut animo tuo curis publicis expedito potius fruerer, quam ut illa salutatio, me apud te otioso, et te negotioso, neutri nostrum, quantum satis esset, desiderium temperaret: recolens quippe honestatem ab ineunte aetate indolis tuae, abundanter idoneum tuum pectus existimo cui se Christus largissime infundat, ut fructus ei afferas aeterna et coelesti gloria quam temporali et terreno praeconio dDOMINIS PRAEDICABILIBUS ET DILECTISSIMIS FRATRIBUS MADAURENSIBUS, QVORUM PER FRATREM FLORENTIUM EPISTULAM ACCEPI, AUGUSTINUS. Si forte illi, qui inter uos catholici Christiani sunt, talia mihi scripta miserunt, hoc tantum miror, quod non suo potius quam ordinis nomine. si autem re uera omnes aut prope omnes ordinis uiri ad me dignati estis litteras dare, miror, quod \'patri\' et \'in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uitã s mortẽ eẽ deputandã. Nullom autẽ clubi¬
taum de indole tua: qđ ista consuetudi¬
ne donatistarũ facillime te extrahes. si
ligiossime ipsam xp̃ianã puritatẽ ñ parupendis
Qm inconcussis enĩ docum̃toꝵ firmam̃tis erior ille
conuncat᷑. ñ magnũ ẽ etiã tardis ingenio. si tm̃ pae¬
tient̾ atq uitente audierint ꝑuide. S ad sectandã

Expanded text:
n uitam sed mortem esse deputandam. nullo modo autem dubitauerim de indole tua, quod ista consuetudine Donatistarum facillime te extrahes, si religiosissime ipsam Christianam puritatem non paruipenderis. quam inconcussis enim documentorum firmamentis error ille conuincatur, non magnum est etiam tardis ingenio, si tantum patienter atque intente audierint, peruidere. sed ad se
Abbreviated transcription (Latin):
meritoq honorabili et ddilectissimo filio ce¬
leri: augustinꝰ. P romissi mei et tuȩ uo¬
luntatis: iminemor ñ sum. s q̃m uisitandaꝵ
eccłarum ad meam ꝑtinentiũ curã necessitate ꝓ¬
fectus sum: nec ꝑ me ipsedebitum continuo red¬
dere potui. me tͥ tam̃ diuti deberiuolus. quod
poset et me habente rediberi. Proinde kĩo fi
lo prb̃ro optato delegaui: ut eis horis quas t̾
oportumor es uideris tecum legat. ea quȩ polli¬
citus sum: cum totum fieri posse ꝑsenserte. Hoc
etiam erimietas tua qͣmgrate acceꝑit. tam im¬
pigie atq acrit̾ facere suadebit. Quantũ autẽ
te diligã salubribꝰq studuis in terũ diuinarum
atq humanarũ cognitione oblectari. atq exer¬
ceri uelini: credo qđ optime intelligas. Carita¬
demofficui meisi ñ asꝑnaris: sꝑo in ipsa fide xp̃ra¬
na. et inmorib iam ita constitute ꝑsone tuȩ con¬
gtius. tiles te ꝓuectus habiturũ. ut hui fumiut
uaporis temporalis quȩ uta humnana đr. ultimũ

Expanded text:
MERITOQVE HONORABILI ET DILECTISSIMO FILIO CELERI AUGUSTINUS. Promissi mei et tuae uoluntatis inmemor non sum. sed quoniam uisitandarum ecclesiarum ad meam pertinentium curam necessitate profectus sum, nec per me ipse debitum continuo reddere potui nec tibi tamen diutius deberi uolui, quod posset et me habente redhiberi. proinde carissimo filio presbytero Optato delegaui, ut eis horis, quas tibi opportuniores uideris, tecum legat ea, quae pollicitus sum. cum . totum fieri posse persenserit, hoc etiam eximietas tua quam grate acceperit, tam inpigre atque acriter facere suadebit. quantum autem te diligam salubribusque studiis in rerum diuinarum atque humanarum cognitione oblectari atque exerceri uelim, credo, quod optime intellegas. Caritatem officii mei si non aspernaris, spero in ipsa fide Christiana et in moribus iam ita constitutae personae tuae congruis tales te prouectus habiturum, ut huius fumi uel uaporis temporalis, quae uita humana dicitur, ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
babis enim hȩc magis: quantomagis in ueritate
ꝓficies. Et tunc ꝓbabis consilium meum: quod
nunc utilitati studioꝵ tuoꝵ minus obsecutum
putas. Quanꝗͣ etiam illis ipsis questionib tuis non
solum quibꝰdam in hac epła. s etiam cȩteris pene
omnib in ipsis menbranis inquib eas misisti.
ut potui breuiter ad notando responderim. In
quib me si parum egisse. aut aliud quã uolebas
egisse arbitraris. non recte cogitas mi dioscore.a
quo nunc ista quesieris Bratoris autem librorumq:
de oratore. om̃s pretermisi. Nescio quis enĩ nugator
michi ẽẽ uisus sum: si eas exponendas ꝑsequerer:
Nam de cȩteris possem etiam decenter interrogari:
si michi quisquam res ipsas non de libris ciceronis.
s ꝑseipsas tractandas dissoluendasq proferret
In illis autem: res ipse nunc nr̃ȩ professionis minus
congruunt. Hȩc aut̃e omnia non facerem: nisi
me post egritudinem inqua eram cum hõ tuus

Expanded text:
babis enim haec magis, quanto magis in ueritate babis enim haec magis, quanto magis in ueritate proficies; et tunc probabis consilium meum, quod nunc utilitati studiorum tuorum minus obsecutum putas. quamquam etiam illis ipsis quaestionibus tuis non solum quibusdam in hac epistula sed etiam ceteris paene omnibus in ipsis membranis, in quibus eas misisti, ut potui, breuiter adnotando responderim. in quibus me si parum egisse aut aliud, quam uolebas, egisse arbitraris, non recte cogitas, mi Dioscore, a quo nunc ista quaesieris. Oratoris autem librorumque de Oratore omnes praetermisi. nescio quis enim nugator mihi esse uisus sum, si eas exponendas persequerer. nam de ceteris possem etiam decenter interrogari, si mihi quisquam res ipsas non de libris Ciceronis sed per se ipsas tractandas dissoluendasque proferret; in illis autem res ipsae nunc nostrae professioni minus congruunt. haec autem omnia non facerem, nisi me post aegritudinem, in qua eram, cum homo tuus
Abbreviated transcription (Latin):
fortissima ratione pugnetur. Platonici uͦ qͥ faldo¬
rum phalosophoꝵ. errorib illo tempore eutũla¬
trantib ñ habentes diuinam ꝑsonam qua imꝑa¬
rent fidem. sententiam suam tegere. querendam ꝗͣ
polluendam ꝓferre maluerunt. cum iam xp̃ino
men derrenis regnis ammirantib ꝑturbatisq cre¬
bresceret. emergẽ ceperant. ad pferendum atq aꝑi-¬
endum quid plato sensiss&e. T̾unc platonis scola
rome floruit. habuitq condiscipulos multos ac¬
cutissimos ⁊ sollertissimos uiros. S aliqui eoꝵ
magicarum artium curiositate deprauati sunt:
gnoscentes gestare ꝑsonam. in enusmilitiã transier̃.
Itaq totum culmen auctoritatis lumenq rationis
in illo uno salutari nomine. atq in una eius ȩccła
recreando reformando humano generi constitutũ
ẽ. Hec me diutissime tibi in hac epła locutum. Et¬
si alia forte tu malles: omnino non penitet. ꝑ ro¬

Expanded text:
fortissima ratione pugnetur. Platonici uero, qui falsofortissima ratione pugnetur. Platonici uero, qui falsorum philosophorum erroribus illo tempore circumlatrantibus non habentes diuinam rent fidem, sententiam suam tegere quaerendam, quam polluendam proferre maluerunt, cum jam Christi nomen terrenis regnis admirantibus perturbatisque crebresceret, emergere coeperant, ad proferendum atque aperiendum quid Plato sensisset. Tunc Plotini schola Romae floruit, habuitque condiscipulos, multos acutissimos et solertissimos viros. Sed aliqui eorum magicarum artium curiositate depravati sunt, gnitaque totum culmen auctoritatis lumenque rationis in illo uno salutari nomine atque in una eius ecclesia recreando et reformando humano generi constitutum est. Haec me tibi diutissime in hac epistula locutum, etsi alia forte tu malles, omnino non paenitet. pro