comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet: qui mitantes dñi pauꝑtatẽ. etiã
uirtutis eius pͥuilegiũ consecuti sunt.
Qui ñ recepti: excussert̃ suꝑ eam pulue¬
rem pedum suoꝵ. Et qͥa saluatoris dicit᷑
uerbis. omnis qui se exaltat humiliabit.
&& qui se humiliat exaltabit᷑: non solum
hoc ad hoĩes. s & ad contrarias quoꝙ fo¬
luxta hex laudes deo ꝓpħa decantat: qus
Semita iusti recta est: rectus callis usti
ad ambulandũ. Et in semita iudicioꝵ u
orum dñe sustinuimꝰ te: nomen tuum

Expanded text:
scilicet, qui imitantes Domini paupertatem, etiam virtutis ejus privilegium consecuti sunt; qui non recepti, excusserunt super eam pulverem pedum suorum. Et quia Salvatoris dicitur verbis, Omnis qui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur , non solum hoc ad homines, sed ad contrarias quoque foJuxta LXX, laudes Deo Propheta decantat, quod Semita justi recta est, rectus callis justi ad ambulandum: et in semita judiciorum tuorum, Domine, susti
Abbreviated transcription (Latin):
bere iactabant. & insugillatione dñi
loq̃bant᷑. Nos de fornicatione nati nos
sumus. Ipse ciuitatẽ sublimem humili¬
ctius esse conuincimꝰ ierłm: quȩ occidit
ꝓpħas. & lapidauit eos qͥ ad se missi erañ.
& ad extremũ patris familiȩ int̾fecit fili¬
um. ut herede iugulato. periret here
interp̃tatus est & quã nos uel ciuita¬
tulam uel uicłm. uel oppidũ possumꝰ
dicere. Et freq̃nter in scͥpt᷑is hoc noĩe
appellat᷑ ierłm. Pulchreq duplicẽ hu¬
militatẽ posuit. humiliabit. humiliabit.¬
Humiliauit eam pͥmũ sub babyloniis:
qͣndo templũ destructũ est. Scd̃o sub
tyto & uespasiano: cuiꝰ ruina usq ad
finẽ ꝑmanet. Conculcabit eã pes. repe¬
titq & copulat pes pauꝑis: haut du¬
biũ qͥn xp̃i de quo & supͣdiximꝰ. factus
es fortitudo pauꝑi fortitudo egeno in

Expanded text:
bere jactabant, et in suggillationem Domini bere jactabant, et in suggillationem Domini loquebantur: Nos de fornicatione nati non sumus . Ipse civitatem sublimem humilictius esse convincimus, Jerusalem, quae occidit Prophetas, et lapidavit eos qui ad se missi erant, et ad extremum patrisfamilias interfecit filium, ut haerede jugulato, periret haeredinterpretatus est, quam nos, vel civitatulam, vel viculum, vel oppidulum possumus dicere, et frequenter in Scripturis hoc nomine appellatur Jerusalem. Pulchreque duplicem humilitatem posuit: Humiliabit, humiliabit eam, primum sub Babyloniis, quando templum destructum est, secundo sub Tito et Vespasiano, cujus ruina usque in finem permanet. Conculcabit eam pes, repetitque et copulat pedes pauperis, haud dubium quin Christi. De quo et supra diximus: Factus est fortitudo pauperi; fort
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. strua mandata: & dñs retribuet
incuruabit habitantes in excelso: cun¬
tatem sublimẽ humiliabit. Humilia¬
bit eam usq ad terrã: detrahet eam
usq ad puluerem. Conculcabit eã pes.
pes paupis: gressus egenoꝵ.lxx. Ds̃
magne eterne qui humiliasti & detra¬
risti eos qui habitant in excelsis: ciui¬
tates robustas destrues. & deduces usq
ad paiumentũ: & conculcabunt ea pe¬
des mansuetoꝵ & humiliũ. Et hec ꝓpħa
loqͥtur qui ab eo respondet loco in qͦ
supradixerat. sꝑate in dño in scłis et̾nᷤ.¬
deo forti in hebraico tria habet noĩa.
aliud ineffabilem. aliud robustũ sonat.
Quoꝵ pͥmũ in alleluia: extrema syllaba
ponit᷑. Et hoc diligens lector obseruet: qd̾
interdũ textũ in ꝓpositione testimonii
diuidamꝰ: qm̃ alium lxx editio. & alium
ex hebreo ad uerbũ exp̃ssa tͣnslatio efficit
auxiliũ sempiternũ. Et enĩ incuruabit ha¬
bitantes in excelso: quia omnis qui se exal
tat humiliabit᷑. qui patrẽ abrahã se ha¬

Expanded text:
tiam. Serua mandata, et Dominus tribuet in excelso: civitatem sublimem humiliabit, humiliabit eam usque ad terram: detrahet eam usque ad pulverem. Conculcabit eam pes, pedes pauperis gressus egenorum. LXX: Deus magne aeterne, qui humiliasti, et detraxisti eos qui habitant in excelsis, civitates robustas destrues, et deduces usque ad pavimentum, et conculcabunt eas pedes mansuetorum et humilium. Et haec Propheta loquitur, qui ab eo respondit loco in quo supra dixerat: Sperate in Domino in saeculis aetDeo forti, in Hebraico tria habet nomina,sibilem, aliud ineffabilem, aliud robustum sonat, quorum primum in ALLELUIA   extrema syllaba ponitur. Et hoc diligens lector observet, quod interdum textum in propositione testimonii dividamus: quoniam alium LXX editio, et alium ex Hebraeo ad verbum expressa translatio efficit auxilium sempiternum est. Ipse enim incurvabit habitantes in excelso, qtat humiliabitur; qui patrem Abraham se ha
Abbreviated transcription (Latin):
s non coangustiam̃ ꝑ secutionẽ patim᷑:
& n oerelinqumur. Et in alio loco. Non
sun condigne passiones huiꝰ temporis.
qd futurã głam quȩ reuelabit᷑ in nobis.
Si aut̃ parua tribulati docet. emendat.
& corripit. qͣnto magis magna. cũ ad mo¬
nem conditionis nr̃x. & dei potentiam
recordamur. Sicut qͥconcipit. cũ apꝓ¬
pinquauerit ad partũ dolens clamat in
doloub. sic facti sumꝰ a facie tua dñe Coz¬
sicut parturiens cũ apꝓpinqͣt ad partũ
indolore suo clamat sic facti sumus di¬
lecto tuo. ꝓpter timorẽ tuũ dñe. conce

Expanded text:
sed non angustiamur: persecutionem patimur, sed non derelinquimur . Et in alio loco: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad venturam gloriam quae revelabitur in nobis . Si autem parva tribulatio docet, et emendat, et corripit, quanto magis magna, cum admonemur conditionis nostrae, et Dei potentiae recordamur! Sicut quae concepit cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus a facie tua, Domine. Consicut parturiens cum appropinquat ad partum in dolore suo clamat: sic facti sumus ÷ dilecto tuo ⁑ propter timorem tuum, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
qui tui nominis recordam᷑. Impn autem
& suꝑbi ñ uiuant nec resurgant ingła.
sed contere omnẽ memoriã eor.Causasꝙ
reddit: cur eos cupiat interire. Indulsist
genti dñẽ. indulsisti genti. Nunqͥd glor¬
ficatus es: Et est sensus. Sepe misertusa
gentib. id÷ humano gen̾i. & exertinsti
in eis incredibilem clem̃tiã. Nunqd te
cognouert̃: Nunqͥd głificauer t̃ nomc

Expanded text:
qui tui nominis recordamur. Impii autem et superbi non vivant, nec resurgant in gloria, sed contere omnem memoriam eorum. Causasque reddit, cur eos cupiat interire. Indulsisti genti, Domine, indulsisti genti, numquid glorificatus es? Et est sensus: Saepe misertus es gentibus, id est, humano generi, et exercuisti in eas incredibilem clementiam, numquid te cognoverunt? numquid glorificaverunt nomen
Abbreviated transcription (Latin):
Tachar. qͣndo masculum ⁊ ocuor. Et
hac uerbi ambiguitate deceptũ arbit᷑n¬
tur saul. qͣndo pugnauit contra ama¬
lech. & int̾fecit omne masculũ eoꝵ. Dño
enĩ p̃cipiente ut deleret omnẽ memo¬
riã amalech sub cȩlo: ille ꝓ memoria
non tam errore qͣm preductus cupidi¬
terre.lxx. Adde eis mala dñe: adde ma
runt: in hebraico ñ habent᷑. Sed quia
qui głosi interra sunt. malis ddupliubis
oppͥmant᷑. Porro uxta hebreos mus
alter est sensus. & pͥori disputationa
gruus. Dixerat dñs: misereamur imoi
ꝑpħa respond̾at. Et ubi est iusticiadi
p̃sertim eum tanta mala in scõs tuos e¬
ꝑatus sit : Ad qͦd dñs. Et non uidebit ne¬

Expanded text:
OCHOR. Et hac verbi ambiguitate deceptum arbitrantur Saul, quando pugnavit contra Amalech et interfecit omne masculinum eorum . Deo enim praecipiente, ut deleret omnem memoriam Amalech sub coelo, ille pro memoria, non tam errore, quam praedae seductus cupiditerrae. LXX: Adde eis mala, Domine, adde malrunt, in Hebraico non habentur; sed quia qui gloriosi in terra sunt, malis duplicibus opprimantur. Porro juxta Hebraeos multo aliter est sensus, et priori disputationi congruens. Dixerat Dominus: Misereamur impio. Propheta responderat: Et ubi est justitia tua? praesertim cum tanta mala in sanctos tuos operatus sit. Ad quod Dominus: Et non videbit
Abbreviated transcription (Latin):
tia. & iusticia. scificatio & redẽptio: qͥb
p̃cipit᷑ ut cognoscant iusticiã. hoc iu¬
betur ut xp̃m discant. atq cognoscant.
ꝓpt̾ea aut̃ p̃cipio ait uobis. ut discatis
iusticiã: qͥa ablatus est impius. & regnũ
illius destructũ est. Qui quãdiu regna
terra ueritatẽ ñ fecit impius. auferetur:
non enĩ meret᷑ dñm uid̾e regnantem.
Nc̃ exaltet᷑ manꝰ tua: & non uideant.
Uideant & confundent᷑ zelantes pͦpłi. &

Expanded text:
tia, et justitia, sanctificatio et redemptio , quibus praecipitur ut cognoscant justitiam, hoc jubetur ut Christum discant atque cognoscant. Propterea autem praecipio, ait, vobis ut discatis justitiam, quia ablatus est impius; et regnum illius detructum est, qui quamdiu regnabterra veritatem non facit impius, auferetur: non enim meretur Dominum videre regnantem. . Domine, exaltetur manus tua, et non videant: videant, et confund
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħat: iungit uerbũ hebraicũ amen.
ꝑ quo .lxx. tͥnstulert̃ fiat. Et dñs in eim¬
gelio sepe hoc u̾bo utit᷑ amen. amen: id:
uere uere dico uob̃. Quare aut̃ laudet
& confiteat᷑ nomini dm̃. & quȩ sint ista
mirabilia & cogitationes antique quas
ueras oꝑe demonstrauit: seqͥt᷑. Quia po¬
suisti ciuitatẽ in tumulũ. urbem fortem

Expanded text:
ungit verbum Hebraicum AMEN pro quo LXX transtulerunt fiat. Et Dominus in Evangelio saepe hoc verbo utitur: Amen, amen, id est, vere, vere dico vobis . Quare autem laudet et confiteatur nomini Domini, et quae sint ista mirabilia, et cogitationes antiquae, quas veras opere demonstravit, sequitur: Quia posuisti civitatem in tumul
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis ꝓuinciis p̃sidentib ut in damt¬
le scͥptũ est. Ex iit in occursũ m prm¬
ceps regni ꝑsarũ. & pͥnceps regni meo
congregabit dñs indie iudicii quasm
uno fasce par iter colligatos: & mait
in lacũ inferm. ut in illis quoq mpͥle¬
atur qͦd de impio scriptũ est lacũ aꝑi

Expanded text:
diversis provinciis praesidentibus et in Daniele scriptum est: Exiit in occursum mihi princeps regni Persarum, et princeps regni Medocongregabit Dominus in die judicii, quasi in uno fasce pariter colligatos, et mittet in lacum inferni, ut in illis quoque impleatur quod de impiis scriptum est: Lacum a
Abbreviated transcription (Latin):
noctis tabernacłm atq tentoriũ. tͣns¬
fert᷑ de loco in locũ. & locus tentorii
pͥstini a uiatore deserit᷑. ita ut nullũ
uestigiũ remaneat p̾terite mansionᷤ.
sic tͣnsibit figura huiꝰ mundi. & erit ter¬
ra deserta quȩ grauata est in iniqͥta¬
te sua. cuiꝰ pondus & grauissimũ onus
in zacharia scribit᷑ quȩ sedebat suꝑ ta¬
lentũ plũbi. Et corruet inqͥt: & non
adiciet ut resurgat. Non quo resur¬
rectio neget᷑ hominũ: & omniũ qui uer¬
sabant᷑ in terra: s nequaquã erit t̾rena
conu̾satio. & pͥstine uitȩ status: cũ ad
hoc humana resurgant corꝑa. & aĩẽ
eisdẽ quȩ pͥus deposuerant corꝑib ue¬
stiant᷑. ut recipiant a deo siue bona.
siue mala quȩ egert̃ suꝑ t̾rã ¶terit
in die illa. uisitabit dñs suꝑ miliciam
celi in excelso. & suꝑ reges t̾re qui sunt

Expanded text:
noctis tabernaculum atque tentorium transnoctis tabernaculum atque tentorium transfertur de loco ad locum, et locus tentorii pristini a viatore deseritur, ita ut nullum vestigium remaneat praeteritae mansionis: sic transibit figura hujus mundi, et erit terra deserta 336 quae gravata est iniquitate sua, cujus pondus et gravissimum onus in Zacharia scribitur: Quae sedebat super talentum plumbi . Et corruet, inquit, et non adjiciet ut resurgat. Non quod resurrectio negetur hominum, et omnium qui versabantur in terra, sed nequaquam erit terrena conversatio, et pristinae vitae status, cum ad hoc humana resurgant corpora, ut animae eisdem, quae prius deposuerant, corporibus vestiantur, et recipiant a Deo sive bona, sive mala, quae egerunt super terram. Et erit in die illa, visitabit Dominus super militiam coeli in
Abbreviated transcription (Latin):
nem. & foueã & laqueũ dñi nullus eua¬
det: qͥa catharacte de excelsis. siue ut
lxx. manifestiꝰ transtulert̃. fenestre cȩli
aꝑti sunt. ut despiceret dñs hominũ
uniu̾sa peccata. quȩ pͥus qͥa ñ pume¬
bat. uidebat᷑ peccatorib ignorare. Post̃¬
quã aut̃ aꝑtis fenestris uidit oꝑa cun
cta mortaliũ: concussa st̃ fundam̃ta
terrȩ. iuxta illud qͦd malio loco de dei
intuitu scriptũ est. Qui respicit terrã
& facit eam tremere. Tunc confringet᷑
& conteret᷑ & cõmouebit᷑ atq agitabit᷑
terra in similitudinẽ ebrii. non quo ip¬
sa terra redigat᷑ in puluerẽ & nichili.
s quo uniu̾sa terrena ꝑtͣnseant. & suc¬
cedat alia conu̾satio. Et qͣm ebriꝰ nescit
qͥd agat. s habentib ebrietatẽ mẽbriᷤ.¬
nec uis. nec pes. nec mens. stat in suo
officio: sic omnis t̾ra. id÷ om̃s homineᷤᷤ
qui uer sant᷑ in t̾ra. maloꝵ magnitu¬
dine atq penarũ ebrii ert̃: & stupebt̃
ad cuncta que cernent. Et sicut unius

Expanded text:
llus evadet, quia cataractae de excelsis, sive ut LXX manifestius transtulerunt, fenestrae coeli apertae sunt, ut despiceret Dominus hominum universa peccata, quae prius, quia non puniebat, videbatur peccatoribus ignorare. Postquam autem apertis fenestris vidit cuncta opera mortalium, concussa sunt fundamenta terrae, juxta illud quod in alio loco de Dei intuitu scriptum est: Qui respicit terram, et faciet eam tremere ; tunc confringetur et conteretur, et commovebitur atque agitabitur terra in similitudinem ebrii: non quod ipsa terra redigatur in pulverem, et in nihili; sed quod universa terrena pertranseant, et succedat alia conversatio. Et quomodo ebrius nescit quid agat, sed hebescentibus ebrietate nervis, nec pes nec mens stat in suo officio: sic omnis terra, id est, omnes homines qui versantur in terra, malorum magnitudine atque poenarum ebrad cuncta quae cernent. Et sicut unius
Abbreviated transcription (Latin):
qui habitatis suꝑ terram. Concessauit enĩ
impius: qui ñ discet iusticiã suꝑ terram.
ueritatẽ non faciet. Auferet᷑ impnis: ut
non indeat głam domini. Dicamus pͥmũ
iuxta hebraicũ. Et si sensũ ꝓpħe ualue¬
rimꝰ expͥmere: tunc ad bex int̾pretes tͣn¬
seamus. Quã diu ñ exerces iudicia tua
suꝑ t̾rã. & nec bonis bona. nec malis ma
tunc iusticia tua. cognoscet᷑ in orbe ter¬
tarũ. quȩ pͥusapud incredulos uideba¬
tur iniusta. ita ut unus sc̃oꝵ quoꝙ:
diceret. mei aut̃ pene moti sunt pedes.
pene effusi sunt gressus mer: qm̃ zelatꝰ
sum suꝑ inquos pacẽ peccatoꝵ uidens.¬

Expanded text:
qui habitatis super terram. Cessavit enim impius, et non discet justitiam super terram, veritatem non faciet, auferatur impius, ut non videat gloriam Domini. Dicamus primum juxta Hebraicum, et si sensum Prophetae voluerimus exprimere, tunc ad LXX Interpretes transeamus. Quamdiu non exerces judicia tua super terram, et nec bonis bona, nec malis rettunc justitia tua cognoscetur in orbe terrarum, quae prius apud incredulos videbatur injusta, ita ut unus sanctorum quoque diceret: Mei autem pene moli sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei: quoniam zelatus sum super iniquis, pacem peccatoru
Abbreviated transcription (Latin):
sequat᷑. & discat cdem̃tiã meã: sũ enĩ ipse
saluator. Rursũꝙ loq̃nti dño ex ꝑsona
humanȩ impacientiȩ: ppħa respondit.
Et ñ discet iusticiã: Estq sensus. Et qͣmͦ
pot̾it tuã nosse iusticiã. si tm̃ clem̃tiam
fuerit exꝑtus: Redditq causas: qͣre eũ
uelit dei iusticiã di̾cere. Quia in t̾ra scõꝵ
iniq gessit. & cont᷑ scõs tuos iugiter di

Expanded text:
clementiam meam; dum etiam ipse salvatur. Rursumque loquenti Domino, ex persona humanae impatientiae Propheta respondit: Et non discet justitiam. Estque sensus: et quomodo poterit tuam nosse justitiam, si tantum clementiam fuerit expertus? Redditque causas, quare eum velit Dei justitiam discere: quia in terra sanctorum inique gessit, et contra sanctos tuo
Abbreviated transcription (Latin):
uento doctrine. s in te dñm saluatorẽ
tota mente credamꝰ. ꝑro quo nos. ut
sensus manifestior fieret tnstulimus.
Uetus error abiit: qͥa cogitatio nr̃a fir¬
mata est. ꝑ pt̾ea seruabis nobis pacẽ:
quã apłis pollicitus es dicens. Pacẽ meã
do uobis: pacẽ meã relm quo uobis. Et
ñ solũ semel. s scd̾o: ut secura sit retri¬
butio quȩ duplici sermone ꝓmittitur.
nixta quod & apłs loquebatur. Gaude¬
te: iterũ dico gaudece. Hoc aut̃ ille coi¬
sequit᷑ : de quo in leuitico dr᷑. Homo.
homo. filioꝵ isrł. Et innumeroꝵ libro
Uiri. uiri. cuiꝰ uxor cubile maculauerit:
ut duplex homo. duplex uir. pacẽ dupli
qͥa in te tota mente confidimꝰ. Post po¬
puli uerba. responsionẽ der: & rursũ
uocẽ pꝰpłi. ꝓpħa loqͥtur ad credentes Sꝑa¬
stis. uel sꝑate in dño. in scłis sempiter

Expanded text:
vento doctrinae, sed in te Dominum Salvatorem vento doctrinae, sed in te Dominum Salvatorem tota mente credamus. Pro quo nos ut sensus manifestior fieret, transtulimus, vetus error abiit. Et quia cogitatio nostra firmata est, propterea servabis nobis pacem, quam Apostolis pollicitus es, dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis ; et non solum semel, sed secundo, ut secura sit retributio quae duplici sermone promittitur, juxta quod et Apostolus loquebatur: Gaudete, iterum dico gaudete . Hoc autem ille consequitur, de quo in Levitico dicitur: Homo, homo, filiorum Israel . Et in Numerorum libro: Vir, vir, cujus uxor cubile macularit : ut duplex homo et duplex vir, pacem duplicquia in te tota mente confidimus. Post populi verba et responsionem Domini, et rursum vocem populi Propheta loquitur ad credentes: Sperastis, vel sperate in D
Abbreviated transcription (Latin):
dinnte m̃ portas iusticie. & ingressus in
cas conficebor dño. Has aut̃ portas illiꝰ
pot̾it ingredi. nͥ qui de portis mortis fue¬
rit lib̾atus. & cũ psalmista dixerit. qui
exaltas me dde portis mortis: ut annun¬
tiem om̃s laudationes tuas in portis filie
syon. Cum enĩ de portis mortis fuerimꝰ
erepti: tunc in portis filiȩ syon nom̃
aduersũ te: sic portas iusticiȩ omnia
oꝑa uirtutũ. Quas qui fuerit ingressub:
unã inueniet portam de qua dicitur.
Hec porta dñi: iusti intrabunt in eã. Et
quomodo ꝑ plures margaritas. ad unũ
ꝑgitur margaritũ: sic ꝑ multas uias
& portas. ꝑuenimus ad eũ qui eẽ. se uiã
& portã dixit. ꝑ quã ingredim᷑ ad pa¬
trem. P ost sermonẽ dñi: respondit po¬
pulus hebraice iesses. s̾aoocñ. qͦd aqͥ¬
la & simmachus similiter tͣnstuleruñ.
nrͣ ablatus est siue cogitatio nr̃a firma¬
ta est quȩ pͥus inter te & ydola fluctu¬
abat. ut nequaqͣm circũferam᷑ om̃i

Expanded text:
te mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino . Has autem portas nullus poterit ingredi, nisi qui de portis mortis fuerit liberatus; et cum Psalmista dixerit: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion . Cum enim de perepti, tunc in portis filiae Sion omnesadversum te , » sic portas omnia opera virtutum, quasi qui fuerit ingressus unam inveniet portam, de qua dicitur: « Haec porta Domini: justi intrabunt in eam . » Et quomodo per plures margaritas ad unam pergitur margaritam, sic per multas vias et portas pervenimus ad eum qui dicit esse se viam et portam, per quam ingredimur ad Patrem. Post sermonem Dei, respondit populus Hebraice JESER SAMUCH , quod Aquila et Symmachus similiter transtulerunt, noster ablatus est, sive cogitatio nostra firmata est, quae prius inter te et idola fluctuabat, ut nequaquam circumferamur omni
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Qd̾ sequit᷑ in nocte: iuxta bex seq̃ni
capitulo ningitur. iuxta hebraicũ pͥori
llle aut potest dicere amma mea desi¬
detauit te in nocte: qui cũ psalmista
loqͥtur confidenter. lauabo ꝑ singłas
noctes letũ meũ. lacrimis meis stratũ
meũ rigabo. Potest nox & tenebre: ꝓtri¬
bulatione & angustiis accipi. Unde &
in alio psalmo suꝑ iusti securitate: ꝓpħa
decantat. ꝑdiem sol ñ uret te. neq lu¬

Expanded text:
ta LXX, sequenti capitulo jungitur, juxta Hebraicum priori. Ille autem potest dicere: Anima mea desideravit te in nocte, qui cum Psalmista loquitur confidenter: Lavabo per singulas noctes lectum meum, in lacrymis stratum meum rigabo . Potest nox et tenebrae, pro tribulatione et angustiis accipi. Unde et in alio psalmo super justi securitate Propheta decantat: Per diem sol non uret te, neque lu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ce.lxx. De nocte consurgit sp̃c meus
ad te d̾s: quia lux iudicia tua suꝑ terrã.
Nolumꝰ & hebraicũ sequi: & uulgatã
editionẽ non penitus p̃terire. Et hac re¬
rum necessitate cõpellim᷑. diu̾so ordine
atq sermone: diuersas intelligentias
querere. Igit᷑ qͦd dr᷑ de nocte. iuxtalxx.
huiꝰ capituli ut diximꝰ pͥncipiũ est: iux¬
monii. ut sit sensus. desid̾at anima mea
te nocte. & post ea incipiat. mane coi¬
surgit sp̃c m̃s ad te ds̃. Ideo autẽ ma¬
ne consurgit: qͥa lux p̃cepta tua suꝑ
terrã. Seruans enĩ mandata tua. & il¬
luminatus eoꝵ lumine. de quib dicit᷑.
p̃ceptũ dm̃ lucidũ illuminans ocłos: dor¬
mire nequeo. s omni tempore te desi¬
derans. meo ad te consurgo sp̃u. Et hoc
seruandũ: qͦd in nocte adhuc positi. aĩo
cõmouerit : mane uigilemꝰ ad eum. At¬
q ut manifestius dicã. animȩ nox. &
desideriũ: sp̃ui autẽ mane iungit᷑ & ui¬

Expanded text:
 meus ad te, Deus: quia lux judicia tua super terram. Volumus et Hebraicum sequi, et Vulgatam editionem non penitus praeterire, et hac rerum necessitate compellimur diverso ordine, atque sermone diversas intelligentias quaerere. Igitur quod dicitur, de nocte, juxta LXX, hujus capituli, ut diximus, principium est: juxmonii, ut sit sensus: Desiderat anima mea ad te nocte; et postea incipiat, mane consurgit spiritus meus ad te, Deus. Ideo autem mane consurgit, quia lux praecepta tua super terram. Servans enim mandata tua, et illuminatus eorum lumine, de quibus dicitur: Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos , dormire nequeo, sed omni tempore te desiderans, meo ad te consurgo spiritu. Et hoc observandum, quod in nocte adhuc positi, animocommoverit, mane vigilemus ad eum, atque ut manifestius dicam, animae, nox et desideriu
Abbreviated transcription (Latin):
bul taꝙ hec sc̃is. & hinmentib de mari
& leuantib uocẽ suã atꝙ laudantib: ꝓ¬
pheta sibinet ipsi loqͥt᷑. Cum indͥo hec
audissem. & insubu̾sione orbis uaticin¬
um ꝓpbarũ explendũ eẽ. ꝑspicerem:
lorutus sum mͥ interno cordis affectu
Non possũ cuncta narrare. quȩ cerno.
Heret lingua faucib mei̾: uox dolore
cludit᷑. e mͥ: qͣntus ordo penarũ ante
ocłos uersat᷑ meos. Cerno p̃sentia quȩ fu¬
tuta sunt. Errant aut̃ qui hoc putant
expsona dei deb̾e intelligi: rerũ ordinẽ
non seq̃ntes. Mirorq quo sensu ꝓpsal¬
mis & laudib qͦd in hebraico dr᷑ nem
broch: lxx. portenta int̾p̃tati sunt. insi

Expanded text:
hinnientibus de mari, et levantibus vocem suam atque laudantibus, Propheta sibimetipsi loquitur: Cum, inquit, haec audissem, et in subversionem orbis vaticinium Prophetarum explendum esse perspicerem, locutus sum mihi interno cordis affectu: Non possum cuncta narrare quae cerno. Haeret lingua faucibus meis, vox dolore concluditur. Vae mihi, quantus ordo poenarum ante oculos versatur meos! cerno praesentia quae futura sunt. Errant autem qui hoc putant ex persona Dei debere intelligi, rerum ordinem non sequentes. Mirorque quo sensu pro psalmis, et laudibus, quod in Hebraico legitur ZEMROTH , LXX portenta interpretati sunt, ni
Abbreviated transcription (Latin):
tur cadentes. Uifitatq eos dñs ut & mor¬
tuoꝵ: & gygantiũ omnis deleat᷑ me¬
moria.Solus enĩ est ꝗui uisitat mortu
appellare hominũ mortuoꝵ: & gyga¬
tes demonũ qui simulacris eoꝵ assideil.
Hec terrere nos debet quare .lxx. mas¬
culum. & cet̾i interp̃tes memoriã tran¬
stulerint: cũ isdem trib litteris. ⁊ aĩ. &

Expanded text:
tur cadentes. Visitatque eos Dominus, ut et mortur cadentes. Visitatque eos Dominus, ut et mortuorum et gigantium omnis deleatur memoria. Solus enim est qui suscitat mortuoappellare hominum mortuorum, et gigantes daemones, qui simulacris eorum assident. Nec terrere nos debet, quare LXX masculum, et caeteri Interpretes memoriam transtulerunt, cum eisdem tribus litteris ZAI , et
Abbreviated transcription (Latin):
dñs custodierit cuntatẽ. frustra uigila¬
bit qui custodit eã: sic nͥ dñs languorẽ
curauerit. inuanũ laborant medici.
qui cupiunt sanare languentes. Nisi
dñs custodierit sanitatẽ: inuanũ cu¬
stodiunt qui etiã p̃cepta custodiende
salutis ꝓpriis edunt libris. semꝑq di¬
cendum est ñ solũ in corpͦis. s etiam
in anime sanitatib. Benedic anima
mea dño: qui sanat om̃s languores tul¬
os. Porro qui peccato mortu ꝑseuerant.¬
& nulla arte medicinȩ possunt recipe
anime sanitatẽ: isti disꝑdent᷑ & tollen¬
masculiũ uocat᷑. penitꝰ auferet᷑. Unde
& pharao non uult int̾ficere sexum
femineũ. qui ꝑ se fragilis est & facile
interire potest: sed om̃e masculinum.
Qd̾ si adultũ fuerit. & in uirilem etatẽ
ꝑuenerit: difficulter occidit᷑. Iuxta sym¬
machũ mortui non uiuificabunt: qͥa pec¬
cato mortui alios uiuificare non possuil.
nec pulchra laus inore peccatoris. Et
qui ipsi iuxta geneseos librũ appellan¬

Expanded text:
custodierit civitatem, frustra vigilavit qui custodit eam . Sic nisi Dominus languorem curaverit, in vanum laborant medici qui cupiunt sanare languentes. Nisi Dominus custodierit sanitatem, in vanum custodiunt, qui etiam praecepta custodiendae salutis propriis edunt libris: semperque discendum est non solum in corporis, sed etiam in animae sanitate: Benedic, anima mea, Domino, qui sanat omnes languores tuos . Porro qui peccato mortui perseverant, et nulla arte medicinae possunt recipere animae sanitatem, isti disperdentur et tollenmasculinum vocatur, penitus auferetur. Unde et Pharao non vult interficere sexum femineum, qui per se fragilis est et facile interire potest, sed omne masculinum, quod si adultum fuerit, et in virilem aetatem pervenerit, difficulter occiditur . Juxta Symmachum, mortui non vivificabunt, quia peccato mortui, alios vivificare non possunt, nec pulchra est laudatio in ore peccatoris. Et qui ipsi juxta Geneseos librum appellan
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa moriet᷑. Legimꝰ in epła quȩ adhe¬
breos scribit᷑: ne rursũ fundamentũ
iacientes peiter itiȩ ab oꝑib mortu¬
is. Si autẽ peccata appellant᷑ oꝑa mor¬
tua. quare ñ e contrario uirtutes ap¬
dici suscitabunt: sensus ꝑspicuus est
condẽpnari fabulas poctarũ. quȩ ab
esculapio iactant urbiũ suscitatum.
Non solũ aut̃ hoc de mortuis. sed de
omm infirmitate dicendũ est. qͦd absq
dei miscd̾ia. nichil medendi ars uale¬

Expanded text:
quae ad Hebraeos scribitur: Ne rursum fundamentum jaciamus poenitentiae ab operibus mortuis . Sin autem peccata appellantur opera mortua: quare non e contrario virtutes apdici suscitabunt, sensus perspicuus est, condemnari fabulas poetarum, qui ab Aesculapio jactant Virbium suscitatum. Non solum autem hoc de mortuis, sed de omni infirmitate dicendum est, quod absque Dei misericordia nihil medendi ars vale
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinis nr̃e saluator. Quȩ est itas
Quȩ in monte sita: latere non potest
qua. & in alio loco scͥptũ est. fuminsni¬
petus letificat ciuitatẽ dei. Et rursum
Gloriosa dicta sunt de te cnitas deihi
urbis. ille conditor est: de quo loqͥtur
pater. Iste ȩdificabit ciuitatẽ meã. Im¬
mo urbs fortitudinis nr̃e. saluator est
rale recte fidei. ut duplici septa sit mii¬
mmnento. Non enĩ sufficit murũ hab̾e
fider: nͥ ipsa fides. bonis oꝑib confiti¬
tur. Hic murus & hoc ante muralesi
chus firmamentũ interp̃tatus est: it
ipsi muri munitionib cincti sint. Qual¬
lo fossaq & aliis muris qͦs mȩdifice¬
ne castroꝵ solent loriculas dicer.
ꝑite portas. & ingrediat᷑ gens ulła.
custodiens ueritatẽ. Uetus error abit
seruabis pacẽ: pacẽ qui in te sꝑaumꝰ.¬

Expanded text:
fortitudinis nostrae Salvator . Quae est ista urbs? Quae in monte sita latere non potest. De qua et in alio loco scriptum est: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei ; et rursum: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . Hujus urbis ille conditor est, de quo loquitur pater: iste aedificavit civitatem meam: immo urbs fortitudinis nostrae Salvator estrale rectae fidei, ut duplici septa sit munimento. Non enim sufficit murum habere fidei, nisi ipsa fides bonis operibus confirmetur. Hic murus et hoc antemurale sivchus firmamentum interpretatus est: ut ipsi muri munitionibus cincti sint, et vallo fossaque et aliis muris, quos in aedificatione castrorum solent loriculas dicere. Aperite portas, et ingrediatur gens justa, custodiens veritatem. Vetus error abiit, servabis pacem: pace
Abbreviated transcription (Latin):
qm in te sꝑauert̃ dnẽ. usq in sempit̾nũ
Om̃e canticũ hoc qͦd int̾ra confessionis
& laudis scĩ cantaturi sunt: mutat re
nis nr̃e saluator ponet᷑ in ea murus &
antemurale. Respondit dñs. nnmo
p̃cepit. ñ eis qui hoc dixerant. ẜ angͥᷤ
qui portas urbis dñcȩ p̃sidebant. it
apriant᷑ porte & ingrechat᷑ ꝑ eas gensiu¬

Expanded text:
m in te speraverunt, Domine, usque in sempiternum. Omne hoc canticum quod in terra confessionis et laudis sancti cantaturi sunt, mutat repnis nostrae Salvator, ponetur in ea murus et antemurale. Respondit Dominus, immo praecepit non eis qui hoc dixerant, sed Angelis qui portis urbis Dominicae praesidebant, ut aperiant portas, et ingrediatur per eas gens
Abbreviated transcription (Latin):
ita erit. ubi est diaboli penitentia:
le.Lxx. In die illa cantabunt canticũ istud
suꝑ terrã iudeã: & ciuitas fortis & salu¬
tare nr̃m ponet murũ & curtũmurale.
Cum humiliatus fuerit moab. & detra¬
ctus in terrã usq ad puluerẽ. & omnes
inmnci substrati. xp̃i pedib. tunc can¬
tabit᷑ canticũ istud in terra iuda siue
iudea qͦd interp̃tatur utrũq confessio:

Expanded text:
ita erit, ubi est diaboli poenitentia?ita erit, ubi est diaboli poenitentia?le. LXX: In die illa cantabunt canticum istud super terram Judaeam: Ecce civitas fortis, et salutare nostrum ponet murum et circummurale. Cum humiliatus fuerit Moab, et detractus ad terram usque ad pulverem, et omnes inimici substrati Christi pedibus, tunc cantabitur canticum istud in terra Juda sive Judaea, quod interpretatur utrumque confessio:
Abbreviated transcription (Latin):
ita ille de sua potentia allidet᷑ interrã.
& ruens sonitũ faciet. Omĩa qͦꝙ muni¬
menta sublimiũ uiroꝵ illꝰ. siue muro¬
rum ut in hebraico continet᷑. concider̃
& humiliabunt᷑. & detrahunt᷑ in terrã
usꝙ ad puluerẽ cõminutã. Igit᷑ sermo
ꝓpħicus licet de consũmatione mun¬
di gen̾aliter texat uaticiniũ: tam̃ ne p̃¬
sentia omnino uideat᷑ negligere. noĩat
moab qui fuit mimicus isrł. in tantum
ut faceret eos formcari cũ madiantis
& consecrari idolo beelphegor. qui int̃¬
p̃tatur pͥapus. Contra quẽ: & ieremias
loqͥtur. Egrediet᷑ chamos in captiuitatẽ.
sacerdotes illiꝰ & pͥncipes eius simul. Et
iterũ. Confundetur moab in chamos.
sicut confusa est domus isrł in bechel
Et reliqua his similia. Atq ex uno idolo
& demone qui huic ydolo p̃sidebat: os
indicat contrarias fortitudines humili¬
andas & deducendas in tartarũ. & in¬
star pulueris conterendas. Si autẽ hoc

Expanded text:
ita ille de sua potentia allidetur in terram, ita ille de sua potentia allidetur in terram, et ruens sonitum faciet. Omnia quoque munimenta sublimium virorum illius, sive murorum, ut in Hebraico continetur, concident et humiliabuntur, et detrahentur in terram usque ad pulverem comminuta. Igitur sermo propheticus licet de consummatione mundi generaliter texat vaticinium, tamen ne praesentia omnino videatur negligere, nominat Moab, qui fuit inimicus Israel, in tantum ut faceret eos fornicari cum Madianitis, et consecrari idolo Beelphegor, qui interpretatur Priapus, contra quem Jeremias loquitur: Egredietur Chamos in captivitatem, sacerdotes illius et principes ejus simul ; Et iterum: Confundetur Moab in Chamos, sicut confusa est domus Israel in Bethel , et reliqua his similia: atque ex uno idolo et daemone, qui huic idolo praesidebat, omnes indicat contrarias fortitudines humiliandas et deducendas in tartarum, et instar pulveris conterendas. Si autem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pectauimꝰ eũ. hoc ẽ. uerbis eius credidimꝰ.
u sua ꝓmissa cõpleuit: & saluauit nos.
Ppt̃ea eius auxilio de faucib mortis erep¬
ti: exultabimꝰ & letabim in eo. & manꝰ ciꝰ
atq potentia requiescet in monte isto.
de quo supͣlegimꝰ. Cum regnau̾it dñs ex¬
ercituũ in monte syon. & in ierłm. & in
conspectu senũ suoꝵ fuerit glorificatus.
Moab aut̃ qͦd interp̃tat᷑ de patre ita coi¬
teret᷑: ut solent plaustro paleȩ conteri.
Hoc iuxta ritũ loqͥt᷑ palestinȩ. & multa¬
rum orientis ꝓuinciarũ. quę ob pratoꝵ
& fem penuriã. paleas p̃parant ad uictũ
animantiũ. Sunt aut̃ carpenta ferra¬
ta rotis ꝑ mediũ inserrarũ modũ se uo¬
lentib quȩ stipulã contert̃. & cõminu¬
unt in paleas. Quomͦ gͥ plaustris serratiᷤ
paleȩ conterunt᷑: sic conteret᷑ moab sub
eo. siue sub dei potentia. siue in semet ip¬
so. ut nichil in eo integri remaneat. Et
sicut solet qui natat totũ corpꝰ extend̾e.

Expanded text:
pectavimus eum, hoc est, verbis ejus credidimus, quia sua promissa complebit, et salvabit nos. Propterea ejus auxilio de faucibus mortis erepti, exsultabimus et laetabimur in eo: et manus atque ejus potentia requiescet in monte isto. De quo supra legimus: Cum regnaverit Dominus exercituum in monte Sion, et in Jerusalem, et in conspectu senum suorum fuerit glorificatus . Moab autem, quod interpretatur de patre, ita conteretur, ut solent plaustro paleae conteri. Hoc juxta ritum loquitur Palaestinae et multarum Orientis provinciarum, quae ob pratorum et feni penuriam, paleas praeparant esui animantium. Sunt autem carpenta ferrata, rotis per medium in serrarum modum se volventibus, quae stipulam conterunt, et comminuunt in paleas. Quomodo igitur plaustris ferratis paleae conteruntur, sic conteretur Moab sub eo, sive sub Dei potentia, sive in semetipso, ut nihil in eo integri remaneat. Et sicut solet qui natat totum corpus extendere:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc maledictio uorabit t̾rã: qͥa pecca¬
tores habitatores t̾re. Ideo pauꝑes ert̃
habitatores t̾rȩ : & dimittent᷑ homine
pauci. Audiant iudei qui se solos acti
mũ gentes totusꝙ orbis nat᷑alem ail¬
ꝑit legem: & iccirco postea lex dasa
sit ꝑmoysea. qͥa pͥma lex dissipata este
de qua apłs loqͥtur. Cũ enĩ gentes que
ñ habers leg̃e. nat᷑aliter ea quȩ legis se
faciunt isti legẽ non habentes. ipsi sibi
sunt le: qui ostendunt opus legis scp¬
tum incordib suis. Qui gͥ has leges ob¬
seruauerint. p̃mia conseq̃nt᷑: qui ne
glexerint eas sustinebunt. quȩ nunc
sermo ꝓpħicus cõminat᷑. Et qͣm in pͥn¬
cipio benedixit ds omĩ creatȩ quã fece¬
rat: sic in consũmatione mundi male¬
dicet his qui t̾rem st̃. & ñ fuert̃ ꝑegri¬
i s habitatores t̾rȩ & in ea peccauert̃
qͥa obliti conditionis suȩ. contra se mu¬
tuo furore baccati st̃. Et pauci rema¬
nebunt. qui habeant imaginẽ suꝑ¬

Expanded text:
t terram, quia peccaverunt habitatores ejus: ideo pauperes erunt habitatores terrae, et dimittentur homines pauci. Audiant Judaei, qui se solos legemsae primum gentes totusque orbis naturalem acceperit legem, et idcirco postea lex data  Moysen, quia prima lex dissipata est. De qua Apostolus loquitur: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciuntsunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis . Qui igitur has leges observaverint, praemia consequentur: qui autem neglexerint eas, sustinebunt quae nunc sermo propheticus comminatur. Et quomodo in principio benedixit Deus omni creaturae quam fecerat : sic in consummatione mundi maledicet his qui terreni sunt, et non fuerint peregrini, sed habitatores terrae, et in ea peccaverint; qui obliti conditionis suae, contra se mutuo furore bacchati sunt. Et pauci remanebunt qui habeant imaginem sup
Abbreviated transcription (Latin):
tixp̃m intelligi uolunt. qui in monte
oliueti consumendus sit. Qd̃ & indam
ultima diximꝰ uisione. Iuxta lxx. oĩb
gentib in monte syon coniuuiũ leticiȩ
p̃parabunt in quo bibent uinũ qͦd se dis
cum sc̃is suis in regno patris bibiturũ
ẽẽ. ꝓmisit. Et unguent᷑ unguento: ut re¬
nati in xp̃o. efficiat᷑ pͦpłs nouus. Unde
isrł in typo & imagine. celebrabat. Hoc
enim consiliũ dm̃ est ut cuncta tͣnsfe¬
rant᷑ ad gentes: qͥa mors absorta est. &
est t dicent in illa die. Ecce ds̃ nr̃ iste.
Expectauimꝰ eũ: & saluabit nos. Iste dñs.
dustinuimꝰ cũ. exultabimꝰ & letabim᷑ in
salutari eiꝰ: qͥa reqͥescet manus dm̃ i
monte isto. & triturabit᷑ moab sub eo.
sicut terunt᷑ palee in plaustro. Et exten¬
det manus suas sub eo: sicut extendit
natans ad natandũ. Et humiliabitur
gła eiꝰ cum allisione manuũ eius. Et mu¬
nim̃ta sublinnũ uiroꝵ suoꝵ concident.
Et humiliabunt᷑. & detrahent᷑ in terram.

Expanded text:
tichristum intelligi volunt, qui in monte Oliveti consumendus sit, quod et in Danielis ultima diximus visione. Juxta LXX omnibus gentibus in monte Sion convivium laetitiae praeparatur, in quo bibent vinum, quod se Dominus cum sanctis suis in regno Patris sui bibiturum esse promisit : et ungentur unguento, ut renati in Christo efficiantur populus novus; unde Israel in typo et imagine celebrabat. Hoc enim consilium Domini est, ut cuncta transferantur ad gentes, quia mors absorpta est et est. Et dicent in die illa: Ecce Deus noster iste, exspectavimus eum, et salvabit nos: iste Dominus, sustinuisalutari ejus. Quia requiescet manus Domini in monte isto, triturabitur Moab sub eo, sicuti teruntur paleae in plaustro. Et extendet manus suas sub eo, sicut extendit natans ad natandum: Et humiliabit gloriam ejus cum allisione manuum ejus. Et munimenta sublimium murorum tuorum concident, et humiliabuntur, et detrahentur in terram
Abbreviated transcription (Latin):
hebioñ. suꝑ pullũ asine sedere describr᷑
fortitudo egeno intribulatione passins
suȩ. spes a turbine patibuli. ꝙ umbra¬
culum ab estu. qͣndo locutus ÷ pater in
manꝰ tuas cõmendo sp̃m meũ. Quomͦ cm̃
si uentus impingatur parieti atq ꝑtͣnse¬
at: sic turbo blasphemantiũ iudeoꝵ illit
nocere ñ potuit. Et ut alia utar simili¬
tudine: sicut ꝓpago grauissimo torret᷑
estu atq faccescit: ita tumultũ alienoꝵ.
cere facies & ꝑire. luxta lxx. interp̃tes. non
dico sensuũ sed u̾boꝵ ordinẽ & conscq̃n¬
tiam: in hoc loco repꝑire ñ potui. Et ꝓ
eo loco ubi nos interp̃tati sumꝰ. sicuit estũ
insitr: ꝓ quo in hebraico scͥptũ est Sasaĩ¬
oñ. qͦd apd̃ eos inuium uel sitis dicitur.
quare illi ꝓ inuio & siti uerterint insyon:
error ꝑspicuus est ob similitudinẽ uerbi
saion & syon. qͦd isdẽ signat᷑ elem̃tis. Et
faciet dñs exercituũ om̃ib pͦpłis in mant

Expanded text:
EBION , super pullum asinae sedere describitur . EBION , super pullum asinae sedere describitur . Fortitudo egeno, in tribulatione passionis suae, spes a turbine patibuli, et umbraculum ab aestu, quando locutus est: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quomodo enim si ventus impingatur parieti atque pertranseat: sic turbo blasphemantium Judaeorum illi nocere non potuit. Et ut alia utar similitudine, sicut propago gravissimo torretur aestu, atque flaccescit, ita tumultum et clamorcere facies et perire. Juxta LXX interpretes, non dico sensum, sed verborum ordinem et consequentiam, in hoc loco reperire non potui. Et pro eo loco, ubi nos interpretati sumus, sicut aestum in siti, pro quo in Hebraeo scriptum est BASAION , quod apud eos invium, vel sitis, dicitur; quare illi pro invio et in siti verterint, in Sion; error perspicuus est, ob similitudinem verbi SAION et SION , quod eisdem signatur elementis. Et faciet Dominus exercituum omnibus populis in
Abbreviated transcription (Latin):
& inet̾nũ ñ edificet᷑. Ciuitas qͦndã fortis
ierłm intelligit᷑ quȩ facta ÷ domꝰ alie¬
noꝵ: de quib saluator dicit in psalmo.
filii alien mentiti st̃ mͥ. filii aliem in ue¬
terauert̃: & claudicauert̃ insemitis suiͦ.
Hȩc ciuitas cũ destructa fuerit inet̾¬
nũ non ȩdificabit᷑: ut mille annor
regnũ. & aureȩ ierłm atq geminatȩ
somnia conqͥescant. Destructa autem
ierłm ꝓ impietate sua:. laudabit dm̃
pͦpłs fortis. Qui sit aut̃ p̾płs fortis: seqͣis
uersus ostendit. Ciuitas gentiũ robusta¬
rum timebit te. Illis blasphemantib:
gentiũ p᷑płs timebit. Principiũ sapien¬
tiȩ: timor dñi. Laudabitq te pͦpłs fortis:
& ciuitas gentiũ robustarũ timebit te.
hoc ẽ. ecclesia de gentib congregata: qͥa
factus es fortitudo pauꝑi xp̃o tuo. de quo
in psalmis legimꝰ. Beatus qui intelligit
suꝑ egenũ & pauꝑem. Et in zacharia
scd̃m hebraicam ueritatẽ. pauꝑ hoc est

Expanded text:
um non aedificetur. Civitas quondam fortis Jerusalem intelligitur, quae facta est domus alienorum; de quibus Salvator dicit in psalmo: Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveteraverunt et claudicaverunt in semitis suis . Haec civitas cum destructa fuerit, in aeternum non aedificabitur, ut mille annorum regnum et aureae Jerusalem atque gemmatae somnia conquiescant. Destructa autem Jerusalem pro impietate sua, laudabit Dominum populus fortis. Quis sit autem populus fortis, sequens versus ostendit: Civitas gentium robustarum timebit te. Illis blasphemantibus, gentium populus te timebit. Principium enim sapientiae timor Domini . Laudabitque te populus fortis, et civitas gentium robustarum timebit te, hoc est Ecclesia de gentibus congregata. Quia factus es fortitudo pauperi, Christo tuo, de quo et in Psalmis legimus: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem . Et in Zacharia secundum Hebraicam veritatem, pauper, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
diu ñ uidet lum̃: qͣmduu cecus est. Si
aut̃ receꝑit sanitatẽ. lum̃ aspiciet. Sic
& qui iniqͥtate mortuus est atꝙ pecca¬
tis antequã uiuificet᷑ iusticia atq uir¬
tutib. ꝑ eũ qui dicit ego sũ uita: uiu̾e
non poteritUnde & ds iuoꝵ dr᷑ ñ

Expanded text:
n videt lumen quamdiu caecus est; sin autem receperit sanitatem, lumen aspiciet: sic et qui iniquitate mortuus est atque peccatis, antequam vivificetur justitia atque virtutibus, per eum qui dicit, Ego sum vita , vivere non poterit. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
emplaria male ꝓpossessione habeant
generat me. Quomͦ enĩ creat᷑e gen̾atio
pot̾it coaptari. quȩ magis possessioni
congruit: Scͥptũ est. & in deut̾ononno
Nonne iste pater tuus possedit te. &
fecit te & creauit te : Et hoc consid̾an¬
dum qͦd non dixerit dñs siue ds̃ posse¬
dit te. & fecit te. & creaunt te: s pater.
ut clem̃tia nominis austeritatẽ poten¬
s iungit patri. Neq enĩ dix̃. aliũ ñ
nouimus. sed extra te aliũ non nouimꝰ.
Cũ aut̃ dicat filiꝰ. ego in patre. & pat̾
in inc: extra patrẽ non nouimꝰ filiũ.
qͥa in patre cognoscius eũ. Demꝙ
& nomen illiꝰ noĩamus: dicentes in
oratione dñica. Pater noster qui es
incȩlis. Morientes non uiuant: gy¬
gantes non resurgant. Propt̾ea ui¬
sitasti. & contriusti eos: & ꝑdidisti
omnẽ memoriã eoꝵ.lxx. Mortui enĩ
utã non uidebunt: neq medici sus¬
citabunt. Iccirco induxisti & ꝑdidistr.
& tulisti om̃e masculinũ eoꝵ. Sdym

Expanded text:
emplaria male pro pos sessione habeant emplaria male pro pos sessione habeant generavit me. Quomodo enim creaturae generatio poterit coaptari, quae magis pos sessioni congruit? Scriptum est in Deuteronomio: Nonne iste pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te ? Et hoc considerandum, quod non dixerit, Dominus, sive Deus, possedit te, et fecit te, et creavit te; sed pater, ut clementia nominis austeritatem potensed jungit Patri, neque enim dixit « Alium non novimus, » sed « Extra te alium non novimus. » Cum autem dicat Filius: Ego in Patre et Pater in me, extra Patrem non novimus Filium , quia in Patre cognoscimus eum. Denique et nomen illius nominamus dicentes in Oratione Dominica: Pater noster qui es in coelis . . Morientes non vivant: gigantes non resurgant. Propterea visitasti et contrivisti eos, et perdidisti omnem memoriam eorum. LXX: Mortui enim vitam non videbunt: neque medici suscitabunt. Idcirco induxisti, et perdidisti, et tulisti omne masculum Al. om
Abbreviated transcription (Latin):
ones in suũ successisse locũ. & igne par¬
tud inis arserit. siue dolore supplici
cem da nob̾: omĩa enĩ reddidisti nebs
Notandũ qͦd postquã nobis oꝑa ma
reddiderit: pacẽ daturus sit. & quon
ex ponat causas cur postulet pacen.
terrã. dicunt se sustinuisse tormenta
& iustum esse ut post supplicia atd
cruciatus. miscd̾ram consequant᷑. dnus
aliter. Quia uenit mundi consũmatis.
expleta sunt: & reddidisti uniu̾sa que
pollicitus es: tribue nobis pacem. qb
et qa nos absꝙ te dñi possederunt.ydo¬
la uideliet ud demones ydolis assiden¬
tes. mcbiꝙ aliud postulamꝰ. insi utdign
sinius post egrores plurimos ut tui nomi
m ndidem᷑. Iuxta lxx qui dixert̃ dñe
os posside nos: hoc p̃cant᷑. ut post pacẽ
sib tdditã. dei possessio fiant. Qd̃ qͥd ẽ
& de sapientia legimꝰ: quȩ iuxta hebi¬
cum loquit᷑ in ꝓũbiis. Deus possedit me.¬
in initiũ inarum suarũ. Licet quedã ex¬

Expanded text:
iones in suum successisse locum, et igne poeniiones in suum successisse locum, et igne poenitudinis arserit, sive dolore supplicii, cem da nobis: omnia enim reddidisti nobis. Notandum quod postquam nobis opera nostra reddiderit, pacem daturus sit, et quomodo exponat causas, cur postulet pacem. terram, dicunt se sustinuisse tormenta, et justum esse ut post supplicia atque cruciatus, misericordiam consequantur. Sive aliter: Quia venit mundi consummatio, expleta sunt, et reddidisti universa quae pollicitus es, tribue nobis pacem, quae est, quia nos absque te domini possederunt, idola videlicet, vel daemones idolis assidentes: nihilque aliud postulamus, nisi ut digni simus post errores plurimos, qui tui nominis recordemur. Juxta LXX, qui dixerunt: Domine Deus, posside nos, hoc precantur, ut post pacem sibi redditam Dei possessio fiant. Quod quidem et de Sapientia legimus, quae juxta Hebraicum loquitur in Proverbiis: Deus possedit me initium viarum suarum , licet quaedam ex
Abbreviated transcription (Latin):
celsum brachiũ. & nesciebant: scientes
aut̃ confundant᷑. Telus app̃hendet po¬
pulũ ineruditũ: & nc̃ ignis adu̾sarios
comedet. Hoc qͦd supͣ dixerat. & non uide¬
bit głam dñi: potest & sic intelligi. Po¬
stulas o ꝓpħa. ut ñ miserear impio: ne
si misertus eiꝰ fuero. incipiat nescire iu¬
sticiã. qͥ in t̾ra scõꝵ miq gessit. Ego tͥ
respondeo. Ergone głam dñi non uide
os: Qui magis me debet uidire regnan.¬
tem: ut sciat qͣnto bono careat. Et hos
p̃ssius uoce int̾rogantis legendũ est qͦs
qͦd ꝓpħa respondit. Dñe exaltet᷑ maus
tua. Extendat᷑ ad ꝑcutiendũ: ut te in
uideant impii. & tuȩ głȩ ne ad pentu
tiã quid ẽ lumine ꝑfruant᷑. Cui respon¬
dit dñs. Uideant magis & confundan¬
tur. uel delus ppłi. uel zelantes pͤpłi is
tiȩ qui eoꝵ corda excruciet: qͦd talem
quẽ patibulo confixert̃: confundentt
Tunc ineruditꝰ pͦpłs & nesciens legẽ du
Teli stimulis incitabit᷑: qͣndo uid̾it nal¬

Expanded text:
chium tuum, et nesciebant, scientes autem confundentur: zelus apprehendet populum ineruditum, et nunc ignis adversarios comedet. Hoc quod supra dixerat: et non videbit gloriam Domini, potest sic intelligi: Postulas, o Propheta, ut non miserear impio, ne si misertus ejus fuero, incipiat nescire justitiam, qui in terra sanctorum inique gessit; ego tibi respondeo, ergone gloriam Domini non videbos, qui magis me debet videre regnantem, ut sciat quanto bono careat? et hoc pressius voce interrogantis legendum est. Ad quod Propheta respondit: Domine, exaltetur manus tua, et extendatur ad percutiendum, ut te non videant im quidem, lumine perfruantur. Cui respondit Dominus: Videant magis et confundantur, vel zelus populi, vel zelantes populi, et ntiae, qui eorum corda excruciet, quod talem quem patibulo affixerant, confundentur. Tunc ineruditus populus et nesciens legem Dei, zeli stimulis incitabitur, quando viderit nat
Abbreviated transcription (Latin):
siue ñ uidebit głam dñi. Estq sensus.
Sufficit ei ꝓ uniu̾sa pena: qͦd me cũ scĩs
meis ñ uidebit in maiestate regnantem.
Quidã impiũ hoc. ẽ. resa. diabolum in¬
telligi uolunt: de quo in nono psalmo
scribit᷑. Increpasti gentes & pnt impius:
nomen eoꝵ delesti mȩternũ & in scłm scłi.
Inunici defecert̃ frameȩ infinẽ: & ciuita¬
tes destruxisti. Nos autẽ gen̾aliter impi¬
um uel ꝓpeccatore. uel ꝓ eo qui dei cultũ
enĩ uir: uidet᷑ sibi iustus. Ds̃ aut̃ corda
omniũ nouit: qui reddst unicuiq scd̃m
oꝑa sua. Et in alio loco eiusdem uolumi
nis dr᷑. Sunt uiȩ uiri quȩ uident᷑ recte:
nouissima autẽ earũ respiciunt in ꝓfun¬
dum inferni. Unde debemꝰ iusticiã disc̾e.
nec confidere ꝓprio iudicio. Est enim
iustus. qui ꝑeat in iusticia sua: ñ qͦd iu¬
stus sit. s qͦd sibi iustus eẽ. uideatur. di

Expanded text:
mini. Estque sensus: sufficit ei pro universa poena, quod me cum sanctis meis non videbit in mea majestate regnantem. Quidam impium, hoc est, RESA , diabolum intelligi volunt, de quo in nono psalmo scribitur: Increpasti gentes, et periit impius: nomen eorum delesti in aeternum et in saeculum saeculi. Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates eorum destruxisti . Nos autem generaliter impium vel pro peccatore, vel pro eo qui Dei cultum enim vir videtur sibi justus; Deus autem corda omnium novit, qui reddet unicuique secundum opera sua . Et inis dicitur: Sunt viae viri, quae videntur rectae; novissima autem earum respiciunt in profundum inferni . Unde debemus justitiam discere, nec confidere in proprio judicio. Est enim justus qui pereat in justitia sua ; non quo justus sit, sed quo sibi justus