comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prosanitate quã rece¬
perat agebat. Sed nec
hoc p̃tereundũ. ẽ: qđ
fimbriȩ uestim̃to cius
cilicioq detractȩ. cre¬
bras suꝑ infirmantibis
egere uirtutes. Nam¬
cũ aut digitis illigat ẽ.
aut collo indite sũnt :¬
per sacpe ab egrotari¬
tibus morbos effugauer̃.
rborius autem
uir pruefectorius.
sc̃ĩ ad modũ et fidelis
ingenii : cũ filia eius
grauissimis quartane
febribus ureretur
epłam mar¬
tini quae
casu adeũ delata fue¬
rat. pectori puella e
in ipso accensu ardoris
inseruit : statimq fu¬
gata febris ẽ. Quae
res apud arboriũ intan¬
tũ ualuit: ut statim
puellam dõ uoueret.
& ꝑ pecuae uirginitati
dicaret. Profectusq
admartinũ: puellam
ei p̾sens obuirtutũ eiꝰ
testimoniũ. quae per
absente licet curata
e&̃. obtulit. Neq. aba¬
lio eam quã amartino.
habitu uirginitatis im¬
posito. passus ẽ consecrar
magni post modum
futurus exempli. cum
oculũ grauit dolere
coepisset. &iam pupil¬

Expanded text:
pro sanitate quam recepro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupil
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ uero acsicandens
ferrũ faucibus acce¬
pisset: longe redu¬
ctis dentibũs digitos
beati uiri uitabãt
attingere. Et cũ fu¬
gere de obsesso corpo¬
re poenis & cruciatib
cogeretur: nec tam̃
ei exire ꝑos liceret.
feda relinquens ue¬
stigia. fluxu uentris
egestus est.
Nterea cũ demetu atq
impetu barbarorum
subita ciutatem fama
turbasset: demouacũ
ad se ex hiberi iubet.
Imꝑat: ut anuerus e&̃.
hic nuncius fateretur.
Tunc confessus ẽ. sed etim
daemones fuisse: qui ru¬
morem hunc ꝑpopulũ
dissemis assent: ut hoc
saltem metu ex illo ma¬
rtinus oppido fugaret᷑.
Barbaros nichilminus
quã irruptionẽ cogita
fateretur: metu &tur¬
batione p̃senti ciuitas
liberata est.
pud parisius uero
dũ portã ciuitatis
illius magnis secũ tur¬
bis euntib introiret.:
leprosũ miserabili fa¬
cie horrentibus cunctis
osculatus ẽ atq bene¬
dixit. Statimq. om̃i
malo emundatus. po¬
stero die ad eccłam ue
niens nitenti cute. grãs

Expanded text:
tum uero, ac si candens tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione cogitaresia fateretur, metu et turbatione praesenti ciuitas liberata est. Apud Parisios uero, dum portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est adque benedixit, statimque omni malo emundatus. posniens nitenti cute, gratias
Abbreviated transcription (Latin):
tilis domũ adire posse.
Nam tetradius eodem
tempore adhuc gen¬
tilitatis errore impli¬
citus tenebatur. Spon¬
det ergo sidepuero
daemon fuisset exa¬
ctus xp̃ianũ fore.
ta martinus imposita
manu puero: immun¬
dũ abeo sp̃m ciecit
Quo uiso tetradius dnm̃¬
nr̃miũm xp̃m crediditꝰ
statimq. catecuminis
factus nec multũ post
baptiratus ẽ semꝑq
martinũ salutis suae
auctorem miro coluit
affectu:
Ser idem tempus in
eodem oppido in¬
gressus patris familias
cuiusdam domũ in li¬
mine ipsõ restitit : di¬
cens horribile inatrio
domus demoniũ se ui¬
dere. Cuucũ ut disce¬
deret imperaret: qen
dam efamilia qui irin¬
teriore parte aedium
morabatur. arripuit.
Seuire dentib
mus: familia turbata.
populus infugam uer¬
sus. martinus se furenti
obiecit. Ac primũ stare
ei imꝑat. Sedcũ den¬
tibus fremeret. hian¬
tiq ore morsũ mini¬
taretur: digitos ei
martinus in os intulit.
Si habes inquit aliqͥd
potestatis: hos deuora.

Expanded text:
tilis domum adire posse: tilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibusmus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora.
Abbreviated transcription (Latin):
circũstantib epĩs ire
compulsus: descendit
addomũ puella e. In¬
gens turba proforib
expectans quid nam
di seruus esset acturis.
Ac primũ quȩ erant
illius familiaria in isti.¬
usmodi rebus arma.
solo prostratus orauit.
De inde aegram intuers.
dari sibi oleũ postulat̃.
Quod cũ benedixis set.
inos puellae iumi scĩ li¬
quoris infudit: statĩq
uox reddita ẽ. Tũ pau¬
latim singula contactu
eius coeperunt men¬
bra uiuiscere : donec
firmatis gressibus. po¬
pulo teste surrexit.
pore tetradii cuius¬
dam proconsularis
uiri seruus daemonio
correptus: dolendo
exitu cruciabatur. Ro¬
gatus ergo martinus
ut ei manũ imponer&
deduci eũ ad se iubet.
Sed nequã sp̃s nullo pro¬
ferri modo excella in
qua erat potuit: ita in
aduenientef rabidis
dentib saeuiebat. Lum
tetradius ad genua bea¬
ti uiri a duoluitur: o¬
rans. ut addomũ in qͣ
daemoniacus habe¬
batur. ipse descendet
Tum uero martinus. ne¬
gare se profani & gen¬

Expanded text:
circumstantibus episcopis ire circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexit. pore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gen
Abbreviated transcription (Latin):
egrotus accesserit : qui
non continuo recepit
sanitatẽ. Quod uel ex
consequenti liqͥebit
exemplo
ut iam permultũ tẽpis
nullo adhumanos usus
corporis officio funge¬
retur . Omni ex parte
praemortua: uix te¬
nui sp̃u palpitabat.
Tristes ad solam funeris
expectationẽ assistelan
propinqui: cũ subito
Quod ubi puellae pat̾
comꝑit: currit exa¬
nimis profilia rogatu¬
rus. Et forte martinus
iam eccłam fuerat in¬
gressus. Ibi inspectante
populo multisq aliis
lans senex genua eius
amplectitur dicens.
ilia mea moritur mi¬
sero genere languoris :¬
& quod ipsa ẽ morte
crudelius. solo sp̃uuiuit.
iam carne p̃mortua.
Rogo ut adeam uenias:
atq benedicas. Confido
enim: quod perte red¬
denda sit sanitati. Qua
ille uoce confusus obstu¬
puit. & refugit: dicers
hoc suae non eẽ uirtu¬
tis. senem errare iudi¬
cio. non esse se dignũ ꝑ
quem dñs signũ uirtu¬
tis ostender&. Perstare
uehementius flens pat̃¬
& orare. ut exanimem
uisitaret. sostremo a

Expanded text:
egrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui, cum subito  quod ubi puellae pater conperit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante populo multisque aliislans senex genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a
Abbreviated transcription (Latin):
euro pa non cesserit.
eterumteũ ieroso¬
ly mam inde peti¬
turus. uentis rursũ
uela commiseris: ne¬
gocium tibi nri dolo¬
ris iniungo: ut si
unquam illustris
illius ptolomaidis
litus accesseris: solli¬
citus inquiras ubi sit
consepultus nrt ille
pomponius: nec fa¬
stidias uisitare ossa
peregrina. Multas
illic lacrimas. tam
exaffectu tuo quã
ex nr̃is funde uisce¬
ribis : Ac licet inani
munere solum ipsũ
flore purpureo. &
suaue redolentibus
sparge graminibus
Dices tamen illi sed
non aspere : non a¬
cerbe: compatien¬
tis alloquio non ex¬
probrntis elogio
quod si uel te quondã
uel me semꝑ audire
uoluisset: & marti¬
num magis quam
illum quem nomi¬
nare nolo fuisset
imitatus. nun quã
ame tam crudelit̃
disparatus. ignoti
pulueris regione
tegerctur : naufrag
sorte pricedonis passis
inmnedio mari mortẽ
& uix in extremo na¬
ctũs lit̾tore sepultu¬
ram. Uideant hoc
opus suũ quicunq.
chi nocere uoluert̃.
uideant gloriã suã
& uel nunc aduer¬

Expanded text:
Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, quicumque hi nocere uoluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduer
Abbreviated transcription (Latin):
c̃s GRegorius
celtico galliaꝵ.i
tractu fuit ex¬
ortus: aruer¬
nicȩ regionis
incligena. patre florentio. ma¬
tre armentdria procreatus.
Et si qͥd diuine genero i tãti
terrena conducit as:
parentes eiꝰ tirebꝰ locm letẽ
tum qͦ natab  fulsetum
illustres. Sed quod pluris est.
muniis diuine seruitutis. qua¬
dam petuliari deuotionenta
uidebant᷑ adnexi: ut qtusqͥs
ex his ir religiosus exifteret .iui.¬
r̾e degener notaret᷑. Ad quod
adstruendũ quiddam de
ꝓpinquioribꝰ inseramꝰ. Itaq
georgius qͦndam senator. leo.¬
cacliam duxit uxorem. Hȩc
de stirpe uetu epagati descen¬
cderat. Que ensebius in qͥnto
historiarũ libro lugduno pas-¬
sum. ac inter reliquos. tunc
temporis narrat gloriosius ago¬
nitatum. Que leocadia: pepe¬
rit scm̃ gallum. aruernice se¬
dis ep̃m. atq florentiũ huius

Expanded text:
I. Gregorius Celtico Galliarum tractu fuit exortus, Arvernicae regionis indigena, patre Florentio, matre Armentaria procreatus. Et si quid divinae generositati terrena conducit nobilitas, parentes ejus cum rebus locupletes, tum quoque natalibus fulserunt illustres. Sed quod pluris est, muniis divinae servitutis quadam peculiari devotione ita videbantur annexi, ut quisquis ex his irreligiosus existeret, jure degener notaretur, ad quod astruendum quiddam de propinquioribus inseramus. Itaque Georgius quondam senator Leocadiam duxit uxorem; haec de stirpe Vectii Epagati descenderat, quem Eusebius in quinto Historiarum libro Lugduni passum, ac inter reliquos tunc temporis narrat gloriosius agonizatum. Quae Leocadia peperit sanctum Gallum Arvernicae sedis episcopum atque Florentium hujus
Abbreviated transcription (Latin):
chorinthus. sciant
athenae. non sapi¬
entiorem in achade¬
mia platonem: nec
socraten incarcere
fortiorem. Felicem
quidem greciam qͦȩ
meruit audire a¬
postolũ praedican¬
tem : sed nequa qͣm
axp̃o gallias dere¬
lictas. quibus donaue¬
rit habere martinũ
Cũ uero adaegyptum
usq per ueneris: qͥan¬
quam illa suorum
tutib sit suꝑba:
tamen non dedigne¬
tur audire. quãm
illi uel uniuersae
asiȩ insolo martino

Expanded text:
Corinthus. sciant Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum tutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino
Abbreviated transcription (Latin):
mento non prȩteri¬
re campaniam. It¬
simaxime cursus in
deũio sit: non tam̃
tibi tanti sint. uel
magnarũ morarum
ullã dispendia: qͦm
illic adeas illustrem
iuirum ac toto lauda¬
tum orbe paulinũ.
Illi que so te primũ
sermonis nr̃i. quo
uel hesterno confe¬
cimus. uel hodie di¬
ximus uolumen
euolue. Illi omnia
referes: illi cuncta
recitabis : ut mox
per illũ sacras uiri
laudes roma cogno¬
scat: sicut primum
illũ nr̃m libellum.
non ꝑ italiam tantũ.
sed ꝑ totũ etiam dif¬
fudit illyricũ. Ille
martini non inidus
simus aestimator :¬
non abnuet presulẽ
nr̃m cũ suo felice
componere. Inde
si forte ad affricam
trans fretabis: re¬
feres audita charta¬
gini. Licet iam pri¬
dem ut ipse dixisti
uirũ nouerit̃: tam̃
nunc p̾cipue de eo
plura cognoscat :
ne solũ ibi cr̃prianũ
martyrem suũ. quã¬
uis scõ illius sangui¬
ne consecrata mi¬
retur. Iamsi adle¬
uam achaiae sinũ
paululũ deuexus
intaueris: sciat

Expanded text:
mento non praeterimento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus simus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat
Abbreviated transcription (Latin):
Verum ista ei patien¬
tiae & trainquillita¬
tis exempla referre
saepius galle debu¬
eras: ut sciret ira¬
scr& sciret ignoscere.
Qui sustum ipsũ bre¬
uiter insercũ sermo¬
nem meum inse pro¬
latũ forte cognoue¬
rit : sciat magis¬
non ore inimici. qͦam
amici animo melo¬
cutũ: quia si fieri
posset. optarem ut
martino potius ep̃o.
quam fallari tr̃ranno
similis diceretur.
Sed istum cuius com¬
memoratio parum
suauis ẽ. transeamis :¬
& ad martinũ nrm̃
galle redeamus
Tum ego cũ iam ad¬
esse uesperũ occiduo
sole sentirem: dies
inquam abiit po¬
stumiane: surgen¬
dũ ẽ. Simul tam
studiosis auditorib
coena debetur.
emcrcino autem
expectare non de¬
bes : ut ulla sit meta
referendi. Latius ille
diffunditur: quam
ut ullo ualeat ser¬
mone concludi.
Ista interim de illo
iuro portabis orienti.
Seddum recurris di¬
uersas regiones : loca
portus. insulas. urbes¬
q praeterlegis.
martini nomen &glo¬
riam sparge ꝑpo¬
pulos. In primis me¬

Expanded text:
uerum ista ei patienuerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis me
Abbreviated transcription (Latin):
labor iste difficilis: ut
ignosceret supplicanti.
Tunc & ipsi & nobis om̃ib
sc̃s exposuit: qualiter
illũ ademonib uidis¬
set agitari : se conuitus
non moueri. quȩ ma¬
gis illi a quo essent ef¬
fusa. nocuissent. Ex¬
inde cũ idem briccio
multis apud eũ ma¬
gnisq criminibus ꝑ¬
saepe premeretur.
coginon potuit ut
eum a presbyterio
sũmoueret: ne suam
ꝑsequi uideretur in¬
iuriam. illud saepe
udam passus ẽ. cur
ego non patiar bri¬
ccionem: Adhaec
postumianus : audiat
inquit istud exẽplũ
nr̃ iste deproximo.
qui cũ sapiens sit ĩmemor p̃sequ
ĩmemor futurorũ.
si fuerit offensus in¬
sanit. in sua se non ha¬
bens potestate. Sae¬
uit inclericos. crassa¬
tur in laicos: totũq
terrarũ orbem insuã
commouet ultionẽ.
Inqua pertriennium
iugiter dimicatione
consistens: nec tem¬
pore nec ratione se¬
datur. Dolenda ho¬
minis & miseranda
conditio etiã si hac
sola inianabilis mali
peste premeretur.

Expanded text:
labor iste difficilis, ut labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
uis uana ad moctũ
mens sub e&. Trem̃¬
tibus labiis. incer¬
toq uultu. decolor
prefurore rottiba
uerba peccati : seas¬
serens sanctiorem.
quippe. qui a primis
annis in monasterio.
inter sacras eccłae
disciplinas. ipso mar¬
tino educante cre¬
uisset martinum
uero &a principio
quod ipsẽ diffiteri
non posset. militię
actibus sorduissẽ :¬
& nunc per inanes
superstitiones. & fan¬
tasmata uisionũ. ri¬
dicula prorsus inter
deliramenta senuis¬
IIIse. Haec cũ multa
atq. alia etiam quȩ
reticere melius est
a cerbiora uomuis¬
set: egressus tandẽ
furorẽ satiato quasi
qui sẽ penitus uindi¬
casset. rapidis ea par¬
te qua uenert gres¬
sibus recurrebat.
cũ interea credo per
martini orationes
fugatis ab illius cor¬
de dȩmonib redu¬
ctus inpoenitentiã
mox reuertitur. atq
ad martini se genua
ꝓsternit. ueniam
poscens latetur
errorem: nec sine
demone se fuisse. tan¬
dem sanior fatebat᷑.
Non erat apud martinũ

Expanded text:
uis uana admodum, uis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
inde alacres ac lae¬
tos uocem istius mo¬
di adhortationis e¬
mittere. Lia tebri¬
ccio: eia tebriccio.
Credo cernebant mi¬
serũ eminus propin¬
quantẽ : conscii qͤan¬
ta illi rabiem spiritis
suscitassent. Nec
mora briccius furi¬
bundus irrupit. ibi
plenus insanie. euo¬
mit in martinum
mille conuitia. ob¬
iurgatus enim pri¬
die abeo fuenit.
cur quinichil ante
lericatũ. quippe
inmona sterio abi¬
pso martino nutri¬
tus habuisset: eqͥos
haleret: mancipia
compararet. Nam
illo tempore argu¬
ebatur amultis :¬
quod non solũ pue¬
ros barbaros. sed
etia puellas scitis
uultibus coemisset.
Iuibus rebus infeli¬
cissimus insano felle
commotus. & ut cre¬
do p̾cipue demo¬
nũ illorũ agitatis
instinctu: marti¬
num ita aggres¬
sus ẽ. ut uix̃ mani¬
bus tempẽraret :
Tum quidem sc̃s uul ii¬
tu placido. mente
tinquilla. infeli¬
cis amentiam per
mitia uerba cohibe¬
ret. Sed ita ineo ne¬
quam spiritus re
dundabat: ut ne
sua quidem illi quã¬

Expanded text:
inde alacres ac laeinde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae evomuit in Martinum mille convicia. Objurgatus enim pridie ab eo fuerat, cur qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia compararet: nam jam illo tempore arguebatur a multis, non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis vultibus coemisse. Quibus rebus infelicissimus insano felle commotus, et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu. Martinum ita aggressus est, ut vix manibus temperaret; cum quidem Sanctus vultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia verba cohiberet. Sed ita in eo nequam spdundabat, ut ne sua quidem illi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
possumus quam re¬
ferre Agnoscitis ꝓ¬
fecto quod dico.
Multa sunt illius qͥae
non queant expli¬
cari: ueluti istud ÷
quod nescio anita ut
gestũ ẽ. Anobis pos¬
sit exponi. Suidam
efratrib nomen non
ignoratis: sed cȩlan¬
da ꝑsona ẽ. ne scõ
uiro uerecundiam
fecerimus: quidam
ergo cũ ad fornacu¬
lam illius carbonũ
copiam reperisset.¬
& ad mota sibi sellula
diuaricatis pedibis
suꝑ ignem illũ nuda¬
to inguine resider&.
continuo martinus
factam sacro tegmi¬
ni sensit iniuriana
magna uoce pro¬
clamans. Quis in¬
quit nudatt in gui¬
ne nr̃m incestat
habitaculũ: Hoc
ubi ille fr̃ audiuit
& ex conscientia qđ
increpabatur gno¬
uit: continuo ad
nos cucurrit exa¬
nimis pudorem
suum non sine mar¬
tini uirtute c̃fessus
die dum in area
quae parua ad modũ
tabernaculum illus
ambiebat. in illo suo
quod nostis omnes se¬
ddili ligneo resedisset:
uidet duos daemones
in excelsa illa que mo¬
nasterio super emi¬
net rupe consistere :

Expanded text:
possumus quam repossumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimuergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam reperisset, et admota sibi sellula divaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret; continuo Martinus factam sacro tegmini sensit injuriam, magna voce proclamans: Quis inquit nudato inguine nostrum incestat habitaculum? Hoc ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini virtute confessus. die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere,
Abbreviated transcription (Latin):
ra aegra procũbe¬
rent: martini plit¬
terbes implorauit
auxilium. Quo tẽ¬
pore uirbeatus rem
impetratu: nam sp̃u
sentiebat domũ illã
diuino numine uer¬
berari: tamen non
prius deftitit. septẽ
totos dies totidẽq
noctes orando &ie¬
iunando continuans.
quam id quod exo¬
randũ acceperat im¬
petraret. Mox ad
eũ lrcontius diuina
expertus beneficia
per uolauit: nun¬
cians simul & agers
grãs. domum suam
omni periculo libe¬
ratam. Centũ etiã
argenti libras obtu¬
lit. Quas uir beatis.
nec respuit. necre¬
cepit: sed priusquã
pondus illud mona¬
steruilimen attinge¬
ret. redimendis iđ
captiuis continuo
deputauit. Etcũ
ei suggeretur a
fr̃ibus. ut aliquid
exeo insumptu mo¬
nasterii reserua ret:
omnib inangustum
esse uictũ: multis de¬
esse uestitũ: nos in¬
quit ecclesia & pascat¬
& uestiat: dũ modo
nichil nrĩs usibus
quaesisse uideamir.
uccurrunt hoc
loco illius uiri ma¬
gna miracula: quȩ
facilius admirari

Expanded text:
ra aegra procumbera aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari
Abbreviated transcription (Latin):
propter communi¬
onis illius malũ. cui
se uel puncto tempo¬
ris necessitate non
sp̃u miscuisset. de¬
trimentũ sentire uir¬
tutis Sedecim po¬
stea uixit annos.
nodũ adut : ab om̃ib
episcoporum conuen¬
tibus se remouit
ed plane ut experti
sumus: imm̃nutã
ad tempus grãm
multiplici mercede
reparauit. Vidi po¬
stea ad pseudoforũ
monasterii ipsius
adductũ energumi¬
nũ: & priusquam
limen attingeret.
fuisse curatum.
estantem quendam
nuper audiui: cũ
intrrreno maricur¬
su illo quo romam
tenditur nauigaret.
subito turbinibus
exortis. extremum
uitae om̃ium fuis¬
se discrimen. In quo
cũ quidam ae gyptiꝰ
negociator necdũ
xp̃ianus magna uo¬
ce clamaret : deis
martini eripe nos
mox tempestatẽ fuisse
datam setr. opta¬
tũ cursũ cum sũma
placidi aequoris qui¬
ete tenuisse XUII.
scontius exiucariis.
uir fidelis cũ fami¬
liam illius lues ex¬
trema uexaret᷑. &
inauditae calamita¬
tis exemplo. per
totam domũ corpo¬

Expanded text:
propter communipropter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
quam his non consũ¬
lere quorũ ceruicib
gladius imminebat.
Uerum tamen summa
ui ep̃is nitentib. ut
communionẽ illam
subscriptione firma¬
ret : sed extorquen
non potuit. Postero
die se inde proripi¬
ens: cũ reuertens
inuiam maestus in¬
gemisceret se uel ad
horam noxiȩ com¬
munioni fuisse per¬
mixtũ: haud longe
Aĩuco cui nomen ẽ
andetanna. qua
ua sta solitudine
siluarũ secreta pas¬
tiuntur. progres¬
sis paululũ cõmitib
ille subsedit. causam
doloris & facti. ac¬
cusante ac defenden¬
te inuicem cogita¬
tione ꝑuoluens
Astitit ei repente an¬
głs. Merito in qͥt
martine compunge¬
ris: sed aliter exne
nequisti. Repara
uirtutẽ: resume
constantiam: ne iam
non periculũ gloriȩ
sed salutis incũrreris.
Itaq. ab illo tempore.
satis cauit cũ illa ita¬
chianȩ partis cõmu¬
nione misceri. Cete¬
rum cũ quosdam ex
inerguminis tartds
quam solebat & grã
minore curaret : sub¬
inde nobis cũ lacri¬
mis fatebatur se

Expanded text:
quam his non consuquam his non consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen summe episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se
Abbreviated transcription (Latin):
Non esse causam : qua
ithathui ceterorũq.
partis eius communi¬
onem putaret esse
damnandam. Iheo¬
gnistũ odio potius
quã causa fecisse di¬
scidiũ : eundemq.
tamen solũ eẽ. qui
se a communione
interim sẽpararet
a reliquis. Nichil
nouatũ : quin etiã
ante paucos dies
habita sr̃nodus ita¬
chiũ pronunciaue¬
rat culpa non tene¬
ri. Quibus cũ mar¬
tinus parũ moue¬
retur : rex ira accen¬
ditur : Ac sedecon¬
spectu eius abripit¬
It mox ꝑcussores his
proquib martinus
rogauenait diriguis
Quod ubi martinõ com¬
ptũ ẽ. iam noctis tẽ¬
pore : palatiũ irru¬
pit. Spondet si par¬
ceretur se communi¬
& tribuni iam in exci¬
diũ ecclesiarũ adhi¬
spanias missi retra¬
herentur. Nec mo¬
ximus indulget o¬
mnia. Post tridie
felicis ep̃i ordinatio
parabatur : scĩssimisane
uiri. & plane digni
qui meliore tempo¬
re sacerdos fieret.
Huius diei communi¬
onem martinus ini¬
it: satius aestimars
adhoram cedere.

Expanded text:
non esse causam, qua non esse causam, qua Ithacii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a commuinterim separarit: a reliquis nihil nouatum. quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiauerat culpa non teneri. quibus cum Martinus parum moueretur, rex ira accenditur ac se de conspectu eius abripuit. mox percussores his, pro quibus Martinus rogauerat, diriguntur. Quod ubi Martino compertum est, iam noctis tempore palatium inrupit. spondet, si parceretur, se communi tribuni iam ad excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. nec moximus indulget omnia. postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane uiri et uere digni, qui meliore tempore sacerdos fieret. huius diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere
Abbreviated transcription (Latin):
communionẽ mas¬
tinus non ibat. tre¬
pidi ad regem con¬
currunt. pricedam¬
natos sẽ conqueren¬
tes: actũ eẽ de suo
omniũ statu site ogni¬
sti pertinaciam qui
eos solus palam lata
sententia condemna¬
uerat. martini arma¬
ret auctoritas. Non
oportuisse hominẽ
recipi moenibus
Illum iam non defen¬
sorem hereticorum
eẽ : sed uindicem.
Nichil actũ morte pri¬
scilliani si martinis
exerceat illius ultio¬
nem. Postremo pro¬
straticũ fletu & lam̃ta¬
tione potestatẽ re¬
giam implorant.
ut utatur aduersis
unum hominẽ uisua.
Nec multũ aberat .
quin cogeretur im¬
perator. martinum
cũ hereticorũ sorte
miscere. Sed ille li¬
cet epĩs nimio fauo¬
re e& obnoxius : non
erat nescius marti¬
num fide. scĩtate.
ac uirtute cunctis
prtestare mortalib.
Alia longe uia scm̃
uincere parat . Ac
primo secreto accer¬
sitũ blande appel¬
lat : hereticos iure
damnatos: more
iudiciorũ publicoñ
potius quã insectati¬
onibus sacerdotum.

Expanded text:
communionem Marcommunionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. Postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam implorant, ut utatur adversus unum hominem vi sua. Nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. Sed ille, licet episcopis nimio favore esset obnoxius, non erat nescius, Martinum fide, sanctitate et virtute cunctis praestare mortalibus: alia longe via sanctum vincere parat: ac primo secreto accersitum blande appellat: haereticos jure damnatos more judiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum;
Abbreviated transcription (Latin):
euoluere longũ est
has principales peti¬
tiones habebat.
Pro narsete comite.
& leucadio preside:
quorum ambo grati¬
ani partium fuerañ
pertinatiorib stu¬
diis. que non est ten¬
poris explicare. irã
uictoris emeriti.
Illa precipua cura.
ne tribuni cum uire
gladiorum ad hispa¬
nias mitterentur.
Pia enim estit sollici¬
tudo martino: ut
non solum xp̃ianos
qui subilla estint
occasione uexandi.
sed ipsos etiam
hereticos libe¬
raret. Verum
primodie atq alte¬
ro. suspendit homi¬
nem callidus impa¬
tor: siue ut reipon¬
cia repugnabat .
Siquidem in bona corũ
inhiauerat. Fertur
enim ille uir multis
bonisq actibus prare¬
ditus. Aduersus aua¬
riciam parum con¬
suluisse: nisi regni
necefsitas. quipp̃e
exhausto asuperiorib
principib rei publi¬
cȩ aerario pene sem¬
per in expeditione
atq procinctu bel¬
lorum ciuiliũ consti¬
tutis. facile excusa¬
bitur quibus libet o¬
ccasionib subsidia
imperio parauisse.
Interea ep̃i quorũ

Expanded text:
euoluere longum est, euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei pontia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
rerent: de prehen¬
sis. uitam & bona
adimerent Nec du¬
biũ erat. quin scoñ
etiam maximã tur¬
bam tempestas illa
depopulatura esset.
paruo discrimine
inter hominũ gene¬
ra. It enim tumsolis ocu¬
lis iudicabatur.
cũ quis pallore po¬
tius aut ueste. quã
fide hereticus esti¬
maretur. Haec ne¬
qua quam placitu¬
ra martino. ep̃i sen¬
tiebant. Sed male
conscus illa uel mo¬
lestissima erat cura.
ne se abeorũ com¬
munione adueniers
abstineret: non de¬
futuris qui tanti
uiri constantiam prȩ¬
missa auctoritate
sequerentur : In euins
cum imperatore
consilium: ut missis
obuiam magistri of¬
ficialib urbem il¬
lam propius ueta¬
retur accedere : ni¬
si secũ pace episcopo¬
rum ibi consistentiũ
affore faterctur
quos ille callide est¬
frustratus Profite¬
tur se cũ pace xp̃i
eẽ. uenturũ: Postre¬
mo ingressus noctur¬
no tem̃pore : Ad ut
eccłam tantum ora¬
tionis grã. Post tri¬
die palatiũ petiit.
Praeter multas quas

Expanded text:
rerent, deprehenrerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas
Abbreviated transcription (Latin):
eniam ad illud
quod propter tem
occultauit: sed nos
celare non potuit.
In quo illud est mira¬
culi: quod facie ad
faciem cũ eo est an¬
gelus collocutus.
Maximus imperator
alias sane bonus. de¬
prauatus consilis
sacerdotũ. post pri¬
scilliani necem ita¬
chium ep̃m priscilli¬
ani accusatorem.
ceterosq illius sotios
quos nominari ne
gia tuebatur: ne
quis ei crimini daret.
opera illius cuius¬
cunq modi hominẽ
fuisse damnatum.
INterea martinus mul¬
tis grauibusq laboran¬
tium causis ad comi¬
tatũ ire compulsus.
procellam ipsam to¬
tius tempestatis in¬
currit. Congregati
apud treuerõs ep̃i
tenebantur : qui qͦo¬
tidie communican¬
tes itachio. commu¬
nem sibi causam fe¬
cerant. His ubi nun¬
ciatũ ẽ. in opinantib
ad eẽ. martinũ : to¬
tis animis labe facta¬
ti. musitare & tre¬
pidare coeperuis.
It iam pridie imꝑa¬
tor exeorũ senten¬
tia detreuerat. tri¬
bunos summa pote¬
state armatos ad
hispanias mittere.
quihereticos inqui¬

Expanded text:
eniam ad illud quod propter notam occultavit; sed nos celare non poin quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non gia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inqui
Abbreviated transcription (Latin):
uit eos beatꝰ martinus consangui¬
neos &r consobrinos suos. fleuitq
per singulos. ⁊ osculatus ẽ eos.
Ducensꝙ eos trans fluuiũ secum.
ubi multitudo cõmanebat fr̃m.
inuitauit ad prandium in com¬
mune cum fr̾ĩbus. Seqͤnti aut
die omnẽ ꝑegrinationis sue seri¬
em texuerunt. uoluntatẽq
suam in hoc ẽẽ dicentes: ut li¬
mina apłorum petri et pauli
uisitarent: ut et ierosolimis
ꝑgerent sepulcrum dñi uisi¬
taturi. et crucẽ dñi adoratu¬
ri. et ꝑ beati iacobi sepulcrũ
uenturi. et sic ad ip̃m reu̾su¬
ri. Quam uiam cum benedic¬
tione beati martini aggredien¬
tes. nudis pedib. laneis uten¬
do uestibus. pane et aqua. et
crudis herbis contenti. qͥnq̃n¬
nio ꝑegerunt. Reu̾tentes aũt
sani et incolumes beato mar¬
tino se p̃sentauerunt cũ mul¬
tis reliquiis uidelicet de sepul¬
cro dñi. et eius scĩssima cruce.
De sepulcro aut̃ sc̃e marie ma¬
tris dni. & ip̃ius uestim̃tis. De
reliquiis apłorũ petri & pauli

Expanded text:
 Martinus consanguineos et consobrinos suos; flevitque super singulos, et osculatus est eos: ducensque eos trans fluvium secum, ubi multitudo commanebat fratrum, invitavit ad prandium in commune cum fratribus. Sequenti autem die, omnem peregrinationis suae seriem retexuerunt, voluntatemque suam in hoc esse dicentes, ut limina apostolorum Petri et Pauli visitarent, ut et in Hierosolymis pergerent, sepulcrum Domini visitaturi, et crucem Domini adoraturi, et per beati Jacobi sepulcrum venturi, et sic ad ipsum reversuri. Quam viam cum benedictione beati Martini aggredientes nudis pedibus, laneis utendo vestibus, pane et aqua, et crudis herbis contenti quinquennio peregerunt. Revertentes autem sani et incolumes, beato Martino se praesentaverunt cum multis reliquiis, videlicet de sepulcro Domini et ejus sanctissima cruce, de sepulcro etiam sanctae Mariae matris Domini et ipsius vestimentis, de reliquiis apostolorum Petri et Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
atus ep̃c a constantino imꝑatore
apud ciuitatem qͥndam capado¬
tie cutusam nomine ob catholi¬
cam fidem pulsus exilio. arria¬
norũ insidiis crudelit̾ strangu¬
latus ad celestia regna migrauit.
matis mist̾ium. magnis in mundo
claruit miraculis: et doctrinis¬
catholicis longe lateq resplen¬
anorum seuicia pͥncipũ de¬
pulsus. gallicanas secessit in
partes. uenerabiliq pictauen
si antistiti hylario est cõiunctꝰ.

Expanded text:
ae, a Constantino imperatore, apud civitatulam quamdam Cappadociae, Cucusam nomine, ob catholicam fidem pulsus exsilio, Arianorum insidiis crudeliter strangulatus, ad coelestia regna migravit.matis mysterium magnis in mundo claruit miraculis, et doctrinis longe lateque resplenanorum saevitia principum depulsus Gallicanas secessit in partes, venerabilique Pictaviensis urbis antistiti Hilario junctus,
Abbreviated transcription (Latin):
bus multi p̃dicatione eorũ fidẽ
ip̾orũ imitantes. xp̃ianitati subici¬
ebant᷑. uet̾em hominẽ exuentes.
creatus est induebantur. Deniq
obsequiis et multis donatiuis ue¬
nerabantur. Ceterum princi¬
pes tribuni. et milites xp̃iani. ui¬
dei. et gentles eos uisitabant. re¬
uerebant᷑ &r excolebant. Qua de re
seruidei ꝑmoti inani głie ambi¬
tiomi huius scłi subici timentes
fuge latibulum ex petentes. pa¬
triamq relinquere disposuerũt.
Qiuippe cum in exemplo sit abrahã¬

Expanded text:
ibus multi praedicatione eorum fidem ibus multi praedicatione eorum fidem ipsorum imitantes, Christianitati subjiciebantur, et veterem hominem exuentes, creatus est, induebantur. Denique omnes eos et obsequiis et multis donativis venerabantur. Caeterum principes, tribuni et milites Christiani, Judaei et gentiles eos visitabant, reverebantur et excolebant. Qua de re servi Dei permoti, inani gloriae et ambitioni hujus saeculi subjici timentes, fugae latibulum expetentes, patriam relinquere disposuerunt: quippe cum in hoc exemplo eis
Abbreviated transcription (Latin):
horum patres ilgrinus uidelicet
et aumarus. ñ sicut patres pat̾¬
nam h̾editatem diuidentes. secd
sicut uno ortu gemini nati sũt.
sic in una domo. uno fundo. una
ti sunt. Eodem aũt anno quo
baptizati sunt. uiam uniu̾se car¬
nis ingressi sunt. Horũ au̾t p̃¬
sua uenundantes. ⁊ preciũ pau¬
ꝑib distribuerunt. seruosq su¬
os ingenuos fecerunt. Ipsi uͦ
in quodã loco se incluserunt
lectioni et orationi. psalmodie
uaccantes. duob tantũ seruuł
contenti. qui officiũ consolatio¬
nis inpenderent. uiuebant ĩ
cenaculo constituti sine querela
tam deo qͣm hominibus placentes
uxorum & liberorũ grato consor¬
tio carentes. celibemq uitam ac¬
titare satagentes. De reliquiis aũt
ciborũ suoꝵ ad quascũq partes
deferrent᷑. uel a quib cumq in fir¬
mis sumerentur. qualicũq infir¬
mitate tenerent᷑. ꝓtinus sanabant᷑.
Quã obrem pͥmo ex adiacenti pro¬
uintia. et pꝰ modũ ex omni regio¬
ne illa pene uniu̾si uenientes. si

Expanded text:
Quorum patres, Hilgrinus scilicet et Amnarus, non sicut alii fratres paternam haereditatem dividentes, sed sicut uno ortu gemini nati sunt, sic una domo, uno fundo, una ti sunt. Eodem autem anno quo baptizati sunt, viam universae carnis ingressi sunt. Horum itaque prsua venundantes, pretium pauperibus distribuerunt, servosque suos ingenuos fecerunt. Ipsi vero in quodam loco se incluserunt, lectioni, orationi, et psalmodiae vacantes, duobus tantum servulis contenti, qui eis officium consolationis impenderent. Vivebant in coenaculo constituti sine querela, tam Deo quam hominibus placentes, uxorum et liberorum grato consortio carentes, coelibemque vitam actitare satagentes. De reliquiis autem ciborum suorum, ad quascunque partes deferrentur, vel a quibuscunque infirmis sumerentur, qualicunque infirmitate tenerentur, protinus sanabantur. Quamobrem primo ex adjacenti provincia, postmodum ex omni regione illa pene universi venientes, i
Abbreviated transcription (Latin):
Nde quoq sanctꝰ uir diuino ad¬
monitꝰ oraculo. parentes suos
matrẽ que se mundo genuit.
auuoꝵ suoꝵ martini. ⁊ aumari
qui xp̃ianissimi erant. ⁊ ciuita¬
tibus deputatis ep̃atus officio
fungebant᷑. Int̾ quos baptizati
sunt ilgrinꝰ et aumarus patrui

Expanded text:
dem quoque sanctus vir divino admonitus oraculo, parentes suos matrem, quae se mundo genuit, uorum Martini et Aumari, qui Christianissimi erant, et civitatibus sibi deputatis episcopatus officio fungebantur, inter quos baptizati sunt etiam Hilgrinus et Amnarus patrui
Abbreviated transcription (Latin):
lorus aũt tͥbunꝰ filius flori
regis. mortuo constantino
et regnante constantio. constanti¬
polim uenit. cum filio suo floro
paruulo. quẽ imꝑatori cõmenda¬
uit. qui eum secũ retinuit. ⁊ mi¬
litem fecit. Iuuenem etiã pꝰ mor¬
S uir sc̃s magis elegit dõ ser¬
ure celesti. qͣm sub ĩperatore ter¬
reno militare. Quia specialiterꝰ eleti¬
occiduas orbis portaret in partes.
et milicie sacraiñta euangłicis

Expanded text:
lorus igitur tribunus, filius Flori regis, mortuo Constantino, et regnante Constantio, Constantinopolim venit cum filio suo Floro parvulo, quem imperatori commendavit, qui eum secum retinuit, et militem fecit. Quem etiamSed vir sanctus magis elegit Deo servire coelesti, quam sub imperatore terreno militare. Quia ad hoc specialiter occiduas orbis portaret in partes, et militiae sacramenta evangelicis
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtatis & nominis eius. et
quod in epãtu turonice ciuitatis
eẽt subrogatꝰ. consilio inito breui
expensa. & exiguis sarcinis collec¬
tis. usq ad ip̃m uenire. et consilio
eius iuiuere stabiliuerunt. Quod
&e factumest. uenientes aũt usq
ad turonensem ciuitatem: inue¬
nerunt beatũ martinũ in episco¬
pio more suo idnĩco die missar
sollempnia celebrantẽ. pecierũt

Expanded text:
itatem nominis ejus, et quod in episcopatu Turonicae civitatis esset subrogatus, consilio inito, brevi expensa, et exiguis sarcinis collectis, usque ad ipsum venire et consilio ejus vivere stabiliverunt: 1279 quod et factum est. Venientes autem usque ad Turonensem civitatem invenerunt beatum Martitinum in episcopatu more suo Dominico die missarum solemnia celebrantem, petierunt