comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uestibus apparuisse: Ascen¬
dente autẽ dño: missi angłi
in albis leguntur uestibus
apparuisse: Sic oeenuĩ scriptũ ẽ
Uidentibꝰ illis eleuatus est.¬
& nubes suscepit eũ ab ocłis
eorũ: Cũq intuerentur in
cęlũ euntẽ illũ: ecce duo uiri
steterunt iuxta illos in uestibꝰ
albis In albis autẽ uestibus:
gaudiũ & sollẽpnitas mentis
ostenditur: Quid ẽ. ergo quod
nato dño non in albis uestibꝰ.
ascendente  dño in albis uestibꝰ
apparent.⁊ nisi quod magna
tunc sollẽpnitas angłis facta
est. cũ cȩlũ ds̃ homo penȩtrauit:
Quia nascente dño uidebat᷑
diuinitas humiliata: ascenden¬
te uero dño est humanitas
exaltata Albȩ etenĩ uestes
craltationi magis congruunt.
quã humiliationi: In assũptio¬
ne ergo eius angłi in abbis
uestibus uideri debuerunt.
quia qui in natiuitate sua
apparuit ds̃ humilis in as¬
censione sua ostensus est
homo sublimis Sed hoc no-¬
bis magnopere fr̃s hm̃i in

Expanded text:
vestibus apparuisse, ascenvestibus apparuisse, ascendente autem Domino, missi angeli in albis leguntur vestibus apparuisse. Sic etenim scriptum est: Videntibus illis elevatus estis eorum. Cumque intuerentur in coelum euntem illum, ecce duo viri steterunt juxta illos in vestibus albis . In albis autem vestibus gaudium et solemnitas mentis ostenditur. Quid est ergo quod nato Dascendente autem Domino in albis vestibus angeli apparent, nisi quod magna tunc solemnitas angelis facta est, cum coelum Deus homo penetravit? Quia nascente Domino videbatur divinitas humiliata, ascendente vero Domino est humanitas exaltata. Albae etenim vestes exaltationi magis congruunt quam humiliationi. In assumptione ergo ejus, angeli in albis vestibus videri debuerunt, quia qui in nativitate sua apparuit Deus humilis, in ascensione sua ostensus est homo sublimis. Sed hoc nobis magnopere, fratres, in
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est quod marcus hunc
sedentẽ. stephanus uero stan-¬
scitis fr̃s quia sedere iudican¬
tis est: stare uero pugnantis.
uel adiuuantis: Quia igitur
redẽptor nr̃ assũptus in cęlo:
& nunc onĩa iuidicat: & ad
excremũ iudex om̃iũ uenit:
Hunc post assũptionẽ marcus
sedere describit : quia post
ascensionis sue głam uidex
in fine uidebitur: stephanꝰ
uero in labore certaminis po.¬
situs stantẽ uidit. quem ad¬
iutorẽ habuit: Quia ut iste
in terra persecutorũ infide¬
litatẽ uinceret: pro illo de
celo illius gr̃a pugnauit: Se¬
quitur: Illi autẽ profecti p̃¬
dicauerunt ubiq dõ coope¬
rante. & sermonẽ confirman¬
de sequentibꝰ signis: Quid in
his considerandũ est. quid me¬
moriȩ cõmendandũ. nisi qđ
preceptũ obȩdientia obedien¬
tiã uero signa secuta sunt:¬
Secd quia auctore lõ. breui¬
ter lectionẽ euangelicam
exponencdo transcurrimus:
restat ut aliquid de ipsa
dño apparuerunt angeli: &e
tamen non leguntur in albis

Expanded text:
Quid est, quod Marcus hunc sedentem, Stephanus vero stanSed scimus quia sedere judicantis est, stare vero pugnantis est vel juvantis. Quia igitur Redemptor noster assumptus in coelum, et nunc omnia judicat, et ad extremum judex omnium venit, hunc post assumptionem Marcus sedere describit, quia post ascensionis suae gloriam judex in fine videbitur. Stephanus vero in laboris certamine positus, stantem vidit quem adjutorem habuit. Quia ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia pugnavit. Sequitur: Illi autem profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis. Quid in his considerandum est, quid memoriae commendandum, nisi quod praeceptum obedientia, obedientiam vero signa secuta suntSed quia, auctore Deo, breviter lectionem Evangelicam exponendo transcurrimus, restat ut aliquid de ipsa Domino apparuerunt angeli, et tamen non leguntur in albis
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ iniusta dui ꝑsecutione cruci¬
abatur. Ecce hydria quarta. fonte
salutari repleta quisquis hec au¬
diens. humilitati atq innocentiȩ
studere: & suꝑbiã cęperit atq in¬
uidiam suo cde corde repellere.
quasi haustũ aquȩ lympidissimȩ
quo reficiatur inuenit: At si in
saule iudȩos persequentes in
dauid ap̃m & eccłiam sigraficari
cognouerit: illorũ ob perficliã. et
carnale simul imperium. & spũale
destructũ. xp̃i autẽ &e eccłiȩ reg-¬
nũ semper esse mansurũ : pocu-¬
lum utiq uini de aqua factum
sentiet. quia se suam q uitam
&e regnũ. sed & ipsũ regem ibi scri-¬
ptum legere nouit. ubi prius quasi
de aliis ueterem legebat hystoriã:
Quinta ȩtate scłi popłs peccans
captuante nabuchodonosor ba-
byloniã transmigratur. sed post
septuaginta annos penitens et
correctus. patriã per iħm sacerdo-¬
tem magnũ reducitur: ubi domũ
dĩ quȩ inrcensa ẽ. & ciuitatẽ scãm

Expanded text:
cujus injusta diu persecutione crucicujus injusta diu persecutione cruciabatur. Ecce hydria quarta fonte salutari repleta. Quisquis haec audiens humilitati atque innocentiae studere, et superbiam coeperit atque invidiam suo de corde repellere, quasi haustum aquae limpidissimae, quo reficiatur, invenit. At si in Saule Judaeos persequentes, in David Christum et Ecclesiam significari cognoverit, illorum ob perfidiam, et carnale simul imperium et spirituale destructum, Christi autem et Ecclesiae regnum semper esse mansurum, poculum utique vini de aqua factum sentiet; quia se suamque vitam et regnum, sed et ipsum regem ibi scriptum legere novit, ubi prius quasi de aliis veterem legebat historiam. Quinta aetate saeculi populus peccans, captivante Nabuchodonosor, in Babyloniam transmigrat: sed post septuaginta annos poenitens et correctus, in patriam per Jesum sacerdotem magnum reducitur, ubi domum Dei, quae incensa est, et civitatem sa
Abbreviated transcription (Latin):
ham facere quȩ iubet᷑: sed ꝓfilio
unmolatur aries. ipse tamen pro
obȩdientiȩ uirtute eximia ꝑpetuȩ̨
benedictionis hereditate donatur
Ecce habes hẏdriam tertiã Audiens
enĩ quanta uirtus obȩdientiȩ. quan¬
ta mercede remuineretur. & ipse
obȩdientiã discere. atq habere satagis
Quod si immolationẽ filii unici
dilecti passionẽ eius intelligis.
de quo dicit pater. hic ẽ. filius me¬
us dilectus. in quo michi bene cõ¬
placui. quia diuinitate impassibi¬
li permanente. sola humanitas
mortem passa ẽ. & dolorem: quasi
filius offertur. sed aries mactatur.
si intelligis benedictionẽ quȩ ꝓmissa
est abrahȩ in te de gentibꝰ creden¬
dis munus esse cõpletũ: nimirum
tibi de aqua uinũ fecit: quia spũ¬
alem sensũ cuius noua flagrantia
debriaris aperuit: Quartȩ ȩtatis
initiis dauil pro salute regum.¬
pegnum
israheliticȩ gentes sortitur. humi¬
lis. innocens. & mitis. exul ꝓ illo

Expanded text:
ham facere quod jubetur, sed pro filio ham facere quod jubetur, sed pro filio immolatur aries, ipse tamen pro obedientiae virtute eximia perpetuae benedictionis haereditate donatur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens enim quanta sit virtus obedientiae, quanta mercede remuneretur, et ipse obedientiam discere atque habere satagis. Quod si immolationem filii unici dilecti passionem ejus intelligis, de quo dicit Pater: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ; in qua quia divinitate impassibili permanente, sola humanitas mortem passa est et dolorem, quasi filius offertur, sed aries mactatur. Si intelligis benedictionem, quae promissa est Abrahae, in te de gentibus credendis munus esse completum, nimirum tibi de aqua vinum fecit, quia spiritualem sensum, cujus nova fragrantia inebriaris, aperuit. Quartae aetatis initiis David pro salute regnum Israeliticae gentis sortitur, humilis, innocens et mitis, exsul pro illo
Abbreviated transcription (Latin):
noe. est propt̃ iusticiã cũ domo sua
liberatus in archa: Huiꝰ plagę au-¬
dita uastatione horribili. paucorũq
lib̾atione mirabili. quisquis emen-¬
datius uiuere cęperit. liberari desi-¬
clerans cũ electis: tuens extermi¬
narȩ cũ reprobis: hydriã profecto
aquȩ qua muncdaretur. uel refice¬
retur accepit: At uero dũ altius
aspicere cȩperit. & in archa eccłiao:
in noe xp̃m: in aqua diluente pec¬
catores aquã baptismi. quȩ peccata
diluit in hominibus uel in anima¬
libus quȩ archa continebat: multi¬
fariam baptizatorũ differentiãꝰ ui
colũbam quȩ post diluuiũ ramũ
oliuȩ intulit i archã unctionem
sp̃s scĩ qua baptirati imbuuntur
facti suã ablutionẽ. scĩficationẽ.
iustificationẽ propħarũ contẽplat᷑:
Tertia scłi ętate ds̃ temptans obę¬
dientiã abrahȩ: filiũ unicũ eius.¬
eũ quẽ diligit in holocaustũ sibi
offerre prȩcepit: Non differt abra-¬

Expanded text:
Noe propter justitiam cum domo sua Noe propter justitiam cum domo sua liberatus in arca. Hujus plagae audita vastatione horribili, paucorumque liberatione mirabili, quisquis emendatius vivere coeperit, liberari desiderans cum electis, exterminari timens cum reprobis, hydriam profecto aquae, qua mundaretur, vel reficeretur, accepit. At dum altius sapere coeperit, et in arca Ecclesiam, in Noe Christum, in aqua delente peccatores, aquam baptismi, quae peccata diluit, in hominibus et in animalibus quae arca continebat multifariam baptizatorum differentiam, in columba, quae post diluvium ramum olivae intulit in arcam , unctionem Spiritus sancti, qua baptizati imbuuntur,facti, suam ablutionem, sanctificationem, justificationem prophetari contemplatur. Tertia saeculi aetate Deus tedientiam Abrahae, filium unicum ejus quem diligit in holocaustum sibi offerri praecepit. Non differt Abra
Abbreviated transcription (Latin):
pletas: Uideamꝰ eamdẽ aquã in
suauissimũ uini odorẽ gustum q
conuersã In prima ȩtate scłi abel
iustũ frater inuidens occidit: &¬
ob hoc ipse perpetua martyrii gła
beatus. etiã ut euangłicis. & apłicis
litteris iusticiȩ laudem accepit
Fricida impius. ȩternȩ maledictio¬
nis pęnas luit: Quicũq his auclitis
pientes benedici cũ piis: omnium
ocliorũ & inuidiȩ fomitẽ abiciunt.
dõ placere ꝑ sacrificiũ iusticiȩ. modestiȩ.¬
inueniunt. unde salubriter abluti
potatiq gaucleant: Sed si intellexe¬
rint cau homicilã. udedrum esse
perfidiã: occisionẽ abel passionẽ esse
dñi saluatoris: terrã quȩ aperuit
os suũ & suscepit eiꝰ sanguinẽm de
nianu cain. eccłiam e̾e quȩ effusũ
A uideis xp̃i sanguinẽ. in mysteri¬
um sue renouationis accepit.: iumi-¬
rũ aquã in uinũ mutatã re periuns.
quia sacre dicta legis sacratius in
deletus est aquis diluuii mundus
ob peccatorũ magnitudinẽ : sed solus

Expanded text:
em aquam in suavissimum vini odorem gustumque conversam. In prima aetate saeculi, Abel justum frater invidens occidit , et ob hoc ipse perpetua martyrii gloria beatus, etiam in evangelicis et apostolicis litteris justitiae laudem accepit . Fratricida vero impius aeternae maledictionis poenas luit. Quicunque his auditis,pientes benedici cum piis, omnem odiorum et invidiae fomitem abjiciunt, Deo placere per sacrificium justitiinvenerunt, unde salubriter abluti potatique gaudeant. Sed si intellexerint in Cain homicidam Judaeorum esse perfidiam; occisionem Abel passionem esse Domini Salvatoris; terram, quae aperuit os suum et suscepit ejus sanguinem de manu Cain, Ecclesiam esse, quae effusum a Judaeis Christi sanguinem in mysterium suae renovationis accipiat, nimirum aquam in vinum mutatam reperiunt, quia sacrae dicta legis sacratius intdeletus est aquis diluvii mundus ob peccatorum magnitudinem ; sed solus
Abbreviated transcription (Latin):
sic. ecce pater tuus. & ego clolen¬
tes quęrebamus te. respondit:⁊
& quid est quod me quȩrebatis.
nesciebatis quia in his quȩ pa-¬
tris inei sunt. oportet me ẽẽ: diui-¬
nȩ maiestatis indiciũ fuit. de qua
alibi dicit. omĩa quȩcũq habet
pater: mea sunt: Atq idõ rectissi¬
me templũ non minus ad se :¬
quã ad patrẽ pertinere testatur:
Inuentus quippe in tẽplo dicit.⁊
quia in his quȩ patris mei sunt
oportet me e̾e: quia nimirũ quorũ
una est maiestas &e gła÷ horũ etiã
una sedes ac domus est: nec solũ
materialis dĩ domus quȩ ad oran¬
dũ eũ temporaliter fieri solet. sed
etiam domus intellectualis: quȩ
ad laudandũ eũ in ęternũ con¬
struitur: eque patrr& filio immo
etiam spũi scõ constat e̾e̾ cõmunis:
Deniq idem filius qui de se ac
patre dilectori suo promutit: ue¬
iiemus ad eũ & mansionẽ faciemꝰ

Expanded text:
sic? ecce pater tuus et ego dolensic? ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Respondit: Et quid est quod me quaerebatis? An nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Divinae majestatis indicium fuit, de qua alibi dicit: Omnia quaecunque habet Pater, mea sunt; atque ideo rectissime templum non minus ad se quam ad Patrem pertinere testatur. Inventus quippe in templo dicit quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse: quia nimirum quorum una est majestas et gloria, horum etiam una sedes ac domus est; nec solum materialis Dei domus, quae ad adorandum eum temporaliter fieri solet, sed etiam domus intellectualis quae ad laudandum eum in aeternum construitur, aeque Patri ac Filio, imo etiam Spiritui sancto constat esse communis. Denique idem Dei Filius, qui de se ac Patre dilectori suo promittit: Veniemus ad eum, et mansionem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩs collo tuo: Per auditũ quippe
disciplinȩ paternȩ. ac ꝓ obseruan¬
tia maternȩ legis. gr̃a capiti nr̃o
& collo torques additur: quia qͣnto
quis diuinis intentus fuerit auscul:¬
tare preceptis: quanto ea quȩ didi¬
cerit in unitatẽ matris eccłiȩ dili¬
gentius obseruare studuerit: tanto
&̾ nunc dignaus ad honorẽ prȩdi-¬
candi. & in futuro sublimius as-¬
cendet ad beatitudinem cũ. xp̃o
sine fine regnandi: Uerũ ne quis
autum et dñm saluatorem: ob
imperitiȩ necessitatẽ adisse. audisse¬
q. & interrogasse in agistros: ui¬
deamus quid sequitur: Stu pebaÑ
autẽ om̃s qui eũ audiebant.⁊
super prudentia & responsis eius.
& uidentes mirati sunt: Quia idẽ
uerus homo. & uerus erat deus:
ad oftendendũ quia homo erat.
homines magistros humiliter audi-¬
ebat: Ad cõprebandũ quia ds̃ erat:
eisclem loquentibus. sublimiter
respondebat: Quod matri quȩrenti
ac dicenti. fili quid fecisti nobis

Expanded text:
ques collo tuo . Per auditum quippe ques collo tuo . Per auditum quippe disciplinae paternae ac pro observantia maternae legis gratia capiti nostro, et collo torques additur: quia quanto quis divinis intentus fuerit auscultare praeceptis, quanto ea quae didicerit in unitate matris Ecclesiae diligentius observare studuerit, tanto et nunc dignius ad honorem praedicandi, et in futuro sublimius ascendet ad beatitudinem cum Christo sine fine regnandi. Verum ne quis autumet Dominum Salvatorem ob imperitiae necessitatem adiisse audisseque et interrogasse magistros, videamus quid sequitur: Stupebant autem omnes qui eum audiebant super prudentia et responsis ejus, et videntes mirati sunt. Qui enim idem verus homo et verus erat Deus, ad ostendendum quia homo erat, homines magistros humiliter audiebat, et ad comprobandum quia Deus erat eisdem loquentibus sublimiter respondebat. Quod matri quaerenti ac dicenti: Fili, quid fecisti nobis
Abbreviated transcription (Latin):
& ȩquitas: mea est prudentia᷑ mea
est fortitudo: Per me reges reg¬
nant: & conditores legum iusta
decernunt: Beatus homo qui audi
me: qui uigilat ad fores meas
cotidie: & obseruat ad postes
hostii mei: Ipsa homine induta.
ad audiendos homines aduenire
dignata est: ut iumirũ hominibꝰ
quãuis summo ingenio prȩditis:
necessariamt discendi uerbi for¬
mã prȩrogaret: ne si qui discipłi
ueritatis fieri refugerent: magis¬
tri efficerentur erroris: Et bene
qui uiuenis erat doctrinȩ subitu¬
rus officiũ puerulus adhuc
seniores audit & interrogat: ut
uidelicet eorũ prouida dispen-¬
satione compescat auclaciam qui
non solũ indocti. sed etiã impubes.
ad docendũ prorũpere magis quã
ad discendũ uolunt submitti:
Sequamur iter eius humanitatis:
si nos mansio diuinȩ delectat uisi-¬
onis. memores semꝑ illius p̃cepti.
audi fili mi disciplinã patris tui.
& ne dimittas legẽ matris tue:
ut addatur gr̃a capiti tuo: & tor¬

Expanded text:
et aequitas, mea est prudentia, mea et aequitas, mea est prudentia, mea est fortitudo, per me reges regnant, et conditores legum justa decernunt. Beatus homo qui audit me, et qui vigilat ad fores meas quotidie, et observat ad postes ostii mei . Ipsa homine induta ad audiendos homines advenire dignata est, ut nimirum hominibus, quamvis summo ingenio praeditis, necessariam discendi verbi formam praerogaret: ne si qui discipuli veritatis fieri refugerent, magistri efficerentur erroris. Et bene qui juvenis erat doctrinae subiturus officium, puerulus adhuc seniores audit et interrogat, ut videlicet eorum provida dispensatione compescat audaciam, qui non solum indocti, sed etiam impubes ad docendum prorumpere magis, quam ad discendum volunt submitti. Sequamur iter ejus humanitatis, si nos mansio divinae delectat visionis, memores semper illius praecepti: Audi, fili mi, disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris tuae, ut addatur gratia capiti tuo, et tor
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ergo dñs inter homines homi¬
nibus homo natus est: quod facien-¬
dum hominibus per angelos in¬
perauerat ds̃: Seruauit ipse legẽ
quã dedit: ut nobis qui puri
homines sumus. seruandũ ꝑ omĩa
quicquid ds̃ iubet ostenderet:
Sequamur iter humanȩ conuersa-¬
tionis eius: si deitatis głam delecta¬
mur intueri si optamus habitare
in domo eius ȩterna in cęlis oñbꝰ
diebus uite nr̃ȩ: si iuuat uidere
uoluntatẽ dñi. & protegi a tẽplo
sc̃o eius: Et ne ulla in ȩternum
malorũ aura pulsemur: memine.¬
rimus presentis ȩccłiȩ domum.
necessarie prȩcũ mundarũ fre¬
quentare muneribus: Quod ipse
duodẽnis in templo sedit in medio
doctorũ. audiens & iterrogans
illos: humane humilitatis est in¬
dicium unmo etiã eximiũ discen¬
dȩ humilitatis exemplũ: Dĩ qͥipe
uirtus. & dĩ sapientia. ȩterna q
cdiuinitas loquitur: ego sapientia
habito in consilio: et eruditis int̾sũ
cogitationibus: Meũ est consiliũ

Expanded text:
Fecit ergo Dominus inter homines homo natus quod faciendum hominibus per angelos imperaverat Deus. Servavit ipse legem quam dedit, ut nobis qui puri homines sumus, servandum per omnia quidquid Deus jubet, ostenderet. Sequamur igitur iter humanae conversationis ejus, si divinitatis gloriam delectamur intueri, si optamus habitare in domo ejus aeterna, in coelis omnibus diebus vitae nostrae, si juvat videre voluptatem Domini, et protegi a templo sancto ejus . Et ne ulla in aeternum malorum aura pulsemur, meminerimus praesentis Ecclesiae domum necessariis precum mundarum frequentare muneribus. Quod ipse duodenis in templo sedit in medio doctorum audiens et interrogans illos, humanae est humilitatis indicium, imo etiam eximium discendae humilitatis exemplum. Dei quippe virtus, Dei sapientia aeterna quae divinitus loquitur: Ego sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus. Meum est consilium
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideant opera ur̃a bona: et
glorificent patrẽ ur̃m qui in
cȩlis est: atq idõ non solũ apud
homines. gr̃a & sapientia ꝓficere
dicitur: in quantũ ipsi eiꝰ sapi-¬
entiam. gramq potuere cognos¬
cere: sed etiã apud dm̃ in quan-¬
tũ ad eius laudẽ głamq sapi-¬
entiã. ac grãm quã in eo cognoue-

Expanded text:
ut videant opera vestra bona, et ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . Atque ideo non solum apud homines gratia et sapientia proficere dicitur, in quantum ipsi ejus sapientiam gratiamque potuere cognoscere, sed etiam apud Deum, in quantum ad ejus laudem gloriamque, sapientiam ac gratiam, quam in eo co
Abbreviated transcription (Latin):
deficient: Iuxta hominus quippe
naturã: proficiebat sapientia: non
quidem ipse sapientior ex tẽpore
exsistendo quia prima conceptionis
hora sp̃u sapientiȩ plenus ꝑmane¬
bat: sed eamdẽ qua plenus erat
sapientiam: cȩteris ex dempore pau-¬
lati demonstrando:. Iuxta homi¬
nis naturã proficiebat ȩtate:
quia de infantia ad pueritiã:
de puericia ad iuuentutẽ: con-¬
sueto homiribus crescendi ordine
peruenit: Iuxta hominis naturã
proficiebat gr̃a ⁊ non ipse ꝑ accessũ
dẽ poris accipiendo quod non
habebat : sed pandendo donum
gr̃e quod habebat: & bene cum
dictũ esset quia iħc ꝓficiebat
sapientia. ȩtate. & gratia. adiuncꝰ¬
tum est. apud dm̃ et homines:
Quia quantũ proficiente ȩtate
hominibus sapientie & gr̃ȩ quȩ
sibi inerat dona patefaciebat:
tantũ eos ad laudẽ dĩ patris sẽꝑ
excitare curabat: peragens ipse
quod cȩteris agendũ precepit:
luceat lux ur̃a corã hominibus

Expanded text:
deficient. Juxta hominis quippe deficient. Juxta hominis quippe naturam proficiebat sapientia, non quidem ipse sapientior ex tempore existendo, qui a prima conceptionis hora spiritu sapientiae plenus permanebat, sed eamdem qua plenus erat sapientiam caeteris ex tempore paulatim demonstrando. Juxta hominis naturam proficiebat aetate, quia de infantia ad pueritiam, de pueritia ad juventutem, consueto hominibus crescendi ordine pervenit. Juxta hominis naturam proficiebat gratia, non ipse per accessum temporis accipiendo quod non habebat, sed pandendo donum gratiae quod habebat. Et bene cum dictum esset quia Jesus proficiebat sapientia, aetate et gratia, adjunctum est, apud Deum et homines; quia quantum proficiente aetate hominibus sapientiae et gratiae quae sibi inerant dona patefaciebat, tantum eos ad laudem Dei patris semper excitare curabat, peragens ipse quod caeteris agendum praecepit: Luceat lux vestra coram hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
uerba & facta dr̃i ac saluatoris
nr̃i fixa in corde conseruando:
horũ meditatione diurna & noc tͤna.
importunos inanium nocentium¬
q cogitationũ repellamus incursus:
horũ crebra collatione. & nos et pro¬
ximos nr̃os a fabulis suꝑuacius.
&̾ male dulcoratis detractionum
colloquiis castigare. atq ad diuinȩ
frequentiã laudis acce dere curemꝰ:
ne scłi habitare in domo dñi. ac
perpetuo illũ laudare desideramꝰ:
oportet nimirũ & in hoc scło quid
in futuro quęramus sollicite pre¬
monstremus: frequentando uidelicae
ȩccłie liminaꝰ & non solũ in ea lau-¬
des diũ canendo: sed & in om̃i loco
dominationis eius. ea quȩ ad lau¬
dem głam q conditoris nr̃i profici¬
ant: uerbis pariter & factis osten¬
dendo E ih̾c inquit proficiebat
sapientia. ȩtate. & gr̃a: aprid deum.
& homines: Naturã uerȩ humani-¬
tatis indicat. in qua proficere ad
tempus uoluit: qui in diuinitate
idem ipse est. & anni eius non

Expanded text:
verba et facta Domini ac Salvatoris verba et facta Domini ac Salvatoris nostri fixo in corde conservando, horum meditatione diurna et nocturna importunos inanium nocentiumque cogitationum repellamus incursus: horum crebra collatione et nos et proximos nostros a fabulis supervacuis et male dulcoratis detractionum colloquiis castigare atque ad divinae frequentiam laudis accendere curemus.ne saeculi habitare in domo Domini, ac perpetuo illum laudare desideramus, oportet nimirum et in hoc saeculo, quod in futuro quaeramus, sollicite praemonstremus, frequentando videlicet Ecclesiae limina, et non solum in ea laudes Domini canendo, sed et in omni loco dominationis ejus ea quae ad laudem gloriamque conditoris nostri proficiant verbis pariter ac factis ostendendo. Et Jesus, inquit, proficiebat scientia, aetate et gratia apud Deum et homines. Natura verae humanitatis indicat, in qua proficere ad tempus voluit, qui in divinitate idem est, et anni ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
qui ea quȩ discere potuerunt. ope-¬
rando exercent: regni aditus patet:
Insuper etiã scienti bonũ facere.
& non facienti: peccatũ est illi Et
sicut dñs ipse testatur om̃i cui
multũ datũ est: multũ quęritur
ab eo: Ne nos ergo scientia inflet:
sed caritas potius ȩdificet. sequa¬
mur exemplũ apparentis in homi-¬
ne filii dei qui eis quos se ad
sublimia discenda sequi necclum
ualere conspexit: se ipsũ benigna
humilitate subrecit Cuiꝰ exẽplo
imbucos eorũ animos: cȩlesti gr̃a
dignos: cȩlestis archani redleret
esse capaces: Et mater inquit eiꝰ
rens in corde suo Omĩa quȩ de
rat. mater uirgo diligentius in
corde retinebat: sollicite cuncta
memoriȩ cõmendabat: ut cum
dño dempus prȩdicandȩ siue
scribendȩ incarnationis eiꝰ adue¬
niret : sufficienter uniuersa pro.¬
ut essent gesta posset explicare
quȩrentibꝰ Imuitemur & nos fr̃s mei
piam dr̃i matrẽ. ⁊ ipsi quoq omĩa

Expanded text:
qui ea quae discere potuerunt opequi ea quae discere potuerunt operando exercent, regni coelestis aditus patet. Insuper etiam scienti bonum facere, et non facienti, peccatum est illi. Et sicut Dominus ipse testatur: Omni cum multum datum est, multum requiritur ab eo . Ne nos ergo scientia inflet, sed charitas potius aedificet: sequamur exemplum apparentis in homine Filii Dei, qui eis quos se ad sublimia discenda sequi necdum valere conspexit, seipsum benigna humilitate subjecit, cujus exemplo imbutos eorum animos coelesti gratia dignos coelestis arcani redderet esse capaces. Et mater, inquit, ejrens in corde suo. Omnia quae de rat mater Virgo, diligentius in corde retinebat, sollicite cuncta memoriae commendabat, ut cum demum tempus praedicandae sive scribendae incarnationis ejus adveniret, sufficienter universa, prout essent gesta, posset explicare quaerentibus. Imitemur et nos, fratres mei, piam Domini matrem, ipsi quoque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
descendit ipse cũ ipsis ad inferiora
conuersationis eorũ: cepitq ma¬
nere in his quȩ illorũ erant. Et
erat eis pia dispensatione subiect
donec proficiente humilitatis ma¬
gisterioꝰ quantũ omnibꝰ creaturis
esset preferendus agnosceretur:
Quied pro his nr̃a agat superbia:
obsecro paucis attendamus: Certe
cũ ea quȩ non ȩternalit̾ nouimꝰ
sed iuuante dño ex tempore
clidicimus. archana scripturarũ.
simpliciores quosq fr̃s loquentibꝰ
nobis intelligere non posse senti¬
mus: statim extolli consueuimꝰ:
eisq despectis de nr̃a nos quasi
singularĩ. ac perplurima eruditione
iactam s quasi non sint ꝑplures
etiam nobis multo loctiores &
qui ͣ doctioribus nolumꝰ despici:
ipsi inloctiores nobis despicere.
immo etiam irridere gaudemus:
Neq reminisci curamꝰ: quia non
eis qui uel mysteria fidei. uel sui
precepta conditoris. tantũ medi-¬
tando ꝑcipiunt. ied his potius

Expanded text:
descendit ipse cum ipsis ad inferiora descendit ipse cum ipsis ad inferiora conversationis eorum, coepitque manere in his quae illorum erant: et erat eis pia dispensatione subjectus, donec proficiente humilitatis magisterio, quantum omnibus creaturis esset praeferendus agnoscerent. Quid pro his nostra agat superbia obsecro paucis attendamus. Certe cum ea, quae non aeternaliter novimus, sed juvante Domino ex tempore didicimus, arcana Scripturarum, simpliciores quosque fratres loquentibus nobis intelligere non posse sentimus, statim extolli consuescimus, eisque despectis de nostra nos quasi singulari ac perplurima eruditione jactamus, quasi non sint perplures etiam nobis multo doctiores; et qui a doctioribus nolumus despici, ipsi indoctiores nobis despicere, imo etiam irridere gaudemus: neque reminisci curamus, quia non eis qui vel mysteria fidei, vel sui praecepta conditoris tantum meditando percipiunt, sed his potius
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ diuinitatis institueret:
Cũ enũ dixisset. quid est quod
me quęrebatis: an nesciebatis
quia in his quȩ patris mei suñ
oportet me esse : & ipsi non intel¬
lexerunt uerbũ quod locutus est
ad illos: sicut euangłista conse-¬
quenter irsinuat: descendit cũ
eis: & uenit nazareth. & erãt
subditus illis Dicebat ergo archa¬
nũ suȩ diuinȩ uirtutis. parentibꝰ
humanȩ fragilitatis. matri sue
scilicet uere suȩ carnis. & castis.¬
simo tutori castitatis illius. qui
per id temporis. necclũ pro lata
luce euangelica ab omĩbus pęne
qui eos nosse poterant carnali
coniunctione. uir eius: carna li
amministratione pater ȩstimabat᷑
simul &e uocabatur ipsius dñi
saluatoris: Dicebat in quã his:
quia quȩ patris mei sunt oportet
me esse: Qui cũ arcẽ tanti mysterii
ascendere intelligendo ñ possent:
neq aliter eũ in his quȩ uere pa¬
tris eius essent manere decerneress
nisi ut cõprehendere nossent:

Expanded text:
tionem divinitatis institueret. tionem divinitatis institueret. Cum enim dixisset, Quid est quod me quaerebatis? an nequia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos, sicut evangelista consequenter insinuat: Descendit cum eis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Dicebat ergo arcanum suae divinae virtutis parentibus humanae suae fragilitatis, matri suae scilicet verae suae carnis, et castissimo tutori castitatis illius, qui per id temporis, nec dum prola a luce Evangelica, ab omnibus pene qui eos nosse poterant, carnali conjunctione vir ejus, carnali administratione pater aestimabatur simul et vocabatur ipsius Domini Salvatoris. Dicebat, inquam, his, Quia in iis quae Patris mei sunt, oportet me esse. Qui cum arcem tanti mysterii ascendere intelligendo non possent, neque aliter eum in iis quae vere patris ejus essent manere decernerent, nisi ut comprehendere nossent,
Abbreviated transcription (Latin):
uos manebit. & in uobis erit: Quia
uidelicet eiusdẽ scẽ trinitatis.
cuius una atq incliuisibilis na¬
tura diuinitatis est: mansio in
corclibus electorũ dispar esse non
potest Ergo quod dñs in templo
sedens dicit. in his quȩ patris
mei sunt oportet me ce: declara-¬
tio est consempiternȩ dõ patri
potestatis &e głȩ: Quod autem
reliens nazareth erat subilitus
parentibus: humanȩ ẽ. ueritatis
inliciũ: simulq humilitatis
exemplũ In ea nãq natura sub¬
ditus erat hominibus : in qua
minor est patre: Unde ipse dicit:
uado ad patrẽ: quia pater maior
me est: In qua etiã minoratus ẽ.
&e pater unũ sunt. in qua non ex
tempore uadit ad patrẽ: sed
semper in ipso est: omĩa per ipsũ
facta sunt. & ipse est ante om̃s:
Cuius multũ est miranda mag-¬
nȩ dispensatio pietatis : qui dum
parentes suos mysteriũ diinȩ
suȩ maiestatis necdũ capere ui¬
disset: exhibuit eis humanȩ
subiectionẽ humilitatis: ut
per hanc eos paulatun ad agni-¬

Expanded text:
n vobis erit . Quia videlicet ejusdem sanctae Trinitatis, cujus una atque indivisibilis natura divinitatis est, mansio in cordibus electorum dispar esse non potest. Ergo quod Dominus in templo sedens dicit, In his quae Patris mei sunt oportet me esse, declaratio est consempiternae Deo Patri potestatis et gloriae. Quod autem rediens Nazareth erat subditus parentibus, humanae est veritatis indicium, simulque humilitatis exemplum. In ea namque natura subditus erat hominibus, in qua minor est Patre. Unde et ipse dicit: Vado ad Patrem, quia Pater major me est: in qua etiam minoratus est et Pater unum sunt, in qua non ex tempore vadit ad Patrem, sed semper in ipso est, omnia per ipsum facta sunt, et ipse est ante omnes. Cujus multum est miranda magnae dispensatio pietatis, qui dum parentes suos mysterium divinae suae majestatis necdum capere vidisset, exhibuit eis humanae subjectionem humilitatis, ut per hanc eos paulatim ad agni
Abbreviated transcription (Latin):
uod dñs nr̃ atq saluator
ad nuptias uocatus. non
solũ uenire. sed et
miraculũ ibidẽ quo conuiuas
lȩtificaret facere dignatus est.
exceptis cȩlestiũ sacramentorũ
figuris: etiam iuxta litterã fidẽ
recte credentiũ confirmat: Porro
thaciani & marciani. cȩterorũq
qui nuptiis detrahunt ꝑfidia.
quã sit dãpnabilis insinuat:
Si enĩ thoro unmaculato. et
nuptiis debita castitate cȩle¬
bratis culpa in esset: nequaquã
dñs ad has uenire: nequaquã eas
signorũ suorũ utiis consecrare
uoluisset: Nunc autẽ quia bona
est castitas coniugalis: melior
continentia uidualis: optima
perfectio uirginalis: ad cõproban¬
dam omium electionẽ graduũ.
discernendũ tamen meritũ sin
gulorũ: ex intemerato mariȩ uir¬
gius utero nasci dignatus est:
Aprophico annȩ uiduȩ ore mox
natus benedicitur. a nuptiarũ
cȩle bratoribus iam iuuenis in¬
uitatur. & hos suȩ presentia uir¬
tutis honorat: sed ad altiorem

Expanded text:
us noster atque Salvator ad nuptias vocatus, non solum venire, sed et miraculum ibidem, quo convivas laetificaret, facere dignatus est, exceptis coelestium sacramentorum figuris, etiam juxta litteram recte fidem credentium confirmat. Porro Tatiani et Marciani caeterorumque qui nuptiis detrahunt perfidia quam sit damnabilis insinuat. Si enim toro immaculato et nuptiis debita castitate celebratis culpa inesset, nequaquam Dominus ad has venire, nequaquam eas signorum suorum initiis consecrare voluisset. Nunc autem, quia bona est castitas conjugalis, melior continentia vidualis, optima perfectio virginalis, ad comprobandam omnium electionem graduum, discernendum tamen singulorum meritum, ex intemerato Mariae virginis utero nasci dignitatus est, a prophetico Annae viduae ore mox natus benedicitur, a nuptiarum celebratoribus jam juvenis invitatur, et hos suae praesentia virtutis honorat. Sed nunc redeamus ad altiorem
Abbreviated transcription (Latin):
ipse reuelauit apłis: eorũq discipłis
perpetuo sequendũ reliquit Q quidẽ
potuit dñs uacuas implere hydrias
uino: qui exordio muncdanȩ̨ creatio¬
nis cuncta creauit ex nichilo: sed
maluit de aqua facere uinũ. quo
typice doceret non se ad soluendũ.
improbandũq. sed ad implendũ
potius legẽ propħasq uenisse. neq
alia suꝑ euangelicã grãm facere.
&e docere: quã quȩ legalis. & propħi

Expanded text:
ipse revelavit apostolis, eorumque discipulis ipse revelavit apostolis, eorumque discipulis perpetuo sequendum reliquit. Et quidem potuit Dominus vacuas implere hydrias vino, qui in exordio humanae creationis cuncta creavit ex nihilo; sed maluit de aqua facere vinum, quo typice doceret non se ad solvendum improbandumque, sed ad implendum potius legem prophetasque venisse, neque alia se per evangelicam gratiam facere et docere quam quae l
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersitas scientiȩ spualis inhabi¬
tat Cuiꝰ &e apłs petrus meminit
ita clicens: ad quẽ accedentes lapi-¬
dem uiuũ & ipłi tanquã lapides
scłm purificationẽ iudȩorũ tantũ
tantũ popło lex ꝑ moysen data est:
Nam gr̃a &e ueritas euangelii. non
minus gentibus quã uidȩis ꝑ iħm
xp̃m facta est: Capientes inquit
singule metretas binas. uel ternas.
quia scripturȩ sc̃e auctores & mi¬
nistri propħȩ. modo de patre tan-¬
tũ locuntur & filio. ut ẽ. illud. om¬
nia in sapientia fecisti: uirtus et¬
enĩ dĩ & sapientia xp̃c est: modo
etiã sp̃c scĩ faciunt mentionẽ. uixta
illud psalmographi : uerbo dñi cȩli
firmati sunt : & spũ oris eiꝰ omris¬
quȩ unus ds̃ ẽ. indellige trinitatẽ:
Sed quantũ inter aquã & uinũ: tan-¬
tũ distare inter sensũ illũ quo scri-¬
pture ante aduentũ dñi saluatoris
intelligebant᷑: ẽ eũ quẽ ueniens.

Expanded text:
universitas scientiae spiritualis inhabiuniversitas scientiae spiritualis inhabitat: cujus et apostolus Petrus meminit ita dem vivum, et ipsi tanquam lapides ndum purificationem Judaeorum  Beda tantum populo lex per Mosen data est; nam gratia et veritas Evangelii non minus gentibus quam Judaeis per Jesum Christum facta est. Capientes, inquit, singulae metretas binas vel ternas. Quia Scripturae sanctae auctores et ministri prophetae, modo de Patre tantum loquuntur et Filio, ut est illud: Omnia in sapientia fecisti , virtus enim Dei et sapientia Christus est: modo etiam Spiritus sancti faciunt mentionem, juxta illud ejusdem Psalmographi: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spquae unus est Deus, intellige Trinitatem. Sed quantum inter aquam et vinum, tantum distare inter sensum illum quo Scripturae ante adventum Salvatoris intelligebantur, et eum quem veniens
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ de qua hȩc suscepit pie cog¬
natam. ei quẽ inaxime diligebat
discipło cõmendauit: Quã diuina
facturus quasi incognitã se nosse
clissimulat: quia hanc diuinȩ na¬
tuitatis auctorẽ non e̾e̾ cognoscit:
Erant autẽ lapicleȩ hydriȩ sex posi¬
tȩ scdm purificationẽ iudȩorũ. ca¬
pientes singulȩ metretas binas. uel
ternas: Nydriȩ uocantur uasa.
a quarũ receptui parata: Grece enĩ
aqua. hydor dicitur: Aqua autẽ
scripturȩ sacrȩ scientiã designat:
quȩ suos auditores & a peccatorũ
sorde abluere. et diuinȩ cognitionis
solet fonte potare: Uasa sex quibus¬
per sex scłi labentis ȩtates id ẽ. usq
bene lapidees sunt uasa: quia fortia
sunt precordia iustorũ. ut pote illiꝰ
fide & dilectione solidata lapidis.
quẽ uidit daruel prȩcisũ de monte
sine manibus. factũq in montem
magnũ. & implesse omnẽ terrã: &
de quo dicit zacharias. in lapide
uno septẽ oculi sunt: id ẽ. in xp̃o

Expanded text:
matrem, de qua haec suscepit, pie cogmatrem, de qua haec suscepit, pie cognitam, ei, quem maxime diligebat, discipulo commendavit, quam divina facturus quasi incognitam se nosse dissimulat, quia hanc divinae nativitatis auctorem non esse recognoscit. Erant autem ibi lapideae hydriae sex positae secundum purificationem Judaeorum, capientes singulae metretaternas . Hydriae vocantur vasa aquarum receptui parata: Graece enim aqua hydor dicitur. Aqua autem scripturae sacrae scientiam designat: quae suos auditores et a peccatorum sorde abluere, et divinae cognitionis solet fonte potare. per sex saeculi labentis aetates, id est, usque bene lapidea sunt vasa: quia fortia sunt praecordia justorum, ut pote illius fide et dilectione solidata lapidis quem vidit Daniel praecisum de monte sine manibus, factumque in montem magnum, et implesse omnem terram, et de quo dicit Zacharias: In lapide uno septem oculi sunt ; id est, in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ & matrẽ. aut eã sibi e̾e̾ matrẽ
semine cdauid scđm carnẽ: Quo mͦ
eñ ex semine dauid scđm carneo:
si non ex corpore mariȩ scđm carnẽ.
quȩ ex cdauid semine descendit : Sed
in eo quod miraculũ facturus ait
quid michi & tibi ẽ mulier: signifi-¬
cat se diuiratatis qua miraculum
etat patranlũ. non principiũ tẽꝑalit̃
accepisse de matre.⁊ sed ȩt̾nitatem
semꝑ habuisse de patre: Quid michi
inquit &e tibi est mulier: Nondũ
uenit hora mea: cui diuinitati quã
ex patre semꝑ habui: cũ tua carne
ex qua carnẽ suscepi cõmune non ẽ:
Nondũ uenit hora mea: ut fragilita¬
tem sũpte ex te humanatatis morien¬
do demonstrẽ: Prius est. ut potentiã
ȩcernȩ deitatis. uirtutes oꝑando pate¬
faciam Uenit autẽ hora ut quid sibi
& matri cõmune esset ostenderet:
cũ eã moriturus in cruce discipło
uirgini uirginẽ cõmendare curauit:
Carnis nãq infirma perpendens:¬

Expanded text:
patrem et matrem; aut eam sibi esse matrem patrem et matrem; aut eam sibi esse matrem semine David secundum carnem . Quomodo enim ex semine David secundum carnem, si non ex corpore Mariae secundum carnem, quae ex David semine descendit? sed in eo quod, miraculum facturus, ait: Quid mihi et tibi est, mulier? significat se divinitatis, qua miraculum erat patrandum, non principium temporaliter accepisse de matre, sed aeternitatem semper habuisse de Patre. Quid mihi, inquit, et tibi est, mulier? Nondum venit hora mea. Quid divinitati, quam ex Patre semper habui, cum tua carne, ex qua carnem suscepi, commune est? Nondum venit hora ut fragilitatem sumptae ex te humanitatis moriendo demonstrem. Prius est ut potentiam aeternae deitatis virtutes operando patefaciam. Veniet autem hora ut quod sibi et matri commune esset, ostenderet, cum eam moriturus in cruce discipulo virgini virginem commendare curavit. Carnis namq
Abbreviated transcription (Latin):
tionis eiꝰ ÷ perpet᷑ate hȩedem nup¬
tiȩ factȩ ꝑhibentur: tpice le¬
norunt. sperando & amando transmi-¬
grare: Discũ bente autẽ ad nuptias
dr̃o uinũ defecit: ut uino meliore
per ipsũ mirabili ordine facto⁊ ma-¬
nifestaret᷑ gła latentis in homine
dĩ & credentiũ in eũ fides aucta
proficeret: Quod si mysteriũ quȩrimꝰ:
legalis sensus suauitas. paulatĩ cȩpe-¬
rat ob carnalẽ pharisȩorũ interpre¬
tationẽ. a prisca sua uirtute deficere:
qui mox ea quȩ carnalia uidebant᷑
manclata. ad spũalẽ conuertit doctri¬
nam: Cunctãq literȩ legalis suꝑ-¬
ficiem. euanglica cȩlestis gr̃ȩ uirtu¬
te mutauit: quod est uinũ fecisse
de aqua: Sed primo studeamꝰ in da-¬
gare. quid sit quod deficiente uino
diceret mater iħu ad eũ: uinũ non
habent: Respondit: Quid michi et
tibi est mulier: Nondũ uenit hora
mea: Neq enĩ matrẽ suã in hono¬
raret. qui nobrs iubet honorare¬

Expanded text:
tionis perpetratae, eaedem nuptionis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denorunt sperando et amando transmigrare. Discumbente autem ad nuptias Domino vinum defecit, ut, vino meliore per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum fides aucta proficeret. Quod si mysterium novimus  legalis sensus suavitas paulatim coeperat, ob carnalem Pharisaeorum interpretationem, a prisca sua virtute deficere. Qui mox ea, quae carnalia videbantur, mandata ad spiritalem convertit doctrinam, cunctamque litterae legalis superficiem evangelica coelestis gratiae virtute mutavit, quod est vinum fecisse de aqua. Sed primo videamgare quid sit cum deficiente vino diceret mater Jesu ad eum: Vinum non habent. Respondit: Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Neque enim matrem suam inhonoraret, qui nobis
Abbreviated transcription (Latin):
thalamus incorruptȩ genitricis
uterus fuit: in quo ds̃ humanȩ
naturȩ coniunctus ẽ: & ex quo
ad socianclã sibi ȩccłiã: tanquã
sponsus ꝓcessit: Primꝰ nuptiarũ
locus uidȩa extitit: in qua filius
dĩ homo fieri. & eccłiã sui corporis
participatione consecrare: suiq
sp̃c uigore in fide confirmare
dignatus ẽ: Sed uocatis ad fidẽ
gentibus: usq ad fines orbis terrȩ
earũdẽ nuptiarũ uotiua gaudia
peruenerunt: Nec uacat a mysterio
tiȩ facte referunt᷑ : sed tertio tẽpore
scłi dñm adͣ optandã sibi ȩccłiam
uenisse designat: Primũ quippe
scł̃i tẽpus ante lege̾ patriarcharũ
exemplo. scđ̾m sub lege propħarũ
scriptis: terciũ sub gr̃a p̾̃coniis
euangłistarũ. quasi terciȩ diei
luce mundo refulsit: in quo dñs
& saluator nr̃ ꝓ redẽptione gene¬
ris humani in carne natus appa¬
ruit: Sed & hoc quod in chana
galileȩ. id est in zelo transiigra¬

Expanded text:
thalamus incorruptae genitricis thalamus incorruptae genitricis uterus fuit, in quo Deus humanae naturae conjunctus est, et ex quo ad sociandam sibi Ecclesiam tanquam sponsus processit. Primus nuptiarum locus in Judaea exstitit, in qua Filius Dei homo fieri, et Ecclesiam sui corporis participatione consecrare, suique Spiritus pignore in fide confirmare dignatus est: sed vocatis ad fidem gentibus, usque ad fines orbis terrae earumdem nuptiaruJesu ibi. « Nec vacat a mysterio tiae factae referuntur. Sed tertio tempore saeculi Dominum ad aptandum sibi Ecclesiam venisse designat. Primum quippe saeculi tempus ante legem patriarcharum exemplis, secundum sub lege Prophetarum scriptis, tertium sub gratia praeconiis evangelistarum, quasi tertia diei luce mundo refulsit, in quo Dominus et Salvator noster, pro redemptione generis humani in carne natus apparuit. Sed et hoc quod in Cana Galilaeae, id est in zelo transmigra
Abbreviated transcription (Latin):
quid possunt filii sponsi lugere:
quã diui cũ illis est sponsus: Ueni-¬
ent autẽ dies cũ auferet᷑ ab eis
sponius : & tunc ieiunabunt. quia
nimirũ incarnatio nr̃i saluatoris
ex quo patribus cępit promutiꝰ
multis scõrũ est lacrimis & luctu.
semꝑ expectata donec ueniret: si¬
militer ex quo post resurrectionẽ
ascendit ad cȩ̨lum: omĩs scõrum
spes ad eius pendet reditũ: Solo
autẽ quo cũ hominibꝰ conuersatus ẽ.
tẽpore. flere ac lugere nequi ue¬
runt: quia iã secũ etiã corporalit̃
eũ quẽ spũaliter dilexerunt ha¬
bebant Sponsus ergo xp̃c: sponsa
eiꝰ est ęccłia Filii sponsi uel nup¬
tiarũ: singuli quiq fideliũ eiꝰ suns
Tempus nuptiarũ est tẽpus illud:
quando ꝑ incarnationis mysterium.
scãm sibi eccłiam sociauit: Non
igit᷑ casu sed certi gr̃a mysterii
uenit ad nuptias in terra carnali
more celebratas: qui ad copulandã
sibi sp̃uali amore ȩccłiam: de cȩlo
descendit ad terrã Cuiꝰ quidem

Expanded text:
e quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt . Quia nimirum incarnatio nostri Salvatoris ex quo patribus coepit promitti, multis est sanctorum lacrymis et luctu semper exspectata donec veniret. Similiter ex quo post resurrectionem ascendit ad Patrem, omnis sanctorum spes ad ejus pendet reditum. Solo autem quo cum hominibus conversatus est tempore, flere ac lugere nequiverunt, quia jam secum etiam corporaliter eum quem spiritualiter dilexerunt habebant. Sponsus ergo Christus, sponsa ejus est Ecclesia, filii sponsi vel nuptiarum singuli quique fidelium ejus sunt: tempus nuptiarum est tempus illud quando per incarnationis mysterium sanctam sibi Ecclesiam sociavit. Non igitur casu, sed certi gratia mysterii, venit ad nuptias in terra carnali more celebratas, qui ad copulandam sibi spirituali amore Ecclesiam de coelo descendit ad terram: cujus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibili gr̃a sp̃s per aquã
baptismatis consecratur: inui¬
sibili auxilio diuine protecti¬
onis. ne deficiat᷑ nutr̾itur :
inuisibiliũ premiorũ inturtu.
queq ualet bona operatur.
Memor illius apłici. quia quȩ
uidentur tẽporalia sunt: quę
autẽ non uiclentur ȩterna
surct Possumus & hoc dicere
quia piscis in eo fidei tẏpum
teneat. quod sicut ille crebris
ꝑ imitur: ita fides firma qͣn
quantislibet aduersantis
mundi pressuris impugnet᷑.
inconurlsa persistat: lmmo
etiam de certamine głosior
existat: adiuuante illo qui
missis ad prȩdicanda eiꝰdem
fidei bona discipłis ait in
mundo pressurã habebitis.
Sed confidite: ego uci mun¬
dum: Porro per ouum: spei
ñȩ certitudo figuratur.⁊ quia
in ouo nondũ fȩtus cernitur.
sed futurȩ aiuis fȩtus sꝑatur:
Et fide les quiq necdum in
presenti supernȩ patrie gło¬
riam quã credunt intuen¬
tur: sed futurã sperando
prestolantur: Unde dicit

Expanded text:
invisibili gratia Spiritus per aquam invisibili gratia Spiritus per aquam baptismatis consecratur, invisibili auxilio divinae protectionis ne deficiat nutritur, invisibilium praemiorum intuitu quaeque valet bona operatur, memor illius apostolici quia ea quae videntur temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna sunt . Possumus et in hoc dicere, quia piscis in eo fidei typum teneat, quod sicut illecebris  perimitur, ita fides firma, quantislibet adversantis mundi pressuris impugnetur, inconvulsa persistat, imo etiam de certamine gloriosior existat, adjuvante illo qui missis ad praedicanda ejusdem fidei dona discipulis ait: In mundo pressuram habebitis, sed confidite, ego vici mundum . Porro per ovum spei nostrae certitudo figuratur, quia in ovo nondum fetus cernitur, sed futurae avis fetus speratur; et fideles quique nondum in praesenti supernae patriae gloriam, quam credunt, intuentur, sed futuram sperando praestolantur. Unde dicit
Abbreviated transcription (Latin):
haberet propħiam & nosset
mysteria omĩa. & omnem
scientiã: & si haberet omnem
fidem. ita ut montes trans¬
ferret. & si distribueret om̃s
facultates suas in cibos pau¬
perũ: & si trade̾ret corpus
suũ ut arderet. caritatẽ autẽ
non haberet : nichil illi pro¬
qua et dnm ex toto corde.
tota anuma. tota uirtute. et
proximũ tanquã nos ipsos¬
diligere prȩcipitur nec tan¬
tum proximis & amicis uerũ
etiã in inicis: Perfectus quisq
beneficiũ dilectionis impen¬
dere debet: dño dicente.
Diligite minucos ur̃os bene¬
facite his qui oderunt uosꝰ
&̃ orate pro persequentibus.
et calũpniantibus uos: ut
sitis filii patris ur̃i qui in
cȩlis est In pisce autẽ: fides non
ficta exprimitur: Quomodo
enĩ piscis sub teguiento aqua¬
rum nascitur. uiuit. & alitur.
sic & fides quȩ in dm̃ est. quȩ
alterius iuite gaudia ꝑ lamen¬
ta prȩsentia fletusq requirit.
inuisibiliter in corde gignit᷑.

Expanded text:
habuerit prophetiam, et noscet habuerit prophetiam, et noscet mysteria omnia et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem, ita ut montes transferret, et si distribueret omnes facultates suas in cibos pauperum, et si traderet corpus suum, ita ut arderet, charitatem autem non haberet, nihil illi proqtota anima, tota virtute, et proximum tanquam nos diligere praecipimur. Nec tantum proximis et amicis, verum etiam inimicis perfectus quisque beneficium dilectionis impendere debet, Domino dicente: Diligite inimicos vestros, benefaci. Orate pro persequentibus et calumniantibus vos, ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est . In pisce autem fides non ficta exprimitur. Quomodo enim piscis sub tegmento aquarum nascitur, vivit, et alitur; sic et fides quae in Deum est, quae alterius vitae gaudia per lamenta praesentia fletusque requirit, invisibiliter in corde gignitur,