comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiat: quo uiuere in se hostes conspicit
a quib adhuc uinci formidat. Isrł ergo re¬
seruatis gentib eruditur: quando in qui¬
busdam minimis uitiis ȩlatio uircutis nr̃e
comp̾mitur: &̾ in paruis sibi resistentib
discit: quod ex sẽ maiora non suꝑat. Arta¬
uitq amorreus filios dan in monte: nec de¬
dit eis locum. ut ad plamora descenderent.
.Lxͤ. Et contribulauit amorreus filios dan
in monte: qm̃ non ꝑmisit eos descend̾e in ual¬
lem. Q hoc similiter ut in libro ihesu nauȩ
preoccuꝑando cominemoratũ est. aut hic
recapitulando.

Expanded text:
superbiat, quo vivere in se hostes conspicit, superbiat, quo vivere in se hostes conspicit, a quibus adhuc vinci formidat. Israel ergo reservatis gentibus eruditur, quando in quibusdam minimis vitiis elatio virtutis nostrae comprimitur, et in parvis sibi resistentibus discit quod ex se majora non superat. Arctavitque Amorrhaeus filios Dan in monte, nec dedit eis locum, ut ad planiora des. Et contribulauit Amorrhaeus filios Dan in monte, quoniam non permisit eos descendere in uallem. et hoc similiter aut in libro Iesu Naue praeoccupando commemoratum est aut hic r
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid dictum in libro iħũ naue pene iꝑ¬
sis uerbis. Proinde aut hic ꝑ anace faleosin
dicitur: aut illic ꝑ prolemsin dictum est.
idest aut hic recapitulando : aut illic preoc
cuꝑando. Quid enim chananeus gentilis
uidelicet populus. nisi uitium signat : & se¬
pe in magnis uirtutib terram reꝑ missioi̾s
ingredimur: quia spe intima de ȩt̾nitate
roboramur. S dum inter acta sublinia
uitia quedam parua retinemꝰ: quasi chana¬
neum habitare in terra nr̃a concedimus.
Qui tunc tributarius efficitur. quia hoc
ipsum uitium quod subigere non possumꝰ.
ad usum utilitatis nr̃e humiliter retor¬
quemꝰ: ut eo de se men& ĩ summis uilia sen¬
tiat: quo suis uirib ȩtiam parua quȩ appe¬
tit non expugnat. Unde bene rursum scͥp¬
tum est. heȩ sunt gentes quas dñs dereli¬
quit ut erudiret in eis isrł. Ad hoc nãqꝙ
quedam minima uitia nostra retinentur:
ut sese nr̃a intentio sollicita sollicita in cer¬
tamine somꝑ exerceat. ut eo de uictoria ñ

Expanded text:
aliquid dictum est in libro Iesu Naue paene ipsis uerbis. proinde aut hic per anacephalaeosin dicitur aut illic per prolepsin dictum est, id est aut hic recapcupando. Quid enim Chananaeus, gentilis videlicet populus, nisi vitium signat? Et in magnis virtutibus terram repromissionis ingredimur, quia spe intima de aeternitate roboramur. Sed dum inter acta sublimia vitia quaedam parva retinemus, quasi Chananaeum habitare in terra nostra concedimus, qui tamen tributarius efficitur, quia hoc ipsum vitium, quod subigere non possumus, ad usum utilitatis nostrae humiliter retorquemus, ut eo de se mens et in summis vilia sentiat, quo suis viribus etiam parva quae appetit non expugnat; unde bene rursum scriptum est: Hae sunt gentes, quas Dominus dereliquit, ut erudiret in eis Israel. Ad hoc namque quaedam minima nostra vitia retinentur, ut sese nostra intentione sollicita in certamine semper exerceat, ut eo de victoria non
Abbreviated transcription (Latin):
deum ꝑiis oracionib interuenire studeas.
ut eius ope fiat dimissum atq correctum
coram quo. nr̃e infirmitatis nullomͦ latet
conuenit reuerentissime pater̾ ut qui iudici
cum librum instanter legas: & eorum bona
oꝑa atq iusta iudicia strenue imiteris: po¬
pulumq dei ab hostium clade armis spirita¬
lib defendas. & iuxta doctoris gentium sen¬
tenciam qua discipulum instruxit sollicite
uigiles pie labores. opus facias ewangeliste.
ininisterium tuum impleas: uit cum pruiceps
pastorum & rex regum. iudexq uiuoꝵ &
mortuorũ apparuerit: simul cum cȩt̾is ec¬
clesiȩ dei sanctis presulib ꝑcipias inmarces¬
cibilem gloriȩ coronam. audias quȩ ab ip¬
sa ueritate illud exangelicum testimoniũ
quo seruum bene laborantem q fideliter
pecuniam dñi sui ȩrogantem laudat dicens.
Euge serue bone & fidelis: supra multa te
constituã. intra in gaudium dñi tui. Euius
gaudii omp̃s ds̃ trinitas & indiuisa unitas

Expanded text:
Deum piis orationibus intervenire studeas, Deum piis orationibus intervenire studeas, ut ejus ope fiat indultum atque correctum, coram quo nostrae infirmitatis nullo modo latconvenit, reverendissime Pater, ut qui in Ecclcum librum instanter legas, et eorum bona opera atque justa judicia strenue imiteris, populumque Dei ab hostium clade armis spiritualibus defendas, et juxta doctoris gentium sententiam qua discipulum instruxit, sollicite vigiles, pie labores, opus facias evangelistae, ministerium tuum impleas: ut cum princeps pastorum et Rex regum, judexque vivorum et mortuorum apparuerit, simul cum caeteris Ecclesiae Dei sanctis praesulibus percipias immarcescibilem gloriae coronam, audiasque ab ipsa Veritate illud evangelicum testimonium, quo servum bene laborantem et fideliter pecuniam domini sui erogantem laudat dicens: Euge, serve bone et fidelis, quia supeconstituam, intra in gaudium Domini tui . Cujus gaudii omnipotens Deus, trinitas et indivisa unitas,
Abbreviated transcription (Latin):
in eorum libris conscripta repperi: s ex nr̃o
labore quantum diuina gr̃a nos posse con¬
cedit editum constat. ita ut partim patrũ
sentencias. partim etiam nostri sensus exi¬
guitatẽ. ubi necessarium existimaui ꝓferat:
uestra ergo ꝓuidentia & eorum sapientiã
atq eloquentiã laudare. & nrãm inertiã
ac rusticitatẽ sufferre nouit: sicq illam apłi
sentenciam adimplere qua dicit. Alter al¬
terius onera portate: & sic adimplebitis le¬
gem xp̃i. In duob ergo priorib cominen¬
tariorum libellis. historia iudicum sensu
mistico exposita continetur: & in tercio ruth
quam aliqui auctorum. libro iudicum as¬
sociant. Aliqui uero seorsum ponunt:. nõ
parua ex parte explanata inuenitur. Hec
ergo relegens siquid in eis congrue inuene¬
ris expositum : illi hoc tribuas a quo est oẽ
bonum. que autem aliter inuenĩs nostre
infirmitati. & impericiȩ magis deputes
qͣm malicie : & ꝑ hoc apud omnipotentẽ

Expanded text:
in eorum libris conscripta reperi, sed ex nostro in eorum libris conscripta reperi, sed ex nostro labore, quantum divina gratia nos posse concessit, editum constat: ita ut partim Patrum sententias, partim etiam et nostri sensus exiguitatem, ubi necessarium existimavi, proferat. Vestra ergo prudentia et eorum sapientiam atque eloquentiam laudare, et nostram inertiam ac rusticitatem sufferre novit, scitque illam Apostoli sententiam adimplere qua dicit, Supportainquit, onera portale, et sic adimplebitis legem Christi . In duobus ergo prioribus commentariorum libellis historia Judicum sensu mystico exposita continetur; et in tertio Ruth, quam aliqui auctorum libro Judicum associant, aliqui vero seorsum ponunt, non parva ex parte explanata invenitur. Haec ergo relegens, si quid in eis congrue inveneris expositum, illi hoc tribuas a quo est omne bonum; quae autem aliter inveneris, nostrae infirmitati et imperitiae magis deputes quam malitiae, et pro hoc apud omnipotentem
Abbreviated transcription (Latin):
bere. quatenꝰ nostrum opusculũ suꝑ epta¬
ticum dirigerẽ: feci quantũ potui. & no¬
consecratam modo direxi. Prioritm uero
libroꝵ cominentarios hoc est pentatheuchi
tnoysi quos petente sancto uiro freculfo. ñ
sine labore edidi. iam sibi ad rescribendumo
transmisi: quos cum recepero exemplar eoꝵ.
tibi scriptum destinabo. Iesũnaue uero ex¬
ut michi redditum fuerit si dei uoluntas
est. tibi cominitt̾e curabo. & non solum il¬
la s & omnia que ad uestram utilitatem
a nobis prouenire possunt: libentissime
impendere cogito. tu tantum nostrã ufir¬
mitatẽ sacris oracionib & piis exhortaci¬
onib releues: qr non solum proprie egͥcu¬
dinis molestia: uerum etiam cominiinis
atq ommpotentis dĩ misericordia maxime
indigeo ne deficiam in tribulationib. in ne¬
cessitatib. in periculis. & in temꝑtacionib
diuersis. Hoc ergo scias quia opus qđ tibi
remisi. non tantum ex maiorum dictis. quȩ

Expanded text:
ibere quatenus nostrum opusculum super Eptaibere quatenus nostrum opusculum super Eptaticum tibi dirigerem, feci quantum potui, et noconsecratum modo direxi. Priorum vero librorum commentarios hoc est, Pentateuchi Moysi, quos petente sancto viro Freculfo, non sine labore edidi, jam sibi ad rescribendum transmisi, quos cum recepero, exemplar eorum tibi scriptum destinabo. Jesu Nave vero exut mihi redditum fuerit, si Dei voluntas est, tibi committere curabo; et non solum illa, sed et omnia quae ad vestram utilitatem a nobis pervenire possunt libentissime impendere cogito: tu tantum nostram infirmitatem sacris orationibus et piis exhortationibus releves, quia non solum propriae aegritudinis molestia, verum etiam communis atque omnipotentis Dei misericordia maxime indigeo, ne deficiam in tribulationibus, in necessitatibus, in periculis et in tentationibus diversis. Hoc ergo scias quia opus quod tibi transmitto, non tantum ex majorum dictis quae
Abbreviated transcription (Latin):
oMino dilectissimo & cultu since iudiẽ¬
rissimo caritatis ualde obsequen¬
do atq uen̾ando patri humberto
ep̃o: rabanus exiguus seruoꝵ d̾i seruus
in xp̃o salutẽ. Acceꝑtis literis sanctitatis
tue. quas ad paruitatẽ meã dirigere uo¬
liusti: ualde gauisus sum: eo qđ tuam
sollertẽ in eis agnoscebã industriã. & in
studio diuinarum literarũ florens ingeni¬
um. Unide ꝓ hoc supplex deo gracias egi :
qui ce tib dedit in legis sue meditacioe
deuotũ hr̃e exertitiũ: & populo suo inde
salubre ꝑcipere documentũ. Igitur quia pa¬
ternitas tua a nr̃a exiguitate ad hoc aliqͣn¬
tulum dignata est querere solatium. ꝓpt̃
amorem dei & uestram ȩtiam in eo dilecti¬
onem humilẽ in hoc oꝑe profiteor me uo¬
bis esse uelle seruitorem: & boni studii
quantum diuina gr̃a anuuerit beniuo¬
lum adtutorem: dei tantum fiat uoluntaᷤᷤ
in prestando effectum qui dedit & uolitn¬
tatem. De cȩc̃o quia dignatus es michi scͥ¬

Expanded text:
omino dilectissimo, et cultu sincerissimae charitatis valde obsequendo, atque venerando Patri, Hunberto episcopo, Rabanus exiguus servorum Dei servus in Christo salutem. Acceptis litteris sanctitatis tuae, quas ad parvitatem meam dirigere voluisti, valde gavisus sum, eo quod tuam solertem in eis agnoscebam industriam, et in studio divinarum litterarum florens ingenium: unde pro hoc supplex Domino gratias egi, quia et tibi dedit in legis suae meditatione devotum habere exercitium, et populo suo inde salubre percipere documentum. Igitur quia paternitas tua a nostra exiguitate ad hoc aliquantulum dignata est quaerere solatium, propter amorem Dei et vestram etiam in eo dilectionem humilem, in hoc opere profiteor me vobis esse velle servitorem, et boni studii, quantum divina gratia annuerit, benevolum adjutorem; Dei tantum fiat voluntas in praestando effectum, qui dedit et voluntatem. De caetero, quia dignatus es mihi scr
Abbreviated transcription (Latin):
Quod filii beniamm non potuerunt delere
iebuseum in iherusalem. nec manasses in ur¬
bib sortis sue non deleuit chananeum. s ha¬
bitauerunt cum eis: postqͣm autẽ confortatus
est isrł fecit eoꝰ tributarios. & delere noluit.
cum flentium. & increpauit isrł ꝓ peccatis
suis atq negligentia.

Expanded text:
Quod filii Benjamin non potuerunt delere Jebusaeum in Hierusalem, nec Manasses, in urbibus sortis suae, delevit Chananaeum, sed habitaverunt cum eis. Postquam autem confortatus est Israel, fecit eos tributarios, et delere noluit. cum flentium, et increpavit Israel pro peccatis suis atque negligentia.
Abbreviated transcription (Latin):
quem michi rogaui a uobis rescribere:
ut poscentis & prestantis pariter affectꝰ
pareat & effectus. Intercedentẽ ꝓ nobis
uestram beatitudinẽ ds dei filius qͥ bo¬
norum auctor est omnium: ꝑpetuo cõ¬
seruet incolumem. Reliquias dilectissi¬
ine quas flagitasti ꝑ portitorẽ horũ a¬
picum transimnii. De reliquo scias me ex
intimo mentis affectu ꝑromptũ semꝑspa
luntas. Fraternitatẽ tuã bene ualere oꝑta¬

Expanded text:
quem mihi rogavi a vobis rescribere, quem mihi rogavi a vobis rescribere, ut poscentis et praestantis pariter affectus pareat et effectus. Intercedentem pro nobis vestram beatitudinem Deus Dei Filius, qui bonorum actor est omnium, perpetuo conservet incolumem. Reliquias, dilectissime, quas flagitasti, per portitorem horum apicum transmisi; de reliquo scias me ex intimo mentis affectu promptum semperquluntas; fraternitatem tuam bene valere,
Abbreviated transcription (Latin):
trum composuit ingenium. non tamneb
propterea ista posco quasi desint nobis is¬
eiuis oꝑis scriptores: habemꝰ namꝙ orige.¬
nem uictormũ. ambrosiũ. Iheronuuꝙ
cassianum: isidorum. augustinũ. Fulgẽ¬
tium⁊ atq pontificem insignem. eloquẽ¬
tissunũq gregorium: & cȩteros patres &
nomina non nȩcesse tibi credimꝰ ȩnumera¬
N : qui in tantum tuȩ sunt industrie cog¬
niti: ut ueracit̃ illorum linguam uestrũ
dicere possim sermonem. ut qđ illi mira
pulchritudine ac nimia longitudine ser¬
monis ꝑferebant: tu eorum uestigia sa¬
gaciter prudent̃ꝙ: sequendo: cominatico
mellifluoq comprebendis sermone. bte¬
ui enim expositione succincta ut ait ysi¬
dorus doctor egregus. non faciunt de
plixitate fastidum. Plixa ergo & occulta
tedet oracio: breuis &̃ aꝑta delectat. Iõ
uestram deprecor clementiã. ut ꝑlectis
istius epistolȩ literulis. & si uest̾ra uo¬
luntas ita oportere iudicauent: iubeatis

Expanded text:
trum composuit ingenium. Non tamen trum composuit ingenium. Non tamen propterea ista posco quasi desint nobis istius operis scriptores: habemus namque Origenem, Victorinum, Ambrosium, Hieronymum, Cassianum, Isidorum, Augustinum, Fulgentium, atque pontificem insignem, eloquentissimum Gregorium et caeteros Patres, quorum nomina non necesse tibi credimus enumerari. Qui in tantum tuae sunt industriae cogniti, ut veraciter illorum linguam vestrum dicere possim sermonem, cum quod illi mira pulchritudine ac nimia longitudine sermonis proferebant, tu eorum vestigia sagaciter prudenterque sequendo, commatico mellifluoque comprehendis sermone: brevi enim expositione succincta, ut ait Isidorus doctor egregius, non faciunt de prolixitate fastidium; prolixa ergo et occulta taedet oratio, brevis et aperta delectat. Ideo vestram deprecor solertiam ut perlectis istius epistolae litterulis, et si vestra voluntas ita oportere judicaverit, jubeatis
Abbreviated transcription (Latin):
tus patrum auctoritate precedentiũ: iugil
atꝙ indefessus utilis ꝙ in domo dñi sẽꝑ
existas. Scriptum namꝙ legimus. non pͥo¬
cest ciuitas occultari suꝑ montem posita.
Item alio in loco. Nemo̾ accendit lucerna.
&e̾ ponit eam sub medio: s magis suꝑ can¬
delabrum ut luceat omnib qui in domo
sunt. Auditum enim habeo suꝑ eptaticũ
uos fecisse sermonem. ac suꝑ quatuone
acdiuuante gracia. paricerq uȩt̃um snni¬
centem auctoritate: multa utiliterꝰ scri¬
bendo dictasse. Quaꝑpt᷑ causa familiari¬
tatis uestram obsecro fraternitate̾. st
michi scribere: michiq tua dirigere stu¬
deas opuscula. quȩ ex uęt̾um ȩcclesiasti¬
corum sentenciis quasi flores diuerlis ee¬
pratis electi domum dñi ornant. a quẽ¬
cumq se amantẽ cdecorant. Deniq quia
postulata michi credo qł concedas: mit¬
to menbrana in quib opto eos pͥmum
suscipiam libros. quos suꝑ eptaticum ues¬

Expanded text:
tus Patrum auctoritate praecedentium, vigil tus Patrum auctoritate praecedentium, vigil atque indefessus utilisque in domo Domini semper existas; scriptum namque legimus: Non potest civitas occultari supra montem posita; item alio in loco: Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio, sed magis super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. Auditum enim habeo, super Eptaticum vos fecisse sermonem, ac super Evangeladjuvante gratia, pariterque veterum innitente auctoritate, multa utiliter scribendo dictasse: quapropter, causa familiaritatis, vestram obsecro fraternitatem ut mihi scribere mihique tua dirigere studeas opuscula, quae ex veterum ecclesiasticorum sententiis, quasi flores ex diversis pratis electi, domum Domini ornant et quemcunque se amantem decorant; denique, quia postulata mihi credo quod concedas, mitto membranas in quibus, opto, eos primum suscipiam libros quos super Eptaticum ves
Abbreviated transcription (Latin):
est diumȩ legis: & quid utilitatis conferat
ecclesiasticis doctorib phylosophia huma¬
na. Quib ꝑlectis in quantum nr̃i ingenb¬
ol fuit capacitas: intellexi illos de omnib
quȩ necessaria sunt sc̃ȩ di eccliẽ laudabilz
magnitudine & breiutate esse compleaos. C¬
te in ueritate dico uobis: quia dici non po¬
test in quanta hilaritate mentis gratula¬
tus gracias egi deo: qui tam utile uas istis
intemporib in sua sca ecclesia hr̃e uoluit.
ex quo ille qui multum & ille qui paruũ
potum quęrit haurire ac bibere potest. ee
ex illa cdie fateor multum desideraui ur̃ȩ
familiaritatis particeps fieri: ut saltm
aliquando longe lateq iam olim disꝑla me¬
rissem uestra accipere scripta. Ac propt̾ea
paucas direxi ad te literulas. fraterna am¬
monens caritate ne mentis acimen otio in¬
erti torpere seuobdormire ꝑmittas: s sedu¬
lo cotidieq sacras scrutandõ scripturas. fre¬

Expanded text:
divinae legis, et quid utilitatis conferat divinae legis, et quid utilitatis conferat ecclesiasticis doctoribus philosophia humana. Quibus perlectis, in quantum nostri ingenioli fuit capacitas, intellexi, illos de omnibus quae necessaria sunt sanctae Dei Ecclesiae laudabili magnitudine et brevitate esse complexos. Certe in veritate dico vobis quia dici non potest in quanta hilaritate mentis gratulatus gratias egi Deo, qui tam utile vas istis in temporibus in sua sancta Ecclesia habere voluit, ex quo ille qui multum, et ille qui parvum potum quaerit, haurire ac bibere possit; et ex illo die, fateor, multum desideravi vestrae familiaritatis particeps fieri, ut saltem aliquando longe lateque jam olim dispersa meruissem vestra accipere scripta; ac propterea paucas direxi ad te litterulas, fraterna admonens charitate ne mentis acumen otio inerti torpere seu obdormire permittas, sed sedulo quotidieque sacras scrutando Scripturas, fre
Abbreviated transcription (Latin):
UyStR Uino meritoq msigni ac pre¬
stantissimo fratri rabano mauro: hure¬
bertus licet indignus infula tam̃ sacer¬
dotali preditus in marcesçibilẽ ȩt̃nȩ sol¬
pitatis in ep̃o ihu salute. Legi literas tu¬
as dulcissime frater̃. quas sancto boneq
memorie uiro haistulfo archiep̃o scripsis¬
R in fronte libelli: quem sudore ꝓpͥo prii
dentissimoq ingenio composusti ad pre¬
dicandũ in anni circulo populo xano.
minici diei. & de festiuitatib sc̃õꝵ.
ac fide spe & caritate: nec non de cȩt̾is uir¬
tutum specieb. Preterea legi & alios t̾res
libros. quos ad eundẽ uen̾abilẽ uirum fe¬
cisti: quos placuit de institucione clericoꝵ
nominari. quorum primus de ecclesiasticis
ordinib &. iiti carismatib diuinis narrat. se¬
cundus continet de officio canonicarũ ho¬
rarum. & de festiuitatib uariis. de ietunis
ce oracionib. Tercius non ignobilit̾ instru¬
it: qualiter discenda atꝙ disserenda scͥptura

Expanded text:
ustri viro meritoque insigni ac praestantissimo Patri, RABANO MAURO, HUNBERTUS, licet indignus, infula tamen sacerdotali praeditus, immarcescibilem aeternae sospitatis in Christo Jesu salutem. Legi litteras tuas, dulcissime frater, quas sancto bonaeque memoriae viro, Haistulfo archiepiscopo, scripsisti in fronte libri quem sudore proprio prudentissimoque ingenio composuisti, ad praedicandum in anni circulo populum Chrisminici diei et de festivitatibus sanctorum, ac fide, spe et charitate, nec non de caeteris virtutum speciebus. Praeterea legi et alios tres libros quos ad eumdem venerabilem virum fecisti, quos placuit de Institutione clericorum nominari, quorum primus de ecclesiasticis ordinibus et quatuor charismatibus divinis narrat. Secundus continet de Officio canonicarum horarum, et de festivitatibus variis, de jejuniis et orationibus. Tertius non ignobiliter instruit qualiter discenda atque disserenda Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
De co quod petantẽ isrł tradidit dñs is
manu eglon regis moab: ẜ eos it̾m misericordi¬
terꝰ liberauit ꝑ aoch filium hiera ambi¬
dextrum qui interfecit eglon.
rahel.

Expanded text:
De eo quod peccantem Israel tradidit Dominus in manu Eglon regis Moab, sed eos iterum misericorditer liberavit per Aod, filium Hierte, ambidextrum, qui interfecit Eglon. rael.
Abbreviated transcription (Latin):
Dͦ e eo qa fili isrł post mortẽ Iosue consulu li¬
erunt dñm quis eorũ dux contra chana¬
neos fieri deberet & de interfectione adomiberecl
regis & obpugnatione chananeorũ: ac urbis
Sert eo qł calepħ spopondit filiã suã uxorẽ ui¬
ro qui ꝑcuteret cariathsepher. & qł axa filia
chaleb petit patrem dare sibi terram irriguã¬

Expanded text:
De eo quod filii Israel post mortem Josue consuluerunt Dominum quis eorum dux contra Chananaeos fieri deberet. Et de interfectione Adonibezerch regis, et oppugnatione Chananaeorum ac urbis De eo quod Caleb spopondit filiam suam uxorem viri qui percuteret Cariatsepher. Et quod Axa filia Caleb petit patrem dare sibi terram irriguam
Abbreviated transcription (Latin):
cuitum: & tradiderit omnes mimicos in ma¬
nu ur̃a. & subiecta sit terra coram dño. & co¬
ram populo eius. Prebete igitur corda ur̃a¬
trum: & consurgite & edificate sanctuariũ
dño deo. Qđ dauid precipit cunctis princi¬
ꝑib ifrahel. ut adiuuarent salomonem filiũ
suum in opere templi: oftendit qđ lex &
prophete firma auctoritate docebant. ut
omnes qui principatum in israhel rite gere¬
rent. hoc est qui scientia & uirtutib in eccłia
eminerent. uerum salomonem in edificio do¬
mus spiritalis adiuuarent: recte scilicet docẽ¬
do ac bene iuuendo. Unde moyses ad ipsos
filios israhel ait. Prophetam uob̃ suscitabit
dñs de fratrib uestris tamqͣm me: ip̃m au¬
dietis. Et erit omnis quicumq non audie¬
rit prophetam illum: & exterminabitur a¬
mina eius de populo suo. Sic & ipse daiuid
muisticos oꝑatores & iiuistros templi dñi in¬
stituens: dicit in psalmis. Afferte dño filuid̾i:

Expanded text:
cuitum, et tradiderit omnes inimicos in macuitum, et tradiderit omnes inimicos in manum vestram, et subjecta sit terra coram Domino et coram populo ejus. Praebete ergo corda trum, et consurgite et aedificate sanctuarium Domino Deo. Quod David praecepit cunctis principibus Israel ut adjuvarent Salomonem filium suum in opere templi, ostendit quod lex et prophetae firma auctoritate docebant ut omnes qui principatum Israel rite gererent, hoc est, qui scientia et virtutibus in Ecclesia eminerent, verum Salomonem in aedificio domus spiritualis adjuvarent, recte scilicet docendo ac bene vivendo. Unde Moyses ad ipsos filios Israel ait: Prophetam vobis suscitabit Dominus fratribus vestris, tanquam meipsum audietis. Et erit, quicunque non audierit prophetam illum, exterminabitur anima ejus de populo suo . Sic et ipse David mysticos operatores et ministros templi Domini instituens dicit in Psalmis: Afferte Domino, filii Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
phete securi uerbi dei cȩdendo ac poliendo ad
constructionẽ domus dei. decentissime p̃pa¬
rabant. Habes quoq: plurimos artifices. la¬
tomos. & cȩmentarios: artificesq lignorum¬
& omnium artiũ ad faciendum opus pruden¬
tissimos in auro & argento. & ere. & ferro.
Arcifices domus dĩ predicatores sunt sancti:
qui aliquando latomorũ. aliquando uero cȩ¬
mentariorũ. aliqͣndo etiam carpentarioꝵ.
aliquando fabroꝵ auti & argenti. & cȩt̃oꝵ
metalloꝵ nomine propt̃ diuersas actiones
nuncuꝑant᷑: quia iuxta qualitatẽ auditoꝵ
formari debent sermones p̃dicantiũ. Alit̃
enim docendi sunt sapientes: atq alit̃ insi¬
pientes. Alit̾ suꝑbi. alit̃q humiles: & aliter
fortes. atq aliter iufirmi sunt imbuendi.
Precepit quoq dauid cunctis principibus
israhel : ut adiuuarent salomonẽ filium
suum. Cernitis inquiens qđ dñs ds̃ uester
uobiscum sit. & ded̾it uobis requiem ꝑ cir¬

Expanded text:
rophetae, securi verbi decidendo et poliendo, ad rophetae, securi verbi decidendo et poliendo, ad constructionem domus Dei decentissime praeparabant. Habes quoque plurimos artifices, latomos et caementarios, artifices quoque lignorum omnium artium, ad faciendum opus prudentissimos in aureo et argento, aere et ferro. Artifices domus Dei praedicatores sunt sancti, qui aliquando latomorum, aliquando vero caementariorum, aliquando etiam carpentariorum, atque fabrorum auri et argenti, et caeterorum metallorum nomine propter diversas actiones nuncupantur, quia juxta qualitatem auditorum formari debent sermones praedicantium. Aliter enim docendi sunt sapientes, atque aliter insipientes; aliter superbi, aliter humiles, et aliter fortes, atque aliter infirmi sunt imbuendi. Praecepit quoque David cunctis principibus Israel ut adjuvarent Salomonem filium suum: cernitis, inquiens, quod Dominus Deus vester vobiscum sit, et dederit vobis requiem per cir
Abbreviated transcription (Latin):
fecti numĩ demonstrant. Centenariũ ergo
numerum & millenarium: ꝑfectos esse ne¬
mo ambigit. Similiter & in talenti not̾e
qd cet̾is pond̾ib magnitudinẽ pͥminet. ꝑ¬
fectio eiusdem rei oftenditur. Qd uero di¬
cit eris & ferri non esse pondus: significat
diunoꝵ testimonioꝵ firmitatẽ non esse
estimabilẽ. quia constat eam esse incoru¬
mutabilem. Unde saluator in ȩuuange¬
lio acd discipulos ait. Nolite putare qũ
ueni soluere legem aut ꝓphetas: nonue¬
n soluere. sed adimplere. Amen quape
dico uob iota unum aut unus apex non
preceribit alege donec omnia fiant. Et alibi.
Celum inquit & terra transient: uerba autẽ
mea non transient. Ligna & lapides pretẽa
dauid preparauit ad uniu̾sa inꝑendia edifi¬
cationum: quia diu̾sas hominũ ꝑsonas. qͣs
lignorum & lapidum nomina notant. lig¬
norum scilicet proꝑter elationẽ mentis. &
lapidum ꝓpter duriciam cordis. Lex & ꝑ¬

Expanded text:
fecti numeri demonstrant. Centenarium ergo fecti numeri demonstrant. Centenarium ergo numerum et millenarium perfectos nemo esse ambigit. Similiter et in talenti nomine, quod caeteris ponderibus magnitudinis praeminet, perfectio ejusdem rei ostenditur. Quod vero aeris et ferri dicit non esse pondus, significat divinorum testimoniorum firmitatem non esse aestimabilem, quia constat eam esse incommutabilem. Unde Salvator in Evangelio ad discipulos ait: Nolite putare quoniam veni solvere legem aut prophetas; non veni solvere, sed adimplere. Amen quippe dico vobis: iota unum aut unus apex non praeteribit a lege donec omnia fiant . Et alibi: Coelum, inquit, et terra transient: verba autem mea non transient . Ligna et lapides praeterea David praeparavit ad universa impendia aedificiorum, quia diversas hominum personas, quas lignorum et lapidum nomina notant lignorum scilicet propter elationem mentis, et lapidum propter duritiam cordis lex et p
Abbreviated transcription (Latin):
nuent: tamen figuraliter significant indige¬
tiam litere legalis. que scientiȩ multiplici
deseruit noui testamenti. Nam ipsa ꝓpt̃ in¬
firmitatẽ & mnutilitatẽ eius. nichil ad ꝑfectũ
adduxit: sicut apostolus testatur dicens.
Lex enim est exemplar uerorũ atq cȩles¬
t̾ium umbram habens futurorũ bonoium.
Nam ipsam exprimens imaginem rerum:
Quam & elementum huiꝰ mundi alibi nun¬
cupauit. Omnis enim tes t̾rena si comparet᷑
celestib. & temporalia adequentur ȩt̾nis.
quasi parua esse uidentur. Attam̃ structu¬
ra. quȩ in altum surg̃e nititur: ut in imo
fundamenta collocet necesse est. & sic ad
excelsiora ꝓueatur. Preparauit dauid in¬
pensas domus dñi auritalenta centũ milla
&e argenti mille milia talentoꝵ: cum patres
uetis testamenti in scͥpturis suis. & sensuᷤᷤ
pfunditatẽ. & eloqͥi uenustatẽ copiose in¬
serebant. Quorum ȩtiã ꝑfectionem: per¬

Expanded text:
nuent, tamen figuraliter significant indigenuent, tamen figuraliter significant indigentiam litterae legalis, quae scientiae multiplici deservit Novi Testamenti. Nam ipsa propter infirmitatem et inutilitatem ejus nihil ad perfectum adduxit, sicut Apostolus testatur, dicens: Lex enim est exemplar verorum atque coelestium, umbram habens futurorum bonorum, non ipsa exprimens imaginem rerum ; quam et elementum hujus mundi alibi nuncupavit . Omnis enim res terrena si comparetur coelestibus, et temporalia si adaequentur aeternis, quasi parva esse videntur. Et tamen structura, quae in altum surgere nititur, et in imo fundamenta collocet necesse est, et sic ad excelsiora provehatur. Praeparavit David impensas domus Domini, auri talenta centum millia, et argenti mille millia talentorum, cum patres veteris testamenti in scriptis suis et sensus profunditatem et eloquii venustatem copiose inserebant, quorum etiam perfectionem per
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Eo ponam ait in scłm scłi semen eius: &¬
spiritu sancto. ꝑ omnia secula seculoꝵ. Thronꝰ
autem enis. potestas est futuri iudicii: quȩ
tanta ueritate ꝑ agenda est. ut sanctis omnib¬
cȩlesti claritate perfulgeat. Sciendum sane
alios esse dies istos. qui sibi uicaria reuolutiõe
suecedunt: & illum futurũ qui continua luce
ꝑpetuus est. De quo in octoge simo tc̃io psal¬
mo dictum est. Quia melior est dies una in
atriis tuis suꝑ milia. Aut m̃ito dies oeli sit dic¬
tus: qui obiectu telluris tenebras non potest
habere nocturnas. Ecce ego in pauꝑtatula iu̾
preꝑaui inpensas domus dñi: auri talenta
centum milia. & argenti mille milia talentoꝵ
Ers uero & ferri: non est pondus. Uincitur
enim numerus magnitudine. Ligna & lapi¬
des preparaui ad uiũsa inpendia. Qd dauid¬
in pauꝑtate. se dicit impensas domꝰ dñi pre¬
parasse. licet hec uerba humilitatẽ eius insi¬

Expanded text:
sunt. Et ponam, insunt. Et ponam, inSpiritu sancto per omnia saecula saeculorum. Thronus autem ejus potestas est futuri judicii: quae tanta veritate peragenda est, ut sanctis omnoelesti claritate praefulgeat. Sciendum sane alios esse dies istos, qui sibi vicaria revolutione succedunt; et illum futurum, qui continua luce perpetuus est, de quo in octogesimo tertio psalmo dictum est: Quia melior est dies una in atriis tuis super millia. Aut merito dies coeli sit dictus, qui objectu telluris tenebras non potest habere nocturnas praeparavi impensas domus Domini, auri talenta centum millia, et argenti mille millia talentorum; aeris vero et ferri non est pondus, vincitur enim numerus magnitudine; ligna et lapides praeparavi ad universa impendia. Hain paupertate se dicit impensas domus Domini praeparasse, licet haec verba humilitatem ejus insi
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ maria post dñm xp̃m alt̾m peperisse cre
datur: S bene dicitur primogenitus: qͣmuis so¬
lus ꝑbetur ex patris substantia genitus. Ipse enĩ
dicit. Ego sum alpha &̃ u. nouissimꝰ &̾ pͥmꝰ. ini¬
tium cẽ finis. princeps & origo dauid: ut mĩto
sermo iste questionẽ habere non debeat. qͣndo
ipsum ce pͥncipium constat esse & finem. Ponam
constituã dicit: sicut in scdõ psalmo dicit. Ego
Autẽ constitutus sum rex ab eo Excelsum pre
regib tetrȩ sicut ꝙ in septuagesimo pͥmo psal¬
mo dictum est.: & adorabunt eum omnes regeᷤᷤ
terre. In ec̃num inquit seruabo illi misericordiã
meam: && testamentũ meum fidele ipsi. Et ħ
a forma diciturꝰ serui: quia misericordiã patͥs
et̾no uidelicet honore suscepit. cui ꝑpetua data
est potestas ĩn celo & in terra. Testam̃tũ uero
fidele est illi: quando quȩcumꝙ prophetȩ de
ipso p̃dixerunt. integ̾rima ueritate completa

Expanded text:
semsemdatur? Sed bene dicitur primogenitus, quamvis solus probetur ex Patris substantia genus: Ipse enim dicit: Ego sum alpha et omega, novissimus et primus, initium et finis, princeps et origo David, ut merito sermo iste quaestionem habere non debeat, quando ipsum et principium esse constat et finem. Ponam, constituam dicit, sicut in secundo psalmo ait: Ego autem constitutus sum rex ab eo excelsum prae regibus terrae, sicut in septuagesimo primo psalmo dictum est: Et adorabunt eum omnes reges terrae. In aeternum, inquit, servabo illi misericordiam meam, et testamentum meum fidele ipsi. Et hoc a forma dicitur servi, quia misericordiam Patris aeterno videlicet honore suscepit, cui perpetua data est potestas in coelo et in terra . Testamentum vero fidele est illi, quando quaecunque prophetae de ipso praedixerunt, integerrima veritate completa
Abbreviated transcription (Latin):
sib: ab solute debellatur iniquitas iudeorum
q hereticorũ. Quid enim ȩuidentiꝰ. quid planiꝰ.
ut esse credatur filius qui inuocat ꝑatrẽ: & rur¬
sum credatur esse paterꝰ qui appellat filium:
Nam quamuis hȩc duo nomina relatiua sibi
sint. unũꝙ sufficiat dici. ut amborũ uirtus poᷤᷤ¬
sit intelligi: tamen ut omnẽ scrupulũ ambi¬
guitatis exelud̾et. utraꝙ posuit. utraq firma¬
uit. & adhuc non desinit iudeoꝵ insania deuia¬
re ꝓteruia: dum erroris fuerit causa sublata.
Quod autem sequit᷑. & ego pͥmogenitũ ponam
illũ. excelsũ ꝑre regib terre: perscrutandũ eti¬
am nob̃ est quare dixerit pͥmogenitũ. quasi uͦ
pater sic genuerit substantialit᷑ filiũ. ut subseq̃¬
retur & alius. Et hoc locutionis genus scriptu¬
rȩ diuinȩ constat esse propͥum: sicut est & ill
in ȩuuangelio de ioseph & maria ubi ait. Et nꝰ
cognouit eam donec peperit filiũ suum pͥmo¬
genitũ. Numquid consequens erit: lit ut u̾go

Expanded text:
rsibus absolute debellatur iniquitas Judaeorum et haereticorum. Quid enim evidentius, quid planius, ut esse credatur filius, qui invocat patrem, et rursum credatur esse puer, qui appellat filium? Nam quamvis haec duo nomina relativa sibi sint, unumque sufficiat dici, ut amborum virtus possit intelligi, tamen ut omnem scrupulum ambiguitatis excluderet, utraque posuit, utraque firmavit, et adhuc non desinit Judaeorum insana deviare protervia, dum erroris fuit causa sublata. Quod autem sequitur: Et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae, perscrutandum et nobis est, quare dixit, primogenitum, quasi vero Pater sic genuit substantialiter Filium, ut subsequeretur et alius. Et hoc locutionis genus Scripturae divinae constat esse proprium, sicut est et illud in Evangelio de Joseph et Maria, ubi ait: Et non cognovit eam, donec peperit filium suum primogenitum . Nunquid consequens erit ut virgo
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua compulsi. deum ꝑutant sortib exem¬
plo apostolorum esse consulendũ: uideant.
hos ipsos apostolos non nisi collecto fratrum
cetu & precib ad deum fusis egisse. Descrip¬
sitq eos semeias filius nathahel scriba leuites
coram rege &e principib. & sadoc sac̃dote. &¬

Expanded text:
aliqua compulsi Dominum putent sortibus, exemaliqua compulsi Dominum putent sortibus, exemplo apostolorum, esse consulendum, videant, hoc ipsos apostolos non nisi collecto fratrum coetu, et precibus ad Deum fusis egisse. Descripsitque eos Semeias, filius Nathanael, scriba Levites, coram rege et principibus, et Sadoc sacerdote,
Abbreviated transcription (Latin):
sors: & inter potentes defimiet. In nouo quoꝙ:
testamento idest in actibus apostolorum: sors
mathiam designauit apłm. Paulum eciam id̾
apls scribens ad ephesios. sorte se dicit uocatũ:
scdm ꝓpositum qui omnia oꝑatur. scdm̃ con¬
silium uoluntatis suȩ. nec non ad thessalonicẽ¬
ses scribens dicit. Gratias inquit agentes dõ
patri qui idoneos nos fec̾: in parte sortis sanctoꝵ.
in lumine. S cum multa legantur. tam in ue¬
teri qͣm in nouo testamento sortib fuisse diui¬
sa: nemo ausus est negare ꝑ eam diuinitꝰ esse
monstratũ qđ mens deuota peticione supplici
postulauit. Tamen non temere nec indifferen¬
ter sortib est credendũ: cum pͥuilegia singu¬
lorum ut iheronimꝰ ait. cominunẽ lege̾ facere¬
omnino non possint. nec diuinitas aliquomͦ
ab humana curiositate temptari debet. iux¬
ta id qđ scriptum est: non temptabis dñm de¬
um tuum. Uerumtamen qd siqͥ necessitate

Expanded text:
sors, et inter potentes definiet . In Novo quoque sors, et inter potentes definiet . In Novo quoque Testamento, id est, in Actibus apostolorum, sors Matthiam designavit Apostolum . Paulus etiam idem apostolus scribens ad Ephesios sorte se dicit vocatum secundum propositum ejus qui omnia operatur secundum consilium voluntatis suae . Sic enim ad Colossenses scribens dicit: Gratias, inquit, agentes Deo Patri, qui idoneos nos fecit in parte sortis sanctorum in lumine . Sed cum multa legantur tam in Veteri quam in Novo Testamento sortibus fuisse divisa, nemo ausus est negare per eam divinitus esse monstratum, quod mens devota petitione supplici postulavit. Tamen non temere nec indifferenter sortibus est credendum, cum privilegia singulorum, ut Hieronymus ait, communem legem facere non possint. Nec divinitas aliquomodo ab humana curiositate tentari debet, juxta quod scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum . Verumtamen, quod si qui necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit qđ nȩmo tite ꝑuenit ad ministeriũ
sanc̾tuarii. & ad pͥncipatũ sacerdocii. insi per
ȩlectionem ordinationis de. Unde hic exclu¬
ditur omnis suꝑbiȩ fastus. ꝙ omnis t̃renȩ cu¬
piditatũ affectus: nec non & symoniacȩ pestis
auariciȩ. Neq ulli licet hoc pecunia appetere:
quod diuma largitas humilib gratuito mu¬
nere solet conferre. Nec sine misterto illud̃ est
quod dicitux dauid utrasq familias int̾ se diuisis¬
se sortib. Uerum ista sors in scripturis diuins
tam sepe cominemoratur: ut magnũ nescio qͥd
duuni iudicii gestare uideaturꝰ archanum.
Scriptum est enim in leuitico unam sortem
dño dari: & unam a pompeio idest transiisso¬
ri. Item moyses quibusdam tͥbubus trans iorda¬
nͥem sortem t̾rȩ diuisit: ih̃s quoq filius nauȩ
terram repmissionis filiis israhel sorte missa
distribut. Sors quoꝙ ionam ꝑdidit latentẽ:
& in salomone legitur. Contradictiones cohiba

Expanded text:
ostendit, quod nemo rite pervenit ad ministerium ostendit, quod nemo rite pervenit ad ministerium sanctuarii, et ad principatum sacerdotii, nisi per electionem ordinationis Dei. Unde hic excluditur omnis superbiae fastus, et omnis terrenae cupiditatis affectus, nec non et simoniacae pestis avaritiae; neque ulli licet hoc pecunia appetere, quod divina largitas humilibus gratuito munere solet conferre. Nec sine mysterio illud est quod dicitur David utrasque familias inter se divisisse sortibus; verum ista sors in Scripturis divinis tam saepe commemoratur, ut magnum nescio quod divini judicii gestare videatur arcanum. Scriptum est enim in Levitico, unam sortem Domino dari, et unam a pompeio, id est, transmissori. Item Moyses quibusdam tribubus trans Jordanem terram sorte divisit. Jesu quoque filius Jesunave terram repromissionis filiis Israel sorte missa distribuit. Sors quoque Jonam prodidit latentem . Et in Salomone legitur: Contradictiones cohibet
Abbreviated transcription (Latin):
eomͦ se ostendens ad unius plenitudinẽ scͥ¬
bere. Et in proũbiis salomonis hoc antea
prefigurans. sapientia edificauit sibi do¬
mum. & suffulsit eam columpnis .uͭ ͤ. Porto
id qđ in filiis elearar principes familiarũ
sexdecim fuerunt ordinati. & in filiis itha¬
mar tantum mͦ octo: ad eandem significati¬
onem respicit. qđ nimirum ecclesia ad com¬
parationem synagoge duplicẽ habet grãm.
In sexdecim ergo duplex constat octonarius:
in lege octaua die carnalis circumcisio a¬
gi fuerat instituta. In euuangelio uęro &̾¬
spiritalis circumcisio cordium. & futura cor¬
porum eodem numero expressa est resurrec̃¬
t̾io: quando hi qui euuangelicarũ octo be¬
axitudinũ spȩties rite in hac uita seruaue¬
runt. ad eternȩ remunationis in gelesti reg¬
no conscendent p̃mium. Qđ cium subiungit᷑.
erant enim pͥncipes sanctuatii. & principes
dĩ. tam de filiis elearar qͣm de filiis ithamar:

Expanded text:
et modo se ostendens ad unius plenitudinem scriet modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere . Et in Proverbiis Salomonis hoc antea praefigurans: Sapientia sibi aedificavit domum, et suffulsit eam columnis septem . Porro id quod in filiis Eleazar principes, per familias, sedecim fuerint ordinati, et in filiis Ithamar tantummodo octo, ad eamdem significationem respicit, quod nimirum Ecclesia ad operationem synagogae duplicem habet gratiam. In sedecim ergo duplex constat octonarius, et in lege octava die carnalis circumcisio agi fuerat instituta. In Evangelio et specialis circumcisio cordium, et futura corporum eodem numero expressa est resurrectio, quando hi qui evangelicarum octo beatitudinum species rite in hac vita servaverunt, ad aeternae remunerationis in coelesti regno conscendent praemium. Quod enim subjungitur: Erant enim principes sanctuarii et principes Dei, tam de filiis Eleazar, quam de filiis Ithamar:
Abbreviated transcription (Latin):
honoris leuitici ascendit: eorum typus est.
qui ꝑ redemptorẽ nr̃m de gente iudea. &
figurali legis ac cerimoniarũ obseruantia.
noui testament tranilati sunt cultũ. Recte
ergo ibi amarus gens iudea nincupatur.
quia licet in pͥmogeniti loco a dño eligeret᷑
& angeloꝵ obsequiis ac eibo cȩlesti bene fuissẽt¬
in deserto educata : tamen amaritudinẽ ꝑ ro¬
teruie suȩ numqͣm ꝑ fecte amisit. Unde ei
ꝑ prophetã ipse dñs dicit. Ego quidem te
plantaui uineam meam ȩlectam. omne sem̃
uerum. Quomodo conuersa es in amaritudi¬
nem uitis alienȩ: Et tt̃m. Expectaui inquit
ut faceret uuas: & fecit labruscas. Ob hoc
utiq plures ex filiis elearar qͣm ex filiis ita¬
mar electi sunt ad sacerdotiũ: quia plures
filii deserte. magis qͣm eił que habet uirũ.
atꝙ ipsa que diu erat sterilis peꝑit septẽ:
& que multa in filuis. infirmata est. Septe¬
nario ergo numero ꝓpter seꝑtiformẽ sp̃m

Expanded text:
honoris Levitici ascendit, eorum typus est, honoris Levitici ascendit, eorum typus est, qui per Redemptorem nostrum de gente Judaea et figurali legis ac caeremoniarum observantia Novi Testamenti translati sunt cultum. Recte ergo ibi, amarus, gens Judaea nuncupatur: quia licet primogeniti loco a Domino eligeretur, ac angelorum obsequiis ac cibo coelesti bene fuisset educata, tamen amaritudinem proterviae suae nunquam perfecte amisit. Unde ei per prophetam ipse Dominus dicit: Ego quidem te plantavi vineam meam electam, omne semen verum. Quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? Et item: Exspectavi, inquit, ut faceret uvas, et fecit labruscas . Ob hoc utique plures ex filiis Eleazar, quam ex filiis Ithamar electi sunt ad sacerdotium: quia plures filiis desertae magis quam ejus quae habet virum . Atque ipsa quandiu erat sterilis, peperit septem, et quae multa in filiis infirmata est . Septenario ergo numero propter septiformem Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
tramq domũ ce ȩlearar uidelicet & ithamit
ad sacetlotii ministeriũ & pontificatꝰ digni¬
tatem ordinauit. nisi qd redemptor noster
non solum ex iudeis uerum & ex gentibus
eegit. qui sac̃dotio ecclesiastico digne fui¬
gerentur: Pocest quippe in eleatar semiore
tilio ꝯaron: qui interpretatur ds̃ meus ad¬
itor siue dei adiutoriũ. & ꝑnor ꝑ successi¬
onem filioꝵ suorũ summũ sac̃dotiũ tene¬
do leuiticam stirpem regebat. ȩcclesiasticis¬
cerdotũ ac sacrificũ spiritalis accipi figuras
quia ꝑnus legitur ꝑ melchisedech ꝑamis̃
uinum oblatum essẽ sacͥficium. qdđ nimiri
corporis ce̾ sanguinis ap̃i preferebat sacram̃tũ:
quã ꝑ aaron ac leuiticã tribum pecudum inc¬
tinationes institutas & hostias animaliũ:
unde iuxta pauli sentenciam: qui decimas
accepit decimatus est. Ad huc enim leui inlu¬
bis patris erat abrahȩ: quando obuiauit
ei melchisedech. Similit̾ & in ichamarꝰ qui
int̃pretatur amarus. & ꝑ dauid ad culmen

Expanded text:
delicet et Ithamar, et sacerdotii ministerium et pontificatus dignitatem ordinavit, nisi quod Redemptor noster non solum ex Judaeis, verum ex gentibus elegit, qui sacerdotio ecclesiastico digne fungerentur? Potest quippe in Eleazar, seniore filio Aaron qui interpretatur Deus meus adjutor, sive Dei adjutorium, et prior per successionem filiorum suorum summum sacerdotium tenendo Leviticam stirpem regebat ecclesiastici sacerdotii ac sacrificii spiritualis accipi figura: quod prius legitur per Melchisedech panis et vini oblatum esse sacrificium quod nimirum corporis et sanguinis Christi praeferebat sacramentum quam per Aaron ac Leviticam tribum pecudum victimationes institutas et hostias animalium . Unde, juxta Pauli sententiam, qui decimas accepit, decimatus est: adhuc enim Levi in lumbis patris Abrahae erat, quando obviavit ei Melchisedech . Similiter et Ithamar, qui interpretatur amarus, et per David ad culmen
Abbreviated transcription (Latin):
signando demonstrauit: atq ritus imperii
quomͦ tenendus esset racionabilit̃ exposuit.
filii autem israhel scdm̃ numerum suum pͥn¬
cipes familiarum tribum & centuriones.
Qprefecti qui ministrabant regiuxta tur¬
mas suas ingredientes & egredientes ꝑ
b preerant singul & cȩtera. De hoc iose¬
phus ita narrat dicens. Post hȩc autem di¬
iusit exercitum. in quõ hortes. xii. cum du¬
cib suis : q centenariis a trbunis. Habebat
lia urorũ: quos obseruare precepit per
tricenos dies a prima hora usq ad nouis¬
simam salomonem regem cum nullena¬
riis & centenariis. Constituit autẽ iudi¬
cem unius cuiusq cohortis. quem bonu᷑
Iudicauit & iustum: & tutores thesauroꝵ.
& uicuum. ꝙꝰ agroꝵ alios. ac iumentoꝵ. Du
odenarius ergo numerus apostolicum or¬
diuem aptissime designat: quos xp̃c lux
uera quȩ unluminat omnem hominẽ ue¬
mencem in hunc mundũ .xii. horis dies

Expanded text:
signando monstravit, atque ritus imperii signando monstravit, atque ritus imperii quomodo tenendus esset, rationabiliter exposuit.Filii autem Israel secundum numerum suum, principes familiarum, tribuni, et centuriones, et praefecti, qui ministrabant regi juxta turmas suas, ingredientes et egredientes per praeerant singuli, et caetera. De hoc Josephus ita narrat, dicens: « Posthaec autem divisit exercitum in cohortes duodecim cum ducibus suis et centenariis et tribunis. Habebat virorum, quos observare praecepit per tricenos dies a prima hora usque ad novissimam Salomonem regem, cum millenariis et centenariis. Constituit autem in diem uniuscujusque cohortis, quem bonum judicavit et justum, et tutores thesaurorum et vicorum et agrorum alios, ac jumentorum. » Denarius ergo numerus apostolicum ordinem aptissime designat, quos Christus Lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hun
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Hebronitis enim hieria qui incerpretat᷑
timens dñm. princeps constituit᷑: quia initiũ
sapientiȩ est timor dñi. Intellectus bonus om
nib facientib eum. Qui enim ꝑ timorẽ a ma¬
lis actib se cohercet. & bona quȩ ualet agere
studet: ille timoridñi coherens ab eo regitur.
Quod etiam hebron sua interpretacione nõ
inconuenient̃ exprimit. Interpretatur eiũ
coniugiũ. At idem si in timore dñi ꝑseueraue¬
rit. & semet ip̃m semper meborando profic̃e
certauerit: profecto de tumore ad amorem ꝑ¬
ueniet. illum iudelicet qui ꝑfectus foras mit¬
tit timorent᷑ Et non iam seruus s filius nin¬
ni dauid recensiti sunt & inuenti uiri fortissĩ¬
mi in iarer galaad fratresq eius robustioris
etatis. duo milia septingenti principes fami¬
quando ante obitum suum uniũsa ordinauit.
& singula iuxta officta sua disposuit. salomo¬
niq filio suo omnia que facienda erant de¬

Expanded text:
rant. Hebronitis enim Jeria, qui interpretatur rant. Hebronitis enim Jeria, qui interpretatur timens Dominum, princeps constituitur, quia initium sapientiae timnibus facientibus eum . Qui enim per timorem a malis actibus se coercet, et bona, quae valet, agere studet, ille timori Domini cohaerens ab eo regitur. Qui etiam Hebron sua interpretatione non inconvenienter exprimit. Interpretatur enim conjugium. At idem si in timore Domini perseveraverit, et semetipsum semper meliorando proficere certaverit, profecto a timore ad amorem perveniet, illum videlicet, qui perfectus foras mittit timorem ; et non jam servus, sed filius nunni David recensiti sunt et inventi viri fortissimi in Iazer Galaad fratresque eius robustioris aetatis duo milia septingenti principes famiquando ante obitum suum universa ordinavit, et singulos juxta officia sua disposuit, Salomonique filio suo omnia, quae facienda erant de