comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inspiratione s t̾reno mort gererent᷑: T
res tȩsta . s. ꝓpħice gesta interia. s celitꝰ ꝑ
homines. sed diuinitus. Siex cutiant᷑ singu¬
la tantis fecunda misterus. multa sunt im¬
plenda uolumina. S huic oꝑi modꝰ mo¬
derate imponendꝰ nos in alia festinart cõpellit:¬
OPatris mittentis. uerba hec sunt. N
accipies uxorẽ de filiab chanancoꝵ. Surgtis
fuge in mesopotamiã in domũ bathud patris
matris tuȩ & sume tͥ inde uxorẽ de filiab
laban fr̃is matris tuę. Ds̃ aut̃ m̃s benedicat¬
te. & augeat te. & multiplic& te: & eris in
congregationes gentiũ. & det tͥ benedicti¬
onẽ abrahe patris tui. ł & semini tuo postte
ut hores fias terrȩ in colatꝰ tui. quã dedit ds̃
abrabã. Hic iã intelligimꝰ segregatũ semen
iacob ab alio semne isaac: quod factũ est ꝑ
esau: Quando enĩ dictũ ẽ. in isaac uocabi¬
tur tibi scm̃. ꝑtinens utiꝙ̃ semmn ad ciuitatẽ

Expanded text:
inspiratione, sed terreno more gererentur?s o inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellPatris mittentis uerba haec sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum; surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuplicet te; et eris in congregationes gentium; et det tibi benedictionem Abraham patris tui, tibi et semini tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semEsau: quando enim dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen , pertinens usque ad civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. insacram̃to carnis eiꝰ & sanguinis. E i serui¬
unt gt̃s. ipsũ adorant pͥncipes. Ipse ẽ dñs fr̃ĩs
sui. qi popłs eiꝰ dnãtur udeis. Ipsum adorant
filii patris eiꝰ hoc est filii abrahe sedm̃ fidem. qr
& ipse filiꝰ c̃ abrahe scdmñ carnẽ: Ipsũ qui male¬
dixerit maledictus. & qui benedixerit benedi c
tur. qui ab eis errantib expectat᷑ Ecce bene¬
dictionẽ ꝓmissã repetenit maiore ex pauesc̃
isaac. & aliũ se ꝓ alio benedixisse cognoscit:
Miratur & quis nã ille sit ꝑcunctatur. nec
tam̃ se dectptũ ẽẽ c̃queritur. Immo confestim
reudato sibi intus incorde magno sacramento
deuitat indignationẽ. c̃firmat bencdictionẽ:
Quis gͦ inquit uenatus ẽ mͥ uenationẽ & intulit
mͥ. & manducaui ab om̃ib anteqͣ tu uenires
& benedixi eũ & benedictꝰ sit : Quis ñ hic ma¬
ledictionẽ expectar& potiꝰ irati. si hec ñ suꝑna

Expanded text:
num in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus, et qui benedixerit, benedicttur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna
Abbreviated transcription (Latin):
ne di cat᷑. quod ẽ grecc aplastos. quisẽ in ista
ꝑcipienda benedictionc. dolꝰ hominis sine dolo :
Qͥs est dolus simplicis ꝗ̃ fictio ñ mentientis. nͥ
ꝓfundũ misteriũ ucritatis : Ipsa aũ benedictio
qualis ẽ : Ecce inquid odor filii me. tãquã
odor agri pleni quẽ benedix dñs det tibi ds̃
derore cęli. & de ubertate terrȩ multitudi¬
nẽ frum̃ti & uini. & seruient tibi gentes. &
adorent te pͥncipes. & fiere dñs fris tui . xad¬
orabunt te fili: patris tui Qui maledixerit
te maledichis erit. & qui benedi xerit tebenc¬
dictus: Benedictiogͥ iacob p̃dicatio ẽ xp̃i
in om̃ib gentib. Hoc fit. hoc agit᷑: Lex &
illa benedicit᷑ uelut a nescienit qr ipsa nescit̃:
Odore nominis xp̃i sic̃ ager mundꝰ impletur.
eiꝰ ẽ benalictio derore cęli. hoc ẽ de uerboꝵ
gregatione popłoꝵ eiꝰ c̃ multitudo frum̃ti
& uini. hoc c̃ multitudo quã colligit frum̃tũ & ui¬

Expanded text:
ne dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista ne dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixerit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex eilla benedicitur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum gregatione populorum; eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et ui
Abbreviated transcription (Latin):
Uo igitur isaac filii. esau & iacob parit̃
crescunt: pͥmatꝰ maioris transfundit᷑
in minorẽ. ex pacto & placito int̃ illos
eo quod lenticulã quẽ cybũ mmor parauerat
maior in moderatius concupiuit. eo quod p̃cio
pͥmogenita sua frĩ iuratione int̃posita uendidit
Ubi discimus inuescendo. ñ cybi genere. s aui¬
ditate in modesta qͣmq culpandũ. Senescit hau̾s¬
isaac: eiꝰq oculis ꝑsenectã uisus aufert᷑ Uult
benedicere filiũ maiorẽ. & ꝓ illo nesciens bene¬
dic̃ minorẽ. ꝓ fit̃ maiore qͥ erat pilosus. se pa¬
t̃nis manib subponentẽ. hedinis sibi pellib
coaptatis. uelut aliena peccata portantẽ Iste
dolꝰ iacob ne putaretur fraudulentꝰ dolꝰ. & ñ
in eo magne rei misteriũ quereretur. suꝑius
p̃dix̃ scriptura Et erat esau hõ sciens uenari
agrestis. iacob aũ hõ simplex habitans domũ:
Hoc nr̃i quidã int̾p̃tati sunt: sine dolo: Siue
aũ sine dolo. siue simplex. siue potiꝰ sine fictio¬

Expanded text:
uo igitur Isaac filii Esau et Iacob pariter crescunt. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob ne putaretur fraudulentus dolus et non in eo magnae rei mysterium quaereretur, superius praedixit scriptura: Et erat Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictio
Abbreviated transcription (Latin):
pͥusꝗͣ caderent p̃scirt casuros. & pͥuatos lumine ue¬
ritatis. in tenebrosa suꝑbia remansuros. Nam int̾ istũ
nob notissimũ dic̃ & noctẽ. id est inter hanc lucem &
has tenebras uulgatissimas. sensibꝰ nr̃is luminaria cli
ut diuiderent imꝑauit: fiant inqͥt luminaria infir¬
mamento cęli. ut luceant suꝑ terrã. & diuidant int̃

Expanded text:
priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine uepriusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝑtissunc hoc positumẽ: in libro ȩccłastico isto mͦ
Cont malũ bonũ ẽ: & cont̾ mortem uita Sic cont᷑
piũ peccator: Et sic intuere in om̃a oꝑa altissimibina
bina. unũ contra unũ Quãuis itaq diuni sermonis
telligit. ita tam̃. ut quod in obscuro loco intelligit᷑.
uł attestatione rerũ manifestarũ. uł aliis locis minime
dubuis asserat᷑. siue cum multa tractant adid quoq
ꝑueniat᷑ qͦd sensit ille qͥ scripsit: siue id lateat. sed ex
occasione tractandȩ ꝓfundȩ obscuritatis. alia quedã
uera dicantur. ñ mͥ uidet᷑ ab oꝑibꝰ dĩ ab surda senten¬
tia. sicum lux pͥma illa facta ẽ. angłi creati intel¬
ligunt᷑. & int̾ scõs anglõs & inmundos fuisse discre¬
tum. ubi dictũ est. & diuisit ds̃ int̾ lucẽ & tencbras.
& uocauit ds diem lucẽ. & tenebras uocauit noctẽ:
Solus qͥppe ille ista discernere potuit. qͥ potuit etiã

Expanded text:
Apertissime hoc positum est in libro ecclesiastico isto modo: Apertissime hoc positum est in libro ecclesiastico isto modo: Contra malum bonum est et contra mortem uita; sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi, bina bina, unum contra unum. CAPUT XVIIII. Quid seic, alius sic intelligit; ita tamen ut quod in obscuro loco intelligitur, vel attestatione rerum manifestarum, vel aliis locis minime dubiis asseratur; sive cum multa tractantur, ad id quoque perveniatur, quod sensit ille qui scripsit; sive id quidem lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam vera dicantur: non mihi videtur ab operibus Dei absurda sententia, si cum lux illa prima facta est, Angeli creati intelliguntur, et inter sanctos Angelos et immundos fuisse discretum, ubi dictum est, Et divisit Deus inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi anthitetis honestar&. Anthiteta enĩ que appellan¬
tur in ornamentis eloquutionis sunt decentissima. que la¬
tine ut appellent᷑ opposita. uł quod exp̃ssiꝰ dr̃ contra¬
posita. nonc̃ apud nos huiꝰ uocabuli consuetudo: cumta¬
m̃ eisdem ornamentis loquutionis etiã sermo latinꝰ utat᷑.
immo linguę om̃ium gentiũ. Nis anthitetis etiã paulꝰ
apłꝰs in scdã ad chorinthios eplã. illum locũ suauit̃ expli¬
cat ubi ait: Per arma iusticię. adextris & a sinistris:
ꝑglam̃. & ignobilitatẽ. ꝑ infamiã. & bonã famã. Ut
seductores & ueraces. Ut qͥ ignoram᷑. & cognoscim᷑. Qua¬
si morientes. & ecce uiuimꝰ: Ut coerciti. & ñ mortificati
Ut tristes. semꝑ autẽ gaudentes Sicut egeni. multo saut̃
ditantes: Taꝗͣ nichil habentes. & omã possidentes. Sic̃
ergo ista contraria contrarus opposita sermonis pulchri¬
tudinẽ reddunt. ita quandã ñ uerboꝵ sed rerũ eloquen¬
tia cont̾rioꝵ oppostione scli pulchratudo cõponitur

Expanded text:
si antithetis honestaret. Antitheta enim quae appellantur in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae Latine uel appellentur obposita, uel, quod expressius dicitur, contraposita. Non est aput nos huius uocabuli; consuetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, immo linguae omnium gentium. His antithetis et Paulus apostolus in secunda ad Corinthios epistula illum locum suauiter explicat, ubi dicit: Per arma iustitiae dextra et sinistra: per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tamquam nihil habentes et omnia possidentes. Sicut ergo ista contraria contrariis obposita sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam non uerborum, sed rerum eloquentia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conponitur.
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis eiꝰ ñ erat utiq ignarꝰ. & p̃uidebat que bona de maꝰ¬
lis eiꝰ ẽẽt ipse facturꝰ. ꝓpt̾a psalmꝰ ait: Dracho hic quem
firxisti ad illudendũ ei. ut in eo ipso qͦd eum finx̃ lic& ꝑsuã
bonitatẽ bonũ. iã ꝑ suã p̃scientiã p̃parasse intelligatur
angłoꝵ sed uł hominũ crear&. quẽ malũ futurũ ẽẽ p̃¬
scisset: nͥ parit᷑ nosset quibꝰ eos bonoꝵ usibꝰ cõmodar&¬

Expanded text:
e bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam per suam praescientiam praeparasse intellegatur angelorum, sed uel hominum creasset quem malum facturum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodar
Abbreviated transcription (Latin):
rint: in illo habebunt requiẽ sempiternã. Hoc enim &
sabbati uacatione ex p̃cepto legis inuetere dĩ poplõ
figuratũ est. unde suo loco diligentiꝰ arbitror disseren¬
& prius qͦd ad sanctos anglos ad tinet dicendũ putaui.
quȩ huiꝰ ciuitatis & magna pars ẽ. & eobeatior qͦnũꝗͣ
peregrinata. quȩ hinc diuma testimonia suppetant
quantũ satis uidebit᷑. dõ largiente explicare curabo:
sacre littere loquunt᷑ ñ euident̃ dicit᷑. utrũ
uł qͦ ordine creatisint anglĩ. Sed si p̃t̃ mis¬
si ñ st̃ uł cęli nomine ubi dictũ ẽ. in pͥncipio fecit d̾ꝰ¬
eusse dm̃ in die septimo ab om̃ibꝰ oꝑib suis quo̧ fecit.
cũ liber ipse ita sit exorsus In pͥncipio fec̃ ds̃ celũ & ter¬
rã: ut ante celum & trã. nichil aliud fecisse uideat᷑:

Expanded text:
rint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et rint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror disserenet prius quod ad sanctos angelos adtinet dicendum putaui, quae huius ciuitatis et magna pars est et eo beatior, quod numquam peregrinata, quae hinc diuina testimonia subpetant, quantum satis uidebitur, Deo largiente explicare curabo. rae loquuntur, non euidenter dicuel quo ordine creati sint angeli; sed si praetermissi non sunt, uel caeli nomine ubi dictum est: in principio fecit dieuisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus caelum. et terram, ut ante caelum et terram nihil aliud fecisse uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥem significat eoꝵ qͥ reqͥescunt in dõ. sic̃ letitia
domꝰ. letitiã significat eoꝵ qͥ letantur in domo. Etiã¬
si ñ eos domꝰ ipsa. sed alia res aliq lȩtos facit. Quanto
magis si eadem domꝰ pulchritudine sua facit letos ha¬
bitatores. ñ solũ eoloquendi modo lȩta dicat᷑. quod
significamꝰ ꝑ id quod continet. id qͦd continet᷑. sicut the¬
atra plaudunt. prata mugunt. cum in illis homines
plaudant. in his boues mugiant. sed etiã illo qͦ signi¬
ficans eoꝵ letitiã. quos legentes efficit lȩtos: Conue¬
nientissime gͥ cum dm̃ reqͥeuisse ꝓphĩca narrat aucꝰ¬
toritas. significabatur reqͥes eoꝵ qͥ in illo reqͥesct̃. &
qͦs facit ipse reqͥescert. Hoc etiã hominibꝰ qͥbꝰ loqͥtur.
& ꝓpt᷑ quos utiq conscripta ẽ: ꝓmittente ꝓphetia.
quod etiam ipsi pꝰ oꝑabona quȩ in cis & ꝑ eos oꝑat᷑
ds̃. si ad illũ prius in ista uita. ꝑ fidẽ qdãmͦ accesse¬

Expanded text:
requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significans eerum laetitiam quos legentes efficit laetos. conuenientissime itaque, cum deum requieuisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt et quos facit ipse requiescere ; hoc etiam hominibus, quibus loquitur et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia, quod etiam ipsi post bona opera, quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesse
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo uesꝑa quȩ nox congruentibꝰ dici potest. Que tamen
ut dixi cum ad laudandũ & amandũ refert᷑ creatorẽ
recurrit in mane: Et cum hoc fac̾ in cognitione sui & unꝰ
dies est. Cũ in cognitione firmam̃ti qͦd int̾ aquas inferi¬
ores & suꝑiores cęlũ appellatũ ẽ. dies secundꝰ. Cũ in
cognitione terrȩ & maris omĩũq gignentiũ quȩ radi¬
cibꝰ continuata sunt terrȩ : dies tciꝰ. Cũ in cognitione
luminariũ maioris & minoris om̃iumq siderũ: dies
quartꝰ: Cũ in cognitione om̃ium ex aquis animaliũ
nat᷑aliũ atq uolatiliũ. dies qͥntꝰ. Cũ in cognitione
om̃ium animaliũ t̾renoꝵ atq ipsiꝰ hominis. dies sextꝰ:

Expanded text:
ideo uespera, quae nox congruentius dici potest; quae tamen, ideo uespera, quae nox congruentius dici potest; quae tamen, ut dixi, cam ad laudandum et amandum refertur creatorem, recurrit in mane. et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatum est, dies secundus; cum in cognitione terrae ac maris omniumque gignentium, quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium maioris et minoris omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque uolatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius h
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ nr̃is uinde sol pꝰ modũ accensus ẽ. aut lucis nomi¬
ne significata c̃ scã ciuitas in sanctis anglis & spirit¬
uos filii lucis estis & filiidici  sumus noctis neq tene¬
brarum: Si tamen & uesꝑam diei huiꝰ & mane aliqua¬
tenꝰ & congruent᷑ intelligere ualeamꝰ. qm̃ scientia
creaturt in comparatione scientiȩ creatoris qͦdã modo
uesꝑascit: Itẽq lucescit. & mane fit. cũ & ipsa referutꝰ
ad laudẽ dilectionẽq er eatoris. nec in noctẽ uergt᷑.
ubi ñ creator creature dilectione relinqͥtur Deniq
scriptura cum illos dies dinumerar& ex ordine: nus¬
ꝗͣ i sint̃ posuit uocabulũ noctis. N on enĩ ait ali¬
cubi facta c̃nox. sed facta ẽ uesꝑa & factũ ẽ mane
dies unus. Ita dies scds. & ceteri Cognitio qͥppe
creaturȩ inse ipsa decoloratior ẽ: ut ta dica quã cĩl
indĩ sapientia cognoscit᷑. uelut in arte qua factũ est:

Expanded text:
tibus nostris siue unde sol postmodum accensus est; aut lucis nomitibus nostris siue unde sol postmodum accensus est; aut lucis nomine significata est sancta ciuitas in sanctis angelis et spirituos filii lucis estis et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum; si tamen et uesperam diei huius et mane aliquatenus congruenter intellegere ualeamus, quoniam scientia creaturae in comparationem scientiae creatoris quodam modo uesperascit itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque creatoris, nec in noctem uergitur, ubi non creator creaturae dilectione relinquitur. denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis; non enim ait alicubi: facta est nox, sed: facta est uespera et factum est mane, dies unus; ita dies secundus et ceteri. cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in dei sapientia cognoscitur uelut in arte qua facta est;
Abbreviated transcription (Latin):
uł septẽ dierũ. in qͥbꝰ & mane & uesꝑe nominant᷑. donec
omã quȩ his diebꝰ ds fec̃. sexto dic ꝑficiant᷑. septimoq
in magno misterio dĩ uacatio cõmendetur: Qui dies
cuiꝰ modi sint. aut ꝑ difficile nob̾. aut etiam impossibile
e cogitare. quanto magis dicert: Uidemꝰ qͥppe istos dics
notos non habere uesꝑam. nͥ de solis occasu. nec mane
nisi de solis exortu. Illoꝵ autem pͥores tresdies sine so¬
le ꝑacti sunt. qͥdic quarto factus refertꝰ. Et pͥmitꝰ qͥdẽ
lux uerbo dĩ facta. atq inter ipsã & tenebras ds̃ sepa¬
rasse narrat᷑. & candem lucẽ uocasse diẽ. tenebras aũ
noctẽ S qͣlis sit illa lux : & qͦ alternante motu qualẽq
uesꝑam maneq fecerit. remotũ ẽ a sensibꝰ nr̃is. Nec
ut est ita intelligi a nobis potest. qͦd tam̃ sine ulla he¬
sitatione credendum est: Aut eium lux aliqͥ corpo¬
rea c̃. sue in suꝑioribꝰ mundi partibꝰ longe a conspei¬

Expanded text:
 nominantur, donec omnia quae his diebus fecit deus sexto perficiantur die septimoque in magno mysterio dei uacatio commendetur: qui dies cuius modi sint aut perdifficile nobis aut impossibile est cogitare, quanto magis dicere. Videmus quippe istos dies notos non habere uesperam nisi de solis occasu nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priorum tres dies sine sole peracti sunt. qui die quarto factus refertur. et primitus quidem lux dei uerbo facta atque inter ipsam et tenebras deus separasse narratur et eandem lucem uecasse diem, tenebras autem noctem. sed qualis illa sit lux et quo alternante motu qualemque uesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris nec ita ut est intellegi a nobis potest; quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. Aut enim aliqua lux corporea ■ est, siue in superioribus mundi partibus longe a conspec
Abbreviated transcription (Latin):
UNc ꝓpt̾ tres theologias quas greci dicunt
mythicon physicon politicen. latine aut̃
dici possunt. fabulosa. naturalis ciulis. qͦd
cultores liberrime rephender̃. neq de ciuili cuiꝰ illa
pars ẽt̃ conuincitur. eo usq & ista simillima. uł &iã
dettrior inuenit᷑. sꝑanda c̃ uita ęt̾na: Sicui satis ñ
sunt: quȩ in hoc uolumine dicta sunt: adiungat &iã
illa. quȩ in suꝑiorib libris. & maxime quarto dest¬
licitatis datore dõ pluruna disputata sunt. Nam cui
nͥ uni felicitati ꝓpt̾ ettrnã uitã consctrandi homi¬
nes essent. sidea felicitas esset: Quia uͦ ñ dea. sed munꝰẽ
dĩ. cui dõnꝰ datori felicitatis consctrindi sumꝰ. qͥ ȩttrnã ui¬
tam ubi utra ẽ: & plena felicitas pia caritate diligimꝰ:

Expanded text:
unc propter tres theologias, quas Graeci dicunt mythicen, physicen, politicen, latine autem dici possunt, fabulosa, naturalis, civilis; qumque deorum cultores liberrime reprehenderunt, neque de civili, cujus illa pars esse convincitur, ejusque et ista simillima vel etiam deterior invenitur, speranda est aeterna vita; si cui satis non sunt quae in hoc volumine dicta sunt, adjungat etiam illa quae in superioribus libris, et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam vitam consecrandi homines essent, si dea felicitas esset? Quia vero non dea, sed munus est Dei; cui Deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam vitam, ubi vera est et plena
Abbreviated transcription (Latin):
S. qͦd anime natura ꝑid qͦd in mortalis c̃ creata. sincqͣ¬
licumq uita eẽ ñ potest. sũma ẽ eiꝰ mors alienatio a
uita dĩ. in eternitate supplicii. Uitã gͥ et̾nã id estsinc
ullo fine felicẽ solus illedat: qͥdat ucrã felicitatẽ:
Quã qm̃ illi qͦs colit thedlogia ista cuulis dare ñ posse
conuicti sunt. ñ solum ꝓpt̾ ista temꝑalia atq frena
quod suꝑiorib quinq libris ostendimꝰ.s multo magis
ꝓpt̾ ȩternã. quȩ pꝰ mortẽ futura ẽ.: qͦd isto uno etiã
illis cooꝑantib egimꝰ colendi ñ sunt: S qm̃ ueterno¬
sc̃ consuctudinis uis nimis in alto radices hab&. sicuide
ista ciuili theologia respuenda atq uitanda parum
udeor disputasse: in aliud uolum̃. quod huic opitu¬
lante dño conungendũ ẽ animũ intendat:
UI.

Expanded text:
d animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque libris ostendimus, sed multo magiseternam, quae post mortem futura est, quod isto uno etiam illis cooperantibus egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum est, animum intendat. II.
Abbreviated transcription (Latin):
pitudinc coluntur. & nͥ ita colantur multo turpiꝰ uras¬
cuntur. atq ad hoc sesps in mundissimos confitent᷑. pato
exhis quȩ dicta sunt nemuinc̃ dubitare oportere. Por¬
Nam si anima in penis uiuit eitrine. qͥb & ipse sp̃c̃ cru¬
ciabunt᷑ in mundi. illa morsẽ potius et̾na. quã uita:¬

Expanded text:
pitudine coluntur, et nisi ita colantur, multo turpius irascuntur, atque ob hoc se spiritus immundissimos confitentur, puto ex his quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. PorNam si anima in poenis vivit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur immundi, mors est illa potius aeterna, quam vita
Abbreviated transcription (Latin):
tur utiq regnaturꝰ: secutꝰ iste psalmꝰ adiunx̃
atq ait: Euertisti testam̃tũ serui tui. ꝓpha¬
nasti in terra scĩtate eiꝰ: Destruxisti om̃s mace¬
rias ciꝰ : posuisti munitiones eiꝰ for midinẽ:
Diripuer̃ eũ om̃s transcuntes uiam: factus ẽ
ob ꝓbriũ uicinis suis Exaltasti dextãm de¬
pͥmentiũ eiꝰ. tocundasti om̃s in imicos eiꝰ Auer¬
tisti ad uitoriũ gladii eiꝰ. & ñ es opitulentꝰ ei
in bello: Dissoluisti eum ab emundatione.
sedem eiꝰ in terra collisisti Minorasti chies se¬
dis eiꝰ. ꝑfudisti eum confusione Hec om̃a
uener̃ suꝑ ancillã iherlm̃: inqua regnauer̃
non nulli etiã filii libẽ. regnũ illud tenen¬
tes in dispensatione temꝑali. regnũ aut̃ celes¬
tis iherłm̃ cuiꝰ erant filii in uera fide haben¬
tes. & in uero xpo sꝑantes Quomͦ aut̃ ista ue¬
nerint suꝑ illud regnũ. in dex ẽ rerũ gestaꝵ

Expanded text:
tur utique regnaturus, secutus iste psalmus adiunxit tur utique regnaturus, secutus iste psalmus adiunxit adque ait: Euertisti testamentum serui tui, profanasti in terra sanctitatem eius; destruxisti omnes macerias eius, posuisti munitiones eius formidinem; diripuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius, perfudisti eum confusione. Haec omnia uenerunt super ancillam Hierusalem, in qua regnauerunt nonnulli etiam filii liberae, regnum illud tenentes in dispensatione temporaria, regnum autem caelestis Hierusalem, cuius erant filii, in uera fide habentes et in uero Christo sperantes. Quo modo autem ista uenerint super illud regnum, index est rerum gesta
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc tante ꝓmissionis ualidissima
firmamenta ne putarent᷑ in salomo¬
ne cõpleta. tãꝗͣ id sꝑaret᷑ nec inue¬
niretur. tuuͦ in qͥt reppulisti. & ad nihilum
deduxisti dñe. Hoc quippe factũ ẽ de rogno
salomonis in posteris eiꝰ. usꝙ ad euersionẽ ip¬
siꝰ terrenȩ iherłm̃ quȩ regni eiusdẽ sedes
fuit. & maxxime ipsius templi labem. qͦd
fuerat a salo mone constructũ. Sed ne obhos
putaret᷑ ds̃ cera sua ꝓmissa fecisse: c̃tinuosub¬
iecit. Distulisti xp̃m tuũ. Hon gͦ ẽ ille salo¬
lo chrismate consecrati. ñ solũ a rege dauid&
deinceps. sed ab illo etiam saule qui poplõ eidem
rex pͥmusẽ unctꝰ. ipse qͥppe dauid eum dñm
guram ꝓphĩca unctione gestabant. qui scdm̃
opinionẽ hominũ qui eum̾ putab ant in dauid
uł in salomone intelligendũ. differebatur in
longũ. scdm̃ dispositionẽ aut̃ dĩ uenturꝰ suotẽ¬
pore parabat᷑ Interea dum ille differtur. quid
factum sit de regno terrene iherlm̃ ubi sꝑaba¬

Expanded text:
ost haec tantae promissionis ualidissima firmamenta, ne putarentur in Salomone conpleta, tamquam id speraretur nec inueniretur: Tu uero, inquit, reppulisti et ad nihilum deduxisti, Domine. Hoc quippe factum est de regno Salomonis in posteris eius usque ad euersionem ipsius terrenae Hierusalem, quae regni eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subiecit: Distulisti christum tuum. Non ergo est ille Salolo chrismate consecrati, non solum a rege Dauid et deinceps, sed ab illo etiam Saule, qui populo eidem rex primus est unctus ipse quippe Dauid eum christum guram prophetica unctione gestabant; qui secundum opinionem hominum, qui eum putabant in Dauid uel in Salomone intellegendum, differebatur in longum; secundum dispositionem autem Dei uenturus suo tempore parabatur. Interea dum ille differtur, quid factum sit de regno terrenae Hierusalem, ubi speraba
Abbreviated transcription (Latin):
ñ disꝑgam ab eo. N dix̃ ab eis. cũ loqueret᷑ de
filiis eiꝰ .ñ de ipso. sed dix̃ ab eo: Qͦd bene in¬
tellectũ. tantũdem ualet. Non enĩ xp̃i ipsiꝰ qͦd
ẽ caput ȩcclẽ possent inueniri ulla peccata. quȩ
opꝰ eet humanis correctionib seruata misedã di
umitꝰ choerceri. s in eiꝰ corpore ac menbris. qͦd
popls eius est Ideo in libro regnoꝵ iniqͥtas eiꝰ dr̃
in psalmo aũ filioꝵ eiꝰ. ut intelligamꝰ de ipsodici
qͦdãmͦ. quod de eiꝰ corpore dr̃: Propt̃ quod
etiã ipse de cȩlo cũ corpꝰ et̃ qͦd sunt fiddes eius
saulus ꝑ sequeretur. Saule inqͥt saule. quid me
ꝑsequeris : Deinde in consequentib psalmi.
neꝙ nocebo in qͥt in ueritate mea. neq ꝓ
phanabo testamentũ meũ. & quę ꝓcedunt¬

Expanded text:
non dispergam ab eo. Non dixit ab eis\\ cum loqueretur de filiis eius, non de ipso; sed dixit ab eo, quod bene intellectum tantundem ualet. Non enim Christi ipsius, quod est caput ecclesiae, possent inueniri ulla peccata, quae opus esset humanis correptionibus seruata misericordia diuinitus coherceri; sed in eius corpore ac membris, quod populus eius est. Ideo in libro regnorum: Iniquitas eius dicitur; in psalmo autem: Filiorum eius; ut intellegamus de ipso dici quodam modo, quod de eius corpore dicitur. Propter quod etiam ipse de caelo, cum corpus eius, quod sunt fideles eius, Saulus persequeretur: Saule, inquit, Saule, quid me persequeris? Deinde in consequentibus psalmi: Neque nocebo, inquit, in ueritate mea, neque profanabo testamentum meum,
Abbreviated transcription (Latin):
nerit inquit iniquitas eiꝰ. redarguã illũ in uirga ui¬
roꝵ & in actib filioꝵ hominũ. miscdãm aut̃ meã
ñ amouebo ab eo. tactib significans plagas cor¬
rectionis. Unde illudẽ. Ne tetigeritis xp̃os meos:
Qͦd qͥd ẽ aliud qua neleseritis : In psalmo uͦ cũ
ager& tãquã de dauid ut quiddã eiꝰmodi etiã
ibi dicer&. si derelinquerint inqͥt filii eiꝰ legẽ meã.
& in udicus meis ñ ambulauerit. si iusticias
meas ꝓphanauerint. & mandata mea ñ cus

Expanded text:
itas eius, redarguam illum in uirga uirorum et in tactibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo; tactibus significans plagas correptionis. Unde illud est: Ne tetigeritis christos meos. Quod quid est aliud, quam De laeseritis\'? In psalmo uero cum ageret tamquam de Dauid, ut quiddam eius modi etiam ibi diceret: Si dereliquerint, inquit, filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint; si iustificationes meas profanauerint et mandata
Abbreviated transcription (Latin):
tis mee: Et ego pͥmogenitũ ponam illũ : ex¬
celsum apud reges t̾rę. In ęt̾nũ seruabo eimi¬
scdãm in eã. & testamentũ meũ fidele ipsi. Et
ponã in sclm̃ sclĩ sem̃ ciꝰ. & thronũ eiꝰ sicut dies
cȩli. Quȩ om̃a de dñõ xp̃o ihũ intelligunt᷑ qͣdo recte
ntelliguiꝰ siub nomine dauid: ꝓpt̃ formã serui. qͦd de semine
ađ idem mediator assũpsit ex uirgine: Gonti¬
nuo etiã dr̃ de peccans filioꝵ eiꝰ tale Aliqͥd qͣle
in regnoꝵ libro positũ ẽ: & quasi de salomone

Expanded text:
tis meae. Et ego primogenitum ponam eum, excelsum aput reges terrae. In aeternum seruabo ei misericordiam meam et testamentum meum fidele ipsi. Et ponam in saeculum saeculi semen eius, et thronum eius sicucoeli . Quae omnia de Domino Jesu intelliguntur, quando recte intelliguntur, sub nomine David, propter formam servi, quam de semine David idem Mediator assumpsit ex virgine. Continuo etiam dicitur de peccatis filiorum ejus tale aliquid, quale in Regnorum libro positu
Abbreviated transcription (Latin):
tinx̾: qr peꝑcit as. quinondũ uenerat cos uide¬
care.s iudicari ab cis: In ueritate sane ꝓtulit
iudiciũ. p̃dicens eis quando puniendi ẽẽnt. si
in sua malignitate ꝑ sisterent: Refulsit in mon¬
it facies eiꝰ. in orbe fama eiꝰ. nec c̾fractus siue
contritꝰ ÷: quia neq inse. neq in eccłã sua ut esse
desisttr& ꝑ sequutorib cessit: Et ideo ñ ÷ fac̾¬
tũ nec fi&. quod in imici dꝰdixer̃. uł dict̃ Q do¬

Expanded text:
stinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudistinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puniendi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et ideo non est factum nec fiet, quod inimici eius dixerunt uel dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
in ueritate ꝓfer& iudiciũ. refulgebit & ñ con¬
fringit. donec ponat in ttrra iudiciũ. & in nomi¬
ne aus gĩs sꝑabunt. In hebreo non legit̾ uacob&
isrł .s quod ibi legit᷑ seruus ms. nimirũ scͥptuigin¬
ta interp̾tes uolentes ad monere. quatenꝰ id acci¬
piendũ sit: quia scilica ꝓpt̃ formã serui dictũ ÷
inqua se altissimꝰ humillimũ p̃but. ipsiꝰ hominis
nom̃ ad cũ significaindũ posucr̃. de cuiꝰ gnere eadẽ¬
columbe speciȩ euuangłio teste monstratũ ÷ Iudi¬
ciũ ganib ꝓtulit. qr p̃nunciauit futuꝵ. quod
gentib erat occultũ: Mansuctudine ñ cdamauit
nec tam̃ in p̾dicanda ueritate cessauit: Sed ñ ÷
audita foris uox eiꝰ. nec audit᷑. quando quidem
abcis qui foris ab eiꝰ corpore p̾cisi sunt. ñ illi obȩ¬
ditur: Ipsos ꝙ̃ suos ꝑsequutores uideos. qͥ calamo
quassato ꝑdita integritate. & lino fumiganti
amisso lumine cõparat st̃. ñ contriuit. nec ex¬

Expanded text:
feret iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legitur seruus meus, nimirum septuaginta interpretes uolentes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius genere eadecolumbae specie euangelio teste monstratum est; iudicium gentibus protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita foris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt, non contriuit, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
nauerit. argumenta refellant̃ humana: quę circa
p̃dicta ac ꝓmissa diuina sipiont̃. sibi miseri rode¬
re uidentur. & salubris fidei nutrunenta uelut
falsa. & ridenda contẽpnunt: Quiuͦ sedin dm̃sa¬
piunt. om̃a quę in credibilia iudentur hominib
& tam̃ scripturis sc̃is quaꝵ iã ueritas multis modis
asserta ÷ continentur. maximũ arguinentũ tenent
ueracẽ dĩ omĩpotentiã: quẽ cartũ habent nullomͦ
in eis potuisse mentar. & posse facere quod incre¬
dibile ÷ infideli

Expanded text:
nauerit, argumenta refellentur humana, quae contra nauerit, argumenta refellentur humana, quae contra praedicta ac promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur et salubris fidei nutrimenta uelut falsa et ridenda contemnunt. Qui uero secundum Deum sapiunt, omnia, quae incredibilia uidentur hominibus et tamen scripturis sanctis, quarum iam ueritas multis modis adserta est, continentur, maximum argumentum tenent ueracem Dei omnipotentiam, quem certum habent nullo modo in eis potuisse mentiri et posse facere quod inpossibile est infideli.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ eẽ udiciũ. nͥ qui asdẽ literis nescioqͣ in¬
credibili animositate seu cecitatt ñ credit.
qͣ iam ueritatẽ sua oibi demonstrauere t̾raꝵ:
In illo itaq uidicio uł circaillud iudiciũ. has
res didicimꝰ et̃ uenturas: heliã thesbiten. fidẽ
iudcoꝵ. anticristũ ꝑsequiiturũ. xp̃m iudicaturũ.
mortuoꝵ resurrectionẽ. bonoꝵ maloꝵꝙ direptionẽ.
mundi c̃flag̃tionẽ. ciusdemq renouationẽ: Quę
omã quidẽ uentura ÷ credendũ ÷ s quib modis
& quo ordine ueniant magis tc̃ docebit rerũ exꝑi¬
entia: quã nc̃ ad ꝑfectũ hominũ intelligentiaua¬
l& consequi Existuno eiũ eo qͦ inte cõmemora¬
ta sunt ordine. et̃ uentura: Duo nob̾ adhuͦc opꝰ
ꝑtinentes reliqͥ sunt libri. ut ad uiuante dñõ ꝓmis¬
sa compleamꝰ. Quoꝵ erit unꝰ de maloꝵ supplicio
aliꝰ de felicitatẽ iustoꝵ. In quib maxime sic̃ dsꝰ do¬

Expanded text:
rum esse iudicium, nisi qui eisdem litteris nescio qua inrum esse iudicium, nisi qui eisdem litteris nescio qua incredibili animositate seu caecitate non credit, quae iam ueritatem suam orbi demonstrauere terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, Antichristum persecuturum, Christum iudicaturum, mortuorum resurrectionem, bonorum malorumque diremtimque renovationem. Quae omnia quidem ventura esse credendum est: sed quibus modis, et quo ordine veniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intelligentia valet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse ventura. 6. Duo nobis ad hoc opus pertinentes reliqui sunt libri, ut adjuvante Domino promissa compleamus: quorum unus erit de malorum supplicio, alius de felicitate iustorum; in quibus maxime, sicut Deus do
Abbreviated transcription (Latin):
terra uidiciũ E& manifestatũ ẽ: quod ab¬
sconditũ quarbamꝰ: Hoc enĩ ÷ nouissimũ iudi¬
ciũ. quod pon& in terra cũ uencrit ipse decdo:
Dequo iã uidanꝰ imnpletũ. quod hic ultuũ po¬
situm ÷ & i nomine eiꝰ gts sꝑabt̃: Per hoc cer¬
ti qͦd negari non potest. etiã illud credatur
quod impudent̃ negatur Quis cũ sꝑar&. qͦd
etiam hi qui nolunt ad huc credere in xp̃m iã
nob̾ cũ uident. & qm̃ negare ñ possẽ. dentib
suis fytinunt & tabescunt: Quis inqͣm sꝑara&
geutes in xp̃i nomine sꝑaturas. quando t̾ene¬
batur. ligabatur. ced ebat᷑. illudebat᷑. & cruci¬
figebatur. q̃do & ipsi disciplĩ spem ꝑdiderant ꝗͣ
in illo habere iam cocꝑant: Qͦd tẽ uix iinus
latro sꝑauit in cruce̾. nc̃ sꝑant gentes longela¬
tiq diffuse: & ne in et̃num moriant᷑. ipsa in
qͣ ille mortuus ÷ cruce signantur: Nullꝰ gͥ uł
tis sacris litteris p̃nunciatur nouissimum. futu¬

Expanded text:
estatum est quod absconditum quaerebamus; hoc enim est nouissimum iudicium, quod ponet in terra, cum uenerit ipse de caelo, de quo iam uidemus inpletum, quod hic ultimum positum est: Et nomine eius gentes sperabunt. Per hoc certe quod negari non potest etiam illud credatur quod inpudenter negatur. Quis enim speraret, quod etiam hi, qui nolunt adhuc credere in Christum, iam nobiscum uident et. quoniam negare non possunt, dentibus suis frendent et tabescunt? Quis, inquam, speraret gentes in Christi nomine speraturas, quando tenebatur ligabatur, caedebatur inludebatur, crucifigebatur, quando et ipsi discipuli spem perdiderant, quam in illo habere iam coeperant? Quod tunc uix unus latro sperauit in cruce, nunc . sperant gentes longe lateque diffusae, et ne in aeternum moriantur, ipsa in qua ille mortuus est cruce signantur. Nullus igitutis sacris litteris praenuntiatur, nouissimum futu
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquid hoꝵ ueritas manifestata confirin& : Vidco
quippe alteꝵ sensũ. ne dies pͥstinos & annos pͥores car¬
in quib q pctorib qͣ in maculate ac sinc ullo ꝓrsus
uitio iubebantur offerri. & significabant homines scõ
inde qr pꝰ iudiciũ cũ fucrint etim igne mundatiqͥ
eius modi mundatione s̃ digni. in õĩb scis nullũ in ue¬
nietur õino peccatũ: Atq ita sc ipsos offerent in ius¬
titia. ut tales hostic oĩm inmaculate ac sine ulloui¬
cio sint future Erunt ꝓfecto sic̃ pͥstinis dieb & sic̃
annis pͥorib. quando inumbra huiꝰ re future mun¬
dissimȩ offerebantur hostie Hȩc erit nãq mun¬
dicia. tc̃ in mortali carne ac m̃te scõꝵ: q̃ significabi¬
tur in illaꝵ corporib hostiaꝵ Deinde ꝓpt̃ eos qui

Expanded text:
ut aliquid horum veritas manifestata confirmet. Video ut aliquid horum veritas manifestata confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carin quibusque pecoribus immaculatae ac sine ullo prorsus vitio jubebantur offerri, et significabant homines sanctoinde quia post judicium, cum fuerint etiam igne mundati qui ejusmodi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum invenietur omnino peccatum, atque ita se ipsos offerent in justitia, ut tales hostiae omni modo immaculatae ac sine ullo vitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra hujus rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit namque munditia tunc in immortali carne ac mente sanctorum, quae figurabatur in illarum corporibus hostiarum. 3. Deinde propter eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
significatũ eẽ : cum dictum ÷ sic̃ dib pͥstinis & sũ
annis pͥorib. Nã & ꝑ isaiam postea quam &e.¬
lũ nouũ & terra noua ꝓmissa ÷ int̾ ceta qͣ ibi
de sc̃oꝵ beatitudine ꝑ allegorias & enigmata ex¬
sequitur quib &xpositionẽ congruã roddeit nos
ꝓhibuit uitan de longitudinis cura. scdm̃ dies in¬
quit ligniuitt. er̃ dies poplĩ mci Quis aut̃ sacris
litteras attigit. & ignorat ubi ds̃ plantauerit lignũ
posita ÷ ignea t̾ribilisq custodia : Quod si quisꝗͣ
illos dics ligni uite quos cõmemoniũ ꝓphã isaias is¬
tib eã. nec annos egisse aliquos in paradiso illos pͥmos
homines unde tam cito ciccti s̃. ut nullũ ibi gignerent
filium. & ideo non posse illud tempꝰ intelligi in eo qͦd
dictũ ÷ sic̃ dieb pͥstinis. & sic̃ anius pͥorib. istam p̾tereo
questionẽ. ne cagar quod ꝓlixũ ÷ cuncta discutere

Expanded text:
significatum esse, cum dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut significatum esse, cum dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Nam et per Esaiam postea quam caelum nouum et terra noua promissa est, inter cetera, quae ibi de sanctorum beatitudine per allegorias et aenigmata exsequitur, quibus expositionem congruam reddere nos prohibuit uitandae longitudinis cura: Secundum dies, inquit, ligni uitae erunt dies populi mei. Quis autem sacras litteras adtigit et ignorat ubi Deus plantauerit lignum posita est ignea terribilisque custodia? Quod si quisquam illos dies ligni uitae, quos commemorauit propheta Esaias, istibus eam ; nec annos egisse aliquos in paradiso illos primos homines, unde tam cito ejecti sunt, ut nullum ibi gignerent filium; et ideo non posse illud tempus intelligi in eo quod dictum est, Sicut diebus pristinis, et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestionem, ne cogar quod prolixum est cuncta discutere,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos dõ mundissimas hostias offerebant. Ceterũ
ex qͦ cõmisse puaricationis causa inde dimissi sunt:
atq humana in eis nat᷑a dapnata ÷ excepto uno
mediatore. & pꝰ lauacrũ regenerationis quib ꝙ ad¬
huc paruulis. nemo mundꝰ a sorde sic̃ scriptũ ÷ nec
infans cuiꝰ ÷ uniꝰ dici uita sua suꝑ terram Qͦdsi res¬
pondetur etiam eos marito dici posse offerre hostias in
iusticia qͥ offer̾ infide. iustus enĩ ex fide uiuit. quã¬
uis se ipsũ secducat si dixerit se ñ habere peccatũ. &
idco ñ dicat. qr ex fide uunt. nũ quid dicturꝰ ÷ quis¬
pram: hoc fidei tempꝰ ili fim ec̃ cocquandũ. quando
igne iudicii nouissimimundabuntur. qui offerant
fecto illud tempꝰ quantũ attina ad ñ habere pet¬
catũ. nulli temꝑi comparandũ ẽ: nͥ quando pͥmi
homines in paridiso antt p̃uarcationẽ. in nocentis¬
sima felicitatt uixer̃. Recte itaꝙ inted legitur hoc

Expanded text:
ipsos Deo mundissimas hostias offerebant; ceterum ipsos Deo mundissimas hostias offerebant; ceterum ex quo commissae praeuaricationis causa inde dimissi sunt adque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore et post lauacrum regenerationis quibusque adhuc paruulis nemo mundus a sorde, sicut scriptum est, nec infans. cuius est unius diei uita super terram. Quod si respondetur etiam eos merito dici posse offerre hostias in iustitia, qui offerunt in fide iustus enim ex fide uiuit; quamuis se ipsum seducat, si dixerit se non habere peccatum, et ideo non dicat, quia ex fide uiuit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini esse coaequandum, quando igne iudicii nouissimi mundabuntur, qui offerant profecto illud tempus, quantum adtinet ad non habere peccatum, nulli tempori conparandum est, nisi quando primi homines in paradiso ante praeuaricationem innocentissima felicitate uixerunt. Recte itaque intellegitur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
as iniusticia. Nigͦ in peccato: ao ꝑ hoc ñ ꝓ pec¬
cato: Unde intelligi potest in eo quod secutꝰ ad¬
iunx̃ atq̃ ait. & placebit dnõ sacrificiũ uidȩ &
hicrłm̃. sicut dicb p̾stinis. & sic̃ annis pͥorib. frus¬
tra sibi uideos. scdm̃ legem ueteris testamoni sacrifi¬
cium suoꝵ p̃terita tempora polliceri Nonenĩ tuncin
iusticia s in peccatis hostias offerebant. quando ꝓ
peccatis p̃cipue ac pͥmitꝰ offerebant. usꝙ adeo ut sa¬
cerdos ipse quẽ debemꝰ utiq credere. ceteris fuisse ius¬
tiorẽ. scdm̃ dĩ mandatũ solera. ꝓsius primũ offerit
pecaatis. deinde ꝓpoplõ Qua ꝓpter ex ponere nos
oport&. quom̃ sit accipiendũ qđ dictũ ÷ sic̃ dieb pͥs¬
tinis. & sic̃ annis pͥorib. fortassis enĩ tẽpꝰ illud com¬
memorat. qͦ pͥmi hominas in paradiso fuer̾. Tc̃ enĩ
puri atq integri. ab om̃i sorde ac labe peccati. se

Expanded text:
as in iustitia; non ergo in peccato ac per hoc non pro pecas in iustitia; non ergo in peccato ac per hoc non pro peccato. Unde intellegi potest in eo quod secutus adiunxit adque ait: Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudaeos secundum legem ueteris testamenti sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri. Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque adeo ut sacerdos ipse. quem debemus utique credere ceteris fuisse iustiorem, secundum Dei mandatum soleret pro suis primum offerre peccatis. deinde pro populi. Quapropter exponere nos oportet, quo modo sit accipiendum quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri adque integri ab omni sorde ac labe peccati se
Abbreviated transcription (Latin):
offerunt. ꝗ̃ sc ipsos: Uerũ ista questio de pur¬
gatoriis penis ut diligentius ꝑ t̾ctetur. in tempꝰ
aliud difftrenda est: Filios aũ leui. & iuda& ihe¬
rusalẽ. ipsam dĩ ecclãm debemꝰ accipere. non
ex hebrcis tantũ. s ex aliis gentib congregatam.
nec talẽ qualis nc̃ ÷ ubiss dixerimꝰ qr peccatum
ñ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ. & ueritas in nob̾
non ÷ si qualis tc̃ crit. udut area ꝑ uentilationẽ.
ita ꝑ iudicium purgata nouissimũ. eis qͦq ig¬
ne mundatis. quib talis inundatio necessaria ÷ :
ita ut nullꝰ om̃ino sit qui offerat sacrificiũ ꝓpec¬
catis suis Om̃s enĩ quisic offer̃. ꝓfecto in pecca¬
tis st̃ ꝓ quib dimittendis offer̃: ut cũ obtulerint
acceptũ q dõ fucrit. tt̃ dimittantur Uolens¬
aũ ds ostendere ciuitatẽ sua. tc̃ in ista consue¬
tudine ñ futurã. dix̃ filios leui oblaturos hosti¬

Expanded text:
offerunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de purofferunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios autem Leui et ludam et Hierusalem ipsam Dei ecclesiam debemus accipere, non ex Hebraeis tantum, sed ex aliis etiam gentibus congregatam; nec talem, qualis nunc est, ubi, si dixerimus, quia peccatum nnon est; sed qualis tunc erit, uelut area per uentilationem, ita per iudicium purgata nouissimum, eis quoque igne mundatis, quibus talis mundatio necessaria est, ita ut nullus omnino sit, qui offerat sacrificium pro peccatis suis. Omnes enim qui sic offerunt, profecto in peccatis sunt, pro quibus dimittendis offerunt, ut, cum obtulerint acceptumque Deo fuerit, tunc dimittantur. autem Deus ostendere ciuitatem suam tunc in ista consuetudine non futuram dixit filios Leui oblaturos hosti