comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nib matris. carne minimũ. spũ maximũ: acceptoq in
manus suas: ait. Nunc dimittis seruum tuum dñe scđ̃m
Hic si respondit aliã eẽ lucem de qua dictum ẽ. fuistis
aliquando tenebrȩ. nunc autem lux in dño. quia spiritaliᷤᷤ
lix m̃tis ẽ ista ñ carnis. aliam uͦ illã de qua scriptum ẽ
dixit ads fiat lux & facta ẽ lux. quȩ ad oculos ꝑtinet cor¬
porales. primo confitebit᷑ a luce sumia qd ẽ ipse ds̃.
fieri potuisse qualem cumq infimam lucẽ. bonam tam̃.
Deinde unde scit ce qualis & quanta sit. utrũ postremo spi¬
titalis an corporalis. nͥ forte fioeles homines qͥ quãdiu st̃ ĩ
corpore ꝑegrinant᷑ a dño. possunt iam merito iplius fidei
lux uocari. & angłi non possunt qui semꝑ uident faciẽ
patais ⁊ Unoe gͦ scit utrum talis lux primitꝰ facta sit ꝰ
Unde scit quomͦ in illa luce uesꝑa & mane possit intelligi

Expanded text:
nibus matris, carne minimum, spiritu maximum, acceptoque in nibus matris, carne minimum, spiritu maximum, acceptoque in manus suas ait: Nunc dimittis servum tuum, DomHic si responderit, aliam esse lucem de qua dictum est, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; quia spiritualis lux mentis est ista, non carnis: aliam vero illam de qua scriptum est, Dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux; quae ad oculos pertinet corporales: primo confitebitur a luce summa, quod est ipse Deus, fieri potuisse qualemcumque infimam lucem, bonam tamen. Deinde, unde scit etiam qualis et quanta sit? postremo, utrum spiritualis, an corporalis? Nisi forte fideles homines, qui quamdiu sunt in corpore, peregrinantur a Domino , possunt jam merito ipsius fidei lux vocari, et Angeli non possunt, qui semper vident faciem Patris ? Unde ergo scit utrum talis lux primitus facta sit? Unde scit quomodo in illa luce vespere et mane possit intelligi?
Abbreviated transcription (Latin):
rulȩ uanitatis exagitat. eidẽ apł̃o hoc dicat. qͥ scribens
ad fideles ait. fustis aliquando tenebrȩ. nunc autẽ lux
in dño. Qͥs enĩ hoc fec̃ nͥ ille qui cũ tenebrȩ essent suꝑ
abẏssum dix̃ fiat lux. & facta ẽ lux: Qod aꝑtius alio lo¬
co idem apłs paulus expressit dicens. Ds̃ qui dix̃ de tene¬
bris lumen clarescere. cdaruit in cordib nr̃is. Si autem
hoc putat sceripturis decesse ꝓpħ̃icis. qͥd filius sit lumende
lumine uł splendor lucis: legat qͣd in eisoem luteris legit᷑
ae sapientia. Candor ẽ enim lucis et̾nȩ. Aut illuo ĩ ꝓph̃ico
psalmo. Cantate dño canticum nouum: cantate dño om̃is
t̾ra. Cantate dño bñdicite nomen eiꝰ. bene nuntiate diem
ex die salutart cus. Qͥs ẽ enim dies ex die. nͥ filius lumen
ex lumine : Salutare autem dĩ eẽ xp̃m legat ex euange¬
lio. dicente symcone sene. quando illum cognouit in ma¬

Expanded text:
rulae vanitatis exagitat; eidem apostolo hoc dicat, qui scribens rulae vanitatis exagitat; eidem apostolo hoc dicat, qui scribens ad fideles ait: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quis enim hoc fecit, nisi ille, qui, cum tenebrae essent super abyssum, dixit: Fiat lux; et facta est lux ? Quod apertius alio loco idem apostolus expressit, dicens: Deus qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris . Si autem hoc putat Scripturis deesse propheticis, quod Filius sit lumen de lumine, vel splendor lucis, legat quod in eisdem Litteris legitur de Sapientia, Candor est enim lucis aeternae : aut illud in prophetico Psalmo, Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra: cantate Domino et benedicite nomen ejus, bene nuntiate diem ex die salutare ejus . Quis est enim dies ex die, nisi Filius lumen de lumine? Salutare autem Dei esse Christum legat in Evangelio, dicente Simeone sene, quando illum cognovit in ma
Abbreviated transcription (Latin):
existimet eẽ splendorem summũ đm. utrũ & ipsa lux d̃
sit. & utrum patrem intelligat lucem. eiusq splendorm
unigenitum filium. quem tam̃ confessus ẽ summũ dm̃.
Qod si ita sentit. approbo & laudo: s qͦd cum quẽ cradit ẽ
lumen de lumine. uł incomparabilẽ splendorẽ in com-¬
p̃hensibilis lucis. ñ credit ẽẽ opificem mundi: improbo
& culpo. cũ ibi legat mundus ꝑ eum factꝰ ẽ. ubi legnatt
lum̃ uerum qͦd illuminat omnem hominẽ uenientem
in hunc mundũ. Improbo &ẽ si nescit magisq imptobo
atq detestor si scit & insidiat᷑ ut decipiat nescientes. in
uetib prius diuinis litteris scriptum. accedite ad cum a
aut corporalib oculis somnus ne ueniret obtabat. s cos
utiq oculos illuminari sibi petebat. de quib apłs dicit.
Illuminatos oculos cordis ur̃i. Porro si huic displicet lu¬
cem initium sumpsisse de tenebris. &̃ hoc enim tͥbis gar¬

Expanded text:
existimet esse splendorem summum Deum; utrum et ipsa lux Deus existimet esse splendorem summum Deum; utrum et ipsa lux Deus sit, et utrum Patrem intelligat lucem, ejusque splendorem unigenitum Filium, quem tamen confessus est summum Deum. Quod si ita sentit, approbo et laudo. Sed quod eum quem credit esse lumen de lumine, vel incomparabilem splendorem incomprehensibilis lucis, non credit esse opificem mundi, improbo et culpo: cum ibi legat, Mundus per eum factus est; ubi legit, Erat lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Improbo etiam, si nescit; magisque improbo atque detestor, si scit, et insidiatur ut decipiat nescientes in veteribus prius divinis Litteris scriptum, Accedite ad eum, eaut corporalibus oculis somnus ne veniret optabat: sed eos utique oculos sibi illuminari petebat, de quibus Apostolus dicit, Illuminatos oculos cordis vestri . 15. Porro, si huic displicet lucem initium sumpsisse de tenebris, etiam hoc enim verbis gar
Abbreviated transcription (Latin):
sensib. & uix ut cumq intelligit᷑ cum res in deterius cõ¬
mutant᷑. tanꝙͣ ei ꝓpinquet quidq deformius. nec ꝑue¬
niat tamen ad illam informitatem quantu lacũq uł
uisibilis remanens uł intelligibilis species. siue ꝑ celũ &
t̾ram generalit̾ prius insinuata sit spiritalis corporalis¬
q natura. siue aliquid aliud qͦd hic salua fidĩ regła uitel¬
ligi pot̃: dm̃ tam̃ uerum summũ & bonum fecisse cunc¬
ta quȩ cernimus. & quȩ meliora ñ cernimꝰ. quãuis modꝰ qͣ
dubitare: s cum istis indoctis blasphematorib litterarũ
sacrarum ñ ea rationum subtilitate agendum ẽ. qua ista
querenda sunt. & int̾ pacificos dĩ filios disputanda. S si
putat iste adu̾sus libros legis & ꝓpħarum se nosse qͦͥddic̃
se scire summum dm incomparabilem splendorẽ incõ-¬
p̃hensibilis eẽ lucis. primo audire ab eo uellẽ cuiꝰ lucis

Expanded text:
sensibus, et vix utcumque intelligitur, cum res in deterius comsensibus, et vix utcumque intelligitur, cum res in deterius commutantur; tanquam ei propinquet quidque deformius, nec perveniat tamen ad illam informitatem quantulacumque vel visibilis remanens vel intelligibilis species: sive per coelum et terram generaliter prius insinuata sit spiritualis corporalisque natura; sive aliquid aliud, quod hic salva fidei regula intelligi potest: Deum tamen verum et summum et bonum fecisse cuncta quae cernimus, et quae meliora non cernimus, quamvis modus quo as non est. Sed cum istis indoctis blasphematoribus Litterarum sacrarum non ea rationum subtilitate agendum est, qua ista quaerenda sunt et inter pacificos Dei filios disputanda. CAPUT XI. 14. Sed si putat iste adversus libros Legis et Prophetarum se nosse, quod dicit se scire, summum Deum incomparabilem splendorem incomprehensibilis esse lucis: primo audire ab eo vellem, cujus lucis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ forma. ñ nicħ ẽ boni ẽẽ capacẽ boni. Sic̃ uox confusa
ẽ: clamor sine u̾bis. uox uͦ articulata fit: cum format᷑ in
u̾ba. E st gͦ illa formabilis: ista formata. Illa quȩ formam
capit: ista quȩ ht̃. Nam quid horum unde fiat: in prõptu
ẽ. Neq enim quisꝙͣ dixerit de u̾bis fieri sonum uocis. sed
potius de uoce fieri u̾ba sonantia quis ñ intelligat: Nec
putandꝰ ẽ ds informẽ prius fecisse mat̾iam. & int̾ uallo
aliquo int̾posito temporis. formasse qͦd informe pͥus fec̾at.
s sicut a loquente fiunt uerba sonantia. ubi ñ prius uox
informis post accepit formam. s formata ꝓfertur: ita
intelligendꝰ ẽ ds de mat̾ie quidem informi fecisse mun-¬
dum. s simul eam concreasse cum mundo. Non tamen
inutilit̾ prius narrat᷑ unde aliqͥd fit: & postea qͦd inde
mat̾ies ipsa informis significata ẽ rerum nocarum.
appellationib quia ipsa prorsus ignota ẽ humanis

Expanded text:
est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est clamor sine verbis, vox vero articulata fit cum formatur in verba: est ergo illa formabilis, ista formata; illa quae formam capit, ista quae habet: nam quid horum unde fiat, in promptu est. Neque enim quisquam dixerit de verbis fieri sonum vocis: sed potius de voce fieri verba sonantia quis non intelligat? Cputandus est Deus informem prius fecisse materiam, et intervallo aliquo interposito temporis formasse quod informe prius fecerat: sed sicut a loquente fiunt verba sonantia, ubi non prius vox informis post accipit formam, sed formata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem informi fecisse mundum, sed simul eam concreasse cum mundo. Non tamen inutiliter prius narratur unde aliquid fit, et postea quod inde materies ipsa informis significata est rerum notarum appellationibus; quia ipsa prorsus ignota est humanis
Abbreviated transcription (Latin):
inconueniens si mundanȩ materiȩ fuerant tenebrosa pri¬
mordia. ut accedente luce melius qͦd factum ẽ redderetur.
& tamꝙͣ ꝓficientis hominis qͦd postea futurũ erat. hoc inͦ
significaret᷑ affectio. quãꝙͣ qui munere d̃i ꝑspicatius potu
erit ista rimari. inueniat fortasse increatura. quȩ ita facta
narrat᷑. sine int̾uallis temporalium morarum. distinctũ
mirabilit̾ ordinem rerum. Neq enim materies omnino
nicħ ẽ. De qua in libro sapientiȩ legit᷑. Qͥ fecisti mundũ
de mat̾ia informi. Hon gͦ quia informis dicta ẽ: omĩno
nicħ ẽ. Hec dõ fuit uł ipsa coȩt̾na. tamꝙͣ a nullo facta
nec alius eam fecit ut haberet d̃s hic de qua facertae
mundum. Absit enim ut dicatur om̃ps: non potuisse
faccre. nisi unde faceret inueniret. E rgo & ipsã ds̃ fecit
Hec mala ẽ putanda quia informis: s bona ẽ intelligen
da formabilis. idest formationis capax: qm̃ si boni aliqͥd

Expanded text:
inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa priinconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? Quanquam qui munere Dei potuerit perspicacius ista rimari, inveniet fortasse in creatura, quae ita facta narratur sine intervallis temporalium morarum, distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim materies omnino nihil est, de qua in libro Sapientiae legitur, Qui fecisti mundum de materia informi . Non ergo quia informis dicta est, omnino nihil est: nec Deo fuit vel ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta: nec alius eam fecit, ut haberet Deus de qua faceret mundum. Absit enim ut dicatur omnipotens non potuisse facere, nisi unde faceret, inveniret. Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala est putanda, quia informis: sed bona est intelligenda, quia formabilis, id est, formationis capax. Quoniam si boni aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ret ea luce quã fecit. Et unde iste calumpniatur cur
ñ ista bona tam olim ꝙͣ olim est ipse fecerit d̾s: hinc
potius intelligendum ẽ qͦd ñ ea fecerit eoꝵ indigus. si¬
ne quib eẽ in sua ꝑfecta beatitudine potuit. sine ini¬
tio sempiternus. Id̃õ quippe istorũ faciendor̃ causa.
sola di bontas fuit: qua necessitas cius ulla ñ fuit.
Quicqͥd itaq iste coninciat᷑ dõ. qͦd uelut tunc primũ
lucem uiderit qui fuisset lucis ignarus. ꝙͣ sit insulsũ &
tio semꝑ fuisse. lucem uͦ initium sumpsisse de tenebris.
Quasi legerit in eo libro cui calumpniat᷑ tenebras sem¬
pit̾nas. cum scriptum sit in pͥncipio fecit d̾s glum ⁊ terrã
terra autem erat inuisibilis & incompositã: & tenebrȩ
erant suꝑ abissum. Eox illo gͦ teliebrȩ eẽ ceꝑunt: ex quo
confusa moles celi ẽẽ cepit ac t̾rȩ. anteꝙͣ facta lux eẽt qua
illuminaret᷑ qͦd sine luce fuerat tenebrosum. Qid autem

Expanded text:
ns ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur ns ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur non ista bona tam olim, quam olim est ipse, fecerit Deus; hinc potius intelligendum est, quod non ea fecerit eorum indigus, sine quibus esse in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et tio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
laudabat. Qͥd autem d̾s uidit a se factum qͦd ñ in luce
qͦd ipse ẽ prius uidit ẽẽ faciendum: Et quid tam neces¬
sario scã scriptura totiens repeteret. ꝙͣ qͦd uidit ds bona
eẽ que fecit. ut hinc informaret᷑ pietas fidelium ñ pro
humano sensu qui sepe &ẽ bonis reb offendit᷑. quarũ cau¬
sas atq ordinera nescit de creatura uisibili atq inuisibili
iudicare. s laudanti dõ credere & cedere: Tanto enĩ quisq
facilius aliquid ꝓficiendo cognoscet. quanto religiosius
anteꝙͣ cognosceret d̾o credidit. uidit gͦ d̾s lucẽ quã fec̃.
quia bona ẽ: qm̃ qͦd faciendum placebat ut fieret. fac¬
tum placuit ut maneret. quantũ cuiq rei existendi siue
manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda m̃sura
S aliud ẽ lux qͦd ẽ ds̃: aliud lux quã fecit d̾s. Incompa¬
rabilit̾ autẽ melior lux ipse qui fecit: nullo mͦ indige¬

Expanded text:
laudabat. Quid autem Deus vidit a se factum, quod non in luce, laudabat. Quid autem Deus vidit a se factum, quod non in luce, quod ipse est, prius vidit esse faciendum? Et quid tam necessario sancta Scriptura toties repeteret, quam quod vidit Deus bona esse quae fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et discere? Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia bona est, quoniam quod faciendum placebat ut fieret, factum placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda mensura. Sed aliud est lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incomparabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indige
Abbreviated transcription (Latin):
quia malum ẽ : uidete quid dixerit. Adeo antta nesciuit.
inquit lux quid eẽt: ut mͦ cam primũ uidens optimam
uidicaret. Ergo & dñs is quando auditis u̾bis centurio¬
nis miratus ẽ & dix̃ discipłis suis. am̃dico uob̃ ñ inueni
tantam fidem in isrl: nesciuit antea fides illa qͥd eẽt: ut
tunc eam primo uidens optimam uidicaret: aut uͦ alius
eam in corde centurionis oꝑabat᷑. ꝙͣ ipse qͥ mirabatur.
Et ꝓfecto amplius ẽ unde possint blasphemare insi¬
pientes & infioles. qͦd mirat᷑ ẽ iħc quantã cũq hominis
fidem. ꝙͦ qͦd uidit ds̃ lucem quia bona ẽ: Potest enim
quisq &̃ solita uidere quia bona st̃: hoc ẽ sͥ ea placita
comprobare. Qͥsquis autẽ mirat᷑: ꝓfecto scđ̃m consue¬
tudinem qua homines locunt᷑ inopinatum atq in ꝓ¬
uisum sibi eẽ significat qͦd mirat᷑. S is qui omĩa p̃sci¬
ebat. qͦd mic randum aliis conm̃dabat. mirando

Expanded text:
quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, inquit, lux quid esset, ut modo eam primum videns optimam judicaret. Ergo et Dominus Jesus quando auditis verbis Centurionis miratus est, et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel , nescivit antea fides illa quid esset, ut tunc eam primum videns optimam judicaret. An vero alius eam in corde Centurionis operabatur, quam ipse qui mirabatur? Et profecto amplius est unde possint blasphemare insipientes et infideles, quod miratus est Jesus quantamcumque hominis fidem, quam quod vidit Deus lucem quia bona est. Potest enim quisque etiam solita videre quia bona sunt, hoc est, sibi ea placita comprobare: quisquis autem miratur, profecto secundum consuetudinem qua homines loquuntur, inopinatum atque improvisum sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, quod mirandum aliis commendabat, mirando
Abbreviated transcription (Latin):
dinatione c̃sentiunt. in quantũ anima eis naturali excel¬
lentia prestat atq imꝑat. in quantũ sensus carnis qͥnq
ꝑticos implet ac uegetat dissimili pocentia. sociali conue¬
mientia. in quantum &̃ mñte atq ratione qͦd bestialis aĩa
andos ante preuidit. Et qͦd ꝑu̾sa uoluntate & ceco erro¬
re maligni sunt. ñ idõ uidit qͦd ñ eẽnt creandi. Preui¬
dit enim ubi sint ordinandi. & sic eos ex eadẽ massa
primȩ preuaricationis merito dampnata fecit uasa irȩ
si usq in finẽ in hac malignitate ꝑdurant. ut ꝓsint
tius archana ueritatis inquirant. Magna quippe oꝑa
dñi. exquisita in om̃s uoluntates ciuis. Qͥd autem mirũ ẽ
quia displicet humanȩ stultitiȩ. qͦd oꝑa sua placent diui¬
nȩ sapientiȩ : Did est aliud. uidit lucem quia bona est.
sit librum conuiciis sacrilegis plenum. in qͦ utinã opꝰ
cuis displiceret ei. & ñ putant quia bonum ẽ. s uiderae

Expanded text:
dinatione consentiunt, in quantum anima eis naturali exceldinatione consentiunt, in quantum anima eis naturali excellentia praestat atque imperat, in quantum sensus carnis quinque partitos implet ac vegetat, dissimili potentia, sociali convenientia, in quantum etiam mente atque ratione, quod bestialis animaandos ante praevidit: et quod perversa voluntate et caeco errore maligni sunt, non ideo vidit quod non essent creandi; praevidit enim ubi sint ordinandi: et sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa irae, si usque in finem in hac malignitate perdurant, ut prostius arcana veritatis inquirant. Magna quippe opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Quid autem mirum est quia displicet humanae stultitiae, quod opera sua placent divinae sapientiae? Quid est enim aliud, Vidit lucem quia bona est, sit librum sacrilegis conviciis plenum in quo utinam opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, sed videret
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mansiones rerum sicut ñ nulla sublimia spiritalia.
s ꝓ decore sui generis uno atq t̾reno exortu occasuq sit pul¬
chrum. Quȩ cum ita sint: non calumpnietur dicente scͥp¬
tura. uidit d̃s lucem qr bona ẽ. Non solum enim lucem
quam uocauit diem. & firmam̃tum qͦd uocauit clum.
& solem & lunam & cȩtera sidera. uerum &̃ ligna & her¬
bas & in aquis ac terris quȩcumq mortalia & creauit d̃s
summe bonus. & uidit quia bona sunt in genere atq
ordine suo. Hec timuit qui sp̃u dĩ reuelante scripsit
hunc librum futuros impios rep̃hensores. uanilo quos.
& m̃tis seductores primitus suȩ deinde alioꝵ qͦs delectat
blasphema loquacitas. quia & ipsos inquantũ homines
sunt. inquantũ corpore atq anima rationali constant. in
quantũ menbra corporis eorum suis distingunt᷑ officiis &
concordissima diffecentia in unitatẽ suȩ pacis mirabili or¬

Expanded text:
permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, permansione rerum, sicut nonnulla sublimia spiritualia, sed pro decore sui generis, imo atque terreno exortu occasuque sit pulchrum? 9. Quae cum ita sint, non calumnietur dicenti Scripturae, Vidit Deus lucem quia bona est . Non solum enim lucem quam vocavit diem, et firmamentum quod vocavit coelum, et solem et lunam et caetera sidera; verum etiam ligna et herbas, et in aquis ac terris quaecumque mortalia, et creavit Deus summe bonus, et vidit quia bona sunt in genere atque ordine suo. Nec timuit qui Spiritu Dei revelante scripsit hunc librum, futuros impios reprehensores, vaniloquos, et mentis seductores, primitus suae, deinde aliorum, quos delectat blasphema loquacitas: quia et ipsos in quantum homines sunt, in quantum corpore atque anima rationali constant, in quantum membra corporis eorum suis distinguuntur officiis, et concordissima differentia in unitatem suae pacis mirabili or
Abbreviated transcription (Latin):
locum in pulchritudine temporum. s maior ꝙͣ humanꝰ ẽ
sensus. quo talis pulchritudo sentit᷑. fides tam̃ illa quȩ dõ
suo dic̃. omĩa in m̃sura. & numero. & pondere constituisti
quãuis amore uiuendi conditionẽ mortis exhorreat. cre¬
atorẽ tamen omniũ bonorũ &̃ de bonis mortalib laudat.
Ham iste ipse qui reprehendit. nec dm̃ eẽ credit cuiꝰ t̾rena
oꝑa uidet cẽ mortalia cundẽ sermonẽ suum qui usq adeo
illi placuit ut eum litteris memoriȩq mandaret. nͥ uoci¬
bus ad sua quȩq u̾ba ꝑtinentib. & incipientib tam̃ ⁊
deficientib implere non posset: ita pulchritudinẽ dispu¬
tationis qua uult ꝑsuade quicqͥd orit᷑ ⁊ morit᷑ bonum eẽ
ñ posse. nisi orientib & morientib sillabis ñ potuit ex¬
plicare. Quid gͦ mirum si in tam magna uniu̾sitate na¬
ture c̃ aliqͦd infimum bonum in ordinib temporũ. qͦd ñ

Expanded text:
locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo talis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhorreat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortalibus laudat. Nam iste ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus terrena opera videt esse mortalia, eumdem sermonem suum, qui usque adeo illi placuit, ut eum litteris memoriaeque mandaret, nisi vocibus ad sua quaeque verba pertinentibus, et incipientibus tamen et deficientibus, implere non posset: ita pulchritudinem disputationis, qua vult persuadere, quidquid oritur et moritur bonum esse non posse, nisi orientibus et morientibus syllabis non potuit explicare. Quid ergo mirum si in tam magna universitate naturae est aliquod infimum bonum in ordinibus temporum, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc bona sine malis eẽ possunt. sic̃ ipse d̾s. & quȩ que
suꝑiora celestia. mala uͭ sine bonis eẽ ñ possunt. Si enĩ uicħ̃
nocent mala ñ sunt: si autẽ nocent bonum minuunt:
si ampliꝰ nocent habent adhuc bonum qͦd minuant: ae si
totum csumant. nicħ naturȩ remanebit cui noceat᷑. Ac ꝑ
hoc nec malũ crit a quo noceat᷑: quando natura ocfuerit
tio subcilissima ẽ: s fides ueracissime dõ cantat. Mutabiᷤᷤ
ed &ͥ mutabunt᷑: tu autẽ idem ipse es. Nec fec̃ gͥ nec regit
mutabilia bona nͥ immutabile bonũ: qͦd ds c̃. Porro bo¬
na mutabilia. ꝓpt̾ea bona st̃: qm̃ a summo bona facta
sunt. Propt̾ea mutabilia: quia ñ de ipso s de nichilo fac¬
ta sunt. Quamobrẽ & ipsa mortalia quãuis ex alia paite
penalia sint cis quib sola mortalitas potest ꝑferge bea¬
titudinis implere mensurã: habent tam̃ propriũ decoris

Expanded text:
Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si totum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; ac per hoc nec malum erit a quo noceatur, quando natura defuerit, tio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi immutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bono facta sunt; propterea mutabilia, quia non de ipso, sed de nihilo facta sunt. Quamobrem et ipsa mortalia, quamvis ex aliqua parte poenalia sint eis quibus sola immortalitas potest perfectae beatitudinis implere mensuram; habent tamen proprium decoris
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ eẽt. ñ omĩa. Nunc uͦ idõ sunt omĩa bona: qr st̾ alis
alia meliora. Abonitas inferiorum: addit᷑ laudib mnelio¬
rũ. & in rerũ bonarum inequalitate ipsa ẽ iocunda gr̃a
ubi minoꝵ comparatio. ampliorum ẽ comm̃datio. fa
omnino extra res bonas ꝑ se ipsa alicubi eẽ ñ possunt.
aut supplicia peccatorum quȩ de iusticiȩ pulchritudi¬
ne ueniunt. S ipsa quoq uicia: testimonium ꝑhibent
bonitati naturarum. Qd enim malũ ẽ ꝑ uicium: ꝓfec¬
to bonum ẽ ꝑ naturam. Uiciũ quippe contra naturã ẽ:
quia naturȩ nocet. Nec noceret: nisi bonum eiꝰ minu¬
cret. Non ẽ gͦ malum: nͥ priuatio boni. Ac ꝑ hoc nusꝙͥ ẽ:
nͥ in re aliqua bona. & si ñ summe bona. qm̃ summe bo¬
na. incorruptibilis ⁊ inmutabilis ꝑseuerat ut ds ẽ. Non
tam̃ nisi in bona: qm̃ ñ nocet. nisi minuendo qͦd bonũ ẽ.

Expanded text:
bonorum esset, non omnia. Nunc vero ideo sunt omnia bona, quia sunt aliis bonorum esset, non omnia. Nunc vero ideo sunt omnia bona, quia sunt aliis alia meliora, et bonitas inferiorum addit laudibus meliorum: et in rerum bonarum inaequalitate ipsa est jucunda gradatio, ubi minorum comparatio ampliorum est commendatio. Comnino extra res bonas per se ipsa alicubi esse non possunt; aut supplicia peccatorum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa quoque vitia testimonium perhibent bonitati naturarum. Quod enim malum est per vitium, profecto bonum est per naturam. Vitium quippe contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorruptibilis et immutabilis perseverat, ut Deus est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi minuendo quod bonum est.
Abbreviated transcription (Latin):
bonum. Porro si in reb quas condidit. ea quȩ funt pruma
bona ualde sunt imparia conditori. quia ille fecit hȩc fac¬
ta sunt : ꝓfecco qui talib ñ eguit. ad augnouĩ batitudinẽ
suam. multo minꝰ inferiorib atq omuino infimis guise
credendꝰ ẽ. quȩ tamen fecit. tamꝙͣ bonorum omiũ c̃stitutoe.
t̾restria. eoꝵ t̾restrium quȩ uident᷑ exigua dm̃ creasse &
crcare sic indicat cum dicit. Si gͦ fenum agri qͦd hodie
ẽ. & cras in clibanum mittitur ds sic uestit. quanto magis
uos modicȩ fidĩ. Unus gͦ atq idem ds̃ ẽ. institutor celi &
terrȩ stellarum & herbarũ. quicqͥd m̃sura. forma. ordine suo
constat in celo & int̾ra. quicqͥd inuit in cȩlo & in t̾ra. quicqͥd
sentit in cęlo & int̾ra. quicqͥd intelligit in gelo & int̾ra. quȩ
ñ solum illi a quo sunt condita. s nec int̾ se ct̃ oportebat
equalia. & idõ sunt omĩa. Ham si eẽnt ȩqualia: unũ gen̾

Expanded text:
bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino infimis eguisse credendus est. Quae tamen fecit tanquam bonorum omnium constitutor. restria, eorumque terrestrium quae videntur exigua, Deum creasse et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos modicae fidei ? Unus ergo atque idem Deus est institutor coeli et terrae, stellarum et herbarum, quidquid mensura, forma, ordine suo constat in coelo et in terra, quidquid vivit in coelo et in terra, quidquid sentit in coelo et in terra, quidquid intelligit in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo sunt condita, sed nec inter se esse oportebat aequalia: et ideo sunt omnia. Nam si essent aequalia, unum genus
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s erat u̾bum: potest aẽ sic dicere. quemadiodum in hoc
libro dixit. eiusne quo idem d̾s eẽ cepit. Dicat hic si plac&e.
ẽ illam diffinitiuam suam uͥ audit. in pͥncipio erat u̾bum:
dicat aẽ hic si audet: nullum ẽ pͥncipium sine fine. ut
ab ipsis &̃ manicheis qui eum fortasse quia inimicũ legi
ꝓpħ̃isq reꝑiunt. libentissime legunt. iudicet᷑ in sanus.
Quia uͦ displicet ei ds qui fecit mundũ: cur ñ displicet ꝑ
quẽ factus ẽ mundꝰ De xp̃o enim scriptũ ẽ. In hoc mundo
posse: bonis autem a se factis egere ñ posse. Unde nec facien¬
dis eguit. qui factis ñ eget: s summe bonus fecit om̃ia. sibi
quidem imparia. s tam̃ bona. Bonum quippe ẽ ñ sũmũ
autẽ de do male sentit: qui ꝓpt̾ea bonum cẽ aliqͥd ne¬
gat. quia equale dõ ñ eẽ cognoscit. Ita enim iã ñ erit illud
summũ s infimum bonum: si quicqͥd dõ minus ẽ. iã ñ ẽ

Expanded text:
Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc libro dixit: Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio erat Verbum: dicat etiam hic, si audet, Nullum est principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Prophetisque reperiunt, libentissime legunt, judicetur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per quem factus est mundus? De Christo enim scriptum est: In hoc mundoposse, bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non sumautem de Deo male sentit, qui propterea bonum esse aliquid negat, quia aequale Deo non esse cognoscit. Ita enim non erit ille summum, sed infimum bonum, si quidquid eo minus est, jam non est
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ bonum umquam fecit. aut scđ̾m istum qͦdcumq
boni fecit. ex illo initio fecit ex quo ipse ẽ. Lhabenti in¬
itium: mecuendꝰ ẽ finis: aut scȩ scripturȩ u̾bis deb& adqͥ¬
escere. & intelligere dm̃ qui ex nullo cepit eẽ pͥncipio. fecisse
celum in principio. uł ex quo celum eẽ cepit. uł in filio qui
uideis int̾rogantib quis cẽt: principium se eẽ respondit.
nisi forte dicturus ẽ aliud initium. aliud uͦ eẽ pͥncipiũ. Si gͦ
ita cẽt scriptum. in initio fecit d̾s celum & terrã: nicħ cont᷑
hoc iste moueretur qui dixit. cur ñ olim ex initio factũ ẽ.
quandoqͥdem legeret. in initio fec̃ ds. ñ existimans impium
si credatur ds̃ hab̾e initium. s ñ hab̾e pͥncipium. Qod si
ita ẽ: cmendet᷑ hoc auctore euangłium. ubi scriptũ est:
in pͥncipio erat uerbum. Cur enim ñ cẽ hic iste dicat.
in pͥncipio gͥ. qͦ: eiusne quo idem u̾bum eẽ cepit: Et qr

Expanded text:
nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, vel ex quo coelum esse coepit, vel in Filio; qui Judaeis interrogantibus, quis esset, principium se esse respondit . 5. Nisi forte dicturus est, aliud initium, aliud vero esse principium. Si ergo ita esset scriptum, In initio fecit Deus coelum et terram; nihil contra hoc iste moveretur, qui dixit, Cur non olim ex initio factum est? quandoquidem legeret, In initio fecit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Cur enim non etiam hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
propt̾ id qͦd scriptũ ẽ. in principio fec̃ d̾s celum & terrã.
argum̃tatur & dic̃. in pͥncipio gͥ. quo: eiusne quo idem
ds cẽ cepit. an ex eo quo illum uacuum cẽ teduit: ita ⁊
nos ad id qͦd ait. cur ñ istud olim ex initio ab eo factũ
ẽ. respondeamus & dicamus ei. ex initio gͥ. qͦ: eusne qͦ
ioem ds ẽ cepit. an er co quo illum uacuũ ẽ ceduit.¬
hoc quippe illi displicet. qͦd ñ olim ex initio fecerit ds cȩ¬
lum cum dic̃. cur ñ olim ex initio tanꝙͣ ex illo mnitio fa¬
cere debuerit. ex quo ẽ ipse qui fecit. cur ñ hic timuit.
ne dicendo ex initio qͦ ẽ ipse đs. eum debuisse facere celũ
tuam habebit & finem. Tu enim dixisti: nullum eẽ initi¬
um sine fine. Porro si d̾s caret initio. quomͦ faceret aliqͥd
ex initio ex quo ipse ẽ ÷ Ac ꝑ hoc ex initio fecit. illo ex qͦ
fecit. idest ex quo cepit eẽ qͦd fecit. Aut gͦ d̾s ipsorum

Expanded text:
propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentaturum taeduit? ita et nos ad id quod ait, Cur non istud olim ex initio factum est ab eo? respondeamus, et dicamus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduitHoc quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelumtuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex quo fecit, id est, ex quo coepit esse quod fecit. Aut ergo deus ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
utiq beatam. Cuius tunc pot̾it ẽẽ principium: cum
uitȩ huius miserȩ finis fuerit. Respondeat itaq. beata il
la quam ñ negat habituram uł hab̾e principium: utrũ
habitura an ñ habitura sit finem. Si dixerit habiturã.
quomͦ se audebit dicere xp̃ianum: Si dixerit ñ habi
olim ex initio ab eo factum ẽ. qͦd melius fuit. quasi se ipso
aliquid meliuis ds fecerit mundum. an idõ ñ debuit hoc
bonum ficri: quia ñ ẽ equale facienti. Qod autẽ querit
cur ñ istud olim ex initio factum sit: responsum habe¬
at. immo uͦ olim ex initio factum ẽ. Ex initio utiq suo:
ñ di cui nullum ẽ initium. Si autẽ hoc initium signi¬
ficari potuit eo qͦd dictum ẽ. in pͥncipio fecit ds. qͥd est
qͦd calumpniat᷑. uelut int̾rogans in quo pͥncipio fecerit.
cum ipse rursus querat cur ñ olim ex initio factum
sit: Proinde sua u̾ba illi replicanda sunt. Nam sic̃ ipse

Expanded text:
utique beatam, cujus tunc poterit esse principium, cum utique beatam, cujus tunc poterit esse principium, cum vitae hujus miserae finis fuerit. Respondeat itaque, beata illa vita, quam non negat habituram vel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere christianum? Si dixerit non habitolim ex initio ab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ta initium ex quo ẽẽ inciꝑent acceꝑunt: aut certe qr in
principio sibi coct̾no fecit ds gelum & terram. hoc ẽ in
unigenito filio. Ipse ẽ enim sapientia. de qua dic̃ apłs.¬
xp̃m di urtutem & dĩ sapientiam. I dõ qui fec̃ celum
& t̾ram dr in psalmo: omĩa in sapientia fecisti. Aut
si de psalmo iste ñ uult acciꝑe testimonium: apłm audi¬
at de xp̃o loquentem. quia in ipso condita sunt omĩa.
eẽ nec desinet. s oꝑa cius quedam incipientia certo fine
ẽẽ desistunt. sic̃ tempora & temporalia: quedam incipi¬
entia ꝑmanebunt. sic̃ ipsa scõꝵ hominum quã ꝑcepturi
sunt uita gt̾na. Qͦd iste ñ uidit. qui putauit ẽẽ dicendũ ⁊
definiendum nullum cẽ sine fine pͥncipium. Nec ipsũ potu¬
it attendere numerum: cuius initium ẽ ab uno. & finis ĩ
maior sit. Et puto qͦd iste quamlib&e heresim sub nomi¬
ne xp̃i teneat contra xꝑm: uitam sibi ꝓmittit in xꝑo

Expanded text:
ta initium ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio sibi coaeterno fecit Deus coelum et terram, hoc est, in unigenito Filio. Ipse est enim Sapientia, de qua dicit Aposm Dei Virtutem et Dei Sapientiam . Et Deo qui fecit coelum et terram, dicitur in Psalmo: Omnia in Sapientia fecisti . Aut si de Psalmo iste non vult accipere testimonium, Apostolum audiat de Christo loquentem: Quia in ipso condita sunt omnia, ur nec coepit esse, nec desinet: sed opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere numerum, cujus initium est ab uno, et finis in major sit. Et puto quod iste, quamlibet haeresim sub nomine Christi teneat contra Christum, vitam sibi promittit in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
Nescit autem hab̾e p̾t̾ scͥpt᷑as legitimas ⁊ ꝓpħicas inde¬
os quasdam traditiones suas quas ñ scriptas hñt. s me¬
moriter tenent. & alt̾ in alterum loquendo transfun¬
dit quã deuterosin uocant. ubi &̃ dic̾e audent ⁊ credert
dm̃ pͥmo homini duas creasse mulicres. ex quib texunt ge
sissimas questiones: S si huic talia euenit audire. ñqͥd
& contra euangłium sic obsurdescere debuit. ut ñ adues
ñ honorandis impietatem docerent filios suosꝰ Ibi qͥppe
& dĩ p̃ceptum qͦd in lege conscriptũ ẽ attestando cõmemo¬
rauit. nec ob aliud eos arguit. nͥ qͦd reicerent mandatũ dĩ
ut statuerent traditiones suas. Cum enĩ int̾ rogassent
pharisei & scribȩ. quare discipłi tui ñ ambulant uix¬
ta traditionem seniorum. s cõmunib manib mandu

Expanded text:
. Nescit autem habere praeter Scripturas legitimas et propheticas Judaeos quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi etiam dicere audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres; ex quibus texunt gensissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverparentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus mandu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd penas impiorum significatas ꝑ uuam fellis & botrũ
amaritudinis & furorem draconum atq aspidũ collectaᷤᷤ
dic̃ ẽẽ d̾s apud se & signatas in thesauris suis & reddendas
in tempore cum lapsus fuerit pes eorum. ignorans the¬
sauros hic appellatos occultas dispositiones dĩ. qui dispo¬

Expanded text:
quod poenas impiorum, significatas per uvam fellis, et botrum quod poenas impiorum, significatas per uvam fellis, et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum ; ignorans thesauros hic appellatos occultas dispositiones Dei qui dispo
Abbreviated transcription (Latin):
tionem tanꝙͣ facinoris auidam. ⁊ ut dic̃ in sola crude¬
litate malis tantũm gloriantem. uanꝰ & uesanꝰ exhor¬
reat. quid aut quantum ual& u̾bis comparata dicen¬
tis. discedite maledicti in ignem ęt̾num qui paratꝰ ẽ
diabolo ⁊ angłis qͥ: Ioi non sanguine inebriabunt᷑.
sagitꝙ: s ñ satiabunt᷑ menbris omnib flaminȩ. nec car¬
nes gladius manducabit. sensum doloris citius auferens
mortuis. ꝙͣ inferens uulneratis. S nemo cruciatib saltẽ
moriendo subtrahit᷑: ne in moriente simul ee ipsa pena
moriat᷑. Cur ñ hic dicit. colendum ne istum an potius
exsecrandum fugiendumq eẽ diccinus ÷ An tun& de xp̃o
ista dicere. ne ipsuis ignis ȩt̾ni suplicium ñ euadat. quo
ille impios preparat mitere. & ignorat miser hȩc dicen¬
do de do ꝓpħarum. de ipso se diccre. cuiꝰ tam tremendam
scu̾itatem in euangłio formidat offendere: Rcp̃hendit ã

Expanded text:
tionem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudetionem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat. Quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus . Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae, sed non satiabuntur membris omnibus flammae; nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: colendum ne istum, an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere? Et ignorat miser haec dicendo de Deo prophetarum, de ipso se dicere cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat offendere. Reprehendit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio. corporalib pęnis. Qd enĩ diluuiũ compa¬
rari ȩt̾nis ignib pot̾. quȩ cedes. quȩ uulnera. quȩ corpo¬
rum mortes cruciatib sempit̾nis: Uiginti quatuor
milia cadentium tanto buccarum strepitu inflat in¬
sanus. quasi ñ innumerabilia milia cotidie moriant᷑.
toto orbe t̾rarum. s transitoria ista corporis mors est.
ex omĩb gentib. quȩ sempit̾nis dampnanda st̃ ignib:
Eat iste ⁊ clam& ore aꝑto. & oculis clausis. quasi con¬
fessus sit d̾s suã crudelitatẽ. quia dic̃ ꝑ propham. exacu¬
am sic̃ fulgur gladium meum. inebriabo sagittas meas
sanguine. & gladiꝰ meus manducabit carnes de sanguine
uuln̾atorum. De quib u̾bis sic iste accusat dm. uelut
semꝑ humanũ sanguinẽ esurientẽ. quasi dix̾it in ebria¬
bo me sanguine. aut manducabo carnes de sanguine
uulneratorum: s quantũ lib& hanc utilẽ dĩ cõmina¬

Expanded text:
in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium compain Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potrum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed transitoria ista corporis al. corpoex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? Eat iste et clamet ore aperto, et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum velut semper humanum sanguinem esurientem; quasi dixerit: inebriabo me sanguine, et manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei commina
Abbreviated transcription (Latin):
ite in ignẽ ȩcernum qui patat᷑ ẽ diabolo & angłis qͦ. Huiꝰ
tanti supplicii quere causam. Esuriui inquit: & ñ de¬
distis mͥ manducare. Fcce ꝓ ęsca temporali ñ ablata. s
ñ data ęternum & horrendum suplicium cõminatur.
Et recte: si consulas u̾itatem. ꝑ paruum ẽ enim qͦd in
elemosinis dat᷑: s cum pie dat᷑. eternum inde meritũ
comparat᷑: lidõ potius quia paruum ẽ qͦd dat᷑: mag¬
na impietate ñ dat᷑. Unde ñ mirũ ẽ qͦd tantȩ sterilitati
uelut infructuosarum arborum ignis ȩt̾ni supliciũ p̃pa¬
rat᷑. Si autẽ c̾sulas hominẽ ut de suo respondeat tͥ. om̃is
homo m̃dax contempnit culpam exaggerat pęnã. Illã
quippe ñ uidet m̃te carnali: banc exhorret carne mor¬
cali. Calis ẽ iste in omium hominũ. qui puniunt᷑ uł
corripiunt᷑ in uetere testam̃to. longe mitiorib ꝙͦ legunt᷑

Expanded text:
Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus tanti supplicii quaeris causam? Esurivi, inquit, et non dedistis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed non data, aeternum et horrendum supplicium comminatur. Et recte, si consulas veritatem. Perparvum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur. Et ideo potius quia parvum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat tibi, omnis homo mendax , contemnit culpam, exaggerat poenam: illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur
Abbreviated transcription (Latin):
lapidare iussum fuisse diuinit᷑. quantȩ đm crudelitatis
argueret: Qͥs ñ autẽ ñ dico lapidari. s ꝑ singl̃os artus
immo ꝑ singula corporis frusta paulatim atq minuta¬
tim uiuens & sentiens. dilaniari consumiq maluissa&.
ꝙͣ gchennȩ ignib mancipari: Absit tam̃ ut crudeli¬
orem quisꝙͣ dicat cuangłii dm̃ ꝙͣ legis dm̃. intelligens
utriusq c̃ unum ⁊ cundem dm̃. in lege terentẽ carna¬
lib in euangłio sp̃italib penis. Libi & hic fidelem: ñ ꝙͣ
crudelem. Qd illud. ñne si a xp̃o linguam reꝑiret alienã.
in eumq blasphemam. & qualis ẽ hunis impia garruli¬
tate dampnabilem. acerbius & amarius exagitaret᷑. ꝙͣ qͣd
iste de obsonio sacrificii p̃gustato corporalem temporalẽq
penam ꝓsacrilegio sic indignat᷑ ingestam. ubi uenturũ
se dñs & ad sinistram positis gentib minat᷑ c̃ẽ dic turũ

Expanded text:
lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnabus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid illud? nonne si a Christo linguam reperiret alienam in eumque blasphemam, et qualis est hujus, impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam pro sacrilegio sic indignatur ingestam; ubi venturum se Dominus, et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum,
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq uindicatum ẽ. ille quid distet aditit. ꝙͣq in com¬
parabilit̾ ista illam uincat intelligit. qͥ corporalib tem¬
poralib spiritalia & sempit̾na p̃ponit. Uerĩ qͥd opꝰ ẽ de
conucnientem carualib sensib uelle inculcare sermonẽ.
Etce qͦ ẽ manifestius ꝓferamuis. E uangl̃ium legi ueteri
comparans dñs. ⁊ ñ illut malum qͦd homines ante didi¬
cerant. s qͦd ipse docebat ꝑfectius c̃ẽ contestans: audistiᷤᷤ
inquit quia dictum ẽ. ñ occides. Qͥ autẽ occiderit: ieus
erit iudicio. E go autẽ dico uob̃. quicumq iratꝰ fuerit¬
fri suo: reus erit iudicio. Qͥ autẽ dixerit racha: rtus erit
concilio. Qͥ autẽ dixerit fatue: reus crit gebennȩ ignis.
Qd tam paruũ in peccatis. ꝙͣ fri dicere fatueꝰ Qid tam
magnũ in suppliciis. ꝙͣ gehennȩ ignisͣ Si in lege uel ꝓ¬
phetis iste inuenissa aliquem. qm̃ dixisset fr̃i suo fatue

Expanded text:
utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomutrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat intelligit, qui corporalibus et temporalibus spiritualia et sempiterna praeponit. 31. Verum quid opus est de convenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus. Evangelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege vel Prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo, Fatue,