comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uat in carcerem: Dixitq ysa¬
ias. Afferte massam ficorum.
Quam cum attulissent. & posu¬
issent suꝑ ulcus euis: curatus
ẽ. Nunt hebrei uerbum siin.
quod pretermisere. Lxx. ulcus
sonare. non uulnus. Nam & aqͥ¬
la. simacusq & theodotio. earoc
interprȩtati sunt : ꝑ quod. mor¬
bum regium intelligi uolunt.
Cui contraria putantur. uel
sumpta in cibo. uel ad posita cor¬
pori. quȩcumq sunt dulcia.
Ergo ut dei potentia monstra¬
retur: ꝑres norias & aduersas.
sanitas restituta ẽ. Alii si in
non ulciis sed apostema suspican¬
tur: quando tumens corpus
connorio & putrescente cute
completur. & uixta artem me¬
dicorum: omnis sanies ficciori¬
biis ficis atq contusis. incutis
suꝑficiem ꝓuocatur: ac ꝑ hoc
non spernendam. ẽẽ. medicinã.
quȩ usu constet ꝙ ex perim̃to:
quia & hanc fecerit deus. xxi¬
ixerat autem
etechias adysaiam. Quod
erit signum. quia dominis
me sanabit. q. quia ascensur us

Expanded text:
vat in carcere? « Dixitque Isavat in carcere? « Dixitque Isaias, Afferte massam ficorum. Quam cum attulissent et posuissent super ulcus ejus, curatus est. » Aiunt Hebraei verbum Sim, quod praetermisere Septuaginta, ulcus sonare, non vulnus. Nam et Aquila, Symmachusque, et Theodotio Laroc interpretati sunt, per quod morbum regium intelligi volunt. Cum contraria putantur vel sumpta in cibo, vel opposita corpori, quaecunque sunt dulcia. Ergo ut Dei potentia monstraretur, per res noxias et adversas sanitas restituta est. Alii Sim non ulcus, sed apostema suspicantur, quando tumens corpus cocto et putrescente pure completur. Et juxta artem medicorum omnis sanies, siccioribus ficis atque contusis, in cutis superficiem provocatur; ac per hoc non spernendam esse medicinam, quae usu constet et experimento, quia et hanc fecerit Deus. « Dixerat autem Ezechias ad Isaiam: Quod erit signum, quia Dominus me sanabit, et quia ascensurus
Abbreviated transcription (Latin):
dei. & ignotis mortalib causis.
ueluiuat aliquis uel moriatur.
presertim cum & statuta nunc
mortis necessitas differatur: & pꝰ
mortem resuscitatos plurimos lege¬
rimus. Reu̾titur autem ad regẽ
ꝓpħa. domini uissione: ut ipse
sanaret. qui ꝑcusserat. Et uocat᷑
trechias dux populi eiꝰ. ꝙ filius dd̾.
cuius oꝑa sectabat᷑. fecerat enĩ rec¬
tum. uirta omnia que fecit da¬
uid pater eiꝰ: & auditur eiꝰ oratio.¬
rat coram domino inueritate. &
incorde ꝑfecto. & fieuerat fletu
magno. & quod placitum erat in
ocłi eius fecerat. Adiciunturq
quindecum anni aduitã. quos ille
non postulauerat: & insuꝑ uiuen¬
ti. regni securitas repmit trcur.
Sin autem ut quidam putant
incorpore uiuere. ẽ. condempna¬
tio. & iuxta illud quod dicitur.
reu̾tere anima mea inrequiem
cere animam meam.optanda ẽ.
mors ut de carcere liberemur.
quomodo nunc dominus donat
ꝓbeneficio. ut qui liberandus
erat. Adhuc quindecim annis ui¬

Expanded text:
Dei, et ignotis mortalibus causis Dei, et ignotis mortalibus causis vel vivat aliquis, vel moriatur. Praesertim cum et statuta nunc mortis necessitas differatur, et post mortem resuscitatos plurimos legerimus. Revertitur autem ad regem propheta, Domini jussione, ut ipse sanaret qui percussit. Et vocatur Ezechias dux populi ejus, et filius David, cujus opera sectabatur. Fecerat enim certum juxta omnia quae fecit David pater erat coram Domino in veritate et in corde perfecto, et fleverat fletu magno, et quod placitum erat in oculis ejus fecerat, adjiciunturque quindecim anni ad vitam, quos ille non postulaverat, et insuper vivente eo regni securitas repromittitur. Sin autem, ut quidam putant, in corpore vivere condemnatio est, et, juxta illud quod dicitur. Revertere, anima, in requiem cere animam meam; » optanda est mors, ut de carcere liberemur, quomodo nunc Dominus donat pro beneficio, ut qui liberandus erat adhuc quindecim annis vi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. sermo domini adeum dicens.
Reu̾tere dic ez echiȩ duci popu
ecce sanauite. Die tercio as¬
cendes templum domini. & ad¬
dam dieb tuis quindecum an¬
nos: s & de manu regis assiri¬
orum liberabo te. & cuutatem
hanc. & ꝓtegam urbem istam
ꝓpt̃ me. & ꝓpter dauid ser¬
uum meum. Eleuit autem
fletu magno ꝓpt̃ ꝓmissionẽ
bnuni addauid: quam uidebat
asua morte ꝑituram. Eo enim
ampore e⁊ echias filios ñ habe¬
sat. HIam post mortem eiꝰ ma¬
agnare cȩpit iniuida. Exquo
ꝯpicuum ẽ: post t̃cium annũ
oncedisse uite. manassen esse
gneratum. Ergo iste omnis ẽ.
detus: quod desperabat. xpm̃ de
luosemine nasciturum. Alii as¬
serunt quamuis scõs uiros mor¬
ae terreri. ꝓpt̃ incertum uidici¬
um. & ignorationem sententiȩ
dei. quam sedẽre habituri sint.
binulq fati quęstio soluitur. ac
necessitatis uucula. atq causa¬
rum. quod neqͣquã dies mortis
singłis p̾stituta sit: s uoluntate

Expanded text:
est sermo Domini ad eum dicens est sermo Domini ad eum dicens revertere et dic Ezechiae duci populecce sanavi te die tertio ascendes templum Domini et addam diebnos. Sed et de manu regis Assyriorum liberabo te, et civitatem hanc, et protegam urbem istam propter me et propter David servum meum. » Flevit autem fletu magno propter promissionem Domini ad David, quam videbat in sua morte perituram. Eo enim tempore Ezechias filios non habebat, nam post mortem ejus Maregnare coepit in Judaea. Ex quo perspicuum est, post tertium annum concessae vitae Manassem esse generatum. Ergo iste omnis fletus est, quod desperabat Christum de suo semine nasciturum. Alii asserunt, quosvis sanctos viros morte terreri, propter incertum judicium et ignorationem sententiae Dei, quam sedem habituri sint. Simulque facti quaestio solvitur, ac necessitatis vincula atque causarum, quod nequaquam dies mortis singulis praestituta sit, sed voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
dicꝰtis dominus ab iniustis offen¬
ditur. in eisdem quoq a iustis
placatur. Ham phariseus in¬
gressus templĩdicebat. Ieuino
bis insabbato. decimas do omniũ¬
quȩ possideo. S iustificatus magis
publicanus. quam ille exiit. Pt
chias quoq rex cum molestia corpo¬
ris afflictus. ad extremitatem pue¬
nisset: inoratione compunctus
dix̃. Obsecro domine. memento
quomodo ambulauerum coramte
inueritate. & incorde ꝑfecto. nec
tamen dominus hanc confessionẽ
ꝑfectionis eiꝰ despexit aut renuit.
quem mox insuis p̃cib exaudiuit.
Ecce phariseus se iustificauit in
oꝑe:exechias iustum se asseruit.
etiam incogitatione. Atq unde
ille offendit: inde iste dominum
placauit. Cur itaq hoc. nisi qr
omnipotens deus singulorum
uerba ac cogitationes pensat. ꝙ
in euis aurib superba ñ sunt.
quȩ humili corde proferunt᷑.
leuit itaq e⁊ echias fletu mag¬
no. & antequam egrederetur ysa
ias mediam partem atrii: factꝰ

Expanded text:
dictis Dominus ab injustis offendictis Dominus ab injustis offenditur in eisdem quoque a justis placatur. Nam Pharisaeus, ingressus templum dicebat: « Jejuno bis in sabbato, decimas do omniuquae possideo. Sed justificatus magis publicanus, quam ille exiit . » Ezechias quoque rex cum molestia corporis afflictus ad extremitatem pervenisset, in oratione compunctus dixit: « Obsecro, Domine, memento quomodo ambulaverim coram te in veritate et in corde perfecto; » nec tamen Dominus hanc confessionem perfectionis ejus despexit aut renuit, quem mox in suis precibus exaudivit. Ecce Pharisaeus se justificavit in opere. Ezechias justum se asseruit etiam in cogitatione, atque unde ille offendit, inde iste Dominum placavit. Cur itaque hoc, nisi quia omnipotens Deus singulorum verba ac cogitationes pensat; et in ejus auribus superba non sunt, quae humili corde proferuntur? « Flevit itaque Ezechias fletu magno, et antequam egrederetur Isaias mediam partem atrii factus
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. parietem cor appellat: ut to¬
tamente dominum depixcaretur.
Obsecro domine. memento quomͦ
ambulauerun coramte inueritate.
& incorde ꝑfecto. & quod placitũ
entia: quȩ affuctionis tempore bo¬
norum operum recordatur. Bea
bere se cor: Quod ita soluitur.
ꝑfectionem cordis ineo nunc dici.
quod idola destruxerit: templi
ualuas aperuerit. serpentem ene¬
um comininuerit: & cȩt̾a fecerit
quȩ scͥptura cominemorat. Ple¬
rumq aliquib iulti necessitatib
afflicti. sua opera coguntur fati.
S cum eorum dicta iniusti audi¬
unt: heo ꝑelationem potius quã
ꝑueritatem ex istimant. ꝓlata. Ex
suis enim cordib uerba iustorum
pensant: & dici humiliter posse
uera bona ñ estuant. Sicut gra¬
uisculpa ẽ. sibi hoc hominem ar¬
rogare quod ñ ẽ: sic plerumq.
Iculpa nulla ẽ. si humiliter bo¬
num dicat quod ẽ. Unde sepe
contingit. ut iusti & inuisti ha¬
beant uerba similia. s tam̃ cor

Expanded text:
id est, parietem, cor appellat, ut toid est, parietem, cor appellat, ut tota mente Dominum precaretur. « Obsecro, Domine, memento, quomodo ambulaverim coram te in veritate et in corde perfecto, et quod placitum entia quae afflictionis tempore bonorum operum recordatur. « Behabere cor ? » quod ita solvitur: perfectionem cordis in eo nunc dici, quod idola destruxerit, templi quoque valvas aperuerit, serpentem aeneum comminuerit, et caetera fecerit quae Scriptura commemorat. Plerumque aliquibus justi necessitatibus afflicti sua opera coguntur fateri, sed cum eorum dicta injusti audiunt haec per elationem potius quam per veritatem existimant prolata. Ex suis enim cordibus verba justorum pensant, et dici humiliter posse vera bona non aestimant. Sicut gravis culpa est sibi hoc hominem arrogare quod non est, sic plerumque culpa nulla est si humiliter bonum dicat quod est. Unde saepe contingit ut justi et injusti habeant verba similia, sed tamen cor
Abbreviated transcription (Latin):
uita mortali temporaliter uilia¬
tur. Nlam & si annos quindecim
etechiȩ regi aduitam addidit.
omnipotens deus: cum eummori
ꝑmisit. tunc prȩsciuit ẽẽ mori¬
turum. Qua inre questio orit᷑.
domuituȩ quia morieris tu &
non uiues. Cui cum mortis senten¬
tia dicta ẽ: ꝓtinus ad eiꝰ lacrimaᷤᷤ
dixit. quo tempore mori ipse me
rebatur: nec dominica instituta
conuulsa sunt quia ut exlargitate
dei anni uite crescerent. Hoc quo¬
q ante seculum prefixum fuit:
atq spacium uitȩ quod inopinate
foris ẽ. additum. sine augmen¬
to prȩ scientiȩ fuit intus statutũ.
Qui conu̾tit faciem suam ad pa¬
rietem. & orauit dominum di¬
cens. Conuertit ezechias faciẽ
suam ad parietem: quia adtem¬
plum ire non poterat. Ad parie¬
tem autem templi: iuxta qđ
salomon palatium extrirxerat.
Uel absolute ad parietem: ne la¬
crunas suas assidentib ostenta¬
re uideretur. Aut certe iuxta ie¬
remiam ad cor suum. qui cireum

Expanded text:
vita mortali temporaliter vivavita mortali temporaliter vivatur, nam etsi annos quindecim Ezechiae regi ad vitam addidit omnipotens Deus; cum eum mori permisit, tunc praescivit esse moriturum: qua in re quaestio oritur, domui tuae quia morieris tu, et non vives. » Cui cum mortis sententia dicta est, protinus ad ejus lacrymas dixit, quo terebatur: nec Dominica instituta convulsa sunt, quia ut ex largitate Dei anni vitae crescerent, hoc quoque ante saecula praefixum fuit, atque spatium vitae, quod inopinate foris est additum, sine augmento praescientiae fuit intus statutum. « Qui convertit faciem suam ad parietem, et oravit Dominum, dicens: » Convertitque Ezechias faciem suam ad parietem, quia ad templum ire non poterat, etc. Ad parietem autem templi, juxta quod Salomon palatium exstruxerat, vel absolute ad parietem, ne lacrymas suas assidentibus ostentare videretur. Aut recte, juxta Jeremiam, ad cor suum, qui circum,
Abbreviated transcription (Latin):
srecipe domuituȩ: morieris enim.
a non iuiues. Ne eleuaretur
cor erechiȩ. post incredibiles tri¬
umphos. &. de media. captiuitate
uictoriam: infirmitate corporis ui¬
sitatur. & audit se ẽẽ. moriturum.
ut conuersus addominum. flectat
sententiam eius. Quod quidem
ꝙ iniona ꝓpħa legimus. & incom¬
minationib contra dauid. quȩ di¬
cuntur futura nec facta sunt: ñ
deo mutante sententiam. s ꝓuo¬
cante humanum genꝰ ad notici¬
am sui. Dominus penitens ẽ. suꝑ
maliciis. Nulla quȩ in hoc mun¬
do hominib fiunt: absq omnipo¬
tentis dĩ occulto consilio ueniunt.
Namcuncta dĩ secutura p̃sciens
ante seculum decreuit: qualiter
psecula disponantur. Statutum
quippe iam hominib ẽ. uel quan¬
tum hunis mundi ꝓsperitas seqͦ¬
tur. quantum ue aduersitatis fe¬
ritas feriat: nec electos eius. aut
immoderata ꝓsperitas eleuet.
aut nimia aduersitas grauet. Sta¬
tiitum quoq ẽ. quantum in ipsa

Expanded text:
Praecipe domui tuae, morieris enim tu, Praecipe domui tuae, morieris enim tu, et non vives. » Ne elevaretur cor Ezechiae, post incredibiles triumphos, et de media captivitate victoriam, infirmitate corporis visitatur, et audit se esse moriturum. Ut conversus ad Dominum flectat sententiam ejus. Quod quidem et in Jona propheta legimus, et in comminationibus contra David, quae dicuntur futura, nec facta sunt, non Deo mutante sententiam, sed provocante humanum genus ad notitiam sui. Dominus poenitens est super malitiis; nulla quae in hoc mundo hominibus fiunt, absque omnipotentis Dei occulto consilio veniunt. Nam cuncta Deus secutura praesens ante saecula decrevit, qualiter per saecula disponantur. Statutum quippe jam hominibus est, vel quantum hujus mundi prosperitas sequitur quantumve adversitatis feritas feriat, nec electos ejus, aut immoderata prosperitas elevet, aut nimia adversitas gravet. Statutum quoque est, quantum in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
simus pereat: quod & iste passus
ẽ. Cum enim reuersus ee̾t. nini¬
uem. urbem pͥmam regni sui. ꝙ
adoraret intemplo neserach de¬
um suum. quasi uictoriam de ho¬
stib reportaret. & delubrum ydo¬
li sui triumphans & gratulabun¬
dus incederet: contemptor uerbi
dei. infano falsi numinis truci¬
dantur. Nec angelico perit gla¬
dio. quod erat commune cum
plurib: s parricidio filiorum.
Qui cum fugissent interram
ararath: quod intelligitur ar¬
meniȩ: successit in patris locũ
istraddon. quem scͥptura testatur.
aisisse habitatores samarie. ne ter¬
amaneret inculta. Ararathautẽ.
tgio marmenia campestris est.
iquam araxses fiuit. incredibilis
ibtatis ad radices tauri montis.
quiusq illuc extenditur. Ergo &¬
arha inqua liberatus ẽ. noȩ cum
lb̾is suis cessante diluuio. non ad
nontes generaliter armeniȩ dela
aẽ. quȩ appellatur ararath. s
amontes tauri altissimos qui ara¬
rath imminent campis. x.¬

Expanded text:
simus pereat, quod et iste passurus simus pereat, quod et iste passurus est. Cum enim reversus esset in Ninivem, urbem primam regni sui, et adoraret in templo Nesroch deum suum, quasi victoriam de hostibus reportaret, et delubrum idoli sui triumphans et gratulabundus incederet, contemptor veri Dei, in fano falsi numinis trucidatur, nec angelico perit gladio, quod erat commune cum pluribus, sed parricidio filiorum. Qui cum fugissent in terram Ararath, quod intelligitur Armeniae, successit in patris locum Asarhaddon, quem Scriptura testatur misisse habitatores Samariae, ne terra maneret inculta. Ararath autem regio in Armenia campestris est, per quam Araxases fluit, incredibilis ubertatis ad radices Tauri montis, qui usqarca in qua liberatus est Noe cum liberis suis, cessante diluvio, non ad montes generaliter Armeniae delata est, quae appellatur Ararath, sed ad montes Tauri altissimos, qui Ararath imminent campis. X
Abbreviated transcription (Latin):
milia. Cumq dilucło surrex isset.
uidit omĩa corꝑa mortuorum. &
recedens abiit. Centum octo¬
ginta quinq milia fortissimoꝵ
uirorum. ab uno angło una nocte
cedunt᷑. & absq uuln̾ib occisoꝵ
mors seua discurrit. excludensa
corporib animas. domini uolunta¬
te. Suꝑ quo inparali pomenonle¬
gitur. & misit dominus angłm
qui ꝑ cussit omnem uirum robu¬
stum & bellatorem. & principem
exercitus regis assir iorum: reuer¬
susq ẽ. cum ignominia uiterrã
suam. Qui iccirco seruatꝰ est. ut
sciret potentiam dei. &blasphe¬
mantia ora comprimeret : fieret¬
q testis illuis maiestatis. quem
paulo ante contempserat. Et
reuersus ẽ. senuacherib rex assi¬
riorum. & mansit inniniue. Cũ¬
q. ad oraret intemplo nesarach
deum suum : ad ramelech ꝙ sara¬
sar filii eius ꝑcusserunt eum gla¬
dio. fugeruntq int̾ram armeni¬
orum & regnauit esaraddon filiꝰ
eius ꝓeo. Pharao quoq iidecẽ
egypti seruatur plagis. ut nouis¬

Expanded text:
millia. Cumque diluculo surrexisset, vidit omnia corpora mortuorum, et recedens abiit. » Centum octoginta quinque millia fortissimorum virorum ab uno angelo una nocte caeduntur, et absque vulneribus occisorum mors saeva discurrit, excludens a corporibus animas, Domini voluntat. Super quo in Paralipomenis legitur: Et misit Dominus angelum qui percussit omnem virum robustum et bellatorem, principemque exercitus regis Assyriorum, reversusque est cum ignominia in terram suam . » Qui idcirco servatus est, ut sciret potentiam Dei, et blasphemantia ora comprimeret, fieretque testis illius majestatis, quem paulo ante contempserat. « Et reversus est Sennacherib rex Assyriorum, et mansit in Ninive. Cumque adoraret in templo Nesroch deum suum, Adramelech et Sarasar filii ejus percusserunt eum gladio fugeruntque in terram Armeniorum, et regnavit Asarhadon filius ejus pro eo. » Pharao quoque in decem Aegypti servatur plagis, ut novis
Abbreviated transcription (Latin):
ac recte facta relinqueret. Memi¬
uit supra & huius loci scriptura.
dicens. Tunc ȩdificauit salomon
fanum chamos. idolo moab. in
monte qui ẽ. contra ierusalem:
& moloch ydolo filiorum amion
Nec uideri contͣrium debet. quod
ibi mons in quo facta sunt hȩc ydo¬
la. contra ierusalem. hic inieru¬
salem. ẽẽ. positus asseritur quia
nimirum utanta erat urbis uici¬
nia positꝰ: ut ad ipsam ꝑtinere.
& ipsam quoq sordib quȩ in eo
congere bantur ad taminare ui¬
deretur. Et conuer sus iosias
indit ibi sepulchra quȩ erant in
monte. misitq & tulit ossa de
sepulchris. & combussit ea super
altare. & polluit illud. Cur io
sias ossa mortuorum concremare
uissit suꝑ altare: nisi ut ostendẽt
quod ꝓfana fuerunt eorum sacri¬
sicia & non solum pęcudum hosti¬
as demoniis offerebant. sed etiam
semet ipsos ꝑerrorem ydolatriȩ
in potestatem demonum tradidẽ¬
riuit. qui iusto dei iudicio. simul
cumaltari quod ydolis fabricaue¬

Expanded text:
ac recte facta, relinqueret. Memiac recte facta, relinqueret. Meminit supra et hujus loci Scriptura, dicens: « Tunc aedificavit Salomon fanum Chamos idolo Moab, in monte qui est contra Jerusalem, et Moloch idolo filiorum Ammon . » Nec videri contrarium debet, quod ibi mons, in quo facta sunt haec idola, contra Jerusalem, hic in Jerusalem esse positus asseritur, quia nimirum in tanta erat urbis vicinia positus, ut ad ipsam pertinere, et ipsam quoque sordibus, quae in eo congerebantur, contaminare vium et conversus Iosias vidit ibi sepulchra quae erant in monte misitque et tulit ossa de sepulchris et conbusit ea super altare et polsias ossa mortuorum concremari jussit super altare, nisi ut ostenderet, quod profana fuerunt eorum sacrificia? et non solum pecudum hostias daemoniis offerebant, sed etiam semetipsos per errorem idololatriae in potestatem daemonum tradiderunt: qui justo Dei judicio simul cum altare, quod idolis fabricave
Abbreviated transcription (Latin):
hostias offerebant. Unde sepiꝰ
inhoc libro de regib. quiminꝰ
ꝑfecte iusti fuere. dr̃. Uerunta¬
men excelsa ñ abstulit. Mon¬
temautem offensionis. mon¬
tem ydoli dicit: quia nmi¬
runi consuetudinis ẽ scͥptura¬
rum. offensionem ydola numcu¬
pare: quia uel millis offendit᷑
ds̃. uel offensionem & runam
sius afferunt cultorib: sicut in
hac ipsa sententia subsequenter
intimatur cum dicit᷑. Quȩ edi¬
ficauerat salomon rex isrł: astha¬
roth ydolum sy doniorum. ꝙ cha¬
mos offensionis moab: & melchom
abhominationes filiorum amon.
Ubi hoc quoq nisi fallor palam
ostenditur. quod utinam non
ostenderetur: quia uidelicet
salomon de admisso ydolatriȩ
scelexe numquam ꝑfecꝰte pęnitu¬
it. Nam si frucꝰtus pęnitentiȩ
dignos faceret: satageret ante
omnia. ut ydola quȩ edificaue¬
rat. de ciuitate scã tollerentur.
& ñ inscandalum stultorum. quȩ
ipse cum fuisset sapientissimus
erronea fecerat: quasi sapienter

Expanded text:
hostias offerebant, unde saepius hostias offerebant, unde saepius in hoc libro de regibus qui minus perfecte justi fuere dicitur: « Verumtamen excelsa non abstulit. » Montem autem offensionis montem idoli dicit, quia nimirum consuetudinis est Scripturarum, offensionem idola nuncupare, quia vel in illis offenditur Deus, vel offensionem et ruinam suis offerunt cultoribus, sicut in hac ipsa sententia subsequenter intimatur, dum dicitur: « Quae aedificaverat Salomon rex Israel, Astaroth idolo Sidoniorum, et Chamos offensioni Moab, et Melchom abominationi filiorum Ammon. » Ubi hoc quoque ni fallor palam ostenditur, quod utinam non ostenderetur, quia videlicet Salomon de amisso idololatriae scelere nunquam perfecte poenituit. Nam si fructus poenitentiae dignos faceret, satageret ante omnia ut idola quae aedificaverat, de civitate sancta tollerentur, et non in scandalum stultorum, quae ipse, cum fuisset sapientissimus, erronea fecerat, quasi sapienter
Abbreviated transcription (Latin):
& equis sit igneis ad cȩlestia tͣns¬
latus. uel certe hoc ipsum inter
alia depictum inpariete uiden¬
tes. crediderunt uicinia nomi¬
nis decepti. solis hinc transitũ
ꝑcȩlos eẽ. designatum. & mira
culum diuinitus factum. muta¬
runt inargumentum erroris.
humana stulticia cominutatum.
Quos imitati ipsi iudȩi sategert̃.
ne inaliquo gentiliuuim stultissimiᷤ.
minus stulti apparerent. Quod
paulo post de eodem rege dicitur.
excelsa quoq quȩ erant inieru¬
salem.ad dexteram partem mon¬
tis offensionis. quȩ edificauerat
salomonrex isrł. & astaroth ydo¬
lum sydoniorum. & chamos of¬
fensionis moab. & melchom ab¬
hominationis filioꝵ ammon.
polluit rex. & contriuit statuaᷤ.
luce clarius ẽ. quod excelsa no¬
minare solet scͥptura. loca in
collib posita frondentib. in qui¬
b uel demonib ummolabant.
uel domino locorum amenitate
allecti. contra interdictum. reli¬
cto altari quod erat intemplo

Expanded text:
et equis sit igneis ad coelestia transet equis sit igneis ad coelestia translatus, vel certe hoc ipsum inter alia depictum in pariete videntes, crediderunt, vicinia decepti nominis, solis hic transitum per coelos esse designatum, culum divinitus factum Dei, mutarunt in argumentum erroris, humana stultitia commentatum. Quos imitati ipsi Judaei sategerunt, ne in aliquo gentilium, stultissimis minus stulti apparerent. Quod paulo post de eodem rege dicitur: « Excelsa quoque quae erant in Hierusalem, ad dexteram partem montis offensionis, quae aedificaverat Salomon rex Israel Astaroth idolo Sidoniorum, et Chamos offensioni Moab, et Melchom abominationi filiorum Ammon, polluit rex, et contrivit statuas, » luce clarius est, quod excelsa nominare solet Scriptura loca in collibus posita frondentibus, in quibus vel daemonibus immolabant, vel Domino, locorum amoenitate allecti, contra interdictum relicto altari quod erat in templo,
Abbreviated transcription (Latin):
solis combussit ignis: ostendit enĩ
gentium idolatrarum suꝑsticioni
tos. ita ut inuenerationem solis
quem more gentilium deum eẽ.
credebant. simulachro eiꝰ quod
fecerant currus equosq subdide¬
rint. & hoc matriis templi dñĩ.
Sic enim solent gentiles pingere
uel facere simulachrum solis: ut
puerum imberbem incurru po¬
nentes. equos eidem quasi cursu
celum petenti subiungant. Cui
ꝓpt̾ta pueri aptant imaginem:
quia sol uelut cotidie nouo ortu
natꝰ. nullum ꝑsecła senium incidit.
Ut autem eidemcurrus & equos
equis igneis ẽ. raptus ad celum.
helios dicit᷑ sol. sicut & seduliꝰ cũ
de heliȩ ascensu caneret ostendit
dicens. quam bene fulminei prȩ¬
lucens semita cȩli conuenit heliȩ.
meritoq & nomine fulgens hac
opo dignus erat. nam si sermo¬
nis achiui una ꝑaccentum mu¬
tetur littera sol ẽ: audientes gre¬
ei abisrahelitis quos diuinas ha¬
bere litteras fama ꝓdebat. pre¬
dicari quod helias curru igneo

Expanded text:
solis combussit igni; ostendit omni solis combussit igni; ostendit omni generi idololatriae et superstitionis tos, ita ut in venerationem solis, quem more gentilium Deum esse credebant, simulacro ejus quod fecerant, currus equosque subdiderint, et hoc in atriis templi Domini. Sic enim solent gentiles pingere vel facere simulacrum solis, ut puerum juvenem in curru ponentes, equos eidem quasi cursu coelum petentes subjungant. Cui propterea pueri aptant imaginem, quia sol, velut quotidie novo ortu natus, nullum per saecula senium incidit. Ut autem eidem currus et equos equis igneis est raptus ad coelum,Helios dicitur sol sicut etiam Sedulius, cum de Eliae ascensu caneret, ostendit, dicens: Quam bene fulminei praelucens semita coeli, Convenit Eliae, merito qui et nomine fulget. Hac ope dignus erat: nam si sermonis Achivi Una per accentum mutetur littera, sol est. Audientes Graeci ab Israelitis, quos divinas habere litteras fama prodebat, praedicari, quod Elias curru igneo
Abbreviated transcription (Latin):
eos gladio. Isaras quoq. manife¬
stissime tofech infernum appellat.
Quicum ꝑpetuum diaboli interi¬
tum subnomine assur describe¬
ret dicens. a uoce enim domini
pauebit assur uirga ꝑcussus. &
erit transitus uirgȩ fundatꝰ. ꝙͣ.
requiescere faciet cdominus suꝑ eũ.
statim quomodo. & ubi ee̾t. peritu¬
rus subdidit dicens. Prȩparata ẽ.
enim abheritofec. a rege prepa¬
rata ꝓfunda & dilatata. Pulchrȩ
ait & cdilatata: quia tofec dr̃ lati¬
tudo. Nutrimenta inquit eius.
ignis & ligna multa. Flatus dñi
sicut tor rens sulfuris. succendens
eam. Contaminauit autem iosi¬
as tofec. uel ossa mortuorum ibi.
sicut insequentib de aliis ydoloꝵ
locis fecisse legitur. uel alia que¬
libet immunda dis ꝑgens: quati¬
nus abhominationi potius ꝙ delec¬
tationi aptus. omnib qui aspice¬
rent locus appareret. Quod se
lit quoq eqͦs. quos dederant reges
nida soli in introitu templi domi¬
ni. & paulo post. currus autem

Expanded text:
eos gladio. Isaias quoque manifeeos gladio. Isaias quoque manifestissime Topheth infernum appellat, cui cum perpetuum diaboli interitum sub nomine Assur describeret, dicens: A voce enim Domini pavebit Assur virga percussus: Et erit transitus virgae fundatus, quam requiescere faciet Dominus super eum , statim quomodo et ubi esset periturus, subdidit dicens: Praeparata est enim ab heri Tophet a rege praeparata, profunda, et dilatata. Pulchre ait Et dilatata, quia Tophet dicitur latitudo. Nutrimenta, inquit, ejus ignis, et ligna multa; flatus Domini sicut torrens sulphuris, succendens eam. Contaminavit autem Josias Tophet, vel ossa mortuorum ibi, sicut in sequentibus de aliis idolorum locis fecisse legitur, vel alia quaelibet immunda dispergens, quatenus abominationi potius quam delectationi aptus omnibus qui aspicerent locus appareret. 28. Abstlit quoque equos, quos dederant reges Judae soli in introitu templi Domini; et paulo post: Currus autem
Abbreviated transcription (Latin):
torum prebet delicias. posita
ara sacrificare demonib. nefan¬
doq igne suos consecrare libe¬
ros. siue holocaustum offerre.
sicut in libro uerborum dierũ
de achaz rege scͥptum ẽ: ipse
ẽ. qui adoleuit incensum in
ualle benennon: & lustrauit
filios suos migne. Benennonsi¬
quidem filium ennon significat.
Uallis enim ennon dr̃ hebraicȩ
gehennon. Cuius nominȩ in
nouo testamento pena in fero¬
cium. gehenna cognominat᷑. Qa
nimirum sicut inconualle ennon
qui idolis seriuerunt. inea ꝓpħis
attestantib perierunt: ita pecca¬
teresex his quȩ peccauerunt. ȩter¬
na dampnatione puniuntur. De¬
niq ieremias cum referret prę¬
cepisse sibi dominum. ac dixisse.
egredere ad uallem filii ennon
que ẽ. iuxta introitum porte fic¬
tilis: paulopost dic̃. & non uoca¬
bitur locus iste amplius tofee.
& uallis filii ennon. s uallis occisi¬
onis: ꝙ dissipabo consilium uide &
ierusalem in loco isto. ꝙ subuertã

Expanded text:
torum praebet delicias, posita torum praebet delicias, posita ara sacrificare daemonibus, nefandoque igne suos consecrare liberos, sive holocaustum offerre, sicut in libro verborum dierum de Achaz rege scriptum est: Ipse est, qui adolevit incensum in valle Benennon, et lustravit filios suos in igne Benennon: siquidem filium Ennon significat. Vallis autem Ennon hebraice dicitur Gebenn, cujus nomine in novo testamento poena inferorum gehenna cognominatur: quia nimirum, sicut in convalle Ennon, qui idolis servierunt, in ea, prophetis attestantibus, perierunt, ita peccatores ex his, quae peccaverunt, aeterna damnatione puniuntur. Denique Hieremias cum referret praecepisse sibi Dominum, ac dixisse: Egredere ad vallem filii Ennon, quae est juxta introitum portae fictilis, paulo post dicit: Et non vocabitur locus iste amplius Topheth, et vallis filii Ennon, sed vallis occisionis: et dissipabo consilium Juda, et Hierusalem in loco isto, et subvertam
Abbreviated transcription (Latin):
phonias dicens. Uor clamoris
a porta piscium & ululatus. in
secunda. ꝓ quo uetus editio qua¬
si ꝓprium nom̃ loci transtulit.
inmasena. Masena quippe. in¬
terprȩtatur secunda. Quod gͦ dr̃
ꝓphetissa habitasse insecunda:
insecundi muri parte intellige.
Quod dicitur de iosia rege. conta¬
minauit quoq thofech quod ẽ
inconualle filii ennon. ut nemo
consecraret filium suum aut fili¬
am ꝑ ignem moloch: frequens ẽ.
inscripturis horum mentio loco¬
rum. maximȩ inlibro regum. ꝙ
hieremia ꝓpħa. Est autem ual¬
lisennon. siue filii ennon unta
murum ierusalem contͣ orientẽ.
inqua nemus pulcherrimum
sy loe fontib irrigatur. Thafec
autem siue tophec utrumq enum
scribitur. erat locus ineadem con¬
ualle iuxta piscinam fullonis.
cuius meminit scͥptura. & uixta
agrum acheldemach. qui usq
hodie monstratur ad australem
plagam montis syon. Solebant
autem inthafec quia locus erat
amenissimuis. unde hodieq hor

Expanded text:
phonias dicens: Vox clamoris phonias dicens: Vox clamoris a porta piscium et ululatus a secunda . Pro quo vetus editio quasi proprium nomen loci transtulit, in Masena. Masena quippe interpretatur secunda. Quod ergo dicitur prophetissa habitasse in secunda, in secundi muri parte intelQuod dicitur de Josia rege: « Contaminavit quoque Thophet, quod est in convalle filii Ennon, ut nemo consecraret filium suum aut filiam per ignem Moloch. » Frequens est in Scripturis horum mentio locorum, maxime in libro Regum et Jeremia propheta. Est autem vallis Ennon, sive filii Ennon juxta murum Hierusalem contra orientem, in qua nemus pulcherrimum Siloe fontibus irrigatur. Thophet autem sive Thophec utrumque enim scribitur erat locus in eadem convalle juxta piscinam fullonis, cujus meminit Scriptura, et juxta agrum Aceldema, qui usque hodie monstratur ad australem plagam montis Sion. Solebant autem in Thophet quia locus erat amoenissimus, unde hodie
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc regnauit filius eiꝰ
amon ydolatra: post quẽ
iosias filus eius rex iustis¬
sunus regnauit. Qui omnem spur¬
citiam ydolorum quam patres
sui fabricauerunt emundauit.¬
& se indei cultu strenue exercu¬
it. & merito: quia longe ante.
hoc de illo prȩdictum ẽ. ꝑ prophe¬
tam. Interprx̧tatur autem iosias.
cuiuus ẽ. sacrificium domino. uel
salus domini. uel fortitudo dm̃.
Quod autem sequitur de eodem
rege. quod audito libro legis dñi.
quem helchias sacerdos inuenit
indomo domini. scidisset uestim̃¬
ta sua. & misisset helchiam sac̃¬
dotem. & ceteros qui subsequent̃
adnumerantur ad old in ꝓpħem
uxorem sellum. quȩ habitabat
imerusalem insec unda: quid sig¬
nificet illud quod dr̃. insecunda.
inlibro paralipomenon declara¬
tur. ubi scͥptum ẽ. de prefato re¬
ge ezechia. Edificauit quoq a¬
gens industriȩ omnem murum
qui fuerat dissipatus. extruxit
turres. & forisecus alterum mu¬
rum. Memunt huius loci& so¬

Expanded text:
ost hunc regnavit filius ejus ost hunc regnavit filius ejus Ammon idololatra. Post quem Josias filius ejus rex justissimus regnavit, qui omnem spurcitiam idolorum quam patres sui fabricaverunt, emundavit, et se in Dei cultu strenue exercuit. Et merito, quia longe ante hoc de illo praedictum est per prophetam. Interpretatur autem Josias cujus est sacrificium Domino, vel salus Domini vel Domini fortitudo. Quod autem sequitur de eodem rege, quod audito libro legis Domini, quem Helchias sacerdos invenit in domo Domini, scidisset vestimenta sua, et misisset Helchiam sacerdotem et caeteros qui subsequenter annumerantur, ad Oldam prophetam uxorem Sellum, quae habitabat in Hierusalem in secunda. Quid significet illud quod dicitur, « in secunda, » in libro Paralipomenon declaratur, ubi scriptum est de praefato rege Ezechia : « Aedificavit quoque agens industrie omnem murum, qui fuerat disturres et forinsecus alterum murum . Meminit hujus loci et So
Abbreviated transcription (Latin):
annis regnauit inierusalem. O
cȩt̾a. P ost mortem quoq ez echiȩ.
narrat scͥptura manassem filium
eius regnasse uuerusalem: qͥ cum
ad idola colenda & abhominatio¬
nes faciendas se conuerteret: re¬
lunquens deum patrum suorum.
& bona exempla quȩ ingenitore
suo ezechia conspexerat : loquu¬
tus ẽ. dominus ad eum & ad po¬
pulum eius. & attendere nolue¬
runt. Iccirco suꝑ induxit eis pͥn¬
cipes exercitus regis assiriorum :
ceperuntq manassen. & uinctũ
cathenis atq compedib. duxe¬
runt in babilonem. Qui post ꝗͣ
coangustatus ẽ. orauit dominum
deum suum. & egit pęnitentiam
ualde coram deo patrum suors:
deprecatusq ẽ. eum. & obsecra¬
nem eius. reduxitq eum ierusa-¬
lem in regnum suũ: & cognouit
manasses quod dominus ipse ẽ.
deus. Exemplar autem ẽ. hȩc
pęnitentia manasse : quod post
commnissa scelera. nullus debet
de dei misericordia desperare.¬
s magis ꝑpęratentiam congruam
spem habere ueniȩ. si eam rite

Expanded text:
annis regnavit in Jerusalem, » etc. Post mortem quoque Ezechiae narrat Scriptura Manassen filium ejus regnasse in Jerusalem. Qui cum ad idola colenda et abominationes faciendas se converteret, relinquens Deum patrum suorum, et bona exempla, quae in genitore suo Ezechia conspexerat, locutus est Dominus ad eum et ad populum ejus, et attendere noluerunt. « Idcirco superinduxit eis principes exercitus regis Assyriorum, ceperuntque Manassen, et vinctum catenis atque compedibus duxerunt in Babylonem. Qui postquam coangustatus est, oravit Dominum Deum suum, et poenitentiam egit valde coram Deo patrum suorum. Deprecatusque est eum, et obsecranem ejus, reduxitque eum Jerusalem in regnum suum, et cognovit Manasses quod Dominus ipse est Deus . » Exemplar autem est haec poenitentia Manassae, quod post commisde Dei misericordia desperare,ed magis per poenitentiam congruam spem habere veniae, si eam rite
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ portat. Omiseri. qui affectan¬
tes laudes hominum. insemet ip
sis dissipant fructus laborum. Cũq
se ostendere alienis oculis appe¬
cunt: dampnant quod agunt. Qͦs
nmirum maligni spc̃ dum adiac¬
tantiam ꝓuocant : eorum sicut
diximus opera captiuandes de¬
nudant. Hinc est enun quod ꝑ
euangelium ueritas dix̃. Hesciat
sinistra tua quid faciat dextera
tua. ut sit elemosina tua in abscon¬
dito: & pater tuus quiuidet in
abscondito reddet tͥ. Hinc est
quod de electorum eccłia ꝑpsal¬
mistam dicitur. Omnis gloria eiꝰ
filiȩ regum abintus. Hinc paulꝰ
ait. Gła nr̃a hȩc ẽ: testimonium
conscientiȩ nr̃e. Filia quippe re¬
gum ȩccłia. quȩ iubono ẽ. opere
spiritalium principum predica¬
tione generata. głam intus ht̃:
quia hoc quod agit. inostentatio¬
ne iactantiam non ht̃. Głam su¬
am paulus. testionium conscien¬
diȩ memorat: quia fauorem oris
alieni non appetit. uite suȩ gau¬

Expanded text:
quae portat. O miseri, qui affectanquae portat. O miseri, qui affectantes laudes hominum in semesis dissipant fructus laborum. Cumque se ostendere alienis oculis appetunt, damnant quod agunt. Quos nimirum maligni spiritus dum ad jactantiam provocant, eorum sicut diximus opera captivantes denudant. Hinc est enim quod per Evangelium Veritas dixit: « Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua, ut sit eleemosyna tua in abscondito, et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi . » Hinc est quod de electorum Ecclesia per Psalmistam dicitur: « Omnis gloria ejus filiae regum ab intus . » Hinc Paulus ait: « Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae . » Filia quippe regum Ecclesia, quae in bono est opere spiritalium principum praedicatione generata, gloriam intus habet, quia hoc quod agit in ostentatione jactantiam non habet. Gloriam suam Paulus testimonium conscientiae memorat, quia favorem oris alieni non appetit, vitae suae gau
Abbreviated transcription (Latin):
lus anathema uult eẽ. a xp̃o pro
fratrib sius. qui sunt israhelite.
us̃. Hec itaq sententia ꝓpħe adere¬
chiam: mysticȩ contra hypocri¬
tas ꝓlata accipi potest. Qui post¬
quam magnis uirtutib excres¬
cunt : quia cauere inalignorum
spũum insidias negligunt. &
celari meisdem uirtutib no¬
lunt: bona sua ostendendo ho¬
stium faciunt. & ꝓdentessubito
amittunt. quicquid diutius stu¬
dentes operantur. Hunc ꝑpsal¬
mistam dicit᷑. Tradidit incapti¬
uitatem uirtutem eorum: & pul¬
critudinem eorum in manus un
mici. Uirtus quippe & pulchri¬
tudo arrogantium. inmanibus
in imici traditur. quia omne bo¬
num quod ꝑ concupiscentiam lauds
ostenditur: occulti ad uersarii
uri mancipantur. Hostes enimad
rapinam ꝓuocant: qui suas eorum
ioticiȩ diuitias denudant. Quo¬
usq enim abęt̃ne patriȩ securita¬
te disiungimur: inlatronum insi¬
diantium itinere ambulamus.
Quigͦ initinere deprȩdari formi¬
dͥat: abscondat necesse est bona

Expanded text:
anathema vult esse a Christo pro fratribus suis, qui sunt Israelitae . Haec itaque sententia prophetae ad Ezechiam mystice contra hypocritas prolata accipi potest. Qui postquam magnis virtutibus excrescunt, quia cavere malignorum spirituum insidias negligunt, et celare in eisdem virtutibus nolunt bona sua, ostendendo, hostium faciunt, et prodentes subito amittunt, quidquid diutius studentes operantur. Hinc per Psalmistam dicitur: « Tradidit in captivitatem virtutem eorum, et pulchritudinem eorum imici . » Virtus quippe et pulchritudo arrogantium inimici manibus traditur, quia omne bonum quod per concupiscentiam laudis ostenditur, occulti adversarii juri mancipatur. Hostes namque ad rapinam provocant, qui suas eorum notitiae divitias denudant: quousque enim ab aeternae patriae securitate disjungimur, in latronum insidiantium itinere ambulamus? qui enim in itinere depraedari formidat, abscondat necesse est bona
Abbreviated transcription (Latin):
telo quo aduersus impios zelatꝰ
ẽ. populum suum. P topterea.
hȩc dicit dominus de rege assirio¬
rum. Non intrabit ciuitatem
hanc : & non iaciet ibi sagittã.
nec occupabit eam clipeus. & ñ
mit tet in circuitu eius aggerem.
Inuia qua uenit. ꝑeam reuerte¬
tur. & urbem hanc non ingredi-¬
entur dicit dominus. ꝓtegamq ci¬
uitatem istam. & saluabo eam.
ꝓpter me & ꝓpt̃ dauid seruum
meum. Propter futurorum spẽ:
presentem excutit metum. Dicit
autem. quia ñ suo merito. s dei
clementia conseruent᷑. immo pa-¬
tris eorum dauid memoria: in qͦ¬
ut posteros maiorum uirtute tue¬
atur.

Expanded text:
zelo quod adversus impios zelatus zelo quod adversus impios zelatus est populum suum. Propterea haec dicit Dominus de rege Assyriorum. Non introibit civitatem hanc, et non jaciet ibi sagittam, nec occupabit eam clypeus, et non mittet in circuitu ejus aggerem. In via qua veniet, per eam revertetur, et urbem hanc non ingredietur, dicit Dominus: protegamque civitatem istam, et salvabo eam propter me, et propter David servum mpraesentem excutit metum. Dicit autem, quia non suo merito sed Dei clementia conserventur, imo patris eorum David memoria: in qut posteros sanctorum merito eorum tueatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sum. quia de ierusalem ȩxibunt
reliquie. & saluatio de monte sỹ¬
on. Deliis domini ȩxercituum
faciet hoc. Nunc adipsum eze¬
chiam loquitur. Hoc erit inquit
signum eorum que futura pre¬
nuntio. quod hoc anno ea conu¬
das quȩ sponte nascuntur. siue
uxta .lxx. quȩ prius seueras.
Anno autem secundo uixta sim¬
macum pomis uescere. siue iuix¬
ta eosdem. quȩ depreteritis sege¬
tib &cadente in terram semine.
pullulauerint. In anno autem
tercio. fugato iam assirio & ob¬
sidione laxata. seminate & me¬
tite. plantate uineas. & fructus
earum comedite. Si quidem par¬
uȩ urbis huius reliquiȩ. quȩ
nunc hostili uallantur ȩxercitu.¬
ꝙ se euasuras eẽ. noncredunt.
tantam recipient rerum omni-¬
um habundantiam ac felicitatẽ.¬
ut instar arboris alta radice fun¬
date: pomis dempsissimis imple-¬
antur. De ierusalem enim & de
monte syon. egredientur reliqͥȩ.
& implebunt terram uidȩam. ñ
suo merito. s dei miscđia. iimo

Expanded text:
sum, quia de Hierusalem exibunt sum, quia de Hierusalem exibunt reliquiae, et salvatio de monte Sion, zelus Domini exercituum faciet istud . » Nunc ad ipsum Ezechiam loquisignum eorum quae futura praenuntio, quod hoc anno ea comedas, quae sponte nascuntur. Sive juxta LXX quae prius severas. Anno autem secundo, juxta Symmachum, pomis vescere: sive juxta eosdem, quae de praeteritis segetibus, et cadente in terram semine, pullulaverint. In anno autem tertio, fugato jam Assyrio et obsidione laxata, seminate, et metite, et plantate vineas, et fructus earum comedite. Siquidem parvae urbis hujus reliquiae, quae nunc hostili vallantur exercitu, et evasuras se esse non credunt, tantam recipient rerum omnium abundantiam ac felicitateut instar arboris alta radice fundatae pomis densissimis impleantur. De Jerusalem enim, et de monte Sion egredientur reliquiae, et implebunt terram Judaeam, non suo merito, sed Dei misericordia, immo
Abbreviated transcription (Latin):
quaquam te ultra portabo. ut
intelligas quod potiusti ñ tius po¬
tuisse te uirib. s meo arbitrio.
Merebantur enim impiȩ gentes
& infructuose arbores. ut ꝑ te qͦ¬
si securim & serram ineam succ ide¬
rentur. & caderent. Itaq ponam
curxulum & canium umarib tu¬
is. ut blasphemantia ora conftͣ¬
gam. & nequa quam ultra talia
loqui audeas. Frenumq in mit¬
taminlabiis tuis. quod tuam fero¬
ciam domet. & te reducat i nassi¬
rios Nibi autem ȩ techia: Hoc
erit signum. Comede hoc anno
que reppereris: insecundo autẽ
anno quȩ sponte nascunt᷑. Porro
in libro ysaie. ubi uerba ipsius ꝓ¬
pħe adregem e⁊ echiam descrip¬
ta sunt: ita narrantur. Comede
hoc anno que sponte nascunt᷑.
ꝙ anno secundo pomis uescere.
Inanno autem tercio seminate &
metite. & plantate uineas. ꝙ come¬
dite fructum earum. & mittet id
quod saluatum. fuerit de domo
iuda . & quod reliquum ẽ. radicẽ
deorsum. & faciet fructum sur¬

Expanded text:
quaquam te ultra portabo, ut quaquam te ultra portabo, ut intelligas quod potuisti non tuis potuisse te viribus, sed meo arbitrio. Merebantur enim impiae gentes et infructuosae arbores, ut per te quasi securim et serram meam succiderentur et caderent. Itaque ponam circulum sive camum in naribus tuis, ut blaspbemantia ora constringam, et nequaquam ultra talia loqui audeas, frenumque mittam in labiis tuis, quod tuam ferociam domet et te reducat in Assyrios. « Tibi autem Ezechiae hoc erit signum: comede hoc anno quae repereris, in secundo autem anno quae sponte nascuntur: porro in libro Isaiae ubi verba ipsius prophetae ad regem Ezechiam descripta sunt, ita narrantur: « Comede hoc anno quae sponte nascuntur, et anno secundo pomis vescere. In anno autem tertio seminate et metite, et plantate vineas, et comedite fructum earum, et mittet id quod salvatum fuerit de domo Juda, et quod reliquum est mittet radicem deorsum, et faciet fructum sur
Abbreviated transcription (Latin):
eiuis sic responderit dominus.
Non ignoras quod hȩc que fecisti
mea feceris uoluntate: & hec ego
futura prȩdixerum. ac ꝑte faci¬
enda mandauerim.Itaq quod
olim decreui. hoc expletum est
cmpore ut colles id ẽ. principes qͥ
nter se ante pugnabant. & ciuita¬
asmunitissimȩ: me contrahente
nnuim meam. nec solitum p̃ben¬
⁊ auxilium eradicarentur. & con¬
temiscerent. ac perirent. & compa¬
arentur non oliuȩ & uineȩ. fruc¬
uosisq arborib: s feno & grami¬
ni herbisq domatum. quȩ frugi¬
husimpedimenta sunt: & ante
marcescunt. quamad maturita¬
am ꝑueniant. Itaq. & sessionem
xegressum & introitum tuum an¬
⁊ cognoui: & insantam qua contͣ
me debachaturus eras. ꝓpħis uati¬
cinantib sum loquutus. ꝑ quos
olm dicturũs ẽẽ. te noueram. in
celum ascendam. suꝑ sydera cȩli po¬
nam thronum meum. similis ero¬
altissimo. Itaq furor tuus & su¬
ꝑbia ꝑuenit in aures meas. & ne¬

Expanded text:
ejus sic responderit Dominus. ejus sic responderit Dominus. Num ignoras quod haec quae fecisti, mea feceris voluntate, et haec ego futura praedixerim, ac per te facienda mandaverim? Itaque quod olim decrevi, hoc expletum est tempore, ut colles, id est, principes, qui inter se ante pugnabant, et civitates munitissimae, me contrahente manum meam, nec solitum praebente auxilium, eradicarentur, et contremiscerent, ac perirent, et compararentur non olivae, et vineae, fructuosisque arboribus, sed freno et gramini herbisque domatum, quae frugibus impedimenta sunt, et marcescunt priusquam ad maturitatem perveniant. Itaque et sessionem, egressum et introitum tuum ante cognovi, et insaniam qua contra me debacchaturus eras prophetis vaticinantibus sum locutus. Per quos olim dicturum esse te noveram: « In coelum ascendam, sunam thronum meum, ero similis Altissimo. Itaque furor tuus et superbia pervenit in aures meas, et ne
Abbreviated transcription (Latin):
abietes. potentesi quiq & optima¬
tes. Altitudo summitatis & saltꝰ
carmeli. templum ẽ. Quodq in¬
fert. ego fodi & bibi aquam. ꝙ sic¬
caui uestigio pedis mei om̃s riuos
aggerum: uel obhoc dixit. quia
ꝓmultitudine ȩxercitus omnia
fluenta siccauerit. ut puteos sibi fo¬
dere compulsus sit: uel quia om̃s
popłos quosaquȩ significant. suo
uastauit exercitu. Numquidñ
audisti. quȩ olim fecerim ex dieb
antiquis: Ego plasinaui illud&
nunc ad dixi. & factum ẽ. ineradi¬
cationem collium compugnantium
& cuutatum munitarum. Habita¬
tores eorum breuiata manu con¬
tremuerunt. & confusi sunt: fa¬
cti sunt sicut fenum agri. & gra
que exaruit ante quam matures¬
ceret. Habitationem tuam. & egres¬
sum tuum. & introitum tuum cog¬
noui. & insaniam tuam contra me
cum fureres adu̾summe. Suꝑbia
tua ascendit inaures meas. Ponam
gͦ circulum innarib tuis. & fre¬
na dei contra uerba assirii senti¬
enda sunt: quod ad blasphemiam

Expanded text:
abietes, potentes quique et optimaabietes, potentes quique et optimates, altitudo summitatis et saltus Carmeli templum est. Quod infert: « Ego fodi et bibi aquam, et siccavi vestigio pedis mei omnes rivos aggerum, » vel ob hoc dixit, quia pro multitudine exercitus omnia fluenta siccaverit, ut puteos sibi fodere compulsus sit, vel quia omnes populos, quos aquae significant, suo vastavit exercitu. « Nunquid non audisti quae olim fecerim? Ex diebus antiquis ego plasmavi illud, et nunc adduxi; et factum est in eradicationem collium compugnantium, et civitatum munitarum. Habitatores eorum breviata manu contremuerunt et confusi sunt. Facti sunt sicut fenum agri, et gramquae exaruit, antequam maturesceret. Habitationem tuam, et egressum tuum, et introitum tuum cognovi, et insaniam tuam contra me cum fureres adversum me. Superbia tua ascendit in aures meas. Ponam ergo circulum in naribus tuis, et frena Dei contra verba Assyrii sentienda sunt, quod ad blasphemiam
Abbreviated transcription (Latin):
sermo. quem loquutus est dominuᷤᷤ
de eo. Spreuit te . & subsannauit
te uirgo filia syon. Post tergum tuũ
caput mouit filia ierusalem. Cui
exꝓbrasti. & quem blasphemasti:
Contra quem exaltasti uacẽ. M ele¬
uasti in excelsum oculos tuos. con¬
tra sanctum isrł. Et reł. Ueniq
ezechias audacter dominum de¬
precatur. nec misit ad isaiam ut
prius fecit. Non ipse ꝓpħa ꝑgit
ad eum: s nuntios mittit. qui dĩ
responsum deferant ad eum. Uir¬
go syon. & filia ierusalem: quȩ
ideo uirgo dr̃ & filia. quia cun¬
ctis gentib simulachra mortuo¬
rumadorantib. hec sola conser¬
uat castitatem religionis dei. &
unius diuinitatis cultum. & quȩ
ne ad maiorem blasphemiam
concitaret. prȩsenti non respon¬
dit. post ab euntem mouit caput
suum. certa de ultione. secura
os ut maiorem. eẽt. arrogantia. do¬
minum blasphemasti. Altitudo
de cunctis gentib accipiendum
ẽ. & principib earum. uel de ie¬
rusalem quȩ ẽ. libamus. cedri &

Expanded text:
minus de eo: Sprevit te et subsannavit te virgo filia Sion, post tergum tuum caput movit filia Jerusalem. Cui exprobrasti, et quem blasphemasti? Contra quem exaltasti vocem, et elevasti in excelsum oculos tuos? Contra sanctum Israel, » etc. Denique Ezechias audacter Dominum deprecatur; nec misit ad Isaiam, ut prius fecit, non ipse propheta pergit ad eum, sed nuntios mittit, qui Dei responsum deferant ad eum. « Virgo Sion et filia Jerusalem, » quae ideo virgo dicitur et filia, quia, cunctis gentibus simulacra mortuorum adorantibus, haec sola conservat castitatem religionis Dei, et unius divinitatis cultum, et quae, ne ad majorem blasphemiam concitaret, praesenti non respondit, post abeuntem movit caput suum, certa de ultione, secura os, ut major esset arrogantia, Dominum blasphemasti. « Altitudo de cunctis gentibus accipiendum est, et principibus earum, vel de Jerusalem, quae est Libanus, cedri et