comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃is anima partĩ priuati cuiusdã sui
potestatẽ gerit. partĩ uniuersitatis
legibus. sicut publicis cohercet᷑ & regit᷑. Quia
ergo una quaeq res uisibilis in hoc mundo
habet potestatẽ angłicã sibi p̃positã. si cut
aliquod locis diuina scriptura testatur.
agere cogit᷑ Potentiorẽ enĩ parte uniuersitas
agere sinit᷑. quantũ lex uniuersitatis sinit.
Sed una quaeq anima. tanto ẽ pietate pur¬
gatior quanto priuato suo minus delectata.
legẽ uniuersitatis intuet᷑. ei que deuote aclibent̃
obtẽperat. Est enĩ lix uni uersitatis diuina sa¬
pientia. Quanto autẽ amplius priuato suo
gaudet. & neglectodõ qui om̃ib. animis utilit̃
Ac salubrit̃ p̃sidet. ipsa sibi uelaliis quibus potu¬
erit uult eẽ. ꝓdõ. suã potius inse uel malios
quã illius mom̃s diligens potestatẽ : tanto ẽ
sordidior tantoq magis penalit̃ diuinis legib.
tã quã publicis seruire cogit᷑. Quanto igit᷑
anima humana deserto dõ suis honoribus

Expanded text:
mnis anima partim priuati cuiusdam sui potestatem gerit, partim uniuersitatis legibus sicut publicis cohercetur et regitur. quia ergo unaquaeque res uisibilis in hoc mundo habet potestatem angelicam sibi praepositam, sicut aliquot locis diuina scriptura testatur, agere cogitur. potentior est enim. parte uniuersitas,agere sinitur, quantum lex uniuersitatis sinit. sed unaquaeque anima tanto est pietate purgatior, quanto priuato suo minus delectata legem uniuersitatis intuetur eique deuote ac libenter obtemperat. est enim lex uniuersitatis diuina sapientia. quanto autem amplius priuato suo gaudet et neglecto deo, qui omnibus animis utiliter ac salubriter praesidet, ipsa sibi uel aliis quibus potuerit uult esse pro deo, suam potius in se uel in alios quam illius uel in omnes diligens potestatem, tanto est sordidatior tantoque magis poenaliter diuinis legibus tamquam publicis seruire cogitur. quanto igitur anima humana deserto deo suis honoribus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã huius nomimis intelligentia discernatur.
scđm quã dictũ ẽ. sps ossã & carnẽ ñ habet sicut
me uidets habere. possidet regnũ dĩ. Caro
autẽ cũ scđm corruptionẽ intelligit᷑. ñ possidebit.
Hocenĩ expositũ ẽ. cũ diceret᷑. caro & sanguis reg¬
nũ dĩ ñ possidebunt. in eo qđ continuo additũ ẽ.
Neque corruptio in corptionẽ possidebit. sicut
satis quantũ arbitror disseruimus . ccc xliiii.¬

Expanded text:
etiam huius nominis intellegentia discernatur etiam huius nominis intellegentia discernatur secundum quam dictum est: Spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, possidet regnum dei, caro autem curo secundum corruptionem intellegitur, non possidebit; hoc enim expositum est, cum diceretur: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, in eo, quod continuo additum est: Neque corruptio incorruptionem possidebit, sicut satis, quantum arbitror. disseruimus.
Abbreviated transcription (Latin):
opinor dubitandũ est scđm hoc dictũ. caro
& sanguis regnũ dĩ ñ possidebunt. qr ñ ibiero
corruptio & mortalitas carnis & sanguis.
Scđm has enĩ qualitates. hoc loco carnẽ & san¬
guinẽ nũ cupauit. Quo circa ut aliquid exẽpli
gratia ponã qđ interĩ occurrit sicut scriptũ ẽ.
Ne forte tẽpta uerit uos qui tẽptat. & in a nis sit labor
nr̃t. At que hic intelligit᷑ diabolus. tãquã ds̃
omĩno ñ tẽp̃tet. dequo alio loco scriptura dicit.
pse autẽ. neminẽ tẽptat. Mec contraria ẽ.
ista sententia ei qua dicit᷑. tẽptat uos dñs ds̃ ur̃.
Sed soluit᷑ quęstio. cũ uocabulũ tẽptationis.
diuersas intelligentias habet. eo qđ alia sit
tẽp̃tatio deceptionis. alia tẽptatio ꝓbationis.
Scđm illã ñ intelligit᷑ quitẽptat. nisi diabolus.
Seđm hanc uero. tẽptat dĩ. Ita cũ dicit᷑. caro possi¬
debit regnũ dĩ. & caro ñ possidebit regnũ dĩ.

Expanded text:
opinor, dubitandum est secundum hoc dictum: Caro opinor, dubitandum est secundum hoc dictum: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, quia non ibi erit corruptio et mortalitas carnis et sanguinis; secundum has enim qualitates hoc loco carnem łt sanguinem nuncupauit. Quocirca, ut aliquid exempli gratia ponam, quod interim occurrit, sicut scriptum est: Ne forte temptauerit uos, qui temptat, et inanis sit labor noster — atque hic intellegitur diabolus. tamquam deus omnino non temptet, de quo alio loco scriptura dicit: Ipse autem neminem temptat; nec contraria est ista sententia ei. qua dicitur: Temptat uos dominus deus uester, sed soluitur quaestio, cum uocabulum temptationis diuersas intellegentias habet eo -quod alia sit temptatio deceptionis alia temptatio probationis: secundum illam non intellegitur, qui temptat, nisi diabolus. secundum hanc uero temptat deus —, ita, cum dicitur caro possidebit regnum dei\' et caro non possidebit regnum dei
Abbreviated transcription (Latin):
fideliũ ẽ. atq scõrũ. Isti uero ꝑpetua corrup¬
tione cruciabunt᷑. qr ignis eorũ ñ extinguet᷑.¬
& uermis eorũ ñ moriet᷑. Quid sibi ergo uult
is ta distinctio. & mortui resurgent incor¬
rupti & nos cõmutabimꝰ. nisi qr om̃s incor¬
rupti resurgent. sed eax his etiã iusti immu¬
tabunt᷑ in illã incorruptelã cu iomnino
nulla possit nocere corruptio: Ac ꝑ hoc qui
in eã ñ cõmutabunt᷑. in corrupti quidẽ resur¬
gent in integritate menbrorũ. sed tamen
corrũpendi dolore penarũ cũ audierint ite
in ignẽ aet̃nũ. qui paratus ẽ. diabolo & an¬
głis eius. A quo auditu malo iustus ñtime¬
bit. Deilla uero cõmutatione iustorũ cum
dixisset & nos cõmutabimꝰ. tã quã quȩreremꝰ
quo modo istud fiat. uel qualis illa comutatio
futurasit. ad iungit & dicit. O portet enĩ cor¬
ruptibile hoc induere in corruptelã. & morta¬
le hoc induere immortalitatẽ. Non ut

Expanded text:
fidelium est atque sanctorum, isti uero perpetua corrupfidelium est atque sanctorum, isti uero perpetua corruptione cruciabuntur, quia ignis eorum non extinguetur et uermis eorum non morietur. -Quid sibi ergo uult ista distinctio: Et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur, nisi quia omnes incorrupti resurgent, sed ex his iusti etiam inmutabuntur in illam incorruptelam. cui omnino nulla possit nocere corruptio? ac per hoc, qui in eam non commutabuntur, incorrupti quidem resurgent integritate membrorum sed tamen corrumpendi dolore poenarum, cum audierint: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. a quo auditu malo iustus non timebit. de illa uero commutatione iustorum cum dixisset: Nos commutabimur, tamquam quaereremus, quo modo istud fiat uel qualis illa commutatio futura sit, adiungit et dicit: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmortalitatem. non, ut
Abbreviated transcription (Latin):
adã sit in corpore mortali. nouissimus adã
idẽ ipse corpore immortali. Tam̃ int̃ ani¬
mã uiuentẽ & sp̃m ui uisi cadetẽ hoc int̾¬
eẽ. uoluit. ut illa sit corpus animale. hoc
spiritale. Anima quippe incorpore ani¬
mali uiuit quidẽ sed ñ ui uificat usque
auferendã cornaptionẽ . Incorpore uero
sic uiuificat. ut spiritale corpus efficiat.
absumens omnẽ corruptionẽ . nullã metuens
Ergo istã cõmutationẽ. in melius si ne dubita¬
tione oportet intelligi. qi oñs & iusti & in¬
iusti resurrecturi sunt. Sed sicut dñs it
euangłio loqui t᷑. qui bene fecerunt in resur¬
rectionẽ uitae. qui male egerunt in resurrec¬
tionẽ iudicii. Iudiciũ appellans pęnã sẽpit nã
Sicut alio loco. Qui ñ credit inquit iã iudica¬
tus ẽ. Pro inde illiqui ad iudici ũ resurrectu¬
ri sunt ñ cõmutabunt᷑. in illã in corruptelã quaȩ
nec doloris corruptionẽ patipotest. Illa nãq

Expanded text:
Adam sit homo in corpore mortali, nouissimus Adam Adam sit homo in corpore mortali, nouissimus Adam idem ipse in corpore immortali: tamen inter animam uiuentem et spiritum uiuificantem hoc interesse uoluit, ut illic sit corpus animale hic spiritale. anima quippe in corpore animali uiuit quidem, sed non uiuificat usque ad auferendam corruptionem; in corpore uero s spiritus est, sic uiuificat, ut spiritale corpus efficiat absumens omnem corruptionem, nullam metuens ergo istam commutationem in melius sine dubitatione oportet intellegi, quia omnes et iusti et iniusti resurrecturi sunt sed, sicut dominus in euangelio loquitur, qui bene fecerunt, in resurrectionem uitae, qui male egerunt. in resurrectionem iudicii, iudicium appellans poenam sempiternam, sicut alio loco: Qui non credit, inquit, iam iudicatus est. proinde illi, qui ad iudicium resurrecturi sunt, non commutabuntur in illam incorruptelam, quae nec doloris corruptionem pati potest; illa namque
Abbreviated transcription (Latin):
sicut corpus animale. quale animatũ est
dĩ flatu. cũ factusẽ. homo in animã uiuã.
etiã & ipsũ ex animali spiritale sine mortis
int̾uentu futurũ. nisi transgressio p̃cepti prius
cõ missopeccato in fligeret pȩnã. quã ds̃ serua¬
ad nos uenit. cũ peccatores iustus inuenit.
ꝑstratũ quodã modo humilitatis nr̃ae. sed ñ
cũ morbo mi qui tatis nr̃ae. Nã ꝑ animale
nobis. hoc est ꝑ mortale corpus apparuit.
qui utiq si uoluisset cũ corpore immortali
primitus ad uenis set . Sed qr nos hu militate
filiidĩ sanari oportebat. usq ad nr̃am in fir¬
mitatẽ descendit. & fidei nr̃ae meritũ ac p̃miũ
uirtute suae resurrectionis ostendit. Ideo
sequit᷑ apłs & dicit. Nouissimus adã. inspũ
uiuficantẽ. Siue intelligat᷑ primus adã qui
de puluere ante formatus ẽ. nouissimus aut̃
adã qui de uirgine ꝓ creatusẽ. Siue in uno¬
quoque homine. utrũq cõpleat᷑. ut primꝰ

Expanded text:
sicut corpus animale, quale animatum est sicut corpus animale, quale animatum est dei flatu, cum factus est homo in animam uiuam, etiam ipsum ex animali spiritale sine mortis interuentu futurum, nisi transgressio praecepti prius commisso peccato infligeret poenam, quam deus seruaad nos uenit, cum peccatores iustus inuenit, per stratum quodam modo humilitatis nostrae sed non cum morbo iniquitatis nostrae. nam per animale nobis, hoc est per mortale corpus apparuit, qui utique, si uoluisset, cum corpore inmortali primitus aduenisset. sed quia nos humilitate filii dei sanari oportebat, usque ad nostram infirmitatem descendit et fidei nostrae meritum ac praemium uirtute suae resurrectionis ostendit. ideo sequitur apostolus et dicit: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. siue intellegade puluere ante formatus est, nouissimus autem Adam, qui de uirgine procreatus est, sine in unoquoque homine utrumque compleatur, ut primus
Abbreviated transcription (Latin):
xt̃nȩ. Et qđ ex infirmitate potuit crucifigi.
nunc in uirtute regnare. Et qđ erat corpus
animale. qm̃ ex adã sũptũ ẽ. nunc eẽ spiri¬
tale. qm̃ spiritui iã inseparabilit̃ copulatũ
ẽ. CCCXLIII. DE CORPORE ANIMALI
CTCORPORE SPIRITAII. EXEADIM
CPIA AD CORSERTIUM
ixit apłs. Seminat᷑ corpus antmale.
surget corpus spiritale. Pro inde sicut
animale corpus ñ ẽ. anima sed corpus
ita & spiritale corpus ñ sp̃m debemus putare.
sed corpus. Quis porro audeat opinari uel
xp̃i corpus ñ spiritale resurrexisse. Uel si
spiritale resurrexit. ñ iã corpus fuisse sed
spm̃. cũ hanc opinionẽ discipulorũ refellat.
ubi cũ eũ uidentes exxistimarent se spm̃
uidere. ait. Palpate: & uidete. quia sp̃s ossa
& carnẽ ñ habet. sicut me uidetis habere :
Iã igitꝰ illa caro. spiritale erat corpus. nec
tamen sp̃s erat sed corpus. nulla ulterius
morte abanima resoluendũ atq separandũ.

Expanded text:
aeternae, et quod ex infirmitate potuit crucifigi aeternae, et quod ex infirmitate potuit crucifigi nunc in uirtute regnare, et quod erat corpus animale — quoniam ex Adam sumtus est — nunc esse spiritale, quoniam spiritui iam inseparabiliter copulatum est. CCCXXXIIII. DE CORPORE ANIMALI ET CORPORE SPIRITALI. EX EADEM EPISTVLA AD CODixit Apostolus: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. Proinde sicut animale corpus non est anima, sed corpus, ita et spiritale corpus non spiritum debemus putare, sed cChristi corpus non spiritale resurrexisse uel, si spiritale resurrexit, non iam corpus fuisse, sed spiritum, cum hanc opinionem discipulorum refellat, ubi, cum eum uidentes existimarent se spuidere, ait: Palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere? iam igitur illa caro spiritale erat corpus nec tamen spiritus erat sed corpus nulla ulterius morte ab anima resoluendum atque separandum
Abbreviated transcription (Latin):
nocert. & ligna fornacis urebat ut posset
ardere. Sed qui etiã ista ñ credunt. nimiũ
dediuina potestate diffidunt. netũ eis uel
ad eos nunc sermo nobis ẽ. Qui autẽ ista cre¬
dunt: ex his etiã illa ut cũq. conitiantq fide
uisibili atq tractabili natura corporũ. quibidã
manentib: auferre quas uoluerit qualitates.
ac ꝑ hoc ualet etiã menbra mortalia. for mȩ
liniam̃tis manentib. corruptione uero morta¬
litatis emortua. stabili uigore formare. ut
ab sit labes ad sit effigies. Ad sic motio. absit
fatigatio. Ad sit uescendi potestas. ab sit esuri¬
endi necessitas. Constat itaq neque ullo
modo dubitandũ ẽ. corpus xxp̃i qđ licet
corruptionẽ pucridinis in sepulchro non
uiderit. unde scriptũ ẽ. nec dabis. sem̃
tuũ uidere corruptionẽ. clauis tam̃. lan-¬
cea ꝑrũpi potuit. nunc omnino incorrupti¬
one consistere & qđ in contumelia passionis
mortisq sẽminatũ ẽ. nunc eẽ. ingła uitae

Expanded text:
nocernocerardere. sed qui etiam ista non credunt, nimium de diuina potestate diffidunt nec cum eis uel ad eos nunc sermo nobis est. qui autem ista credunt, ex his etiam illa utcumque coniciunt quae fiuisibili atque tractabili natura corporum quibusdam manentibus auferre quas uoluerit qualitates, ac per hoc ualet etiam membra mortalia formae liniamentis manentibus, corruptione uero mortalitatis emortua stabili uigore firmare, ut absit labes, adsit effigies, assit motio, absit fatigatio, adsit uescendi potestas, absit esuriendi necessitas. Constat itaque neque ullo modo dubitandum est, corpus Christi, quod, licet corruptionem putredinis in sepulchro non uiderit — unde scriptum est: nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem — clauis tamen et lancea perrumpi potuit, nunc omnino in incorruptione consistere et quod in contumelia passionis mortisque seminatum est nunc esse in gloria uitae
Abbreviated transcription (Latin):
& sanguis ẽ. Si sanguis: & cȩteri humores.
Sicpteri humores ergo & corruptio. Eomodo
diceret. Siflã maẽ & ardet. Si ardet & urit
Siurit. ergo & uirorũ triũ in fornace ignis
ab impio rege missorũ corpora incendit.
Si autẽ hoc intribus uiris mira culũ factũ
eẽ . ñ dubitat. quis quis dediuinis operib. recte
sapit. cur ñ credat᷑ qui fecit illa corpora ñ posse
igne corrũ pi. fecisse illud corpus nec igne. nec
fame. nec morbo. nec senio. nec ulla uigilia.
qua solet humana corpora labe factare cor¬
ruptio. Qđ siquis quã dicit ñ carnitrium
illorũ uirorũ additã. contraignẽ incorrup¬
tionẽ. sed ipsiigni detractã corrũpendi facul¬
tatẽ. quid ueremꝰ necarnẽ facere nequi uerit
ñ posse corrũpi. qui fecit ignẽ ñ posse corrũ¬
pere : Nã si illud ñde carnis sed deignis
mutatione intelligit᷑: multo ẽ. mirabilius.
Simul enĩ & hominũ corpora ñ urebat. neposset

Expanded text:
et sanguis est; si sanguis, et ceteri humores: et sanguis est; si sanguis, et ceteri humores: si ceteri humores, ergo et corruptio. eo modo diceret: Si flamma est, et ardet; si ardet, et urit; si urit, ergo et uirorum trium in fornacem ignis ab impio rege missorum corpora incendit. si autem hoc in tribus uiris miraculum factum esse non dubitat, quisquis de diuinis operibus recte sapit, cur non credatur, qui fecit illa corpora non posse igne corrumpi, fecisse illud corpus nec igne nec fame nec morbo nec senio nec ulla ui alia, qua solet humana corpora labefactare corruptio? quod si quisquam dicit non carni trium illorum uirorum additam contra ignem incorruptionem, sed ipsi igni detractam corrumpendi facultatem, quid ueremur, ne carnem facere nequiuerit non posse corrumpi, qui fecit ignem non posse corrumpere? nam si illud non de carnis sed de ignis mutatione intellegitur, multo est mirabilius; simul enim et hominum corpora non urebat, ne posset
Abbreviated transcription (Latin):
habere. Sic eorũ cũ esset int̃ra contrectatꝰ
ẽ. manibus sic eorũ cũ iret in cęlũ doduct
aspectib ubi uox anglica sonuit. Sic uenia
quẽ adi modũ eũ uidetis euntẽ in caelũ.
Fides ad sit. & nulla quęstio remanebit. nisi
forte de sanguine requirendũ ẽ q cũ dixis¬
nos ad damus inquirere. qđ ille ñ addidit
dicere. & de cõpendio si placet finita sit
quȩstio. Fortassis enĩ accepta occasione
sanguinis. urgebit nos molestior ꝑscrutator
& dicet: Si sanguis cur non pituita : cur ñ
& fel fauũ & fernigrũ : Quib. quatuor
morib naturã carnis tẽperari. etiã medici¬
nae idisciplina testat᷑. Sed qđ libet quis que
addat. corruptionẽ addere caueat. ne suȩ
fidei sanitatẽ. castitatẽq corrũpat. Cd cori¬
suetudine rerũ exꝑtarũ. in exꝑta opera
diuina in firmitas metit᷑ humana. & acu¬
tule se garrire arbitrat᷑ cũ dicit. Sicaro ẽ.

Expanded text:
sicut me uidetis habere. sic eorum, cum esset in terra, contrectatus sicut me uidetis habere. sic eorum, cum esset in terra, contrectatus est manibus, sic eorum est, cum iret in caelum, deductus aspectibus. ibi uoi angelica sonuit: Sic ueniet, quem ad modum uidistis eum euntem in caelum. fides adsit et nulla quaestio remanebit. nisi forte de sanguine requirendum est, quia, cum dixisnos addamus inquirere, quod ille non addidit dicere. et de compendio, si placet, finita sit quaestio; fortassis enim accepta occasione sanguinis urgebit nos molestior perscrutator et dicet: Si sanguis, cur non et pituita, cur non et fel flauum et fel nigrum, quibus quattuor humoribus naturam carnis temperari etiam medicinae disciplina testatur? sed quodlibet quisque addat, corruptionem addere caueat, ne suae fidei sanitatem castitatemque corrumpat. Ex consuetudine rerum expertarum inexperta opera diuina infirmitas metitur humana et acutule se garrire arbitratur. cum dicit: Si caro est,
Abbreviated transcription (Latin):
D E COREORE DÑI POSTRISURRIC TIOÑE
EX EPISTOIA AD CORSINTIŨ DE
EADEMRE CONSUIINTEM
ueris utrũ nunc corpus dñ ossa & san¬
gui nẽ habeat. aut reliqua carnis
limam̃ta. Qđ siadderes utrũ
etiã uostim̃ta. ñ ne augeretꝰ quȩstio
Quacausa nisiquia eaquȩ inusu uitae huius
nre corruptibilia nouimus. sine corrupti¬
one cagitare uix possumus. cũ diuinorũ
miraculorũ quȩdã docum̃ta iã datasint
ex quib: liceat coniectare maiora : Niã¬
siuestis is rahelitarũ ꝑtot annos inheremo
sine tritura et̃. potuit si morticina pellis
calciam̃ torũ tã diusine labe durauit:
potest utiq ds̃ quorũ libet corporũ ꝑquantũ
uoluerit tẽpus in corruptã ꝓtendere quali¬
tatẽ. Ego ꝓ inde dnĩ corpus ita incelo tẽ
credo. ut erat quando ascendit in caelum.
Dixerit autt̃ discipulis ut in euangeliolegimꝰ
desua resurrectione dubitantib & illud
qđ uidebant ñ corpus sed spm̃ eẽ. putantib

Expanded text:
De corpore Domini post resurrectionem, De corpore Domini post resurrectionem, ex epistola ad Consentium, de eadem re consulentem. Quaeris utrum nunc corpus Domini ossa et sanguinem habeat, aut reliqua carnis lineamenta. Quid si adderes, utrum etiam vestimenta? nonne augeretur quaestio? Qua causa, nisi qui quia ea quae in usu vitae hujus nostrae corruptibilia novimus, sine corruptione cogitare vix possumus, cum divinorum miraculorum, quaedam documenta jam data sint, ex quibsi uestis Israhelitarum per tot annos in heremo sine tritura esse potuit, si morticina pellis calciamentorum tam diu sine labe durauit, potest utique deus quorumlibet corporum, per quantum uoluerit tempus, incorruptam protendere qualitatem. ego proinde domini corpus ita in caelo esse credo, ut erat, quando ascendit in caelum. dixerat autem discipulis, ut in euangelio legimus, de sua resurrectione dubitantibus et illud, quod uidebant, non corpus sed spiritum esse putantibus:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ audiuimus omĩa ex ipso & ꝑ ipsũ. &
in ipso om̃s utiq naturas intelligere debemꝰ.
quae naturalit̃ sunt. Neque enĩ exx ipso
sunt peccata quae naturã ñ seruant sed
uitiant. Quȩ peccata ex uoluntate eẽ. peccintiũ.
multis modis sca scriptura testatꝰ p̃cipue illo qđ
dicit apłsi. Cxis timas autẽ hoc ohomo qui iudi¬
cas eos quitalia agunt & facis ea. qm̃ tu effugies
iudiciũ dĩ : Andiuitias benignitatis & patienti¬
ae eius & longanimitatis contẽrnis : Ignoras qm̃
patientia dĩ ad penitentiã te adducit: Scđm
duritiã autẽ cordis tui. & cor impenitefis.
thesaurigas tibi irã indie ire & reuelationis
insti rudicii dĩ. qui reddet uni cuique scđm
opera sua. Nectam̃ cũ indo sint uni uersa quȩ
condidit. inquinant eũ qui peccant. decuius
tũ ineã incurrit. Oportet enĩ ut sicut dm̃ in¬
corruptibilẽ & in cõmutabilẽ ita consequenter
etiã inco inqui nabilẽ credamus. cccx lii.

Expanded text:
autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellquas naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae naturam non seruant, sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos qui talia agunt et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignorans, quoniam patientia dei ad paenitentiam te adducit? secundum duritiathesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen cum in Deo sint universa quae condidit inquinant eum qui peccant, de cujustum in eam incurrit. Oportet enim ut sicut Deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. CAPUT CCCXLIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ad caelũ & t̾rã. & omia que in eissunt. Uide &
scito. qr ñerant ex quib fecit nos dñsds̃. Et
illud qđ in psalmo scriptũ ẽ. Ipsedixit. &
facta sunt. manifestũ qđ ñ dese ista genue¬
rit. sed in uerbo atq imperio fecerit. qđ autẽ
ñ sẽ utiq denihilo. ñ enĩ erat aliud unde fecerat.
dequo aꝑtissĩme apłs dicit. m̃ ex ipso. & ꝑ¬
significat qđ de ipso ẽĩ potest dici & exipso. Non
autẽ om̃e qđ ex ipso ẽ recte dicit᷑ deipso.
Ex ipso enĩ caelũ & t̃̾ra. qr & ipse fecit ea. Non
autẽ deipso. qr ñ de substantia sua. Sicut
aliquis homo sigignat filiũ & faciatdomũ.
ex ipso filius. ex ipso domus. Sed filius deipso.
domus det̾ra & ligno. Sed hoc qr homo est
qui ñ potest aliquid etiã denihilo facere:
D s̃ autẽ ex quo omiã. ꝑ quẽ omĩa. in quo omĩa.
ñ opus habebat aliqua materia quã ipse
ñ fecerat adiuuari omĩ potentiã suã. Cũ

Expanded text:
ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; uide et ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt; uide et scito, quia non erant, ex quibus fecit nos dominus deus et illud, quod in psalmo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret. de quo apertissime apostolus enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod" ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
nib qui hoc ipsũ qđ dixi nihil inter ẽ possunt
dicere. ergo int̃ ẽ aliquid. quia ipsũ nihil aliqͥd
ẽ. Hi autẽ qui sanũ habent cerebrũ . rẽ mani¬
festissi mã uident hoc idẽ intelligi cũ dixi nihil
in t̃ ẽ. qđ intelligeret᷑ sidicerẽ inter ẽ. nihil.
t isti si alicui dicant quid feristi. & ille respon¬
deat nihil se fecisse: consequens ẽ. ut ei calũ¬
nient᷑ dicentes. Fecistiergo aliquid. qr nihil
fecisti. Ipsũ enĩ nihil. aliquid ẽ. Habent autẽ
& ipsũ dñm in fine sententiae ponentẽ hoc uerbũ.
ubi ait. & in occulto locutus sũ nihil. Ergo
legant & taccant. Quia ergo ds̃ omia que ñ dese
genuit sed ꝑ uerbũ suũ fecit. ñ dehis rebus quae
iã erant. sed dehis quae omino ñ erant. Hoc enĩ
nihilo fecit . Itadicit apłs. Qui uocat ea quae
non sunt . tã quã sint. Aꝑtius autẽ in libro
machabeorũ scriptũ ẽ. Orote fili. respice

Expanded text:
nibus, qui hoc ipsum, quod dixi "nihil interest". possunt nibus, qui hoc ipsum, quod dixi "nihil interest". possunt dicere: ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est ? hi autem, qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intellegi, cum dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem "interest nihil." at isti si alicui dicant: quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: et in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam sunt. apertius autem in libro Machabaeorum scriptum est: oro te, fili, respice
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. & ds̃ erat uerbũ. Hoc erat in principio
apud dm̃. Omĩa ꝑ ipsũ facta sunt & sine ipso
factũ ẽ nihil. Idẽ ñ ẽ factũ sine ipso aliquid.
Neque enĩ audienda sunt deliram̃ta hominum.
qui nihil hoc loco aliquid intelligendũ putant.
& adhuius modi uanitatẽ ꝓpt̃ ea putant cogi
posse aliquẽ qr ipsũ nihil infine sententiae
positũ ẽ. Ergo in quiunt factũ ẽ. & ideo quia
illo ordine diceret᷑ sine illo nihil factũ ẽ. possit̃
nihil ominus dicere. ipsũ nihil aliquid eẽ. qr factũ
ẽ. Qđ enĩ reuera ẽ. aliquid: quid int̃ ẽ. utrũ ita
dicat᷑ sine illo factaẽ domus ansine illo domus
ẽ facta. dũ intelligat᷑ aliquid sine illo factũ. qđ
aliquid domus ẽ : Ita qr dictũ ẽ. sine illo factũ ẽ.
nihil. qm̃ nihil utiq ñ ẽ aliquid. quando uere
& ꝓprie dicit᷑. siuedicat᷑ sine illo factũ ẽ nihil.
siue sine illo nihilẽ. factũ. uel nihil factũ est.
m᷑hil inter est. Quis autẽ uelit loqui cũ homi¬

Expanded text:
erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, id est non est factum sine ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huiusmodi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem. quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. ergo, inquiunt, factum est et ideo, quiaillo ordine diceretur "sine illo nihil factum est" , possent nihilominus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum est. quod enim reuera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur "sine illo facta est domus" an "sine illo domus est facta," dum intellegatur aliquid sine illo factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue dicatur "sine illo factum est nihil" siue "sine illo nihil factum est uel "nihil est factum" nihil interest. quis autem uelit loqui cum homi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibitus debet intelligi. Et qđ dictũ ẽ. ñ oc¬
cides ñ putandũ ẽ. fieri c̃tra hoc p̃ceptũ quan¬
dolex occidit. uel occidi aliquẽ ds̃ iubet.
Ille enĩ facit qui iubet. quando mỹsterium
negare ñ licet. In eo etiã qđ dictũ ẽ. falsum
testimoniũ ñ dices ad uersus pacimũ tuũ.
quaeri solet utrũ ꝓhibitũ sit omẽ m̃daciũ.
ne forte ñ sit hoc p̃ceptũ aduersus eos qui
dicunt. tunc eẽ. m̃tiendũ quando id m̃daciũ
ꝓdẽ. alicui & nihil obẽ. cui m̃tiris: Tale
quippe ñ est aduersus ꝓximũ tuũ. ut
ideo uideat᷑ hoc ad didisse scriptura quae
possit breuit̃ dicere. falsũ testimoniũ ñ
dices. sicut dixit ñ occides ñ mȩchaberis.
ñ furaberis. Sed hinc magna questio est.
nec afestinantib cõmode explicari potest.
Quo modo accipiendũ sit. ꝑdes om̃s qͥ locunt᷑
m̃daciũ & noli uelle m̃tiri omẽ m̃ daciũ. &

Expanded text:
prohibitus debet intellegi. Et quod dictum est: non ocprohibitus debet intellegi. Et quod dictum est: non occides, non putandum est fieri contra hoc praeceptum, quando lex occidit uel occidi aliquem deus iubet. ille enim facit qui iubet, quando ministerium negare non licet. In eo etiam quod dictum est: falsum testimonium non dices aduersus proximum tuum, quaeri solet utrum prohibitum sit omne mendacium, ne forte non sit hoc praeceptum aduersus eos qui dicunt tunc esse mentiendum, quando id mendacium prodeest alicui et nihil obest ei cui mentiris. tale quippe non est aduersus prox imum tuum; ut ideo uideatur hoc addidisse scriptura, quae posset breuiter dicere: falsum testimonium non dices, sicut dixit: non occides, non moechaberis, non furaberis. sed hinc magna quaestio est nec a festinantibus commode explicari potest, quomodo accipiendum sit: perdes omnes qui loquuntur mendacium, et: noli uelle mentiri omne mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is mȩchia. etiã fornicatio intelligit᷑. sicut
loqͥunt᷑ scripturae. Oñs autẽ dicit in euangłio
Qui cũq dimiserit uxorẽ suã ex cepta causa
fornicationis.: facit eã mechariHic utiq
forncationẽ appella uit. sicũ alio peccet
quae uirũ habet. qđ ẽ mȩchia idẽ ad ulteri¬
ũ. Om̃is ergo mȩchia etiã fornicatio iN
scripturis dr̃. Sed utrũ etiã fornicatio
mechia dici possit. in eisdẽ scripturis ñ mihi
inꝰ terĩ occurrit locutionis exẽplũ. Sed si ñ
om̃is fornicatio. etiã mȩchia dici potest.
ubi sit in decalogo ꝓhibita illa fornicatio
quã faciunt uiriqui uxores ñ habent. cũ
feminis quaȩ maritos ñ habent. utrũ in ue¬
niri possit ignoro. Sed si furti nomine bene
a parte totũ intelligi uoluit. quicquid
illicite rerũ pximi aufert᷑. Profecto &
nomine mȩchiae om̃is nlicitus concubitus
atq illorũ menbrorũ ñ legitimus usus

Expanded text:
omnis moechia fornicatio esse intellegatur, sicuomnis moechia fornicatio esse intellegatur, sicus enim dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari. hic utique fornicationem appellauit, si cum alio peccet quae uirum habet, quod est moechia, id est adulterium. omnis ergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis fornicatio moechia dici possit, in eisdem scripturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. sed si non omnis fornicatio etiam moechia dici potest, ubi sit in decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit, ignoro. sed si furti nomine bene a parte totum intellegi uoluit, quidquid inlicite rerum proximi aufertur — profecto et nomine moechiae omnis inlicitus coatque illorum membrorum non legitimus usus
Abbreviated transcription (Latin):
magis eo qđ dictũ ẽ ñ mȩchaberis. ut̃q sexus
ais stringit᷑. cũ & ipsũ p̃ceptũ potest referri
adutrũq. sicut ñ occides ñ furaberis. & quȩ
alia similit̃ ñ ex presso uno sexu. utriq uident᷑
sonare cõmunit̃. tam̃ ubi unus ex primit᷑.
honoratior utiq ex primit᷑. idẽ masculinus¬
ut exx hoc intelligat etiã femia. quid sibi
p̃ceptũ sit. Ac ꝑ hoc si femina mȩchata est
habens uirũ. c̃cũ bendo cũ eo quiuir eius
non ẽ etiã sulle ñ habeat uocorẽ. ꝓfecto
mȩchus ẽ. Et uir habens uxorẽ. c̃cũ bendo
cũ ea quae uxor eius ñ ẽ. etiã si illa ñ habeat
uirũ. Sed utrũ si faciat qui uoxorẽ ñ habet.
uel femina quae uirũ ñ habet p̃cepti hu ius
trans gressione teneant᷑. merito quaeritur.
Sienĩ ñ tenent᷑. ñ ẽ. ꝓhibita indecalogo fornica¬
tio sed sola mechia id ẽ. ad ulteriũ. Quã uis

Expanded text:
magis eo quod dictum est: non moechaberis, uterque sexus magis eo quod dictum est: non moechaberis, uterque sexus adstringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut: non occides, non furaberis et quae alia similiter non expresso uno sexu utrique uidentur sonare communiter! tamen ubi unus exprimitur, honoratior utique exprimitur, id ut ex hoc intellegat etiam femina quid sibi praeceptum sit. ac per hoc si femina moecha est habens uirum, concumbendo cum eo qui uir eius non est, etiam si ille non habeat uxorem, profecto moechus est et uir habens uxorem concumbendo cum ea quae uxor eius non est, etiam si illa non habeat uirum. sed utrum, si faciat qui uxorem non habeat, uel femina, quae uirum non habet, praecepti huius transgressione teneantur, merito quaeritur; si enim non tenentur, non est prohibita in decalogo fornicatio, sed sola moechia, id est adulterium, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
in illis duob peccatis mȩchandi & furandi.
ipsa opera notata s̃. In his uero extremis. ipsa
c̃cupiscentia. Quae tantũ differunt: ut aliquan¬
do mȩchetꝰ qui ñ c̃cupiscit uxorẽ ꝓximi. aliqͣ
alia causa cũ illi miscet᷑. aliquando autẽ con¬
cupiscat. nec ei misceat᷑. pȩnã timens. Et hoc
fortasse lex ostendere uoluit. qđ utraq pecca¬
ta sunt. Itẽ quari solet. utrũ mȩchiae nomine.
etiã fornicatio teneat᷑. Hoc enĩ grecũ uerbũ
ẽ. qđ scriptura utit᷑ ꝓlatino. Mechos tamen
grtce. ñ nisi ad ulteros dicit. Et utiq ista lex
ñ solis uiris in popło. uerũ etã feminis data ẽ.
Neq enĩ qr dictũ ẽ. ñ c̃cupisces uoxorẽ ꝓximitui.
nihil hic sibi p̃ceptũ debet putare femina.
& tãquã licite c̃cupiscere uirũ ꝓoeimae suae.
Siergo hic ex illo qđ uiro dictũ ẽ. intelligit᷑ quã uis
ñ dictũ sit qđ etiã ad feminã ꝑtineat: quanto

Expanded text:
in illis duobus peccatis moechandi et furandi in illis duobus peccatis moechandi et furandi ipsa opera notata sunt, in his uero extremis ipsa concupiscentia: quae tantum differunt, ut aliquando moechetur qui non concupiscit uxorem proximi, aliqua alia causa cum illi miscetur, aliquando autem concupiscat nec ei misceatur poenam timens. et hoc fortasse lex ostendere uoluit, quod utrumque peccata sint. Item quaeri solet utrum moechiae nomine etiam fornicatio teneatur. hoc enim graecum uerbum est, quod iam scriptura utitur pro latino; moechos tamen graece nonnisi adulteros dicit. sed utique ista lex non solis uiris in populo uerum etiam feminis data est. neque enim quia dictum est: non concupisces uxorem proximi tui, nihil hic sibi praeceptum debet putare femina et tamquam licite concupiscere uirum proximae suae. si ergo hic ex illo quod uiro dictum est intellegitur. quamuis non dictum sit, quod etiam ad feminam pertineat, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiorẽ executionẽ eẽ. in his quae subiunc¬
ta sunt: quo nã ꝑ tnet. Nonfacies tibi idolũ.
neq ullũ si mulachrũ quaecũq incaelo sunt
sursũ. & quaetũq in t̃radeorsũ & quaecũq.
sub t̃ra in aqua. ñ ad orabis ea neq seruiesillis.
nisi adid qđ dictũ est. Nonerunt tibi du
Alii p̃t̃ me. Sed rursus quaerit᷑ quo differat
ñ furtũ facies ab eo qđ paulo post de ñ concu¬
piscendis ꝓacimi reb p̃cipit᷑. Non quidẽ om̃is
quirẽ ꝑxximi c̃cupiscit furatꝰ sed omĩs qui fu-¬
rat᷑. rẽ ꝓaimi c̃cupiscit. Poterat in illa genera¬
litate ubi de ñ c̃cupiscenda re ꝓximi p̃cipit᷑.
etiã illud qđ ad furtũ ꝑtinet c̃tineri. Similit̃
etiã quaerit᷑ quo differat qđ dictũ ẽ. ñ mȩcha¬
beris : ab eo qđ paulo post dr̃ ñ concupisces
uxorẽ ꝓxximi tui. In eo quippe qđ dictũ est
ñ mȩchaberis. poterat illud intelligi. nisi forte

Expanded text:
diligentiorem exsecutionem esse in his quae subiuncdiligentiorem exsecutionem esse in his quae subiuncta sunt. quo enim pertinet: non facies tibi idolum neque ullum simulacrum, quaecumque in caelo sunt sursum et quaecumque in terra deorsum et quaecumque in aqua sub terra, non adorabis eis neque seruies illis. nisi ad id quod dictum est: non erunt tibi dii alii praeter me? Sed rursus quaeritur quo differat: non furtum facies ab eo quod paulo post de non concupiscendis proximi rebus praecipitur. non quidem omnis qui rem proximi sui concupiscit furatur; sed si omnis qui furatur rem proximi concupiscit. poterat in illa generalitate, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur, etiam illud quod ad furtum pertinet contineri. similiter etiam quaeritur, quo differat quod dictum est: non moechaberis, ab eo quod paulo post dicitur: non concupisces uxorem proximi tui. in eo quippe, quod dictum est: non moechaberis, poterat et illud intellegi. nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
alienȩ. tantũ in petcando differunt. ut illi
qđ dictũ ẽ. ñ concupisces domũ ꝓximi tui.
ad iuncta sint & alia. dicente scriptura.
Neq. agrũ eius. neq seruũ eiꝰ. neq ancillã eiꝰ.
neq bouẽ eius. neq sub iugale eius. nec omẽ
pecus. nec quȩcũq ꝓximi suis: Discreuisse
autẽ uidet᷑ concupiscentiã uxoris alienae.
Ac̃cupiscentia cu iꝰlibet reialienae: quando
utrũq sic cȩpit. Nonc̃cupisces uxorẽ ꝓximi
tui. ñ c̃cupisces domũ ꝓximitui. & huic
cepit cetera ad iungere. Non autẽ cũ
dicisset ñ concupisces uxorẽ ꝓximi tui.
huic conexuit alia dicens. neq domũ eius.
neq agrũ eiꝰ. neq seruũ eius. & cetera. sed
om̃ino apparent haec eẽ c̃iuncta quȩ uno
p̃cepto uident᷑ c̃tineri. & discreta ab illo ubi
uxor nominata ẽ. Illud autẽ ubi dictũ ẽ. non
erunt tibidii alii p̃t̃me: apparet huius rei

Expanded text:
alienae tantum in peccando differunt, ut illi alienae tantum in peccando differunt, ut illi quod dictum est: non concupisces domum proximi tui, adiuncta sint et alia dicente scriptura: neque agrum eius, neque seruum eius, neque ancillam eius, neque bouem eius neque subiugalem eius nec omne pecus eius nec quaecumque proximi tui sunt. discreuisse autem uidetur concupiscentiam uxoris alienae a concupiscentia cuiuslibet rei alienae, quando utrumque sic coepit: non concupisces uxorem proximi tui; non concupisces domum proximi tui, et huic coepit cetera adiungere. non autem, cum dixisset: non concupisces uxorem proximi tui, huic conexuit alia dicens: "neque domum eius neque agrum eius neque seruum eius" et cetera; sed omnino adparent haec esse coniuncta quae uno praecepto uidentur contineri et discreta ab illo. ubi uxor nominata est. illud autem, ubi dictum est: non erunt tibi di alii praeter me, adparet huius rei
Abbreviated transcription (Latin):
sit ñ facies tibi idolũ. & cetera ubi figm̃ta
colenda ꝓhibent᷑. Unũ autẽ uolunt et̃. non
concupisces uxorẽ ꝓximitui ñ c̃cupiscesdomũ
ꝓocimi tui: & omĩa usq infinẽ. Qui uero illa
tria eẽ. dicunt. & ista septẽ. unũ uolunt cẽ
quicquid de uno colendo dõ p̃cipit᷑. nealiqͥd
aliud p̃t̃ illũ ꝓdõ colat᷑. Haec autẽ exxtrema
induo diuidunt. ut aliud sit ñ concupisces
ux orẽ ꝓximi tui. aliud ñ concupisces
domũ ꝓacimi tui. Decẽ tam̃ eẽ. p̃cepta
neutri ambigunt. qm̃ hoc scriptura testat᷑.
Mihi tam̃ uidet᷑ c̃gruentius accipi tria illa
& ista septẽ. qr & trinitatẽ uident᷑ illa quae
addm̃ ꝑtinent insinuare diligentius in tu¬
entibus. Et reuera qđ dictũ ẽ. ñ erunt tibi
du alii p̃t̃ me. hoc ipsũ ꝑfectũ explicatur.
cũ ꝓhibent᷑ colenda figm̃ta. Concupiscentia¬
porro uxoris alienȩ. & c̃cupiscentia domus

Expanded text:
sit, Non facies tibi sit, Non facies tibi em uolunt esse: non concupisces uxorem proximi tui, non concupisces domum proximi tui et omnia usque in finem. qui uero illa tria esse dicunt et ista septem, unum uolunt esse quidquid de uno colendo deo praecipitur, ne aliquid aliud praeter illum pro deo colatur; haec autem extrema in duo diuidunt, ut aliud sit: non concupisces uxorem proximi tui, aliud: non concupisces domum proximi tui. decem tamen esse praecepta neutri ambigunt, quoniam hoc scriptura testatur. Mihi tamen uidetur congruentius accipi tria illa et ista septem, quia et trinitatem uidentur illa quae ad deum pertinent insinuare diligentius intuentibus. et reuera quod dictum est: non erunt tibi di alii praeter me, hoc ipsum perfectius explicatur, cum prohibentporro uxoris alienae et concupiscentia domus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. qđ factũ ẽ. postea quã ex agipto liberatis:
ut hr̃ ꝑbaton hic intelligat᷑. & ordo uerborũ¬
sit. Sciendo scies quia peregrinũ erit sem̃
tuũ in t̾ra ñ ꝓpria. quad ringentis annis.
Illud autẽ int̃positũ intelligat᷑. & inseruitu¬
tẽ redigent eos. & nocebunt illis. ita ut ad
ccceꝰ annos ista int̃positio ñ ꝑtineat. In
extrema enĩ parte annorũ. sũmȩ huius.
hoc ẽ post mortẽ loseph factũ ẽ. ut in agipto
popłs dĩdurã ꝑ ageret seruitutẽ cx ui.
PRECIETALEGIS EXEODEM UBRO
QUESTIONŨ EXODI.
uaerit᷑ decẽ p̃cepta legis quẽ ad modũ
diuidenda sint. utrũ quatuor sint
usq ad p̃ceptũ desabbato quae ad dm̃ ꝑtineN.
patrẽ & matrẽ quae ad hominẽ ꝑtineait.
Anpotius illa tria sint & ista septẽ. Qui enĩ
dicunt illa: quatuor eẽ. separant qđ dictũ ẽ.
Nonerunt tibi dii alii . p̃t̃me. Et aliud p̃ceptũ

Expanded text:
Dei, quod factum est postquam ex Aegypto liberati sunt, Dei, quod factum est postquam ex Aegypto liberati sunt, ut hyperbaton hic intelligatur, et ordo sit verborum: Sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria quadringentis annis. Illud autem interpositum intelligatur: Et in servitutem redigent eos, et nocebunt illis, ita ut ad quadringentos annos ista interpositio non pertineat. In extrema enim hoc est post mortem loseph, factum est, ut in Aegypto populus dei duram perageret seruitutem. Quid praecepta legis; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Quaeritur decem praecepta legis quemadmodum dividenda sint, utrum quatuor sint usque ad praeceptum de Sabbato quae ad Deum ipsumpatrem et matrem, quae ad hominem pertinent: an potius illa tria sint et ista septem? Qui enim dicunt illa quatuor esse, separant quod dictum est: Non erunt tibi dii alii praeter me; ut aliud praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
sciendo scies qr peregrinũ erit sem̃ tuũ
int̾ra ñ ꝑpria. & inseruitutẽ redigent¬
eos. & nocebunt illis quadringentis annis.
Nonsic accipiendũ ẽ tã quã in illa durissima
serui tute quad ringentos annos dĩ popłs
fuerit. sed qr scriptũ ẽ. in isaac uocabit᷑ tibi
semen. ex annonatiuitatis isaac usq ad
annũ egressionis ex aegipto. cõputantur
one usq ad natũ isaac ñ mirũ ẽ si cccc &¬
lare scriptura. quae solet ita tẽpora nu cu¬
pare. ut qđ desũ ma ꝑfectioris numeri
paululũ ex crescit: aut in fraẽi ñ cõputet᷑
Non itaq qđ ait inserui tutẽ redigent eos &
nocebunt illis ad quad ringentos annos refe¬
rendũ ẽ. tãquã ꝑ tot annos eos habuerint
in serui tutẽ. sed referendi sunt quad ringenti
anni ad id qđ dictũ ẽ. peregrinũ erit sem̃
tuũ int̾ra ñ ꝓpria. Quia siue in t̾rachanaan
siue in agỹpto. peregrinũ erat sem̃ illud. ante
quã hereditate sumerent t̃rã ex ꝓmissione

Expanded text:
Sciendo scias, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigenteos, et nocebunt illis quadringentis annis: non sic accipiendum est, tanquam in illa durissima servitute quadringentos annos Dei populus fuerit: sed quia scriptum est. In hanc vocabitur tibi semen, ex anno nativitatis Isaac usque ad annum egressionis ex Aegypto, computantur one usque ad natum Isaac, non mirum est, lare scriptura, quae solet tempora ita nuncupare, ut quod de summa perfectioris numeri paululum excrescit aut infra est non conputetur. non itaque quod ait: in seruitutem redigent eos et nocebunt illis, ad quadringentos annos referendum est, tamquam per tot annos eos habuerint in seruitute: sed referendi sunt quadringenti anni ad id quod dictum est: peregrinum erit semen tuum in terra non propria, quia siue in terra Chanaan siue in Aquam haereditate sumerent terram ex promissione
Abbreviated transcription (Latin):
de lazaro. Ubi posuistis eũ : Sic quippe
int̃rogauit quasi nesciens: qđ utq sciebat.
Acꝑ hoc nescire se finxit: ut aliquid aliud
ueluit ignorantia sua significaret. Quae
significatio. q m̃ uera&x erat: menda ciũ pro¬
fecto non erat. Eos nãq significabant si ue
illa fluxũ sanguinis patiens. siue ille
mortuus quatriduanus: quos etiã qui
cuncta sciebat quodã modo nesciebat Nã
& illa typũ gerebat plebis gentiũ: unde
p̃missa fuerat ꝓphetia. Populus quẽ ñ cogno¬
ui. seruiuit mihi: Et latarus remotus a
uiuentibus. tã quã ibi iacebat ꝑ significa¬
tiuã si militudinẽ. ubi ille cuius uox est.
Pro iectus sũ a facie oculorũ tuorũ. Et ideo
tã quã nesciret᷑ axp̃o & illa quae fuerit. &¬
iste ubi positus fueriti uerbis int̃rogantis¬
est figuratũ : & om̃e uitatũ ueracis signi¬
ficatione mendacium .cxCII. DEME
CXCII. DEMEN

Expanded text:
de Lazaro: ubi posuistis eum? sic quippe interrogauit quasi nesciens quod utique sciebat. ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa uelut ignorantia sua significaret. quae significatio quoniam uerax erat, mendacium profecto non erat. eos namque significabant siue illa fluxum sanguinis patiens siue ille mortuus quadriduanus, quos etiam qui cuncta sciebat quodam modo nesciebat. nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi, et Lazarus remotus a uiuentibus tamquam ibi iacebat per significatiuam similitudinem, ubi ille, cuius uox est: proiectus sum a facie oculorum tuorum. et ideo, tamquam nesciretur a Christo et illa, quae fuerit, et iste, ubi positus fuerit, uerbis intest figuratum, et omne vitatum veraci significatione mendacium. CAPUT CXCII. De men
Abbreviated transcription (Latin):
accipi. in carne mea uidebo dm̃. ac si
dixisset. in carne mea ero cũ uidebodm̃.
Et illud qđ ait apłs. facie ad faciem. Non
cognouit ut dm̃ ꝑhanc faciem corporalẽ
ubi sunt oculi corporales nos uisuros eẽ.
credamus quẽ spũ sine int̃missione uide¬
bimus. Nisi enĩ eaẽ. etiã in terioris homi¬
nis facies. ñ diceret idẽ apłs. Nos autẽ
reuelata facie głam dnĩ speculantes. in
eandẽ imaginẽ trans formam degloria

Expanded text:
accipi: in carne mea uidebo deum, ac si accipi: in carne mea uidebo deum, ac si dixisset: "in carne mea ero, cum uidebo deum". et illud quod ait apostolus: facie ad faciem non cogit, ut deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos nisuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione uidebimus. nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem apostolos: nos autem reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transfor
Abbreviated transcription (Latin):
quȩstione uersamus. Illud etiã qđ scriptũ
ẽ. & uidebit omis carosalutare dr̃. si ne
ullius modi difficultate sic intelligi potest.
acsidictũ fuerit. Et uidebit om̃is homo
xpm dĩ. qui utiq in corpore uisus ẽ. & in
corpore uidebit᷑ quando uiuos & mortuos
iudicabit. Qđ autẽ ipse sit salutare dĩ. multa
sunt & alia testimonia scripturarum.
Sed euidentius uenerandi illius senis symeonis
uerba de darcnit. Quicũ in fantt̃ xp̃m acce¬
pisset in manussuas. Nunc inquit dimictis
dñe seruũ tuũ. scđm uerbũ tuũ in pace. qm̃
uiderunt oculi mei salutare tuũ. Illud
etiã qđ ait supra memoratus iob. sicut ite
exẽplarib quae ex hebreo sunt inuenit᷑.
Et in carne mea uidebo dm̃. resurrectionẽ
quippe carnis ꝓcul dubio ꝓphetauit. Non
tam̃ dixit. ꝑ carnẽ meã. Qđ quidẽ sidiocis¬
seci posset dñs xp̃s intelligi. qui ꝑ carnem
in carne uidebit᷑. Nunc uero potest & sic

Expanded text:
quaestione uersamus. Illud enim quod scriptum quaestione uersamus. Illud enim quod scriptum est: et uidebit omnis caro salutare dei, sine ullius nodo difficultatis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: "et uidebit omnis homo Christum dei, qui utique in corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uinos et mortuos iudicabit. quod autem ipse sit salutare dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba declarant, qui cum infantem Christum accepisset in manus suas: nunc, inquit, dimittis, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. illud etiam quod ait supra memoratus Iob, sicut in exemplaribus, quae ex hebraeo sunt, inuenitur: et in carne mea uidebo deum, resurrectionem quidem carnis sine dubio prophetauit, non tamen dixit: "per carnem meam". quod quidem si dixisset, posset deus Christus intellegi, qui per carnem in carne uidebitur; nunc uero potest et sic