comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitati nichil desit: nichil accidat nitori.
Uox ipsa non remissa: non fract̾a: nichil
femineum sonans: qualem multi gͣuita¬
tis spetie simulare consuerunt: s formã
quandam et regulam. ac fucum uirilem
reseruans. Hoc est enim pulchritudinem
uiuendi tenere: conuenientia cuiq sexui
et ꝑsone reddere. Hic ordo gestorum opti¬
mus: hic ornatus ad omnem accionem ac¬
commodus. Sed ut molliculum et infrac¬
tum uocis sonum aut gestum corporis ñ
probo: ita neq a grestem ac rusticam na¬
turam imitemur. E ius effigies formula
discipline: forma honestatis est. Habet
sane suos scopulos uerecundia: non qͦs
ipsa muchit: sed quos sepe incurrit: si¬
in intemperantium incidamus consortia.
qui sub spetie iocunditatis uenenum in¬
fundunt bonis. Hisi assidui sunt. et ma-¬
xime inconuiuio. ludo. ac ioco: eneruãt
grauitatẽ illam uirlem. Caueamus itaq
nedum relaxare animum uolumus: sol¬
uamus omnem armoniam: quasi con¬

Expanded text:
sitati nihil desit, nihil accedat nitori. 24 sitati nihil desit, nihil accedat nitori. 24 84. Vox ipsa non remissa, non fracta, nihil femineum sonans, qualem multi gravitatis specie simulare consuerunt, sed formam quamdam et regulam ac succum virilem reservans. Hoc est enim pulchritudinem vivendi tenere, convenientia cuique sexui et personae reddere. Hic ordo gestorum optimus, hic ornatus ad omnem actionem accommodus. Sed ut molliculum et infractum aut vocis sonum, aut gestum corporis non probo; ita neque agrestem ac rusticum. Naturam imitemur: ejus effigies, formula disciplinae, forma honestatis est. sane suos scopulos verecundia, non quos ipsa invehit, sed quos saepe incurrit; si intemperantium incidamus consortia, qui sub specie jucunditatis venenum infundunt bonis. Hi si assidui sunt, et maxime in convivio, ludo ac joco, enervant gravitatem illam virilem. Caveamus itaque ne dum relaxare animum volumus, solvamus omnem harmoniam, quasi con
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentes iuuenilesq annos marime
decet. In om̃i aũt seruandum etate. ut de¬
ceat quod agas: et conueniat. ⁊ quadret
sibi ordo uite tue. Unde tullius etiam or¬
dinẽ putat in illo decore seruari oportere:
idq positum dicit informositate. ordine.
ornatu. ad actionem apto: que difficile
ait loquendo explicari posse: & ideosa
tis intelligi. formositatem aut̃ cur posu¬
erit non intelligo: quamuis etiam ille¬
uurs corporis laudet: nos certe in pul¬
chritudine corporis locum uirtutis ñ
ponimus: gr̃am tam̃ non excludimus:
quia uerecundia et uultus ipsos solet
pudore effundere: gratioresq reddere.
Ut & enim artifex inmateria cõmodio¬
re melius operari solet: sic uerecundia
in ipso quoq corporis decore plus emi¬
net. ita tam̃ ut etiã ipse non sit affec¬
tus decor corporis sed naturalis. simplex.
neglectus magis quam expetitus. Non¬
sed commnunibus: ut honestati uel neceᷤᷤ¬

Expanded text:
adolescentes, juvenilesque annos maxime adolescentes, juvenilesque annos maxime decet. 82. In omni autem servandum aetate, ut deceat quod agas et conveniat, et quadret sibi ordo vitae tuae. Unde Tullius etiam ordinem putat in illo decore servari oportere: idque positum dicit in formositate, ordine, ornatu ad actionem apto: quae difficile ait loquendo explicari posse, et ideo satis esse intelligi. 83. Formositatem autem cur posuerit, non satis intelligo; quamvis ille etiam vires corporis laudet. Nos certe in pulchritudine corporis locum virtutis non ponimus, gratiam tamen non excludimus; quia verecundia et vultus ipsos solet pudore obfundere, gratioresque reddere. Ut enim artifex in materia commodiore melius operari solet, sic verecundia in ipso quoque corporis decore plus eminet; ita tamen ut etiam ipse non sit affectatus decor corporis: sed naturalis, simplex, neglectus magis quam expetitus, nonsed communibus; ut honestati vel neces
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo mo ᷤᷤ uetus. et murbe roma et im
pat̃nȩ reuerentiȩ auctoritas minueretur.
Lacet pleriq se. ⁊ in lauacro quantum
possint tegant: ne uel illic ubi nudũ
totum est corpus. huiusmodi intecta
portio sit. Sacerdotes quoq ueteri more
sicut merodo legimus bracas accipiebant:
sicut ad moysen dictum est a dño. Et fa¬
ciens illis bracas lineas ut tegat᷑ turpitudo
pudoris: alumbis usq ad femora erunt.
Et habebit eas aaron et filii eius cum in¬
trabunt in tabernaculum destimonii:
et cum accedent sacrificare ad aram scĩ:
et non inducent super se peccatum ne
moriantur. Quod non nulli nr̃orum ser¬
uare adhuc ferunt᷑ Menq spiritali inter¬
pretatione ad cautionem uerecundie. &
custodiam castitatis: dictum arbitrantur.
rari uerecundiȩ: quia ad uos loquebar.
qui aut bona cius exuobis recognoscitis.
aut damna ignoratis. Quȩ cum sit õib
etatib ꝑsonis. temporib et locis apta: tĩi

Expanded text:
. Ex quo mos vetus et in urbe Roma, et in. Ex quo mos vetus et in urbe Roma, et inpaternae reverentiae auctoritas minueretur: licet plerique se et in lavacro quantum possunt tegant; ne vel illic ubi nudum totum est corpus, hujusmodi intecta sit portio. 80. Sacerdotes quoque veteri more, sicut in Exodo legimus, brachas accipiebant, sicut ad 23 Mosen dictum est a Domino: Et facies illis brachas lineas, ut tegatur turpitudo pudoris. A lumbis usque ad femora erunt, et habebit eas Aaron et filii ejus, cum intrabunt in tabernaculum Testimonii: et cum accedent sacrificare ad aram Sanctuarii, et non inducent super se peccatum, ne moriantur . Quod nonnulli nostrorum servare adhuc feruntur: plerique spiritali interpretatione ad cautionem verecundiae et custodiam castitatis, dictum arbitrantur. rari verecundiae; quia ad vos loquebar, qui aut bona ejus ex vobis recognoscitis, aut damna ignoratis. Quae cum sit omnibus aetatibus, personis, temporibus et locis apta, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
corum illud et honestũ in nr̃o custodiuit
corpore: ut ductus quosdam atq critꝰ
cuniculorum nr̃oꝵ postergum religaret:
atq ab aspectu nr̃o auerceret: ne purga¬
De quo pulchre apłs ait. Que uidentur
inquit menbra corporis infirmiora: ne¬
cessariora sunt. Et que putamꝰ ignobili¬
ora esse menbra corporis: his abundan¬
tiorẽ honorem circumdamus. & que in¬
hionesta sunt nr̃a: honestatem abundan¬
tiorem habent. Et enĩ imitatione na¬
ture industria auxit gr̃am. quod alio
loco etiam altius interpretati sumus: ut
non solum abscondamꝰ ab oculis. uerum
etiam que abscondenda accipimus. coꝵ
indicia ususq menbrorum suis appella¬
tionib nuncupare. indecorum putemꝰ.
Deniq si casu aꝑiant᷑ he partes. confun¬
ditur uerecundia: si studio. impudentia
estimatur. Unde et filius noe cham of.¬
fensam reculit: quia nudatum uidens
patrem. risit. Qui aut operuerunt pa.¬
trem: acceperunt benedictionis gratiã

Expanded text:
corum illud et honestum in nostro custodivit corum illud et honestum in nostro custodivit corpore, ut ductus quosdam atque exitus cuniculorum nostrorum post tergum relegaret, atque ab aspectu nostro averteret, ne purgaDe quo pulchre Apostolus ait: Quae videntur, inquit, membra corporis infirmiora, necessariora sunt: et quae putamus ignobiliora esse membra corporis, his abundantiorem honorem circumdamus: et quae inhonesta sunt nostra, honestatem abundantiorem habent . Etenim imitatione naturae industria auxit gratiam. Quod alio loco etiam altius interpretati sumus , ut non solum abscondamus ab oculis, verum etiam quae abscondenda accepimus, eorum indicia ususque membrorum suis appellationibus nuncupare indecorum putemus. 79. Denique si casu aperiantur hae partes, confunditur verecundia: si studio, impudentia aestimatur. Unde et filius Noe Cham offensam retulit, quia nudatum videns patrem risit: qui autem operuerunt patrem, acceperunt benedictionis gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
uit: ut et necessitati consuleret. ⁊ gr̃ã
uenustaret. Sedtamen eas que decore
ad aspectum forent. in quibus formȩ
apex quasi marce quadam locatus.
et figure suauitas. et uultus speties¬
emineret. operandiq usus cẽt parati¬
or. obuias aꝑtasq reliquit: eas uero
inquibus esset naturale obsequium
necessitatis. ne deforme sui preberent
spectaculum. partim tanquam in ip̃o
emendauit atq abscondit corpore.
partun docuit et suasit tegendas.
Donne igitur ipsa natura est magift᷑
uerecundiȩ: cuius exemplo modestia
hominum. quam a modo scientiȩ qͥd
decent appellatam arbitror id quod
in hac nr̃i corporis fabrica abditũ repꝑit
oꝑuit & terit. ut hostium illud quod
ertͣnsuerso faciendum in archa illa noe
iusto dictum est. in qua uel ecclesie uel
figura est nr̃i corporis. ꝑ quod ostium
egeruntur reliquie cẏboꝵ: Ergo naturȩ
opifex sic nr̃e studuit uerecundie. sic de¬

Expanded text:
vit; ut et necessitati consuleret, et gratiam vit; ut et necessitati consuleret, et gratiam venustaret. Sed tamen eas quae decorae ad aspectum forent, in quibus formae apex quasi in arce quadam locatus, et figurae suavitas, et 22 vultus specie semineret, operandique usus esset paratior, obvias atque apertas reliquit: eas vero in quibus esset naturalis obsequium necessitatis, ne deforme sui praeberent spectaculum, partim tamquam in ipso amandavit atque abscondit corpore, partim docuit et suasit tegendas. 78. Nonne igitur ipsa natura est magistra verecundiae? Cujus exemplo modestia hominum quam a modo scientiae quid deceret appellatam arbitror id quod in hac nostri corporis fabrica abditum reperit, operuit et texit; ut ostium illud quod ex transverso faciendum in arca illa Noe justo dictum est ; in qua vel Ecclesiae, vel nostri figura est corporis: per quod ostium egeruntur reliquiae ciborum. Ergo naturae opifex sic nostrae studuit verecundiae, sic de
Abbreviated transcription (Latin):
informet. Siquid sane innatura uitii
est industria emendet: ut ars desit.
non desit correctio. Quodsi etiam ista
spectantur altius: quantomagis ca-¬
uendum est nequid turpe ore exeat:
Hoc enĩ grauiter coinquinat hominẽ.
Non enim cib inquinat: sed in iusta
obtrectatio: sed uerborum obscenitas.
hec etiã uulgo pudori sunt. In nr̃o aũt
offitio nullum uerbum quod in honeste
tiat uerecundiam. Et non solum nichil
ipsi indecorum loqui: s ne aurem qͥdẽ
debemus huiusmodi prebere dictis: sic̃
ioseph. ne incongrua suc audiret ue¬
recundie: ueste fugit relicta. Qm̃ quẽ
delectat audire: alterum loqui ꝓuocat.
Intelligere quoq: quod turpe sit pudori
marimo est. spectare uero. siquid huiꝰ¬
modi fortuitu accidat: quanti horroriᷤͤ
est: Quod ergo in aliis displicet: nun¬
quid potest in se ipso placere: Nec ip̃a
natura nos docet: que ita ꝑfecte qui¬
dem omnes partes nr̃i corporis erplica¬

Expanded text:
informet. Si quid sane in natura vitii informet. Si quid sane in natura vitii est, industria emendet; ut ars desit, non desit correctio. 76. Quod si etiam ista spectantur altius, quanto magis cavendum est ne quid turpe ore exeat; hoc enim graviter coinquinat hominem. Non enim cibus coinquinat, sed injusta obtrectatio, sed verborum obscoenitas. Haec etiam vulgo pudori sunt. In nostro vero officio nullum verbum quod inhoneste tiat verecundiam. Et non solum nihil ipsi indecorum loqui, sed ne aurem quidem debemus hujusmodi praebere dictis: sicut Joseph ne incongrua suae audiret verecundiae, veste fugit relicta ; quoniam quem delectat audire, alterum loqui provocat. 77. Intelligere quoque quod turpe sit, pudori maximo est. Spectare vero si quid hujusmodi fortuitu accidat, quanti horroris est! Quod ergo in aliis displicet, numquid potest in se ipso placere? nec ipsa natura nos docet? quae perfecte quidem omnes partes nostri corporis explica
Abbreviated transcription (Latin):
cume studio ne iuditium subiret sacer¬
dotale. se nr̃m negauit. Lucebat in illoꝵ
incessu imago leuitatis: speties quedã
scurrarum ꝑcursantium. Sunt etiam
qui sensim ambulando imitantur hi¬
strionicos gestus: et quasi quedam fer¬
cula pomparum. ⁊ statuarum motus
nutantium: ut quotienscumq gradũ
transferunt. modulos quosdam serua¬
re uideantur. Nec cursim ambulare ho¬
nestum arbitroꝵ: nisi cum causa erigit
alicuius ꝑiculi. uel iusta necessitas. Nam
plerumq festinantes anhelos uidemꝰ
rara ꝓperatio excausa nascitur: s qͥb
iugis et continua in naturam uertit᷑.
Nec in illis ergo tanquam simulachroꝵ
effigies ꝓbo: nec in istis tanquam excus¬
sorum ruinas. Est etiã gressus ꝓbabiłi.
in quofit sp̃es auctoritatis. grauitatisq
pondus: tranquillitatis uestigium: ita
tamen si studium desit atq affectatio:
sed motus sit purus ac simplex. Nichil
enim fucatum placet. Motum natura

Expanded text:
cuniae studio, ne judicium subiret sacercuniae studio, ne judicium subiret sacerdotale, se nostrum negavit. 21 Lucebat in illorum incessu imago levitatis, species quaedam scurrarum percursantium. 73. Sunt etiam qui sensim ambulando imitantur histrionicos gestus, et quasi quaedam fercula pomparum, et statuarum motus nutantium, ut quotiescumque gradum transferunt, modulos quosdam servare videantur. 74. Nec cursim ambulare honestum arbitror, nisi cum causa exigit alicujus periculi, vel justa necessitas. Nam plerumque festinantes anbelos videmus rara properatio ex causa nascitur: sed quibus jugis et continua in naturam vertitur. Nec in illis ego tamquam simulacrorum effigies probo, nec in istis tamquam excussorum ruinas. 75. Est etiam gressus probabilis, in quo sit species auctoritatis, gravitatisque pondus, tranquillitatis vestigium; ita tamen si studium desit atque affectatio, sed motus sit purus ac simplex; nihil enim fucatum placet. Motum natura
Abbreviated transcription (Latin):
ubcriorem mereat᷑ gr̃am. Est etiam in
ipso motu. gestu. incessu: tenenda ue¬
recundia. Habitus enim mentis: in cor¬
poris statu coguoscit᷑. hinc homo cordis
ñri absconditus. aut leuior. aut iactan¬
tior.aut turbidior:aut contragrauior.
et constantior et purior. et maturior esti¬
matur. Itaq uox quedam est animi:
corporis motus. Meministis filii quen¬
dam amicum. cum sedulis se uideret᷑
commendare officiis: hoc solo tamen
in clerum ame non receptum: quod
gestuᷤ etꝰ plurimum dedeceret. Alterẽ
quoq cum in clero repperissem iubere
me neunqͣm preiret michi: quia uelut
quodam insolentis incessus uerbere
ocłos feriret meos. Idq dixi cũ redderet᷑
post offensam muneri: hoc solũ ercepi:
nec fefellit sententia. Uterq enim ab
ecclesia recessit: ut qualis incessus ꝓde¬
batur: talis ꝑfidia animi demonstra¬
retur. Hamq alter arriane infestatio¬
nis tempore fidem deseruit: alter pe¬

Expanded text:
uberiorem mereatur gratiam . 71. Est etiam in uberiorem mereatur gratiam . 71. Est etiam in ipso motu, gestu, incessu tenenda verecundia. Habitus enim mentis in corporis statu cernitur. Hinc homo cordis nostri absconditus, aut levior, aut jactantior, aut turbidior: aut contra gravior, et constantior, et purior, et maturior aestimatur. Itaque vox quaedam est animi, corporis motus. 72. Meministis, filii, quemdam amicum, cum sedulis se videretur commendare officiis; hoc solo tamen in clerum a me non receptum, quod gestus ejus plurimum dedeceret: alterum quoque cum in clero reperissem, jussisse me ne umquam praeiret mihi; quia velut quodam insolentis incessus verbere oculos feriret meos. Idque dixi, cum redderetur post offensam muneri. Hoc solum excepi, nec fefellit sententia; uterque enim ab Ecclesia recessit, ut qualis incessu prodebatur, talis perfidia animi demonstraretur. Namque alter Arianae infestationis tempore, fidem deseruit: alter pe
Abbreviated transcription (Latin):
effectus disceret: non ut sermonem pre¬
ferret. Inipsa oratione nr̃a multum ue¬
recundia placet: multũ conciliat gr̃e
apud dm̃ nr̃m. Nonne hec preculit pu¬
blicanum et cõmendauit eum: qui nec
oculos suos audebat adcelum leuare:
ldeo iustificat᷑ magis dñi iuditio quã
ille phariseus: quem deformauit pre¬
sumptio. Ideoq oremus in incorrupti¬
one quieci et modesti sp̃c. qui est ante
dm̃ locuples: ut ait petrus. Magna
igitur modestia: que cum sit ctiam sui
uiris remissior. nichil sibi usurpans. i¬
chil uendicans. et quodam modo intra
uires suas contradictior: diues ẽ apud
dm̃. apud quem nemo diues. Diues est
modestia: quia dei portioẽ. Paulus quoq¬
deferri orationem precepit: cum uerecun¬
dia et sobrietate. Primã hanc et quasi
preuiã uult esse orationis future: ut ñ
glorietur peccatoris oratio: s: quasi colo¬
rem pudoris obducat: quo plus defert
uerecundiȩ de recordatione delictiꝰ. hoc

Expanded text:
effectus disceret, non ut sermonem reeffectus disceret, non ut sermonem referret. 70. In ipsa oratione nostra multum verecundia placet, multum conciliat gratiae apud Deum nostrum. Nonne haec praetulit Publicanum, et commendavit enim qui nec oculos suos audebat ad coelum levare? Ideo justificatur magis Domini judicio, quam ille Pharisaeus, quem deformavit praesumptio . Ideoque oremus in incorruptione quieti et modesti spiritus, qui est ante Deum locuples, ut ait Petrus . Magna igitur modestia, quae cum sit etiam sui juris remissior, nihil sibi usurpans, nihil vindicans, et quodammodo intra vires suas contractior, dives est apud Deum, apud quem nemo dives. Dives est modestia, quia portio Dei est. Paulus quoque orationem deferri praecepit cum verecundia et sobrietate. Primam hanc et quasi praeviam vult esse orationis futurae, ut non glorietur peccatoris oratio: sed quasi colore pudoris obducta, quo plus defert verecundiae de recordatione delicti, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
recundiȩ quam uitȩ damnum putabat:
nec arbitrabat᷑ periculo pudoris tuendã
salutem. Deo soli loquebat᷑. cui poterat
casta uerecundia eloqui. refugiebat ora
intucri uirorum. Est enĩ et moculis ue¬
recundia: ut nec iuidere iuros femina. nec
uideri uelit. Heq uero quisquã solius
hanc laudem castitatis putet. Est enĩ
uerecundia pudicitie comes: cuius so¬
cietate castitas ipsa tutior est. Bonus
enĩ regende castitatis. pudor est comes.
Qͥ si pretendat et quȩ prua pcricula st̃:
pudicitiã temptari non sinat. Hic primꝰ
in ipso cognitionis ingressu dnĩ matrẽ
commendat legentibus: et tanquam
testis locuplex. dignam que ad tale mu¬
nus eligeret᷑ astruit. Quod incubiculo:
quod sola: quod salutata ab angelo ta¬
cet. et mota est in introitu eius: quod
ad uirilis sexus spetiem peregrinatur
tem non resalutauit: nec ullũ responsõ
retulit. nisi ubi desuscipienda domini
generatione cognouit: ut qualitatẽ

Expanded text:
recundiae, quam vitae damnum putabat, recundiae, quam vitae damnum putabat, nec arbitrabatur periculo pudoris tuendam salutem. Deo soli loquebatur , cui poterat casta verecundia eloqui: refugiebat ora intueri virorum; est enim et in oculis verecundia, ut nec videre viros femina, nec videri velit. 69. Neque vero quisquam solius hanc laudem 20 castitatis putet. Est enim verecundia pudicitiae comes, cujus societate castitas ipsa tutior est. Bonus enim regendae castitatis pudor est comes: qui si se praetendat ad ea quae prima pericula sunt, pudicitiam temerari non sinat. Hic primus in ipso cognitionis ingressu, Domini matrem commendat legentibus, et tamquam testis locuples, dignam quae ad tale munus eligeretur, astruit: quod in cubiculo, quod sola, quod salutata ab angelo tacet, et mota est in introitu ejus, quod ad virilis sexus speciem peregrinam tutem non resalutavit, nec ullum responsum retulit, nisi ubi de suscipienda Domini generatione cognovit; ut qualitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uerecundiã deponere. Moyses quoq
et iheremias electi adño ut oracula dei
predicarent popło: quod poterant per
gratiam. excusabant ꝑuerecundiã. Pul
chra igitur uirtus est uerecundia. ⁊ sua¬
uis gr̃a: quȩ non solum infactis: s etiã
inipsis spectatur sermonibus: ne modũ
ꝓgrediaris loquendi. nequid in decorũ
sermo resonet tuus. Speculum enĩ m̃tiꝰ
plerumq inuerbis refulget: ipsum uo¬
cis sonũ librat modestia: ne cuiusquam
offendat aurem uox fortior. Deniq in
ipso canendi genere: prima disciplina
uerecundia ẽ. Anmo etiam in omni usu
loquendi. ut sensim quis aut psallere.
aut canere. aut postremo loqui inei¬
piat: ut uerecunda principia commen¬
dent ꝓcessum. Silentium quoq ipsum.
in quo ẽ reliquarum uirtutum otium:
maximus actus uerecundie est. Deniq
si aut infaͬtie putatur aut suꝑbie: ꝓbro
datur. Si uerccundie: laudi ducitur. Ta¬
cebat inꝑiculis susanna: et grauius ue¬

Expanded text:
verecundiam deponere . Moyses quoque verecundiam deponere . Moyses quoque et Hieremias electi a Domino, ut oracula Dei praedicarent populo, quod poterant per gratiam, excusabant per verecundiam chra igitur virtus est verecundiae, et suavis gratia, quae non solum in factis, sed etiam in ipsis spectatur sermonibus; ne modum progrediaris loquendi, ne quid indecorum sermo resonet tuus. Speculum enim mentis plerumque in verbis refulget. Ipsum vocis sonum librat modestia, ne cujusquam offendat aurem vox fortior. Denique in ipso canendi genere prima disciplina verecundia est: immo etiam in omni usu loquendi; ut sensim quis aut psallere, aut canere, aut postremo loqui incipiat; ut verecunda principia commendent processum. 68. Silentium quoque ipsum, in quo est reliquarum virtutum otium, maximus actus verecundiae est. Denique si aut infantiae putatur aut superbiae, probro datur: si verecundiae, laudi ducitur. Tacebat in periculis Suzanna, et gravius ve
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum ȩtate accrescant. Simul ẽ igit᷑
bonorum adolescentium timorem dĩ
habere: deferre parentibus: honorem
habere semoribus: castitatem tueri: noz
asꝑnari humilitatẽ: diligere clem̃tiam
ac uerecundiã: que ornamento sunt
minori etati. Ut enim in senib gͣuita ͤ.
iniuuenib alacritas:ita in adolescen¬
tibus uerecundia uelut quadam dote
cõmendat᷑ nature. Erat ysaac dominũ
timens. ut pote abrahe indolis: deferens
patriusq co. ut aduersus paternam uo¬
luntatem nec mortem recusaret. Ioseph
quoq cum sommiasset quod sol et luna
et stelle adorarent cum: sedulo tamen
obsequio deferebat patri. Castus ita ut
ne sermonem quidem audire uellet nͥ
pudicum: humilis usq ad seruitutem:
uerecundus usq ad fugam: patiens usq
ad carcerẽ. remissor iniurie usq adremu¬
nerationem. Cuius tanta uerecundia fu-¬
it. ut comprchensus amuliere. uestem in
manib eius fugiens uellet relinquere: ꝗͣ

Expanded text:
ut cum aetate accrescant simul. Est igitur ut cum aetate accrescant simul. Est igitur bonorum adolescentium timorem Dei habere, deferre parentibus, honorem habere senioribus, castitatem tueri, 19 non aspernari humilitatem, diligere clementiam ac verecundiam, quae ornamento sunt minori aetati. Ut enim in senibus gravitas, in juvenibus alacritas; ita in adolescentibus verecundia, velut quadam dote commendatur naturae. 66. Erat Isaac Dominum timens, utpote Abrahae indoles, deferens patri usque adeo, ut adversus paternam voluntatem nec mortem recusaret . Joseph quoque cum somniasset quod sol et luna et stellae adorarent eum, sedulo tamen obsequio deferebat patri : castus ita ut ne sermonem quidem audire vellet nisi pudicum: humilis usque ad servitutem, verecundus usque ad fugam, patiens usque ad carcerem, remissor injuriae usque ad remunerationem. Cujus tanta verecundia fuit, ut comprehensus a muliere, vestem in manibus ejus fugiens mallet relinquere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nu peccatoris liberate : Dicatur etiam
abundanti: liberis. honorib cumulaui:
salubritatem corporis concessi tibi:cur
non secutus es precepta mea: famulus
ineus quid feci tibi: aut quid contrista¬
ui te᷑. Nonne ego tibi liberos dedi: ho¬
nores contuli: salutem donaui: eur me
negabas:cur estimabas quod adscien¬
tiam meã que gereres non ꝑuenirent:
Cur tenebas dona mea: despiciebas maz¬
data mea: Deniq de iuda ꝓditore hec
colligere licet: qui et apłs inter duodecĩ
clectus ẽ. et loculos pecumarum quas
pauꝑib erogaret cõmissos habebat: ne
uideretur aut quasi in honorus. aut
quasi egenus. dñm ꝓdidisse. & ideo ut
iustificaretur in eo dñs hȩc ei contulit:
ut ñ quasi iniuria exaspatus: s quasi
preuaricatus gratia: maiori ẽet offen-¬
sȩ obnoxius. Qm̃ igitur et penã mm¬
ꝓbitati. et uirtuti fore premium satis
claruit: de officiis aggrediamur dic̃e :
quȩ nobis ab adolescentia spectanda st̃.

Expanded text:
nu peccatoris liberate ? Dicatur etiam nu peccatoris liberate ? Dicatur etiam abundanti: Liberis, et honoribus cumulavi te, salubritatem corporis concessi tibi; cur non secutus es praecepta mea? Famule meus, quid feci tibi, aut quid contristavi te? Nonne ego tibi liberos dedi, honores contuli, salutem donavi; cur me negabas? Cur aestimabas quod ad scientiam meam quae gereres non pervenirent: cur tenebas dona mea, despiciebas mandata mea . 64. Denique de Juda proditore haec colligere licet, qui et apostolus inter duodecim electus est, et loculos pecuniarum quas pauperibus erogaret, commissos habebat, ne videretur aut quasi inhonorus, aut quasi egenus Dominum prodidisse. Et ideo ut justificaretur in eo Dominus, haec ei contulit; ut non quasi injuria exasperatus, sed quasi praevaricatus gratiam, majori esset offensae obnoxius. probitati, et virtuti fore praemium satis claruit, de Officiis aggrediamur dicere; quae nobis ab adolescentia spectanda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lus sapere:ut paruulus loqui:ut par¬
uulus cogitare: ut paruulus uendi¬
care ea que sunt posterioris ȩtatis. Per¬
fectorũ ẽ corona. Expecta ut ueniat
quod ꝑfectum ẽ: quando non per
speciem in enigmate: sed facie ad fa¬
ciem formam ipsam reꝑte ueritatis
possis cognoscere. Tunc qua causa ille
diues fuerit qui erat imꝓbus et raptor
alieni: qua causa potens alius.qua cau¬
sa ille abundauerit liberis. ille fultus
honoribus reuelabitur. fortasse ut di¬
catur raptori. Diues eras:qua causa ali¬
ena rapiebas: Egestas non compulit:
inopia non coegit. Donne ideo te diui-¬
tem feci÷ut excusationem habere non
possis: Dicatur etiam potenti. Cur nos
affuisti uiduc: orfanis quoq iniuriam
patientibus: Munquid tu infirmus
eras: Hunquid non poteras subuenire:
Ideo te feci potentẽ. ut non inferres uio¬
lentiã:. s repelleres. Hum tibi scriptũ ẽ.
eripe iniuriã accipientem: Hum scͥptũ
est eripite pauperem: et egenũ de ma¬

Expanded text:
lus sapere, ut parvulus loqui, ut parlus sapere, ut parvulus loqui, ut parvulus cogitare, ut parvulus vindicare ea quae sunt posterioris aetatis. Perfectorum est corona. Exspecta, ut veniat quod perfectum est, quando non per speciem in aenigmate, sed facie ad faciem formam ipsam redopertae veritatis possis agnoscere. Tunc qua causa ille dives fuerit, qui erat improbus et raptor alieni, qua causa potens alius, qua causa ille abundaverit liberis, ille fultus honoribus, revelabitur. 63. Fortasse ut dicatur raptori: Dives eras, qua causa aliena rapiebas? Egestas non compulit, inopia non coegit. Nonne ideo te divitem feci, ut excusationem habere non possis? Dicatur etiam potenti: Cur non adfuisti viduae, orphanis quoque injuriam patientibus? Numquid tu infirmus eras? Numquid non poteras subvenire? Ideo te feci potentem, ut non inferres violentiam, sed repelleres. Non tibi scriptum est: Eripe injuriam accipientemest: Pauperem, et egenum de ma
Abbreviated transcription (Latin):
descenderint. non se perfundunt oleo:
non obliniunt pulucre. Quos inanet
gła: expectat imuria. Unguentati spec¬
tare solent: non decertare:non solem.
estus. puluerẽ. ymbresq ꝑpeti. Dicant
ergo et ipsi athlecȩ. Uenite nobiscum la¬
borare. S respondebunt spectatores. Nos
lnc interim de uobis iudicamus: uos
aut̃ sine nobis. corone si uicerrtis głam
uendicabitis. Isti igitur qui in deliciis.
qͥ in luxuria. rapinis. questib honorib
studia posuerunt sua: spectatores ma¬
gis sunt quam p̃liatores: habent lucrũ
laboris: fructum uirtutis non habent.
fõuent otium astutia: et imꝓbitate ag¬
gerant diuitiarum aceruos. Sed exsoluẽt
seram. licet nequitie suȩ penam. horum
requies in inferno: tua uero in celo. hoꝵ
domus in sepulchro: tua in paradiso.
Unde pulchre uigilare eos intumu¬
lo iob dixit: quia soporem quietis ha-¬
bere nonpossunt: quo ille dormiuit
qui resurrerit. Holi igitur ut paruu¬

Expanded text:
descenderint, non se perfundunt oleo, descenderint, non se perfundunt oleo, non oblinunt pulvere. Quos manet gloria, exspectat injuria. Unguentati spectare solent, non decertare: non solem, aestus, pulverem, imbresque perpeti. Dicant ergo et ipsis athletae: Venite, nobiscum laborate. Sed respondebunt spectatores: Nos hic interim de vobis judicamus: vos autem sine nobis coronae, si viceritis, gloriam vindicabitis. 61. Isti igitur qui in deliciis, qui in luxuria, rapinis, quaestibus, honoribus, studia posuerunt sua, spectatores magis sunt quam praeliatores. Habent lucrum laboris, fructum virtutis 18 non habent. Fovent otium, astutia et improbitate aggerant divitiarum acervos: sed exsolvent, seram licet, nequitiae suae poenam. Horum requies in infernis, tua vero in coelo: horum domus in sepulcro, tua in paradiso. Unde pulchre vigilare eos in tumulo Job dixit ; quia soporem quietis habere non possunt, quem ille dormivit, qui resurrexit. 62. Noli igitur ut parvu
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio dñs ait. Beati pauꝑes spiritu:
qm̃ ipsorum ẽ regnũ celoꝵ. Non dixit bĩ
diuites: s pauꝑes. Inde incipit beatitudo
iudicio diumno: ubi erumna estimatur
des: qm̃ ipsĩ miserebit᷑ ds̃. Beati mundo
corde: qm̃ ipsi dm̃ iuidebunt. Beati qui
uobis maledicent et ꝑsequentur: et di¬
cent om̃e malum aduersum uos propt̃
iustitiam. Gaudete et exultate: qm̃ merceᷤᷤ
ur̃a copiosa ẽ incelo. futuram non p̃sen¬
tem: in celo non in t̾ra mercedem ꝓmisit
esse reddendã. Quid alibi poscis: quod
alibi debetur: Quid p̃propere coronã
erigis ante quam uincas:Quid deter¬
gere puluerem: quid requiescere cupis:
Quid epulari gestis: ante quã stadium
soluatur: Adhuc popłs spectat: adhuc
athlete inscammati sunt. et tu iam otũ
pctis: Sed forte dicas. Cur impii letan¬
tur: cur luxuriantur: cur etiam ipsi ñ
mecum laborant: Qm̃ qui non subscͥp¬
serint ad coronam: non tenentur ad la¬
borem certaminis. Qͥ in stadium non

Expanded text:
Evangelio ait: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum . Non dixit: Beati divites, sed pauperes. Inde incipit beatitudo judicio divino, ubi aerumna aestimatur des, quoniam ipsis miserebitur Deus. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Beati qui vos maledicent, et persequentur: et dicent omne malum adversum vos propter justitiam. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelo . Futuram, non praesentem: in coelo, non in terra mercedem promisit esse reddendam. Quid alibi poscis, quod alibi debetur? quid praepropere coronam exigis, antequam vincas? quid detergere pulverem? quid requiescere cupis? quid epulari gestis, antequam stadium solvatur? Adhuc populus spectat, adhuc athletae in scammate sunt, et tu jam otium petis. 60. Sed forte dicas: Cur impii laetantur? cur luxuriantur? cur etiam ipsi non mecum laborant? Quoniam qui non subscripserint ad coronam, non tenentur ad laborem certaminis: qui in stadium non
Abbreviated transcription (Latin):
opus suscipiat tuum. Mentem tuã prius in¬
terrogat. Nesciat inquit sinistra tua: quod
facit dextera tua. Non decorpore loquitur:
sed etiam unanimꝰ tuus. frater tuus quod
facis nesciat: ne dum hic mercedem queris
iactantie: illic remunerationis fructum
amittas. Perfecta aũt est liberalitas. ubi si¬
lentio quis tegit opus suum: et necessitatib
singulorum occulte subuenit. Quem lau

Expanded text:
opus tuum suscipiat, mentem tuam prius inopus tuum suscipiat, mentem tuam prius interrogat. Nesciat, inquit, sinistra tua, quid faciat dextera tua . Non de corpore loquitur, sed etiam unanimus tuus, frater tuus quod facis nesciat; ne dum hic mercedem quaeris jactantiae, illic remunerationis fructum amittas. Perfecta autem est liberalitas, ubi silentio quis tegit opus suum, et necessitatibus singulorum occulte subvenit: quem lau
Abbreviated transcription (Latin):
si quod alteri largitur. alteri quis extorqͤat:
si iniuste querat et iuste dispensandum pu-¬
tet: insi forte ut ille zacheus. reddas prius ei¬
quadruplum quem fraudaueris: et gentili¬
tatis uitia fidei studio. et credentis oꝑatiõe
compenses. fundamentũ igitur habeat li¬
beralitas tua. Hoc pͥmum querit᷑: ut cum
fide conferas: fraudem non facias oblatis:
ne dicas te plus conferre: et minus conferas.
Qd enĩ opus ẽ. dicere fraus ꝓmissi est: In
tua potestate est: largiri quod uelis. fraus
fundamentũ soluit: et opus corruit. Nun¬
quid petrus ita indignatione efferbuit:
ut ananiam extingui uellet. uel uxorem eiꝰ.
S exemplo eorum: noluit ꝑire ceteros. Nec
illa ꝑfecta ẽ. liberalitas: si iactantiȩ causa
magis quam misericordiȩ largiaris. Affectꝰ
tuus: nomen imponit oꝑi tuo. Quomͦ a te
ꝓficiscitur: sic estiatur. Uides quã mo-¬
ralem uidicem habeas: Ce consulit: quomͦ

Expanded text:
si quod alteri largitur, alteri quis extorqueat: si quod alteri largitur, alteri quis extorqueat: si injuste quaerat, et juste dispensandum putet; nisi forte ut ille Zacchaeus , reddas prius quadruplum ei quem fraudaveris: et gentilitatis vitia fidei studio et credentis operatione compenses. Fundamentum igitur habeat liberalitas tua. 146. Hoc primum quaeritur, ut cum fide conferas, fraudem non facias oblatis; ne dicas te plus conferre, et minus conferas. Quid enim opus est dicere? Fraus promissi est: in tua potestate est largiri quod velis. Fraus fundamentum solvit, et opus corruit. Numquid Petrus ita indignatione efferbuit, ut Ananiam exstingui vellet, vel uxorem ejus ? Sed exemplo eorum noluit perire caeteros. 147. Nec illa perfecta est liberalitas, si jactantiae causa magis quam misericordiae largiaris. Affectus tuus nomen imponit operi tuo: quomodo a te proficiscitur, sic aestimatur. Vides quam moralem judicem habeas. Te consulit, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uelle: sed eciam bene facere. Nec satis ẽ iterõ
bene facere: nisi iderbono fonte hoc ẽ bona
uoluntate ꝓficiscat᷑. hilarẽ enim datorem
diligit ds̃. Nam si inuitus facias:quȩ tibi
merces est: Unde apłs generaliter. Si uo¬
lens hoc ago: mercedem habco. Si iuitus. dis¬
pensatio inquit mͥ credita est. In euangłio
quoq multas discipliuas accepimus. iuste
liberalitatis. Pulchrum ẽ igitur bene uelle:
et co largiri consilio ut ꝓsis: non ut noceas.
Nam si luxurioso adlururie effusionem. ad¬
ulterio ad mercedem adulterii largiendum
putes: non est beneficientia ista: ubi nulla
est beniuolentia. Officere enĩ est illud non
ꝓdesse alteri: si largiaris ei qui conspiret
aduersus patriam: qui congregare cupias
tuo sumptu ꝑditos. qui impugnent ec¬
clesiã. Non ẽ hec ꝓbabilis lib̾alitas: si ad¬
iuues eum qui aduersus uiduã ⁊pupillos
gui decerit uirgio: aut ui aliqua possessi¬

Expanded text:
velle , sed etiam bene facere: nec satis est iterum velle , sed etiam bene facere: nec satis est iterum bene facere, nisi id ex bono fonte, hoc est, bona voluntate proficiscatur: Hilarem enim datorem diligit Deus . Nam si invitus facias, quae tibi merces est? Unde Apostolus generaliter: Si volens hoc ago, mercedem habeo: si invitus, dispensatio mihi credita est . In Evangelio quoque multas disciplinas accepimus justae liberalitatis. 144. Pulchrum est igitur bene velle, et eo largiri consilio, ut prosis, non ut noceas. Nam si luxurioso ad luxuriae effusionem, adultero ad mercedem adulterii largiendum putes; non est beneficentia ista, ubi nulla est benevolentia. Officere enim istud est, non prodesse alteri, si 39 largiaris ei qui conspiret adversus patriam, qui congregare cupiat tuo sumptu perditos, qui impugnent Ecclesiam. Non est haec probabilis liberalitas, si adjuves eum qui adversus viduam et pupillos gravi decernit jurgio, aut vi aliqua possessi
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulo. Deniq in primo libro regnoꝵ
sic legimꝰ. Et factum ẽ indieb illis: con¬
uenerunt alienigene in pugnã ad isrł.
fundamentum ergo ẽ iustitie. fides. Iustoꝵ
enim corda: meditant᷑ fidem. Et qui se iust
accusat: iustitiã supra fidem collocat. Nã
tunc iustitia eiꝰ apparet. si uera fateat᷑. Deni¬
dam̃ta eccłiȩ. fides enĩ omnium. xp̃c. Eccł̃ia
aũt quedam forma iusticiȩ est: cominune
ius omnium. Incommune orat:. incõmune
oꝑat᷑. incominune temptatur. Deniq qui
se ipsum sibi abnegat. ipse iustus. ipse dig¬
nus est xp̃o: ideo ⁊ paulus fundamentum
posuit. xp̃m: ut supra eum oꝑa iustitiȩ lo¬
caremus: quia fides fundamentum est.
In oꝑib aut̃: aut malis inquitas: aut bonis
iustitia est. S iam de beneficientia loquam᷑:
que diuidit᷑ etiam ipsa inbeniuolentiam et
liberalitatem. Ex his gͥ duob constat bene¬
ficientia: ut sit ꝑfect̾a. Non eñ satis ẽ bene

Expanded text:
vocabulo. Denique in libro Regnorum primo vocabulo. Denique in libro Regnorum primo sic legimus: Et factum est in diebus illis, convenerunt alienigenae in pugnam ad Israel . 142. Fundamentum ergo est justitiae fides; justorum enim corda meditantur fidem: et qui se justus accusat, justitiam supra fidem collocat; nam tunc justitia ejus apparet, si vera fateatur. Denidamenta Ecclesiae. Fides enim omnium, Christus: Ecclesia autem quaedam forma justitiae est. Commune jus omnium: in commune orat, in commune operatur, in commune tentatur. Denique qui se ipsum sibi abnegat; ipse justus, ipse dignus Christo est. Ideo et Paulus fundamentum posuit Christum , ut supra eum opera justitiae locaremus; quia fides fundamentum est: in operibus autem aut malis iniquitas, aut bonis justitia est. CAPUT XXX. De beneficequae dividitur etiam ipsa in benevolentiam et liberalitatem. Ex his igitur duobus constat beneficentia, ut sit perfecta. Non enim satis est bene
Abbreviated transcription (Latin):
gyeri seniuis ꝓpħe: de salutis periculo trepi¬
dare cȩpit. Cui dirit propħa. Noli tunere: qm̃
plures nobiscum sunt. quam cum illis. Et ro.¬
gante ꝓpħa ut aperirent᷑ ocłi scruo suo: aꝑti
sunt. & uidit itaq gyezi totum montem
equis repletum et curribus: incircuitu elysei.
Qͥb descendentib: ait propħa. ł ercuciat
dũs cecitate crercitũ syrie. Quo imperato: ad
syros dixit. Uennte post me et educam uos
ad hominem quem queritis. Et uiderunt
elyseum quẽ corripere gestiebãt: ⁊uidentes
tencre non poterant. Liquet gͥ etiã inbello
fidem et iusticiã seruari oportere: noc illud
decoꝵ et̾ posse: siuiolet᷑ fides. Demiq etiam
aduersarios molli ueteres appellatione no¬
minabant: ut ꝑegͥnos uocarent. hostes enĩ.
antiquo titu ꝑegrim dicebant᷑. Quod eque
etiam ipsum de nr̃is assumptum dicere pos¬
sumus. Aduersarios enim suos hebrei allophi¬
los hoc ẽ alienigenas: latino appellabant

Expanded text:
Giezi servus prophetae, de salutis periculo trepiGiezi servus prophetae, de salutis periculo trepidare coepit. Cui dixit propheta: Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis. Et rogante propheta ut aperirentur oculi servo suo, aperti sunt. Et vidit itaque Giezi totum montem equis repletum et curribus in circuitu Elisaei. Quibus descendentibus ait propheta: Percute, Deus, caecitate exercitum Syriae. Quo impetrato, dixit ad Syros: Venite post me, et ducam vos ad hominem quem quaeritis. Et viderunt Elisaeum, quem corripere gestiebant: et videntes, tenere non poterant. Liquet 38 igitur etiam in bello fidem et justitiam servari oportere, nec illud decorum esse posse, si violetur fides. 141. Denique etiam adversarios molli veteres appellatione nominabant, ut peregrinos vocarent; hostes enim antiquo ritu peregrini dicebantur. Quod aeque etiam ipsum de nostris assumptum dicere possumus; adversarios enim suos Hebraei Allophylos, hoc est, alienigenas Latino appellabant
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑesse pateretur: gabaonitas autẽ qui
fraude magis quam bello temptauerãt
plebem patrum. non expugnaret ihesus.
sed conditionis imposite afficeret in iuria:
syros uero helyseus quos obsidentes inciuita¬
tem induxerat momentanea cecitate ꝑcus¬
sos. cum quo ingrederent᷑ uidere non possẽt :
uolenti regi isrł percutere non acquiesceret
dicens. Non ꝑcuties quos non capta uisti in
gladio et lancea tua. Pone eis panẽ et aquã.
et manducent et bibant: ut remittant᷑ ⁊ eag
ad dñm suum: ut humanitate ꝓuocati gr̃am
representarent. Deniq postea: in terram israhel.
uenur pyrate syrie destiterunt. Si gͦ etiam
in bello iustitia ualet: quantomagis inpace
seruanda ẽ : Et hanc gratiã ꝓpħa his deculit:
qui ad eum corripiendum uenerãt. Sic enim
legimus quod in obsidione eius miserat rer
syrie exercitum suum: cognito quod ehyseus
esset: qui consiliis et argumentationibus eiꝰ
obuiaret omnibus. Quẽ uidens erercitum

Expanded text:
superesse pateretur : Gabaonitas autem qui superesse pateretur : Gabaonitas autem qui fraude magis quam bello tentaverant plebem patrum, non expugnaret Jesus; sed conditionis impositae afficeret injuria . Syros vero Elisaeus, quos obsidentes in civitatem induxerat, momentanea caecitate percussos, ut quo ingrederentur videre non possent, volenti regi Israel percutere non acquiesceret dicens: Non percuties quos non captivasti in lancea et in gladio tuo: pone eis panem et aquam, ut manducent et bibant, et remittantur et eant ad dominum suum ; ut humanitate provocati gratiam repraesentarent. Denique postea in terram Israel venire piratae Syriae destiterunt. 140. Si ergo etiam in bello justitia valet, quanto magis in pace servanda est? Et hanc gratiam propheta his detulit, qui ad eum corripiendum venerant. Sic enim legimus, quod in obsidionem ejus miserat rex Syriae exercitum suum, cognito quod Elisaeus esset, qui consiliis et argumentationibus ejus obviaret omnibus. Quem videns exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
pere alteri quod sibi querat: Potentie quoq
cupiditas. formam iustitiȩ uirilẽ effeminat.
Quomͦ enĩ potest ꝓaliis interuciure: qui ali¬
os sibi subicere conatur: Et infirmo adu̾sum
potentes opem ferre : qui ipse grauem lib̾tati
affectat potentiam: Quanta autẽ iustitia¬
sit. ex hoc intelligi potest. quod nec locis. nec
personis. nec temporib excipitur: que etiam
hostib reseruat᷑. ut si constitutus sit cum
hoste aut locus. aut dies prelior aduersum
iustitiam putetur aut loco preuenire aut
tempore. Inter est enĩ utrum aliqͥs pugna
aliqua.⁊ conflictu gͣui capiat᷑: an suꝑiori
gratia. uel aliquo cuentu. Siquidem uehe¬
mentiorib hostib et infidis. ⁊ his qͥ ampliꝰ
leserint uchementior refertur ultio: ut de
madianitidis: qui ꝑ mulieres suas plerosq
peccare fecerant explebe iudcoꝵ. Unde et
dei inpopłm patrum iracundia effusa ẽ:
et ideo factum ẽ. ut nullũ moyses uictor

Expanded text:
pere alteri, quod sibi quaerat? 138. Potentiae quoque pere alteri, quod sibi quaerat? 138. Potentiae quoque cupiditas, formam justitiae virilem effeminat? Quomodo enim potest pro aliis intervenire, qui alios sibi subjicere conatur: et infirmo adversus potentes opem ferre, qui ipse gravem libertati affectat potentiam? 37 CAPUT sit ex hoc intelligi potest, quod nec locis, nec personis, nec temporibus excipitur, quae etiam hostibus reservatur; ut si constitutus sit cum hoste aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut loco praevenire, aut tempore. Interest enim utrum aliquis pugna aliqua et conflictu gravi capiatur, an superiore gratia, vel aliquo eventu. Siquidem vehementioribus hostibus et infidis, et his qui amplius laeserint, vehementior refertur ultio; ut de Madianitis qui per mulieres suas plerosque peccare fecerant ex plebe Judaeorum, unde et Dei in populum patrum iracundia effusa est. Et ideo factum est ut nullum Moyses victor
Abbreviated transcription (Latin):
ubet modo: ut internos societatis augeat᷑
gratia. Nec quisquã abofficio uel ꝑiculi
terrore reuocetur: sed omnia sua ducat:
uel aduersa uel prosꝑa. Deniq sanctus
moyses ꝓpopło patrum bella susciꝑe guia
non reformidauit. nec regis potentissi mi
trepidauit arma: nec batbaricȩ ĩ manitatis
erpauit ferociam: sed abiecit salutem suam
iusticiȩ splendor: quȩ aliis potius nata quã
sibi: communitatem et societatem nr̃am ad¬
iuuat ⁊ excelsitatem tenet. ut suo iuditio oĩa
subiecta habeat: opem aliis ferat: pecumã
conferat: offitia non abnuat: pericula sus¬
cipiat aliena. Quis non cuperet hanc uir¬
tutis arcem tenere: nisi pͥma auaricia infir.¬
maret atq inflecteret tante uirtutis uigo¬
rem: &enim dum augere opes. aggerare
pecumas. occuparc terras possessionibus cu¬
pimus. prestare diuitiis: iustitie formam ex¬
uimus; beneficientiam communem amisimꝰ.
Quomͦ ciim potest iustus ẽe̾: quistudet eri¬

Expanded text:
olibet modo; ut inter nos societatis augeatur olibet modo; ut inter nos societatis augeatur gratia. Nec quisquam ab officio vel periculi terrore revocetur: sed omnia sua ducat, vel adversa vel prospera. Denique sanctus Moyses pro populo patriae bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, nec barbaricae immanitatis expavit ferociam: sed abjecit salutem suam,justitiae splendor, quae aliis potius nata quam sibi, communitatem et societatem nostrane adjuvat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam conferat, officia non abnuat, pericula suscipiat aliena. 137. Quis non cuperet hanc virtutis arcem tenere, nisi prima avaritia infirmaret atque inflecteret tantae virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecunias, occupare terras possessionibus cupimus, praestare divitiis; justitiae formam exuimus, beneficentiam communem amisimus. Quomodo enim potest justus esse, qui studet eri
Abbreviated transcription (Latin):
homini ex nr̃is didicerunt: et ideo censent
propter hominẽ esse generata. Hominẽ
quoq hominis causa generatũ c̃c̾. inlibriᷤᷤ
moysi repperimus: dicente dño. Non est
bonum esse hominem solum: faciamus ei
adiutorium simile sibi. Ad adiumentum
ergo mulier data ẽ uiro que generaret:ut
homo homni adiumento foret. deniq an¬
tequam mulier formaret᷑. dictum est de
adami. Non est inuentus adiutor similis
illi. Adiumentum enĩ homo nisi de hoĩe
habere non poterat. Ex omnib gͥ animali¬
bus nullum animal simile: ⁊ ut absolute di¬
camus: nullus adiutor hommis inuentꝰ ẽ.
Muliebris gͥ serus adiutor expectabatur.
Ergo scãm dei uoluntatem uel nature
copulam. uiuicẽ nobis ẽẽ. auxilio debemꝰ
certare offitiis: uelut in medio omnes uti-¬
licates ponere: et ut uerbo scripture utar.
adiumentum ferre alter alteri: uel studio.
uel officio. uel pecunia. uel oꝑibus. uel qͦ¬

Expanded text:
homini de nostris didicerunt, et ideo censent homini de nostris didicerunt, et ideo censent propter hominem esse generata. 134. Hominem quoque hominis causa generatum esse in libris Moysi reperimus, dicente Domino: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile sibi . Ad adjumentum ergo mulier data est viro, quae generaret; ut homo homini adjumento foret. Denique antequam mulier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus adjutor similis illi ; adjumentum enim homo nisi de homine habere non poterat. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile, et ut absolute dicamus, nullus adjutor hominis inventus est: muliebris igitur sexus adjutor exspectabatur. 135. Ergo secundum Dei voluntatem, vel naturae copulam, invicem nobis esse auxilio debemus, certare officiis, velut in medio omnes utilitates ponere, et ut verbo Scripturae utar, adjumentum ferre alter alteri, vel studio, vel officio, vel pecunia, vel operibus, vel qu
Abbreviated transcription (Latin):
at: pͥuata ꝓsuis. Nec hoc quidem: secundũ
naturã. Natura enĩ: omnia omnib incõ¬
mune ꝓfudit. Sic enĩ ds generari iussit
omiia: ut pastus omnib communis ẽẽt:
et t̾ra ergo foret omnium quedam com¬
munis possessio. Hatura gͥ ius cõmune
generauit: usurpatio. ius fecit priuatũ.
Quo in loco aunt placuisse stoycis: que
in t̾ra gignant᷑ omnia ad usus hominum
creari: homines aũt hominum causa ẽe
generatos: tic ipsi uiter se alii alis ꝓdesse
possint. Unde hoc nisi de scripturis nr̃is
dicendum assumpserint: Moyses enim
scripsit: quia dixit ds̃. faciamꝰ hominem
adimaginem nr̃am ⁊ et scđm sinulitudinẽ:
et habeat potestatẽ piscium maris. et uo¬
latilium celi: et pecorum omnium reptan¬
tium suꝑ terrã. Et dauid ait. Omnia sub¬
iecisti sub pedib eius : oues et boues uniucr¬
sas. in suꝑ et pecora campi: uolucres cęli et
pisces maris. Ergo ommia subiecta esse

Expanded text:
at, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum at, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum naturam, natura enim omnia omnibus in commune profudit. Sic enim Deus generari jussit omnia ut pastus omnibus communis esset, et terra foret omnium quaedam communis possessio. Natura igitur jus commune generavit, usurpatio jus fecit privatum. Quo in loco aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gignantur, omnia ad usus hominum creari: homines autem hominum causa esse generatos; ut ipsi inter se aliis alii prodesse possint. 133. Unde hoc, nisi de nostris Scripturis dicendum assumpserunt? Moyses enim scripsit, quia dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram et secundum similitudinem, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et pecorum, 36 et omnium repentium super terram . Et David ait: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi: volucres coeli, et pisces maris . Ergo omnia subjecta esse