comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Beati quoꝵ remisse s̃ iniquita¬
tes. & quorum tecta s̃ peccata. Beatus
iur cui ñ imputauit dñs peccatum:
Manifeste beati s̃. quib sine labore uł
opere aliquo remutuntur iniqͥtates
sita penitentiȩ opera nisi tantum ut cre¬
dant. Beatus etiam hic uir est cui non
imputabit dominus peccatum. Remit¬
tere & tegere &e non imputare una tati¬
o ce unus est sensus. Omnia enim uno
modo obtinentur &e donantur. Uidet᷑
autem quibusdam triꝑtita ratio in his
dictis: quia diuersis ꝓpħa usus ẽ uerb̾:
& quia a plurali numero ad singłarem
descendit. Cum enim uerba dei in u¬
bertate gr̃ȩ quia peccati diuersa sunt
nomina ꝑ delictorum uocabula enume¬
rare uult latius locutus est: unus
ce cum tegit remitit: & cum remittit
non imputat. Ad laudem enim gr̃ȩ
dĩ prolixius loquitur: ut amplificet
donum dei.Tres enim gradus fecit.
ꝓpter delictorum uarietatem. Quorum
primus gradus iniquitas est uł impi¬
etas: dum non agnoscitur creator. Se

Expanded text:
. Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum . Manifeste beati sunt, quibus sine labore vel opere aliquo remittuntur iniquitates, isita poenitentiae opera, nisi tantum ut credant. Beatus etiam hic vir est, cui non imputavit Dominus peccatum. Remittere, et tegere, et non imputare, una ratio, et unus est sensus; omnia enim uno modo obtinentur et donantur. Videtur autem quibusdam tripartita ratio in his dictis; quia diversis propheta usus est verbis, et quia a plurali numero ad singularem descendit. Cum enim verba Dei in ubertatem gratiae, quia peccati diversa sunt nomina, per delictorum vocabula enumerare vult, latius locutus est; uniusverba; quia et cum tegit, remittit: et cum remittit, non imputat. Ad laudem enim gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificet gratiam. Tres enim gradus fecit propter delictorum varietatem: quorum primus gradus est iniquitas vel impietas, dum non agnoscitur Creator: sec
Abbreviated transcription (Latin):
auctori suo plus tribuit quam ipse sa¬
pit. Qd̃ quidem nullius precii eẽt. si õs
equa sentirent. S multoꝵ diffidentia
comm̃datur fides credentium apud dm̃.
Hortatur gͦ gentes ad hanc fidĩ firmi¬
tatem. ut dei ꝓmissionem ⁊ gr̃am sine
aliqua ambiguitate suscipiant securi
exemplo abrahȩ: qr inde credenti laus
crescit si quod ineredibile ẽ. & mulido
stultum uidetur credatur. Quia qͣnt o¬
stultum putatur qđ creditur. tantoma¬
gis hono. rabilior erit credens. Q uere
tameN stultum eẽt hoc credere: si si¬
ne dõ fieri diceretur. Non est autem¬

Expanded text:
auctori suo plus tribuit, quam ipse saauctori suo plus tribuit, quam ipse sapit. Quod quidem nullius pretii esset, si omnes aequa sentirent: sed multorum diffidentia commendatur fides credentium apud Deum. Hortatur ergo gentes ad hanc fidei firmitatem, ut Dei promissionem et gratiam sine aliqua ambiguitate suscipiant, securi exemplo Abrahae quia inde credenti laus crescit, si quod incredibile est, et mundo stultum videtur, credatur; quia quanto impossibile putatur quod creditur, tanto magis honorabilior erit credens: et vere tamen stultum esset hoc credere, si sine Deo fieri diceretur. Et ide
Abbreviated transcription (Latin):
seiant tanta copia multiplicari sem̃
corum ut numerari non possit. Idõꝙ
preciosa est fides quia contra id quod in¬
det aut scit credit futurum. Hac enĩ spe¬
se consolatur quia ds̃ est qui ꝓmittit: de
quo plus sentiri par est quam humana
imbecillitas capit. & non infirmatur in
fide: nec considauit corpus suum emortirũ
Icum iam fere centum annorum eẽt. ⁊ mor¬
I tuam uuluam sarre In reꝓmissione aũt
dĩ non hesitauit diffidentia. sed confirma¬
tus est fide dando głam deo: certum ha¬
bens qͥa qͥ ꝓmisit potens est &e fac̾e id̃oq
estimatum est illi ad iusticiam. Hoc laude
dignum predicat abrahe: quia cum se sci¬
ret non posse infirmitatem suam. fidem
sirmauit ut crederet se posse ꝑdm̃ quod
sciret fieri ꝑ mundi decrcta non posse
Magni ergo metiti ẽ apud dm̃. qui contͣ
scientiam suam deo credidit: non dubi¬
tans posse illum utpote dm̃ quod scit
scđm mundi rationem fieri ñ posse:

Expanded text:
et tanta copia multiplicari semen et tanta copia multiplicari semen eorum, ut numerari non possit. Ideoque pretiosa est fides, quia contra id quod scit aut videt, credit futurum: hac spe consolatur se, quia Deus est qui promittit; de quo plus sentiri par est, quam humana imbecillitas capit. Et non infirmatus est fide: nec consideravit corpus suum jam emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae. In repromissione autem Dei non haesitavit diffidentia, sed confirmatus est in fide, dando gloriam Deo: certum habens quia quae promisit, potens est et facere; ideoque aestimatum est illi ad justitiam. Hoc laude dignum praedicat Abraham; quia cum se sciret non posse, infirmitatem suam fide firmavit; ut crederet se posse per Deum, quod sciret fieri per mundi decreta non posse. Magni ergo, meriti est apud Deum, qui contra scientiam suam Deo credidit, non dubitans posse illum, ut pote Deum, quod scit secundum mundi rationem fieri non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
alium eẽ qui hanc habeat potestatem
ut cum uoluerit eẽ quȩ non sunt cuis
uoluntate suhsistant. Ideo abrahã cũ
pater adhuc non eẽt uocatus. id ẽ pat̾
multarum gentium: credidit securus
de dei potentia. Ut autẽ pater xp̃i idem
ẽẽ deus crederetur cui credidit abrabã.
tale signum datum ẽ in zacharia &e he¬
lisabet cum ꝓmissio redditur in mundo
immninente xp̃o. quale datum fuerat de
abraham ce sarra quando signata pro¬
missio ẽ. Ut simili genereᷤ mortua corpo¬
ra senectute. generarent scm̃ iohannẽ
sicut natus fuerat ce isaac. Qui contra
abraham credidit deo fidem habens
contra spem generare se: sciens om̃ia pos¬
se dm̃. Ut fieret pater multaꝵ gentiũ.
scđm quod dictum est: sic erit semen
Ostendens enim illi stellas cȩli dixit. Sic
erit semen tuum. Qd̃ credens iustifica¬
tus ẽ. Credidit enim qd mundo impos¬
sibile uidetur dum in rerum naturam
ñ cadit. ut possint senes generare: et¬

Expanded text:
alium esse qui hanc habeat potestatem: alium esse qui hanc habeat potestatem: et cum voluerit esse, quod non sunt, statim ejus voluntate subsistant. Ideo Abraham cum pater adhuc non esset, vocatus est pater multarum gentium, et credidit, securus de Dei potentia. Ut autem pater Christi idem esse Deus crederetur, cui credidit Abraham, tale signum datum est in Zacharia et Elisabeth , cum promissio redditur in mundo, imminente Christo, quale datum fuerat in Abraham et Sara, quando signata promissio est; ut simili genere emortua corpora senectute generarent sanctum Joannem, sicut natus fuerat et Isaac. Qui contra Abraham, credidit Deo 51 fidem habens contra spem generare se, sed sciens omnia posse Deum. Ut fieret pater multarum gentium, secundum quod dictum est: Sic erit semen ostendens enim illi stellas coeli dixit: Sic erit semen tuum, quod credens justificatus est. Credidit enim quod mundo impossibile videtur, dum in rerum naturam non cadit, ut possint senes generare,
Abbreviated transcription (Latin):
regni celorum iustis est deputata non
peccatorib: & qui sub lege s̃ sub pec¬
Sicut ad galathas ait. Cuacuati estis
xp̃o. qui in lege iustificamini. a gr̃a ex¬
cidistis. Ante eum eui cum credidistis
dm̃. Ut unum dm̃ om̃ium doceat allo¬
quitur gentiles abraham ipsi dõ credi¬
ilisse. ⁊ iustificatum eẽ ante eũ in quẽ
ce gc̃s credunt ut iustificentur. Ut ñ sit
distantia uidei & greci in fide: quia
sublata circumcisione ⁊ p̃putio unum
&e uocat ea quȩ non s̃. tanquã ea quȩ s̃
hoc dicens ad fidem abrabȩ gc̃s inuitat.
quia cum eẽt in ppueio ereddens dõ. euiꝰ
nunc fides predicatur in xp̃o innificatus
est cum sua coniuge. Cum eent enum ȩta
ret habiturum se ex sarra filium quã ste¬
rilem sciebat. & in qua iam fluxꝰ mulie.¬
bris naturȩ defecerat: ut ꝑ hȩc non curẽt
neq de prepucio neq de circuincisione:
et prompti sint. circa fidem securi. quia
credunt ei qui uuuficat mortuos: nec

Expanded text:
regni coelorum justis deputata est, non regni coelorum justis deputata est, non peccatoribus: et qui sub lege sunt, sub pecsicut et ad Galatas ait: Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis . Ante eum cui credidisti Deo. Ut unum Deum omnium doceat, alloquitur gentiles, Abraham ipsi Deo credidisse, et justificatum esse ante eum, in quem et gentes credunt; ut justificentur, ut non sit distantia Judaei et Graeci in fide; quia sublata circumcisione et praeputio, unum et vocat ea quae non sunt, tamquam ea quae sunt. Hoc dicto ad fidem Abrahae gentes invitat; quia cum esset in praeputio, credens Deo, cujus nunc fides praedicatur in Christo, vivificatus est cum sua conjuge. Cum essent enim obsret habiturum se ex Sara filium, quam sterilem sciebat, et in qua jam fluxus muliebris naturae defecerat; ut per haec non curent neque de praeputio, neque de circumcisione, et prompti sint circa fidem: securi quia credunt ei, qui vivificat mortuos, nec
Abbreviated transcription (Latin):
origo ꝓmissionis ex fide ẽ ñ ex lege. Qͥa
qui sub lege s̃. rei sunt. Promissio autẽ
reis dari non pot̃. Ac ꝑhoc purifican¬
di sunt prius ꝑ fidem: ut digni fiant
dici filii dei & sit firma ꝓmissio. Si cnĩ
filios dĩ se dicant cum sint rei. hoc est
sub lege. non ẽ flrmum: qr filii dĩ lib̾i
sunt a peccato Sigͦ qͥ fublege ft̃ erudiendi
se mittat sub lege ut possit compendio
medelam uulneris inuenire: Non ei qͥd
ex lege est tantum. s ei quod ex fide est
abrahe. Hoc ẽ quod supradixit om̃i se¬
mini: tam iudeoꝵ qui utiq ex lege ueni¬
ebant quam gentilium qui fidem secun¬
tur abrahe. quam gentilis habuit ut
cẽt iustus. Sine lege enim credidit a¬
braham. Ideoq magis gentilib iungi¬
tur abraham: ut firma sit eis ꝓmissio ere¬
dentib ei cui credidit abraham. Qui ẽ
ham om̃ium patrẽ eẽ eorum qui credt̃:
&e sic firmam eẽ promissionem si fidĩ
causa recedatur alege: Quia. ꝓmissio

Expanded text:
origo promissionis ex fide est, non ex lege; quia origo promissionis ex fide est, non ex lege; quia qui sub lege sunt, rei sunt: promissio autem reis dari non potest; ac per hoc purificandi sunt prius per fidem; ut digni fiant dici filii Dei, et sit firma promissio. Si enim filios Dei se dicant, cum sint rei, hoc est, sub lege, non est firmum; quia filii Dei liberi sunt a peccato. Si ergo qui sub lege sunt, eruendise mittat sub lege; ut possit compendio medelam vulneris invenire. Non ei qui ex lege est tantum, sed et ei qui ex fide est Abrahae. Hoc est quod supra dixit: Omni semini, tam Judaeorum, qui utique ex lege veniebant, quam gentilium, qui fidem sequuntur Abrahae, quaesset justus. Sine lege enim credidit Abraham, ideoque magis gentilibus jungitur Abraham, ut firma sit eis promissio, credentibus ei, cui credidit ipse. Quod ham omnium patrem esse, sed eorum, qui credunt, et sic firmam esse promissionem, si fidei causa recedatur a lege, quia promissio
Abbreviated transcription (Latin):
facci ueniam consequant᷑. Idcirco fides
gaudium oꝑatur: non contra legẽ loqͥ¬
tur: s anteponit illi fidem: qr qui ꝑ legẽ
salui cẽ non poterant: gr̃a dĩ saluantur ꝑ
fidem. Non ergo lex ira est. sed iram oꝑat᷑
peccati id est penam dum ñ ignoscit s
uindicat. Pena enim ꝑ iram generatur
Ira autem nascitur ex peccato. Ae ꝑhoc
relinqui uult legem ut confugiatur ad¬
fidem: quȩ delicta ignoscit ut saluet. Ubi
enim non ẽ lex nec preuaricatio. Hoc dic̃
quia sublatis reis de potestate legis data
uenia p̃uaricatio nulla ẽ. Iustificati e¬
nim sunt: qui per preuaricationem le¬
gis fuerant peccatores. Cessat enim lex.
id est obseruatio salbatoꝵ. neomeniarũ.
circumcisionis escaꝵ discretio. animalis
mortui. aut sanguis mustelȩ expiandꝰ
Ideo ex fide: ut scđm grãm firma sit pro¬
missio om̃i semini. firma eẽ promissio
ni ex omni gente. nͥ fuerit ex fide: Qͥa

Expanded text:
facti, veniam consequantur. Idcirco fides facti, veniam consequantur. Idcirco fides gaudium operatur, non contra legem loquitur, sed anteponit illi fidem, quia qui per legem salvi esse non poterant, gratia Dei salvantur per fidem. Non ergo lex ira est, sed iram operatur peccanti, id est, poenam; dum non ignoscit, sed vindicat. Poena enim per iram generatur, ira autem nascitur ex peccato; ac per hoc relinqui vult legem, ut ad fidem confugiatur, quae delicta ignoscit, ut salvet. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Hoc dicit, quia sublatis reis de potestate legis, data venia, praevaricatio nulla est; justificati enim sunt, qui per praevaricationem legis fuerant peccatores. Cessat enim factorum lex, id est, observatio sabbatorum, neomeniarum, circumcisionis, escarum discretio, animalis mortui, aut sanguinis mustelae observatio. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Firma esse non potesni ex omni gente, nisi fuerit ex fide; quia
Abbreviated transcription (Latin):
pater ẽ: scdm fidem uͦ om̃iũ credentiũ.
Non enim ꝑlegẽ ꝓmissio abrahe aut se¬
mini eius ut heres eẽt mundi sed per
iusticiã fidei. Manifestum ẽ. quia neq
adhuc li i data erat neq iam erat circũ¬
cisio quando ꝓmissio facta ẽ abrahe cre¬
denti ⁊ semini euis quod est xp̃c: qui
om̃ium peccata ablueret. Unde dicit
iohs baptista. Ecce agnus dĩ: ecce qui tol¬
lit peccata mundi. Non gͦ merito ser¬
uate legis abraham heres factus ẽ mun¬
di. sed fidei. Heres autem mundi heres est
terrȩ: quam in filiis consecutus ẽ. Xp̃e
redes ex lege s̃: Euacuata est fides abo¬
lita ẽ ꝓmissio. Manifestum ẽ qm̃ si ex
lege hereditas: ꝓmissio quȩ ex fide fac¬
ta est abrahe in irritum uenit. S non
ẽ ꝑlegem sacta ꝓmissio: s ꝑ iusticiam
fidei. Ostendit enim apłs quid malisit
hereditatem sꝑare ex lege. Lex enim iram
oꝑatur. Ut penitus ostendat ñ posse ꝑ
Lex ait iram oꝑatur. Aohoc enim data
est: ut reos faceret delinquentes. fides

Expanded text:
ater est, secundum fidem vero omnium credentium. Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Manifestum est, quia neque adhuc Lex data erat, neque jam erat circumcisio; quando promissio jam facta est Abrahae credenti, et semini ejus, quod est Christus qui hominum peccata ablueret. Unde dicit Joannes Baptista: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Non ergo merito servatae legis haeres factus est mundi, sed fidei: haeres autem mundi haeres est terrae, quam in filiis consecutus est: redes ex lege sunt, Evacuata est fides, abolita est promissio . Manifestum est, quoniam si ex lege haereditas, promissio quae ex fide facta est ad Abraham, in irritum venit. Sed non est per Legem facta promissio, sed per justitiam fidei haehaereditatem sperare ex lege. Lex enim iram operatur. Ut penitus ostendat non posse jLex, ait, iram operatur; ad hoc enim data est, ut reos faceret delinque
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝓficeret. resurgens preceptis suis auc¬
toritatem tribuit. ut eorum emuli me
ti clari appareamus in regnodĩ: hac fidy.¬
cia qua iustificati a morte teneri ñ pos¬
sumus. Passione enim saluatoris uicta
uistificatos abco retinere ñ audet. Iustifi¬

Expanded text:
nis proficeret, resurgens praeceptis suis aucnis proficeret, resurgens praeceptis suis auctoritatem tribuit; ut eorum aemuli merti, clari appareamus in regno Dei, hac fiducia qua justificati a morte teneri non possimus. Passione enim Salvatoris victa justificatos ab eo retinere non audet.
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃m sc̃m. ⁊ reputetur nobis iusticia. Qͣm¬
us differat qd nunc creditur. uinum tam̃
donum habet fides. Hoc gͦ consequimur.
quod credimus. Credentes enim xp̃m dĩ
eẽ filium: a dõ adoptamur in filios. Nicħ
enim ultra potuit donare credentib qͣm
ut filii dĩ uocentur: ꝑfidis abdicatis. Pro
donauit diligentib se. qd sua dignum
ẽ maiestate non qd homines mereantur
Quia in dono plus magis dantis quam ac¬
cipientis consideratur sublimitas: E ex
eo plus consequitur laudis cum humilib
causa occidi se passus ẽ. ut nos data ue¬
na scð̃a morte erueret. Id ẽ pena inferni:
Et surrexit ut pre leticia triumphi mor¬
tis euictȩ gr̃a nos iustificationis donarce:
ut digni cẽmus dici filii dĩ. Ante passio¬
nem enim qui baptizati sunt solam re-
qui postea baptizati s̃ om̃s iustificati s̃
ꝑ datam formam fidĩ trinitatis. Accepto¬
que spũ scõ qui signum ẽ credentium qd̾
sint filii di. E ut ad cumulũ nob iustificatio¬

Expanded text:
 Spiritum, et reputetur nobis justitia. Quamvis differat quod nunc creditur, unum tamen donum habet fides. Hoc ergo consequimur quod credimus; credentes enim Christum Dei esse Filium a Deo adoptamur in filios: nihil enim ultra potuit donare credentibus, quam ut filii Dei dicantur perfidis abdicatis. Nos donavit diligentibus se, quod sua dignum est majestate; non quod homines mereantur, quia in dono plus magis dantis quam accipientis consideratur sublimitas, et ex eo plus accipit laudis cum parvulis causa occidi se passus est, ut nos data venia a secunda morte erueret, id est, a poena inferni, et surrexit, ut pro laetitia triumphi mortis evictae gratiam nobis justificationis donaret, ut digni essemus dici filii Dei. Ante passionem enim qui baptizati sunt solam remiqui postea baptizati sunt omnes justificati sunt per datam formam 52 fidei Trinitatis, acceptoque Spiritu sancto, qui signum est credentium, quod sint filii Dei. Et ut ad cumulum nobis justificatio
Abbreviated transcription (Latin):
dit inter cetera dicens adueniente xp̃o
chrisma id est unctionẽ regalẽ cessare:
quȩ potestas intelligitur & iudicium
ait non erit amplius qd ẽ lex: ⁊ tollet᷑
sacrificium meũ. Ideo inquit meum:
ut sciretur oblationem ueterẽ cessaturã.
Quem sensum adaꝑiens saluator. Lex
Ieremias ꝓpħa cecinit dicens. Ecce dies
ueniunt dicit dominus: ⁊ consũmabo

Expanded text:
dit , inter caetera dicens, adveniente Christo, dit , inter caetera dicens, adveniente Christo, chrisma, id est, unctionem regalem cessare, quae potestas intelligitur. Et judicium, ait, non erit amplius, quod est lex, et tolletur sacrificium meum. Ideo, inquit, meum, ut sciretur oblationem veterem cessaturam. Quem sensum adaperiens Salvator: Lex,Hieremias propheta cecinit, dicens: Ecce dies venient, dicit Dominus, et consummabo
Abbreviated transcription (Latin):
egyptii: quos suscipere iubentur. Qm̃
cisionẽ ex fide ⁊ prepucium ꝑfidem.¬
Incircumcisione uideos significat. eo
qd̾ ex fide ꝓmissionis iustificati s̃ cre¬
bentes hunc eẽ xp̃m quẽ in lege ꝓmise¬
rat ds̃. In p̃pucio uero g̃s significat. per
fidem xp̃i iustificatos apuddm̃. Tã enĩ
una ratione om̃s iustificauit. Quid gͦ
ꝓdest carnis circumcisio aut qͥd obest
ĩpucium: qͣndo dignitatẽ ⁊ meritum
ñ facit nisi fides: Legem uͦ euacuauimꝰ
ꝑsidem: Absit. sed legem statuimꝰ. Nõ
impleri. firmatur enim status eiꝰ qͣndo
qd futurum dix̃. fides istud aduenisse
testatur. hoc ꝓpter uideos: qui fidẽ xp̃i¬
euacuat legem cum illam cessare deb̾e
iamdocet. quia tpr̃e suo datam illam
recte asserit. s iam agere non debere.
In ipsa enim lege dictum ẽ tempr̃e exso¬
lute ꝓmissionis legem cessare debere:
Angłs enun gabrihel danihel ꝓpħȩ desi¬
derium huius rei sciendȩ habenti. ostẽ¬

Expanded text:
Aegyptiis, quos suscipere jubentur , Aegyptiis, quos suscipere jubentur , ciIn circumcisione Judaeos significat, eo quod ex fide promissionis justificati sunt, credentes hunc esse Christum, quem in lege promiserat Deus. In praeputio vero gentiles significat per Christi fidem justificatos apud Deum. Tam enim una ratione omnes justificavit. Quid ergo prodest carnis circumcisio, aut quid obest praeputium; quando dignitatem et meritum non facit nisi fides? Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus. Non adimpletur; firmatur enim status ejus, quando quod futurum dixit, fides istud advenisse testatur. Hoc propter Judaeos, qui pevacuat legem, cum illam cessare debere jam docet; quia tempore suo recte illam datam asserit, sed jam agere non debere. In ipsa enim lege dictum est, tempore exsolutae promissionis legem cessare debere; Angelus enim Gabriel Danieli prophetae desiderium hujus rei sciendae habenti osten
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Dicit autem in abbacue. Iustus ex
fide mea uiuet. Ut dum fidẽ dĩ habet ce
xp̃i sit iustus. Ubi est ergo głatio tua:
Exclusa ẽ. ꝑ quam legem : factorum :
Non: Sed ꝑ legem fidei. Reddita ratio¬
ne. ad eos loquitur qui agunt sublege.
quod sine causa głentur blandientes
Sͥ de lege. & ꝓpter quod genus sint abra¬
he: uidentes ñ iustificari hominẽ apud
dm̃ nisi ꝑfidem. Arpitram᷑ enim ustifi¬
cari ꝑ fidem hominẽ sine oꝑib legis.:
Gentilem dicit hominẽ ꝓcerto haberi:
quod iustificet᷑ credens nulla faciens
oꝑa legis: Id est sine circumcisione aut
neomeniis aut ueneratione sabb̃i. An
iudeoꝵ ds̃ tantum: Nonne ce gentiũ:
Immo ⁊ gentium. Sine dubio om̃ium
ds̃ unus ẽ. Nec enim soli uidei possunt
sit: cum relegant ab uno adam om̃ium
ẽẽ originem: Et nullum aduenã uolẽ¬
tem ad legem accede prohiberi. Deniq
Naliquanti exierunt cum illis in heremũ

Expanded text:
Christo. Dicit autem in Habacuc: Justus autem ex Christo. Dicit autem in Habacuc: Justus autem ex fide vivit ; ut dum Dei fidem habet et Christi, sit justus. Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non, sed per legem fidei. Reddita ratione, ad eos loquitur, qui agunt sub lege, quod sine causa glorientur, blandientes sibi de lege, et propter quod genus sint Abrahae, videntes non justificari hominem apud Deum, nisi per fidem. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. Gentilem dicit hominem pro certo haberi, quod justificetur credens, nulla faciens opera legis, id est, sine circumcisione, aut neomeniis, aut veneratione sabbati. An Judaeorum Deus tantum? nonne et gentium? Immo et gentium. Sine dubio omnium Deus unus est. Nec enim soli Judaei possunt sit; cum relegant ab uno Adam omnium esse originem, et nullum advenam volentem ad legem accedere, prohiberi. Denique aliquanti exierunt cum illis in eremum de
Abbreviated transcription (Latin):
iustum se ostendit. Propter ꝓpositum
precedentium delictoꝵ in patientia dĩ
Sciens ds̃ ꝓpositum benignitatis suȩ
quo censuit peccatorib subuenire. tã
his qui s̃ apud suꝑos. quam his qui ĩ
inferno tenebantur: utrosq duitissi¬
me exspectauit. euacuans sentenciam
qua iustum iudetur omnes dampnari.
Ut ostendet nob̾ qd̾ olim decreuerat li¬
ero iniquitatib illoꝵ. ⁊ delictorũ eoꝵ
ñ memorabor. Et ne donũ hoc solis
uideis ꝓmisisse uderetur ꝑ ssaiã dic̃.
Domus mea domus orationis uocabit᷑
om̃ib gentib. Quamuis enĩ uidais¬
mo facta ꝓmissio sit. s prescius ds̃ eo
gentes se ad ꝑcipiendam grãm suam pro¬
misit admittere: quoꝵ emulatione in
irã nutterentur impii udei. In hoc tpr̃e.
Idest tpr̃e nr̃o: quo dedit ds̃ quod olim
ꝓmiserat dandum tpr̃e quo dedit. Ut sit
iustus iustificans eum qui ex fide ẽ ih̾u¬
xp̃i. Recte ait: Qui aut sit iustus dedit

Expanded text:
justum se ostendit. Propter propositum justum se ostendit. Propter propositum praecedentium delictorum, in patientia Dei. Sciens Deus propositum benignitatis suae quo censuit peccatoribus subvenire, tam iis qui sunt apud superos, quam iis qui in inferno tenebantur; utrosque diutissime exspectavit, evacuans sententiam, qua justum videtur omnes damnari; ut ostenderet nobis, quod olim decreverat liero iniquitatibus eorum, et delictorum illorum non memorabor . Et ne forte hoc donum solis Judaeis promisisse videretur, per Esaiam dicit: Domus mea domus orationis vocabitur in omnibus gentibus . Quamvis enim Judaismo facta promissio sit, sed praescius Deus eo gentes se ad percipiendam gratiam suam promisit admittere, quarum aemulatione in iram missi cruciarentur impii Judaei. In hoc tempore, id est, tempore nostro, quo dedit Deus, quod olim promiserat dandum tempore, quo dedit. Ut sit 47 justus justificans eum, qui est ex fide Jesu Christi. Recte ait, quia ut sit justus, dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostenderet nicħ ꝓfuisse legẽ sine
fide. Sic enimlex data ẽ. ut & fides eẽt
in lege quȩ futuram sꝑaret salutem
dum ẽ docuit:⁊ de inferno om̃s eripu¬
it. Iustificati gratis ꝑ gr̃am ipsius. Iusti¬
ficatis gratis: quia nicħ oꝑantes sola¬
que est in xp̃o iħu. Grãm dĩ in xp̃o esse
testatur: quia uoluntate dĩ a xp̃o redẽp¬
ti sumus: ut manumissi ustificaremur.
Sicut & ad galathas dicit. Xp̃e nos re¬
demit offerens se pro nob̾. ꝑmisit enĩ
se uolenti diabło: s in precio. Putans enĩ¬
xp̃m se posse retinere: ueluti accepit eũ.¬
S quia uirtutem eiꝰ ferre ñ potuit. õs
quos tenebat simul cũ illo amisit. Quẽ
ꝓposuit ds̃ propiciatorem fidei. Hoc di¬
cit: quia in xp̃o posuit ds̃. id est disposu¬
it se ꝓpicium futurum humano generi
si credant. In sanguine ipsius. Ideoin
iusticiȩ suȩ. Hoc est ut ꝓmissũ suum
palam faceret: quo nos a peccatis lib̾aroe:
sicut anteꝓmiserat. Qd̃ cum impleuit

Expanded text:
ut ostenderet nihil profuisse legem sine fide. Sic enim lex data est, ut fides esset in lege, quae futuram speraret salutem.dum est, docuit: et de inferno omnes eripuit. . Justificati gratis per gratiam ipsius. Justificati sunt gratis, quia nihil operantes, nquae est in Christo Jesu. Gratiam Dei in Christo esse testatur; quia voluntate Dei a Christo redempti sumus; ut manu missi justificaremur, sicut et ad Galatas dicit: Christus nos redemit , offerens se pro nobis. Permisit enim se Christum se posse retinere, sed quia virtutem ejus ferre non potuit, omnes quos tenebat, simul cum illo amisit. Quem proposuit Deus propitiatorem fidei. Hoc dicit quia in Christo proposuit Deus, id est, disposuit propitium se futurum humano generi, si credant. In sanguine ipsius. Ideo in justitiae suae, hoc est, ut promissum suum palam faceret, quo nos a peccatis liberaret, sicut ante promiserat; quod cum implevit,
Abbreviated transcription (Latin):
cum dõ habere fides facit. non lex. Hec
enim nos deo reconciliat sublatis peccatis
quȩ nos deo fecerant inimicos. & quia
dominus iħc huius gr̃ȩ minister ẽ. per
ipsum pacificati sumus dõ. Maior enum
fides quam lex ẽ. Lex enim nr̃a causa ẽ:
fides dei. & lex ad presentem disciplinam
ꝑtinet: fides uero ad salutem ꝑpetuam. S
qui de xp̃o non ita sentit ut debet: ad
fidei non trnet ueritatem. ꝑquem et
accessum habemus ad grãm istam in
Manifestum ẽ per xp̃m nos aditum ha¬
bere ad grãm dĩ. Ipse ẽ enim arbiter dĩ
& hominum: qui nos doctrina sua
erigens sꝑare fecit donum gr̃e dĩ stan¬
tes in fide euis. & ideo stantes: qr priꝰ
iacuimus. Credentes aũt crecti sumꝰ:
glantes in spe claritatis quam ꝓmisit
nobis. Non solum aũt s ce glamur
lationes nos oportet intrare in regnr̃
dĩ. Ideoq in his głandum docet.Spes
ait. Beati eritis cum uos ꝑsequent᷑.
⁊ dicent om̃e malum aduersus uos.
ꝓpter iusticiam dĩ. Gaudete & exul.¬

Expanded text:
cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos Deo reconciliat, sublatis peccatis, quae nos Deo fecerant inimicos. Et quia Dominus Jesus hujus gratiae minister est, per ipsum pacificati sumus Deo: major enim fides, quam lex est; lex enim nostra causa est, fides Dei: et lex ad praesentem disciplinam pertinet, fides vero ad salutem perpetuam. Sed qui de Christo non ita sentit, ut debet, ad fidei non tenet veritatem. Per quem et accessum habemus per fidem in Manifestum est per Christum nos aditum habere ad gratiam Dei: ipse est enim arbiter Dei et hominum qui nos doctrina sua erigens sperare fecit donum gratiae Dei stantes in fide ejus; ideo stantes, quia prius jacuimus: credentes autem erecti sumus, gloriantes in spe claritatis quam promisitus lationes oportet nos intrare in regnum Dei , ideo et in his gloriandum docet. Spei ait: Beati eritis, cum vos persequentur, et dicent omne malum adversum vos propter justitiam Dei. Gaudete et exsul
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ mandat lex agit. credenti autẽ in eũ
qui iustificat impium. reputatur fides
eius ad iusticiã. Hoc dicit: quia sine o¬
ꝑib legis credenti imꝑio id est gentili
in xp̃m reputatur fides eius ad iusticiã.
sicut & abraham. Quomͦ gͦ iudei per
oꝑam legis iustificari se putant iustifi¬
catione abrahe. uidentes abraham ñ
oꝑa legis sed sola fide iustificatũ. Non gͦ
opus est lege: quando impius sola fide
iustificatur apud dm̃. Sedm ꝓpositum
gr̃ȩ dĩ. Sic decretum dicit a dõ. ut ces¬
sante lege solam fidẽ dĩ grã posceret ad
salutem. Sic̃ & dauid dicit. Hoc ipsum
munit exemplo ꝓpħȩ. Beatitudinem
hominis cui ds̃ accepto fert iusticiam
sine oꝑib. Beatos dicit de quib hoc
sanxit ds̃ ut sine labore ce aliqua ob¬
seruatione sola fide ustificentur apud
dm̃. Temprĩs gͦ beatitudinẽ p̃dicat.
quo natus ẽ xp̃c: sicut oẽ ipse dñs ait.
Aulti iusti et ꝓpħe cupier̃ uidẽ quȩ ui¬

Expanded text:
t lex. Credenti autem in eum, qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam. Hoc dicit, quia sine operibus legis credenti impio, id est gentili, in Christum, reputatur fides ejus ad justitiam, sicut et Abrahae. Quomodo ergo Judaei per opera legis justificari se putant justificatione Abrahae; cum videant Abraham non per opera legis, sed sola fide justificatum? Non ergo opus est lex, quando impius per solam fidem justificatur apud Deum. Secundum propositum gratiae Dei. Sic decretum dicit a Deo, ut cessante lege, solam fidem gratia Dei posceret ad salutem. Sicut et David dicit. Hoc ipsum munit exemplo prophetae. Beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Beatos dicit de quibus hoc sanxit Deus, ut sine labore et aliqua observatione, sola fide justificentur apud Deum. Temporis ergo beatitudinem praedicat, quo natus est Christus, sicut ipse Dominus ait: Multi justi et
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt illis diffidentibus crediderunt.
Deinde cogitationib suis accusabunt᷑
gentiles si compuncti creatoris fidem
⁊ uirtutem noluerint credere. Aut si
stupore quodam ñ considerẽt ut credãt
uerbis aut gestis dñicis: defendet se
conscientia in die iudicii quia ñ cogi¬
tauit credere se debere: ⁊ iudicetur nõ
quasi maliuolus. s quasi ignorans:
Non tam̃ sine pena futurus qr ñ licet
ignorare. Gentes enum duplici genere
significat: tam credentes ꝗͣ infidos:
Suꝑuis enim de gentib credentibus
dicit. Post aũt subiecit etiam de his gẽ¬
tib quȩ ñ credunt.: ut sic̃ ꝑ conscientiã
suam laudant᷑ credentes. ita ⁊ ꝑ consci¬
entiam suã accusent᷑ diffidentes. Quã¬
us enim sͥ uideat᷑ minime reus qui
ñ credidit. qr apud se tractare istud ñ
potuit: ratione tam̃ conuincit᷑ qui ñ
sibi suasit uerum hoc ẽẽ qd̃ de uirtutum
testimoniis uiderat firmari & multos seqͥ.¬

Expanded text:
essent, illis diffidentibus, crediderunt. essent, illis diffidentibus, crediderunt. Deinde cogitationibus suis accusabuntur gentiles, si compuncti creatoris fidem et virtutem noluerint credere: aut si stupore quodam non considerant, ut credant verbis et gestis Dominicis, defendentes se conscientia in die judicii, quia non cogitavit se debere credere; et judicetur non quasi malevolus, sed quasi ignorans: non tamen sine poena futuros; quia id non licet ignorare. Gentes enim duplici genere significat, tam credentes quam infidos; superius enim de gentibus credentibus dicit: post autem subjecit etiam de eis gentibus, quae non credunt; ut sicut per conscientiam suam laudantur credentes, ita et per conscientiam suam accusentur diffidentes. Quamvis enim sibi videatur minime reus, qui non credidit; quia apud se tractare istud non potuit, ratione tamen convincitur; quia non sibi suasit verum hoc esse, quod et virtutum testimoniis viderat confirmari, et multos seq
Abbreviated transcription (Latin):
enim legis fides est: ꝗͣ cum dictis dez¬
exhibet naturali iudicio: ostendit se
lex ultrofacit ut credat in xp̃m. Testi¬
moniũ reddente conscientia illorum.
Teste int̾iori conscientia sua credunt: qr
conscii sibi s̃ conuenire sibi qđ credt̃¬
Non incongruum ẽ enim creaturȩ
credere ⁊ uenerari suum conditorem.
nec absurdum est ut seruus cognoscat¬
dñm. Et inter se cogitationib inuicẽ
accusantib aut etiã defendentib in die qͣ
iudicabit d̾s occulta hominũ scđm eugłm meu
ꝑ legem dixit iudicãdoᷤ fore. Lex enim il¬
los accusabit: quȩ xp̃m illis promisit
quem uenientẽ recipere noluerunt.
Gentes autem que legem utiq non ha¬
bent ꝑ conscientiam iudicabunt᷑ si no¬
luerint credere. Primum quidẽ accu¬
satores ert̃ gentileᷤᷤ c̃dentes ñ credentiũ
gentilium:. Sicut uideis non credentib
dominus de discipulis suis. Ipsi inquit¬
iudicabit᷑ fide apostoloꝵ qui cum ex ipsis

Expanded text:
utem legis est fides, quam cum dictis utem legis est fides, quam cum dictis exhibet Deo, naturali judicio ostendit semlex, ultro facit, ut credat in Christum. Testimonium reddente ipsis conscientia ipsorum. Teste interiore conscientia sua credunt, quia conscii sibi sunt convenire sibi, quod credunt; congruum est enim creaturae credere et venerari suum conditorem: nec absurdum est, ut dominum servus agnoscat. Et inter se cogitationibus invicem accusantibus, aut etiam defendentibus in die, qua judicabit Deus occulta hominum, seper Legem dixit judicandos fore Lex enim illos accusabit, quae Christum illis promisit, quem venientem recipere noluerunt, gentes autem, quae Legem utique non habent, per conscientiam judicabuntur, si credere noluerint. Primum quidem accusatores erunt gentiles credentes non credentium gentilium; sicut Judaeis non credentibus dicit Dominus de discipulis suis: Ipsi judjudicabitur fide apostolorum, qui cum ex ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
legem qui ñ credit legi. dum ñ recipit
cui lex testimonium ꝑhibet: Qui autẽ
in lege uidetur ñ eẽ qr incircumcisus ẽ
carne. credit aũt in xͫ hic fecisse legem
dicatur. E ille qui se dicit ẽẽ in lege id ẽ
Non enim credit in xp̃m scriptum in le¬
ge: Sicut dicit philippus ad nathanahel:
quem scripsit moyses ⁊ ꝓpħe inuenimꝰ.¬
Cum enimgc̃s quȩ legem ñ habent na-¬
tura quȩ legis sunt faciunt. Gentes xp̃i
menias neq sabbatũ neq escaꝵ legem
seruant: & duce natura credunt in dm̃
⁊xp̃m. id est in patrem un filiũ. Hoc
ẽ enim legem scruare: dm̃ legis agnos¬
cere. Prima enim sapientiȩ pars hec ẽ
agnoscit. Non ꝑ legem s ꝑ rationem na¬
turȩ. Opus enim opificem cernit ĩesse.
hi legem non habentes ipsi sͥ sunt lex:
oui ostendunt opus legis scriptum in
cordib sius. Idem sensus ẽ: qui dũ nat᷑a
duce credunt: opus legis ostendunt.
Non ꝑ litteram s ꝑ conscientiam. Opriᷤᷤ¬

Expanded text:
Legem, qui non credit Legi; dum non recipit, cui Lex testimonium perhibet. Qui autem in Lege non videtur esse; quia incircumcisus est carne, credit autem in Christum, hic fecisse Legem dicitur. Et ille qui se dicit in Lege esse, quia non credit in Christum scriptum in lege, sicut dixit Philippus ad Nathanael : Quem scripsit Moyses in lege eCum enim gentes quae Legem non habent, naturaliter quae Legis sunt, faciunt. Gentes christiamenias, neque sabbatum, neque escarum legem servant, et duce natura credunt in Deum et Christum, id est, in Patrem et Filium; hoc est enim Legem servare, Deum Legis agnoscere. Prima enim sapientiae pars haec esagnoscit, non per legem, sed per rationem naturae; opus enim opificem cernit in se. Hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Idem sensus est; quia dum natura duce credunt, opus legis ostendunt non per litteram, sed per conscientiam. Opus a
Abbreviated transcription (Latin):
qui credens iustificatꝰ ẽ cerneret᷑. Non
gͦ cutumcisio aliqͥd habet dignitauis.
s signũ est tantum. Qd signum ideo
accipiebant filii abrahe. ut scirentur
eius filii eẽ qui deo credens hoc signũ
acceꝑat. ut emuli eẽnt paterne fidei:
& crederent in iħm qiti ꝓmissus ẽ abra¬

Expanded text:
quia credens justificatus sit, cerneretur. Non ergo circumcisio aliquid habet dignitatis, sed signum est tantum. Quod signum ideo accipiebant filii Abrahae, ut scirentur ejus filii esse, qui credens Deo hoc signum acceperat; ut aemuli essent paternae fidei, et crederent in
Abbreviated transcription (Latin):
stis est iusticiȩ eius. Ex fide in fidem.
Quid ẽ aliud ex fide in fidẽ. nisi quia
In credente enim iustus ds̃ apparet. In
eo aũt qui ñ credit. inustus uidetur.
Negat enĩ ueracem dm̃. qui ñ credit
loquitur. qui negant hunc eẽ xp̃m quẽ
abacuc se conuertit. ut declararet olim
uere. Hoc est non iustificari ꝑ legem¬
hominẽ aƿud dm̃ s per fidem. Uita e

Expanded text:
stis est justitia ejus. Ex fide in fidem. Quid aliud est, ex fide in fidem, nisi quia in credente enim justus Deus apparet, in eo autem qui non credit, injustus videtur: negat enim veracem Deum, qui non credit loquitur, qui negant hunc esse Christum Habacuc se convertit, ut declararet olim vere, hoc est, non justificari hominem apud Deum per
Abbreviated transcription (Latin):
cerit. Quomͦ aũt legis uicio crescebant pec¬
cata quȩ cõminatur ne peccetur. S subin¬
trasse dr̃ ut habundar&e peccatũ. Uerumẽ.
qr quasi ꝓfutura intrauit ⁊ cũ humilita¬
te. Postea autem cepit dñari eis quib p̃¬
ceꝑat ne peccarent &e peccabant. Osten¬
dere enim cepit lex habundantiã pecca¬
toꝵ. cum que interdixerant plus fiebant
ꝗͣ facta erant. Igitur hoc mͦ ut habunda¬
ret delictum data lex ẽ. Comiñdans enim
apłs fidem ꝑ quam utiq peccata delentur.
legem dix̃ fecisse ut habundarent peccata
sicut supradixi. qr ñ data ẽ ut abolerent᷑
peccata s ut habundarent:. Dum ⁊ ante
legem peccatores ostendit & pꝰ legẽ reos
om̃s tenuit. Ubi aũt habundauit pecca¬
tum suꝑhabundauit gr̃a. Manifestum ẽ¬

Expanded text:
cerit. Quomodo autem legis vitio crescebant peccerit. Quomodo autem legis vitio crescebant peccata, quae comminabatur, ne peccetur, sed subintrasse dicitur, ut abundaret peccatum? Verum est, quia quasi profutura intravit, et cum humilitate: postea autem coepit dominari eis quibus praeceperat ne peccarent, et peccabant. Ostendere enim coepit lex abundantiam peccatorum, cum quae interdixerat plus fiebant quam facta erant. Igitur hoc modo, ut abundaret delictum, data lex est: commendans enim Apostolus fidem, per quam utique peccata delentur, legem dixit fecisse, ut abundarent peccata, sicut supra dixi, quia non data est, ut abolerentur peccata, sed ut abundarent; dum et ante legem peccatores ostendit, et post legem reos omnes tenuit. Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia. Manifestum e
Abbreviated transcription (Latin):
ne fieri credebant᷑: ut de cetero scirent qͥd
deuitare deberent. Inde isaias ꝓpħa:
ex inquit adiutorio data ẽ: ut qr ipsina¬
ture quodammꝰ inscrta s̃ iusticiȩ semua
addita lex ẽ cuius auctoritate ⁊ magisti¬
rio ingenium nat᷑ale ꝓficeret ad frueti
iusticiȩ faciendum. Sic̃ enim natiuitas in¬
terit nisi nutrim̃ta habeat quib fota ad¬
olescat: ita &e naturale iusticiȩ ingenium
nͥ habeat qd̾ respiciat et ueneretur ñ facile
ꝓficit s egrotat. ⁊ suꝑuenientib cedit pec¬
catis. Consuetudine enm delinquendi
premit᷑ nec resecat in fructũ. & ꝑ hoc ex¬
tinguit᷑. Puidenter gͦ data lex ẽ. sic̃ testa-¬
tur ꝓpħa.S ppłs ueterem consuetudinẽ
sequens multiplicauit peccata. Ipso enim
usu plus cȩpit peccare ꝗͣ ante peccauerat.
Et sic factumẽ ut data lege ñ itnuerentur
s habundarent peccata. Apł̃s enĩ osten¬
dit quid ꝓuencrit data lege non qͥdlex fe¬

Expanded text:
ne fieri credebantur; ut de caetero scirent quid ne fieri credebantur; ut de caetero scirent quid evitare deberent. Unde Esaias propheta: Lex, inquit, in adjutorium data est : ut quia ipsi naturae quodammodo inserta sunt justitiae semina, addita Lex est, cujus auctoritate et magisterio ingenium naturale proficeret ad fructum justitiae faciendum. Sicut enim nativitas interit, nisi nutrimenta habeat, quibus fota adolescat; ita et naturale justitiae ingenium, nisi habeat quod respiciat et veneretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur, ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo data est Lex in a populus veterem consuetudinem sequens multiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare quam antea peccaverat; et sic factum est, ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata: Apostolus enim ostendit quid provenerit data lege, non quid lex fe
Abbreviated transcription (Latin):
sic ⁊ ꝑ unus iusticiam om̃s homines u
iustificationẽ uitȩ. Hoc ẽ sicut unius
delicto om̃s in condemnationem erunt
similit peccantes: Ita ce iusticia uniꝰ õs
iustificabunt᷑ credentes. Si qui aũt con¬
dempnationẽ hanc generalẽ ẽẽ putant.
simili mͦ &r iustificationẽ generalẽ acci¬
piem.: s ñ est uerum. qr ñ om̃s credũt.
icut enĩ ꝑ inobedientiã unius hominis
peccatores ẽstituti s̃ plurum ita & ꝑuniꝰ
obedientiã iusti constituunt᷑ multi. Qͦs
supͣ om̃s dix̃ hic plures ⁊ multos signi¬
ficat. Plures enim delictũ adȩ secuti s
p̃uaricando non om̃s. & multi uisti cõsi¬
regnauit mors qͥ ñ peccauer̃ in similitu¬
dine p̃uaricationis ade. Lex aũt subin¬
trauit ut habundaret delictum. Porest
dici econtra. Non gͦ oportuit darilegem.
ne peccata increscerent. Si enĩ ante legẽ
minus peccatum ẽ non opus fuit lege:
lane necessaria fuit lex. ut ostenderet
imputari apud dm̃ peccata que impu¬

Expanded text:
homines in justificationem vitae: hoc est, sicut per unius delictum omnes condemnationem meruerunt similiter peccantes, ita et in justitia unius omnes justificabuntur credentes. Si qui 58 autem condemnationem hanc generalem esse putant, simili modo et justificationem generalem accipient. Sed non est verum, quia non omnes credunt. Sicut enim per inostituti sunt plures: ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Quos supra omnes dixit, hic plures et multos significat; plures enim delictum Adae secuti sunt praevaricando, non omnes: et multi justi consticcaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Potest dici e contra: Non ergo oportuit dari Legem, ne peccata increscerent; si enim ante Legem minus peccatum est, non opus fuit lege. Plane necessaria fuit Lex, ut ostenderet imputari apud Deum peccata, quae impu
Abbreviated transcription (Latin):
cum iusticia de sacram̃to dĩ sit. nam
quando reos quos lex tenebat iusticia
dĩ ignouit illis: in lege utiq hoc fecit.
Quia in qͦs lex undicatura erat donaũ
illis peccatum. Et ne hoc factum contra
legem forte putaret᷑ adiecit iusticiã des
testimonium habere ex lege & ꝓpħis. hoc
est quia ipsa lex ex alia parte olim istud
futurũ dixerat quia uenturus erat qͥ
homines saluaret: Qd̃ legi concessum ñ
erat ut peccata donaret. Idcirco autem¬
est: quia exsolutum ẽ qđ̾ ꝓmissum est.
Et cum suscipit confugientes ad se iusticia
dr̃. Quia non suscipere iniquitas est.

Expanded text:
sacramento Dei sit. Nam quando quos lex reos tenebat, justitia Dei ignovit illis, sine lege utique hoc fecit; quia in quos lex vindicatura erat, haec donavit illis peccatum. Et ne hoc forte contra legem factum putaretur, adjecit justitiam Dei testimonium habere ex Lege et prophetis, hoc est, quia ipsa Lex ex alia parte olim istud futurum dixerat; quia venturus erat, qui homines salvaret : quod legi concessum non erat, ut peccata donaret. Ideo autemest quia exsolutum est quod promissum est, et cum suscipit confugientes ad se justitia Dei dicitur quia non suscipere iniquitas est.
Abbreviated transcription (Latin):
bere:qr sine lege moysi susceper cetere
gentes fidem xp̃i. Om̃ib qui s̃ rome
in caritate dĩ uocatis scĩs. Quamuis ro¬
manis scribat. illis tam̃ se scribere sig
nificat. qͥ in caritate s̃ dĩ. Qui s̃ hi nisi
qui de filio dĩ recte sentrunt: Isti sci s̃ ⁊

Expanded text:
bere, quia sine lege Moysi susceperunt caeterae bere, quia sine lege Moysi susceperunt caeterae gentes legem Christi. Omnibus qui sunt Romae, dilectis Dei, vocatis sanctis. Quamvis Romnificat, qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Filio Dei recte sentiunt? hi sunt sancti et
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ dĩ in uirtute grãm dedit iustifi¬
cans peccatores. ⁊ aplos confirmauit.
quoꝵ hic socium sedicit. ut apłatus cum
runt potestatem: ut uicedñi. signis uir¬
tutum doctrinã dominicã acceptabilẽ
facerent. ut uirtutẽ ꝗͣ in saluatore zela¬
rentur ꝑfidi iudei. hanc in seruis eus
a turbis ãmirari uidentes. uehemĩtius
torquerent᷑. Testis enim doctrine uirtus
ẽ: ut qr quod p̃dicatur. incredibile mũ¬
do ẽ. gestis fieret credibile. Missos igit᷑
apłos uocat. ut p̃dicarent fidem om̃ib
gentib. ut obedirent ⁊ saluarentur. ut
donum dĩ. non iã solis uideis. uerum eẽ
om̃ib gentib concessũ uicdẽtur. & hac̃
ẽẽ dĩ uoluntatẽ. ut in xp̃o ⁊ ꝑ xp̃m oĩb
misereat᷑. uicari is eius p̃dicantib hoc
est ꝓ nomine eiꝰ. sicut alibi dic̃. A quo
legatione fungimur. In quib estis et
uos uocati iħu xp̃i. Hoc ẽ legatione no¬
bis fungentibus in omnib gentibus

Expanded text:
Filius Dei in virtute, gratiam dedit, justifiFilius Dei in virtute, gratiam dedit, justificans peccatores, et apostolos nominavit, quorum se hic socium dicit; ut apostolatus cum runt potestatem, ut vice Domini signis doctrinam Dominicam acceptabilem facerent; ut virtutem, quam in Salvatore zelarentur perfidi Judaei, hanc in servis ejus a turbis admirari videntes, vehementius torquerentur. Testis enim doctrinae virtus est, ut quia quod praedicatur, incredibile mundo est, gestis fieret credibile. Missos igitur apostolos vocat, ut praedicarent fidem omnibus gentibus, ut obedirent, et salvarentur; ut donum Dei non jam solis Judaeis, verum etiam omnibus gentibus concessum videretur: et hanc esse Dei voluntatmisereatur, vicariis ejus praedicantibus, hoc est: Pro nomine ejus; sicut alibi dicit: Pro quo legatione fungimur . In quibus estis et vos vocati Jesu Christi. Hoc est, legatione nobis fungentibus in omnibus gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ significauit dm̃. Addito aũt spũ
scĩficationis: ostendit mysterium trim¬
git a mortius. Sic̃ scriptũ ẽ in ꝑsalmo
occogesimo qͣrto. Ueritas de terra orta
est. Om̃ĩs enim ambiguitas ⁊ diffiden¬
tia. resurrectione eiꝰ calcata ẽ ⁊ comyssa
Siquidem adhuc incruce positũ. cen¬
turio uidens magnalia. dĩ filiũ c̃fitet᷑.
Nam ⁊ discipłi in morte eiꝰ dubitauer̃.
dicente cleoya ⁊ emmau int̾ cet̾a. Nos
putabamus qr ipse est qui incipiebat
liberare isrł. & ipse enim dñs ait.:
Cum exaltaucritis filiũ hominis tunc
cognoscetis qm̃ ego sũ. Et iterũ. Cum
exaltatꝰ fuero a terra: om̃ia traham ad
me. Id ẽ tunc cognoscar dñs eẽ oĩum
Ideo autem ñ dixit ex resurrectioe iħu
oꝑatus fuerat & uiuus. Quo facto ap¬
paruit illusisse morti ut redimeret
nos. Unde dñm nr̃m hunc uocat. Per
quẽ accepimꝰ grãm & apłatum ad obe¬
diendũ fidei in om̃ib gentib ꝓ noĩe
eius. Post resurrectionẽ manifestat

Expanded text:
Patrem significavit Deum; addito autem spiritu sanctificationis, ostendit mysterium Tringit a mortuis, sicut scriptum est in psalmo octogesimo quarto: Veritas de terra orta est . Omnis enim ambiguitas et diffidentia resurrectione ejus calcata est, et compressa; siquidem adhuc in cruce positum, centurio videns magnalia, Dei Filium confitetur . 28 Nam et discipuli in morte ejus dubitaverunt, dicente Cleopha in Emmaus: Nos putabamus quia ipse erat, qui incipiebat liberare Israel . Et ipse Dominus ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ipse ego sum ; et iterum: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me , id est, tunc cognoscar omnium esse Dominus. Ideo autem non dixit ex resurrectione Jesoperatus fuerat et vivus. Quo facto apparuit illusisse mortem, ut redimeret nos; unde Dominum nostrum hunc vocat. Per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus. Post resurrectionem manifestatus