comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio. Qd ꝓdest inquit homini si uniu̾sũ mun¬
dum lucrec᷑. se aũ ip̃m ꝑdat et detͥmentũ sui faciat:
Miseri ꝓrsus miseri qͥ in bonis ducunt dies suoͤ: ut
in puncto ad inferna descendant. Cum enĩ interi¬
tissime. hȩc meditare iugiter. et in corde tuo descͥhe
ea: nec a memoria tua ullatenus recedant. Wał.
ilectissimis .CCCXU.¬
i xp̃o filiis nr̃is de sc̃o anastasio: fr̃ .s.
om̃s uos cupiam in uiscerib iħu xp̃i. quanto si
p̃grandis eẽt leticia. amplec̾ti uisca̾ mea. gaudi¬
um meũ ⁊ coronam meã qd̾ estis uos. At qm̃
id ñdum concedit᷑. concedet᷑ enĩ siẽ bñ confido
de miscdia dĩ.⁊ erit quando uidebimꝰ uo ⁊ gau¬
debit cor nr̃m. & gaudium nr̃m nemo tollet
a nob̃: intim certe magna ẽ mͥ consolatio et
leticia multa. in his que de uobis audiui ꝑ
dilec̾tissimum frẽm ⁊ coabbem nr̃m uenera¬
bilem bernardum ur̃m. Multam eñĩ uob̃̾ ha¬
beo grãm qͦd tam bñ sibi complacet in uobis ꝓ

Expanded text:
 Quid prodest, inquit, homini si universum mundum lucretur, se autem ipsum perdat, et detrimentum sui faciat? Miseri prorsus, miseri, qui in bonis ducunt dies suos, ut in puncto ad inferna descendant . Cum enim interitissime, et haec meditare jugiter, et in corde tuo describe ea, nec a memoria tua ullatenus recedant. Vale. ilectissimis in Christo filiis nostris de Sancto-Anastasio, frater Bomnes vos cupiam in visceribus Jesu Christi, quanto, si praegrandis esset laetitia amplecti viscera mea, gaudium meum, et coronam meam, quod estis vos. At quoniam id nondum conceditur concedetur enim, sicut bene confido de misericordia Dei, et erit quando videbimus vos, et gaudebit cor nostrum, et gaudium 316 nostrum nemo tollet a nobis; interim certe magna mihi est consolatio et laetitia multa in his quae de vobis audivi per dilectissimum fratrem et coabbatem nostrum venerabilem Bernardum vestrum. Multam enim vobis habeo gratiam, quod tam bene sibi complacet in vobis pro
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ͥq malieta grassat᷑: ut uix id tantillum qͦd fac¬
tum ẽ. fieriticãerit. Misimus tam exiguum se¬
minis quod uidetis. ad seminandam uel modi¬
cam partem agri illiꝰ. in quem uerꝰ ysaac qͦndã
exierat ad meditandum: cũ pͥmum adducta ẽ ei
rebecca ꝑ puerum abraham ꝑheni comugio feli¬
citer copulanda. Nec conteninendum sem̃: de qͦ
illud in partib ur̃is exꝑim̃ impletũ hoc temꝑe.
Nisi dñs sabaoth reliquisset nob̾ sem̃: quasi

Expanded text:
ubique malitia grassatur, ut vix id tantillum, quod facubique malitia grassatur, ut vix id tantillum, quod factum est, fieri licuerit. Misimus tam  al. tamen exiguum seminis quod videtis, ad seminandam vel modicam partem agri illius, in quem verus Isaac quondam exierat ad meditandum, cum primum adducta est ei Rebecca per puerum Abraham, perenni conjugio feliciter copulanda . Nec contemnendum semen, de quo illud in patribus vestris experimur impletum hoc tempore: Nisi Dominus sabaoth
Abbreviated transcription (Latin):
mines ꝓducemꝰ. Sit nom̃ dñi bñdic̾tum in se¬
cula: de cuiꝰ munere uenit. ut communes ha-¬
beam filios uob̾cum: qͦs ur̃a p̃dicatio plantauit:
nĩa exhortatio rigauit: ds aũ increm̃tum dedit.
Sc̃itatem urãm rogamꝰ. ut u̾bum dñi p̃dicetis:
ad dandam scientiam salutis plebi enis. Duplex
enim uobis incumbit necessitas: et ex officio le-¬
gationis.⁊ ep̃ali negotio. De ceto̾ qm̃ in multis of¬
fendimꝰ om̃s. et int̃ homines scłi frequent̃ positi.
partem mec̃. S ⁊ hoc ip̃m. ñ solũ precib. uerũ
etiam quasi ex debito requiro. cũ ego clamem
ad dñm ꝓ uobis. si qͥd possit peccatoris oratio.
In dño ualete.
B. clareuallis uocatus abbas. si quid potest
peccatoris oratio: et si qͥd pauꝑis deuotio ꝑdest.
fecimꝰ qͦd p̃cepit sanc̾titas ũa: et si ñ ut dignum:
ꝓfec̾to ut possibile ꝓtemꝑe fuit. Tanta apud nos

Expanded text:
mines producemus. Sit nomen Domini benedictum in saemines producemus. Sit nomen Domini benedictum in saecula, de cujus munere venit, ut communes habeam filios vobiscum, quos vestra praedicatio plantavit, nostra exhortatio rigavit, Deus autem incrementum dedit. Sanctitatem vestram rogamus ut verbum Domini praedicetis, ad dandam scientiam salutis plebi ejus. Duplex enim vobis incumbit necessitas, et ex officio legationis, et episcopali negotio. De caetero, quoniam in multis offendimus omnes , et inter homines saeculi frequenter positi partem mecum . Sed et hoc ipsum, non solum precibus, verum etiam quasi ex debito requiro, cum ego clamem ad Dominum pro vobis, si quid possit peccatoris oratio. In Domino valete.ae-Vallis vocatus abbas, si quid potest peccatoris oratio, et si quid pauperis devotio prodest. Fecimus quod praecepit Sanctitas vestra, et si non ut dignum, profecto ut possibile pro tempore fuit. Tanta apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
uallis uocatus abbas. inuenire grãm apud dñm
Inter multiplices estus. et curas pectoris mei.
p̃multitudine quarũ anima mea turbata est
ualde: fr̃s de terra longinqua uenientes ut
consolata sunt. Epła in ostensione bonȩ uolun¬
tatis: baculus ad sustentandum corpꝰ infirmi¬
tatis: fr̃s qui deo seruiunt in sp̃u humilitatᷤ.
Om̃ia suscepimꝰ᷑ : om̃ia placent: omĩa parit̃
cooꝑant᷑ in bonum. Qd aũ uoluistis auos de
fr̃ibus mitti uobis. ad p̃uidendum locũ:
communicato cum fratribꝰ consilio dignũ duxi
n ñ eos seꝑandos abinuicem. donec pleniꝰ in
cis formet᷑ xp̃c: donec a integrũ doceant᷑¬
p̃liari prelia dñi. Cium gͥfuerint in scola
sc̃i sp̃c eruditi: cum induti uirtute ex alto:
tunc demũ ad patrem filui reu̾tentur. uͭ can¬
distis apud nos: p̃uidete et p̃parate eis locũ
a tumultib scli se paratum. Tempꝰ em̃ ꝓpeẽ:
in quo uobis oꝑante dĩ gr̃ã nouos de uet̾ibus ho¬

Expanded text:
allis vocatus abbas, invenire gratiam apud Dominum. 1. Inter multiplices aestus et curas pectoris mei, prae multitudine quarum anima mea turbata est valde, fratres de terra longinqua venientes, utipsa me consolata sunt: epistola in ostensione bonae voluntatis, baculus ad sustentandum corpus infirmitatis, fratres qui Deo serviunt in spiritu humilitatis. Omnia suscepimus, omnia placent, omnia pariter cooperantur in bonum. Quod autem voluistis duos de fratribus mitti vobis ad praevidendum locum; communicato cum fratribus consilio, dignum duximus non eos separandos ab invicem, donec plenius in eis formetur Christus, donec ad integrum doceantur praelia Domini. Cum igitur fuerint in schola sancti Spiritus eruditi, cum induti virtute ex alto; tunc demum ad patrem filii revertentur, ut candistis apud nos, praevidete et praeparate eis locum a tumultibus saeculi separatum. Tempus enim prope est, in quo vobis, operante Dei gratia, novos de veteribus ho
Abbreviated transcription (Latin):
di dño. ne padiaris qͦd in te ẽ dissipan ab ĩpus leg̃
eius. Cura ꝓinde dilectissime et desidantissime
pater. etiam in hac dispenfatione inueniri fi-¬
delis dñi seruus et prudens. quatinꝰ et ꝓte faciat
columbina simplicitas. et ꝓ ea quȩ tuȩ quã ma¬
xime fideio sollicitudim credita ẽ. dm̃ tu sponsa
aduersus uenenatas maligni et antiqui serpen¬
tis astutias militet prudentia serpentina: et in u-¬
traq glłificetur ds̃. Multa qͥdem hobco uobis di¬
cere: s non est opꝰ longa epła ubi presens ẽ uiua.¬

Expanded text:
di Domino, ne patiaris, quod in te est, dissipari ab impiis legem di Domino, ne patiaris, quod in te est, dissipari ab impiis legem ejus. Cura proinde, dilectissime et desideratissime pater, etiam in hac dispensatione inveniri fidelis Domini servus et prudens: quatenus et pro te faciat columbina simplicitas, et pro ea, quae tuae quam maximae fidei et sollicitudini credita est, Domini tui sponsa, adversus venenatas maligni et antiqui serpentis astutias militet prudentia serpentina, et in utraque glorificetur Deus. Multa quidem habeo vobis dicere; sed non est opus longa epistola, ubi praesens e
Abbreviated transcription (Latin):
eugemũ nr̃m imimo sitũ p̃uenit in bñdic̾tionib
dulcedinis: parare scilicet lucernã xp̃o suo. et pre¬
mittere uirũ fidelem ad adiutoriũ eiꝰ. et nram quoq
plurunã consolationẽ. Nam cum molesta eẽt ami¬
co amici uocatio. ⁊ absentatio cuiꝰ nimirũ presen¬
tia frui delectabar in dño: iam dunc ut manifeste
uideo cogitabat ip̃se cogitationes pacis ⁊ ñ af-¬
fuc̾tionis et dicebat. Qͦ d ego facio tu nescis mͦ: scies
cui te consolatorem et consiliartũ ordinauit ds̃: et
obserua caute scđm datam tͥ sapĩam. ne forte inter
tam multiplictũ negotioꝵ tumultus. malignoꝵ
fraude circumueniri possit. ut subripiat᷑ ei u̾bũ
tate: uiriliter et prudenter exere qͥ in te ẽ zelum
dei ad glam eiꝰ et saluitem tuã. ⁊ eccłie sc̃e pluri¬
mam utilitatem ut dicere possis et tu qͥa gr̃a
dei in me uacua non fuit. Hactenus quip¬
pe eruditioni multorũ fideliter et utiliter in-¬
stabas cȩlo et teria testib s iam tempus facien¬

Expanded text:
Eugenium nostrum, imo suum, praevenit in benedictionibus dulcedinis, parare scilicet lucernam Christo suo; et praemittere virum fidelem ad adjutorium ejus, et nostram quoque plurimam consolationem. Nam cum molesta esset amico amici vocatio et absentatio, cujus nimirum praesentia frui delectatur in Domino: jam tunc, ut manifeste video, cogitabat ipse cogitationes pacis, et non afflictionis, et 326 dicebat: Quod ego facio, tu nescis modo, scies cui te consolatorem et consiliarium ordinavit Deus, et observa caute secundum datam tibi sapientiam, ne forte inter tam multiplicium negotiorum tumultus malignorum fraude circumveniri possit, ut subripiatur ei verbutate: viriliter et prudenter exerce qui in te est zelum Dei, ad gloriam ejus, et salutem tuam, et Ecclesiae sanctae plurimam utilitatem, ut dicere possis et tu quia gratia Dei in me vacua non fuit . Hactenus quippe eruditioni multorum fideliter et utiliter instabas, coelo et terra testibus; sed jam tempus facien
Abbreviated transcription (Latin):
qui tam copiose preuenisti nos in bñditionibus
dulcediis: ut si qua sunt miscdiȩ uiscera. si qͥd affec̃t¬
onis. si qͥd caritatis. inuenit᷑ in nobis. totum sibi mcri-¬
to uendicet. illustris animi tui tam deuota humilitaᷤ.
humilisq deuotio. Nam et antea exultabã omĩno.
⁊ congͣtulabar zelo bono qũe in te eẽ. frũm nr̃orum
relatione didiceram: s. iam eo amphꝰ si qͥd possum in
dño tuȩ dilectomi me sentio debitorem. quo deuotius ⁊
humilius paruitati nr̃e commendatũ te reddere studu¬
isti. Uñ et sollicitus fu fr̃ib nr̃is indices tui pec̾toris
legere littãs plenas deuotȩ affec̃tionis. plenas pietatis
et gĩx : bñdic̃tionem qͦ quam destinaueras. exhibere:⁊
preciꝑe sicut rogasti in memoriam tui c tuoꝵs ipsis in
uasis missarum sollemnia celebrari. Faciat te ds in ma¬
gna domo sua uas ĩ honoremut de te quoq nos rmĩ tui
opum testimonio qͦd plurimũ desideramꝰ meream᷑ au¬

Expanded text:
ionibus dulcedinis: ut si qua misericordiae viscera, si quid affectionis, si quid charitatis invenitur in nobis, totum sibi merito vindicet illustris animi tui tam devota humilitas, humilisque devotio. Nam et antea exsultabam omnino, et gratulabar zelo bono, quem in te esse fratrum nostrorum relatione 332 didiceram: sed jam eo amplius, si quid possum in Domino, tuae dilectioni me sentio debitorem, quo devotius et humilius parvitati nostrae commendatum te reddere studuisti. Unde et sollicitus fui fratribus nostris indices tui pectoris legere litteras, plenas devotae affectionis, plenas pietatis et gratiae; benedictionem quoque, quam destinaveras, exhibere; et praecipere, sicut rogasti, in memoriam tui et tuorum, ipsis in vasis Missarum solemnia celebrari. Faciat te Deus in magna domo sua vas in honorem, ut de te quoque nos charissimi tui operum testimonio, quod plurimum desideramus, mereamur au
Abbreviated transcription (Latin):
d hoc uos deus in sublimitate posuit.
ut tanto maiori eccłie sue utilitate
uitiatis: quanto mea eminentiori auẽ¬
toritate p̃estis. Alioqtm deponet ille paterfa¬
milias potentes de sede: qui ꝓ accepta potestate
inuenti fuierint stus utilitatib defuisse. Qtian¬
ta sustineat sponsa xp̃i damna in ep̃atu met̾usi
et si nos amplitis horremꝰ quia uicimores sumꝰ:
tam̃ et uos arbitror non laterc. En quantꝰ lupꝰ
illud ouile xp̃i tum insiduis. tum manifestis
aͦsultib cotidie molitur irrumꝑe. et disꝑdere
oues.xp̃i sanguine congregatas. Idq non
ab heri et nudius tercius. s ex quo adhuc fu̾at
lupicellus. noncessat illũ dñicum gregem qͥb
pot̾ uirib infestare et uastare rapinis. incendi¬
is. homicidus. Ego itaqꝙ in me est demonstro
lupũ. instigo canes: iam quid int̾ sit ur̃a uos
uideritis: meũ non est docere doctores Ad .R.¬

Expanded text:
d hoc vos Deus in sublimitate posuit, d hoc vos Deus in sublimitate posuit, ut tanto majori Ecclesiae suae utilitati vivatis, quanto in ea eminentiori auctoritate praeestis. Alioquin deponet ille 226 Paterfamilias potentes de sede, qui pro accepta potestate inventi fuerint suis utilitatibus defuisse. Quanta sustineat sponsa Christi damna in episcopatu Metensi, etsi nos amplius horremus, quia viciniores sumus, tamen et vos arbitror non latere. En quantus lupus illud ovile Christi tum insidiis, tum manifestis assultibus quotidie molitur irrumpere, et disperdere oves Christi sanguine congregatas. Idque non ab heri et nudiustertius, sed ex quo adhuc fuerat lupicellus, non cessat illum dominicum gregem quibus potest viribus infestare, et vastare rapinis, incendiis, homicidiis. Ego itaque, quod in me est, demonstro lupum, instigo canes: jam quid intersit vestra, vos videritis; meum non est docere doctores.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dicit dicere pudor. qͥd puiblica fama de eo dic̃:
immo infamatio celebrima diuulgauit. Et qͥd
dicam: Gristis est anima mea usq ad fugom.
Et iam forsitan atifugissem. nisi me retinuiss
consolationis spes. quã de uiscerib uris expecto:
Uolebam scribere ꝑ ordinem ꝑlacrimabilem mi¬
serie nr̃e hystoriam. s p̃tristicia languet mantis.
senstis hebescit. horret lingua eloqui malignissi¬
mam fraudẽ. s subreptionẽ. s circũuentionẽ.
s temeritatẽ. s ꝑfidiam. Quid gͦ : filius tuus
pontius archidiacon. qui et in hac causa con¬
stanter fideliterq se habuit. cuncta tibi pa¬
ter narrabit. & qͥa factum doleamꝰ. et quiã
fatiendũ flagitemꝰ. ipsi crede tanqtiã michi.
Ego autẽ hoc unum ut parturiens eloquor:
nͥistra tã scelerato tam q temerario ausu de¬
ficiant ut me ipsum nunc sentio. deficiet in
dolore uita mea⁊ aimi mei ingemitibus.

Expanded text:
interdicit dicere pudor quod publica fama de eo dicit, interdicit dicere pudor quod publica fama de eo dicit, imo infamatio celeberrima divulgavit. Et quid dicam? Tristis est anima mea usque ad fugam. Et jam forsitan fugissem, nisi me retinuisset consolationis spes, quam de visceribus vestris exspecto. Volebam scribere per ordinem perlacrymabilem miseriae nostrae historiam: sed prae tristitia languet manus, sensus hebescit, horret lingua eloqui malignam fraudem, sed subreptionem, sed circumventionem, sed temeritatem, sed perfidiam. Quid ergo? Filius tuus Pontius archidiaconus, qui et in hac causa constanter fideliterque se habuit, cuncta tibi, Pater, narrabit, et quid factum doleamus, et quid faciendum flagitemus. Ipsi crede tanquam mihi. Ego autem hoc unum ut parturiens loquor: nisi isti a tam scelerato tamque temerario ausu deficiant, ut me ipsum nunc sentio, deficiet in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus.
Abbreviated transcription (Latin):
lementissime pater. nonne p̃cipiendo pre¬
cepisti in linguonensi eccłia ꝑsonam eli¬
gi religiosam.atq idoneam. et ad consi¬
lium ptieri tui: Nonne dñs lugdtñsis hoc man¬
datum ex apłico ore tuo p̃sens excepit. tam fidelit̃
Cexecuturũ quam firmiter iniunctũ atq freqñter
inculcatũ : Nonne deniq et spopondit: Quid
gͦ uisum est ei mutare uoluisse. ꝙ utilissime et con¬
sultissime statutũ fuerat. alitidq sua p̃sumptiõe
moliriꝙ. non conuemebat in ur̃e ipsitis maiestatis
contẽptũ. et in nr̃e pusillanimitatis scandalum ͤ
Qtiomͦ non erubuit bonꝰ illeuir ap̃se est et non in¬
tientri. temptans imponere tam indignum iugũ
ceruicib tam numerose multitudinis religiosorum
seruorũ tuorũ adt̾sus statutũ tuũ. et ꝓmissũ scicm ͤ
Inquire pat̃ in quire diligent̃. quale homo ille cui
festinat manũ imponere testimonium habeat. et
ab his qui ꝓpe sunt et ab hio qui longe. Miehi eñ

Expanded text:
lementissime Pater, nonne praecipiendo praecepisti in Lingonensi Ecclesia personam eligi religiosam atque idoneam, et ad consilium pueri tui? Nonne dominus Lugdunensis hoc ipsum mandatum ex apostolico ore tuo praesens excepit tam fideliter exsecuturum, quam firmiter injunctum, ac frequenter inculcatum nonne denique et spopondit! Quid ergo visum est ei, mutare voluisse quod utilissime et consultissime statutum fuerat, aliudque sua praesumptione moliri quod non conveniebat, in vestrae ipsius Majestatis contemptum, et in nostrae pusillanimitatis scandalum? Quomodo non erubuit bonus ille vir apud se Est et Non inveniri, tentans imponere tam indignum jugum cervicibus tam numerosae multitudinis religiosorum virorum servorum tuorum adversus statutum tuum et promissum suum? Inquire, Pater, inquire diligenter, quale homo ille, cui festinat manum imponere, testimonium habeat, et ab his qui prope sunt et ab his qui longe. Mihi enim
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ iudicrũ gͣue his iqui p̃sunt. si ñ eciã ꝓdẽe laborañ
et e contra qͥ bene ministrauĩt gͣaum bonũ acquirit.
Tu gͦ dilec̾tissime et desidãntissime añe declina obsecro
magis ac magis a malo ⁊ fac bonum: nec inuenia¬
ris inxͥ hereditate querens que tua sunt. s memoresto
semꝑ aplici illiꝰ nich intulimꝰ in hunc mundũ. haud
dubium qͥa nec qͥcqͣm aufẽmꝰ. Quã obiem eã quȩ im¬

Expanded text:
rant: et econtra, qui bene ministraverit, gradum bonum acquiret . Tu ergo, dilectissime et desideratissime domine, declina, obsecro, magis ac magis a malo, et fac bonum: nec inveniaris in Christi haereditate quaerens quae tua sunt, sed memor esto semper apostolici illius, Nihil intulimus in hunc mundum, haud dubium quia nec quidquam auferemus . Quamobrem eam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
bontis odor xp̃i est in om̃iloco. Nam ut taceam
de uobis qui p̃sentes cominꝰ ꝑcipitis fraglantiam.
tanta ad uos usq qui longe absumus exstudiis eiꝰ
bonis ꝑuenit huius suauissime resꝑsionis ubtas:
ut nob̃certissime fiat odor uitȩ ad uitam. Putoꝙ
et incelestib id iam ꝑsenserint. in odorem suauitatis:
et quadã solito festiuiori exultatione decantent. Quȩ

Expanded text:
bonus odor Christi est in omni loco. Nam ut taceam bonus odor Christi est in omni loco. Nam ut taceam de vobis, qui præsentes comminus perciptis fragrantiam, tanta ad nos usque, qui longe absumus, ex studiis ejus bonis pervenit hujus suavissimæ respersionis ubertas, ut nobis certissime fiat ODOR VITÆ AD VITAM. Puto quod et in cælestibus jam persenserint odorem suavitatis, et quadam solito festiviori exsultatione decantent : QUÆ
Abbreviated transcription (Latin):
quit. tunc fortior stim. S et lib̾n̾t głatur in
qͥdẽ sic astruimus exempł. ut ꝓbemus et ocu¬
lis. dum inte pat̃ mamfestũ sit nobisꝙ. dieit᷑.
Cuius quippe et si homo exterior corrumpitur:
s int̾ior renouatur de die indiem. Unde et enĩ
tantus ardor innouandi ordinis: nisi ex reno¬
sic arbor bona. f.b. facit. Primi et purissimi fruc¬
tus tui. S quȩnã arbor hõs ꝓtulit: nisi puri¬
tas cordis: Auoquin qñ impurꝰ animꝰ tanto stu¬
dio regulȩ inquireret. eligeretq puritatẽ: Nec
de turbido fontȩ studio regłe inquireret. elige¬
retq puritatẽ: Nec de turbido fonte limpidus
emanat riuus: nec de sordida mente munda co¬
gicõ. Intus est ꝓculdubio intus estꝙ delectat: et
ex illa plenitudine intrinseca. erũpit totũ ꝙ foris
exuberat: atq in m̃te fulget ꝙ sic placet inopere.
Sequimini filii patrem: imitatores eiꝰ estote sicut

Expanded text:
quit, TUNC FORTIOR SUM. Sed et libenter gloriatur in quit, TUNC FORTIOR SUM. Sed et libenter gloriatur in uidem sic astruimus exemplis, ut probemus et oculis, dum in te, pater, manifestum fit nobis quod dicitur: cujus quippe et si homo exterior corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Unde etenim tantus ardor innovandi ordinis, nisi ex renosic arbor bona fructus bonos facit . Primi et purissimi fructus tui. Sed quaenam arbor hos protulit: nisi puritas cordis? Alioquin quando impurus animus tanto studio Regulae inquireret eligeretque puritatem? Nec us tanto studio Regulæ inquireret eligeretque puritatem ? Nec de turbido fonte limpidus emanat rivus, nec de sordida mente munda cogitatio. Intus est procul dubio, intus est quod delectat, et ex illa plenitudine intrinseca erumpit totum, quod foris exuberat, atque in mente fulget, quod sic placet in opere. Sequimini, filii patrem : imitatores ejus estote, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ibi et currere desinis. Ubi gͦ non currere: ibi
et deficere incipis. Hinc plane colligitur: qͥa
nolle ꝓficere non nisi deficere est. Uidt scalã
iacob. et in scala angłos. ubi nullꝰ residens.
nullus sabsistens apparuit. S tiel ascen¬
dere. uł descendere uidebantur untuersi:
quatinus palã daret᷑ indelligi int̾ ꝓfectũ
et defcctum in hoc statu mortalis uite i¬
chil mediũ inueniri: s quomͦ ipsũ corpus
ur̃m continue aut crescere constat aut
decrescere: sic necẽe sit et spm̃ aut ꝓficere
semꝑ aut deficere. Inter est tam̃ꝙ. nequa¬
quã iuxta ordinẽ corporaliũ uicissitudinũ
ctiã sp̃s sua uł incrementa capit: uł patit᷑
detrim̃ta. Nam semꝑ in robusto et uegeto
corpore animꝰ mollior. atq tepidior iacet: et
rursum in corpore debili et infirmo fortior
iuget ꝓmptiorq sp̃s. Quod se uciq in se exꝑ¬
tum contestans apłs: quando in firmor in¬

Expanded text:
ibi et currere desinis ; ubi vero non currere, ibi ibi et currere desinis ; ubi vero non currere, ibi et deficere incipis. Hinc plane colligitur, quia nolle proficere, non nisi deficere est. Vidit scalam Jacob, et in scala angelos, ubi nullus residens, nullus subsistens apparuit, sed vel ascendere, vel descendere videbantur universi, quatenus palam daretur intelligi, inter profectum et defectum in hoc statu mortalis vitæ nihil medium inveniri, sed quomodo ipsum corpus nostrum continue aut crescere constat, aut decrescere, sic necesse sit et spiritum aut proficere semper, aut deficere. Interest tamen, quod nequaquam juxta ordinem corporalium vicissitudinum etiam spiritus sua vel incrementa capit, vel paritur detrimenta. Nam semper in robusto et vegeto corpore animus mollior atque tepidior jacet, et rursum in corpore debili et infirmo fortior viget promptiorque spiritus. Quod se utique in se expertum contestans Apostolus : QUANDO INFIRMOR, in
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾satus est. nũquã stetit. Et qͥ. teste scͥptura.
ꝑtransiit benefaciendo et sanando om̃s.ꝑtran¬
siit autẽ sicut ñ infructuose. ita non remisse. ñ
pigre. nonlento gressu. s quẽ admodũ itẽ de ip̃o
scͥptum est exulcauit ut gigas ad curendã uiam
Forro currentẽ non app̃hend̃. qui et ipse parit̾
non currit. Et qͥd ꝓdest xp̃msequi: si non contin¬
gat consequi: Idco paulꝰ aiebat. Sic currite:
ut comp̃hendatis. Ibi fige tuxp̃iane tuicursus
ꝓfectusq metã: ubi xp̃c posuit suam. factus
est inquit obediens usq ad mortẽ. Quantũlibet
ergo cuctirreris. siusq ad mortẽ non ꝑuenis:
brauiũ non apprehendis. Brauiũ: xp̃c est.
Quod si illo currente. tu gradũ sistis: non xp̃o
appropias s te mag̃ elongas: cim̃dũq cibi
est ꝙ ait dauid. ecce qui elongant .s. a .t. dnẽ
ꝑibunt. Itaq si ꝓficere. currere est: ubi ꝓfic̾e

Expanded text:
CONVERSATUS EST, numquam stetit. Et quidem, teste Scriptura, CONVERSATUS EST, numquam stetit. Et quidem, teste Scriptura, PERTRANSIIT BENEFACIENDO ET SANANDO OMNES. Pertransiit autem, sicut non infructuose, ita non remisse, non pigre, non lento gressu, sed, quemadmodum item de ipso scriptum est : EXSULTAVIT UT GIGAS AD CURRENDAM VIAM. Porro currentem non apprehendit, qui et ipse pariter non currit. Et quid prodest Christum sequi, si non contingat consequi ? Ideo Paulus aiebat : SIC CURRITE UT COMPREHENDATIS. Ibi fige tu, christiane, tui cursus profectusque metam, ubi Christus posuit suam. FACTUS est, inquit, OBŒDIENS USQUE AD MORTEM. Quantumlibet ergo cucurreris, si usque ad mortem non perveneris, bravium non apprehendis. Bravium Christus est. Quod si, illo currente, tu gradum sistis, non Christo appropias, sed te magis elongas, timendumque tibi est quod ait David : ECCE QUI ELONGANT SE A TE, Domine, PERIBUNT. Itaque si proficere currere est, ubi proficere,
Abbreviated transcription (Latin):
longũ cẽ constat inꝑtinaci uoluntate: ita ut
sinũquã moreretur. nũqtĩa uelle peccare de¬
sinet. immo semꝑ uiuere uellet. ut semꝑ pecca¬
re poss. Proinde pot̃et de isto ꝑcontrarium
multorũ immo om̃iũ t̃ꝑorũ receꝑit uicẽ: qui
nullo tꝑ̃e bonam uoluerit mutare intentionẽ.
taq indefessũ ꝓficiendi studium. et iugis co¬
natꝰ ad ꝑfectionem: ꝑfectio reputatur. Quod
si studẽ ꝑfectioni eẽ ꝑfectum est: ꝓfecto nolle
ꝓficere defic̾e est. Ubigͦ stint qui dicere solent.
sufficit nob̾. nolumꝰ cẽ meliores quã patres
nr̃i: Omonache: non tus ꝓficere: Non. Uis
gͦ deficere: Nequiaquã. Quid gͥ: Sic michi
inquis uolo tutiere: et manere inquo ꝑueni:
Nec peior fieri patior: nec melior cupio. hoc gͦ
uis: ꝙ eẽ non potest. Quid em̃ stat in hoc scło :
Et certe de homine specialit᷑ dictũ est. fugit
q auctor. quã diti in terris uisus est. et cũ hominib

Expanded text:
longum esse constat in pertinaci voluntate, ita ut, longum esse constat in pertinaci voluntate, ita ut, si numquam moreretur, numquam velle peccare desineret, immo semper vivere vellet, ut semper peccare posset. Proinde potest et de isto per contrarium multorum, immo omnium temporum receperit vicem, qui nullo tempore malam voluerit mutare intentionem. Itaque indefessum proficiendi studium, et jugis conatus ad perfectionem, perfectio reputatur. Quod si studere perfectioni esse perfectum est, profecto nolle proficere deficere est. Ubi ergo sunt qui dicere solent : « Sufficit nobis, nolumus esse meliores quam patres nostri ? » O monache, non vis proficere ? Non. Vis igitur deficere ? Nequaquam. Quid ergo ? Sic mihi, inquis, volo vivere, et manere in quo perveni ; nec peior fieri patior, nec melior cupio. Hoc ergo vis, quod esse non potest. Quid enim stat in hoc sæculo ? Et certe de homine specialiter dictum est : FUGIque auctor, quamdiu IN TERRIS VISUS EST ET CUM HOMINIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore non clauditur. Unde est illud. Caritas
arbitratur se comp̃hendisse. numquã dicit satis
est: s semꝑesurit. sititq iustitiã. ita ut si semꝑ¬
tatieret. semꝑ quantũ in se est iustior ẽẽ conden¬
deret. semꝑ de bono in melitis ꝓficere. totis ui¬
rib conarctur. Non enimad annum uł ad
tp̃s instar m̾cennarii: s met̃num diumo se
mancipat famulatui. Audi demq uocẽ itisti.
iusticia eius manet non aliquanto tꝑ̃e: s in scł̃m
scłi. Sempit̃na itaq iustiestiries: sempit̾nã meit¬
iudicatur tam̃ ex plesse tꝑ̃a multa ꝓuirtutis
ꝑpetuitate. Quorũ deniq patet tẽporis bre¬
uitas bonorũ p̃iudicet ꝓpetue deuotioni. que
ꝑtinacem rȩꝓborũ maliciam excusare non suf¬
ficit. Ob hoc enĩ ꝓctildubio inflexibilis et ob¬
stinate mentis punit᷑ et̃nalit̃ malũ. licet tẽ¬
poralit̾ ꝑpetratũ:. quia ꝙ b̃ue fuit tꝑ̃e uł opere.

Expanded text:
tempore non clauditur. Unde est illud : CARITAS tempore non clauditur. Unde est illud : CARITAS arbitratur se comprehendisse ; numquam, dicit : « Satis est », sed semper esurit sititque justitiam, ita ut si semper viveret, semper, quantum in se est, justior esse contenderet, semper de bono in melius proficere totis viribus conaretur. Non enim ad annum vel ad tempus, instar mercenarii, sed in æternum divino se mancipat famulatui. Audi denique vocem justi : JUSTITIA AJUS MANET, non aliquanto tempore, sed in SÆCULUM SÆCULI. Sempiterna itaque justi esuries sempiternam mere tempore, judicatur tamen explesse tempora multa pro virtutis perpetuitate. Quomodo denique temporis brevitas bonorum præjudicet perpetuæ devotioni, quæ pertinacem reproborum malitiam excusare non sufficit ? Ob hoc enim procul dubio inflexibilis et obstinatæ mentis punitur æternaliter malum, licet temporaliter perpetratum, quia quod breve fuit tempore vel opere,
Abbreviated transcription (Latin):
metuat uet̾ams domicilii ruinas. qui fabricam
sꝑitalẽ uidet indies insublime consurgere: ꝓficẽ
inet̃nitatem: Certꝰ namq est si terrestris domus
ista dissoluitur. ꝗ edificationẽ ħt ex deo domum
non manu factã et̃nam incȩlis. S dicet aliquis.
Quid si morte p̃uentꝰ fuerit. homo: nec dt̃ uidł sꝑi¬
tali edificatio consũmato : ꝑfectus quippe non
habet quo ꝑficiat. Et qui ꝓficit: eo ipso quo ꝓfi¬
cit. ꝑ fectus non c̃ẽ conuincit᷑. Est ꝙ scctiri de illo
plectitur. Quomͦꝰ eñi non expleuit omĩa tꝑ̃a: qui
transiit adȩt̾nitatẽ: Quanta sane tꝑ̃a nonlon¬
geuitate s longanimitate. hoc est non annorũ
serie uł dierum numero. s mentis deuotione.
et in extinguibili semꝑ ꝓficiendi desiderio ꝑ¬
currẽ potuit: tanta sibi inmeritis non inme¬
rito uendicauit. Retinet quippe uirtute: qd̾
amisit intẽpore. Porro uera uirtus finẽ nescit:

Expanded text:
metuat veterani domicilii ruinas, qui fabricam metuat veterani domicilii ruinas, qui fabricam spiritualem videt in dies in sublime consurgere, proficere in æternitatem ? Certus namque est, si terrestris domus ista dissolvitur, quod ædificationem habet ex Deo, domum non manufactam, æternam in cælis. Sed dicet aliquis : « Quid si morte præventus fuerit homo, necdum videlicet spiritali ædificio consummato ? » Perfectus quippe non habet quo proficiat, et qui proficit, eo ipso quo proficit, perfectus non esse convincitur. Est quod securi de illo plectitur. Quomodo enim non explevit omnia tempora, qui transiit ad æternitatem ? Quanta sane tempora non longævitate, sed longanimitate, hoc est non annorum serie vel dierum numero, sed mentis devotione et inexstinguibili semper proficiendi desiderio percurrere potuit, tanta sibi in meritis non immerito vindicavit. Retinet quippe virtute quod amisit in tempore. Porro vera virtus finem nescit,
Abbreviated transcription (Latin):
inte pater exꝑior. qͦd in sacris litteris legisse me
memini: cũ consũmatus fuerit homo. tunc inei¬
pit. Iam seni requies. iam corona debebatur em̃ito.
et ecce tanquã nouts in xp̃o miles. noua int̾im tͥ
excitas bella ꝓuocas adu̾sarium. et rẽ fortium
p̃sumis fessus senex: dũ ad it̾andũ c̾tam̃ antiquũ
hostem etiã quodã modo inuitum compelł. Om̃
beneficia relmquis. s nagogas sathane id est cellu¬
las extra cenobium inquib tres uł quattior fr̃s
sine ordine. sine disciplina. habitare solent destru¬
is. feminas a monasterio arces.cetisq pietatis ac
discipline bonis studiosius iniigilas solito: qͥd
aliud pͥmus et maximus ille pecrator nͥ uidebit
cu incius confusione. et tua consolatiõe cantabis
Uineit annos ãiꝰ. et frigente iam corpore. scm incorde
desiderium. arcub q fatiscentib durat tamen in¬
columis ꝓpositi uigor: nec sentit rugose carnis in¬
firma. sp̃c ꝓmptus. Nec mirum. Ut quid enim

Expanded text:
in te, Pater, experior quod in sacris Litteris legisse me memini: Cum consummatus fuerit homo, tunc incipit . Jam seni requies, jam corona debebatur emerito: et ecce tanquam novus in Christo miles, nova iterum tibi excitas bella, provocas adversarium; et rem fortium praesumis fessus senex, dum ad iterandum certamen, antiquum hostem, etiam quodammodo invitum compellis. Enlesiastica beneficia relinquis; synagogas Satanae, id est cellulas extra coenobium, in quibus tres, vel quatuor fratres sine ordine, sine disciplina habitare solent, destruis; feminas a monasterio arces, caeterisque pietatis ac disciplinae bonis studiosius invigilas solito: quid aliud primus et maximus ille peccator, nisi videbit tu in ejus confusione et tua consolatione cantabis Vincit annos animus et, frigente jam corpore, sanctum in corde desiderium, artubusque fatiscentibus, durat tamen incolumis propositi vigor, nec sentit rugosæ carnis infirma spiritus promptus. Nec mirum. Ut quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. Scͥpta ailec̾tionis tũe eo affec̃tu suscepimꝰ:
qͦ semꝑ apud nos in bñdictione ẽ. memoria ur̃a.
Nce sane egere nos creamꝰ humane gõȩ u̾bis aut
tatis quã sincere diligamꝰ uos. ⁊ diligam᷑ a uobis.
Ille inquam sp̃c. ꝑ quem et diffundit᷑ caritas ista

Expanded text:
scepimus, quo semper apud nos est in benedictione memoria vestra. Nec sane egere vos credimus humanae gratiae verbis, aut tatis, quam sincere et diligamus vos et diligamur a vobis; ille, inq
Abbreviated transcription (Latin):
dium: et luctus nr̃ uersus incytharam est. hyem¬
ps transit. ymb̃ abiit et recessit. flores apparue¬
runt in terra nr̃a: tempꝰ pticationis aduenit.
Amputatũ est sarm̃tum inutile: putre m̃brũ.
Ile ille iniquus qui peccare fecit isrł. morte ab
sortus est: et traductus inuentrẽ inferi. fecerat
inferno fedus inierat. Ideoq uirta ezcchielẽ.
factus est ꝑditio: et non subsistit inet̃num. Aliꝰ
quoq om̃ium sicut maximus ita et pessimus
inimicus. abscisus nichilominꝰ est. Et is erat
unꝰ ex amicis eccłie: s ilł de quib solet queriet
ꝓpe est ut reu̾tar ad frs̃ meos siuita comes fuerit:
ꝑtios sicut intñdo transiturus. Int̃im cõm̃do me

Expanded text:
dium, & luctus noster versus in citharam est. Hyemdium, & luctus noster versus in citharam est. Hyems transiit, imber abiit, & recessit. Flores apparuerunt in terra nostra, tempus putationis aduenit. Amputatum est sarmentum inutile, putre membrum. Isorptus est, traductus in ventrem inferi. Fecerat inferno foedus inierat . Ideoque, juxta Ezechielem, factus est perditio, et non subsistit in aeternum. Alius quoque omnium sicut maximus, ita et pessimus inimicus, abscisus nihilominus est. Et is erat unus ex amicis Ecclesiae, sed illis de quibus solet queri et Prope est, vt reuertar ad fratres meos: si vita comes fuerit, per vos, sicut intendo, transiturus. Interim commendo me
Abbreviated transcription (Latin):
omino et patri reuerentissimo. P. cluñ
ex alto obone uir. quia uisitasti me interra aliena:
telligens sr.e. et patiꝑem. Absens eram et absens etiã
longo cꝑ̃c: et recordatus es nominis mei.homomag¬
nus occupatus inmagnis. Benedictus sẽs angłs
tutis: qui pio pectori tuo id suggessit. Benedictus
deus nr̃: qui ꝑsuasit. En teneo unde głier ap̃ ex¬
trancos litteras tuas: et illas litt̃as inquib tuam
mͥ anmã effudisti. Glior ꝙ me habcas non modo
inmemoria: s ingrã. Głior pͥuilegio amoris tus:
refectus ĩũ de abundantia suauitatis pectoritui
Non solũ autẽ s et gloriorintribulationib: siqͣs
dignꝰ habituo sum ꝓeccłia pati. Nec plane gloria
mea et exaltans caput meum. eccłie triumphus.
Nam si socii fuimus laboris:erimus et consolati¬
onis. Collaborandum fuit et compaciendum
matri: ne et de nob̃ quereretur dicens. Qui iux¬
qui dedit ei uictoriã. honestauit eam in laborib:
et compleuit labores illius. Gristicia nr̃a in gau¬

Expanded text:
omino et Patri reverendissimo PETRO Clunex alto, o bone vir, quia visitasti me in terra aliena, telligens super egenum et pauperem. Absens eram, et absens jam longo tempore, et recordatus es nominis mei, homo magnus, occupatus in magnis. Benedictus sanctus angelus tuus, qui pio pectori tuo id suggessit. BenedDeus noster, qui persuasit. En teneo vnde glorier apud extraneos, literas tuas: & illas literas, in quibus tuam mihi animam effudisti. Glorior, quod me habeas non modo in memoria, sed & in gratia. Glorior, priuilegio amoris tui. Refectus sum de abundantia suauitatis pectoris tui. Non solum autem, sed & glorior in tribulationibus: si quas dignus habitus sum pro Ecclesia pati. Hæc plane gloria mea, & exaltans caput meum, ecclesiæ triumphus. Nam si socij fuimus laboris, erimus & consolationis. Collaborandum fuit, & compatiendum matri, & ne de nobis quereretur dicens, Qui iuxqui dedit ei victoriam, honestauit eam in laboribus, & compleuit labores illius. Tristitia nostra in gau
Abbreviated transcription (Latin):
to aũ u̾bo illo qͦd tam ardent̃ ascendit in cor
tuum. respondebit tͥ ex parte nr̃a. suilłmus
tuus. tuus in quam et specialit̃ tuus in uisceri¬
bus iħu xp̃i. Posui enim u̾ba mea in ore eiꝰ.
et ip̃m audies tanquã me in negotio isto.
Heu auellor. abripior. ñ licet ultra. Aduo¬
cat diei malicia. reuocat turba suꝑ uenienti¬
um.⁊ epłam potiꝰ rumpunt quã finiunt.
S nunqͥd quia faciunt ut paucis scͥbam. fa¬
cere poterunt ut parum diligam: Ac̾tum
excludunt a me ñ affec̾tum. ille semꝑ decũ
ẽ. qui sin uris ẽ. ⁊ tecum erit quamdiu fuerit.
om̃i mͥ amicicie iure colende. pie ac reueren¬
tissime pater.

Expanded text:
to autem verbo illo quod tam ardenter ascendit in cor to autem verbo illo quod tam ardenter ascendit in cor tuum, respondebit tibi ex parte nostra Guillelmus tuus, tuus inquam, et specialiter tuus in visceribus Jesu Christi. Posui enim verba mea in ore eius, et ipsum audies tanquam me in negocio isto. Heu, auellor, abripior, non licet vltra. Auocat diei malitia, reuocat turba superuenientium, et epistolam potius rumpunt quam finiunt. Sed nunquid quia faciunt vt paucis scribam, facere poterunt vt parum diligam? Actum excludunt a me non affectum: ille semper tecum est, qui sui iuris est: et tecum erit quandiu fuerit, omni mihi amicitia colende, pie, ac reuerendissime pater.
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: qui pio pec̾tori tuo id suggessit. Bñdi¬
ctus ds̃ ñr qui ꝑsuasit. Glorior pͥulegio amo¬
ris tini. Refectus sum ꝑ carissimum frẽm
nr̃m. filium tuũ suilłmũ: de abundantia
suauitatis pectoris tui. Refec̾tus sũ ꝑ nunti
um tuum. refectus sum ꝑlateras tuas. refe¬
c̃tus sum ꝑ om̃s qui a te usq: ad nos uł ꝑ noᷤ
euadere possunt. Utmã mͥ datũ eẽt desuꝑ
hec dicere ñ dietare. ut me potius loquens
quam scͥbens aꝑire ualerem. ꝓcerto aceptior
ee̾t sermo uiuus quam scͥptus. efficacior lin¬
gua quam littera. Oculi quippe loquentis
fidem face̾nt dictis.⁊ melius affec̾tum uultꝰ
expͥmet. quam digitus. S qͥa illud absens ꝑ¬
me ñ possum. ꝑ literas que scđm in huiꝰmodi
locum obtinent. satisfacio quantum possum.
Nuncium tuũ cum magna exultatione ui¬
dimus.⁊ negotium tuum quantũcumq po¬
tuimus muniuimꝰ ad dñm papam. De secre¬

Expanded text:
tuus, qui pio pectori tuo id suggessit. Benedituus, qui pio pectori tuo id suggessit. Benedictus Deus noster qui persuasit. Glorior priuilegio amoris tui. Refectus sum per charissimum fratrem nostrum filium tuum Guilielmum de abundantia sum tuum, refectus sum per litteras tuas, refectus sum per omnes qui a te usque ad nos, vel per nos evadere possunt. 2. Utinam mihi datum esset desuper haec dicere, non dictare, ut me potius loquens, quam scribens aperire valerem! Pro certo acceptior esset sermo vivus quam scriptus, efficacior lingua quam littera. Oculi quippe loquentis fidem facerent dictis, et melius affectum vultus exprimeret, quam digitus. Sed qme non possum, per literas quae secundum in huiusmodi locum obtinent, satisfacio quantum possum. Nuncium tuum cum magna exultatione vidimus, et negocium tuum quantumcunque potuimus muniuimus ad Dominum Papam . De secre
Abbreviated transcription (Latin):
immo affec̾tiones cordis ur̃i. tam libenter
suscepi. quã specialit̃ et diligo uos. ⁊ diligor
a uobis. Inde ẽ. quod auditis tribulatiomi¬
bus ur̃iseas ñ solum meas feci. s et inueni.
quia ñ possum te dolente ñ dolere dulcissime
pat̃. nec nͥ molestus et anxius. tuaᷤᷤ molestias
et anxietates audire. Tangit ⁊ angit cor me-¬
um quicqͥd tuum exasꝑat. & qͥcqͥd illud sit qͦd
te ꝑsequit᷑. ñ solum te ꝑsequit᷑ s me tecum.
Quicqͥo enĩ gr̃e et dilec̾tionis impendere
sibi possunt absentes amici. puto ⁊ me de¬
bere tͥ. et mͥ deberi ate. Audax sum sed ñ
mendax. & in hanc audaciam me compu¬
lit tue sublimitatis dignatio. Quando eñĩ
id p̃sumerem ego. quando tantam tantillꝰ
et a tanto grãm sꝑare auderem: Et si ego
ribuere i pocero. ñ ẽ mortuus retͥbutor m̃s.
quia dñs retͥbuet ꝓ me. Dñs inqũa. in quo
et ꝓ quo tanta nos deuotione complecteris.
tanta stͥngis affectione. Bñdic̾tus sc̃s angłs

Expanded text:
immo affectiones cordis vestri tam libenter suscepi, quam specialiter et diligo vos, et diligor a vobis. Inde est quod auditis tribulationibus vestris, eas non solum meas feci, sed et inueni: quia non possum te dolente non dolere, dulcissime pater, nec nisi molestus et anxius tuas molestias et anxietates audire. Tangit et angit cor meum quicquid tuum exasperat: et quicquid illud sit quod te persequitur, non solum te persequitur, sed me tecum. Quicquid enim gratiae et dilectionis impendere sibi possunt absentes amici, puto et me debere tibi, et mihi deberi a te. Audax sum, sed non mendax, et in hanc audaciam me compulit tuae sublimitatis dignatio. Quando enim id praesumerem ego? quando tantam tantillus, et a tanto gratiam sperare auderem? Et si ego retribuere non potero, non est mortuus retributor meus, quia Dominus retribuet pro me. Dominus, inquam, in quo et pro quo tanta nos deuotione complecteris, tanta stringis affectione. Benedictus sanctus angelus
Abbreviated transcription (Latin):
dtibio reqtretur: quitires furtiuas tã
norie ne statim corrueret. ministrauert̃.
Clamat contra eorum capita sanguis scõꝵ
de terra. quorum animȩ inmanudei
sunt. et iam non tanget eos tormentũ
maliciȩ. Uerun tamen uiscera mea
erant. effusa stint. non recipio de tier¬
bis consolationem. Et si possent ẽẽ qͥ¬
licunq solatio sitie remedio. deficiunt
tamen p̃dolore. merore precluduntur.
interrumpuntur singultib. Unum
tamen ipsumq extremum. quod utiq
magis scribere quam proloqui possũ.
adhuc auidite. uel potius legite. Si
adhuc steterit. ꝓhdolor uerendum ne
ipsitis status. uester sit castis: dum quic¬
quid adiecerit ut pote mala arbor q̃
non potest insi malos fructus facere.
non illis iam s tiobis merito impute

Expanded text:
dubio requiretur, qui vires furtivas tam dubio requiretur, qui vires furtivas tam noxiae Clamat contra eorum capita sanguis sanctorum de terra, quorum animae in manu Dei sunt, et non tanget eos tormentum malitiae. Verumtamen viscera mea erant: effusa sunt; non recipio de verbis consolationem. Etsi possent esse qualicumque solatio sive 250 remedio, deficiunt tamen prae dolore, moerore praecluduntur, interrumpuntur singultibus. Unum tamen ipsumque extremum, quod utique magis scribere, quam proloqui possum, adhuc audite, vel potius legite. Si adhuc steterit, proh dolor! verendum, ne ipsius status sit vester casus, dum quidquid adjecerit, utpote mala arbor, quae non potest nisi malos fructus facere , non illi jam, sed vobis merito impute
Abbreviated transcription (Latin):
p̃decessori tir̃o. paulum loquor. qui aiebat:
atiferte malum ex uobis: Itaq misere¬
mim illis: et non p̃iudicet iniquitas soc¬
leratorum. iusticie innocentium. Hoc di¬
co quia causa est eis ctim eduensib inp̃¬
sentia tir̃e maiestatis: et timent ne no¬
ocat sibi iniquitas aliorum. Sane id pre¬
cipue obsecramus. ut concordie et paci
ipsorũ oꝑam detis: utrisq siquidem bene
tioltmus:atq ita utrisq credimus expe¬
desperata furit. Otirrit ad laque¬
um homo ꝑditionis: et debitam
iamolim inse sententiam damnationis
accelerat. Uel nunc marifesta sunt pec¬
cata eius precedentia ad iudicium. Anti¬
cipat mantm succisoris arbor maledicta
et spinosa: et cunctantem securim inse¬
tra ius et fas molestando deiecit. Et eñi
si non staret. stantes minime deiecisset:
et illiqtudem ininnocentia sua. et ꝓ inno¬
centia corruerunt multo melius stantes:
s sanguis innoxitis de manti illorũ ꝓetil

Expanded text:
praedecessori vestro? Paulum loquor, qui aiebat: praedecessori vestro? Paulum loquor, qui aiebat: Auferte malum ex vobis . Itaque miseremini illis, et non praejudicet iniquitas sceleratorum justitiae innocentium. Haec dico, quia causa est eis cum Aeduensibus in praesentia vestrae Majestatis, et timent ne noceat sibi iniquitas aliorum. Sane id praecipue obsecramus, ut concordiae et paci ipsorum operam detis. Utrisque siquidem bene volumus, atque ita utrisque credimus expedesperata furit. Currit ad laque perditionis, et debitam jam olim in se sententiam damnationis accelerat. Vel nunc manifesta sunt peccata ejus, praecedentia ad judicium. Anticipat manum succisoris arbor maledicta et spinosa, et cunctantem securim in setra jus et fas male stando dejecit? Etenim si non staret, stantes minime dejecisset. Et illi quidem in innocentia sua, et pro innocentia corruerunt, multo melius stantes: sed sanguis innoxius de manu illorum procul
Abbreviated transcription (Latin):
d. clareualł uiocatus abbas.
modicum id quoã est. Bal¬
menses monachi gratiter deliquerunt.
s nonimpune. Uobis ꝓhoc ipsolatis et
gr̃arum actio abtinitiersa debetur eccłia.
qtua non siluistis. non dissimulastis. ñ
quieuistis. Offerbuistis ut debuistis:
ꝑcussistis s ut sanaretis. Quioa si obli¬
tuscatur misereri dominꝰ et contineat
cialiter ꝓinde post iudicium miscdiam
prestolamur: ut miscdiam et iudiciũ
cantemtis domino. Scimus scimus non
deuiabit uicarius atiestiguis eius euius
uicarius est. nimirum cun ille dicat.
qtui michi ministrat me sequatur. Dicit
autẽ de illo ꝓpħa. Quis scit si conuerta¬
tur et ignoscat ds̃: et relinquat post se
benedictionem : Hanc de urĩs quoq
posteriorib atidacter exigi mus. Alioqͥn.
non decet ut ꝑdatis innocentem cũ im¬
pio. Et enim qui malum fecerunt: facti
de medio sunt. Quid restat: nisi ut reli¬
quie salue fiant: Quidni saluentur
qui obedierunt uobis. qui obedierunt

Expanded text:
 Clarae-Vallis dictus abbas, modicum id quod est. Balmenses monachi graviter deliquerunt, sed non impune. Vobis pro hoc ipso laus et gratiarum actio ab universa debetur Ecclesia, quia non siluistis, non dissimulastis, non quievistis. Efferbuistis ut 249 debuistis: percussistis, sed ut sanaretis. Quod si obliviscatur misereri dominus, et contineat cialiter proinde post judicium misericordiam praestolamur, ut misericordiam et judicium cantemus Domino. Scimus, scimus, non deviabit Vicarius a vestigiis ejus cujus vicarius est; nimirum cum ille dicat: Qui mihi ministrat, me sequatur . Dicit autem de illo propheta: Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem! Hanc de vestris quoque posterioribus audacter exigimus. Alioquin non decet ut perdatis innocentem cum impio. Etenim qui malum fecerunt, facti de medio sunt. Quid restat, nisi ut reliquiae salvae fiant? Quidni salventur qui obedierunt vobis, qui obedierunt
Abbreviated transcription (Latin):
iħe inter cognatos et notos apparentib
queritur: nec tamen inuenitur. fu¬
ge fratres tuos et tu. si tuauis ĩ uenire salut
fuge inquam de medio babilonis: fuge
a facie gladii aquilonis. Parati sumus
cum panib occurrere fugienti. Abbatẽ
tuũ me nominas: non rentio interim
ꝓpter obsequium. Obsequiũ dico. non
quod exigam. s quod exhibeam. sicut fi¬
lius hominis nonuenit ministrari.s
ministrare: et animam suã dare redẽp¬
tionem ꝓmultis. Uerũptamen sidignũ
iudicas: accipe condiscipłm que magi¬
strũ eligis. Inus sit ambob magister
xp̃e. et ipse sit epłȩ finis. qui finis est ad
nem promissionis sue ueniendi ad con¬
Iuersionem. c x.

Expanded text:
Jesus inter cognatos et notos a parentibus Jesus inter cognatos et notos a parentibus quaeritur, nec tamen invenitur . Fuge fratres tuos et tu, si tuam vis invenire salutem. Fuge, inquam, de medio Babylonis, fuge a facie gladii aquilonis. Parati sumus cum panibus occurrere fugienti. Abbatem tuum me nominas; non renuo interim propter obsequium. Obsequium dico, non quod exigam, sed quod exhibeam: sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam dare in redemptionem pro multis. Verumtamen si dignum judicas, accipe condiscipulum, quem magistrum eligis. Unus sit ambobus magister Christus: et ipse sit epistolae finis, qui finis est ad NEM PROMISSIONIS SUAE VENIENDI AD CONVERSIONEM.