comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amen dico uob̃̾. qr omnis qui facit pec¬
catum. seruus ẽ peccati. Omiserabilis
seruitus. Plerumq homines cum dñõs
malos patiuntur. uenales se pecunt.
ñ querentes dnm ñ hab̃e. s saltẽ mu¬
tare. Seruus peccati quid faciat : qͣm
Deinde seruus hominis aliqͣndo sui dñi
duris imperiis fatigatꝰ. fugiendo requi¬
escit. Seruus peccati quo fugiet: secũ
se trahit quocumq fugerit. Ñ fugit
se ipsa conscientia mala. ñ ẽ. quo eat.
sequit᷑ se. immo ñ recedit ã se. Pecca¬
tum enim q facit intus ẽ. Fecit pec¬
catum. ut aliqͣm corporalem caperet
uoluptatem. Uoluptas transit. pecca¬
tum manet. Preteriit q̃ delectabat.
remansit q pungat. Mala seruitus
Aliquando fugiunt homines ad eccłã.¬
& eos plerumq patimur tanqͣm in¬
disciplinato uolentes carere dominis.
qui nolunt carere peccatis. Aliqͦndo
aut̃ ⁊̃ illicito iugo umꝑbo subiecti
fugiunt ad eccłam. qr retinentur in¬

Expanded text:
amen dico vobis, quia omnis qui facit pecamen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus peccati quid faciat? quem Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod pungat. Mala servitus! Aliquando fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur in
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum. seruus ẽ ꝑeccati. Serirus
est utinam hominis. & ñ peccati. Qͥs
ñ sub his uerbis contr emiscat : ł res
appetenda. & de illa seruitute uitanda
tiat. Quõdammodo si dici fas ẽ. iuratio
eiꝰ ẽ. amen am̃ dico uob̃. Amen quippe
Cum potuisset dici uerum dico uobis.
nec grecus hoc interpres ausus ẽ fac̾e
nec latinus. Nam hoc u̾bum qͥ ẽ amen:
nec grecun ẽ nec latinum. s hebreum:
Sic remansit. ñ ẽ. intp̃tatum: ut ho¬
norem haber et uelamento secreti. ñ
ut ẽẽt negatum s ne uilesceret nuda¬
tum. Nec semel tamen s bis ã domino
dictum ẽ. amen amen dico uobis. Iam
qͣntum hoc commendatum sit. ex ipsa
geminatione cognoscite. Qͥd ẽ gͦ cõmen¬
datum: uerum uerum dico uobis:
Ueritas dicit. quȩ utiq & si ñ diceret
uerum dico. mentiri omnĩno ñ poss&̾:
Tamen cominendat. inculcat. dormien¬
tes qͦdammodo excitat. intentos facit.
contempni ñ uult : qͥd dicit: Amen

Expanded text:
peccatum, servus est peccati. Servus peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestappetenda, et de illa servitute vitanda.tiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen,
Abbreviated transcription (Latin):
suistis ut diceretis. licet reddere tri
butum cesari : Ut si dixisset licet.
teneretis eum quasi male optalset
liberati seminis abrahȩ. Si aut̃ dic̃et
ñ licet. caluimpniaremini ap̃ reges
terrȩ.q ꝓhiberet regib tributa ꝑ¬
solui. Merito ꝓlato nummo uicli
estis. & captioni ur̃ȩ uos ipsi estis respon¬
dere compulsi. Ibi enim uob̾ dictum ẽ:
Reddite cesari quȩ cesaris sunt. & dõ qͦ
dĩ sunt: cum uos ipsi respondissetis
qͦd numinus haberet imaginẽ cesaris.
quia sicut querit cesar innummo ima¬
ginem suam. sic ds querit in homine
suam. ħ ec gͦ respondit iudeis. Mouit
enim me fis hominũ uana suꝑbia:
qͥ ũ de ipsa qͣm carnaliter intelligebãt
sua lib̾tate mentiti sunt dicentes. ne.¬
mini seruiuimus unqͣm. Nominꝰ aut̃
q̃ eis respondit. hoc pocius & intentiꝰ
audiamus. ne & nos ipsi serui inueni¬
amur. Respondit enim eis iħo. Amen
amen dico uob̃̾. qr omnis qui facit

Expanded text:
suistis, ut suistis, ut butum Caesari? ut si dixisset, Licet; teneretis eum quasi male optasset libertati seminis Abrahae: si autem diceret, Non licet; calumniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regibus tributa persolvi. Merito prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum est, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt; cum vos ipsi respondissetis quod nummus haberet imaginem Caesaris . Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Haec ergo respondit Judaeis. Movet enim me, fratres, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet. s tantum ad salutem: sicut
quisqͣm dr liberari ab infirmitate.
usitate dr̃. ñ tamen ꝓpriȩ. Sic aut̃ posint
dominꝰ hoc u̾bum ut diceret. ueritas
liberabit uos. ut in greca lingua nemo
dubitet eum de lib̾tate dixisse. Demq
& iudei sic intellexerunt. & responds¬
runt ei ñ illi qui iam crediderant. s.
hȩ sumus. & nemini serunuimꝰ unqͥm.
Quomodo tu dicis liberi eritis: Non
aut̃ dixerat dominꝰ liberi eritis. s ue
se qͥ semen eẽnt abrahȩ & dixerunt:
Semen abrahȩ sumus. & nemini ser¬
uiuimus unqͣm. Quomͦ tu dicis liberi
eritis: O pellis inflata. ñ ẽ ista magnitu¬
do s tumor. Q hoc ipsum scđm huius
temꝑis lib̾tatem qͦm uerum dixistis.
sunt ducti : deinde nonne ille ipseẽ
ppłs qui in egẏpto lateres faciebat. &¬
s in luto seruiebat: si nemini serinstis
umqͣm õ ingrati. quid ẽ q uob̾ assidue
seruierunt. uos aut̃ qui loquimini nulli
ueritati laqueum quasi captionis ꝓpo¬

Expanded text:
pertinet, sed tantum ad salutem: sicut pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, shae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis: Liberi eritis? » Non enim dixerat Dominus: « liberi eritis, » sed: « se quod semen essent Abrahae, et dSemen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, sunt ducti ? Deindpopulus, qui in Aegypto lateres faciebat osed in luto serviebat? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid vobis assidue servierunt? Vos autem qui loquimini: Nulliveritati laqueum quasi captionis po
Abbreviated transcription (Latin):
induta ẽ ꝓpt̾ nos. ut de maria uirgine
nasceretur. & impleretur ꝓphetia. ue¬
ritas de terra oita ẽ. Hec ergo ueritas
cum iudeis loqueretur: latebat ĩ carne:
Latebat aut̃ ñ ut negaret᷑ s ut differret᷑:
Differret᷑. ut in carne paceret᷑. In carne
aut̃ pateret᷑ ut caro peccati redimeret᷑:
cum loqueret᷑ crediderant. Si manseri¬
tis in uerbo meo. uere discipuli mei eritis:
Qui enim ꝑseuerauerit usq infinem.
hic saluus erit. Ꝙ̾ cognoscetis ueritatẽ.
quȩ mͦ uos latet & loquit᷑ uobis. & ue¬
ritas liberabit uos. Hoc u̾bum dominꝰ
a lib̾tate posuit: liberabit uos. Nichil ẽ
enim aliud ꝓprie liberat: nisi liberum
facit. Quomodo saluat nichil ẽ aliud
qͣm saluum facit. sanat nichil ẽ aliud
qͣm sanum facit. ditat nichii ẽ aliud
qͣm ditem id ẽ. diuitẽ facit. sic liberat
nichil ẽ. aliud qͣm liberum facit. Hoc
in uerbo greco planius ẽ. Nam in la¬
tina consuetudine plerumq dicimus
hominẽ liberari. quod ad libertatẽ ñ

Expanded text:
virgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur.eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum facit; ditat nihil est aliud quam ditem, id est, divitem facit: sic liberat nihil est aliud quam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatus ẽ diabolo & angłis eiꝰ. ibi erit
nox ubi nemo possit oꝑari.s recipe
fac si facturus es. Erit enim tunc
nox ualida. quȩ inuoluat impios:
S & modo omnis infidelis qͣndo moritur
illa nocte suscipit᷑. Non ẽ ut illic aliquis
oꝑetur. In illa nocte diues ardebat. & stus.
aque de digito pauꝑis requirebat. Pole¬
bat. augebatur. fatebat᷑. nec ei subuemebit̾
conatus ẽ benefacere. A it enĩ abrabe
Later abraham mitte lazarum ad ray
meos. ut dicat illis quid hic agit᷑. ne i
ipsi ueniant in huns locum torm̃torg
Oinfelix. qͣndo uiuebas tunc erat temp
oꝑandi. Modo iam in nocte es. in qua
nemo possit oꝑari. Hec cum dixisset.
exspuit interrãm & fecit lutum ex sputo
& liniuit lutum suꝑ ocłos eiꝰ: ⁊ dipite
Uade laua in natatoria sylo e qͣ intptat᷑

Expanded text:
paratus est diabolo et angelis ejus : ibi erit paratus est diabolo et angelis ejus : ibi erit nox ubi nemo potest operari, sed recfac, si facturus es: erit enim tunc nox valida, quae involvat impios. Sed et modo omnis infidelis, quando moritur, illa nocte suscipitur: non est ut illic aliquid operetur. In illa nocte dives ardebat, et stillam aquae de digito pauperis requirebat: dolebat, angebatur, fatebatur, nec ei subveniebatur; et conatus est benefacere. Ait enim Abrahae: Pater Abraham, mitte Lazarum ad fratres meos, ut dicat illis quid hic agatur, ne et ipsi veniant in hunc locum tormentorum . O infelix! quando vivebas, tunc erat tempus operandi; modo jam in nocte es, in qua nemo possit operari. 7. « Haec cum dixisset, exspuit in terram, et fecit lutum ex sputo, et linivit lutum super oculos ejus, et dixit ei: Vade, et lava in natator
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑatus ẽ diabolo & angłis eiꝰ s nox
dicta ẽ ñ flamma. ñ ignis. Audi quia i
nox ẽ. de quodam seruo dicit. Ligate
illi manus & pedes. & ꝓicite cum in
tenebras exteriores. Oꝑetur gͦ homo¬
cum uiuit. ne illa nocte pͥueniat᷑ ubi
nemo pot̾ oꝑari. Modo est ut oꝑet᷑
fides ꝑ dilectionem. & sĩ m oꝑenur
&e ue arbitreris absentem. ipse dixit.
Ecce ego uob̾cum sim. Qm̃diu ñ sit in
nobis sollicitudo qui uiuimus: si fieri
posset. de hac uoce etiam posteros qui
fucuri sunt securissimos faceremus:
Scce inquit ego uob̾cum sum. usq
inconsuminationẽ scłi. Dies iste qui
cireuitu solis huius implet᷑. paucas
horas habet. Dies p̾sentiȩ xꝑi. usq
Inconsuminationẽ scłi. extenditur
Post resurrectionẽ uͦ uiuorum. i mor¬
tuorum. cum positis ad dexteram
dixerit uenite benidicti patris mei
ꝑcipite regnum. positis aut̃ ad sinis¬
tram dixerit. ite in ignem ȩternum qͥ

Expanded text:
qui paratus est diabolo et angelis ejus. Sed nox qui paratus est diabolo et angelis ejus. Sed nox dicta est, non flammnox est, de quodam servo dicit: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores. Operetur ergo homo, ne illa nocte praeveniatur, ubi nemo possit operari. Modo est, ut operetur fides per dilectionem. Et si modo operamur, et ne arbitreris absentem. Ipse dixit, Ecce ego vobiscum sum. Quamdiu? Non sit in nobis sollicitudo qui vivimus: si fieri posset, de hac etiam voce posteros qui futuri sunt, securissimos faceremus. Ecce, inquit, ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Dies iste qui circuitu solis hujus impletur, paucas horas habet, dies praesentiae Christi usque in consummationem saeculi extenditur. Post resurrectionem vero vivorum et mortuorum, cum positis ad dexteram dixerit, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, positis autem ad sinistram dixerit, Ite in ignem aeternum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eum fuisse hic cunc. & mͦ ñ hic ẽẽ:
Si hoc putamus. iam gͦ pꝰ ascensum
domini facta ẽ. nox ista metuenda.
ubi nemo possit oꝑari. Si pꝰ ascen¬
qui in uno loco erant adimplens de¬
dit eis loqui omnium gentiũ linguise
Nunquid nox erat. qͣndo claudus ille
ad u̾bum petri saluus effectus est.
immo ad uerbum dñi habitantis
in petro : Nunquid nox erat qͣndo
transeuntib discipłis egri cum lectu¬
lis ponebant᷑. ut uł umbra tͣnseun¬
tium tangerentur: Dominꝰ cum hic
ẽẽt neminem transiens umbra sua¬
saluum fecit. s ipse discipłis dixerat. ma¬
iora horum facietis. Dixerat quidẽ dñs.
maiora horum facietis. S ñ se excollat
caro & sanguis. audiat dicentem. sine
me nichil potestis facere. Quid igit᷑.
qͥd dicemus de nocte ista: Quando erit.
ꝗͣndo nemo poterit oꝑari: Nox ifta
impiorum erit. nox ista eorum erit
quib in fine dicet᷑. ite in igne̾ ȩt̃num.

Expanded text:
eum fuisse hic tunc, et modo non hic esse? eum fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari. Sed post ascenqui in uno loco erant adimplens, dedit eis loqui omnium gentium linguis ? Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro ? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel umbra transeuntium tangerentur ? Dominus autem cum hic esset, neminem transiens umbra suasalvum fecit: sed ipse discipulis dixerat, Majora horum facietis . Dixerat quidem Dominus, Majora horum facietis: sed non se extollat caro et sanguis; audiat dicentem, Sine me nihil potestis facere . 6. Quid igitur? quid dicemus de nocte ista? Quando erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit: nox ista eorum erit quibus in fine dicetur, Ite in ignem aeternum,
Abbreviated transcription (Latin):
enim domine iħu. immo ñ puto seo
credo atq confirmo. te ibi fuisse qͥn
dixit ds̃. fiat lux. & facta est lux:
Sieim uerbo fecit. ꝑ te fecit. & id̾o
dictum ẽ omnia ꝑ ipsum facta sunt. &
sine ipso factum ẽ nichil. Diuisit ds̃¬
Quȩ ẽ illa nox. quȩ cum uenerit nemo
poterit oꝑari : udi quid sit dies.
& tunc int̾elligis quȩ sit noꝵ. Unde
sumus audituri quis nam sit dies iste:
Ipse dicat. Qͣmdiu in mundo sum. lux
sum mundi. Ecce ipse dies ẽ. Lauet
ocłos cecus indie. ut uideat diem:
Qmdiu inquit inmundo sum. lux
sum mundi. Grgo nescio quȩ nox erit.
qͣndo ibi x ñ erit: ido neno poterit
oꝑari. Restat inquirere fr̃s mei. pa¬
cienter accipite inquirentem me. Uo¬
biscum quero. uob̾cum inueniam a qͦ
quero. Constat expressum ac definitũ
ẽ. diem commemorasse dñm hoc loco
se ipsum. id ẽ lumen mundi. Qnͣdiu
inquit sum in hoc mundo lux sum
mundi. Sͦ ipse oꝑatur. Qmͣdiu est¬
aut̃ in hoc mundo : Putamus fr̃s

Expanded text:
enim, Domine Jesu, imo non puto, sed enim, Domine Jesu, imo non puto, sed credo atque confirmo te ibi fuisse, quando dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux . Si enim Verbo fecit, per te fecit: et ideo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est niQuae est illa nox, quae cum venerit, nemo poterit operari? Audi quid sit dies, et tunc intelliges quae sit nox. Unde sumus audituri quisnam sit dies iste? Ipse dicat: Quamdiu in hoc mundo sum, lux sum mundi. Ecce ipse est dies. Lavet oculos caecus in die, ut videat diem. Quamdiu, inquit, in mundo sum, lux sum mundi. Ergo nescio quae nox erit, quando ibi Christus non erit; ideo nemo poterit operari. Restat inquirere, fratres mei, patienter accipite inquirentem me: vobiscum quaero, vobiscum inveniam a quo quaero. Constat, expressum ac definitum est, diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est lumen mundi: Qinquit, sum in hoc mundo, lumen sum mundi. » Ergo ipse operatur, quandiu est in hoc mundo. Putamus, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
de qua interrogatꝰ ẽ. ut cecus nasceret᷑:
habebant enim peccatum parentes eiꝰ
s ñ ipso peccato factum ẽ. ut cecus nas¬
ceretur. Si gͦ ñ peccato parentum fac̃
tum ẽ. ut cecuis nasceretur. quare cecus
natus ẽ: Audi magistrum docentem:
Querit credentem. ut faciat intelligẽ.¬
tem. Ipse causam dicit. quare ille cecꝰ
sit natus. N eq hic peccauit neq pa¬
rentes eiꝰ. s ut manifestent᷑ oꝑa dĩ in
illo. Deinde sequit᷑. Me oportet oꝑari
oꝑa eiꝰ qui misit me. Ecce ẽ ille missꝰ.
in quo faciẽ lauit cecus. &̃ uidece
quid dixerit. Me oporcet oꝑari oꝑa
eius qui misit me. donec dies ẽ. Me¬
mentote quomodo uniu̾sam głam illi
dat de quo ẽ. quia ille habet filium
qui de illo sit. ipse ñ ht̃ de quo sit:
S quare dixisti domine. donec dies ẽ:
audi quare. Ueniet nox. qͣndo nemo
pot̾ oꝑari. Nec tu domine: ita ne tan¬
tum ualebit nox illa. ut nec tu in ea

Expanded text:
de qua interrogatus est, ut caecus nasceretur? de qua interrogatus est, ut caecus nasceretur? Habebant enim peccatum parentes ejus, sed non ipso peccato factum est ut caecus nasceretur. Si ergo non peccato factum est parentum ut caecus nasceretur, quare caecus natus est? Audi magistrum docentem: quaerit credentem, ut faciat intelligentem. Ipse causam dicit quare ille caecus sit natus: Neque hic peccavit, rentes ejus: sed ut manifestentur opera Dei in illo. 4. Deinde quid sequitur? Me oportet operari opera ejus qui misit me. Ecce est ille missus in quo faciem lavit caecus. Et videte quid dixerit, Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Memento te quomodo universam gloriam illi dat de quo est: quia ille habet filium qui de illo sit, ipse non habet de quo sit. Sed quare dixisti, Domine, donec dies est? Audi quare. Venit nox quando nemo potest operari. Nec tu, Domine? Itane tantum valebit nox illa, ut nec tu possis
Abbreviated transcription (Latin):
Exiens uidit hominẽ cecum. ũ ut¬
cumq cecum. s anatiuitate. Q̾ inter¬
rogauerunt eum discipłi eiꝰ. Rabbi :
Scitis rabbi. qr magister est. Magistrũ
appellabant. qr discere desiderabant.
Questionẽ quippe dño ꝓposuerunt.
tanqͣm magistro. Quisꝰ peccauit: hic
aut parentes eius. ut cecus nasceret᷑:
Respondit iħc. Neq hic peccauit neq
parentes eius. ut cecus nasceretur:
Quid ẽ qd dixit: si nullus homo sine
peccato. nunquid parentes huiꝰ ceci
sine peccato erant: Nunquid ipse
uł uiuendo nichil addiderat: an quia
oculos clausos habebat. concupiscentiȩ
mimime uigilabant: Quanta mala¬
ceci cõmittunt. A quo malo abstinet
mens mala etiam oculis clausis: Non
poterat uidere. s nouerat cogitare &
forte concupiscere aliquid quod cecus
ñ posset implere: s incorde iudicari
a cordis: ꝑscrutatore. Si ͦ & parentes eiꝰ
habuerunt peccatum. & iste habuit
peccatum: qr̃ dominꝰ dixit. neq hic
peccauit neq parentes eiꝰ. nisi ad rem

Expanded text:
xiens vidit hominem caecum: non utcumque caecum, sed, a nativitate. Et interrogaverunt eum discipuli ejus: Rabbi. Scitis Rabbi quia magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant: quaestionem quippe Domino proposuerunt tanquam magistro, Quis peccavit, hic, an parentes ejus, ut caecus nasceretur? Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parentes ejus, ut caecus nasceretur. Quid est quod dixit? Si nullus homo sine peccato, numquid parentes hujus caeci sine peccato erant? Numquid ipse vel vivendo nihil addiderat? An quia oculos clausos habebat, concupiscentiae minime vigilabant? Quanta mala committunt caeci! A quo malo abstinet mens mala, etiam clausis oculis? Non poterat videre, sed noverat cogitare, et forte concupiscere aliquid quod caecus non posset implere, sed in corde judicari a cordis perscrutatore. Si ergo et parentes ejus habuerunt peccatum, et iste habuit peccatum; quare Dominus dixit, Neque hic peccavit, neque parentes ejus: nisi ad rem
Abbreviated transcription (Latin):
dum: ñ ad intelligendum. Q qr iõ manse¬
rat: ñ de illo tacuit dñs ñ illum exp̃ssit.
s nec siluit: ut omues timerent. qͣmuis
unus ꝑiret. S postea qͣm dixit & distinx̃
credences ance credentib: expressit causa
quare ñ credant. Propterea dixi uob̾ inqͥt.
quia nemo potest uenire ad me: nͥ fuerit
ei datum a patre meo. G & credere dat᷑
nobis. Non enim nichil ẽ credere. Si
aut̃ magnum aliquid ẽ: gaudes quia
credidisti. s noli extolli. Qͥd enimhabes.

Expanded text:
dum, non ad intelligendum. Et quia ideo mansedum, non ad intelligendum. Et quia ideo manserat, non de illo tacuit Dominus. Non illum expressit, sed nec siluit; ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant: Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credere. Si autem magnum aliquid est, gaude quia credidisti, sed noli extolli: quid enim hab
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ñ ꝓdest quicquam. Uerba qͦ ego
sp̃c & uita sunt. s tibi ñ sunt. S sunt
quidam inquit in uobis qͥ ñ credunt:
t̃ dixit sunt quidam in uobis qui ñ
intelligunt. si causam dixit qnͣ ñ intelligant.
Sunt enim quidam in uob̾ qͥ ñ credunt. i
idõ ñ intelligunt qr ñ credunt. ꝓpħa enim
dixit. Nisi credideritis. ñ intelligetis. Per
fidem copulamur. ꝑ incellectum uiuificamꝰ.
Prius hereamus ꝑ fidem. ut sit qͣ uiuificet
ꝑ intellectum. Nam qui ñ heret: refistit.
qui resistit ñ credit. Nam qui resistit. qͦmͦ
uiuificatur: aduersarniis ẽ. radio lucis qͦ
penetrandus ẽ. ñ aduertit aciem s clau¬
dit mentem. Sunt gͦ quidam qui ñ cre¬
dunt. Credant & aꝑiant. aꝑiant & illum¬
nabuntur. Sciebat enim ab iuitio iħo qͥ
ẽẽnt credentes. & qui traditurus ẽẽt eum:
Ibi enim erat & iudas. Nam quidã scanda¬
lizati sunt. Ille aut̃ mansit ad insidian¬

Expanded text:
carne tua: unum si tollis, jam ex anima carne tua: unum si tollis, jam ex anima spiritus et vita sunt, sed tibi non sunt. 7. Sed sunt quidam, inquit, in vobis qui non credunt. Non dixit, Sunt quidam in vobis qui non intelligunt; sed causam dixit, quare non intelligant. Sunt enim quidam in vobis qui non credunt; et ideo non intelligunt, quia non credunt. Propheta enim dixit, Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. Nam qui non haeret, resistit; qui resistit, non credit. Nam qui resistit, quomodo vivificatur? Adversarius est radio lucis, quo penetrandus est: non avertit aciem, sed claudit mentem. Sunt ergo quidam qui non credunt. Credant et aperiant, aperiant et illuminabuntur. Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. Ibi enim erat et Judas. Nam quidam scandalizati sunt: ille autem mansit ad insidian
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut illi intellexerunt carnẽ. ñ sic
ego do ad manducandum meam carnom:
Pinde uerba inquit quȩ ego loquutus sum
hoc dñm cominendasse in manducatione
carnis suȩ. & potatione sanguinis sui: ut
in illo maneamus. & ipse in nob̾. Manemꝰ
aut᷑ in illo cum sumus membra eiꝰ. Ma-¬
net aut̃ ipse in nob̾ cum sumus templũ
eiꝰ. Ut autẽ simus membra eiꝰ. unitas uos
compaginat. Ut compaginet unitas. quȩ
facit nisi caritas: & caritas dĩ unde:
apłm interroga. Caritas inquit dĩ dif¬
fusa ẽ. in cordib nr̃is. ꝑ sp̃m scm̃ qui
enim facit uiua membra. Nec uiua
membra sp̃c facit. nisi quȩ in corꝑe qd̾
uegetat ipse sp̃c inuenerit. Nam sp̃e qͥ ẽ
in te o homo quo constas ut homo sis:
num quid uiuificat membrum quod
separatum inuenerit a carne tua : sp̃m¬
tuum dico animã tuã. Anima tua non
uiuificat. nisi membra quȩ sunt: in
hic ñ ẽ eius. Sp̃c gͦ ẽ qui uiuificat. caro

Expanded text:
st quidquam: sicut illi intellexerunt carnem, non sic st quidquam: sicut illi intellexerunt carnem, non sic ego do ad manducandum carnem meam. 6. Proinde, Verba, inquit, quae ego locutus sum hoc Dominum commendasse in manducatione carnis suae et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus, et ipse in nobis. Manemus autem in illo, cum sumus membra ejus: manet autem ipse in nobis, cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat. Ut compaginet unitas, quae facit nisi charitas? Et charitas Dei unde? Apostolum interroga: Charitas, inquit, Dei diffusa est enim facit viva membra. Nec viva membra spiritus facit, nisi quae in corpore quod vegetat ipse spiritus, invenerit. Nam spiritus qui est in te, o homo, quo constas ut homo sis, numquid vivificat membrum quod separatum invenerit a carne tua? Sptuum dico animam tuam. Anima tua non vivificat, nisi membra quae sunt in cvivificat, nisi membra quae sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓdest quicqͣm. s qͦmͦ illi intellexert̃.
Carnem quippe sic intellexerunt quomͦ
incadauere dilaniatur. aut in macello
dictum ẽ. caro ñ ꝓdest quicqͣm: qͦmͦ
dictum ẽ scientia inflat. Iam gͦ debe¬
mus odisse scientiam: Absit. Q qͥd ẽ
scientia inflat: Sola sine caritate.
Iđo adiunxit. caritas uͦ edificat. Adde
gͦ scientiȩ caritatẽ. & utilis erit sci¬
entia ñ ꝑ se s ꝑ caritatem. Sic ĩ nunc
caro ñ ꝓdest quicqͣm. s sola caro. Acce¬
dat sp̃c ad carnem. qͦmͦ accedit caritas
ad scientiam & ꝓdest plurimum. Nã
si caro nichil ꝓdesset. u̾bum caro ñ
fieret ut habitaret in nob̃. Si ꝑ carnẽ
ꝓdest: S ꝑ carnem sp̃c aliquid ꝓ salute
nr̃a egit. Caro uas fuit. Qͦd hab̾ebat
attende. nũ qd erat. Apłi missi sunt:
ad nos sonus uerbi. nisi ꝑ uocẽ car.¬
nis : unde stilus. unde conscͥptio:
Ista omnia oꝑa carnis sunt s agitãte
sp̃u tanqͣm organum suum. Sp̃c gͦ s̃.

Expanded text:
Non prodest quidquam, sed quomodo illi intellexerunt: carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello dictum est, Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est, Scientia inflat. Jam ergo debemus odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat . Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non per se, sed per charitatem. Sic etiam nunc, caro non prodest quidquam, sed sola caro: accedat spiritus ad carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam, et prodest plurimum. Nam si caro nihil prodesset, Verbum caro non fieret, ut inhabitaret in nobis. Si prodest? Sed per carnem Spiritus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit; quod habebat attende, non quod erat. Apostoli missi sunt; ad nos sonus verbi, nisi per vocem carnis? unde stilus, unde conscriptio? Ista omnia opera carnis sunt, sed agitante spiritu tanquam organum suum. Spiritus erg
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus carnem. Ecce tu ipse es. ecce
tu solus es. ecce tecum es. ecce alium
nullum hominẽ pateris. S uides aliã
legem inmembris tuis repugnantẽ legi
mentis tue. & captiuantem te in lege
peccati. que ẽ. in membris tuis. Exclania
g & a rixa interiore clama adidm̃. ut
tibi pacificet tẽ. Miser ego homo. quis me
liberabit de corꝑe mortis huius: gra dei
ꝑ iħm xp̃m dñm nr̃m. qr qui me inquit
sequitur ñ ambulabit in tenebris. s habe.¬
bit lumen uitȩ. Finita tota rixa immor¬
talitas consequetur: qr nouissima inimi¬
ca destruetur mors. Q qualis pax erit:
oportet corruptibile hoc induere incor-¬
ruptionem: & mortale hoc induere im¬
mortalitatem. Quo ut ueniamus quia
tunc erit inre: nunc sequamur inspe
eum qui dixit. E go sum lux mundi qͥ
me sequitur ñ ambulabit intenebris.

Expanded text:
piritus adversus carnem . Ecce tu ipse es, ecce piritus adversus carnem . Ecce tu ipse es, ecce tu solus es, ecce tecum es, ecce alium nullum hominem pateris: sed vides aliam legem in membris tuis, repugnantem legi mentis tuae, et captivantem te in lege peccati, quae est in membris tuis. Exclama ergo, et a rixa interiore clama ad Deum, ut tibi pacificet te: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Grati Dominum nostrum . Quia qui me, inquit, sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. Finita tota rixa, immortalitas consequetur, quia novissima inimica destruetur mors. Et qualis pax erit? Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem . Quo ut veniamus, quia tunc erit in re, nunc sequamur in spe eum qui dixit, Ego sum lux mundi: qui me sequitur, non ambulabit in tenebris;
Abbreviated transcription (Latin):
uis ducere ad uiam: resistit tͥ. litigas:
Resiftit paganus. disputas cont᷑ errores
idolorum & demoniors. Resistit here¬
ticus. disputas contͣ alias doctrinas de¬
moniorum. Malus catholicꝰ ñ uult bñ
uiuere: corripis ⁊̃ interiorẽ frẽm tuum:
Tecum manet in domo: & ꝑditas uias
querit. Estuas qͦm corrigas. ut de illo
bonam rationẽ dño ambor reddas:
Q nͣte undiq rixarum necessitates. Ule¬
rimiq homo cedio affectus. dicit ap̃
seipsum. Quid mͥ ẽ pati cont᷑ dictores.
pati eos qui reddunt mala ꝓ bonis:
ego uolo consulere. illi uolunt ꝑire:
Consumo uitam meam litigando. pacẽ
ñ habeo mimicos insuꝑfacio qͦs amicos
habere deberem. si beniuolentiam con¬
sulentis attenderent. Quid mͥ ẽ ista ꝑpeti:
redeo adme. mecum ero. dm̃ meum in¬
uocabo. Redi ad tẽ ipsum. ibi inuenis
rixan. Si copisti dm̃ sequi. ibi inuenis
rixam. Qm̃ rixam inquis inuenio:
Caro concupiscit aduersus sp̃m . ⁊ sp̃o

Expanded text:
vis ducere ad viam; resistit tibi, litigas: vis ducere ad viam; resistit tibi, litigas: resistit paganus, disputas contra errores idolorum et daemoniorum: resistit haereticus, disputas contra alias doctrinas daemoniorum: malus catholicus non vult bene vivere, corripis etiam interiorem fratrem tuum: tecum manet in domo, et perditas vias quaerit; aestuas quomodo corrigas, ut de illo bonam rationem Domino amborum reddas. Quantae undique rixarum necessitates? Plerumque homo taedio affectus, dicit apud semetipsum: Quid mihi est pati contradictores, pati eos qui reddunt mala pro bonis? Ego volo consulere, illi volunt perire: consumo vitam meam litigando; pacem non habeo: inimicos insuper facio, quos amicos habere deberem, si benevolentiam consulentis attenderent: quid mihi est ista perpeti? redeam ad me, mecum ero, Deum meum invocabo. Redi ad teipsum, ibi invenis rixam: si coepisti Deum sequi, ibi invenis rixam. Quam rixam, inquis, invenio? Caro concupiscit adversus spiritum, et s
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑuenias ad ueritatẽ & uitam. N hoc
tibi dr̃. Piger surge. Uia ipsa ad cẽ uenit.¬
& te de somno dormientẽ excitauit si
tam̃ excitauit. Surge: ambula. Forte
conaris ambulare & ñ potes. qr dolent
pedes. Unde dolent pedes: an iubente
auaritia ꝑ asꝑa cucurrerunt: Sed dei
u̾buim sanauit & claudos. Occe inquis
sanos habeo pedes. s ipsam uiam non
uideo. Iiluminauit & cecos. Hoc totum
ꝑ fidem. qͣndiu ꝑegrinamur a domino
manentes in corꝑe. Cum uͦ ꝑambulaue¬
rimus uiam. & ad ipsam patriã ꝑuene¬
rimus: quid nob̾ erit lȩtius. quid nobis
erit beatͥus : qr nichil pacatius. Nichil
enim aduersus hominẽ rebellabit. Nc̃
et fr̃s. Aifficile sine rixa sumus. Ad concor¬
diam quidem uocati sumus. iubemur
patem habe inter nos. Ad hoc conandũ ẽ
ominibꝰq nitendum uirib: ut aliqͣndo
ueniamus ad ꝑfectissimam pacem:
oͦ auit᷑ litigamus plerumq cum eis
quib consulere uolumus. Illȩ eͤrat tũ

Expanded text:
ut pervenias ad veritatem et vitam; non hoc ut pervenias ad veritatem et vitam; non hoc tibi dicitur. Piger, surge; via ipsa ad te venit, et te de somno dormientem excitavit, si tamen excitavit: surge, et ambula. Forte conaris ambulare, et non potes, quia dolent pedes. Unde dolent pedes? an jubente avaritia per aspera cucurrerunt? Sed Dei Verbum sanavit et claudos. Ecce, inquis, sanos habeo pedes, sed ipsam viam non video. Illuminavit et caecos. 10. Hoc totum per fidem, quamdiu peregrinamur a Domino, manentes in corpore: cum autem perambulaverimus viam, et ad ipsam patriam venerimus, quid erit nobis laetius? quid erit nobis beatius? Quia nihil pacatius: nihil enim adversus hominem rebellabit. Nunc vero, fratres, difficile sine rixa sumus. Ad concordiam quidem vocati sumus, jubemur pacem habere inter nos; ad hoc conandum est, omnibusque nitendum viribus, ut aliquando veniamus ad perfectissimam pacem: modo autem litigamus plerumque cum eis quibus consulere volumus. Ille errat, tu
Abbreviated transcription (Latin):
Seritate ꝑfruemur cum uiderimꝰ facie ad
fauiem qr & hoc ꝓmittit᷑ nob̾. Nam quis
auderet sꝑare. qđ as ñ dignatꝰ eẽt uel
inenigmate ꝑspeculum: tuncͣ  facie ad fa¬
ut similes ei erimus. qm uidebimus eum
sicuti ẽ. Hec ẽ magna ꝓmissio. si amas:
sequere. Amo inquis. s qua sequor: Si
dixisset tibi dñs ds tuus. ego sum ueri¬
tas & uita: desiderans ueritatẽ. concupis¬
cens uitam. qua adhȩc ꝑuenire posses
ꝑfecto quereres: & diceres tibi. Magna
res ueritas magna res uita: si eẽt qͦ modo
iluc ꝑueniret anima mea. Queris qua:
audieum primo dicentẽ ego sum uia:
Anceqͣm diceret tibi quõ. p̃misitqua. Ego
sum inquit uia. Quo uia: Q ueritas
& uita. Primo dixi quia uenias. postea
dixi quo uenias. Ego sum uia. ego sum
ueritas. ego sum uita. Manens ap̃ patrẽ
ueritas & uita induens se carnẽ factus ẽ
uia. N tibi dicit᷑. labora querendo uiam

Expanded text:
Veritate perfruemur, cum viderimus facie ad Veritate perfruemur, cum viderimus facie ad faciem; quia et hoc promittitur nobis. Nam quis auderet sperare quod Deus non dignatus esset vel in aenigmate per speculum, tunc autem facie ad farit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est . Haec est magna promissio; si amas, sequere. Amo, inquis; sed qua sequor? Si dixisset tibi Dominus Deus tuus, Ego sum veritas et vita; desiderans veritatem, concupiscens vitam, viam qua ad haec pervenire posses profecto quaereres, et diceres tibi: Magna res veritas, magna res vita; si esset quomodo illuc perveniret anima mea! Quaeris qua? audi eum dicentem primo, Ego sum via. Antequam diceret tibi quo, praemisit qua: Ego sum, inquit, via. Quo via? Et veritas et vita. Primo dixit qua venias, postea dixit quo venias. Ego sum via, ego sum veritas, ego vita. Manens apud Patrem, veritas et vita: induens se carnem, factus est via. Non tibi dicitur, Labora quaerendo viam,
Abbreviated transcription (Latin):
onerati estis. & ego uos reficiam. tollite¬
uos iugum meum suꝑ uos. & discite a
me qm mitis sum & humilis corde:
qͣm multi fecerunt audito eugłio. qex
ore ipsius auditum diues ille ñ fecit:
G mͦ faciamus. sequam᷑ dñm. soluamꝰ cõ¬
pedes quib impedimur sequi. Q quis
idoneus soluere folitere tales nodos. nͥ
ille adiuuet cui dictum ẽ. disrupisti
uincula mea. de quo & alius ꝑsalmus
dicit. dñs soluit compeditos. dominus
erigit elisos : & quid sequunt᷑ soluti ẽ
erecti. nisi lumen ã quo audiunt. ego
sum lumen mundi. qui me sequitur
ñ ambulabit intenebris: quia dominꝰ
fr̃s. habentes collirium fidi. Trecessit
enim eiꝰ saliua cum terra. unde inunge¬
retur qui cecus ẽ natꝰ. Q nos de adam
ceci nati sumus. illo illuminance opꝰ
habemus. M iscuit saluam cum terra:
uerbum caro factum ẽ & habitauit in
nobis. Miscuit saliuam cum terra: cdo
p̃dictum ẽ. ueritas de terra orta est:
pse aut̃ dix̃. Ego sum uia & ueritas ⁊ uita:

Expanded text:
ego vos reficiam; tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde : quam multi fecerunt audito Evangelio, quod ex ore ipsius auditum dives ille non fecit? Ergo modo faciamus, sequamur Dominum; solvamus compedes quibus impedimur sequi. Et quis idoneus solvere tales nodos, nisi ille adjuvet cui dictum est, Disrupisti vincula mea ? De quo alius psalmus dicit, Dominus solvit compeditos, Dominus erigit elisos . 9. Et quid sequuntur soluti et erecti, nisi lumen a quo audiunt, Ego sum lumen mundi: qui me sequitur, non ambulabit in tenebris? quia Dominus modo, fratres, habentes collyrium fidei. Praecessit enim ejus saliva cum terra, unde inungeretur qui caecus est natus . Et nos de Adam caeci nati sumus, et illo illuminante opus habemus. Miscuit salivam cum terra: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Miscuit salivam cum terra; ideo praedictum est, Veritas de terra orta est : pse autem dixit, Ego sum via, veritas et vita .
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ uitam ȩternam. Hanc gͦ ñ ht̃. qui
istum panem ñ manducat: nec istum
sanguinem bibit. Nam temꝑalem uitã
se uitam : & qͥ manducat eiꝰ carnem &
bibit eiꝰ sanguinẽ. ht̃ uitam. Adutrũq
aut̃ respondet qd dixit ecernam. Ñ ita ẽ
in hac esca: qͣm sustentande hꝰ temꝑalis
uitȩ causa sumimus. Nani qui eam nõ
sumpserit. ñ uiuet. nec tamen qui eam
sumpserit uiuet. Fieri enim pot̾. ut se¬
nio uł morbo. uł aliquo casu plurimi
& qui eam sumpserint moriant᷑. In ħ uͦ
cibo & potu idẽ corꝑe & sanguine dñ:
ñ ita ẽ. Nã & qͥ eam nõ sumit ñ ht̃ uitã.¬

Expanded text:
habet vitam aeternam. » Hanc ergo non habet, qui habet vitam aeternam. » Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit. Nam temporalem vitam se vitam: et qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vita
Abbreviated transcription (Latin):
Litigabant gͦ uidei adinuicem dicentes:
Quomodo pot̾ hic nob̾ carnem suã dare
ad manducandum: Litigabant utiq
ad inuicem. qm̃ panem concordiȩ ñ intel¬
ligebant. nec sumere uolebant. Nam
qͥ manducant talem panem. ñ litigant
adinuicem: qm unus panis. unũ corpꝰ
multi sumus. & ꝑ hunc facit d̾s unius¬
modi habitare indomo. Qͦđ aut̃ adinin¬
cem litigantes querunt qͦmͦ possit dĩs
carnen suam dare admanducandum:
ñ statim audiunt. s adhuc eis dr. Am̃
amen dico uob̾. nisi manduc aueritis
carnem filii hominis & biberitis eiꝰ¬
Qͦͣ quidẽ det᷑. & quis nã modus sit mã¬
ducandi istum panem ignoratis: uerunta¬
men nisi manducaueritis carnem filiĩ
hominis & biberitis eiꝰ sanguinẽ. ñ habe.¬
bitis uitam in uob̾. Hȩc ũ utiq cadauerib.
s uiuentib loquebatur. Unde ne istam
uitam intelligentes. & de hac re litiga¬
rent: sequiitus adiunxit. Qͥ manducat
meam carnem & bibit meum sanguinẽ.

Expanded text:
Litigabant ergo Judaei ad invicem, dicentes: Litigabant ergo Judaei ad invicem, dicentes: Quomodo potest hic carnem suam nobis dare ad maad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant. Nam qui manducant talem panem, non litigant adinvicem, quoniam unus panis, unum corpus multi sumus : et per hunc fecit Deus hujusmodi habitare in domo. Quod autem adinvicem litigantes quaerunt quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim edunt, sed adhuc eis dicitur: Amen amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominisodo quidem edatur, et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis; verumtamen nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Haec non used viventibus loquebatur. Unde ne istam vitam intelligentes de hac relitigarent, secutus adjunxit: « Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ corpꝰ xͥ. Intelligite fr̃s mei qͥd dixerim.
homo ẽs & sp̃m habes. & corpꝰ habes. Sp̃m¬
Qua constat q homo es. Constas enun¬
ex anima & corꝑe. Habes itaq sp̃m inuisibi.¬
lem: corpꝰ uisibile. Dic michi quid ex quo
uiuat. sp̾̃c tuus uiuit ex corꝑe tuo an
corpꝰ tuum ex sp̃u tuo: Respondet om̃is
qui uiuit. Qui aut̃ hoc nͣ pot̾ responde:
nescio si uiuit. Qͥd respondet omnis qͥ¬
corꝑe esto xp̃i. Nunquid enim corpꝰ meũ
uiuit de sp̃u tuo: Meum uiuit de sp̃u
nobis apłs paulus hunc panem. unus
panis inquit. unum corpꝰ multi sumus:
O sacramentum pietatis. o signum unitatis.
o uinculum caritatis. Qui uult uiuere
ht ubi uiuat: ht uude uiuat. Accedat.
credat. incorꝑetur ut uiuificet᷑. Non ab¬
hoireat a compage membroꝵs: ñ sit
putre membrum qd resecari mereat᷑. ñ sit
distortum de quo erubescatur. Sit pul¬
chrum. sit aptum. sit sanum: hereat
corꝑori. uiuat deo de do. Nunc labo¬
ret in terra: ut postea regnet in cȩlo:

Expanded text:
 Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spirqua constat quod homo es: constas enex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: qcorpore esto Christi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu nobis apostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelo. 14.
Abbreviated transcription (Latin):
misit me inquit uiuens pater: & ego
uiuo ꝓpt̾ patrẽ. & qͥ manducat me. ĩ ipse
uiuit ꝓpt̾ me. Nait sic̾ manduco patrẽ
& ego u̾iuo ꝓpt̾ patrẽ. & qͥ manducat me
& ipse uiuit ꝓpt̾ me. N enim filius par¬
ticipatione patris fit melior. ꝙẽ natas
equalis: sicut participatione filii pers
unitatem corꝑis eiꝰ & sangumis qͣ illa
mancluicatio pͥotatioq significat. nos ef¬
ficit meliores. Uiuimus gͦ nos ꝓpt̾ ipsũ.
manducantes eum: id ẽ ipsum accipi¬
entes ecernam uitam qͣm ñ habebamus
ex nob̾. Uiuit autꝰ ipse ꝓpt̾ patrẽ miss
ab eo : qͥ semecipsum exmanruit factꝰ
ob edions tisq ad mortẽ crucis. Si enim
sed̾m id accepimus uiuo ꝓꝑt̾ patrẽ. qͣ
alibi ait pater maior me est: ficut &
nos uiuimus ꝓpt̾ ipsum qͥ maior ẽ nob̾
hoc ex eo qd missus ẽ facꝰtum ẽ. Missio
quupͥe eius exinanitio sui metipsiꝰ ẽ :
& forme seruilis acceptio. Qͦd recte in¬
celligitur seruata ⁊ filii cum patre eqͣli¬

Expanded text:
me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non ait: Sicut manduco Patrem, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis; sicut participatione Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficimur meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum; id est, ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habebamus ex nobis: vivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo; quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad mortem crucis . Si enim secundum id accipimus, Vivo propter Patrem, quod alibi ait, Pater major me est ; sicut et nos vivimus propter ipsum, qui major est nobis: hoc ex eo quod missus est, factum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est, et formae servilis acceptio: quod recte intelligitur, servata etiam Filii cum Patre aequali
Abbreviated transcription (Latin):
secrȩcioia intelligentie: quȩ multitu¬
do ñ potest caꝑe. Qͥd gͦ restat. nͥ ut
secretiora intelligentiȩ quȩ ñ pot caꝑe
multitudo. illis credant᷑ qui idonei
sunt & alios docere. sicut erant apłi:
Unde duodecim cophini impleti st̃:
Factum ẽ hoc. & mirabilit̃. qr magnum
tunc uiderunt admirati sunt: nos
enim ñcmiramur cũ audimꝰ. Factũ ẽ
enim ut illi uiderent. scͥptũ ẽ. aut̃
ut nos audiremꝰ. Qͦd in illis ocłi ualue¬
runt. hoc in nob̾ fides. Cernimꝰ quippe
animo q ocłis ñ p otuimꝰ: & p̃lati illis
sumꝰ. qm̃ de nob̾ dictum ẽ. beati qͥ ñ
uident & credunt. Addo aut̃ qr forte &
intelleximus q̃ illa turba ñ intellexit. ⁊
uere nos pastisumꝰ. qr ad medullã hordei
ꝑuenire potuimus. Ueniq homines illi
qui uiderunt hoc : qͥd putauerunt: Illi
ꝓpħarum. impletor ꝓpħarum. soĩficator

Expanded text:
secretiora intelligentiae, quae multitusecretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnumtunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi,prophetarum, impletor prophetarum, sanctificator
Abbreviated transcription (Latin):
multos libros cum exponunt᷑ tanqͣm
frangendo id ẽ disserendo fecerunt: S quia
in illo hordeo ignorantia primi ppłĩ tege¬
bat᷑. de quo primo ppło dictum ẽ: qͣmdiu
uelum templi fuerat illo in eruce pen¬
dente concissum: qr gͦ ignorantia popłi
erat inlege. ꝑpterea temptatio illa dñi
ignorantiam discipłi demonstrabat. Ni¬
chil gͥ uacat. Omnia innuunt: s intel¬
lectorem requirunt. Nam & ipse nume¬
rus pasti ppłi: ppłm significabat sub
lege constitutum. Cur enim quinq
milia erant. nͥ qr sub lege erant. quȩ
lex quinq libris moysi explicatur::
Unde & quinq illis porticib languidi
ꝓdebant᷑: nec sanabant᷑. Ille autẽ ibi
curauit languidum: qui & hic turbas
de quinq panib pauit. Nam & suꝑ
fenum discumbebant. Carnalit᷑ gͦ sapi¬
ebant: & in carnalib quiescebant. om̃is
enim caro fenum. Quȩ sunt aut̃ illa
fragmenta nisi quȩ ppłs ñ potuit
manducare : Intelligunt᷑ gͦ quedam

Expanded text:
multos libros, cum exponuntur, tanquam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est din illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam