comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelut ab surdũ mouerit: ñ licet dicere
auctor huiꝰ libri ñ tenuit ueritatẽ. sed
aut codex mendosus est. aut int̾pres
errauit. aut tu ñ intelligis. In opus¬
culis aut̃ posteriorũ quȩ libris inmime¬
rabilib ꝯtinent᷑. s nullo mͦ illi sacratis¬
simȩ canonicarũ scripturarũ excellen
cur eadẽ ueritas. longt tam̃ : in par
auctoritas. Itaq in illis si qua forte ꝓ¬
pt̃era dissonare putant᷑ a uͭ. qr ñ ut
dicta s̃ intelligunt᷑. tam̃ liberũ ibi
habet lector auditorue indiciũ. quo uł
cta enis modi nͥ uł certa ratione uł ex
illa kanonica auctoritate defendant᷑
ut demonstret᷑ siue omĩno ita ẽẽ siue fie¬
ei potuisse. qd uel disputatũ ẽ ibi uł nar¬
ratũ: sicui displicuerit aut credere no¬
luerit: ñ rep̃hendet᷑. In illa uͦ kanom¬
suis litteris posuisse ipsa kanonis ꝯfir¬
matione de clarat᷑ : non licet dubitare
qđ uerũ sit. Alioqui: nulla erit pagi¬

Expanded text:
uelut absurdum mouerit, non licet dicere: uelut absurdum mouerit, non licet dicere: auctor huius libri non tenuit ueritatem, sed: aut codex mendosus est aut interpres errauit aut tu non intellegis. in opusculis autem posteriorum, quae libris innumerabilibus continentur, sed nullo modo illi sacratissimae canonitur eadem ueritas, longe tamen est inpar auctoritas. itaque in eis, si qua forte propterea dissonare putantur a uero, quia non, ut dicta sunt, intelleguntur, tamen liberum ibi habet lector auditorue iudicium, quo uelcta eiusmodi, nisi uel certa ratione uel ex illa canonica auctoritate defendantur, ut demonstretur siue omnino ita esse, siue fieri potuisse, quod uel disputatum ibi est uel narratum, si cui displicuerit aut credere noluerit, non reprehenditur. in illa . uero canonisuis litteris posuisse ipsa canonis confirmatione declaratur, quod verum sit: alioquin nulla erit pagi
Abbreviated transcription (Latin):
ipse faustus sentit quã imꝓbe atq impie
tuciosam. De his it libris dici potest
aliqͥt eos habere ñ ꝯsonũ fortasse occulti¬
ori et ad dinoscendũ difficiliori ueritati
qđ aut sic remanserit aut in posteriorib
correctũ sit: qui ñ p̃cipiendi auctoritate
s ꝓficiendi exercitatione scribunt᷑ a nob̾.
Int̃ hos i sumꝰ: quib idẽ dicit apłs. Et s
quid alit̃ sapitis: id quoq ds uob reuela¬
bit. Quod genꝰ litterarũ: ñ cum credenai
necessitate. s cum uidicandi libertate legẽ¬
dum est. Cin tam̃ ne int̾cluderet᷑ locus
⁊ adimeret᷑ psteris ad questiones difficiles
tractandas atq uersandas: lingue ac
stili saluberrimi labore distincta ẽ. apo¬
sterioꝵ libris excellencia kanonice aucto¬
ritatis ueteris et noui testam̃ti. quȩ a
płoꝵ ꝯfirma temporib. ꝑ successiones
ep̃oꝵ et ꝓpagationes eccłarũ. tamꝗͣ in
fidelis et pius in tellectus Ibi siquid

Expanded text:
ipse Faustus sensit quam inprobe atque inpie ipse Faustus sensit quam inprobe atque inpie uitiosam. De his enim libris dici potest aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori et ad dinoscendum difficiliori ueritati, quod aut sic remanserit aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. inter hos enim sumus, quibus idem dicit apostolus: et si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reuelabit. quod genus litterarum non cum credendi necessitate, sed cum iudicandi libertate legendum est. cui tamen ne intercluderetur locus et adimeretur posteris ad quaestiones difficiles tractandas atque.uersandas linguae ac stili saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis ueteris et noui testamenti. quae aonfirmata temporibus per successiones episcoporum et propagationes ecclesiarum tamquam in fidelis et pius intellectus. ibi si quid
Abbreviated transcription (Latin):
pondeat maxine et inueniat᷑ minime e
pserat ad romanos. aut om̃ino ñ scripsisse
ꝗd tamꝗͣ eius ꝓfert᷑ filiũ dĩ ex semine dd̃
scđ̾m carnẽ. Qua tandẽ ratione id osten
dit᷑ e Qa ñ potest inquid utrũq uerum
ẽẽ. et quod in epła est ad romanos. de filio
suo qui factus ẽ. ei ex semine dd scd̃m car¬
nẽ. et qđ ait ad corinthios. itaq nos amo¬
do nemine nouimꝰ scđ̃m carnẽ. et si noue¬
eoꝵ non eẽ pauli nullo mͦ possumꝰ dice¬
re. qr nulla in eo uariat codicũ auctoritaᷤ
Et si it in quib dam latims exemplarib ũ
legitur factus s natus ex semine dđ cum
greca factus habeant. unde ñ ad uerbũ
s ad sententiã transferre uoluit dicendo
natũ latinꝰ interpres: tam̃ x p̃ m ex semi¬
ne dã ẽẽ scđ̃m carnẽ. omniũ libroꝵ atq
linguarũ ꝯcordat anctoritas. In hoc aut̃
paulũ aliquando errasse et ꝓficiendo mu¬
casse sententiã. ab sit ut dicamꝰ. Quod eciã

Expanded text:
pondeat: maxime, et inueniatur „minime ? pondeat: maxime, et inueniatur „minime ? pserat ad Romanos, aut omnino non scripsisse, quod tamquam eius profertur, filium dei ex semine Dauid secundum carnem. qua tandem rdit? Quia non potest, inquit, utrumque verum esse, et quod in Epistola est ad Romanos, De Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem ; et quod ait ad Corinthios, Itaque nos amodo neminem novimus secundum carnem: et si noveeorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas. etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, tamen Christum ex semine Dauid esse secundum carnem, omnium librorum atque linguarum concordat auctoritas. in hoc autem Paulum aliquando errasse et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pe iam resurrȩxit ⁊ mors ei ultra non
dñabitur. quẽ ⁊ si noueramꝰ scđ̃m car¬
nem cũ ad huc moriturus eẽc. in erat
quippe in eiꝰ corpore illa mortalitas ꝗͣ
duit ĩmortalitatẽ. unde scłm pristinã
mortalitatẽ iam caro appellari ñ pos¬
sit. Itaq ipsius loci c̃cextionẽ. ubi hȩc
sententia ẽ de qua isti calũpmantur
sideremꝰ ut hoc qđ dico magis eluceat.
laritas in qͥt x p̃i cõpellit. nos. uidican¬
tes hoc qm̃ unus ꝓ om̃ib mortuus ẽ.
Crgo om̃s mortui s̃⁊ ꝓ omib unus mor

Expanded text:
urrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset — inerat quippe in eius corpore illa mortalitas, quduit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi compellit nos indicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mort
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uł si ibi quoq codices uariarent:
plures pauciorib. et uetustiores recen¬
tioribꝰ p̃ferent᷑. ⁊ si ad huc eẽt incerta
dubietas : p̃cedens lingua inde illud ĩ¬
terp̃tatũ ẽ. c̃suleret᷑: Hoc mͦ querunt.
qui quod eos mouet inscripturis scĩs
tanta auctoritate firmatis inuenire
uolunt. ut habeant unde instruantur.
ñ und̾ rixentur. Hoc aut̃ quod adũ dice¬
sus impietatẽ ur̃am ex epła pauli apłi
ꝑfertur: filiũ dei ex semine dd̃ ẽẽ scđm
carnaẽ : omnes codices ⁊ noui ⁊ ueteres
habent. omnes ȩccłȩ legunt. om̃s lingue
consentiunt. Ex uimim gͦ pallio fal¬
laciȩ. quo faustus indutus. cum sͥ ꝓpo
lax aliud ꝗͣ id quod falsum erat. respon¬
dere ñ potuit: Quid it accipit apłi¬

Expanded text:
tur, uel si ibi quoque codices uariarent. tur, uel si ibi quoque codices uariarent. plures paucioribus aut uetustiores recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta uarietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut habeant, unde instruantur, non unde rixentur. Hoc autem, quod aduersus inpietatem uestram ex apostoli Pauli epifertur, Filium Dei ex semine David esse secundum carnem , omnes codices et novi et veteres habent, omnes Ecclesiae legunt, omnes linguae consentiunt. Exuimini ergo pallio fallaciae, quo Faustus indutus, cum sibi prlax, aliud quam id quod falsum erat, respondere non potuit? Quid enim accipit apo
Abbreviated transcription (Latin):
primum est: Uideris enim mͥ nunc
scire uelle. non utrum euglm accipiã.
sed utrum generationes::¬
.

Expanded text:
primum est. uideris enim mihi nunc scire uelle, non utrum euangelium accipiam, sed utrum generationes.
Abbreviated transcription (Latin):
uenire questiunculis uoluerint: uipsi ad res¬
pondendũ uigilant̃ eis sitis instrudti. Ita
enim fiet. ut ad ea ipsa que ꝓposuerant reli¬
gati: ulterius huc atq illuc uagari ñ possint.
Ac ne ꝓfusa confusaue oratione legentiũ in no¬
darent᷑ ingenia. tam breuit̃ quã distindte
exad uerso sibi ipsorũ atq niorũ dicta ꝯstitui:
UGUSIINUs respondit. Gu semrip̃ia¬
nos cauendos putas. qd̾ nos ẽẽ dicis:
nos autẽ pseudo xp̃ianos cauemꝰ: qd̾ uos ẽẽ
ostendimꝰ. Nam quod semũ est exquadam
parte imꝑfectũ: ex nulla tam̃ falsum est
Quid gͦ ÷ Si aliquid de est fidei eorũ quis
curtum uenire conamini: nũquid ideo id qs
eis ad est de struendũ. ac non potius id quos

Expanded text:
venire quaestiunculis voluerint, et ipsi ad resvenire quaestiunculis voluerint, et ipsi ad respondendum vigilanter eis sitis instructi. Ita enim fiet ut ad ea ipsa quae proposuerint religati, ulterius huc atque illuc vagari non possint. Ac ne profusa confusave oratione legentium inundarentur ingenia, tam breviter quam distincte ex adverso sibi, ipsorum atque nostrorum verba constitui. AUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cavendos putas, quod nos esse dicis: nos autem pseudochristianos cavemus, quod vos esse ostendimus. Nam quod semis est, ex quadam parte imperfectum, ex nulla tamen falsum est. Quid ergo? si aliquid deest fidei eorum quos circumvenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod
Abbreviated transcription (Latin):
InĨ U xp̃i. ut om̃s qui hec legent intelligaᷤ¬
nt. quam nihil sit acutũ ingenium. et lingua
ex polita. nisi adño gressus hominis dirigatur.
Quod multis etiam cardiorib et in ualidiori¬
bus. oculta eqͥtatȩ diuinȩ miscđȩ prestitũ ẽ cũ
multi a cerrimi et facundissimi de serti ab ad̃¬
uitouo dĩ. ad hoc ilelocit᷑ ac ꝑtinacit᷑ currere¬
nt̾. ut auerͥtatiᷤ iua longius ab errarent. Cõ¬
modum aut̃ arbitror. sub eius nomine u̾ba
eiu̾s ponere. et sub meo responsionem meĩ
aus ⁊us pixri. Satis suꝑq inluce
iam traductus erroub iudaice sup¬
lacia est abunde. ad octissimo sił et solo nob̃
post beatũ patrem nr̃m manicheum studen¬
ho ad imato. Non ab re tam̃ iuisum ẽ fr̃s¬
km̃i hec quoq breuia uob̃ et concinna respon¬
sa ꝓpter callidas etͦstutas conferentiũ nob̾¬
cum ꝓpositiones. scribere: quo cum idem uos
ex more parentis sui serpentis. captiosis cirtũ¬

Expanded text:
Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegaIesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae suplacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimantomi, haec quoque brevia vobis et concinna responsa, propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones, scribere, quo cum iidem vos ex more parentis sui serpentis captiosis circum
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua curpitudo: Dicuntur quidem in ho¬
mine ista. quia non habent eam speciem
de cous. quam m̃bra quȩ in promptu locata
sunt. O ꝓbabilior in aliis postea scriptis nris
ratio reddita est. cur ea dixerit etiam apłs in¬
honesta. ꝓpter legem sił carns in m̃bris.
repugnantẽ legi mentis. quȩ de peccato ac¬
cidit non de prima nr̃ȩ institutionȩ naturȩ.
Hoc opus sic incipit. Fastus quidã fuit:
AUS¬
GUS
Quidam fuit. gente
affer. ciuitate mileui¬
canus. eloquio suauis.
ingenio callidus. set¬
a manicheus. ac ꝑhoc nefando errore ꝑuersus.
Noueram ipse hominem. quẽ ad modum eũ
cõmemoraui in libris confessionũ mearum.
Hic quoddam uolum̃ eddidit. aduersus
rectam xp̃ianã fidem. et catholicam ueri¬
tatẽ. Quod cum uenisset in manus nr̃as.
lectumq ẽẽt afr̃ibus: desiderauer. ⁊ iure
caritatis ꝑ quã eis seruimꝰ flagitauer̃. ut ei
responderemꝰ. Hoc aggrediar nunc inno¬
mine atq ad uitouo dñi et saluatoris nr̃i

Expanded text:
aliqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt : sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam Apostolus inhonesta , propter legem scilicet in membris repugnantem legi mentis , quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae. Hoc opus sic incipit: Faustus quidam fuit. austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri
Abbreviated transcription (Latin):
mentor: similes s̃ hominib quib displiceq
ea quors ñ capiunt utilitatẽ. uelut si surdꝰ
uidens moueri labia loquentiũ. tamꝗͣ suꝑ¬
fluos orismotus de formesq rep̃henderet. uł
si quisqͣ cęcus laudata sibi aliqua domo uellce
palpando ꝓbare qđ dicitur. & parietũ lenita¬
tem manu ꝑ tractans infenestras in ruer&e.
easq uelut in conuenientes illi ȩqualitati
redargueret cauernasq rumosas putaret.
Lam uͦ facta ꝓpħarum etiã ipsa ꝓphetica et
mistica fuisse. quid agam ut in tellegant
quor mentes uanitas occupauit. ita ut pu¬
tent credi a nob̾ etiam ipsum dm̃ aliquãdo¬
ceñ. in tenebris eẽ uersatũ. qr scriptum ẽ tenebre
erant suꝑ faciem abyssi tamꝗͣ nos abyssum
dicamꝰ dm̃ ubi tenebre erant. quia lux ibi
non erat anteꝗͣ ds̃ uerbo faceret lucem.
D quia ñ distingunt int̾ lucem qđ est ipse
ds̃. & lucem quam fecit ds̃. ideo putant eẽ

Expanded text:
mentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent mentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo uellet palpando probare, quod dicitur, et parietum leuitatem manu pertractans in fenestras inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse
Abbreviated transcription (Latin):
gis nec facta ꝓpħa¬
qr neq sc̃itatẽ neq
iusticiam cogita¬
re nostis. D: de p̃¬
ceptis & sacram̃¬
tis ueteris testa¬
menti sepe ac multa iam diximus. ut in¬
telligeret᷑ aliuid ibi fusse. qđ ꝑ gr̃am noui
testamenti faciendo donaret᷑ impletũ. ali¬
ud quod ꝑueritatẽ patefactam remouendo. e¬
de monstraret᷑ impletũ. cum di ⁊ ꝓximidi¬
lectione susciperetur legis ꝑficienda p̃cep¬
tio. Circumcisionis aut atq alior illius
temporis sacram̃toꝵ cessatione ostenderet᷑
eos faciebat ad desiderandam salutẽ. ꝓmiᷤᷤ¬
sum aut̃ figuras celebrabat ad expectan¬
dum saluatorẽ. ut ꝑ ad uentũ noui testa¬
menti illos liberaret gr̃a donata: illas aufer¬
qđ preceptũ erat ex di dono custodiretur.
Ueritas aut̃: ut ablata obseruatione umbra¬
rũ. quod ꝓnissum erat ex dĩ fide presentaret᷑.
roinde isti quia que ñntelligunt rep̃¬
hendentes lepram. uł scabiem. seu uerru¬
cas legis ẽẽ dicunt ꝓmissiuas figuras sacra¬

Expanded text:
is, nec facta Pia neque sanctitatem, neque justitiam cogitare nostis. Sed de praeceptis et sacramentis Veteris Testamenti saepe ac multa jam diximus, ut intelligeretur aliud ibi fuisse quod per gratiam Novi Testamenti faciendo donaretur implendum, aliud quod per veritatem patefactam removendo demonstraretur impletum: cum Dei et proximi dilectione susciperetur Legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad expectandum saluatorem, ut per aduentum noui testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferquod praeceptum erat, ex dei dono custodiretur, ueritas autem, ut ablata obseruatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesentaretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas figuras sacra
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam fuit. gente
affer. ciuitate mileui¬
canus. eloquio suauis.
ingenio callidus. sec¬
ta manicheus. ac ꝑ hoc nefando errore ꝑuersus.
Noueram ipse hominem. quẽ admodum eũ
cõmemoraui in libris confessionũ mearum.
Hic quoddam uolum̃ eddidit. aduersus
rectam xp̃ianã fidem. et catholicam ueri¬
tatẽ. Quod cum uenisset in manus nr̃as.
lectumq ẽẽt afr̃ĩbus: desiderauer̃. ⁊iure
caritatis ꝑ quã eis seruimꝰ flagitauer̃. ut ei
responderemꝰ. Hoc aggrediar nunc in no¬
mine atq ad uitorio dñi et saluatoris ñri
I Ñ U xp̃i. ut om̃s qui hec legent intelligã¬
nt. quam nihil sit acutũ in genium. es lingua
ex polita. nisi adño gressus hominis dirigatur.
Quod multis etiam tardiorib et in ualidiori¬
bus. oculta eqͥtatȩ diuinȩ miscdȩ prestitũ .ẽ. cũ

Expanded text:
quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
qr neq sc̃itatẽ neq
iusticiam cogita¬
re nostis. D de p̃¬
ceptis & sacram¬
tis ueteris desta

Expanded text:
ia neque sanctitatem, neque justitiam cogitare nostis. Sed de praeceptis et sacramentis Veteris Testa
Abbreviated transcription (Latin):
matis & ꝓpħas : Dinime qͥ¬
dem nos hostes sumus aut im
de eis scripta s̃ ex quor causaui¬
dentur uobis exosi. S n. uos re¬
pugnatis. et scłiptorib assentien¬
do ur̃is. incrimen forsitan ꝓpħas
in nocentes ad ducitis. infamatiᷤᷤ
patriarchas. dedecoratis et legem.
atq quod sit stulcius uultis &
scriptores ur̃os non ẽẽ mendaces.
& eos tam̃ religiosos ac scõs quo¬
rum hi flagitiã. & turpes con¬
scripserunt utas. Quod quia utrũq¬
uircutũq parit̾ constare non
potest: oportet. n aut hos fuisse
malos. aut illos mendaces ⁊ falsos

Expanded text:
matis et prophetas ? minime quidem nos hostes sumus aut inide eis scripta sunt et quorum causa uidentur nobis exosi. sed enim uos repugnatis et scriptoribus adsentiendo uestris in crimen forsitan prophetas innocentes adducitis, infamatis patriarchas, dedecoratis et legem atque, quod sit stultius, uultis et scriptores uestros non esse mendaces et eos tamen religiosos ac sanctos, quorum hi flagitia et turpes conscripserint uue pariter constare non potest: oportet enim aut hos fuisse malos, aut illos mendaces et falsos
Abbreviated transcription (Latin):
cutiq quod ipse hoc ds scdđm unitatẽ
substantiȩ putamus. ne respicitis quã
mianit̃ blasphematis. Et tm̃ aliqñ
iolentes quasi de fendere bdnitatem di
aũ ipsi hẏle p̃stare dicitis aliquid bom.
st inclusa in semetipsa ñ seuiat. Habebit
÷ aliquid boni. cum ei nullum mixtum
int bonum. an forte sicut ds̃ ante bellũ
sine cõmixtione mali habebat necessita¬
as malum. ita hyle potest bellum sine
õmixtione boni habebit cõmixtionis
honum. Dicit gͦ duo mala s unum
altero peius: aut duo ñ summa bona
s unũ altero melius. ita sane ut quod
ost melius: hoc dicitis miseruis. Nam
s illius tanti belli hic erit exitus ut sepa¬
tata hile aꝓpͥa uastatione ⁊ dĩ menbris
afixis inglobo. aliquid boni prestetur
hostib: ⁊ cantũ mali in fligatur ciuibus
cogitate quis uicerit. S in delicet uenenũ
est hyle: quȩ formare. firmare. nutrire.
uegetare ualuit animalia sua: ⁊ antido¬
tum ds̃ qui damnare potuit: qr sanare

Expanded text:
utique quod ipsae. hoc deus secundum unitatem substantiae. putamusne, respicitis, quam inmaniter blasphematis ? et tamen aliquando uolentes quasi defendere bonitatem dei etiam ipsi hyle praestare dicitis aliquid boni. ut inclusa in semet ipsa non saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? an forte sicut deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita hyle post bellum sine commixtione boni habebit commixtionis bonum ? dicite ergo duo mala, sed unum altero peius; . aut duo non summa bona, sed unum altero melius, ita sane, ut quod est melius hoc dicatis miserius; nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut separata hyle a propria uastatione et dei membris adfixis in globo aliquid boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, uegetare ualuit animalia sua; et antidotum deus, qui damnare potuit, quia sanare
Abbreviated transcription (Latin):
quod bella gesserit. quod crudelia multa
⁊ mandarit ⁊ fecerit. qđ neo ipse quidem
uno contẽptꝰ matrimonio fuerit. Hȩc inꝗͣ
& hor similia quȩ indiuersis eodem habẽ¬
tur libris. nichil a nob̃ scriptum. nichil
dictatũ ẽ: s aut scriptors ur̃or ista com¬
m̃ta sunt falsa: aut patrũ criminauera.
Uos utrũ uultis eligite. Nam nos aut hos
aut illos parit̾ de testari necesse ẽ. qr tã
malos ⁊ turpes odimus ꝗͣ ⁊ mendaces.
UGUSTINꝰ
RESPONDIT

Expanded text:
quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse quidem uno contentus matrimonio fuerit: haec, inquam, et horum similia, quae in diuersis eorum habentur libris, nihil a nobis scriptum, nihil dictatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odimus quam mendaces. AUGUSTINUS respondit
Abbreviated transcription (Latin):
onis prauitate ñ turbet di natura atq
sub stantiã. in cõmutabilem omuas om¬
nino. in corruptibilẽ cogitate uł credi¬
te. ⁊ manichei c̃tinuo non eritis ut al¬
quandꝰ & catholici ẽẽ positis ameni.

Expanded text:
onis prauitate non turbetur, dei naturam atque onis prauitate non turbetur, dei naturam atque substantiam incommutabilem omnino, omnino incorruptibilem cogitate uel credite, et Manichaei continuo non eritis, ut aliquando et catholici esse possitis amen.
Abbreviated transcription (Latin):
dignatꝰ  ut arbitror. ꝓlixeq respondi:
Preuit uos ãmoneo qui illo tam nefando
& execrabili errore tenemini. ut si auc¬
toritatẽ scripturarũ omnib p̃feren¬
dã sequi uultis: eam sequamini que ab
ipsius p̃sentiȩ xp̃i temporib ꝑ dispen¬
sationes apłoꝵ. & cȩteras ab eoꝵ sedibꝰ
successionss ep̃or usq ad hȩc temꝑa
toto orbe t̾rarũ: custodita cõmendata.
clarificata ꝑ uenit. Ibi enĩ uidebitis &
ueteris testam̃ti ob scura reuelari. & p̃¬
dicata cõpleri. Si aut̃ quasi ratione
mouemini. primũ cogitetis qui nam
sitis quã minus ydonei ad cõprehen¬
dendã naturã ñ dicam dĩ. s animȩ ur̃ȩ.
cõprehendendã sane quẽ admodũ uel¬
le aut uoluisse uos dicitis certissima
ratione. ñ uanissima credulitate. Qd̃
cum minime potueritio: fine dubio
quã du tales estis nullom᷑ poteritis:
illud saltim qđ omni humanȩ mentiᷤᷤ
ẽ naturalit̾ in sitũ. si mͦ aꝑuerse opini-¬

Expanded text:
ienter, ut arbitror, prolixeque respondi, breuiter uos admoneo, qui illo tam nefando et execrabili errore tenemini, ut si auctoritatem scripturarum omnibus praeferendam sequi uultis. eam sequamini, quae ab ipsius praesentiae Christi temporibus per dispensationes apostolorum et certas ab eorum sedibus successiones episcoporum usque ad haec tempora toto orbe terrarum custodita, commendata, clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem quasi ratione mouemini, primum cogitetis, quinam sitis, quam minus idonei ad conprehendendam naturam, non dicam dei. sed animae uestrae, conprehendendam sane, quemadmodum uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima credulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opini
Abbreviated transcription (Latin):
cũ.Non .n. inducit ᷑᷑ solus rali¬
eant. S quia femintꝰ serus to¬
grat ꝯ tẽptibilior. lib̃us po¬
t̃rat p̾sentib pͥnooib sac¬
dotũ ouid ꝯ tos senserit.

Expanded text:
 inducitur solus mulirent, sed quia femineus sexus quasi contemptibilior, liberius poterat praesentibus principibus sacerdotum, quod contra eos senserit
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾a in tm̃ descend ut uix
possit intueri.
cõ mare dobũt m̾gitus us
ad selũ
or pta ardebit mare ⁊ aq̃ õs.
Qit̾o ħ̾be ⁊ arbores dabunt
rorẽ sangͥneñ.
Sexta ruent edificia
Septĩa petre adĩitẽ collidãtꝰ
dicana fiet au̾alis t̾ce motus
Decima exibũt hoies de cai̾tus
⁊ ibũt uelut amẽtes iͭ potinit
mutus loqui.
undecana subent ossa mortrioꝵ
⁊ stabũt sup sepule.

Expanded text:
 descendet, ut vix posset videri. super mare, dabunt rugitus usque ad coelum; quarta ardebit mare, et aquae; quinta herbae et arbores dabunt rorem sanguineum; sexta ruent aedificia; septima petrae ad invicem collidentur; octava fiet generalis terrae motus; decima exibunt homines de cavernis, et ibunt velut amentes, nec poterunt mutuo loqui; undecima surgent ossa mortuorum, et stabunt super sepulcra;
Abbreviated transcription (Latin):
tenebat᷑ d treꝑidacotie
disripuli foris põiti sobo dĩo
uidit in tuitu. ⁊ ꝑ auẽtit ci¬
mitĩ mox ut respexit erer̃
⁊ in fletũ penitud̃is ꝯtitauit.

Expanded text:
tenebatur, trepidationem discipuli foris positi divino vidit intuitu; et paventis animum, mox ut respexit, erexit, et in fletus poenitudinis incitavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dͥstinũ. aptus E regno dĩ. qrͣ
ciũ boũ suoꝵ uestigia uuln̾a¬
bat. Ita qui daxͤto tramite ac
ꝑsulcgt. rncedit ad dĩ regnũ
si aspcũ suũ ad ĩpia ⁊ nana ꝯ¬

Expanded text:
 aptus est regno Dei . ntum boum suorum vestigia vulnerabit. Ita et qui directo tramite ac persulcans incedit ad Dei regnum, si aspectum suum ad impia et vana
Abbreviated transcription (Latin):
iures inde ad depellendos õt mor¬
bos langnoresq ꝯqͥrit.ita ut que¬
tũq fu̾it illa infirtuitas tor ͥ ᷤ. haus¬
tu exigno madefcĩ salutaris ger¬
minis depellat᷑. nicħ oĩo iiriss
gerens si dñꝙͣ eres fimbie sũ¬

Expanded text:
vires inde ad depellendos omnes morbos languoresque conquirit, ita ut quaecunque fuerit illa infirmitas corporis, haustu exiguo madefacti salutaris graminis depellatur, nihil omnino virium gerens, si antequam aereae fimbriae su
Abbreviated transcription (Latin):
nific̾at eccł̃iam sc̃am catholicam.
quȩ construit᷑ in cȩlis uiuis ex la¬
pidibus. hec ẽ domus dñi firmit
edificata. angularis fundamenti
lapis xp̃c missus ẽ. Suꝑ hoc autẽ
nec preter hoc fundamentũ ẽ apło
damenta eius in montib sẽis. Suꝑ¬
ȩdificati parietes: iudei sunt ⁊gen¬
expoliti sunt ⁊quadrati. idẽ sc̃i
mundi. atq firmi. qui ꝑmanus
summi artificis disponunt᷑ ꝑman¬

Expanded text:
Ecclesiam sanctam Catholicam, quae construitur in coelis vivis ex lapidibus. Haec est domus Domini firmiter aedificata. Angularis fundamentum lapis Christus missus est. Super hoc autem, non praeter hoc, fundamentum est apodamenta ejus in montibus sanctis. . Superaedificati parietes, Judaei sunt et genexpoliti sunt et quadrati, id est sancti, mundi atque firmi. Qui per manus summi artificis disponuntur perman
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur pat̾ excelsus. ⁊ deinde di-¬
ctus ẽ habraham. idẽ pat̾ multarũ
gentium: xp̃m significat. Ipse est
pater excelsus. quia rex glorie.
Gnis terra iudea. ⁊ cognatio eius.
ille populus isrłiticus carnalis de
quo carnem sumpsit: domꝰ aut̃ patͥs
eius sinagoga siue templũ. Qui de
his omnib exiuit. quando iudeã
npopulũ isrłiticũ ⁊ templũ dereli¬

Expanded text:
tur pater excelsus, et deinde dictus est Abraham, id est pater multarum gentium, significat Christum. Ipse est pater excelsus, quia rex gloriae. Cujus terra Juda, et cognatio ejus, ille est populus Israeliticus carnalis de quo carnem sumpsit. Domus autem patris ejus, synagoga, sive templum. Quis de his omnibus exivit, quando Judaeam et populum Isr
Abbreviated transcription (Latin):
incipimus: iam quasi inspelunc.
nĩe ostio stamus. Quia enim ygre¬
di ꝑfectȩ ñ possumus: ad cognitio¬
nem tñ ueritatis inhiantes. iam
aliqͥd de lib̾tatis aura captamus.
In ingressu aut̃ spelunce stare est
represso nr̃e corruptionis obstaclo
ad cognitionem tieritatis inciperr
ego solus: Tanto ꝓpħe qͥd difficile
fuit agnoscere. in hoc mundo fa
nesciebat. Inde certum ẽ quod hu¬
militatis radio se illuminat. qͥalioꝵ
bona subtiliter pensat. qr dũ ea
quȩ ipse fecerit. facta foris ⁊ abaliis
conspicit. eum qui de singularitate
intus erumpere nititur: suꝑbiȩ
tumorem premit. Hinc est qđ
uoce dĩ ad heliam solum se esti¬
mantem dr̃. Reliqui mͥ septẽ
milia uiroꝵ. ut dũ non solum
se remansisse cognosceret:elatio¬
nis głam quȩ ei de singularitate
surgebat abdicaret..¬

Expanded text:
incipimus, quasi jam in speluncae nostrae ostio stamus: Quia enim progredi perfecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare, est represso nostrae corruptionis obstaculo, ad cognitionem veritatis incipere ego solus . Tanto prophetae quid difficile fuit agnoscere, in hnesciebat. Unde certum est, quod humilitatis radio se illuminat, qui aliorum bona subtiliter pensat: quia dum ea quae ipse fecerit facta foris et ab aliis conspicit, eum qui de singularitate intus erumpere nititur superbiae tumorem premit. Hinc est, quod voce Dei ad Eliam solum se aestimantem dicitur. Reliqui mihi septem millia virorum, ut dum non solum se remansisse cognosceret elationis gloriam quae ei de singularitate surgebat, inclinaret.
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Et qui omnino malũ deser¬
tionis sue maiore suꝑbie stupore ñ
sentiunt: aliis qui hȩc discernere no¬
uerunt. quata miseria p̃mantur
apparet: ut si nolint recipere medi¬
cinam talla deuitandi: ualeant ad
eẽ creaturã quã ꝓprsus nichil
delectat illicitum: ita eadem ratio
ȩtiã illam bonã eẽ quȩ habet in
potestate illicitã delectationẽ ita
cohibere: ut ñ solũ de ceteris lici¬
tis recteq factis. uerum ȩtiã de ipsi-¬
us praue delectatione̾s cohibitione

Expanded text:
possunt; et qui omnino malum deserpossunt; et qui omnino malum desertionis suae majore superbiae stupore non sentiunt, aliis qui haec discernere noverunt, quanta miseria premantur, apparet: ut si nolint recipere medicinam talia devitandi, valeant ad esse creaturam, quam prorsus nihil delectat illicitum: ita eadem ratio docet etiam illam bonam esse quae in potestate habet illicitam delectationem ita cohibere, ut non solum de caeteris licitis recteque factis, verum etiam de ipsius pravae delectationis cohibitione
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si noluerit bono se pͥuat: et
hoc ei malũ ẽ. Unde ꝑiusticiã dei
etiã cruciatus consequit᷑. Quid enĩ
tam iniquum: quã ut bene sit de¬
sertori boni: Aliquando autẽ amis¬
si suꝑioris boni ñ sentitur malum:
dũ habetur qͦd amatũ est inferius
bonum. S diuina iusticia ẽ. ut qui
uoluntate dimisit qͦd amare debuit:
amittat cũ dolore quod amauit. Est
naturarũ creator ubiq laudatur. Ad¬
huc enĩ ẽ quod dolet amissum bonũ.
Nam nͥ aliquod bonũ remansisset in
natura: nullus amissi boni dolor eẽt
in pena. d cupiditate n potestate nocendi
ocendi cupiditas potest ẽẽ a suo cui¬
ꝙ animo praua. Non ẽ aut̃ potestaᷤ
nisi adeo. Et hoc abdita altaq iusti¬
cia: quoniã ñ est iniquitas apud dm̃.¬
Quantũ nquale bonum sit deus.¬
ex hoc eudenter ostendit᷑: quod
nulli ab eo recedenti bene ẽ. Quia
nqui gaudent in mortiferis uolup¬
tatibus : sine timore doloris ẽẽ non

Expanded text:
Quod si noluerit, bono se privat, et Quod si noluerit, bono se privat, et hoc ei malum est; unde per justitiam Dei etiam cruciatus consequitur. Quid enim tam iniquum, quam ut bene sit desertori boni? Aliquando autem amissi superioris boni dum habetur quod est amatum inferius bonum. Sed divina justitia est, ut qui voluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amavit, et naturarum creator ubique laudetur. Adhuc enim bonum est, quod dolet amissum bonum. Nam nisi aliquid bonum remansisset in natura, nullius amissi boni dolor esset in poena. CCLXXXVIII. De potestate nocendi. Nocendi cupiditas potest esse a suo cuique animo prava. Non est autem potestas nisi a Deo, et haec abdita altaque ejus judicia; quoniam non est iniquitas apud Dquantum et quale bonum sit Deus.ex hoc evidenter ostenditur, quia nulli ab eo recet qui gaudent in mortiferis voluptatibus, sine doloris timore esse non
Abbreviated transcription (Latin):
absurdũ est. Quoniã deus sic om̃i¬
potens ẽ: ut nunquã sue rationis in¬
ẽ uelle uiuere. Male aut̃ uiuere.
iam non ẽ nature. s ꝑuerse uolun¬
tatis: quã iuste pena consequit᷑. Qua¬
liter homo presentia dĩ illuminet᷑
ieut aer presente lumine ñ factus
ẽ lucictus s fit: quia si factus eẽt. non
aut̃ fieret ętiã abscedente lumine
lucidus ꝑmaneret: sic homo deo pre¬
sente illuminatur. absente aut̃. conti¬
nuo tenebratur. Aquo ñ locorũ inter¬
uallis s uoluntatis auersione discedit᷑.
nita iussionis ratione seriure. Iuben¬
do enĩ deus utile facit quicqͥd iubere
uoluerit: de quo metuendum ñ est
ne non ꝓfutura p̃cipiat. Nec fieri po¬
test ut uoluntas ꝓpria ñ grandi rune
pondere suꝑ hominẽ cadat: si eam
uoluntati suꝑioris extollendo p̃ponat.
am excellens bonũ sit humana
natura hoc maxime apparet quod
datum ipsi ẽ: ut possit sumini ⁊in¬
commutabilis boni adherere nat᷑e.

Expanded text:
absurdum est. Quoniam Deus sic est omniabsurdum est. Quoniam Deus sic est omnipotens, ut numquam suae rationis inelle uiuere; male autem uiuere iam non est naturae, sed peruersae uoluntatis, quam iuste poena consequituliter homo praesentia Dei illuminetur. Sicut aer ex praesente lumine non factus est lucidus, sed fit; quia si factus esset, non autem fieret, etiam absente lumine lucidus permaneret: sic homo, Deo praesente illuminatur, absente autem continuo tenebratur: a quo non locorum intervallis, sed voluntatis aversione disceditur nita jussionis ratione, servire. Jubendo enim Deus utile facit, quidquid jubere voluerit: de quo metuendum non est, ne non profutura praecipiat; nec fieri potest, ut voluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam voluntati superioris extollendo praeponatQuam excellens bonum sit natura humana, hoc maxime apparet, quod datum ipsi sit ut possit summi et incommutabilis boni adhaerere naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ exdeo. Ex ipso enĩ ⁊ ꝑ ipsum
um saluator dicit unum passe¬
rem ñ cadere in terrã sine uolũ¬
tate dei ⁊ quod fenũ agri post pauli¬
lum mittendũ inclibanũ. ipse tam̃ de¬
met ac tiestiat. non ne confirmat. ñ
solum totam mundi partem rebus
mortalibus ⁊corruptibilib deputatã.
uerum ȩtiã uilissimas eius abiec¬
tissimasq particulas. diuina proui¬
dentia regi: ne foͬtutis ꝑturbari mi¬
tibus ea quorum causas comp̃hen¬
dere ñ possumus estimemus:
nima rationalis in ea debet erigi
quȩ in sp̃alium natura maxime
excellunt. ut quȩ sursum sunt sapi¬
at. non quȩ suꝑ terram.  turam.¬
aturarũ conditor deus nichil in¬
miraculis contra naturam facit
nec quod nouum ẽ consuetudimi. re¬
pugnans ẽ rationi. Nobis gͦ contra
nature cursus innotuit. ñ autẽ deo.
corpꝰ mutari posse. credibile est.
Quodlibet aut̃ corpus in animã ra¬
tionalem posse conuerti. credere

Expanded text:
autem ex Deo. Ex ipso enim, et per ipsum, autem ex Deo. Ex ipso enim, et per ipsum, Cum Salvator dicit, unum passerem non cadere in terram sine voluntate Dei , et quod fenum agri, quod post paululum mittendum est in clibanum, ipse tamen formet, ac vestiat : nonne confirmat, non solum istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, verum etiam vilissimas ejus abjectissimasque particulas divina providentia regi; ne fortuitis perturbari motibus ea, quorum causas comprehendere non possumus, aestimemus? nima rationalis in ea debet erigi, quae in spiritualium natura maxime excellunt; ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. CCLXXXIaturarum conditor Deus nimiraculis contra naturam facit, nec quod novum est consuetudini, repugnans est rationi. Nobis ergo vidennaturae cursus innotuit; non autem Deo, posse mutari 585 credibile est: quodlibet autem corpus in animam rationalem posse converti, credere
Abbreviated transcription (Latin):
unius diei fugurabat᷑ ablata. ꝑ pe¬
tuum sabbatũ obseruat: qui spe fu¬
ture quietis sc̃is ẽ oꝑibus intentus:
nec in ipsis bonis actib suis. quasi
de ꝓpriis. & de his quȩ ñ acceꝑit gła¬
tur: illum in se oꝑari cognoscens qͥ
simul noꝑatur. ⁊ quietus est. De requiȩ
Dequies dei recte intelligentib dei.
Uea ẽ. quȩ nullius indiget bono. Et
ideo certa ȩtiã nob̃ in illo ẽ. quia nos¬
beatificam᷑ bono quod ipse ẽ. non ipse
bona ualde. in quib fecit ⁊ nos. Por¬
ro alia res bona preter ipsũ nulla ẽ.
quã ipse non fecit: ac ꝑ hoc nullo
ante creaturã frustra tempora reqͥ¬
runtur: quasi possuit intieniri aute
tẽpora tempora. Motꝰ enĩ si nullus eẽt uel.
sp̃alis uł corꝑalis creaturȩ. quo ꝑ pre¬
sens p̃teritis futura succederent:
templs ullum oñino ñ ẽẽt. Moue¬
ri aut̃ creatura ñ utiq posset: si ñ
ẽẽt. Potius gͦ tempus a creatura:
quã creatura cepit a demꝑe. Utrũq

Expanded text:
unius diei figurabatur, ablata, perpetuum sabbatum observat, qui spe futurae quietis sanctis est operibus intentus; nec ipsis bonis actibus suis quasi de propriis et de his quae non acceperit, gloriatur; illum in se operari cognoscens, qui simul operatur et quietus est. CCLXXIX. De requie Dei. Requies Dei recte intelligentibus ea est, quae nullius indiget bono. Et ideo certa requies nobis in illo est, quia beatificamur bono quod ipse est: non ipsebona valde, in quibus fecit et nos. Porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit: ac per hoc nullo bono ante creaturam frustra tempora requiruntur, quasi possint inueniri ante tempora tempora. motus enim si nullus esset uel spiritalis uel corporalis creaturae, quo per praesens praeteritis futura sutempus nullum omnino esset. Moveri autem creatura utique non posset, si non esset. Potius ergo tempus a creatura, quam creatura coepit a tempore. Utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
particeps inquinationis eius. Quid
ergo si ꝑmanet inuicio suo mulier:
Et dixit. Duntitat illam uxorem:
n uir ꝑse maneat. Quod si mulier
dimissa pęnitentiã egerit. ⁊ uolu¬
erit ad uirum suum reuerti non
recipiet᷑ a uiro suo: ⁊ dix̃. Immo
si non receꝑit eam uir suus pec¬
cat. ⁊ magnum peccatũ sibi ad
mitcit. Ergo debet reciꝑe peccat¬
cem quȩ p̾ęnitentiã egit. s ñ sepe.
Ex predictis itaq auctoritatib li¬
quet qͦd mulierem a fornicatioẽ
discedere nolentem debet uir abi¬
cere. s de fornicatione penitentẽ.
n reconciliari uolentem debet et
pot̃ causa dei reciꝑe. Non ẽ hoc lo¬
co pretermittendum qñ aliqͥs cog¬
natam uxoris ꝓpriȩ ꝑincestũ ma¬
culat. si illud occultũ ẽ nec ꝓbari
pot̃. iudicat eccła illũ peccatorem
suscepta pęnitentia cum uxore
sua remanere. nec incestum fac̾e̾
cũ uxore legittima. Si uͦ manife¬
stum ẽ iudicare solet eccłia ab uxo¬
ris consortio ẽẽ seꝑandum. Pot̃ tñ¬

Expanded text:
particeps moechationis ejus. Quid igitur si permanet in vitio suo mulier? Et dixit: Dimittat illam uxorem, et vir per se maneat. Quid si mulier dimissa poenitentiam egerit et voluerit ad virum suum reverti, num recipietur a viro suo? Et dixit: Imo, et si non receperit eum vir suus peccat, et magnum peccatum admittit sibi. Ergo debet recipere peccatricem quae poenitentiam egit, sed non saepe. Ex praedictis itaque auctoritatibus liquet quod mdiscedere volentem non debet vir abjicere; sed de fornicatione poenitentem et reconciliari volentem debet et potest causa Dei suscipere. Non est hoc loco praetermittendum quando aliquis cognatam uxoris propriae incestu maculavit, si illud occultum est, nec probari potest; judicat Ecclesia illum peccatorem suscepta poenitentia cum uxore sua remanere nec incestum facere cum uxore legitima. Si vero manifestum est, judicare solet Ecclesia ab uxoris consortio esse separandum. Potest tam
Abbreviated transcription (Latin):
sus neq furiosa matrimoniũ con
lier naturalit̃ carens instru¬
mento adcoeundũ idoneo. nullate¬
potest contrahi conuigiũ. deinceps
de stabilitate coniugii est tractan¬
dum. Dñs insinuans ñ temere ⁊
passim dissoluendũ ẽẽ coniugium.
uideis querentib si liceret dare li¬
bellum repudii. sic ait. Quod deus
uxorem dimitteret. Postquã igitur
legittime sut copulati uir n muli¬
er. semꝑ coniuigalem societatẽ cu¬
stodire debent dũ uixerint. nec al¬
ter alteri poscenti debitũ carnis de¬
cet ex cõmuni consensu possunt con¬
tinere ad tempus. ⁊ pꝰea debent ad tho¬

Expanded text:
sus neque furiosa matrimonium contsus neque furiosa matrimonium contlier naturaliter carens instrumento ad coeundum idoneo, ut nullo mpotest contrahi conjugium deinceps de stabilitate conjugii est tractandum Dominus insinuans non temere et passim dissolvendum esse conjugium Judaeis quaerentibus si liceret dare libellum repudii sic ait: Quod Deus uxorem dimitteret. Postquam igitur legitime sunt copulati vir et mulier, semper conjugalem societatem custodire debent dum vixerint, nex alter alteri poscenti debitum carnis decet ex communi consensu, possunt continere ad tempus; et postea debent remea
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc in illis obseruandũ ẽ in qͥb̾
legalis conuixio fuit nꝑuoluntatẽ
dominorũ. Et attende quodi in fine
capituli huius uidetur affirma¬
re qͦd inter seruũ ⁊ ancillam absq
ꝑmissione dominorũ nequeat fie¬
ri copula coniugalis. uidetur tñ
rationabiliter quod inter eos pos¬
sit fieri coniugium. si excõmu¬
ni consensu copulentur: quãtus
eoꝵ domini negauerut. Si enum
contingeret iuuenem ⁊ puellam
quorum uterq xp̃ianus eẽt n lib.
a sarracenis captuiari ⁊ inseruitu¬
tem redigi. quȩ ratio uitaret ꝓui¬
tanda fornicatione ex cõmuni con¬
mire nequeunt. Quod si ante p̃di¬
cta temꝑa copulationem inierinit
separari possunt quãuis uoluntate
nassensu parentũ iuncti suit. Qui
nͦ impueritia copulati pꝰ annos pu¬
bertatis se nolunt relinquere s in
coniunctione ꝑmanere. iam exhoc
efficiunt᷑ coniuges. n deinceps nequȩ
contrahere coniugium. iuxta
hoc decretũ canonicum. Neq furio¬

Expanded text:
» Et hoc in illis observandum, ubi » Et hoc in illis observandum, ubi legalis conjunctio fuit, et per dominorum. Et attende quod in fine hujus capituli videtur affirmari quod inter servum et ancillam absque permissione dominorum nequeat fieri copula conjugalis, videtur tamen rationabiliter quod inter eos possit fieri conjugium si ex communi consensu copulentur, quamvis eorum domini ignoraverint. Si enim contingeret juvenem et puellam quorum uterque Christianus esset et liber a Saracenis captivari et in servitutem redigi, quae ratio vetaret pro vitanda fornicatione ex communi coninire nequeunt Quod si ante praedicta tempora copulationem inierunt; separari possunt, quamvis voluntarie et assensu parentum juncti sint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis se nolunt relinquere, sed in conjunctione permanere; jam ex hoc efficiuntur conjuges, et deinceps nequeunfacere conjugium, juxta hoc decretum canonicum: Neque furio
Abbreviated transcription (Latin):
bero retuiente lib̃tatem ⁊ seruo ser¬
uitutem. Quod uidetur affirmare
augustinꝰ sic dicens. Si femina in¬
genua acceꝑit seruũ sciens qͦd ser¬
uus ẽẽt habeat eum. quia omnes
unũ patrem habemus in celo. una
lex erit uiro nfemine. Leges quoq
uidentur af.firmare quoddam mi¬
rabile. hoc seilicet qđ inter liberũ
nancillam ñ possit fieri matͥmoni
inter seruas ꝑsonas saltem dominis
consentientib credimus fieri coniu¬
gia exemplo hebreorum qui qͣuis
serui ẽẽnt in egypto tam̃ nuptias
legitime celebrabant. Hoc ętiã con
de conuigio serui nancillȩ taliter
ẽ decretum. Si seruũ ⁊ ancillã dñs
amborum in matrimonio coniun¬
xerit. ⁊ pꝰea lib̾ato seruo nancilla.
ñ potest redimi quȩ in seruicio ẽ.
ideo matrimonia ñ soluant᷑. De qua
re etiã decretum ẽ in concilio cabi
uisum ẽ ut coniugia seruorũ non
dirimantur ȩtiã si diuersos domi¬
nos habeant. s in uno conuigio ꝑ¬

Expanded text:
bero retinente libertatem et servo serbero retinente libertatem et servo servitutem. Quod videtur affirmare Augustinus sic dicens: Si femina ingenua acceperit servum, sciens quod servus esset, habeat eum; quia omnes unum Patrem habemus in coelo, una lex erit viro et feminae. Leges quoque videntur affirmare quoddam mirabile, hoc scilicet quod inter liberum et ancillam non possit fieri matrimoniinter servas personas saltem dominis consentientibus credimus fieri conjugia: exemplo Hebraeorum qui, quamvis servi essent in Aegypto, tamen nuptias legitime celebrabant. Hoc etiam confide conjugio servi et ancillae taliter est decretum. Si servum et ancillam Dominus amborum in matrimonium conjunxerit; et postea liberato servo ancilla non potest redimi quae in servitio est, ideo matrimonia non salvantur. De qua re etiam decretum est in concilio Cavisum est, ut conjugia servorum non dirimantur, etsi diversos dominos habeant, sed in uno conjugio p
Abbreviated transcription (Latin):
Nter seruum n lib̾am. ⁊ lib̾m ⁊ an¬
cillam iuxta romanas leges ꝓbibet᷑
fieri coniugiũ. Unde in constit᷑tiõibꝰ
nouellarũ. Siquis ꝑ errorem mulie¬
rem ancillã duxerit lib̾am putans
eẽ uł e contrario si lib̾a mulier ser¬
uo ꝑ errorem runcta sit. dicencdũ ẽ
omnino nuptias ñ constituisse. Int̾
liberũ ⁊ ancillã. seruũ ⁊ lib̾am nuptiȩ
contrahi non possunt. Eadem res in¬
uxorem acceꝑit n estunat qđ inge¬
nua sit. si ipsa femina fuerit postea
uitute redimere potest. faciat. si ñ
pot̾. si uoluerit aliam accipiat. Sin
aut̃ eam seruã scierat. ⁊collauda¬
uerat. post ut legitimã habeat. Si¬
militer si ⁊ mulier ingenua sit.¬
de seruo alt̾ius facere debet. Itaq
ex his auctoritatib datur intelligi
qd̾ inter seruas ꝑsonas n lib̾as ñ fiat
coniugium inquib eũq eccłiis illud
ẽ ꝓhibitũ n communiter confirma¬
tum. s in illis ȩccłiis quȩ nondum
illam institutionem suscepert̃ bene

Expanded text:
nter servum et liberam, et liberum et ancillam juxta Romanas leges prohibetur fieri conjugium. Unde in constitutionibus Novellarum: Si quis per errorem mulierem ancillam duxerit liberam putans esse, vel econtrario, si libera mulier servo per errorem juncta sit: dicendum est omnino nuptias non constituisse. Inter liberum et ancillam, servum et liberam nuptiae contrahi non possunt. Eadem res afuxorem acceperit et existimat quod ingenua sit, si ipsa femina postea fuerit vitute redimere potest, faciat: si non potest, si voluerit, aliam accipiat. Si autem servam eam scierat, et collaudaverat: post, ut legitimam habeat. Similiter et mulier ingenua de servo alterius facerex his auctoritatibus datur intelligi quod inter servam personam et liberam non fiat conjugium, in quibuscunque Ecclesiis illud est prohibitum et communiter confirmatum; sed in illis ecclesiis quae nondum illam institutionem susceperunt, bene