comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reges terrȩ. et pͥncipes conuenerunt in unũ
aduersus dominũ. et aduersus xp̃m eius.
Conuenerunt enim inueritate in ciuitate
ista aduersus sc̃m puerum tuum iħm quẽ
unxisti herodes et pilatus. et populus isrł:
facere quanta manus tua. et consilium p̃de
stinauit fieri. Ecce quod dictum ẽ: scd̃m
euangłium quidem inimici propter uos.
Tanta quippe ab inimicis iudeis manꝰ dei et
consilium p̃destinauit fieri: quanta neces¬
saria fuerant euangłio propter nos.S qͥd
est quod sequitur. scđm electionem audẽ dile¬
cti ꝓpter patres: Nunquid illi inimici qui
insuis immiciciis perierunt. et aduersan¬
tes xp̃o. degente ipsa adhuc pereunt: ipsi ft̃
electi atq dilecti: Absit. Quis hoc uł stultis¬
simus dixerit: S utrunq licet inter se con¬
trarium. id est inimici et dilecti. quamiuis ñ
in eosdem homines. tamen in eandẽ gentẽ
conuenit iudeorum. et ad idem carnale se¬
men isrł: aliis eorum ad claudicationẽ. aliis

Expanded text:
reges terrse', et principes conuenerunt in unum id ipsum aduersus dominum et aduersus Christum eius. conuenerunt enim in ueritate in ciuitate ista aduersus sanctum tuum filium Iesum. quem unxisti, Herodes et Pontius Pilatus et populus Israhel facestinavit fieri . » Ecce quod dictum est, « secundum Evangelium quidem inimici propter eos. » Tanta quippe ab inimicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
me hoc ꝑtinere credidi. pro ea quã xp̃o
uł tibi debeo caritate: ut quȩ in questionẽ
ueniunt. non tacerem. Quicquid ꝓ ea gr̃a
quam in te pusilli cum magnismiram᷑ uo¬
lueris aut ualueris. gratissimi accipiemus:
tanquam a nobis carissima et reuerentissi¬
ma auctoritate decretum.Sane quia ur¬
gente ꝑlatore timui me uł non omnia uł
hec ipsa minus digne conscius mearũ uiri¬
um possera dirigere: egicum uiro tam mo¬
ribus quam eloquio et studio claro. ut
quanta posset collecta sius litteris inti¬
maret: quas coniunctas his. destinare cu¬
raui. Est enim talis: qui etiã preter hanc
necessitatem dignus tuȩ scĩtatis noticia iu¬
dicetur. Sẽs leontius diaconus cultor tu¬
us cum meis parentib multum te salu¬
tat. Memorem mei paternitatẽ tuam do
re dignetur domine pater. Et infra sciat
scĩtas tua. frẽm meum cuius maxime cau¬
sa hinc discessimus.cum matrona sua ex
consensu ꝑfectam dõ continentiam. de¬

Expanded text:
me hoc pertinere credidi pro ea, quam Christo me hoc pertinere credidi pro ea, quam Christo uel tibi debeo, caritate, ut, quae in quaestionem ueniunt, non tacerem. quicquid pro ea gratia, quam in te pusilli cum magnis miramur, uolueris aut ualueris, gratissime accipiemus, tamquam a nobis carissima et reuerentissima auctoritate decretum. sane, quia urgente perlatore timni, ne uel non omnia uel haec ipsa minus digne conscius mearum uirium possem dirigere, egi cum uiro tum moribus tum eloquio et studio claro, ut, quanta posset. collecta suis litteris intimaret. quas coniunctas his destinare curaui. est enim talis, qui etiam praeter hanc necessitatem dignus tuae sanctitatis notitia iudicetur. sanctus Leontius diaconus, cultor tuus, cum meis parentibus multum te salutat. memorem mei paternitatem tuam dom donare dignetur, domine pater. Et infra: Sciat sanctitas tua fratrem meum, cuius maxime causa hinc discessimus, cum matrona sua ex consensu perfectam deo continentiam de
Abbreviated transcription (Latin):
onem fortasse p̃terii. Libros cũ editi fue¬
rint quos de uniuerso opere moliris. q̃¬
so habere mereamur: maxime ut per
eoꝵ auctoritatem. siqua tibi intuis dis¬
plicent. ad dignitatem tui nominis iã
intrepidi sequestremus. Librum etiam
de gr̃a et libero arbitrio. non habemꝰ.¬
Suꝑest: ut eum quia utilem questiomi con
fidimus. mereamur acciꝑe. Nolo autẽ scĩtas
tua sic me arbitretur hȩc scribere: quasi
de his quȩ nunc edidisti. ego dubitem.
Sufficiat michi pęna mea: quod ap̃sentiȩ
tuȩ delicus exulatus ubi salubrib tuis ube¬
rib nutriebar. non solum absentia tua
crucior. uerum etiam ꝑuicacia quorundã.
qui non tantum manifesta respuunt. sed e¬
tiam non intellecta rep̃hendunt.Cȩterũ
hac suspitione intantum careo: ut potius
infirmitatem meam. qua tales parũ pa¬
cienter fero. notabilem putetem. Quali¬
ter autem adhȩc consulendum iudices. ut
dixi: tuȩ sapientiȩ derelinquo. Nam ad

Expanded text:
onem fortasse praeterii. Libros, cum editi fueonem fortasse praeterii. Libros, cum editi fuerint, quos de nniuerso opere moliris, quaeso habere mereamur, maxime ut per eorum auctoritatem, si qua tibi in tuis displicent, a dignitate tui nominis iam non trepidi sequestremus. librum etiam de gratia et libero arbitrio non habemsuperest, ut eum, quia utilem quaestioni con- - fidimus. mereamur accipere. nolo autem sanctitas tua sic me arbitretur haec scribere, quasi de his, quae nunc edidisti. ego dubitem. sufficiat mihi poena mea, quod a praesentiae tuae deliciis exulatus, ubi salubribus tuis uberibus nutriebar, non solum absentia tua crucior uerum etiam peruicacia quorundam, qui non tantum manifesta respuunt, sed etiam non intellecta reprehendunt. ceterum hac suspicione in tantum careo, ut potius infirmitatem meam, qua tales parum patienter fero, notabilem putem. qualiter autem ad haec consulendum iudices, ut dixi. tuae sapientiae derelinquo. nam ad
Abbreviated transcription (Latin):
bere. Quod quidem ita curauimꝰ dõ u¬
uante seruare:ut cum opus fuit. non ta¬
ceremus quȩ ad questionis huiꝰ asserti¬
onem exiguitas nr̃arũ uirium sugge¬
rebat. S nunc summatim quantũ festi¬
natio ꝑ latoris admisit. Hec uelut com¬
monendo suggessi. Tuȩ sane prudentiȩ
est. ꝑspicere. quid facto opussit: ut tali¬
um et tantorum superetur uł tempere¬
tur intentio. Cui ego iam parum ꝓdesse
existimo te reddere rationem.nisi et ad¬
datur auctoritas: quam transgredi in¬
fatigabiliter contentiosa corda ñ pos¬
sint. S plane illud tacere non debeo:
quod se dicant tuam sc̃itatem hoc excepto
infactis et dictis omnib admirari. Tuũ
erit decernere: quomodo sit in hoc eoꝵ
contradictio toleranda. Nec mireris. qͦd
aliter. uł aliqua. in hac epła addidi: qͣn¬
tum puto quȩ insuperiore non dixeram.
Talis est enim nunc eoꝵ diffinitio: p̃ter
illam quȩ ꝑfestinationem. aut obliui¬

Expanded text:
bere. quod quidem ita curauimus deo iubere. quod quidem ita curauimus deo iuuante seruare, ut, cum opus fuit, non taceremus, quae ad quaestionis huius assertionem exiguitas nostrarum uirium suggerebat. sed nunc summatim, quantum festinatio perlatoris admisit, haec uelut commonendo suggessi. tuae sanctae prudentiae est dispicere, quid facto opus sit, ut talium et tantorum superetur uel temperetur intentio. cui ego iam parum prodesse existimo te reddere rationem, nisi et addatur auctoritas, quam transgredi infatigabiliter contentiosa corda non possint. sed plane illud tacere non debeo, quod se dicant tuam sanctitatem hoc excepto in factis et dictis omnibus admirari. tuum erit decernere, quo modo sit in hoc eorum contradictio toleranda. nec mireris; quod aliter uel aliqua in hac epistula addidi, quantum puto, quae in superiore non dixeram; talis est enim nunc eorum definitio praeter illa, quae per festinationem aut obliui
Abbreviated transcription (Latin):
his qui hanc diffinitionem improbare
non audent: ut dicant. Quid opus fuit
huiꝰcemodi disputationis incerto. tot
minus intelligentium corda turbari:
Neq enim minus utiliter sine hac de¬
finitione aiunt. tot annis. a tot tractato¬
ribus.tot p̃cedentibus libris.et tuis et
aliorum.tum contra alios. tum ma¬
rime contra pelagianos catholicam
fidem fuisse defensam. Hec mi pat̃.
et alia interminabiliter plura. ut sũ¬
ma mea uota confitear ꝑ me deferre malu¬
issem. uł quia hoc non merui. salam ꝓlixi¬
ore tempore omnia quib mouent᷑ collecta
dirigere: ut quicquid de Hac re contra¬
dicitur. quatinus refelli. uł si id non po¬
test.tolerari deberent. audiremS quia
neutrum ex uoto ꝓuenit: malui quomͦ
potui hȩc comp̃h ensa dirigere: quã pe¬
nitus de tanta quorundam contradi¬
ctione reticere.Sunt ex parte tales ꝑ¬
sone: ut his consuetudine eccłastica lai¬
cos sũmam reuerentiam necesse sit exhi¬

Expanded text:
his, qui hanc definitionem improbare his, qui hanc definitionem improbare non audent, ut dicant: Quid opus fuit hujuscemodi disputationis incerto tot minus intelligentium corda turbari? Neque enim minus utiliter sine hac definitione, aiunt, tot annis a tot tractatoribus, tot praecedentibus libris et tuis et aliorum, cum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, catholicam fidem fuisse defensam. 9. Haec, mi pater, et alia interminabiliter plura, ut summa mea vota confitear, per me deferre maluissem; vel, quia hoc non merui, saltem prolixiore tempore omnia quibus moventur, collecta dirigere; ut quidquid de hac re contradicitur quatenus refelli, vel, si id non potest, tolerari deberet, audirem: sed quia neutrum ex voto provenit, malui quomodo potui haec comprehensa dirigere, quam penitus de tanta quorumdam contradictione reticere. Sunt ex parte tales personae, ut his consuetudine ecclesiastica laicos su
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ iuuatur: uł ad ipsam uocatio¬
nem.quȩ p̃statur indignis. Hoc enm
et illis locis tuorum opusculoꝵ et alioꝵ
que ꝑsequi longum est:se demonstrare
testantur. Paruuloꝵ autem causam ad
exemplum maiorũ non patiunt᷑ afferri:
quam et tuam sc̃itatem dicunt eatenus
attigisse. ut incertum ẽẽ uolueris. ac po¬
tius de eorum penis malueris dubitari:
quod in libro tercio de libero arbitrio ita
positum meministi: ut hanc eis occasio¬
nem potuerit exhibert. Hoc etiam de ali¬
orum libris quorum est in eccłia aucto¬
ritas faciunt: quod ꝑspicit scĩtas tua.
non parum posse iuuare contradictores.
nisi maiora aut certe uł paria ꝓferantur
anobis. Non enim ignorat prudentis
sima pietas tua quanto plures sint in
eccłia. qui auctoritate hominum in sen¬
tentia teneantur: aut a sententia trans¬
ferantur. Ad summã fatigatis omnib
nobis. ad id ꝓsecutio eorum uł potius que¬
rela ctimuertitur. consentientib etiam

Expanded text:
luntatem iuuatur, uel ad ipsam uocatioluntatem iuuatur, uel ad ipsam uocationem, quae praestatur indignis. hoc enim et illis locis tuorum opusculorum et aliorum. quae persequi longum est, se demonstrare testantur. Paruulorum autem causam ad exemplum maiorum non patiuntur adferri. quam et tuam sanctitatem dicunt eatenus attigisse, ut incertum esse uolueris ac potius de eorum poenis malueris dubitari. quod in libro tertio de libero arbitrio ita positum meministi, ut hanc eis occasionem potuerit exhibere. hoc etiam de aliorum libris, quorum est in ecclesia auctoritas, faciunt, quod perspicit sanctitas tua non parum posse iuuare contradictores, nisi maiora aut certe uel paria proferantur a nobisima pietas tua, quanto plures sint in Ecclesia, qui auctoritate nominum in sententia teneantur, aut a sententia transferantur. Ad summam, fatigatis omnibus nobis, ad id prosecutio eorum, vel potius querela convertitur consentientibus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑseuerantes esse non possint. Inde ẽ
quod et illud pariter non accipiunt. ut
eligendorum reiciendorumq esse defini¬
tum numerũ uelint:⁊ atq illius senten¬
tiȩ expositionem. non eam quȩ ate est
deprompta suscipiant. id est ut non ni¬
si omnes homines saluos fieri uelit: et
non eos tantum qui ad scoꝵ numerũ ꝑti¬
nebunt: s om̃s omnino: ut nullus habe¬
atur exceptus. Nec hoc timendum: qͦd
quidam eo inuito ꝑire dicantur. S quomͦ auit̃
non uult aquoquam peccari uł deseri¬
Ual iusticiam. et tamen iugiter illa
deseritur. cum contra eius uoluntatẽ
committunt᷑ quȩq peccata: ita eũ sal¬
uare uelle om̃s homines. nec tamen omnes
homines saluari. Testimonia etiam scrip¬
turȩ quȩ de saule uł de dauid posuisti:
non ꝑtinere putant ad questionẽ. quȩ de
exhortatione uersatur. Alia autem ad id
referunt: ut exhis eam grãm accipiant
commendari qua unusquisq: post uo¬

Expanded text:
nisi perseuerantes esse non possint. Inde est, nisi perseuerantes esse non possint. Inde est, quod et illud pariter non accipiunt, ut eligendorum reiciendorumque esse definitum numerum nolint atque illius sententiae expositionem non eam, quae a te est deprompta, suscipiant, id est ut non nisi omnes homines saluos fieri uelit et non eos tantum. qui ad sanctorum numerum pertinebunt, sed omnes omnino, ut nullus habeatur exceptus. nec hoc timendum, quod quidam eo inuito perire dicantur; sed quo modo, aiunt, non uult a quoquam peccari uel deseri iustitiam et tamen iugiter illa deseritur contra eius uoluntatem committunturque peccata. ita eum uelle saluare omnes homines nec tamen omnes homines saluari. testimonia etiam scripturae, quae de Saule uel de Danid posuisti, non pertinere putant ad quaestionem, quae de exhortatione uersatur; alia autem ad id referunt, ut ex his eam gratiam accipiant commendari, qua unusquisque post uo
Abbreviated transcription (Latin):
possint. ułsi quidam deserunt᷑. ut aut nec
accedant. aut si accesserint et recedant. ad
illam uoluntatem ꝑtinuisse dicunt exhor¬
tationis uł comminationis utilitatem. quȩ
& ꝑsistendi. ac desistendi obtinebat libe¬
ram potestatem: non adhanc cui nolle iu¬
sticiam ineuitabili necessitate coniunctũ
est: preter illos qui sic concreti sunt his qui
cum uniuersa massa damnati sunt. ut exci¬
perentur. ꝑ gr̃am liberandi. Unde in hoc so¬
lo uolunt aprimo homine omniũ distare
naturam: ut illum integris uiribus uolun¬
tatis iuuaret grã uolentem. sine qua ꝑseue¬
rare non poterat: hos autem amissis et ꝑ¬
ditis uiribus. credentes tantum non solum
erigat ꝓstratos. uerum etiam suffulciat
ambulantes.Ceterum quicqͥdlibet dona¬
tum sit p̃destinatis: id posset et amicti
et retineri. ꝓpria uoluntate contendunt.
Quod tunc falsum esset. siuerum putarent
cam quosdam ꝑseuerantiam ꝑcepisse: ut

Expanded text:
possint, uel sic quidam deseruntur, ut aut nec possint, uel sic quidam deseruntur, ut aut nec accedant aut, si accesserint, et recedant, ad illam uoluntatem pertinuisse dicunt exhortationis uel comminationis utilitatem. quae et persistendi ac desistendi obtinebat liberam potestatem, non ad hanc, cui nolle iustitiam ineuitabili necessitate coniunctum est praeter illos, qui sic concreati sunt his, qui cum uniuersa massa damnati sunt, ut exciperentur per gratiam liberandi. unde in hoc solo uolunt a primo homine. omnium distare naturam, ut illum integris uiribus uoluntatis iuuaret gratia nolentem, sine qua perseuerare non poterat, hos autem amissis et perditis uiribus credentes tantum non solum erigat prostratos, uerum etiam suffulciat ambulantes. ceterum quicquid libet donatum sit praedestinatis, id posse et amitti et retineri propria uoluntate contendunt; quod tunc falsum esset, si uerum putarent eam quosdam perseuerantiam percepisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
opus eẽ partes constitui:quib nec adicien¬
dum sit aliquid. nec detrahendum. Dein¬
de moleste ferunt ita diuidi grãm. quȩ
uł tunc primohomini data ẽ. uł nunc om¬
nibus datur: ut ille acceperit ꝑseueran¬
tiam.non qua fieret ut ꝑseueraret: s sine
qua ꝑliberum arbitrium ꝑseuerare non
posset. Nunc uero scĩs inregnum ꝑ gra¬
tiam p̃destinatis. non tale adiutorium
ꝑseuerantiȩ detur.s tale ut eis ꝑseueran¬
tia ipsa donetur: non solum ut sine isto
dono ꝑseuerantes esse non possint: uerũ
etiam ut ꝑ hoc donum. non nisi ꝑseueran¬
tes sint. His uerbis sc̃ĩtatis tuȩ ita mouent᷑
ut dicant. quandam desperationẽ homini¬
bus exhiberi. Si enim aiunt. ita adam adiu¬
tus est. ut et stare posset in iusticia. et aiusti¬
cia declinare. et nunc ita sc̃i uiuant᷑ ut decli¬
nare nonpossint.siquidẽ eam acceꝑunt
uolendi ꝑseuerantiam. ut aliud uelle non

Expanded text:
opus esse partes constitui, quibus nec adicienopus esse partes constitui, quibus nec adiciendum sit aliquid nec detrahendum. Deinde moleste ferunt ita diuidi gratiam, quae uel tunc primo homini data est uel nunc omnibus detur, ut ille acceperit perseuerantiam, non qua fieret. ut perseueraret, sed sine qua per liberum arbitrium perseuerare non posset, nunc uero sanctis in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae detur. sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint\\ his uerbis sanctitatis tuae ita mouentur, ut dicant quandam desperationem hominibus exhiberi. si enim, aiunt. ita Adam adiutus est, ut et stare posset in iustitia et a iustitia declinare, et nunc ita sancti iuuantur, ut declinare non possint, si quidem eam acceperunt uolendi perseuerantiam, ut aliud uelle non
Abbreviated transcription (Latin):
citare. Quod quidem in eẽ naturȩ sic se dice¬
re confitentur: ut hoc ipso quod ignoranti
ueritas p̃dicatur: ad beneficium p̃sentis gr̃e
referendum sit. Nam si sic p̃destinati sunt
inquiunt ad utranq partem. ut de aliis
ad alios nullus possit accedere: quo ꝑtinet
tanta extrinsecus correptionis instantia. si ab
homine & si nonfides integra saltem uł do¬
lor compuncte infirmitatis exoritur. aut
ꝑiculum demonstrate mortis horretur: nã
si non potest timere quiscum deterret᷑. nisi
ea uoluntate quȩ sumitur: non ex eo culpan¬
dum quod nunc non uult. s in eo et cũ eo
quisic aliquando noluit:ut eam damnatio
nem cum suis posteris mereret᷑ incurrere: ut
nunquam recta. semꝑ autem praua uelit ap¬
petere. Si autem est qualiscunq dolor qui
ad exhortationem corripientis oriatur: Hãc
ipsam causam dicunt ꝓpter quam uł reici¬
atur alius. uł alius assumatur:⁊ atq ita ñ

Expanded text:
citare: quod quidem inesse naturae sic se dicecitare: quod quidem inesse naturae sic se dicere confitentur, ut hoc ipso quod ignoranti veritas praedicatur, ad beneficium praesentis gratiae referendum sit. Nam si sic praedestinati sunt, inquiunt, ad utramque partem, ut de aliis ad alios nullus possit accedere; quo pertinet tanta extrinsecus correptionis instantia? Si non ab homine, etsi non fides integra, saltem vel dolor compunctae infirmitatis exoritur, aut periculum demonstratae mortis horretur? Nam si non potest timere quis, unde terretur, nisi ea voluntate quae sumitur; non ex eo culpandus quod nunc non vult: sed in eo et cum eo qui sic aliquando noluit, ut eam damnatinem cum suis posteris mereretur incurrere. ut numquam recta, semper autem praua uellet appetere. si autem est qualiscumque dolor, qui ad exhortationem corripientis oriatur, hanc ipsam causam dicunt, propter quam uel reiciatur alius uel alius adsumatur, atque ita non
Abbreviated transcription (Latin):
asserunt:ut uelit uł nolit amittere
medicinam.Ceterum et ipsi abhomi¬
nari se et damnare testantur: siquis
quicquam uirium in aliquo remansisse
quo ad sanitatem progredi possit existi¬
met. Nolunt autem ita hanc ꝑseuerantiã
p̃dicari: ut non uł suppliciter emereri.
uł amitti contumaciter possit. Nec ad
incertum uoluntatis dei deduci se uo¬
lunt: ubi eisquantũ putant ad obtinen¬
dum uł admittendũ. euidens ẽ quale¬
cunq sit initium uoluntatis. Illud eti¬
am testimoniũ quod posuisti. raptus
est ne malicia mutaret intellectum eiꝰ.
tanquam non canonicũ definiunt o¬
mittendum. Unde illam p̃scientiam
sic accipiunt. ut ꝓpter fidem futurã
presciti intelligantur: nec euiquam talem
dari ꝑseuerantiam. aqua non ꝑmittat᷑ p̃ua¬
ricari: sed aqua possit sua uoluntate deficere
et infirmari. Asserunt tum in utilem exhor¬
tandi consuetudinem: si nichil in homine re¬
mansisse dicatur. quod correptio ualeat ex¬

Expanded text:
adserunt, ut uelit uel nolit admittere adserunt, ut uelit uel nolit admittere medicinam. ceterum et ipsi abominari se et damnare testantur, si quis quicquam uirium in aliquo remansisse, quo ad sanitatem progredi possit, existimet. nolunt autem ita hanc perseuerantiam praedicari, ut non uel suppliciter emereri uel amitti contumaciter possit. nec ad incertum uoluntatis dei deduci se uolunt, ubi eis, quantum putant, ad obtinendum uel admittendum euidens est, qualecumque sit, initium uoluntatis. illud etiam testimonium, quod posuisti: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, tamquam non canonicum definiunt omittendum. unde illam praescientiam sic accipiunt, ut propter fidem futuram ti sint intellegendi; nec cuiquam talem dari perseuerantiam, a qua non permittatur praeuaricari, sed a qua possit sua uoluet infirmari. 5. Asserunt tum inutilem exhortandi consuetudinem, si nihil in homine remansisse dicatur, quod correptio valeat ex
Abbreviated transcription (Latin):
eligeret cui spm̃ sc̃m daret. ut bona ope¬
rando. etiam ȩternam uitam consequeret᷑.
Dicit enim apłs: idem ds̃ qui oꝑat᷑ omnia
in omnib. Nusquam autẽ dictum ẽ: As̃¬
credit omnia in omnib. Quod enĩ credi¬
mus. nr̃m est: quod autẽ operamur. illiꝰ.
Et cȩtera in eodem opere quȩ se acceptare
et ꝓbare testantur:tanquam conuenien¬
tia euangłicȩ ueritati. Ceterum p̃scientiã
et p̃destinationem uł ꝓpositum ad id ua¬
lere contendunt. ut eos p̃scierit. uł pre¬
destinauerit. uł ꝓposuerit eligere qui fue¬
rant credituri: nec de hac  fide posse dici.
quid habes quod non accepisti. cum in
eadem natura remanserit. licet uiciata.
quȩ prius sana ac ꝑfecta donata sit. Qd
autem dicit scĩtas tua neminem ꝑseue¬
rare nisi ꝑseuerandi uirtute ꝑcepta: acte¬
nus accipiunt. ut quib datur. merti li¬
cet. precedenti tamen ꝓprio arbitrio tri¬
buatur ⁊ quod adhoc tantum liberũ

Expanded text:
eligeret, cui spiritum sanctum daret, ut bona opeeligeret, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando etiam aeternam uitam consequeretur. dicit enim apostolus: Idem deus, qui operatur omnia in omnibus. nusquam autecredit omnia in omnibus; quod enim credimus, nostrum est, quod autem operamur, illius et cetera in eodem opere. quae se acceptare et probare testantur tamquam conuenientia euangelicae ueritati. Ceterum praescientiam et praedestinationem uel propositum ad id ualere contendunt, ut eos praescierit uel praedestinauerit uel proposuerit eligere, qui fuerant credituri. nec de hac fide posse dici: Quid habes, quod non accepisti? cum in eadem natura remanserit licet uitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit. quod autem dicit sanctitas tua neminem perseuerare nisi perseuerandi uirtute percepta, hactenus accipiunt, ut, quibus datur, inerti licet, praecedenti tamen proprio arbitrio tribuatur. quod ad hoc tantum liberum
Abbreviated transcription (Latin):
conqueritur: nam uoluntati eius. qͥs
resistit: cui sane inquisitioni inquis sic
respondet: ut intelligamus spiritalib
uiris etiam non scđm terrenũ hominẽ
uiuentibus. patere posse prima merita
fidei et impietatis: quomodo ds̃ p̃scien¬
tia eligat credituros. et damnet incredu¬
los. nec illos ex operib eligens. nec istos
ex operib damnans: sed et illoꝵ fidei p̃¬
stans. ut bene operentur. et istorum im¬
pietatem deserendo obdurans. ut male
operent᷑ Et iterũ in eodem libro suꝑius.
equales om̃s sunt ante meritũ: nec potest
in reb omnimodo equalib electio nomi
dentib: non quidem ds̃ eligit oꝑa quȩ
tem bona operemur: sed tamen eligit
fidem: quia nisi quisq credat et in acci¬
piendi uoluntate ꝑmaneat. non accipit
sa caritate bonumpossit opari. Non gͦ
eligit oꝑa cuiusquam in p̃scientia quȩ ip¬
se donaturus ẽ. s fidem eligit inp̃scientia:
ut quem crediturum eẽ presciuit. ipsum

Expanded text:
conqueritur?nam uoluntati eius quis conqueritur?nam uoluntati eius quis resistit? cui sane inquisitioni\\ inquis, \'sic respondet,. ut intellegamus spiritalibus uiris etiam non secundum terrenum hominem uiuentibus patere posse prima merita fidei et impietatis, quo modo deus praescientia eligat credituros et damnet incredulos nec illos ex operibus eligens nec istos ex operibus damnans sed et illorum fidei praestans, ut bene operentur, et istorum impietatem deserendo obdurans, ut male operentur;\' et iterum in eodem libro superius: \'Aequales omnes sunt ante meritum nec potest in rebus omni modo aequalibus electio nomindentibus, non quidem deus eligit opera, quae item bona operemur, sed tamen eligit fidem, quia, nisi quisque credat et in accipiendi uoluntate permaneat, non accipit sa caritate bonum possit operari. non ergo eligit opera cuiusquam in praescientia, quae ipse donaturus est, sed fidem eligit in praescientia, ut, quem crediturum esse praesciuit, ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
reiectorum in eo quod unicuiq meritũ
proprie uoluntatis adiungit᷑. Cum aũt
dr eis qͣre aliis uł alicubi p̃dicet᷑ uł ñ p̃dicet᷑.
uł nunc p̃dicetur quod aliquando pene¬
omnib sicut nunc aliquib gentib non
p̃dicatum sit: dicunt id p̾scientiȩ ẽẽ diui¬
nȩ: ut eo tempore. et ibi et illis ueritas
annunciaretur. uł annuncietur: qͣndo
et ubi p̃sciebatur eẽ credenda. Et hoc ñ
solum aliorum catholicoꝵ testimoniis:
s etiam scĩtatis tuę disputatione anti¬
quiori se ꝓbare testantur. Ubi tamen
eandem grãm. non minore ueritatis ꝑspicui¬
tate docueris. ut est illud quod dixit sc̃itas
tua inquestione contra porphirium de
tempore xp̃ianȩ religionis: tunc uoluisse
hominib apparere xp̃m. et apud eos p̃¬
dicari doctrinam suam. quando sciebat.
et ubi sciebat esse qui in eum fuerant cre¬
dituri. Uł illud. de libero in epła ad ro¬
manos. Dicit itaq michi. Quid adbuc

Expanded text:
reiectorum in eo, quod unicuique meritum reiectorum in eo, quod unicuique meritum propriae uoluntatis adiungitur. Cum autem dicitur eis, quare aliis uel alicubi praedicetur uel non praedicetur uel nunc praedicetur, quod alomnibus, sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit; dicunt id praescientiae esse divinae, ut eo tadnuntiaretur uel adnuntietur, quando et ubi praesciebatur esse credenda. et hoc non solum aliorum catholicorum testimoniis sed etiam sanctitatis tuae disputatione antiquiore se probare testantur, ubi tamen eandem gratiam non minore ueritatis perspicuitate docueris, ut est illud, quod dixit sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium de tempore Christianae religionis: Tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri uel illud de libro in epistula ad Romanos: \'Dicis itaque mihi: Quid adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
offertur. deinceps tribuatur. Unde conse¬
quens putant exhibendam ab eo fides cuiꝰ
naturȩ id uoluntate conditoris concessũ ẽ:
et nullam ita deprauatam uł extinctam
putant. ut non debeat. uł possit se uelle sa¬
nari. propter quod uel sanetur qͥs a sua.
uł si noluerit cum sua egritudine puniatur:
nec negari grãm si precedere dicatur talis uo¬
luntas. quȩ tantum medieum querat:⁊ ñ
audem quicquam ipsa iam ualeat. Nam il¬
la testimonia ut est illud. sicut unicuiq
partitus est mensuram fidei et similia. ad
id uolunt ualere. ut iuuetur qui ceꝑit uel¬
le. non ut etiam donetur ut uelit: reiectis
ab hoc dono aliis pariter reis. et qui pos¬
sent similiter liberari. si ea quȩ pariter in¬
dignis p̃statur credendi uoluntas. etiam
ipsis similiter p̃staretur. Si autem aiunt
dicatur uł talem omnib remansisse. qua
uł contempnere quis ualeat uł obedire:
de compendio rationem reddi electoꝵ uł

Expanded text:
offertur, deinceps tribuatur. unde conseoffertur, deinceps tribuatur. unde consequens putant exhibendam ab eo fidem, cuius naturae id uoluntate conditoris concessum est, et nullam ita deprauatam uel extinctam putant. ut non debeat uel possit se uelle sanari. propter quod uel sanetur quis a sua uel, si noluerit, cum sua aegritudine puniatur. nec negari gratiam. si praecedere dicatur talis uoluntas, quae tantum medicum . quaerat, non autem quicquam ipsa iam ualeat. nam illa testimonia, ut est illud: Sicut unicuique partitus est mensuram fidei et similia, ad id uolunt ualere, ut iuuetur. qui coeperit uelle, non ut etiam donetur. ut uelit, reiectis ab , hoc dono aliis pariter reis et qui possent similiter liberari, si ea, quae pariter indignis praestatur, credendi uoluntas etiam ipsis similiter praestaretur. si autem, aiunt, dicatur uel talem omnibus remansisse, qua uel contemnere quis ualeat uel oboedire. de compendio putant reiectorum reddi electorum uel
Abbreviated transcription (Latin):
luntate donata: excludi putant omnẽ p̃¬
dicandi uigorem. si nichil quod ꝑ eam ex¬
citetur in hominib remansisse dicatuR.
Consentiunt enim omnẽ hominẽ in adam
perisse: nec inde quenq posse ꝓprio arbi¬
trio liberari. S id conueniens asserunt ue¬
ritati. uł congruũ predicationi: ut cũ pro¬
stratis et nunquam suisuirib surrecturis.
annunciatur obtinende salutis occasio: eo
merito quo uoluerint. et crediderint a suo
morbose posse sanari. et ipsius fidei augm̃¬
tum. et tocius sanitatis suȩ consequant᷑
effectum. Ceterum ad nullum opus uł in¬
cipiendum. nedum ꝑficiendum: quen¬
quam sibi sufficere posse consentiunt. Ne¬
q enĩ alicui oꝑi curationis eorũ annume¬
randum putant: exterrita et supplici
uoluntate unũquenq egrotũ uelle sana¬
ri. Quod enĩ dicit᷑. crede et saluus eris. unum
horum exigi asserunt. aliud offerri: ut ꝓpt̃
quod exigitur. si redditum fuerit: id quod

Expanded text:
luntate donata. excludi putant omnem praeluntate donata. excludi putant omnem praedicandi uigorem, si nihil, quod per eam excitetur, in hominibus remansisse dicatur. consentiunt omnem hominem in Adam perisse nec inde quemquam posse proprio arbitrio liberari: sed id conueniens adserunt ueritati uel congruum praedicationi, ut, cum prostratis et numquam , suis uiribus surrecturis adnuntiatur obtinendae salutis occasio, eo merito, quo uoluerint et crediderint a suo morbo se posse sanari, et ipsius fidei augmentum et totius sanitatis suae consequantur effectum. ceterum ad nullum opus uel incipiendum nedum perficiendum quemquam sibi sufficere posse consentiunt; neque enim alicui operi curationis eorum adnumerandum putant exterrita et supplici uoluntate unumquemque aegrotum uelle sanari. quod enim dicitur: \'Crede et saluus eris\', unum horum exigi adserunt aliud offerri, ut propter id, quod exigitur, si redditum fuerit. id, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fabiliter mirabilis. incomparabiliter ho¬
norande. prestantissime patrone. Expł epła
Noͣ beatissimo ac toto affectu
desiderando. et multũ inxp̃o
suscipiendo patri augustino.
hylarius dixit. Si cessantibꝰ
contradicentium questionib.
grate sunt plerunq studiosorũ inquisiti¬
ones. ut etiam illa quȩ absq ꝑiculo igno¬
rarentur ediscant: arbitror gratiorem fore
sedulitatem nr̃e relationis: quȩ dũ iudi¬
cat scđm quorundam ꝑsecutiones quedã
aduersantia ueritatiꝰ. non tam tibi quam
illis qui turbantur et turbant. ꝑ consili¬
um scĩtatis tue satagit prouideri: dñe bea¬
tissime. ac toto affectu desiderande et mul¬
tum in xp̃o suscipiende pater. Hȩc sunt ita¬
q quȩ massilie uł etiam aliquibus locis
in gallia uentilantur. nouum et in utile
eẽ predicationi. quod quidam scđm ꝓpo¬
situm eligendi dicantur. ut id nec arri¬
pere ualeant nec tenere. nisi credendi uo¬

Expanded text:
fabiliter mirabilis, incomparabiliter hofabiliter mirabilis, incomparabiliter honorande, praestantissime patrone. EPISTOLA CCmino beatissimo ac toto affectu DESIDERANDO ET MULTUM IN CHRISTO SUSCIPIENDO PATRI AUGUSTINO HILARIUS. Si cessantibus contradicentium quaestionibus gratae sunt plerumque studiosorum inquisitiones, ut etiam illa. quae absque periculo ignorarentur, ediscant, arbitror gratiorem fore sedulitatem nostrae relationis, quae, dum indicat secundum quorundam prosecutiones quaedam aduersantia ueritati, non tam sibi quam illis, qui turbantur et turbant, per consilium sanctitatis tuae satagit prouideri, domine beatissime ac toto affectu desiderande et multum in Christo suscipiende pater. Haec sunt itaque, quae Massiliae uel etiam aliquibus locis in Gallia uentilantur: nouum et inutile esse praedicationi, quod quidam secundum propositum eligendi dicantur, ut id nec arripere ualeant nec tenere nisi credendi uo
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m hylarium arelatẽsem ep̃m. sciat bea¬
titudo tua ad miratorem sectatoremq in
aliis omnib tuȩ eẽ doctrinȩ: et de hoc
quod inquerelam trahit. iam pridem
apud scĩtatem tuam sensum suum ꝑlit¬
teras uelle conferre.S quia utrũ hoc
facturus aut quo fine sit facturus incer¬
tum est. et omniũ nr̃m fatigatio ꝓuidente
hoc p̃senti scło dei gr̃a in tuȩ caritatis et sci¬
entiȩ uigore respirat: ad de eruditionem
humilib ad de increpationem suꝑbis. Ne¬
cessarium et utile est etiam quȩ scripta ft̃
scribere: ne leue existimetur: quod non
frequenter arguitur. Sanum enĩ putant
esse quod non dolet: nec uulnus suꝑdu¬
ctum cute sentiunt s intelligant ꝑuentu¬
rum ad sectionem: quod habuerit ꝑseue¬
rantem tumorem. Gr̃a dei et pax dñi nr̃i
iħu xp̃i coronet te in omni tempore: et am¬
bulantem de uirtute inuirtutẽ glorificet
in ȩternum domine papa beatissime. in ef

Expanded text:
sanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beasanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae et de hoc, quod in querelam trahit, iam pridem apud sanctitatem tuam sensum suum per litteras uelle conferre. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium nostrum fatigatio prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae caritatis et scientiae uigore respirat, adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur. sanum enim putant esse, quod non dolet, nec uulnus superductum cute sentiunt; sed intellegant peruenturum ad sectionem, quod habuerit perseuerantem tumorem. gratia dei et pax domini nostri Iesu Christi coronet te in omni tempore et ambulantem de uirtute in uirtutem glorificet in aeternum, domine papa beat
Abbreviated transcription (Latin):
ant. si se p̃destinatos eẽ desperent. Illud
etiam qualiter diluatur. quesumus pati¬
enter insipientiam nr̃am ferendo demon¬
stres: quod retractatis priorũ de hac re opi¬
nionib. pene omniũ par inuenit᷑ et una
sententia. qua ꝓpositum et p̃destinatio¬
nem dei scđm p̃scientiam receperunt:
ut obhoc ds̃ alios uasa honoris. alios con¬
tumeliȩ fecerit. quia finem uniuscuiꝰq
p̃uiderit: et sub ipso grẽ adiutorio. in
qua futurus eẽt uoluntate et actione. p̃¬
scierit. Quib omnib enodatis. et mul¬
tis insuꝑ quȩ altiore intuitu ad causam
hanc ꝑtinantia magis potes uidere discus¬
sis. credimus et speramus. non solum te¬
nuitatem nr̃am. disputationum tuarũ
p̃sidio roborandam: sed etiam ipsos quos
meritis atq honorib claros. caligo istius
opinionis obscurat. defecatissimũ lum̃
grẽ recepturos. Nam unum eorũ p̃cipue
auctoritatis et spiritalium studioꝵ uirũ

Expanded text:
ant, si se praedestinatos esse desperent. illud ant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo demonstres, quod retractatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinationem dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque praeuiderit et, sub ipso gratiae adiutorio in qua futurus esset uoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum,
Abbreviated transcription (Latin):
impediat᷑ arbitrium: tum utrum p̃scien¬
tia dei ita scđ̃m ꝓpositum maneat. ut ea
ipsa quȩ sunt ꝓposita. sint accipienda
p̃scita: an ꝑgenera causarum. et species
ꝑsonarum ista uarientur: ut quia diuer¬
se sunt uocationes. in his qui nichil ope¬
raturi saluantur: quasi solum dei ꝓpositũ
uideatur existere: in hisautem qui aliqͥd
boni acturi sunt. ꝑ p̃scientiam possit stare
ꝓpositum: An uero uniformiter licet diuidi
p̃scientia aꝓposito temporali distinctione ñ
possit. p̃scientia tam̃ quodam ordine sit sub¬
nixa ꝓposito: et sicut nicħ sit quoꝵcũq nego¬
cioꝵ qͦd ñ scientia diuina p̃uenerit. ita nicħ
sit boni. qd̾ ñ innrãm participationẽ dõ auctore
defluxerit. Postremo quemadmodũ per
hanc p̃dicationem ꝓpositi dei qͦfideles fi¬
unt qui p̃ordinati sunt ad uitam ȩternã.
nemo eorũ qui cohortandi sunt impedi¬
atur: nec occasionem negligentiȩ habe¬

Expanded text:
impediatur arbitrium; tum, utrum praescienimpediatur arbitrium; tum, utrum praescientia dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; postremo. quem ad modum per hanc praedicationem propositi dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad uitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur nec occasionem neglegentiae habe
Abbreviated transcription (Latin):
ctione reprehenditur. Unde si in istis pe¬
lagiane reliquiis prauitatis.non mediocris
uirulentie fibra nutrit᷑. si principiũ salu¬
tis male in homine collocatur. si diuine uo¬
luntati impie uoluntas humana p̃fertur
ut ideo quis adiuuet᷑ quia uoluit. non idõ
quia ut adiuuat᷑ uelit̾ si originalit ma¬
lus receptionẽ boni non asummobono sed
a semetipso inchoare male credit᷑: si non
aliunde dõ placetur. nisi ex eo qͦd ipse
donauerit: tribue nobisinhac causa pa¬
pa beatissime. pater optime. quantũ u¬
uante domino potest diligentiam pieta¬
tis tuȩ : ut quȩ in istis questionib obscu¬
riora et ad ꝑcipiendum difficiliora sunt.
quam lucidissimis expositionib digneris
aꝑire: ac primum quia pleriq non putant
xp̃ianam fidem hac dissensione uiolari.
quantum ꝑiculisit ineorum ꝑsuasione
patefacias: deinde quomodo ꝑistam preo¬
perantẽ et cooperantem gram liberum ñ

Expanded text:
ctione reprehenditur. unde si in istis Pectione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, nisi ex eo, quod ipse donauerit, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuasione, patefacias; deinde, quo modo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non
Abbreviated transcription (Latin):
quam grãm: ut initium salutis ex eoqͥ
saluat᷑ non ex eo credendum sit stare qui
saluat.:⁊ et uoluntas hominis. diumȩ gr̃e
sibi pariat opem: non grã sibi humanam
subiciat uoluntatem. Quod cũ ꝑuersissi¬
mum esse reuelante dei miscđia. et instru¬
ente nos tua beatitudine nouerimus: pos¬
sumus quid emñ ad credendũ esse constan¬
tes: sed auctoritatitalia sentientiũ non su¬
mus pares.quia multum nos et uitȩ meri¬
tis antecellunt. et aliqui eoꝵ adepto nuꝑ
summi sacerdotii honore suꝑeminent :
nec facile quisquã p̃ter paucos ꝑfectȩ gr̃ȩ
intrepidos amatores tanto suꝑioꝵ disputa¬
tionibus ausus ẽ contra ire. Ex quonon
solum his qui eosaudiunt uerum etiam
ipsis quiaudiunt᷑ cum dignitatib cre¬
uit periculum: dũ et multos reuerentia
eoꝵ aut inutili cohibet silentio. aut in¬
curioso ducit assensu: et saluberrimũ
ipsis uidetur. quod pene nullius contradi¬

Expanded text:
quam gratiam, ut initium salutis ex eo, qui quam gratiam, ut initium salutis ex eo, qui saluatur, non ex eo credendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uoluntatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia et instruente nos tua beatitudine nouerimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares, quia multum nos et uitae meritis antecellunt et aliqui eorum adepto nuper summi sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores tanto superiorum disputationibus ausus est contra ire. ex quo non solum his. qui eos audiunt, uerum etiam ipsis, qui audiuntur, cum dignitatibus creuit periculum, dum et multos reuerentia eorum aut inutili cohibet silentio aut incurioso ducit adsensu et saluberrimum ipsis uidetur, quod paene nullius contradi
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio et oꝑe manifesto aliud uas conde¬
re inhonorem.aliud incontumeliam:qr
nemo nisi ꝑ grãm iustificetur: et nemo nisi
in p̃uaricatione nascatur. S refugiunt
istud fateri. diumnoq ascribere operi. scõꝵ
merita formidant: nec ad quiescunt nop̃¬
destinatum electorum numerũ nec auge¬
ri posse nec minui. ne locum apud infide¬
les ac negligentes cohortantium incita¬
menta non habeant. ac suꝑflua sit indu¬
strie ac laboris indictio. cuius studiũ cessan¬
te electione frustrandum ẽ: ita demũ enĩ
posse unũquenq aut ad correptionem
aut ad ꝓfectum uocari. si sciat se sua ne¬
gligentia bonum esse non posse. et liber¬
tatẽ suam obhoc dei auxilio iuuandam.
si quod ds̃ mandat elegerit :⁊ ac sic cum in
his qui tempus acceꝑunt libere uolunta¬
tis. duosint quȩ humanam operent᷑ sa¬
lutem. dĩ scilicet grã et hominis obedi¬
entia: priorem uolunt obedientiam eẽ

Expanded text:
iudicio et opere manifesto aliud uas condeiudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit; ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diligentia bonum esse posse et libertatem suam ob hoc dei auxilio iuuandam, si, quod deus mandat, elegerit. ac sic, cum in his, qui tempus acceperunt liberae uoluntatis, duo sint, quae humanam operentur salutem, dei scilicet gratia et hominis oboedientia, priorem uolunt oboedientiam esse
Abbreviated transcription (Latin):
rint instrui intelligendia naturali: et ȩuan¬
gelium ideo non audierint. quia nec fue¬
rint recepturi. Pro uniuerso autẽ huma¬
sanguinis eius exceptum. etiam si omnem
hanc uitam. alienissima ab eomente per¬
transeat: quia ad omnes homines ꝑtine¬
at diuinȩ miscđiȩ sacramentum. quo idõ
plurimi non renouentur:quia nec renouari
uelle habeant. p̃noscantur. Itaq quantũ ad¬
dm̃i ꝑtinet. omnib paratam uitam ȩternã:
quantum autem ad arbitrii lib̃tatem. ab
his eam app̃hendi qui dõsponte credide¬
rint: et auxilium grẽ. merito credulitatis
acceꝑint. In istam uero talis gr̃ȩ p̃dicationẽ.
hi quoꝵ contradictione offendimur. cũ pͥus
meliora sentirent. ideo se uł maxime contu¬
lerunt: quia siꝓfiterent᷑ ab ea omnia bona
merita p̃ueniri. et ab ipsa ut possent eẽ do¬
nari. necessitate concederent dm̃ scđm ꝓpo¬
situm et consilium uoluntatis suȩ. occulto

Expanded text:
rint instrui intellegentia naturali et euanrint instrui intellegentia naturali et euangelium ideo non audierint quia nec fuerint recepturi. pro uniuerso autem humasanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeant. pDeum pertinet, omnibus paratam vitam aeternam; quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam apprehendi, qui Deo sponte crediderint, et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. In istam vero talis gratiae praedicationem hi quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se vel maxime contulerunt; quia si profiterentur ab ea omnia bona merita pnari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto
Abbreviated transcription (Latin):
tis operetur. multo sibi rationabilius uiden¬
tur astruere. cũ ad earum nationũ contem¬
plationem uenitur. quȩ uł in preteritis
scłis dimisse sunt ingredi uias suas. uł nc̃
quoq adhuc inueteris ignorantiȩ impieta¬
te depereunt. nec ulla eis aut legis aut euã¬
głii illuminatio coruscauit: cum tam̃ in
quantum p̃dicatoribus ostium aꝑtum ẽ.
et uia facta ẽ. gentiũ popłs qui sedebat in te¬
nebris et inumbra mortis. lucem uiderit
magnam: & qui quondam non popłs. nẽ
autem popłs dei sit: et quorũ aliquando ñ
misertus ẽ. nunc autem miscreatur. Preui¬
sos inquiunt adomino credituros ⁊ et ad
unãquanq gentem ita dispensata tempo¬
ra ac ministeria magistroꝵ ut exortura erat
bonarum credulitas uoluntatum: nec ua¬
cillare illud quod ds̃ omnes homines ue¬
lit saluos fieri. et ad agnitionem uerita¬
tis uenire: quandoquidem in excusabiles
sint qui et adunius ueri dei cultum potue¬

Expanded text:
tis operetur, multo sibi rationabilius uidentis operetur, multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, lucem uiderit magnam et, qui quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dei cultum potue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprias actiones. non sine dei iudicio se
cernuntur. ut ante discretionem boni
ac mali de usuuitȩ istius auferendi. alii
ꝑ regenerationem inter cȩlestis regnias¬
sumantur heredes. alii sine baptismo int̃
mortis ꝑpetue transeant debidores: tales
aiunt ꝑdi talesq saluari. quales futuros
illos in annis maiorib si ad actiuam ser¬
uarentur ȩtatem scientia diuina p̾uiderit.¬
Nec considerant se gr̃ãm dei quã comitem ñ
preuiam humanoꝵ uolunt eẽ meritoꝵ. etiã
illis uoluntatib subdere. quas ab ea scdm su¬
am phantasiam non negant ẽẽ preuentas:
s in tantũ quibuscunq commenticiis me¬
ritis electionem dei subiciunt: ut quia p̃teri¬
ta non extant. futura que non sint.futura
confingant ⁊ noueq apud illos absurdi¬
tatis genere et non agenda p̃scita sind: et p̃sci¬
ta non acta sint. Hanc sane de humanis me¬
ritis p̃scientiam dei. scđm quam grã uocan¬

Expanded text:
proprias actiones non sine iudicio dei proprias actiones non sine iudicio dei secernuntur, ut ante discretionem boni ac mali de usu uitae istius auferendi alii per regenerationem inter caelestis regni adsumantur heredes alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit.nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint et praescita non acta sint. hanc sane de humanis meritis praescientiam dei, secundum quam gratia uocan