comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multos patres: iam non quasi pater
sed ut mater loquitur in xp̃o: utriusq
anxietatem et pietatẽ inse parentts
agnoscant. Tale quid et moyses de
populo loquebatur. Nunquid ego
in utero accepi omnẽ populũ istum:
Quis putas nr̃m ita de discipulorũ an¬
xiuis ẽ salute. ut non p̃ paucis horis
se semina diligent̃ tenendũ: ut pos¬
simus intelligere quod dicitur. Natu¬
ra non erubescenda sed uenerandaẽ.
sicut eñi inuulua mulieris pͥmo
semen iacitur informe. ut sulcis et fundo
euis quasi quodam glutino adhereat.
De quo et ꝓpħa initii sui recordatus:
ait. Incompositum meũ.z ui¬
derunt oculi tulꝰmuunt
Deinde ꝑ nouem
menses restricto sanguine futurus ho¬
mo coagulatur. corporatur. pascitur.
atq distinguitur: ut postquam in
utero palpitarit. statuto temꝑe fun-¬
datur in lucem. et tantis difficultati¬
bus nascitur quantis postea ne inte-¬
reat enutritur. ita et semen sermonis
xp̃i cũ in animam audientis incide¬

Expanded text:
multos patres , jam non quasi pater, multos patres , jam non quasi pater, sed ut mater loquitur in Christo, ut utriusque anxietatem, et pietatem in se parentis agnoscant. Tale quid et Moyses de populo loquebatur: Numquid ego in utero accepi omnem populum istum ? Quis, putas, nostrum ita de discipulorum anxius est salute, ut non paucis horis, se semina, diligenter tenendum, ut possimus intelligere quod dicitur. Natura non erubescenda, sed veneranda est. Sicut enim in vulvam mulieris primum semen jacitur informe, ut sulcis et fundo ejus quasi quodam glutino adhaereat: de quo et propheta initii sui recordatus, ait: Incompositum meum viderunt oculi tui : deinde per novem menses restricto sanguine, futurus homo coagulatur, corporatur, pascitur atque distinguitur; ut postquam in utero palpitarit, statuto tempore fundatur in lucem, et tantis difficultatibus nascitur, quantis postea ne intereat, enutritur: ita et semen sermonis Christi cum animam audieatis incide
Abbreviated transcription (Latin):
rit ei sp̃s zeli. neͥ si forte medius hic
relus est. et nec inbonam nec in ma¬
lam partem accipi potest. sed inter
utraq ⁊elotipia potius appellatur.
Aliter: uidentes hi qui ex circumci¬
sione erant. galathas ex gentib sp̃s
sc̃i abundare uirtutib. se uͦ non lin¬
guis loqui. non dona habere curati¬
onum. non grãm ꝓpħiȩ. cupiebant
eos ⁊ eli stimulis incitati ad legis onera
traducere: ut inciꝑent et illi sui simi¬
ies fieri. Filioli mei quos iterũ partu¬
Srio donec formetur. xp̃c inuobis. Quã¬
tis difficultatib et dolore fetus pro¬
mantur ex utero. maledictio prima
declarat dicens. Intristicia paries fili¬
os. Uolens gͥ paulus ostendere magi¬
strorũ ꝓdiscipulis sollicitudinem. qͦs
patiantur affectus. ne sectatores sui ex¬
cedant a salute ait. Filioli mei quos
iterũ parturio. Qui enĩ in alio loco
quasi pat̃ dixerat. si decẽ milia peda¬
gogorum habeatis in xp̃o. sed non

Expanded text:
rit ei spiritus zeli . Nisi forte medius hic rit ei spiritus zeli . Nisi forte medius hic zelus est, et nec in bonam, nec in malam partem accipi potest; sed inter utrumque zelotypia potius appellatur. Aliter: Videntes hi qui ex circumcisione erant Galatas ex gentibus, Spiritus sancti abundare virtutibus, se vero non linguis loqui, non dona habere curationum; non gratiam prophetiae, cupiebant eos zeli stimulis incitati, ad Legis onera transducere, ut inciperent et illi sui similes fieri. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Quantis difficultatibus et dolore fetus promantur ex utero, maledictio prima declarat, dicens: In tristitia paries filios . Volens igitur Paulus ostendere magistrarum pro discipulis sollicitudinem, quos patiantur affectus, ne sectatores sui excidant a salute, ait: Filioli mei, quos iterum parturio. Qui enim in alio loco quasi pater dixerat: Si decem millia paedagogorum habeatis in Christo, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
messis multa oꝑarii aũt pauci: peta¬
mus dnm messis ut mutat oꝑarios ad
metendũ. qui spicas populi xp̃iani
quȩ stant in ȩccła futuro tritico pre¬
paratȩsmetant. colligant. et inhorrea
comportantes nequaquã ꝑire patiant᷑.
Hoc de Mzelo et emulatione ꝑuersa:
de qua et alibi dictum ẽ. Noli malig¬
nari in malignantibus: et hic. emu¬
lantur uos non bene. Inuenimus et
aliũ zelum quo zelati sunt filii iacob
ioseph fratrem suũ. et maria et aaron
amicum dĩ mor sen. Neq eñi aut il¬
li aut hi ut meliores essent ioseph et
moyse ad zelum sunt concitati:
sed quia dolebant illos esse meliores.
Iste zelus uicinus inuidie ẽ. Longum
ẽ si uelim omĩa zeli genera boni siue
mali de scͥpcurarum ꝓferre thesau-¬
ro.Bonum zelum legimus finees. eliȩ
mathatiȩ et apłi udẽ. sed non ꝓdito
ut cham ĩ abel. et ceterorũ in alios. et re¬
lum uiri de quo scriptum ẽ. et uene¬

Expanded text:
messis multa, operarii autem pauci , precemessis multa, operarii autem pauci , precemur Dominum messis, ut mittat operarios ad metendum, qui spicas populi Christiani, quae stant in Ecclesia, futuro tritico prparatae, metant, colligant, et in horrea comportantes, nequaquam perire patiantur. 465 Hoc de eo zelo et aemulatione perversa, de qua et alibi dictum est: Noli aemulari in malignantibus : et hic: Aemulantur vos non bene. Invenimus autem et alium zelum, quo zelati sunt filii Jacob, Joseph fratrem suum : et Maria et Aaron amicum Domini Moysen . Neque enim aut illi, aut hi, ut meliores essent Joseph et Moyse, ad zelum sunt concitati: sed quia dolebant illos esse meliores. Iste zelus vicinus invidiae est. Longum est si velim omnia zeli genera, boni seu mali de Scripturarum preferre thesauro. Bonum zelum legimus Phinees , Eliae , Mathatiae , et apostoli Judae sed non proditorut Cain in Abel , et caeterorum in alios. Et Zelum viri, de quo scriptum est: Et vene
Abbreviated transcription (Latin):
li uos uideos. sed uos illos. xp̃ianos esse
doceatis. Hoc aũt facite semꝑ ut ꝑse¬
ueranti gradu ad finem boni oꝑis ꝑue¬
nire possitis. Emulabamini siquidẽ bo¬
num in bono: prius cum apud uos eẽm:
qui postquam auobis recessi om̃ia quȩ
tradideram ꝑdidistis. de statione certa
et fido portu rursum in altum unda re¬
labente subtracti. Nec mirũ si receden¬
te apło uase electionis. et inquo. xp̃s
cum etiam nunc cernamus in eccłiis id¬
ipsum fieri. Siquando enĩ doctor quis
in ȩccła contigerit sermone ornatus
et uita. qui audientes quasi stimulis
quibusdam concitet aduirtutes: iude¬
mus omnẽ plebem circa ȩlemosinas.
ieuinia. casticatẽ. susceptionẽ paupe¬
rum. sepulturas. et cętera similia festi¬
nare. feruere. discurrere: Cum autẽ
ille recesserit paulatim emarcescere.
et subtracto cibo tenuari. pallere. lan¬
guescere. et interitum sequi omĩum
que prius uigebant. Quam obrẽ quia

Expanded text:
li vos Judaeos, sed vos illos Christianos esse li vos Judaeos, sed vos illos Christianos esse doceatis. Hoc autem facite semper, ut perseveranti gradu, ad finem boni operis pervenire possitis. Aemulabamini siquidem bonum in bono, prius cum apud vos essem: qui postquam a vobis recessi, omnia quae tradideram perdidistis, de statione certa et fido portu, rursum in altum unda relabente subtracti. Nec mirum si, recedente Apostolo, vase electionis, et in quo Chriscum etiam nunc cernamus et in Ecclesiis idipsum fieri. Si quando enim doctor quis in Ecclesia contigerit sermone ornatus et vita, qui audientes quasi stimulis quibusdam concitet ad virtutes, videmus omnem plebem circa eleemosynas, jejunia, castitatem, susceptionem pauperum, sepulturas, et caetera similia festinare, fervere, discurrere. Cum autem ille recesserit, paulatim emarcescere, et subtracto cibo, tenuari, pallere, languescere, et interitum sequi omnium quae prius vigebant. Quamobrem quia
Abbreviated transcription (Latin):
gas. ne gustes. ne attamines. imꝑantes
huic si quis scͥpturarum uerbis uoluerit
ꝑsuadere ut ñ ꝑ tropologiam sed occi-¬
dentem litteram que sunt scripta sus¬
cipiat ut in manifesto fiat uidęus non
in occulto: Emulatur eum non bene.
sed concito cursu admaiora gradientẽ
retrahere festinat: ut se potius emule-¬
tur qui retrorsum uadit. aut certe ait
multũ ultra non ꝓmoueat᷑. Loquitur
itaq galathis qui ab assertoribus legis
inducti fuerant ut eos imitarentur.
cum illi potus galathas debuerint
imitari. qͥa nat᷑ale ẽ maiorẽ de mino¬
ri. non minorẽ fieri de maiori. et dicit:
bonum emulamini in bono. id ẽ nolite
assertores uidaice obseruationis imi¬
tari. sed ea quȩ bona sunt imitamini.
Quomodo eñi qui diuitias. potentiã.
dignitatem alicuiꝰ imitatur. non tam
bona quam ea quȩ fugienda sunt
emulatur: ita et uos econtrario bo¬
num ȩmulamini in bono. magis queren¬
tes sp̃italia quam carnalia. ut non il¬

Expanded text:
gas, ne gustes, ne contamines, imperantis: gas, ne gustes, ne contamines, imperantis: huic si quis Scripturarum verbis voluerit persuadere, ut non per tropologiam, sed occidentem 464 litteram quae sunt scripta, suscipiat: ut in manifesto fiat Judaeus, non in occulto, aemulatur eum non bene: sed concito cursu ad majora gradientem retrahere festinat; ut se potius aemuletur qui retrorsum vadit: aut certe eum multum ultra non promovet. Loquitur itaque Galatis, qui ab assertoribus Legis inducti fuerant, ut eos imitarentur, cum illi potius Galatas debuerint imitari. Quia naturale est, majorem de minori, non minorem fieri de majore, et dicit: Bonum aemulamini in bono, id est, nolite assertores Judaicae observationis imitari, sed ea quae bona sunt, imitamini. Quomodo enim qui divitias, potentiam, dignitatem alicujus imitatur, non tam bona, quam ea quae fugienda sunt, aemulatur: ita et vos econtrario, bonum aemulamini in bono: magis quaerentes spiritualia quam carnalia; ut non il
Abbreviated transcription (Latin):
tari: ut possĩt ea quoq quȩ bona
emulatione digna sunt consequi: de
quibus et apłs ait. E mulamini sp̃ita¬
lia magis aut ut ꝓpħetis. Ac deinceps.
Sic et uos qm̃ emulatores estis sp̃italiũ.
ad ȩdificationẽ eccłȩ querite ut ab un¬
detis. & iterũ. Itaq fr̃s emulamini ꝓ¬
pħare. et loqui linguis nolite ꝓhib̾e.
Emulantur aũt non bene qui non tam
ipsi cupiunt eẽ meliores ut imitent᷑
eos qui emulatione digni sunt: quã
ipsos illos uolunt facere peiores. et re¬
trorsum trahere ȩmulatione ꝑuersa.
Uerbi grã dictum sit. Xp̃ianus ẽ quis¬
piam legit mor sen et ꝓpħas. scit om̃ia
inumbra et imagine illi populo pre¬
cessisse. scripta aũt ẽẽ ꝓpt̃ nos inquos
fines seculoꝵ decurrerunt: Circumcisio¬
nem non tam p̃putii quam auriũ et
cordis intelligit: resurrex it cum xp̃o.
ea querit quȩ sursum sunt. liberatus ẽ
abhoncre et seruitute legali. ne tan¬

Expanded text:
tari, ut possint ea quoque quae bona tari, ut possint ea quoque quae bona aemulatione digna sunt, consequi. De quibus et Apostolus ait: Aemulamini spiritualia: magis autem ut prophetetis. Ac deinceps: Sic et vos, quoniam aemulatores estis spiritualium, ad aedificationem Ecclesiae quaerite ut abundetis. Et iterum: Itaque, fratres, aemulamini prophetare, et loqui linguis nolite prohibere. Aemulantur autem non bene, qui non tam ipsi cupiunt esse meliores, ut imitentur eos qui aemulatione digni sunt, quam illos ipsos volunt facere pejores, et retrorsum trahere aemulatione perversa. Verbi gratia dictum sit: Christianus est quispiam, legit Moysen et prophetas; scit omnia in umbra et in imagine illi populo praecessisse; scripta autem esse propter nos in quos fines saeculorum decurrerunt. Circumcisionem non tam praeputii, quam aurium et cordis intelligit. Resurrexit cum Christo: ea quaerit quae sursum sunt. Liberatus est ab onere et servitute Legis, ne tan
Abbreviated transcription (Latin):
admirationi habemur: Cum aũt paulu¬
lum cȩꝑimus eos ꝓuocare ut transeant
ad maiora de p̾conib nr̃is inimici fiant
et malint iudeos potius quam apłos
sequi quia pbariseoꝵ doctrina et tra¬
ditionibus recedentes. ad ipsũ. xp̃i ꝓpi¬
tiatoriũ et ꝑfectionẽ legis ingressĩ ft̃:
nec diuinum sermone acciꝑe dignen¬
tur. quia ecclȩ magistros iubet ad altio¬
ra dogmata ascendere. et totis uiribus
sublimare uocẽ. nec circum latrantium
strepitum ꝑtimescere paruuloꝵ dicen¬
euangłizas syon. Exalta iniurtute uo¬
cem tuã qui ȩuangłizas ierłem. Exal¬
Uta noli timere. Emulantur uos non
bene sed excludere uos uolunt ut illos
Semulemini. Bonum aũt emulamini
in bono semꝑ. et non tantũ cum presens
sum apud uos. E mulantur bene qui
cum uideant eẽ in aliquibus gr̃as. do¬
na. uirtutes. ipsi tales esse desiderant:
et fidem unam atq industriam eorũ
ꝑ quȩ illa meruerunt nituntur imi¬

Expanded text:
admirationi habemur. Cum autem pauluadmirationi habemur. Cum autem paululum coeperimus eos provocare, ut transeant ad majora, de praeconibus nostris inimici fiant; et malint Judaeos potius quam apostolos sequi, qui a Pharisaeorum doctrina et traditionibus recedentes, ad ipsum Christum propitiatorium et perfectionem Legis ingressi sunt: nec divinum sermonem accipere dignentur, qui Ecclesiae magistros jubet ad altiora dogmata scandere, et totis viribus sublimare vocem, nec circumlatrantium strepitum pertimescere parvulorum, dicenzas Sion. Exalta in virtute vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem. Exalta, noli timere . Aemulantur vos non bene: sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini. Bonum autem aemulamini in bono semper: et non tantum cum praesens sum apud vos. Aemulantur bene, qui cum videant in aliquibus esse gratias, dona, virtutes, ipsi tales esse desiderant: et fidem, vitam atque industriam eorum per quae illa meruerunt, nituntur imi
Abbreviated transcription (Latin):
tionis non tam ueritatem fuisse quam
umbras et imaginem ueritatis. Similis ẽ
hiuc illa sencentia nobilis apud romanos
poetȩ:. obsequiũ amicos. ueritas odium pa¬
rit. Sed uide quanto hic melius quam
ille. Apłs enĩ his quos stultos dixerat.
quos paruulos appellauerat. hanc sen¬
tentiam temꝑauit et specialem fecit:
dum ꝓprie ad ꝑsonas galathasq dire¬
xit: ille uͦ generalem. et ita se apud. o¬
i nes habere p̃nuntians uehementer
errauit. Obsequiũ enĩ quo putauit ami¬
cos fieri ueritate dempta. non tam ob¬
sequium ẽ quam adulatio et assenta¬
tio: quas clandestinas magis inimicici¬
as quam amicicias dici debere ꝑspicu¬
umẽ. Simul aũt et illud consideran¬
dum quod hodieq quam diu pariui¬
lis atq lactentibus et his inquorũ cor¬
dibus numquã. xp̃c ad oleuit. nec ꝓfe¬
cit ȩtate et sapientia et gr̃a apud dm̃
et homines uixta litteram scͥpturas ex¬
planamus. laudamur. suscipimur.

Expanded text:
tionis, non tam veritatem fuisse, quam tionis, non tam veritatem fuisse, quam umbram et imaginem veritatis. Similis est huic illa sententia nobilis apud Romanos poetae : Obsequium amicos, veritas odium parit. Sed vide quanto hic melius quam ille; Apostolus enim his quos stultos dixerat, quos parvulos appellarat, hanc sententiam temperavit, et specialem fecit: dum proprie ad personas Galatasque direxit. Ille vero et generalem, et ita se apud omnes habere denuntians, vehementer erravit. Obsequium enim, quo putavit amicos fieri, veritate dempta, non tam obsequium est, quam adulatio, et assentatio: quas clandestinas magis inimicitias, quam amicitias dici debere, perspicuum est. Simul autem et illud considerandum, quod hodie quoque quamdiu parvulis atque lactentibus, et his in quorum cordibus numquam Christus adolescit, nec proficit aetate et sapientia, et gratia apud 463 Deum et homines, juxta litteram Scripturas explanamus, laudamur, suspicimur,
Abbreviated transcription (Latin):
fabilem inme caritatẽ ut plus in meo
corꝑe euangłii lumen oriretur. emolum̃¬
tum meũ ur̃is dampnis crescere uoleba¬
tis. et hoc illo temꝑe quo uobis quasi
pariuilis atq lactentib siue ꝓpt̃ infir¬
mitatẽ carnis ur̃ȩ parua et humilia
adnuntiabam: siue ꝓpt̃ meȩ carnis in¬
uirias non dignus uidebar fide. Nũc
uͦ quia ab elementis et sillabis et lectio¬
ne puerili cȩpi uos ad maiora studia
ꝓuocare ut libros teneatis inmanibus
et plena eruditionib et sensuũ uerba
discatis. recalcitratis. irascemini grauis
uobis uidetur eẽ ꝑfectio doctrinarum:
et intantũ in alios mutati estis adłfectus.
ut me quẽ quasi angłm et. xp̃m susce¬
ꝑatis. cui uolebatis oculos ur̃os tradere.
nunc habeatis inimicum. quia uobis ple¬
nam adnuntio ueritatem. Eleganter
aũt sententiã terminauit dicens. Ergo
inimicus uobis factus sum. ueritatem
uobis dicens: ut ostenderet initia p̃dica¬

Expanded text:
fabilem in me charitatem; ut plus in meo fabilem in me charitatem; ut plus in meo corde Evangelii lumen oriretur, emolumentum meum vestris damnis crescere volebatis: et hoc illo tempore, quo vobis quasi parvulis atque lactentibus, sive propter infirmitatem carnis vestrae parva et humilia annuntiabam, sive propter meae carnis injurias, non dignus videbar fide. Nunc vero quia ab elementis et syllabis et lectione puerili coepi vos ad majora studia provocare, ut libros teneatis in manibus, ut plena eruditionis, et sensuum verba discatis, recalcitratis, irascimini, gravis vobis videtur esse perfectio doctrinarum: et intantum in alios mutati estis affectus, ut me quem quasi angelum et Christum susceperatis, cui volebatis oculos vestros tradere, nunc habeatis inimicum: quia vobis plenam annuntio veritatem. Eleganter autem sententiam terminavit, dicens: Ergo inimicus vobis factus sum veritatem dicens vobis? ut ostenderet initia praedica
Abbreviated transcription (Latin):
infantiam. puericiam. adolescentiam
iuuentutem. ad ꝑfectum uirum usq
ꝑducat. Cum gͦ singuli ut diximus
gradus uxta ꝓfectus suos habeant bea¬
titudinẽ si finis et ut ita loquar extre¬
ma manus oꝑi defuerit. totus labor
irritus fiet. et dicetur. ubi ẽ ergo beatitu¬
do ur̃a: Quamius inquit uos eo temꝑe
quo ȩuangłin uixta carnẽ susceꝑatis be¬
atos dicerem quod initiis feruebatis. ta¬
men nunc quia non uideo edificio cul¬
men impositũ et pene nequaquã tacta
fundamina cogor dicere. Ubi ẽ ergo
beatitudo ur̃a qua uos beatos arbitrãs
ante laudabam. Here eñi et ipse fate¬
or. quia sic me uobis humilia predican-¬
tem uł ꝑsecutionib conflictatum in pͥn-¬
cipio dilexistis. ut fieri si posset. hy ꝑbo¬
lice aũt sunt accipienda quȩ loquitur:
eruissetis uobis oculos. et michi ut
om̃iũ ur̃m luminib plus cernerẽ dedis¬
setis. Optabatis quippe uos cęcos eẽ ꝑinef¬

Expanded text:
infantiam, pueritiam, adolescentiam, infantiam, pueritiam, adolescentiam, juventutem, ad perfectum virum usque perducat. Cum ergo singuli, ut diximus, gradus, juxta provectus suos habeant beatitudinem: si finis, et ut ita loquar, extrema manus operi defuerit, totus labor irritus fiet; et dicetur: Ubi est ergo beatitudo vestra? Quamvis, inquit, vos eo tempore quo Evangelium juxta carnem susceperatis, beatos dicerem quod in initiis fervebatis: tamen nunc quia non video aedificio culmen impositum, et pene nequaquam jacta fundamina, cogor dicere: Ubi est ergo beatitudo vestra, qua vos beatos arbitrans ante laudabam? Vere enim et ipse fateor, quia sic me vobis humilia praedicantem vel persecutionibus 462 conflictatum, in principio dilexistis: ut si fieri posset hyperbolice autem sunt accipienda quae loquitur eruissetis vobis oculos; et mihi, ut omnium vestrum luminibus plus cernerem, dedissetis. Optabatis quippe vos caecos esse per inef
Abbreviated transcription (Latin):
et tantum sua uerba in pͥncipio ualuis¬
se demonstrat. ut angłi putarentur et
.xp̃i. Ubi ẽ ergo beatitudo ur̃a: Testi¬
moniũ ꝑhibeo uobis quia si fieri potii¬
isset oculos ur̃os eruissetis. et dedisse¬
tis michi. Ergo inimicus uobis factus
sum. uertratem dicens uobis: Beatus
ẽ qui ambulat inuitutum uia. sed
si adurtutes usq ꝑuenerit: nec pro¬
dest auiciis recessisse nisi optima com¬
p̃hendas: quia nontam initia sunt inbo¬
nis studisslaudanda quam finis. Sicut
eñĩ inuinea multi usq ad prelum uue
gradus sunt. et primũ necesse ẽ ut ui¬
tis gemmnet in pampinis. spem ꝓmutat
inflorib. Dehinc ut flore decusso. futu¬
ri botri speties deformetur: paulatimq
turgescans uua parturiat. ut pressa
torcularib dulcia musta desudet: ita
et indoctrina singuli beatitudinum
dĩ. ut concipiat. ut in utero animȩ eius
adolescat. et ad partum usq ꝑueniat:
ut cum peꝑerit lactet. enutriat. et ꝑ

Expanded text:
et tantum sua verba in principio valuiset tantum sua verba in principio valuisse demonstrat, ut angeli putarentur et Christi. Ubi est ergo beatitudo vestra? Testimonium enim perhibeo vobis: quia si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum veritatem dicens vobis? Beatus est qui ambulat in virtutum via, sed si ad virtutes usque pervenerit. Nec prodest a vitiis recessisse, nisi optima comprehendas. Quia non tam initia sunt in bonis studiis laudanda, quam finis. Sicut enim in vinea multi usque ad praelum uvae gradus sunt: et primum necesse est ut vitis gemmet in pampinis, spem promittat in floribus: dehinc ut flore decusso, futuri botri species deformetur, paulatimque turgescens uva parturiat, ut pressa torcularibus dulcia musta desudet. Ita et in doctrina singuli beatitudinum Dei, ut concipiat, ut in utero animae ejus adolescat, et ad partum usque perveniat. Ut cum pepererit illum, lacte enutriat, et per
Abbreviated transcription (Latin):
suspicari possumꝰ apłm eo tempore
quo pͥmũ uenit ad galathas egrotas¬
se. et aliqua corpusculi infirmitate de¬
tentũ. non cessasse tam̃ nec uocẽ silen¬
tio represisse: quo minus ceptũ ȩuan¬
głm p̃dicaret. Nam tradunt eũ grauis¬
simũ capitis dolorẽ sepe ꝑpessum. et
hunc esse angłm sathane qui appositus
ei sit ut eum colafizaret incarne ne
excolleretur. Hȩc infirmitas et langor
hic corꝑis apud eos quibus annuntiaba¬
tur euangłm temptatio fuit: ancon¬
tempnerent eũ sublimia ꝓmittentem.
quẽ langorib corꝑis subiectum uide¬
bant. Necnon et illud dici potest quod
inpͥncipio aduentus sui ad galathas
contumelias et ꝑsecutiones et plagas
corꝑis abhis qui contra ibant euangło
sustinuerit: et hanc fuisse temptatio¬
cernentib uerberari. Quod aũt ait.
iorẽ. quẽ scđm dispensationẽ corꝑis
minorẽ psalmista cantauerat dicens.
Minorasti eũ paulominus ab angłis.

Expanded text:
suspicari possumus, Apostolum eo tempore suspicari possumus, Apostolum eo tempore quo primum venit ad Galatas, aegrotasse; et aliqua corpusculi infirmitate detentum, non cessasse tamen, nec vocem silentio repressisse, quo minus coeptum Evangelium praedicaret. Nam tradunt eum gravissimum capitis dolorem saepe perpessum: et hunc esse angelum Satanae, qui appositus ei sit, ut eum colaphizaret in carne, ne extolleretur. Haec infirmitas, et languor hic corporis, apud eos quibus annuntiabatur Evangelium, tentatio fuit: an contemnerent eum sublimia promittentem, quem languoribus corporis subjectum videbant. Nec non et illud dici potest, quod in principio adventus sui ad Galatas, contumelias, 461 et persecutiones, et plagas corporis ab his qui contraibant Evangelio sustinuerit: et hanc fuisse tentatiocernentibus verberari. Quod autem ait, jorem, quem secundum dispensationem corporis minorem Psalmista cantaverat, dicens: Minorasti eum paulo minus ab angelis ;
Abbreviated transcription (Latin):
ut parua. sed ut magna capientes. in¬
tantum admirati estis: ut me qui ea lo¬
quebar quasi angłm et ut plus dicam
quasi dĩ filiũ su sceꝑitis. Hȩc gͦ ur̃a
temptatio quasi ego uos incarnali
mei sermonis adnuntiatione tempta¬
bam. non fuit contempta nec uilis: sed
plus quam estimabam habuit digni-¬
tatis. Potest locus iste et ita edisseri.
Quando ueni aduos. non ueni in ser-¬
mone sapientiȩ. sed homo humilis atq
contemptus. nichil magnũ deferens¬
nͥcrucifixum. Cum igitur me uideri̾tis
incorꝑe infirmitatib obnoxiõ cons¬
titutum. regna cȩlestia pollicentem
non irrisistis. nec estimastis dignũ
eẽ contemptui. Intelligebatis quip¬
pe humilitatẽ carnis meȩ et ipsus
habitus uilitatẽ ad urãm temptati¬
onem fieret. an uidelicet contemp¬
neritis eũ qui ab incredulis miserabi¬
lis putabatur. Sed econtra illũ humilẽ
uilẽ atq contemptũ: ita ut angłmn et
plusquã angłm suscepistis. Aut certe

Expanded text:
ut parva, sed ut magna capientes, inut parva, sed ut magna capientes, intantum admirati estis, ut me qui ea loquebar quasi angelum, et, ut plus dicam, quasi Dei Filium susciperetis. Haec ergo vestra tentatio, qua ego vos in carnali mei sermonis annuntiatione tentabam, non fuit contempta, nec vilis; sed plus quam aestimabam, habuit dignitatis. Potest et locus iste ita edisseri: quando veni ad vos, non veni in sermone sapientiae, sed homo humilis atque contemptus, nihil magnum deferens, crucifixum. Cum igitur me videretis in corpore infirmitatibus obnoxio constitutum, regna coelestia pollicentem non irrisistis, nec aestimastis dignum esse contemptu: intelligebatis quippe humilitatem carnis meae, et ipsius habitus vilitatem, ad vestram tentationem fieri: an videlicet contemneretis cum, qui ab incredulis miserabilis putabatur; sed econtra illum humilem, vilem atque contemptum, ita ut angelum, et plusquam angelum suscepistis. Aut certe
Abbreviated transcription (Latin):
cet qui dicit. Si se non continent nubanł:
et mulier si mortuus fuerit iuir eius. li¬
berata ẽ. cui uult nubat tantũ indño.
Nequaquã uͦ ꝑ infirmitatẽ carnis docet
ista commemorans solutus es abuxore
noli querere uxorẽ: et tempus ẽ ut et
qui habent uxores sic sint quasi non ha¬
bentes. Alia quippe p̃cepta ad sp̃itales.
alia dantur ad carneos: et aliud ẽ quod
iuxta imꝑium. aliud quod iuxta indul¬
gentiam p̃cipitur. Et temptationẽ ur̃am
cus et acrius intuendus. Ego quidẽ ait
quasi paruulis uobis atq lactentibus
ꝑ infirmitatẽ carnis ur̃ȩ iam pridem
euangłizaui. aminorib incipiens. et
ut ita dicam apud uos pene balbutiens:
quȩ dispensatio. et p̃dicationis infirmȩ
simulatio. mea quidẽ gubernatio erat
sed ur̃a temptatio.: Anuobis placerent¬
ea et magna uiderentur quȩ ꝓcondi¬
tione sui minora erant. et ame quasi¬
humilia ꝓmebantur. Quȩ quidẽ uos nõ

Expanded text:
cet, qui dicit: Si se non continent, nubant. cet, qui dicit: Si se non continent, nubant. Et: Mulier si mortuus fuerit vir ejus, libera est: cui vult nubat, tantum in Domino . Nequaquam vero per infirmitatem carnis docet, ista commemorans: Solutus es ab uxore: noli quaerere uxorem. Et: Tempus est, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habentes . Alia quippe praecepta ad spirituales, alia dantur ad carneos. Et aliud est quod juxta imperium, aliud quod juxta indulgentiam praecipitur. Et tentationem vestram, cus, et 460 acrius attendendus. Ego quidem, ait, quasi parvulis vobis atque lactentibus per infirmitatem carnis vestrae jam pridem evangelizavi, a minoribus incipiens, et ut ita dicam apud vos pene balbutiens. Quae dispensatio et praedicationis infirmae simulatio, mea quidem gubernatio erat; sed vestra tentatio, an vobis placerent, et magna viderentur ea quae pro conditione sui minora erant, et a me quasihumilia promebantur. Quae quidem vos, non
Abbreviated transcription (Latin):
ad maiora conscendant. Nichil me in qͥt
lesistis. Ledit discipulus magistrũ. si ꝑ
negligentiam suam p̃cepta euis laborẽq
disꝑdat. Non leserant galathe apłin
usq in presens tempus euangłm eius
ac mandata seruantes aut certe ita.
quando uobis pͥmũ euangłm ad nun¬
tiaui. et ꝓpt̃ infirmitatem carnis urẽ
quia non poteratis sacram̃ta susciꝑe
maiora. Predicaui uobis quasi paruu¬
lisꝰ et me ipsũ infirmum eẽ simulaui.
ut uos infirmos lucrifacerẽ: nonne qua¬
sistis et me ur̃i causa humilem atq
deiectum. similem eẽ dĩ filio putaue¬
ritis. quomodo ad maiora uos ꝓuocans
ledor auobis. ꝑciendo laborem meũ et
dispensationem ilam qua me pariui¬
lum esse simulauerim. irrito oꝑe nunc
lugens. E infirmitatem aũt carnis non
suȩ sed audientium galathis paulus ad¬
nuntiat. qui non poterant carnẽ subice¬
re uerbo dĩ: sed quasi carnei nequaquã
inus exemplum. Pinfirmitatẽ carnis do¬

Expanded text:
ad majora conscendant. Nihil me, inquit, ad majora conscendant. Nihil me, inquit, laesistis. Laedit discipulus magistrum, si per negligentiam suam praecepta ejus laboremque disperdat. Non laeserant Galatae Apostolum, usque in praesens tempus Evangelium ejus ac mandata servantes. Aut certe ita: Quando vobis primum Evangelium annuntiavi; et propter infirmitatem carnis vestrae, quia non poteratis sacramenta suscipere majora, praedicavi vobis quasi parvulis, et meipsum infirmum esse simulavi, ut vos infirmos lucrifacerem: nonne quasistis, et me vestri causa humilem atque dejectum similem Dei Filio putaveritis: quomodo ad majora vos provocans laedor a vobis, perdendo laborem meum, et dispensationem illam, qua me parvulum esse simulaveram, irrito opere nunc lugetis? Per infirmitatem autem carnis non suae, sed audientium, Galatis Paulus annuntiat: qui non poterant carnem subjicere verbo Dei, sed quasi carnei, nihil intmus exemplum. Per infirmitatem carnis do
Abbreviated transcription (Latin):
iħ̃m. Suꝑiori sententie iunge quod se¬
quitur: quod ut fiat manifestius. est
iste ordo quem fingimus. Obsecro uos
fr̃s. estote sicut ego quia et ego sicut
uos. Simile ẽ huic illud rogamus pro
xp̃o reconciliam ini dõ. Necnon alibi.
Obsecro primũ omĩum fieri dep̃catio¬
nes. orationes. postulationes. gr̃arum
actiones. Uerba quoq petri dicenti
Seniores in uobis rogo consenior ip¬
se et testis passionum xp̃i. Quȩ qui¬
dem et nos ad humilitatẽ ꝓuocant.&
suꝑciliũ decutiunt ȩp̃orũ. qui ueluo
in aliqua sublimi specula constituti uix
dignantur uidere mortales et alloqui
conseruos suos discant ab apło. erran¬
tes et insipientes galathas. fr̃s uocari:
Discant post increpationem blanda uer¬
ba dicentis. Obsecro uos quod aũt obse¬
crat. illud ẽ. iͣmitatores eius sint sicut
ipse xp̃i: immo ut p̃sentem locum se¬
quar. Nichil ẽ grande quod postulat.
ut quomodo ip̃se ꝓpt̃ illos de maiori fa¬
ctus ẽ minor. sic illi aminoribus

Expanded text:
idem. Superiori sententiae junge quod sequitur, quod ut fiat manifestius, sit ordo iste quem fingimus: Obsecro vos, fratres, estote sicut et ego, quia et ego sicut vos. Simile est huic illud: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo . Nec non et alibi: Obsecro primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones . Petri quoque verba dicentis: Seniores in vobis rogo consenior ipse, et testis passionum Christi . Quae quidem et nos ad humilitatem provocant, et supercilium decutiunt episcoporum, qui velut in aliqua sublimi specula constituti, vix dignantur videre mortales, et alloqui conservos suos. Discant ab Apostolo, 459 errantes et insipientes Galatas fratres vocari. Discant post increpationem blanda verba dicentis: Obsecro vos . Quod autem obsecrat, illud est, ut imitatores ejus sint, sicut ipse Christi; immo ut praesentem locum sequar, nihil est grande quod postulat: ut quomodo ipse propter illos de majori factus est minor: sic illi a minoribus
Abbreviated transcription (Latin):
norũ que sunt umbrȩ futuroꝵ: me
imitemini qui sine querela in lege ꝯu̾¬
satus. omĩa arbitratus sum quasi purga¬
menta atq quisquilias. ut. xp̃m lucri¬
ficarem. Fui quippe et ego sicut uos
nunc estis cum eisdem obseruationib
strictus tenebar. et eccłam xp̃i quia
ista non faceret ꝑsequens deuastabam.
Fr̃s obsecro uos nichil me lesistis. Sci¬
tis aũt quia ꝑ infirmitatem carnis

Expanded text:
norum, quae sunt umbrae futurorum, me norum, quae sunt umbrae futurorum, me imitemini, qui sine querela in Lege versatus, omnia arbitratus sum quasi purgamenta atque quisquilias, ut Christum lucrifacerem. Fui quippe et ego sicut vos nunc estis, cum eisdem observationibus strictus tenebar, et Ecclesiam Christi, quia ista non faceret, persequens devastabam. Fratres, obsecro vos, nihil me laesistis. Scitis autem quia per infirmitatem carn
Abbreviated transcription (Latin):
si sp̃italibus. sed quasi carnalibus et
paruulis in xp̃o. et quia necdum po¬
teratis solido cibo uesci. iẽ euangłico
tantũ lacte potauiꝰ nolens mȩtate uos
semꝑ infantiȩ ꝑmanere. sed paulatim
in ad olescentiam et in iuuentutem
usq ꝑducere. ut solidum cibum pos¬
setis acciꝑe: ita et uos debetis eẽ sic̃t
et ego sum. ꝑfectiora uidelicet saꝑe:
dimisso lacte. ad forciores cibos et ad
pabula transire maiora. Hoc autem
loquitur quasi saluatoris imitator qͥ
non rapinam arbitratus ẽ se ẽẽ equa¬
lem dõ. sed seipsum exmaniuit for¬
mam serui accipiens. et habitu in¬
uentus ẽ ut homo ut nos dii fieremꝰ
ex hominib. et non ultra morerem:
sed recon surgentes xp̃o. amici eius di¬
ceremur et fr̃s: ut eẽt discipulus si¬
cut magister. et seruus sicut domiꝰ
Potest aũt et ita intelligi. Obsecro uos
inquit fr̃s ut iuidaica obseruatione cõ¬
tempta. dierũ. m̃siũ. temꝑum atq an¬

Expanded text:
spiritualibus, sed quasi carnalibus et spiritualibus, sed quasi carnalibus et parvulis in Christo, et quia necdum poteratis solido cibo vesci, 458 Evangelico vos tantum lacte potavi, nolens in aetate vos semper infantiae permanere, sed paulatim ad adolescentiam et juventutem usque perducere, ut solidum cibum possetis accipere: ita et vos debetis esse sicut et ego sum, perfectiora videlicet sapere, dimisso lacte, ad fortiores cibos, et ad pabula transire majora. Hoc autem loquitur quasi Salvatoris imitator, qui non rapinam arbitratus est se esse aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et habitu inventus est ut homo, ut nos dii fieremus ex hominibus, et non ultra moreremur; sed consurgentes Christo, amici ejus diceremur et fratres, et ut esset discipulus sicut magister, et servus sicut dominus. Potest autem et ita intelligi: Obsecro vos, inquit, fratres, ut Judaica observatione contempta, dierum, mensium, temporum, atque an
Abbreviated transcription (Latin):
lare agnum. penthecosten agere. ta-¬
bernacula figere. ieuinare cotidie.
satis uͦ caute inter auctoritatẽ apłi et
scĩ hominis lenitatẽ uerba moderatus
ẽ inferens. timeo uos neforte sine
causa laborauerim inuobis. Si enĩ ab-¬
rupte condempnare uoluisset. dixisset
utiq timeo uos. sine causa eñi labora¬
ui inuobis: nunc aũt uidens eos ⁊elum
dĩ habere sed non scđ̃m scientiã. nec
penitus eorũ desꝑauit salutẽ qui pio
fuerant errore decepti: nec rursus in¬
rephensos reliquit. ne et ipsis ꝑseue¬
randi inerrore. et cȩteris occasionem
similiter tribueret errandi. timeo autẽ
uos posuit ꝓeo quod ẽ timeo de uobis.
Sine causa laborat magister cum ipse
ꝓuocat ad maiora discipulos. et illi
retro lapsi ad minora et humilia re¬
uoluuntur. Estote sicut et ego: quia
et ego sicut uos. Quod dicit tale est.
Quomͦ ego uobis infirmis. sum factus
infirmus. et non potui uobis loqui qͣ

Expanded text:
lare agnum, Pentecostem agere, talare agnum, Pentecostem agere, tabernacula figere, jejunare quotidie. Satis vero caute inter auctoritatem Apostoli, et sancti hominis lenitatem verba moderatus est, inferens: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Si enim abrupte condemnare voluisset, dixisset utique: Timeo vos: sine causa enim laboravi in vobis. Nunc autem videns eos zelum Dei habere, sed non secundum scientiam, nec penitus eorum desperavit salutem, qui pio fuerant errore decepti, nec rursum irreprehensos reliquit, ne et ipsis perserandi in errore, et caeteris occasionem similiter tribueret errandi. Timeo autem vos, posuit, pro eo quod est, timeo de vobis. Sine causa laborat magister, cum ipse provocat ad majora discipulos, et illi retro lapsi ad minora et humilia revolvuntur. Estote sicut et ego, quia et ego sicut vos. Quod dicit tale est, quomodo ego vobis infirmis sum factus infirmus, et non potui loqui ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut in unum om̃s parit ueniremus. non
quo cȩlebrior sit dies illa qua conueni
ior oriatur. Qui uͦ oppositȩ questioni
acucius respondere conatur illud affir¬
mat om̃s dies ȩquales esse. nec parasceuen
tantũ xp̃m crucisigi et die dominica
resurgere. sed semꝑ scm̃ resurrectionis
eẽ diem. et semꝑ eum carne uesci domi¬
nica. Ieiunia aũt et congregationes int̾
dies ꝓpt̾ eos auiris prudentib constituta
qui magis scło uacant quam dõ. nec pos¬
sunt immo nolunt toto in eccłȩ uitȩ suȩ
temꝑe congregari. et ante humanos ac¬
tus. deo orationum suarũ offerre sacrifi¬
tium. Quotus enĩ quisq ẽ qui saltim
hȩc pauca quȩ statuta sunt uł orandi
temꝑa. uł ieuinandi semꝑ exerceat᷑. Itaq
sicut nobis licet uł ieuinare semꝑ. ułsem¬
ꝑ orare. et diem dñicam accepto dñi cor-¬
pore indesinent cȩlebrare gaudentib:
Non ita et uidȩis fas ẽ om̃i temꝑe immo¬

Expanded text:
ut in unum omnes pariter veniremus. Non ut in unum omnes pariter veniremus. Non quo celebrior sit dies illa qua convenimjor oriatur. Qui vero oppositae quaestioni acutius respondere conatur, illud affirmat, omnes dies aequales esse, nec per parasceven tantum Christum crucifigi, et die Dominica resurgere, sed semper sanctum resurrectionis esse diem et semper eum carne vesci Dominica, Jejunia autem et congregationes inter dies propter eos a viris prudentibus constitutos, qui magis saeculo vacant, quam Deo, nec possunt, immo nolunt toto in Ecclesia vitae suae tempore congregari, et ante humanos actus, Deo orationum suarum offerre sacrificium. Quotus enim quisque est, qui saltem haec pauca quae statuta sunt, vel orandi tempora, vel jejunandi semper exerceat? Itaque sicut nobis licet vel jejunare semper, vel semper orare, et diem Dominicam accepto Domini corpore indesinenter celebrare gaudentibus: non ita et Judaeis fas est omni tempore immo
Abbreviated transcription (Latin):
subiungit et loquitur. Si eñi mortui es¬
quidad huc tanquã uiuentes in hoc mun¬
do decernitis. Ne tetigeritis neq gusta¬
ueritis. neq contrectaueritis. quȩ sunt
om̃ia in interitu ipsousu. scđm p̃cepta
et doctrinas hominum. Dicat aliquis:
Sidies obseruare non licet et menses et
temꝑa et annos. Nos quoq similit cri¬
men incurrimus quartam sabbati ob¬
seruantes et parascęuen et diem dñicã.
et ieiuniũ quadragesime et paschȩ festi¬
uitatem. penthecostes lȩticiam. et pro
uarietate regionum diuersa in honore
martyrũ temꝑa constituta. Ad quod
qui simpliciter respondebit dicit non
eosdem uidaicȩ obseruationis dies esse
quos nr̃os nos eñi non ar imorũ pascba
celebramus. sed resurrectionis et crucis
nec septem uixta morẽ isrł numeramus
ebdomadas in penthecosten. sed sp̃s sc̃i
uencramur aduentum. & ne inordina¬
ta congregati popłi fidem minueret in
xp̃o. ꝓptea dies aliqui constituti sunt

Expanded text:
subjungit et loquitur: Si enim mortui essubjungit et loquitur: Si enim mortui esquid adhuc tamquam viventes in hoc mundo decernitis? Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis, quae sunt omnia in interitu ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum. Dicat aliquis: Si dies observare non licet, et menses, et tempora, et annos, nos quoque simile crimen incurrimus quartam sabbati observantes, et parasceven, et diem Dominicam, et jejunium Quadragesimae, et Paschae festivitatem, et Pentecostes laetitiam, et pro varietate regionum, diversa in honore martyrum tempora constituta. Ad quod qui simpliciter respondebit, dicet: non eosdem Judaicae observationis dies esse quos nostros. Nos enim non azymorum pascha celebramus, sed resurrectionis et crucis. Nec septem juxta morem Israel numeramus hebdomadas in Pentecoste, sed Spiritus sancti veneramur adventum. Et ne inordinata congregatio populi fidem minueret in Christo, propterea dies aliqui constituti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑib anni diem festum agetis michi
sollemnitatem arimorũ. et sollemnita¬
tem mensis pͥmitiuorũ. et sollemnitatẽ
consummationis in exitu anni. & ali¬
bi. T̃ribus temꝑib anni apparebit mas¬
culinum tuũ inconspectu dñi di tui.
Quod aũt ait et annos. puto de septi¬
mo remissionis anno dici: et de quin¬
quagesimo quem illi iubeleũ uocant
Plenius hunc locũ ad colosenses apłs
explicat dicens. Nemo ergo uos uidi¬
cet incibo aut potu. aut in parte die
festi. aut neomeniȩ: aut sabbatorum
quȩ sunt umbra futuroꝵ. Partẽ diei
festi ad distinctionem ꝑpetuȩ festiuita¬
tis hic posuit. ut non breuẽ et ut ita
dicam tocuis corꝑis quandã porcumeu¬
lam. sed totũ uitȩ nr̃e spatiũ ꝑpetuȩ in
xp̃o sollemnitateͥs habeamus: et ut po¬
steriorib priora conectam: quid de le¬
ge moysi et de suꝑflua ciborũ curiosi¬
tate in bac ȩadẽ ȩpła sentiat. statim

Expanded text:
temporibus anni diem festum agetis mihi, temporibus anni diem festum agetis mihi, solemnitatem azymorum, et solemnitatem messis primitivorum; et solemnitatem consummationis in exitu anni . Et alibi: Tribus temporibus anni apparebit masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui . Quod autem ait, et annos, puto de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo, quem illi Jubileum vocant. Plenius hunc locum ad Colossenses Apostolus explicat, dicens: Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum . Partem dici festi ad distinctionem perpetuae festivitatis hic posuit, ut non brevem, et, ut ita dicam, totius corporis quamdam particulam, sed totum vitae nostrae spatium perpetuae in Christo solemnitatis habeamus. Et ut posterioribus priora connectam, quid de lege Moysi et de superflua ciborum curiositate in hac eadem Epistola sentiat, statim
Abbreviated transcription (Latin):
moratus sum dies antiquos. et annos
ȩternos inmente habui:. Dies uidai¬
cos obseruat. et menses et temꝑa et
annos. dies ut sabbati. et neomeniȩ.
et adecima mensis pͥmi usq ad quar¬
tam decimã quo agnus corporeus uic¬
timȩ reseruatur: et aquarta dec ima
usq ad uicesimam primã eusdẽ men¬
sis quando arima comeduntur non
sinceritatis et ueritatis: sed inferm̃to
ueteri malitiȩ et nequitiȩ phariseoꝵ.
Septem quoq septimanas qugͥ ritu
udaico post azima computat̃. dies is¬
raheliticȩ penthecostes colit. necnon
et clangorem tubarũ mense primo
prima mensis. decima quoq eiusdem
mensis expiationem. et ieuiniũ. et sce¬
nophegias ex more fingentes. uidaicos
obseruant dies menses aũt custodiunt
qui primũ et septimum mensem non in¬
telligentes misteriũ ueritatis. obseruãt.
T̃empora quoq colunt qui ter ꝑ annos
singłos iherosolimam uenientes putant
se dñi implere p̃ceptũ dicentis. tribus

Expanded text:
moratus sum dies antiquos, et annos moratus sum dies antiquos, et annos aeternos in mente habui . Dies Judaicos observat, et menses, et tempora, et annos. Dies, ut sabbati, et neomeniae, et a decima mensis primi usque ad quartam decimam, qua agnus corporeus victimae reservatur, et a quarta decima usque ad vicesimam primam ejusdem mensis, quando azyma comeduntur, non sinceritatis et veritatis, sed in fermento veteri malitiae et nequitiae Pharisaeorum. Septem quoque septimanas, qui ritu Judaico post azyma computat, dies Israeliticae Pentecostes colit. Nec non et clangorem tubarum mense septimo prima mensis. Decima quoque ejusdem mensis, expiationem et jejunium, et scenopegias ex more figentes, Judaicos observant dies. Menses autem custodiunt, qui primum et septimum mensem, non intelligentes mysterium veritatis, observant. Tempora quoque 456 colunt, qui ter per annos singulos Jerosolymam venientes, putant se Domini implere praeceptum, dicentis: Tribus
Abbreviated transcription (Latin):
rata non tam elementũ hoc ẽ initium
quam ꝑfectio nuncupetur. Quod autẽ
ait. Nunc aũt cognoscentes dñm. ma¬
gis aũt cogniti abeo. illud ostendit
quod post idoloꝵ cultum dm̃ incelle¬
xerint galathe. uł pocuis ipsi cogni¬
tione eius dignisint iudicati:. non quo
ds creator om̃iũ aliquid ignorarit.
sed quo tantũ eosscire dicatur. qui
errorẽ pietate mutarint. Cognoscit
dñs qui sunt eus: et saluator in ȩuan¬
głio. ego sum ait. pastor bonus. et cog¬
nosco meas et cognoscunt me meȩ. Con¬
tra adimpios. nescio uos. receditẽ ame
oꝑarii iniquitatis. Et ad stultas uirge
menses et temꝑa. et annos. timeo uos ne
forte sine causa laborauerim in uobis.
Qui non adorat patrẽ in sp̃u et uerita¬
te. nec scit sabbatismum scĩs repositũ
de quo loquitur ds̃. si introierint in
requiem meã. et non de illis temꝑi¬
bus recordatur de quibus scriptũ est.
Recordamini dierũ seculi. Et alibi. me¬

Expanded text:
rata, non tam elementum, hoc est, initium, rata, non tam elementum, hoc est, initium, quam perfectio nuncupetur. Quod autem ait: Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, illud ostendit, quod post idolorum cultum, Deum intellexerint Galatae, vel potius ipsi cognitione ejus digni sint judicati. Non quod Deus Creator omnium aliquid ignoret; sed quod eos tantum scire dicatur, qui errorem pietate mutaverint. Cognoscit Dominus qui sunt ejus . Et Salvator in Evangelio: Ego sum, ait, pastor bonus, et cognosco meas, et cognoscunt me meae . Econtra ad impios: Nescio vos, recedite a me, operarii iniquitatis . Et ad stultas virginet menses, et tempora, et annos, timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Qui non adorat Patrem in spiritu et veritate, nescit sabbatismum sanctis repositum, de quo loquitur Deus: Si introierunt in requiem meam : et non de illis temporibus recordatur, de quibus scriptum est: Recordamini dierum saeculi . Et alibi: Me
Abbreviated transcription (Latin):
fuit in hac parte. ꝓpt̃ excellentem głam.
quod aliis uerbis nunc loquitur ut di¬
cat lex mor si quȩ ante euangłm diues
et opulenta et clara fuit. post aduentũ
xp̃i ad comꝑationem eius quasi infir¬
ma et egena. imminuta atq destruc¬
ta ẽ ab eo qui maior fuit salomone
et templo et iona. Quod eñĩ scriptum
ẽ illum oportet crescere. me aũt minui.
non tam ex iohis quam ex legis ꝑsona
dictum puto: quia semꝑcedunt
minora maioribus et ꝑfecta initiis pre¬
ponuntur. Aliãs aũt infirma et ȩgena
elementa. uideoꝵ traditiones et scd̃m
litteram uilem intelligentiam confir¬
mabimus: quȩ sunt iustificationes non
bone et precepta non bona. robusta qͥp¬
pe et diues ẽ legis intelligentia sp̃italis.
ita ut aut penitus elementũ non debe¬
at appellari: aut elementum quidẽ sit
comparatione futuri seculi. et uitȩ in
xp̃o iħu qua nunc uiuunt angeli suꝑ¬
neq uirtutes: sensui uͦ udaico compa¬

Expanded text:
fuit in hac parte, propter excellentem gloriam . fuit in hac parte, propter excellentem gloriam . Quod aliis verbis nunc loquitur, ut dicat, Lex Moysi quae ante Evangelium dives, et opulenta, et clara fuit, post adventum Christi ad comparationem ejus quasi infirma et egena, imminuta atque destructa est ab eo qui major fuit Salomone, et templo, et Jona. Quod enim scriptum est: Illum oportet crescere, me autem minui : non tam ex Joannis, quam ex Legis persona dictum puto, quia semper cedunt minora majoribus, et perfecta initiis praeponuntur. Alias autem infirma et egena elementa, Judaeorum traditiones, et secundum litteram vilem intelligentiam confirmabimus, quae sunt justificationes non bonae, et praecepta non bona. 455 Robusta quippe et dives est Legis intelligentia spiritualis , ita ut aut penitus elementum non debeat appellari, aut elementum quidem sit comparatione futuri saeculi, et vitae in Christo Jesu, qua nunc vivunt angeli supernaeque virtutes. Sensui vero Judaico compa
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem cȩpisse cum xp̃o. Quȩcumq
enĩ toto genert humano sapientia dĩ
quasi uno filio p̃stitit. hec eadẽ unicuiq
scõrũ semꝑ suo ordine et dispensatione
largita ẽ: legem nobis moy si infirma et
egena elementa dicentib. occasionem
inueniunt heretiei ut detrahant creato¬
ri qui mundũ condiderit et legẽ san¬
aerit quibus nos respondebimꝰ id qd̃
supra diximus infirma his eẽ et egena
elem̃ta. qui ad eant post euangli gram
reuertantur. Antequã uͦ p̃finitũ tempꝰ
ueniret apatre. non tam infirma et ege¬
na appellata ẽẽ elementa quã mundi.
deniq priusquã xp̃i in toto orbe euan¬
głm coruscaret habuerunt suũ florem
p̃cepta legalia: postquam uͦ mauis euan¬
glice gr̃e lumen obfulsit. et solusticiȩ
cotimundo se ꝓdidit: stellarũ lumen
ab sconditum ẽ. et earũ radii caligina¬
ueruntꝰ ita ut apłs in alio loco diceret.
Nam nec głificatumẽ quod głificatum

Expanded text:
ditatem cepisse cum Christo. Quaecumque ditatem cepisse cum Christo. Quaecumque enim toto generi humano sapientia Dei quasi uni Filio praestitit, haec eadem unicuique sanctorum semper suo ordine et dispensatione largita est. Legem nobis Moysi infirma et egena dicentibus elementa, occasionem inveniunt haeretici, ut detrahant Creatori, quia mundum condiderit, et Legem sanxerit. Quibus nos respondebimus, id quod supra diximus, infirma his esse et egena elementa, qui ad ea post Evangelii gratiam revertuntur. Antequam vero praefinitum tempus veniret a Patre, non tam infirma et egena appellata esse elementa, quam mundi. Denique priusquam Christi in toto orbe Evangelium coruscaret, habuerunt suum fulgorem praecepta legalia: postquam vero majus evangelicae gratiae lumen effulsit, et sol justitiae toti mundo se prodidit, stellarum lumen absconditum est, et earum radii caligaverunt, ita ut Apostolus in alio loco diceret: Nam nec glorificatum est, quod glorificatum