comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genus recte annumerabitur. cuiꝰ exem¬
plum insententia quidem aꝑtuis ap¬
paret: Ut si quis dicat. multidacti¬
lico metro scripserunt. ut ẽ tullius.
H am hic incertum ẽ utrum tullius
pro exemplo dactilici pedis. an dactili¬
oi poete positumsit. quorum illud ex
arte. hoc ex usu loquendi accipitur. S
in simplicib etiam uerbis contingit.
Tanquam si hoc uerbum graramatioꝰ aũdien¬
in duo duuditur. Quic quid enim ex arte
uerborum facit ambiguitatem. partim
sibi pro exemplo ẽẽ potest. parti non
potest. Cum enim diffiniero quid signi¬
ficat nomen. possum hoc ipsum ex
utiq nomenẽ. Hac enim le ge ꝑ casus
flectitur cum dicitur. nomen nominis.
nomini ⁊ cetera. Item oum difsinio quid
significat dactilus hoc ipsura potest pro
exemplo ẽẽ. & enim cum dicimꝰ dactilus
unam longam syllabam. et duas deinide
breues enunciamꝰ. at uͦ cum diffinitur
aduerbium. quid significet. non potest

Expanded text:
genus recte adnumerabitur? Cuius exemgenus recte adnumerabitur? Cuius exemplum in sententia quidem apertius apparet, ut si quis dicat: 'multi dactylico metro scripserunt ut est Tullius'. Nam hic incertum, utrum 'Tullius' pro exemplo dactyli pedis an dactylici poetae positum sit, quorum illud ex arte hoc ex usu loquendi accipitur. Sed in simplicibus etiam verbis contingit, tamquam si hoc verbum grammaticus audienin duo dividitur. Quidquid enim ex arte verborum facit ambiguitatem, partim sibi pro exemplo esse potest, partim non potest. Cum enim definiero, quid significet 'nomen', possum hoc ipsum exeutique nomen est; hac enim lege per casus flectitur cum dicimus 'nomen nominis nomini' et cetera. Item cum definiero quid significet 'dactylus', hoc ipsum potest esse pro exemplo. Etenim cum dicimus 'dactylus', unam longam syllabam et duas deinde breves enuntiamus. At vero cum definitur 'adverbium' quid significet, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter uerba conquirat ⁊ colligat. Itaq
iam constitue aliquem sic audire. ut no¬
tum ei sit. nichil de partib or̃onis. aut de¬
metris queri. aut de uerborum aliqua
disciplina: Tamen ad huc potest cum dici¬
tur tullitis equiuo  corum ambrguitare
impediri. Hoc enim nomine et ipse qui
fuit summꝰ orator. ⁊ eius picta unago
uel statua. et id ex quo eius littere con¬
tiuentur. et si quid ẽ in sepulchro eius ca¬
daueris significari potest. Oiuersis enim
rationib dicimus. tullius ab interitu pa¬
triam liberauit. ⁊ tullius in auratus in
capitolio stat. tullius tibi totus legendus
ẽ. ⁊ dullius hoc loco sepultus ẽ. Unum enĩ
ominia explicanda sunt. Hoc igiturꝰ ge¬
nus equiuocorum ẽ. in quo iam nulla
de disciplura uerborum oritur ambi¬
guitas. sed de ipsis reb que significant᷑.
at siutrunq confundat auclientem
uel legentem. sine quod ex arte. siue qͦd
ex loquendi usu dicitur. nonne t̃cium

Expanded text:
propter verba conquirat et colligat? Itaque propter verba conquirat et colligat? Itaque jam constitue aliquem sic audire, ut notum ei sit, nihil de partibus ormetris quaeri aut de verborum aliqua disciplina. Tamen adhuc potest, cum dicitur 'Tullius', aequivocorum ambiguitate inpediri. Hoc enim nomine et ipse qui fuit summus orator et eius pieta imago vel statua et codex quo eius litterae continentur et si quid est in sepulchro eius cadaveris significari potest. Diversis enim notionibus dicimus: 'Tullius ab interitu patriam liberavit' et 'Tullius inauratus in Capitolio stat' et 'Tullius totus tibi legendus est' et 'Tullius hoc loco sepultus est'. Unum eninibus explicanda sunt. Hoc igitur genus aequivocorum est, in quo iam nulla de disciplina verborum oritur ambiguitas sed de ipsis rebus quae significantur. At si utrumque confundat audientem vel legentem, sive quod ex arte sive quod ex loquendi usu dicitur, nonne tertium
Abbreviated transcription (Latin):
imponuntur. Aliter enim diffinitur apud
pes dactilus et equiuocum. Itaq si quis ex
me exflagitet ut diffimam quid sit tul¬
cationem respondeo: Possum enim dicere
recte tullius ẽ nomen quo significatur
homo summus quidem orator qui catili¬
ne conuirationem consul oppressit. Sub¬
tiliter attende me nomen ipsum diffi¬
nisse. Nam si michi tullius ille ipse qui
si uiueret digito demonstrari posset diffi
gerem. Ita respondere possem hoc modo.
Tullius est cdactilus his litteris constant. Quid¬
cundum artium uocabula tam uarie michi
diffinire licuit. quiddubitamus ẽẽ ambi¬
guorum genus ex equinocis uenientium.
quod merito dici posset ex arte contingere:
Diximus enim equiuoca ẽẽ. que non ut u¬
no nomine. itaetiam una diffinitione
possunt teneri. Ut de nunc alterum genꝰ
quod ex loquendi usu uenire memorauimꝰ.
Uisum nunc appello ipsum illum. ꝓpterꝰ
quem uerba cognoscutis. Quis enim u̾ba

Expanded text:
inponuntur. Aliter enim definitur apud inponuntur. Aliter enim definitur apud pes dactylus et aequivocum. Itaque si quis ex me flagitet ut definiam quid sit 'Tulcatione respondeo. Possum enim recte dicere: 'Tullius' est nomen, quo significatur homo, summus quidam orator, qui Catilinae coniurationem consul oppressit. Subtiliter attende me nomen ipsum definisse. nam si mihi Tullius ipse ille, qui si viveret digito demonstrari posset, defingerem. item responderi possem hoc modo: 'Tullius' est pes dactcundum artium vocabula tam varie mihi licuit definire; quid dubitamus esse ambiguorum genus ex aequivocis venientium, quod merito dici possit ex arte contingere? Diximus enim aequivoca esse, quae non ut uno nomine, ita etiam una definitione possunt teneri. Unde nunc alterum genus est, quod ex loquendi usu venire memoravimus. Usum nunc appello illud verbum, propter quod verba cognoscimus. Quis enim verba
Abbreviated transcription (Latin):
sed ad alia ꝓperantib longum est. Ad id qͦd
agitur illud satis ẽ. non esse istam diffiniti¬
nis homo eadem contineatur. ⁊ preter homi¬
nem nichil. hec sunt igitur uniuoca. que
non solum nomine uno. sed una etiam eis¬
dem nominis diffuntione claudunt᷑. quã¬
uis et interꝰ se ꝓpriis nominib ⁊ diffinitio¬
uib distingui possint. diuersaenim nomina
puerꝰ adolescens. diues ⁊ pauper̾. liber ⁊ ser¬
uus. ⁊ siquid aliud alterarum differenti¬
arum ẽ. ideo ⁊ interꝰ se propͥas diffinitioes
habebunt. sedut illis unum nomen com¬
mune ẽ homo. sic a⁊ nunal rationale mor¬
tale. diffinito una communis ẽ. Nunc
nabortamen eas ingenera certa distingue¬
re. utrum antem conatum facultas sequa¬
tur. tu indicabis. Ambiguitatum igitur
qut ab equiuocis ueniunt. primo genera
tria sunt. Unum abarte. alterum abusur
tercium ab utroq. Artem nunc dico ꝓpt̃
nomina que uerborum disciplus uerbis

Expanded text:
sed ad alia properantibus longum est. Ad id quod sed ad alia properantibus longum est. Ad id quod agitur illud satis est, non esse istam definitinis homo eadem contineatur, et praeter hominem nihil. Haec sunt igitur univoca, quae non solum nomine uno, sed una etiam ejusdem nominis definitione clauduntur: quamvis et inter se propriis nominibus et definitionibus dipuer adulescens dives et pauper liber et servus et si quid aliud differentiarum est. Ideo diversas inter se proprias definitiones habent. Sed ut illis unum commune nomen est 'homo', sic et animal rationale mortale definitio una communis est. X. Nnabor tamen eas in genera certa distinguere. Utrum autem conatum meum facultas sequatur, tu iudicabis. Ambiguitatum igitur quae ab aequivocis veniunt prima genera tria sunt; unum ab arte, alterum ab usu, tertium ab utroque. Artem nunc dico propter nomina, quae in verborum disciplinis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
cuiem quam ꝑegrimum. tam urbanum
quam agrestem. tam quiiam fuit. quã
qui nunc ẽ. tamsedentem. quam stantem.
tam diuitem. quam pauꝑem. tam agentẽ
aliquid quam cessantem. tam gaudentem
quam merentem. uel neutium. Sedin his
omnib clictionib nichilest quodnon ut
hominis nomen accepit. ita etiam homi.¬
nis diffinitione claudatur. Nam diffini¬
tio hominis ẽ. anunal rõnale mortale
Non gͦ quisquam potest dicere animal
sapientem cantũ eẽ non etiam stultum.
nomine. ita etiam diffinitione continent᷑
llam siue puerꝰ. siue stultus. siue pauper.
siue etiam dormiens. si animal rãtionale. mor¬
tale non est. nec homo est. Est autem homo. Ii¬
la igitur distinitione contineatur necesse ẽ.
& de ceteris quidem nichil ambietur. De pu¬
ero autem puero aut stulto siue prorsus fa¬
tuo. aut de dormiente uel ebrio uel furente
dubitari potest. quomodo possint anima¬
lia eẽ rationalia. ⁊ potest omnino defendi

Expanded text:
civem quam peregrinum, tam urbanum civem quam peregrinum, tam urbanum quam agrestem, tam qui jam fuit quam qui nunc est, tam sedentem quam stantem, tam divitem quam pauperem, tam agentem aliquid quam cessantem, tam gaudentem quam moerentem vel neutrum. Sed in his omnibus dictionibus nihil est, quod non ut hominis nomen accepit, ita etiam hominis definitione claudatur: nam definitio hominis est, Animal rationale, mortale: non ergo quisquam potest dicere animal sapientem esse tantum, non etiam stultum; nomine, ita etiam definitione continentur: nam sive puer, sive stultus, sive pauper, sive etiam dormiens, si animal rationale mortale non est; nec homo est. Est autem homo; illa igitur definitione contineatur necesse est. Et de caeteris quidem nihil ambigitur: de puero autem parvo aut stulto, sive prorsus fatuo, aut de dormiente, vel ebrio, vel furente dubitari potest, quomodo possunt esse animalia rationalia, etiam si possit defendi,
Abbreviated transcription (Latin):
producenda sit ab eo quod est lepos. an ab eo qͦd
est lepus corripienda. Quam scilicet non pa¬
teretur ambagem si accusatiuum huiꝰ no¬
minis casum uoce loquentis accipet.
Quod si quis dicat loquentem male pronun¬
ciare po tuisse iam non ambiguitate
sed obscuritate impediretur auditor. Ex illo
tamen genere. quod ambiguo simile est qͥa
male latine pronunciatum u̾bum. non in
diu̾sas rationes trabit cogitantem. sed ad
id quod apparet impellit. Cum gͥduo ista
iater se plurimum distent. primum genꝰ
rursus induo cliuiditur. Nam quicquid
dr ⁊ ꝑplura intelligi potest. eadem scilicet plu
una potest includere. uninoca nominant᷑.
Illis autem que subuno nomine necesse est
diffinire diuerse. equiuoca nomen ẽ. Prius
gͦ consideremus unuoca. ut qm̃ hoc genꝰ
iam patefactum est. illustretur exempliᷤ.
hominem cum dicimus. iam puerum
quam senem.tam stultum.quam sapien¬
tem. Tam magnum quam paruum. tam

Expanded text:
producenda sit, ab eo quod est lepos; an ab eo quod producenda sit, ab eo quod est lepos; an ab eo quod est lepus corripienda. Quam scilicet non pateretur ambagem, si accusativum hujus nominis casum voce loquentis acciperet. Quod si quis dicat, loquentem male pronuntiare potuisse; jam non ambiguitate, sed obscuritate impediretur auditor. Ex illo tamen genere quod ambigno simile est, quia male latine pronuntiatum verbum, non in diversas rationes trahit cogitantem, sed ad id quod apparet impellit. Cum igitur ista duo genera inter se plurimum distent, primum genus rursus in duo dividitur: nam quidquid dicitur, et per plura intelligi potest, eadem scilicet plur definitio potest includere, univoca nominantur: illis autem quae sub uno nomine necesse est definire diverse, aequivoci nomen est. Prius ergo consideremus univoca, ut quomodo genus hoc jam patefactum est, illustretur exemplis. Hominem cum dicimus, tam puerum quam senem, tam stultum quam sapientem, tam magnum quam parvum, tam
Abbreviated transcription (Latin):
mo gͥ ambigua u̾ba. uerbis ambigius ex¬
plicabit. & tamen cum omne uerbum
ambiguum sit: nemo u̾bum ambigniũ
nisi nerbis sediam iinctis que ambr¬
gua non crunt explicabit. Ut enim si diceretur¬
omius miles bipes est. non ex eo
sequeretur ut cohors ex militib pedibus
ita constaret. Ita cum dico ambiguum
omne uerbum. uon dico sententiam. ñ
disputationem quamiis uerbis ista
texantur. Om̃e igitur uerbũam
biguum. non ambigna disputatione ex¬
plicabitur. Nunc ambiguitatum genera ui¬
deamus. que prima duo sunt unum etram¬
in his que clicuntur. alterum quodin his
solis que scribuntur dubitationem facit.
Nam ⁊ si quis auclierit acies. ⁊ siquis lege¬
tit potest incertum habere nisi ꝑ scnten
ciam clarescat. utrum acies militum an ferci.an
oculorum. dicta uelscripta sit. At uͦ si quis inue¬
niat scriptum uerbi causa leporem. nec appare¬
at qua sentencia positum sit. profecto dubita¬
bit. utrum penultima huius uerbi syllaba

Expanded text:
mo igitur ambigua verba verbis ambiguis exmo igitur ambigua verba verbis ambiguis explicabit, et tamen cum omne verbum ambiguum sit, nemo verborum ambiguitatem nisi verbis sed iam coniunctis quae ambigua non erunt explicabit. Ut enim, si dicerem 'omnis miles bipes est', non ex eo sequeretur, ut cohors ex militibus utique bipedibus ista constaret, ita, cum dico ambiguum esse omne verbum, non dico sententiam, non disputationem, quamvis verbis ista texantur. Omne igitur ambiguum verbum non ambigua disputatione explicabitur. Nunc ambiguitatum genera videamus; quae prima duo sunt, unum in his etiam quae dicuntur, alterum quod in his solis quae scribuntur dubitationem facit. Nam et si quis audierit 'acies' et si quis legerit, potest incerttiam clarescat, utrum acies militum, an ferri, an oculorum dicta vel scripta sit. At vero si quis inveniat scriptum, verbi causa leporem, nec appareat qua sententia positum sit, profecto dubitabit, utrum penultima hujus verbi syllaba
Abbreviated transcription (Latin):
Nam hoc unum quod dictum ẽ magnus ⁊
nomen ẽ ⁊ pescouus est et pompeii. ⁊ iurgilii ẽ
et negligentie torpor. E si qua alia innumera¬
bilia non cõmemorata sunt. que tamen per
enunciationem huius uerbi possun intelli
ambiguum ẽẽ omne uerbum. Nec moueat
quod apud ciceronem calimmnatur ortensiꝰ
plicare dilucide. id est omne uerbum am¬
biguum ẽẽ dicunt. Quomodo gͦ ambigua
ambigius explicabunt : Nlam hoc ẽ u
tenebras extinctum lum en inferre. facile
quidem atq callide dictumẽ. Sed hoc ẽ
quod apud eundem ciceronem. sceuola di¬
xit autonio. Deniq ut sapientib diser¬
te. stultis etiam uere uidearis dicere. Qͥd
etum aliud loco illo ortensius nisi acumine
ingenii ⁊ lepore sermonis. quasi meraco ⁊
suaui poculo imꝑitis caliginem offudit:
Quod enim clictum ẽ. omne u̾bum ambi¬
guum ẽ. de uerbis singłis dictum ẽ. Ex¬
plicantur hec ambigua disputando. et
nemo utiq uerbis singłis disputat. Ne¬

Expanded text:
Nam hoc unum quod dictum est 'magnus' et Nam hoc unum quod dictum est 'magnus' et nomen est et pes chorius est et Pompeius est et Vergilius et neglegentiae torpor et si qua alia vel innumerabilia non commemorata sunt, quae tamen per hanc enuntiationem verbi possunt intelleambiguum esse omne verbum. Nec moveat quod apud Ciceronem calumniatur Hortensius njecture aiunt explicare dilucide. Idem omne verbum ambiguum esse dicunt. Quomodo igitur ambigua ambigutenebras exstinctum lumen inferre. Facile quidem atque callide dictum. Sed hoc est quod apud eumdem Ciceronem Scaevolae dicit Antonius: Denique ut sapientibus diserte, stultis etiam vere videaris dicere. Quid enim aliud loco illo facit Hortensius, nisi acumine ingenii et lepore sermonis, quasi meraco et suavi poculo imperitis caliginem offundit? Quod enim dictum est, omne verbum ambiguum esse, de singulis verbis dictum est. Explicantur anemo utique verbis singulis disputat. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
nia igitur obscure loquendi genera ui¬
tabit qui ⁊uoce quantum satis ẽ clara
nec ore impedita. ⁊ uerbis notissimis
tetur. Uide nuno in eodem grammatici
exemplo quam longe alud impecliat
ambiguitas. quam obscuritas uerbi fãc
enum eos qui  aderant. et satis sen
su accepisse uocem  magistri. ⁊ illud
uerbum enunciasse qd̃ eẽt omni¬
bus notum. ut puta fac eum ditisse mag¬
nus ⁊ deide siluisse. Attende quidincer¬
ti hoc audito nomine patiantur. Quid
dicturus ẽ: Que pars orationis ẽ: End
si de metris quesiturus. qui pes sit: Quid
si de hystoriis interrogaturus. ut puta
magnus pompeiꝰ quot bella gesserit. Qt̾¬
si cõmendandorum carminũ grĩmaticꝰ¬
dicturus ẽ. magnus ⁊ pene solus poeta uirgi¬
lius: Quid si obuirgaturus ẽ negligentiam
discipłorum. in hec deinde uerba prorupit.
magnus erga studium torpor inuasit: Uides¬
ne remota nebula obscuritatis illud quod
supͣdictum ẽ. quasi eminuisse multinium:

Expanded text:
nia igitur obscure loquendi genera vinia igitur obscure loquendi genera vitabit, qui et voce quantum satis est clara nec ore impedita et verbis notissimis utetur. Vide nunc in eodem grammatici exemplo, quam longe aliter impediat ambiguitas quam obscuritas verbi. Fac enim eos qui su accepisse vocem magistri, et illum verbum enuntiasse, quod esset omnibus notum; ut puta, fac eum dixisse, Magnus, et deinde siluisse: attende quid incerti, hoc audito nomine, patiantur. Quid si dicturus est, Quae pars orationis est? Quid si de metris quaesiturus, qui sit pes? Quid si historiam interrogaturus, ut puta, magnus Pompeisi commend- andorum carminum graticturus est "magnus est paene solus poeta Vergilius?" Quid si obiurgaturus neglegentiam discipulorum in haec deinde verba prorumpet "magnus vos erga studia torpor invasit?" Videsne remota nebula obscuritatis illud quod supra dictum est quasi eminuisse multivium?
Abbreviated transcription (Latin):
silentio suppressa uoce dixisse temetum. qͦd
ab eo dictum qui prope assidebant satis au¬
dierunt. qui remotius parum. Qui autẽ
remotissime: nulla omnino uoce ꝑstric¬
ti sunt. Horum autem illi qui remotiores
erant. nescio quo casu partim sciebant
quid eẽt temetum. partim ignorabant.
obscuritate impediebantur. Q hic etiam
ꝑspicis omiua illa genera obscuritatum.
Nam qui de auditu nichil dubitabant.
primum illud genus patiebantur. eui
tum. Qui nouerant uerbum. sed aurib
aut parum aut omnino non acceꝑant
similis ẽ hominis unago. sed non insꝑ¬
picuo ant omnino tenebroso loco. Qu
autem non solum nocis. secl ⁊ significati¬
onis uerbi expertes erant teroi generis
quod omnino deterrunum ẽ cecitate
in uoluebantur. Quod autẽ dictum ẽ
quiddam obscurum ambigno simile ĩ
his ꝑspici potest. quib u̾bum quidem¬
erat notum. sed uocem non penitus nul¬
lam. nec omnino certam ꝑceperant. Om¬

Expanded text:
silentio suppressa voce dixisse, Temetum: quod silentio suppressa voce dixisse, Temetum: quod ab eo dictum, qui prope assidebant, satis audierunt; qui remotius, parum; qui autem remotissime nulla omnino voce perstricti sunt. Horum auterant nescio quo casu partim sciebant, quid esset 'temetum', partim ignorabant; obscuritate impediebantur. Et hic iam perspicis omnia illa tria genera obscuritatum. Nam qui de auditu nihil dubitabant, primum illud genus patiebantur, cui tum. Qui noverant verbum sed auribus aut parum aut omnino non acceperant similis est hominis imago sed in non perspicuo aut omnino tenebricoso loco. Qui autem non solum vocis sed et significationis verbi expertes erant, tertii generis, quod omnium taeterrimum est, caecitate involvebantur. Quod autem dictum est quiddam obscurum ambiguo simile, in his perspici potest, quibus verbum erat quidem notum sed vocem nec penitus nullam nec omnino certam perceperant. Om
Abbreviated transcription (Latin):
omnium uiarum deuctio clara ẽ. sed qua
sit ꝑgendum non obscuritate. sed ambi¬
guitate dubitatur. Item sunt obscurio¬
ra genera tria. Unum ẽ quod sensui pa¬
tet. animo clausum ẽ. Tanquam si quis
malum punicum pictum uideat. qui
neq iuderit aliquando nec omnino qua¬
le ẽẽt auolierit. non oculorum ẽ sedam¬
im. quod enius rei pictura sit nescit. Al¬
terum genus ẽ uͥ resanimo pateret
insi sensni clau deretur. sicut est
homo uinctus intenebris. slã
ubi oculis apparuerit uultus. nichil ani¬
mus hominem uinctum ẽẽ clubitabit. Ter¬
tium genus ẽ. in quo etiam sensui abs¬
conditur quod tamen si nudaret᷑. nichi¬
lo magis animo emineret Quod ge¬
nus ẽ omniũ plus obscurissimũ. Ut si
imꝑitus malum prinicum pictũ
etiam in cenebris cogeret᷑ agnoscere:
Refer animum nunc ad uerba. quorum iste sũt
similitudines constitute. Pone quempiam
graminaticum connocatis discipłis. factoꝙ

Expanded text:
omnium viarum deductio clara est; sed qua omnium viarum deductio clara est; sed qua sit pergendum, non obscuritate, sed ambiguitate dubitatur. Item sunt obscurorum genera tria: unum est quod sensui patet, animo clausum est; tanquam si quis malum punicum pictum videat, qui neque viderit aliquando, nec omnino quale esset audierit; non oculorum est, sed animi, quod cujusce rei pictura sit, nescit. Alterum genus est, ubi res animo pateret, nisi sensui clauderetur, sicut est homo pictus in tenebris: nam ubi oculis apparuerit, nihil animus hominem pictum dubitabit. Tertium genus est, in quo etiam sensui absconditur, quod tamen si ludaretur, nihilo magis animo emineret: quod genus est omnium obscurissimum, ut si imperitus malum illud punicum pictum etiam in tenebris cogeretur agnoscere. Refer nunc animum ad verba, quorum istae sunt similitudines constitutae. Pone quempiam grammaticum, convocatis discipulis, factoque
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Quia ⁊ ipsa natura corporib nr̃is. nec
firmitatem uirium subtraherẽ potuit. nec
oculorum offensioni patere permisit. Itaq ñc
tica profitetur ex hac uerborum ui cuiꝰ que¬
dam semina sparsimus. que impedimenta
nascantur uideamus. Impedit auditorẽ
ad ueritatem uidendam in uerbis. antobs¬
curitas. aut ambiguitas. Interꝰ obscurum
⁊ ambiguum. hoc inter est. quod in ambiguo
plura se ostendunt. quorum quid potius
accipiendum sit ignoratur. In obseuro au¬
tem nichil auditur aut parum quodat¬
tendatur apparet. S uͥ parumẽ quod
apparet. obscurum ẽ ambiguo simile. ue¬
luti siquis ingrediens iter excipiatur.
aliquo iniio uel triuio. uel etiam ut ita
dicam multiio loco ubi densitate ne¬
bule nichil iuarum quod ẽ eluceat. Gͦ
aꝑgendo prius obscuritate tenetur. At
terre proprius ⁊ niticdior color incertum ẽ.
hoc ẽ obscurum. ambiguo simile. Dilu¬
cescente celo quantum oculis satissit. iã

Expanded text:
dum, quae ipsa natura in corporibus nostris nec dum, quae ipsa natura in corporibus nostris nec firmitati virium subtrahere potuit nec oculorum offensione patere permisit. VIII. Itaqtica profitetur, ex hac verborum vi, cuius quaedam semina sparsimus, quae inpedimenta nascantur, videamus. ad veritatem videndam in verbis, aut obscuritas aut ambiguitas. Inter obscurum et ambiguum hoc interest, quod in ambiguo plura se ostendunt, quorum quid potius accipiendum sit ignoratur; in obscuro autem nihil, aut parum quod attendatur, apparet. Sed ubi parum est quod apparet, obscurum est ambiguo simile: veluti si quis ingrediens iter, excipiatur aliquo bivio, vel trivio, vel etiam, ut ita dicam, multivio loco, sed densitate nebulae nihil viarum quod est, eluceat: ergo a pergendo prius obscuritate tenetur. At terrae proprius et nitidior color incertum est: hoc est obscurum ambiguo simile. Dilucescente coelo quantum oculis satis sit, jam
Abbreviated transcription (Latin):
eo cultu quo ante udicem state assolet. ali¬
ter eo quo in luxuriosi cubiculo iacere. Cũ
igitur tantam uim damq multiplicem
appareat ẽẽ uerborum. quam breuiter pro
tempore summatimq at tingimus dup¬
plex hic ex consideratione sensus nascit᷑
partim ꝓpter explicandam ueritatem. par¬
tim ꝓpter inserendum decorem. Quorũ
pͥmum ad dialecticum. scđm ad oratorẽ
maxime ꝑtinet. Quamuis enim nec dis¬
prtationem cdeceat ineptam. nec e¬
loquentiam oporteat ẽẽ mendacem. ta
men illa sepe atꝙ adeo pene semꝑ aucli¬
endi delitias discendi cupido contemuit
Mac imꝑitior multitudo quod ornate di¬
citur. etiam ueredici arbitratur. Ergo
cum appareat quid sit uniuscuiꝰꝙ ꝓpri¬
um. manfestum ẽ ⁊ disputatorem a aliqͣ
ei delectandi cura est tethorico colore asꝑgen¬
dum. Et oratorem si ueritatem ꝑsuadere uult
dialecticis quasi nerius atq ossib ẽẽ roboran¬

Expanded text:
eo cultu, quo ante iudicem stare adsolet, alieo cultu, quo ante iudicem stare adsolet, aliter eo quo in luxuriosi cubiculo iaceret. Cum igitur tantam vim tamque multiplicem appareat esse verborum, quam breviter pro tempore summatimque attigimus, duplex hinc consideratio sensus nascitur: partim propter explicandam veritatem, partim propter conservandum decorem; quorum primum ad dialecticum, secundum ad oratorem maxime pertinet. Quamvis enim nec disputationem deceat ineptam nec eloquentiam oporteat esse mendacem, tamen et in illa saepe atque adeo pene semper audiendi delicias discendi cupido contemnit et in hac inperitior multitudo quod ornate dicitur etiam vere dici arbitratur. Ergo cum appareat, quid sit uniuscuiusque proprium, manifestum est et disputatorem, si qua ei delectandi cura est, rhetorico colore aspergendum et oratorem, si veritatem persuadere vult, dialecticis quas nervis atque ossibus esse roboran
Abbreviated transcription (Latin):
to signo animus. nichil aliud quam rem ipãm
intuetur. cuius illud signum ẽ quod accepit.
Ut cum augustino nominato nichil aliud
quam ego ipse cogitor. ab eo cui notus sum aut
cuilibet hominum menti occurrit. si forte
hoc nomen. uelqui me ignorat audierit
uł qui alium nouit. qui augustinus uoce¬
tur. Cum autẽ simul ⁊ scłm se uerbũ
mouet audientem. et sccłmid quod sig¬
nificat. tunc ⁊ ipsa enuntiatio. ⁊ id quod
ab ea nunciatur simuladũtitur. Unde
enim ẽ quod non offenditur auriũ castita ᷤ
cum audit manu uentre pede bona pa¬
tria lacerauerat. offenderetur autẽ siobsc ena
pars corporis sordido ac uulgari nomine appel¬
laretur. cum res eadem sit cuius utrunꝙ uo¬
cabutum ẽ. insi quod illa turpitudo rei. que in
significatione ẽ decore uerbi significantis
operiretur. in hoc autẽ sensum animumꝙ
utriusq de formitas feriret: Uelun non
alia meretrix. sed aliter tamen uideretur

Expanded text:
to signo animus nihil aliud quam rem ipsam to signo animus nihil aliud quam rem ipsam intuetur, cuius illud signum est quod accepit: ut cum Augustino nominato nihil aliud quam ego ipse cogitor ab eo cui notus sum, vel quilibet hominum menti occurrit, si forte hoc nomen vel qui me ignorat audierit, vel qui alium novit qui Augustinus vocetur. Cum autem simul et secundum se verbum movet audientem et secundum id quod significat, tunc et ipsa enuntiatio et id quod ab ea enuntiatur simul advertitur. Unde enim est, quod non offenditur aurium castitas, cum audit "manu ventre pene bona patria laceraverat"? Offenderetur autem, si obscena pars corporis sordido ac vulgari nomine appellaretur, cum res eadem sit cuius utrumque vocabulum est, nisi quod in illo turpitudo rei quae significata est decore verbi significantis operitur, in hoc autem sensum animumque utriusque deformitas feriret: veluti non alia 'meretrix', sed aliter tamen videtur
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ oum audit eurialum. Quus enim
etiam si nichil utiq dehis hominib
audierit. quorum ista sint nomina. nõ
tamen in illo asꝑitatem maximam et
in hoc iudicet eẽ lenitatem: Consuetudi¬
ne mouetur sensus cum offenditur cũ
audit quiddam. Nam hic ad suauitatem
som. uel insuauitatem. nichilinter est.
sed tamen ualent aurium penetraliti.
tes notos anignotos recipiant. Arte antem
mouetur auditor. cum enunciato sibi uerbo
attendit que sit pars or̃onis uel si qͥo aliud
aliud in bis disciplinis que de uerbis traduntur
accepit. At uͦ exutroq id est et sensu ⁊arte de uer¬
bo iudicatutꝰ. cum id quod aures metiuntur
ratio notat. et nomen ita poniturꝰ ut dicitur
optimus. Mox ut aurem longua una sylla¬
ba ⁊ due breues uice nominis ꝑcusserunt. am¬
mus ex arte statim pedem cdactilum agnoscit.
Scientia uͦ non scłm se. sed sccłm idquod signi¬
ficat uerbum mouet. quando ꝑ u̾bum accep¬

Expanded text:
tur cum audit Euryalum. Quis enim tur cum audit Euryalum. Quis enim etiamsi nihil utique de his hominibus audierit, quorum ista sunt nomina, non tamen in illo asperitatem maximam, et in hoc judicet esse lenitatem? Consuetudine movetur sensus, cum offenditur cum audit quiddam: nam hic ad suavitatem soni vel insuavitatem nihil interest; sed tamen valent aurium penetralia motes notos, an ignotos recipiant. Arte autem movetur auditor, cum enuntiato sibi verbo, attendit quae sit pars orationis, vel si quid aliud in his disciplinis, quae de verbis traduntur, accepit. At vero ex utroque, id est et sensu et arte de verbo judicatur, cum id, quod aures metiuntur, ratio notat, et nomen ita ponitur; ut dicitur, optimus: mox ut aurem longa una syllaba et duae breves hujus nominis percusserint, animus ex arte statim pedem dactylum agnoscit. Sensum vero non secundum se, sed secundum id quod significat verbum movet, quando
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur querere. unde uietum flexum dicit᷑.
& hic respondeo. asimilitudine uitis. Instat at¬
q exigit. unde istud sit uitis nomen. Dico qͦd
uinciat ea que comp̃henderit. Scrutatur
ipsum uincire. unde dictum fit. Dicemꝰ
aui. Quare sic appellatur requiret. Red dit᷑
a cio quod robusto ⁊ quasi ualido sono uer¬
bum rei quam significat congruit. Ultra qͦs
requirat non habet. Quot modis autẽ ori¬
go uerbi corruptione uocum uarietur. in¬
eptum ẽ ꝑsequi.⁊ nimis longum.⁊minus
quam illa que dicta sunt necessarium. Nunc
ium uerborum quantum res patet breiter
consideremus. Uis uerbi ẽ qua cognoscitur
quantum ualeat. Ualet autẽ tantũ. quã¬
tum audientem mouere potest. Porro mo¬
uet audientem. aut scđm se. aut scdm id
quod significat. aut ex utroꝙ cominunit̃.
S cum sccłi se motiet. aut ad solum sen¬
sum ꝑtinet. aut ad artem. aut ad utrũq.
nominat artharxer sen regem. uel mulce¬

Expanded text:
ersequitur quaerere, unde 'vietum' flexum dicatur: ersequitur quaerere, unde 'vietum' flexum dicatur: et his respondeo a similitudine vitis. Instat adque exigit, unde ita sit 'vitis' nomen; dico, quod 'vinciat' ea quae conpraehenderit. Scrutatur, ipsum 'vincire' unde dictum sit; dicemus a 'vi'. 'Vis', quare sic appellatur, requiret; reddetur ratio, quod robusto et quasi valido sono verbum rei quam significat congruit. Ultra quod requirat non habet. Quot modis autem origo verborum corruptione vocum varietur, ineptum est persequi. Nam et longum et minus quam illa quae dicta sunt necessarium. VII. Nunc vim verborum, quantum res patet, breviter consideremus. Vis verbi est, qua cognoscitur quantum valeat: valet autem tantum, quantum audientem movere potest. Porro movet audientem, aut secundum se, aut secundum id quod significat, aut ex utroque communiter. Sed cum secundum se movet, aut ad solum sensum pertinet, aut ad artem, aut ad utrumque.nominet Artaxerxem regem, vel mulce
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ualidum sonum edere. quod approbat
etiam loquendi consuetudo. oum de quibus¬
dam uerbis eam subtrahimus. ne ouerent
aurem. Nam inde ẽ quod amasti dicimus
uit. et in hunc modum innumerabilia.
iam ex illa uicinitate ꝑ id quod efficiunt
hoc ẽ quod iuolenta sunt dicta uincula
possunt uiden. & uimen quo aliquid iun¬
ciatur. Inde uites qͦs amminicula. quib innitan¬
tur nexib pentent. Hunic iam ꝓpter similitũdinẽ
incuruum senem uietum terencius appellauit.
hinc terra que pedib itinerantium flexuosa
⁊ trita est. uia dioitur. Si autẽ uia. quod ui
pedum trita ẽ.: creditur dicta. redit origo ad
illam uicinitatem. S faciamus a similitudine
uitis ueluiminis hoc est aflexii eẽ dictam. Qͤ¬
rit gͦ me quispiam quare uia dicta sit. respon¬
deo aflexii. quod flexum uelut in curuum ui¬
etum ueteres dixerunt. Unde uietos quod
cantu ambrãtur rotarum ligna uocant. ꝑ¬

Expanded text:
quasi validum sonum edere. Quod adprobat quasi validum sonum edere. Quod adprobat etiam loquendi consuetudo, cum de quibusdam verbis eas subtrahimus, ne onerent aurem. Nam unde est, quod 'amasti' dicimus vit' et in hunc modum innumerabilia. Iam ex illa vicinitate per id quod efficiunt, hoc est quia violenta sunt, dicta 'vincula' possunt videri et 'vimen' quo aliquid vinciatur. Inde vites, quod adminicula quibus innituntur nexibus prendunt. Hinc iam propter similitudinem incurvum senem 'vietum' Terentius appellavit. Hinc terra, quae pedibus itinerantium flexuosa et trita est, 'via' dicitur. Si autem 'via', quod 'vi pedum' trita est, magis creditur dicta, redit origo ad illam vicinitatem. Sed faciamus a similitudine 'vitis' vel 'viminis' hoc est a flexu esse dictam. Quaerit ergo a me quispiam quare 'via' dicta est? respondeo: a flexu, quod flexum velut incurvum 'vietum' veteres dixerunt, unde 'vietos' etiam quae cantho ambiantur rotarum ligna vocant. P
Abbreviated transcription (Latin):
um dicimus. et ibi triticum conditur. uela
parte totum. ut cum mucronis nomine que
sumina pars glacdii ẽ. totum gladium uocãt.
uel a toto pars. ut capillus. quasi capitis pilus.
Quid ultra ꝓuehat : Quicquid aliud anmuime¬
rari potest aut similitudine rerum ⁊ sonoꝵ
aut similitudine rerum ipsarum aut uici¬
nitate aut contrario contineri. uicdebis ori¬
guiem uerbi quam prosequi. non quidem
ultra similitudinem soni possumus. S hec
non utiq semꝑ possumus. Innumerabilia
sunt enim uerba. quorum de qua ratio red
di possit. aut non ẽ ut ego arbitror. aut la¬
tet ut stoici contendum. Uile tamen pau¬
lulum quomodo ꝑueniri putant ad illa
atq adeosemen tum ultra quod queri origi¬
nem uetant. ne si quisquam uelit. potest
quam ꝑuenire. Nemo ambigit syllabas in
quib consonans .ii. littera locum obtinet con¬
sonantis. ut sunt in his uerbis prime. uafer.
uelum. uinum. uomis. uulnus crassum. et

Expanded text:
um dicimus, et ibi triticum conditur; vel a um dicimus, et ibi triticum conditur; vel a parte totum, ut mucronis nomine, quae summa pars est gladii, totum gladium vocant; vel a toto pars, ut capillus quasi capitis pilus. Quid ultra provehar? Quidquid aliud annumerari potest, aut similitudine rerum et sonorum, aut similitudine rerum ipsarum, aut vicinitate, aut contrario, contineri videbis originem verbi, quam prosequi non quidem ultra soni similitudinem possumus; sed hoc non semper utique possumus. Innumerabsunt enim verba, quorum origo adque ratio reddi non possit: Aut non est, ut ego arbitror, aut latet, ut Stoici contendunt. Vide tamen paululum, quomodo perveniri putant ad illa adque adeo sementum, ultra quod quaeri originem vetant nec si quisquam velit potest quicquam invenire. Nemo abnuit syllabas, in quibus v littera locum obtinet consonantis, ut sunt in his verbis primae 'vafer' 'velum' 'vinum' 'vomis' 'vulnus' crassum et
Abbreviated transcription (Latin):
origo uerbi que de uicinitate arripitur ab
ea que de similitudine ducitur. hinc facta
ẽ progressio usq ad contrarium. Nam lucus¬
eo dictus putatur quod minime luceat. ꝙ
bellum quod res bella non sit. & federis no¬
mrn quodres feda non sit. Quod si a feditate porci
dictum est. ut non nulli uolunt. redit origo ad
illam uicuntatem. cum id quod fit ab eo. quod
fit nominatur. Nam et ista omnino uicini¬
tas late patet. et ꝑmultas partes secatur.
Aut ꝑ efficientiam. ut hoc ipsum a feditate
porci. ꝑ quem fedus efficitur. aut ꝑeffectam
ut puteus. quod eius effectus. potatio est cre¬
ditur dictus. Aut ꝑ id quod continet. ut urbẽ
ab orbe appellatam uolunt quod auspiscato
loco circumduci. aratrum solet. Cuius rei et
uirgilius memnit. uͥ eneas urbem designat
aratro Aut per id quod continetur. ut siqͥs
horreum mutata littera affirmet ab ordeo no¬
minatum. aut per abusionem ut eum horre¬

Expanded text:
origo verbi, quae de vicinitate arripitur, ab origo verbi, quae de vicinitate arripitur, ab ea quae similitudine ducitur. Hinc facta est progressio usque ad contrarium. Nam lucus dictus putatur, quod minime luceat; et bellum, quod res bella non sit; et foederis nomen, quod res foeda non sit: quod si a foeditate porci dictum est, ut nonnnulli volunt, redit ergo ad illam vicinitatem, cum id quod fit, ab eo per quod fit nominatur. Nam et ista omnino vicinitas late patet, et per multas partes secatur. Aut per efficientiam, ut hoc ipsum a foeditate porci, per quem foedus efficitur; aut per effectum, ut puteus, quod ejus effectus potatio est, creditur dictus; aut per id quod continet, ut urbem, ab orbe appellatam volunt, quod auspicato loco circumduci aratro solet: cujus rei et Virgilius meminit, ubi Aeneas urbem designat aratro : aut per id quod continetur, ut si quis horreum mutata d littera affirmet ab hordeo nominatum; aut per abusionem, ut cum horde
Abbreviated transcription (Latin):
uentumẽ. ut usurpetur nomen non reisi¬
milis sed quasi uoine. Quidenm simile ha¬
bet significatio parui ⁊ minuti. cum possit pa¬
tum eẽ. quod non modo nichil minutũ sit. seden¬
am aliquid creuerit. Dicunus tamen ꝓpter qͣn¬
dam uicintatem minutum proparuo. Sed
hec abusio uocabuli. in potestate ẽ loquentis:
habet enim paruum. ut minutum clicat᷑.
Illud magis ꝑtinet ad id quod uolumus
ostendere. quod cum piscura dicitur in bal¬
neis. in qua piscium nichil sit. nichilq pis¬
cib simile habeat. uidetur tamen apiscib
dicta ꝓpter aquam. ubi piscib uita ẽ. Ita
nocabulum non translatum a similitudine
sed quadam uicuntate usurpatum est.
Quod si quis dicat homines natandosimi¬
les piscib fieri. et in de piscine nomen esse
natum. stultum ẽ hoc refutare cum ab
re neutrum abhorreat ⁊ utrumq lateat.
Illud tamen bene accidit quod uno exem¬
plo dilucidare iam possumꝰ. quid distet

Expanded text:
ventum, ut usurpetur nomen non rei siventum, ut usurpetur nomen non rei similis sed quasi vicinae. Quid enim simile habet significatio 'parvi' et 'minuti', cum possit parvum esse, quod non modo nihil minutum sit, sed etiam aliquid creverit? Dicimus tamen propter quamdam vicinitatem, minutum pro parvo. Sed haec abusio vocabuli in potestate loquentis est: habet enim parvum, ut minutum non dicatur. Illud magis pertinet ad id quod volumus ostendere, quod cum piscina dicitur in balneis, in qua piscium nihil sit, nihilque piscibus simile habeat, videtur tamen a piscibus dicta propter aquam, ubi piscibus vita est. Ita vocabulum non translatum similitudine, sed quadam vicinitate usurpatum est. Quod si quis dicat homines piscibus similes natando fieri, et inde piscinae nomen esse natum; stultum est hoc refutare, cum ab re neutrum abhorreat, et utrumque lateat. Illud tamen bene accidit, quod uno exemplo dilucidare jam possumus, quid distet
Abbreviated transcription (Latin):
res que non sonant. in his similitudinẽ
tactus ualere. Ut si leniter uel aspere sensum
tangunt. lenitas uel asꝑitas litteratum ut tan¬
git auditum. sic eis nomina pepererit. et ipsum
lene cum dicimus leniter sonat. Quis
ẽ cum dicius crux. Ita res ipse afficiunt. sic̃
uerba sentiuntur. Mel. quam suauit̃ gustũ
res ipsa. tam suauiter nomine tangit audi¬
tum. Acre in utroq asꝑum ẽ. Lana ⁊ uepres
ut audiuntur uerba sic illa tanguntur. hec
quasi cunabula u̾borum crediderunt. ubi
sensus rerum cum sonorum sensu concorda¬
rent. huic ab ipsarum inter se rerum simi¬
litudine processisse licentiam nominandi.
ut cum dicimus uerbi causa crux. ꝓpt̃ẽa
dicta sit. quod ipsius uerbi asperitas cum
doloris quem crux efficit asꝑitate concordat.
Crura tamen non ꝓpter asperitatem do¬
loris. sed quod longitudine atq luricia¬
et inter membra cetera sint ligno similio¬
ra. sic appellata sunt. Inde ad abisionem

Expanded text:
res quae non sonant, in his similitudinem res quae non sonant, in his similitudinem tactus valere, ut, si leniter vel aspere sensum tangunt, lenitas vel asperitas litterarum ut tangit auditum sic eis nomina pepererit: ut ipsum 'lene' cum dicimus leniter sonat. Quis rum cum dicimus 'crux'. Ita res ipsae adficiunt, ut verba sentiuntur. 'mel', quam suaviter gustum res ipsa, tam leniter nomine tangit auditum. 'acre' in utroque asperum est. 'lana' et 'vepres', ut audiuntur verba, sic illa tanguntur. Haec quasi cunabula verborum esse crediderunt, ubi sensus rerum cum sonorum sensu concordarent. Hinc ad ipsarum inter se rerum similitudinem processisse licentiam nominandi; ut cum verbi causa 'crux' propterea dicta sit, quod ipsius verbi asperitas cum doloris quem crux efficit asperitate concordet, 'crura' tamen non propter asperitatem doloris sed, quod longitudine adque duritie inter membra cetera sint ligno crucis similiora, sic appellata sint. Inde ad abusionem
Abbreviated transcription (Latin):
ci. clamare. & uirgilius. reboant silue. gͦ
rum boando. Quod si ita ẽ. p rescribit quidẽ
hoc nomen ne cum uerbum facimus. menti¬
amur. S uereor ne ipsi qui dicunt ista men¬
tiantur. Ergo ad te iam ꝑtinet iudicare
utrum uerbum a u̾berando. anauero so¬
lo. an auerum boando dictum putemus. an
pocius unde sit dictum non curemus cum
quid significet intelligamus. Breit ta¬
men hunc locum notatum. hoc ẽ de origi¬
ne uerborum uolo paulisꝑ accipias. ne ul¬
lam partem suscepti operis pret̃misisse ui¬
deamur. Stdici autumant quos cicero in
hac re ut cicero irridet nullum ẽẽ uerbũ
hoc infinitum ẽẽ quib uerbis alterius u̾bi
originem int̃pretareris. eorum rursus ate
originem querendam eẽ. donec ꝑueniatur
eo ut res cum sono uerbi aliqua similitu
clangorem. stridorem cathenarum. Prospi¬
cis enim hec uerba sonare ita. ut ipse res
que his uerbis significantur. S qr sunt

Expanded text:
ci clamare et Vergilius: 'reboant silvae'. Ergo ci clamare et Vergilius: 'reboant silvae'. Ergo rum sonando'. Quod si ita est, praescribit quidem hoc nomen, ne cum verbum facimus mentiamur; sed vereor, ne ipsi qui dicunt ista mentiantur. Ergo ad te iam pertinet iudicare, utrum 'verbum' a 'verberando' an a 'vero' solo an a 'verum boando' dictum putemus, an potius unde sit dictum non curemus, cum quid significet intellegamus. Breviter tamen hunc locum notatum hoc est de origine verborum volo paulisper accipias, ne ullam partem suscepti operis praetermisse videamur. Stoici autumant, quos Cicero in hac re ut Cicero inridet, nullum esse verbum, hoc infinitum esse, quibus verbis alicuius verbi originem interpraetareris, eorum rursus a te originem quaerendum esse, donec perveniatur eo, ut res cum sono verbi aliqua similitud'clangorem', 'stridorem' catenarum. Perspicis enim haec verba ita sonare, ut ipsae res quae his verbis significantur. Sed quia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
care originem uerbi. ineptum ẽẽt aggredi qͦd
prosequi profecto insinitum ẽ. Quis enm re¬
perire possit. quicquid dictum fuerit unde
ita dictum sit : Huc accedit: quod ut somnioꝵ
interpretatio. ita uerborum origo pro cuius ꝙ
ingeno predicatur. Ecce enim uerba ipsa quis¬
piam ex eo putat dicta. quod aurem quasi uer¬
berent. Immo inquit alius quodaerem. Sed qͥd:
srã non magna lis est. Nam uterq a uerberan¬
do huius uocabuli originem trahit. Sed trans¬
uetso tercius uide quam rixam inferat. Qdͥ
enim : Uerum ait nos oportet loqu õdiosumq
sit natura ipsa iudicante mendacium. Uerbũ
a uero cognominatum ẽ. Nec ingenũi quar¬
tum defuit. Nam sunt qui u̾bum auero qui¬
dem dictum putant. sed prima sillaba satis
animadũsa. scdam. negligi non oportere.
Uerbum enim cum dicimus inquiunt. pri¬
ma etus syllaba uerum significat. sccła so¬
num. Hoc autem ẽẽ uolunt. bum. Unde en

Expanded text:
care originem verbi, ineptum esset aggredi, quod care originem verbi, ineptum esset aggredi, quod persequi profecto infinitum est. Quis enim reperire possit, quod quid dictum fuerit, unde ita dictum sit? Huc acinterpretatio ita verborum origo pro cuiusque ingenio iudicatur. Ecce enim 'verba' ipsa quispiam ex eo putat dicta quod aurem quasi 'verberent'. Immo inquit alius quod aerem. Sed quid? Nostra non magna lis est, nam uterque a 'verberando' huius vocabuli originem trahit. Sed de traverso tertius vide quam rixam inferat. Quod enim verum nos ait loqui oportet odiosumque est natura ipsa iudicante mendacium, 'verbum' a 'vero' cognominatum est. Nec ingenium quartum defuit. Nam sunt qui 'verbum' a 'vero' quidem dictum putant, sed prima syllaba satis animadversa secundam neglegi non oportere. 'verbum' enim cum dicimus, inquiunt, prima eius syllaba 'verum' significat, secunda 'sonum'. Hoc enim volunt esse 'bum'. Unde Enn
Abbreviated transcription (Latin):
ui hac parte dialectice de uerbis. de di¬
cibilib. de dictionib de reb. In quib
omnnb eum partim u̾ba significentur
partim non uerba. nichil ẽ enim de qͦ
non uerbis disputare necesse sit. itaq
de his primo dispuretur. ꝑ que de ce¬
teris disputare conceditur. Igitur u̾¬
bum quodlibet excepto sono de quo be¬
ne disputare. ad facultatem dialectice
ꝑtinet. non ad dialecticam disciplinã
ut defensiones cioeronis sunt quidem re¬
thorice facultatis. sed non his docetur
ipsa rethorica. gͦ omne uerbum preter
id quod sonat quatuor quedam necessa¬
ria uocat inquestionem. Originem suã
ium. declinationem ordinem. De origi¬
ne uerbi queritur. cum queritur unde
ita dicatur. Res mea sentencia nums
curiosa. et non nuis necessaria. Neq hec
michi placuit dicere. quod sic ciceroni
quoq idem uidetira: Quamins quis
egeat auctoritate in re tam ꝑspicua:
Quod si omnino multum uiaret expli¬

Expanded text:
in hac parte dialecticae de 'verbis', de 'diin hac parte dialecticae de 'verbis', de 'dicibilibus', 'dictionibus', de 'rebus'. In quibus omnibus cum partim verba significentur partim non verba, nihil est tamen, de quo non verbis disputare necesse sit. Itaque de his primo disputetur per quae de ceteris disputare conceditur. VI. Igitur verbum quodlibet excepto sono—de quo bene disputare ad facultatem dialectici pertinet, non ad dialecticam disciplinam, ut defensiones Ciceronis sunt quidem rhetoricae facultatis sed non his docetur ipsa rhetorica—ergo omne verbum praeter id quod sonat quattuor quaedam necessario vocat in quaestionem: originem suam, vim, declinationem, ordinationem. De origine verbi quaeritur, cum quaerita dicatur: res mea sententia nimis curiosa, et non nimis necessaria. Neque hoc mihi placuit dicere, quod sic Ciceroni quoque idem videtur; quamvis quis egeat auctoritate in re tam perspicua? Quod si omnino multum juvaret expli
Abbreviated transcription (Latin):
Cetera uͦ. quodait que pars oĩonis ẽ. non ꝓpt̃
se. sed ꝓpterꝰ uerbum quod arma dictumẽ
uel animo sensa. uel uoce prolata sunt. Sed
cum animo sensa sunt. ante uocem discibilia
sunt. Cum hec ꝓpter quod id clixi. proruperũt
in uocem. dictiones facte sunt. Ipsum uͦ ar¬
ma quod hic uerbum ẽ cum auirgilio proñ¬
ciatum ẽ dictio fuit. non enim ꝓpter se pro¬
latum ẽ. sedut eo significarentur uel bella
que gessit eneas. uł scutum uel cetera qͤ¬
uulcanus ere fabricatus ẽ. Ipsa uͦ arma
uel bella que gesta aut ingestasunt ab
enea. ipsa nunquam que cum gererent᷑ atq
eẽnt uidebantur. queq si minc ad eẽnt
ueldigito monstrare possemus aut tan¬
gere. que etiam si non cogitarentur. nõ
eo tamen fit ut non fuerint. Ipsa gͦ ꝑ
se nec uerba sunt. nec dicibilia nec dicti¬
ones. sed res que iam ꝓpuo nomine res
uocantur. CTractandum ẽ ignur nob̃

Expanded text:
caetera vero quod ait, quae pars orationis est, non propter caetera vero quod ait, quae pars orationis est, non propter se, sed propter verbum, quod arma dictum est, vel animo sensa, vel voce prolata sunt. Sed cum animo sensa sunt, ante vocem dicibilia sunt; cum autem propter id quod dixi, proruperunt in vocem, dictiones factae sunt. Ipsum vero arma, quod hic verbum est, cum a Virgilio pronuntiatum est, dictio fuit: non enim propter se prolatum est, sed ut eo significarentur vel bella quae gessit Aeneas, vel scutum, vel caetera quae Vulcanus heroi fabricatus est. Ipsa vero bella vel arma, quae gesta aut ingestata sunt ab Aenea—ipsa inquam quae cum gererentur adque essent videbantur, quaeque si nunc adessent vel digito monstrare possemus aut tangere, quae etiamsi non cogitentur non eo tamen fit ut non fuerint—ipsa ergo per se nec verba sunt nec dicibilia nec dictiones, sed res quae iam proprio nomine 'res' vocantur. Tractandum est igitur nobis