comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ. quia et ipse principium ẽ. Quid
ẽ autẽ in principio erat uerbum. nisi
in patre erat filius: & ipse filius int̾ro¬
gatus aiudeis quis ẽẽt. respondit.
principiũ qui ⁊ loquor uob. Daterꝰ gͦ
principrum non de principio. filius
principiũ de principio. sedutrunq simul
non duo s unum principium. sicut pat̃
deus. ⁊ filius deus. ambo antẽ simul nõ
duo dii sedunus d̾s. Nec sp̃m scm de
utroq procedentem. negabo ẽẽ pͥncipium.
sed hec tria simul sicut unum dm̃. ita u¬
num dico ẽẽ principium. xix

Expanded text:
sum est; quia et ipse principium est. Quid sum est; quia et ipse principium est. Quid est autem: In principio erat Verbum , nisi in Patre erat Filius? Et ipse Filius interrogatus a Judaeis quis esset, respondit, principium qui et loquor vobis . Pater ergo principium, non de principio, Filius principium de principio. Sed utrumque simul, non duo sed unum principium. Sicut Pater Deus et Filius Deus, ambo autem simul non duo dii, sed unus Deus. Nec Spiritum sanctum de utroque procedentem negabo esse principium. Sed haec tria simul sicut unum Deum, ita unum dico esse principium. I
Abbreviated transcription (Latin):
de anima nolo aliquid dicere. cuius difficil
atum potuerit inueniri. non tamen om̃ia
sicut ꝑ unigenitũ filium de quo dictum ẽ
omnia ꝑ ipsum facta sunt. Si hoc dicis ñ
times ne tibi dicatur eo potiorem ẽẽ spiritũ
scm̃ filio. quod elegit sibi meliora que fa¬
ceret. nec facere inferiora dignatus ẽ: S
quis hoc sapit. nisi qui desipit: facta sũt
gͦ cuncta ꝑfilium. absit ut spũ sc̃o ab hoc oꝑe
separato. sicut de illis magnis oꝑib dictũ
est. omnia autẽ hec operatur unis atq
idem sp̃s. nec tamen ab hac oꝑatione filiꝰ
separatur. Magnum sane aliquid tibi
dicere uideris. quia dicis filius erat in
principio antequam aliquid ẽẽt. pater
uͦ ante principium. Ubi legisti unde cre¬
deres unde presumpsisti. ut hoc diceres
ubi nec auctoritas ulla nec ratioẽ: Quid
ẽ enim aute principium. quando qͥdem
quicquid ante eẽt hoc eẽt principium:
Si gͦ pater ante pͥncipum ẽ: ante se ip¬

Expanded text:
de anima nolo aliquid dicere, cujus difficillde anima nolo aliquid dicere, cujus difficillatum potuerit inveniri: non tamen omnia, sicut per unigenitum Filium, de quo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt? Si hoc dicis, non times ne tibi dicatur, eo potiorem esse Spiritum sanctum Filio, quod elegit sibi meliora quae faceret, nec facere inferiora dignatus est? Sed quis hoc sapit, nisi qui desipit? Facta sunt ergo cuncta per Filium; absit, ut Spiritu sancto ab hoc opere separato: sicut de illis magnis operibus dictum est, Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus ; nec tamen ab hac operatione Filius separatur. 4. Magnum sane aliquid tibi dicere videris, quia dicis: Filprincipio antequam aliquid esset, Pater vero ante principium. Ubi legisti ut hoc crederes? Unde praesumpsisti ut hoc diceres, ubi nec auctoritas ulla nec ratio est? Quid est enim ante principium, quandoquidem quidquid ante esset, hoc esset principium? Si ergo Pater ante principium est; ante se ip
Abbreviated transcription (Latin):
non cognosco. respondit angłs. Spiritus
cc̃s suꝑueniet inte.⁊ uirtus altissimi obum¬
brabit tibi. Propt̃ea quod nascetur ex tescm̃:
uocabitur filius dei. Hic tu quod in conse¬
quentib quodam loco tue prosecutionis ad¬
uerti asserere conabaris spm̃ sc̃m precessisse.
ut mũdaret ⁊ scĩficaret urginem marram: ac
deinde ueniret uirtus altissimi hoc ẽ sapĩa
dei. quod ẽ scri. et ipsa sicut scͥptum est
edificaret domum. hoc ẽ ipsa sibi crearet
carnem. non spiritꝰ sc̃s. Quid est gͦ quod
ait sc̃m euangłium. inuentaẽ in utero
habens de spũ scõ Nempe obstructum
est os loquentiũ iniqua. Si gͦ cogitas
os ueraciter aperire. non solum filium
uertm etiã sp̃m sc̃m cteatorem. caras ailis
confitere. An forte dicturus es ea facta eẽ ꝑ
nis uirtus celorum ꝑ eum firmata sit. quod
ꝑeum creabuntur homines denuo qui pͥmo
ita creantur. ut conuertantur inpuluerem
suum quodipse carnem operatus ẽ xp̃i. nã

Expanded text:
cognosco? respondit angelus, Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi; propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Hic tu, quod in consequentibus quodam loco tuae prosecutionis adverti, asserere conabaris Spiritum sanctum praecessisse, ut mundaret et sanctificaret virginem Mariam; ac deinde veniret Virtus Altissimi, hoc est Sapientia Dei, quod est Christus ; et ipsa, sicut scriptum est, aedificaret sibi domun , hoc est, ipsa sibi crearet carnem, non Spiritus sanctus. Quid est ergo quod ait sanctum Evangelium, Inventa est in utero habens de Spiritu sancto ? Nempe obstructum est os loquentium iniqua . Si ergo cogitas os veraciter aperire, non solum Filium, verum etiam Spiritum sanctum creatorem carnis Filii confitere. 3. An forte dicturus es, ea facta esse nis virtus coelorum per eum firmata sit, quod per eum creabuntur homines denuo, qui primo ita creantur ut convertantur in pulverem suum; quod ipse carnem operatus est Christi nam
Abbreviated transcription (Latin):
ea fides que ꝑdilectionem operatur. po¬
sita infundamentũ neminem perire
ꝑmittit. S quid sit edificare suꝑ hoc fun¬
damentũ aurum argentum. lapides
preciosos. ligna. fenum. stiplam si subti¬
lius disserere coner. uereor ne ad intelli¬
gendum difficilior sit ipsa expositio. Em¬
tio. Ecce ille qui quesiuit a magistro bo¬
no quid boni faceret ut haberet uitam
et̃nam. ⁊ audiuit. si ad uitam uenire
ꝙ ẽ ei non occides. non mechaberis. non fur¬
tum facies. non falsum testimomũ dices. ho¬
nora patrem tuũ. ⁊ matrem tuam. et dili¬
ges prorimũ tuum tanquam te ipsum:
hec faciens in fide xp̃i teneret procul du¬
bro fidem que ꝑ dilectionem oꝑatur: sleq
enim diligeret ꝓrimum tanquã seip̃m:
nuisi recepta dilectione dei sine qua non
diligeret se ipsum. Porro si faceret quod

Expanded text:
ea fides quae per dilectionem operatur, poea fides quae per dilectionem operatur, posita in fundamento, neminem perire permittit. Sed si quis superaedificat super fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, vereor ne ad intelligendum difficilior sit ipsa expositio: enitio. Ecce ille qui quaesivit a magistro bono, quid boni aeternam, et audiuit, si ad uitam uenire est ei: non occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matrem tuam et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, haec faciens in fide Christi teneret procul dubio fidem, quae per dilectionem operatur. neque enim diligeret proximum tamquam se ipsum nisi recepta dilectione dei, sine qua non diligeret se ipsum. porro si faceret quod
Abbreviated transcription (Latin):
lute autẽ cdictum ẽ ⁊ aperte. quid pro¬
dest sidicat quis fidem se habere. oꝑa
autẽ non habeat: Nunquid poterit fi¬
des saluare eum: Dicam tamen quam breuis¬
sime potero etiam ipse quid sentiam de illa
sententia pauli apłi ad intelligendũ diffici¬
li. dum modo illud quod ad professionem me¬
am attinet. precipue teneatur quod de hac
me malle dixi audire meliores. fundamen¬
tum xp̃c est. instructura architecti sapientiᷤ.
hoc expositione non indiget. Aꝑte enĩ
dictum ẽ. fundamentum enim aliud ne¬
mo potest pouere. preter id quod positum¬
dubio fides xp̃i. ꝑ fidem quippe habirat xp̃c
in cordib nr̃is sicut idem apłs dicit. Porro
fides xp̃i illa utiq quam diffiniuit apłs.
que per dilectionem operatur. Non enim
fides illa demonum cum ipsi creclant et cõ¬
tremiscant ⁊ filium dei confiteant᷑ ihm
potest accipi infundamentum. Quare
nisi quia non ẽ fides que ꝑ dilectionem

Expanded text:
lute autem dictum est et aperte: quid prolute autem dictum est et aperte: quid prodest, si dicat quis fidem se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicam tamen, quam breuissime potero, etiam ipse quid sentiam de illa sententia Pauli apostoli ad intellegendum difficili; dummodo illud, quod ad meam professionem adtinet, praecipue teneatur, quod de hac me malle dixi audire meliores. fundamentum Christus est structura architecti sapientis. hoc expositione non indiget; aperte enim dictum est: fundamentum enim aliud nemo potest poneredubio fides Christi; per fidem quippe habitat Christus in cordibus nostris, sicut idem apostolus dicit. porro si fides Christi, illa utique, quam definiuit apostolus, quae per dilectionem operatur. non enim fides illa daemonum, cum et ipsi credant et contremescant et filium dei confiteantur Iesum, potest accipi in fundamentum. quare? nisi quia non est fides, quae
Abbreviated transcription (Latin):
lam in xp̃o fidem tenentes. bona opera
neglaxerunt. Si autem ista uera ⁊ cla¬
ra sunt. ꝓculdubio in illa apłi senten¬
tia alius requirendus ẽ intellectus. at¬
ꝙ in his deputanda ẽ que petrus dicit
eẽ in scripturis eius difficilia intellec¬
ti. quam non debent homines ꝑuer¬
tere ad ꝓprium interitum. ut contra
euidentissima testimonia scͥpturaꝵ
securos faciant de ꝑcipienda salute
nequissimos nequicie sue ꝑtinacissi¬
me coherentes. nec emendando aut pe¬
nitendo mutatos. Hic ame fortasse que¬
retur de ipsa pauli apłi sententia
quidego sentram.⁊ quonammꝰ intel¬
ligendum putem. fateor malle me hĩc
audite intelligentiores atq doctiores.
qui sic eam exporrant. ut illa omnia
uera ⁊inconcussa ꝑmaneant. que supͣ
raui. quib aꝑtissime scriptura testa¬
tur. nichil prodesse fidem. nisi eã quã
diffinuit apłs. idest que ꝑ dilectionẽ
ignem saluat. ipsa utiq saluat. Abso¬

Expanded text:
lam in Christum fidem tenentes bona opera lam in Christum fidem tenentes bona opera neglexerunt. si autem ista et uera et clara sunt, procul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam exponant, ut illa omnia uera et inconcussa permaneant, quae supra raui, quibus apertissime scriptura testatur nihil prodesse fidem, nisi eam, quam definiuit apostolus, id est quae per dilectionem ignem saluat, ipsa utique saluat. abso
Abbreviated transcription (Latin):
tem autem non habeam. nichil mͥ ꝓdest.
aut diligat quisquam proximum
sicut se ipsum qui non diligit seipsum
Qui enim diligit iniquitatem odit ani¬
mam suam. Neq illud hoc dici poterit
in quo non nulli se ipsos seducunt. di¬
centes ignem et̃num dictum. non ipsam pe¬
nam et̃nam. ꝑ ignem quippe qui etermis
erit transituros arbitrantur eos quib
propter fidem mortuam ꝑignem pro¬
mittunt salutem. ut uidelicet ipse ignis
et̃nus sit. combustio tamen eorum hoc ẽ
operatio ignis non sit in eis eterua. cñ ⁊
bustionem et̃nam. iusti autem in uitã
et̃nam. Erit gͦ et̃na combustio. sicut ig¬
nis et eos m illam ituros ueritas dixit
quorum non fidem sed bona opera desuis¬
se declarauit. Sicgͦ hec omnia. et cet̃a
que innumerabilia. ꝑ omnes scriptu¬
ras sine ulla ambiguitate dicta repe¬
riri possunt falsa erunt. poterit uerꝰ
ẽẽ intellectus cde lignis. et feno. ⁊ stipu¬
la. quod hi salui erunt ꝑignem. qui so¬

Expanded text:
tem autem non habeam, nihil mihi prodest, tem autem non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ipsum. qui enim diligit, inquit, iniquitatem, odit animam suam. neque illud hic dici poterit, in quo nonnulli se ipsos seducunt dicentes, ignem aeternum dictum, non ipsam poenam aeternam. per ignem quippe, qui aeternus erit, transituros arbitrantur eos quibus propter fidem mortuam per ignem promittunt salutem, ut uidelicet ipse ignis aeternus sit, conbustio uero eorum, hoc est operatio ignis, non sit in eos aeterna, cum et bustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. erit ergo aeterna conbustio, sicut ignis; et eos in illam ituros ueritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisse declarauit. Si ergo haec omnia et cetera, quae innumerabilia per omnes scripturas sine ambiguitate dicta reperiri possunt, falsa erunt, poterit uerus esse ille intellectus de lignis et feno et stipula, quod hi salui erunt per ignem, qui so
Abbreviated transcription (Latin):
Illud deinde cleinde quomodo uerum
erit quodeis quos ad sinstram positurꝰ
ẽ dicit. ite in ignem et̃num. qui para¬
tus ẽ diabolo ⁊ angłis eius. quos non
increpat quia in eum non crediderũt
sed quia bona non fecerunt.Nam pro¬
fecto sibi ne quisquam de ficde sine ope¬
rib mortua uitam promittat et̃nam
propt̾ea omnes gentes segregaturum
se cdixit que ꝑmixte eisclem pascuis ute¬
bantur. ut appareat eos illic dicturos
dñe quando te uidimus illa ⁊ illa pati¬
entem. ⁊ non ministrauimus. qui in
eum crediderant sed bona operari non
curauerant. tanquam de ipsa fide mor¬
tua ad uitam ꝑueniretur et̃nam. An
forte ibunt in ignem et̃num qui oꝑa
misccłia non fecerunt. et non ibunt qͥ
aliena rapuerunt. uel corrumpendo ĩ
se templum dei. in seipsos inmisedes fue¬
runt: Quasi opera misccłie prosint
aliquid sine dilectione dicente apło. Si
distribuero omnia mea pauperib. carita¬

Expanded text:
illud deinde quomodo uerum illud deinde quomodo uerum erit, quod eis, quos ad sinistram positurus est, dicet: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius? quibus non increpitat, quia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. nam profecto ne sibi quisquam de fide, quae sine operibus mortua est, uitam promittat aeternam, propterea omnes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pastoribus utebantur, ut adpareat eos illi dicturos: domine, quando te uidimus illa et illa patientem, et non ministrauimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curauerant, tamquam de ipsa fide mortua ad uitam perueniretur aeternam. an forte ibunt in ignem aeternum, qui opera misericordiae non fecerunt, et non ibunt, qui aliena rapuerunt uel corrumpendo in se templum dei in se ipsos inmisericordes fuerunt? quasi opera misericordiae prosint aliquid sine dilectione dicente apostolo: si distribuam omnia mea pauperibus, carita
Abbreviated transcription (Latin):
uidie ebrietates comessationes ⁊ his similia que
predico uob̃ sicut predixi quĩ qui talia agũt
regnum dei non possidebunt. falsa erunt
hec. Si enum tantummodo creclant ⁊ bap¬
thentur. quamiuis in malis talib ꝑseue¬
rent salui erunt perignem. Atꝙ ĩdeo in xp̃obap¬
tizati etiam qui talia agunt: regnum dei posside¬
bunt. fr̃ustra autem dicitur hec quidem fuis¬
tis sel abluci estis. quando ⁊ ablutihec sunt.
Inaniter autẽ etiam illud a petro dictum ui¬
debitur. sic ⁊ uos fr̃s lem̃i simili forma bap¬
tisius saluos facit. non carnis depositio
sordium sed conscientie bone interrogatio.
mas omnium flagiciorum et scelerum
plenas nec eorum malorum penitentia
mutatas. tamen baptisia saluos facit.
Propter fundamentum enĩ quod in eo¬
dem baptismate ponitur. licet ꝑ ignẽ
salui erunt. Illud quoq non uideo cur
dñs dixerit. siuis uenire ad uitam ser¬
ua mandata ⁊ cominemorauit ea que
ad mores bonos pertinent. si etiam his

Expanded text:
omessationes, et his similia, quae praedico vobis, sicut et praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Falsa erunt haec. Si enim tantummodo credant et baptizentur, quamvis in malis talibus perseverent, salvi erunt per ignem: atque ideo in Christo baptizati, etiam qui talia agunt, regnum Dei possidebunt. Frustra autem dicitur, Et haec quidem fuistis, sed abluti estis ; quando et abluti haec sunt. Inaniter etiam illud a Petro dictum videbitur, Sic et vos simili forma Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio ; as omnium flagitiorum et scelerum plenas, nec eorum malorum poenitentia mutatas, tamen Baptisma salvos facit: propter fundamentum enim quod in eodem Bapsalui erunt. illud quoque non uideo, cur dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commemorauit ea, quae ad bonos mores pertinent, si etiam his
Abbreviated transcription (Latin):
egeant post ruinam necessaria. xii¬
nuas hominũ non ẽẽ abicio inter
ceteras intellectuales naturas. nec si¬
mulcreatas. sicut origenes fingit. Neq cũ
corporib ꝑ coitum seminantur sicut lu¬
ciferianus ⁊ cirillus. et aliqui latinorũ
p̃sumptores affirmant. quasi nature cõ¬
sequentia seruiente. S dicimus corpꝰ tan¬
tum per coniugii copulam seminari.
creationem uͦ anime solum creatorem
in uillua. ⁊ compingi atq formari. ac
formado iam corpore animam creari. et
infundr ut uiuat homo in utero. ex anima
constans ⁊ corpore. & egrediatur uiuus¬
ex utero. plenus humana substantias
rõnem ministret. sed dicimus unam ẽẽ eandem¬
q animam in corpore. que ⁊ corpus sua societa¬
te uiuificet. et semet ipsam sua rõne disponat.
habens inse libertatem arbitrii. ut in sua sub¬
stantia. eligat cogitatione quod uult.
dicit. quia substantialiter uiuit. xui
sed cum carne ipsa carnis uiuacitate nas¬
derꝰ putant. sed ad omnia nature incitamen¬

Expanded text:
egeant post ruinam. Inde necessario animas hominum non esse ab initio inter caeteras intellectuales naturas, nec simul creatas, sicut Origenes fingit; neque cum corporibus per coitum seminantur, sicut Luciferiani, et Cyrillus et aliqui Latinorum praesumptores affirmant, quasi naturae consequentia serviente, sed dicimus corpus tantum per conjugii copulam seminari. Creationem vero animin vulva, et compingi, atque formari, ac formato jam corpinfundi, ut vivat in utero homo ex anima constans, et corpore, egrediaturquex utero plenus humana substantia. rationem ministret; sed dicimus unam esse eamdemque animam in homine, quae et corpus sua societate vivificet, et semetipsam sua ratione disponat, habens in se libertatem arbitrii, ut in suae substantiae eligat cogitatione quod vult. dicit, quia substantialiter vivit, et rsed cum carne ipsa carnis in nativitate nasto et Alexander putant, sed ad omnia naturae incitamen
Abbreviated transcription (Latin):
ille uersus placet. felix qui potuit re¬
tum cognoscere causas. ñ nob̾uideatur ad
felicitatem consequendam ꝑtinere. si sci¬
amus causas magnarum in mundo cor¬
poralium motionum. que abditissimis na¬
ture sinib occuluntur. unde tremor
terris. qua ui maria alta tumescunt obi¬
cib ruptis. rursusq in scipsaresidant
equora ⁊ cetera huius modi. S bonarũ
⁊ malarum rerum causas nosse debentꝰ.
Eid hactenus quatenus eas homini in
hac uita errorib erumnisq plenissima
ad eosdem errores ⁊ erumnas euadendas
nosse conceditur. Ad illam quippe feli¬
citatem tendendum ẽ : ubi nulla qua¬
tiamur erumna. nullo errore fallamur.

Expanded text:
ille versus placet, Felix qui potuit reille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur.
Abbreviated transcription (Latin):
nullomodo eẽt insi aliquod bonum: quod bo¬
num corrumpendo posset ei nocere corruptio.
cimus non putetur hoc domunce sen¬
tentie refragari qua dicit. Non potest
arbor bona fructus malos facere. neꝙ ar¬
sicut ueritas ait colligi uua de spinis quia
non potest nasci uua de spinis. Sed ex bo¬
na terra ⁊ uites nasoi posse uidemus. et
spinas. & eo modo tanquam arbor mala
fructus bonos idest oꝑabona non potest
facere uoluntas mala. sed ex bona homi¬
nis natura oriri uoluntas ⁊ bona potest ⁊¬
mala. Nec fuit prorsus unde primitus
oriretur uoluntas mala. nisi ex angeli
⁊ hominis natura bona. Quod ⁊ ip̃e dominꝰ
eodem loco ubi de arbore ⁊ fructib loquebat᷑.
aꝑtissime ostendit. Ait enim. Auc facite
arborem bonam ⁊ fructum eius bonum. aut
facite arborem malam. ⁊ fructum enis ma¬
lum. satis ad monens exarbore quidem bo¬
na malos. aut ex mala bonos nasci fructꝰ
non posse. ex ipsa tamenterra cui loque¬
batur. utramq arborem posse. xui

Expanded text:
nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio. cimus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Nsicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur, utramque arborem posse. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si cause corporalium motionum nos¬
cende nod eẽnt. nullas magis nosse quam
nre ualitudius deberemus. Cum uͦ e
is ignoratis medicos querimus. quis ñ
uideat quod de secretis celi ⁊ terre nos
latet quanta sit patientia nesciendum:

Expanded text:
Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si nulla sunt adiumenta mortuoꝵ
quales cunq uiuorum consolationes sũt
Quib autem prosunt. aut ad hoc ꝓsunt
ut sit plena remissio. aut certe ut tolera.¬
bilior fiat ipsa damnatio. cxnlui

Expanded text:
etiamsi nulla sunt adjumenta mortuorum, qualescunque vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat ipsa damnatio. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
q assumpsisse de uirgine. sed ꝑ illã tan¬
quam ꝑriuum. aut ꝑfistulam sine ulla as
sumpta carne transisse. Negat ettam
resurrectionem caris. solum ꝑ xp̃m spm̃

Expanded text:
 assumpsisse de virgine Maria, sed per illam tanquam per rivum aut per fistulam sine ulla de illa assumpta carne transisse. Negat etiam resurrectionem carnis, solum per
Abbreviated transcription (Latin):
noratione que fit de die in diem qm̃ scdm ip¬
sam ex deo nati sumus infiriitas tota sana¬
tur. in qua ex primo homine nati sumus.
et in qua sine peccato non sumus. Cuius re¬
liquiis in homine urtitiore manentib quam¬
ulis de die in diem minuantur in profici¬
entib. si diperimus quia peccatum non

Expanded text:
novatione, quae fit de die in diem, quoniam secundum ipnovatione, quae fit de die in diem, quoniam secundum ipsam ex Deo nati sumus, infirmitas tota sanetur, in qua ex primo homine nati sumus, et in qua sine peccato non sumus: cujus reliquiis in homine interiore manentibus, quamvis de die in diem minuantur in proficientibus, si dixerimus quia peccatum non
Abbreviated transcription (Latin):
ui eo manet non peccat. Omnis qui peccat
non uidit eum. nec cognouit eum. Item illic.
Carissimi. nunc filii dei sumus. ⁊ nondum
apparuit quid erimus. Scimus qm̃ cum ap¬
paruerit similes ei erimus: qm̃ uidebunꝰ eum
sicuti ẽ. & omnis qui habet spem hanc in eũ
scificat se sicuti et ipse sc̃s ẽ. & tamen cum
hec omnia testimonia uera sint. uerum est
et illud quod ꝓposuit ⁊ non soluit. Quodsi di¬
xerimus quia peccatum non habemus. nos
ipsos secducimus: ⁊ ueritas in nob̾ non est.¬
Ac ꝑ hoc sccłm id quod ex deo nati sumus. in eo
qui apparuit ut peccata tolleret. id est in xp̃o
manemus ⁊ non peccamus. Hoc ẽ autem quod
interior homo renouatur de die in diem. Scdm
autem quod de homine illo nati sumus per
quem peccatũ intrant in mindum. et ꝑ pecca¬
tum mors. et ita in omnes homines ꝑtran¬
siit sine peccato non sumus. quia sine illius
infirmitate nondum sumus. donec illa re¬

Expanded text:
in eo manet non peccat; omnis qui peccat in eo manet non peccat; omnis qui peccat non uidit eum nec cognouit eum. item illic: carissimi, nunc filii dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. et omnis qui habet spem hanc in eum sanctificat se, sicuti et ipse sanctus est.5 et tamen cum haec omnia testimonia uera sint, uerum est et illud quod proposuit et non soluit quod si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimusAc per hoc, secundum id quod ex Deo nati sumus, in eo qui apparuit ut peccata tolleret, id est, in Christo manemus, et non peccamus; hoc est autem, quod homo interior renovatur de die in diem : secundum autem quod de homine illo nati sumus, per quem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit , sine peccato non sumus; quia sine illius infirmitate nondum sumus, donec illa re
Abbreviated transcription (Latin):
ne intres in uidicium cum seruo tuo. noli me
iudicare sołm te qui es sine peccato. qm̃ non
iustificabitur in conspectui tuo omins uiuens.
Quos de hac uita dictum. sine difficili questione
intelligitur: ⁊ quod ait non iustificabiturꝰ
ad illam ꝑfectionem iusticie retulit. que
in hac uita non ẽ. Item dicunt inquit. Si dixe¬
rimus quia peocatum non habemus. ip̃i nos
seducimus. et ueritas in nob non ẽ. & huic eni¬
dentissimo testimonio quasi contrariis testimo¬
niis respondere conatus ẽ. quod idem sc̃s ioħs
in eadem epła dicat. Hoc autẽ dico fr̃s: ut ñ
peccrtis. Ommis qui natus est ex deo. peccatũ
non facit. quia semen ipsins in eomanet et
non potest peccare. Item illic. Qui natus ẽ
ex deo non peccat: quia generatio dei conser¬
uat eum. ⁊ malignus non tangit eum. Item
illic inquit. ubi de saluatore ait. qm̃ ille
apparuit ut peccata tolleret. omnis qui

Expanded text:
ne intres in iudicium cum seruo tuo: \'noli me ne intres in iudicium cum seruo tuo: \'noli me iudicare secundum te, qui es sine peccato\', quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, quod de hac uita dictum sine difficili quaestione intellegitur. et quod ait: non iustificabitur, ad illam perfectionem iustitiae retulit, quae in hac uita non est. \'Item dicunt\', inquit, \'si dixerimus quiapeccatum non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis non est\\ et huic euidentissimo testimonio quasi contrariis testimoniis respondere conatus est, quod idem sanctus Iohannes in eadem epistula dicat: hoc autem dico, fratres, ut non peccetis. omnis qui natus est ex deo peccatum non facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest peccare; item illic: qui natus est ex deo, non peccat. quia generatio dei conseruat eum, et malignus non tangit eum. \'item illic\', inquit, \'ubi de saluatore ait: quoniam ille apparuit, ut peccata tolleret. omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
supra satis quantum opinor. ostendimus. ꝙ
maculati in conspectu eius. Hoc agitur ut hoc
siraus. si immaculati intelligendi sunt qui
omnino sine peccatosunt. Si autẽ imma¬
culati sunt qui sunt sine crimine : etiam
in hacuita fuisse atq ẽẽ negare non pos¬
sumus. quia non ideo sine ullo peccato
ẽ aliquis. qm̃ non habet maculam cri¬
minis. Unde ⁊ apłs cum ministros elige¬
ret ordinandos non ait. si quis sine peccato
quod inueniri non posset. sed ait si quis sine
crimine quod utiq posset. Nec tamen iste
ostendit quem admodum sccłm suã causã
debeamus accipere quod scriptum est:
qm̃ non iustificabitur in conspectu tuo
omnis uiuens. Aperta quippe sententia
est. de suꝑiore uersu. illustrius declarata.
ne intres inquit in uidicium cum ser¬
uo tuo. qm̃ non iustisicabitur in conspectu
tuo omnis uiuens. Iudicium timet: quia miãm
desiderat que suꝑeraltat uidicio. Hoc est enim

Expanded text:
supra satis, quantum opinor, ostendimus. \'supra satis, quantum opinor, ostendimus. \'maculati in conspectu eius\'. hoc agitur, ut hoc simus, si inmaculati intellegendi sunt qui omnino sine peccato sunt; si autem inmaculati sunt qui sunt sine crimine, etiam in hac uita fuisse atque esse negare non possumus, quia non ideo sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam criminis. unde et apostolus cum ministros eligeret ordinandos, non ait: si quis sine peccato — quod inuenire non posset — sed ait: si quis sine crimine, quod utique posset. nec tamen iste ostendit, quemadmodum secundum suam causam debeamus accipere quod scriptum est: quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. aperta quippe sententia est de superiore uersu inlustrius declarata. ne intres, inquit, in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. iudicium timet, quia misericordiam desiderat, quae superexsultat iudicio. hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. sine ullo peccato fuerit in terra. et nerum sit
quod scriptum non dixit. non ẽ homo iustus
interra qui faciat bonum et non peccet. Item
dicunt inquit quia non iustificabitur in cons¬
pectu tuo omnis uiuens. et huic testimo¬
nio quasi respondit ad nichil aliud. nisi ut
scripture scẽ inter se litigare uideant᷑.
quarum concordiam nos debemus ostendere.
ait enim. Quib respondendum ẽ. quod de scõ
zacharta euangłista testatur dicens. Erant
autem zachatia et helisabeth uxor eius iusti am¬
bo in conspectu domini: ⁊ incedentes mominib
mandatis ⁊ iustificationib dm̃ sine querela.
Qui iusti ambo: utiq legerant inter ipsa
mandata. quemad modum sua peccata
mundarent. Nam zacharias quod de oĩ
sacerdote ex hominib accepto in epła ad he¬
breos dicitur. etiam pro suis peccatis uti¬
q hostias offerebat. Quomodo autẽ intelli¬
gendum sit quod dicitur sine querela iam

Expanded text:
sunt, sine ullo peccato fuerit in terra et uerum sit sunt, sine ullo peccato fuerit in terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet. \'Item dicunt\', inquit, \'quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens\', et huic testimonio quasi respondit ad nihil aliud, nisi ut scripturae sanctae se litigare uideantur, quarum concordiam nos debemus ostendere. ait enim: \'quibus respondendum est, quod de sancto Zacharia euangelista testatur dicens: erant autem Zacharias et Elisabeth uxor eius iusti ambo in conspectu domini et incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter ipsa mandata, quemadmodum sua peccata mundarent. nam Zacharias, quod de omni sacerdote ex hominibus accepto in epistula ad Hebraeos dicitur, etiam pro suis peccatis utique hostias offerebat. quomodo autem intellegendum sit quod dicitur sine querella, iam
Abbreviated transcription (Latin):
sine uana inaniq iactantia. bene intelligit᷑
in eoquod dixit sc̃s iohannes. Si cor nr̃m nos
non reprehendat fiduciam habemus ad dm̃:
⁊quecunq petierimus accipiemus ab eo.
Hoc enim uidetur isto loco ammonuisse. ne
cor nr̃m nos in ipsa or̃one ⁊ petiticione repre¬
hendat. hoc est ne forte cum ceperimus dicere
dimitte nob sicut ⁊ nos dimittimuas compun¬
gamur non facere quod dicimus. aut etiã
non audeamus dicere quod non facimus. ⁊
fiduciam petendi amittamus. Item sibi op¬
posuit testimonium sccipturarum quod̾¬
eis dici solet quia non est homo uistus interra qui
faciat bonum ⁊ non peccet. E quasi respondit aliis
testimoniis quia dominꝰ de scõ iobait. Nunquid cõ¬
siderasti seruum meum iob. non enim est ei sum¬
lis quisquam in terris. homo sine querela. uerꝰ
dei cultor. abstinens se ab ommi malo. Unde
iam suꝑus disseruimus. nec tamen iste osten¬
dit nob̾ quomodo et iob si hec uerbaita intelligenda

Expanded text:
sine uana inanique iactantia bene intellegitur sine uana inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus Iohannes: si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam petendi amittamus. Item sibi opposuit testimonium scripturarum, quoeis dici solet: quia non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet, et quasi respondit aliis testimoniis, quia dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti seruum meum Iob? non enim est ei similis quisquam in terris, homo sine querella, uerus, dei cultor, abstinens se ab omni malo. unde iam superius disseruimus. nec tamen iste ostendit nobis quomodo et Iob, si haec uerba ita intellegenda
Abbreviated transcription (Latin):
et rectus corde in ea que ante sunt extendit᷑
ea que retro sunt obliuiscens. ut recto cursu
idest recta fide atq intentione ꝑueniat uͥ
habitet mundus corde: sicut illa singula
reddenda sunt singłis ubi dictum ẽ. Quis ascẽ¬
det in montem domni. aut quis stabit in loco
scõ eius: In nocens manib ⁊ mundus corde:
Innocens manib ascendet. ⁊ mundus corde
stabit. Illud in opere est: illud in fine. Et
illic magis intelligendum quod dictum est.
bona ẽ substancia. cui non ẽ peccatum in con¬
scientia. Tunc enim erit uere bona substan
tia: idest uere diuitie. cum transierit tota
pauꝑtas. idest cum consumpta fuerit om̃is
infirmitas. Nunc uero auertat se homo a
delicto: cum proficiendo. in de disceclit. et
renonatur de die in diem: ut dirigat ma¬
nus in opere misccłie. ⁊ abomni delicto mun¬
det cor sutim. Misereatur: ut quod restat ꝑ
ueniam dimittatur. Hoc enum salubriter. ⁊

Expanded text:
et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, ea quae retro sunt obliviscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentione perveniat, ubi habitet mundus corde . Sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum est, Quis ascendet in montem Domini? aut qui stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundus corde. Innocens manibus ascendet, et mundus corde stabit: illud in opere est, illud in fine. Et illic magis intelligendum quod dictum est, Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia. Tunc enim erit vere bona substatia, id est uerae diuitiae, cum transierit tota paupertas, id est consummata fuerit omnis infirmitas. nunc uero auertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit et renouatur de die in diem, et dirigat manus in opere misericordiae et ab omni delicto mundet cor suum, misereatur, ut quod restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et
Abbreviated transcription (Latin):
catus nisi resurrectionis gloria. unde dictũ
est spiritus autẽ non erat datus quia iħc
nondum fuerat głificatus. quomodo dicenda
est ante resurrectionem suam
eccłia euis et̃ gloriosa: Mundat gͦ eam nunc lauachro
aque in uerbo abluens petcata preterita. et pel¬
lens ab ea dominationem malorum angłorum.
Deinde perficiens eius sanitates facit eam. occur¬
rere in illam gloriam gloriosam. sine macula
⁊ ruga. Quos enim predestinauit: illos ⁊ uo¬
cauit. & quos uocaint: ipsos ⁊ iustificauit.
Quos autem iustificauit: illos ⁊ głificauit.¬
In hoc mysterio. dictum arbitror. Ecce ei¬
cio demonia.⁊ sanitates perficio. hodie ⁊cras:
et tercia die consñmor. id est ꝑficior. Dixit
enim hoc ex ꝑsona corporis sui: quod ẽ eccłia.
hodie ⁊cras ponens. prodistinctis ordinatis¬
q temporib. quod ⁊ in sua resurrectione
significauit intuduo. Puto autem inter¬
ẽẽ. inter rectum corde et mundũ corde. slam

Expanded text:
catus nisi resurrectionis gloria — unde dictum catus nisi resurrectionis gloria — unde dictum est: spiritus autem non erat datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus — quomodo dicenda est ante resurrectionem suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lauacro aquae in uerbo abluens peccata.praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum, deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam sine macula et ruga; quos enim praedestinauit, illos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauitIn hoc mysterio dictum arbitror, Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor , id est, perficior. Dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est Ecclesia: dies ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod et in sua resurrectione significavit in triduo. 36. Puto autem interesse inter rectum corde, et mundum corde. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Quando quidem cum rex iustus sederit in
throno quis głabitur castum se habere cor.
aut quis gloriabitur mundum se ẽẽ a pecca¬
to: Tunc gͦ ꝑ eius misccłiam iusti plene ꝑ¬
fecteq mundati. fulgebunt in regno patriᷤ
sui sicut sol. tunc plene atq ꝑfecte erit
eccłia non habens maculam aut rugam.
aut aliquid huius modi. quia tunc etiã
erit uere gloriosa. Cum enim non tantum
ait ut exhiberet sibi eccłiam non haben¬
tem maculam aut rugam. sed addiclit
gloriosam: satis significauit quando erit
sine macula ⁊ ruga aut aliquo eius modi. Tõ
utiꝙ quando gloriosa. Non enim modo intan¬
tis malis intantis scandalis. in tanta per¬
mixtione hominum pessimorum. in tan¬
tis obprobriis improrum. dicendum ẽ
eamẽẽ gloriosam. quia reges ei seruiunt uͥ
est ꝑiculosior maiorq temptatio. sed tunc
potius gloriosa erit quando fiet quod idem
se mediator conuuxit eccłie non fuerit głifi¬

Expanded text:
quandoquidem cum rex iustus sederit in quandoquidem cum rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Tunc ergo per eius misericordiam iusti plene perfecteque mundati fulgebunt in regno patris sui sicut sol, tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod idem se mediator coniunxit ecclesiae, non fuerit glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum in conscientia. Item illic. Auerte te ade¬
licto. et dirige manus. et ab omni delicto mun¬
da cor tuum. Item in epła iohannis. Si cor
nr̃m nos non teprehendat: fiduciam habe¬
mus ad deum. ⁊ quetunq petierimus accipie¬
mus ab eo. Hoc enim agitur uoluntate cre¬
dendo sꝑando diligendo corpus castigando. ele¬
mosinas faciendo. iniurias ignoscendo. instã¬
ter orando. ⁊ proficiendi uires precando.
ueraciter ꝙ dicendo. dimitte nob̾ sicut ⁊ nos
dimittimus. ⁊ ne inferas nos in temptati¬
onem. sed libera nos a malo. Hoc prorsus a¬
giturꝰ ut cormundetur. et peccatum om¬
ne tollatur. ⁊ quod iadex iustus cum in
throno sederit. occultum inuenerit. minꝰ¬
ꝙ mundatum eius miscia remittatur.
ut deo uidendo totum sanum mundumq
reddatur. Iudicium enim sine miscłia: sed il¬
li qui non facit misccłiam. Suꝑ exaltat aut̃
misccłia iudicio. Quod si non eẽt. que spes eẽt:

Expanded text:
peccatum in conscientia; item illic: auerte te a depeccatum in conscientia; item illic: auerte te a delicto et dirige manus et ab omni delicto munda cor tuum; item in epistula lohannis: si cor nostrum nos non reprehendat. fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim agitur uoluntate, credendo, sperando, diligendo, corpus castigando, elemosynas faciendo, iniurias ignoscendo, instanter orando et proficiendi uires precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed libera nos a malo, hoc prorsus agitur, ut cor mundetur et peccatum omne tollatur et quod iudex iustus, cum in throno sederit, occultum inuenerit minusque mundatum eius misericordia remittatur, ut deo uidendo totum sanum mundumque reddatur; iudicium enim sine misericordia, sed illi qui non facit misericordiam; superexsultat autem misericordia iudicio. quod si non esset, quae spes esset?
Abbreviated transcription (Latin):
gloriabitur castum se habere cor: qm̃ pre¬
cessit cum rex iustus sederit inthrono. qnͣ¬
talibet enim iusticia preditus sit homo
cogitare debet ne aliquid in illo quod ip̃e
non uidet mnueniatur ẽẽ culpandum.
cum rex iustus sederit inthrono. cuius
cogitationem fugere delicta non possunt.
nec illa de quib dictum ẽ: Delicta quis in¬
telligit : Cum gͦ rexuistus sederit in throno
quis gloriabitur castum se habere cor.
aut quis głabitur mundum se eẽ apec¬
cato. nisi forte isti qui uolunt iniusticia¬
sua. non in ipsius iudicis misccłia glori¬
ati: Tamen etiam illa uera sunt que
respondendo subiecit. quod saluatorait
in euangłio. Beati mundi cordes. qm̃ ip̃i
deura uidebunt. & quod dauid dicit. qͥs
ascendet in montem domini. aut quis
stabit in loco scõ eius: In nocens mani¬
b ⁊ mundo corde. & alibi. Bene fac dnẽ
bonis ⁊ rectis corde. Item apud salomo¬
nem. Bona ẽ substantia cui non est

Expanded text:
gloriabitur castum se habere cor? quoniam praegloriabitur castum se habere cor? quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte isti, qui uolunt in sua iustitia, non in ipsius iudicis misericordia gloriari? Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde; et alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud Salomonem: bona est substantia, cui non est
Abbreviated transcription (Latin):
sitis mali. nostis bona data dare filiis ur̃is. qͣn¬
tomagis pater ur̃ qui in celis est dabit bona pe¬
tentib se: Cum ait utiq pater ur̃: filios dei
iam ẽẽ monstrauit. quos tamen adhuc malos
ẽẽ non tacuit. Ille tamen non soluit quomͦ et
isti boni sint: et nemo sit bonus nisi solus d̾s
Unde est ille admonitus qui interrogauerat
quid boni faceret. ut illum quereret cuius
gratia bonus eẽt. emi bomm ẽẽ hoc est ip̃m
ẽẽ. quia incominutabilit̃ bonus. non po¬
test omnino malus ẽẽ. Item dicunt inquit.
Quus gloriabitur castum se habere cor: Ad
hoc respondit multis testimoniis uolens
ostendere posse ẽẽ in homine castum cor nͨ
tamen dicit quomodo accipiendum sit qͦd
ꝓposuit contra se dici. quis głabitur cas¬
tam se habere cor. ne scriptura diuina in
hoc testimonio ⁊ in his ꝑ que respondit si¬
bi. ipsa adu̾sari uideatur. Nos autẽ huic
respondentes dicimus ⁊ deo secutum eẽ. quis

Expanded text:
sitis mali, nostis bona data dare filiis uestris, quansitis mali, nostis bona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester qui in caelis est dabit bona petentibus se! cum ait utique pater uester, filios dei iam esse monstrauit, quos tamen adhuc malos esse non tacuit. ille tamen non soluit, quomodo et isti boni sint et nemo sit bonus nisi unus deus. unde est ille ammonitus, qui interrogauerat quid boni faceret, ut illum quaereret, cuius gratia bonus esset, cui bonum esse hoc est ipsum esse, quia incommutabiliter bonus non potest omnino malus esse. \'Item dicunt\', inquit, quis gloriabitur castum se habere co r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo secutum esse: quis
Abbreviated transcription (Latin):
nemo bonus nisi unus ds̃. siue quia om¬
nia que creatasunt. quamus ea ds̃ fecerit
bona ualde. creatori tamen comparata nͨ
bona sunt. cui comparata nec sunt. Altissi¬
me quippe ⁊ propͥo modo quodam de se ip̃o di¬
xit. Egosum qui sum. Sic dictum ẽ nemo
bonus nisi imus deus. quemadmodũ de
iohanne dictum ẽ. non erat ille lumen.
cum dñs eum dicat ẽẽ lucernam. sicut
discipłos quib dixit. Uos estis lumen
mundi. Nemo acoendit lucernam ⁊ ponit
eam sub modio. S in comparatione lu¬
minis illius quod ẽ lumen uerum illu¬
minans omnem hominem uenientem
in hunc mundum. non erat ille lumen. siue quia ip¬
si enam fili dei comparati sibi ipsis quales in illa ꝑ¬
fectione eterna futuri funt. ita boni sunt ut ad¬
huc ⁊ mali sint. quod de illis dicere non auderẽ.
Quis enim audeat dicere malos cẽ. quorum pa¬
ter est ds̃. nisi ipse dominꝰ diceret. si gͦ uos cum

Expanded text:
nemo bonus nisi unus deus. siue quia omnemo bonus nisi unus deus. siue quia omnia quae creata sunt, quamuis ea deus fecerit bona ualde, creatori tamen comparata nec bona sunt, cui comparata nec sunt — altissime quippe et proprio modo quodam de se ipso dixit: ego sum qui sum. sic dictum est: nemo bonus nisi unus deus, quemadmodum de Iohanne dictum est: non erat ille lumen, cum dominus eum dicat esse lucernam sicut discipulos, quibus dixit: uos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen uerum inluminans omnem hominem uenientem in hunc mundum, non erat ille lumen — siue quia ipsi etiam filii dei comparati sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuri sunt ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. quod de illis dicere non auderem — quis enim audeat dicere malos esse, quorum pater est deus? — nisi ipse dominus diceret: si ergo uos, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut faciat bonum: De illo enim bono dictũ
hic debemus accipere quod ibi ait. Ds̃ de celo
respexit suꝑ filios hominum. ut uideat si
est intelligens aut requirens deum. Hoc gͦ
bonum quod ẽ requirere deum non erat qͥ
faceret. non erat usq ad unum. sed in eo
genete hominum quod predestinatum est
ad interitum. Suꝑhos enim respexit dei p̃¬
scientia: protulit q sententiam. Item dicũt
inquit illud. quod saluator ait. Quid me di¬
cis bonum: Nemo bonus nisi solus dõ.hãc
item ꝓpositionem omnino non soluit. sed
opposuit uelud ex aduerso alia testimonia.
quib probaret ẽẽ ⁊ hominem bonum: di¬
xit enim ẽẽ respondendum quodidem dñs¬
alibiait. Bouus homo de bonothesauro cor¬
dis sui profert bonum. & iterum. Qui solẽ
suum oriri facit suꝑ bonos ⁊ malos. & alibi.
Scriptum ẽ inquit. Sona bonis creata sũt
abinicio. Et iterum. Qui sunt boni: erunt
ut tillud intelligatur. quomodo dictum sit

Expanded text:
ut faciat bonum? de illo enim bono dictum ut faciat bonum? de illo enim bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: deus de caelo respexit super filios hominum. ut uideat si est intellegens aut requirens deum. hoc ergo bonum, quod est requirere deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum, quod praedestinatum est ad interitum. super hos enim respexit dei praescientia protulitque sententiam. \'Item dicunt\', inquit, \'illud quod saluator ait: quid me dicis bonum? nemo bonus nisi solus deus\'. hanc item propositionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dalibi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona . Et iterum: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos . Et alibi scriptum: Bona bonis creata sunt ab initio ; et iterum: Qui sunt boni erunt ut et illud inteliegatur quomodo dictum sit: