comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extorserat. ꝑfundit᷑. Ab ep̃is siquid¬
et abbib. ã clero ⁊ uiigirib.a pplio
et baronib. apius etiam ⁊ senib
in eccłiam suam cũ cereis ⁊ cuiab
an hymiis ⁊ laudib. gloriosus
antstes głiose deducit᷑: ⁊ in ꝓpͥe sediᷤ
ystio gradu. cũ debito horiore. et
uuna reu̾entia collocaturs Hec est gͣ
gliosa ⁊ solẽnis exceptio. qua adeo¬
archipsul tuonensis martinus
abexilio reu̾tens. ab alũpns suis
ifficiose excipit᷑: et in ꝓpria ut dc̃m
est sede residens. oĩ petenti se. ut sui
moris ẽ plarimũ suffragatur¶ Hhoc
esteptionis celebre festũ annoab
incarnatione dñi octingentesimo
attgesimo septĩo. a tnsuectione tril¬
esimo pͥmo. idus decembͥs celebrit᷑
agi. ab adalaudo archiep̃o turonẽsi
et a cõprouuintialib ep̃is celebͣta.
synodalis scincciuit auctoritas. q̃
qũ recolitur: adanis frã destructio.
et martini repr̃iantis celebris ⁊ io¬
cunda asuis memorialis exceptõ.
memoratur. Tegͥ oborie maitine.

Expanded text:
extorserat, perfūditur. Ab Episcopis siquidem & Abbatibus, a Clero & virginibus, a populis & baronibus, a pueris etiam & senibus in Ecclesiā suam cum cereis & crucib., cum hymnis & laudibus gloriosus Antistes gloriose deducitur, & in propriæ sedis pristino gradu cum debito honore & summa reuerentia collocatur. Hæc est igitur gloriosa, sollemnisque Exceptio, qua Archipræsul Turonensis Martinus ab exilio reuertens ab alūnis suis officiose adeo excipitur, & in propria, vt dictum est, sede residens, omni petenti se, vt sui moris est, plurimum suffragatur. Hoc exceptionis celebre festum, anno ab Incarnatione Domini octingentesimo octogesimo septimo, a transuectione tricesimo primo Id. Decembr. celebriter agi ab Adalaudo Archiepiscopo Turonēsi, & a cōprouincialibus Episcopis celebrata Synodalis sanciuit auctoritas: quæ quando recolitur, a Danis facta destructio, & Martini repatriantis celebris & iocunda a suis memorialis Exceptio memoratur. Te igitur, o bone Martine,
Abbreviated transcription (Latin):
ngresso itaq bõ aichipsule
martino ppͥe prochie fines:
mirum ĩmodum res ĩ aĩcite ⁊ insẽ¬
sibiles. pastoris sui sentiẽtes aduẽ¬
tum: grata cõgratula cõis sue sig¬
na p̾tendunt Dniu̾se si quidẽ ar¬
bores ⁊ fructeta tp̃e brumali repu¬
gnãte licet natura reduisuis yesti¬
siue ht̃iano ad m̃iculo signa diuiis
pulsabãtur. lũaria tã tereoꝵ ini
lampadaꝵ d̾initus ascendebantl
Induab maxĩe eccłiis. que nons

Expanded text:
ngresso itaque beato Archipræsule Martino propriæ parrochiæ fines, mirum in modum res inanimatæ & insensibiles, Pastoris sui sentientes aduentum, grata congratulationis suæ signa prætendūt. Vniuersæ siquidem arbores, & fructeta tēpore brumali, repugnante licet natura, rediuiuis vestsine humano adminiculo signa diuinitatis pulsabantur. Luminaria tam cereorum quam lampadarum diuinitus accendebantur: in duabus maxime Ecclesiis, quæ
Abbreviated transcription (Latin):
in celũ eleuatis. ditissime gĩas
agens et collaudans dñm oues q
quas xp̃o acquisierat. eidẽ sũmo
pastori cõmendans: letꝰ et alacer
bĩs meritis ditatũ celo reddidit spi¬
ritum. Nuio celestia regna petẽte
ille ei mito fidei ut bonoꝵ actuũ
dilectissimꝰ deffensor uir gliosus
pñs nori erat: s eiꝰ scĩssimi obitu
tali ordĩe cegnouit diem. Sedente
eo ad mensã: aꝑti sũt intellectua¬
les ccli eius. Et ecce uidet bĩssimã
uilianũ sacerdotali ĩfula cõptum

Expanded text:
in coelum elevatis, diutissime gratias in coelum elevatis, diutissime gratias agens, et collaudans Dominum, ovesque, quas Christo acquisierat, eidem summo pastori commendans, laetus et alacer beatis meritis ditatum coelo reddidit spiritum. Quo coelestia regna petente, ille ejus merito fidei et bonorum actuum dilectissimus Defensor, vir gloriosus, praesens non erat, sed ejus sanctissimi obitus tali ordini cognovit diem. Sedente eo ad mensam, aperti sunt intellectuales oculi ejus, et ecce vidit beatissimum Julianum sacerdotali infula compt
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓilliacus diu̾tit Ingruẽtib
aũt noctis tenebͥs: hospiciũ sibi
ꝑquiri iubet. At u̾o in ip̃o aduentꝰ
eius articło: puer ꝑuulus possesso¬
ris supradcĩ fundi filiꝰ ingͣuescẽte
qua uexabat᷑ molestia. de functꝰ est.
salomon ait: meliꝰ est ire ad do¬
mũ luctus ꝙ̃ ad domũ cõuurii:
gaudiũ salutis laturꝰ lugentib
ad domũ inqua infantulus ia¬
cebat accessit: et in quadã eus se¬
creta ꝑte mansionẽ accepit. Iubet
ergo añ se inferri defunctũ corpus.
et pr̃e et mr̃e curictisq remotis ar¬
bitris paucis dũ taxat scĩtatis sue
comitib ibidẽ remanentib: oratu¬
rus se in pauimẽtum prosternit.
Noctẽq ꝑuigilem ducens. tanta
instantia p̾cum celi pulsauit se¬
cretũ: ut ꝑiter surg̾ent ⁊ põtifex
apulu̾e et infans amorte. cõ ie
loriosissimꝰ gͥ pastor. com¬
ñ oĩm electus cõsensu
fratres filios q suos euerat. ⁊ cõsig¬
nato successore: oculis ac manib

Expanded text:
tibus autem noctis tenebris, hospitium sibi perquiri jubet. At vero in ipso adventus ejus articulo, puer parvulus possessoris supradicti fundi filius, ingravescente, qua vexabatur, molestia, defunctus est.  quod Salomon ait: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii, gaudium salutis laturus lugentibus, ad domum, in qua infantulus jacebat, accessit, et in quadam ejus secreta parte mansionem accepit. Jubet ergo ante se inferri defunctum corpus, et patre et matre cunctisque remotis arbitris, paucis duntaxat sanctitatis suae comitibus ibidem remanentibus oraturus se in pavimentum prosternit, noctemque pervigilem ducens, tanta instantia precum coeli pulsavit secretum, ut pariter surgerent, et pontifex a pulvere, et infans a morte. Cum eloriosissimus igitur pastor comuni omnium allectus consensu, fratres filiosque suos evocat, et consignato successore, oculis ac manibus
Abbreviated transcription (Latin):
uoce psallentiũ actonita: officiu
ceptũ deserit. oblita q ĩfantuli. cũ
cet̾is obiriam sco accurrit. Igitur
dũ ea uen̾antissimi corꝑis morcire¬
tur exseqͥis igius ĩfanti suppoĩtus
cõualescens: uas ferreũ in qͦ ꝑuu¬
lus poĩtus erat obambit ĩmensoᷤᷤ
calores efficit ⁊ efferuẽtes ĩ se ip̃m
refun dit uapores. Quis puttuet
ĩ trili discrimĩe ꝑuulum uiuere
potuisse: Porro b̃a mater cũiam
scẽ reliquie domui sue ꝓpinqͥssent
domestices qz lares recognouiss:
tandẽ recordata pignoris sui paui-¬
membra. S ardore fid̾i que iliã
restincta ẽ ardentis flãma camini
Subito t̾rore pertulsa filiũ non
amouet: donec gnͣdi clapiore ml¬
corpus hũane condicionis lege
sepultũ: uere in xp̃o se uiuere de¬
monstrat freq̃ntissima cõsola¬
tione uiuẽtium. Nam ibi recipit
cecitas uisum. debilitas gressũ:
effugantur demonia. doncintur
cũ fide petentib conguia uoca.

Expanded text:
voce psallentium attonita officium voce psallentium attonita officium coeptum deserit, oblitaque infantuli, cum caeteris obviam sancto accurrit. Igitur dum ea venerantissimis moratur exsequiis, ignis infanti suppositus calescens, vas ferreum, in quo parvulus positus erat, obambit, immensosque calores efficit et efferventes in seipsum refundit vapores. Quis putaret in tali discrimine vivere potuisset? Porro beata mater cum jam sanctae reliquiae domi suae propinquassent, domesticosque lares recognovisset, tandem recordata pignoris sui pavimembra. Sed ardore fidei, quae illam restincta est ardentis flammas camini. Subito terrore perculsa filium non admovet, donec grandi clamore mulcorpus humanae conditionis lege sepultum, vere in Christo se vivere demonstrat frequentissima consolatione viventium. Nam ibi recipit caecitas visum, debilitas gressum, effugantur daemonia, donantur cum fide petentibus congrua vota,
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ mereamur aduitorẽ harere
ĩ celis. quẽ salutis dectorẽ hũimꝰ
int̾us. Het eo dicẽte. õs admiuit
sunt. ꝑiterq surgentes ad exequia
sc̃ festinãter accurrũt. Iam u̾o ut
de martino illo pontificũ spetulo
legit᷑: impossibue dcũ est. quanta
hoĩm multitudo cõuerierit cũcti ex
agris ⁊ uitis. nõnulli etiã ex uicĩs
affluxe castellis. Hinc psalmicineᷤ
clicoꝵ phalanges. illinc sacrarum
uirginũ pre parsimonia turme
psallentes hĩc plebs urbana cõser
ta uiris. illinc manꝰ aggrestis:
scĩs beati uiri famłantur ex seqͥis.
transitũ fliuni cui sarte ucabłm
est. Ad declarandũ ergo qnͣti m̾iti
esset cuiꝰ reliquie ferebãtur equi qͥ
leticam scãꝵ gestabant eximiaꝵ
aqͣ tactis litꝰ altex cũctis mirãtib
subierrnt. Cũ uero tota urbs festi¬
naret ĩoccursũ pii pastoris. quedã
mulier ꝑuulũ filiũ caldarie ĩpo¬
luerat. suppoĩtoq igne: membra
ĩfantuli aq̃ tepenti lauabat. Que

Expanded text:
habere in coelis quem salutis doctorem habuimus in terris. Haec eo dicente, omnes admirati sunt; pariterque surgentes ad exsequias sancti festinanter accurrunt. Jam vero, ut de Martino illo pontificum speculo legitur, impossibile dictu est quanta hominum multitudo convenerit, cuncti ex agris et vicis, nonnulli etiam ex vicinis adfuere castellis. Hinc psalmicines clericorum phalanges, illinc sacrarum virginum prae parcimonia turmae pallentes, hinc plebs urbana nobilibus conserta viris, illinc manus agrestis sanctis beati viri famulantur exsequiis. transitum fluvii, cui Sartae vocabulum est. Ad declarandum ergo quanti meriti esset cujus reliquiae ferebantur equi, qui lecticam sanctarum gestabant exuviaruaqua tactis littus alterum, cunctis mirantibus subierunt. 33. Cum vero tota urbs festinaret in occursum sui pastoris, quaedam mulier parvulum filium caldariae imposuerat, suppositoque igne membra infantuli aqua tepente lavabat: quae
Abbreviated transcription (Latin):
De hoĩe mciinato
e gudulfo debile
e ceto illuminato
De sigonis referendarii
De mulierẽ ad sc̃i lectum illu¬
minata
De mutõ cui frstres abstule
De digitis cuiusoam młieris
direttis. ¶d alia insic ꝯt

Expanded text:
De homine inclinato. 15. De Gundulfo debile. 16. De caeco inluminato. 17. De Siggonis referendarii De muliere ad sancti lectum inluminata. 23. De muto, cui fratres abstuler5. De digitis cuiusdam mulieris directis. 26. De alia muli
Abbreviated transcription (Latin):
uferat. Et qr alius laudem
legendi. alius canendi: alius
sum accepit: hoc quod dicit stu¬
deat erogare. Poncimus añ ecł̃os¬
niͣos illum tãte distrittiorus diẽ
quo iudex ueniet: ⁊ rõnem cum
seuus quibz talenta credidit
ponet. Ecce ĩ maiestate terriblĩ
inter angłoꝵ atq archangłoꝵ
choros uideb̾r. et in illo tarrito ex¬
multitudo deducet᷑: et tũc unius-
Pbi omnes dr̃uici gregis arietes
tum aĩaꝵ lucris appebunt: qui
sius sc̃is predicationib d̾o post
se subditũ gregem reportãbunt.

Expanded text:
referamus. Et quia alius artem legendi, alius cantandi, alius tum accepit, alius hoc quod didicit studeat erogare. Nec solum in ecclesnostros illum tantae districtionis diem, quo judex veniet, et rationem cum servis quibus talenta credidit ponet. Ecce in majestate terribili, inter angelorum et archangelorum choros videbitur, in illo tanto exmultitudo deducetur, et unusquisque bi omnes dominici gregis arietes cum animarum lucris apparebunt, qui sanctis suis praedicationibus Deo post se subditum gregem trahunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam uixͣ scripture urẽ
gaudium nrr̃is. est filius
sapiens. Tanto eiꝰ extrescunt mni¬
ta gaudioꝵ: qnͣto incrementa ꝑ¬
ficiunt spũalium filioꝵ. Unde
neccesse est. ut u̾nusqͥsq nr̃mbu

Expanded text:
uia juxta Scripturae vocem, gaudium patris est filius sapiens , tanta hujus excrescunt merita gaudiorum, quanta incrementa proficiunt spiritualium filiorum. Unde necesse est ut unusquisque nostru
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ate qd̃ postulo. qui hoc ip̃m p̾s¬
titistis: ut postulare audenis Mẽ¬
miuic certe non ambigo: nr̃a
quiis aiãm meã esuriẽtẽ refice̾
solebatis. et ut de sco et melli¬
fluo ore ur̃o illius ignis sepuis
ardorẽ ĩ me tuffundi et accendi
sentirẽ: quẽ dñs ihc misit in t̾rã
et uoluit uehementer accen¬
di ¶nt̾ cetera uero uite et̾ne col¬

Expanded text:
praestate quod postulo, qui hoc ipsum praespraestate quod postulo, qui hoc ipsum praestitistis, ut postulare auderem. Meminit certe, non ambigo, vestra quiis animam meam esurientem reficere solebatis: ut de sancto et mellifluo ore vestro illius ignis saepius ardorem in me transfundi et accendi sentirem, quem Dominus Jesus misit in terra, et voluit vehementer accendi. Inter caetera vero vitae aete
Abbreviated transcription (Latin):
Enerabili et
sancco pr̃i odo¬
censi alb̾i. fulco
bonus comes a¬
degauor salutem̃ et debitam
lent quodam fanoris p̾ludio
comꝑare bemuolentiã q̃ nõ sa¬
tis p̾simiũt de amici conscĩa.¬
ego autem pr̃ uenerabilis
necessariũ reputaui. Presumo
enĩ me uob̾ cõiũ ctissimũ cõpa¬
gedũ taxat et glutino carita¬
tosqͣmuis respectu ur̃i minor
sim dignitate m̾itis aũt mi¬
huinus. Nõ enĩ semꝑ eqͣlia so¬
construccione tabnacłi sagaci
licina cortinis subtilissĩs. In ar¬
cha noe inimitis belua cũ hoĩe
mansueto: exicialib nudis e¬
ripitu: Pulch̾tudinẽ creat᷑a¬
rũ: ⁊ formica exornat et augłs
et ut domestico abutat exẽplo:
pulueculentis pedib lum̃ ocłoꝵ
positũ in sublimi: ĩ nob̾ ipĩs exi¬
longuo repetita pͥncipio: Nẽpe
ut astruai exemplis et confir¬
mem rõib: sepe conuiri disꝑia
et sb̾limia hũilibus debere con¬
descendere. Con descendat igitur
inee pͣuitati ur̃a sb̃limitas: et

Expanded text:
enerabili et sancto patri ODOcensi abbati, FULCO Bonus, comes Andegavorum, salutem et debitam lent quodam favoris praeludio comparare benevolentiam, qui non satis praesumunt de amici consciEgo autem, Pater venerabilis, necessarium reputaui. Præsumo enim me vobis coniunctissimum compage duntaxat & glutino caritatis: quamuis respectu vestri minor sim dignitate, meritis autem minimus. Non enim semper æqualia soconstructione Talicina cortinis subtilissimis . In arca Noe immitis bellua cum homine mansueto exitialibus undis eripitur . Pulchritudinem creaturarum et formica exornat, et angelus. Et, ut domestico abutar exemplo, pulverulentis pedibus lutum oculorum positum, sublime in nobis ipsis exhilongo repetita principio? Nempe ut astruam exemplis, et confirmem rationibus, saepe comiti disparia, et sublimia humilibus debere condescendere. Condescendat igitur meae parvitati vestra sublimitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
amicũ pro cõiũctꝰ gr̃a. pro lac¬
retis. quẽ mat̾m lactis ꝑticipẽ
acciuistis. Quem gͦ mat̾ni
iactis iictristis. Participio:
mat̾s ecc̃e nuct̃te. lacte saluti¬
fero. ut si cut corporis mei ui¬
tã de mats lacce foistis. ira
aiãm de lacte ecc̃e soneatis.

Expanded text:
amicum pro convictus gratia, pro lacamicum pro convictus gratia, pro lacretis, quem mater in lactis participem accivit. Quem ergo materni lactis nutristis participio, matris Ecclesiae nutrite lacte salutifero: ut sicut corporis mei vitam de matris lacte fovistis, ita animam de lacte Ecclesiae foveatis.
Abbreviated transcription (Latin):
rat et iocunda confabłacõ¶ Por¬
ro ĩter alia m rutilistis. reꝑisse
nos ĩ quibdam uet̾ib scedulis
ĩpolito exaratũ sermonesqͣlit̾
eiusd̾ bĩ mrͣtĩ sacratissimũ cor¬
pus ob barbaroꝵ ĩcursus ĩbur¬
gundiã delatũ fu̾it: qͣliterq ex¬
nide reddita pate ecc̃e. ad ꝓpriã
urbem relatũ. EEgo aũ et uiri
sancti amore. et pie ur̃e collo¬
cucionis accensus desiderio ro¬
gaui sepius. et nunt iterũ ro¬
go. qͣtius antiquitatis hysto¬
rie fide seruata. suani nr̃o dicta¬
mine rem ipãm explanetis. qͦ ⁊
tan pia narracõe edificet᷑ ecc̃a:
et filii pr̃ expleat desidiũ. Qd
si ego tanti prĩs filius appella¬
ri non merui: nec mea n̾uta
ad id qd̃ postulo impet̾ndũ suf¬
ficuint: cerce uł dignitas ma¬
cerie uł canse utilitas obtine¬
bit. ⁊ qd̃ postentis ulitas ĩpetͣ¬
re nõ m̃uit. Mat̾ia enĩ mrtinꝰ
utilitas ecc̃aꝵ edifica cõ est. uos
autem quid mrͣtino negabitis:
clesiam edisicat. Qd sinis in

Expanded text:
et jocunda fabulatio. Porro inter alia mihi retulistis reperisse vos in quibusdam veteribus schedulis impolito exaratum sermone, qualiter ejusdem beati Martini sacratissimum corpus ob barbarorum incursus in Burgundiam delatum fuit, qualiterque exinde reddita pace Ecclesiae ad propriam urbem relatum. Ego autem et viri sancti amore, et piae vestrae collocutionis accensus desiderio, rogavi saepius, et nunc iterum rogo, quatenus antiquitatis historiae fide servata, suam in vestro dictamine rem ipsam explanetis: quo et tam pia narratione aedificetur Ecclesia, et filii pater expleat desiderium. Quod si ego tanti patris filius appellari non merui, nec merita ad id quod postulo, impetrandum sufficiunt: certe vel dignitas materiae, vel Ecclesiae utilitas obtinebit, quod poscentis vilitas impetrare non meruit. Martinus enim materia, utilitas Ecclesiarum aedificatio est. Vos autem quid Martino negabitis? clesiam aedificat. Quod si jus in
Abbreviated transcription (Latin):
tui seruire togebat: Nobili illo stͣ¬
tu suo intinere et cilicio retubans.
Et cum a discipulis. regeretur. ut
saltun uila sibi sineret stramenta
supponi: non deret inquit fillii. xpi¬
Ianũ nisi in cinere mori. Eto si a¬
lund uobis exemplũ ueliquo. Ipse¬
rettaui. Oca̾s at manib in celum
semper intentus. nuttum ab orati¬
one spm̃ non relaxabet. EEt cum
a presbit̾is ami cum ad eum conflu¬
xerant rogaretur. ut corpusculũ
lat̾ens mitatõne releuaret: sini¬
te manit. sinite me. fratres. celuin
rotius respicere. ꝙͣ terram. ⁊ͭ suo
iam itinere iturꝰ ad dũm spiritus di¬
rigatur ¶Hec locutus. dyabolum
indet ꝓpe assistere. Quid hic inqͥt
astas cruenta bestia: Nichil in me
fimeste reꝑies. Abzahe me simuis
recipiet. Cum hac ergo uoce faci¬

Expanded text:
tui seruire cogebat, nobili illo strtui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce spi
Abbreviated transcription (Latin):
spem amoremq positus: dubita¬
uit pene quid mallet. quis nec
hos deserere. nec axp̃o uolebat
diutius separari. Nichil tamẽ
in uoto suo ponens. ant uolun¬
tati relinqnens . totum se do¬
mini arbitrio. potestati q ton¬
uis quidẽ est. domine. corporee pi¬
gna milicie et iam satis est ad̾
hut usqz certani. Sed si ad his
in eodem labore protastris tuorum
stare me precipis non retuso. nec
fatiscentem causabo etatem. mu
et quãuis optata sit seni missio post
laborem. est tamen animꝰ uittoz am¬
noꝵ et oedere nescins senecuti. ac si
iam parcis etati bonũ michi est do¬
mine uoluntas tua. Hos uero qni¬
bus timeo ip̃e custodies  Ouirum
meffabilem. nec labore uium. nͨ
morte uincendum. qui in nullam se
partem promor inclinauerit. Nec
mori timuit. uec uiuere retusauit.
Itaq cum iam per aliquot dies in
febrium teueretur:. non tamẽ a dei
opere cessabat. Per nox orationib
et iugiliis. fatiscentes artus spiri¬

Expanded text:
spem maeroremque positus dubitaspem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique comuis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munet quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiri
Abbreviated transcription (Latin):
montes. siluas q. petierunt. non
sine admiratõne multorum. qui tã¬
tam in martino uirtutem uide¬
rant ut etiam auib imperaret.¬
Caliquandiu ergo in uito illo. uel
in errb̾a ad quam ierat cõmora-¬
Itus: pace inter clericos restituta.
cum iam regredi ad monasteriũ
cogitaret. uirib corporis cepit
repente destitui. Conuocatisq
discipulis: indicat se iam resolui.¬
It unc uero meroz et luctns. õi
uox uua plangentium. Cur nos
pater deseris. aut cui uos desola¬
tos relĩquis: Inuadent enin grs¬
gem tnũ luppi rapaces. Et quis
ebs a mortib nostris pertusso pa¬
store. ꝓhibebit : Scimus quidem de¬
desiderare xp̃m: sed salua tibi sñt
tua p̾mia. nec dilata minuent᷑.¬
⁊ hostri potius miserere: quos de¬
seris ¶Tunc ile motus his fletib
betur. Conuersus q ad dñm. hac
tantum flectib uoce respondit.
PDomine si adhuc ppło tuo sum
neccessarius: non recuso laboiẽ
Fiat uoluntas tua. Nimirũ int̾

Expanded text:
montes siluasque petierunt, non montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangPater, deseris, aut cui nos desolatos relinquis? Invadent enim gregem tuum lupi rapaces. Et quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, betur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter
Abbreviated transcription (Latin):
trib dissoli¬
tionem sin
corporis ĩminere Interea can¬
sa extitit. qua condatensem dyo¬
cesim uisitares. Nam cleritis int̾
se eccłie illius discordantib pa¬
cem cupiens reformare. Lcot
finem diex suoꝵ non ignoraret.
pͥro istis tamen ob istius modi
tausam non retusaint. bonam
hanc uirtutum suarnm consi¬
mationem existimans. si pacem
ecc̃e redditam reliuquisset. Ita ꝓ¬
fectus cum suo ilo ut semꝑ fre¬
quentissino discipłoꝵ. sanctissimoq
comitatu: mergos in flumine con¬
spitatur piscium predam sequi:
et rapacem in gluuiem assiduis
urgere capturis Itorma inquit ħ
demonũ est. Incidiatur incantis:
capiunt nescientes. captos de uo¬
rant: exaturari qͣue non queunt
deuoratis. Imꝑat deinde potenti¬
um. cui innatabant gurgitem re¬
liuquentes. aridas peterent. deser¬
tas q regiones eo mirum circa
aues illas usus imperio. quo demo¬
nes fugare consueuerat. Itagͤ¬
ge facto. onmes in unũ ille uolu¬
tres congregate. relitto elumine.

Expanded text:
tribus dissolutribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potentum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine,
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ tam cito a te epła ila po¬
tuit ꝑuenire. quam nper ad au¬
relium dyaconẽ scripseranus.
Ego enim tolose positus ta tre¬
ueris constituta. et tam longe
a patria filio incinietante diuul¬
sa. tina candem familarem illã
epistolam occasione furata es.
Nam q accepi licteras tuas qͥ¬
bus scribis in eadem epła qua de
obitu domini martini fecerim
mentionem. ipsũ bĩ martini trã¬
situm exponere debuissem. Qua¬
si uero ego illam epłam. aut le¬
gendam. alii preter quam ipsi
ad quam missa uidetur ediderĩ:
ant ego tanto sim operi destinatꝰ.
ut om̃is que de martino cognoscĩ
oportet me potissimũ scribentẽ no¬
tescant ¶ Itao si qua de obitu san¬
cti ep̃i audire desid̾as ab illis potiꝰ
qui int̾fuere cognosce. Ego tibi sta¬
tui nichil sc̾bere. ne ubiqz me pu¬
ulices Tamen si das fidem milli te
esse lecturam. pautis tue satisfaci-¬
am uoluntati. Itaq prestabo his
simm longe
ante presciuit
dixit q fra¬

Expanded text:
admodum tam cito ad te epistula illa poadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, suum longe ante praesciit dixitque fra
Abbreviated transcription (Latin):
ulpius. Se¬
uerus basu¬
le parenti
nenerabili
salutem.
si parẽ¬
cari in us
liceret: te plane expilationis. fur¬
tiq. ream/ ad pretoris. tribunal
insto loro traheremꝰ. Quid eñ non
conquerar. quam ate patior in-¬
iuriam. Nullam michi domi car¬
tulam. nillũ libellũ. nullam epy¬
stolam reliquisti. ita furaris om
ma. ita uiiuersa dimulgas. Si
lim tamen ꝯcułtum esse dictaur
om̃ia ad te prius pene cmam fue¬
runt scripta. aut ditata ꝑueni¬
unt Nhimirum oberatos habes
notarios meos: per quos tibi no¬
stre in eptie ꝑublitantur. Nec
tamen aduersum eos possum mo¬
ueri si tibi parent: qui in ius no¬
strum ex tua potissimũ lib̾alitate
uenerunt. Seq ad huc tuos quã
meos esse meninerunt¶ Tn sola
es rea. tu sola culpabilis. que et
michi insidiaris. et illos frande cir¬
cũuenis. ut sine diletn ullo fami¬
liarit̾ scripta. aut ueggligenter
emissa. islucubrata tibi penitus
acq impolita tradantur. ¶N am
nt d̾e sinqnis tace̾am. Rogo quẽ¬

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parenceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si lim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quem
Abbreviated transcription (Latin):
simulsbat gandio qnod dolebat.
Si quidem fidec flere ꝓhiberet:
gemitum extorqueret affectus.
Et enim tam erat sancta de illiꝰ
glozia exultatio: qmͣ pia de mor
tulare gandentib. qma et pium¬
quisq et sibi prestat ut doleat: et
illi debet ut gaudeat. Het igitur bĩ
uiri corpus. aisq ad locũ sepulchri
hẏmnis canora celestib curba ꝓle¬
anitur. Comparetur si pͥaret secu¬
laris illa pompa. non dicam fini̾s:
sed triuinpli. Quid simile marti¬
ni exequiis conferetur. Srucant
illi pre currib suis uinctos post t̾¬
ga capillos tiuos. Martim cor pus
hii aui mundũ. ductu illiꝰ uicerant
ꝓsequiitur. Iuos ꝯfusis plausibus
ppłorum houoret insama. Marti¬
no diuinis planditur psalmis. mar¬
timis hymuis celestib honoratur.
¶Illi post triumphes suos in tar¬
tara seua trudentur: Martimis
abzahe simi lectus excipitur. mͣr¬
timus hic pauper et modicus. oe lĩ
digues ingreditur Isuic nos ut spe

Expanded text:
simulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio qtulare gaudentibus. Quia. Rquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc
Abbreviated transcription (Latin):
dam future resurrettionis głia.
et natura denuitate carnie. osten¬
sus est Iem uero in obsequinu
fumeris credi non potest: quan¬
ta hominiini mułtitudo ꝯuen̾it.
Tota obuiam corpori ciuitas ruit.
Cuntti ex agris acq uitis. multiq
ex uicinis etiam urbib affuerũt.
Qquantus huictus om̃ium: quan¬
ta pretipue merentum. lamen¬
ta monachorum. qui eo die fere
ad duo milia ꝯuenisse dicuntur.
Spẽtialis. martini gloria. Eiiis ex¬
emplo in domini seruitutem sty¬
rps tanta fruttificanerat /agebat¬
tus gͥeges suos. sc̃ẽ illius multitu¬
dinis pallidas turmas: agmina
palliata. et aut emeritorum labo¬
rum senes. aut iuratos xpisti in
sacramenta tirores Cunc uir¬
ꝯinum chorus eletu abstinens p̾

Expanded text:
in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebtor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae
Abbreviated transcription (Latin):
uimus qr familiarit̾ mens hu¬
mana in diu̾sis mũdi huiꝰ illece¬
bris ⁊ cc̃cupiscenciis deuicta: fugͥ
laborem. expetit uoluntatem: et
uir adducit᷑ ut consuetudĩem uite
prioris excludat. S si ceꝑit cogi¬
tare uitimi diei neccessitatem.
at futuri iudicii pondus excita¬
tl ⁊ stimulata uel spe p̾mii uel
imore supplicii. uoluntarium

Expanded text:
imus quia familiariter mens humana in diversis hujus mundi illecebris et concupiscentiis devicta fugit laborem, expetit voluptatem, et vix adducitur ut consuetudinem a se vitae prioris excludat: sed cum coeperit cogitare ultimi diei necessitatem, ac futuri judicii pondus, incitata et stimulata vel spe praemii vel timore supplicii, voluntarium
Abbreviated transcription (Latin):
bat: et ueluti solis iubar ĩ uertice
dens: ut ad laudem xp̃i proferret.
quicquid per eos uel etiã ꝑ illos.
qui iã celo p̾cesserant oꝑari dig¬
nabatur. Sane int̾ ceteros inqͥb
ut diximus xp̃c uelut ĩ montib
resplendebat: bm̃ ⁊ głiosum mar¬
cinũ deprehenderat. qui reliquos
uelut quidã olimpus excedit. et
luculentius ut pote etheri uitini¬
or fulgorus ip̃a astia reuerberat.
orbis m̾ito ican olim cõiurat. In
huius desid̾io gregorius ex asse
inferbuit. Hunc sꝑ incorde. hũc
inore gerens. laudem eius ubiq
spargebat. Lectio septĩa.

Expanded text:
bat, et veluti solis jubar in vertice bat, et veluti solis jubar in vertice dens, vel ad laudem Christi proferret quidquid per eos, vel etiam per illos qui jam coelo praecesserant, operari dignabatur. VIII. Sane inter caeteros in quibus, ut diximus, Christus velut in montibus resplendebat, domnum et gloriosum Martinum deprehenderat, qui reliquos velut quidam Olympus excedit, et luculentius ut pote aetheri vicinior fulgoribus ipsa astra reverberat, orbis merito jam olim conjurat, in hujus desiderio Gregorius exardens inferbuit. Hunc semper in corde, hunc in ore gerens, laudem ejus ubique spargebat. Dum vero menti
Abbreviated transcription (Latin):
emꝑe p̾stituto: diaconus
ordinatus est. Ea tẽpesta
te: quidam uir aruenicus. lig¬
num de sacro scõ beati martini se¬
pulchro detulerat. S cũ ligni re¬
u̾entiam ĩcautus neglig̾et. oĩs
eius familia grauiter egrotare
copit. Cum subinde langor ingͣ¬
ulscet ⁊ ille cauiscim ꝑcussio nus
ignorans. minus se emendaret:
uidit in sõpnio ꝑsonan t̾ribłem
cur secũ ita ag̾etur ꝑcunctantem.
Qui cũ se nescire dic̾et: lignum
inquit qd̃ de lectulo b̃i martini
tulisti. negligent̾ huc retines. et
ideo hec incurristi. S uade nunc
defer illud gregorio diacono dig¬
nus iam ut reor isdẽ leuita figu¬
rabatur cui b̃s iste martinus pre¬
ciosa queq sui gregis ẽẽt cõmen-¬
daturus. Tunc tp̃is apud aruer¬
nim pleriq in h̃itu religionis
uiri fulgebant. qͦs isdem iuuenis
nũc cum bõ auito. nũc semotĩ
inuisebat. quatuiꝰ uel ab eis exem¬
plapietatis assumeret: uel ip̃is
quod forte deerat mutua caritate
pr̃auet. Nimirũ in hiis xp̃m cole¬

Expanded text:
estituto diaconus ordinatus est. Ea tempestate erat quidam vir Arvernicus, qui lignum de sacrosancto beati Martini sepulcro detulerat, sed cum ligni reverentiam incautus negligeret, omnis ejus familia graviter aegrotare coepit. Cum subinde languor ingravesceret, et ille causam percussionis ignorans minus se emendaret, vidit in somnio personam terribilem, cur secum ita ageretur percunctantem. Qui cum se nescire diceret: Lignum, inquit, quod de lectulo domni Martini tulisti, negligenter hic retines, et ideo haec incurristi; sed vade nunc, defer illud Gregorio diacono. Dignus jam, ut reor, idem Levita figurabatur, cui domnus iste Martinus pretiosa quaeque sui gregis esset commendaturus. Tunc temporis apud Arvernum plerique in habitu religionis viri fulgebant, quos idem juvenis nunc cum beato Avito, nunc semotim invisebat, quatenus ab eis vel exempla pietatis assumeret, vel ipsis quod forte deerat mutua charitate praestaret. Nimirum in iis Christum cole
Abbreviated transcription (Latin):
ciuictis sapientib. Qui ĩptu
martiui m̾itis senclunt atq es
medicamni. Nam febres serit
demiones q fugat. ꝑalitica m̃bia
glutiriat. Et mortuoꝵ sua pre
trium reddit corꝑa uite pristine
Hic ritus sacrilegos destruit as¬

Expanded text:
cunctis sapientibus, qui impares se Martini meritis sentiunt, atque ejus medicamini. Nam febres sedat, daemonesque fugat, paralytica membra glutinat, et mortuorum sua prece trium reddit corpora vitae pristinae. Hic ritus sacrilegos destruit
Abbreviated transcription (Latin):
aacerdotem xp̃i martinũ cũc¬
ta per orbẽ cancit ecclia pacis
fugiat pallidus. Pamnonia letetꝰ
genitrix talis filii. Ytailia exult
alitrix tanti iuuenis. Et grillie
trina diuisio sacro certet litigio
cuius ẽẽ debeat presul. S ꝑit̾
hr̃e se prem omnes gaudecuit.
turoni soli eius corpus foueant.
Huit frantoꝵ atq germanienis
omnis plaridat. Quibz uidendis

Expanded text:
Sacerdotem Christi Martinum cuncta per orbem Canat Ecclesia pacis fugiat pallidus. Pannonia laetetur genitrix Talis filii: Italia exsultet alitrix Tanti juvenis, Et Galliae trina divisio sacro certet Litigio, cujus esse debeat praesul. Sed pariter habere se patrem omnes Gaudeant Turoni soli, Ejus corpus foveant. Huic Francorum, atque Germaniae Plebs omnis plaudat, Quibus videndum
Abbreviated transcription (Latin):
dum uestit et nocte ꝓtirus. ĩ seq̃nti
hac ueste dñs. est inductus. Hic mrͣ¬
tinus sꝑnens nuliciã inimicis ĩer¬
mis obuiã. ue parat baptisii gram.
assecutus. Hic maitirus dũ offeit
hostiam. uitus aidet per dei gr̃am.
suꝑ sedẽ apparet eciã. globus ignis.
Hic martinus qͥ celum reserat. ma
a p̾est ⁊ t̾us imꝑat. morbos sanat
et monstra suꝑat. uir insignis. Hic
martius qui nec mori timuit. nͦ
uuendi laborẽ iespuit. sic qz dei se to¬
tunt tubuit. uoluntati. Hic mar¬
tuius qui nulli nocuit. Hic maurtiꝰ
qui curictis profuit. hic martinꝰ
qui trne placuit ieuestar. Hic
martinus cuiꝰ est obitus. seuerino
per uisum cognitus. dum celestis
cauiit ex̾citus. dulce melos. Hic
martinus cuiꝰ sulpicius. uicã scribͭ
astat ambrosius. scripture nil sibi
conscius ĩtrat celos. Omartĩe pa¬
lupi defferidas rabie seuientis. Omͣr¬
tine fac nũc ꝙ gesseras. deo p̾ces pro
nobis offeras. esto menior quã dese¬

Expanded text:
 In sequenti, hac veste Dominus Est indutus. Hic Martinus spernens militiam, Inimicis inermis obviam Ire parat, baptismi gratiam Assecutus. Hic Martinus dum offert hostiam, Intus ardet per Dei gratiam. Super sedens apparet etiam Globus ignis. Hic Martinus qui coelum reserat, Mari praeest, et terris imperat. Morbos sanat, et monstra superat Vir insignis. Hic Martinus nec mori timuit Nec vivendi laborem respuit, Sique Dei se totum tribuit Voluntati. Hic Martinus, qui nulli nocuit. Hic Martinus, qui cunctis profuit. Hic Martinus, qui trinae placuit Majestati. Hic Martinus, cujus est obitus Severino per visum cognitus. Dum coelestis canit exercitus Dulce melos. Hic Martinus, cujus Sulpitius. Vitam scribit, astat Ambrosius Sepulturae, nil sibi conscius Intrat coelos. O Martine, palupi defendas rabie Saevientis. O Martine, fac nunc quod gesseras, Deo preces pro nobis offeras. Esto memor quam
Abbreviated transcription (Latin):
iuidis misteriri brachiis cõficiens
preditus ẽ celesti muriere. Hi
culis atq manib iricelũ ⁊ totis
uiribz suspensus t̾rena crauta res
uitam pertinet. Igitur te cuncti
poscunus omartine. ut qͥ uuilt
nura hic oñdisti. Etiam de celo
gratiam xp̃i nobis supplicatu
tuo semper infundat. Amen. al ꝓsa¬

Expanded text:
iens, praeditus est coelesti lumine, hic oculis ac manibus in coelum est totis viribus suspensus, terrena cuncta respveram vitam pertinet. Igitur te cuncti poscimus, o Martine, ut qui multa mira hic ostendisti, etiam de coelo gratiam Christi nobis supplicatu tuo semper infundas, etc. Omn
Abbreviated transcription (Latin):
De gaslis suanis comiersis xi
De ultro gochi regina xiii
De eo qui apustula in ext̾citu
positus loborabat.sar
De castello ytalie tertio nomine.
De oleo citendilis sub pitura bĩ .xu

Expanded text:
De Gallis Suavis conversis. 12. De Ultrogotu regina. 13. De eo qui a pustula in exercitu positus laborabat. 14. De castello Italiae Tertio nomine. 15. De oleo cicendilis sub pictura b
Abbreviated transcription (Latin):
uod seuerus uitã
scripsis
tam beatus pauliuus uersu
De ordinatione et transitu be¬
ati martini.¬
ualiter santto seuerino psal
ualiter beato ambrosi idẽ
De theodo mundo muto uni
De bõ bandono ep̃ox¬

Expanded text:
ta scripsit. em beatus Paulinus versu De ordinatione et transitu beati Martini.ualiter sancto Severino psallualiter beato Ambrosio idemDe Theodomundo muto. 8. De beato Baudino ep
Abbreviated transcription (Latin):
Ditur scũs uenaritius bitigi
t̾ritorii ĩcola fuit. pentib scdõm
seculi dignitatem ĩgenius atq ca¬
tholicis. Qui dum ẽẽt iuuenitiett¬
te florens: apentibz sponsali uincło
obligatur. Cuirq ut etati huic
conuenit amori se puellari pr̃a¬
ret affabilem. et cũ poculis freq̃n¬
tib eciã caltiamenta deferret: cõ¬
tigit ut ad urbem turonicã domĩo
inspirante ueniret.

Expanded text:
us Venantius Biturigi territorii incola fuit, parentibus secundum saeculi dignitatem ingenuis atque catholicis . Qui dum esset juvenili aetate florens, a parentibus sponsali vinculo obligatur. Cumque, ut aetati huic convenit, amori se puellari praestaret affabilem, et cum poculis frequentibus etiam calciamenta deferret, contigit ut urbem Turonicam, Domino inspirante, veniret.
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝙ in ep̃atu turonite ciuitatis
cẽt subregatus. consilio inico bͤui
expensa. ⁊ exigius saitinis. collectiᷤ
Uenientes autem usqz ad turonensẽ
ciuitatẽ: inuenerũt bm̃ martinum
missax solẽma cognouit eos b̃ĩssimꝰ
martinus cõ sanguieos ⁊ cõsobͥnos
suos fleuitq ꝑ singłos ⁊ oscl̾̃atus ẽ
eos ¶Ducẽsq eos tnͣsfluuiũ secum
ubi młtitudo cõmanebat fr̃m: ĩui¬
tauit ad prandiũ in cõmune cum
fr̃ib.¶ Seq̃nti aũt die om̃em ꝑegͥna¬
tionis sue seriem texuerũt olũtatẽ¬
q suã inh esse dicentes: ut limnina
apłoꝵ petri ⁊ pauli uisitarẽt: ut ⁊
iherosolimus ꝑgent. sepulcrum doͥ
uisitaturi. et crucẽ doͥ adoraturi.
et per bĩ iacobi sepulcrũ uenturi. ⁊
sic ad ip̃m reu̾suri. Quã uiam cũ
bñdictione b̃ĩ martini aggrediẽ¬
tes. nudis pedib. laneis utendo
uestib. pane ⁊ aqͣ. et crudis herbis
contenti qͥnquẽnio ꝑegeruunt¶ Neu̾¬
tentes aũt sani ⁊ ĩcolumes bõ mar

Expanded text:
in episcopatu Turonicae civitatis esset subrogatus, consilio inito, brevi expensa, et exiguis sarcinis collectis, um est. Venientes autem usque ad Turonensem civitatem invenerunt beatum Martitinum missarum solemnia, cognovit eos beatissimus Martinus consanguineos et consobrinos suos; flevitque super singulos, et osculatus est eos: ducensque eos trans fluvium secum, ubi multitudo commanebat frcum fratribus. Sequenti autem die, omnem peregrinationis suae seriem retexuerunt, voluntatemque suam in hoc esse dicentes, ut limina apostolorum Petri et Pauli visitarent, ut et in Hierosolymis pergerent, sepulcrum Domini visitaturi, et crucem Domini adoraturi, et per beati Jacobi sepulcrum venturi, et sic ad ipsum reversuri. Quam viam cum benedictione beati Martini aggredientes nudis pedibus, laneis utendo vestibus, pane et aqua, et crudis herbis contenti quinquennio peregerunt. Revertentes autem sani et incolumes, beato Mart
Abbreviated transcription (Latin):
reliquias ꝓpͥa manu cõdidit. qͣs
ip̃i aportauerũt Ordĩauit aũt
clementẽ ⁊ primũ pbr̃os. letum ⁊
theccorũ diaconos. gaudentẽ et
quiriacũ ⁊ innocentiũ subdiaco¬
nos ¶omãserunt aũt in eadẽ cella
sine oratorio ubi ⁊ delectabãtur ieu¬
niis. or̃one. silentio. lcõne: quã¬
du b̃s martinꝰ suꝑ fuit. Ip̾e quidẽ
ꝑ reuelatõem obitũ suũ longe p̾
noscens ⁊ ad cõdatensem uicum

Expanded text:
 manu condidit, quas ipsi apportaverant. Ordinavit autem Clementem et Primum presbyteros, Laetum et Theodorum diaconos, Gaudentem, Quiriacum et Innocentium subdiaconos. Permanserunt autem in eadem cella sive oratorio, ubi et delectabantur jejuniis, oratione, silentio, lectione, quandiu beatus Martinus superfuit. Ipse quidem per revelationem obitum suum longe ante praenoscens, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem manentib tam in anima
ꝙͣ incorꝑe se dedentes deriouerũt se
de loco illo nõ recessuros. Statim a
b̃s martinus eos gratantꝰ excepit
et monachico hĩtu eos ĩduit: et
bñditione ꝓpria cõfirmauit. po¬
suit q eos in lat̾e cauati mõtis ĩ
quodã specu: fecit q eis oratorium

Expanded text:
ibidem manentibus, tam in anima quam in corpore se dedentes, voverunt se de loco illo non recessuros. Statim autem beatus Martinus eos gratanter excepit, et monachico habitu eos induit, et benedictione propria confirmavit; posuitque eos in latere cavati montis in q
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ĩ medio eoꝵ cõsediss tanqmͣ
aspũ sanito p̾moruitꝰ in hec uerba
piupit. Dui turoniti uuri diuicii
affluentes: cũ diuite ĩgenii uena
calleatis: ⁊ prudẽtia ⁊ fortitudĩe pol¬
leatis: miror ad modũ ⁊ uehem̃ter
ũa id agente ĩcuria reduce negle¬
ristis: Quib illi cura lacͥnus aiũt
Gratias uob̾ agimus primũ di-¬
uinitati q̃ tuo id ĩspirauit cordi:
ut de talib nobiscũ dissei̾es ⁊ nob̾
in desid̾io positis. desid̾i nr̃i desid̾a¬
tum cõmonitoriũ faceres. Non ẽ
inqͥunt dñe mii. nr̃e ut putas ĩcu¬
iii: s regis frantoꝵ pigͣ segnicies
nos ĩpediuit. ⁊ antisiodorensis an¬
nstitis ꝑuitax uiolencia. nobis
martuiũ nr̃m cum młto labore ⁊¬

Expanded text:
medio eorum consedisset, tanquā a Spiritu sancto præmonitus in hæc verba prorupit. Viri Turonici, viri diuitiis affluentes, cum diuite ingenij vena calleatis, & prudentia & fortitudine polleatis: miror admodum, & vehementer vestra id agente incuria, reducere neglexistis. Cui illi cum lacrymis aiunt. Gratias vobis agimus, & primum diuinitati, quæ tuo id imperauit cordi, vt de talibus nobiscum dissereres, & nobis in desiderio positis, desiderij nostri desideratum cōmonitorium faceres. Non est, inquiunt, Domine mi, nostræ, vt putas, incuriæ: sed Regis Franciæ pigra segnities nos impediuit, & Antissiodorensis Antistitis peruicax violentia nobis Martinum nostrum cum multo labore
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m nithil ꝓtic̾e. ad regẽ tiandox
qui tunc temꝑis erat: melioras¬
eo recepto ĩgaudium conuelis
Ad quos iex ait. Cum utqͣ cuuitis
regii sit iuris. et ab utiriq nobis
indifferenter seruiat᷑. indignumn
ducius: ut antisiodoꝵ qui de
thesciuri huiꝰ possessione scusita ẽ
preuidicii uiolentia spoliemus
sua ad ꝓpria fiustrati reu̾tuntur
Cogunt gͥ consiliũ cum adalaub¬
q multitudĩe coaita cõsilium ĩũt
quid fcõ opus eẽt. Eo tp̃e uir ilu¬
stris. ingelgerius gastinensis cões
hugonis ducis burgundie neps.
lcchie ⁊ ambazie dñs. strenuus
armis sũma ꝓbitate ⁊ potestate
p̾ditus erat. ⁊ andegauensem cõ¬
sulatum ex regio murie nupers
imꝑtitũ ꝓcurabat. In autisiciorẽ¬
si etiã urbe aulã ꝓpriam ⁊ uineas
Cum gͥ tantum uiiũ hiuiꝰ negotii
pigendi cõmoda confluerẽt: allega¬
tonis sue officõ fungi ab unu̾isis
aclamatũ est Cum aũt ad eum
ardimus gr̃am. sc̃i martini ut ei

Expanded text:
pum nihil proficere, ad regem Francorum, qui tunc temporis erat, meliora spetia, eo recepto, in gaudium convertat. Ad quos rex ait: Cum utraque civitas regii sit juris, et ab utraque nobis indifferenter serviatur, indignum ducimus, ut Antissiodorum, quae de thesauri hujus possessione saisita est, praejudicii violentia spoliemus,sua, ad propria frustrati revertuntur. Cogunt igitur concilium cum Adalasque multitudine coacta, consilium ineunt quid facto opus esset. Eo tempore vir illustris Gastinensis Comes Ingelgerius, Hugonis Ducis Burgundiæ nepos, Lochiæ & Ambaziæ Dominus, strenuus armis, summa potestate & probitate præditus erat, & Andegauensem Consulatum ex regio munere nuper sibi impartitum procurabat. In Antissiodorensi etiam vrbe Aulam propriam, & vineas, um in tantum virum hujus negotii peragendi commoda confluerent, allegationis suae officio fungi ab universis acclamatum est. Cum autem ad eum credimus gratiam, sancti Martini, ut ei
Abbreviated transcription (Latin):
aunariũ eiusdẽ urbis ep̃m
ut eis sue licentia ꝑmissionis:
ppriũ reducendi pontificẽ copia
tribuat᷑. Quib ille tale feit᷑ dedis¬
se rñsum. Nolo ecl̃iam tream

Expanded text:
Armarium eiusdem vrbis Episcopum, vt eis suæ licentia permissionis, proprium reducendi Pontificem copia tribuatur. Quibus ille tale fertur dedisse responsum. Nolo Ecclesiam meam
Abbreviated transcription (Latin):
mr̃is iudicio rem ẽẽ gerendam.
Tum illa iubet uisionem ĩplere.
sfactum ẽ: et pr̃ de moniento cõ¬
ualuit. Quid sane rõnabilius
ꝙͣ nomen ihũ uel lignũ ad reꝑã¬
dam sospitatem congrueret:
Parentes eiꝰ ut re uera nobiles erãt
et ĩ burgundia diffusi. lati. fũdi
possessores. Scũs uero nicecius
uir tocius religionis qͥ lugdunẽ¬
si p̾erat ciuitati. cũ prediti pen¬
tes ei uicinarẽtur. puerũ grego¬
rium sibi iubet acciri. Quem
stũs uii corã positum alqͣntisper
contẽplatus. ⁊ nescio qͥd diuinũ
in es cõmentatus: iussit hunc
ad se. iacebat eĩ in lecto leuar. at
uelut ꝑadisi colorius cẽciuem sͥ
futurum plagans uliuis adscitũ¬

Expanded text:
matris judicio, rem esse gerendam. matris judicio, rem esse gerendam. Tunc illa jubet visionem implere. Factum est, et pater de momento convaluit. Quid sane rationabilius quam nomen Jesu vel lignum ad reparandam sospitatem congrueret? III. Parentes ejus, ut revera nobiles erant, et in Burgundia diffusi latifundii possessores. Sanctus vero Nicetius, vir totius religionis, qui Lugdunensi praeerat civitati, cum praedicti parentes eum vicinarent, puerum Gregorium sibi jubet acciri. Quem sanctus vir coram positum aliquantisper contemplatus, et nescio quid divinum in eo commentatus, jussit hunc ad se, jacebat enim in lectulo, levari: ac velut paradisi colonus concivem sibi futurum praesagiens, ulnis ast