comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disserendo cognoscere. De unitate ꝑatris ⁊ filii ⁊ sp̃c¬
rum dm̃. aut ñ cum patre unum & solum
ñ. aut non uere ĩmmortalẽ quia mutabilẽ: mani¬
festissima diuinorũ testimoniorum & consona uoce
conuicti sunt. Unde sunt illa. In pͥncipio erat u̾bũ.
& uerbũ erat ap̃ đm. & a̾s erat u̾bum. Manifestum
ẽ enim qͦd uerbum dĩ. filium dĩ unicum accepimus.
De quo p̾dic̃. & u̾bum caro factum ẽ: ꝓpt̾ natiuitatẽ
in carnationis qͦ quȩ facta ẽ in tempore ex uirgine.
Ineo autẽ declarat ñ tantum d̾m ẽẽ. s ẽ eiusdem cũ pa¬
tre substantiȩ. quia cum dixiss&e. & ds erat u̾bum. hoc
erat inquit in principio ap̃ đm. omĩa ꝑ ipsum facca st̃.
& sine ipso factum ẽ nicħ. Neq enim dic̃ omĩa nͥ quȩ
facta sunt: idest omnem creaturam. Unde liquide appa
ret ipsum factum ñ ẽẽ: ꝑ quẽ facta sunt omĩa. Et si

Expanded text:
disserendo cognoscere. CAPUT VI. 9. Filium disserendo cognoscere. CAPUT VI. 9. Filium rum Deum, aut non cum Patre unum et solum Deum, aut non vere immortalem, quia mutabilem, manifestissima divinorum testimoniorum et consona voce convicti sunt; unde sunt illa: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Manifestum est enim quod Verbum Dei, Filium Dei unicum accipimus, de quo post dicit, Et Verbum caro factum est, et habitavit incarnationis eius, quae facta est in tempore ex uirgine. in eo autem declarat non tantum deum esse sed etiam eiusdem cum patre substantiae, quia, cum dixisset: et deus erat uerbum, hoc erat, inquit, in principio aput deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. neque enim dicit omnia, nisi quae faret ipsum factum non esse per quem facta sunt omnia: et si
Abbreviated transcription (Latin):
onali actioni que in reb corporalib temporalibꝰq u̾satur.
ꝑiculosa ẽ nunia in inferiora ꝓgressio: deba hab̾e potesta¬
tem suꝑ caput. qͦd indicat uelamentum. qͦ significat᷑ eẽ
cohibenda. Grata ẽ cium sc̃ĩs angłis sacrata & pia significa¬
tio. Nam d̾s ñ ad tempus uid&: nec aliquio noui fit in eiꝰ
uisione atq scientia. cũ aliquid temporalit̾ ac transitorie
masculi & feminȩ apłs paulus occultioris cuiisoãre figuras¬
se misterium. uł hinc intelligi pot̾: qͥd cũ alio loco dicat
uerã uiduã ẽẽ desolatam sine filiis & nepotib & tam̃ cam
sꝑare debere in dño. & ꝑsistere morationib nocte & die.

Expanded text:
onali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, onali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter ac transitorie masculi et feminae apostolus Paulus occultioris cujusdam rei figurasse mysterium, vel hinc intelligi potest, quod cum alio loco dicat, veram viduam esse desolatam, sine filiis et nepotibus, et tamen eam sperare debere in Dominum, et persistere in orationibus nocte et die
Abbreviated transcription (Latin):
cere iubetur: Nisi credo illud ẽẽ qͦd iã dixi cum de natura
humanȩ mentis agerẽ. mulierẽ cum uiro suo eẽ imaginẽ d̃.
ut una imago sit cota illa substantia. Cum autẽ ad adus¬
torium distribuit᷑ qͥd ad eam ipsam solam atcin&e: ñ est
imago di. qͦd autẽ aduirũ solum atcinet. imago dĩ ẽ caple¬
na atq integra: ꝗͣ inunũ c̃iuncta muliere. Sc̃ de natura
humane mñtis diximꝰ: qr &si tota c̃templet᷑ u̾itatẽ imago
dĩ ẽ. & cum ex ea distribuitur aliqͥd. & quadã intentione
diriuat᷑ ad actionẽ rerum temporalium: nicħominꝰ ex qua
parte conspectam consulit u̾itatẽ imago dĩ ẽ. ex qua u̾ in¬
tenditur in agn̾da inferiora. ñ ẽ imago dĩ. Et qm̃ quantũ¬
cumq se extendit in id qͦd eternũ ẽ. tantomagis inde for¬
tineat ac temꝑa&e. idõ uir ñ deb&e uelare caput. Qau̾ illi rati¬

Expanded text:
cere jubetur? nisi, credo, illud quod jam dixi, cum de natura cere jubetur? nisi, credo, illud quod jam dixi, cum de natura humanae mentis agerem, mulierem cum viro suo esse imaginem Dei, ut una imago sit tota illa substantia: cum autem ad adjutorium distribuitur, quod ad eam ipsam solam attinet, non est imago Dei; quod autem ad virum solum attinet, imago Dei est, tam plena atque integra, quam in unum conjuncta muliere. Sicut de natura humanae mentis diximus, quia et si tota contempletur veritatem, imago Dei est; et cum ex ea distribuitur aliquid, et quadam intentione derivatur ad actionem rerum temporalium, nihilominus ex qua parte conspectam consulit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in agenda inferiora, non est imago Dei. Et quoniam quantumcumque se extenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde fortineat ac temperet; ideo vir non debet velare caput. Quia vero illi rati
Abbreviated transcription (Latin):
uiri ẽ. Qdgͦ dicimus ad hec. si ꝓsua ꝑsona mulier adimpleat
imaginẽ tͥnitatis. cur ea detacta de lat̾e uiri adhuc ille ima¬
go łr. aut si & una ꝑsona hominis extrib pot̾ dici imago d̃i.
sic̃ in ipsa summa tͥnitate. & unaquęq ꝑsona ds ẽ. cur ꝙ
mulier ñ ẽ imago dĩ: Nam ꝓpt̾ea caput uelare p̾cipit᷑.¬
qͦd ille qr imago dĩ ẽ ꝓhibet᷑. S uidendũ ẽ quom ñ sit con¬
trariũ qͦͥd dic̃ apł̃s ñ mulierẽ s uiriũ ẽẽ imaginẽ di. huic qͦd
scriptũ ẽ in genesi. fec̃ hominẽ. adimaginẽ dĩ fec̃ eũ. mascu¬
lum & feminã fec̃ eos. & bñdix̃ eos. Ad imaginẽ quippe dĩ¬
naturã ipsam humanam factã dic̃ quȩ seru utroq cõplet᷑.
nec ab intellign̾da adimaginẽ di separat feminã. Dicto
enĩ qͦ fec̃ ds hominẽ ad imaginẽ dĩ. fecit eum inqͥt mascu¬
lum & feminã: uł certe aliam distinctionẽ masculũ & fe
unde caput uelare ꝓhibet᷑. mulierẽ autẽ ñ & idõ ipsa hoc fa¬

Expanded text:
uid ergo dicemus ad haec? Si pro sua persona mulier adimplet imaginem Trinitatis, cur ea detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? Aut si et una persona hominis ex tribus potest dici imago Dei, sicut in ipsa summa Trinitate, et unaquaeque persona Deus est, cur et mulier non est imago Dei? Nam eon sit contrarium quod dicit Apostolus, non mulierem, sed virum esse imaginem Dei, huic quod scriptum est in Genesi, Fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Ad imaginem Dei quippe naturam ipsam humanam factam dicit, quae sexu utroque completur, nec ab intelligenda imagine Dei separat feminam. Dicto enim quod fecit Deus hominem ad imaginem Dei, Fecit eum, inquit, masculum et feminam: vel certe alia distinctione, masculum et feunde caput velare prohibetur, mulierem autem non, et ideo ipsa hoc fa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuemit᷑: manifestum ẽ. quid apłs significare uoluerit.
idõ figurate ac mistice. quia de uelando muliebri capite
loquebat᷑. Qd nͥ ad aliqͥd secretum sacram̃ti referat᷑: inane
remanebit. Sic̃ enĩ ñ solum ueracissima ratio. s cẽ ipsius
apłi declarat auctoritas: ñ scđ̾m formam corporis homo
factus ẽ adimaginem dĩ. s scđm rationalẽ m̃tẽ. Cogita¬
tio quippe curpit uana ẽ: quȩ opinat᷑ đm menbroꝵ corpo¬
ralium liniam̃tis circũscribi atq definiri. Porro aũ ñne idem
beatus paulus dic̃. renouamini sp̃u m̃tis ur̃ȩ. & induite no¬
uum hominẽ eum qͥ scđm dm̃ creat̾ ẽ: Et alibi aꝑt̾i exuen

Expanded text:
n, T. VII. Manifestum est quid apostolus significare uoluerit, ideo figurate ac mystice, quia de uelando muliebri capite loquebatur. quod nisi ad aliquod secretum sacramenti referatur, inane remanebit. Sicut enim non solum ueracissima ratio sed etiam ipsius apostoli declarat auctoritas, non secundum formam corporis homo factus est ad imaginem dei, sed secundum rationalem mentem. cogitatio quippe turpiter uana est, quae opinatur deum membrorum corporalium liniamentis circumscribi atque definiri. porro autem nonne idem beatus apostolus dicit: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouumu hominem, eum qui secundum deum creatus e
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ sit factũ diligent̾ explicarae. & ꝓpt̾ea filiꝰ cõmemo¬
rari ñ potuit qr ñdũ erat natꝰ: quasi e hoc ñ poterat
ea breuitate complecti sp̃c suo loco postea natũ filium
narraturus. sic̃ mulierẽ de uiri latere assumptã. suo p̾¬
modũ loco narrauit: & tam̃ hic eã nominare ñ utinisit¬

Expanded text:
ctum, diligentius explicaret; et propterea filius commemorari non potuit, quia nondum erat natus? quasi et hoc non poterat ea brevitate complecti Spiritus sanctus, suo loco postea natum filium narraturus, sicut mulierem de viri latere assumptam suo postmodum loco narravit , et tamen hic eam nominare non
Abbreviated transcription (Latin):
subiunctio sit masculũ & feminã fec̾ eos. qͥdã enĩtimu¬
erunt dicere. fec̃ eum masculũ & feminã. ne quasi ali¬
qͥd monstruosũ intelligeretur. sicuti st̃ qͦs hermafrodi¬
tos uocant. cũ ãẽ sic ñ m̃dacit̾ possit intelligi utrũq in
numero singłri. ꝓpt̾ id qͦd dictum ẽ duo in carne una.
cur gͦ ut dicere ceꝑam. in natura hominis ad imaginẽ
dĩ facta. pret̾ masculum & feminã ñ cõmemorat scrip¬
tura: Ad implendã quippe immaginẽ crinitatis. debuit
addere & filium. ꝗͣuis adhiic in patris lumbis constitutũ.
sic̃ mulier erat in lat̾e. Anforte iam facta erat &e mulier.

Expanded text:
subjunctio sit, masculum et feminam fecit eos. Quidam enim timusubjunctio sit, masculum et feminam fecit eos. Quidam enim timuerunt dicere, Fecit eum masculum et feminam, ne quasi monstruosum aliquid intelligeretur, sicuti sunt quos hermaphroditos vocant: cum etiam sic non mendaciter possit intelligi utrumque in numero singulari, propter id quod dictum est, Duo in carne una. Cur ergo, ut dicere coeperam, in natura hominis ad imaginem Dei facta, praeter masculum et feminam non commemorat Scriptura? Ad implendam quippe imaginem Trinitatis debuit addere et filium, quamvis adhuc in lumbis patris constitutum, sicut mulier erat in latere. An forte jam f
Abbreviated transcription (Latin):
scificationis iħu xp̃i. aut filiꝰ dĩ ex resurrectione mortuo¬
rum iħu xp̃i. cũ dici potuissa usitate in uirtute sua.
tuoꝵ eius. uł mortuoꝵ suoꝵ. ñ cogimur intellig̾e aliã
ꝑsonam intellig̾e intrinitate. s ipsam unã eandẽq tͥni¬
tatem. que ẽ unus ds: ad ciũ imaginẽ factus ẽ ħo. que
cum ita sint. si eandem tͥuitatis imaginẽ ñ in uno s in
trib hominib acceꝑimꝰ patre & matre & filio: ñ erat ꝙͦ
ad imaginẽ dĩ factꝰ ħo añꝗ̃ uxor ei fier&. & anteꝗ̃ filium
ꝓcrearent. quia n̾dũ erat t̾nitas: Andic̃ aliquis iã tͥnitas
erat. qua hec si ñdũ forma ꝓpria. iã tam̃ originali nat᷑a.
& mulier erat in latere uiri. & filius in lumbis patris⁊
Cur gͦ cum scriptura dixiss&. fec̃ ds hominẽ adimagi¬
nẽ dĩ c̃cexuit dicens. fec̃ eũ masculũ & feminã fec eos. &
bñdixit eos: Uł si ita distinguendum ẽ & fec̃ d̾s homi¬
nẽ ut deinde inferatur adimaginem dĩ fec eũ. & cercia

Expanded text:
tionis Jesu Christi, aut Filius Dei ex resurrectione mortuorum Jesu Christi, cum dici potuisset, visitare in virtute sua, tuorum ejus, vel mortuorum suorum, non cogimur intelligere aliam personam intelligere in Trinitate, sed ipsam unam eamdemque Trinitatem, qui est unus Deus, ad cujus imagineuno, sed in tribus hominibus acceperimus, patre et matre et filio, non erat ergo ad imaginem Dei factus homo antequam uxor ei fieret, et antequam filium propagarent; quia nondum erat trinitas. An dicit aliquis: Jam trinitas erat, quia etsi nondum forma propria, jam tamen originali natura et mulier erat in latere viri et filius in lumbis patris? Cur ergo, cum Scriptura dixisset, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos ? Vel si ita distinguendum est, Et fecit Deus hominem; ut deinde inferatur, ad imaginem Dei fecit illum; et tertia
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ. Dñi ẽ salus: & suꝑ popłm tuũ bñdictio tua. quasi
alt̾i dictum sit. ñ ei de quo dixerat. dñi ẽ salꝰ. Et iterũ.
Ate inquit eruar a temptatione: & in dõ meo transgre¬
diar murum. quasi alt̾ dix̾it. ate eruar a temptatiõe.
Et iterũ. Populi subte cadent in corde inimicoꝵ regis: acsi
diceret. in corde inimicoꝵ tuoꝵ. Ei quippe regi dixerat.
uoluit cũ diceret: in corde inuni coꝵ regis. Rariꝰ ista in
noui testam̃ti litteris inueniunt᷑: s tam̃ ad romanos

Expanded text:
dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, A te, inquit, eruar a tentatione, et in Deo meo sperans transgrediar murum : quasi alteri dixerit, A te eruar a tentatione. Et iterum, Populi sub te cadent in corde inimicorum regis : ac si diceret, In corde inimicorum tuorum. Ei quippe regi dixerat, voluit, cum diceret, in corde inimicorum regis. Rarius ista in Novi Testamenti litt
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. quasi diceret᷑. fec̃ pat̾ ad imaginẽ filii. Sic uolentes as¬
serere in scripturis scĩs d̾m dictum &̃ filium. quasi desint
alia uerissima & manifestissima docum̃ta: nͥ ñ solum d̾s.
s &̃ uerus ds dictꝰ ẽ filius. In hoc enim testimonio dũ
aliud soluere intendunt. sic se implicant ut expedire
ñ possint. Si enim pat̾ fec̃ ad imaginẽ filii. ita ut ñ sit
homo imago patris. s filii: dissimilis ẽ patri filius. Si
autẽ pia fides docet sicuti doc& filium eẽ ad equalitatem
cẽntiȩ similem patri. qͦd ad similitudinẽ filii factum ẽ:
necesse ẽ &̃ ad similitudinẽ patris factũ sit. Deinde si homi¬
nẽ pat̾ ñ ad suam. s ad filii fec̃ imaginem. cur ñ ait fa
c̃ẽt homo imago unius ueri dĩ. quia ipsa tͥnitas unꝰ ds
uerus ẽ : Locutiones autẽ sunt innumerabiles tales in
scripturis: s has ꝓtulisse suffecerit. Est in psalmis ita

Expanded text:
Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asDei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta, ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solvere intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago Patris, sed Filii, dissimilis est Patri Filius. Si autem pia fides docet, sicuti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae similem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii feciesset homo imago unius veri Dei, quia ipsa Trinitas unus verus Deus est? Locutiones autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita
Abbreviated transcription (Latin):
quia timem̾ scãm & inuiolabilẽ atq incõmuta¬
bilẽ caritatem. tamꝗͣ coniugẽ dĩ patris de illo ex¬
istente s ñ sic̃ ꝓlem ad gignendũ u̾bum. ꝑ qͦo facta sunt
omĩa cogitare: s quia eam falsam diuina scriptura eui¬
dent̾ ostendit. Dix̃ enim ds. faciamꝰ hominẽ ad imagi¬
nẽ & similitudinẽ nrãm. Paulop̾ autẽ dictũ ẽ: & fecit
ds hominẽ adimaginem di. Hrãm. certe qr pluralis est
numerus. ñ recte diceret᷑: si homo adunius ꝑsonȩ ima¬
ginem fieret. siue patris. siue filii. siue sp̃c scĩ. S qr fie¬
bat ad imaginẽ trinitatis: ꝓpt̾ea dictum ẽ. ad imaginẽ
& similitudinẽ nr̃am. Rursus autẽ ne intͥnitate credendoᷤᷤ
arbitraremur tres deos. cum sit eadẽ tͥnitas unus ds: & fec̃
d̾s inquit hominem ad imaginẽ di. ꝓeo acsi diceret. ad
ones: quas ĩmulli &̃ si catholicã fidem asserunt. ñ tam̃ dili¬
gent̾ adu̾tunt. ut putent ita dictum fec̃ d̾s ad imaginem

Expanded text:
quia timemus sanctam et inviolabilem atque incommutabilem charitatem, tanquam conjugem Dei Patris, de illo existentem, sed non sicut prolem ad gignendum Verbum per quod facta sunt omnia cogitare: sed quia eam falsam divina Scriptura evidenter ostendit. Dixit enim Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: paulo post autem dictum est, Et fecit Deus hominem ad imaginem Dei . Nostram certe, quia pluralis est numerus, non recte diceretur, si homo ad unius personae imaginem fieret, sive Patris, sive Filii, sive Spiritus sancti: sed quia fiebat ad imaginem Trinitatis, propterea dictum est, ad imaginem nostram. Rursus autem ne in Trinitate credendos arbitraremit, inquit, Deus hominem ad imaginem suam. Ac si diceret, ad ones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non tamen diligenter advertunt, ut putent ita dictum, Fecit Deus ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
auit eum . s quia seru corporis distat a uiro: rite potint in
eiꝰ corporali uelam̃to figurari parsilla rationis quȩ adtẽ¬
poralia gub̾nanda deflectitur. ut ñ maneat imago dĩ. nͥ
ex qua parte mens hominis et̾nis rationib conspiciendis
uł c̃sulendis adherescit. quã ñ solum masculos. s ã feminaᷤ
hab̾e manifestũ ẽ. Ergo in eoꝵ ĩntib cõmunis natura cog¬
noscit᷑: in eoꝵ uͦ corporib ipsius unius m̃tis distributio fi

Expanded text:
auit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in auit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur, ut non maneat imago dei nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus concupiscendis uel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognoscitur, in eorum uero corporibus ipsius unius mentis distributio fi
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾m rationalẽ m̃tẽ. uͥ pot̾ eẽ agnitio di. hominẽ factũ ad
imaginẽ eius qͥ creauit eum. Scđ̾m hanc autẽ renouatio¬
nem efficimur aẽ filii dĩ ꝑbaptismũ xp̃i. & induentes no
sortio feminas alienet. cũ sint nob̾cum gix̃ coheredes. & alio loco
idem apłs dicat. om̃s enim filii dĩ estis ꝑfidem in xp̃o iħu¬
quicũq enĩ in xp̃o baptirati estis xp̃m indunstis. ñ ẽ iudeus
neq grecus. ñ ẽ seruus neq lib. ñ ẽ masculus neq femina.
om̃s enim uos unum estis in xp̃o iħuꝰ Nũ qͥdnã gͥ fideles
t̾eminȩ sexum corporis amisert̾: S qr ibi renouant᷑ ad
imaginem di. uͥ sexus nullus ẽ: ibi fact̾ꝰ ẽ homo ad imaginẽ
dĩ u̾ sexus nullus ẽ. hoc ẽ in spu m̃tis sue. Cur gͦ uir ꝓpterea
ñ debce caput uelare quia imago ẽ & gła dĩ. mulier autẽ
debae quia gła uiri ẽ: Quasi mulier ñ renouet᷑ spũ m̃tis
sue qui renouat᷑ in agnitione dĩ scđ̾m imaginẽ qus qͥcre¬

Expanded text:
tem, ubi potest esse agnitio dei, hominem factum ad imaginem eius qui creauit eum. secundum hanc autem renouationem efficimur etiam filii dei per baptismum Christi et induentes nousortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae coheredes et alio loco idem apostolus dicat: omnes enim filii dei estis per fidem in m induistis. non est Iudaeus neque Graecus, non est seruus neque liber, non est masculus neque femina: omnes enim uos unum estis in Christo Iesu ? numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? sed quia ibi renouantur ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. cur ergo uir propterea non debet caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui cre
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c. Diu̾sum ẽ enim natura sp̾c hominis & sp̃c̃ dĩ: s inherendo
sit dĩ spc̃. atq ꝑfectꝰ. beatus autẽ hominis sp̃c. ñ nͥ cũ deo.
Hec frustra ut existimo. cũ tanta in cuangłio scđ̾m ioħem
& totiens diceret dñs de ipsa unitate. uł sua cum patre.
uł nr̃a inuicẽ nobiscum. nusꝗͣ dix̃ ut nos & ipsi unũ. s

Expanded text:
si sunt enim natura, spiritus hominis et spiritus Dei; sed inhaerendo sit Dei spiritus atque perfectus, beatus autem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo, cum tanta in Evangelio secundum Joannem et toties diceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi unum: sed,
Abbreviated transcription (Latin):
& temꝑantia. Si enĩ dix̾is equales eẽ istos fortitudine. s il¬
lum p̃stare prudentia: sequit᷑ ut huiꝰ fortitudo. in inꝰ prudens
sit. Ac ꝑhoc nec fortitudine ȩquales sunt: quando ẽ illiꝰ forti¬
tudo prudentior. Atq ita decet̾is uitutib inuenies: si omnes
eade consid̾atione ꝑcurras. Non enĩ de uirib corporis agit᷑:
s de animi fortitudine. Quanto gͦ magis in illa incõmutabili
et̾naq substantia incõꝑabilit̾ simpliciore ꝗͣ ẽ animꝰ humanꝰ.
hec ita se hñt: Humano quippe animo ñ hoc ẽ eẽ qͦd fortẽ eẽ

Expanded text:
titia. Si enim dixeris aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano
Abbreviated transcription (Latin):
filius. substantialit̾ negarẽ dicendo ñ filiꝰ. Quia uͦ relatiue
aio cum dico filiꝰ ẽ ad patrem enum refero: relatiue nego. si di¬
co ñ filius ẽ. ad parentem enim eandẽ negationẽ refero: uo¬
lens ostendere qͦd ei parens ñ sit: aut si qͣntũ ualet qͦd đr
filius. tantundẽ ual&e qͦd dr genitꝰ. sic̃ p̾locuti sumꝰ: tantũdẽ

Expanded text:
Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim refero: relative nego, si dicam, Non filius est; ad parentem enim eamdem negationem refero, volens ostendere quod ei parens non sit. At si quantum valet quod dicitur filius, tantumdem valet quod dicitur genitus, sicut praelocuti sumus; tant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinqͦ ẽ scđ̾m relatuũ aio: ñ ꝓpinqͦ ẽ scd̾m relatiuũ nego.
Scđ̾m sitũ aio cũ dico iac&e: scđ̾m sitũ nego. cũ dico. ñ iacet.
Scđ̾m habitum aio cũ dico armat᷑ ẽ. scđ̾m habitum nego.
cum dico ñ armat᷑ ẽ. Cantumdẽ enĩ ual&: si dicam inermis:.
Scđm tempꝰ aio cum dico hesternꝰ ẽ: scđ̾m tẽpꝰ nego. cũ dico ñ
hesterñ ẽ. Et cũ dico romȩ ẽ. scđ̾m locum aio: & scđ̾m locum
nego. cum dico ñ romȩ ẽ. Scd̾m id qͦd ẽ facere aio cũ dico ce¬
dit. si autẽ dicam ñ cedit. scđd̃m id qͦd ẽ facere nego. ut ostendã
ñ hoc facere. Et cum dico uapulat. scđ̾m p̾dicam̃tum aio
qͦd pati uocatur: & scđm id nego cũ dico ñ uapulat. Et
omnino nullũ p̾dicam̃ti genꝰ ẽ. scđ̾m qͦd aliquid agere uolumꝰ.
nͥ ut scđm id ipsũ p̾dicam̃tũ negare c̃uincamꝰ. si p̾ponetẽ nega
tiuã particulã. quȩ cum ita sit. si substantialit̾ aierẽ dicendo

Expanded text:
ecundum relativum nego. Secundum situm aio, cum dico, Jacet: secundum situm nego, cum dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. Tantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est facere aio, cum dico, Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id quod est facere nego, ut ostendam non hoc facere. Et cum dico, Vapulat, secundum praedicamentum aio quod pati vocatur: et secundum id nego, cum dico, non vapulat. Et omnino nullum praedicamenti genus est, secundum quod aliquid aiere volumus, nisi ut secundum idipsum praedicamentum negareuerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo,
Abbreviated transcription (Latin):
in cadẽ unitate sub̃e &e qualitate consistit. Siue enĩ
sit unitas amboꝵ. siue scitas siue caritas. siue idõ unitas q cari¬
tas. & idõ caritas quia scͥitas: manfestum ẽ. qͦd ñ aliqͥs duorũ ẽ
quo ut̾q conuingit᷑. qͦ genit᷑ agignente diligat᷑. gn̾atorẽq suũ
diligat. sintq ñ participatione s essentia sua. neq dono suꝑi¬
b p̃ceptis tota lex pendet & ꝓpħȩ. Ita sunt illa tria. d̾s unus. soł
magnus. sapiens. sc̃s beatꝰ. nos autẽ ex ipso ꝑ ipsum & in ipso
beati: qi ipsius munere int̾ nos unũ. Cũ illo autem unꝰ sp̃c. qr

Expanded text:
n eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superibus praeceptis tota lex pendet et prophetae. ita sunt illa tria deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spir
Abbreviated transcription (Latin):
uera magnitudo qua ñ solũ magna ẽ domꝰ quȩ magna ẽ &e qua
magnꝰ ẽ mons quisqͥs magnꝰ ẽ s ẽ qua magnũ ẽ quicqͥd alius
magnũ dt̃. ut aliud sit ipsa magnitudo. alius ca quȩ ab ila
magna dicunt᷑. Q uȩ magnitudo utiq prinit᷑ magna ẽ.
multoq excellentiꝰ. ꝗͣ ea quȩ participatione eiꝰ magna st̃ Os
autẽ qr ñ ea magnitudine magnꝰ ẽ quȩ ñ ẽ qͦd ipse ut quasi¬
particeps ei sit as cum magnus ẽ: alioquin illa erit maior
ne magnus ẽ. qua ipse ẽ eadẽ magnitudo. Ec idõ sic̃ ñ dicimꝰ
tres eẽntias: sic nec tres magnitudines. Hoc ẽ enĩ dõ eẽ. qͦs ẽ
magnũ ẽ. Eadẽ causa nec magnos tres dicimus s unũ mag¬
nũ qr ñ participatiõe magnitudinis ds magnꝰ ẽ.s seipso
magno magnus ẽ: qr ipse sua ẽ magnitudo. Hoc & de bonita¬
te & de et̾nitate & de omĩpotentia dĩ dictum sit : om̃ib̾q. om¬
uino p̃dicam̃tis. quȩ de do possunt ꝓnuntiari qͦo ad seioui

Expanded text:
magna est, et qua magnus est mons quisquis magnus est; sed etiam qua magnum est quidquid aliud magnum dicitur: ut aliud sit ipsa magnitudo, aliud ea quae ab illa magna dicuntur. Quae magnitudo utique primitus magna est, multoque excellentius quam ea quae participatione ejus magna sunt. Deus autem qparticeps ejus sit Deus cum magnus est. Alioquin illa erit major ne magnus est, qua ipse est eadem magnitudo. Et ideo sicut non dicimus tres essentias, sic nec tres magnitudines: hoc est enim Deo esse, quod est magnum esse. Eadem causa nec magnos tres dicimus, sed unum magnum; quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est; quia ipse sua est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
& filii. quicqͥd illud ẽ: aut ipsa cominunio consubstantialis
& coeterna. Quȩ si amicitia conuenient̾ dici pot̾: dicatur.
S aptiꝰ dicatur caritas. & hec quoq sub̾a: quia d̾s substan¬
tia. & d̾s caritas. sicut scriptũ ẽ. Sic̃ autẽ simul substantia
cum patre & filio: ita simul magna & simul bona. & simul
ẽ ibi caritas ꝗ̃ sapientia: minꝰ ꝗͣ ẽ diligit̾ sapientia. Equalis ẽ
gͥ: ut quanta ẽ sapientia. tantũ diligat᷑. E st autẽ sapientia
equalis: in om̃ib equalis ꝓpt̾ su̾mã simplicitatẽ. quȩ in illa
substantia ẽ. & idõ ñ ampliꝰ ꝗͣ tria st̃. Unus diligens eũ qͥde
illo ẽ: & unus diligens eum de qͦ ẽ. & ipsa dilectio. Que si nich

Expanded text:
et filii, quidquid illud est, at ipsa communio consubstantialis et coaeterna, quae si amicitia conuenienter dici potest, dicatur; sed aptius dicitur caritas. et haec quoque substantia, quia deus substantia et deus caritas, sicut scriptum est. sicut autem simul substantia cum patre et filio, ita simul magna et simul bona et simul ligitur sapientia. Aequalis est igitur, ut quanta est sapientia, tantum diligatur. Est autem Sapientia anctus; et si aequalis, in omnibus aequalis propter summam simplicitatem, quae in illa substantia est: et ideo non amplius quam tria sunt. Unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio: quae si nih
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aliud eẽ. & aliud magnũ eẽ : Aut si et̾nitate pat̾ maior est.
ñ ẽ equalis filiꝰ quacũq re. Unde enĩ equalis: Si magnitudi¬
ne dixeris: ñ ẽ par magnitudo quȩ minꝰ et̾na ẽ. atq ita cet̾a
An forte in untute equalis ẽ. in sapientia uͦ ñ ẽ equalisꝰ S
quomͦ ẽ equalis uirtꝰ quȩ minus sapit: An in sapientia eqͣliᷤᷤ
ẽ. inuitute autẽ ñ ẽ equalis: S quomͦ equalis sapientia: q̃
minꝰ potens ẽ: Restat itaq ut si in ulla re ȩqualis ñ ẽ: in oĩb
ñ sit equalis. At scriptura clamat. Hon rapinã arbitrat᷑ ẽ
ẽẽ equalis dõ. Cogit᷑ gͦ quiius adu̾sariꝰ u̾itatis. qͥ mͦ tenet᷑ auc¬

Expanded text:
 aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater major est, non est aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis virtus quae minus sapit? An in sapientia aequalis est, in virtute autem non est aequalis? Sed quomodo aequalis est sapientia, quae minus potens est? Restat ergo ut si in ulla re aequalis non est, in omnibus non sit aequalis. At Scriptura clamat, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Cogitur ergo quivis adversarius veritatis, qui m
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ & filius. simul ambo imago: s filiꝰ solus imago patris. quẽ¬
admodũ & filiꝰ. Non enim ambo simul filiꝰ. Od uͦ adiungit᷑. &
u̾bum erat apud dm: multũ ẽ ut sic intelligat᷑. qͦd ñ solus ẽ pat̾.

Expanded text:
Pater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imago Patris, quemPater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imago Patris, quemadmodum et Filius: non enim ambo simul filius: quod vero adjungitur, Et Verbum erat apud Deum; multum est ut sic intelligatur, Verbum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
idest pat̾ uł genitor uł pͥncipium ei: si ẽ gignens ei qͦd
iustus ea iusticia quã genuit. siue bonꝰ ea bonitate quã genuit. si¬
ue potens ea potentia uł uirtute quã genuit. siue sapiens ea sapi¬
entia quã genuit. magnitudine aũ ipsa ñ dr̃ pat̾. s magnitu¬
dinis gen̾ator. filiꝰ uͦ sic̃ in se ipso dr filiꝰ. qͦd ñ cum patre đr.s
ad patrẽ. ñ sic & in se ipso magnꝰ. s cũ patre. cuiꝰ ipse magnitudo
ẽ: sic & sapiens cum patre đr. cuius ipse sapientia ẽ. sic̃ ille sa¬
piens cum filio. qr ea sapientia sapiens ẽ quã genuit. Qcquid gͦ
ad se dicunt᷑: ñ dr alt̾ sine alt̾o. idest quicqͥd dicunt᷑. qͦd subam coꝵ
ostendat: ambo simul dicunt᷑. Si hec ita st̃: iã gͦ nec d̾s ẽ pat̾ si¬
ne filio. nec filiꝰ d̾s sine patre. s ambo simul ds. Et qͦd dictũ ẽ.
in pͥncipio erat u̾bum: inpatre erat u̾bum intelligit᷑. Aut si in
pͥncipio: sic dictum ẽ. acsi diceret᷑ ante omĩa. Qod sequit᷑. & u̾bũ

Expanded text:
est, pater, vel genitor, vel principium ejus; si etiam gignens ei quod justus ea justitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia vel virtute quam genuit, sive sapiens ea sapientia quam genuit: magnitudo autem ipsa non dicitur Pater, sed magnitudinis generator: Filius vero sicut in se ipso dicitur Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic et in se ipso magnus, sed cum Patre cujus ipse magnitudo est: sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Filio, quia ea sapientia sapiens est quam genuit: quidquid ergo ad se dicuntur, non dicitur alter sine altero, id est, quiPater sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed ambo simul Deus. Et quod dictum est, In principio erat Verbum; in Patre erat Verbum, intelligitur: aut si in principio sic dictum est, ac si diceretur, Ante omnia; quod sequitur, Et Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
catur: illud tam̃ ad genitum. idest ad filium đr. qͦd nec il¬
li negant. Hoc autẽ qͦd ingenitꝰ đr: ad se ipsũ dici ꝑhibent.
Dicunt gͦ. Aliqͥd ad se ipsum dr pat̾: qͦd ad se ipsum dici ñ
pot̾ filiꝰ. Et quicqͥd ad seipsum dr. scđ̾m substantiã đr. & ad

Expanded text:
catur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec ilcatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo: Si aliquid ad se ipsum dicitur Pater, quod ad se ipsum dici non potest Filius, et quidquid ad se ipsum dicitur, secundum substantiam dicitur, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
qrñ ẽ uutabile. Si aut̾ huic sic putant resistendum ẽẽ sex¬
moni. qͦd pat̾ quidem ad filium dr. & filius ad patrẽ: ingenitꝰ
tamen & genitus. ad seipsos dicuntur. ñ ad alterutrũ. Hon
enim hoc ẽ dicere ingenitum. qͦd ẽ patrem dice̾: qr ⁊ si filiũ
ñ genuisset. nich̃ ꝓbiberetur eum dicere ingenitum. Et si
gignat quisq filium. ñ ex eo ipse ẽ ingenitꝰ: quia geniti boĩes
er alis hominib gignunt & ipsi alios. Inqͥunt. Ergo pat̾ ad
filium đr & filiꝰ ad patrẽ: ingenitꝰ autẽ ad se ipsu̾. & genitꝰ ad
de ingenito qͥde aliquid se dic̃e. qͦd diligentiꝰ ꝑtractã¬
dum sit: qi nec idõ qͥsq pat̾ qi ingenit᷑. nec ingenit᷑ iõo qr
qͥppe filius. qr genitꝰ: & qr filiꝰ utiq genitꝰ. Sic̃ autẽ filiꝰ ad
patrẽ: sic genitus ad genitorẽ refertur sic̃ pat̾ ad filium.
ita genitor ad genitum. Id̾oq alia notio ẽ qua intelligitur
genitor: alia qua ingenitꝰ. Ham ꝗͣuis de patre dõ utrũq di¬

Expanded text:
ngeniti. Si autem huic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si gignat quisque filium, non ex eo ipse ingenitus est, quia geniti homines ex aliis hominibus, gignunt et ipsi alios: inquiunt ergo: Pater ad Filium dicitur, et Filius ad Patrem, ingenitus autem ad se ipsum, et genitus ad de ingenito quidem aliquid se dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia quippe Filius, quia genitus; et quia Filius utique genitus. Sicut autem Filius ad Patrem, sic genitus ad genitorem; et sicut Pater ad Filium, sic genitor ad genitum. In genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque di
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̾ illud de illo qͦd simul ambo ñ st. sic̃ u̾bum de u̾bo dici ñ
pot̾. qr ñ simul ambo u̾bum s soł filius. nec imago de imagine.
qr ñ simul ambo unago. nec filiꝰ de filio. qr ñ simul ambo filiꝰ.¬

Expanded text:
non potest, illud de illo, quod simul ambo non sunt. Sicut Verbum de verbo dici non non potest, illud de illo, quod simul ambo non sunt. Sicut Verbum de verbo dici non potest, quia non simul ambo verbum, sed solus Filius: nec imago de imagine, quia non simul ambo imago: nec Filius de Filio, quia non simul ambo fili
Abbreviated transcription (Latin):
cũ animꝰ ñ sit corpꝰ. homo autẽ anima simul & corpͦ. Sicut
cẽ qͦd c̃sequent̾ scriptum ẽ & dͥs erat u̾bum sic intelligat᷑ uer¬
bum qͦd ñ ẽ pat̾. dserat simul cum patre. Ita ne gͦ dicimꝰ ut
pat̾ sit gn̾ator magnitudinis. hoc ẽ gn̾ator uitutis. uł gn̾ator
sapientiȩ suȩ. filiꝰ autẽ magnitudo. uirtꝰ & sapientia. ds uero
magnus. omp̃c. sapiens. ambo simul: Quomͦ gͦ ds dedõ. lu¬
men de lumine: Hon enĩ simul ambo ds̃ de dõ. s sołꝰ filius
de dõ scilicet patre. nec ambo simul lum̃ de lumine. s solus
filiꝰ de lumine patre: nͥ forte ad insinuandũ &e breuissime incul¬
candum. qͦd coȩt̾nus ẽ pat̾ filiꝰ. ita dictũ ẽ ds de d̃o. & lum̃ de lumi¬
ne. & siqͥd hoc mͦ d̾r: acsidiceret᷑ hoc qͦd ñ ẽ filiꝰ sine patre. dehoc
qͦd ñ ẽ pat̾ sine filio. Idest hoc lumen. qͦd lum̃ ñ ẽ sine patre: de
p̃cessit genitor illud qͦd genuit. Qod si ita ẽ: hoc solum de eis dici

Expanded text:
imus non sit corpus, homo autem animus simul et corpus sit. Ut etiam quod consequenter scriptum est, Et Deus erat Verbum , sic intelligatur: Verbum quod non est Pater, Deus erat simul cum Patre. Itane ergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel generator sapientiae suae: Filius autem magnitudo, virtus, et sapientia: Deus vero magnus, omnipotens, sapiens, ambo simul? Quomodo ergo Deus de Deo, lumen de lumine? Non enim simul ambo Deus de Deo, sed solus Filius de Deo, scilicet Patre: nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumine Patre. Nisi forte ad insinuandum et brevissime inculcandum quod coaeternus est Patri Filius, ita dictum est, Deus de Deo, et lumen de lumine, et si quid hoc modo dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius sine Patre, de hoc quod non est Pater sine Filio, id est, hoc lumen quod lumen non est sine Patre, de elligatur quod non praecessit genitor illud quod genuit. Quod si ita est, hoc solum de eis dici
Abbreviated transcription (Latin):
tem & di sapientiã. Et hoc ĩnulli nr̃i adu̾sus arrianos hoc mͦ
iatiocinati sunt: eos diuntaxat qui priꝰ se adusus catholicã fidem
Fertulert. Nam ipse arrius dixisse fert᷑. Si filiꝰ ẽ.: natꝰ ẽ. Sinat᷑ ẽ.
erat tempꝰ qͣn ñ erat filiꝰ. N intelligens &ẽ natũ ẽẽ dõ sempit̾nũ
ẽ. ut sit coct̾nus patri filiꝰ. sic̃ splendor qui gignit᷑ ab igne.
Fatq diffundit᷑ cocuus ẽ illi & eẽt coct̾nus. si eet ignis eternus.
Unde qͥdã posteriores arriani abiecerunt istani sententiam
fassiq sunt ñ ex tpr̃e cepisse filium dĩ. s int̾ disputationes quas
babebant nr̃i adu̾sus eos qui dicebant. eirat tempꝰ qn ñ erat fitꝰ:

Expanded text:
tem et Dei sapientiam . Et hinc nonnulli nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando non erat Fi
Abbreviated transcription (Latin):
tacumq mutatio. Dõ autẽ aliquid eiꝰmodi accide ñ potest.
Et id̾o sola ẽ incommutabilis substantia uł essentia quȩ ads
ẽ : cui ꝓfecto ipsum cẽ unde essentia nominata ẽ: maxime
ac uerissime competit. Qͥd enĩ mutatur. ñ seruat ipsũ eẽ.
& qͥd mutari pot̾ &̃ si ñ mutetur. pot̾ qͦd fuerat ñ eẽ. dc ꝑ
hoc illud solum qͦd ñ solũ ñ mutatur. uerũ &̃ mutari omni¬
no ñ pot̾: sine scrupulo occurrit. qͦd uerissime dicat᷑ eẽ.¬
Quamobrẽ ut iam cẽ de his quȩ
nec dicunt᷑ ut cogitant᷑. nec cogitantur ut sunt.
respondere incipiamus fidĩ niẽ adu̾sariis: int̾ multa que ar¬
riani adusus catholicam fidem solent disputare: hoc sibi
callidissimũ machinam̃tũ ꝓponere uidentur cũ dicunt. Oc¬

Expanded text:
e non potest; et ideo sola est incommutabilis substantia vel essentia, qui Deus est, cui profectio ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit. Quod enim mutatur, non servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur eQuamobrem ut jam etiam de iis quae nec dicuntur ut cogitantur, nec cogitantur ut sunt, respondere incipiamus fidei nostrae adversariis: inter multa quae Ariani adversus catholicam fidem solent disputare, hoc sibi maxime callidissimum machinamentum proponere videntur, cum dicunt: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam tres substantias. s unam essentiam uł substantiam.
uẽadmodũ multi latini ista tractantes. dicant᷑¬
& digni auccoritate dixert̃. cum aliũ modũ ap¬
tiorẽ ñ inuenirent. quo enuntiarent u̾bis. qͣd
sine uerbis intelligebant: Reuera enĩ cũ pat̾ ñ sit fuliꝰ e
filius ñ sit pat̾. & spc̃ sẽs ille. qͥ ẽ donũ dĩ uocat᷑ nec pat᷑ sit

Expanded text:
 unam essentiam vel substantiam, uemadmodum multi Latini ista tractantes et digni auctoritate dixerunt, cum alium modum aptiorem non invenirent, quo enuntiarent verbis quod sine verbis intelligebant. Revera enim cum Pater non sit Filius, et Filius non sit Pat
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s quedam inesfabilis ẽ patris filiiq communio. Et id̾o fortasse
sic appellat᷑: quia patri & filio pot̾ eadem appellatio conuenire.
& pat̾ sc̃s & filius sc̾s. Ut gͦ ex nomine qͦd utrisq c̃uenit. utri¬
usq cõmunio significet᷑: uocatur donũ amboꝵ sp̃c sc̃s. Et hȩc
tas. dĩtas. magnitudo. bonitas. omnipotentia. De relatiuis qus̨¬

Expanded text:
st quaedam Patris Filiique communio; et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. atio conuenire. Ut ergo ex nomine quod utrisque conuenit, utriusque communio; significetur, uocatur donum amborum Spiritus Sanctas, divinitas, magnitudo, bonitas, omnipotentia, et quidquid ad s
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum đr. s qͦd exgenitore sit: ita cum dr ingenitꝰ ñ ad se
ipsum đr s qͦd exgenitore ñ sit ostendit᷑. In eodẽ tam̃ p̃dica¬
m̃to qͦd relatiuum uocatur: utraq significatio uercit᷑.
Qd antẽ relatiue ꝓnuntiat᷑: ñ indicat eẽ subam. Ita ꝗͣuis
diu̾sum sit genitus & ingenitꝰ: ñ indicat diu̾sam sub̃am.
quia sic̃ filius ad patrẽ. & ñ filiꝰ ad ñ patrem refertur: ita
gentus ad genitorẽ. ⁊ ñ genitꝰ adñ genitorẽ referat᷑: ne¬

Expanded text:
itur, sed quod ex genitore sit: ita cum dicitur ingenitus, non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore non sit ostenditur. In eodem tamen praedicamento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur: quod autem relative pronuntiatur, non indicat substantiam: ita quamvis diversum sit genitus et ingenitus, non indicat diversam substantiam: quia sicut filius ad patrem, et non filius ad non patrem refertur; ita genitus ad genitorem, et non genitus ad non genitorem referatur ne
Abbreviated transcription (Latin):
Quãobrẽ siue ita dicat᷑. ds de dõ. & ut singlis hoc nom̃ c̃uemi¬
at. ñ cam̃ ut ambo simul duo dii. s unꝰ dͥs sit. ita enĩ sibi cohereq .
qͦd ẽ in distantib diu̾sisq sententiis fieri apłs testis ẽ. naͣ &
dño unus sp̃c ẽ. qͣntomag̾ ibi. uͥ ẽ omnino inseꝑabilis atq et̃¬
na conexio: Nec absurde dici uideatur. quasi filiꝰ amboꝵ cũ
sa simul trinitate dr. Siue gͦ hoc. siue illud sit. qͦd diligñtus
discutiendũ ẽ: nc̃ unde agit᷑ satis ẽ uidere. nullomͦ filiũ eq̃lẽ
ẽẽ patri. siin aliqͦ scilicet. qͦd ꝑtinet ad significandã eiꝰ sub̾am
inȩqualis inuenit᷑ sic̃ iam ostendimꝰ. Apls autẽ: dix̃ equalem¬

Expanded text:
Quamobrem sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Deus sit. Ita enim sibi cohaerent; quod etiam in distantibus diversisque substantiis fieri Apostolus testis est. Nam et Domino unus spiritus est: quanto magis ibi, ubi est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, csa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat ad significandam ejus substantiam inaequalis invenitur, sicut jam ostendimus. Apos
Abbreviated transcription (Latin):
magnꝰ filiꝰ magnꝰ sp̃c sc̃s̃. nec tamen tres magni. s unus
bonus de quo dictum ẽ nemo bonꝰ nͥ unus ds. Etenĩ dns
iħc ne ab illo qui dixerat. magister bone tamꝗͣ hominẽ
compellans. scd̾m hominẽ tantum mͦ intelligeret᷑. ido ñ
ait. nemo bonus nͥ solus pat̾. s nemo bonus. nisi unus d̾s.

Expanded text:
magnus Spiritus sanctus; nec tamen tres magni, sed unus bonus; de quo dictum est: Nemo bonus nisi unus Deus . Etenim Dominus Jesus ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, nemo bonus nisi solus Pater, sed: Nemo bonus nisi unus Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
cebatur: manifestũ ẽ relatiue dici. Non tam̃ scđ̃m accidens dĩ
qͦd ei aliqͥd accid̾it.: s plane scđ̾m accidens eiꝰ. ad qͦs dici aliquid
dĩ incipit relatiue. Ec qͦd amicus dĩ iustus eẽ incipit: ipse mu¬
tat᷑. Ds aũ. absit ut tp̃ralit̾ aliquẽ diligat. quasi noua dilecti¬
one quȩ ii ipio antea ũ erat. apud quẽ nec pret̾ita transicit᷑
& futura iam facta sunt. Itaq om̃s scõs suos ante mundi con¬
stitutionẽ dilȩx̃: sic̃ p̾destinauit. S cũ conu̾tunt᷑ & inueniuss
illum. tunc inciꝑe ab eo diligi dicuntur: ut eom̃ dicat᷑ qͥ pot̃
humano affectu capi ꝗͦd dr̃. Sic enĩ &ẽ cum uatus malis đr
&e placidꝰ bonis: illi mutant᷑ ñ ipse. Sic̃ lux infirmis oculis
asꝑa. firmis lenis ẽ: ipsoꝵ scilicet mutatione ñ sua.

Expanded text:
m accidens dei, m accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquid deus incipit relatiue. et quod amicus dei iustus esse incipit, ipse mutatur, deus autem absit, ut temporaliter aliquem diligat quasi noua dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta sunt. itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinauit, sed, cum conuertuntur et inueniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano affectu capi quod dicitur. sic etiam, cum iratus malis dicitur et placidus bonis, illi mutantur, non ipse, sicut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est, ipsorum scilicet mutatione, non sua.
Abbreviated transcription (Latin):
neq cũ desinit aliquid in eiꝰ natura uł forma qua nummꝰ est
mutationis fiat. quanto faciliꝰ de illa incommutabili dĩ suba
debemꝰ acciꝑe. ut ita dicat᷑ relatiue aliqͥd ad creaturã. ut qͣuis
temporalit̾ incipiat dici. ñ tam̃ ipsi sub̾e dĩ accidisse aliqͥd ĩtel
nob̾. Refugium gͦ nr̃m ds relatiue dr̃: ad nos enim refert᷑.
Q tc̃ refugium nrm fit: cũ ad eum refugimꝰ. Humqͥd tunc fit
aliqͥd in eiꝰ natura. qͦd añꝗͣ ad eum refugetemꝰ ñ erat: In nob̃
gͦ fit aliqua mutatio. Det̾iores enim fiumꝰ añꝗͣ adeũ refuge¬
temus. ⁊ efficiñ ad cum refugiendo meliores. In ilo aũ. nula
potestatẽ filios dĩ fieri. Substantia itaq nr̃a mutat᷑ in meliꝰ:
cum filii eꝰ efficim᷑. Simul & ille pat̾ nr̃ eẽ incipit: s nulla sue
cõmutatione subȩ. Qd gͦ tp̃ralit̾ dici incipit ds. qͦs antea ñ di

Expanded text:
neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, neque cum desinit aliquid in eius natura uel forma, qua nummus est, mutationis fiat, quanto facilius de illa incommutabili dei substantia debemus accipere, ut ita dicatur relatiue aliquid ad creaturam, ut, quamuis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae dei accidisse intelnobis ; refugium ergo nostrum Deus relative dicitur, ad nos enim refertur: Et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus: Nunquid tunc fit aliquid in ejus natura, quod, antequam ad eum refugeremus non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio; deteriores enim fuimus antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores? in illo autem nulpotestatem filios Dei fieri . Substantia itaque nostra mutatur in melius, cum filii ejus efficimur, simul et ille Pater noster esse incipit, sed nulla suae com
Abbreviated transcription (Latin):
Certe uelut dñs hominis eẽt. extpre accidit dõ. Et ut omĩs au¬
ferri uioeatur controu̾sia. certe ut tuis dñs eẽt aut meus qͥm̃
eẽ cepimꝰ: ex tpr̃e accidit dõ. Aut si ex hoc ꝓpt̾ obscutã questio¬
nẽ animȩ uidet᷑ incertũ. quis ut eẽt dñs ppłi isrł. qi nsi iã erat
animȩ nat᷑a. quã ille ppłs habebat. qͥd m̃ ñ querim̃.: tam̃ ille
arboris &e huiꝰ segetis: extpr̃e accidit. quȩ mͦ eẽ ceꝑunt. Qa aesi
maties ipsa iã erat: aliud ẽ tamen dñm eẽ mat̾iȩ: aliud eẽ do¬
erat cum ligni dñs iam eẽt. Quomͦ gͥ obtinebimꝰ nicħ scãm acc¬
dens dici dnm. nͥ q ipsiꝰ naturȩ nicħ accidit qͦ mutet᷑ ut ea sint
accidentia relatiua quȩ cũ aliqua mutatiõe rerũ dequib dicun¬
tur accidunt. sicut amicꝰ relatine dr: Neq enĩ ẽ incip̃: ñ cum
amare ceꝑit. fit gͦ aliqua mutatio uoluntatis: ut amicꝰ dicat᷑.
nulla sui mutatiõe totiens dici relatiue. ut neq cũ incipit dici

Expanded text:
certe uel ut dominus hominis esset, ex tempore accidit deo; ut omnis auferri uideatur controuersia, certe ut tuus dominus esset aut meus, qui modo esse coepimus, ex tempore accidit deo; aut et, si propter obscuram quaestionem animae uideatur inceanimae natura, quam ille populus habebat, quod modo non quaerimus, tamen ille arboris et huius segetis, ex tempore accidit, quae modo esse coeperunt, quia, etsi materies iam erat, aliud est tamen dominum esse materiae, aliud esse doerat, cum ligni dominus iam esset. quomodo igitur obtinebimus nihil secundum accidens dici deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit, quo mutator, ut ea sint accidentia relatiua, quae cum aliqua mutatione rerum, de quibus dicuntur, accidunt? sicut amicus relatiue dicitur; neque enim esse incipit, nisi cum amare coeperit; fit ergo aliqua mutatio uoluutatis, ut amicus dicaturnulla sui mutatione totiens dici relatiue, ut neque cum incipit dici