comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repbi humanitatẽ. xꝑi in qua iudicatꝰ
est uidebunt ut doleant: diuinitatem
uero eꝰ non uidebunt ne gaudeant. Qui¬
b enim diuinitas ostenditur: utiq ad
gaudium demonstratur. Pro diuersi¬
tate conscientiarũ. et mitis apparebit
iniuidicio xꝑc electis: et terribilis reꝓbis.
Nam qualem quisq conscientiam tulerit.
talem et iudicem habebit: ut manente
insua tranquillitate. xꝑo. illis solis terri
bilis appareat: quos conscientia in ma¬
lis accusat. Due sunt differentiȩ. tił
ordines hominũ in iudicio. hoc est
electorũ et reꝓborum: qͥ tamen diui¬
duntur. in quatuor. Perfectorũ ordo
uniis ẽ. qui cũ dño iudicat. et aliusqͥ
itdicatur: utriq tamen cum xꝑo reg¬
nabunt. Similiter ordo reꝓborum par
titur induob: dum hi qui intra eccłiam
sunt mali. iudicandi sunt et dampnan¬
di: qͥ uͦ extra eccł̃iam. sunt inueniendi:
non sunt iudicandi. sed tantũ damp¬
nandi. Primꝰ igitur ordo eoꝵ de his

Expanded text:
reprobi humanitatem Christi, in qua judicatus reprobi humanitatem Christi, in qua judicatus est, videbunt ut doleant; divinitatem vero ejus non videbunt, ne gaudeant. Quibus enim divinitas ostenditur, utique ad gaudium demonstratur. Pro diversitate conscientiarum et mitis apparebit in judicio Christus electis, et terribilis reprobis. Nam qualem quisque conscientiam tulerit, talem judicem habebit, ut, manente in sua tranquillitate Christo, illis terribilis solis appareat, quos conscientia in malis accusat. Duae sunt differentiae vel ordines hominum in judicio, hoc est electorum et reproborum. Qui tamen dividuntur in quatuor: Perfectorum ordo unus est, qui cum Domino judicat, et alius qui judicatur. Utrumque tamen cum Christo regnabunt. Simtitur in duobus, dum hi qui intra Ecclesiam sunt mali judicandi sunt et damnandi; qui vero extra Ecclesiam inveniendi sunt, non sunt judicandi, sed tantum damnandi. 11. Primus igitur ordo eorum qui j
Abbreviated transcription (Latin):
ninoxius. et impius simul: fine carnis.
non pena dampnationis. Doctus parit̃
et indoctus: moriuntur. ⁊ sed morte car¬
nis. non pena dampnationis. Omĩa aut̃
ꝑgunt ad unũ locũ. dũ morte corꝑali
in terrã et iustus & impius. reuertuntur.
Retributio aut ẽ dissimilis: sicut ꝑ eundẽ
salomonẽ dr̃. Quid plus habet sapiens
a stulto: nisi quia illuc ꝑgit ubi uita
est.  Ergo om̃s in terram parit᷑ rede¬
unt: nam ubi uita est: non pariter
ꝑgunt. Gemina punitur impius sen¬
tentia: dum aut hic ꝓ suis meritis
mentis cecitate ꝑcutitur. ne ueritatem
uideat. aut dum infine dampnabit᷑.
ut debitas penas exsoluat. Geminũ ẽ
diuinũ iudiciũ. Ynũ quo et hic iudicant᷑
homines et infuturo: alterũ qͦd ꝓpt̾ea
hic iudicantur. ne illuc udicentur. Idõ¬
q qͥbdã ad purgationẽ temꝑalis ꝓficit
pena: qͥbdã uͦ hic inchoat dampnatio:
et illic ꝑfecta sꝑatur ꝑditio. In iudicio

Expanded text:
innox et impius simul fine carnis, innox et impius simul fine carnis, non poena damnationis. 5. Doctus pariter et indoctus moriuntur, sed morte carnis, non poena damnationis. Omnia autem pergunt ad unum locum, dum morte corporali in terram et justus et impius revertuntur . Retributio autem dissimilis, sicuti per eumdem Salomonem dicitur: Quid plus habet sapiens a stulto, nisi quod illuc pergit ubi vita est ? Ergo omnes in terram pariter redeunt. Nam ubi vita est, non pariter pergunt. 6. Gemina punitur sententia impius, dum aut hic pro suis meritis mentis caecitate percutitur, ne veritatem videat; aut dum in fine damnabitur, ut debitas poenas exsolvat. 7. Geminum est divinum judicium: unum quo et hic judicantur homines, et ihic judicantur, ne illic judicentur. Ideoque quibusdam ad purgationem temporalis proficit poena; quibusdam vero hic inchoat damnatio, et illic perfecta speratur perditio. In judicio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: eccłiam di compleri: in fine aut̃¬
scłitizania a frumento disiungi.
scire discipłos noluit. Nam e dũ dicat
idem dñs ꝑ propħam. dies ultionis in
corde meo: indicat se scire. sed nolle in¬
dicare. De domo dni sicut scriptũ est
incipit iuidiciũ. quando electi idest
domus dĩ hic ꝑ flagellũ iudicantur ⁊
impis uͦ illuc ad dampnationẽ iudi¬
candi sunt. Unde et sequitur. Si aũt
primũ a nobis: quis finis eorũ qͥ non
crediderunt: Ad districti examen
iudicis nec iusticia iusti secura est nisi
pietate diuina: ut et ipsa iusticia qua
quisq iustus ẽ. deo iustificante iustifi¬
cetur.¬
Alioquin apud dñ. et ipsa peccatũ est. In¬
de est qͦd iob ait. Innocentẽ et impium ipse
consumit. C onsumitur qͥppe adõ inno¬
reqͥsita. et diuinȩ innocentiȩ comꝑata.
item impiꝰ a dõ. quando examinis diuini
subtilitate reqͥritur: eꝰ q detecta impie¬
tas. iudicata dampnatur. Consumit᷑

Expanded text:
sunt, Ecclesiam Dei compleri: in fine autsunt, Ecclesiam Dei compleri: in fine autzizania a frumento disjungi. scire 184 discipulos noluit. Nam dum dicit idem Dominus per prophetam: Dies ultionis in corde meo , indicat se non nescire, sed nolle indicare. 2. De domo Domini, sicut scriptum est , incipit judicium, quando electi, id est, domus Dei, hic per flagella judicantur. Impii vero illic ad damnationem judicandi sunt. Unde et sequitur: Si autem primum a nobis, quis finis eorum qui non crediderunt? 3. Ad districti examen judicis nec justitia justi secura est, nisi pietate divina, ut et ipsa justitia, qua quisque justus est, Deo justificante, justificetur.Alioquin apud Deum et ipsa peccatum est. Inde est quod ait Job: Innocentem et impium ipse consumit. Consumitur quippe a Deo innorequisita, et divinae innocentiae comparata item 185 a Deo impius, quando examinis divini subtilitate requiritur, ejusque detecta impietas judicata damnatur. 4. Consumitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecti non indiget: absq & inclina¬
tione defectus inꝑfectione ex utraq
parte plena est & robusta. Quamuis
nunc filiorum dei nomine homines
fideles uocentur: exeo tamen quod
hanc seruitutem corruptionis patum¬
tur. adhuc iugo seruitutis addicti
sunt: accepturi plenam filiorũ dei
libertatem: dum corruptibile hoc in¬
duerit incorruptionem. Sc̃i ex temꝑe¬
resurrectionis xꝑi. stat̃i ut de corꝑe exeuñ.
mox ad celestẽ habitationẽ ascendunt:
qͦd antiquis patͥb non dabatur. Nã
ante aduentũ saluatoris quãquã tuti
a pena supplicii: tam̃ ñ in celo s in in¬
ferno. scõrũ amiȩ tenebant᷑ ⁊ ꝓ qͥb ab¬
soluendis. dñs in infernũ descendit. Nc̃
ds ꝑspeculũ agnoscitur: infuturo aut̃
quisq electus ei facie ad faciem p̃senta¬
bitur: ut ipsam speciem contempletur:
quã nũc ꝑspeculum uidere conatur. In
hac uita electorũ numerũ ad dexteram
ꝑtinentiũ. & reꝓborũ qͥ ad sinistrã ituri

Expanded text:
profectu non indiget, et absque inclinatione defectus in perfectione ex utraque parte et plena est et robusta. Quamvis nunc filiorum Dei nomine homines fideles vocentur, tamen ex eo quod hanc servitutem corruptionis patiuntur, adhuc jugo servitutis addicti sunt: accepturi plenam filiorum Dei libertatem, dum corruptibile hoc induerit incorruptionem. Nunc Deresurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro quibus absolvendis Dominus in infernum desce speculum agnoscitur: in futuro autem quisque electus facie ad faciem praesentabitur, ut ipsam speciem contempletur, quam nunc per speculum videre conatur. In hac vita electorum numerum ad dexteram pertinentium, et reproborum qui ad sinistram ituri
Abbreviated transcription (Latin):
etiam contra miracłis coruscantes. di¬
micaturi sunt. Grauius fub antixꝑi
temꝑib contra eccłiam deseiuet syna¬
goga: quã in ipso aduentu saluato¬
ris xꝑianos est ꝑsecuta. Dũ in mar¬
tẏres diabolus iam exercuerit cru
deutatem magnam etiam ligatus:
poribus quando etiam erit soluendꝰ.
Nam si tanta ligatus facere potuit. ⁊¬
quanta solutus faciet: Quanto pro
pinquius
finem mundi diabolus uidet: tanto
crudelius ꝑsecutiones exercet: ut qͥa
se continuo dampnandũ conspicit.
socios sͥ multiplicet. cũ qͥb gehennie
ignib addicatur. Quanto breue tem¬
pus uidet sibi restare diabolus ut
dampnetur: tanto in magna ꝑsecu¬
tionis ira mouetur. diuina iustitia
ꝑmitente. ut głificentur iusti. sor¬
didentur iniqui. et ut diabolo duri¬
or crescat dampnationis sententia. De¬

Expanded text:
etiam contra miraculis coruscantes dietiam contra miraculis coruscantes dimicaturi sunt. 6. Gravius sub Antichristi temporibus contra Ecclesiam desaeviet Synagoga, quam in ipso adventu Salvatoris Christianos est persecuta. 7. Dum in martyres diabolus jam exercuerit magnam crudelitatem etiam ligatus, poribus, quando etiam erit solvendus. Nam si tanta ligatus facere potuit, quanta solutus faciet? Quanto prpinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet, ut quia se continuo damnandum conspicit, socios sibi multiplicet, cum quibus gehennae ignibus addicatur. 9. Quanto breve tempus videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut diabolo durior crescat damnationis sententia.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si electi: quomͦ sunt in errorem
mutendi Ergo ibunt in errorem
titubationis ad modicũ. ꝓ multitudi¬
ne ꝓdigiorum: non tamen deiciendi
funt a stabilitate sua terrorũ impulsu
atq signorũ. Unde et idõ ponitur si
fieri potest: qͥa electi ꝑire non possunt.
sed cito resipiscentes cordis errorem re¬
ligione cohercebunt: scientes predic¬
tum a dño esse ut dũ hoc fecerint ad¬
uersarii: non conturbentur scĩ. Tam
mira facturus ẽ. ꝓdigia et signa dũ
uenerit antixꝑc: ut etiam electis qͥdã
cordis gignatur scrupulus. Quod ta¬
men cito exuꝑat in illis ratio: ꝑ quam
scient in deceptionem reꝓborum et
electorũ ꝓbatione eadem fieri signa.
In quo temꝑe ꝑ patientiam gloriosi
erunt scĩ: non ꝑ miracła sicut marty¬
res fuerunt priores. Illi et enĩ ꝑsecu¬
tores substinebint. et facientes ꝓdigia.
Proinde et durius bellum sustinebunt.
quia non solũ contra ꝑsequentes: sed

Expanded text:
Sed si electi, quomodo sunt in errorem Sed si electi, quomodo sunt in errorem mittendi? Ergo ibunt in errorem titubationis ad modicum prae multitudine prodigiorum, non tamen dejiciendi sunt a stabilitate sua terrorum impulsu atque signorum. Unde et ideo ponitur si fieri potest, quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictum 182 a Domino esse, ut dum hoc fecerint adversarii, non conturbentur sancti. 5. Tam mira facturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus, ut etiam electis quidam cordis gignatur scrupulus, quod tamen cito exsuperet in illis ratio, per quam scient in deceptionem reproborum et electorum probationem eadem fieri signa. In quo tempore per patientiam gloriosi erunt sancti, non per miracula, sicut martyres fuerunt priores. Illi enim et persecutores sustinebunt, et facientes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt, quia non solum contra persequentes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tium in fidelitate patrem pullii de
infirmitate febrium uirtutib curat.
infirmantẽ uero timotheũ fidelem¬
non oratione. sed medicinalit̾ temꝑat:
ut noueris miracła ꝓ incredulis non ꝓ
fidelib fieri. Antequ̾a antixꝑc appa¬
reat. iurtutes ab eccłia et signa cessa¬
bunt: quatinꝰ eam quasi abie Lorem
ꝑsequatur audacius. Ob hanc utilita¬
patientia: & reꝓboꝵ qui scandaliza¬
buntur leuitas ostendatur: et ꝑsequen¬
tiũ audatia ferocior efficiatur. De An
normam. aut non uiuit aut
alit̾ docet: antixꝑc est. Pleriq aut̃
antixꝑi temꝑa non uisuri sunt: et
tamen in membris antixꝑi inuenien¬
di sunt. Antequã ueniat antixp̃c
multa eiꝰ membra p̾cesserunt. et pra¬
rito. caput ꝓpriũ preuerunt: scđ̾m
apłi sententiam:. qui iam iniquitatis
misteriũ oꝑari illum affirmat. etiã
antequã reueletur. Magnitudo sig¬
norum fiet sub antixꝑo: ut electi si
fieri potest in errorem muttantuR

Expanded text:
tium infidelitate patrem Publii de tium infidelitate patrem Publii de infirmitate febrium virtutibus curat , infirmantem vero Timotheum fidelemnon oratione, sed medicinaliter temperat, ut noveris, miracula pro incredulis, non pro fidelibus fieri. 4. Antequam Antichristus appareat, virtutes ab Ecclesia, et signa cessabunt, quatenus eam quasi abjectiorem persequatur audacius. Ob hanc utilitapatientia, et reproborum, qui scandalizabuntur, levitas ostendatur, et persequentium audacia ferocior efficiatur. 181 CAnormam aut non vivit, aut aliter docet, Antichristus est. 2. Plerique autem Antichristi tempora non visuri sunt, et tamen in membris Antichristi inveniendi sunt. 3. Antequam veniat Antichristus, multa ejus membra praecesserunt, et rito caput proprium praevenerunt, secundum Apostoli sententiam, qui jam iniquitatis mysterium operari illum affirmat, etiam antequam reveletur . 4. Magnitudo signorum faciet sub Antichristo ut electi, si fieri potest, in errorem mittantur .
Abbreviated transcription (Latin):
lio: et ꝑ audaciam certamen adgre¬
ditur.⁊ et ꝑ timorem cunctatione
mouetur. Item accipe exemplum
martẏrii. de reꝑatione humani corꝑiᷤᷤ
ad salutẽ: dũ qͥsq & de reꝑationis spe¬
gaudet: et de incisionib seu amaris¬
gentium nutriendam: eccłiȩ
plus erat admirabilis uirtus oꝑm.
quã uirtus signorũ: ita et nunc in
eccłia plus est bene inuere quã signa
facere. Quod nunc eccłia non ea
miracła faciat.  que sub apłis faci¬
ebat. ea causaest:
est: quia tunc
oportebat mundum miracłis cre¬
dere. nunc uͦ iam credentẽ oportet
bonis oꝑib choruscare. Nam idõ
tunc signa faciebant exteruis: ut in¬
terius fides roboraretur. Iam in fide
miracła quicũq requirit: uanam
głam ut laudetur querit. Scriptũ
est enim. Linguȩ in signum sunt:
ñ fidelib sed infidelib Ecce signum
non ẽ fidelib necessarium. qͥ iam cre¬
diderunt: sed infidelib ut conu̾tan¬
tur. Nam et paulus ꝓ non creden¬

Expanded text:
lio et per audaciam certamen aggrelio et per audaciam certamen aggreditur, et per timorem cunctatione movetur. 6. Item accipe exemplum martyrii de reparatione humani corporis ad salutem; dum quisque et de spe reparationis gaudet, et de incisionibus ceu amarisgentium nutriendam, Ecclesiaplus erat mirabilis virtus operum quam virtus signorum. Ita et nunc in Ecclesia plus est bene vivere quam signa facere. 2. Quod nunc Ecclesia non ea miracula faciat quae sub apostolis faciebat, ea causa est, quia tunc oportebat mundum miraculis credere, nunc vero jam credentem oportet bonis operibus coruscare. Nam ideo tunc signa fiebant exterius, ut interius fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque requirit, vanam gloriam, ut laudetur, quaerit. Scriptum est enim: Linguae in signum sunt, non fidelibus, sed infidelibus . Ecce signum non est fidelibus necessarium, qui jam crediderunt, sed infidelibus, ut convertantur. Nam Paulus pro non creden
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ loqui. Uir sc̃s ultro se in agone ꝓ¬
certamine debet offerre iustitiȩ. sedꝰ
tam̃ si agonis fructũ undit uberrimũ.
non debet dedinare laboris ꝑiculum.
Quod si maior ẽ lapor quã aniarũ
lucrũ: decdinandꝰ est labor quẽ mini¬
mũ comitatur augnentum. Utrũq
ubi maximum animȩ lucrũ uidit: t
sapient᷑ se ꝑicło abstulit: in quo poti¬
orem laborem quã lucrũ esse ꝓspexit.
Ultro se paulus apud ephesum ꝑicłis ob¬
tulit: quia potiꝰ ꝑiclo lucrũ udit. Da¬
masceno aut̃ idõ ꝑicło substiaxit semet¬
ipsinu: quia nullũ ꝑicłi ipsiss arbitra¬
tus est fructũ. Disce quomodo seacl
martẏriũ offerat qͥsq ułtro. uel qͣmͦ
ixta sententiam dei cingatur ab al¬
tero: & quo non uult ipse ducatur.
nͥ qͦd et ꝓpt̃ głam futurã de certami¬
ne iustus gaudet: et ꝓpt̾ passionis
uiolentiam refugit subire quod do¬
iet. Accipe exemplũ adenuidi sub
trepidatione martyrii de usu bellan¬
di. in quo exercitatus quisq in pre¬

Expanded text:
i. 3. Vir sanctus ultro se pro agone certaminis debet offerre justitiae; sed tamen agonis fructum videns uberrimum, non debet 178 declinare laboris periculum. Quod si major est labor quam animarum lucrum, declinandus est labor, quem minimum comitatur augmentum. Utrumqueubi maximum animarum lucrum vidit; et sapienter se periculo abstulit, in quo potiorem laborem quam lucrum esse perspexit. Ultro se Paulus apud Ephesum periculis obtulit, quia 179 potius periculo lucrum vidit. Damasci autem ideo periculo subtraxit semetipsum, quia nullum periculi ipsius arbitratus est fructum. 4. Disce quomodo ad martyrium se offerat quisque ultro, vel quomodo juxta sententiam Dei cingatur ab altero, et, quo non vult ipse, ducatur, nisi quod et propter gloriam futuram de certamine justus gaudet, et propter passionis violentiam refugit subire quod dolet. 5. Accipe exemplum adeundi sub trepidatione martyrii de usu bellandi, in quo exercitatus quisque in prae
Abbreviated transcription (Latin):
baptizari non possunt: quia qͥ natus
scdm adam adhuc non est: renasci
dici regeneratio in eũ poterit: quem
generatio ñ precessit. Qui scelerate in¬
eccłia uiuunt. et cõmunicare non desi¬
nunt. putantes se tali cõmunione mun¬
dari: discant nichil ad emundationẽ
ꝓficere. sibi. dicente ꝓpħa. Quid est
quod dilectus ieus in domo mea fecit
scelera multa: Niunqͥd carnes sc̃ȩ au¬

Expanded text:
baptizari non possunt, quia qui natus baptizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Adam non est, renasci dici regeneratio in eo pgeneratio non praecessit. Qui scelerate vivunt in Ecclesia et communicare non desinunt, putantes se tali communicatione mundari, dicant nihil ad emundationem proficere sibi dicente Propheta, quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? N
Abbreviated transcription (Latin):
ferno nuꝑ nati infantuli penas. si rena
uel renouati ꝑ lauachrũ non fuerint.
Pronnde cũ causa dampnatur nuꝑ natꝰ
infans: si ñ regeneratur: quia orignus
noxitate ꝑimitur. Cur pariuili pecca¬
to origuiali carentes ꝑ baptismũ. et
nec dum ꝓprium habentes delictũ. a
bestiis penisq cet̾is lanientur: hec cau¬
sa est. Baptisius enĩ apena ȩt̾̃na ho¬
minẽ: non a presentis uite supplicio li¬
berat. Quod si a pena presenti liberan
rentur ꝑ baptismũ: ipsũ putarent ho¬
mines baptisii p̃miũ: non illud ȩt̃num.
Ergo soluto reatu peccati: manet tam̃¬
quedã temꝑalis pena. ut illa uita fer¬
uentius requiratur: que erit a penis
onũb aliena. Hullus negat fideliũ.
etiã post baptismũ quo peccata delent᷑:
cottidie quãdii in isto scło iuumꝰ ad
dm̃ nos debere conu̾ti. Quod quãuis
sine int̾missione sit cotidie agendum:
numqu̾a tamen fecisse sufficiat. Qui
in mat̾nis uteris sunt: ideo cũ matre

Expanded text:
enas, si renovati per lavacrum non fuerint. Proinde cum causa nuper natus damnatur infans, si non regeneratur, quia originis noxietate perimitur. 3. Cur parvuli peccato originali carentes per baptismum, et necdum proprium habentes delictum, a bestiis poenisque caeteris laniantur? Haec igitur causa est: baptismus enim a poena aeterna, non a praesentis vitae supplicio liberat. Quod si a poena praesentrentur per baptismum, ipsum putarent baptismi praemium, non illud aeternum. Attamen soluto reatu peccati manet quaedam temporalis poena ut illa vita ferventius requiratur quae erit a poenis omnibus aliena. Nullus negat fidelium etiam post baptismum quo peccata delentur otidie, quandiu in isto saeculo sumus, ad Deum nos debere converti. Quod quamvis sine intermissione sit quotidie agendum, nunquam tamen fecisse sufficiet. 5. Qui in maternis uteris sunt ideo cum matre
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. nec nocebant. in testamento
aut̃ nouo graui animauersione dãp¬
nantur. si admittantur. De Simbolo.
pro tota lege paruulis ȩccłie ad
celorũ regna sufficit capessenda. Omins
enim latitudo scripturarũ: in eadem
oratione dñca et simboli breuitate con¬
duditur. Unde et ꝓpħa ysaias ait. Ad¬
breuiationẽ audiui a dũo dõ exercituũ.
suꝑ uniuersam terram. Attendite et au¬
dite eloquiuͭ meum. S hec adbreuiatio
aut illud intelligitur. quod dñs dicit.
omnẽ legeni et ꝓpħas in duob p̃ceptis
dilectionis dĩ et ꝓximi pendere: aut
bere baptisinum ad salutem.
racharias ꝓpħa testatur. In
die inquit illa erit fons patens domꝰ
cdaiud: et habitantib in ierłm in ablu¬
tione peccatoris et menstruatȩ. Domꝰ
in qua manat fons in ablutione pecca¬
torum: heretici aut̃ id solum imagi¬
naria ostentatione faciunt. Idõq illis
baptismum non ad remissionẽ pecca¬

Expanded text:
sunt, nec nocebant; in Testamento sunt, nec nocebant; in Testamento autem Novo gravi animadversione damnantur, si admittantur. CAPUT XXI. Dpro tota lege parvulis Ecclesiae ad coelorum regna sufficit capessenda. Omnis enim latitudo 174 Scripturarum in eadem oratione dominica et symboli brevitate concluditur. Unde et propheta Isaias dicit: Abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum, super universam terram. Attendite, et audite eloquium meum . 2. Sed haec abbreviatio, aut illud intelligitur, quod Dominus dicit: Omnem legem et prophetas in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi pendere: aut bere baptismum ad salutem Zacharias propheta testatur: In die, inquit, illa, erit fons patens domui David et habitantibus in Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae Zach.in qua manat fons in ablutionem peccatorum Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
De differentia testamentorum .xxi.
uibam heretici ido ñ recipiunt
uetus testamentũ: ꝓ eo qͦd aliud
in temꝑe pͥsco. aliud agatur in
nouo: non intelligentes. quod deus quid
ciuiq congruerit temꝑi. magna qua¬
dam distributione concesserit. sicut in
ri: in euangłio alterã preberi ꝑcutienti
maxillam. Sed illa ꝓ temꝑe fragili
populo: ista uero ꝑfecto: utriq tam̃
ꝓ temꝑe. sua queq conuenientia cõm¬
modaus. Et tamen ꝓ ista mutatione
non ẽ. credendus ds mutabilis: sed po¬
tius inde adiirabilis predicandus est.
quia manens incõmutabilis. quid cuiq
ut diximus temꝑi cominodũ fuit. mag¬
na cum distributione concessit. Sub ue¬
teri testamento minoris culpe erant pec¬
cata quia in eo non ipsa ueritas. sed
umbra ueritatis aderat. Nam in testa¬
mento nouo preceptis altiorib mani¬
festa facta quedam que in illo popło
umbrȩ ueritatis deseruierant. deseren¬
da nobis precipiuntur. Iuuc enun for¬
nicatio et retributio iniuriȩ ꝑmissa

Expanded text:
De differentia Testamentorum. 1. Quidam ideo non recipiunt Vetus Testamentum, pro eo quod aliud in tempore prisco, aliud agatur in novo. Non intelligentes quod Deus quid cuique congruerit tempori magna quadam distributione concesserit: sicut in re , in Evangelio alternam praebere percutienti maxillam . 2. Sed illa pro tempore fragili populo, ista vero perfecto, utrique tamen pro tempore sua quaeque convenientia commodans. Et tamen pro ista mutatione non est credendus Deus mutabilis, sed potius inde admirabilis praedicandus est, quia manens incommutabilis, quid cuique ut diximus tempori commodum fuit, magna cum distributione concessit. 3. Sub Veteri Testamento minoris culpae erant peccata, quia in eo non ipsa veritas, sed umbra veritatis aderat. Nam in Testamento Novo praeceptis altioribus manifesta facta quaedam, quae in illo populo umbrae veritatis deservierant, deserenda nobis praecipiuntur. Illic enim fornicatio et retributio injuriae permissa
Abbreviated transcription (Latin):
cut ait apłs. cantantes in cordib
uestris domino: hoc est non solũ
uoce sed corde psallentes. Unde
et alibi. P sallam spũ: psallamet
mente. Sicut orationib regimur.
ita psalmorum studiis delectamur.
Dsallendi enim utilitas. tristia cor¬
da consolatur. et gratiores facit
mentes: fastidiosos oblectat: in¬
ertes excitat: peccatores ad lamen
ta inuitat. HIam quamius du¬
ra sint carnalium corda: statim
ut psalmi dulcedo insonuerit:
ad affectum pietatis. animura
eorum inflectit. Dum xꝑianũ¬

Expanded text:
cut ait Apostolus: Cantantes in cordibus cut ait Apostolus: Cantantes in cordibus vestris , hoc est, non solum voce, sed et corde psallentes. Unde et alibi: Psallam spiritu, psallam et mente . 31. Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos oblectat, inertes exsuscitat, peccata invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo intonuerit, ad affectum pietatis animum eorum inflectit. Dum en
Abbreviated transcription (Latin):
scolis uapulent᷑. dm̃ exorant:
sed non datur illis postulationis
effectus: quia impedit talis exau¬
ditio ad ꝓfectum. Non aliter
quibusdam contingit electis.
Deprecantur enim deum pro
non nullis uitȩ huiꝰ incõmodis.
uel aduersis: ꝓuidentia uero di¬
uina temꝑaliter eorum desidio
minime consulit: quia meliora
illis in ęt̾num promitcit. Oratio
priuatis locis oportunius fundit᷑:
magisq obtentum impetrat:
dum deo tantum teste deꝓmitur.
P roprium aut hypocritarũ est offer¬
re se in oratione uidentib: quorũ
fructus est deo non placere: sed głam
ab hominib comparare. Non in
multiloquio exaudiuntur homi¬
nes a deo: quasi plurimis eum uer¬
bis conentur inflectere. Neq enĩ
conciliat eũ multiplex orantis ser¬
mo: sedͥ pura sinceraq orationis
intentio. Bonum est corde semꝑ
orare: bonum etiam & sono uo¬
cis dm sꝑitalib hymnis glorifica¬
re. Nichil est sola uoce canere.
sine cordis intentione: sed si¬

Expanded text:
scholis vapulent, Deum exorant. scholis vapulent, Deum exorant. Sed non datur illis postulationis effectus, quia impeditur talis auditio ad profectum. Non aliter quibusdam contingit electis. Deprecantur enim Deum pro nonnullis vitae hujus commodis, vel adversis. Providentia vero divina temporaliter eorum desiderio minime consulit, quia meliora illis in aeternum promittit. 27. Oratio privatis locis opportunius funditur, majusque obtentum impetrat, dum Deo tantum teste depromitur. 28. Proprium autem hypocritarum est offerre se in oratione videntibus; quorum fructus est, non Deo placere, sed gloriam ab hominibus comparare . 29. Non in multiloquio exaudiuntur homines a Deo, quasi plurimis eum verbis conentur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantis sermo, sed pura sinceraque orationis intentio. 287 30. Bonum est corde semper orare, bonum et sono vocis Deum spiritualibus hymnis glorificare. Nihil est sola voce canere sine cordis intentione; sed, si
Abbreviated transcription (Latin):
fit salute. qui eos affligunt: ut illis
dum temꝑali remedio subuenitur:
prauorum oculi ad conuersionem
aꝑiantur. Unde & tribus pueris
frigidus ignis fuit. ut nabuchodo¬
nosor dm̃ uerũ agnosceret: sicut
et ꝓpħa in psalmis ait. ꝓpter inimi¬
cos meos eripeme. Proinde tardius
exaudiuntur quorumdam oratio¬
nes: ut dum differuntur. fortius
exercitati maioribus premiis cumu¬
lentur: exemplo pruinarum et
repressione messium. in quibus
quãto tardius satasemina exeuss:
tanto ad frugem cumulatius ex¬
crescunt. Quoties orantes nonci¬
to exaudimur: nr̃a nobis facta
in oculis ꝓponamus: ut hoc ipsũ
quod differimur. diuinȩ reputet᷑.
iustitiȩ. et culpȩ nr̃ȩ. Int̾dum quod
ꝑseuerant᷑ orantes non cito exaudim᷑:
utilitatis nr̃e est non aduersitatis.
Sepe enim multos ds̃ non audit.
ad uoluntatem: ut exaudiat ad
salutem. Multi orantes non exau¬
meliora quam petunt: sicut con¬
tingere solet paruulis. qui ne in

Expanded text:
fit salute qui eos affligunt, ut dum illis fit salute qui eos affligunt, ut dum illis temporali remedio subvenitur, pravorum oculi ad conversionem aperiantur. Unde et trium puerorum frigidus ignis fuit , ut 286 Nabuchodonosor Deum verum agnosceret. Sicut et propheta in Psalmis ait: Propter inimicos meos eripe me . 23. Proinde tardius exaudiuntur quorumdam orationes, ut dum differuntur, fortius excitatae majoribus praemiis cumulentur: exemplo pruinarum, et repressione messium, in quibus quanto tardius sata semina exeunt, tanto ad frugem cumulatius crescunt. 24. Quoties orantes non cito exaudimur, nostra nobis facta in oculis proponamus, ut hoc ipsum quod differtur divinae reputetur justitiae, et culpae nostrae. 25. Interdum quod perseveranter orantes non cito exaudimur, utilitatis nostrae est, non adversitatis. Saepe enim multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad salutem. 26. Multi orantes non exaumeliora quam petunt, sicut contingere solet parvulis, qui, ne in
Abbreviated transcription (Latin):
mandatorũ dei corde reprehendamur.
dum salutem nram optinere. aut so¬
la oratione. aut sola oꝑatione conten¬
dimus. Postquam bonum opus agi¬
mus. lacrimȩ orationum funduntur.
ut meritum actionis. humilitas im¬
petret precis. Culpabilit manus ad
dm̃ expandit: qui facta sua orando
plo iactanter orabat: seq magis quã
dm̃ de oꝑibus iustis laudari uolebat.
Q uorumdam oratio in peccatum con¬
uertitur. sicut de iuda ꝓditore scri¬
bitur: & oratio eius fiat in peccatũ.
Q uienĩ iactant̾ orat. laudem appeten¬
do humanam: nonsolũ eius oratio.¬
non delet peccatum. sed et ipsa uer¬
titur in peccatum: sicut iudei uel he¬
retici. qui licet ieiunare et orare ui¬
deantur: eorum tamen oratio non
illis ad purgationis ꝓficit meritum:
sed mutatur potius in peccatum. Ido
interdum oratio electorum in pressu¬
ris eorum differtur: ut impiorum
peruersitas augeatur. Uerum dũ
iusti temꝑaliter audiuntur. ꝓ eorũ

Expanded text:
mandatorum corde reprehendamur, mandatorum corde reprehendamur, dum salutem nostram obtinere aut sola oratione, aut sola operatione, contendimus. 19. Postquam bonum opus agimus, lacrymae orationum fundantur, ut meritum actionis humilitas impetret precis. 20. Culpabiliter manus ad Deum expandit, qui facta sua orando plo jactanter orabat, seque magis quam Deum de operibus justis laudari volebat . Quorumdam iterum oratio in peccatum convertitur, sicut de Juda proditore scribitur: Et oratio ejus fiat in peccatum . » Qui enim jactanter orat laudem appetendo humanam, non solum enon delet peccatum, sed et ipsa vertitur in peccatum. Sicut Judaei, et haeretici, qui licet jejunare et orare videantur, eorum tamen oratio non illis ad purgationis proficit meritum, sed mutatur potius in peccatum. 22. Ideo interdum oratio electorum in pressuris eorum differtur, ut impiorum perversitas augeatur. Verum dum justi temporaliter audiuntur, pro eorum
Abbreviated transcription (Latin):
impetrandi orata. sise adhuc ani¬
mus sentiat circa peccandi affec¬
tionem uersari. Non enim po¬
test habere precis certam fidu¬
ciam: qui adhuc in preceptis dei
pigritat: et quẽ peccati recordatio delec¬
tat. Qui a preceptis dei auertitur. quod
in oratione postulat non meretur: nec
impetrat ab illo bonũ quod poscit: cuiꝰ
leginon obedit. Si enim id quod deus
precipit facimus: sine dubio optinebimꝰ.
id quod petimus. Nam sicut scriptum
est qui auertit aurem suam ne audiat
tum apud dm̃ utraq sibi necessario
commendantur: ut oratione oꝑatio. &
oꝑe fulciatur oratio. Unde etiam ihere¬
nuias ait. Leuemus corda nr̃a cumna¬
nibus ad dm̃. Cor enim cum manib
leuat: qui orationem cum oꝑe subleuat.
Nam quisquis orat et non oꝑatur: cor
leuat. & manus non leuat. Quisquis
et cor non leuat. Sed quia oꝑari et
necesse est et orare: bene uxta utrũq
dictum est. leuemus corda nr̃a cum
manib ad dm̃. ne de negligentia

Expanded text:
impetrandi orata, si se adhuc aniimpetrandi orata, si se adhuc animus sentiat circa peccandi affectionem versari. Non enim potest habere precis certam fiduciam, qui adhuc in praeceptis Dei pigritat, et peccati recordatione delectatur. 17. Qui a praeceptis Dei avertitur, quod in oratione postulat accipere non meretur; nec impetrat ab illo bonum quod poscit, 284 cujus legi non obedit. Si enim id quod Deus praecipit facimus, id quod petimus sine dubio obtinemus. Nam sicut scriptum est: Qui avertit auremtum apud Deum utraque sibi necessario commendantur, ut oratione operatio et opere fulciatur oratio. Unde etiam Jeremias ait: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum . Cor enim cum manibus levat, qui orationem cum opere sublevat. Nam quicunque orat, et non operatur, cor levat, et manus non levat. Quisquis et cor non levat. Sed quia operari necesse est, et orare, bene juxta utrumque 285 dictum est: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum; ne de negligentia
Abbreviated transcription (Latin):
orantem aspexerit. Duob modis
oratis inipecditur. ne impetrare quisq ua¬
ieat postulata: hoc est si aut quisq ad¬
huc mala commnittit: aut si delinquen¬
ti sibi. debita non dimittit. Quod ge¬
minum malum dum quisq a semet¬
ipso absterserit: ꝓtinus securus ora¬
tionis studio incumbit: et ad ea que
impetrare precibus cupit. mentem
libere erigit. Qui leditur: non desis¬
tat orare ꝓseledentibus. Alioquin
uyxta sententiam dñi peccat: qui ꝓ
inimicis non orat. Sicut nisllum
ꝓficit in uulnere medicamentum.
si adhuc ferrum in eo sit: ita nichil
ꝓficit oratio illius cuius adhue do¬
lor inmente. uel odium manet in
pectore. Tantus debet esse erga¬
dm̃ orantis affectus: ut non des¬
peret precis effectum. In aniter aũt
oramus: si spei fiduciam non ha¬
bemius. Petat ergo ut apłs ait unꝰ¬
quisq infide: nichil hesitans.
Nam qui dubitat: similis est un¬
de maris. quȩ a uento fertur atq
ddisꝑgitur. Diffidentia nascitur

Expanded text:
orantem aspexerit. 12. Duobus modis orantem aspexerit. 12. Duobus modis oratio impeditur, ne impetrare quisque valeat postulata: hoc est, si aut quisque adhuc mala committit, aut si delinquenti sibi debita non dimittit. Quod geminum malum, dum quisque a semetipso absterserit, protinus securus studio orationis 283 incumbit, et ad ea quae impetrare precibus cupit, mentem libere erigit. 13. Qui laeditur, non desistat orare pro se laedentibus; alioquin, juxta Domini sententiam, peccat qui pro inimicis non orat . 14. Sicut nullum proficit in vulnere medicamentum, si adhuc ferrum in eo sit, ita nihil proficit oratio illius, cujus adhuc dolor in mente, vel odium manet in pectore. 15. Tantus debet esse orantis erga Deum affectus, ut non desperet precis effectum. Inaniter autem oramus, si spei fiduciam non habemus. Petat ergo, ut Apostolus ait, unusquisque in fide nihil dubitans ; nam qui dubitat similis est undae maris, quae a vento fertur, atque dispergitur. 16. Diffidentia nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
tationib scl̃i fuerit occupatus. Lunc
ergo ueraciter oramus: quando aliun¬
de non cogitamus. Sed ualde pauci
funt. qui tales orationes habeant: et
licet in quibdam sint. difficile est ta
men. ut semꝑ fint. Mens que ante
orationem uacans a deo. illicitis cogi¬
tationib occupatur: dum in oratio¬
nem uenerit. confestim illi imagines
rerum quas nuꝑ cogitauit occurruts.
aditumq precis obstruunt. ne se mens
libera ad celeste desiderrum erigat.
Purgandus est itaq animus. atq a
temꝑalium rerum cogitationibus
segregandus: ut pura acies cordis ad
diñ uere et simplicit᷑ dirigatur. Nam
reuera tunc impetranda diina mu¬
nera credimus: quando simplici af¬
fectu assistimus cumoramus. Mul¬
tis modis int̾rumpitur orationis in¬
tentio: dum se ꝑ incuriam uana mun¬
di ingerunt. in cuiuscumq orantis
animo. Tunc aut̃ magis diabolus
cogitationes curarum scl̃arium hu¬
manis mentibus ingerit: quando

Expanded text:
tationibus saeculi fuerit occupatus. Tunc tationibus saeculi fuerit occupatus. Tunc ergo veraciter oramus, quando aliunde non cogitamus. Sed valde pauci sunt, qui tales orationes habeant. Et licet in quibusdam sint, difficile tamen est ut semper sint. 9. Mens quae ante orationem vacans a Deo in illicitis cogitationibus occupatur, dum in orationem venerit, confestim illi imagines rerum quas nuper cogitavit occurrunt, aditumque precis obstruunt, ne se mens libera ad coeleste desiderium erigat. 10. Purgandus est itaque primum animus, atque a temporalium rerum cogitationibus segregandus, ut pura acies cordis ad Deum vere et simpliciter dirigatur. Nam revera tunc impetranda divina munera credimus, quando simplici affectu assistimus cum oramus. 11. Multis modis interrumpitur orationis intentio, dum se per incuriam vana mundi ingerunt in cujuscunque orantis animo. Tunc autem magis diabolus cogitationes curarum saecularium humanis mentibus ingerit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
uocis: quam solis uerbis sine intuitu
mentis. Numquam est sine gemitu
orandum: nam peccatorum recorda¬
tio merorem gignit. Dum enim ora¬
mus ad memoriam culpam reducimꝰ:
et magis reos tunc nos esse cognoscimus.
Ideoq cum deo assistimus gemere et
flere debemus: reminiscentes quam
grauia sint scelera. que commisimus:
et quam dura inferni supplicia que
timemus. Mens qualem se m oratiorte
offert: talem se post orationem conser¬
uet. Nam nichil ꝓficit oratio: si denuo
commnittitur. unde iterum uenia postu¬
letur. Ille enim precis desideratum ef¬
fectum sine dubio ꝑcipit: qui quod
orando ablui postulat. delinquendo
non iterat. Mens nr̃a celestis est: & tunc
orando dm̃ bene contemplatur:: quan¬
do nullis terrenis curis. aut erroribus
impeditur. Apta est enim ad bonum
insua natura. in aliena uero turbat᷑.
Dura est eñĩ oratio: quã in suo tempore
scłi non int̾ueniunt cure. Longe aut̃
adeo est animus: qui in oratione cogi¬

Expanded text:
vocis, quam solis verbis sine intuitu vocis, quam solis verbis sine intuitu mentis. 5. Nunquam est sine gemitu orandum; nam peccatorum recordatio moerorem gignit. Dum enim oramus, ad met magis reos tunc nos esse cognoscimus. Ideoque cum Deo assistimus, gemere et flere debemus, reminiscentes quam gravia sint scelera quae commisimus, quamque dira inferni supplicia, quae timemus. offert, talem post orationem conservet. Nam nihil proficit oratio, si denuo committitur unde jam iterum venia postuletur. Ille enim precis desideratum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postulat delinquendo non iterat. 7. Mens nostra coelestis est, et tunc orando Deum bene contemplatur, quando nullis terrenis curis aut erroribus impeditur. Apta est enim ad bonum in sua natura, in aliena vero turbatur. 8. Pura est oratio quam in suo tempore saeculi non interveniunt 282 curae; longe autem est a Deo animus qui in oratione cogi
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ quippe imagines quas in ueritate
gessimus. sepe dormientib nobis in ani¬
mo apparent: sed tunc sunt innoxiȩ.
si non concupiscendo occurrunt. Qui
nocturna illusione polluitur. quam¬
ius et si extra memoriam turpium cogi¬
tationum sese sentiat inquinatum:
tamen hoc ut temptaretur culpe sue
temptamentis exestuat: ut quo¬
ties quolibet uicio tangitur. to
ciens ad orationem sesubdat: quia fre¬
quens oratio. uiciorum impugnationẽ
sando: quousq importunas desideriors
carnalium suggestiones. que sensibus
ꝑsistendo iuncamus. Nam negligentes
orationes: nec ab ipso homine impetrare
presentiam eiꝰ ferre nonsustinentes.
effugiunt. Oratio cordis est: non labi¬
orum. Neq enim uerba deprecantis
ds̃ intendit: sed orantis cor aspicit. Quod
si tacite cor oret. & uox silleat: quãuis
homines lateat. dm̃ latere non potest.
qui conscientiȩ presens est. Melius est e¬
num cum silentio orare corde. sine sono

Expanded text:
riae quippe imagines, quas in veritate riae quippe imagines, quas in veritate gessimus, saepe dormientibus in animo apparent, sed innoxie, si non concupiscendo occurrant. 14. Qui nocturna illusione polluitur, quamvis etsi extra memoriam turpium cogitationum sese persentiat inquinatum, tamen hoc, ut tentaretur, culpae suae tentamentis exaestuat, ut quoties quolibet tangitur vitio, toties ad orationem se subdat, quia frequens oratio vitiorum impugnationem sando, quousque importunas desideriorum carnalium suggestiones, quae nostris persistendo vincamus. Nam negligentes orationes nec ab ipso homine impetrare praesentiam ejus ferre non sustinentes, effugiunt. 4. Oratio cordis est, non labiorum. Neque enim verba deprecantis Deus intendit, sed orantis cor aspicit. Quod si tacite cor oret, et vox sileat, quamvis hominibus lateat, Deo latere non potest qui conscientiae praesens est. Melius est autem cum silentio 281 orare corde sine sono
Abbreviated transcription (Latin):
tendunt: reuera auguriari noscuñ.
Non esse uera sominia. que cogitans
anlinus die noctuq sibi imaginatur.
Mentes enim: non numquam ipse sibi
somnia fingunt. Sepe dum priora
mala ꝑ tristem memoriam admen¬
tem reducimus: ꝑ hȩc gehennȩ un¬
dictam. in nobis ipsis recolendo ima¬
ginamur. huius modi mentis imagi¬
nationes. aut de preteritis admissis.
aut de futuris supplicuis. memoria
uigilantib fuint: et ꝑusiones som¬
niãq occurrunt: et cogitantium
mentes concutiunt. Nam una in
memoriȩ fiunt utraq siue uigilan¬
tib siue dormientib nobis. Tali enĩ
motione: animi horribili pauore etiã
ꝑ quietem concutimur: et quã gra¬
uia sunt quȩ commisimus. et quã
dura que ꝑtimescimus. mentis aspec¬
tu etiam in somnio contemplamur.
Non esse peccatum quando nolentes¬
imaginib nocturnis illudimur. sed tunc
esse peccatum si antequã illudamur. co¬
gitationis affectib preueninrur. Luxu¬

Expanded text:
tendunt, revera augurari noscuntur. tendunt, revera augurari noscuntur. Non esse vera somnia, quae cogitans animus die noctuque sibi imaginatur. Mentes enim nonnunquam ipsae sibi somnia fingunt. 11. Saepe dum priora mala per tristem memoriam ad mentem reducuntur, per haec gehennae vindictam in nobis ipsis recolendo imaginamur. Hujusmodi mentis imaginationes, quae aut de praeteritis admissis, aut de futuri supplicii memoria vigilantibus fiunt, et per visiones somniaque occurrunt, et cogitationum mentes 279 concutiunt. Nam una VI memoriae fiunt utraque, sive vigilantibus, sive dormientibus nobis. 12. Tali enim animi motione horribili pavore etiam per quietem concutimur; et quam gravia sunt quae commisimus, et quam dura quae pertimescimus, mentis aspectu etiam in somnio contemplamur. 13. Non esse peccatum, quando nolenteimaginibus nocturnis illudimur; sed tunc esse peccatum, si, antequam illudamur, cogitationum affectibus praeveniamur. Luxu
Abbreviated transcription (Latin):
tibi quȩ futura sunt. Et enim easepe
in quib cogitationũ nr̃arũ sensum
porrigimus: quodam mentis excessu
reuelantur. dum requiescimus. Quã¬
ius non nulla uera somnia sint. facile
tamen eis credi non opus est: quia
diuersis imaginationum qualitatib
oriuntur: et unde ueniant. raro con¬
siderantur. Tam facile igitur som¬
niis fideĩ adhibenda non est: nefor¬
te sathanas in angłm lucis sese trans¬
formans quemlibet incautum deci¬
piat: et aliqua erroris fraude fallat.
Non numquam int̾dum demones
deceptoria fraude ita quosdam curi¬
osos obseruantesq illudunt: ut
quedam somnia. non aliter eueniass
quam ostenduntur. Ut enĩ in mul¬
tis fallant: interdum et uera ꝓnun¬
tiant. Sed quannius ita accidant con¬
tempnenda sunt: ne forte illusione
ꝓcecdant: recolentes testimonium scrip¬
turȩ dicentis. Si dixerint uobis et
ita euenerit: non credatis. Somnia
similia sunt auguriis: et quiea in¬

Expanded text:
tibi quae futura sunt . Etenim saepe ea tibi quae futura sunt . Etenim saepe ea in quibus cogitationum nostrarum sensum porrigimus, quodam mentis excessu revelantur, dum requiescimus. 8. Quamvis nonnulla vera sint somnia, facile tamen eis credi 278 non opus est, quia diversis imaginationum qualitatibus oriuntur, et unde veniant raro consideratur. Tam facile igitur somniis fides adhibenda non est, ne forte Satanas, in angelum lucis se transformans, quemlibet incautum fallat, et aliqua erroris fraude decipiat. 9. Nonnunquam daemones deceptoria fraude ita quosdam curiosos observant, eisque illudunt, ut quaedam somnia non aliter eveniant quam ostenduntur. Ut enim in multis fallant, interdum et vera pronuntiant. Sed quamvis ita accidant, contemnenda sunt, ne forte de illusione procedant, recolentes testimonium Scripturae dicentis: Si dixerint vobis, et ita evenerit, non credatis . 10. Somnia similia sunt auguriis, et qui ea in
Abbreviated transcription (Latin):
tiontłm q suamꝰ ꝓtinus ad dm̃ con¬
uertunt. Diuerse sunt qualitates sõ
niorum. Quedam enim ex saturitate
seu inanitione occurrunt: que etiã
ꝑ exꝑientiam nota sunt: quedam uͦ
ex ꝓpria cogitatione oriuntur. Nã
sepe que in die cogitamꝰ: in noctibus
recognoscimus. Nonnulle aut̃ uisi¬
ones sꝑuum immcundorum fiunt:
illusione: salomone ꝓbante. Multos
inquit ertare fecerunt somnia: et
illusiones uane. Porro quedam iusto
fiunt modo: idest suꝑnȩ reulationis
misterio: sicut legitur in lege de ioseph
filio iacob: qui somnio fratrib prefe¬
rendus predicitur: uel sicut in euan¬
gelio de ioseph sponso mariȩ. quiut
fugeret cum puero in egiptum. som¬
nio admonitus est. Non numquam
et ꝑmixte accidunt usiones. idẽ cogi¬
tatione simul et illusione: atq item
cogitatione et reuelatione: danihele
dicente. Tu inquit rex cogitare cepisti
instratu tuo. quid esset futurũ post
hec: et qui reuelat misteria. ostendit

Expanded text:
tionemque suam protinus ad Deum contionemque suam protinus ad Deum convertunt. 6. Diversae qualitates sunt somniorum. Quaedam enim ex saturitate, seu inanitione occurrunt, quae etiam per experientiam nota sunt. Quaedam vero ex propria cogitatione oriuntur; nam saepe quae in die cogitamus, in noctibus recognoscimus. 7. Nonnullae autem visiones spirituum immundorum fiunt illusione, Salomone probante: Multos, inquit, errare fecerunt somnia, et illusiones vanae. Porro quaedam justo fiunt modo, id est, supernae revelationis mysterio, sicut legitur in lege de Joseph filio Jacob, qui somnio fratribus praeferendus praedicitur . Vel sicut in Evangelio de Joseph sponso Mariae, qui ut fugeret cum puero in Aegyptum somnio admonetur . Nonnunquam etiam et permiste accidunt visiones, id est, cogitatione simul et illusione, atque item cogitatione et revelatione, Daniele dicente: Tu, inquit, rex, cogitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec, et qui revelat mysteria ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
miserorum corda uariis illusionibus
temptantes. modo uacua ꝓsꝑitate de¬
mulcent: modo uana formidine ter¬
rent. Qui autem nullis aut raris. conscii
sunt delictis. aut numquam aut raro
terroribus fatigantur nocturnis:
sed placato somno quiescentes. int̾dum
etiam ꝑ soporem quedam archana et
mistica contuentur ac uident. Qui
uero corda sua grauiorib uiciis pol¬
luerunt: conscientiȩ pauore illusi. spe¬
cies tremendas aspiciunt. Fallax enim
imago. mentes miserorum. diuersis e¬
ludit imaginib⁊ et quos uigilantes
in uicia traxit. dormientes fatigat.
ut numquam securos requiescere si¬
nat. Non numquam etiam electoꝵ
mentes. horrendis imaginib somni¬
orum sp̃c immundi terrificare conan¬
tur: & quos uigilantes uiciis temp¬
tant. nec suꝑant: acrit̃ dormientes
impugnant. Sc̃ĩ aut et si admomen¬
tum huiusmodi uisionib cõmouen¬
tur:: mox tamen eiugilantes illusi¬
onum uanitates despitiunt: inten¬

Expanded text:
miserorum corda variis illusionibus miserorum corda variis illusionibus intentantes, modo vacua prosperitate demulcent, modo vana formidine terrent. 3. Qui aut nullis, aut raris conscii sunt delictis, aut nunquam, aut raro terroribus fatigantur nocturnis; sed placato somno quiescentes, interdum etiam per soporem quaedam arcana et mystica contuentur ac vident. Qui vero corda sua gravioribus vitiis polluerunt, conscientiae pavore illusi species tremendas aspiciunt. Fallax enim imago mentes miserorum diversis illudit imaginibus; et quos vigilantes in vita traxit, dormientes fatigat, ut nunquam securos requiescere sinat. 4. Nonnunquam etiam electorum mentes horrendis imaginibus 277 somniorum spiritus immundi terrificare conantur; et quos vigilantes vitiis tentant, nec superant, acriter dormientes impugnant. 5. Sancti autem etsi ad momentum hujusmodi visionibus commoveantur, mox tamen evigilantes illusionum vanitates despiciunt, inten