comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ĩn dilationẽ nͥ exiusta cã dati. uexꝑ
uĩcia codices affeirat᷑: Id̾ ĩa cciõe tutelep̃¬
acuit. ¶ noie pupile tutorib ĩꝑuĩtia
ꝯdẽpnatis. curatores puelle uidicatum
accepit. cͥfilia ħrs exiuit.

Expanded text:
nec in hoc dilationem nisi ex iusta causa dari, ut ex provincia codices adferantur. idem in actione tutelae placuit. Nomine puellae tutoribus in provincia condemnatis curatores puellae iudicatum accepit, cui filia heres extitit.
Abbreviated transcription (Latin):
quominꝰ uider datus oꝑampsitdare:
mutarieũ iubr p̃tor. hoc ẽsiforte occa.¬
patio aliqua uidicẽ nonpatiatur oꝑã
indiciodare meidente infirmitate.
ł necessari aꝓfectione uł reisue fami¬

Expanded text:
quo minus iudex datus operam possit dare, mutari eum iubet praetor: hoc est si forte occupatio aliqua iudicem non patiatur operam iudicio dare, incidente infirmitate vel necessaria profectione vel rei suae fami
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ꝗb alege .ł. ꝯstitutione ł scnatus
om̃s idioes deripossũt abhis: qreuidi¬
ces dandi ius hñti a uidam u legeim
ippetuo furiosus: u impubes qr iudici¬
ocarent: lege impeditur ꝗsenatumo¬

Expanded text:
s hoc lege vel constitutione vel senatus omnes iudices dari possunt ab his qui iudicis dandi ius habent: quidam enim lege imperpetuo furiosus et impubes, quia iudicio carent. lege impeditur, qui senatu mo
Abbreviated transcription (Latin):
neqͥͣꝗͣ effectũ habebit ꝯstitutio. ¶ma¬
numissioĩs cã douatio facta ual. licz
ñ ħ agat᷑. ut statĩ adlib̾tatẽ s qũs ꝓdu¬
tatuxorisue ⁊ tradidit tẽ demũ eiꝰ fiet
c̃ tp̃r ĩpleto manumitẽ ceꝑit. enͣ anã m¬

Expanded text:
nequaquam effectum habebit constitutio. Manumissionis causa donatio facta ualet, licet non hoc agatur, ut statim ad libertatem, sed quandtat, uxori suae tradidit, tunc demum eius fiet, cum tempore impleto manumittere coeperit: quare
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio indias deductus. abͥlioee̾t
octisus. ¶S. csiꝑludũ aiaculantib
scriuis fuit oitisus. iquilielocus est.
Si sicũ alii incampo iacularentur.
pũ iaculatoriu̾ it̃ iutempestue facĩ
Quitam̃data oꝑa ineũ iaculatus ẽ.
utiq aquilia tenebĩnr.
aulus lib .xxii. adelĩc ãlifus¬

Expanded text:
us, ab alio esset occisus.Sed si per lusum iaculantibus seruus fuerit occisus, Aquiliae locus est: sed si cum alii in campo iacularentur, pum iaculatorium iter intempestiue facere. qui tamen data opera in eum iaculatus est, utique Aquilia tenebitur: 10 Paulus libro ui
Abbreviated transcription (Latin):
tis p̃tiũme consetuturũ. Propt̃ acisio¬
nẽ em̃i desecit cond̾mo. Qd siuiuo te¬
statore ocifussit. hroitits estimatio.¬
referri. quo plurimi meo innofuns ⁊
id̃o et sipnoso pictori pollex sũit pcifus
et int̾ anũ quo p̃cidetur fũit ccosus poᷤ¬
sccũ iquilia agͣe. p̃uo qut eo estiman¬
dũ quami fuit priusquã artẽ cũpol¬
lice amifisset. ¶ Set ⁊ fiseruus qui
magnas frantes inmeis titonib con¬
miserit. fũit aiisus. damo questionẽ
hablestimanerã. ut fraudiũ partipos

Expanded text:
 propter occisionem enim defecit condicio: quod si uiuo testatore occisus sit, hereditatis aestimatioreferri, quo plurimi in eo anno fuit: et ideo et si pretioso pictori pollex fuerit praecisus et intra annum, quo praecideretur, fuerit occisus, posse eum Aquilia agere pretioque eo aestimandum, quanti fuit priusquam artem cum pollice amississet. Sed et si servus, qui magnas fraudes in meis rationibus commiserat, fuerit occisus, de quo quaestionem habere destinaveram, ut fraudium parti
Abbreviated transcription (Latin):
uĩt. isip̃ciosiorẽ fecĩt. iuuianus scri¬
bit. cẽsare aquiliã s unumarum
erit agenoũ aut ex dido edilium
aut inquadruplim. ¶ Sicalcemdi¬
atrcñ ftiemdũ dedisti. siquitẽ impma
fregĩt. dampnimiuria tenebitur. Siuĩo
nonꝑitia fregit. sedrimas habrbit ui
q artisicesconuere solent. cũ eiusmõi
materie dantur. nonꝑiculos uoseficẽ.
Queres exlocato tollit actionẽ. ⁊ aqui¬
lie Sicũ maritus uxori margaritas ex¬
trcatas tedisset inusu. easq inuito uł
iustio iuro ꝑforasset. ut ꝑtusisi linca
ut̃etur. teneri eaͣlegẽ aquilia. siue di¬
uerterit. siuenuptac̃ adbuc. ¶ Siꝗł
¶ Siquis aque ductũ meu̾̃diruit. licet ce¬

Expanded text:
it et pretiosiorem fecerit, Uiuianus scribit cessare Aquiliam, sed iniuriarum erit agendum aut ex edicto aedilium aut in quadruplum.Si calicem diatretum faciendum dedisti, si quidem imperitia fregit, damni iniuria tenebitur: si uero non imperitia fregit, sed rimas habebat uiiusmodi materiae dantur, non periculo suo se facere, quae res ex locato tollit actionem et Aquiliae. Si cum maritus uxori margaritas extricatas dedisset in usu eaque invito vel inscio viro perforasset, ut pertusis in linea uteretur, teneri eam lege Aquilia, sive divertit sive nupta est adhuc. Si quis Si quis aquae ductum meum diruerit, licet ce
Abbreviated transcription (Latin):
aquilia agiposse. ¶ Siquis uestim̃ta
scid̾it ut ingumauit. aquilia quasiruꝑ¬
frum̃tũ meueffud̃it influm̃. fufficit. a¬
aquilie actio. ¶ Itẽ siquis frum̃to hu¬
renã uł aliuo quid immiscuit. ut diffi¬
cił separatiosit. quasitecorrupto agipo¬
tĩt. ¶ Siquis demanum nũmosexcuᷤ¬
sit. sabinus existimat dãpnmuiie cẽ
qd̾ et antiquis placuit. d̾ etiã infic¬
tũdariposse actionem ait. ¶ Si
mulier pugnouł equa ictu ate ꝑcuᷤ
uĩt. ⁊ aliquid mnembriruꝑit. aꝗlie
ꝑforisset. aquilie actionẽ eẽ quasiru¬
ꝑit uiuanus scribit. ¶ Sioliam
maturã decerpserit. uł segetẽ de secuerit
imatura. ut umeis crudas. aquilia t̾e ne¬
bitur Quod si iã maturas. cessat a quilia.
Nulla em̃ imuria ẽ. cumtibi etiã inpensas
tonaũit. que incollectionemuus modi
stuctuũ impenountur. Sed si collecta
ca inĩceꝑit furti tenetur ectauenus

Expanded text:
Aquilia agi posse.Si quis uestimenta sciderit uel inquinauerit, Aquilia quasi rufrumentum meum effuderit in flumen, sufficit Aquiliae actio. Item si quis frumento harenam vel aliud quid immiscuit, ut difficilis separatio sit, quasi de corrupto agi poterit. Si quis de manu mihi nummos excusserit, Sabinus existimat damni iniuriae ndum, quod et antiquis placuit.Idem etiam in factum dari posse actionem ait.Si mulier pugno uel equa ictu a te percerit et aliquid membri ruperit, Aquiliae mercium perforasset, Aquiliae actionem esse, quasi ruperit, Uiuianus scribit.Si oliuam inmaturam decerpserit uel segetem desecuerit inmaturam uel uineas crudas, Aquilia tenebitur: quod si iam maturas, cessat Aquilia: nulla enim iniuria est, cum tibi etiam impensas donauerit, quae in collectionem huiusmodi fructuum impenduntur: sed si collecta haec interceperit, furti tenetur.Octauenus
Abbreviated transcription (Latin):
truus. idest siculpi quis cccidit ⁊ idomn¬
t̃dũ utraq accio concurrit. ⁊ legis a¬
quilie. ⁊ unuriarũ. Sidue crumt esti¬
mationes. aliadumpni alia contume
luit. Et idõ querimus. sifuriosus tãpim᷑
dedit. anlegis aquilie acciosir: Eipega
sus negauit. Que em̃i maoculpasit. cũ
sue mentis ñ sit. ⁊ h ẽ uerissimũ. Ces¬
sabit igitur aquilie accio quc̃ admo¬
dũ siq̃drupes cñpnũdełit. iquilia ces¬
sat. aut cegula cecidit. Siet si infins

Expanded text:
is occiderit: et ideo interdum utraque actio concurrit et legis Aquiliae et iniuriarum, sed duae erunt aestimationes, alia damni, alia contumelluit. Et ideo quaerimus, si furiosus damnum dedsus negauit: quae enim in eo culpa sit, cum suae mentis non sit? et hoc est uerissimum. cessabit igitur Aquiliae actio, quemadmodum, si quadrupes damnum dederit, Aquilia cessat, aut si tegula ceciderit. sed
Abbreviated transcription (Latin):
uitute inponenta actũ est. fuitus
amititur ¶ tenpus quononẽusuᷤᷤ
p̃cedens fundi dñs cuiseruitus debet᷑
imputatur ei qui inesloco succesfit¬
Sicum uis habe unmattendi uicinus
statuto tp̃r edificatũ ñ habuit. sdõq¬

Expanded text:
uitute imponenda actum est, seruitus amittitur.Tempus, quo non est usus praecedens fundi dominus, cui seruitus debetur, imputatur ei, qui in eius loco successit.Si, cum ius haberes immittendi, uicinus statuto tempore aedificatum non habuerit ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
xxx. priis. tantũ e dño lare dampnat
esto. ¶ Siquis iguur non occiłit h¬
bommẽ uel petudem. fiufserat. fregerit.
ruꝑit. sinedubio exhisuerbis legis. agen¬
dũerit. ¶ Proide fiface̾ seruomeo ob
a quilie accioriẽ baleo. ¶ Siqius infulã
tur obrescorũ exustis. ¶ Sifornc̃arius

Expanded text:
ximis, tantum aes domino dare damnas esto'.Si quis igitur non occiderit hominem uel pecudem, sed usserit fregerit ruperit, sine dubio ex his uerbis legis agendum erit. proinde si facem seruo meo obAquiliae actionem habebo.Si quis insulam tur ob res eorum exustas.Si fornicarius
Abbreviated transcription (Latin):
legis iquilie actionem mͥ conetere. inc¬
q cumcepo redhib̾e. tibi restituturum¬
Si et siseruus bonafite alicui seruiat a¬
nei conretat a ouilie actio. et magisin
sa fuitt lege aꝗlia agere. iullanus. ut.
scoea dño conpetere. ¶Anfructuatiꝰ
uł ufu aruis legis aquilie actionẽ hab̾et.
iulianus trictat. et ego puto melius un¬
le uoitiũ exluc causatandũ

Expanded text:
Aquiliae actionem mihi competere meque, cum coepero redhibere, tibi restituturum.Sed si seruus bona fide alicui seruiat, an ei competit Aquiliae actio? et magis insa fuerint, lege Aquilia agere Iulianus ait, sed domino eam competere.An fructuarius uel usuarius legis Aquiliae actionem haberet, Iulianus tractat: et ego puto melius utile iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
culus ait tũ colom seriuuilsã etis¬
quilia teneri ita ut colomis possi seuũ
noxe ded̾e ⁊ sumo iudino res ẽẽt urdica.¬
picolonus careret Cet̃msinoxios ẜuosa
norũ insule ꝑsonas scribit. Quensentẽ¬
tiabt̃ rationẽ. ¶ Sicum apos inte ad
tuas aduolassent. et tueas exffusseris.
legis aquilie actionẽ conpetere celsusa
ait. ¶ Inquid lex ruꝑit Rupisse ũb¬
um. fere oms uet̃e sic intellexerunt :¬
corruꝑit. ⁊ t̃o celsus querit. Silolsũ
aut auanã. insegetẽ alienã imetis. qd
eã tu iqumaros. nõsolũ ꝙ ui aut clãc¬
dm posse agere. uel silocatusfũd̾ sit colo
iñi. funfactum agendũet s tolonus cam
exercuit. cauere cum debe amplius ñ agi
quedã spetiesdũpniẽ ipsũ ꝗd corrũꝑe uł
mutare. ut lex aquilia locũ bãt. Alia nulla
ipsuus mutatione applicare aliut. cuiusm¬
olesta separatio sit. Cũeo plane quiumũ
spurgauit uł effudit. uł acrtũfecit. uł a¬
lomoto iutauit. agiposse aquilia cels

Expanded text:
culus ait, cum coloni serui uillam exusAquilia teneri, ita ut colonus possit seruos noxae dedere, et si uno iudicio res esset iudicaa, si culpa colonus careret: ceterum si noxios seruos norum insulae personas scribit: quae sententia habet rationem. Si, cum apes meae ad tuas advolassent, tu eas exusseris, legis Aquiliae actionem competere Celsus ait. Inquit lex "ruperit". rupisse verbum fere omnes veteres sic intellexerunt "corruperit". Et ideo Celsus quaerit, si lolium aut avenam in segetem alienam inieceris, quo eam tu inquinares, nodominum posse agere uel, si locatus fundus sit, colonum, sed et in factum agendum, et si colonus eam exercuit, cauere eum debere amplius non agiquaedam species damni est ipsum quid corrumpere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit.Cum eo plane, qui uinum spurcauit uel effudit uel acetum fecit uel alio modo uitiauit, agi posse Aquilia Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
et recte la boomi placet contineri di
canisut᷑ recudes nonest. longem.a¬
gis beiłs. inconũo nonsunt. ueluri
ur si leones. paimpbere Elefmit aũt
occisumẽe merno adicitur. Nonem̃
suficit occisum. sed oportet iniuria
ĩo ẽẽ factũ.

Expanded text:
et recte Labeoni placet contineri. sed canis inter pecudes non est. longe magis bestiae in eo numero non sunt, ueluti ursi leones pantherae. elefanti autem occisum esse merito adicitur: non enim sufficit occisum, sed oportet iniuria id esse factum.
Abbreviated transcription (Latin):
rmone fec̃it. ¶ Ettisũ aũi acciꝑe tebe¬
mus siuegladio. siueetiã fuste. uł alio
telo uelmanib siforte strangulauit:
eum. uelcalce pecit. nłcapitr. ułqua
deiecerit bonus. ⁊ seruu cocibit. aqui¬
lialocũ bt̃ fu̾it eñi in ipsius arburio.
ita se nonfonerare. Nã ⁊ silapsus aliꝗᷤ
seruũ alienũtonere p̃sserit. pegasisai
legͥe aquilia eũ teneriitacemũ. siual
plusisto seboneraũt uł neglegentius¬

Expanded text:
tione fecerit.Occisum autem accipere debemus, siue gladio siue etiam fuste uel alio telo uel manibus si forte strangulauit eum uel calce petiit uel capite uel quadeiecerit onus et seruum occiderit, Aquilia locum habet: fuit enim in ipsius arbitrio ita se non onerare. nam et si lapsus aliquis seruum alienum onere presserit, Pegasus ait lege Aquilia eum teneri ita demum, si uel plus iusto se on
Abbreviated transcription (Latin):
aquilia teneri. finifactũ. ¶ Sisiꝗs
teponie aliquẽ p̃cipitauit. celsus ait si¬
ue ipsoictu ꝑierit. aut cominuo subm¬
er fusest. aut lassanis influminis uictus
ꝑierit. lege aquilla tener qut̃ admo¬
dũ siquis puerũsaxo illixisẜ. Pculus
aus lib.uii. ad edictũ ꝓuinciale.
iuris est. simedicam̃to ꝓꝑam usus fuit.
¶Sed et quibene secũt. dereliquit curi¬
tionẽ securus nonerit. sed culpe rcus
hce alienũ hommc̃ obtriuerint. uulgo
dicitur culpe nõie teneri Itẽ dicctur
et si ꝑꝑ infirmitatẽ sustinere mulaꝵ
impetũ nõ potiñt. Necuitetur iniqui
si insirmitas culpe admĩãtur. cũ afec¬

Expanded text:
Aquilia teneri, sed in factum.Sed si quis de ponte aliquem praecipitauit, Celsus ait, siue ipso ictu perierit aut continuo submersus est aut lassatus vi fluminis victus perierit, lege Aquilia teneri, quemadmodum si quis puerum saxo inlisisset. Proculusseptimo ad edictum prouinciale.Idem iuris est, si medicamento perperam usus fuerit. sed et qui bene secuerit et dereliquit curationem, securus non erit, sed culpae reus eae alienum hominem obtriuerint, uolgo dicitur culpae nomine teneri. idem dicitur et si propter infirmitatem sustinere mularum impetum non potuerit: nec uidetur iniquum, si infirmitas culpae adnumeretur, cum affec
Abbreviated transcription (Latin):
it ipugiles du̾mt̾se exerterentur.
nou inurie gr̃a iudeatur dampnum
datũ . Hc aũt inseruo non ꝓcedit. quia
inienuisolent certare infilio famulias
uulnerato ꝓcedit. Planc sicedentem
uulneriũt. erit aquilie locus. aut siñ
incertamie seruũ acioĩt. iustoño com
miitẽte ħ factũsit. Tunc enĩ aq̃uiliices¬
sat. ¶ Sifiquis seruũ egrotũ leuit̃ ꝑ¬
cusienit. ⁊ isobierit. recte laleo qicu lege
aquilia eũ teneri. quia alid alumorti¬
ferũ eẽsolet. ¶Celsuᷤᷤ aũt iultĩt int̾eẽ¬

Expanded text:
 pugiles dum inter se exercentur anon iniuriae gratia uidetur damnum datum. hoc autem in seruo non procedit, quoniam ingenui solent certare: in filio familias uulnerato procedit. plane si cedentem uulnerauerit, erit Aquiliae locus, aut si non in certamine seruum occidit, nisi si dommittente hoc factum sit: tunc enim Aquilia cessat.Sed si quis seruum aegrotum leuiter percusserit et is obierit, recte Labeo dicit lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet.Celsus autem multum inte
Abbreviated transcription (Latin):
uel bore.uł itatert. uł sieñ uuxit ma¬
loueneno. lege aquilia eũteneruquẽ¬
ad modũ obitetrix supponens tenetur¬
Siquis bominẽ famẽ necau̾it infactũ
accionr teneri. neratius ait. ¶Si
seruũmeũ oquitãtr̃ contitato aruo

Expanded text:
uel ore uel clystere uel si eum unxit malo ueneno, lege Aquilia eum teneri, quemadmodum obstetrix supponens tenetur.Si quis hominem fame necauerit, in factum actione teneri Neratius ait.Si seruum meum equitantem c
Abbreviated transcription (Latin):
plina Multo magis ignur octiso id
erit dicendũ ꝓponitur aũt apud
eum species ialis. Sinta  inquit pu¬
tõ discenti inenuo filio familiaspaꝵ
benc fatienti qd̾ demonstrauerat.
formacalcei ceruicẽ ꝑcussit ut o¬
culus puero ꝑsumdetur. Dicit igͥ¬
quia ñ fatiende iniurie cansaptusse
rit. fimonẽdi et docendicausa. Auex
lorato: u̾ubitat᷑. quialeuis dũtax it
castiganio concessas̃ docemti. Sed lege¬
aquilia posse agi nondubitomtst

Expanded text:
 multo magis igitur in occiso idem erit dicendum. proponitur autem apud eum species talis: sutor, inquit, puero discenti ingenuo filio familias, parum bene facienti quod demonstraverit, forma calcei cervicem percussit, ut oculus puero perfunderetur. dicit igquia non faciendae iniuriae causa percussrit, sed monendi et docendi causa: an ex locato, dubitat, quia leuis dumtaxat castigatio concessa est docenti: sed Aquilia posse agi non dubito: 6
Abbreviated transcription (Latin):
netur. Quod sinon aparet. om̃s qua¬
si occidĩnt. teneri uili anus ait. Er si
cumuno agatur. cẽti nonlibaonut. Nã
exlege a quila qd̾ ilius ꝑ̃stitt aliu̾ñ
releuat. cũsit pena. ¶ Casus scribit.
Sialius mortistro uulnere ꝑcussit. aliu̾
ulncraĩt. quia ex aliouulnere ꝑut.
posteriorẽ teneri quioctidit. ꝙ ⁊m
artello uidetur ⁊ ẽ ꝓbubilisis. ¶ Si
plures trabem teiecerint et bominẽ
opp̃sserunt. eq̃ neterib placet om̃s lege
dit᷑ aguilie actione eẽ Suuli anus cũ
demũ aquilie teneri ait. quitenuit. ⁊
effecit ut aliquẽ mondet. Cetm̃ siñte¬
nuit. infactũ agentũ ¶ Legis aut

Expanded text:
netur: quod si non apparet, omnes quasi occiderint teneri Iulianus ait, et si cum uno agatur, ceteri non liberantur: nam ex lege Aquilia quod alius praestitit, alium non releuat, cum sit poena.Celsus scribit, si alius mortifero uulner‹e› percusserit, alius uulnerauerit, quia ex alio uulnere periit, posteriorem teneri, quia occidit. quod et Marcello uidetur et est probabilius.Si plures trabem deiecerint et hominem oppresserint, aeque ueteribus placet omnes lege dit Aquiliae actionem esse: sed Iulianus eum demum Aquilia teneri ait, qui tenuit et effecit ut aliquem morderet: ceterum si non tenuit, in factum agendum.Legis aut
Abbreviated transcription (Latin):
tioncͣ. nesit inporestate seri ut tib sẽ
useruiat. ¶s puto uerueẽ. ¶ Item
si seruus cõmimis istuusᷤ ⁊ tum tit ꝯcis¬
us. a feruontii. celsus scrib̾ alt̾m ex dĩus
agentem aut lins extunationẽ consetu¬
uturũ ꝑ parte. aut note decdi insolidum

Expanded text:
ut tibi soli seruiat: quod puto uerum esse.Item si seruus communis meus et tuus sit occisus a seruo Titii, Celsus scribit alterum ex dominis agentem aut litis aestimationem consecuturum pro parte aut noxae dedi ei in solidum
Abbreviated transcription (Latin):
Et ccõ nec scãm riuũ nec sup̃ eum si
forte sub tr̃a aquaducatur. locum
religiosum dñs soli facere potest. ne
scrunus intereat. Et id uerũ est Sco
et dep̃ssurum uł adlenanirũ riuũ.
ꝑquẽ aqua uire duci potestatem
habes. msi neid faceres cantũsit
¶Siꝑtuum fundum. insest micbi
aquã riuo ducere. tacitaħiura se¬
cumur. ut reaꝑe mibi riuũlice at
ut adire quã ꝓxime possim ad resiu¬
entum eũ ego sabriq mer. Item ut
spatiũ reliquat michi dñs fũdi qua
dexira et sunstra ad riuũ eam. et quo
tertamlimũ lapidam arenã calcẽ. ia¬
cere possum.

Expanded text:
et ideo nec secundum riuum nec supra eum si forte sub terra aqua ducatur locum religiosum dominus soli facere potest, ne seruitus intereat: et id uerum est. sed et depressurum uel adleuaturum riuum, per quem aquam iure duci potestatem habes, nisi si ne id faceres cautum sit.Si prope tuum fundum ius est mihi aquam riuo ducere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinistra ad riuum adeam et quo terram limum lapidem harenam calcem iacere possim.
Abbreviated transcription (Latin):
to cultello in quocũq coꝵ culpasit. cũ
lege aquilia teneri. Proculus. tutonso¬
re ẽẽ culpã. Et sane subitentebat u¬
bi extonsuetudine lutebatur. ut ubi
transitus frequens erat. est quod ciiup

Expanded text:
to cultello: in quocumque eorum culpa sit, eum lege Aquilia teneri.Proculus in tonsore esse culpam: et sane si ibi tondebat, ubi ex consuetudine ludebatur uel ubi transit
Abbreviated transcription (Latin):
ne si ante litẽ cortestatã deceffit .iiii.¬
mal. extunta erit accio Nore iũt dede
est. inimaltratere. unnun demmũ ¶ Si
commune plurim sit mimab ad utraiᷤ
cũã insolidũs. Utputa simure int̾ro¬
ganis. ansuaqu idrupes eẽt. respont̃et
uonoe suã. Nã siconstitit eẽ eius uiso¬
lidum contẽpnabiur. ¶ Si posteli¬
temͣ contestata ab alio sit anmil oc¬
cisum qui dño legis aquilie actio
conpetit. rinoinut mo halebitur le¬
gis aquilie. qui adĩs uoxe dedeisde fa¬
cultatẽ amiserit. Ergo exiudinoꝓ
positolius estimationẽ offerret. nisi

Expanded text:
testatam decesserit animal, extincta erit actio.Noxae autem dedere est anima‹l› tradere uiuum. demum si commune plurium sit animal, aduersus etiam in solidum, ut puta si in iure interrogatus, an sua quadrupes esset, responderit non esse suam: nam si constiterit esse eius, in solidum condemnabitur.Si post litem contestatam ab alio sit animal occisum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iudicio habebitur legis Aquiliae, quia dominus noxae dedendacultatem amiserit: ergo ex iudicio proposito litis Aestimationem offe‹r›et, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tu alt̃usfem dũptumfecerit᷑ cessabit
quonens contranatuti ferimota pau¬
periem dedit. Itõq siequus doloreton¬
manius calce peterit. cessire istã actonẽ
ed eũ quiequũ ꝑcusserit aut uuleia¬
ut. inficͥtũ magis quã lege aquiliatens¬
tr Unque ido quia non ipse suocor¬
rẽ quã tetigit quadrupes. ħ ac̃tio locũ
habebit. puto siplaustio bos obi̾runt᷑. ilꝑ¬
nonpotest quoudandñs conueruti.
quia desinit dñs eẽ. ubifeti euasit. ⁊
ddõ si eũ ut fum occioi. inẽum corpus est.¬
Cũ arͥcios uelboues commisiffent. et al¬
ter alt̃m eccoĩt. quiis mutius distmn¬
tit. utsiquidẽ isꝑisset qui agresfuserat.
cessiret actio. Sus qui non ꝓuocauerar.

Expanded text:
tu alterius fera damnum dederit, cessabit quotiens contra Naturam fera mota pauperiem dedit: ideoque si equus dolore concitatus calce petierit, cessare istam actionem, sed eum, qui equum percusserit aut uulnerauerit, in factum magis quam lege Aquilia teneri, utique ideo, quia non ipse suo correm, quam tetigit quadrupes, haec actio locum habebit: ut puta si plaustro bos obtriuit alinon potest quondam dominus conueniri, quia desinit dominus esse, ubi fera euasit: et ideo et si eum occidi, meum corpus est.Cum arietes uel boues commississent et alter alterum occidit, Quintus Mucius distinxit, ut si quidem is perisset qui adgressus erat, cessaret actio, s
Abbreviated transcription (Latin):
do. ¶p simiri itẽ tempus intequã nẽ¬
sire tibilegitã seruitutt᷑. tuutun¬
dũ uendicłis. adẽpto remina ꝑimebi
sireliquo tẽpore capsus fuerit. quia
silicet tua ee ceꝑat ut iã nec usre¬
pudiandi legatũ tiri possit cõtigtre.
quiue inpossessione eius ẽ nõc. uuit
mercenarns aũbõpes aut amicus¬
uelmedicus. quiue. iduisitandũ dũm
uenit. ułcolonus. aut fructuarus.¬
cumq quasi debita uia usus sũit.
aulus lib̾ .u. sententiarũ E ie
ad fundũ nr̃m facit uel extuudo.¬

Expanded text:
idem tempus, antequam rescires tibi legatam seruitutem, tuum fundum uendideris, ad emptorem uia pertinebit, si reliquo tempore ea usus fuerit, quia scilicet tua esse coeperat: ut iam nec ius repudiandi legatum tibi possit contingere, quiue in possessionem eius est aut mercennarius aut hospes aut medicus quiue ad uisitandum dominum uenit uel colonus aut fructuariusuicumque quasi debita uia usus fuerit, 23 Paulus libro quinto sententiarum.siue ad fundum nostrum facit, uel ex fundo
Abbreviated transcription (Latin):
R lib .ii. epistolarũ. Sicunseruit᷑
micħi ꝑplures funtosdetetur. mediũ
sudũ adquisiui. manc̃ seriutu demp¬
uto. quiatonens seruitus consunditur
quotiens un ea is ad quẽ ꝑtineat ñ po¬
test. Oclio aũt sunto ad quisito po¬
trit consistere ut ꝑprimũ ⁊ ultimũ int̃
deleatur.
quea̾riebatur infumto iucimplures ꝑeiͤ
dem ruñiure ducere soliti sunt. ita
ut suo quisq dic acaput duceret. pͥmo
ꝑcũd̾ riuumnieũq cominunẽ d̾einte
ut quisq inferior erat suoquisq ꝓpͥo
riuo. ⁊ umus statuto ip̃re quoserunun¬

Expanded text:
 secundo epistularum.Si, cum seruitus mihi per plures fundos deberetur, medium fundum adquisiui, manere seruitutem puto, quia totiens seruitus confunditur, quotiens uti ea is ad quem pertineat non potest: medio autem fundo adquisito potest consistere, ut per primum et ultimum iter debeatur. quae oriebatur in fundo uicini, plures per eundem riuum iure ducere soliti sunt, ita ut suo quisque die a capite duceret, primo per eundem riuum eumque communem, deinde ut quisque inferior erat, suo quisque proprio riuo, et unus statuto tempore, quo seru
Abbreviated transcription (Latin):
fttͣtui uel satior tcto pedib ueł anguai¬
or potest. Ut tam̃ eã lantudint̃ b̃t.
qua ueicllũ ire poterit. Alicquim it̃ erii
nomua. ¶Silacus ꝑpetuus infundo
tuo est. nauigandi q̃ seruitus ut pue¬
niatur ad fundum uitinũ inpõnu porest¬
¶Sifimdus s iuens ut dui sẽuiis tebetur
publicaretur. utroq casudurant ser¬
uitutes. quia cũ sua conditione quisq¬

Expanded text:
titui uel latior octo pedibus uel angustior potest, ut tamen eam latitudinem habeat, qua uehiculum ire potest: alioquin iter erit, non uia.Si lacus perpetuus in fundo tuo est, nauigandi quoque seruitus, ut perueniatur ad fundum uicinum, imponi potest.Si fundus seruiens uel is cui seruitus debetur publicaretur, utroque casu durant seruitutes, quia cum sua condicione quisq
Abbreviated transcription (Latin):
logiũĩt. cisas iutictas hubuit. quesitũ est
sihee funto legato noncederent cũq leg¬
tarius uendicassi: an iste fundus aliquam
br̃s seruitutẽ ꝓlouã casis exciꝑe debet rc¬
spondi debi ¶Plures ex municipib ꝗ
diuersa p̃dia posside bunt. saltũ cõmunc̃
it ius eopascendi hałent. mercansunt.
id que ellã asuctessorib coꝵ. est obseru¬
tũ. Si nonnulli exbis quibie uis ha ebũt.
p̃d̃ia sua illappria uenuntederunt. qro
In inuenditone etiã uis illuo secutim
sit p̾tia. cum enus uolũtati s uenditores

Expanded text:
legauerat, casas iunctas habuit: quaesitum est, si hae fundo legato non cederent eumque legatarius uindicasset, an iste fundus aliquam heredes seruitutem aliquam casis excipere deberent. respondit deberi.Plures ex municipibus, qui diuersa praedia possidebant, saltum communem, ut ius compascendi haberent, mercati sunt idque etiam a successoribus eorum est obseruatum: sed nonnulli ex his, qui hoc ius habebant, praedia sua illa propria uenum dederunt. quaero, an in uenditione etiam ius illud secutum sit praedia, cum eius uoluntatis uen
Abbreviated transcription (Latin):
actus debebatut. ut ueiculi certo gene
setuitutẽ. ⁊ aliasit eius conditio. qui
te. atut ssicutlatiore inere uslis eẽt.
aut siplura uineta gesserit quã licunt
aut aque. id miscuerit aliã. Idõq moĩb
istisquestionib seruitus quid ñ amntitur.
ñonaũt conceditur plusquã pactũ est in
fundus subconditione. inposuir ciset¬
uitutes ex iinguẽtur silogan conditio¬

Expanded text:
actus debebatur, ut uehiculi certo generseruitutem et alia sit eius condicio, qui deatur: sicuti latiore itinere usus esset aut si plura iumenta egerit quam licuit aut aquae admiscuerit aliam. ideoque in omnibus istis quaestionibus seruitus quidem non amittitur, non autem conceditur plus quam pactum est in fundus sub condicione, imposuit ei seruitutes: ex
Abbreviated transcription (Latin):
ex fundo cuiuiã uianus dełet uetror¬
disset. locũꝑtiũ seruientifundo ñ¬
quoierui̾tes ꝑcunt rursus cũlocũ ac¬
qũisissi. hbituru est scrumitẽ. quã
iucinus debuiffi.
abolenus lib̾ .x. cxcassio. Silocui
ꝑ quẽ ua. aut ntr. aut actus debrbar᷑.
umetu summus occupatus eẽt. ⁊ untta

Expanded text:
ex fundo, cui uiam uicinus deberet, uendidisset locum proximum seruienti fundo nquo seruitutes pereunt, rursus eum locum adquisisset, habiturus est seruitutem, quam uicinus debuisset. 14 Iauolenus libro decimo ex Cassio.Si locus, per quem uia aut iter aut actus debebatur, impetu fluminis occupatus esset et intra
Abbreviated transcription (Latin):
recit uttadq̃ iustibi not ce odificare
uł cdificatũ bałx auẽ ad modũ sun irea
inea ꝗd cfices. ¶ Quilatiores uia uel
angustiore ususcst. retinet seruitutẽ
sicuti quia aqua exqua iusht utcudi

Expanded text:
recte intendam ius tibi non esse aedificare uel aedificatum habere, quemadmodum si in area mea quid aedifices.Qui latiore uia uel angustiore usus est, retinet seruitutem, sicuti qui aqua, ex qua ius habet utendi
Abbreviated transcription (Latin):
posse fumũ iminãtere. ẜi initur¬
nens sei exc̃d̾ucto teneri agiq sicp.¬
tere Ergo ꝑcõtririũ agͣipont. iis
ẽẽ fumũ innutere. qd̾ et rosũ uidet᷑¬
sicens potit locũ bałe. siquis ꝓbibeai᷑
non grauem puta istto insuo facere
Auit nõlicere. ⁊ ait. magis nonposse
agi sicut aginoupotẽst uiscẽ in suo
tacere igne̾. aut sedere aut lauare.¬
quit u aporib cũ qͣuinalla cuniculũ
re. Quod siphaucro. inhibebo opius
tuu̾ Item uillanus scrisit. siuicitius
insuo edisicato effeterit: uestilicidiũ¬

Expanded text:
posse fumum immittere, sed Mintures ei ex conducto teneri: agique sic ptere. ergo per contrarium agi poterit ius esse fumum immittere: quod et ipsum uidetis poterit locum habere, si quis prohibeatur, non grauem, puta ex foco, in suo facere aut non licere. et ait magis non posse agi, sicut agi non potest ius esse in suo ignem facere aut sedere aut lauare.quit, uaporibus cum Quintilla cuniculum re: quod si probauero, inhibebo opus tuum. item Iulianus scripsit, si uicinus in suo aedificando effecerit, ‹ne› stillicidiu
Abbreviated transcription (Latin):
do actus mutrisq ea est que temon¬
strata est. Qd̾sinicħ. dictã est. ħ arbi¬
trio statuendũ ẽ inuia aliud uiris est
fiã sidictã lattuto nonẽ legumꝵq debit᷑.¬
oilocus s̃i ꝓdiecta latituoine noatiis est.
ꝑcũ qualibi iri potĩt Si auit p̃ter¬
totũ fũoum un axom̃t eligiua : dũtaxat
eius latitudiis quelege conp̃ensa est
ꝑquo ipso sidubitabitur arduri offii¬
um inuocandũ est. iͥ ꝯticiut.
um. Perquẽm locũ uiã alĩ cessero.
peuind̾ ali aque ductũ cedere non
poterꝯ ꝯ ⁊ et si aque ductũ alii cocesseis

Expanded text:
do actus itinerisque ea est, quae demonstrata est: quod si nihil dictum est, hoc ab arbitro statuendum est. in uia aliud iuris est: nam si dicta latitudo non est, legitima debetur.Si locus non adiecta latitudine nominatus est, per eum qualibet iri poterit: sin autetotum fundum una poterit eligi uia dumtaxat eius latitudinis, quae lege compraehensa est: pro quo ipso, si dubitabitur, arbitri officium inuocandum est. 14 PomponiusMucium.Per quem locum uiam alii cessero, per eundem alii aquae ductum cedere non potero: sed et si aquae ductum alii concessero,
Abbreviated transcription (Latin):
criua per sem̃tentiã ñteret scruitus
constitiu. si que ẽ declariri. Plaue si
non utendo. amisit dolomalo dr̃ edi¬
um. pt̾ litẽ contestitã. restitui ei oporr¬
tet quẽ admodũ placet indño edi¬
um. Aristo cerellio uitali . Re. ñ puta¬

Expanded text:
quia per sententiam non debet seruitus constitui, sed quae est declarari. plane si non utendo amisit dolo malo domini aedium post litem contestatam, restitui ei oportet, quemadmodum placet in domino aedium.Aristo Cerellio Uitali resp
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. Set ⁊ deaustu qui a seruitus ẽ
conperunt nob inter actiones ¶Cõ¬
itut aut dc seruitute actio dño edi¬
sicii neganti ẜuitutẽ seuicino dełe.
.quo agitur. scruitutẽ ñedetẽt. Uerbi
gr̃ã habeo etes quib funt uicine seia
it̃ debco. aduersus dñm seianarũ uo¬
lo exꝑiti aluus metollere ꝓhibemt̃. u
tc̃ actione exꝑiat. licet cni seruiãt
edes mee. en am̃ cũ quo agutur non
seruiunt. Higitur mtendõ połr picu
altuns tollendi. imuto cocunquo ago.
Quantũ em̃ atcũ ꝑtnet. libas edes babro.

Expanded text:
uenit.Sed et de haustu, quia seruitus est, competunt nobis in rem actiones.Competit autem de seruitute actio domino aedificii neganti seruitutem se uicino debere, quo agitur seruitutem non debent. uerbi gratia habeo utem debeo, aduersus dominum Seianarum uolo experiri altius me tollere prohibentem: in rem actione experiar: licet enim seruiant aedes meae, ei tamen cum quo agitur non seruiunt: hoc igitur intendo habere me ius altius tollendi inuito eo cum quo ago: quantum enim ad eum pertinet, liberas aedes habeo.
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ lb .xuii. ad ecuctũ. Deserui¬
tunb iure acnoues cõpetut nobis
at exemplũ eaꝵ. que adusũ fruc¬
iũ ꝑtinent. la consessoria quã ne
nulli alii quãdno fundi conpent.
care potest quã isquidsnum n
sunto uicmno habet. cuiserumute
dic̾ deb̃i ¶recte neranus scrib.
Simedũ lociusus fructus legetur
fructuariũ inter dicto detiiere un
posse. sibet anno usus est. Alibi enĩ
ficto ut inħ int̾ dĩcto queritur. qb ⁊

Expanded text:
tum.De seruitutibus in rem actiones conpetunt nobis ad exemplum earum quae ad usum fructum pertinent, tam confessoria quam negalii quam domino fundi competit: care potest quam is qui dominium in fundo uicino habet, cui seruitutem dicit deberi.Recte Neratius scribit, si medii loci usus fructus legetur, fructuarium interdicto de itinere uti posse, si hoc anno usus est: alibi enim facto, ut in hoc interdicto, quaeritur: quod et
Abbreviated transcription (Latin):
edes. alt̾e comies. neuiris seruitutẽ
uł acquirere uel imponere m̃t po̾se¬
lex ponponius lib̾ .uiii. exsabmo
scrifit  Sumienditione quisoi¬
xĩt seruas forẽ ctes quas uenidit.
necesse nonb̃t liberis tratere. Qua¬
re uł suis edib cas fuas ficere porest
uł iucmo conced̾e serumitẽ scilicet
ante traoitionẽ ꝓlane sititio cos¬
seruas fore dixit. si quid tmoseriu¬
tutem concefserit. ab solutus est.
siuero ali concesserit. ex empto
marcellus lib .ui. digestoꝵ scribit
Siquis intradendo dixit fundum
tiuo seriuire. cũ ei non seruiret. eẽt
aũt obliganis uenditor tiio ad ẜ.¬
uitutẽ prestantũ. anagere possit
exuendito. ut eniror scruitinẽ im¬
potupataatur p̃dio qd̾ mercanis
est : magisq purat ꝑmittedũ a¬
geres Itemq. ut ⁊ sipossit uẽdnte¬

Expanded text:
aedes, alterae communes, neutris seruitutem aedes, alterae communes, neutris seruitutem uel adquirere uel imponere me posse Pomponius libro octauo ex Sabino scripsit.Si in uenditione quis dixerit seruas fore aedes quas uendidit, necesse non habet liberas tradere: quare uel suis aedibus eas seruas facere potest uel uicino concedere seruitutem, scilicet ante traditionem. plane si Titio seruas fore dixit, si quidem Titio seruitutem con- cesserit, absolutum est: si uero alii concesserit, ex emptoMarcellus libro sexto digestorum scribit, si quis in tradendo dixerit fundum Titio seruire, cum ei non seruiret, esset autem obligatus uenditor Titio ad seruitutem praestan- dam, an agere possit ex uendito, ut emptor seruitutem imponi patiatur praedio quod mer- catus est: magisque putat permittendum agere. idemq
Abbreviated transcription (Latin):
annon. ã erit iintpredus rustius.
Nã ⁊ siquis duos sundos hãt quũ alu
potest seruũ ficere tritendo. duas
aũt ẽddes sumul tradẽlo nonporest ef¬
ficere altras altis seruas. quia ueti:
acquirere alienis eclib serumitera
neq inponere potest.¶ Si quisratꝰ¬
tem edu̾iradat. uel partẽ fondi non
rotest seruitutẽ inponẽ. quia ꝑparͭ¬
tes seruitus inponi nonpotest sineca¬
quiri. ¶plane situusit fundum re¬
gionib. ⁊ sicpartẽ tradidit. ꝓoiso
potest altutri seruitutẽ inponere ꝗa
nonest pars sundi sifundus. ¶ Qđ et
medib potest dici. sidñs pariete me¬
dio etlisicato. unã domũ dñs induas
duuserit ut pleriq faciunt. Ilã ih
it ꝓduab domib accipideb i fl tẽ situ¬
o bomines binas ecles comimunes habea¬
mus. simul tratendo uł esficere possu¬
mus. acfiego solus ꝓprias cdes binas bu¬
itemfiet. Sictam nouissima traditio
edificat. etiã pͣcetentẽ tradionem
efficacẽ sitam̃ altẽ unius ꝓprit suit

Expanded text:
an non. idem erit et in praediis rusticis: nam et si quis duos fundos habeat, alium alii potest seruum facere tradendo. duas autem aedes simul tradendo non potest efficere alteras alteris seruas, quia neque adquirere alienis aedibus seruitutem neque imponere potest.Si quis partem aedium tradet uel potest seruitutem imponere, quia per partes seruitus imponi non potest, sed nec adquiri. plane si diuisit fundum regionibus et sic partem tradidit pro diuiso, potest alterutri seruitutem imponere, quia non est pars fundi, sed fundus. quod et in aedibus potest dici, si dominus pariete medio aedificato unam domum in duas diuiserit, ut plerique faciunt: nam et hic pro duabus domibus accipi debet.Item si duo homines binas aedes communes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, ac si ego solus proprias binas idem fiet, sic tamen, ut nouissima traditio efficiat etiam praecedentem traditionem efficacem.Si tamen alterae unius propriae sint
Abbreviated transcription (Latin):
iuriã fc̃cisse. qd̾ sensucaret. taq ut
seruuis scͥbit tũc b. ictio locũ nt. cũ com¬
mora feritate nocim quatrutes. Putͥa
siequus cłmtosns calce ꝑtusserit. aut
boscormiperete solitus petierit. aũmule

Expanded text:
iuria fecisse, quod sensu caret.Itaque, ut Seruius scribit, tunc haec actio locum habet, cum commota feritate nocuit quadrupes, puta si equus calcitrosus calce percusserit, aut bos cornu petere solitus petierit, aut mula
Abbreviated transcription (Latin):
uitutes imponãt. uł ac quirant. ut ia¬
mñ ex nouisimo actu etiã suꝑiores con¬
sirmentur ꝑueq sit. atq sieod ip̃r¬
uel tefunctus sit. uł aldo genere uł a¬
lio mõ partem suã auena uerit. post
deiite sotius cefsit. nichil agetur. Cu
eni postre muscedat ñ reno ad quiri
ẜuitus uitetur. fiꝑinde babetur. atti
sicũ postremus cedd. it. om̃s cessissent
Ignur rursus bic actͣiis pentebit donce
nouus socuis cedat. Itẽ iuris est. et sui
n ex dñis cedatur. temde iꝑsoni sonĩ
aliꝗd hoꝵ accidit. Ergo ⁊ exdiuerso.
sieiquinon cessit aliquid talexorũ con¬
tigerit. ex integro om̃s cedere uebebt.¬

Expanded text:
uitutes imponant uel adquirant, ut tauitutes imponant uel adquirant, ut tamen ex nouissimo actu etiam superiores confirmentur perindeque sit, atque si eoduel defunctus sit uel alio genere uel alio modo partem suam alienauerit, post deinde socius cesserit, nihil agetur: cum enim postremus cedat, non retro adquiri seruitus uidetur, sed perinde habetur, atque si, cum postremus cedat, omnes cessissent: inouus socius cedat. idem iuris est et si x dominis cedatur, deinde in persona socii aliquid horum acciderit. ergo et ex diuerso si ei, qui non cessit, aliquid tale eorum contigerit, ex integro omnes cedere debeb
Abbreviated transcription (Latin):
intestamento hr dc̃ suum quis tãp¬
nare. nealtus edes suas tollat: nelu¬
minib ecliũ uicinarũ officiat. suł ut
panaiur eũ tignũ mparitẽ unmit¬
tere suł stilicidia aduet suseũ abere.
uł ut panatur uicinũ ꝑ fũdum suũ.
uł br̃ disirt agere. aquãue exto du
lpianus lib̾ .uix questionũ. Sip̃ca¬
rio uninus intuo fundo m̃aceriam
duxit. iut dicto qd̾ precario bt agiñ
poñt. net materia posita donano ser¬
uitutis ꝑfecta inteligitur. nec utilit᷑
intentetur uissibi eẽ inutote edifi¬
catũ hał̾e cũ edificio soliconditionẽ
setutũ mutilẽ fac̾iat intentionem.
Cerm si insuo maceriã p̃cario ꝗ ẜui¬
tutẽ tibidebuit dux̃it. neq libertas
usucapietur ⁊ int̃ilucto qd̾ p̃cario ht̃.
imlũ cũ eo agenur ¶d sitonatonis
causa ꝑmiscris. ħ int̃ddicto agere non
pot̃is ⁊ seruitus donatione tollitur.
Nulus lib .i. manualiũ. Peceptũ ẽ ut
ut plures dñi. ⁊ non parit cedentes ser¬

Expanded text:
in testamento heredem suum quis damnare, ne altius aedes suas tollat, ne luminibus aedium ui‹cin›arum officiat, uel ut patiatur eum tignum in parietem immittere, uel stillicidia aduersus eum habere, uel ut patiatur uicinum per fundum suum uel heredis ire agere aquamue ex eo duianus libro septimo quaestionum.Si precario uicinus in tuo maceriam duxerit, interdicto 'quod precario habet' agi non poterit, nec maceria posita donatio seruitutis perfecta intellegitur, nec utiliter intendetur ius sibi esse inuito te aedificatum habere, cum aedificium soli condicionem secutum inutilem faciat intentionem. ceterum si in suo maceriam precario, qui seruitutem tibi debuit, duxerit, neque libertas usucapietur et interdicto 'quod precario habet' utiliter cum eo agetur. quod si donationis causa permiseris, et interdicto agere non poteris et seruitus donatione tollitur. 18 Paulus libro primo manualium.Receptum est, ut plures domini et non pariter cedentes ser
Abbreviated transcription (Latin):
eđ strib quisꝗs destitoit solidũ dełe
restinuͥere. quia diuisiones bet res
nouretipit ¶Siquismͥ iinerisut᷑
actus ueliue cõtrouersi ã non fatiat
sed resicere sternere ũpãniatur. põ¬
ponius lib̾ ecł scrib confessoria actiqi¬
ne mͥ utẽ dũ ¶lã ⁊ siarborẽ impentẽ¬

Expanded text:
em scribit, quisquis defendit, solidum debet restituere, quia diuisionem haec res non recipit.Si quis mihi itineris uel actus uel uiae controuersiam non faciat, sed reficere sternere non patiatur, Pomponius libro eodem scribit confessoria actione mihi utendum: nam et si arborem impen
Abbreviated transcription (Latin):
nis edib ab eo quibiuasecłes habet. speci¬
es seruiuus ex prim̃ta est. nesign̾alit
seriure dictũ erit. aut nicħ ualeat.
quia incertũ sit. que seruituf excep¬
tasit. aut om̃is seruitus inpomi tebeat᷑.¬
Intͣposius qq̃ alienis edib imponipo.¬
test. uelimi u altius tolłe liceat. uł
nontolłe liceat Uł etiam si ir̃ debeani
potest Quãquã dicipotest. Sitria p̃dia
comiua babeam. et extremũ tibi tra¬
d̾em. uł tuo uł meis predus seruitutẽ¬

Expanded text:
nis aedibus ab eo, qui binas habet, species seruitutis exprimenda est, ne, si generaliter seruire dictum erit, aut nihil ualeat, quia incertum sit, quae seruitus excepta sit, aut omnis seruitus imponi debeat.Interpositis quoque alienis aedibus imponi potest, ueluti ut altius tollere uel non tollere liceat uel etiam si iter debeatur, potest. quamquam dici potest, si tria praedia continua habeam et extremum tibi trad‹a›m, uel tuo uel meis praediis seruitute
Abbreviated transcription (Latin):
forte quiẽ insũdo sutriano ducere ñ
roruisseꝙͥ fons exarusset. ⁊ postea ꝙ
eo fonte a qua fluere cepiffet. petierũt¬
ꝙ ame. ut qd̃ ius non neglegenna a¬
ut culpasua ammiscrunt. sed quia ad¬
ducere nompoierant hisrestituere¬
tur. quoꝵ michi postulano cũnon
inqua nisasit suctuendũ uisputum.
Itaq qd̾ uisbabuerũt tt̃ cumpͥmun¬

Expanded text:
ucere non potuisse, quod fons exaruisset, et postea ex eo fonte aquam fluere coepisse: petieruntque a me, ut quod ius non neglegentia aut culpa sua amiserant, sed quia ducere non poterant, his restitueretur. quorum mihi postulatio cum non iniqua uisa sit, succurrendum his putaui. itaque quod ius habuerunt t
Abbreviated transcription (Latin):
di mei tibi certã uendidero. aque duc¬
tus eius etiã si alt̾ius partiscansã pieꝵ.¬
qu ducatur. cequoq seq tur neq ib
aut tonitans agri. aut usus enis. aque
ratio atenda est. ita ut eã solã partẽ
sundi que p̃osissuna sit aut mati¬
me usumenis aque desiteãt. iuseuis aq̃

Expanded text:
di mei certam tibi uendidero, aquae ductus ius, etiamsi alterius partis causa plerumque ducatur, te quoque sequetur: neque ibi aut bonitatis agri aut usus eius aquae ratio ‹ha›benda est ita, ut eam solam partem fundi, quae pretiosissima sit aut maxime usum ei
Abbreviated transcription (Latin):
pote cũ mid tempus acquiritur. quo
ꝓprius meus sundus futurus fitp.
tibi fundi duo comimunes unamis ⁊ seia¬
nus. ⁊ indiuisione conuenis. ut mitti¬
anus. tibi seiamis cedet inuicẽ partes
corũ tradidimus. ⁊ intradeto dictũ est
ut altĩ ꝑ als̃m aquãducere. liceret nt

Expanded text:
pote cum in id tempus adquiratur, quo proprius meus fundus futurus sit. 3tibi fundi duo communes Titianus et Seianus et in diuisione conuenisset, ut mihi Titianus, tibi Seianus cederet, inuicem partes eorum tradidimus et in tradendo dictum est, ut alteri per alterum aquam ducere l
Abbreviated transcription (Latin):
plurimnum predia aquamdua. quo t
modo imposita scrustute. nisipactũ uł
stipulano etiã delor sub secura est nc̃.
coꝵ cuunest neq alii uicino: potis lau¬
stum ex riuo cce¶ pacto enimut sn¬
pulatione untuenientib ⁊concediso

Expanded text:
plurium praedia aquam ducis quoquo modo imposita seruitute: nisi pactum uel stipulatio etiam de hoc subsecuta est, neque eorum cuiuis neque alii uicino poteris haustum ex riuo cedere: pacto enim uel stipulatione interuenientibus et ho
Abbreviated transcription (Latin):
iter aque debitũcẽt. ꝑ unũ coꝵ. oib bis
int̃ quos is fundus cõmunis fuisset ũsir¬
pariponusfi. Item siꝗs coꝵ quib aque
ductus seruitus debebatur ⁊̃ ꝑeũtemri¬
uũ aquã ducebant iusaque ducente ñ
ducento cã amisit. nicħi uiriseonõie¬

Expanded text:
iter aquae debitum esset, per unum eorum omnibus his, inter quos is fundus communis fuisset, usurpari potuisset. item si quis eorum, quibus aquae ductus seruitus debebatur et per eundem riuum aquam ducebant, ius aquae ducendae non ducendo eam amisit, nihil iuris eo nomi
Abbreviated transcription (Latin):
talisẽt debet qualis eẽt fuma dum¬
taxat inmino concessio factaeet:¬
Seruius naniraliter ñ mamifacto
lecłe potist fũdum seruientẽ. queͣ¬
ad modũ sunbrio escat aqua iuruio.
aut ex agrisineum confluat aut. aqͦ
fom scdmriuim p in coipso inuen¬

Expanded text:
lis esset, si una dumtaxat initio concessio facta esset.Seruitus naturaliter, non manu facto laedere potest fundum seruientem: quemadmodum si imbri crescat aqua in riuo aut ex agris in eum confluat aut aquae fons secundum riuum uel in eo ipso inuen
Abbreviated transcription (Latin):
siꝑunũ fundũ iero. ꝑaliũ nõ. ꝑtatũ
tẽpus quãto seruitus amittitur. an
retineã scrututẽ: et magis est. ut
aut tota amutatur aut toraretine¬
atur. Ioõq sinullo usus sũ. tota amit.¬
titur. siut uno totaseruntu.¬

Expanded text:
unum fundum iero, per alium non per tantum tempus, quanto seruitus amittitur, an retineam seruitutem? et magis est, ut aut tota amittatur aut tota retineatur: ideoque si nullo usus sum, tota amittitur, si uel uno, tota seruatu
Abbreviated transcription (Latin):
rruis iustus lis .i. Impcraroresanto¬
nius ⁊ seucrus. iugusti rescripserũt.a¬
quã tesiumine publico ꝓ moto põssęᷤᷤ¬
sionũ ad irrigandoᷤᷤ agros diudiopor¬
tere: nisi ꝓprio uirt quis plus sibit̃atũ
oftendit qĩ tem rescripserunt
aquã ntã temũ ꝑmiti duti.
ĩsine inuiriã alterius idfiat

Expanded text:
ratores Antoninus et Uerus Augusti rescripserunt aquam de flumine publico pro modo possession‹u›m ad irrigandos agros diuidi oportere, nisi proprio iure quis plus sibi datum ostenderit. item rescripserunt aquam ita demum permitti duci, si sine iniuria alterius id fiat
Abbreviated transcription (Latin):
tione unłucto quoduiaut clanr
¶Icẽ est ifil apilli iactu unredieri ¶⁊
cro effectuss Etiã desetumte que ꝯue¬
ris screndicaus imposita erit. actio nob
conpent. ut ⁊ bonera ferat ⁊ edifitiare¬
sinat. ad eu̾modum quiserunute un¬
posita comp̃bensus est Et gallus putat
non posse ia seruitutem imponiut
quis ficert aliquid cogatur. sed ne me
sita fpete. ut possit quis defendere. iiꝰ
sibi eẽ congẽ aduer sariũ reficere pa¬
tietẽ ad onera sua sustinẽ la labeo aũt
ħ aũt actio untẽ magis est quã inꝑsonã
et non alii conpeti quã dño eclumꝰ.
et. ad ũsus dñm sicut ceirrarũ serunu¬
tã intentio. ¶ Siecdes plurium dñoꝵ.¬
sint aninsolidũ agatur. papmni mus
lib .iii. questionũ trãtat et ait. singu¬
los dños uisolidũ agͣe. sicunditeteris
seruittib excepto usufruidi ¶Sedñ
id respondendum inquit. sicomunes
edes eẽnt. que oneri iucini sustinerẽt.
Oodus aũt reficnonis in hactione. io

Expanded text:
interdicto quod ui aut clam: idem et si lapilli iactu impedierit. sero effectus.Etiam de seruitute quae oneris ferendi causa imposita erit, actio nobis competit, ut et onera ferat et aedificia reficiat ad eum modum, qui seruitute imposita comprehensus est. et Gallus putat non posse ita seruitutem imponi, ut quis facere aliquid cogeretur, sed ne me posita specie ut possit quis defendere ius sibi esse cogere aduersarium reficere parietem ad onera sua sustinenda.Labeo autem .Haec autem actio in rem magis est quam in personam et non alii competit quam domino aedium et aduersus dominum, sicuti ceterarum seruitutium intentio.Si aedes plurium dosint, an in solidum agatur, Papinianus libro tertio quaestionum tractat: et ait singulos dominos in solidum agere, sicuti de ceteris servitutibus excepto usu fructu. sed non idem respondendum inquit, si communes aedes essent, quae onera vicini sustinerent. Modus autem refectionis in hac actione ad
Abbreviated transcription (Latin):
strũtucere ⁊ ium̃tum agere poust¬
furabendilapidẽ aut tignũ neuꝰ¬
tricorsiius c̃. qutaã nec hastãret¬
tã ei ferre lic̾ẽ. quia neq eũdi. neq
agendi qr̃a id feceret.⁊ possent fru¬
ctus eodẽ modo ledi. Quiuiã hñt eñcu
Digendiq ius hm̃ pleriq ⁊ traludiꝰ
quoq ⁊ rectamꝑastã deferẽdi simõdo

Expanded text:
re pottrahendi lapidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastam rectam ei ferre licere, quia neque eundi neque agendi gratia id faceret et possent fructus eo modo laedi. qui uiam habent, eundi agendique ius habent: plerique et trahendi quoque et rectam hastam