comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad litterã intellecta: mendem
edificant. Magnũ eñi pecca¬
tumest ebrietas. Pret̃ hec em̃
ꝓuocat. Unde apłs. Nolite
inquit inebriari uino. in qͦ
corporis est mala: sed multo
peio est. ebrietas mentis. Menᷤ
eñi. ira. indignatione. odio.
re nequit. Nos gͥ quia semꝑ
indei tab̃naculo sumus: om

Expanded text:
ad litteram intellecta mentem aedificant. Magnum enim peccatum est ebrietas; praeter hoc enim vocat. Unde Apostolus: « Nolite inebriari vino, in quo corporis est; sed multo pejor est ebrietas mentis. Mens enim nostra ira, indignatione, odio, re nequit. Nos ergo, quia semper in Dei tabernaculo sumus, om
Abbreviated transcription (Latin):
ius. & arietis. ad ip̃ẽ. caudã. re¬
nũculos. omnẽq pinguedinẽ
posuerunt. Quodã eñĩ mͦ mͥ pec¬
tus boũ. caudã. & ad ip̃e ponit
ille qui me decaudaboũ. & ad¬
ppe int̾rogat. Donec eis satisfaci¬
impectus. & cormeũ ñ paruo
undere premit᷑ & fatigat᷑. Quid
uĩt significent. iam suꝑiꝰ dictũ ẽ.
Sequit᷑. & armos dextros seꝑa¬
uit aaron eleuans corã dño. sicut
preceꝑat moyses. Seꝑat quidẽ:
quia sui ft̃. Illi enĩ armus est ne¬
cessarius. qui totũ pondus. et to¬
tius popłi peccata ferre debet.
Eleuat aut̃ corã dño. ut ñ sua qͤ¬
dicat. Uiuo ego iam ñego: uunit
brasua iã ñ sua sunt: sed eius
cuiser uiunt. Sequit̃ audem
qd̾ cõpletis holocaustis. moy¬
ses. & aaron. benedixerunt
popło: apparuitq gła dñi
om̃i multitudini. Ecce ignis
egressus adño. deuorauit ho¬
locaustũ & adipes qui erant

Expanded text:
vis et arietis, adipem, caudam, revis et arietis, adipem, caudam, renunculos omnemque pinguedinem posuerunt. Quodatus bovis caudam, et adipem ponit ille, qui me de cauda bovis et adipe interrogat; donec enim ei satisfaciam, pectus et cor meum non parvo pondere premitur et fatigatur. Quid autem ista significent, jam sros separavit Aaron, elevans coram Domino, sicut praeceperat Moyses. » 144 Separat quidem, quia sui sunt. Illi enim armus est necessarius, qui totum pondus et totius populi peccata ferre debet. Elevat autem coram Domino, ut non sua qudicat: « Vivo ego, jam non bra sua jam non sua sunt, sed ejus, cui serviunt. Sequitur autem: « Quod, completis holocaustis, Moyses et Aaron benedixerint populo, apparuitque gloria Domini omni multitudini; et ecce ignis egressus est a Domino, devoravit holocaustum et adipes, qui erant
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiuant inarimis sinceritatiˢ
&e ueritatis. ãmonere debemus
Hec aut̃ omnia. custodire ui¬
beamus. pret̾ cerimonias matu¬
tini holocausti: que ꝑse quidẽ
inuolabilit̾ conseruari debent.
Matutini aut̃ holocausti ceri¬
monias dicit. eas quas inprin¬
tis carnẽ affligimꝰ. & maceramꝰ
sitam̃ postea inazimis sincerita¬
tis & ueritatis uiuamꝰ. Seqͥt᷑.
o molauit & bouẽ. atq arietem.
hostias pacificas popłi. Optule¬
runtq ei filii sui sanguinẽ.: quẽ
fudit suꝑ altare incircuitũ. ildi¬
pẽ aut̃ bouis. & arietis. caudam
renunculosq cũ ad ipib suis. ce
reticulũ iecons. posuerunt supet
ĩ molamꝰ. quando eorũ torm̃ta. et
passiones predicamꝰ. Horũ autẽ
sanguinẽ offerunt nobis filii
nr̃i. quando deeorũ passionib
nos int̾rogant. Quẽ nos quidem
suꝑ altare cordis eorũ fundimus
mus. & quia doctorũ pectora
quantomagis questionib p̃mu¬
tur. tanto plus diuina misteria
pandunt. ideo suꝑ pectora bo¬

Expanded text:
in asymis sinceritatis et veritatis admonere debemus. Haec autem omnia custodire jubemur, praeter caeremonias matutini holocausti, quae per se quidem inviolabiliter conservari debent; matutini autem holocausti caeremonias dicit eas, quas in printis carnem affligimus, et maceramus, si tamen postea in azymis sinceritatis et veritatis vivamus. Sequitur: « Immolavit et bovem atque arietem, hostias pacificas populi. Obtuleruntque ei filii sui sanguinem, quem fudit super altare in circuitum. Adipem autem bovis, et arietis, caudam, renunculosque cum adipibus suis, et reticulum jecoris posuerunt supra immolamus, quando eorum tormenta et passiones praedicamus: horum autem sanguinem offerunt nobis filii nostri, quando de eorum passionibus nos interrogant; quem nos quidem super altare cordis eorum fundimus ntes. Et quia doctorum pectora quanto magis quaestionibus premuntur, tanto plus divina mysteria pandunt, ideo super pectora bo
Abbreviated transcription (Latin):
mortui sunt. Hoc ẽ eñi quod
apłs ait. Siquis alit̃ euange¬
lizauerit uobis pret̃ quã¬
qd̃ audistis. & accepistis. ana¬
thema sit. Ignẽ eñi &r incen¬
sũ alienũ corã dño offerunt.
qui ea quȩ condra fidẽ sunt.¬
& indei lege ñcontinent᷑: eccłȩ
predicant. Talẽ eñĩ ignem.
taleq incensũ arrius optulit:
ideoq mortuus ẽ. & eternis in¬
cendiis mancipatus.
ocutus est aũt moyses
ad aaron: & elearar. & ytha¬
mar. filios eius. Capita ur̃a
nolite nudare & uestimenta
nolite scinde: ne forde moria¬

Expanded text:
enim, quod Apostolus ait: « Si quis aliter evangelizaverit vobis, praeter quod audistis et accepistis, anathema sit . » Ignem enim et incensum alienum coram Domino offerunt, qui ea, quae contra fidem sunt, et in Dei lege non continentur Ecclesiae praedicant. Talem enim ignem talemque incensum Arius obtulit, ideoque mortuus est et aeternis incendiis damnatus. ocutus est Moses ad Aaron et ad Eleazar atque Ithamar filios eius capita vestra nolite nudare et vestimenta nolite scindere ne forte moria
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eñi dieb finit᷑ consecratio: si¬
cut & inpresentiarũ factumẽ.
ut ritus sacrificii cõpleretur.
Die ac nocte manebitis intaber¬
naculo: obseruantes custodias
dñi. ne moriamini. Quib enĩ
ꝑ septẽ dies iubet᷑ ñ exire de ta¬
bernaculo. siquidẽ ñ sunt dies
nͥ septẽ: nũquã de tab̃naculo
exire debent. Hoc eñi tab̾nacu¬
lum ȩccłia ẽ: de qua nisi peccã¬
do ñquã exeunt sacerdotes.
De hac aut̃ om̃s heretici peccã¬
do & suꝑbiendo exierunt.
Septẽ auĩ dieb finit᷑ consecra¬
tio: quia qũadiu in hac uita
sunius. semꝑ consecrari & sc̃ifica¬
ri.& in melius ꝓficere debemus.
Olaneamꝰ gͥ die ac nocte. idẽ om̃
tempore intab̾naculo: obserue¬
qd̃ ipse precepit. nemoram̃.Pon
eiñ moriunt᷑. sed potius de morte
aduitã transeunt: quicũq hoc
Accede ad altare. & ĩmola
ꝓpeccato tuo: offer holocaustũ

Expanded text:
tem enim diebus finitur consecratio, sitem enim diebus finitur consecratio, sicut et impraesentiarum factum est, ut ritus sacrificii compleretur. Die ac nocte manebitis in tabernaculo, observantes custodias Domini, ne moriamini. » Quibus enim per septem dies jubetur non exire de tabernaculo siquidem non sunt dies, nisi septem nunquam de tabernaculo exire debent. Hoc enim tabernaculum Ecclesia est, de qua, nisi peccando, nunquam exeunt sacerdotes; de hac autem omnes haeretici peccando, et superbiendo exierunt. Septem autem diebus finitur consecratio, quia, quandiu in hac vita sumus, semper consecrari, et sanctificari, et in melius proficere debemus. Maneamus ergo die ac nocte, id est omni tempore in tabernaculo, observed ipse praecepit, ne moriamur. Non enim moriuntur, sed potius de morte ad vitam transeunt, quicunque hocAccede ad altare, et immola pro peccato tuo, offer holocaustum,
Abbreviated transcription (Latin):
& lauit nos apeccatis nr̃is in
sanguine suo. Sequitur.
Uq sc̃ificasset eos inues¬
titu suo: precepit eis di¬
cens. Coquite carnes ante fores
tabernaculi: & ibi comedite eas.
Panes quoq consecrationis edi¬
te qui poscti sunt incanistro.
sicut precepit michi dñs dicens.
aaron &e filii eius comedent eos.
Quicquid auĩ reliquũ fuerit
de carne ce panib: ignis absu¬
met. Ante fores eñi tab̾naculi
carnes sacerdotes coquunt et
comedunt. quia inconuentu
inpresentia & mauditu fide¬
liũ. diuias scripturas legen¬
tes & exponentes. ceteros eas co¬
quere &e comedere & intelligẽ
docent. Idipsũ aũt et de panib
intelligitur: dequib mͦ superiꝰ
diximus. Qd aut reliquũ est
ignis assumit. Ignis utiq sc̃i
nos hoc sepe credere facit. qd̃
intelligere ñ ualemus.
e ostio quoq tab̃nacłi
ñ exibitis septẽ diebus.
usq addiem quo cõplebitur
tempus consecrationis ur̃e. Sep¬

Expanded text:
nos, et lavit nos a peccatis nostris in nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . » Sequitur: « Cumque sanctificasset eos in vestitu suo praecepit eis, dicens: Coquite carnes ante fores tabernaculi, et ibi comedite eas: panes quoque consecrationis edite, qui positi sunt in canistro, sicut praecepit mihi Dominus, dicens: Aaron et filii ejus comedent eos; quidquid autem reliquum fuerit de carne et panibus ignis absumet. » Ante fores enim tabernaculi carnes sacerdotes coquunt et comedunt, quia in conventu, in poenitentia et in auditu fidelium divinas Scripturas legentes et exponentes, caeteros eas coquere et comedere, et intelligere docent. Id ipsum autem et de panibus intelligitur, de quibus modo superius diximus. Quod autem reliquum est, ignis absumit, ignis utique Spirnos hoc saepe credere facit, quod intelligere non valemus. « De ostio quoque tabernaculi non exibitis septem diebus, usque ad diem, quo complebitur tempus consecrationis vestrae. Sep
Abbreviated transcription (Latin):
Inde uͦ moyses dñi uicarius. de
corũ manib iterum om̃ia susci¬
pit. & modorẽ suauitatis super
altare incendit: significans hoc
deo placere. et deo suauit redo¬
lere. Sequit᷑. Tulit & pectus¬
culũ eleuans illud corã dño:
deariete consecrationis inpar¬
te suã. sicut preceperat ei dñs.
Assumensq unguentũ & san¬
gumnẽ qui erat suꝑ altare: asper¬
sit luꝑ aaron & uestim̃ta eiꝰ. et
suꝑfilios illiꝰ ac uestes eorũ. Ideo
eñ moyses sibi pectusculũ uen
em̃ pectus habere oportet: qui
hee tanta seruare debet. et repo¬
lere sacramenta. S quare moy
Nlayã dño pectusculũ eleuat¬
nisi ut corda &e pectora nr̃a sẽꝑ
sint leuata ad celestia contem¬
planda: Asꝑgit᷑ aũt unguen¬
tum & sanguis. suꝑ sacerdotes
& uestes eorum: ut interuis &
exterius mundent & sc̃ificent᷑.
ut qualessunt interius. tales ex¬
terius appareant. Ut ꝓuideant
bona ñ tantũ corã deo: sed etiã
corã omnib hominib. Unguen

Expanded text:
 Moyses Domini vicarius de eorum manibus iterum omnia suscipit, et in odorem suavitatis super altare incendit, significans hoc no placere, et ipsi suaviter redolere. Sequitur: « Tulit et pectusculum, elevans illud coram Domino de ariete consecrationis in partem suam, sicut praeceperat ei Dominus; assumensque unguentum, et sanguinem, qui erat super altare, aspersit super Aaron et vestimenta ejus; et super filios illius, et vestes eorum. » Ideo enim Moyses sibi pectusculum vindenim pectus eum habere oportet, qui haec tanta servare debet et reponere sacramenta. Sed quare Moyses coram Domino pectusculum elevatnisi ut corda et pectora nostra semper sint elevata ad coelestia contemplanda? Aspergitur unguentum, et sanguis super sacerdotes et vestes eorum, ut interius et exterius mundentur et sanctificentur; ut quales sunt interius, exterius appareant, ut provideant bona non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus, unguent
Abbreviated transcription (Latin):
dño. panes absq fermento ce ca¬
liridam consꝑsam oleo. lagan
quoq posuit suꝑ adipes. cear¬
mũ dextrũ: tradens simul om̃a
aaron & filiis eius. Quid emim
ꝑcanistrũ in quo sunt panesan¬
ii. inisi hunc librũ & cetera scã¬
rũ scripturarũ uolumina intel¬
ligimus : In quib utiq singłe
sententie. & panes colliride. ce la¬
&e nichil erroris inse habent: me¬
rito & oleo consꝑse. et arime eẽ
dicunt᷑. Hȩc aut suꝑ adipes. &
armũ dextrũ ponunt᷑. qm̃ quid
adipes & armus dext̃ significet.
sc̃arũ scripturarũ sententisex¬
ponitur et intelligit᷑. Qd̃ autem
hȩc ommia simul cõposita. moyses
sacerdotib tradidit. Hoc signifi¬
cat. quia postquã sacerdotes con¬
secratisunt. de manu pontificis
librũ legis suscipere debent. it
uerbũ dei exponendi & predi¬
candi habeant potestatẽ.
Ui postquã leuaueruss
ea corã dño: rursi sulis¬
ta demanib eorũ adole uit
suꝑ altare holocausti eo¬

Expanded text:
panes absque fermento, et collyridam conspersam oleo, lagana quoque posuit super adipes, et armum dexterum, tradens simul omnia Aaron et filiis ejus. » Quid enim per canistrum, in quo sunt panes azymi, nisi hunc librum, et caetera sacrarum Scripturarum volumina intelligimus? in quibus utique singulae sententiae, et panes, et collyridae de la, et nihil erroris in se habent, merito et oleo conspersae, et azymae esse dicuntur. Haec autem super adipes et armum dextrum ponuntur, quoniam quid adipes et armus dexter significent sanctarum Scripturarum sententiis exponitur et intelligitur. Quod autem haec omnia simul composita Moyses sacerdotibus tradidit, hoc significat; quia postquam sacerdotes consecrati sunt, de manu pontificis librum accipere debent, ut verbi Dei exponendi, et praedicandi habeant potestatem. « Qui postquam levaverunt ea coram Domino, rursum suscepta de manibus eorum, adolevit su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑius &e dicta & exposita sunt. Uo¬
luit cam̃ moyses post sacerdotũ
aliquid dicere. Aaron aut̃ hocm
loco: iudeorũ pontifices significa¬
re uidet᷑. Qui ꝓ peccato suo. suo
quidem quia onginali: xp̃m do¬
minũ nr̃m erucifixerunt. Sed
i popłs quoq eissubiectus de
morte in nocens putaret᷑: idõ

Expanded text:
a et exposita sunt. Voluit tamen Moyses post sacerdotum dicere. Aaron antem hoc in loco Judaeorum pontifices significare videtur, qui pro peccato suo, suo quidem, quia originali, Christum Dominum nostrum crucifixerunt. Sed ne populus quoque eis subjectus de Christi morte innocens putar
Abbreviated transcription (Latin):
ta dieb et quadraginta noctibi.
Nonimmerito quidẽ uetus tesi¬
mentũ obscurũ & profuudumẽ
siqͥdẽ innebula et caligine dati
ẽ. Iua cñ nebula protendebat
hanc obscuritatẽ: quã nos modi
sentimus. Et quia nos quoq mͦne
bulã. & ꝓfundiorẽ huiꝰ libri cali¬
ginẽ intrare incipimꝰ. om̃ipotia¬
tẽ dm̃ dep̃cam̃. qͥ lucẽ habitas in¬
accessibilẽ: ut ea que moysi mca¬
ligine dedit. nob̃ inlucẽ reuelat
dignet᷑. Iuud quoq ñ uacatams¬
terio: qd̃ inqͣdraginta dieb lex
data ẽ. Quadtagenariꝰ & em̃ nu
Quat̃ enĩ decẽ uel decies quau¬
or: q̃draginta faciunt. Indece igã
uetus. inquattuor uero nouũ ces¬
tamentũ accipias: qm̃ illuo uide¬
cẽ mandatis. hoc inquattuoi ciua¬
głiis continet᷑. Dies gͥ quadragi¬
ta significant. qm̃ ambo testam̃¬
catur: & sine altero alterũ eẽ ñ
potest: sicut inquadraginta qͣt¬
tuor & decẽ. sine se eẽ ñ possunt.
sispũalit̃ intelligat᷑
ocutusq ẽ dñs ad moysendi¬

Expanded text:
uadraginta noctibus. » Non immerito quidem Vetus Testamentum obscurum et profundum est, siquidem in nebula et caligine datum est; illa enim nebula praetendebat hanc obscuritatem quam nos modo sentimus. Et quia nos quoquomodo nebulam et profundiorem hujus libri caliginem intrare incipimus, omnipotentem Dominum deprecemur, qui lucem habitat inaccessibilem, ut ea quae Moysi in caligine dedit, nobis in luce revelare dignetur. Illud quoque non vacat a mysterio quod in quadraginta diebus lex data est; quaQuater enim decem, vel decies quatuer quadraginta sunt. In decem ergo Vetus, in quatuor vero Novum Testamentum accipias, quoniam illud in decem mandatis, hoc in quatuor Evangeliis continetur; dies ergo quadraginta significant, quoniam ambo Testamedatum, et sine altero alterum esse non potest, sicut in quadraginta, quatuor et decem sine se esse non possunt: si spiritualiter intelocutus est Dominus ad Moysen, di
Abbreviated transcription (Latin):
luis est homo qui desponsauit
uxorẽ. & ñ accepit eã. uadat & re¬
uertat indomũ suã. neforte mo¬
nat᷑ in bello. & alius homo acci¬
piat eam. His dictis addent re¬
liqua. & loquant ad popłm.
Quis est homo formidolosus.
&ecorde pauido. reu̾tat ad do¬
mũ suam. nec pauere faciat cor¬
da frm̃ suorũ. sicut ipse timore

Expanded text:
desponsavit uxorem, et non accepit eam, vadat, et revertatur in domum suam, ne forte moriatur in bello, et alius homo accipiat eam. His dictis, addent reliqua, et loquentur ad populum: Quis est homo formidolosus, et corde pavido? revertatur in domum suam, ne pavere faciat corda fratrum suorum; sicut ipse timore
Abbreviated transcription (Latin):
mmolatoq uitulo in conspec¬
tu dñi: inferet sacerdos qui
unctus est. de sanguine etꝰ inta¬
bernaculũ testimonii: tincto
digito asꝑgens septies condra ue

Expanded text:
mmolatoque vitulo in conspectu Domini inferet sacerdos qui unctus est de sanguine eius in tabernaculum testimonii tincto digito aspergens septies contra ve
Abbreviated transcription (Latin):
hostiȩ: & suꝑ caput illiꝰ qui mũ¬
dat᷑. Suꝑ sanguinẽ quidẽ. qm̃
totus ille sanguis pietate et mi
ut mens hominis hoc unguen¬
to pinguescat. Scdm illud. Tu
uͦ cũ ieiunas: unge caput tuũ.
Cui contrariũ est. Oleũ autem
peccatoris ñ impinguet caput
meũ. Dic gͥ homo inunctus
sciat & intelligat. quia mnscdie des
est saluatus: miscdia liberatus. mi¬
sedia reconciliatus. Ideoq dicat.

Expanded text:
hostiae, et super caput illius qui munhostiae, et super caput illius qui mundatur: super sanguinem quidem, quoniam totus ille sanguis pietate et misut mens hominis hoc unguento pinguescat, secundum illud: « Tu vero cum jejunas, unge caput tuum . » Cui contrarium est: « Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . » Sic igitur homo inunctus sciat et intelligat quia misericordiae oleo est salvatus, misericordia liberatus, misericordia reconciliatus; ideoque dicat
Abbreviated transcription (Latin):
rogabitq proco coram dño. Sa¬
cerdos enĩ utraq manu oꝑatur.
quia ꝑ arma iusticie adextris &
asinistris. nec aduersis frangitur
nec prosperis eleuat᷑. Portat ole¬
ũ insinistra: spargit cũ dextra. Hoc
aut̃ septies: & contra dnm̃. Septies
enĩ sacerdos contra dnm̃ oleũ spar¬
git: quia semꝑ & omi tempore pro
peccatorib interpellat. Quid eñĩ
dignatio. mollit᷑ & inttigat. Et
sinistra quidẽ oleũ portat: qͥ
quandiu in hac uita est. nũꝗͣ.
amiscdia cessat. Qd bene contra
dnm̃ manu dextera spargit: qͥa
quasi potenti & ualida manu
omnẽ suam oꝑationẽ ad d̾m di¬
rigit. Reliquũ aut̃ suꝑ aurẽ
dextrã & manũ & pedẽ eius.
qui mundat effundit: ut audi¬
at & intelligat. quid significet
auris audiat. in hoc manus et
pes delectet᷑. ut pietatẽ & mise¬
ricordiã oꝑetur. In his em̃ duo¬
bus menbris: pene omnis oꝑa¬
tio nr̃a consistit. Fundit autẽ
sacerdos oleũ. & suꝑ sanguinẽ

Expanded text:
rogabitque pro eo coram Domino. » Sacerdos enim utraque manu operatur, quia per arma justitiae a dextris et a sinistris, nec adversis frangitur, nec prosperis elevatur. Portat oleum in sinistra, spargit cum dextra: hoc autem septies, et contra Dominum. Septies enim sacerdos contra Dominum oleum spargit, quia semper et omni tempore pro peccatoribus interpellat. Quid enim odignatio mollitur, et mitigatur. Et sinistra quidem oleum portat, qui, quandiu in hac vita est, nunquam a misericordia cessat. Qui bene contra Dominum manu dextera spargit, quia quasi potenti et valida manu omnem suam operationem ad Deum dirigit. Reliquum autem super aurem dexteram, et manum et pedem ejus qui mundatur, effundit, ut audiat et intelligat quid significet: « auris audiat, in hoc et manus et pes delectetur, ut pietatem et misericordiam operetur. In his autem duobus membris pene omnis operatio nostra consistit. Fundit autem sacerdos oleum et super sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Sequitur.
uq lauerit homo uesti¬
menta sua: radet omnes
pilos corporis. & lauabit̃ aqua.
punficatusq ingrediet᷑ castra.
Ia dũtaxat. ut maneat extra ta¬
bernaculũ suũ. septẽ dieb. et
die septimo radat om̃s capillos
capitis. barbãq &e suꝑcilia. ac
dtius corpons pilos. Ecce enim
homo qui reconciliat᷑ uestimenta
lauat. ut nemo ulterius eum¬
aborreat: & cunctis se cernentib.
iam ñ leꝓsus. sed mundus appa-¬
reat. Radit & om̃s corporis pilos:
ut nichil iam ineo suꝑfluũ. et
inutile inueniat᷑. Lauat᷑ autẽ
& aqua confessionis. bom uodi.
et sacerdotalis benedictionis
Totusq purificat᷑ ingreditur
castra. reconciliat᷑ ȩccłiȩ. fit gau¬
diũ & exultatio: conuocat scã
mat̾ nr̃a amicas. & uictnas di-¬
cens. Congratulamim mͥ: quia¬

Expanded text:
 Sequitur: « Cumque laverit homo vestimenta sua, radet omnes pilos corporis, et lavabitur aqua, purificatusque ingredietur castra; ita duntaxat, ut maneat extra tabernaculum 154 septem diebus, et die septimo radat omnes capillos capitis, barbamque et supercilia, ac totius corporis pilos. » Ecce enim homo qui reconciliatur vestimenta lavat, ut nemo eum ulterius abhorreat, et cunctis se cernentibus non jam leprosus, sed mundus appareat. Radit et omnes corporis sui pilos, ut non jam in eo superfluum et inutile inveniatur. Lavatur autem et aqua confessionis boni voti, et sacerdotalis benedictionis, totusque purificatus ingreditur castra, reconciliatur Ecclesiae, ut gaudium et exsultatio, onvocat sancta mater nostra amicas et vicinas, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
t lotis rursus uestibus
& corpore: die octauo as¬
sumet duos agnos immacula-¬
dos. & ouem anniculã. absq ma-¬
cula. et tres decimas similȩ insacͥ¬
ficiũ quȩ consꝑsa sit oleo. & seor¬
sũ olei sextariũ. Prima eñĩ fini¬
ta. scda iterũ ebdomada incipit.
li quidẽ octaua dies alterius sep¬
timane principiũ est. In hac gͥsi-
cut & inprima homo lauat᷑: ali¬
udq offert̃ sacrificiũ. quo purifi¬
catur. In hoc aut̃ sacrificio. iam
ñ passeres. s agnus immolatur:
qui tollit peccata mundi. Primꝰ
chorus: ut̃q utiq immaculatꝰ.
Ouis uͦ annicula. & immacula-¬
ta eccłia ẽ: ñ habens maculam.
neq rugã. Quȩ qm̃ intrib par¬
tib tota consistit inasia uideli¬
abscondit mulier infarinȩ sa
quentib offerri iubet᷑. Tresaut
quantũ ad litterã decimȩ fiunt.
si detriginta sextariis. tressexta¬
rios tollas. Sequitur.
Eq sacerdos purificans
hominẽ. statuerit eũ et
hȩc omnia corã dño inostio ca¬

Expanded text:
t lotis rursum vestibus, et corpore, die octavo assumet duos agnos immaculatos, et ovem anniculam, absque macula, et tres decimas similae in sacrificium, quae conspersa sit oleo, et seorsum olei sextarium. » Prima enim finita, secunda iterum hebdomada incipit, siquidem octava dies alterius septimanae principium est. In hac igitur, sicut et in prima, homo lavatur aliudque offert hic sacrificium, quo purificatur. In hoc autem sacrificio, jam non passeres, sed agnus immolatur, qui tollit peccata mundi. Primuschorus, uterque utique immolatus. Ovis vero annicula, et immaculata Ecclesia est, non habens maculam, neque rugam, quae quoniam in tribus partibus tota consistit, in Asia videliabscondit mulier in farinae saquentibus offerri jubetur. Tres autem, quantum ad litteram decimae fiunt, si de triginta sextariis tres sextarios tollas. Sequitur: « Cumque sacerdos purificans hominem statuerit eum, et haec omnia coram Domino in ostio ta
Abbreviated transcription (Latin):
Notandũ aut̃ quia suꝑus sacri¬
ficiũ ñ solũ sacerdos. uerũ etiã
homo qui mundandus ẽ offert.
Hic aũ ñ homo qͥ mundandus
ẽ: s solus sacerdos offert sacriti¬
ciũ. Neq eñĩ conueniens erat.
ut hoc sacrificiũ homo qui mũ¬
dabat᷑ offerret. Statuit autem
sacerdos hominẽ qui purifica¬
tur ante ostiũ tabernaculi. qͣ¬
cenus & audire & uidere facile
possit. ea quȩ intab̾naculo fi¬
unt. Beinde uͦ offert agnum
olciq sextariũ. laudans. predicas.
cõmemorans. & exponens xp̃i pas¬
ionẽ: qualit̃ iustus ꝓ impiis. dñs
oleruis. ne morerent᷑ illi mortuus
ne. Quanto oleo afluebat. quan¬
capietate & miscđia inundabat:
cũ prosuis etiã crucifixorib orabat
dcens. Pat̃ ignosce illis: ñ eñ sci¬
unt quid faciant. Hoc est enim

Expanded text:
Notandum autem quia superius sacrificium non solum sacerdos, verum etiam homo qui mundandus est, offert. Hic autem non homo qui mundandus est, sed solus sacerdos offert sacrificium. Neque enim conveniens erat ut hoc sacrificium homo qui mundabatur offerret. Statuit autem sacerdos hominem qui purificatur ante ostium tabernaculi, quatenus et audire et videre facile possit ea quae in tabernaculo fiunt. Deinde vero offert agnum oleique sextarium, laudans, praedicans, commemorans et exponens Christi passionem: qualiter justus pro impiis, dominus pro servis, ne morerentur illi, mortuus est ille; quanto oleo affluebat, quanta pietate et misericordia inundabat, cum pro suis etiam crucifixoribus orabat, dicens: « Pater, ignosce illis, non enim sciunt quid faciunt . » Hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
immolata ẽ. pro delicto: ponet
suꝑ extremũ aunculȩ dextrȩ illiꝰ
qui mundat᷑. & suꝑ pollices ma¬
nus dextrȩ & pedis. In aure enĩ
auditus: inma.. nui & pede
ipatio intelligit᷑. Tangit igit᷑
aurem sanguis. xp̃i ut munda
sit: semꝑq aꝑta ad audiendum
uerbũ dei. Scdm illud. Qui ha¬
bet aures audiendi audiat. Et
quia sicut apłs ait. ñ auditores
legis iusti st̃ apud dm. sed facto¬
us legis iustifificabunt᷑: tangit¬
manũ quoq & pedẽ. ut bene oꝑe¬
uit. & currat in uia mandatorũ
dĩ. Qm̃ aut̃ sinstra & ad uersa par̾
nescire debet quid faciat dextera:
insola dextra parte tangit᷑. qua¬
si qui sinistri nichil habeat. Tan¬
git᷑ aut̃ in extremitatib: ut usq
infinẽ ꝑseueret.
t de olei sextario mittet
inmanũ suam sinistrã
tingetq digitũ dextrũ ineo: as
ꝑgetq septies contra dnm. Qd̾
aut̃ reliquũ est olei inleua ma

Expanded text:
pro delicto, ponet super extremum auriculae dextrae illius qui mundatur, et super pollices manus dextrae et pedis. » In aure enim auditus, in manu et pede operatio intelligitur. Tangit ergo aurem sanguis Christi, ut munda sit, semperque aperta ad audiendum verbam Dei, secundum illud: « Qui habet aures audiendi, audiat . » Et quia sicut Apostolus ait: « Non auditores legis justificati sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur pedem, ut et bene operetur, et currat in via mandatorum Dei. Quoniam autem sinistra et adversa pars nescire debet quid faciat dextera, in sola dextera parte tangitur, quasi qui sinistram non habeat. Tangitur autem in extremitatibus, ut usque in finem perseveret. « Et de olei sextario mittet in manum suam sinistram, tingetque digitum dextrum in eo, et asperget septies contra Dominum. Quod autem reliquum est
Abbreviated transcription (Latin):
locutus est. Heu. quis
ucturus es. quando ista faciet
ł̃s: uenient intrierib de ita¬
lia suꝑabunt assyrios. uastabt̃q
hebreos: & ad extremũ etiam
ipsi ꝑibunt. & hoc quidẽ cõ¬
pletũ eẽ uidemus. Scimus
eñ romanos transmare naui¬
bus ad uectos. & has et mul¬
tas alias gentes suo ĩpio subiu¬
gasse. Quos qͥdẽ iamꝑisse dicerẽ.
siñ adhuc eos de terius perituroᷤ
putarem.

Expanded text:
locutus est. Heu quis victurus est, quando ista faciet Deus? Venient in triremibus de Italia, superabunt Assyrios, vastabuntque Hebraeos, et. ad extremum etiam ipsi peribunt. » Et hoc quidem completum esse videmus. Scimus enim Romanos trans mare navibus advectos, et has, et multas alias gentes suo imperio subjugasse, quos quidem jam periisse dicerem, si non adhuc deterius perituros esse putarem.
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ aut̃ de homine
quẽ filii isrł extra castra
ducentes: qm̃ insab̃bo lignacolle¬
gerat. lapidib obruert̃. Fhocaũ
dat᷑ incelligi. qd̾ illi qͥ pactũ diui¬
olant. & eccłie instituta cũ ceteris
fidelib custodire. & obseruare re¬
cusant. abeccłia pelli. et abom̃ib
dãpnari. & excõmunicari debeãt.
Tot eñĩ lapidib obruit᷑: qͦt assen¬
tientib ex cõmunicatio cõsirmat.

Expanded text:
equitur autem de homine, quem filii Israel extra castra ducentes quoniam in Sabbato ligna collegerat lapidibus obruerunt. Per hoc autem datur intelligi quod illi qui pactum Dei violant et Ecclesiae Dei instituta cum caeteris fidelibus custodire et observare recusant, ab Ecclesia pelli, et ab omnibus damnari et excommunicari debeant: tot enim lapidibus obruitur, quot assentientibus excommunicatio confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis uidentib. Ego quidẽ
hos duodecim principes. duode¬
cim apłos indelligerẽ. nͥquia ti¬
muerunt & ad terrã promissio¬
nis popłm ascendẽ dissuaserunt
eisq ruinȩ mortisq causa fuetĩ
Auagͥ interpretatio querendaẽ.
S intelligamus mͦ ꝑistos om̃s
eccłiȩ principes. idẽ. epõs. ut per
caleph & iosuȩ solos bonos. per
cȩteros aut̃ om̃s alios significe
om̃s significat. & hic qͥdẽ decẽ
remanent: duob tantũ de du¬
odecim subtractis. Phos gͥdecẽ
malos principes. om̃s malos
eccłiȩ principes intelligamus.
Oñs eñi & boni & mali terrã ui¬
uentiũ laudant: om̃s eiꝰ glam
obeatitudinẽ extollunt. eiusq
flicitatis fructus ante audien¬
tiũ aures & ocłos predicando
ponunt. S qm̃ male uiuunt

Expanded text:
cunctis videntibus. » Ego quidem cunctis videntibus. » Ego quidem hos duodecim principes, duodecim apostolos intelligerem, nisi quia timuerunt, et ad terram promissionis populum ascendere dissuaserunt, eisque ruinae mortisque causa fuerunt. Alia ergo interpretatio quaerenda est. Sed intelligamus modo per istos omnes Ecclesiae principes, id est episcopos, ut per Caleph et Josue, solos bonos; per caeteros autem, omnes alios significemomnes significat. Et hic quidem decem remanent, duobus tantum de duodecim subtractis. Per hos ergo decem malos principes, omnes malos Ecclesiae principes intelligamus: omnes enim boni et mali terram viventium laudant, tionem extollunt, ejusque felicitatis fructus ante audientium aures et oculos praedicando ponunt; sed quoniam male vivunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inc aut̃ narrat᷑. qd̾ mo¬
yses exprecepto dñi mi¬
serit duodecĩ uiros expͥncipib
isrł. dedeserto pharan. ubi tc̃
popłs morabat᷑. ad considandã
terrã reꝓmissionis. Erat autem
tẽpus. quando preco quȩ. idẽ
uerunt terrã. abscideruntq
palmitẽ cũ uua sua. & porta¬
uert̃ inuecte duo uir. Reu̾siq
st̃ post quadraginta dies. por¬
tantes quoq de malis granatis
& deficis. Oftendentes aut̃ fruc¬
tus terrȩ. dixerunt filiis isrł.
Uenimus ad terrã quȩ reuera
fluit lacte & melle utex his fruc¬
tib cognosci podest. s cultores
fortissimos habet. & urbes gran¬
des atq muratas. Unde nequa¬
quã ad hunc popłm ualemus
as cẽdẽ. quia fortior nobis est. s¬
leph uͦ & iosue dicebant. ascen¬
damus et possideamus terram.
fleuit gͥ turba nocte illa. uoles
sibi ducẽ constituere. & reueri
scissis uestib predolore eos con¬
fortarent. ipsiq cos iam lapicui¬
bus opprimere uellent. appa¬
ruit gła dñi suꝑ tectũ federis.

Expanded text:
inc autem narratur quod Moyses ex praecepto Domini miserit duodecim viros ex principibus Israel de deserto Pharan, ubi tunc populus morabatur, ad considerandam terram promissionis; erat autem tempus, quando praecoquae uvae verunt terram, abscideruntque palmitem cum uva sua, quem portaverunt in vecte duo viri, reversique sunt post quadraginta dies, portantes quoque de malis 182 granatis et de ficis. Ostendentes autem fructus terrae dixerunt filiis Israel: « Venimus ad terram, quae revera fluit lacte et melle, ut ex his fructibus cognosci potest. Sed cultores fortissimos habet, et urbes grandes et muratas, unde nequaquam ad hunc populum valemus ascendere, quia fortior nobis est. Caleph vero et Josue dicebant: Ascendamus, et possideamus terram. Flevit ergo turba tota illa nocte, volens sibi ducem constituere et reverti scissis vestibus prae dolore, eos confortarent, ipsique eos jam lapidibus obruere vellent, apparuit gloria Domini super tectum foederis,
Abbreviated transcription (Latin):
prauȩ actionis abrepellunt. De
&e eos qui uolunt intrare. ñ per¬
mittunt. Malis gͥ pereuntibus.
soliboni principes terrã uiuen¬
tiũ ingrediunt᷑.

Expanded text:
pravae actionis ab ea repellunt. De et eos qui volunt intrare, non permittunt . » Malis ergo pereuntibus, soli boni principes terram viventium ingrediunt
Abbreviated transcription (Latin):
mina quȩ precepi tibi facies
suꝑ aaron: & filiis eiꝰ. Septẽ
diebus consecrabis manus eorum:
& uitulũ ꝓ peccato offeres ꝑsingłos
diebus consecrabis manus eorũ: du¬
dite ep̃i. audite sacerdotes: nullus
dies pret̾miitit᷑. om̃i die consecrari
debent manus ur̃ȩ. Noneñ sunt
dies nr̃i nͥ septẽ. Qgͥ septẽ dieb con¬
secrat᷑: om̃ib dieb consecrat᷑. Om̃i¬
bus aut̃ dieb illiꝰ manꝰ consecrant.
qui semꝑ manꝰ &e oꝑa sua custodit.
ut munda sint. ut nich malioꝑen¬
tur. & ut cunctis bonis oꝑationib
insistant. Offert aut̃ & uitulum
ad ex piandũ ꝑsingłos dies: quinũ¬
quã unigeniti filii dei obliuiseit
passionis. Uitulus em̃ iste xpisid̃
&t. Cuiꝰ dũ natiuitatẽ doctrinã. oꝑa¬
aosse. miracula crucẽ. Nagella. pas¬
honẽ. spincam coronã. & cȩtera quȩ
ꝓnobis sustinuit inmente habemus.
mignũ ad peccata expianda sacͥfi¬
au deo offerimꝰ. Offert̃ aut̃ & uitu¬
is iste ad expiandum ꝑfingłos dies:

Expanded text:
omnia quae praecepi tibi facies super Aaron et filiis eius septem diebus consecrabis manus eorum et vitulum pro peccato offeres per singulos diebus consecrabis manus eorum? Audite, episcopi, audite, sacerdotes: nullus dies praetermittatur, omni die consecrari debent manus vestrae, non enim sunt dies nisi septem; qui ergo septem diebus consecratur, omnibus diebus consecratur. Omnibus autem diebus illius manus consecrantur, qui semper manus et opera sua custodit, ut munda sint, ut nihil mali operentur, et ut cunctis bonis operationibus insistant. Offert autem et vitulum ad expiandum per singulos dies, qui nunquam unigeniti Filii Dei obliviscitur passionis. Vitulus enim iste Christus est, cujus dum nativitatem, doctrinam, operationem, miracula, crucem, flagella, passionem, spineam coronam et caetera, quae pro nobis sustinuit, in mente habemus, magnum ad peccata expianda sacrificium Deo offerimus. Offertur etiam et vitulus iste ad expiandum per singulos dies,
Abbreviated transcription (Latin):
acerdotis filia. si depre¬
hensa fuerit instupro
eiuolauerit nomen patrissui.
ma quȩ ñ sit filia sacerdotis:
oilinẽ melchisedech. Incuiꝰ no¬
mine. & regenerati & baptnati

Expanded text:
acerdotis filia, si deprehensa fuerit in stupro, et violaverit nomen patris sui, ima vere est filia sacerdotis, ordinem Melchisedech, in cujus nomine et regenerati, et baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
surẽ quimnocte domũ effring̃
ce fodit: diabolũ intelligo. Qui
seꝑ occulte &e ꝑ insidias domũ
corpons nr̃i. que &e tẽplũ deiuo¬
catur corrũꝑe ce dissi pare inti¬
tur: quatinus uirtutũ & bono¬
tũ oꝑum chesaurũ nobis furet᷑
et rapiat. Hunc aut̃ siquis inue¬
nert. & domũ suã depopulari
senserit. occiditq: ñ solũ inno¬
cens. sed insuꝑ & munere dignus
erit. facile aũt abhis inuenitur:
qͥ eiꝰ insidias cognoscunt. Nomo
aũt quia uisibilis creatura ẽ:
orto sole. idẽ indie. & inmanifes
ta suarũ rerũ occidit. & ñ magis
carnẽ suã. & ꝓximũ suũ. quam
pecuniã suã dilexerit: ipse quoq
inamma moriet᷑. Nac aũt lege
iudices ñ tenent᷑: qui totũ qd agt̃
amore iusticiȩ faciunt. Unde &

Expanded text:
furem, qui nocte domum confringit furem, qui nocte domum confringit et fodit, diabolum intelligo, qui semper occulte per insidias domum corporis nostri, quod et templum Dei vocatur, corrumpere et dissipare nititur, quatenus virtutum et bonorum operum thesaurum nobis furetur et rapiat. Hunc autem si quis invenerit, et domum suam depopulari senserit, occideritque, non solum innocens, sed insuper munere dignus erit; facile autem ab his invenitur, qui ejus insidias cognoscunt. Homo autem, quia visibilis est creatura, orto sole, id est in die, et in manifestta suarum rerum occiderit, et non magis carnem suam, et proximum suum, quam pecuniam suam dilexerit, ipse quoque in anima morietur. Hac autem lege judices non tenentur, qui totum quod agunt, amore justitiae faciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
inutsq solũ corpꝰ hoĩs figurat̃. as̃
corde cõpunctus. ꝓai̾a ꝗͣ occidit et
adeoseꝑauit. qͥnq sui corporis sens
xp̃iiugo subiciens. totum se lam̃¬
tis. et penitentie tradit: ille
ꝓculdubio qͥnq boues ꝓ unobo¬
ue restituit. Quiuͦ qͣt tuor suico¬
poris elem̃ta inouinã simplii¬
tat conuertens. ꝓreatu que ꝑ
petrauit soli deo seruire conten¬
ait: ille niirũ ꝓuna oue qͣt¬
tum oues dño reddit.
ieffringens fur domũ. aut
suffodiens inuentꝰ fuerit.
& accepto uulnere mortuus fue¬
rit: ꝑcussor ñ erit reus sanguiniᷤ.
odsi orto sole hoc fecerit. homi¬
adiũ ꝑpetrauit: & ipse moniet᷑.
Int̾manifestũ nãq & ñ mani¬
festũ furtũ. & furẽ : differentiã
facere uidet᷑. Est aũt manifestus
sur. qui die: ñ manifestus autẽ
qui nocde furatur. Et scđm hu¬
manas qͥdẽ leges. maior pena ẽ
q. hic aut̃ econtra qui furẽ indie
occidit reusẽ: qui aũt innoct̾e
mnocens ẽ. & ego quidẽ hunc

Expanded text:
isque solum corpus hominis figuratur. Qui ergo corde compunctus pro anima quam occidit, et a Deo separavit, quinque sui corporis sensus Christi jugo subjiciens, totum se lamentis, et poenitentiae tradit, ille procul dubio quinque boves pro uno bove restituit. Qui vero quatuor sui corporis elementa in omnem simplicitsoli Deo servire compellit, ille nimirum pro una ove, quatuor oves Domino reddit. « Si effringens fur domum, aut suffodiens inventus fuerit, et accepto vulnere mortuus fuerit, percussor non erit reus sanguinis; quod si, orto sole, hoc fecerit, homicidium perpetravit, et ipse morietur. » Inter manifestum namque, et non manifestum furtum et furem differentiam facere videtur. Est autem manifestus fur, qui die, non manifestus autem, qui nocte furatur, et secundum humanas quidem leges major poena est ; hic autem econtra, qui furem in die occidit, reus est; qui autem in nocte, innocens est. Et ego quidem hunc
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ tuũ uulnerauerit: idẽ si aliqͥs
de popło meo hereticȩ prauitatis
ueneno infectus. uulnerauerit:
& seducendo occidat aliquẽ de po¬
pło tuo: uendamꝰ bouẽ uiuũ. et
diuidamus preciũ: idẽ conueni¬
amus. et tradentes hereticũ homi¬
nẽ sathane et̾ne morti cũ dãpne¬
mus. Preciũ aut eiꝰ dãpnationis
&e retributionẽ adnõ suscipien¬
tes: parit̃ diuidamꝰ. ut quia pa¬
resfuimus mneiꝰ dãpnatione: pa¬
ressimus meã quã ꝓ ipso suscipie¬
mus retributionẽ. Cadauer ue¬
ro mortuũ int̾nos diuidamus:
quia ambo peccauimꝰ. ãbo negli¬
gentes fuimꝰ. ãbo debouis cada¬
uere e peccato parit̃ habemus.
Nam et ego meũ: & tutuum
diligentiꝰ custodire debuisti. Si
aũt sciebat qd bos corupeta eẽt.
abheri & nudius terciꝰ. et ñ cus¬
todiuit eũ dñs suus: reddat bo
minẽ deplebe sua heretica dog¬
mata predicare cognouerat: eũq
ñ redarguit. neq abea ꝑuersitate
cõpescuit: reddet bouẽ ꝓboue:

Expanded text:
vem tuum vulneraverit; id est si aliquis de populo meo haereticae pravitatis veneno infectus vulneraverit, et seducendo occiderit aliquem de populo tuo, vendamus bovem vivum, et dividamus pretium, id est conveniamus, et tradentes haereticum hominem Satanae, aeternae morti eum damnemus; pretium autem ejus damnationis, et retributionem a Domino suscipientes pariter dividamus, ut qui pares fuimus in ejus damnatione, pares simus in ea, quam pro ipso suscipiemus, retributione. » Cadaver vero mortuum inter nos dividamus; quia ambo peccavimus, ambo negligentes fuimus, ambo de bovis cadavere, et peccato partem habemus. Nam et ego meum, et tu tuum diligentius custodire debuisti. « Si autem sciebat quod bos cornupeta esset ab heri et nudius tertius, et non custodivit eum dominus suus, reddat bov illum hominem de plebe sua haeretica dogmata praedicare prius cognoverat, eumque non redarguit, neque ab ea perversitate compescuit, reddet bovem pro bove,
Abbreviated transcription (Latin):
nec soluat uniu̾sũ debitũ. Simuen¬
tũ fuerit apuo eũ qd furatus ẽ
uiuens. siue bos. siue asinus. siue
ouis: duplũ restituet. duplum
quidẽ restituit: quia &e ea que
furatꝰ ẽ reddit. & suꝑ hoc si conu̾¬
sus fuerit. aurã pęnitentiã pro
peccato agit: uł si inconuertibi¬
lis fuerit: duplici contridione
conteretur.

Expanded text:
debitum. Si inventum fuerit apud eum, quod furatus est, vivens, sive bos, sive asinus, sive ovis, duplum restituet. Duplum quidem restituit quia et quae furatus est reddidit, et super hoc si conversus fuerit, duram poenitentiam pro peccato agit; vel si inconvertibilis fuerit, duplici contritione conteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
puiũ uitia et peccata suprꝰ
significauimus. Aliud ẽ gͦ hoc
uinũ. Iilud uidelicet qͦ amma
inebriata. omniũ eriminũ. om¬
niũq quas hic passa ẽ. tribulati¬
onũ obliuiscet᷑. De qͦ psalmista.
Inebriabunt᷑ inquit abubtate
domus tuȩ: & torrente uolupta¬
tis tuȩ potabis eos. Het aut̃ de
narareo dicta sunt.

Expanded text:
um vitia et peccata superius significavimus; aliud ergo est hoc vinum, illud videlicet quo anima inebriata omnium aerumnarum omniumque quas hic passa est tribulationum obliviscitur. De quo Psalmista: « Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos . » Haec autem de Nazaraeo dicta sint.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ habes qd ñ accepisti: Quod
si accepisti quid głaris quasiñ
accepis : Armũ habes. quo
aliena onera feras. tõtã armã.
& laganũ habes fidẽ ui deli¬
cet &e scientiam in corrup tã.
que te pascunt & nutriunt:
noli quasi de tuo głari. qm̃
aliunde ea suscepisti. Idoq
quasi ñ tua sacerdoti te red¬
dere oportet:cuiꝰ & sunt: sic̃
& pectusculũ qd̾ seꝑari iussũ
est. De xp̃i nãq pectore euange

Expanded text:
enim habes, quod non accepisti? Quod enim habes, quod non accepisti? Quod si accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? » Armum habes, quo aliena opera feras, tortam azymam et laganum habes, fidem videlicet et scientiam incorruptam, quae te pascunt et nutriunt. Noli quasi de tuo gloriari, quoniam aliunde ea suscepisti, ideoque quasi non tua, ea sacerdoti te reddere oportet, cujus et sunt, sicut et pectusculum, quod separari jussum est. De Christi namque pectore evange
Abbreviated transcription (Latin):
tus sacrificio pacificorũ. & armũ
coctũ arietis. totãq absq ferm̃¬
to unã de canistro. & laganum
arimorũ unũ. et tradet inma.¬
nib nazarei post quã rasum
fuerit caput eiꝰ. Susceptaq
rursum abeo eleuabit incons¬
pectũ dñi: & scificata sacerdo¬
tis erunt. sicut pectusculum
uoto cõpleto natareus raditur.
ñdoloris uel penitentiȩ ut su¬
pra indiciũ & ostentatio est.
s ut eiꝰ capilli in pacificorum
sacrificio imponant᷑. quatinꝰ¬
cogitationib dm̃ placet. Dixi¬
mus. ꝑcapillos bonas cogita¬
tiones significari: quȩ nimi¬
rũ totius sacrificii st̃ condim̃¬
tũ. qm̃ad cor respicit ds. Qd̾
uͦ sacerdos tollit armũ arie¬
tis. & tortã. et laganũ. & tra¬
dit inmanib naz orei. susceptaq
rursus abeo eleuat corãdño:
hoc significare uidet᷑. quia qͥc¬
quid boni habemus. axp̃o ac¬
cẽpimus. ꝑ quẽ & nos ipsos. et
bona nr̃a dõ tandẽ reddituri
sumus. Unde apłs ait. Quid

Expanded text:
ificorum et armum coctum arietis tortamque absque fermento unam de canistro et laganum azymum unum et tradet in manibus nazarei postquam rasum fuerit caput eius susceptaque rursum ab eo elevabit in conspectu Domini et sanctificata sacerdotis erunt sicut pectusculum oto completo Nazaraeus raditur, non doloris vel poenitentiae, ut supra, indicium et ostentatio est, sed ut ejus capilli in pacificorum sacrificio ponantur, quatenucogitationibus Deum placet. Diximus enim per capillos bonas cogitationes significari, quae nimirum totius sacrificii sunt condimentum, quoniam ad cor respicit Deus. Quod vero sacerdos tollit armum arietis, et tortam et laganum, et tradit in manibus Nazaraei; susceptaque rursus ab eo elevat coram Domino, hoc significare videtur quia quidquid boni habemus, a Christo accepimus, per quem et nos ipsos, et bona nostra Deo tandem reddituri sumus. Unde Apostolus ait: « Quid
Abbreviated transcription (Latin):
quit dicens. & erit tanquã lignũ.
quod plantatũ ẽ secus decursus
aquarũ qd̾ fructũ suũ dabit intẽ¬
pore suo. Et reuera pulcherrima
& statim ipso nascentis ȩccłiȩ prin¬
cipio. scĩ apłi collegerunt. Dequib
psalmista. Quã dulcia inquit fauci¬
bus meis eloquia tua: suꝑmel &e fa¬
uũ ori meo. ꝑ spatulas aut̃ palma¬
tũ & ramos ligni densarũ frondi¬
um. et salices de torrente: quãuis¬

Expanded text:
Et erit tanquam lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo . » Et revera pulcherrima et statim in ipso nascentis Ecclesiae principio sancti apostoli collegerunt. De quibus Psalmista: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel, et favum ori meo . » Per spatulas autem palmarum, et ramos ligni densarum frondium, et salices de torrente, ex qui
Abbreviated transcription (Latin):
tis: factum ẽ diluinum. Sciebat
enim ds̃. quem nichil umquam
latere potest: qm̃ illi qui ꝑcen¬
tum annos inconuertibiles exti¬
terant: etiam si illis reliquis uigin¬
ti annis suꝑ uixissent: nichil¬
ominus in sua malitia ꝑmane¬
rent. Merito gͥ ñ ueniunt ad mi¬
merũ: quia nichil proficiunt in
nu mero.
igantes aut̃ erant suꝑ
Post quam em̃ ingressi sunt filii
dei adfilias hominum. illęq ge

Expanded text:
tis, factum est diluvium. Sciebat tis, factum est diluvium. Sciebat enim Deus quem nihil unquam latere potest quoniam illi, qui per centum annos inconvertibiles exstiterant; etiam si reliquis viginti annis vixissent, nihilominus tamen in sua malitia permansissent. Merito igitur non veniunt ad numerum, qui nihil perficiunt in numero. « Gigantes autem erant super Postquam enim ingressi sunt filii Dei ad filias h
Abbreviated transcription (Latin):
filosophicȩ praiitati. comungun¬
tur filii dei.
iritq ds. Non ꝑmanebit sp̃s
nĩs in homine inȩtͥnum: quia
caro est. Fruntq dies eius: centũ
uiginti anni. Si em̃ hoc in loco
sp̃s ille intelligit᷑. de quo scrip¬
iuuificanti et nũquã morienti
obtemꝑare noluit: carne cat dii¬
ca. & transitoria moriat᷑: quȩ sẽꝑ
aduersus spm̃ concupiscit. Sunt
aũt qui hoc ita intelligunt: ac
si diceret᷑. Non ꝑmanebit sp̃s ire
& indignationis mee in homine
mȩtͥnum: id est modo de homine
ulciscar. ut ñ ulciscar meternũ.
Quare hoc: Quia caro est. quia
mutabilis est: quia fragilis ma¬
teriȩ est. Miserebor gͦ uiuis: sicut
dignum est. Eruntq dies eius:
centum uiginti anm. Non quod
quia usq ad diliuium tot dies
ad penitentiam concessi sunt ho¬
mim. In quibus si digne penitu¬
isset: diluuium fact̾um ñ eẽt.
Qm̃ aut̃ in sua malitia homines
ꝑstiterunt:uiginti annis de nu¬
mero detruncatis: centũ uͦ ꝑac¬

Expanded text:
philosophicae pravitati, conjungunphilosophicae pravitati, conjunguntur filii Dixitque Deus: Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est, eruntque dies ejus centum viginti anni. » Si enim hoc loco spiritus ille intelligatur, de quo scripqui animae vivificanti, et nunquam morienti obtemperare noluit, carne caduca, et transitoria moriatur, quae semper adversus spiritum concupiscit. Sunt autem qui hoc ita intelligunt, ac si diceret: Non permanebit spiritus irae, et indignationis meae in homine in aeternum, id est, modo de homine ulciscar, et non ulciscar in aeternum. Quare hoc? quia caro est, quia mutabilis est, quia fragilis materiae est; miserebor ergo illius, sicut dignum est, eruntque dies ejus centum viginti anni. Non quod quia usque ad diluvium tot dies ad poenitentiam concessit homini, in quibus si digne poenituisset, diluvium factum non esset. Quoniam autem in sua malitia homines perstiterunt, viginti annis de numero detruncatis, centum vero perac
Abbreviated transcription (Latin):
cham. & iaphet. Cũq cepissent
homines multiplicari suꝑ detrã.
& filios procreassent: uidentes filii
dei filias emum qd eeñt pulchrȩ:
acceperunt sibi uxores ex omnib
quas elegerant. Hoc aũt̃ in loco
periculose quidam errantes. uł
angłos uel demones filios dei¬
dici putauerunt: qui mulierum
spetie delectati ad terras descende¬
rent: & qd̾ dictu quoq nefas est
cũ eis cũ cũberent. Unde & qddã
demoniorum genus. incubos uo¬
car dicunt. Nos aut̃ filios dei. fi¬
lios seth intelligimus: quorum
primus est enos: dequo scriptũ
est. quia cepit inuocare nomen
dm̃. Sunt enĩ filii dei: qui dei
faciunt uoluntatẽ. Hominũ uͦ
filiȩ ille intelligunt᷑: quȩ de cain
stirpe ex orte sunt. Ecce it̾m muli¬
eres fiunt uiris causa rumȩ. Qui
enim deo debuerant gignere fi¬
lios: mulierum pulchritudine
illecti. gigandes generant mun¬
do. Talem igit᷑ tamq suꝑbam
generant prolem: quotienscumq
filiab hominũ. id est hereticȩ et

Expanded text:
m et Japhet. Cumque coepissent homines multiplicari super terram, et filias procreassent, videntes filii Dei filias eorum, quod essent pulchrae, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas periculose quidam errantes, vel angelos, vel daemones filios Dei putaverunt, qui mulierum specie delectati ad terram descenderent, et quod dictu quoque nefas est, cum eis concumberent, unde et quoddam daemoniorum genus incubos vocari dicunt. Nos autem filios Dei, filios Seth intelligimus, quorum primus est Enoch, de quo scriptum est, quia coepit invocare nomen Domini. Sunt filii Dei, qui Dei faciunt voluntatem; hominum vero filiae illae intelliguntur, quae de Cain stirpe ortae sunt. Ecce iterum mulieres fiunt viris causa ruinae: Qui enim Deo debuerant gignere filios, mulierum pulchritudine illecti, gigantes generant mundo. Talem igitur tantamque superbam generant prolem, quotiescunque filiabus hominum, id est haereticae et