comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spĩtalib. sed quasi catualib. quasi paruu¬
lis in xp̃o lac uobis potum dedi nonescam.
Nondum enum poteratis. sed nec ad huc
quidem potestis. Quamuis modo qͦdam
dicendi fieri possit. ut id quod dicitur. et
trina sana inueniri potest grandius. qͦd
tamen ⁊ paruulis non tacetur et gran¬
dib nec pariuilis occultatur. nec gran¬
dibus: Sed alia est ratiouerum tacendi:
alia uerum dicendi necessitas. Causas
uerum dacendi: longum ẽ omnesque¬
rere uelinserere. Quarum tamenẽ et
hec uua. ne peiores faciamus eosqui ñ
intelligunt. dum uolumus eos qui in¬
telligunt facere doctiores. Qui nobis ali¬
quid tale tacentib dotiores quidem nõ
fuint. sed nec peiores fiunt. Cum aut̃
res uera ita se habet. ut fiat peror nob
eam dicentib. ille qui capere ñ potest
nob̾ tacentibus ille qui potest. quid pri¬
tamus eẽ faciendum: Nlonne dicen¬
dum est pocius uerum. ut qui potest ca¬
pert capiat. quam tacendum. ut non
solum id ambo non capiant. uerum eti¬

Expanded text:
 quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et trina sana potest inveniri grandius? Quod tamen et parvulis non tacetur et grandibus, nec parvulis occultatur a grandibus. Sed alia est ratio verum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores; qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores fiunt Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobis ean dicentibus, ille qui capere non potest; nobis autem tacentibus, ille qui potest: quid putamus esse faciendum? Nonne potius est dicendum verum, ut qui potest capere capiat; quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum eti
Abbreviated transcription (Latin):
nec nos debet utiq prohibere. Quamus gͦ di¬
camus dei donum ẽẽ obeclientiam. tamen ho¬
mines exhortamur ad eam. Sed illis qui
uetitatis exhortationem obelienter audi¬
unt ipsura dei donum datum ẽ. hoc ẽ obedi¬
enter audire. Illis autem qui non sic au¬
diunt. non ẽ datum. Non enim quicunq
seci xp̃c: nemo inquit uenit adme. nisi fue¬
rit ei datum a patre meo. ce uob datumẽ
nosse mysterium regni celorum. illis autẽ
non ẽ datum. & de continentia. Non omnes
inquit capiunt uerbum hoc. sed quib da¬
tum ẽ. & cum apłs ad pudiciciam coniu¬
galem coniuges hortaretur. uellem inqͥt
ommnes homines ẽẽ. sicut me ipsum. sedunꝰ¬
quisq propͥum donum habet adeo aliꝰ sic.
aluis autẽ sic. Ubi satis ostendit. non tan¬
tum continentiam donum dei ẽẽ. sed con¬
iugatorum etiam castitatem. Que cum
uera sint: hortamur tamen ad hec quan¬
tum cuiq nrm datum ẽ ut possit horta¬

Expanded text:
nec nos utique debet prohibere. 37. Quamvis ergo dinec nos utique debet prohibere. 37. Quamvis ergo dicamus Dei donum esse obedientiam; tamen homines exhortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedienter audire: illis autem qui non sic audiunt, non est datum. Non enim quicumque, sed Christus, Nemo, inquit, venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo : et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum . Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem conjuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit horta
Abbreviated transcription (Latin):
de obedientia pseuerantissima głandum est.
nec ita nr̃a tatiquam nonsit nob desuꝑ do¬
nata dicenda ẽ. & ipsa gͥ dei domim ẽ. quod
sedaturum deus uocatis sius illa uocatio¬
ne. de qua dictum ẽ. sine penitentia sunt
dona ⁊ uocatio dei. ommi xp̃iano confitenti
presciuit. hec ẽ gͥ predestinatio. quam fi¬
eliter atꝙ humiliter predicamus. Nec
tamen idem doctor et factor. qui et in xpm̃
crelidit. ⁊ inscã obeclientiausq ad passio¬
nem pro xp̃o ꝑseuerantissime uixit. ideo
cessauit predicare euangłium. ⁊ exhorta¬
ri ad fidem.piosq mores. atꝙ adipsamusq
in finem ꝑseuerantiam: qm̃ dixit innullo
głancdum quando nr̃m nichilsit. ubiueram dĩ
ꝯtãm idest que non sołm mecita nr̃a datur. sine
ulla ambiguitate declarauit. quam se datu
dubio predesturatio predicata ẽ. Que si cypͥa¬
num a predicatione obedientie non prohibuit

Expanded text:
de obedientia perseverantissima gloriandum est; de obedientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam non sit nobis desuper donata, dicenda est. Et ipsa igitur Dei donum est, quod se daturum Deus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter atque humiliter praedicamus. Nec tamen idem doctor et factor, qui et in Christum credidit, et in sancta obedientia usque ad passionem pro Christo perseverantissime vixit, ideo cessavit praedicare Evangelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sine ulla ambiguitate declaravit: quam se daturdubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedientiae non prohibuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tas inuenitur. S cur inquit non solũ
in paruuloꝵ uerum etiam ingeminoꝵ
una atꝙ eadem causa tam diu̾sum undi¬
cium: Nonne similis questio ẽ eur
indiuersa causa idem udicium: Reco¬
lamus gͥ illos operanos inuinea qui
toto die laborauerunt. ⁊ eos qui hora u¬
na. Nempe causa diu̾sa ẽ impensi labo¬
ris: ⁊ tamen idem indicium in redditio¬
ne mercedis. Nunquid ⁊ hic andietunt
murmurantes a patre familias. nisi
hoc uolo: Itaquippe eius erga alios fuit
largitas. ut erga alios nulla eẽt miqͥtas.
&e isti quidem utiq in bonis sunt. Uerũ¬
tamen quantum adiusticiam spestat et
grãm: potest ⁊ de reo quiliberaturt recte
dlicieo. qui damnatur tolle quod tuuĩ
ẽtuade. Henc antem nolo. quod nonde¬
detur donare. An non michi licet factre
me defiruit: ꝑ quod utiꝙ p̃destinationẽ cer¬
tissimam pronunciauit. Nam si in nullo głi¬
andum ẽ. quando nr̃m nichil ẽ. profecto nec

Expanded text:
tas invenitur. 17. « Sed cur, » inquit, « non solum tas invenitur. 17. « Sed cur, » inquit, « non solum in parvulorum, verum etiam in geminorum una atque eadem causa, tam diversum judicium? » Nonne similis quaestio est, cur in diversa causa idem judicium? Recolamus igitur illos operarios in vinea qui toto die laboraverunt, et eos qui hora una: nempe causa diversa est impensi laboris, et tamen idem judicium in redditione mercedis. Numquid et hic audierunt murmurantes a patrefamilias, nisi, Hoc volo? Ita quippe ejus erga alios fuit largitas, ut erga alios nulla esset iniquitas. Et isti quidem utrique in bonis sunt: verumtamen quantum ad justitiam spectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non licet milii facereme definivit , per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si « in nullo gloriandum est, quando nostrum nihil sit: » profecto nec
Abbreviated transcription (Latin):
inquo etiam ⁊ sortem consecuti sumus pre¬
clestinati scđm ꝓpositum qui uniu̾sa oꝑatur.
Contra istam ueritatis tam claram tu¬
bam. quis homo sobrie uigilantis ꝙ fidei
inquit gratia dei non sccłm metita hominũ
datur : & espondeo qm̃ ds̃ misericors est.
Cur gͦ inquit non omnib: & hic respon¬
deo. qm̃ ds̃ iudex ẽ. Ac ꝑ hoc ⁊gtatis ab eo
datur gratia: ⁊ iusto eius m altis ndicio
demonstraturꝰ. quid eis quib datur con¬
ferat gratia. Non itaq simus ingrati. qͦd
scdm placitum uoluntatis sue in laudẽ
glorie gratie sue tam multos liberat
misericors deus. de tam debita ꝑditione
ut si inde neminem liberaret. non eẽt
in ustus. Ex uno quippe omnes in con¬
demnationem non iniustam uidicati
sunt ire. sed iuistam. Quigͦ liberatur
grãm diligat: qui non liberatur de¬
bitum agnoscat. S in remutendo debi¬
tum bonitas. in exigendo equitas intel¬
ligitur. nusquam eẽ apud deum uuiqui¬

Expanded text:
quo etiam et sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum qui universa operatur . Contra istam veritatis tam claram tubam, quis homo sobriae vigilantisque fidei » inquit, « gratia Dei non secundum merita hominum datur? » Respondeo, Quoniam Deus misericors est. « Cur ergo, » inquit, « non omnibus? » Et hic respondeo, Quoniam Deus judex est. Ac per hoc et gratis ab eo datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratur, quid in eis quibus datur conferat gratia. Non itaque simus ingrati, quod secundum placitum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam esse apud Deum iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
illi habeant aures audiendi illi non habe¬
ant hoc ẽ illis datum sit apatre ut ueniãt
ad filium. illis autẽ nonsit clatum quis
cognouit sensum dm̃i. aut quis eius con¬
siliarius fuit. aut tuquis es ohomo qui
respondeas deo: slunquid ieleo negandũ ẽ
quod aꝑtum ẽ. quia comprebendi non po¬
test quod occultum ẽ s slunquid inquam
ꝓpterea dicturi sumus. quod ita ẽe ꝑspici¬
posse correptionis stimulis excitari: si di¬
catur in conuentu eccłie andientibus
multis. ita se habet de predestinatione
definita sententia: uoluntatis dei. ut alii
ex uob deinfidelitate accepta obediendi
uoluntate ueneritis ad fidem. uel accepta
ꝑseuerantia maneatis in fide. ceteri uͦ qui
in peccatoꝵ delectatione remoramini. i deo
nondũ surrexistis. quia necdum uos
adiitoriumgrẽ miserantis erexit. Ue¬
runtamen siqui estis necdum uocati.
quos gratia sua p̃destinauerit eligendoᷤ

Expanded text:
illi habeant aures audiendi, illi non habeilli habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veniant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit ? aut tu quis es, o homo, qui respondeas Deo ? Numquid ideo negandum est quod apertum est, quia comprehendi non potest quod occultum est? numquid, inquam, propterea dicturi sumus quod ita esse perspiciposse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate acceptavoluntate, veniretis ad fidem, vel accepta perseverantia maneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum resurrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit: verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua p
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. Ego plantaui appollo rigauit. sed ds̃
incrementum decdit. Itaq neq qui plantat¬
est aliquid. neꝙ qui rigat. sed qmiincremen.¬
tum dat deus. Ac ꝑhoc sicut exhortatur et
predicat recte. sedille qui accepit hoc donũ
ita ex hortantem recte. atq predicantem
profecto ille obelienter audit. qui accepit
hoc donum. Hic ẽ quod eum dñs cumeis lo¬
queretur qui caruus aures aꝑtas haberent.
dicebat tamen. Quihabet aures audiendi
auliat. quas non omnes habere proculdu¬
bio nouerat. Aquo autem habeant quicũq
habent. ipse dñs ostendit ubi ait. Dabo eis
cor cegnoscendi me. ⁊ aures audientes. Au¬
res gͥ audiendi ipsum ẽ donum obecliendi:
ut qui idhaberent uenirent ad eum. Ad
quem nemouenit. nisi fuerit ei datum a
patre. Exhortamur gͦ atꝙ predicamus
si qui habent aures audiendi obedienter
nos audiunt. qui uͦ eas non habent. fit
in eis quod scriptum ẽ ut aucdientes nõ
audiant. Auclientes uidelicet corporis sensu
non audiant cordis assensu. Cur autem

Expanded text:
t; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id haberent, venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant ; audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu. Cur autem
Abbreviated transcription (Latin):
ex se ipso hanc habere se putat. ñ orat
ut habeat. Cauendum ẽ igrur: ne dũ
tunemus ne tepescat exbortatio. extingua.¬
tur oratio accedatur elatio. Dicatur gͦ ue¬
rum matime. ubi aliqua questio ut dica¬
turꝰ impellit ⁊ capiant qui possunt. ne
forte cum tacetur ꝓpter eos qui capere
non possunt. nõ solum ueritate frau¬
dentur. uerũ etiam falsitate capiantur
qui uerum capere quo caueatur falsitas
possunt. facile est enim ummo ⁊utile. ut ta¬
ceatur aliquod uerum. propt̃ incapaces.
slamunde ẽ illud dm̃ adhuc multa habeo
uob̾ dicere. sed non potestis illa portare m:

Expanded text:
ex se ipso hanc se habere putat, non orat ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum memus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis
Abbreviated transcription (Latin):
qui corripientib fr̃ib cur quedam non fa¬
cienda faceret. et facienda non faceret. res¬
poridebat. Qualiscumq nunc sim: talis ero
qualem ds me futurum eẽ prescunt. Qui
profecto uerum dicebat: ⁊ hoc uero nonꝑ
ficiebat in bonum. S usq ad eo profecit.
inmalum. ut deserta monasterii societa¬
de fieret canis reuersus ad nomitum.¬
suum. & tamen ad huc qualis sit fatuituᷤ
incertum ẽ. Numnquid gͦ ꝓpter huuiꝰmodi
animas ea que de prescientia deinera. dicũ¬
tux. uel neganda sunt ueltacenda. Tunc
scilicet quando si nondicantur in alios itur
dño didicerunt. scire deum qui nob̾ ne¬
cessarium sit. priusquam petamus ab eo
Non propter tales hinus sententie. ueti¬
tas deserenda. aut ex euangłio delenda
putabitur: Immo cum constet alia dmm̃n
danda etiam nonorantib. sicut uncium
fidei alia non nisi orantib preparasse. sic̃
usq infinem ꝑseuerantiam profecto qͥ

Expanded text:
qui corripientibus fratribus cur quaedam non faqui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit. Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur, in alios itur dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui
Abbreviated transcription (Latin):
sitis electi. & si qui obeditis. si predestinati estis
reiciendi subtrahentur obediendi uires. ut o¬
bedire cessetis. Ita cum dicunt ita nos aconsi¬
tenda uera dei gratia id est que non sccłm mne¬
rita nra. dantur. ⁊ a confitenda scłm eam
predestinatione scõrum cdeterrere non de¬
bent. sicut non deterremur a confitenda p̃¬
scienta dei. si quis de illa popło sic loqua¬
tur ut dicat. Siue nunc recte uuratis siue
non recte. tales eritis postea. quales uos ds̃
futuros eẽ presciuit uł dom si bonos. uel
mali simalos. Numquid enim si boc au¬
dito non nulli intorporem segniciamq
uertantur. ⁊ alabore procliues ad libidi¬
nem post concupiscentias suas eant. ꝓpter¬
ea de prescientia del falsum putandum ẽ
ẽẽ quod dictum ẽ: Nonne si ds illos bonos
futuros ẽẽ prescunt bom erunt in quanta¬
libet nunc malignitate uersentur. si aut̃
malos. mali erunt in quantalibet. nunc ma¬
nantur : Fuit quidam in nr̃o monasterio

Expanded text:
electi: et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Ista cum dicuntur, ita nos a confitenda vera Dei gratia, id est, quae non secundum merita nostra datur, et a confitenda secundum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sive non recte, tales eritis postea, quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse, quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem malos, mali erunt, in quantalibet nunc nantur? Fuit quidam in nostro monasterio,
Abbreviated transcription (Latin):
suas. Orat ut increduli credant. ds̃ gͥͦ
conuertit adfidem. Orat ut creddenꝰ¬
des ꝑseuerent. ds̃ gͦ donat ꝑseueranti¬
amusq in finem. Hec do̾ facturum seẽẽ
presciuit. Ipsa ẽ predestinatioscorim
quos elegit in xp̃o ante constitutionem
mundi. ut ẽẽnt sci ⁊ umaculati in con

Expanded text:
suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam usque in finem. Haec Deus facturum se esse praescivit: Ipsa est praedestinatio sanctorum, quos elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent
Abbreviated transcription (Latin):
que ẽ corptis eius: plenitudo eius. Cum
gͦ fit suꝑ eum manus dei ut non disceclamꝰ
a deo. ad nosutiq ꝑuenit opus dei. Hoc ẽ
enu manus dei. Quo opere dei fit. ut simꝰ
in xp̃o ꝑmanentes cum deo: non sicut i
adam disceclentes a deo. In xp̃o enim sortẽ
consecuti sumus: predestinati scd̾m pposi¬
tum erus qui unuiersa operatut. Manus
igiturꝰ dei ẽ ista non nr̃a: ut non cdisceda¬
mus a deo. Manus inquam eius ista est:
qui dixit. Timorem meum dabo i cor eo¬
rum. ut ame non recedant. Propter
quod ⁊ posci a se uoluit. ne inferantur
intemptationem. Quia ⁊ si non inferi¬
murꝰ. nulla ab eo ratione disceddius.
Quod poterat nobis. ⁊ non orantib dari.
seclorõne nra nos uoluit ammoneri a
quo accipiamus hec beneficia. A quo
enum nisi abillo accipinus. aquo us¬
suim ẽ ut pctamus: Prorsus in hac re
non operosas disputationes expectet
eccłia. sed attendat cotidianas or̃ones

Expanded text:
quae est corpus ejus, plenitudo ejus. Cum quae est corpus ejus, plenitudo ejus. Cum ergo fit super eum manus Dei, ut non discedamus a Deo, ad nos utique pervenit opus Dei hoc est enim manus Dei: quo opere Dei fit ut simus in Christo permanentes cum Deo; non sicut in Adam, discedentes a Deo. In Christo enim sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Manus igitur Dei est ista, non nostra, ut non discedamus a Deo. Manus, inquam, ejus est ista, qui dixit, Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant . 15. Propter quod et posci a se voluit, ne inferamur in tentationem: quia et si non inferimur, nulla ab eo ratione discedimus. Quod poterat nobis et non orantibus dari: sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. A quo enim, nisi ab illo accipimus, a quo jussum est ut petamus? Prorsus in hac re non operosas disputationes exspectet Ecclesia: sed attendat quotidianas orationes
Abbreviated transcription (Latin):
millius prime conditionis prestantia
quantum ualuerit apparuit in angłis
qui diabolo cumsius cadente in ueritate
steterunt. ⁊ ad securitatem ꝑpetuam non
cadendi in qua nunc eos ẽẽ certissimi sumꝰ
ꝑuenire meruerunt. Dost casum autom
hominis non nisi ad grãm suam deus
uoluit pertinere ut homo accedat ad eũ.
neꝙ nisi ad grãm suam uoluit pertinere¬
ut homo non recelat abeo. Hanc gram posuit
in illo in quo sortem consecuti sumus. predestara¬
ti scđm propositum eius qui uniu̾sa operatur.
ac ꝑ hoc sicut operatur ut accedamus. sicopa¬
tur ne discedamus. Propt̃ quod ei per ꝓphe¬
tam dictum ẽ. fiat manus tua suꝑ uirum
dextere tue. ⁊ suꝑ filium hominis quem cõ¬
firmasti tibi. & non discedimus ate. Iste cer¬
te non ẽ adam primus in quodiscessimꝰ ab eo
seladam nonissimus suꝑ quem fit manus
eius. ut non discedamus ab eo. Xp̃c enim
totus cum membris siis ẽ ꝓpt̃ eccł̾am

Expanded text:
in illius primae conditionis praestantia in illius primae conditionis praestantia quantum valuerit, apparuit in Angelis, qui, diabolo cum suis cadente, in veritate steterunt, et ad securitatem perpetuam non cadendi, in qua nunc eos esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis, nonnisi ad gratiam suam Deus voluit pertinere, ut homo accedat ad eum; neque nisi ad gratiam suam voluit pertinereut homo non recedat ab eo. 14. Hanc gratiam posuit in illo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Ac per hoc sicut operatur ut accedamus, sic operatur ne discedamus. Propter quod ei per prophetam dictum est, Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi; et non discedimus a te . Iste certe non est Adam primus, in quo discessimus ab eo: sed Adam novissimus, super quem fit manus ejus, ut non discedamus ab eo. Christus enim totus cum membris suis est, propter Ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ueniamus. ammonemur infirmita¬
tis ⁊ imbecillitatis nr̃e. dum sic rogamus.
ne quis se insolenter extollat. ne quis sibi su¬
ꝑbe arroganter aliquid assumat. ne quis
aut confessionis aut passionis głam suam
dicat. cum dñs ipse humilitatem docens
dixerit. Uigilate ⁊ orate. ne ueniatis in
temptationem. Sp̃s quidem promptus
ẽ. caro autẽ infirma. Ut dum precedit
humilis ⁊ sũmissa confessio. ⁊ datur to¬
tum deo quicquid suppliciter cum timo¬
re dei petitur: ipsius pietate prestetur.
uica oratio nob ad causam grẽ quam defen¬
cuimus sola sufficeret: quia nichil nob̾ re¬
liquit. in quo tanquam n nr̃o glonemus
Si quidem ⁊ut non discedamus a deo. non
ostendit dandum ẽẽ risi a deo. cum poscen¬
dum ostendit adeo. Qui enim non infertur
intemptationem non ddiscedit a deo. Nonc̃
hoc omuino in uirib liberi arbitrii: qualeᷤᷤ
nunc sunt. fuerat q in homine anceꝗͣ
caderet. Que tamon libertas uoluntatis

Expanded text:
tionem veniamus; admonemur infirmitationem veniamus; admonemur infirmitatis et imbecillitatis nostrae, dum sic rogamus, ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe et arroganter aliquid assumat, ne quis aut confessionis aut passionis gloriam suam ducat: cum Dominus ipse humilitatem docens, dixerit, Vigilate et orate, ne veniatis in tentationem; spiritus quidem promptus est, caro autem infirma : ut dum praecedit humilis et submissa confessio, et datur totum Deo, quidquid suppliciter cum timore Dei petitur, ipsius pietate praestetur.nica oratio nobis ad causam gratiae, quam defendimus, sola sufficeret: quia nihil nobis reliquit, in quo tanquam in nostro gloriemur. Siquidem et ut non discedamus a Deo, non ostendit dandum esse nisi a Deo, cum poscendum ostendit a Deo. Qui enim non infertur in tentationem, non discedit a Deo. Non est hoc omnino in viribus liberi arbitrii, quales nunc sunt: fuerat in homine antequam caderet. Quae tamen libertas voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
utilis quando non decipiur uel oppͥmi¬
mur̃. sed ꝓbanur. sccłm quod scͥptum ẽ.
Proba me dñe ⁊ tempta me. Illa gͦ noxia
temptatione quam significat apłs di¬
cens. ne forte temptauerit uos qui temp¬
tat. et mnanis sit labor nr̃. d̾s ut dixi nemi¬
nem temptat. hoc ẽ neminem infert uł
inducit in temptationẽ. Nam temptari. et
in temptationem non inferri. non ẽ malũ
immo etiam bonum ẽ. hoc ẽ enim probari
Quod itaꝙ dicimus deo ne nos in feras ui
temptationem. quid dicimus insi ne nos
inferri sinas: Uncle sic orant non nulli. et
legiturꝰ incodicib plurib. et hoc sic posuit
beatissimus cyprianus. ne patiaris nos
induci intemptationem. In euangłio tam̃
greco nusquam inueni. nisi ne nos inferas
intemptationem. Tutiores gͥ uiuimus. si
totam deo damus. Nlon autẽ nos illi ex parte.
⁊ nob̃ ex parte comnuttimus. Quod indit
iste uenerabilis martyt. Nam cum eundẽ
locum orationis exponeret. ait post cetera.
Quando autem rogamus ne in tempta¬

Expanded text:
el opprimimur, sed probamur, secundum quod dictum est, Proba me, Domine, et tenta me . Illa ergo noxia tentatione, quam significat Apostolus, dicens, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster , Deus, ut dixi, neminem tentat, hoc est, neminem infert vel inducit in tentationem. Nam tentari et in tentationem non inferri, non est malum, imo etiam bonum est: hoc est enim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tentationem; quid dicimus, nisi, Ne nos inferri sinas? Unde sic orant nonnulli, et legitur in codicibus pluribus, et hoc sic posuit beatissimus Cyprianus: Ne patiaris nos induci in tentationem. In Evangelio tamen graeco nusquam inveni, nisi, Ne nos inferas in tentationem. Tutiores igitur vivimus, si totum Deo damus; non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus: quod vidit iste venerabilis martyr. Nam cum eumdem locum Orationis exponeret, ait post caetera: « Quando autem rogamus, ne in tenta
Abbreviated transcription (Latin):
limum ẽ. Ideo nec pelagiani hoc dicere potue¬
runt. ⁊ multo magis nec isti dicere debuerũt.
Dicienim non potest quam moleste feram
quod uiderunt pelagram ẽẽ falsissimum ⁊ ab¬
surdissimum. Hoc non uidisse istos qui nobis¬
cum errorem illoꝵ hereticorum catholica auc

Expanded text:
limum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuelimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auct
Abbreviated transcription (Latin):
non eos habere posse uitam et̃nam. quia non
manducauerunt carnem. nec biberunt san¬
guinem xp̃i. & quia in eis qui nullum
habent omnino peccatum falsumẽ baptis¬
mum qui in remissionem traditur pecca¬
torum. dicerent enim prorsus nullum esse
originale peccatum. sed prosius futuris si
uiuerent meritis. uelbaptizari. uelñ bapti¬
zari eos qui de corpore soluuntur infan¬
tes. ⁊ pro suis futuris meritis eos uel acciꝑe
uel non accipere corpus ⁊ sanguinem xp̃i. si¬
ne quo uitam prorsus habere non possunt
⁊ in uera remissione peccatorum baptizari. qͣm¬
iis nullum ex adam traherent. qui remit¬
tuntur eis peccata de quib illos deus peni¬
tentiam presciuit acturos. ita facillune age¬
rent atq obtinerent causam suam qua negãt
ẽẽ originale peccatum. ⁊ grãm dei non dari.
nisi sccłm merita nr̃a contendunt. Sed qͥa
hominum futura que non sunt futura. ꝓcul
dubio nulla sunt merita. ⁊ hoc uidere facil¬

Expanded text:
non eos habere posse vitam aeternam, quia non non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facil
Abbreviated transcription (Latin):
rum peccatum prenosci possit. nec possit
ignosci. Quod si absurdum ẽ. magis gͦ
futuris si diu uiuerent peccatorib cum
in parua etate mouuntur. lauachro quo peccata
non baptizari paruula etate morientes. quia
turi. eos a sitem qui baptizantur ⁊ paruuli de
coeporib exernt deum prescisse acturos faus¬
se penitentiam. siuinerent: artendant et ui¬
deant. si ita ẽ non iam inparuulis sine baptis¬
mate mouentib peccata originalia undicari
sed sua cuiꝰq futura si inueret. Itemq bap¬
tizatis non originalia dimitti. sua futura
si uiuerent. qm̃ non posset ntsi in maion eta¬
te peccare. sed alios acturos penitentiam. ali¬
os non acturos fuisse preuisos. ⁊deo alios bapti¬
zatos. alios sine baptismo exisse de hac uita.
hoc si aulirent pelagian. non iam laborarẽt
negando originale peccatum querere paruu¬
lis extra regnum dei nescio cuius sue felici¬
tatis locum maxime quando conuincuntur

Expanded text:
rum peccatum praenosci possit, nec possit rum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata non baptizari in parvula aetate morientes, quia turi; eos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur
Abbreviated transcription (Latin):
nerationis transeunt ex malis ad bona.
aut merito originis transeunt ex malis
ad mala. Hoc catholica fides nouit. In hoc
etiam non nulli heretici sine ulla contra¬
dictione consentiunt. Iudicari autem quẽ¬
quam non scdm merita que habuit
quandui fuit in corpore. sed sodm merita
que fuerat habiturus. si diucnis uixisset
in corpore. Unde opinari poruerint homi¬
nes quorum ingenia uon ẽẽ contempti¬
bilia ur̃ẽ indicant lictere. mnirans et
stupens reperire non possum. nec credere
anderem. nisi uob non credere non aude¬
rem. S spero affuturum deum ut commno¬
niti cito uideant. ea que dicunt ur facura
fuisse peccata si per dei idicium in nonbap¬
tizasis possunt iuire puniri. etiam dei grã
baptizatis posse dimitti. Quicunq enim
dicit puniri tantum posse deo iudicante
fatura peccata. dimitti autẽ deo miserã¬
te non posse: cogitare debet quantam deo
faciat gratieq eius iniuriam. quasi futu¬

Expanded text:
nerationis transeunt ex malis ad bona, nerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futu
Abbreviated transcription (Latin):
cum gerantur multa solo animo. non ꝑcorpus.
nec ꝑ ullum corporis membrũ. ⁊ plerumq tam
magna ut talib cogitationib pena ustissi¬
ia debeatur. sicuti ẽ ut alia taceam quod di¬
xit in sipiens in corde suo non ẽ deus: Quid
ẽ gͦ scłm ea que per corpus gessit. nisi scd̾m
ea que gessit eo tempore quo incorpore fuit ut
per̾ corpus intelligamus ꝑ corporis tempꝰ.
post corpus autem nemo erit ui corpore nisi
resurrectione nouissima. non ad ulla merita
comparanda. sed ad recipienda pro bonis
meritis premia. pro malis luenda suppli
cia. Hoc autem mectio tempore inter depo¬
sitionem ⁊ receptionem corporis. sccłm ea q̃
gesserunt per corporis tempus. siue cruci¬
anturꝰ auime. siue requiescunt. Ad quod
tempus corporis pertinet etiam quod pela¬
giam negant. sed xp̃i eccłia confitetur. ori¬
giuale peccatum. quo siue soluto per dei
grãm. siue ꝑ deiiudicium non soluto cum
moriuntur infantes. aut merito rege¬

Expanded text:
cum gerantur multa solo animo, non per corpus cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo: non est deus? quid est ergo: secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum ea quae gessit eo tempore, quo in corpore fuit, ut per corpus intellegamus per corporis tempus? post corpus autem nemo erit in corpore nisi resurrectione nouissima, non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda sucia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito rege
Abbreviated transcription (Latin):
nuntur. aceteris. ut ꝑtineant ad libera¬
torem hominum. nec ille ullis humans
precedentib meritis cum et ipse sit horno
liberator factus ẽ hominum. Quis enĩ
audiat quod dicuntur paruali pro sius fu¬
turis meritis in ipsa infantili etate baptiza¬
ti exire de hac uita. et ideo abi non baptiza¬
tuineadem etate mori. quia et ipsorum pre¬
scita sirat merita futura. sed mala non eoꝵ
uitam bonam uel malam deo remunerante
uel damnante: S nonnullum apłs quidem
lunitem ficit quem transgredi non debeat ho¬
minis ut mitius loquarꝰ in cauta suspicio.
Nit enim. Omnes astabimus ante tribunal
xp̃i ut referat uinusquisq scđm ea que per
corpus gessit. siue bontm siue malum.
Gessit inquit. non adunxit uel gestaturus
fuit. S unde hoc talib uiris in mentem
uenerit nescio: ut futura que non sunt
futura prniantur. aut honorentur me¬
rita pariuuilorum. Cur autem dictum ẽ scłm ea
que per corpus gessit hominem iudicandum

Expanded text:
nuntur a ceteris, ut pertineant ad liberanuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum,
Abbreviated transcription (Latin):
et nos ea facimus. et ds̃ facit ut et nos illa facia¬
mus. sicut ꝑ ꝓpham ezechielem aꝑtissime dicit.
Quid enim apertius quam ubi dicit ego faciã
ut faciatis: Locum ipsum scripture atten¬
dite. ⁊ udebitis illa deum promittere facturũ
se. ut faciant que iubet ut fiant. Non sane
ibi tacet merita eorum sed mala quib se os¬
tendit reddere pro malis bona hoc ipso qͦ eos
facit habere deuceps opera bona. cum ipse facit
ut faciant diuina mandata. Sed omnis hec
tum eloquiorum testimoniis asseratur. tamen
apud eos qui nisi aliquid sibi assignent
quod priores dent ut retribuatur eis. ab
omini studio pietatis reprum se putant.
laborat aliquando in etate maiorum iam
utentium uoluntatis arbitrio. S  ubi
uenitur ad paruulos ⁊ ad ipsum ulediato¬
rem dei ⁊ hominum. horinem ih̃m xpm̃.
omnis deficit precedentium grãm dei hu¬
manatum assertio meritorum. quia nec
illi ullis bonis precedentib meritis discerꝰ¬

Expanded text:
et nos ea facimus et deus facit, ut illa faciaet nos ea facimus et deus facit, ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec rum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discer
Abbreviated transcription (Latin):
carnis mortificare non donum dei ẽẽ di¬
camus. neq id donum dei eẽ fateamur
qm̃ exigi audimus a nobis. premio iite
si hoc fecerimus oblatos Absit hoc ut pla¬
ceat participib ⁊ defensorib gratie. Pe¬
lagianorum ẽ error iste damnabilis. Qͦ¬
rum mox apłs ora obstruxit. adiungens.
Quotquot enim sp̃ũ dei aguntur. hii fi¬
lii sunt dei. Ne facta mortificare nos car
De quo dei spũ. etiam ibi loquebatur uͥ
ait. Omnna autẽ hec operatur unꝰ atq
idem spẽ: diuidens propͥa unicuq pro¬
ut uult. Int̾ que omnia sicut scicis. no¬
minauit ⁊ fidem. Sicut gͦ quamuis do¬
num dei sit facta carnuis mortificare
exigiturꝰ tamen a nob̾ ꝓposito premio
uite: ita dei douum ẽ et sides. quamius ⁊iꝑa cum
dicitur. si credideris saluus eris. ꝓposito premio sa¬
lutis exigatur a nobis. Ideo enim hec ⁊ nob̃ precipi¬
uutur ⁊ dona dei eẽ monstrantur. ut intelligaturꝰ qd̾

Expanded text:
carnis mortificare non donum dei esse dicarnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortificare nos carnde quo dei spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. ideo haec et nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
luntas dei. Quid gͦ: Tua ne tibi uoluntas
de te ipso certa ẽ. nec times. qui uidetur sta
ta sit. curꝰ non homo firmiori quam infir¬
miori. fidem suam. spem. caritatemq com¬
mittit: S cum dicitur inquiunt. si credi¬
deris saluus eris. unum horum exigitur
alterum offertur. Quod exigitur in hominis
quod offertur in dei ẽ potestate. Cur non
utrumq in dei. ⁊ quod iubet et quod offert᷑
Rogatur enim ut det quod iubet. Rogãt
credentes ut sibi augeat᷑ fides. rogant pñ credentibꝰ ut tis done¬
tͫ fides. ud e. si in suis gͥ uicrementis. et insuis iniciis di donũ
est fides.: Sic autem dicitur. si creclideris. saluus
eris. quemadmodum dicitur. si spiritu
facta carins mortificaueritis. uiuetis. slã
et hic ex his duob unum exigitur. alte¬
rum offertur. Si sp̃n inquit facta carnis
mortificaueritis uiuetis. Ut gͦ sp̃u facta
carnis mortificemus exigitur. ut autem
iuuamus offertur. Nlum gͥ placet. ut facta

Expanded text:
luntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas luntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times: qui uidetur starta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, saluus eris, quemadmo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta
Abbreviated transcription (Latin):
promisit non fidem. profecto qm̃ non sunt
bona opera nisi ex fide. iustus enim ex fide
uiuit. ⁊ omne quodnon ẽ ex fide peccatum
ẽ. ⁊ sine fide impossibile ẽ deo placere. nicbi¬
lominus ut impleat quod promisit ds̃ in
hominum ẽ potestate. Nisi enim homo fa¬
ciat quod deo non donante ad hominem ꝑ¬
tinet. non facit ipse quod donet. hoc est nisi
habeat homo fidem ex semet ipso. non implet
d̾s quod promisit ut opera iusticie dentur
ex deo. Ac per hoc ut promissa sua cłs possit
implere. non est in dei secd in hominis potestate.
Quod si hoc ueritas ⁊ pietas noscredere uetat. cre¬
damus cum abraham. qm̃ que promisit ds̃
potens est ⁊ facere. Promisit autem filios abra¬
he quod ẽẽ non possunt. si non habeant fidem.
ideo ex fide. ut scdm gr̃am firma sit promissio
miror homines infirmitati sue se malle cõ¬
mittere. quam firmitati promissionis dĩ.
Sed incerta ẽ michi inquit de me ipso uo¬

Expanded text:
promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide — iustus enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilhominum est potestate. Nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc, ut promissa sua Deus possit implere, non est in Dei, sed in hominis potestate. Quod si veritas et pietas non credere vetat; credamus cum Abraham, quoniam quae promisit, potens est et facere. Promisit autem filios Abrahae; quod esse non possunt, si non habeant fidem: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio; miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uo
Abbreviated transcription (Latin):
ad colendum dm̃. ipse facit ut illi fa¬
ciant que precepit. non illi facuint ut ipse
faciat quod promisit. Alioquin ut dei pro¬
missa compleantur. non in dei. s in hominum
ẽ potestate. & quod a domino promissumẽ
ab ipsis redditur abrahe. Non autem sc cre¬
didit abraham. seq creclidit dans gloriam
deo. qm̃ que promisit potens ẽ ⁊ facere. non
ait predicere. non ait prescire. Nam ⁊ ali¬
ena facta. potest prelicere atq prescire. s ait
potens ẽ ⁊ facere. Ac per hoc facta. non alie¬
na sed sua. An forte opera bona gentium ds
promisit abrahe inisemine ipsius ut hoc ꝓ¬
miteret quod ipse facit. non autẽ promisit
ficdlem gentium quam sibi homines facut¬
sedut promitteret quodipse facit. illam pre¬
sciuit homines ẽẽ facturros: Non quidem
sic apłs loquitur. filios quippe łs promisit
abrahe. qui fidei eius uestigia sectarentur.
Quod aꝑtissime dicit. Sedsi opera gentium

Expanded text:
ad colendum Deum; ipse facit ut illi faad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit, potens est et facere : non ait, Praedicere; non ait, Praescire; nam et aliena facta potest praedicere atque praescire: sed ait, potens est et facere; ac per hoc facta, non aliena, sed sua. 20. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines facsed ut promitteret quod ipse facit, illam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentium
Abbreviated transcription (Latin):
natio ẽ que sine prescientia non pocest¬
eẽ. Potest autem ẽẽ sine predestinatione p̃
scientia. Predestinatione quippe d̾s ea pre¬
sciuit. que fuerat ipse facturus. Unde dic
tum ẽ. fecit que futura sunt. Prescire autẽ potens
ẽ etiam que ipse non facit. sicut quecunq peccata
quia ⁊ si sunt quedam que ita peccata sunt. ut
pene sint etiam peccatorum. unde dictum ẽ. tra¬
dictit illos ds̃ in reprobam mentem. ut faciant
que non conueniunt. non ibi peccatum dei ẽ
sed iudicium. Quo circa predestinatio dei que
in bono ẽ. gratie ẽ ut dixi preparatio. Gratia
uͦ est ipsius predestinationis effectus. Quando
gͦ promisit d̾s abrabe in semine eiuus fidem gẽ¬
tium. dicens patrem multarum gentium po¬
suite. unde dicit apłs ideo ex fide. ut secundũ
gr̃am firma sit promissio omni semini. non
de nr̃e uoluntatis potestate. sed de sua p̃desti¬
natione promisit. Promisit enim quod ipse
facturus fuerat. non quod homines. Quia
⁊si faciunt hommes bona que ꝑtinent

Expanded text:
acio, que sine presciencia esse non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fuerat ipse  « fecit quae futura sunt. » Praescire autem potens est etiam quae ipse non fquia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens, Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent