comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insita ẽ:⁊ medullitꝰ implicata: Uerum aut̃
ipsa me adse nescientẽ rapiebat: Itaq titu¬
bans. proꝑans. hesitans. arripio paulũ apłm:
Neq enim uere inqͣm isti tanta potuissent.
uixissentq ita ut eos uixisse manifestum ẽ.
si eoꝵ litc̃e atq rationes huic tanto bono
adũsarent᷑: Per legi totum intentissime atq
cautissime. Tuncuͦ qͣntuloẽq ĩa lumine asperso. tan¬
ta se mͥ philosophiȩ facies aꝑuit. ut ñ dicã
tibi qui eius incognite fama semꝑ arsisti. s
si illi adu̾sario tuo a quo nescio utrum plꝰ
exercearis qͣm impediaris eam demonstrare
potuisseᷤ ñ ne ille ⁊baias. ⁊ amena pomeria.
⁊ delicata nitidaq conuiuia: ⁊ domesticos hi¬
striones. postremo qͥcqͥd eum acrit̃ cõmouet
in quascũq delitias abiciens ⁊ relinquens.
ad huius pulchitudinẽ blandus amator. &
sc̃s. mirans. hanelans. estuans. aduolaret. Ha¬

Expanded text:
insita est et medullitus inplicata; uerum autem insita est et medullitus inplicata; uerum autem ipsa ad se nescientem rapiebat. itaque titubans properans haesitans arripio apostolum Paulum. neque enim uere, inquam, isti tanta potuissent uixissentque ita, ut eos uixisse manifestum est, si eorum litterae atque rationes huic tanto bono aduersarentur. perlegi totum intentissime atque castissime. Tunc uero quantulocumque iam lumine adsperso tanta se mihi philosophiae facies aperuit, ut non dicam tibi, qui eius incognitae fame semper arsisti, sed si ipsi aduersario tuo, quo nescio utrum plus exercearis quam inpediaris, eam demonstrare potuissem, ne ille et Baias et amoena pomeria et delicata nitidaque conuiuia et domesticos histriones, postremo quidquid eum acriter commouet in quascumque delicias abiciens et relinquens ad huius pulchritudinem blandus amator et sanctus mirans anhelans aestuans aduolaret. ha
Abbreviated transcription (Latin):
atq illam uitam q̃ int̃ nos placuit atq con¬
uenit: ꝓrsus nichil aliud cogitare: atq id con¬
stanter qͥdem s minus acriter agebamus:
Putabamus tam̃ satis nos agere: Et̃ qm̃ ñ-¬
dum aderat hec flãma quȩ sũma nos arrep¬
tura erat. illam. qua lenta estuabamus arbi¬
trabamur ẽẽ uel maximam. cum ecce tibi
libri quidam pleni ut ait celsinus bonas
res arabicas ubi exhalarunt in nos. ubi illi
flãmule instillarunt preciosissimi unguẽ¬
ti guttas paucissimas: incredibile romani¬
ane. incredibile :⁊ ultra qͣm de me fortasse
⁊ tu credis. qͥd amplius dicam: etiam mͥ ip¬
si de me ipso incredibile incendium conci¬
tarunt: Quis me tunc honor. quȩ hominũ
pompa. quȩ manis fame cupiditas. quod
demiq huius mortalis uite fomentum atq
retinaculum cõmouebat: Prorsus totͦ inme
cursim redibam: Respexi tam̃ confideor qͣsi
de itinere in illam religionem. q̃ pueris nob

Expanded text:
atque illam uitam, quae inter nos placuit atque conatque illam uitam, quae inter nos placuit atque conuenit, prorsus nihil aliud cogitare atque id constanter quidem, sed minus acriter agebamus, putabamus tamen satis nos agere. et quoniam nondum aderat ea flamma, quae summa nos arreptura erat, illam qualem aestuabamus arbitrabamur esse uel maximam, cum ecce tibi libri quidam pleni, ut ait Celsinus, bonas res Arabicas ubi exhalarunt in nos, ubi illi flammulae instillarunt pretiosissimi unguenti guttas paucissimas, incredibile, Romaniane, incredibile et ultra quam de me fortasse et tu credis — quid amplius dicam? — etiam mihi ipsi de me ipso incredibile incendium concitarunt. quis me tunc honor, quae hominum pompa, quae inanis famae cupiditas, quod denique huius mortalis uitae fomentum atque retinaculum commouebat? prorsus totus in me cursim redibam. respexi tamen, confitebor, quasi de itinere in illam religionem, quae pueris nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ingredior. qđ me ad fũmum ipsum modum
ꝑuenturum ẽẽ confido: tu animasti. tu impu¬
lsti. tu fecisti: Cuius autẽ minist̃ fueris. plꝰ
adhuc fide cepi. qͣm ratione comp̃hendi:
Nam cum presens p̃senti tͥ exposuissem int̾io¬
res motus animi mei. uchement̃q ac sepius
assererem nullam mͥ uideri ꝓsꝑam fortunam.
nͥ quȩ otium philosophandi daret. nullam be¬
atam uitam nͥqua inpbilosophia uiueretur.
s me tanto meoꝵ onere quoꝵ ex officio meo
uita penderet. multisq necessitatib uel pudo¬
ris uani mei uel inepte meoꝵ miseriȩ refrena¬
ri.tam magno es elatus gaudio. tam scõ huiꝰ
uite inflãmatus ardore. ut de diceres situ ab il¬
larum importunarũ litium uinculis aliquo
mͦ eximereris:omia mea uincula etiam patri¬
momii tui mecum participatione rupturũ:
Itaq cum amoto a nob̃ fomite recessis ses. nũ¬
quam cessauimus in hiantes in philosophiã.

Expanded text:
ingredior, quod me ad summum ipsum modum ingredior, quod me ad summum ipsum modum peruenturum esse confido, tu animasti, tu inpulisti, tu fecisti. cuius autem minister fueris, plus adhuc fide concepi quam ratione conprehendi. num cum praesens praesenti tibi exposuissem interiores metus animi mei uehementerque ac saepius assererem nullam mihi uideri prosperam fortunam, nisi quae otium philosophandi daret, nullam beatam uitam, nisi qua in philosophia uiueretur, sed me tanto meorum onere, quorum ex officio meo uita penderet, multisque necessitatibus uel pudoris uel ineptae meorum miseriae refrenari, tam magno es elatus gaudio, tam sancto huius uitae inflammatus ardore, ut te diceres, si tu ab illarum importunarum litium uinculis aliquo modo eximereris, omnia mea uincula etiam patrimonii tui mecum participatione rupturum. Itaque cum admoto nobis fomite discessisses, numquam cessauimus inhiantes in philosophiam
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣntum illo tͥ insito. quia ibi iam docebã.
patrie amore cunctatus es: tam̃ ubi eum¬
cere adolestis cupiditatẽ ad ea que uideban¬
tur meliora tendentis nequiuisti. ex dehor¬
tatore in adiutorem mira beniuolentiȩ mo¬
deratione conũsus es: Tu necessarus omib
iter amminiculasti meum: Tu ibidem rur¬
sus qui cunabula ⁊ quasi nidum studioꝵ
meoꝵ foueras. iam uolare audentis susten¬
tasti rudimenta: Tu etiam cum te absen¬
te atq ignorante nauigassem. nichil sue¬
censens qđ non tecum cõmunicassem ut so-¬
lerem:atq aliud qͥd uis qͣm contumatiam
nec plus ande oculos tuos liberi deserti ama¬
gistro qͣm nr̃e mentis penetralia puritasq
uersata est: Postremo quicqͥd de otio meo mͦ
gaudeo. qd̃ asuꝑfluarum cupiditatum uin¬
culis euolaui. qđ depositis onerib mortuaꝵ
curarum respiro. resipisco. redeo adme. quod
quero intentissimꝰ ueritatem. qđ inuenire iã

Expanded text:
aliquantum illo tibi insito — quia ibi iam docebam — aliquantum illo tibi insito — quia ibi iam docebam — patriae amore cunctatus es, tamen ubi euincere adulescentis cupiditatem ad ea quae uidebantur meliora tendentis nequiuisti, ex dehortatore in adiutorem mira beniuolentiae moderatione conuersus es. tu necessariis omnibus iter adminiculasti meum; tu ibidem rursus, qui cunabula et quasi nidum studiorum meorum foueras, iam uolare audentis sustentasti rudimenta; tu etiam, cum te absente atque ignorante nauigassem, nonnihil suscensens, quod non tecum communicassem, ut solerem, atque aliud quiduis quam contumaciam nec plus ante oculos tuos liberi deserti a magistro quam nostrae mentis penetralia puritasque uersata est. Postremo quidquid de otio meo modo gaudeo, quod a superfluarum cupiditatium uinculis euolaui, quod depositis oneribus mortuarum curarum respiro resipisco redeo ad me, quod quaero intentissimus ueritatem. quod inuenire iam
Abbreviated transcription (Latin):
oc romaniano frustra ista dixit: Non sinet
ille cui me totum dedi: quem nunc recognõ¬
cere aliq̃ntum cępi: Ergo aggredere mecũ
philosophiam: Hic ẽ quicquid te anxium
sepe atq dubitantem admirabilit̾ solet mo¬
uere: Non enim metuo aut asocordia moꝵ
aut a tarditate: ingenio tuo: Qs te qͣndo
aliq̃ntum respirare concessum ẽ in sermoni¬
b nr̃is uigilantior. quis acutior apparuit:
Ergo ne tibi gr̃am non repensabo: An for¬
tasse paululum debeo: Tu me adolescen¬
tulum pauꝑem ad peregrina studia ꝑgen¬
tem. ⁊ domo.: ⁊ sumptu. ⁊ qđ plus ẽ ammo
excepisti: Tu patre orbatum amicitia con¬
solatus es hortatione animasti. ope adiu¬
uisti: Tu in nr̃o ipso municipio. fauore
familiaritate. cõmunicatione domus tuȩ:
pene tecum clarum. pͥmatemq fecisti:
Tu cartaginem illustrioris ꝓfessionis gratia
remeantem. cum tͥ soli ⁊ meoꝵ nulli consi¬
lum meum spemq aperuissem: qͣmuis

Expanded text:
de Romaniano frustra ista dixit? non sinet de Romaniano frustra ista dixit? non sinet ille. cui me totum dedi, quem nunc recognoscere aliquantum coepi. Ergo adgredere mecum philosophiam; hic est quidquid te anxium saepe atque dubitantem mirabiliter solet mouere. non enim metuo aut a socordia morum aut a tarditate ingenio tuo. quis te, quando aliquantum respirare concessum est, in sermonibus nostris uigilantior, quis acutior apparuit? ego tibi gratiam non repensabo ? an fortasse paululum debeo ? tu me adulescentulum pauperem ad studia pergentem et domo et sumtu et, quod plus est, animo excepisti; tu patre orbatum amicitia consolatus es, hortatione animasti, ope adiuuisti; tu in nostro ipso municipio fauore familiaritate communicatione domus tuae paene tecum clarum primatemque fecisti; tu Karthaginem inlustrioris professionis gratia remeantem, cum tibi et meorum nulli consilium meum spemque aperuissem, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
turali mentis altitudine. propt̃ quã de q̃ro:
qua singularit̃ delector: quam semꝑ admi¬
ror: que in te ꝓnefas illis rerum domestica¬
rum nubib quasi fulmen inuoluitur:
multos ac pene om̃s latet. me autem &
alium uel tertium familiarissimos tuos
latere non potest: qui sepe non solum at¬
tente audiuimus murmura tua. s etiã
nonnulla fulgura fulminib propiora con¬
sperimus: Quis enim ut cetera pro tp̃r ta¬
ceam. ⁊ unum cõmemorem.quis inqm tam
subito unquam tantum intonuit. tm̃q lu¬
mine mentis emicuit. ut sub illo fremitu
rationis.⁊ quodam coruscamine temꝑantie
uno die illa ⁊ pridie seuissima penitus li¬
bido moreretur: Ergo ne non erumpet
aliquando ista uirtus.⁊ multoꝵ desꝑantiũ
risus in horrorem stuporemq conuertet.¬
⁊ locuta interris quasi quedam futurorum
signa. rursus proiecto totius corporis one¬
re recurrit incęlum: Ergo ne augustinus

Expanded text:
turali mentis altitudine, propter quam te quaero, turali mentis altitudine, propter quam te quaero, qua singulariterdelector, quam semper admiror, quae in te — pro nefas! — illis rerum domesticarum nubibus quasi fulmen inuoluitur et multos ac paene omnes latet, me autem et alium uel tertium familiarissimos tuos latere non potest, qui saepe non solum attente audiuimus murmura tua sed etiam nonnulla fulgora fulminibus propiora conspeximus. quis enim, ut cetera pro tempore taceam et unum commemorem, quis, inquam, tam subito umquam tantum intonuit tantumque lumine mentis emicuit, ut sub uno fremitu rationis et quodam coruscamine temperantiae uno die illa pridie saeuissima penitus libido moreretur? ergo non erumpet aliquando ista uirtus et multorum desperantium risus in horrorem stuporemque conuertet et locuta in terris quasi quaedam futurorum signa rursus proiecto totius corporis onere recurret in caelum? ergone Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. nec mediocrib uiris. s acutis ⁊ bene
eruditis inuicta:⁊ quasi uulcania uideant᷑:
Quam obrẽ contra illos fluctus ꝓcellas fortu¬
ne cum obnitendum remis qͣliumẽq uirtu¬
tum. tum in primis diuinum auxilium om̃i
deuotione atq pietate implorandum ẽ. ut
intentio constantissima bonoꝵ studioꝵ dene¬
at cursum suum. aquo eam nullus casus
excutiat: quo minus illam philosophie tu¬
tissimus iocundissimusq portus accipiat:
hec prima tua causa ẽ. Hinc tͥ metuo. hine
te cupio lib̾ari. hinc si mͦ dignus sim qͥ im¬
petrem. cotidianis uotis auras tibi pros¬
peras orare non cesso: O ro aut̃ ipsam sum¬
midi uirtutem atq sapientiam: Quid ẽ
enim aliud quem misteria nob tradunt
di filium : Nultum me autem adiuuabis
ꝓte deprecantẽ si non nos exaudiri posse
desperes. nnitarisq nobiscum ⁊ tu. ñ solum
uotis. s etiam uoluntate: atq illa tua na¬

Expanded text:
nitur, nec mediocribus uiris sed acutis et bene nitur, nec mediocribus uiris sed acutis et bene eruditis inuicta et quasi Uulcania uideantur. quam ob rem contra illos fluctus procellasque fortunae cum obnitendum remis qualiumcumque uirtutum tum in primis diuinum auxilium omni deuotione atque pietate implorandum est, ut intentio constantissima bonorum studiorum teneat cursum suum, a quo eam nullus casus excutiat, quominus illam philosophiae tutissimus iucundissimusque portus accipiat. haec prima tua causa est; hinc tibi metuo, hinc te cupio liberari, hinc, si modo dignus sum, qui impetrem, cotidianis uotis auras tibi prosperas orare non cesso; oro autem ipsam summi dei uirtutem atque sapientiam. quid est enim aliud, quem mysteria nobis tradunt dei filium? Multum me autem adiuuabis pro te deprecantem, si non nos exaudiri posse desperes nitarisque nobiscum et non solum uotis sed etiam uoluntate atque illa tua na
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit liber secundus:¬
i quam necesse est disciplina
atq scientia sapientiȩ. uacu¬
um eẽ non posse sapientem.
tam eam necesse eẽt mueni¬
ri dum querit᷑. om̃is ꝓfecto achademieorum
uel calumna. uel ꝑtinatia. uel ꝑuicatia. uel
ut ego int̃dum arbitror congrua illi ratio tẽ
pori simul cum ipso tempore. ⁊cum ipsius
carneadis ciceronisq corporib sepulta foret:
S: quia siue uitȩ hinus multis uarusq iacta¬
tionib romaniane ut in eadem tẽ probas.
siue ingemioꝵ quodam stupore uel socordia.
uel tarditate torpentium. siue despatione i¬
ueniendi. quia non qͣm facile oculis ista lux
tam facile mentib sapientie sidus oboritur:
siue etiam qui error om̃iumppłorum est.
falsa opinione inuente ueritatis negligent̃ nec
dilige nt̃ hoĩes querunt .&. siqui querunt. ⁊ aq̃¬
rendi uoluntate aũtuntur: euenit ut scien¬
tia raro paucisq ꝓueniat: eoq fit ut achade¬
micoꝵ arma quando cum his ad manus ue¬

Expanded text:
imus. LIBER SECUNDUS. Si quam necesse est disciplina atque scientia sapientiae uacuum esse non posse sapientem, tam eam necesse esset inuenire, dum quaeritur, omnis profecto Academicorum uel calumnia uel pertinacia uel peruicacia uel, ut ego interdum arbitror, congrua illi tempori ratio simul cum ipso tempore et cum ipsius Carneadis Ciceronisque corporibus sepulta foret. sed quia siue uitae huius multis uariisqueiactationibus,Romamaneut in eodem teprobas, siue ingeniorum quodam stupore uel socordia uel tarditate torpentium siue desperatione inueniendi — quia non quam facile oculis ista lux, tam facile mentibus sapientiae sidus oboritur — siue etiam, qui error omnino populorum est, falsa opinione inuentae a se ueritatis nec diligenter homines quaerunt, si qui quaerunt, et a quaerendi uoluntate auertuntur, euenit, ut scientia raro paucisque proueniat, eoque fit, ut Academicorum arma, quando cum eis ad manus ue
Abbreviated transcription (Latin):
cunctationem meam. & multos errores atq
prauitates presumptionis eius ostendi: quem
tam̃ iuuenem non preproꝑe detestandum.
s adhuc docendum. quanta potui lenitate
tractaui: & ab eo rescripta correctionis eius
accepi: Huius oꝑis liber ad renatum sic inci¬
pit: Sinceritatem tuam erga nos:. Ad petrũ
aut̃ sic: Domino dilectissimo fr̃i ⁊ cõprb̃o pe
tro: Duorum uͦ nouissimoꝵ ad uincentium
uictorẽ. pͥmꝰ sic incip̃. Qd mͥ ad te seͥbendum putaui Scs fic¬
põtui scdm scripturas cupiens soluere diffi¬
cillimam questionem. quod utrum enodatis¬
sime fecerim nescio: Immo uͦ non me ꝑuenisse
ad huius rei ꝑfectionem sentio. quamuis mul¬
tos sinus eius aperuerim: quod iudicare potu¬
erit quisquis intelligent̃ legit: Huius oꝑis pͥ¬
mus liber sic incipit: Prima questio ẽ fr̃ dile¬
ctissime pallenti Seds aut sic: Ad ea quȩ mͥ

Expanded text:
cunctationem meam, et multos errores atque cunctationem meam, et multos errores atque pravitates praesumptionis ejus ostendi. Quem tamen juvenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractavi, et ab eo rescripta correctionis ejus accepi. Hujus operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos. Ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo fratri, et compreissimorum ad Vincentium Victorem primus sic incipit: Quod mihi ad te scribendum putavi. potui secundum Scripturas, cupiens solvere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, secundus autem sic: Ad ea, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nicheum: Hoc opus sie incipit: Cum scrip¬
turas sanctaquȩ appellant᷑ canonice:.
Uodem tempore De anima & eius origine
in mauritania cesariensi inuenitapud ispa¬
num quendam p̾rbrm petrum nonnullũ
opusculum meum. ub quodam loco de o¬
rigine aĩarũ hominum singłorum utrũ
ex illa una prima hominis. ac deinde ex pa¬
rentibus propagent᷑. ac sicut ill uni sine ul¬
la propagatione singłe singłis dentur. me
nescire confessus sum: uerumtam̃ scire aĩam
undem petrum seripsit ille duos libros: quos
michi de cesarea renatus monacꝰ misit: Qͥb
ego lectis: responsione mea quatuor reddidi:
Ynum ad renatum monachum. alterum ad
p̃sbrm petrum: & duos ad eundem uictorẽ:
S ad petrum quamiuis habeat libri prolixi¬
tatem. tam̃ epła ẽ: quam nolui atribus ce¬
teris separi: In his aut̃ om̃ibus in quibus¬
multa necessaria disserunt᷑. defendi de ors¬
gine animarum quȩ singłis hominib dant᷑.

Expanded text:
nicheum. Hoc opus sic incipit: Cum scripnicheum. Hoc opus sic incipit: Cum scripturas sanctas, quae appellantur canonicae. CAPVT LXXXII. DE ANIMA ET EIVS ORIGINE in Mauritania Caesariensi invenit apud Hispanum quemdam presbyterum Petrum, nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa una primi hominis, ac deinde ex parentibus propagentur, an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum; verumtamen scire animam umdem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. Quibus ego lectis, responsione mea quatuor reddidi; unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum, et duos ad eumdem Victorem. Sed ad Petrum, quamvis habeat libri prolixitatem, tamen epistola est quam nolui a tribus caeteris separari. In iis autem omnibus, in quibumulta necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur,
Abbreviated transcription (Latin):
filios non haberet. aut ita reprobos haberet.
ut nullus eoꝵ patri deberet succedere. sicut
samuhel summo sacerdoti hely successit. cũ
sacerdotis filius ipse non ẽẽt: s tam̃ ex filiis.
hoc ẽ ex posteris eẽt aaron: De latrone etiam
cui dictum ẽ hodie mecum eris in paradiso.
quod non fuerit uisibilit baptizatus. quasi
certum posui cum sit incertum: magisq il¬
lum baptizatum fuisse credendum sit. sic̃
ego quoq alibi postea disputaui: Idem qđ
in quinto libro dixi. ubi cõmemorant᷑ ma¬
tres in generationib ȩugłicis non eas positas
nisi cum patribus. uerum ẽ quidem: s ad rẽ
de qua agebatur non ꝑtinet: Agebatur aut̃
de his qui ducebant fr̃m uel propinquoꝵ
coniuges. eorum qui sine filiis defuneti ẽẽnt
propt duos patres ioseph. quoꝵ alterum ma¬
theus cõmemorat: alterum lucas: De qua
questione diligenter in hoc oꝑe disserur: cũ
retractarem opus nr̃m contra faustũ ma¬

Expanded text:
filios non haberet aut ita reprobos haberet, filios non haberet aut ita reprobos haberet, ut nullus eorum patri deberet succedere, sicut Samuhel summo sacerdoti Heli successit, cum sacerdotis filius ipse non esset, sed tamen ex filiis, hoc est ex posteris esset Aaron. De latrone etiam, cui dictum est: hodie mecum eris in paradiso, quod non fuerit uisibiliter baptizatus, quasi certum posui, cum sit incertum magisque illum baptizatum fuisse credendum sit, sicut ego quoque alibi postea disputaui. item quod in quinto libro dixi, ubi commemorantur matres in generationibus euangelicis, non eas positas nisi. cum patribus, uerum est quidem, sed ad rem, de qua agebatur, non pertinet. agebatur autem de his, qui ducebant fratrum uel propinquorum coniuges eorum, qui sine filiis defuncti essent, propter duos patres Ioseph, quorum alterum Matheus commemorat, alterum Lucas. de qua quaestione diligenter in hoc opere disserui, cum retractaremus opus nostrum contra Faustum Ma
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad uesꝑam. ut pꝰ ipsam uesꝑam iam ñ
ẽẽt immundus. s usq ad ipsam. ut uesꝑti¬
no iam tempore incensum mundus offer¬
ret. cum propter creandos filios post ma
tutinum incensum mixtus ẽẽt uxori: Item¬
q ibi quesitum ẽ. quomͦ prohibitus ẽẽt suꝑ
funus patris sacerdos summus intrare. cum
eum fieri sacerdotem quando unus erat. nͥ
post mortem sacerdotis patris non oportet.
dixi propter hoc necesse fuisse nondum se¬
pulto patre statim post eius mortem filiũ
eius constitui. qui succederet patri. propt̃
continuationis etiam incensum. quod bis
in die necesse erat offerri. qui sacerdos suꝑ
mortem nondum sepulti patris prohibet᷑
intrare S parum attendi potuisse hoc p̃¬
cipi magis propter illos qui futuri fuerant
summi sacerdotes. non patribus summis sac̃¬
dotibus succedentes. s tam̃ ex filiis. id est ex
posteris aaron. si forte sũmus sacerdos aut

Expanded text:
usque ad uesperam, ut per ipsam uesperam iam non usque ad uesperam, ut per ipsam uesperam iam non esset inmundus, sed usque ad ipsam, ut uespertino iam tempore incensum mundus offerret, cum propter creandos filios post matutinum incensum mixtus esset uxori. Itemque ubi quaesitum est quomodo prohibitus esset super funus patris sacerdos summus intrare , cum eum fieri sacerdotem quando unus erat, nisi post mortem sacerdotis patris non oporteret; dixi, Propter hoc necesse fuisse, nondum sepulto patre statim post ejus mortem, filium ejus constitui, qui succederet patri; propter etiam continuationis incensum, quod bis in die necesse erat offerri ; qui sacerdos super mortem nondum sepulti patris prohibetur intrare. Sed parum attendi, potuisse hoc praecipi magis propter illos qui futuri fuerant summi sacerdotes, non patribus summis sacerdotibus succedentes, sed tamen ex filiis, id est ex posteris Aaron, si forte summus sacerdos aut
Abbreviated transcription (Latin):
cur iterum concipientib non ponebat. id ÷
cum alios fetus conciꝑent. s in priori concep¬
tu: Nam questionis alt̾ius expofitio uͥ que¬
ritur cur dixerit socero suo iacob. & decepisti
mercedem meã decem agnabus. satis ueracit
enodata demonstrat istam sicut solui debu¬
it. non solutam: In tercio quoq libro. ubi
de summo agitur sacerdote. quomͦ creabat fi¬
lios. eum haberet necessitatem bis die ingre¬
di in scã sanct̃oꝵ. ubi erat altare incensi. ad of¬
ferendum incensum mane & uesperae. quo ñ
posset sicut lex dicit inmundus intrare. &
eadem lex dicat immundum fieri hominẽ
etiam ex concubitu coniugali. quem iubet
quidem lauari aqua. s & lotum dicit ĩmun¬
dum cẽ usq ad uesꝑam. Unde dixi conse¬
quens fuisse. ut aut continens ẽẽt. aut die¬
bus aliquibus intermitteret᷑ incensum: ñ
uidi non fuisse consequens: Potest enim sic
intelligi quod scriptum ẽ. immundus erit

Expanded text:
cur iterum concipientibus non ponebat, id est cur iterum concipientibus non ponebat, id est cum alios fetus conciperent, sed in priore conceptu. nam quaestionis alterius expositio, ubi quaeritur, cur dixerit socero suo Iacob: decepisti mercedem em meam decem agnabus, satis ueraciter enodata demonstrat istam, sicut solui debuit, non solutam. In tertio quoque libro, ubi de summo agitur sacerdote, quomodo creabat filios, cum haberet necessitatem bis dies ingredi in sancta sanctorum, ubi erat altare incensi, ad offerendum incensum mane et uespera, quo non posset, sicut lex dicit, inmundus intrare, et eadem lex dicat inmundum fieri hominem etiam ex concubitu coniugali, quem iubet quidem lauari aqua, sed et lotum dicit inmundum esse usque ad uesperam - unde dixi consequens fuisse, ut aut continens esset, aut diebus aliquibus intermitteretur incensum - non uidi non fuisse consequens. potest enim sic intellegi, quod scriptum est: inmundus erit
Abbreviated transcription (Latin):
ba quecumq precepit illi dominus. sic fecit.
eamq locutionem dixi ẽẽ similem ei. quod
in conditione creature postea quam dicitur.
⁊ sic ẽ factum: Addit᷑ ⁊ fecit ds̃: Non omnimͦ
simile hoc eidem michi uidetur: Deniq ibi
etiam sensus latet. hi e sola locutio ẽ: hoc opꝰ
sic incipit: Locutiones scripturarum: lu.
bris eiusdem diuinis septem. quos uło appel¬
iari sic uolui: quia ea quȩ ibi disputantur.
magie querenda proposui. quam quesita dis¬
solui. quamius multo plura ineis michi ui¬
deantur ita ꝑtract᷑ata. ut possint etiam soluta
& exposita non ĩmerito iudicari: Regnorum li¬
bros quoq eodem mͦ iam considerare ceꝑamus.
s non multum progressi. in alia que magis ur¬
gebant animum intendimus: In primo aut̃
libro ubi agitur de uirgis uariatis quas po¬
nebat iacob inaqua. ut in conspectu posite
oues eas uident cum bib̃ent: & uarios fetꝰ
parerent. non bene a nobis exposita ẽ causa.

Expanded text:
rba quaecumque praecepit illi Dominus, sic fecit , rba quaecumque praecepit illi Dominus, sic fecit , eamque locutionem dixi esse similem ei quod in conditione creaturae: posteaquam dicitur, Et sic est factum, additur, et fecit Deus ; non omni modo simile hoc eidem mihi videtur. Denique ibi etiam sensus latet; hic sola locutio est. Hoc opus sic incipit: Locutiones Scripturarum. bris eisdem divinis septem, quos ideo appellare sic volui, quia ea quae ibi disputantur, magis quaerenda proposui, quam quaesita dissolvi; quamvis multo plura in eis mihi videantur ita pertractata, ut possint etiam soluta et exposita non immerito judicari. Regnorum quoque libros eodem modo iam considerare coeperamus, sed non multum progressi in alia, quae magis urguebant, animum intendimus. In primo autem libro, ubi agitur de uirgis uariatis, quas ponebat Iacob in aqua, ut in conceptu positae oues eas uiderent, cum biberent, et uarios fetus parerent, non bene a nobis exposita est causa,
Abbreviated transcription (Latin):
ri: Sed̾s aũsic Inter militiȩ tuȩ euras:. Liiii¬
de septem libris diuinarum script᷑arum.
idest moysi quinq ⁊ uno iħu naue: ⁊ altero u¬
dicum feci. notatis locutionib singłorum quȩ
minus usitate sunt linguȩ nr̃e. quas parum
aduertendo sensum querunt. qui legunt diui¬
norum eloquioꝵ. cum sit locutionis genus: ⁊ ñ¬
numquã exculpunt aliquid quod aueritate qͥ¬
dem abhorret. non tam̃ hoc sensisse auetor a qͦ id
scriptum ẽ inuenitur. s genere locutionis hoc
dixisse credibilius apparet: Multa aũt in lit¬
teris sacris obscura cognito locutionis ge¬
nere: dilucescunt: Propt̃ quod cognoscenda
sunt eadem genera locutionum. ubi senten¬
diȩ patent. ut etiam ubi latent. cognitio ipsa
succurrat: easq intentioni legentis aꝑiat:
Huius oꝑis titulus ẽ. locutiones de genesi.
atq ita de singłis libris: Quod aut̃ in primo
libro posui scriptum eẽ. & fecit noȩ omnia ũ¬

Expanded text:
ri. Secundus autem sic: Inter militiae tuae curas. Cri. Secundus autem sic: Inter militiae tuae curas. C. Septem libros de septem libris divinarum Scripturarum, id est Moysi quinque, et uno Jesu Nave, et altero Judicum, feci, notatis locutionibus singulorum quae minus usitatae sunt linguae nostrae: quas parum advertendo sensum quaerunt, qui legunt, divinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnunquam exsculpunt aliquid quod a veritate quidem non abhorreat; non tamen id sensisse auctor a quo hoc scriptum est invenitur, sed genere locutionis hoc dixisse credibilius apparet. Multa autem in Scripturis sanctis obscura, cognito locutionis genere dilucescunt. Propter quod cognoscenda sunt eadem genera locutionum ubi sententiae patent; ut etiam ubi latent, cognitio ipsa succurrat, easque intentioni legentis aperiat. Hujus operis titulus est, Locutiones de Genesi; atque ita de singulis libris. Quod autem in libro primo posui scriptum esse, Et fecit Noe omnia ve
Abbreviated transcription (Latin):
possit aduerti: Hic liber post eoꝵ sermonem
qui a capite adiunctus ẽ: sic incipit: Porum
precedenti disputationi. hac disputatione res
ondeo,. Ini De nuptus ⁊ concupiscentia¬
illustrem uirum comitem ualerium
cum audissem pelagianos ei nescio quid sep¬
sisse de nobis. quod scilicet nuptias dampna
remus: asserendo originale peccatum: quoꝵ
librorum titulus ẽ de nuptiis & concupis¬
centia: Bonitatem quippe defendimus nup¬
tiarum. ne putaret᷑ earum ẽẽ uicium concu¬
piscentia carnis. & lex in membris. repugnans
legi mentis quo malo libidinis bene utitur
ad filios procreandos. pudicitia coniugalis:
Ut aut duo libri ẽẽnt. pͥmus uenit in iulia¬
ni pelagiani manus. & seripsit aduersus eum
libros quatuor: ex quibus quidam nonnulla
decerpsit. ⁊ comiti ualerio misit: Ille uero ad
nos: Quȩ cum accepissem: alio libro ad eadem
ipsa respondi: huius oꝑis primus liber sic
incipit: heretici noui dilectissime fili uale¬

Expanded text:
possit adverti. Hic liber, post eorum sermonem possit adverti. Hic liber, post eorum sermonem qui a capite adjunctus est, sic incipit: Eorum praecpondeo. De nuptiis et concupiscentiainlustrem uirum, comitem Valerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod sremus, asserendo originale peccatum: quorum librorum titulus est, de Nuptiis et Concupiscentia. Bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse vitium concupiscentia carnis, et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia conjugalis. Ut autem duo libri essent, primus venit in Juliani pelagiani manus, et scripsit adversus eum libros quatuor, ex quibus quidam nonnulla decerpsit, et comiti Valerio misit, ille vero ad nos. Quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Hujus operis primus liber sic incipit: Haeretici novi, dilectissime fili Vale
Abbreviated transcription (Latin):
dimus. Unum scilicet eorum .uii. quos pro
sue causȩ defensione delegerant. & qui in ea¬
dem causa maxime laborauerat. que cũ illo
egerimꝰ presentib ep̃is eiusdem prouinciȩ. &
plebe cesariensis eccliȩ. in qua ciuitate. ⁊ ciues
⁊ memoratoꝵ hereticoꝵ ep̃s fuit. eccłiastica gest
testantur. quȩ in meis habentur opusculis:ͦ
non inueniens quid responderet. totum ser¬
monem meũꝗͤ de solis maximianistis in au¬
ribus eius ⁊ om̃ibus qui aderant explicaui.
tanquam mutus audiuit: hic liber uel hȩc
gesta sic incipiunt: Gloriosissimo honorio
augusto.xii. & constantino iterum .uu. c̃ẽ. consi
die .xi. hł. octobrium cesareȩ in ȩccłia maiore
norum sine nomine auctoris sui. huic peten¬
te atq instante qui eum michi miserat. quan¬
ta potui etiam breuitate & celeritate respondi.
adiuncto eodem sermone a capite responsioĩs
meȩ. & adhibitis ad singła numeris: quibus
inspectis quid cui loco responderim. facile

Expanded text:
dimus, unum scilicet eorum septem, quos pro dimus, unum scilicet eorum septem, quos pro suae causae. defensione delegerant, et qui in eadem causa maxime laborauerat. quae cum illo egerimus praesentibus episcopis eiusdem prouinciae et plebe Caesariensis ecclesiae, in qua ciuitate et ciuis et memoratorum hereticorum episcopus fuit, ecclesiastica gesta testantur, quae in meis habentur opusculis. ubi non inueniens, quid responderet, totum sermonem meum, quem de solis Maximianistis in auribus eius et omnium, qui aderant, explicaui, tamquam mutus audiuit, Hic liber uel haec gesta sic incipiunt: Gloriosissimo Honorio Augusto XII et Constantio iterum VV. CC. consulibus XI Kalendas Octobris Caesarea in ecclesia maiorenorum, sine nomine auctoris sui. Huic, petente atque instante qui eum mihi miserat, quanta potui etiam brevitate ac celeritate respondi; adjuncto eodem sermone a capite responsionis meae, et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis, quid cui loco responderim, facile
Abbreviated transcription (Latin):
liber sic incipit: Postea quam in manus nr̃as:¬
nolebant eos legibus imꝑialib corrigi: hic
liber sic incipit: Laudo. ⁊ gratulor.⁊ admiror:
De presentia xlix. De p̾sentiadĩ ad dardanũ lib̃ .i.
dei seripsi librum. ubi nr̃a intentio ꝯ¬
tra heresim pelagianam maximȩ uigilat. ñ
expresse nominatam: s in eo etiam de p̃sen¬
tia naturȩ. quẽ dm sũmum & uerum dici¬
mus. & de templo eius operose ac subtiliter¬
disputatur: hic liber sic ieipit: fateor frater
tio. de inde zosimo cooꝑantib. conciliorum af¬
fricanoꝵ litt̃is conuieta atq dampnata ẽ. scripsi
duos libros aduersus eos. unum de gra xp̃i. al¬
terum de peceato originali: hoc opus sic inei¬
pit: Quantum de ur̃a ⁊ corporali. ⁊ maximȩ¬
salute spiritali gaudeamus:. Gesta cũ¬
tistis habuimus: orta ẽ nobis necessitas ꝑgendi
in mauritaniam cesariensem: Ibi apud ipsam
cesaream: emeritum donatistarum ep̃m ui¬

Expanded text:
liber sic incipit: Posteaquam in manus nostliber sic incipit: Posteaquam in manus nostnolebant illos legibus imperialibus corrigi. Hic liber sic incipit: Laudo, et gratulor, et admiror. CAPUT XLIX. De Praesentia Dei, ad Dardanum, liber unus. dei scripsi librum, ubi nostra intentio contra heresem Pelagianam maxime uigilat non expresse nominatam. sed in eo etiam de praesentia naturae, quem deum et summum et uerum dicimus, et de templo eius operose ac subtiliteisputatur. Hic liber sic incipit: Fateor, frater tio, deinde Zosimo, cooperantibus conciliorum Africanorum litteris conuicta atque damnata est, scripsi duos libros aduersus eos, unum de gratia Christi, alterum de peccato originali. Hoc opus sic incipit: Quantum, de uestra corporali et maxime spiritali satistis habuimus, orta est nobis necessitas pergendi in Mauritaniam Caesariensem. ibi apud ipsam Caesaream Emeritum, Donatistarum episcopum, ui
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa noseatur: hoc opus sic incipit: Dominũ¬
nr̃m qui nos uocauit xlui. Ad emeritum¬
in collatione nr̃a quam cum illis habuimꝰ
⁊eorum causam maximȩ agere uidebatur. ali¬
quanto post eandem collationem scripsi li¬
brum satis utilem: qm̃ res quibus uincunt᷑.
uel uicꝰti ẽẽ monstrantur: cõmoda breuitate
er idem tempus in oriente hoc ẽ in sy¬
ria palestina. pelagius a quibusdam ea¬
tholicis fr̃ibus ad ep̃alia gesta perductus. eis¬
q absentibus qui de illo libellum dederant.
qm̃ ad diem synodi non potuerunt occurrere.
ab ep̃is quatuordecim auditus est. ubi eum do¬
ginata ipsa dampnantem quȩ iniica gr̃e xp̃i
aduersus eum de libello legebantur catholicũ
ꝓnuntiauer̃: S cum in manus nr̃as eade ge¬
sta uenissent. scripsi de his librum. ne illo ue¬
lut absoluto eadem quoq dogmata putaren¬
tur iudices approbasse: quȩ ille nisi dampnas¬
set. nullomͦ ab eis nisi dapnatus exisset: Hic

Expanded text:
ipsa noscatur. Hoc opus sic incipit: Deum nosipsa noscatur. Hoc opus sic incipit: Deum nostrum, qui nos uocauit. CAPVT LXXII. AD EMERITVMin collatione nostra quam cum illis habuimus, eorum causam maxime agere videbatur, aliquanto post eamdem collationem scripsi librum satis utilem, quoniam res quibus vincuntur, vel victi esse monstrantur, commoda brevitate Per idem tempus in Oriente, hoc est in Syria Palaestina, Pelagius a quibusdam catholicis fratribus ad episcopalia Gesta perductus, eisque absentibus qui de illo libellum dederant, quoniam ad diem synodi non potuerunt occurrere, ab episcopis quatuordecim auditus est; ubi eum dogmata ipsa damnantem, quae inimica gratiae Christi adversus eum de libello legebantur, catholicum pronuntiarunt. Sed cum in manus nostras eadem Gesta venissent, scripsi de his librum, ne illo velut absoluto, eadem quoque dogmata putarentur judices approbasse, quae ille nisi damnasset, nullo modo ab eis nisi damnatus exisset. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
nium reus: de utroq consulens eum: S
in illo priore questionem quam alibi propo¬
sui. ipse non solui: In posteriore aũt quid
michi de illa soluenda uideretur. ipse non
tacui: S utrum hoc approbaret etiam il¬
lũ consului: Rescripsit aũt laudans eandẽ
consultationẽ meam: sibi tam̃ ad responden¬
dum ocium non ẽẽ respondit: Ego uero qͦ¬
usq ẽẽt in corpore: hos libros edere nolu¬
i. ne forte responderet aliquando. & eum
ipsa responsione eius potius ederentͣ: Ito
aut̃ defuncto ad hoc edidi priorem. ut qui
legit admoneatur. aut non querere omnino
quomͦ detur anima nascentibus: aut certe de
re obscurissima eam solutionem questionis
huius admittere. quȩ contraria non sit aꝑ¬
tissimis rebus. quas de originali peccato fi¬
des catholica nouit in paruulis: nisi regene¬
rentur in xp̃o. sine dubitatione dampnandiᷤ.
Postiorem uero ad hoc. ut questionis de qua
ibi agitur. etiam quȩ nobis uisa est solutio.

Expanded text:
nium reus, de utroque consulens eum. sed nium reus, de utroque consulens eum. sed in illo priore quaestionem, quam exposui, ipse non solui; in posteriore autem, quid mihi de illa soluenda uideretur, ipse non tacui, sed utrum hoc annueret etiam ille consului. rescripsit autem laudans eandem consultationem meam, sibi tamen ad id respondendum non esse respondit. ego uero, quousque esset in corpore, hos libros edere nolui, ne forte responderet aliquando et cum ipsa responsione eius potius ederentur, illo autem defuncto ad hoc edidi priorem, ut, qui legit, admoneatur aut non quaerere omnino, quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis huius admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quamuis de originali peccato fides catholica nouit in paruulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnatis, posteriorem uero ad hoc, ut quaestionis. de qua ibi agitur, etiam quae nobis uisa est solutio
Abbreviated transcription (Latin):
de filiis aaron. dicendum potius fuit: non
erat filius sacerdotis: filius quippe sacerdo¬
tum: defunctis sacerdotib succedere magis
legitimi moris fuit: Nam in filiis aaron rep¬
peritur pater samuelis: s sacerdos ñ fuit:
Nec ita in filiis ut eum ipse genuerit aaron:
s sicut om̃s illius ppłi. dicuntur filii isrł:
hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuita
consultationi de pricillianistis. & de quibꝰdam
origenis sensibus quos catholica fides imꝓbat.
quanta potui breuitate ac perspicuitate res¬
pondi: Euius opusculi titulus est. Ad orosi¬
um contra prĩcillianistas. & origenistas: ⁊ ipsa
enim consultatio: responsioni mee a capite ad¬
Diuncta est: hic liber sic incipit: Respondere
tibi querenti dilectissime fili orosi .xLU Ad¬
sedentem in bethleem. unum de origine a¬
nime hominis. alterum de sententia apłi
iacobi ubi ait: Quicumq totam legem ser¬
uauerit. offendat aut̃ in uno: factus ẽ om¬

Expanded text:
de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Glorioconsultationi de Priscillianistis, et de quibusdam Origenis sensibus quos catholica fides improbat, quanta potui brevitate ac perspicuitate respondi: cujus opusculi titulus est ad Orosium, contra Priscillianistas et Origenistas. Et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adjuncta est. Hic liber sic incipit: Respondere tibi quaerenti, dilectissime fili Orosi. CAPUT Xsedentem in Bethlem, unum de origine animae hominis, alterum de sententia apostoli Iacobi, ubi ait: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est om
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane religioni aduersarie refellunt᷑: S ne
quisquam nos aliena tantum redarguisse. non
autem nr̃a asseruisse reprehenderet. id agit parͤ
altera operis buiꝰ. que libris duodecim contine¬
tur: quamquam ubi opus est & in prioribus
decem que nr̃a sunt asseramiis. & in duodecun
postiorib redarguamus aduersa: Duodecim gͦ
librorum sequentium. primi quatuor conti¬
nent exortum duarum ciuitatum: quarum ẽ
una dei. altera huius mundi. Scd̃i qͣtuor excur¬
sum earum siue procursum tercii uero qui
& postremi: debitos fines: Ita omnes uiginti¬
& duo libri. cum sint de utraq ciuitate con¬
seripti. titulum tam̃ a meliore acceper̃.
ut de ciuitate di potius uocarentur: In qͦꝵ¬
duodecimo libro non debuit pro miraculo
pom. in abrahe sacrificio flammã celitus fa¬
ctã inter diuisas uictimas cucurrisse: qm̃ il¬
li in uisione monstratum est: In septimo
decimo quod dictum de samuele. non erat

Expanded text:
Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus eorum blasfemias uel errores. libros
de ciuitate di scribere institui: quod opus ꝑ
aliquot annos me tenuit. eo quod alia mul¬
ta intercurrebant quȩ differri non oporteret:¬
& me prius ad soluendum occupabant: hoc
aũt de ciuitate di grande opus. tandem uigin¬
ti duobus libris ẽ terminatum: Quoꝵ quin¬
q primi eos refellunt qui res humanas ita pros¬
perari uolunt. ut ad hoc multorum deorum
cultum quos pagani colere consuerunt. neces¬
sarium eẽ arbitrentur. & quia ꝓhibent᷑. mala
ista exoriri atq abundare contend̃t: Seq̃ntes aũ
quinq. aduersus eos loquuntur. qui fatent᷑
hec mala nec defuisse umquam. nec defut᷑a
mortalibus. & ea nune magna. nunc parua.
locis. temporibus. ꝑsonisq uariari. s deorũ
multoꝵ cultum. quo eis sacrificatur. propter
uitam post mortem fut᷑am ẽẽ utilem disputãt.
his ergo decem libris due iste uane opinoneᷤ

Expanded text:
aduersus eorum blasphemias uel errores libros aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
sens rogauite ⁊ nunc commoneo. xLii. De na
meas liber pelagii. ubi hominis nat᷑am
contra di gr̃am qua iustificatur impius. &
qua xp̃iani sumus. quanta potuit argumen¬
tatione defendit: Librum eigo quo huic
respondi defendens grãm non contra nat᷑am.
s ꝑ quam natura liberatur & regitur. de na¬
tura & gr̃a nuncupaui: In quo uerba queda
que uelut syxti ep̃i romani & martyris. pe¬
lagius posuit. ita defendi: tanquam reuera eiꝰ¬
oem syxti essent: Id enim putaueram: Sed
postea legi sexti philosophi eẽ. non syxti xp̃i¬
ani: hic liber sic incipit: Librum quẽ misisti:
thorum irruptione agentium sub rege alari¬
co. atq imꝑeratu magne cladis euersa ẽ: Cu¬
ius euersionem deorum falsorum multoꝵq
cultores. quos usitato nomine paganos uocamꝰ.
in xp̃ianam religionem referre conantes: solito
acerbius & amarius dm̃ uerum blasfemare ce¬
ꝑunt: Unde ergo exardescens zelo domus di

Expanded text:
sens rogaui et nunc commoneo. CAPVT LXVIIIsens rogaui et nunc commoneo. CAPVT LXVIIIdam liber Pelagi, ubi hominis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, de natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uera eiusdem Xysti essent; id enim putaueram. sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hic liber sic incipit: Librum, quem misististhorum irruptione, agentium sub rege Alarico, atque impetu magnae cladis eversa est; cujus eversionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine Paganos vocamus, in christianam religionem refeacerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter nosceretur: Multo aũ breuiidegi inqͣ¬
dam ad eosdem rursus epła: S quia in conei¬
lio numidie omnibꝰ qui ibi eramus hoc fieri
placuit. non est in epłis meis: Sic quippe ici¬
pit: Siluanus senex. ualentinus. innocentius.
maximinus. optatus. augustinꝰ. donatꝰ. ⁊ ceti ep̃i
de concilio cirtensi ad donatistas hic liber
quod erit in resurrectione scõrum inquisitio¬
nem diligentiorem distuli: utrum uel quomͦ
đs qui sp̃s ẽ etiam ꝑcorpus tale uideatur.
S eã postea qͤstionẽ sane difficillimã ĩ nouissimo.
id est in uicesimo ⁊ scđo libro de ciuitate di.
satis quantum arbitror explicaui: Inueni e¬
tiam in quodam nr̃o eodice in quo & iste liber
ẽ. quoddam cõmonitorium a me factum de
hac re ad ep̃m siccensem fortunatianum. quod
in opusculoꝵ meorum indiculo. nec inter li¬
bros. nec inter epłas ẽ adnotatum: Nic liber
sic incipit: Memor debiti illud aũ ita. Sic̃ p̃¬

Expanded text:
breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quabreuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in eppit: Siluanus senex, Valentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas . Hic liber quod erit in resurrectione sanctorum, inquisitionem diligentiorem distuli, utrum uel quomodo deus, qui spiritus est, per corpus tale uideatur; sed eam postea quaestionem sane difficillimam in nouissimo, id est in uicensimo et secundo libro de ciuitate dei, satis, quantum arbitror, explicaui. inueni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum. Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: Sicut prae
Abbreviated transcription (Latin):
latio. breuider cõmemoraui quȩ gesta sint:
Litteris comp̃hendi sedm tres dies quibus
cum eis contulimus idq opus utile existima¬
ui quo quisq commonitus uel sciat sine la¬
bore quid actum sit. uelconsultis numeris qͦs
rebus singulis adnotaui legationem in eiscłe
gestis ad locum quoẽq uoluerit. qm fatigatł il¬
la suanimia prolixitate lectorem: huius autẽ
operis titulus ẽ. breuiculus collationis: hoc
opus sic incipit: Cum catholici ep̃i. & partis
donati: xxxx. Post colationẽ cont̃ donatistas. lib̾ .i.
Librum etiam scripsi grandem satis quan¬
tum existimo diligenter ad ipsos donatistas
post collationem quã cum ipsis eoꝵ ep̃is ha¬
buimus ne ab eis seducerent᷑ ulterius. ubi res¬
pondi etiam quibusdã uanitatibus eoꝵ que ad
nos ꝑuenire poderant. quas uict ubi pot̾ant.
& quomͦ poterant iactitabant. pret̃ illa quȩ di¬
xi de gestis collationis. unde quid actum sit

Expanded text:
s nostra conlatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, s nostra conlatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, litterisque conprehendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid acrebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis. Hoc opus sic incipit: Cum catholici episcopi et partis OELL. POST CONLATIONEM CONTRA DONATISTAS LIBER UNUS. Librum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit,