comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ: nunqͣm sc̃e illius congregationis minu¬
itur plenitudo. Hoc usq nẽ egerunt et co¬
nensis. parisiacensis. moguncia. leo diensis.
⁊ aliarũ ñ nullarum ciuitatu: flandrie qͦq
germanie. italie. aqͥtanie. ⁊ aliarum regionũ:
qͥscunq qͣcunq necessitate contigit aliqͣndo
seu adhuc usq hodie ꝯtin git uirũ dei uisi
comitat᷑. Nec dimittit suos qͦs a se tͥnsmitqt:¬
s uͥcũq st̃. upse semꝑ pat̾na sollicitudine c̃
cis ẽ. Et sic̃ ad locum unde exeunt flumina
reũtunt᷑. sic ad ipsum cotidie. sculeta. seu tri¬
stia filioꝵ suoꝵ. Sepe etiam sine omni relati¬
one carnis ac sangͥnis. Dat̾ne eius sollicitudi¬
ni diuinitꝰ innotescit. quid cirea aliqͦs eoꝵ
longe a se distantes agatur: si quid eis ꝓuide¬
diun. si quio meis cũdanũ sit: temptatioẽs
et excessus cor infimtats t obitꝰ. et quarũ¬
libet sclarium tͥbula ⁊onũ incursus. Namet

Expanded text:
eorum, nunquam sanctae illius congregationis minueorum, nunquam sanctae illius congregationis minuitur plenitudo. Hoc usque nunc egerunt et quoensis, Remensis, Parisiacensis, Maguntinensis, Leodiensis, et aliarum nonnullarum civitatum; Flandriae quoque et Germaniae, Italiae, Aquitaniae, et aliarum regionum, quascunque quacunque necessitate contigit aliquando, seu adhuc usque hodie contingit Virum Dei visitcomitatur. 63. Nec dimittit suos, quos a se transmittunt, et ipse semper paterna sollicitudine cum eis est: et sicut ad locum unde exeunt flumina revertuntur, sic ad ipsum quotidie seu laeta, seu tristia filiorum suorum. Saepe etiam sine omni revelatione carnis ac sanguinis, paternae ejus sollicitudini divinitus innotescit quid circa aliquos eorum longe a se distantes agatur si quid eis providendum, si quid in eis emendandum sit, tentationes et excessus eorum, infirmitates et obitus, et quarumlibet saecularium tribulationum incursus. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
tuslate in locũ planiorem ⁊ spaciosũ. magni¬
ficate ibi. ⁊ amplificate sunt: et ad huc multi¬
cudini in habicantiũ. ipse locus ang ustus
ẽ. Iam ddemꝰ ordinis illius. filiedo¬
mus ipsius cit᷑ et uls alpes imaria. deser¬
ca plurima im pleuerẽ et adhuc si
⁊ cotidie confuuit. qͥb loc̾ querenius est.
Et uetunt᷑ undiq frẽs et mittunt᷑: cũ bea¬
tos se estiment reges gruum et p̃sules ec̃¬
clesiarum. eiuitates e regionest quecũq
dedomo illa et disciplina uiri dei. merue¬
runt contubͥnum aliqͦd ad ipisci. Qodico:
Ult̃ homines usq ad barbares natioẽs
in qͥb̃ nat᷑alis frritas. nat᷑am qͦqamꝰ exuit
bumanam: religio hec ꝓferta est: ubi ꝑe
am bestu silue homines fiunt: et cũ homini¬
b allurte conu̾sari: discunt eandare dño
canticum nouũ. Ouappt̾ piscator dei p̃cipi¬
ente dño ũ ceslat laxare retia in capturam:
et aliis ab euntilt. aliis succedentib in locũ

Expanded text:
translatae in locum planiorem et spatiosum, magnitranslatae in locum planiorem et spatiosum, magnificatae ibi et amplificatae sunt, et adhuc multitudini inhabitantium ipse locus angustus est. Jam domus Ordinis illius, filiae domus ipsius, citra et ultra Alpes et maria, deserta plurima impleverunt, et adhuc sunt et quotidie confluunt, quibus locus quaerendus est. Et petuntur undique fratres et mittuntur, cum beatos se aestiment reges gentium et praesules Ecclesiarum, 1087 civitates et regiones, quaecunque de domo illa et disciplina Viri Dei meruerint contubernium aliquod adipisci. Quid dico? Ultra homines, usque ad barbaras nationes, in quibus naturalis feritas naturam quodammodo exuit humanam, religio haec profecta est: ubi per eam bestiae silvae homines fiunt, et cum hominibus assuetae conversari, discunt cantare Domino canticum novum. Quapropter piscator Dei, praecipiente Domino, non cessat laxare retia in capturam; et aliis abeuntibus, aliis succedentibus in locum
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad illud tempꝰ illa uallis: et re ⁊ nomine
clarauallis efficeretur: diuine cuiꝰdam clari¬
tatis lumͣ. qͥsi de sumo quodam apice uircutũ
diffundens in deuexa t̾rarum. Et ex unc apͥd
uallem illam. que pͥus dicebat᷑ uallis absem¬
cialis ⁊ amaraceꝑunt montes stillare dulcedi¬
nem. Que uacua fuerat et stilis ab omnibo¬
uo. cepit abundare sp̃uali frumto: et de rore
celi et benedictione dei intantũ pinguescere
omnia deserta eius. ⁊ mulciplicata gente
magnificare leticiam: ut implecum in ea ui¬
deatui. qͦd olim ꝑ ꝓpħam dictum ẽ ad ciui¬
tatem ierłm. Ad huc inqͥt dicent in aurib
tiuis filii st̃litatis cue. Angustus e locus: fac
locum ut habitemꝰ Et dices in corde tuo. Qͥs
genuit mͦ istosꝰ Ego st̾ilis et ñ parturiens: et
istos quis enutiut: Iam enim de locis angustio¬
rib uallis illius dom̃ claustralis habitatio¬
nis. ñ sine diuinis quibdam reuelationib

Expanded text:
usque ad illud tempus illa vallis, et re et nomine usque ad illud tempus illa vallis, et re et nomine Clara-Vallis efficeretur, divinae cujusdam claritatis lumen, quasi de summo quodam apice virtutum diffundens in devexa terrarum. Et extunc apud vallem illam, quae prius dicebatur vallis Absinthialis et amara, coeperunt montes stillare dulcedinem. Quae vacua fuerat et sterilis ab omni bono, coepit abundare spirituali frumento, et de rore coeli et benedictione Dei in tantum pinguescere omnia deserta ejus, et multiplicata gente magnificare laetitiam, ut impletum in ea videatur quod olim per prophetam dictum est ad civitatem Jerusalem: Adhuc, inquit, dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae: Angustus est locus, fac locum ut habitemus. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non parturiens, et istos quis enutrivit? 62. Jam enim de locis angustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis, non sine divinis quibusdam revelationibus
Abbreviated transcription (Latin):
clesias. ⁊ pͥncipes scłi reformare: causas huma¬
no sensui ⁊ consilio int̾minabiles aurilio
dei pacifioe t̾iiare: et uirtute potiusfide.
qͣm sp̃u huiꝰ mundi de muttis huiꝰmodi im¬
possibilib. possibilia faciendo: qͣsi montest̾ns eran¬
ferendo magis ac magis :n ocłis omniũ mira¬
bilis: ⁊ ueñabilis apparere: Marime ũ intan¬
tum in eo enitescere cepit uirt p̃dicationis:
ut diura etiam corda auditoꝵ emolliret.
modum uͦ felicit᷑ ꝓficiente. ⁊usu sermonis et ex¬
emplo conu̾sationis: rece u̾bi dei in manu pis¬
catoris dei. tamcopiosas piscium racionaliu mł¬
titudines cepit concludere: ut de singulis eiꝰ
captur is. nauicula domꝰ illius impleri posse
uideret᷑. Unde faccum ẽ ut in breui. maiori
miracło p̃ omnib que in hac uita gessic nu¬
racłis: ꝑ unum hominem languidũ ⁊ semi¬
necem.: ⁊ tancumodo loqui ualentem: obseura

Expanded text:
clesias et principes saeculi reformare, causas humaclesias et principes saeculi reformare, causas humano sensui et consilio interminabiles, auxilio Dei pacifice terminare, et, virtute potius fidei quam spiritu hujus mundi, de multis hujusmodi impossibilibus possibilia faciendo, quasi montes transferendo, magis ac magis in oculis omnium mirabilis et venerabilis apparere. Maxime vero in tantum in eo enitescere coepit virtus praedicationis, ut dura etiam corda auditorum ad convermodum vero feliciter proficiente et usu sermonis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est ut in brevi majori miraculo prae omnibus quae in hac vita gessit miraculis, per unum hominem languidum et seminecem, et tantummodo loqui valentem, obscura
Abbreviated transcription (Latin):
quid inqͥt heodie comedetis :  go uͦ qui iam ipso¬
sotacente. hestͤuam mobe ⁊ iertĩar ctissime in¬
tprecabar. causam cẽ illius ⁊flictionis mee: qͥc¬
mͦ. Et abiit. Et quio dicam: Confestim et omnis
doloa abiit: nͥ quod fatigat nocturno illo dolore
meo toto ipsa dic uix delecto surge p̃ualui.
Qͥs enim aut qualis fuit ille dolor: Non recõlo
similem nie aliqnlo fuisse ꝑpessum. In crasti¬
u autem sau fact̾ sum: ⁊ uires recepi. Et pau¬
cis int̾positis ãieh eun benedicuone et grã
bona. ł onihospitis in q: ac ꝓpͥa reusuc sum.
umq dilectꝰ deo ⁊÷ ꝯminib xiii
bernardus in illauaile sua. ⁊ uicinisci¬
uitatib ⁊ regionits qͣ aliqͥtiens eũ inuisere
domestier cure ratio esgibat. cantis floreret
ututib et nuraclis: cepit etia m seu cõmunib
eccłie necessitatib. seu caritate fr̃m. seu obedi¬
entia maioꝵ. ad remotas ꝑtrani regiones:
paces desꝑatas int dissidentes ec¬

Expanded text:
« Quid, » inquit, « hodie comeditis? » Ego vero qui jam, ip« Quid, » inquit, « hodie comeditis? » Ego vero qui jam, ipso tacente, hesternam inobedientiam certissime interpretabar causam esse illius afflictionis meae: modo. » Et abiit. Et quid dicam? Confestim et omnis dolor abiit: nisi quod fatigatus nocturno illo dolore meo, tota ipsa die vix de lecto surgere praevalui. Quis enim aut qualis fuit ille dolor? Non recolo similem me aliquando fuisse perpessum. In crastino autem sanus factus sum, et vires recepi: et paucis interpositis diebus, cum benedictione et gratia bona boni hospitis mei, ad propria reversus sum.umque dilectus Deo et hominibus Bernardus in illa valle sua et vicinis civitatibus et regionibus, quas aliquoties eum invisere domesticae curae ratio cogebat, tantis floreret virtutibus et miraculis, coepit etiam seu communibus Ecclesiae necessitatibus, seu charitate fratrum, seu obedientia majorum, ad remotas pertrahi regiones, paces desperatas inter dissidentes ec
Abbreviated transcription (Latin):
tuInr̃o ad nr̃os. Quod ipse auditum om¬
cum quod p̃cipiebat᷑ ⁊ uolutas ñ abnueret::
infirmitas regͥrere uideret᷑. Cum autem ult
illam ipso p̃cipiente. et necessitate cogente nies¬
cebar. uellem abstinere: et hoc ipsum phibuit.
Suꝑ quo tum nec monenti acqͥesce̾m. nec rogan¬
tiaudirem. nec ob cdirem p̃ciptenti: sic uespe
illa sabb̃ ab inuicem discessimꝰ. ille tacitꝰ ad cõ¬
pletoriũ ego ad leccum. Et ecce infirmitatis
mee rabies rediuioa. q̃si resũptis omnib uirib
pͥstinis cum tanta me ueheratia ⁊ ferocitate in¬
uadens corripuit. tantaq malignitate tota no¬
cte illa deuastando cruciauit: supuires sup̃
uirtuttem. uee de uita desꝑans. uix saltem usq
ad dicm. ut uel semel adhuc loquerer uiro di.
crederem me uicturum. Cumq in dolore illo
totam noctem duxissem: sũmo mane accersit̃
ille aduenit: ii tam̃ affens m quẽ solebat iultũ
compatientis.ħ ciuas. arguentis. Subridens cũ tamen

Expanded text:
ros. Quod ipse auditum omcum quod praecipiebatur, et voluntas non abnueret, et infirmitas requirere videretur. Cum autem ultrillam, ipso praecipiente et necessitate cogente, vescebar, vellem abstinere, et hoc ipsum prohibuit. Super quo cum nec monenti acquiescerem, nec rogantem audirem, nec obedirem praecipienti, sic vespera illa sabbati ab invicem 1086 discessimus; ille tacitus, ad Completorium; ego, ad lectum. Et ecce infirmitatis meae rabies rediviva, quasi resumptis omnibus viribus pristinis, cum tanta me vehementia et ferocitate invadens corripuit, tantaque malignitate tota nocte illa devastando cruciavit, supra vires, supra virtutem, ut de vita desperans, vix saltem usque ad diem, ut vel semel adhuc loquerer Viro Dei, crederem me victurum. Cumque in dolore illo totam noctem duxissem, summo mane accersitus ille advenit, non tamen afferens mihi, quem solebat, vultum compatientis, sed quasi arguentis. Subridens tamen:
Abbreviated transcription (Latin):
tur dñs dixisse discipłis suis. Ecce inquit ded̾i
uobis potestatem calcandi suꝑ serpentes et scor¬
piones: et suꝑ omnem uirtutem inimic: et
nichil uobis nocebit. Porro int̾ spũales ⁊ ubi
spũalia sỹualit̾ examinant᷑: longe ei alia au¬
toritas ẽ. Sic enim dicit᷑ ꝑ ꝓpħam de scĩs ani¬
malib qͣr cum fieret uox supͣ firmantum
qd̾ imminebat capitieoꝵ stabant ⁊ submitte¬
bant alas suas: sic hodie uq t̾rarum spualeᷤᷤ
quiq loquente eo seu tͣccante stant cedendo p̃¬
cedenti: et sensib eius uel intelligentuis sub¬
inittunt sensus ⁊ intelligentias suas. C̃anta gͦ ui¬

Expanded text:
tur Dominus dixisse discipulis suis: Ecce, inquit, dedi tur Dominus dixisse discipulis suis: Ecce, inquit, dedi vobis votestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit. Porro inter spirituales, et ubi spiritualia spiritualiter examinantur, longe ei alia auctoritas est. Sicut enim dicitur per prophetam de sanctis animalibus, quia cum fieret vox supra firmamentum quod imminebat capiti eorum, stabant, et submittebant alas suas ; sic hodie ubique terrarum spirituales quique loquente eo seu tractante stant, osdendo praecedenti; et sensibus ejus vel intelligentiis submittunt sensus et intelligentias suas. Testantu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseqͤntes ñ iactant᷑ respuendo s religiose e ra¬
tionabilit̃ declinands: quĩd in omnioꝑatione
sua semꝑ quesierti quo ãbierit: manifeste de¬
quo iudicio dei et singularis reuentia scitatiᷤ
iam olim apud omncs btinuit: ne aliqͥndo ad
aliquid contra uolurtatem
suam cogatui: S cum hocmͦ mundi huiꝰ fugit
honorem: ouinium honoꝵ n effugit auecorica¬
tem: dignꝰ in conscientiis omniũ quimtimore
⁊ amore dcitimeat᷑ ⁊ amet᷑: quo p̃sente uͥcũq
fuit nil cont iusticiam audeat᷑/ cui uͥcũꝙ aliqͥd
loqͥtur uel agit ꝓ iusticia: obediatur. Eiusmͦi
fultus auetoritate: in ecclia dei cum obedien¬
tie uelcaritatis urget necessitas: nullam re¬
fugt incõmoditatem laboris sui. Cuius enĩ uo¬
luntati sic detulit cuius consilio sic se humilia
lites et raptores sic cumtiment et reuent᷑: ut
uideatur in eis impletum qd ineuangelio legi¬

Expanded text:
persequentes, non jactanter respuendo, sed religiose et rapersequentes, non jactanter respuendo, sed religiose et rationabiliter declinando, quid in omni operatione sua semper quaesierit, quid ambierit, manifeste dequo judicio Dei, et singularis reverentia sanctitatis jam olim apud omnes obtinuit, ne aliquando ad aliquid contra voluntatem suam cogatur. Sed cum hoc modo mundi hujus fugit honorem, omnium honorum non effugit auctoritatem, dignus in conscientiis omnium, qui in timore et amore Dei timeatur et ametur: quo praesente, ubicumque fuerit, nihil contra justitiam audeatur; cui ubicumque aliquid loquitur vel agit pro justitia, obediatur. 70. Ejusmodi fultus auctoritate in Ecclesia Dei, cum obedientiae vel charitatis urget necessitas, nullam rfugit incommoditatem laboris sui. Cujus enim voluntati sic detulit, cujus consilio sic se humiliavlites et raptores sic eum timent et reverentur, ut videatur in eis impletum, quod in Evangelio legi
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ cũ inclaraualle monastice conu̾sationis ha¬
bitum ⁊ ordinem suscepisset: uidenseos qͥ de
scłi illuc naufragio confugͣant naufragii su
damna continuis redimere lacmis: idemq
ipsefacere uolens nec ualens pduricia cordis
sui: rogabat eum cum magno cordis dolore
ut imnetͣret sͥa deo gram lacmarum. Orauit
tantãꝙ er ⁊ tã continuam impetͣuit compuncti¬
onem cordiscũ grã lac̾marum uet ur aliqͥndo
ult̾ inuenirent᷑ iuultus eius in diu̾sa cõmita¬
ti: uel scsi sinc lacͥmis etiam cũ comedet cum
iret ꝑuiam uel cum quolibet loqueret᷑. Tot
st̃ et cante quas in hunc modu de eo audius¬
mus et uidimꝰ uirtutes ⁊ circa diusas hominũ
necessitatrs diu̾s opitulationes: ut si qͥsom¬
nia uelit uelu̾bo ꝓnunciare uel scͥpto: fas¬
tidiosis incredulitatem uel incredulis pos¬
sit gen̾are fastidium. In omnib autem oꝑib
suis qͣm purꝰ ei sit ocls incentionis: manifeste de¬
nunciat corpꝰ lucide cius oꝑationis. Sũmesqͥp¬

Expanded text:
ticae conversationis habitum et ordinem suscepisset, videns eos qui de saeculi naufragio illuc confugerant, naufragii sui damna continuis redimere lacrymis, idem ipse facere volens, nec valens prae duritia cordis sui, rogabat eum cum magno cordis dolore, ut impetraret sibi a Deo gratiam lacrymarum. Oravit, tantamque ei et tam continuam impetravit compunctionem cordis cum gratia lacrymarum, ut vix aliquando ultra invenirentur vultus ejus in diversa mutati, vel oculi ejus sine lacrymis, etiam cum comederet, cum iret per viam, vel dum cum quolibet loqueretur. 69. Tot sunt et tantae quas in hunc modum de eo audivimus et vidimus virtutes, et circa diversas hominum necessitates diversae opitulationes, ut si quis omnia velit vel verbo pronuntiare vel scripto, fastidiosis incredulitatem, vel incredulis possit generare fastidium. In omnibus autem operibus suis quam purus ei sit oculus intentionis, manifeste dedenuntiat corpus lucidae operationis. Summos quip
Abbreviated transcription (Latin):
dit cam̃ ei contͣ ciesiderium suũ qͥa sicut
ipse int̃ fatione sua uereri se de nuncia¬
rat: p̃occupatus morte ñ expleuit qͣntũ ani¬
mo conceꝑat stilo mandandum. Itaq qͥ acce¬
dit ad leccionem oꝑis huiꝰ: facile satis intelli¬
ge a qͣnta ꝑfectione pius puer et religiosus
bernaidus uelut alt̾ benedictꝰ pͥmordia con¬
u̾sionis fuerit agg̾ssus: qui et in ut̾o matͥs
tasunt p̃sagia fut᷑e scĩtatis illius uite parit
et doctͥne. Quid etiam adolescens factus
agere ceꝑit in p̃scripto narrat᷑ oꝑe: ac de¬
inceps usq ad uirum ꝑfectionis depingit᷑
diligent̾: qͣntum sicut iam dictum ẽ Licuit
optimo pictori: s p̃occupato Exi¬

Expanded text:
dit tamen ei contra desiderium suum: quia, sicut dit tamen ei contra desiderium suum: quia, sicut ipse in praefatione sua vereri se denuntiarat, praeoccupatus morte non explevit, quantum animo conceperat stylo mandandum. Itaque qui accedit ad lectionem operis hujus, facile satis intelliget, a quanta perfectione pius puer et religiosus Bernardus, velut alter Benedictus, primordia conversionis fuerit aggressus, qui et in utero matrita sunt praesagia futurae sanctitatis illius vitae pariter et doctrinae. Quid etiam adolescens factus agere coeperit, in praescripto narratur opere; ac deinceps usque ad virum perfectionis depingitur diligenter, quantum, sicut jam dictum est, licuit optimo pictori, sed praeoccupato
Abbreviated transcription (Latin):
conuiit̃ erat. Unde et tantam apud illum
inuenat grãm: ut uix alt̾ magis inti uc¬
mus inueniret᷑ ad sccreta mutue dolir
dilectionis cõmunicanda: ad spĩtal um
mistioꝵ confenda colloquia. Cuĩ familiari¬
tatis grõ ex eo p̃cipue usq modo ꝓdit ad
manifestationem quia plures epłas idem
sc̃s scͥpsit ad illum: in quib: quid de eo senti¬
at manifeste liquet legentil illas. Scͥpsit
etiam ad ipsum librum apologeticum: et
alt̾m de grã et libero arbito. fuit tam̃ cide
guilł mo sp̃itali ualentior geu̾aliᷤ causa sc̃¬
bend indelicet utilitas totius eccłie dei:
ne cum abscondit uas plenum thesauro de¬
sidabili: ipse quoq thesaurus parit abs¬
condat᷑. Unde ñ imm̾ito conq̃rat᷑ qui ex¬
poni desidãt dicens. Thesaurus inuisus et
sapientia abscondita: que utilitas in utsq:
Exponit iste diuitias salitis tͥesaurũ de¬
siderabilem ne lateat cum gleta quod
gleba ñ ẽ. sed p̃ciosissima margarito. Acci¬

Expanded text:
conjunctus erat. Unde et tantam apud illum conjunctus erat. Unde et tantam apud illum invenerat, gratiam, ut vix alter magis intimus inveniretur ad secreta mutuae dilectionis communicanda, ad spiritualium mysteriorum conferenda colloquia. Cujus familiaritatis gratia ex eo praecipue usque modo prodit ad manifestationem, quia plures epistolas idem sanctus scripsit ad illum, in quibus quid de eo sentiat, manifeste liquet legentibus illas. Scripsit etiam ad ipsum librum Apologeticum, et alterum de Gratia et Libero Arbitrio. Fuit tamen eidem Guillelmo, speciali valentior, generalis causa scribendi, videlicet utilitas totius Ecclesiae Dei; ne cum absconditur vas plenum thesauro desiderabili, ipse quoque thesaurus pariter abscondatur. Unde non immerito conqueritur, qui exponi desiderat dicens: Thesaurus invisus, et sapientia abscondita: quae utilitas in utrisque? Exponit iste divitias salutis, thesaurum desiderabilem ne lateat cum gleba quod gleba non est, sed pretiosissima margarita. Acci
Abbreviated transcription (Latin):
mnimicoꝵ. Qͥ em odit uei ũ diligit diligentẽ
se: ñ tam inimicus qͣm miguus est. S qui om¬
nem hominem diligens nullum aliqͣndo
inmicũ habet uirtute sua: ñ nunqͣm tñ est
quod patiatur inimicante sibi gratis iniqͥ¬
tate aliena. Caritas autẽ que totum eumpos¬
sidet patiens c̃ benigna ẽ: sapientia uincens
in aliciam : patientia impatientiã: suꝑbiam
humilitate. Subscriptio oꝑis p̃cedentis. quã
auetore de functo burchard albas ba¬
quod de uita scĩssim uiri uernar¬
di clareuallis abb̃is conscͥptum est
auenerabili guilłmo pͥdem scĩ theodorici ab¬
bate: s tunc iam monacho signiacensis ceno¬
bii ad quod desidio solitudinis et quietis sese
contulcrat: usq ad tempꝰ scismatis adu̾sus in¬
nocentiu⁊ papam apet leonis conflat dige¬
stum et̃ cagnoscitur. fuit autem p̃fatofidel
iurospiritalis causa scribendi amicicia et
familiaritas: quib uiro deimulto tempore

Expanded text:
inimicorum. Qui enim odit, vel non diligit diligentem inimicorum. Qui enim odit, vel non diligit diligentem se, non tam inimicus, quam iniquus est. Sed qui omnem hominem diligens, nullum aliquando inimicum habet virtute sua, nonnunquam tamen est quod patiatur, inimicante sibi gratis iniquitate aliena. Charitas autem quae totum eum possidet, patiens est, benigna est, sapientia vincens malitiam, patientia impatientiam, superbiam humilitate. SUBSCRIPTIO OPERIS PRAECEDENTIS, QUAM AUCTORE DEFUNCTO BURCHARDUS ABBAS BAquod de vita sanctissimi viri Bernardi Clarae-Vallis abbatis conscriptum est a venerabili Guillelmo pridem Sancti-Theoderici abbate, sed tunc jam monacho Signiacensis coenobii ad quod desiderio solitudinis et quietis sese contulerat, usque ad tempus schismatis adversus Innocentium papam a Petro Leonis conflati, digestum esse cognoscitur. Fuit autem praefato fideli viro specialis causa scribendi, amicitia et familiaritas, quibus viro Dei multo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
monia circũ uallant scĩtatis: karismata scĩ
spc̃ illust̾nt: qdq maiꝰ his omnib ⁊ difficilli¬
mum ẽ in reb humanis: hec ei omnia sinemn.¬
uidia adeẽ uident᷑. Compescit autẽ ab eo in¬
uidiam qđ omni inuidia maior ẽ: in qͣntum
neqͥcia cordis humani hoc sepe cessat homi¬
ni inuidere quo ñ potest aspirare. S ec ip
se omuem inuidiam aut mortificat exemplo
humilitatis: aut mutat in melius ꝓuocatio¬
ne caritatis: aut si nequior uel durior est: ob¬
ruit pondere auctoritatis. Quis enim tã effi¬
cacis ⁊ affectuose prudentie hodie iuenitur
ad fouendam caritatem uͥẽ ad ꝓuocanda tisi
ñ e tam ad quoscũꝗ potest beneficũs ad
omnes beniuolus: tantam habens grãm ad
amicos: patientiã ad inimicos: Si tam ullũ
aliqͥndo habere potiit inimicum: qͥ nulli
aliqndo uoluit inimicari. Sicut enim amici¬
cia ñ nͥ duoꝵ ẽ nec nͥ int duos amicos habe¬
ri potest: sic nec mimicici nͥ duoꝵ forsitan

Expanded text:
itatis, charismata sancti Spiritus illustrant: quodque majus his omnibus et difficillimum est in rebus humanis, haec ei omnia sine invidia adesse videntur. Compescit autem ab eo invidiam, quod omni invidia major est, in quantum nequitia cordis humani hoc saepe cessat homini invidere, quo non potest aspirare. 1090 71. Sed et ipse omnem invidiam aut mortificat exemplo humilitatis, aut mutat in melius provocatione charitatis, aut, si nequior aut durior est, obruit pondere auctoritatis. Quis enim tam efficacis et affectuosae prudentiae hodie invenitur ad fovendam charitatem ubi est, ad provocandam ubi non est? tam ad quoscumque potest beneficus, ad omnes benevolus, tantam habens gratiam ad amicos, patientiam ad inimicos? si tamen ullum aliquando potuit habere inimicum, qui nulli aliquando voluit inimicari. Sicut enim amicitia nonnisi duorum est, nec nisi inter duos amicos haberi potest; sic nec inimicitia nisi duorum forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
in illa hora. s ꝑfecte omnino curata ẽ ab infir¬
mitate sua.
ucissa lothoungie femina nobilis s ñ
tam nobilit̾ uictitans cũ uidisset ali¬
qndo insomnis hoĩem illum dei.serpentes
septem horribiles de ut̾o suo manib ꝓpͥisert¬
henterai: postmodum adreligiose uiuendum
cius admonitione conu̾sa: uiꝗ hõdie se ẽẽ deq¬
e septem demonia eiecerit głatur. Noui egoele

Expanded text:
in illa hora, sed perfecte omnino curata est ab infirin illa hora, sed perfecte omnino curata est ab infirmitate sua. 68. Ducissa Lotharingiae, femina nobilis, sed non tam nobiliter victitans, cum vidisset aliquando in somnis hominem illum Dei serpentes septem horribiles de utero suo manibus propriis attrahentem, postmodum ad religiose vivendum ejus admonitione conversa, usque hodie se esse de qua septem daemonia ejecerit, gloriatur. No
Abbreviated transcription (Latin):
suu. plenũ ut putabat᷑ demone ei offe̾ns mi¬
scdiam p̃cabatur. Siqͥ̃dem iam ea ipsa die in¬
surgens impsam matrem suam. pene eamoc¬
cid̾at: et mutꝰ effectꝰ. et cecꝰ. et surdus. aꝑtiso¬
culis ñ uidebat: et stupentib in eo sensib oĩb:
etiam sine intellectui ꝑmanebat. Compassus uͦ mi
ciabat ÷ misero adolescenti blandiens:⁊ piis
manib caput eius: ⁊ faciem demulcens. alloqͥ
eum cepit: ⁊ quomͦ in matrem suam manꝰ mit
tere p̃sumpserit sciscitari. Ille uͦ ad se reu̾sus
continuo peccatũ suũ recognouit: et de incepᷤ
emdationem ꝓmittens: incolumis restitutꝰ ẽ
matͥ sue. In monast̾io quoq qd̃ alpense dicit᷑.
int̾cet̾os qui curam reqͥrebant infirmos: uenir
ad eũ mulier que caduco morbo laborabat:
hec inipsa hora cũ staret coram eo: a repenti¬
no impecu mali illiuis corruit. S app̃hensa uir
diũ manueius: continuo erexit eam: nectm

Expanded text:
suum, plenum ut putabatur daemone, ei offerens, misuum, plenum ut putabatur daemone, ei offerens, misericordiam precabatur: siquidem jam ea ipsa die insurgens in ipsam matrem suam, pene eam occiderat, et mutus effectus et caecus, et surdus, apertis oculis non videbat, et stupentibus in eo sensibus omnibus, etiam sine intellectu permanebat. Compassus vero mciabat, misero adolescenti blandiens, et piis manibus caput ejus et faciem demulcens, alloqui eum coepit, et quomodo in matrem suam mittere manus praesumpserit, sciscitari. Ille vero ad se reversus, continuo peccatum suum recognovit, et deinceps emendationem promittens, incolumis restitutus est matri suae. In monasterio quoque, quod Alpense dicitur, inter caeteros qui curam requirebant infirmos, venit ad eum mulier quae caduco morbo laborabat. Haec in ipsa hora, cum staret coram eo, a repentino impetu mali illius corruit. Sed apprehensa Vir Domini manu ejus, continuo erexit eam; nec tantum
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. Priusqͣm a cathalauno rocedamꝰ. cũ aliq̃n¬
do pat̾ sẽs ma̾e redirer frigore et uentotã ipẽ
ł qͣm qui cum eo erant gͣuiter laborahant. ũq
p̃cedertis multis qui tunc forte i comitatu
eius erant. nec p̃angustia frigoris ad eum attũ¬
dentib pene solus ipse sequeretur: contigit
cquũ unius de duob qui cũ eo erant incaute
dimisum euadere. et excurrẽ ꝑ planieiem la¬
te patentem. Quẽ cum app̃hendere ñ possent
et intemꝑies aeris ad hoc ñ ꝑmitt̾et uacare di
mansuetudine rediens subsistit ante pedes
ipsius: et redditꝰ est sessori suo. Et ut a cat᷑a
launo ad rem̃sem ciuitatem ꝑtranseamꝰ. conti¬
git aliqͣndo dissentienubs archiep̃o et ppłore¬
m̃si. ad conciliandos eos ad ec̃ uirum dei. Cũq
in palatio eiusdem eiuitatis cum iosleno su¬
essionensi ep̃o consedisset: et magna cleriple¬
bisꝙ frcquentia repleca domo de pace tͣctare¬
tur: ecce coram omnib misera mulier filiũ

Expanded text:
m a Catalauno recedamus, cum aliquando Pater sanctus inde rediret, frigore et vento tam ipse quam qui cum eo erant graviter laborabant. Cumque praecedentibus multis, qui tunc forte in comitatu ejus erant, nec prae angustia frigoris ad eum attendentibus, pene solus ipse sequeretur, contigit equum unius de duobus qui cum eo erant, incaute dimissum evadere, et excurrere per planitiem late patentem: quem cum apprehendere non possent, et intemperies aeris ad hoc non permitteret vacare diumansuetudine rediens substitit ante pedes ipsius, et redditus est sessori suo. launo ad Remensem civitatem pertranseamus, contigit aliquando dissentientibus archiepiscopo et populo Remensi, ad conciliandos eos adesse Virum Dei. Cumque in palatio ejusdem civitatis cum Josleno Suessionensi episcopo consedisset, et, magna cleri plebisque frequentia repleta domo, de pace tractaretur; ecce coram omnibus misera mulier filium
Abbreviated transcription (Latin):
uiri aduentu ũ exultasset: p̃sertim cum ualisͤ
illa huiꝰmodi frum̃to. ñ multum adhuc abun¬
lis neqͥcie tacitus aliqͣntulum ingemiscens: erup̃.
los ad huc scandalizaret filios. suscepit hominẽ:
de ꝑseu̾antia aliisq uirtutum studiis studiose cõ¬
lam uourtior ꝓbandu intͦmisit. S de omnib q̃
p̃dixertt: nichilcecidit int̾ram. Uidit idem stephs
sic̃ confissus ẽ. cum in cella neuitior achnc demo¬
raret᷑: maurulũ dndam puerũ ab oracoriose

Expanded text:
viri adventu non exsultasset, praesertim cum vallis viri adventu non exsultasset, praesertim cum vallis illa hujusmodi frumento non multum adhuc abunlis nequitiae, tacitus aliquantulum ingemiscens, erupit los adhuc scandalizaret filios, suscepit hominem, de perseverentia aliisque virtutum studiis studiose comlam Novitiorum probandum intromisit. Sed de omnibus quae praedixerat, nihil cecidit in terram. Vidit idem Stephanus, sicut confessus est, cum in cella Novitiorum adhuc demoraretur, maurulum quemdam puerum ab oratorio se
Abbreviated transcription (Latin):
entie durpetidi fiducia ⁊ omni grã spũ¬
galis consol ationis: ut iominib cta fide ex¬
auditum se exultaret sp̃c eius. exceptis duo¬
b in quib oratio ticubauit: hesitauit deuo¬
tio: fiducia defecit. Quod cũ retulisset ad eũ
a quomissꝰ erat: ille statim ꝓnunciauit de
illis duob. quod postea ꝓbauit euentꝰ. Atbas
aittẽ Rogerius. et aliqui quicum eo erant.
ipsi fuert̃ quos uir dei aliqͣndo de cathalaui¬
nensi t̾rerat ciuitate: de quib uel in qͥb eꝯ¬
am tunc simile qͥd fuerat. factum. Cũ enim
epĩgrã cathalaunũ freq̃ntaret: rediens a¬
liqͣndo tͣrit secum multitudinem nobiliũ: et
litt̾atoꝵ clericoꝵ: et laicoꝵ. Qͥb adhuc in do¬
mo hospitum demorantib. dum nouellas plã¬
tationes celestib rigaret eloquiis: suꝑuenit
portarius monachus. nuncians stephanũ tle
iutreio magistrum eoꝵ adcẽ ad reñciandũ
scło: et cum eis cõmorandũ. Quis alius detalis

Expanded text:
etrandi fiducia, et omni gratia spiretrandi fiducia, et omni gratia spiritualis consolationis, ut in omnibus certa fide exauditum se exsultaret spiritus ejus, exceptis duobus, in quibus oratio titubavit, haesitavit devotio, fiducia defecit. Quod cum retulisset ad eum a quo missus erat, ille statim pronuntiavit de illis duobus, quod postea probavit eventus. 65. Abbas autem Rogerius, et aliqui qui cum eo erant, ipsi fuerunt quos Vir Dei aliquando de Catalaunensi traxerat civitate, de quibus vel in quibus etiam tunc simile quid fuerat factum. Cum enim episcopi gratia Catalaunum frequentaret, rediens aliquando traxit secum multitudinem nobilium et litteratorum, clericorum et laicorum. Quibus adhuc in domo hospitum demorantibus, dum novellas plantationes coelestibus rigaret eloquiis, supervenit portarius monachus, nuntians Stephanum de Vitreio, magistrum eorum, adesse ad renuntiandum saeculo, et cum eis commorandum. Quis alius de talis
Abbreviated transcription (Latin):
renouasq excis domos ordinis sui edificare
cepisset. petente et agente dño guilłmo epo
tium dicit᷑ construcert. Ad qua cũ albem
cũ mnonachis emisissent doranũ nogeriã. ui
pat fil ios qͦ emisit ñ dimisit: sed patua
sollicitudine ipia affeccione cũ eis erat. Un¬
de cũ die qͥd. m solisimul eẽnt abbas et ipse
cuiꝰ hoc relatione didici. et de frib ipsis ad
altucrum loquerent᷑. subeco altĩ suspirans.
durius aliquio solico de cis corae fuo sibires¬
pondente. uadeait fri suo ora ꝓ eis: et qͥcqͥd
decis ostendit tͥ ds. reftr ad me: ipse enimguis¬
sima ualtudine ea hora laborans in lecculo
tenebat᷑. At ille ueheinter expauescens. absit¬
inqͥt. ñ sum qͥ hoc mͦ nouim orare: qͥ hoc inẽar
impet̾re. ꝑscuante tam̃ eo insententia: itũn
ẽ et oratum. Oransgͦ qͣntum p̃ualurt: ꝓsin¬
gulis effudit animam suam. Tantaq ꝑ sin¬
gulos in orancĩo ꝑfusus ẽ suauitate conser¬

Expanded text:
re, novasque ex eis domos Ordinis sui aedificare re, novasque ex eis domos Ordinis sui aedificare coepissent, petente et agente domino Guillelmo tium dicitur, construxerunt. Ad quam cum abbatem cum monachis emisissent dominum Rogerium, virPater filios, quos emisit, non dimisit, sed paterna sollicitudine et pia affectione cum eis erat. Unde cum die quadam soli simul essent Abbas et ipse, cujus hoc relatione didici, et de fratribus ipsis ad alterutrum loquerentur, subito altius suspirans, durius aliquid solito de eis corde suo sibi respondente: « Vade, » ait fratri suo, « ora pro eis; et quidquid de eis ostenderit tibi Deus, refer ad me. » Ipse enim gravissima valetudine ea hora laborans, in lectulo tenebatur. At ille vehementer expavescens non sum qui hoc modo noverim orare, qui hoc merear impetrare. » Perseverante tamen eo in sententia, itum est, et oratum. Orans ergo quantum praevaluit, pro singulis effudit animam suam: tantaque per singulos in orando perfusus est suavitate cons
Abbreviated transcription (Latin):
nem accessiste uoscun᷑. oerelitionẽ elꝰ et li¬
centiam postulantis: ru ũ agente hoc
obedientia missoꝵ et arta init centiꝰ
Ceneram ali quo ad eũ: et lum loque¬
rerei: uidiet audiui quod silere ñ debeo.
Aderat monacħ quidã fusmaconsis: continu¬
o ad suos rediturus. Cũqrento responso
suꝑhis ꝓcb uefat iam ab eegrederet᷑. in
spũ et uirtute heliereuomaseum ꝓpha dei:
et nonime fratͥs euꝰdam de domo illa ⁊̃ mis¬
so. de occubis dͥbrdam. meaudiente inanda¬
uit illi ut ia crigerees imautem: iudicit̃
suꝑse dei in ꝓrimo expectaret. Stupe factꝰ il¬
mulauis: te quoq inuoluat par pena peccati.
frat᷑ eius. maior natu int̾ feẽs suos: cuiꝰ gui¬
tatis ⁊ u̾itatis fuit uir: om̃s sciunt. qui eũ
iusmodi loqueremur: et quererem ego ab
eo sic̃ iocunde ad amicos collo cutionis eẽ. sole
in crone reuclari. Demde narrauit in quo¬
mͦ cũ pͥmo melliflua illa spualruam apum
aluearta. noua de se examina circũq̃q ꝑfer¬

Expanded text:
nem accessisse noscuntur, benedictionem ejus et licentiam postulantes: nimirum hoc agente et obedientia missorum, et charitate mittentis. Veneram aliquando ad eum, et dum loquerer ei, vidi et audivi quod silere non debeo. Aderat monachus quidam Fusniacensis, continuo ad suos rediturus. Cumque, accepto responsos venerat, jam ab eo egrederetur, in spiritu et virtute Eliae revocans eum Propheta Dei, et nomine fratris cujusdam de domo illa praemissa, de occultis quibusdam me audiente mandavit illi ut ea corrigeret: sin autem, super se ium Dei in proximo exspectaret. Stupefactus ilmulaveris, te quoque involvat par poena peccati. frater ejus major natu inter fratres suos, cujus gravitatis et veritatis fuerit vir, omnes sciunt qui eum  essemus, et de hujusmodi loqueremur, et quaererem ego ab eo, sicut jucundae ad amicos collocutionis esse solebin oratione revelari. » Deinde narravit mihi quomodo, cum primo melli flua illa spiritualium apum alvearia nova de se examina circumquaque profer
Abbreviated transcription (Latin):
um cohors militum claramuallem: ut uide¬
qͣrentes execrabiles mindinas: qͣs uulgo torne¬
tas uocant. Cepit itaq ab eis pet̾e paucos illos
qͥ ante qͣdragesimam superant dies: ne armiᷤ
intim utentui. Quib obstĩnato anĩmo renu
dño: qd̃ ipse mͥ dabit inq̃ucias qs negastis. Et
accersicofrẽ iubet eisceruĩsiam ꝓpinarir be¬
ncdĩcens eam et dĩcens: ut potionẽ bibe̾nͣt
animaꝵ. Biberunt gͦ parit̃. qͥdam tam̃ in¬
uiti: pͭ amore scłi mecuentes eum. quẽ postea
sunt exꝑti diuine uirtutis effectũ. Ut enĩ egssist̃
monastii fores: nutuis sesc ceꝑunt ĩnflãma¬
resermonib: quia cor eoꝵ ardens erat meis.

Expanded text:
um cohors militum ad Claram-Vallem, ut videum cohors militum ad Claram-Vallem, ut videquaerentes exsecrabiles illas nundinas, quas vulgo tornetas vocant. Coepit itaque ab eis petere, paucos illos qui ante Quadragesimam supererant dies, ne armis interim uterentur. Quibus obstinato animo ejus Domino, quod ipse mihi dabit inducias quas negastis. » Et accersito fratre, jubet eis cerevisiam propinari, benedicens eam, et dicens ut potionem biberent animarum. Biberunt ergo pariter, quidam tamen inviti prae amore saeculi, metuentes eum quem postea sunt experti divinae virtutis effectum. Ut enim egressi sunt monasterii fores, mutuis sese coeperunt inflammare serm
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ ñ ignorant: miserabilit deficiens tabesce¬
bat. Quem seorsum alloqͣns pat scs monebat.:
ut suoꝵ constissionem faceret delictoꝵ facta
autem consessione: subito uultum serenais:
petiit a beato patre sibi osculum dari. Acce¬
ptoq oscło pacis ex ore sc̃ĩ. ĩ oĩ ꝓtinꝰ pace qͥeuit:
et lacͥmarum fonte siccato letꝰ et in columis
est regressus ad ꝓpͥa. Exeunti aliqͥndo abb̃i p̾
fres reliquos ad laborem: filium claudũ pa
ter obtubit: supplicans ut eĩ manũ impone
dignaret᷑. Excusabat autem uir dei dicens.
ñ se eẽ illius miti a quo talia deberent benefi¬
cia postulari: claudis reddere gressum. ap̃bi¬
ce eẽ ñ sue uirtutĩs. Uictus tñ pat̾s instantia.
signauit puerum acdimisit. Qui ex horacon¬
ualuit: et intͣ paucos dies ab eõdem it̾m pa¬
tre cum multa gr̃aꝵ actione reductꝰ. ineolu¬
mis oblatꝰ est uiro dei. Oiu̾̃tĩt aliq̃ndo nobili¬

Expanded text:
ci non ignorant, miserabiliter deficiens tabesceci non ignorant, miserabiliter deficiens tabescebat. Quem seorsum alloquens Pater sanctus monebat ut suorum confessionem faceret delictorum. Facta autem confessione, subito vultum serenans, petiit a beato Patre sibi osculum dari. Acceptoque osculo pacis ex ore Sancti, in omni protinus pace quievit; et, lacrymarum fonte siccato, laetus et incolumis est regressus ad propria. 54. Exeunti aliquando Abbati post fratres reliquos ad laborem, filium claudum ei pater obtulit, supplicans ut ei manum imponere dignaretur. Excusabat autem se Vir Dei, dicens non se esse illius meriti, a quo talia deberent beneficia postulari; claudis reddere gressum apostolicae esse, non suae virtutis. Victus tamen patris instantia, signavit puerum, ac dimisit. Qui ex ea hora convaluit, et intra paucos dies ab eodem iterum patre 1084 cum multa gratiarum actione reductus incolumis oblatus est Viro Dei. 55. Divertit aliquando nobili
Abbreviated transcription (Latin):
nĩacum: que ẽ abbĩa una de pͥmis. quã ipse
edificauit: in laudinensi t̾ritorio sita. Cũq
noui ibidem oratorii dedicatio pararet: ita ĩl¬
lud occupauat muscaꝵ incredibilis multi¬
tudo: ut eaꝵ sonitꝰ impbq discursus guem
ninãs introcuntib molestĩam genaret. Nui¬
lo gͥ occurrente remedio: dix̃ scs ex cõmiini¬
co cas: et mane om̃s parte mortuas inuenert.
Cñq paruũiãtũ oinne oꝑuissent: palis eicien¬
tes eai: ĩta demũ basilicam mundauert hoc
autem tam notum et tam celebr e fuit: ut
int̾ uicmnos quoq quor ad dedicationẽ mari¬
ma multitudo conuenic: muscarũ fusma a¬
cum maledĩctio in parabolam ũteret. In eo
quoq monasti̾o cuĩ carus locus nom̃ ẽ. pue¬
rum quendam quĩ incessant̾ flebat et eiula¬
bat a uir sc̃s osculo sanauit. Cum enim ꝑmul¬
tos dies sinc int̾mĩssĩone plorans nullam reci¬
pet consolationem: quod genꝰ morbi medi¬

Expanded text:
niacum, quae est abbatia una de primis quam ipse niacum, quae est abbatia una de primis quam ipse aedificavit, in Laudunensi territorio sita. Cumque novi ibidem oratorii dedicatio pararetur, ita illud occupaverat muscarum incredibilis multitudo, ut earum sonitus improbusque discursus gravem nimis introeuntibus molestiam generaret. Nullo igitur occurrente remedio, dixit sanctus: « Excommunico eas; » et mane omnes pariter mortuas invenerunt. Cumque pavimentum omne operuissent, palis ejicientes eas, ita demum basilicam mundaverunt. Hoc autem tam notum et tam celebre fuit, ut inter vicinos quoque, quorum ad dedicationem maxima multitudo convenit, muscarum Fusniacarum maledictio in parabolam verteretur. 53. In eo quoque monasterio, cui Charus-Locus nomen est, puerum quemdam, qui incessanter flebat et ejulabat, Vir sanctus osculo sanavit. Cum enim, per multos dies sine intermissione plorans, nullam reciperet consolationem, quod genus morbi medi
Abbreviated transcription (Latin):
Et hec qͥdem epla ob tamgnde miracłm: in co
aliquis quem ꝓsecreta culpa ab altaris sacri
communĩone suspenderat: notarĩ tĩmens et ru¬
borem ũ sustinens. ad manum eius cum cetis
nimium psumptuosus accessit. Intuitꝰ autẽ
eum. qm̃ causa latens erat repellere homine
noluit: sed ĩntimo corde orabat dm: ut de tan¬
ta p̃sumptione meli aliqͥd ordinaret. Itaꝙ su¬
mens homo eucharistĩam ñ pot̾at ad ĩnt̾ĩora
tͣicere: et dĩu multumq conatus cũ nullomͦ p
ualeret: anxius et tremebundus clausam a¬
oreseruabat. Expleta denĩꝙ hora oratĩonis se¬
xta. patrem scm̃ ͭxͣit in partem: cuiꝰ pedibus
aduolutus. cũ multis ei lacͥmis quod patieba¬
tur aꝑuit: et aꝑto me. ipsam quoq euchari¬
stiam ostendebat. Increpans autem eum. con¬
fitentem absoluit: et sine diffcultate recepit
dnica sacram̃ta. In minimis etiam reb: mag¬
na ꝑ cũ nouimꝰ contigisse. Uen̾at aliqndo fus¬

Expanded text:
Et haec quidem epistola ob tam grande miraculum, in codEt haec quidem epistola ob tam grande miraculum, in codaliquis, quem pro secreta culpa ab altaris sacri communione suspenderat, notari timens, et ruborem non sustinens, ad manum ejus cum caeteris nimium praesumptuosus accessit. Intuitus autem eum, quoniam causa latens erat, repellere hominem noluit, sed intimo corde orabat Deum ut de tanta praesumptione melius aliquid ordinaret. Itaque sumens homo Eucharistiam non poterat ad interiora trajicere, et diu multumque conatus, cum nullo modo praevaleret, anxius et tremebundus clausam ore servabat. Expleta denique hora orationis sexta, Patrem sanctum traxit in partem: cujus pedibus advolutus, cum multis ei lacrymis quod patiebatur aperuit, et aperto ore ipsam quoque Eucharistiam ostendebat. Increpans autem eum, confitentem absolvit, et ex eo sine difficultate recepit dominica Sacramenta. 52. In minimis etiam rebus magna per eum novimus contigisse. Venerat aliquando Fus
Abbreviated transcription (Latin):
charistiam concinente: in ipsius sacram̃ti uir¬
tute.a lesione xpͣianĩ iubet demonem ꝓhibe¬
ri. factũ ẽ ut p̃cepit: et iniscrum hominẽ pꝰ tan¬
tos cruciatꝰ fides ꝑfecca ꝑfrcte reddidit sanitat.
tia sua quordam ꝑsuasione deccptꝰ: cluniacũ
sese contulerat. Uenerabilis autem pat̾ postea¬
ꝗͣ. ali qͣrdiu dissimnlauit: eundem frẽm statu¬
it ꝑ epĩstolam reuocare. Quo dictante. uenabi¬
lisgullm. rieualł postea monastii pͥmꝰ abbaᷤᷤ
in mabrana sebens: canderexcit iebat epłam
Erant autemambo parit̾ sub li o sedentes:
Ad diecandum qͥppe secretius. septa monast̾i
egressi fuerant. Suhito autem inopinatꝰ m¬
ber crupit et is qui scribebat sicut ipso refe¬
rente didicimꝰ. cartam reponere uolurt. ad
icas. Scͥpsit gͦ epłam in medio ibre: sine
ĩmbre. Cum ent̃m undiq plueret. cartam
expositam uirtus oꝑuit caxĩtañ: et que dicta¬
bat epłam: scedulam quoq parit̾ conseruabat.

Expanded text:
charistiam continente, in ipsius Sacramenti vircharistiam continente, in ipsius Sacramenti virtute, a laesione Christiani jubet daemonem prohiberi. Factum est ut praecepit; et miserum hominem, post tantos cruciatus, fides perfecta perfectae reddidit sanitati. tia sua quorumdam persuasione deceptus, Cluniacum sese contulerat. Venerabilis autem Pater posteaquam aliquandiu dissimulavit, eumdem fratrem statuit per epistolam revocare. Quo dictante, venerabilis Guillelmus, Rievallis postea monasterii primus abbas, in membrana scribens eamdem excipiebat epistolam. Erant autem ambo pariter sub dio sedentes: ad dictandum quippe secretius septa monasterii egressi fuerant. Subito autem inopinatus imber erupit: et is qui scribebat sicut ipso referente didicimus chartam reponere voluit. Ad meas. » Scripsit ergo epistolam in medio imbre sine imbre. Cum enim undique plueret, chartam xpositam virtus operuit charitatis, et quae dictabat epistolam, schedulam quoque pariter conservabat.
Abbreviated transcription (Latin):
pore quadragesimali. pauꝑum ad cos maxima
multitudo confluxit. Qͥb erogantes fidelit
quod habebant: dno benedicente ex modica
illa annona usq ad messemipsi parit̾ et qͥ suꝑ¬
ueniebant pauꝑes. alacͥt̾ sustenta bant᷑. Mirũ
pauꝑem ñ longe amonastio habitantem: ux¬
or adult̾a maleficiis cruciabat. Sicut enim ei
in ira ⁊ furore fuerat cõminata: eg̾at ꝑ malig¬
uas incantationes. ut miser homo consumptiᷤᷤ
carnib nec posset mori. nec uiuere sineret᷑. Se¬
pius demq et uocis usum:⁊ sensum omnem
corporis amittebat: itmꝙ redibat ñ ad uitam
s ad mortem plixiorem crudelit̾ reuocat. Ad¬
ducit᷑ tandem homo ad uirum dei in mona¬
stĩo demorantem: et ei tͣgedia miserabilis ex¬
plicat᷑. Q uchemt̃ indignans antiqͥ hostis ma¬
liciam. tantũ s in rpͣianu hominẽ usurpasse:
uocans dirosc trĩb ante scm̃ altare hõinẽ depor¬
tari: ibiq supposĩto capĩti eius uasculo eu¬

Expanded text:
pore quadragesimali, pauperum ad eos maxima pore quadragesimali, pauperum ad eos maxima multitudo confluxit; quibus erogantes fideliter quod habebant, Domino benedicente, ex modica illa annona usque ad messem ipsi pariter, et qui superveniebant pauperes, alacriter sustentabantur. Virum pauperem non longe a monasterio habitantem uxor adultera maleficiis cruciabat. Sicut enim ei in ira et furore fuerat comminata, egerat per malignas incantationes, ut miser homo consumptis carnibus nec posset mori, nec vivere sineretur. Saepius denique et vocis usum, et sensum omnem corporis amittebat; iterumque redibat non ad vitam, sed ad mortem prolixiorem crudeliter revocatus. Adducitur tandem homo ad Virum Dei in monasterio demorantem, et ei tragoedia miserabilis explicatur: qui vehementer indignans, antiqui hostis malitiam tantum sibi in Christianum hominem usurpasse, vocans duos e fratribus, ante sanctum altare hominem deportari, ibique superposito capiti ejus vasculo Eu
Abbreviated transcription (Latin):
gnificans. ñ ad uotum sibi cuncta succedẽ. Int̾¬
sese tͣclitum querebat᷑. Ad quod u̾bum conti¬
nuo impulsus ẽ ⁊et quasi p̃cipitant᷑ expulsꝰ a
facie uiri dei. Qͥ gͣuius ingemiscens: pꝰ t̾gum
eius clamauit. Precipio tĩbi inqͥt in noĩe dñi:
Et conu̾sus ad orõem. ꝓͥ eo et oblationem hosti¬
e salutaris: aliquos etiam fr̃m. quoꝵ amplio¬
rem nou̾at sc̃ĩtatem ÷ eidem similit̃ subueni¬
re monẽbat. Nec uͦ destitit: donec pꝰ. sicut p̃ce
beratione. merute consolari.
regionib fames inualuit: seruoꝵ autẽ
suoꝵ horrea. dñi benedictio cumulauit. Siqͥ¬
demusꝙ ad annum illũ: nunqͣ. eis laboris sui
annona suffecãt. S et tẽ quoꝙ pꝰmessem col¬
lectam. diligent᷑ omnib supputatis: uix usꝙ
Ad pascha sibi cam posse suffice estimabant. Cu
autem emere uellent. sumpt ñ muenerunt:
quod longe carĩ solito uenderet᷑. Itaq ab ipso tẽ¬

Expanded text:
gnificans non ad votum sibi cuncta succedere. Integnificans non ad votum sibi cuncta succedere. Intesese traditum querebatur. Ad quod verbum continuo impulsus est, quasi praecipitanter expulsus a facie Viri Dei, qui gravius ingemiscens, post tergum ejus clamavit: Et conversus ad orationem pro eo, et oblationem hostiae salutaris, aliquos etiam fratrum, quorum ampliorem noverat sanctitatem, eidem similiter subvenire monebat. Nec vero destitit, donec post paucos dieberatione, meruit consolari. regionibus fames invaluit: servorum autem suorum horrea Domini benedictio cumulavit. Siquidem usque ad annum illum nunquam eis laboris sui annona suffecerat. Sed et tunc quoque post messem collectam, diligenter omnibus supputatis, vix usque ad Pascha sibi eam posse sufficere aestimabant. Cum autem emere vellent, sumptus non invenerunt, quod longe carius solito venderetur. Itaque ipso tem