comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi. Iudei uͦ subhelem̃tis dõ serui¬
ebant. qr ħ ipsa mãdata ded̾at ũ obserua¬
rent neomenias. sabb̃ta: ⁊ huius modi.
In helem̃tis gͦ neomenias .i. lunares dies
significat ⁊ salba que obseruabãt uidi.
ñ qd inhelem̃tis sꝑarẽt̃ ũ pagani: s ĩ
his dm̃ uen̾abantur dũ pariuili eiant:
⁊ ad tẽpꝰ plenitudiniᷤᷤ ñ ꝑuen̾ant. Siẽ
gͦ paruulꝰ subpedagogo ẽ. ⁊ actore. et
tutore. anteqͣm sit adultꝰ: ita uideis
ad huc paruuł lex fuit pedagogꝰ. qr ti¬
more ꝯpssit: ⁊ p̾ceptis dĩ seruire coegit.
fuit ⁊̃ tutor ⁊ actor uideis qͦs ds̃ ħedes¬
iiꝰtituit: dũ paruuli erant cognicione
dĩ ⁊ uiribꝰ resistendi pccĩs. Qͦ tpr̃e erant
iꝓmissionibꝰ tp̃alium ad bona ĩcitati.
nec sui dñabãtur s uicia. nec suorũ
nstituti. His gͥ fuit lex tutoris loco.
dũ ꝯtͣ malignoꝵ spũum ĩpugnationes:
⁊ gentiliũ ꝑsuasioneᷤᷤ qͥ ad ỹdolatͥam tͣhe¬

Expanded text:
hujusmodi; Judaei vero sub elementis Deo serviebant, quia haec ipse mandata dederat, ut observarent neomenias, et Sabbata, et hujusmodi. In elementis ergo neomenias, id est lunares dies significat et Sabbata, quae observabant Judaei, non quod in elementis sperarent, ut pagani, sed in his Deum venerabantur, dum parvuli erant, et ad tempus plenitudinis non pervenerant. Sicut ergo parvulus sub paedagogo est et actore et tutore, antequam sit adultus, ita Judaeis adhuc parvulis lex fuit paedagogus, quia timore compressit, et praeceptis Dei servire coegit. Fuit etiam tutor et actor arvuli erant cognitione Dei, et viribus resistendi peccatis: quo tempore erant promissionibus temporalium ad bona incitati; nec sui dominabantur, sed vitia; nec suorum,um domini a Deo instituti. His igitur fuit lex tutoris loco dum contra malignorum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam trahe
Abbreviated transcription (Latin):
uenat plenitudo tempris. mod̾ante
illo ꝑqͣm facta sunt tempra. Sciebat
num p̾miitenda erat. Nõ enĩ aliqͥs
paruuis uenturꝰ erat. Diu fuerat p̃di¬
cendꝰ: semꝑ tenendꝰ. Q nto maior uidex
ueniebat. tanto p̾conũ series lõgior
p̃ced̾e debebat. Id̾o ait. Ubi uenit ple¬
nitudo tempris misit ds̃ pat̾ filium
suum: factũ exmuliere. Nota qd̾ eũ
qui erat ĩ c̾atus: factum dic̃. Fec̃ gͦ eũ
pat̾ exmuliere: sub lege. Sum gͥ ait
misit d̾s filium suum factũ exmuli
ere: satis osbendit eo ipso missũ filiũ:
qͦ factꝰ ẽ exmuliere. Quid ẽ enĩ nati¬
uitas filii. de uͥgine maria : c̾te assũp¬
cio forme serui. Nã qͥd ẽ aliud nasci
filio. qͣm acciꝑe formã serui mmut̃o
uirginis: Hoc aũt fec̃ pat̾: fec̃ er filiꝰ.
Filiꝯ qͥdem ñ pat̾: natꝰ est de uͥgine

Expanded text:
venerat plenitudo temporis, moderante illo per quem facta sunt tempora. Sciebat num praemittenda erat. Non enim aliquis parvus venturus erat, diu fuerat praedicendus, semper tenendus: quanto major judex veniebat, tanto praeconum series longior praecedere debebat. Ideo ait, ubi venit plenitudo temporis misit Deus Pater Filium suum factum ex muliere. Nota quod eum qui erat increatus factum dicit. Fecit ergo eum Pater ex muliere sub lege. Cum igitur ait, misit Deus Filium suum factum ex  satis ostendit eo ipso missum Filium quo factus est ex muliere. Quid est enim nativitas Filii de Virgine Maria? Certe assumptio formae servi. Nam quid est aliud nasci Filio quam accipere formam servi in utero Virginis? Hoc autem fecit Pater, fecit et Filius: Filius quidem, non Pater natus est de virgine
Abbreviated transcription (Latin):
idem sublege que ꝑ helem̃ta intelligit᷑.
qr tpsa ẽ pͥma insfitucio ad fidem ⁊
iusticiam. sic̃ abhelem̃tis pͥmũ usum
discendi: assumunt paruuli. Helem̃tis
ddico: mũdi. Bene lex dr̃ helem̃ta mũdi.
qr lex ñ celestia ⁊ et̾na: s t̾rena ꝓmitte¬
bat uel transitoria: ũ ẽ mũdꝰ. Uel̃ in¬

Expanded text:
elementa intelligitur, quia ipsa est prima institutio ad fidem et justitiam, sicut ab elementis principium discendi assumunt parvuli. Elementis, dico, mundi, bene lex dicitur elementa mundi, quia lex non coelestia et aeterna, sed terrena promittebat, vel transitoria, ut est mund
Abbreviated transcription (Latin):
emplo ꝓbat eos qͥ sub lege fuer̃: paruuloᷤ
fuisse circa m̾itum : nec lib̾tatẽ habuis¬
se causa pcc̾i. U ñ hanc ilł ꝯparacionẽ
ad aptans: subdit. Ita ⁊ nos uidei cũ
eẽmus paruuili cognicione di ⁊ inrib
resistendi ꝑcẽo. eramꝰ seruientes tũ t̾riti

Expanded text:
emplo probat eos qui sub lege fuerunt parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse causa peccati, unde hanc illis comparationem adaptans, subdit: Ita et nos, Judaei, cum essemus parvuli cognitione Dei, et viribus resistendi peccato, eramus servientes
Abbreviated transcription (Latin):
sos eẽ sub poc̃o. Nõ ẽ enĩ lex d̾ata ut
bo ꝯuinc̾et: qͥ sibi sanꝰ uidebat᷑. ũ pcc̃a
demonstrarent᷑ : ñ uͥ aufferrent᷑. Dat᷑a ẽ
ũ inueniret se hõo. ñ uͥ morbꝰ sanaretur.
s ũ p̾uaricacione morbo c̾scente : medicꝰ
quereretur. Qͥ gͦ negat egritidinẽ suã:
suꝑfluũ uidicat saluator ẽ. Ergo ⁊ ĩna¬
tura nr̃a c̾atorẽ laudemꝰ. ⁊ ꝓpt̾ uitum

Expanded text:
sos esse sub peccato. Non est enim lex data ut bo convinceret, qui sibi sanus videbatur, ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Data est ut inveniret se homo, non ut morbus sanaretur, sed ut praevaricatione morbo crescente, medicus quaereretur. Qui ergo negat aegritudinem suam, superfluum judicat Salvatorem. Ergo et in natura nostra C
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nõ est: nͥ int̾ duos. Recesseramꝰ
amaiestate dĩ : ⁊ pcc̾o nr̃o offendãmꝰ
etim. Alissꝰ est filia mediator: qͥsan¬
guine suo solũet pcc̾a nr̃a qͥb a dõ
seꝑabam᷑. ⁊ int̾positꝰ: reddẽt nos et
recõciliars ei. aqͦ au̾si pec̾is nr̃is et
delictis tenebam᷑. Ipse est caput nr̃m:
ipse ẽ ds equalis pat̾. S ds ũ ereare¬
mur: hõo uͥ recrearemur. Ds̃ ũ fac̾et:
hõo ũ reficeret. Nediator aũt et. etͣa
Qͣsi. lex qͣm habet mediator: iudeoꝵ¬
ppłi. tm̃. id est uideorũ qͥ legẽ habuer̃.
s ⁊̃ gentiliũ. Id ẽ ñ solum uideos s
⁊ gentiles: reconeiliat dõ. Et iõ ñ que¬
ratis legem: ũ habeatis mediatorem

Expanded text:
 duos. Recesseramus a majestate Dei, et peccato nostro offenderamus eum, missus est Dei Filius mediator, qui sanguine suo solveret peccata nostra quibus a Deo separabamur, et interpositus redimeret nos et reconciliaret ei, a quo aversi peccatis nostris et delictis tenebamur. Ipse est caput nostrum, ipse est Deus aequalis Patri; sed Deus, ut crearemur; homo, ut recrearemur; Deus ut faceret, homo ut reficeret. Mediator autem; quasi dicat: Lex quam habet mediator, Judaeortantum, id est Judaeorum qui legem habuerunt, sed etiam gentium, id est non solum Judaeos, sed etiam gentiles reconciliat Deo. Et ideo non quaeratis legem ut habeatis mediatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ subpedagogo: ⁊ maiꝰ infuturo
iudei tpr̃e fidei pedagogum deseruimꝰ.
qr om̃s uos gentiles q̃ nõ habunstis le¬
gem: estis filii dei. Qd̾ gͦ ur̃o exemplo
desertumꝰ. uos accipitis: Qͣ si. ñ debetis
h fac̾e: qr filii dĩ estis. uos dico entes

Expanded text:
sumus sub paedagogo, et majus in futuro Judaei tempore fidei pedagogum deseruimus, quia omnes, vos gentiles qui non habuistis legem, estis filii Dei. Quod ergo vestro exemplo deseruimus, vos accipitis. Quasi dicat: Non debetis hoc facere, filii Dei estis. Vos dico, entes,
Abbreviated transcription (Latin):
obseruata s̃ ꝯgruencia illi ppłõ cui adhue
talis seruitꝰ utił erat: ũ sub timore qͥto¬
diretur. Nichil enĩ tã pie t̾ret animũ. qͣ
sacͣmtum ñ intellectũ. Intellectũ ũ pium
gaudiũ parit. ⁊ celebrat᷑ lib̾e si opꝰ ẽ tẽpri
si uͦ ñ ẽ opꝰ: cũ suauitate sp̃ali tm̃ legit᷑
⁊ tͣctatur. Gm̃e aũt sacm̃tũ. cũ intelli¬
gitur: uel ad ꝯtemplacionẽ u̾itatis. uł
ad bonos mores refertur. Cõtẽplacio u̾i¬
tatis: insoliꝰ dĩ dilechone ad cognicioẽ
fundata ẽ. Boni mores: indilectione
di ⁊ ꝓximi. In qͥbꝰ duobꝰ. tota lex pendet

Expanded text:
observata sunt congruentia illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam praeterret animum quam sacramentum non intellectum; intellectum vero pium gaudium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si vero non est opus, cum suavitate spiritali tamen legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum, cum intelligitur, vel ad contemplationem veritatis, vel ad bonos mores refertur. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione et cognitione fundata est. Boni mores in dilectione Dei et proximi. In quibus duobus tota lex pendet
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. s int̾ dm̃ ⁊ hominẽ: qͣsi int̾ duo
extrema. S mediator ẽ: in qͣntũ hõo.
Nã inqͣntũ ds̃. ñ mediator: s eqͣlis
patͥ ẽ. Hoc idẽ qõ pat̾. eũ patre unꝰ ds.
Ds̃ enĩ suꝑnos ẽ: &e nos infra illũ. & młta
inter iacent spacia maxime pcc̾i in¬
t̾uallum lõge nos distinguit: atq abic̃.
In hac tanta distanera .ũ eẽt nb uia qͣ
ueniremꝰ ad dm̃: accedit hoõ adm &r
fit una ꝑsona ũ ñ sit semi łs. qͣsi par¬
te dĩ ds. & parte hominis homo: s

Expanded text:
s; sed inter Deum et hominem, quasi inter duo extrema. Sed Mediator est in quantum homo. Nam in quantum Deus, non mediator, sed aequalis Patri est, hoc idem quod Pater, cum Patre unus Deus. Deus enim supra nos est, et nos infra illum, et multa interjacent spatia, maxime peccati intervallum longe nos distinguit atque abjicit. In hac tanta distantia ut esset nobis via qua veniremus ad Dfit una persona, ut non sit semideus, quasi ex parte Dei Deus, et ex parte hominis homo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Id ẽ sũmꝰ regis filiꝰ. decõsensu patͥs
ad tol erandã mortẽ passioniᷤ. de eqͣ¬
litate maiestatis ad patibulũ erueis.
de sede regali ad officinã pcc̃i. de lu¬
mine celi ad tenebͣs mũdi uel ĩ ferm
uenit. Et ueniens: locutꝰ ẽ pacem.
egri pura fide ac u̾a ꝯfessione. qͣsi
magnis clamoriba flagitare reme¬
dium : & accelerare ad medicũ ꝑ qͣm
uuln̾a sanarent᷑. morbꝰ curaretur. Re¬
cepta uͦ sanitate. ⁊ douata uenture
inmortalitatis felicitate: n ultͣ res¬
tabit petendũ. ⁊ tuẽ erit t̾eium b̃m
silencium. Grdinabilit̾ gͥ ⁊ sapienti
ꝯsilio. lex data ẽ ꝑ angłos: inqͥbus
d̾s loquebatur. Qͥ gͦ mic̃ eam reduẽ:
ꝯtͣ ordinẽ angłorũ faẽ. Lex dico posita
inmanu madiatoris.i. potestate xp̃i.
ut staret dum uellet: uel cessaret cũ
uellet. Ergo ꝯtra eũ facitis qͥ eã destru¬

Expanded text:
sit, id est summi regis Filius, de concessu Patris ad tolerandam mortem passionis, de aequalitate majestatis ad patibulum crucis, de sede regali ad officinam peccati, de lumine coeli ad tenebras mundi vel inferni venit. Et veniens locutus est pacem, aegri pura fide ac vera confessione, quasi magnis clamoribus flagitare remedium, et accelerare ad medicum, per quem vulnera sanarentur, morbus curaretur. Recepta vero sanitate, et donata venturae immortalitatis felicitate, nihil ultra restabit petendum: et tunc erit tertium beatum silentium. Ordinabiliter igitur et sapienti consilio lex data est per angelos, in quibus Deus loquebatur. Qui ergo nunc eam reducit, contra ordinem angelorum facit. Lex dico, posita in manu Mediatoris, id est potestate Christi, ut staret dum vellet, vel cessaret cum vellet. Ergo contra eum facit is qui eam destru
Abbreviated transcription (Latin):
dedit: que pcc̾i morbũ detexit ñ ꝯsũpsit.
Qͥ  data: inualuit morbꝰ. aucta ẽ infirmi¬
tas. ñ legis s nature uicio ⁊ diaboli in¬
stancia. ũ ita cognita utriꝰq legis insuf¬
fiopencia ⁊ sua infirmitate: clamaroe
admedicum : &e qͤreret gr̾e auxilium.
R ita factum. Multiplicatis enĩ ĩfirmi¬
tatibꝰ: pꝰtea accelerauer̃ ad medicum.
Qͥ ueniens informa serui: sanauit uul¬
ña hominiᷤ languidi. hic ẽ samaritanꝯ
ille. qͥ aduuln̾atũ qͥ ineid̾at in larrones
appropĩqͣuit. atq uuln̾a eiꝰ alligauit.
Id ẽ lex uetꝰ ⁊ sac̾dociũ: qr lex nemi¬
nẽ ad ꝑfectũ dux̃. Hic ẽ ⁊̃ helyseus
ipse. qui misit baculũ ad sꝯcitãdũ
filiũ sunamitis. ꝙ pt̾ quẽ cũ ille ñ¬
surg̾et: tandẽ uenit ipse elẏseus. &
cõtrax̾ se atq co aꝑtauit puero mor¬
tuo: ⁊ refurrex̃ mortiuis. Hic ẽ ⁊̃ an¬
głs ille. inciuꝰ de censu mouebat᷑ aqͣ:

Expanded text:
 detexit non consumpsit: qua data invaluit morbus, aucta est infirmitas, non legis, sed naturae vitio et diaboli instantia, ut ita cognita utriusque legis insufficientia et sua infirmitate clamaret ad medicum, et quaereret gratiae auxilium, et ita factum est. Multiplicatis enim infirmitatibus postea acceleraverunt ad medicum, qui veniens in forma servi sanavit vulnera hominis languidi. Hic est Samaritanus ille qui ad vulneratum qui inciderat in latrones appropinquavit, atque vulnera eid est lex vetus et sacerdotium, quia lex neminem ad perfectum duxit. Hic est etiam Eliseus ille qui misit baculum ad suscitandum filium Sunamitis, per quem cum ille resurgeret, tandem venit ipse Eliseus, et contraxit se atque coaptavit puero mortuo, et resurrexit mortuus. Hic etiam est angelus ille
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qd̃ pueros agat: id ẽ ductet. Lex
gͦ pplõ lascuuenti. ad instar pedagogi
aposita est: ut custodiret eos. ⁊ funtre
fidei p̃pararet. E cce honor legis qr custo¬
diuit ũ pedagogꝰ. s hoc ñ est magnũ:
qr puerorum. ẽ ñ adultorum. P ed̾agogꝰ¬
nr fuit dico: ⁊ ħ in xp̃o .i. inmiłtitucio

Expanded text:
ab eo quod pueros agat, id est ductet. Lex ab eo quod pueros agat, id est ductet. Lex ergo populo lascivienti ad instar paedagogi apposita est ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet. Ecce honor legis, quia custodivit ut paedagogus: sed hoc non est magnum, quia puerorum est non adultorum. Paedagogus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
oñe legis. U el custodiebam᷑ sub lege :
qͣfi inuiti. Custodieham᷑ dico: ꝯclusi qͣsi
inergastulis seruire coacti. Cõclisio eoꝵ
erat timor riniꝰ dłi: ⁊ cognicio p̾tarica¬
cionis s qd̾ p̾uaricatores ipsiꝯ legis ĩ¬
uenti sunt: ñ ad ꝑniciem s ad iralitatẽ
ualuit eis: qͥ credider̃. Cognicio entin
maioris egͥnidinis: ⁊ desid̾ari medicum
uehem̃tis fecit. ⁊ d̾aligi ardentꝰ. Custo¬
que pͥꝰ obscura erãt : qr occulta fuit
poss c̃ciere ddõ: s agnoscat ꝑ grãm a
tonem fidei hanc ꝑscͥptam utilitatẽ
lex tantum habuit. Q gͦ utilitatis pꝰ
fudem habuit Nichil. Itaq lex oe et̃.
Q ͣsi. ⁊ qr lex custodiebat ad fidem: itaq
lex fuit pedagogꝰ nr. nos qͣsi pueros
ab illicitis ꝯpͥmens: ⁊ ad recta dirigens
asignatur. ut lasciuiens refrenetur etas
⁊ ꝓna inuicia teneant᷑ corda. dum ten̾a
studiis erudit᷑ infancia.⁊ metu pene
cohereita: p̃paratur ad maiora. Et hoc
ipsum ñi pedagogi sonat. ꝯpositum

Expanded text:
nus Vel, custodiebamur sub lege, quasi inviti. Custodiebamur dico, conclusi, quasi in ergastulis servire coacti. Conclusio eorum erat timor unius Dei et cognitio praevaricationis, et quod praevaricatores ipsius legis in ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt. Cognitio enim majoris aegritudinis et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Custoquae prius obscura erant, quia occulta fuit posset credere Deo, sed agnoscat per gratiam a tlex tantum habuit, quid ergo utilitatis post fidem habuit? Nihil. Itaque; quasi dicat: Et quia lex custodiebat ad fidem. Itaque lex fuit pedagogus noster, nos quasi pueros ab illicitis comprimens, et ad recta dirigens m parvulis assignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia teneantur corda, dum tenera studiis eruditur infantia, et metu poenae coercita, praeparatur ad majora. Et hoc ipsum nomen paedagogi sonat compositum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possũt. coguntur fͤati ñ legis oꝑib
uistiticari hominẽ: s fide. Simul ⁊ nõ
cogit intellig̾e om̃s antiqͦs qͥ uutificati
sunt: ex ipsa fide iustificatoᷤ cẽ. Ergo lex
ñ fac̃ irritum: i. ñ infirmat lex ꝓnussi¬
ficat. Ad euacuandã ꝓmissionẽ. Quasi
lex ñ fac̃ irritũ. qd̾ iam ualeret ad eua¬
euandã ꝓmissionẽ. qr falsa ẽẽt ꝓmissio:
u̾e euacuaretur. nã si ex lege .i. ex oꝑi¬
b legis datur heditas .i. et̾na bitudo.¬
tuc̃ iam ñ est expmissione: idẽ exeo
qd̾ ꝓmissio dix̃. Et ita ꝓmissio exclu¬
ditur: ⁊ frustrat᷑ abraham. Deinde ddes¬
truit ꝯseqͥns: dum subdit. abrahe at̃
osbendit. Eͥa ds̃ donauit abrahe dde qͦ
ñ est dubium qͥn habeat: ⁊ q̃stat qd̾
sine lege fuit. Donauit lico ꝑreꝓmis¬
necessarta.Si enĩ fides uistificat.⁊
pͥores scĩ apd̃ dm̃ ꝑ eã iustificati s̃. qͥd
opꝰ erat legẽ dari: Qd̾ sic intulit ĩ t̾ro¬
gas ⁊ dicens. Qͥ dgͥ. blim cũ expon̾em

Expanded text:
 legis operibus justificari hominem, sed fide, simul etiam nos cogit intelligere omnes antiquos qui justificati sunt ex ipsa fide justificatos esse. Ergo lex non facit irritum, id est non infirmat lex promissificat. Ad evacuandam. Quasit ad evacuandam promissionem, quia falsa esset promissio, Vere evacuaretur. Nam si ex lege, id est ex operibus legis, datur haereditas, id est aettunc jam non est ex promissione, id est promissio dixit, et ita promissio excluditur, et frustratur Abraham; deinde destruxit consequens dum subdit; Abrahae autostendit, quia Deus donavit Abrahae de quo, non est dubium quin habeat, et constat quod sine lege fuit. Donavit, dico, per repromisSi enim fides justificat, et priores sancti apud Deum per eam justificati sunt, quid opus erat legem dari? quod sic intulit interrogans et dicens: Quid igitur? Olim cum exponerem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfilio di factũ ẽ. ũ post hominis casũ
ilico lex ñ daret᷑: uel dĩ fili mitt̾etur.
Nisi enĩ hominis fuꝑbia.pͥꝰ uires suas
exꝑiretur: sui arbitrii lib̾tati suffi¬
cienciã arrogaret.⁊ legẽ suꝑflue da¬
tã. ⁊ di filium fruistͣ uenisse iudicaret
Itẽ. Nisi pͥꝰ lex scͥpta ei daret᷑. ꝑqͣm qͥd¬
uidicaret. He gͥ detrahendi ueĩ mur¬
imurandi occasionẽ hab̾et: reliqͥd eũ
ds pͥꝰ in lib̾tate arbitrii in lege nat᷑ali
ũ sic uires sue nat᷑e cognosc̾et. Ubi cũ
defic̾et. uidens sibi lib̾um arbitͥum ñ
suffic̾e ad iusticiã : nec sic se humilia

Expanded text:
inis casum illico lex non daretur, vel Dei Filius mitteretur. Nisi enim hominis superbia prius vires suas experiretur, sui arbitrii libertati sufficientiam arrogaret, et legem superflue datam, et Dei Filium frustra venisse judicaret. Item, nisi lex scripta ei daretur, per qjudicaret. Ne igitur detrahendi vel murmurandi occasionem haberet, reliquit eum Deus prius in libertate arbitrii in lege naturali, ut sic vires naturae suae cognosceret, ubi cum deficeret videns sibi liberum arbitrium non suffice
Abbreviated transcription (Latin):
ex illo ⁊ ꝓ illo ⁊̃ maledictũ qd̾ mortẽ
comitatar: sꝯciꝑe ñ dedignatꝰ ẽ. Idoꝙ
additũ ẽ om̃is. ne xp̾c ad u̾am mortẽ
ñ ꝑtine dic̾etur : si amaledicto penit᷑
separaretur. Insipiens qͥdẽ honorificẽ¬
tia. xp̃m amaledicto qd morti ꝯuine¬
tum ẽ. seꝑat. & ita u̾e mortuum negat.
dicens pependisse inligno spẽ qͣdam
false camis: ⁊ ñ u̾am mortẽ incruce
dichone uenit: obtare debes semꝑ¬
crede ꝑdiuine sentẽcie usticiã ixm.¬
ledictone uenisse. qͣ dr̾ si tetig̾is morte

Expanded text:
rtem comitatur suscipere non dedignatus est. Ideoque additum est, omnis, ne Christus ad veram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto penitus separaretur. Insipiens quidem honorificentia Christum a maledicto quod morti conjunctum est separat. Et ita vere mortuum negat, dicens pependisse in ligno specie quadam falsae carnis, et non veram mortem in cruce dictione venit, optare debes sempcrede per divinae sententiae justitiam ex maledictione ven
Abbreviated transcription (Latin):
illum. Si pat̾ traclidit filium.⁊ filius
tradidit se ipsũ. uidas qͦ fec̃: ẜacta eit
tradicio apatre. facta ẽ tͣdicio afilio.
facta ẽ tradicio auida.Una resfacta
ẽ. Qͥd gͦ dise̾nit patrẽ tͣdentẽ filium.
⁊ filium tradentem se. ⁊ uidã tradẽtem
magustrum: Qͥa ħ feẽ pat̾ & filiꝰ in cari¬

Expanded text:
illum . Si Pater tradidit Filium, et Filius tradidit seipsum, Judas quid fecit? Facta est traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda, una res facta est. Quid ergo discrevit Patrem tradentem Filium, et Filium tradentem se, et Judam tradentem Magistrum? Quia hoc fecit Pater et Filius in chari
Abbreviated transcription (Latin):
uid̾atur data : cur data sit explanat¬
dicens. Lex posita ẽ inmedio. scilic int̾
ꝓmissiones ⁊ sem̃ cui facta ẽ ꝓmissio .i.¬
bendã. Id ẽ u saltem timore cessarent
homines transgͣdi: ũ qñq idẽ fac̾ent
uoluntate. Dat᷑a ẽ gͦ ũ ppłm dĩ erudiret
sub timore di. ũ dignꝰ fieret exciꝑe ꝓmis
⁊ factꝰ pͥuaricator: libatorẽ saluatorẽq
reqͥreret. Data ẽ gͦ lex. ũ suꝑborũ c̾uix
qͦs fac̾et tͣnsgredi humiliaret᷑: ũ medic̃
optaretur. Qͥ sibĩ tm̃ tͥbuebant ⁊ uolũtati
sue tm̃ arrogabat: ũ lib̾um arbitͥum
sibi pitarent suffic̾e ad iusticiã dicẽtes.
Nõ de ẽ qͥ unpleat: s de ẽ qͥ iubeat. Da¬
ta ẽ gͦ lex. ad domãdã illorũ suꝑbiam:
eorũq ꝓdendã infirmitatẽ. Data ẽ ⁊̃ duris
inflagellũ. Data ẽ ⁊̃ ⁊ insignũ futͥorum:
ũ futura figis attestarentur. Eoce habes
qͣrtuor d̾ate legis causas breuit̾ distĩctas.
que ĩ epła ad romano pleniꝰ explicãt᷑

Expanded text:
ideatur data, cur data sit explanatdicens: Lex posita est in medio, scilicet inter promissionem et semen cui facta est promissio, ibendam, id est ut saltem timore cessarent homines transgredi, et quandoque idem facerent voluntate. Data est ergo ut populum Dei erudiret sub timore Dei, ut dignus fieret excipere proet factus praevaricator, liberatorem salvatoremque requireret. Data ergo est lex, ut superborum cervix quos faceret transgredi humiliaretur, ut medicus optaretur, qui sibi tantum tribuebant, et voluntati suae tantum arrogabant, ut liberum arbitrium sibi putarent sufficere ad justitiam, dicentes; Nec deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Data est ergo lex ad domandam eorum superbiam illorumque prodendam infirmitatem. Data est etiam duris in flagellum, data est etiam in signum futurorum, ut futura figuris attestaretur. Ecce habes quatuor datae legis causas breviter distinctas, quae in Epistola ad Romanos plenius explicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
sum: qd̾ facẽt: si ꝑ eam daretur bñdic¬
ho. ꝓmistio enĩ illa. ñ ddix̃ qd̃ ꝑ legem
ẽẽt benedicho: s ꝑ sem̃. Qd si ꝑlegem
benedicho ẽ. frustra ꝓmisit sem̃: ⁊
frustra ipsũ sem̃ uenit. Nõ gͥ ꝑ eam
benedicho ẽ. qr data ẽ post multum
tempꝰ: aꝓmissione facta abrahe. Si
gͦ de ea eẽt bñdicho. homines illiꝰ tpris

Expanded text:
 eam daretur benedictio. Promissio enim illa non dixit quod per legem esset benedictio, sed per semen. Quod si per legem benedictio est, frustra promisit semen, et frustra ipsum semen venit. Non igitur per eam benedictio est, quia data est post multum tempus a promissione facta Abrahae. Si ergo de ea esset benedictio, homines illius tempo
Abbreviated transcription (Latin):
homines nota sua ⁊ legis infirmitate
accelerarent ad gr̾am: ⁊ ẽdendo ꝓmissa
ꝯsequerentur. Tex gͦ data ẽ: ũ gr̃a que¬
reretur. Gr̃a data ẽ: ũ lex impleretur.
N ec eni fuo uicio ñ inplebatur lex: s
uicio prudencie carnis. Qd̃ uicium
ꝑlegem demonitrandũ: i ꝑgram su¬

Expanded text:
homines vota sua et legis infirmitate accelerarent ad gratiam, et credendo promissa consequerentur. Lex ergo data est ut gratia quaereretur, gratia data est ut lex impleretur. Nec enim suo vitio non implebatur lex, sed vitio prudentiae carnis: Quod vitium per legem demonstrandum, et per
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege ẽ maledicho ñ uutieia. s xp̃s
redemit nos iuideos de maledicto legis
sub quo eramꝰ. Surgͦ uos galathe. ad
id tenditis: Factus ꝓnb ⁊ et̾. Qsi xp̾c
redemit nos de maledicto legis. ipse
intelligit᷑. Id ẽ ualde pcc̾or dũ ũ reus oc¬
ciditur. ⁊ dũ ĩ eiꝰ ꝯtumeliã dr̃ ceco illu¬
minato. tu disepłs illiꝰ sis: nos discpłi
moysi erimꝰ. Qͥ a scͥptum ẽ. Qͣsi. idõ ma¬

Expanded text:
Ex lege est maledictio non justitia; sed Christus redemit nos Judaeos de maledicto legis, sub quo eramus. Cur ergo, vos Galatae, ad idem tenditis? Factus, etc.; quasi dicat: Redemit nos de maledicto legis. Ipse intelligitur, id est valde peccator, dum ut reus occiditur, et dum in ejus contumelia dicitur caeco illuminato: Tu discipulus illius sis, nos discipuli Moysi erimus . Quia scriptum; quasi dica
Abbreviated transcription (Latin):
dñi mortẽ negaturoᷤᷤ. ⁊ idõ uolentes abħ
maleticto xpm se iung̾e: ũ amortis
⁊̃ u̾itate se iung̾ent. Igͥ cõtra longe fu¬
turos ħeticos: de longe damat moyses.
Sine causa t̾gi u̾samini oħetici: qͥbꝰ
displicae u̾itas mortis xͥ. Maledictꝰ eñi
omĩs qͥ pẽdet ĩ ligno. Nõ ille aut ille:

Expanded text:
negaturos. Et ideo volentes ab hoc maledicto Christum sejungere, ut a mortis etiam veritate sejungerent. Ergo contra longe futuros haereticos de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o haeretici, quibus displicet veritas mortis Christi. Maledictus enim omnis qui pendet in lign
Abbreviated transcription (Latin):
aũt: ex pcc̃o est. Idõq: ⁊ ipsa maledic
ho dr̃: & exea aliqͥd maledictum. Nle¬
aũt orreas qd dic̃ xp̃m ẽẽ malediẽtũ:
dens. Qͥa scͥptũ ẽ ⁊ ct. Qͣs. u̾e faet¬
ẽ .i. uie mortuus ⁊ u̾e satis ẽ miser.
om̃is qͥ pendet in ligno. Ad litt̾am ħ
dix̃ moyses de reis mortis: nͥ reo mortis
ħ suffic̾et: si suspẽderet᷑. Qͥ aħ pena̾.
cet̾is abiectior ⁊ ignominiosior erap.
quare. Qͥa maledictꝰ omĩs qͥ pẽder

Expanded text:
maledictione culpae, etsi maledictione licet culpae et poenae. Unde et meledictum duobus modis dicitur, scilicet active nam. Ostenso igitur qualiter hic locus accipi pos vere mortuus. Et vere satis est miser omnis qui pendet in ligno. Ad litteram hoc dixit Moyses de reis mortis, ut reo mortis hoc sufficeret si suspenderetur, quia haec poena caeteris abjectior et ignobilior erat. quare, quia maledictus omnis qui pendet
Abbreviated transcription (Latin):
gratis colit. Scilic ñ cupiditate ape¬
tendi aliqͥd ab eo p̾t̾ ipsum : uel timore
amittendi. In ipso enĩ sola u̾a nr̃a b̾itu¬
ẽ aliqͥs exfide : ⁊ ꝑ ħ uiuit uita et̾na.
⁊ uita. s lex ñ est ex fide ũ ꝓfuturis
impleatur : s timore. Poss enĩ iuderi.
qr oꝑa legis exfide fierent ũ ꝓ eis sꝑa¬
rent et̾na : de qͥbꝰ fides ẽ. Qd utiq ñ
faciebant: si extimore penȩ ila siua¬
banti¬

Expanded text:
gratis colit, scilicet, non cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, vel timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitu vivit vita aeterna. et vita, sed lex non est ex fide, ut profuturis impleatur, sed timore. Posset enim videri quod opera legis ex fide fierent, ut pro eis sperarent aeterna, de quibus fides est, quod utique non faciebant, sed ex timore poenae illa servabant
Abbreviated transcription (Latin):
ledictꝰ appellatꝰ ẽ qͥ pendet in ligno:
contumelia indõ putãda ẽ. E xparte
qͥppe mortali: pependit in ligno. Mortali¬
Ftas
aũt: ex maledictione pcc̾i pͥmi homini
ẽ. Si gͥ dic̾er. mors maledicta ẽ: nemo
exorresc̾et. Item. Si dic̾et pec̾m maledic¬
tum ẽ: nemo miraretur. Qͥd aũt pe¬
pendit ĩ ligno nͥ caro mortał. cuius
mortalitas ex pcc̾o uet̾is hominis erat.¬

Expanded text:
ledictus appellatus est qui pendet in ligno, contumelia in Deo putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno. Mortalitas autem ex maledictione peccati primi hominis est. Si ergo diceret: Mors maledicta est, nemo exhorresceret. Item, si diceret: Peccatum maledictum est, nemo miraretur. Quid autem pependit in ligno nisi caro mortalis, cujus mortalitas ex peccato veteris hominis erat
Abbreviated transcription (Latin):
pnũciationiᷤ inddiget cũ dolore. Qd
ad didit. u hinc maxime mou̾et eos.
cũ cõfidaret̃ qͦ p̾cio em̾t possessionẽ:
qͣm ĩ eis amittebat. Uel ita. u̾e fasci¬
ĩ ub. Idẽ acrucifixoribꝰ pcc̃i qͣntitate
ñ differtis. ħ solũ uolo ⁊ c̃t. Postqͣm
galathas ĩ crepãdo ꝯmouit. cõmotis eis

Expanded text:
pronuntiationis indiget cum dolore, quod addidit, ut hinc maxime moveret eos, cum considerarent quo pretio emerit possessionem quam in eis amittebat. Vel ita: Vere fasciin vobis, id est a crucifixoribus, peccati quantitate non differtis. Hoc solum volo. Postquam Galatas increpando commovit, commotis eis
Abbreviated transcription (Latin):
s homini data s̃ ĩ onꝰ ad eiꝰ domãdã
suꝑbtam. qͥ dicebat ñ de ẽ qͥ impleat:
s de ẽ qͥ uibeat. E idõ maledicti erat
om̃s qͥ sub lege erãt : qr ĩ oĩbꝰ erat re¬
atus tͣnsg̾ssionis. Aqͦ absoluti erant
torem qͥ finẽ ponat his: oe lib̾et nõ
solũ ab aliis ꝑccis: s ⁊̃ amaledicto

Expanded text:
ata sunt in onus ad ejus domandam superbiam, qui dicebat: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Et ideo maledicti erant omnes qui sub lege erant, quia in omnibus erat reatus transgressionis, a quo absoluti erant torem, qui finem ponat his, et liberet non solum ab aliis peccatis, sed etiam a maledicto
Abbreviated transcription (Latin):
.I. ad hominẽ factũ siuis hedibꝰ firmũ
ẽ. qr nemo sꝑnit ũ dicat ñ uałe nõ
bñ factũ ẽẽ. aut suꝑ ordinat ũ alit̾
de rebꝰ illis disponat: s ẽ ĩ auctoritate
om̃ium. maxime cũ sit ꝯfiriatũ testib
⁊ morte testatoris.Similit̾ restam̃tum
id ẽ ꝓmusionẽ di lex ñ faẽ irritũ: qd̾
subseqͣnt̾ dic̃ aplc̃. Qd̃ si solũ fubdetur.¬
facilis ẽȩt intelligẽcia ĩ aptacione simi¬
litudinis: s ex eo aliqͣntulũ obseurat᷑.
qr ante qͣm ilłd̃ inferat : pͥmuitit cui
bilis spõsio. & ħ ẽ qd̃ ait.
sic̃ testam̃tũ hominis firmũ ẽ: similit̾
ꝓmissiones di firme sunt.  qͣsi qͥs
dic̃et. fuerunt ne ante legẽ alique
ptromissiones focte: respõdet. ẜuer̃
utiq Qͥ a abrahe quẽ ñ fallet ds̃:
dicte sunt ꝓmissioneᷤ adõ. Pluralit̾¬

Expanded text:
 firmum est, quia nemo spernit, ut dicat non valere, non benefactum esse, aut superordinat, ut aliter de rebus illis disponat, sed est in auctoritate omnium, maxime cum sit confirmatum testibus et morte testatoris, similiter testamentum, id est promissionem Dei, lex non facit irritum, quod subsequenter dicit Apostolus: Quod si solum entia in aptatione similitudinis, sed ex eo aliquantulum obscuratur, quia antequam illud inferat, promittit cui bilis sponsio. Et hoc est quod ait: cut testamentum hominis firmum est, similiter promissiones Dei firmae sunt, et quasi quis diceret: Fueruntne ante legem aliquae promissiones factae? Respondet: Fuerunt utique, quia Abrahae, quem non falleret Deus, dictae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uistificemͣ ex fide .xͦ. Nõ idõ dic̃ ex
fide. qd oꝑa bona frustent᷑ cũ ds red¬
dat unicuiq scd̾m oꝑa sua: s qr
as eam daret. Ex fide gͦ: nos dic̃ uis¬
tificari: qr ipsa pͥma ẽ. exqͣ inpetͣnt᷑
cet̾a. Exfide uuꝰtificem dico. ⁊ ñ ex

Expanded text:
ut justificemur ex fide Christi. Non ideo dicit ex fide, quod opera bona frustrentur, cum Deus reddat unicuique secundum opera sua, sed quia , nisi Deus eam daret. Ex fide ergo nos dicit justificari, quia ipsa prima est, ex qua impetrantur caetera. Ex fide justificemur, dico, et non e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oport̾e eos cͥcumeidi. S iudei c̃dentes
cͥcũcidebãt filios suos. Nec epła apłorũ
ħ uetabat: nec de his aliqͥd significaue¬
rat. Unde nec titꝰ ẽ ꝯpulsꝰ cͥcunicidi
qͥ de g̾cis uł gentilibꝰ erat: s tuotheus
filiꝰ udeẽ ꝓpt̾ exploratores: cͥcũcis ẽ.

Expanded text:
non oportere eos circumcidi. Sed Judaei credentes circumcidebant filios suos, nec epistola apostolorum hoc vetabat, nec de his aliquid significaverat. Unde nec Titus est compulsus circumcidi, qui de Graecis vel gentilibus erat; sed Timotheus filius Judaeae propter exploratores c
Abbreviated transcription (Latin):
liatur. Ne si diucius ibi sit. maiꝰ fit
opp̾briũ ⁊ macłã.: gen̾i eiꝰ. Ab ħ gͦ ma¬
ledicto pene. ostenditur. xp̃c ñ fuisse
iminunis hac auctoritate: qr scͥptũ
eodem dic̾e : ꝓ om̃ibꝰ mortuus ẽ. ħ enĩ
ẽ inaledictꝰ est: qd̃ mortuus ẽ. Qͥ a mor
ipsa : ex maledicto ẽ. X maledictũ ẽ
om̃e ꝑcẽm. siue ipsũ qd̃ fit ũ seqͣtur
supplicium: siue ipsũ supplicium qd̾
inde solũet reatum nrm ⁊ finiret etã

Expanded text:
t, majus sit opprobrium et macula generi ejus. Ab hoc ergo maledicto poenae ostenditur Christus non fuisse immunis hac auctoritate; quia scripteodem dicere, pro omnibus mortuus est. Hoc enim est maledictus quod mortuus est, quia mors ipsa ex maledicto est, et maledictum est omne peccatum, siue ipsum quod fit, ut sequatur supplicium, siue ipsum supplicium, quoinde solueret reatum nostrum et finiret etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tunddam occłi uisu urẽtes ut hic. eoꝵ
actꝰ fascinacio dr̃̾. ⁊ potest fieri ũ hiuc
pcc̃o inseruant demones. Similit̾ iniu¬
dia tãqͣm fascinꝰ urit. Inuidꝰ.ip. ñ
mͥ sibi nocet eũ aliena felicitate tabes¬
cit: s ⁊̃ his inqͥbꝰ aliqͣ bona ẽẽ incipi¬
unt. Unde ĩ libro qͥ sapiencia salomonis
insc̾bit᷑. fascumnõ malignitatis: obse̾at
bona. Sic factũ est. u inuidi tãꝙͣ fas¬
cinãtes: nocuerut galathis nuꝑ ĩ xp̾o
renatis. ut idẽ galathe ficdi stoma cho

Expanded text:
umdam oculi visu urentes, et hic eorum actus fascinatio dicitur, et potest fieri ut huic peccato inserviant daemones. Similiter invidia tanquam fascinus urit. Invidus enim non modo sibi nocet, cum aliena felicitate tabescit, sed etiam his in quibus aliqua bona esse incipiunt. Unde in libro qui Sapientia Salomonis inscribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona . Sic factum est ut invidi tanquam fascinantes nocuerint Galatis nuper in Christo renatis, ut iidem Galatae fidei stomacho n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ exemplũ ur̃i manifestat᷑. ꝑ uos enim
dandi spm ministĩo nõ auctoritate. ⁊
oꝑandi muracłã. De eo qd̃ sub lege fuãt
posset dubitari: s. ꝑsimilitudinẽ ustoꝵ
liquet. De inde ad hibet exemplũ pat̾s
abraham. cui ante cucũcisionẽ fides
reputata ẽ ad uustieiam: subdens. Sic̃¬

Expanded text:
 exemplum vestri manifestatur; per vos enim dandi spiritum ministerio, non auctoritate, et operandi miracula. De eo quod sub lege fuerat, posset dubitari, sed per similitudinem istorum liquet. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, cui ante circumcisionem fides reputata est ad justitiam subdens: Sic
Abbreviated transcription (Latin):
lectibꝰ falsis x̾ crueifix̾ est ut purꝰ homo.
sine salute nr̃a. In occłis ⁊ sensibꝰ prudẽt
mors ⁊ ct̾. ħ ẽ uirga moỹsi. que u̾sa inser¬
pentẽ: deuorauit serpentes magorũ. Hic
ẽ sumꝰ sac̃dos in lege. in euiꝰ morte: qͥ san¬
guinẽ ꝓximi fucdant ignorant̃. ot ob id
metuentes ad ciuitatẽ refugii se ꝯtułãt:
se̾ptum in lamina aurea sũmi põtifi¬
eis : qd̃ erat tetragramatõ.i. qͣtuor lit¬
t̾arum. que s̃. ioth. he. uaii. eth. Id est
pͥncipiũ ꝓassionis auto iste. Ac si dic̾et᷑.
Ile cui iste legalis sac̾doꝰ gͥit ꝑsonã: ẽ nb
ꝑ passionẽ aucłor ⁊ reparator uite: ꝑadã
amisse Uñ. qͥ ascẽdit sr̃ occasũ: dñs m̃i¬

Expanded text:
lectibus falsis Christus crucifixus est, ut purus homo sine salute vestra. In oculis et sensibus prudentium mors, etc. Haec est virga Moysi quae versa in serpentem devoravit serpentes magorum. Hic est summus sacerdos in lege, in cujus morte qui sanguinem proximi fuderant ignoranter, et ob id metuentes ad civitatem refugii se contulerant, scriptum in lamina aurea summi pontificis, quod erat tetragrammaton, id est quatuor litterarum, quae sunt ioht, he, vau, eth, id est principium passionis vitae iste; ac si diceretur: Ille cujus iste legalis sacerdos gerit personam, est nobis per passionem auctor, et reparator vitae per Adam amissae. Unde: Qui ascendit s
Abbreviated transcription (Latin):
Consumabo testam̃tũ nouũ domn
ifrł. E holocausta etram pro pcc̃o ñ
postulasti: tuc̃ dixi ecce uenio. Y alia
huius modi. Mortuus sũ legi dico. ut
uiuam ñ michi s dõ. i. ad honorem
uꝰ sum cruci. Id ẽ crux xͥ extinxit ĩ
me ardorẽ pcci.ũ iam ultͣ ad id ñ ex¬
tendar: timore dĩ. qͣsi clauis habens
carnales affixas. Unde: cõfige timori
tuo carnes meas. Uiuo aut̃ ⁊ et̾. Qͣ si.

Expanded text:
amentum novum domui Israel . Et: Holocausta, et pro peccato non postulasti; tunc dixi: Ecce venio ; et alia hujusmodi. Mortuus sum legi dico, ut vivam, non mihi, sed Deo, id est ad honorem xus sum cruci, id est crux Christi exstinxit in me ardorem peccati, ut jam ultra ad id non extendar timore Dei, quasi clavis habens carnes affixas. Unde: Confige timore tuo carnes meas . Vivo autem; quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uari ⁊̃ auideis sic̃ u̾e. nec debebat̃.
s inuitũ fecisse. ⁊ dispensatorie simu¬
lasse: ne. s. iudeo ᷤᷤ amntit̾e̾t. Nec in hoc
peccabat qr bona intencione id age¬
bat: ⁊ si illi peccarẽt qͥ eiꝰ qͣsi exẽplo
iudaizabat̃. Nec fuit rep̾hensio u̾a.
qr nichil in eo rep̃hensibile erat: s
iudaizandũ: uidentes tm̃ apłm

Expanded text:
am a Judaeis, sicut vere nec debebant, sed invitum fecisse et dispensatorie simulasse, ne scilicet Judaeos amitteret; nec in hoc peccabat, quia bona intentione id agebat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, sed judaizandum, videntes tantum
Abbreviated transcription (Latin):
que om̃ia qͦuident inte putat̃ eẽ
necessania saluti. iudarzare: Cogebat
qͥdem ñ docẽtis imꝑio: s ꝯu̾satio¬
nus exemplo. Et de ħ: obiurgatꝰ ẽ.
hic̃ discat̃ galathe petͥ auc̾torirate

Expanded text:
quae omnia quae vident in te putant esse necessaria saluti, judaizare? cogebat quidem non docentis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc objurgatus est. Hinc discant Galatae Petri auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dotes ũ se eis ostend̾ent: ñ absurde
intelligũtur illi qͥ scientiã u̾e fidei ñ
habentes: uanas doctnas ꝓfitent᷑ erio¬
ris. Nulla porto talsa doctrina ẽ: que
ñ aliꝗͣ uera int̾misceat. U̾a gͦ talsis ĩ¬
ordinate ꝑmixta inuna doct̾ira signi¬
ficat lepͣ: que uniꝰ corporis colorem
diu̾sis locis uariat atq maculat.

Expanded text:
nderent, non absurde intelliguntur, qui scientiam verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permista in una doctrina significant lepram, quae unius corporis colorem diversis locis variat atque maculat.
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc loco. ꝓipsis oꝑibꝰ que ĩ ipsis obser¬
uationibꝰ fiebat̃ positã. Qͥ aũt uiuebãt
inhis oꝑibꝰ. timebat̃ utiq si ñ ea fecis¬
sent lapidacionẽ. uel erucẽ. uel aliqͥd
huiꝰ modi pati. Idõ ait. qͥ fec̾it ea uiuet
ĩ illis: ñ apd̃ dm̃. Id ẽ habebit p̾mium
ne ista morte puniat᷑. Alit̾ enĩ plectet᷑.
Qͥ aut exfide uiuit. cum hinc exierit.
tuc̃ magis habebit p̾sentissimũ p̾miuĩ.
Nõ gͥ ex fide uiuit. qͥsqͥs p̾sencia que
uident᷑ uel cupit uel timet: qr fides di¬

Expanded text:
e in illis observationibus fiebant positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, si ea non fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi pati. Ideo ait: Qui fecerit ea, vivet in illis, non apud Deum, id est habebit praemium, ne ista morte puniatur, aliter enim plecteretur. Qui autem ex fide vivit, cum hinc exierit, tunc magis habebit praesentissimum praemium. Non igitur ex fide vivit quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet, q
Abbreviated transcription (Latin):
ne occasione gẽtuĩ afide recedent.
⁊ sic: ꝑd̾et gregẽ sinĩ. Simulauit
aũt paulꝰ ꝓfimili metu: ũincͥcũci¬
sione timothei. ⁊ ipse qͥ comã exuo¬
to mit̾uit ũ nazarei: incẽchris ex
lege caput totõdit. ꝑ ost młta ⁊̃ ĩ tħ¬

Expanded text:
ne occasione gentium a fide recederent, et sic perderet gregem suum. Simulavit autem Paulus pro simili metu, ut in circumcisione Timothei, et ipse qui comam ex voto nutrivit ut Nazaraei, in Cenchris ex lege caput totondit. Post multa et
Abbreviated transcription (Latin):
imitacione fidei eiꝰ qͣ iutificatꝰ est.
centur. Uel inte .i. intuo semine .s.
oꝑibꝰ legis. X idõ ꝓnũci auit abrahe.
i. ostendit p̾nũciatũ eẽ abrahe: qd̃
exfide ẽ benedictio. Dicens qr ĩte .i.

Expanded text:
itatione fidei ejus qua justificatus est centur. Vel in te, id est in tuo semine, scioperibus legis. Et ideo praenuntiavit Abrahae, id est ostendit praenuntiatum esse Abrahae quod ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eis s gr̾a saluos fieri fideles: ne ea
uelut necessaria qͥsqͣm fusciꝑet. P̾
passionẽ ⁊ resurrechonẽ nãq dnĩ. iã
reualata fide : amiserãt tãqͣm uitam
officii sui. Uerũtñ sic̃ defucta corpr̃a
deducẽda erãt qͦdã mͦ ad sepult᷑am :
nec simulate s religiose ñ erãt de¬
serenda ꝯtinuo: uł innnicoꝵ obtecta¬
cionibꝰ. tãqͣm canũ morsib᷑ ꝓicienda.

Expanded text:
fidei salvos fieri fideles, ne ea velut necessaria quisquam susciperet, post passionem et resurrectionem, namque Domini jam revelata fide, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut defuncta corpora deducenda erant quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose, non erant deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum morsibus projicienda
Abbreviated transcription (Latin):
est iinist᷑ pcc̃i. Ergo nec legis
qd̾ forte udetur: qr eã adimpleuit.
S absit qd ipse sit minist᷑ .i. qd eã
ministrauit: docẽs eã post suã pas¬
sionẽ seruãdã. & si xp̃s ñ ẽ minist̃
legis.cur uos galathe eã su̾aretis:

Expanded text:
er est peccati; ergo nec legis, quod forte videretur, quia eam adimplevit. Sed absit quod ipse sit minister, id est quod eam ministraverit, docens eam post suam passionem servandam. Et si Christus non est minister legi
Abbreviated transcription (Latin):
ne dispensatores xͥ. sibi putent lic̾e
ꝓu̾itatis dispẽsatione: m̃tiri. fide¬
lis gͥ dispẽsator paulꝰ. nb exiber
ꝓculdubio scͥbendo fidẽ: qr u̾itatiᷤ
dispensator erat: ñ falsitatis & idõ
u̾um scͥpsit dicens. se uidisse perrũ
ñ recte ambulãtẽ adu̾itatẽ euũgłii:¬

Expanded text:
ne dispensatores Christi sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri. Fidelis igitur dispensator Paulus nobis exhibet procul dubio in scribendo fidem, quia veritatis dispensator erat, non falsitatis: et ideo verum scripsit, dicens se vidisse Petrum non recte ambulantem ad veritatem Evang
Abbreviated transcription (Latin):
suscep̃ ea qͣ in lege p̃cipiunt᷑ celebͣnda.
ũ docẽt ñ eẽ ꝑniciosa his: qͥ ea uellet̃
siẽ aparentibꝰ ꝑ legẽ acceꝑant cus¬
todire. si tñ ĩ eis: nõ cõstituerẽt spẽ
salutis. Estq sũma sentencie tue. c̃¬
dentes de uideis bene fac̾e: se sacͥfi¬
faẽ qͥuidaizat insac̾siciis ⁊ cet̾is:
inheresĩ labimͣ coruithi ⁊ ebionis.
qͥ ꝓpt̾ ħ sunt anathematizati: qd̃
dei faciant qd fecerut̃ insina goga
sathane: ñ illi xͥani fiẽt: s nos iui¬
deos facient. Dicis legis cerimoniaᷤ.
his qͥ exuideis sũt: ñ eẽ pestiteras.
Ego ecõtra ꝓnũcio. qd sunt utiq ce¬
runonie uideorũ : om̃ibꝰ mortifere

Expanded text:
suscepit ea quae in lege praecipiuntur celebranda, ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per legem acceperant custodire, si tamen in eis non constituerent spem salutis. Estque summa sententiae tuae, credentes quidem de facit qui judaizat in sacrificiis et caeteris, in haeresim labimur Cerinthi et Ebionis, qui propter hoc sunt anathematizati quod Dei faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. Dicis legis caeremonias his qui ex Judaeis sunt non esse pestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremoniae
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit.⁊ cũ hec oĩa ꝯstent. ⁊ in his ins¬
tructi fustis: o d̾olendo dic̃. uos galathe
estis insensati. qr nec se cͥcum uentos
cognoscunt. R cũ pͥꝰ recte imtructi fiũ¬
tis qͦs uos fascinanuit .i. decepit u̾ita¬
ti ñ obedure. ⁊ U̾itas.ip. se ingerit ub.
⁊ uos ei ñ editis. & qͥs uos ita fascina
ficationibꝰ: alit̾ qͣdã occłis hominũ
ostendint᷑ qͣ. sint. de dicũtur ille: fasci¬
nationes. Dicitur ⁊̃ fascinꝰ siue fascĩnõ¬

Expanded text:
tradidit. Et cum haec omnia constent, et in his instructi fuistis. O, dolendo dicit, vos Galatae, estis insensati, quia nec se circumventos esse cognoscunt. Et cum prius recte instructi fueritis, quis vos facinavit, id est decepit, veritati non obedire? Veritas enim se ingerit vobis, et vos ei non creditis. Et quis vos ita fascinavficationibus aliter quaedam oculis hominum ostenduntur quam sint, et dicuntur illae fascinationes. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
seruasse illa legalta. ñ dispensatorie
s u̾e. qͣsi eos subiectũ: s ñ ĩ eis spẽ
ponentẽ que ab om̃ibꝯ iudeis erant
seruãda.  eũ u̾e peccasse ñ illa seruã¬
do: s alios suo exemplo iudarzare
cogẽdo. Ut sit rep̾hensio u̾a: ñ dis¬
pensatdoria. Ait enĩ ieronimꝰ. Ex li
loco impiꝰ por filiꝰ. petrũ apaulo
rep̾hensũ: nb̃ obicit. Uolens ⁊ illi

Expanded text:
legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa servando, sed alios suo exemplo judaizare cogendo, ut sit reprehensio vera non dispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi
Abbreviated transcription (Latin):
de oꝑibꝰ legis: p̾uaricatorẽ me eẽ
ꝯstituo. Nidetur forte ex his u̾bis si
te oppugnabat nuc̃ edificat: p̾ua¬
ricatorẽ se ꝯstituar. S illã ñ destru¬
x: qr destrui ñ potest. Hanc aũt
suꝑbiã u̾e destrux̾at: ⁊ destruebat.
ꝙ idõ si re edificaret: p̾uaricator
destrux̾at rẽ falsã que destrui po¬
test: eã rursũ edificat. Ille uͦ ñ est.
qͥ rem u̾am cũ conaretur destruere.
⁊ ptea u̾am ẽẽ ac destrui ñ posse
cognosc̾et. tenuit eã ũ in ipsa edi¬

Expanded text:
de operibus legis, praevaricatorem me esse constituo. Videtur forte ex his verbis site oppugnabat nunc aedificet, praevaricatorem se constituat, sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, et destruebat, et ideo, si reaedificaret, praevaricator destruxerit rem falsam quae destrui potest, eam rursum aedificat. Ille vero non est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ipsa aedi
Abbreviated transcription (Latin):
ho. Qsi qͣmius sitis fasciati ⁊ stulti:
ẽ: ũ ⁊ stulti doc̾e queant.E ħ solum
uolo aub seire. qr si nichil aliud eẽt.
ħ solũ ad ꝓbãdiĩ qd intendo: sustie̾ce.
labor ẽ qͣm nũqͣm habuistis. accepistis
eum  An exauditu fidei : idẽ ex fide
qͦ auditꝰ facilitate uenit. Ex fide utiꝙ¬

Expanded text:
 Quamvis sitis fascinati et stulti, est, ut et stulti docere queant; et hoc solum volo a vobis scire, quia si nihil aliud esset, hoc solum ad probandum quod intendo sufficeret. labor est, quae nunquam habuistis, accepistis eum, an ex auditu fidei? id est ex fide quae auditus facilitate venit? Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
udent᷑. Dix̃ enĩ. Luceant oꝑa ur̃a
coram hominibꝰ: & ctꝰ.X itẽ. Nolite
fac̾e iusticiam ur̾am corã hominibꝰ:
⁊ ct. Ubi illos arguit. qͥ ita uentilat᷑
oꝑa sua: ũ finem bonortũ oꝑũ suorũ
in laudẽ hominũ ponat̃. eandẽq: lau¬
Id̾o ait ũ uideamini ab eis. Qsi. nolite
sic fac̾e corã hominibꝰ q̃eqͥd boni fa¬
citis ũ uideamini ab eis: i.ũ ipse
sit finis boni oꝑis. uidĩ ab eis. No¬
lite hic fac̾e finem: ultͣ porrigite intẽ
scłm hoĩnẽ docetẽ me uel mittentem.
hominẽ. Et u̾e ñ est abhomine. sleq eñi
ego accepi illd̾̃ ab homine. ũ homo me
didici ab homie docẽte me: s: reuelacio¬

Expanded text:
 Luceant opera vestra coram hominibus, etc. . Et item: Nolite facere justitiam vestram coram hominibus, etc. . Ubi illos arguit qui ita ventilant opera sua, ut finem bonorum operum suorum in laude hominum ponant; eamdemque lauIdeo ait, ut videamini ab eis . Quasi dicat: Nolite sic facere coram hominibus quidquid boni facitis, ut videamini ab eis, id est ut ipse sit finis boni vestri videri ab eis: nolite hic facere finem, ultra porrigite intentsecundum hominem, docentem me, vel mittentem. hominem. Et vere non est ab homine. Neque ego accepi illud ab homine, ut nemo me didici ab homine docente me: se
Abbreviated transcription (Latin):
fili inpͣdẽcia coherc̾erur. Augꝰtnꝰ uͦ
dic̃. e̾dentes degẽtibꝰ oñe legis lib̾atõ
ẽẽ. de uideis uͦ c̾dẽtes legi subditos
ẽẽ. ñ peccare si eͥcũcidat᷑ ⁊ sacͥficãt:
mͦ spem salutis ĩ eis ñ ꝯstituãt. Nlec
peccat petrꝰ si iudaizat: s qd cogit
gs̃ uidaizare suo exẽplo. Iqͦ solo pau¬
lꝯ rep̃hendit eũ: ũ doctor gẽgũ. Ut¬

Expanded text:
dentia coerceretur. Augustinus vero dicit credentes de gentibus onere legis liberatos esse; de Judaeis vero credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem salutis in eis non constituant, nec peccat Petrus si judaizat, sed quia cogit gentes judaizare suo exemplo, in quo solo, Paulus reprehendit eum ut doctor ge
Abbreviated transcription (Latin):
errorẽ qͥ palã noc̾et: ĩ sec̾to em̃dare.
huc ⁊̃ accedit. qd̾ firmitas et cari¬
tas
ris pastoris: ꝓsalute g̾gis libẽtis¬
inagnũ utilitatis exemplũ. ũ ĩ eo
qd̾ pͥmꝰ est: discant cet̾i mites eẽ ⁊
humiles. Ip̃se .ii. petrꝰ. qd̾ apaulo fie¬
bat utilit̾ lib̾tate caritatis: sc̃e ae
benigne pietate humilitati accep̃.
atq ita: exemplũ postis p̃buit. tã¬
to sanctꝰ: qͣnto adimitandũ difficiliꝰ.
Qͦ ñ dignarẽtur maioreᷤ. sic ubi forte
corrigi. Laus itaq uiste lib̾tati ĩ pau¬
ło.⁊ sc̃ẽ htimilitatiꝰ inpet᷑: eminuit.
Bixi in qͣm. Si tu openre cũ sis iudeuᷤ

Expanded text:
errorem, qui palam noceret, in secreto emendare; huc accedit, quod infirmitas et charitas ris pastoris pro salute gregis libentismagnum humilitatis exemplum, ut in eo qui primus est, discant caeteri mites esse et humiles. Ipse enim Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis, sancte ac benigne pietate humilitatis accepit, atque ita exemplum posteris praebuit, tanto sanctius quanto ad imitandum difficilius, quo non dedignarentur majores sicubi forte terioribus corrigi. Laus itaque justae libertatis in Paulo, et sanctae humilitatis in Petro eminuit. Dixi inquam, si tu, o Petre, cum s