comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ pudicitię ñ excutit: tam̃ pudorẽ incutit
ne credat᷑ factom cũ mentis &iã uoluntate. quod
eri fortasse sine carnis aliqua uoluptate ñ potuit:
Cꝑ hoc & que se occider̃ ne quicquã huius
modi paterent᷑. quis humanꝰ affectus eis nolit
ignosci: Et quȩ se occidere noluer̃. ne in suo faci¬
nore alienum flagitium deuitar& quisquis eis hoc crimi¬
ni dederit: ipse crimine insipientiȩ ñ carebit Nã u¬
tiq si non lic& priuata potestate hominẽ occidere uel
nocentẽ: cuiꝰ occidendi licentiã lex nulla concedit
ꝓfecto etiã quise ipsũ occidit homicida ẽ: & tantofit
nocentior cũ se occiderit. quanto innocentior in ea
causa fuit. qua se occidendũ putauit Nã si uide
factũ merito detestam̃. eumq ueritas uidicat: cũ se laqueo
suspendit. scel aratt illiꝰ traditionis auxisse potiꝰ quã ex¬
abilit̾ penitens. nullũ sibi salubris patientiȩ locũ re¬

Expanded text:
 pudici. tiam non excutit, tamen pudorem incutit,  pudici. tiam non excutit, tamen pudorem incutit, ne credatur factum cum mentis etiam uoluntate, quod fieri fortasse sine carnis aliqua uoluptate non potuit.  hoc et quae se occiderunt, ne quidquam huius modi paterentur, quis humanus adfectus eis nolit ignosci  et quae se occidere noluerunt, ne suo facinore alienum flagitium deuitarent, quisquis eis hoc crimini dederit, ipse crimen insipientiae non cauebit. Nam utique si non licet priuata potestate hominem occidere uel nocentem, cuius occidendi licentiam lex nulla concedit, profecto etiam qui se ipsum occidit homicida est, et tanto fit nocentior cum se occiderit, quanto innocentior in ea causa fuit, qua se occidendum putauit. Nam si Iudae factum merito detestamur eumque ueritas iudicat, cum se laqueo suspendit, sceleratae illius traditionis auxisse potius quam exo exitiabiliter paenitens nullum sibi salubris paenitentiae locum re
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eoꝵ ex aggerantes captiuitatẽ: addunt etiã
stupra cõmissa. non solũ in aliena matrimonia
uirginesq nupturas. sed &iam in quasdã scĩmoniales:
Hic uͦ non fides. non pietas. non ipsa uirtꝰ. quȩ castitas dr̃
sed nr̃a potius disputatio int̾ pudorẽ atq rationẽ qui¬
b dã coartatur angustus. Nec tanty hic curamꝰ alienis
responsionẽ reddere. quantĩ ipsis nr̃is consolationem.
Sit gͥ in pͥmis positũ atq firmatũ. uirtutẽ quarecte
uiuitur ab animis & de menbris corporis imperare
scm̃q corpꝰ usu fieri scẽ uoluntatis. Qua in concus¬
sa atq stabili ꝑmanente. quicquid aliud de corpo¬
re. uł in corpore fecerit. qͦd sine peccato ꝓprio ñ
ualeat cuitari. p̃ter culpã esse patientis Sed quia
non solũ quod ad dolorẽ. uerũ etiã quod ad libidi¬
nẽ ꝑtinet in corpore alieno ꝑpetrari potest. quicqͥd
tale factũ fuerit. & si retentã constantissuno animo¬

Expanded text:
cum eorum exaggerantes captiuitatem addunt etiam cum eorum exaggerantes captiuitatem addunt etiam stupra commissa, non solum in aliena matrimonia uirginesque nupturas, sed etiam in quasdam sanctimoniales. Hic uero non fides, non pietas, non ipsa uirtus, quae castitas dicitur, sed nostra potius disputatio inter pudorem adque rationem quibusdam coartatur angustiis. Nec tantum hic curamus alienis responsionem reddere, quantum ipsis nostris consolationem. Sit igitur in primis positum adque firmatum uirtutem, qua recte uiuitur, ab animi sede membris corporis imperare sanctumque corpus usu fieri sanctae uoluntatis, qua inconcussa ac stabili permanente, quidquid alius de corpore uel in corpore fecerit, quod sine peccato proprio non ualeat euitari, praeter culpam esse patientis. Sed quia non solum quod ad dolorem, uerum etiam quod ad libidinem pertinet, in corpore alieno perpetrari potest: quidquid tale factum fuerit, etsi retentam constantissimo animo
Abbreviated transcription (Latin):
qui glantur se talẽ habuisse ciuem. qualẽ timent ha¬
bere ciuitatẽ : Quod si non timent tale gͦ aliquid
quale accidit regulo. & iam ciuitati tã diligent᷑ quã
ille deos colenti accidere potuisse fateant᷑. & xp̃ia¬
nis teporib ñ calumpnientur. Uerũ quia de illis
xpͣanis orta questio ẽ.: qͥ etiã captiuati sunt: hoc in¬
tueant᷑ & taceant. qͥ saluberrime religioni hinc in¬
prudenter atq impudent᷑ illudunt: quia si dus eoꝵ
ꝓbro non fuit. quod attentissimꝰ cultor illoꝵ dũ cis
uris uirandi fidem seruar&: patria caruit. cũ aliã
ñ haber&. captiuusq apud hostes ꝑ longã mortẽ
supplicio noue crudelitatis occisus est. multo minꝰ
nom̃ criminandũ est: xp̃anũ in captiuitate sacra¬
toꝵ suoꝵ. qͥ suꝑnã patriã ueraci fide expectantes:
ciam in suis sedib xpanos se esse cognoucr̃.¬
agnum sane crimen se putaNt obicere xp̃anis

Expanded text:
qui gloriantur se talem habuisse ciuem, qualem timent haqui gloriantur se talem habuisse ciuem, qualem timent habere ciuitatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid, quale accidit Regulo, etiam ciuitati tam diligenter quam ille deos colenti accidere potuisse fateantur et Christianis temporibus non calumnientur. Verum quia de illis Christianis orta quaestio est, qui etiam captiuati sunt, hoc intueantur et taceant, qui saluberrimae religioni hinc inpudenter adque inprudenter inludunt, quia, si dis eorum probro non fuit, quod adtentissimus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem seruaret, patria caruit, cum aliam non haberet, captiuusque aput hostes per longam mortem supplicio nouae crudelitatis occisus est, multo minus nomen criminandum est Christianum in captiuitate sacratorum suorum, qui supernam patriam ueraci fide expectantes etiam in suis sedibus peregrinos se esse noueragnum sane crimen se putant obicere Christianis,
Abbreviated transcription (Latin):
tia mire cecitatis obntitur. ut contendere aude¬
at. uniũsã ciuitatẽ deos colentẽ infelicẽ esse ñ pos¬
se. unũ uͦ hominẽ posse. qͦd uidelic& potentia
dõry suoꝵ multos potiꝰ sit idonea conseruare quã
singulos: cũ multitudo const& ex singulis Si aut̃¬
Marcũ regulũ dicunt etiã in illa captiuitate illisq
cruciatib corporis. animi uirtute beatũ esse potuis¬
se. uirtꝰ potus uera queratur. qua beata possit et̃
ciuitas. Neq enĩ aliunde beata ciuitas homo aliunde.
cũ aliud ciuitas ñ sit: quã consors hominũ multitudo.
Quã obit̃ non dũ interĩ disputo qualis in regulo iurtꝰ
fuerit: Sufficit nunc quod isto nobilissimo exemplo
coguntur fateri. non ꝓpt̃ corporis bona uł earũ re¬
rũ quȩ extrinsecꝰ homini accidunt. colendos deos ꝗͣ¬
do quidem ille carere his om̃ib uoluit: quã deos ꝑ
quos uirauit offendere Sed quid faciemꝰ hominib:

Expanded text:
tia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audetia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conseruare quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque cruciatibus corporis animi uirtute beatum esse potuisse, uirtus potius uera quaeratur, qua beata esse possit et ciuitas. Neque enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Quam ob rem nondum interim disputo, qualis in Regulo uirtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri non propter corporis bona uel earum rerum, quae extrinsecus homini accidunt, colendos deos, quando quidem ille carere his omnibus maluit quam deos per quos iurauit offendere. Sed quid faciamus hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓpt̾ iuris iurandi fidem. nec maner& in patͥa
nec inde quolib& ire. sed ad suos acerrimos ini¬
micos redire minime dubitar& Hoc si huic
uite utile existimabat: cuiꝰ tã horrendũ exitiũ
meruit. ꝓcul dubio fallebatur. Suo quippe docuit
exemplo nichil deos ad istam temporalẽ felicitatẽ
suis ꝓdesse cultorib quando quidẽ ille eoꝵ deditꝰ
cultui. & uictus & captiuꝰ abductos ẽ Et quia no¬
luit aliter ꝗͣ ꝑ eos iurauerat facere. nouo ac priꝰ
in audito nimiumq horribili supplicii gnẽ cruci¬
atus & extinctus ẽ Si autẽ deoꝵ cultꝰ p̾ost hanc
uitam uelut mercedẽ reddit felicitatẽ.: cur calũp¬
niantur temporib xp̃anis id eo dicentes urbi acci¬
disse illã calamitatẽ. quia deos suos colere destitit:
cũ potuerit etiã illos diligentissime colens tã in¬
felix fieri. quã ille regulus fuit: Hisi forte con¬
tra clarissimã ueritatẽ. tanta quisquã demen¬

Expanded text:
ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam horrendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cruciatus extinctus est. Si autem deorum cultus post hanc uitam uelut mercedem reddit felicitatem, quur calumniantur temporibus Christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum potuerit etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam ueritatem tanta quisquam demen
Abbreviated transcription (Latin):
cipue reguly cũ legatis siuis romã miser̃. pͥus ura¬
tione constrictũ. si quod uolebant miime ꝑegiss&. rediti¬
rũ eẽ cartaginẽ. Perrexille. atq in senato contraria ꝑsua¬
sit. qm̃ non arbitrabatur utile eẽ romanȩ rei publicȩ
mutart captiuos. Nec post hanc ꝑsuasionẽ a siuis ad
hostes redire cõpulsus ẽ: sed quia uirauerat: id sponte
cõpleuit. Atilli eũ excogitatis atq horrendis erucia¬
tib eũ necauer̃: Inclusum quippe angusto ligno ubi
stare cogeret᷑. clauisq acutissimis undiq confixũ. ut
se in nullã eiꝰ partem sine poenis atrocissimis inclmaret¬
& iam uigil ando ꝑemer̃ Merito cerie laudant uir¬
tutẽ tã magnã. infelicitate maiorẽ: Et ꝑ deos ille
uirauit : quoꝵ culti ꝓhibito. has generi humanoda¬
des oͦpinant᷑ infligi. Qui gͦ ꝓpterea colebant᷑. ut
istã uitã ꝓsꝑam redderent: si uerũ uiranti has irro¬

Expanded text:
cipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius iuracipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius iuratione constrictum, si quod uolebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille adque in senatu contraria persuasit, quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae rei publicae mutare captiuos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire conpulsus est, sed quia iurauerat, id sponte conpleuit. At illi eum excogitatis adque horrendis cruciatibus necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clauisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam eius partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam uigilando peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum cultu prohibito has generi humano clades isti opinantur infligi. Qui ergo propterea colebantur, ut istam uitam prosperam redderent, si uerum iuranti has inro
Abbreviated transcription (Latin):
fuit damel. fucr̃ & alii ꝓphẽ. nec ds̃ de fuit consola¬
tor Sic gͦ ñ descruit fideles suos subdãpnatione gen¬
tis lic& barbare tam̃ humane. qͥ ꝓphãm ñ deseruit
nec in uiscerib belue Hȩc qͦq illi cũ qͥb agimꝰ. malus
irridere ꝗͣ credere: qͥtamen in suis luteris cre¬
dunt arione metinneũ nobilissimũ cytharistã. cũ eẽt
ciectꝰ de naui exceptꝰ del phin dorso. & ad terras ẽẽ ꝑ¬
uectĩ. Uerũ illud nos trũ de iona in credibilius ẽ:¬
Et planc incredibiliꝰ quia mirabiliꝰ: & mirabiliꝰ quia ual¬
de potentiꝰ. Habent tam̃ isti de captiuitate religio
nis. causa etiã sponte toleranda: & in suis p̃cdaris uiris
nobilissimũ exemplũ: CS arcꝰ regulꝰ imꝑator
popli romani. captiuus apud cartaginienses fuit:
Qui cũ sibi mallent a romanis suos redoli. quã eorum
tenere captiuos: ad hoc impetrandũ etiã istũ pre¬

Expanded text:
fuit Daniel, fuerunt alii prophetae; nec Deus defuit consolafuit Daniel, fuerunt alii prophetae; nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet barbarae, tamen humanae, qui prophetam non deseruit nec in uisceribus beluae. Haec quoque illi, cum quibus agimus, malunt inridere quam credere, qui tamen in suis litteris credunt Arionem Methymnaeum, nobilissimum citharistam, cum esset deiectus e naui, exceptum delphini dorso et ad terras esse peruectum. Verum illud nostrum de Iona propheta incredibilius est. Plane incredibilius quia mirabilius, et mirabilius quia potentinis causa etiam sponte toleranda et in suis praeclaris uiris nobilissimum exemplum. M. Regulus, imperator populi Romani, captiuus aput Carthaginienses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi quam eorum tenere captiuos, ad hoc inpetrandum etiam istum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ista quȩ diximꝰ. Sed si ea quȩ sustentandis uiuen¬
tib sunt necessaria sicut uictus & amictus. quã quã
cũ gͣui afflctione desint. ñ frangunt in bonis ꝑfe¬
rendi tolerandiq uirtutẽ. nec eradicant ex animo
pietatẽ. sed exercitatã faciunt fecundiorẽ. quantõ
magis cũ de sunt ea quę curandis funerib conden¬
disq corporib defunctoꝵ adhiberi solent. non
efficunt miseros in occultis piorũ sedib iã quietos:
Ac ꝑ hoc quando ista cadauerib xp̃anoꝵ in illa
magne urbis uł &iam alioꝵ opidoꝵ uastatione
defuer̃. nec uiuoꝵ culpa ẽ: qͥ non potuer̃ ista p̾̃be¬
re. nec pena mortuoꝵ: qͥ ñ potuer̃ ista sentire:¬
Sed multi inqͥunt xp̃ani: &iam captiui ducti suns:
Roc sane miserrimũ ẽ. si aliqͦ duci potuer̃: ubi dm̃ suũ
ñ inuenirent. Sunt inscripturis scĩs huiꝰ etiam cla¬
dis magna solatia. fuer̃ in captiuitate tres pueri.

Expanded text:
ista, quae diximus. Sed si ea, quae sustentandis uiuenista, quae diximus. Sed si ea, quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut -uictus et amictus, quamuis cum graui adflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec eradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus iam quietos! Ac per hoc quando ista cadaueribus Christianorum in illa magnae urbis uel etiam aliorum oppidorum uastatione defuerunt, nec uiuorum culpa est, qui non potuerunt ista praebere, nec poena mortuorum, qui non possunt ista sentireSed multi, inquiunt, Christiani etiam captiui ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt, ubi Deum suum non inuenerunt. Sunt in scripturis sanctis huius etiam cladis magna solacia. Fuerunt in captiuitate tres pueri,
Abbreviated transcription (Latin):
sũ suꝑ menbra eiꝰ effuderit: aq hoc adcĩ sepdicn¬
dũ fecerit Et laudabilit̃ cõmemorantur in cuuan¬
glõ. qui corpꝰ eiꝰ de cruce acceptr̃. diligenter
atq honorifice tegendũ sepeliendũq curar̃. Ueruntam̃
istt auctoritates. si hoc ãmonent qͦd insit ullus cadaue¬
ribsensꝰ: sed ad dĩ ꝓuidentiã cui placent etiã talia pi¬
ctatis officia corpora quoq mortuoꝵ ꝑtinere signifi¬
cint ꝓpt᷑ fidem resurrectionis astruendã. Ubi & illud
salubrit̃ discit᷑. quanta possit ẽe remuneratio ꝓ ele¬
mosinis quas uiuentib & sentientib exibemꝰ. si neq
apud dm̃ hoc perit. qͦd ex animis hominũ menbris
officii diligentieq ꝑsoluitur: Sunt quidẽ & alia
quȩ scĩ patriarche de corporib suis uł condendis
uł transferendis. ꝓphetico spũ dicta intellegiuo¬
luer̃. Non aũ hiclocꝰ ẽ ut ea ꝑtractemꝰ. cũ sufficiuts

Expanded text:
sum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepeliensum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, cui placent etiam talia pietatis officia, corpora quoque mortuorum pertinere significant propter fidem resurrectionis astruendam. ubi et illud salubriter discitur, quanta possit esse remuneratio pro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc apud deum perit, quod exanimis hominum membris officii diligentiaeque persoluitur. sunt quidem et alia, quae sancti patriarchae de corporibus suis uel condendis uel transferendis prophetico spluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant
Abbreviated transcription (Latin):
Wet ideo tam̃ contẽpnenda & abicienda s̃ corpora
defunctoꝵ. maximeq uistoꝵ atq fideliũ. quib
tãꝗ organis & uasis ad om̃a oꝑabona sc̃s usus est
spc̃ Si enĩ pat̾na uestis & a nulꝰ & siqͥd huiꝰ modi
tanto carius c̃ posteris. ꝗͣto erga parentes maior
affectus. nullo modo ipsa spernendas corpora.
quȩ utiq multo familiariꝰ atq coniunctiꝰ quã quȩ¬
lib& indum̃ta gestamꝰ. Hȩc enĩ non ad ornam̃tĩ
uł ad adiutoriu qͦd ad hibetur extrinsecꝰ. sed ad ip¬
sã naturã hominis ꝑtinent Unde & antiquoꝵ i̾¬
toꝵ funera officiosa pietate curita sunt. & ex eqͥc
celebratȩ. & sepultura ꝓuisa: ipsiq dũ uiuerent.
de sepdiendis uł etiã transfercudis suis corporib:
filiis mandauer̃ Et tobias sepliendo mortuo
diñ ꝓ meruisse tesit anglõ cõmendat᷑. Ipsc qͦq dñs
die t̾cia resurrecturꝰ religiose mulieris opꝰ bonũ
p̃dicat: p̃dicandũq cõm̃dat. qͦdunguentũ pcio¬

Expanded text:
corpora defunctorum, maxime justorum atque fidelium, quibus tanquam organis et vasis ad omnia bona opera sanctus usus est Spiritus. Si enim paterna vestis et annulus, ac si quid hujusmodi, tanto charius est posteris quanto erga parentes major affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat praedicandumque commendat. quod unguentum pretio
Abbreviated transcription (Latin):
bent de corporib in sepultis insultare xp̃anis. quib
& ipsiꝰ carnis menbroꝵq om̃ĩum reformatio. ñ solũ
ex t̾ra. uerũ &iã ex alioꝵ elem̃toꝵ secretissimo si

Expanded text:
bent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus bent de corporibus insepultis insultare Christianis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio, non solum ex terra, verum etiam ex ali
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eoꝵ qͥ ista fecer̃. non ad eoꝵ infelicita ẽ qͥ ista ppes¬
si sunt. Quamuis enĩ hȩc in conspecto hominũ dura &
dira uideant᷑. s p̃ciosa in conspecto dñi mors scõꝵ eiꝰ. Sin¬
de ista om̃a idẽ curatio funeris. conditio sepulture. põ¬
pa exequiarũ magis s̃ uiuoꝵ solatia q̃ subsidia mor¬
tuoꝵ. Si aliqͥd ꝓdest impio p̃ciosa sepultura. oberit¬
pio uilis atq nulla Preclaras exeqͥas in conspecto
s multo clariores in conspecto dñi ulceroso illi pauꝑi.
ministeriũ p̃buit angłoꝵ. qͥ eũ non extuler in mar¬
moreũ tumulũ. s: in abrahȩ gremio sustuler RideNs
hec illi: cont᷑ qͦs defendendã suscepimꝰ ciuitatẽ dĩ
Ueruntam̃ sepulture curã etiã eoꝵ philosophi con¬
tẽpser̃. & sepe uniuersi exercitꝰ dũ ꝓ t̾rena patria
morerent᷑ ubi postea iacerent. uł ubi bestus esce fi¬
erent: ñ curar̾ licuitq poetis de hacrt plausi bilit᷑
dicere. glo tegit᷑. qͥ ñ hab& urnã. Quantominꝰ de¬

Expanded text:
ecerunt, non ad eorum infelicitatem, qui ista perpessi sunt. Quamuis enim haec in conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius. Proinde ista omnia, id est curatio funeris, conditio sepulturae, pompa exsequiarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum. Si aliquid prodest inpio spio uilis aut nulla. praeclaras exequias in conspectu um, sed multo clariores in conspectu domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium sustulerunt. rident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei. uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt. et saepe uniuersi exercitus, dum prmorerentur, ubi postea jacerent, vel quibus bestiis esca fierent, non curaverunt; licuitque poetis de hac re plausibiliter dicere, Coelo tegitur, qui non habet urnam. quanto minus de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ ẽ ꝑhibentur. in anc̃ ludibriosumq cognoscit. ꝓptꝰ
uitã ȩt̃nam credat ẽc̃ fructuosũ : Hanc dare illospos¬
se nec hidiccit ausi sunt: qͥcis ut ab insipientib poplĩs

Expanded text:
praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter uitam aeternam credat esse fructuosum? Hanc dare illos posse nec hi dicere ausi sunt, qui eis, ut ab insipientibus populis
Abbreviated transcription (Latin):
huc usq istas deas singulas posse suis officus qͦdã modo
limitatas Ac ꝑ hoc nec a iuuentate oportere petiuitã
et̃nam. quȩ ñ dar& barbã. nec afortuna barbata boni
aliqͥd pꝰ hanc uitã ẽẽ sꝑandũ. cuiꝰ in hac uita milla potes¬
tas ess&. ut eandc̃ saltẽ ȩtatẽ quȩ barba inditur. ipsa
p̾star& Nc̃ uͦ cum earũ cultꝰ nec ꝓpt̾ ipsa ista quȩ pu¬
tant eis subdita sit necessariꝰ. quia & multi colentes uiuen¬
tatẽ deã. minimc in illa ȩtate uiguer̃: & multi non
eã colentes. gaudent robore iuuentutis. itemq multi
fortunȩ barbatȩ supplices. ad nullã uł deformẽ bar¬
bam puenirt potuer̃: & si qͥ eã ꝓbarba impetranda ue¬
nerautur. a barbatis ciꝰ contẽp̃toribrrident᷑. ita nede¬
sipit eoi humany. ut quoꝵ deoꝵ culty ꝓpt̃ esta ipsa
tẽꝑalia & citop̃tereuntia munera. qͥb: singulis singli

Expanded text:
huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo limitatas, ac per hoc nec a Iuuentate oportere peti uitam aeternam, quae non daret barbam, nec a Fortuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse sperandum, cuius in hac uita potestas nulla esset, ut eandem saltem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uero cum earum cultus nec propter ista ipsa, quae putant eis subdita, sit necessarius, quia et multi colentes Iuuentatem deam minime in illa aetate uiguerunt, et multi non eam colentes gaudent robore iuuentutis, itemque multi Fortunae barbatae supplices ad nullam uel deformem barbam peruenire potuerunt, et si qui eam pro barba inpetranda uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridentur: itane desipit cor humanum, ut, quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito praetereuntia munera, quibus singulis singuli
Abbreviated transcription (Latin):
ora ꝓximis duob libris ꝑtracta : docuer̃. nullꝰ dꝰ exũ
la turba plebeioꝵ uł quasi ꝓcerum dõꝵ idoncus c̃. reg¬
na mortalia mortalib dare quantominꝰ potest ĩmor¬
tales &x mortalib facere : Huc accedit. quia si iã cũ
ne ueritatis. sed uanitatis opinione tribuunt᷑. om̃ino
colendi sunt. sicut credt̃ hi qͥ cultũ eoꝵ uite huiꝰ mor¬
talis utilitatib necessariũ et̃ contendt̃: Cont᷑ qͦs iã qͥn¬
q p̃cedentib uoluminib. satis qͣntũ potui disputaui
Quȩ cũ ita sint. si eoꝵ qͥ colerent deã uiuentatẽ ętas ipsa
florer& insigniꝰ. contẽptores aut̃ eiꝰ uł intra annos oc¬
cum berent uiuentutis. uł in ea tãqͦ senili torpore
frigescerent. si malas cultoꝵ suoꝵ speciosiꝰ & festiuius
fortunata barbata uestir&. a qͥb aut̃ sꝑneret᷑ glabros.
aut male barbatos uidertmꝰ. etiã sic rectissimc diccremꝰ.

Expanded text:
ora proximis duobus libris pertractata docuerunt nullus deora proximis duobus libris pertractata docuerunt nullus del quasi plebeiorum uel quasi procerum deorum idoneus est regna mortalia mortalibus dare, quanto minus potest inmortales ex mortalibus facere! - Huc accedit, quia, si iam cum ne ueritatis, sed uanitatis opinione tribuuntur, omnino colendi sunt, sicut credunt hi, qui cultum eorum uitae huius mortalis utilitatibus necessarium esse contendunt; contra quos iam quinque praecedentibus uoluminibus satis, quantum potui, disputaui. Quae cum ita sint, si eorum, qui colerent deam Iuuentatem, aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem eius uel intra annos occumberent iuuentutis, uel in ea tamquam senili torpore frigescerent; si malas cultorum suorum speciosius et festiuius Fortuna barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut male barbatos uideremus: etiam sic rectissime diceremus
Abbreviated transcription (Latin):
no quereremꝰ. qͦsnam illud deos ueldeas hominib cre¬
dendũ ett posse conferre. discussis om̃ib longe alienum
a ueritate monstratum ẽ a qͦqͥ istoꝵ multoꝵ numinum.
& falsoꝵ. saltẽ regna t̾rȩ existimare constitui. Nonne in¬
sanissimȩ ĩpietatis c̃: si etna uita quȩ terrenis om̃ib reg¬
nis sine ulla dubitatione uł cõparatione p̃ferenda ẽ.
ab istoꝵ qͦꝗͣ dari cuiꝗͣ posse credat᷑ : Neq enĩ ꝓptã dii
tales uł terrenũ regnũ dare ñ posse uisi sunt: qͥa illi
magni & excelsi sunt. hoc quidã paruũ & abiectỹ. qͦd
ñ dignarent᷑ in tanta sublimitate curare: Sed qͥtum¬
lib& consideratione fragilitatis humanȩ caducos apices
t̾reni regnimerito quisq contẽpnat. illi dii tales appa¬
ruer̾. ut in dignissimi uiderent᷑ quib danda atq ser¬
uanda deberentur uł ista cõmnti: Ac ꝑ hoc sicut suꝑi¬

Expanded text:
no quaereremus, quosnam illud deos uel deas hominibus creno quaereremus, quosnam illud deos uel deas hominibus credendum esset posse conferre, discussis omnibus longe alienum a ueritate monstratum est a quoquam istorum multorum numinum adque falsorum saltem regna terrena existimare constitui: nonne insanissimae inpietatis est, si aeterna uita, quae terrenis omnibus regnis sine ulla dubitatione uel conparatione praeferenda est, ab istorum quoquam dari cuiquam posse credatur? Neque enim propterea di tales uel terrenum regnum dare non posse uisi sunt, quia illi magni et excelsi sunt, hoc quiddam paruum et abiectum, quod non dignarentur in tanta sublimitate curare; sed quantumlibet consideratione fragilitatis humanae caducos apices terreni regni merito quisque contemnat, illi di tales apparuerunt, ut indignissimi uiderentur, quibus danda adque seruanda deberent uel ista committi. Ac per hoc, si ut superi
Abbreviated transcription (Latin):
se atq brcuissimc. & siqua ad eã ꝑtinent adminicr¬
landã. atq fulciendã. ita singulas particulas tucri
asscruntur. ut si id qͦd sub alteriꝰ tutela ac potestate
ẽ: petatur ab alitro. ita sit in conunins & ab surdũ
ut ini mice scurrilitati uideat᷑ esse si millimum.
Qͦd cũ sit ab scientib mimis. digne rident᷑ intheatro
Cũ uͦ a nescientib stultis. digniꝰ irrident᷑ in mundo.
Cui gͦ dõ uł deȩ ꝓpt̾ qͥd supplicarctur. qͥ tũ ad illos
deos adtinet. qͦs instituer̃ ciuitates. adoctis sollert̾
inuentũ. incmoricq mandati ẽ: Qͥd a libõ uerbi
gr̃a. qͥd a limphis. qͥd a uulcano. ac sic acctis qͦs
partĩ cõmemoraui in quarto libro. partĩ p̃tertundos
putaui : Porro si acerere uinũ. a libõ panẽ auul¬
cano aquã. a limphis ignẽ petere crrorisẽ : qͥ timaio¬
ris deliram̃ti ẽt intelligi deb&. si cuiꝙͣ istoꝵ ꝓuita
supplicct etna: Quam obrem sicũ de rognoꝰ ttrrȩ¬

Expanded text:
e atque brevissimae, et si qua ad eam pertinent adminiculandam atque fulciendam, ita singulas particulas tueri asseruntur, ut si id quod sub alterius tutela ac potestate est, petatur ab altero, tam sit inconveniens et absurdum, ut mimicae scurrilitati videatur esse simillimum. Quod cum fit a scientibus mimis, digne ridentur icum uero a nescientibus stultis, dignius inridentur in mundo. Cui ergo deo uel deae propter quid supplicaretur, quantum ad illos deos adtinet quos instituerunt ciuitates, a doctis sollerter inuentum memoriaeque mandatum est: quid a Libero, uerbi gratia, quid a Lymphis, quid a Vulcano ac sic a ceteris, quos partim commemoraui in quarto libro, partim praetereundos putaui. Porro si a Cerere uinum, a Libero panem, a Vulcano aquam, a Lymphis ignem petere erroris est: quanto maioris deliramenti esse intellegi debet, si cuiquam istorum pro uita supplicetur aeterna! Quam ob rem si, cum de regno terre
Abbreviated transcription (Latin):
no beneficio conscripta do cuisse gli̾ant᷑. ut scret̃ qua¬
re cuiq dõ supplicandũ esset. qͥd aqͦqͣ c̾̾t petindum
nec absurditatt turpissima qualis iocularit᷑ in mimo
ficri solet. peteret᷑ a libõ aqua. alimphis uinũ. aucꝰ¬
tores crunt cupiã hominũ diis ĩmortalib supplican¬
ti. ut cũ a limphis petierit uinũ. qq responderint
nos aquã habemꝰ. hoc a libero pete. possint recte di¬
cere. si uinũ ñ habctis. saltt̃ date michi uitam etnã:
Quid hac absurditatt monstruoniꝰ : Nonne ille ca¬
chinnant᷑ : Sodent onĩ adrisum ẽt̃ faciles. siñ affec¬
tent fallere ut demones. supplici respondebt̃ Oho¬
mo putas ne in potestatt nos habc̃ uitã. qͦs audis ñ
habere uł uitẽ: Impudentissime gͥ stultitiȩ ẽ. uitã¬

Expanded text:
no beneficio conscripta docuisse gloriantur, ut sciretur quano beneficio conscripta docuisse gloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurditate turpissima, qualis ioculariter in mimo fieri solet, peteretur a Libero aqua, a Lymphis uinum, auctores erunt cuipiam hominum dis inmortalibus supplicanti, ut, cum a Lymphis petierit uinum eique responderint: Nos aquam habemus, hoc a Libero. pete, possit recte dicere: Si uinum non habetis, saltem date mihi uitam aeternam? Quid hac absurditate monstruosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles, si non adfectent fallere ut daemones, supplici respondebunt:s o homo, putasne in potestate nos habere uitam, quas audis non habere uel uitem? Inpudentissimae igitur stultitiae est uita
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt: qͥb displicuer᷑ iste opiniones erroresq popłoꝵ
qͥ poplĩ constituer᷑ sinulachra numinib multaq de
his quos deos un mortales uocant. falsa atq indigna siue
finxer̃. siue facta credider̃. & credita eoꝵ cultui. sacroꝵ q
ritib miscuer̃. cũ his hominib qͥ & si ñ libere p̃dican¬
do. saltẽ ut cumq in disputationib musitando. talia
se imꝓ bare testati sunt. Non usq adõ in conuenient᷑
questio ista tractatur. utrũ ñ unum dm̃ qͥ fecit omẽm
spualem corporalẽq creaturã. ꝓpt̾ uitã quę post
mortt̃ futura ẽ: coli oporitat : sed multos dõs quosab
illo uno factos. & sublimit᷑ collocatos. quidam eoꝵͣ phi¬
losophoꝵcetĩs excellentiores nobilioresq senscr̃: Cet̾m
qͥs ferat diciatq contendi deos illos quoꝵ in quartoli¬
lis singula distribuuntur officia. uitã ȩtnã cuiq p̾s¬
tare : Anuꝰ ꝑttissimi illi & acutissimi unri qͥse ꝓmag¬

Expanded text:
quibus displicuerunt istae opiniones erroresque populorum. qui populi constituerunt simulacra numinibus multaque de his, quos deos inmortales uocant, falsa adque indigna siue finxerunt siue ficta crediderunt. et credita eorum cultui sacrorumque ritibus miscuerunt. Cum his hominibus, qui, etsi non libere praedicando, saltem utcumque in disputationibus mussitando, talia se inprobare testati sunt, non usque adeo inconuenienter quaestio ista tractatur: utrum non unum Deum, qui fecit omnem spiritalem corporalemque creaturam, propter uitam, quae post mortem futura est, coli oporteat, sed multos deos, quos ab illo uno factos et sublimiter conlocatos quidam eorundem philosophorum ceteris excellentiores nobilioresque senserunt. Ceterum quis ferat dici adque contendi deos illos, quorum in quarto lim distribuuntur officia, uitam aeternam cuique praestare? An uero peritissimi illi et acutissimi uiri, qui se pro mag
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ cladib trenarũq contritione ac mutatione rerũ ĩ¬
ꝑiti facere conant᷑. ñ solũ dissimulantib sed centꝰ suã
conscientiã etiã fauentib doctis. qͦs impictas uesana pos¬

Expanded text:
vitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum imvitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum imperiti facere conantur, non solum dissimulantibus, sed contra suam conscientiam faventibus etiam doctis, quos impietas
Abbreviated transcription (Latin):
nchi aduersus
cosuideo disputasse. qmultos deos & falsos quos essc
in utilia simulacra uł in mundos spc̃ & ꝑniciosa de mo¬
nia. uł certe creaturas ñ crtatorẽ ucritas. xpãna conuincit.
ꝓpt̃ uitȩ huiꝰ mortalis rtrumq ttrrenarũ utilitatẽ. co
ritu ac seruitate que grece Aa e ẜ yA dr̃. & uniucro
dõ debetur. uenerandos & colendos putant Et nimie qͥ¬
dẽ stultitię uł ꝑtinatiȩ. nec istosquinq nec ullos alios
qͣ ticumq numcrilibros. satis ẽt̃ posse qͥs nesciat ꝙ̃ do ea
putat᷑ glã uanitatis. nullis cedere uirib ucritatis. in ꝑ¬
nicic̃ utiq eiꝰ. cui uiciũ tã inmane dominat᷑: Nã & c̃t̃
omẽm curantis industriã. ñ malo medici sed egroti insa¬
nabilis morb inuictꝰ ẽ: Hii uͦ qui ea quȩ legunt uł si¬
ne ulla uł ñ cũ magna ac nimia ueteris crroris obsti¬
natione intellecta & considerata ꝑtendt̃. faciliꝰ nos isto
numero t̃minatoꝵ qͥnq uoluminũ plusꝙ questionis ip¬

Expanded text:
hi aduersus eos uideor disputasse, qui multos deos et falsos, quos esse inutilia. simulacra uel inmundos spiritus et perniciosa daemonia uel certe creaturas, non creatorem ueritas Christiana conuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo ritu ac seruitute, quae Graece Xatpeca dicitur et uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinque nec ullos alios quanticumque numeri libros satis esse posse quis nesciat? quando ea putatur gloria uanitatis, nullis cedere uiribus ueritatis, in perniciem utique eius, cui uitium tam inmane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insanabilis morbus inuictus est. Hi uero, qui ea quae legunt uel sine ulla uel non cum magna ac nimia ueteris natione, intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque voluminum plus, quam quaestionis ip
Abbreviated transcription (Latin):
cium ueritatis in sensib corporis. eoꝵq infidis & fallaci¬
b regulis om̃a quȩ discunt᷑ metienda ẽc̃ censucr̃ ut epi¬
curei. & qͥcũq alii tales ut etiam ipsi stoici Qui cum
uẽ hement̾ a mauerint sollertiã disputandi . ꝗͣ. dialecti¬
cã nominauit. a corporis sensib eã deducendã putar̃:
Hinc asseuerantes animũ conciꝑe notiones quas appel
Hinc ꝓpagari atq conecti totã difendi docendiq rationẽ:
uͦ qͦs merito cȩtis ante pomimꝰ. discreuer̃ ea quȩ mente con¬
spiciunt᷑ ab his quȩ sensib ad tingunt᷑. nec sensib ad im̃tes
qͦ a posst̃. nec eis dantes ult̾ ꝗͣ posst̃. Lum̃ aut̃ intiũ ẽt̃ dixer̃¬
ad ddiscenda omã eundẽ ipsũ dñm a qͦ facta st̃ om̃a:¬

Expanded text:
 infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appelhinc propagari adque conecti totam discendi docendique rationem. uero, quos merito ceteris anteponimus, discreuerunt ea, quae mente conspiciuntur, ab his, quae sensibus adtinguntur, nec sensibus adimentes quod possunt, nec eis dantes ultra quam possunt. Lumen autem mentium esse dixerunt ad discenda omnia eundem ipsum Deum, a quo facta sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ spc̃ istos colendos ꝓpt᷑ uitã beatã quȩ pꝰ ꝑmortẽ fu¬
tura ẽ: nullus uł mediocrit᷑ prudens ambigit. Sed
fortasse dicturi sunt. deos quidem et̃ om̃s bonos. de¬
mones aũ alios malos alios bonos. & eos ꝑ quos ad ui¬
tam ȩt̾nã beatã ꝑueniamꝰ colendos eẽ censebunt.
qͦs bonos suspicant᷑. Qͦd quale sit: iã in uolumine

Expanded text:
tus istos colendos propter uitam beatam, quae post mortem futura est, nullus uel mediocriter prudens ambigit. Sed fortasse dicturi sunt deos quidem esse omnes bonos, daemones autem alios malos, alios bonos, et eos, per quos ad uitam in aeternum beatam perueniamus, colendos esse censebunt, quos bonos opinantur. Quod quale sit iam in uolumine
Abbreviated transcription (Latin):
ER hinc aũ discrepantiã hebreoꝵ codicũ
atq nr̃m exoritur illa famosissima questio
ubi mathusalem quatuor decĩ upxisse an¬
nos pꝰ diluuiũ computatur. cũ scriptura ex om̃ib qͥ
interra tt̃ fuerant solos octo homines i archa exitiũ
cõmemorare euasisse diluuii. in quib mathusa¬
lẽ ñ fuit: Sedm codices enĩ nrõs mathusalẽ pͥusq̃.
gignera illũ quẽ uocauit lamech. uix̃ annos
eiꝰ anno diluuiũ factũ ẽ: qͥ fuint nongenti . L. uͦ.¬

Expanded text:
Per hanc autem discrepantiam Hebraeorum codicum adque nostrorum exoritur illa famosissima quaestio, ubi Mathusalam quattuordecim annos uixisse post diluuium conputatur, cum scriptura ex omnibus, qui in terra tunc fuerant, solos octo homines in arca exitium commemoret euasisse diluuii, in quibus Mathusalam non fuit. Secundum codices enim nostros Mathusalam priusquam gigneret illum, quem uocauit Lamech, uixit annoseius anno diluuium factum est: qui fiunt nongenti qu
Abbreviated transcription (Latin):
suoloro diligentiꝰ inserendũ ẽ: cũ ad ipsa temꝑa quan¬
tũ necessitas huꝰ oꝑis postulat cõmemoranda. adiu¬
unte dno uenerimꝰ: Prescnti onĩ sufficit questioni.
sedin utrosq codices tam longis habunse uitas illius
cu homines. ut posset ȩtatt uniꝰ qui deduob quosso¬
ad constatuendã etum ciuitatẽ multiplicari genꝰ hu

Expanded text:
suo loco diligentius inserendum est, cum ad ipsa tempora, quansuo loco diligentius inserendum est, cum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiuuante Domino uenerimus. Praesenti enim sufficit quaestioni secundum utrosque codices tam longas habuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos soad constituendam etiam civitatem multiplicari genus hu
Abbreviated transcription (Latin):
nulli & si non in terra ubi tm̃em carnem quã uiuere
in aquis natura non sinit constat fuisse dd itã. cũ
patre suo qͥ translatuis fuerat aliquantũ fuisse. atq
ibi donec diluuiũ p̃terir& uixisse arbitrant᷑. no¬
lentes deragare fidẽ codicib quosin auctoritatẽ ce¬
lebriorẽ suscep̃ ȩccła. & credentes uideos potiꝰ quã
istos. ñ habere quod ucrũ ẽ: Honenĩ ãmittunt qͦd
magis hic et̃ potuerit error int̾p̃tum. quã inea lin¬
gua et̃ falsum. unde in niãm ꝑ grecã scripturã
into p̃tati sunt: errare potinsse. aut ubi nichĩ eoꝵ
int̾ erat uoluissc mentiri: iud eos uero dum nobis inui¬
adit quod lex & ꝓpħẽ adnos interp̾tando transierint
mutiss quedĩ in codicib suis. ut nris minuereturaueᷤ¬
tontis: Hanc opmionc̃ uł suspicionẽ accipiat qͥsq
ut putauerit. certũ ẽ tam̃ non uixisse mathusalem
post diluuium. s eodem anno fuisse defunctum. si
utrũ est qͥd denumeit annoꝵ in hebreis codicib in¬

Expanded text:
nulli, etsi non in terra, ubi omnem carnem, quam uiuere in aquis natura non sinit, constat fuisse deletam, . cum patre suo qui translatus fuerat aliquantum fuisse adque ibi, donec diluuium praeteriret, uixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem codicibus, quos in auctoritatem celebriorem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quod uerum est. Non enim admittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, quam in ea lingua esse falsum, unde in nostram per Graecam scriptura interpretati sunt, errare potuisse aut ubi nihil eorum intererat uoluisse mentiri; Iudaeos uero, dum nobis inuident, quod lex et prophetae ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut putauerit; certum est tamen non uixisse Mathusalam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod de numero annorum in Hebraeis codicibus in
Abbreviated transcription (Latin):
bet quidem nonnullam diuersitatẽ. s minorẽ
ac dissimilem ceteris Matusalem quippe
que genut enoch: anteqͣm gigneret eũ quim
ipso ordine seqͥtur scdm̃ hebrxos. non centũ minꝰ
sed. xx. amplius uix̃ annos Qui rursus in nr̃is
postea quã eum geniit: repperiuntur additi . &
in utrisq sibi summa uniuersi numeri occurrit. Inso¬
la noua generatione. id est in annis lameth filii ma¬
thusalem. patris aũ Noe summa uniucrsitatis dis¬
crepat. sed non plurimũ Uiginti enĩ & quatuor.
annos. plus uixisse in hebras quã in nr̃is codicib
inuenitur: Namq anteqͣm gigner& filiũ qͥ uocatꝰ
ẽ noc sex minꝰ hab& in hebreis quam in nr̃is. pos¬
tea uͦ quam eum genuit x.x.x. ampliꝰ incisdom

Expanded text:
bet quidem nonnullam diuersitatem, sed minorem bet quidem nonnullam diuersitatem, sed minorem ac dissimilem ceteris. Mathusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti amplius uixit annos; qui rursus in nostris, postea quam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa uniuersi numeri occurrit. In sola nona generatione, id est in annis Lamech, filii Mathusalae, patris autem Noe, summa uniuersitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim et quattuor annos plus uixisse in Hebraeis quam in nostris codicibus inuenitur. Namque antequam gigneret filium, qui uocatus est Noe, sex minus habet in Hebraeis quam in nostris; postea uero quam
Abbreviated transcription (Latin):
geuos fuisse dissentiant: Nam ipse homo pͥmꝰ
adam antequã gigneret filium qͥ ẽ appellatꝰ
seth. ducentos xxx uixisse annos reppcritur
in codicib nr̃is. in hebrtis aũ centũ triginta ꝑ¬
hibctur: Sed posita quã eũ genuit. septingen¬
tos uixisse legitur in nr̃is. octingentos uͦ in illis
Atq ita in utrisq. umuersitatis summa concor¬
dat. Ac deinde ꝑsequentts generationes ante¬
quã gignatur. qui gigni cõmemorat᷑ minꝰ ui¬
xissc apud hebreos pat̾ eiꝰ inuenitur . c̃. annos .s
postea quã est genitꝰ. idẽ ipsc̾ centũ minꝰ quam
in hebreis inueniuntur in nr̃is Atq ita. hinc
& inde numeri uniuersitatis consonat. Insexta
aũ generatione nusqͣm utriq codices discrepant.
in septima uͦ. ubi ille qͥ natꝰ ẽ enoch ñ mortuus
s quod dõ placuerit translatꝰ ẽ eẽ narratur.
annis antequã gigner& eum qui ib cõmemoratꝰ
ẽ filium. atq in summa similis consonantia.

Expanded text:
euos fuisse dissentiant. Nam ipse homo primus Adam, antequam gigneret filium, qui est appellatus Seth, ducentos triginta uixisse annos reperitur in codicibus nostris, in Hebraeis autem centum triginta perhibetur; sed postea quam eum genuit, septingentos uixisse legitur in nostris, octingentos uero in illis; adque ita in utrisque uniuersitatis summa concordat. Ac deinde per consequentes generationes antequam gignatur, qui gigni commemoratur, minus uixisse aput Hebraeos pater eius inuenitur centum annos; sed postea quam est genitus idem ipse, centum minus quam in Hebraeis inueniuntur in nostris; adque ita et hinc et inde numeri uniuersitas consonat. In sexta autem generatione nusquam utrique codices discrepant. In septima uero, ubi ille qui natus est Enoch non mortuus, sed quod Deo placuerit translatus esse narratur, e de centum annis antequam gigneret eum, qui ibi commemoratus est, filium, adque in summa similis consonantia.
Abbreviated transcription (Latin):
sieut in milicia cũ tẏroncs electi fucrint. ex his qͦq eli¬
guntur ad opꝰ aliqͦd maiꝰ armoꝵ Et cum eliguntur
in ȩcclã qͥ fiant p̃positi. ñ utiq ceteri reꝓbantur. cũ
om̃s boni fideles electi merito nuncupentur: Eligunt᷑
in edificio lapides angulares. ñ reꝓbatis ctis. qͥ structo¬
re partib aliis deputantur. Eligunt᷑ uuȩ ad uescendũ.
nec reꝓbant᷑ alie quas relinqͥmꝰ adbibendum Nopꝰ ẽ

Expanded text:
sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque elisicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
siue deitatt̃ ñ ẽt̃ in ea theologia quã ciuilc̃ uocant.
quȩ a marco uarronc sedecim uoluminib explica¬
ta ẽ: id est ñ ꝑueniri ad et̾nę uitę felicitatẽ talium
dõꝵ culty. quales a ciuitatib qualit̾q colendi insti¬
tuti sunt. cui nondum ꝑsuasit sextꝰ liber quẽ ꝓxi¬
ic absoluimꝰ. cũ istũ forsitan legerit. qͥd de hac ques¬
tione expedienda utilius desider&. ñ habebit: ficri
enim potest. ut saltem deos selectos atq p̾cipuos qͦs
uarro uolumine complexꝰ ẽ ultimo. de quib parum
diximꝰ. qͥsꝗͣ colendos ꝓpter uitã beatam quȩ ñ nͥ ȩt̾na
c̃. opinctur: Qua inre ñ dico qͦd facctiꝰ ait tertullianꝰ.
fortasse ꝗͥ ueriꝰ dii eligant᷑. ut pului. uł hulbi. utiq
cetĩ reꝓbi uidicantur: Non hoc dico. Uideo enĩ etiã
ex selectis selegi. aliquos ad aliquid maiꝰ atq p̾stantiꝰ.

Expanded text:
siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse quam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque praestantius,
Abbreviated transcription (Latin):
DE GRAUAS
ECEERES
opiniones ueritati pieta¬
tis inimicas. quas tenebis¬
sis animis altiꝰ & tenatius
Niuturnꝰ humani generis
error infix̃. euellere atq extirpare conantẽ. & illiꝰ
grã qͥ hoc ut uerꝰ dꝰ potest. ꝓ meo modulo in eiꝰ
adiutorio cooꝑante. ingenia meliora atq celeri¬
ora quib ad hanc re suꝑiores librisatis suꝑq suf¬
ficiunt. patienter & equanimit᷑ ferre debebunt. & ꝓp¬
t̃ alios ñ putare suꝑfluum. qͦd iam sentiunt non neces¬
sarium: Multũ magna resagitur. cum uera & uere
scã diuinitas quã uis ab ea nobis etiã hunc quã gerimꝰ¬
nc̃ fragilitati necessaria subsidia p̾beantur. ñ tamen
ꝓpter mortalis uitȩ transitoriũ uaporẽ. sed ꝓpt̾
uitam beatam quȩ ñ nisi ęt̾na ẽ colenda & querenda
ANc diumitatẽ uel ut si¬
dixcrun deitatt̃. nã & hoc uerbo utiiam nr̃os
ñ pig&. ut de greco expressius transferant.
qͦd illi theotethã appellant: Hanc gͦ diuinitatem

Expanded text:
e prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, quaerendaHanc diuinitatem uel, ut sdixerim, deitatem nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant quod illi 3-e6\'Cti\'tcx appellant — hanc ergo diuinitatem