comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit filius dĩ. ut fallat principẽ mundi.
ut doccat humilitatẽ: & ne adhuc rudes
&. imꝑfecti discipuli maioris p̃dicatio¬
ins mole oppͥmerent᷑ Completo autẽ pas¬
sionis sacram̃to: oportunus dicit᷑ apłis

Expanded text:
sit Filius Dei, ut fallat principem mundi, et doceat humilitatem, et ne adhuc rudes et imperfecti discipuli, majoris praedicationis mole opprimerentur. Completo autem passionis sacramento, opportunius dicitur a
Abbreviated transcription (Latin):
sd̃ in iudca. Unde & ista mulier fructus
maturus erat: cum diccret. Scio quia
messyas uenit. Ꝙ messis matura fuit:
qñ aurũ apportabat᷑ ad pedes apłors.
Eiecta sunt de illa messȩ pauca grana.
& seminauerunt orbem terraꝵ: &. sur¬
rexit altera messis. quȩ in fine scculime¬
denda c̃. De qua messe dicit᷑. Qui semi¬
nant in lacͥmis: in gaudio metent. Hn
runt. que crescit int̾rirania: & expectat
purgari in fine. In die uidicu comple¬
bit᷑ horreũ: & tunc om̃s qui metunt.
gaudebunt cum angłis. Ex ciuitate
Iautẽ illa multi crediderunt in cum
samaritanoꝵ. ꝓpt̾ uerbũ mulieris desti¬
moniũ ꝑhibentis: qͥa dixit mͥ om̃ia

Expanded text:
 in Judaea. Unde et ista mulier fructus maturus erat, cum diceret: Scio quia Messias venit: et messis matura fuit, quando aurum apportabat ad pedes apostolorum. Electa sunt de illa messe pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum; et surrexit altera messis, quae in fine saeculi metenda est. De qua messe dicitur: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Hurunt, quae crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. In die judicii complebitur horreum: et tunc omnes qui metunt, gaudebunt cum angelis. Ex civitate autem multi crediderunt in eum Samaritanorum, propter verbum mulieris testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
maritanis. ꝓ templo qđ edificauit sa¬
lomon: in quo adorabant. Econtra
uͦ samaritani iactabant se aduersum
uideos: ꝓ monte in quo patres quidõ
placucrunt. longe pͥusquã tempłu fa¬
bricaret᷑ adorauerunt. D icit ei ihe.
Mulier crede mͥ: quia uenit hora. qñ
neq in monte hoc neq in iherosolunᷤ
adorabitis patr̃e. Quasi dicat. Hemet
ȩccłia: & ꝑtransibit de gente ingentẽ.
Crede mͥ: nisi enim credideris. non
intelliges: & iam adẽ uir qui credere
pot̃. Uenit hora. idẽ tempus. ut a par¬
te totum iutelligas: uelut in epła le¬
git᷑. nouissima hora ẽ. Uos adoratis
qđ nescitis: nos adoramus qd scimus:

Expanded text:
maritanis pro templo quod aedificavit Samaritanis pro templo quod aedificavit Salomon, in quo adorabant. Econtra vero Samaritani jactabant se adversum Judaeos pro monte, in quo patres qui Deo placuerunt, longe prius quam templum fabricaretur, oraverunt. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi quia venit hora quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Quasi dicat: Veniet Ecclesia, et pertransibit de gente in gentem. Crede mihi, nisi enim credideris, non intelliges , et jam adest vir qui credere potest. Venit hora, id est tempus, ut a parte totum intelligas, velut in Epistola legitur: Novissima hora est . Vos adoratis quod nescitis, nos adora
Abbreviated transcription (Latin):
nam inde illis circuncisio inerat. S
qm̃ angustat nos qđ sequit᷑. & nunc
enĩ quis nascit᷑ ñ pot̃ uti ratione. sedd
carnis tm̃ scnsib regit᷑: quia puer quȩ
mulcent appetit: quȩ offendunt fu¬
git. Ideo sensus sunt uiri legitimi:
qr a deo st̃ animȩ dati. Atubi uenit
ad annos exercende rationis. si opti¬
me ẽ disciplinata succedit uerus uir.
qui ad et̾nitatem regit: & qui ñtm̃
docet fugere offendentia. s bona dis¬
cernere &. mala: ut caritatẽ & odiũ.
Si uͦ hic uir ñ succedat. tunc dñatur
error: qui hanc mulierẽ uentilabat.
ñ ut uir. s ut adutt̃. Nam cũ dñs de
spũ scõ loqueret᷑: ipsa de aqua cogita¬
bat. Dicit ei mulicr. Dñe: udeo qͥa
ꝓpħa es tu. Patres nr̃i in monte hoc ad¬
orauerunt: & uos dicitis qͥa iherosoli¬
mis ẽ locus ubi adorare oportet. Iam
cepit uenire uir & adulterũ excludere
unde & ꝓph̃am uocat: & qđ eam motie¬
bat querit. Iudei enim se p̃ferebant sa¬

Expanded text:
nam inde illis circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, et nunc enim quis nascitur, non potest uti ratione, sed carnis tantum sensibus regitur; quia puer quae mulcent appetit, quae offendunt fugit. Ideo sensus sunt viri legitimi; quia a Deo sunt animae dati. At ubi venerit ad annos exercendae rationis, si optime est disciplinata, succedit verus vir, qui ad aeternitatem regit, et qui non tam docet fugere offendicula, sed bona discernere et mala, ut charitatem et odium. Si vero hic vir non succedat, tunc dominatur error, qui hanc mulierem ventilabat, non ut vir, sed ut adulter. Nam cum Dominus de Spiritu sancto loqueretur, ipsa de aqua cogitabat. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu: patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Hierosolymis est locus ubi adorare oportet. Jam coepit venire vir et adulterum excludere. Unde et prophetam vocat, et quod eam movebat quaerit. Judaei enim se praeferebant Sa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Alus ẽ qui testimoniũ ꝑhibet de
me: & scio qui uerũ ẽ testimoniũ qđ̃
ꝑhibet de me. In sequentib ostendit ques
sit ille: ubi ait. Qui misit me pat. ip̃e
testimoniũ ꝑhibuit de me. Hoc desti¬
moniũ fuit in baptismo. Quia uertas
ẽ ds: uera sunt testimonia eiꝰ. Uos misi¬
stis ad ioħ̃em: & testimoniũ ꝑhibuit
ueritati. Ego autẽ ñ ab homine desti
sitis. Ille erat lucerna lucens & ardens:
uos autẽ uolustis ad horam exultare
fundendos inimicos. Iam enĩ ẽdictũ
erat in psalmo: sub ꝑsona patͥs. Para¬
ui luccrnã xp̃o meo. Iniicos eiusin¬
duam confrisione: suꝑ ip̃m autẽ efflo¬
rebit scĩficatiomea. Om̃s ꝓpħe & apłi
minat omñe homine uenientẽ in
hunc mundũ. Ab homine ñ accipis
testimonium. quasi necessariũ: s tñ
hec dico de testimonio ioħis. ut ꝑho
minẽ uos homines ad ueritatẽ ipãm
ducamini: & credentes salui sitis.
ostendens in sole iusticie. erultandũ
fore. Uos autẽ uoliustis in luce lucer¬

Expanded text:
est. Alius est qui testimonium perhibet de me, et scio quia verum est testimonium quod perhibet de me. In sequentibus ostendit quis sit ille, ubi ait: Qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me. Hoc testimonium fuit in baptismo. Quia veritas est Deus, vera sunt testimonia ejus. Vos misistis ad Joannem, et testimonium perhibuit veritati. Ego autem non ab homine testisitis. Ille erat lucerna ardens et lucens, vos autem voluistis ad horam exsultare fundendos inimicos. Jam enim praedictum erat in psalmo sub persona Patris: Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum autem effloreminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Ab homine non accipio testimonium quasi necessarium; sed tamen haec dico de testimonio Joannis, ut per hominem vos homines ad veritatem ipsam ducamini, et credentes salvi sitis. ostendens in sole justitiae exsultandum fore. Vos autem voluistis in luce lucer
Abbreviated transcription (Latin):
s sic̃ audio iudico: & iudiciũ meũ iustũ
ẽ. Explanat qd dixerat: potestatẽ dedit
ei iudicii. Nil possum a me ipso facere.
quasi dicat. Ame ipso ñ sum. s apatͤ:
a quo & cum quo facio omnia. Sicut
audio .i. sic̃ intelligo ꝑ unitate sub̃e.
ab illo a quo sum: ita iudico. Uel ita.
Ego filius hominis uichil a me possũ:
s sic̃ audio a deo iudico: A. xli.
i ego testimoniũ ꝑhibco de merp̃s.
testimoniũ incũ ñ ẽ uerum. Quo

Expanded text:
sed sicut audio, judico, et judicium meum justum est. Explanat quod dixerat, potestatem dedit ei judicii. Nil possum a meipso facere: quasi dicat, a meipso non sum; sed a Patre, a quo et cum quo facio omnia. Sicut audio, id est, sicut intelligo per unitatem substantiae ab illo a quo sum, ita judico. ALBINUS. Vel ita: Ego Filius hominis, nihil a me possum; sed sicut audio a Deo judico. A. 43X Si ego testimonium perhibeo de me, testimonium meum non e
Abbreviated transcription (Latin):
ħc et si corporalit̃ sitiret: tam̃ ñ nisi
potum fidĩ petebat. cuiꝰ mito sp̃m
cdare cupiebat: & iccuco samaritanã
ammonet ut petat. Donũ dĩ c̃ sp̃e¬
sc̃s. & aqua uiua: de qua dicit᷑. apud te
ẽ fons uitȩ. Dicit ei mulier. Dñe: neq

Expanded text:
 etsi corporaliter sitiret, tamen nonnisi potum fidei petebat, cujus merito Spiritum dare cupiebat; et idcirco Samaritanam admonet ut petat. Donum Dei, est Spsanctus, et aqua viva, de qua dicitur: Apud te est fons vitae . Dicit ei mulier: D
Abbreviated transcription (Latin):
fuliꝰ nita ẽ nascendo. Uita autẽ quȩ ẽ pat̃
& filius. uiuificat animas: illuminat.
pascit. & saginat. parit̃ animas et an¬
głos: quoꝵ ẽ ꝑ rationẽ sentire uitã sa¬
pientiȩ. Corpora uͦ ab animab uiuifi¬
cant᷑. Et potestatem dedit ei iudiciũ
faccit: qͥa filius hominis ẽ. Sicut uita
uitã genuit: sic potens iudicare. poten¬
tem iudicare. Et hoc ẽ: dedit ci pote¬
statem iudicium facere. In diuise itaq
discietione iudicii: uͥ ęquitas magis ẽ
examinanda. qmͣuis & potentia exer¬
cenda. nec bonitas subtrahenda: ideo
specialius discrimen uidicii attribuit᷑.
sapientiȩ. Iuxta hoc igit᷑ sup̃ dix̃ pat̃
ñ uidicat quẽqũa: s omne iudiciũ
dedit filio. Q autẽ supponit᷑ quia
filius hominis ẽ. inde marune pendẽ
uidiciũ declarat: qđ impii etiam filiũ
a patrc missũ crucifixerunt: & cotidie

Expanded text:
Filius vita est nascendo. Vita autem quae est Pater et Filius, vivificat animas, illuminat, pascit et saginat pariter animas et angelos, quorum est per rationem sentire vitam sapientiae Corpora vero ab animabus vivificantur. Et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est. Sicut vita vitam genuit, sic potens judicare potentem judicare. Et hoc est: Dedit ei potestatem judicium facere. Indivise itaque discretione judicii, ubi aequitas magis est examinanda, quamvis et potentia exercenda, nec bonitas subtrahenda: ideo specialius discrimen judicii attribuitur sapientiae. Juxta hoc igitur supradixit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quod autem supponitur, Filius hominis est, inde maxime pendere judicium declarat, quod impii etiam Filium a Patre missum crucifixerunt, et quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
stat sacramentũ ẽẽ. qđ de sabb̃i requiȩ
legit᷑. Foite ideo dictus ẽ dñs requieuis¬
se in die septimo ab oꝑib sius: quia
sexta sab̃b̃i reddidit spm & sabbato
requieuit in sepulchro. Quasi diceret
iudeis. Quid expectatis. ut ñ operer
die sabbati: Sabb̃i dies ad significati¬
onem meã uob̃ p̃ceptus ẽ. Propt̾ca gͦ
magis querebant eum uidci int̃ficere
qͥa nonsolũ soluebat sabb̃m. s &. patr̃e

Expanded text:
stat sacramentum esse quod de Sabbati requie stat sacramentum esse quod de Sabbati requie legitur; forte igitur dictus est Dominus requievisse in die septimo ab operibus suis, quia sexta Sabbati reddidit spiritum et Sabbato requievit in sepulcro. Quasi diceret Judaeis. Quid exspectatis, ut non operer die Sabbati? Sabbati dies ad significationem meam vobis praeceptus est. Propterea ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum s
Abbreviated transcription (Latin):
fectuum. atq hominũ neqmͣ: & ad¬
eat tempłũ int̃nȩ orationis. iuxta qđ
sequit᷑. Postea inuenit cũ iħc in dem¬
plo: et dirit illi. Ecce sanus factus
es iam noli peccare: ne deteriꝰ tibi
aliquid contingat. Innuit qdđ ꝓpt̃¬
peccata languebat: s iħc illũ sic̃ exterus.
ita uitertus sanauit. Unde p̃monet: ne
Iste annuntiauit salutem ut sequant᷑.
s illi econtͣ ꝑsequunt᷑. Iħc autẽ respon¬
dit cis. Pat̾ m̃s usq mͦ oꝑat᷑: &. ego ope¬
ror. Id ẽ in nullis quȩ hucusq facta st̃.
oꝑatio mea oꝑatiom patͥs defuit:. s in
cunctis parit̃ ego cum patre oꝑor: cum
uidelicet diuina potentia nichil nisi
ꝑ sapientiam suam faciat. Ac si dicat
Sime in aliquo qđ ꝑ me factum sit
rep̃hendere p̃sumttis: rep̃hendite. et
requieuit die septima: postea oꝑatur
usq in fin̾e gub̃nando. sustentando.
renouando. ꝓpagando: ut ꝑmaneant
condita. E cum semꝑoꝑetur ds: con¬

Expanded text:
fectuum atque hominum nequam, et adfectuum atque hominum nequam, et adeat templum internae orationis, juxta quod sequitur: Postea invenit Jesus eum in templo, et dixit illi: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Innuit quod ppeccata languebat; sed Jesus illum sicut exterius, ita interius sanavit. Unde praemonet, ne Iste annuntiavit salutem ut sequantur, sed illi econtra persequuntur. Jesus autem respondit eis: Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Id est, in nullis quae hucusque facta sunt, operatio mea operationi Patris defuit; sed in cunctis pariter ego cum Patre operor, cum videlicet divina potentia nihil nisi per sapientiam suam faciat. Ac si dicat: Si me in aliquo quod per me factum sit, reprehendere praesumitis, reprehendite et Drequievit die septima, postea operatur usque in finem gubernando, sustentando, renovando, propagando ut permaneant condita. Et cum semper operetur Deus, con
Abbreviated transcription (Latin):
factus fuerat. Sabbatũ ẽ: ñ licet tibi
tollere grabatũ tuũ. Non obiciebant
ei qđ sanus factus eẽt sabb̃o. s qđ
portabat lectũ: ne eis opponeret᷑. qd̾
ipsi sabb̃o iumentũ traherent de
puteo. si intus caderet: Aaxxyiui.
espondit eis. Qui me sanũ fecit:
& am̃bula. Sanatoris mandatis obe¬
dicns: auctoritatẽ sanationis sue obicit
calumpniatorib. Interrogauerunt gͦ
cum. Quis ẽ ille homo: qui duit tibi
tolle grabbatũ tuũ .&. ambula: Is
autẽ qui sanus fucrat effectus: nescie¬
bat quis cẽt. Inc autẽ declinauit atba
constituta in loco. Hic & ꝑ tide sanatꝰ
fuciat: & nesciebat nomine seu corpo¬
rali spetiȩ delignare. quis eũ sanassoe.
Sic & nos portantes ꝓximũ et ambu¬
lantes ad dm̃: eum ad quẽ ambula¬
mus ñdun uidenus. Sola intentio¬
ne adhuc uidet᷑ ds non instrepitu
turbe. Quisqͥs gͦ uult ad uisionẽ dĩ
ꝑuenire. fugiat turbam prauoꝵ af¬

Expanded text:
factus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi factus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi tollere grabatum tuum. Non objiciebant ei quod sanus factus esset Sabbato; sed quod portabat lectum, ne eis opponeretur quod ipsi Sabbato jumentum traherent de puteo, si intus caderet. A. 39X Respondit eis: Qui me fecit sanum, m et ambula. Sanatoris mandatis obediens, auctoritatem sanationis suae objicit calumniantibus. Interrogaverunt ergo eum: Quis eambula? Is autem qui sanus fuerat effectus, nesciebat quis esset. Jesus autem declinavit a turba constituta in loco. Hic et per fidem sanatus fuerat, et nesciebat nomine seu corporali specie designare quis eum sanasset. Sic et nos portantes proximum et ambulantem ad Deum, eum ad quem ambulamus, nondum videmus. Sola intentione adhuc videtur Deus, non in strepitu turbae. Quisquis ergo vult ad visionem Dei pervenire, fugiat turbam pravorum af
Abbreviated transcription (Latin):
alius ante me deicendit. Interrogatur
languidus an sanari ulit. ut crigat᷑
in spem sanitatis. de qua iam desꝑabat:
unde etiam querebat᷑. qđ ñ habcret
homine qui eum mitteret in aquã.
Accessarius aut̃e erat languido hõ:
s homo ds̃. O icit ei ibe. Surge col¬
legrabatũ tuũ: &. ambula. Et statĩ
sanus factus ẽ homo: & sustulit gra¬
batũ suũ. & ambulabat. Erat autẽ
sabbatum in illo die. Surge auicus
ñte. idẽ peccã relinquȩ: surge corꝑe.¬
qd ẽ sanitatis oꝑatio. Tolle inqt grabatũ.
idẽ ailige ꝓximũ. Non debemus tur¬
bari. si ꝑ rem insensatam dilectio ꝓrimi
commendat᷑: qndoquide dñs lapis di¬
ctus ẽ. Cum ec̃s languidus portabat
te ꝓximus tuus: & sanus factus es.
porta ꝓximũ tuum. In uicẽ onera
ur̃a portate: et sic ad implebitis legẽ
xp̃i. Ambula in di dilectione de uir¬
tute in uirtitẽ: festinans ad eiꝰ uisi¬
onem. Dicebant udei illi qui sanuᷤ

Expanded text:
alius ante me descendit. Interrogatur alius ante me descendit. Interrogatur languidus an sanari velit, ut erigatur in spem sanitatis, de qua jam desperabat: unde etiam querebatur quod non haberet hominem qui eum mitteret in aquam. Necessarius erat languido homo, sed homo Deus. Dicit ei Jesus: Surge, tolle grabatum tuum et ambula. Et statim sanus factus est homo, et sustulit grabatum suum et ambulabat. Erat autem Sabbatum in illo die. Surge a vitiis mente, id est peccata relinque; surge corod est sanitatis operatio. Tolle, inquit, grabatum, id est, dilige proximum. Non debemus turbari, si per rem insensatam dilectio proximi commendatur, quandoquidem Dominus lapis dictus est. Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum. Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Ambula in Dei dilectione de virtute in virtutem, festinans ad ejus visionem. Dicebant ergo Judaei illi qui sanus
Abbreviated transcription (Latin):
sanari pot̾. Alioquin parũ fuit in be¬
nignitate. nec ualde magnũ in potesta¬
te unum de tot sanari. ab eo qui omnes
uno poterat erigere uerbo: s in nis corꝑa¬
lib plus intendit ęt̃nam salut̃ẽ anima¬
rũ. Erat autẽ quidã homo ibi: tͥgin¬
ta occo annos habens in infirmitate
sua. In quadragenario numero qui
constat ex quat᷑ decem. significat᷑ ꝑtec¬
tio oꝑum: qͥa lex in decem p̃ceptis dala
ẽ: & ꝑ euangłium quatuor euangłi¬
starũ impletur. Quia gͦ quadragena¬
rius ht̃ ꝑfectionem legis. &. lex ñ imple¬
t᷑ nisi gemino p̃cepto caritatis: duo mi¬
nus de quadraginta nt̃. qͥ caritate dĩ
q ꝓrimi caret: et idco merito languet
Hunc cũ uidisset iħc iacent̃e. & cogno¬
uisset qͥa multũ iam tempus nabcrit.
dicit ci. Uis sanus ficri: Respondit ci
languidus. Dñe : homine ñ habeo:
ut cum turbata fucrit aqua mittat
me in piscinam. Dum uenio enĩ ego

Expanded text:
sanari potest. Alioquin parum fuit in besanari potest. Alioquin parum fuit in benignitate, nec valde magnum in potestate, unum de tot sanari ab eo qui omnes uno poterat erigere verbo; sed in his corporalibus plus intendit aeternam salutem animarum. Erat autem quidam homo ibi triginta octo annos habens in infirmitate sua. In quadragenario numero, qui constat ex quater decem, significatur perfectio operum; quia lex in decem praeceptis data est, et per Evangelium quatuor Evangelistarum impletur. Quia ergo quadragenarius habet perfectionem legis, et lex non impletur nisi gemino praecepto charitatis, duo minus de quadraginta habet, quia charitate Dei et proximi caret, et ideo merito languet. Hunc cum vidisset Jesus jacentem, et cognovisset quia multum jam tempus haberet, dicit ei: Vis sanus fieri? o, ut cum turbata fuerit aqua, mittat me in piscinam. Dum venio enim ego,
Abbreviated transcription (Latin):
oues dicunt᷑ latinȩ. Inde ꝓbatica idẽ
pecualis piscina fert᷑ appellata: quia in
ea sacerdotes hostias lauabant. Piscina
autẽ dicit aqua carens piscib: collecta
in aliqua concauitate. Aqua aut̃ que
quinq porticib cingebat᷑: significat
ppłm illum qui qnͣq libris moysi qͣsi
claudebat᷑. Ibi multi infirmi iacent:
qͥa lex ñ sanat. s ꝓdit infirmos. ut
aliqñ medicũ querant. Ceci ibi sunt
qui ñ habent lum̃ fidłi ͤ daudi qͥ quȩ
uident ñ possunt oꝑari: aridi uͦ qui
quicqͥd agant. sine pinguedine cari¬
tatis sunt. Expectabant aquȩ motũ
in qͦ sanitas fiebat ꝑangłm: qͥa lege
conuicti gram redemptionis desidcia¬
bant. Angłs inuisibilis turbabat aqm̃.
qͥa fulius cti multa miracula faciendlo
int̃ iideos latens in carne. turbauid eoᷤᷤ
intm̃ ut eñ crucifigcrent. Descendere gͦ
in aqua turbatã ẽ: humilit̃ credere in
dñi passionem. Unus sanat̃. ut unitas
commendet᷑: qͥa nemo p̃t unitat̃ẽ fidi

Expanded text:
oves dicuntur Latine Inde probatica, id est, pecualis piscina fertur appellata, quia in ea sacerdotes hostias lavabant. AUGUST. Piscina autem dicitur aqua carens piscibus, collecta in aliqua concavitate. Aqua autem quae quinque porticibus cingebatur, significat populum illum, qui quinque libris Moysi quasi claudebatur. Ibi multi infirmi jacent; quia lex non sanat, sed prodit infirmos, ut aliquando medicum quaerant. Caeci ibi sunt, qui non habent lumen fidei; claudi, qui quae vident non possunt operari; aridi vero, qui quidquid agant, sine pinguedine charitatis sunt. Exspectabant aquae motum, in quo sanitas fiebat per angelum; quia lege convicti, gratiam redemptionis desiderabant. Angelus invisibilis turbabat aquam; quia Filius Dei multa miracula faciendo inter Judaeos, latens in carne, turbavit eos in tantum, ut eum crucifigerent. Descendere ergo in aquam turbatam, est humiliter credere in Domini passionem. Unus sanatur, ut unitas commendetur; quia nemo praeter unitatem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
mei. Aꝑiuntur aures ad ymnos: & can¬
tica. & psalmos. Soluit᷑ lingua. ut e¬
ructet uerbum bonũ: qđ ñ possunt
minȩ nec uerb̃a cohibere. Unde paulꝰ
Ego uinctus sũ: s uerbũ dĩ ñ ẽ alliga¬
tum. Et p̃cepit illis necui dicerent:¬

Expanded text:
mei . Aperiuntur aures ad hymnos et canmei . Aperiuntur aures ad hymnos et cantica et psalmos. Solvitur lingua, ut eructet verbum bonum, quod non possunt minae nec verbera cohibere. Unde Paulus: Ego vinctus sum, sed verbum Dei non est alligatum . Et praecepit illis ne cui dicerent
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑᷑ obmutescit dum loquit᷑: mancus fit
dum manũ erigit. incuruat᷑. dũ erigit᷑.
ydropicus fit dũ concupiscit: claudus
dũ ꝓgreditur: lepra suffundit᷑. dũ nu¬
dat᷑ : demone impletͣ dũ diuinitatẽ ap¬
pctit: morit᷑ morte dum audact excusat.
Patriarchȩ aut̃e et ꝓph̃e. incarnationem
desiderantes: miscdie manũ p̃cantur
imponi. Semꝑ a turbulentis cogitatio¬
nib. & actis in ordinatis. sermonibq
incompositis quasi de turba educitur.
qui sanari meret᷑. Digiti qui in aures
mittunt̃. sunt uerba sp̃c sc̃i. de qͦ dicit᷑.
st̃ celi. Sputũ ex capite deicendens. c̃ sa¬
picntia ex patre: quȩ soluit labia gemis
humani. ut dicat. Credo in dm̃ patr̃e¬
& cetera. Suspiciens in celum ingemint.
idẽ gemere nos docuit. & in celũ thesau¬
rũ nr̃i cordis erigere: qđ post compun¬
ccion̾ẽ a friuola leticia carnis purgat᷑.
ut dicit᷑. Rugiebam agemitu cordis

Expanded text:
gitur; obmutescit, dum loquitur; mancus fit, gitur; obmutescit, dum loquitur; mancus fit, dum manum erigit; incurvatur, dum erigitur; hydropicus fit, dum concupiscit; claudus, dum progreditur; lepra suffunditur, dum nudatur; daemone impletur, dum divinitatem appetit; moritur morte, dum audacter excusat. Patriarchae autem et prophetae incarnationem desiderantes misericordiae manum precantur imponi. Semper a turbulentis cogitationibus et actis inordinatis sermonibusque incompositis quasi de turba deducitur qui sanari meretur. Digiti qui in aures mittuntur sunt verba Spiritus sancti, de quo dicitur: « sunt coeli . Sputum ex capite descendens, est Sapientia ex Patre, quae solvit labia humani generis, ut dicat: Credo in Deum Patrem, etc. Suspiciens in coelum ingemuit, id est, gemere nos docuit, et in coelum thesaurum nostri cordis erigere: quod post compunctionem a frivola laetitia carnis purgatur, ut dicitur: Rugiebam a gemitu cordis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt autes eus. & solutũ ẽ uinculum
lingue eiꝰ: & loquebat᷑ recte. Surdus &
mutus ẽ: qui nec aures nec os aꝑit ad
audienda uerba di. et ꝓnuntianda.
Prima salutis ianua ẽ: infirmũ de tur¬
ba sediici. Qđ fit. cum app̃nendenᷤᷤ dñs
mentẽ peccatis languidam. cuocat cam
a consuctis morib: & ꝓuocat ad sua
p̃cepta. Mittit digitos in auriculas:
cum ꝑ dona sc̃i sp̃c aures cordis aꝑit
ad intelligentiam. Expuens dñs lingũa
tangit egroti: cũ ad confessionem fidei
ora catheruatoꝵ instruit. Sputũ namq
sapor ẽ sapientie Unde illud. Ego ex
ore altissimi ꝓdiui. Suspexit dñs in
celũ: ut inde mutis loquelam: surdis
auditum: cunctis infirmis medelam:
doccret ec̃ querendam. Ingemuit: ut
unde &e. subdit᷑. Et statim aꝑte sunt aureᷤ
eiis. Hic notat᷑ utraq redemptoris
natura. Celum suspicit ut homo:
num tanquã unus homo uaria peste
absumptus. in ꝓthoplasto cecat᷑ dũ uditꝰ.
surdus fit dum audit. dum odorat emũ¬

Expanded text:
sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Surdus et mutus est, qui nec aures, nec os, aperit ad audienda verba Dei et pronuntianda. Prima salutis janua est, infirmum de turba seduci. Quod fit, cum apprehendens Dominus mentem peccatis languidam, evocat eam a consuetis moribus, et provocat ad sua praecepta. Mittit digitos in auriculas, cum per dona sancti Spiritus aures cordis aperit ad intelligentiam. Exspuens Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instruit. Sputum namque sapor est sapientiae. Unde illud: « Ego ex ore Altissimi prodivi . » Suspexit Dominus in coelum, ut inde mutis loquelam, surdis auditum, cunctis infirmis medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit ut dUnde et subditur: « Et statim apertae sunt aures ejus. » Hic notatur utraque Redemptoris natura. Coelum suscepit ut homo, num tanquam unus homo varia peste assumptus in protoplasto caecatur, dum videt; surdus fit, dum audit; dum odorat, emun
Abbreviated transcription (Latin):
auis. Dum me qui sũ uita abicitis. uitã
in scͥpturis ñ inuenietis: & tñ ꝑ ea que il¬
le docent ñ uultis uenire ad me .i. credere
in me: ut habcatis uitam quã in ipsis
queritis. Claritatẽ ab hominib non
accipio: s cognoni uos qͥa dilectionẽ dĩ
ñ habctis in nobis. Humanã laudẽ ñ

Expanded text:
icitis, vitam in Scripturis non invenietis, et tamen per ea quae illae docent, non vultis venire ad me, id est credere in me, ut habeatis vitam quam in ipsis quaeritis. Claritatem ab hominibus non accipio, sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non habetis in vobis. Humanam laude
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ pat̾ cds̃. Dixit namq scđm homi¬
nem: pat̾ maior me ẽ. Scdm diuini¬
tatẽ ȩqualit̃ honorant᷑ pat̾ &. filius.
Quid ẽ honorificare patr̃e : nisi qđ
habeat filium: Tollis nonorem patͥ:
uͥ minorẽ honorem das filio. Nam si
noluit ȩqualem sͥ gencrare inuidit:
si autẽ uoluit & non potuit. defecit:
resurrectionis animarũ. Cur ait
audit ucrbũ ncũ. & credit ñ dicenᷤ¬
mͥ. s ei qui misit me: Quia uerbũ cius ẽ
in me: immo ego sũ utrbũ eius. Qui gͦ
eternã: iudelicet fidẽ & obedientiã. Qͣre
in iudicium damnationis ñ ueniet. s
hic transiet a morte infidelitatis. ad uitã
fidi & iusticie. E men am̃ dico uob̃: qͥa
uenit hora et nunc ẽ. qñ mortui audiẽt

Expanded text:
m hominem: Pater major me est . Secundum divinitatem aequaliter honorantur Pater et Filius. Quid est honorificare Patrem, nisi quod habeat Filium? Tollis honorem Patri, ubi minorem honorem das Filio. Nam si noluit aequalem sibi generare, invidit; si autem voluit et non potuit, defecit. resurrectionis animarum. Cur ait, audit Verbum meum et credit; non dicensed ei qui me misit? Quia verbum ejus est in me, imo ego sum Verbum ejus. Qui ergo aeternam, videlicet fidem et obedientiam. Quare in judicium damnationis non veniet, sed hic transiet a morte infidelitatis ad vitam fidei et justitiae. Amen amen dico vobis, quia venit hora et nunc est, quando mortui
Abbreviated transcription (Latin):
uimus: quia hic ẽ uere saluator mũdi
Primo audiuimꝰ famã: nunc uͦ uidemꝰ
p̃sentiam. Sic agit᷑ hodie. cum eis qui
foris sunt. Ip̃c annuntiat᷑ eis tanqͣm
ꝑ mulicrẽ: hoc ẽ ꝑ eccłiam. Ueniunt

Expanded text:
imus, quia hic est Salvator mundi. Primo audivimus famam, nunc vero videmus praesentiam. Sic agitur hodie cum eis qui foris sunt. Christus annuntiatur eis tanquam per mulierem, hoc est, per Ecclesiam. Veniunt
Abbreviated transcription (Latin):
acta hyeme infidelitatis. adẽ calor ficdi.
& ꝑata sunt corda. ut oꝑa iusticie ex cis
colligatis. Et qui metit mercedẽ accip̃.
et congregat fructũ inuitã et̃nam: ut & qͥ
seminat simul gaudeat. & qui metit. Dis¬
paris temꝑis labores habuerunt ꝓph̾ȩ se¬
minantes. & apłi metentes: s parit̃ mer¬
ccde accipientes uitã et̃nam. In hoc enĩẽ
ucrbũ uerũ: qͥa alius ẽ qui seminat: & aliꝰ
ẽ qui metit. Ego misi uos metere qđ uoᷤ¬

Expanded text:
acta hieme infidelitatis, adest calor fidei, acta hieme infidelitatis, adest calor fidei, et parata sunt corda ut opera justitiae ex eis colligatis. Et qui metit, mercedem accipit et congregat fructum in vitam aeternam, ut et qui seminat, simul gaudeat, et qui metit. Disparis temporis labores habuerunt prophetae seminantes et apostoli metentes; sed pariter mercedem accipient vitam aeternam. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui metit. Ego misi vos metere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
beo manducare: quẽ uos nescitis. Di¬
cebant gͦ discipiuli enas adimucc̃. sũqd
aliqͥs attulit ci manducare: Quid mi¬
rũ si mulier ñ intelligebat potũ sp̃c.
s carnis: Ecce discipuli qui cibos uen¬
tris attulcrant. ñdum intelligunt ma¬
gistrũ loqui de cibo m̃tis: unde eos in¬
struit ñ ꝑcircuitũ ut illam quȩ uiro
ẽ ut faciam uoluntatẽ eius qui misit
patͥs ẽ ut creclat᷑ in cum. idẽ in filium:
quẽ ipse misit. Opus pat̾s ẽ nr̃a salus.
Cib gͦ et potus: idẽ delectabilis refecti
uoluntat̃e doccndo credcre in se: facit᷑
opus maturando mysteriũ incarnatioĩs
quousq ꝑ passionem & cctera compleat
illud. Nonne uos dicitis qđ ad huc qua¬
tuor m̃ses sunt. & messis uenit: Uos qua¬
tuor m̃ses computatis usq ad messem: s
ego uob̃ aliam messem albam & paratam
ostendo. E cce dico uob̃. Leuate oculoᷤᷤ u̾o ᷤ
& indete regiones: quia albe sunt iam ad
messem. Oculis cordis considerate qđ tnͣs¬

Expanded text:
eo manducare, quem vos nescitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier non intelligebat potum spiritus, sed carnis? Ecce discipuli qui cibos ventris attulerant, nondum intelligunt magistrum loqui de cibo mentis: unde eos instruit, non per circuitum, ut illam quae viro est ut faciam volunPatris est, ut credatur in eum, hoc est in Filium quem ipse misit. Opus Patris est nostra salus. Cibus et potus, id est, delectabilis refectio voluntatem, docendo credere in se; facit opus, maturando mysterium incarnationis, quousque per passionem et caetera compleat illud. Nonne vos dicitis, quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit. Vos quatuor menses computatis usque ad messem, sed ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Oculis cordis considerate, quod trans
Abbreviated transcription (Latin):
affirmat xp̃m: ne irasccrent᷑ & indig¬
narent᷑. Udor grccȩ aqua latine:. inde
ydria. idẽ aquariũ: qũã pͥus usui. nẽ
autẽ oneri deputans ꝓicit. Hinc discãt
ȩuangłiaturi pͥus deponcre curã: et
onus scłi. Et exicrunt de ciuitate:¬

Expanded text:
affirmat Christum, ne irascerentur et indigaffirmat Christum, ne irascerentur et indignarentur. Hydor Graece, aqua Latine: inde hydria, id est, aquarium, quam prius usui, nunc autem oneri deputans, projicit. Hinc discant Evangelizaturi prius deponere curam et onus saeculi. Et exierunt de civitate,
Abbreviated transcription (Latin):
nos templũ deo: tibi in sp̃ũ &. ueritate
oremꝰ. Dicit ei iħc. Ego sum: qui
loquor tecũ. Ego sum messias: qͦm tien¬
turum expectas. Qua manifestatione
accepta. mox factus ẽ uir caput mu¬
lieris: & xp̃c caput uiri. Reliqt gͦ ny¬
driam cupiditatis: & cucurrit pre¬
dicare. Et contimio uenerunt disci¬
puli eius: & mirabant᷑ qͥa cũ muliere lo¬
quebat᷑. Nemo tam̃ dixit quid queris:
aut quid loqueris cum ea. Bonũ mira¬
bant᷑. ñ malũ suspicabant᷑: uenerat
enĩ querere qđ ꝑierat. qui gentilem er¬
roneam docet. Et hoc mirabant᷑: igno¬
rantes mysteriũ eccłie de gentib fittiuȩ.
Non ausi sunt interrogare mulicrẽ qͥd
tim̃tes ne ab eo rep̃hendant᷑. si interro¬
gauerint incaute. Reliquit gͦ yduã
suã mulier. & abut in ciuitatem: &e dic̃
Sillis hominib. Uenite & uidete homi¬
ne: qui dicit mͥ omnia quecũq feci.
cit ad ucritat̾e illos tudes: nec statim

Expanded text:
nos templum Deo, ubi in spiritu et veritate nos templum Deo, ubi in spiritu et veritate oremus. Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tecum. Ego sum Messias, quem venturum exspectas. Qua manifestatione accepta, mox factus est vir caput mulieris, et Christus caput viri. Reliquit ergo hydriam cupiditatis, et cucurrit praedicare. Et continuo venerunt discpuli ejus, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris? aut quid loqueris cum ea? Bonum mirabantur, non malum suspicabantur: venerat enim quaerere quod perierat, qui gentilem erroneam docet. Et hoc mirabantur, ignorantes mysterium Ecclesiae de gentibus futurae. Non ausi sunt interrogare discipuli multimentes ne ab eo reprehendantur, si interrogaverint incaute. Reliquit ergo hydriam suam mulier, et abiit in civitatem, et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem qcit ad veritatem illos rudes; nec statim
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃e & ñ corpus: purã ment̾e ñ corpoieũ
locũ querit. in quo adoret᷑. Ergo neq
orancdi eligat locũ: s in sp̃u & ueritate:
idẽ in sp̃u cordis qui uͥq nob̾cum ẽ. et
in cognitione ucritatis rerũ figura ⁊ um¬
bra quarũ ablata ẽ. Qđ enim ppłs in
lege asꝑsione sanguinis agni munda¬
ri p̃ceptus ẽ. umbra fuit: ueritas uero
qđ̃ xp̃e in cruce passus. lauit nos a pce¬
catis nr̃is in sanguine suo. Sic &. ceteris
abiectis figuris: ucritate rerũ figurata¬
rũ illustrem̃. Dicit ei mulier. Scio qͥa
messyas uenit: qui dicit᷑ xp̃c. Cum gͦ¬
uenit: ille annuntiabit nob̃ omnia.
ñdum agnoscebat. Digna gͦ crat: cui
manifestarct᷑. Messyas uenit: qͣsi dicat
ueniet. Mlessyas hebraice xp̃c ẽ grece:
unctus latine. Unde et punice messe.
dicit᷑ ungue. Uicine enĩ linguȩ sunt:
hebraica punica & syra. Messyas an¬
nuntiabit omnia ad cultũ suum et
patͥs ꝑtinentia: qualit̃ uidelic& sp̃to
templo uł monte intus exhibeamus

Expanded text:
itus et non corpus, puram mentem, non corporeum locum quaerit in quo adoretur. Ergo nequ adorandi eligat locum; sed in spiritu et veritate, id est in spiritu cordis, qui ubique nobiscum est, et in cognitione veritatis rerum, quarum figura et umbra ablata est. Quod enim populus in lege aspersione sanguinis agni mundari praeceptus est, umbra fuit; veritas vero, quod Christus in cruce passus, lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo; sic et caeteris abjectis figuris, veritate rerum figuratarum illustremur. Dicit ei mulier: Scio quia Messias venit, qui diciterit, ille annuntiabit nobis omnia.nondum agnoscebat. Digna ergo erat cui manifestaretur. Messias venit, quasi dicat: Veniet. Messias Hebraice, Christus est Graece, unctus Latine. Unde et Punice messe dicitur unge. Vicinae enim linguae sunt, Hebraica, Punica et Syra. Messias annuntiabit omnia, ad cultum suum et Patris pertinentia; qualiter videlicet spreto templo vel monte, intus exhibeamus
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis reducere uolo. Ego uemi in
nomine pat̾s inci: & ñ acccpistis me.
Si alius ucui̾t in nomine suo: illum
accipictis. ꝓbat quia dilectio clĩ non ẽ
in eis. Ego ueni. ut ꝑme pat glificct᷑
& ñ accepistis me. idẽ ñ credidistis in
Cum antixp̃e ueni̾t in nomine suo:
qͥa ꝓpͥam głam queret. & se dm̃ dicet.
illũ accipictis. Hoc ẽ qđ apłs ait: ut
credant mendatio. qui ñ crediderunt
se estimari qđ in se ñ ht̃: & suꝑ alios se ef¬
ferre. Humilitas uͦ solus cl̃ głam querit:
eiq soli placcre appecit. Nolite putare:
quia ego accusaturus sim uos apud pa

Expanded text:
go veni in nomine Patris mei, et non accepistis me. Si alius venerit in nomine suo, illum accipietis. Probat quia dilectio Dei non est in eis. Ego veni ut per me Pater glorificetur, et non accepistis me, id est non credidistis in Cum Antichristus venerit in nomine suo, quia propriam gloriam quaeret et se Deum dicet, illum accipietis. Hoc est quod Apostolus ait: Ut credant mendacio qui non crediderunt se existimari quod in se non habet, et super alios se efferre, humilitas vero solius Dei gloriam quaerit, eique soli placere appetit. Nolite putare quia ego accusaturus si
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carn̾ẽ: ex quib orta ẽ fides. & pͥ¬
mitiua ȩccłia. Quãuis autẽ iudei
ñ om̃s. s electi p̃cellant samaritanos.
cañ ñ p̾sero locum iuideoꝵ. loco samaritanoꝵ
Et hoc ẽ qđ dicit. S uenit hora ce. nunc
ẽ in qua ꝑ illuminationem meȩ doctri¬
ne ueri adoratores adorabunt patrem

Expanded text:
m carnem , ex quibus orta est fides et primitiva Ecclesia. Quamvis autem Judaei non omnes, sed electi, praecellant Samaritanos; tamen non praefero locum Judaeorum loco Samaritanorum. Et hoc est quod dicit: Sed venit hora et nunc est, in qua per illuminationem meae doctrinae veri ador
Abbreviated transcription (Latin):
patr̃e in spu ꝙ ueritate. Nam &. pa¬
ter tales querit: qui adoient eum. In
ꝑsona ꝓpharum & omniũ qui in xp̃m
credunt. loquit᷑. Unde ait. Nos ado¬
ratis patr̃e quẽ nescitis: quia nullus
adorat patrem nisi filiũ adoret. ꝑ qu̾e
ad patͥs noticiam uenit᷑: s nos scimuᷤᷤ
filium. & ꝑ filium patĩe. Unde sequit᷑.

Expanded text:
itu et veritate. Nam et Pater tales quaerit qui adorent eum. In persona prophetarum omnium qui in Christum credunt, loquitur. Unde ait: Vos adoratis Patrem quem nescitis, quia nullus adorat Patrem, nisi Filium adoret; per quem ad Patris notitiam venitur; sed nos scimus Filium, et per Filium Patrem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
me misit. Ꝙ testimoniũ pat̾s ẽ qͥ
me exteriꝰ hominẽ oculis uisibilem
raabuit. qđ interius corda hominũ ad
Me cognoscendum accendit: a dlp.
ostendit sub̾am diuinitatis incompre¬
hensibilem ẽẽ & inuisibilem: uocemq
eiꝰ ñ capi aure carnali. s tm̃ spũaliter¬
irtelligi:¬
t uerbũ eiuis ñ habetis in uob̾ ma¬
nens: qͥa que misit ille. hiuic uos ñ crẽ¬
aitis. Uerbum qđ erat in principio ꝑ
qđ possetis ad patͥs uenire cognitionẽ.
ñ manet in cordib ur̃is : quia his que
audistis a me ñ creditis nec ctiã scͥpturis.
unde iequit᷑. Scrutamini scͥpturas: qͥa
putatis in ipsis uitã çc̃nam habere. Et¬

Expanded text:
me misit. Et testimonium Patris est, qui me exterius hominem oculis visibilem exhibuit, quod interius corda hominum ad me cognoscendum accendit. A. 44Iostendit substantiam divinitatis incomprehensibilem esse et invisibilem, vocemque ejus non capi aure carnali, sed tantum spirituaintelligietis in vobis manens, quia quem misit ille, huic vos non creditis. Verbum quod erat in principio, et per quod possetis ad Patris venire cognitionem, non manet in cordibus vestris; quia his quae audistis a me, non creditis, nec etiam Scripturis, unde sequitur: Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ni solam legem accipicbant: idc̃ qͥnq
libros moysi. Hi erant exorigine ꝑsar.
& assytioꝵ. Quos rex assyrioꝵ sublatiᷤ
filus isrł in captiuitatẽ posuit. ad in
colenda loca samarie: & idco ignem
colebant: more ꝑsarum. Eos igit᷑ iudĩ
erecrant᷑ abstinendo a cibis coꝵ & ua¬
sis: supplantatoresq uocant: qͥa here¬
ditatẽ patriarche iacobsͥ uendicant.
ꝑ qđ discernebant᷑. R espondit ihc:
& dixit ei. Si scires donũ di. & quis
ẽ qui dicit tͥ da mͥ bibere: tu forsitam

Expanded text:
ni solam legem accipiebant, id est, quinque ni solam legem accipiebant, id est, quinque libros Moysi. Hi erant ex origine Persarum et Assyriorum. Quos rex Assyriorum, sublatis filiis Israel in captivitatem, posuit ad in colenda loca Samariae : et ideo ignem colebant more Persarum. Eos igitur Judaei exsecrantur, abstinendo a cibis eorum et vasis; supplantaroresque vocant, quia haereditatem patriarchae Jacob sibi vendicant. per quod discernebantur. Respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo fecit ut qdđ ñ erat cẽt: infirmi¬
tas fecit ut qđ erat ñ ꝑiret. Sic uideli¬
cet fatigatus itincre sedit tanqu̾ã ma¬
gister humilis. docturus accedentes &
possessurus. Sexta hora: significat do¬
minũ uenisse in sexta etate. Uenit mu¬
lier de samaria: haurire aquã. Dicit
ei iħc. Da mͥ bibere. Discipuli enĩ eius
abierant in ciuitatẽ: ut cibos emerent.
Uenit samaritana in figura eccłiȩ de
gentib. quȩ pͥus ydria cupiditatis hau¬
riebat aqũa de puteo. idẽ. uoluptatẽ
scli de ꝓfunditate tenebrosa. s nunc
eiꝰ fidem sitit iħ̃c: & petit ab ea potari.
Oetit quasi accepturus: & affluit tan¬
quã saciaturus. In ciuitate discipłi cm̃t
cibos a iudcis: quoꝵ corda p̾dicatione
fidei deo student comꝑare. Dicit gͦ
ei mulier illa samaritana. Quomͦ tu
uids cum sis. bibere a me poscis. que
sũ mulier samaritana: Non cñi cou¬
tunt᷑ iudei samaritanis. Samarita¬

Expanded text:
Fortitudo fecit, ut quod non erat esset; infirmiFortitudo fecit, ut quod non erat esset; infirmitas fecit, ut quod erat non periret. Sic videlicet fatigatus itinere, sedit tanquam magister humilis, docturus accedentes et possessurus. Sexta hora, significat Dominum venisse in sexta aetate. Venit mulier de Samaria haurire aquam. Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant in civitatem, ut cibos emerent. Venit Samaritana in figura Ecclesiae de gentibus, quae prius hydria cupiditatis hauriebat aquam de puteo, id est, voluptatem saeculi de profunditate tenebrosa; sed nunc ejus fidem sitit Jesus, et petit ab ea potari. Petit quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. In civitate discipuli emunt cibos a Judaeis, quorum corda praedicatione fidei Deo student comparare. Dicit ergo ei mulier illa Samaritana: Quomodo tu Judaeus cum sis, bibere a me poscis quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. AMBROS. Samarita
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ sychar: iuxta p̃dium qđ dedit ia¬
cob ioseph filio suo. Erat aut̃ẽ ibi fons
iacob. Siue dñs de udea in galileam
seu de galilea in iudeam ꝑ samariam
transierit. cum ea quę sequunt᷑ facta
fucrint. ex ȩuangłica lectione neqͣqu̾ã
certum ẽ: qm̃ sepissime tempoꝵ. sctiẽ
p̃postero ordine ꝑmiitat. In figura xp̃i
qui ẽ legittimꝰ neres patͥatchatum hñs
heredicatem in gentib. suscepit ioseph
a iacob predu hereditat̃e. quã gentes
inhabitant: & in qua ꝑtypum sama¬
ritanȩ mulicris xp̃o adherent. Ubi aqͣ
in suꝑficie t̾re manat. fons dicit᷑: ubi
uͦ in ꝓfundo: & fons et puteus uocat᷑
gatur dñs scđ̃m carnẽ: qui condidit
nos sua fortitudine. Suscepit enĩ om̃ia
quȩ sunt nr̃e infirmitatis sine peccado:
& nutrit quasi infirmus infirmos.
Qđ factus ẽ adam in carnẽ. eua autẽ
de costa euis: significat nos fortes factu¬
ros de infirmitate. xp̃i. Fortitudo nãq
euis creauit: infirmitas recreauit:

Expanded text:
uxta praedium quod dedit Jacob Joseph filio suo. Erat autem ibi fons Jacob. Sive Dominus de Judaea in Galilaeam, seu de Galilaea in Judaeam per Samariam transierit, cum ea quae sequuntur facta fuerint, ex Evangelica lectione nequaquam certum est: quoniam saepissime temporum seriem praepostero ordine permutat. In figura Christi, qui est legitimus haeres patriarcharum, habens haereditatem in gentibus, suscepit Joseph a Jacob praedii haereditatem, quam gentes inhabitant, et in qua per typum Samaritanae mulieris Christo adhaerent. Ubi aqua in superficie terrae manat, fons dicitur; ubi vero in profundo, et fons et puteus vocaturgatur Dominus secundum carnem, qui condidit nos fortitudine sua. Suscepit enim omnia quae sunt nostrae infirmitatis sine peccato, et nutrit quasi infirmus infirmos. Quod factus est Adam in carne, Eva autem de costa ejus, significat nos fortes futuros de infirmitate Christi. Fortitudo namque ejus creavit, infirmitas recreavit.
Abbreviated transcription (Latin):
lectu. Uir ẽ qui regit animã: intellectꝰ
scł. Non tam̃ aliud ẽ intellectꝰ aĩe ab
anima. s ẽ aliquid animȩ : qͦm oculuᷤ
ñ aliud ẽ a carne. s aliquid ẽ carnis: ꝑ¬
fundens lucem ceti̾s m̃bris. Ergo intel¬
lectus qui animã illuminat: a dõ il¬
luminat᷑. Respondit mulier: & dixit.
Non habeo iurum. Dicit ei ihc. Bene

Expanded text:
lectu. Vir est qui regit animam, intellectus lectu. Vir est qui regit animam, intellectus scilicet. Non tamen aliud est intellectus animae ab anima, sed est aliquid animae: quomodo oculus non aliud est a carne, sed aliquid est carnis, perfundens lucem caeteris membris. Ergo intellectus qui animam illuminat, a Deo illuminatur. Respondit mulier et dixit: Non habeo virum. Di
Abbreviated transcription (Latin):
lier adhuc carnẽ sapit. Suspirat tñ
habere de illo fonte. de quo pꝰquam
bib̾it. ñ indigeat aqua. ꝓmittit iħc
sacietatẽ sp̃c: quȩ fiet in resurrectione.
UInde illud. Saciabim᷑ in bonis domꝰ
tuȩ. Ꝙ alibi. Inebriabunt᷑ ab ub̾tate
domustuȩ. Aqua corꝑalis deorsum
fluit: aqua uͦ sp̃ualis sursum salit.
idẽ sursum salire facit: cum illos qui
cam bibtint in etnam glam subuchit.
Hanc quippe aqũa bibere. ẽ in fide
& alis donis gr̃e summope aelectari:
& sic in plenitudine głe trans ire. Dicit
ei iħc. Uade uoca uirũ tuũ: & ueni huc.
Uiro scł duce: ad contemplationẽ sp̃ualiᷤᷤ
intelligentiȩ ascendas. Uir carnalis ñ ac¬
cipit᷑ hic s uir animȩ. idẽ intellectꝰ aĩȩ.
Quasi dicat dñs. Solo intellectu capiun¬
tͥ quȩ dico: uoca uirũ. idẽ p̃senta intel¬
lectum tuũ. Non enĩ ẽ magnũ. habere
animã sine intellectu Unde dauid.
Nolite fieri sic̃ equus & mulus: quib
ñ ẽ intellectus. Bestialis uita ẽ sie intel¬

Expanded text:
lier adhuc carnem sapit. Suspirat tamen habere de illo fonte, de quo postquam biberit, non indigeat aqua. Promittit Jesus satietatem spiritus quae fiet in resurrectione. Unde illud: Satiabimur in bonis domus tuae . Et alibi: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae . Aqua corporalis deorsum fluit, aqua vero spiritualis sursum salit, id est salire facit, cum illos qui eam bibunt, in aeternam gloriam subvehit. Hanc quippe aquam bibere, est in fide et aliis donis gratiae summopere delectari, et sic in plenitudinem gloriae transire. Dicit et Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Viro scilicet duce, ad contemplationem spiritualis intelligentiae ascendas. Vir carnalis non accipitur hic, sed vir animae, id est, intellectus animae. Quasi dicat Dominus: Solo intellectu capiuntur quae dico; voca virum, id est, praesenta intellectum tuum. Non enim est magnum habere animam sine intellectu. Unde David: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Bestialis vita est sine intel
Abbreviated transcription (Latin):
maior es patre nr̃o iacob qui dedit nobe
puteum ͤ & ipse ex eo bibit et filii eius.
et pecora eius: Quasi dicat. De hac aqua
dare mͥ non potes quã ꝓmittis. cũ hau¬
ritorium ñ nabeas: & puteus altus sit.
Intelligit quippe aqu̾a uiuã: quȩ ubi
orit᷑ excipitur. S ne forte alium font̾ẽ
ꝓmittere uideret᷑: subdit. Numqͥd tu
maior es patre nr̃o iacob: Nocans eum
patr̃e suum: tum qͥa eius hereditatem
possidebat: tũ quia sub lege moysiui¬
uebat. De puteo bibunt nomines et
pecora. Si milit̃ de ratione quȩ quasi
deprauata &e obscurata magno labore
todit᷑ et exercet᷑. bibunt ut nomines.
qui ca ad bonũ utunt᷑. bibunt ut pe¬
cora. qui ad malũ. Respondit iħo: et
dixit ei. Omĩs qui bibet ex aqua hac:
siciet iterũ. Qui aut̃e bib̾it ex aqua
quam ego dabo er: non sitiet incternũ.
D aquã qu̾a ego dabo ei: fiet in eo fonͤ¬

Expanded text:
or es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus? Quasi dicat: De hac aqua mihi dare non potes quam promittis, cum hauritorium non habeas, et puteus profundus sit. Intelligit quippe aquam vivam, quae ubi oritur, excipitur. Sed ne forte alium fontem promittere videretur, subdit: Nunquid tu major es patre nostro Jacob? Vocans eum patrem suum, tum quia haereditatem ejus possidebat, tum quia sub lege Moysi vivebat. De puteo bibunt homines et pecora. Similiter de ratione quae quasi depravata et obscurata magno labore foditur et exercetur, bibunt ut homines, qui ea ad bonum utuntur; bibunt ut pecora, qui ad malum. Respondit Jesus et dixit ei: Omnis qui bibet ex aqua hac, sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum: sed aqua qua
Abbreviated transcription (Latin):
precipiebat. tantomagis plus p̃dicabãt.
& eo ampliꝰ ammirabant᷑ dicentes:¬
et surdos fecit audire. & mutos loqui
Non in uirtutib głandum ẽẽ dociit.
s in cruce & humiliatione. Humilitas
enim: p̾cedit semꝑ głam. Ordo
uerboꝵ ẽ. Quanto autẽ cis magis¬
p̃cipiebat: tanto plus p̃dicabant. Ciuitas
enĩ in monte posita: undiq circũspecta
abscondi ñ pot̃. Sciebat igit᷑ qui om̃ia
nouit antequã fiant. qͥa magis p̃dicarĩt:
s hoc p̾cipiendo uoluit pigris ostendete.
qnͣto studiosius qnͣtoq frequentius p̾¬
dicare debeant. quib iub ut p̃dicent.
qnͣdoquidẽ illi qui ꝓhibebant᷑ tacere

Expanded text:
bant, et eo amplius admirabantur, dicentes:et surdos fecit audire et mutos loqui. » Non in virtutibus gloriandum esse docuit, sed in cruce et humiliatione. Humilitas enim praecedit super gloriam. Ordo verborum est: Quanto autem eis praecipiebat, tanto plus praedicabant. Civitas enim in monte posita undique circumspecta abscondi non potest . Sciebat igitur qui omnia novit ante quam fiant quia magis praedicarent, sed hoc praecipiendo voluit pigris ostendere, quanto studiosius quantoque frequentius praedicare debeant quibus jubetur ut praedicent, quando quid