comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sam acceptionẽ eucaristiae dñicã cȩm̃
uocat. Illud itaq mouere ponuit ho¬
mines utrũiam refecti die illo uel aufir¬
rent uł sumerent eucharistiam quod
ineugłio dicit. Cũ autẽ illi manduca¬
rent. accepit iħc panẽ & benedixit.
Cũ eciã suꝑius dixiss&. Cũ sero autẽ
faccũ. eẽt recũbebat cũ duodeci. Et
mandicantib dixit. Qm̃ unus ex uls¬
b tradoe me. Post eñi tradidit sacrai¬
tũ. & liquido par&e quando primo
acceperunt discipł corpus & sangui¬
nẽ dñi ñ eos accepisse ieuinos. Nũ
quud tam̃ ꝓꝑt̃ea calũpriantũ ẽ imuis
acłiȩ quoda ieuinis sẽꝑaccipit᷑. Ex
hoc eñi placuit sp̃ui scõ. ut in honorẽ
tnti sacrament. in hos xp̃tani prius
añicũ corpus intrarae. quã cȩteri cibi. Nã
uo ꝑiniũsum orbẽ mos iste seruatur.
si ant cęnati fr̃s. ad illuo sacram̃tũ acci¬
piendum conuenire debebunt. Aut
sicut faciebant quos apłs arguit. &
em̃dat m̃sis suisita miscere. Nãq salua¬

Expanded text:
sam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans — illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedixit, cum etiam superius dixisset: cum sero autem factum esset, recumbebat cum sam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans — illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedixit, cum etiam superius dixisset: cum sero autem factum esset, recumbebat cum dacuit spiritui sancto, ut in honore tanti sacramenti in os christiani prius dominicum corpus intraret quam ceteri cibi; nam ideo per uniuersum orbem mos iste seruatur. si aut cenati fratres ad illud sacramentum accipiendum conuenire debeant aut, sicut faciebant quos apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque salua
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i: xp̃c autẽ dei. Et iterũ. Caput mu¬
lieris uir. caput uiri xp̃c: caput autem
xp̃i ds̃. S rursum si ds̃ ñ nisi om̃ia simul
trinitas. cum intrinitate sit xp̃c ut sit
trinitas : Anquo . ẽ. pat̾ cũ filio. caput ÷
ei quod ÷ solus filius Cum filio eñĩ pat̃ ds̃
Dicut dicit. qm̃pat̃ maior meest. Ut hoc
ipsũ dm̃. ẽẽ. quod illi cũ patre unũ. ẽ.
caput sit hominis mediatoris quod ipse
solus. et Si em̃i mentẽ recte dicinꝰ prin¬
te sit homo cur ñ multo congruentiꝰ. mul
caro factũ. ẽ. intelligi ñpossit. Nam sũ¬

Expanded text:
et iterum: caput mulieris uir, caput uiri Christus, caput autem Christi deus. sed rursus deus non nisi omnia simul trinitas, cum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deussicut dicit: quoniam pater maior me est, ut hoc ipsum deum esse, quod illi cum patre unum est, caput sit hominis mediatoris, quod ipse solus est. si enim mentem recte dicimus printe sit homo, cur caro factum est intelligi non possit. Es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbationẽ. utiles sunt eccłiȩ. Ham&e dł
herecicisdictũ. ẽ. Oportae & hereses .&t.
ut ꝓbati manifest fiant int̃ uos. Uast
mortis in arcudñm parasse. Quȩri pdł
quȩ sint uasamortis. Anforte heretigih
bsmsiliunt. Inod ñ contingit nisi ꝓ
tauerint. Malo eñi uotoꝑ peccatum
gates male coguntur intellig̃e: ut
u sit pena peccati. Quoꝵ tam̃ morte
u catholicȩ ȩccłiȩ. tanquã quibuscam

Expanded text:
probationem utiles sunt Ecclesiae. Nam et de probationem utiles sunt Ecclesiae. Nam et de haereticis dictum est: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Itt in arcu Dominum parasse, quaeri potest quae sint vasa mortis. An forte haeretici? nsiliunt, quod non contingit nisi pro peccaverint. Malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
neficio. Ex his enĩ om̃ib herecici fiunt:
qui etiã si eẽnt in ęccłia nichilominus er¬
rarent. Cũ autẽ foris sunt. plurimũ ꝓsunt.
ñ uerũ docendo quod uesciunt: si aduerum
querendũ. carnales. & aduerũ aꝑiendũ spã¬
les catholicos excitando. Sunt enĩ innumne¬
rabiles in scã eccłia. deo ꝓbat uiri. Si ma-¬
nifesti ñ fiunt int̾ nos quãdui imꝑitiȩ nr̃ȩ
tenebris delectati. dormire maluimus qũa
lucemueritatis intueri. Qua ꝓpt̃ mult
ut ueritatẽ dĩ uideant. & gaudeant ꝑ
hereticos de somno excitant᷑. Utam̃ gͥͦ
etiã hereticys. Nonut eoꝵ approbemꝰ erro¬
res.: s̃ ut catholicam disciplinam adueruis
eorum insidias asserentes uigilantiores &e
cautiores simus: etiam si eos ad salutẽ reuo¬
care ñ possumus. Qũauis int̃ se disseni¬
ant & uide abherecicis. & ipsi ⁊ hereag
alii ab aliis. una tam̃ conditione serutu¬
tisu ad aliquã adtestationẽ. uł ad aliqũ

Expanded text:
neficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiam, si essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt, sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in sancta Ecclesia Deo probati viri; sed manifesti viri non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis, non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revoomnes nati sumus; quamvis inter se dissentiant, et Judaei ab haereticis, et ipsi haeretici alii ab aliis, una tamen conditione servitutis, vel ad aliquam attestationem, vel ad aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ xp̃r Et induentes nouũ homi¬
nẽ xp̃m utiq induimus ꝑ fidẽ. Quiꝰd est gͦ
qui ab consortio feminas aliende cũ sint
nob̾cũ grãe coheredes. Et alio loco idẽ
apłi dicat. Om̃s eñi filii diei estis ꝑfidẽ q̃¬

Expanded text:
baptismum Christi et induentes nouum hominem Christum utique induimus per fidem. quis est ergo, qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae coheredes et alio loco idem apostolus dicat: omnes enim filii dei estis per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
respondeant diligent̃ inquirunt. Neo
eos deserit ds̃. ut petentes accipiant. &
querentes inueniant. & pulsantib aꝑ̃.¬
lbro de ut atur. IHereticus ẽ qui alicuuis tẽporalis¬
sui gra falsas ac nouas opiniones ułgu¬
nit uł sequit᷑. Ille autẽ qui huiusmoo
hominib credit. homo. ẽ. imaginatiõẽ
quadã ueritatis ac pietatis in lusus. Cõ¬

Expanded text:
respondeant diligenter inquirunt. Nec respondeant diligenter inquirunt. Nec eos deserit Deus, ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus aio, qui alicuius temporalissui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ueritatis ac pietatis inlusus: c
Abbreviated transcription (Latin):
uasa miscđie. quȩ de massa eiusdẽ dãp¬
nationis funt in honorẽ. gr̃a illius ñ
meritis suis. Ille quippe donat ꝓd. eẽ.
nob̾ ñ solũ quod docae ueritas. uerũ etiã
qđ obstrepit uanitas. Ut cũ responde¬
tur inquiecissimȩ uanitati. auscultetur
dentia multos diuersi erroris hereticos
eẽ. ꝑmittit. ut cũ insultant nob̾ & ini
trogant nos ea quȩ nescimus uł sic dis¬
cutiamus pigritiã. & diuinas scripturas
nosse cupiamus. Pptẽa & apł̃s dicit.O
portae multas hereses. eẽ. ut ꝓbatimani¬
festi fiant int̃ uos. Hi enĩ deo ꝓbati sup
qui bene possunt docere. S manifesti
hominib eẽ ñ possunt nisi cũ docent
Docere autẽ nolunt. nisi eos qui doceni
querunt. S multi ad querendũ pigris᷑
nisi ꝑ molestias & insultationes heretior
quasi de somno excitent᷑ & imꝑitia sua
erubescant sibi & de illa imꝑitia sua ꝑi¬
clitari se sentiant. Qui homines si bon
sunt fidȩs ñ cedunt hereticis. s quid eis

Expanded text:
vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur dentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut, quum insultant nobis, et interrogant nos ea, quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas scripturas nosse cupiamus. Propterea et Apostoportet haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Illi enim Deo probati sunt, qui bene possunt docere: sed manifesti hominibus esse non possunt, nisi cum docent; docere autem nolunt, nisi eos qui doceri quaerunt. Sed multi ad quaerendum pigri sunt, nisi per molestias et insultationes haereticorum quasi de somno excitentur, et de imperitia sua erubescant sibi, et de illa imperitia sua periclitari se sentiant. Qui homines si bonae sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit de sp̃umeo. Uis gͦ & tu uiuere
de sp̃u xp̃s: incorpore esto xp̃i. Nũ¬
quid eñi corpꝰ meũ uiuit de spu tuo:
Mleum uiuit de spu meo. & tuũ de
tuo. Non potest uiuere corpus xp̃i.
apłs paulus hunc panẽ. U̾nus panis
inquit unũ corpꝰ multi sumꝰ. O sacram̃¬
tũ precatis: osignũ unitatis: o uincłm¬
caritatis. Qui uult uiuere. ht̃ ubi uuat.
ht̃ unde uiuat. Accedat. credat: incorꝑe¬
tur. ut uiuificetur. Non abhorreat a com¬
page m̾ebrorum. Non sit putre menbri:
quod secari mereatur. Honsit distortũ:
de quo erubescatur. Sit pulchrũ. sit ap¬
tum. sit sanum. Hereat corpori. uiuat
dõ de dõ. Nunc labor& interra. ut
postea regnae in cȩlo. Hunc itaq ci

Expanded text:
vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vivere vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vivere de Spiritu Christi? In corpore esto Christi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo. Non potest vivere corpus Christapostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vincucharitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelo. 14. Liti
Abbreviated transcription (Latin):
at calicẽ dñi uenistis. Ꝙ̾ ibi uos estis
in m̃sa. &e ibi uos estis incalice. Nob̾cũusᷤ
estis. Simul eñi hoc sumimus: simul bi¬
bimus: quia simul uiuimus. Ni quis ex
manducauerit ex hoc pane: uiuoe inȩt̾¬
nũ. Et panis quẽ ego dabo. caro inea
ẽ: ꝓ mundi uita. Hoc quanto caꝑoc
caro. Noc eñĩ exhorruerunt. Hoc ad
putauerunt. Caromea. ẽ. inquit pro
mundi uita. Norunt. fideles corpus
ant corpus xp̃s: si uolunt iuiuere sp̃u¬
xp̃i. Intelligite fr̃s mei quio aixerim.
Homo esce sp̃m habes. & corpꝰ habes.
Sp̃m dico quȩ animauocat᷑. qua con¬
stat quod homo. ẽ. Constat eñi exc
anima & corpore. Habes itaq spm̃ in¬
usibilẽ: corpꝰ uisibile. Dic mͥ quid ex
quo uuat. Sp̃s tius uiuit ex corpore
tuo. ancorpꝰ tuũ ex spu tuo. R espon¬
dit om̃is qui uiuit. Qui aũt hoc ñ pot̾
responde. nescio si uiuit. Iuto respon¬
doe om̃is si uiuit. Corptis utiq incu

Expanded text:
ad calicem Domini venistis: et ibi vos estis ad calicem Domini venistis: et ibi vos estis in estis. Simul enim hoc sumimus, simul bibimus, quia simul vivimus. Item manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperecaro. Hoc enim exhorruerunt, hoc assputaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus ant corpus Christi, si volunt vivere Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum
Abbreviated transcription (Latin):
asant᷑ ne eũ agnoscerent: infractione
pnus uoluit se agnosci. Nouerunt fide¬
afractione panis. Non eñi om̃is panis
ñto corpus &e sanguinẽ suũ. quõi etiã
fet et nos ipsos. Nã ce nos corpus ipsiꝰ
cipimus nos sumus. Recordaminioe
uos ñ fuistis & creati estis. Ad areã dñi¬
com c̃õportat estis. Laborib boũ. id÷
amiuntiantiũ eugłm triturati estis: qͣnͣ¬
do cathecumini differebamini. inhorreo
pistis moli ieuinũs & exhorcismis. Po¬
sta ad aquã uenistis. & consꝑsi estis:
e panis dñicus facti estis. Ecce quot
lmendo unã fidẽ. unã sp̃e. indiuiduã
critatẽ. Herecici quando hoc accipi¬
unt. testimomũ contra se accipiunt
Qma illi querunt diuisionẽ. cũ panis
ste indioe unitat̾e. Sic & tunũ in
multis racemis fuit: & mͦ in unũ.ẽ.
Unũ ẽ. in sua natiuitate calicis. post
pͥsurã torcilaris. & uos post illa ie¬
iuinia. post labores. post humilitatem.
ce contritionẽ. iam in nomine xp̃i. tãqͣ

Expanded text:
nebantur ne illum agnoscerent, in fractione panis voluit se agnosci. Norunt fidein fractione panis. Non enim omnis panis, nto corpus et sanguinem suum; quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et nos corpus ipsiusus quod accipimus, nos sumus. Recordamini, et vos non fuistis, et creati estis. Ad aream dominicam comportati estis: laboribus boum, id est annuntiantium Evangelium, triturati estis. Quando Catechumeni differebamini, in horreo pistis moli jejuniis et exorcismis: postea ad aquam venistis, et conspersi estis, et panis Dominicus facti estis. Ecce quod tenendo unam fidem, unam spem, individuam charitatem. Haeretici quando hoc accipiunt, testimonium contra se accipiunt: quia illi quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis racemis fuit, et modo in unum est. Unum est in suavitate calicis, post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem et contritionem, jam in nomine Christi tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
de ipso. Om̃ia licita sunt: s ñom̃ia ex¬
pediunt. Om̃ta licita sunt. s ñ om̃ia
edificant. Hemo quod suũ.ẽ. querat.
s. id quod alteriusẽ Atq ut ostenderre
unde loquerecur: om̃e inquit quod
in macelid̃ uenit manducate: nichil
int̾rogantes ꝓpt̾ conscientiã. Et tam̃
alibi dicit. Non manoucabo carnẽ¬
mȩcnũ. ne frẽm meu̾ scandalgem. Itẽ
alib. Om̃ia quioẽ munoa s malũ. ẽ.
homini qui ꝑ offensionẽ manducat.
homini qui offensionẽ manducat. Ita
ostendit eaquȩ licita sunt. id ÷ nullo
p̃cepto dñi phibent᷑: sicut expedit potlꝰ
eẽ. tractanda. Non p̾scripto legis. s con¬

Expanded text:
unt, sed non omnia expediunt: omnia mihi licita sunt, sed non omnia aedificant. Nemo quod suum est quaerat, sed id quod alterius est. Atque ut ostenderet unde loqueretur: Omne, inquit, quod in macello venit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam . Et tamen alibi dicit: Non manducabo carne fratrem meum scandalizem . Itemque alibi: Omnia quidem munda, sed malum est homini qui per offensionem manducat .homini qui per offensionem manducat. Ita ostendit ea quae licita sunt, id est, nullo praecepto Domini prohibentur, sicut expedit potius esse tractanda, non praescripto legis, sed con
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sõs quicũ patre & filio incõmutabilis una.
& dignis animis incõmutabilit̃ dat᷑ S
sp̃s hominis. de quo apłs dicit. Nemo
scit quid÷ in homine: nisi sp̾s hominis.
rũ dicit. Sicoe quȩ dĩ sunt nemo scit
ẽ. idẽ intentus. ẽ. & se pietate subiẽ
dõ: intelligit homo quȩ sp̃alit̃ dicuntur.
Cũ autẽ diaboli error tanqu̾ã absente in¬
tellectu in aniina dñatur: adult̃. ẽ. Noca gͦ
inquit uirum tuum id ẽ. sp̃m qui ẽ. inte:
quomodo potest homo intelligere sp̃alia.
De patre quidẽ ac filio multis libris dis¬
ñunus. ẽet pat̾ &e filius. s unum. ẽent.
Et quio ꝓprie pat̾. ẽẽt quio filius. insi¬
nuare conati sunt Quod ille genitor
ille genitus. ille ñde filio. ille de patre:
ille huius principiũ. unde oe caput xp̃i dr
illuis imago quauis nulla ex parte dissimił.
& om̃ino indifferent̃ equalis filius patri¬

Expanded text:
s, qui cum Patre et Filio incommutabilis manet, et dignis animis incommutabiliter datur: sed spiritus hominis, de quo Apostolus dicit, Nemo scit quae sunt in homine, nisi spiritus hominis. rum dicit sic: Et quae Dei sunt nemo scit, est, id est intentus, et se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritualiter dicuntur; cum autem diaboli error, tanquam absente intellectu, in anima dominatur, adulter est. « Voca ergo inquit virum tuum, » id est spiritum, qui est in te, quo potest homo iDe Patre quidem ac Filio multis libris disnon unus esset pater et filius, sed unum essent, et quid proprie pater esset et quid filius, insinuare conati sunt: quod ille genitor, ille genitus; ille non de filio, ille de patre; ille huius principium, unde et caput Christi illius imago, quamuis nulla ex parte dissimilis et omnino indifferenter aequalis. tr
Abbreviated transcription (Latin):
mitr. Inducimur eñi si tales incide.¬
ruit quas ferre ñ possumus. S cũt̾yta¬
tiones ꝑiculosȩ inquas inferri a. n
duci ꝑnitiosũ. ẽ. aut ꝓsꝑis reb tempora¬
lib aut addiuersis orianttr. nemofiau¬
gitur aduersarum molestia qui pspatũ
delectatione ñ capitur. omines enmi

Expanded text:
mur. inducimur enim, si tales accidemur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum temtationes periculosae, in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut aduersis oriantur, nemo frangitur aduersarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. CCCVI
Abbreviated transcription (Latin):
ultos eñi aꝑnitiosa elatione reprimit
dĩ stat qui stat. Potens. ẽ. eñid̃s statue¬
re illum. Nongͦ se ipsum. s ds. S ta¬
m̃ bonum.ẽ. ñ altũ saꝑe s timere.
mines. aut ꝓ suis peccatis puniendos
dos. Et int̾.ẽ. plurimũ inqualem
quisq tẽptationẽ incidat. Non eñi in
talem incidit uidas qui uendidit
dñm in qualẽ incidit petrus. cũ t̾ritꝰ
dñm negauit. Sunt etiam humanȩ
tẽptationes. Credo cũ bono quisq ani¬
mo scdm humanã tam̃ fragilitatem:
Inaliquo consilio labitur aut irritat᷑
in frẽm studio corrigend: ꝑ aulo tam̃
amplius quã xẽpiana tranquillitas po¬
stubat. De quib apłs dicit. Tẽptatio
uos ñ app̃hendat iusi humana. Cũ idẽ
dicat. Fidelis ds̃ qui uos ñ furat tẽpta.¬
ri supra qu̾ã potestis ferre. s facioe
cũ tẽptatione etiã excitũ ut possitis
tolerare. Inqua sententia satis osten¬
dit ñ id nobis orandũ. ẽẽ. ut ñ tẽp¬
temur. s ne intẽptationẽ induca¬

Expanded text:
ultos enim a perniciosa elatione reprimit Dei stat, qui stat. Potens est enim Deus statuere illum : non ergo se ipse, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere, sed timere mines aut pro suis peccatis puniendos dos. et interest plurimum, in qualem quisque temtationem incidat. non enim in talem incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius, quam christiana tranquillitas postulat. de quibus apostolus dicit: temtatio uos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: fidelis deus, qui non uos sinat temtari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem induca
Abbreviated transcription (Latin):
titur. Hereticoꝵ genus cal idũ ñ sp̃u sapi¬
entiȩ s impatientiȩ. quo solent hereticoꝵ
feruere primordia: & pacẽ ꝑturbare scõꝵ.
S hȩc inusum cedunt ꝓficientiũ. Iuxta
illito apł. Oporite et hereses. ẽẽ: ut ꝓ¬
bat manifesti fiant in uob̾. Unde etiam Ex tracta
scriptũ. ẽ. Filius eruditus sapiens erit. In¬
prudente autẽ muinustro utetur. Mlulta
quippe ad fidẽ catholicamꝑtinentia aũ he¬
reticorum callida inquietudine exagitamt
ut aduersus eos defend possint: & consi¬
derantur diligentus &e intelligunt᷑ danꝰ
& instantius p̃dicant᷑. Et ab aduersario
mota questio: discendi eocistit occasio. S¬

Expanded text:
i haereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo solent haereticorum feruere praecordia et pacem perturbare sanctorum ? Sed haec in usum cedunt proficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde escriptum est, Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio, discendi existit occasio.
Abbreviated transcription (Latin):
ri. quando in baptismate mẽbrũ corpis
xp̃ efficitus. Nec alienari ab illiꝰ pamiꝰ
calicisq consortio. etiãsi antequã panẽ
illũ comedat &e calicẽ bibat. de hoc
scło in unitate corporis xp̃i constitutꝰ
abscedat. Sacraĩt quippe illuis par¬
ticipatio ᷤ ac bene ficio ñ priuatur. qͣn¬
doipse hoc quod illud sacram̃tu sigil¬
lar ta consecratione inesticꝰ fit nobis. ñ
uasian. P rouide. quod ñ ita fit: quã¬
us sit paius &e calix alim̃tũ. ẽ. refectio¬
is m̃ sacram̃tũ religionis Hisi quod
Reuedicimuis grãs q agimnus dño in

Expanded text:
ri, qri, qitur Christi, nec alienari ab illius panis, calicisque consortio, etiamsi antequam panem illum comedat calicemque bibat, de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat. Sacrament quippe illius participatione ac beneficio non privatur, quando ipse hoc quod illud sacramentucerta consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. Proinde quod non ita fit, quamvis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis: nisi quod benedicimu
Abbreviated transcription (Latin):
Cumgͦ de isto facram̃to loquereat ue
Unus panis unũ corpis mult sinis
Intelligite. & gaudete. Unitas pietas ue¬
ritas caritas. U̾nus panis unũ corpus.
multi. Recolite eñĩ quia paiis nst at
uno grano s de multis. Quaroo erhor¬
ci ⁊ abamuis. quasi molebamin. Qutand
baptizati estis. quasi conspersi estis. An¬
do sp̃s scĩficationẽ accepistis quasi cocs
estis. Estote quod uidetis de accipite
quod estis. Hoc apł̃s de pane diaeit.
Iamde calice quid intelligeremus etũ
ñ dictum satis ostenoit. Sicut eni ur
sit species uisibilis panis multa grana in
unum conspargunt᷑. tanquã illud fiat
na multa pendent ad botrũ:. s liquor
uoluit. Mysteruim pacis & unitatis
ur̾ȩ insua mensa consecrauit. Quuc¬
cipit mẏst̾ium unitatis & ñ tena̾ iuni.¬
culum pacis: ñ myst̾ium accipit ꝓse. s
testimoniũ contra se. Nulli. ẽ. aliquate¬
nus ambigendũ tunc unũquẽq fidelũ
corporis sanguinisq dñici participẽ fie¬

Expanded text:
Cum de isto sacramento loqueretur, ait: Unus panis, unum corpus multi sumus . Intelligite, et gaudete. Unitas, pietas, veritas, caritas: unus panis, unum corpus multi sumus. Recolite enim quia panis non de uno grano fit, sed de multis. Quando exorcizabamini, quasi molebamini; quando baptizati estis, quasi conspersi estis; quando Spiritus sancti ignem accepistis, quasi cocti estis. Estote quod videtis, et accipite quod estis. Hoc Apostolus de pane dixit. De calice quid intelligeremus etiam non dictum, satis ostendit. Sicut enim ut sit species visibilis panis multa grana in unum consparguntur, tanquam illud fiat na multa pendent ad botrum, sed liquor pertinere, voluit mysterium pacis et unitatis nostrae in sua mensa consecrare. Qucipit mysterium unitatis et non tenet vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed testimonium contra se. Nulli est aliquatenus ambigendum, tunc unumquemque fidelium corporis sanguinisque dominici participem fie
Abbreviated transcription (Latin):
uelut euigilationẽ. Hinc apłs dicit. De
dormientib autẽ nolo uos ignorare fr̃s. Et
alio loco. Ex quib plures manent usq ao¬
huc quidã autem dormierunt. Et alia in¬
numerabilia in hoc testimonia aꝑte ꝑscrip¬
turas utriuisq testam̃t repꝑtunt᷑. Significa¬
uit gͦ dñs futurũ fuisse tempus quo inter
temptationes tribulationesq huius scłi. iam
iamq eius expectaretur. & sꝑaretur aduen-¬
tus. tanquã ꝓpinquus & imminens. Ao qu̾e
se p̃parent. qui in eius. eẽ. familia uidentur.
Hoc. ẽ. eñĩ quod ait: exisse obuiam sponso
aduenice. Unde dicit.Media autẽ nocte
clamor factus. ẽ. ecce sponsus uenit exite ob¬
uiam e. Nimirũ clamor iste. ipsa. ẽ. tuba illa
qu̾a cominemorat apłs ubidicit. Cana&e
eñi tuba: & mortui resurgent incorrupti.
Tubȩ nomine. aliquid eudentissimũ signũ¬

Expanded text:
rrectionem uelut euigilationem. hinc apostolus dicit: De dormientibus autem nolo uos ignorare, fratres, et alio loco: Ex quibus plures manent usque adhuc; quidam autem dormierunt; et alia innumerabilia in hoc testimonia aperte per scripturas utriusque testamenti reperiuntur. unuit ergo dominus futurum fuisse tempus, quo inter tribulationes temptationesque huius saeculi iam iamque eius expectaretur et speraretur aduentus tamquam propinquus atque imminens, ad quem se praeparent, qui in eius esse familia uidentur. hoc est enim, quod ait exisse obuiam sponso an veniat. Unde dicit, media nocte clamorem factum: Ecce sponsus venit, exite obviam ei. Nimirum clamor iste ipsa est tuba illa, quam commemorans Apostolus dicit: Canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti . Tubae nomine aliquod evidentissimum
Abbreviated transcription (Latin):
Non . ẽ. qui faciat bonũ. ñ. ẽ. usq adunum.
Usq adunum. ł cũ ipso uno ñ pocest intelli¬
gi. ut nullus hominũ intelligatur. uel p̃t̃
iste ager usq ad mare. ẽ: ñ utiq simul cõpu¬
tamꝰ ⁊ mare. &̾ iste ÷ melior intellectus.
ut nemo intelligat᷑ fecisse bonitatẽ us¬
uerũ ẽ. qͥa usq qͦ qͥsq cognoscat unum
dm̃: ñ pot̾ fac̾e bonitatẽ. Sepulchrũ pa¬
tens: ẽ. guttur eoꝵ. Aut uoracitas sig¬
nificat᷑ in hiantis gulȩ. aut in allegoria.
qͥa occidt̃ ⁊ qͣsi deuorant int̾fectos eos.
simile. ẽ. econtͣrio qd̾ petro dictũ. ẽ.
macta ⁊ manduca: ut in suã fidẽ. ⁊ bo¬
nos mores g̾s conu̾t̾et. Linguis sius
dolose agebant: id÷ linguis malis. Nã
ħ uidet᷑ significare: qd̾ ait. suĩ. Alali enĩ
malas habent linguas. id÷ mal locun¬

Expanded text:
inquit, qui faciat bonum, non est usque ad unum. Usque ad unum, vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus hominum intelligatur, vel praetIste ager usque ad mare est. Non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecisse bonitatem usverum est, quia usque quod quisque cognoscat unum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant, id est linguis malis: nam hoc videtur significare, cum dicit suis, mali enim malas habent linguas; id est, mala loqu
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ eñi p̃cepto apłico. fidelit̾q audit
ꝙ dictũ. ẽ. cauete ne qͥs uos decipi¬
at ꝑ phylosophiã & inanẽ seducti¬
onẽ : scdm elem̃ta mundi. Deinde
ne om̃s tales. ẽẽ. arbitret᷑. audit
ab eodẽ apło dici de qͥb dã. qr qͦd
notũ. ẽ. dĩ manifestũ. ẽ. in illis:
d̾s eñi ilł manifestaũ. Inuisibilia¬

Expanded text:
 audit quod dictum est: Cavete ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem seductionem, secundum elementa mundi . Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam, Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis: Deus enim illis manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥ cũ sitis mali. Uenenũ aspidũ sub
Ispidũ aũ. qr nolunt audire p̃cepta le¬
gis. sic̃ aspides nolunt audire u̾ba in¬
cantantis: qd̃ in alio psalmo euidentiꝰ
dr̃. Quoꝵ os maledictione ⁊ a maritu¬
dine plenũ ÷. Hoc ÷ uenenũ aspidũ.

Expanded text:
Venenum aspidum sub Aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis: quod in alio psalmo evidentius dicitur, quorum os maledictione et amaritudine plenum est, hoc est, venenum aspi
Abbreviated transcription (Latin):
ec s̃ scda hominis. Si aũ respexerit d̾s.
ut ad implenda q̃ mandat. ipse adui
caritatis: ut ꝗͣ uis ad buc sit qd̵ homi¬
ni repugnet ex homine. ñ dũ tota in¬
firmitate sanata ex fide tñ iustꝰ uiuat.
iustęq uiuat. in qͣntũ ñ cedit male c̃cu¬
piscentiȩ: uincente delectatione iusticiȩ:
ec tercia bonȩ spes hominis. inquibꝰ si pia
ꝑseu̾antia qͥsq ꝓficiat. pꝰtrema pax restat:
q̃ pꝰt hanc uitã in requie sp̃s. deinde in
resurrectione etiã carnis implebit᷑. Harũ
quatuor differentiarũ. pͥma ÷ ante legẽ:
scda sub lege: tercia sub gr̃a: quarta in pa¬

Expanded text:
ecunda hominis: Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvacharitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat, justeque vivat, in quantum non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae: haec sunt tertia bonae spei hominis. In quibus si pia perseverantia quisquam proficiat, postrema pax restat; quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima et ante legem, secunda sub lege: tertia sub gratia, quarta in pa
Abbreviated transcription (Latin):
eñi dãpnant᷑ qͥ ñ peccauer̃. qͣndoquidẽ
illud ex uno inom̃s ꝑtransut: in qͦ an¬
te ꝓpͥa insingłis qͥbq peccata. om̃s com¬
munit̃ peccauer̃. Ac ꝑ hoc in excus abił
.ẽ. om̃is peccator. uel reatu pͥme origi¬
nis. uel additam̃to etiã ꝓpͥe uoluntatiᷤ
siue qͥ nouit. siue qͥ ignorat. siue qͥ ui
dicat. siue qͥ ñ iudicat. qͥa ⁊ ipsa igno.¬
rantia in eis qͥ intellig̾e noluer̃. sine
dubitatioe peccatũ ÷ ineis aut qͥñ po¬

Expanded text:
enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem,
Abbreviated transcription (Latin):
biles dic̃. qͥ inuisibilia illiꝰ ꝑ ea q̃ facta
st̃ intellecta conspic̾e potuer̃. nec obȩ¬
qͣntomagis in excusabiles st̃. qui ex le¬
ge dĩ instructi. c̃fidt̃ se ipsos duces
ẽẽ. cȩcoꝵ. & alios doc̃tes se ipsos ñ
docent. qͥ p̃dicantes nͣ furandũ furan¬
t᷑. ⁊ cętera q̃ de ipsis apłs loqͥt᷑: Eis qͥp¬
pe dic̃. ꝓpt̃ea in excusabił es o hõ om̃is
qui uidicas. In qͦ eñi aliũ uidicas : te¬
met ipsũ condep̃nas. E adẽ eñi agisq̃
p̃sumens de uirib lib̾i arbitrii. excũ¬
satã se putat : qͣndo ignorantiȩ ñ uo¬
luntatiᷤ uidet᷑ ẽẽ. qd peccat. Scdm hanc ex
uinc̃. dĩ tn iustũ iudiciũ. nec illis par
ipsi excusare uideant̃. ñ admit¬
tit hanc excusationẽ qͥscit se fecis¬
se hominẽ rectũ. eiq obȩdientiȩ
dedisse p̃ceptũ. nec nͥ eiꝰ qͥ male usus. ẽ.
lib̾o uoluntatis arbitrio: etiã qͦd transi¬
ret inpoteros manasse peccatũ. Neq

Expanded text:
 facta sunt intellecta conspicere potuerunt, nec obequanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege ejus instructi, confidunt seipsos duces esse caecorum, et alios docentes seipsos non docent, qui praedicant non furandum et furantur et cetera. quae de ipsis apostolus loquitur! eis quippe dicit: Propterea inexcusabilis es o homo omnis, qui iudicas; in quo enim alium iudicas. temet ipsum condemnas; eadem enim agis. praesumens de viribus liberi arbitrii excusatam se putat, quando ignorantiae, non voluntatis, videtur quod peccat. Secundum hanc excvincit tamen Dei justum judicium, nec illis parcipsi excusare videntur, non admittit hanc excusationem, qui sciat se fecisse hominem rectum, eique obedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse peccatum. neque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qd̾ salui fierent ñ acceper̃ꝰ uiste utiq
dãpnant᷑. qͥa sine peccato ñs̃: uł qd̾ ori¬
ginalit̃ traxer̃. uel qd̾ malis morib addi¬
der̃. Om̃s eñi peccauer̃ siue in adã. siue
in se ipsis: ⁊ egent gła d̃. Uniu̾sa gͥ maᷤᷤ¬
sa: penas debet. Et si om̃ib debitũ dãp¬
nationis suppliciũ reddet᷑: ñ inuiste ꝓ¬
culdubio reddẽt᷑. Qͥ gͦ inde ꝑ gr̾am
qͥ iłim xꝑm misit in hunc mundũ pecca¬
tores saluos fac̾e: qͦs p̃sciuit & p̃destina¬
uit. ⁊ uocauit. ⁊ iustificauit. et głificauit :
Qͥ s gͥ usq adeo dementissime insaniat. ut
pare iticiã. uniu̾sos oĩno dãpnantis :¬

Expanded text:
ierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gram misit in hunc mundum peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut pare iustitiam uniuersos omnino damnantis
Abbreviated transcription (Latin):
nosi& ipsos implere ñ possumꝰ ne ig¬
norantes dĩ iusticiã. & nr̃am uolentes
constituere: iusticiȩ dĩ ñ simꝰ subiecti.
nlege itaq factoꝵ. ẽ. dĩ iubentis iusti¬
cia: in lege aũ fidĩ. subuenientis miscd̾ia¬

Expanded text:
n possumus, ne ignorantes Dei justitiam et nostram volentes constituere, justitiae Dei non simus subjecti. In lege itaque factorum est Dei jubentis justitia; in lege autem fidei subvenientis miseric
Abbreviated transcription (Latin):
u̾si hoẽs. ꝓcliues ad rep̃hendendũ. ñ idones
ad intelligendũ: putabant & iactabant
apłos dicere faciamꝰ mala: ut ueniant
bona: qd̾ absit ut apħ dic̾ent. S hoẽs
ñ intelligentes ħ putabant dici: qͣndo
audiebant qd dix̃ apłs. L ex aũ sub in¬
tͣuit: ut abundarer delictũ. Ubi autẽ
abundauit delictũ: suꝑ abundaũ gr̃a.
S utiq grã id agit᷑ ut iã fiant bona ab eis
qͥ fec̾ant mala ͥ ñut ꝑseuarent in malis:
& reddi sͥ existiment bona. Nitaq de¬
bent dic̾e. faciamꝰ mala ut ueniant bo¬
na: s fecimꝰ mala ⁊ uener̃ bona. Iã fa¬
ciamꝰ bona. ut infuto scło recipiamꝰ ꝓ bo

Expanded text:
ndum, non idonei ad intelligendum, putabant et jactitabant apostolos dicere: Faciamus mala, ut veniant bona; quod absit ut apostoli dicerent: sed homines non intelligentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit Apostolus: Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dax: s gr̾a dĩ uerax effectꝰ ÷. ne p̃ssuris
immicoꝵ cedens. ñ loq̃ret᷑ qͥ credid̾at:s
negaret sic̃ petro accidit. qm̃ de se p̃sũp¬
m̃dũ: utiq nec de se ipso. qi hõ.ẽ. Bene
gͦ iste uidit in pauore suo omnẽ hominẽ¬

Expanded text:
d gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens, non loqueretur quod crediderat, sed negaret, sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpmere, utique nec de seipso; quia homo est. Bene ergo iste vidit in pavore suo omnem homine
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ legis. ẽ. plenitudo. Hec moueat qd̾ na¬
turalit̃ eos dix̃ q̃ legis s̃ fac̾e. ñ spu dei.¬
ut imaginẽ dĩ inqͦ nat᷑alit̃ fact sumꝰ.
instauret in nob̾. Uitiũ qͥppe contͣna¬
Miserere nũ. sana aiãm meã qͥa peccaui
tͥ. ꝓ inde : nat᷑alit hoĩes q̃ legis õ faci¬
unt. Qui eñĩ ħ ñ faciunt. uitio suo ũ
faciunt: qͦ uitio lex dĩ deleta.ẽ. de
cordibꝰ. Ac ꝑħ uitio sanato. cũ illic
scribit᷑. fiunt q̃ legis s̃ nat᷑alit̃. ñ quod
ꝑ naturã negata sit gr̾a. s potiꝰ ꝑ gra̾m

Expanded text:
eat quod naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non Spiriut imaginem Dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. Vitium quippe contra naere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ed qͥ adiunã atq ait. nc̃ aũ excusationem
ñ habent de peccato suo. pot̃ mouere
q̃rentes utrũ hi ad qͦs ñ uenit xp̃s nec
locutꝰ ÷ eis: habeant excusationẽ de
peccato suo. Si eñĩ ñ habent. cur ita dic¬
tũ ẽ. ꝓpt̾ea istos ñ hab̾e: qr uenit ⁊ locu¬
tus ÷ eis : Si aũ habent. utrũ ad hoc ha¬
beant ut a penis alienent᷑: an ut mitiꝰ
puniant᷑: Ad hȩc inquisita: ꝓ meo captu
dño donante respondeo habere illos ex¬
cusationẽ. ñ de om̃i peccato suo: s deħ
peccato qͦd in xp̃m ñ credider̃. ad quoᷤ

Expanded text:
ed adjunxit atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ illiꝰ ꝗͣ futurã sꝑamꝰ: & sepe illis etiã
inuiti cedimꝰ. Itaq aliqͣndo qũauis ñ
culpabili cupiditate. s laudabili cari¬
tate moueam᷑: etiã dũ nolumꝰ flemꝰ.
Iabemꝰ gͦ eas ex humane c̃ditionis in¬
gerimꝰ. si eas om̃ino nullas habeamꝰ: tẽ
potiꝰ ñ recte uiuimꝰ. Uituꝑabat eñi
⁊ detestabat᷑ apłs qͦs dã : qͦs etiã. eẽ. di¬
x̃ sine affectione. Culpauit etiã illos
sacer psalmꝰ. de qͥb ait. Sustinui qͥ si¬
mul contristaret᷑: ⁊ ñ fuit. Nã om̃ino ñ
doleͤie dũ sumꝰ in hoc loco miserię. ꝓfec¬
to sicut quidã etiã apud scli hunis lit¬
teratos serisit &e dix̃: ñ sine magna
merrede contingit inꝰ manitatis maĩo:
stuporis incorpore. Cũ itaq animum
contingere omnino ñ pot ullus affec¬
tus: quis hunc stuporẽ. ñ omnib uitiis

Expanded text:
n illius, quam futuram speramus, et saepe illis etiam inuiti cedimus. Itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae condicionis ingerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine adfectione. Culpauit etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocircacontingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis
Abbreviated transcription (Latin):
redimꝰ etiã qͦd seda aͦ. ad dext̾am
patris: nec iõ tñ qͣsi humana for¬
ma circũscriptũ. eẽ. dm̾ patrẽ.
arbitrandũ. ẽ: ut de illo cogitanti¬
b dextrũ aut sinistrũ latꝰ animo
occurrat: aut id ipsũ qͦd sed̾e dr̃ pa
t̃. flexis poplitib fieri putandũ. ẽ:
ne in illud incidamꝰ sacrilegiũ. in
qͦ execrat᷑ apłs eos qͥ cõmutauer̃ glo¬
riã incorruptibił dĩ. in similitudi¬
nẽ imaginis corruptibił homitus.¬
ano intẽplo collocare: multomagis
nefariũ. ẽ. in corde uͥ uere tẽplum
di.ẽ. si a terrena cupiditate atq
errore mundet᷑. Ad dexterã gͦ in¬
telligendũ. ẽ. dictũ. ẽẽ. in summa
bĩtudine :uͥ iusticia. ⁊ pax. & gau¬
diũ ÷. sic̃ ad sinistrã: edi constitiuin¬
t᷑ id ÷ inmiseria ꝑpt̃ iniqͥtates. labo.¬
res. atq cruciatus. Sede gͦ qͦd̾ dr̃¬

Expanded text:
redimus etiam, quod sedet ad dexteram patris. nec ideo tamen quasi humana forma circumscriptum esse deum patrem arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextrum aut sinistrum latus animo occurrat; aut id ipsum, quod sedere pater dicitur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne in illud incidamus sacrilegium, in quo exsecratur apostolus eos, qui commutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudineest in templo collocare. Multo magis nefarium est in corde, ubi verum Dei templum est, si a terrena cupiditate atque errore mundetur. Sedens ergo tellegendum est dictum esse in summa beatitudine\', ubi iustitia, pax et gaudium est, sicut ad sinistram haedi constituuntur, id est in miseria, propter iniquitatis labores atque cruciatus. sedere er
Abbreviated transcription (Latin):
inlege. qͥ de oꝑib legis głabant᷑. q̃ fortasse
ñ dilectione s timore faciebant: & uole¬
bant se iustos uidi. & p̃poni gentib q̃
gentib. cũ eos qͥ accedebant ad dñm.
uid̾et iustificatos ex fide. ut iã qͥ credaÑ
bene oꝑarent᷑. ñ qͥa bene oꝑati s̃ credere
mererent᷑ exclamauit securꝰ & ait ⁊qͥa po¬
test ustificari homo sine oꝑib legis: ut

Expanded text:
ibus legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebant, et volebant se justos videri, et praeponi gentibus qugentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum videret justificatos ex fide, ut jam quia crediderant, bene operarentur, non quia bene operati sunt, credere mererentur, exclamavit securus, et ait: Quia potest justificari homo ex fide,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illa ignorantia q̃ ñ ẽ. eoꝵ qͥ scire no¬
lunt. s eoꝵ qͥ tanqͣm simplieit̃ nescuĩt᷑.
neminẽ sic excusat ut sempit̃no igne
ñ ardeat: si ꝑpt̃ea ñ eredidit. qͥa ñ au¬
diurt om̃ino qͥd cred̾et: s fortasse ut
mitiꝰ ardeat. Non enĩ sine causa dictum :.
effunde nã tuã ingentes q̃ te ñ nouer̃. &
illud qͦd ait apłs. cũ uen̾it in flãma ignis¬

Expanded text:
lla ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne 65 non ardeat, si propterea non credidit quia non audivit omnino quid crederet, sed fortasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est: Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt; et illud quod ait Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
a uiro. Nisigͦ illa intelligat᷑. cui licae dic¬
cecłe ñ autẽ licae. nisi uiro fornicante
quomͦ iubet᷑ innupta si discesserit ꝑmra¬
nereꝰ Quis.ẽ. qui dicat. Si discesserit
mulier a uiro ñ fornicante innupta ꝑ¬
maneat᷑: cũ ei nisi a uiro fornicarite disie.¬
dere om̃ino ñ liceataS rẽ ipsam pau¬
lo aꝑtius ploqutam: & quasi constiuamꝰ
ante oculos. Ecce placuit continenta
mulieri: uiro ñ placae. Discessit ab eo
mulier & cepit uiuere continenter. Ap¬
sa scilicoe casta mansura. s facaua qõ
dñs ñ uult ad ulteru̾ uirũ. quicũ se ñ
continuerit. alterã quere. Quto sumꝰ
dicturi mulieri. nisi quod dicit ȩccłat
sana doctriria: Retoe debitũ iuro.
ne dũ tu queris uide ampliꝰ honore¬
ris. ule unde dãpnet᷑ inueniat. Hor
eñi ce iuii diceremꝰ si te nolenti contiẽ
uoluiss&. ñ eñi habes potestatẽ corpeus
tuis ile. Sicut nec ille hab& potestat

Expanded text:
. nisi ergo illa intellegatur, cui licet discedere — non autem licet nisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? selo apertius proloquamur et quasi constituamus ante oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, sed ille; sicut nec ille habet potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
orit suꝑiꝰ dixi. Non ideo euangłiz arde
t ꝑuenirae ad cibũ. & si qua sunt alia
nressaria. s ideo ista sumeree ut illud
mplerae: Ne ñ uolens s necessitate
agłizarae. hoc eñi imꝓbat cũ dicit.
Nascitis qñi qui intemplo oꝑantur quȩ
at teplo sunt eduntꝰ Qui altario de¬
siruiunt cũ altario compartiunt᷑. sic &
dñs ordinauit his qui ęuangłium au-¬
nunciant de ȩuangłio uiuere. E go
att̾e nullius horum uisus sum. HNinc

Expanded text:
rius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt, altario compartiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horu
Abbreviated transcription (Latin):
continet nubat. Hac itaq conditione ñ
continere ꝑmittit᷑. ut tam̃ nubat. Si gͦ
elegerit nubere. cogi ñ potest continere.
Sic gͦ ista in continens cõpellit᷑ nubere.
ut possit quod ñ contin&e ñ. eẽ. da̾pna
bile.Nuptiarũ gͥ bonũ. sẽꝑ. ẽ. quidẽ
bonũ. S inppło dĩ fuit aliquando legis
obsequiũ : nunc. ẽ. infirmitatis remedũ:
inquibusdã humanitats solatium. Fili¬
orũ quippe ꝓcreationi oꝑam dare. ñcani¬
no more ꝑ usum ꝓmiscuũ feminarũ. sed
honesto ordine conuigali. ñ ÷ in homine
imꝓbandꝰ affectus. etiam ipsum tam̃ lau¬
dabilus transcendit &e uincit cȩlestia
cogitans animus xp̃ianus. S qm̃ sic̃ ait¬

Expanded text:
continet, nubat, hac utique condicione non continere permittitur, ut tamen nubat. si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. sicut ergo ista incontinens conpellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnaNuptiarum igitur bonum semper est quidem bonum: sed in populo Dei fuit aliquando legis obsequium; nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam vero humanitatis solatium. Filiorum quippe procreationi operam dare, non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine conjugali, non est in homine improbandus affectus: etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit coelestia cogitans animus christianus. CAPUT IX.
Abbreviated transcription (Latin):
uos. Hoc totũ dixit. ñ ut fallacit̾ e
se finger&e. eẽ. quod ñ erat. s ut mi-¬
scłiter eis ita subueniendũ. ẽẽ. senti¬
r&e. ac si ipse in eodẽ errore laborarae.
Non scilicoe mentientis astu. s cõpati¬
ł actus sum infirmus infirmis. ut infir¬
mos lucrifacerẽ. Ut sequens conclusio.
Om̃ib om̃ia factus sum. ut om̃s lucri¬
facerẽ. Ad hoc referenda intelligatur.
ut cuiusq infirmitatẽ. tanquã in se
ipso miseratus appareat. Non eñi &
cum dicerae. Quis infirinat᷑ & ego
ñ infirmor. infirmitatẽ alterius si¬
mulasse potuis quam doluisse. uole¬

Expanded text:
 hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse quod non erat; sed ut misericorditer eis ita subveniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret? NON SCILICET mentientis astu, sed compatifactus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uole