comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sponsa illa eccłi ẽ. quae uocat᷑ puteus aquae
uiuae. Et huic puteo septenarii numeri nom̃
in sp̃s scĩ significatione c̃iungit᷑ & ꝓpt̃ ratio¬
nẽ penthecͥosten. quo die decelo missus
sp̃s scs uenit. De septimanis enĩ constare
cudẽ festũ diẽ tobiae quoq scriptura testat᷑.¬
teni. unũ ad dit᷑. quo unitas cõm̃dat᷑. In hac
ratione. ui uit apłica illa sententia.
Sufferentes in uicẽ indilectione. studentes
seruare unitatẽ sp̃s inuinculo pacis. Dono
itaq spiritali hoc ẽ septenario. facta ẽ eccła
puteus sacietatis. qr factus ẽ. in ea fonsaquȩ
salientis inuitã aet̃nã. Quẽ qui habuerit.
ñ si tiet in aet̃nũ. Iã uero qui fuerit maritus
eius : quid aliud quã diabolũ nominus huiꝰ
int̃p̃tatione significat: Huius erant pessimo
c̃iugio delegati om̃s quos grã dĩ liberat. ut
eccła sine macula & ruga saluatori ꝓprio

Expanded text:
sponsa illa ecclesia est, quae uocatur puteus aquae sponsa illa ecclesia est, quae uocatur puteus aquae uiuae. et huic puteo septenarii numeri nomen in spiritus sancti significatione coniungitur propter rationem pentecostes, quo die de caelo missus spiritus sanctus uenit. de septimanis enim constare eundem festum diem Tobiae quoque scriptura testatuteni, unum additur, quo unitas commendatur. in hac ratione uiuit apostolica illa sententia: sufferentes inuicem, in dilectione studentes seruare unitatem spiritus, in uinculo pacis. dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in uitam aeternam, quem qui habuerit, non sitiet in aeternum. iam uero qui fuerit maritus eius, quid aliud quam diabolum nominis huius interpretatione significat? huius erant pessimo coniugio deligati omnes, quos gratia dei liberat, ut ecclesia sine macula et ruga saluatori proprio
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio c̃fundent᷑. & nos magis quã se
iustificatos eẽ. facebunt᷑. Enucleatius haec
E& menbratĩ quodã modo. particulatĩq scrutarer
atq dissererẽ. quantũ intentionẽ meã dñs
ad iuuaret . nisi me abhac laboriosiore
diligentia finiendi huius operis qđ plus quã
CETHEI EX EODEM LIBROXXII.
Iunc peccatũ dauid quid inꝓphetia
significauerit. quanta possũ breuitate
ꝑstringã. Nomina quippe ipsa int̾p̃tata
sitis ostendunt. quid etiã hoc factũ p̃figu¬
rauerit. Dauid int̃ p̃tat᷑ manu fortis. siue
desiderabilis. Et quid fortius leone illode
tribu iuda. qui uicit mundũ : Et quid
desiderabilius illo dequo ꝓphetadicit. ueniet
desideratus om̃ib. gentibus: Bersabeae in t̃¬
p̃tat᷑ puteus sacietatis. siue puteus septimꝰ
Quã libet autẽ harũ nominis huuis int̃ pre¬
tationũ. in id qđ dicere intendimus assuma¬
mus satis c̃gruit. Nã & incanticis canticoꝵ

Expanded text:
sine dubio confundentur et nos magis quam se sine dubio confundentur et nos magis quam se justificatos esse fatebuntur. Enucleatius haec et membratim quodammodo articulatimque scrutarer atque dissererem quantum intentionem meam Dominus adjuvaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia finiendi hujus operis quod plusquamCethei; ex eodem libro XXII. Nunc peccatum David quid in prophetia significaveperstringam. nomina quippe ipsa interpretata satis ostendunt, quid etiam hoc factum praefigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius illo, de quo propheta dicit: ueniet desideratus omnibus gentibus? Bersabee interpretatur "puteus satietatis" siue "puteus septimus;" quamlibet autem harum nominis huius interpretationum in id, quod dicere intendimus, adsumamus, satis congruit. nam et in canticis canticorum
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tat᷑ fontes. Cucurrit enĩ uelut ceriuis
ad fontes aquarũ ꝑ uenire ad semen abrahȩ.
Illic a ñ cognoscente fȩtat᷑ qr de illa p̃dictũ ẽ.
Popłs quẽ ñ cognoui. seruiuit mihi. Accepit
in occultũ anulũ manile & uirgã. Uocatio¬
ne signat᷑ iustificatione decorat᷑. glorifica¬
tione exultat᷑. Quos enĩ p̃destinauit. illos
& uoca uit. Quos autẽ uoca uit. illos & iusti¬
ficauit. Et quos iustificauit. illos & glorifica¬
uit. Sed haet ut dixi adhuc ad huc inocculto.
ubi fit & c̃ceptio scaẽ ubertatis. Mitat᷑ autẽ
ꝓmissus hedus. tã quã meretrici. Hedus
increpantẽ & dicentẽ. Generatio uiꝑarũ
Sed ñ eã inuenit peccati ex ꝓbratio. quam
mutauit c̃fessionis a maritudo. Post uero
tã publicis signis anuli. manilis. & uirgae.
uicit temere iudicantes iudaeos quorũ iã
abrahȩ. Sed ꝓlatis cerassimis docum̃tis nr̃e
uocationis iustificationis & glorificationis.

Expanded text:
interpretatur "fontes." cucurrit enim uelut ceruus interpretatur "fontes." cucurrit enim uelut ceruus ad fontes aquarum peruenire ad semen Abrahae; illic a non agnoscente fetatur, quia de illa praedictum est: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi. accepit in occulto anulum, monile et uirgam: uocatione signatur, iustificatione decoratur, glorificatione exet uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; et quos iustificauit, illos et glorificauit. sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. mittitur autem promissus hedus tamquam meretrici, hedus increpantem et dicentem, Generatio viperarum: sed non eam invenit peccati exprobratio, quam mutavit confessionis amaritudo. Post vero jam publicis signis annuli, monilis et virgae vicit temere judicantes Judaeos. Quorum jam Abrahae; sed prolatis certissimis documentis nostrae vocationis, justificationis et glorificationis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibuit in aqua. Uenit autẽ dñs ad oues
tondendas hoc ẽ. ex honerandas sarcinis labo¬
riosis ex quib. ecđe laudate incanticis canti¬
corũ dentes. essent uelut grex detonsarum.
Iã thamar habitũ mutet. nã & cõmutans in¬
t̃ p̃tat᷑ chamar. sed in ea ꝓrsus nom̃ a maritu¬
dinis maneat. Non illius a maritudinis
inqua dño fel ministrauit. sed illius inqua
petrus amare fleuit. Nã & iuda. latine
confessio ẽ. Confessioni ergo a maritudo
misceat᷑. ut uera penitentia p̃signet᷑. Hac
penitentia fecundat᷑ ȩccła . in om̃ib gentib:
constituta. O portebat enĩ xp̃mpati & resurgere
t̃cia die. & p̃dicari in nomine eius penitentiã.
& remissionẽ peccatorũ ꝑ om̃s gentes: incipi¬
entib ab hierłm. Nã & ipse habitus mere.¬
tricius. ẽ fessio peccatorũ ẽ. Tipũ quippe iã
eccłae gent thamar. ex gentib. euocatae sedens
cũ hoc habitu ad portã enãn. uel enan quȩ

Expanded text:
perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues tondendas, hoc est exonerandas sarcinis laboriosis, ex quibus ecclesiae laudatae in canticis canticorum dentes essent uelut grex detonsarum. Iam Thamar habitum mutet; nam et "commutans" interpretatur Thamar. sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illius amaritudinis, in qua domino fel ministrauit. sed illius, in qua Petrus amare fleuit; nam et Iuda latine "confessio" est. confessioni ergo amaritudo misceatur, ut uera paenitentia praesignetur. hac paenitentia fecundatur ecclesia in omnibus gentibus constituta. oportebat enim Christum pati et resurgere tertia die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. nam et ipse habitus meretricius confessio peccatorum est. typum quippe iam ecclesiae gerit Thamar ex gentibus euocatae. sedens cum hoc habitu ad portam Aenan uel Enaim, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ex iuda. & om̃e magisteriũ atq unctio uidȩ¬
orũ. ut ueniret cui repositũ erat. Uenit autẽ
cũ suo pastore ad ollamite. cui nom̃ erathiras.
Et int̾p̃tat᷑ ad ollamites testimoniũ in aqua.
Cũ hoc plane testimonio dñs uenit. habens
quidẽ testimoniũ maius ioħe. sed tam̃ ꝓpt̃
oues infirmas. hoc testimonio ẽ. usus in aqua.
Nẽ & ipse hiras qđ nom̃ illius pastoris fuit. int̾¬
p̃tatꝰ fris mei uisio. Uidit om̃i no frẽm suũ ioħs.¬
frem scđm sem̃ abrahȩ. scđm cognationẽ mariȩ
matris eius & helisabeth matris sua. eũ dẽq. dñ m
& dm̃ suũ. Quia sicut ipse ait. ex plenitudine
eius accepit. Uidit om̃ino & ideo in natis
mulierũ maior illo ñ surrexit. qi ex omnibus
p̃nunciantib xp̃m ipse uidit. qđ multi iusti
& ꝓphetȩ cupier̃ uidere: & ñ uiderunt. Salu¬
tauit ex utero. agno uit ꝑfectus ex colũ ba.
& ideo tãquã ad ollamites uero testimoniũ

Expanded text:
ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Adollamite, cui nomen erat Hiras; et interpretatur Odollamites „testimonium in aqua.". cum hoc plane testimonio dominus uenit, habens quidem testimonium maius Iohanne, sed tamen propter oues infirmas hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Hiras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur "fratris mei uisio". uidit omnino fratrem suum Iorem secundum semen Abrahae, secundum cognationem Mariae matris eius et Elisabeth matris suae eundemque dominum et deum suum, quia, sicut ipse ait, ex plenitudine eius accepit. uidit omnino et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit, quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfectius ex columba et ideo tamquam Odollamites uere testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
hunc ad orarent. ideo se tali uoce dã nar̃.
Illo ergo tẽpore quo iã detribu iuda regnũ
de fecerat. ueni endũ erat xp̃o uero saluatori
dño nr̃o. qui ñ ob eãe. multũq. ꝓdesset. Sic enĩ
fuerat ꝓphetatũ. Nondeficiet princeps
de uda. neq dux defemorib. eius. donec
ueniat cui repositũ ẽ. & ipse erit expectatio¬
gentiũ. Iã isto tẽpore. om̃e quoq magis teriũ
iudaeorũ & mystica unde xp̃i uocabantur.
unctio ipsa defecerat. scđm ꝓphetiã etiã dani¬
helis. Tunc uenit. cui positũ erat expectatio
genciũ. Et unctus ẽ scs scõrũ. oleo exultatio¬
nis p̃participibus suis. Natus enĩ herodis
ma ioris tẽpore. passus ẽ. autẽ minoris herodis
tetrarchȩ. Huius itaq uenientis ad oues quȩ
quȩ perierant domus isrł figurã gessit ipse iudas
cũ iret ad tondendas ouessuas inthamna. quod
in t̾̃p̃tat᷑ deficiens. Iã enĩ defecerat princeps

Expanded text:
hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iudae regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repgentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exsultationis prae participibus suis. natus enim Herodis maioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens". iam enim defecerat princeps
Abbreviated transcription (Latin):
illo tẽpore fuerint: ad nouũ tam̃ ꝑtinent
testam̃tũ. cui ꝓphetando scient utiles fuer̃.
qualis dauid fuit. Eo sane tẽpore quo iã iudea
coperat reges ex tribu uda ñ habere. non ẽ.
cõputandus herodes maior in regibus eius.
tã quã maritus chamar. Erat enĩ alienigena.
net ei sacram̃to illo mystice unctionis. tã quã
c̃iugali federe coherebat. sed tã quã ex trancus
dominabat᷑. Quã potestatẽ a romanis &
acȩsare acceperat. Sic & eius filii tethrarchȩ
quorũ erat unus herodes. patris nomine
appellatus qui cũ pilato inpassione dñi con¬
cordauit. Is tiergo alienigene. usq adeo non
deputabant᷑ in regno illo mỹstico iudaeorũ.
ut ipsi udaei publice clamarent. frendentes
aduersus xp̃m. Nos ñ habemus regẽ nisi
cȩsarẽ. Neq hoc uerũ nisi uniuersali domi¬
natione. Romanorũ quippe etiã cȩsar rec ẽ.
ñ ꝑprie iudaeorũ. sed ut xp̃m negarent &

Expanded text:
illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere. non est conputandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum ; quippe etiam Caesar rex erat non proprie Iudaeorum; sed ut Christum negarent et
Abbreviated transcription (Latin):
qui uocabat᷑ her. Int̃p̃tat᷑ pellicius. Qualib.
tunicis indutis primi homines. inpenã
dã nationis suae. dimissi ex para dẏso.
Sequentis autẽ nom̃ qui uocabat᷑ aunan. in¬
t̃p̃tatꝰ meror eorũ. Quorũ. nisi quib nihil
ꝓdest. cũ habeat unde ꝓdeẽ. possit. atq. id
ꝑdat int̃ra : Maiusporro malũ ẽ ablate uitae
qđ significat pellis. quã ñ ad iutȩ. qđ significat
meror corũ. Ds̃ tam̃ ambos occidissedictus ẽ
ubi figurat᷑ regnũ talib. hominib abstulisse.
Tertius uero filius iudae qđ illi mulieri ñ iungit᷑.
significauit tẽpus ex quo reges plebi iudaeorũ
cȩper̃ de tribu iuda ñ fieri. Et ideo erat quidẽ
filius uidae. sed eũ maritũ thamar ñ accipiebat.
qr erat eadẽ tribus iuda sed iã popło inde
nemo regnabat. Unde & nom̃ eius idẽ sela.
in t̃p̃tat᷑ dimissio eius. Non ꝑtinet sane
adhanc significationẽ uiri scĩ & iusti. quilicet

Expanded text:
qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius"; qualibus qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius"; qualibus tunicis induti sunt primi homines in poenam damnationis suae dimissi ex paradiso. sequentis autem nomen, qui uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum". quorum, nisi quibus nihil prodest, cum habeat, unde prodesse possit atque id perdat in terra. maius porro malum est ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambos occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae, quod illi mulieri non iungitur, significat tempus. ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius." non pertinent sane ad hanc significationem uiri sancti et iusti, qui licet
Abbreviated transcription (Latin):
opera hominũ. quib bonũ aliquod a
narrante ꝓphetatũ ẽ. Inthamar ergo
nuru iudae in telligit᷑ plebs regni uidȩoꝵ.
cui de tribu iuda reges tãquã mariti ad¬
hibebant᷑. merito nom̃ eius a maritudo
int̾ p̃tatꝰ. Ipsa enĩ dño. fellis poculũ dedit.
Duo autẽ genera principũ qui ñ recte
operabant᷑ inplebe. unũ eorũ qui oberant.
Alterũ eorũ qui nihil ꝓderant. significat᷑.
induob filiis iudae. quorũ unus erat malignus
uel seuus ante dñm. alt̃ in t̾rã fundebat. ne
sem̃ daret ad fecundandã thamar. Nec sunt
amplius quã duo genera hominũ. inutilia
generi humano. Unũ nocentiũ. alterũ p̃stare
nolentiũ. & siquid bonihabent in hac t̃raena
uita ꝑdentiũ. tã quã int̾ra sem̃ fundentiũ.
Et qm̃ in malo prior ẽ. qui nocet. quã ille qui
ñ ꝑdẽ. ideo maior dr̃ malignus ille: & sequers
qui fundebat sem̃ in t̾ra. Nom̃ quoq maioris

Expanded text:
opera hominum, quibus bonum aliquid a opera hominum, quibus bonum aliquid a narrante prophetatum est. In Thamar ergo nuru Iudae intellegitur plebs regni Iudaeorum, cui de tribu Iuda reges tamquam mariti adhibebantur. merito nomen eius "amaritudo" interpretatur; ipsa enim domino fellis poculum dedit. duo autem genera principum, qui non recte operabantur in plebe, unum eorum qui oberant, alterum eorum qui nihil proderant, significantur in duobus filiis Iudae, quorum unus erat malignus uel saeuus ante dominum, alter in terram fundebat, ne semen daret ad fecundandam Thamar. nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium et, si quid boni habent in hac terrena uita, perdentium tamquam in terram fundentium. et quoniam in malo prior est qui nocet quam ille qui non prode est, ideo maior dicitur malignus ille et sequens qui fundebat in terram. nomen quoque maioris,
Abbreviated transcription (Latin):
refert in morib facientiũ quã laudẽ. in¬
rep̃hensionẽ ue mereant᷑. Si modo habent
aliquã rei quade agit᷑ necessariã p̃figuran¬
di c̃gruentiã. Sicut enĩ caiphas in euangłio
quantũ ad eius noxiũ ꝑnitiosũq animũ
ꝑtinebat. quantũ deniq ad ipsa uerba.
si in eis uoluntatẽ dicentis ad tendas. quib.
agebat ut iustus inuiste necaretꝰ. utiq
mala erant. Tam̃ magnũ bonũ illo nesci¬
ente significabant. quando ait. Ex pedit
ut unus moriat᷑. & ñ tota genspereat.
Dictũq deillo ẽ. Hoc ase ipso ñ dixxit. sed cũ
et̃. pontifex ꝓphetauit. qr oportebat iħm
mori ꝓgente. Ita factũ udȩ scđm illius
libidinẽ. malũ fuit. sed illo nesciente.
magnũ bonũ significauit. A se ipso quippe
malũ fecit. sed ñ ase ipso bonũ significauit.
Hoc autẽ qđ necessario p̃loquendũ putaui.
ñ ad hoc tantũ modo iude factũ. sed etiã
ad cetera ualeat. si qua occurrerint mala

Expanded text:
refert in moribus facientium, quam laudem refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemue mereantur, si modo habeant aliquam rei, qua de agitur, necessariam praefigurandi congruentiam. sicut enim Caiphas in euangelio, quantum ad eius noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa uerba, si in eis uoluntatem dicentis attendas, quibus agebat ut iustus iniuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente significabant, quando ait: expedit ut unus moriatur et non tota gens pereat. dictumque de illo est: hoc a se ipso non dixit, sed cum esset pontifex prophetauit, quia oportebat Iesum mori pro gente. ita factum Iudae secundum illius libidinem malum fuit, sed illo nesciente magnum bonum significauit; a se ipso quippe malum fecit, sed non a se ipso bonum significauit. hoc autem, quod necessario praeloquendum putaui, non ad hoc tantummodo Iudae factum sed etiam ad cetera ualeat, si qua occurrerint mala
Abbreviated transcription (Latin):
ut eiusdẽ suae passionis sanguine: nos redime¬
ret quid mirũ si ꝓpħa eius dequo ipseait.
deme enĩ ille scripsit. ex malo facto uidae
illius boni aliquid significauit. ut suo myste¬
rio nos doceret: Ca quippe hominũ facta
scõ spũ disponente atq inspirante. collegit
ꝓpheta narrator quorũ int̃positionon
uaccaret ad p̃signationẽ rerũ quas in ten¬
derat ꝓphetare. Ad signi ficanda autẽ
aliquabona. nihil int̃ est facta illa quib.
ea significant᷑. seu bona. seu mala sint.
Quid enĩ mea int̾ est cũ uolo aliquidlegendo
cognoscere. utrũ ex minio re periam
scriptos nigros ethr̃opes. ex a tramento
candidos gallos Uerũ tam̃ si ñ scripturã
sed picturã talẽ uiderẽ sine dubitatione
rep̃henderem. Ita in factis hominũ.
quae adimitandũ uitandũue ꝓponunt᷑.
magni int̃ c̃. bonane anmala sint. Qua autẽ
ad significandũ scribunt᷑. si uedicunt᷑ nihil

Expanded text:
ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malefacto Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non uacaret ad praesignationem rerum, quas intenderat prophetare. ad significanda autem aliqua bona nihil interest, facta illa, quibus ea significantur, seu bona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere, utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes et ex atramento candidos Gallos? uerum tamen si non scripturam, sed picturam talem uiderem, sine dubitatione reprehenderem. ita in factis hominum, quae ad imitandum uitandumue proponuntur, magni interest bonane an mala sint. quae autem ad significandum scribuntur siue dicuntur, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
loquendũ est. nequẽ quã prauȩ considerati¬
onis offendat qđ de quib dã malis operibus
hominũ inscripturis scĩs quaedã ñ mala. sed
bona figura significant᷑. Seruat enĩ ubiq
diuina puidentia uirtutẽ bonitatis suae. ut
quẽ ad modũ ex ad ulterorũ concubitu format᷑
& nascit᷑ homo de hominũ opere malobonũ
opus dĩ. sicut in p̃cedenti sermone iã dicimus.
de fecunditate seminũ. ñ de turpitu dine uicioꝵ:
ita inscripturis ꝓpheticis. ñ tantũ bona hominũ.
operib hominũ. etiã futurorũ bonorũ. Non
petcantis opere. sed scribentis: Neq enĩ iudas
cũ athamar c̃cupiscentia uictus intraret. hanc
suae libidinis intentionẽ gerebat. ut inde aliqͥd
significaret᷑ qđ ad salutẽ hominũ ꝑtineret
Sicut nec iudas ille quid ñm̃tradidit. hoc in¬
tendit ut aliquid inde gereret᷑ qđ ad eandẽ
salutẽ hominũ ꝑtineret. Porro si detã malo
opere iudȩ illius. tã bonũ opus dñs fecit:

Expanded text:
paruae considerationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti sermone iam diximus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non tantuoperibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur quod ad salutem hominum pertineret; sicut nec Iudas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit ut aliquid inde gereretur quod ad eandem salutem hominum pertineret; porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
quebat᷑ ubi ait. Omĩa autẽ haec operat᷑
unus atq idẽ sp̃s. diuidens ꝓpria unicu¬
iq ꝓut uult. Int̃quȩ omĩa sicut scitis.
nominauit & fidẽ. Siergo quã uis donũ
dĩ sit facta carnis mortificare. exigitur
tam̃ a nobis ꝓposito p̃mio uitae. ita donũ
di e & fides quã uis & ipsa cũ dicit᷑ si credi¬
deris saluus eris ꝓposito p̃mͥo salutis ecigat᷑
a nobis. Ideo enĩ & nobis haec p̃cipiunt᷑ & dono
dĩ eẽ. monstrant᷑. ut intelligant᷑ qđ & nos ea
faciamus & ds̃ facit ut illa faciamus sicut ꝑ
ꝓphetã iexechielẽ aꝑtissi me dicit. Quid enĩ aꝑ¬
tius quã ubi dicit. ego faciã ut faciatis: Locũ
ipsu scripture attendite. & uidebitis illa dm̃
ꝓmittere facturũ se ut faciant quae ubet
ut faciant. Nonsane ibi tacet merita eoꝵ
sed malũ quib se os tendit reddere ꝓmalis
bona. hoc ipsũ quo eos facit habere deinceps
opera bona. cũ ipse facit ut faciant diuina
mandata. Sed om̃is haȩc ratio qui defendimꝰ¬

Expanded text:
omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigat nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod et nos ea facimus et deus facit, ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendim
Abbreviated transcription (Latin):
suis igitꝰ increm̃tis & in suis initiis. dĩ donũ
ẽ. fides. Sic autẽ dicit᷑ si credideris saluus
eris. quẽ adi modũ dicit᷑. sispũ facta carnis
morti ficaueritis. uiuetis. Nã & hic exhis
duobus unũ exxigit᷑. alterũ offert᷑. Sispũ
inquit facta carnis mortifica uertas. uiue¬
tis. Ut ergo spũ facta carnis mortificemus
exigit᷑. ut autẽ uiuamus offertꝰ. Nũ igt᷑
placet ut facta carnis mortificare ñ donũ
p̃mio uitae si hoc fecerimus oblato : ab sit
hoc ut placeat participibus & defensorib
grã. Pelagianorũ ẽ. error istedã nabilis.
quorũ mox apłs ora obstruxit ad iunges
Q uot quot enĩ spũ dĩ agunt᷑. hi filii sunt dĩ. ne
facta morti ficare nos carnis ñ ꝑdĩ sed ꝑ nr̃m¬

Expanded text:
suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, saluus eris, quemadmo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donumpraemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortificare nos carnis non per dei, sed per
Abbreviated transcription (Latin):
uetat. credamus cũ abrahã qm̃ quae ꝓmisit
potens ẽ. & facere. Promisit autẽ filios
Abra h&. qđ cẽ ñ possunt si ñ habrant fidẽ
Ergo ipse donat & fidẽ. Sane cũ apłsdicat.
ideo ex fide ut scđm grãm firma sit ꝓmissio:
miror homines infirmitati suae se malle
cõmitti. quã firmitati ꝓmissionis dĩ.
Sed in certa ẽ. mihi inquit de me ipso. uolun¬
tasdĩ. Quid ergo tuane tibi uoluntas
dete ipso certaẽ : nec times qui uidetur
stare timeat necadat: Cũ igit᷑ utraque
incerta sit. cur ñ homo firmior quã in¬
firmiori fidẽ suã. spem caritatẽq cõmitut. Sed
cũ dicitꝰ inqui unt si credideris sal uuseris unũ
horũ exigit᷑ꝰ alterũ offert᷑. Quod exigit᷑ in homi¬
nis qđ o ffert᷑ indĩ ẽ. potestate : Cur ñ utrũq
indi & qđ iubet & qđ offert : Rogat᷑ eni utdet
qđ iubet rogant credentes ut sibi augeat᷑ fides
rogant ꝓ ñ credentib ut eisdonet᷑ fides. Et in

Expanded text:
ae promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non possunt, si non habent fidem. ergo ipse donat et fidem. Sane cum apostolus dicat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times: qui uidetur stare, ne cadat, timeat? cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in
Abbreviated transcription (Latin):
forte existimant ad regna t̃rena facienda
dm̃ indinare. ad regnũ uero caȩleste optinen¬
dũ. dm̃ ñ indinare quorũ uoluerit uolun¬
tates. Sed puto ꝓpt̃ regnũ caelorũ. ñ propt̃
regnũ t̾renũ eẽ. dictũ. Inlina cor meũ
intestimonia tua. uel a dño gressus homunis
dirigunt᷑. uel parat᷑ uoluntas adño. uel
dabo cis cor aliud. & spm nouũ: dabo eis.
A udi ant etiã illud. Sp̃m meũ dabo inuobis.
& faciã ut iniustificationib meis ambulens.
Audiant adño corrigunt᷑ gressus uiri. Audi¬
ant. om̃is uir uidet᷑ sibi metipsi iustus. dirigit
Autẽ corda dñs. Audiant. crediderurit
quot quot erant p̃ ordinati in uitã &e tertiã
Audiant haec & alia quae cũq. ñ dioci. quibus
ostendit᷑ ds̃ ad regnũ etiã telorũ & ad uitã
aet̃nã parare & conuertere hominũ uolun¬
tates. Cogitate autẽ quale sit ut credamꝰ
ad constituenda regna t̃rena homi num

Expanded text:
forte existimant ad regna terrena facienda forte existimant ad regna terrena facienda deum inclinare, ad regnum uero caeleste optinendum deum non inclinare quorum uoluerit uoluntates? sed, puto, propter regnum caelorum, non propter regnum terrenum esse dictum: inclina cor meum in testimonia tua, uel: a domino gressus hominis diriguntur, uel: paratur uoluntas a domino, uel: dabo eis cor aliud, et spiritum nouum dabo eis. audiant etiam illud: spiritum meum dabo in uobis et faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis; audiant: a domino corriguntur gressus uiri; audiant: omnis uir uidetur sibimet ipse iustus, dirigit autem corda dominus; audiant: crediderunt quotquot erant praeordinati in uitam aeternam a m. audiant et alia, quaecumque non dixi, quibus ostenditur deus ad regnum etiam caelorum et ad uitam aeternam parare et conuertere hominum uoluntates. cogitate autem, quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum
Abbreviated transcription (Latin):
tio etiã ipsũ initiũ fidei eẽ. donũ dĩ : ñ enĩ
orando peteret᷑ ab eo nisi ab ipso tribui crede¬
retꝰ Hoc donũ caelestis graẽ. in illã purpura¬
riã descenderat. cui sicut scriptura dicit in
actib apłorũ. ds̃ aperuerat sensũ eius. & in¬
tendebat in ea quae apaulo dicebant᷑. Sic enĩ
uocabat᷑ ut crederet. A git quippeds̃ qđ uult
in cordib. hominũ. uel ad iuuando uel iudi¬
cando ut etiã ꝑ eos impleat᷑ qđ manus eius
& consiliũ p̃destinauit fieri. Frustra itaq
etiã illud qđ regnorũ & paralipome nota
scriptura teste cognouimus cũ ds̃ uult
fieri qđ ñ nisi uolentib. hominib oportet
fieri. inclinari eorũ corda ut hoc uelint.
Eo scilicet inclinante qui in nobis mirabili
modo & ineffabili operat᷑ & uelle. ad causa
dequa disserimus ñ ꝑtinere dixeruntꝰ uid ẽ.
Aliud nihil dicere. & tam̃ c̃tra dicere. nisi

Expanded text:
tio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim tio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. Hoc donum coelestis gratiae in illam purpurariam descenderat, cui, sicut Scriptura dicit in Actibus apostolorum, Deus aperuerat sensum ejus, et intendebat in ea quae a Paulo dicebantur. Sic enim vocabatur ut crederet. Agit quippe Deus quod vult in cordibus hominum, vel adjuvando, vel judicando, ut etiam per eos impleatur, quod manus ejus, et consilium praedestinavit fieri. Frustra itaque etiam illud, quod Regnorum et Paralipomenon scriptura teste probavimus, cum Deus vult fieri nisi uolentibus hominibus oportet fieri, inclinari corda, ut hoc uelint, eo scilicet inclinante, qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et uelle, ad causam, de qua disseruimus, non pertinere dixerunt. quid est aliud nihil dicere et tamen contradicere? nisi
Abbreviated transcription (Latin):
qui crediderant. in quorũ scilicet cordibus
euangłizanti a ꝑtũ est ostiũ. Quid autẽ
Ad iungat ad tendite. Dõ autẽ inquit grãs.
qui semꝑ triumphare nos facit in xxp̃o. &
odorẽ notitiae suae manifestat ꝑ nos in omĩ
loco qr xp̃ibonus odor sumus dõ in his qui
salui fiunt & ih his qui pereunt. Quibusdã
quidẽ odor mortis in mortẽ. quibusclã aut̃
odor uitae inuitã. Ecce unde grãs agit miles
A cerrimus & defensor inuictissimus gr̃ae
Ecce unde grãs agit. qr xp̃i bonus odor sunt
apłi dõ & his qui s alui fiunt gratia eius.
& hs quipertunc iudicio eius. Sedut minus
suscenseat᷑ hac parũ intelligentib: ipse adi¬
monet cũ ad iungit & dicitꝰ Et ad hec quis
idoneus : Uerũ redeamus ad ostii aꝑtionẽ
qua initiũ fidei audientiũ significauit apł̃s.
Quid ẽ. enĩ orantes si mul& ꝓnobis ut ds̃ aperiat
nobis ostiũ uerbi. nisi aꝑtissima demonstra¬

Expanded text:
qui crediderant, in quorum scilicet cordibus qui crediderant, in quorum scilicet cordibus euangelizanti apertum est ostium? quid autem adiungat attendite: deo autem, inquit, gratias, qui semper triumpiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus deo in his qui salui fiunt et in his qui pereunt, quibusdam quidem odor mortis in mortem, quibusdam autem odor uitae in uitam. ecce unde gratias agit miles acerrimus et defensor inuictissimus gratiae; ecce unde gratias agit: quia Christi bonus odor sunt apostoli deo et in his qui salui fiunt gratia eius et in his qui pereunt iudicio eius. sed ut minus suscenseatur haec parum intellegentibus, ipse admonet, cum adiungit et dicit: et ad haec quis idoneus? uerum rqua initium fidei audientium significavit Apostolus. Quid est enim orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi, nisi apertissima demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
aperiat᷑ audientis ut credat & initio
fidei
facto ea quae ad aedificandũ
salubrẽ doctrinã p̃dicant᷑. & disputat᷑ amittat.
ne ꝑ infidelitatẽ dauso. ea quȩ dicunt᷑ im ꝓbet
ac repellat. Unde & ad chorintios ait. Perma¬
nebo autẽ ephesi. usq ad penthe costeni.
Ostiũ enĩ mihi aꝑtũ ẽ. magnũ & euidens. &
aduersaru multi Quid hic aliud potest
intelligi. nisi p̃dicato ibi ꝑ eũ primitus
euangłio credidisse multos. & multos eiusdẽ
fidei ad uersirios extistisse. scđm illud dñi.
Nemo uenit ad me. nisi cuidatũ fuerit a patre
meo Et uobis datũ ẽ. nosse mysteriũ regni
caelorũ. illis autẽ ñ ẽ. datũ. Ostiũ ergo
aꝑtũ ẽ. in eis quib datũ ẽ. Aduersarii autẽ
troade in euangliũ xp̃i. & ostiũ mihi a ꝑtũ
eãẽ. indño. ñ habui requiem spũi meo. qđ
ñ in uenititũ fratrẽ meũ. sed uale illis facieps
exii in machedoniã. Quib uale fecit nisieis

Expanded text:
aperitur audientis ut credat, et initio aperitur audientis ut credat, et initio fidei facto, ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat, ne per infidelitatem corde clauso ea quae dicuntur improbet ac repellat? unde et ad Corinthios ait: permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium ergo apertum est in eis quibus datum est, aduersarii autem Troadem in euangelio Christi, et ostium mihi apertum esset in domino, non habui requiem spiritui meo, quod non inueni Titum, fratrem meum, sed uale illis faciens exii in Macedoniam. quibus uale fecit, nisi eis
Abbreviated transcription (Latin):
suspitio. Ait enĩ. Om̃s ad stabimus ante
Gessit inquit. ñ ad iurocit uel gesturus fuit.
Sedunde hoc talib uiris in mentẽ uenertt
nescio. ut futura quae ñ sunt futura puniant᷑.
aut honorent᷑ merita paruulorũ. Cur autẽ
dictũ ẽ. scđm ea quae ꝑ corpus gessit hominẽ
iudicandũ cũ gerant᷑ multa solo animo
ñ ꝑ corpus. nec ꝑ ullũ corporis menbrũ. &
plerũq tã magna. ut talib cogitationibus
pena iustissima debeat᷑. sicuti ẽ. ut alia
taceã qđ dixit insipiens in cordesuo. ñ est
ds̃. Quidẽ ergo scđ̃m ea quae ꝑ corpus ges¬
sit. nisi scđm ea quae gessit eo tẽpore quo
incorpore fuit. ut ꝑ corpus intelligamus ꝑ
corporis tẽpus: Post corpus autẽ ne moerit
in corpore nisi resurrectione nouissima.
ñ ad ulla merita cõparanda. sed ad recipi¬
enda ꝑbonis meritis p̃mia. ꝓmalis luenda
APERITUR CŨ COR AUPIEN TISAPERITUR
omodo aperit᷑ ostiũ uerbi nisi cũ sensus

Expanded text:
suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suDeus? Quid est ergo secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum ea quae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima, non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda aperiatur cum cor audientis aperiatur omodo aperitur ostium verbi, nisi cum sensus
Abbreviated transcription (Latin):
grãm. idẽ ñ scđm merita nr̃a dari. quã ius
euitdentissime diuinorũ eloquiorũ testimo¬
niis asserat᷑. tam̃ apud eos quinisi aliquid
sibi assignent qđ priores dent ut retribuat᷑
eis ab om̃i studio pietatis reprimi seputarit.
laborat aliquando in aetate maiorũ iã uten¬
ciũ uoluntatis arbitrio. sed ubi uenit᷑ ad
gram dĩ humanorũ assertio meritorũ. qr
nec illi ullis bonis p̃cedentib meritis discer¬
nunt᷑ acȩteris. ut ꝑtineant alliberatorẽ
hominũ : nec ille ullis humanis p̃cedentib
meritis cũ & ipse sit homo liberator factus ẽ.
hominũ. Quis enĩ audiat qđ dicunt᷑ par¬
uuli ꝓsuis futuris meritis in ipsa in fantil
detate baptieati. ex ire dehac uita &ideo¬
aln ñ baptitati in eadẽ aetate mori. qi & ipsorũ
p̃scita sunt merita futura sed mala. ñ eorũ uitã
bonã uel malã dõ remunerante ueldã mnante.
Sed nullũ apłs quidẽ limitẽ fiacit quẽ transgre¬
di ñ debeat hominis ut mitius loquar incauta

Expanded text:
am, id est non secundum merita nostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio piLaborat aliquando in aetate majorum jam utentium voluntatis arbitrio: sed ubi venitur adgratiam Dei, humanorum assertio meritorum; quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a caeteris, ut pertineant ad liberatorem hominum: nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis, in ipsa infantili aetate baptialii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. nec totũ ex pectare sermonẽ : Breuit̃
itaq colligã. Si potuit & de anima fieri.
qđ cũ decarne diceremus forsitan in tellec¬
tũ sit. Ita ẽ. de traduce aninia xp̃i. ut ñ
secũ labem p̃uaricationis ad traxerit.
Si autẽ sine istoreatu ñ posset inde eẽ : ñ ẽ.
inde iã deceterarũ animarũ aduentu.
utrũ ex parentib an de suꝑsit. uincanit
qui potuerint. Ego ad huc int̃ utrosq
ambigo & moueor. aliquando sic. aliquando
autẽ sic. saluo eo dũ taxat. ut uel corpus
eẽ. animã. uel aliquã corporeã qualitatẽ.
ista garriente me crediturũ eẽ. c̃sidã.
ad iuuante dõ mentẽ meã. Ci

Expanded text:
tum nec totum exspectare a sermone? breuiter tum nec totum exspectare a sermone? breuiter itaque colligam: si potuit et de anima fieri quod cum de carne diceremus, forsitan intellectum sit, ita est de traduce anima Christi, ut non secum labem praeuaricationis attraxerit; si autem sine isto reatu non posset inde esse, non est inde. iam de ceterarum animarum aduentu utrum ex parentibus an desuper sint uincant qui potuerint; ego adhuc inter utrosque ambigo et moneor, aliquando sic, aliquando autem sic, saluo eo dumtaxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam corpoream qualitatem ista garriente me crediturum esse confidam adiuuante deo mentem meam.
Abbreviated transcription (Latin):
stantiã in crem̃tis augeri corporalib nec
illi putauer̃ qui eã corpus existimant.
quorũ in parte s̃ maxime quieã ex paren¬
tib creari opinant᷑ Pro inde in corporis semi¬
ne. potest eẽ. uis in uisibilis. quae incorpora¬
lit̃ numerosi at ñ oculis sed intellectu dis¬
cernenda ab ea corpulentia que uisu tactuq
sentit᷑. & ipsa quantitas corporis humani
quȩ utiq modulũ seminis in cõparabili ter
excedit. Satis ostendit posse inde aliquid
sumi. qđ ñ habeat illã uĩ seminalẽ sedtantũ
corporalẽ substantiã quae diuinitus ñ de pro¬
pagine c̃cũbentiũ in carnẽ xepĩ assũpta. atq
formata ẽ. Hoc autẽ deanima quis ualeat
affirmare qđ utrũq habeat & materiam
seminis manifestã. & rationẽ seminis occultã:
Sed quid laborẽ in requae ꝑ suaderi uerbis
nemini forsitan potest. nisi tantũ ac tale
ingeniũ sit qđ possit loquentis p̃uolare cona¬

Expanded text:
stantiam incrementis augeri corporalibus nec stantiam incrementis augeri corporalibus nec illi putauerunt qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ex parentibus creari opinantur. proinde in corporis semine potest esse uis inuisibilis, quae incorporaliter numeros agit, non oculis, sed intellectu discernenda ab ea corpulentia, quae uisu tactuque sentitur. et ipsa quantitas corporis humani, quae utique modulum seminis incomparabiliter excedit, satis ostendit posse inde aliquid sumi quod non habeat illam uim seminalem, sed tantum corporalem substantiam, quae diuinitus non de propagine concumbentium in carnem Christi assumta atque formata est. hoc autem de anima quis ualeat affirmare, quod utrumque habeat, et materiem seminis manifestam et rationem seminis occultam? sed quid laborem in re, quae persuaderi uerbis nemini forsitan potest, nisi tantum ae tale ingenium sit, quod possit loquentis praeuolare cona
Abbreviated transcription (Latin):
neris. in eo. qđ inde sine opere concupiscentiali
in sola materia corporali ꝑ diuinã conceptionis
formationisq racionẽ. de uirgine assũptũ est
ꝓpt̃ mortis sine iniquitate consortiũ. &si ne
falsitate resurrectionis exemplũ. Qua ꝓpt̃
qđ anima xp̃i ñsit ex traduce anim̃e
illius primae p̃uaricatricis. puto qđ etiã ipsi
qui animarũ traducẽ defendunt consentiant.
Persemen quippe c̃cũbentis patris. trans fundi
etiã sem̃ animae uolunt. a quo genere concep¬
tionis x p̃s alienus est. Et qđ in abrahã si
scđm animã fuisset etiã ipse decimatus cẽt.
Non eẽ. autẽ decimatũ scriptura testat᷑. quae
hinc quoq sacerdotiũ eius aleuitico sacer¬
dotio dis tinguit. An forte dicent. sicut potuit
ibi eẽ. scđ̾m carnẽ & ñ decimari. cur nore
etiã scđm animã sine decimatione potuerit:
Hic respondet᷑. qr̾ utiq simplicẽ animae sub¬

Expanded text:
neris in eo, quod inde sine opere concupineris in eo, quod inde sine opere concupiin sola materie corporali per diuinam conceptionis formationisque rationem de uirgine assumtum est propter mortis sine iniquitate consortium et sine falsitate resurrectionis exemplum. quapropter quod anima Christi non sit ex traduce animae illius primae praeuaricatricis, puto quod etiam ipsi qui animarum traducem defendunt consentiant: per semen quippe concumbentis patris transfundi etiam semen animae uolunt, a quo genere conceptionis Christus alienus est; et quod in Abraham si secundum animam fuisset, etiam ipse decimatus esset: non esse autem decimatum scriptura testatur, quae hinc quoque sacerdotium eius a leuitico sacerdotio distinguit. An forte dicent: ,,sicut potuit ibi esse secundum carnem et non decimari, cur non etiam secundum animam sine decimatione potuerit?" hic respondetur, quia utique simplicem animae sub
Abbreviated transcription (Latin):
Id ẽ. qui sic ẽ. natus depatre abraham. quẽ ad mo¬
dũ desuo patre natus ẽ. abrahã. ꝑ legẽ scilicet in
menbris repugnantẽ . legi m̃tis & inuisibilẽ con
cupiscentiã: quã uis eã casta & bona ura nup¬
tiarũ ñ sinant ualere. nisi quantũ ex ea possunt
generi substi tuendo ꝓspicere. Non autẽ & ille
ibi decimatus ẽ. cuius caro inde ñ feruorem
uulneris. sed materiam medicaminis traxit.
Nã cũ ipsa decimatio. ad p̃figurandũ medicinã
ꝑ tinuerit. illud in abrahe carne decimabat᷑
quod curabat᷑. ñ illud unde curabat᷑. Eadẽ nãq
caro ñ abrahȩ tantũ. sed ipsius primi t̃rȩniq.
hominis. si mulhabebat & uulnus p̃uaricatio¬
nis. & medica m̃tũ uulneris. Uulnus p̃uarica¬
tionis in lege menbrorũ repugnanti legimentis.
quae ꝑ omnẽ in de ꝓpagatã carnẽ seminali rati¬
one quasi transcribit᷑. Medica m̃tũ autẽ uul¬

Expanded text:
id est qui sic est natus de patre Abraham quemadmoid est qui sic est natus de patre Abraham quemadmodum de suo patre natus est Abraham, per legem scilicet in membris repugnantem legcupiscentiam, quamuis eam casta et bona iura nuptiarum non sinant ualere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere . non autem et ille ibi decimatus est, cuius caro inde non feruorem uulneris, sed materiam medicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur, quod curabatur, non illud, unde curabatur. eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique hominis simul habebat et uulnus praeuaricationis et medicamentum uulneris: uulnus praeuaricationis in lege membrorum repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem uul
Abbreviated transcription (Latin):
PEOENESI ADUTTERAM X¬
uãuis nullius hominis anima sit iN
lũbis patris sui.: scđm carnẽ tam̃ in lũbis
abrahae constitutũ leui decimatũ. & ibi cons
qua ratione ꝑ concubitũ uenturus erat
in matrẽ. Scđm quã rationẽ ñ ibi crat xp̃icaro
quã uis scđm ipsã ibi fuerit mariae caro. ⁊ua¬
ꝓpt̃ nec leui nec xp̃s inlũbis ab rahȩ. scđm
Sed leui scđm concupiscentiã carnalẽ. xp̃s autẽ
scđ m solã substantiã corporalẽ. Cũ enĩ sit in
semine & uisibilis corpulentia. & in iusibilis
ratio: utrũq cu currit ex abrahã. uel etiã
ex ipso ada. usq ad corpus mariae. quia &
ipsũ eo modo conceptũ & ex ortũ ẽ. Xp̃s autẽ
iusibilẽ carnis substantiã de carne uirginis
sũpsit. Ratio uero conceptionis eius ñ a semine
uirili sed longe alit̃ ac de suꝑ uenit. Ro inde
scđm hoc qđ dematre accepit. etiã in lũbis
qui licet scđm carnẽ tantũ. sic tam̃ fuit in lũbis
eius quã anmodũ insui patris etiã ipse abrahã.

Expanded text:
ENESI X AD LITTERAM. Quamuis nullius hominis anima sit in lumbis patris sui, secundum carnem tamen in lumbis Abrahae constitutum Leui decimatum et ibi constqua ratione per concubitum uenturus erat in matrem; secundum quam rationem non ibi erat Christi caro, quamuis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caro. quapropter nec Leui nec Christus in lumbis Abrahae secundum sed Leui secundum concupiscentiam carnalem, Christus autem secundum solam substantiam corporalem. cum enim sit in semine et uisibilis corpulentia et inuisibilis ratio, utrumque cucurrit ex Abraham uel etiam ex ipso Adam usque ad corpus Mariae, quia et ipsum eo modo conceptum et exortum est. Christus autem uisibilem carnis substantiam de carne uirginis sumsit, ratio uero conceptionis eius non a semine usecundum hoc quod de matre accepit, etiam in lumbis qui licet secundum carnem tantum, sic tamen fuit in lumbis ejus, quemadmodum in sui patris etiam ipse Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
misericordissimioperis tãquã de oblato
fonte gaudeamus. ut inde illud qđ exar¬
serat opprimat᷑. Nisi forte tã stulti
sumus. ut ala crius arbi tremꝰ cũ pane
currendũ quo uentrẽ esurientis imple¬
Amus. quã cũ uerbo dĩ. quo mentem
studentis instruamus. Huc accedit. quasi ĩ
tantũ modo ꝓdesset hoc facere. ñ facere
Autẽ nihil obeaẽ. infelicit̃ in periculo
salutis ñ iã ꝑximi. sed nr̃ae oblatũ reme¬
diũ sperneremus : Cũ uero ex ore dnĩ tã
minacit̃ sonet . serue male &piger qui¬
ñ dares pecuniã meã nũ mularus. quae
tandẽ dem̃tia ẽ. qm̃ peccatũ nr̃m nos
Angit. ideo rursũ uelle peccare ñ dando
pecuniã dominicã. uolenti & petenti:
CCI AUEMAD MODŨ CATHECIZANDUS
uult et̃ xp̃ĩanus & degenere quidẽ
idiotarũ. ñ tam̃ rusticanorũ sed urbanorũ.

Expanded text:
misericmisericfonte gaudeamus, ut inde illud quod exarserat, opprimatur: nisi forte tam stulti sumus, ut alacrius arbitremur cum pane currendum, quo ventrem esurientis impleamus, quam cum verbo Dei, quo mentem studentis instruamus. Huc accedit, quia si tantummodo prodesset hoc facere, non facere autem nihil obesset; infeliciter in periculo salutis, non jam proximi, sed nostrae, oblatum remedium sperneremus. Cum vero ex ore Domini tam minaciter sonet: Serve nequam et piger, dares pecuniam meam nummulariis: quae tandem dementia est, quoniam peccatum nostrum nos angit, ideo rursus velle peccare, non dando pecuniam dominicam volenti et petenti? CAPUT CCI. Quemadmodum catechizandus vult esse Christianus, et de genere quidem idiotarum, non tamen rusticanorum, sed urbanoru