comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meo. Tu benefaceras eum. Annoꝵ erat ferme quindecĩ. et ingenio p̃ueniebat
niultos graues et doctosuiros. Munera tua tͥ confiteor dñe ds̃ nĩs creator om¬
niũ. et multũ potens formare nr̃a deformia. Nam ego in illo puero p̃ter
delictũ ñ habebã. Qđ enĩ et nutriebat᷑ a nobis indisciplina tua tu inspira¬
ueras nob nullus alius. Munera tua tͥ confiteor. Est lib̾ nr̃ qͥ inscribitur de
magistro. ipse ibi mecũ loqͥt᷑: Ti scis illiꝰ eẽntia om̃ia quȩ inseruntꝰ
ibi exꝑsona conlocutoris mei. cũ ẽẽt in annis sedecĩ. Multa eiꝰ alia mirabi¬
liora exꝑtꝰ sũ horrori mͥ erat illud ingeniũ. Et qͥs p̾t̃ tẽ taliũ miraculoꝵ
opifex: Cito de t̾ra abstulisti uitã eiꝰ. et securior eum recordor. non tiens
qͥcquã puericiȩ nec ad olescentiȩ. nec om̃ino homini ull sociauimꝰ eũ coeuũ

Expanded text:
meo. Tu bene feceras eum. Annorum erat ferme quindecim, et ingenio praeveniebat meo. Tu bene feceras eum. Annorum erat ferme quindecim, et ingenio praeveniebat multos graves et doctos viros. Munera tua tibi confiteor, Domine Deus meus, creator omnium, et multum potens reformare nostra deformia: nam ego in illo puero praeter delictum nihil habebam. Quod enim enutriebatur a nobis in disciplina tua, tu inspiraveras nobis, nullus alius: munera tua tibi confiteor. Est liber noster qui inscribitur, de Magistro: ipse ibi mecum loquitur. Tu scis illius esse sensa omnia quae inseruntur ibi ex persona collocutoris mei, cum esset in annis sexdecim. Multa ejus alia mirabiliora expertus sum. Horrori mihi erat illud ingenium; et quis praeter te talium miraculorum opifex? Cito de terra abstulisti vitam ejus; et securior eum recordor, non timens quidquam pueritiae, nec adolescentiae, nec omnino homini illi. Sociavimus eum coaevum
Abbreviated transcription (Latin):
insinuaui ꝑlitteras antistit: tuo uiro sc̃o ambrosio. pͥstinos errores ineos. & pre¬
sens uotum meũ. ut moneret qͥd mͥ potissimũ de libriᷤ tuis legendũ cẽt. quo
ꝑcipiendȩ tante gr̃ȩ paratior. aptiorq fierem. At ille iussit esarã ꝓpħa. crodo
qđ p̃ceteris. euuangelii uocationisq gentiũ. sit ꝓnuntiator. aꝑtior. Uerum
tam̃ ego pͥmã huiꝰ lectionẽ ñ intelligens. totũq talem arbitrans. diftuli re¬
petendũ exercitatior. in dñico eloquio. Inde ubi tẽpꝰ aduenit. quo me nom̃
dare oporteret. relicto rure mediolanũ remeauumꝰ. Placuit et alypio renasci
inte. mecum iã induto humilitate saeramĩtis tuis congrua. et fortis si mo
domitori corporis usq ad italicũ solum glaciali nudo pede obterendũ insolito
ausu. Adunximꝰ &iã nobis puerũ adõdatũ ex me natũ carnalit̾ de peccato

Expanded text:
insinuaui per litteras antistiti tuo, uiro sancto Ambrosio, pristinos errores meos et praeinsinuaui per litteras antistiti tuo, uiro sancto Ambrosio, pristinos errores meos et praesens uotum meum, ut moneret quid mihi potissimum de libris tuis legendum esset, quo percipiendae tantae gratiae paratior aptiorque fierem. at ille iussit Eseiam prophetam, credo, quod prae ceteris euangelii uocationisque gentium sit praenuntiator apertior. uerum tamen ego primam huius lectionem non intellegens totumque talem arbitrans distuli repetendum exercitatior in dominico eloquio. Inde ubi tempus aduenit, quo me nomen dare oporteret, relicto rure Mediolanium remeauimus. placuit et Alypio renasci in te mecum iam induto humilitate sacramentdomitori corporis, usque ad Italicum solum glaciale nudo pede obterendum insolito ausu. Adjunximus etiam nobis puerum Adeodatum ex me natum carnaliter de peccato
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia dierum illoꝵ feriatoꝵ. Sed nec oblitꝰ sum. nec silebo fiagelli tui asꝑi
Et cum intantum ingrauesceret ut nonualerem loqui. ascendit in cor meu
admonere om̃smeos qui aderant. ut dep̾carent᷑ tẽ ꝓme dñi salutis om̃i mo¬
de. et seͥpsi hoc incera. et dedi ut eis legeret᷑. Mox ut genua supplici affectu
fiximꝰ. fugit dolor ille. Sed quis dolor aut quomꝰ fugit. Expaui fateor dñe iñs
in ꝓfundo nutꝰ tui. et gaudens infide laudaui nomentuũ. et ea fides me ñ¬
securum ȩẽ nonsinebat de p̾t̾itis peccatis meis. quȩ mͥ ꝑbaptisinũ tiũ remis¬
sa ñdum erant. Renuntiaui ꝑactis uiudemi. alibus. ut scolasticis suis medio¬
lanenses uenditoꝵ ũboꝵ alium ꝓuiderent. Qđ et tͥ ego seriure de legiss eni.
et illi ꝓfessioni. p̃difficultate spirandi. ac dolore pectoris non sufficerẽ. Et

Expanded text:
omnia dierum illorum feriatorum? sed nec oblitus sum nec silebo flagelli tui asperomnia dierum illorum feriatorum? sed nec oblitus sum nec silebo flagelli tui asperet cum in tantum ingrauesceret, ut non ualerem loqui, ascendit in cor meum admonere omnes meos qui aderant, ut deprecarentur te pro me, deum salutis omnimodae. et scripsi hoc in cera et dedi, ut eis legeretur. mox ut genua simplici affectu fiximus, fugit dolor ille. sed quis dolor? aut quomodo fugit? expaui, fateor, domine min profundo nutus tui et gaudens in fide laudaui nomen tuum, et ea fides me securum esse non sinebat de praeteritis peccatis meis, quae mihi per baptismum tuum remissa nondum erant. Renuntiaui peractis uindemialibus, ut scholasticis suis Mediolanenses uenditorem uerborum alium prouiderent, quod et tibi ego seruire delegissem et illi professioni prae difficultate spirandi ac dolore pectoris non sufficerem. et
Abbreviated transcription (Latin):
legens hȩc foris. et agnoscens intꝰ. Nec uolebã multiplicari t̾renis bonis.
deuorans tempora. et deuoratꝰ temporalibꝰ: Cum haberẽ in ȩt̾na sumplici¬
tate. aliud frum̃tũ & uinũ et oleum. Et clamabã in consequenti uersu.
el aiore alto cordis mei. O inpace. õ inidipsum: õqͥdixit obdormiam et
somnũ capiam. Qm̃ quis resist& nobis Cum fiet sermo qͥ seͥptꝰ ẽ. alsorta est
mors inuictoria: Et tues idipsũ ualde qui non mutaris: & inte requies
obliuiscens om̃iũ laboꝵ. qm̃ nullus alius tecum. Nec ad alia multa adipis¬
cenda quȩ ñ st̃ qd̾ tu. sed tudũe singularit᷑ in spe constitiusti me. Legebam
& ardebam. nec inueniebã qͥd facerẽ. Surdis. mortuis. ex quib fuerã pestiᷤᷤ.
latrator amarus. & cecꝰ. aduisus litt̾as de melle cęli melleas. et delumine tuo
luminoias. & suꝑ inimicis seͥptis scͥpt̾ae huiꝰ tabescebã. quando recordabde

Expanded text:
legens haec foris et agnoscens intus nec uolebam multiplicari terrenis bonis et legens haec foris et agnoscens intus nec uolebam multiplicari terrenis bonis et deuorans tempora et deuoratus temporibus, cum haberem in aeterna simplicitate aliud frumentum et uinum et oleum. Et clamabam in consequenti uersu clamore alto cordis mei: o in pace! o n id ipsum! o quid dixit: obdormiam et somnum capiam? quoniam quis resistet nobis, cum fiet sermo, qui scriptus est: absorpta est mors in uictoria? et tu es id ipsum ualde, qui non mutaris, et in te requies obliuiscens laborum omnium, quoniam nullus alius tecum nec ad alia adipiscenda, quae non sunt quod tu, sed tu, domine, singulariter in spe constituisti me. legebam et ardebam nec inueniebam, quid facerem surdis mortuis, ex quibus fueram, pestis, latrator amarus et caecus aduersus litteras de melle caeli melleas et de lumine tuo luminosas, et super inimicis scripturae huius tabescebam. Quando recordabor
Abbreviated transcription (Latin):
Uolentes enĩ gaudere forinsecus. facile uanescunt. & effundunt᷑ in ea
quȩ uident᷑ et temporalia st̃. & ymagines eoꝵ famelica cogitatione
lambt̃. Et osi fatigentꝰ in edia et dicant. Qͥsostendit nobis bona: Et
dicamꝰ. et audiant. Signatũ ẽ. in nobis lumen uultꝰ tui dñe. N enum
lum̃ nos sumꝰ. ꝗilluminat om̃em hominẽ. sed illummamꝰ ate. ut qͥfiumꝰ
aliquando tenebre. simꝰ lux inte. Osi uiderent int̾nũ ȩt̾nũ. qd̃ ego qͥa
gustauerã frendebã. qm̃ non eis poteram ostendere. si afferrent ad me
cor in oculis suiꝰ foris ate et dicerent. Qͥ s ostendit nob̃bona. Ibi enĩ. ubi
m nat᷑ꝰ erã. uitꝰ in cubili. ubi cõpimnetꝰ erã. ubi sacrificauerã mactans
uetustatẽ ineã. & inchoata meditatione renouationis meȩ. sperans
inte. ibi mͥ dulcescere cȩꝑas. et dederas leticiã in corde meo. et exclamabã

Expanded text:
uolentes enim gaudere forinsecus facile uanescunt et effunduntur in ea, uolentes enim gaudere forinsecus facile uanescunt et effunduntur in ea, quae uidentur et temporalia sunt, et imagines eorum famelica cogitatione lambiunt. et o si fatigentur inedia et dicant: quis ostendet nobis bona? et dicamus, et audiant: signatum est in nobis lumen uultus tui, domine. non enim lumen nos sumus, quod inluminat omnem hominem, sed inluminamur a te, ut, qui fuimus aliquando tenebrae, simus lux in te. o si uiderent internum aeternum, quod ego quia gustaueram, frendebam, quoniam non eis poteram ostendere, si afferrent ad me cor in oculis suis foris a te et dicerent: quis ostendit nobis bona? ibi enim, ubi mihi iratus eram, intus in cubili, ubi conpunctus eram, ubi sacrificaueram mactans uetustatem meam et inchoata meditatione renouationis meae sperans in te, ibi mihi dulcescere coeperas et dederas laetitiam in corde meo. et exclamabam
Abbreviated transcription (Latin):
diui et contremui. Qñi talib dicit᷑. qualem me fiusse reminiscebar:
In phantasm̾atis enĩ quas ꝓueritate tenueram. uanitas erit m̃datiũ.
Et insonui multa. grauit᷑ ac fortit̃ idolore recordationis meę. quę
utinã audissent qui adhuc usq diligt̃ uanitatẽ. & quęrunt m̃daciũ.
Forte cont̾barent᷑ et euomuissent illud. & exaudires eos cum clamaren
adte. Qm̃ uera morte carnis mortuus est ꝓnob̾. qͥ te int̾pellat ꝓnobis.
Legebam. Irascimini: et noltte peccare. Et quomͦ mouebar ds̃ nĩs. qui
iam didicerã irasci mͥ de p̃titis. ut de cȩt̾o ñ peccarem: & merito irasci.
qͥa ñ alia nat᷑a gentis tenebraꝵ de me peccabat. sicut dict̃ qͥ sibi non
irascunt᷑ & thesauritant sibi irã indie ire. et reuelationis iusti iudicii
tui. Nec iam bona mea foris erant. nec oculis carneis inisto sole querebantꝰ.

Expanded text:
diui et contremui, quoniam talibus dicitur, qualem me fuisse reminiscebar. diui et contremui, quoniam talibus dicitur, qualem me fuisse reminiscebar. in phantasmatis enim, quae pro ueritate tenueram, uanitas erat et mendacium. et insonui multa grauiter et fortiter in dolore recordationis meae. quae utinam audissent qui adhuc usque diligunt uanitatem et quaerunt mendacium: forte conturbarentur et euomuissent illud, et exaudires eos, cum clamarent ad te, quoniam uera morte carnis mortuus est pro nobis, qui te interpellat pro nobis. Legebam: irascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteritis, ut de cetero non peccarem, et merito irasci, quia non alia natura gentis tenebrarum de me peccabat, sicut dicunt qui sibi non irascuntur et thesaurizant sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui. nec iam bona mea foris erant nec oculis carneis in isto sole quaerebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
de famniliari affectu anini mei. In horrui tim̃do. ibidẽq inferbiui sꝑando.
et exultando in tua mĩa pater. Et hȩc om̃ia exibant ꝑoculos et uocẽ meã.
eum conu̾sus ad nos sp̃s tuus bonꝰ. ait nobis. filii hominum quousq
graues corde. ut quid diligitis uanitatẽ. & queritis mendatiũ: Bilexerã
enĩ uanitatẽ. & quesieram mendatiũ. & tu dñe iam magnificaueras
sem̃ tuũ. suseitans eum amortuis. & collocaus ad dext̾am tuam.
unde mitteret exalto ꝓmissionẽ suã paraclitũ spĩn ueritatis. & nui¬
serit cum iam. sed ego nesciebam. Miserat eũ. qͥa magnificatu s ert.
resurgens amortuis et ascendens in celum. Ante aũt. sp̃s ñdum erat
datꝰ qͥa iħe ñdũ erait clarificatꝰ. Et clamat ꝓphetia. Quousq graues
corde. ut qͥd diligitis uanitatẽ. & queritis mendaciũ : Et scitote. qm̃¬
tamdiu nesciens uanitatem dilexi. & mendaciũ quesiui. et idõ au¬

Expanded text:
de familiari affectu animi mei. Inhorrui timendo ibidemque inferbui sperando de familiari affectu animi mei. Inhorrui timendo ibidemque inferbui sperando et exultando in tua misericordia, pater. et haec omnia exibant per oculos et uocem meam, cum conuersus ad nos spiritus tuus bonus ait nobis: filii hominum, quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? dilexeram enim uanitatem et quaesieram mendacium. et tu, domine, iam magnificaueras sanctum tuum, suscitans eum a mortuis et collocans ad dexteram tuam, unde mitteret ex alto promissionem suam, paracletum, spiritum ueritatis. et miserat eum iam, sed ego nesciebam. miserat eum, quia iam magnificatus erat resurgens a mortuis et ascendens in caelum. ante autem spiritus nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus. et clamat prophetia: quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? et scitote, qtamdiu nesciens uanitatem dilexi et mendacium quaesiui et ideo au
Abbreviated transcription (Latin):
Quas tͥ uoces dabã in psalmis illis. et quomͦ inte inflamabarex eis. et accen¬
tuo. Quã uehem̃ti et acri dolore indignabar manicheis. & miserabar
eos rursus. qđ illa sacranita illa medicam̃ita nescirent. et insant eent
adũsus antidotũ. qͦsani ẽẽ potuissent. Uellẽ ut alicubi uixta oent tunc.
X. me uesciente qđ ibi ẽẽnt intuerent᷑ faciẽ meã & audirent uoces meas.
quando legi quartũ psalmũ in illo tẽ otio. qͥd de me fecerit ille psalmꝰ.
cum inuocarẽ exaudiuit me ds̃ iusticię meȩ. in tribulatione dilatasti
mͥ. miserere mei dñe. et exaudi orationẽ meã. Audirent ignorante
me utrũ audirent. ne me ꝓpt̾ se illa dicere putarent. quȩ int̾ hȩc u̾ba
dixerĩ. Quia et reuera nec ea dicerẽ. nec sĩ ea dicerẽ.si me abeis. audiri
uideriq sentirem. Nec si dicerẽ sic acciꝑent. quomͦ mecũ et mͥ corã te

Expanded text:
quas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et accenquas tibi uoces dabam in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et accentuo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos rursus, quod illa sacramenta, illa medicamenta nescirent et insani essent aduersus antidotum, quo sani esse potuissent! uellem, ut alicubi iuxta essent tunc et me nesciente, quodv ibi essent, intuerentur faciem meam et audirent uoces meas, quando legi quartum psalmum in illo tunc otio, quid de me fecerit ille psalmus: cum inuocarem te, exaudisti me, deus iustitiae meae; in tribulatione dilatasti mihi. miserere mei, domine, et exaudi orationem meam: audirent ignorante me, utrum audirent, ne me propter se illa dicere putarent, quae inter haec uerba dixerim, quia et re uera nec ea dicerem nec sic ea dicerem, si me ab eis audiri uiderique sentirem, nec, si dicerem, sic acciperent, quomodo mecum et mihi coram te
Abbreviated transcription (Latin):
magna erga nos beneficia tua. in illo tp̃re p̃sertĩ ad alia maiora ꝓꝑanti:
Reuocat enĩ me recordatio mea. et dulce mͥ fit dñe confiteritͥ. qͥb interius
mestimulis ꝑdomueris et quẽ ad modũ ine conplanaueris humilitatis
montib et collib cogitationũ meaꝵ. et tortuosa mea direxeris. & asꝑa
linieris. quoq modo ipsum etiã alxpium frẽm cordis mei subegeriꝰᷤ nomini
litteris mĩs. Magis enim eas uolebat redolere gymnasioꝵ oȩdros quas
iam contriuit dñs quam salubres herbas eccłasticas. idu̾sas serpentibus.
Quas tͥ ds̃ m̃s uoces dedi eum legerẽ psalios dauid cantica fidelia. sonos pi¬
ecatis excludentes turgidũ sp̃m. rudis in germano amore tuo catecumi¬
nus in uilla cum catecumino aħypio feriatꝰ. matre adherente nobis. mu¬
liebris habitu. uirili fide. anili securitate. mat̾na caritate.xp̃iana pietate.

Expanded text:
magna erga nos beneficia tua in illo tempore praesertim ad alia maiora properanti? magna erga nos beneficia tua in illo tempore praesertim ad alia maiora properanti? reuocat enim me recordatio mea, et dulce mihi fit, domine, confiteri tibi, quibus internis me stimulis perdomueris et quemadmodum me conplanaueris humilitatis montibus et collibus cogitationum mearum et tortuosa mea direxeris et aspera lenieris quoque modo ipsum etiam Alypium, fratrem cordis mei, subegeris nomini litteris nostris. magis enim eas uolebat redolere gymnasiorum cedros, quas iam contriuit dominus, quam salubres herbas ecclesiasticas aduersas serpentibus. Quas tibi, deus meus, uoces dedi, cum legerem psalmos Dauid, cantica fidelia, sonos pietatis excludentes turgidum spiritum, rudis in germano amore tuo, catechumenus in uilla cum catechumeno Alypio feriatus, matre adhaerente nobis muliebri habitu, uirili fide, anili securitate, materna caritate, christiana pietate!
Abbreviated transcription (Latin):
bridiũ aũt opientes quando sequeret᷑. ꝗ de tã ꝓximo poterat. et erat iã iãq
facturus. Cũ ecce euoluti st̃ dies illi tandẽ. Nam longi et multi uidebant
p̾amore lib̾tatis otiosẽ. ad cantandũ de medullis om̃ib Tibi dixit cor meũ.
quesiui uultum tuum. uultũ tuũ dñe reqͥrã. Et uenit dies quo &iam actu
soluerer a ꝓfessione rechorica. unde iã cogitatu solutꝰ erĩ. Et factum est.
Friusti linguãmeã. unde tani erueras cor. meũ. Et benedicebã tͥ gaudens.
ꝓfect in uilla eũ eis om̃ib. Ibr qͥd egerim in litt̾is. iam quidem seruienti¬
b tibi. sed adhue supbie scolã tamꝗ in pausatione anhelantibꝰ. testantur
libri disputati cũ p̃sentib et cum ipso me solo corã te.Quȩ aũt cũ absente
nebridio testant᷑ epłȩ. Et quando mͥ sufficiat tempꝰ comiemor andi oĩa

Expanded text:
bridium autem opperientes, quando sequeretur. quod de tam proximo poterat et erat iam iamque bridium autem opperientes, quando sequeretur. quod de tam proximo poterat et erat iam iamque facturus, cum ecce euoluti sunt dies illi tandem. nam longi et multi uidebantur prae amore libertatis otiosae ad cantandum de medullis omnibus: tibi dixit cor meum, quaesiui uultum tuum; uultum tuum, domine, requiram. Et uenit dies, quo etiam actu soluerer a professione rhetorica, unde iam cogitatu solutus eram. et factum est, eruisti linguam meam, unde iam erueras cor meum, et benedicebam tibi gaudens profectus in uillam cum meis omnibus. ubi quid egerim in litteris iam quidem sentientibus tibi, sed adhuc superbiae scholam tamquam in pausatione anhelantibus testantur libri disputati cum praesentibus et cum ipso me solo coram te; quae autem cum absente Nebridio, testantur epistulae. et quando mihi sufficiat tempus conmemorandi omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tinentia tͥ seruientẽ in affrica apud suos. cuni tota doniꝰ eiꝰ ꝑcũ. xp̃iana facta
ẽẽt carne soliusti. et nunc ille uiuit in sinu abrahȩ. Qcqͥd illud. ẽ. ꝗ illo signi¬
ficatꝰ sinii. ibi nebridi m̃s uiuit dulcis amicꝰ m̃s. tuus aũt dñe ad optiuuꝰ
ex lib̾to filius ibi uiuit. Namqͥs aliꝰ tali aĩȩ locꝰ. Ibi uiuit: unde me multa
int̾rogabat homuntionẽ in exꝑtũ. Iã ñ ponit aurem ad os meũ. sed spãle os
ad fontẽ tuum. et bibit quantũ potest sapientiã. ꝓ auiditate sua sine fine felix.
Nec eũ sic arbitror. in ebriari ex ea ut obliuiscatꝰ mei. cũ tũ dñe quẽ putat ile
nr̃i sis memor. Sic gͦeramꝰ uerecundũ consolantes tristem. salua amicitia
de tali conũsione nr̃a. exhortantes ad fidẽ gͣdus sui uitȩ scilicet conuigalis. ne¬

Expanded text:
tinentia tibi seruientem in Africa apud suos, cum tota domus eius per eum christiana facta tinentia tibi seruientem in Africa apud suos, cum tota domus eius per eum christiana facta esset, carne soluisti. et nunc ille uiuit in sinu Abraham. quidquid illud est, quod illo significatur sinu, ibi Nebridius meus uiuit, dulcis amicus meus, tuus autem adoptiuus ex liberto filius: ibi uiuit. nam quis alius tali animae locus? ibi uiuit, unde me multa interrogabat homuncionem inexpertum. iam non ponit aurem ad os meum, sed spiritale os ad fontem tuum et bibit, quantum potest, sapientiam pro auiditate sua sine fine felix. nec eum sic arbitror inebriari ex ea, ut obliuiscatur mei, cum tu, domine, quem potat ille, nostri sis memor. sic ergo eramus, Verecundum consolantes tristem salua amicitia de tali conuersione nostra et exhortantes ad fidem gradus sui, uitae scilicet coniugalis, Ne
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam nr̃i. ne cogitantes egregiam erga nos amici humanitatẽ. nec eũ in gre¬
ge tuo numerantes. dolore intolerabili cruciarem. Grãs tͥds̃ nr̃. tui sumus.
Iudicant hortationes et consolationescuȩ. fidelis ꝓmissor. Reddes uerecundo
ꝓrure illo eiꝰ cassiciaco. ubi ab aestuscłi requieuimꝰ inte. amoenitatem sem¬
piternȩ uirentis paradysi tui. qm̃ dimis isti ei peccata suꝑ t̾rã inmonte in¬
caseato. monte tuo. monte uberi. Angebat᷑ gͦ tunc ipse. nebridius autem
conlȩtabat᷑ꝰ. Quauis enĩ et ipse nondum xp̃ianꝰ in illã foueã ꝑnitiosissimi
erroris inciderat. ut ueritatis filii tui carnẽ phantasma crederet. Lamen
sitor ardentissimꝰ ueritatis. Quẽ ñ multo post conu̾siouẽ nr̃am et regenera¬
tionem ꝑbaptisinũ tuũ. ipsum etiã fidelẽ catholicũ caritate ꝑfecta atq con¬

Expanded text:
sed etiam nostri, ne cogitantes egregiam erga nos amici humanitatem nec eum in gresed etiam nostri, ne cogitantes egregiam erga nos amici humanitatem nec eum in grege tuo numerantes dolore intolerabili cruciaremur. gratias tibi, deus noster, tui sumus. indicant hortationes et consolationes tuae: fidelis promissor reddis Yerecundo pro rure illo eius Cassiciaco, ubi ab aestu saeculi requieuimus in te, amoenitatem sempiternae uirtutis paradisi tui, quoniam dimisisti ei peccata super terram in monte incaseato, monte tuo, monte uberi. Angebatur ergo tunc ipse, Nebridius autem conlaetabatur. quamuis enim et ipse nondum Christianus in illam foueam perniciosissimi erroris inciderat, ut ueritatis filii tui carnem phantasma crederet, tamen ed inquisitor ardentissimus ueritatis. quem non multo post conuersionem nostram et regenerationem per baptismum tuum ipsum etiam fidelem catholicum castitate perfecta atque con
Abbreviated transcription (Latin):
ñ contendo. s tudnĩe misericordissime. nonne echoc peccatũ eũ eȩt̾is horrendis &
fune reis in aqua seã ignoiusti et remisisti mͥ: Miceribat᷑ in xietudine uereeundꝰ
de isto nr̃o bono. qđ ꝓpt̾ iuncula sua qͥb tenacissime tenebat᷑. deseri sẽ nr̃o consor¬
tio uidebat. ñdum. xp̃imꝰ conuige fideli. Cã ipsa tam̃ artiore pre cet̾is compede
abitinere qͦ aggressi erimꝰ retardabat᷑. nec xp̃ianũ ẽe alio mͦ se uelle dicebat.
quam illo qͦ ñpoterat. Benigne sane obtulit. ut quã diu ibi ęẽmꝰ. in re eiꝰ eẽmꝰ.
Recribues illi dñe in resurrectione iustoꝵ. qͥiã ipsam sortẽ retribiusti ei. Quã¬
uis enini absentib nobis cum rome iã eẽmꝰ corpor ali ȩgritudine correptus.
et in ea xpianꝰ et fidelis factꝰ. exhac uita emigrauit. Ita misertꝰ es ñ solũ eiꝰ.

Expanded text:
non contendo. sed tu, domine misericordissime, nonne et hoc peccatum cum ceteris horrendis et non contendo. sed tu, domine misericordissime, nonne et hoc peccatum cum ceteris horrendis et funereis in aqua sancta ignouisti et remisisti mihi? Macerabatur anxitudine Verecundus de isto nostro bono, quod propter uincula sua, quibus tenacissime tenebatur, deseri se nostro consortio uidebat. nondum Christianus coniuge fideli ea tamen ipsa artiore prae ceteris conpede ab itinere, quod aggressi eramus, retardabatur nec christianum esse alio modo se uelle dicebat quam illo, quo non poterat. benigne tamen obtulit, ut, quamdiu ibi essemus, in re eius essemus. retribues illi, domine, in retributione iustorum, quia iam ipsam sortem retribuisti ei. quamuis enim absentibus nobis, cum Romae iam essemus, corporali aegritudine correptus et in ea Christianus et fidelis factus ex hac uita emigrauit. ita misertus es non solum eius
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ de aĩo meo. ec blasphemaret᷑ bonum nr̃m. Qui etiã qđ ipsa aestate
litteratorio labori nimio pulmo m̃s cȩlere cȩꝑat. et difficult̃ trabere sus¬
piria. doloribꝰq pectoris testari se sauciũ. uocẽq clariorem ꝓductiorẽue
recusare. Primo ꝑturbauerat me. qͥa magisterii illiꝰ sarcinam. pene iam
necessitate deponere cogebat. Aut si curari et conualescere potuissem. certe
suberat ñ m̃dax excusatio quȩ offensionẽ hominũ temꝑaret. qui ꝓpter
liberoᷤᷤ suos me lib̾ũ eẽ nũqͣm uolebant. Pienꝰgͥ tali gaudio. tolerabã illud
int̾ uallũ temporis. donec decurreret. Nescio utrũ ł uigiiti dieᷤ erant.
sed tam̃ fortit tolerabant᷑: q recesserat eupiditas. quȩ mecũ solebat ferre
graue uegotium. Et ego p̃mend remanserã. nͥ patientia suecederet. Peccasse
tia tua passus me fuerini. ł in una hora sedere in cathedra mendacii. At ego

Expanded text:
retur de animo meo, et blasphemaretur bonum nostrum? 4. Quin etiam, quod ipsa aestate retur de animo meo, et blasphemaretur bonum nostrum? 4. Quin etiam, quod ipsa aestate litterario labori nimio pulmo meus cedere coeperat, et difficulter trahere suspiria, doloribusque pectoris testari se saucium, vocemque clariorem productioremve recusare, primo perturbaverat me, quia magisterii illius sarcinam pene jam necessitate deponere cogebat, aut si curari et convalescere potuissem, certe suberat non mendax excusatio, quae offensionem hominum temperaret, qui propter liberos suos me liberum esse nunquam volebant. Plenus igitur tali gaudio tolerabam illud intervallum temporis, donec decurreret: nescio utrum vel viginti dies erant, sed tamen fortiter tolerabantur, quia recesserat cupiditas, quae mecum solebat ferre graue negotium, et ego premendus remanseram, nisi patientia succederet. peccasse tia tua passus me fuerim uel una hora sedere in cathedra mendacii. at ego
Abbreviated transcription (Latin):
luiguam subdolã. uelut consulendo contradicentẽ. Et sicut cibum assolet
amando consumentẽ sagyitaueras tũ cor. nr̃m caritate tua. et gestabamꝰ
ũba tua transfixa uiscerib et exempla seruoꝵ tuoꝵ quos de nigris lu¬
cidos et de mortuis uiuos feceras congesta. in sinĩ cogitationis nĩe. Urebat
et absumebant grauem torporem. nẽ in ia uergeremꝰ. et accendebant
nos ualide. ut om̃is exlingua subdola contradictionis flatꝰ. inflãmare
nos acrius posset ñ extinguere. Uerum tam̃ qͥa ꝓpt̃ nom̃ tuũ qd scĩficasti
ꝑ t̾ras. &̃ laudatoriᷤᷤ utiq hr̃et uotum. et ꝓpositũ nr̃m iactantię simile
uidebat᷑. ñ oꝑiri tam ꝓximũ feriaꝵ. tempꝰ. sed de publica ꝓfessione atq
ante oculos om̃iũ sita ante discederẽ. ut conusa infactũ meũ ora cunctoꝵ
intuentiũ. quã uicinũ uindemialiũ diem p̾uenire uolueri. Multa dic̾ent¬

Expanded text:
linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem. Sagittaueras tu cor nostrum caritate tua, et gestabamus uerba tua transfixa uisceribus et exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius posset, non extinguere. uerum tamen quia propter nomen tuum, quod sanctificasti per terras, etiam laudatores utique haberet uotum et propositum nostrum, iactantiae simile uidebatur non opperiri tam proximum feriarum tempus, sed de publica professione atque ante oculos omnium sita ante discedere, ut conuersa in factum meum ora cunctorum intuentium, quam uicinum uindemialium diem praeuenire noluerim, multa dicerent
Abbreviated transcription (Latin):
uolutandi. att scalpendi scabiem łybidinum. et garriebã t̃ claritati¬
meȩ et diuiciis meis. et saluti meȩ dño dõ meo. Et placuit mͥ inc̾spectu¬
tuo ñ tumultuosȩ arripere. sed lenit̾ subtrahere minist̾ium linguȩ meȩ
nundinis loquacitatis. ne ult̾iꝰ pueri meditantes ñ legem tuã. ñ pacem
tuam. sed insanias mendaces et bella forensia. mercarent᷑ exore meo
arma furori suo. Et oportune iam paucissimi dies suꝑerant ad uindemia¬
les ferias. et statui tolerare illos. ut sollempnit̃ abscederem. et redemptꝰ
ate iam ñredirem uenalis. Consiliũ gͦ nr̃m erat coram tẽ. coram homi¬
nibus aũt. nͥ nr̃is ñ erat. Et contenerat int̾ nos. ne passim cuiquã effun¬
deret᷑. quãquã tu nob̾ a conualle plorationis ascendentib et cantantibus
canticum gͣduum. dederas sagyttas acutas. et carbones uastatores aduersus

Expanded text:
uolutandi atque scalpendi scabiem uolutandi atque scalpendi scabiem meae, et divitiis meis, et saluti meae Dotuo non tumultuose abripere, sed leniter subtrahere ministerium linguae meae nundinis loquacitatis, ne ulterius pueri meditantes non legem tuam, non pacem tuam, sed insanias mendaces et bella forensia mercarentur ex ore meo arma furori suo. et opportune iam paucissimi dies supererant ad uindemiales ferias, et statui tolerare illos, ut sollemniter abscederem et redemtus a te iam non redirem uenalis. consilium ergo nostrum erat coram te, coram hominibus autem nisi nostris non erat. et conuenerat inter uos, ne passim cuiquam effunderetur, quamquam tu nobis in conualle plorationis ascendentibus et cantantibus canticum graduum dederas sagittas acutas et carbones uastatores aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
dicta uoluntas mea fuit: Tuaũt dñe bonus et misericor.s. et dext̾a tua
respiciens ꝓfunditatem mortis meę. et a fundo cordis mei exhauriens
abyssiĩ corruptionis. Et hoc erat totum nolle qd uolebam. et uelle quod
uolebas. Et ubi erat tam aioso tempore. & de qͦ imo altoq secreto
euocatum. ẽ. in momento liberum arbitrium meũ. quo subderẽ ceruiae
leni ugo tuo. et humeros leui sarcinȩ tue xp̃e iħu adutor. meus &
redemptor m̃s: Quã suaue mͥ subito factũ. ẽ. carere suauitatib nugaꝵ.
Et quas anuttere metꝰ fuerat. iam dumitere gaudiũ erat. Eiciebas
enĩ eas ame uera tũ et sũma suauitas. eiciebas et intrabas pro eis
om̃i uoluptate dulcior. sed ñ earni et sanguini. Om̃i luce clarior: sed
omi secreto interiar. Oñu honore sublimior.. sed ñ sublimib inse. Iam
liber erat animꝰ nĩs acuris mordacib ambiendi et ad quirendi. &

Expanded text:
dicta, voluntas mea fuit? Tu autem, Domine, bonus et misericors, et dextera tua dicta, voluntas mea fuit? Tu autem, Domine, bonus et misericors, et dextera tua respiciens profunditatem mortis meae, et a fundo cordis mei exhauriens abyssum corruptionis. Et hoc erat totum nolle quod volebam, et velle quod volebas. Sed ubi erat tam annoso tempore, et de quo imo altoque secreto evocatum est in momento liberum arbitrium meum, quo subderem cervicem leni jugo tuo, et humeros levi sarcinae tuae , Christe Jesu, redemptor meus? quam suaue mihi subito factum est carere suauitatibus nugarum, et quas amittere metus fuerat, iam dimittere gaudium erat. eiciebus enim eas a me, uera tu et summa suauitas, eiciebus et intrabas pro eis omni uoluptate dulcior, sed non carni et sanguini, omni luce clarior, sed omni secreto interior, omni honore sublimior, sed non sublimibus in se. iam liber erat animus meus a curis mordacibus ambiendi et adquirendi et
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ gestum sit. exultat et triumphat. & benedicebat tͥ qͥ potens
es. ult᷑ quam petimꝰ et intelligimꝰ facere. qͥa tanto ampliꝰ sibi ate con¬
cessum de me uidebat. quam petere solebat miserabilib flebilibusq
gemitibus. Conuertisti enĩ me adte. ut nec uxorem quererẽ. nec aliqͣm
spem scłi huiꝰ stans in ea regula fidĩ. inqua mẽ ante tot annos ei reue¬
laueras. Et conuertisti luctũ eiꝰ in gaudium. multo huberus qã
uoluerat. et multo caruis atq castius. quã de nepotib carnis
et filius ancille tuę. disrupisti uineula mea. tibi
sacriticabo sacrificium laud is. Laudet te cor meũ
et lingua mea. et om̃a ossa mea dicent. dñe quis
similis tibi: dicent. et responde mͥ. Et dic animȩ
meȩ. salus cua ego sum. Quis ego. et qualis ego.¬
aut quantꝰ ego. Qͥo ñ mali aut facta mea. aut si ñ facta dicta mea. aut si ñ

Expanded text:
admodum gestum sit; exsultat et triumphat; et benedicebat tibi, qui potens admodum gestum sit; exsultat et triumphat; et benedicebat tibi, qui potens es ultra quam petimus aut intelligimus facere , quia tanto amplius sibi a te concessum de me videbat, quam petere solebat miserabilibus flebilibusque gemitibus. conuertisti enim me ad te, ut nec uxorem quaererem nec aliquam spem saeculi huius stans in ea regula fidei, in qua me ante tot annos ei reuelaueras, et conuertisti luctum eius in gaudium multo uberius, quam noluerat, et multo carius atque castius, quam de nepotibus carnis et filius anciliae tuae. Dirupisti vincula mea; tibi sacrificabo sacrificium laudis . Laudet te cor meum et lingua mea, et omnia ossa mea dicant: Domine, quis similis tibi? Dicant, et responde mihi, et dic animae meae, Salus tua ego sum . Quis ego, et qualis ego? Quid non mali aut facia mea; aut, si non facta, dicta mea; aut, si non
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiis. Nec ultra uolui leg̾e. nec opꝰ erat. Statunq quippe cũ
fine huiꝰ sententię quasi luce securitatis intusa cordi meo. om̃s dubita¬
tionis tenebre diffugerunt. Tũ int̾ iecto aut digito aut nescio quo
alio signo codicem clausi. et tranquillo iam uultu indicaui alypio.
At ille quid inse ageret᷑. qd̾ ego nesciebam. sic indicauit. Petit uidere
qͥd legisse. ostendi. et attendit & ultͣ quã ego legerã. et ignorabam qͥd
sequeretꝰ. Sequebatꝰ uõ. Inf̾irmũ aũt. infide assumite. Qd̾ ille ad se
retulit mͥq aperuit. sed tali admonitione t̾irmatꝰ. ẽ. Hacitoq ac
ꝓposito bono et congruentissimo suis morib. quib ame in melius iã
olĩ ualde longeq distabat. sine ulla turbulenta cunctatione coniunc¬
tus est. Inde ad matrẽ ingredimꝰ. indicamꝰ. gaudet. Narramꝰ quem¬

Expanded text:
iam ne feceritis in concupiscentiis . Nec ultra volui legere; nec opus erat. Statim quippe cum iam ne feceritis in concupiscentiis . Nec ultra volui legere; nec opus erat. Statim quippe cum fine hujusce sententiae quasi luce securitatis infusa cordi meo, omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. 30. Tum interjecto aut digito aut nescio quo alio signo, codicem clausi, et tranquillo jam vultu indicavi Alypio. At ille quid in se ageretur, quod ego nesciebam, sic indicavit. Petit videre quid legissem: ostendi; et attendit etiam ultra quam ego legeram, et ignorabam quid sequeretur. Sequebatur vero: Infirmum autem in fide recipite . Quod ille ad se retulit, mihique aperuit. Sed tali admonitione firmatus est, placitoque ac proposito bono et congruentissimo suis moribus, quibus a me in melius jam olim valde longeque distabat, sine ulla turbulenta cunctatione conjunctus est. Inde ad matrem ingredimur, indicamus; gaudet. Narramus quem
Abbreviated transcription (Latin):
lege. Statumq mutato uultu. intentissimꝰ cogitare cępi. utrũ nã sole¬
rent pueri in aliquo genere ludendi cantitare tale aliqͥd. Nec occurre¬
bat om̃ino audisse me uspiam. Repressoq impetu lacrimaꝵ: sur rexi.
nichil aliud int̾p̃tans diuinitꝰ mͥ uberi. nͥ ut aꝑirẽ codicem et legerẽ
quod pͥmũ capt̃ inuenissem. Audieram enĩ de antonio. qd̾ ex euuã¬
głica lectione eui forte suꝑuenerat. ammonitꝰ fuerie. tãquã sibi
diceret᷑ quod legebat᷑. Uade. uende om̃a quȩ habes et da pauꝑibꝰ. et¬
habebis thesaurũ uicęlo. & ueni sequere me. et tali oraculo confestĩ
adte ẽẽ conũsũ. Itaq concitꝰ redii in eũ locũ ubi sedebat alypiꝰ. ibi enim
posuerã codicem apłicũ ide surrexerã. Arripui. aꝑui. et legi in silen¬
tio capitulum quo pͥmũ coniect st oculi mei. Non in cõmessationib

Expanded text:
lege". statimque mutato uultu intentissimus cogitare coepi, utrumnam solelege". statimque mutato uultu intentissimus cogitare coepi, utrumnam solerent pueri in aliquo genere ludendi cantitare tale aliquid, nec occurrebat omnino audisse me uspiam repressoque impetu lacrimarum surrexi nihil aliud interpretans diuinitus mihi iuberi, nisi ut aperirem codicem et legerem quod primum caput inuenissem. audieram enim de Antonio, quod ex euangelica lectione, cui forte superuenerat, admonitus fuerit, tamquam sibi dicerethabebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me ; et tali oraculo confestim ad te esse conversum. Itaque concitus redii ad eum locum ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem Apostoli, cum inde surrexeram. Arripui, aperui, et legi in silentio capitulum, quo primum conjecti sunt oculi mei: Non in comessationibus
Abbreviated transcription (Latin):
scio. qͥd enim puto di xerã. in quo apparebat sonꝰ uocis meş iam flxugͣrudꝰ
et sic surrexeram. Mansit gͦ ille ubi sedebamꝰ nimis stupens. ego sub quadã
fici arbore straui me nescio quo modo. & dimisi habenas lacrimis. & pro¬
ruperunt flumina oculoꝵ meoꝵ. acceptabile sacͥficium tuum. Et
non qͥdẽ his ũbiᷤᷤ. sed inhanc sententiam multa dixi tibi. Et tu dñe
usq quo. usq quo dñe irasceris in finem. Ne memor fueriᷤᷤ iniqͥtatũ
nraꝵ antiquaꝵ. Sentiebam enĩ eis me teneri. iactabam uoces nusera¬
biles. Quandiu. quandui : Cras. et cras. Quare ñ mͦ: Quare non hac
hora finis turpitudinis meȩ: Dicebam hȩc. et flebam amarissima con¬
tritione cordis mei. Et ecce audio uocẽ de uicina domo eũ cantu dicen¬
tis. et crebro repetentis. quasi pueri. an puellȩ nescio. tolle lege. tolle

Expanded text:
scio quid enim, puto, dixeram, in quo apparebat sonus uocis meae iam fletu grauidus, scio quid enim, puto, dixeram, in quo apparebat sonus uocis meae iam fletu grauidus, et sic surrexeram. mansit ergo ille ubi sedebamus nimie stupens. ego sub quadam fici arbore straui me nescio quomodo et dimisi habenas lacrimis, et proruperunt flumina oculorum meorum, acceptabile sacrificium tuum, et non quidem his uerbis, sed in hac sententia multa dixi tibi: et tu, domine, usquequo? usquequo, domine, irasceris in finem? ne memor fueris iniquitatum nostrarum antiquarum. sentiebam enim eis me teneri. iactabam uoces miserabiles: "quamdiu, quamdiu cras et cras\'? quare non modo? quare non hac hora finis turpitudinis meae?" Dicebam haec et flebam amarissima contritione cordis mei. et ecce audio uocem de diuina domo cum cantu dicentis et crebro repetentis quasi pueri an puellae, nescio: "toIIe lege, tolle
Abbreviated transcription (Latin):
se subtrahet ut cadas. Proice te securꝰ exeipiet te et sanabit te. Et erubescebã
nimis. quia illaꝵ nugaꝵ murm᷑ ad huc audiebã. et cunctabundꝰ pendebã.
Et rursus illa quasi diceret. Obsurdesee. adu̾sus iumunda illa m̃bra tua suꝑ¬
t̾rã. ut mortificent᷑. Narrant tͥ delectationes. s ñ sicut lex dñi dĩ tui. Ista
controuersia in corde meo. ñ nͥ de meipso adu̾sus meipsum. At alypidius
ad fixus lat̾i meo. in usitati motꝰ mei. exitũ tacitꝰ oꝑiebat᷑. Uui uͦ a fundo
archino alta consideratione contraxit. et congessit totam miseria meã in
conspectu cordis mei. oborta est ꝓcella ingens. ferens mingentẽ ĩbrem
lacrimaꝵ. Et ut totum ełfunderem eũ uocib suis. surrexi ab alypio.
Solitudo inͥ ad negotium flendi aptior suggerebatꝰ: et secessi remotiꝰ quam
ut posset ih honerosa ẽẽ etiam esꝰ p̾sentia. Sic tunc eram. et ille sensit. Ne¬

Expanded text:
se subtrahet, ut cadas: proice te securus, excipiet et sanabit te." et erubescebam se subtrahet, ut cadas: proice te securus, excipiet et sanabit te." et erubescebam nimis, quia illarum nugarum murmura adhuc audiebam, et cunctabundus pendebam. et rursus illa, quasi diceret: "obsurdesce aduersus inmunda illa membra tua, ut mortificentur. narrant tibi delectationes, sed non sicut lex domini dei tui." ista controuersia in corde meo non nisi de me ipso aduersus me ipsum. at Alypius affixus lateri meo inusitati motus mei exitum tacitus opperiebatur. Vbi uero a fundo arcano alta consideratio traxit et congessit totam miseriam meam in conspectu cordis mei, oborta est procella ingens ferens ingentem imbrem lacrimarum. et ut totum effunderem cum uocibus suis, surrexi ab Alypio — solitudo mihi ad negotium flendi aptior suggerebatur — et secessi remotius, quam ut posset mihi onerosa esse etiam eius praesentia. sic tunc eram, et ille sensit: ne
Abbreviated transcription (Latin):
cantes ut respicerẽ. Retardabant tam̃ cunctantẽ me abrie atq exeut̾e
ab eis. et transilire quo uocabar. eum diceret mͥ consuetiido uolentia.
Putasne sine istis pot̾is. S iam tepidissime hoc dicebat. Aꝑiebat᷑ enum
abea parte qua intenderã faciem et quo transire trepidabã casta dignitas
continentie frena. et ñ dissolute hylaris. honeste blandiens ut uenirem
neq dubitarem. Et extendens ad me suscipiendũ et amplectendũ pias
mnanꝰ. plenas gregib bonoꝵ exemploꝵ. Ibi tot pueri et puelle. ibi iuuentꝰ
multa et om̃is aetas. et graues uiduę. et uirgines anꝰ. & in om̃ib ipsa
continentia nequaquã sterilis. sed foecunda. mat̾ filioꝵ gaudiorum de
marito te dñe. Et inridebat ie in risione hortatoria : quasi diceret. Tu nõ
pot̾is. quod isti qd iste in uͦ ist et iste inseipsis possunt. ac ñ in dño dõ suo.

Expanded text:
cantes, ut respicerem. retardabant tamen cunctantem me abripere atque excutere cantes, ut respicerem. retardabant tamen cunctantem me abripere atque excutere ab eis et transilire quo uocabar, cum diceret mihi consuetudo uiolenta: "putas sine istis poteris?" Sed iam tepidissime hoc dicebat. aperiebatur enim ab ea parte, qua intenderam faciem et quo transire trepidabam, casta dignitas continentiae, serena et non dissolute hilaris, honeste blandiens, ut uenirem neque dubitarem, et extendens ad me suscipiendum et amplectendum pias manus plenas gregibus bonorum exemplorum. ibi tot pueri et puellae, ibi iuuentus multa et omnis aetas et graues uiduae et uirgines anus, et in omnibus ipsa continentia nequaquam sterilis, sed fecunda mater filiorum, gaudiorum de marito te, domine. et inridebat me inrisione hortatoria, quasi diceret: "tu non poteris quod isti, quod istae? an uero isti et istae in se ipsis possunt ac non in domino deo suo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi erã nec attingebam. nec tenebã. hesitan mori morti & uitę uiuere.
Piusq in me ualehit deteriꝰ molitũ. quam melius insolitũ. Punctumq
ipsum temporis quo futurꝰ eram. quanto ꝓpius admouebat᷑. tanto ãpli¬
orem ineutiebat horrorẽ. sed ñ reꝑcuti ebut retro. nec auerdebat. sed sus¬
pendebat. Retinebant nuge nugaꝵ. et uanitateᷤᷤ uanitatũ. antique
amuice mec. et succutiebant uestem meã carnea. & sub murmura¬
bant. Dimiittisne nos: & amom̃to isto ñ erimꝰ tecũ ultͣ ui aeternum.
et amom̃to isto ñ tͥ licebit hoc & illud ultͣ in et̾nuĩ. Et quȩ suggerebant
in eo quod di xi hoc et illud quȩ suggerebant. ds̃ m̃s auertat ab anima ser¬
ui tui miscdia tua quas sordes suggerebant. quę decͤora. Et audiebam eas
iam longe minꝰ quam dimidius ñ tamꝗͣ. libere contradicentes eundo in
obuiam. sod ueliid adorso musitantes. & discedentẽ quasi furtum belli¬

Expanded text:
ibi eram nec adtingebam nec tenebam, haesitans mori morti et uitae uiuere, ibi eram nec adtingebam nec tenebam, haesitans mori morti et uitae uiuere, plusque in me ualebat inolitum, quam melius insolitum, punctumque ipsum temporis, quo aliud futurus eram, quanta propius admouebatur, tanto ampliorem incutiebat horrorem; sed non recutiebat retro nec auertebat, sed suspendebat. Retinebant nugae nugarum et uanitates uanitantium, antiquae amicae meae, et succutiebant uestem meam carneam et submurmurabant: "dimittisne nos?" et "a momento isto non erimus tecum ultra in aeternum" et "a momento isto non tibi licebit hoc et illud ultra in aeternum". et quae suggerebant in eo, quod dixi "hoc et illud," quae suggerebant, deus meus? auertat ab anima serui tui misericordia tua! quas sordes suggerebant, quae dedecora! et audiebam eas iam longe minus quam dimidius, non tamquam libere contradicentes eundo in obuiam, sed uelut a dorso mussitantes et discedentem quasi furtim uelli
Abbreviated transcription (Latin):
anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolens. & idõ discerpitur
graui molestia. dum illud ueritate p̃ponit. hoc familiaritate non ponit.
Sic egrotabam et exeruciabar: accitsans inemetipsuĩ solito. icerbius
nimiꝰ ac uoluens. & uersans me in uinculo ineo. donec abrumpetur
totum quo iam exiguo tenebaꝵ. S tenebar tam̃. & instabastu
in occultis meis dñe seuera muscd̃ia. Flagella ingeminans timoris &
pudoris. ne rursus cessarem & ii abrumpet᷑ id ipsum exiguum. et te¬
nue qd̾ remanserat. & reualesceret iterum & me robustius alligaret.
Dicebani enĩ apd̃ me int̾. Ecce mͦ fiat. mͦ fiat. Et eũ ũbo iam ibam in
placitum. iam poene faciebã. & ñ facrebã. Nec relabebar. timen in
pͥstina: sed de ꝓximo stalam et respirabam. Et itẽ conabir x paulo
minꝰ ibi erã. & paulo nimꝰ iam iamq attingeluã et tenebam. ec ñ

Expanded text:
anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolens et ideo discerpitur anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolens et ideo discerpitur graui molestia, dum illud ueritate praeponit, hoc familiaritate non ponit. Sic aegrotabam et excruciabar accusans memet ipsum solito acerbius nimis ac uoluens et uersans me in uinculo meo, donec abrumperetur totum, quo iam exiguo tenebar. sed tenebar tamen. et instabus tamen in occultis meis, domine, seuera misericordia flagella ingeminans timoris et pudoris, ne rursus cessarem et non abrumperetur id ipsum exiguum et tenue, quod remanserat, et reualesceret iterum et me robustius alligaret. dicebam enim apud me intus: "ecce modo fiat, modo fiat," et cum uerbo iam ibam in placitum. iam paene faciebam et non faciebam nec relabebar tamen in pristina, sed de proximo stabam et respirabam. et item conabar et paulo minus ibi eram et paulo minus, iam iamque adtingebam et tenebam: et non
Abbreviated transcription (Latin):
concurrant in unum articulum temporis. paritq cupiant᷑ om̃a. quȩ
simul agi nequeunt. discerp̃t enĩ animũ sibimnet aduersantib quatuor
uoluntatib ł etiam plurib in tanta copia rerũ quę appetunt᷑. nec
tamen tantã multitudinem diũsaꝵ substantiaꝵ solent dicere. ita & in
bonis uoluntatibus. Nam quero abeis utrum bonũ sit delectari lectione
apłi. & utrum bonum sit delectari psalino sobrio. & utrum bonum sit
euuangelium diserere. Respondebt̃ ad singula bonum. Q uid si gͦ parit̃
delectent᷑ om̃a. simulq uno tempore: Nonne diuerse uoluntates di¬
ftendunt cor hominis. dum delib̾atꝰ quid potissimũ arripiamua:
Et om̃s bone st̃. & certant secum donec eligatur unum quo feritur
tota uoluntas. una quȩ in plures diuidebatꝰ. Ita etiam cum ȩt̾nitas
delectat suꝑiꝰ. et temporalis boni uoluptas recentat interus. cadẽ

Expanded text:
concurrant in unum articulum temporis pariterque cupiuntur omnia, quae concurrant in unum articulum temporis pariterque cupiuntur omnia, quae simul agi nequeunt: discerpunt enim animum sibimet aduersantibus quattuor uoluntatibus uel etiam pluribus in tanta copia rerum, quae appetuntur, nec tamen tantam multitudinem diuersarum substantiarum solent dicere. ita et in bonis uoluntatibus. nam quaero ab eis, utrum bonum sit delectari lectione apostoli et utrum bonum sit delectari psalmo sobrio et utram bonum sit euangelium disserere. respondebunt ad singula: "bonum." quid? si ergo pariter delectent omnia simulque uno tempore, nonne diuersae uoluntates distendunt cor hominis, dum deliberatur, quid potissimum arripiamus? et omnes bonae sunt et certant secum, donec eligatur unum, quo feriatur tota uoluntas una, quae in plures diuidebatur. ita etiam, cum aeternitas delectat superius et temporalis boni uoluptas retentat inferius, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
qd solent dice unam bonam. alt̾am malã. aut conu̾tent᷑ aduerum &
ñ negabt̃. cum quisq delib̾at animã unã diuersis uoluntatibꝰ. estu¬
are. Iam gͦ ñ dicant cum duas uoluntates in homine uno adiisari sib¬
sentiunt duas contrarias mentes de duab contrariis substantus. &
de duob contrariis pͥncipis contendere. unã bonã alt̾am malã. Nam
tu ds̃ uerax imꝓbas eos et redargius atq conuincis eos. sic ut inutraq
mala uoluntate cum quisq delib̾at. utrum hominẽ ueneno interuat.
an ferro. utrum fundum alienum illum an illũ inuadat quando utrũq
non potest. Utrum emat uoluptate lu xuriam. an peccuniam seruet
auaricia. Utrũ ad circum ꝑgat an adteatrum. si uno die utrũq exhibeatꝰ
Addo etiam t̾ciũ an adfurtũ de domo aliena. si sub est occasio. Addo et quar¬
tum. an ad cõmittendum adult̾iũ. si et inde sunul facultas aꝑit᷑. Si om̃ia

Expanded text:
quod solent dicere, unam bonam et alteram malam: aut convertentur ad verum, et quod solent dicere, unam bonam et alteram malam: aut convertentur ad verum, et non negabunt, cum quisque deliberat, animam unam diuersis uoluntatibus aestuare. Iam ergo non dicant, cum duas uoluntates in homine uno aduersari sibsentiunt, duas contrarias mentes de duabus contrariis substantiis et de duobus contrariis principiis contendere, unam bonam, alteram malam. nam tu, deus uerax, inprobas eos et redarguis atque conuincis eos, sicut in utraque mala uoluntate, cum quisque deliberat, utrum hominem ueneno interimat an ferro, utrum fundum alienum illum an illum inuadat, quando utrumque non potest, utrum emat uoluptatem luxuria an pecuniam seruet auaritia, utrum ad circum pergat an ad theatrum, si uno die utrumque exhibeatur; addo etiam tertium, an ad furtum de domo aliena, si subest occasio; addo et quartum, an ad conmittendum adulterium, si et inde simul facultas aperitur, si omnia