comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rere ñ possunt unde immortales m̾ito uocant᷑: ñ
uiuentium uerior & maior uita iusticia ẽ. tanqͣ.
uitauitarum. quȩ cum st̃ in corporib etiã ipsa
corpora uiua ft̃ que ꝑ seipsa uiuere nequeunt.
moriunt᷑ .qnͣtomagis uera iusticia etiam in seip¬
sauiuere intelligenda ẽ. ex qͣ siuiuunt anme.
ut hac amissa mortuȩ nuncupent᷑. quamuis qͣ¬
licunq uita ñ desinant uiuere: Ea porroiusti¬
cia que uiuit in seipsa ꝓculdubiod̾s ẽ: & incom¬
mutabilit̾ uiuit. Sic̃ hec cum sit inseipsauita.
etiam nob̃fit uita. cum eiꝰ efficim᷑ uicunq parti¬
cipes:. ita cum inse sit iusticia. etiam nob̃fit iusti¬
cia. cum ei coherendouiuimꝰ. Et tantomag̃ mi¬
nusue iusti sumꝰ: qͣnto ulli magis min̾ue cobere¬
mus. Unde scͥptum ẽ de unigenito filio dei cum
sit utiq patrissapientia atq iusticia. & semꝑ in
seipsa sit. qͦd factꝰ sit nob̃̾ sapientia. & iusticia. &

Expanded text:
rere non possunt, unde immortales merito uocantur — non rere non possunt, unde immortales merito uocantur — non uiuentium uerior et maior uita iustitia est, tamquam uita uitarum; quae cum sunt in corporibus, etiam ipsa corpora uiua sunt, quae per se ipsa uiuere nemoriuntur, quanto magis uera iustitia etiam in se ipsa uiuere intellegenda est, ex qua sic uiuunt animae, ut hac amissa mortuae nuncupentur, quamuis quantulacumque uita non desinant uiuere! a Ea porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes, ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus, et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. a unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus sit nobis a deo sapientia et iustitia et
Abbreviated transcription (Latin):
de minores in parte maioresqm ñ est corpus:
uͥq tota est: ꝓ nr̃a capacitate uidebimꝰ. Qa uͦpo
suisti in epła dua uideritͥ uel potius qͦd uidebat᷑
iusticiȩ similem cogitare. quȩ iusticia sic̃ diciᷤ
adhoc ut ipse tͥ respondeas illud intuere utrũ
recte dici possit uitam ipsam ñuiuere. quafit
ut uiuat quicqͥd ñ falso dicimꝰ uiuere. Luto enĩ
absurdum tͥ uideriat ꝑuitam uiuat᷑ & uita
ñ uiuat. Porrosiuita ipsa p̃cipue uiuit quaui¬
uit omne quod uiuit. recole obsecͦ qͣs dicat
scͥptura diuina animas mortuas: ꝓfect̾o in¬
uenies iniustas. impias. infideles. Nam licet
ꝑillas uiuant corpora impioꝵ de qͥb dictũ
est. quod mortui sepeliant mortuos suos
&e ibi intelligant᷑ etiam inique anime non ẽẽ sine
aliqua uita. neq enim aliter ex eis possent corꝑa
uiuere nͥ qualicunq uita qͣ omnino anime cã¬

Expanded text:
te minorem in parte maiorem, quoniam non est corpus et te minorem in parte maiorem, quoniam non est corpus et ubique tota est, pro nostra capacitate uidebimus. Quod uero posuisti in epistula tua uideri tibi uel potius, quod uidebatur iustitiae similem cogitare, nquiaquia iustitia" sicut dicis ad hoc ut tibi ipse respondeas, illud intuere, utrum recte dici possit uitam ipsam non uiuere, qua fit, ut uiuat quidquid non falso dicimus uiuere. puto enim absurdum tibi uideri, ut per uitam uiuatur et uita non uiuat. porro si uita ipsa praecipue uiuit, qua uiuit omne quod uiuit, recole, obsecro, quas dicat scriptura diuina animas mortuas; profecto inuenies iniustas, impias, infideles. nam licet per illas uiuant corpora impiorum, de quibus dictum est, quod mortui sepeliunt mortuos suos, et ibi intellegantur etiam iniquae animae non esse sine aliqua uita — neque enim aliter ex eis possent corpora uiuere, nisi qualicumque uita, qua omnino animae ca
Abbreviated transcription (Latin):
unius sube s uniꝰ diuinitatis que non est
suba. dgnoscis autem infide catholica qm̃
hoc ẽ uerum. hoc ẽẽ firmatum: quod pat̾
nulli nr̃i &e maxime greci trinitatem que
ds est mag̃ ẽẽntiam quam unam sub̃am
ẽẽ dixerunt. aliquid int̾ hec duonomina
ẽẽ arbitrantes uel intelligentes. Unde nũc
disputare non opꝰ est. Quod & si diuinita¬
demistam que aliro existimat᷑ ẽẽ qm ipsa
trinitas. non substantiam s ẽẽntiam dixerimꝰ:
eadem falsitas consequet᷑. Si enim alia est ꝗͣ
ipsa tͥnitas: alt̾a erit ẽẽntia. Qͦd absit ut ca¬
tholicus sentiat. Restat itaq ut credamus
sit quam ipsa tͥnitas: ad quam uidendamquar¬
dumlibet in hac uita ꝓspiciamꝰ. ꝑspecłm erit re
inenigiate quod uidebim. Cum uͦ quodinre¬
surrectione ꝓmittit᷑. sp̃ale corpus hab̾e ceꝑimꝰ.
siue illam mente siue irrationabil nͦrqm̃ in¬
effabilis est sp̃alis corporis grã etiam corpore ui¬
deamus:non tam̃ ꝑlocoꝵ int̾ualla nec in par¬

Expanded text:
iae sed unius diuinitatis, quae non est substantia. agnoscis autem in fide catholica, quoniam hoc est uerum, hoc esse firmatum, quod paternnulli nostri et maxime Graeci trinitatem, quae deus est, magis essentiam quam unam substantiam esse dixerunt aliquid inter haec duo nomina esse arbitrantes uel intellegentes, unde nunc disputare non opus est, quod, etsi diuinitatem istam, quae aliud existimatur esse quam ipsa trinitas, non substantiam sed essentiam dixerimus, eadem falsitas consequetur. si enim alia est quam ipsa trinitas, altera erit essentia, quod absit ut catholicus sentiat. restat itaque, ut ita credamus sit quam ipsa trinitas. ad quam uidendam quantum libet in hac uita proficiamus, per speculum erit et in aenigmate, quod uidebimus. cum uero, quod in resurrectione promittitur, spiritale corpus habere coeperimus, siue illam mente siue mirabili modo, quoniam ineffabilis est spiritalis corporis gratia, etiam corpore uideamus, non tamen per locorum interualla nec in par
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝓpt̾ carnem nom̃ accep̃: alium uͦ qͥ ꝓpt̾ sp̃m.¬
rem que illo nomine significat᷑ obtinuit. Nũqͥd
enĩ exagar ancilla sare nati st̾ isrłide: Ñne ismael
ex illa natꝰ ẽ. ⁊ ñ isrłitaꝵ s ismaelitaꝵ gentem suo
semine pro pagaũ: De sara autẽ uenit isrł.
ꝑ ysaac: qͥ ex ꝓmissione natꝰ ẽ abrahe. Tamen
cum scłm ꝓpaginem carnis se ita res habeat. ue¬
int᷑ ad intellectum sp̃italem. & inueniunt᷑ ad sa¬
ram ñ ꝑtine̾ carnales isrłite. qͥ er illa carnis ori¬
mael filii sunt carnis. s scd̾m ysaac filu sunt pro¬
missionis. ñ ad ipstꝰ isaac carnale sem̃. ẜ ad sp̃ĩtale
in ystĩum ꝑtinentes. Ita qͥppe ad galathas aplo lo¬
qͥtur. Dicite mͥ sub lege uolentes eẽ. legem ñ audi¬
stis: Scͥptũ ẽ enim. qͣm abraham duos filios habũ¬
it: unũ de ancilla: & unum de lib̃a. S ille qͥdẽ

Expanded text:
qui propter carnem nomen accepit, alium uero, qui pqui propter carnem nomen accepit, alium uero, qui prem, quae illo nomine significatur, obtinuit. numquid enim ex Agar, ancilla Sarrae, nati sunt Israhelitae? nonne Ismahel ex illa natus est et non Israhelitarum sed Ismahelitarum gentem suo semine propagauit? de Sarra autem uenit Israhel per Isaac, qui ex promissione natus est Abrahae. tamen cum secundum propaginem carnis se ita res habeat. uenitur ad intellectum spiritalem et inueniuntur ad Sarram non pertinere carnales Israhelitae, qui ex illa carnis ori non secundum Ismahel filii sunt carnis, sed secundum Isaac filii sunt promissionis non ad ipsius Isaac carnale semen sed ad spiritale mysterium pertinentes. ita quippe ad Galatas apostolus loquitur: Dicite mihi: sub lege uolentes esse legem non audistis? scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, u
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑ litteram s ꝑ sp̃m. nec carnis cͥcũcisione sed
cordis. nec in manifesto. ẜ in abscondito. nec lau¬
dem ex hominib s ex dõ. ut sit unꝰqͥsq xp̃ianuᷤ
nes qͥ ex isrł: hi sunt isrłite: neq qͥa sem̃ sunt abra¬
ham om̃s filui: sed in ysaac uocabitur tͥ sem̃. hoc
est non hũ qͥ filii carnis. hi filii dĩ s filui ꝓmis¬
sionis deputant᷑ in sem̃. Nonne m̃agna mira
bilia sunt ista ꝓfundum q mist̾ium. ut multi
ex isrł nati. ñ sint isrł. & multi ñ sint filii. cũ
sint sem̃ abrahe: Qͦmͦ enĩ ñ sunt. qͣmͦ nos sumꝰ: nisi
qͥa ñ sunt filii ꝓmissionis. ad xp̃i gr̾am ꝑtinen¬
tes. s filii carnis. nom̃ inane gestantes: Ic per
hoc nec illi sunt isrł sic̃ sumꝰ nos: nec nos sumꝰ
isrł sic̃ sunt illi. Nos enim sumꝰ scdm sp̾italẽ
regenerationẽ: illi scd̃m carnalem gen̾ationẽ.
Intuendum ẽ qͥppe ac discernendũ. aliũ ẽc̃ isrł.

Expanded text:
nec per litteram sed per spiritum nec carnis circumcisione sed nec per litteram sed per spiritum nec carnis circumcisione sed cordis nec in manifesto sed in abscondito nec laude ex hominibus sed ex deo, ut sit unusquisque Christianus nes, qui ex Israhel, hi sunt Israhel neque, quia sunt semen Abraham. omnes filii: filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. nonne mirabilia magna sunt ista profundumque mysterium, ut multi ex Israhel nati non sint Israhel et multi non sint filii, cum sint semen Abrahae? quo modo enim non sunt, quo modo nos sumus, nisi quia non sunt filii promissionis ad Christi gratiam pertinentes sed filii carnis nomen inane gestantes? ac per hoc nec illi sunt Israhel, sicut sumus nos, nec--nos sumus Israhel, sicut sunt illi. nos enim sumus secundum spiritalem regenerationem, illi secundum carnalem generationem. Intuendum est quippe ac discernendum alium esse Israhel.
Abbreviated transcription (Latin):
dens autem scͥptura. qͥa ex fide iustificat gen¬
tes ds̃. p̃nuntiauit abrahe qͥa benedicent᷑ mn
de om̃s gentes. ita ut qͥ ex fide sunt benedicã¬
tur cum fideli abraham. Iam aliquanto
dico. tamen hominis confirmatũ testam̃tũ.
nemo irritũ fac̃. aut suꝑordinat. Abrabe di¬
cte sunt ꝓmissiones: ꝙ semini eius. Nõ dic̃
ne abrahe originem ducant. ñ ẽẽ filii abrahe.
non sint. ñ ẽẽ filios abrahe. Ac ꝑ hoc nͥ iudeis
eo modo sit pat̾ abraham qͦmͦ est nob̾: qͥd eis
ꝓdest qd̃ de carne ciꝰ exorti sunt. & nom̃ sine uir¬
tute tenuerunt: Cũ autem ad xp̃m tͣnseunt.
& incipiunt eẽ ex fide filii abrahe: t̾e erunt ñ
spũ ñ liccera: qͦrum laus ñ sit ex hominib. s
ex d̾o. Ab hac autẽ fide alienati in ramis fra¬
ctis deputabunt᷑ ex olca illa. in cuiꝰ radicẽ idem
dic̃ apłs inseri oleastrum id est gentes. qd̃ utiq
ñ fit ꝑ carnem. s ꝑ fidem: nec ꝑ legẽ s ꝑ grãm.

Expanded text:
autem Scriptura quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae, Quia benedicentur in te omnes gentes: ita ut qui ex fide sunt, benedicantur cum fideli Abraham. Jam aliquanto ndum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, ne Abrahae originem ducant, non esse filii Abrahae. non sint. non esse filios Abrahae. ac per hoc, nisi Iudaeis eo modo sit pater Abraham, quo modo est nobis. quid eis prodest, quod de carne eius exorti sunt et nomen sine uirtute tenuerunt? cum autem ad Christum transeunt et incipiunt esse ex fide filii Abrahae, tunc erunt Ispiritu non littera, quorum laus non sit ex hominibus sed ex deo. ab hac autem fide alienati in ramis fractis deputabuntur ex illa olea. in cuius radicem idem dicit apostolus inseri oleastrum, id est gentes, quod utique non fit per carnem sed per fidem nec per legem sed per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ra sentire. Et nẽ in eadem sũ que nec tͥ debet dis¬
plicere sententia. Unde de nuꝑ admonui ut in
his qͤ a nob̃ elaborata apud de legis signa facias
ad ea loea qͥ te mouent. & cumhis ad me uenias
&e de singłis queras. Nondum que fecisti exor¬
tor ut facias. Recte qͥ pre uerecund areris ac te piq̃t
id agere. si uel semel uolutisses &e me difficilem reo¬
perisses. Iilud qͦ dixeram eũ a te audissem qͥd m̃¬
dosissimis fatigareris codieib ut in nr̃is legeres
qͦs em̃datiores posses cet̾is inuenire. Qͦd aut̃ petis
ut questionem t̾nitatis. hoc ẽ de unitate dium¬
tatis ⁊ disctione ꝑsonaꝵs caute prudent̾ꝙ dis¬
cutiam. ut doctͥnȩ mee siẽ dicis ingeniiq sere¬
nitas ita nebulam ur̃e m̃tis abstgat. ut qͥd ñe co¬
gitare ñ pot̾is. intelligentie ame lumine decla
cio cum tua suꝑiori diffinitione concordet. Su¬
ꝑius qͥppe in eadem ipsa epła in qͣ hoc petis apud

Expanded text:
ra sentire. et nunc in eadem sum, quae nec tibi debet disra sentire. et nunc in eadem sum, quae nec tibi debet displicere, sententia, unde te nuper admonui, ut in his, quae a nobis elaborata apud te legis, signa facias ad ea loca, quae te mouent, et cum his ad me uenias et de singulis quaeras. nondum quae fecisti, exhortor, ut facias. recte quippe uerecundareris ac te pigeret id agere, si uel semel uoluisses et me difficilem repperisses. illud quoque dixeram, cum a te audissem, quod mendosissimis fatigareris codicibus, ut in nostris legeres, quos emendatiores posses ceteris inuenire. Quod autem petis, ut quaestionem trinitatis, hoc est de unitate diuinitatis et discretione personarum caute prudenterque discutiam, ut doctrinae meae, sicut dicis, ingeniique serenitas ita nebulam uestrae mentis abstergat, ut, quod nunc cogitare non potestis, intellegentiitio cum tua superiori definitione concordet. Superius quippe in eadem ipsa epistola, in qua hoc petis, apud
Abbreviated transcription (Latin):
um est tͥ in oratione dice qͦd dñs docuit. dnnit¬
te nob̃ debita nr̃a sic̃ &e nos dimitimꝰ debitorib
nr̃is: mem̃to cito ignoscere. siqͥs in te peccaũit
& a te ueniam postulat̾nt. ut ueracit̾ possis ora
dilectionitue festinant̾ quidem scͥpsi qm̃ me fe¬
stinatio ꝑlatoris urgebat.S deo grãs ago. qm̃bo¬
nodesidio tuo qualit̾cuq ñ defui. Semꝑ te
miscđia dei ꝓtegat dñe eximie ⁊ merito insig¬
nis atq honbrabilis fili.
karri dilectissimo. &e in xp̃itus
cerib honorando consentio. aus
nires rogauii: qm in lib̾s tuis ualde
sum tuo delectatꝰ ingenio: łinde
uolui ut quedam nr̃a opuscula
positꝰ s apud nos leges. ut ea qͥ forte minꝰ intellex¬
isses ñ difficult̾ p̃sens int̾rogares. atq ex nr̃a ser¬
dandum eẽt. ipse cognosces ipse em̃dares. Cius
qͥppe es facultatis ut possis ea qͥ senseris explicare.
eiꝰ porroꝓbitatis ⁊ humilitatis ut merearis ue¬

Expanded text:
oratione dicere. quod dominus docuit: Dimitoratione dicere. quod dominus docuit: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. memento cito ignoscere, si quis in te peccauerit et a te ueniam postulauerit, ut ueraciter possis oradilectioni tuae festinanter quidem scripsi, quoniam me festinatio perlatoris urgebat. sed deo gratias ago. quoniam bono desiderio tuo qualitercumque non defui. semper te misericordia dei protegat. domine eximie et merito insignis atque honorabilis fili. ATRI DILECTISSIMO ET IN CHRISTI VISCERIBUS HONORANDO CONSENTIO AUGUSnires, rogaui, quoniam in libris tuis ualde sum tuo delectatus ingenio. proinde uolui, ut quaedam nostra opuscula, positus sed potius apud nos legeres, ut ea, quae forte minus intellexisses, non difficulter praesens interrogares atque ex nostra serndandum esset, ipse cognosceres, ipse emendares. eius quippe es facultatis, ut possis, quae senseris, explicare, eius porro probitatis et humilitatis, ut merearis ue
Abbreviated transcription (Latin):
nec debent frangere si rececdunt. Illud potiꝰ cogi¬
temus. qͦd dñs ait. Ubi ẽ thes aurꝰ tuus ibi ẽ et
cor tuum. Et utiq cum audimꝰ ut cor fursum
ẽẽ cognoui. & fama tua multum delect̾or. mul¬
ẽẽ debeas. Ueruntam̃ qͥcqͥd siue in ista siue in scͥp¬
turis scĩs inuen̾is. quod tͥ adbonam uitam ad¬
huc minꝰ ẽ. inistaut adqͥras & bn agendo et
orando. Et ex his quȩ habes gr̃as age deo tanꝙͣ
fontibonitatis unde habes. atq in oĩb bonis
act̾ib tuis illi daclaritatem: tͥ humilitatem.
Sic̃ euim scͥptum ẽ. omne datum optimum ⁊
omne donum ꝑfectum desursũ ẽ ddescendens
a patre luminum. Quantumcunq autem in
dei & ꝓximi caritate atq inuera pietate ꝓfece¬
ris quandiumn hac uita conu̾saris. sine pecc̃o
te ẽẽ ñ credas. De ipsa qͥppe legit᷑ inlitt̾is scĩs.
Nunqͥd ñ temptatio est uita humana suꝑ t̾ram:

Expanded text:
nec debent frangere, si recedunt. illud potius coginec debent frangere, si recedunt. illud potius cogitemus, quod dominus ait: Ubi est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum. et utique. cum audimus. ut cor sursum esse cognoui et fama tua multum delector mulesse debeas. uerum tamen quicquid sine in ista sine in scripturis sanctis inueneris. quod tibi ad bonam uitam adhuc minus est, insta, ut adquiras, et agendo et orando et ex his, quae habes. gratias age deo tamquam fonti bonitatis, unde habes. atque in omnibus bonis actibus tuis illi da claritatem, tibi humilitatem. sicut enim scriptum est. omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum. quantumcumque autem in dei et proximi caritate atque in uera pietate profeceris, quam diu in hac uita conuersaris. sine peccato te esse non credas: de ipsa quippe legitur in litteris sanctis: Numquid non temptatio est uita humana super terram?
Abbreviated transcription (Latin):
enim pax quertt᷑ ut bellum excitet᷑. s bellum ge¬
ritur. ut pax adquirat᷑. Esto gͦ etiam bellando
pacificꝰ ut eos qͦs expugnas ad pacis titilitatem
tuncendo ꝑducas. Beati eñ pacifici ait dñs. q̃m
ipsi filii deiuocant᷑. Si autem pax humana tã
dulcis ẽ ꝓ temporali saluti mortalium. qͣnͣto
ẽ dulcior par diuina ꝓ et̾nasalute angłorumr
Itaq hostem pugnantem necessitas ꝑimat. non
uoluntas. Sic̃ rebellanti ⁊ resistenti uiolentia
reddit᷑. itauiet̾ouł capto miscđia iam debetur
maxime in qͦ pacis ꝑturbatio non timet᷑. Ornet
mores tuos pudicicia coniugalis. ornet sobͥetas
& frugalitas. Halde enim turpe ẽ. ut quem non
tunc̃ homo uincat libido. & obruat᷑ uino qui ñ
uincit᷑ ferro. Diuitie scłares si dest̾. ñ ꝑ mala o¬
pera querantur in mundo. Si autem adsunt.
ꝑ bona oꝑa seruent᷑ in celo. Amimum uirilem
& xp̃ianum nec debent si accedunt extoilere.

Expanded text:
enim pax quaeritur, ut bellum excitetur, sed bellum geenim pax quaeritur, ut bellum excitetur, sed bellum geritur. ut pax adquiratur. esto ergo etiam bellando pacificus, ut eos, quos expugnas, ad pacis utilitatem uincendo perducas: beati enim pacifici, ait dominus. quoniam ipsi filii dei uocabuntur. si autem pax humana tam dulcis est pro temporali salute mortalium, quanto est dulcior pax diuina pro aeterna salute angelorum! itaque hostem pugnantem necessitas perimat, non uoluntas. sicut rebellanti et resistenti uiolentia redditur, ita uicto uel capto misericordia iam debetur. maxime in quo pacis perturbatio non timetur. Ornet mores tuos pudicitia coniugalis, ornet sobrietas et frugalitas; ualde enim turpe est, ut, quem non uincit homo, uincat libido et obruatur uino, qui non uincitur ferro. diuitiae saeculares si desunt, non per mala opera quaerantur in mundo: si autem adsunt, per bona opera seruentur in caelo. animum uirilem et Christianum nec debent, si accedunt, extollere
Abbreviated transcription (Latin):
donum ht̃ ex deo: aliꝰ sic. aliꝰ autem sic. Aui gͦ ꝓ
uob̾ orando pugnant cont̾ inuisibiles inimi¬
cos. uos ꝓ eis pugnando laboratis contͣ uisibiles
barbaros. Utinam una fides eẽt in oĩb. qͥa ⁊ mmꝰ
laboraret᷑. ⁊ faciliꝰ diabolꝰ cum suis angłis uincere¬
tur. S qͥa in hoc scłonecesse ẽ. ut ciues regni celoꝵ
int̾ errantes uimpios temptationib agitent᷑. ut
exceant᷑. ⁊ tanqm in fornace siẽ aurum ꝓbentur.
ñ debemꝰ ante tp̃s uelle cumsolis scĩs & iustis uiu̾e.
ut hoc suo tempore meream acciꝑe. Hoc gͦ pͥmum
cogita qñ armaris ad pugnam. qͥa uirt᷑ tua etiã
ipsa corporalis di donum ẽ. Sic enim cogitabis.
de dono di ñ facere cont᷑ dm̃. fides enim qñdo
ꝓmitat᷑. etiam hosti seruanda ẽ contra quẽ bel¬
lumgerit᷑. Quantomag̃ amico ꝓ quo pugnatur:
Pacem hab̃e debet uoluntas. bellum necessitas.
ut lib̾et ds a necessitate. ⁊ conseruet in pace. Non

Expanded text:
donum habet a deo alius sic alius autem sic. alii ergo pro uobis orando pugnant contra inuisibiles inimicos: uos pro eis pugnando laboratis contra uisibiles barbaros. utinam una fides esset in omnibus, quia et minus laboraretur et facilius diabolus cum suis angelis uinceretur! sed quia in hoc saeculo necesse est, ut ciues regni caelorum inter errantes et impios temptationibus agitentur. ut exerceantur et tamquam in fornace sicut aurum probentur, non debemus ante tempus uelle cum solis sanctis et iustis uiuere, ut hoc suo tempore mereamur accipere. Hoc ergo primum cogita, quando armaris ad pugnam, quia nirtus tua etiam ipsa corporalis donum dei est; sic enim cogitabis de dono dei non facere contra deum. fides enim quando promittitur, etiam hosti \'seruanda est, contra quem bellum geritur; quanto magis amico. pro quo pugnatur! pacem habere debet uoluntas, bellum necessitas, ut liberet deus a necessitate et conseruet in pace. non
Abbreviated transcription (Latin):
uera ꝑduẽ. ⁊ cui fides animũ p̃parat. Namilla
qͦ persuasit in ea tͥnitate que ẽ ds filium pa¬
tri non ẽẽ coet̃num uł alt̾ius ẽẽ sub̾e. atq
aliqͣ parte dissimilẽ. ⁊ eomͦ inferiorem sp̃m
ideo quia ratio est s quia falsa ratio est cauen¬
da & detestanda dicenda est. Namsi rõtiera
omnem uitare sermonem quia ẽ ⁊ sermo falsꝰ.
ita ñ debes omnẽ uitare ronem. qͥa ẽ ⁊ falsa rõ.
H&e de sap̃ia dix̾im. Neq enim ꝓpt̾ea sapientia
uitanda ẽ. qͥa ẽ & falsa sapĩa cui stulticia est xp̃s¬

Expanded text:
uera perducit et cui fides animum praeparat. nam illa, uera perducit et cui fides animum praeparat. nam illa, quae persuasit in ea trinitate, quae est deus, filium patri non esse coaeternum uel alterius esse substantiae atque aliqua parte dissimilem et eo modo inferiorem spiritum ideo, quia ratio est, sed quia falsa ratio est, cauenda et detestanda dicenda est. si autem ratio omnem uitare sermonem, quia est et sermo falsus, ita non debes omnem uitare rationem, quia est et falsa ratio. hoc et de sapientia dixerim; neque enim propterea sapientia deuitanda e
Abbreviated transcription (Latin):
ra ẽẽ cognoscimꝰ que crede ñualemꝰ. Et unũsa
deimiracła idõ abinfidelib ñ credunt᷑. qr eoꝵ
ratio ñ uidet᷑. Et reuera st̃ de quib ratio reddi
ñ potest: ñ tññ ẽ. Qͥ do enim est inrerum nat᷑a :
qͦd irronabilit fecit ds: S quordam mnira¬
bilium oꝑm eiꝰ &ẽ expedit tantisꝑ occultam ẽe
rationem. ne apd animos fastidio langnidos
eiꝰdem rõnis cognitione uilescat. Sunt enĩ
multi sunt qͥ plꝰ tenent᷑ ammiratione rerum
qm cognitione causaꝵs ubi miracła mira eẽ
desistunt. & opꝰ ẽ cos ad inuisibilium fidem
uisibilib mirabilib excitari. ut puritate
purgati eo ꝑueniant uͥ familiaritate u̾itati
mirari desinant. Nam & in theatͥs homines
fimambulum mirant᷑: musicis delectant᷑.
In illo stupet disficultis. in bis retinet᷑ pascit¬
q iocunditas. ħ dix̾im. ut fidem tuam ad amo¬
rem intelligentię cohortarer: ad quam ratio

Expanded text:
ra esse cognoscimus, quae credere non ualemus. et uniuersa ra esse cognoscimus, quae credere non ualemus. et uniuersa dei miracula ideo ab infidelibus non creduntur, quia eorum ratio non uidetur. et re uera sunt, de quibus ratio reddi non potest, non tamen non est; quid enim est in rerum natura, quod inrationabiliter fecerit deus? sed quorundam mirabilium operum eius etiam expedit tantisper occultam esse rationem, ne apud animos fastidio languidos eiusdem rationis cognitione uilescant. sunt enim et hi multi sunt, qui plus tenentur admiratione rerum quam cognitione causarum, ubi miracula mira esse desistunt, et opus est eos ad inuisibilium fidem uisibilibus mirabilibus excitari, ut puritate purgati eo perueniant, ubi familiaritate ueritatis mirari desinant. nam et in theatris homines funiambulum mirantur, musicis delectantur; in illo stupetur difficultas, in his retinet pascitque iucunditas. Haec dixerim, ut fidem tuam ad amorem intellegentiae cohortarer, ad quam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
tam potest intelligentiam maiorẽ si płꝰ capit. mi¬
norem siminꝰ. dum tam̃ qͦusq ad plenitudinem
cognitionis ꝑfectionẽq ꝑueniat. ab itinere fid̃i
ad tantam intelligentiã rerum incorporeaꝵs ⁊ in¬
cõmutabilium qnͣta ĩ hac uita capi ñ ab oĩb p̃.¬
uerumcẽ ad sũmitatẽ cõtemplationis qͣm dicit
apłs facie ad faciẽ sine dubitatione ueniemus.
Nam qͥdam cẽ minimũ ⁊ tñinuia ficħ ꝑseueran¬
tissime gͣdientes ad illambeatissimã contẽplatio¬
nem ꝑueniunt. qͥdamuͦ qͥd sit nat᷑a inuisibilis
incõmutabił incorporea uttũq iam scientes ce
uiã que duc̃ ad tantam b̃itudinis mansionem
santes ad qͥetis ipsiꝰ penetrale. cuiꝰ iam tuce mens
eorum uelut in longinqͣ radiante ꝑstͥngit᷑. ꝑue¬
nire ñ posst. St aut̃ quedam qͥcum audicrimꝰ.
ñ eis accõmodamꝰ fidem. ⁊ rõne nob̃reddita ue¬

Expanded text:
tam potest, intellegentiam, maiorem, si plus capit, mitam potest, intellegentiam, maiorem, si plus capit, minorem, si minus, dum tamen, quousque ad plenitudinem cognitionis perfectionemque perueniat, ab itinere fidei ad tantam intellegentiam rerum incorporearum et incommutabilium, quanta in hac uita capi non ab omnibus puerum etiam ad summitatem contemplationis, quam dicit apostolus facie ad faciem, sine dubitatione ueniemus. nam quidam etiam minimum et tamen in uia fidei perseuerantissime gradientes ad illam beatissimam contemplationem perueniunt, quidam uero, quid sit natura inuisibilis, incommutabilis, incorporea, utcumque iam scientes et uiam, quae ducit ad tantam beatitudinis mansionem,santes ad quietis ipsius penetrale, cuius iam luce mens eorum uelut in longinqua radiante perstringitur, peruenire non possunt Sunt autem quaedam, quae cum audierimus, non eis accommodamus fidem et ratione nobis reddita ue
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ. Ut gͦ inqͥbdam rebꝰ ad doct̾nam saluta
s aliqñualebimꝰ. fides p̃cedat rõnem qua cor
mundet᷑ ut magne rõnis capiat ⁊ ꝑferat lucem¬
dubio discreuit ħ duo. deditq consilium qͦ pꝰ
c̃damus. ut id qͦd c̾dimꝰ intelligere debeamꝰ. ꝓ¬
inde ut fides p̃cedat rationem: rationabiliter
uisum ẽ. Nam si hoc p̃ceptum ronabileꝰ est. gͦ
irronabile est: Absit.Sigͥ rõnabile ẽ ut mag¬
na quedam quȩ capi ñdum potest fides ant¬
cedat rõnem: ꝓculdubio qͣntulacunq ratio
qua hoc ꝑsuadet &ẽ ipsa antecedit fidem ꝓpt̾¬
ea monet apłs paratos nosẽẽ deb̃e ad responsi¬
onemoĩ poscenti nos rationem de fide & spe no¬
stra: qm̃si ame infidelis rõnem poscit fidei &
hanc ipsam eireddorõnem. in qͣ si fieri potest
uideat quam p̃postere fidem poscat rõnem
earum rerũ qͣs caꝑe ñpotest. Si aut̃ iam fideł ronẽ
poscat ut qͦd c̃dit intelligat. capacitas eiꝰ intuenda

Expanded text:
praecipue fides nostra consistit, solam sanctorum auctoritatem sed aliquando ualebimus, fides praecedat rationem, qua cor mundetur, ut magnae rationis capiat dubio discrevit haec duo, deditque consilium quo prius credamus, ut id quod credimus intelligere valeamus. Proinde ut fides praecedat rationem, rationabiliter visum est. Nam si hoc praeceptum rationabile non est, ergo ionabile est; absit. si igitur rationabile est, ut magnam quandam, quae capi nondum potest, fides antecedat rationem, procul dubio quantulacumque ratio, e qua hoc persuadet, etiam ipsa antecedit fidem. Propterea monet apostolus paratos nos esse debere ad responsionem omni poscenti nos rationem de fide et spe nostra, quoniam, si a me infidelis rationem poscit fidei etre non potest, hanc ipsam ei reddo rationem, in qua, si fieri potest, uideat, quam praepostere ante fidem poscat rationem earum rerum, quas capere non potest; si autem iam fidelis rationem poscat, ut, quod credit, intellegat, capacitas eius intuenda
Abbreviated transcription (Latin):
ferre dum morit᷑. s ad uidendum dm cui sua¬
uitas & delectatio excedit omnẽ ñ solum t̾r est̾um
uerum ce cȩlestium corpoꝵ pulchritudinẽ. exce¬
dit omnem decorẽ animarũ qtiantũlibet sc̃ars
atq iustarũ. excedit omnẽ speciem suꝑnorũ an¬
geloꝵ atq uirtutũ. excedit qͥcqͥd de illo ñ solum¬

Expanded text:
ferre, dum moritur, sed ad uidendum deum. cuius suaferre, dum moritur, sed ad uidendum deum. cuius suauitas et delectatio excedit omnem non solum terrestrium uerum etiam caelestium corporum pulchritudinem, excedit omnem decorem animarum quantum libet iustarum atque sanctarum. excedit omnem speciem supernorum angelorum atq
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio. In his dnob p̃ceptis. tota lex pendet
& ꝓphe. In hac g̃ dilectione cotidie ꝓfice ⁊ orãdo
& bnagendo. ut ipso adiuuante qͥ tͥ eam p̃cepit
atq donauit. nutͥatur & crescat donec hec tͥ ꝑ¬
fect̾um ꝑficiat. Ipsa est enim que sic̃ dicit apłs
nobis. Ipsa est de qͣ ttemdicit. Nentudo legis ea¬
ritas. Ipsa est ꝑ quam fides oꝑatur. Unde it̃m diẽ.
Neq cireumcisio aliqͥd ualet neq ĩputium.
s fides que ꝑdilectionem oꝑatur. In hac gͦ õs¬
deo. In hac om̃s ueri mr̃es usq ad sanguinem
contra diabolum certauerunt. qͥa ce ineis non
refriguit nec defecit idouicert. In hac om̃s boni
fideles cotidie ꝓficiunt ꝑuenire cupientes. ñ ad
regnum mortalium s ad regnũ cȩloꝵ. ñ ad tem¬
poralem s ad sempit̾nam hereditatẽ. ñ ad aurũ
& argentum s ad diuitias incorruptibiles an¬
gelorum. ñ ad aliqͣ bona huiꝰ scł. in quib cũ
timore uiuit᷑. nec ea qͥsquam secum potest au¬

Expanded text:
io: In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae . io hac ergo dilectione cotidie profice et orando et bene agendo. ut ipso adiuuante, qui tibi eam praecepit atque donauit. nutriatur et crescat, donec haec te perfecta perficiat. ipsa est enim caritasnobis : ipsa est de qua item dicit, Plenitudo legis charitas : ipsa est per quam fides operatur; unde iterum dicit, Neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectionem operatur . 3. In hac deo; in hac omnes ueri martyres usque ad sanguinem contra diabolum certauerunt et, quia in eis non refriguit nec defecit, ideo uicerunt; in hac omnes boni fideles cotidie proficiunt peruenire cupientes non ad regnum mortalium sed ad regnum caelorum, non ad temporalem sed ad sempiternam hereditatem. non ad aurum et argentum sed ad diuitias incorruptibiles angelorum, non ad aliqua bona huius saeculi. in quibus cum timore uiuatur nec ea quisquam secum potest au
Abbreviated transcription (Latin):
ueni & tiente.⁊seruomeo fac hoc & faẽ.De quo⁊
dñs. dm̃ dico uob. ñ inueni tantam fidem in isrt.
In hiserat ⁊ ille corneliꝰ. ad quemmissuis angłs
dirit. Corneli accepte sunt elemosine trie. et
exaudite st̃ orationes tuȩ. Ubi eum admonuit
ut ad beatum petrum apłm mitteret. & ab uo
audiret qͦ face deb̾et. Ad quem apłmut ad eum
ueniret. ã religiosum militem misit. In his erãt
ipse dñs ait. innatis mulierum ñ surrexit maior
iohe baptista. & quesissent ab eo qͥd facerent: res¬
pondit eis. Neminem concusseritis. nulli calum¬
niam feceritis. Sufficiat uobstipendium ur̃m.
Non eos utiq sub armis militare ꝓhibuit. qͥbus
suum stipendium sufficere deb̃e p̃cepit. Alaio¬
ris qͥdem loq st̃ apud dm̃. qui õib istis scłarib
act̾ionib derelict̃is. eẽ summa continentia ea¬

Expanded text:
et servo meo: Fac hoc, et facit. De quo et Dominus: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel . In his erat et ille Cornelius, ad quem missus angelus dixit: Corneli, acceptae sunt eleemosynae tuae, et exauditae sunt orationes tuae . Ubi eum admonuit, ut ad beatum Petrum apostolum mitteret, et ab illo audiret quae facere deberet: ad quem apostolum, ut ad eum veniret, etiam religiosum militem misit. In his erant ipse Dominus ait: In natis mulierum non surrexit major Joanne Baptista , et quaesissent ab eo qpondit eis: Neminem concusseritis, nulli c alumniam feceritis. sufficiat uobis stipendium uestrum. non eos utique sub armis militare prohibuit, quibus suum stipen dium sufficere debere praecepit. Maioris quidem loci sunt apud deum, qui omnibus istis saecularibus actionibus derelict
Abbreviated transcription (Latin):
nos ẽẽ credam᷑. sic̃ dic̃ beatꝰ ioħs apłs. filn dĩ su¬
mus. ⁊ ñdum apparuit quod erimꝰ. scimꝰ qͥacum
apparuerit.similes ci erimꝰ. qmuidebimꝰ eum si¬
cuti est. Noli existimare neminẽ dõ place posse
qͥ in armis bellicis militat. In his sc̃s dd̃ erat. cui
plurimi illiꝰ temporis iusti. in hiserat ⁊ille cen¬
turio qͥ dño dix̃. non sum dignꝰ ut intres sub te¬
ctum meum. s t̾m dic u̾bo ⁊ sanabit᷑ puer m̃s.

Expanded text:
i sumus et nondum apparuit, quid erimus: scimus. quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. Noli existimare neminem deo placere posse, qui in armis bellicis militat. in his erat sanctus Dauid,n his etiam plurimi illius temporis iusti. in his erat et ille centurio, qui domino dixit: Non sum dignus. ut intres sub tectum meum, sed tantum dic uerbo et sanabi
Abbreviated transcription (Latin):
cie ñ puenit. Quare: Qa ñ ex fide. ẜ quasi ex o¬
pib. offenderunt autem in lapidem offensio¬
nis. Item. Nd isrł autem qͥd dicit: Totadie ex¬
tendi manus meas ad ppłm ñ credentẽ. & cont᷑ͦ¬
dicentem ꝙ secutꝰ adiunx̃. Dico gͦ. Nunqͥd ds̃
reppulit plebem suam: Absit. Nam & ego ifrlita

Expanded text:
peruenit. quare? quia non ex fide sed quasi ex operibus; offenderunt enim in lapidem offensionis. item: Ad Israhel autem quid dicit? \'tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem\'. et secutus adiunxit: Dico ergo: Numquid reppulit
Abbreviated transcription (Latin):
ipso eẽt usq ad finem uite suȩ. s repente iussꝰ
cessus m̃tis que dr extasis. s reb ipsis accedentib
& ad aliud qmstatueramꝰ uocantib cogimur
agnosce dĩ uoluntatem aliã qmura erat. qͣsiꝑ
ficisci statueremꝰ. ⁊ aliqͥd oriret᷑ qͦd consulta dẽ
officio nr̃o ueritas uetaret deserere. aut discer¬
nentib in mane renunciaret᷑ aliqͥd qͥd eadem
ueritate consulta nos cõpelleret ꝓficisq. Ex hoc
t̾cio genere causarum mutande sententie qͥd t̃
uideat᷑. peto mecum plemꝰ & enodatꝰ colloq̃ris:
Sepe nos qͥ ppe cont̾bat ⁊ difficile ẽ non aliqͥd qͦd
te nolumꝰ in qͦ pꝰꝑmanere statueramꝰ. Ñ quidem
malum.uerum iã ido malum qͥa id potiꝰ quod
agendum ẽ occurrens deserit᷑. Quod si ñ occ̃¬
reret ñ solum sine uituꝑatione. s c̃ cum laude
in illo pͥore ꝑduraret᷑. Hic ñ falli difficile est.
git: Hinc oroparticipem me facias cogitatio¬

Expanded text:
ipso esset, usque ad finem uitae suae, sed repente iussusipso esset, usque ad finem uitae suae, sed repente iussusxcessus mentis, quae dicitur extasis, sed rebus ipsis accidentibus et ad aliud, quam statueramus, uocantibus cogimur agnoscere dei uoluntatem aliam, quam erat nostra, tamquam si proficisci statueremus et aliquid oreretur, quod consulta de officio nostro ueritas uetaret deserere, aut decernentibus inmanere nuntiaretur aliquid, quod eadem ueritate consulta nos compelleret proficisci. ex hoc tertio genere causarum mutandae sententiae quid tibi uideatur peto mecum plenius et enodatius conloquaris. saepe nos quippe conturbat et din quo prius permanere statueramus, non quidem malum, uerum iam ideo malum. quia id, quod potius agendum est, occurrens deseritur, quod si non occurreret, non solum sine uituperatione sed etiam cum laude in illo priore perduraretur. hic non falli difficile est, git? hinc, oro, participem me facias cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
uisse. ut siqͥd de te aliud dño placu̾it. eiꝰuolunta¬
tem p̃feras tue. idipsum aliqnͣto aꝑtiꝰ explicares.
qͦnãmͦ uoluntatem deiquȩ nr̃e uoluntati p̃po¬
nenda ẽ nouerimꝰ: utrum tantũ meare quam
ꝓpt̃ea uoluntati p̃ferre debemꝰ. qͥa & inuiti cogem.
ibi enim fit qͥdem qͦd nolumꝰ. s id nos corrigimꝰ
ut tielimꝰ. qͥa ille uult cuiꝰ uoluntatẽ nec excellen¬
tiam fas ẽ recusare. nec õipotentiam licet euitare.
sic̃ petrum alt̾ cuixit. & tulit qͦ noluerat. uerun
tamen qͦ nollet ut. s uolens mortẽ subegit asꝑam
an &e ibi tͥi ẽ potestas ñ mutare sententiam. qmuiᷤ¬
& aliud occurrat in qͦ potiꝰ appareat uoluntasd̾i
ad inutandam sententiã nos uocantis. ñ qui a
nr̃a mala erat. s in qͦ rect̾e ꝑmaneret᷑. nͥ ab illo
in alt̾am uocarem᷑. Neq enm malum fuit abra¬
hȩ nutͥre ⁊ educare filium qͦ adposset qͣntum in

Expanded text:
uisse, ut, si quid de te aliud domino placuerit, eius uoluntauisse, ut, si quid de te aliud domino placuerit, eius uoluntatem praeferas tuae. id ipsum aliquanto apertius explicares, quonam modo uoluntatem dei, quae nostrae uoluntati praeponenda est, nouerimus. utrum tantum in ea re, quam propterea uolentes perferre debemus, quia et inuiti cogeremur — ibi enim fit quidem. quod nolumus, sed ideo nos corrigimus. ut uelimus, quia ille uult, cuius uoluntatis nec excellentiam fas est recusare nec omnipotentiam licet euitare, sicut Petrum alter cinxit et tulit, quo noluerat; uerum tamen, quo nollet, iit. sed nolens mortem subegit asperam — an et ibi, ubi est potestas non mutare sententiam, quamuis aliud occurrat. in quo potius appareat uoluntas dei ad mutandam sententiam nos uocantis. non quia nostra mala erat, sed in qua recte permaneretur. nisi ab illo in alteram uocaremur. neque enim malum fuit Abrahae nutrire et educare filium, quoad posset, quantum in
Abbreviated transcription (Latin):
ta repeteret debitum reddere festi¬
naui. s uere festinaui. Cum enim
eum putarem adhuc aliqt dies
nobiscum remoraturũ. repente cõꝑta occasione
nauigii mͥ pͥdianam suam ꝓfectionẽ iam nocte
suggessit Qͥd face̾m cum eum ten̾e ñ possem: Et
debem. Pinde pauca ħilico arripui dic̾tanda atq
mittenda. ꝓlixioris epłe me confitens debitorem
fuero. Ub̃ius eñ ad nos ineors pect̾orib & orib uoᷤ
nauigaturũ aliam epłam paucis ante diebus
iam dederam. Nc̃ gͦ qͦd soleo rogo. ut qd soletis fa¬
ciatis. Oretis ꝓ nob̃ut uideat dñs humilitatem
nr̃ãm ⁊ laborẽ nr̃m. ⁊ dimittat oĩa peccata nostra.
Colloqͥ autẽ uobẽ talia cupio si dignemini uttis
si p̃sens p̃sentiint̾ dulces loquelas obicerem. pla¬
ne xp̃iano intellectu ⁊ deuotione soluisti. s nimiᷤᷤ
cursim ⁊ breuit. Posset qͥppe ibi auqnͣto diutius
& ub̃ius habitare gr̃a oris tui. si cum dixisses ita
te in illo quo felicit̾ uteris loco ꝑseuerare decre¬

Expanded text:
ta repeteret, debitum reddere festinaui, sed uere festinaui; cum enim eum putarem adhuc aliquot dies nobiscum remoraturum, repente comperta occasione nauigii mihi pridianam suam profectionem iam nocte suggessit. quid facerem, cum eum tenere non possem et. deberem. proinde pauca haec ilico arripui dictanda atque mittenda prolixioris epistulae me confitens debitorem, fuero. uberius enim ad nos in eorum pectoribus et oribus uos nauigaturum aliam epistulam paucis ante diebus iam dederam. nunc ergo, quod soleo, rogo, ut, quod soletis. faciatis: oretis pro nobis, ut uideat dominus humilitatem nostram et laborem nostrum et dimittat omnia peccata nostra. Conloqui autem uobiscum talia cupio, si dignemini, litteris.si praesens praesenti inter dulces loquelas obderem. plane Christiano intellectu et deuotione soluisti sed nimis cursim et breuiter. posset quippe ibi aliquanto diutius et uberius habitare gratia oris tui, si, cum dixisses ita te illo. quo feliciter uteris, loco perseuerare decre
Abbreviated transcription (Latin):
no eximio merito insign
atq honorabili filiobo
tue. S cum epłe dirigen¬
tatem tuam. Qui cum ipsas litt̃as qͣs iamfecerã
accepisset tue beniuolentie ꝑferendas:. succes¬
sit m inultum de desidare ut aliqͥdtͥ scb̾em qͥd
institit. ut facere ñ differrem. quantum scis
qͥd te sincerit diligat. festrnanti gͦ ut occurre¬
rem. malui festinant auqͥd scͥbe. quam religio¬
sum tuum desidium retardare dñe eximie
m̾ito insignis atq honorabilis fui. Qa g̾ breuit᷑
possum dic̃e. dilige gͦ dñm dm̃ tuum in toto cor

Expanded text:
NO EXIMIO ET MEEITO INSIGNI ATQVE HONORABILI FILIO BOtuae, sed, cum epistulae dirigentatem tuam. qui cum ipsas litteras, quas iam feceram, accepisset tuae beniuolentiae perferendas, suggessit mihi multum te desiderare, ut aliquid tibi scriberem. quod institit, ut facere non differrem, quantum scis, quod te sinceriter diligat. festinanti ergo ut occurrerem, malui festinanter aliquid scribere quam religiosum tuum desiderium retardare, domine eximie et merito insignis atque honorabilis fili. Quod ergo breuiter possum dicere: Dilige dominum deum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
cisio p̃pucii. & sabbati carnalis uacatio. & aqͥbus¬
dam escis abstinentia. & peccorum in sacͥficus ĩ¬
molatio. & neomenia. & azimum. & cet̃a huius
dicendum. ñ iustificat hominem nͥ ꝑ fidem iħu

Expanded text:
cisio praeputii et sabbati carnalis uacatio et a quibuscisio praeputii et sabbati carnalis uacatio et a quibusdam escis abstentio et pecorum in sacrificiis immolatio et neomenia et azymum et cetera huius dicendum. non iustificat hominem nisi per fidem Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
disceptatione misisti ad me
ipse dignatus est mittere: atq ut eis responderẽ
petendo uehem̃tiꝰ imꝑauit: quem ueritꝰ contem¬
nere ut possum dno adiuuante respondeo. gra¬
tum existimans &̃ caritati tue. qđ ad te sc̾ben¬
do illi iubenti. quem ꝓsuis mitis ambo uenera¬
mur. obtemꝑare ñ renui: Xp̃ianos maxime ex
gentib uenientes iudaizare ñ oportere: pau¬
lus apłs docet. uͥ ait. Diri petro coram omnib.
Si tu cum sis iuideus gentilit̾ uiuis & ñ iudaice:
quamadmodum gentes cogis iudaizare: ꝙ se¬
cutus adiunx̃. Nos natã iudi: & ñ ex gentibus
peccatores. Scientes autem qm̃ ñ iustificat᷑ ho¬
mo ex oꝑib legis. nͥ ꝑ fidem xͥ iħu. & nos in xͣ¬
ex oꝑib legis: qm̃ ex oꝑib legis ñ iustificabit᷑
omnis caro. Non solum autem illa oꝑa legis.
que sunt in uetĩb sacͣmentis. & ñc reuelato testa¬
mento nouo ñ obseruant᷑ a xp̃ianis. sicuti ẽ cͥcum¬

Expanded text:
disceptatione misisti, ad me disceptatione misisti, ad me ipse dignatus est mittere atque, ut eis responderem. petendo uehementius imperauit. quem ueritus contemnere. ut possum. domino adiuuante respondeo gratum existimans etiam caritati tuae, quod ad te scribendo illi iubenti, quem pro suis meritis ambo ueneramur. obtemperare non rennui. Christianos maxime ex gentibus uenientes iudaizare non oportere Paulus apostolus docet, ubi ait: Dixi Petro coram omnibus: \'Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non Iudaice uiuis, quem ad modum gentes cogis iudaizare?\' et secutus adiunxit: Xos natura Iudaei et non ex gentibus peccatores scientes autem, quoniam non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Iesu Christiex operibus legis. quoniam ex operibus legis non iustificabitur omnis caro. Xon solum autem illa opera legis, quae sunt in ueteribus sacramentis et nunc reuelato testamento nouo non obseruantur a Christianis, sicuti est circum
Abbreviated transcription (Latin):
factionem. petens ueniam ueniam qͥa in cũ pec¬
casti. qđ p̃tet eiꝰ consilium & uoluntatẽ de reb
tius fecisti qd faciendum putasti. Non ut te
penitrat tͥbuisse pauꝑib: s eum bomi tui oꝑis
participẽ ⁊ mod̾atorẽ habe noluisse. łmit de decete¬
ro in adiutorio dmi. si &̃ illum sue turpitudunᷤ
penttuerit. & continentiam quam deseruit. repe¬
aic apłs dec illi ds penitentiam. & resipiscat de
diaboli laqueis. a qͦ captiuus tenet᷑ sccđm ipsuiᷤ
uoluntatem. filium autem ur̃m qm de legiti
in tua eẽ potestate qͥs nesciat: Et idõ ei negari
non potest. ubicunq illum ẽt̃ cognouĩt. & iure
poposcerit: ac ꝑ hoc ut sccłm tuam uoluntatẽ
in dĩ possit nutriri &e erudiri sapientia. neces¬
saria ẽ illi etiam ur̃a concordia auoustinꝰ ad¬
bcatissimo frĩ & coepõ aselli¬
co: aus ustinꝰ indño salutẽ
Litteras scĩtatis tue quas ad
uenerabilem senem donati¬
anum de cauendi iudaismi

Expanded text:
factionem petens ueniam, quia in eum pecfactionem petens ueniam, quia in eum peccasti, quod praeter eius consilium et uoluntatem de rebus tuis fecisti, quod facipaeniteat tribuisse pauperibus sed eum boni tui operis participem et moderatorem habere noluissepromitte de cetero in adiutorio domini, si et illum suae turpitudinis paenituerit et continentiam, quam deseruit, repeait apostolus, det illi deus paenitentiam et resipiscat de diaboli laqueis. aquo captiuus tenetur secundum ipsius: uoluntatem. filium autem uestrum. quoniam din tua esse potestate quis nesciat? et ideo ei negari non potest. ubicumque illum esse cognouerit et iure poposcerit; ac per hoc, ut secundum tuam uoluntatem in dei possit nutriri et erudiri sapientia, necessaria illi est etiam uestra concordia. CCLXIII. DBEATISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO ASELLICO AUGU - STINUS IN DOMINO SALLTEM. Litteras sanctitatis tuae, quas ad uenerabilem senem Donatianum de cauendi ludaismi
Abbreviated transcription (Latin):
dño orando. in ipsa oratione sua ait. ita sͥ eẽ orna¬
tum regium. sic̃ pannum menstrualem: & ita o¬
rantem confestim exaudiuit. qͥ cordis inspector eã
falsorum ꝙ cultorem. Tu autem si ille in ꝓposito
qđ tecum susceꝑat ꝑduraret. nec a te offensus in
flagitium corruiss&. maritum habebas ñ solũ
fidelem. & uerũ dm̃ tecum colentem. s &̃ continen¬
tem: qͥ ꝓcul dubio ꝓpositi ur̃i non immemor. &¬
si te ad coniugalia cogẽt indumenta. ad suꝑba ta¬
sulendum putasti: non ut tuum rectum institu¬
tum sermone meo frangerem: s qđ te inordinate
& incaute agente. uiri tui factum dolerem De
cuiꝰ reꝑatione debes uehementissime cogitare: si
tatem mentis: ut & te ds̃ conseru& ꝑseuãntem:
noli maritum contemne ꝑeuntem. funde ꝓ illo
pias & assiduas orationes. sac̾fica lac̾mas tanqͣm
uulnerati sanguinem cordis: & sc̃bc ad cum satis¬

Expanded text:
ino prosterneretur orando. in ipsa oratione sua dixit ita sibi esse ornaino prosterneretur orando. in ipsa oratione sua dixit ita sibi esse ornatum regium sicut pannum menstrualem; et ita orantem confestim exaudiuit, qui cordis inspector eam falsorumque cultorem. tu autem. si et ille in proposito. quod tecum susceperat, perduraret nec a te offensus in flagitium corruisset. maritum habebas non solum fidelem et uerum deum tecum colentem sed etiam continentem, qui procul dubio propositi uestri non inmemor, etsi te ad coniugalia cogeret indumenta, ad superba tasulendum putasti, non ut tuum rectum institutum sermone meo frangerem, sed quod te inordinate et incaute agente uiri tui factum dolerem. de cuius reparatione debes uehementissime cogitare, sitatem mentis et, ut te deus conseruet perseuerantem, noli maritum contemnere pereuntem. funde pro illo pias et assiduas orationes, sacrifica lacrimas tamquam uulnerati sanguinem cordis et scribe ad eum satis
Abbreviated transcription (Latin):
quam mulierem de humili ueste uiro suꝑbi¬
re. cui te potiꝰ expedir& obtemꝑare candidis
morib. quam nigellis uestib repugnare: Ca
& site indum̃tum monache delectabat: ctiã
hoc posset gratiꝰ marito obseruato. cxorato ꝙ
sumi: quam illo inconsulto. contempto ꝙ pre¬
sumi. Qđ si omnino ñ sineroe: qͥd tuo ꝓposito
deꝑirae: Absit ut hinc displicẽs dõ. qd̾ coniuge
tuo ñdum defuncto. ñ indueres te sic̃ anna. s
sicut susanna. Neq eni & ille qͥ tec̃ iã ceꝑat
eustodire tã magnũ continentie bonum. & si con¬
iugale ñ uiduale uoluiss& ut acciꝑes indum̃tũ.
ad indecentem quoq te compulisset ornatum:
quo &si aliqua dura conditione cogereris: pos¬
ses habere in suꝑbo cultu cor humile. Nẽpe
apud patres hester illa regina. di timens.
dm colens. dõ subdita. marito regi alienigene
ñ eundem secum colenti dm. tamen subiecta ser¬

Expanded text:
quam mulierem de humili ueste uiro superbiquam mulierem de humili ueste uiro superbire, cui te potius expediret obtemperare candidis moribus quam nigellis uestibus repugnare, quia. etsi te indumentum monachae delectabat, etiam hoc gratius posset marito obseruato exoratoque sumi quam illo inconsulto contemptoque praesumi? quod si omnino non sineret. quid tuo proposito deperiret? absit, ut hinc displiceres deo. quod coniuge tuo nondum defuncto non induereri# sicut Anna sed sicut Susanna. Neque enim et ille, qui tecum iam coeperat custodire tam magnum continentiae bonum, etiamsi coniugale non uiduale uoluisset ut acciperes indumentum, ad indecentem quoque te compulisset ornatum, quo etsi aliqua dura condicione cogereris. posses habere in superbo cultu cor humile. nempe apud patres Esther illa regina deum timens, deum colens, deo subdita marito regi alienigenae non eundem secum colenti deum tamen subiecta ser
Abbreviated transcription (Latin):
impendendis reb tuis. de qͦ bono oꝑe &e magno.
fideli. & tecum scã continentie pacta seruante cõ¬
luntatem: quantomag̃ de habitu atq uesticu
nichil tͥ p̃ter eiꝰ arbitum mutandũ. uel usur¬
pandum fuit: unde nicħ diuinitꝰ legimus ĩꝑa¬
tum: Scͥptum ẽ ꝗͥdem mulieres ñ debe eẽ in ha¬
bitu ornato. auriq cͥcũpositione. & in tortione
cͥnium. & ceti̾s huiꝰmodi. que uel ad inanẽ põpã.
uel ad illecebrã forme adhibi solent: & mĩto rep̃¬
hensa sunt. Sed ẽ quidam ꝓ modulo ꝑsone habi¬
tus matronalis. a uiduali ueste distinctus: qͥ po¬
test fidelib coniugatis. salua religionis obseruan¬
tia conuenire: Hunc te maritꝰ si deponẽ noluit.
ne te uelut uiduam illo uiuente iactares: puta
quia ñ fuerat in hac re usq ad dissensionis scati¬
dalum ꝑducendus: mag̃ in obedientie malo qͣm
ullius abstinentie bono. Quid ẽ enim absurdiꝰ.

Expanded text:
inpendendis rebus tuis, de quo bono opere et magno tinpendendis rebus tuis, de quo bono opere et magno tfideli et tecum sancta continentiae pacta seruante coluntatem, quanto magis de habitu atque uestitu nihil tibi praeter eius arbitrium mutandum uel usurpandum fuit, unde nihil diuinitus legimus imperatum! scriptum est quidem mulieres esse debere in habitu ordinato aurique circumpositio et intortio crinium et cetera huius modi, quae uel ad inanem pompam uel ad inlecebram formae adhiberi solent. merito reprehensa sunt. sed est quidam pro modulo personae habitus matronalis a uiduali ueste distinctus, qui potest fidelibus coniugatis salua religionis obseruantia conuenire. hunc te maritus si deponere noluit, ne te uelut uiduam illo uiuente iactares, puto, quia non fuerat in hac re usque ad dissensionis scandalum perducendus magis inoboedientiae malo quam ullius abstinentiae bono. quid est enim absurdius