comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scȩleris iudicent᷑. Immo insanũ ẽ: ut non
stare insocietate illoꝵ ur̃o scelere iudicem᷑.
Dicis non p̃iudicare scripturis scĩs. quod
om̃s hereses aliquib earum testimoniis
se oculunt. acnitunt᷑ tueri: & sic ins dispu¬
tatorib non p̃iudicare catholicis. ñ nulla
quȩ abeis sicut putas incautiꝰ fusa uobis
obicimꝰ. Qͥ d÷ hoc nͥdiccre etiam inscͥptĩs
scĩs ea que ꝓse usurꝑant herctici in cauttꝰ
fusa eẽ. & idõ uera ñ eẽ: Quo scȩleratius
qͥd potest dici: Aut si illa uera sunt. s ab
hereticis ñita intelligunt᷑ ut sunt: nichil si¬
mile habet hȩc cõparatio. qm̃ dicta ułam¬
brosu uł cypriani uł alioꝵ catholicoꝵ qͥ
contra uos ponimꝰ. si uera cẽ concesseris.
peccatum originale firmabis Pinde quẽ¬
admodum nos cum illis & laudamꝰ nup¬
tias. & liberum confitem᷑ arbitriũ. & de¬
fendimꝰ innocentiã: sic tu cum illis dic
paruulos exꝑtes ñ eẽ delicti. alioqͥn nos

Expanded text:
eris judicentur: » imo insanum est ut non stare in societate illorum vestro scelere judicemur. Dicis « non praejudicare Scripturis sanctis, quod omnes haereses aliquibus earum testimoniis se occulunt ac nituntur tueri: » et sic vis « disputatoribus non praejudicare catholicis nonnulla, quae ab eis, » sicut putas, « incautius fusa » vobis objicimus. Quid est hoc, nisi dicere etiam in Scripturis sanctis, ea quae pro se usurpant haeretici, incautius fusa esse, et ideo vera non esse? Quo sceleratius quid potest dici? Aut si illa vera sunt, sed ab haereticis non ita intelliguntur ut sunt: nihil simile habet haec comparatio; quoniam dicta vel Ambrosii, vel Cypriani, vel aliorum catholicorum, quae contra vos ponimus, si vera esse concesseris, peccatum originale firmabis. Proinde, quemadmodum nos cum illis et laudamus nuptias, et liberum confitemur arbitrium, et defendimus innocentiam: sic tu cum illis dic parvulos non esse expertes delicti; alioquin nos
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ: nec solũ ipse me in hac causa plurimũ
consolat᷑. s & cyprianꝰ &e hylariꝰ. aliiq con-¬
similes. quoꝵ in me laceraᷤ catholicam fidẽ.
uidere compelleris: quancum int̃sit. qđ
pelagiꝰ & cȩlestiꝰ. & siquis c̃ alius. solacia st̃

Expanded text:
tuum: nec solum ipse me in hac causa plurimum tuum: nec solum ipse me in hac causa plurimum consolatur, sed et Cyprianus, et Hilarius, aliique consimiles, quorum in me laceras catholicam fidem. videre compelleris, quantum intersit, quod Pelagius et Coelestius, et si quis est al
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteroꝵ peccati carne discernens defendit
ambrosius: quã negat penitꝰ manicheus.
Qđ gͦ credit & ambrosius. hoc & ego. qđ
aut manicheus. nec ille nec ego. Qͥd est
qđ tu interis me separare ab ambrosio: &
coniungere manicheo:nã sioriginale
peccatũ. ñ ex aliene cõmixtione s ex nr̃e
deprauatione naturȩ.dicere a nascentib
trahidogina ẽ manicheor. hoc mecum
dicit ambrostꝰ Cur ñ ambos manicheis
conaris adiungere: Siaut̃ hoc manicheoꝵ
dogma ñ ẽ. sicut ñ ẽ. hoc dico cum ambrosio:
cur ñ ambos amanchȩis dignaris abiunge
sortium meũ conor attrahere: cumme ab
ciꝰ consortio tu frustra coneris abstrahere:
Qͥ dest qđ dicis. quia npossũ habere p̃sidiũ.
uelle me inuenire solaciũ: Nichi cũ am¬
brosio uelis nolis: in catholica fide xp̃scõ¬
mune p̃sidiũ ẽ. Idõ plane ẽ ambrosius so¬
laciũ incũ. quia cum illo accipio conuiciũ

Expanded text:
caeterorum peccati carne discernens defendit caeterorum peccati carne discernens defendit Ambrosius, quam negat penitus Manichaeus. Quod ergo credit Ambrosius, hoc et ego: quod autem Manichaeus, nec ille, nec ego. Quid est quod tu niteris me separare ab Ambrosio, et conjungere Manichaeo? Nam si originale peccatum, non ex alienae commixtione, sed ex nostrae depravatione naturae dicere a nascentibus trahi, dogma est Manichaeorum: hoc mecum dicit Ambrosius; cur non ambos Manichaeis conaris adjungere? Si autem hoc Manichaeorum dogma non est, sicut non est: hoc dico cum Ambrosio; cur non ambos a Manichaeis dignaris abjungernsem in consortium meum conor attrahere; » cum me ab ejus consortio tu frustra coneris abstrahere? Quid est quod dicis, « quia non possum habere praesidium, velle me invenire solatium? » Mihi cum Ambrosio, velis nolis, in fide catholica Christus commune praesidium est. Ideo plane est Ambrosius solatium meum, quia cum illo accipio convicium
Abbreviated transcription (Latin):
nale delictum ẽẽ sub diabolo ñ renascant᷑
in xp̃o: non utiq me solũ. uerũ & ãbrosi¬
um & alios socios eiꝰ ac fidi hurꝰ partici¬
hoc se accepisse. hoc tenere hoc fidelit cre¬
de. paruuloꝵ baptizatoꝵ exorcismo &
exsufflatione testat᷑. a tua nefaria crimi¬
natione defendi. Iuł. Quanto rectius
diceres. dixit hoc idem &e manicheus me
pła ad patricium. dixit & in epła quã dix̃
scͥpsit ad filiã menoch. dixit & in alus mul¬
tis scͥptis. que cu penitꝰ imbibisti: s. in consor¬
tium cuũ ep̃m mediolanensiũ conaris atcͣ¬
here: & quia ñ potes hab̃e p̃sidiũ. uis inue¬
nire solaciũ. augꝰ. Ualde contra maniche¬
um est: qđ dixit ambrosius. Nã manicheus
alienã mali naturam nob̃ dicit eẽ cõmixtã:
Ambrosiꝰ aut̃. p̃uaricatione pͥmi hominis.
nrãm dicit eẽ uiciatã. In hac uͦ sententia
de qua nc̃ agimꝰ. natiuitatẽ carnis xp̃i a

Expanded text:
nale delictum esse sub diabolo, nisi renascantur nale delictum esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo, non utique me solum, verum et Ambrosium, et alios socios ejus, ac fidei hujus particihoc accepisse, hoc tenere, hoc fideliter credere, parvulorum baptizatorum exorcismo et exsufflatione testatur, a tua nefaria criminatione defendo. CIX. JUL. Quanto rectius diceres, Dixit hoc idem et Manichaeus in epistola ad Patricium: dixit et in epistola quam scripsit ad filiam Menoch, dixit et in aliis multis scriptis, quae tu penitus imbibisti? Sed in consortium tuum episcopum Mediolanensem conaris attrahere, et quia non potes habere praesidium, vis invenire solatium. AUG. Valde contra Manichaeum est quod dixit Ambrosius. Nam Manichaeus alienam mali naturam nobis dicit esse commixtam; Ambrosius autem praevaricatione primi hominis nostram dicit esse vitiatam: in hac vero sententia de qua nunc agimus, nativitatem carnis Christi a
Abbreviated transcription (Latin):
it scͥb̃e. Dico plane idõ illos ẽẽ sub diabo¬
lo: quia de illa cõmixtione st̃ nati. Quod
sententiȩ facinꝰ cũ nudatũ uidere conatꝰ
illud aliqua auctoritate defendere. quam
scͥpturis ꝑferre ñ poterat: subdidit etiam
ep̃m ambrosiũ sensisse similit̃: ñ quidem
mirũ ẽ qđ criminat᷑ & mortuos: cũ erimi¬
beatissimi ambrosii quã posuimꝰ ñ sit ipsiꝰ.
sedeam nos tanquã sit ipsius finxerimꝰ:
nã &e ego cumhȩc legerẽ. nichilte agere
existimaui: s. postea quã uemi ad illa quę
adiungis. & hoc ambrosiũ dixisse non
abnuis . te potiꝰ horrendũ criminatorẽ
tanti illiꝰ doctoris inueni. Nam quicqͥd
dicis in me. qm̃ ꝑ cõmixtionẽ uirilẽ muli¬
cris quͣe conceptũ dico neminẽ exꝑtẽ ẽẽ de¬
licti: ꝓfecto etiã in illũ dicis. qui hoc ante
me dixit & scͥpsit. Ego aũt cũ te refellens
& tͥ resistens. assero paruulos ꝓpt̃ origi¬

Expanded text:
it scribere: « Dico plane, ideo illos esse sub diaboit scribere: « Dico plane, ideo illos esse sub diabolo, quia de illa commixtione sunt nati. » Quod sententiae facinus cum nudatum videret, conatus illud aliqua auctoritate defendere, quam Scripturis proferre non poterat, subdidit etiam episcopum Ambrosium sensisse similiter. Non quidem mirum est quod criminatur et mortuos, cum crimiententia beatissimi Ambrosii quam posuimus non sit ipsius, sed eam nos tanquam sit ipsius finxerimus? Nam et ego, cum haec legerem, nihil te agere existimavi; sed posteaquam veni ad illa quae adjungis, et hoc Ambrosium dixisse non abnuis, te potius horrendum criminatorem tanti illius doctoris inveni. Nam quidquid dicis in me, quoniam per commixtionem virilem mulierisque conceptum dico neminem expertem esse delicti, profecto etiam in illum dicis, qui hoc ante me dixit et scripsit. Ego autem cum te refellens et tibi resistens assero parvulos propter origi
Abbreviated transcription (Latin):
iugum. ac ꝓpt̃ eam deputat regno diabo¬
IIAbsolutis tam̃ oꝑatorib innocentes:
ita utiq dõ semꝑ infestus: di abolo sicut
dicit ꝑlibidinẽ seruientes tuet᷑. Auoꝰ. Er¬
ras: & tͥ consentientes mutis alios in erro¬
rem. Non seruiunt diabolo ꝑlibidinem:
qui filioꝵ ꝓcreandoꝵ causa utunt᷑ conui¬
gum corpore. ut generent᷑ regenerandi. Nec
idõtam̃ defendit᷑ libidinis malũ:s defen¬
dunt᷑ quibene utunt̃ malo. Est enĩ et ma¬
li usus bonus. Nam & ipsiꝰ sathane inscͥp¬
turis scĩs reꝑiunt᷑ utilitates: manente sci¬
licet eiꝰ uituꝑatione. laude uero utentis
dicit: dñio addicit inimici. Sicqu̾e ñ opꝰ
dęmoins arguit cuiꝰ ministros absoluit a
culpa. S opus dĩad quos diabolici mu¬
neris consciauoluptas ñ potuit ꝑueni¬
re. Coniugalis gͦ oꝑis criminator.s. libi¬
dinãtũ expiator. impugnator in nocen-¬
tie. & diuine equitatis infamator: ñ timu¬

Expanded text:
jugum, ac propter eam deputat regno diabojugum, ac propter eam deputat regno diaboli, absolutis tamen operatoribus, innocentes. Ita utique Deo semper infestus, diabolo, sicut dicit, per libidinem servientes tuetur. AUG. Erras, et tibi consentientes mittis alios in errorem: non serviunt diabolo per libidinem, qui filiorum procreandorum causa utuntur conjugum corpore, ut generentur regenerandi. Nec ideo tamen defenditur libidinis malum: sed defenduntur qui bene utuntur malo. Est enim et mali usus bonus. Nam et ipsius satanae in Scripturis sanctis reperiuntur utilitates, manente ejus scilicet vituperatione, laude vero utentis dicit, dominio addicit inimici, sicque non opus daemonis arguit, cujus ministros absolvit a culpa; sed opus Dei, ad quod diabolici muneris conscia voluptas non potuit pervenire. Conjugalis ergo operis criminator, sed libidinum expiator, impugnator innocentiae, et divinae aequitatis infamator non timu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ clamas. o falsitatẽ crubescendã: Cui
queso erubescendam: Illi ne. anmͥ:Si
illi: uide cuisis contumeliosus sim:uide
quã sis calũpmosus. Sed hoc inquis etiã
tudicis. Dico plane:quia uerum est. Qd
situuerum eẽ ñ putas: cur in una cadẽq
sententia. quam dicit ille. dico ego. ñẽ ma-¬
nicheus ille.s ego: Qnto iustiꝰ. hic nos ex¬
clamamus. Oerubescendã ꝑsonarũ accep¬
tionẽ: quȩ te ꝓculdubio erubescere cogeret.
nisi intua ꝑsona frons orituo similiseẽt.
Iuł. Huncine audere dicere se dampnato¬
rem non ẽẽ coniuigii. & tanto scelere illu¬
dere aurib imꝑitis. ut ã manichei sedicat
recessisse consortio. qui cõmixtionẽ sexuũ.
qui oꝑã nuptiarũ. qui affectionẽ & sen¬
sum parentum. in regno diaboli multi¬
plici ꝑfessione constituit. atq adhec in¬
uenta manichei. ad iutorium sui acumi-¬
nis iungens. pnuntiat quidẽ diabolicã
cõmixtionẽ. eãq eẽ & oꝑe & carne con¬

Expanded text:
 clamas, O falsitatem erubescendam! Cui quaeso, erubescendam? illine an mihi? Si illi, vide cui sis contumeliosus: si mihi, vide quam sis calumniosus. Sed hoc, inquis, etiam tu dicis. Dico plane, quia verum est: quod si tu verum esse non putas, cur in una eademque sententia, quam dicit ille, dico ego, non est Manichaeus ille, sed ego? Quanto justius hic nos exclamamus, O erubescendam personarum acceptionem! quae te procul dubio erubescere cogeret, nisi in tua persona frons ori tuo similis esset. CVII. JUL. Hunccine audere dicere se damnatorem non esse conjugii, et tanto scelere illudere auribus imperitis, ut a Manichaei se dicat recessisse consortio, qui commixtionem sexuum, qui operam nuptiarum, qui affectionem et sensum parentum in regno diaboli multiplici professione constituit; atque ad haec inventa Manichaei adjutorium sui acuminis jungens, pronuntiat quidem diabolicam commixtionem, eamque esse et opere et carne con
Abbreviated transcription (Latin):
addidisti. ꝑunũ hominẽ peccatũ intra¬
uit inmundum: uthic ostensum est in¬
conuenientissime collocatũ. ita in scđo
libro quẽ admodũ intelligat᷑ expositũ est.
S iam p̃senti disputatione suppleta: libec
accutissimã retractare sententiã. Sic eñ
inquis ꝑunũ hominẽ peceatũ intrauit
inmundũ. & ꝑpeccatum mors: & ita inõs
homines ꝑtransiit. in quo om̃s peccatiert̃.

Expanded text:
addidisti, « Per unum hominem peccatum intraaddidisti, « Per unum hominem peccatum intravit in mundum, » ut hic ostensum est inconvenientissime collocatum, ita in secundo libro quemadmodum intelligatur expositum est. Sed jam, praesenti disputatione suppleta, libet acutissimam retractare sententiam: sic enim inquis, « Per unum hominem peccatum intravit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
te auctore consumit:Si aũt ñ consumit. ꝓfe¬
cto in homine mole consuetudinis presso.
simul ẽẽ possunt & iusticiȩ uoluntas. &
peccati necessitas: Qm̃ uelle adiacet michi.
ꝑfessio ẽ uoluntatis. ꝑficere aut̃ bonũ non
inuenio. confessio ẽ necessitatis. Tuuͦ dixisti
uoluntatẽ & necessitatẽ simul eẽ ñ posse:
cum cernas simuleas ẽẽ cum concordant.
simul ẽẽ cũpugnant. Illud porro ridiculũ
ẽ qđ ꝑimpossibili posusti:. nichil dicens
obtunsius immofuriosius cogitari. ut ptꝰ¬
quam cȩpit uoluntas eẽ. uoluntas ẽẽ de¬
sierit: quasi ñ hoc faciat. cum homo qͣndo
ceꝑit male ali qͥd uelle. mox eũ penitet.
& desinit uelle. Herũtam̃ talia loquenicã
corto ut dicis guiture me cogis annuere
nullum in paruulis eẽ ꝑeccatũ: cum tu nec
c̃um torto guiture abrumpas uinculum
catholice ueritatis: quo nisi ei consentias.
miserrime strangularis. Iuł. O đuero

Expanded text:
te auctore, consumit? Si autem non consumit, profete auctore, consumit? Si autem non consumit, profecto in homine mole consuetudinis presso simul esse possunt et justitiae voluntas et peccati necessitas. Quoniam, Velle adjacet mihi, professio est voluntatis; Perficere autem bonum, non invenio , confessio est necessitatis. Tu vero dixisti voluntatem et necessitatem simul esse non posse; cum cernas simul eas esse cum concordant, simul esse cum pugnant. Illud porro ridiculum est, quod pro impossibili posuisti, « nihil, » dicens, « obtusius, imo furiosius cogitari, ut postquam coepit voluntas esse, voluntas esse desierit: » quasi non hoc fiat, cum homo quando coeperit male aliquid velle, mox eum poenitet et desinit velle. Verumtamen talia loquens, « contorto, » ut dicis, gutture me « cogis annuere nullum in parvulis esse peccatum: » cum tu nec contorto gutture abrumpas vinculum catholicae veritatis, quo nisi ei consentias, miserrime strangularis. CIV. JUL. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ suã conditione sua ꝑdat: & sit absq
hoc. sine quo non posse ẽẽ diffinitum est.
Nonne conditionẽ suã conditione ꝑdit.
ut ꝑuim consuetudinis fiat sine uolunta¬
te: cum consuetudo ñ facta sit nͥ uoluntate:
Nonne reibuiꝰ natura fructib suis negat᷑.
quando quidẽ consuetudo fructus est̃ uo¬
luntatis: qm ex uoluntate gignit᷑. quȩ tam̃
id qđ agit negat se agere uoluntate: Dicis
qd contrarium sit necessitas & uoluntas.
ita ut se mutua impugnatione consumãt:
Inde nos arguens qđ alterum alteriꝰ sub¬
damus effectui. dicentes necessitatẽ de fru¬
ctib uoluntatis exortam: Cum uideas
necessitatẽ consuetudinis. fructum ẽẽ ma¬
nifestissimũ uoluntatis. Nonne qđ tͥ im¬
possibile uisum ẽ. sua se uoluntas multipli¬
catione deleuit. & statum propriũ oꝑata
mutauit. que multiplicata necessitatem
consuetudinis fecit. si uoluntatẽ necessitas

Expanded text:
tionem suam sua conditione perdat, et sit absque tionem suam sua conditione perdat, et sit absque hoc, sine quo non posse esse definitum est. » Nonne conditionem suam sua conditione perdit, ut per vim consuetudinis fiat sine voluntate, cum consuetudo non facta sit nisi voluntate? Nonne rei hujus natura fructibus suis negatur? quandoquidem consuetudo fructus est voluntatis, quoniam ex voluntate gignitur; quae tamen id quod agit, negat se agere voluntate. Dicis, quod « contrarium sit necessitas et voluntas, ita ut se mutua impugnatione consumant; » inde nos arguens, quod « alterum alterius subdamus effectui, dicentes necessitatem de fructibus voluntatis exortam: » cum videas necessitatem consuetudinis fructum esse manifestissimum voluntatis. Nonne, quod tibi impossibile visum est, « sua se voluntas multiplicatione delevit, et statum proprium operata mutavit, » quae multiplicata necessitatem consuetudinis fecit; si voluntatem necessitas,
Abbreviated transcription (Latin):
pudicus: nolens reus. Eo quippe nolente
peccatum manet: quo nolente ñ fieret. Ac ꝑ
hoc. & non potest eẽ sine uoluntate peccatũ.
quia non fit nisi uoluntate. & potest esse
sine uoluntate peccatum. quia manet etiã
sine uoluntate. qd factum est uoluntate. &
ẽ iam necessitas etiam sine uoluntate: quam
fecit uoluntas sine necessitate. Nam &e ille
quidicit. non qđ uolo ago. certe scđm uos ne¬
cessitate consuetudinis premit᷑. Hanc autem
necessitatẽ. ne lib̃um auferatis arbitrium.
eum sibi uoluntate fecisse contenditis: Et
tale aliqͥd in natura humana factum eẽ
non creditis. ut ex uoluntate primi hoĩs
de quo ẽ origo humani generis. fieret ne¬
cessitas peccati originalis in posteris. Ecce
illa quȩ impossibilia ꝓponebas. in ui con¬
suetudinis facta sunt possibilia: que ñ
frustra dicta ẽ a quib dã scd̃a natura. Di¬
xeras nos absurdius aliquid dicere quã
qui niuẽ nigrã cẽ dicebat: ut peccatũ condi¬

Expanded text:
pudicus, nolens reus: eo quippe nolente pudicus, nolens reus: eo quippe nolente peccatum manet, quo nolente non fieret. Ac per hoc, et non potest esse sine voluntate peccatum, quia non fit nisi voluntate; et potest esse sine voluntate peccatum, quia manet etiam sine voluntate, quod factum est voluntate: et est jam necessitas etiam sine voluntate, quam fecit voluntas sine necessitate. Nam et ille qui dicit, Non quod volo, ago, certe secundum vos necessitate consuetudinis premitur: hanc autem necessitatem, ne liberum auferatis arbitrium, eum sibi voluntate fecisse contenditis: et tale aliquid in natura humana factum esse non creditis, ut ex voluntate primi hominis, de quo est origo humani generis, fieret necessitas peccati originalis in posteris. Ecce illa quae impossibilia proponebas, in vi consuetudinis facta sunt possibilia, quae non frustra dicta est a quibusdam secunda natura. Dixeras, nos absurdius aliquid dicere, quam qui nivem nigram esse dicebat, « ut peccatum condi
Abbreviated transcription (Latin):
idest necessitas & uoluntas. tuq confirma¬
ueris qđ diximꝰ. non posse ẽẽ sine uolun¬
tate delictum. assentiaris quoq non esse
in paruulis uoluntatẽ: contorto guiture
cogeris annuere. nullũ in his ẽẽ peccatũ.
qđ sine uoluntate ñ posse ẽẽ ꝓfessuses. Ausꝰ.
Necessitatem &e uoluntatẽ simul eẽ ñ
posse ñ diccres: si t̾ daret̃ nosse qͥd diceres. Cũ
enim sit moriendi necessitas: qͥs neget qđ
possit ẽẽ & uoluntas: Unde ait apl̃s. con¬
cupiscentiã se haberc dissolui. & ẽẽ cũ xp̃o. Cũ
gͦ uult mori quẽ necesse ẽ mori. simul sunt
necessitas & uoluntas: qđ tu fieri posse ua¬
na uoluntate. nulla necessitate negaueras.
Qđ aut̃ fiat etiam ex uoluntate necessitas
plerũq contraria uoluntati. prorsus insipi¬
eut abnuit᷑. Quienĩ se uolens mori. letalit
ꝑcutit: morit᷑ & sinolit. Idem. qui uolens fec̃
peccatum: nolens habet peccatũ. Uolens im¬

Expanded text:
id est, necessitas et voluntas, tuque confirmaid est, necessitas et voluntas, tuque confirmaveris quod diximus, non posse esse sine voluntate delictum, assentiaris quoque non esse in parvulis voluntatem; contorto gutture cogeris annuere nullum in his esse peccatum quod sine voluntate non posse esse professus es. AUG. Necessitatem et voluntatem simul esse non posse non diceres, si tibi daretur nosse quod diceres. Cum enim sit moriendi necessitas, quis neget quod possit esse et voluntas? Unde ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi, et esse cum Christo . Cum ergo vult mori, quem necesse est mori, simul sunt necessitas et voluntas: quod tu fieri posse vana voluntate, nulla necessitate negaveras. Quod autem fiat etiam ex voluntate necessitas plerumque contraria voluntati, prorsus insipienter abnuitur. Qui enim se volens mori lethaliter percutit, moritur etsi nolit. Item qui volens fecit peccatum, nolens habet peccatum; volens im
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq: nam sine uoluntate ñ potest ẽẽ. quia
sine uoluntate ñ potest existere ut sit: Sine
uoluntate aũt pocest eẽ. quia sine uoluntate
potest manere qđ existit. Iuł. At conditi¬
onẽ suam conditione sua ꝑdat: & sit absq
hoc. sine quoñ posse ẽẽ diffinitum ẽ. Hocẽ
inficiari reb quid tale anaxagoras. qui ni¬
uem nigram eẽ dicebat: Comm̃taris. rei ali¬
cuiꝰ naturam fructib sins negati. Cumq
sit contrarium necessitas & uoluntas. ita
ut sicut supͣ ostendimꝰ. mutua se impugna¬
tione consumant. tu nouo impossibiliq
federe. hac necessitudine monstruosa alte¬
rũ alteriꝰ subdis effectui. & dicis necessi¬
tatem de fructib uoluntatis exortam:
Ut uoluntas sua se multiplicatione deleuerit.
& statum ꝑpriũ oꝑata mutauerit.. Atq ut
rem ipsam suis uocabulis exprimamꝰ. pꝰtꝗͣ
cepit uoluntas ẽẽ. uoluntas eẽ desierit. Quo
qͥd potest ñ dico obtunsius. s furiosius cogi¬
tari Cum gͦ hec duo simul eẽ ñ possint.

Expanded text:
e, quia sine voluntate non potest existere ut sit; sine autem voluntate potest esse, quia sine voluntate potest manere quod existit. CIII. JUL. Ut conditionem suam conditione sua perdat, et sit absque hoc, sine quo non posse esse definitum est. Hoc est inficiari rebus. Quid tale Anaxagoras, qui nivem nigram esse dicebat? Commentaris rei alicujus naturam suis fructibus negari: cumque sit contrarium necessitas et voluntas, ita ut, sicut supra ostendimus, mutua se impugnatione consumant; tu novo impossibilique foedere ac necessitudine monstruosa alterum alterius subdis effectui, et dicis necessitatem de fructibus voluntatis exortam, ut voluntas sua se multiplicatione deleverit, et statum proprium operata mutaverit; atque, ut rem ipsam suis vocabulis exprimamus, postquam coepit voluntas esse, voluntas esse desierit. Quo quid potest, non dico obtusius, sed furiosius cogitari? Cum ergo haec duo simul esse non possint,
Abbreviated transcription (Latin):
mines timens homini parcis: ñ illa dicta
defendis. Nã si uera ratione defenduns
hec dicta: ꝓculcdubio ueracit̃ defendimi
& uera sunt: & si hoc ita ẽ: recte asserit᷑
originale peccatũ. & dogma intcrimit᷑
ur̃m si aut falsarauone defendunt hec
dicta: clara illa tua & benigna ratio. ñ
ẽ ratio s deceptio. Atenm. coniuigia cre¬
bro laudauit ambrosiꝰ. Hoc & nos faci¬
mus: nullã inquis in corporib affectio¬
nẽ: a diabolo ille putauit insertam si
affectionẽ bonã. nec nossimalã. sic̃ ille
ita & nos. Nec regno inqͥs diaboli: diui¬
na oꝑa hoc ẽ nature m̃bra. ille subiecit.
Quasi adulteroꝵ menbra. ñ sint diuina
oꝑa & m̃bra naturȩ : que tam̃ uicio et ꝑ
hoc diabolo constat ẽẽ subiecta. Illi inqͥs
a dõ instituta coniugia ac benedictione
donata. liberũq arbitriũ: ꝓut oportuni¬
tas attulit explicarunt: sic & nos. Huma

Expanded text:
mines timens homini parcis, non illa dicta mines timens homini parcis, non illa dicta defendis. Nam si vera ratione defenduntur haec dicta, procul dubio veraciter defenduntur, et vera sunt: et si hoc ita est, recte asseritur originale peccatum, et dogma interimitur vestrum. Si autem falsa ratione defenduntur haec dicta, clara tua illa et benigna ratio non est ratio, sed deceptio. At enim « conjugia crebro laudavit » Ambrosius: hoc et nos facimus. « Nullam, » inquis, « in corporibus affectionem a diabolo ille putavit insertam: » si affectionem bonam, nec nos; si malam, sicut ille, ita et nos. « Nec regno, » inquis, « diaboli divina opera, hoc est naturae membra, ille subjecit: » quasi adulterorum membra non sint divina opera et membra naturae, quae tamen vitio, et per hoc diabolo constat esse subjecta. « Illi, » inquis, « a Deo instituta conjugia ac benedictione donata, liberumque arbitrium, prout opportunitas attulit
Abbreviated transcription (Latin):
donata. liberũq arbitriũ. ꝓut oportu¬
nitas attulerit explicarint: humanũ ẽ.
ut coñstare in societate ur̃i scęleris iudi¬
cent᷑: si inscͥpturis illoꝵ aut ambigue
aut negligent᷑ quepiã locata dep̃hen¬
ditis. Quomͦ eñĩ ñ p̃uidicat scͥpturis
scĩs. qđ om̃s hereses aliquib se earum
testimoniis occulunt. ac nitunt᷑ tueri:
ita etiã catholicoꝵ uiroꝵ famã. ꝓpter
quepiã incautiꝰ fusa ñ patiem̃ addici
Neq cñi habuert̃ intentionẽ illi. aut
dampnandi nuptias. aut liberũ arbi¬
triũ denegandi: uł innocentiã saucian¬
di. Quã si habuissent. ñ ur̃m dogna
firmassent.s honorẽ officii ꝑdidissent
auoꝰ. O clara & benigna ratio defen¬
sionis simplicius uidesicet dixit ambro
alatere surgentib questionib obui¬
andi negligent & incaute scͥptis & dis¬
putationib suis manicheũ qđ dicis ui¬
rus infudit. Homo loquacissime. ho¬

Expanded text:
donata, liberumque arbitrium, prout opportudonata, liberumque arbitrium, prout opportunitas attulit, explicarint; humanum est ut non stare in societate vestri sceleris judicentur, si in scripturis illorum aut ambigue, aut negligenter quaepiam locata deprehenditis. Quomodo enim non praejudicat Scripturis sanctis, quod omnes haereses aliquibus se earum testimoniis occulunt ac nituntur tueri: ita etiam catholicorum virorum famam propter quaepiam incautius fusa, non patiemur addici. Neque enim habuerunt intentionem illi, aut damnandi nuptias, aut liberum arbitrium denegandi, vel innocentiam sauciandi: quam si habuissent, non vestrum dogma firmassent, sed honorem officii perdidissent. AUG. O clara et benigna ratio defensionis! Simplicius videlicet dixit Ambrosa latere surgentibus quaestionibus obviandi, negligenter et incaute scriptis et disputationibus suis Manichaeum, quod dicis, virus infudit. Homo loquacissime, ho
Abbreviated transcription (Latin):
clara benignaq ratione defendenda su¬
sceꝑis. Audiamꝰ gͦ: clarã benignãq rati¬
onẽ. Qua tua ratione si defendunt
ea dicta: Cur mexeis ingerunt᷑ tuama¬
ledicta. Nam om̃ino quȩ inme dete¬
staris atq arguis: ipsa sunt que in il¬
loꝵ disputatione defendis. si aũt non
defendunt̃. s sub nomine defensionis
astutiꝰ arguunt᷑: absit ut ista clara
& benigna sit ratio .s. irrisoria potiꝰ adu¬
latio. Quȩ idõ defensio uocat᷑. ne po¬
puloꝵ eatholicoꝵ a quib idẽ uiri uene¬
rantur. tolerari ñ possit offensio. Iuł.
Quia uidelicet & simplicius quȩ piam
dixerint. & qdđcũq aliud speculantes.
ñ habuerint necessitatẽ a latere surgenti¬
b questionib obuiandi. Cum eñi ere¬
bro laudauerint coniugia. & nullam
incorporib affectionẽ a diabolo inser¬
tã putarint. nec regno diaboli diuina
oꝑa idest naturȩ m̃bra subiecerint .s &
adõ instituta conuigia ac benedictiõe

Expanded text:
« clara benignaque ratione defendenda » su« clara benignaque ratione defendenda » susceperis. Audiamus ergo claram benignamque rationem: qua tua ratione si defenduntur ea dicta, cur mihi ex eis ingeruntur tua maledicta? Nam omnino, quae in me detestaris et arguis, ipsa sunt, quae in illorum disputatione defendis. Si autem non defenduntur, sed sub nomine defensionis astutius arguuntur; absit ut ista clara et benigna sit ratio; sed irrisoria potius adulatio, quae ideo defensio vocatur, ne populorum catholicorum, a quibus iidem viri venerantur, tolerari non possit offensio. CXIII. JUL. Quia videlicet et simplicius quaepiam dixerint, et quodcumque aliud speculantes, non habuerint necessitatem a latere surgentibus quaestionibus obviandi. Cum enim crebro laudaverint conjugia, et nullam in corporibus affectionem a diabolo insertam putarint, nec regno diaboli divina opera, id est naturae membra, subjecerint, sed et a Deo instituta conjugia ac benedictione
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset. a disputatoꝵ testimoniis tempe¬
rasset: quando ista diceres: nisite ita ꝑtͣ¬
baret ambrosiꝰ ut adu̾sariũ subito pe¬
lagius reꝑiret : S prior uos leuaui ut
dicis onere talium ꝑsonarũ: ambrosii
uidelicet eiꝰꝙ socioꝵ. Plane hoc oncre
ita premeris. ut non solum oppͥmaris.
uerum ctiã conteraris: & fias puluis quẽ
picit uentus a facie terie. Neq enim illi
tot ac tanti & tam sc̃i clariq antistites
dieccłie catholics filii discendo. patres
docendo. de peccato primi hominis. eiq
obnoxia suecessione mortaliũ. ita locuti
sunt. ut alii ab aliis discreparent. aut eo¬
rum quisq a semet ipso s. ita prorsus. ut
coꝵ consensione atq constantia. nec alit̃
ẽt̃ dehac re scãm scripturã intelligendã
nec aliã putandã catholicã fidẽ. quisqͥs
eos ñ heretico animo legit. dubitare non
possit. Quoꝵ pondere iam ipsc sic fran¬
geris: ut eoꝵ dicta quib contradicis.

Expanded text:
venisset, a disputatorum testimoniis tempevenisset, a disputatorum testimoniis temperasset. Quando ista diceres, nisi te ita perturbaret Ambrosius, ut adversarium subito Pelagius reperiret? « Sed prior vos levavi, » ut dicis, « onere talium personarum, » Ambrosii videlicet, ejusque sociorum. Plane hoc onere ita premeris, ut non solum opprimaris, verum etiam conteraris, et fias pulvis quem projicit ventus a facie terrae . Neque enim illi tot ac tanti et tam sancti clarique antistites Dei, Ecclesiae catholicae filii discendo, patres docendo, de peccato primi hominis eique obnoxia successione mortalium ita locuti sunt, ut alii ab aliis discreparent, aut eorum quisque a semetipso; sed ita prorsus, ut eorum consensione atque constantia, nec aliter esse de hac re sanctam Scripturam intelligendam, nec aliam putandam catholicam fidem, quisquis eos non haeretico animo legit, dubitare non possit. Quorum pondere jam ipse sic frangeris, ut eorum dicta quibus contradicis,
Abbreviated transcription (Latin):
in librissis cõm̃dauerant: Respon¬
disti nulla te grauari auctoritate taliũ:
ita ut diceres. eos ꝓcessu uitȩ melioris.
siqͥd male senserant expiasse: tuatͥ ad
hoc relata sint: ut excitare de solis no¬
minib erubescas inuidiã. Cecerũ uel
ur̃oꝵ nitimini maculare consortio.
Clara benigna qu̾e posst̃ ratione de¬
fendi. Auo. T antã cęcitatẽ cordis tͥ
contingere potuisse quis credit: nͥ qui
hȩc legit: Tudicis. qđ si aliqͥd aucto¬
ritatis offender idest muenire potu¬
issem. a disputatoꝵ dictis uelsicut tu lo¬
queris dictiunculis temꝑassem:. & con¬
tinuo tu ipse dicis. pelagum quẽ uocas
scm̃ indefensione libi arbitrii uenabiles
uiros cyprianũ & ambrosium testes ad¬
hibuisse. nec attendis quẽadmodum hoc
dicendo redarguas magistrum tuum. ip¬
samq heresim urãm: scđm tuã quippe
sententiã. si aliquid pelagiꝰ ꝓ eo qđ defen¬
debat auctoratiꝰ in scriptis canonieis in¬

Expanded text:
in libris suis commendaverant, responin libris suis commendaverant, respondisti nulla te gravari auctoritate talium: ita ut diceres, eos processu vitae melioris, si quid male senserant, expiasse . Tua tibi ad hoc relata sint, ut excitare de solis nominibus erubescas invidiam. Caeterum vel amam vestrorum nitimini maculare consortio, clara benignaque possunt ratione defendi. AUG. Tantam caecitatem cordis tibi potuisse contingere, quis credit, nisi qui haec legit? Tu dicis quod si aliquid auctoratius offendere, id est, invenire potuissem, a disputatorum dictis, vel, sicut tu loqueris, dictiunculis, temperassem; et continuo tu ipse dicis, Pelagium, quem vocas sanctum, in defensione liberi arbitrii venerabiles viros Cyprianum et Ambrosium testes adhibuisse: nec attendis quemadmodum hoc dicendo redarguas magistrum tuum ipsamque haeresim vestram. Secundum tuam quippe sententiam, si aliquid Pelagius pro eo quod defendebat, auctoratius, in scriptis canonicis in
Abbreviated transcription (Latin):
Hic iam incipis confiteri. hanc a nobis
non ẽe confictam uelut ambrosii s uere eẽ
sententiã: qñqͥdẽ sic te abillo lib̾are co¬
naris. ut dicas. Nunqͥd legi dĩ aut oꝑi
dĩ. disputatoꝵ scripta p̃iudicant: Sed
ꝑge. dic cetera quib impudentior ini¬
iicꝰ fidĩ catholicȩ iudiceris. Iuł. Michi
interim abunde sufficit etiã ꝑhoc ip¬
sum ꝓbart. nusquã te in sacris lit teris
legisse qđ credis: qđ tu intali causa ni¬
chil pret̾ ep̃i quas dicis dictinculas ꝑ¬
tulisti: quib si aliqͥd auctoratiꝰ potuis¬
ses offendere. abhis ꝓculdubio tẽꝑasses.
auoꝰ. Qͥ legt̃. uide̾ant utrum ego diui¬
na testimonia non ꝓtulcrim: an a me ꝓ¬
lata deprauare. frustra ipse conatus sis
rum prior leuasti. Nam in libro quẽ
adtimasium contra liberum arbitriũ
texuisti. cum sc̃s pelagꝰ uen̾abiliũ ui¬
roꝵ tam ambrosii quã cypriani recor¬
datus fuisset. qui liberum arbitrium

Expanded text:
icant? AUG. Hic jam incipis confiteri, hanc a nobis icant? AUG. Hic jam incipis confiteri, hanc a nobis non esse confictam velut Ambrosii, sed vere esse sententiam; quandoquidem sic te ab illo liberare conaris, ut dicas, « Numquid legi Dei aut operi Dei disputatorum scripta praejudicant? » Sed perge, dic caetera quibus impudentior inimicus fidei catholicae judiceris. CXI. JUL. Mihi interim abunde sufficit, etiam per hoc ipsum probare, nusquam te in sacris Litteris legisse quod credis, quod tu in tali causa nihil praeter episcopi, quas dicis, dictiunculas protulisti: quibus si aliquid auctoratius potuisses offendere, ab his procul dubio temperasses. AUG. Qui legunt, videant utrum ego divina testimonia non protulerim; an a me prolata depravare, frustra ipse conatus sis.rum prior levasti. Nam in libro quem ad Timasium contra liberum arbitrium texuisti, cum sanctus Pelagius venerabilium virorum tam Ambrosii quam Cypriani recordatus fuisset, qui liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
brosiũ p̃bere manicheis ueluictis solaciũ.
uel etĩa resistentib qđ ẽ peius auxiliũ: Mla¬
nichei enim dict. ꝓpriam mali eẽ substan¬
tiã atq naturã. bone dĩ substantie natureq
coeternã. Impossibile ẽ eñi aiunt: ut oriri
possint mala debonis. Ambrosiꝰ contra¬
dicit: & dicit ex bonis mala orta sunt.
Non em̃ sunt mala: nisi quȩ priuant᷑
bonis. ꝑmala tam̃ factum ẽ ut bona e¬
minerent. Ergo indigentia boni: radix
maliciȩ ẽ. Tuint̃ hȩc qđ dicis.  Rerum
ratio ñ sinit inquis: ut debono malum.
& de iusto iniquum aliqͥd ꝑferat᷑. Hȩc ũ¬
ba tua ꝓmanichȩis adũsus ambrosium:
ex illo predaro oꝑe inquo libris quatuoe
unimeo uoluisti respondere posuimꝰ.
Si in haccontrou̾sia uidex eẽs. ꝓfecto tira
sententia uictus a manicheis diceretur
ambrosius: & ñ erubescis dicert᷑ cũ sis
calumpniator eoꝵ quos aꝑussime crimi¬
naris: adulator eoꝵ qͦs ex obliqͦ parit᷑
criminaris: aduitor eoꝵ de quib alios

Expanded text:
e Manichaeis vel victis solatium, vel etiam resistentibus, quod est pejus, auxilium? Manichaei enim dicunt propriam mali esse substantiam atque naturam, bonae Dei substantiae naturaeque coaeternam; Impossibile enim est, aiunt, ut oriri possint mala de bonis: Ambrosius contradicit, et dicit, « Ex bonis mala orta sunt: non enim sunt mala, nisi quae privantur bonis; per mala tamen factum est ut bona eminerent: ergo indigentia boni, radix malitiae est » . Tu inter haec quid dicis? « Rerum ratio non sinit, inquis, ut de bono malum, et de justo iniquum aliquid proferatur. » Haec verba tua pro Manichaeis adversus Ambrosium, ex illo praeclaro opere, in quo libris quatuor uni meo voluisti respondere, posuimus . Si in hac controversia judex esses, profecto tua sententia victus a Manichaeis diceretur Ambrosius. Et non erubescis, cum sis calumniator eorum quos apertissime criminaris, adulator eorum quos ex obliquo pariter criminaris, adjutor eorum de quibus alios
Abbreviated transcription (Latin):
Est gͦ iam sine uoluntate peccatũ. cum in¬
uenitur in his. quib mala eripis uoluntate.
Auoꝰ. Est om̃ino sinc uoluntate peceatum:
idest manet. Non enim maneret: nisi esset
utiq qđ maneret. S ut eẽt qđ maneret sine
uoluntate. nẽ factum nͥ uoluntate. Si tam̃
peccatũ tantummͦ peccatum sit. non etiam
pena. Hac enim: quisq peccat inuitꝰ. Si gͦ
utrũq uerum ẽ. & ẽẽ non posset sine uolun-¬
tate peccatum. & ẽẽ posse sine uoluntate pec
catum: quomͦ utrũq uerũ est. & ẽẽ ñ posset
sine parentũ sexib fetum. & ẽe posse sine pa¬
rentum sexib fetum. Illud enĩ dictum est
quia sinc his non potest existere. Hoc autẽ
quia sine his pocest manere: bene qđ ipse uno
loco & de peccato & de fetu locutus es dicens.
ut ñ potest ẽẽ sine sexib fecus. ita nec sine
uoluntate delictum: sicut gͦ intelligimus
fetum idõ sinc parentũ sexib ẽẽ non posse.

Expanded text:
Est ergo jam sine voluntate peccatum, cum inEst ergo jam sine voluntate peccatum, cum invenitur in his quibus malam eripis voluntatem. AUG. Est omnino sine voluntate peccatum, id est, manet. Non enim maneret, nisi esset utique quod maneret: sed ut esset quod maneret sine voluntate, non est factum nisi voluntate: si tamen peccatum tantummodo peccatum sit, non etiam poena; hac enim quisque peccat invitus. Sic ergo utrumque verum est, et esse non posse sine voluntate peccatum, et esse pos utrumque verum est, et esse non posse sine parentum sexibus fetum, et esse posse sine parentum sexibus fetum. Illud enim dictum est, quia sine his non potest existere: hoc autem, quia sine his potest manere. Bene quidem ipse uno loco, et de peccato, et de fetu locutus es, dicens: « Ut non potest esse sine sexibus fetus, ita nec sine voluntate delictum. » Sicut ergo intelligimus fetum ideo sine parentum sexibus esse non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
audientum. suum circum ueniret auctorẽ
Ecce eñi ñ abnuit᷑ primũ hominẽ aliqđ
incurrisse peccatum: s querit᷑ quomͦ hoc
peccatum posset in nascentib inueniri. Dif¬
finitu peccati primi: qualẽ putes conditio¬
nem fuisse dicis: uoluntas fuit lib̃a: ñ enim
potest eẽ sine uoluntate peccatum: nos hoc
ras. non ẽẽ sine uoluntate eẽ peccatũ: si licet
cõmissum sit ꝑuoluntatẽ. tam̃ ad alios potu¬
it sine uoluntate transire. Auoꝰ. Nonẽ fal¬
sum qđ concesseram: quia sine uoluntate illiꝰ
a quo est origo nascentium. ñ ẽ factumori¬
ginale peccatũ: potuit aũt ad alios ꝑconta¬
gium sinc uoluntate transire. qđñ potuit
ab illo sine uoluntate cõmuti. Ae ꝑhoc. sine
uoluntate ee non posset. ut eẽt qđ in alios
sine uoluntate transiret: sicut frumenta si¬
ne radicib eẽ non possent. ut eẽnt quȩ in
alia loca transire si ne radicib possent. Iuł

Expanded text:
audientium, suum circumveniret auctorem. audientium, suum circumveniret auctorem. Ecce enim non abnuitur primum hominem aliquod incurrisse peccatum; sed quaeritur quomodo hoc peccatum posset in nascentibus inveniri. Defini tu, peccati primi qualem putes conditionem fuisse: dicis, « Voluntas fuit libera, non enim potest esse sine voluntate peccatum: » nos hoc ras, non esse sine voluntate peccatum; si licet commissum sit per voluntatem, tamen ad alios potuit sine voluntate transire. AUG. Non est falsum quod concesseram, quia sine voluntate illius, a quo est origo nascentium, non est factum originale peccatum: potuit autem ad alios per contagium sine voluntate transire, quod non potuit ab illo sine voluntate committi. Ac per hoc, sine voluntate esse non posset, ut esset quod in alios sine voluntate transiret: sicut frumenta sine radicibus esse non possent, ut essent quae in alia loca transire sine radicibus possent. C. JUL.
Abbreviated transcription (Latin):
tendis in sidias: quere muscas morituras: qͣs
istiᷤᷤ reticulis capias. Non hoc erant illiqͦs idõ
sequimur. ut tuas tendiculas dissipemꝰ. Non
hoc erat apłs qui dixit. corpꝰ quidẽ mortuũẽ
ꝓpt̃ peccatũ: Non hoc erat hilariꝰ qui dixit.
ex peccato omĩs caro est. ã peccato scilicet a¬
dam parente᷑ deducta: Non hoc erat ãbrofrꝰ.
qui dixit. Om̃s sub peccato nascim᷑. quoꝵ
ipse ortus inuicio est. Utinã tupotiꝰ istoꝵ
xp̃i piscators retib tenacit salubrit̃q capi¬
aris: Tunc accusatiuum casum quo ipseã
te ipso es accusatꝰ. & ablatiuũ quo de eccł̃ia
catholica es ablatus. correctus meliꝰ declina-¬
bis. Prepositiones aũt si recte atq integre
sequeris: cur ñ istos tͥ doctores eccłiȩ deposi¬
ta elatione preponis: Iuł. Apparet certe
furtum detestabile. qđ quidem confestim
ea que peccatis adheret ultione punitũ est:
uidelicet ut ante quam in pestẽ ꝓcederet au¬

Expanded text:
tendis insidias? Quaere muscas morituras, quas tendis insidias? Quaere muscas morituras, quas istis reticulis capias. Non hoc erant illi, quos ideo sequimur, ut tuas tendiculas dissipemus. Non hoc erat Apostolus, qui dixit: Corpus quidem mortuum est propter peccatum . Non hoc erat Hilarius, qui dixit: ex peccato omnis caro est, a peccato scilicet Adam parente qui dixit: « Omnes sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » . Utinam tu potius istorum Christi piscatorum retibus tenaciter salubriterque capiaris: tunc accusativum casum, quo ipse a te ipso es accusatus, et ablativum, quo de Ecclesia catholica es ablatus, correctus melius declinabis. Praepositiones autem si recte atque integre sequeris, cur non istos doctores Ecclesiae tibi, deposita elatione, praeponis? XCVIII. JUL. Apparet certe furtum detestabile, quod quidem confestim ea, quae peccatis adhaeret, ultione punitum est, videlicet ut antequam in pestem procederet
Abbreviated transcription (Latin):
uenit᷑ diu̾sitas direras ñ eẽ sine uoluntate deli¬
ctum: & respondisti . s. ꝑ unius uoluntatẽ
eẽ delictum. Nunqͥd cecinĩ suꝑiori diffini¬
tioni quȩ ablatiui casus p̃positione munit᷑
secuta responsio: ꝑp̃positionẽ accusatiui ca¬
sus illata: Quȩsitum erat utrũ ẽẽ crimen
sine uoluntate. qđ ñ posse constiterat: tu
subdidisti: ꝑunũ hominẽ intrasse pecca¬
tũ: cum ñ referret. ꝑ quid cepisset: s: sine quo
ẽẽ non posset. Auoꝰ. Ego sic dixi peccatum
sine uoluntate ẽẽ ñ posse. quomͦ dicimus
poma uel frumenta sine radicib: ẽẽ ñ posse
u etiã sine offensione gͣmaticoꝵ possumꝰ dice̾.
poma uel ftum̃ta nͥ ꝑ tadicẽ ẽẽ ñ posse.
Cum gͦ recte utrũq dicat᷑. Quãuis illid ꝑ ab¬
latiui hoc ꝑaccusatin casus p̃positionẽ enũ¬
tiet᷑: Qd est qđ nob̃ casib nominũ. uelut cassi¬
b: aranearum. quanto subtiliꝰ tanto infirmiꝰ

Expanded text:
venitur diversitas, dixeras « non esse sine voluntate delivenitur diversitas, dixeras « non esse sine voluntate delictum; » et respondisti, « sed per unius voluntatem esse delictum. » Numquid concinit superiori definitioni, quae ablativi casus praepositione munitur, secuta responsio per praepositionem accusativi casus illata? Quaesitum erat utrum esset crimen sine voluntate, quod non posse constiterat: tu subdidisti per unum hominem intrasse peccatum, cum non referret per quid coepisset, sed sine quo esse non posset. AUG. Ego sic dixi peccatum sine voluntate esse non posse, quomodo dicimus poma vel frumenta sine radicibus esse non posse: ubi etiam sine offensione grammaticorum possumus dicere, poma vel frumenta nisi is illud per ablativi, hoc per accusativi casus praepositionem enuntietur; quid est quod nobis casibus nominum, velut cassibus aranearum, quanto subtilius, tanto infirmius
Abbreviated transcription (Latin):
fecus. sine quib tam̃eẽ ñ posset. Nec om̃ino
ipsi faciunt ut maneat. qui feccrunt ut ec̃t.
Sic gͦ peccatũ qđ ẽe sine uoluntate ñ potest:
manere sine uoluntate potest. Itaq etiam
peccatũ ade. qm̃ ipsũ ẽ qđ originalit ma-¬
net inposteris eiꝰ. nͥ quib in xp̃o remittit᷑.
ꝑfecto cum dicit᷑ & inipsis sine uoluntate
nonẽẽ. adilliꝰ uoluntatem refert᷑. qua fa¬
ctumẽ ut ẽẽt. qđ manendo & inposteris
eẽt: ñ qua factũ ẽ ut maneret. qđ &e sine uo¬
luntate iam posset. Si aũt hocdicis ẽẽ qd
ẽ manere. ñ contendo u̾bis: s: plane dico qͣn¬
tũ attinet ad manendũ. sine uoluntate ẽẽ
posse om̃e peccatũ. Quis ẽ enim. qui pecca¬
tum qđ sine uoluntate ñfecit. manere etiã
uelit. Q tam̃ manet nolente peccatore
peccatũ: qđ ã uoluntate cõmissum ẽ. Manet
gͦ: donec remittat᷑. Et si nũquã remutat᷑:

Expanded text:
fetus, sine quibus tamen esse non posset; nec omnino fetus, sine quibus tamen esse non posset; nec omnino ipsi faciunt ut maneat, qui fecerunt ut esset. Sic ergo peccatum, quod esse sine voluntate non potest, manere sine voluntate potest. Itaque etiam peccatum Adae, quoniam ipsum est quod originaliter manet in posteris ejus, nisi quibus in Christo remittitur, profecto cum dicitur et in ipsis sine voluntate non esse, ad illius voluntatem refertur, qua factum est ut esset quod manendo et in posteris esset, non qua factum est ut maneret quod et sine voluntate jam posset. Si autem hoc dicis esse, quod est manere; non contendo verbis, sed plane dico, quantum attinet ad manendum, sine voluntate esse posse omne peccatum. Quis est enim qui peccatum quod sine voluntate non fecit, manere etiam velit? Et tamen manet nolente peccatore peccatum, quod a voluntate commissum est. Manet ergo donec remittatur: et si nunquam remittatur,
Abbreviated transcription (Latin):
illudere. Cuiꝰ deformitatis ẽ. ut cutͥ met impo¬
nas. Quippe haut mͥ ualeo ꝑsuade: quod
tantã deformitatẽ ñ fraude s opinione pa.¬
tiaris. In uno eodẽq usu assentiris ñ posse
ẽẽ absq uoluntate delictũ: & subdis ꝑtinꝰ.
peccatũ qđ sine motu animi libero manere
non dixeras. in om̃ib hominib sine uolun¬
tate regnare. Augꝰ Qui supponis u̾bũ tuũ
quasi meũ: ut ñ sentiente quihoc audit aut
legit. subtrahas sensũ meũ. Ego ñ dixisi¬
nẽ uoluntate manere ñ posse peccatũ: sed
ẽẽ non posse. Quantum aũt int̾sit:extuis ubis
aꝑiam. Ubi enim dixisti. non pocest ẽẽ sine
sexib fetus: quis ñ te uirum dixisse consen¬
ciat: alit eñi ñ existit fetus. ñ ex maris & fe¬
minȩ sexib. Si aũt dixisses ñ potest manere
sine sexib fecus: quis t̾hoc uerum ee conce¬
deret: Manet & enim sine parentũ sexib

Expanded text:
illudere: cujus deformitatis est, ut tu tibimet impoilludere: cujus deformitatis est, ut tu tibimet imponas? quippe haud mihi valeo persuadere, quod tantam deformitatem non fraude, sed opinione patiaris. In uno eodemque versu assentiris, non posse esse sine voluntate delictum, et subdis protinus, peccatum quod sine motu animi libero manere non dixeras, in omnibus hominibus sine voluntate regnare. AUG. Quid supponis verbum tuum quasi meum, ut non sentiente qui hoc audit aut legit, subtrahas sensum meum? Ego non dixi, sine voluntate manere non posse peccatum, sed esse non posse: quantum autem intersit, ex tuis verbis aperiam. Ubi enim dixisti, « Non potest esse sine sexibus fetus; » quis non te verum dixisse consentiat? Aliter enim non existit fetus, nisi ex maris et feminae sexibus. Si autem dixisses, Non potest manere sine sexibus fetus; quis tibi hoc verum esse concederet? Manet enim sine parentum sexibus
Abbreviated transcription (Latin):
dire sententiã: idest ñ ẽẽ posse sine uolun-¬
tate delictũ. qndoquidẽ etĩa originale de¬
lictum ñ habet causã. nͥ ex illiꝰ uoluntate
a quo ipsa origo deducitur. Illud gͦ cum
adu̾sa intentione dixisses. ñ mͥ tam̃ adu̾sũ
ẽẽ respondi. & uerum ẽẽ concessi. & qđ tu ñ
uideras quomͦmͥ ñ ad u̾saret᷑ ostendi. Potu¬
isti enim dicere scđm intentionẽ tuã. ñ ẽẽ pos¬
se delictũ: sine illius cuiꝰ delictum ẽ ꝓpͥa uo¬
luntate. Qđ si dixisses: nequaquã concede¬
trahit᷑ originale peccatũ. S tam̃ uerũ dixi¬
sti. ñ posse eẽ sine uoluntate peccatũ: quia et
ipsum originale uoluntas eiꝰ effecit. qui pͥmꝰ
ea qua natura humana uiciata ẽ uoluntate
peccauit: ita ut quicqͥd hominũ nasceret᷑
ꝑcarnis concupiscentiã que reoꝵ confusio¬
ne uelata ẽ. liberum ñ fieret a reatu. nͥ rena
utrum ille uoluntate peccasset: Qđ quidẽ
contra te mox queret᷑. Esto aliis te delectet

Expanded text:
posse sine voluntate delictum; quandoquidem etiam originale delictum non habet causam, nisi ex illius voluntate, a quo ipsa origo deducitur? Illud ergo cum adversa intentione dixisses, non mihi tamen adversum esse respondi, et verum esse concessi; et quod tu non videras, quomodo mihi non adversaretur, ostendi. Potuisti enim dicere secundum intentionem tuam, non esse posse delictum sine illius, cujus delictum est, propria voluntate: quod si dixisses, nequaquam concedetrahitur originale peccatum. Sed tamen verum dixisti, non posse esse sine voluntate peccatum: quia et ipsum originale voluntas ejus effecit, qui primus ea, qua natura humana vitiata est, voluntate peccavit; ita ut quidquid hominum nasceretur per carnis concupiscentiam, quae reorum confusione velata est, liberum non fieret a reatu, nisi renutrum ille voluntate peccasset? quod quidem contra te mox quaeretur. Esto, aliis te delectet